1915.10.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 12Η

(Δευτέρα 5 Ὀκτωβρίου 1915).

(Ὥρᾳ 5 καὶ 5′ μ. μ.)

Προεδρία κ. Κ. Ζαβιτζιάνου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ Συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Γνωρίζω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι: — Τὸ Παμμεσσηνιακὸν γεωργικὸν Κέντρον Μεσσηνίας ὑποβάλλει διαφόρους αἰτήσεις σχετικὰς μὲ τὰς οἰκογενείας τῶν ἐπιστράτων. — Ὁ ἐκ Λαμίας Χρῆστος Χατζηχρήστου παρακαλεῖ ὅπως δοθῇ εὐρεῖα ἑρμηνεία εἰς τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νόμου 297 «περὶ κανονισμοῦ ἀρχαιότητος τῶν μονιμοποιηθέντων ἐφέδρων». — Οἱ γονεῖς τῶν ἀπολυθεισῶν μαθητριῶν τῆς 8ης τάξεως τοῦ Παρθεναγωγείου Ἡρακλείου παρακαλοῦσι ὅπως ἐξετασθῶσιν εἰσιτηρίως διὰ τὴν Αʹ τάξιν τοῦ Διδασκαλείου. — Τὸ κατώτερον προσωπικὸν τοῦ Γυμνασίου Ἡρακλείου παρακαλεῖ ὅπως πληρωθῇ τοὺς καθυστερουμένους μισθούς. — Ὁ ἐν ταῖς φυλακαῖς Συγγροῦ κατάδικος Ἰωάννης Ἀγραφιώτης παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ περὶ αὐτοῦ πρόνοια. — Οἱ κάτοικοι Λεβαδείας παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ βελτιώσεως τῆς θέσεώς των ἐκ τῆς κακῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ ἐπιτάξεως. — Οἱ ἐν Ἀθήναις δικηγόροι ζητοῦσιν ἵνα οἱ καλούμενοι εἰς τὸν στρατὸν δικηγόροι χρησιμοποιῶνται εἰς στρατιωτικὰς δικαστικὰς εἴτε καὶ ἀστυνομικὰς ὑπηρεσίας εἴτε καὶ εἰς καθαρῶς μαχίμους οὐχὶ ὅμως ὡς ἁπλοῖ ὁπλῖται. — Οἱ ἐν Ἀβυσσηνίᾳ Ἕλληνες παρακαλοῦσιν ὅπως ἀποσταλῇ ἐκεῖ διπλωματικὸς ἀντιπρόσωπος. — Ἡ Μουσουλμανικὴ Κοινότης Ἡρακλείου διαμαρτύρεται ἐναντίον τῆς καταλήψεως 2 τζαμίων ὑπὸ ἐπιστράτων καὶ πολιτῶν Ἡρακλείου. — Οἱ σταφιδοκτήμονες Μαλεβυζίου καὶ Τεμένους Κρήτης παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ αὐτῶν. — Οἱ ἐν Γαργαλιάνοις γονεῖς, οἱ ἔχοντες τέκνα πρὸς παίδευσιν, παρακαλοῦσιν ὅπως ἐπεκταθῶσιν αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων 3 καὶ 4 τοῦ νόμου 564 καὶ ἐπὶ τῶν πολυταξίων σχολείων. — Ὁ Βασίλειος Παλάγκας διδάσκαλος ἐν Ἐλασσῶνι παρακαλεῖ ὅπως τοῦ ἀπονεμηθῇ σύνταξις. — Οἱ διπλωματοῦχοι τῆς Νομικῆς σχολῆς παρακαλοῦσιν ὅπως ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ λαμβάνωσι τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ. — Ὁ Πατριωτικὸς Σύλλογος Μεγίστης (Καστελλορίζου) παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ἵνα γίνῃ δεκτὸς ὁ ἐκ Καστελλορίζου βουλευτής. — Οἱ καταστηματάρχαι κρεοπῶλαι Ἀθηνῶν παρακαλοῦσιν ἵνα μὴ καταργηθῇ δι’ αὐτοὺς ὁ νόμος περὶ Κυριακῆς ἀργίας. — Ὁ ἐν τῷ Γαλλικῷ στρατῷ ἔφεδρος ὑπολοχαγὸς Παῦλος Γύπαρης παρακαλεῖ ἵνα διὰ νόμου ἀναγνωρισθῇ ὁ βαθμός του οὗτος καὶ ἐν τῷ Ἑλληνικῷ στρατῷ. — Τὸ Χρηματιστήριον Ἀθηνῶν παρακαλεῖ ὅπως τὰ μέλη τοῦ Χρηματιστηρίου χρησιμοποιηθῶσιν εἰς τὴν οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατεύματος. — Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Καραπαναγιώτης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ ἀναστολῆς τῇ ἰσχύος τοῦ ἄρθρου 22 τοῦ νόμου 430, περὶ στελέχους ἐφέδρων ἀξιωματικῶν καὶ ἐφέδρων στρατιωτικῶν ὑπαλλήλων τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ». — Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Λ. Τσουκαλᾶς, Μ. Κολώνιας, Ν. Βελέντζας κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ συμπληρώσεως κενῶν θέσεων ἀνθυπομοιράρχων ἐν τῇ χωροφυλακῇ». — Ὁ βουλευτὴς Ἰωαννίνων κ. Π. Δαγκλῆς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 357 νόμου «περὶ στρατιωτικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν». — Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Παπαϊωάννου, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ λήψεως μέτρων ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως». — Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Κ. Κουμουνδοῦρος, Ι. Καραμήτσας, Ν. Γαρδικιώτης, Ν. Βελέντζας, Ι. Χριστοδουλιᾶς, Ν. Ἀνδρεαδάκης, Μ. Καβαλλιεράτος κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κατατάξεως εἰς τὸν στρατὸν μαθητῶν τοῦ Στρατιωτικοῦ σχολείου Εὐελπίδων». — Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Πετρίδης, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ παροχῆς περιθάλψεως εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἐπιστράτων». — Παρακαλεῖται ὁ μὴ ὁρκισθεὶς βουλευτὴς Χανίων κ. Ἐμμ. Θεοδωρίδης, ὅπως προσέλθῃ καὶ ὁρκισθῇ. (Προσέρχεται οὗτος καὶ ὁρκίζεται ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τεταγμένον ὅρκον, ἔχοντα οὕτω: «Ὀμνύω εἰς τὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας καὶ Ὁμοουσίου καὶ Ἀδιαιρέτου Τριάδος νὰ φυλάξω πίστιν εἰς τὴν Πατρίδα καὶ εἰς τὸν Συνταγματικὸν Βασιλέα, ὑπακοὴν εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ εἰς τοὺς νόμους τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὰ καθήκοντά μου».)

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Λ. Νάκος, Ν. Βελέντζας, Ν. Γαρδικιώτης, Π. Πετρίδης, Κ. Ἀλαβάνος, Γρ. Βαμβούρης, Δ. Κίγκος, Μ. Σάλτας, Ν. Χριστοδουλιᾶς, Γ. Καλδῆς, Γ. Γκάλκος καὶ ἄλλοι, πλείονες τῶν δέκα, ζητοῦσι τὴν κατὰ προτίμησιν συζήτησιν ἐπερωτήσεώς των, δι’ ἧς «παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰδικῶς τοὺς κ.κ. Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσωσι τὴν Βουλὴν ἂν ἔλαβον γνῶσιν τῶν ὑπερβασιῶν, ἀδικιῶν καὶ καταπιέσεων, αἵτινες ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐπιτάξεως ἐν τῷ Κράτει, ὡς καὶ τῶν ἀτελειῶν τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς ἀδιαφορίας καὶ σκληρότητος μεθ’ ἧς συμπεριφέρονται ἔνιοι στρατιωτικοὶ ἰατροὶ πρὸς τοὺς πάσχοντας στρατευσίμους. Παρακαλοῦν νὰ πληροφορήσωσι τὴν Βουλὴν ποῖα μέτρα ἔλαβον πρὸς τιμωρίαν τῶν ἐνόχων ὀργάνων τῆς Διοικήσεως βιαιοπραγιῶν καὶ ἀδικιῶν κατὰ πολιτῶν, ἀλλὰ καὶ ἀνακούφισιν τῶν ἀδικηθέντων, ὡς καὶ περὶ τῶν βαρυτάτων προστίμων τὰ ὁποῖα ἐπεβλήθησαν εἰς τοὺς πολίτας». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν περὶ προτάξεως τῆς συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ κ. Λ. Νᾶκος ἔχει τὸν λόγον.

§3Λ. ΝΑΚΟΣ. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἱκανοποιῶ τὴν εὐχὴν καὶ τὴν γνώμην ὁλοκλήρου τοῦ Κοινοβουλίου μὲ τὴν ἀπόφασιν τὴν ὁποίαν ἔλαβον, ὅπως φέρω ἐνώπιον αὐτῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως τὰ ἔκτροπα ἅτινα ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐπιτάξεων· ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὴν συμπεριφορὰν καὶ ἀδιαφορίαν ἐνίων στρατιωτικῶν ἰατρῶν πρὸς τοὺς στρατευσίμους καὶ στρατευομένους. Εἶναι περίεργον, κ. βουλευταί, ὅτι ἀκόμη τὰ δημόσια καὶ διοικητικὰ ὄργανα δὲν ἐσυνείθισαν νὰ σέβωνται τὸν ἰδιώτην καὶ τὸ ἰδιωτικὸν συμφέρον, καὶ νομίζουσιν ὅτι εἶναι δυνατὸν ἀνεξαρτήτως τοῦ κοινωνικοῦ συμφέροντος καὶ τῆς δημοσίας οἰκονομίας νὰ σκέπτωνται καὶ ἀποφασίζουν περὶ ζητημάτων ἀναγομένων εἰς τὸν κύκλον τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν. Εἰς τὴν τακτικὴν καὶ τὰς συνηθείας ταύτας τῶν ὀργάνων τῆς διοικήσεως ὀφείλονται καὶ αἱ ὑπερβασίαι καὶ ἀδικίαι, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐπιτάξεως. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ νόμος περὶ ἐπιτάξεως καὶ οἱ διάφοροι ἄλλοι νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἐτροποποίησαν τὸν ἀρχικὸν νόμον περὶ ἐπιτάξεως, εἶνε ἀτελεῖς. Εἶναι ἐπίσης βέβαιον ὅτι παρέχονται διὰ τῶν νόμων δικαιώματα μεγάλα—πολὺ μεγάλα—πρὸς ὡρισμένα διοικητικὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τῆς μορφώσεως αὐτῶν δὲν εἶναι δυνατὸν καταλλήλως ν’ ἀσκήσωσι τὰ καθήκοντα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος τοὺς ἐπιβάλλει. Ἦτο φρόνιμον καὶ ὀρθὸν ὁ νόμος νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ μορφώσεως μιᾶς εἰδικῆς ὑπηρεσίας, περὶ μορφώσεως εἰδικῶς τῶν διοικητικῶν ὀργάνων, ἐκείνων τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ μεταχειρισθῇ διὰ τὴν ἐπίταξιν. Θὰ ἦτο ἴσως δυνατὴ τότε ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου μὲ ὅλας τὰς ἀτελείας τὰς ὁποίας ἔχει. Δυστυχῶς ὁ νόμος, τοὺς διευθυντὰς τῶν ἀστυνομιῶν, οἱ ὁποῖοι συνήθως τυγχάνει νὰ ἔχωσι χρηματίσει καὶ ἀποσπασματάρχαι, περιέβαλε μὲ καθήκοντα καὶ ὑπηρεσίας καὶ δικαιοδοσίαν δυσανάλογον πρὸς τὴν μόρφωσιν αὐτῶν. Καὶ τὰ καθήκοντα αὐτὰ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐπιτάξεως τὰ ἐξήσκησαν κατὰ τὸν πλέον ἀπάνθρωπον διὰ τοὺς ἰδιώτας τρόπον ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν μᾶλλον ἐπιζήμιον διὰ τὰ Δημόσιον ἐπιβαρύναντες αὐτὸ ἕνεκα ἀγνοίας μὲ ἀδίκους ὑπερόγκους δαπάνας. Οὕτω καὶ αἱ ὑπερβασίαι καὶ ἀδικίαι καὶ κατὰ τῶν ἰδιωτῶν ἀλλὰ καὶ κατὰ τῆς δημοσίας οἰκονομίας εἶναι ἀναρίθμητοι. Ἠκούσαμεν πανταχόθεν φωνὰς διαμαρτυριῶν, ἀλλὰ τὰ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Λεβαδείας λαβόντα χώραν εἶναι ἄξια στιγματισμοῦ, ὡς ἐξεγείραντα τὴν συνείδησιν, διότι τὰ ὄργανα τῆς διοικήσεως κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐπιτάξεως ἐφέρθησαν ἀπανθρώπως, σκληρῶς, ὑβριστικώτατα πρὸς τοὺς ἰδιώτας. Ἐρραπίσθησαν πολῖται, ἐρραπίσθησαν καὶ ὑβρίσθησαν σύζυγοι ἐπιστράτων, διότι ἐβράδυναν ἐπὶ μίαν ἡμέραν νὰ προσαγάγωσιν τὰ ζῶά των. Ἐὰν ὁ νόμος ἐν τῇ ἀτελείᾳ του δὲν ἐξαιρῇ τὰ ζῶα τῶν ἐπιστράτων, τὰ ὁποῖα ἐν τούτοις εἶναι ἀναγκαῖα διὰ τὴν συντήρησιν τῆς οἰκογενείας αὐτῶν, ἂν ἡ πολιτεία ἔχῃ τὴν ἀνοησίαν ἀφ’ ἑνὸς νὰ στερῇ τὰς οἰκογενείας τῶν ἐπιστράτων τῶν ὀργάνων, τῶν ἀναγκαίων πρὸς συντήρησιν αὐτῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ δημιουργῇ ταμεῖα, πρὸς συντήρησιν τῶν οἰκογενειῶν τούτων, δὲν συντρέχει ὅμως καὶ κανεὶς λόγος ὅπως τὰ ὄργανα τῆς διοικήσεως ἐφαρμόζοντα τὸν νόμον διὰ τῆς συμπεριφορᾶς των, νὰ τὸν καθιστῶσιν ἀπηνέστερον καὶ ἀπάνθρωπον, ἐξεγείροντες οὕτω τὴν κοινὴν συνείδησιν κατὰ τοῦ νόμου καὶ δυσχεραίνοντες τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ τῆς πολιτείας, διότι συμπεριφερόμενοι ἀγρίως, καθιστῶσιν ἀδύνατον, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, τὴν ἐπιτυχίαν τῶν ἐπιτάξεων καὶ τῆς ἐπιστρατεύσεως. Ὁ πολίτης εἶνε φυσικὸν ἀπέναντι τοιαύτης διαγωγῆς καὶ κατὰ τοιούτων ἀδικιῶν καὶ καταπιέσεων νὰ ἀντεπεξέλθῃ διὰ διαφόρων μεθόδων, ὅπως ἀποφύγῃ τὴν συνάντησίν του μὲ τοιαῦτα ὄργανα ἀδιάφορα πρὸς τὸ ἰδιωτικὸν συμφέρον καὶ ἀσεβοῦντα πρὸς τὰ ἄτομα. Διοικητικὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα ραπίζουσι τοὺς πολίτας, τὰ ὁποῖα ραπίζουσι τὰς συζύγους ἐκείνων οἵτινες ὑπηρετοῦσιν ὑπὸ τὰς σημαίας, διότι ἐβράδυναν νὰ προσαγάγωσι τὰ ζῶά των ἐπὶ μίαν ἢ δύο ἡμέρας, δὲν εἶνε μόνον κατώτερα πάσης ἐμπιστοσύνης τῆς Πολιτείας, ἀλλ’ εἶνε καὶ ἀνάξια τῆς ἀποστολῆς των, ἀσεβοῦντα πρὸς ἐκείνους, εἰς οὓς ὀφείλουσι σεβασμὸν καὶ στεροῦνται καὶ τοῦ στοιχειώδους ἀνθρωπισμοῦ. Θὰ σᾶς ἀναφέρω μερικὰ παραδείγματα, κύριοι βουλευταί, ὡρισμένα γεγονότα, τὰ ὁποῖα θὰ πείσωσιν ὅλους περὶ τῆς ἀκριβείας τῶν λεγομένων μου καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀτέλειαν τῶν νόμων περὶ ἐπιτάξεων, ἀλλὰ καὶ τὰ ὁποῖα χαρακτηρίζουσι δεόντως καὶ τὰ πρόσωπα, εἰς τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ἐμπιστεύεται τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐπιτάξεως, διὰ νὰ σᾶς παραστήσω τὴν ἀνάγκην ριζικῆς μεταρρυθμίσεως τῶν νόμων. Καὶ ἡ ἀνάγκη αὕτη εἶνε ἐπείγουσα καὶ ἐπιβάλλει νὰ ἐπιληφθῶμεν τῶν καθηκόντων ἡμῶν εὐθὺς ἀμέσως, ὅπως κατορθώσωμεν νὰ ἐπανορθωθῶσιν ἀδικίαι βαρύταται, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν εἰς τοὺς πολίτας, ἀλλὰ καὶ ἐκ προνοίας ὅπως προλάβωμεν τὰ καταστρεπτικώτατα ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ἐπὶ τῆς δημοσίας οἰκονομίας τῆς χώρας τοιαύτη ἐπίταξις, στερήσασα τοὺς γεωργοὺς τῶν ὀργάνων πρὸς καλλιέργειαν. Ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, καὶ ἔχω ἐδῶ τὰ διπλότυπα, οἱ ὁποῖοι προσέφερον εἰς τὸ δημόσιον ἕξ ἵππους· ἑνὸς λ.χ. Χρήστου Ἀλυμπάνη, ἀφῃρέθησαν ἕξ ζῶα· προσεφέρθη ὁ ἰδιοκτήτης νὰ χαρίσῃ ἓν εἰς τὸ δημόσιον, ἵνα τοῦ ἀφήσωσιν καὶ αὐτοῦ ἓν καὶ νὰ ἐπιτάξωσι τὰ ἄλλα. Ἀλλ’ ὁ νόμος εἶνε εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ἀπάνθρωπος καὶ ἄπληστος! Καὶ ἐρωτῶ, εἶνε δικαιοσύνη αὐτὸ νὰ ζητῇ ἡ Πολιτεία ἀπὸ τὸν γεωργὸν καὶ βιοπαλαιστὴν ὅ,τι ἔχει, τὸ αἷμά του, τὸ αἷμα τῶν παιδιῶν του, ἀλλὰ καὶ ὅλην του τὴν περιουσίαν, ἐνῷ οἱ τῆς ἀστικῆς ἰδίως τάξεως, λόγῳ τῆς φύσεως τῆς περιουσίας των, καμμίαν περιουσιακὴν ζημίαν δὲν ὑφίσταται; Ἀλλὰ καὶ ποῖον ἠθικὸν θέλετε νὰ ἔχῃ στρατιώτης, κατὰ τοῦ ὁποίου οὕτως ἀστόργως συμπεριφέρεται ἡ Πολιτεία; Ἑτέρα ἀτέλεια τοῦ νόμου εἶνε, ὅτι δὲν λαμβάνει πρόνοιαν περὶ τῶν ἀροτριώντων ἵππων. Εἶνε προφανὲς ὅτι, ὅταν ἡ Πολιτεία ἀφαιρέσῃ τὰ ζῷα, διὰ τῶν ὁποίων οἱ γεωργοὶ δύνανται νὰ καλλιεργήσωσιν, διαπράττει παραλογισμόν, τὸν ὁποῖον θὰ πληρώσῃ ἀκριβά, διότι εἶνε ἀδύνατον τὸ Κράτος νὰ μὴ αἰσθανθῇ τὸν ἀντίκτυπον τῆς καταστροφῆς δημοσίας οἰκονομίας βραδύτερον, ἀλλὰ καὶ δὲν εἶνε δυνατὸν ὁ παραλογισμὸς οὗτος νὰ μὴ ἔχῃ ἀντίκτυπον καὶ ἐπὶ τοῦ ἠθικοῦ τοῦ στρατεύματος, ὅταν οἱ στρατιῶται λάβωσι γνῶσιν τῶν λαβόντων χώραν εἰς τοὺς οἴκους των. Ἄλλην ἀτέλειαν τοῦ νόμου εὑρίσκω εἰς τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον κανονίζει τὸ ζήτημα τῆς ἐκτιμήσεως τῶν ζώων. Κατὰ τὸν νόμον τὴν ἐκτίμησιν τῶν ζώων κάμνει ἡ ἰδία ἐπιτροπή, κάμνει δηλαδὴ ὁ ἴδιος ὁ διευθυντὴς τῆς ἀστυνομίας. Καθ’ ὅλους τοὺς νόμους τῆς ἐπιτάξεως καὶ κατὰ τὸν Γερμανικὸν καὶ κατὰ τὸν Γαλλικὸν ὑπάρχουσιν εἰδικοὶ πραγματογνώμονες, οἱ ὁποῖοι κάμνουσιν τὴν ἐκτίμησιν τῶν ζώων.

§4Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον γίνεται καὶ ἐκεῖ ὡς ἀνέγνωσα.

§5Λ. ΝΑΚΟΣ. Δὲν γίνεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, μὲ συγχωρεῖτε, τὴν κάμνει τὴν ἐκτίμησιν ἄλλη ἐπιτροπή, πολιτική.

§6Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Μία ἐπιτροπὴ ἀπὸ τὸν ἀστυνόμον, ἕνα κτηνίατρον καὶ ἕνα πολίτην.

§7Λ. ΝΑΚΟΣ. Δὲν ἔχει οὕτως, εἶναι ἄλλα τὰ πρόσωπα. Λοιπὸν πρέπει νὰ ληφθῇ ἄμεσος πρόνοια, ὅπως τὴν ἐκτίμησιν κανονίζῃ μία ἐπιτροπὴ ξένη πρὸς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐνεργοῦν τὴν ἐπίταξιν. Ἄλλην ἐπίσης ἀτέλειαν τοῦ νόμου παρατηρῶ εἰς τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον παρέχεται εἰς τοὺς διευθυντὰς τῆς ἀστυνομίας ἀνεξελέγκτως καὶ ἀμετακλήτως νὰ ἐπιβάλλωσι πρόστιμα. Φαντασθῆτε, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὑπάρχει πολίτης εἰς τὸν ὁποῖον ὁ διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας Λεβαδείας ἐπέβαλε πρόστιμον πέντε χιλιάδων δραχμῶν!.......

§8Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ὄχι δά!

§9Λ. ΝΑΚΟΣ. Πέντε χιλιάδων! Εἰς τὸν Δημήτριον Γκάγκαρην ἐξ Ἁγίου Δημητρίου ἐπέβαλε πρόστιμον πέντε χιλιάδων δραχμῶν. Διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ ὁ ἰδιώτης διὰ νὰ ὑποκύψῃ καὶ πληρώσῃ τοσοῦτο ποσὸν δύναται νὰ φθάσῃ καὶ μέχρι τῆς ὁλομελείας τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ οἱ εἰσηγηταὶ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἀτυχῶς ἄνευ μελέτης ἐπεψήφισεν ἡ Βουλή, δὲν ἐδίστασαν εἰς τοὺς διευθυντὰς τῶν ἀστυνομιῶν ὑπομοιράρχους καὶ ἀνθυπομοιράρχους νὰ παραδώσωσιν ἐξουσίαν, τῆς ὁποίας τὴν δικαιοδοσίαν κανὲν ἄλλο πρόσωπον δὲν ἔχει ἐν τῇ νομοθεσίᾳ μας. Ὁ πρῶτος νόμος περὶ ἐπιτάξεως ὥριζεν ὅτι τὸ πρόστιμον τὸ ἐπιβάλλει τὸ δικαστήριον. Συνετάσσετο δηλαδὴ ἓν πρωτόκολλον καὶ δυνάμει αὐτοῦ τὸ δικαστήριον κρῖνον ἐπέβαλε τὸ πρόστιμον. Ἐγένετο ἑπομένως δίκη καὶ ἠκούετο ὁ ἰδιώτης. Διὰ τῆς τροποποιήσεως, ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὸν νόμον τοῦ 1907 τὸ πρόστιμον αὐτὸ ἐπιβάλλει ἀνεκκλήτως πλέον ὁ διευθυντὴς τῆς ἀστυνομίας. Ἐὰν ὑπάρχῃ παραλογώτερον τούτου! Νὰ δύναται ἓν ἄτομον, ὁ διευθυντὴς τῆς ἀστυνομίας, νὰ ἐπιβάλλῃ διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς τὴν πληρωμὴν εἰς τοὺς ἰδιώτας προστίμων μέχρι ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἴδατε μέχρι ποῦ δύναται νὰ φθάσῃ. Ὁ διευθυντὴς συντάσσει πρωτόκολλον, τὸ στέλλει εἰς τὸν ταμίαν καὶ ὁ ταμίας συλλαμβάνει καὶ εἰσπράττει!.... Δὲν εἶνε μόνον ἀνελεύθερον τὸ μέτρον, ἀλλ’ ἀπάνθρωπον, ἀνάξιον πολιτείας εὐνομουμένης. Εἶναι ἀνάγκη καὶ ἄμεσος, ἀμέσως νὰ ἐξαφανισθῇ τὸ στίγμα τοῦτο τῆς νομοθεσίας μας.

§10ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ διὰ τὴν ἐκτίμησιν;

§11Λ. ΝΑΚΟΣ. Καὶ διὰ τὴν ἐκτίμησιν πρέπει νὰ ληφθῶσιν ἄμεσα μέτρα. Αὗται εἶναι, κύριοι, αἱ κυριώδεις ἀτέλειαι, τὰς ὁποίας παρουσιάζει ὁ νόμος.

§12Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Τὰ ἄγρια καὶ τὰ ἀτίθασσα ζῷα εἰς τί χρησιμεύουν; Εἰς τὴν φρουρὰν Καλαμῶν ἔχομεν πλεῖστα ὅσα.

