1917.10.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 46Η

ΣΑΒΒΑΤΟΝ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1917

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρᾳ 10.30′ π.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἡ Ἡμερησία Διάταξις τῶν Ἀναφορῶν δὲν ὑπάρχει. Εἰ-

σερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ἐπειδὴ ἀπουσιάζει ὁ κ. Δ. Ράλλης, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ προηγηθῇ ἡ ἄλλη Νομοθετικὴ Ἐργασία.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ράλλης μοὶ γράφει, ὅτι μετ’ ἐκπλήξεως ἐπληροφορήθη περὶ τῆς πρὸ μεσημβρίαν συνεδριάσεως. Ὑποθέτει ὅτι πάντα ταῦτα ἀπεφασίσθησαν τὴν 4ην πρωϊνὴν ὥραν. (Ἀναγινώσκει τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Δ. Ράλλη). Νομίζω ὅτι ἕκαστος βουλευτὴς πρέπει νὰ εἶναι παρὼν καὶ νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Θὰ ζητήσω νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὴν μεταμεσημβρινὴν συνεδρίασιν.

§4Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ συζητηθῇ τὸ δεύτερον κατηγορητήριον, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ πρῶτον.

§6Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων» δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις, κύριε Πρόεδρε.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων ΔΝΖʹ καὶ 641 «περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων».

§8Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἔχω μίαν τροπολογίαν εἰς τὸ 5ον ἄρθρον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 2ον ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 1ον ἄρθρον, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ ἄρθρα 2–4).

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5ον (ἀναγινώσκεται). Ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ 5ου ἄρθρου μετὰ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 5ον ἄρθρον, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ φορολογίας τοῦ οἰνοπνεύματος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης διατάξεως εἰς τὸ ἄρθρον 81 τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 425 νόμου «περὶ στρατολογίας τοῦ κατὰ γῆν Στρατοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας νέων ἐκτάκτων εἰδικῶν ἐκπαιδευτικῶν οὐλαμῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαγορεύσεως ἐμπορίας καὶ δικαιοπραξιῶν πρὸς ὑπηκόους ἐχθρικῶν Κρατῶν, μεσεγγυήσεως τῶν ἐν Ἑλλάδι περιουσιῶν αὐτῶν καὶ διοικήσεως ἐγκαταλελειμμένων ἀκινήτων ἐν ταῖς Νέαις Χώραις». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀτελοῦς ἐγγραφῆς καὶ ἀνανεώσεως τῶν ἐκ Τουρκίας καὶ τῶν ἀποκεκλεισμένων μερῶν τῆς Ν. Ἑλλάδος καταγομένων φοιτητῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 402 «περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν σχολείων τῆς Δημοτικῆς καὶ Μέσης Ἐκπαιδεύσεως τῶν Νέων Χωρῶν».

§11Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου νὰ ἀκούσῃ μερικά, τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι ὀφείλω νὰ τῇ ὑποβάλω. Ἡ ὑποβολὴ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ συνετάραξεν ὁμολογουμένως ὅλους ἐκείνους τοὺς πρόσφυγας ἐκ Μικρᾶς Ἀσίας καὶ Θράκης, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ ἐτῶν κατέφυγον εἰς τὸ φιλόξενον ἔδαφος τῆς Πατρίδος. Ἐπειδὴ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἐξακολουθοῦν ἀκόμη νὰ ἔχουν ἰθαγένειαν Τουρκικήν...

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδόθησαν πλέον ἢ ἐπαρκεῖς ἐξηγήσεις χθὲς ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§13Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Δὲν ἐγράφησαν εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ δι’ αὐτὸ ἤθελον νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις ὁ κ. Ὑπουργός.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔδωκε χθές.

§15Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Νὰ ἀναγραφοῦν εἰς τὰ πρακτικά.

§16ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων τῶν ἀφορώντων τοὺς εἰς τὸ προσωπικὸν τῆς Διευθύνσεως τοῦ Χημικοῦ Ἐργαστηρίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὑπαγομένους ὑπαλλήλους». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατασκευῆς ἔργων ὁδοποιίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἄρσεως τῆς ἀναστολῆς τῆς μονιμότητος τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 388 τῆς 20 Νοεμβρίου 1914 «περὶ ὀργανώσεως τοῦ ἐν Ἀθήναις Ἐθνικοῦ Μετσοβίου Πολυτεχνείου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ φορολογίας τῶν ἐκτάκτων κερδῶν». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Π. Βουρλούμης ἔχει τὸν λόγον.

§18Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Στράτος παρεξήγησε κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίαν τὴν ἔννοιαν τοῦ ἐδαφίου 4 τοῦ ἄρθρου 2, ὡς πρὸς τὴν αὔξησιν ἢ μείωσιν τοῦ κεφαλαίου, ὅταν ὁ τόκος αὐτοῦ λαμβάνεται ὡς βάσις τοῦ τεκμαιρομένου συνήθους κέρδους. Ἡ ἔννοια τοῦ ἐδαφίου εἶναι ὅτι ὁσάκις ὁ φορολογούμενος δὲν θέλει ἢ δὲν δύναται ν’ ἀποδείξῃ τὸ σύνηθες αὐτοῦ κέρδος, τεκμαίρεται τοιοῦτον ἐπὶ Ἑταιρειῶν ὁ ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τόκος κατὰ τὸ ἐδάφιον 3, προσηυξημένος κατὰ τὸ προστεθέν, ἢ μειωμένος κατὰ τὸ ἐλαττωθέν, ἐφ’ ὅσον ἡ αὔξησις ἢ ἡ μείωσις ἐγένετο ὑπὸ τοὺς ὅρους τοῦ ἐδαφίου 4. Ἡ αὔξησις ἢ μείωσις τοῦ κεφαλαίου δὲν στερεῖ τὸν φορολογούμενον τοῦ δικαιώματος τῆς δηλώσεως τοῦ πραγματικοῦ αὐτοῦ συνήθους κέρδους, ὅπερ καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου λαμβάνεται ὡς βάσις πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ ἐκτάκτου.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἑρμηνείαν ταύτην τοῦ κ. Βουρλούμη;

§20ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἰδιωτικῆς ἐπιχειρήσεως ἀσφαλίσεως». Ὁ κ. Λ. Κουτσοπέταλος ἔχει τὸν λόγον.

§22Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅπως εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω καὶ χθές, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἐν τῷ συνόλῳ, διότι ἐν τῷ συνόλῳ αὐτοῦ θίγονται σπουδαιότατα συμφέροντα, ἰδίως ἐκείνων τῶν κλάδων τῆς βιομηχανίας καὶ τῆς παραγωγῆς, τοὺς ὁποίους ἐνόμισεν ὅτι θὰ προστατεύσῃ. Ἐξακολουθῶ νὰ δισφορτύρομαι καὶ νὰ λέγω ὅτι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι θὰ καταλήξωμεν εἰς τὰ ἀντίθετα ἀποτελέσματα καὶ ὅτι θὰ εὑρεθῇ λίαν ταχέως ὁ κ. Ὑπουργὸς ὁ ἴδιος εἰς τὴν ἀνάγκην, ἐὰν ἐργάζεται ἡ Βουλή, νὰ φέρῃ νομοσχέδιον καταργοῦν τὴν ἰσχὺν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, μέλλοντος ἤδη νὰ γίνῃ νόμος, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ θὰ ἐπέλθουν καὶ ἄλλαι ζημίαι καὶ εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ εἰς τὴν βιομηχανίαν καὶ εἰς τὴν παραγωγήν, ὥστε δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ θεραπεύσῃ τὰς πληγὰς αὐτὰς δι’ οἱασδήποτε μεταγενεστέρας ἀποφάσεως, ἡ ὁποία τυχὸν ἤθελεν ἀνακαλέσει τὴν ἰσχὺν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Εἶπον καὶ χθὲς ὅτι τὴν κερδοσκοπίαν, τὴν ὁποίαν ἰσχυρίζεται ὅτι θὰ πατάξῃ, θὰ τὴν ἴδῃ ἐμφανιζομένην ὑπὸ ἕτερον τύπον κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ πληγῶσι καίρια συμφέροντα καὶ τῶν πολιτῶν καὶ τῆς βιομηχανίας καὶ θὰ ἀναγκασθῇ, ἐπαναλαμβάνω, ἡ Κυβέρνησις νὰ καταργήσῃ λίαν ταχέως τὸ νομοσχέδιον. Ἐν τούτοις, ἀφοῦ ἐπιμένῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τὴν ψήφισιν αὐτοῦ, θὰ παρακαλέσω νὰ δεχθῇ τοὐλάχιστον τὰς ἑξῆς τροπολογίας ἐπὶ τῶν ἄρθρων αὐτοῦ, τὰς ὁποίας καὶ χθὲς ἐφάνη ὅτι ἀποδέχεται. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1ου, ἐδάφιον 2, μετὰ τὰς λέξεις «καὶ τὴν ἄμεσον μετ’ αὐτοῦ παράδοσιν», νὰ προστεθῇ «καὶ τὰς βιομηχανικὰς συνηθείας». Ἐκτὸς τούτου παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ ὅπως διαγραφῇ ἐντελῶς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον, ὅπως εἶναι διατυπωμένον, δίδει ἀφορμὰς εἰς πολλὰς παρεξηγήσεις. Δὲν θέλω ἰδίως νὰ παρεξηγηθῶ ἐγὼ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργόν, ἀλλ’ εἶναι πρέπον νὰ ἐννοήσωμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προλάβωμεν πάντοτε καὶ νὰ παρακολουθήσωμεν ὅλας τὰς τυχὸν δοθησομένας ἀδείας, αἱ ὁποῖαι ἐπιτρέπονται διὰ τοῦ ἄρθρου 3. Θὰ πρότεινον νὰ ἀπαλειφθῇ ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον 3. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀνάγκη ὑπάρξεως τοῦ ἄρθρου τούτου, διότι ἐφόσον ἔχει ἡ Κυβέρνησις τὸ δικαίωμα διὰ Διατάγματος νὰ ὁρίσῃ τὰ εἴδη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δυνατὸν νὰ ὑπαχθοῦν ὑπὸ τὰς ἀπαγορεύσεις τοῦ ἄρθρου 1 καὶ 2, θὰ δύναται εἰς πᾶσαν περίστασιν νὰ ἀνακαλῇ ἢ νὰ ἀφίνῃ ἐφαρμοζόμενα τὰ Διατάγματα, τὰ τυχὸν ἐκδοθέντα περὶ ὡρισμένων εἰδῶν καὶ πρώτων ὑλῶν καὶ βιομηχανικῶν ὑλῶν. Ἑπομένως ἡ ὕπαρξις τοῦ ἄρθρου 3 δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἡ πέτρα τοῦ σκανδάλου εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν θερμῶς τὰς δύο τούτας τροπολογίας νὰ τὰς δεχθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι διὰ τῆς ἀποδοχῆς αὐτῶν θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἀποφύγωμεν περισσοτέρας ζημίας, τὰς ὁποίας πάντως θὰ ἐπιφέρῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ εἰς τὴν βιομηχανίαν.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ἀνδρεαδάκης ἔχει τὸν λόγον.

§24Ν. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν δὲν ἤμην παρὼν διὰ νὰ ἀκούσω ἐκ στόματός σας τί εἴπετε περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀλλὰ βεβαιωθῆτε ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζεται τὸ Ἐπιμελητήριον Πειραιῶς, ἤτοι τὸ κλείσιμον τῶν ἐργοστασίων ἐλλείψει κεφαλαίων, εἶναι ἀληθές. Γνωρίζετε καλλίτερον ἐμοῦ ὅτι πᾶσα ἐπιχείρησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὐδοκιμήσῃ ἐὰν λείψῃ τὸ κεφάλαιον. Πολὺ λεπτομερῶς τὸ ὑποβληθὲν ὑπόμνημα τοῦ Ἐπιμελητηρίου Πειραιῶς, ἀπαριθμεῖ τὰ ἐλαττώματα καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ὅπερ θὰ ἐπέλθῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅτι δηλαδὴ θὰ κλείσουν τὰ ἐργοστάσια τοῦ Πειραιῶς. Τὸ κακὸν δὲ εἶναι ὅτι θὰ κλείσουν καὶ τὰ ἐργοστάσια τῶν ἐπαρχιῶν, διότι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον θὰ λάβητε, νὰ ἀπαγορεύσητε τὰ μεσάζοντα πρόσωπα, εἶναι καίριον πλῆγμα κατὰ τῶν ἐργοστασίων τῶν ἐπαρχιῶν, τὰ ἐργοστάσια δὲ ταῦτα ἀσφαλῶς θὰ κλείσουν, θὰ ἐπέλθουν δὲ τὰ ἀντίθετα ἀποτελέσματα τῶν ἐπιδιωκομένων. Ἐπιτυχῶς εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν ἀναφέρετε τὸν νόμον 703. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς δύναται νὰ προλάβῃ τὸν κακόν, τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ προλάβητε διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, χωρὶς νὰ ἐπέλθουν τὰ ἀποτελέσματα τῆς καταστροφῆς τῆς βιομηχανίας τοῦ Πειραιῶς καὶ τῆς Λεβαδείας καὶ τῶν παραγωγῶν ἀκόμη. Τὸ κεφάλαιον, πρέπει νὰ γνωρίζετε, κύριε Ὑπουργέ, — καὶ τὸ γνωρίζετε κάλλιστα — εἶναι ἀναγκαῖον διὰ πᾶσαν ἐπιχείρησιν καὶ τὸ κεφάλαιον διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θὰ δειλιάσῃ καὶ θὰ ἀποσυρθῇ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔχητε τὴν τελείαν καταστροφήν. Ἐὰν ἐπιμένητε εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, τότε καὶ ἐγὼ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ δεχθῆτε τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ κ. συνάδελφος, προσθέτοντες εἰς τὸ 2ον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 1 τὰς λέξεις «καὶ τὰς βιομηχανικὰς συνηθείας» καὶ ἀπαλείφοντες τὸ ἄρθρον 3 ὁλόκληρον, δι’ οὓς λόγους σᾶς ἀνέφερεν ὁ κ. συνάδελφος, διὰ νὰ μὴ ἀπασχολήσω περισσότερον τὴν Βουλήν.

§25Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ἐδόθησαν ὑπ’ ἐμοῦ αἱ σχετικαὶ ἐξηγήσεις.

§26Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐδόθησαν χθὲς ὡρισμέναι ἐξηγήσεις ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργόν, τῶν ὁποίων τὸ περιεχόμενον εἶναι τὸ ἑξῆς. Ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει οἱ ἔχοντες τροπολογίας νὰ ὑποβάλωσι, νὰ τὰς ὑποβάλωσι κατὰ τὴν σημερινὴν συζήτησιν, διότι, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ἡ χθεσινὴ ὥρα, καθ’ ἣν συνεζητήθη τὸ νομοσχέδιον, δὲν ἦτο ὥρα καθ’ ἣν ἠδύνατο νὰ γίνωσι δεκταὶ τροπολογίαι, διότι ἦτο μετὰ τὰ μεσάνυκτα, ὁπότε δὲν ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει ὅτι κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην θὰ ὑποβληθῶσι τροπολογίαι, θὰ μελετηθῇ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ληφθῇ μία γνώμη καὶ παρ’ ὑμῶν καὶ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ ἐν τέλει τὴν στιγμὴν ἐκείνην θὰ ἀπεφασίζετο κἄτι τι καλόν. Ὅταν ἐδέχθη τὴν ἀναβολήν, τὴν ἐδέχθη ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μελετηθῇ τὸ νομοσχέδιον παρὰ τῶν ἐνδιαφερομένων, νὰ ὑποβληθῶσιν αἱ τροπολογίαι καὶ νὰ ἐκλέξῃ ποίας ἐξ αὐτῶν θὰ δεχθῇ. Ἐνθυμοῦμαι τοῦτο, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας τὴν στιγμὴν ταύτην προτείνω ἐν τῷ 1ῳ ἄρθρῳ, τὰς ἐπρότεινεν ὁ ἴδιος ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐν συνδυασμῷ μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν ἦτο δυνατὸν κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ ὑποβληθῇ ἡ τροπολογία. Ἑπομένως μηχανικοὶ λόγοι ἀποδοχῆς τῆς τροπολογίας δὲν ὑπάρχουν. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἄλλος λόγος, θὰ ἤθελον νὰ τὸν ἀκούσω, διότι κατ’ ἄλλον τρόπον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διορθωθῇ τὸ πρᾶγμα, εἰμὴ διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν, τόσον τὴν τροπολογίαν ἐν τῷ αʹ ἄρθρῳ, ὅσον καὶ τὴν ἑτέραν, τῆς ἀπαλείψεως τοῦ ἄρθρου 3, ἡ ὁποία ἐσκανδάλισε περισσότερον τόσον ἐμέ, ὅσον καὶ τοὺς κ.κ. συναδέλφους, νὰ τὰς δεχθῇ, διότι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἑξῆς σημεῖον. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παρακολουθήσωσι τὰς ἐργασίας αὐτῶν μετὰ πλείστου ἐνδιαφέροντος καὶ μὲ τὸν τρόπον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος παριστᾷ πολλάκις ὅτι ὑπάρχει δίκαιον ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπάρχει, θὰ δύνανται νὰ ἐπιτυγχάνωσι τὰς ἀδείας, ἐνῷ οἱ ἄλλοι, εἴτε διότι θὰ εἶναι ἀπομεμακρυσμένοι τοῦ κέντρου, εἴτε ἕνεκα ἄλλων λόγων, εἴτε ἐξ ἀδυναμίας νὰ παραστήσωσι τὸ δίκαιόν των, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λάβωσιν ἄδειαν. Ἀφοῦ εἶναι δεδομένον ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου 3 ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις διὰ Διατάγματος νὰ ἐπιβάλῃ ἀπαγορεύσεις ἢ νὰ ἄρῃ αὐτάς, κατὰ τίνα τρόπον θὰ εἶναι δυνατὸν ἀκριβῶς διὰ τοῦ Διατάγματος τὰς ὡρισμένας αὐτὰς περιστάσεις, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργός, νὰ τὰς προΐδῃ διὰ τῶν Διαταγμάτων τῶν ἀπαγορευτικῶν ἢ τῶν Διαταγμάτων τῆς ἄρσεως τῆς ἀπαγορεύσεως; Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ τὰς τροπολογίας αὐτάς, διότι μηχανικὸς μὲν λόγος οὐδεὶς ὑπάρχει, οὔτε εἶναι δυνατὸν ἄλλως τε νὰ ὑποβληθῇ, οὐσιαστικὸς δὲ λόγος ἐπίσης δὲν ὑπάρχει.

§27Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐπιμένω νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ νομίζω ὅτι καλῶς πράττω.

§28Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐπὶ πλέον δύναμαι νὰ προσθέσω καὶ τοῦτο, ὅτι τὰς γνώμας τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου Πειραιῶς, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ἁρμοδιώτερον νὰ ἔχῃ γνώμην εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις, δὲν εἴχατε τὴν εὐκαιρίαν νὰ τὰς ἀκούσητε, διότι τὸ νομοσχέδιον εἰσήχθη, ὅπως ὅλα τὰ ἄλλα, μὲ τὴν ὄψιν τοῦ κατεπείγοντος.

§29Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐὰν ὑπάρχῃ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον περιῆλθεν εἰς γνῶσιν τοῦ Κοινοῦ, εἶναι αὐτό. Δὲν ἐψηφίσθη δὲ ὅπως τὰ ἄλλα νομοσχέδια, ἀλλὰ κατετέθη, ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη. Ἑπομένως ἡ μορφὴ αὐτὴ δὲν στηρίζεται πουθενά.

§30Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν εἶναι μομφή. Ἐκήρυξεσαν κατεπείγοντα τὰ ¾ τῶν ψηφισθέντων νομοσχεδίων καὶ τοῦτο διότι σπεύδει ἡ Κυβέρνησις νὰ περατώσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Δὲν εἶναι μομφή. Εἶναι δικαιολογία ἡμῶν, μὴ λαβόντων γνῶσιν τοῦ νομοσχεδίου.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται τὸ 1ον ἄρθρον, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαγορεύσεως προπωλήσεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Νοεμβρίου 1916 Νομοθετικοῦ Β. Διατάγματος «περὶ ἐπενεκτέων μεταρρυθμίσεων εἰς τὸν νόμον 728 τῆς 15 Ἰουλίου 1916, ὡς πρὸς τὸν χρόνον καὶ τρόπον τῆς ἀποστρατείας τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπιτάξεως ἀγροτικῶν κτημάτων καὶ δασῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν τῆς Μουσικῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μερικῆς κυρώσεως ἀναγκαστικῶν Βασιλικῶν Διαταγμάτων, ἀναγομένων εἰς τὴν Πανεπιστημιακὴν νομοθεσίαν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκτάκτων καὶ μονίμων διοικητικῶν ὑπαλλήλων, ὑπηρετούντων παρὰ τῇ Προσωρινῇ Κυβερνήσει τῆς Θεσσαλονίκης».

§33Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὴν προηγουμένην συζήτησιν προσετέθη διάταξις, ἡ ὁποία δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἡ ἑξῆς (ἀναγινώσκει τὴν διάταξιν). Τοῦτο ἐγένετο διότι ἐγεννήθη ἡ ἐντύπωσις ὅτι πρόκειται μόνον περὶ τῶν ὑπαλλήλων τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Ποιοῦμαι δὲ τὴν δήλωσιν, ὅτι ἡ διάταξις δὲν ἀφορᾷ μόνον τοὺς ὑπαλλήλους τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους.

§34Ε. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ σχετικὸν ἐδάφιον καὶ νὰ ἰσχύῃ ὅ,τι καὶ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Συγκοινωνίας.

§35Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν γνωρίζω τί συμβαίνει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγετε.

§36ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Ταμείου τῆς Ἐλαίας».

§38Δ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ζητῶ τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως Ταμείου τῆς Ἐλαίας». Τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρώτατον καὶ δὲν ὑπάρχει ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος νὰ τὸ συζητήσωμεν, ἐξ ἄλλου δὲ δὲν εἶναι ἐνταῦθα οἱ βουλευταὶ τῶν ἐλαιοφόρων ἐπαρχιῶν, ὥστε νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ἐκλήθημεν εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις ἵνα συζητήσωμεν νομοσχέδια διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἀνασύνταξιν τῆς Χώρας καὶ διὰ τὴν διοίκησιν τῆς Χώρας. Τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τὸ μελετήσωμεν εἰς ἄλλην σύνοδον ὡς σοβαρώτατον. Πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται φορολογία εἰς τὴν ἀπόδοσιν τῶν ἐλαιῶν περὶ τὰ 2 ἑκατομμύρια, διὰ νὰ καταπολεμήσωμεν τὰς ἀσθενείας τῆς ἐλαίας. Νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται φορολογία 2.000.000 διὰ ν’ ἀντιμετωπισθῇ μία δαπάνη 30.000, 40.000 καὶ 50.000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας θὰ πληρώσουν οἱ παραγωγοί. Δὲν βλέπω τὴν μεγάλην δαπάνην, τὴν ὁποίαν ἔχομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν διὰ νὰ δικαιολογῆται τόσον σπουδαία φορολογία. Καὶ πάλιν παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§39Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔχω νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι αἱ παρατηρήσεις του δὲν ἔχουν κανένα σκοπόν. Τὸ νομοσχέδιον συνεζητήθη ἐπὶ μακρὸν καὶ παρεπέμφθη εἰς Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία συνεκροτήθη ἀπὸ βουλευτὰς τῶν ἐλαιοφόρων ἐπαρχιῶν. Ἐὰν λοιπὸν ὁ κ. συνάδελφος ἐξαιρετικῶς δὲν κατώρθωσε νὰ ἔχῃ τὸν καιρὸν νὰ τὸ μελετήσῃ, ὑποθέτω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι λόγος ἀναβολῆς. Εἶναι πεπλανημένη ἡ ἀντίληψις ὅτι ἡ Βουλὴ συνῆλθε διὰ νὰ ψηφίσῃ στρατιωτικὰ νομοσχέδια. Ἡ Βουλὴ εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ ψηφίσῃ ἐκεῖνα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ προνοήσουν περὶ τῆς γενικῆς ἀνασυντάξεως τῆς Χώρας. Πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι εἰς τὰ ἄλλα Κράτη σήμερον, λόγῳ τῶν περιστάσεων, συνεστήθησαν καὶ νέα Ὑπουργεῖα, διὰ νὰ ἐπιτύχουν τὸν σκοπὸν τῆς γενικῆς ἀνασυντάξεώς των. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν φορολογίαν, αὐτὸ εἶναι ζήτημα τῆς οὐσίας καὶ κατὰ συνέπειαν, ἐὰν ἡ Βουλὴ εἴπῃ ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἵνα ἀκουσθῶσι καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐλαιοφόρων ἐπαρχιῶν, τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§40Γ. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Κύριοι βουλευταί, πρώτην φορὰν συζητεῖται νομοσχέδιον παρὰ τοὺς κανόνας τοὺς διέποντας τὰς τοιαύτας συζητήσεις.

§41ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ν’ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον. (Θόρυβος).

§42Γ. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Δὲν δέχομαι διακοπάς.

§43Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ κ. συνάδελφος θέλει νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸν στερήσητε τοῦ λόγου.

§44Γ. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἔχω τὸν λόγον κατὰ τῆς ἀναβολῆς. Κύριοι βουλευταί, καταπολεμῶ τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς, διότι φρονῶ, τόσον ἐγώ, ὅσον καὶ ὅλα τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἀπηρτίσθη ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν σοβαρωτέρων ἐλαιοφόρων ἐπαρχιῶν, ὅτι εἶναι τὸ μόνον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει καταφανῆ ἀπόδοσιν εἰς τοὺς φορολογουμένους. Ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐπάσχομεν, εἴμεθα εὐγνώμονες εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, διότι ἐπρονόησεν ἐγκαίρως νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὰ δεινὰ μιᾶς ἐθνικῆς δυνάμεως, τῆς σπουδαιοτέρας τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς, διὰ τῆς ὁποίας δυνάμεως ἀντεπεξῆλθε τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος κατὰ τῶν κινδύνων, οἱ ὁποῖοι τὸ περιστοιχίζουν. Καὶ ὀρθῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι βεβαίως πρόκειται νὰ ὑπολογίζωμεν ἐπὶ τῆς δυνάμεως ταύτης, περὶ τῆς ἐθνικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἀνασυντάξεως τῆς Χώρας. Πᾶσα ἀναβολή, κύριοι, ἐπιφέρει σπουδαίαν ζημίαν καὶ λυποῦμαι ὅτι ζητεῖται ἀναβολὴ νομοσχεδίου ἀφορῶντος γενικὸν συμφέρον τοῦ Κράτους, ἐνῷ ἐψηφίζοντο νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπετέλουν εἰμὴ παροχὰς τοπικάς. Δὲν πρέπει νὰ λήξουν αἱ ἐργασίαι μας χωρὶς νὰ ψηφίσωμεν τὸ σπουδαιότερον τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων.

§45Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον καὶ καλῶς κατηρτίσθη καὶ καλῶς ἔρχεται εἰς συζήτησιν.

§46Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι τόσον βραχὺς ὁ ὑπολειπόμενος χρόνος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ὥστε, ἐφόσον προκαλεῖται μακρὰ συζήτησις, εἶναι ἀδύνατον νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§47Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Εἶμαι ἀπὸ κατ’ ἐξοχὴν ἐλαιοφόρα μέρη καὶ εἶμαι κατὰ τῆς ἀναβολῆς.

§48Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μόνον ἂν πρόκειται νὰ ὑποβληθῶσι παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν ἄρθρων, ἂς ὑποβληθῶσιν, ὄχι ὅμως νὰ ἀρχίσῃ μακρὰ συζήτησις.

§49Δ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Καταπολεμοῦμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§50Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂς ἀναβληθῇ.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. (Διαμαρτυρίαι).

§52Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διὰ νὰ καθησυχάσω τοὺς κ.κ. βουλευτάς, δηλῶ ὅτι, ὅταν ἐπαναληφθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θὰ συζητηθῇ ἐκ τῶν πρώτων καὶ τότε θὰ ἔχωμεν καιρὸν νὰ ἀκούσωμεν τοὺς ἀντιτιθεμένους κ.κ. βουλευτάς, καταπολεμοῦντας τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ ὅσην ὥραν θέλουν καὶ θὰ ψηφισθῇ τότε τὸ νομοσχέδιον.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τῶν ἐν Τουρκίᾳ ὑπηρετησάντων ἢ διορισθέντων προξενικῶν ὑπαλλήλων κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ νόμου ΓΩΚΕʹ καὶ ΓΩΚΓʹ».

§54Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὑπέβαλον τροπολογίαν.

§55ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτή. Δεκτή. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 204 περὶ πρεσβειῶν».

§57Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ὑπέβαλον μίαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθη ὁ κ. Ὑπουργός.

§58Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μάλιστα. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παροχῆς προσθέτου ἀποζημιώσεως εἰς δικαστικοὺς λειτουργούς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 8 Ἰουλίου 1917 Νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ τροποποιήσεως τοῦ αʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 276 νόμου «περὶ ἱδρύσεως Ὑπουργείου Συγκοινωνίας».

§60Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δεκτὸν μὲ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως πρὸς ἀνέγερσιν Κεντρικοῦ Σταθμοῦ αὐτοκινήτων τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν»: (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τῆς προτάσεως νόμου «περὶ κυρώσεως δωρεᾶς καταστήματος πρὸς τὴν Κοινότητα Πεσσάδας Κεφαλληνίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν εἰσακτέων μαθητῶν εἰς τὸν λόχον ὑποψηφίων τοῦ Στρατιωτικοῦ Σχολείου Εὐελπίδων», ἐπιτυχόντων κατὰ τὰς εἰσιτηρίους ἐξετάσεις τοῦ ἔτους 1917– 1918».

§62Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ἔχει συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ πρέπει νὰ ἀναβληθῇ.

§63Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἂς ἀναβληθῇ ἀφοῦ τὸ καταπολεμεῖ ὁ κ. βουλευτής.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. — Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου «περὶ στρατιωτικῶν συντάξεων». Ἄρθρον μόνον. (Ἀναγινώσκεται). Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Γ. Καρπετόπουλος.

§65Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν θὰ ἀγνοῇ ὅτι ὁ νόμος «περὶ στρατιωτικῶν συντάξεων» ὁ τελευταῖον ψηφισθείς, εἶναι πλέον ἢ ἁμαρτωλός, λυποῦμαι δὲ ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔρχεται νὰ τὸν καταστήσῃ πλέον ἁμαρτωλόν. Τί ζητεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου; Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἁμαρτωλοῦ αὐτοῦ, ὡς προεῖπον, νόμου καὶ εἰς ἀξιωματικοὺς μάλιστα, οἱ ὁποῖοι δὲν δικαιοῦνται πρὸς τοῦτο. Ἐπιζητεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ χορηγηθῇ σύνταξις μὲ τὸν τελευταίως ψηφισθέντα ἐπὶ Κυβερνήσεως Σκουλούδη νόμον, εἰς ἀξιωματικοὺς μὴ δικαιουμένους τοιαύτης συντάξεως. Ἀλλὰ κατὰ τίνα τρόπον ἐπιδιώκεται ἡ παροχὴ τῆς νέας αὐτῆς ηὐξημένης συντάξεως ἐν σχέσει πρὸς τὸν παλαιὸν ἰσχύοντα νόμον; Διὰ τῆς προαγωγῆς τῶν ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ προαγωγῆς εἰς βαθμόν, διὰ τὸν ὁποῖον οὐδεὶς νόμος προβλέπει. Διότι ὅπως εἶναι γνωστόν, ὁ ἀνώτερος βαθμὸς τῶν ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν εἶναι ὁ τοῦ Γενικοῦ Ἀρχιάτρου, ἤτοι τοῦ συνταγματάρχου.

§66Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πάντοτε αὐτὸς ἦτο;

§67Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντοτε· δὲν ὑπῆρχεν ἀνώτερος βαθμός.

§68Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ Σοῦτσος δὲν ἦτο ἀνώτερος;

§69Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτο κατ’ ἐξαίρεσιν, ἀλλ’ ἔκτοτε κατηργήθη.

§70Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τότε δὲν ἦτο πάντοτε.

§71Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι, ὅταν λέγω πάντοτε, ἔχω δίκαιον καὶ θὰ σᾶς εἴπω διατί. Διότι, ἂν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνωτάτου Γενικοῦ Ἀρχιάτρου, τὸν ὁποῖον θεσπίζετε τώρα, ἐὰν τὸν εἶχεν ὁ Σοῦτσος, τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθητε, δὲν τὸν εἶχε καθ’ ὃν χρόνον ἦτο ἐν ἐνεργείᾳ.

§72Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐν ἐνεργείᾳ τὸν εἶχε.

§73Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τοῦτο τὸ δέχομαι. Ἦτο μία μοναδικὴ ἐξαίρεσις.

§74Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι τρεῖς ἐξαιρέσεις.

§75Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βάλετε 10 ἐξαιρέσεις.

§76Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅταν βεβαιώνετε ἓν γεγονὸς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὀφείλετε νὰ τὸ γνωρίζετε.

§77Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἦτο ὁ Ἀνώτερος Γενικὸς Ἀρχίατρος, τὸν ὁποῖον ἐπικαλεῖσθε τώρα, εἴτε ὁ Γάϊδερ, εἴτε ὁ Μηλιώτης, εἴτε ὁ Σοῦτσος, εἴτε δὲν ἠξεύρω ποῖοι ἄλλοι, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι διέρρευσεν ἴσως μία 30ετία ὁλόκληρος καὶ κατὰ τὴν 30ετίαν αὐτήν, ὅλαι αἱ ἀντιλήψεις αἱ στρατιωτικαὶ κατὰ πολὺ προήχθησαν, ἐθεωρήθη δὲ σκόπιμον ὅτι ἔπρεπε νὰ λείψῃ ὁ βαθμὸς αὐτός.

§78Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἠμπορεῖτε νὰ δώσητε ὑπεύθυνον πληροφορίαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, πότε ἐξέλειπεν ὁ βαθμὸς αὐτός;

§79Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐπὶ μίαν τριακονταετίαν ὑπηρετῶ ἐν τῷ στρατεύματι καὶ οὐδέποτε εἶδον θέσιν Ἀνωτέρου Γενικοῦ Ἀρχιάτρου.

§80Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν συνέπεσε νὰ ἔχητε σχέσιν μὲ ἰατροὺς καὶ δι’ αὐτὸ δὲν γνωρίζετε οὔτε τὸν Γάϊδερ, οὔτε τὸν Σοῦτσον. Θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι δὲν εἶσθε ἐν τῇ ἀκριβείᾳ λέγων ὅτι ἐγὼ θέλω νὰ κάμω κἄτι, τὸ ὁποῖον δὲν ἐγίνετο ἄλλοτε.

§81Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν λέγω ὅτι θέλετε νὰ δημιουργήσητε βαθμούς, διότι σᾶς ἐπαναλέγω ὅτι, καὶ ἄν ὑποτεθῇ ὅτι πρέπει νὰ δημιουργηθῇ αὐτὸς ὁ βαθμός, καὶ ἂν νομίζητε ὅτι αὐτὸς ὁ βαθμὸς εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὴν προκοπὴν τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατεύματος, καὶ ἐγὼ θὰ σᾶς συνίστων νὰ συστήσητε τὸν βαθμὸν αὐτόν. Λέγω, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι ἐγὼ δὲν σᾶς ἐκάκισα ὅτι θέλετε νὰ θεσπίσητε νέον βαθμόν. Ἐὰν ὑμεῖς, ἐὰν ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία ἔχει τὴν ἀντίληψιν ὅτι θὰ εἶναι ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατεύματος, ὁ κανονισμὸς τοιούτου βαθμοῦ νὰ σπεύσητε καὶ δι’ ὀργανικοῦ νόμου νὰ κανονίσητε τὸν βαθμὸν τοῦ Ἀνωτέρου Γενικοῦ Ἀρχιάτρου. Ἐὰν εἶναι χρήσιμος ὁ βαθμὸς νὰ τὸν ἐπαναφέρητε, ἀλλ’ ὑμεῖς δὲν κάμνετε τοῦτο, διότι δὲν θεσπίζετε βαθμὸν ἀνωτέρου ὑγειονομικοῦ Ἀρχιάτρου· ἀκριβῶς περὶ αὐτοῦ πρόκειται, ὅτι καὶ σεῖς ἀκόμη ἀναγνωρίζετε ὅτι εἶναι περιττὸς ὁ βαθμὸς αὐτός, ἀλλὰ ἀναγνωρίζετε κἄτι ἄλλο, ὅτι ἐνῷ εἶναι περιττὸς ὁ βαθμός, εἶναι χρήσιμος ἡ ἀπονομὴ τῆς συντάξεως.

§82Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ὁ βαθμὸς ἀναγνωρίζεται, ὡς συνέπεια δὲ ἔρχεται ἡ σύνταξις. Αὐτὸ λέγει τὸ νομοσχέδιον.

§83Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λέγει αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον.

§84Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀφήσατε τώρα νὰ ξεκαθαρισθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§85Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εἶμαι πολὺ εὐτυχής, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς κατορθώσῃ νὰ ξεκαθαρίσῃ τὸ ζήτημα καὶ πείσῃ καὶ ἐμὲ καὶ τὴν Βουλήν. Θέλετε, κύριε Ὑπουργέ, διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ δώσητε σύνταξιν ὑποστρατήγου καὶ νὰ φέρωμεν τὸν ἀντιστοιχοῦντα βαθμόν;

§86Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὸ τὸ λέγει σαφῶς τὸ νομοσχέδιον.

§87Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ πῶς θέλετε νὰ τὴν δώσητε τὴν σύνταξιν αὐτήν; Ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὴν δώσητε; Τὸ δικαίωμα αὐτὸ τώρα θέλετε νὰ τὸ δημιουργήσητε.

§88Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δι’ αὐτὸ ζητοῦμεν τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς.

§89Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί δὲν τὴν ἔχετε;

§90Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διότι δὲν τὸ λέγει ὁ νόμος.

§91Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὴν ἔχετε, διότι ὁ νόμος λέγει ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον. Ὁ νόμος λέγει ὅτι ὁ ἀποστρατευόμενος δὲν δύναται νὰ λάβῃ ἄλλην σύνταξιν ἢ ἐκείνην τοῦ βαθμοῦ τὸν ὁποῖον εἶχεν ἐν ἐνεργείᾳ. Αὐτὴ εἶναι παγία διάταξις δι’ ὅλους τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατεύματος, δὲν δύνανται νὰ λάβουν ἄλλην σύνταξιν ἢ ἐκείνην, ἡ ὁποία ἀναλογεῖ εἰς τὸν βαθμὸν τὸν ὁποῖον εἶχον.

§92Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔπρεπε νὰ γνωρίζητε ὅτι 30 τοὐλάχιστον νομοσχέδια ἐψηφίσθησαν, κατὰ τὰ ὁποῖα ὁ ἀποστρατευόμενος μὲ τὸν βαθμὸν λοχαγοῦ, λαμβάνει τὴν σύνταξιν τοὐλάχιστον ταγματάρχου. Σχετικῶς δὲ μὲ αὐτὸ σᾶς προσθέτω ὅτι ἐκεῖνοι οἱ νόμοι ἐσκόπουν νὰ ἀπομακρύνουν τοὺς ἀξιωματικούς, ὑπὲρ ὧν ἐγένοντο, ἀπὸ τὸ στράτευμα, ἐνῷ ὁ παρὼν νόμος πρόκειται νὰ ἐπανορθώσῃ, ὡς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μοὶ ἀνέφερε, πρόκειται νὰ ἐπανορθώσῃ ἀδικίαν καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα σᾶς παρακαλῶ νὰ ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον.

§93Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγω λοιπὸν καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ χαρίσητε ἐπ’ ὀλίγον ἀκόμη τὴν προσοχήν σας, ὅτι εἰς τὸν τελευταίως ψηφισθέντα νόμον ὑπ’ ἀριθ. 728...

§94Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸν ἁμαρτωλόν.

§95Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, τὸν ἁμαρτωλόν. ... ὑπάρχει διάταξις, ἡ ὁποία δὲν ἐπιτρέπει τὴν χορήγησιν ἄλλης συντάξεως ἀπὸ τὴν ἀναλογοῦσαν εἰς τὸν βαθμόν, εἰς τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιωματικὸς ἀπεστρατεύθη, δηλαδὴ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον εἶχε καθ’ ἣν ἐποχὴν ἦτο ἐν ἐνεργείᾳ. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι λοχαγός, ὁ ὁποῖος μετὰ 8 ἔτη δικαιοῦται νὰ γίνῃ ταγματάρχης, ἀποστρατευόμενος λαμβάνει τὸν βαθμὸν τοῦ ταγματάρχου, δὲν λαμβάνει τὴν σύνταξιν τοῦ ταγματάρχου, ἀλλὰ τοῦ λοχαγοῦ. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ νόμος (ἀναγινώσκει) «Ὁ μεταβαίνων εἰς ἀποστρατείαν ἀξιωματικὸς καὶ προαγόμενος εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμόν, ἐν ἀποστρατείᾳ λαμβάνει... κλπ.». Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ μὴ γίνῃ ἐξαιρετικὴ διάταξις δι’ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα αὐτό, ἐνῷ δι’ ἄλλους, ἔχοντας τὸν βαθμόν, δὲν ἐγένετο τοιαύτη διάταξις. Οἱ ἀξιωματικοὶ τῶν ἄλλων ὅπλων, ἀποστρατευόμενοι μὲ τὸν βαθμὸν ὑποστρατήγου, δὲν λαμβάνουν σύνταξιν ὑποστρατήγου, ἀλλὰ σύνταξιν συνταγματάρχου· μοναδικὴ ἐξαίρεσις γίνεται διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου διὰ τοὺς ὑγειονομικοὺς ἀξιωματικούς.

§96ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε, ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εἶναι βεβαία, ναὶ ἢ ὄχι; Δηλαδὴ αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ λάβωσι τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου, σεῖς δὲ τοὺς ἀδικεῖτε καὶ δὲν θέλετε νὰ τοῖς δώσητε οὔτε σύνταξιν.

§97Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι, ὅτι δὲν μὲ παρηκολουθήσατε καὶ εἶσθε ἐντελῶς ξένος τῆς γενομένης συζητήσεως. Λέγω λοιπὸν ὅτι ὁ ἐν ἰσχύει νόμος ὁρίζει ὡς ἑξῆς τὰ τῆς ἀπονομῆς τῆς συντάξεως εἰς τοὺς ἀποστρατευομένους. (Ἀναγινώσκει): «Ὁ μεταβαίνων εἰς ἀποστρατείαν ἀξιωματικὸς καὶ προαγόμενος εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμὸν ἐν ἀποστρατείᾳ λαμβάνει... κλπ.». Δηλαδὴ ὁ συνταγματάρχης ὁ ἀποστρατευόμενος ἐν οἱῳδήποτε ὅπλῳ μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου, δὲν λαμβάνει τὴν σύνταξιν τοῦ ὑποστρατήγου, ἀλλὰ λαμβάνει τὴν σύνταξιν τοῦ συνταγματάρχου. Αὐτὸ λέγει ὁ νόμος. Κατὰ τί μετεβλήθη; Ὁ κανὼν δὲν ἰσχύει δι’ ὅλους τοὺς ἀξιωματικούς.

§98Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διὰ τοῦ νομοσχεδίου φεύγομεν ἀπὸ τὸν ἁμαρτωλὸν νόμον.

§99Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Φεύγετε, ἀλλὰ μονομερῶς. Περὶ τούτου πρόκειται. Ἂν θέλετε ἀκριβῶς νὰ ἀντιταχθῆτε εἰς τὸν ἁμαρτωλὸν αὐτὸν νόμον, δὲν δύνασθε νὰ τὸ πράξητε μονομερῶς διὰ μίαν ὑπηρεσίαν. Τολμήσατε, καὶ ἔχετε καθῆκον νὰ διορθώσητε τὸ κακὸν εἰς τὴν ρίζαν του, ὄχι νὰ ἐκλέξητε ποίους πρέπει νὰ ἐξασφαλίσητε ἀπὸ τὸν ἁμαρτωλὸν νόμον. Ἀφοῦ ἀναγνωρίζετε ὡς ἁμαρτωλὸν τὸν νόμον αὐτόν...

§100Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἀνεγνώρισά τι ποτέ.

§101Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατε ὅτι ἔρχεσθε νὰ διορθώσητε τὸν ἁμαρτωλὸν νόμον.

§102Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σεῖς τὸ εἴπατε.

§103Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ζητεῖτε λοιπὸν διὰ τοῦ νομοσχεδίου σας; Ἐγὼ σᾶς εἶπον ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἔρχεσθε νὰ αὐξήσητε τὰ ἁμαρτήματα τοῦ νόμου τούτου, ζητεῖτε νὰ προσθέσητε ἓν ἐπὶ πλέον κακὸν εἰς ἕνα νόμον ἄδικον καὶ ἁμαρτωλόν.

§104Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σεῖς ζητεῖτε νὰ ἰσχύσῃ καὶ διὰ τὰς 2 χιλιάδας, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἀδικηθῆ.

§105Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἰσχύει διὰ τὰς 2 χιλιάδας. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Ἰσχύει τὸ ἀντίθετον διὰ τὰς 2 χιλιάδας. Ἐὰν ἴσχυε διὰ τὰς 2 χιλιάδας, δὲν θὰ εἴχετε ἀνάγκην νὰ φέρητε ἐξαιρετικὸν νόμον. Ἀκριβῶς δὲν ἰσχύει διὰ τὰς 2 χιλιάδας καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς τονίζω ὅτι, ἂν θέλετε νὰ διορθώσητε τὸ κακόν, πρέπει νὰ τὸ διορθώσητε γενικῶς καὶ οὐχὶ κατ’ ἐξαίρεσιν, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομοθετεῖτε ἀποβλέποντες πλέον εἰς πρόσωπα καὶ οὐχὶ εἰς προστασίαν τοῦ δικαίου.

§106Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μὲ συγχωρῆτε. Εἶχον τὸ θάρρος νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ νόμος ἀφορᾷ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἠδικήθησαν, ὡς ὁ ἴδιος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοὶ εἶπε, διὰ τοῦ Διατάγματος τοῦ 1914. Δὲν συνηθίζω νὰ κρύπτωμαι ὄπισθεν τῶν δακτύλων μου. Σᾶς εἶπον μετὰ πάσης παρρησίας ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἀφορᾷ τὴν διόρθωσιν ἀδικίας γενομένης εἰς πρόσωπα.

§107Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἠδικήθησαν πρόσωπα, ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σπεύσητε ἀκριβῶς νὰ ἐπανορθώσητε τὴν γενομένην εἰς αὐτὰ ἀδικίαν. Εἶμαι σύμφωνος μαζύ σας εἰς τὴν ἀντίληψίν σας αὐτήν. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἱκανοποιήσεως προσώπων ἀδικηθέντων, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ξεχωρίζητε τὰ πρόσωπα. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἐμοῦ καὶ ὑμῶν, διότι θὰ σᾶς ἐπιδείξω ὅτι δὲν θέλετε νὰ ἐπανορθώσητε τὸ ἀδίκημα δι’ ὅλους ἀνεξαιρέτως. Τοῦτο εἶπον, κύριε Ὑπουργέ, καὶ δὲν μὲ προσέξατε. Ἀπαντῶ εἰς ὑμᾶς. Δικαίωμά σας εἶναι ἴσως καὶ καθῆκον νὰ θέλητε νὰ διορθώσητε κακὸν γενόμενον, ἀλλὰ προκειμένου περὶ διορθώσεως κακοῦ γενομένου, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ξεχωρίζητε τὰ πρόσωπα κατὰ λόγους συμπαθείας. Διατί δὲν μὲ προσέχετε, κύριε Ὑπουργέ;

§108Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δύναμαι εἰς δύο λεπτὰ τῆς ὥρας νὰ ἐπαναλάβω ὅσα εἴπετε. Εἴπετε πρῶτον ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι προσωπικόν. Μάλιστα. Καὶ εἶπον καὶ διὰ ποῖον λόγον τὸ ἔκαμα. Δεύτερον εἴπετε «διατί δὲν φροντίζω νὰ διορθώσω τὸ ἀδίκημα καὶ δι’ ἄλλα πρόσωπα». Ἀφοῦ ἐπιμένετε τόσον πολύ, σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅ,τι ἤδη σᾶς ἔκαμα λόγον ὄχι βεβαίως ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ὅτι ἐὰν ἡ παραμονή μου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν εἶναι προσωρινή, προσωρινοτάτη μάλιστα, τότε μία ἀπὸ τὰς πρώτας πράξεις μου θὰ εἶναι νὰ σκεφθῶ νὰ διορθώσω τὴν γενομένην ἀδικίαν. Τρίτον εἴπετε ὅτι καθιεροῦμεν ἕνα νέον βαθμόν. Σᾶς ἀπήντησα ὅτι δὲν καθιεροῦμεν νέον βαθμόν. Ὥστε βλέπετε ὅτι σᾶς ἤκουσα καὶ παρηκολούθησα τὴν ἀνάπτυξιν ὅλων τῶν ἐπιχειρημάτων σας.

§109Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ μόνην τὴν διαφοράν, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι ἀφοῦ ἔρχεσθε διὰ μίαν εἰδικὴν περίπτωσιν νὰ ἀναθεωρήσητε τὸν νόμον, ἐγὼ νομίζω ὅτι συμφερώτερον θὰ ἦτο νὰ ἀναθεωρήσητε κατὰ τὴν βάσιν αὐτοῦ τὸν νόμον.

§110Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀλλά, κύριε βουλευτά, ἐὰν ὁ νόμος 828 διορθωθῇ αὔριον, θὰ...

§111Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί δὲν προτείνετε, κύριε Ὑπουργέ, νὰ διορθωθῇ ὁ νόμος;

§112Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως· διότι, ὡς σᾶς εἶπον, διὰ νὰ διορθώσω αὐτὸν τὸν νόμον 828, διὰ νὰ μὴ κάμω ἐργασίαν ἐπὶ τοῦ γόνατος, ἀλλ’ ἐργασίαν εὐσυνείδητον, πρέπει νὰ κάμω μίαν Ἐπιτροπήν. Σᾶς παρεκάλεσα μάλιστα νὰ λάβητε μέρος εἰς αὐτὴν τὴν Ἐπιτροπήν. Πρέπει νὰ προεδρεύσῃ ὁ ἴδιος ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐπιτροπῆς, αἱ συζητήσεις αὐτῆς νὰ ἐξακολουθήσουν ἐπὶ δύο ἢ τρεῖς μῆνας καὶ τότε θὰ ἠδυνάμην νὰ φέρω ἕνα κώδικα περὶ συντάξεων, διὰ νὰ εἶναι κάπως πλήρης. Τώρα μοὶ λέγετε, διατί νὰ σπεύσω εἰς τὴν ὑποβολὴν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Σᾶς ἀπαντῶ ὅτι, προκειμένου περὶ γενομένου ἀδικήματος, καθῆκον εἶχον νὰ σπεύσω ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον εἰς τὴν διόρθωσίν του. Τί φυσικώτερον τούτου;

§113Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς, κύριε Ὑπουργέ, δὲν ἔκαμα τίποτε ἄλλο τόσην ὥραν, παρὰ νὰ ὁμιλῶ περὶ ἀδικήματος, τὸ ὁποῖον ἐξακολουθεῖ νὰ γίνεται καὶ λέγω ὅτι τὸ ἀδίκημα αὐτὸ τὸ διορθώνετε μερικῶς. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι καὶ διὰ τοὺς ἄλλους ἀξιωματικοὺς ὑφίσταται τὸ ἀδίκημα αὐτὸ καὶ κατὰ μείζονα λόγον.

§114Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι, κύριε βουλευτά· διότι διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς κατὰ τὸ 1911 ἠκυρώθη ἓν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἰς τὰ 1910 καὶ διὰ τοῦ Διατάγματος αὐτοῦ ἐγένετο ἓν λάθος, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ 1914 ἀνακαλύπτεται, ὅτι τὸ λάθος αὐτὸ δὲν εἶναι λάθος, ἀλλ’ εἶναι ἀδίκημα. Βλέπετε ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά, ὅτι τοὺς μὲν ἔβλαψε μία πρᾶξις Δικαιοσύνης καὶ θέλουν νὰ τὴν διορθώσουν, τοὺς δὲ ἔβλαψεν εἷς νόμος.

§115Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε Ὑπουργέ. Ποῖον εἶναι τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον ἔγινεν εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀξιωματικούς, τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ διορθώσητε τώρα;

§116Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐξακολουθήσατε τὴν συζήτησίν σας.

§117Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ἀνάγκην αὐτῆς τῆς πληροφορίας. Ὅταν ἀρνεῖσθε, δικαίωμά σας βεβαίως εἶναι νὰ τὸ ψηφίσητε χωρὶς καμμίαν συζήτησιν.

§118Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι δά· ἔγινε καὶ πολλὴ μάλιστα.

§119Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε τὴν δύναμιν νὰ τὸ ψηφίσητε χωρὶς ν’ ἀκούσητε καμμίαν γνώμην.

§120Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Παραπονεῖσθε ὅτι δὲν σᾶς ἀκούομεν;

§121Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μοὶ δίδετε τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν σᾶς ζητῶ...

§122Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς τὴν δώσω τώρα.

§123Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε δὲν μοῦ παρέχετε τὴν πληροφορίαν;

§124Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ σᾶς τὴν δώσω εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν. Ἂν δὲν ἀρκεῖσθε εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας σᾶς δίδω, θὰ σᾶς προσκομίσω καὶ τὰ σχετικὰ Διατάγματα εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν ἔχω πρόχειρον τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν μοῦ ζητεῖτε.

§125Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς δὲν ἀρνεῖται τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς ἱκανοποιήσεως ἐκείνων οἵτινες ἠδικήθησαν, ἀλλὰ προβάλλει ἔνστασιν, ὅπως περιληφθῶσι καὶ ἄλλα πρόσωπα ἀδικηθέντα.

§126Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν νομίζητε ὅτι ἠδικήθησαν τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνει τὸ νομοσχέδιον, ἐγὼ σᾶς καθιστῶ γνωστὸν ὅτι ἠδικήθησαν καὶ ἄλλοι ἀξιωματικοὶ ἐκ τῆς διατάξεως αὐτῆς.

§127Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ φροντίσωμεν καὶ διὰ τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἠδικήθησαν. Ἂν πρόκειται περὶ τῆς γενικῆς κατηγορίας τῶν ἀξιωματικῶν, τὸ ἐσκέφθην καὶ τοῦτο καὶ εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου νὰ διορθώσω τὸ κακὸν γενικῶς, ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν μερικὴν διόρθωσιν.

§128Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εἶπον ἐπὶ τὸ σκοπιμώτερον τοῦ νόμου.

§129Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὰς παρατηρήσεις σας τὰς ἤκουσα, ἀλλ’ εἶναι ἡ πρώτη κατ’ ἄρθρον συζήτησις. Αἱ παρατηρήσεις σας συνοψίζονται εἰς τοῦτο: Ὅτι ἂν πρόσωπά τινα ἠδικήθησαν, μεριμνήσατε, ἀλλὰ μεριμνήσατε καὶ δι’ ὅλα τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἠδικήθησαν. Ἐπιτρέψατε νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ δώσωμεν πέρας εἰς τὴν συζήτησιν, καὶ ἂν νομίσω ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ἐκ τῆς μελέτης τὴν ὁποίαν θὰ κάμω κατόπιν τῶν παρατηρήσεών σας, πρέπει νὰ τροποποιηθῇ ἢ νὰ ἀποσυρθῇ, ἐγὼ ὁ ἴδιος θὰ εἴπω ὅτι πρέπει νὰ τροποποιηθῇ ἢ νὰ ἀποσυρθῇ.

§130Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα ν’ ἀναβληθῇ· ἔκαμα μίαν σύγκρισιν μεταξὺ ἀδικουμένων.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Θεοδωρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§132Ε. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, βλέπω ὅτι ὁ προλαλήσας εὑρίσκει σχέσεις τινὰς τοῦ νομοσχεδίου μὲ τὸν νόμον 728. Εὑρίσκει ὅτι προσβάλλει δικαιώματα κεκτημένα. Ὑπάρχει Διάταγμα νεμεκτελεστικόν, τὸ ὁποῖον φέρει χρονολογίαν 30 Νοεμβρίου 1863. Τὸ Διάταγμα αὐτὸ δὲν εἶναι καθαρῶς προσωπικόν, εἶναι δι’ ὡρισμένας κατηγορίας ἀξιωματικῶν, καὶ καθιστᾷ τὸν βαθμὸν Ἀρχιάτρου ἀνώτερον μόνον ἐν περιπτώσει ἐπιστρατείας, δηλ. ὅταν ἀποστρατεύεται εἷς Ἀρχίατρος, ἀποστρατεύεται μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ Ἀνωτέρου Ἀρχιάτρου. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ Διατάγματος ἐγένοντο Ἀνώτεροι Ἀρχίατροι οἱ Μηλιώτης, Σοῦτσος καὶ εἷς ἕτερος καὶ ἔλαβον σύνταξιν αὐτοῦ τοῦ βαθμοῦ. Ἦλθε κατόπιν ὁ νόμος τοῦ 1909, ὁ ὁποῖος καθώρισε γενικώτερον τὴν κατάστασιν τῶν ἐν ἀποστρατείᾳ ἀξιωματικῶν. Ὁ νομοθέτης τοῦ 1909 ἄφησε τὸ Διάταγμα τοῦ 1863. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων τούτων τοῦ 1863 καὶ τοῦ 1909 ὁ Ζορμπᾶς προήγαγε τὸν Ἀσημάκην καὶ τὸν Μανοῦσον εἰς Ἀνωτέρους Γενικοὺς Ἀρχιάτρους, διότι εἶχον συμπληρώσει τὰ ἔτη τῆς ἀποστρατείας. Ἔλαβον λοιπὸν οὗτοι οἱ δύο τὸν βαθμὸν τοῦ Ἀνωτέρου Γενικοῦ Ἀρχιάτρου. Ἔμεναν οὕτω αὐτοὶ μὲ τὸν βαθμὸν αὐτὸν κατὰ τὰ ἔτη 1910, 1911, 1912, 1913 καὶ 1914. Εἰς τὸ 1914 παρουσιάσθη ἄλλος ἀξιωματικός, ὁ Πυλάδιος, ὁ ὁποῖος ἐζήτησεν ἀποστρατευόμενος νὰ λαμβάνῃ βαθμὸν ἀνώτερον. Τότε ἔκαμε μεγάλην ἐντύπωσιν διότι ἐζήτησε βαθμὸν ἀνώτερον, ἡ δὲ ὑπηρεσία φαίνεται ὅτι δὲν ἦτο ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων. Παρασυρθεὶς ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐξέδωκε Διάταγμα ὑπὸ χρονολογίαν Σεπτεμβρίου 1914, διὰ τοῦ ὁποίου ἠκύρου τὸ Διάταγμα τοῦ 1910, θεωρηθέντος ὅτι κακῶς εἶχεν ἀπονεμηθῇ ὁ βαθμὸς ἐκεῖνος. Ἡ σύνταξις ἀπονέμεται εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμόν, δὲν καταργεῖται ἡ σύνταξις τοῦ Ἀνωτέρου Ἀρχιάτρου.

