1917.09.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 34Η

ΣΑΒΒΑΤΟΝ 23 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1917

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρα 6.30′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Οἱ ἰδιοκτῆται βαμβακοσπόρου κάτοικοι Λεβαδείας διαμαρτύρονται διὰ τὴν διατίμησιν αὐτοῦ πρὸς 35 λεπτά. — Ὁ Σ. Μπάκας παρακαλεῖ νὰ καταταχθῇ ὡς ἀρχιμουσικός, ἀπολυθεὶς διότι προσεχώρησεν εἰς τὸ Ἐθνικὸν Κίνημα. — Οἱ ἑλληνοδιδάσκαλοι Κρήτης Ι. Λανδράκης, Ε. Λουραντὸς καὶ Ε. Λαπατάκης ζητοῦν μικρὸν μηνιαῖον βοήθημα ὑπὸ τύπον συντάξεως. — Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Μ. Καλόνιας, Γ. Γαϊτάνος, Ι. Μαραγκός, Κ. Ἀλαβάνος, Μ. Τερμεντζῆς καὶ Σ. Παπαβασιλείου ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ προσθήκης ἐδαφίου εἰς τὸν νόμον «περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων». — Ὡσαύτως οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Καφαντάρης, Κ. Παζαρέντζος, Α. Θανόπουλος, Ν. Γαρδικιώτης, Γ. Καραϊσκάκης καὶ Δ. Μπούσδρας ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ νόμου 492 τῆς 30 Νοεμβρίου 1914 διὰ προσθήκης 4ου ἄρθρου». Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ἐπιτροπὴ κατέθεσε τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν αἰτήσεων ἀδείας καταδιώξεως τῶν βουλευτῶν Ν. Τσιριγώτη, Π. Βαρβιτσιώτη, Π. Κοσονάκου, Π. Πετροπουλάκη, Β. Ρούφου καὶ Δ. Λόντου. Ἐπίσης ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς Ἐπιτροπὴ κατέθεσε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ συμπληρωματικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς τῶν χρήσεων 1916–1917. Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Μπασιᾶς καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐξουσιοδοτήσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς κωδικοποίησιν τῶν παρὰ τῶν οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν ἐφαρμοζομένων νόμων». Ἀνακοινῶ ὁμοίως ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ πρὸς μελέτην τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου «περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων» ἀπετελέσθη ἐκ τῶν κ.κ. Ι. Κανναβοῦ, Δ. Τερζάκη, Δ. Σωτηρίου, Κ. Γόντικα, Θ. Παπαστρατῆ, Σ. Κοσμετάτου, Γ. Παπαδάμ, Π. Ἀγγελίδου, Ν. Γαρδικιώτου καὶ Γ. Μυλωνογιάννη.

Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς ἔχει τὸν λόγον, ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου τῶν ἐν Πάτραις ἐργοστασιαρχῶν βυρσοδεψῶν.

§3Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου τῶν ἐν Πάτραις βυρσοδεψῶν. Ὑπάρχει ἐν Πάτραις Σύνδεσμος βυρσοδεψῶν, ὁ ὁποῖος δρᾷ λίαν εὐεργετικῶς καὶ διὰ τὴν κοινωνίαν καὶ διὰ τὴν βιομηχανικὴν κίνησιν. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀφορᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ζητοῦσι δὲ δι’ αὐτῆς, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν λάβῃ μέτρα τοιαύτης διοικητικῆς μορφῆς, ὥστε νὰ μὴ παρεμβάλλωνται ἐμπόδια εἰς τὴν βιομηχανικὴν κίνησιν. Ὡς γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργός, διὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ βαλανιδοκάρπου, ὁ ὁποῖος προορίζεται διὰ τὴν βιομηχανίαν τῶν δερμάτων, ἀπαιτεῖται ἄδεια τοῦ ἐφόρου καὶ καταβολὴ ἡμίσεος λεπτοῦ διὰ τὴν μεταφορὰν ἑκάστης ὀκᾶς βαλανιδοκάρπου. Ἡ ἄδεια ἀπαιτεῖται νὰ δοθῇ εἰς τὸν οἰκεῖον δασάρχην, ὁ δὲ οἰκεῖος δασάρχης νὰ τὴν στείλῃ εἰς τὸν πλησιέστερον σταθμόν, ἵνα μεταβῇ χωροφύλαξ καὶ ἴδῃ πόσος βαλανιδόκαρπος θὰ εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ζητεῖται διὰ τῆς ἀδείας. Διὰ νὰ μὴ παρεμβάλλωνται ὅλα αὐτὰ τὰ ἐμπόδια πρὸς βλάβην τῆς βιομηχανικῆς κινήσεως, ὁ ἐν Πάτραις Σύλλογος τῶν βυρσοδεψῶν ὑποδεικνύει μέτρα τινά, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι εὐχῆς ἔργον νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει.

§4Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄς μοὶ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ θὰ τὴν λάβω ὑπ’ ὄψει μου.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Θεοδωρίδης, ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ πρότασιν νόμου.

§6Ε. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, πάντες γνωρίζετε, ὅτι τὸ παλαιὸν Βασίλειον δὲν ἐξέδιδε τοὺς ἐγκληματοῦντας καὶ καταφεύγοντας εἰς αὐτὸ ἐκ τῶν Τουρκοκρατουμένων μερῶν, παρέχον ἀσυλίαν εἰς αὐτούς. Ἐκ τούτου τοῦ λόγου πολλοὶ φυγόδικοι καὶ φυγόποινοι, πρὸ πάντων ἐκ τῆς Κρήτης, κατέφυγον εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, ὅπου εὗρον ἀσυλίαν. Ὅταν ἐπισήμως τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος κατέλαβε τὴν Κρήτην διὰ τῆς ἀποστολῆς τοῦ κ. Δραγούμη, κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1912, εὑρέθη πρὸ τοῦ διλήμματος νὰ προβῇ εἰς τὴν σύλληψιν τῶν ἀρκετῶν τούτων φυγοδίκων καὶ φυγοποίνων, οἱ ὁποῖοι ἔμενον ἐν Ἀθήναις, ἐν Πειραιεῖ καὶ ἀλλαχοῦ τοῦ παλαιοῦ Βασιλείου, ἢ νὰ ἐξεύρῃ λύσιν τινὰ συμβιβάζουσαν τὸ παλαιὸν καθεστὼς μὲ τὸ νέον. Διὰ λόγους σκοπιμότητος καὶ διὰ λόγους ἀκόμη δημοσίας τάξεως, ἐπροτίμησε τὸ Κράτος τὴν λύσιν, ἡ ὁποία ἐξοικονόμει τὰ πράγματα, νὰ ἀφήσῃ ἀνενοχλήτους τοὺς καταφυγόντας εἰς τὸ παλαιὸν Κράτος φυγοδίκους καὶ φυγοποίνους ἐκ Κρήτης, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μὴ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸν τόπον τῆς καταγωγῆς των καὶ ἐψήφισε τὸν νόμον 295. Ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου ἐκείνου παρῆλθεν ἤδη πενταετία, ἀπὸ τῆς διαπράξεως δὲ τῶν ἀδικημάτων πολὺ περισσότερος χρόνος. Ἐν τῷ μεταξὺ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ ἀπεσβέσθησαν τὰ ἀδικήματα ταῦτα, ἐνεφυλλοχώρησαν δὲ καὶ ἄλλα γεγονότα, συνέβησαν ἐπιγαμίαι τῶν ἀντιτιθεμένων οἰκογενειῶν, πνευματικαὶ συγγένειαι, βαπτίσεις καὶ κουμπαριές, ἀποζημιώσεις τῶν παθόντων, ταῦτα δὲ πάντα ἤμβλυναν τὴν ἀντίθεσιν, ἡ ὁποία ὑπῆρχε μεταξὺ τῶν οἰκογενειῶν τῶν παθόντων καὶ τῶν ἀδικησάντων. Πλὴν τούτων, οἱ πλεῖστοι τῶν φυγοδίκων καὶ φυγοποίνων τούτων μετέσχον ὅλων τῶν Μακεδονικῶν ἀγώνων κατὰ τῶν Βουλγάρων πρὸ τοῦ 1910, καὶ κατὰ τοὺς δύο πολέμους τοῦ 1912 καὶ 1913 ἔλαβον μέρος καὶ πολλοὶ τούτων κεῖνται εἰς τὰ πεδία τῆς Μακεδονίας καὶ Ἠπείρου καὶ διὰ τοῦ αἵματός των ἐξήγνισαν τὸ ἀδίκημά των, ἂν ἠδίκησαν. Συνέβη καὶ ἓν ἄλλο περιστατικόν, ἀποδεικνῦον ὅτι οὗτοι ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ ἠμνηστεύθησαν. Ἐπῆλθε τὸ γεγονὸς τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1916 καὶ πολλοὶ ἐκ τούτων, καὶ διότι κατεδιώχθησαν ἀπὸ τὸ παλαιὸν καθεστώς, καὶ διότι ἠθέλησαν νὰ συμπράξωσιν ἐν τῇ Ἐπαναστάσει, κατέφυγον ἐν Κρήτῃ καὶ παρέμειναν ἐπὶ ἐννεάμηνον, εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι οὐδὲν κροῦσμα συνέβη ἀντεκδικήσεως. Ἀπεναντίας αἱ σχέσεις μετὰ τῶν οἰκογενειῶν τῶν παθόντων ἦσαν σχέσεις ἀγαθαὶ καὶ νέαι σχέσεις ἐδημιουργήθησαν. Ὅλα ταῦτα μᾶς πείθουν, ὅτι ἐξέλιπε πλέον ὁ λόγος, ὅπως οἱ τοιοῦτοι φυγόδικοι καὶ φυγόποινοι μένουν ἐν ἀναγκαστικῇ τρόπον τινὰ ὑπερορίᾳ. Οὐδὲ ἔχει πλέον λόγον τινὰ ἡ ὑπερορία, ἐφόσον δύνανται νὰ διαμένωσιν ἀλλαχοῦ, διότι εἴτε ἐν Ἀθήναις μένει, εἴτε ἐν Σητείᾳ ὁ ἀδικοπραγήσας ἐν Χανίοις, εἶναι τὸ ἴδιον· δύναται οὗτος νὰ διαμένῃ ἐν Ἡρακλείῳ, ἐν Ρεθύμνῃ, ἀρκεῖ νὰ μένῃ μακρὰν τοῦ τόπου τοῦ ἀδικήματος, ὁπότε εἶναι τὸ ἴδιον ὡς νὰ μένῃ ἐν Ἀθήναις ἢ ἐν Πειραιεῖ. Νομίζομεν λοιπὸν ἡμεῖς τουλάχιστον, οἱ ὁποῖοι καταγόμεθα ἐκ Κρήτης, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἐπιτραπῇ εἰς αὐτοὺς ἡ κάθοδος εἰς Κρήτην ὑπὸ περιορισμούς, οἱ ὁποῖοι ἐξασφαλίζουσι τὴν τάξιν, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι εἰς ἕν, δύο ἢ τρία ἀδικήματα δὲν ἐξηλείφθη ἀκόμη τὸ μῖσος ἐν τῇ συνειδήσει τῶν παθόντων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου πρέπει νὰ ἀναγνωρίσητε, ὅτι ὁ νόμος 295, βεβαίως σκόπιμος καὶ ὀρθός, ἐδημιούργησε μίαν ἀνισότητα, μίαν ἀδικίαν ὑπάτην μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατώρθωσαν νὰ δραπετεύσουν ἐκ Κρήτης καὶ νὰ καταφύγωσιν εἰς τὸ παλαιὸν Βασίλειον καὶ τῶν συνεργῶν ἢ καὶ συναυτουργῶν αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι μὴ ἔχοντες τὰ μέσα νὰ διαφύγωσι, κατεδιώχθησαν καὶ κατεδικάσθησαν καὶ ἐκτίουν τὴν ποινήν των ἐν τῇ φυλακῇ. Συνέβη δὲ τὸ τερατῶδες, ὁ αὐτουργός, ὁ περισσότερον ἔνοχος, νὰ μένῃ ἐλεύθερος ἐν Ἀθήναις, ὁ δὲ ἁπλοῦς συνεργὸς ἢ ὁ συναυτουργὸς νὰ εὑρίσκεται εἰς τὰς φυλακὰς ἐν Κρήτῃ. Εἶναι δὲ ἄπορον πῶς δὲν προέβλεψε τοῦτο ὁ συντάκτης τοῦ νόμου 295. Ἐν τῇ προτάσει ἡμῶν ἐκτίθεμεν ἐν ἐκτάσει τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ὑπαγορεύουν τὴν λῆψιν τοῦ μέτρου αὐτοῦ.

§7Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Τί ζητεῖτε δι’ αὐτούς;

§8Ε. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Ζητοῦμεν ὅπως, καθὼς κατὰ τὸν νόμον 811, τὸν ὁποῖον προσφάτως ἐψηφίσαμεν, ἀπολύονται ὑπὸ τὸν τύπον τῆς προσωρινότητος, τῆς ἐγγυήσεως, τῆς δοκιμασίας οἱ κατάδικοι οἱ ἐκτίσαντες τὰ τρία τέταρτα τῆς ποινῆς των ἢ τὰ δύο τρίτα, ἂν ἦσαν ἀνήλικοι κατὰ τὴν διάπραξιν τοῦ ἀδικήματος, ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους νὰ ἐπιτραπῇ νὰ ἐξέλθωσι τῶν φυλακῶν καὶ οἱ ὀλίγοι ἀπομένοντες ἐκ τῶν συνεργῶν καὶ συναυτουργῶν τῶν ἀδικημάτων, τῶν διαπραχθέντων μέχρι τοῦ 1912, εἰς ἐποχὴν δηλαδὴ ἐπαναστατικήν.

§9Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Θὰ εἶναι γενικὸν δι’ ὅλον τὸ Κράτος;

§10Ε. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Θὰ εἶναι διὰ τοὺς προβλεπομένους ὑπὸ τοῦ νόμου 295. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι ἡμεῖς διηνύσαμεν ἐν Κρήτῃ ἀνώμαλον ἐπαναστατικὴν περίοδον καὶ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, πλὴν 2 ἢ 3 ἐτῶν, ἡ Κρήτη διετέλεσεν ἐν ἀναρχίᾳ καὶ ταραχῇ καὶ ἑπομένως ὑπάρχουσι λόγοι περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλον τόπον συνηγοροῦντες διὰ τὴν λῆψιν τῶν μέτρων αὐτῶν καὶ δι’ αὐτὸ ἐγένετο καὶ ὁ νόμος 295. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἀφοῦ μελετήσῃ τὴν πρότασιν αὐτὴν καὶ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, νὰ τὴν υἱοθετήσῃ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι ὅταν ἐψηφίσθη ὁ νόμος, εἴχετε τὴν καλωσύνην νὰ ὑποσχεθῆτε ὅτι δι’ ἰδιαιτέρου νόμου θὰ λάβητε πρόνοιαν περὶ αὐτῶν τῶν ζητημάτων καὶ νὰ μὴ τεθοῦν τὰ ζητήματα αὐτὰ εἰς τὸν ὀργανικὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν περὶ φυλακῶν. Αὐτὴν τὴν πρότασιν νόμου ὑποβάλλω σήμερον. Νὰ εἶσθε δὲ βέβαιοι ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ αὐτῷ διερμηνεύεται ἡ κοινὴ γνώμη τῶν κατοίκων τῆς Κρήτης.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Παπαμιχελάκης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος.

§12Μ. ΠΑΠΑΜΙΧΕΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας κ. συνάδελφος ὡμίλησε τοσοῦτον πειστικῶς, ὥστε νομίζω περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω καὶ ἐγώ τὰ αὐτά. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ μελετήσῃ τὴν πρότασιν νόμου καὶ θὰ τὴν υἱοθετήσῃ.

§13Γ. ΜΑΡΗΣ. Καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς προτάσεως ταύτης.

