1916.03.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ Λʹ

ΤΗΣ 12 ΜΑΡΤΙΟΥ 1916

Προεδρία Ἀντιπροέδρου κ. Α. Κατζουράκη.

(Ὥρα 6.10′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν Πρακτικῶν;

§3Μ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Χθὲς ὑπεστήριξα νὰ συζητηθῇ ἡ πρότασις νόμου «περὶ διαθέσεως τοῦ φόρου 1% ἐκ τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῶν Δημοσίων Ἔργων». Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀντέταξεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις αὐτή. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω ποῦ ἐστήριξε τὴν γνώμην του ταύτην.

§4ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Εἰς τὸ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ μετάθεσις ἀπὸ τοῦ ἑνὸς Ταμείου εἰς τὸ ἕτερον.

§5Μ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς.

§6ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Θὰ ἐξετάσω καὶ πάλιν.

§7Μ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἄλλο τὸ «θὰ ἐξετάσω» καὶ ἄλλο τὸ ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ. Ζητῶ, ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ συμπληρώσῃ τὴν γνώμην του αὐτήν, διὰ νὰ ὁδηγηθῶ ἀπὸ τὴν συμπλήρωσιν αὐτὴν εἰς τὴν περαιτέρω ὑποστήριξιν τῆς ὑποθέσεως, τὴν ὁποίαν θέλω νὰ ὑποστηρίξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Δὲν πρόκειται περὶ φόρου δημοσίου. Ὁ φόρος αὐτὸς δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τὸν δημόσιον Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Εἶναι φόρος, ὁ ὁποῖος ἐτέθη, ἵνα ἐξυπηρετήσῃ τὰς ἀνάγκας ἑνὸς νομικοῦ προσώπου, καὶ ἐπειδὴ τὸ νομικὸν αὐτὸ πρόσωπον δὲν ἔχει πραγματικὰς ἀνάγκας ἐν Κρήτῃ, ζητῶ νὰ μετατεθῇ ὁ φόρος εἰς τὸ ἄλλο νομικὸν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἔχει πραγματικὰς ἀνάγκας. Κύριε Πρόεδρε, ἐννοῶ νὰ ἐπανέλθῃ ἡ ὑπόθεσις αὐτή καὶ νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει, ὅπως συζητηθῇ, διότι χθὲς δὲν συνεζητήθη.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπέρριψε τὴν πρότασιν, ὡς ἀπαράδεκτον, θὰ ἴδωμεν ὅμως μήπως ἐξεύρωμεν ἄλλον τρόπον καὶ ἀναγράψωμεν αὐτήν. Τὰ πρακτικὰ κυροῦνται. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Οἱ ἐν τῷ Σωφρονιστηρίῳ Κερκύρας κρατούμενοι κατάδικοι παρακαλοῦσιν, ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ ἀναστολῆς τῆς ποινῆς των. Ἡ Ἰατροχειρουργικὴ Ἑταιρεία Κερκύρας παρακαλεῖ, ὅπως ληφθῇ πρόνοια διὰ τὰ τρόφιμα Κερκύρας, καὶ ἰδίως διὰ τὸ βόϊον κρέας, τὸ ὁποῖον ἐξέλειπε παντελῶς. Οἱ κάτοικοι Προυσσοῦ παρακαλοῦσιν, ὅπως τοῖς χορηγηθῇ ἡ ψηφισθεῖσα περίθαλψις. Οἱ κάτοικοι Μυτιλήνης διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀνάθεσιν τοῦ Δημοτικοῦ Ταμείου εἰς τὸ Ἐπαρχιακὸν τοιοῦτον. Ὁ Συνασπισμὸς τῶν Ἐργατικῶν Σωματείων Καπνοῦ παρακαλεῖ, ὅπως τεθῇ φορολογία ἐπὶ τῶν μηχανοποιήτων σιγαρέτων. Ὁ λαὸς Κονίτσης διαμαρτύρεται κατὰ τῶν λεχθέντων ὑπὸ Βουλευτῶν ἐναντίον τοῦ Μητροπολίτου Βελλᾶς–Κονίτσης. Τὸ Ἐργατικὸν Κέντρον Χανίων διαμαρτύρεται διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ Σχολείου τῆς Χωροφυλακῆς Κρήτης. Ὁ Δήμαρχος Τσοτυλίου παρακαλεῖ, ὅπως μετατεθῇ ἡ Οἰκονομικὴ Ἐφορεία καὶ τὸ Ταμεῖον Ἀνασελίτσης ἀπὸ Σιατίστης εἰς Τσοτύλιον. Οἱ ὑποδιδάσκαλοι Ἀρκαδίας παρακαλοῦσιν, ὅπως αὐξηθῇ ἡ μισθοδοσία των. Ἡ Εὐγενία Παρασκευοπούλου παρακαλεῖ, ὁ ἔφεδρος υἱός της νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἀνωτάτην Ὑγειονομικὴν Ἐπιτροπήν, καθ’ ὃ πάσχων. Ἡ Ἑλένη Κ. Περίδου παρακαλεῖ, ὅπως ὁ υἱός της, γραφεὺς βʹ τάξεως τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, προαχθῇ εἰς γραφέα αʹ τάξεως. Οἱ κάτοικοι Αἰγίνης, Ἀγκιστρίου, Ἀττικῆς καὶ Σοφικοῦ παρακαλοῦσιν, ὅπως ἀπαλλαγῶσι τοῦ φόρου τῶν πευκοκάρπων (κουκουναρίων). Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως, χορηγεῖται ἄδεια 25 ἡμερῶν εἰς τὸν Βουλευτὴν κ. ΙΩ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥ-

ΛΟΝ.

Ὁ Βουλευτὴς κ. Γ. ΡΑΔΙΝΟΣ ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τῶν κατὰ τὴν ἐκστρατείαν 1912 –1913 εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις τῆς Β. Ἠπείρου προσενεγκόντων ὑπηρεσίας μὴ ἀμειφθείσας ὑπαξιωματικῶν». Ὁ Βουλευτὴς κ. Α. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 420 περὶ στελέχους ἐφέδρων ἀξιωματικῶν καὶ ἐφέδρων στρατιωτικῶν ὑπαλλήλων τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ». Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. ΕΜ. ΠΑΠΑΔΕΡΟΣ, Γ. ΜΕΡΚΟΥ-

ΡΗΣ, Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ, Ν. ΤΡΟΥΛΛΙΝΟΣ, Λ. ΛΥ-

ΩΝΑΚΗΣ, ΕΜ. ΜΠΑΛΛΑΝΤΙΝΟΣ κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου: «Περὶ αὐξήσεως ἀριθμοῦ εἰς τὸ Στρατιωτικὸν Σχολεῖον τῶν Εὐελπίδων καὶ κατατακτέων εἰς τὸν λόχον ὑποψηφίων Εὐελπίδων». Ὁ Βουλευτὴς κ. Α. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8 Δεκεμβρίου 1915 Β. Ν. Δ. «περὶ παρατάσεως προθεσμιῶν προσελεύσεως τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διαμενόντων ἐπιστράτων καὶ περὶ ἄρσεως τῆς ποινικῆς καταδιώξεως τῶν μέχρι τοῦδε ἀνυποτάκτων πολέμου». Ἡ ἐπὶ τῶν ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΒ. ΕΠΙΤΡΟ-ΠΗ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπὸ στοιχεῖα ΡΟΗʹ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμου τῆς 7ης Μαρτίου 1851» 2) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8 Δεκεμβρίου 1915 Ν. Β. Διατάγματος «περὶ ὀνομασίας ἐφέδρων Δοκίμων Διαχειριστῶν Οἰκονομικῆς Ὑπηρεσίας Στρατοῦ». Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Κ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ καὶ Λ. ΜΑΤΕ-ΣΗΣ ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Διατάγματος τῆς 5ης Δεκεμβρίου 1915 «περὶ ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας εἰδικῶν ἐκπαιδ. οὐλαμῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν». Ἡ ἐπὶ τῆς ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ΚΟΙΝΟΒ. ΕΠΙΤΡΟΠΗ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν αἰτήσεων πρὸς περαιτέρω ποινικὴν δίωξιν τῶν Βουλευτῶν κ. κ. Ι. Καλαμάρη, Λ. Τσουκαλᾶ, Κ. Χαιροπούλου καὶ Γ. Παπαγιαννακοπούλου. Οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Κ. ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ, Δ. ΤΖΟΡΤΖΟ-

ΠΟΥΛΟΣ, Ε. ΒΑΡΚΑΣ. Ν. ΓΙΑΝΝΟΥΛΑΤΟΣ, Γ. ΤΖΕ-

ΤΖΟΣ, Κ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ, Γ. ΤΣΟΓΚΑΣ, Ε. ΔΕΛΗ-

ΓΙΑΝΝΗΣ κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως Νομοθ. Διατάγματος περὶ ἐπιμισθίου ἀνθυπασπιστῶν Χωροφυλακῆς». Ὁ Βουλευτὴς κ. Γ. ΜΑΡΚΕΤΟΣ ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 1ου τοῦ νόμου ΓΨΚ καὶ ΓΨΚΗ τοῦ 1910 κλπ». Ὁ Βουλευτὴς κ. Γ. ΤΣΙΜΑΣ ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προαγωγῆς ἀνθυπασπιστῶν καὶ ἐνωμοταρχῶν». Ὁ κ. Ν. ΓΑΤΣΟΣ ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ παροχῆς ἀδειῶν ὑλοτομίας διὰ τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας τῆς Χώρας».

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§10Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, Κύριοι Βουλευταί, νὰ μὲ παρακολουθήσητε ὀλίγα λεπτά, διότι πρόκειται ἀκριβῶς περὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Ἡ χθεσινὴ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς ἀπέδειξεν, ὅτι ὁ Κανονισμὸς δεῖται τροποποιήσεως. Καθ’ ἑκάστην εὑρισκόμεθα πρὸ ἑνὸς θεάματος Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ἀνακοινώσουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐρώτησιν περὶ σπουδαίας τινὸς ὑποθέσεως καὶ ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ κωλύονται καὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἀναγράψωσι ταύτην εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ νὰ ἔλθῃ ἡ σειρά της μετὰ ἕνα μῆνα. Ἀνεξαρτήτως τούτου, καὶ πλεῖσται ἄλλαι διατάξεις ἔχουσιν ἀνάγκην, κατὰ τὴν γνώμην μου, τροποποιήσεως, καὶ διὰ τοῦτο, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἄσκοπον, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀπεφάσιζε τὴν σύστασιν μιᾶς ἐπιτροπῆς, ἐκ τῶν μᾶλλον πεπειραμένων τοῦ Κοινοβουλίου, ἡ ὁποία, συνερχομένη, νὰ τροποποιήσῃ διατάξεις τινας τοῦ Κανονισμοῦ, διὰ τῶν ὁποίων αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς θὰ βαδίσουν ὁμαλώτερον καὶ θὰ ἀποφύγωμεν ὅλα τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα καθ’ ἑκάστην βλέπομεν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ Κανονισμοῦ τούτου.

§11Κ. ΚΑΖΑΤΖΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ τροποποιήσωμεν τὸν Κανονισμόν, ἂν δὲν τροποποιήσωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν συζητοῦμεν, διότι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν καταναλίσκει τὸν χρόνον εἰς ρητορείαν περιττήν. Ἐὰν ἕκαστος ἐξ ἡμῶν συντομεύσῃ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐκφράζομεν ἄλλας λέξεις, θὰ εἶναι περιττὴ ἡ τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ.

§12Σ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρὸ μηνός, ἐν τῇ αἰθούσῃ τοῦ κ. Προέδρου, ὑπέδειξα, ὅτι ὁ Κανονισμὸς ἔχει ἀνάγκην τροποποιήσεως, διότι καὶ ὑπὸ ἔποψιν συντακτικήν, καὶ ὑπὸ ἔποψιν γραμματικὴν καὶ διατάξεων εἶναι τερατώδης, καὶ εἶναι λυπηρὸν, τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον νὰ διέπεται ὑπὸ τοιούτου Κανονισμοῦ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, παρακαλῶ καὶ ἐγώ, νὰ συσταθῇ μία ἐπιτροπὴ πρὸς μελέτην τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§13Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εἴπω ὀλίγα, ὡς καὶ μόνην ἀρετήν, τὰ λεχθησόμενα, θὰ ἔχωσι τὴν βραχυλογίαν. Μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ εἴπω ὀλίγα ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Συναδέλφου ἐξ Ἰωαννίνων, ὅτι δὲν πταίει ὁ Κανονισμός, ἀλλὰ πταίει ἡ ῥητορεία καὶ ἡ φιλοδοξία τῶν κ. Βουλευτῶν, νὰ εἴπωσι τινά. Δὲν δύναμαι νὰ ἀμφισβητήσω, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς οὐσίας, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπε, καὶ σέβομαι τὴν παρατήρησίν του, τήν ὁποίαν στηρίζει ἀκριβῶς ἐπὶ τῶν πραγμάτων, διότι ὅλοι ἔχουσι καὶ φιλοδοξίας, ἵνα εἰσφέρωσί τι εἴτε εἰς δημόσια πράγματα, εἴτε εἰς τὰ συμφέροντα τῶν ἐπαρχιῶν, εἴτε εἰς τὰ συμφέροντα τῶν ἀτόμων. Ἀλλ’ ὅστις εἶδε τὸ χθεσινὸν θέαμα τῆς Βουλῆς, καθ’ ὅ ἀνεκοινοῦτο ὑπό τινος τῶν κ. Βουλευτῶν ζήτημα φλέγον, ζήτημα ἐθνικόν, δὲν δύναται, εἰ μὴ νὰ εἴπῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον χθές περὶ τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ, ὅτι εἰσὶ τόσον μωραί, ὥστε δὲν ἔπρεπε νὰ ζήσουν οὐδὲ μίαν ἡμέραν ἀπὸ τῆς εἰσόδου τῶν κ. Βουλευτῶν τῆς περιόδου ταύτης. Ὑπῆρχε Κανονισμὸς ἐν τῷ παρελθόντι καὶ ἐλειτούργει καὶ ἐγένοντο περιορισμοὶ ἐναντίον τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, ἐναντίον τῆς ἐλευθερίας τῆς σκέψεως καὶ ὑπεβίβασαν εἰς τὰς μωρὰς ταύτας διατάξεις τὸ καθῆκον ἑκάστου ἐκ τῶν κ. Βουλευτῶν. Χθὲς ἐπρόκειτο νὰ ἀνακοινωθῇ ἓν τηλεγράφημα. Κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ, τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, τὸ ἐλθὸν ἐκ Μακεδονίας, τὸ ὁποῖον ἀνήγγελλε τὴν φρικτήν εἴδησιν, ὅτι αἱ Ἀγγλικαὶ ἀρχαὶ ἐξέπεμψαν προκηρύξεις εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς, νὰ ἐγκαταλείψουν τὰ χωρία των, τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ, ἔπρεπε νὰ ἀναγραφῇ ὡς ἀναφορὰ καὶ ἔπρεπε νὰ λάβῃ τὴν θέσιν ἀριθμοῦ 105 ἢ 110, καὶ μετὰ ἕνα μῆνα, ὅταν δὲν θὰ εἶχε μείνει τίποτε ἐκ τῶν χωρίων καὶ τῶν ἀνθρώπων, θὰ ἤρχετο, ἵνα μνημόσυνον ἐπιτελέσῃ ἡ Βουλή. Ἠκούσθη, Κύριοι, ποτὲ διάταξις, ἥτις εἶνε δυνατὸν ποτὲ νὰ κριθῇ ὡς πρέπουσα τοῦ σώφρονος καὶ λογικοῦ ἀνθρώπου, ὅταν κάμνῃ τὴν διαίρεσιν εἰς ἀναφοράς, ἐρωτήσεις, ἐπερωτήσεις καὶ συστάσεις; Ἐκτὸς δὲ τῆς λογικῆς καὶ συνταγματικῆς ἀπόψεως, δὲν βλέπετε τὴν δαπάνην, ἡ ὁποία γίνεται μεγαλειτέρα καὶ τὸν φάκελλον τῶν ἐπερωτήσεων, ἐρωτήσεων, ἀναφορῶν καὶ συστάσεων, ὁ ὁποῖος ὀγκοῦται καθ’ ἡμέραν, ἡμεῖς δέ, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐρχόμεθα οὔτε μὲ αὐτοκίνητον, οὔτε μὲ ἅμαξαν, ἔχομεν ἀνάγκην πολλάκις νὰ φέρωμεν καὶ ἀκόλουθον διὰ νὰ μᾶς φέρῃ ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διανέμονται καθ’ ἑκάστην; Τὶ εἶναι ἡ ἀναφορά; Εἶναι τὸ δικαίωμα ἑνὸς πολίτου νὰ ἀναφέρῃ ὅτι τοῦτο διεπράχθη ὑπὸ τινος δημοσίου ὑπαλλήλου, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει δύναται νὰ ματαιωθῇ ἡ καταγγελλομένη πρᾶξις, ἂν καταγγελθῇ ἐγκαίρως — τοῦτο εἶναι ἀδιάφορον — πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμὸς, ἤτοι νὰ καταγγελθῇ μετὰ ἕνα μῆνα, ὅτε θὰ ἔλθῃ ἡ σειρά της, καὶ μόνον πέντε λεπτὰ τῆς ὥρας δύναται νὰ καταναλώσῃ ὁ Βουλευτὴς ἐπ’ αὐτοῦ. Δέν ἔχει δὲ τὸ δικαίωμα κανεὶς νὰ ὁμιλήσῃ, διότι πρέπει νὰ γίνῃ νέα ἔγγραφος ἐπερώτησις, διότι ἡ ἐπερώτησις μόνη ἀφορᾷ εἰς τὸν ἔλεγχον. Ἂν ἀφορᾷ καταγγελίαν πράξεως ὑπαλλήλου, δὲν δυνάμεθα νὰ φέρωμεν τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως, δυνάμει ἐπερωτήσεως, καὶ ἂν γίνῃ σύστασις, δὲν ἔχομεν οὔτε ἀναφορὰν, οὔτε ἐρώτησιν; Εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ τοιοῦτον ζήτημα ἐν τῇ Βουλῇ;

§14Α. ΜΠΑΣΙΑΣ. Εἶχον ζητήσει τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§16Α. ΜΠΑΣΙΑΣ. Θέλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι ὁ Κανονισμὸς προβλέπει περὶ τῶν ἀτόπων, δύναται δὲ ἡ Βουλὴ νὰ προτιμήσῃ, οἱανδήποτε σειρὰν καὶ ἂν ἔχῃ τὸ ζήτημα, δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἐρωτηθῇ καὶ νὰ ἀποφανθῇ.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐμὴ ἀντίληψις εἶναι, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνουν τροποποιήσεις ἐπὶ διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ καὶ παρακαλῶ, ἐὰν δεχθῆτε, νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν τακτικὴν ἐπιτροπὴν ἐκ Βουλευτῶν, τὰ φῶτα τῶν ὁποίων θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν τροποποίησιν αὐτῶν ἀρτίως, ὑπὸ τῶν κ. κ. Λεβίδη, Δημητρακοπούλου κλπ.

§18ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§19Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, ὄχι ἐγώ.

§20ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἐμὲ νὰ μὲ διαγράψητε, διότι θὰ φύγω διὰ Πάτρας.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν Ὁ κ. Παπαζαχαρίου.

§22Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἐπεθύμουν νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἀκριβῶς περὶ προσώπου τὸ ὁποῖον κινδυνεύει νὰ ἀποθάνῃ ἐν ταῖς φυλακαῖς, ἀλλὰ ποῦ νὰ τὸν εὕρω; Ὑπάρχει ἄνθρωπος παράλυτος καὶ ἀπὸ 2 ἐτῶν ἔχει λήξει ἡ ποινή του, καὶ ἐν τούτοις μένει εἰς τὰς φυλακάς.

§23Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Νὰ ἀναβληθῇ, διότι ἀπουσιάζει ὁ κ. Ὑπουργός.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κράλης.

§25Π. ΚΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ φωταερίου δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε, διότι ἔλαβε τὴν κατεύθυνσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν, ἀλλὰ συναφὲς ζήτημα παρουσιάσθη πρὸ ἡμερῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ. Ἐγράφη εἰς τὰ φύλλα, ἄγνωστον διατὶ, ὅτι ἐπετράπη εἰς τὰς Ἑταιρείας τῶν Ὑδάτων καὶ τοῦ Φωταερίου νὰ αὐξήσωσι τὰς τιμὰς, ἡ μὲν τῶν ὑδάτων εἰς τὸ διπλάσιον, ἡ δὲ τοῦ φωταερίου εἰς σχεδὸν τὸ διπλάσιον. Ἐν τῷ μεταξὺ ἔφθασε διευθυντὴς ξενοδοχείου, ὁ ὁποῖος ἐβεβαίωσε πάντα ταῦτα. Μετέβημεν πολλάκις κατ’ αὐτὰς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῆς Συγκοινωνίας, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ συναντήσωμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν. Διατὶ ἐπετράπησαν ἄλλα μέτρα ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἐνῷ ἐνταῦθα ἄλλα μέτρα λαμβάνονται;

§26ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἔχετε τὰς συμβάσεις;

§27Π. ΚΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι. Μετέβημεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, δὲν ἠδυνήθημεν ὅμως νὰ τὸν ἴδωμεν καὶ ἀνέβαλε τὴν ἐρώτησιν πάντοτε, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν διαρκῶς νὰ ἀναβάλληται...

§28ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν)... Ζητήσατε ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ προσκομίσῃ τὰς συμβάσεις καὶ τότε θὰ δυνηθῶμεν νὰ κρίνωμεν.

§29Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Τὰ αὐτὰ συνιστῶ καὶ ἐγώ.

§30Α. ΠΟΛΥΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῆς ἀναφορᾶς ζητοῦμεν νομοθετικὸν μέτρον πρὸς προστασίαν τοῦ καταναλωτοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπεσχέθη τὴν ὑποβολὴν σχετικοῦ νομοσχεδίου πρὸς προστασίαν τῶν καταναλωτῶν καὶ παρακαλῶ, ὅπως ὑποβληθῇ συντόμως τοῦτο πρὸς περιστολὴν τοῦ κακοῦ.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δουβαλετέλης.

§32Ε. ΔΟΥΒΕΛΕΤΕΛΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐὰν ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν ἐπιστράτων διδακτόρων τῆς Ἰατρικῆς ξένων Πανεπιστημίων, εἶναι, διότι τὰ αἰτήματά των εἶναι δικαιότατα. Τὸ 1ον ἄρθρον τοῦ ὑπὸ τῆς ἀναθεωρητικῆς ψιφισθέντος νόμου ΔΕΠ γράφει ὅτι δύνανται νὰ ἀσκήσωσι τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἰατροῦ ἐν Ἑλλάδι, οἱ ἔχοντες πτυχίον τοῦ ἐδῶ Πανεπιστημίου ἢ ἄλλου τινὸς ὁμοταγοῦς· ἐπίσης δέ, ἐνῷ πρὶν ἀπὸ τὸ 1911 τὰ ἔτη τῆς φοιτήσεως ἦσαν τέσσαρα καὶ κατόπιν ἠναγκάζοντο οἱ πτυχιοῦχοι νὰ φοιτῶσιν ἐπὶ ἔτος ἀκόμη εἰς τὴν Ἀστυκλινικήν, ὅτε τοῖς ἐδίδετο ἡ ἰδιαιτέρα ἄδεια τῆς πρακτικῆς ἀσκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματός των, ἀπὸ τοῦ 1911 τὰ ἔτη ἐγένοντο πέντε, δηλαδή, συμπεριελήφθη καὶ τὸ ἔτος τῆς Ἀστυκλινικῆς, ὥστε οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ Πανεπιστημίου ἐφέτος θὰ λάβωσι μὲ τὸ πτυχίον αὐτῶν καὶ τὴν ἄδειαν τῆς πρακτικῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματός των. Οἱ ἐπίστρατοι διδάκτορες τῆς Ἰατρικῆς ξένων Πανεπιστημίων ἐσπούδασαν εἰς ξένα Πανεπιστήμια, κυρίως δὲ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Γενεύης, τῆς Ἑλβετίας, ὁμοταγοῦς τῷ ἡμετέρῳ. Ἔκαμαν τὴν θητείαν των ἐκεῖ ἐπὶ πενταετίαν, καὶ ἂν ἦσαν Ἑλβετοὶ ὑπήκοοι μὲ τὸ πτυχίον αὐτὸ θὰ τοῖς ἐχορηγεῖτο καὶ ἡ ἄδεια τῆς πρακτικῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματός των. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται πλέον περὶ τούτου. Διότι, ἔχοντες τὴν ἄδειαν, ὑπάρχουσι καὶ ὡρισμένα τέλη, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ πληρώσωσιν, ὅπως λάβωσι τὴν ἄδειαν ταύτην. Ἀλλ’ οἱ ἐπίστρατοι οὗτοι, κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον πτωχοὶ πρότερον, ἐζήτησαν, σπουδάσαντες, νὰ ἀποκτήσουν βιοποριστικόν τι ἐπάγγελμα καὶ ἐξηντλήθησαν. Ἐπίστρατοι δὲ ἐπὶ ἓν καὶ ἥμισυ σχεδὸν ἔτος, δὲν τοῖς ἀπέμεινε πλέον τίποτε. Ζητοῦν, λοιπόν, νὰ τοῖς χαρισθῶσιν αὐτὰ τὰ τέλη. Εἶναι δέκα ἢ ἕνδεκα ἐν ὅλῳ. Τὸ ποσὸν εἶναι ἐν συνόλῳ 4.000 δραχ., αὐτοὶ δὲ δὲν εὑρίσκονται εἰς κατάστασιν νὰ τὰς πληρώσουν, διότι τὰ πέντε λεπτὰ τὴν ἡμέραν, βεβαίως, δὲν τοῖς ἐξαρκοῦν καὶ ἀναγκάζονται διὰ δανείων νὰ ζῶσι· πόθεν λοιπὸν θὰ τὰς πορισθῶσι; Θὰ παρακαλέσω ὅθεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ συμπεριλάβῃ, μεταξὺ τῶν ἄλλων δωρεῶν τοῦ Νομοῦ Κοζάνης καὶ διαφόρων ἄλλων μερῶν, καὶ τοὺς ἐπιστράτους τούτους, ὥστε νὰ τοῖς δοθῇ ἡ ἄδεια δωρεάν. Δὲν ζητοῦσι τίποτε ἐπὶ πλέον. Θὰ παρακαλέσω δὲ καὶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ συστήσῃ.