§133Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, ἐκτὸς ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ ψηφισθῇ.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἂν θέλει νὰ ψηφισθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον.

§135ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ψηφισθῇ. Νὰ ψηφισθῇ. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγήσεως πιστώσεως διὰ τὴν συσταθησομένην ἕδραν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ τοῦ Λονδίνου». Τὸ νομοσχέδιον εὑρίσκεται εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἀλλὰ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ κηρύξῃ κατεπεῖγον καὶ νὰ ψηφισθῇ.

§137ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Κηρύσσεται κατεπεῖγον καὶ ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προαγωγῆς ὑπαξιωματικῶν μετασχόντων τοῦ ἀγῶνος τῆς Β. Ἠπείρου καὶ τραυματισθέντων». (Κηρύσσεται κατεπεῖγον καὶ ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§140Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου «περὶ Τελωνειακοῦ Κώδικος». Ὡς γνωρίζετε, ὁ τελωνειακὸς κῶδιξ ὑπάρχει ἀπὸ τὸ 1843 καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταρρυθμισθῇ. Εἶναι μία μεγάλη μελέτη, γενομένη ὑπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου καὶ ἰδίως ἀπὸ τὸν Διευθυντὴν τῶν ἐμμέσων φόρων. Ἐπίσης καὶ νομοσχέδιον «περὶ τελωνειακῆς ἀστυνομίας». Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ὁρίσῃ Ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ παραπεμφθοῦν τὰ νομοσχέδια, ὥστε νὰ ψηφισθοῦν ὅταν ἐπανέλθωμεν.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ καταρτίζεται ἐκ τῶν βουλευτῶν κ.κ. Δ. Ζαμάνου, Γ. Στρατούλη, Ν. Ζαρλῆ, Α. Τυπάλδου Μπασιᾶ, Γ. Νικολαΐδη, Α. Ἀναστασιάδη, Ι. Μπουρνιᾶ, Γ. Μαρῆ, Κ. Γόντικα καὶ Χ. Βασιλακάκη.

§142Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, νὰ ἔχῃ καὶ ἄλλους συνεργάτας. Ὡσαύτως καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν δηλώσεις ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως 1917.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς Ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς «περὶ παραπομπῆς εἰς Εἰδικὸν Δικαστήριον τῆς Κυβερνήσεως Σκουλούδη» ἡ πρώτη ψηφοφορία θὰ εἶναι γενική, ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ παραπομπή, καὶ αἱ ἑπόμεναι διὰ τὰ ἑπόμενα κεφάλαια τῶν εἰδικῶν κατηγοριῶν.

§144Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Κατὰ τὰς γενικὰς ἀρχάς, πρέπει δι’ ἕνα ἕκαστον τῶν ὑπὸ κατηγορίαν Ὑπουργῶν καὶ δι’ ἕκαστον κεφάλαιον νὰ γίνῃ ψηφοφορία.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ γίνῃ ἰδιαιτέρως δι’ ἓν ἕκαστον κεφάλαιον.

§146Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Καὶ δι’ ἕνα ἕκαστον Ὑπουργόν.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις, διότι μᾶς ἐλλείπουν αἱ κάλπαι. Ἔχομεν ἀνάγκην 32 καλπῶν, ἕως ὅτου δὲ ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν Δημαρχίαν τοιαύτας καὶ τὰς φέρωμεν, παρακαλῶ νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις διὰ τὸ ἀπόγευμα.

§148Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ ἀρχίσωμεν τὸ ἀπόγευμα εἰς τὰς 3.

§149Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Εἶναι ἐνωρὶς εἰς τὰς 3 τὸ ἀπόγευμα.

§150ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὰς 4, κύριε Πρόεδρε.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Παρακαλεῖται ὁ κ. Γραμματεὺς ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά).

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§153ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι. Ὄχι. (Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικά).

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη σήμερον τὴν 4ην μ.μ. (Ὥρα 12.20′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 4.40′ μ.μ.).

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς Προανακριτικῆς Ἐπιτροπῆς «περὶ παραπομπῆς εἰς δίκην τῆς Κυβερνήσεως Στεφάνου Σκουλούδη». Ὁ εἰσηγητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς κ. Γ. Τσακανίκας ἔχει τὸν λόγον.

§156Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Κύριοι, ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς ἣν παρεπέμφθη ἡ ὑμετέρα πρότασις περὶ κατηγορίας κατὰ τοῦ Ὑπουργείου Στεφάνου Σκουλούδη, ὑπέβαλε τὴν παρελθοῦσαν Δευτέραν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν ἔκθεσίν της. Ἐν τῇ ἐκθέσει ἐκείνῃ περιέχονται συνεπτυγμένως καὶ ἐν πυκνώσει τὰ στοιχεῖα, δυνάμει τῶν ὁποίων καλεῖσθε ἐνώπιον τῆς Ἱστορίας, ἐνώπιον τῆς Φυλῆς, νὰ ἐκφέρητε τὸ μέγα «κατηγορῶ» ἐναντίον ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι διεχειρίσθησαν τὰ κοινὰ τῆς Χώρας. Ἡ Ἐπιτροπή, κατανοήσασα τὴν σημασίαν τῆς ἐντολῆς τῆς Βουλῆς, κατέβαλε πᾶσαν αὐτῆς τὴν φροντίδα, τὴν ὁποίαν ἀπῄτει ἡ ὑπόθεσις, μοναδικὴ εἰς τὸν νεώτερον πολιτικὸν βίον τῆς Ἑλλάδος, διότι καὶ ἂν ἄλλοτε ἤχθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατηγορίαι κατὰ Ὑπουργῶν, αἱ κατηγορίαι ἐκεῖναι δὲν ἔφερον τὸν ἴδιον χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον φέρουσιν αἱ πράξεις, αἱ περιεχόμεναι εἰς τὴν ἀπὸ 17 Αὐγούστου ἐ.ἔ. ὑμετέραν πρότασιν. Ἡ σοβαρότης τῆς κατηγορίας, ἡ σπουδαιότης τῆς ἀποστολῆς, ἐπέβαλλον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καθήκοντα, τῶν ὁποίων κατανοήσασα τὴν πλήρη ἔκτασιν, περιβληθεῖσα δὲ μὲ τὴν ὑψηλὴν δικαστικὴν ἀρχήν, τῆς ὁποίας κύριος χαρακτὴρ πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἀμεροληψία, προέβη sine ira, sine studio εἰς τὸ προανακριτικὸν ἔργον αὐτῆς. Καὶ πρῶτον μεταξὺ τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἔδει νὰ ἀναζητήσῃ ἡ Ἐπιτροπή, ἐσκέφθη νὰ ἀναζητήσῃ ἔγγραφα πειστήρια περὶ τῶν πράξεων τῶν ἀποδιδομένων εἰς τοὺς κατηγορουμένους Ὑπουργούς. Ἀνέτρεξε λοιπὸν εἰς τὰ διάφορα γραφεῖα. Δυστυχῶς τὸ ἔγκλημα ἐπεζητήθη νὰ καλυφθῇ δι’ ἑτέρου ἐγκλήματος. Ἡ ἐξαφάνισις ἐσημειώθη εἰς τὰ περισσότερα διάφορα γραφεῖα. Τοιουτοτρόπως ὑπάρχει ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, κατὰ τὸ ὁποῖον ὅλα τὰ τηλεγραφήματα μέχρι τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1917 τὰ ἐπίσημα, ἐξωτερικὰ καὶ ἐσωτερικά, κατεστράφησαν κατὰ διαταγὴν τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ σχετικὸν ἔγγραφον. Ἐπὶ πλέον τὸ ἐμπιστευτικὸν πρωτόκολλον τοῦ Σώματος τοῦ εἰδικοῦ ἀποσπάσματος τῆς Ἀσφαλείας.

§157Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τί χρονολογίαν φέρει τὸ ἔγγραφον;

§158Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Φέρει ἀριθμὸν 89,209, χρονολογίαν δὲ 6 Δεκεμβρίου 1916. Λέγει τὰ ἑξῆς. (ἀναγινώσκει τὸ ἔγγραφον). Τὸ ἓν ἔγκλημα ἐζητήθη νὰ καλυφθῇ δι’ ἑτέρου. Εἶναι συνέπεια ὁλοκλήρου πολιτικῆς.

§159Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Δὲν τὰ ἐξηφάνισεν οὔτε ὁ κ. Βενιζέλος, οὔτε ἡμεῖς, ἀλλὰ κἄποιος ἀπὸ τοὺς ἐνόχους...

§160Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ἐὰν δὲν σᾶς ἀρκεῖ αὐτό, ἔχω ἄλλο πειστήριον νὰ σᾶς προσκομίσω, ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ πεισθῆτε ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, δὲν ἔμεινεν ἀμέτοχος τοῦ ἀδικήματος τῆς ὑπεξαιρέσεως καὶ τῆς ἐξαφανίσεως. Εἶπον ὅτι ἡ Ἐπιτροπή, μεταξὺ τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα ἐζήτησε νὰ συλλέξῃ, ἀνέτρεξε πρὸ παντὸς νὰ εὕρῃ τὰ πειστήρια ἔγγραφα. Ἀπηυθύνθη πρὸς τὰ διάφορα Ἀρχεῖα, ἵνα ἀνεύρῃ τὰ πειστήρια τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν δρᾶσιν τῆς Κυβερνήσεως Σκουλούδη. Μεταξὺ τῶν ἄλλων εἰς τὸ Τηλεγραφεῖον ἀνεκαλύφθη αὐτό, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα. Τώρα, ἂν τὴν διαταγὴν τῆς ἐξαφανίσεως καὶ τῆς ὑπεξαιρέσεως τὴν ἔδωσεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις Λάμπρου καὶ ὄχι τοῦ Σκουλούδη, τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι δὲν ὑπάρχουν πειστήρια, διότι ταῦτα ἐξηφανίσθησαν ὅσον ἀφορᾷ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Τὸ ἔγκλημα ἐζητήθη νὰ καλυφθῇ δι’ ἑτέρου ἐγκλήματος. Ὑπὸ ποίου ἐζητήθη νὰ καλυφθῇ, δὲν τὸ ἐξηκρίβωσα αὐτό.

§161Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Εἴπατε ὅτι...

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς, διότι δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ.

§163Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ἰδοὺ καὶ ἄλλο πειστήριον, διὰ νὰ πεισθῆτε ὅτι ἐξέλειπον τὰ πειστήρια. Ἐξητάσθη ὁ χωροφύλαξ Μαλομόγλου, ὅστις ὑπηρέτησεν εἰς τὸ εἰδικὸν ἀπόσπασμα Ἀσφαλείας, ὅστις κατέθεσε τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει τὴν κατάθεσιν). Θέλετε καὶ ἄλλην κατάθεσιν; Εἶναι τοῦ ἐνωμοτάρχου Γιαννακοπούλου, τὸν ὁποῖον θὰ συναντήσωμεν εἰς τὸ ἀπόσπασμα τοῦ κοινοῦ πρωτοκόλλου, ὡς ἀποστελλόμενον ἑκάστοτε πέραν τῶν συνόρων. Αὐτὸς ἐξεταζόμενος κατέθεσε τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει τὴν κατάθεσιν). Θέλετε καὶ ἄλλην κατάθεσιν σπουδαιοτάτου μάρτυρος, κύρους πολλοῦ; Εἶναι ἡ κατάθεσις τοῦ μάρτυρος ὑπολοχαγοῦ Περιστέρη, ὁ ὁποῖος εἰργάζετο εἰς τὸ Ἐπιτελεῖον καὶ ὅστις λέγει ὅτι ἡ παράδοσις τῶν ἀρχείων τῆς τετάρτης Διευθύνσεως διήρκεσε πλέον τοῦ μηνός, παρὰ πᾶσαν τηρουμένην συνήθειαν, ἐνῷ ἔπρεπε μόνον ἐντὸς τριῶν ἢ τεσσάρων ἡμερῶν νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ παράδοσις αὕτη. Οὗτος κατέθεσεν ὅτι ὁ συνταγματάρχης Ἐξαδάκτυλος καὶ εἷς λοχαγὸς ἐκλείοντο εἰς τὸ Γραφεῖον τῶν Ἀρχείων καὶ ἔκαμνον, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ μάρτυρος, ἐκκαθάρισιν. Ὅτι μάλιστα κἄποιο τηλεγράφημα ὁ συνταγματάρχης Ἐξαδάκτυλος τὸ ἐπῆρε καὶ ἐν φαινομενικῇ ἀφελείᾳ τὸ ἐξέσχισε καὶ τὸ ἔρριψεν εἰς τὸν κάλαθον τῶν ἀχρήστων. Αὐτὸ ἐκίνησε τὴν περιέργειαν τοῦ μάρτυρος καὶ ἔλαβε τὸ τηλεγράφημα ἐκεῖνο, τὸ συνεκόλλησε καὶ εὑρέθη ὅτι περιεῖχε λίαν ἐπιβαρυντικὰς λεπτομερείας. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ εὑρίσκεται εἰς χεῖρας τοῦ κ. Νάκου.

§164Λ. ΝΑΚΟΣ. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ φανερώνει τὴν συνεννόησιν τοῦ Ἐπιτελείου μὲ τὴν Ἀστυνομίαν, ἡ ὁποία συνώδευε προδότας, κατασκόπους καὶ Γερμανούς.

§165Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ ἀναγκαίως ἔπρεπε νὰ κατατεθῇ.

§166Λ. ΝΑΚΟΣ. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ παρέλαβον διὰ νὰ τὸ μελετήσω. Πηγαίνω νὰ τὸ φέρω, διὰ νὰ ἱκανοποιήσω τὴν περιέργειάν σας.

§167Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ἐν τούτοις, ἐκ τῶν διασωθέντων στοιχείων ἠδυνήθη ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ προβῇ εἰς τὸ ἔργον της καὶ νὰ συντάξῃ τὸ πόρισμα τὸ ὁποῖον ἔφερεν. Ἀλλὰ διὰ νὰ μορφωθῇ πληρεστέρα κρίσις περὶ τῆς νομικῆς εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν τῆς Κυβερνήσεως Σκουλούδη, ἡ ὁποία διεχειρίσθη τὴν Ἐξουσίαν ἀπὸ τῆς 15 Ὀκτωβρίου 1915 μέχρι τῆς 8 Ἰουνίου 1916, πρέπει νὰ συνδυασθῇ ἡ περίοδος αὕτη πρὸς τὴν ἀρχὴν καὶ πρὸς τὸ τέλος τῆς τελευταίας ὑπερδετίας. Θὰ ἴδῃ τις τότε, ὅτι ὁ ρόλος, τὸν ὁποῖον ἔπαιξεν ἡ Κυβέρνησις Σκουλούδη, δὲν ἀποτελεῖ περίοδον ἀρχομένην καὶ τελευτῶσαν ἐν ἑαυτῇ, ἀλλ’ εἶναι συνέχεια καὶ προηγεῖται τοῦ τέλους τῆς ὅλης θλιβερᾶς τραγῳδίας, ἡ ὁποία ἐπαίχθη εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος. Διὰ τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετασθῶσιν ἀπ’ ἀρχῆς τὰ γεγονότα ἐκεῖνα, ἐν συνδυασμῷ, ὅπως σχηματισθῇ ἡ γνώμη περὶ τῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως Σκουλούδη. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε δὲ ὡς σημεῖον ἀφετηρίας τῆς ἐρεύνης τῶν γεγονότων νὰ λάβω τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ὡς καθαρισμὸς κινδύνου ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν ἐφημερίδα «Ἀθῆναι» ἡ περίφημος ἐκείνη ἐπιστολὴ τοῦ Ἐπιτελάρχου περὶ στρατιωτικῆς ἀπολυταρχίας. Ἐάν τις ἀναζητήσῃ τὴν ψυχολογίαν τῆς συντάξεως τῆς ἐπιστολῆς ἐκείνης, ἴσως τὴν ἀνεύρῃ εἰς τὸ ἑξῆς: Εἶναι κανὼν ἰδεολογικός, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, εἰς τοὺς πολιτικοὺς ὀργανισμούς, οἱ ὁποῖοι διατηροῦσιν ἀκόμη τὸν θεσμὸν τῆς βασιλείας, νὰ ἀναπτύσσεται ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ τῶν δύο ἀντιρρόπων Ἐξουσιῶν, τῆς Βασιλικῆς καὶ τῆς Λαϊκῆς. Ὅταν ἡ Βασιλικὴ ἐξουσία, ἕνεκα τυχαίων γεγονότων, κατορθώσῃ νὰ συγκεντρώσῃ εἰς τὰς χεῖράς της ἐξουσίαν ὑπὲρ τὴν συνήθη, πάντοτε παρατηρεῖται τὸ φαινόμενον ὅτι τὴν ἐξουσίαν αὐτὴν θὰ τὴν μεταχειρισθῇ πρὸς ἐπέκτασιν τῶν ἰδίων της προνομίων καὶ περιορισμὸν τῆς λαϊκῆς ἐλευθερίας. Ἐν προκειμένῳ εἰς θρόνον εἶχε περιβληθῆ τὴν δάνειον αἴγλην, τὴν ὁποίαν ἀπέδιδεν εἰς αὐτὸν ἡ πορφύρα, ἡ βαφεῖσα διὰ τοῦ αἵματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ. Περὶ τὸν θρόνον αὐτὸν εἷς κύκλος ἐμπεποτισμένος ὑπὸ τῶν Πρωσσικῶν μιλιταριστικῶν ἀρχῶν, διὰ τῆς αἴγλης τῆς δανείου ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ εὕρῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ σπείρῃ τὸν σπόρον τῆς στρατιωτικῆς ἀπολυταρχίας, διὰ νὰ δρέψῃ κατόπιν ἐκεῖθεν τὸν καρπὸν τοῦ Μοναρχισμοῦ. Ὑπὸ τοιαύτην δημιουργηθεῖσαν ἀτμόσφαιραν ἀπολυταρχικῶν τάσεων ἐμφανίζεται τὸ ζήτημα τῆς ἀναμίξεως τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον. Συμβούλιον τότε συγκαλεῖται καὶ ἡ λαϊκὴ παμψηφία ἀποφαίνεται ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐχάραξεν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Πλειονοψηφίας. Καὶ ὅμως, παρ’ ὅλην τὴν παμψηφίαν τὴν ἐκδηλωθεῖσαν, τὸ Στέμμα, ἔχον προδιαγεγραμμένην ἀντίθετον πολιτικήν, ἐξωτερικήν, ἀναγκάζει τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην εἰς παραίτησιν. Εἶναι ἡ πρώτη παρέκκλισις τοῦ Στέμματος ἐκ τῆς συνταγματικῆς τροχιᾶς. Τὴν οὑτωσὶ ἐγκαινιαζομένην Βασιλικὴν πολιτικὴν σπεύδει πρῶτος νὰ ὑπηρετήσῃ ὁ ἐκ Πατρῶν πολιτευτής, ἐπειγόμενος διὰ τὸ πρωθυπουργικὸν χρίσμα, τὸ ὁποῖον εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα οἱ ἀληθεῖς πολιτικοὶ ἄνδρες ζητοῦσι πάντοτε ἐκ τῆς Λαϊκῆς κολυμβήθρας. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη γνωρίζετε ὑπὸ ποίους ὅρους καὶ ποίας συνθήκας ἐνήργησε τὰς ἐκλογάς. Ἀφοῦ ἐφιλοτέχνησεν ἓν ἀνακοινωθὲν ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τοῦ Στέμματος, κατὰ τὸ ὁποῖον παρίστατο ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ὅτι παρέδιδε τὰ Ἑλληνικὰ ἐδάφη εἰς τοὺς Βουλγάρους, ἐπέτυχε τὸ χάσμα, ἐπέτυχε τὴν προσωπικὴν ἀποχὴν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἐκ τῶν ἐκλογῶν καὶ προεκηρύχθησαν αἱ ἐκλογαί. Εἴδομεν τότε τὸν Ἡγεμόνα, τὸν ὁποῖον εἰς τόσον ὕψος τὸ σέβας τοῦ Λαοῦ του εἶχε τάξει, κατερχόμενον εἰς τὴν πολιτικὴν παλαίστραν ὡς ἀντίπαλον ἑνὸς πολιτικοῦ Κόμματος. Καὶ ὅλοι ὅσοι παρέστημεν πρὸ τοῦ θεάματος προεῖπομεν ποῖον θὰ ἦτο τὸ τέλος τοῦ Ἡγεμόνος· θὰ ἦτο τὸ τέλος, τὸ ὁποῖον πάντοτε οἱ ἐλεύθεροι λαοὶ δίδουσιν εἰς τοὺς Βασιλεῖς, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ καταχρασθοῦν τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, εἰς τοὺς τυράννους αὐτῶν. (Χειροκροτήματα). Αἱ ἐκλογαὶ τῆς 31ης Μαΐου ἐγένοντο. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ μετὰ τὴν ἀποχὴν τοῦ Ἀρχηγοῦ, ἐξακολουθεῖ καὶ πάλιν πλειοψηφοῦν. Ἡ Κυβέρνησις ἡ τότε, ἀσεβοῦσα πρὸς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν, ἐξακολουθεῖ νὰ παραμένῃ εἰς τὴν Ἀρχήν. Τέλος κατὰ τὸν Αὔγουστον συγκροτεῖται ἡ Κυβέρνησις ἡ ἐκ τῶν ἐκλογῶν προελθοῦσα, ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων. Μετὰ μῆνα περίπου ἡ Βουλγαρία ἐπιστρατεύεται. Νὰ ἐδόθη τάχα τὸ σύνθημα ἐξ Ἀθηνῶν; Ἡ ἔννοια τῶν γεγονότων ὠθεῖ ἴσως εἰς καταφατικὴν ἀπάντησιν. Τηλεγράφημα τοῦ πρέσβεως ἡμῶν ἐν Ρουμανίᾳ ἀναγγέλλει ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς Βουλγαρίας ἦτο προειδοποιημένη περὶ τῆς οὐδετερότητος ἡμῶν. Ἐπίσης ἡ ἀρθρογραφία τοῦ «Νέου Ἄστεως» τὸ αὐτὸ ἐπίσης λέγει. Ἔγραφε τοῦτο κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ 1916 (ἀναγινώσκει): «Βεβαίως ἡ Αὐστρία καὶ ἡ Ρουμανία γνωρίζουσιν ὅτι δὲν θὰ ἐξέλθῃ ἡ Ἑλλὰς ἐκ τῆς οὐδετερότητος». Τοῦτο πείθει ὅτι τὸ σύνθημα ἐδόθη ἐξ Ἀθηνῶν. Εἰς τὴν Βουλγαρικὴν ἐπιστράτευσιν ἡ Ἑλλὰς ἀπήντησε δι’ ἄλλης ἐπιστρατεύσεως. Ὅλη ἡ ἀντίθετος ἐξωτερικὴ πολιτική, τὴν ὁποίαν ὁ μοναρχισμὸς ἠθέλησε νὰ ἐπιβάλῃ, ἦτο προδιαγεγραμμένη. Ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων μίαν ἑσπέραν τοῦ Σεπτεμβρίου ἀναγκάζεται νὰ παραιτηθῇ. Ἐπακολουθεῖ μετὰ ταῦτα ἡ παρένθεσις ἡ τραγικὴ τῆς Κυβερνήσεως Ζαΐμη, ἡ περικλείουσα τὴν προδοσίαν ἑνὸς Ἔθνους καὶ τὴν καταρύπανσιν τῆς τιμῆς ἑνὸς Κράτους. Ἄς μὴ ὁμιλῶμεν, κύριοι, περὶ αὐτῆς. Πλησιάζομεν εἰς τὴν ὑπόδικον Κυβέρνησιν. Σᾶς ἀνέφερα τὰ γεγονότα ταῦτα, μολονότι εἶναι γνωστὰ εἰς ὑμᾶς, διότι εὑρίσκονται ἐν στενῇ ἀλληλουχίᾳ πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπηκολούθησαν κατόπιν, διότι ταῦτα πάντα ἀποτελοῦσι τοὺς συναφεῖς καὶ ἀλληλενδέτους κρίκους μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἁλύσου, ἡ ὁποία περιέσφιγξεν ἐπὶ τόσον καιρὸν τὸ σῶμα τῆς Ἑλλάδος. Διότι τὰ γεγονότα ταῦτα, παγκοίνως γνωστά, παρέχουσι σαφῆ τὴν εἰκόνα τοῦ μοναρχισμοῦ ἐν Ἑλλάδι. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐν γνώσει, ἐν πληρεστάτῃ ἐπιγνώσει τῶν ροπῶν τοῦ μοναρχισμοῦ ἀνέλαβον νὰ κυβερνήσωσι τὴν Χώραν, ὑπέχουσι βαρυτάτην τὴν εὐθύνην. Ἡ Κυβέρνησις Σκουλούδη ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν Ἀρχὴν κατόπιν μιᾶς ὕβρεως, τὴν ὁποίαν ἐπέρριψεν εἰς τὴν Βουλὴν Ὑπουργὸς προσκείμενος εἰς τὸ Στέμμα καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἡ πλειονοψηφία ἔδωσε τὴν προσήκουσαν ἀπάντησιν. Κύριοι, δὲν ἦτο Κυβέρνησις ἐκείνη, ἦτο Σύλλογος ὀλιγαρχικός, ἀντιπροσωπεύων ὅλην τὴν πολιτικὴν τὴν προεπαναστατικὴν τῆς Ἑλλάδος. Ἦτο εἷς Σύλλογος, τὸν ὁποῖον ἡ Βασιλικὴ πλέον εὔνοια καὶ ὄχι ἡ λαϊκὴ θέλησις ἐτοποθέτησεν εἰς τὴν Ἀρχὴν ὡς Συνταγματικὴν Κυβέρνησιν. Ἡ πολιτικὴ ἀντίθεσις τοῦ Συλλόγου αὐτοῦ πρὸς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἦτο πλήρης. Ἦτο ἀντίθετος πρὸς τὰς τύχας τῆς Φυλῆς. Εἰς τὸν Σύλλογον αὐτὸν ὁ ὑβρίσας Ὑπουργὸς ἔλαβε διὰ τὴν ὕβριν του τὰ ἀνώτερα Βασιλικὰ διάσημα. Γνωρίζετε, κύριοι, ὑπὸ ποίας συνθήκας ἐγένοντο αἱ ἐκλογαὶ τῆς 6ης Δεκεμβρίου. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, θέλον νὰ προλάβῃ τὸν συνταγματικὸν ἐκτροχιασμὸν καὶ τὰς ἐκλογὰς ἐν γενικῇ ἐπιστρατεύσει, ἀπέσχεν. Αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι ἐνηργήθησαν ἐν γενικῇ ἐπιστρατεύσει καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ φόβου. Κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας ἐψήφισαν 250,000 μόνον ψηφοφόροι ἀπέναντι τῶν 750,000 ψηφοφόρων, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 31 Μαΐου 1915. Καὶ ὁλοὲν ἡ εἰκὼν διαγράφεται ζωηροτέρα. Ἐλπίζοντες ὅτι θὰ ἠδύναντο νὰ συγκρατήσουν τὸν μοναρχισμόν, συνετήρουν αὐτὸν δι’ ἀντισυνταγματικῶν Διαταγμάτων. Ἰδού, κύριοι, τὸ Διάταγμα τῆς 10 Δεκεμβρίου 1915. Ἐξεδόθη παρὰ τὸν πάγιον, δύναταί τις εἰπεῖν, νόμον ΔΡΞΑʹ, τὸν κανονίζοντα τὰς ἀποζημιώσεις καὶ τὰ ἐπιμίσθια τῶν Στρατιωτικῶν. Ἁπλῆ ἀντιπαραβολὴ τοῦ Διατάγματος τούτου πρὸς τὸν ἀνωτέρω νόμον, δεικνύει τὴν ἀντισυνταγματικότητα αὐτοῦ. Λέγει μεταξὺ ἄλλων ὅτι εἰς τὸν ἀντιστράτηγον δίδονται 1500 δραχμαὶ κατὰ μῆνα, ὅτι εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν ὅτι εἶναι Στρατιωτικός, δίδονται δραχμαὶ 500 κλπ. Οὐδεμία τοιαύτη περίπτωσις ἀναγράφεται ἐν τῷ παγίῳ νόμῳ. Ἐπὶ πλέον δὲ οἱ μισθοὶ οὗτοι χορηγοῦνται ἐν ἁπλῇ ἐπιστρατεύσει, κατὰ ρητὴν ἀντίθεσιν πρὸς τὸν πάγιον νόμον. Προχωρῶ, κύριοι, εἰς τὴν εἰκόνα. Ἡ τρομοκρατία ἐπιβάλλεται κατὰ τῶν πολιτῶν, σώματα ὁλόκληρα ραδιούργων καὶ κατασκόπων περιτρέχουσι τὰς ὁδούς, παρακολουθοῦσι τοὺς διαβάτας, ἐγκλείουσιν εἰς τὰς φυλακὰς φιλησύχους πολίτας, συγκροτεῖται τὸ Σῶμα τῆς Ἀσφαλείας, εἰς τὸ ὁποῖον ἀξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται σπεύδουσι νὰ καταταχθῶσι καὶ ν’ ἀνταλλάξωσι τὴν τιμίαν στολὴν τοῦ στρατιώτου πρὸς τὴν στολὴν τοῦ χαφιὲ καὶ νὰ προσφέρωσι τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὸν βαρῶνον Σέγκ, συμπληροῦντες οὕτω τὴν ζοφερὰν εἰκόνα. Σᾶς ὡμίλησα, κύριοι, διὰ τὸ Σῶμα τῆς Ἀσφαλείας. Πρέπει νὰ σᾶς ἀναγνώσω μερικὰς περιλήψεις ἀριθμῶν ἐξηγμένων ἀπὸ τὰ κοινὰ πρωτόκολλα, διότι τὸ ἐμπιστευτικὸν πρωτόκολλον τοῦ Σώματος τούτου τῆς Ἀσφαλείας κατεστράφη. (Ἀναγινώσκει). Εἰς τὴν ὑπ’ ἀριθ. πρωτοκ. 46 τῆς 5 Ἰανουαρίου, εὑρίσκομεν περίληψιν ἐγγράφου περὶ ἀπεσταλμένων τῶν Πρεσβευτῶν Αὐστρίας καὶ Γερμανίας, ἀναχωρησάντων διὰ Σόροβιτς κλπ. Μεταξὺ τῶν ἄλλων εὑρίσκω καὶ μίαν περίεργον περίληψιν ἑνὸς ἐγγράφου περὶ ἀποστολῆς 4 δεσμίδων χάρτου λευκοῦ καὶ ἰσαρίθμου μπλέ, ὁμοία δὲ ἄλλη περίληψις εἰς ἄλλον ἀριθμὸν καταχωρισμένη καὶ ὄχι πλέον περὶ χάρτου μπλέ, ἀλλὰ περὶ χάρτου λευκοῦ καὶ 2 κυτίων πεννῶν!

§168Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι κρυπτογραφικὰ αὐτά;

§169Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Μάλιστα. Εἶναι chiffré.

§170Γ. ΠΩΠ. Ἀπὸ τὴν Θεσσαλονίκην ἐζήτουν πέννες ἀπὸ ἐδῶ! (Ἱλαρότης). Ὁ ἀποστολεὺς τοῦ τηλεγραφήματος εἶναι ὁ ἀνώτερος Ἀστυνομικὸς Διευθυντὴς Θεσσαλονίκης καὶ παραλήπτης τὸ Γενικὸν ἀπόσπασμα τῆς Ἀσφαλείας.

§171Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αὐτοὶ οἱ ἀριθμοὶ εἶναι ἐξηγμένοι ἀπὸ τὸ κοινὸν πρωτόκολλον τῆς Ἀσφαλείας;

§172Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Μάλιστα. Εἴπομεν ὅτι τὸ ἐμπιστευτικὸν πρωτόκολλον εἶναι ἐξηφανισμένον. Σᾶς ἀνέφερον ὅτι τὸ Σῶμα αὐτὸ τῆς Ἀσφαλείας συνειργάζετο μετὰ τοῦ βαρώνου Σέγκ, τοῦ πράκτορος τῆς Γερμανικῆς προπαγάνδας. Περὶ τοῦ βαρώνου Σὲγκ σπουδαιοτάτας καταθέσεις ἔχομεν τῆς μάρτυρος Κουτούβαλη, τῶν διατελεσάντων ὡς σωματοφυλάκων αὐτοῦ στρατιωτῶν Χατζηαθανασίου καὶ Μύλλερ, τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ Λάμπρου καὶ ἄλλων. Πρέπει νὰ σᾶς ἀναγνώσω περιέργους λεπτομερείας περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν εἰργάζετο ὁ φοβερὸς αὐτὸς Γερμανὸς πράκτωρ. Ἀναγινώσκω πρῶτον τὴν κατάθεσιν τῆς κυρίας Κουτούβαλη (ἀναγινώσκει). Διὰ νὰ ἐξελέγξω τὸ ἀξιόπιστον τῶν μαρτύρων αὐτῶν, ἐζήτησα τὴν μαρτυρίαν τοῦ φαρμακοποιοῦ Κατσάρη, ὁ ὁποῖος κατέθεσεν ὅτι ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς διαλέξεως τοῦ «Ἀθηναίου» μετέβη ὁ Χρυσοσπάθης καὶ τοῦ ἐζήτησε μίαν κόνιν λεγομένην βερατρίνην, ἡ ὁποία προξενεῖ πταρμοὺς καὶ δύσπνοιαν. Ἐξακολουθῶν τὴν ἐξέτασιν τῆς μάρτυρος, τὴν ἐρωτῶ ἐὰν γνωρίζῃ πόσα χρήματα ἐδαπάνησεν ὁ Σὲγκ διὰ τὸ ἔργον τῆς προπαγάνδας καὶ πόθεν ἐλάμβανε τὰ χρήματα. Ἡ μάρτυς ἀπαντᾷ τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει). Ἡ κατάθεσις αὐτὴ πιστοποιεῖται ἀπὸ τὸ σημείωμα τῶν γενομένων πληρωμῶν πρὸς τὴν Γερμανικὴν Πρεσβείαν ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κατὰ τὰ ἔτη 1915 καὶ 1916. (Ἀναγινώσκει τὸ σημείωμα).

§173Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε, κύριοι βουλευταί, νὰ προσθέσω ἐνταῦθα ὅτι τὰ ποσὰ γίνονται πολὺ μεγάλα ἀπὸ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἤρχισεν εἷς ἀποκλεισμὸς πολὺ στενὸς διὰ τὴν Γερμανίαν καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ φέρωσιν ἀπὸ ἄλλην πηγὴν χρήματα.

§174Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶναι ἐπίσημος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὁ πίναξ αὐτός;

§175Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Εἶναι αὐθεντικός, χωρὶς νὰ εἶναι ἐπίσημος.

§176Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ προσθέσω, ὅτι κατὰ τοὺς μῆνας Ἰούλιον καὶ Αὔγουστον ἐλήφθησαν πολὺ σημαντικώτερα ποσά.

§177Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ἴσως δι’ ἄλλου μέσου, διότι εἶχον ἄλλο μέσον, τὸ μέσον τῶν ἀπεσταλμένων, οἱ ὁποῖοι ἔφθανον μέχρι τῶν συνόρων καὶ ἐλάμβανον διαφόρους ἀποσκευάς, σάκκους, βαλίτζες κλπ. Ἡ μάρτυς ἐξακολουθεῖ (ἀναγινώσκει).

§178Λ. ΝΑΚΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε, κύριε συνάδελφε; Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἄσκοπον νὰ ἀπαντήσῃ ἐνταῦθα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας εἰς μίαν ἐρώτησιν, ἐὰν δὲν ἦσαν συνδεδεμένα ἀπ’ εὐθείας τὰ Ἀνάκτορα μὲ τὸν βαρῶνον Σέγκ.

§179Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Θὰ ἔλθωμεν καὶ εἰς αὐτό. Ἠναγκάσθην νὰ ἐξετάσω κατ’ ἀντιπαράστασιν τὸν Χαρακτίδην μὲ τὴν μάρτυρα. «Ποῖαι ἦσαν αἱ σχέσεις σας μὲ τὸν βαρῶνον Σέγκ;» τὸν ἐρωτῶ. Καὶ ἀπαντᾷ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει). Ἔρχεται μία συμπληρωματικὴ κατάθεσις τῆς ἰδίας μάρτυρος, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἀπαλλάσσω τὴν Βουλήν, ἀφοῦ προηγουμένως θὰ σᾶς ἀναγνώσω ἓν σημεῖον, τὸ ἑξῆς: Αὐτὴ ἐξητάσθη ἐνώπιον τοῦ μοιράρχου κ. Κολοκοτρώνη τὴν 19ην Σεπτεμβρίου καὶ λέγει ὅτι (ἀναγινώσκει). Ἔρχομαι τώρα εἰς τοὺς σωματοφύλακας τοῦ Σέγκ, τοὺς Χατζηαθανασίου καὶ Μύλλερ, οἱ ὁποῖοι παραδέχονται ὅτι ἐχρημάτισαν πράγματι καὶ οἱ δύο σωματοφύλακες τοῦ Σέγκ. Ὑπάρχουσιν ἐπίσης εἰκοσιτέσσαρες διαταγαὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, διαταγαὶ ἀποσπάσεων ὀνομαστικῶν διαφόρων ὁπλιτῶν εἰς τὸ Σῶμα Ἀσφαλείας. Ὑπάρχουσιν ἐπίσης ἐν τῇ δικογραφίᾳ πέντε διαταγαὶ ἀποσπάσεως τοῦ Αʹ Σώματος Στρατοῦ. Ὑπάρχουν ἐπίσης ἐν τῇ δικογραφίᾳ διαταγαὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ διορισμοῦ ἰδιωτῶν. Ὑπάρχουν ἐπίσης ἔγγραφα περὶ ὑπάρξεως ἀποσπάσματος Ἀσφαλείας καὶ ἐν Χαλκίδι. Ὑπάρχουσιν ἐπίσης τὰ τηλεγραφήματα τοῦ Τρυπάκη, περὶ τῶν ὁποίων προηγουμένως σᾶς ὡμίλησα. Ὑπάρχει ἄλλο τηλεγράφημα τῆς Χωροφυλακῆς πρὸς τὸ Σῶμα Ἀσφαλείας, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἔρχομαι εἰς Μακεδονίαν... κλπ.». Ἰδοὺ καὶ τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ὁ κ. Ράλλης (ἀναγινώσκει): «Δύο Γερμανοί, φθάσαντες εἰς Βέρροιαν... κλπ.».

§180Λ. ΝΑΚΟΣ. Καὶ τὴν ἡμερομηνίαν. Εἶναι εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τῆς 31ης Μαΐου.

§181ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Γνωρίζετε ἂν ὁ Σὲγκ ἐταξίδευσέ ποτε μὲ τὸ ὄνομα λοχαγοῦ Σέγκ;

§182Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ὄχι, ἀλλὰ μετέβη κάποτε εἰς τὰ Ἀνάκτορα μὲ τὴν στολὴν λοχαγοῦ. Τί τὰ θέλετε ὅμως, ὅλα αὐτὰ ἀπέναντι τῶν πειστηρίων, τὰ ὁποῖα προσάγω τὴν στιγμὴν αὐτήν; Ὑπάρχει ἡ ἔκθεσις αὕτη, διαλαμβάνουσα τὰς σχέσεις μετὰ τῆς ἀνακτορικῆς ὑπηρεσίας (ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν). Ἔχω ἐπίσης νὰ σᾶς ἀναγνώσω σπουδαῖα τηλεγραφήματα, ἐκ τῶν ὁποίων καταφαίνεται ἡ ἀμέριστος συνδρομὴ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Γερμανικὴν προπαγάνδαν (ἀναγινώσκει): «Ὑπάλληλος ἀναχωρεῖ... κλπ.». Ἕτερα τηλεγραφήματα ἐπίσημα, τὰ ὁποῖα εὑρέθησαν εἰς τὸ γραφεῖον λογοκρισίας (ἀναγινώσκει τὰ τηλεγραφήματα). Νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἀπὸ 24 Αὐγούστου 1915 ἐπιστολὴν τοῦ Μεσαλᾶ (ἀναγινώσκει): «Φίλε κ. Νομάρχα... κλπ.». Ἀντιθέτως τηλεγράφημα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸς τὸν Νομάρχην Μυτιλήνης. Καὶ ὁ Νομάρχης Μυτιλήνης ἐρωτᾷ τὴν Κυβέρνησιν, ἂν πρέπει νὰ δεχθῇ 150 ὄνους. Ἀλλὰ τὸ πλέον ἐνδεικτικὸν τῆς συσφίξεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ πρὸς τοὺς Βουλγάρους εἶναι τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα (ἀναγινώσκει). Ἡ ἀπάντησις ἐδόθη τηλεγραφικῶς. Κύριοι, ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς ἄλλην σειρὰν γεγονότων, εἰς τὴν σειρὰν τῶν γεγονότων τοῦ τρόμου καὶ τῆς βίας. Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, μετὰ τὰς ἐπιτυχεῖς ἐκλογάς, τὰς ὁποίας διεξήγαγεν, ἠθέλησεν εἰς τρεῖς ἐπαρχίας νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικοινωνίαν μετὰ τοῦ λαοῦ διὰ διαφόρων διαλέξεων. Ἀνέλαβον διάφοροι ῥήτορες τοῦ κόμματος νὰ ὁμιλήσωσι πρὸς τὸν λαόν. Πρώτη διάλεξις ἐπρόκειτο νὰ δοθῇ εἰς τὸ «Ἀθήναιον». Εἰς τὸ «Ἀθήναιον» ὅμως συνώμοσαν ὅλα τὰ ὄργανα τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ ὅλαι αἱ Ἀρχαὶ καὶ κατώρθωσαν νὰ ματαιώσουν τὴν διάλεξιν. Ἡ αὐτὴ ἐπίσης προσπάθεια πρὸς ματαίωσιν ἠσκήθη καὶ εἰς Πειραιᾶ. Εἰς τὰς Πάτρας ἐπρόκειτο νὰ δοθῇ διάλεξις ἀπὸ τὸν κ. Ρέπουλην. Καὶ ἐκεῖ ἐπίσης τὰ ὄργανα τῆς ἀστυνομίας συνέπραττον μετὰ τῶν μπράβων τοῦ Κόμματος τοῦ Γούναρη, καὶ ἀφοῦ παρεσκεύασαν προηγουμένως τὴν σκηνοθεσίαν, προσεπάθησαν νὰ εἰσελάσουν εἰς τὸ Κέντρον καὶ νὰ ματαιώσουν τὴν διάλεξιν. Ὁ ἐνωμοτάρχης Ἀγγελίδης κατήγγειλε τοὺς ἥρωας τῶν σκηνῶν τούτων, ἐνῷ παρίσταντο ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς Χωροφυλακῆς. Ὁ δικαστὴς Παπαχατζῆς, ὅστις ἐφρόντισε νὰ εἰσαγάγῃ εἰς δίκην τοὺς ἥρωας, κατηγορήθη ὅτι συναναστρέφετο Βενιζελικοὺς καὶ ὅτι μηνύσεις, τὰς ὁποίας τοῦ εἶχαν ἐπιδόσει ἐπὶ ἐξυβρίσει τοῦ Βασιλέως, δὲν τὰς εἶχεν ἐγκαίρως ὑποβάλει πρὸς περαίωσιν. Κύριοι, ὑπάρχουν καὶ ἄλλα κεφάλαια κατηγορίας. Ὑπάρχει τὸ κεφάλαιον τῆς κατηγορίας τῆς ἀναλήψεως τῆς Ἀρχῆς, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκτεθῇ, διότι ἀρκετὰ ἐλέχθησαν ἀπὸ τοὺς ῥήτορας τῆς συμπολιτεύσεως καὶ ἀπὸ τὸν βουλευτὴν Αἰτωλοακαρνανίας κ. Καφαντάρην. Ὑπάρχει ἐπίσης τὸ ζήτημα τῆς ἐξασκήσεως τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, κεφάλαιον ἐπίσης ἰδιαίτερον, τὸ ὁποῖον εἶναι γνωστὸν εἰς ὑμᾶς. Ὑπάρχει ἐπίσης τὸ κεφάλαιον τῆς κατηγορίας τῆς παραδόσεως τοῦ Ροῦπελ. Καὶ τοῦτο τὸ κεφάλαιον εἶναι γνωστὸν ἐκ τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων καὶ τῶν γενομένων συζητήσεων. Προστίθεται μόνον ἓν τερατῶδες ἔγγραφον τῆς 24 Ἀπριλίου 1916, τὸ ὁποῖον ἀποστέλλει τὸ 2ον τάγμα τοῦ συντάγματος προκαλύψεως πρὸς τὴν διοίκησίν του.

§183ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναγνωσθῇ.

§184Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. (Ἀναγινώσκει). «Κατόπιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 91 τηλεγραφικῆς ἀναφορᾶς μου... κλπ.».

§185Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ἡ εἰδοποίησις ποῦ ἔγινεν εἰς τὸν Σαράϊγ.

§186Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Κύριοι, εἶναι ἀκόμη τὸ κεφάλαιον τῆς φθορᾶς ὑλικοῦ πολέμου, διὰ τὸ ὁποῖον ὑπάρχουσι πίνακες ἐπίσημοι καὶ κατὰ τοὺς ὁποίους ἡ φθορὰ αὕτη ἀνῆλθεν εἰς 250,000,000. Ὑπάρχουν τὰ κεφάλαια τῆς παραβιάσεως τῆς μετὰ τῆς Σερβίας συνθήκης, ἐξηντλημένα καὶ ταῦτα, καὶ φθάνω πλέον εἰς τὸν ἐπίλογον. Τὰ γεγονότα τὰ γνωρίζετε ὡς ἐξετέθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος ἀπόψε καὶ ὡς ἐκτίθενται καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει καὶ εἰς τὰ ἀποσπάσματα τῶν μαρτυρικῶν καταθέσεων. Τὰ γεγονότα ταῦτα δὲν ἀποδεικνύουσι τίποτε ἄλλο, παρὰ ὅτι κατεβλήθη προσπάθεια πρὸς ἐπιβολὴν τῆς προσωπικῆς πολιτικῆς, διὰ τῆς ὁποίας προσπαθείας ἐπεζητήθη ἡ κατάργησις βίᾳ τοῦ πολιτεύματος τοῦ Κράτους, ἐθυσιάσθησαν δὲ ὕψιστα ἐθνικὰ συμφέροντα τῆς Χώρας. Μία πολιτικὴ μὲ σταθερὰν παράδοσιν ὁλοκλήρων ἑκατονταετηρίδων ἀνετράπη, ἀναγορευθέντος τοῦ δόγματος τῆς δῆθεν αὐτοτελείας τοῦ Κράτους ἔναντι τῆς αὐτοτελείας τοῦ Ἔθνους. Ἡ ἐλευθέρα παράδοσις τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ ἐτροποποιήθη διὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ τρόμου καὶ τῆς τυραννίας. Ἐν μέσῳ τῆς γιγαντιαίας πάλης καὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν ἐθνολογικῶν διαμορφώσεων, κατὰ τὴν ὁποίαν πάλην, ὑπὸ τὸν ἀμείλικτον νόμον τῆς φύσεως, οἱ λαοὶ διεξάγουσι τὸν ἀγῶνα τῆς ἐπικρατήσεως, μόνη ἡ Ἑλλὰς ἔμεινεν ἀδρανής. Εὐτυχῶς ἓν τμῆμα στρατοῦ, τοῦ στρατοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, εὑρίσκεται τὴν στιγμὴν ταύτην ἕτοιμον, ἵνα εἴπῃ τὸ «πικρὸν» εἰς τὸ μέγα προσκλητήριον, τὸ ὁποῖον σαλπίζει ἡ Ἱστορία εἰς τοὺς λαούς. Ἔξω τῆς Ἑλλάδος, ἡ Εὐρώπη ἔχει προσεκτικὰ τὰ βλέμματά της τὴν στιγμὴν ταύτην ἐδῶ, διὰ νὰ ἴδῃ ἂν εἴμεθα ἄξιοι τῶν ἐλευθεριῶν, τὰς ὁποίας τόσον ἡρωϊκῶς ἐκ δευτέρου ἀνεκτήσαμεν. Δὲν πρόκειται περὶ ἐκδικήσεως. Δικαιοσύνην ζητεῖ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἀναμένει αὐτὴν μετ’ ἠρεμίας καὶ πρᾳότητος. Ἡ ψῆφος σας, ἐνῷ ἐσωτερικῶς θὰ ἀποκαθάρῃ τὴν ἀπὸ τὸ πολιτειακὸν ἔγκλημα βεβαρημένην ἀτμόσφαιραν, ἐξωτερικῶς θὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἐθνικοῦ γοήτρου, ἐπὶ πλέον δὲ θὰ ἀποδείξῃ ὅτι εἰς τὴν κοιτίδα, ὅπου τὸ πρῶτον ἐβλάστησαν αἱ ἐλευθερίαι, δὲν δύνανται, ὅσον ὑψηλὰ καὶ ἂν ἵστανται τὰ ἄτομα, νὰ ζητήσωσι νὰ ἐπιβάλωσι τὴν τυραννίδα, διότι ὑπὲρ πάντα ἵσταται ὁ τιμωρὸς νόμος, ὁ τῶν πάντων βασιλεύς. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§188Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πρὶν ἢ ἄρξωμαι, κύριοι, τῆς ἀνασκευῆς τῶν καθ’ ἕκαστα κατηγοριῶν, τῶν περιλαμβανομένων ἐν τῇ προτάσει τῇ ὑποβληθείσει τὴν 19ην Αὐγούστου, ἔχω καθῆκον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ ζητήματος προκύψαντος ἐπὶ τῆς ἄρτι κατατεθείσης ἐκθέσεως τῆς Προανακριτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐπὶ τῶν συμπερασμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα καταλήγει ἡ ἔκθεσις αὕτη. Ὡς γνωστὸν τοῖς πᾶσι, ἡ πρότασις διώξεως περιελάμβανεν ἓξ κεφάλαια κατηγορίας. Τὰ ἓξ ταῦτα κεφάλαια τῆς κατηγορίας παρὰ τῆς Προανακριτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπολλαπλασιάσθησαν καὶ ἀνῆλθον εἰς ἐννέα. Πλεῖστα ἐξ αὐτῶν εἶναι νέαι παραβάσεις, τὰ δὲ ὑπόλοιπα, καθόσον προσεγγίζουσι πρὸς τὰ θέματα τῆς κατηγορίας τῆς προτάσεως διώξεως, μεταβάλλονται καὶ τροποποιοῦνται ὡς πρὸς τὰς ποινικὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ὀφείλουσι νὰ ἐφαρμοσθῶσιν. Ἓν ἐξ αὐτῶν, τὸ κυριώτατον πάντων τῶν ἐν τῇ προτάσει καταδιώξεως, τὸ «περὶ συνωμοσίας ἐπὶ ἐσχάτῃ προδοσίᾳ» τοῦ ἐδαφίου 2 τοῦ ἄρθρου 123 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, κολοβοῦται καὶ ὡς πρὸς τὴν διατύπωσίν του, διότι ἀφῃρέθη παρὰ τῆς Ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς τὸ ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς συνωμοσίας ἦτο ἡ μεταβολὴ τοῦ καθεστῶτος πολιτεύματος διὰ τῆς ἐπιβολῆς τῆς προσωπικῆς πολιτικῆς τοῦ Βασιλέως. Ἡ τελευταία φράσις ἀκριβῶς, ἡ ὁποία καθορίζει τὸν σκοπὸν τῆς συνωμοσίας ἔχει ἀφαιρεθῆ ἀπὸ τὴν πρότασιν τῆς Προανακριτικῆς Ἐπιτροπῆς. Κύριοι, πᾶσαι αἱ διατάξεις τοῦ «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» νόμου εἶναι κατ’ ἐξοχὴν διατάξεις ἀφορῶσαι εἰς τὴν δημοσίαν τάξιν, εἶναι δὲ καὶ διατάξεις συνταγματικαί, διότι τὸ ἄρθρον 80 τοῦ Συντάγματος ἀναφέρεται, ὡς πρὸς τὴν ποινικὴν καταδίωξιν τῶν Ὑπουργῶν, εἰς τοὺς «περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν» νόμους, δύναταί τις μάλιστα νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ κρηπὶς τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος καὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ εἶναι ἡ εὐθύνη τῶν Ὑπουργῶν. Ἡ εὐθύνη τῶν Ὑπουργῶν, εἴτε πολιτική, εἴτε ποινική, καλύπτει τὸ Στέμμα καὶ δικαιολογεῖ τὸ ἀνεύθυνον, ἅμα δὲ ὡς ἐκλείψῃ ἡ εὐθύνη τῶν Ὑπουργῶν, ἀναγκαίως, οἱαδήποτε διαφορὰ γνώμης ἐπὶ οἱουδήποτε ζητήματος, ἐν διαφωνίᾳ, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀντανακλᾷ εἰς τὸ Στέμμα, τὸ ὁποῖον ἐντεῦθεν ἀπὸ ἀνεύθυνος Ἀρχὴ ἤθελε κινδυνεύει κατὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου, μέχρι τοῦ ὁποίου συγκλονίζεται ἀκριβῶς ἡ βάσις τοῦ πολιτεύματος. Αὐτὸ ἔχει τὸ θεσπέσιον συνταγματικὸν καὶ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, διότι ὑπάρχει τὸ Στέμμα, ὅπερ εἶναι ἀνεύθυνον, καὶ τὰς εὐθύνας τοῦ Στέμματος τοῦ ἀνευθύνου συγκομίζουσιν οἱ Ὑπουργοί, δι’ ὧν τὸ Στέμμα διαχειρίζεται τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν. Διὰ τοῦτο, ὡς ἔλεγον, κύριοι, πρὸ ὀλίγου, δύναται νὰ θεωρηθῇ ἡ εὐθύνη τῶν Ὑπουργῶν ὡς ἡ κρηπὶς τοῦ συνταγματικοῦ καὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἀλλὰ θεσπίσαν τὸ πολίτευμα ἡμῶν τὴν εὐθύνην ταύτην, τὴν περιέβαλε δι’ ὅλων ἐκείνων τῶν ἐγγυήσεων, διὰ τῶν ὁποίων ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἀσκηθῇ ἡ κατὰ τῶν Ὑπουργῶν δίωξις ἐλευθέρως παρὰ τῆς Βουλῆς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἤθελον ἀσφαλισθῆ οἱ ὑπέχοντες τὰς εὐθύνας κατὰ πάσης παραφορᾶς καὶ παντὸς πάθους καὶ φθόνου ἢ ἐκ πολιτικοῦ συμφέροντος, εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι ἐκτεθειμένη πᾶσα Κυβέρνησις λόγῳ τοῦ ἀναποφεύκτου πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ. Αἱ διατάξεις δὲ τοῦ «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» νόμου, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσιν εἰς τὴν ποινικὴν εὐθύνην αὐτῶν, καθώρισαν βῆμα πρὸς βῆμα καὶ στάδιον πρὸς στάδιον τὴν διαδικασίαν, διὰ τῆς ὁποίας ἤθελον φθάσει οἱ Ὑπουργοὶ ὅπως ἀποτίσωσι τὰς βαρυνούσας αὐτοὺς εὐθύνας. Οὕτω, μετὰ τὴν παρὰ τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ νόμου «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος τῆς Βουλῆς, συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 80 τοῦ Συντάγματος, εἰς ἐνάσκησιν τῆς κατὰ τῶν διατελούντων ἢ διατελεσάντων ἐν τῇ Ἀρχῇ Ὑπουργῶν, καθορίζουν τὰ ἄρθρα 10, 13 καὶ 14 τὸν τρόπον τῆς καταδιώξεως αὐτῶν, ὡς καὶ τὰ ὅρια τῆς ἐντολῆς τῆς Προανακριτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ὁμοίως καὶ τὸ ἄρθρον 17 τοῦ αὐτοῦ νόμου ἀναγράφει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐντὸς τῆς ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὁρισθείσης προθεσμίας, ἥτις δύναται νὰ παραταθῇ τῇ αἰτήσει τῆς Ἐπιτροπῆς, ὁ εἰσηγητὴς ἢ ἄλλο μέλος ταύτης ἀναγινώσκει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπὶ τῆς προανακρίσεως ἔκθεσιν. Ἡ ἔκθεσις αὕτη, περιέχουσα τὸ ἐξαγόμενον τῆς προανακρίσεως καὶ τοὺς λόγους τῶν πλειονοψηφούντων καὶ τῶν μειονοψηφούντων, καταλήγει εἰς πρότασιν διὰ τὴν καταγγελθεῖσαν πρᾶξιν περὶ εἰσαγωγῆς ἢ μὴ εἰς δίκην... κλπ.». Ὁμοίως τὸ ἄρθρον 19 τοῦ αὐτοῦ νόμου λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐντὸς τῆς ὁρισθείσης πρὸς τοῦτο προθεσμίας... κλπ.». Πᾶσαι αὐταὶ αἱ διατάξεις, καὶ ἰδίως ἡ τοῦ ἄρθρου 17, ἀναφέρουν ὅτι ἡ ἔκθεσις δέον νὰ περιέχῃ τὰ στοιχεῖα λεπτομερῶς, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων δέον νὰ γίνῃ ἡ καταδίωξις. Τὰ ἄρθρα ταῦτα καταδικάζουσι τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ καταδικάζουσιν ὁριστικῶς καὶ τελεσιδίκως, ἀπορῶ δὲ πῶς ἄνδρες ἐπιστήμονες περιέπεσαν εἰς ἓν κολοσσιαῖον λάθος, ὥστε νὰ διατυπώσωσιν ἰδίαν κατηγορίαν καθ’ ὑπέρβασιν τῆς ἐντολῆς των καὶ πέραν τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα τοῖς ἔδωκεν ἡ πρότασις περὶ κατηγορίας. Καὶ ὅταν ἐπὶ πασῶν ἐκείνων τῶν πράξεων τῶν νέων καὶ τῶν παραβάσεων ἐκείνων τῶν ποικίλων ἀποφαίνωνται ὅτι ὑπεύθυνοι εἶναι οἱ Ὑπουργοί, ἀναγκαίως ὀφείλω νὰ σταματήσω εἰς τὸ κατὰ πόσον ἡ ἐντολὴ ἡ δοθεῖσα ὑπὸ τῆς Βουλῆς διὰ τῆς ἐπιταγῆς τοῦ ἄρθρου 13, τὸ ὁποῖον ὁρίζει, ὡς ἀνέγνωσα ἤδη «ὅτι κατὰ τὴν ὡρισμένην ἡμέραν ἡ συζήτησις περιορίζεται εἰς τοῦτο μόνον, ἂν ἡ Βουλὴ θέλει νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἢ νὰ διατάξῃ προανάκρισιν... κλπ.». Ἡ Βουλή, λέγω, τότε θὰ διατάξῃ προανάκρισιν ἐπὶ τῶν νέων ἐκείνων γεγονότων καὶ τῶν νέων παραβάσεων, τὰς ὁποίας συνέλεξεν ἡ ἀμφιλαφὴς μέριμνα ὑπὲρ τοῦ πολιτεύματος τῆς Προανακριτικῆς Ἐπιτροπῆς. Οὐδεμία ἐντολὴ περὶ προανακρίσεως ἐδόθη εἰς αὐτήν. Εἶναι θεμελιώδης ἡ διάταξις αὕτη, ἀφορᾷ δὲ εἰς τὴν δημοσίαν τάξιν. Ἡ Βουλὴ κατηγορεῖ τοὺς βουλευτάς. Οὐδὲ ὑπῆρξεν ἐνταῦθα délégation. Οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐντολή. Μία σᾶς ἐδόθη ἐντολή, ὅπως συλλέξητε τὰς πληροφορίας ὅπως συλλέξητε πάντα τὰ στοιχεῖα, ἵνα ἐνισχύσητε τὰς κατηγορίας τὰς διατυπωθείσας ἐν τῇ προτάσει, ἀλλ’ εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἔχετε δικαίωμα οὔτε ἓν ἰῶτα νὰ προσθέσητε. Ἀπὸ τοιούτων πολυπλόκων ἰδεῶν ἀνεχώρησεν ἡ Ἀνακριτικὴ Ἐπιτροπή. Ἄρχεται τῆς ἐρεύνης, ἥτις τῆς ἐνεπιστεύθη παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ διατυπώνει τὴν ἔκθεσίν της ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἐπιτροπή, ἐπιληφθεῖσα τοῦ ἔργου της καὶ ἐξετάσασα περὶ τοὺς πεντήκοντα μάρτυρας...». Τῆς κυρίας Κουτούβαλη καὶ τῆς σαρωστρίας τοῦ Ἐπιτελείου. Καὶ ἐξακολουθεῖ ἡ ἔκθεσις (ἀναγινώσκει): «... καὶ ἐκ τῆς συγκεντρώσεως διαφόρων ἐγγράφων». Καὶ τὸ ἔγγραφον εἶναι αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 31 Μαΐου, καὶ εἰς τὰς ἐκλογάς, αἱ ὁποῖαι ἤθελον ἐπέλθει μετὰ τὴν νόταν τῆς 8 Ἰουνίου 1916. Καὶ ἀρχίζει τὸ μαρτυρολόγιον. Καταλήγει δὲ εἰς τὸ τέρμα ἡ σοφὴ ἔκθεσις τῆς Προανακριτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ πρότασις περὶ κατηγορίας ἐτέθη κατὰ μέρος. Αὐτὴ αὕτη ἡ Ἐπιτροπὴ εἶναι καὶ Βουλή. Αὐτὴ πλάττει τὸ κατηγορητήριον, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐξετάσῃ ποῖον εἶναι τὸ κατηγορητήριον, ποῖαι ἦσαν αἱ παραβάσεις.