§14Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Νὰ τυπωθῇ, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ὁ κ. Α. Σίδερης ἐρωτᾷ τοὺς κ.κ. Ὑπουργοὺς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἂν σκέπτωνται νὰ ἐφαρμόσωσι ταχέως τὸ μέτρον τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ νόμου τῆς ἀναστολῆς τῶν σιγαροποιητικῶν μηχανῶν καὶ ἐν Μακεδονίᾳ.

§16Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἂν πρὸ τῆς τελευταίας καταστροφῆς τῆς Θεσσαλονίκης, ὅτε ὑπεβλήθη ἡ αἴτησις τοῦ Ἐργατικοῦ Κέντρου Θεσσαλονίκης περὶ ἀναστολῆς τῶν σιγαροποιητικῶν μηχανῶν ἐν Μακεδονίᾳ, διότι αἱ οἰκονομικαὶ αὐτῶν συνθῆκαι ἦσαν τοιαῦται ὥστε νὰ δικαιολογῆται τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, ἐννοεῖται, μὲ τὴν σημερινὴν κατάστασιν ἐν Θεσσαλονίκῃ, πόσον ἐπιτακτικωτέρα εἶναι ἡ ἀνάγκη τοῦ μέτρου τούτου. Νομίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ὑπεσχέθη ἄλλοτε τὴν λῆψιν τοῦ μέτρου τούτου καὶ συνεπῶς ταχέως θὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἐπέκτασις τοῦ νόμου τῆς ἀναστολῆς τῶν σιγαροποιητικῶν μηχανῶν καὶ ἐν Μακεδονίᾳ.

§17Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ὑπάρχουν σήμερον σιγαροποιητικαὶ μηχαναί.

§18Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὑπάρχουν καὶ σήμερον. Ἰσχυρίζονται βεβαίως ὅτι εἶναι μεγαλειτέρα σήμερον ἡ κατανάλωσις, ἀλλὰ αὕτη ὀφείλεται εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ ἐκ τῶν στρατιωτῶν οἱ ὁποῖοι συνέρρευσαν ἐκεῖ. Συνεπῶς νομίζω ὅτι δύναται νὰ ἀνασταλῇ τὸ μέτρον τῶν σιγαροποιητικῶν μηχανῶν ἐν Μακεδονίᾳ, ὡς ἐζήτησεν ἤδη τὸ Ἐργατικὸν Κέντρον Θεσσαλονίκης, καὶ ὅπερ μέτρον σήμερον ἤθελε προσφέρει ἐργασίαν εἰς τοὺς ἐστερημένους τοιαύτης πολυπληθεῖς ἐργάτας.

§19Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὰ αἰτήματα τοῦ Ἐργατικοῦ Κέντρου τῆς Θεσσαλονίκης ἦσαν ἀρκετὰ ἐνδιαφέροντα. Τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα θὰ ἀποσταλῇ εἰδικὸς ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου, ὁ ὁποῖος θέλει ἐπιληφθῆ τῆς ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος. Θὰ συναινέσητε καὶ ὑμεῖς, κύριε βουλευτά, εἰς τὴν τοιαύτην λύσιν τοῦ ζητήματος, διότι τοιαύτης φύσεως ζητήματα δὲν εἶναι δυνατὸν μακρόθεν νὰ λυθῶσι. Ὥστε κάμετε ὀλίγην ὑπομονὴν μέχρι τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαζαχαρίου ἔχει τὸν λόγον.

§21Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. συνεδέλφου ἢ νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διὰ τὴν μέριμναν, ἣν ἔλαβε, νὰ ἀποστείλῃ εἰδικὸν ὑπάλληλον πρὸς ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος. Θὰ παρακαλέσω μόνον νὰ μὴ μείνωμεν μὲ τὴν ὑπόσχεσιν, ἀλλὰ νὰ εὐαρεστηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ διατάξῃ τὴν ἄμεσον ἀποστολὴν τοῦ ὑπαλλήλου πρὸς λῆψιν τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσι.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Μεϊντάνης παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν πρόκειται νὰ ἐπιτάξῃ καὶ νὰ διατιμήσῃ τὴν ἐφετεινὴν παραγωγὴν τῶν σύκων.

§23Χ. ΜΕΪΝΤΑΝΗΣ. Λαμβάνω ἀφορμήν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀπευθύνω τὴν ἐρώτησιν, περὶ ἧς πρόκειται, πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, διότι, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ἂν ἡ ἐφετεινὴ ἐσοδεία τῶν σύκων, τὰ ὁποῖα, ὡς γνωρίζετε πάντες, εἶναι ἡ λαϊκὴ τροφή, ἀφεθῇ εἰς τὴν τύχην της, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω, διατρέχει τὸν κίνδυνον νὰ ἐξαφανισθῇ, ὅπως ἐξῃφανίσθησαν ἡ πατάτα καὶ ἄλλα τρόφιμα. Θὰ γνωρίζῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ἡ ἐφετεινὴ ἐσοδεία τῶν σύκων εἶναι μεγίστη καὶ ἡ ποιότης αὐτῶν ἀρίστη. Κατὰ τὴν ἰδέαν μου, καὶ ἐφέτος τὰ σῦκα θὰ ἀναπληρώσωσι πᾶσαν ἔλλειψιν ἄλλων τροφίμων. Ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ὁ ἄρτος εἶναι ὀλίγος, δύναται ὁ λαὸς κάλλιστα νὰ τραφῇ διὰ τῶν σύκων, διότι ταῦτα εἶναι τροφὴ ὑγιεινὴ καὶ θρεπτική, ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι ὅτι κατὰ τὸν τελευταῖον ἀποκλεισμὸν ὁ κόσμος ἐτράφη διὰ τῶν σύκων. Δυστυχῶς ὅμως ἡ τιμὴ τοῦ εἴδους τούτου ἔφθασεν εἰς ὕψη, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι προσιτὰ διὰ τὰ οἰκονομικὰ μέσα τῶν κατωτέρων τάξεων, παρὰ τῶν ὁποίων καταναλίσκονται τὰ σῦκα, καὶ τοῦτο οὐχὶ λόγῳ τῆς πλεονεξίας τῶν παραγωγῶν, ἀλλὰ λόγῳ τῆς δίψης τῆς ἀσβέστου πρὸς πλουτισμὸν τῶν ἐπιδραμόντων εἰς τὸν τόπον τῆς παραγωγῆς κερδοσκόπων. Ἡ συνήθης τιμὴ τῶν σύκων κατὰ τὰς ὁμαλὰς περιστάσεις εἶναι 20–30 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Ἐφέτος οἱ παραγωγοὶ ἐδέχθησαν εὐχαρίστως τὴν τιμὴν τῶν 50 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν, ἀλλ’ ὅταν ἦλθον οἱ κερδοσκόποι καὶ ἠγόρασαν ταῦτα πρὸς 50 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν καὶ συνεκέντρωσαν εἰς χεῖρας των μεγάλας ποσότητας, οὗτοι κατόπιν, διὰ διαφόρων τεχνασμάτων καὶ μεθόδων, ὕψωσαν τὰς τιμὰς αὐτὰς καὶ ἤδη πωλοῦν τὰ σῦκα πρὸς δραχμὰς 1.50 καὶ 1.60 κατ’ ὀκᾶν, τιμὴν λίαν ὑπερβολικὴν καὶ ἀπρόσιτον εἰς τὸν πτωχόκοσμον. Νομίζω ὅτι σήμερον δύναται νὰ ἐπέμβῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ καὶ νὰ διατιμήσῃ ταῦτα εἰς τοὺς κερδοσκόπους, οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἐκ Σμύρνης, καὶ νὰ εἴπῃ εἰς αὐτούς: «Δὲν σᾶς ἐπιτρέπεται νὰ πωλήσητε τὰ σῦκα περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι τὰ ἠγοράσατε ἀπὸ τοὺς παραγωγούς, πλέον ἀναλόγου κέρδους». Ἐπὶ πλέον θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν ἐξαγωγὴν τῶν σύκων προσωρινῶς σήμερον, διότι αὕτη εἶναι ἡ λαϊκὴ τροφή. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἀπαισιόδοξος, πιστεύω δὲ ὅτι θὰ ἔχωμεν ἐπάρκειαν, διότι τοιαῦται εἶναι αἱ διαβεβαιώσεις τῆς Κυβερνήσεως, τὰς ὁποίας δὲν θὰ ἔδιδε βέβαια αὕτη εἰς τὴν Βουλὴν ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν εἶχεν ἀμφιβολίαν τινὰ εἰς τὴν ἀποτελεσματικότητα τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν. Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ καθορίσωμεν τὸ μέλλον, καλὸν εἶναι ἡ ἐγχωρία αὕτη τροφὴ νὰ παραμείνῃ εἰς τὸν Τόπον καὶ νὰ μὴ ἐξαχθῇ. Ἐκ τῆς ἐξελίξεως τῶν πραγμάτων θὰ φανῇ ποῖα μέτρα πρέπει εἰς τὸ μέλλον νὰ ληφθῶσι διὰ τὴν ἐξαγωγήν.

§24Λ. ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ (Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ). Δυστυχῶς, κύριοι συνάδελφοι, ἀπεδείχθη ὅτι ἡ διατίμησις δὲν φέρει οὐδεμίαν θεραπείαν. Τὸ μόνον μέσον πρὸς συγκράτησιν τῶν τιμῶν εἰς ὅριον λογικὸν εἶναι ἡ συγκέντρωσις ὡρισμένων εἰδῶν εἰς χεῖρας τοῦ Κράτους καὶ ὁ περιορισμὸς ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξαγωγήν. Εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦτο κατέληξε καὶ τὸ Γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον. Ἡ Κυβέρνησις εἶχε στείλει ἀντιπρόσωπον εἰς Καλάμας μὲ τὴν ἀπόφασιν νὰ συγκεντρώσῃ εἰς τὰς χεῖρας αὐτῆς τὴν παραγωγήν, ὅπως κάμῃ κατόπιν τὴν δέουσαν διανομήν.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Ν. Παπαδάκης, Γ. Κοκκινάκης καὶ Μ. Παπαμιχελάκης ἐρωτῶσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ποῖα μέτρα σκέπτεται νὰ λάβῃ πρὸς ἄρσιν τῆς δυσχερεστάτης χρηματικῆς συναλλαγῆς, ἕνεκα ἐλλείψεως μικρῶν νομισμάτων ἐν Κρήτῃ.

§26Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀληθῶς παρατηρεῖται μία μεγάλη ἔλλειψις μεταλλικῶν νομισμάτων εἰς ὅλον τὸ Κράτος. Τὸ τοιοῦτον προῆλθεν ἕνεκα τῆς μεγάλης αὐξήσεως τῶν συναλλαγῶν καὶ τῆς ἐν γένει ἐλλείψεως ἀνταλλακτικοῦ νομίσματος. Δυστυχῶς μέχρι τοῦδε εὑρισκόμεθα περιορισμένοι, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἐκδώσωμεν περισσότερα τοιαῦτα νομίσματα. Ἀφ’ ἑνὸς ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπέτρεπε τὴν ἔκδοσιν πενταδράχμων μέχρι 40,000,000, καὶ ἡ Λατινικὴ σύμβασις, ἡ ὁποία μᾶς ἐπέτρεψε νὰ ἐκδώσωμεν κερματικὰ γραμμάτια μιᾶς ἢ δύο δραχμῶν δὲν ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ κατὰ τὸν πόλεμον, διότι ἦτο ἐντελῶς ἀδύνατον, ἕνεκα τῆς μεγάλης τιμῆς τοῦ ἀργύρου καὶ τῶν ἐξόδων τῆς μεταφορᾶς. Διὰ δύο νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι τώρα ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, ἐπιτρέπεται διὰ μὲν τοῦ πρώτου εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν προσωρινῶς νὰ ἐκδώσῃ χαρτονόμισμα τῶν πέντε δραχμῶν, ἀνώτερον τοῦ ποσοῦ τῶν 40,000,000. Διὰ δὲ τοῦ ἄλλου ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Κράτος νὰ ἐκδώσῃ ἀργυρᾶ χαρτονομίσματα μιᾶς καὶ δύο δραχμῶν, μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 30,000,000.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαζαχαρίου παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν σκέπτεται νὰ δώσῃ ἄρτον ἐργατικὸν εἰς τὸ ὑπηρετικὸν προσωπικὸν τῶν ἀστικῶν τάξεων.

§28Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας, ὅτι δυστυχῶς μέχρι τοῦδε τὸ ὑπηρετικὸν προσωπικὸν λαμβάνει μερίδα ἄρτου ἀστικῆς τάξεως. Ὅλοι δὲ πιστεύω ὅτι συναισθάνονται τὰς δυσχερείας τοῦ νὰ μὴ ἐπαρκῇ ὁ ἄρτος οὔτε δι’ ἑαυτούς, ὡς καὶ διὰ τὸ λοιπὸν προσωπικὸν καὶ διὰ τοῦτο ἀναγκάζονται πολλοὶ νὰ δίδουν τὰς ἰδικάς των μερίδας εἰς τοὺς ὑπηρέτας των. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ κανείς, ὅτι τὸ ὑπηρετικὸν προσωπικὸν δύναται νὰ τραφῇ μὲ τὴν μερίδα τῆς ἀστικῆς τάξεως, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι τὸ ὑπηρετικὸν προσωπικὸν ἐργάζεται περισσότερον. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι πολὺ δίκαιον, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς νέας ἀπογραφῆς, ἡ ὁποία μέλλει νὰ γίνῃ καὶ τῆς παροχῆς τῶν νέων δελτίων διὰ τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ, ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ διατάξῃ, ὅπως εἰς τὸ ὑπηρετικὸν προσωπικὸν δοθοῦν μερίδες ἄρτου ἐργατικαί, διότι ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ἄρτος νὰ ἐπαρκέσῃ διὰ τὰς οἰκογενείας. Τώρα εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ τοῦτο, ὅτι ἐκ τῶν 600,000 μερίδων, τοὐλάχιστον 200,000 μερίδες θὰ περισσεύουν, διὰ τοῦ τρόπου τῆς ἀπογραφῆς ποῦ θὰ καθορισθῇ. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν σύστασίν μου ταύτην καὶ νὰ διατάξῃ τώρα ἀμέσως, προκειμένου νὰ διανεμηθῶσι τὰ δελτία αὔριον, νὰ δοθοῦν μερίδες ἄρτου ἐργατικαὶ διὰ τὸ ὑπηρετικὸν προσωπικόν.

§29Λ. ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ (Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ). Εἰς τὸ ὑπηρετικὸν προσωπικὸν τῶν ἀστικῶν τάξεων δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ παρασχεθῇ αὔξησις τῆς μερίδος, δι’ ἀνεπάρκειαν ἀποθεμάτων. Θὰ ἐξαρτηθῇ συνεπῶς ἡ αὔξησις ἐκ τῆς γενικῆς αὐξήσεως τῆς μερίδος, ἡ ὁποία, ὡς ἐδήλωσα εἰς τὴν Βουλὴν, θὰ λάβῃ χώραν μετ’ ὀλίγον.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Χατζῆς ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, ἐὰν ἐλήφθη πρόνοια διὰ τὴν προμήθειαν ἐπαρκοῦς ἀραβοσίτου διὰ τὸν ἐπισιτισμὸν τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν τῆς Ἠπείρου, καὶ ἐὰν ἐλήφθησαν τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς ἵδρυσιν διαρκῶν σταθμῶν ἐπισιτισμοῦ διὰ τὰ ὀρεινὰ τμήματα τῆς Ἠπείρου, εἰς ἃ ἡ μεταφορὰ τροφίμων κατὰ τὸν χειμῶνα διακοπτομένης τῆς συγκοινωνίας, ἀποβαίνει ἀδύνατος.