§13Λ. ΝΑΚΟΣ. Αὐτὰ γίνονται διότι τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐκτελοῦν τὴν ἐπίταξιν στεροῦνται τῆς εἰδικῆς μορφώσεως. Συμβαίνει ἐνίοτε διὰ ζῷα, τὰ ὁποῖα αἱ ἐπιτροπαὶ τῶν ἐπιτάξεων κρίνουσιν ἱκανά, διότι τὰ πρόσωπα στεροῦνται τῶν γνώσεων, τῶν ἀπαιτουμένων, ὅταν μεταφέρωνται εἰς τὰ σώματα τοῦ στρατοῦ, ἐκεῖ ὁ ἰατρὸς νὰ τὰ εὑρίσκῃ ἄχρηστα, καὶ εἰδοποιοῦνται τότε οἱ κύριοι, ἵνα μεταβῶσι νὰ τὰ παραλάβωσιν. Καὶ τρέχει ὁ ἰδιώτης δαπανῶν καὶ μακρὰν τῶν ἐργασιῶν του ἐπὶ ἡμέρας. Εἶνε ὀργάνωσις αὐτὴ ἐπιτάξεως; Τί χρεωστεῖ ὁ ἐργάτης καὶ ποῖος τὸν ἀποζημιώνει διὰ τὰς ἡμεραργίας του; Δὲν εἶνε δυνατόν, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως παρακολουθῇ τὴν ἐπιτροπὴν ἕνας εἰδικὸς ἄνθρωπος, ὥστε νὰ ἐπιτάσσωνται τὰ ἱκανὰ ζῶα καὶ τὰ κατάλληλα διὰ τὸν στρατόν, διὰ νὰ μὴ βαρύνωνται οἱ πολῖται μὲ ὁδοιπορίας τριῶν, τεσσάρων ἡμερῶν, καθ’ ἃς μένουσι καὶ ἄεργοι διὰ νὰ παραλάβωσι τὸ ζῷόν των; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἐγένοντο καὶ ἄλλα ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἔφερον εἰς τὸν λαὸν ἀπογοήτευσιν καὶ δυσφορίαν. Καὶ ἡ Πολιτεία ἐν τούτοις ἔχει συμφέρον ὁ λαὸς νὰ μὴ θεωρῇ τὴν ἐπιστράτευσιν ὡς πανωλεθρίαν, ἔχει συμφέρον διὰ τῆς ἠπίας ἐφαρμογῆς τῶν μέτρων τῆς ἐπιστρατεύσεως νὰ καθιστᾷ τὸ μέτρον ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον καταστρεπτικὸν διὰ τὴν ἰδιωτικὴν οἰκονομίαν. Ἀλλ’ ἀκούσατε πῶς ἐφαρμόζεται, θὰ σᾶς ἀναφέρω συμβάντα κατὰ τὴν ἐπίταξιν τῶν Ἀθηνῶν. Οἱ ἰδιοκτῆται ζώων ἐπιτασσομένων μετέφερον ταῦτα εἰς τὸν ὡρισμένον τόπον διὰ τὴν ἐξέτασιν καὶ τὴν ἐκτίμησιν εἰς τὸ πεδίον τοῦ Ἄρεως, ὅπου παρέμειναν ἐκεῖ τὰ ζῷα νηστικὰ καὶ εἰς τὸ ὕπαιθρον ἐπὶ ἡμέρας, καὶ οἱ ἰδιοκτῆται ἀνέμενον ἄεργοι τὴν ἐξέτασιν καὶ ἐκτίμησίν των, ἥτις ἐβράδυνε πλειστάκις ἐπὶ δύο καὶ τρεῖς ἡμέρας. Ἀλλὰ καὶ ὅταν ἡ ἐπιτροπὴ τὰ ἐπέστρεφεν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην των ὡς ἀνίκανα, ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔδιδεν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ ἓν ἔγγραφον ὅτι ἐξητάσθησαν τὰ ἐπιστρεφόμενα ζῷα καὶ εὑρέθησαν ἀνίκανα. Τί δὲ συνέβαινε; Ἡ ἀστυνομία συνελάμβανε ἐκ νέου τὰ ζῷα καὶ τὰ ὡδήγει εἰς τὸ πεδίον τοῦ Ἄρεως, ὅπου ἤρχιζεν ἐκ νέου τὸ μαρτύριον τῆς ἀναμονῆς καὶ τῆς ἐξετάσεως. Συνέβη ὁ ἴδιος ἄνθρωπος, τοῦ ὁποίου τὸ ζῶον ἐξητάσθη, νὰ συλλαμβάνηται τρὶς καὶ τετράκις καὶ νὰ ὁδηγῆται εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Αὐτὸ εἶνε ἀποτέλεσμα τῆς ἐλλείψεως ὀργανώσεως τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς ἐλλείψεως μορφώσεως τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι διετάχθησαν νὰ ἐνεργήσωσι τὴν ἐπίταξιν, τῆς ἐλλείψεως εἰδικῆς ὑπηρεσίας. Δὲν ὑπάρχει μέθοδος ἐργασίας καὶ ὀργάνωσις ὑπηρεσίας. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ἀκόμη τὸ ζήτημα τῆς ἐπιτάξεως τῶν ἀρτοποιείων. Ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία ἐκάλεσε τοὺς ἀρτοποιοὺς καὶ τοὺς ἐζήτησε πληροφορίας ὑπὸ ποίους ὅρους ἠδύναντο νὰ παράσχωσιν ἄρτους εἰς τὸ Δημόσιον. Οἱ ἀρτοποιοὶ ἐζήτησαν 2½ λεπτὰ κατὰ μερίδα, ἡ ὑπηρεσία εὗρεν ὑπερβολικὰς τὰς ἀξιώσεις καὶ διέταξεν ἐπίταξιν. Σᾶς ἀναφέρω ἕνα πρόχειρον λογαριασμὸν διὰ νὰ ἰδῆτε τὴν ἄγνοιαν τῆς ὑπηρεσίας καὶ τὰς ἕνεκα τούτου ζημίας τοῦ Δημοσίου, λ.χ. σᾶς ἀναφέρω τὸν Φ. Ἠλιόπουλον, μεγάλον ἀρτοποιὸν τῶν Ἀθηνῶν, καὶ παραδίδω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν σημείωμα τοῦ ποσοῦ τῶν μερίδων, τὰς ὁποίας τὸ Δημόσιον παράγει διὰ τοῦ ἀρτοποιείου του, διὰ νὰ ἴδῃ ὅτι, ἐνῷ δαπανᾷ τὸ Δημόσιον 165 δραχμὰς ἡμερησίως, θὰ ἐπλήρωνεν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην μόνον 100 δραχμὰς μὲ τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους ἐδέχθη νὰ παρέχῃ εἰς τὸ Δημόσιον τὴν αὐτὴν ποσότητα μερίδων. Εἶνε 15 ἀρτοποιοὶ καὶ τῶν ὁποίων τὰ ἀρτοποιεῖα εἶνε ἐπιτεταγμένα καὶ κάμετε ἀναλόγως λογαριασμὸν τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας ὑφίσταται παραλόγως τὸ Δημόσιον. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ μὲ τὴν ἐπίταξιν τῶν ἀτμοπλοίων. Τὸ Δημόσιον δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξαιρέσῃ ὡρισμένα ἀτμόπλοια διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῶν ἀνθρώπων καὶ δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι διὰ τῆς ἀμεθόδου ἐπιτάξεως θὰ καταστρέψῃ ὡρισμένας ἑταιρείας, ἐνῷ θὰ ἀφήσῃ ἀθίκτους ἄλλους. Ἀλλ’ ἀκούσατε καὶ ἄλλα παράδοξα· Ὁ συνάδελφος κ. Γιαννουλᾶτος, μοὶ εἶπεν πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὁ Πρόξενος ἐπέταξεν ἀτμόπλοιον εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἐνῶ ἐπρόκειτο νὰ μεταφέρῃ κάρβουνα εἰς Πειραιᾶ. Καὶ οὕτω ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ὑφίσταται ὑπερόγκους δαπάνας διὰ ναύλους διὰ τὴν μεταφορὰν καρβούνων.......

§14Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ποῖος συνάδελφος;

§15Λ. ΝΑΚΟΣ. Ὁ κ. Γιαννουλᾶτος· ἐνῷ, λέγω, τὸ Δημόσιον πληρώνῃ ναύλους διὰ νὰ στείλῃ βαπόρια νὰ φέρῃ κάρβουνα, συγχρόνως ἐμποδίζει τοὺς ἰδιώτας δι’ ἀσκόπου ἐπιτάξεως νὰ φέρουν εἰς τὴν ἀγορὰν κάρβουνα! Αὐτὰ βέβαια δὲν εἶνε ἀτέλεια τοῦ νόμου, ἀλλ’ ὀφείλονται εἰς τὴν ἔλλειψιν στοιχειώδους λογικῆς τῶν ὀργάνων τῆς διοικήσεως. Τί δὲ νὰ εἴπω περὶ τῆς συμπεριφορᾶς, τῆς χυδαιοτήτης, ἐνίων πρσώπων ἐκ τῶν ἐνεργούντων τὴν ἐπίταξιν; Εἶνε καιρὸς νὰ λείψουν αὐτὰ ἀπὸ τὴν διοίκησιν δι’ αὐστηρᾶς τιμωρίας τῶν ὑπαιτίων. Σᾶς ἀναφέρω ὅτι εἷς ἐξ αὐτῶν ἐν Λιβαδείᾳ ἐρράπισεν πολίτας, τοὺς Μαῦρον καὶ τὸν Ἄγγελον Γαληναῖον. Ὁ κ. Ὑπουργός, ὅστις μᾶς ἀνήγγειλεν, ὅτι διέταξεν ἀνακρίσεις, πρέπει νὰ τιμωρήσῃ αὐστηρῶς τοὺς κηλιδώνοντας τὴν διοίκησιν, τοὺς ἀσεβοῦντας πρὸς τοὺς ἰδιώτας. Συμπεραίνων, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ προτείνω ὅπως ὀνομάσῃ ἐπιτροπὴν ἐξεταστικήν, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν νὰ δώσῃ καὶ τὴν ἐντολὴν νὰ μελετήσῃ τοὺς νόμους περὶ ἐπιτάξεων διὰ γενικωτέρας μεταρρυθμίσεως, ἀλλ’ ἥτις συγχρόνως νὰ προτείνῃ μέτρα πρὸς ἐπούλωσιν τῶν ἀδικιῶν καὶ τῶν πληγῶν, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ἡ γενομένη ἐπίταξις. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω περὶ ἐπιτάξεως. Θὰ εἴπω ἤδη ὀλίγα περὶ ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας. Δὲν εἶναι ἡ ὥρα νὰ ἐκταθῶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος, θὰ ὑπενθυμίσω ὅμως, ὅτι ὅταν συνεζητεῖτο ὁ νόμος περὶ σχολῆς Στρατιωτικῶν ἰατρῶν, ἐζήτησα ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τότε τῶν Στρατιωτικῶν κ. Βενιζέλον νὰ ληφθῇ μία πρόνοια περὶ ἐφέδρων ἀξιωματικῶν. Γνωρίζετε ὅτι δυνάμει τοῦ νόμου ἕκαστος ἔχων δίπλωμα ἰατροῦ δύναται νὰ ὑποβάλλῃ αἴτησιν νὰ ὀνομασθῇ ἔφεδρος ἰατρός. Συμβαίνει δὲ νὰ εἶναι ἔφεδροι ἰατροὶ καὶ γραμματεῖς ἐφορίας καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἐπεδόθησαν εἰς ἄλλα ἐπαγγέλματα καὶ ἄλλοι, οἵτινες γνωρίζουσιν ἰατρικὴν ὅσον ἡμεῖς Κινέζικα. Τοιοῦτοι δὲν εἶναι ὀλίγοι, οἱ ὡς χάρος μὲ τὸ δρέπανον ἀποστελλόμενοι ὑπὸ τῆς πολιτείας ἐπάνω ἀπὸ τὴν κλίνην τῶν ἀσθενῶν καὶ πληγωμένων παιδιῶν τοῦ λαοῦ. Εἶπον ἔκτοτε ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια νὰ ἐκκαθαρισθῇ ὁ κλάδος καὶ νὰ ἐξετασθῇ, ἂν ἀσκοῦν τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἰατροῦ, ἐὰν εἶναι ἱκανοὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες καλοῦνται ὡς ἔφεδροι ἰατροί.

§16Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἰς τὴν Καβάλλαν εἶναι εἷς γυναικολόγος.

§17Λ. ΝΑΚΟΣ. Αὐτὰ εἶναι συνηθέστατα. Πρωτίστως πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα αὐτό, διότι χιλιάδες ἐξ αὐτῶν ἢ ἔχουσι παύσει νὰ ἀσκῶσι τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἰατροῦ, ἢ εἶναι ἀπολύτως ἀστοιχείωτοι, καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι μετὰ τὸ δίπλωμα ἐχάθησαν εἰς τὰ ἄκρα τῆς Ἑλλάδος......

§18Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἀποστέλλονται οἱ ἔφεδροι εἰς τὰ σύνορα καὶ κάθονται οἱ μόνιμοι.

§19Λ. ΝΑΚΟΣ. Θέλω ὅμως νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ διὰ τὴν συμπεριφορὰν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι μετ’ ἀδιαφορίας καὶ σκληρότητος ἐγκληματικῆς φέρονται πρὸς τοὺς στρατιώτας. Θὰ ἀναφέρω χαρακτηριστικὰ γεγονότα διὰ νὰ ἰδῆτε ἂν ὁ χαρακτηρισμὸς εἶναι ὑπερβολικός. Εἷς ἐπίστρατος αἱμοπτύων ἀπεστάλη εἰς τὴν ἀνωτάτην ἐπιτροπὴν μὲ ἔνδειξιν. Ἀνέμενεν ἐδῶ πηγαινοερχόμενος εἰς τὰ παραπήγματα ἐπὶ 4–5 ἡμέρας ἕως οὗ τὸν ἐξετάσωσιν. Κατόπιν ὅταν τὸν ἔκριναν ἐξαιρετέον, οἱ ἰατροὶ ἀδιαφοροῦντες ὡς νὰ ἐπρόκειτο περὶ σκύλου, δὲν ἐσκέφθησαν τὶ θὰ γίνῃ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος εἰς τοιαύτην κατάστασιν, νὰ τὸν στείλουν στὸ σπῆτι του ἢ εἰς τὸ Νοσοκομεῖον. Δὲν τοῦ ἐπετράπη κἂν νὰ φύγῃ ἀπὸ τὸν λόχον πρὶν ἔλθῃ ἡ ἀπόφασις τῆς ἐπιτροπῆς. Καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐνεφανίσθη ἡμέραν τινὰ εἰς τὸ προσκλητήριον τοῦ λόχου, ἐνεκλείσθη εἰς τὰς φυλακὰς τούτου, τὰς ὁποίας γνωρίζετε. Ἐδέησε διὰ τοῦ Φρουραρχείου νὰ τὸν σώσω καὶ νὰ στείλῃ ὁ ἴδιος ὁ Φρούραρχος τότε κ. Κατσαρὸς ἀξιωματικὸν νὰ τὸν ζητήσῃ διὰ νὰ τὸν βγάλουν ἀπὸ τὴν φυλακὴν καὶ νὰ τὸν φέρουν αἱμοπτύοντα εἰς τὸ ξενοδοχεῖον. Ἄλλον φθισικόν, τὸν ὁποῖον ἐπιπολαίως ἐξήταζεν ἡ ἐπιτροπὴ δὶς καὶ εὕρισκεν ἱκανόν, ἐδέησε νὰ τὸν παρουσιάσω κατὰ τὴν ἄλλην ἐπιστράτευσιν αἱμοπτύοντα εἰς τὸν κ. Ἀρνώ, ὅστις δι’ ἐγγράφου τὸν ἔστειλεν εἰς τὸ Νοσοκομεῖον, ἐκεῖ τοῦ ἔγινεν ἔνδειξις καὶ ἐνῷ ἔπρεπε νὰ μένῃ ἀκίνητος, ἠναγκάζετο νὰ παρακολουθῇ τὰς συνεδριάσεις τῆς ἐπιτροπῆς, μέχρις ὅτου ἐξετασθῇ. Ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἀπέθανεν ἐκεῖ εἰς τὸ Στρατιωτικὸν Νοσοκομεῖον. Ἠδύνατο ἐν τούτοις ἡ ἐπιτροπὴ τοὺς οὕτω πάσχοντας νὰ ἐξετάζῃ ἐπὶ τῶν κλινῶν τοῦ Νοσοκομείου. Δὲν συνιστᾶτε, κ. Ὑπουργέ, στοὺς πάσχοντας νὰ ἐξετάζουσιν εἰς τὰ νοσοκομεῖα, καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ νὰ παρέχωσιν ἀμέσως τὸ ἔγγραφον τῆς ἐξαιρέσεως; Δὲν συνιστᾶτε ὀλίγην προσοχὴν καὶ ἐνδιαφέρον, ὀλίγην φιλανθρωπίαν καὶ ἀνθρωπισμόν;

§20Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχει εἷς στρατιώτης — μοῦ ἐπιτρέπεται παρακαλῶ,— ὁ ὁποῖος παρουσιάσθη εἰς τὴν ἀναφορὰν τοῦ λοχαγοῦ καὶ ἐξέθηκεν ὅτι ἦτο ἀσθενής, μετέβη ἡ ἀδελφή του, ἥτις ὡς μόνον προστάτην αὐτὸν ἔχει καὶ παρεκάλεσε τὸν διοικητὴν τοῦ Συντάγματος, ὅστις προσεκάλεσε τὸν ἰατρὸν καὶ ὁ ἰατρὸς ἐγνωμάτευσεν ὅτι εἶνε ἀνίκανος ὁ στρατιώτης νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ στράτευμα. Ὁ κ. διοικητὴς—καὶ θὰ εἴπω τὸ ὄνομά του ἰδιαιτέρως εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν—διέταξεν ὅπως μεταβαίνῃ μόνον εἰς τὸ προσκλητήριον καὶ ἐκεῖθεν εἰς τὴν οἰκίαν του, ἵνα ἀναπαύηται καὶ νοσηλεύηται. Ἀλλ’ αἴφνης μετὰ δύο ἡμέρας λαμβάνει ἓν ἔγγραφον κατεπεῖγον, ὅτι πρέπει νὰ ἀποσταλῇ ἀμέσως εἰς Καβάλλαν. Διεμαρτυρήθη ἡ οἰκογένειά του ἔρχομαι εἰς ἐπαφὴν ἐγὼ καὶ ἐρωτῶ πῶς, ἀφοῦ ὁ ἰατρὸς εἶπεν ὅτι δὲν εἶνε εἰς κατάστασιν νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ στράτευμα, τοῦ ἐδόθη τοιαύτη διαταγή; Ἡ ἀπάντησις ἦτο ὅτι δύναται νὰ κάμῃ ταξεῖδι καὶ ἐγένετο τοῦτο τῇ ἐπεμβάσει ἑνὸς λοχαγοῦ, τὸν ὁποῖον θὰ ἀναφέρω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἰδιαιτέρως. Λοιπὸν ὁ κ. λοχαγὸς δὲν γνωρίζω, διὰ ποῖον λόγον ἐπενέβη κατὰ τοιοῦτον τρόπον καὶ ἀνέτρεψε τὴν γνώμην τοῦ ἰατροῦ καὶ διέταξε τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν νὰ συρθῇ μέχρι Καβάλλας τώρα ποῦ ὁ χειμὼν ἐκεῖ θὰ εἶναι δριμὺς μετὰ 5 ἢ 6 ἡμέρας ἴσως– ἴσως διὰ νὰ ταφῇ ἐδῶ.

§21Λ. ΝΑΚΟΣ. Τὰ παραδείγματα, κ. Ὑπουργέ, εἶνε ἀπειράριθμα εἶνε ἀνάγκη νὰ λάβητε ἔντονα καὶ αὐστηρότατα μέτρα. Εἶνε ἀνάγκη νὰ δώσητε διαταγὰς εἰς τοὺς ἀνωτέρους ὑγειονομικοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ ἐπαγρυπνῶσιν, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁρισθῇ εἷς ἀνώτερος στρατιωτικός, ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ ὡς μόνην ὑπηρεσίαν καὶ μόνην ἀποστολὴν τὴν ἐπιτήρησιν τῶν στρατιωτικῶν ἰατρῶν καὶ τὸν ἔλεγχον τῶν σχετικῶν παραπόνων τῶν πολιτῶν. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαιότατον. Πρόκειται περὶ τῆς ὑγείας καὶ τῆς ζωῆς τῶν παιδιῶν τοῦ λαοῦ, τὰ ὁποῖα σᾶς ἐμπιστεύονται οἱ γονεῖς των διὰ νὰ θυσιάσωσι τὴν ζωήν των μόνον ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ καὶ ὄχι διὰ τῆς καταναγκαστικῆς ἐπιβολῆς ἰατρῶν ἀνικάνων, σκληρῶν καὶ ἀπανθρώπων. Ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν καὶ δικαίως προθύμως νὰ σπεύδωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ὅταν ἡ πατρὶς τοὺς καλῇ. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὴν ἱερὰν ὑποχρέωσιν νὰ φροντίζωμεν περὶ τῆς ὑγείας αὐτῶν. Ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν, ὅταν τοὺς στεροῦμεν τῆς ἐκλογῆς ἰατροῦ, οἱ ἰατροί, τοὺς ὁποίους ὑποχρεωτικῶς τοὺς παρέχομεν, νὰ εἶναι ἰατροί, νὰ εἶναι ἄνθρωποι τοὐλάχιστον. Εἶμαι βέβαιος ὅτι τὰ παράπονα ταῦτα θὰ εὕρωσιν ἀπήχησιν εἰς τὴν ψυχήν σας, κ. Ὑπουργέ, καὶ ὅτι λαμβάνοντες ταῦτα ὑπὸ σημείωσιν θὰ λάβητε μέτρα εὐθὺς ἀπὸ αὔριον ὅπως ἐκλείψωσιν ταῦτα εἰς τὸ μέλλον. Εἶναι μέγας ὁ πόνος, μεγίστη ἡ πικρία τοῦ λαοῦ διὰ τὰς ἀτελείας, τὰς ὁποίας ἀναφέρω, καὶ ὀρθὸν εἶναι νὰ μὴ ὑπερχειλίσῃ τὸ ποτήριον.

§22Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. βουλευτὴν εἰς ὅσα πρὸ μικροῦ ἐξέθηκεν. Ἡ Στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, ἧς ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἡγῶμαι, πρὸ ἡμερῶν πολλῶν ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως τοῦ θέματος, ὅπερ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐξέθηκεν ἐνώπιον ἡμῶν. Κατηγγέλθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον πολλαὶ ὑπερβασίαι, ὀφειλόμεναι οὐχὶ ἴσως εἰς τὴν ἔλλειψιν μορφώσεως, περὶ τῆς ὁποίας συγκεκριμένως ὡμίλησεν ὁ κ. βουλευτής, ἀλλ’ ἴσως εἰς τὴν ἔλλειψιν εἰδικότητος, διότι πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι εἰδικότητες δὲν ὑπάρχουν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑπηρεσίας τῆς ἐπιτάξεως. Καὶ ἀκριβῶς διότι δὲν ὑπάρχουν εἰδικότητες, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὁ νόμος προέβλεψε καὶ καθώρισεν εἰδικὰ μέλη, τὰ ὁποῖα μετὰ τῶν μελῶν τῶν μὴ εἰδικῶν συνεργαζόμενα, εἰλικρινῶς νὰ ἀποφαίνωνται περὶ τῆς ὑπηρεσίας ταύτης. Εἶπον ὅτι κατηγγέλθησαν ὑπερβασίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν ὀφείλονται εἰς τὴν ἔλλειψιν μορφώσεως, ὀφείλονται μᾶλλον εἰς τὴν ὑπερβολὴν τοῦ ζήλου, μετὰ τοῦ ὁποίου ἐπετέλεσαν τὴν ὑπηρεσίαν των, διότι τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἀπεξεδέχετο ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, δὲν ὑπῆρξαν ἀντάξια τῶν ἐλπίδων, τὰς ὁποίας ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἀπεξεδέχετο διὰ πολλοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω, διότι τὸ ἀληθὲς εἶνε ὅτι ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία διέταξε νὰ δείξῃ ἡ ὑπηρεσία τῆς ἐπιτάξεως ὑπερβάλλοντα ζῆλον. Κύριοι, ἅμα τῇ καταγγελίᾳ τῶν ὑπερβασιῶν τούτων ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἔλαβε τὰ ἑξῆς μέτρα. Ἐνετείλατο αὐθωρεὶ τὰ ὄργανα, τὰ ἐπιτετραμμένα καὶ εἰδικῶς ὅσον ἀφορᾷ τὸν Νομὸν Ἀττικοβοιωτίας τὸ Αʹ Σῶμα Στρατοῦ, ἵνα ἀποστείλῃ ἔκτακτον ἀνώτερον ἀξιωματικὸν πρὸς ἐνέργειαν ἀνακρίσεων, τῶν ὁποίων τὸ ἀποτέλεσμα ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο τὸ ἀπεκδέχομαι, διότι γνωρίζω ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος γνωρίζει νὰ ἐπιτελῇ τὸ καθῆκόν του, καθ’ ὅσον εἶνε αὐστηρὸς τηρητὴς τῶν νόμων καὶ τῶν κανονισμῶν καὶ ἐλπίζω ὅτι τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα θὰ εἶνε ἱκανοποιητικά. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ λεχθέντα περὶ βιαιοπραγιῶν καὶ ἀτελειῶν ἐκ τοῦ νόμου, τίνα μέτρα δύναμαι νὰ λάβω; Τὰς ἀτελείας τὰς ἀναγνωρίζω μετὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ. Συμφωνῶ καὶ ἐγὼ ὅτι ὄντως ὁ νόμος εἶνε ἀτελὴς καὶ λόγῳ τῶν ἀτελειῶν τούτων καὶ ἐγὼ ἤθελον παρακαλέσει ὅπως τροποποιηθῇ ὁ νόμος οὗτος, μετάσχουσι καὶ οἱ ἁρμόδιοι τοῦ Ἐπιτελείου ἀξιωματικοὶ τῆς συσταθησομένης πρὸς τοῦτο ἐπιτροπῆς, ἵνα ἐκλείψωσιν ἐν τῷ μέλλοντι τὰ παράπονα τὰ εὔλογα. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ἐπιτάξεων. Ὁ κ. βουλευτὴς καταλήγων ἐξέθηκε πολλὰ κατὰ τῶν ὑγειονομικῶν ἐπιτροπῶν. Βεβαιωθῆτε ὅτι ἐγὼ ἔχω μείζονα πεῖραν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κατηγγέλθησαν. Δὲν μέμφομαι οὐδενός, ὑπάρχουσιν ὅμως καί τινες, οἱ ὁποῖοι λησμονοῦσι τὸ ἑαυτῶν καθῆκον καὶ ἐκτρέπονται ἴσως εἰς πράξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶνε ἀντάξιαι τοῦ ἀνθρωπισμοῦ. Τὸ πρῶτον μέλημα, νομίζω, ἐμοῦ εἶνε νὰ ἐπισκεφθῶ προσωπικῶς τὰ διάφορα νοσοκομεῖα μετὰ τοῦ ἁρμοδίου προϊσταμένου τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας, ὅπως ἐκ τοῦ σύνεγγυς βεβαιωθῶ καὶ ἐγὼ καὶ ἡ ὑπηρεσία κατὰ πόσον τὰ μέτρα, τὰ λαμβανόμενα ἐκ μέρους τῶν ἰατρῶν, τῶν θεραπευόντων τοὺς ἀσθενεῖς, εἶνε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐνδεικνύονται ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης καὶ κατὰ πόσον οἱ ἐπὶ μακρὸν παραμένοντες ἀσθενεῖς εἶνε δυνατὸν νὰ τύχωσιν ἀναβολῆς κατατάξεως ἢ ἄλλου τινὸς μέτρου, εὐεργετικοῦ δι’ αὐτούς. Ταῦτα διὰ τῆς προσωπικῆς ἐπεμβάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ καὶ διὰ διαταγῆς, ἐκδοθείσης ἀμέσως πρὸς τὰς ἐπιτροπὰς τῶν ἀπαλλαγῶν διετάχθησαν αὗται νὰ ἀποστέλλωσιν ἅμα τῇ ἀποφάσει σημειώματα περὶ τῶν ἀπαλλαχθέντων, τὰ σώματα δὲ νὰ ἀπολύωσι τούτους ἀμέσους. Ἰδού, κύριοι, τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν (Χειροκροτήματα). Θὰ παρακαλέσω πάντα ἐκ τῶν κ. βουλευτῶν ὅπως, μετὰ τοῦ διακρίνοντος πάντα Ἕλληνα θάρρους, καταγγέλλῃ τὰς διαφόρους ὑπερβασίας καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι θὰ εἶμαι πάντοτε ὑπὲρ τοῦ ἀδικουμένου (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§23Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδικαιολόγησε τὰς ὑπερβασίας, τὰς ἐπισυμβάσας κατὰ τὴν ἐπίταξιν λόγῳ ἐλλείψεως εἰδικότητος παρὰ τῶν μελῶν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὸ ἐπιτεταγμένον μέλος διὰ τὴν ἐπίταξιν.

§24ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐπιτεταγμένος;

§25Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἐπιτεταγμένος, διότι τὴν διαγωγήν, τὴν ὁποίαν ἔδειξε πρὸς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, ἀφοῦ ἔλλειψαν πάντες καὶ τὰ ἐπήγαιναν τὰ κτήνη αἱ γυναῖκες καὶ τὰ ἀνήλικα, οἵτινες μόνον ἔμειναν, καὶ ὑβρίζοντο, διότι ἐβράδυναν μίαν ἡμέραν. Νομίζω ὅτι συγχωρεῖται αὐτὴ ἡ ἔκφρασις, τὴν ὁποίαν εἶπον πρότερον. Ἡ εἰδικότης, τὴν ὁποίαν ἀνεφέρατε, ἵνα δικαιολογήσητε τοὺς ἐντεταλμένους, πῶς δικαιολογεῖται ὅταν ζῷα, τὰ ὁποῖα προσεκομίσθησαν ἐγκαίρως ἀξίας 500 δραχμῶν π. χ. ἐξετιμήθησαν ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν εἰς 200 καὶ τ’ ἀνάπαλιν; Αὐτὸ δὲν εἶνε ἔλλειψις εἰδικότητος, ἀλλ’ ἠθικότητος, καὶ καταγγέλλω τοὺς ἁρμοδίους εἰς τὴν περιφέρειαν Χαλκίδος.

§26Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ καταγγείλητε συγκεκριμένως τὰ πρόσωπα, καθ’ ὧν ἀποδίδετε τὴν βαρυτάτην ταύτην αἰτίασιν.

§27Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῆς πόλεως Χαλκίδος....

§28Λ. ΝΑΚΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ ἔκδοσις τῶν σχετικῶν ἐνταλμάτων τῆς ἀποζημιώσεως.

§29Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑπόσχομαι ὅτι θέλω λάβει πᾶσαν φροντίδα.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς εἶνε ἀπών. Ὁ κ. Δ. Χρυσοστάλης.