§189Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ἐπιτρέπετε...

§190Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι. Πραγματεύομαι ἕνα ζήτημα νομικὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων τῶν ἰδικῶν σας. Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ μὲ διακόψητε.

§191Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι ἑρμηνεία...

§192Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἑρμηνείας, κύριε Ὑπουργέ. Πρόκειται περὶ παραβιάσεως συνταγματικῶν διατάξεων, διατάξεων, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι τὸ θεμέλιον τῆς Πολιτείας ἡμῶν.

§193ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄ! Ἄ! (Θόρυβος).

§194Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μὴ θορυβεῖσθε. Ἔχετε καιρὸν νὰ θορυβεῖτε μέχρι τέλους. Ἐὰν θορυβῆτε ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς, θὰ κουρασθῆτε. Ὅταν τις ἀναγνώσῃ τὸν νόμον «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν», θὰ ἴδῃ ὅτι οὗτος λέγει ὅτι ἐνώπιον τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 80 τοῦ Συντάγματος Εἰδικοῦ Δικαστηρίου κατηγορεῖται καὶ πᾶς ὅστις κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἑαυτοῦ καθηκόντων, ἐκ προθέσεως ἢ ἐξ ἀσυγγνώστου ἀμελείας, προέκυψαν αἱ ἑξῆς πράξεις (ἀναγινώσκει): «αʹ) Προσυπέγραψε Β. Δ., δι’ οὗ παρεβιάσθη διάταξίς τις τοῦ Συντάγματος ἢ τῶν νόμων ἢ τῆς ἐντολῆς τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας ἐκδεδομένων Β. Διαταγμάτων βʹ) ἐξετέλεσε Β. Δ. μὴ προσυπογεγραμμένον ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ ἢ διέταξε τὴν ἐκτέλεσιν τοιούτου Διατάγματος, καὶ γʹ) ἐξέδωκεν ἢ ἐξετέλεσεν ἀπόφασιν ἢ διαταγήν, δι’ ἧς παραβιάζεται διάταξις τοῦ Συντάγματος... κλπ.». Εἰσέρχομαι ἤδη, κύριοι, εἰς τὰς 9 κατηγορίας τῶν ἄρθρων τούτων, εἰς ἃς ἔφθασαν αἱ ἕξ κατηγορίαι τῆς προτάσεως τῆς 19ης Αὐγούστου, ἡ ὁποία, ἐὰν δὲν ὁρίζῃ αὐτὰς ἀκριβῶς, θὰ εἶναι ἀπαράδεκτος. Πρώτη πρᾶξις: Ἀνέλαβον τὴν Ἀρχὴν οἱ μὲν ἄλλοι Ὑπουργοὶ περὶ τὸ τέλος Ὀκτωβρίου 1915, ὁ δὲ Χατζῖσκος τὸν Μάρτιον τοῦ 1916, ἐν γνώσει ὅτι δὲν ἀπήλαυον τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Λαοῦ. Διέλυσαν τὴν Βουλὴν τῆς 31ης Μαΐου 1915 καὶ ἔβλαψαν οὐσιώδη συμφέροντα τῆς Ἐπικρατείας ἐκ προθέσεως, παραβιάσαντες τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» νόμου. Ἐκ τῶν δύο τούτων θεμάτων, τὸ πρῶτον, ἡ ἀνάληψις τῆς Ἀρχῆς, ἀναγράφεται ἐν τῇ προτάσει τῆς κατηγορίας ὡς ἓν τῶν μέτρων τῶν ἐκθέσμων καὶ τῶν βιαίων, δι’ ὧν ἐπεζητήθη ἡ μεταβολὴ τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος τῆς Χώρας, ὅπως ἐπιβληθῇ ἡ προσωπικὴ πολιτικὴ τοῦ Βασιλέως. Τὸ μέτρον τοῦτο τὸ ἔκθεσμον καὶ τὸ βίαιον δὲν καθορίζεται ὡς ἰδία παράβασις, ἂν καὶ εἶναι τὸ πρῶτον κεφάλαιον καὶ τὸ σπουδαιότερον πάντων. Πρόκειται περὶ τῆς συνωμοσίας ἐπὶ ἐσχάτῃ προδοσίᾳ, τοῦ ἐδαφίου 2 τοῦ ἄρθρου 123, τὸ ὁποῖον λέγει: (ἀναγινώσκει): «Ὅστις συνώμοσε, διήγειρε στάσιν, θέλων νὰ μεταβάλῃ τὸ καθεστὼς πολίτευμα διὰ βιαίων μέσων... κλπ.». Συμπεριλαμβάνει ὅλους τοὺς Ὑπουργούς, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὸν κ. Χατζῖσκον, ὁ ὁποῖος εἰσῆλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῇ παρακλήσει μου, διότι, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ καταλείπω τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης τὴν 25 Μαρτίου, πρὸς τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν μεγαλειτέραν στοργὴν καὶ εὐλάβειαν, ἐπεζήτησα διάδοχον, ὁ ὁποῖος νὰ παρεῖχε πᾶσαν ἐμπιστοσύνην. Καὶ βεβαίως ὁ Εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὁ ὁποῖος διέπρεψεν οὐχὶ μόνον διὰ τὰς γνώσεις αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν συμπεριφοράν του καὶ διὰ τὴν ὑπόληψιν τὴν ὁποίαν ἔχαιρε παρὰ πάντων καὶ εἰς τὸν ὁποῖον ἐπέρριπτον μίαν καὶ μόνην μομφήν, ὅτι κατὰ τὴν μετὰ τὸ 1910 μεταβολὴν τῶν πραγμάτων ἐνόμισεν ὅτι ἀπὸ τοῦ ὑψηλοῦ βήματος τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐπὶ τῇ ἐνάρξει τῶν συνεδριῶν αὐτοῦ, ἠδύνατο νὰ καταδικάσῃ ὅλον τὸ παρελθόν, ἴσως διὰ πολλὰς αὐτοῦ πλημμελείας, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκφέρῃ ὁ Εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου μίαν τοιαύτην ἐτυμηγορίαν ἀπὸ τοῦ ὑψηλοῦ τούτου βήματος — αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη μομφή, τὴν ὁποίαν τοῦ ἐπέρριπτον — καὶ ἀκριβῶς λόγῳ τοῦ ὅτι ἦτο ἡ μόνη μομφὴ τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ ἐπιρρίψῃ κανεὶς ἐπὶ τὸν Εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐπὶ τὸν Χατζῖσκον, τὸν ἐθεώρησα ὡς τὸν μόνον ἁρμόδιον νὰ μὲ ἀντικαταστήσῃ. Ἀναζητήσατε τὰ ἀρχεῖα εἰς τὰ χρονοντούλαπα καὶ τὰ παλαιόχαρτα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἢ οἱουδήποτε Ὑπουργείου, καθ’ ὃν χρόνον διηύθυνα αὐτὸ ἐγώ. Δὲν θὰ εὕρητε οὔτε μίαν λέξιν, ἡ ὁποία νὰ ἀποδεικνύῃ ὅτι ἡ πολιτική μου ἀπέβλεπεν εἰς ἕτερόν τι ἢ εἰς τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος, εἰς τὸ ὁποῖον ἐθυσίασα τὰ πάντα.

§195Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Καὶ τὴν Μακεδονίαν...

§196Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι παρεμπῖπτον. Ἐπρόκειτο περὶ τοῦ κ. Χατζίσκου, ἐπειδὴ δὲ ὑπῆρξε θῦμα μου, διὰ τοῦτο ὤφειλον νὰ εἴπω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον, μάλιστα δὲ ὀφείλω νὰ παρατηρήσω — δὲν ἠξεύρω πλέον ἂν μόνον εἰς τὸν κ. Εἰσηγητὴν ἢ εἰς ὅλην τὴν Προανακριτικὴν Ἐπιτροπὴν — ὅτι μίαν κατάθεσιν, ἡ ὁποία ἀποδεικνύει τὸν χαρακτῆρα καὶ τὰς μεθόδους, καθ’ ἃς διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ὁ Χατζῖσκος ἀπὸ τῆς 26 Ὀκτωβρίου, τὴν ἐδημοσιεύσατε περικεκομμένην καὶ τὴν ὁμολογίαν ἐκείνην τοῦ παραπονουμένου δι’ ἐνέργειαν ἄλλης Ἀρχῆς, τὴν ἀπεκρύψατε.

§197Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ὀφείλω νὰ σᾶς δώσω τὴν ἐξήγησιν.

§198Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην. Θὰ ἀναγνώσω ἐγὼ ταύτην.

§199Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ὅταν μοῦ ἐπιρρίπτετε μομφὴν ἐπὶ κακοπιστίᾳ, θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Τὸ ἔργον τῆς προανακρίσεως διεξήχθη ἐντελῶς ἀμερολήπτως, ἐντελῶς ἀπροκαταλήπτως, ἐντελῶς μὲ δικαστικὸν χαρακτῆρα. Οὐδὲ δίδω τὸ δικαίωμα εἰς κανένα, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἀνῆλθεν εἰς ὑψηλὰ ἀξιώματα, νὰ ῥίπτῃ μομφὰς περὶ τῆς καλῆς μου πίστεως. Τὸ ζήτημα τῆς ἀναγραφῆς τῆς καταθέσεως, δὲν εἶναι ζήτημα ἀφορῶν ἐμέ, διότι τὰς περιλήψεις τὰς ἔκαμαν ὑπάλληλοι.

§200Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ πῶς ἀφήσατε εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τὸ ἔργον αὐτό;

§201Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ἂν παρελείφθη τὸ τμῆμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ὑπεβοήθει τὴν πλευρὰν τοῦ πελάτου σας, πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι παρελείφθησαν σπουδαιότατα, σημαντικώτατα ἀκόμη τμήματα, τὰ ὁποῖα θὰ καθίστων δεινοτέραν τὴν θέσιν σας. (Εὖγε. Χειροκροτήματα).

§202Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν θέσιν ἐμοῦ!!!

§203Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Καγχάζετε τὸν συνήθη καγχασμόν, ὅταν δὲν ἔχετε εἰς τὰ γεγονότα νὰ ἀπαντήσητε τίποτε.

§204Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Τσακανίκα, ἰδοὺ ἡ Ρόδος, ἰδοὺ καὶ τὸ πήδημα. Ἀντὶ νὰ ἀναγινώσκετε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσατε, εἴχετε καθῆκον νὰ ἀναλύσητε, ὅπως ἔπρεπε, τὰς μαρτυρικὰς καταθέσεις. Θὰ τὰς ἀναλύσω ἐγώ.

§205Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω μόνον τοῦτο· νὰ ὁρίσητε ἀκριβῶς τί ἦτο τὸ οὐσιῶδες μέρος τῆς καταθέσεως τοῦ μάρτυρος ἐν σχέσει μὲ τὸν τότε Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης κ. Χατζίσκον, τὸ ὁποῖον παραλειφθὲν ἀποτελεῖ τόσον σοβαρὰν ἀλλοίωσιν.

§206Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ παραλειφθὲν εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι ἤκουσε μετὰ πολλῆς εὐμενείας καὶ μετὰ πολλῆς προσοχῆς τὸ παράπονον δύο δικαστῶν καὶ ἐθεώρησεν ὅτι ἦτο καθῆκον του νὰ φροντίσῃ ὡς Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως τὸ παράπονον ἐκεῖνο ἱκανοποιηθῇ εἰ δυνατὸν καὶ ἐδήλωσεν ὅτι θὰ κάμῃ πᾶσαν δυνατὴν παράστασιν πρὸς τοῦτο.

§207Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ ἂν αὐτὸς ἔκαμε παραστάσεις καὶ τὴν ἄλλην ὥραν συνελήφθησαν οἱ δύο δικαστικοὶ ὑπάλληλοι, οἱ δύο ἀντεισαγγελεῖς τῶν ἐν Ἀθήναις Πρωτοδικῶν καὶ ἤχθησαν σχεδὸν διὰ τῆς βίας, ἕνεκα πολιτικῶν λόγων, εἰς Κοζάνην καὶ αὐτὸς παρέμεινεν εἰς τὴν θέσιν του, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον του, κατὰ τί τοῦτο ἐλαφρώνει τὴν θέσιν του; Τοῦτο δὲν τὸ ἐννοῶ.

§208Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Διότι δὲν σᾶς συμφέρει νὰ τὸ ἐννοήσητε.

§209Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κατὰ τί ἐλαφρύνει τὴν θέσιν του, ἂν εἰς τοὺς δύο δικαστικοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι προσῆλθον εἰς αὐτόν, εἶπεν ὅτι θὰ φροντίσῃ νὰ διορθωθῇ τὸ πρᾶγμα καὶ ἀντὶ τούτου συνελαμβάνοντο οἱ δύο δικαστικοὶ διὰ νὰ ἀχθῶσιν εἰς Κοζάνην, χωρὶς νὰ ἔχωσιν ἐκεῖ καμμίαν ὑπηρεσίαν, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἐκδιωχθῶσιν ἐξ Ἀθηνῶν, ὅπου ἐξετέλουν τὰ καθήκοντά των, καὶ ὅμως ὁ τέως καὶ ὁ μέλλων Εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου παρέμενεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐκουρελιάζετο ἡ Δικαιοσύνη;

§210Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιβληθῇ εἰς ἁρμοδιότητα ἄλλου Ὑπουργείου...

§211Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἠδύνατο νὰ παραιτηθῇ.

§212Δ. ΡΑΛΛΗΣ. ... διότι αὐτοὶ οἱ δικαστικοὶ ἀνῆκον, λόγῳ τοῦ βαθμοῦ των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§213Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τίνος βαθμοῦ; Ἦσαν ἔφεδροι σύμβουλοι, ὅπως εἶναι ὅλοι οἱ ἔφεδροι, καὶ χωρὶς κανένα λόγον τοὺς ἐπῆγαν εἰς τὴν Κοζάνην, ὅπου δὲν ὑπῆρχε κανὲν Σῶμα Στρατοῦ.

§214Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχει δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ἦτο ἀνάγκη νὰ μεταβοῦν εἰς τὸ δεῖνα μέρος.

§215Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶχεν ὑποχρέωσιν, ὅταν ὁ Βωβὸς παρεπονεῖτο ὅτι, διότι ἐπενέβη καὶ ἐπροστάτευσε τὴν δημοσίαν συνάθροισιν εἰς τὸν Πειραιᾶ — καὶ τοῦτο τὸ ἐγίνωσκεν ὁ κ. Χατζίσκος — ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τοὺς ἐκάλει, αὐτὸν καὶ τὸν κ. Μελισσινόν, διὰ νὰ τοὺς στείλῃ εἰς τὴν Κοζάνην, εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ ἀνεχθῇ τοιαύτην παραβίασιν καὶ νὰ μὴ παραμείνῃ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ κατόπιν νὰ γίνῃ Εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου, μετὰ τὸ δέσιμο αὐτό, τὸ ὁποῖον ὑπέστησαν οἱ δικαστικοὶ λειτουργοί. Ἂν παρελείφθη λοιπὸν αὐτὴ ἡ περικοπή, παρελείφθη πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ πελάτου σας, τὸν ὁποῖον τώρα ὑποστηρίζετε.

§216Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Οὔτε παρελείφθη κἄν. (Ἀναγινώσκει τὸ τέλος τῆς μαρτυρικῆς καταθέσεως). Τί ἄλλο ἠθέλατε νὰ σᾶς εἴπω καὶ ποία εἶναι ἡ γενομένη περικοπή, κύριε βουλευτά;

§217Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Διατί παρελείφθη αὐτό;

§218Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Παρελείφθη πρὸς χάριν τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης.

§219Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ταῦτα ἦσαν μία ὀφειλὴ πρὸς τὸν Χατζίσκον.

§220Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Δὲν εἶσθε σύμφωνος, κύριε βουλευτά;

§221Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ διετύπωσεν ὡς ἑξῆς τὸ αʹ κεφάλαιον τῆς κατηγορίας (ἀναγινώσκει): «Ὅτι οἱ ὑπὸ κατηγορίαν Ὑπουργοὶ κλπ. ἀνέλαβον τὴν ἀρχήν, καίπερ μὴ ἀπολαύοντες τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Ἔθνους... κλπ.». Ἡ πρότασις τῆς διώξεως λέγει ὅτι ἐδέχθησαν ν’ ἀναλάβωσι τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας ἐν γνώσει ὅτι δὲν ἀπολαμβάνουσι τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς κλπ. Τὸ πρῶτον εἶναι ὅτι ἐδέχθησαν ν’ ἀναλάβωσι τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας. Ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ δὲν διατυποῦται ἰδία παράβασις. Τὸ δεύτερον, τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἀποτελεῖ τὸ βʹ κεφάλαιον τῆς κατηγορίας. Ἀλλ’ ἡ πρότασις τῆς κατηγορίας τῆς Ἐπιτροπῆς διατυπώνει μίαν κατηγορίαν, ὅτι ἐδέχθησαν ν’ ἀναλάβωσι τὴν Κυβέρνησιν ἐν γνώσει ὅτι δὲν ἀπολαύουσι τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Λαοῦ, διέλυσαν τὴν Βουλήν, ἐπέβαλον ἰδίαν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ἐπέβαλεν αὐτοῖς ὁ τότε Βασιλεύς. Εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ψηφοφορίαν, διατυποῦνται αἱ δύο παραβάσεις ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἀνέλαβον τὴν Ἀρχὴν κατὰ τὸ τέλος Ὀκτωβρίου 1915, πλὴν τοῦ κ. Χατζίσκου, ἀναλαβόντος τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης τὸν Μάρτιον τοῦ 1916, ἐν γνώσει ὅτι δὲν ἀπολαύουσι τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Λαοῦ, διέλυσαν τὴν Βουλὴν τῆς 31ης Μαΐου 1915... κλπ.». Ἔχομεν λοιπὸν πέραν τῆς προτάσεως τῆς κατηγορίας ἓν νέον ἀδίκημα. Τὸ ἀδίκημα τῆς ἀναλήψεως τῆς Ἀρχῆς, ἐπὶ βλάβῃ σπουδαίων συμφερόντων τοῦ Κράτους. Ἀδίκημα δηλαδὴ προβλεπόμενον καὶ τιμωρούμενον ὑπὸ τοῦ Ποινικοῦ Νόμου. Τοιοῦτον ἀδίκημα δὲν ἀναγράφει ἡ πρότασις καὶ συνεπῶς σεῖς δὲν ἔχετε τοιοῦτον δικαίωμα, ἀφοῦ δὲν ἔχετε πρὸς τοῦτο τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς. Τὸ ἀδίκημα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ τῆς παραβιάσεως προφανῶς τῆς λαϊκῆς θελήσεως, τὸ χαρακτηριζόμενον ὡς ὑπαγόμενον εἰς τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ νόμου «περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν», τὸ μετατρέπετε. Πῶς; Ἀκούσατε (ἀναγινώσκει). «Ἄλλη παραβίασις ἐκ μέρους ὑμῶν. Ἐὰν ἠθέλατε νὰ διατυπώσητε τὴν παράβασιν ἐπὶ τῷ νέῳ ἀδικήματι, ὠφείλατε νὰ ἀκολουθήσητε ἄλλην ὁδόν. Ἔπρεπε νὰ ἔλθητε ὡς βουλευταὶ καταγγέλλοντες καὶ ὄχι ὡς Ἐπιτροπή, νὰ συλλέξητε τὰς 20 ὑπογραφάς, ὅπως λέγει ὁ Κανονισμός. Ἐφόσον, κύριοι, δὲν ἐπράξατε τοῦτο, ἀποδεικνύεται ὅτι δὲν ἐξετιμήσατε, ὡς ἔπρεπε, σοβαρῶς τὴν ἀνατεθεῖσαν ὑμῖν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐργασίαν. Δὲν ἠξεύρω πῶς ἐφθάσατε εἰς τοιαύτην πρᾶξιν. Τὸ βʹ κεφάλαιον εἶναι τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει). Ἄς ἴδωμεν τώρα πῶς διατυποῦται ἡ κατηγορία εἰς τὴν πρότασιν διώξεως (ἀναγινώσκει): «Οἱ αὐτοὶ ὡς ἄνω Ὑπουργοί, κατὰ παράβασιν τοῦ Συντάγματος, ἤσκησαν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν καὶ ἐξέδωκαν παρανόμως Διατάγματα προσωπικῶν παροχῶν, ὡς εἶναι, ἐκτὸς ἄλλων, ἡ αὔξησις μισθῶν καὶ παροχὴ ἀποζημιώσεων καὶ ἐπιδομάτων εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, ἐν ἁπλῇ ἐπιστρατεύσει διατελοῦντας, εἰς ἀξιωματικοὺς μὴ ἀπομακρυνθέντος τῆς ἕδρας των... ζημιώσαντες ἐκ τούτου καὶ μόνον τὸ Δημόσιον 6,000,000 δραχμῶν». Καὶ ἐδῶ μᾶς καταλογίζουν ὅτι ἐξεδώσαμεν τὰ Νομοθετικὰ ταῦτα Διατάγματα κατὰ παράβασιν τῶν ἄρθρων 476, παράγρ. 1, 479, παράγρ. 1, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὰ ἄρθρα 226, παράγραφος 1, 229, παράγρ. 1 καὶ τοῦ «περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν» νόμου ΦΠϚʹ, ἄρθρον 1 καὶ 2. Ἄς ἴδωμεν τί εἶναι αὐταὶ αἱ παραβάσεις, τὰς ὁποίας ἀνεκάλυψεν ἡ σοφὴ Ἐπιτροπή. Ἄρθρον 476, παράγρ. 1 «ὑπέρβασις τῶν καθηκόντων τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων». (Ὁ εἰσηγητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς κ. Τσακανίκας ἐγείρεται τῆς θέσεώς του, ὅπως ἀπομακρυνθῇ αὐτῆς). Καθήσατε, κύριε Τσακανίκα. Πρέπει νὰ τὰ ἀκούσητε· ἔχετε τὴν εὐεργετικήν σας ἀπόψε.

§222Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Θὰ σᾶς ἀκούσω, κύριε βουλευτά, μέχρι τέλους. Δὲν εἶναι εὐεργετική μου καθόλου· αὐτὸ εἶναι ἀντιγραφὴ τῆς διατυπώσεως τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς κατηγορίας τῶν Ὑπουργείων. Δὲν ἐπραγματεύθην διὰ μακρῶν τὸ ζήτημα, διότι τὸ ἐθεώρησα περιττόν, νομίζων ὅτι σεῖς, ὡς γηραιότερος πολιτευτὴς ἐμοῦ, θὰ εἴχετε μελετήσει ἓν ἄλλο σχετικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνεφύη ἄλλοτε κατὰ τὴν κατηγορίαν Βούλγαρη. Ἐπρόκειτο περὶ Νομοθετικῶν Διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἐκδώσει τὸ Ὑπουργεῖον Βούλγαρη. Ἠγέρθη τότε τὸ ζήτημα ἂν αὐτὸ ἦτο ἀντιποίησις Νομοθετικῆς Ἀρχῆς, εἰσηγήθη δὲ ἡ Ἐπιτροπή, εἰσηγητοῦ ὄντος τοῦ Μαυρομαρᾶ, καὶ συνεδύασε καὶ τὸ ἄρθρον 80 τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὸ ὁποῖον ὑπήγαγε τοὺς Ὑπουργοὺς εἰς τὴν δίωξιν, ὅτι διώκονται κατὰ τὸν Ποινικὸν Νόμον, ἐν συνδυασμῷ τῶν ἄρθρων τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσατε μὲ τὸ 229, καὶ ἦλθεν εἰς τὸ συμπέρασμα, διὰ συλλογισμῶν ἀρκετὰ βασίμων, ὅτι πρόκειται περὶ ἀντιποιήσεως Ἐξουσίας, διότι καὶ ἡ Βουλὴ εἶναι μία Ἀρχή, εἶναι μία Ἐξουσία. Ὥστε δὲν ἀνεκαλύψατε τὴν πυρίτιδα, κύριε βουλευτά.

§223Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ Μαυρομαρᾶς ἠμπορεῖ νὰ ἔκαμεν ἕνα σφάλμα, ἀλλὰ δὲν ἐπετρέπετο εἰς σᾶς νὰ τὸ ἐπαναλάβητε. Ἀκούσατε αὐτὰ τὰ ἄρθρα τὰ σοφά (ἀναγινώσκει): «Δικασταί, ἀνακριτικοὶ ὑπάλληλοι, Εἰσαγγελεῖς καὶ ἀντεισαγγελεῖς τιμωροῦνται μὲ εἱρκτὴν ὁσάκις ἀντιποιοῦνται Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν, ἐκδίδοντες Διατάγματα». Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἤμεθα οὔτε δικασταί, οὔτε ἀνακριτικοὶ ὑπάλληλοι, οὔτε Εἰσαγγελεῖς, οὔτε ἀντεισαγγελεῖς, ἄρα δὲν ὑπαγόμεθα εἰς τὸν νόμον αὐτόν, ὁ ὁποῖος προβλέπει τὴν περίπτωσιν ταύτην. Ἄρθρον 479, παράγραφος 1 (ἀναγινώσκει): «Νομάρχαι, Διευθυνταί, Ἔπαρχοι, Δήμαρχοι καὶ ἄλλοι διοικητικοὶ ὑπάλληλοι». Πρόκειται περὶ εἰδικῶν ἀδικημάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι σχετικὰ μὲ τὴν ὑπηρεσίαν ὡρισμένων ὑπαλλήλων, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται βεβαίως νὰ ἐφαρμοσθῶσιν εἰς τὸν Ὑπουργόν, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ προβῇ αὐτὸς εἰς τὰ ἀδικήματα αὐτὰ ἐν τῇ ἐνεργείᾳ τῆς ὑπηρεσίας του. Ἀλλὰ τὸ ὡραιότερον, τὸ ὁποῖον θέλει σᾶς πείσῃ περὶ τῆς σοφίας τῆς Ἐπιτροπῆς—διότι τὸ σφάλμα τὸ κατέστησε κοινὸν διὰ τῆς ἀλληλεγγύης ἡ Ἐπιτροπὴ—εἶναι ἡ ἐπίκλησις τοῦ ἄρθρου 226, παράγρ. 1 (ἀναγινώσκει): «Ὅστις ἀδίκως καὶ ἐν γνώσει ἀντιποιεῖται νομίσματα ἡγεμονικά, καταδικάζεται εἰς χρηματικὴν ποινήν, ἰσοδυναμοῦσαν μὲ τὸ διπλάσιον τῆς εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον γενομένης ζημίας, οὐδέποτε ὅμως ἔλαττον τῶν 50 δραχμῶν». Ἡ ἔκδοσις Νομοθετικῶν Διαταγμάτων ἀποτελεῖ ἀντιποίησιν νομισμάτων ἡγεμονικῶν! Μὰ τέλος πάντων δὲν διαβάζετε τί εἶναι αὐτὰ τὰ νομίσματα τὰ ἡγεμονικά; (Ἀναγινώσκει): «Κατὰ τὰς ὁδηγίας τῶν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν Βασιλικῶν Γραμματειῶν περὶ συντάξεως στατιστικῆς ὅλων τῶν ἐθνικῶν κτημάτων καὶ βασιλικῶν νομισμάτων τοῦ Βασιλείου τῆς 18 Φεβρουαρίου 1836, βασιλικὰ νομίσματα εἶναι, 1ον) Ἁλυκαί, 2ον) τὰ ὀρυκτά, 3ον) οἱ γαιάνθρακες, 4ον) τὰ λατομεῖα, 5ον) αἱ γαιωρυχεῖαι, 6ον) τὰ μεταλλικὰ ὕδατα, 7ον) τὰ ἰχθυοτροφεῖα καὶ ἐν γένει ὅλα τὰ ἐκ τῶν ὑδάτων πηγάζοντα δικαιώματα». Λοιπόν, παρέβημεν τὴν διάταξιν, τὴν ἀφορῶσαν τὰς ἁλυκάς, τὰ λατομεῖα, τὰ ἰαματικὰ λουτρὰ κτλ.; Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὸ ἄρθρον 229, παράγρ. 1 (ἀναγινώσκει): «Καταδικάζεται εἰς εἱρκτήν, ὅστις ἀντιποιεῖται Ἀρχήν τινα μὴ ἐπιτετραμμένην εἰς αὐτόν, ἢ μεταχειρίζεται στολήν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει τὴν ἄδειαν νὰ φέρῃ, ἢ τάγμα τι ἢ ἄλλο διακριτικὸν σημεῖον, ἐπὶ σκοπῷ τοῦ νὰ βλάψῃ ἢ νὰ ἀπατήσῃ τὸ Κράτος ἢ ἰδιώτην τινά, ἢ νὰ ἐπιτύχῃ ἄλλο ἀθέμιτον ὄφελος». Ἐδῶ παρίσταται ὁ Ὑπουργὸς ὡς ἀστυνόμος, θέλων νὰ φέρῃ τὴν στολὴν τοῦ ἀστυνόμου, ἢ ζητῶν νὰ ἀφαιρέσῃ τὰ παράσημα ἑνὸς ἀξιωματικοῦ ἢ ἑνὸς ἀκολούθου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν.

§224Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἄρα δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ φέρητε τὸν Μεγαλόσταυρον!

§225Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ Μεγαλόσταυρος δὲν ἐκτήθη δι’ εὐνοιῶν.

§226Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἐκτήθη διὰ τῆς παραδόσεως τοῦ Ροῦπελ.

§227Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκτήθη δι’ ἀγώνων 45 ὁλοκλήρων ἐτῶν, sur le champ de bataille. Σεῖς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζητε τὴν ἱστορίαν τῆς πολιτικῆς μου ἐπὶ 45 ἔτη, ἀλλ’ ἐδῶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν καὶ συμμάχηταί μου καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ βεβαιώσωσιν ὅτι ἐν τῇ πολιτείᾳ μου τοὺς ἐδίδαξα νὰ μὴ ἔχωσιν ἄλλον σκοπὸν παρὰ τὸ συμφέρον καὶ τὴν ἀγάπην πρὸς τὴν Πατρίδα. Βλέπετε, κύριοι, τὴν διαφορὰν τῶν διατυπώσεων. Βλέπετε ὅτι ἔχομεν ἐδῶ ἐπίκλησιν παραβιάσεως τῶν ἄρθρων τούτων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον καθιστᾷ ὁπωσδήποτε ἀνετωτέραν, ὡς εἴπομεν τὴν ἐξέτασιν τῆς Βουλῆς καὶ ἴσως καὶ τὴν ἐξέτασιν παρὰ τοῦ Εἰδικοῦ Δικαστηρίου. Τρίτον κεφάλαιον κατηγορίας εἶναι (ἀναγινώσκει): «ὅτι διεθέσομεν παρανόμως δημοσίαν ἀκίνητον περιουσίαν, νομίμως καταληφθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου ἐν Μακεδονίᾳ, ἀπεδώσαντες ταύτην εἰς διαφόρους Ὀθωμανοὺς καὶ ἄλλους διεκδικοῦντας ταύτην, ἐναντίον τοῦ εἰδικοῦ νόμου 687, ἄρθρον 3, καὶ τῶν ἄρθρων 1 καὶ 2 τοῦ ΦΠϚʹ νόμου, κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1915 καὶ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1916, ἤτοι τῶν κτημάτων Μπέη Τουλάχ βέη καὶ Δουρτζῆ καὶ Σουλεϋμὰν βέη». Ἀναγνώσατε ὁλόκληρον τὴν πρότασιν διώξεως καὶ δὲν θὰ εὕρητε οὐδεμίαν σοβαρὰν παρεκτροπὴν τῶν κατηγορουμένων. Οἱ κύριοι αὐτοὶ τῆς Ἐπιτροπῆς ἀντεποιήθησαν δικαιώματα, ὅπως βεβαίως ἀντεποιήθησαν τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς, διατυπώσαντες πρότασιν διώξεως, τὰ ὁποῖα δικαιώματα, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, εἶναι τὸ θάμεθρον τῆς Συνταγματικῆς Πολιτείας. Θὰ ἐπανέλθω ἐπὶ ὅλων αὐτῶν κατ’ οὐσίαν· τώρα τὰ ἐξετάζω ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ ἀπαραδέκτου. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὑπερέβησαν τὴν ἐντολὴν τῆς Βουλῆς καὶ προέβησαν εἰς τὴν διατύπωσιν ἄλλων κατηγοριῶν, οὕτω δὲ ἔχομεν παράβασιν ἐκ μέρους αὐτῶν τοῦ δικαιώματος καὶ τῆς ἐντολῆς τῆς Βουλῆς (ἀναγινώσκει): «Ὅτι συνῆψαν παρανόμως δάνεια μετὰ τῆς Γερμανίας κατ’ Ἰανουάριον καὶ Ἀπρίλιον τοῦ 1916 πρὸς βλάβην τῆς Ἐπικρατείας, ἀπέκρυψαν δὲ ἐν γνώσει καὶ ἐκ προθέσεως τὰ ἔσοδα ταῦτα, ἅτινα δὲν ἀνέγραψαν εἰς τὰ κεκανονισμένα δημόσια βιβλία, πρὸς δὲ ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν ψευδῆ Προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως 1916, μὴ ἀναγράφοντες ἐν αὐτῷ τὰ ἐκ τῶν δανείων τούτων ἔσοδα, κατὰ παράβασιν τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ ͵ΓΧΜΒʹ νόμου, τῶν ἄρθρων 255, 483 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου καὶ τῶν ἄρθρων 1 καὶ 2 τοῦ ΦΠϚʹ νόμου». Μνημονεύει ἡ πρότασις τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου, ἀλλὰ τὴν μνημονεύει ἐν τῷ 4ῳ κεφαλαίῳ, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὴν συντήρησιν τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐπὶ ἐννέα ὅλους μῆνας. Παράνομον δὲ καὶ ὡς μέσον βίαιον καὶ ἔκθεσμον θεωροῦν αὐτὴν τὴν ἐπιστράτευσιν καὶ ὅτι διὰ τοῦ μέσου τούτου ἐπεχειρήθη ἡ μεταβολὴ τοῦ πολιτεύματος, πρὸς ἐπιβολὴν τῆς προσωπικῆς πολιτικῆς τοῦ Βασιλέως. Ἐνῷ δὲ οὕτω πως διατυποῦται ἡ παράβασις, παράβασις ἀφορῶσα εἰς τὴν συντήρησιν τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐπὶ βλάβει τῶν συμφερόντων τῆς Χώρας, οἱ κύριοι τῆς Ἐπιτροπῆς ἐξήγαγον ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ τοῦ διηγηματικοῦ τῆς κατηγορίας, τὴν ἑξῆς αὐτοτελῆ παράβασιν (ἀναγινώσκει): «Ὅτι συνῆψαν παρανόμως μυστικὰ δάνεια μετὰ τῆς Γερμανίας κατὰ Ἰανουάριον καὶ Ἀπρίλιον τοῦ 1916 πρὸς βλάβην τῆς Ἐπικρατείας, ἀπέκρυψαν δὲ ἐν γνώσει καὶ ἐκ προθέσεως τὰ ἔσοδα ταῦτα, ἅτινα δὲν ἀνέγραψαν εἰς τὰ κεκανονισμένα δημόσια βιβλία, πρὸς δὲ ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν ψευδῆ Προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως 1916, μὴ ἀναγράφοντες ἐν αὐτῷ τὰ ἐκ τῶν δανείων τούτων ἔσοδα, κατὰ παράβασιν τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ ΓΧΜΒʹ νόμου, τῶν ἄρθρων 255, 483 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου καὶ τῶν ἄρθρων 1 καὶ 2 τοῦ ΦΠϚʹ νόμου», Ὥστε μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ λόγῳ τῆς ἀποκρύψεως ἠδύνατο νὰ δικαιολογηθῇ ἡ κατηγορία (ἀναγινώσκει): «ἅτινα δὲν ἀνέγραψαν εἰς τὰ κεκανονισμένα βιβλία... κλπ.». Νέα γεγονότα καὶ νέαι παραβάσεις, καὶ παράβασις ἐντεῦθεν τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ νόμου «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν», εἰς τὸ ὁποῖον καὶ ἀναφέρεται τὸ ἄρθρον 80 τοῦ Συντάγματος καὶ ὁ νόμος ΓΧΜΒʹ «περὶ ἐκδόσεως γραμματίων ἐπὶ καλύψει αὐτῶν διὰ συναλλαγματικῶν ἢ χρυσοῦ». Περὶ τούτων ἀναγκαίως θὰ πραγματευθῶ κατ’ οὐσίαν ὅταν φθάσω εἰς τὸ ζήτημα τοῦ δανείου, ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε νὰ γράφωνται ὡς παραβάσεις σχετικαὶ μὲ τὴν σύναψιν τοῦ δανείου, αὐτὰ τὰ ἄρθρα 255 καὶ 483 τοῦ Π. Νόμου. Ἂς ἴδωμεν τί ὁρίζουσι τὰ ἄρθρα ταῦτα. Τὸ ἄρθρον 255 λέγει: (ἀναγινώσκει): «Τιμωρεῖται μὲ εἱρκτὴν ὁ δημόσιος ὑπάλληλος, ὅστις παραμορφώνει ἐν γνώσει διὰ παραλείψεως, προσθήκης ἢ μεταβολῆς ὅσα ἔγγραφα, διαπραγματεύσεις ἢ διομολογήσεις τῶν συναλλασσομένων ἢ διαφερομένων ἢ τῶν μαρτύρων, χρεωστεῖ ὡς ἐκ τῶν καθηκόντων του νὰ συνθέτῃ ἢ νὰ φυλάττῃ... κλπ.». Αὐτὰ ἀναγράφει τὸ ἄρθρον 255, τὸ ὁποῖον ἀνεκάλυψεν ὁ κ. εἰσηγητής. Τώρα ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 483 (ἀναγινώσκει): «Ὅστις δὲν κρατεῖ διόλου τὰ πρὸς ἔλεγχον ἢ ἐπιθεώρησιν τῶν εἰς χρήματα ἢ πράγματα συνισταμένων προσόδων 1) διατεταγμένα βιβλία, καθημερινά, ἢ κατάστιχα ἢ τὰ κρατεῖ παρὰ τοὺς κανόνας... τιμωρεῖται μὲ φυλάκισιν τὸ πολὺ ἑνὸς ἔτους». Παρακαλῶ τοὺς κ.κ. Ὑπουργοὺς νὰ μοὶ εἴπωσιν, ἐὰν κρατῶσιν ἰδιαίτερον βιβλίον.

§228Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Κατηγορεῖσθε ὡς ἠθικὸς αὐτουργός.

§229Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Καθῆστε κάτω. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§230ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀνακαλέσῃ, κύριε Πρόεδρε, τὴν φράσιν (θόρυβος).

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε. Ὁ ἀγορεύων ἀνεκάλεσε τὴν φράσιν.

§232Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Νομίζω ὅτι καθῆκον ἔχετε νὰ παρακολουθῆτε τὴν συζήτησιν, διότι δύναταί τις νὰ εἶναι ἐξοικειωμένος πρὸς τὴν ἀσέβειαν τῶν πάντων, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ προσβάλῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον τοὺς βουλευτάς. Οἱ νεώτεροι τῶν κ.κ. βουλευτῶν, μεταξὺ δὲ τῶν νεωτέρων, δύναμαι δὲ νὰ εἴπω καὶ τῶν σεμνοτέρων, εἶναι ὁ κ. βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας (χειροκροτήματα), ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἀξιοῦν μαθήματα ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐγήρασαν εἰς τὸν περίβολον τῆς Βουλῆς. Ἀτυχῶς, ἐὰν ἀναγνώσητε τὰ πρακτικά, θὰ ἴδητε ὅτι ὁ ἀγορεύων πάντοτε δίδει δείγματα ἀκοσμίας ἐν τῇ Βουλῇ.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι, ὁ ἀγορεύων ἀνακαλεῖ καὶ τὸν λόγον καὶ τὸν τρόπον.

§234Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι δὲν πταίω ἐγώ, ἐὰν οὕτως ἀφελῶς ἐξετελέσατε τὸ ἔργον, ἔργον τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὴν ὑπόστασιν πλέον τῆς Πολιτείας, εἰς τὴν κατηγορίαν κατὰ Ὑπουργῶν.

§235ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κατὰ Ὑπουργῶν προδοτῶν.

§236Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τώρα, σᾶς παρακαλῶ, πῶς δικαιολογεῖτε αὐτὴν τὴν εἰσήγησιν τοῦ ἄρθρου 483;

§237Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ἐὰν θέλητε, θὰ σᾶς ἀπαντήσω αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§238Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Ἔχω τὴν δικαιολογίαν σας ἐδῶ (ἀναγινώσκει): «Ἡ δὲ μὴ κανονικὴ ἀναγραφὴ πρὸς ἀπόκρυψιν τοῦ δανείου, ἐκτεινομένη καὶ μέχρι... κλπ.». Ἀλλ’ ἡ ἠθικὴ αὐτουργία προϋποθέτει τὴν ὕπαρξιν πραγματικῶν αὐτουργῶν, ἐν ὅσῳ δὲ δὲν καταγγέλλετε ὑπάλληλον, ὁ ὁποῖος ἀπέκρυψε τὰ ἔσοδα αὐτὰ τῶν δύο δανείων τῶν 40 ἑκατομμυρίων μάρκων, ἐν ὅσῳ δὲν καταγγέλλεται ὁ ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος ἐπλαστογράφησε τὰ βιβλία, ἐν ὅσῳ δηλαδὴ δὲν καταγγέλλετε τὸν αὐτουργόν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἠθικὴ αὐτουργία. Αὐτὰ εἶναι στοιχειώδη, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ γνωρίζωσι τὰ ἀξιότιμα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Προανακριτικῆς, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ πλεῖστον εἶναι νομικοί. Ἔχομεν λοιπὸν νέα γεγονότα καὶ νέας παραβάσεις (ἀναγινώσκει): «Ὅτι ἐν γνώσει καὶ ἐκ προθέσεως κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὑπηρεσίας των ὡς Ὑπουργῶν οἱ κατηγορούμενοι... κλπ.». Ἄλλη ἐσχάτη προδοσία. Περὶ τοιαύτης πράξεως καὶ περὶ τοιούτων παραβάσεων ἡ πρότασις περὶ διώξεως οὐδὲ λέξιν λέγει. Λέγει μόνον τὰ ἑξῆς ἐπὶ τῆς κατηγορίας διὰ τὴν διατήρησιν τῆς ἐπιστρατεύσεως (ἀναγινώσκει): «Ἐνῷ οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν δὲν ἐσκόπουν νὰ τηρήσουν τὴν μετὰ τῆς Σερβίας Συνθήκην, παρεβίασαν αὐτὴν ἐπὶ ζημίᾳ ὑψίστων συμφερόντων τῆς Χώρας καὶ προέβησαν εἰς σειρὰν πράξεων βοηθητικῶν τῶν σκοπῶν τῶν ἐχθρῶν αὐτῆς... κλπ.». Αὐτὴν λοιπὸν τὴν μνείαν ἐν τῷ τετάρτῳ κεφαλαίῳ τῆς Συνθήκης τῆς Σερβικῆς τὴν ἀπέσπασαν, διετύπωσαν ἰδίαν παράβασιν τῆς Συνθήκης, ἴδιον ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον τιμωρεῖται μὲ πρόσκαιρα δεσμά, χωρὶς οὔτε λέξις περὶ τοιαύτης παραβάσεως νὰ ὑπάρξῃ εἰς τὴν πρότασιν περὶ κατηγορίας. (Ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων): «Ὥστε ἐν γνώσει καὶ ἐκ προθέσεως τῆς παρατάσεως τῆς ἐπιστρατεύσεως... κλπ.». Εἶναι ἡ μόνη κατηγορία ἐκ τῶν ἐννέα, ἡ ὁποία προκύπτει καὶ προσεγγίζει πρὸς μίαν κατηγορίαν τῆς περὶ διώξεως προτάσεως. Δὲν ἐλησμόνησαν νὰ θέσουν καὶ τὴν δαπάνην, ἡ ὁποία προσεγένετο ἐκ τῆς διατηρήσεως τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐπὶ 9 μῆνας. Παρέλειψαν τὴν δαπάνην, διότι ἀπέσπασαν ἐξ αὐτῆς τὰ Γερμανικὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα κατέστησαν ἴδια ἀδικήματα καὶ ἰδίαν πρᾶξιν. Ἡ παράλειψις δὲν δικαιολογεῖται ἐκ τούτου· διότι ἡ ἐπιστράτευσις κατεβρόχθισε πολλῷ πλείονα καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ καταβροχθίσῃ πολλῷ πλείονα ἀπὸ τὰ δάνεια τὰ Γερμανικὰ (Ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων) «... ὅτι παρεβίασαν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ Συντάγματος, στερήσαντες τοὺς πολίτας... κλπ.». Αὐτὰ περιλαμβάνονται εἰς τὴν πρότασιν περὶ διώξεως ὡς μέτρα ἔκθεσμα καὶ βίαια πρὸς τὴν ἐπιτυχίαν τῆς μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος, περιλαμβάνονται καὶ ὡς ἕκτη κατηγορία αὐτοτελὴς ἐν τῇ αὐτῇ προτάσει. Ἀλλὰ περὶ αὐτῶν τῶν γεγονότων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν παρεμπόδισιν τῶν φρονημάτων τῶν Φιλελευθέρων ἢ τοῦ Λαοῦ, περὶ τοιούτων γεγονότων δὲν καθορίζει. Ἡ διατάραξις τῆς κοινῆς εἰρήνης ἴδαμεν τί εἶναι, κατὰ τὰς μαρτυρίας, τὰς ὁποίας συνέλεξαν οἱ κύριοι τῆς Ἐπιτροπῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡνωμένοι μετ’ ἄλλων εἰσῆλθον εἰς τὰς οἰκίας... κλπ.». Αἱ πράξεις αὗται δὲν εἶναι πράξεις εἰδικαὶ καὶ τοιουτοτρόπως δὲν ἔχουσι τίποτε τὸ κοινὸν μὲ τὴν λειτουργίαν τοῦ Ὑπουργείου, εἰς τὴν ὁποίαν ἀποβλέπει ὁ νόμος «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν». Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Ροῦπελ (ἀναγινώσκει): «Παρέδωκαν τὸ Ροῦπελ, τὰς πύλας τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, ἓν Σῶμα Στρατοῦ καὶ ὑλικὸν πολέμου ἀξίας πολλῶν ἑκατομμυρίων... κλπ.». Ἔχομεν τὴν 9ην κατηγορίαν (ἀναγινώσκει): «Περιέθαλψαν, ἐνίσχυσαν καὶ διὰ παντὸς τρόπου ὑπεστήριξαν τὴν ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Σὲγκ Γερμανικὴν προπαγάνδαν, περὶ τῆς ὁποίας ἡ ἔκθεσις ἀναφέρει σειρὰν περιστατικῶν ἐξαγορᾶς συνειδήσεων... κλπ.». Ἀλλὰ τί παρέλειψαν ἐντεῦθεν; Παρέλειψαν ἀκριβῶς τὴν διατύπωσιν ἐκείνην, τὴν φράσιν ἐκείνην, διὰ τῆς ὁποίας καθωρίζετο ὁ σκοπὸς τοῦ ἀδικήματος τῆς συνωμοσίας ἐπὶ ἐσχάτῃ προδοσίᾳ. Ἡ παράλειψις τῆς φράσεως αὐτῆς εἶναι οὐσιωδεστάτη, διότι ἄνευ τῆς φράσεως αὐτῆς δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ ἐπιβολὴ τῆς προσωπικῆς πολιτικῆς τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Χώρας. Καὶ τότε οἱ καταγγελλόμενοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσωσι καὶ νὰ πείσωσι τοὺς δικαστάς, ὅτι ἡ τοιαύτη καταγγελία δὲν ἀποτελεῖ τὸ ἔγκλημα τῆς ἐσχάτης προδοσίας. Αὐτά, κύριοι, εἶχον νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ὀφείλω δὲ νὰ παρατηρήσω αὐτά, ἵνα μὴ τὸ ἔργον ἡμῶν περιπαίξῃ τὴν κατηγορίαν. Θὰ τεθῇ τὸ ζήτημα, ποία ἡ πρότασις, ἡ ὁποία θὰ ψηφισθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς; Θὰ ψηφισθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς, ὡς ὁρίζει τὸ σχετικὸν ἄρθρον, ἓν ἕκαστον ἐκ τῶν τεσσάρων κεφαλαίων κατηγορίας τῆς προτάσεως, ἢ θὰ ψηφισθοῦν τὰ 9 κεφάλαια κατηγορίας τῆς προτάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐκ τῶν ὁποίων δύο καὶ μόνον ἀναφέρονται, δύο καὶ μόνον συμπίπτουν πρὸς τὰ κεφάλαια κατηγορίας τῆς προτάσεως; Ὅλα τὰ ἄλλα ἀποτελοῦν ἢ νέας κατηγορίας ἐπὶ τῇ βάσει νέων γεγονότων καὶ νέας κατηγορίας νέων ἀδικημάτων, ἢ ἀποτελοῦν τροποποίησιν οὐσιώδη τῆς κατηγορίας τῆς προτάσεως διώξεως, διότι ἔρχονται νὰ παρεμβάλουν εἰς τὴν πρότασιν διώξεως παράβασιν ἄρθρων καὶ διατάξεων εἴτε τοῦ Συντάγματος, εἴτε τῶν νόμων, μὴ περιληφθεῖσαν ἐν τῇ προτάσει κατηγορίας. Αὐτὰ ἔχετε νὰ ἐξετάσητε καὶ δὲν δύνασθε νὰ προβῆτε εἰς τὴν τηλεβολοστοιχίαν αὐτήν. (Δεικνύει τὰς κάτωθι τοποθετημένας κάλπας). Καὶ θὰ ἐξετάσητε κατὰ πόσον ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς περιλαμβάνει πρότασιν περὶ τῆς ἤδη καταγγελθείσης πράξεως. Διότι, ὅταν ἐξέλεξεν ἡ Βουλὴ τὴν Ἀνακριτικὴν Ἐπιτροπήν, αὕτη προῆλθεν εἰς τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ὁρίζει τὸ ἄρθρον 13 (ἀναγινώσκει): «Κατὰ τὴν ὡρισμένην ἡμέραν ἡ συζήτησις περιορίζεται εἰς τοῦτο μόνον, ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ἢ νὰ διατάξῃ προανάκρισιν... κλπ.». Δὲν δίδει ἡ διάταξις αὐτὴ τὸ δικαίωμα εἰς τροποποιήσεις τῆς προτάσεως κατηγορίας, διότι ἡ κατηγορία, διὰ νὰ εἶναι δεκτὴ κατὰ τὸ ἄρθρον 11 τοῦ «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» νόμου, πρέπει νὰ ὁρίζῃ ἀκριβῶς τὰ γεγονότα, ἐφ’ ὧν στηρίζεται, καὶ τὴν παραβίασιν, ἥτις ἀποτελεῖ τὸ ἀντικείμενον τῆς κατηγορίας. Τίποτε δὲν δύναται νὰ προστεθῇ εἰς τὴν πρότασιν αὐτὴν τῆς καταδιώξεως. Καὶ ἔληξε τὸ ἐπεισόδιον. Μετὰ τοῦτο προβαίνω εἰς τὴν καθ’ ἕκαστον ἐξέλιξιν καὶ ἀνασκευὴν τῆς προτάσεως κατηγορίας τῆς 19 Αὐγούστου, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἐσχηματίσθη ἡ Προανακριτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ ἐφ’ ἧς προσήχθη ἐδῶ ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀναγκαίως θὰ εἰσέλθω καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσω ἀνεξελέγκτους ὅλας τὰς ἀνακριβείας, αἱ ὁποῖαι περιελήφθησαν εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ κυρίαν βάσιν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ λάβω τὴν κατηγορίαν, ὡς διετυπώθη διὰ τῆς αἰτήσεως διώξεως, διότι μόνον αὐτὴ καθορίζει τὰς ποινικὰς εὐθύνας τῶν Ὑπουργῶν. Ἡ τὴν 19 Αὐγούστου ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν πρότασις περὶ καταδιώξεως, λέγει ὅτι (ἀναγινώσκει): «Συνώμοσαν μετ’ ἄλλων πρὸς μεταβολὴν τοῦ καθεστῶτος πολιτεύματος τῆς Χώρας, ὅπως ἐπιβάλωσι τὴν προσωπικὴν πολιτικὴν τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Χώρας... κλπ.». Οὕτως ἡ πρότασις διώξεως κατηγορεῖ τοὺς Ὑπουργοὺς τοῦ Ὀκτωβρίου 1915 ὅτι συνώμοσαν ἐπὶ ἐσχάτῃ προδοσίᾳ καὶ τότε τιμωροῦνται δυνάμει τοῦ ἐδαφ. 2 τοῦ ἄρθρ. 123 τοῦ Π. Νόμου, δηλαδὴ συνώμοσαν πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος, συνώμοσαν ἐπὶ ἐσχάτῃ προδοσίᾳ, ἧς ἡ ἐπιτυχία ἐπεχειρήθη διὰ τῶν ἀμέσως κατωτέρω διατυπουμένων ἐκθέσμων καὶ βιαίων μέσων. Τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 123 τοῦ Π. Ν. λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὅστις συνώμοσε, διήγειρε στάσιν ἢ ἐπέβαλε χεῖρα κατά τινος μέλους τῆς βασιλικῆς οἰκογενείας, θέλων νὰ μεταβάλῃ τὸ καθεστὼς πολίτευμα διὰ βιαίων μέσων... κλπ.». Εἶναι κοινῶς γνωστόν, ὅτι ὅταν πρόκειται περὶ ποινικῶν διατάξεων, δὲν εἶναι δυνατόν τις, οὐδὲ κατὰ κεραίαν νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν ἐπιβολὴν αὐτῶν πέραν τοῦ γράμματος τοῦ νόμου. Εἶναι σφαλερὰ λοιπὸν ἡ διατύπωσις τῆς προτάσεως κατηγορίας, καθόσον βεβαιοῖ ὅτι ἐπεδιώχθη ἡ μεταβολὴ τοῦ πολιτεύματος διὰ τῆς ἐπιβολῆς τῆς προσωπικῆς πολιτικῆς τοῦ Βασιλέως δι’ ἐκθέσμων καὶ βιαίων μέσων. Ὅσον ἔκθεσμα καὶ ἂν ὑπῆρξαν τὰ μέσα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθοῦν ὡς ἀνταποκρινόμενα πρὸς τὴν ρῆσιν τὴν ρητὴν τοῦ ἐδαφίου 2 τοῦ ἄρθρου 123 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ, ἵνα ὑπάρξῃ συνωμοσία διὰ τὴν ἐσχάτην προδοσίαν τῆς μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος, τὴν χρῆσιν μέσων βιαίων. Θὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ θέματος, ἀλλὰ πρὸ παντὸς πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν πῶς κατεστάθη ἡ συνωμοσία, ποῖα τὰ στοιχεῖα αὐτῆς καὶ τίνα τὰ στοιχεῖα τοῦ ἐγκλήματος τῆς ἐσχάτης προδοσίας τοῦ ἄρθρου 123 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου διὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος. (Ἀναγινώσκει): «Ἔνοχος ἐσχάτης προδοσίας... κλπ.». Δηλαδὴ δέον νὰ σκοπῆται ἡ μεταβολὴ τοῦ πολιτεύματος διὰ βιαίων μέσων. Καὶ ποίαν μεταβολήν, ὁ νόμος δίδει τὴν ἐξήγησιν. Θὰ εὕρητε δὲ τὴν ἐξήγησιν ταύτην εἰς τὸν Τζὼν καὶ εἰς τοὺς ἄλλους συγγραφεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀναφέρονται ἐν τῷ συγγράμματι, καὶ κατὰ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ λάβουν χώραν ὡρισμέναι πράξεις διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἡ περίπτωσις τοῦ ἐδαφίου 2 τοῦ ἄρθρου 123 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου. Ἀλλ’ ἐν τῇ προτάσει τῆς διώξεως ὁμιλοῦν περὶ μεταβολῆς πολιτεύματος, τὴν καθορίζουν ὅμως διὰ τῆς φράσεως (ἀναγινώσκει): «Τὴν μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος, ὅπως ἐπιβάλωσι τὴν προσωπικὴν πολιτικὴν τοῦ βασιλέως εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Χώρας». Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀδίκημα τῆς ἐσχάτης προδοσίας. Δυνατὸν νὰ εἶχε προσωπικὴν πολιτικὴν ὁ βασιλεὺς καὶ δυνατὸν νὰ τοῦ τὴν καταλογίζητε τοιαύτην ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1915. Ἀλλ’ ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἀνεύθυνος· τὴν εὐθύνην τὴν ὑπέχουσιν οἱ Ὑπουργοὶ καὶ ἑπομένως δέον νὰ ἐξετασθῇ κατὰ πόσον ἡ τοιαύτη κατεύθυνσις, ἡ τοιαύτη ἐπιβολὴ τῆς προσωπικῆς πολιτικῆς τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Χώρας, ἡ ὁποία ἀληθῶς δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὄχι μόνον ὡς πλημμελής, ἀλλ’ ὡς ὑποπίπτουσα καὶ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» νόμου, κατὰ πόσον, λέγω, τὴν πολιτικὴν ταύτην τὴν ἐνεστερνίσθη ἡ Κυβέρνησις καὶ τὴν ἐπεδίωξεν, ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἐγένετο πάλιν λόγῳ τοῦ σκοποῦ, ὁ ὁποῖος καταπροδίδεται ἐκ τῆς τοιαύτης συνθέσεως τῆς κατηγορίας. Δὲν ὑφίσταται τὸ ἔγκλημα τῆς ἐσχάτης προδοσίας, διότι ἔγκλημα ἐσχάτης προδοσίας εἶναι ἡ μεταβολὴ τοῦ πολιτεύματος, εἶναι ἡ βία. Ἐὰν λέγῃ τις ὅτι ἐπεχειρήθη μεταβολὴ τοῦ πολιτεύματος πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ μεταβάλῃ τὴν πολιτικὴν τοῦ βασιλέως εἰς πολιτικὴν τῆς Χώρας, δὲν ὑπάρχει ἔγκλημα ἐσχάτης προδοσίας. Τοῦτο τὸ ἀντελήφθη ἡ Προανακριτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ διὰ τοῦτο ἐν 9ῳ κεφαλαίῳ τῆς κατηγορίας αὐτῆς ἀπέκοψε τὴν φράσιν αὐτήν, τὴν ἀπέκοψεν ὅμως τὴν φράσιν αὐτὴν ἄνευ δικαιώματος. Ζητῶ συγγνώμην ἀπὸ τὰ μέλη τῆς Ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἐὰν ὁμιλῶ μετὰ τοσαύτης ἀγανακτήσεως, ἀλλ’ ὁμιλῶ μετὰ τοσαύτης ἀγανακτήσεως, διότι ἤλπιζον παρ’ αὐτῆς, ὅτι τὴν ἐντολὴν τῆς Βουλῆς ἤθελεν ἐπιτελέσει ἄλλως πως. Ἰδοὺ δὲ πῶς διετύπωσαν οἱ κύριοι τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Προανακριτικῆς τὴν κατηγορίαν, ὅτι συνώμοσαν ἐν γνώσει καὶ ἐκ προθέσεως ἐπὶ σκοπῷ μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος διὰ βιαίων μέσων. Ἀφαιρέσατε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐσχάτη προδοσία, τὴν φράσιν τοῦ σκοποῦ, τὴν φράσιν τὴν καταμαρτυροῦσαν τὸν σκοπόν, ἐπὶ σκοπῷ ἐπιβολῆς εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Χώρας προσωπικῆς πολιτικῆς τοῦ Βασιλέως, καὶ θὰ πεισθῆτε ὅτι δὲν εἶναι ἐσχάτη προδοσία. Δυνατὸν νὰ εἶναι ἀδίκημα ὑποπίπτον εἰς τὰς διατάξεις τῶν «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» νόμων, ἀλλὰ ἐσχάτη προδοσία δὲν εἶναι. Ἐσχάτην προδοσίαν ἤθελον νὰ δημιουργήσωσι τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ δὲν δύνανται νὰ δημιουργήσωσι τοιαύτην, διότι διὰ νὰ δημιουργήσωσι τοιαύτην, πρέπει νὰ ὑποβάλωσι νέαν πρότασιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος μὲ 20 βουλευτάς, καθορίζουσαν τὰ πραγματικὰ γεγονότα ἢ τὰς διατάξεις. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλει, κύριοι, καταστήσει ἀκόμη πλέον κατάδηλον τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἀπέδωκα εἰς τὴν πρώτην κατηγορίαν, τὴν ἐν τῇ προτάσει τῆς παραπομπῆς περιλαμβανομένην, εἶναι ἡ κατακλεὶς τῆς πρώτης αὐτῆς κατηγορίας τῆς προτάσεως διώξεως. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ πρότασις διώξεως (ἀναγινώσκει): «Οὕτω διὰ τῶν ἐκθέσμων μέσων παρημπόδισαν τὴν ἐλευθέραν ἔκφρασιν τῆς βουλήσεως τοῦ Λαοῦ». Ἀλλ’ ἡ παρεμπόδισις τῆς ἐλευθέρας ἐκφράσεως τῆς θελήσεως τοῦ Λαοῦ ἀποτελεῖ μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος;

§239Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Καθ’ ἑαυτὴν ὄχι βέβαια, ἀλλά...