§31Ε. ΧΑΤΖΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἔκαμε νὰ ὑποβάλω τὴν ἐρώτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, εἶναι τὸ ὅτι ἡ παραγωγὴ τοῦ ἀραβοσίτου ἐν Ἠπείρῳ κατεστράφη σχεδὸν ἐντελῶς καὶ ἂν δὲν ληφθῇ μέριμνα ὅπως γίνῃ προμήθεια ποσοῦ ἀραβοσίτου ἐπαρκοῦς διὰ τὸν ἐπισιτισμὸν τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν καὶ τὴν σποράν, θὰ ἴδωμεν μεγάλας συμφορὰς ἐνσκηπτούσας εἰς τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμὸν τῆς Ἠπείρου. Πρέπει δὲ νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἂν νέα καταστροφὴ ἐπέλθῃ εἰς τὸν λαὸν ἐκεῖνον σήμερον, βεβαίως δὲν θὰ δυνηθῇ πλέον ν’ ἀνθέξῃ. Ἐπίσης παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἐὰν ἐλήφθησαν τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς ἵδρυσιν διαρκῶν σταθμῶν ἐπισιτισμοῦ εἰς τὰ ὀρεινὰ τμήματα Μαλακασίου, Μετσόβου, Ζαγοριτσίου κλπ., εἰς τὰ ὁποῖα ἡ μεταφορὰ τροφίμων κατὰ τὸν χειμῶνα καθίσταται ἀδύνατος.

§32Λ. ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ (Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ). Μόλις ἐγκατεστάθη ἐν Ἠπείρῳ ὁ κυβερνητικὸς ἀντιπρόσωπος, ἡ Κυβέρνησις ἀπέστειλε τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ τὴν διατροφὴν τοῦ πληθυσμοῦ ὁλοκλήρου, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει καθόλου τὴν ἐγχωρίαν παραγωγήν, διότι εἶχεν ἀκριβῶς ὑπ’ ὄψιν αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀνεφέρατε πρὸ ὀλίγου. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν παραγωγήν, ἀνέθεσα εἰς τὸν κυβερνητικὸν ἀντιπρόσωπον κ. Στεργιάδην νὰ μελετήσῃ τὸν τρόπον τῆς συγκεντρώσεώς της καὶ τῆς διανομῆς. Ἐπίσης τῷ ἀνετέθη ἡ μελέτη διὰ τὴν σύστασιν σταθμῶν διανομῆς. Ἔχει δὲ ἀπόφασιν ἡ Κυβέρνησις, μόλις συγκεντρωθῶσιν ἐνταῦθα ἀποθέματα, ν’ ἀποστείλῃ καὶ ἐκεῖ.

§33Ε. ΧΑΤΖΗΣ. Δὲν ἔχω, κύριε Ὑπουργέ, μετὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας εὐηρεστήθητε νὰ δώσητε, ἢ νὰ σᾶς ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ λαοῦ διὰ τὰ εὐεργετικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλάβατε ὑπὲρ αὐτοῦ.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Κοφίνας παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν εἰς πόσα ἑκατομμύρια ἀνέρχονται τὰ ἀσφάλιστρα τῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ ἀποτεφρωθέντων κτιρίων, ἐμπορευμάτων καὶ ἐπίπλων.

§35Μ. ΚΟΦΙΝΑΣ. Οἱ πυροπαθεῖς τῆς Θεσσαλονίκης, ὑποστάντες ἀνυπολογίστους ζημίας, εὐλόγως ἀναμένουν ἐναγωνίως, ὅπως αἱ Ἀσφαλιστικαὶ Ἑταιρεῖαι πληρώσωσι τὰ ποσά, διὰ τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀσφαλίσει τὰ κτίριά των, τὰ ἐμπορεύματά των καὶ τὰ ἔπιπλά των, καὶ τὰ ὁποῖα ποσὰ εἶναι ἐλάχιστα ἀπέναντι τῆς πραγματικῆς αὐτῶν ἀξίας, εἰς τοὺς πλείστους δὲ ἐξ αὐτῶν εἶναι καὶ ἡ μόνη ὑπολειπομένη περιουσία. Πᾶσα βραδύτης τῆς πληρωμῆς θὰ ἐπιφέρῃ τελείαν καταστροφὴν καὶ ἀπόγνωσιν αὐτῶν. Παρῆλθον ἤδη 50 ἡμέραι καὶ οὐδεὶς πυροπαθὴς ἐπληρώθη ἐκ μέρους αὐτῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἀξιοπαρατήρητον εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν, εἶναι ὅτι ἡ λεγομένη Ἐθνικὴ Ἀσφαλιστικὴ Ἑταιρεία μέχρι σήμερον, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ δείξῃ τὸ καλὸν παράδειγμα, αὕτη ἀρνεῖται. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅπως δώσῃ σχετικὰς πληροφορίας ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος.

§36Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠμέλησε νὰ μεριμνήσῃ διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ διὰ τῶν πρεσβειῶν, ὅπως αἱ διάφοροι Ἀσφαλιστικαὶ Ἑταιρεῖαι σπεύσωσι νὰ κανονίσωσιν τοὺς λογαριασμοὺς αὐτῶν μὲ τοὺς παθόντας. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ἀρχικῶς παρετηρήθη κἄποια ἀναβλητικότης, δικαιολογουμένη ὅμως πληρέστατα ἐκ τῆς ἀνάγκης προσυνεννοήσεως καὶ ἀνταλλαγῆς γνωμῶν μεταξὺ τῶν διαφόρων Ἑταιρειῶν, κατόπιν μάλιστα τῶν συνασφαλειῶν, αἵτινες συνέδεον τὰ συμφέροντά των. Ἤδη ἡ ὑπόθεσις εὑρίσκεται εἰς τελειωτικὴν φάσιν, διότι, καθ’ ἃς ἔχομεν πληροφορίας ἐκ τῆς ἐν Λονδίνῳ Πρεσβείας μας, καταφθάνουν ἐκ μέρους τῶν Ἀγγλικῶν Ἑταιρειῶν οἱ ἀντιπρόσωποί των κ.κ. Μίλιγκαν καὶ Ρόμπες. Κατόπιν τούτου ἐσπεύσαμεν νὰ γνωρίσωμεν τοῦτο καὶ εἰς τὰ λοιπὰ Κράτη, ὅπως καὶ ἐκεῖθεν ἀποσταλῶσιν ἀντιπρόσωποι.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Μπρισιμιτζάκης παρακαλεῖ τοὺς κ.κ. Ὑπουργοὺς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ καὶ τῆς Γεωργίας νὰ πληροφορήσωσι τὴν Βουλήν, ἐὰν ἐλήφθη μέριμνά τις καὶ ποία ἐπὶ τῶν πανταχόθεν ἀποστελλομένων αἰτήσεων ἰδιωτῶν καὶ συνεταιρισμῶν ὅπως τοῖς ἐπιτραπῇ ἡ προμήθεια σπόρου ἀπ’ εὐθείας παρ’ ἰδιωτῶν.

§38Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Πρό τινος χρόνου ἐδημοσίευσαν αἱ ἐφημερίδες, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, ἐν συνεννοήσει μετὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, θὰ ἀπέστελλον σπόρον, ὡς καὶ ἐργαλεῖα εἰς τοὺς διαφόρους παραγωγούς. Ἀθρόαι καταφθάνουν καθ’ ἡμέραν αἱ διάφοροι αἰτήσεις, ἀλλ’ ἀτυχῶς τὸ Ὑπουργεῖον πληροφοροῦμαι ὅτι δὲν ἔχει σπόρον νὰ διαθέσῃ, παρὰ μόνον ὀλίγον ἐκ κριθῆς καὶ βρώμης. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τοῦ Ἐπισιτισμοῦ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ. ἐὰν καὶ κατὰ πόσον θὰ ἐδίδετο σπόρος εἰς τοὺς χωρικούς, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ σπείρουν, καθόσον εἰς πλεῖστα μέρη εἶναι πρώϊμος ἡ καλλιέργεια, ἰδιὰ νὰ δυνάμεθα νὰ ἀπαντῶμεν εἰς αὐτούς, ἀπὸ τοὺς ὁποίους καθ’ ἡμέραν ἔχομεν ἐρωτήματα τοιαῦτα.

§39Λ. ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ (Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ). Τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἐθέσαμεν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας μέχρι τοῦδε, δὲν ὑπερβαίνει τὰς 300 χιλιάδας ὀκάδας.

§40Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Εἰς βρώμην καὶ εἰς κριθήν;

§41Λ. ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ (Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ). Μάλιστα.

§42Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν σῖτον;

§43Λ. ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ (Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ). Ὅσον ἀφορᾷ τὸν σῖτον, ὅταν ἔλθῃ ὁ ἔξωθεν ἀναμενόμενος, θὰ δώσωμεν εἰς τοὺς παραγωγούς.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σταμάτης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§45Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἀφήσῃ τοὺς γεωργοὺς ἐλευθέρους εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ σπόρου, διότι αὐτοὶ εἶναι οἱ μᾶλλον ἁρμόδιοι διὰ νὰ ἐκλέγωσι τὸν κατάλληλον σπόρον. Ἡ Ὑπηρεσία δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ τὰς διαφόρους τοπικὰς συνθήκας.

§46Λ. ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ (Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ). Ὁ σπόρος, ὁ ὁποῖος δίδεται, εἶναι ὁ κατάλληλος.

§47Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι ὁ κατάλληλος. Ἔχω παράπονα, ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν μου, ἀπὸ τὸν Δῆμον Ἐρυθρῶν. Οἱ μόνοι ἁρμόδιοι νὰ γνωρίζουν εἶναι οἱ γεωργοὶ ἑκάστου τόπου.

§48Λ. ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ (Ὑπουργὸς τοῦ Ἐπισιτισμοῦ). Δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§49Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει καλὸν εἶναι νὰ συνεννοηθῇ τὸ Ὑπουργεῖόν σας μὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, διότι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ παραπέμπωνται οἱ ἄνθρωποι ἀπὸ τοῦ ἑνὸς Ὑπουργείου εἰς τὸ ἄλλο.

§50Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Μ. Μανασάκης, Δ. Ἀναγνωστάκης καὶ Γ. Κοκκινάκης παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν πρόκειται νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον «περὶ μισθοδοσίας τοῦ κατωτέρου ἐνοριακοῦ κλήρου», ὑπαρχούσης πρὸς τοῦτο ἀπολύτου ἀνάγκης.

§52Δ. ΔΙΓΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μάλιστα, θέλω προσεχῶς ὑποβάλει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Γ. Καλδῆς, Α. Σιφναῖος καὶ Α. Παπαγεωργίου ἐρωτῶσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ἂν γνωρίζει ὅτι τὸ ἀτμόπλοιον «Ἀθῆναι» κατὰ τὸ τελευταῖον του ταξείδιον διὰ Χίον καὶ Μυτιλήνην δὲν παρέλαβε ταχυδρομεῖον, καίτοι αἱ ἀνωτέρω νῆσοι ἀπὸ 25 ἡμερῶν ἐστεροῦντο πάσης συγκοινωνίας.