§33Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ὅταν γίνῃ ἡ συζήτησις τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον, τότε νὰ ὑποβάλητε τὴν πρότασίν σας ταύτην, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ τὸ θέλῃ, ἐγὼ δὲν θὰ ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ τὸ δεχθῶ.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καζατζῆς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Καμαρίνης.

§35Κ. ΚΑΖΑΤΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει μία ἀναφορὰ τῶν κατοίκων τῆς Καμαρίνης, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, πρότυπος ἀναφορά. Οἱ ἄνθρωποι παραπονοῦνται, ὅτι κατεστράφησαν ἐκ τῆς χαλάζης καὶ δὲν ἐζήτησαν βοήθειαν, ἐπετάχθησαν τὰ κτήνη των καὶ δὲν ἐζήτησαν βοήθειαν, κατεστράφησαν αἱ ἐλαῖαι των καὶ δὲν ἐζήτησαν βοήθειαν· συναισθάνονται πληρέστατα τὴν δεινὴν οἰκονομικὴν θέσιν τοῦ Κράτους. Παρακαλοῦσι μόνον καὶ μόνον νὰ τοῖς δοθῶσιν ἐπὶ πιστώσει δι’ ἓν ἔτος 1000 ὀκάδες θειϊκοῦ χαλκοῦ καὶ 1.500 σάκκοι θείου. Αὐτὸ μόνον.

§36Π. ΦΛΩΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ υἱοθετήσῃ τὴν ἀναφορὰν καὶ νὰ φανῇ, ὅσον εἶναι δυνατόν, ἀρεστὸς εἰς τὴν δικαίαν αὐτὴν αἴτησιν.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαζαχαρίου ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Μακεδονίᾳ διαμενόντων προσφύγων.

§38Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Οἱ ἐν τῇ ἀναφορᾷ ἀναφερόμενοι, εἶναι οἱ ἐκ τῆς Γευγελῆς φυγάδες, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν χρόνον καθ’ ὃν οἱ Τοῦρκοι, ἐπὶ Τουρκοκρατίας, ἐδυνάστευον τὸν Ἑλληνικὸν πληθυσμὸν τῆς Μακεδονίας, πάντοτε προέβαλλον τὰ στήθη των ἐναντίον τῶν ἐγχειριδίων τῶν Βουλγάρων κομιτατζίδων. Αὐτοί, δυστυχῶς, μόνον μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς λοιπῆς Μακεδονίας ἔμειναν ὑπὸ τὸ σκῆπτρον τοῦ Σέρβου Βασιλέως, ὑποφέροντες πολλὰ βάσανα καὶ ἐλπίζοντες ὅτι ἡ Γευγελὴ καὶ τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τῆς Δοϊράνης θὰ ἀποδοθῇ πάλιν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλ’ εἶχον τὸ ἀτύχημα οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἰς φοβερώτερα δεινὰ νὰ περιπέσωσι, διότι περιέπεσαν ἀπὸ τῆς Σκύλλας εἰς τὴν Χάρυβδιν, εἰς τὰς χεῖρας τῶν αἱμοβόρων Βουλγάρων. Οἱ Βούλγαροι, ἀφ’ ὅτου κατέλαβον τὴν Γευγελήν, τὸν ἕνα μετὰ τὸν ἄλλον, πάντας κατεδίωξαν αὐτούς, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν πρόμαχοι τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν τῇ κωμοπόλει τῆς Γευγελῆς, ἀφοῦ δὲ πολλοὺς ἐξ αὐτῶν διὰ τοῦ διωγμοῦ καὶ τῶν πιέσεων ἐξηνάγκασαν νὰ καταφύγουν εἰς τὴν ἐλευθέραν Μακεδονίαν, κατόπιν ἄλλους συνέλαβον, ὅπως γνωρίζουν πάντες οἱ Συνάδελφοι οἱ ἐκ τοῦ τόπου, καὶ ἔστειλαν αὐτοὺς εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Βουλγαρίας, οὔτε τοῦ ἀρχιερατικοῦ ἐπιτρόπου κ. Ἀντωνιάδου ἐξαιρουμένου, τοῦ ὁποίου, δυστυχῶς, δὲν ἔχομεν γνῶσιν τῶν ἰχνῶν του, διότι, μολονότι ἐπανειλημμένως παρεκαλέσαμεν τὸν Σεβαστὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μᾶς ἀναγγείλῃ ποῦ εὑρίσκεται ὁ ἀρχιερατικὸς ἐπίτροπος καὶ οἱ ἄλλοι συλληφθέντες, οἱ καλλίτεροι πολῖται τῆς Γευγελῆς, μεταφερθέντες εἰς τὴν Βουλγαρίαν, δυστυχῶς, μέχρι τοῦδε, ἂν καὶ παρῆλθε τόσος καιρός, οὐδεμίαν ἔχομεν πληροφορίαν. Οἱ δὲ Βούλγαροι, ἀφοῦ ἐξεδίωξαν τοὺς κατοίκους, ἀφοῦ ἐλεηλάτησαν τὰς οἰκίας παντελῶς καὶ κατέστρεψαν τὰς περιουσίας ἀπὸ ὅ,τι ὑπῆρχε, σήμερον ἤρχισαν νὰ καταστρέφουν καὶ αὐτὰς τὰς οἰκίας. Κατέστρεψαν τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Χατζηγώγου, ἐπίσης δὲ καὶ ἄλλα κτήματα ἄλλων πολιτῶν. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, πρῶτον νὰ λάβῃ οἶκτον δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους καὶ νὰ ἐξετάσῃ ἐπιστημένως ποῦ εὑρίσκονται, τέλος, οἱ Ἕλληνες οὗτοι, οἱ ὁποῖοι συνελήφθησαν ὑπὸ τῶν Βουλγάρων καὶ μετηνέχθησαν εἰς τὴν Βουλγαρίαν. Δεύτερον, νὰ δοθῇ προσοχὴ καὶ νὰ γίνωσι παραστάσεις πρὸς τὴν Βουλγαρικὴν Κυβέρνησιν, ἀφοῦ μάλιστα λέγεται ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς καλὰς σχέσεις πρὸς αὐτήν, νὰ γίνουν παραστάσεις, λέγω, διὰ νὰ ἀπαγορεύσῃ ἡ Βουλγαρικὴ Κυβέρνησις ἀπὸ τοῦ νὰ καταστρέφουν οἱ Βούλγαροι τὰς κατοικίας τῶν Ἑλλήνων τῆς Γευγελῆς, τρίτον δέ, εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἦλθον εἰς τὴν Ἑλλάδα, νὰ τοῖς δοθῇ ἓν τεμάχιον ξηροῦ ἄρτου, διότι πεινῶσιν, ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους.

§39Λ. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τόσον ἐλαφρόν, ὥστε νὰ τὸ ὑποδέχωνται οἱ κ. κ. Βουλευταὶ μετὰ θυμηδίας. Εἶναι ἀρκετὰ σοβαρὸν καὶ χρειάζεται ὀλίγη σοβαρότης, ὅταν ἄνθρωποι κινδυνεύουν, πιεζόμενοι ὑπὸ τῆς πείνης, ἄλλων δὲ συλλαμβανομένων ἀγνοεῖται ἡ τύχη, συνάμα δὲ καταστρέφωνται αἱ περιουσίαι. Ἐπὶ τούτου θὰ παρεκάλουν νὰ μὴ ἐξησκεῖτο ὁ ἔλεγχος τῶν πέντε λεπτῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπαρκοῦν, ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν, ὅπως εἶχον τὴν Κυβέρνησιν ἐνώπιόν μου ταύτην τὴν στιγμὴν σύσσωμον, ἵνα τὴν ἐρωτήσω, τί γίνεται περὶ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι εἰργάσθη, ἀλλὰ τὴν ἐργασίαν αὐτὴν ἔχει ἀνάγκην νὰ μάθῃ καὶ ἡ Βουλή.

§40ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν ἀπουσιάζει εἶμαι ἐγὼ ἐδῶ.

§41Λ. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. Ἐλλείπει ὁ Σεβαστὸς κ. Πρόεδρος καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§42Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι ἀλληλέγγυος ἡ Κυβέρνησις.

§43Λ. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μᾶς πληροφορήσητε περὶ αὐτῶν.

§44ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἡ ἀναφορὰ αὕτη, κ. Πρόεδρε, περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτής, παρακαλῶ νὰ μοὶ παραδοθῇ, ἵνα ἴδωμεν τὶ εἶναι τὸ πρακτέον. Πρέπει ὅμως νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ Γεγουλὴ κεῖται ἀκριβῶς εἰς τὸ σημεῖον, ἐξ οὗ γίνεται ἡ εἰσβολὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα τῶν Κεντρικῶν κατὰ τῆς Συνεννοήσεως, καὶ ἑπομένως ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὴν ζώνην τῆς καταστροφῆς, ἡ ὁποία εἶναι προκαταβολικῶς κατεστραμμένη. Δυστυχῶς, αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τῶν χωρῶν τούτων, αἵτινες δὲν ἐπρόφθασαν νὰ δυνηθῶσι νὰ ἀναπνεύσωσι. Κατὰ τούτου τοῦ κακοῦ, οὐδεμία Κυβέρνησις εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιφέρῃ οἱανδήποτε συντελεστικὴν ἐπικουρίαν. Θὰ ὑποστῶμεν, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο, ὅ,τι θελήσῃ ὁ Θεός, διότι δυστυχῶς ἡ χώρα αὕτη δὲν πατεῖται ὑφ’ ἡμῶν μόνον, ἀλλὰ πατεῖται καὶ ὑπὸ ξένων.

§45Λ. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. Παρακαλοῦμεν, τοὐλάχιστον, μίαν ἠθικὴν συμβολήν, κ. Πρόεδρε.

§46Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δι’ αὐτὸ ἐζήτησα τὴν ἀναφοράν.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκοτζαμάνης.

§48Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἠκούσατε παρὰ τῶν προλαλησάντων, περιγραφομένην τὴν κατάστασιν τῶν ἐν τῇ ὑπὸ τῶν Γερμανοβουλγάρων καταληφθείσῃ Σερβίᾳ ὁμοεθνῶν μας, τῶν προσφευγόντων νῦν εἰς τὸ ἔδαφος τῆς Κεντρικῆς Ἑλλάδος. Σήμερον ὅμως αἱ εἰδήσεις ὅλου τοῦ Τύπου εἶναι λίαν ἀνησυχητικαὶ δι’ ἡμᾶς. Ἐκ τούτων φαίνεται, ὅτι τὰ ἀντιμαχόμενα στρατεύματα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἔνθεν καὶ ἔνθεν τῶν συνόρων μας, ἤρξαντο νὰ ἔρχωνται εἰς ἐπαφήν, προοιωνίζουσαν ἴσως τὴν τελικὴν αὐτῶν σύγκρουσιν. Ἐκ τούτων, Κύριοι, ἄμεσος συνέπεια προκύπτει, ὅτι θὰ ἔχωμεν νέους πρόσφυγας, θὰ ἔχωμεν νέας καταστροφὰς Ἑλληνικῶν περιουσιῶν καὶ νέα θύματα. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀνηγγέλθη ἀπὸ πολλῶν ἡμερῶν ἐκ μέρους πολλῶν ἐνδιαφερομένων δι’ ἀναφορᾶς, εἴχομεν χθὲς τὸ βράδυ τὸ τηλεγράφημα καὶ ἠθελήσαμεν νὰ προκαλέσωμεν τὴν προσοχὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἀκριβῶς ἐπὶ τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι διὰ τρίτην φορὰν καλοῦνται νὰ ἀντιμετωπίσωσι τὴν λαίλαπα τοῦ πολέμου, ἠθελήσαμεν νὰ προκαλέσωμεν τὴν προσοχὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐφ’ ὅλων τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ δημιουργηθῶσιν ἐξ ἑνὸς τρίτου πολέμου. Δυστυχῶς, αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ ἀπηγόρευσαν, ὅπως ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ἀκουσθῶσιν αἱ διαμαρτυρίαι καὶ ἐκτεθῶσι τὰ εὔλογα παράπονα τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι καλοῦνται νὰ ὑποστῶσι καὶ νέας φρικαλεότητας ἐκ τοῦ Βαλκανικοῦ Ταμείου, νὰ ἀκουσθῇ δὲ ἐντεῦθεν, ἔστω καὶ ἀκαδημαϊκῶς, ἐὰν θέλετε, μία παρήγορος φωνὴ πρὸς τοὺς δοκιμαζομένους ἀδελφούς.

§49ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἴσως εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ λάβῃ περισσοτέραν ἔκτασιν.

§50Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Ἀκριβῶς, Κύριοι, αὐτὸς ὁ φόβος, μήπως, ὑποκύπτοντες εἰς ἕν αἴσθημα ἀδημονίας ἐπὶ τῆς τύχης αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν ἐπαρχιῶν, προκαλέσωμεν ἴσως ἐξηγήσεις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ὅλου ἐξωτερικοῦ ζητήματος, ἴσως αὐτὸς ὁ φόβος συνεκράτησε τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐπιτρέψῃ μίαν τοιαύτην συζήτησιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἀλλὰ τοιοῦτος φόβος δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, διότι ἡ συζήτησις δὲν ἀφορᾷ μόνον τὰς ἀμέσους συνεπείας ἐκ τῆς ἐξελίξεως τῶν πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων. Θὰ ἀφορᾷ καταστροφάς, ἡ ἐπὶ τῶν ὁποίων συζήτησις δὲν θίγει τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα, ἀλλὰ θίγει μέτρα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσιν ἐγκαίρως, ἀπὸ ἐσωτερικῆς ἀπόψεως, δὲν ὑπάρχει δὲ ἀνάγκη νὰ ζητηθῶσιν ἐξηγήσεις ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα· διότι, ἄν εἴχομεν ἀνάγκην νὰ ζητήσωμεν ἐξηγήσεις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπωτέραν τύχην τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ εὑρισκώμεθα ἐντὸς τῆς αἰθούσης, οὔτε ἡμεῖς, οὔτε ὅσοι μεθ’ ἡμῶν ὑποστηρίζουν τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, διότι πάντες ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζομεν τὴν Κυβέρνησιν καὶ μετ’ αὐτῆς συμμεριζόμεθα ἔναντι τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Ἱστορίας τὰς εὐθύνας τῆς παρούσης πολιτικῆς, τὸ ἐπράξαμεν καὶ τὸ πράττομεν. Διότι εἴμεθα πεπεισμένοι, ὅτι ἡ τύχη τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων εἶναι ἐξησφαλισμένη, καὶ διὰ νὰ εἶμαι σαφέστερος, ὅτι ἔχει ἐξασφαλισθῇ τελείως ἡ ἀκεραιότης τοῦ Κράτους, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει πλήρεις καὶ ἀσφαλεῖς ἐγγυήσεις περὶ τῆς τύχης τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων καὶ ἔχει λάβει ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ἐκ τοῦ καθήκοντος ἀπορρέοντα, ἀλλὰ καὶ βασιζόμενα εἰς τὰς δυνάμεις τοῦ Ἔθνους. Δὲν πρόκειται, λοιπόν, νὰ ζητήσωμεν εὐθύνας καὶ ἐξηγήσεις ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔφερον ἴσως εἰς δύσκολον θέσιν τὴν Κυβέρνησιν, χωρὶς κατ’ οὐδὲν νὰ προαγάγωσι τὸ ἐθνικὸν ζήτημα. Ἁπλούστατα, θέλομεν νὰ ἐρωτήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, τόσον δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔφυγον, ὅσον καὶ δι’ αὐτούς, οἱ ὁποῖοι φεύγουσι καθημερινῶς καὶ καταστρέφονται, διότι εἰς τὰς ἐφημερίδας ἀναγράφεται, ὅτι οἱ πληθυσμοὶ ἐγκαταλείπουσι πάλιν τὰς παραμεθορίους πόλεις καὶ χωρία καὶ ὅτι συνέρρευσαν πρόσφυγες πρὸς νότον, ὅτι ἐντὸς αὐτῶν τῶν Γιαννιτσῶν κατέφυγον ἐκ Ματσικόβου καὶ ἀλλαχοῦ. Δὲν θὰ προκαλέσω τὴν Κυβέρνησιν εἰς ἐπισήμους δηλώσεις, εἶμαι ὅμως βέβαιος, ὅτι εἰς τὴν γραμμὴν ἐκείνην ἔχει ἤδη εἰσέλθῃ ὁ Γερμανικὸς στρατὸς καὶ πρόκειται νὰ ἔχωμεν ἐντὸς ὀλίγου σωρείαν καταστροφῶν. Εἶναι καιρός λοιπόν, ὅπως λάβωμεν μερικὰ μέτρα, περὶ τῶν ἀτυχῶν αὐτῶν ἀνθρώπων, διότι πρόκειται περὶ δεκάδων χιλιάδων πληθυσμοῦ.

§51ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τὰ ὑποδεικνύετε;

§52Σ. ΓΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε. Ἀπὸ καιροῦ, Κύριοι, προεκαλέσαμεν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως δι’ ἰδιωτικῶν συνδιαλέξεων μετὰ τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν, καὶ δὲν εἴμεθα ἴσως ἐκπρόθεσμοι, καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην ποιούμεθα ἔκκλησιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἵνα στραφῇ ἡ προσοχὴ ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος πρὸς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σήμερον χρησιμεύει ὡς θέατρον πολέμου μεταξὺ δύο μαχομένων ξένων πρὸς ἡμᾶς. Μόνον δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἠθελήσαμεν νὰ παρακαλέσωμεν καὶ νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ ὅλα ἐκεῖνα τὰ κατάλληλα μέτρα, δι’ ὧν θέλει ἐξασφαλισθῇ ἡ μεταφορὰ οὐτῶν τῶν ἀνθρώπων καὶ ἀφ’ ἑτέρου θέλουσιν ἐξασφαλισθῇ αἱ περιουσίαι αὐτῶν, διότι πρόκειται περὶ πολλῶν χιλιάδων δραχμῶν κινητῆς καὶ ἀκινήτου περιουσίας, πρόκειται περὶ εὐφορωτάτων καὶ κτηνοτροφικῶν ἐπαρχιῶν. Περὶ ὅλων αὐτῶν ἠθελήσαμεν νὰ προκαλέσωμεν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Πρὶν ὅμως τελειώσω, δι’ ἕτερον ζήτημα θὰ παρακαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως, διὰ τῶν διαπραγματεύσεων, τὰς ὁποίας ἔχει μετὰ τῶν ἁρμοδίων, ἐὰν δὲν ἔθηκε, θέσῃ ἕν ἕτερον ζήτημα, ὅπως τὸ Κράτος κατ’ οὐδένα τρόπον παραιτηθῇ τῆς διοικήσεως καὶ τῆς ἀσφαλείας τῶν χωρῶν ἐκείνων, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπραγματοποιεῖτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον φαίνεται εἰς τὰ πρόθυρα, ἡ εἰσβολὴ καὶ ἄλλων ξένων εἰς τὸ Κράτος, ἐφαρμοσθῇ, δηλαδή, τὸ αὐτὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζεται σήμερον εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα διαβιοῦσιν οἱ Ἀγγλογάλλοι. Καὶ τοῦτο ἀπὸ μιᾶς σπουδαιοτάτης ἀπόψεως, ὄχι μόνον γενικωτέρας ἐθνικῆς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοπικῆς ἀπόψεως, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ ἓν πρᾶγμα, ὅτι αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι, ἐφ’ ὧν σήμερον διεξάγεται ὁ ἀγών, ὑπῆρξαν τὸ θέατρον τῶν φυλετικῶν ἀγώνων ἐν Μακεδονίᾳ, ὅτι δὲν παρῆλθε πολὺς χρόνος, ὥστε τὰ πάθη καὶ τὰ μίση νὰ κατευνασθῶσιν, εἶναι δὲ δυνατόν, ἂν δὲν παρίσταται ἔστω καὶ μία σκιὰ Ἑλληνικοῦ Κράτους, τὰ πάθη ταῦτα νὰ ἐξαφθῶσιν εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε νὰ ἀποβῶσιν εἰς μεγίστην ζημίαν τοῦ Ἔθνους. Αὐτὰς τὰς συστάσεις εἴχομεν νὰ κάμωμεν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν δημιουργουμένην κατάστασιν, εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ προκαλέσωμεν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν μερῶν ἐκείνων, ἅτινα ὡς εἶπον, καλοῦνται διὰ τρίτην φορὰν νὰ ἀντιμετωπίσωσι τὰς φρικαλεότητας τοῦ πολέμου.