§240Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ μοὶ κάμητε τὴν χάριν νὰ μὲ διδάξητε μετ’ ὀλίγον. Ἀποτελεῖ, λέγω, μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος τοῦτο; Ἡ παρεμπόδισις δὲν εἶναι κατάργησις τοῦ πολιτεύματος, ἡ παρεμπόδισις εἶναι πρᾶξις ἀξιόποινος, ὑποπίπτουσα εἰς τὰς διατάξεις τοῦ «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» νόμου, ἀλλ’ ἡ παρεμπόδισις προϋποθέτει ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος, βούλησιν πρὸς ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος. Κατάργησις δὲ βεβαίως θὰ ἦτο ἡ περίπτωσις, καθ’ ἣν ἠθέλομεν ἐκδώσει μίαν διαταγήν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐλέγομεν ὅτι καταργοῦμεν τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι καὶ τότε θὰ εἴχομεν τὸ ἔγκλημα τῆς ἐσχάτης προδοσίας, διότι θὰ ἐθίγομεν εἰς τὰ καίρια τὰς ἐλευθερίας τὰς ἀτομικάς, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἑδράζεται τὸ Σύνταγμα. Ἀλλὰ παρημπόδισαν. Τὸ ὅτι παρημπόδισαν εἶναι παρεμπόδισις τῆς ἀσκήσεως, ἡ δὲ ἀνατροπὴ πρὸς μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος ὅπως ὁρίζει τὸ ἄρθρον 123, προϋποθέτει κατάργησιν τοῦ δικαιώματος καὶ ὄχι παρεμπόδισιν τῆς ἀσκήσεως τοῦ δικαιώματος. Ἀποδεικνύεται ἐξ ὅλων ὅσων εἶπον ὅτι σφαλερῶς διετυπώθη τὸ πρῶτον κεφάλαιον τῆς κατηγορίας, τὸ ἐπὶ ἐσχάτῃ προδοσίᾳ, τοῦ ἄρθρου 123 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἐσχάτη προδοσία, διότι διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἐσχάτη προδοσία, ἡ τοῦ ἐδαφ. 2 ἄρθρου 23 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, ἀπαιτεῖται ἀπόφασις περὶ μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος, ἀπαιτεῖται συνεννόησις καὶ συμφωνία περὶ τῶν βιαίων μέσων, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμοποιηθοῦν πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐπιτυχίας τοῦ ἐγκλήματος τῆς ἐσχάτης προδοσίας, τῆς μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος. Ἐν ὅσῳ δὲν ἔχετε ἀπόφασιν περὶ τοῦ σκοποῦ καὶ ἀπόφασιν περὶ τῶν βιαίων μέσων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐχρησιμοποιοῦντο περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἐγκλήματος τῆς ἐσχάτης προδοσίας πρὸς μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος, δὲν ἔχετε ἔγκλημα, ἔχετε φλυαρίας. Δυνάμεθα νὰ φλυαρῶμεν, κύριοι. (διαμαρτυρίαι καὶ θόρυβος). Παρακαλῶ, δὲν ἀνάγονται εἰς ὑμᾶς ταῦτα, μὴ τὰ λαμβάνετε προσωπικὰ τὰ ζητήματα· συζητῶ ἐπιστημονικῶς ἐγὼ καὶ τίποτε πλέον, δὲν ἐνέχουν οἱ λόγοι μου οὐδὲν τὸ προσωπικόν, ἐξετάζω τὸ ζήτημα κατὰ πόσον ἡ πρᾶξις αὕτη, ὡς χαρακτηρίζεται ἐν τῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ τῆς προτάσεως ὡς συνωμοσία πρὸς μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος, πρὸς τὴν ἐσχάτην προδοσίαν, ἐὰν ὑπάρχει ἢ δὲν ὑπάρχει νόμος, ἐὰν ὑφίσταται ἢ δὲν ὑφίσταται τοιαύτη κατηγορία. Ἔλεγα λοιπὸν ὅτι τὰ ἔκθεσμα μέσα πρέπει νὰ τὰ θέσητε κατὰ μέρος, διότι ἔχετε μίαν ποινικὴν διάταξιν, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ βίαια μέσα.

§241Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Βίαια μέσα δὲν εἶναι, ὅταν ἠμποδίζατε τὰς συγκεντρώσεις τῶν Φιλελευθέρων;

§242Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς διδάξω τὰ νομικά· ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι νομικοί, καταλαμβάνουν τί λέγω· διότι ἐὰν ἀρχίσωμεν τώρα ἀπὸ τὴν ἱστορίαν τοῦ Δικαίου, θὰ χρειασθοῦν τέσσαρα ἔτη διὰ νὰ σᾶς διδάξω. Λοιπόν, διὰ νὰ ὑπάρξῃ συνωμοσία περὶ τοῦ ἐγκλήματος τῆς ἐσχάτης προδοσίας τοῦ ἐδαφίου 2 τοῦ ἄρθρου 123, ἀπαιτεῖται ἀπόφασις ὡς πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν, ἀπόφασις ὡς πρὸς τὰ μέσα. Εἶπον δὲ — καὶ παρεξηγήθην διότι δὲν μὲ ἠννόησαν — ὅτι δυνάμεθα νὰ φλυαρῶμεν καὶ νὰ λέγωμεν ὅτι αὐτὸ τὸ πολίτευμα δὲν ὑποφέρεται, πρέπει νὰ τὸ στείλωμεν εἰς τὸν διάβολον, τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν τί τὴν θέλομεν, πρέπει νὰ βάλωμεν μονάρχην, θέλομεν νὰ ἐγκαταστήσωμεν ἕνα Τσάρον. Καὶ ἂν ὅλα αὐτὰ τὰ ἐλέγομεν ἐδῶ, ἠδυνάμεθα νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς τὸ φρενοκομεῖον, ἀλλ’ ὄχι νὰ μᾶς ὁδηγήσουν εἰς τὰ ἰσόβια δεσμά. Διὰ νὰ καταδικασθῶμεν εἰς ἰσόβια δεσμά, πρέπει νὰ ἔχωμεν ἀπόφασιν περὶ μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος, ὄχι περὶ ἐπιβολῆς προσωπικῆς πολιτικῆς τοῦ Βασιλέως ἐν τῇ διοικήσει τῆς Χώρας πρὸς μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος, νὰ καθορίσωμεν δὲ καὶ νὰ συνεννοηθῶμεν καὶ νὰ λάβωμεν τὴν ἀπόφασιν περὶ τῶν μέσων τῶν βιαίων, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμοποιηθῶσι πρὸς τοῦτο. Ἐξετάσατε, σᾶς παρακαλῶ, ἓν ἕκαστον ἐξ αὐτῶν. Ἐγὼ δὲν τὰ ἐξετάζω ἀκόμη ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐκτιμήσεως αὐτῶν, θὰ τὰ ἐξετάσω ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ ἐὰν εἶναι δυνατὸν τὴν 25 Ὀκτωβρίου, ὅτε ἐδώσαμεν τὸν ὅρκον, —μολονότι ἡμεῖς ἐδώσαμεν τὸν ὅρκον ἀπὸ τῆς 25 Σεπτεμβρίου, διότι ἡμεῖς ἐξηκολουθήσαμεν παραμένοντες ἐν τῇ Ἀρχῇ, ἔχει δὲ σπουδαιότητα ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐκτιμήσεως ὄχι αὐτοῦ τοῦ θέματος, ἀλλὰ τοῦ ἄλλου θέματος τῆς πολιτικῆς ἡμῶν ἀπέναντι τῆς Σερβίας καὶ τῆς πολιτικῆς ἡμῶν μὲ τὴν συντήρησιν τῆς ἐπιστρατεύσεως—ἀλλ’ ἦτο, λέγω, δυνατὸν ἀπὸ τῆς 25 Σεπτεμβρίου, ὅτε ἐνεφανίσθημεν ἐν τῇ Ἀρχῇ, καὶ ἐὰν δὲν ἐτύχαμεν τῆς ψήφου ἐμπιστοσύνης ὑμῶν εἰς αὐτὴν τὴν Βουλὴν τὴν ἀναζήσασαν, ἐτύχομεν ὅμως τῆς ἀνοχῆς ὑμῶν καὶ ἐλάβομεν τὸ βάπτισμα τῆς κοινοβουλευτικότητος, ἦτο δυνατόν, λέγω, ἀπὸ τῆς 25 Σεπτεμβρίου νὰ σκεφθῶμεν, οὕτω πως πολιτευθέντες, ὅτι ἠθέλομεν τὴν 19 Αὐγούστου 1917 κατηγορηθῆ ὅτι ἀνελάβομεν τὴν Ἀρχὴν — ὅπως ἀναγράφει ἐδῶ ἡ ἔκθεσις — τὴν διακυβέρνησιν τῆς Χώρας ἐν γνώσει ὅτι δὲν ἀπελαύομεν τῆς ἐμπιστοσύνης τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Λαοῦ; Ἀναμφισβητήτως δὲν εἴχομεν τὴν ἀξίωσιν νὰ σᾶς εἴχαμεν ἀφοσιωμένους εἰς ἡμᾶς, ἀλλὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις παρουσιάζεται ἐνώπιον μιᾶς Βουλῆς καὶ συμπράττει μετ’ αὐτῆς ἀπολαύουσα τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῆς, βεβαίως δὲν δύνασθε νὰ μᾶς κατηγορήσητε ὅτι δὲν ἀπελαμβάνομεν τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Λαοῦ. Δὲν ἦτο δυνατὸν — καὶ πάντοτε σχετικῶς μὲ τὴν κατηγορίαν αὐτὴν τοῦ ἄρθρου 123. ἐδάφ. 2 τοῦ Π. Νόμου: «συνωμοσία πρὸς διάπραξιν τῆς πράξεως τῆς ἐσχάτης προδοσίας» — δὲν ἦτο δυνατόν, λέγω, νὰ προβλέψωμεν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅτι μίαν ἡμέραν, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος παρὰ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ ὁποίου ἀντίγραφον εἶναι ἓν ἐκ τῶν καταγγελλομένων Ν. Διαταγμάτων ἢ μᾶλλον τὰ δύο καταγγελλόμενα Ν. Διατάγματα — ὅτι ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἠδύνατο νὰ προκύψῃ τὸ ἀτυχὲς ἐκεῖνο συμβάν, ὅπως ἐπέλθουν τὰ συμβάντα αὐτὰ μεταξὺ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ βουλευτοῦ Λαρίσσης καὶ ἐπέλθωσι τὰ γεγονότα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπῆλθον καὶ τὰ ὁποῖα δύναμαι νὰ καυχηθῶ, ὅτι προσεπάθησα διὰ παντὸς τρόπου νὰ παρεμποδίσω. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ἡ ἀνάληψις τῆς Ἀρχῆς, καὶ ἂν ἐξητάζετο αὐτὴ καθ’ ἑαυτήν, δὲν ἀποτελεῖ ἐνάντιον μέσον. Ὑπάρχει μία θεωρία, καθ’ ἣν μόνον ἡ πλειονοψηφία εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποῖα δύναται νὰ σχηματίζῃ Κυβέρνησιν. Ὑπάρχει καὶ ἀντίθετος γνώμη, καὶ αὕτη εἶναι ἡ συνηθεστέρα εἰς ὅλα τὰ πολιτεύματα τὰ Συνταγματικά. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Τὸ ζήτημα εἶναι κατὰ πόσον ἠδυνάμεθα νὰ προβλέψωμεν ἡμεῖς, ὅτι θὰ ἐπήρχετο τὸ γεγονὸς αὐτὸ καὶ ὅτι θὰ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν περίπτωσιν νὰ χαρακτηρισθῶμεν ὡς ἀναλαβόντες τὴν Ἀρχὴν ἐναντίον τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ὡς διαλύσαντες παρανόμως τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό. Μὴ λησμονῆτε ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας ὅτι, διὰ νὰ ὑπάρξῃ κατὰ τοὺς ποινικολόγους τὸ ἔγκλημα τῆς ἐσχάτης προδοσίας, πρέπει νὰ λάβωμεν καὶ ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐγκλήματος, τοῦ σκοποῦ τῆς μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος καὶ ἀπόφασιν ἐπὶ τῶν βιαίων μέσων, τὰ ὁποῖα θέλουσι χρησιμοποιηθῆ πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐσχάτης προδοσίας, τῆς μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος. Κύριοι, ἀνέφερα τὰ δύο παραδείγματα καὶ θέλω νὰ συντομεύσω, διότι ἔχομεν μακρὸν στάδιον συζητήσεως, καὶ διὰ τοῦτο δὲν προβαίνω περαιτέρω. Ἀνέφερα τὰ δύο παραδείγματα, ἵνα παρατηρήσω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς βίαια μέσα, συνεπαγόμενα τὴν προαπόφασιν τῆς συνωμοσίας τῆς ἐσχάτης προδοσίας, ὅταν τὰ μέσα αὐτὰ δὲν συναπεφασίσθησαν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τυχαίων γεγονότων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν δίοδον ἐκ τῆς Ἐξουσίας μιᾶς Κυβερνήσεως δύνανται νὰ προκύψωσι.

§243Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Λάθος ἔγινε.

§244Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Προσέξατε, διότι εἶσθε τόσον εὐφυής, ὥστε θὰ τὸ καταλάβατε καὶ αὐτό. Θὰ σᾶς βοηθήσω ἐγώ. Λέγω, λοιπόν, κύριοι, ὅτι τυχαῖα γεγονότα, ἐπερχόμενα κατὰ μικρὰ διαστήματα καὶ προκύψαντα ἐκ τυχαίων γεγονότων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προέλθωσιν ὑπὸ πᾶσαν Κυβέρνησιν καὶ τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἀποτελῶσι πράξεις ἀξιοποίνους, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς τὰ βίαια μέτρα, τὰ προαποφασισθέντα κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς συνωμοσίας πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐπιτυχίας τῆς μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος. Ἀναμφισβητήτως, ἐὰν ἐρωτήσητε τὴν γνώμην μου περὶ τῶν λαβόντων χώραν ἐν τῷ «Ἀθηναίῳ» καὶ τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μοῦ καταλογίζει, δὲν γνωρίζω διατί, ἀφοῦ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ἤμην Ὑπουργός, τὰ θεωρῶ ὡς ἀπαίσια. Μόνον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καθ’ ἣν ἐποχὴν διηύθυνα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ ἀποταθῇ πρὸς ἐμὲ παραπονούμενος — ἀλλὰ λόγῳ τῶν ἀσχολιῶν του, διότι ἔχει νὰ κάμῃ μὲ ἀριθμούς, τοῦ διέφυγε — δι’ ἐπιστολῆς του, ὅτι κατεσκοπεύετο ἡ οἰκία του καὶ ὅτι ἐλέγετο ὅτι εἶχε γίνει κέντρον συνωμοσίας. Ἅμα ὡς ἔλαβον τὴν ἐπιστολήν του, διέταξα τότε, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, τὸν Εἰσαγγελέα κ. Πίκουλαν νὰ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα, διότι καμμίαν μεταβολὴν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν 6 μηνῶν, καθ’ ὃ διηύθυνα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, δὲν ἔκαμα παρὰ τὴν γνώμην τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου.

§245Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Αἱ μεταβολαὶ γίνονται προτάσει τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου.

§246Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Ὁ Ὑπουργὸς δὲν εἶναι παρὰ ὑπεύθυνος συντάκτης. Δύναται νὰ προσπαθήσῃ νὰ διαστρέψῃ, δύναται νὰ προσφύγῃ εἰς προσωπικὰς συστάσεις, ἀλλ’ ὅλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μὲ γνωρίζουσιν ἐν τῷ βίῳ μου, γνωρίζουσιν ὅτι δὲν ἔκαμα προσωπικὰς συστάσεις. Ποτὲ δὲν ἐθεώρησα τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν ὡς ὑπηρεσίαν ἀτομικῶν συμφερόντων. Τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους τὴν ἐθεώρησα ὡς ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, ἐτίμησα δὲ πάντοτε τοὺς λειτουργοὺς τοῦ Κράτους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν μετὰ ζήλου πρὸς τὸ συμφέρον αὐτοῦ καὶ κατεδίωξα πάντοτε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπέβλεψαν εἰς ἴδια τέλη ἐν τῇ λειτουργίᾳ τῆς ὑπηρεσίας. Περὶ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει τις ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, οἱανδήποτε ἔχθραν καὶ ἂν ἔχῃ πρὸς ἐμέ, ὁ ὁποῖος νὰ δύναται νὰ ἀντείπῃ εἰς αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγω καὶ νὰ μὲ διαψεύσῃ. Ἀναμφισβητήτως ἔλεγον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ κρίνω ὡς ἀπαίσια τὰ συμβάντα ἐν τῷ «Ἀθηναίῳ». Ἂν εἶναι τις, ὁ ὁποῖος ὑπερημύνθη ὑπὲρ αὐτῶν τῶν ἐλευθεριῶν, ὑπὲρ τοῦ δικαιώματος τοῦ συνέρχεσθαι, εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ. Καὶ ἐπειδὴ ἤχθην εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, εἶμαι ἠναγκασμένος, ἀφοῦ ὑπέβαλον τὸ παράπονον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν...

§247Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πρέπει νὰ σᾶς ἐξηγήσω, ὅτι δυστυχῶς ὅλον τὸ ἀρχεῖον μου, εἰς τὸ ὁποῖον εἶχον τὰ ἀντίγραφα τῶν ἐπιστολῶν, ἐθεώρησαν καλὸν νὰ μοῦ κατάσχουν μετὰ τὰς σκηνὰς τῆς 18 Νοεμβρίου καὶ νὰ μοῦ τὸ ἐξαφανίσουν, ὥστε δυνατὸν νὰ ὑπέπεσα εἰς λάθος εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Λυποῦμαι, ἀλλὰ δι’ αὐτὸ πταίουν οἱ ἐπίστρατοι, οἱ ὁποῖοι μοῦ ἐπῆραν τὰ χαρτιά μου.

§248Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐνῷ ἀπὸ τῆς 26 Μαρτίου εἶχον παραιτηθῆ ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἀναλαβὼν τὸ βάρος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, μοῦ λέγετε ὅτι εἰς τὰς 3 ἢ εἰς τὰς 6 Ἀπριλίου, ὅταν παρεπονέθητε εἰς ἐμὲ ὡς Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἐγὼ ἔκαμα κουφὸ αὐτί. Δὲν εἴχετε ἀνάγκην τοῦ ἀρχείου σας, διὰ νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι δὲν ἤμην Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐγὼ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην.

§249Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἐπρόσεξα.

§250Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν ἐνέργειαν τὴν ἰδικήν μου, ὅταν ἤμην Ὑπουργός, σᾶς τὴν ὑπενθυμίζω, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐλάβετε γνῶσιν αὐτῆς.

§251Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ εἴπητε τί σᾶς ἀνέφερεν ὁ κ. Πίκουλας. Ἐξετελέσθησαν αἱ διαταγαί σας;

§252Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζετε ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶναι δυνατὸν νὰ παρακολουθῇ οἱανδήποτε πρᾶξιν; Ἀλλοίμονον εἰς αὐτόν. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις δὲν ἔχει κἂν πρωτοβουλίαν, ὅταν διατυποῦται ἓν παράπονον, ἀπευθύνεται πρὸς τοὺς Εἰσαγγελεῖς. Καὶ ἐνθυμεῖσθε τὴν ἐργασίαν τὴν ὁποίαν εἴχομεν, ὅταν ὑπῆρχεν ἡ Βουλὴ αὐτὴ ἐν τῇ ζωῇ· ἤρχοντο πολλοὶ βουλευταὶ φίλοι μου καὶ παρεπονοῦντο διὰ τὴν δρᾶσιν τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἐπεζήτουν τὴν παρέμβασίν μου. Τοὺς ἀπήντησα ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔχει τὴν διοίκησιν, ἀλλὰ δὲν ἔχει τὴν κατεύθυνσιν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Αὐτὴ ἀνήκει εἰς ἰσοβίους δικαστάς, εἰς τοὺς ὁποίους ἐνεπιστεύθη αὐτὴ τὸ πολίτευμα, ἐνεργοῦντας ἐντελῶς ἀνεξαρτήτως ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν.

§253Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν κατηγορεῖ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐνώπιον τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου; Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ κατηγορήσητε τὸν Εἰσαγγελέα, ἂν δὲν ἐξετέλεσε τὸ καθῆκον του;

§254Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως.

§255Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Λοιπόν, νομίζω ὅτι τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν εἷς συμπολίτης σας σᾶς ἔκαμε γνωστὸν ὅτι ἐπολιορκεῖτο ἀπὸ χαφιέδες καὶ δὲν ἠμποροῦσε νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὸ σπίτι του, οὔτε αὐτός, οὔτε ἡ οἰκογένειά του, ἔπρεπε νὰ δείξητε ἐνδιαφέρον.

§256Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ ζήτημα· παρεπονέθητε διὰ μιᾶς ἐπιστολῆς, ἐκάλεσα ἀμέσως τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Πλημμελειοδικῶν καὶ τοῦ ἔδωσα ἐντολὴν νὰ ἐνεργήσῃ καὶ νὰ σᾶς εἰδοποιήσῃ. Ἂν ἐπανελαμβάνετε τὸ παράπονον, ἀναμφισβητήτως θὰ ἐφρόντιζον καὶ πάλιν. Ἀλλὰ μὴ νομίζητε ὅτι εἷς Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἠμπορεῖ νὰ παρακολουθῇ οἱανδήποτε πρᾶξιν, ἔστω καὶ ἂν προέρχεται τὸ παράπονον εἴτε ἀπὸ τὸν κ. Νεγροπόντην, εἴτε ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλον. Ἀλλοίμονον εἰς τὸν Ὑπουργόν. Ἠμπορεῖτε, κύριε Ὑπουργέ, νὰ εἶσθε δεινὸς οἰκονομολόγος, ἀλλὰ βεβαίως δὲν ἔχετε τὴν πεῖραν τὴν δικαστικὴν καὶ τοιαῦτα λέγοντες ἀποδεικνύετε ὅτι δὲν τὴν ἔχετε. Ἕτερόν τι σχετικόν, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς μίαν κατάθεσιν, ἡ ὁποία δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς σπουδαία, κατάθεσιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Κ. Μελᾶ... Εἶναι ἐδῶ ὁ κ. Μελᾶς;

§257ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι. Ὄχι.

§258Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τότε ἀφίνω αὐτὸ τὸ ἐπεισόδιον.

§259ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10ην μ.μ. (Ὥρᾳ 8.25′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 10.15′ μ.μ.).

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν.

§262Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν μεταβολὰς ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1917. Λυποῦμαι ὅτι μετὰ τόσον ὀλίγον χρόνον ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑποβάλω μεταβολάς, προελθούσας ἐκ τοῦ ὅτι τὰ οἰκεῖα Ὑπουργεῖα ἐζήτησαν τὴν αὔξησιν ἢ τὴν προσθήκην νέων πιστώσεων. Αἱ μεταβολαὶ ἀνέρχονται εἰς 25,710,319 δραχμῶν. Ἐκ τούτων τὰ 17,000,000 εἶναι δαπάναι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κεκλεισμένων χρήσεων.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§264Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐξέθηκα ὑμῖν, κύριοι, ἐπὶ τοῦ πρώτου κεφαλαίου τῆς κατηγορίας τῆς συνωμοσίας ἐπὶ ἐσχάτῃ προδοσίᾳ ὅτι, ὡς διατυποῦται ἡ κατηγορία αὕτη, δὲν ἐνέχει ἐν ἑαυτῇ τὰ στοιχεῖα τῆς ἐσχάτης προδοσίας πρὸς μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος, διότι κατὰ τὴν πρότασιν τῆς διώξεως, ἡ μεταβολὴ τοῦ πολιτεύματος ἐγένετο πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐπιβολῆς προσωπικῆς πολιτικῆς τοῦ Βασιλέως ἐν τῇ διοικήσει τῆς Χώρας. Εἶπον δὲ ὅτι ἡ τοιαύτη πολιτικὴ δύναται νὰ συνεπαγάγῃ τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν καὶ ὑπόκειται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» νόμου, ἀλλὰ βεβαίως δὲν ἀποτελεῖ τὸ ἔγκλημα τῆς ἐσχάτης προδοσίας. Διότι δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι διὰ τῆς ἐπιβολῆς τῆς προσωπικῆς πολιτικῆς τοῦ Βασιλέως ἐν τῇ διοικήσει τῆς Χώρας ὑπάρχει πολιτικὴ μεταβολὴ τοῦ πολιτεύματος. Ὑπάρχει ὅμως κατίσχυσις τοῦ ἑνὸς μεγάλου πολιτικοῦ παράγοντος καὶ μείωσις τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἑτέρου, τοῦ καὶ μεγίστου παράγοντος, τοῦ παράγοντος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ, τοῦ παράγοντος τῆς Βουλῆς. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου θὰ ἐπανέλθω. Ἐξήτασα κατόπιν κατὰ πόσον ὑπῆρξεν ἀπόφασις περὶ μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος καὶ ἀπόφασις περὶ τῶν βιαίων μέσων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπεδιώκετο καὶ θὰ ἐπετυγχάνετο ἡ μεταβολὴ αὕτη τοῦ πολιτεύματος καὶ ὑπεστήριξα ὅτι τυχαῖα γεγονότα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν περίοδον μιᾶς Κυβερνήσεως ἐκ τυχαίων ἐπίσης περιστάσεων προκύπτουν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθοῦν ὡς τὰ βίαια μέσα ἐκεῖνα, περὶ τῶν ὁποίων ἤθελε συμφωνήσει κατὰ τὴν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε σκεφθῆ καὶ ἀποφασίσει τὴν μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος. Ὁ νόμος ἐννοεῖ βίαια μέσα ὑπολογισθέντα, βίαια μέσα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπῆλθε μία ἀπόφασις καὶ τὰ ὁποῖα πρόκειται ὄχι νὰ προκύψουν ἐκ τυχαίων περιστάσεων, ἐκ μιᾶς διαλέξεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸ «Ἀθήναιον», ἢ μιᾶς διαλέξεως ἐν Πάτραις, ἀλλ’ ἐκ προμελέτης ἀποφασισθέντα βίαια μέτρα, ἐκτὸς ἐὰν θελήσῃ κανεὶς νὰ δεχθῇ ὅτι ἓν ἕκαστον ἐκ τῶν βιαίων αὐτῶν μέτρων, καθ’ ὅσον προκύπτει, ἀποτελεῖ τὴν συνωμοσίαν. Καὶ πάλιν δὲν δικαιολογεῖται, διότι τὸ βίαιον μέσον, τὸ ὁποῖον ἤθελε μετέλθει ὁ Ὑπουργὸς καὶ οἱ συναρμόται πρὸς μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος, τὸ βίαιον αὐτὸ μέσον προέκυψεν ἐκ τυχαίων γεγονότων. Ἀλλὰ θέλω νὰ ἐξετάσω ἤδη ποῖα εἶναι τὰ βίαια μέσα, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται κατηγορία ἐπὶ ἐσχάτῃ προδοσίᾳ. Εἶπον ὅτι πρέπει νὰ θέσωμεν κατὰ μέρος τὰ ἔκθεσμα μέσα, διότι ὅπου ὁ νόμος ὁρίζῃ ὅτι ἀπαιτοῦνται βίαια μέσα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων αὐτῶν καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν τῶν ἐκθέσμων μέσων, δι’ ὧν μέσων χαρακτηρίζεται παρὰ τῆς προτάσεως τῆς διώξεως καὶ παρὰ τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ ἀνάρρησις ἐπὶ τὴν Ἀρχὴν τῆς Κυβερνήσεως θεωρεῖται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὡς ἔκθεσμον μέσον, καθόσον τὸ Ὑπουργεῖον εἶχε προκύψει οὐχὶ ἐκ τῆς πλειοψηφίας. Ἀλλὰ ποῖον μέσον ἔχει τὴν ἔννοιαν αὐτήν; Μία ἐπιβολὴ διὰ τῶν ὅπλων, διὰ τῆς χειροδικίας, διὰ μιᾶς πραγματικῆς βίας. Ἀλλ’ ὁ διορισμὸς Κυβερνήσεως διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος, Κυβερνήσεως προσερχομένης ἀμέσως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς βίαιον μέσον; Εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἀποτελοῦν ἴδιον ἀδίκημα, ὡς ἠθέλησε νὰ τὸ χαρακτηρίσῃ ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς; Ἡ θεωρία, κύριοι, τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας οὐδόλως δύναται νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τὰ κείμενα, ἐπὶ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Δύναται ἡ θεωρία αὕτη, πρᾶξιν ἀναγνωριζομένην ἐκ τοῦ γράμματος τοῦ Συντάγματος νὰ τὴν θεωρήσῃ ὡς βίαιον μέσον, ἀλλὰ καὶ ὡς ἔκθεσμον μέσον; Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶχεν ἀπὸ μακροῦ συζητηθῆ καὶ ἡ θεωρία τῆς δεδηλωμένης εἶναι γνωστὴ εἰς πάντας. Ἀλλ’ ἰδοὺ πῶς κρίνει τὴν θεωρίαν ταύτην ὁ καθηγητὴς τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου κ. Ν. Σαρίπολος. Ἡμεῖς οἱ ἀρχαιότεροι πολιτευόμενοι γνωρίζομεν τὴν θεωρίαν τῆς δεδηλωμένης, ὡς ἐν τῇ πράξει ἐφηρμόσθη αὕτη. Ἡμεῖς γνωρίζομεν ὅτι εἰς ὡρισμένας περιστάσεις ἐν τῇ πράξει ἐφηρμόσθη διὰ τῆς φυγαδεύσεως ἑνὸς ἢ δύο βουλευτῶν, διὰ τῆς ἀποκρύψεως κατὰ τὴν ψηφοφορίαν. Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὅτι τοιαύτην ἔννοιαν ἔχει ἡ δεδηλωμένη. Δεδηλωμένη εἶναι ἡ τῆς Ἀγγλίας, ὅπου ἔχουσι τὴν ἀρχὴν τοῦ Gouvernement du Cabinet, διότι ἐκεῖ διευθύνουν τὰ δύο μεγάλα κόμματα τὴν Ἀγγλίαν καὶ ἐξαρτᾶται ἡ ἄνοδος καὶ κάθοδος ἐκ τῆς Ἀρχῆς οἱασδήποτε Κυβερνήσεως ἐκ τῆς νίκης, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἐπιτύχει ἢ ἐκ τῆς ἀποτυχίας, ἡ ὁποία ἤθελεν ἐπέλθει κατὰ τὰς ἐκλογάς. Ἀλλ’ εἰς τὰ ἄλλα Συνταγματικὰ Κράτη ἡ τοιαύτη θεωρία τῆς δεδηλωμένης δὲν ὑπάρχει. Ἐν Γαλλίᾳ λ.χ. οὐδέποτε ἐφηρμόσθη. Κοινοβουλευτικαὶ Κυβερνήσεις ἐπαγιώθησαν παρ’ ἡμῖν ἀπὸ τὸ 1875 — ἤμην Ὑπουργὸς τότε — ὅτε ὁ Βασιλεὺς εἶπε κατὰ τὸν Βασιλικὸν Λόγον (ἀναγινώσκει): «Ἔργον τοῦ κ. Τρικούπη ἀπαιτῶ νὰ εἶναι... κλπ.». Διὰ νὰ ἐννοήσῃ τις τὴν ἔννοιαν τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου τῆς ἐποχῆς ἐκείνης πρέπει νὰ ἀναμνησθῇ τῶν περιστάσεων ἐκείνων, ὅτε εἴχομεν καθ’ ἡμέραν μεταβολὰς κυβερνητικάς. Ὑπουργεῖα ἡμερόβια, τὰ ὁποῖα συνεκροτοῦντο εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνεχώρουν συγκροτούμενα ἐκ μιᾶς ἀρχῆς γενικωτέρας. Καὶ ἀπέναντι τῆς ἀσταθείας αὐτῆς τῆς πολιτικῆς ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ τὸ φάρμακον τῆς δεδηλωμένης, τὸ ὁποῖον τότε δὲν κατωρθώθη νὰ ἐπιτευχθῇ (ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων τὸν Βασιλικὸν Λόγον). Ὁ Λόγος ἐκεῖνος ἦτο διδαχὴ πρὸς τὰς Βουλὰς, διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην αἱ Βουλαὶ ἦσαν ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι διέψευδον τὸ πολίτευμα (ἀναγινώσκει): «Θὰ δώσητε ἀπόδειξιν τῆς ἀληθείας... κλπ.». Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη τοῦ καθηγητοῦ τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου. Καὶ ἡ γνώμη αὕτη στηρίζεται εἰς τὰς ῥητὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Ἀναμφισβητήτως ἡ βάσις τοῦ πολιτεύματός μας εἶναι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 44 τοῦ Συντάγματος (ἀναγινώσκει): «Ὁ Βασιλεὺς δὲν ἔχει ἄλλας ἐξουσίας ἢ ὅσας τῷ ἀπονέμουσι ῥητῶς τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ συνάδοντες πρὸς αὐτὸ ἰδιαίτεροι νόμοι». Αὐτὸ διακρίνει τὸν Βασιλέα τὸν Συνταγματικὸν καὶ τὸν Κοινοβουλευτικὸν ἀπὸ τὸν Βασιλέα ἐλέῳ Θεοῦ. Δὲν ἔχει ἄλλας ἐξουσίας· ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἔχει ἐξουσίας, ἔχει ὅλας τὰς προνομίας καὶ εἰς χεῖρας αὐτοῦ κεῖται ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία ἡ διαχειριζομένη διὰ τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν. Ἐὰν δὲν εἶχεν ὁ Βασιλεὺς αὐτὰς τὰς προνομίας, δὲν θὰ εἴχομεν πλέον Βασιλευομένην Δημοκρατίαν· θὰ εἴχομεν ἀναρχίαν κοινοβουλευτικήν. Αἱ προνομίαι αὐταὶ δὲν δουλεύουν ὑπὲρ προσώπων· αἱ προνομίαι τοῦ Στέμματος δουλεύουν ὑπὲρ τοῦ Λαοῦ καὶ πᾶσα ἀντίθετος θεωρία εἶναι ἀναμφισβητήτως πλημμελὴς καὶ ἐσφαλμένη.

§265Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Πῶς εἶναι ὑπὲρ τοῦ Λαοῦ, ὅταν ἀκυρώνῃ τὰς ἐκλογὰς τοῦ Λαοῦ; Σεῖς ἠκυρώσατε ἐκλογὰς τοῦ Λαοῦ· ἠσκήσατε ὄχι προνομίαν πλέον...

§266Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Ἡ θεωρία αὐτὴ περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ Βασιλέως στηρίζεται εἰς τὸ ἄρθρον 31: «Ὁ Βασιλεὺς διορίζει καὶ παύει τοὺς Ὑπουργοὺς αὐτοῦ». Εἶναι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἀπόλυτον· ἀλλ’ ἡ ἐνάσκησις τῆς προνομίας αὐτῆς τοῦ Βασιλέως εὐκολύνεται παρὰ ῥητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, παρὰ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 30, ἡ ὁποία προηγεῖται τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 31 (ἀναγινώσκει): «Οὐδεμία πρᾶξις τοῦ Βασιλέως ἰσχύει, οὐδ’ ἐκτελεῖται, ἂν δὲν εἶναι προσυπογεγραμμένη παρὰ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, ὅστις διὰ μόνης τῆς ὑπογραφῆς του καθίσταται ὑπεύθυνος. Ἐν περιπτώσει δὲ ἀλλαγῆς ὁλοκλήρου τοῦ Ὑπουργείου, ἂν οὐδεὶς τῶν παυθέντων Ὑπουργῶν συγκατατεθῇ εἰς τὸ νὰ προσυπογράψῃ τὸ τῆς ἀπολύσεως τοῦ παλαιοῦ καὶ τοῦ διορισμοῦ τοῦ νέου Ὑπουργείου Διάταγμα, ὑπογράφονται ταῦτα παρὰ τοῦ Προέδρου τοῦ νέου Ὑπουργείου, ἀφοῦ οὗτος, διορισθεὶς ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, δώσῃ τὸν ὅρκον». Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ εὐκολύνει εἰς τὸν Βασιλέα τὴν ἐνάσκησιν τῆς προνομίας τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς Ὑπουργούς. Ἐν ὅλῳ δὲ τῷ Συντάγματι θὰ εὕρωμεν μίαν μόνον διάταξιν περιοριστικὴν τοῦ δικαιώματος τούτου τοῦ Βασιλέως. Εἶναι, νομίζω, ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 77, ἡ διάταξις ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ διορισθῇ Ὑπουργὸς ἐκ τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας. Εἶναι ὁ μόνος περιορισμός. Ἀλλ’ ὑπάρχουν ἄλλοι περιορισμοί, τοὺς ὁποίους ἐν ὁμαλαῖς περιστάσεσι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρίδῃ ὁ Βασιλεύς. Οἱ περιορισμοὶ οὗτοι προκύπτουν ἐκ τῶν προνομιῶν τῆς Βουλῆς. Δύναται ὁ Βασιλεὺς εἰς τὸν διάμεσον χρόνον δύο συνόδων βουλευτικῶν νὰ διορίζῃ Ὑπουργούς, ἀλλὰ τὸ διάστημα εἶναι βραχύ· ἔρχεται καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἐκδίδει τὴν γνώμην αὐτῆς καὶ τότε ἡ θέσις τῶν Ὑπουργῶν εἶναι σαφής: Ἢ θὰ παραιτηθοῦν, ἢ ὁ Βασιλεὺς θὰ προβῇ εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Καὶ ἔχομεν τὴν ἄλλην προνομίαν, τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ὑπὸ τῆς αὐτῆς ἀπόψεως, ἂν δηλαδὴ εἰς τὴν ἐνάσκησιν τῆς προνομίας αὐτῆς ὑπάρχῃ μία δυσχέρεια ἀνυπέρβλητος καὶ ὑπὸ τίνας ὅρους ἡ προνομία αὐτὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκηθῇ. Εἶναι τὸ ἄρθρον 37 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὅτι (ἀναγινώσκει): «Ὁ Βασιλεὺς συγκαλεῖ τακτικῶς ἅπαξ τοῦ ἔτους τὴν Βουλήν, ἐκτάκτως δὲ ὁσάκις τὸ κρίνῃ εὔλογον· κηρύττει αὐτοπροσώπως καὶ δι’ ἀντιπροσώπου τὴν ἔναρξιν καὶ τὴν λῆξιν ἑκάστης βουλευτικῆς συνόδου καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διαλύῃ τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ τὸ περὶ διαλύσεως Διάταγμα, προσυπογεγραμμένον παρὰ τοῦ Ὑπουργείου, πρέπει νὰ διαλαμβάνῃ συγχρόνως καὶ τὴν σύγκλησιν τῶν μὲν ἐκλογέων ἐντὸς τεσσαράκοντα πέντε ἡμερῶν, τῆς δὲ Βουλῆς ἐντὸς τριῶν μηνῶν». Αὐτὸς εἶναι ὁ περιορισμὸς τοῦ δικαιώματος τοῦ Βασιλέως τοῦ διορίζειν τὴν Βουλήν. Ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὡς πρᾶξις ἔκθεσμος, καθόσον ὁ διορισμὸς τῶν Ὑπουργῶν ἐκ τῆς μειονοψηφίας καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς πρᾶξις ἔκθεσμος. Εἶναι πρᾶξις ὅμως, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἀνατραπῇ. Διότι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε καταρτισθῆ παρὰ τοῦ Βασιλέως ἐκ τῆς μειονοψηφίας, μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, θὰ ἐτίθετο τὸ δίλημμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἐξοβελισθῇ ἐκεῖθεν, ἢ δ’ ἄλλως νὰ προβῇ εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ὅτε πρέπει νὰ πραγματοποιηθοῦν αἱ ρῆτραι ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ὁρίζει τὸ Σύνταγμα. Παραβάλλετε, σᾶς παρακαλῶ, τοὺς περιορισμοὺς αὐτούς, ὡς πρὸς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, μὲ τοὺς περιορισμοὺς τῶν ἄλλων προνομιῶν, τὰς ὁποίας χαίρει ὁ Βασιλεὺς ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι οἱ κανονισμοὶ εἶναι πολὺ ἰσχυρότεροι. Τὸ ἄρθρον 37 τοῦ Συντάγματος λέγει (ἀναγινώσκει): «Ὁ Βασιλεὺς συγκαλεῖ τακτικῶς ἅπαξ τοῦ ἔτους τὴν Βουλήν, ἐκτάκτως δέ, ὁσάκις τὸ κρίνῃ εὔλογον... κλπ.». Καὶ ἔχομεν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 54 (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ συνέρχεται αὐτοδικαίως κατ’ ἔτος τὴν πρώτην τοῦ Νοεμβρίου μηνός... κλπ.». Δηλαδὴ ὁ Βασιλεὺς δὲν δύναται, καίτοι ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ συγκαλῇ τὴν Βουλὴν ἅπαξ τοῦ ἔτους, δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ ὅριον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρὰ τοῦ Συντάγματος ἐθεωρήθη ὡς ἀναπόφευκτον, ἐπιβαλλόμενον διὰ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, κηρύσσει τὴν ἔναρξιν καὶ λῆξιν ἑκάστης συνόδου τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ δὲν σημαίνει ὅτι αὐθαιρέτως δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο, διότι ἔρχεται ἀμέσως ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 54, ἡ ὁποία ὁρίζει (ἀναγινώσκει): «Ἡ διάρκεια ἑκάστης συνόδου δὲν δύναται νὰ εἶναι βραχυτέρα τῶν τριῶν μηνῶν, οὐδὲ μακροτέρα τῶν ἕξ». Ἑπομένως δὲν δύναται νὰ κάνῃ χρῆσιν τῆς προνομίας αὐτῆς τῆς λήξεως τῆς συνόδου τῆς Βουλῆς πρὸ τῆς παρελεύσεως τριμηνίας. Ἔχομεν καὶ ἄλλην διάταξιν εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1869, ἡ ὁποία ἦτο ἐν τούτοις χρησιμωτάτη· εἶναι ἡ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ διάρκεια τῆς συνόδου τῆς Βουλῆς δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τοὺς ἓξ μῆνας. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι χρησιμωτάτη, διότι ἡ παράτασις ὑπὲρ ἓν ὅριον τῶν βουλευτικῶν συνόδων συνεπάγεται κάματον διὰ τὴν Βουλήν, φέρει τριβὴν τῆς Βουλῆς καὶ ἀποβαίνει αὕτη ὡς παράγων κενὸς τῆς λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος, ὁ ὁποῖος δὲν ἐξάπτει τὸ δημόσιον φρόνημα καὶ ὁ ὁποῖος παράγων δίδει μεγαλειτέραν δικαιοδοσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῶν συνόδων τῶν βουλευτικῶν μέχρι τῶν ἓξ μηνῶν. Ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη κατηργήθη, μένει ὅμως ἄλλη, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Βασιλεὺς δὲν δύναται νὰ κηρύξῃ τὴν λῆξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς πρὸ τῆς παρελεύσεως τριμηνίας. Ἄλλη προνομία τοῦ Βασιλέως ἀπέναντι τῆς Βουλῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα... κλπ.». Καὶ ἀμέσως κατόπιν ἔρχεται ὁ περιορισμὸς (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀναστολὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς... κλπ.». Βλέπετε ὅτι αὐταὶ αἱ προνομίαι, ἐνῷ χαρακτηρίζονται κοινῶς ὡς ἐλαφρότεραι τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἐνέχουν ὅμως ἐκ τοῦ Συντάγματος μεγαλειτέρους περιορισμοὺς παρὰ ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, διότι ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς χαρακτηρίζεται παρὰ τῶν δημοσιολόγων ὡς ἔκκλησις πρὸς τὸν Λαὸν ἐκ μέρους τοῦ Βασιλέως καὶ συνεπάγεται τὴν συναρμολόγησιν τῶν διαφόρων ἐξουσιῶν ἐν τῷ Κράτει καὶ κατὰ τοὺς ἀνωτέρω δημοσιολόγους, ἄνευ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς θὰ ἀπέβαινεν ἀδύνατος ἡ ἐνέργεια τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, διότι ἡ Βουλὴ θὰ καθίστατο ἐντελῶς κυρία τῆς καταστάσεως. Δὲν πρέπει νὰ πλανώμεθα· ἢ θὰ φθάσητε εἰς τὸ ἀπόλυτον δημοκρατικὸν πολίτευμα, ἢ θὰ δεχθῆτε τὸ μικτὸν σύστημα, τὸ συγκερασμένον σύστημα. Καὶ εἰς τὰς Δημοκρατίας ἀκόμη βλέπομεν αὐτὸ τὸ συγκερασμένον σύστημα, ἀλλὰ τὸ σύστημα αὐτὸ εἰς τὰς Δημοκρατίας περιλαμβάνει ὡρισμένας διατάξεις, τὰς ὁποίας δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐνταῦθα. Ἐκεῖ ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας δὲν δύναται νὰ ἐνασκήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως αὐτοβούλως. Ἐγώ, κύριοι, εἶμαι θιασώτης τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, διότι εὑρίσκω ὅτι εἶναι τὸ μᾶλλον προσαρμοζόμενον πρὸς τὰ ἤθη ἡμῶν, πρὸς τὸν χαρακτῆρα ἡμῶν. Ἂν ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν Ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος, εἰς ὅλας ἐκείνας τὰς ἐθνικὰς συνελεύσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἐχαλκεύθη ἡ Ἑλλὰς ἐλευθέρα, θὰ ἰδῆτε ὅτι ἀναμφισβητήτως ἐμεσολάβησαν γεγονότα, τὰ ὁποῖα πείθουν διατί καὶ ἐγὼ εἶπον ὅτι ἐν πεποιθήσει φρονῶ ὅτι τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα, εἰλικρινῶς ἐφαρμοζόμενον, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προσαρμόζεται πρὸς τὰ ἤθη καὶ τὸν χαρακτῆρα ἡμῶν. Ἤθελον νὰ θέσω τὰς ἀρχάς, ἤθελον νὰ πείσω τὴν Βουλήν, ὅτι σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν ἐξέλιξιν τῶν θεσμῶν ἡμῶν, ὥστε νὰ ἀσφαλίσωμεν ἀφ’ ἑνὸς τὰς ἐλευθερίας τοῦ Λαοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ μὴ ἀφήσωμεν τὴν τύχην τῆς Πολιτείας εἰς τὰς παραφορὰς τῆς Ἐξουσίας, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀρνηθῇ τις ὅτι ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ἓν ἀντίδοτον ἵνα κατισχύσῃ τῶν παραφορῶν αὐτῶν, θὰ κατισχύσουν συμφέροντα ἀτομικά. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀρνηθῇ τις, ὅπως ἔχουν τὰ καθ’ ἡμᾶς, ὅτι τὰ συμφέροντα τὰ ἀτομικὰ θὰ ἐπηρρεάζουν τὰς τύχας τῆς Πολιτείας. Κύριοι, ὡς πρὸς τὴν θεωρίαν μου, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τοὺς σχηματισμοὺς τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐπικαλεσθῶ μίαν μαρτυρίαν, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ ἀποκρούσητε. Ἡ μαρτυρία ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐάν, κύριοι, παρέρχομαι... κλπ.». Αὐτὰ λέγει ὁ κ. Ἐλευθέριος Βενιζέλος, Πρωθυπουργός, ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς 9 Ὀκτωβρίου. Εἴπατέ μοι, σᾶς παρακαλῶ, πῶς προσαρμόζεται ἡ θεωρία αὕτη πρὸς τὴν θεωρίαν τῆς προτάσεως κατηγορίας, ἡ ὁποία χαρακτηρίζει τὸν διορισμὸν τῶν Ὑπουργῶν τοῦ Ὀκτωβρίου ἢ μᾶλλον τοῦ Σεπτεμβρίου, ὡς βίαιον μέσον, σκοποῦν τὴν μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος, σκοποῦν δηλ. τὸ ἔγκλημα τῆς ἐσχάτης προδοσίας τοῦ ἄρθρου 123 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου;

§267Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ὁ Βασιλεὺς οὐδέποτε διορίζει καὶ παύει τοὺς Ὑπουργοὺς πρὸς ἐπιβολὴν προσωπικῆς πολιτικῆς.

§268Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Βεβαίως ὑπάρχει ἀντίρρησις, ἀλλ’ αὐτὴ δὲν ἀποδεικνύει ὅτι ὁ διορισμὸς τῶν Ὑπουργῶν ἀποτελεῖ βίαιον μέσον ἢ ἔκθεσμον μέσον. Διότι δὲν βλέπω τὸν περιορισμὸν αὐτόν. Δὲν βλέπω τὸν περιορισμὸν τῆς προνομίας τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς Ὑπουργοὺς ἐκ τῆς ἀνάγκης εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ Ὑπουργοὶ νὰ προσέλθουν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ δεχθῆτε τὴν γνώμην μου, ὅτι ὑπῆρξεν ἀτυχὴς ὁ συντάξας τὴν πρότασιν περὶ διώξεως τῶν Ὑπουργῶν τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1915 καὶ χαρακτηρίσας τὴν ἀνάληψιν τῆς Ἀρχῆς παρ’ αὐτῶν ὡς μέσον ὄχι μόνον βίαιον, ἀλλὰ καὶ ἔκθεσμον.

§269Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἡμεῖς, κύριε βουλευτά, σᾶς κατηγοροῦμεν ὅτι ἀνελάβετε τὴν Ἀρχὴν ἐν συνεννοήσει μετὰ τοῦ Βασιλέως, ἵνα δολιευθῆτε τὸ Σύνταγμα, ἐπιβάλλοντες τὴν προσωπικὴν πολιτικὴν τοῦ Βασιλέως. Αἱ ἑρμηνεῖαι τοῦ Συντάγματος, εἰς ἃς ἀσχολεῖσθε ταύτην τὴν στιγμήν, οὐδεμίαν ἔχουσι σχέσιν πρὸς τὸ κατηγορητήριον. Ἐν Ἀγγλίᾳ λειτουργεῖ τὸ ἀπολυταρχικώτερον τῶν πολιτευμάτων καὶ ὅμως ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἀνίκανος νὰ διαπράξῃ εἴτε τὸ δίκαιον, εἴτε τὸ ἄδικον. Εἰς αὐτὸ νὰ μᾶς ἀπαντήσητε.