§54Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ ταχυδρομεῖον δὲν παρελήφθη ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ πλοιάρχου, ἰσχυρισθέντος ὅτι τὸ πλοῖον εἶχε φορτίον. Διετάχθησαν διὰ τοῦτο αἱ λιμενικαὶ Ἀρχαὶ νὰ μὴ ἐπιτρέπωσι τὴν ἀναχώρησιν ἀτμοπλοίων, ἂν δὲν παραλαμβάνωσι ταῦτα καὶ τὸ ταχυδρομεῖον.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§56Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς χρήσεως 1917. Πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνάλυσιν τοῦ ὑποβαλλομένου Προϋπολογισμοῦ, θεωρῶ σκόπιμον νὰ εἴπω ὀλίγα τινά, ὅπως καταστήσω ὑμᾶς ἐνημέρους τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς Χώρας, οὕτω δὲ θέλει καταστῆ εὐχερεστέρα καὶ ἡ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς παρακολούθησις τῆς ἐξετάσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐν ταῖς λεπτομερείαις του. Δυστυχῶς εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὁμολογήσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι οἱ ἀριθμοί, τοὺς ὁποίους θὰ παραθέσω ἐν τῇ ἐξετάσει τῆς παρούσης οἰκονομικῆς, θὰ ἔλεγον καλλίτερον τῆς παρούσης ταμειακῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι ἐξηγμένοι ἐξ ἐπισήμων βιβλίων ἢ λογαριασμῶν, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ βασισθῶμεν ἐπὶ τῆς ἀπολύτου καὶ ἐξηλεγμένης ἀκριβείας αὐτῶν, διότι ἁπλούστατα τοιοῦτοι λογαριασμοὶ καὶ βιβλία δὲν ὑπάρχουν. Ἐγνωρίζομεν πάντες, κύριοι, ὅτι τὸ Λογιστικὸν τοῦ Κράτους δὲν ἐλειτούργησε μετὰ τῆς ποθητῆς τάξεως καὶ ἀκριβείας, ἐγνωρίζομεν ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν καθυστερήσει ἐν τῇ συντάξει καὶ ὑποβολῇ τῶν ἀπολογισμῶν καὶ ἐν τῷ δικαστικῷ ἐλέγχῳ τῶν ὑπολόγων, βεβαιῶ ὅμως ὑμᾶς, ὅτι οὐδέποτε ἠδυνάμην νὰ φαντασθῶ, ὅτι ἡ ἀταξία καὶ ἡ ἔλλειψις μεθόδου καὶ συστήματος ἐν τῷ Κέντρῳ τοῦ Λογιστικοῦ τοῦ Κράτους θὰ εἶχε προβῆ μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε νὰ καθίσταται προβληματική, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἐντελῶς ἀδύνατος, ἡ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἄγρυπνος παρακολούθησις τῆς οἰκονομικῆς τοῦ Κράτους καταστάσεως. Καὶ θὰ ἐρωτήσητε: Ποῖα εἶναι τὰ αἴτια τῆς ἀταξίας ταύτης, ποῖος ὁ ὑπεύθυνος; Ἐπεκράτησε δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν ἡ συνήθεια, κύριοι, ἐν τῇ ἐξετάσει τῶν αἰτίων καὶ ἀφορμῶν μιᾶς δυσαρέστου καταστάσεως πραγμάτων, νὰ δεχώμεθα πάντοτε ὡς αἰτίαν ἐκείνην, ἣν ἀπὸ σκοποῦ εὑρίσκουν καὶ παρουσιάζουν εἰς ἡμᾶς, ἀκριβῶς οἱ ὑπεύθυνοι τῆς δημιουργουμένης καταστάσεως. Τοῦτο συνέβη καὶ συμβαίνει δυστυχῶς πάντοτε εἰς ὅλας τὰς ἐκδηλώσεις τῆς πολιτικῆς καὶ κοινωνικῆς μας ζωῆς. Οὕτω συνέβη καὶ μὲ τὸ Λογιστικὸν τοῦ Κράτους. Ἀνέκαθεν οἱ ὑπεύθυνοι διὰ τὴν ἀξιοθρήνητον — εἶναι ἡ λέξις — λογιστικήν μας ἀταξίαν, μᾶς παρουσιάζουν ταύτην ὡς συνέπειαν, ὡς ἀναγκαῖον ἀποτέλεσμα τῶν ἀτελειῶν τοῦ λογιστικοῦ μας Νόμου. Δὲν θὰ ἐπιχειρήσω σήμερον βεβαίως νὰ πλέξω τὸ ἐγκώμιον τοῦ νόμου ἐκείνου, ὅστις παρασκευασθεὶς διὰ τὰς ἀνάγκας μικροῦ Κράτους καὶ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης οὐδεμίαν σχεδὸν ὑποστὰς ἐξέλιξιν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρουσιάζῃ τὴν ἀπαιτουμένην εὐκαμψίαν καὶ ἐλαστικότητα, διὰ νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς σημερινῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ πρέπει, κύριοι, νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι αἱ ἀτέλειαι τοῦ νόμου «περὶ διοικήσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ ἐξόδων», ὁσαιδήποτε καὶ οἱαιδήποτε καὶ ἂν ὑπῆρξαν, δὲν δύνανται νὰ δικαιολογήσωσι τὴν χαώδη ἀταξίαν τῶν λογαριασμῶν τοῦ πρώτου ἐν Ἑλλάδι λογιστικοῦ ἱδρύματος. Πρέπει νὰ ἐννοηθῇ ὅτι ἡ Διοίκησις τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ ἐξόδων ἀφ’ ἑνὸς καὶ τὸ Λογιστικὸν τοῦ Κράτους ἀφ’ ἑτέρου, ἀποτελοῦν δύο χωριστὰ κεφάλαια. Ἡ πρώτη περιλαμβάνει τοὺς κανόνας, τὰς διατυπώσεις, αἵτινες διέπουν τὰς σχέσεις μεταξὺ Νομοθετικῆς καὶ Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, ὡς ἀκόμη καὶ τὰς σχέσεις μεταξὺ τῶν ὀργάνων τῆς Διοικήσεως καὶ τοῦ πολίτου ἐν τῷ πεδίῳ τῆς οἰκονομικῆς καὶ δημοσιονομικῆς ἐπαφῆς. Τὸ δεύτερον, τὸ Λογιστικόν, προώρισται νὰ ἐξεικονίσῃ τὴν ἐξέλιξιν τῶν διαχειριστικῶν τῆς Πολιτείας πράξεων. — Ποίαν σημασίαν δύναται νὰ ἔχῃ, κατὰ ποίους κανόνας διεξάγεται ἡ διαχείρισις αὕτη, καὶ ἂν οἱ κανόνες εἶναι τέλειοι ἢ ἀτελεῖς, τίνα σημασίαν δύναται νὰ ἔχῃ τοῦτο ἐν τῇ τηρήσει τῶν λογαριασμῶν καὶ πῶς θὰ ἠδύνατο νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀταξίαν των; Τὸ Λογιστικὸν ὀφείλει νὰ παρακολουθῇ τὴν ἐξέλιξιν τῶν διαχειριστικῶν πράξεων καὶ νὰ ἀποτυπώνῃ ταύτας εἰς λογαριασμούς. Δὲν εἶναι λοιπὸν ὁ νόμος περὶ Διοικήσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ ἐξόδων ὑπεύθυνος διὰ τὴν ἀταξίαν, ἀλλ’ ἡ ἔλλειψις συστήματος καὶ εἰδικοῦ προσωπικοῦ τόσον εἰς τὸ Κέντρον ὅσον καὶ εἰς τὰς διακλαδώσεις τῆς Λογιστικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους. Αἱ δύο αὗται ἐλλείψεις ἀπετέλεσαν καὶ ἀποτελοῦν φαῦλον κύκλον, διότι ἡ μία ἔχει ἀφορμὴν τὴν ἑτέραν, καὶ αἱ δύο δὲ ὁμοῦ ἔσχον ὡς ἀποτέλεσμα τὴν παρατηρουμένην τραγικὴν ἀταξίαν καὶ ἀνωμαλίαν. Δὲν ἐπιθυμῶ δι’ ὅσων εἶπα νὰ κατακρίνω ὁλοκληρωτικῶς τὸ προσωπικὸν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ ἐννοήσῃ ἡ Βουλή, ὅτι μὲ τὴν πραγματοποιηθεῖσαν στρέβλωσιν ἐν τῇ κατευθύνσει καὶ τῷ προορισμῷ τοῦ Λογιστηρίου μας, ἀντὶ Γενικοῦ Λογιστηρίου ἔχομεν ἓν δεύτερον ἀτελέστατον ἐλεγκτήριον, ὅπου ὑπάλληλοι ἀγωνίζονται νυχθημερὸν διὰ νὰ εὕρωσι μήπως δὲν ὑπάρχει τὸ ἀπαιτούμενον πεντηκοντάλεπτον χαρτόσημον εἰς τὴν ἀπόδειξιν τοῦ ἀποστράτου χωροφύλακος, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἑκατομμύρια ὁλόκληρα δαπανῶνται χωρὶς τὰ βιβλία των νὰ πάρουν εἴδησιν. Πρόσφατον ἄλλως τε τὸ παράδειγμα. Ἐὰν ἔχετε καιρὸν καὶ ἐξετάσητε, κύριοι βουλευταί, τὰς δημοσιευθείσας μέχρι τοῦδε καταστάσεις τῆς ληψοδοσίας τοῦ Δημοσίου Ταμείου, θὰ εὕρητε ἐκεῖ λογαριασμοὺς ἑκατομμυρίων, οἱ ὁποῖοι δημοσιεύονται ἐν γνώσει ὅτι δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν ἀλήθειαν, ἐν γνώσει ὅτι οὐδὲν ἐξεικονίζουσι. Τὴν κατάστασιν ταύτην ἀνεγνώρισεν ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων, καὶ διὰ τοῦτο ἅμα τῇ ἀναλήψει τῆς Ἀρχῆς μετεκαλέσατο ἐξ Ἰταλίας τὸν κ. Ζαπελλόνι. Οὗτος, ἐργασθεὶς μετὰ ζήλου, παρεσκεύασεν ὁλόκληρον μελέτην «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ νόμου «περὶ διοικήσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ ἐξόδων», ἣν παρέδωκε λήγοντος τοῦ ἔτους 1915. Δυστυχῶς, κατὰ τὴν ἐνταῦθα παραμονὴν τοῦ κ. Ζαπελλόνι, ἕνεκα τῆς τότε γενομένης ἐπιστρατεύσεως, δὲν κατωρθώθη νὰ τῷ παρασχεθῇ πᾶσα ἡ ἀπαιτουμένη βοήθεια διὰ τὴν πραγμάτωσιν τῆς ἀποστολῆς του καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἐργασίας του ἐκείνης. Μετὰ τὴν ἀπομάκρυνσιν ἐκ τῆς Ἀρχῆς τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων, οὐδεὶς βεβαίως ἐκ τῶν τότε κυβερνώντων τὴν Χώραν ἐφρόντισε νὰ βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν ταύτην· τοὐναντίον μάλιστα πάντες διὰ τῆς ἀκηδείας των κατώρθωσαν νὰ ἐπιτύχουν τὴν τελείαν ἐξάρθρωσιν τῶν λογιστικῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τῆς μὴ ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος τοῦ κ. Ζαπελλόνι, πρέπει νὰ ἀναζητήσωμεν τὴν αἰτίαν τῆς ἀταξίας τῶν λογαριασμῶν καὶ εἰς τὴν ἔλλειψιν εἰδικοῦ προσωπικοῦ. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ Λογιστήριον ἄνευ λογιστῶν. Ἡ ἀποκλειστικὴ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου «περὶ προσόντων» εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ἔφερεν ἀποτελέσματα ἀντίθετα τῶν προσδοκωμένων. Διότι πρέπει νὰ ἐννοηθῇ ἐν Ἑλλάδι ὅτι τὸ δίπλωμα τῆς Νομικῆς δὲν ἀποτελεῖ πανάκειαν πρὸς θεραπείαν πάσης ἀνάγκης. Οἱ διδάκτορες τῆς Νομικῆς, καταλληλότατοι ἄλλως τε διὰ τὴν Διοίκησιν, δὲν ὑποτίθεται ὅτι γνωρίζουν τὴν λογιστικήν, ὅπως δὲν δύναται νὰ ὑποτεθῇ ὅτι γνωρίζουν τὴν ἰατρικήν. Καὶ ὅμως κατὰ τὸν μέχρι πρὸ ὀλίγου ἰσχύσαντα ὀργανισμὸν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, οὐδεμία κἂν θέσις τακτικοῦ λογιστοῦ ὑπῆρχεν. Εὐτυχῶς, ἐλπίζομεν ὅτι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νομοθετικῶν μέτρων, ἅτινα ἡ Βουλὴ τελευταίως ἐψήφισε, τὸ Λογιστήριον θὰ ἀναχθῇ εἰς τὴν πρέπουσαν περιωπὴν καὶ ὁ ὑποφαινόμενος θὰ εἶμαι ὁ τελευταῖος Ἕλλην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις εὑρίσκεται εἰς τὴν σκληρὰν ἀνάγκην νὰ διαμφισβητήσῃ ὁ ἴδιος τὴν ἀπόλυτον ἀκρίβειαν τῶν πληροφοριῶν, ἃς χορηγεῖ εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς Χώρας. Ἤρχισεν ἄλλως τε συντελουμένη ἐν τῷ Γενικῷ μας Λογιστηρίῳ ἐργασία, τῆς ὁποίας τοὺς καρποὺς ἐλπίζω ὅτι τάχιστα θέλω δυνηθῆ νὰ παρουσιάσω εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἂς ἐπανέλθω εἰς τὸ θέμα. Διὰ νὰ καταλήξω εἰς τὴν σημερινὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, θὰ ἀναδράμω μέχρι τοῦ 1913, ἤτοι εἰς τὴν μετὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους ἐποχήν. Ἐκ τῶν ὑπαρχόντων στοιχείων συνάγεται ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἀπολογισμῶν μέχρι τῆς χρήσεως 1913 συμπεριλαμβανομένης, παρουσιάζουν καθαρὸν περίσσευμα δραχμῶν 148,563,155. Καίτοι τὸ περίσσευμα τοῦτο ἐξάγεται ἐκ τῶν δημοσιευθέντων πινάκων, δὲν δύναται ἐν τούτοις νὰ θεωρηθῇ καὶ ὡς ἀκριβές. Τοῦτο δὲ διότι ἐκ τῶν πληρωθέντων ἐξόδων, ἅτινα ἐμφανίζονται εἰς τοὺς δημοσιευθέντας προσωρινοὺς ἀπολογισμούς, ὑπάρχουν καὶ ἄλλα ἔξοδα καὶ ἄλλαι δαπάναι, βαρύνουσαι ἰδίως τὰς χρήσεις 1912 καὶ 1913, καὶ ἄλλαι δαπάναι, λέγομεν, αἵτινες, καίτοι ἐπραγματοποιήθησαν καὶ ἐπληρώθησαν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων χρηματικῶν ἀποθεμάτων, ἐν τούτοις δὲν ἐμφανίζονται εἰς τοὺς ἀπολογισμούς, οὐδὲ βαρύνουσι τὰς χρήσεις ταύτας, διότι δὲν ἐξεδόθησαν οἱ ἀπαιτούμενοι τίτλοι, ἤτοι τὰ χρηματικὰ ἐντάλματα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων καὶ μόνον ἠδύναντο νὰ πιστωθῶσιν οἱ ἐνεργήσαντες τὰς πληρωμὰς ὑπόλογοι. Οὕτω δὲ τὰ πληρωθέντα ἔξοδα τῶν χρήσεων παρουσιάζονται ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς κατώτερα τῶν πραγματικῶν. Θὰ προσπαθήσωμεν νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν ὅσον τὸ δυνατὸν ἀκριβεστέραν σημείωσιν τῶν δαπανῶν τούτων, πάντως ὅμως ὁ ἀπολογισμὸς αὐτῶν ἐγένετο κατὰ προσέγγισιν, καθόσον ἀφοῦ δὲν ἐτηρήθησαν εἰδικοὶ λογαριασμοὶ τῶν δαπανῶν τούτων ἐν τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ, δὲν ὑπάρχει τρόπος ἀκριβοῦς καθορισμοῦ αὐτῶν, ὅπερ τότε μόνον θὰ καταστῇ δυνατόν, ὅταν ἐκδοθῶσι τὰ πρὸς τακτοποίησιν χρηματικὰ ἐντάλματα. Ὡς ἑξῆς ὑπολογίζονται αἱ ἀτακτοποίητοι μέχρι σήμερον δαπάναι, αἵτινες βαρύνουσι τὰς χρήσεις 1913 καὶ προγενεστέρας.

Ἔλθωμεν νῦν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1914.

Ἐὰν ὅμως λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς κινήσεως τῶν Κεφαλαίων ἀναγόμενα ἔσοδα καὶ ἔξοδα, ἤτοι τὰς συνομολογήσεις καὶ ἀποσβέσεις δανείων, ὡς καὶ τὰ ἔσοδα ἐξ ἐκποιήσεως κτημάτων, δηλαδή:

Ἀλλὰ συμβαίνει μὲ τὴν χρῆσιν τοῦ 1914 ὅ,τι καὶ μὲ τὴν προγενεστέραν· ὑπάρχουν δηλαδὴ δαπάναι μὴ ἀναγραφεῖσαι εἰς τοὺς λογαριασμοὺς τῶν ὑπολόγων καὶ ὅμως πραγματοποιηθεῖσαι. Τοιαῦται δαπάναι εἶναι:

Εἰσέλθωμεν νῦν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς χρήσεως 1915.

Ἀλλὰ καὶ τὸ περίσσευμα τοῦτο δὲν εἶναι πραγματικόν, διότι πρέπει νὰ προσθέσωμεν εἰς τὸν ἀπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τὰς μὴ συμπεριληφθείσας εἰς αὐτὸν δαπάνας, ὅσαι δὲν ἔχουσιν ἀκόμη τακτοποιηθῆ, εἶναι δὲ αἱ δαπάναι αὗται:

Ἂς ἐξετάσωμεν νῦν τὴν χρῆσιν τοῦ 1916. Ὁ Προϋπολογισμὸς αὐτῆς ὑπεβλήθη πρὸ μικροῦ εἰς τὴν Βουλήν· ἐπειδὴ εὑρισκόμεθα περὶ τὸ τέλος τῆς χρήσεως, ἐλήφθησαν κατὰ τὴν σύνταξιν αὐτοῦ, ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔσοδα, τὰ μέχρι τῆς ἐποχῆς τῆς συντάξεως πραγματικὰ ἀποτελέσματα. Οὕτω, ὡς πρὸς τὸ κεφάλαιον τοῦτο, ὁ ὑποβληθεὶς Προϋπολογισμὸς ὑπάρχει σχεδὸν βεβαιότης ὅτι θὰ πραγματοποιηθῇ ἐξ ὁλοκλήρου· περιελήφθησαν δὲ ἐν τῷ αὐτῷ Προϋπολογισμῷ τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα τῆς τε Προσωρινῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος.