§53ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ταύτην τὴν ἑσπέραν ἠκούσθησαν οἱ εὐγενεῖς καὶ ἀληθῶς ἀπὸ αἰσθήματος ἐθνικοῦ ἁγνοῦ ἐμπνευσθέντες εἰς τὸν κ. Συνάδελφον λόγοι, ἀπέδειξαν ὅτι, ἄν χθὲς παρημπόδισεν ἡ Βουλὴ τὴν συζήτησιν, δὲν ὑπῆρχε φόβος, ὅτι ἐκ τῶν λόγων τοῦ κ. Συναδέλφου ἔμελλε νὰ στενοχωρηθῇ ἡ Κυβέρνησις, μὴ βλαφθῇ τὸ ζήτημα, ἀλλὰ τὸ αἴτιον ἦτο, ὅτι ἠγέρθησαν οἱ κ. Συνάδελφοι, ὅπως δηλώσωσι τοιαῦτα πράγματα ἐναντίον τοῦ Κανονισμοῦ καὶ τῆς ἀποφάσεως τοῦ κ. Προέδρου, ὅστις ἐζήτησε νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν. Διὰ τοῦτο ἔπρεπεν ἡ Βουλὴ νὰ ὑποστηρίξῃ τὸν κ. Πρόεδρον, ὁπότε ἠθέλαμεν βεβαίως, ἀκούσῃ κατὰ τὴν κατάλληλον ὥραν, ὅσα ταύτην τὴν ἑσπέραν λίαν ἄξια προσοχῆς ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπε. Πρέπει νὰ ἐννοηθῇ ὅτι, ἐὰν πάντες οἱ Ἕλληνες ἓν καὶ τὸ αὐτὸ ἔχωμεν αἴσθημα καὶ ὑπὸ τῶν αὐτῶν ἐκείνων αἰσθημάτων, ὑφ’ ὧν ἐκινήθη τὸ στόμα τοῦ κ. Συναδέλφου, ἐμπνέονται ὑπὲρ τῶν πασχόντων σήμερον πρωτίστως νῦν ἐν Μακεδονίᾳ ἡμετέρων, συμπάσχομεν μετ’ αὐτῶν, διότι συνέπεσε κατ’ ἐκείνην τὴν πλευρὰν τῆς Ἑλλάδος, νὰ τελῶνται, ὅσα τελοῦνται ἂν εἰς ἄλλους ἤρχοντο οὕτω τὰ πράγματα, πρὸς ἐκείνους ἤθελον συμπάσχῃ οἱ ἄλλοι Ἕλληνες. Πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ ὅτι, ἂν ἠναγκάσθη ἡ Ἑλλὰς διὰ δηλώσεων, αἵτινες δὲν ὑπῆρξε δυνατὸν νὰ ἀποφευχθῶσι, νὰ δείξῃ ὅτι ἀνέχεται νὰ ἴδῃ τὸ ἔδαφος αὑτῆς ἔδαφος συγκρούσεως τῶν ἀλληλομαχούντων, ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς οὐδεμίαν ἀνάμιξιν νὰ προέλθῃ ὡς δύναμις, ἥτις εἰς οὐδὲν τῶν ἀντιμαχομένων στρατοπέδων ἀνήκει καὶ τῆς ὁποίας τὸ ἔδαφος ἦλθεν αὐτογνωμόνως καὶ κατέλαβον, ὅπως καὶ ἐπὶ τούτου δυνηθῶσι νὰ πολεμήσωσιν, ὡς ἂν μὴ εἶχον ἄλλα ἐδάφη, ἐφ’ ὧν νὰ πολεμήσωσιν. Ἐὰν τοῦτο οὕτως ἔχῃ, τὶ ζητεῖτε παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως; Νὰ ἐπέμβῃ, ὅπως ἐμποδίσῃ τὴν σύγκρουσιν; Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀδύνατον. Νὰ ἀπέχῃ πάσης ἀναμίξεως; Βεβαίως. Ἀλλὰ τὶς εἶπεν, ὅτι πρόκειται περὶ ἐγκαταλείψεως τῶν ἐδαφῶν αὐτῆς; Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐπέτρεψεν εἰς τοὺς ἐν τῇ Χώρᾳ ἀντιπροσώπους αὐτῆς νὰ ἐγκαταλείψωσι τὸ ἔδαφος ἐκεῖνο, ἐφ’ οὗ ἔχουσι δικαίωμα νὰ ἐκτελῶσι διοικητικὰ καθήκοντα, ὅσον καὶ ἂν ταῦτα εἶναι σήμερον κατ’ ἀνάγκην περιωρισμένα. Θὰ παραμείνῃ ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα ἀντιπροσώπους τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς καὶ στηρίζουσα καὶ διεκδικοῦσα τὰ δικαιώματα ταῦτα· ἡ δὲ παρουσία αὐτῆς θὰ συντελέσῃ, ὥστε νὰ παραμείνῃ ἀμείωτος ἡ κυριαρχία τῆς Χώρας κατ’ ἀρχὴν καὶ ὅτε ἔτι συγκρούονται ἐπὶ τοῦ ἐδάφους αὐτῆς οἱ ἐμπόλεμοι. Ταῦτα, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀρκέσωσιν εἰς τοὺς κ. Συναδέλφους· περισσότερα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῶσι. Βεβαίως, ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν προεκάλεσαν οἱ κ. κ. Συνάδελφοι, ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐκίνησαν τὴν συζήτησιν, δὲν θὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ μειώσῃ τὸν ζῆλον τῆς Κυβερνήσεως, διότι κοινὰ αἰσθήματα διαδηλοῦσι διὰ τῆς διαμαρτυρίας αὐτῶν.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πολυζόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§55Α. ΠΟΛΥΖΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παραιτοῦμαι τοῦ λόγου.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξαντληθείσης τῆς ὥρας τῶν ἀναφορῶν, ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐρωτήσεων Ὁ κ. Μπασιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§57Α. ΜΠΑΣΙΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ, διότι ἀπουσιάζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Χαρισιάδης.

§59Ε. ΧΑΡΙΣΙΑΔΗΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον, διὰ νὰ καυτηριάσω μίαν ἀπάνθρωπον πρᾶξιν τοῦ κ. Νομάρχου Θεσσαλονίκης, ὅστις κατέσχε τὸ ἄλευρον, ὅπερ εἶχε προορισθῇ, ἵνα ἀποσταλῇ εἰς Κορυτσᾶν. Καὶ ἀπέστειλεν ἀμέσως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἄλλα ἄλευρα ἐκεῖ. ἡ ἀποστολὴ ὅμως αὐτῶν δὲν κατώρθωσε νὰ φθάσῃ ἀκεραία μέχρι Κορυτσᾶς. Τοῦτο δὲ διὰ λόγους, ὡς μανθάνω: πρῶτον, διότι λόγῳ τῆς βραδύτητος ὑπέστησαν φθορὰν καὶ δεύτερον, διότι ποσόν τι ἐξ αὐτῶν ἐπωλήθη ἐν Κοζάνῃ καὶ ἐν Φλωρίνῃ. Πλὴν ὅμως τούτων, μετὰ λύπης πληροφοροῦμαι, ὅτι ἔπαυσεν ἡ ἀποστολὴ ἀλεύρων εἰς Κορυτσᾶν καὶ ἀγνοῶ τὴν αἰτίαν. Ἀγνοῶ τὶς ὁ πταίστης: ὁ Νομάρχης ἢ μία ἐπιτροπὴ ἐν Θεσσαλονίκῃ, τῆς ὁποίας τὰ μέλη ἀγνοῶ; Μετὰ λύπης ἐπίσης μανθάνω, ὅτι τινὲς ἔμποροι, καταχρώμενοι τῆς πατρικῆς μερίμνης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ ἔλαβον ἄνω τῶν 30 βαγονίων καὶ ἐφόρτωσαν αὐτὰ μὲ διαφόρους τροφὰς καὶ ἄλευρα, ἀπέστειλαν ταῦτα εἰς ἄλλους τῆς ἀποστολῆς των τόπους. Θὰ παρακαλέσω πολὺ τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις τόσον πατρικῶς ἐμερίμνησε, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν τίποτε, ὡς οἱ ἄλλοι κ. Βουλευταί, δὲν ζητοῦμεν ἄλευρα διὰ μακαρόνια, οὔτε χρήματα πρὸς διανομὴν εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἐπιστράτων, ζητοῦμεν μόνον, ἵνα ἀποστείλῃ εἰς Κορυτσᾶν τὴν ἱερὰν ἐκείνην ἀποστολὴν τῶν ἀλεύρων, ἵνα μὴ πεινᾷ ὁ λαός.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§61Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἡ ἐρώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν ἀφορᾷ τὴν σημερινὴν κατάστασιν, ἢ ἐρώτησις αὕτη ἀφορᾷ τὴν κατάστασιν, ἥτις ἔχει ἀρθῇ. Ἤδη πρόκειται περὶ νέας μερίμνης, δὲν πρόκειται πλέον περὶ δυσχερείας μεταφορᾶς τροφίμων ἐκεῖ, οὔτε περὶ ἀνεπαρκείας τῶν τροφίμων γενικῶς, ὥστε νὰ μὴ δύνανται νὰ φθάσωσι καὶ ἐκεῖ τὰ ἀπαιτούμενα. Πρόκειται περὶ μέτρου στρατιωτικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη ἀπὸ τοὺς διευθύνοντας τὰ Συμμαχικὰ στρατεύματα ἐν Μακεδονίᾳ καὶ διὰ τοῦ ὁποίου δυσχεραίνεται ἡ ἀποστολὴ τροφίμων εἰς τὰ διαμερίσματα Φλωρίνης καὶ τῆς Κορυτσᾶς, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἐκεῖθεν ἐγίνετο λαθραία ἐξαγωγὴ εἰδῶν πρώτης ἀνάγκης πρὸς τὸ Μοναστήριον. Ἐννοεῖται, ὅτι κατὰ τοῦ μέτρου τούτου ἐγένοντο πάντα τὰ διαβήματα, τὰ ὁποῖα ἐνεδεικνύοντο, συνεπείᾳ δὲ τῶν διαβημάτων ἐπῆλθε χαλάρωσίς τις τῶν ληφθέντων μέτρων. Ἐλπίζομεν, ὅτι διὰ τῆς συνεχίσεως τῶν διαβημάτων, καὶ διὰ τῆς λήψεως πάντων τῶν μέτρων, τῶν δυναμένων νὰ συντελέσωσιν εἰς ἄρσιν πάσης ἐξαγωγῆς λαθραίως, θὰ κατορθωθῇ νὰ ἐπέλθῃ πλήρης ἐλευθερία διὰ τὴν ἀποστολήν.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σταματιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§63Λ. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. Κύριοι Συνάδελφοι, καθ’ ἥν ἐποχὴν αἱ οἰκογένειαι τῶν ἐπιστράτων δὲν λαμβάνουσι τὸ ἐπίδομα αὐτῶν, καθ’ ἥν ἐποχὴν ὁ στρατὸς ἡμῶν εἰς τὰ σύνορα ὑποφέρει, καθ’ ἥν στιγμὴν τὰ Ταμεῖα τοῦ Κράτους δὲν ἐπαρκοῦσι διὰ τὰς ἀνάγκας, τὰς πρώτας καὶ τὰς ἐπειγούσας, νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο ἔγκλημα τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἂν μὴ ἀνεκίνουν τὸ ζήτημα μιᾶς Τραπέζης ἰδιορρύθμου, ὑφισταμένης ἐν Μυτιλήνῃ, τῆς Τραπέζης τῆς Γεωργικῆς. Ἡ Τράπεζα αὕτη εἶναι κληρονομία ἀπὸ τὸ παρελθόν καθεστώς, ἀπὸ τὴν Τουρκοκρατίαν. Ὡς πάντες γνωρίζομεν, ὅλαι αἱ Τράπεζαι αὐταὶ ἐλειτούργουν ἐπὶ Τουρκοκρατίας θαυμάσια. Ὅταν διεδέχθη ἡ Ἑλλὰς τὸ καταλυθὲν καθεστώς, εὗρεν εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Τραπέζης 100 χιλιάδας λίρας, Κύριοι, ὄχι φράγκα, διότι ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς κατοχῆς, τὸ Νεοτουρκικὸν Κομιτᾶτον τὰ χρήματα, τὰ κατατεθειμένα εἰς τὰς ἄλλας Τραπέζας, τὰ κατέθεσεν εἰς τὴν Τράπεζαν αὐτήν, ὥστε ἐκ τοῦ αἵματος τῶν ἀγροτῶν τῆς Μυτιλήνης ἔμειναν εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Τραπέζης 100.000 λίραι. Ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ Μυτιλήνης, μὴ νομίσητε ὅτι ὁμιλοῦμεν περὶ μιᾶς μόνον συγκεντρωμένης περιφερείας’ ὑπήγετο ἡ Λῆμνος, ἡ Κάλυμνος, ἡ Σαμοθράκη καὶ ἄλλαι εἰς αὐτήν....

§64Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σᾶς ἐπιτρέπω διακοπάς.

§66Λ. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. Τούτου γενομένου ἡ Τράπεζα αὐτή, χωρὶς νὰ λειτουργῇ σήμερον, ἐξακολουθεῖ νὰ διατηρῇ καθεστὼς διορισθὲν ἀπὸ τὴν προκάτοχοι Κυβέρνησιν— διὰ νὰ εὑρισκώμεθα ἐν τάξει — Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία διετήρει τὴν Τράπεζαν αὐτήν μόνον εἰσπράττουσαν καὶ ἐπαρκοῦσαν εἰς τὴν πανδεσίαν ὅλων τῶν ἀνθρώπων τῆς στρατολογίας τῆς ἀνορθώσεως, καὶ ὑπάρχει διευθυντὴς μὲ 700 δραχμὰς, ὑπάρχει ὑποδιευθυντὴς μὲ 300 δραχμὰς, ὑπάρχει ταμίας, ὑπάρχει λογιστής, ὑπάρχει μέγαρον 100 λιρῶν, ἐντὸς τοῦ ὁποίου κατοικεῖ ὁ Διευθυντής. Ἡ Τράπεζα αὐτὴ τὶ κάμνει; Δὲν λειτουργεῖ. Ἐσταμάτησεν. Εἰσπράττουσι καὶ τρώγωσιν οἱ ὑπάλληλοι, εἰσπράττει καὶ πληρώνει μέγαρα, εἰσπράττει καὶ ἔχει τὴν περιοδία τῶν ὑπαλλήλων ἐφ’ ἁμάξης πρὸς τὴν Βάραν, ὅπως λέγομεν ἐδῶ εἰς τὸ Φάληρον, καὶ ἐπιδεικνύονται εἰς βάρος τοῦ χρήματος τοῦ ἀγροτικοῦ δυστυχισμένου λαοῦ τῆς Μυτιλήνης. Τὶ νομίζετε δὲ ὅτι αὐτὴ ἡ μικρὰ μπαγκατέλλα, ὅπως λέγουσιν εἰς τὴν Σμύρνην, ἀποτελεῖ κατ’ ἔτος; Τὸ στρογγυλὸν ποσὸν τῶν 50.000 μὲ τοὺς κλητῆρας καὶ ὑποκλητῆρας! Τὶ ἔγινεν; Εἰσέπραξε μόνον τὰς 70.000, τὰ πλέον πρόχειρα, καὶ τὰ ἔκαμε μισθοὺς καὶ τράβα κορδέλλα, ὅπως ἔλεγον καὶ ἐδῶ μίαν φοράν!

§67ΓΡ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΑΔΗΣ. Ποῖος εἶναι ὁ διευθυντής;

§68Λ. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. Εἷς κύριος Τσαγκάνης, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι. Κουμπάρος του; (Γέλωτες). Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει αὐτό. Μὴ μὲ παρασύρετε εἰς προσωπικά. Ἐγὼ ἐξετάζω τὰ πράγματα. Διότι ὁ Διευθυντὴς ἔτυχε νὰ εἶναι κουμπάρος τοῦ ἄλλοτε Πρωθυπουργοῦ ἢ στενὸς συγγενής, δὲν ἀποτελεῖ τοῦτο τὸ ἐλατήριον τῆς κακοηθείας. Εἶναι ὁλόκληρον τὸ οἰκοδόμημα. Πανδαισία ἀέργων τῆς στρατολογικῆς ἀνορθώσεως εἰς βάρος τοῦ ἀγροτικοῦ λαοῦ μὲ 30–40 χιλιάδας δραχμῶν κατ’ ἔτος! Ὄχι μόνον δὲ τοῦτο. Καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας μετὰ προσοχῆς, καθὼς καὶ ὁ Σεβαστὸς Ὑπουργὸς τὴν Οἰκονομικῶν, διότι εἶναι ζήτημα καὶ φλέγον καὶ ἐπεῖγον, ἄλλως τε εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃς παρὰ τοῦ ἔχοντος, ἐὰν ἔλθωσιν αὐτὰ τὰ χρήματα εἰς τὸ ταμεῖον, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν ἀρκεῖ μόνον αὐτό, ἀλλὰ μοὶ καταγγέλλονται καὶ ἄλλα γεγονότα, ὅτι ὁλόκληροι κετσέδες, ὅπως λέγουσιν οἱ Τοῦρκοι, τὰ κουπόνια αὐτῶν τῶν χρεῶν, οἱ πίνακες, ἔχουσι κλαπῆ, οἱ δὲ ὑπάλληλοι ἔχουσιν ἔλθει εἰς διαφόρους συμβιβασμοὺς μὲ τοὺς ὀφειλέτας, οὕτως ὥστε ἔχουσιν ἐξοφλήσει ὁλόκληρα στελέχη.

§69ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἔχουσι καταγραφῆ ὅλα τὰ ἔγγραφα, ὅσα εὑρέθησαν μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τῶν Τουρκικῶν ἀρχῶν. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§70Λ. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. Ἔχουσι καταγραφῆ ἐπὶ τῆς διοικήσεώς σας ἐκεῖ. Ἀλλὰ κατεγράφησαν τῇ ὑποδείξει ἑνὸς Ἀρμενίου πεντηκονταδράχμου, ἔγινεν ἡ ἀπογραφὴ μὲ αὐτοὺς τοὺς Τουρκοκράτας Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι ἐμαζεύθησαν ἐλευθεροτρίμματα καὶ ἀποδιοπομπαῖοι καὶ ἄλλοι ἀπὸ τὴν Τουρκίαν!

§71ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Παρακαλῶ...

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς.

§73ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶναι ὑπόθεσις, ἡ ὁποία μὲ ἀφορᾷ. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν ἐκείνων, δὲν ὑπῆρχε διευθυντής, οὔτε ὑποδιευθυντής, οὔτε προσωπικόν, οὔτε τίποτε, παρὰ εἷς ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος εὑρέθη νὰ ἔχῃ προϋπηρετήσῃ εἰς τὴν Τράπεζαν, ὁ Ἀργυριάδης, προσεκολλήθη δὲ εἰς τὸ ταμεῖον καὶ ἀνέλαβεν ὅλα τὰ ἔγγραφα, ὅλην δὲ τὴν περιουσίαν ὁ Ταμίας τοῦ Δημοσίου καὶ τοιουτοτρόπως οὔτε δαπάνη ἐγένετο καὶ τὰ ἔγγραφα ἐφυλάσσοντο. Ἀπ’ ἐκεῖ καὶ πέρα, δὲν ἠξεύρω.

§74Λ. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. Εἴθε, καὶ νὰ μὴ λείπωσι τὰ στελέχη. Ἑκατὸν χιλιάδες λίραι! Σήμερον πληρώνει αὐτὸ τὸ μέγαρον, πληρώνει αὐτὸ τὸ προσωπικὸν ὅλο, χωρὶς νὰ εἰσπράττῃ τίποτε. Μόνον εἰσπράττει ὅ,τι δυνηθῇ.

§75Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον θίγεται κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, εἶναι σπουδαιότατον. Ἡ Βουλὴ ἐπιθυμεῖ νὰ γενικευθῇ ἡ συζήτησις καὶ διὰ τοῦτο ὑποβάλλω πρότασιν, διὰ τὴν προσεχῆ Δευτέραν νὰ συζητηθῇ πρῶτον.

§76Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ ἐρώτησις τὴν Δευτέραν. Λίαν προσεχῶς θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ περὶ τῶν Τραπεζῶν τούτων, τόσον τῆς Μακεδονίας, ὅσον καὶ τῶν νήσων, ὅλων τῶν Τραπεζῶν τῶν Νέων Χωρῶν, θὰ ὑποβάλω κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, ἐντὸς τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος, νομοσχέδιον, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ὁποίου θὰ ἐκθέσω ποία εἶναι ἡ κατάστασις καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου θὰ ληφθῶσι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ ληφθῶσι. Θὰ παρακαλέσω, λοιπόν, τὴν Βουλὴν νὰ ἀναμένῃ. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἤδη ἕτοιμον.

§77Λ. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. Λοιπόν, εἰς συμπέρασμα, ἀντὶ ὅλης αὐτῆς τῆς πολυτελείας, κ. Ὑπουργέ, ἢ κ. Ὑπουργοί, θὰ παρεκάλουν θερμῶς —καὶ θὰ ἐσώζετο, ὅσον εἶναι δυνατὸν ἀκόμη τὸ ἀγροτικὸν χρῆμα— νὰ ἀνατεθῇ ἡ ἐκκαθάρισις εἰς τὴν Οἰκονομικὴν Ἐφορείαν, μὲ ἕνα, δύο ὑπαλλήλους, κατόπιν ἀπογραφῆς, διότι θὰ ἀνακαλυφθῶσι καὶ ἐγκλήματα μέχρι τοῦδε, Κύριοι.

§78ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Καραντζίδης.

§80Δ. ΚΑΡΑΝΤΖΙΔΗΣ. Ἔλαβον τὴν τιμήν, Κύριοι Βουλευταί, καὶ ἀνῆλθον ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, ὅπως ἀπευθύνω πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐρώτησιν, ἀφορῶσαν τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν τῆς Μυτιλήνης. Ἡ ἐρώτησις αὕτη, ἐνέχει πολλὴν τὴν σοβαρότητα καὶ τὴν σπουδαιότητα. Ὁ κ. Συνάδελφός μου, ὁ προλαλήσας, εἶπε πολλὰ καλὰ πράγματα. Ἐγὼ μόνον θὰ συμπληρώσω αὐτὰ καὶ θὰ τονίσω εἰς ἕν ἄλλο πρᾶγμα τὸν λόγον μου. Πρόκειται περὶ μιᾶς παρανομίας, περὶ μιᾶς καταπατήσεως τοῦ νόμου, καὶ δι’ αὐτό, παρακαλῶ τὴν εὐμενῆ προσοχήν σας. Εἶναι γνωστόν, ὅτι, ἐπὶ Τουρκοκρατίας, ἱδρύθη Γεωργικὴ Τράπεζα, τῆς ὁποίας τὰ κεφάλαια ἐσχηματίσθησαν ἐκ ποσοστοῦ τοῦ φόρου τῆς δεκάτης ἐπὶ τῶν γεωργικῶν προϊόντων, σκοπὸς δὲ τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης ταύτης, ἦτο νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν Γεωργικὸν πληθυσμὸν ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν τοκογλύφων. Ἐδάνειζε, λοιπόν, χρήματα ἐπὶ ὑποθήκῃ ἀκινήτων· ἐδάνειζε χρηματικὰ ποσὰ ἴσα πρὸς τὴν ἀξίαν τῶν δύο τρίτων τῶν ἐνυποθήκων, τὰ ὁποῖα ἐξοφλοῦντο ἐντὸς δεκαετίας, τοκοχρεωλυτικῶς, ἀπὸ τῆς συνάψεως τῶν δανείων. Λοιπόν, μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς νήσου, κατελήφθη καὶ τὸ κατάστημα τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης καὶ ἡ τότε Ὀθωμανικὴ διεύθυνσις παρέδωκεν ὅλα τὰ λογιστικὰ βιβλία καὶ γραμμάτια εἰς τὰς Ἑλληνικὰς ἀρχάς. Δύο ἡμέρας μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν, ἡ τότε πολιτικὴ διοίκησις, παρακαλῶ, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, εἶναι πολὺ σπουδαῖον τὸ ζήτημα τοῦτο, ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν, ὅτι θὰ λάβητε μέτρα.

§81Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθν. Οἰκονομίας). Καὶ ἐγὼ εἶπον, ὅτι εἶναι σπουδαῖον τὸ ζήτημα.

§82Δ. ΚΑΡΑΝΤΖΙΔΗΣ. Θὰ ἴδητε κἄτι ἄλλο. Δύο ἡμέρας μετὰ τὴν κατάληψιν τῆς νήσου, ἡ τότε πολιτικὴ διοίκησις προσεκάλεσε τὸν κ. Θεόφραστον Ἀργυριάδην, ἄνδρα εἰδήμονα, ἐργαζόμενον ὡς λογιστήν, παρὰ τῇ Τραπέζῃ Μυτιλήνης, καὶ ἀνέθηκεν εἰς αὐτὸν τὴν μετάφρασιν τῶν λογιστικῶν βιβλίων καὶ τῶν γραμματίων καὶ συνάμα τὴν συγκρότησιν καὶ συναρμολόγησιν ὅλων τῶν σχετικῶν ἐγγράφων, ἀνέθηκε δὲ εἰς αὐτὸν καὶ τὴν εἴσπραξιν, ἐπὶ μισθῷ 150 δραχμῶν μηνιαίως. Τὸν διορισμὸν αὐτοῦ ἀνεγνώρισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸν ἐπεκύρωσεν.

§83Λ. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. Ἐξηφανίσθησαν βιβλία εἰς πολλὰ μέρη.

§84Δ. ΚΑΡΑΝΤΖΙΔΗΣ. Ἐκ τῆς μεταφράσεως τῶν λογιστικῶν βιβλίων ἠξεύρετε τί προέκυψεν; Ἐγνώσθη, ὅτι ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα ἐκέκτητο κεφάλαια ὄχι, ὡς εἶπεν ὁ κ. Συνάδελφος 100.000, ἀλλὰ 135.000 Ὀθωμανικῶν λιρῶν, ἤτοι 3.105.000 δραχμῶν.