§270Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοιαύτη συζήτησις. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι θὰ διαχειρισθῶ τὸ ζήτημα. Εἶπον ὅμως ὅτι ἐν τῷ ἄρθρῳ 57 τοῦ Συντάγματος οἱ περιορισμοὶ ἐκ τοῦ γράμματος τοῦ νόμου, δι’ ὧν περιβάλλεται ὁ διορισμὸς τῶν Ὑπουργῶν, εἶναι πολὺ εὐρύτεροι ἀπὸ τοὺς περιορισμούς, δι’ ὧν περιβάλλεται τὸ δικαίωμα τῆς ἐνάρξεως καὶ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ δεχθῆτε, κύριοι, εἶναι ὅτι βεβαίως δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς βίαιον μέσον ὁ διορισμὸς τῶν Ὑπουργῶν. Ἠμπορεῖτε νὰ κατηγορῆτε τὸν διορισμὸν ἐκεῖνον, ὅτι δὲν ἀνταπεκρίνετο πρὸς τὰς ἀξιώσεις τὰς κοινοβουλευτικάς, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγητε ὅτι ἀποτελεῖ βίαιον καὶ ἔκθεσμον μέσον, διὰ νὰ στηρίξητε μίαν κατηγορίαν ἐπὶ συνωμοσίᾳ ἐσχάτης προδοσίας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν στηρίξητε ἐπὶ τοιούτων σφαλερῶν σκέψεων. Διὰ νὰ ὑπάρξῃ συνωμοσία, σᾶς λέγω ὅτι — ἀναγνώσατε τὸν πρῶτον τυχόντα ποινικολόγον — πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἀπόφασις περὶ τοῦ σκοποῦ καὶ τῶν μέσων τῶν βιαίων.

§271ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὑπῆρξεν. Ὑπῆρξεν.

§272Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐνόσῳ δὲν ἔχετε συντρέχοντας τοὺς δύο αὐτοὺς λόγους, δὲν ἔχετε συνωμοσίαν καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἐννοοῦν τι ἐκ τῶν νομικῶν, ἀναμφισβητήτως δύνανται νὰ φωνάζουν. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν νομικά, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβάλουν τοιαύτην κατηγορίαν, ὅτι δηλ. ἡμεῖς συνωμόσαμεν μὲ τὸν Βασιλέα, διὰ νὰ πάρωμεν τὴν Ἀρχὴν καὶ νὰ μεταβάλομεν τὸ Σύνταγμα, ἐπιβάλλοντες τὴν προσωπικὴν πολιτικὴν τοῦ Βασιλέως. Ἡ προσωπικὴ πολιτικὴ τοῦ Βασιλέως δὲν ἀποτελεῖ τὴν ἐσχάτην προδοσίαν. Κύριοι, ἡ ποινικὴ εὐθύνη ἔχει ὅρια. Καὶ τὸ ὅριον τῆς ἐνάρξεως καὶ τὸ ὅριον τῆς λήξεως τῆς ποινικῆς εὐθύνης καθορίζονται ἐκ τοῦ χρόνου τῆς ἀνόδου του καὶ τῆς καθόδου του ἐκ τῆς Ἀρχῆς. Ἀλλὰ τὸ νὰ λέγῃ τις ὅτι «σύ, ὡς Ὑπουργός, — διότι πρόκειται περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν — συνώμοσες ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1915 εἰς τὸ νὰ ἐπιβάλῃς τὴν προσωπικὴν πολιτικὴν τοῦ Βασιλέως μεταβάλλων τὸ Σύνταγμα καὶ καταδολιεύων αὐτό», εἶναι κἄτι τι, τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως μὲ τὴν λογικὴν δὲν συμβιβάζεται. Σᾶς παρακαλῶ, τὴν 25ην Φεβρουαρίου ποῦ εὑρισκόμεθα;

§273Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς τὰς τάξεις τὰς ἰδικάς μας ἦσθε.

§274Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι. Κάθε ἄλλο παρὰ εἰς τὰς τάξεις τὰς ἰδικάς σας.

§275Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅταν ἐξησφαλίσατε τὴν ἐκλογήν σας ἐν Ἀττικοβοιωτίᾳ...

§276Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πλανᾶσθε. Δὲν εἶχον ἀνάγκην νὰ ἐξασφαλίσω τὴν ἐκλογήν μου. Ἐγὼ τὴν πολιτικὴν δὲν ἐθεώρησα ποτὲ ὡς σκοπόν, τὴν ἐθεώρησα πάντοτε ὡς μέσον. Δὲν εἶμαι ἀρχάριος εἰς τὴν πολιτικήν, εὑρίσκομαι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀπὸ τοῦ 1872· ἀπὸ τότε μόνον μίαν περίπτωσιν ἔλειψα ἐπὶ δύο μῆνας. Μὴ μὲ προκαλῆτε.

§277Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μὲ ἐπροκαλέσατε.

§278Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι αὐτὸς εἶναι τρόπος τοῦ λέγειν.

§279Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐνόμισα ὅτι ἀπετάθητε πρὸς ἐμέ.

§280Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπειδὴ βλέπω ἀπ’ εὐθείας πρὸς σᾶς καὶ συνηθίζω νὰ ὁμιλῶ πρὸς τὴν Βουλήν, δι’ αὐτὸ σᾶς ἐφάνη ὅτι σᾶς ἠρώτησα, ἐνῷ δὲν σᾶς ἠρώτησα. Εἴπατε ὅτι μοὶ εἶχε καταλογισθῆ τοῦτο, καὶ μοὶ εἶχε καταλογισθῆ παρὰ κύκλων, οἱ ὁποῖοι ἴσως δύνανται νὰ καταταχθῶσιν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προσεγγίζουσι πρὸς τὸν Βασιλέα, διότι ἐγὼ ἔχω μίαν ἀρχὴν ἀπαράβατον, τὴν ὁποίαν ἐτήρησα καθ’ ὅλον τὸν μακρὸν πολιτικόν μου βίον, νὰ μὴ πλησιάζω τὴν Αὐλὴν παρὰ ὅταν ἡ ὑπηρεσία μοὶ τὸ ἐπιβάλλει, νὰ μὴ ἔχω σχέσεις μὲ τοὺς ξένους παρὰ ὅταν ἡ ὑπηρεσία μοὶ τὸ ἐπιβάλλει καὶ ἅμα ἐκπέσω τῆς Ἐξουσίας δὲν πλησιάζω τοὺς ξένους. Εἰς τὸ διάστημα καθ’ ὃ διετέλεσα Ὑπουργός, εἶδον τὸν Βασιλέα 5–6 φορὰς διὰ λόγους μόνον ὑπηρεσίας. Καὶ ἔρχεται ὁ κ. Νάκος, ὁ ὁποῖος μὲ γνωρίζει καὶ γνωρίζει τὰς σκέψεις μου καὶ μὲ κατηγορεῖ καὶ λέγει: «Σεῖς, κύριε Ράλλη, εἶσθε συνωμότης ἀπὸ τοῦ 1872». Τώρα ἀληθῶς, οἱ κύκλοι ἐκεῖνοι ἔλεγον «ξεμωράθηκε ὁ Ράλλης καὶ ἔγινε Βενιζελικός;» Ἀλλὰ δὲν ἀπέβλεπον εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπηνίχθη. Τί λέγει τὸ βιβλίον, τὸ περιλαμβάνον τὰς ἐκθέσεις τῶν Γάλλων καὶ Ἄγγλων ἐπὶ τῆς ἐπιχειρήσεως τῶν Δαρδανελλίων; Ἡ θέσις μας εἶναι ἀναμφισβητήτως ἠλλοιωμένη καὶ δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσον δικαιοῦμαι νὰ προβῶ εἰς πολιτικὰς συζητήσεις, ἐξερχομένας τῆς κατηγορίας, ἡ ὁποία μοὶ προσάπτεται. Καταγγέλλομαι παρὰ τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς ὅτι προσκληθεὶς νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς διατηρήσεως τῆς ἐπιστρατεύσεως, δὲν ἔλαβον τὸν λόγον, ἀλλ’ ἀπέφευγον. Ἐκεῖνος ὅμως, ὁ ὁποῖος τὸ ἔγραψε καὶ τὸ ἔλεγε, παρεῖδε τὸν οὐσιαστικώτερον κοινοβουλευτικὸν κανόνα, διότι οὐδεὶς Ὑπουργὸς διάδοχος δικαιοῦται νὰ κατηγορήσῃ ἢ νὰ ζητήσῃ νὰ ἐξελέγξῃ τὴν πολιτείαν τοῦ προκατόχου Ὑπουργοῦ. Εἶναι ὁ μέγιστος σολοικισμὸς καὶ ἡ μεγίστη κοινοβουλευτικὴ βλασφημία ἡ τοιαύτη ἀπαίτησις. Καὶ πότε ἠθέλατε νὰ συζητήσω; Ἠθέλατε νὰ συζητήσω ἐπὶ τῇ ἀπαντήσει εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, νὰ συζητήσω τὴν ἰδίαν μου πολιτικήν, κατακρίνων τὴν πολιτείαν τῆς Κυβερνήσεως, ἢ καταγγέλλομαι ἁρμοδίως καὶ ἀμέσως καὶ δὲν ἠδυνάμην, ἐννοεῖται, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ καταγγελίας, ὅταν ἐπεδόθη μία πρότασις διώξεως, νὰ ἔλθω ἐγὼ ἐδῶ πέρα, νὰ προκαλέσω συζητήσεις πολιτικάς; Ἦτο δὲ ἐντελῶς ἀντικοινοβουλευτικὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέχθη, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγράφη, ὅτι προκληθεὶς δὲν ἀπήντησα εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐπιστρατεύσεως. Ἀλλοίμονον τότε εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα! Αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις θὰ ἐγίνοντο καταγέλαστοι καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ πολίτευμα αὐτὸ θὰ ἐγίνοντο καταγέλαστοι, ἐὰν ἤρχοντο αἱ Κυβερνήσεις, αἱ διάδοχοι καὶ ἐξήλεγχον πολιτικῶς τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως τῆς προκατόχου, ὅταν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἀπέτισε τὰς εὐθύνας διὰ τῆς πτώσεως αὐτῆς.

§281ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄ! Ἄ!

§282Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κάμετε ἴδιον πολίτευμα· ἐνόσῳ ἔχομεν αὐτὸ τὸ πολίτευμα, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ τηρήσητε τὰς ἀρχὰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας κηρύσσουσι πάντες οἱ δημοσιολόγοι. Ὁ καθεὶς τώρα θέλει τὰς ἰδίας ἀρχάς.

§283Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐπιτρέπετε;

§284Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μὴ λάβετε τὸν λόγον. Ἡ διακοπὴ ἡ ἰδική σας θὰ συνεπαγάγῃ καὶ ἄλλην διακοπήν. Καλὸν εἶναι νὰ βαδίσωμεν ὁμαλῶς, διότι εἶναι τὸ μεγαλείτερον ἀξίωμα τῶν δημοσιολόγων καὶ συνταγματολόγων συγγραφέων τῆς Ἀγγλίας. Ἔχω τὸν Thom, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ἀνώτερος καὶ ἦτο καθηγητής, ἀπέθανε δὲ πρό τινων ἐτῶν. Ἡ ἔκθεσις αὐτοῦ εἶναι τοῦ 1914. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω τί λέγει περὶ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Εἶναι ἀγγλιστί (ἀναγινώσκει): «Θὰ εἶναι πρόσφορον νὰ σημειώσω τὰς περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας κατὰ τὰ συνταγματικὰ ἔθιμα εἷς Ὑπουργὸς εἶναι δεδικαιολογημένος συμβουλεύων τὸ Στέμμα νὰ ἀσκήσῃ τὴν προνομίαν τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἡ διάλυσις δύναται ὀρθῶς νὰ ἐπέλθῃ ὅπως ληφθῇ ἡ ἔκφρασις τῆς γνώμης τῆς Χώρας σχετικῶς πρὸς τὴν ἀπομάκρυνσιν Ὑπουργοῦ ὑπὸ τοῦ Στέμματος, ὡς ἐν ἔτει 1884, 1880, 1834. Δεύτερον ἐν σχέσει ἀμφισβητήσεως μεταξὺ τῶν δύο Βουλῶν — τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει σχέσιν μὲ ἡμᾶς — καὶ τρίτον ὡς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ βεβαιωθῇ ἡ ἔννοια, τὸ πνεῦμα τοῦ σώματος τοῦ ἐκλογικοῦ ἐν σχέσει πρός τινα σπουδαίαν πρᾶξιν τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ἢ διὰ ζήτημα Διεθνοῦς Δικαίου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου τὸ Στέμμα καὶ ἡ Βουλὴ τῶν Κοινοτήτων εὑρίσκονται ἐν διαφωνίᾳ. Αὐτὰ λέγει ὁ Thom — δὲν γνωρίζω ἂν οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ γνωρίζουν Ἀγγλικά· ἐὰν γνωρίζουν, δὲν ἔχουν παρὰ αὐτὸ τὸ βιβλίον νὰ τὸ μελετήσουν. Σχετικῶς μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς σχετικῆς θεωρίας τοῦ Thom παρὰ τῆς Βασιλίσσης τῆς Ἀγγλίας Βικτωρίας, εὑρίσκω εἰς τὸ σύγγραμμα τοῦ Mils, ὅστις ὑπῆρξε καθηγητὴς τῆς Σχολῆς τῶν Παρισίων τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου, καὶ τοῦ ὁποίου τὸ σύγγραμμα ἐξεδόθη παρὰ τοῦ Barthelemy, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐπίτιμος καθηγητὴς τοῦ Συνταγματικοῦ δικαίου, τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βασίλισσα οὐδέποτε ἐπεχείρησε νὰ παρέμβῃ ἐναντίον Ὑπουργοῦ, ὅστις ἔχαιρε τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων, ὅτε ἤσκησε τὴν ἐπιρροήν της εἴτε διὰ ν’ ἀποσοβήσῃ τὸν πόλεμον ὡς ἐν ἔτει 1861 καὶ 1864, ἢ ὅπως ἀποφύγῃ σύρραξιν τῶν δύο Βουλῶν». Ἔχομεν δηλαδὴ ἐπὶ τῆς Βασιλίσσης Βικτωρίας δύο παραδείγματα, τὸ τοῦ 1861 καὶ τοῦ 1864, κατὰ τὰ ὁποῖα ἡ Βασίλισσα ἐξῆλθεν ἐκ τῆς πολιτείας ἐκείνης, ἡ ὁποία ἀναγνωρίζει εἰς τὴν χαίρουσαν τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ διαχειρίζεται τὰς προνομίας τὰς βασιλικάς. Ἐπρόκειτο περὶ δύο πολέμων. Ἀλλὰ περὶ τίνος πρόκειται, κύριοι, ἐνταῦθα; Τὴν 20 Φεβρουαρίου 1915 ἐπρόκειτο νὰ μετάσχωμεν μιᾶς ἐπιχειρήσεως, ἐκ τῆς ὁποίας ἐθεωροῦμεν πάντες ὅτι ἐξηρτῶντο τὰ συμφέροντα ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ ὅτι ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως ἐκείνης, ἐὰν δὲν μετείχομεν εἰς αὐτήν, ἤθελον ζημιωθῆ καιρίως τὰ συμφέροντα τοῦ ὅλου Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι δυστυχῶς τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ ἔννοια τῆς ἐπιχειρήσεως ἐκείνης. Καὶ ἄλλοτε εἶπον τοῦτο ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ ἤδη τὸ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πάντες ἐθεωροῦμεν, ὅτι ἡ εἴσοδος τῶν Ρωσσικῶν στρατιῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει ἀπετέλει μέγα δι’ ἡμᾶς ζήτημα. Ἐγὼ δὲ τότε, ἐν συνεντεύξει μου, δὲν εἶπον ὅτι ἀναμφισβητήτως πρέπει νὰ λάβωμεν μέρος εἰς τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην, ἔστω καὶ δι’ ἐλαχίστης δυνάμεως; Γνωρίζετε ὅτι ἂν αἱ Ρωσσικαὶ στρατιαί, αἱ ὁποῖαι θὰ εἰσέβαλον ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἐπρόκειτο νὰ μετρηθοῦν κατὰ ἑκατοντάδας χιλιάδων, ἡ δὲ Ἑλληνικὴ δύναμις μὲ 10 καὶ 20 χιλιάδας μόνον, οἱ πληθυσμοὶ οἱ Ἑλληνικοί, οἱ ὁποῖοι ἦσαν σημαντικώτατον στοιχεῖον ἐν Κωνσταντινουπόλει, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἰσοζυγίσωσι τὴν μικρὰν στρατιωτικὴν δύναμιν τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν μεγάλην δύναμιν τῶν στρατιῶν τῆς Ρωσσίας. Ἀλλὰ ποία εἶναι ἡ ἀλήθεια τῆς ἐπιχειρήσεως αὐτῆς; Ἡ ἀλήθεια ἐξακριβοῦται ἐκ τῶν δημοσιεύσεων τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων — καὶ λυποῦμαι διότι δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος θὰ ὁμολογήσῃ — ἡ ἀλήθεια τῆς ἐπιχειρήσεως ἐκείνης τῶν Δαρδανελλίων εἶναι ὅτι ἐσκόπει νὰ ἀνακουφίσῃ τὰς Ρωσσικὰς δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον ὑποστῆ πανωλεθρίαν. Αἱ στρατιαὶ αἱ Ρωσσικαὶ ἀπεῖχον παρασάγγας.

§285Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Θὰ εἶχον πέσει τότε.

§286Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναγνώσατε αὐτὸ τὸ βιβλίον. Θὰ τὰ εὕρητε ὅλα. Εἶναι βιβλίον ἐπίτηδες ἐκδοθὲν καὶ ἀναγράφον τὰ τῆς ἐπιχειρήσεως τῶν Δαρδανελλίων. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπεχειρήθη ἡ ἐκβίασις τῶν Δαρδανελλίων, ἵνα ἀνακουφίσῃ ἀκριβῶς τὰς Ρωσσικὰς στρατιάς, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκοντο ἐν δεινῇ καταστάσει καὶ αἱ ὁποῖαι εἶχον ἀρχίσει ἔκτοτε νὰ στερῶνται πυρομαχικῶν. Διατί δὲ δὲν μετέσχομεν; Διότι δὲν ἀνεκοίνωσαν εἰς ἡμᾶς τὴν ἐπιχείρησιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέχθη, δὲν εἶναι πραγματικόν, ὅτι δηλ. δὲν ἀνεκοίνωσαν εἰς ἡμᾶς τὴν ἐπιχείρησιν, λόγῳ τῆς ὑπονοίας ὅτι ἠθέλομεν καταπροδώσει τὰ σχέδια τῆς ἐπιχειρήσεως εἰς τοὺς Γερμανοὺς καὶ ἐκεῖθεν εἰς τοὺς Τούρκους. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές. Οὔτε εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐπέδρασε τὸ τηλεγράφημα, τὸ παραδοθὲν εἰς τὸν κ. Κὰρ καὶ τὸ ὁποῖον ἐξελεγχθὲν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀπεστάλη. Οὔτε ἦτο δυνατὸν τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ νὰ εἶχε τοιαύτην ἔννοιαν. Ἀπέκρυψαν ἀπὸ ἡμᾶς τὴν ἐπιχείρησιν καὶ οὐδέποτε ἠθέλησαν νὰ συμμετάσχωμεν εἰς αὐτήν, ἡ μὲν Ρωσσία διότι ἀναμφισβητήτως ἔβλεπε τὸν κίνδυνον τῶν συμφερόντων της ἐν περιπτώσει συμμετοχῆς τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν ἐπιχείρησιν τῶν Δαρδανελλίων, ἡ δὲ Ἀγγλία καὶ Γαλλία διότι δὲν ἐσκέπτοντο περὶ καταλήψεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἀλλ’ ἐσκέπτοντο νὰ παραβιάσουν τὰ Δαρδανέλλια κατὰ θάλασσαν καὶ διὰ τοῦτο εἴδομεν ὅλην ἐκείνην τὴν φοβερὰν δύναμιν ἐξορμοῦσαν κατὰ τῶν Δαρδανελλίων. Ἀναμφισβητήτως καὶ σήμερον εἶναι ἀρχὴ παραδεδεγμένη, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις ἐκείνη ὑπῆρξεν ἀτυχής. Ἀλλ’ ἐξ ἡμῶν δὲν ἐξηρτᾶτο νὰ μεταβάλωμεν τὴν τύχην τῆς ἐπιχειρήσεως ἐκείνης. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἐπῆλθεν ἡ πρώτη διάλυσις. Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ καταλογισθῇ εἰς ἐμέ, ὅτι ἀπὸ τῆς 20ῆς Φεβρουαρίου εἶχον συνωμόσει, μὴ ὢν Ὑπουργός, μὴ πλησιάζων τοὺς Αὐλικοὺς κύκλους καὶ μὴ βλέπων τὸν Βασιλέα, πῶς εἶναι δυνατόν, λέγω, νὰ καταλογισθῇ εἰς ἐμὲ ὅτι εἶχον συνωμόσει νὰ καταλύσω τὸ Σύνταγμα, ἵνα ἐπιβάλω τὴν πολιτικὴν τοῦ Βασιλέως;

§287Γ. ΠΩΠ. Τὰ λέγει τὸ κατηγορητήριον αὐτά;

§288Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀνατρέχει εἰς τὸ παρελθόν, ὅτι ἡμεῖς ἐγνωρίζομεν τὰ προηγούμενα καὶ ἡμεῖς, ἀναλαβόντες τὴν Ἀρχήν, διεπράξαμεν τὴν συνωμοσίαν.

§289Γ. ΠΩΠ. Εἴχετε τότε ἀπολύτως ἀντίθετον γνώμην.

§290Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ πῶς ἐπῆλθεν ἡ διάλυσις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ εἶχεν ἐπέλθει πρὸ καιροῦ; Ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου τοῦ 1913, ἢ τοὐλάχιστον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ὑπογραφῆς τῆς συνθήκης τοῦ Βουκουρεστίου. Ἦτο δὲ ἀτοπώτατον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνέβαινεν ἐδῶ, νὰ νομοθετῶμεν ἡμεῖς εἰς βάρος τῶν Νέων Χωρῶν, χωρὶς νὰ ὑπάρχουν οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῶν. Καὶ πολλάκις τότε τὸ ὑπέδειξα. Ἡ διάλυσις ἐκείνη ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ. Πῶς ὅμως ἐπῆλθεν; Ἀληθῶς ἡ παραίτησις καὶ διαφωνία τοῦ Στέμματος πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τότε, ἐξέπληξε πάντας ἡμᾶς. Ἀλλὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐπιχειρήσεως τῶν Δαρδανελλίων ἐδικαίωσαν τὴν διάλυσιν ἐκείνην. Καὶ ἐπρόκειτο, κύριοι, περὶ πολέμου, εἰς τὸν ὁποῖον πόλεμον ἔρριψε τὴν Χώραν αὐτῆς καὶ ἡ Βασίλισσα Βικτωρία κατὰ τὸ 1861 καὶ 1864.

§291Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Βασιλίσσης.

§292Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Διεφώνησεν ἡ Βασίλισσα τῆς Ἀγγλίας πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον της προκειμένου περὶ πολέμου, λέγει ὁ συγγραφεὺς τὸν ὁποῖον ἀνεγνώσατε; Τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο ἡ πτῶσις τοῦ Ὑπουργείου καὶ ἡ ἐνέργεια τῶν ἐκλογῶν.

§293Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Προκειμένου περὶ πολέμου, ἡ Βασίλισσα τῆς Ἀγγλίας ἐπέβαλε τὴν γνώμην της.

§294Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Διότι ἔχω ἄλλον συγγραφέα ἐγώ, εἰς τὸ ἔργον τοῦ ὁποίου λέγονται τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁ ἡγεμὼν... κλπ.».

§295Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι εἶναι μία γνώμη, ἀλλὰ σᾶς εἶπον τί ἔπραξεν ἡ Βασίλισσα. Αὐτὴν τὴν ἀμφιβολίαν, ἣν ὁ συγγραφεὺς λέγει, θὰ τὴν εὕρητε εἰς ἄλλο σύγγραμμα προκειμένου περὶ τῆς λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος ἐν Γαλλίᾳ. Θὰ εὕρητε τὰς γνώμας δύο μεγάλων συγγραφέων. Εἶναι αἱ δύο μεγάλαι θεωρίαι, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ θεωρία τοῦ ὅτι ὁ Βασιλεὺς βασιλεύει καὶ δὲν κυβερνᾷ, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ θεωρία τοῦ Γκιζῶ. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔλεγεν ἄλλος, ὁ ἐγκριτότατος δημοσιολόγος καὶ συνταγματολόγος τῆς Ἀγγλίας, καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ἐδῶ ἕτερος περὶ τῆς Βασιλίσσης τῆς Ἀγγλίας, ἀπέβλεπον εἰς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἤσκησε τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν εἰς ὡρισμένας περιστάσεις αὐτὴ ἡ Βασίλισσα τῆς Ἀγγλίας, τῆς ὁποίας, ἐὰν ἀναγνώσῃ κανεὶς καὶ τὴν βιογραφίαν της καὶ τοὺς ἐπικηδείους λόγους ἐπὶ τῷ θανάτῳ της, θαυμάζει, ἀληθῶς, τὴν μεγαλοφυΐαν, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξε κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ὑψίστων δικαιωμάτων της. Ὁ Μπράϊς λέγει αὐτὰ τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπα. Κύριοι, ἀναμφισβητήτως ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς συνεπάγεται εὐθύνας καὶ αὐτὸ ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλεγον τότε εἰς τὸν Βασιλέα ἐν τῷ Συμβουλίῳ τοῦ Στέμματος τῆς 18ης καὶ τῆς 27ης: «μὴ συγκαλύψετε εὐθύνας». Δὲν ὁμιλεῖ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος προτίθεται νὰ συνωμόσῃ διὰ τὴν ἀνατροπὴν τοῦ πολιτεύματος χάριν τῆς προσωπικῆς πολιτικῆς τοῦ Βασιλέως, καθ’ ὃν τρόπον ὡμίλησα καὶ ὅπως ὡμίλουν ἐγώ.

§296Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ὑπάρχουν καὶ οἱ προσχωροῦντες κατόπιν.

§297Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὅταν δὲν ἔχει κανεὶς παρελθὸν 45 ἐτῶν ἐν τῇ πολιτικῇ, βεβαίως ὑπάρχει. Σᾶς εἶπον ἐγὼ ἐκ ποίων ἰδεῶν ἀναχωρῶ ἐν τῇ Πολιτείᾳ· σᾶς εἶπον τὰς σκέψεις μου περὶ τοῦ πολιτεύματος, ἐδικαιολόγησα δὲ εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν τὴν πολιτείαν αὐτήν. Εἶναι εὔκολον νὰ λέγῃ κανεὶς «προσχωρεῖς εἰς συνωμοσίαν», ἀλλ’ εἰς συνωμοσίαν μὲ ποῖον; Ἀναμφισβητήτως ὑπάρχουν πολιτικοί, οἱ ὁποῖοι προσαρμόζονται περισσότερον πρὸς τὰς ἰδέας τὰς Αὐλικάς, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ χαρακτηρίσητε ὡς συνωμοσίαν τὴν προσαρμογὴν πρὸς ἰδέαν μᾶλλον βασιλόφρονα καὶ νὰ λέγητε: «Ἆ! τὴν συνωμοσίαν αὐτὴν πρὸς μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος, διὰ νὰ κατισχύσῃ ἡ προσωπικὴ ἐπιρροὴ τοῦ Βασιλέως, τὴν μετήλθετε διὰ τῶν βιαίων μέσων τοῦ διορισμοῦ σας ὡς Ὑπουργοῦ!» Τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν διωρίσθην ὡς Ὑπουργός, ὕστερα ἀπὸ τέσσαρας Κυβερνήσεις, τῶν ὁποίων προήδρευσα, νομίζετε ὅτι ἐκολακεύθην τόσον πολύ, ὥστε ἐν τῇ παραφορᾷ μου εἶπον: «Ἔλα, Μεγαλειότατε, νὰ τὸ κατοχυρώσωμεν αὐτὸ τὸ πολίτευμα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἠνδρώθην, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἐπολέμησα». Ἔφθασεν ἡ Ἐπιτροπὴ μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, ὥστε ὁ κ. Πρόεδρος αὐτῆς ἐλησμόνησεν ὅτι ἐπὶ μακρὸν ἦτο φίλος μου καὶ εἰς τὸ πλευρόν μου καὶ εἶπεν ὅτι ὅλαι αἱ ἀγορεύσεις μου ἀποδεικνύουν ἀκοσμίαν καὶ ἀκολασίαν. Ἀλλὰ τότε δὲν ἔπρεπε νὰ εἶσθε φίλος μου, ἂν ἦτο ἀλήθεια αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπετε καὶ διὰ τὸ ὁποῖον δὲν σᾶς ἀνεκάλεσεν ὁ κ. Πρόεδρος εἰς τὴν τάξιν, ὅπως ἀνεκάλεσεν ἐμέ. Δὲν ἦτο ὕβρις αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπετε περὶ ἀκοσμίας; Τὴν ἀκοσμίαν ἐκείνην τὴν ἠνέχθησαν αἱ Βουλαὶ αὐταί· σεῖς δὲν ἠνέχθητε τὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον ἔκαμον ἐπὶ μιᾶς ἐνεργείας σας ἐπ’ ἐντολῇ τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν ἐντελῶς ἔκθεσμος καὶ ἀκατανόητος.

§298Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἐταράχθην διὰ τὸν ἔλεγχον· ἐταράχθην διὰ τὴν στάσιν σας ἀπέναντι συναδέλφου, τὴν ὁποίαν ἐχαρακτήρισα ἐγὼ ὡς ὑβριστικήν.

§299Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀκούσατε, κύριε βουλευτά, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι βέβαιον. Ὅταν ὁμιλῇ κανεὶς ἐξάπτεται· ἂν εἶπον «καθήσατε», εἶναι ὡς νὰ εἶπον «ἀφήσατέ με νὰ ἐξακολουθήσω». Βεβαίως δὲν ὑπῆρχε καμμία πρόθεσις προσβολῆς.

§300Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Οὔτε καὶ ἐκ μέρους μου.

§301Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλ’ ὅταν ἐν τῷ μέσῳ μιᾶς ἀγορεύσεως, ἡ ὁποία ἦτο καθαρῶς ἐπιστημονική, ἀρχίζει εἷς καὶ σᾶς διακόπτει, ἐννοεῖτε πῶς ἐξάπτεσθε. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ἦτο μία ἔκφρασις, ἡ ὁποία ἴσως δύναται νὰ θεωρηθῇ ὁπωσδήποτε μὴ προσαρμοζομένη ἐντελῶς πρὸς τὴν κοινοβουλευτικὴν λεπτότητα, ἀλλ’ ἡ ὁποία δὲν ἠμπορεῖ νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἀκοσμία. Δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀκοσμία τὸ νὰ εἴπητε εἰς ἐκεῖνον, μεθ’ οὗ συνηγωνίσθητε, ὅτι ὅλαι του αἱ ἀγορεύσεις καὶ ὅλα τὰ πρακτικὰ ἀποδεικνύουν τὴν ἀκοσμίαν τῆς πολιτείας του.

§302Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔδωκα ἑρμηνείαν εἰς μίαν στάσιν σας. Κατόπιν αὐτῶν τῶν ἐξηγήσεων, τὰς ὁποίας δίδετε, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἡ φράσις μου ὑπῆρξεν ἀτυχής. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτίμησιν τῆς πολιτείας σας, ἡ στιγμὴ δὲν εἶναι κατάλληλος καὶ ὁμολογῶ ὅτι ὑπῆρξεν ἄκαιρος ἡ ἱστορική μου αὐτὴ κρίσις.

§303Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπανέρχομαι, κύριοι. Ὑπὸ τοὺς ὅρους αὐτοὺς διελύθη ἡ Βουλὴ τοῦ 1915, εἶμαι δὲ ἠναγκασμένος νὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτοῦ τοῦ σταδίου, διότι ἡ Ἐπιτροπή, ὁ κ. Νάκος...

§304Λ. ΝΑΚΟΣ. Ὁ κ. Νάκος δὲν ἦτο μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς.

§305Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχει αὐτὴ ἡ γνώμη, ὅτι ἡ εὐθύνη ἡμῶν καὶ ἡ συνωμοσία ἡμῶν ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Λοιπόν, ἂς ἴδωμεν εἰς ποῖα ἀποτελέσματα ἐφθάσαμεν μὲ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς ἐπῆλθε μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Ζαΐμη ἀπὸ τῆς ἀνατεθείσης αὐτῷ ἐντολῆς, ἀμέσως μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Βενιζέλου, πρὸς σχηματισμὸν Κυβερνήσεως. Ὁ συνωμότας ἔκτοτε Βασιλεὺς δὲν ἐκάλεσε τὸν Ράλλην, δὲν ἐκάλεσε τὸν Θεοτόκην, δὲν ἐκάλεσε τὸν Δραγούμην, μήτε σκέψις ἐγένετο κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην περὶ τοῦ Γούναρη, ἀλλ’ ἐκάλεσε τὸν Ζαΐμην. Ὁ Ζαΐμης ἠθέλησε νὰ βολιδοσκοπήσῃ κατὰ πόσον ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὴν ὑποστήριξιν τοῦ πλειονοψηφοῦντος κόμματος — αὐτὸ ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ὑπῆρχε συνωμοσία κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχήν, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ — ἀλλ’ εὑρέθη ἀπέναντι μιᾶς ἐπιστολῆς τοῦ Ἀρχηγοῦ σας, διὰ τῆς ὁποίας οὗτος ἐδήλου διὰ τοῦ μᾶλλον κατηγορηλατικωτέρου καὶ ἀποτομωτέρου τρόπου, ὅτι δὲν θὰ ὑποστηρίξῃ καμμίαν Κυβέρνησιν. Τότε ἀναγκαίως ὁ Βασιλεὺς ἀπετάθη εἰς τὴν μειονοψηφίαν. Καὶ ποία ἦτο ἡ μειονοψηφία; Ἦτο ἡ μειονοψηφία, τὴν ὁποίαν σεῖς ὑπεστηρίξατε, ὅπως χαρακτηρισθῇ ὡς ἐπίσημος Ἀντιπολίτευσις. Σεῖς ἐγράψατε ὡς Ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸν κ. Γούναρην. Καὶ λέγετε ὅτι ἡμεῖς συνωμόσαμεν. Καὶ κατὰ τίνος ἦτο ἡ πρόκλησις τοῦ κ. Γούναρη εἰς τὴν Ἀρχήν; Ἀναμφισβητήτως ὁ πρῶτος τὸν ὁποῖον ἔθιγεν ἦτο ὁ μακαρίτης Θεοτόκης, διότι ἀπέσπα διὰ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἀρκετὸν καὶ σπουδαῖον ἀριθμὸν βουλευτῶν ἐκ τοῦ κόμματος αὐτοῦ. Ἀλλὰ ποῖος ἦτο ὁ δεύτερος, ὁ ὁποῖος ἐπλήσσετο ἐκ τοῦ σχηματισμοῦ τοῦ Κόμματος, τὸ ὁποῖον θὰ προήρχετο πάντοτε ἐκ τῶν ἐκλογῶν; Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀκριβὴς ἐκτίμησις τῶν πραγμάτων. Μᾶς εἴπετε: «Ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου συνωμόσατε». Καὶ τότε ποία ἦτο ἡ θέσις ἐμοῦ; Ἡ ἀντίθεσις ἦτο τελεία πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, τελειοτέρα παρὰ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἰδικήν σας καὶ τόσον ἦτο ἀληθὲς ὅτι ὁ σχηματισμὸς τῆς Κυβερνήσεως ἐπηυθύνετο κατ’ ἐμοῦ, ὅσον εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐγὼ δὲν ἠδυνάμην νὰ σχηματίσω συνδυασμόν, διότι ἀπεσπάσθησαν, διότι μὲ ἐγκατέλειψαν ὅλοι οἱ φίλοι μου. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ὑπολογίσω ὑπὲρ ἐμοῦ καὶ τὰς ψήφους τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Ἀλλὰ τέλος πάντων πόσαι χιλιάδες ψῆφοι ἦσαν τῶν Φιλελευθέρων; Ἐγὼ ὑπερτέρουν τὸν Ἀρχηγόν σας κατὰ 3.500 ψήφους.

§306Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Σᾶς ὑπεστήριξαν οἱ Φιλελεύθεροι, ὅλον τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων.

§307Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κατὰ 3,500 ψήφους ὑπερεῖχον τοῦ Ἀρχηγοῦ σας, ἀπὸ δὲ τοῦ τελευταίου τοῦ συνδυασμοῦ ὑπερεῖχον κατὰ 15,000 ψήφους. Ὁ κ. Νεγροπόντης ἐζήτει πληροφορίας ἀπὸ τὸν οἶκον μου κατὰ πόσον θὰ ἐκινδύνευεν ἡ ἐκλογή του.

§308Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ ἐζήτησα τοιαύτας πληροφορίας; Τί λέγετε, κύριε βουλευτά;

§309Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Εἰς ἓν τμῆμα τῆς Λεβαδείας ἀφηρέθη ἡ «ἄγκυρα» ἀπὸ τὴν κάλπην σας καὶ εἰς τὸ τμῆμα αὐτὸ ἤλθατε τελευταῖος ἀπ’ ὅλους, κύριε Ράλλη.

§310Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ γνωρίζω αὐτό, διότι ὁ ἀντίθετός μου κ. Κουτσοπέταλος ἔμεινεν ἄνευ ἀντιπάλου. Ὁ ἀγὼν διεξήγετο μεταξὺ τῶν Κομμάτων χάρις εἰς τὸν χαρακτηρισμὸν τὸν ὁποῖον ἐδώσατε τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, Κόμματος ἀντιθέτου πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κόμματος τοῦ ἰδικοῦ μου. Διότι τὸ εἴδατε εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 6ης Δεκεμβρίου καὶ εἰς τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης. Λυποῦμαι ὅτι δὲν εἶναι παρὼν ἐνταῦθα ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ μαρτυρήσῃ καὶ τοῦ ὁποίου δὲν δύναμαι νὰ εἴπω τὸ ὄνομα. Ἐγὼ τὴν ἐχαρακτήρισα ἐκείνην τὴν πορείαν ὡς θνησιγενῆ. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία περὶ αὐτοῦ. Ἀλλὰ τέλος πάντων ὁ ἀγὼν διεξήγετο μεταξὺ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τοῦ Γούναρη. Τὸ Στέμμα ἐδοκίμασε καὶ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς ἀξιωματικῆς μειονοψηφίας. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν προσεπάθησε διὰ παντὸς τρόπου ν’ ἀποφύγῃ τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἠδύνατο νὰ σχηματίσῃ μίαν Κυβέρνησιν ἀντίθετον πρὸς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον τότε, ἀναμφισβητήτως, εἶχε πολλὴν τὴν ἰσχύν. Καὶ προέβη εἰς τὸν σχηματισμὸν μιᾶς Κυβερνήσεως μὴ ἐχούσης χαρακτῆρα πολιτικόν, διότι ἡ συγκέντρωσις ὅλων τῶν ἄλλων στοιχείων τῶν πολιτικῶν ἐν τῇ αὐτῇ Κυβερνήσει συνεπήγετο μίαν ἰσορροπίαν μεταξὺ αὐτῶν καὶ ἑπομένως τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ ἀπέχῃ ἀπὸ οἱανδήποτε πολιτικὴν πρᾶξιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Ἀπὸ τὸν Ζαΐμην ἐσχηματίσθη, τὸν ὁποῖον ὅμως δὲν βλέπω κατηγορούμενον. Βλέπω ὅτι κατηγοροῦσιν ἡμᾶς διὰ τὴν παραβίασιν τῆς Συνθήκης τῆς Σερβίας καὶ δὲν βλέπω διατί δὲν κατηγοροῦν τὸν Ζαΐμην, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὸ ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνασκευάζει λίαν εὐστόχως τὴν ἀξίωσιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκετο ὑπόχρεως πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ συμμαχικοῦ ὅρου. Ἐσχηματίσθη Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐξ ὅλως τυχαίου περιστατικοῦ εὑρέθη ἐνώπιον Βουλῆς ἐξεγερθείσης. Ἐὰν παριστάμεθα εἰς τὴν συνεδρίασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, βεβαίως ἠθέλαμεν ἀποφύγει τὸ σκάνδαλον. Ἐνεφανίσθημεν τὴν ἑπομένην τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως ἐνώπιον ὑμῶν. Ἠδύνασθε νὰ μᾶς ἀνατρέψητε αὐθωρεί. Θὰ ἐπαίρναμεν τότε τὰ χαρτοφυλάκιά μας καὶ θὰ ἐπηγαίναμεν εἰς τὸν οἶκον μας. Ἡμεῖς διϊστάμεθα, βεβαίως, διότι ἐκρίνομεν ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ κατόπιν ἀκόμη ἡ παρέμβασις τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν πόλεμον, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπιφέρῃ συμφοράς. Κύριοι, ἐνθυμεῖσθε τὰς τότε ἀγορεύσεις τὰς μακράς, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν. Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπανελαμβάνοντο ὑπὸ τύπον καταδίκης, συνωμοσίας, ἀπεκρύβησαν; Ἀπεκρύψαμεν τὴν πολιτικὴν ἡμῶν τῆς ἐνόπλου οὐδετερότητος; Ἐμφανισθέντες τότε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, δὲν διεκηρύξαμεν τοῦτο δι’ ὅλων τῶν δυνάμεων τῶν πνευμόνων μας διὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; Ὁ σχηματισμὸς τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ ἓν καὶ μόνον πνεῦμα, τὸ πνεῦμα τῆς ἀποσοβήσεως τοῦ πολέμου, εἶναι συνωμοσία; Μὲ ἀναπεπταμένην τὴν σημαίαν τῆς οὐδετερότητος, καταγγελλόμεθα ὅτι ἐσκέφθημεν περὶ τῆς ἀνατροπῆς τοῦ πολιτεύματος! Καὶ εἰς τοῦτο ἐνέχεται καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. βουλευτὴς Ψαρρῶν.

§311Γ. ΠΩΠ. Τουναντίον θεωρῶ τιμήν μου, ὅτι ὑπῆρξα ὁ ὑποστηρίξας τὴν πολιτικὴν τῆς οὐδετερότητος· ἀλλὰ θεωρῶ καθῆκον ὡς Ἕλληνος πολίτου εὐόρκου, οὐχὶ δὲ ἁπλῶς ὡς βουλευτοῦ, νὰ δηλώσω ὅτι πρῶτος ἐπολέμησα τὴν ἀντεθνικὴν καὶ προδοτικὴν διαχείρισιν τῆς οὐδετερότητος, μὲ τὴν λύπην μου ὅτι εἰς τὸ πλευρὸν τῶν ἐργατῶν αὐτῆς τῆς διαχειρίσεως τῆς οὐδετερότητος τῶν Δούσμανη, Γούναρη, Στρέϊτ, Μεταξᾶ ἦτο καὶ ἕνας Δ. Ράλλης, συνεργαζόμενος μὲ αὐτούς, οἱ ὁποῖοι εἰργάζοντο ὡς Γερμανοὶ καὶ ὡς Βούλγαροι καὶ ὄχι ὡς Ἕλληνες! (Χειροκροτήματα).

§312Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ἐπιρρίψητε ἐπ’ ἐμοῦ τὰς εὐθύνας ἐκείνων, πρὸς τοὺς ὁποίους οὐδέποτε ἐχαρίσθην ἐν τῇ πολιτείᾳ μου. Τὸ Ἐπιτελεῖον, κύριοι, δὲν τὸ ἐσχημάτισα ἐγώ, οὔτε ἡ Κυβέρνησις Σκουλούδη.

§313Γ. ΠΩΠ. Ναί, ἀλλ’ ἠνείχεσθε τὸν Σκουλούδην σεῖς, ἀπὸ τοῦ ὁποίου αὐτὸς ἀπέκρυψε τὰς ἐνεργείας του ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι ἐνήργει μυστικῶς μεταξὺ τοῦ Ἐπιτελείου καὶ τοῦ Βασιλέως καὶ τῶν ἐχθρικῶν πρὸς τὴν Ἑλλάδα Δυνάμεων.

§314Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι τοῦτο πραγματικόν.

§315Γ. ΠΩΠ. Αὐτὴ ἦτο ἡ ὁμολογία τοῦ μακαρίτη Θεοτόκη. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε. Θὰ τὰ ἀποκαλύψω μέχρις ἑνὸς φανερὰ καὶ ἰδιαίτερα. (Εὖγε. Εὖγε. Χειροκροτήματα).

§316Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Ψαρῶν μὲ ἐτίμησε πάντοτε διὰ τῆς φιλίας του, εὑρίσκετο δὲ εἰς τελείαν ἀντίθεσιν πρὸς ὡρισμένους Ὑπουργούς. Εὑρίσκετο εἰς ἀντίθεσιν, δὲν ἠξεύρω διατί, πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν κ. Δραγούμην, ἂν καὶ ἐχαριεντίζοντο ἀμοιβαίως, καὶ πρὸς τὸν Πρόεδρον τότε τῆς Κυβερνήσεως κ. Σκουλούδην. Ἀλλ’ ἐπὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης καὶ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων, ἰδοὺ πῶς ἐκφράζεται ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Ψαρρῶν. (Ἀναγινώσκει).

§317Γ. ΠΩΠ. Ἐλέγχετε τὸν βουλευτήν; Σεῖς δὲν δέχεσθε, ἂν πέσῃ μία Κυβέρνησις, νὰ τὴν ἐλέγξῃ ἡ ἐπιοῦσα Κυβέρνησις. Δυνάμει τίνος συγγραφέως ἐλέγχετε καὶ τὸν βουλευτήν; Ἐγὼ πάντα ταῦτα τὰ ἀναγνωρίζω καὶ τὰ θεωρῶ τιμήν μου.

§318Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἦσθε σύμφωνος τότε πρὸς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐγὼ εἶχον καὶ ἐξακολουθῶ νὰ ἔχω, καὶ σεῖς τὴν μετεβάλετε. Κατ’ ἐκείνην ὅμως τὴν ἐποχὴν ἤμεθα ἐντελῶς σύμφωνοι. (Ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων) Τὴν γνώμην αὐτὴν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Ψαρῶν εἴχομεν πάντες οἱ ἀντίθετοι πρὸς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ἐθεωροῦμεν ὅτι ἡ ἔξοδος ἐκ τῆς οὐδετερότητος δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ συνεπαγάγῃ καταστροφήν, καὶ συνεπήγαγε τὴν καταστροφήν, ἀφίνω τοῦ Βελγίου, ἀλλὰ τῆς Σερβίας καὶ τῆς Ρουμανίας. Καὶ αὐτὸς ὁ Ἀρχηγὸς ὑμῶν, ὅστις ὑπελόγιζε τοὺς κινδύνους, ἐδίσταζε περὶ τῆς τοιαύτης κατευθύνσεως ἐν τῇ πολιτικῇ διαχειρίσει τῶν πραγμάτων τῆς Χώρας. Καὶ ἠρωτήθη κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην: «Ἐὰν συναντήσῃς εἰς τὸν δρόμον σου τὸν Γερμανὸν ἢ τὸν Αὐστριακὸν καὶ τὸν Τοῦρκον, τί θὰ πράξῃς;» Καὶ ἀπήντησεν: «Ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν νὰ πολεμήσωμεν εἰμὴ μόνον κατὰ τῆς Βουλγαρίας. Ἀλλ’ ἐὰν εὑρεθῶμεν ἀντιμέτωποι αὐτῶν, θὰ πράξωμεν τὸ καθῆκον μας.

§319Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ εἶναι δισταγμός;

§320Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὡς δισταγμὸν τὸ κρίνω, ὡς σκέψιν περὶ τῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους συνεπήγετο μία τοιαύτη πολιτική.

§321Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μὲ τοῦτο ἤθελε νὰ εἴπῃ ὅτι ὁ πρώτιστος σκοπὸς δὲν ἦτο νὰ πολεμήσωμεν τοὺς Γερμανούς.

§322Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἤθελε νὰ εἴπῃ ὅτι: «Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ κάμω πόλεμον μὲ τοὺς Γερμανοὺς καὶ τοὺς Αὐστριακούς. Ἀλλὰ ἂν ὁ διάβολος τὰ φέρῃ καὶ τοὺς συναντήσω, τί θὰ κάμω;» Αὐτὸ ἤθελε νὰ εἴπῃ. Μήπως δὲν ἐξεδήλωσε τὴν γνώμην του ταύτην καὶ ὅταν ἠρωτήθη ἀπὸ τὴν Σερβίαν καὶ ἐκλήθη παρὰ ταύτης ὅπως τὴν συντρέξῃ εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς ἐπιθέσεως ἐναντίον τῆς Αὐστρίας; Δὲν εἶπεν ὅτι ἀναγκαίως θὰ ἐξετάσῃ κατὰ πόσον ἡ συνδρομή του θὰ εἶναι λυσιτελής, διὰ νὰ μὴ μεταχειρισθῶ τὴν λέξιν «ἀποτελεσματικότης», ἡ ὁποία δύναται νὰ συγκινήσῃ; Δὲν τὸ εἶπε τότε; Καὶ διατί τὸ ἔκαμε; Ἔλεγε: «Δὲν εἶναι συμφέρον νὰ γίνῃ ὁ πόλεμος κατὰ τῆς Αὐστρίας καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι χάρις εἰς τὴν διαλλακτικότητά σας — τοῦ Πάσιτς — ἐλπίζω ὅτι θ’ ἀποτραπῇ». Δὲν ὑπάρχει κανὲν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐγκρίνῃ αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν.

§323ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὑπάρχει. Ὑπάρχει.

§324Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει. Τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι ἡ Σερβία ἐσίγησε.

§325Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὑπάρχουν προφορικαὶ διαβεβαιώσεις τοῦ πρέσβεως τῆς Σερβίας ἐπανειλημμέναι.

§326Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν δὲν εἶναι ἀναγεγραμμέναι, δὲν ὑπάρχουν. Ὅταν μία προφορικὴ δήλωσις γίνεται ἐκ μέρους ἑνὸς πρέσβεως ξένου, πρέπει νὰ γίνῃ καὶ ἔγγραφον.

§327Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τοιοῦτον ἔγγραφον δὲν ὑπάρχει. Ἀλλὰ θὰ πληροφορήσω τὴν Βουλήν, ὅτι ἐγνώρισα ἑπτὰ Ὑπουργοὺς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐξ αὐτῶν εἷς καὶ μόνος ἔκαμεν ἐξαίρεσιν, ὁ ὁποῖος διαρκῶς ἔγραφε καὶ ἔθετε τὰ ἔγγραφα εἰς τὰ ἀρχεῖα, ὅταν δὲ ἦσαν ἀπόρρητα, τὰ ἐκράτει εἰς τὴν οἰκίαν του. Ὁ κ. Βενιζέλος οὐδέποτε ἔγραφε.

§328Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἰς τὰς σχέσεις μας τὰς διεθνεῖς, εἶναι νὰ φροντίζωμεν νὰ ἔχωμεν ἐξησφαλισμένας τὰς δηλώσεις μας· εἶναι ὁ μόνος τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσφαλισθῇ εἷς Ὑπουργὸς μικροῦ Κράτους.

§329ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατί ἡ Σερβία διεμαρτυρήθη εἰς τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Σκουλούδη, ἐνῶ δὲν διεμαρτυρήθη εἰς τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Βενιζέλου;

§330Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι εὔκολον νὰ τὸ ἐννοήσητε. Ἠθέλησε νὰ ἔχῃ αὐτὴ τὴν ἐπιφύλαξιν καὶ αὐτὸ ἐπεκαλέσθη, ὅτι τῆς ἐδόθη ἡ ἐπαγγελία ὅτι ἐν περιπτώσει ἐπιθέσεως ἐκ μέρους τῆς Βουλγαρίας θὰ πολεμήσωμεν εἰς τὸ πλευρόν της. Αὐτὸ ἠθέλησε νὰ ἐπιφυλάξῃ εἰς ἑαυτήν. Ὁ κ. Βενιζέλος κατ’ ἄλλον τρόπον ἡρμήνευσεν αὐτὸ τὸ λυσιτελὲς τῆς βοηθείας.

§331Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργιας). Ὁ τρόπος τῆς ἑρμηνείας τῆς ἰδικῆς σας Κυβερνήσεως πρὸς βοήθειαν τῆς Σερβίας ἦτο νὰ μὴ τὴν βοηθήσητε κατ’ οὐδένα τρόπον.

§332Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐξέλθῃ ἀμέσως ἡ Ἑλλάς, τότε δὲν θὰ ἐπήρχετο αὐτὴ ἡ γλῶσσα, διότι θὰ ἀνελογίζετο ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔλεγεν, ὅτι ὁ πόλεμος ἐκ μέρους τῆς Σερβίας θὰ ἦτο συμφορὰ δι’ ὅλους μας.

§333Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις Βενιζέλου ἀνεγνώρισε τὴν ὑποχρέωσιν ἐπικουρίας πρὸς τὴν Σερβίαν ἅμα τῇ ἀπειλῇ κηρύξεως πολέμου ἐκ μέρους τῆς Βουλγαρίας.

§334Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἡ μία ὄψις, ἐγὼ ἐξετάζω τὸ ζήτημα ἀπὸ τῆς ἄλλης ἀπόψεως. Διατί εἶπεν αὐτό, ὅτι θεωρεῖ λυσιτελεστέραν τὴν ἐπικουρίαν; Διότι πάντοτε ἤλπιζεν ὅτι ἤθελε ν’ ἀποφύγῃ αὐτὴν τὴν περίπτωσιν.

§335Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ τὸ λέγητε. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπουσιάζει καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μὴ σᾶς ἀφήσω νὰ παρερμηνεύσητε τοὺς λόγους του.

§336Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι παρερμηνεία τῶν λόγων του, εἶναι σκέψεις ἐπὶ τῶν λόγων του. Ἐγὼ ἐξηγῶ τὴν δήλωσιν αὐτὴν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐπρόκειτο νὰ ἀποφύγῃ τὸν ἄμεσον κίνδυνον τῆς συρράξεως. Δὲν ἠξεύρω δὲ ἂν κατεδικάζετο νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἔχω αὐτὴν τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι δὲν ἤθελε νὰ παραμείνῃ κατὰ τὸν Σεπτέμβριον.

§337Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ ποῖος τὸν ἠνάγκασε νὰ ἀναλάβῃ τὴν Ἀρχὴν τὸν Αὔγουστον;

§338Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως δὲν εἶναι φυσιολογικὴ κατάστασις τῶν Ἐθνῶν ὁ πόλεμος καὶ ἀναμφισβητήτως πρέπει νὰ εἶναι τις παράφρων διὰ νὰ κηρύξῃ τὸν πόλεμον, ἐὰν δὲν εἶναι ἐξηναγκασμένος νὰ πράξῃ τοῦτο καὶ νὰ ὑποστῇ ὁ λαός, τοῦ ὁποίου τὰς τύχας ἔχει εἰς χεῖρας του, τὰ δεινὰ τοῦ πολέμου, πράττει δὲ τοῦτο μόνον εἰς περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας δύναται νὰ προσδοκᾷ τι ἐκ τοῦ πολέμου.

§339Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Καὶ ἦτο φυσικὸν νὰ παραδώσητε τὸ Ροῦπελ.

§340Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἦτο βεβαίως ὀρθὸν νὰ παραδοθῇ τὸ Ροῦπελ, ἀλλὰ καὶ δὲν ἦτο ὀρθὸν νὰ ἐπέλθῃ ἡ διάσπασις ἐκείνη τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔφερεν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο τὴν Χώραν. Ἀλλὰ τὸ Ροῦπελ δὲν ἦτο ἡ Ἀνατολικὴ Μακεδονία, ἡ ὁποία παρεδόθη διότι σεῖς ἐπεζητήσατε τὴν ἀποστράτευσιν τῆς Χώρας.

§341Λ. ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ (Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ). Τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐζήτησε νὰ διατηρήσητε ἐν ἐπιστρατεύσει τὸ Σῶμα, τὸ ὁποῖον ἔμενεν εἰς τὴν Καβάλλαν. Διατί δὲν τὸ ἐπράξατε;

§342Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐγὼ δὲν ἤμην πλέον εἰς τὴν Ἀρχήν. Ἐὰν ἡ γνώμη μου ἤθελε κατισχύσει κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι οὐδεμίαν εὐθύνην ἤθελον ὑπέχει διὰ τὰ λαβόντα χώραν.

§343Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ποία εἶναι ἡ γνώμη σας ποῦ ἔπρεπε νὰ κατισχύσῃ τότε;

§344Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Διότι ἡ γνώμη μου ἦτο ὅτι ἔπρεπε νὰ δοθῇ κάποια ἀνακούφισις εἰς τὸν Βασιλέα διὰ τῆς παραιτήσεως ἡμῶν.

§345Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διατί δὲν τὸ ἐκάματε;

§346Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἠπειλεῖτο τότε ἡ ἔξοδος ἐκ τῆς οὐδετερότητος ἡμῶν.

§347Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἴπετε — τὸ γεγονὸς εἶναι σημαντικὸν καὶ πρώτην φορὰν λαμβάνει γνῶσιν ἡ Βουλὴ — ὅτι ἡ ὑμετέρα γνώμη ἦτο νὰ ἀποσυρθῇ ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας μετείχετε, καὶ ὅτι δὲν ἀπεσύρθη. Διὰ τίνα λόγον; Διὰ τίνα λόγον δὲν ἐγένετο δεκτὴ ἡ ὑμετέρα γνώμη;

§348Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο. Ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ παραμείνῃ ἐν τῇ Ἀρχῇ ἐπί τινα χρόνον ἀκόμη, διὰ νὰ ἴδῃ διατυπουμένην τὴν γνώμην τῶν Δυνάμεων τῆς Ἀντάντ. Ἐγὼ εἶχον ἀντίθετον γνώμην κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ. Ἔλεγον: «Μὴ περιμένετε νὰ ξεσπάσῃ τὸ ὀβούζιον· ἀφήσατε ἐλευθερίαν κινήσεως εἰς τὸν Βασιλέα, ἀφοῦ ἀπεδείχθη ὅτι ἔχομεν συγκεντρώσει αὐτὰς τὰς ἀντιπαθείας καὶ αὐτὰς τὰς ὑπονοίας ἐκ μέρους τῆς Ἀντάντ, τὰς ὁποίας γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι καιρὸς νὰ φύγωμεν· ἀφήσατε δέ, ἔλεγον, κἄποιαν ἐλευθερίαν κινήσεως εἰς τὸν Βασιλέα». Ποία ἦτο ἡ ἐλευθερία κινήσεως; Κατὰ τὸ Βερολῖνον; Διόλου. Ἡ ἐλευθερία κινήσεως ἀκριβῶς ἦτο ἡ ἀντίθετος. Αὐτὴ ἦτο ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα. Λυποῦμαι δὲ διότι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶχε καθῆκον νὰ παρίσταται ἐδῶ τώρα, ἔστω καὶ ἐπί τινας στιγμάς, δὲν παρίσταται.