§31Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἡ ἐπίταξις ἐν Εὐβοίᾳ ἐγένετο κτηνώδης, καὶ κτηνωδῶς καὶ μόνον οὐχὶ λῃστρικῶς, διότι διεξήχθη αὕτη ἐν ἀνομίαις καὶ παρανομίαις πρωτοφανέσι, διότι δὲν κατηρτίσθη ἡ ἐπιτροπή, ὡς ὁ νόμος κελεύει, ἀλλὰ κατηρτίσθη αὕτη ἀπὸ ἕνα καὶ μόνον ἀξιωματικὸν ἀνίδεον καὶ ἀκαταλληλότατον διὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην· καὶ ἀπὸ ἕνα πεταλωτὴν ὑποτασσόμενον εἰς τὰ κελεύσματα τοῦ ἀξιωματικοῦ αὐτοῦ. Ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς ἐξετίμα τὰ ἐνώπιόν του παρουσιαζόμενα κτήνη κατὰ τὸ δοκοῦν καὶ κατὰ τὸ κέφι του. Ἡμιόνους καὶ ἵππους ἀξίας 1000 δραχμῶν, ὁ κύριος οὗτος, ἐξετίμα ἀντὶ 200 ἢ 300 δραχμῶν. Ἐπέταξαν φορβάδας ἐγγύους καὶ μετὰ πώλων γαλακτοτροφούντων καὶ κατέστρεψαν οὕτω καὶ τὰς φορβάδας καὶ τοὺς πώλους καὶ τοὺς χωρικοὺς ἐζημίωσαν, καὶ εἰς τὸ στράτευμα ἀκατάλληλα ὑποζύγια ἐπρομήθευσαν. Ἐπέβαλεν πρόστιμα δυσανάλογα 200 ἢ 300 καὶ 1000 ἀκόμη δραχμῶν ὁ ἀθεόφοβος εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας κτηνῶν, τὰ ὁποῖα ἐπαρουσίασαν ἐν ὑπερημερίᾳ 2 ἢ 3 ἡμερῶν, οὕτως ὥστε ἡ ἀξία τοῦ προστίμου νὰ ὑπερβαίνῃ τὴν ἀξίαν τοῦ κτήνους, μείναντες οὕτω νὰ χρεωστοῦν καὶ ρέστα εἰς τὸ Δημόσιον, οἱ προσφέροντες τὰ κτήνη των εὐθύς. Ταῦτα τὰ παράνομα καὶ παράδοξα, τὰ λαβόντα χώραν ἐν Χαλκίδι, πρέπει νὰ διορθωθῶσιν κ. Ὑπουργέ, καὶ πρὸς τοῦτο ὑπεβλήθησαν ἐκ Χαλκίδος πλεῖσται ὅσαι ἀναφοραὶ πρὸς ὑμᾶς, παντὸς ἄλλου μέρους τοῦ Κράτους πλειότεραι, ἃς μετὰ σπουδῆς καὶ αὐστηρότητος δέον νὰ ἐνεργήσητε, κ. Ὑπουργέ. Ἐκτὸς τούτου ἐν Εὐβοίᾳ τρὶς καὶ τετράκις ἐγένοντο ἐπιτάξεις κατὰ τοὺς παρελθόντας πολέμους, διότι ἡ Εὔβοια φαίνεται, ἐπειδὴ εἶναι πλησίον τῆς Θεσσαλονίκης, εἶναι πρόχειρος καὶ εὔκολος εἰς τὴν μέχρι Θεσσαλονίκης μεταφοράν, ἔχει δὲ τὴν εὐτυχίαν νὰ εἶνε κτηνοτρόφος καὶ εὔφορος εἰς τὸ νὰ διατρέφῃ καὶ παράγῃ ἐξαίρετον γένος ἵππων καὶ ἡμιόνων ἀπὸ τὰ πάρα–πολλὰ κτήνη ποῦ εἶχε ἄλλοτε, δὲν ἀπέμεινεν ἤδη οὔτε τὸ τέταρτον, μᾶς κατέστρεψε τὸ Κράτος τὴν κτηνοτροφίαν μας. Ἐκ τούτων τῶν λόγων ἡ ἐπίταξις δὲν παρουσίασε τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα. Τοῦτο ὅμως ὀφείλεται καὶ εἰς πλημμέλειαν τοῦ νόμου. Ἐὰν οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι κατ’ ἔτος περιέρχονται τὴν Ἑλλάδα καὶ καταμετροῦν τὰ ζῷα, ὥστε νὰ γνωρίζωσι πόσα δύνανται νὰ ἐπιτάξωσιν κατὰ τὸν πόλεμον, κατέστρωναν καταλόγους τῶν κατ’ ἐπαρχίας ἱκανῶν ζώων καὶ ἐσημείωναν καὶ τὰ ὀνόματα τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν ἱκανῶν ζώων καὶ ἐκάλουν σήμερον ὀνομαστικῶς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν ζώων, τῶν ἱκανῶν, νὰ προσαγάγωσι ταῦτα πρὸς ἐπίταξιν, δὲν θὰ ἠκούομεν σήμερον τὰς παρανομίας τῆς διεξαχθείσης ἐπιτάξεως, ἃς ἀκούομεν, ἄρα πταίει ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τῆς ἐπιτάξεως καὶ ὄχι ὁ λαός. Περατῶν τὸν λόγον, παρακαλῶ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας, κ. Ὑπουργέ, τὰς αἰτήσεις τῶν Χαλκιδέων καὶ τῶν Εὐβοέων ἐν γένει καὶ νὰ διατάξητε νὰ παύσῃ ἐφεξῆς ἡ κατὰ τὸν ἐλεεινὸν αὐτὸν τρόπον ἐπίταξις τῶν κτηνῶν καὶ νὰ ἀποπερατωθῶσι ταχέως αἱ εἰς τὸ ὑπουργεῖόν σας ἀναφοραὶ τῶν Εὐβοέων.

§32Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πᾶσαν αἴτησιν εὑρισκομένην εἰς χεῖράς μου ἐνεργῶ ἀμέσως.

§33Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐμετρίασε τὴν ἀγανάκτησίν μου, διότι αἱ διαβεβαιώσεις του αἱ τόσον εἰλικρινεῖς καὶ ἔντονοι θέτουσιν εἰς τὸ ζήτημα κἄποιο τέρμα. Παρόμοιαι ὅμως σκηναὶ καὶ ἔκτροπα συνέβησαν καὶ ἐν Κορινθίᾳ, ἰδίᾳ δὲ εἰς τὴν περιφέρειαν Ξυλοκάστρου, ὅπου ἡ Ἐπιτροπὴ κατὰ τὴν ἐπίταξιν ὠργίασε.

§34Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὠργίασε.

§35Γ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἀπετελεῖτο ἐκ τῶν καλλιτέρων ἀξιωματικῶν.

§36Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν μέμφομαι οὐδένα, ἀλλὰ ζητῶ νὰ ληφθῇ διοικητικὴ πρόνοια διὰ τοὺς συμπολίτας μας, νομίζω δὲ ὅτι καὶ σεῖς θὰ ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ προσφέρητε τὴν βοήθειάν σας, ἵνα ἐπέλθῃ βελτίωσις τῶν κακῶν, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ἐν Κορινθίᾳ. Ἐκεῖ δὲ εἰσῆλθον εἰς οἰκίας, ἐπειδὴ δὲ οἱ κάτοχοι τῶν ζώων ἠρνοῦντο νὰ προσαγάγωσιν τὰ ζῷα,—δὲν ἠξεύρω ἕνεκεν τίνος λόγου ἀκριβῶς—προέβησαν εἰς χύσιν τῶν κρασιῶν, ἐτρύπησαν τοὺς ἀσκούς, τοὺς πλήρεις καὶ κατέστρεψαν περιουσίας ὁλοκλήρους, ἐν γένει δὲ προέβησαν εἰς πρωτάκουστα ἀδικήματα. Ἐλπίζω ὅτι ἡ εὐσυνειδησία τῆς διοικήσεως, τῆς ὁποίας προΐσταται ὁ κ. Ὑπουργός, θὰ σπεύσῃ νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα καὶ νὰ δώσῃ τὸ δίκαιον εἰς τοὺς ἀδικηθέντας.

§37Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ μοῦ δώσητε σημείωμα αὐτῶν.

§38Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Καταγγέλλω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καλαβρύτων, ἔχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἐγένοντο τοιαῦτα ὄργια, τὰ ὁποῖα εἰς οὐδένα ἄλλο μέρος τῆς Ἑλλάδος ἐγένοντο. Οἱ ἄνθρωποι εὑρίσκοντο εἰς τὸν τρυγητόν. Τοὺς ἠνάγκασαν δὲ μὲ ραπισμοὺς καὶ ξυλοκοπήματα νὰ παραδώσωσιν τὰ ζῷά των. Συνέβη δὲ καὶ τὸ ἑξῆς: ὅτι τὰ ἐπιταχθέντα ζῷα εἰς τὰ Καλάβρυτα μετέφερον εἰς τὴν Αἰγιαλείαν, ὅπου ὅμως ἡ ἐπιτροπὴ δὲν τὰ ἔκρινεν ἱκανά, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ ἐζημιώθησαν οἱ κάτοχοι καὶ τὰ ζῷα διέτρεξαν 16 ὡρῶν ἀπόστασιν διὰ νὰ μεταβοῦν καὶ 16 διὰ νὰ ἐπιστρέψουν.

§39Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Συνέβησαν τῳόντι εἰς τὰ Καλάβρυτα παρανομίαι, αἱ ὁποῖαι οὐδαμοῦ ἀλλαχοῦ.

§40Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα, νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα ἔληξεν. Τὸ κακόν, τὸ ἐκ τῆς ἐπιτάξεως, ἐγένετο· οὐδεμία διόρθωσις εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ οὔτε τὰ ζῷα νὰ ἀποδοθῶσιν, οὔτε νὰ σταματήσῃ ἡ ἐνέργεια τοῦ στρατοῦ. Ὑποθέτω ὅμως ὅτι ἀπομένουσιν δύο τινά. Ἀφ’ ἑνὸς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ φροντίσῃ νὰ μάθῃ ποῖα τὰ αἴτια, ἐξ ὧν ἡ ἐπίταξις δὲν ἀπέδωκεν τὰ ἀναμενόμενα ἀποτελέσματα ἀπὸ τὸ Ἐπιτελεῖον. Τοῦτο εἶναι κυριώτατον ζήτημα. Διότι ἐξετάζων τις τὰ αἴτια θὰ πεισθῇ ὅτι ταῦτα ἔγκεινται εἰς τὰ πρόσωπα τὰ ἐκτελέσαντα τὴν ἐπίταξιν. Διότι δύναταί τις νὰ ἀναμένῃ ἐπιτυχῆ ἐπίταξιν, ὅταν, κ. Ὑπουργέ, τὰ ὄργανά σας τοὺς προσερχομένους πολίτας, ὄχι μόνον ἀδικοῦσιν κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν κτηνῶν, τῶν ἐπιτασσομένων, ὄχι μόνον ὑβρίζουσιν καὶ προπηλακίζουσιν, ἀλλὰ φέρονται πρὸς αὐτοὺς ὅπως δὲν θὰ ἐφέροντο οἱ σύντροφοι τοῦ Σανδάσκη πρὸς Ἕλληνας; Δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Λεβαδείας αἱ γυναῖκες καὶ αἱ ἀδελφαὶ τῶν ἐπιστράτων ὑπέστησαν τὰ ἑξῆς: Ἐπειδὴ οἱ ἐπίστρατοι ἀνεχώρησαν, τὴν πρώτην ἡμέραν ἔφερον τὰ ζῷα εἰς ἐπιτροπὴν τῆς ἐπιτάξεως αἱ γυναῖκες καὶ αἱ ἀδελφαὶ αὐτῶν. Πλεῖστα ἐκ τῶν ζώων τούτων ἐκρίθησαν ἀκατάλληλα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν, ὁ διευθυντὴς ὅμως τῆς ἀστυνομίας κ. Καλικάντζαρος—καὶ τὸν παραδίδω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν—ἠρνεῖτο νὰ δώσῃ ἀπόδειξιν εἰς αὐτὰς ὅτι προσήγαγον τὰ ζῷα των. Ὁ κύριος αὐτὸς ἐσκέφθη ὅτι πιθανῶς μία ἐκ τῶν γυναικῶν ἢ εἷς ἐκ τῶν ἰδιοκτητῶν ἐκείνων, τῶν ὁποίων τὰ κτήνη ἐκρίθησαν ἀκατάλληλα, νὰ ἔδιδε τὴν ἀπόδειξιν εἰς ἕτερον καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔδωσεν εἰς κανένα ἀπόδειξιν. Καὶ γνωρίζετε τί συνέβη; Ἀπελύθησαν οἱ εὔζωνοι, οἱ πυροβοληταί, οἱ καβαλλαρέοι καὶ οἱ πεζοὶ ἀνὰ τὰ χωρία καὶ ἔφερον τὰς ἀδελφὰς καὶ τὰς γυναῖκας τῶν ἐπιστράτων τρὶς καὶ τετράκις ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐπιτάξεως ἵνα παρουσιάσωσι τὰ ζῷά των. Ἂς μὴ ὑπολειφθῇ δὲ ὅτι ἀτυχῶς οἱ χωροφύλακες ἐνεργοῦντες τὴν ὑπηρεσίαν των δὲν παρέλειψαν τὴν περίστασιν νὰ ἐκδηλώσωσι καὶ ἐρωτικὰ αἰσθήματα. Λοιπὸν τὰ αἴτια πρέπει νὰ σᾶς ἐνδιαφέρωσι περισσότερον παντὸς ἄλλου. Ὅταν τοῦτο συμβαίνῃ, ὅταν τὰ ζῷα τῶν 1300 δραχμῶν ἐκτιμῶνται ἀντὶ 300, ὅταν δὲν δίδεται ἀπόδειξις εἰς τρόπον, ὥστε ὁ ἐκτελέσας τὸ καθῆκόν του νὰ εἶναι ἥσυχος, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ ἡ ἐπίταξις; Ἐξηγριώθη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ εὑρίσκεται μὲ τὰ ὅπλα εἰς τὰ βουνὰ καὶ ὄχι εἴκοσι ἡμέρας ἀκόμη, ἂν διαρκέσῃ ἡ ἐπίταξις ἀλλὰ καὶ εἴκοσι χρόνια ἂν διαρκέσῃ, δὲν θὰ συντελεσθῇ τελεία. Μὴ λησμονῆτε ὅτι οἱ Ἕλληνες, ὅταν ἀντιληφθῶσιν ὅτι ἀδικοῦνται, δὲν ὑποτάσσονται εἰς οὐδένα νόμον, εἰς καμμίαν ἀρχήν, εἰς κανὲν Σύνταγμα. Ἀλλὰ συμβαίνει καὶ ἄλλο τι· ὁ κ. Καλικάντζαρος μετά τινος ταγματάρχου Χατζημιχάλη, ὁ ὁποῖος, δὲν γνωρίζω, κατὰ πόσον ἦτο εἰδικώτερος τοῦ ἀστυνόμου εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, ἦλθεν εἰς τὴν Λεβάδειαν καὶ ζητήσας τοὺς προέδρους τῶν κοινοτήτων εἶπε: Κύριοι πρόεδροι, σᾶς διατάσσω νὰ φέρητε ἐντὸς δύο ἡμερῶν ὅλα τὰ ζῷα τῆς περιφερείας σας. Οἱ πρόεδροι ὅμως δὲν εἶχον τὰ μέσα τῆς μεταφορᾶς, ὁ δὲ κ. ταγματάρχης, ὅστις μετέβη νὰ συμπληρώσῃ τὰ γενόμενα, ἠρκέσθη εἰς τὸ νὰ βάλῃ 800,000 δραχμὰς πρόστιμον εἰς μίαν ἐπαρχίαν ὁλόκληρον καὶ νὰ ἀναχωρήσῃ, δηλαδὴ ἀπεφάσισε νὰ λύσῃ τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα τῆς Ἑλλάδος. Ἀπὸ ποῦ ὅμως θὰ τὰ εἰσπράξωμεν αὐτὰ δὲν γνωρίζω. Καλὸν εἶναι ν’ ἀποστείλωμεν τὸν ἴδιον νὰ εἰσπράξῃ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν προθυμίαν ἀμέσως νὰ διατάξῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχε δικαίωμα ἐκ τοῦ νόμου, νὰ σπεύσῃ νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον ἀπαλλάσσον τοὺς ἀνθρώπους τοῦ προστίμου αὐτοῦ. Ἐὰν θέλητε δὲ διατάξατε καὶ ἀνακρίσεις.......

§41Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διέταξα ἤδη.

§42Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. .... συνεννοούμενος δὲ μετὰ τοῦ συναδέλφου σας κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀπομακρύνητε ἐκεῖθεν τοῦ Ἀληπασσάδες αὐτούς, διότι, ἐφ’ ὅσον εἶναι αὐτοὶ ἐκεῖ, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνεργηθῇ ἀνάκρισις διότι ἔχουσι τρομοκρατήσει τὸν κόσμον εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ὥστε ὁ κόσμος νὰ τοὺς θεωρῇ Αὐτοκράτορας. Ἀπομακρύνατέ τους, ἐνεργήσατε ἀνακρίσεις καὶ τότε θ’ ἀποκαλύψητε τὰ πάντα. Ἐὰν θέλητε ν’ ἀνακαλύψητε ποῖοι εἶναι οἱ αἴτιοι τῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία παρουσιάζεται εἰς τὴν ἐπιστράτευσιν καὶ ἥτις καθυστέρησε τὸ Ἔθνος ἐπὶ τόσας ἡμέρας, οὕτω δέον νὰ ἐνεργήσητε.

§43Ν. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Δὲν γνωρίζω ἐὰν εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας αἱ παρανομίαι, τὰ ἀτοπήματα καὶ αἱ σκαιότητες, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐκ μέρους τῶν ἐπιτροπῶν τῶν ἐπιτάξεων ὀφείλονται εἰς τὸν ὑπέρμετρον ζῆλον, τὸν ὁποῖον εἶπε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅμως τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπαρχίαν Λεβαδείας, εἰς κάθε ἄλλο παρὰ εἰς ὑπέρμετρον ζῆλον ὀφείλονται αἱ ὑπερβασίαι, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς δύναται νὰ θεωρηθῇ ὑπέρμετρος ζῆλος ἐκ μέρους ὀργάνων τῆς ἐξουσίας, ὅταν μεταβαίνοντα εἰς τοιαύτην ἱερὰν στιγμὴν τοῦ Ἔθνους, νὰ ἐπιτάξωσιν ἵππους, δὲν δίδουσι τὴν στοιχειώδη προσοχήν, ὥστε νὰ μὴ προμηθεύωσιν εἰς τὸ στράτευμα ἀχρήστους ἵππους, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον καὶ τὸ δημόσιον σπουδαίως ζημιοῖ καὶ ἀνυπολογίστους καταστροφὰς εἰς τὸ στράτευμα δύναται νὰ ἐπιφέρῃ ἐκ τῆς μὴ χρησιμότητος τούτων ἐν δεδομένῃ στιγμῇ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐζήτησε σημείωμα τῶν ἀτόπων. Τοῦ παρουσιάζω τὸ ἑξῆς, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὲ ἀκούσῃ, ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ πεισθῇ, ἐξ ὅσων θὰ μάθῃ, περὶ τῶν καταγγελομένων.

§44Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔχω πεισθῆ.

§45Ν. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Κατὰ τοὺς νόμους περὶ ἐπιτάξεως καὶ τὸ ἄρθρον 65 τοῦ ἐκτελεστικοῦ τούτων Β. Διατάγματος ἐξαιροῦνται τῆς ἐπιτάξεως αἱ φορβάδες καὶ οἱ ἵπποι οἱ ἄγοντες ἡλικίαν ἔλαττον τῶν ἕξ ἐτῶν, ἐξαιροῦνται οἱ ἡμίονοι, οἱ ἔλαττον τῶν τεσσάρων ἐτῶν, ἐξαιροῦνται οἱ ἀπορριφθέντες ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ταξινομήσεως ὡς δὲ καὶ τῆς ἐπιτάξεως αἱ γαλουχοῦσαι φορβάδες ὡς καὶ αἱ ἐν κυοφορίᾳ, διότι θεωροῦνται ἄχρηστοι δὰ τὸ στράτευμα. Ἐὰν μάθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι τὸ πλεῖστον τῶν ἐπιταχθέντων ζώων σύγκειται ἐξ αὐτῶν, ποῦ εὑρίσκει τὸν ὑπέρμετρον ζῆλον τοῦ προέδρου καὶ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἐπιτάξεων ἐν Λεβαδείᾳ; Εἰδικῶς δὲ θὰ ἀναφέρω τὰ ἑξῆς: Ὁ Δημήτριος Καρφάκης ἐκ τοῦ χωρίου Κοριάκη προσήγαγε τὸν ἡμίονόν του κατὰ τὰ 1912 ἔχοντα ἡλικίαν 27 ἐτῶν καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς ἐπιτάξεως τότε τὸν ἀπέρριψε· τὸν αὐτὸν ἡμίονον ἐπαρουσίασε καὶ σήμερον καὶ ἐκρίθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐπιτάξεως χρησιμώτατος καὶ ἀκριβοεξετιμήθη. Ὁ Κωνσταντῖνος Κρίκος, ἁμαξηλάτης ἐκ Λεβαδείας, εἶχεν ἵππον μὲ ἕνα ὀφθαλμόν, ὁ ὁποῖος ἐκρίθη ἄχρηστος κατὰ τὸ 1912, ἐν τούτοις σήμερον ἐθεωρήθη ἱκανός. Ὡσαύτως ὁ Ἀντ. Πανάγου ἢ Πατσαλῆς εἶχε γαλουχοῦσαν φορβάδα ἄχρηστον μὲ πῶλον, ἡ ὁποία ἐπετάχθη. Ὁ ἔμπορος κ. Γεώργ. Μέγας ἠναγκάσθη νὰ δηλώσῃ, ὡς μοὶ εἶπε, ὅτι θὰ φονεύσῃ τὸν πῶλόν του ἔχοντα ἡλικίαν τριῶν ἐτῶν καὶ μόνον οὕτω καὶ εἰς τὰς διαμαρτυρίας του ἠναγκάσθη ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς νὰ διατάξῃ πραγματογνωμοσύνην καὶ θεωρηθῇ ἄχρηστος. Ὁ Ἀντώνιος Νίκαινας ἐκ Λεβαδείας εἶχεν ἵππον ἄνευ ὀφθαλμοῦ, ὅστις ἐκρίθη χρήσιμος καὶ ὁ ὁποῖος ἐπεστράφη ἐκ Χαλκίδος εἰς ἐλεεινὴν κατάστασιν, διότι ἦτο ἀδύνατον νὰ προχωρήσῃ. Εἶναι ἀκόμη πλεῖσται ἀδικίαι, μὴ ὑποπεσοῦσαι εἰς τὴν ἀντίληψίν μου, ἃς δύναται ν’ ἀνεύρῃ μία αὐστηρὰ ἀνάκρισις. Ἠνάγκασαν τοὺς πτωχοὺς γεωργοὺς νὰ τραπῶσιν εἰς φυγήν. Οἱ ἀδελφοὶ Σπυρίδωνος π.χ. εἶχον 7 ἵππους, τοὺς ὁποίους εἶχον ἀγοράσει 1200 δραχ. ἕκαστον. Ἡ ἐπιτροπὴ τῆς ἐπιτάξεως, καίτοι διεμαρτυρήθησαν, τοὺς ἐξετίμησε μόνον ἀντὶ 600 δραχμῶν.

§46Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐπιστρατεύονται δὲ καὶ οἱ δύο ἀδελφοί.

§47Ν. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Ὡσαύτως οἱ ἁμαξηλάται Χρ. Ἀλυμπάνης καὶ Ἰω. Μακρῆς εἶχον ἵππους, οἱ ὁποῖοι ἐξετιμήθησαν ἀντὶ 400 δραχμῶν, ἐνῷ εἶχον τιμὴν πλέον τῶν 1200. Παρουσιάσθησαν ἐνώπιόν μου οἱ ἀδελφοὶ ἐκ Διστόμου, Βασίλειος καὶ Κωνσταντῖνος Ζήση, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐπίστρατοι, καὶ μοὶ λέγουσιν ὅτι, μετέβημεν εἰς τὸν στρατὸν καὶ παρουσιάσθημεν, ἀλλ’ ἐλάβομεν τηλεγράφημα ἀπὸ τὸν πατέρα μας, ὁ ὁποῖος μᾶς ἀνεκοίνου, ὅτι δύο ἡμιόνους, τοὺς ὁποίους εἴχομεν πρὸ δύο μηνῶν ἀγοράσῃ ἀντὶ 700 δραχμῶν, ἡ ἐπιτροπὴ τῆς ἐπιτάξεως μᾶς τοὺς ἐξετίμησεν ἀντὶ 280 δραχμῶν καὶ ἤλθομεν ὅπως σώσωμεν τὴν μόνην περιουσίαν μας. Ἐνομίσαμεν ὅτι δὲν πρέπει πλέον νὰ ὑπηρετήσωμεν καὶ εἰς τὸν στρατὸν ἀκόμη καὶ ἐσπεύσαμεν νὰ σώσωμεν τὸ ψωμί μας, διότι ἦσαν ἀγωγεῖς καὶ δι’ αὐτῶν ἐπορίζοντο τὸν ἄρτον εἰς τὰς οἰκογενείας των. Τοὺς ἀπήντησα ὅτι δὲν δύναμαι νὰ σᾶς κάμω τίποτε, ἀλλὰ σᾶς συμβουλεύω νὰ ἀπευθύνητε τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ ἐν ἀνάγκῃ εἰς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα, συνεβούλευσα ὅμως τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοὺς πρὶν δώσουν τὸ τηλεγράφημα νὰ μεταβοῦν εἰς τὴν οἰκείαν ἐπιτροπὴν καὶ ἐπιδείξουν τὸ τηλεγράφημα. Ὁμολογουμένως ὅταν εἶδον, ὡς ἔμαθον, τὸ τηλεγράφημα ἤρχισαν νὰ ἀναλογίζωνται τὰς συνεπείας, ἀλλ’ οἱ ἡμίονοι εἶχον πλέον ἀναχωρήσει καὶ τί νομίζετε ὅτι ἐγένετο; Ἡ ἀπόδειξις παρατύπως διορθώθη καὶ ἀντὶ τοῦ ἀρχικοῦ ποσοῦ ἀνεγράφη ποσὸν 480 δραχμῶν χωρὶς νὰ γίνῃ νέα ἐξέτασις τῶν ζώων εἰς τὸ καφενεῖον Λεβαδείας, διότι ἐσηκώθη ὁλόκληρος ἡ κοινωνία καὶ ἐβεβαίου τοὺς ἁρμοδίους ὅτι ἐγένετο ἀδικία. Ἐξ ἀντιθέτου ὅμως τί νομίζετε συνέβησαν; Ἂς μάθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι ὁ Ἀναστάσιος Διαμαντόπουλος εἶχεν ἵππον, τὸν ὁποῖον εἶχε ἀγοράσει ἀντὶ 70 δραχμῶν καὶ ἐξετιμήθη ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν τῆς ἐπιτάξεως ἀντὶ 270 δραχ. Ὁ Παναγιώτης Παφίλας εἶχε ἕνα ἵππον ἄχρηστον ἀγοράσει ἀντὶ 50 δραχμῶν καὶ ἐξετιμήθη ἀντὶ 260 δραχμῶν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἤδη ἐρωτῶ, κ. Πρόεδρε, τί εἴδους ὑπέρμετρος ζῆλος εἶναι αὐτός, ὅταν αἱ μὲν ἐπιτροπαὶ τῆς ἐπιτάξεως προσκομίζουσιν εἰς τὸ Κράτος εἰς τὴν ἱερὰν αὐτὴν στιγμὴν ἀχρήστους ἵππους, οἱ ὁποῖοι ἀναμφισβητήτως, κ. Πρόεδρε, οἱ περισσότεροι δὲν θὰ ἔφθασαν καὶ εἰς τὸν προορισμόν των, ἐξ ἄλλου δὲ τὸ δημόσιον πληρώνει ἀκριβώτατα τοὺς ἀχρήστους τούτους ἵππους. Ἐὰν δὲ προσθέσητε εἰς ταῦτα ὅτι ὁ βάμβαξ κλπ. ὄψιμοι καρποὶ ἐν Λεβαδείᾳ κατεστράφησαν διότι παραμένουσιν ἀσύλλεκτοι ἐν τοῖς ἀγροῖς, λόγῳ τῆς ἐπιτάξεως τῶν ἀχρήστων ἵππων, οἵτινες ὅμως εἶνε χρήσιμοι εἰς τοὺς γεωργοὺς πρὸς μεταφορὰν τῶν προϊόντων των, ἔχετε πλήρη τὴν εἰκόνα τοῦ ἔργου τῆς ἐπιτροπῆς.

§48Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργὸς ὁμιλῶν εἶπεν, ὅτι ὁ νόμος περὶ ἐπιτάξεως ἔχει πολλὰς ἀτελείας. Περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ἀλλὰ τὸ κακὸν εἶνε ὅτι δὲν ἐφαρμόζονται καὶ αἱ καλαὶ διατάξεις τοῦ νόμου καὶ τοῦτο ἐκ παραλείψεως καὶ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Ὁ νόμος σαφῶς ὁρίζει, ὅτι οὐδεμία ἐπίταξις δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀντιπρόσωπος τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, ἐπίσης ὁρίζει, ὅτι αἱ ἀποφάσεις λαμβάνονται διὰ πλειονοψηφίας τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς. Οὐδεμία τῶν διατάξεων τούτων ἐφαρμόζεται. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει καθῆκον νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῶν δημάρχων καὶ τῶν προέδρων τῶν κοινοτήτων ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου τῆς ἐπιτάξεως καὶ τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι, ὅπως ὑπερασπίσωσι τὰ συμφέροντα τῶν ἰδιωτῶν· εἰς οὐδεμίαν ἐπίταξιν οἰκίας ἐν Ἀθήναις, παρίστατο ἀντιπρόσωπος τοῦ δημάρχου καὶ εἰς οὐδένα ἰδιοκτήτην ἐδόθη ἀπόδειξις. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλη διάταξις τοῦ νόμου, κ. Ὑπουργέ, ἡ ὁποία ἂν ἐφηρμόζετο θὰ ἔλιπον πολλὰ τὰ παράπονα. Ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι δυσχερέστατον νὰ ἐφαρμοσθῇ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, ἀλλὰ θεωρῶ ἄδικον ὅπως τὰ βάρη ἐπιπίπτουσιν ἐπὶ ὡρισμένων προσώπων καὶ ὄχι ἐπὶ ὅλου τοῦ Κράτους. Ὁ νόμος ἔχει ὡρισμένην διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ἐπιτάξεις πρέπει νὰ πληρώνωνται ἐντὸς πέντε ἡμερῶν. Ἂν δὲν ὑπάρχωσι χρήματα εἶναι ὑποχρέωσις τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ εὕρῃ, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἐπιτάσητε καὶ νὰ παραβαίνητε τὸν νόμον. Ἐὰν δὲ πληρώσητε τὸν κόσμον δὲν θὰ ἔχητε τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα ἀκούετε.