§85Γ. ΠΩΠ. Καὶ δάνεια ἐνυπόθηκα;

§86Δ. ΚΑΡΑΝΤΖΙΔΗΣ. Μάλιστα, Ἐκ τῶν ὁποίων 3.105.000 δραχμῶν 1.426.000 εἶχεν ἀποσύρει τὸ Ὀθωμανικὸν Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς δάνειον. Τί ἔμεινε, λοιπόν; Ἔμειναν 73.000 λιρῶν Ὀθωμανικῶν ἤτοι 1.679.000, αἱ ὁποῖαι ἦσαν δανεισμέναι εἰς διαφόρους κτηματίας τῶν νήσων ἐπὶ ἐνεχύρῳ.

§87Γ. ΠΩΠ. Ἐπὶ ἐνεχύρῳ ἢ ὑποθήκῃ;

§88Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ἐπὶ ἐνεχύρῳ· εἶναι καὶ ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἐν Ἠπείρῳ, ἄλλα 10–12 ἑκατομμύρια.

§89Δ. ΚΑΡΑΝΤΖΙΔΗΣ. 10–12 ἑκατομμύρια. Θὰ ἴδητε κατωτέρω. Ἐκ τούτων τῶν 63.000 λιρῶν, ἤτοι 1.469.000 δρχ. εὑρίσκοντο τοποθετημέναι ἐπὶ τῆς νήσου Λέσβου. Τὸ δὲ ὑπόλοιπον ἐφ’ ὅλων τῶν ἄλλων νήσων. Ἐξηγοῦμαι: Ἡ Μυτιλήνη ἦτο ἕδρα Γεωργικῆς Τραπέζης, ἐκτὸς Λέσβου, καὶ τῶν νήσων Χίου, Λήμνου, Τενέδου καὶ Ἴμβρου. Ἐν δὲ τῇ Λέσβῳ ἐλειτούργουν ἐπὶ Τουρκοκρατίας τρία αὐτοτελῆ καταστήματα Γεωργικῆς Τραπέζης, ἓν εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ἓν εἰς τὸ Πλωμάριον καὶ ἓν εἰς τὸν Μόλυβον. Θὰ σᾶς εἴπω δὲ καὶ τὸ ποσὸν εἶχον. Τὸ τῆς Μυτιλήνης εἶχεν 690.000 δρχ., τὸ τοῦ Πλωμαρίου 28.000 δραχ., καὶ τὸ τοῦ Μολύβου 529.000 δραχ., ἤτοι, ἐν ὅλῳ 1.449.000 δραχ. Ἅπασαι ἐξησφαλισμέναι δι’ ἐνυποθήκων κτημάτων. Λοιπόν, Κύριοι Βουλευταί, ὁ κ. Θεόφρ. Ἀργυριάδης εἰσέπραξεν, ἀφοῦ διωρίσθη τὴν 12ην Νοεμβρίου 1912, μέχρι Μαρτίου 1914, ἤτοι ἐπὶ ἕν ἔτος καὶ τέσσαρας μῆνας περὶ τὰς 36.000 δραχμῶν. Εἰσέπραξεν ἐν Μολύβῳ ὁ κ. Ἀργυστοτέλης Μιχαηλίδης, ἔμπορος καὶ Τουρκομαθὴς διαχειριστὴς ἐπίσης, ἀνάλογα χρηματικὰ ποσά.

§90Λ. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. 30.000.

§91Δ. ΚΑΡΑΝΤΖΙΔΗΣ. Ἐπάνω, κάτω περὶ τὰς 60.000 δραχ. ἐν ὅλῳ. Ἀλλὰ κατὰ Μάρτιον τότε, ἀφίκετο ἐν τῇ Λέσβῳ ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τῶν Νήσων τοῦ Αἰγαίου, ὁ κ. Μίνως Πετυχάκης, ἀκριβῶς δέ, ὅταν ἦλθεν ὁ Γενικὸς Διοικητὴς κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ 1914, ἦλθεν εἰς τὴν Μιτυλήνην Β. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον κατήργει τὰ κεντρικὰ γραφεῖα τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ Β. Διάταγμα τῆς 21ης Ἀπριλίου 1914, τὸ ὁποῖον ἔχει οὕτω: «Τὸ παρὰ τῇ Γενικῇ Διοικήσει τῶν Νήσων τοῦ Αἰγαίου λειτουργοῦν τέως Κεντρικὸν Γραφεῖον τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης, ὑπάγεται εἰς τὸ παρὰ τῇ Γενικῇ Διοικήσει Τμῆμα τοῦ Λογιστηρίου καὶ ἀνατίθεται εἰς αὐτὸ ἡ διεξαγωγὴ τῶν γενικῆς ὑπηρεσίας ἀντικειμένων καὶ ἡ ἔκδοσις τῶν γενικῶν ἀδειῶν. Ἡ κατάρτισις τῶν ἐτησίων χρεωστικῶν καταλόγων τῆς περιφερείας ἑκάστης Ὑποδιοικήσεως ἀνατίθεται εἰς τοὺς οἰκείους Οἰκονομικοὺς Ἐπιτρόπους, ἡ δὲ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καταλόγων τούτων εἴσπραξις τῶν ληξιπροθέσμων δόσεων εἰς τοὺς Ταμίας». Ἄρα, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ εἶναι ἐκεῖ Γενικὸς Διευθυντής.

§92Γ. ΠΩΠ. Τὸ Διάταγμα εἶναι καλῶς συντεταγμένον.

§93Δ. ΚΑΡΑΝΤΖΙΔΗΣ. Τὸ Β. Διάταγμα λέγει, ὅτι καταργοῦνται τὰ κεντρικὰ γραφεῖα τῆς ἐκκαθαρίσεως καὶ ἀνατίθενται τὰ καθήκοντα εἰς τοὺς Οἰκονομικοὺς Ἐπιτρόπους καὶ εἰς τοὺς Ταμίας. Παραδόξως, λοιπόν, ὁ κ. Γεν. Διοικητὴς διώρισε διευθυντὴν τὸν κ. Ζαγκάκην.

§94ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Παρὰ τὸ Διάταγμα.

§95Δ. ΚΑΡΑΝΤΖΙΔΗΣ. Βεβαίως, παρὰ τὸ Διάταγμα καὶ δὲν εἶναι ἁπλοῦν Β. Διάταγμα. Αὐτὸ εἶναι νόμος. Καὶ τὶ ἐγένετο; Ἐνῷ ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα ἔχει ἰδιόκτητον κατάστημα, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐπὶ Τουρκοκρατίας διεξήγετο ἡ ὑπηρεσία, αὐτὸ τὸ κλείει καὶ ἐνοικιάζει ἕν μέγαρον, εἰς ὅ μετεφέρθησαν τὰ ἀρχεῖα τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης.

§96ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτὸ τὸ εἶχε καταλάβει.

§97Δ. ΚΑΡΑΝΤΖΙΔΗΣ. Ἀκούσατε τώρα καὶ τὸ μισθολόγιον.

§98Γ. ΠΩΠ. Καλά, πῶς ἐπληρώνοντο οὗτοι;

§99Δ. ΚΑΡΑΝΤΖΙΔΗΣ. Διώρισε καὶ πλούσιον προσωπικόν: Ἕνα διευθυντὴν ἐπὶ μηνιαίῳ μισθῷ 400 δραχμῶν, διὰ φωτισμόν του κατὰ μῆνα 60 δραχ., δι’ ἐνοίκιον 100 δραχ., ὡς ταμίαν ἀγροφυλακῆς 150 δραχ., ἕνα διερμηνέα 120 δραχ. Δύο ἀντιγραφεῖς 140 δραχ., ἕνα βοηθὸν λογιστοῦ 150 δραχ., ἕνα δόκιμον 100 δραχ., ἕνα κλητῆρα 70 δραχ., ἤτοι δαπάνη μηνιαία δραχμῶν 1.410, ἐτησίως 16.920 δραχ., προσθέσατε τώρα καὶ τὸ ἐνοίκιον τοῦ καταστήματος 2.000 δραχμῶν, καὶ τὶ ἔχετε ἐν ὅλῳ; 18.920 δραχμάς!

§100ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀνόρθωσις!

§101Γ. ΠΩΠ. Πῶς ἐπληρώνοντο, ὅταν ὑμεῖς εἶσθε ἐκεῖ Γενικὸς Διοικητής, κ. Βοζίκη; Ἐπληρώνοντο σύμφωνα πρὸς τὸν νόμον, καὶ τὶ ἐνοίκια ἐπληρώνοντο καὶ πόσα εἰς τοὺς ὑπαλλήλους;

§102ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Γνωρίζω, ὅτι εἷς Ἀργυριάδης ἐπληρώνετο μέ 150 δραχ. τὸν μῆνα. Τώρα βλέπω 1.500 δραχ. τὸν μῆνα.

§103Γ. ΠΩΠ. Πῶς ἐπληρώνοντο εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν αὐτοὶ οἱ μισθοί; Ἦσαν ἐκτὸς τοῦ νόμου καὶ τοῦ Β. Διατάγματος; Πῶς ἐπληρώνοντο;

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ μίαν ἐπιεικῆ ἑρμηνείαν τοῦ Συντάγματος.

§105Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Πρέπει νὰ ὁμιλῆτε πάντοτε ἐπὶ τίνος διοικήσεως ἐγένοντο αὐτά.

§106Δ. ΚΑΡΑΝΤΖΙΔΗΣ. Σᾶς εἶπον. Δὲν σκοπῶ, Κύριοι Βουλευταὶ, νὰ εἴπω, ἐὰν ἐκπληροῦν ἕνα σκοπὸν αἱ Γεωργικαὶ Τράπεζαι ἢ ὄχι, διότι, κατὰ τὴν 14ην Νοεμβρίου 1914 ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ τῆς Βουλῆς εὐρυτάτη διεξήχθη συζήτησις, συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἱδρύσεως Γεωργικῆς Τραπέζης Μακεδονίας καὶ Ἠπείρου», καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Συνάδελφος κ. Ν. Δημητρακόπουλος δι’ ἀκαταμαχήτων ἐπιχειρημάτων ἀπέδειξεν, ὅτι αἱ τοιούτου εἴδους Γεωργικαὶ Τράπεζαι οὐδένα σκοπὸν ἐξυπηρετοῦσιν, εἰ μὴ τὴν κομματικὴν διαφθορὰν καὶ τὴν ἀχαλίνωτον πολιτικὴν ἐξαχρείωσιν. Ἐγώ, θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν, καὶ μάλιστα ἐν καιροῖς χαλεποῖς καὶ οἰκονομικῆς καχεξίας τῆς Χώρας, καὶ προληφθῇ ἡ κατασπατάλησις τῶν ἑκατομμυρίων τούτων δραχμῶν, αἵτινες οὐδὲν ἄλλο εἰσίν, εἰ μὴ ὁ ἱδρὼς τοῦ πτωχοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ...

§107Γ. ΠΩΠ. Ποῖος τοὺς συντηρεῖ αὐτοὺς τοὺς ὑπαλλήλους;

§108Δ. ΚΑΡΑΝΤΖΙΔΗΣ. Εἰσέπραττον ἀπὸ τὰ χρήματα τῆς Τραπέζης.

§109Γ. ΠΩΠ. Πῶς τοὺς κρατοῦν;

§110Δ. ΚΑΡΑΝΤΖΙΔΗΣ. Παρανόμως τοὺς κρατοῦν. Ἐὰν δέ, Κύριοι Βουλευταί, εἰσπραχθῶσιν ὅλα τὰ ποσὰ αὐτά, ἐγὼ ἀμφιβάλλω, ἐὰν θὰ ἀνταποκριθῶσι ταῦτα εἰς τὸ μισθολόγιον αὐτὸ τῶν αὐτόχρημα ἀργομίσθων. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας, ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις τῶν λοιπῶν ἐρωτήσεων διὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας

§112Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Ἡ χθεσινὴ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς, κατ’ ἀπόφασιν αὐτῆς, εἶχεν καθιερωθῆ, ὅπως ψηφισθῶσιν αἱ προτάσεις νόμων, ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐζήτησεν, ἵνα στέρξῃ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφισθῶσι τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, τοῦθ’ ὅπερ καὶ ἐγένετο. Παρετηρήθη ὅμως, κ. Πρόεδρε, ὅτι μετὰ τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων ἐψηφίσθησαν καὶ ἄλλα τινὰ νομοσχέδια ἀσυζητητεὶ καὶ ἐπιτροχάδην. Ἐπὶ παραδείγματι, ἐψηφίσθη τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 38 τῆς χθεσινῆς Ἡμερησίας Διατάξεως νομοσχέδιον «περὶ κατασκευῆς οἰνοπνεύματος ἐκ ζακχαρωδῶν καὶ ἀμυλωδῶν οὐσιῶν»...

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Θὰ ὁμιλήσητε, ἐλέγχοντες τὰ χθὲς γενόμενα, ἢ θὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, τῆς σημερινῆς; Διότι, ἐὰν θέλετε νὰ ὁμιλήσητε διὰ τὸ πρῶτον, δὲν θὰ σᾶς ἐπιτρέψω. Δύνασθε νὰ ὁμιλήσητε διὰ τὴν σημερινὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ ἰδίως, ἐὰν ἔχετε παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς κατατάξεως τῆς σημερινῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Μόνον δι’ αὐτό.

§114Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, διὰ τὴν σημερινὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐνῷ ἦτο 35ον, χθές, σήμερον εἶναι 53ον, καὶ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν.

§115ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ σήμερον. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, πρέπει νὰ παρέλθωσι δύο ἡμέραι.

§116Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 8ης Μαρτίου, καθ’ ἣν ἡμέραν ὁ κ. Πρόεδρος ἀνεπληροῦτο ἀπὸ τὸν δεύτερον κ. Ἀντιπρόεδρον, ἦλθεν ἡ σειρά του πρὸς συζήτησιν καὶ μόλις ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐλύθη ἡ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς. Ἤθελον νὰ συζητήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἐπειδὴ μεγάλα συμφέροντα ἐξ αὐτοῦ ἐξαρτῶνται τῆς σταφιδοπαραγωγῆς καὶ οἰνοπαραγωγῆς, διότι ἐξ ἀφορμῆς τῆς συζητήσεως αὐτῆς θὰ προεκαλεῖτο ἡ Κυβέρνησις νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν σκοπῇ νὰ κάμῃ ἐξαγορὰν τοῦ προνομίου τῆς ἑνιαίας διαχειρίσεως τῆς σταφίδος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν εἰς τὴν ἔκθεσίν της ἡ μεγάλη Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ συσταθεῖσα τὸν Μάρτιον τοῦ 1914 καὶ ἥτις ἀνέφερεν ἐν αὐτῇ, ὅτι, ἐὰν δὲν σπεύσῃ τὸ Κράτος νὰ ἐξαγοράσῃ τὸ προνόμιον τῆς Ἑταιρείας καὶ παρέλθωσιν ἕν ἢ δύο ἔτη, ἡ παραγωγὴ θὰ ζημιωθῇ μεγάλως. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφίζωνται νομοσχέδια τοιαῦτα ἀσυζητητεὶ καὶ παρὰ τὸ ἀποφασισθὲν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἔχουσιν ὑποβληθῇ καὶ τροπολογίαι σοβαραί, τὰς ὁποίας εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν δύναται εὐχερῶς νὰ μελετήσῃ, ἐὰν δὲν γίνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν ἀπὸ τῆς αʹ ἀναγνώσεως. Αὐτὸ ἤθελον νὰ συστήσω.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δηλαδή, ἐν συμπεράσματι, προκύπτει τί;

§118Γ. ΠΩΠ. Νὰ προταχθῇ.

§119Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, ἂν ὁ Κανονισμὸς ἐπέτρεπε, νὰ προταχθῇ, τοῦτο ὅμως θέλω νὰ τονίσω, ὅτι, κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ μὴ λάβῃ χώραν τὸ αὐτὸ ἄτοπον.

§120ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐκύρωσε προεκδεδομένον καὶ τετελεσμένον Β. Διάταγμα, ἑπομένως τὸ θέμα εἶναι περιωρισμένον.

§121Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι καθόλου περιωρισμένον τὸ ζήτημα. Ἄλλως τε, ἐνῷ ἔχει τεθῇ πρὸ τόσων μηνῶν εἰς ἐφαρμογὴν τὸ Β. Διάταγμα, οὗτινος ζητεῖται ἡ νομοθετικὴ κύρωσις ὁ λαός, ὁ καταναλίσκων τὸ φωτιστικὸν οἰνόπνευμα ἐξακολουθεῖ νὰ πληρώνῃ τοῦτο ἀντὶ τῆς ἀρχικῆς μιᾶς δραχμῆς, δύο περίπου δραχ. κατ’ ὀκᾶν.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Τὸ πρῶτον ἀντικείμενον περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ἀναβάλλεται. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου: «Περὶ προσωρινῆς πληρώσεως κενῶν θέσεων ἐν τοῖς Δημοτικοῖς Σχολείοις κλπ.». Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Κωστογιάννης, ὁ ὁποῖος ἀπουσιάζει.

§123Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἀφ’ ἧς ὑπεβλήθη, ἔχω ἐγγραφῆ πρῶτος.

§124ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἠμποροῦμεν νὰ ἀκούσωμεν πόσοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι;

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένοι ὀκτώ: Οἱ κ. κ. Πετροπουλάκης, Καρπετόπουλος, Πὼπ, Στάης, Λυωνάκης, Γάγαρης, Δέλιος, Καβαλλιεράτος. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς τοὺς ἐγγεγραμμένους, ὅσοι εἶναι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου νὰ τὸ δηλώσουν καὶ ὅσοι εἶναι κατὰ ἀρκεῖ νὰ τὸ δηλώσουν, διὰ νὰ δίδω τὸν λόγον ἐξ ὑπαμοιβῆς, κατὰ τὸν Κανονισμόν.

§126Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι κατά.

§127Γ. ΓΑΓΑΡΗΣ. Καὶ ἐγώ, κατά.

§128Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Καὶ ἐγὼ, κατά.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σταθῆτε μίαν στιγμήν. Ἀφήσατε νὰ ἐρωτήσω τοὺς ἐγγεγραμμένους. Κύριε Πετροπουλάκη, ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, ἢ κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, εἶσθε;

§130Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε πολύ. Θὰ ὁμιλήσω, καὶ θὰ ἀκούσητε, ἐὰν εἶμαι ὑπὲρ ἢ κατά.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε καὶ ἐμέ, κ. Πετροπουλάκη. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς ζητῶ, ἔχω δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ σᾶς ἐρωτήσω. Λοιπόν, εἶσθε ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς ἢ κατὰ τῆς ἀρχῆς;

§132Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὁ Κανονισμὸς λέγει τοῦτο: ὅταν συζητῆται νομοσχέδιον, ἐὰν ὑπάρχωσιν ἀντιλέγοντες, δίδεται ὁ λόγος εἰς αὐτοὺς ἐναλλάξ. Θέλετε νὰ σᾶς δηλώσω ἐκ τῶν προτέρων;

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ λέγει ὁ Κανονισμός. Κύριε Πὼπ, εἶσθε κατὰ τῆς ἀρχῆς;

§134Γ. ΠΩΠ. Εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς, βεβαιώτατα· ἀλλὰ δὲν ἐζήτησα νὰ ἐγγραφῶ.

§135Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν σειράν, ἄλλως εἶχον τὰ ὀνόματα χθές.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Πετροπουλάκης.

§137Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον καὶ προέβη εἰς τὴν εἰσήγησιν αὐτοῦ, ἔσχε τὴν καλωσύνην νὰ ἀποδεχθῇ μίαν διατύπωσίν μου, καθ’ ἣν τῷ ὑπέμνησα, ὅτι, καίτοι κατ’ ἀρχὴν εἶμαι ἐναντίος τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα προτείνει, τῶν τόσων ἐσπευσμένων, προκειμένου περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ κατωτέρου διδακτικοῦ προσωπικοῦ, καὶ ἀναγνωρίζων τὴν ἀνάγκην, ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων τῶν ἐθνικῶν, τὰς ὁποίας ἐδημιούργησεν ἡ ἐπιστράτευσις, δὲν θὰ ἀπέκρουον τὴν γνώμην, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συμπληρωθοῦν κενὰ τινα, καθ’ ὃν τρόπον ἀναγράφεται εἰς τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλὰ καὶ πρὶν εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅπως, ἐν συνεννοήσει μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, λάβωσι πρόνοιαν περὶ ἀνακλήσεως τῶν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετούντων δημοδιδασκάλων καὶ ὑποδιδασκάλων, ὑπεστήριξα δὲ καὶ τότε, ὅτι ἡ ζημία, ἡ ὁποία προσγίνεται διὰ τῆς ἀπομακρύνσεως τῶν δημοδιδασκάλων καὶ ὑποδιδασκάλων, εἶναι ἀνυπολόγιστος, ἀπέναντι τῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν παρέχουν εἰς τὸ στράτευμα. Πρόκειται περὶ χιλίων;

§138Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Πρόκειται περὶ 2.500.

§139Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἔστω. Τόσον τὸ χειρότερον. Μετὰ τὴν ἀνάκλησιν εἰς τὰ σχολεῖα των, τότε ἔδει νὰ ἐσκέπτετο ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἠδύνατο νὰ συμπληρώσῃ τὰ κενὰ καὶ ὅταν εἶχον ἀποστρατευθῆ τὸ Κράτος καὶ ὑπηρέτουν εἰς τὰς θέσεις τὰς οἰκείας οἱ δημοδιδάσκαλοι. Εἶναι γνωστὸν τὸ φαινόμενον, ὅτι, ὄχι μόνον εἰς τὸν Νομὸν Λακωνίας, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν εἰδικῶς νὰ ἀντιπροσωπεύω, ἀλλ’ εἰς ὅλον τὸ Κράτος, νὰ εἶναι τὰ πλεῖστα τῶν σχολείων κλειστὰ καὶ ἀντιλαμβάνεται παντὸς ἄλλου καλλίτερον ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁποία ζημία ἐντεῦθεν προσγίνεται, καὶ ἰδίως εἰς τὰς λαϊκὰς τάξεις. Ἐμμένω καὶ πάλιν εἰς τὴν γνώμην ταύτην, ὅτι εἶναι ἀπαραιτήτως καὶ ἐπιτακτικῶς ἀναγκαῖον, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἀποφασίσῃ τὴν ἀνάκλησιν, ἀφοῦ ἀνεκάλεσε ἄλλους ὑπαλλήλους, ὄχι μόνον ἐκτελοῦντας δημοσίας ὑπηρεσίας, ἀλλὰ καὶ ἰδιωτικάς, διότι ἐθεωρήθησαν κατάλληλοι εἰς τὰς θέσεις των ἐκείνας, αἱ ἐπειδὴ εἶναι πλουτοπαραγωγικαὶ καὶ ἀναγκαῖαι. Ἀφοῦ, λοιπόν, διὰ τοὺς λόγους αὐτούς, πλεῖστοι ἀνεκλήθησαν, διότι ἡ χρησιμότης αὐτῶν ἐθεωρήθη ἀπαραίτητος, κατὰ μείζονα λόγον πρέπει νὰ ἀνακληθῶσιν οἱ δημοδιδάσκαλοι καὶ ὅταν ἀνακαλέσητε αὐτούς, τότε θὰ σκεφθῆτε κατὰ τίνα τρόπον θὰ σχηματίσητε τὸ φυτώριον τῶν δημοδιδασκάλων. Ἔχω ἰδίαν γνώμην περὶ τούτου, καὶ ὅταν ἄλλοτε εἰσήχθη σύστημα ὁλόκληρον ὑπὸ Κυβερνήσεως προκατόχου, δι’ οὗ ἐσκοπεῖτο ἡ ἀναδιοργάνωσις τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὄχι μόνον τῆς στοιχειώδους, ἀλλὰ καὶ τῆς μέσης, ἔσχον τότε τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω μακροσκελεῖς τροπολογίας, εἰς τεῦχος ὁλόκληρον, διότι δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προέρχωνται οἱ δημοδιδάσκαλοι ἐκ τοσούτων προχείρων μέτρων καὶ νὰ ἀντλῶνται ἐκ τοιούτων πηγῶν, διότι αἱ πηγαὶ αὗται δὲν ἀποφέρουσι τοὺς καρπούς, τοὺς ὁποίους προβλέπει ὁ κ. Ὑπουργός. Ὡς ἀναγράφει τὸ νομοσχέδιον, ἢ θὰ στρατολογήσητε ὑπερήλικας, ἢ μείρακας, διότι πάντες οἱ ἄλλοι ὑπηρετοῦσιν εἰς τὸν Στρατόν. Ποία θὰ εἶναι τότε ἡ ἐγγύσις, ὅτι θὰ διδάσκωσιν ὄχι ἀρτίως, ἀλλὰ στοιχειωδῶς οἱ τοιουτοτρόπως στρατολογηθέντες διδάσκαλοι; Ὑποχωρῶ μόνον καὶ ἀποδέχομαι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἀναλογιζόμενος τὴν ἀνάγκην τὴν ἐπιτακτικήν, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι πρέπει νὰ ἀνακληθοῦν καὶ οἱ δημοδιδάσκαλοι, διότι τὸ νομοσχέδιον δὲν θὰ πληρώσῃ σοβαρῶς τὴν ἀνάγκην. Εἶναι ζήτημα, ἐὰν θὰ δυνηθῆτε νὰ στρατολογήσητε πλέον τῶν τριακοσίων, καὶ δοθέντος ὅτι ἔχομεν κενὰ καὶ καθ’ ὃν χρόνον ὑπηρετοῦσιν περὶ τὰς 3½ χιλιάδες καὶ ἤδη 2½, πῶς θὰ δυνηθῆτε νὰ τοὺς ἀναπληρώσητε; Θὰ δώσητε μόνον τὸ δικαίωμα εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸ συμφέρον νὰ ἐπικρίνουν τὴν ἀγαθήν σας προαίρεσιν, ὅτι σκοποῦμεν νὰ στρατολογήσωμεν πολιτικοὺς φίλους.