§349Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ποῖος;

§350Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ Ναύαρχος Κουντουριώτης. Διότι ὁ Ναύαρχος Κουντουριώτης ἦτο πάντοτε σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην μου. Λυποῦμαι δὲ ὅτι δὲν εὑρίσκεται ἐδῶ διὰ νὰ τὸ μαρτυρήσῃ.

§351Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὁ Ναύαρχος Κουντουριώτης ἐπῆγεν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ τῷ εἴπετε ὅτι ἐπῆγε μὲ τοὺς προδότας.

§352Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ προδοσίας· διότι ἡμεῖς ἤμεθα ὑπὲρ τοῦ καθεστῶτος τοῦ νομίμου κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην.

§353Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε βουλευτά, εἴπετε κἄτι τι προηγουμένως. Μίαν διασάφησιν, ἐπειδὴ ἠθελήσατε νὰ ἀνακοινώσητε εἰς τὴν Βουλὴν τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας εἴχετε σεῖς ἀτομικῶς, μετέχοντες τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Προηγουμένως μοὶ ἐφάνη ὅτι ἥκιστα ὅτι εἴπετε, ὅτι «ἐγὼ εἶπον τοῦτο, ὅτι πρέπει νὰ ἀνακοινώσωμεν τὸν Λαόν». Ἢ παρεξήγησα;

§354Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὸ Στέμμα τὸ εἶπον.

§355Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Προκειμένου περὶ ἐπιστρατεύσεως;

§356Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ περὶ ἐπιστρατεύσεως εἶναι ἄλλο κεφάλαιον. Δὲν εἰσήλθομεν ἀπολύτως εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐπιστρατεύσεως.

§357Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μοὶ ἐπιτρέπετε, κύριε βουλευτά, μίαν ἀπορίαν; Ἐδηλώσατε πρὸ ὀλίγου, ὅτι εἴχετε εἰσηγηθῆ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀποχωρήσῃ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, καθόσον διὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον λόγον διεγινώσκετε ὅτι δὲν εἴχετε πλέον τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν Δυνάμεων. Σᾶς ἠννόησα καλά;

§358Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ γνώμη μου ἦτο ὅτι, ἀφοῦ οὕτως ἢ ἄλλως ἀπεσπάσαμεν τὴν ἐχθρότητα τῶν Δυνάμεων, ἦτο ἀνάγκη νὰ παραιτηθῶμεν, ὅπως ἀποδώσωμεν ἐλευθερίαν κινήσεως εἰς τὸν Βασιλέα. Οὕτως διετυπώθη ἐπανειλημμένως ἡ γνώμη μου. Εἶχον δὲ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην συμφώνους πρὸς τὴν γνώμην μου τὸν Ναύαρχον Κουντουριώτην καὶ τὸν κ. Χατζῖσκον.

§359Γ. ΠΩΠ. Αὐτὸ τὸ ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Σκουλούδης ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Θέλων νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Ράλλην, ἐζήτησα καὶ μοὶ ἔφεραν τὰς συζητήσεις τῆς ἡμέρας ἐκείνης. Καὶ ὁ κ. Σκουλούδης ἐδήλωσεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του, ὅτι ἀτυχῶς ἡ δυσπιστία, τὴν ὁποίαν εἶχον αἱ Δυνάμεις πρὸς τὴν ὕπαρξίν του καὶ πρὸς τὴν ὕπαρξιν τῶν συναδέλφων του, ἐγένετο ἀφορμὴ τῶν δεινῶν, τὰ ὁποῖα ὑφίσταται ἡ Ἑλλάς.

§360Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία.

§361Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ψαρῶν βουλευτὴς εἶπεν ὅτι ἐνθυμεῖτε ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως εἶχεν εἰς τὴν Βουλὴν ἐκφράσει τὴν λύπην του, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν Δυνάμεων. Ἀλλ’ ἐγὼ θέλω νὰ ἐρωτήσω κἄτι τι ἄλλο· ὑμᾶς, κύριε βουλευτά. Δὲν εἴχετε σεῖς, κύριε βουλευτά, κανὲν τεκμήριον ὅτι εἴχετε ὄχι ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ τὴν ἀπόλυτον δυσπιστίαν τῶν Δυνάμεων εὐθὺς ὡς ἀνήλθετε εἰς τὴν Ἀρχήν;

§362Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι.

§363Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἐνθυμεῖσθε μίαν ἀπειλήν;

§364Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ἤμην τότε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Ποτὲ δὲν εἶδον τὸν Μίρμιπαχ, ποτὲ δὲν εἶδον τὸν πρέσβυν τῆς Βουλγαρίας, ποτέ, ἢ ἅπαξ μόνον τὸν πρέσβυν τῆς Αὐστρίας καὶ τότε διὰ νὰ διαμαρτυρηθῇ διὰ τὴν κατάληψιν τῶν Αὐστριακῶν σιδηροδρόμων ἐν Μακεδονίᾳ.

§365Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἠρώτησα ἂν εἴχετε, εὐθὺς ἀμέσως ὡς ἀνήλθετε εἰς τὴν Ἀρχήν, τεκμήριον περὶ τῆς δυσπιστίας τῶν Δυνάμεων, περὶ τῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους διέτρεχεν ἡ Ἑλλάς.

§366Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κάθε ἄλλο.

§367Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω ἓν ἐπεισόδιον;

§368Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ.

§369Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Κατὰ τὸν μῆνα Νοέμβριον ἐστάλη εἰς Ἀθήνας...

§370Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἤλθομεν εἰς τὴν Ἀρχὴν κατὰ τὸν Νοέμβριον...

§371Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Κατὰ τὰ τέλη Ὀκτωβρίου ἤλθετε εἰς τὴν Ἀρχήν.

§372Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κατὰ τὰ τέλη Ὀκτωβρίου εἶχον ἐπέλθει ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπῆλθον.

§373Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ εἶπον ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως Σκουλούδη.

§374Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι ἐπῆλθε μία παρεξήγησις.

§375Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ Βουλὴ δὲν γνωρίζει τὸ ἐπεισόδιον. Ἐστάλη ἐκ Λονδίνου ὁ ἔμπιστος φίλος μεγάλου πολιτικοῦ προσώπου, ὁ ὁποῖος ἦλθε καὶ εἶπεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν Σκουλούδη, ὅτι μὲ τὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον ἀκολουθοῦσε θὰ ἐπέσυρε τὰ μεγαλείτερα τῶν κακῶν ἐπὶ τῆς ράχεώς της. «Προσέξατε, εἶπε, διότι εἶναι ἀκόμη καιρὸς νὰ ἀλλάξητε πολιτικήν». Εἰσήχθη καὶ ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὁ ἔκτακτος αὐτὸς ἀπεσταλμένος. Τοῦ ἐδόθη μία ἔγγραφος ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ποτὲ δὲν ἐγνώρισα ὑπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, κύριε βουλευτά· τὴν ἐγνώρισα ἀπὸ τὸν ἴδιον ἀπεσταλμένον, ὅταν παρῃτήθητε.

§376Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν γνωρίζητε ἐκ τῆς ὑπηρεσίας. Ἐγὼ σᾶς εὐχαριστῶ, διότι μοὶ ὑπενθυμίζετε αὐτὸ τὸ γεγονός.

§377Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ συμπέρασμα εἶναι τὸ ἑξῆς: Ὅτι ἀπὸ τὸν μῆνα Νοέμβριον, σεῖς ὁ ἴδιος, ὁ ὁποῖος εἴχετε εἰπῆ πρὸς τὸν Βασιλέα «Ὀφείλετε νὰ τρέμητε τὴν μῆνιν τῆς Ἀγγλίας»...

§378Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶπον νὰ τρέμητε.

§379Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν).... Ὅταν ἔμπιστος φίλος μεγάλου πολιτικοῦ ἦλθεν ἐπίσης ἐκ Λονδίνου καὶ σᾶς εἶπεν ὅτι εἶναι ἀκόμη καιρὸς νὰ ἀλλάξητε πολιτικήν, ὅτι μὲ τὸν δρόμον τὸν ὁποῖον ἀκολουθεῖτε φέρετε τὴν Χώραν σας, εἰς τὴν ἄβυσσον, σεῖς ὁ ἴδιος καὶ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐγγράφως τὸν εἰρωνεύθητε καὶ ἀνεχώρησε μὲ μίαν ἔγγραφον εἰρωνείαν εἰς τὴν τσέπην του. Αὐτὸ τὸ ἀρνεῖσθε, κύριε βουλευτά;

§380Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι. Τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον ὑπονοεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι πλησιέστατος συγγενής μου. Εἶναι νυμφευμένος μὲ μίαν πρώτην ἀνεψιάν μου. Ἐλησμόνησε τὴν ὀντότητα τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐκπροσωπῶν τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ προσῆλθεν ἐνταῦθα, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἦτο ἀνεψιός μου, προσῆλθεν ἐνταῦθα ὡς πράκτωρ ξένης Κυβερνήσεως.

§381Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἦλθεν ἐδῶ ὡς ἔμπιστος φίλος ἑνὸς τῶν μεγαλειτέρων φιλελλήνων, κύριε βουλευτά.

§382Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα, ἀλλ’ ἐστάλη ἐνταῦθα δι’ ἀντιτορπιλλικοῦ Ἀγγλικοῦ.

§383Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Βεβαίως.

§384Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ μὲ τὴν κλεῖδα τῆς Ἀγγλικῆς διπλωματίας.

§385Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Βεβαίως.

§386ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸ ἔδιδε μεγαλειτέραν σημασίαν εἰς τὴν ἀποστολήν του.

§387Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὅλα αὐτὰ τὰ ἐξηγεῖτε δὲν ἠξεύρω κατὰ τίνα ἐλαστικὴν σκέψιν, ὅτι καλῶς ἐγένοντο, ἀλλ’ ἦτο Γενικὸς Πρόξενος τῆς Ἑλλάδος.

§388Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Αὐτὸ δὲν ἔχει σημασίαν, κύριε βουλευτά. Διατί δὲν τὸν ἐπαύσατε;

§389Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ τοῦ εἶπον ὅτι ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν ἐννοεῖ νὰ γίνῃ πράκτωρ ξένης Κυβερνήσεως, νὰ δώσῃ τὴν παραίτησίν του ἀμέσως.

§390ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὥστε πράκτωρ ἦτο;

§391Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἰδοὺ τί συνέβη ἦτο φίλος στενὸς ἑνὸς ἐκ τῶν φιλελλήνων, ἦτο δὲ μὲ ἀποστολὴν ὄχι τοῦ λόρδου Γκρέϋ, ἀλλὰ τοῦ Λόϋδ Τζώρτζ.

§392Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ σεῖς τὸ ἐθεωρήσατε μικρὸν πρᾶγμα.

§393Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ μᾶς παρέστησε ποία ἦτο ἡ πολιτική. Μήπως μᾶς παρέσχεν ἐλπίδας περὶ συνδρομῆς, περὶ ἀνταλλαγμάτων ἐκ μέρους τῆς Ἀντάντ; Ἰδοὺ ποία ἦτο ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ἔδωσα ἐγὼ ὁ ἴδιος. Τὸν ἔψεξα πικρῶς καὶ τῷ εἶπον: «Δὲν ἐντρέπεσαι;» Τοιαύτην ἔχω γνώμην περὶ ἀνεξαρτησίας τοῦ Κράτους. Ὑπῆρχεν ἄλλη ὁδός, ἡ διπλωματικὴ ὁδὸς ἐὰν ἡ Βρεττανικὴ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ κάμῃ ἀνακοίνωσιν εἰς τὴν Ἑλληνικήν. Δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ ἔλθῃ μὲ ἀποστολήν.

§394Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶχε δικαίωμα καὶ καθῆκον.

§395Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, ἐὰν ἡ Βρεττανικὴ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὑπῆρχεν ἀντιπρόσωπος.

§396Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἐπισήμου ἀνακοινώσεως, ἀλλὰ περὶ συμβουλῶν, τὰς ὁποίας ἔδιδεν εἷς φίλος τῆς Ἑλλάδος.

§397Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἦσαν συμβουλαί· ἦσαν ἀπειλαί.

§398Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἔστω.

§399Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι μόνον ἦσαν ἀπειλαί, ἀλλά...

§400Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Συμβουλὰς ἐδέχεσθε μόνον ἀπὸ τὴν Βουλγαρίαν.

§401Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τελειώσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§402Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐδίδετε Ἕλληνας ἀκολούθους εἰς τὸν Σέγκ, ἐπείραζε νὰ ἀκούσητε τὰς συμβουλάς; Ἐπείραζε διότι εἰς Ἕλλην ἤρχετο ἀπεσταλμένος ἀπὸ τὸν μεγαλείτερον πολιτικὸν ἄνδρα τῆς Ἀγγλίας, διὰ νὰ ἐξαγάγῃ τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὸ ἀπροχώρητον;

§403Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τί τὰ θέλετε; Ἕκαστος ἔχει τὰς σκέψεις του.

§404Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ ψυχολογίας πλέον.

§405Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἶπον ὅτι ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος δέχεται νὰ μεταβιβάσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησίν του ἐκ μέρους ξένου Ὑπουργοῦ ἀπειλὰς (θόρυβος)... Μάλιστα καὶ εἰς ἀπεσταλμένον ἐλθόντα πρὸς ἐμὲ ἐκ μέρους τοῦ κ. Βενιζέλου, τοῦ ἀπήντησα ὅτι ὑπάρχει ἓν ἄλλο μέσον.

§406Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἴτε δι’ Ἕλληνος, εἴτε δι’ ἄλλου πράκτορος, ἐγνωρίζετε ὅτι ἡ γνώμη τῶν Δυνάμεων ἦτο ὅτι ἐφέρετε τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν ἄβυσσον. Τότε δὲν ἠσθάνεσθε τὴν ἀνάγκην νὰ παραιτηθῆτε, ἀλλ’ ἠσθάνεσθε τὴν ἀνάγκην ταύτην μετὰ μῆνας ὁλοκλήρους. Σᾶς ἔμελλε περὶ τοῦ προσώπου, τὸ ὁποῖον σᾶς ἔφερε τὴν εἴδησιν, ὅτι ἡ πολιτεία σας ἔφερε τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν ἄβυσσον; Ποῖος σᾶς ἔφερε τὸν εἴδησιν αὐτὴν ἦτο ἀδιάφορον. Ἐγνωρίζετε ἔκτοτε ποία ἦτο ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος ἕνεκα τῆς πολιτείας σας. Τότε δὲν παρῃτήθητε, ἀλλ’ ἐσκέφθητε νὰ παραιτηθῆτε, ὅταν ἐφέρατε τὴν Χώραν εἰς τὴν ἄβυσσον, διὰ νὰ ἀνακουφίσητε τὸ Στέμμα.

§407Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας ἔχει ἐλευθέραν τὴν γνώμην. Ἀτυχῶς δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν — διότι εἶναι ἡ ὥρα καθ’ ἣν κατηγοροῦμαι ἐπὶ ἐσχάτῃ προδοσίᾳ — διὰ νὰ ἐξετάσωμεν ὁποία ἦτο ἡ πολιτεία μου καὶ ὁποία ἡ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Αἰτωλοακαρνανίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τῶν πραγμάτων ἡ ἀληθής. Ἀφήσατε νὰ τελειώσω τὸν λόγον. Ἔχω μίαν ἀποστολήν, νὰ διαφωτίσω τὴν Κοινὴν Γνώμην περὶ τοῦ ποία ὑπῆρξεν ἡ πολιτεία ἡμῶν. Πιθανὸν νὰ ὑπῆρξε σφαλερά, ἀλλὰ βεβαίως δὲν ὑπῆρξε προδοτική. Ὑπῆρξεν ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐπεβάλλετο ἐκ τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Ἑλλάδος. Ἤθελον νὰ γνωρίζω, ἂν ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἐπέμενον περὶ τὴν σημαίαν τῆς ἀνεξαρτησίας...

§408Μ. ΚΑΤΑΠΟΤΗΣ. Τὸ ἴδιον εἶπεν ὁ Γούναρης εἰς τὰς Πάτρας.

§409Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι ὅτι τοὺς ἀπήντησα ὅτι ὑπάρχει ἄλλη γλῶσσα, ἡ ὁποία μᾶς συγκινεῖ, ἡ ὁποία δύναται νὰ εἰσέλθῃ ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν. «Μὴ ἀπειλεῖτε, εἶπον, ὅτι θὰ ἐξοντώσητε τὸ Κράτος, διότι διὰ τῶν ἀπειλῶν δὲν θὰ μᾶς πείσητε». Καὶ ἠναγκάσθη ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγγλίας νὰ ζητήσῃ συγγνώμην. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐπεξηγεῖτο ἐκ μέρους τῆς Ἀντὰντ ἡ ἔξοδος ἐκ τῆς οὐδετερότητος. Δυστυχῶς ἡ δίνη τοῦ πολέμου ἤγαγεν εἰς ὅλως διάφορα συμπεράσματα, ὅταν δὲ θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα, μετὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς εἰρήνης, τότε θὰ ἴδητε πῶς θέλει χαρακτηρισθῆ παρ’ ἐκείνων τῶν ἰδίων ἡ πολιτεία, τὴν ὁποίαν ἐτήρησαν ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ εἴπω καὶ διὰ τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ καυχηθῶ ἀπέναντι οἱουδήποτε, εἴτε μεγάλου, εἴτε μικροῦ, εἶναι ὅτι ἐτήρησα πάντοτε τὴν γλῶσσαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐπέβαλλεν ἡ συναίσθησις τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ Κράτους.

§410Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐκτὸς τῶν Βουλγάρων.

§411Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μὴ τὸ λέγετε αὐτό, διότι θὰ ἔλθω καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Ροῦπελ.

§412Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅταν μᾶς καυχᾶσθε διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν, δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν ἐτηρήσατε τὴν ἀνεξαρτησίαν αὐτὴν ἀπέναντι τῶν Βουλγάρων.

§413Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἀνεξαρτησία δὲν ἔχει τίποτε τὸ κοινὸν μὲ τὸ Ροῦπελ. Μὴ προτρέχετε. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον κάμνετε δὲν εἶναι ἄξιον ὑμῶν. Πραγματευόμεθα περὶ τῶν δύο διαλύσεων τῆς Βουλῆς. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα μας. Ἔλεγον λοιπόν, ὅτι σεῖς εἴχετε τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ ἔξοδος ἐκ τῆς οὐδετερότητος θὰ μᾶς ἔδιδεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὠφέλη, τὰ ὁποῖα ἐπηγγέλλετο ὁ Ἀρχηγός σας ἐντεῦθεν. Ἡμεῖς εἴχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐξηρχόμεθα ἐκ τῆς οὐδετερότητος, ἠθέλαμεν ἐξαντληθῆ καὶ ἴσως σήμερον θὰ εὑρισκόμεθα ὅλοι μας ἐκεῖ, ὅπου εὑρίσκεται ὁ Διάδοχος τῆς Σερβίας, ὁ Βασιλεὺς τῆς Ρουμανίας, ὁ Βασιλεὺς τοῦ Μαυροβουνίου.

§414Σ. ΣΙΜΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Καὶ ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκεται ὁ Βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος.

§415Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναμφισβητήτως. Ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ ἀφήσατε νὰ ὁμιλήσωμεν ἄλλοτε. Δὲν συμφέρει ἡ συζήτησις αὕτη σήμερον, διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι σήμερον ἔχομεν ἀναλάβει ὑποχρεώσεις. Δὲν ἔχομεν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου σήμερον ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, διότι ἔχομεν τὴν ἐμπόλεμον κατάστασιν, διότι εἴμεθα σύμμαχοι ἐκείνων, κατὰ τῶν ὁποίων ἠρνόμεθα νὰ παραπονεθῶμεν. Ἐὰν δὲ μία τοιαύτη συζήτησις ἔξω τῆς Βουλῆς ἤθελεν ἀγάγει ἐκεῖνον ὅστις θὰ τὴν συνεζήτει ἐνώπιον τοῦ Στρατοδικείου, ἐννοεῖτε ὅτι πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ δώσωμεν τὸ παράδειγμα καὶ νὰ μὴ θέλωμεν νὰ παρεφερώμεθα. Ἡ ἀλήθεια εἶναι αὕτη, ὅτι δὲν ἔχω σήμερον τὸ σθένος νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν σκέψεών μου σχετικῶς μὲ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα.

§416ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψωμεν 10 λεπτά.

§417ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 10 λεπτά. (Ὥρᾳ 12. 45′ π.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 1 π.μ.).

§418ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Δ. Ράλλης παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§419Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριοι, εὑρισκόμεθα εἰς τὸ στάδιον τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Διὰ τῶν συγγραφέων καὶ διὰ τῶν συνταγματολόγων, τοὺς ὁποίους ἐπεκαλέσθην, σᾶς ἀπέδειξα ποία ὑπῆρξεν ἡ πολιτεία τῆς Βασιλίσσης τῆς Ἀγγλίας δι’ ὁμοίας περιστάσεις. Κατὰ τὸν Φεβρουάριον ἐπρόκειτο ν’ ἀποφύγωμεν μίαν πανωλεθρίαν, τὴν ὁποίαν ἀναμφισβητήτως ἠθέλομεν ὑποστῆ μετέχοντες εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις τῶν Δαρδανελλίων. Καὶ τόσον εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ συμμετοχή μας οὔτε κατ’ ἐλάχιστον ἤθελε μεταβάλει τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους διεξήγετο ἡ ἐπιχείρησις ἐκείνη, ὥστε τὴν ἐπιοῦσαν τῆς καταστροφῆς ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία ἀνεκοίνωσεν ἐπισήμως, ἐδημοσίευσεν ἐπίσημον ἀνακοίνωσιν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ, ἀφοῦ ἀφηγεῖται τὰς καταστροφάς, αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον εἰς τὸν Στόλον τὸν Γαλλικὸν καὶ τὸν Ἀγγλικόν, τοὺς εἰσελθόντας εἰς τὰ Δαρδανέλλια δύο στόλους, ἔλεγεν ὅτι ἡ ἐπιχείρησις δὲν ἐξηκολούθησε, διότι ἠδυνάτουν αἱ Δυνάμεις νὰ ἐπαρκέσωσι κατὰ ξηρὰν καὶ θάλασσαν. Ἀλλ’ εἶπον ἤδη, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς κατὰ Φεβρουάριον οὔτε κατ’ ἐλάχιστον μὲ βαρύνει. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠδύνατο ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς κοινοβουλευτικῆς νὰ ἐξετασθῇ, εἶναι τὸ κατὰ πόσον ἦτο δυνατὸν νὰ συνδυασθῇ ἡ διάλυσις ἐκείνη μὲ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς τῆς 31ης Μαΐου. Ἀλλ’ ἐπ’ αὐτῆς ἔχομεν τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ δήλωσις αὐτὴ εἶναι ὅτι ἡ διάλυσις ἐκείνη δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν πρὸς τὴν διάλυσιν τῆς 31ης Μαΐου. Ἔχομεν λοιπὸν ἓν καὶ μόνον γεγονὸς νὰ ἐξετάσωμεν, τὸ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς τῆς 31ης Μαΐου· ἐπῆλθε δὲ ἡ διάλυσις ἐκείνη λόγῳ τῆς διαφωνίας τοῦ Στέμματος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἔξοδον ἐκ τῆς οὐδετερότητος. Διότι τὸ ἀτυχὲς ἐκεῖνο ἐπεισόδιον, τὸ ἐπισυμβὰν ἐν ἀπουσίᾳ ἡμῶν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, μεταξὺ τοῦ βουλευτοῦ Λαρίσσης καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ἐπεισόδιον, λέγω, ἐκεῖνο ἐχρησίμευσεν ἵνα δώσῃ ἀφορμὴν εἰς ἐξηγήσεις ἐπὶ τῆς ἐν γένει πολιτικῆς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Καὶ μὲ ἐλέγχει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὑπέθεσεν ὅτι ἐγὼ εἶχον ἰσχυρισθῆ ὅτι τὴν ἀνοχὴν αὐτοῦ καὶ τοῦ Κόμματός του ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως τὴν εἶχον ἐξηγήσει ὡς ἔκφρασιν ἐμπιστοσύνης, ἐνῷ δὲν ἐπρόκειτο περὶ τούτου, ἀλλὰ διότι αἱ περιστάσεις ἦσαν τοιαῦται καὶ ἑπομένως ἡ ἀναγνώρισις, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐκ μέρους τῆς πλειονοψηφίας κατ’ ἀνοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀπέδωκεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀπαιτουμένην δύναμιν. Ἀλλ’ ἐπῆλθε πάλιν τὸ ἐπεισόδιον. Ἐτέθη πάλιν τὸ ζήτημα τῆς ἐξόδου ἐκ τῆς οὐδετερότητος καὶ αἱ δηλώσεις τοῦ τότε καὶ νῦν κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐνίσχυσαν ἡμᾶς εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς οὐδετερότητος. Ἀναγκαίως μετὰ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς γεννᾶται τὸ ζήτημα: Ὀφείλει νὰ παραιτηθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐξηνέχθη τοιαύτη ψῆφος, ψῆφος δυσπιστίας, ἢ ἔπρεπε νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν διάλυσιν; Ἡ παραίτησις τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης δὲν εἶχεν οὐδεμίαν ἔννοιαν πολιτικῆς μεταβολῆς, διότι ἐσχηματίσθη ὑπὸ τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους εἶπον, ἡ ἀντικατάστασις, λέγω, τοῦ κ. Ζαΐμη διὰ τοῦ κ. Σκουλούδη δὲν εἶχεν οὐδεμίαν ἔννοιαν μεταβολῆς εἰς τὴν πολιτικήν, καὶ αὕτη ἐδηλώθη τὴν ἐπιοῦσαν, ὅταν ἀνέλαβε τὴν προεδρείαν τῆς Κυβερνήσεως ὁ κ. Σκουλούδης. Ἡ ἀντικατάστασις ὄχι μόνον δὲν εἶχεν ἔννοιαν τῆς πολιτικῆς μεταβολῆς, ἀλλ’ εἶχε τὴν ἔννοιαν ὅτι ἐζητήθη ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ τέως Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μία ἐξακολούθησις τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, τῆς τροποποιηθείσης διὰ μόνης τῆς εἰσόδου ἐν αὐτῇ ὡς Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Σκουλούδη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔλεγε: «Δὲν ἀντελήφθητε ἀμέσως ἐξ ἀρχῆς τὴν ἐχθρότητα;» Τὴν εἴχομεν ἀντιληφθῇ ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου καὶ πρὸ τούτου, διότι ὅ,τιδήποτε καὶ ἂν προσεπαθήσαμεν νὰ κάμωμεν, ὁσασδήποτε ὑπηρεσίας καὶ ἂν προσεφέραμεν, αἱ βλέψεις τῶν δύο Μεγάλων Δυνάμεων τῆς Ἀντὰντ ἀναμφισβητήτως καθίστων ἀδύνατον τὴν ἐξακολούθησιν τῶν φιλικῶν σχέσεων. Καὶ τί συμβαίνει τότε; Κατάληψις τῆς Χίου, κατάληψις τῆς Μήλου, κατάληψις τῆς Μυτιλήνης, κατάληψις τοῦ ἑνὸς μέρους, κατάληψις τοῦ ἄλλου. Τίνα ἔννοιαν εἶχον αὐταί; Ἦσαν πιέσεις πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐξόδου ἐκ τῆς οὐδετερότητος. Τότε διέψευδον διαρκῶς ὅτι τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ διάθεσις τῶν Δυνάμεων. Σήμερον τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ὡμολογημένον· εἶναι δὲ ὡμολογημένον ἐκ τῶν τελευταίων δηλώσεων τοῦ κ. Ζωνάρ, τοῦ ἐκτάκτου ἀπεσταλμένου ἐδῶ τῆς Γαλλικῆς καὶ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ὅστις εἶπεν: «Εἴμεθα ἥσυχοι τώρα περὶ τῆς Ἑλλάδος· παρασκευάζεται εἰς στρατὸς 200,000 ἀνδρῶν. Τί ἀνησυχεῖτε; Ἐπετύχομεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προσεπαθοῦμεν νὰ ἐπιτύχωμεν». Αὕτη ἦτο ἡ ἀληθὴς κατάστασις. Ἀποβλέπουσαι αἱ Δυνάμεις εἰς τὸ νὰ ἐξαναγκάσωσι τὴν Ἑλλάδα νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῆς οὐδετερότητος, ἀναμφισβητήτως ἀπέβησαν ἀμείλικτοι ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἡ ὁποία εἶχεν ὡς πρόγραμμα αὐτῆς τὴν οὐδετερότητα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς ἱστορία καὶ κανεὶς δὲν δύναται νὰ τὴν ἀμφισβητήσῃ. Ποία ἦτο ἡ στάσις τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῶν Δυνάμεων αὐτῶν; Ἐμνήσθην εἰς τὸν λόγον μου ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, τῆς ἀτυχοῦς ὑποχωρήσεως τῶν συμμαχικῶν στρατευμάτων ἀπὸ τὸ Κριβολάκ. Δύναμαι νὰ καυχηθῶ, ὅτι ἄν τις κατώρθωσε τότε νὰ ἐπιτύχῃ τὴν μὴ ἐξακολούθησιν τῆς καταδιώξεως τοῦ Γαλλικοῦ στρατοῦ, αὐτὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς. Διότι εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν προσεπαθοῦμεν διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἀποφύγωμεν ἀπὸ τοῦ νὰ καταστήσωμεν ἐμπόλεμον τὴν Χώραν ἡμῶν. Ἡ οὕτως ἢ ἄλλως εἶχον κατέλθει εἰς τὴν Θεσσαλονίκην οἱ Σύμμαχοι, ὄχι πρὸς βοήθειαν ἡμῶν — ἡ ἐπίσημος δήλωσις εἶναι ἐδῶ — ἀλλὰ πρὸς βοήθειαν τῆς Σερβίας. Ὄχι πρὸς βοήθειαν ἡμῶν, διότι ἡμεῖς δὲν εἴχομεν ἀνάγκην τῆς βοηθείας αὐτῶν διὰ νὰ προστατεύσωμεν τὴν Χώραν μας· ἤμεθα ἐπαρκεῖς ὅπως προστατεύσωμεν αὐτήν. Ἰδοὺ ἡ ἐπιστολὴ τοῦ πρεσβευτοῦ τῆς Γαλλίας, τὴν ὁποίαν ὁ τότε Πρωθυπουργὸς κ. Βενιζέλος ἀνέγνωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος (ἀναγινώσκει τὴν ἐπιστολήν). Αὐτὸς ἦτο ὁ σκοπὸς τῆς καθόδου.

§420ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τὸν ἠρνήθη κανείς.

§421Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν τούτοις, αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι κατῆλθον ὑπὸ τοιούτους ὅρους, μετὰ ταῦτα ἐπισήμως καὶ ἀπὸ τῶν ἐπισήμων βημάτων τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων καὶ τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς ἐδήλωσαν ὅτι εἶχον προσκληθῆ παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅταν τις διακόπτων εἶπεν ὅτι εἶχον προσκληθῆ παρὰ τοῦ κ. Βενιζέλου, ἐκεῖνοι ἀπήντων ὅτι προσεκλήθησαν παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἶχον προσκληθῆ παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἀληθὲς εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὡμολόγησεν ὁ πρεσθευτὴς τῆς Γαλλίας διὰ τῆς ἐπιστολῆς του. Καὶ ποία ἦτο ἡ γλῶσσα, τὴν ὁποίαν μετῆλθον ἐγὼ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἐπὶ τῇ ἀναγγελίᾳ τῆς τοιαύτης καθόδου; Ἀκούσατε (ἀναγινώσκει): Καὶ ἀληθῶς ἐθρήνησα τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἐγίνετο ἐμπόλεμος ἡ Χώρα ἡμῶν, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἀγάγῃ εἰς τὰς συμφοράς, εἰς τὰς ὁποίας ἤγαγεν. Ἀλλ’ ἀκριβῶς οἱ τρόποι αὐτοί, τοὺς ὁποίους μετῆλθον ἀπέναντι ἡμῶν αἱ δύο Μεγάλαι Δυνάμεις, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ μᾶς ἐνισχύσωσιν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς οὐδετερότητος καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς οὐδετερότητος. Καὶ διὰ νὰ ἐκτιμήσωμεν τὴν πολιτικὴν αὐτήν, πρέπει νὰ ἀναμνησθῶμεν τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς διεξήγετο ὁ ἀγών. Ἤδη εὕρηνται ἐν Μακεδονίᾳ 500,000 συμμαχικοῦ στρατοῦ. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εὑρίσκοντο ἐν Μακεδονίᾳ 50,000 Σερβικοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος εἶχεν ὑποστῆ μίαν ἧτταν καὶ εἶχεν ἀναγκασθῆ εἰς μίαν ὑποχώρησιν, ἡ ἔξοδος δὲ ἡμῶν ἐκ τῆς οὐδετερότητος θὰ συνεπήγετο τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν τὰ ἄλλα μικρὰ Κράτη. Δὲν πρέπει, κύριοι, νὰ λησμονῶμεν ὅτι εἰς τὸν μέγαν ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος διεξάγεται σήμερον μεταξὺ τῶν δύο ἰσχυρῶν Εὐρωπαϊκῶν ὁμάδων, οἱ μικροὶ λαοὶ καὶ τὰ μικρὰ Ἔθνη εἶναι τὰ πιόνια τοῦ ζατρικίου, τὰ ὁποῖα οἱ παῖκται χρησιμοποιοῦσι μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ κατορθώσουν νὰ σώσουν τὸν Βασιλέα, τὴν Βασίλισσαν καὶ τοὺς Ὑπουργούς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς εἰκών, καὶ ὅστις ἀρνεῖται τὴν εἰκόνα αὐτήν, ἀρνεῖται τὴν προφανῆ ἀλήθειαν. Ἔκτοτε ἀληθῶς συνεκεντρώθησαν οἱ Σύμμαχοι ἐν Μακεδονίᾳ, ἀλλὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην θὰ εἴχομεν τὰς συνεπείας μιᾶς παραφορᾶς. Δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ὑποστῶμεν τὴν τύχην, τὴν ὁποίαν ὑπέστη ἡ Σερβία, τὸ Μαυροβούνιον καὶ κατόπιν ἡ Ρουμανία. Σήμερον συνεκεντρώθη δύναμις 500 χιλιάδων στρατοῦ· ἀλλὰ μήπως αὐτὴ ἡ δύναμις ἠδυνήθη νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐπίθεσιν; Μήπως ἐξησφάλισε τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν ἐκ τῆς ἐπιδρομῆς τῶν Βουλγάρων;

§422Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἀφοῦ τὴν παρεδώσατε σεῖς;

§423Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Τὸ Ροῦπελ δὲν τὸ παρεδώσατε σεῖς;

§424Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν καταγίνησθε εἰς στρατιωτικὰ σχέδια καὶ εἰς στρατηγικά, ἀναμφισβητήτως θὰ περιπέσητε εἰς πλάνην. Ἡ εἰσβολὴ εἰς τὸ Ροῦπελ ἐγένετο μετὰ τὴν κατάληψιν τῆς Καβάλλας καὶ τῆς Δράμας. Ἐὰν ἐπῆλθεν ἡ κατάληψις τῆς Καβάλλας καὶ τῆς Δράμας καὶ ὅλων τῶν μερῶν ἐκείνων, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν μετῆλθον οἱ ξένοι. Μετὰ τὴν ἀνατίναξιν τῆς γεφύρας τοῦ Δεμὶρ Ἰσσάρ, ἀπεκόπη ἡ συγκοινωνία τοῦ Κέντρου πρὸς τὸ τμῆμα τοῦ στρατοῦ ἐκεῖ καὶ ἡμεῖς ἐσκεπτόμεθα πῶς νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἐπαναφέρωμεν τὴν συγκοινωνίαν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς κ. Διαμαντίδης δύναται περὶ τούτου νὰ σᾶς δώσῃ πληροφορίας. Διότι, ἐνῷ ἡμεῖς καταγγελλόμεθα ὅτι κατεγινόμεθα εἰς σκότια μέτρα μετὰ τοῦ Ἐπιτελείου, τοῦ ὁποίου τὰ πρόσωπα ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν γνωρίζω οὔτε κατ’ ὄψιν, ὁ κ. Διαμαντίδης μᾶς ἀνεκοίνωσεν ὅτι ἐπεβάλλετο νὰ κατασκευασθῇ ἡ γέφυρα τοῦ Δεμὶρ Ἰσσὰρ πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς συγκοινωνίας. Ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας τότε προσεπάθησα νὰ φανῶ χρήσιμος διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου, ἡ ὁποία ἦτο ἐπείγουσα καὶ ἔδωσα σχετικὴν ἐντολὴν εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων. Τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων ἐμελέτησε τὸ ζήτημα καὶ ἐξέφερε τὴν γνώμην, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐγκαταλειφθῇ ἡ ἰδέα. Ἀλλὰ πῶς θὰ ἐπεσιτίζετο ὁ στρατός, ἀφοῦ ἀπεκόπη ἀπὸ τὴν ξηρὰν καὶ ἀπεκόπη καὶ ἀπὸ τὴν θάλασσαν κατὰ τὸ μέρος ἐκεῖνο; Κύριοι, εἶναι εὔκολον νὰ κατηγορῇ τις. Ἡ κατάκρισις εἶναι εὔκολος, ἀλλὰ ἡ πρωτοβουλία εἶναι δύσκολος. Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπῆρξέ ποτε Κυβέρνησις εὑρεθεῖσα ὑπὸ τὰς περιστάσεις τὰς δυσχερεῖς, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρέθη ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν. Μὴ λησμονῆτε τὰ γενόμενα καὶ τὰς δυσχερείας εἰς ἃς εὑρέθημεν, ὄχι διότι ἐκηρύχθημεν πρὸς τὴν Ἀντὰντ ἐχθροί, ἀλλὰ διότι δὲν ἱκανοποιοῦμεν τὰς ἀξιώσεις αὐτῆς, τὰς ἐπιβαλλομένας ἐκ τῶν ἀναγκῶν τοῦ πολέμου, ὁ ὁποῖος ἐν τῇ δίνῃ αὐτοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπιφέρῃ ἀποτελέσματα ἀντίθετα πρὸς τὴν πραγματικὴν ἀλήθειαν. Αὐτὰ εἶναι παρεμπίπτοντα ζητήματα, προκληθέντα λόγῳ τῆς παρατηρήσεως τῶν κ.κ. συναδέλφων. Τὸ κύριον θέμα εἶναι τὸ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία διὰ τῆς ψήφου της ἐζήτησε τὴν ἔξοδον ἐκ τῆς οὐδετερότητος, ἦτο ἐπιβεβλημένη χάριν τῆς σωτηρίας τοῦ Ἔθνους. Τότε ἐγένετο μεγάλη συζήτησις περὶ τῶν συνεπειῶν τῆς ἐξόδου ἐκ τῆς οὐδετερότητος. Καὶ εἶπε τότε ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων: «Δὲν συλλογίζεσθε ὅτι ἐξαντλεῖτε τὸ Κράτος διὰ τῆς οὐδετερότητος; Δὲν συλλογίζεσθε ὅτι, ἀφοῦ θὰ ἔλθωμεν μίαν ἡμέραν εἰς πόλεμον πρὸς τὴν Βουλγαρίαν, εἶναι καλλίτερον σήμερον νὰ ἐξοφλήσωμεν μὲ αὐτήν;» Αὐταὶ ἦσαν αἱ σκέψεις τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ καυτηριάσαντος τὴν πολιτικὴν ἡμῶν. Ἡ ἀπάντησις ἡμῶν εἶναι ὅτι ἀναμφισβητήτως δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ τὴν πολιτικὴν τῆς Βουλγαρίας νὰ τὴν θεωρῶμεν δολίαν, ὕποπτον, ἐχθρικήν, ἀλλ’ ἐπροτιμήσαμεν νὰ ἔχωμεν πόλεμον πρὸς τὴν Βουλγαρίαν, παρὰ νὰ ἀναμιχθῶμεν εἰς τὸν παγκόσμιον πόλεμον.

§425Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ πόλεμος ἐναντίον τῆς Βουλγαρίας ἄνευ συμμάχων καὶ ἄνευ ἀρωγῆς;

§426Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλγαρία θὰ ἦτο ἀπομεμονωμένη ἀπὸ τῶν δύο ἀντιθέτων ἐμπολέμων ὁμάδων, θὰ ἦτο περιπλέον καὶ μικροτέρα ἡμῶν, διότι ἐκείνη ἤθελεν ὑποστῆ τὰς συνεπείας ἑνὸς μακροῦ πολέμου, ἐνῷ ἡμεῖς θὰ ἤμεθα ἀκμαῖοι.

§427Λ. ΝΑΚΟΣ. Σεῖς παρεδώσατε τὸ Ροῦπελ καὶ θέλετε τώρα νὰ συζητῆτε...

§428Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι δὲν εἴμεθα ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι προσεφέραμεν τὴν Καβάλλαν καὶ τὴν Δράμαν καὶ τὸ Ροῦπελ.

§429Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἡ πολιτικὴ τοῦ Κωνσταντίνου τοῦ προδότου, τὴν ὁποίαν σεῖς ἠκολουθήσατε. (Θόρυβος).

§430Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἀμετροέπεια αὕτη ἀποδεικνύει μόνον τὴν ἔλλειψιν ἐπιχειρημάτων. Ἐὰν ἔχητε ἐπιχειρήματα, νὰ τὰ ἀντιτάξητε ἐλευθέρως.

§431Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Νομίζω ὅτι ὑπεστηρίξατε ὅτι διετηρεῖτε τὴν ἐπιστράτευσιν, διότι πάντοτε ὑποπτεύεσθε τοὺς Βουλγάρους. Ἠδύνατά τις λοιπὸν νὰ σᾶς ἐρωτήσῃ: «Διατί τότε δὲν ἀντετάσσετε τὴν δύναμιν ταύτην, τὴν ὁποίαν διετηρήσατε, ὅταν κατήρχοντο οἱ Βούλγαροι εἰς τὸ Ροῦπελ;

§432Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν, ὅτι δὲν εἴχομεν καμμίαν διάθεσιν νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς οὐδετερότητος.

§433Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Τότε διατί διετηρεῖτε τὴν ἐπιστράτευσιν;

§434Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὅταν φθάσωμεν εἰς τὸ θέμα τὸ σχετικόν, τότε θὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτοῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω εἶναι, ἀπασχολῶν ἤδη τὴν Βουλήν, νὰ παραστήσω τὴν ἀληθῆ εἰκόνα, ὅπως τὴν ἀντελαμβάνετο ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο ἐν τῇ Ἀρχῇ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Θεωρῶ, εἶπεν, τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς ἐντελῶς δεδικαιολογημένην, σύμφωνον δὲ πρὸς τὴν γνώμην ὅλων τῶν συνταγματολόγων, διότι ἀκριβῶς ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς περιπτώσεως ἐξ ἐκείνων, τὰς ὁποίας προβλέπει ὁ Thonty, καὶ θέλω νὰ λάβω μόνον τὴν πολιτείαν τὴν Ἀγγλικήν, ἡ ὁποία εἶναι ἐκείνη ἥτις ἀποδίδει — διότι εἶναι τοιοῦτος ὁ ὀργανισμὸς τῶν Βουλῶν — τὴν διεύθυνσιν τῆς Βρεττανικῆς Αὐτοκρατορίας εἰς μόνην τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων. Καὶ σᾶς ἀνέγνωσα τὸ σχετικὸν μέρος τί λέγει ὁ Thendy ἐν ᾗ περιπτώσει πρόκειται περὶ διαφωνίας μεταξὺ Στέμματος καὶ Βουλῆς ἐπὶ ζητήματος δυναμένου νὰ ἔχῃ σπουδαῖα ἀποτελέσματα ἐπὶ τῆς τύχης τῆς Χώρας. Σᾶς εἶπον ὅτι δύνασθε νὰ διακηρύσσητε ὡς πεπλανημένην τὴν γνώμην καὶ τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν μετήλθομεν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ καταλογίσητε — διότι καὶ πάλιν βλέπω τὴν τηλεβολοστοιχίαν ἐνώπιόν μου καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι εἶμαι κατηγορούμενος καὶ ἔρχομαι νὰ ἀπολογηθῶ πρὸς ὑμᾶς — δὲν δύνασθε, λέγω, νὰ καταλογίσητε ἢ νὰ χαρακτηρίσητε πολιτικὴν μὲ ἀναπεπταμένην σημαίαν, πολιτικὴν ἐξαγγελθεῖσαν ἐπανειλημμένως ἐντεῦθεν, ὡς μέσον διὰ τοῦ ὁποίου ἠθελήσαμεν νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν προσωπικὴν πολιτικὴν τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Χώρας. Κύριοι, ἐτελείωσα μὲ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς καὶ μὲ τὴν συγκρότησιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀληθῶς εἰς τὰς περιστάσεις ἐκείνας ἐθεώρησα καὶ ἐγὼ ὡς συμφορὰν τὴν σύρραξιν, ἡ ὁποία ἐπῆλθε μεταξὺ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τοῦ Στέμματος, διότι εἴχομεν πάντες καθῆκον νὰ συγκεντρωθῶμεν καὶ νὰ σώσωμεν ἐκ συμφορᾶς τὴν Χώραν ἡμῶν· ἦτο δὲ πραγματικὴ συμφορά, ἀφοῦ δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς οὐδετερότητος καὶ μὴ δυνάμενοι νὰ ἐξέλθωμεν ἔπρεπε νὰ φροντίσωμεν διὰ τῶν ἰδίων ἡμῶν δυνάμεων νὰ κλίνῃ ἡ πλάστιγξ. Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἐξήρχετο τῆς οὐδετερότητος καὶ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Ὀκτωβρίου 1915, ἀσφαλῶς αὕτη θὰ διήρχετο ὅλας τὰς περιπετείας τοῦ Πανευρωπαϊκοῦ πολέμου.

§435Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ ἦτο εἰς πολὺ καλλιτέραν θέσιν. Θὰ εἶχε τὸν στόλον της ὅλον, τὰ ὑλικὰ πολέμου καὶ ἐπὶ πλέον τὴν ἔνοπλον δύναμιν ἑνὸς Σώματος στρατοῦ.

§436Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψίς σας.

§437Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Αὐτὰ εἶναι ἀναμφισβήτητα γεγονότα.

§438Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ποῖα εἶναι τὰ ἀναμφισβήτητα γεγονότα;

§439Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὅτι θὰ ἤμεθα εἰς πολὺ καλλιτέραν θέσιν.

§440Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ἐξηρχόμεθα τῆς οὐδετερότητος — καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ ὑπὲρ τῶν Συμμάχων τῆς Συνεννοήσεως νὰ ἐξέλθωμεν — θὰ διεκινδυνεύομεν τὰ πάντα.

§441Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές· τὸ ἀπέδειξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μαθηματικῶς. Εἶπεν ὅτι τὸ περισσότερον κακόν, τὸ ὁποῖον ἠμποροῦσε νὰ μᾶς συμβῇ, ἦτο νὰ μὴ προχωρήσωμεν πέραν τῶν συνόρων μας, ἀλλὰ θὰ ἀπεφεύγομεν τὴν εἰσβολὴν καὶ θὰ εἴχομεν ὅλα τὰ ὑλικὰ τοῦ πολέμου, τὰ ὁποῖα παρεδώσατε εἰς τοὺς Βουλγάρους, πλήρη τὸν στόλον μας καὶ τὴν ἀκεραιότητα τοῦ ἐδάφους μας.

§442Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς διακόψω, κύριε Ράλλη. Ἐὰν ἐμένετε εἰς τὴν Ἐξουσίαν καὶ ἐὰν δὲν σᾶς ἐπείραζε κανεὶς καὶ ἐὰν ἐξηκολουθεῖτε τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἠκολουθεῖτε, εἰς ποίαν θέσιν νὰ εὑρίσκετο ἡ Ἑλλὰς σήμερον, εἰς καλὴν ἢ εἰς κακήν; Ποῦ ὁδηγεῖτε τὸν Τόπον αὐτόν;

§443Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπήρχοντο αἱ διαφωνίαι, αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον, ἀναμφισβητήτως ἡ Ἑλλὰς θὰ ἦτο ὁ εὐτυχέστερος λαός, διότι θὰ εὑρισκόμεθα ἐντὸς τοῦ ἐδάφους μας καὶ θὰ εἴχομεν ὅλας τὰς ἀπολαυάς.

§444Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Καὶ τοὺς Βουλγάρους θὰ τοὺς ἔβγαζεν ὁ Κάϊζερ;

§445Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν θὰ εἰσήρχοντο.

§446Β. ΣΚΟΥΛΑΣ. Αὐτὸ θὰ συνέβαινε ἐὰν ἐτηρεῖτε οὐδετερότητα ἔντιμον καὶ εἰλικρινῆ· ἀλλὰ σεῖς μετεχειρίσθητε οὐδετερότητα ἄτιμον καὶ ἀσυνείδητον καὶ προδοτικήν.

§447Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἄς μὴ συζητῶμεν ἐπὶ πολιτικῶν ζητημάτων, διότι ἐγὼ δὲν δύνομαι νὰ ἀντεπεξέλθω κατ’ αὐτῶν τῶν κυρίων. Οἱ κύριοι ἔχουσιν ἀναμφισβητήτως τὸ προσὸν νὰ ὁμιλοῦν ἐλευθέρως, ὅπως ὁμιλοῦν· οἱ κύριοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς καθυβρίζουν. Ἐγὼ ἀπολογούμενος ἔχω τὸ καθῆκον νὰ παραστήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πολιτικὴν ἡμῶν, ὁποία ἦτο πράγματι. Ὁ κ. Σκουλᾶς, ὁ ὁποῖος ὁμιλεῖ, μετ’ ὀλίγον θὰ βάλῃ τὸ χέρι του εἰς τὴν κάλπην καὶ ὡς ἡ συνείδησίς του τοῦ ὑπαγορεύει, ἀναμφισβητήτως θὰ μᾶς στείλῃ εἰς τὸ Εἰδικὸν Δικαστήριον. Ἀλλ’ οὔτε ἡ ψῆφός του, οὔτε τὰ ἐπιχειρήματά του θὰ μᾶς πείσουν.

§448Β. ΣΚΟΥΛΑΣ. Ἔπεισαν ὅμως ἡμᾶς αἱ πράξεις σας.

§449Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἦτο ἡ πολιτικὴ τῶν Σωτήρων.

§450Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον θὰ ἐπιχειρήσω νὰ σᾶς ἐπηρεάσω. Ἐὰν ὁμιλῶ ἀπολογούμενος, δὲν τὸ κάμνω διότι φοβεῖμαι τὴν παραπομπήν, ἀλλὰ ὁμιλῶ διὰ νὰ πείσω τὴν Κοινὴν Γνώμην. Τώρα σεῖς ἔχετε τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ Κοινὴ Γνώμη θ’ ἀποφανθῇ ἐναντίον ἡμῶν...

§451ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κοινὴ Γνώμη ἀνάμενον ἄλλην ἀπάντησιν ἀπὸ ὑμᾶς.

§452Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν τιμήν, ἀλλ’ εἰς ὑμᾶς δὲν ἐπετρέπετο νὰ θέσητε εἰς τὸ στόμα μου ὕβρεις, τὰς ὁποίας δὲν ἐξέφερα· ἀλλ’ ἔχω καὶ κατὰ τοῦ κ. Προέδρου τὸ παράπονον, ὅτι σᾶς ἐπέτρεψε νὰ μὲ διακόψητε. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ χαρακτηρίσητε ὅσα ἀνεφέρατε ὡς μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπεδιώκετο ἡ μεταβολὴ τοῦ πολιτεύματος, ἀλλ’ οὔτε ὡς πράξεις, αἱ ὁποῖαι συνεπάγονται τὴν ποινήν. Διότι διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἀδίκημα, πρέπει νὰ ὑπάρξῃ παράβασις ρητοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ καθηγητὴς τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου (ἀναγινώσκει): «Οἱ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμοι ὁρίζουσι... κλπ.». Ἐκεῖνοι δὲ οἱ ὁποῖοι μᾶς καταγγέλλουν ἐπὶ παραβιάσει τοῦ Συντάγματος, ἐπικαλοῦνται τοὺς κανόνας τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἀγνώστους ἡμῖν, ἀλλ’ ἀγνώστους καὶ εἰς ὑμᾶς, καὶ ὄχι παραβιάσεις συνταγματικῶν διατάξεων. Αὐτὰ βεβαίως δύνανται νὰ κάμουν ἐντύπωσιν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ τοὺς κάμουν ἐντύπωσιν, εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι λέγουν «ἆρον, ἆρον, σταύρωσον αὐτόν». Εἰς αὐτοὺς ἀναντιρρήτως δύνανται νὰ κάμουν ἐντύπωσιν. Κύριοι, εἰσέρχομαι εἰς ἄλλο κεφάλαιον, εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς ἐκδόσεως τῶν καταγγελλομένων Νομοθετικῶν Διαταγμάτων. Ὀφείλω νὰ βεβαιώσω ὑμᾶς ὅτι ὅταν εἶδον κατὰ πρῶτον ἐκδιδόμενα Νομοθετικὰ Διατάγματα, ἔμεινα ἔκπληκτος, διότι τὰ Νομοθετικὰ Διατάγματα κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι ἢ παραβιάσεις τοῦ Συντάγματος. Καὶ διὰ τοῦτο, ἐν τῇ Ἀρχῇ εὑρισκόμενος, ἀπέσχον τῆς ἐκδόσεως οἱουδήποτε Νομοθετικοῦ Διατάγματος, ἐκτὸς ἑνός, διὰ τοῦ ὁποίου κατωρθώθη ἡ ἐξακολούθησις καὶ ἡ διεκπεραίωσις τοῦ ἔργου τοῦ Σιδηροδρόμου τῆς ἑνώσεως πρὸς τὴν Θεσσαλονίκην. Ἀλλὰ τὰ Διατάγματα αὐτὰ τὰ ἔβλεπα ἐπὶ μακρὸν χρόνον. Λυποῦμαι ὅτι ὁ νῦν καὶ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἀπουσιάζει ἀπὸ τὴν Βουλήν, διότι ἤθελον τὸν παρακαλέσει νὰ βεβαιώσῃ ἓν γεγονός, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει εἰς αὐτὸν προσωπικῶς. Δεκάκις μοὶ ἐκομίσθη ἓν Διάταγμα Νομοθετικὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ δεκάκις τὸ ἐπέστρεψα. Ὁ ὑπασπιστὴς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἤρχετο κάθε ἡμέραν σχεδὸν μὲ τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο καὶ τῷ ἔλεγον «δὲν τὸ ὑπογράφω» καὶ δὲν τὸ ὑπέγραψα, ὅταν δὲ παρῆλθεν ἡ πίεσις ἐκείνη, ἡ ὁποία ὑπηγόρευσε τὴν σύνταξιν τοῦ Διατάγματος ἐκείνου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὁ Ναύαρχος Κουντουριώτης μὲ ηὐχαρίστησε διότι δὲν τὸ ὑπέγραψα. Ἀλλ’ ὑπέγραψα τὰ τέσσαρα ἢ πέντε Νομοθετικὰ Διατάγματα, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ ἓν εἶχεν ἀνακληθῆ. Ὑπέγραψα λοιπὸν τὰ Διατάγματα ταῦτα καὶ τὰ ὑπέγραψα στενοχωρημένος καὶ ἐναντίον τῆς γνώμης μου, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ δημοσίευσις τοιούτων Νομοθετικῶν Διαταγμάτων, διότι οὕτω πως κατηργοῦμεν τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα. Εἰς τί θὰ χρησιμεύσῃ τὸ Σύνταγμά μας, ὅταν εὑρισκόμεθα ἀπέναντι τετελεσμένων γεγονότων; Εἶναι δυνατὸν ἐν τῇ πράξει νὰ στηρίξητε μίαν κατηγορίαν διὰ τὴν δημοσίευσιν τοιούτων Διαταγμάτων, ὅπως διετυπώθη ἡ κατηγορία ἐπὶ παραβάσει τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, διότι εἶναι κατηγορηματικὴ ἡ παραβίασις τοῦ Συντάγματος, ὅταν δὲν ἐπέλθῃ ἡ κύρωσις, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν συγγνώμην. Τί μὲ ἔπεισε νὰ ὑπογράψω τὰ Διατάγματα ἐκεῖνα; Τὰ Διατάγματα ἐκεῖνα ἔχουν μίαν ἱστορίαν καὶ ἡ ἱστορία αὐτῶν ἀναγράφεται εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς τῆς 31ης Μαΐου. Τὰ Διατάγματα αὐτὰ εἶχον ὑποβληθῆ κατὰ τὰς ἀρχὰς Ὀκτωβρίου 1915 ὡς νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν καὶ ἐψηφίσθησαν κατ’ ἀρχήν. Δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ζητήσητε τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς αὐτῆς τῆς Αʹ Συνόδου, ἀπὸ 3 Αὐγούστου μέχρι 21 Ὀκτωβρίου, καὶ θὰ εὕρητε ἐν σελίδι 140 τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Γίνονται ἀκολούθως δεκτὰ κατ’ ἀρχὴν τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια... 4ον) «περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ νόμου «περὶ ἡμερησίου μισθοῦ ὁπλιτῶν». Εἶναι ἓν ἐκ τῶν κατηγορουμένων θεμάτων. (Ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων): «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως ἄρθρων τοῦ νόμου ΔΡΞΑʹ «περὶ προσθέτου μισθοῦ». Εἶναι καὶ τοῦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπήνεγκε τὴν δαπάνην τῶν 5 ἑκατομμυρίων.