§49Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν ἔχουν πληρωθῇ τοῦ 1912.

§50Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ. Ὑπάρχουσιν ἐπιτάξεις ἀπὸ τοῦ 1912, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐκκρεμεῖς οὐχὶ ἕνεκα ἐλλείψεως χρημάτων, ἀλλ’ ἕνεκα σφαλμάτων, τὰ ὁποῖα ἔκαμαν οἱ πρόεδροι τῶν ἐπιτροπῶν καὶ τοῦτο εἶναι ἰδίως ἄδικον.

§51Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Κατόπιν τῶν ὅσων ἐλέχθησαν παρ’ ὅλων τῶν συναδέλφων, ἤρχισα νὰ παρηγοροῦμαι, ὅτι τόσα ὄργια, τὰ ὁποῖα συνέβησαν εἰς τὴν πατρίδα μου Λέσβον, συνέβησαν καὶ εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, δὲν ἠξεύρω ὅμως ἂν θὰ ἠμπορέσω νὰ παρηγορήσω καὶ τοὺς πατριώτας μου. Εἰς τὸν Μόλυβδον εἷς Μαρκανδρέας, διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας, ὠργίασε· ἐνόμισε ὅτι οἱ ἄνθρωποι ἦσαν εἵλωτες καὶ ἠδύνατο νὰ τοὺς παίρνῃ τὰ ζῷα, νὰ τοὺς τὰ ἐκτιμᾷ αὐθαιρέτως καὶ νὰ τοὺς ἀποπέμπῃ. Τοὺς τηλεφωνεῖ νὰ ὑπάγουν εἰς τὴν Μυτιλήνην νὰ τὰ πάρουν, ἡ δὲ Μυτιλήνη ἀπέχει 10 καὶ 12 ὥρας ἀπὸ τὰ διάφορα χωρία, ἔπειτα τοὺς λέγει ὄχι, ἐλᾶτε εἰς τὸν Μόλυβδον νὰ τὰ πάρητε καὶ πῶς νὰ τὰ πάρουν; ξεκαπίστρωτα, χωρὶς σαμάρια καὶ εἰς ἐπίμετρον νὰ τοὺς ζητοῦν οἱ χωροφύλακες μία δραχμὴ διὰ νὰ τὰ πάρουν. Τέλος–πάντων εἶδον, ὅτι αὐτὰ συνέβησαν εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα καὶ κατόπιν τῶν ὑποσχέσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εὐελπιστῶ ὅτι θὰ δοθῇ κάποια θεραπεία, ἡ ὁποία θὰ ἀνακουφίσῃ τὸν κόσμον, διότι ὀφείλω νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι εἰς τὰς Νέας Χώρας ὁ κόσμος δὲν εἶνε εὐχαριστημένος ἀπὸ τὴν συμπεριφορὰν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, κυρίως δὲ ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι διενήργησαν τὴν ἐπίταξιν.

§52Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶνε ἀληθὲς ὅτι ἐλέχθησαν ἀρκετὰ περὶ τοῦ ζητήματος καὶ δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, ἂν ἐθίγετο ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀτυχῶς δὲν ἐθίχθη. Μεταξὺ τῶν ἐπιταχθέντων ζώων, ὡς εἶνε γνωστόν, ἐπετάχθησαν καὶ ἀροτριῶντα ζῷα, τὰ ὁποῖα ἀφῃρέθησαν ἀπὸ τοὺς γεωργούς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν, ὡς γνωρίζετε, ἑτοίμους τὰς γαίας των πρὸς σποράν. Οἱ χωρικοὶ δὲν ἔχουσιν ἄλλα χρήματα διὰ νὰ ἀντικαταστήσουν τὰ ἀφαιρεθέντα ζῷα καὶ τί νομίζετε λαμβάνει χώραν σήμερον εἰς τὰς γεωργικὰς τάξεις. Οἱ δυστυχεῖς γεωργοί, οἵτινες εὑρίσκονται εἰς δυσχερῆ οἰκονομικὴν θέσιν ἀναγκάζονται νὰ προστρέχωσιν εἰς τοὺς τοκογλύφους καὶ νὰ ἐκχωρῶσι τὰς ἀποδείξεις των μὲ ἔκπτωσιν 25% καὶ 30% διὰ νὰ λάβωσι χρήματα καὶ ἀγοράσωσι νέα ζῷα πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν ἀφαιρεθέντων ἀροτριώντων κτηνῶν. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως εὐαρεστηθῇ καὶ διατάξει τοὺς ἐπαρχιακοὺς ταμίας, ἐξαιρετικῶς, νὰ πληρώσωσιν ὅσον τάχιστα τὰς ἀποδείξεις τῶν γεωργῶν διὰ τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, ἵνα δυνηθῶσι καὶ ἀντικαταστήσωσιν, διότι θὰ προσγένηται μεγάλη ζημία ὄχι μόνον εἰς τοὺς γεωργούς, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸ τὸ Δημόσιον, διότι θὰ μείνῃ ἄσπαρτος ἡ γῆ. Ἄλλως τε τὰ ποσὰ δὲν εἶνε μεγάλα.

§53Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ παρεκάλουν, ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος, νὰ εἴχετε τὴν καλωσύνην νὰ ἤρχεσθε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὁμιλήσωμεν.

§54Γ. ΠΩΠ. Ἤθελον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, κ. Πρόεδρε, ὡς συμπέρασμα ἀκροατοῦ τῆς ὅλης συζητήσεως. Μοὶ παρήγαγε βαθυτάτην ἐντύπωσιν ἡ δήλωσις τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἡ γενομένη ἐπίταξις δὲν παρέσχε τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἀνεμένοντο ὑπὸ τοῦ Κράτους. Εἰς ἀπάντησιν δὲ τῆς παρατηρήσεως ταύτης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἠκούσαμεν διεκτραγῳδούμενα ὄργια τῶν διαφόρων ἀρχῶν, αἵτινες, κατὰ νόμον, εἶναι διατεταγμέναι νὰ ἐνεργῶσι τὴν ἐπίταξιν τῶν κτηνῶν τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν παρέχει ἀναμφισβήτητον τὸ συμπέρασμα, ὅτι μεταξὺ τῆς ταξινομήσεως καὶ τῆς ἐπιτάξεως ἐνεφιλοχώρησαν τοιαῦτα γεγονότα, ὥστε τὸ Κράτος δὲν ἔχει σήμερον εἰς ἐπικουρίαν αὐτοῦ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς κινητοποιήσεως τὰ κτήνη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε ν’ ἀποδοθῶσι. Τί σημαίνει τοῦτο; Σημαίνει ὄντως ὅτι αἱ ἀρχαί, αἱ διάφοροι, εἶχον ἀνάγκην νὰ ἐπιδείξωσι ὑπέρμερον ζῆλον, εἶνε δὲ ὑπόθεσις ἀφορῶσα τὴν ὕπαρξιν τοῦ Κράτους, καὶ νὰ μὴ ἐξευρίσκωμεν πάντοτε τὴν μέθοδον τῆς μερίμνης ὑπὲρ τοῦ ἀδικουμένου, ὅταν ὡς μέγας ἀδικούμενος ἐμφανίζεται αὐτὸ τοῦτο τὸ Κράτος, εἰς στιγμάς, κατὰ τὰς ὁποίας ἔχει ἀνάγκην τῆς ἐπικουρίας ὅλων αὐτοῦ τῶν ὑλικῶν δυνάμεων, ἵνα ἀντιμετωπίσῃ διαφόρους ἐξωτερικοὺς κινδύνους.

§55Λ. ΝΑΚΟΣ. Διὰ τῆς ἐπιτάξεως καταπιέζεται μόνον μία τάξις.

§56Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Μετεβιβάσθησαν, κ. συνάδελφε, τὰ αὐτοκίνητα εἰς ξένους ὑπηκόους.

§57Γ. ΠΩΠ. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἢ ὄχι ἀνάγκη ὅπως τροποποιηθῇ ὁ νόμος περὶ ἐπιτάξεως, τοῦτο εἶνε ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνάγεται εἰς τὸ μέλλον, καὶ δὲν ἀφορᾷ τὴν ἐπίταξιν, ἥτις εὑρίσκεται σήμερον περὶ τὸ τέρμα αὐτῆς. Αἱ γενόμεναι μέχρι τοῦδε πράξεις τῆς ἐπιτάξεως εἶνε πιθανόν, ἐγὼ δὲ δὲν ἀμφιβάλλω παντάπασιν ὅτι ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς ἀδικήματα, ἀλλὰ τόσον ὀλίγα ἴσως, ὅσα εἶνε καὶ τὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα προσεκόμισαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀξιότιμοι βουλευταί. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει ἐμὲ ὡς βουλευτὴν καὶ ὡς ἀντιπρόσωπον τοῦ Ἔθνους ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ εἶνε ὅπως ὑπὲρ πάντα ταῦτα τίθενται αἱ ἀνάγκαι τοῦ Κράτους, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅπως ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν διατάξωσι πάντας τοὺς προέδρους τῶν Κοινοτήτων καὶ πάσας τὰς στρατιωτικὰς ἀρχὰς ἵνα προσαγάγωσι πίνακας τῶν ζώων, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ταξινομήσεως καὶ τῶν ζώων τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν κατὰ τὸ στάδιον τῆς ἐπιτάξεως, συγχρόνως δὲ ὑπὸ ἰδίαν εὐθύνην οἱ πρόεδροι τῶν Κοινοτήτων, αἱ ἀστυνομικαὶ ἀρχαὶ καὶ αἱ κατὰ τόπους στρατιωτικαὶ ἀρχαὶ δηλώσωσι ποῖοι εἶνε ἐκεῖνοι, οἵτινες τυχὸν ἀπέκρυψαν τὰ ζῷα αὐτῶν, διότι δὲν ἠθέλησαν δῆθεν νὰ ὑπαχθῶσιν, ὅπως παρετήρησε συνάδελφός τις εἰς τοὺς νόμους, ἐπειδὴ δὲν ἔβλεπον ἰσότητα, καὶ γενόμενοι ἐπαναστάται διὰ τῆς αὐθάδους ταύτης ἀπέναντι τῆς Πολιτείας διαγωγῆς των καὶ οἵτινες, δυστυχῶς, εὑρίσκουσι καὶ συνηγόρους ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ, στεροῦσι τὴν Πατρίδα ἡμῶν, κατὰ τὰς στιγμὰς ταύτας, τῆς ὑλικῆς αὐτῶν βοηθείας. (Χειροκροτήματα).

§58Γ. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ψαρρῶν συνάδελφος ἐλησμόνησεν ὅτι ἀκριβῶς ἐν ἐπιστρατεύσει δὲν ἐπιστρατεύονται μόνον τὰ ὄργανα, τὰ πολεμικά, τὰ ζωϊκὸν ὀργανισμὸν ἔχοντα, ἀλλὰ καὶ τὰ παραγωγικά, ὅτι δὲ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Εὐρώπη καὶ ὁ κόσμος ὅλος διαιρεῖται εἰς δύο στρατόπεδα, ὅλων τὰ βλέμματα παρατηροῦσι ποῖον τῶν δύο στρατοπέδων θὰ ἔχῃ ἀντοχὴν οἰκονομικήν. Ὅταν ἔρχεται ἡ ἐπίταξις καὶ ζητῇ νὰ πνίξῃ τὴν παραγωγὴν τοῦ τόπου, ἡ ὁποία θὰ θρέψῃ τὸ στράτευμα, νομίζω ὅτι κακῶς ἑρμηνεύονται τὰ τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ ὅτι δικαιοῦται ἡ Βουλὴ νὰ προνοήσῃ καὶ περὶ τῶν δύο παραγόντων τῆς πολεμικῆς ἡμῶν ἐνεργείας, τῶν ὁποίων θεμελιώδης εἶναι ἡ παραγωγικὴ ἐργασία τῶν μὴ στρατευομένων.

§59Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα ἠκούσθησαν ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, ἔπρεπε νὰ ἀπευθύνωνται ὄχι εἰς ἐνεργείας τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἀλλ’ εἰς τὸ παρελθόν.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Ἐρωτῶ ἤδη τὴν Βουλὴν ἂν συναινῇ ὅπως ἀναβληθῶσι τὰ ἄλλα ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει τῶν Ἐρωτήσεων καὶ Ἐπερωτήσεων ἀναγραφόμενα θέματα ἵνα εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἐν τῇ νομοθετικῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει ἀναγραφομένων.

§61ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ἐπὶ ταύτης ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Γ. Μπούσιος.

§63Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Μετὰ τὴν παραίτησιν τῆς Βουλῆς ἀπὸ τῆς συζητήσεως τῶν ἐρωτήσεων καὶ ἐπερωτήσεων, συμφώνως μὲ τὸ ἄρθρον 59 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ἐπρόκειτο νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, προτασσομένων τῶν προτάσεων νόμων. Παρατηρῶ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ὅτι αἱ προτάσεις νόμου, αἱ ὁποῖαι κατετέθησαν εἰς τὴν Βουλὴν δὲν εἶναι κἂν ἀναγεγραμμέναι εἰς αὐτήν.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ πολὺ ὀρθῶς δὲν εἶναι ἀναγεγραμμέναι, διότι αἱ Ἐπιτροπαί, εἰς τὰς ὁποίας παρεπέμφθησαν, δὲν ὑπέβαλον τὰς ἐκθέσεις αὐτῶν, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι ὥριμοι πρὸς ἐγγραφήν.

§65Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Νομίζω, διὰ τὰς προτάσεις νόμου δέον νὰ ἐγγράφωνται ἀμέσως εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. Ὄχι.

§67Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἡ κατ’ ἀρχὴν συζήτησις αὐτῶν.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, ἀλλὰ παρακαλοῦνται νὰ σπεύσωσιν αἱ Ἐπιτροπαὶ νὰ καταθέσωσι τὰς ἐκθέσεις αὐτῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§69Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὴν Βουλὴν ὑπάρχουσιν ὑποβεβλημένα νομοσχέδια περὶ κυρώσεως Βασιλικῶν Διαταγμάτων ἐπὶ συμβάσεων προσωρινῶν δανείων 40,000,000 καὶ 15,000,000 δραχμῶν. Ὑπολείπεται ἡ ὑποβολὴ πρὸς κύρωσιν συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης «περὶ παροχῆς δανείου 1,650,000 δραχμῶν», τὴν ὁποίαν ταύτην τὴν στιγμὴν πραγματοποιῶ. Ὑποβάλλω ὡσαύτως νομοσχέδιον «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως 1914 ἐκ δραχμῶν 1,056,744.90», καὶ ἕτερον νομοσχέδιον «περὶ χορηγίας ἐκτάκτων πιστώσεων ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1914 ἐκ δραχ. 41.798». Ὑποβάλλω ὡσαύτως νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 395 τῆς 17 Νοεμβρίου 1914, «περὶ παύσεως πληρωμῆς ἀποζημιώσεως εἰς τοὺς εἰς τὰς ὑπηρεσίας τῶν Νέων Χωρῶν ἀπεσπασμένους δημοσίους πολιτικοὺς ὑπαλλήλους ἐν γένει». Τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ κατάθεσις ὑπῆρξεν ἀναγκαία, διότι ὁ νόμος, τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ μεταρρύθμισις—οὐχὶ κατ’ οὐσίαν —ἀλλὰ μόνον πρὸς κατάργησιν ὑποχρεώσεως, ἥτις ἐπλάσθη ἐξ αἰτίας αὐτοῦ, διότι ὁ νόμος ὥριζε τὰ ἑπόμενα: (Ἀναγινώσκει) «Ἡ κατὰ τὴν παράγραφον βʹ τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου ΔΡΛΔʹ περὶ διοικήσεως τῶν στρατιωτικῶς κατεχομένων χωρῶν κλπ. χορηγουμένη εἰς τοὺς ἀποσπωμένους εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Νέων Χωρῶν δημοσίους πολιτικοὺς ὑπαλλήλους ἀποζημίωσις παύει ἰσχύουσα ἀπὸ τῆς 1ης Σεπτεμβρίου ἐ. ἔ.». Ἀλλ’ ὁ νόμος, ὅστις ὥριζε τοῦτο, φέρων χρονολογίαν 17 Νοεμβρίου 1914, κυρώσεως τῆς ἐπιθέσεως τῆς μεγάλης τοῦ Κράτους σφραγῖδος τὴν 17 καὶ 20 Νοεμβρίου 1914, ἐκοινοποιήθη δὲ διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, τὴν 20 Δεκεμβρίου 1914. Κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, τὸ τρίμηνον, αἱ ἀποζημιώσεις πᾶσαι ἐπληρώθησαν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ ἀναζητηθῶσιν. Ὑποβάλλεται λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον, ἵνα ἀπαλλάξωμεν τῆς ὑποχρεώσεως τῆς ἀποδόσεως ἐκείνους, οἵτινες δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδώσουν τὰ ἤδη εἰλημμένα. Ὑποβάλλω ὡσαύτως νομοσχέδιον «περὶ διατηρήσεως καὶ κατατάξεως τῶν ἐν τῇ νήσῳ Σάμῳ προσωρινῶς διωρισμένων Οἰκονομικῶν Ὑπαλλήλων», τὸ ὁποῖον εὗρον ἐκκρεμὲς καὶ ἐπαναληφθὲν κατατίθεται ταύτην τὴν ὥραν. Ὡσαύτως σχέδιον νόμου «περὶ ἐκδικάσεως ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τῶν λογαριασμῶν τῶν ὑπολόγων τῶν στρατιωτικῶς κατεχομένων χωρῶν». Τὰ πλεῖστα τῶν νομοσχεδίων τούτων σχετίζονται πρὸς τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1914 ἔρευναν. Ἐπὶ τέλους ἔχων ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ παρελθὸν καὶ τὸ ἔδαφος ἐπὶ τοῦ ὁποίου σήμερον εὑρισκόμεθα, μὴ ἔχοντες μέχρι ταύτης τῆς ὥρας τὸν προϋπολογισμὸν ἕτοιμον, πρὸς συζήτησιν καὶ ψήφισιν, ὑποβάλλω νομοσχέδιον «περὶ προσωρινοῦ κανονισμοῦ τῆς πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τοὺς μῆνας Ὀκτώβριον Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον τῆς χρήσεως 1915». Ἐὰν ὁ ἀριθμὸς τῶν μηνῶν φαίνεται ὑπερβολικός, προθύμως θὰ ἐδεχόμην νὰ περιορίσω καὶ εἰς ἥττονα χρόνον τὴν πρότασίν μου. Ἀλλὰ παρατηρῶ ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι τὸ τρίτον διὰ τοὺς 12 μῆνας τοῦ ἔτους τούτου· ὅτι τὸ πρῶτον παρέσχε 6 δωδεκατημόρια, τὸ δεύτερον 3, σήμερον ζητοῦνται τὰ ὑπολειπόμενα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ Βουλὴ εἶνε ἐλευθέρα νὰ περιορίσῃ τὸν ἀριθμόν.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπονται εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπήν.

§71Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ πολύ· πρόκειται περὶ προτάσεως νόμου, ἣν ὑπέβαλα «περὶ λήψεως μέτρων πρὸς ἐξασφάλισιν κατὰ τὸ γεωργικὸν ἔτος 1915, τῆς χρησιμοποιήσεως ὅλων τῶν καλλιεργητικῶν δυνάμεων τῶν ἐπιστρατευθέντων γεωργῶν καὶ περὶ ἐνισχύσεως τῆς γεωργίας», καὶ τὴν ὁποίαν δὲν βλέπω ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει. Ἡ πρότασις αὕτη εἶνε ἐπείγουσα, διότι, ὡς γνωρίζετε, ἡ σπορὰ δύναται νὰ γίνῃ τὸ βραδύτερον μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου. Ἤδη εἶνε ἀργά, καὶ ἐὰν δὲν κηρυχθῇ ἐπείγουσα ἡ περὶ ἧς πρόκειται πρότασις, θὰ εἶνε σχεδὸν ματαία, ἐφ’ ὅσον πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ λάβωμεν ἐκεῖνα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα εἰς ἄλλας πεπολιτισμένας χώρας ἐλήφθησαν ὅπως μὴ ἐλαττοῦται ἡ παραγωγικὴ δύναμις τοῦ τόπου, διαρκούσης τῆς ἐπιστρατεύσεως, νομίζω ὅτι δίκαιον εἶνε νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἡ πρότασις αὕτη νόμου καί, εἰ δυνατόν, νὰ κηρυχθῇ ἐπείγουσα. Ἐὰν δὲ κατ’ ἀρχὴν ἡ πρότασίς μου περὶ ἐγγραφῆς εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν γίνῃ δεκτή, εἶμαι ἕτοιμος νὰ τὴν ἀναπτύξω δι’ ὀλίγων.

§72Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. βουλευτὴν νὰ ἀναβληθῇ διὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας ἡ ψήφισις, καθ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἐν τῇ συντάξει δὲ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἡ πρότασις τοῦ κ. βουλευτοῦ.

§73Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἐδείξατε τὴν καλλιτέραν θέλησιν, κ. Ὑπουργέ, ἐγὼ δὲ ἔκρινα καθῆκόν μου νὰ ἐπιδιώξω τὴν ὑπόθεσιν παρὰ τοῖς ἁρμοδίοις τμηματάρχαι, ἀλλὰ φοβοῦμαι μὴ δὲν θὰ γίνῃ τὸ προσῆκον ἐν καιρῷ.

§74Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀλλὰ προέβημεν ἤδη εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐστάλη δὲ εἰς τοὺς συναδέλφους μου ὅπως ἐπιφέρωσι τὰς παρατηρήσεις των.

§75Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Δὲν ἔχω τότε καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ ἀναβληθῇ.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§77Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῶν νόμων ΔΝΓʹ, ΔΡΙΖʹ, 293 καὶ 641 «περὶ συστάσεως Δήμων καὶ Κοινοτήτων», ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ ἐπιστράτευσις.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§79Π. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τὰ ἑξῆς νομοσχέδια· 1) «Περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τὸν νόμον 535 τῆς 27 Δεκεμβρίου 1914, περὶ ναυτικῆς στρατολογίας». 2) «Περὶ τῆς θαλασσίας ὑπηρεσίας τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ». 3) «Περὶ κυρώσεως συμβολαίων συναφθέντων μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ εἰδικῶν ἀλλοδαπῶν, προσληφθέντων κατὰ τὴν ἀγορὰν τῶν θωρηκτῶν «Κιλκὶς» καὶ «Λῆμνος» καὶ τοῦ καταδρομικοῦ «Ἕλλη», καὶ 4) «Περὶ γυναικῶν νοσοκόμων ἐν τῷ Β. Ναυτικῷ», παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν ὅπως στέρξῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα νὰ κηρυχθῶσι κατεπείγοντα.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν.

§81ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§83Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ καὶ τὸ ἰδικόν μου, κ. Πρόεδρε.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. —Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ παροχῆς περιθάλψεως εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα ὑπηρετούντων ἐπιστράτων.

§85Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Δὲν διενεμήθη αὐτό.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ πολλῶν ἡμερῶν.

§87Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἤκουσα ὅτι ὑπεβλήθησαν τροπολογίαι.

§88Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν, παρεπέμφθη εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἐπήνεγκε τὰς ἀναγκαίας μεταρρυθμίσεις. Εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἀποδεχθῶ τὰς πλείστας ἐκ τῶν προτάσεων τῶν κ. βουλευτῶν, θὰ παρακαλέσω ὅμως ἐάν τις ἔχῃ νὰ προσθέσῃ τί, νὰ ὑποβάλῃ τὰς σκέψεις του, διὰ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν ἑπομένην συζήτησιν, ὁπότε θὰ προσαγάγω τὸ νομοσχέδιον τροπολογημένον σύμφωνα μὲ τὰς προτάσεις.

§89Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τὸ οὐσιῶδες τοῦ νομοσχεδίου εἶνε ἡ ταχεῖα ἐπιψήφισις αὐτοῦ. Αὕτη εἶνε ἡ βάσις, διότι ὅλαι αἱ οἰκογένειαι πάσχουν, ἡ βάσις δὲ αὕτη ἐτέθη ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας τὰς παρατηρήσεις ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εὑρῆκεν ὡς ὀρθάς.