§140Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, προκειμένου περὶ τῆς πολυπαθοῦς ἀληθῶς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὴν ὁποίαν ἀφορῶσι τὰ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδια, προκειμένου περὶ τῆς πολυπαθοῦς, λέγω, δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κοινοβούλιον συχνὰ ἀσχολεῖται, διὰ νὰ εἶμαι εἰς τὴν ἀκρίβειαν, δὲν παρῆλθεν οὔτε μία κἄν Βουλευτικὴ Σύνοδος, χωρὶς τὸ Σῶμα νὰ ἀσχοληθῇ, χωρὶς νὰ κατορθώσῃ ποτὲ νὰ φθάσῃ εἰς εὐάρεστα ἀποτελέσματα, προκειμένου, λέγω, περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διὰ τὴν ὁποίαν πάμπολλα δαπανᾷ τὸ κατακουρασμένον αὐτὸ οἰκονομικῶς Κράτος, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι τὰ ἀφορῶντα τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν νομοσχέδια, δὲν πρέπει νὰ ἔρχωνται εἰς συζήτησιν εἰς τὴν Βουλήν, ἄνευ τῆς γνώμης τῆς ἐπὶ τούτου ἁρμοδίας Ἐπιτροπῆς, ἥτις εὐτύχημα εἶναι, Κύριοι, ὅτι ἀποτελεῖται ἀπὸ Συναδέλφους καὶ ἐπιλέκτους καὶ εἰδικούς, διότι νομοσχέδια ἐκπαιδευτικά, οὑτωσὶ προσκομιζόμενα πρὸς συζήτησιν εἰς τὴν Βουλήν, μετὰ προχειρότητος περιοριζόμενα εἰς μίαν ἰσχνήν, ἰσχνωτάτην αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, χωρὶς πουθενὰ νὰ φαίνεται, ἐὰν τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἶναι προσηρμοσμένα εἰς τὴν ὅλην ἐκπαιδευτικὴν νομοθεσίαν, χωρὶς νὰ φαίνεται ἐὰν εἶναι οἰκονομικῶς μελετημένα, χωρὶς νὰ φαίνεται, ἐὰν τὰ νομοσχέδια ταῦτα θὰ εἶναι προωρισμένα νὰ ἀνασυστήσωσι νόμους καταδεδικασμένους καὶ λησμονημένους, πῶς εἶναι, Κύριοι, δυνατὸν εἰς τὰ νομοσχέδια, ἀντὶ νὰ λαμπρύνουν, ὅπως ζητοῦμεν, τὸ ἐκπαιδευτικὸν οἰκοδόμημα νὰ μὴ τὸ κλονίσουν καὶ νὰ δημιουργήσουν μόνον μισθολόγιον καὶ νὰ χαρίσουν εἰς τὸν λαόν μας τὴν ἀπαιδευσίαν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, χωρὶς νὰ θελήσω ποσῶς νὰ ἀνακόψω τὴν ἀληθῶς φιλότιμον προσπάθειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅστις προσπαθεῖ εἰς τοῦτο νὰ βελτιώσῃ τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι, ἐὰν τὰ νομοσχέδια, ὅπως προσήκει, παραπεμφθοῦν εἰς τὴν ἐπὶ τούτου ἐπιτροπήν, ἠθέλομεν ἐπιτύχει τὸ μέγα ἀγαθόν, ὅτι θὰ καταστῇ εὐχερεστέρα καὶ ἡ συζήτησίς των καὶ ἡ ἐπιψήφησίς των. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὁ μᾶλλον εἰδικὸς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, δὲν ἔχει οὐδένα ἀπολύτως λόγον νὰ μὴ θελήσῃ νὰ παραπεμφθοῦν τὰ νομοσχέδια εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἵνα, βελτιούμενα, ἐπαναλαμβάνω, καταστήσωσιν εὐχερεστέραν καὶ τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν.

§141Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν, ἤδη, Κύριοι, ὑποβεβλημένον παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἕν νομοσχέδιον κατὰ τῆς ἐρημώσεως τῶν δημοτικῶν σχολείων παρὰ τῶν δημοδιδασκάλων καὶ ἕτερον ἐκ τῶν σημαντικωτάτων ὅσα ποτὲ εἰσήχθησαν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, κατὰ τῆς ἀναλφαβητωσύνης, ὑπὸ τῆς ὁποίας κατατρύχεται ἡ ἡμετέρα Χώρα. Τὸ δεύτερον τῶν νομοσχεδίων ζητεῖ τὴν ἵδρυσιν νηπιαγωγείων. Ἀκούσατε τὶ ἀντιλαμβάνομαι καὶ ἴσως καὶ ὑμεῖς τὸ ἀποδεχθῆτε. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, συνταχθὲν καὶ εἰσαχθὲν κατὰ τῆς ἀναλφαβητωσύνης, ἡ ὁποία λυμαίνεται τὸν τόπον, προτείνει τὴν ἵδρυσιν νηπιαγωγείων καὶ νηπιαγωγικῶν διδασκαλείων. Συνιστᾷ, μετὰ ταῦτα, τὴν ἵδρυσιν σχολείου συμπληρωματικοῦ διὰ τοὺς ἀγραμμάτους ἐφήβους τῶν δύο φύλων, ζητεῖ κατόπιν τὴν ἵδρυσιν σχολείων πρακτικῶν διὰ τὸν βίον κλπ., καὶ μετὰ ταῦτα τὸ νομοσχέδιον περὶ Πανεπιστημιακῆς ἐκπαιδεύσεως, διὰ τὴν πλήρωσιν τῶν πανεπιστημιακῶν ἑδρῶν καὶ τὴν ρύθμισιν ἄλλων θεμάτων, ἀφορώντων τὸ ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικόν μας ἵδρυμα. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἔχομεν πρὸ ἡμῶν ὁλόκληρον τὸν ἐκπαιδευτικὸν κύκλον — καὶ θὰ τὸν εἴχομεν πράγματι ὁλόκληρον, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς προσέθετε καὶ μέτρα ὑπὲρ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. — Ὁπωσδήποτε ἡ σύμπτωσις τόσων μέτρων, ἀποδεικνύει τὰς εὐρείας καὶ συστηματικὰς ἀντιλήψεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀντικρίζει οὗτος τὰ χαλεπὰ καὶ δυσεπίλυτα ἐκπαιδευτικὰ ζητήματα. Ἀλλὰ κατὰ ποίαν ἐποχὴν ἔρχεται! Ὁμολογῶ, ὅτι μᾶς συγκινεῖ τὸ θέαμα τοῦ ἡρωϊκοῦ τέκνου τῆς Κρήτης, τὸ ὁποῖον μετὰ τοσαύτης ἀταραξίας ἐβυθίσθη εἰς τὰς ἀσχολίας, τὰς πλέον διανοητικάς, εἰς ὥρας κατὰ τὰς ὁποίας ἀγωνίζονται τὰ ξίφη καὶ τὸν ὁρίζοντα δονεῖ ὁ κρότος τῶν τηλεβόλων. Οἱανδήποτε τύχην καὶ ἂν ἐπιφυλάσσῃ εἰς τὰ νομοσχέδιά του ἡ ἐνταῦθα συζήτησις, ἡ ἱστορία τῆς Παιδείας, ἀναμφιβόλως, θὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν συμβολὴν εἰς τὴν προαγωγὴν τῆς τοῦ θαλεροῦ γέροντος. Τὸ κατ’ ἐμέ, εὔχομαι νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν, νὰ μὴ λεχθῇ περὶ αὐτῶν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπίστευσαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἠγάπησαν περισσότερον τὰ γράμματα, ὅτι, τουτέστιν, ἡ Παιδεία ἐν Ἑλλάδι χωλαίνει κατὰ λόγον κατ’ εὐθεῖαν ἀνάλογον πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐπενοήθησαν διὰ τὴν βελτίωσιν αὐτῆς. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ἔχῃ ἀσφαλῶς αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν, ποῖον, δηλαδή, λαβύρινθον ἀποτελεῖ ἡ ἐκπαιδευτικὴ νομοθεσία τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία ἀπὸ τοῦ 1834 μέχρι σήμερον ἀριθμεῖ 170 νόμους καὶ Β. Διατάγματα ρυθμίζοντα αὐτήν. Καὶ δέον νὰ εἴπω, ὅτι τὸν ἀσθενῆ αὐτὸν τὴν φορὰν τὸν ἐθανάτωσεν ἡ πολυφαρμακία. Ἀλλὰ ἔχομεν τὴν εἰκόνα τοῦ λαβυρίνθου τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ καὶ ἡμεῖς ἐξ αὐτοῦ τούτου τοῦ οἰκοδομήματος, τοῦ λαβυρινθώδους κτιρίου τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας, τοὺς σκολιοὺς διαδρόμους καὶ τὰς συντεθλασμένας κλίμακας τοῦ ὁποίου διασκελίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ἐμπνέεται. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον ὡς σπουδαῖον καὶ ἐπεῖγον καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐπιτρέπει τὴν παραπομπήν του πρὸς ἐπεξεργασίαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἀφοῦ εἶναι σπουδαῖον τὸ νομοσχέδιον, εἶναι ἄξιον σπουδῆς καὶ ὡς τοιοῦτον ἄξιον μελέτης. Κατὰ τὶ δὲ εἶναι τόσον ἐπεῖγον, ὥστε οὔτε ἡ βραχεῖα χρονοτριβὴ πρὸς ἐξέτασιν παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς νὰ μὴ εἶναι ἀνεκτή; Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει μίαν δικαιολογίαν: οἱ διαρρεύσαντες δύο κοινοβουλευτικοὶ μῆνας ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, διότι αἰσθάνεται ἑαυτὴν κυρίαν τῆς πλειοψηφίας σχεδὸν τῆς Βουλῆς, τῆς ταχθείσης περὶ ἑαυτήν, διὰ τοὺς ἐξωτερικοὺς λόγους, δὲν ἀγαπᾷ νὰ σπεύδῃ βραδέως καὶ δὲν ἐγκολποῦται μετὰ συγκαταβατικότητος τὴν ἰδέαν τῆς χρησιμότητος τῆς παραπομπῆς τῶν νομοσχεδίων εἰς τὰς ἐπιτροπὰς τῆς Βουλῆς. Τὸ πρᾶγμα εἶναι παράδοξον, διότι ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐργασία πρὶν ἢ καταλήξῃ νὰ γίνῃ νομοθετική, δηλαδή, νὰ ψηφίσῃ τὸ Κοινοβούλιον ἕνα νόμον, ἐθεωρήθη ἀναπόφευκτον νὰ διέρχεται στάδιον ἐπιστημονικότητος, καθ’ ὃ τὰ θέματα μελετῶνται καὶ ἐξονυχίζονται, τοῦτο δὲ εἶναι τὸ στάδιον τῶν ἐπιτροπῶν τῆς Βουλῆς. Αὕτη εἶναι διὰ τὸν μηχανισμὸν τοῦ Κοινοβουλίου ὅ,τι διὰ μηχανισμὸν τῆς διοικήσεως, τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, τὸ ὁποῖον ἐπιλαμβάνεται τῆς μελέτης τῶν νόμων, ἵνα συνταυτίσῃ τὸ κείμενον αὐτῶν πρὸς τὴν ὑπάρχουσαν νομοθεσίαν, ὥστε νὰ παρέχῃ τι ἑνιαῖον. Ἐν ἄλλοις Κράτεσιν, ἐν Ἰταλίᾳ π. χ., ἐπὶ ἐπιστημονικῶν θεμάτων, ὅπως εἶναι τὰ ἐκπαιδευτικά, προηγοῦνται εἰσηγήσεις, συντεταγμέναι καὶ φέρουσαι τὴν ὑπογραφὴν τῶν εἰσηγουμένων Ὑπουργῶν, εἰσηγήσεις μακρόταται, ἀναλυτικώταται, μεμελετημέναι, περιλαμβάνουσαι μυρίας ὅσας πληροφορίας, ἀναγκαίας διὰ τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων, πληροφορίας καὶ εἰσηγήσεις ἐπιστημονικώταται, ὀγκωδέσταται, ἐνίοτε τόμοι, καὶ αὐτοὶ ἀποτελοῦσι κείμενα βαθείας ἐγκυκλοπαιδικῆς σοφίας. Εἶναι ἀπορίας ἄξιον, μετὰ τοῦτο, πῶς παρ’ ἡμῖν κατωρθώθη ἐπὶ νομοσχεδίου τοσοῦτον σπουδαίου, ὁποῖον εἶναι τὸ ἐκπαιδευτικόν, νὰ μὴ προταχθῇ, εἰ μὴ μόνον δεκάστιχος εἰσηγητικὴ ἔκθεσις, φέρουσα τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἔκθεσις, ἡ ὁποία νομίζει τις, ὅτι γράφει πολὺ περισσότερα, διὰ νὰ μὴ εἴπῃ πολλά, παρὰ διὰ νὰ εἴπῃ ἐκεῖνα τῶν ὁποίων ἡ Βουλή, μὴ ἀπαρτιζομένη ἀπὸ καθηγητάς, οὔτε δημοδιδασκάλους, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀρκεσθῇ εἰς αὐτά. Πρέπει νὰ εἶναί τις ἐπαρκῶς ἐντριβής, ὅπως μετὰ πεποιθήσεως ἀποφασίσῃ περὶ τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπιθυμεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Θέλομεν ἴδει ἀμέσως τὶ ζητεῖ ὁ κ. Ὑπουργός, θέλομεν ἴδει κατὰ τίνα τρόπον ἐπιδιώκει τὴν βελτίωσιν καὶ θέλομεν ἴδει ἀμέσως διὰ τίνων μέτρων νομίζει, ὅτι τὴν βελτίωσιν αὐτὴν τὴν ἐπιτυγχάνει. Τὸ νομοσχέδιον διαιρεῖ τὸ θέμα αὐτὸ εἰς τρία σημεῖα κυρίως. Λέγει, ὅτι αἱ σχολαὶ τῆς Ἑλλάδος ἔχουσιν ἐρημωθῇ, ἕνεκα τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἡ ὁποία ἀπασχολεῖ σωρείαν διδασκάλων εἰς τὰ ὅπλα. Ἀλλὰ καὶ πρὸ τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἕνεκα τῆς ἐπιπροσθήκης τῶν Νέων Χωρῶν ἡ ὁποία ἐπισπροσθήκη ἔφερε μυριάδας σχολείων εἴχομεν ἀνάγκην διδασκάλων. Ἀλλὰ τὸ μέτρον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἰδιαιτέρως ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ὑμῶν, εἶναι τοῦτο. Τὸ νομοσχέδιον θρηνεῖ ὅτι καὶ πρὸ τῆς ἐπιστρατεύσεως ἀκόμη καὶ ὄχι ἕνεκα τοῦ λόγου τῆς ἐπιπροσθήκης τῆς Νέας Ἑλλάδος τὰ σχολεῖα τὰ εἶχον ἐρημώσει οἱ διδάσκαλοι, ἡ δὲ Πολιτεία δι’ ἀτελῶν, ἀτελεστάτων μέσων προσπαθεῖ νὰ σταματήσῃ καὶ θεραπεύσῃ τὸ κακόν. Λέγω, ὅτι ἡ Πολιτεία ἐφάνη λίαν ἐπιεικὴς εἰς τὰς ἀξιώσεις, τὰς ὁποίας προέβαλεν εἰς τοὺς θέλοντας εἴτε νὰ εἰσέλθωσιν, εἴτε νὰ παραμείνωσιν εἰς τὴν διδασκαλικὴν ὑπηρεσίαν, ὅτι δὲν ἦτο πλέον ἀπαιτητικὴ ἀπέναντι τῶν πολλῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ἄλλοτε ἀπῄτησεν, ὅτι δὲν ἠξίωσε πλέον τὰς διδασκαλικὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας παρεῖχον τὰ παλαιὰ διδασκαλεῖα, τὰ τέλεια, ὅτι κατεβίβασε τὴν διδασκαλίαν τῆς θρησκείας εἰς μονοετῆ, ὅτι ἤνοιξε τὰς θύρας τῆς διδασκαλίας εἰς ὅλους ἐκείνους, οὕς τὸ προλαβὸν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον κυροῖ ὁ νόμος 402, περιελάμβανε καὶ ἀνεγνώρισεν ὡς διδασκάλους, ἰδίως εἰς τὰς Νέας Χώρας. Αὐτὰ εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ἀτελῆ, τῶν ὁποίων καταμαρτυρεῖ μετὰ θρήνου ἡ εἰσήγησις τοῦ νομοσχεδίου. Θέλομεν ἤδη νῦν τὶ προτείνει τὸ νομοσχέδιον καθ’ ὅλων τούτων τῶν κακῶν, τῶν τρωτῶν; Ἕν πρᾶγμα, ὅπερ ἦτο ἀναγκαῖον, εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἡ εἰσήγησις ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἡ ὁποία ὁμιλεῖ περὶ τῶν κεκλεισμένων σχολῶν, δὲν λέγει πόσαι ἦσαν αἱ κεκλεισμέναι σχολαί, τὰς ὁποίας θέλει νὰ θεραπεύσῃ, ἐνῷ ὁμιλεῖ περὶ σωρείας διδασκάλων, ἡ ὁποία ἐρήμωσε τὰς σχολάς, δὲν λέγει πόση εἶναι αὐτὴ ἡ σωρεία τῶν διδασκάλων, εἰς τρόπον ὥστε εἴμεθα ὑποχρεωμένοι διὰ τὴν ἀναζήτησιν τῶν πληροφοριῶν αὐτῶν νὰ προστρέχωμεν εἰς τὰ δημόσια γραφεῖα καὶ εἰς τὰ ὑπάρχοντα δημοσιεύματα. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον, πρέπει νὰ παραπονεθῶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν, ὡς ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, διότι, δυστυχῶς, δὲν ὑπάρχουν πολλὰ τὰ κείμενα, πρὸς τὰ ὁποῖα δύναταί τις νὰ προσφύγῃ ἐν Ἑλλάδι, ἵνα μελετήσῃ ὁποία εἶναι ἡ κατάστασις τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως. Ἡ στατιστική, ἡ ὁποία ἐδημοσιεύθη κατὰ τὸ ἔτος 1911, εἶναι πᾶν ὅ,τι ἀτελὴς μελετηρὸς ἄνθρωπος δύναται νὰ συναντήσῃ καὶ δὲν ἔχει πλοῦτον, εἰ μὴ μόνον λέξεων καὶ ὄγκου. Δεύτερον κείμενον, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τοὺς μελετῶντας τὰ πράγματα διδόμενον ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ἦτο τὸ δελτίον, καὶ ὁμολογῶ μετὰ λύπης, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργός, θεωρήσας τοῦτο περιττόν, λόγῳ οἰκονομιῶν, ἀπεφάσισε νὰ τὸ καταργήσῃ, ἐνῷ ἐγὼ ἤθελον συμβουλεύσῃ αὐτὸν νὰ ἐπιρρώσῃ τὴν σύνταξιν αὐτοῦ, οὕτως ὥστε νὰ ἔχωσιν οἱ κυβερνῶντες τὰ πράγματα ἐν Ἑλλάδι καὶ ὁ διδασκαλικὸς κόσμος, πρᾶγμα τι, τὸ ὁποῖον νὰ τὸν τηρῇ ἐνήμερον. Τὰ ἐπιμίσθια συνίστανται εἰς τριάκοντα δραχμὰς κατὰ μῆνα καὶ ὅλα τὰ ἔξοδα εἶναι 1.000 δρχ. κατ’ ἔτος, ἑπομένως, εἰς ὅσα κατήγγειλεν ὁ κ. Συνάδελφος, ὑπάρχει ἀρκετὴ δόσις ἀληθείας καὶ πρέπει νὰ ἀκουσθῶσι, διότι δίδουσι πραγματικῶς τὴν εἰκόνα τῆς καπαστάσεως. Λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐν τῇ εἰσηγήσει αὐτοῦ, ὅτι οἱ λείποντες διδάσκαλοι εἶναι ἀναμφισβητήτως ἑκατοντάδες τινές, ἀλλὰ τὰ σχολεῖα δὲν εἶναι μόνον 100, διότι οἱ διδάσκαλοι εἶναι περὶ τοὺς διακοσίους καὶ περισσότεροι καὶ ἵνα σᾶς δώσω ἀκριβεστέραν τινὰ εἰκόνα, ἔχομεν περὶ τὰ 700 σχολεῖα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐρημωθῇ καὶ πρὸ τῆς ἐπιστρατεύσεως. Ἐπίσης ἔχομεν 700 σχολεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι κλειστά, ἕνεκα τῆς ἐπιστρατεύσεως, εἰς τρόπον ὥστε ἔχομεν 2.700 σχολεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι κλειστά. Τὶ μέτρα προτείνονται, ὅπως ἀνευρεθῶσι διδάσκαλοι καὶ ὅπως ἐργασθῶσι τὰ σχολεῖα; Τὸ ἄρθρον 1ον τοῦ νομοσχεδίου...».

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν προτείνεται κατ’ ἄρθρον συζήτησις.