§453ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐψηφίσθη αὐτό;

§454Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐψηφίσθη κατ’ ἀρχήν. Καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν κατ’ ἀρχήν, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐπισπεύδει τὴν ἄμεσον ἐπιψήφισιν αὐτοῦ ἦτο ὁ ἀντιστράτηγος κ. Δαγκλῆς. Ἐν σελίδι 143 τῶν αὐτῶν πρακτικῶν θέλετε εὕρει τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, λαμβάνων εἶτα τὸν λόγον ὁ κ. Π. Δαγκλῆς, ζητεῖ κατ’ ἐντολὴν τῆς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ἐπιτροπῆς, ὅπως ὁρισθῇ ἡμέρα συζητήσεως τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων ἡ προσεχὴς Τετάρτη». Ἦτο ἡ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπῆλθε τὸ ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον ἤγαγεν εἰς αὐτὰς τὰς περιπλοκάς.

§455Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Τὴν αὐτὴν βάσιν ἔχουν τὰ νομοσχέδια αὐτὰ μὲ τὰ Νομοθετικὰ Διατάγματα;

§456Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν αὐτήν. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία. Μοὶ φαίνεται παράδοξον πῶς σεῖς, ὁ ὁποῖος ἦσθε βουλευτὴς τότε, δὲν τὸ ἀντελήφθητε. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ πρῶτον ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς ἐκεῖνο τὸ ἐπεισόδιον. Καὶ κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν κατ’ ἄρθρον ὡμίλησεν ὁ κ. Ξηρός, ὁ ὁποῖος συνηγόρησε θερμῶς ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ὡμίλησεν ἐπίσης ἐπ’ αὐτοῦ ὁ Γραμματεὺς τῆς Ἐπιτροπῆς κ. Τερζάκης, συνηγορήσας καὶ αὐτὸς ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ὡμίλησε δὲ καὶ ὁ κ. Δαγκλῆς.

§457Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Δὲν ἔχουν τὴν αὐτὴν βάσιν τὰ νομοσχέδια, κύριε βουλευτά, ὡς διαβεβαιώνετε τὴν Βουλήν.

§458Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Οὐδὲ εἰς τὸν Ἀρχιστράτηγον ἐδίδετο ἐπιμίσθιον, οὐδὲ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν.

§459Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν αὐτὴν βάσιν ἔχουν.

§460Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Ἀπολύτως ὄχι.

§461Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχετε παρὰ νὰ λάβετε τὰ πρακτικά. Ἔχουν δὲ τὴν αὐτὴν βάσιν — καὶ κατὰ τοῦτο κατακρίνεται τὸ νομοσχέδιον — ὅτι ἐναντίον τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐτροποποιεῖτο δι’ αὐτοῦ, ἡ καταβολὴ τοῦ προσθέτου μισθοῦ ἐγίνετο ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ ὄχι ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐμπολέμου καταστάσεως καὶ ἐκεῖ ἐπῆλθεν ἡ κυρία διαφωνία, ὡς ἐπίσης ὡς πρὸς τὸ μέτρον τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν. Ἀλλ’ ἐψηφίσθη κατ’ ἀρχὴν καὶ συνηγόρησαν ὑπὲρ αὐτοῦ οἱ εἰρημένοι βουλευταί. Δυστυχῶς ἐπῆλθε τὸ ἐπεισόδιον.

§462Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ἀκριβῶς τὸ ἐπεισόδιον αὐτὸ ἐπέφερε τὴν ἀπόρριψιν τῶν νομοσχεδίων. Καὶ αὐτὰ τὰ ἴδια νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀπερρίφθησαν κατόπιν ζωηροτάτων συζητήσεων ἐν τῇ Βουλῇ, εἶχε τὸ θάρρος ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη νὰ ἐφαρμόσῃ διὰ Διαταγμάτων. Τὸ ζήτημα εἶναι τοῦτο: Ἐγένοντο δεκτὰ ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν τότε;

§463Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τίποτε δὲν σᾶς ἐμποδίζει νὰ ἰσχυρίζησθε αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἰσχυρίζεσθε καὶ νὰ λέγητε εἰς τὴν ἔκθεσίν σας ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγετε. Ἐγὼ ἀναφέρω τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν. Τὰ γεγονότα δὲ εἶναι αὐτά. Βεβαίως ὑπῆρξε καὶ ἀντίδρασις, διότι ἡ ἀντίδρασις ἤγαγεν εἰς τὸ ἐπεισόδιον ἐκεῖνο.

§464Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ζωηρῶς κατεπολεμήθησαν τότε.

§465Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· διότι δύο μόνον βουλευταὶ ὡμίλησαν ἐναντίον τῶν νομοσχεδίων, ὁ κ. Βλάχος καὶ ὁ κ. Γόντικας.

§466Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ κ. Γόντικας ὡμίλησε κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἔδειξε δὲ ὁλόκληρος ἡ πτέρυξ τῆς πλειονοψηφίας τότε, ὅτι ἐπεδοκίμαζε τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Γέντικα. Ὁ δὲ κ. Βλάχος τὰ ἐχαρακτήρισεν ὡς ἀσύστολα. Καὶ σεῖς τὰ ἀσύστολα αὐτὰ νομοσχέδια τὰ ἐφηρμόσατε διὰ Διαταγμάτων.

§467Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὡμίλησαν ὑπὲρ αὐτῶν ὁ κ. Ξηρός, ὁ κ. Τερζάκης καὶ εὐνοϊκῶς ὡς πρὸς τὸν χρόνον τῆς ἐνάρξεως τοῦ ποσοῦ τοῦ μισθοῦ ὁ κ. Δαγκλῆς, ὁ ὁποῖος, ὡς πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐζήτει ταχεῖαν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, εὕρισκε δὲ μόνον ὅτι ἔπρεπε νὰ περιορισθῶσιν οἱ μισθοὶ κατά τι μέτρον, ὅπως περιωρίσθησαν κατόπιν διὰ τοῦ Διατάγματος. Αὐτὰ ἐγένοντο εἰς τὴν Βουλὴν τῆς 31ης Μαΐου. Τὰ ἴδια νομοσχέδια, ἐκδοθέντα διὰ Νομοθετικῶν Διαταγμάτων ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν τῆς 6 Δεκεμβρίου. Κατηγορούμεθα δὲ ὅτι ἐξεδώκομεν ἓν Διάταγμα συνεδριαζούσης τῆς Βουλῆς τῆς 6ης Δεκεμβρίου· ἀλλὰ τὸ Διάταγμα αὐτὸ ἔχει ἀνακληθῆ δι’ ἑτέρου Διατάγματος, ἔχει ἀνακληθῆ διὰ τοῦ Διατάγματος τῆς 5 Φεβρουαρίου. Μένουν λοιπὸν ἐκ τῶν 5 Διαταγμάτων τέσσαρα Διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν δύο συζυγίας, δηλαδὴ ἐπὶ ἑνὸς ἀντικειμένου εἶναι τὰ δύο Διατάγματα καὶ ἐπὶ ἑτέρου ἀντικειμένου εἶναι τὰ ἄλλα δύο Διατάγματα. Τὰ δύο Διατάγματα ἀφορῶσιν εἰς τὴν Σχολὴν τῶν ἐμπέδων λόχων, νομίζω. Ἰδοὺ δὲ ποῖον εἶναι τὸ ἀντικείμενον τῶν δύο Διαταγμάτων. Εἶχεν ἐκδοθῆ εἷς νόμος, ὁ ὁποῖος ἐπέτρεπε τὴν εἰσαγωγὴν εἰς τὴν σχολὴν τῶν ἐμπέδων λόχων εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ κατὰ τὰ ἔτη 1914 καὶ 1915, ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχον ὡς προσὸν ἀπολυτήριον Γυμνασίου ἢ δίπλωμα δημοδιδασκάλων. Οὕτω πως ἦτο ὁ τότε ὑφιστάμενος καὶ ἤδη νόμος. Τὰ νομοσχέδια τὰ ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν τῆς 31ης Μαΐου καὶ εἰς τὴν Βουλὴν τῆς 6ης Δεκεμβρίου, εἶχον ἀκριβῶς τὴν ἑξῆς βάσιν. Τὸ δικαίωμα αὐτό, τὸ ὁποῖον χορηγεῖται εἰς τοὺς ὑπαξιωματικούς, τοὺς ἔχοντας τὸ ἀπολυτήριον Γυμνασίου καὶ τὸ δίπλωμα τοῦ δημοδιδασκάλου, ἐπεκτείνετο καὶ εἰς τοὺς κατὰ τοὺς πολέμους τοῦ 1912 καὶ 1913 διακριθέντας ὑπαξιωματικούς, μὴ ἔχοντας τὸ προσὸν τοῦ ἀπολυτηρίου τοῦ Γυμνασίου. Ἀλλ’ ἡ τροποποίησις τοῦ νόμου ὑπάρχει καὶ ἡ ἔκδοσις τῶν Βασιλικῶν Διαταγμάτων ὑπάρχει. Ὡς εἶπον, τὰ Βασιλικὰ αὐτὰ Νομοθετικὰ Διατάγματα, τὰ ὁποῖα εἶχον ὑποβληθῆ ὡς νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλὴν τῆς 31ης Μαΐου, ὑπεβλήθησαν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν τῆς 6ης Δεκεμβρίου πρὸς κύρωσιν, καὶ θὰ εὕρητε εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς 7ης Μαΐου 1916 ὑπ’ ἀριθ. 15 ἀντικείμενον (ἀναγινώσκει): «Πρώτη συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 5 Δεκεμβρίου 1915 Βασιλικοῦ Διατάγματος «περὶ ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας εἰδικῶν οὐλαμῶν... κλπ.», καὶ μετὰ ταῦτα ὑπ’ ἀριθ. 20 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἕτερον νομοσχέδιον καὶ θὰ εὕρητε ἐν ἀριθμῷ 28 τῆς αὐτῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἄλλο νομοσχέδιον. Βεβαίως αὐτὸ δὲν ἀποτελεῖ τὴν συγγνώμην, τὴν ὁποίαν συνεπάγεται ἡ ἐπιψήφισις ἡ ὁριστικὴ τῶν νομοσχεδίων διὰ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῶν ὡς Βασιλικὰ Διατάγματα. Πῶς ἔγινε αὐτά; Ἀκριβῶς τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ συζητηθοῦν τὰ δύο πρῶτα νομοσχέδια εἰς αʹ ἀνάγνωσιν καὶ τὰ δύο τελευταῖα εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, ἐγώ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἠναγκασμένος νὰ ἀσχοληθῶ εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τῆς ὅλης σειρᾶς τῶν οἰκονομικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν τὴν 8ην Ἰουλίου, ἐζήτησα διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, αἵτινες κατηναλίσκοντο κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. Ὑπὸ τοὺς ὅρους ὑφ’ οὓς εὑρισκόμην, ἀναγκαίως ἔπρεπε νὰ ζητήσω τὴν διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ οὕτω πως ἀνεκόπη τὸ νομοθετικὸν ἔργον καὶ ἐπανελήφθη τὴν 30 Μαΐου, ὅπου θὰ εὕρητε τὰ νομοσχέδια αὐτὰ ἀναγεγραμμένα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Εἶπον ὅτι βεβαίως δὲν ἀπαλλασσόμεθα τῆς εὐθύνης διὰ τὴν παραβίασιν τοῦ Συντάγματος, ἀλλά, κύριοι, πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι διὰ τῶν νομοσχεδίων τῶν ὑποβληθέντων εἰς τὴν Βουλὴν τὴν 31ην Μαΐου ἐδόθη μία ἐπαγγελία εἰς τὸ στράτευμα καὶ ἀναμφισβητήτως ἡ ἐπαγγελία αὐτὴ δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ συγκινήσῃ τὸν Στρατόν, εἶναι δὲ ἐπίφοβος ἡ συγκίνησις αὕτη, διότι ὁ στρατὸς εἶναι ὄργανον λεπτόν, πρέπει δὲ νὰ προσέχῃ τις εἰς πᾶσαν πρᾶξιν, ἡ ὁποία θίγει τὴν φιλοτιμίαν αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τὸ συμφέρον του, καὶ μάλιστα ὑπὸ τὰς περιστάσεις ὑφ’ ἃς εὑρισκόμεθα, μὲ τὴν ἐξαντλητικὴν οὐδετερότητα, ἡ ὁποία συνεπήγετο καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον ὅλοι οἱ ἀγορεύσαντες κατὰ τὴν αʹ κατ’ ἄρθρον ἀνάγνωσιν τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν. Ἡ ἐν οὐδετερότητι ἐπιστράτευσις εἶναι πολὺ περισσότερον ἐπίμοχθος διὰ τοὺς βαθμοφόρους, παρὰ ἐν ἐμπολέμῳ καταστάσει, διότι ἐν περιπτώσει πολέμου ὁ ἀξιωματικὸς βαδίζει μὲ τὸ Σῶμα του καὶ δὲν ἔχει τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἔχει ὅταν ὢν ἐπιστρατευμένος εὑρίσκεται πλησίον τῆς οἰκογενείας του. Ὅσον ἀφορᾶ τὰ Βασιλικὰ Διατάγματα, πρόκειται περὶ ἑνὸς μέσου νομοθετικοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄγνωστον εἰς τὸ πολίτευμά μας. Ἀπὸ τεσσαρακονταετίας πολιτευόμενος, δὲν εἶδον ποτὲ Νομοθετικὰ Διατάγματα μέχρι τοῦ 1910. Μία περίπτωσις τοιαύτη εἶναι τὰ Διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις Κουμουνδούρου εἶχεν ἐκδώσει κατὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου. Εἶχε λήξει ἡ περίοδος ἡ βουλευτικὴ καὶ ἀπεφασίσθη ἡ ἔκδοσις Διαταγμάτων, διὰ τῶν ὁποίων ἡ νομοθεσία ἡ Ἑλληνικὴ εἰσήγετο καὶ εἰς τὰς προσαρτωμένας χώρας. Ἤμην Ὑπουργὸς κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, κατὰ τὸ 1883, κατίσχυσεν ὅμως ἐν τῇ Κυβερνήσει ἡ ἀντίθετος γνώμη, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀκυρωθοῦν τὰ Διατάγματα ταῦτα χάριν τοῦ Συντάγματος. Καὶ δὲν ἠδυνήθην ἀπέναντι τῆς ἀξιώσεως αὐτῆς νὰ σώσω παρὰ μόνον τὴν ἀντιπροσωπείαν τῆς Θεσσαλίας. Εἶχον τὴν ἰδέαν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀκυρωθοῦν καὶ ὅλαι αἱ ἐκλογαὶ αἱ ἐνεργηθεῖσαι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας, εἰσαχθείσης εἰς τὰς νέας χώρας δι’ ἑνὸς Διατάγματος, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθῇ μόνον διὰ νομοθετικῆς πράξεως. Τότε ἐπεκαλέσθην τὸ ἑξῆς ἐπιχείρημα καὶ κατώρθωσα νὰ σώσω τὴν ἀντιπροσωπείαν τῆς Θεσσαλίας. Εἶπον ὅτι ἀπὸ τῆς προσαρτήσεως τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐκτήσαντο οἱ πληθυσμοὶ τῶν νέων χωρῶν ἐκ τοῦ Συντάγματος τὸ δικαίωμα τῆς ἀντιπροσωπείας, δὲν δύναται δὲ νὰ συνέλθῃ ἡ Βουλὴ ἄνευ τῆς ἀντιπροσωπείας τῶν νέων ἐπαρχιῶν. Καὶ ἦτο τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἠδυνήθην νὰ σώσω, τὸ μόνον δὲ παράδειγμα ἐκδόσεως τοιούτων Διαταγμάτων παρεμφερῶν, ὄχι παρομοίων, εἶναι αὐτὸ τὸ γεγονός. Κύριοι, ἀναμφισβητήτως δὲν ἔφερα συμπεπληρωμένην τὴν συγγνώμην μήτε τῆς Βουλῆς τῆς 31ης Μαΐου, μήτε τῆς 6ης Δεκεμβρίου. Ἐὰν ὑπῆρξεν ἀντίδρασις, ὡς ἐλέχθη παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἰς τὴν Βουλὴν τῆς 31ης Μαΐου, οὐδεμία ἀντίδρασις ὑπῆρξεν εἰς τὴν Βουλὴν τῆς 6ης Δεκεμβρίου. Αἱ περιστάσεις ἐπέβαλον τὴν ἀναβολὴν τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς ἐκείνης καὶ μᾶς ἤγαγον εἰς τὴν νόταν τῆς 8ης Ἰουλίου. Οὕτω παρέλυσεν ἡ νομοθετικὴ ἐργασία καὶ δὲν ἐκυρώθησαν τὰ Νομοθετικὰ Διατάγματα. Ἀναμφισβητήτως εἶναι ζήτημα συνειδήσεως δι’ ὑμᾶς νὰ μᾶς παραπέμψητε εἰς τὸ Εἰδικὸν Δικαστήριον διὰ τὴν ἔκδοσιν τῶν Διαταγμάτων αὐτῶν. Κύριοι, εἰσέρχομαι εἰς ἕτερον κεφάλαιον κατηγορίας, τὸ ἀφορῶν τὴν διατήρησιν τῆς ἐπιστρατεύσεως. Τὴν 28 Σεπτεμβρίου 1915, ἐπελθούσης τῆς παραιτήσεως τοῦ τότε Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐσχηματίσθη ἡ πρώτη Κυβέρνησις, εἰς ἣν ἔλαβον μέρος. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Ζαΐμης ἐδήλωσε τότε πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι εἰσερχόμεθα ἐν τῇ Κυβερνήσει μὲ ἀναπεπταμένην τὴν σημαίαν τῆς ἐνόπλου οὐδετερότητος. Τίνες ἦσαν αἱ σκέψεις, αἱ ὁποῖαι ἀπέβαλον τὴν ἔνοπλον οὐδετερότητα; Δύο πολιτικαὶ ἦσαν, ἡ ἔξοδος ἐκ τῆς οὐδετερότητος καὶ ἡ παραμονὴ εἰς αὐτήν. Ἀλλ’ ἡ ἐπιστράτευσις, γενομένη οὐχὶ παρ’ ἡμῶν, ἀλλὰ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὑμῶν, εἶχε δύο σκοπούς· ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἶχε τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ βαρύνῃ ἡ πυγμὴ τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ πνεῦμα τῆς Βουλγαρίας καὶ παρεμποδίσῃ τὴν ἐπίθεσιν αὐτῆς κατὰ τῆς Σερβίας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ ἀσφαλίσῃ τὴν ἀκεραιότητα τῆς Χώρας.

§468Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ ἐπίθεσις τῆς Βουλγαρίας εἶχεν ἀρχίσει ὅταν ἀνέλαβεν ὁ κ. Σκουλούδης.

§469Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Περὶ τοῦ κ. Ζαΐμη ὁμιλῶ, ἀλλ’ ἐγὼ θεωρῶ μίαν τὰς δύο Κυβερνήσεις. Ἐὰν παρῃτήθη ὁ κ. Ζαΐμης μετὰ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι δὲν ἤθελε νὰ μετάσχῃ Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐλάμβανε χαρακτῆρα πολιτικὸν διὰ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ οὕτω πως ὑπεκατεστάθη εἰς αὐτὸν ὁ κ. Σκουλούδης. Αὕτη εἶναι ἡ θέσις τῶν πραγμάτων. Οἱ αὐτοὶ κοινοβουλευτικοὶ παράγοντες ἔμειναν ἐν τῇ Κυβερνήσει καὶ κατὰ σύμβασιν ἐθεωρήθη Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἢ ἴσος μεταξὺ ἴσων, ὁ κ. Σκουλούδης, διὰ νὰ μὴ διαταραχθῇ αὐτὸ τὸ οἰκοδόμημα, διὰ τῆς συμπράξεως ὅλων ἐκείνων τῶν παραγόντων, μικρῶν ἢ μεγάλων, τῶν κοινοβουλευτικῶν.

§470Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πλὴν τῶν ἐγκρίτων τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ νόμου.

§471Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι, μὲ κατηγορεῖτε.

§472Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἦτο ἐνδεχόμενον συνταγματικόν.

§473Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι ἐνδεχόμενον· ἦτο βέβαιον ὅτι δὲν ἤθελε προκύψει ἀνταγωνισμὸς κομματικός.

§474Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ ἦτο σωστόν. Εἴμεθα σύμφωνοι. Διὰ νὰ μὴ ἐπέλθῃ κομματικὸς ἀνταγωνισμός, εὑρίσκετο εἷς, διὰ νὰ μὴ πιασθῆτε μεταξύ σας· ἢ Ζαΐμης, ἢ Σκουλούδης.

§475Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸς ἦτο ὁ σκοπός. Ἀφ’ ἑνὸς ἡ ἐξακολούθησις τῆς οὐδετερότητος καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ ἀποφυγὴ παντὸς πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ, ὄχι μεταξύ μας.

§476Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἤθελον μίαν λύσιν ἱστορικήν.

§477Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἶσθε ὁ ἔμπιστος.

§478Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν προσεπάθησεν ὁ κ. Ζαΐμης νὰ ἀποσοβήσῃ τὸν κίνδυνον ἐκ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς;

§479Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Ζαΐμης ἀνέγνωσε τὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐκ τῆς ὁποίας ἐπῆλθεν ἡ ψηφοφορία, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἡττήθη.

§480Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶχεν ὑπ’ ὄψει τὴν δήλωσιν;

§481Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν αὐτήν. Ἰδίᾳ ἐγὼ προσεπάθησα διὰ παντὸς τρόπου νὰ πείσω τὸν κ. Ζαΐμην νὰ παραμείνῃ. Δὲν παρέμεινε δι’ αὐτὸν τὸν λόγον. Τὸν ἠρώτησα μάλιστα ἂν ἔχῃ καμμίαν προσωπικὴν δυσαρέσκειαν. Μοῦ ἀπήντησε δὲ ὅτι δὲν εἶχε καμμίαν προσωπικὴν δυσαρέσκειαν, ἀλλ’ ὅτι, ὢν Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δὲν ἤθελε νὰ παραμείνῃ εἰς μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ προέβαινεν εἰς ἐκλογάς, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ὁπωσδήποτε νὰ ἀποδώσωσι πολιτικὸν χαρακτῆρα εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§482Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μετὰ τὸ ἐπεισόδιον;

§483Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν ἐπιοῦσαν τοῦ ἐπεισοδίου.

§484Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Κατὰ τὴν νύκτα τοῦ ἐπεισοδίου δὲν προσεπάθησεν ὁ κ. Ζαΐμης νὰ ἀποσοβήσῃ τὸν κίνδυνον;

§485Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μίαν ἡμέραν πρὸ τοῦ ἐπεισοδίου ἐκλήθη ὁ κ. Ζαΐμης.

§486Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἡ συζήτησις ἐτράπη τὸν δρόμον, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησε, διότι ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἠθέλησε νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν Βουλήν, καὶ ἐρωτῶ: «Δὲν προσεπάθησεν ὁ κ. Ζαΐμης νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν Βουλήν;

§487Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι.

§488ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ κ. Γιαννακίτσας ἦτο πρόθυμος...

§489Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν γνωρίζω. Δὲν ἔχει οὐδεμίαν σημασίαν αὐτὸ τὸ ὁποῖον μοὶ λέγετε. Αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶναι βέβαιον, εἶναι ὅτι ὁ κ. Γιαννακίτσας δὲν ἦτο κανὲν παιδί. Ἐὰν δὲ ὁ κ. Γιαννακίτσας ἤθελε νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν Βουλήν, δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ ἐρωτήσῃ ἡμᾶς.

§490Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν τὸν ἀφῆκαν νὰ τὸ κάμῃ, γνωρίζω δὲ ποῖοι εἰς τὴν αἴθουσαν τῶν συνεδριάσεων ἐκ τῶν Ὑπουργῶν τῶν πλέον κοινοβουλευτικῶν τὸν ἀπέτρεψαν νὰ δώσῃ ἱκανοποίησιν.

§491Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ κ. Γιαννακίτσας ἐκάθητο παρὰ τὸ ἀριστερὸν πλευρὸν τοῦ κ. Γούναρη, τὴν στιγμὴν δὲ καθ’ ἣν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων διετύπωσε πρὸς τὸ Προεδρεῖον, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν Πρόεδρον, τὴν παρατήρησιν, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶχε νὰ δηλώσῃ τι εἰς τὴν Βουλήν, τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἀκριβῶς, σᾶς βεβαιῶ, ἀντελήφθην τὸν κ. Γιαννακίτσαν ἕτοιμον νὰ ἀνορθωθῇ, ἀλλὰ δὲν τὸν ἀφῆκεν ὁ κ. Γούναρης. Ἦτο ἕτοιμος ὁ κ. Γιαννακίτσας νὰ ἐγερθῇ διὰ νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις εἰς τὴν Βουλήν.

§492Γ. ΠΩΠ. Μὲ αὐτὰς τὰς μαρτυρικὰς καταθέσεις δὲν θὰ τελειώσωμεν.

§493Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὅταν λοιπὸν εἰσήλθομεν ἐδῶ, εἰσήλθομεν μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης διατετυπωμένον καὶ ἑπομένως, διὰ νὰ εἰσέλθωμεν μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, ἀναμφισβητήτως προήλθομεν εἰς μίαν ἀπόφασιν ἐντὸς τῆς αἰθούσης τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§494Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐκεῖ ἐλύθη ἀτυχῶς τὸ ζήτημα τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ τύχη τῆς Χώρας, διότι ὁ κ. Ζαΐμης δυστυχῶς προέβλεπεν ὅλα τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα θὰ ἐπήρχοντο, καὶ ἤθελε νὰ ἀποφύγῃ τὴν διάλυσιν, ἐνῷ τινὲς τῶν Ὑπουργῶν, τοὺς ὁποίους δὲν θέλω νὰ ὀνομάσω, ἐπεδίωκον τὴν διάλυσιν.

§495Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ κ. Ζαΐμης δὲν ἤθελε τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, δὲν θὰ ἀνήρχετο εἰς τὸ βῆμα νὰ ἀναγνώσῃ τὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ θέσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης. Κύριοι. Σεῖς ἔχετε ἐπαρκῆ πεῖραν τῶν σχέσεων, αἵτινες ὑπάρχουσι μεταξὺ Ὑπουργῶν. Δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐκ μέρους τινὸς Ὑπουργοῦ ἡ ἀμφιβολία ὅτι εἶναι διάφορος γνώμη. Γίνεται συζήτησις τότε καὶ τελειωτικῶς φθάνομεν εἰς μίαν ὁμόφωνον γνώμην. Θὰ ἐξετάσητε τώρα κατὰ μέρος, ἐὰν εἶχεν εἷς τῶν Ὑπουργῶν διάφορον γνώμην;

§496Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶναι σπουδαιότατον αὐτό, τὴν σπουδαιότητα δὲ δεικνύει ἰδιαιτέρως ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος παραιτεῖται. Εἶναι ἰδιαιτέρως μία ψυχολογικὴ διάθεσις, διότι πρὸ ὀλίγου παρεστήσατε τὴν Κυβέρνησιν Σκουλούδη ὡς ἐξακολούθησιν τῆς Κυβερνήσεως Ζαΐμη, ἐνῷ ἦτο νέα Κυβέρνησις, μὲ ἄλλας διαθέσεις, μὲ ἄλλο πρόγραμμα καὶ μὲ ἄλλην πολιτικήν. Ὁ κ. Ζαΐμης προσεπάθησε νὰ συζητήσῃ μετὰ τῆς Βουλῆς τῆς 31ης Μαΐου, ἐνῷ οἱ Ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι διεφώνησαν μετὰ τοῦ κ. Ζαΐμη, ἐπεδίωκον τὴν διάλυσιν διὰ νὰ ἀπαλλαγῶσι.

§497Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι. Εἶναι περιττὸν νὰ κάμνητε ψυχολογίαν· ὅταν ἀνελάμβανε τὴν εὐθύνην, δὲν τοῦ ἐχρησίμευον αὐταὶ αἱ ψυχολογικαὶ σκέψεις.

§498Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δύνασθε νὰ διαψεύσητε;

§499Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς εἶπον πῶς εἶχον τὰ πράγματα.

§500Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν δύνασθε νὰ διαψεύσητε, ὅτι ὑπῆρξε διάφορος γνώμη μεταξὺ τοῦ κ. Ζαΐμη καὶ Ὑπουργῶν τινων.

§501Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς εἶπον ὅ,τι γίνεται εἰς πᾶν Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Ἡμεῖς δὲν ἐξήλθομεν ἐκ τῆς αἰθούσης. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον θεωρεῖται ὅτι ἦτο ὕβρις πρὸς τὴν Βουλήν, δὲν εἴχομεν οὐδὲν προσωπικὸν συμφέρον εἰς τὸ νὰ θέλωμεν νὰ λάβωμεν τὴν θέσιν τοῦ κ. Γιαννακίτσα καὶ νὰ φέρωμεν μίαν κρίσιν, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ μᾶς ἀγάγῃ εἰς κακὰ ἀποτελέσματα. Τοῦτο ἐβεβαίωσεν ὁ Ἀρχηγός σας, εἰπὼν ὅτι ἐμήνυσε πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, ἵνα διοικηθοῦν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς. Λοιπὸν δὲν εἴχομεν οὐδένα λόγον νὰ κάμωμεν αὐτά. Διατί ἐπεδιώκομεν τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς;

§502Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἠθέλατε τὴν διάλυσιν διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, διὰ νὰ ἔχητε μίαν πλειονοψηφίαν καὶ νὰ κάμνετε ὅ,τι θέλετε. Διότι ὅσον εἴχατε ἀπέναντί σας ἡμᾶς, δὲν θὰ ἠμπορούσατε νὰ κάμητε ὅ,τι θέλετε. Ἠθέλατε λοιπὸν νὰ κάμητε ἐκλογὰς καὶ νὰ φέρητε μίαν Βουλήν, ὅπως τὴν ἐφέρατε, καὶ ἐκάμνατε ὅ,τι ἠθέλατε.

§503Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἐγνωρίζομεν ὅτι ἤθελεν ἀπόσχει τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων.

§504Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ναί, ἀλλὰ τότε εἴχετε μίαν ἀσφαλῆ πλειονοψηφίαν ἀπέναντί σας, τὴν ὁποίαν δὲν ἠδύνασθε νὰ διασείσητε μὲ ὅλα ὅσα εἴπετε ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἔχει δικαίωμα νὰ διαλύῃ τὴν Βουλὴν πάντοτε καὶ μὲ ὅλα ὅσα ἐγράψατε εἰς τὸν Τύπον, διότι ὀλίγοι εὑρέθησαν οἱ ῥιψάσπιδες, εἴχετε δὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι διαλύοντες τὴν Βουλὴν αὐτήν, θὰ ἐφέρετε μίαν πλειονοψηφίαν σεῖς καὶ δὲν θὰ εἴχετε τὴν συμπαγῆ πλειονοψηφίαν αὐτὴν ἐναντίον σας, ἥτις θὰ σᾶς ἤλεγχε. Ἰδοὺ διατί.

§505Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ τῶν ἐκλογῶν ἠδυνάμεθα νὰ ἐξέλθωμεν νικηταὶ ἢ ἡττημένοι, ἐνῷ εἴχομεν τότε τὴν ὑποστήριξιν ἀσφαλῶς πλειονοψηφίας κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην.

§506Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ τὴν διελύατε χιλίας φοράς, διὰ νὰ κάμητε ὅ,τι ἤθελεν ὁ Βασιλεύς. Αὐτὰ ἐλέχθησαν καὶ ἐγράφησαν εἰς τὸν Τύπον. Πρέπει νὰ ἔχητε τὸ θάρρος νὰ τὰ εἴπητε.

§507Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μὴ ἐπιρρίπτετε εἰς τοὺς πολιτευομένους τὴν εὐθύνην τῶν γραφομένων εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§508Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κἄποτε–κἄποτε.

§509Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μὴ ἐπιρρίπτετε τὴν εὐθύνην τῶν γραφομένων ὑπὸ τοῦ Τύπου εἰς τοὺς πολιτευομένους, διότι πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι οἱ πολιτευόμενοι, καὶ σεῖς καὶ ἡμεῖς, ἔχομεν πλησίον μας ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἰδίας σκέψεις καὶ ἴδια συμφέροντα, ἀλλ’ αὐτὰ δὲν ἐπιδροῦν ἐπὶ τὰς σκέψεις τῶν σεβομένων ἑαυτοὺς πολιτευομένων. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ποτὲ δὲν ἐκολάκευσα οὐδένα, οὔτε ἐκ τῶν ἄνω, οὔτε ἐκ τῶν κάτω, ἀλλὰ πολὺ ὀλιγώτερον τὸν Τύπον, δι’ αὐτὸ δὲ τὸν εὗρον πάντοτε δυσμενῆ, διότι ἐθεώρησα ὅτι ἀναμφισβητήτως ἡ πορεία τοῦ Τύπου παρ’ ἡμῖν δὲν ἐξυπηρετεῖ τὰ δημόσια συμφέροντα καὶ ὑποθέτω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία περὶ τούτου. Ἔλεγον λοιπόν, κύριοι, ὅτι ἡ ἐπιστράτευσις ἦτο τὸ πρόγραμμα ἡμῶν. Εἶχεν ἐκλείψει ὁ πρῶτος λόγος, τὸν ὁποῖον ὁ Ἀρχηγὸς ἡμῶν ἐθεώρει ὡς τὸν κύριον σκοπὸν τῆς ἐπιστρατεύσεως; Ἀληθῶς εἶχεν ἐκλείψει μέχρι τινός. Οὐδέποτε ἐγένετο ἡ δήλωσις, ἡ ὁποία ἐγράφη εἰς τὸ κατηγορητήριον, οὐδέποτε ἐβεβαιώθη αὕτη. Ποῦ τὸ εὗρον αὐτὸ οἱ συντάκται τοῦ κατηγορητηρίου καὶ τὸ διετύπωσαν ἐδῶ; Πόθεν ἐβεβαιώθησαν περὶ αὐτοῦ;

§510Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὴ ἡ περικοπὴ δὲν ἀφορᾷ σᾶς ἀτομικῶς.

§511Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀφορᾷ πάντας ἡμᾶς· ἐγὼ δὲν ἀποκρούω τὴν ἀλληλεγγύην.

§512Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σᾶς κάμνω τὴν δήλωσιν ὅτι δὲν ἀφορᾷ σᾶς αὐτό.

§513Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐννοῶ τί θέλετε νὰ εἴπητε· ἀλλὰ τὴν διάψευσιν τῆς σχετικῆς πληροφορίας τὴν εὑρίσκω ἐν τῇ Λευκῇ Βίβλῳ. Πράγματι, κατὰ τὴν συζήτησιν τὴν πολιτικὴν πλέον, τὴν ἐπακολουθήσασαν μετὰ τὸ ἐπεισόδιον ἐπὶ τῆς ἐξόδου ἐκ τῆς οὐδετερότητος, ἐγένετο λόγος ἐπ’ αὐτοῦ. Ὁ κ. Βενιζέλος εἶπε πρὸς τὸν κ. Γούναρην, ὅτι ἡ πολιτική του ὑπέστη κλονισμόν τινα — ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς — καὶ ὁ κ. Γούναρης ἀπήντησεν ὅτι δὲν εἶναι πραγματικὸν τοῦτο. Καὶ ἠννόει αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγεται εἰς τὸ κατηγορητήριον καὶ νῦν, ὅτι δηλαδὴ εἶχεν ἐπέλθει μία οἱαδήποτε συνεννόησις τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ἀναλαβούσης τὴν 25 Φεβρουαρίου, πρὸς τὴν Βουλγαρίαν, διὰ τῆς ὁποίας συνεννοήσεως ἐπείσθη ἡ Βουλγαρία, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ ἐξέλθῃ τῆς οὐδετερότητος. Λοιπὸν εἰς τὴν Λευκὴν Βίβλον ἔχομεν τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι ἡ τοιαύτη ὑπόνοια δὲν ἦτο πραγματική.

§514Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Διατί; Ποῦ εἶναι ἡ ἀπόδειξις;

§515Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ τῆς ἐπισήμου δηλώσεως, ἥτις εὑρίσκεται εἰς τὴν Λευκὴν Βίβλον.

§516Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Αὐτὸ θεωρεῖται ὡς ἀπόδειξις; Νομίζετε ὅτι δὲν ἔχω τὴν ἀπόδειξιν τοῦ ἐναντίου; Ἐνῷ ὅμως ὁ κ. Γούναρης εἶχεν εἰδοποιήσει τὴν Βουλγαρίαν ὅτι ἐν περιπτώσει ἐπιθέσεως κατὰ τῆς Σερβίας ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ ἐξήρχετο τῆς οὐδετερότητος, διεδίδετο δὲ τοῦτο ἐξ Ἀγγλικῆς πηγῆς καὶ ὁ πρεσθευτὴς εἰδοποίει τὴν Κυβέρνησίν του, νομίζετε ὅτι ὁ κ. Γούναρης εἶχε συμφέρον νὰ τηλεγραφήσῃ εἰς τὴν Βουλγαρίαν, ἢ εἶχε συμφέρον νὰ τὸ διαψεύσῃ διπλωματικῶς;

§517Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν νομίζω ὅτι εἶχε συμφέρον, ἀλλὰ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν εἶχε διατυπώσει μίαν τοιαύτην διάλυσιν, θὰ προέκυπτε μία διάψευσις.

§518Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐκ μέρους ποίου;

§519Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκ μέρους ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον γνῶσιν, αὐτὸ εἶναι στοιχειῶδες· εἶναι ἡ πρώτη φορὰ καθ’ ἣν συναντῶνται ψευδεῖς πληροφορίαι, αἱ ὁποῖαι διαδίδονται ἀκριβῶς παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀντίθετα συμφέροντα;

§520Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ ἤθελον νὰ εἴπω ὅτι τὸ τηλεγράφημα τοῦ κ. Γούναρη εἰς ἀπάντησιν τοῦ τηλεγραφήματος τοῦ κ. Ψύχα δὲν εἶναι ἀπόδειξις. Ὁ κ. Γούναρης θὰ εἶχε προειδοποιήσει τὴν Βουλγαρίαν. Διότι ἐὰν ἡ προειδοποίησις ἐγένετο, ὁ κ. Γούναρης εἶχε στοιχειῶδες συμφέρον νὰ μὴ ἀφήσῃ τὰς διαδόσεις νὰ ἐξακολουθοῦν παρὰ τοῖς Ἀγγλικοῖς κύκλοις.

§521Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ποῖον ἦτο τὸ συμφέρον τοῦ κ. Γούναρη, ὁ ὁποῖος προέβαινεν εἰς μίαν τοιαύτην δήλωσιν πρὸς τὴν Βουλγαρίαν;

§522Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§523Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐνδεδειγμένος νὰ ὑπερασπίσω τὸν κ. Γούναρην. Ὁμιλῶ διότι βλέπω ὡς θέμα κατηγορίας τοιαύτην συνεννόησιν πρὸς τὴν Βουλγαρίαν. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας ὅτι ἐπέστησα τὴν προσοχήν μου, διότι αὐτὰ συνδέονται μὲ τὸ Ροῦπελ καὶ μὲ τὴν παράδοσιν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας.

§524Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἠρωτήσατε ποῖον συμφέρον εἶχεν ὁ κ. Γούναρης νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην ἀνακοίνωσιν. Ἐγὼ ἀπαντῶ εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο: Ποία εἶναι ἡ κατηγορία ἐναντίον τοῦ κ. Γούναρη; Ὅτι ἐκλήθη νὰ ἐξυπηρετήσῃ ὡρισμένην πολιτικήν, πολιτικὴν μὴ ἐξόδου τῆς Ἑλλάδος ἐκ τῆς οὐδετερότητος, ὑφ’ οἱουσδήποτε ὅρους καὶ ἂν παρουσιάζετο οἱαδήποτε πρότασις ἐξόδου.

§525Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι πραγματικὸν ὅτι ὁ κ. Γούναρης εἶχε τοιαύτην πολιτικήν;

§526Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. Γούναρης οὐδεμίαν εἶχε πολιτικήν. Ἐκλήθη νὰ ἀκολουθήσῃ πολιτικήν, ἥτις τοῦ ἐπεβλήθη, καὶ ἵνα ἱκανοποιήσῃ ἰδίαν φιλοδοξίαν. Δυστυχῶς, νέος, ἀνὴρ αὐτός, ἠκολούθησε δουλικώτατα τὴν πολιτικὴν ταύτην. Δεύτερον, ἐρωτᾶτε ἐὰν ἔχομεν ἀπόδειξιν. Δὲν ἔχομεν μόνον τὴν ἀπόδειξιν τοῦ τηλεγραφήματος τοῦ Βουκουρεστίου. Ἔχομεν πρόσθετον ἀπόδειξιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Βουλγαρίας, ὁ ὁποῖος — εἶναι βεβαιωμένον, ἐκ τοῦ Βουλγαρικοῦ Τύπου — ἐβεβαίωσε τοὺς φίλους του, οἵτινες, ὅπως ὅλος ἐν γένει ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Βουλγαρίας, κατελήφθησαν ὑπὸ δέους ἐκ τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐξόδου τῆς Βουλγαρίας εἰς πόλεμον, μὴ γνωρίζοντες τί θὰ κάμῃ ἡ Ἑλλάς, ἐβεβαίωσε, λέγω, τοὺς φίλους του ὅτι κίνδυνος δὲν ὑφίσταται ἐξ Ἑλλάδος, καθ’ ἃς αὐτὸς εἶχε διαβεβαιώσεις. Ἦλθε δὲ κατόπιν τηλεγράφημα ἐκ Βουκουρεστίου, ὅτι αἱ διαβεβαιώσεις ἦσαν ἐκ Βερολίνου. Οἱ γνωρίζοντες τὴν πολιτικὴν τοῦ Βασιλέως, καὶ τὴν πρὸ καὶ τὴν μετά, θεωροῦν ἀρκετὰ σαφὲς πῶς ἐγένοντο τὰ πράγματα. Αὐτὴν τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ Βασιλεὺς ἐνδεδειγμένην πρὸς τὴν Βουλγαρίαν, αὐτὴν τὴν πολιτικὴν εἶχεν ὑποσχεθῆ ὁ κ. Γούναρης ὅτι θὰ τὴν ἠκολούθει ἀκριβῶς.

§527Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Γούναρης δὲν ἐνδιεφέρετο παρὰ περὶ ἑνὸς καὶ μόνου. Δὲν ἐνδιεφέρετο ποσῶς ἐὰν παρέμενεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀκόμη δὲ ὀλιγώτερον ἐὰν ἐγίνετο ὄργανον οἱουδήποτε. Ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἐνδιεφέρετο, ἦτο νὰ γίνῃ Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἦτο πεπεισμένος ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὴν πλειονοψηφίαν, ἦτο κατευχαριστημένος.

§528Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θαυμάζω πῶς κάμνετε αὐτὰς τὰς δηλώσεις εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ εἶσθε πολὺ καλὸς καὶ ἀγαθὸς νὰ πιστεύητε ὅ,τι σᾶς λέγουσιν οἱ συνάδελφοί σας. Ἀλλ’ εἶναι καὶ μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ὁποῖα βεβαίως δὲν θὰ μὲ διαψεύσουν. Ὅταν εἶπον ὅτι προσεπάθησαν διὰ πατριωτικοὺς λόγους νὰ παραιτηθῇ ἡ Κυβέρνησις Σκουλούδη κατὰ τὴν ἄνοιξιν τοῦ 1916, εὗρον μόνον κώλυμα τὸν κ. Γούναρην, ὁ ὁποῖος δὲν ἤθελε νὰ παραιτηθῇ.

§529Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Γούναρης εἶχε συμφέρον νὰ παραιτηθῇ.

§530Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ κάμνω τὴν δήλωσιν καὶ προκαλῶ διάψευσιν. Εἶχε συμφέρον νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλήν.

§531Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ἀπὸ ποῖον προκαλεῖτε διάψευσιν;

§532Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀπὸ τὰ μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§533Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ἀπὸ τὸν κ. Στράτον, λόγου χάριν....

§534Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶναι ἀληθὲς ἢ ὄχι, ὅτι ἐγένετο προσπάθεια διὰ πατριωτικοὺς λόγους νὰ παραιτηθῇ ἡ Κυβέρνησις Σκουλούδη κατὰ μῆνα Ἀπρίλιον καὶ ὅτι τὸ μεγαλείτερον κώλυμα προήρχετο ἐκ μέρους τοῦ κ. Γούναρη;

§535Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι πραγματικὸν αὐτό.

§536Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ ἐρωτῶ τὸν κ. Στράτον καὶ δύναται νὰ μὲ διαψεύσῃ.

§537Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Συμβαίνει τι, τοῦ ὁποίου δὲν εἶσθε γνώστης. Συμβαίνει τὸ ἑξῆς, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ διαφωτίσω τὴν Βουλήν.

§538Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ διαφωτίσητε καὶ ἐμέ.

§539Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι γνώστης τοῦ πράγματος, ὡς Γενικὸς Διευθυντὴς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τότε. Ἐπιστρέψας ἐγὼ ἐξ Ἑλβετίας καὶ διελθὼν ἐκ Ρώμης ἔλαβον ὁδηγίας, πληροφορίας, συμβουλὰς καὶ προτροπὰς ζωηροτάτας ἐκ μέρους τοῦ πρεσβευτοῦ κυρίου Κορομηλᾶ, ἵνα γνωρίσω εἰς τὸν Βασιλέα Κωνσταντῖνον ὅτι ἐὰν εἰσέτι ἐπί τινα χρόνον, καθ’ ἃς εἶχεν ἀντιλήψεις, ἐξακολουθήσῃ κυβερνῶν ὁ κ. Σκουλούδης τὴν Χώραν, θὰ ἐπήρχοντο δυσάρεστα ἀποτελέσματα. Ἐλθὼν ἐνταῦθα, ἔσπευσα νὰ καταστήσω ταῦτα πάντα γνωστὰ εἰς τὸν Βασιλέα. Συγχρόνως κατὰ σύμπτωσιν ὁ τότε πρεσβευτὴς τῆς Γαλλίας κ. Γκυγιεμέν, συναντήσας με εἰς γεῦμα φιλικὸν τὴν προτεραίαν τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν θὰ παρουσιαζόμην εἰς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα, εἰς συνομιλίαν μακράν, τὴν ὁποίαν ἐκ τῆς εὐκαιρίας ταύτης ἔσχον μετ’ αὐτοῦ, μοὶ εἶπεν ὅτι ἦτο ἀδύνατος ἡ συνεννόησις τῶν Δυνάμεων τῆς Ἀντὰντ μετὰ τοῦ κ. Σκουλούδη προσωπικῶς, μοῦ εἶπε δὲ ὅτι, ἂν ἐξηκολούθει ὁ κ. Σκουλούδης προεδρεύων τῆς Κυβερνήσεως, θὰ προήρχοντο δυσάρεστα πράγματα καὶ ὅτι, ἂν παρῃτεῖτο ὁ κ. Σκουλούδης καὶ ἐσχηματίζετο ἄλλη Κυβέρνησις, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διευκολυνθῇ ἡ κατάστασις. Τὸν ἠρώτησα «ποίαν ἠννόει ἄλλην Κυβέρνησιν», διότι ὑπῆρχε Βουλή, ἐν τῇ ὁποίᾳ ὑφίσταντο κόμματα πολιτικὰ καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι, ἐφ’ ὅσον ὑπερμαχεῖτε τοῦ Ἑλληνικοῦ Συντάγματος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ἄλλη λύσις πλὴν τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς ἢ τοῦ σχηματισμοῦ πολιτικῆς Κυβερνήσεως ἐκ τῶν ὑπαρχόντων ἐν τῇ Βουλῇ κομμάτων, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ σκέψις περὶ Κυβερνήσεως ὑπηρεσιακῆς. Ὁ κ. Γκυγιεμὲν μοῦ εἶπεν ὅτι κατ’ αὐτὸν θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ γίνῃ Κυβέρνησις Ζαΐμη. Ἀπήντησα ὅτι κατ’ ἐμὲ Κυβέρνησις Ζαΐμη δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ, διότι ἦτο ἀντικοινοβουλευτικὴ καὶ ὑπέδειξα ὅτι, ὑπαρχούσης τῆς Βουλῆς, δύο Κυβερνήσεις ἠδύναντο νὰ προκύψωσι, μία ὑπὸ τὸν κ. Γούναρην, ὁ ὁποῖος ἦτο Ἀρχηγὸς τῆς πλειονοψηφούσης μερίδος καὶ ἑτέρα ὑπὸ τὴν προεδρίαν ὑμῶν, ἂν ὁ κ. Γούναρης ἦτο πρόσωπον δυσάρεστον. Ὁ κ. Γκυγιεμὲν μοὶ εἶπεν ὅτι ἴσως θὰ συνεβούλευε νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις ὑπὸ τὴν προεδρίαν ὑμῶν. Μὲ παρεκάλεσε δὲ νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Α. Μεγαλειότητα ταῦτα. Τὴν ἐπαύριον ἀνεκοίνωσα ταῦτα εἰς τὸν Βασιλέα, ὅστις συνεκάμφθη εἰς ταῦτα καὶ μοὶ ἔδωκεν ἐντολήν, ἀποδεχθεὶς τὴν λύσιν, νὰ μεταβῶ παρὰ τῷ κ. Γούναρῃ καὶ νὰ τὸν πείσω νὰ διευκολύνῃ τὴν διάλυσιν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Γούναρης ὅμως ὑπῆρξεν ἀνένδοτος. Μὲ εἶδεν ὁ κ. Στρέϊτ, μὲ ἠρώτησε τί ἔπραξα καὶ τῷ εἶπον νὰ μεσολαβήσῃ καὶ αὐτός. Ἐμεσολάβησεν ὁ κ. Στρέϊτ, ἀλλ’ ὁ κ. Γούναρης ὑπῆρξε καὶ πάλιν ἀνένδοτος. Τὸν ἐκάλεσεν ὁ Βασιλεὺς καὶ τὸν παρώτρυνε καὶ αὐτός, ἀλλ’ οὔτε τότε ἐνέδωσεν. Ἄν ὁ κ. Γούναρης ἐδέχετο, θὰ ἐγίνεσθε σεῖς Πρωθυπουργὸς καὶ θὰ προελαμβάνετε τὰ κακά, ἴσως δέ, ἂν ἐγίνετο Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Γούναρης, νὰ προελαμβάνοντο καὶ πάλιν ταῦτα. Ἀνακοινῶ ταῦτα, διότι ἀκριβῶς λαμβάνω τὴν εὐκαιρίαν ἐπὶ τῇ ἀνακοινώσει ταύτῃ, ἵνα δώσω μαρτυρίαν, ὅτι ὁ Βασιλεὺς Κωνσταντῖνος ἐπεζήτει κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀντὶ πάσης θυσίας, ἵνα συμβιβασθῇ μετὰ τῆς Ἀντάντ. Ἂν δὲν ἐπετεύχθη ὁ συμβιβασμός, τοῦτο δὲν ἐγένετο ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ Βασιλέως.

§540Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ἐκπλήττομαι ἀκούων αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν.

§541Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἀμφισβητῶ αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπετε προηγουμένως, ὅτι σεῖς παρωτρύνατε τὸν κ. Σκουλούδην νὰ φύγῃ μίαν ὥραν ἀργότερα, διὰ νὰ μὴ ἐπέλθουν κακά...

§542Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Περισσότερον ἀπὸ αὐτό. Εἶπον εἰς τὸν κ. Σκουλούδην νὰ ὑπάγῃ ἀμέσως νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸν Βασιλέα τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ τῷ εἴπῃ ὅτι τὴν παραίτησιν τὴν ὑποβάλλομεν ὄχι διότι ἐλιποψυχήσαμεν, ἀλλὰ διότι θεωροῦμεν ὅτι διὰ τῆς παραιτήσεως προσφέρομεν ὑπερτάτην ὑπηρεσίαν καὶ εἰς τὴν Πατρίδα καὶ εἰς τὸ Στέμμα καὶ ὅτι σήμερον ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν δὲν εἶναι ἀνεκτή, εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ κληθῇ ὁ κ. Ζαΐμης. Καὶ εἶπον ἀκόμη εἰς τὸν κ. Σκουλούδην ὅτι, ἂν δὲν ἐπήγαινεν αὐτὸς εἰς τὸν Βασιλέα, θὰ ἐπήγαινα ἐγώ. Ὁ κ. Σκουλούδης ἐπῆγεν εἰς τὸν Βασιλέα καὶ ὑπέβαλε τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐκλήθη δὲ ὁ κ. Ζαΐμης. Ἀλλ’ ὁ κ. Ζαΐμης ἐδίστασε ὄχι διὰ τὴν ἀνάληψιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διὰ τὸν χρόνον τῆς παραιτήσεως. Ὁ κ. Ζαΐμης ἐζήτησε νὰ ὑποβληθῶσιν ὁ Προϋπολογισμὸς καὶ τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, ἐντεῦθεν δὲ ἐπῆλθεν ἡ ἀναβολὴ τῆς κρίσεως. Εἴχομεν πεισθῆ, ὅτι ἡ παραμονὴ καὶ μίαν ἔτι ἡμέραν εἰς τὴν Ἀρχὴν τῆς Χώρας τῆς Κυβερνήσεώς μας δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπιφέρῃ ζημίας καὶ εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τὸν Θρόνον.

§543Β. ΣΚΟΥΛΑΣ. Διατί δὲν ἐφύγετε μόνος σας;

§544Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζετε ὅτι εἶναι εὔκολον, ὅταν ἔχῃ περιπλακῆ τις, νὰ ἐγκαταλείψῃ μίαν θέσιν; Ἐρωτήσατε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εὑρέθησαν εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν.

§545Β. ΣΚΟΥΛΑΣ. Ἀπὸ σᾶς τὸ περιεμένομεν καὶ δὲν τὸ εἴδομεν.

§546Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν τὸ εἴδετε, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ ἴδητε. Παρενέβαλα (ἐκτὸς) καὶ ἀνθρώπους διὰ τὴν παραίτησιν, διότι προέβλεπον τὰς συνεπείας τῆς παραμονῆς μας.

§547Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σεῖς παρωτρύνατε τότε τὸν κ. Σκουλούδην νὰ παραιτηθῇ;

§548Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι μόνον τὸν παρώτρυνα, ἀλλὰ καὶ τοῦ τὸ ἐπέβαλον. Καὶ τὸ λέγω αὐτὸ διότι θαυμάζω, ὅτι τὴν στιγμὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἐπρόκειτο νὰ προκληθῇ ἡ παραίτησις τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐπετάθησαν πρὸς ἐμέ. Δὲν ἔχω δὲ καμμίαν δυσκολίαν νὰ σᾶς εἴπω ποία ἦτο ἡ περιπλοκή, ἡ δυσχέρεια, ἐκτὸς τῆς γενικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία μὲ ἔκαμεν ὁπωσδήποτε νὰ μὴ ἐμμείνω τραχέως ἐπὶ τῆς παραιτήσεως. Ἡ δυσχέρεια ἦτο ὅτι δυστυχῶς ἐγένετο μνεία τοῦ ὀνόματός μου ὡς διαδόχου τοῦ κ. Σκουλούδη, καὶ ἐθεώρουν ὅτι μία τοιαύτη πολιτική, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ παρεξηγηθῇ, ἔστω καὶ ἂν δὲν ἐγίνετο ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέγετο, νὰ ἀντικαταστήσω δηλαδὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο ἀτιμωτικὴ δι’ ἐμέ. Αὐτὸς ἦτο ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν ἐπέμεινα μέχρι τέλους, διότι ἐθεώρουν ὅτι δι’ ἐμέ, εἴτε καλῶς εἴτε κακῶς, μὲ τὸν χαρακτῆρα τὸν ὁποῖον ἔχω, ὅτι θὰ ἦτο ἀτιμωτικὸν ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐπέμενον εἰς τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ σημειώσατε ὅτι τὸ εἶπον καὶ εἰς τὸν ἴδιον τὸν Βασιλέα: «Μεγαλειότατε, εἶπον, λυποῦμαι διότι σᾶς ἐξέθηκα εἰς τοιαύτην συμφοράν, ἀλλὰ τὸ ἔκαμα διότι ἐφοβούμην ἐπειδὴ ἐκοινολογήθη τὸ ὄνομά μου ὅτι ὑπῆρχε μία πλαγία σκέψις περὶ τῆς διαδοχῆς ἐκ μέρους μου...»

§549Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ θέλω νὰ εἴπω τοῦτο μόνον. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε ἔρχεται εἰς τελείαν ἁρμονίαν μὲ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Στράτος. Σεῖς ὠθήσατε τὸν κ. Σκουλούδην νὰ παραιτηθῇ καὶ ὁ κ. Στράτος μᾶς εἶπεν ὅτι ὑπῆρχε κἄποιος ἄλλος, ὁ ὁποῖος ἐξεμηδένιζε τὴν ἰδικήν σας θέλησιν...

§550Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀμέσως θὰ παρέλυεν ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ σᾶς εἶπον ὅτι ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον προσέκοψεν, ἦτο ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ σκέψις τῆς γενικῆς πολιτικῆς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ σκέψις ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ παρεξηγηθῇ ἡ τοιαύτη στάσις. Κύριοι, ἂν δὲν πρόκειται νὰ λήξουν σήμερον αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, θὰ παρεκάλουν νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον τὴν συνέχειαν τῆς ἀγορεύσεώς μου, διότι ἤδη εἶναι ἡ 3η πρωϊνὴ ὥρα.

§551Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θέλετε, κύριε βουλευτά, νὰ διακόψωμεν ἐπ’ ὀλίγον;

§552Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔστω· ἂς διακόψωμεν.

§553ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά. (Ὥρα 3 π.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 3.10′ π.μ.).