Ὑπάρχουν ὅμως καὶ πολλαὶ πιθανότητες, ὅτι ἐν τῇ ἐκτελέσει τὸ ταμειακὸν ἔλλειμμα θὰ εἶναι πάντως μικρότερον τοῦ διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ προβλεπομένου, καθόσον ἐλπίζεται ὅτι ἀρκεταὶ πιστώσεις θὰ μείνουν ἀδιάθετοι. Δὲν ἠδυνάμεθα ὅμως νὰ ἐξακριβώσωμεν τὸ ποσὸν αὐτῶν κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι μέγα μέρος τῶν πληρωμῶν τοῦ 1916, πραγματοποιηθεισῶν ὑπὸ τύπον προκαταβολῶν, δὲν ἔχουσιν ἀκόμη τακτοποιηθῆ διὰ χρηματικῶν ἐνταλμάτων καὶ ἑπομένως ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐξακριβωθῇ μέχρι ποίου ἀκριβῶς σημείου ἐχώρησεν ἡ ἐκτέλεσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1916 ὅσον ἀφορᾷ τὰς δαπάνας αὐτῆς. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλον ἀκόμη λόγον τὸ ἐν τῇ ἐκτελέσει ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀποκλειστικῶς τῆς χρήσεως 1916 θὰ εἶναι κατώτερον τῶν 182 ἑκατομμυρίων. Κατὰ τὴν μελέτην τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν πρὸ τοῦ 1916 χρήσεων ἐπεβαρύναμεν αὐτὰς μὲ ὅσα ἔξοδα ἐπραγματοποιήθησαν μὲν ὑπὸ τύπον προκαταβολῆς, δὲν ἐνετάλησαν ὅμως τυπικῶς. Ἐν τούτοις μέρος τῶν δαπανῶν τούτων ἐτακτοποιήθη ἢ θὰ τακτοποιηθῇ διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1916, τὴν χρῆσιν τοῦ ὁποίου θὰ βαρύνουν. Ἑπομένως διὰ νὰ εἶναι ὁ ὑπολογισμός μας ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων ἀκριβής, πρέπει νὰ ἐκπέσωμεν ταύτας ἐκ τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1916, ἀφοῦ τὰς ὑπελογίσαμεν πρὸς ἐπαύξησιν τῶν ἐλλειμμάτων ἢ ἐλάττωσιν τῶν πλεονασμάτων τῶν χρήσεων, ἃς πράγματι ἐβάρυνον. Ἡ περίπτωσις αὕτη παρατηρεῖται ἰδίως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Εἰς τὰς κεκλεισμένας χρήσεις τοῦ Ὑπουργείου τούτου καὶ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1916 ἀναγράφεται ποσὸν 12,055,965. Ἐκ τούτων ὑπολογίζεται ὅτι 2½ ἑκατομμύρια προορίζονται διὰ τὴν τακτοποίησιν πληρωμῶν κεκλεισμένων χρήσεων, πραγματοποιηθεισῶν ἤδη ταμειακῶς ἐκ τῆς παγίας προκαταβολῆς, καὶ τὸ τελευταῖον τοῦτο ποσὸν πρέπει, δι’ οὓς λόγους ἐξεθέσαμεν, νὰ ἐκπεσθῇ ἐκ τοῦ ἐλλείμματος τῶν δραχμῶν 182,469,480. Οὕτω, ἀφ’ ἑνὸς μὲν λόγῳ τῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων καὶ ἀφ’ ἑτέρου διὰ τοὺς ἀναφερθέντας τυπικοὺς λόγους, νομίζω ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ἂν ὑπολογίσωμεν τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1916 εἰς 160,999,000 δραχμῶν. Πρέπει ὅμως νὰ παρατηρήσωμεν ἐξ ἄλλου ὅτι, ἐπειδὴ ἐγνωρίζομεν ὅτι δὲν θὰ ἐπροφθάνομεν νὰ πληρώσωμεν ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1916 τὰ ὀφειλόμενα ἔξοδα περιθάλψεως οἰκογενειῶν τῶν ἐπιστράτων τῆς ἐπιστρατεύσεως 1915– 1916, ὧν τὸ σύνολον ὑπελογίσθη εἰς 43,000,000, δὲν ἀνεγράψαμεν τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1916, ἀλλὰ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1917. Ἑπομένως, καλῶς ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ἡ χρῆσις τοῦ 1916 θὰ εὑρίσκετο ἐπιβεβαρυμένη καὶ μὲ ἕτερα 43 ἑκατομμύρια προσέτι, ἅτινα ὅμως ἀντ’ αὐτῆς θὰ βαρύνουν τὴν χρῆσιν τοῦ 1917. Τοῦτο ὅμως δὲν ἔχει παρὰ τυπικὴν μόνον σημασίαν, καθόσον, ὡς θὰ ἴδητε, μετὰ τὴν ἐξέτασιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1917, προκειμένου νὰ καθορίσωμεν τὸ σημερινὸν ἔλλειμμα καὶ τὴν ἐντεῦθεν ταμειακὴν καθυστέρησιν, θὰ ἐξετάσωμεν τὰς δύο χρήσεις 1916 καὶ 1917 ἐν συνόλῳ καὶ ὁλοκληρωτικῶς. Τοιαῦτα λοιπὸν τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1916. Ἐκ πάντων τῶν ἀνωτέρω, κύριοι βουλευταί, θὰ παρατηρήσητε ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς ἰδιορρύθμου καὶ ἀνωμάλου καταστάσεως ἀπὸ ἀπόψεως ἐκτελέσεως Προϋπολογισμοῦ. Ἔχομεν δηλαδὴ δύο τρόπους ἐκτελέσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ διαχειρίσεως ἐν γένει: τὸν μὲν ἕνα συμφώνως πρὸς τοὺς κειμένους νόμους, ἤτοι δι’ ἐνταλμάτων καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν χορηγουμένων πιστώσεων, τὸν δὲ ἕτερον διὰ πλαγίων ὁδῶν, ἐντελῶς ἀντικανονικόν, μὴ ὑπαγόμενον δὲ οὔτε εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ Συνεδρίου, ἀλλ’ οὔτε καὶ εἰς τῆς Βουλῆς τὸν ἔλεγχον. Τὸ σύνολον τῶν οὕτω ἀντικανονικῶς πραγματοποιηθεισῶν δαπανῶν, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν κατὰ τὴν χρῆσιν 1916 καὶ 1917 γενομένων, ὑπολογίζομεν ὅτι ὑπερβαίνει τὰ 400 ὅλα ἑκατομμύρια. Βλέπετε, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι κατὰ πολὺ ἀνώτερον τοῦ τακτικοῦ ἐτησίου Προϋπολογισμοῦ καὶ ὅτι δημιουργεῖται κατάστασις λίαν ἐπικίνδυνος διὰ τὴν ἐν γένει χρηματικὴν καὶ οἰκονομικὴν διαχείρισιν τοῦ Κράτους. Διότι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ γνωρίζωμεν ἂν ὄντως ἐδαπανήθησαν τὰ ποσὰ ταῦτα καὶ κατὰ ποῖον τρόπον. Πρέπει βεβαίως νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ ἕνεκα τῶν πολέμων δημιουργηθεῖσα ἀνώμαλος κατάστασις ἐδικαιολόγει ἐν μέρει τὴν προσφυγὴν εἰς τὰ μέσα ἐκεῖνα, δι’ ὧν διηυκολύνετο ἡ ἄμεσος ἐνέργεια πληρωμῶν, ἀναγομένων εἰς πολεμικὰς ἐπιχειρήσεις ἢ ἄλλας ἐνεργείας, σχετιζομένας ἀμέσως ἢ ἐμμέσως πρὸς τὴν πολεμικὴν κατάστασιν. Τὸ τοιοῦτον ὅμως δὲν δικαιολογεῖ καθόλου τὴν μὴ λῆψιν τῶν ἀπαιτουμένων μέτρων πρὸς τακτοποίησιν τῶν οὕτω γενομένων δαπανῶν ὑπὸ τῶν ὑπευθύνων ὑπαλλήλων, οἵτινες ἔπρεπε νὰ ἐφρόντιζον περὶ τοῦ διακανονισμοῦ τῶν λογαριασμῶν τῶν δαπανῶν τούτων. Ἡ κατάστασις αὕτη, κύριοι βουλευταί, μοὶ ἐπροξένησε κατάπληξιν. Μόλις δὲ ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὁμολογῶ ὅτι κατελήφθην ὑπὸ δέους πρὸ τῆς εὐθύνης, ἣν θὰ ἀνελάμβανον ὡς Ὑπουργός, ἀνεχόμενος κατάστασιν, ἥτις ἀποτελεῖ ἔμμεσον κατάργησιν αὐτῶν τούτων τῶν ἀνεγνωρισμένων δικαιωμάτων τῆς Βουλῆς, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔγκρισιν τῶν διὰ τὰς δαπάνας ἀπαιτουμένων πιστώσεων καὶ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἐπ’ αὐτῶν ἔλεγχον. Δὲν θὰ ἠδυνάμην νὰ βεβαιώσω ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη δὲν προεκλήθη πρὸς ἐπιδίωξιν γνωστῶν σκοπῶν ὑπὸ τῆς γνωστῆς στρατιωτικῆς κλίκας, ἐπιθυμούσης καὶ αὐτῆς τῆς Βουλῆς τὴν κατάργησιν. Κατέβαλον πᾶσαν προσπάθειαν, κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ θέσω τέρμα εἰς τὴν ἀνωμαλίαν, ἔλαβον δὲ πάντα τὰ μέτρα, ἅτινα ἔκρινα πρόσφορα διὰ νὰ περιορισθῇ τοὐλάχιστον ἡ ἐπαύξησις τῶν ἐκτὸς τοῦ Προϋπολογισμοῦ δαπανῶν, παρὰ τὰς παρεμβαλλομένας δυσχερείας καὶ ἀντιδράσεις ἐκ μέρους διαφόρων ὑπευθύνων Ὑπηρεσιῶν. Μὴ ἐπιθυμῶν ὅμως νὰ παρεμβάλω ἀνυπέρβλητα προσκόμματα εἰς τὴν ἐξέλιξιν τῶν διαχειριστικῶν πράξεων ἐκεῖ ὅπου πραγματικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἐπιβάλλουν τὴν ἄμεσον καὶ ἄνευ γραφειοκρατικῶν διατυπώσεων θεραπείαν ἐπιτακτικῶν καὶ ἐπειγουσῶν ἀναγκῶν, εἰσηγήθην εἰς τὴν Βουλὴν τὸν πρὸ μικροῦ ψηφισθέντα νόμον, ὅστις παρέχει τὴν εὐχέρειαν τῆς θεραπείας τῶν ἀμέσων καὶ ἐπιτακτικῶν ἀναγκῶν, ἀλλὰ κατὰ τρόπον μὴ ἐπιφέροντα ἀνωμαλίαν οὔτε εἰς τοὺς λογαριασμούς, οὔτε εἰς τὰς διαχειρίσεις. Εἰσέλθωμεν ἤδη εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1917. Πρὸ τούτου ὅμως θεωρῶ σκόπιμον νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλὴν ἐξηγήσεις τινὰς ἐν σχέσει πρὸς ὅλην τὴν οἰκονομίαν τοῦ ὑποβαλλομένου Προϋπολογισμοῦ. Ἡ ὑποκατάστασις τῆς ἑνότητος τοῦ Κράτους συνετελέσθη περὶ τὰ μέσα Ἰουνίου. Κατὰ τὸ πρῶτον ἑπομένως ἑξάμηνον ἐφηρμόσθησαν δύο Προϋπολογισμοί. Ἡ ἐν Θεσσαλονίκῃ Προσωρινὴ Κυβέρνησις ἐφήρμοσε κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἴδιον Προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων· τὸ Κράτος τῶν Ἀθηνῶν, μὴ ὑπάρχοντος ὑποβεβλημένου Προϋπολογισμοῦ, ἐνήργει τὰς εἰσπράξεις καὶ πληρωμὰς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δωδεκατημορίων τοῦ ὑποβληθέντος Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1916. Ἐπελθούσης τῆς ἀποκαταστάσεως, ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ ἑνοποιηθῶσιν αἱ δύο διαχειρίσεις. Δύο τρόποι ὑπῆρχον, ἢ νὰ διοχετευθῶσι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐν Θεσσαλονίκῃ διαχειρίσεως εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν Ἀθηνῶν, ἢ νὰ θεωρηθῶσι καὶ αἱ δύο διαχειρίσεις ὡς μία διαχείρισις, τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῶν συγχωνευομένων ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστον ὑπὸ τὸν τύπον ἑνιαίου ἀπολογισμοῦ τῆς τε Παλαιᾶς καὶ Νέας Ἑλλάδος. Ὁ τρόπος οὗτος ἐθεωρήθη προσφορώτερος, τόσῳ μᾶλλον καθόσον τὰ ὑπὸ τὴν Προσωρινὴν Κυβέρνησιν Ταμεῖα ἐξηκολούθησαν λειτουργοῦντα ὡς καὶ πρότερον καὶ τὸ σύστημα τῆς βεβαιώσεως τῆς εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων καὶ τῶν πληρωμῶν ἐν τῇ καθολικῇ του μορφῇ δὲν μετεβλήθη. Μία ὑπῆρχε μόνον δυσχέρεια διὰ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ σχεδίου τούτου. Ἡ ὕπαρξις δύο Προϋπολογισμῶν διὰ τὸ 1917, ὧν ἡ οἰκονομία καὶ ἡ διαίρεσις ἦτο διάφορος. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὰ ἔξοδα, ἡ δυσκολία δὲν ἦτο ἀνυπέρβλητος, καθόσον θὰ ἦτο δυνατὸν κατὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ ἑνιαίου ἀπολογισμοῦ νὰ καταλογισθῶσι ταῦτα κατὰ τὴν διαίρεσιν τοῦ ἑνιαίου Προϋπολογισμοῦ ἐπὶ τῇ βάσει πίνακος ἀντιστοιχίας τῶν κεφαλαίων καὶ ἄρθρων. Ἡ σπουδαιοτέρα δυσκολία παρουσιάζετο εἰς τὰ ἔσοδα, διότι ἡ βεβαίωσις τῶν ἐσόδων ὑπὸ τῶν ταμιῶν τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως εἶχεν ἤδη προχωρήσει καὶ ἑπομένως οἱ ταμίαι εἶχον ἤδη χρεωθῆ εἰς τοὺς λογαριασμούς των ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως. Οὕτω κατελήξαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅπως ὁ μὲν προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων διαιρεθῇ εἰς δύο μέρη, ὧν τὸ μὲν πρῶτον θέλει ἐκτελεσθῆ εἰς τὰ Ταμεῖα, ἅτινα διετέλεσαν ὑπὸ τὴν Προσωρινὴν Κυβέρνησιν, τὸ δὲ δεύτερον εἰς τὰ Ταμεῖα τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος. Ἐν σχέσει δὲ πρὸς τὰ ἔξοδα, ὁ Προϋπολογισμὸς παρουσιάζεται ἑνιαῖος, περιλαμβάνων τὰ ἔξοδα ἀμφοτέρων τῶν Τμημάτων, τά τε πραγματοποιηθέντα καὶ πραγματοποιηθησόμενα δι’ ὁλόκληρον τὴν χρῆσιν τοῦ 1917. Ἑπομένως ἡ εἰς δύο μέρη διαίρεσις τῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1917 οὐδεμίαν ἄλλην σημασίαν παρουσιάζει ἐκτὸς τῆς λογιστικῆς. Ἰδοὺ δὲ ἐν ἁδραῖς γραμμαῖς ἡ γενικὴ μορφή, ἣν παρουσιάζει ὁ ὑποβαλλόμενος Προϋπολογισμός. Προχωροῦντες δὲ θέλομεν ἐξηγήσει τὰς παρουσιαζομένας διαφορὰς ἐν σχέσει πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1916. Τὸ σύνολον τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ 1917 ὑπολογίζεται εἰς δραχμὰς 209,211,997, τὸ δὲ σύνολον τῶν τακτικῶν ἐξόδων εἰς δραχμὰς 432,469,860. Ἑπομένως ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν πραγματικῶν τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 223,257,863. Πρέπει ὅμως νὰ παρατηρήσω ἐνταῦθα ὅτι διὰ λόγους εὐχερεστέρας ἐφαρμογῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, πάντα σχεδὸν τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τούτου, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἕνεκα τοῦ πολέμου προσαυξήσεων τῶν μισθῶν, ὡς καὶ πάντων ἀνεξαιρέτως τῶν ἐξόδων τοῦ Στρατοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἀνεγράφησαν ὡς τακτικὰ ἔξοδα, καίτοι ἀποτελοῦσι πράγματι ἔκτακτα ἔξοδα. Ἑπομένως, ὑπολογιζομένων τῶν τοιούτων ἐκτάκτων ἐξόδων εἰς 120,000,000 περίπου, ἡ παρουσιαζομένη διαφορὰ μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων πρέπει νὰ θεωρῆται κατ’ οὐσίαν μειωμένη εἰς δραχμὰς 103,257,863. Ἐξ ἄλλου τὸ σύνολον τῶν ἐκτάκτων ἐσόδων τῆς αὐτῆς χρήσεως ὑπολογίζεται εἰς δραχμὰς 59,343,000, τῶν δὲ ἐκτάκτων ἐξόδων εἰς δραχμὰς 163,443,133. Ἑπομένως ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἐκτάκτων ἐσόδων καὶ ἐξόδων ἀνέρχεται εἰς δραχ. 104,100,133. Δι’ οὓς ὅμως λόγους προηγουμένως ἀνεπτύξαμεν, πρέπει νὰ θεωρῆται κατ’ οὐσίαν ἡ διαφορὰ αὕτη ηὐξημένη εἰς δραχμὰς 224,100,133. Οὕτω τὸ σύνολον τῶν πραγματικῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1917 ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 263,554,997. Ἀπέναντι δὲ τούτων ἔχομεν σύνολον τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ἐξόδων δραχ. 595,912,993. Ἤτοι ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν πραγματικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων παρουσιάζει ἔλλειμμα δραχμὰς 327,357,996.