§90Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὅταν, κύριοι βουλευταί, ἠκούσθη ἡ φωνὴ τῆς Πατρίδος, ἔσπευσαν τὰ τέκνα τῶν Πανελλήνων νὰ ταχθῶσιν ὑπὸ τὰς σημαίας αὐτῆς μετὰ προθυμίας καὶ αὐταπαρνήσεως. Ἐὰν βεβαίως ἡ τιμὴ αὐτὴ ἀνήκῃ ἀποκλειστικῶς εἰς τὸν στρατευθέντα λαόν, εἰς ἡμᾶς τοὺς ἀντιπροσώπους του ἐπιβάλλεται ἄμεσος καὶ ἐνεργὸς νομοθετικὴ παρέμβασις ὅπως καταστήσωμεν ὀλιγώτερον δυστυχεῖς τὰς οἰκογενείας τῶν ἀπόρων ἐπιστράτων, διότι δυνατὸν ὁ μοναδικὸς δι’ αὐτὰς οἰκονομικὸς παράγων νὰ εὑρίσκεται ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων, φρουρῶν ἀγρύπνως τὴν τιμὴν τῆς Πατρίδος. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον, κύριοι βουλευταί, ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς ὑποχρέωσις ἐκ τοῦ ὅτι ἡ πολιτεία δὲν προωρίσθη μόνον πρὸς προστασίαν τῶν εὐημερουσῶν τάξεων τῆς κοινωνίας, ἀλλὰ πρὸ παντὸς διὰ τὴν ἀνάγκην τῶν ἀπόρων τάξεων, καὶ μάλιστα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἤδη εἶνε οἱ πρόμαχοι τῶν δικαίων τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Θὰ ἤθελον λοιπὸν καὶ μετ’ ἐμοῦ πάντες οἱ στρατευθέντες ὅπως τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἦτο πρὸ πολλοῦ νόμος τοῦ Κράτους καὶ νὰ εἶχε τεθῇ ἐν ἐφαρμογῇ ὑπὸ τύπον νομοεκτελεστικοῦ διατάγματος. Διότι πάντες γνωρίζομεν ὑπὸ ποίας οἰκονομικὰς συνθήκας διετέλει ὁ λαὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐγκατέλειψε πρὸς στιγμὴν τὸ ἄροτρον αὐτοῦ, τὴν σκαπάνην αὐτοῦ, τὸν οἰκογενειακὸν βίον, τὸν γεωργικὸν βίον, διὰ νὰ ταχθῇ ὑπὸ τὰς σημαίας τῆς πατρίδος του καὶ νὰ προβάλῃ καὶ πάλιν τὰ ἔντιμα στέρνα του· ἐξαιρετικῶς δὲ ἐφέτος δύναμαι νὰ εἴπω, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ νομοῦ Ἀχαϊοήλιδος, ὁ λαὸς εὑρίσκεται λόγῳ τῶν δυσαρέστων καιρικῶν συνθηκῶν διὰ τὰ προϊόντα αὐτοῦ καὶ λόγῳ τῆς ὑπερβολικῆς ὑπερτιμήσεως τῶν τροφίμων, ἐν μεγαλειτέρᾳ οἰκονομικῇ στενοχωρίᾳ ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην φοράν· δι’ αὐτὸ θὰ ἐπεθύμουν, κύριοι βουλευταί, ὅπως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶχε τεθῇ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐν ἐφαρμογῇ. Φαντασθῆτε, κύριοι, ὁ γονεύς, ὁ ὁποῖος ἐγκατέλειψεν οἰκογένειαν ἐν οἰκονομικῇ ἀπογνώσει, μετὰ πάσης ἀθυμίας, μὲ ὅλην τὴν φιλοτιμίαν, ἡ ὁποία τὸν διακρίνει, δύναται νὰ σπεύδῃ ὑπὸ τὰς σημαίας καὶ τὰ ὅπλα, ἐφ’ ὅσον γνωρίζει ὅτι ἡ οἰκογένεια αὐτοῦ μαστίζεται, διότι εἶνε ἀληθές, καὶ ὀφείλομεν νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, λόγῳ τοῦ ὅτι ὁ κόσμος εἶνε ἐργατικός, ἰδίᾳ ὁ ἀστικὸς ἐργατικὸς πληθυσμὸς καὶ τὸ γνωρίζω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, ἐὰν ὅταν τὸν ἐκάλεσαν, ἄφισεν εἰς τὴν σύζυγον αὐτοῦ, εἰς τὸ κλαυθμηρίζον αὐτοῦ τέκνον, ἐάν, λέγω, πρὸς στιγμὴν ἄφισε, ἔστω καὶ ἓν καρβέλι ψωμί, διότι ἔσπευδεν ἐκεῖ ὅπου ἡ πατρὶς τὸν ἐκάλει. Ὥστε δὲν εἶνε μόνον καθῆκον πρὸς τὰς οἰκογενείας τῶν ἐπιστράτων τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀλλ’ εἶνε πρὸ παντὸς ἠθικὴ τόνωσις διὰ τὸ φρόνημα τοῦ στρατευθέντος, ὅταν ἔχῃ τὴν συνείδησιν ὀλιγώτερον βεβαρημένην, ὅτι ἡ πολιτεία λόγῳ τῶν μικρῶν καὶ ἐλαχίστων μέσων, τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ τῆς οἰκογενείας αὐτοῦ, δὲν ἔπαυσε νὰ μεριμνᾷ καὶ μετὰ στοργῆς νὰ διαφέρηται. Ἀλλὰ θὰ ἔλεγον ἐπὶ πλέον πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, ὡς καὶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι δὲν θὰ εἶνε βεβαίως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον θὰ πληρώσῃ ὅλους τοὺς ἀπαραιτήτους ὅρους ὅπως ἀνακουφισθῇ ὁ στρατευθεὶς καὶ ἰδίᾳ ἡ οἰκογένεια τοῦ στρατευθέντος. Ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι τινὲς προϋποθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἂν λάβωσι σάρκα τῇ παρεμβάσει τῆς πολιτείας, θὰ εἶνε δυνατὸν νὰ καταστῇ ὁ βίος τῶν ἀπόρων οἰκογενειῶν ὀλιγώτερον δυστυχής, διότι εἶνε ἀληθές, κ. βουλευταί, ὅτι ἂν ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι σπεύδουν ὑπὸ τὰς σημαίας εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος, εἶνε ἐπίσης ἀληθὲς ὅτι εἶνε καὶ ἄλλοι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐκμεταλλεύονται τὴν ἱερωτέραν καὶ τιμιωτέραν στιγμὴν καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν κάνουν ἄλλο τι παρὰ νὰ θησαυρίζουν εἰς βάρος καὶ τῶν στρατευθέντων, ἀλλὰ καὶ τῶν διαμενόντων ὄπισθεν πολιτῶν. Εἶνε ἀνάγκη ὅπως ἡ πολιτεία διατιμήσῃ τὸ ζήτημα τῶν τροφίμων, διότι ὑπάρχει μία κατάστασις ἀπὸ μέρους μιᾶς τάξεως καὶ μία ροπὴ τοιαύτη, ὥστε νομίζει κανεὶς ὅτι εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους δὲν ὑπάρχει τὸ στοιχειῶδες αἴσθημα τῆς φιλανθρωπίας. Εἶνε λοιπὸν ἀπαραίτητος, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ διατίμησις τῶν τροφίμων καὶ δὴ τῶν εἰδῶν τῆς πρωτίστης ἀνάγκης καὶ ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει ἀνάγκη, ἰδίᾳ εἰς τὰς τάξεις τῶν πενομένων, εἰς τὰς λαϊκὰς μάζας. Ἐπίσης θὰ ἔλεγον πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἔχει ἀνάγκην ὁ στρατευθεὶς λαὸς ἰδίᾳ νὰ τύχῃ ἐνισχύσεως, ἢ μᾶλλον νὰ λάβῃ τὸ ἀντίτιμον τῶν ἐπιταχθέντων αὐτοῦ ζώων, διότι ὁσονδήποτε ἡ Πολιτεία καὶ ἂν εὑρίσκεται ἐν δυσφορίᾳ καὶ εἰς στιγμὰς οἰκονομικῶς δυσαρέστους, δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι καὶ ὁ λαὸς ἔχει ἀνάγκην ἵνα διὰ τῶν χρημάτων αὐτῶν προβῇ εἰς τὴν ἀγορὰν νέων ἀροτήρων ζώων. Διότι, ὡς ὀρθῶς πρὸ ὀλίγου εἶπον, κύριε Ὑπουργέ, ὁ λαὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔσπευσε νὰ χύσῃ τὸ τίμιον αὐτοῦ αἷμα, ὁ ὁποῖος προσέφερε τὴν μοναδικὴν ἴσως περιουσίαν αὐτοῦ, τὸ ζῷον αὐτοῦ, ὁ λαὸς ἐκεῖνος μετὰ πάσης προθυμίας προσέφερε τὰ πάντα· διότι ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι καὶ εἰς τὸν ἄλλον πόλεμον ἡ τάξις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐδημιούργησε τὸ κλέος καὶ μεγαλεῖον τῆς Ἑλλάδος, εἶνε ἡ τάξις τῶν ἐργατῶν καὶ ἀγροτῶν, διότι εἶνε ἀληθὲς ὅτι ἡ τάξις τῶν λεγομένων ἐπιλέκτων καὶ οἰκονομικῶς προνομιούχων—λέγεται, δὲν γνωρίζω ἂν εἶνε ἀληθὲς—τελευταῖον προέβη εἰς τὴν πώλησιν τῶν αὐτοκινήτων εἰς ξένους ὑπηκόους, διὰ νὰ μὴ γείνῃ ἡ σχετικὴ ἐπίταξις. Λοιπὸν ἡ τάξις αὕτη ἔχει ἀνάγκην οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως πρὸ παντὸς διὰ τὴν ἀγορὰν ἀροτήρων, διὰ νὰ ἀνταποκριθῶσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἰς τὰς στοιχειώδεις ἀνάγκας τῆς οἰκογενείας αὐτῶν, οἵα ἡ παροχὴ σίτου. Ἀλλὰ θὰ ἔλεγον πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν ὅτι ἔντιμοι συμπολῖται μας ἐκ τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν ζητοῦσιν ὅπως παρέχεται σῖτος εἰς τοὺς πολίτας ἀντὶ ἀμοιβῆς, ἀνὰ ἑκατὸν ὀκάδας, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ πηγαίνουν νὰ ἀγοράζουν ἄλευρα. Παρακαλῶ λοιπὸν θερμῶς ἵνα παρασχεθῇ εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ ἀγοράζουν σῖτον ἀνὰ ἑκατὸν ὀκάδας τοὐλάχιστον ἑκάστῃ οἰκογενείᾳ ἐξ ἐκείνου τοῦ σίτου, ὁ ὁποῖος διατίθεται ὑπὸ τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ θὰ ἔλεγον ἐπὶ πλέον πρὸς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, διὰ νὰ ἐνισχυθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, διὰ νὰ ἀνακουφισθῶσι ὁπωσδήποτε αἱ λαϊκαὶ τάξεις, εἶναι ἀνάγκη ἀπαραίτητος ὅπως τὰ βιβλία διὰ τὰ παιδιὰ τοῦ λαοῦ παρέχωνται τοὐλάχιστον δωρεὰν ὑπὸ τοῦ Κράτους, διότι εἰς τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ κόσμος τῶν ἐπιστράτων καὶ μία δραχμὴ εἰς τοιαύτην στιγμὴν εἶναι πολὺ μεγάλη εὐεργεσία. Θὰ ἔλεγον μάλιστα ὅπως καὶ ἡ ἐγγραφὴ εἰς τὴν κατωτέραν τοὐλάχιστον ἐκπαίδευσιν παρέχεται δωρεάν. Θὰ ἔλεγον ἀκόμη εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ἀτυχῶς τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν εἶναι παρών, ἀλλὰ δύνανται νὰ τὸν ἀναπληρώσωσι τὰ ἄλλα ἔντιμα μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὑπάρχουσι τηλεγραφήματα πολλά, καὶ ἰδιαιτέρως ἐκ τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν καὶ Καλαβρύτων διὰ τῶν ὁποίων οἱ συμπολῖται μας παραπονοῦνται ὅτι ὑπάρχει ἔλλειψις ἰατρῶν λόγῳ τοῦ ὅτι οἱ συμπολῖται των ἰατροὶ ὑπηρετοῦντες εἰς τὸ στράτευμα, ὡς ὄντες ἐν ἐφεδρείᾳ δὲν δύνανται νὰ παρέχωσι τὴν ἐπιστημονικὴν αὐτῶν συνδρομὴν εἰς τοὺς πάσχοντας. Καλὸν ὅθεν ἦτο νὰ παρέχωσι δωρεὰν τὴν συνδρομήν των εἰς τὰς ἀπόρους οἰκογενείας τῶν ἐπιστράτων, παραμένοντες ἐκεῖ, ἀφοῦ εἶναι ἄνθρωποι 54 ἐτῶν, ἂν δὲ ἡ Πατρὶς ἐμπλακῇ εἰς πόλεμον τότε βεβαίως νὰ τοὺς ἀνακαλέσῃ ἵνα χρησιμεύσωσι εἰς αὐτήν. Παρακαλῶ ἐπίσης ὅπως υἱοθετηθῇ ἡ σύστασις τοῦ Μεσσηνιακοῦ συνδέσμου, ὅπως ἀνασταλῇ ὁ περὶ ἐξώσεως νόμος· οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εὑρίσκονται ὑπὸ τὰς σημαίας καὶ δέον νὰ τύχωσιν εὐεργεσίας ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ ἐπιστράτευσις, ὥστε νὰ δύνανται νὰ ἀνταποκριθῶσι εἰς τὰς οἰκογενειακὰς ἀνάγκας.

§91Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Νὰ ἐπιτραπῇ ἡ λύσις τῆς μισθώσεως.....

§92Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νομοσχέδιον, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι αὔριον εἰς τοὺς δρόμους. Εἶναι φρόνιμον ἐπαναλαμβάνω, νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ αὐτῶν, διότι φαντασθῆτε ποῖον θὰ εἶνε τὸ φρόνημα τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦσι τὴν πατρίδα των, ὅταν μάθωσιν ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης αὐτῶν ἐπεχείρησε νὰ τοὺς πετάξῃ εἰς τοὺς δρόμους τὰ παιδιά των. Θὰ ἔλεγον ἐπίσης, ἐὰν δὲν ἦτο τολμηρόν, ὅπως ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μελετήσῃ τὸ ζήτημα περὶ δεδουλευμένων τόκων κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐπιστρατεύσεως. Τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον φέρει ὁ Παμμεσηνιακὸς Σύλλογος, εἶνε τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἐμβάλλῃ εἰς σκέψεις, ὅτι πρέπει κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐπιστρατεύσεως οἱ δεδουλευμένοι τόκοι νὰ θεωρηθῶσι ἐν ἀδρανείᾳ, διότι ὅταν οἱ τόκοι τρέχωσιν, αὔριον οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ θὰ ὑποστῶσι τὰ πάνδεινα. Ὑποθέτω, λοιπόν, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο θέλει υἱοθετήσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Εἶναι ἐπίσης καθησυχαστικὴ ἡ βεβαίωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας, ὅτι ἔλαβε μέτρα διὰ τὴν σπορὰν καὶ τὴν καλλιέργειαν, διότι, ἂν δὲν ληφθῇ μέτρον τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον θὰ παρέχῃ ἀνακούφισιν εἰς τοὺς ἐπιστράτους καὶ τὰς οἰκογενείας αὐτῶν, θὰ συντριβῶσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, καὶ ἡ πολιτεία πρέπει νὰ ἔλθῃ ὡς μήτηρ παρήγορος καὶ προστάτης καὶ οὐχὶ ὡς ἀπαισία μητρυιά. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων).

§93Π. Κ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, βουλευταί, λαμβάνω τὸν λόγον, ἵνα διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει ἡ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζει. Ἡ ὑποβολὴ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶνε ὄντως παράδοξος. Ζητεῖται δηληδὴ ἀπὸ τὴν Νομοθετικὴν ἐξουσίαν μία ἄδεια νὰ διαθέσῃ ἡ Ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, ὡς βούλεται, χρήματα καὶ δὴ ποσὰ μεγάλα. Δὲν νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἶνε φρόνιμον νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ διακανονίσῃ αὐτὴ μόνη τὰ ζητήματα ταῦτα. Θὰ ἦτο ἐπικίνδυνον, τοσοῦτο μᾶλλον ἐπικίνδυνον, καθόσον τὸ παρελθὸν δὲν μᾶς ἀπέδειξεν ὅτι αὕτη εἶνε ἀξία τῆς ἐμπιστοσύνης ταύτης. Νομίζω λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι πρέπει νὰ διακανονισθῇ λεπτομερῶς διὰ τοῦ νομοσχεδίου πᾶν ἄρθρον, ἵνα γνωρίζωμεν ἀκριβῶς τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ. Ὁ ἔφεδρος, κύριοι, ὁ ὁποῖος ἐγκαταλείπει τὴν οἰκογένειάν του καὶ ὁ ὁποῖος μεταβαίνει διὰ νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην νὰ γνωρίζῃ διὰ νὰ ἔχῃ ἥσυχον τὴν κεφαλήν του, τὰς λεπτομερείας τοῦ νόμου αὐτοῦ. Πῶς θέλετε νὰ εἶνε ἥσυχος ὅταν βλέπῃ ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν διακανονίζει τίποτε ἀπολύτως; Ἀνάγκη ἐπαναλαμβάνω, νὰ καθορισθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ.

§94Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ τεθῶσιν αἱ γενικαὶ γραμμαὶ διὰ τοῦ νόμου, κατόπιν δὲ διὰ Β. Διατάγματος θὰ κανονισθῶσιν αἱ λεπτομέρειαι.

§95Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ πρῶτον ἄρθρον παρουσιάζει μεγάλην ἀτέλειαν. Ἀναφέρει μόνον τοὺς ἐφέδρους· δὲν πρέπει νὰ γίνῃ λόγος καὶ περὶ τῶν κληρωτῶν; Μήπως καὶ οἱ κληρωτοὶ δὲν θὰ ὑποστῶσι τὰς δοκιμασίας τοῦ πολέμου; Νομίζω, κύριοι, ὅτι καλὸν εἶνε νὰ προστεθῇ καὶ ἡ λέξις «κληρωτοί». Τὸ ποσὸν δὲ, κύριοι, τὸ ὁποῖον διατίθεται διὰ τὰς οἰκογενείας τῶν ἐφέδρων καὶ τῶν κληρωτῶν εἶνε μηδαμινόν, ὑπὸ τὰς περιστάσεις μάλιστα καὶ τὰς τιμάς, εἰς τὰς ὁποίας πωλεῖται σήμερον ὁ σῖτος. Νομίζω ὅτι χωρὶς νὰ χρεωκοπήσῃ, χωρὶς νὰ ζημιωθῇ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ὅτι δυνάμεθα νὰ αὐξήσωμεν ὀλίγον ἔτι τὴν παρασχεθησομένην συνδρομήν, ἀφ’ οὗ μάλιστα ἡ Ἑλλάς, ὅταν σκέπτεται νὰ ἐπιστρατευθῇ, θὰ ἔχῃ βεβαίως ὑπ’ ὄψει της ὅτι αἱ δαπάναι θὰ εἶνε ἀνάλογοι. Νομίζω ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός, καλὸν εἶνε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰς συστάσεις τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἐπεξεργασίας τοῦ νομοσχεδίου, αἱ ὁποῖαι, νομίζω, ὅτι εἶνε πολὺ λογικαὶ καὶ δὲν ἐστηρίχθησαν μόνον εἰς μελέτας ἐπὶ τῶν ξένων νομοθεσιῶν, ἀλλ’ ἐστηρίχθησαν καὶ ἐπὶ τοῦ συστήματος τῆς διοικήσεως καὶ ἐβασανίσθησαν ἀρκούντως. Νομίζω, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι δὲν θὰ θεωρήσητε ἄσκοπον νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει ἰδίως τὰς συστάσεις ταύτας.

§96Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ βῆμα μὲ φέρουσιν αἱ δηλώσεις τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, κατὰ τὰς ὁποίας εἶναι διατεθειμένος νὰ δεχθῇ τὰς τροποποιήσεις ἐκείνας, αἵτινες ἤθελον ἐνδειχθῆ ὡς ἀναγκαῖαι ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ἐπεθύμουν νὰ ὑποβάλω γενικωτάτας τινὰς ὑποδείξεις· διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, παρὰ τὴν προσωρινὴν αὐτοῦ ἰσχὺν καὶ τὴν περιωρισμένην ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ἔκτασιν, ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων αὐτοῦ ἐπιρροῶν, ἃς ἐκ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης ἐφαρμογῆς του ἠδύνατο νὰ ἀσκήσῃ ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ ἡμῶν βίου, ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ἡμῶν ἠθῶν, θέλει ἀσκήσει ἐπίδρασιν οὐσιωδεστάτην ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Τὸ νομοσχέδιον εἶνε γενικωτάτης μορφῆς, οὐσιωδέστατα δὲ ζητήματα ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἐξαρτηθῇ τὸ μέγεθος τῆς δαπάνης, αὐτοὶ οἱ δικαιοῦχοι καὶ ὁλόκληρος ἐν γένει ὀργανισμὸς ἀφίεται εἰς τὴν Νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν, ὅπως διαρρυθμισθῇ διὰ Β. Διαταγμάτων. Καθ’ ὅμοιον τρόπον καὶ ἐν Γαλλίᾳ, ὅταν νομίσαντες ἀνεπαρκεῖς τὰς σχετικὰς διατάξεις τῶν περὶ στρατολογίας νόμων τοῦ 1905 καὶ τοῦ 1913, ἀπεφάσισαν δι’ ἰδίου νομοθετικοῦ μέτρου νὰ ρυθμίσωσι τὸ ζήτημα τοῦτο, περιέλαβον εἰς νομοσχέδιον ἑνὸς ἄρθρου διατάξεις παρεμφερεῖς πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀφήσαντες τὰ πάντα νὰ ρυθμισθῶσι διὰ Διαταγμάτων. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ὁμοιάζει τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον μὲ τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος κατὰ μῆνα Αὔγουστον τοῦ 1914 ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐὰν ἤθελέ τις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅσα ἐν Γαλλίᾳ ἐπηκολούθησαν ἀπὸ τοῦ Αὐγούστου τοῦ παρελθόντος ἔτους 1914 μέχρι σήμερον ὑπὸ ἔποψιν νομοθετικήν, ὑπὸ ἔποψιν ἐκτελεστικὴν καὶ ὑπὸ ἔποψιν διοικητικὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, θὰ ἤγετο εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὸ παρὸν νομοσχέδιον ἔπρεπε νὰ προσελκύσῃ σοβαρωτάτην τὴν μέριμναν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν Γαλλίᾳ ἐνωρὶς ἠνόησαν ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος τοῦ Αὐγούστου τοῦ 1914, ὁ ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις οὑτωσὶ βραχὺς ψηφισθεὶς, ἦτο ἀνεπαρκής· ἀπεδείχθη ἀνεπαρκής, καίτοι συνεπληρώθη διὰ διαταγμάτων, καὶ τοιαῦτα ἐπηκολούθησαν πολλά, καὶ ἀκόμη διὰ πολλῶν ἐγκυκλίων. Τούτου δὲ ἕνεκα εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λάβωσι καὶ νέαν νομοθετικὴν πρόνοιαν διὰ νεωτέρων 2 ἢ 3 νομοθετημάτων. Παρὰ πάντα ταῦτα, παρὰ ταύτην τὴν ἐπιγενομένην ἐκεῖ νομοθετικὴν μέριμναν, τὴν διοικητικὴν μέριμναν καὶ τὴν κυβερνητικὴν μέριμναν, ἔλαβον χώραν, καὶ κατὰ τὰς ἡμέρας ἀκόμη ταύτας λαμβάνουσι χώραν ἐν Γαλλίᾳ, κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τοιαῦτα γεγονότα, τοιαῦται παρεκτροπαί, τοιαῦται καταχρήσεις, πλήξασαι θανασίμως τὸ Γαλλικὸν δημόσιον ταμεῖον, ὥστε δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἐξήγειραν ἐκεῖ τὴν κοινὴν ἀγανάκτησιν καὶ προὐκάλεσαν τὴν δημοσίαν προσοχήν. Καὶ κατ’ αὐτὰς ἀκόμη τὰς ἡμέρας ὁ Γαλλικὸς τύπος, διερμηνεύων τὴν κοινὴν γνώμην, ἐξεγείρεται ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ζητεῖ νέαν νομοθετικὴν παρέμβασιν πρὸς ἀποτροπὴν καὶ ἀναστολὴν τῶν καταχρήσεων. Αἱ δαπάναι ἀνῆλθον εἰς 200 ἑκατομμύρια κατὰ μῆνα, ἤτοι 2½ περίπου δισεκατομμύρια ἐτησίως, ὑπολογίζεται δ’ ὅτι θέλουσιν αὐξηθῆ αἱ δαπάναι αὗται τοῦ δημοσίου ταμείου κατὰ 500 ἕως 600 ἑκατομμύρια ἐτησίως. Ἀπέναντι τοιαύτης καταστάσεως, ἀπέναντι τοιούτου κινδύνου τοῦ δημοσίου ταμείου, ἐξ ἄλλου δὲ καὶ τῶν πολιτικῶν ἠθῶν ὁ τύπος, ὁ Γαλλικός, προϊσταμένου ἐν τῇ ἐκστρατείᾳ ταύτῃ αὐτοῦ τοῦ «Χρόνου» τῶν Παρισίων, ἐπικαλεῖται τὴν νομοθετικὴν μέριμναν. Ἐσχάτως μάλιστα, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ἐφιλοξένει ὁ «Χρόνος» τῶν Παρισίων ἄρθρον ἑνὸς τῶν ἐντεταλμένων ὑπὸ τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, τῆς Γαλλικῆς, τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου αὐτοῦ, μέλους ἐπιτροπείας τινός, εἰς τὸ ὁποῖον ἄρθρον ἐκτίθενται ὄχι μόνον τὰ κενὰ τοῦ νόμου καὶ ὁλοκλήρου τῆς ἐπακολουθησάσης κυβερνητικῆς καὶ διοικητικῆς προνοίας, ἀλλ’ ὑποδεικνύονται αἱ, ἕνεκα τῶν ἀσαφειῶν τοῦ νόμου, γενόμεναι καταχρήσεις, καὶ τονίζεται ἡ ἀνάγκη καὶ νέας νομοθετικῆς προνοίας, προνοίας, ἡ ὁποία θὰ καταστήσῃ δυνατὴν καὶ τὴν ἐπιστροφὴν τῶν παρανόμως διανεμηθέντων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τοιούτου νόμου, ἀλλὰ νομοθετικῆς προνοίας, ἡ ὁποία θὰ ἦτο τὸ πόρισμα ἐπιμελοῦς ἐρεύνης καὶ ἀναλυτικῆς συζητήσεως ἐν τῷ νομοθετικῷ σώματι.

§97Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρόκειται ἀληθῶς περὶ μεγάλων δυσχερειῶν.

§98Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαιότατα. Ἐπ’ αὐτοῦ ἀκριβῶς ὁμιλῶ.

§99Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Τὸ ἔχομεν ὑπ’ ὄψει μας αὐτό.

§100Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν προτίθεμαι νὰ εἴπω ὅτι δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ συμβῇ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοιούτου μέτρου καὶ παρεκτροπή τις· ἀλλ’ ὅτι ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν, ὁδηγούμενοι ἐκ τοῦ παραδείγματος τῶν ἄλλων, πᾶσαν πρόνοιαν, ὅπως ἀποφύγωμεν τὰς σπουδαίας παρεκτροπὰς καὶ καταχρήσεις, διότι ὁ κίνδυνος αὐτός, ὁ κίνδυνος τοιούτων καταχρήσεων εἶνε μέγιστος. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα παρατηροῦνται ἐν Γαλλίᾳ ἐπὶ τῇ βάσει οὑτωσὶ ἀτελοῦς νομοθεσίας, ἐν τοιαύταις περιστάσεσι γενομένης, καὶ νομοθετικῆς προνοίας ἐσπευσμένης καὶ οὐχὶ πλήρους, δὲν παρατηροῦνται ἐν Γερμανίᾳ, ὅπου ἐν καιρῷ εἰρήνης τὰ περὶ τούτου ἐρυθμίσθησαν διὰ τῆς νομοθεσίας καὶ ὠργανώθησαν ἐν πᾶσιν ὑπὸ τῆς διοικήσεως. Ὅταν, κύριοι, τοιαῦτα ἔχωμεν ἄλλοθεν παραδείγματα, ὅταν ἡ Γαλλία, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς οὑτωσὶ κρισίμους περιστάσεις, εἰς τὴν ἀκμὴν τρομεροῦ πολέμου, καὶ εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἐχθρὸς πατεῖ τὸ Γαλλικὸν ἔδαφος, ὅταν, λέγω, ἡ Γαλλία ἀπασχολεῖται οὕτω σοβαρῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ ὅταν ζητῇ τώρα ἡ δημοσία γνώμη νέα νομοθετικὰ μέτρα, ὅπως ἀποτρέψῃ τὰς ἐκ τῆς ἀτελείας τῶν ὑπαρχόντων νόμων καταχρήσεις, νομίζω, ὅτι εἰς ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι βεβαίως δὲν εὑρισκόμεθα εἰς οὑτωσὶ κρισίμους περιστάσεις, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν ὑπ’ ὄψει ἡμῶν τοιαῦτα δεδομένα, τοιαῦτα προηγούμενα, τοιαύτην πεῖραν ἄλλων καὶ τοιαῦτα παθήματα ἄλλων, εἶνε ἐνδεδειγμένον, οὐχὶ νὰ μεταφέρωμεν ἀβασανίστως νομοθετήματα ξένα ἀτελῆ, τὰ ὁποῖα τοιαύτας ἔσχον ἐν τῇ ἐφαρμογῇ περιπετείας, ἀλλ’ ὑπὸ προσοχὴν ἴσως μεγαλυτέραν καὶ ὑπὸ προσοχὴν ἴσως περισσοτέραν ν’ ἀσχοληθῶμεν ἐπὶ νομοσχεδίου τοιαύτην ἔχοντος σπουδαιότητα καὶ ἀποστολήν. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην θὰ ηὔχετό τις νὰ ἐδήλου ἡ Κυβέρνησις ποίας διατάξεις νομίζει, κατὰ τὴν κρίσιν της, ὡς περιληπτέας ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, εἴτε ἐπὶ τῶν ὑποβεβλημένων ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς παρατηρήσεων καὶ τροπολογιῶν, εἴτε ἐκ τῶν ἀναπτυχθεισῶν ἐνταῦθα, εἴτε ἐξ ἐκείνων τὰς ὁποίας αὐτὴ αὕτη νομίζει σκοπίμους, ἵνα οὑτωσὶ τὸ νομοσχέδιον καταρτιζόμενον, ὡς ἐκπροσωποῦν πλέον τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως ἀποτελέσῃ τὴν βάσιν τῆς συζητήσεως. Ἐὰν ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νομίσει ὅτι τοιαύτη τις συζήτησις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἢ τοιαύτη τις συμπλήρωσις καὶ ὑποβολὴ τοῦ νομοσχεδίου ἤθελε δυσχεράνει τὸ ἔργον αὐτῆς, ἢ ἤθελε ἐπιφέρει βραδύτητας ἀσυμβιβάστους κατὰ τὴν ἀντίληψιν αὐτῆς πρὸς τὰς παρούσας περιστάσεις, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἤθελον ἀποσύρει καὶ ταύτην τὴν ὑπόδειξιν· Θὰ περιωριζόμην δὲ νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως εἰς περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελον ἀφεθῇ τὰ πάντα, ἢ σχεδὸν τὰ πάντα, ἵνα ρυθμισθῶσιν ἀπὸ μέρους τῆς Ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ληφθῇ ὑπ’ ὄψει οὐχὶ πλέον ὁ ἁπλοῦς Γαλλικὸς ἐκεῖνος νόμος τοῦ Αὐγούστου τοῦ 1914, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου εἶνε συντεταγμένον τὸ νομοσχέδιον ἀκόμη, ὄχι μόνον οἱ ἐπακολουθήσαντες Γαλλικοὶ νόμοι — εἶνε δύο ἢ τρεῖς νομίζω — καὶ τὰ διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἐξεδόθησαν καὶ αἱ ἐγκύκλιοι, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τούτου ἐδημοσιεύθησαν, ἀλλὰ καὶ νεώτερά τινα νομοσχέδια, ἐνεστώτως ὑποβεβλημένα εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλήν, ἐπὶ τούτου τοῦ ἀντικειμένου, συνοψίζοντα τὰς ἐκ τῆς πείρας παρατηρήσεις καὶ τὰς ὑποβληθείσας πολλαχόθεν ἀναφορὰς καὶ προσφυγάς, τὰς ὑποδεικνυούσας τὰ κενὰ τῶν νόμων καὶ τὰς γενομένας καταχρήσεις. Ἀκόμη θὰ ἔλεγον ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, δρώσης ἐν τῇ ἐκτελεστικῇ της ἐξουσίᾳ δυνάμει τῆς νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως, ἡ ὁποία πάντως θὰ τῆς δοθῇ, ἐν τῷ συνόλῳ αὐτοῦ καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις τὸ Γερμανικὸν σύστημα· Θὰ διεκινδύνευον μάλιστα τὴν σύστασιν νὰ μὴ διστάσῃ ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην νὰ ἐξέλθῃ τῆς οὐδετερότητος, καὶ νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Γερμανικὴν Κυβέρνησιν ὁλόκληρον τὸν ἐσωτερικὸν ὀργανισμὸν ὑπὸ τοῦ ὁποίου διέπεται ἡ ἐφαρμογὴ τοιούτων ἢ παρεμφερῶν νομοθετικῶν μέτρων, ἵνα οὑτωσὶ προσαρμοσθῶσι ταῦτα, ἐφ’ ὅσον εἶνε δυνατόν, εἰς τὰ καθ’ ἡμᾶς. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῶν γενικῶν τούτων παρατηρήσεων, παρατηρῶ ὅτι, εἶνε καὶ πολλά, τὰ ὁποῖα ἐν σχέσει πρὸς τὸ παρὸν νομοσχέδιον, εἶνε δυνατὸν νὰ γίνωσι παρ’ ἡμῖν ἀμέσως.