§143Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά, δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 1ου, ἀλλ’ ἐν τούτοις ἐπιφυλάσσομαι νὰ φέρω ἀντιρρήσεις ἐπὶ τοῦ 1ου ἄρθρου εἰς τὴν καθ’ ἕκαστα συζήτησιν. Ἐξακολουθῶ, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς διὰ μὲν τοὺς διδασκάλους διαιρεῖ τὸ νομοσχέδιον εἰς δύο μέρη κύρια, εἰς τὸ μέρος τῆς ἐλλείψεως, τὴν ὁποίαν παρατηρεῖ ἡ ὑπηρεσία καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ εἰς τὸ μέρος τῆς ἐλλείψεως τῶν διδασκάλων, ἡ ὁποία παρατηρεῖται, ὡς ἐκ τῆς προσαρτήσεως τῶν Νέων Χωρῶν. Διὰ τῆς ἐλλείψεως, ἡ ὁποία ἐπέρχεται ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως, δι’ αὐτὸ δὲν ποιεῖται λόγον. Ὁμιλεῖ περὶ τοῦ δευτέρου ζητήματος. Ἡ ἐγκατάλειψις τῶν σχολείων ἐν Ἑλλάδι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἱκανοποιηθῇ διὰ τῶν μέτρων, ἅτινα προτείνονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Δὲν εἶναι ἡ ἐλάττωσις τῆς διδασκαλίας, δὲν εἶναι ἡ ἀναπλήρωσις, ἡ ὁποία ἐπέρχεται εἰς τὰς κενὰς θέσεις τῆς Νέας Ἑλλάδος ἐκ τῶν διδασκαλισσῶν, τὰς ὁποίας προετοιμάζει ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ δανεισθῇ ἐκ τῆς Παλ. Ἑλλάδος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμπληρωθῶσιν αἱ 3.000 θέσεις ἐκ τῶν δημοδιδασκάλων, οὓς λαμβάνει ἀπὸ τῆς Παλ. Ἑλλάδος, διὰ νὰ τοὺς στείλῃ εἰς τὴν Νέαν Ἑλλάδα. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν, ἀλλὰ θὰ συμβῇ κἄτι τι, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι λυπηρόν, ὅτι, ἐπειδὴ προσλαμβάνομεν διδασκάλους καὶ δημοδιδασκαλίσσας προσωρινάς, μετὰ διετίαν θὰ ἔχωμεν περίπου 3.000 τοιούτους, τοὺς ὁποίους θὰ ἀπολύσωμεν. Ἡμεῖς, ἀναμένομεν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅστις μετὰ τοσούτου ζήλου ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον, νὰ μᾶς ὑποδείξῃ μέτρα ἄμεσα καὶ ῥιζικά, ἀνεμένομεν νὰ φιλοσοφήσῃ ἐπὶ τῆς καταστάσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἑλλάδι, ἀνεμένομεν νὰ μᾶς ὑποδείξῃ τὶ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ πραγματικῶς διὰ νὰ ἐπιστρέψουν οἱ δημοδιδάσκαλοι εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον προσκόπτει ἡ δημοτικὴ παιδεία ἐν Ἑλλάδι, εἶναι οἱ μικροὶ μισθοί, οὓς παρέχει τὸ Κράτος εἰς τοὺς δημοδιδασκάλους, μὴ νομίσητε, ὅτι, ἐὰν αὐξήσητε τὰ διδασκαλεῖα, θὰ αὐξήσητε καὶ τοὺς διδασκάλους, ἐὰν ὅμως αὐξήσητε τοὺς μισθοὺς, τότε, βεβαίως, θὰ εὕρητε καὶ διδασκάλους, καὶ διὰ νὰ αὐξήσητε τοὺς μισθοὺς, πρέπει νὰ ἀποβλέψητε εἰς τὴν ποιότητα, τὴν ὁποίαν καὶ νὰ ἀποδεχθῆτε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπεδέχθησαν ἄλλοι λαοί. Δὲν ἀναφέρομαι εἰς τὰ μεγάλα Κράτη, τὰ ὁποῖα ἐπεσκέφθην, ἀναφέρομαι εἰς ἐκεῖνο, τὸ παράδειγμα τῆς Ρουμανίας. Μία Ρουμανὶς διδασκάλισσα ἔχει μισθὸν περὶ τὰ τριακόσια φράγκα· μία Ἑλληνὶς ἔχει 60 φράγκα καὶ εἶναι ὑποχρεωμένη δι’ αὐτῶν νὰ ζήσῃ, νὰ συντηρήσῃ καὶ τὴν πτωχὴν αὐτῆς οἰκογένειαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχητε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δημοτικὸν σχολεῖον. Ὅταν μελετήσητε τὰ μέσα καὶ ὑμεῖς καὶ ἡ ἐπιτροπὴ καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ μᾶλλον, εἰς τὰς ὁποίας θὰ ἀπευθυνθῆτε καὶ τῶν ὁποίων τὴν συγκρότησιν θὰ ἐπιδιώξητε, ὅταν ἐξεύρητε τὰ μέσα, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ αὐξήσητε τοὺς μισθοὺς, τότε θὰ ἴδητε ὅτι δὲν θὰ εἶναι μόνον οἱ παῖδες τῶν χωρίων, οἱ ὁποῖοι γίνονται δημοδιδάσκαλοι, ἀλλὰ καὶ οἱ παῖδες τῆς μεσαίας τάξεως, οἱ προερχόμενοι ἀπὸ καλοὺς οἴκους, ἀπὸ ἀνεπτυγμένας τάξεις. (Διαμαρτυρίαι). Δὲν ἐννοῶ νὰ προσβάλω κανένα, οὐδεὶς ἐκτιμᾷ τὸν πτωχὸν περισσότερον ἀπὸ ἐμέ. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι). Θέλετε ἐμπιστευθῇ τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ εἰς μεμορφωμένους ἀνθρώπους καὶ θέλετε ἴδει μετὰ μίαν γενεάν ποῖα θὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα. Διότι, ἐνῷ ὅλοι οἱ ἄλλοι λαοὶ δύνανται ν’ ἀναπτυχθῶσι μετὰ γενεάς τινας, τὸ προοδευτικὸν πνεῦμα τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς ἀπέδειξεν, ὅτι μετὰ μίαν εἰκοσιπενταετίαν, δύνασθε νὰ ἔχητε τὴν διαφοράν. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὰ σχολεῖα πρὸ τῆς ἐπιστρατεύσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ φαινόμενον, τὸ δεύτερον, τῆς πληρώσεως τῶν κενῶν θέσεων τῶν σχολείων τῶν Νέων Χωρῶν, διὰ τῆς ἀποσπάσεως διδασκάλων ἐκ τῶν σχολείων τῆς Παλ. Ἑλλάδος, ὡς πρὸς αὐτὸ, τὸ νομοσχέδιον δὲν θὰ ἐκπληρώσῃ τὸν σκοπὸν αὐτόν. Διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν κενῶν θέσεων, εἶναι τοσοῦτος καὶ ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον θὰ στρατολογήσητε ἐκ τῆς Παλ. Ἑλλάδος, εἶναι τόσον μικρός, ὥστε καὶ πάλιν θὰ μείνωσιν ἀποκεκλεισμέναι τῆς διδασκαλίας μυριάδες μυριάδων. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ τρίτον μέρος τῆς πληρώσεως τῶν κενῶν θέσεων, αἱ ὁποῖαι ἐκενώθησαν ἕνεκα τῆς ἐπιστρατεύσεως, θέλω ὑποβάλει ὑμῖν τὴν προτιμοτέραν τῶν σκέψεων καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκροασθῆτε. Ὑπάρχουν περὶ τὰς 2000 διδασκάλων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπὸ τὰ ὅπλα. Ἀπευθυνθῆτε, κ. Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, εἰς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα καὶ νὰ ζητήσητε, ἐὰν εἶναι δυνατόν, ὅπως ἀποσπασθῶσιν οἱ ἐπίστρατοι καὶ ἐπιστρέψωσιν εἰς τὰς ἕδρας των. Ἡ ἀπουσία 2.000 ἀνδρῶν ἐκ τοῦ στρατεύματος δὲν θὰ φέρῃ τόσον μεγάλην βλάβην, παρ’ ὅσον θὰ φέρει ὠφέλειαν ἡ ἀπόσπασίς των, διότι ἡ ἀρωγή, τὴν ὁποίαν προσφέρουν εἰς τὴν διαμόρφωσιν τῆς νεότητος οἱ διδάσκαλοι, εἶναι κολοσσιαία. Καὶ ἡ ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν θὰ προσφέρωσιν, ἐπανερχόμενοι εἰς τὰ σχολεῖα, θὰ εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὲν θὰ σκεφθῶσιν οἱ πατέρες, τῶν ὁποίων τὰ τέκνα παραμένουσιν εἰς τὸν στρατόν, νὰ παραπονεθῶσι διὰ τοῦτο, διότι οἱ διδάσκαλοι ἀπέδειξαν, ὅτι γνωρίζουσι νὰ πολεμῶσιν. Ἑκατὸν πεντήκοντα διδάσκαλοι ἐφονεύθησαν εἰς τὸν πόλεμον τοῦ 1912–1913 καὶ ἦσαν εὐτυχεῖς, οἱ παῖδες, οἱ ὁποῖοι ἐδιδάχθησαν παρὰ τῶν διδασκάλων τούτων. Ἡ τελευταία ἄποψις ἐπὶ τῆς ὁποίας διὰ βραχέων θέλω προκαλέσει τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, εἶναι τὸ φοβερὸν ζήτημα τῶν δαπανῶν, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖται διὰ τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν. Ἐνθυμοῦμαι διὰ τοῦτο τὸν λόγον τοῦ ἀξιοτίμου Συναδέλφου κ. Λεβίδη, ὁ ὁποῖος εἶπε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν: «θὰ ἐπεθύμουν εἰς πᾶσαν ὑποβολὴν νομοσχεδίου, ἡ δευτέρα σελὶς νὰ ἀναγράφῃ τὰς δαπάνας, εἰς τὰς ὁποίας ἐκθέτει τὸ Κράτος ἡ ἀποδοχὴ τῶν προτεινομένων τροποποιήσεων». Αἱ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπέλθωσιν ἐκ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, θὰ εἶναι κολοσσιαῖαι. Γνωρίζετε πολὺ καλῶς, ὅτι σήμερον τὰς δαπάνας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἑλλάδι τὰς ὑπέχουσιν οἱ Δῆμοι καὶ αἱ Κοινότητες, αἵτινες ἔφθασαν εἰς χρεωκοπίαν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστῶσι τὰς δαπάνας τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ τοῖς προσθέτετε σήμερον διπλασίας δαπάνας, διότι λέγετε, ὅτι τοὺς ἀναπληρωτὰς θὰ τοὺς πληρώσωσιν αἱ Κοινότητες. Ἡ Κοινότης Ἀμπελακίου δὲν ἔχει νὰ πληρώσῃ καὶ ἐπειδὴ δὲν ἔχει νὰ πληρώσῃ ἀρνεῖσθε τὸν διδάσκαλον, τὸν ὁποῖον ζητοῦν καὶ καταδικάζετε τοὺς παῖδας τῆς κοινότητος νὰ περιφέρωνται εἰς τοὺς δρόμους, διότι ἡ Κοινότης χρεωστεῖ χρήματα εἰς τὸ Δημόσιον. Καὶ ἔχετε τὸν Δῆμον Ἀγκιστρίου, εἰς τὸν ὁποῖον ἐπετάξατε νὰ πληρώσῃ ἀκόμη πεντακοσίας δραχμὰς ἐπὶ πλέον τῆς δαπάνης, τὴν ὁποίαν ἔχει, ἐκ 1.000 δραχμῶν. Ἔχει ὁ Δῆμος Ἀγκιστρίου μίαν στατιστικήν, ἡ ὁποία θὰ ἀνορθώσῃ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς, διότι ἐπὶ 566 κατοίκων ὑπάρχει μία γυνὴ γνωρίζουσα γραφὴν καὶ ἀνάγνωσιν. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι, ἀφοῦ εἰσηγούμεθα τοιοῦτον νομοσχέδιον, πρέπει τὸ Κράτος νὰ ἀναλάβῃ νὰ πληρώνῃ τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει διὰ τὰς θέσεις, τὰς ὁποίας δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρώνωσιν αἱ Κοινότητες. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἕτερον κακόν, διότι λέγετε, διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι θέλετε παραλάβει τοὺς ὑποδιδασκάλους τῆς Παλ. Ἑλλάδος, καὶ θέλετε τοὺς στείλει εἰς τὴν Νέαν Ἑλλάδα.

§144ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ὑπάρχει διάταξις εἰς τὸ νομοσχέδιον, κατὰ τὴν ὁποίαν στέλλονται ὑποδιδάσκαλοι.

§145Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἄρθρον: (Ἀναγινώσκει): Τὸ μόνον ἀναληθὲς εἶναι, ὅτι λέγω «ὑποδιδάσκαλοι», ἐνῷ τὸ ἄρθρον ὁμιλεῖ περὶ «δημοδιδασκάλων». Τοὺς ἀποσπᾷ, λοιπόν, καὶ τοὺς πληρώνει. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἀπέναντι αὐτῶν τῶν ἐξόδων εἰσπράττονται ἐκ τῶν σχολείων, τῶν ἐκκλησιαστικῶν συμβουλίων καὶ ἐξ ἄλλων πόρων, τοὺς ὁποίους εἶχεν ἐκκαθαρίσει τὸ πρὸ τῆς προσαρτήσεως σύστημα, εἰς τρόπον ὥστε πολλὰ γίνονται ἔξοδα. Λοιπόν, σᾶς ἐρωτῶ, Κύριοι, χαρὰ εἰς τὰ πλούτη σας, ἔχετε τόσα χρήματα, τὰ ὁποῖα καὶ σεῖς δὲν τὰ γνωρίζετε, διότι θὰ ἀναγνώσητε εἰς μίαν ἐφημερίδα, ὅτι, πτωχὸς νοικοκύρης, ἐπανερχόμενος ἐκ τοῦ πολέμου, εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην ἀπελπισίαν, ὥστε ἐξ ἀπελπισμοῦ σφάζει τὸν λαιμόν του διὰ ξυραφίου. Θὰ ἴδητε ἐπίσης, ὅτι πτωχὸς ἄλλος ἐπίστρατος, εὑρίσκει τὴν οἰκογένειαν, ἐπανερχόμενος, καὶ τὰς θυγατέρας αὐτοῦ, αἱ ὁποῖαι εἶχον παραστρατήσει, καὶ ἐξ ἀπελπισμοῦ αὐτοκτονεῖ. Ὅταν ἔχητε τόσα χρήματα, δὲν τὰ δίδετε εἰς τὴν περίθαλψιν, διὰ νὰ κατορθώσητε νὰ γεμίσητε τὸ στόμα τῶν παιδιῶν ἀπὸ ἄρτον, διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ ζήσωσι καὶ νὰ ἴδωσι τοὺς διδασκάλους, τοὺς ὁποίους ἀρδεύετε καὶ δὲν συλλαμβάνετε.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στάης.

§147Σ. ΣΤΑΗΣ. Ὀλίγας λέξεις ἔχω νὰ εἴπω ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς, ἢ μᾶλλον τῆς προτάσεως τῆς παραπομπῆς εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς Παιδείας. Ἐγώ, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀναβληθῇ, ἀλλὰ νὰ ἀποσταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς Παιδείας, ἵνα ἀποφανθῇ. Ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἂς ἀκούσῃ ὀλίγα πράγματα θετικὰ καὶ περὶ τίνος πρόκειται. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως εὐηρεστήθη νὰ καταθέσῃ σημείωμα, τῇ παρακλήσει μου, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐμφαίνεται πόσοι εἶναι οἱ διδάσκαλοι, ἄρρενες καὶ θήλεις, παντὸς βαθμοῦ, εἴς τε τὴν Παλ. Ἑλλάδα καὶ εἰς τὴν Νέαν. Ἐκ τοῦ σημειώματος τούτου, τὸ ὁποῖον, ὑποθέτω, εἶναι ἀκριβές, ἐμφαίνεται ὅτι ἐπὶ ἐννέα χιλιάδων περίπου δημοδιδασκάλων, ἀμφοτέρων τῶν χωρῶν, Παλ. καὶ Νέας Ἑλλάδος, καὶ ἀμφοτέρων τῶν φύλων, ἐπὶ προσωπικοῦ, λοιπόν, ἐννέα χιλιάδων, δύο χιλιάδες περίπου ἐστρατεύθησαν.

§148Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Περισσότεροι.

§149Σ. ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ, οὕτω λέγετε ἐδῶ, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε δὲ νὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι εἶναι ἐσφαλμένον τὸ σημείωμα, διότι ἔχετε σύνολον κενῶν θέσεων 713 εἰς σχολεῖα ἀρρένων καὶ θηλέων κοινά, σχολεῖα καὶ νηπιαγωγεῖα, ἐνῷ εἶναι μείζων ὁ ἀριθμός. Πρόκειται νὰ συμπληρώσητε τὰς θέσεις ταύτας...

§150Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Καθ’ ὅσον εἶναι δυνατόν...

§151Σ. ΣΤΑΗΣ. .. διὰ προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀκαταλληλότατον, ἐπιβλαβέστερον δὲ πρᾶγμα τοῦ σχολείου τῶν κοινῶν διδασκάλων, δὲν ὑπάρχει, εἶναι πολὺ προτιμότερον νὰ κλείσητε τὸ σχολεῖον, ἢ νὰ ἔχητε ἕνα κοινὸν διδάσκαλον... Τοῦτο ἂς θέσωμεν, ὡς βάσιν· δεύτερον, ἡ παιδαγωγικὴ διδάσκει, ὅτι ὁ καταρτισμὸς τοῦ προγράμματος εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς δύο διδασκάλους καὶ εἰς ἕνα διδάσκαλον νὰ διδάσκῃ τέσσαρας τάξεις καὶ τρεῖς καὶ δύο καὶ μίαν καὶ πέντε καὶ ἕξ. Διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι ἔχομεν σχολεῖα μὲ ἕνα διδάσκαλον καὶ ἔχοντα νὰ διδάξῃ εἰς τέσσαρας τάξεις, ἔχομεν σχολεῖα μὲ πέντε τάξεις καὶ ἔχει κατανεμηθῇ ἡ ὕλη, οὕτως ὥστε νὰ δύνανται δύο διδάσκαλοι νὰ ἐπαρκῶσι διδάσκοντες τὰ πέντε διαφορετικὰ ἔτη, ἔχομεν σχολεῖα μὲ ἕξ τάξεις καὶ δύνανται οἱ τρεῖς διδάσκαλοι νὰ κατανείμουν τὴν ὕλην τὴν διδακτέαν τῶν ἕξ ἐτῶν κατὰ τρόπον πλήρη. Φρονῶ, λοιπόν, ὅτι, ἀντὶ νὰ εἰσαγάγωμεν πρόσωπα ἀνίκανα, θὰ ἦτο πολὺ προτιμότερον, τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου νὰ ἀσχοληθῇ εἰς τὸν μετατοπισμὸν τῶν δημοδιδασκάλων πρὸς συμπλήρωσιν τῶν κενῶν, διότι καὶ σήμερον ὑπάρχουν σχολεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχουν τέσσαρας διδασκάλους καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ, ἐν στενοχωρίᾳ τινί, βεβαίως, διότι θὰ κοπιάσῃ περισσότερον ὁ διδάσκαλος, θὰ ἦτο δυνατόν, δι’ ὀλιγωτέρου ἀριθμοῦ διδασκάλων, νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὸ ἔργον, προσωρινῶς βεβαίως, καὶ ὁ ἀριθμὸς ὁ μεγάλος τῶν μαθητῶν θὰ προξενήσῃ δυσκολίας μεγαλειτέρας καὶ κατὰ τοῦτο ὁ διδάσκαλος πρέπει νὰ εἶναι ἱκανώτερος. Ἐπειδὴ ὅμως πρόκειται περὶ προσωρινοῦ μέτρου, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς τὴν στενοχωρίαν αὐτὴν καὶ νὰ μὴ κάμωμεν ἀνθρώπους δυστυχεῖς, οἱ ὁποῖοι μετ’ ὀλίγους μῆνας θὰ ἀποβληθῶσιν. Ἐπειδή, σημειώσατε, τὸ μέγα ζήτημα τῆς ἐκπαιδεύσεως παρ’ ἡμῖν εἶναι ἄλυτον, νομίζω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ σπεύδωμεν τόσον εὔκολα, ὥστε νὰ εἰσάγωμεν πρόσωπα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, τὰ ὁποῖα, βεβαίως, οὐδεὶς θὰ ἐδέχετο νὰ λάβῃ εἰς τὸν οἶκον του ὡς οἰκοδιδασκάλους. Τὸ μόνον προσὸν ἐπίσης, τὸ ὁποῖον ἀπῄτει ὁ νόμος ὁ ἰσχύων, κατὰ τὴν προσάρτησιν τῶν Χωρῶν, τὴν διετῆ ὑπηρεσίαν, νὰ ἔχῃ προϋπάρξῃ τις διδάσκαλος ἐπὶ διετίαν, ἔρχεται τὸ παρὸν νομοσχέδιον νὰ τὸ καταργήσῃ καὶ νὰ ἀφήσῃ πλέον ἐλευθερία νὰ διορισθῇ οἱοσδήποτε καὶ εἰς οἱανδήποτε θέσιν, μὲ τὴν ἰδέαν τῆς προσωρινότητος. Νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοσούτῳ σπουδαίου θέματος δὲν πρέπει νὰ σπεύδωμεν νὰ προβῶμεν εἰς ἀποφάσεις, ἀλλὰ νὰ παραπέμψωμεν τὰ νομοσχέδια, καὶ τοῦτο καὶ τὸ ἑπόμενον, τὸ ὁποῖον ἔχει σπουδαίας διατάξεις, εἰς τὴν εἰδικὴν ἐπιτροπήν, ἐὰν δὲ μέλη τινὰ ἀπουσιάζουν, ὑπάρχουν ἱκανώτατοι ἄνδρες νὰ συμπληρωθῇ ἡ ἐπιτροπὴ καὶ οἱ δυνάμενοι νὰ προσφέρωσι τὰ φῶτα των, ἂς παρακληθοῦν νὰ λάβουν μέρος εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτήν. Σημειώσατε ἀκόμη, ὅτι, πλὴν τοῦ σπουδαίου ζητήματος τοῦ διδασκαλικοῦ, ἐρχόμεθα καὶ εἰς ζήτημα οἰκονομικόν. Δὲν γνωρίζομεν ἀκόμη ποῦ βαίνομεν ἐνῷ λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι τὸ ἔλλειμμα ἀνέρχεται περὶ τὰ τρία ἑκατομμύρια, ἐκ πίνακος, τὸν ὁποῖον εὐηρεστήθη νὰ καταθέσῃ, τῇ αἰτήσει μου, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, φαίνεται, ὅτι τὸ ὀφειλόμενον κατὰ τὴν λῆξιν ποσόν, τὸ ὑπολογιζόμενον, δηλαδή, ἔλλειμμα, ἀνέρχεται περὶ τὰ 4.500.000.

§152Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Τρία μόνον ἑκατομμύρια παρέχει τὸ Κράτος.

§153Σ. ΣΤΑΗΣ. Καὶ τρία ἑκατομμύρια μόνον ἀναγράφονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἀλλ’ ἐν τῷ σημειώματι, τὸ ὁποῖον κατεθέσατε, τῇ παρακλήσει μου, φαίνεται ἔλλειμμα 4½ ἑκατομμυρίων. Παρακαλῶ, λοιπόν, καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργόν, νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ νὰ δεχθῇ νὰ τὸ παραπέμψῃ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει τὸν λόγον.

§155Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐπειδὴ ἡ ἐντύπωσις τῆς Βουλῆς εἶναι ἀλλοία ἀπὸ τὰς προθέσεις τὰς ἰδικάς μου, θὰ παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Θὰ ἐπεθύμουν, Κύριοι Βουλευταί, ὑποβάλλων τὰ οὐσιώδη ταῦτα καὶ ἀναγκαῖα νομοσχέδια, νὰ εἰσηγούμην συστηματικωτέραν ἐργασίαν ἐπὶ οὐσιωδεστέρων ζητημάτων καὶ ἀνυψωτικῶν τοῦ ἐπιπέδου τοῦ χαμηλοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσίς μας σήμερον, ἢ τοὐλάχιστον, θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἠδυνάμην τὴν ἀμοιβὴν τῶν λειτουργῶν τῆς Πολιτείας, οἱ ὁποῖοι διαπλάττουσι τὰς ψυχὰς τῶν νέων Ἑλλήνων, νὰ τὴν καθιστῶμεν ἀνάλογον πρὸς τὴν πολύτιμον ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν παρέχουσι διὰ τὴν Πολιτείαν καὶ τὴν σκοπιμότητα τῆς ἐργασίας αὐτῆς. Δυστυχῶς ὅμως, ἡ οἰκονομικὴ τοῦ Κράτους κατάστασις καὶ αἱ ποικίλαι περιπέτειαι, αἱ ὁποῖαι περισφίγγουσι πανταχόθεν τὸ Ἔθνος, δὲν μοὶ ἐπιτρέπουσι νὰ ὑποβάλω τοιαύτας προτάσεις, ἁπλῶς περιωρίσθην εἰς ἐκείνην τὴν ἐργασίαν, περὶ τῆς ὁποίας πρέπει ἡ Πολιτεία νὰ λάβῃ σύντονον μέριμναν. Εἷς τῶν κ. Συναδέλφων παρενέβη τόσον πολύ, ὥστε ὡμίλησε περὶ «ὄμνιμπους ρέμπους ἐτ κβιμπούνσνταμ ἄλιϊς», ὡς λέγει ἡ Λατινικὴ παροιμία.

§156ΧΡ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡμίλησα ἐν σχέσει πρὸς τὸ νομοσχέδιον.