§554ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Παρακαλεῖται ὁ κ. Δ. Ράλλης ὅπως συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§555Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε, κύριε Πρόεδρε; Ἔχω νὰ ἀναφέρω καὶ ἐγὼ ἓν γεγονός. Κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1917 συνήλθομεν 26 βουλευταὶ τῆς Βουλῆς τοῦ Δεκεμβρίου καὶ ἐσκέφθημεν ὅτι ἐκεῖ ὅπου ἔφθασαν τὰ πράγματα, ἔπρεπε νὰ συνασπισθῶμεν καὶ ἡμεῖς καὶ ἄλλοι βουλευταὶ καὶ νὰ ὑποστηρίξωμεν ἐν τῇ Βουλῇ μίαν Κυβέρνησιν εὐνοϊκὴν εἰς τὴν Ἀντάντ, ἀκόμη καὶ Κυβέρνησιν ὑπὸ τὸν κ. Βενιζέλον. Ἐμείναμεν σύμφωνοι, ἐγὼ δὲ συνεννοήθην μὲ τὸν κ. Ἔλλιοτ, ὁ ὁποῖος ἤκουσεν εὐμενῶς τὴν ἀπόφασίν μας καὶ μετὰ δύο ἡμέρας μοὶ εἶπεν ὅτι ὁ κ. Βενιζέλος μὲ περιμένει εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Κατόπιν ἐδημοσιεύσαμεν πρόσκλησιν καὶ πρὸς ἄλλους βουλευτὰς καὶ συνήλθομεν εἰς μίαν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς περὶ τοὺς 100 βουλευταί. Ἀλλ’ εἰς τὴν συνέλευσιν ἐκείνην προσῆλθε καὶ ὁ κ. Γούναρης, ὁ ὁποῖος ἐξώρκισε τοὺς βουλευτάς, χάριν ὑψίστων συμφερόντων τῆς Πατρίδος, ν’ ἀποφύγουν τὴν συζητηθεῖσαν παρ’ ἡμῶν πρότασιν. Ἔφυγαν τότε οἱ πολλοὶ καὶ ἐμείναμεν ἐλάχιστοι. Καὶ οὕτως ὁ κ. Γούναρης ἐματαίωσε καὶ τότε τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Ἀντάντ.

§556Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὀφείλω νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι πράγματι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ κ. Βενιζέλος, ἐρωτηθεὶς ἐὰν θὰ ἐδέχετο εἰς ἐπίσκεψιν τὸν κ. Σοκόλην, ἀπήντησεν ὅτι δὲν εἶχε λόγον ν’ ἀρνηθῇ. Οὕτω θὰ ἔπραττε διὰ πᾶν πολιτικὸν ἢ ἄλλο πρόσωπον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐζήτει νὰ τὸν ἴδῃ. Λέγω δὲ τοῦτο, διὰ νὰ μὴ μείνῃ τυχὸν εἰς τὴν Βουλὴν ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ὁ κ. Βενιζέλος ἐζήτησε νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννοήσεις.

§557Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό. Βεβαίως ὁ κ. Βενιζέλος ἠγνόει τὰ ἐδῶ μελετηθέντα. Ἀνέφερα μόνον τὸ γεγονός, διὰ νὰ γνωσθῇ ὅτι ἡ ἀντίδρασις προήρχετο ἀπὸ τὸν κ. Γούναρην καὶ ὄχι ἄνωθεν.

§558ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὁ Γούναρης ἦτο τὸ ὄργανον.

§559Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι γνώμη σας, κύριε βουλευτὰ ἐκ Κερκύρας. Ἡ ἰδική μου ἀντίληψις, ἡ στερρὰ πεποίθησις, εἶναι ὅτι ἄνωθεν ἦτο πάντοτε ἐμπαιγμός, καὶ μόνον ἐμπαιγμός.

§560Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ γεγονὸς λοιπὸν τὸ ἀναμφισβήτητον, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ μᾶς καταστήσῃ μᾶλλον ἐπιμόνους εἰς τὴν συντήρησιν τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἦτο ἐκεῖνο ἀκριβῶς, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν εἰς τοὺς λόγους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγοῦ σας, κατακρίνοντος τὴν πολιτικήν μας. Μᾶς ἔλεγε: «Προσέξατε, διότι θὰ συντελέσητε νὰ καταστῇ μία Βουλγαρία μεγάλη, δὲν θὰ ἀποφύγητε δὲ τὸν πόλεμον· θὰ ἔχητε τὸν πόλεμον καὶ θὰ τὸν ἔχητε ὑπὸ περιστάσεις δυσμενεστάτας διὰ τὴν Ἑλλάδα». Ἀπέναντι δὲ τοῦ κινδύνου αὐτοῦ ἐμείναμεν καρφωμένοι εἰς τὴν ἐπιστράτευσιν, διότι ἐφοβούμεθα ἐν πάσῃ στιγμῇ μήπως ἐπέλθῃ ἐπιδρομὴ τῆς Βουλγαρίας, ἐπιδρομή, τὴν ὁποίαν δὲν ἐγνωρίζομεν κατὰ πόσον θὰ ἦτο δυνατὸν ὁ συμμαχικὸς στρατός, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχεν ἀκόμη ἐνισχυθῆ, νὰ τὴν ἀποκρούσῃ. Δὲν εἴχομεν δὲ μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης οὐδεμίαν ἐγγύησιν περὶ τῆς ἀκεραιότητος τῆς Ἑλλάδος παρὰ τῆς ἄλλης ὁμάδος τῶν Κεντρικῶν Αὐτοκρατοριῶν. Ἡ ἐγγύησις ἐπῆλθε μόνον κατὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπεδίωκον τὴν προέλασίν των ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους.

§561Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τότε τὰς ἐδέχθητε τὰς ἐγγυήσεις, ὅλα τότε ἐπῆλθον. Διότι τὰς ἰδίας ἐγγυήσεις σᾶς προσέφερεν ἡ Γερμανία τὸν Νοέμβριον τοῦ 1915, ὅτε παρεκάλει νὰ ἀφεθῇ ἐλευθέρα νὰ εἰσβάλῃ ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους, καὶ ὑμεῖς ἠρνήθητε.

§562Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶχε τότε προτείνει ἐγγυήσεις, ἀλλ’ ἄφινε νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἀνελάμβανεν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν ἀκεραιότητα αὐτῆς· ἀλλ’ ἐγγυήσεις θετικὰς δὲν εἴχαμεν.

§563Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν εἴχετε, διότι δὲν ἐδέχθητε τὴν πρότασίν της.

§564Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἴχομεν, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν ἐπιθετικὸν πόλεμον τῶν Βουλγάρων ἐν τῷ ἐδάφει μας.

§565Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Πῶς ἠνέχθητε τοῦτο κατὰ τὸν Μάϊον;

§566Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν τὸ ἠνέχθημεν κατὰ τὸν Μάϊον. Θὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Ροῦπελ καὶ θὰ σᾶς τὸ ἐξηγήσω. Ἤμεθα λοιπὸν ἠναγκασμένοι νὰ μένωμεν καρφωμένοι εἰς τὴν σκέψιν τῆς διατηρήσεως τῆς ἐπιστρατεύσεως. Λέγεται ὅτι ἐγίνοντο διδασκαλίαι. Ἀλλὰ μήπως ἐγὼ γνωρίζω τί διδασκαλίαι ἐγίνοντο; Μήπως καὶ κατ’ ἐλάχιστον ἐγὼ εἶχον τὴν παραμικρὰν σχέσιν μὲ τοὺς ἐπιτελεῖς ἢ τοὺς ἄλλους; Ἐντὸς τῆς δικαιοδοσίας μου μοὶ παρουσιάσθη μία περίστασις κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἀποβιβάσεως εἰς Καβάλλαν. Εἶχον τότε σχηματίσει τὴν πεποίθησιν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας μου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Συγκοινωνίας, ὅτι ἡ ἐξακολούθησις τῆς παραμονῆς ἑνὸς ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ ἐν τῷ Ἐπιτελείῳ ἦτο ἐπιζημία διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς ἦτο τοῦ Ναυτικοῦ καὶ ἐζήτησα τὴν ἀπομάκρυνσίν του ἐκ τοῦ Ἐπιτελείου. Λυποῦμαι δὲ καὶ πάλιν ὅτι ὁ κ. Ναύαρχος δὲν ἐθεώρησε καθῆκον του νὰ παραστῇ ἐνταῦθα, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα εἶναι γνωστόν. Ἐπηκολούθησαν πολλαὶ ἐπιστολαὶ περὶ αὐτοῦ. Ἐξηνάγκασα τὸν Ναύαρχον νὰ ὑποβάλῃ τὸ Διάταγμα καὶ τὸ ὑπέβαλε, ἀλλὰ τὴν ἐπιοῦσαν ἔλαβε μίαν ἐπιστολὴν ἐκ τοῦ Πολιτικοῦ Γραφείου τοῦ Βασιλέως, διὰ τῆς ὁποίας τῷ ἀνεκοινοῦτο ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος ἦτο ἀναντικατάστατος. κ. Ναύαρχος μοὶ παρέδωκε τὴν ἐπιστολήν, ἐγὼ τὴν ἔλαβον καὶ μετέβην ἀμέσως παρὰ τῷ κ. Σκουλούδῃ, εἰς τὸν ὁποῖον εἶπον: «Πηγαίνετε εἰς τὰ Ἀνάκτορα καὶ δηλώσατε ὅτι ἢ αὐτὸς ὁ ἀξιωματικὸς θὰ ἀπομακρυνθῇ τοῦ Ἐπιτελείου ἢ ἡμεῖς θὰ καταθέσαμεν τὴν Ἀρχήν». Ὁ κ. Σκουλούδης μετέβη εἰς τὰ Ἀνάκτορα, ἔγινε δεκτὴ ἡ πρότασις τῆς ἀπομακρύνσεως, ἀλλὰ δὲν ἐπετεύχθη ἡ ἀπομάκρυνσις, διότι ἐπῆλθεν ἡ Νότα τῆς 8ης Ἰουλίου. Ἀληθῶς εἰς δύο ἐπανειλημμένας ἀποφάσεις προῆλθε τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον περὶ μερικῆς ἀποστρατεύσεως κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1915 καὶ κατὰ Ἰανουάριον τοῦ 1916. Ἐλήφθησαν δύο ἐπανειλημμέναι ἀποφάσεις περὶ ἀποστρατεύσεως πέντε ἡλικιῶν, ἀλλὰ προσέκρουσαν αἱ προτάσεις αὗται εἰς δύο λόγους. Ἡμεῖς ἀπεβλέπομεν εἰς ἀποστράτευσιν τῶν μεγαλειτέρων ἡλικιῶν καὶ τῆς ἡλικίας τοῦ 1912, ἡ ὁποία εἶχεν ὑποστῆ μίαν ἐπιστράτευσιν 4 ἢ 5 ἐτῶν. Τότε ἐγένετο ἡ παρατήρησις ὅτι ἡ τοιαύτη ἀποστράτευσις ἤθελε παραλύσει τὴν σύνθεσιν τοῦ στρατεύματος, διότι αὐταὶ αἱ ἡλικίαι ἦσαν ἐγκατεσπαρμέναι εἰς τὰς διαφόρους μονάδας τοῦ στρατοῦ, ὅτι ἐχρησιμοποιοῦντο κυρίως εἰς τὰς ὑπηρεσίας τῶν μετόπισθεν, καὶ ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἠθέλομεν ἀποστρατεύσει τὰς ἡλικίας αὐτάς, ὀφείλαμεν ἀναγκαίως νὰ τὰς ἀντικαταστήσωμεν διὰ μαχίμων ὁπλιτῶν, δι’ ὁπλιτῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν μάχιμον κατάστασιν. Ἐπειδὴ ἤθελον γεννηθῆ κενὰ εἰς τὰς μετόπισθεν ὑπηρεσίας, ἀναμφισβητήτως τὰ κενὰ αὐτὰ ἔπρεπε νὰ συμπληρωθοῦν δι’ ἄλλης δυνάμεως, ἡ ἄλλη δὲ δύναμις, ἥτις ἤθελε χρησιμοποιηθῆ, ἦτο ἡ μάχιμος δύναμις. Ἔχοντες δὲ ὑπ’ ὄψει τοὺς κινδύνους, πρὸ τῶν ὁποίων ἦτο ἐκτεθειμένη ἡ Χώρα ἡμῶν, ἀναμφισβητήτως, ὅταν οὕτω πως παρεστάθησαν τὰ πράγματα, ἐπῆλθεν ἡ ματαίωσις τῶν δύο ἀποφάσεων τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§567Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριε βουλευτά, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω πῶς ἀφ’ ἑνὸς εἴχετε ἀκράδαντον πεποίθησιν ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ὤφειλε ποτὲ νὰ ἐξέλθῃ τῆς οὐδετερότητος...

§568Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἴχομεν διόλου αὐτὴν τὴν ἀκράδαντον πεποίθησιν.

§569Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Οὕτω μᾶς εἴπετε πρὸ ὀλίγου.

§570Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἴχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι διὰ τῆς ἐπιστρατεύσεως ἠδυνάμεθα νὰ ἀποσοβήσωμεν τὸν κίνδυνον τῆς ἐπιδρομῆς.

§571Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ ἐξήρχεσθε τῆς οὐδετερότητος ἐν περιπτώσει ἐπιδρομῆς;

§572Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς τὸ ἐξήγησα. Θὰ ἐξηρχόμεθα ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπήρχετο ἐπιδρομὴ ἐπιθετική, ἡ ὁποία θὰ προήλαυνε. Καὶ δὲν εὑρισκόμεθα ἀκόμη τότε πρὸ τῆς περιστάσεως ἐκείνης, πρὸ τῆς ὁποίας εὑρέθημεν κατόπιν.

§573Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Πάντοτε θὰ σᾶς ἔλεγε τὸ Ἐπιτελεῖον ὅτι δὲν ἐπῆλθεν ἐπιδρομή.

§574Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Οἱ Βούλγαροι καὶ οἱ Γερμανοί, εἴτε καλῶς, εἴτε κακῶς, εὑρίσκοντο ἐπὶ τοῦ ἐδάφους ἡμῶν. Ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν μίαν ἐπιδρομήν, ἡ ὁποία ἀναμφισβητήτως ἤθελε καταστήσει τὴν Χώραν ἡμῶν ἐμπόλεμον.

§575Β. ΣΚΟΥΛΑΣ. Καὶ ὅταν ἐπῆλθεν ἡ ἐπιδρομή, διατί δὲν ἀντετάχθητε;

§576Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ ἔλθω, κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐντὸς ὀλίγου. Ἐκτιμήσατέ μας ὅπως θέλετε. Ἐγὼ σᾶς διατυπῶ τοὺς λόγους, ἐκ τῶν ὁποίων ἀνεχώρει ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ πολιτική μας ἦτο αὐτή· ἡ πολιτικὴ τῆς ἐνόπλου οὐδετερότητος. Διετηρήσαμεν δὲ τὴν ἐπιστράτευσιν ἀκριβῶς διότι ἐβλέπομεν τὸν κίνδυνον, διότι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ὁ κίνδυνος, καθόσον μάλιστα εἶχεν ἤδη συντριβῆ ἡ Σερβία. Τώρα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μὲ ἐρωτᾷ διατί ἀφοῦ δὲν εἴχομεν σκοπὸν νὰ ἐξέλθωμεν τῆς οὐδετερότητος, διετηρήσαμεν τὴν ἐπιστράτευσιν. Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἐφοβούμεθα τὸν κίνδυνον, ὁ ὁποῖος μᾶς ἠπείλει μετὰ τὴν συντριβὴν τῆς Σερβίας. Κύριοι, ἂν θέλετε, συνδέσατε τώρα τὴν διατήρησιν τῆς ἐπιστρατεύσεως μὲ τὰς διδασκαλίας, αἱ ὁποῖαι ἐγίνοντο εἰς τοὺς στρατῶνας ἢ ἀλλαχοῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι βέβαιον, εἶναι ὅτι αὐτὴ ἦτο ἡ πεποίθησις ἡμῶν, ὅτι ὑπῆρχεν ὁ κίνδυνος καὶ ὅτι ὠφείλαμεν νὰ διατηρῶμεν τὸν στρατὸν ἡμῶν. Ὁ κίνδυνος δὲ αὐτὸς μᾶς ὑπέβαλεν εἰς τὰς συμφορὰς εἰς τὰς ὁποίας ἐξετιθέμεθα καὶ εἰς τὴν ἐπιβάρυνσιν τῶν ἐφέδρων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀναμφισβητήτως ἠγανάκτουν διὰ τὴν ἐν τοῖς ὅπλοις ὑπὸ τοιαύτην ἀδράνειαν παραμονὴν αὐτῶν. Εἰσερχόμεθα, κύριοι εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Γερμανικοῦ δανείου. Αἱ διαπραγματεύσεις ἐπὶ τοῦ Γερμανικοῦ δανείου — καὶ πάλιν λυποῦμαι διότι ὁ κ. Ναύαρχος δὲν εἶναι παρὼν — αἱ διαπραγματεύσεις σχετικῶς μὲ τὸ Γερμανικὸν δάνειον ἤρξαντο ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου. Καθόσον ἐδυσχεραίνετο ἡ θέσις ἡμῶν ἐκ τῶν πιέσεων τῶν Συμμάχων τῆς Ἀντάντ, κατὰ τοσοῦτον ἡ ἄλλη ὁμάς, ἡ ὁποία εἶχε συμφέρον νὰ παραμείνωμεν ἐν τῇ οὐδετερότητι — διότι ἡ ἔξοδος ἡμῶν ἐκ τῆς οὐδετερότητος δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι ἐναντίον αὐτῆς — κατὰ τοσοῦτον, λέγω, ἡ ἄλλη ὁμὰς προσεπάθει διὰ παντὸς τρόπου νὰ μᾶς εὐκολύνῃ καὶ ἅμα ὡς ἤρξατο ἡ παρέλκυσις τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἐπαγγελιῶν, ἂν οὐχὶ τῶν ὑποσχέσεων, περὶ οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως ἡμῶν παρὰ τῶν Δυνάμεων τῆς Ἀντάντ, ἐγένετο ἡ προσπάθεια, ὅπως τὸ δάνειον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠρνεῖτο ἡ Ἀντὰντ νὰ κάμῃ, μᾶς τὸ χορηγήσῃ ἡ ἄλλη ὁμάς. Μοὶ φαίνεται ὅτι τοῦτο ἦτο φυσικόν. Ὡς εἶπον, ἤρξαντο αἱ διαπραγματεύσεις αὗται, αἱ προσπάθειαι αὐταὶ ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου. Ἡ πρώτη καταβολὴ τῶν 40,000,000 μάρκων ἔγινε τὸν Ἰανουάριον. Εἰς τὰς προσπαθείας αὐτὰς ἀντετάξαμεν τὴν αἴτησιν ἑνὸς δανείου παγίου 150,000,000 μάρκων καὶ ὑπεβλήθησαν οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἦτο δυνατὸν νὰ συνομολογηθῇ αὐτὸ τὸ δάνειον.

§577Γ. ΠΩΠ. Δάνειον μὲ ἐμπολέμους, δὲν παρέχει ἀνάληψιν ὑποχρεώσεων;

§578Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν δὲ ἀνεβλήθησαν αἱ διαπραγματεύσεις, αὐτὸ ὀφείλεται εἰς τὸν λόγον τῆς ἀντιδράσεως, τὴν ὁποίαν ἡ προσφορὰ Γερμανικῶν κεφαλαίων ἐπροκάλεσεν ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ. Καὶ διὰ τοῦτο λυποῦμαι διότι δὲν εἶναι ὁ Ναύαρχος ἐδῶ. Ἐπανειλημμένως ἦλθε τὸ ζήτημα ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ καὶ δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ σᾶς ἀποκρύψω, ὅτι κάποτε ἔλεγον «προσέξατε», ὄχι διότι ἐθεώρουν ὅτι καθίστα μίαν ὑποχρέωσιν ἡ προσφορὰ κεφαλαίων Γερμανικῶν ἐπὶ δανείῳ, ἀλλὰ διότι ἐθεώρουν — καὶ αὐτὸ ἔλεγον πάντοτε εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον — ὅτι οὕτω πως ἠθέλαμεν κλείσει τὴν θύραν εἰς τὴν συνδρομὴν τῶν Δυνάμεων τῆς Ἀντάντ, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς οἰκονομικῆς ἦσαν βεβαίως ἰσχυρότεραι καὶ ἠδύναντο νὰ μᾶς παράσχουν περισσοτέραν ἀρωγήν. Οὕτω πως παρῆλθεν ὁ χρόνος μέχρι τοῦ Ἰανουαρίου. Οὐδεμία ὑποχρέωσις ὑπῆρχε. Τὸ δάνειον δὲν ἐγένετο γνωστόν.

§579Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μόνον ἀπὸ τὴν Χώραν τὴν Ἑλληνικὴν τὸ ἀπεκρύπτετε.

§580Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τοῦτο μᾶς ὑπηγόρευε τὸ συμφέρον, διότι θὰ μᾶς ἐκλείετο ἡ θύρα πρὸς τὴν Ἀντάντ.

§581Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἴπετε πρὸ ὀλίγου ὅτι ὁ Τύπος εἶχε γράψει περὶ αὐτοῦ τοῦ δανείου.

§582Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Φαίνεται ὅτι ὑπῆρξε κἄποια ἀκριτομύθεια, καὶ ἰδίως εἰς τὸν Ἰταλικὸν Τύπον, διότι ἀναμφισβητήτως ὁ Τύπος οὗτος εἶχε περισσότερα μέσα διὰ νὰ μάθῃ τὰ ἐν Γερμανίᾳ συμβαίνοντα. Ἐζητούσαμεν λοιπὸν, καίτοι διστάζοντες, καίτοι προσπαθοῦντες νὰ ἀποφύγωμεν τὸ δάνειον, διότι θὰ ἀπεκλείετο ἡ θύρα πρὸς τὴν Ἀντὰντ καὶ διότι γενομένου γνωστοῦ τοῦ δανείου ἤθελον αὐξηθῆ αἱ προστριβαί, ἐζητούσαμεν νὰ συνομολογήσωμεν δάνειον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐχαρακτηρίζετο ὡς ἐσωτερικὸν δάνειον καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἐκ τῶν Γερμανικῶν κεφαλαίων. Ἡ πρώτη προσφορὰ δανείου Γερμανικοῦ ἐγένετο τὴν 7ην Νοεμβρίου 1915. Εἰς τὴν προσφορὰν αὐτὴν ἐπεζητήθη νὰ δηλωθοῦν οἱ ὅροι ὑπὸ τοὺς ὁποίους θὰ συνήπτετο τὸ δάνειον, ἐγένετο δὲ δήλωσις, ὅτι οὐδένα ὅρον φέρει, καὶ τότε ἐπεζητήθη τὸ δάνειον τῶν 150,000,000 μάρκων. Αὐτοὶ ἦσαν οἱ ὅροι τοῦ δανείου καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅρων αὐτῶν ἤρξαντο αἱ διαπραγματεύσεις. Ἀλλ’ αἱ περιστάσεις ἐγένοντο καθ’ ἡμέραν δεινότεραι καὶ τότε ἀπεφάσισεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ μίαν προκαταβολὴν ἐπὶ τοῦ δανείου τῶν 150,000,000 ἐκ 40,000,000 μάρκων. Καὶ πάλιν ἀντέλεξα εἰς αὐτὸ διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους. Βεβαίως ἐπὶ μὴ ἐπιβαλλομένων ὅρων, εἶναι ἐλεύθερος καθεὶς νὰ δανεισθῇ ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκει χρήματα, ὅταν μάλιστα αἱ περιστάσεις αἱ οἰκονομικαὶ εἶναι τόσον δειναί. Καὶ αὐτὸς ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων θὰ συνεβούλευεν ὅπως, ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἀνταλλαγμάτων, ζητήσωμεν καὶ οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν. Μήπως δὲν τὸ συνέστησεν εἰς τὸν Βασιλέα ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1915; Ἀλλ’ εἴχομεν φθάσει, κύριοι, εἰς τὸ ἀπροχώρητον καὶ ἀπηλπίσθημεν ἀπὸ τὸ μέρος τῆς Ἀντάντ. Καὶ οὕτω πως ἐγένετο ἡ προκαταβολὴ αὕτη τὴν 12ην Ἰανουαρίου 1916· ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου παρειλκύσθη μέχρι τοῦ Ἰανουαρίου. Ἐτέθησαν οὕτω εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως 40,000,000 παρὰ τοῦ Οἴκου «Γλέκερ» τοῦ Βερολίνου. Τὴν 21ην Ἰανουαρίου κατεβλήθησαν ἀπέναντι παρὰ τῆς Τραπέζης πρὸς ἀξίαν 92%, 25,000,000, τῇ 23 Ἰανουαρίου 6,000,000 καὶ τὴν 4 Φεβρουαρίου 9,000,000, τὸ ὅλον 40,000,000.

§583Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐνεγράφησαν εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον ὡς ἔσοδα;

§584Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω ἂν ἐνεγράφησαν. Τὴν 26 Μαρτίου ἐπῆλθεν ἡ παραίτησις τοῦ κ. Δραγούμη, ἀλλ’ ἡ διαπραγμάτευσις διὰ μίαν ἑτέραν προκαταβολὴν ἐκ 40,000,000 μάρκων ἤρξατο πρὸ τῆς παραιτήσεως αὐτοῦ, διότι ἡ δευτέρα δόσις κατεβλήθη τὴν 23 Ἰανουαρίου δι’ ἐπιστολῆς ληφθείσης καὶ ἀπευθυνομένης πρὸς ἐμέ. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ πίστωσις ἠνοίχθη τὴν 7ην Ἀπριλίου, ἑπομένως ἡ διαπραγμάτευσις ἀναγκαίως εἶχεν ἀρχίσει πολὺ προτήτερα, διότι αἱ περιστάσεις τοῦ Ταμείου ἦσαν δειναί. Προσήρχοντο καθημέραν οἱ φροντισταὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐφρόνουν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποκομίζω ἐκ τοῦ οἴκου μου ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἀπῃτοῦντο καθ’ ἑβδομάδα. Προσεπάθησα διὰ παντὸς τρόπου νὰ πείσω τὴν Οἰκονομικὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἔκδοσιν τραπεζογραμματίων 30 ἑκατομ. δραχμῶν καὶ εἶχον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἐπανειλημμένας συνεννοήσεις μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ρωσσίας ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Ἐλέγχου. Ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Γαλλίας μοὶ ἔλεγεν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δώσουν τὴν ἄδειαν, διότι αὐτὸ ἠδύνατο νὰ ἐπηρεάσῃ τὸ συνάλλαγμα. Καὶ ἐνῷ μοὶ ἔλεγεν αὐτό, μοὶ ἐπανελάμβανε συχνάκις «vous regorgez d’ or», διότι εἴχομεν 400,000,000 τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὰ ὁποῖα ἦσαν κατατεθειμένα ἐκεῖ πέρα. Τοῦ ἔλεγον ὅτι τὰ τραπεζογραμμάτια τὰ ἐκδιδόμενα δυνάμει τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ δὲν ἀναπληροῦν τὰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἐπιτακτικοὶ ἀνάγκαι τοῦ ἐμπορίου καὶ ἐν γένει τῆς κυκλοφορίας. Δὲν ἠδύνατό τις νὰ συγχύσῃ τὴν κυκλοφορίαν τῶν 400 αὐτῶν ἑκατομμυρίων πρὸς τὴν κυκλοφορίαν τῶν τραπεζογραμματίων, τῶν ἐκδιδομένων μὲ ἀντίκρυσμα χρυσοῦ. Ἴσως μία ἀτυχὴς παράστασις συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ κλείσῃ ἀκόμη ἑρμητικώτερον τὴν θύραν, διότι ἐλέχθη ἀπροσέκτως ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ζήσωμεν. Καὶ μᾶς ἀπήντησαν: «Ἔχετε ἀνάγκην νὰ ζήσητε, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παρίδητε τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχετε ἀναλάβει». Καὶ γνωρίζετε σεῖς οἱ Ὑπουργοί, πόσον εἶναι εὐαίσθητα τὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἐκπροσωπεῖ ἡ Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπή. Ἐγὼ ὁ ὁποῖος ἠναγκάσθην νὰ εἶμαι Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸ 1905 καὶ κατὰ τὸ 1913, ἔχω μακρὰν πεῖραν τῆς δυστροπίας τῆς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ διὰ τοῦτο ἀπέφυγα νὰ ἔλθω ὁπωσδήποτε εἰς ψυχρότητα πρὸς αὐτήν. Οὕτω εὑρισκόμενοι πρὸ τοῦ ἀπροχωρήτου, ἠναγκάσθημεν νὰ λάβωμεν τὴν δευτέραν δόσιν, ἡ ὁποία ἦλθε τὴν 7ην Ἀπριλίου. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ πρώτη μέριμνά μας ἦτο νὰ ἀποδώσωμεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὠφείλοντο κατὰ τρόπον τόσον ἀνώμαλον πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἠρξάμην διαπραγματεύσεων περὶ ἐκδόσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἑνὸς δανείου 100,000,000 καὶ συνετελέσθη ἡ διαπραγμάτευσις διὰ τῆς ὑπογραφῆς συμβάσεως, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν τῆς 6ης Δεκεμβρίου, τὴν 1 Ἰουνίου π.ἔ. Συγχρόνως ὑπεβλήθη σύμβασις περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ προνομίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον ἔληγε μετὰ 7 ἔτη καὶ τὸ ὁποῖον, ὄχι ὡς ἀντάλλαγμα, ἀλλὰ διότι ἐθεωροῦμεν ὅτι εἶχεν ἀναπόφευκτον ἀνάγκην καὶ καθῆκον τὸ Δημόσιον νὰ ἐνισχύσῃ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἐδέχθημεν νὰ παραχωρηθῇ τοῦτο ὑπὸ τοῦ Κράτους πρὸς τὴν Τράπεζαν.

§585ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατί δὲν τὸ ἀνεγράψατε εἰς τὸν Προϋπολογισμόν;

§586Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν δὲν ἀνεγράφησαν τὰ δάνεια αὐτά, καθὼς δὲν εἶχεν ἀναγραφῆ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν κατὰ τὸ 1915 ἡ χορηγία, ἡ ὁποία ἐδόθη κατὰ πρῶτον ἐκ μέρους τῆς Ἀντὰντ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Ὄχι διότι εἴχομεν κανὲν ἄλλο συμφέρον ν’ ἀποκρύψωμεν τὸ δάνειον, ἀλλὰ διότι ἠθέλομεν νὰ κερδίσωμεν καιρὸν μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διὰ νὰ κάμωμεν τὴν δήλωσιν τῆς ἐκτάκτου αὐτῆς προσόδου. Ἀναμφισβητήτως, ὑπὸ τὰς περιστάσεις, ὑφ’ ἃς εὑρισκόμεθα, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ τρέχωμεν νὰ φωνάζωμεν ὅτι μᾶς ἐδάνεισεν ἡ Γερμανία.

§587Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ὠφείλατε νὰ τὰ ἔχετε ἀναγράψει εἰς τὰ δημόσια βιβλία.

§588Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶχον ἀναγραφῆ, διότι αἱ διαπραγματεύσεις ἐγένοντο διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Λέγουσιν ὅτι ὑπάρχει κεφάλαιον, ὅτι παρεβιάσθη ὁ νόμος ΓΧΜΒʹ. Αἱ δύο προκαταβολαὶ τῶν 40,000,000 μάρκων ἔχουσι καλυφθῆ διὰ συναλλαγματικῶν ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ. Τώρα λέγουσι «δὲν φοβεῖσθε τὴν ὑποτίμησιν τοῦ μάρκου;» Ἐγὼ λέγω ὅτι χαίρομαι διὰ τὴν ὑποτίμησιν τοῦ μάρκου, διότι ἡ ὑποτίμησις ὠφελεῖ τὸν ὀφειλέτην. Ἐὰν δανεισθῆτε σήμερον χίλια φράγκα...

§589Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχει ἀναλάβει ὑποχρέωσιν τὸ Δημόσιον διὰ τὴν τιμὴν τοῦ μάρκου.

§590Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ὑποχρέωσις εἶναι ὑπὲρ αὐτοῦ βεβαίως, διότι καθόσον ἐκπίπτει τὸ μάρκον, κατὰ τοσοῦτον θὰ ἐξοφληθῇ τὸ χρέος αὐτὸ δι’ ὑποτιμημένου γραμματίου.

§591Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ εἰσπράξῃ μὲ ὑποτίμησιν.

§592Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τί ἐλάβαμεν ἡμεῖς;

§593Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δραχμάς.

§594Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τί θὰ ἀποδώσωμεν;

§595Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δραχμάς.

§596Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀέρα.

§597ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀέρα.

§598Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐλάβομεν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι ἐλάβομεν ἀπὸ ἄλλα δάνεια.

§599Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δύναται νὰ σύρῃ συναλλαγματικὴν ἐκ Παρισίων καὶ Λονδίνου.

§600Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐνόσῳ ἐξακολουθῇ τὸ δάνειον, ἡ Τράπεζα δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ σύρῃ ἀπὸ τὸ Λονδῖνον συναλλαγματικήν, διότι ἔχει 60,000,000 περιθώριον καὶ ὁ αὐτὸς ὅρος ἐτέθη ὅταν ἐγένοντο τὰ δάνεια μετὰ τῆς Ἀντάντ. Τοῦτο λέγω, ἐπειδὴ παρεξηγήσατε τὸ δάνειον ὡς ἀέρα. Δὲν εἶναι ἀέρας, εἶναι προστατευτικὴ λύσις.

§601Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν φοβεῖσθε μὲ αὐτὰς τὰς πράξεις, τὰς ὁποίας ἐκάματε, νὰ παραβῆτε τοὺς ὅρους τοὺς τεθέντας ἀπὸ τὴν Γαλλίαν καὶ νὰ ἐγγραφῇ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τὸν μαῦρον πίνακα;

§602Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ποῖος εἶναι ὁ φόβος;

§603Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εἶχε στείλει ἐγκύκλιον εἰς ὅλας τὰς Τραπέζας καὶ ἔλεγεν ὅτι αἱ Τράπεζαι ὅλαι, αἱ ὁποῖαι ἐργάζονται μὲ τὴν Γερμανίαν, εἴτε ἀπ’ εὐθείας, εἴτε ἐμμέσως, θὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὸν μαῦρον πίνακα.

§604Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ Τράπεζα εἶναι ἐκτὸς τῶν διαπραγματεύσεων. Ἡ Τράπεζα ἠγόραζεν ἀπὸ ἡμᾶς τὰ μάρκα καὶ τίποτε περισσότερον. Δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν ἡ Τράπεζα. Εἷς ἐκ τῶν λόγων, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν εἶχε συνομολογηθῆ τὸ δάνειον τῶν 150,000,000, εἶναι διότι ἐφοβούμεθα μήπως γνωσθῇ ὅτι ἐπρόκειτο περὶ κεφαλαίων Γερμανικῶν, δι’ αὐτὸ δὲ δὲν ἐκυρώθη τὸ δάνειον. Βεβαίως, ὅταν εὑρίσκεται τις ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις, γίνεται προσεκτικώτερος.

§605Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Παραιτοῦνται εἰς τοιαύτας περιστάσεις.

§606Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ τί θὰ ἐγίνετο τότε;

§607Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νομίζετε ὅτι θὰ ἐχάνετο τὸ Ἔθνος ἐὰν ἔπιπτεν ἡ Κυβέρνησις ἡ ἰδική σας;

§608Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ μεταβολὴ τῆς πολιτικῆς ἡμῶν θὰ ἦτο ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ Κράτους καὶ προσεπαθοῦμεν διὰ παντὸς τρόπου ν’ ἀποφύγωμεν τοῦτο, ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως «ἀνάγκᾳ καὶ Θεοὶ πείθονται».

§609Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Αἱ ἀνάγκαι ἦσαν νὰ δελεάζητε τοὺς ἀξιωματικοὺς μὲ διπλοὺς μισθοὺς καὶ νὰ κάμητε ἐπιστράτευσιν. Αὐταὶ ἦσαν αἱ ἀνάγκαι;

§610Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχετε τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἔχετε. Εἶσθε ἐλεύθερος. Ἰδοὺ τίνες ἦσαν οἱ ὅροι, διὰ τῶν ὁποίων ἐγένοντο τὰ δάνεια τῆς Ἀντάντ. Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, ἡ Γαλλικὴ καὶ ἡ Ρωσσικὴ παρέσχον εἰς ἡμᾶς ἀπὸ 10,000,000 δραχμῶν ἑκάστη ἐξ αὐτῶν, διὰ νὰ παραδώσωμεν μίαν ἐγγύησιν ὑπὸ τοὺς ἑξῆς ὅρους. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐγγυήσεως τῶν τριῶν Δυνάμεων ἀπέναντι τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ, εἶχεν ἐκδώσει 30,000,000 τραπεζογραμμάτια, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐκδοθῆ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὸ τὸν αὐτὸν τύπον, ὑπὸ τὸν ὁποῖον ἐγένετο ἡ προκαταβολὴ τῶν 40 ἑκατομμυρίων. Ποῖαι ἦσαν αἱ ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνελάμβανεν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἡ Τράπεζα; Ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς δὲν εἶχεν οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν· ἦσαν αἱ ἑξῆς: Ἐὰν μὲν ἐχρησιμοποιεῖτο τὸ δάνειον ἐν Γερμανίᾳ δι’ ἀνάγκας προμηθείας, ὅτε θὰ ἐπήρχετο καταβολὴ πραγματικὴ ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης τῶν σχετικῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἐχρησιμοποιοῦντο ἐν Γερμανίᾳ, θὰ ἐπληρώναμεν τόκον 6%, ἐφόσον δὲν θὰ ἔμενε διαθέσιμον κεφάλαιον. Αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, εἶναι ἀκριβές;

§611Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν εἶναι γραμμένα εἰς τὰ χαρτιά.

§612Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω ποῦ εἶναι.

§613Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Λέγετε, ὅτι «ἂν ἐχρησιμοποιεῖτο τὸ δάνειον ἐν Γερμανίᾳ». Πρὸς ἀγορὰν τίνος πράγματος;

§614Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Προμηθειῶν.

§615Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διὰ νὰ πολεμήσητε μὲ τὴν Γερμανίαν;

§616Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐλαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι μέχρι τελευταίας ὥρας δὲν θὰ ἐχρησιμοποιεῖτο οὔτε ἓν μάρκον. Οἱ ὅροι δὲν ἔχουν οὐδεμίαν σημασίαν, διότι ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν 40.000,000 μάρκων διετέθη μέχρι τελευταίου λεπτοῦ πρὸς 92% ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἔχομεν δὲ ὡς δαπάνην ⅝ κατὰ τριμηνίαν ἐπὶ τῶν 100 μάρκων ἐπὶ τῶν συναλλαγματικῶν, ταυτοχρόνως δικαίωμα προμηθείας ἐκ μέρους τοῦ Οἴκου Γλέκερ καὶ περιπλέον τὸ χαρτόσημον. Κύριοι, σᾶς ἐξέθηκα τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρει ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ διαφημισθῇ τὸ δάνειον. Τί ἔπραξα ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; Τὴν 8ην Ἰουνίου παρῃτήθη ἡ Κυβέρνησις. Τὴν 9ην Ἰουνίου μετέβην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπου ἐζήτησα νὰ ἴδω τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ παρέδωσα φάκελλον περιέχοντα τὰς ἐπιστολὰς τοῦ Μπλαϊχέντερ σχετικῶς πρὸς τὰς δύο δόσεις τῶν 40,000,000.

§617Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὰ ἔβαλεν εἰς τὴν τσέπην του; Διότι τοιαῦτα ἔγγραφα δὲν κατετέθησαν, οὐδ’ ὑπάρχουσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Πρέπει νὰ προσθέσω ὅτι ἡ τηλεγραφικὴ ἀλληλογραφία ἀπηυθύνετο ἀπ’ εὐθείας διὰ μέσον τοῦ πρέσβεως τῆς Γερμανίας εἰς τὸν τότε Βασιλέα.

§618Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ συγχέητε τοὺς Προέδρους τῶν Κυβερνήσεων. Παρέδωκα εἰς τὸν κ. Ζαΐμην τὰ ἔγγραφα ἐν φακέλλῳ τὴν 9ην Ἰουνίου.

§619Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐταὶ εἶναι αἱ ἐπιστολαὶ τοῦ Γερμανικοῦ Οἴκου, ἀλλ’ αἱ ἐπιστολαὶ μετὰ τῆς Γερμανικῆς Κυβερνήσεως ποῦ εὑρίσκονται;

§620Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία τοιαύτη. Ἡ συνεννόησις περὶ ὅλου τοῦ δανείου ἔγινε μὲ τὸν Μπλαϊχέντερ. Τώρα ζητεῖτε συνεννόησιν μὲ τὴν Γερμανικὴν Κυβέρνησιν;

§621Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Αἱ συνεννοήσεις εὑρίσκονται εἰς κρυπτογραφικὰ τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα ἀπηυθύνοντο εἰς τὰ Ἀνάκτορα καὶ τὴν μετάφρασιν τῶν ὁποίων κάμνω τώρα.

§622Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ τὸ βεβαιώσητε.

§623Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλήν.

§624Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναμφισβητήτως αὐτὸ ἐγένετο διότι ἔφθανον ὑπὸ τὸν τίτλον ἐμπιστευτικῶν καὶ ὁ κ. Σκουλούδης δὲν εἶχε δώσει τὴν ἄδειαν εἰς οὐδένα ὑπάλληλον νὰ τὰς ἀποσφραγίσῃ.

§625Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν τὰ γνωρίζει οὔτε ὁ κ. Σκουλούδης. Δὲν εἶχε τὴν κλεῖδα.

§626Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τοιαῦτα τηλεγραφήματα δὲν ὑπάρχουν.

§627Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ὑπάρχουν.

§628Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Ζαΐμης σᾶς ἔδωκε τὸν φάκελλον;

§629Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ὑπάρχουν.

§630Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅταν ἀνεκάλυψα τὸ δάνειον, μοὶ ἔδωκαν δύο ἐπιστολάς, αἱ ὁποῖαι ἀναγγέλλουν τὸ ἄνοιγμα τῆς πιστώσεως.

§631Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν τὸ ἀνεκαλύψατε· ἦτο γνωστόν. Ὁ Μπλαϊχέντερ ἔγραφε πρὸς τὴν Τράπεζαν καὶ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ αἱ ἐπιστολαὶ αὗται ἀναφέρουν τοὺς ὅρους καὶ ἀναγγέλλουν καὶ τὸ ἄνοιγμα τῆς πιστώσεως. Αὐτὰ σεῖς τὰ ἀμφισβητεῖτε;

§632Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν τὰ ἀμφισβητῶ· προσθέτω...

§633Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μὴ προσθέτετε τίποτε. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σᾶς ἐπιβάλλεται, εἶναι νὰ ζητήσητε τὸν φάκελλον ἀπὸ τὸν κ. Ζαΐμην, ὁ ὁποῖος ἦτο ὁ διάδοχος τῆς Κυβερνήσεως ἡμῶν, διότι εἰς αὐτὸν παρέδωκα τὸν φάκελλον.

§634Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ μάλιστα ἐγὼ λέγω ὅτι ὑπάρχουσι καὶ τηλεγραφήματα, ἅτινα ἀπηυθύνοντο ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸν Βασιλέα.

§635Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν γνωρίζω τοῦτο. Ὅτι ἀλληλογράφει ὁ Βασιλεὺς τὸ γνωρίζω ἐκ μιᾶς δηλώσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Βενιζέλος εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦ Στέμματος τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1915. Εἶπε δὲ ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἀπαγορεύσῃ εἰς τὸν Βασιλέα νὰ ἀλληλογραφῇ μὲ τὸν Κάϊζερ καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ τοῦ ἀπαγορεύσῃ νὰ δέχεται τὸν ἀκόλουθον τῆς Γερμανικῆς Πρεσβείας. Καὶ ἐγὼ τοῦ ἀπήντησα: «Βεβαίως, δὲν ἠδύνασθε».

§636Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὰ τηλεγραφήματα, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖτε, διήρχοντο ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν μὲ τὴν κλεῖδα τὴν διπλωματικὴν τὴν ἐπίσημον, ἐνῷ κατὰ τὴν ἐποχὴν τὴν ἰδικήν σας αἱ ὑποθέσεις αἱ σοβαραί, ὅπως τοῦ δανείου, καὶ αἱ ἄλλαι αἱ λεγόμεναι ἐμπιστευτικαί, διεξήγοντο διὰ κρυπτογραφικῶν τηλεγραφημάτων μὲ ἰδιαιτέραν κλεῖδα, τὴν ὁποίαν εἶχον τὰ Ἀνάκτορα.

§637Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πόθεν τὸ γνωρίζετε αὐτό;

§638Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Διότι ἤρχετο ὁ κ. Ροΐδης σχεδὸν καθημερινῶς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ νὰ μεταφράσῃ τηλεγραφήματα μὲ ἰδιαίτερον λεξικόν.

§639Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ διατί δὲν τὰ μετέφραζεν εἰς τὰ Ἀνάκτορα;

§640Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ. Διότι ἦσαν τηλεγραφήματα, τῶν ὁποίων ἓν μέρος μετεφράζετο μὲ τὴν κλεῖδα τοῦ Ὑπουργείου καὶ ἕτερον μέρος μὲ τὸ κρυπτογραφικὸν λεξικὸν τῶν Ἀνακτόρων. Αὐτὰ τὰ τηλεγραφήματα δὲν ὑπάρχουν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὡς διεξαγόμενα κατὰ τὴν ἐποχὴν τὴν ἰδικήν σας.

§641Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ σᾶς ἔχῃ ὁ Βασιλεὺς senseur.

§642Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἔχομεν συνταγματικὸν πολίτευμα ἢ ὄχι; Ἡ διπλωματικὴ ὑπηρεσία ἑνὸς Κράτους ἔχει ἀρχεῖα. Λοιπὸν σήμερον ἐπὶ τοιούτων σπουδαιοτάτων ζητημάτων δὲν ὑπάρχει τίποτε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἀπεγυμνοῦτο τὸ Ὑπουργεῖον ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν ὅλων αὐτῶν τῶν τηλεγραφημάτων καὶ τὰ ἐλάμβαναν τὰ Ἀνάκτορα.

§643Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν τὰ γνωρίζω αὐτά. Ἐγὼ τὴν ἀλληλογραφίαν αὐτὴν τὴν παρέδωκα εἰς τὸν κ. Ζαΐμην, ἦσαν δὲ ἐπιστολαὶ καὶ οὐχὶ τηλεγραφήματα. Ἑρμηνεύσατε ὅπως θέλετε ταῦτα, ἀλλ’ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐγὼ δὲν συζητῶ περὶ τῆς εὐθύνης τοῦ Βασιλέως, ἀλλὰ συζητῶ περὶ τῆς ἰδικῆς μου εὐθύνης. Εἶναι περιττὸν νὰ λέγητε, εἰς συζήτησιν ἀφορῶσαν εἰς τὴν εὐθύνην ἑνὸς Ὑπουργοῦ, ὅτι ὁ Βασιλεὺς εἶχεν ἰδιαιτέραν κλεῖδα.

§644Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐπειδὴ διεξάγεται συζήτησις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ δίδονται μερικαὶ πληροφορίαι παρ’ ὑμῶν, ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλήν, προσφέρουσα καὶ ἐκείνη τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχει νὰ δώσῃ πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ἰδικῶν σας. Αὐτὸ νομίζω ὅτι εἶναι καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως καὶ λέγων ταῦτα δὲν θέτω ἐν ἀμφιβόλῳ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε σεῖς.

§645Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα· ἀλλ’ εἶναι καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δίδῃ βεβαίας καὶ ἀσφαλεῖς πληροφορίας καὶ ὄχι ὑποθέσεις.

§646Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ ἔδωκα γεγονότα· σᾶς εἶπον ὅτι διεξηγάγετο κρυπτογραφικὴ ἀλληλογραφία μεταξὺ Γερμανίας καὶ Βασιλέως ἀπ’ εὐθείας.

§647Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχει ἡ κλείς;

§648Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τώρα προσπαθῶ νὰ τὴν ἀνακαλύψω.

§649Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀφήσατε νὰ τὴν ἀνακαλύψητε καὶ τότε θὰ εἶμαι σύμφωνος μεθ’ ὑμῶν.

§650Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν δύνασθε νὰ διαμφισβητῆτε τοιαῦτα πράγματα. Εἰς τὸ ἀρχεῖον τοῦ σταθμοῦ τοῦ ἀσυρμάτου ὑπάρχουν τηλεγραφήματα κρυπτογραφικά, τὰ ὁποῖα ἐστάλησαν κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1916, ἅτινα δὲν μεταφράζονται μὲ τὴν κλεῖδα τοῦ Ὑπουργείου. Δίδω λοιπὸν αὐτὴν τὴν πληροφορίαν μεταξὺ τῶν ἄλλων, διὰ τὴν ἀπόδειξιν ποῦ ζητεῖτε.

§651Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1916 δὲν ἤμην ἐγὼ Ὑπουργός.

§652Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν τὸ λέγω διὰ σᾶς· σᾶς φέρω μόνον ἓν παράδειγμα, διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι δὲν εἶναι ὑποθέσεις ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον.

§653Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ τηλεγραφημάτων ἀσυρμάτου. Ἀλλ’ ὁ ἀσύρματος δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας. Εἶναι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν.

§654Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Πληροφορῶ τὴν Βουλὴν ὅτι ὑπῆρχον καὶ ἄλλα κρυπτογραφικὰ τηλεγραφήματα, ἀπευθυνόμενα πρὸς τὰ Ἀνάκτορα, τῶν ὁποίων τὴν κλεῖδα δὲν εἶχεν ἡ ἐπίσημος ὑπηρεσία τοῦ Κράτους. Μοῦ φέρετε τὴν ἀντίρρησιν: «Ποῦ εἶναι ἡ ἀπόδειξις; Μέχρις ὅτου εὕρητε τὴν κλεῖδα, δὲν πιστεύω τὰς πληροφορίας...»

§655Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Διότι εἶναι ὑποθέσεις.

§656Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν εἶναι ὑποθέσεις· εἶναι γεγονότα. Ὅπως γνωρίζετε, ἡ τηλεγραφικὴ ὑπηρεσία, τόσον ἡ διὰ σύρματος, ὅσον καὶ ἡ ἀσύρματος, κρατοῦν ἀντίγραφα τῶν τηλεγραφημάτων, κρυπτογραφικῶν ἢ ἀνοικτῶν. Ἀλλὰ τὸ Τηλεγραφεῖον καὶ ὁ ἀσύρματος ἔχουν πληθὺν τηλεγραφημάτων κρυπτογραφικῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ἀναγινώσκονται μὲ τὴν ἐπίσημον κλεῖδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Τί σημαίνει τοῦτο;

§657Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πρὸς τίνα ἀπηυθύνοντο;

§658Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀπηυθύνοντο πρὸς τὰ Ἀνάκτορα καὶ ἐκεῖθεν εἰς τὰς ξένας Κυβερνήσεις καὶ Αὐλάς, τοῦθ’ ὅπερ ἀποδεικνύει ὅτι ἀναμφισβητήτως ὑπῆρχεν ἀλληλογραφία, τὴν ὁποίαν δὲν ἀνεύρομεν.

§659Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τὸ κατέθηκεν αὐτὸ ὁ κ. Ζαλοκώστας.

§660Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔτυχε ν’ ἀναγνώσω τὴν κατάθεσιν τοῦ κ. Ζαλοκώστα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ κάμω, εἶναι νὰ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Βουλὴν ἀκριβῶς τὰ τῶν διαπραγματεύσεων πρὸς συνομολόγησιν τῶν δύο προκαταβολῶν καὶ τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους συνήφθησαν τὰ δάνεια. Ἐξήγησα εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐτηρήθη ἡ ἐχεμύθεια ὡς πρὸς τὴν πραγματοποίησιν τῶν προτέρων προκαταβολῶν. Καὶ δὲν ἀνεγράφησαν αἱ προκαταβολαὶ εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ τὸ 1916. Σημειώσατε δὲ καὶ αὐτό, ὅτι ἀνήκουν εἰς τὰ τακτικὰ ἔσοδα διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1916 καὶ ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς εἶχεν ἤδη συνταχθῆ καθ’ ἣν ἐποχὴν ἀνεμένετο ἡ δευτέρα δόσις. Ἀναγκαίως ἀνέμενον τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διὰ νὰ προβῶ εἰς τὴν δήλωσιν περὶ τῶν προκαταβολῶν. Εἰσέρχομαι εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς παραδόσεως τοῦ Ροῦπελ, ἡ ὁποία περιλαμβάνεται ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς Προανακριτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ εἶπον ὅτι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσω τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις, καίτοι θεωρῶ ὅτι ἡ πρότασις τῆς Προανακριτικῆς Ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, συμφώνως πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξα ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ λόγου μου. Ποία ἦτο ἡ θέσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1915; Ἡ θέσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καθίσταται κατάδηλος διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 12948 ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς 27 Νοεμβρίου πρὸς τὰς Πρεσβείας τῆς Ἑλλάδος εἰς Παρισίους, Λονδῖνον, Βιέννην καὶ Πετρούπολιν. Ἐζήτησα τὴν κατάθεσιν τοῦ ἐγγράφου παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εὐηρεστήθη νὰ προσκομίσῃ τοῦτο εἰς πρωτότυπον Γαλλικόν, ἔχει δὲ ὡς ἑξῆς ἐν μεταφράσει (ἀναγινώσκει τὸ ἔγγραφον). Ὑπάρχει καὶ ἕτερον τηλεγράφημα μόνον διὰ Παρισίους, Λονδῖνον, Πετρούπολιν καὶ Ρώμην (ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα). Αὐτὸ εἶναι τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον κατέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὸ ὁποῖον παρουσιάζει τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπέναντι τῶν Συμμάχων. Αὐτὸ τὸ τηλεγράφημα προεκλήθη τότε ἐκ τῆς ἐλεύσεως ἐνταῦθα τοῦ κ. Δενὺ Κοσσέν. Ἀληθῶς δύναταί τις νὰ μᾶς κατηγορήσῃ διὰ τὰς τοιαύτας παραχωρήσεις, αἱ ὁποῖαι ὠφείλοντο εἰς πίεσιν. Μήτε τὸν Μοῦδρον, μήτε τὴν Μυτιλήνην, μήτε τὴν Μῆλον, μήτε τὴν Κέρκυραν, μήτε τὴν Κεφαλληνίαν παρεδώσαμεν εἰς τοὺς Συμμάχους, καὶ ὅμως αὐτὰ κατελήφθησαν.

§661Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπρόκειτο τὰ μέρη αὐτὰ νὰ ὑποστῶσι συμφορὰς διὰ συμπλοκῶν μεταξὺ Βουλγάρων καὶ Ἀγγλογάλλων; Ἐπρόκειτο νὰ τὰ καταλάβωσιν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι τὰ ἐπωφθαλμίων; Τὸ ἔγγραφον αὐτὸ δὲν διηκόλυνε τοὺς Γάλλους, πρὸς τοὺς ὁποίους ἐστείλατε ἀξιωματικὸν ἔμπιστόν σας καὶ ὁ ὁποῖος δὲν ἔκαμε τίποτε. Ὅλα αὐτὰ ἦσαν ἀρχὴ διὰ νὰ βάλητε τοὺς Βουλγάρους εἰς τὴν Μακεδονίαν.

§662Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κανεὶς δὲν δύναται νὰ πεισθῇ εἰς τὰς βεβαιώσεις σας, ὅτι ἐγένετο μία συμφωνία ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν Δυνάμεων τῆς Ἀντάντ, ἡ ὁποία ἀπέβλεπεν εἰς τὴν διευκόλυνσιν τῶν στρατιωτικῶν ἔργων τῶν Γερμανοβουλγάρων. Εἶναι μία λογική, τὴν ὁποίαν ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι νὰ χωνεύσω. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι βέβαιον, εἶναι ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ παραχώρησις μᾶς ἐπεβλήθη. Πῶς τὰς διεχειρίσθησαν αὐτὰς τὰς παραχωρήσεις; Πρῶτον εἴδετε ὅτι αἱ ὑποσχέσεις περὶ οἰκονομικῆς ἀνακουφίσεως διεψεύσθησαν.

§663Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐκ μέρους τῶν Ἀγγλογάλλων διεψεύσθησαν ἄνευ λόγου;

§664Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκ τοῦ ἐγγράφου τούτου καὶ ἐκ τῆς πρώτης προκαταβολῆς τῶν 40 ἑκατομμυρίων μάρκων, τῶν καταβληθέντων κατὰ Ἰανουάριον τοῦ 1916, βλέπετε ὅτι ὅλαι αἱ ἐπαγγελίαι περὶ οἰκονομικῆς ἀνακουφίσεως ἐκ μέρους τῆς Ἀντὰντ διεψεύσθησαν.

§665Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Διατί;

§666Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι δὲν ἐξηρχώμεθα ἐκ τῆς οὐδετερότητος.

§667Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε.

§668Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν θὰ μὲ πείσητε.

§669Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀγνοεῖτε τὴν ἀποστολὴν τοῦ κ. Πάλλη εἰς τὴν Θεσσαλονίκην;

§670Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Γνωρίζω ὅτι μετέβη.

§671Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἠξεύρετε ποίαν ἀποστολὴν εἶχεν ὁ κ. Πάλλης; Νὰ παρεμβάλλῃ καθημερινῶς προσκόμματα καὶ δυσκολίας, ὥστε νὰ ἀποθαρρύνῃ τὸν Στρατηγὸν Σαράϊγ, διὰ νὰ φύγῃ μίαν ὥραν ταχύτερον καὶ ἐκκενώσῃ τὴν Θεσσαλονίκην.

§672Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λέγητε αὐτά, ὅταν ἀθρόως κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἶχεν ἀρχίσει ἡ κάθοδος τῶν νέων στρατευμάτων εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέτητε ὅτι ἐπῆγεν ἕνας ἀξιωματικός, ὅπως ὁ κ. Πάλλης διὰ νὰ παίξῃ αὐτὴν τὴν κωμωδίαν;

§673Ν. ΠΟΛΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἀμφιβάλλω καθόλου περὶ τῆς καλῆς σας πίστεως, δὲν ἀμφιβάλλω καθόλου ὅτι εἶσθε ἐν πλήρει ἀγνοίᾳ ὅλων τῶν καταχθονίων ἐκείνων σχεδίων τοῦ Ἐπιτελείου, τῶν ὁποίων ἔχω πλεῖστα ὅσα παραδείγματα, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἠδυνάμην νὰ φέρω τὰ κυριώτερα, ἂν ἡ ὥρα δὲν ἦτο προχωρημένη. Σᾶς ἀνέφερα μόνον τὴν ἀποστολὴν τοῦ κ. Πάλλη.