§101Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶνε λεπτομερὴς ὁ Γερμανικὸς νόμος.

§102Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕν σημεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ὁποίου δὲν νομίζω συνταγματικῶς δυνατὴν τὴν ὑπὸ τῆς Ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας συμπλήρωσιν, θὰ ἦτο ἡ δ’ εἰδικῆς διατάξεως ἐν τῷ νόμῳ τεθησομένη ποινικὴ κύρωσις τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομίζω δὲ δυσχερὲς νὰ γίνῃ τοῦτο ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἐκ δύο λόγων. Τοῦτο μέν, διότι ὑπάρχει γνώμη τις κατὰ τὴν ὁποίαν διατάξεις ποινικῆς φύσεως καὶ ἐν γένει διατάξεις διὰ τὰς ὁποίας εἰδικὸν νόμον ἀπαιτεῖ τὸ σύνταγμα, δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ διαταγμάτων συνεπείᾳ νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως, νὰ περιληφθῶσι μετὰ ἰσχύος νομοθετικῆς· τοῦτο δέ, διότι καὶ κατὰ τὴν ἀντίθετον γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐγὼ προσωπικῶς θεωρῶ ὀρθοτέραν, ὅτι δύνανται ἐκ νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως καὶ τοιαῦται διατάξεις ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἐγκύρως νὰ θεσπισθῶσι, θεωρῶ ὅτι ἐν προκειμένῳ ἡ διὰ τοῦ ἄρθρου 3 γινομένη νομοθετικὴ ἐξουσιοδότησις, ὅπως ἀορίστως δίδεται, δὲν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ περιβάλῃ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν μὲ τὴν δύναμιν ἐκείνην, ἡ ὁποία κατὰ τὴν ἡμετέραν συνταγματικὴν ἀντίληψιν εἶνε ἀναγκαία....

§103Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἔχω τροπολογίαν. Ἔχω ἄρθρον πρόσθετον κατὰ τὸ ὁποῖον προβλέπεται πῶς τιμωροῦνται οἱ ἀποφεύγοντες, οἱ ἀρνούμενοι καὶ λοιπά.

§104Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι μόνον τοῦτο. Θὰ ἐπεθύμουν τὸ ἑξῆς, τὸ ὁποῖον ἡ πεῖρα ἐδίδαξεν ἐν Γαλλίᾳ καὶ τὸ ὁποῖον κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, πρὸ δέκα ἴσως ἡμερῶν, τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευὴν ἐψηφίσθη ἐκεῖ. Ἐψηφίσθη νόμος ἐν Γαλλίᾳ κατὰ τὸν ὁποῖον, μεταξὺ ἄλλων πολλῶν τροποποιήσεων, τὰς ὁποίας ἐνέδειξεν ἡ πεῖρα, ἀνεγράφη εἰδικὸν ἀδίκημα ἀναγόμενον εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ παρόντος νόμου. Ἐκεῖ ἀνεγράφη διάταξις, καὶ ἀνεγράφη μάλιστα εἰς τὸν τελευταῖον εἰδικὸν νόμον, τὸν περασμένον Αὔγουστον ψηφισθέντα, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ περιθάλψεις αὗται γίνονται συνεπείᾳ αἰτήσεως τῶν περιθαλψιούχων, εἴτε ἐγγράφου εἴτε προφορικῆς, πρὸς ταύτην δὲ τὴν ἀπαίτησιν τοῦ νόμου συνεδυάσθη καὶ ἄλλη διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ψευδῶς ὑποβάλλοντες τοιαύτην αἴτησιν διώκονται ποινικῶς. Ὑπομιμνήσκω δὲ ὅτι καὶ παρ’ ἡμῖν, συνεπείᾳ νομοθετικῆς προνοίας, εἰδικῶς γινομένης κατὰ τὸ ἔτος 1911, ἀνεγράφη εἰδικὸν ἀδίκημα, πλῆρες κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, τῆς ψευδοῦς πιστοποιήσεως ἐνώπιον τῶν ἀρχῶν, μὲ ἐλαφράς τινας ποινάς, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐφαρμογή της ὡς καὶ ἐν προκειμένῳ. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο πρέπει διὰ διατάξεως, ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τεθησομένης, νὰ ληφθῇ ἡ δέουσα πρόνοια, ὄχι μόνον εἰς βάρος τῶν ἐπιτροπῶν, τὰς ὁποίας, νομίζω, θὰ ἐπιφυλάξητε νὰ καταρτίσητε πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, ἀλλὰ καὶ εἰς βάρος τῶν ὑποβαλλόντων ψευδεῖς αἰτήσεις.

§105Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Θὰ ἔχωμεν καὶ αὐτεπάγγελτον.

§106Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι αὐτεπάγγελτον. Εἰς αὐτὸ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ διαφωνῶ καὶ νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς ὅτι μόνον ἐὰν δὲν ἔχετε αὐτεπάγγελτον ἐνέργειαν....

§107Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Θὰ ἔχωμεν.

§108Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἠθέλετε πεισθῆ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχετε αὐτεπάγγελτον ἐνέργειαν, ὅπως δὲν ἔχουσιν ἐν Γαλλίᾳ καὶ ὅπως δὲν ἔχουσιν ἀλλαχοῦ, μόνον τότε θὰ ἔχετε σπουδαίαν ἐλπίδα νὰ ἐμποδίσητε, ἢ τοὐλάχιστον σπουδαίως νὰ περιορίσητε τὰς καταχρήσεις. Νὰ ἀπαιτήσητε αἴτησιν τῶν δικαιουμένων· πρὸς τοῦτο δυσκολία δὲν παρουσιάζεται καμμία, οὔτε εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς πολιτείας, οὔτε εἰς τὴν προσφυγὴν τοῦ δικαιούχου, διότι δύνασθε νὰ ἐπιτρέψητε ὄχι μόνον τὴν ἔγγραφον, ἀλλὰ καὶ τὴν προφορικὴν αἴτησιν. Αὐτὸ γίνεται ἀλλαχοῦ, ὅπου δὲν δίδουν αὐτεπαγγέλτως, ἀλλ’ ἀπαιτοῦσιν αἴτησιν τοῦ δικαιούχου. Ἔχει δὲ τοῦτο ψυχολογικῶς ἐπιρροὴν σπουδαίαν, διότι εἶναι δυσκολώτατον, εἶναι δυσκολώτερον τοὐλάχιστον νὰ ἀποφασίσῃ τις νὰ προσφύγῃ εἰς αἴτησιν περιθάλψεως καὶ νὰ ἐμφανίσῃ ἐνώπιον τῶν ἀρχῶν γεγονότα ψευδῆ· ἐνῷ ἡ αὐτεπάγγελτος ἐνέργεια, ἡ αὐτεπάγγελτος προσφορὰ ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας πολλὰ δύναται νὰ καλύψῃ τὰ ἀδικαιολόγητα· ἄλλα μὲν ἐξ ἠλαττωμένης καλῆς θελήσεως, ἄλλα δὲ καὶ ἐκ πλάνης. Ἔχω λοιπὸν τὴν γνώμην ὅτι ἐκείνη ἡ διάταξις ἡ ὁποία περιελήφθη ἐν Γαλλίᾳ, ὅπως συνεπείᾳ αἰτήσεως παρέχηται ἡ περίθαλψις τοῦ Κράτους, διάταξις ἡ ὁποία παρέσχε τὴν βάσιν εἰς τὸν νεώτατον, τὸν πρὸ ὀλίγου ψηφισθέντα νόμον, νὰ ἀναγράψῃ τοιοῦτον ἀδίκημα διὰ τοὺς ψευδῆ ὑποβάλλοντας αἴτησιν, εἶνε διάταξις περιληπτέα καὶ ἐν τῷ νόμῳ, τῷ ἡμετέρῳ. Αὐτάς, κύριοι, τὰς συντόμους καὶ γενικὰς ἐντελῶς παρατηρήσεις εἶχον νὰ ὑποβάλω, ἀφορμὴν λαβὼν ἐκ τῆς ἐκδηλωθείσης ἀγαθῆς προθέσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διατιθεμένου νὰ συμπληρώσῃ τὸ νομοσχέδιον. Ἐνόμισα δὲ ταύτας ἀναγκαίας, διότι ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον παρὰ τὴν μεταβατικήν, οὕτως εἰπεῖν, φύσιν, παρὰ τὴν προσωρινὴν αὐτοῦ ἰσχύν, ἕνεκα τῆς ἐκτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει, εἶνε προωρισμένον νὰ ἀσκήσῃ ἐπιρροὴν εἰς τὰ πολιτικὰ ἤθη τῆς Χώρας, ἀλλὰ καὶ σημαντικωτάτην ἐπιρροὴν εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους ἐκ τῆς ἀπρονοησίας ἡμῶν, ἐὰν μὴ καὶ ἐκ τῆς ἠλαττωμένης ἡμῶν θελήσεως, ὑπέστησαν τοσοῦτον βαρύτατον πλῆγμα. Εἶνε καιρός, νομίζω, νὰ σταματήσῃ ἡ κατωφέρεια αὐτή, εἶνε καιρὸς νὰ σταματήσῃ ἡ ἀσύστολος αὐτὴ διασπάθισις τοῦ δημοσίου πλούτου, διὰ νὰ ἀπαλλάξωμεν τὸν οἰκονομικὸν ὀργανισμὸν τοῦ Κράτους ὄχι ἀπὸ τὰς ἀναγκαίας δαπάνας, ἀπὸ τὰ εὔλογα βάρη ὄχι, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἀπὸ τὰς ἀδίκους ἐπιθέσεις.

§109Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Οὐδένα, κύριοι, διαφεύγει ἡ σοβαρότης τοῦ μέτρου. Πρόκειται περὶ μέτρου, τὸ ὁποῖον καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν καλεῖται νὰ θεραπεύσῃ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ βάρους, τὸ ὁποῖον θέλει ἐπιβάλῃ εἰς τὰ δημόσια οἰκονομικά, πρέπει νὰ προσελκύσῃ ὁλόκληρον τὴν προσοχὴν ἡμῶν. Πρόκειται νὰ θεραπεύσωμεν τὴν ἀνάγκην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι στρατευόμενοι ἐγκατέλιπον τὰς οἰκογενείας αὐτῶν, ἀνικάνων ἵνα ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰ τοῦ βίου αὐτῶν. Ἀλλὰ αὐτοῦ τοῦ καθήκοντος ἡ ἐκπλήρωσις πρόκειται νὰ στοιχίσῃ εἰς τὸν δημόσιον θησαυρὸν ποσὸν ὀγκωδέστατον, ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ ὕψιστον σημεῖον τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ὁποῖον εἶχε τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον πρὸ 20 ἢ 30 ἐτῶν. Πρόκειται περὶ δαπάνης, τὴν ὁποίαν προχείρως ὑπελογίζομεν εἰς 5,000,000 δραχμῶν κατὰ μῆνα εἰς 60,000,000 κατ’ ἔτος, οὐδεὶς δὲ ἐλπίζει νὰ μὴ ἀνέλθῃ καὶ εἰς ἀνώτερον ποσόν. Ἐννοεῖται ἐπιβάλλεται πᾶσα προσοχή, ἵνα τὸ ἔργον τῆς παροχῆς τῶν μέσων πρὸς ἐπάρκειαν τῶν τοῦ βίου εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἐπιστράτων συντελεσθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἀποκλεισθῇ πᾶσα κατάχρησις δυναμένη νὰ ἐπαυξήσῃ τὸ βάρος τοῦτο, τὸ μοιραίως ἐπιβαλλόμενον εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ σκεφθῶμεν οὔτε νὰ ἐνδοιάσωμεν πρὸς στιγμὴν περὶ τῆς βάσεως τοῦ νομοσχεδίου. Τὰ ἐκ τοῦ πολέμου βάρη εἶνε ὑπερτάτη διαταγὴ τῆς δικαιοσύνης τοῦ νὰ ἐπιβάλλωνται εἰς τὸ σύνολον τῆς Χώρας, ἐὰν δὲ ἀτυχεῖς περιστάσεις ἐνετόπισαν ζημίας εἰς ὡρισμένα πρόσωπα, καθῆκον εἶνε τὰς ζημίας ταύτας νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸ σύνολον, νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὰς ζημίας, αἱ ὁποῖαι συμβαίνει νὰ ἐπέλθωσιν εἰς ὡρισμένα πρόσωπα. Δὲν εἶνε τοῦτο ἐκπλήρωσις φιλανθρωπίας, ὄχι, εἶνε ἀποκατάστασις τῆς δικαιοσύνης, ἡ ὁποία τὰς ὑπὸ τοῦ Κράτους ἐπιχειρουμένας πράξεις καθορίζει ὅτι πρέπει νὰ φέρῃ αὐτὸ τὸ Κράτος καὶ ὡς πρὸς τὰς ζημίας ἐπιβεβλημένη συνέπεια εἶναι, ὅτι δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκ τυχαίων περιστατικῶν ὑπέστησαν τοιαύτας νὰ καταμερισθοῦν αὗται ἐπὶ τοῦ ὅλου καὶ ὁ καταμερισμὸς εἶνε ἡ ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου ἀνταπόδοσις τῆς ζημίας. Δὲν φθάνομεν βεβαίως μέχρι τοῦ τελευταίου ὁρίου. Ἡ ἐπιγενομένη ζημία κατέστησε τὸν βίον δυσχερῆ εἰς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐγκατέλειψαν οἱ κληθέντες ὑπὸ τὰ ὅπλα. Πρὸς κάλυψιν ἑπομένως τῆς ζημίας, ἥτις εἰς ὡρισμένα πρόσωπα ἐνετοπίσθη, νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐνδοιασμός, ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ φέρῃ τὸ βάρος αὐτό. Ἀλλὰ τὸ βάρος αὐτὸ φέρει 5,000,000 κατὰ μῆνα καὶ ἐπιβάλλεται πᾶσα προσοχὴ καὶ μέριμνα, ἵνα μὴ αὐξήσῃ τὸ βάρος αὐτὸ συνεπεία κακῆς τροπῆς τῶν πραγμάτων. Δύο εἶνε τὰ σημεῖα εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ στραφῇ ἡ μέριμνα αὐτή, ἀφοῦ δεχθῶμεν ὅτι μόνον εἰς αὐτὰς ἐκ τῶν ἐπιστράτων οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι ὡς ἐκ τῆς ἀπομακρύνσεως αὐτῶν ἀδυνατοῦσι νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰ τοῦ βίου, θέλομεν νὰ δώσωμεν τὸ χορηγούμενον· πρέπει νὰ εὑρεθῇ ὁ τρόπος ἄνευ οὐδεμιᾶς καταχρήσεως νὰ προσέλθωμεν εἰς ἐπικουρίαν εἰς τὰς ἐχούσας ἀνάγκην οἰκογενείας τῶν ἐπιστράτων. Δὲν ὑπάρχει κωμόπολις, δὲν ὑπάρχει συνοικισμός, δὲν ὑπάρχει πόλις, δὲν ὑπάρχει κανὲν μέρος τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ὑπάρχωσιν τοιαῦται οἰκογένειαι. Πᾶσαι σχεδὸν αἱ οἰκογένειαι συνεισέφερον εἰς τὴν ἐπιστράτευσιν τὰ ἄρρενα μέλη αὐτῶν. Ποῖος εἶνε ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θέλει κρίνῃ περὶ τούτου καὶ ποῖαι εἶνε αἱ καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι εἶνε ἐνδεχόμενον νὰ προκύψωσιν ἐκ τῆς τοιαύτης χρήσεως; Ἰδοὺ ἓν ζήτημα. Εἶνε εὔκολον νὰ εἴπῃ τις, ὅτι μία ἐπιτροπὴ θέλει κρίνῃ, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ δὲν δύναται νὰ περιπέσῃ εἰς παραδρομάς, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ φέρωσι ζημίας; Θὰ εἶναι ἄπειραι αἱ ἐπιτροπαί, ἐὰν δὲ τὰς καταστήσητε κατὰ κοινότητας φαντασθῆτε πόσαι θὰ εἶνε. Τὰς ἀποφάσεις τῶν ἐπιτροπῶν τούτων ἐὰν τὰς ὑποβάλητε εἰς τὸν ἔλεγχον νέας ἐπιτροπῆς, κατὰ περιφέρειαν συνερχομένης, θὰ ἔχητε ἀπὸ τὰς ἀνωτέρας αὐτὰς ἐπιτροπὰς οὐκ ὀλίγας ἑκατοντάδας.

§110Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν Γαλλίᾳ εἶνε καὶ τρίτη ἐπιτροπή.

§111Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Βεβαίως. Ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ θὰ εἶνε ἐστερημένη τῶν φώτων ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ βασισθῇ. Ἐννοεῖται ὅτι πάντα ταῦτα δὲν θὰ θέσητε ὡς ὅρον, διότι θὰ ἀργήσῃ τὸ ἐπίδομα. Διὰ τῆς μεταρρυθμίσεως τῶν δύο ἐπιτροπῶν θὰ ἐπέλθῃ μεταβολή. Βλέπετε εἰς ποίας δυσχερείας ἔχομεν νὰ προσκρούσωμεν ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα θὰ ἀπαρτίσωσι τὴν ἐπιτροπὴν εἶνε ἐπιστρατευμένα καὶ δὲν θέλετε εὕρῃ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐν ὁμαλαῖς περιστάσεσιν εὑρίσκονται ὅπως καταρτίσωσι τοὺς καταλόγους. Βεβαίως θέλομεν προσέξει εἰς τοιαύτας ἐπιτροπὰς καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ τεθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅτι τὸ Β. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον θὰ κανονίσῃ τὰ τοιαῦτα θέλει κανονίσει τὰς τοιαύτας ἐπιτροπάς· ἀπὸ ποῖα μέλη καὶ ἀπὸ ποίας περιφερείας δὲν εἶνε δυνατὸν ἀπὸ τοῦδε νὰ ὁρίσωμεν διότι θὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν μὴ ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου καὶ εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναστολῆς τοῦ νόμου.

§112Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος μεθ’ ὑμῶν, ὅτι ἐν τῷ νόμῳ δέον νὰ κανονισθῶσιν ὅλαι αἱ λεπτομέρειαι.

§113Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ τεθῶσιν αἱ γενικαὶ ἀρχαί.

§114Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐὰν εἶνε δυνατὸν νὰ τεθῇ ἀρχή, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς περιθάλψεως νὰ εἶναι ἄσχετον ἀπὸ τὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα διαχειρίζονται τὸ χρῆμα.

§115Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Μάλιστα. Αὐτὸ εἶνε τὸ πρῶτον ζήτημα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ καθορισθῶσι τὰ πρόσωπα, τὰ δικαιούμενα, δύνανται νὰ τεθῶσι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ γενικαί τινες διατάξεις, ὅτι τοῦτο θὰ γίνῃ ὑπὸ τοπικῆς ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας ἡ περιφέρεια καὶ ἡ συγκρότησις θὰ καθορισθῶσι διὰ Β. Διατάγματος, ἡ ὁποία ἐπιτροπὴ θὰ ὑπάγεται εἰς ἔλεγχον ὑπὸ μιᾶς ἐπιτροπῆς ἐν εὐρυτέρᾳ περιφερείᾳ συνερχομένης, τῆς ὁποίας πάλιν τὴν συγκρότησιν καὶ τὴν περιφέρειαν θὰ κανονίσῃ Β. Διάταγμα, νὰ ὑπάρξῃ δὲ καὶ τρίτη ἐπιτροπὴ κεντρικὴ ἢ ἐν διαφόροις περιφερείαις ἥτις θὰ ἐπιλαμβάνεται κατὰ τρίτον βαθμὸν ἐπὶ τῶν παραπόνων. Βεβαίως φοβούμενος ὁ κ. βουλευτὴς Ἀρκαδίας ἐξέθηκε ὅπως αἱ ἐπιτροπαὶ αὐταὶ ἐνεργοῦσαι ὑπάγονται εἰς ποινικὴν εὐθύνην· εἶμαι σύμφωνος εἰς ταῦτα, ἐννοῶ δὲ τὰς ποινικὰς εὐθύνας αὐτὰς ὄχι μόνον δι’ ἀποδείξεως τοῦ δόλου αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ ὅταν ἀμέλεια αὐτῶν ὁπωσδήποτε βεβαιωθῇ, δὲν δυσκολεύομαι δὲ νὰ δεχθῶ τὴν ποινικὴν εὐθύνην καὶ δι’ ἐκείνους οἵτινες, παραπλανῶσι τὴν ἐπιτροπὴν καὶ διὰ τῆς ἀποδοχῆς τοῦ βοηθήματος· δὲν ἠθέλησα ὅμως νὰ φθάσω μέχρι τῆς ἰδέας περὶ ἀνάγκης αἰτήσεως καὶ ἀποκλεισμοῦ τῆς αὐτεπαγγέλτου ἐνεργείας, διότι ὡς γνωρίζω τοὺς ἡμετέρους γεωργικοὺς πληθυσμοὺς ἤθελε εἶσθε δι’ αὐτοὺς μεγάλη δυσχέρεια ἡ σύνταξις μιᾶς τοιαύτης αἰτήσεως, διότι ἤθελον διὰ νὰ συντάξωσιν τὴν αἴτησιν ταύτην νὰ προσφύγωσι εἰς πρόσωπα, ἅτινα ἴσως νὰ ἐκμεταλλευθῶσι τούτους καὶ ἡ προσφυγὴ ἄλλως τε αὕτη θὰ ἔχῃ τρόπον τινα ἔννοιαν προστασίας παρὰ τοῦ ἀναλαμβάνοντος τὴν σύνταξιν τῆς ἀναφορᾶς, θὰ ἐπεθύμουν δὲ τῆς τοιαύτης προστασίας νὰ μὴ εἶχε ἀνάγκην ὁ πολίτης προκειμένου νὰ τύχῃ βοηθήματος, ὅπερ ἡ Πολιτεία τείνει νὰ ἀναγνωρίσῃ ὡς δικαίωμα. Ἴσως θὰ ἦτο ὀρθότερον, ὅταν παρουσιάζεταί τις εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ προφορικῶς κάμνει τὴν αἴτησιν νὰ συντάσσεται ἔκθεσις παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ τοῦτο θὰ ἦτο δύσκολον νὰ τὸ δεχθῶμεν ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποτελέσωσι τὴν ἐπιτροπὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς βαρύνωμεν διὰ τοιαύτης γραφικῆς ἐργασίας, νὰ συντάσσωσι δηλαδὴ ἐκθέσεις γυναικῶν καὶ μικρῶν παιδίων, ἅτινα, ἐγκατελείφθησαν ἀπροστάτευτα, διότι καὶ τοῦτο θὰ συμβῇ καὶ πρέπει καὶ τοὺς ἀπροστατεύτους τούτους νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐπιτροπή. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ποινικὴν δίωξιν ἐκτὸς γενικῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν νομίζω ἀναγκαίαν νὰ θέσωμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν ἔχω οὐδεμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῶ ὅτι πρέπει νὰ τιμωροῦνται ποινικῶς καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες, ἐὰν δὲν ἔκαμον αἴτησιν, ἀπεδέχθησαν ἐν τούτοις τὸ βοήθημα.

§116ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ διὰ τὴν ἐπιτροπὴν ἐὰν παραλείψῃ κανένα.

§117Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Βεβαίως, εἴτε δ’ ὅτι ἐνέγραψεν τινὰ μὴ δικαιούμενον, εἴτε διότι παρέλειψεν δικαιούμενον, νὰ ὁρισθῇ ποινὴ ἐν εὐρυτάτῳ ὁρίῳ διαρρυθμιζομένῳ ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου ἵνα τοῦτο κρῖνον ἀναλόγως τοῦ βαθμοῦ τοῦ πταίσματος ἐπιβάλλει τὴν ποινήν.

§118Γ. ΣΤΡΑΤΟΥΛΗΣ. Δὲν θὰ εὑρεθῇ ἐπιτροπή.

§119Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν) Θὰ εὑρεθῇ, διότι δὲν ἔχει οὐδένα φόβον, ὅταν τὰ ἀληθῆ βεβαιοῖ· Θὰ εἶνε ὑποχρεωτικὸν τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς. Δὲν θὰ ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἐπιθυμίας καὶ βουλήσεως ἑκάστου νὰ εἶναι ἢ νὰ μὴ εἶναι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, διότι ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Δημοσίῳ Δικαίῳ ἡμῶν λειτουργήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑποχρεωτικά, ἐὰν δὲ ὑπάρχῃ λειτούργημα, τὸ ὁποῖον πρέπει καὶ ὀφείλομεν νὰ καταστήσωμεν ὑποχρεωτικόν, τὸ λειτούργημα τοῦτο εἶναι τὸ τοῦ μέλους τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης. Δὲν θὰ ἐπιτρέψωμεν δὲ εἰς οὐδένα πολίτην, φοβούμενον νὰ μὴ ἐκτεθῇ εἰς κίνδυνόν τινα, νὰ ἀρνηθῇ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον τοῦτο, διότι θὰ καταστήσωμεν τὸ νομοσχέδιον ὑποχρεωτικὸν καὶ δὲν θὰ δύναται νὰ τὸ ἀποφύγῃ ἄνευ ὑπάρξεως μεγαλειτέρας ποινῆς παρ’ ἐκείνης, τὴν ὁποίαν θὰ ὑφίσταται ἀποποιούμενος συμμετοχὴν εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§120Λ. ΝΑΚΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι τὴν ἐπιτροπὴν πρέπει νὰ τὴν ζητήσητε εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν τέως δήμων, διότι δὲν θὰ εὕρητε εἰς μερικὰς κοινότητας τοιαῦτα πρόσωπα.

§121Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι τὴν περιφέρειαν καὶ τὴν συγκρότησιν θὰ τὴν ἀφήσωμεν εἰς τὸ Διάταγμα· ἡ πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς λέγει ἐνορία, ἐγὼ δὲν νομίζω ὀρθὸν νὰ ὁρισθῇ ἡ ἐνορία ἢ ἄλλη τις περιφέρεια, οὔτε ἡ κοινότης· νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὸ Διάταγμα νὰ κανονίσῃ διότι εἶνε ἐνδεχόμενον νὰ συνδυάσωμεν δύο περιφερείας εἰς μίαν.

§122Λ. ΝΑΚΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος· παρατήρησιν ὑπέβαλον.

§123Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Αὐτὸ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰς περιστάσεις, δι’ αὐτὸ δὲν δύναμαι νὰ θεωρήσω ὀρθὸν νὰ σημειωθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον ἡ περιφέρεια. Ἐνδέχεται δὲ ἄλλως νὰ κανονισθῶσι τὰ πράγματα, ἀναλόγως τῶν περιστάσεων. Ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα, τὸ οὐσιῶδες, πῶς θὰ γίνῃ ἡ καταβολὴ τῶν χρημάτων διότι, ἐὰν ὅλοι αὐτοὶ οἱ δικαιοῦχοι τῆς περιθάλψεως αὐτῆς εἶνε ὡς οἱ δικαιοῦχοι τῶν μισθῶν καὶ τῶν συντάξεων, διότι τοιαύτη εἶνε ἡ ἔννοια τοῦ νόμου, ὅτι ἅμα τῇ ἀναγνωρίσει ἔχουν δικαίωμα νὰ λαμβάνουν τὰ χρήματα, δὲν πρόκειται περὶ περιθάλψεως, τὴν ὁποίαν ἔδιδε ἡ ἐπιτροπή, τὴν ὁποίαν τοῦ ἔδιδε ἐφ’ ὅσον εἶχε νὰ τοῦ δίδῃ....

§124Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶνε ἐλεημοσύνη, εἶνε δικαίωμα.

§125Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Βεβαίως. Ἐὰν αὐτοὶ παραπέμπωνται νὰ πληρώνωνται ἀπὸ τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα, φαντασθῆτε νὰ μεταβαίνωσι εἰς τὸ ταμεῖον οἱ χωρικοὶ πάντες, τί θὰ γίνεται. Θὰ γίνῃ ἀνάγκη τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα καθ’ ὡρισμένας περιόδους καὶ αὐτὰς τὰς περιόδους δὲν δυνάμεθα νὰ τὰς καθορίσωμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, θὰ γίνῃ ἀνάγκη κατὰ τὰς περιόδους αὐτὰς νὰ περιέρχηται τὸ χρῆμα εἴς τινα, ὁ ὁποῖος νὰ τὸ δίδῃ ἐπιτοπίως. Ποῖος θὰ εἶνε;

§126ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ εἰσπράκτωρ.

§127Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Εἶνε μία λέξις, ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι ὑπάρχουσι δημόσιοι εἰσπράκτορες ἐπαρκεῖς, ἵνα, περιερχόμενοι τὰ διάφορα χωρία, δίδωσιν εἰς ἕκαστον τῶν δικαιούχων τὰ χρήματα;

§128Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ἐφαρμόζεται ὁ νόμος δύναται νὰ προσληφθοῦν καὶ ἄλλοι εἰσπράκτορες.