Τὸ πλεόνασμα τοῦτο, συμψηφιζόμενον εἰς τὸ ἔλλειμμα τῶν 327,357,996, ὑποβιβάζει τοῦτο εἰς δραχμὰς 190,008,020, αἵτινες ἀποτελοῦν τὸ προβλεπόμενον τελικὸν ταμειακὸν ἔλλειμμα τῆς χρήσεως 1917. Τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ 1917, συγκρινόμενα πρὸς τὰ τοῦ 1916, παρουσιάζουσι καθαρὰν διαφορὰν ἐπὶ ἔλαττον 15,641,681, ἥτις ὀφείλεται εἰς τὴν προβλεπομένην ἐλάττωσιν τῆς ἀποδόσεως τῶν διαφόρων ἐσόδων καὶ ἰδίᾳ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων, λόγῳ τοῦ ἀποκλεισμοῦ ὑφ’ ὃν διετέλεσεν ἡ Χώρα κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον τοῦ τρέχοντος ἔτους καὶ τὴν ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ διακατοχὴν μεγάλου τμήματος τῆς Μακεδονίας, καὶ δὴ ἐκ τῶν εἰς παραγωγὴν πλουσιωτέρων. Ἰδοὺ ἐν συνόψει αἱ ἐπὶ πλέον ἢ ἐπὶ ἔλαττον διαφοραί, αἵτινες παρουσιάζονται εἰς τὰς γενικὰς ὁμάδας τῶν ἐσόδων. Φόρος ἐπὶ τῆς ἐγγείου παραγωγῆς: Τῷ 1916 δραχ. 43,382,500, τῷ δὲ 1917 δραχ. 41,822,500. Ἐπὶ ἔλαττον 1,560,000. Φόρος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος: Τῷ 1916 δραχ. 5,055,000, τῷ δὲ 1917 δραχ. 6,023,000. Ἐπὶ πλέον 968,000. Τέλη ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς: Τῷ 1916 δραχ. 56.500.000, τῷ 1917 δραχ. 36.500.000. Ἐπὶ ἔλαττον 20.000. Τέλη ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς καὶ καταναλώσεως: Τῷ 1916 δραχ. 32,726.000, τῷ 1917 δραχ. 31,611,000. Ἐπὶ ἔλαττον 1,115,000. Μονοπώλια: Τῷ 1916 δραχ. 18,406,000, τῷ 1917 δραχ. 18,406,000. Φόρος ἐπὶ τῶν μεταβιβάσεων τῆς περιουσίας: Τῷ 1916 δραχ. 2,136,000, τῷ 1917 δραχ. 2,126,000. Ἐπὶ ἔλαττον 10,000. Τέλη χαρτοσήμου: Τῷ 1916 δραχ. 21,745,000, τῷ 1917 δραχ. 21,375,000. Ἐπὶ ἔλαττον 372,000. Δικαιώματα τοῦ Κράτους: Τῷ 1916 δραχ. 14,634,600, τῷ 1917 δραχ. 15,099,200. Ἐπὶ πλέον δραχ. 464,600. Δημόσια Ὑπηρεσίαι: Τῷ 1916 δραχ. 14,514,530, τὸ 1917 δραχ. 14,776,800. Ἐπὶ πλέον 262,270. Πρόσοδος ἐκ τῆς περιουσίας τοῦ Κράτους: Τῷ 1916 δραχ. 9,042,197, τῷ 1917 δραχ. 11,797,100. Ἐπὶ πλέον δραχ. 2,754,903. Διάφορα τακτικὰ ἔσοδα: Τῷ 1916 δραχ. 718,717, τῷ 1917 δραχ. 459,178. Ἐπὶ ἔλαττον 259,539. Συνδρομαὶ καὶ ἀπολήψεις: Τῷ 1916 δραχ. 6,042,134, τῷ 1917 δραχ. 9,218,219. Ἐπὶ πλέον 3,176,085. Ἑπομένως ἡ μεγίστη ἐλάττωσις παρατηρεῖται εἰς τὰ τέλη εἰσαγωγῆς.

Κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον τοῦ 1917 αἱ εἰσπράξεις ὑπερέβησαν τὰ 14½ ἑκατομμύρια. Ἑπομένως ὑπάρχουν βάσιμοι ἐλπίδες ὅτι θὰ πραγματοποιηθῇ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο τὸ προσδοκώμενον ἔσοδον τῶν 36,500,000. Ἐπίσης ἄξιαι προσοχῆς εἶναι αἱ διαφοραὶ ἐπὶ ἔλαττον, αἱ παρουσιαζόμεναι εἰς τοὺς ἐγγείους φόρους καὶ εἰς τὰ τέλη ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς καὶ τῆς καταναλώσεως. Αἰτία τῶν προβλεπομένων τούτων ἐλαττώσεων εἶναι ὁ ἀποκλεισμὸς καὶ ἐν γένει αἱ δυσχέρειαι τῶν συγκοινωνιῶν, ἕνεκα τῶν ὁποίων σημαντικῶς ἠλαττώθη ἡ ἐξαγωγὴ τῶν διαφόρων προϊόντων, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἡ λόγῳ τῆς φυσικῆς ἐναλλαγῆς ἀναμενομένη μικροτέρα ἐσοδεία τοῦ ἐλαίου κατὰ τὸ ἀρξάμενον ἔτος. Ἐκ τῶν αὐξήσεων σημαντικωτέρα εἶναι ἡ παρουσιαζομένη εἰς τὰς προσόδους ἐκ τῆς περιουσίας τοῦ Κράτους, ὀφείλεται δὲ αὕτη: 1) εἰς τὴν προσθήκην ἐσόδων ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως μεταλλείων ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ Κράτους, ἐπίσης δὲ καὶ εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν δασῶν, 2) εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας τῶν σπειρομένων ἐθνικῶν γαιῶν, τοῦ δικαιώματος ἐκ τῆς ὑλοτομουμένης ξυλείας, ἀσβέστου κλπ., δικαιώματος ἐπὶ τῶν βαλανιδίων, κηκιδίων κλπ., τοῦ δικαιώματος τῆς ρητίνης, καστάνων, τοῦ τιμήματος τῆς πωλουμένης Ναξίας σμύριδος, τῆς προσόδου τῶν ἰχθυοτροφείων, 3) ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἐσόδου ἐξ ἐγκαταλελειμμένων ἀστικῶν καὶ ἀγροτικῶν κτημάτων. Ἐπίσης σπουδαία αὔξησις παρουσιάζεται εἰς τὰς συνδρομὰς καὶ ἀπολήψεις. Αὕτη ὀφείλεται κυρίως εἰς λόγους τυπικούς, τὴν ἀναγραφὴν δηλαδὴ τῶν ἀπολήψεων τῶν διὰ λογαριασμὸν διαφόρων Ταμείων προκαταβληθεισῶν συντάξεων, μερισμάτων, ἐπιδομάτων καὶ περιθάλψεων. Ἀφ’ ἑτέρου τὰ τακτικὰ ἔξοδα τοῦ 1917, συγκρινόμενα πρὸς τὰ τακτικὰ ἔξοδα τοῦ 1916, παρουσιάζουν διαφορὰς ἐπὶ πλέον δραχ. 133,663,044. Ἔχομεν οὕτω αὔξησιν τῶν ἐξόδων καὶ ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων. Ἰδοὺ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον τὸ μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1917 εἶναι ἀνώτερον τοῦ 1916 κατὰ δραχμὰς 149,303,725. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ λησμονῆται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προηγουμένως εἴπομεν ὅτι δηλαδὴ τὰ τακτικὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν παρουσιάζονται ηὐξημένα κατὰ 120,000,000 ἐπὶ ἐλαττώσει τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων. Ἑπομένως, ἐὰν ἀφῃροῦντο τὰ 120 ταῦτα ἑκατομμύρια, τὸ ἔλλειμμα δὲν θὰ ἦτο ἀνώτερον τοῦ περυσινοῦ παρὰ μόνον κατὰ δραχ. 29,304,725. Ἡ τοιαύτη αὔξησις τοῦ παρουσιαζομένου ἐλλείμματος εἰς τὰ τακτικὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα ὀφείλεται κυρίως, ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων κατὰ 15½ ἑκατομμύρια καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν κατὰ 6 περίπου ἑκατομμύρια, ὡς καὶ τὴν αὔξησιν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ ἕτερα 6 ἑκατομμύρια καὶ ἄλλας μικροτέρας αὐξήσεις τῶν προϋπολογισμῶν τῶν λοιπῶν Ὑπουργείων. Τὰ ἔκτακτα ἔσοδα τοῦ 1917, συγκρινόμενα πρὸς τὰ ἔκτακτα ἔσοδα τοῦ 1916, παρουσιάζουσι διαφορὰν ἐπὶ πλέον δραχμὰς 48,635,100. Ἡ διαφορὰ αὕτη προέρχεται κυρίως ἐκ τῆς ἀναγραφῆς εἰς τὰ ἔκτακτα ἔσοδα δραχ. 40,000,000 διὰ τὴν χορηγουμένην παροχὴν τῶν Συμμάχων διὰ τὰς στρατιωτικὰς ἀνάγκας, ὡς ἐπίσης καὶ ἑτέρων 7,000,000, προερχομένων ἐξ ἐκποιήσεως τροφίμων τοῦ Στρατοῦ καὶ ἄλλων τινῶν μικροκονδυλίων ἥσσονος σπουδαιότητος. Ἀφ’ ἑτέρου τὰ ἔκτακτα ἔξοδα τοῦ 1917, συγκρινόμενα πρὸς τὰ τοῦ 1916, παρουσιάζουν διαφορὰν ἐπὶ ἔλαττον δραχμὰς 27,111,349. Τοῦτο δὲ διότι τὰ 120 ἑκατομμύρια τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐπεβάρυνον τὰ τακτικὰ ἔξοδα. Οὕτω τὸ ἔλλειμμα μεταξὺ ἐκτάκτων ἐσόδων καὶ ἐξόδων, ἐνῷ κατὰ τὸ 1916 ἀνήρχετο εἰς 179,864,582, κατὰ τὸ 1917 προβλέπεται ὅτι θὰ ἀνέλθῃ εἰς δραχμὰς 104,109,133, ἤτοι θὰ εἶναι κατώτερον τοῦ περυσινοῦ κατὰ δραχ. 75,746,449. Συγκεφαλαιοῦντες τὰ τακτικὰ καὶ ἔκτακτα ἔσοδα καὶ ἔξοδα, καταλήγομεν εἰς τοὺς ἑξῆς ἀριθμούς: Ἐνῷ κατὰ τὸ 1916 τὰ τακτικὰ καὶ ἔκτακτα ἔξοδα, δηλαδὴ πραγματικὰ ἔξοδα, ἀνῆλθον εἰς δραχ. 489,361,293, κατὰ τὸ 1917 ἀνέρχονται εἰς δραχ. 595.912.993. Ἤτοι ἔχομεν διαφορὰν πραγματικῶν ἐξόδων ἐπὶ πλέον κατὰ τὸ 1917 εἰς βάρος τοῦ δημοσίου Ταμείου 106,551,695. Τὰ ἑξῆς τακτικὰ καὶ ἔκτακτα ἔξοδα ἐξηγοῦν κυρίως τὴν διαφορὰν ταύτην. Αὔξησις τῶν δαπανῶν τῶν δύο στρατιωτικῶν Ὑπουργείων κατὰ δραχμὰς 1,513,205 (241.041,497–240,328,292). Αὔξησις τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, λόγῳ παροχῆς πρὸς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης (22,286,473–6,764,105) 15,522,368. Αὔξησις τῶν ἐξόδων τῶν πολιτικῶν Ὑπουργείων διὰ δαπάνας περιθάλψεως προσφύγων, θυμάτων πολέμου καὶ οἰκογενειῶν ἐπιστράτων 85,939,150 (92,439,150–6,500,000).

Ὡς πρὸς δὲ τὰ πραγματικὰ ἔσοδα (τακτικὰ καὶ ἔκτακτα) τοῦ 1917 ἔχομεν τὰς ἑξῆς συγκρίσεις:

Χάρις εἰς τὴν αὔξησιν ταύτην τῶν πραγματικῶν ἐσόδων, ἧς τὰ αἴτια ἐξήγησα πρὸ ὀλίγου, τὸ ἔλλειμμα μεταξὺ πραγματικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1917 παρουσιάζει διαφορὰν ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1916 μόνον δραχμὰς 106,551,695. Ἡ σύγκρισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1917 πρὸς τὸν τοῦ 1916 ἐν τῇ δευτέρᾳ κατηγορίᾳ, τῆς συνάψεως καὶ ἀποσβέσεως δανείων καὶ ἐκποιήσεως κτημάτων, παρουσιάζει τὰς ἑξῆς διαφοράς: Κατὰ τὸ 1916 τὰ ἔσοδα τῆς κατηγορίας ταύτης ἀνῆλθον εἰς δραχμὰς 84,773,333. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἀπετέλεσαν κυρίως τὸ Γερμανικὸν δάνειον τῶν 80 ἑκατομμυρίων μάρκων καὶ τὸ δάνειον τῶν 10 ἑκατομμυρίων φράγκων πρὸς τὴν Προσωρινὴν Κυβέρνησιν. Κατὰ τὸ 1917 τὰ ἔσοδα τῆς αὐτῆς κατηγορίας ὑπολογίζονται εἰς δραχμὰς 150,890,649 προέρχονται δέ: αʹ) ἐκ τοῦ τελευταίου δανείου τῶν 100,000,000 τῶν Συμμάχων, βʹ) ἐκ τοῦ δανείου τῶν 25,000,000 τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως, γʹ) ἐκ τοῦ ὑπολοίπου τῆς προκαταβολῆς τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως 10,000,000. Τὸ ποσὸν τοῦτο πράγματι εἰσεπράχθη κατὰ τὸ 1915, ἀλλὰ δὲν εἶχεν εἰσαχθῆ μέχρι σήμερον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων. δʹ) ἐκ τοῦ προσωρινοῦ δανείου 1917 6% 10,000,000. εʹ) ἐκ τοῦ προσωρινοῦ δανείου 1917 6% 5,000,000. Ϛʹ) ἐκ τοῦ δανείου τῶν 75,409 δευτέρας σειρᾶς τοῦ Θεσσαλικοῦ Γεωργικοῦ Ταμείου. Ἀντιθέτως τὰ ἔξοδα τῆς δευτέρας ταύτης κατηγορίας, δηλαδὴ αἱ ἀποσβέσεις δανείων, ἀνήρχοντο κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1916 εἰς δραχμὰς 13,443,093. Κατὰ δὲ τὸ 1917 ἀνέρχονται εἰς 13,540,673. Ἑπομένως, ὁ μὲν Προϋπολογισμὸς τοῦ 1916 παρουσιάζει περίσσευμα ἐν τῇ δευτέρᾳ κατηγορίᾳ δραχ. 71,330,240, ὁ δὲ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1917, προβλέπεται ὅτι θὰ παρουσιάσῃ περίσσευμα ἐν τῇ δευτέρᾳ κατηγορίᾳ 137,349,976, δηλονότι ἐπὶ πλέον τοῦ περυσινοῦ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου Ταμείου δραχμὰς 66,019,736. Ἔχομεν λοιπὸν ἐν συνόψει, εἰς μὲν τὰ πραγματικὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1917 ἐν σχέσει πρὸς τὸν τοῦ 1916, ἔλλειμμα δραχ. 327,357,996, ἤτοι ἀνώτερον τοῦ 1916 κατὰ δραχ. 73,558,276. Εἰς δὲ τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα τῆς βʹ κατηγορίας περίσσευμα δραχ. 137,349,976, ἤτοι ἀνώτερον τοῦ 1916 κατὰ δραχμὰς 66,019,736. Ἤτοι ἔχομεν ἐν ἀμφοτέραις ταῖς κατηγορίαις τελικὸν ἔλλειμμα δραχ. 190,008,020, ἤτοι ἀνώτερον τοῦ 1916 κατὰ δραχ. 7,538,540. Τοιαῦτα λοιπὸν τὰ ἐξαγόμενα τῆς συγκρίσεως τῶν δύο Προϋπολογισμῶν τοῦ 1916 καὶ 1917 ἐν ταῖς γενικαῖς αὐτῶν γραμμαῖς. Νομίζω νῦν σκόπιμον νὰ ἀναλύσω τὸν ὑποβαλλόμενον Προϋπολογισμόν, προσπαθῶν νὰ καταστήσω ἐμφανῆ ἐν ταῖς γενικαῖς γραμμαῖς τὴν σχέσιν μεταξὺ τῶν πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους. Εἰς τὴν τοιαύτην σχέσιν ἀποδίδω ἰδιαιτέραν σημασίαν, καθόσον πολλὰ ἐκ τῆς μελέτης ταύτης δύναται νὰ συναγάγῃ τις συμπεράσματα ἐπὶ τῆς ὅλης καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ἡ ἐξωτερικὴ μορφὴ τῆς διαιρέσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὡς ἑξῆς παρουσιάζει τὰς δαπάνας:

Ἐν τούτοις, ἐὰν ἐξετάσωμεν ἐσωτερικῶς τοὺς ἀριθμοὺς τούτους, θὰ εὕρωμεν: 1) Ὅτι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα συμπεριλαμβάνονται δραχμαὶ 7,354,000, ἀντιπροσωπεύουσαι εἰς τὰ Ταμεῖα Ἀμύνης καὶ Στόλου ἀποδόσεις φόρων, αἵτινες καλύπτουσι δαπάνας στρατιωτικάς. 2) Ὅτι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἰδίου Ὑπουργείου καὶ εἰς τὰ ἔκτακτα ἔξοδα συμπεριλαμβάνονται δραχμαὶ 22,286,473, αἵτινες ἀντιπροσωπεύουσι παροχὴν πρὸς τὸ Ταμεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης, προοριζομένην ἐπίσης διὰ στρατιωτικὰς ἀνάγκας. 3) Ὅτι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Περιθάλψεως περιλαμβάνονται δραχ. 78,250,000 διὰ περίθαλψιν οἰκογενειῶν ἐπιστράτων. Καὶ ἡ δαπάνη αὕτη, ἂν οὐχὶ ἀμέσως, ἐμμέσως ὅμως δέον νὰ θεωρηθῇ φύσεως στρατιωτικῆς. Ἐὰν λοιπὸν κατὰ τὸν καθορισμὸν τοῦ ὑλικοῦ τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τοὺς ἀνωτέρω ἀριθμούς, λάβωμεν δὲ προσέτι ὑπ’ ὄψει: 1) Ὅτι δέον νὰ προστεθῇ εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ὁλόκληρος ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἤτοι δραχμαὶ 18,224,204, ἐκτὸς βεβαίως τῶν ἐξόδων δι’ ὑπηρεσίαν δανείων, ἅτινα δέον νὰ βαρύνωσι τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. 2) Ὅτι πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, ἤτοι δραχ. 9,183,405. 3) Ὅτι πρέπει νὰ μετατεθῶσιν 120 ἑκατομμύρια ἐκ τῶν τακτικῶν δαπανῶν τοῦ Στρατοῦ εἰς τὰς ἐκτάκτους καταλήγομεν εἰς τοὺς ἑξῆς ἀριθμούς, οἵτινες μᾶς δίδουν τὴν πραγματικὴν σύστασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν πραγματικῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους.

Ὥστε ἀπέναντι πολιτικῶν δαπανῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων δραχ. 247,424,992 Ἔχομεν στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς δαπάνας, τακτικὰς καὶ ἐκτάκτους, δραχ. 367,499,106. Ἀνέφερον ἐν ἀρχῇ τῆς ὁμιλίας μου, ὅτι τὸ τελικὸν πλεόνασμα τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἀπολογισμῶν μέχρι τῆς χρήσεως 1915, συμπεριλαμβανομένης, ὑπολογίζεται εἰς δραχμὰς 8,559,360.06. Ἀπέναντι τοῦ μικροῦ τούτου πλεονάσματος ἔχομεν τὰ ἐλλείμματα τῶν χρήσεων 1916 καὶ 1917. Ἀνέρχονται δὲ ταῦτα:

Καὶ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο μένει ἀκάλυπτον μεθ’ ὅλην τὴν ἐν τῷ μεταξὺ ὑπολογιζομένην αὔξησιν τοῦ Δημοσίου Χρέους κατὰ 233 ὅλα ἑκατομμύρια, εἰς τὰ ὁποῖα ὅμως συμπεριλαμβάνεται καὶ τὸ ἐξ 26 ἑκατομμυρίων τελευταῖον δάνειον τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως, καίτοι μὴ ἐξ ὁλοκλήρου ἀκόμη πραγματοποιηθέν. Πρέπει ὅμως νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι διὰ τὴν δημιουργίαν τοῦ ἐλλείμματος τούτου συντελοῦσιν αἱ ἔκτακτοι στρατιωτικαὶ δαπάναι τοῦ 1917 ἐκ 272 ἑκατομμυρίων, αἵτινες ὅμως καλύπτονται ἐν μέρει διὰ τῶν 40 ἑκατομμυρίων τῶν παραχωρηθέντων ὑπὸ τῶν Συμμάχων. Τὰ ὑπολειπόμενα δὲ 232 ἑκατομμύρια βεβαίως καλυφθήσονται δι’ ἐξωτερικοῦ δανείου. Ἄρα ἐκ τοῦ ὅλου ἐλλείμματος τῶν 372 ἑκατομμυρίων ὑπολείπεται πρὸς κάλυψιν τὸ ποσὸν τῶν 140 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους δὲν εἶναι ἀνθηρά. Ἀλλὰ δὲν ἐκπληττόμεθα. Ἀναλαβόντες τὴν Ἀρχήν, ἐγνωρίζομεν τὴν κατάστασιν ταύτην. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι ἀλλοῖα τὰ ἀποτελέσματα τῆς ὀλεθρίας πολιτικῆς, ἥτις ἠσκήθη κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη. Ὅπως ἡ δόξα μετεβλήθη εἰς ταπείνωσιν, οὕτω καὶ ἡ οἰκονομικὴ ἀκμὴ τοῦ Κράτους μετεβλήθη εἰς οἰκονομικὸν χάος. Δὲν ἀπογοητευόμεθα ὅμως, καίτοι ἔχομεν πλήρη συναίσθησιν τῶν δυσκολιῶν τοῦ ἔργου ἡμῶν. Γνωρίζομεν ὅμως ὅτι ἀπὸ δύο ἐτῶν, ὅπως ἐσταμάτησε πᾶσα ἠθικὴ καὶ κοινωνικὴ πρόοδος, ἐσταμάτησεν ἐπίσης καὶ ἡ ἐξέλιξις ἐν τῇ οἰκονομικῇ σταδιοδρομίᾳ τῆς Πολιτείας. Ἐπιστράτευσις, ἰδιοτελεῖς μόνον θεραπεύσασα σκοπούς, ἐξήντλησε τὰ ὑλικὰ καὶ ἠθικὰ κεφάλαια τοῦ Κράτους, ἐξήντλησε καὶ αὐτῆς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὰ ἐξ ἀγαθῶν ἀποθήκας τοῦ Στρατοῦ, ἃς ἀφῆκε κενάς, ὡς καὶ τὰ Ταμεῖα κενά. Ἡ πολιτικὴ ἐξάρθρωσις, ἡ ἀντιστροφὴ τῆς λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος, αἱ διαρκεῖς ἀσχολίαι πρὸς δολοπλοκίας καὶ μηχανορραφίας καὶ ἡ διαρκὴς μέριμνα πρὸς ἐξεύρεσιν μέσων διὰ νὰ ἐξαπατᾶται ὁ Ἑλληνικὸς λαός, δὲν ἄφινεν εἰς τοὺς κυβερνῶντας χρόνον διὰ νὰ ἀσχοληθῶσι περὶ τῆς οἰκονομικῆς προόδου τῆς Χώρας. Καὶ ἄφινον οὗτοι ἀκαθοδήγητον τὸ ρεῦμα τοῦ πλουτισμοῦ ὡρισμένων τάξεων ἐν γνώσει ὅτι ἐδημιουργεῖτο οὕτω ἀδιέξοδον εἰς τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κατὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἡμῶν ἔθιμα, κύριοι βουλευταί, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσηγούμενος τὸν Προϋπολογισμόν, ἀναπτύσσει καὶ ἐκθέτει εἰς τὴν Βουλὴν τὸ οἰκονομικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἐπεθύμουν καὶ ἐγὼ νὰ πράξω τοῦτο, ἀλλὰ νομίζω ὅτι σήμερον, ὅτε ἡ οἰκονομία καὶ ἡ δημοσιονομία εὑρίσκονται εἰς ἕνα τῶν μεγαλειτέρων σταθμῶν ἀπὸ τῆς γενέσεώς των, σήμερον ὅτε ἐν τῇ δίνῃ τοῦ μεγάλου πολέμου τῶν λαῶν πάντα σχεδὸν τὰ Κράτη ἀγωνίζονται πῶς νὰ ἀνταποκριθῶσι καὶ ἀντεπεξέλθωσιν εἰς τὴν μεγάλην οἰκονομικὴν καὶ πολεμικὴν πάλην τῶν ἐθνῶν, σήμερον, λέγομεν, θὰ ἀπετέλει οὐτοπίαν ἢ βυζαντινολογίαν νὰ ἀσχολούμεθα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν μελλοντικῶν θεωρητικῶν οἰκονομικῶν προγραμμάτων, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν πρέπει πάσας τὰς δυνάμεις καὶ λειτουργίας ἡμῶν νὰ ἀπασχολῇ τὸ ζήτημα πῶς θὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς παρούσας ἀνάγκας καὶ πῶς θὰ πορισθῶμεν τὰ μέσα διὰ νὰ ἐπιτελέσῃ ἡ Πατρὶς ἡμῶν τὸ μέγα ἔργον καὶ τὸ μέγα καθῆκον ἀπέναντι ἑαυτῆς καὶ ἀπέναντι τῶν ἀλυτρώτων τέκνων της. Ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας ἡ ὑποβολὴ Προϋπολογισμοῦ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ πλέον τὴν σημασίαν, ἣν ἄλλοτε εἶχεν· ἀποτελεῖ ἁπλῶς τὴν κατάστασιν τῶν προβλέψεων τῆς Κυβερνήσεως, τόσον ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔξοδα, ὅσον καὶ τὸν τρόπον καλύψεως αὐτῶν. Πάντως ὅμως ἡ ἐξεύρεσις τῶν μέσων τούτων καὶ ἡ προσπάθεια πρὸς κάλυψιν τῶν δαπανῶν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν δὲν πρέπει νὰ ὑπερβῶσι τὰ ὅρια τοῦ δυνατοῦ καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τῆς Χώρας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ πρέπει νὰ εἶναι τοιαῦται, ὥστε οὐ μόνον νὰ μὴ ἀνακόπτωσιν ἢ προεξοφλῶσι τὴν μέλλουσαν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν τῆς Χώρας, ἀλλὰ καὶ νὰ προπαρασκευάζωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν τὴν συστηματικὴν ἐφαρμογὴν πασῶν ἐκείνων τῶν μεταρρυθμίσεων, τὰς ὁποίας ὑποδεικνύει καὶ ἡ πεῖρα καὶ ἡ ἐπιστήμη. Εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι τόσον ἐν τῇ πολιτικῇ, ὅσον καὶ ἐν τῇ οἰκονομικῇ ἡμῶν προσπαθείᾳ, θὰ ἔχωμεν τὴν βοήθειαν τῶν μεγάλων ἡμῶν συμμάχων. Μὴ λησμονῶμεν ὅμως ὅτι ἔχομεν καθῆκον ἐπιβαλλόμενον ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς φιλοτιμίας νὰ ἐξαντλήσωμεν πάντα τὰ μέσα, πάντας τοὺς πόρους, οὓς δυνάμεθα ὑπὲρ τῆς ἰδίας ἡμῶν Πατρίδος νὰ διαθέσωμεν. Ταῦτα λέγοντες, δὲν στρεφόμεθα πρὸς τὰς πενεστέρας τάξεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὰς τάξεις ἐκείνας, αἵτινες φυσικῶς ὑπέστησαν τὰ μεγαλείτερα βάρη ἐν τῇ κατανομῇ τῶν θυσιῶν, αἵτινες ἐζητήθησαν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τόσον κατὰ τοὺς δύο Βαλκανικοὺς πολέμους, ὅσον καὶ κατὰ τὸν τελευταῖον ἀγῶνα, καὶ τὰς ὁποίας οὗτος, ἐν τῇ διακρινούσῃ αὐτὸν φιλοπατρίᾳ τόσον προθύμως παρέσχεν εἰς τὴν Πατρίδα του. Ἔχομεν ὅμως δικαίωμα ἅμα καὶ καθῆκον νὰ ἀποταθῶμεν πρὸς τὰς τάξεις ἐκείνας, αἵτινες κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἶδον τὰς περιουσίας των δυσαναλόγως πρὸς τὴν προσπάθειαν αὐτῶν αὐξανομένας. Εὑρισκόμεθα, κύριοι βουλευταί, πρὸ καταστάσεως ἐντελῶς ἐκτάκτου. Τὰ μὲν οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους εὑρίσκονται ἐν οὐχὶ ἀνθηρᾷ καταστάσει· τοὐναντίον παρατηροῦμεν μεγάλην αὔξησιν τοῦ ἰδιωτικοῦ χρηματικοῦ πλούτου, ἥτις τὰ μέγιστα συνετέλεσεν εἰς τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ βίου. Ἡ δὲ ἐπελθοῦσα αὕτη αὔξησις τοῦ κυκλοφοροῦντος χρηματικοῦ πλούτου δὲν κατενεμήθη εἰς ἁπάσας τὰς τάξεις, ἀλλ’ εἰς ὡρισμένας μόνον ἐξ αὐτῶν. Οὕτω δὲ οἱ μὲν ἐπλούτησαν, οἱ δὲ στεροῦνται καὶ τῶν πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαίων. Ἑπομένως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις θὰ ἤθελε σήμερον νὰ φορολογήσῃ δικαίως καὶ ὅστις θὰ ἠδύνατο νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν θέλησίν του ταύτην, θὰ ἔπρεπεν ἄρδην νὰ μεταβάλῃ τὸ φορολογικόν μας σύστημα, οὕτως ὥστε ἡ φορολογία νὰ πλήξῃ κατ’ ἐξοχὴν τοὺς κατὰ τὴν περίοδον ταύτην πλουτήσαντας, ἀνακουφιζομένων ἀναλόγως τῶν πενεστέρων τάξεων. Ἡ αὔξησις ὅμως τῆς περιουσίας ὡρισμένων τάξεων ἔχει τοὐλάχιστον τοῦτο τὸ πλεονέκτημα· ὅτι ἐπιτρέπει τὴν εὐχερῆ βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς Πολιτείας, διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τῆς φορολογίας καὶ ὡς μέσον ρυθμιστικοῦ τῆς κατανομῆς τοῦ πλούτου. Ἡ σκέψις δὲ αὕτη δίδει πᾶσαν αἰσιοδοξίαν διὰ τὴν βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Δημοσίου Ταμείου, εἰς τὸν ἔχοντα τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλῃ ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1917. Ἀπὸ τῆς κοινωνικῆς ὅμως ἀπόψεως ἡ ἀπότομος αὔξησις τῶν περιουσιῶν ὡρισμένων τάξεων δημιουργεῖ κατάστασιν ἀληθῶς ἐπικίνδυνον διὰ τὴν ἐν γένει ἰδιωτικὴν οἰκονομικὴν ἰσορροπίαν, ἐφ’ ὅσον αἱ περιουσίαι αὗται δὲν διατίθενται πρὸς νέα παραγωγικὰ ἔργα, ἀλλ’ ἐν ρευστῇ καταστάσει, κυκλοφοροῦσαι ἐν τῇ ἀγορᾷ καὶ εἰς οὐδὲν ἄλλο συντελοῦσαι παρὰ εἰς τὴν ὑπερτίμησιν τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης καὶ ἀνάπτυξιν τῆς κερδοσκοπίας. Ἡ αὔξησις τοῦ ἐν τῇ Χώρᾳ κυκλοφοροῦντος ἀνταλλακτικοῦ νομίσματος, ὅπερ ἀπὸ 250,000,000 ἐντὸς δύο ἐτῶν ἔφθασε τὰ 700,000,000, ἀποτελεῖ ἀκαταμάχητον ὑπὲρ τῆς ἀντιλήψεως ταύτης ἐπιχείρημα. Τὰ ἐλλείμματα λοιπὸν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τοὐλάχιστον κατὰ μέγα αὐτῶν μέρος, διὰ διττοὺς λόγους καὶ σκοποὺς εἶναι δυνατὸν νὰ καλυφθῶσι καὶ θὰ καλυφθῶσιν ἐν τῇ Χώρᾳ. Τρία μέσα πρὸς ἐπίτευξιν τούτου θὰ χρησιμοποιήσῃ ἡ Κυβέρνησις, τὴν φορολογίαν τῶν ἐκτάκτων κερδῶν, τὴν φορολογίαν τοῦ εἰσοδήματος καὶ τὸ ἐσωτερικὸν δάνειον. Ἐπιβοηθητικῶς δὲ τὴν φορολογίαν εἰδῶν τινων οὐχὶ πρώτης ἀνάγκης, ὡς τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου τοῦ οἰνοπνεύματος, φορολογίαν τοῦ ἐξαγομένου καπνοῦ. Σήμερον ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην ἐποχὴν ἐπιβάλλεται νὰ προστρέξωμεν ἀποκλειστικῶς εἰς τοὺς ἀμέσους φόρους, διὰ νὰ διορθώσωμεν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους καὶ νὰ καλύψωμεν τὰ ἐλλείμματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὁ μελετῶν τὸν Προϋπολογισμὸν καταλαμβάνεται ὑπὸ ἀθυμίας καὶ ἀπογοητεύσεως, ὅταν βλέπῃ τὴν ἀντεπιστημονικὴν ἀναλογίαν μεταξὺ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων. Ἄλλοτε ὑπῆρχε κἄποια δικαιολογία διὰ τὴν τοιαύτην κατάστασιν. Ἦτο δὲ ὁ φόβος μὴ φυγαδευθῇ ἐξ Ἑλλάδος τὸ κεφάλαιον, ἐὰν ἤθελε βαρέως φορολογηθῇ. Σήμερον τὰ πράγματα ἤλλαξαν. Τὸ κεφάλαιον εὑρίσκεται ἐν πληθωρικῇ κυκλοφορίᾳ, ἥτις θέτει ἐν κινδύνῳ τὴν ἰσορροπίαν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, ἡ δὲ ἐπιβάρυνσις τοῦ κεφαλαίου εἰς πάντα τὰ ξένα Κράτη εἶναι ἀσυγκρίτως ἀνωτέρα τῆς ἐν Ἑλλάδι. Δὲν γνωρίζω δὲ μήπως ἡ Κυβέρνησις, μεριμνῶσα περὶ τῆς οἰκονομικῆς ἰσορροπίας τῶν πολιτῶν της, δὲν θὰ ἦτο ὑποχρεωμένη, καὶ ἂν ἀκόμη ἡ Πατρὶς δὲν εἶχεν οἰκονομικὰς ἀνάγκας, νὰ ἐξεύρῃ τρόπον χρησιμοποιήσεως τῶν πλεοναζόντων ἐν κυκλοφορίᾳ χρηματικῶν κεφαλαίων. Θὰ ἐντείνωμεν λοιπὸν τὴν φορολογικὴν ἡμῶν προσπάθειαν, ὅπως θὰ ἐντείνωμεν καὶ πᾶσαν ἡμῶν ἑτέραν ἐνέργειαν, διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς περιστάσεις καὶ διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ τέρμα τοῦ σκοποῦ μας. Εἰς τὴν προσπάθειαν ἡμῶν ταύτην ζητοῦμεν τὴν βοήθειαν καὶ συνεργασίαν τῆς Βουλῆς. Βλέπομεν πάντες τὰ ἠθικὰ καὶ κοινωνικά, τὰ πολιτικὰ καὶ οἰκονομικὰ ἐρείπια, ἅτινα συνεσώρευσε πέριξ ἡμῶν ἡ διετὴς ἀντεθνικὴ πολιτική. Ἐπὶ τῶν ἐρειπίων τούτων ἂς ἐργασθῶμεν πάντες διὰ νὰ ἀναστηλώσωμεν τὸ μεγαλεῖον τῆς Πατρίδος μας. Ἔχομεν δὲ νὰ προσφέρωμεν διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν ταύτην τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος ὑλικὸν ἀνεκτίμητον, τὴν αἰωνόβιον ζωτικότητα τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, τὴν ἀκοίμητον φιλοπατρίαν τοῦ Ἕλληνος. Αὐτὴν τὴν Ἑλληνικὴν ψυχήν. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων).