§157Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ὡμιλήσατε πολλά, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, τὸ νομοσχέδιόν μου εἶναι τόσον ἁπλοῦν, ὥστε δὲν ἐπιτρέπει τοιαύτας παρεκβάσεις εἰς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐθίξατε. Ἡ Δημοτικὴ Ἐκπαίδευσις, δὲν ἀπολαύει παρ’ ἡμῖν τῆς ἐκτιμήσεως, τὴν ὁποίαν ὤφειλε καὶ τῆς εὐνοίας ἧς ἀξίζει. Ὑπῆρξαν περιστάσεις, ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὅτε σπουδαῖα δάνεια ἐπλήρωνον τὰ ταμεῖά μας καὶ ὅταν ὁ οἰκονομικὸς κλάδος καὶ ὁ διοικητικὸς ἐτέθησαν εἰς σημεῖον ἐμπρέπον, δὲν εὑρέθη δὲ οὐδεὶς νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τοῦ κλάδου τῶν διδασκάλων. Πᾶσαι αἱ ὑπηρεσίαι ἀπαιτοῦσιν ἐκτίμησιν τοῦ ἔργου, ἀπαιτοῦσι φιλοπονίαν, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία τῶν διδασκάλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διαπλάττουν τὴν νεανικὴν ψυχήν, τὴν ἁπαλήν, τὴν εὐμετάβολον, ἀπαιτεῖ ἐνθουσιασμόν, καὶ ὁ ἐνθουσιασμὸς αὐτὸς πρέπει νὰ ἀμειφθῇ διὰ τοῦ ἄρτου. Ἀτυχῶς, ἡ Πολιτεία δὲν ἐφρόντισε ποτὲ νὰ ἀμείψῃ τοὺς δημοδιδασκάλους. Ἡμεῖς, ἐν Κρήτῃ, εἴχομεν διδασκάλους, τοὺς ὁποίους ἐπληρώνομεν ἀναλόγως μὲ τοὺς μισθοὺς τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων. Ἐδῶ, εἰς τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικόν, οἱ ἄλλοι ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀναγκαῖοι καὶ πολύτιμοι καὶ οὗτοι, ἀμείβονται πολὺ περισσότερον, ἀφ’ ὅσον ἀμείβονται οἱ διδάσκαλοι, οἱ καλλιεργηταὶ τῶν ψυχῶν τῶν νέων. Πάντες οἱ ὑπάλληλοι ἀσχολοῦνται καὶ κοπιάζουσιν, ἡ Πολιτεία ἔχει αὐτῶν ἀνάγκην, ἀλλ’ ἀσχολοῦνται ἐπὶ ἀψύχων, ἐπὶ πραγμάτων, δηλαδή, τὰ ὁποῖα δὲν μεταβάλλονται. Οἱ διδάσκαλοι ἀσχολοῦνται ἐπὶ τῆς ψυχῆς τῶν νέων, ἡ δὲ ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου εἶναί τι πολυσύνθετον. Ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις δύο προτίθεται σκοπούς, τὴν μόρφωσιν τοῦ ἤθους, διὰ νὰ παράσχῃ ἄνδρας καλοὺς κ’ ἀγαθοὺς ὡς ἔλεγον οἱ ἀρχαῖοι, καὶ νὰ τοὺς ἐνδυναμώσῃ μὲ τὰ βιωτικὰ ἐκεῖνα μέσα, διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ παλαίσωσιν εἰς τὸν βίον, ὁ ὁποῖος ὡς βλέπομεν, γίνεται καθ’ ἡμέραν ἀπαιτητικώτερος. Ἐκ τῶν ὡρῶν τοῦ ἔτους, εἷς ἀρχαῖος βουκολικὸς θέλει νὰ μᾶς εἴπῃ, ποία εἶναι ἡ καλλιτέρα καὶ λέγει, ὅτι εἶναι τὸ ἔαρ. Καὶ ἀκριβῶς τὸ ἔαρ εἶναι ἡ καλλιτέρα ὥρα, διότι τὸ ἄνθος, βοηθούμενον ὑπὸ τῶν ἀτμοσφαιρικῶν περιστάσεων δένεται εἰς καρπόν, καὶ κατὰ τὸ φθινόπωρον πληροῦνται ἐκ τῶν καρπῶν αἱ ἀποθῆκαι τοῦ κοπιῶντος γεωργοῦ καὶ τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους ἐκ προσόδων. Ἡ νεότης εἶναι ὡς τὸ ἔαρ, εἰς τὰς ὥρας τοῦ ἔτους, ἐὰν τὴν νεότητα τὴν ἐγκαταλείψωμεν καὶ προσπαθήσωμεν νὰ ἐμβάλλωμεν εἰς τὰς ψυχὰς τῶν νέων τὸ ἦθος καὶ τὴν ἔφεσιν πρὸς τὴν μελέτην, καὶ προικίσωμεν αὐτοὺς μὲ τὰς βιοποριστικὰς μεθόδους, θὰ μᾶς παράσχωσιν εἰς τὴν ἡλικίαν, τὴν ὥριμον καρποὺς ἀγλαούς. Ἡ ἀθανασία τῆς ψυχῆς εἶναι διπλῆ, ἡ μεταφυσική, τὴν ὁποίαν διδάσκουν αἱ θρησκεῖαι καὶ ἔννοιαι τῶν φιλοσοφικῶν συστημάτων, τὴν ὁποίαν ἕκαστος ἀποδέχεται, ἀναλόγως τῶν διαθέσεων τῆς ψυχῆς του, ὡς εἶπεν ὁ Ρενάν, ἀναλόγως τῶν ἰδιαιτέρων αὐτοῦ αἰσθημάτων. Ὁ Πλάτων ἦτο τοιοῦτος, διότι τοιαύτη ἦτο ἡ ψυχική του διάθεσις. Ὁ Πλάτων, ὅστις διὰ τῆς φιλοσοφίας του ἔφθασε μέχρι τοῦ ὑποποδίου τοῦ θρόνου τοῦ ὑψίστου, καὶ ἐν μυστικῇ ἐκστάσει διεῖδε τὰς θεμελιώδεις ἰδέας τοῦ ἀληθοῦς, τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ ἀγαθοῦ, ὡς γῆ καὶ βάσις τοῦ ἀληθοῦς πολιτισμοῦ. Ἄλλος ἦτο ὑλιστής, διότι εἶχεν ἀλλοίαν ψυχικὴν διάθεσιν. Ἀλλ’ ἀφ’ ὅτου ἓν ζεῦγος ἀνθρώπων ἐδημιουργήθη, μεταβιβάζεται ἡ ὕπαρξις ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ζεύγους εἰς ἄλλο καὶ ἡ ἀνθρωπίνη γενεὰ ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι ἀθάνατος, καὶ θὰ εἶναι ἀθάνατος μέχρι πέρατος τῶν αἰώνων. Διὰ τῆς ἀθανασίας αὐτῆς μεταβιβάζονται ἀπὸ τοὺς γονεῖς εἰς τὸ γεννώμενον τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς ἀπέκτησε, διὰ τῆς ἀγωγῆς, εἴτε δι’ ἄλλων μέσων, καὶ οὕτω δημιουργεῖται ἡ λεγομένη κληρονομικότης, καὶ οἱ ἐπιγενόμενοι πρέπει νὰ εἶναι κρείττονες τῶν προγόνων καὶ οὕτω τὸ ἀνθρώπινον γένος ἐξελίσσεται καὶ πρόκειται νὰ φθάσῃ εἰς τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἡ θεία πρόνοια τὸ προώρισεν. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Νέων Ψαρρῶν Βουλευτής, τοῦ ὁποίου ὁ γλαφυρὸς καὶ εἴρων κάλαμος τέρπει τοὺς ἀναγνώστας τῶν «Ἀθηνῶν», μὲ ἐκάκισεν εἰς τὴν ἐφημερίδα του πρὸ ἡμερῶν, ὅτι διὰ τῶν ἐκπαιδευτικῶν αὐτῶν νομοθετημάτων, προσγίγνονται δαπάναι εἰς τὴν Πολιτείαν. Ὑπενθυμίζω εἰς τὸν ἀξιότιμον Συνάδελφον ἐκ Νέων Ψαρρῶν, καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς διαφωνοῦντας κ. Συναδέλφους, ὅτι ὁ Ὀλύμπιος ποιητὴς Γκαῖτε εἶχεν ἕνα κανόνα, τὸν «Βάτες — ἴς», τὸν ὁποῖον ἀκολουθεῖ τὸ Γερμανικὸν Ἔθνος: Πάντοτε ὑψηλότερα νὰ ἀναβαίνωμεν, πάντοτε εἰς περισσοτέραν ἔκτασιν νὰ φθάνῃ τὸ βλέμμα μας. Αὐτός, ἀποθνήσκων εἶπε: «Περισσότερον φῶς». Λοιπόν, ἐγὼ δὲν ζητῶ, Κύριοι, πολλὰ πράγματα. Μὲ παρεξήγησε δὲ ὁ ἐξ Ἀττικῆς ἀξιότιμος Συνάδελφος, ὁ ὁποῖος νομίζει, ὅτι εἰσήγαγον νέα πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσι νέας δαπάνας, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσι νέα συστήματα. Τίποτε, Κύριοι! Ὁ πτωχώτατος ἀγρότης, ἅμα φθάσῃ τὴν ἑσπέραν εἰς τὸν οἶκόν του, θὰ ἀνάψῃ τὸ λυχνάριόν του, διὰ νὰ προσανατολισθῇ εἰς τὸν οἶκόν του καὶ νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ἀνάγκας του. Τὸ λυχνάριον αὐτὸ τοῦ ἀγρότου ἰσοδυναμεῖ πρὸς τὴν δημοτικὴν παιδείαν. Οἵαν σχέσιν ἔχει τὸ λυχνάριον, τὸ ὁποῖον ἀνάπτει ὁ ἀγρότης, ὁ ὁποῖος ὑστερεῖ ἀπὸ τὰς ἀνάγκας του, ἀπὸ τὴν τροφήν του τὸ ὀλίγον ἔλαιον, διὰ νὰ ἀνάψῃ τὸν λύχνον του, τὴν αὐτὴν σχέσιν ἔχει καὶ ἡ δημοτικὴ παιδεία εἰς τὰς Κοινωνίας. Καί, ὅπως εἰς τὰ μέγαρα τῶν πολυταλάντων πλουσίων, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ κάμωσιν ἐπίδειξιν τοῦ πλούτου των, εἰς τὰ μέγαρα αὐτὰ διαλάμπουσι διάφοροι λαμπτῆρες, τοιουτοτρόπως καὶ εἰς τὸ ἀνώτατον ἡμῶν ἐκπαιδευτήριον, ὁ λαμπτήρ, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν νεωτέραν τέχνην, ἔχει ἠλεκτρικὸν φωτισμὸν καὶ ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖται ἀπὸ δύναμιν μυριάδων κηρίων, διὰ νὰ ἔχῃ μεγάλην ἔντασιν τὸ φῶς του καὶ διὰ νὰ μὴ παραπλανῶνται καὶ προσκόπτωσιν οἱ νέοι εἰς τοὺς διαδρόμους καὶ τὰς ποικίλας διαιρέσεις τῶν αἰθουσῶν εἰς τὸ πολυδαίδαλον αὐτὸ οἰκοδόμημα, καὶ ἐκεῖ ὁ λαμπτὴρ ἐκεῖνος πρέπει νὰ εἶναι κατάφωτος, εἰς ὅσην ἀπορίαν καὶ ἂν εὑρισκόμεθα σήμερον, διότι αἱ ἡμέραι αὐταί, Κύριοι, τὰς ὁποίας διερχόμεθα, θὰ παρέλθωσι. Τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ἔχει τὴν δύναμιν νὰ ζήσῃ, καὶ θὰ ζήσῃ, ὅπως εἶπε καὶ ὁ ἀοίδιμος πολιτικὸς Τρικούπης. Λοιπόν, δὲν πρέπει νὰ μᾶς στενοχωροῦσιν αἱ οἰκονομικαὶ δυσχέρειαι εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα σήμερον, διὰ νὰ θέλωμεν νὰ σβύσωμεν τὸ λυχνάριον τοῦ ἀγρότου. Χίλια πεντακόσια σχολεῖα εἶναι κεκλεισμένα καὶ καθ’ ἑκάστην ἔρχονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ μὲ ἐρωτῶσι: «Τί θὰ γίνῃ μὲ αὐτά;». Καὶ πολλοὶ τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν ἔρχονται καὶ μοὶ λέγουσι: «Διδάσκαλον δὲν ἔχομεν ἐδῶ, διδάσκαλον δὲν ἔχομεν ἐκεῖ».

§158ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§159Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἔρχομαι τώρα, Κύριοι, εἰς τὰ νομοσχέδια. Τὰ νομοσχέδιά μου εἶναι πολὺ πενιχρά, εἶναι, κατὰ τὸν Ὅμηρον, «δόσις ὀλίγη φίλη τε». Εἶναι ὀλίγο πρᾶγμα καὶ πολὺ ἀγάπη, ὅπως λέγομεν εἰς τὴν Κρήτην. Ἀλλά, διὰ νὰ ἀκριβολογήσω, δὲν εἶναι δόσις, εἶναι ἀπόδοσις· δὲν εἶναι δωρεά, εἶναι ὀφειλή. Πρέπει νὰ ἀνοίξωμεν τὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα ἐκλείσθησαν. Δὲν δωρούμεθά τι· διότι ὁ ἀγρότης αὐτός, ὁ ὁποῖος συνεισφέρει εἰς τὸ Κράτος καὶ ἐκτελεῖ τὰς ὑποχρεώσεις του ἀκριβῶς, διατὶ νὰ ἔχῃ τὸ σχολεῖον του κλειστόν; Διὰ ποῖον λόγον; Ἀφοῦ ὁ ἀγρότης ἐκπληροῖ τὰς ὑποχρεώσεις του πρὸς τὸ Κράτος, πρέπει καὶ τὸ Κράτος ἀκριβῶς νὰ ἐκπληροῖ τὰς ὑποχρεώσεις του πρὸς τὸν ἀγρότην. Εἶναι διττὸν τὸ νομοσχέδιον. Πρῶτον, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἐκάκισε τὴν διάταξιν ἐκείνην, ἡ ὁποία λέγει...

§160Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σᾶς ἐκάκισα ποσῶς.

§161Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Μὲ ἐκακίσατε, κ. Βουλευτά, ὅτι κάμνω ἀναστάτωσιν τῶν διδασκάλων καὶ πέμπω ἀπὸ ἐδῶ εἰς τὴν Μακεδονίαν. Ὁ λόγος, Κύριοι, αὐτός, εἶναι λόγος ἐθνικός. Λόγος ἐθνικός, ὑπαγορεύει τὴν σύστασιν τῶν νηπιαγωγείων, τὴν σύστασιν τῶν σχολῶν τῶν ἀπόρων παίδων καὶ τῶν ἄλλων σχολείων. Ἡ γλῶσσα, εἶναι, ἂν μὴ τὸ μόνον, ἀλλὰ τὸ οὐσιωδέστατον χαρακτηριστικόν, διὰ τοῦ ὁποίου συνδέεται ἓν Ἔθνος. Δὲν εἶναι ὅμως τοῦτο μόνον, διότι, ἐὰν αὐτὸ ἦτο τὸ μόνον, εἰς τὴν Κρήτην ἡμεῖς δὲν θὰ εἴχομεν διαστάσεις μεταξὺ Μουσουλμάνων καὶ Χριστιανῶν, διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι εἰς τὴν Κρήτην, πρὸ τοῦ 1821, εἴχομεν πληθυσμὸν 220 χιλιάδων καὶ οἱ Μουσουλμάνοι, ἦσαν περισσότεροι ἀπὸ τοὺς Χριστιανούς. Τὶ κατωρθώθη ὅμως; Κατωρθώθη, ὥστε ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα νὰ κυριαρχήσῃ καὶ εἶναι μεμετρημένοι ἐπὶ τῶν δακτύλων οἱ Μουσουλμάνοι ἐκεῖνοι τῆς Κρήτης, οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦσι τὴν Τουρκικήν.

§162Λ. ΛΥΩΝΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ λόγος. Ἦσαν Ἕλληνες οἱ Μουσουλμάνοι τῆς Κρήτης.

§163Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Σᾶς παρακαλῶ, σᾶς ἀπαντῶ. Τὸ γεγονός εἶναι, ὅτι οἱ κατακτηταί, οἱ ὁποῖοι κατέκτησαν τὴν Κρήτην, αὐτοὶ βεβαίως ὁμίλουν τὴν Τουρκικήν. Ἐννοεῖται, ὅτι ἐπῆραν γυναῖκας Ἑλληνίδας, οἱ ὁποῖαι μετέδωκαν τὴν γλῶσσαν των καὶ πολλὰ δὲ χωρία, ὁλόκληρα, ἠλλαξοπίστησαν. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν δὲν συνέβαινεν αὐτό, κ. Συνάδελφε, ἡ ἀφομοιωτικὴ δύναμις τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἶναι τοιαύτη, ὥστε πᾶν ἀλλότριον τὸ προσεταιρίζεται καὶ τὸ προσαρμόζει. Καὶ τὴν Σλαυϊκὴν τῶν ἐπιδραμόντων Σλαύων, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ Φαλμεράϋερ, ἐξέβαλεν. Δὲν εἶναι, λοιπόν, μόνον ἡ γλῶσσα. Εἶναι καὶ τὸ ἰδανικόν, τὸ ἰδανικόν, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ τὰς κοινὰς εὐτυχίας καὶ δυστυχίας, τοὺς κοινοὺς πόθους, τὸ κοινὸν προσανατολισμόν. Εἰς τὴν Κρήτην δὲν ὑπῆρχεν ἰδανικὸν κοινὸν μεταξὺ Μουσουλμάνων καὶ Χριστιανῶν. Τὸ ἰδανικὸν ἦτο διάφορον μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν Μουσουλμανικῶν, διότι ἡμεῖς προσητενίζομεν, ὡς πρὸς πολικὸν ἀστέρρα, πρὸς τὴν Ἑλλάδα, οἱ Μουσουλμάνοι δὲ προσητένιζαν πρὸς τὴν Κωνσταντινούπολιν. Εἰς τὴν Μακεδονίαν ν’ ἀναγνωρίσητε, ὅτι εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πλησιάζουσι πρὸς τὰ σύνορα ἡ γλῶσσα εἶναι διπλῆ, εἶναι διγλωσσία, καὶ ἔχουσι τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν, ὅταν συναλλάσσωνται μὲ τοὺς ἔξω, εἰς τὰς οἰκίας δὲ ἔχουσι τὴν ξένην γλῶσσαν. Εἶναι, λοιπόν, δίγλωσσοι, εἶναι δέ τινες καὶ μονόγλωσσοι καὶ ἑπομένως ἀλλόγλωσσοι. Λοιπόν, δι’ αὐτό, Κύριοι, δημιουργοῦμεν τὰ νηπιαγωγεῖα εἰς τὴν πολύτιμον αὐτὴν χώραν, τὴν Μακεδονίαν, ἡ ὁποία συνέτριψε τὴν ἀρχαίαν Ἑλλάδα, συνέτριψε τὰς Ἀθήνας καὶ κατέλυσε τὴν Ἑλληνικὴν ἐλευθερίαν. Τὴν πολύτιμον αὐτὴν χώραν, ἡ ὁποία τώρα ἐτέθη ὑπὸ τὸ σκῆπτρον τοῦ δαφνοστεφοῦς ἡμῶν Βασιλέως, καὶ ἡ ὁποία ὑπόκειται εἰς τὴν πόλιν αὐτὴν τῶν Ἀθηνῶν, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ μέγας ρήτωρ τῆς ἀρχαιότητος ἐξεφώνησε τὸν θαυμάσιον αὐτοῦ λόγον, τὸν «περὶ στεφάνου», τὴν χώραν αὐτὴν νὰ φροντίσωμεν νὰ τὴν καταστήσωμεν ὁποία πρέπει νὰ εἶναι, καὶ διὰ νὰ κατορθώσωμεν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, πρέπει νὰ φροντίσωμεν περὶ τῆς γλώσσης. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μοὶ ὑπηγόρευσαν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον, βεβαίως, ὅπως ἠκούσατε, εἶναι λίαν στοιχειῶδες. Ἐὰν, Κύριοι, ἡμεῖς, ἡ Πολιτεία δὲν φροντίσῃ, ἵνα ἐμβάλῃ τὰ ἀγαθὰ σπέρματα εἰς τὰς ψυχὰς τῶν νέων, αὐτόχρημα κακουργεῖ. Καὶ περὶ μὲν τοῦ ἀποτελεσματικοῦ τῆς μορφώσεως τοῦ ἤθους, δὲν συμφωνοῦσιν οἱ παιδαγωγικοί. Εἷς ἐκ τῶν τοιούτων εἶπεν, ὅτι ὁ ἱδρύων ἓν σχολεῖον, κλείει μίαν φυλακήν, ἀλλ’ ὁ γνωστὸς ἐκ τῶν νεωτέρων φιλοσόφων, ὁ Σπένσερ, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν ἔκτασιν τῶν γνώσεων παραβάλλεται πρὸς τὸν ἡμέτερον Ἀριστοφάνην, δὲν ἀπεδέχθη αὐτὸ καὶ κατὰ τοῦτο συμφωνεῖ μὲ τὸν Ἀριστοτέλην, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι, ἐὰν ἦσαν ἱκανοὶ οἱ διδάσκαλοι νὰ ἐμβάλουν εἰς τὰς ψυχὰς τῶν νέων τὴν καλοκαγαθίαν, θὰ ἦσαν τόσον πολύτιμοι, ὥστε οἱοσδήποτε μισθὸς καὶ ἂν ἐδίδετο εἰς αὐτούς, θὰ ἦτο κατώτερος τοῦ ἔργου των. Ἀλλὰ δὲν εἶναι πάντοτε τελεσιουργὸς ἡ ἐργασία αὕτη ἡ πλαστικὴ τοῦ χαρακτῆρος. Ἀλλ’ ἀναγνωρίζω, ὅτι οἱ ἐλεύθεροι τῶν νέων, οἱ ὁποῖοι ἔτυχον καλῆς ἀνατροφῆς, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀπέβησαν χρήσιμοι ἄνδρες. Ἀλλ’ ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες, ἐκτὸς τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, νὰ ἐμβάλλωμεν εἰς τοὺς νέους τὰ χρηστὰ διδάγματα, διὰ νὰ ἀποδῶσι πολύτιμοι πολῖται, ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες, οἵτινες εἴμεθα λαὸς μεταναστευτικὸς ἀπὸ μακροτάτων χρόνων, διότι ἂν δὲν εἴχομεν αὐτὸ τὸ πλεονέκτημα, ὁ τύραννος τῶν Συρακουσσῶν δὲν θὰ ἐμάζευε τριακοσίας χιλιάδας πολεμιστῶν Ἑλλήνων, διὰ νὰ πολεμήσουν τὴν Καρχηδόνα καὶ δὲν θὰ ὑπῆρχον εἰς τὴν Μεγάλην Ἑλλάδα αἱ πλούσιαι Ἑλληνικαὶ πόλεις, ἡμεῖς δὲ ἐξακολουθοῦμεν νὰ ἔχωμεν τὸ πλεονέκτημα αὐτὸ καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ἐφοδιάζωμεν τοὺς νέους μὲ τὰς γνώσεις ἐκείνας, δι’ ὧν θὰ εἶναι ἱκανοὶ νὰ ἀντιπαλαίσουν πρὸς τὰς ποικίλας περιπετείας τοῦ βίου καὶ δὴ πρὸς ἔθνη, τὰ ὁποῖα εἶναι καλλίτερον ἡμῶν ἐφωδιασμένα. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις δὲν πρέπει ποτὲ νὰ κάθηται οὔτε μίαν ὥραν, ὄχι μῆνας καὶ ἔτος ἀργή, διότι ὁ πόλεμος αὐτὸς δύναται νὰ διαρκέσῃ ἐπὶ πολὺ ἀκόμη. Τὰ σχολεῖα δὲν πρέπει νὰ κλείσουν. Οἱ Ἕλληνες πάντες σοφίαν ζητοῦσι καὶ ἐγώ, ὁσάκις ἐπήγαινα εἰς τὴν Κρήτην, εἰς τὰ διάφορα χωριά, ἤρχοντο οἱ φίλοι μου καὶ μὲ παρεκάλουν νὰ τοὺς κάμωμεν ἓν σχολεῖον. Ἐκληρονομήσαμεν καὶ αὐτὸ ἀπὸ τοὺς προγόνους μας, νὰ εἴμεθα φίλοι τῶν γραμμάτων. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, Κύριοι, νὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα, δι’ οὗ θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι τὸ καθολικὸν καὶ ἐπιβεβλημένον τῆς δημοτικῆς παιδείας εἶναι Ἑλληνικῆς πρωτοβουλίας ἔργον. Τὸ ἀναφέρει καὶ ὁ Πλάτων εἰς τὸν Πρωταγόραν· εἰς τὸ φιλοσοφικὸν μέρος συνηθίζει νὰ ἔχῃ καὶ μύθους, δι’ ὧν ἀναπαύεται ὁ ἀναγνώστης. Ὁ Πλάτων εἰς τὸν Πρωταγόραν λέγει, ὅτι, ἀφοῦ ἐγένοντο οἱ Θεοί, τότε ἐσκέφθησαν, ἵνα ποιήσουν καὶ τὰ διάφορα ζῷα καὶ τὸν ἄνθρωπον. Τότε διέταξαν οἱ Θεοὶ τὸν Προμηθέα καὶ Ἐπιμηθέα νὰ προικίσουν τὰ ζῷα αὐτὰ μὲ τὰς ποικίλας δυνάμεις, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἠδύναντο νὰ ζήσουν. Ἦλθε, λοιπόν, ὁ Ἐπιμηθεὺς νὰ σκορπίσῃ τὰς διαφόρους δυνάμεις εἰς τὰ διάφορα ζῷα καὶ ὅταν ἔφθασεν εἰς τὸν ἄνθρωπον, τοῦ ἀπέλειψαν αἱ δυνάμεις. Τότε ὁ Προμηθεὺς ἐλυπήθη τὸν ἄνθρωπον, διότι ἔμεινε γυμνὸς καὶ ἄοπλος Ἐπῆγεν εἰς τὸν Οὐρανὸν καὶ ἔκλεψε τὸ πῦρ καὶ τὴν τεχνικὴν σοφίαν. Τοιουτοτρόπως οἱ ἄνθρωποι ἔκαμον Κοινωνίαν, ἀλλ’ ἔλειπεν ἡ αἰδὼ καὶ ἡ δικαιοσύνη, δηλαδή, ἡ κοινωνικὴ ἀλληλεγγύη, ἡ σημερινή, καὶ οἱ ἄνθρωποι κατετρήχοντο ἀναμεταξύ των καὶ ἐκινδύνευον νὰ ἀπολεσθῶσι. Τότε ὁ Ζεύς, λυπηθεὶς αὐτούς, ἔστειλε τὸν Ἑρμῆν, ὅστις ἔφερε τὴν αἰδὼ καὶ τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν σοφίαν. Λέγει, λοιπόν, ὁ Πρωταγόρας, ὅτι ἡ Παιδεία καὶ ἡ Μόρφωσις δὲν εἶναί τι προσὸν ἐνεργείᾳ, ἀλλὰ δυνάμει, δὲν εἶναί τι τὸ αὐτοφυές, ἀλλὰ κτώμενον δι’ ἐπιμελείας. Διὰ τοῦτο ὁ Πρωταγόρας ἐπιβάλλει εἰς τὸν ἄνθρωπον νὰ μάθῃ γράμματα καὶ παιδευθῇ. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἀπὸ τὸν Πρωταγόραν τίθενται τὰ θεμέλια τῆς ὑποχρεωτικῆς παιδείας. Διὰ τοῦτο πᾶσα Πολιτεία, ἥτις κήδεται ἑαυτῆς, πρέπει νὰ φροντίζῃ, ὥστε νὰ μὴ παρέρχεται οὐδὲ μία ἡμέρα, καθ’ ἣν τὰ παιδιὰ νὰ μὴ ἀκροῶνται μαθημάτων. Ὅτι δὲν ἔχει, οὔτε σύστημα ἀλλάζει, οὔτε τίποτε ἄλλο, παρὰ ἐκπληροῖ μίαν ἀνάγκην κατεπείγουσαν, διότι δὲν ἐννοῶ ἐγώ, Ὑπουργὸς ὢν τῆς Παιδείας καὶ ὑπεύθυνος, νὰ μείνῃ τὸ λυχνάρι τοῦ ἀγρότου σβυστό. (Εὖγε, εὖγε)· Ὑπάρχουν πολλὰ σχολεῖα δημοτικά. Ἔχομεν 9.000 διδασκάλων καὶ 6.430 σχολεῖα. Ἐκ τῶν διδασκάλων αὐτῶν πόσοι νομίζετε εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουσι μισθὸν βιώσιμον, μισθόν, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ δύνανται νὰ ζήσουν ὡς ἄνθρωποι; Τὸ ἕν τρίτον. Ἔχομεν διδασκάλους προσωρινούς, διδασκάλους, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουσι 55 δραχμὰς μηνιαίως. Ἀλλ’ ἡ Πολιτεία ἡ ἄστοργος, ἡ ὁποία φροντίζει καὶ δίδει 80 δραχμὰς εἰς τοὺς κλητῆρας, διατὶ νὰ ἀφήνῃ τοὺς παιδαγωγοὺς τῆς νεότητος εἰς τόσον χαμηλὸν οἰκονομικὸν ἐπίπεδον;