§129Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Περιεπέσαμεν εἰς τὸ ἄτοπον πολλάκις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ διὰ τῆς παραπομπῆς ἐργασίας τινός, ἡ ὁποία κατά τι νομοσχέδιον πρέπει νὰ γίνῃ διὰ τῆς παραπομπῆς εἰς οἱανδήποτε τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, νομίζομεν ὅτι λύομεν τὸ ζήτημα, ἐφθάσαμεν δὲ ὅπως π. χ. τὸν εἰρηνοδίκην εἰς τοιοῦτον σημεῖον νὰ ὑπερβαρύνομεν, ὥστε οὐδὲν ἐκ τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἀναθέτομεν νὰ δύναται νὰ τὰ ἐκτελέσῃ οὐχὶ προσηκόντως, ἀλλὰ ποσῶς, νὰ εἶνε δὲ εἰς ἀπόλυτον ἀδυναμίαν νὰ ἀνταποκριθῶσι εἰς τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα τοῦ ἐπιβάλλει ὁ νόμος. Ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν εἶνε ἡ ἐργασία αὕτη νὰ εἴπωμεν νὰ τὴν ἐκτελέσουν, χωρὶς νὰ μετρήσωμεν τὴν δύναμιν καὶ τὸν χρόνον, ἵνα τὴν ἐκτελέσουν. Βεβαίως δὲ δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι οἱ διαθέσιμοι εἰσπράκτορες δύνανται νὰ ἐκτελέσωσι τὴν ἐργασίαν ταύτην.

§130ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ ἀγροτικοὶ διανομεῖς.....

§131Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μὴ νομίζητε ὅτι δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ὅλα τὰ πρόσωπα, εἰς τὰ ὁποῖα δύναταί τις νὰ προσφύγῃ. Οὐδὲ προκαλῶ ἐνταῦθα διὰ τῆς παρατηρήσεως, τὴν ὁποίαν προβάλλω, διαγωνισμὸν ἵνα ἐξευρεθῇ τὸ κατάλληλον πόσωπον, διότι σᾶς παρέχω τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι δὲν θὰ ἤρκει ἓν μόνον εἶδος προσώπων, τὸ ὁποῖον θὰ δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ ἔργον τοῦτο. Θὰ προσφύγωμεν ἀναλόγως τῶν διαφόρων μερῶν εἰς διάφορα πρόσωπα. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, εἶνε ὅτι πρέπει διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὄχι μόνον νὰ ληφθῇ πρόνοια νὰ ἀφεθῇ ἐλευθερία τις περὶ τὸν καθορισμὸν τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θὰ γίνεται ἡ καταβολὴ καὶ τῶν προσώπων, δι’ ὧν θὰ γίνεται αὕτη, νὰ ἀφεθῇ δὲ καὶ ἐλευθερία ἵνα γίνῃ καὶ ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον εἶνε σπουδαιότερον ἀκόμη νὰ συζητηθῇ, εἶνε ἀνάγκη νὰ λεχθῇ τοῦτο, καὶ κανονισθῇ καὶ ὁ τρόπος καθ’ ὃν λογιστικῶς θὰ ρυθμισθῶσι τὰ πράγματα ταῦτα. Οὐχὶ δι’ ἐφαρμογῆς τοῦ κοινοῦ λογιστικοῦ νόμου διότι, ἐὰν θελήσητε νὰ ἐφαρμόσητε αὐτὸν θὰ καταστήσητε ὑπόλογον ἐκεῖνον, εἰς τὸν ὁποῖον δίδετε, ὁ ἔλεγχος δὲ αὐτός, ἐὰν δὲν διαρρυθμισθῇ κατ’ ἰδιαίτερον τρόπον, δὲν θὰ εἶνε δυνατός, διὰ τοῦ κοινοῦ λογιστικοῦ νόμου καὶ τῆς κρατούσης σχετικῆς νομοθεσίας. Θὰ γίνῃ ἀνάγκη ἵνα ἐπιτρέψητε εἰς ἡμᾶς ὅπως ὁ τρόπος τῆς διαχειρίσεως τοῦ χρήματος, τοῦ εἰσερχομένου εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα καὶ διασπειρομένου εἰς πάσας τὰς κοινότητας καὶ ἀνερχομένου εἰς πολλὰς χιλιάδας, διὰ τὰς μεγάλας ἰδίως κοινότητας, καθορισθῇ διὰ τοῦ Διατάγματος, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ καταστήσωμεν ὑπολόγους ἐκείνους, εἰς οὓς δίδομεν τὰ χρήματα καὶ τοὺς ὁποίους θὰ ὑπαγάγωμεν εἰς τὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον θὰ γίνῃ δυνατὸν νὰ καθορίσωμεν. Διότι δὲν δυνάμεθα ἀκόμη νὰ εἴπωμεν εἰς ποίας θὰ ἀναθέσωμεν τὸν ἔλεγχον. Διότι συσκεπτόμεθα μετὰ τῶν ἁρμοδίων προσώπων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἵνα εὕρωμεν πῶς θὰ γίνεται ὁ ἔλεγχος ὅταν τὰ χρήματα θὰ δίδωνται εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα δι’ ἑκάστην κοινότητα. Θὰ ἔρχεται ὁ ἱερεὺς, ὁ διδάσκαλος ἢ ὁποιοσδήποτε ἄλλος καὶ θὰ τὰ πέρνῃ. Αὐτὰ ὅμως θὰ εἶνε ἀρκετά. Ἐὰν ὑποθέσητε 25 δραχμὰς τὴν περίθαλψιν καὶ ἔχετε 40 οἰκογενείας, θὰ ἔχετε ποσὸν 1000 δραχμῶν, ἐὰν ἔχετε 200 οἰκογενείας θὰ ἔχετε ποσὸν 5000. Ποῖος θὰ ἐλέγξῃ τὸν λαμβάνοντα ταῦτα ἐὰν τὰ ἔδωκε καὶ ποῦ; Ἐὰν ἀφήσητε τὰ δικαιολογητικὰ ταῦτα νὰ ἀκολουθοῦν τὸν δρόμον τοῦ συνήθους ἐλέγχου, τοῦ λογιστικοῦ, διοικητικοῦ καὶ δικαστικοῦ, βεβαίως δὲν θὰ ἔχετε οὐδένα χαλινὸν κατὰ τῶν ἐνδεχομένων καταχρήσεων. Θὰ παραστῇ λοιπὸν ἀνάγκη ἵνα εὑρεθῇ τρόπος ἐλέγχου ἀμέσου, ὁμοίου σχεδὸν πρὸς ἐκεῖνον, ὅστις ἐπεδιώχθη νὰ γίνῃ ὡς πρὸς τὰς δαπάνας τοῦ πολέμου δι’ ἐγκαταστάσεως εἰδικοῦ ἐλέγχου δαπανῶν τοῦ πολέμου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐνταῦθα μάλιστα ἐπιδιώκεται ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν δαπανῶν ἡ ἐγκατάστασις εἰδικοῦ ἐλέγχου. Διὰ τοῦτο θὰ ζητηθῇ ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον καὶ τοιαῦται διατάξεις νὰ τεθῶσιν. Δὲν μὲ διαφεύγει ὅτι ἡ ἀναγραφὴ τοιούτων διατάξεων, ἡ χορήγησις ἀδείας εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἵνα διὰ Διατάγματος τοιαῦτα τινὰ καθορίσῃ εἶναι τί ὑπερβολικόν. Νομίζω ὅμως ὅτι καθῆκον ἔχω νὰ ὑποβάλω εἰς ὑμᾶς τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ χορηγηθῇ ἵνα γίνῃ δυνατὸν νὰ ἐξασφαλισθῇ τοιοῦτος ἔλεγχος. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰς λεπτομερείας τῆς διατυπώσεως τῶν ὅσων εἶπον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐπιφυλάσσομαι νὰ φέρω ταύτας πρὸ τῆς προσεχοῦς συζητήσεως, παρακαλῶ ὅμως νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε τὸ νομοσχέδιον καὶ ἔπειτα τυπωμένον, ὡς θὰ μεταρρυθμισθῇ, θὰ διανεμηθῇ.

§132Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Διατυπώσατε τὰς τροπολογίας σας ὥστε ἐπ’ αὐτῶν σκοπιμώτερον νὰ συζητήσῃ ἡ Βουλή.

§133Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Σᾶς εἶπον ταῦτα ἵνα σᾶς δείξω ἐπὶ ποίων ἀρχῶν θὰ γείνῃ ἡ μεταρρύθμισις τοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅσων ἐνταῦθα ἐξετέθησαν, πρὸ τῆς προσεχοῦς δὲ συζητήσεως θὰ γείνῃ διανομὴ τοῦ νομοσχεδίου μεταρρυθμισμένου.

§134Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἀναθεωρήσητε τὰς σκέψεις σας ὡς πρὸς τὸ αὐτεπάγγελτον, διότι ἡ παρατήρησις τοῦ κυρίου βουλευτοῦ Ἀρκαδίας ἔχει μεγάλην σημασίαν ὡς πρὸς τὴν πρόληψιν ἐνδεχομένων καταχρήσεων.

§135Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Μὴ λησμονῆτε ὅμως ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν αἰτούντων εἶναι ἀγράμματοι, θὰ ἐπιτρέψητε δὲ ἐκ τούτου ἡ ἔκθεσις νὰ ὑπογραφῇ παρ’ οἱουδήποτε ἐγγραμμάτου, καὶ τότε δὲν θὰ ὑπάρχῃ εὐθύνη οὔτε κατ’ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος τὴν ὑπέγραψε, ὅστις ἐστηρίζετο ἐπὶ πληροφοριῶν τοῦ ἀγραμμάτου, οὔτε κατ’ αὐτοῦ ὁ ὁποῖος τί ἐγράφη δὲν ἠξεύρει.

§136ΖΗΣΗΣ ΙΑΤΡΟΥ. Χωρὶς νὰ θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὰ καθέκαστα τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, φρονῶ ὅτι τοῦτο ἀφορᾷ αὐτὴν καθ’ ἑαυτὴν τὴν περίθαλψιν, δηλαδὴ τὴν παροχὴν τῶν μέσων πρὸς ἀποφυγὴν τῆς πενίας ἢ τῆς ἐλλείψεως τῶν πρώτων μέσων τῆς ζωῆς τῶν χωρικῶν ἢ τῶν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσιν ἀνάγκην περιθάλψεως. Φρονῶ ὅμως ἀκόμη ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι ἀπαρχὴ μέτρων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ὀφείλει ἐπίσης νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει της, ἵνα συζητήσῃ ὅπως ἐξεύρῃ τὰ μέσα ὄχι μόνον τῆς προσωρινῆς ἀνακουφίσεως τῶν κοινωνικῶν τάξεων, αἱ ὁποῖαι κυρίως πλήττονται ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ ἴσως ἀκόμη ἐκ τῆς μακρᾶς διαρκείας τῆς ἐπιστρατεύσεως. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι δὲν θὰ ἐξηρχόμην τοῦ θέματος τῆς κατ’ ἀρχὴν συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν μοὶ ἐπιτρέπετο νὰ ὑποβάλω μερικὰς σκέψεις μου ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐξευρέσεως καὶ τῆς δημιουργίας τῶν μέσων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐὰν ἐφηρμόζοντο, ἴσως αἱ τάξεις ἐκεῖναι θὲν θὰ ὑφίσταντο κλονισμὸν οἰκονομικὸν τοιοῦτον, τοῦ ὁποίου τὰ ἀποτελέσματα βεβαίως θὰ ἐπιδράσωσι σοβαρῶς ἐπὶ τῆς μελλούσης καταστάσεως τοῦ Κράτους. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀκριβῶς ἔθιξε τὸ γεγονὸς ὅτι τάξεις τινὲς κοινωνικαὶ θίγονται κυρίως ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἄλλαι δὲ ἠπιώτερον καὶ ἄλλαι, λόγῳ τῶν δημιουργουμένων νέων περιπτώσεων, κερδίζουσιν περισσότερα ἢ ὅσα θὰ ἐκέρδιζον ὁμαλῶν ὄντων τῶν πραγμάτων. Καὶ κυρίως αἱ τάξεις, αἱ θιγόμεναι ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως, εἶναι αἱ γεωργικαί, εἶναι αἱ τάξεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς ἐν Ἑλλάδι δὲν ἀποκατέστησαν ἐν ὁμαλῇ καταστάσει, δὲν ηὐνοήθησαν ὑπὸ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος θὰ ἐλάμβανεν εἰς παρῳχημένας ἐποχάς, ὥστε εἰς τοιαύτην ἀνώμαλον κατάστασιν, εἰς τοιοῦτον συγκλονισμόν, ὁποῖον δημιουργεῖ ἡ ἀπότομος ἐπιστράτευσις, νὰ ἔχωσι τὰ μέσα ἀμύνης κατὰ τῶν ἐπερχομένων καταστροφῶν. Καὶ ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐξεύρωμεν τὸν τρόπον καθ’ ὃν δυνάμεθα νὰ προστατεύσωμεν τὰς τάξεις ἐκείνας, φρονῶ ὅτι δὲν θὰ εὑρισκόμεθα ἐν ἀληθείᾳ, ἐὰν ἠθέλαμεν ὡς πρὸς τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὰς τάξεις τὰς γεωργικὰς ἐν Ἑλλάδι, νὰ τὰς συγκρίνωμεν ἢ νὰ προσαλληλήσωμεν πρὸς τὰς τάξεις, αἱ ὁποῖαι ὑπὸ ἄλλας συνθήκας καὶ ἄλλας κοινωνικὰς προϋποθέσεις ἀλλοῦ ὑπάρχουν. Δὲν θὰ ζητήσωμεν ν’ ἀνεύρωμεν ἐὰν ἐν Γερμανίᾳ ἢ ἐν Γαλλίᾳ ἢ ἐν ἄλλῳ τινὶ ἐμπολέμῳ Κράτει, ἐλήφθησαν μέτρα τοιαῦτα ἢ τοιαῦτα, καὶ ἀφοῦ δὲν ἐλήφθησαν ἐκεῖ ὀφείλομεν καὶ ἡμεῖς νὰ παραβλέψωμεν. Τὸ σπουδαιότερον ὅλων εἶναι τὸ μέτρον τῆς ἀναστολῆς τῶν πληρωνομένων τόκων. Ὁ τόκος, κύριοι, εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον πολλάκις κατεκρίθη. Οἱ οἰκονομολόγοι στρεφόμενοι ὑπὲρ τῶν τόκων τῶν κερδοφόρων, τῶν δημιουργικῶν, λέγουσιν ὅτι εἶναι τὸ μέσον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μακρὰν τῆς προσωπικῆς ἐργασίας τοῦ καταβαλόντος τὸ κεφάλαιον, κερδίζει ἐκ τῆς ἐργασίας τοῦ ἄλλου. Αὐτὴν τὴν ἀρχὴν ἐδέχθησαν καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπιστημονικῶς παραδεδεγμένη. Τίς θὰ ἦτο ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἔλεγε ὅτι ζημιοῦται τὸ κεφάλαιον, τὸ κερδοφόρον; Θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἔλεγε εἰς τὸ κεφάλαιον, ἀφοῦ δὲν δύνασαι νὰ χρησιμοποιηθῇς πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσῃς μερίδιον σὺ ἐπὶ τῆς ἐργασίας; Καὶ τὸ κεφάλαιον ὄχι μόνον ζητεῖ μερίδιον ἐκ τῆς ἐργασίας — καὶ αὐτὸ εἶναι ἀδικώτατον — ἀλλὰ καὶ προστατεύεται, διότι ἐὰν ὅλαι αἱ κοινωνικαὶ τάξεις ὑφίστανται μείωσιν καὶ κλονισμόν, τὸ κεφάλαιον, λόγῳ τῶν ἀσφαλειῶν τὰς ὁποίας ἔχει ἐπὶ τῆς ἀκινήτου περιουσίας τοῦ ὀφειλέτου, προστατεύεται, ὑπάρχει καὶ ἀποδίδεται κατόπιν ἀνέπαφον. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο δίκαιον ὅπως καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς ἐπιστρατεύσεως ἀνεστέλλετο ἡ πληρωμὴ τόκων, ὄχι τῶν παραγωγικῶν κεφαλαίων ἀλλὰ τῶν κερδοφόρων. Ἀλλ’ ἔρχεται καὶ ἄλλο ζήτημα· τὸ ζήτημα αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τῆς περιθάλψεως. Λέγομεν ὅτι θὰ δώσωμεν μίαν δραχμὴν εἰς τὴν οἰκογένειαν, ἥτις πρόκειται νὰ τύχῃ περιθάλψεως. Ἀλλ’ ἡ οἰκογένεια αὐτὴ ἐκ τῆς μιᾶς δραχμῆς τί νομίζετε ὅτι θὰ ἔχῃ οὐσιαστικῶς λαμβάνειν ἀπὸ τοῦ Κράτους; οὔτε τὰ 60 λεπτά, τὰ περιπλέον θὰ τὰ πληρώσῃ εἰς τόκους, εἰς φόρους καὶ δασμούς. Ὅταν ἔχετε ἐπὶ τοῦ σίτου δασμὸν 13 περίπου λεπτὰ μετὰ τοῦ λιμενικοῦ ἢ δημοτικοῦ καὶ λέγετε ὅτι θὰ δώσητε εἰς τὴν οἰκογένειαν μίαν δραχμὴν κατ’ ἄτομον καὶ ὑποτεθῇ ὅτι μία οἰκογένεια ἀποτελεῖται ἀπὸ τρία ἢ τέσσαρα ἄτομα, τὰ ἄτομα, λόγῳ τῆς ἐλλείψεως τῶν ἄλλων μέσων, θὰ καταναλίσκουσιν ἐπὶ πλέον ψωμί, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι καταναλίσκουσι δύο καρβέλια τὴν ἡμέραν, τὸ Δημόσιον θὰ τοῦ πάρῃ 40 λεπτά. Καλύτερον ἐλαττώσατε τὸν φόρον τοῦ σίτου καὶ ἀφίσατέ τον ἄνευ περιθάλψεως. Ἀλλὰ καὶ τὰ εἴδη τῶν δημητριακῶν καρπῶν φορολογοῦνται βαρύτατα. Δὲν δίδετε τίποτε εἰς τὰς πενομένας τάξεις, εἰς τὰς τάξεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἀνάγκην ἀμέσως τῆς περιθάλψεως, ἐὰν δὲν ἀποφασίσητε νὰ μειώσητε τοὺς φόρους, τοὺς εἰσαγωγικούς. Ἀλλ’ ἐξ αὐτοῦ ἤθελε γεννηθῆ ἐρώτημα· ἐὰν ἐλαττώσητε τοὺς εἰσαγωγικοὺς φόρους βεβαίως ἐκ τῆς ἐλαττώσεως ἐκείνης ὠφελοῦνται καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην περιθάλψεως. Ἔχει ὅμως τὸ μέσον τὸ Κράτος τοὺς δασμοὺς ἐκείνους ἢ τοὺς φόρους κατὰ τοὺς ὁποίους θὰ περιορίσῃ τὴν ἀξίαν τῶν προϊόντων νὰ τοὺς ἐπιβάλλῃ εἰς ἄλλα ἐπαγγέλματα, τὰ ὁποῖα κερδίζουσι περισσότερον ἐκείνων τὰ ὁποῖα θὰ ἐκέρδιζον, ἐὰν ἦσαν ὁμαλαὶ αἱ περιστάσεις. Λάβετε ὑπ’ ὄψει σας τὰς Ἀθήνας, τοὺς ἐμπορευομένους, τοὺς ἐπαγγελματίας καὶ τοὺς ἐπιχειρηματίας. Φρονεῖτε ὅτι αὐτοὶ ἐζημιώθησαν ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως; Πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἐν μιᾷ νυκτὶ πολλαπλατιάσωσι τὴν περιουσίαν των. Πολλὰ ξενοδοχεῖα διὰ μίαν ἡμέραν ἐκέρδισαν τόσα, ὅση ἡ ἀξία τῆς ἐπιπλώσεώς των. Πολλὰ καταστήματα ἐν Ἀθήναις κατώρθωσαν μὲ ἐλαφρὰν συνείδησιν καὶ ἄνευ ἀντιλήψεως τῶν ὑποχρεώσεών των ὥστε μερικὰ πράγματα, τῶν ὁποίων ἔχουν ἀνάγκην οἱ ἐπίστρατοι ἀξιωματικοὶ ἢ στρατιῶται νὰ τὰ προμηθεύσωσι εἰς πολλαπλασίαν ἀξίαν. Γνωρίζω τὸ ἑξῆς· ὅτι ἕνα καπέλλο στρατιωτικὸν ἀξίας 6½ δραχμῶν ἐπωλήθη 35 δραχμάς, ἀορτῆρες σπαθιῶν, οἱ ὁποῖοι ἐτιμῶντο 2½ δραχμὰς ἐπωλήθησαν 6½. Δὲν νομίζετε ὅτι τὸ Κράτος, ἀπέναντι αὐτῶν τῶν κερδοσκόπων, οἱ ὁποῖοι ἐπολλαπλασίασαν τὰ ἔσοδα των ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ καὶ νὰ ζητήσῃ μέρος καὶ μέρισμα τῶν ὅσων κερδίζουσι; Ἔθιξεν ὁ κ. ἐκ Πατρῶν βουλευτὴς τὸ ζήτημα τῶν ἰατρῶν. Μὴ τὸ θεωρήσητε, εἶπεν, ὅτι εἶνε ζήτημα ἐλαφρόν. Εἶνε σπουδαιότατον διὰ τοὺς μεμακρυσμένους πληθυσμούς. Δὲν ὑπάρχουσι ἰατροὶ οὐδαμοῦ, ὑπάρχουσι χωρία, κοινότητες, ἐπαρχίαι σχεδὸν ὁλόκληροι, αἱ ὁποῖαι ἐστερήθησαν τοῦ ἰατροῦ των, δὲν ὑπάρχουσι δὲ καὶ τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας ὥστε νὰ καλέσωσι ἰατρὸν ἐκ τοῦ κέντρου. Γνωρίζετε ποῖα εἶνε ἡ συγκοινωνία ἐν Ἑλλάδι. Εἶνε ἀδύνατος ἡ μεταφορὰ ἰατροῦ ἀπὸ κέντρου εἰς ἀπόκεντρα σημεῖα. Εἶνε ἀνάγκη ἀπόλυτος τοὺς ἰατρούς, τοὺς ὁποίους ἔχετε καὶ οἱ ὁποῖοι μικρὰν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ στράτευμα παρέχουσι, διότι εἶνε ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ὑπερέβησαν τὴν μέσην ἡλικίαν καὶ οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν πολλὰς κακουχίας, νὰ τοὺς ἀποστείλητε ἐκεῖ ὅπου θὰ προσφέρωσι ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ μόνον ὁ ἰατρός. Ἔχουσιν ἀνάγκην καὶ φαρμάκων. Οἱ πλεῖστοι τῶν φαρμακοποιῶν ἐπολλαπλασίασαν τὴν ἀξίαν τῶν φαρμάκων, ὥστε τὸ κινίνο ἔγινε πολυτιμότατον.

§137Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει κινίνο.

§138ΖΗΣΗΣ ΙΑΤΡΟΥ. Ὑπάρχει. Εἷς φαρμακοποιὸς μοῦ ἔλεγε, ἐναβρυνόμενος: ξέρεις πόσω πωλῶ τὸ σαλόλ; διακοσίας πενῆντα δραχμὰς τὸ κοιλό!

§139Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Τὰ ἠμπόδισε ἡ Γερμανία.

§140Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Ἔχει ἡ Ἀμερική.

§141Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ φαρμακοποιοὶ πωλοῦσι καὶ κάτω τῆς διατιμήσεως.

§142Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Ὄχι. Σᾶς τὸ βεβαιῶ ἐγώ.

§143Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Σεῖς δὲν εἶσθε ἰατρός.

§144Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Εἶμαι ὡς ἐκ τοῦ ἐπωνύμου. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω πλέον τὴν Βουλήν, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὴν ἀξιότιμον Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὸ ζήτημα τοῦ τοκοστασίου τῶν κερδοφόρων τόκων ὄχι τῶν παραγωγικῶν. Θὰ εἶνε εὐεργέτημα, θὰ εἶνε ἀπαλλαγὴ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θελήσῃ νὰ θίξῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ σπουδαίως. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι αἱ τάξεις, αἱ ὁποῖαι ὀλιγώτερον θίγονται, αὐταὶ πρέπει νὰ ὑποστῶσιν ἀναλόγως τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν ὑφίστανται αἱ ἄλλαι τάξεις, αἱ θιγόμεναι περισσότερον ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο ζήτημα ἐνδιαφέρει τοὺς παραγωγούς. ☐ ☐λευταίας συμβάσεως κατὰ τὰς ὁποίας ὑπεχρεώθη 25.000.000 νὰ διαθέσῃ εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς πρὸς 5%, ἐπίσης νὰ ἐνισχύσῃ δι’ ἄλλων 25.000.000 τὴν ἀγροτικὴν πίστιν ἐν Ἑλλάδι. Δὲν θὰ ὑπάρχει περίπτωσις, καθ’ ἣν θὰ ἐφήρμοζε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν καὶ δὲν θὰ ἐφαίνετο περισσότερον εὐεργέτης, ἐὰν ἤρχετο ἀρωγὸς καὶ διέθετε τὰ δάνεια αὐτὰ ἐκεῖ ὅπου θὰ ἦτο ὑποχρεωμένη ἐκ τῆς συμβάσεως νὰ δώσῃ.

§145Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Τὰ δίδει ἀλλοῦ.

§146Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Πρόκειται περὶ χαρτιοῦ, δὲν πρόκειται περὶ χρυσοῦ καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κλονίσωσι τὴν τράπεζαν 25 καὶ 30 ἑκατομμύρια. Ἄλλως τε τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει αὔριον νὰ ἐκπληρώσῃ, νὰ σπεύσῃ νὰ τὴν ἐκπληρώσῃ σήμερον, ὅτε εἶνε ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη καὶ θὰ ὑποστηρίξῃ αὐτὴ ἑαυτήν, διότι, ἂν σήμερον δώσῃ τὰ δάνεια εἰς τοὺς καλλιεργητάς, θὰ δυνηθῶσιν οὗτοι νὰ σπείρωσι τὴν γῆν, διότι ἄλλως τὰ 9)10 τῆς ἑλληνικῆς γῆς θὰ μείνουν ἄνευ σπορᾶς διὰ τὸν ἑξῆς λόγον, ὁ ὁποῖος ἴσως μᾶς ἔχει διαφύγει. Γνωρίζετε ὅτι αἱ διατιμήσεις τοῦ σίτου περιωρίσθησαν ἐντὸς τῶν κέντρων ἢ τὸ πολὺ πολὺ ἐντὸς τῶν περιφερειῶν τῶν κωμοπόλεων’ πέραν αὐτῶν ἡ τιμὴ τοῦ σίτου ἔμεινεν ἀνεξέλεγκτος καὶ εἶνε εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ πρώτου παντοπώλου καὶ δὲν θὰ ἦτο ὑπερβολή, ἂν σᾶς εἴπω, ὅτι σιτάρι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε οὔτε μιὰ φορὰ κοσκινισθῆ, ἐπωλήθη εἰς χωρίον 1,05. Αὐτὸς δὲ ὁ ἄνθρωπος, ὑπεχρεώθη βεβαίως τὸ μὲν ἐκ τῆς ἀνάγκης εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη ἅμα τῇ συγκομιδῇ νὰ πωλήσῃ ἓν μέρος διὰ νὰ ἐξοικονομήσῃ τὰς πρώτας ἀνάγκας, τὸ δὲ ἐκ τῆς ἀκριβείας, ἡ ὁποία ὑπάρχει, καὶ κατηνάλωσε καὶ ἐπώλησε τὴν σποράν. Σήμερον τὰ ⅘ τῶν παραγωγῶν δὲν ἔχουσι σποράν, εἶνε δὲ τὸ πρᾶγμα σπουδαιότατον, διότι δὲν δύνασθε νὰ ἀντικαταστήσητε τὸν σπειρόμενον ἐν Ἑλλάδι σῖτον μὲ τὸν ἐρχόμενον ἐξ Ἀμερικῆς, ὁ ὁποῖος εἶνε ἄχρηστος ἐν Ἑλλάδι πρὸς καλλιέργειαν, διότι εἶνε πολὺ σκληρός. Πρέπει λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ τὸ θάρρος, διότι θὰ εὐεργετήσῃ τὸν κόσμον, νὰ ἐπιτάξῃ τὸ σιτάρι τῶν τσιφλικιούχων καὶ ὑπάρχει πολύ, διότι πολλαὶ πωλήσεις ἀνεστάλησαν ἐπειδὴ ἡ τιμὴ τῶν 65 λεπτῶν ἐφάνη μικρὰ εἰς αὐτούς, καὶ νὰ τὸ δώσῃ εἰς τοὺς γεωργοὺς πρὸς καλλιέργειαν. Πρέπει νὰ ἐγκύψῃ πολὺ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ Κυβέρνησις, διότι θὰ μείνῃ ὁ τόπος ἄνευ σπορᾶς καὶ ἐὰν δὲν παραγάγῃ ἡ Ἑλληνικὴ γῆ ἐκεῖνο τοὐλάχιστον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ παραγάγῃ, ἡ καταστροφή, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τούτου, θὰ εἶνε μεγαλυτέρα πάσης ἄλλης.