§57Ν. ΞΗΡΟΣ. Τὸν λόγον, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§59Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἀπουσιάζοντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχω νὰ κάμω μίαν ἐπιφύλαξιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς εἰς τὰ κατὰ ταύτην ψηφισθέντα νομοσχέδια. Ἀπὸ τὰ πρακτικὰ φαίνεται ὅτι ἐψηφίσθησαν εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ ὀνομασίας ἐφέδρων δοκίμων διαχειριστῶν Οἰκονομικῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Στρατοῦ» καὶ τὸ νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τῆς αʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου 115 καὶ ἀναστολῆς ἰσχύος τῆς γʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου 404». Κατὰ συνεννόησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα προσωπικῶς μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν ἀναπληροῦντα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐβεβαιώθην ὅτι ταῦτα ἀπεσύρθησαν, ὅτι δὲν εἶναι νομοσχέδια αὐτά, ὅτι εἶναι κἄποιο συνονθύλευμα λέξεων μόνον. Οὕτως ἐχαρακτήρισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τὰ νομοσχέδια καὶ ἐδήλωσεν ὅτι τὰ ἀπέσυρε, διότι ἔχρηζον ριζικῆς συζητήσεως καὶ μελέτης. Θὰ παρακαλέσω νὰ γραφῶσι ταῦτα εἰς τὰ πρακτικά, ὥστε ὅταν ἐπανέλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ κανονισθῇ τὸ ζήτημα.

§60Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρέπει νὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικά, διότι καὶ ἐγὼ ἐκ τῆς δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶχον τὴν ἀντίληψιν ὅτι δὲν θὰ ἐψηφίζοντο.

§61Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὀφείλω καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, νὰ δηλώσω ὅτι, προκειμένου νὰ ἀποχωρήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, μοὶ εἶπεν ὅτι τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, ἐφ’ ὅσον θὰ ἀπουσίαζε, νὰ ἀναβληθῶσι.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔλαβε γνῶσιν αὐτοῦ τὸ Προεδρεῖον.

§63Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καθ’ ἣν ὥραν ἐψηφίζοντο τὰ νομοσχέδια τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως καὶ ἐγίνετο ὁ συνήθης θόρυβος ὄχι περὶ τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ προερχόμενος ἐξ ἄλλων διαλογικῶν συζητήσεων ἐν τῇ Βουλῇ, εἶπον ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, νομίζων καὶ ἐγὼ ὅτι ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, θὰ ὑπῆρχον παρατηρήσεις, ὡς ἐνδιαφερόντων πολύ, εἶπον ὅτι, ἐφόσον ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων καὶ ἐπὶ ἄλλων νομοσχεδίων, ἀναγομένων εἰς τὴν δικαιοδοσίαν ἄλλων Ὑπουργείων, θὰ ὑπῆρχον παρατηρήσεις, θὰ προετίμων νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐπ’ αὐτῶν συζήτησις. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἀντελήφθην ἂν ἐψηφίσθησαν τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, νομίζω ὅμως ὅτι τὸ θέμα εἶναι διορθωτέον καὶ ὁ κ. Ὑπουργός, ὅταν ἔλθῃ, θὰ προβῇ εἰς δηλώσεις. Ἀλλὰ καὶ ἂν πρόκειται περὶ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐχαρακτήρισεν ὡς συνονθυλεύματα καὶ ἂν ἐβεβαιώθη ὅτι ἐψηφίσθησαν, θὰ ὑπάρξῃ τρόπος ἐπανορθώσεως.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ νομοσχέδια αὐτὰ ἐψηφίσθησαν κανονικῶς καὶ συμφώνως τῷ Κανονισμῷ.

§65Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἂν κυρωθῶσι τὰ πρακτικά, τὸ ζήτημα τέμνεται;

§66Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ποσῶς ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ ἀντίληψις τοῦ κ. Προέδρου εἶναι ὅτι ἐψηφίσθησαν.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἡ ἀντίληψίς μου· εἶναι ἡ πραγματικότης.

§68Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, συνεπὴς πρὸς τὰς ἰδίας του δηλώσεις περὶ τῆς ὅλης συνθέσεως τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, θὰ ζητήσῃ νὰ τὰ διορθώσῃ, ἐφόσον διορθώνονται δι’ ἄλλων νομοσχεδίων.

§69Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἡ διαφορὰ εἶναι ἡ ἑξῆς, ὅτι ἠδύναντο τὰ ἴδια νομοσχέδια νὰ διορθωθῶσι καὶ τροποποιηθῶσιν.

§70Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Αὐτὸ εἶναι ἔργον τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἐψηφίσθησαν τὰ νομοσχέδια κατὰ τὴν ἀπουσίαν του· φυσικὸν εἶναι νὰ θελήσῃ νὰ τὰ διορθώσῃ.

§71Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ θεωρηθῶσιν ἐψηφισμένα;

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ θεωρηθῶσιν, ἀφοῦ ἐψηφίσθησαν;

§73Ν. ΞΗΡΟΣ. Μήπως συνέβη λάθος;

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§75Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἐπὶ τῇ βεβαιώσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι δὲν θὰ ἤρχοντο εἰς συζήτησιν, οἱ ἔχοντες ἀντιρρήσεις ἀπεσύρθησαν. Νὰ σᾶς διαβάσω μίαν μόνην διάταξιν διὰ νὰ ἴδητε: «ὀνομάζονται ἐφάπαξ ἀξιωματικοί». Τί θὰ εἰπῇ αὐτό;

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ πρᾶγμα δύναται νὰ διορθωθῇ διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν· ἐγὼ ταύτην τὴν πληροφορίαν ἔχω νὰ σᾶς δώσω, ὅτι ἐψηφίσθησαν τὰ νομοσχέδια.

§77Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ πάντα βουλευτὴν νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἀντιληφθῇ τί ἐννοεῖ τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ δὲν ἀφορᾷ τὸ Προεδρεῖον.

§79Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι ἀπέσυρε τὰ νομοσχέδια αὐτὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐὰν τοῦτο συμβαίνει, φρονῶ ὅτι τὰ πρακτικὰ πρέπει νὰ ἀκυρωθῶσι.

§80Γ. ΠΩΠ. Μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ παρέμβω εἰς αὐτὴν τὴν συζήτησιν; Ἡ κύρωσις τῶν πρακτικῶν τῆς Βουλῆς εἶναι δικαίωμα αὐτῆς ταύτης τῆς Βουλῆς. Ἐφ’ ὅσον ἡ ἀντίληψις ἡ γενικὴ καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς εἶναι ὅτι τὸ μέρος τοῦτο τῶν πρακτικῶν δὲν εἶναι σύμφωνον πρὸς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, καίτοι ἀντιτίθεται ἡ ἀντίληψις αὕτη πρὸς τὴν ἰδικήν σας, ἐρχόμεθα εἰς θέμα συμβιβασμοῦ ἐκ μέρους ἰδικῆς σας παραχωρήσεως, νὰ εἴπητε ὅτι πιθανὸν οὕτω νὰ ἔχῃ τὸ πρᾶγμα καὶ τὸ Προεδρεῖον ἐκ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν ψηφίζονται τὰ νομοσχέδια ἐν γοργότητι, κακῶς νὰ ἀντελήφθη τὸ πρᾶγμα. Τούτου δεδομένου, μέ τινα παραχώρησιν ἐκ μέρους ὑμῶν, ἄριστα δύναται νὰ ἀπαλειφθῇ τὸ μέρος τοῦτο ἀπὸ τὰ πρακτικά.

§81Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. Εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι ἐφ’ ὅσον τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς πιστοποιεῖ ἐπισήμως ὅτι τὰ νομοσχέδια ἐψηφίσθησαν, δὲν δύναται οὔτε συζήτησις πλέον νὰ χωρήσῃ. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία, ἂν δι’ οἱονδήποτε λόγον δὲν ἐγκρίνῃ τὰ νομοσχέδια, δὲν θὰ προβῇ εἰς τὴν δημοσίευσιν αὐτῶν. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλούστατον.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῶν νόμων «περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων καὶ ἄλλων σχετικῶν διατάξεων». Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ στέρξῃ νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον.

§83Λ. ΝΑΚΟΣ. Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον νὰ σταλῇ εἰς μίαν Ἐπιτροπήν. Μεταβάλλομεν κάθε τόσον τοὺς νόμους «περὶ προσόντων»· εἶναι καιρὸς νὰ συζητηθῶσιν αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὴν σύστασιν τῆς δικαστικῆς Ἐξουσίας καὶ δὲν πρέπει νὰ ψηφίζωνται ἐπειγόντως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὁ ἴδιος πρέπει νὰ ἐννοήσῃ ὅτι αὐτὰ τὰ ζητήματα δὲν εἰμπορεῖ νὰ ψηφίζωνται οὕτω καὶ νὰ μεταβάλλωμεν τὰ προσόντα τῶν δικαστῶν εἰς 24 ὥρας 48 φοράς.

§84Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐννοεῖ πολὺ καλὰ ὅτι δὲν πρόκειται περὶ νέου νομοθετήματος, ἀλλ’ ἁπλῶς μεταβάλλεται ὁ νόμος εἴς τινα σημεῖα, τὰ ὁποῖα κακῶς ἐψηφίσθησαν. Ἂν νομίζητε ὅτι περὶ τούτου πρέπει νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Ἐπιτροπή, πλανᾶσθε. Ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι δὲν πρέπει νὰ σταλῇ εἰς Ἐπιτροπήν.

§85Λ. ΝΑΚΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἀφορᾷ τὴν σύστασιν τῆς δικαστικῆς Ἐξουσίας. Εἶναι καιρὸς νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα εὐρύτερον καὶ παρακαλῶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπήν. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐλευθέρα νὰ ἀποφασίσῃ.

§86Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι προσωρινὸν μέτρον.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, ἂν στέργῃ νὰ κηρυχθῇ τὸ νομοσχέδιον κατεπεῖγον.

§88ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται κατεπεῖγον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμου: 1) «Περὶ αὐξήσεως τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου». 2) «Περὶ προσωρινοῦ κανονισμοῦ τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων τῆς χρήσεως 1917 καὶ περὶ προσωρινοῦ κανονισμοῦ τῆς πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τῶν μηνῶν Σεπτεμβρίου, Ὀκτωβρίου, Νοεμβρίου καὶ Δεκεμβρίου τῆς ἰδίας χρήσεως» καὶ 3) «Περὶ συστάσεως καὶ Γʹ ταμείου πληρωμῶν Ἀττικῆς», ἅτινα παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ὅπως κηρυχθῶσι κατεπείγοντα.

§90ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα. (Κηρύσσονται κατεπείγοντα).

§91Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ σταλῇ ὅμως τὸ τρίτον νομοσχέδιον καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὡς ἀπαιτεῖται κατὰ τὸν Κανονισμόν.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

— Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατασκευῆς τῶν λιμένων Ἡρακλείου, Χανίων καὶ Ρεθύμνης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τῆς ἐν Κρήτῃ Ὑπηρεσίας ἔργων κοινῆς ὠφελείας καὶ διαθέσεως τοῦ ἐν Κρήτῃ φόρου λαχανικῶν καὶ ὀπωρικῶν ὑπὲρ τῶν ἀστικῶν Δήμων τῆς Κρήτης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§93ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κύριε Πρόεδρε.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὔτη τὴν 6ην μ.μ. τῆς προσεχοῦς Δευτέρας. (Ὥρα 8.45′ μ.μ.).