§164ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ 120...

§165Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Διατὶ νὰ ἀφήσῃ αὐτούς, τοὺς σφυρηλατοῦντας τὴν ἐθνικὴν ψυχήν, εἰς αὐτὴν τὴν στέρησιν, διατὶ νὰ περιφρονῇ αὐτούς;

§166ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εὑρίσκοντο...

§167Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Κύριοι Βουλευταί, εἰς τὴν πατρίδα μου γνωρίζω ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι μόλις ἐτελείωσαν τὴν βʹ καὶ τὴν γʹ τάξιν τοῦ Γυμνασίου, καὶ σήμερον εἶναι οἰκονομικοὶ ἐπιθεωρηταὶ καὶ λαμβάνουσι 300 δραχμὰς μηνιαίως.

§168ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἔτυχεν ἡ περίστασις.

§169Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἔτυχεν ἡ περίστασις αὐτή, κ. Συνάδελφε. Τὰ Ἔθνη, τὰ ὁποῖα θέλουν νὰ ὁδεύσωσι πρὸς τὰ ἐμπρός, δὲν πρέπει νὰ κυττάζωσι τὰς περιστάσεις, παρὰ τὴν λογικήν, τὸ δίκαιον καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους...

§170ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Σύμφωνοι.

§171ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§172Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἔχομεν εἰς τὸ Ἡράκλειον ἕνα διδάσκαλον, ὁ ὁποῖος ἐτελείωσε τὸ Γυμνάσιον, ὅταν ἤμην ἐγὼ Γυμνασιάρχης ἐκεῖ. Αὐτὸς ἦτο ἄριστος μαθητής, ἦλθεν εἰς τὸ ἐν Ἀθήναις Διδασκαλεῖον καὶ ἐτελείωσε τὰς σπουδάς του, διδάσκει τριάκοντα ἔτη εἰς τὸ Ἡράκλειον καὶ λαμβάνει 150 δραχμὰς μηνιαίως! Ἐνόσῳ ὑπάρχει αὐτὴ ἡ δυσαναλογία εἰς τοὺς μισθούς, νὰ μὴ περιμένωμεν ποτέ, ὅτι θὰ δημιουργήσωμεν Παιδείαν, ἀνταξίαν πρὸς τὰς ἐθνικὰς παραδόσεις καὶ πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις, τὰς ὁποίας τὸ ἡμέτερον Ἔθνος ἔχει. (Εὖγε, εὖγε. Χειροκροτήματα). Αὐτά, Κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω, διὰ νὰ δικαιολογήσω τὰ νομοσχέδια, αὐτὰ τὰ στοιχειώδη, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι αὐτὰ χρήζουν προσοχῆς, ἐγὼ συμφωνῶ, τοῦτο ἀπόκειται εἰς τὴν εὐθυκρισίαν ὑμῶν. Ἀλλὰ νὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ εἴπω τὴν ἑξῆς παροιμίαν: «ἕως ὅτου ἡ ἀλεποῦ ἐξηγήσῃ τὴν ὑπόθεσίν της, τὸ τομάρι της πάει εἰς τὸ παζάρι». (Χειροκροτήματα).

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§174Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ἔχω τὸν λόγον.

§175Λ. ΛΥΩΝΑΚΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κ. Πρόεδρε, διὰ τὴν τάξιν τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁ κ. Τσουκαλᾶς πρὸ ὀλίγου ἐνεγράφη ἐγὼ ἐνεγράφην πρὸ αὐτοῦ. Λοιπόν, διὰ τὴν τάξιν λέγω τοῦτο. Ἄς ὁμιλήσῃ ὁ κ. Τσουκαλᾶς.

§176Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Νὰ σᾶς ἐξηγήσω, διότι εἶμαι ἐγγεγραμμένος ἐκ τῶν πρώτων καὶ ἐγένετο λάθος.

§177Λ. ΛΥΩΝΑΚΗΣ. Δὲν τὸ λέγω διὰ σᾶς. Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή. Πρῶτος ἦτο ὁ κ. Αἰγιαλίδης καὶ δεύτερος ἐγώ. Ἤμην ἐκ τῶν πρώτων ἐγγεγραμμένος.

§178ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὴν Δευτέραν, τὴν Δευτέραν.

§179Λ. ΛΥΩΝΑΚΗΣ. Κύριε Τσουκαλᾶ, σᾶς παρακαλῶ ὁρίστε.

§180Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἄς ἔλθῃ ὁ κ. Λυωνάκης.

§181Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὄχι.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κ. Λυωνάκη.

§183ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν.

§184Λ. ΛΥΩΝΑΚΗΣ. Δύσκολον, κ. Συνάδελφοι, θεωρῶ τὴν θέσιν μου, τοῦ νὰ διαδεχθῶ εἰς τὸ βῆμα τοῦτο τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅστις διὰ τόσων ὡραίων φράσεων καὶ διὰ τόσων φιλοσοφικῶν ἰδεῶν μᾶς ἐξύψωσεν εἰς τὰ αἰθέρια ὕψη, εἰς τὰ ὁποῖα ἀδυνατῶ ἐγὼ νὰ ἀνέλθω, φοβούμενος πτῶσιν καὶ ἴλιγγον. Εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ τὸν ἀκολουθήσω, ἀλλὰ νὰ σταθῶ ἐπὶ ἐδάφους, καὶ δὴ στερεοῦ, ὡς τὸ βῆμα τοῦτο, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ καὶ μόνον νὰ συζητήσω. Νομίζω, Κύριοι Βουλευταί, μετὰ τὰς δηλώσεις, ἅς ἐποιήσατο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπανειλημμένως, ἐκτὸς ἐὰν αἱ δηλώσεις αὐταὶ δὲν ἔχονται ἀληθείας, ὅπερ δὲν πιστεύω, διότι ἔχω καὶ ἐγὼ ἁπτὰς ἀποδείξεις, ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ χάους τοῦ οἰκονομικοῦ καὶ ὅτι ἡμέρᾳ παρ’ ἡμέραν κατορθώνωμεν νὰ ζῶμεν, νομίζω, λέγω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἔλθῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ δύο χιλιάδας θέσεις, νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον, ψηφιζόμενον, θὰ παρουσιάσῃ, πλὴν τῆς μεγάλης δαπάνης, καὶ τὸ πρωτοφανὲς διὰ Κράτος ἐλεύθερον καὶ συνταγματικῶς διοικούμενον, νὰ ἔχωμεν καὶ νὰ μισθοδοτῶμεν διὰ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν θέσιν δύο ὑπαλλήλους...

§185Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὺς παυσανίας, διότι μετὰ δύο ἔτη θὰ τρέχουν εἰς τοὺς δρόμους.

§186Λ. ΛΥΩΝΑΚΗΣ. Δὲν ἤλπιζον δὲ πολὺ περισσότερον νὰ τὸ ὑποβάλῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, τὸν ὁποῖον ἐγνώρισα ἐν Κρήτῃ ὑπὲρ τῆς αὐστηροτάτης φειδοῦς, εἰς σημεῖον μάλιστα τοιοῦτον, ὥστε καὶ διὰ δημόσια ἔργα ἀναγκαιότατα εἰς τὴν Κρήτην νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ψήφισιν κονδυλίων πρὸς κατασκευὴν αὐτῶν, διὰ νὰ μὴ δαπανήσῃ τὸ Δημόσιον ποσόν τι. Δὲν ἤλπιζον ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ὑποβάλῃ τοιοῦτον νομοσχέδιον σήμερον ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν στενοχωρίαν, ὑφ’ ἥν εὑρίσκεται τὸ Κράτος.

§187Δ. ΠΟΛΙΟΥΔΑΚΗΣ. Παρακαλῶ.

§188Λ. ΛΥΩΝΑΚΗΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς, ὅταν θέλετε δὲ νὰ ἐκφέρητε γνώμην, ἔλθετε νὰ ἐγγραφῆτε καὶ νὰ ὁμιλήσητε. Δὲν ἤλπιζον, λέγω, ἀπὸ ἐκεῖνον, τοῦ ὁποίου τὸ μόνον πρόγραμμα, πλὴν τοῦ πατριωτικοῦ, ὅπερ πάντες γνωρίζομεν, ὅτι εἶχε καὶ ἐκεῖνος καὶ ὅλοι οἱ Κρῆτες ὡς ἐπικεφαλίδα, ἦτο αἱ αὐστηρόταται πάντοτε οἰκονομίαι, διατὶ σήμερον νὰ ὑποπέσῃ εἰς τοιοῦτον σφάλμα, ἐφ’ ὅσον τὸ Κράτος ἔχει μεγαλειτέρας ἀνάγκας καὶ νὰ θέλῃ σπατάλας, οἷαι ἐγένοντο ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἧς προΐστατο Κρής, καὶ νὰ ἀκούσῃ, ὅτι καὶ ἡμεῖς ἀκολουθοῦμεν αὐτὴν τὴν ὁδόν, διὰ νὰ ἔχῃ τὴν ἰδέαν πᾶς τις, ὅτι ἡμεῖς οἱ Κρῆτες εἴμεθα πάντοτε ὑπὲρ τῆς σπατάλης. (Χειροκροτήματα). Τὸ νομοσχέδιον, Κύριοι, πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσωμεν ἀπὸ δύο ἀπόψεις, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς σκοπιμότητος καὶ τῆς οἰκονομικῆς ἀπόψεως. Πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὄχι διότι δημιουργοῦνται θέσεις καὶ θὰ κατορθώσωμεν νὰ διορισθῇ εἷς διδάσκαλος εἰς τὸ χωρίον μας, καὶ σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι τὸ σχολεῖον τοῦ χωρίου μου εἶναι κλειστόν, ἀλλὰ, ἐὰν οἱ πόροι τοῦ Κράτους εἶνε εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε νὰ δύναται νὰ δαπανηθῇ ποσὸν διπλάσιον διὰ μίαν θέσιν, καὶ ἂν ἔχῃ καμμίαν σκοπιμότητα. Διὰ σήμερον, λοιπόν, ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως, ὑποθέτω ὅτι πάντες θὰ ἀναγνωρίσητε, ὅτι δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται σήμερον νὰ δημιουργήσωμεν οὔτε μίαν θέσιν, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἱστάμεθα ἐπὶ ἐπιπέδου ἀνωτέρου, ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους διεδέχθημεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ (Εὖγε, εὖγε).

§189Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Δὲν δημιουργοῦμεν, ἐπαναφέρωμεν καταργηθέντα.

§190Λ. ΛΥΩΝΑΚΗΣ. Δὲν δημιουργεῖτε;

§191Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Διότι αὐτὰ ὑπῆρχον καὶ καταργηθέντα τὰ ἐπαναφέρωμεν.

§192Λ. ΛΥΩΝΑΚΗΣ. Διατὶ δὲν ἀποσπᾶτε τοὺς ἐπιστρατευθέντας διδασκάλους;

§193Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Διατὶ δὲν τὸ λέγετε; Διατὶ νὰ μὴ πέρνουν ὅλοι τὸν μισθόν των.

§194Λ. ΛΥΩΝΑΚΗΣ. Ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς, λέγω, ὅτι σήμερον δὲν ἐπιτρέπεται, νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐγὼ μάλιστα θὰ ἔφθανον εἰς παραπάνω σημεῖον: τὸ κλείσιμον καὶ τῶν ἀνεπαρκῶς λειτουργούντων σχολείων καὶ τὴν κατάργησιν τῶν θέσεων...

§195Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ποτέ.

§196Λ. ΛΥΩΝΑΚΗΣ. Θὰ ἔφθανον εἰς τὸ σημεῖον, ὅτι πρέπει νὰ ἐντείνωμεν τὴν προσοχήν μας μόνον, ὅπως διατηρήσωμεν τὰς στρατιωτικὰς ἡμῶν δυνάμεις ἀκμαίας καὶ νὰ παρίδωμεν ἓν ἢ δύο ἔτη τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας, ὡς τὰς τῆς Παιδείας. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον θὰ ἔφθανον καὶ ὄχι νὰ ἐρχώμεθα καὶ νὰ λέγωμεν: «ψηφίσατε, Κύριοι, νομοσχέδιον, διὰ νὰ βάλωμεν καὶ τοὺς ἀποφοίτους τοῦ Γυμνασίου διδασκάλους», δηλαδή, νὰ δημιουργήσωμεν ἄλλας τόσας θέσεις καὶ νὰ βάλωμεν αὐτοὺς διδασκάλους νὰ διδάσκωσιν, ἐνῷ δὲν εἶναι κατάλληλοι καὶ δὲν ἔχουσι πεῖραν καὶ παιδαγωγικὰς γνώσεις καὶ ἑπομένως μᾶλλον θὰ στρεβλωθῶσι τὰ παιδιὰ, παρὰ θὰ ὠφεληθῶσιν. Ἀλλ’ ἔρχεται καὶ τὸ ἕτερον ζήτημα. Κύριοι. Ὑπάρχει σκοπιμότης; Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ φρονῶ τὸ ἀντίθετον. Τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ψηφιζόμενον θὰ γίνῃ νόμος καὶ θὰ ἐφαρμοσθῇ κατὰ τὰ τέλη Μαρτίου ἢ ἀρχὰς Ἀπριλίου, ὑπάρχει σκοπιμότης καὶ θὰ ἀποδώσῃ καρποὺς καὶ ἐπιτρέπετε, Κύριοι Βουλευταί, ἄνευ ὠφελείας τινός, διότι δίμηνος διδασκαλία οὐδεμίαν ὠφέλειαν θὰ δώσῃ, νὰ δαπανήσωμεν διὰ δύο μῆνας, διὰ τοὺς ὁποίους θὰ ἐργασθῶσιν οἱ δημοδιδάσκαλοι, νὰ πληρωθῶσι μισθοὺς μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου; Θὰ συνεφώνουν ἴσως πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, διότι γνωρίζω τὸ ἄκρον ἐνδιαφέρον αὐτοῦ ὑπὲρ τῆς Παιδείας, τῆς ὁποίας πράγματι ἔχει ἀνάγκην ὁ λαὸς, ἐὰν ἔθετε μίαν διάταξιν εἰς τὸ νομοσχέδιον καὶ ἔλεγεν: ἐπειδὴ δὲν γνωρίζομεν, ἐὰν θὰ συνεδριάσωμεν μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου, νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸν Σεπτέμβριον.

§197Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Τοιαύτην τροπολογίαν νὰ τὴν κάμητε.

§198Λ. ΛΥΩΝΑΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, Κύριοι Βουλευταί, ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῶμεν πλέον ὡς νοικοκυραῖοι καὶ οὐχὶ ὡς ἰδεολόγοι, νὰ σκεφθῶμεν ὅπως σκέπτεται εἷς καλὸς γονεύς, εἷς καλὸς πατήρ, νὰ ἴδωμεν πῶς θὰ ἐξοικονομήσωμεν χρήματα καὶ ἀπὸ ποῦ θὰ κάμωμεν οἰκονομίας, ὥστε νὰ ἔχωμεν τὰς δυνάμεις, ὧν θὰ λάβωμεν ἀνάγκην ἀκεραίας καὶ κατὰ τι εὐρώστους οἰκονομικῶς, νὰ ἔχωμεν στρατὸν πλήρη, στρατόν, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ πεινᾷ, ὁ ὁποῖος νὰ εἶναι ἐνδεδυμένος καλά, καὶ μὲ ὅλα τὰ ἐφόδιά του, καὶ νὰ ἐλπίζωμεν εἰς αὐτὸν καὶ μόνον, ὅτι αὔριον, ἐὰν σκεφθοῦν ἄνθρωποί τινες νὰ ἐπιχειρήσουν νὰ ἐφαρμόσωσι σκοπούς τινας, νὰ ἔχωμεν τὴν δύναμιν νὰ τοὺς συντρίψωμεν.

§199ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι μικροί.

§200Λ. ΛΥΩΝΑΚΗΣ. Δὲν τὸ ἠξεύρω. Ἐγὼ καυχησιολογίας δὲν ἠξεύρω, διότι εἶμαι ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐβάστασαν τὸ τουφέκι ἕως προχθές. Λοιπόν, ἄστα. Λοιπόν, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ὡς σκέπτεται εἷς καλὸς πατὴρ καί διευθύνει τὰ τοῦ οἴκου του, ὡς σκέπτεται εἷς Γερμανός, ὁ ὁποῖος κανονίζει πρῶτον τὰ ἔσοδά του καὶ ὕστερον, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐσόδων, κανονίζει τὰς δαπάνας του καὶ δι’ αὐτὸ δὲν πέφτει ἔξω καὶ μεγαλουργεῖ. Σήμερον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δίδει ἀδείας εἰς τοὺς στρατιώτας ἐπὶ ἕνα μῆνα, ἐπὶ τεσσαράκοντα ἡμέρας. Νὰ τῷ ὑποδείξῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀνάγκην νὰ δώσῃ ἀδείας εἰς τοὺς διδασκάλους νὰ ὑπάγουν εἰς τὰ σχολεῖα των. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραλύσῃ τὸ στράτευμα, ἐὰν ἀποσπασθῶσι δύο χιλιάδες δημοδιδάσκαλοι.

§201ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ τὸ κάμῃ ἡ Βουλὴ αὐτό, κ. Συνάδελφε.

§202Λ. ΛΥΩΝΑΚΗΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ προηγῆται πάντοτε ἡ Κυβέρνησις, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ ὀρθόν· εἰς αὐτὰ τὰ ζητήματα νὰ προηγῆται ἡ Κυβέρνησις. Δι’ αὐτό, Κύριοι Βουλευταί, ἐγὼ κηρύσσομαι κατ’ ἀρχὴν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, — τὸν ἐξορκίζω ἐπὶ τέλους εἰς τὸν πατριωτισμόν του, — νὰ τὸ ἀποσύρῃ· διότι δὲν θέλω νὰ ἔρχωνται πάλιν αὔριον εἰς μίαν ἄλλην Βουλὴν νὰ λέγωνται εἰς βάρος μας, ὅ,τι λέγομεν ἡμεῖς σήμερον εἰς βάρος τοῦ συμπατριώτου μας τέως Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἐσπατάλησε τὸν δημόσιον πλοῦτον ἐκεῖ ὅπου δὲν ἔπρεπε, ὅτι ὡδήγησε τὸ Κράτος εἰς νέαν χρεωκοπίαν.

§203Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Δι’ ἓν ἐθνικὸν ἰδεῶδες, οὐδεὶς δύναται νὰ κατηγορήσῃ κανένα, οὐδεὶς δύναται νὰ κατηγορήσῃ τὸ ἐθνικὸν ἰδεῶδες, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐμπνέεται τὸ νομοσχέδιον.

§204Λ. ΛΥΩΝΑΚΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου, οὐδὲ θὰ ἐπιτρέψω ἐγὼ αὐτὸς νὰ σᾶς κατηγορήσῃ τις ὡς μὴ πατριώτην, σᾶς, ὁ ὁποῖος γέμετε ἀπὸ πατριωτισμόν.

§205Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε...

§206Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι εἴκοσιν ἀκόμη ἐγγεγραμμένοι. Δὲν νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ διακόψωμεν;

§207Γ. ΠΩΠ. Ἀφοῦ ἐδέχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν...

§208Α. ΜΙΧΕΛΙΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐγὼ τὸ δέχομαι...

§209Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς δέχεται νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ καὶ νὰ ὁρισθῇ προθεσμία, ἐκτὸς τῆς ὁποίας νὰ ἐκφέρῃ τὴν ἔκθεσίν της ἡ ἐπιτροπή, νὰ διακόψωμεν.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς ἐπιτροπήν;

§211ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§213Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὰ δύο, κ. Πρόεδρε.

§214ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν προσεχῆ Δευτέραν ὥραν 5.30′ μ. μ. (Ὥρα 9.30′ μ. μ.)