§147Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἡ γενομένη συζήτησις ἀπέδειξε πόση δυσκολία παρουσιάζεται εἰς μίαν οἱανδήποτε Κυβέρνησιν, καθ’ ἣν στιγμὴν καλεῖται νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἀνάγκας ἐπειγούσας καὶ ἀμέσους, περὶ τῶν ὁποίων τὸ Κράτος καὶ αἱ ὑπηρεσίαι αὐτοῦ καθὼς καὶ ἡ ὑπηρεσία τῆς τοπικῆς αὐτοῦ διοικήσεως δὲν εἶναι παρεσκευασμένη. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ἡ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι δὲν θέλει συνεισφέρει φῶτα, ἀλλὰ θὰ ἦτο τολμηρὸν νὰ ὑποβάλῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἀξίωσιν, ὅπως δεσμεύσῃ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἐντὸς ὁρίων καὶ μὴ ἀφήσῃ αὐτὴν ἐλευθέραν διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὸ σπουδαιότερον, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον, τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου, τὴν περίθαλψιν καὶ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἀναγκῶν, διότι τοῦτο εἶναι τὸ προέχον. Φόβοι περὶ καταχρήσεων εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τοῦ παρόντος δύναται ὀλιγώτερον νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ. Θὰ ἀποκτήσῃ αὐτὴ αὕτη ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία τὴν ἐμπειρίαν, καὶ ἴσως θὰ εἶνε εἰς θέσιν εἰς ἄλλην περίστασιν καὶ ἐν τῇ αὐτῇ συνόδῳ ἢ ἐν ἄλλῃ συνόδῳ τῆς Βουλῆς νὰ ἐπαγάγῃ ἐκείνας τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας θὰ ἀποδείξῃ ἡ ἐκ τῶν πραγμάτων ἐμπειρία ὅτι πρέπει νὰ ἐπενεχθῶσι.

§148Γ. ΠΩΠ. Πελοποννησιακὸν πόλεμον θὰ κάμωμεν;

§149Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐπὶ τοῦ παρόντος, νομίζω, ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν πρέπει νὰ δεσμευθῇ πέραν ἴσως ὡρισμένων γενικῶν ἀρχῶν, περὶ τῶν ὁποίων ἠκούσαμεν τὰς σκέψεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, αἱ ὁποῖαι μᾶς καθησυχάζουν ὅτι ἐφ’ ὅσον τοὐλάχιστον ἦτο δυνατὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ὑπάρχουσα ἐμπειρία τῶν Ἑλληνικῶν πραγμάτων, ἐλήφθη ὑπ’ ὄψει ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου καὶ ὑπὸ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου κ. Ὑπουργοῦ καὶ ὑπάρχει ἐν τῇ σκέψει αὐτῇ, θέλει δὲ καταστρωθῇ εἴτε εἰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον δὲν τὸ εὔχομαι, εἴτε εἰς διατάξεις Διατάγματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο τὸ σκοπιμώτερον. Ἀλλ’ ὀρθὴ εἶνε ἡ ἀρχὴ τῆς διαιρέσεως τῶν βεβαιουσῶν ἀρχῶν ἀπὸ τῶν πληρωνουσῶν, ὅπως καὶ ἄλλαι τινὲς λεπτομέρειαι τῶν ὁποίων μᾶς κατέστησε κοινωνοὺς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ εἶχε νὰ παρατηρήσῃ τις γενικῶς θὰ ἦτο τοῦτο, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρέπει νὰ ψηφισθῇ καὶ διὰ τοῦτο θὰ ὁμιλήσω ἐλάχιστα, πρέπει δὲ νὰ ψηφισθῇ τὸ ταχύτερον, διότι θὰ γεννηθῇ ἡ ἐπίγνωσις εἰς τὸ Κράτος περὶ τῶν ἀντικρυσμάτων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον διὰ τὴν ἐπιβάρυνσιν, ὅταν δὲ τὰ εἰσαγάγῃ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς τὰ νομοσχέδια αὐτοῦ, τὰ φορολογικά, διότι πρέπει νὰ στηριχθῇ ἡ ὑπηρεσία αὕτη ἐπὶ νέας φορολογίας, τότε θὰ εἶνε καιρὸς νὰ συζητηθῶσιν αἱ ἀπόψεις, τὰς ὁποίας ἔθιξαν ἄλλοι συνάδελφοι ὁμιλοῦντες ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Πάντως ἐκ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὡς εἶνε διατετυπωμένον, δὲν πρέπει νὰ περιμένωμεν, οὔτε πρέπει νὰ ἐπαναπαυθῇ ἡ Κυβέρνησις νομίζουσα ὅτι ἐξετέλεσε τὸ Κράτος τὸν προορισμόν του διὰ τῆς παροχῆς αὐτῆς τῆς περιθάλψεως. Ἡ ἱκανοποίησις τῶν ἀναγκῶν δύναται νὰ γίνῃ ὅπου οὐσιαστικῶς αἱ ἀνάγκαι θὰ καλυφθῶσιν. Ἡ παροχὴ τοῦ βοηθήματος εἰς πολλὰς περιστάσεις δεικνύει μόνον μίαν ἀγαθὴν πρόθεσιν τοῦ Κράτους πρὸς οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν τῶν πολιτῶν, ἀλλ’ ἐμπεριέχει καὶ μίαν ὁμολογίαν τοῦ Κράτους, ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἠθέλησεν ἢ κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῶν κυβερνώντων δὲν εἶνε εἰς θέσιν νὰ προνοήσῃ περὶ τῆς οὐσιαστικῆς καλύψεως τῶν ἀναγκῶν τῶν πολιτῶν. Αἱ ἀνάγκαι θὰ ἀρχίσωσιν εὐθὺς ἅμα τῇ λήψει τῆς μιᾶς δραχμῆς καὶ ἴσως θὰ εἶνε σκόπιμον νὰ σκεφθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λάβῃ αὐτὴν τὴν εὐχέρειαν, ὅπως ἡ περίθαλψις ἀποβῇ τελεσφορωτέρα, ὅπως δίδεται ὄχι μόνον εἰς χρῆμα, ἀλλὰ καὶ εἰς εἶδος καὶ ὅπως τὸ χρῆμα χρησιμοποιηθῇ διὰ συνεταιρισμοὺς καταναλώσεως, ὅπου εἶνε δυνατὸν νὰ συστηθῶσι συνεταιρισμοὶ καταναλώσεως. Μόνον ἂν ταῦτα γίνωσιν, ὅταν πεισθῇ ἡ Κυβέρνησις ἢ μᾶλλον ὅταν ἐξαντλήσῃ τὸ καθ’ ἑαυτὴν, ὅπως εἰς τὴν ἄπορον οἰκογένειαν περιέλθῃ οὐχὶ χρῆμα, τὸ ὁποῖον θὰ τὸ λάβῃ ὁ τοκογλύφος, ὁ αἰσχροκερδὴς μπακάλης ἢ ἀρτοποιός, ἀλλὰ περιέλθῃ εἰς αὐτοὺς ἄρτος, ἔνδυμα, εἰς τὸ παιδὶ τοῦ ἐπιστράτου τὸ γάλα, τοῦ ὁποίου ἔχει ἀνάγκην, τότε μόνον δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἴπῃ ὅτι πρέπει καὶ ταύτην τὴν ἄδειαν νὰ λάβῃ ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἀπὸ τὴν Βουλήν, διότι ὁμολογῶ ὅτι μὲ ἐτάραξεν ἡ ἀντίληψις, ἡ ὁποία ἐπεκράτησεν, ἡ ὁποία εἶνε δικαία, ὅτι πρόκειται περὶ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν οἱ ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἐπίστρατοι, ὅπως λάβωσι χρήματα. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ ὡς δικαίωμα νὰ λάβωσιν οἱ ἐπιστρατευόμενοι τὸ βοήθημα εἴτε εἰς εἶδος, εἴτε εἰς χρήματα, διότι εἰς πολλὰς περιστάσεις, ὅπου θέλουν, θὰ δυνάμεθα ἐν ἀνάγκῃ νὰ προβῶμεν καὶ εἰς ὀργάνωσιν διὰ τὴν ἀγορὰν σιτηρῶν χονδρικῶς, τὰ ὁποῖα νὰ διατίθενται μὲ τὴν τιμὴν τῆς χονδρικῆς πωλήσεως.

§150Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ἐὰν εἶνε δυνατὸν εἰς τοὺς ἐπιστράτους, ἢ μᾶλλον οὐχὶ εἰς τοὺς ἐπιστράτους, ἀλλ’ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶνε ἐντεταλμένοι νὰ παρέχωσι τὴν περίθαλψιν εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἐπιστράτων νὰ ζητήσωσι τὴν τοιαύτην βοήθειαν τοῦ Κράτους, εἶνε φυσικὸν ὅτι αὕτη θὰ τοῖς δοθῇ. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο δὲν ἔχομεν ἀνάγκην εἰδικῆς διατάξεως.

§151Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ δοθῇ καὶ αὐτὴ ἡ εὐχέρεια, ὥστε νὰ εἶνε δυνατὸν τὸ ἐπίδομα ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸν σκοπιμώτερον τρόπον νὰ τὸ καταλογίζῃ καὶ εἰς εἴδη, τὰ ὁποῖα αὐτὴ ἡ ἰδία θὰ παρέχῃ τῆς πρώτης ἀνάγκης.

§152Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Παρὰ τὴν θέλησιν αὐτῶν; Θὰ εἶνε δυσχερές.

§153Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Θὰ ἔλεγον ὅτι εἰς ὡρισμένας περιφερείας θὰ ἠδύνατο καὶ παρὰ τὴν θέλησιν. Αἴφνης ὅπου ἐλλείπει τὸ σιτάρι.

§154Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Νὰ τὸ πάρουν μόνοι των.

§155Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἀπὸ τὰς ἀποθήκας τοῦ Δημοσίου.

§156Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἀπὸ τὰς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης

§157Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Θὰ ἐπεθύμουν ἐπίσης ὅπως, ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὴν περίθαλψιν καὶ εὑρίσκεται ἐν συναφείᾳ μὲ τὴν αὐτὴν φιλάνθρωπον σκέψιν, ὅπως τὸ Κράτος λάβῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιτάξεως τοῦ σίτου καὶ ἄλλων πραγμάτων, καὶ ἐπειδὴ εἰς τὰς ἐπιτάξεις ἀξίαν ἔχουσιν αἱ ἀστυνομικαὶ διατιμήσεις, περὶ τῶν ὁποίων ὅμως τόσα ἠκούσαμεν τὴν ἑσπέραν ταύτην, φρονῶ καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ ὀργανωθῇ εἰδικὴ δικαστικὴ περιοδεύουσα ὑπηρεσία πρὸς παρακολούθησιν αὐτῶν τῶν καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι γίνονται, τῶν ὑπερβασιῶν τῶν διατιμήσεων τῶν Ἀστυνομικῶν, εἰς τὴν Ὑπηρεσίαν δὲ ταύτην, τὴν περιοδεύουσαν, θὰ ἠδύνατο νὰ ἀνατεθῇ καὶ τὸ ἔργον τοῦ ἐλέγχου τῶν ἐπιτροπῶν τῆς περιθάλψεως. Καὶ ἀπὸ ἄλλου βήματος ὑπέδειξα τὴν ἀνάγκην ταύτην, καὶ ἤδη τὴν ἐπαναλαμβάνω ἀπὸ τοῦ ἐπισημοτέρου τούτου βήματος, διότι θὰ ἦτο δυνατὸν κατὰ τὸ πρότυπον τῶν περιοδευόντων δικαστηρίων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν ἀλλοῦ, καὶ τὰ ὁποῖα δικάζουσι μικροπταίσματα καὶ μικροδιαφοράς, νὰ ὀργανωθῇ εἰδικὴ ὑπηρεσία μὲ τὴν ἐντολὴν νὰ μεταβαίνῃ ἐπιτοπίως καὶ νὰ ἐξελέγχῃ ἂν τηρῶνται αἱ διατάξεις, τὰς ὁποίας ὑπόσχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι θὰ εἰσαγάγῃ, αἱ ποινικαί, περὶ τῆς ἐπιμελοῦς διαχειρίσεως ἐκ μέρους τῶν ἐπιτροπῶν. Τὰς ὑποδείξεις ταύτας γενικῶς εἶχον εἴπῃ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ τῆς ὁποίας εἴμεθα πάντες σύμφωνοι.

§158Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Πρὸ ἑνὸς περίπου μηνὸς ἐκηρύχθη ἡ ἐπιστράτευσις καὶ σήμερον ἀρχίζομεν νὰ σκεπτώμεθα πῶς θὰ περιθάλψωμεν τὰς οἰκογενείας τῶν ἐπιστράτων, νομίζω δὲ ὅτι ἕως ὅτου ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν καὶ εἰς πρώτην καὶ δευτέραν ἀνάγνωσιν ὡς καὶ κατὰ σύνολον, καὶ ἕως ὅτου ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κάμῃ ὅλα τὰ κανονιστικὰ Διατάγματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐφαρμόσουν τὸν νόμον αὐτόν, θὰ περάσῃ ἴσως καὶ εἷς ἀκόμη μήν.

§159Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ὄχι δὲν θὰ περάσῃ τόσον διάστημα.

§160Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἰς αὐτὸ ὁμοιάζομεν μὲ τὰ δύο ἔθνη τῆς Μεσογείου, τὰ ὁποῖα περιέμενον νὰ κηρυχθῇ ὁ πόλεμος, καὶ ἔπειτα νὰ κάμουν τὸ νομοσχέδιον περὶ περιθάλψεως, δηλ. τὴν Γαλλίαν, ἡ ὁποία τὸ ἔκαμε τὸ 1914 καὶ τὴν Ἰταλίαν, ἡ ὁποία τὸ ἔκαμε τὸ 1915, ἐνῷ ἄλλα ἔθνη ἀπὸ τὸ 1888 καὶ 1892 εἶχον προβλέψει ὅτι κάποιαν ἡμέραν θὰ ἔχωμεν ἕνα πόλεμον καὶ θὰ ἔχωμεν ἐπιστράτευσιν καὶ ὅτι συνεπῶς θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη περιθάλψεως τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν τῶν ἐπιστράτων. Ἡμεῖς ἐκάμαμεν δύο πολέμους καὶ κατὰ τοὺς δύο αὐτοὺς πολέμους ἐλάβομεν ἀνάγκην περιθάλψεως τῶν οἰκογενειῶν τῶν ἐπιστράτων. Ἔπειτα ἀπὸ πέρυσιν, ἀπὸ τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν ἐκηρύχθη ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος, ἡ Κυβέρνησις, ἡ τότε, εἶχε τέλος πάντων ἕνα πρόγραμμα ἐξόδου ἐκ τῆς οὐδετερότητος καὶ ἐνόπλου δράσεως, δὲν ἐλήφθη ὅμως καμμία πρόνοια σχετικῶς μὲ τὴν περίθαλψιν τῶν οἰκογενειῶν τῶν ἐπιστράτων καὶ ἀπὸ κανενὸς τὸν νοῦν δὲν ἐπέρασε τοιοῦτόν τι.

§161Χ. ΜΕΪΝΤΑΝΗΣ. Δὲν ἔγινε τότε, νὰ γίνῃ τώρα.

§162Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Μὴ ἐνοχλῆσθε! Θέλω νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς, ὅτι κάθε πρᾶγμα ποῦ δὲν γίνεται εἰς τὸν καιρόν του, ἀλλὰ γίνεται μὲ βίαν καὶ σπουδὴν εἶνε καταδικασμένον, ἂν ὄχι κατὰ 100%, ἀλλὰ κατὰ 95% ν’ ἀποτύχῃ.

§163Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ὄχι δὰ τέτοια ἀναλογία!

§164Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ἐν πρώτοις ἐγὼ θὰ ἤθελον, ἀφοῦ ὅλοι εἶνε σύμφωνοι καὶ ὁ πρώην καὶ ὁ νῦν Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι κατ’ ἐλάχιστον ὅρον θέλομεν 5,000,000 δραχ. κατὰ μῆνα, ὡς ἀντίκρυσμα εἰς τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἀπαιτεῖ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου τούτου, θὰ ἤθελον, λέγω, ἵνα μαζὺ μὲ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἢ καὶ προηγουμένως, νὰ εἴχομεν κἄποιας δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τοῦ ποῖαι σκέψεις ἐπεκράτησαν παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ὅπως ἀντικρύσῃ τὰς μελλούσας ταύτας δαπάνας. Ἢ περιμένομεν νὰ ψηφισθῇ πρῶτον ὁ νόμος οὗτος, νὰ ἐκδοθῶσι δὲ καὶ τὰ σχετικὰ διατάγματα, ν’ ἀρχίσουν τὰ στόματα τῶν πεινώντων νὰ εἶνε ἀνοικτά, καὶ τότε νὰ ἔλθητε ὑμεῖς νὰ ἐπιβάλητε φόρους; Ἐὰν ἐπιβάλητε φόρους εἰς τὴν ναυτιλίαν θὰ φωνάξουν οἱ ἐφοπλισταί, ἐὰν ἐπιβάλητε εἰς τοὺς παντοπώλας ἢ ἄλλας τάξεις θὰ ἐξεγερθοῦν αἱ συντεχνίαι, καὶ οἱανδήποτε φορολογίαν καὶ ἂν ἐπιβάλωμεν πάντοτε θὰ ἔχωμεν ἐξέγερσιν.

§165Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Δὲν πρόκειται ἡ δαπάνη αὕτη νὰ καλυφθῇ ἐκ φόρων, πρόκειται περὶ ἐκτάκτου δαπάνης. Βεβαίως δὲν θὰ ἠδύνατο κανεὶς νὰ ἐπιβάλῃ φορολογίαν 60.000.000 κατ’ ἔτος! Οὐδεὶς ποτὲ ἐφαντάσθη τοιοῦτόν τι, ὥστε νὰ περιμένῃ φορολογικὰ μέτρα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς κάλυψιν μιᾶς τοιαύτης δαπάνης! Τὰ μέτρα, τὰ τονωτικά, τοῦ Δημοσίου Ταμείου, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα τυχὸν θέλει εἰσαγάγῃ ὁ συνάδελφός μου κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς δὲν εἶναι εἰς ἄμεσον συνάφειαν μὲ τὸ νομοσχέδιον τοιαύτην, ὥστε νὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι, ἐὰν δὲν ψηφισθῇ ἐκεῖνο, θ’ ἀνοίξωσι τὰ στόματα καὶ δὲν θὰ πληρωθῶσιν. Ἐὰν πρόκειται νὰ πληρωθῶσιν, ἂν θὰ πληρωθῶσιν, τὰ ἀνοικτὰ στόματα ταῦτα, θὰ πληρωθῶσιν ἐκ τῶν ἐκτάκτων πόρων, ἐξ ἐκείνων ἐκ τῶν ὁποίων προέρχονται εἰς τοιαύτας περιστάσεις αἱ δαπάναι, αἱ ἐντελῶς ἔκτακτοι καὶ ἐξαιρετικαί, τὰς ὁποίας συνεπάγεται ἡ ἐπιστράτευσις. Ἀντὶ νὰ δαπανήσωμεν ὅσα θὰ δαπανήσωμεν διὰ τὴν ἐπιστράτευσιν, θὰ προσθέσωμεν καὶ 5.000.000 ἀκόμη πρὸς κάλυψιν τῆς δαπάνης ταύτης.

§166Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Διὰ τῶν δηλώσεων αὐτῶν βεβαίως δὲν θέλετε νὰ μὲ ἐξαναγκάσητε νὰ προβῶ εἰς δηλώσεις, ἢ μᾶλλον εἰς ἐρωτήσεις πρὸς πρόκλησιν δηλώσεων, περὶ τῆς οἰκονομικῆς θέσεως τοῦ Κράτους σήμερον, διότι ἀκριβῶς εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ ὁ μὲν πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν προέτεινεν ὡρισμένον ἐπίδομα διὰ τὰς οἰκογενείας πρὸς 80 λεπτὰ ἀνὰ τρία ἄτομα, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ προέτεινεν ἀνὰ μίαν δραχμήν. Ἴσως ἡ Βουλὴ θελήσει νὰ ἀναβιβάσῃ περισσότερον τὸ ποσὸν αὐτό. Αὐτὰ τὰ πράγματα ἀπαιτοῦσι μίαν ἐπάρκειαν καὶ ἕν ἀντίκρυσμα... Ἐὰν δὲν ἀπαιτοῦν ἐπιβολὴν νέων φόρων, τόσον τὸ καλλίτερον, ἀλλὰ θὰ χρειασθῇ ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις νὰ μᾶς δηλώσῃ ὅτι ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἐπάρκεια. Πῶς θὰ ὑπάρχῃ, αὐτὴν ἴσως τὴν στιγμήν, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθῇ, ἀλλ’ ἀσφαλῶς θὰ χρειασθῇ νὰ δηλώσῃ τοῦτο, διότι ἡ δυσκολία αὕτη ἡ χρηματική, ἡ ὁποία ἴσως αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν σᾶς φαίνεται πολὺ ἐπείγουσα, αὔριον θὰ σᾶς πιέσῃ καὶ εὑρισκόμενοι ἐνώπιόν της θὰ ἐνθυμηθῆτε τοὺς λόγους μου.

§167Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Οὐδεὶς ἠρνήθη τὴν σπουδαιότητα τοῦ ζητήματος.

§168Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἡ πρόληψις ἐναντίον τῶν Βασιλικῶν Διαταγμάτων, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ μέχρις ἑνὸς βαθμοῦ συμμερίζομαι, διότι παρετήρησα ἀναδιφῶν ὅλους τοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν ὀγκώδεις τόμους, ὅτι ὑπάρχει μεγάλη κατάχρησις — καὶ δὲν λέγω τὴν λέξιν ἐπὶ κακῷ, διότι κατάχρησις ἐδῶ θὰ ἠδύνατο νὰ ἑρμηνευθῇ ὑπερβολικὴ χρῆσις — τῶν κανονιστικῶν αὐτῶν διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐκδίδονται ἀλλεπάλληλα, ἀλληλοαναιρούμενα, ἀλληλογρονθοκοπούμενα διὰ νὰ ἐφαρμόσουν μερικοὺς νόμους ψηφισθέντας καὶ ἀποτελουμένους ἀπὸ ἕν καὶ ἥμισυ ἄρθρον. Δι’ αὐτὸ ἡ ἐπιτροπή, ἢ μᾶλλον μέλη τινὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ἐθεώρησαν, ὅτι θὰ ἦτο πολὺ σκοπιμώτερον ἂν εἰς γενικὰς τοὐλάχιστον γραμμὰς συντελέσῃ ἡ Βουλὴ αὐτὴ καθ’ ἑαυτήν, ἡ ὁποία ἂν ὄχι ἄλλο τι ἀλλὰ ὡς ἀποτελουμένη οὐχὶ ἀπὸ τοὺς τμηματάρχας τῶν Ὑπουργείων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκπονήσουν τὰ Βασιλικὰ αὐτὰ Διατάγματα, ἀλλὰ καθὼς εἶπεν ὁ τέως Πρωθυπουργός, ἐκ προκρίτων πολιτῶν Ἑλλήνων, θὰ εἶνε καλύτερα εἰς θέσιν ἵνα διαγνώσῃ ὅλας τὰς τοπικὰς καὶ μερικὰς ἀνάγκας ἀπὸ τὰς ὁποίας οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους θὰ ἠδύναντο νὰ ἀποτελέσωσιν ἕν σύνολον ἀντιλήψεων, ὅπερ θὰ εἶνε πάντοτε καλύτερον ἀπὸ τὰς ἀντιλήψεις τῶν τμηματαρχῶν τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργείων, οἱ ὁποῖοι καθήμενοι εἰς τὸ τραπέζι των ἐκδίδουν Βασιλικὰ Διατάγματα ὡς βούλαις ποντιφικαῖς! Εἴτε ὅμως γίνῃ αὐτὸ ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, εἴτε γίνῃ διὰ τῆς συμμετοχῆς τῆς νομοθετικῆς, ἐγὼ προβλέπω ἀπὸ τώρα, ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν ἐνώπιον ἀνυπερβλήτων δυσχερειῶν. Διότι τίνες οἱ ὀργανισμοί, εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἀποταθῶμεν; Οἱ ὑπαλληλικοὶ ἢ κοινοτικοί; Ἐὰν παρατηρήσωμεν εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα, θὰ ἴδωμεν ὅτι οἱ κυριώτεροι ὀργανισμοὶ εἶνε οἱ ὑπαλληλικοὶ. Εἰς ὅλας τὰ ἐπιτροπὰς βλέπομεν πρωτοδίκας, εἰρηνοδίκας, ἀστυνόμους καὶ τὸ πολὺ δημοτικοὺς καὶ κοινοτικοὺς ἄρχοντας. Παντοῦ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι θεωροῦνται κατ’ ἀρχὴν ἀνεπηρέαστοι, ἔχουν ὅμως τὸ μέγα μειονέκτημα νὰ εἶναι, κατὰ νόμον μάλιστα, ξένοι πρὸς τὸ μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον διαμένουν καὶ δὲν γνωρίζουν τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα. Οἱ δημοτικοὶ καὶ κοινοτικοὶ ἄρχοντες, νομίζω, ὅτι εἰς τὸ παλαιὸν Βασίλειον δὲν θὰ εἶνε εἰς θέσιν νὰ ἐξυπηρετήσουν αὐτὴν τὴν περίθαλψιν, διότι δυστυχῶς ὁ κομματισμὸς ἔχει ἐπιφέρει διαιρέσεις πανταχοῦ καὶ δημιουργήσει πάθη μεγάλα.

§169ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὸ νέον;

§170Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἰς τὸ νέον δὲν ὑπάρχουν ἀκόμη δημοτικὰ καὶ κοινοτικὰ συμβούλια, ἀλλὰ θὰ γίνουν καὶ ἐκεῖ. Ὅσον δήποτε καὶ ἂν φροντίσωμεν νὰ ἔχωμεν μίαν ἐκλογὴν προσώπων, δὲν θὰ εἶνε δυνατὸν νὰ εὑρεθοῦν τὰ κατάλληλα καὶ κατ’ ἀνάγκην θὰ ἀποταθῶμεν εἰς τὰς τάξεις αὐτάς, τὰς ὁποίας, ἐγὼ τοὐλάχιστον, θεωρῶ οὐχὶ τόσον καταλλήλους διὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς περιθάλψεως. Τὰ ζητήματα εἶνε πολὺ σοβαρά. Ἐν πρώτοις τὸ τῆς ἐξακριβώσεως τοῦ ἔχοντος ἀνάγκην περιθάλψεως. Νομίζετε ὅτι ἔχων τις ἀνάγκην θὰ ἀποταθῇ μόνος του; Αὐτὸ θὰ γίνῃ ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐσυνείθισαν νὰ ἁπλώνουν τὸ χέρι, καὶ ἂν ἐλαμβάνετε τὸν κόπον νὰ ἐβλέπετε μὲ τὰ μάτια σας εἰς τὰ συσσίτια καὶ τὰς διανομὰς τῶν προσφύγων, θὰ ἐβλέπατε πῶς ὡρισμένη τάξις ἀνθρώπων ἀπέκτησε μίαν ἀναίδειαν πρὸς τὸ αἰτεῖσθαι καὶ πῶς ἄλλαι τάξεις ἐντρέπονται νὰ ζητῶσιν. Ὑπάρχουν ὁλόκληραι ἐπαρχίαι, εἰς τὰς ὁποίας θεωρεῖται ἐντροπὴ νὰ ἀγοράζουν τὸ ἀλεύρι εἰς ποσότητα ὀλιγωτέραν ἀπὸ τὸν σάκκον, θεωροῦν ἐντροπὴν νὰ ἀγοράσουν ἄλευρον εἰς σακκοῦλαν. Πῶς θὰ γίνῃ λοιπὸν ἡ ἐξακρίβωσις αὕτη; Ἔρχεται ἔπειτα τὸ ζήτημα τῆς διανομῆς, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀρκετὰ ἀνέπτυξε καὶ θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐπιμείνω. Εἶνε σοβαρὸν τὸ ζήτημα, διότι τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας εἶνε καὶ ποσοτικῶς καὶ ποιοτικῶς ἀνεπαρκῆ. Θὰ εἴπητε ὅτι θὰ βοηθήσῃ ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος· ἀλλ’ ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος δὲν εἶνε εἰς θέσιν νὰ τηρῇ καὶ λογιστικὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦν κἄποιαν ἐξάσκησιν, οἱ περισσότεροι δὲ θὰ εἶνε καὶ ἐπίστρατοι. Ἐὰν θὰ ἀναθέσητε εἰς τὸν ἱερέα, γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ εἰς ποίαν περιωπὴν εὑρίσκεται ὁ κατώτερος κλῆρος ἀπὸ ἀπόψεως μορφώσεως. Ἐὰν δὲ προσθέσητε εἰς ὅλα αὐτὰ καὶ τὴν ποινικὴν εὐθύνην, τότε θὰ εὑρεθῆτε πρὸ τῆς ἀρνήσεως, παρὰ τὰς ποινὰς τὰς ὁποίας θὰ ἐπιβάλλητε, ὅπως ὁ καθεὶς ἐκτελέσῃ τὸ μέγα αὐτὸ καὶ ἱερὸν καθῆκον. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἐπιβάλλεται μεγάλη σκέψις καὶ ὄχι σπουδὴ διὰ νὰ ψηφίσωμεν ἀπόψε τὸ νομοσχέδιον μὲ τὸ ἐπικρατῆσαν ἕως τώρα σύστημα τοῦ ἐπιτροχάδην. Ἐὰν δὲ ἐπρόκειτο νὰ ἐρωτήσω ἐγὼ ὑμᾶς καὶ σεῖς ἐμέ, πῶς ἕως τώρα διεκρίθημεν περισσότερον, ὡς Κράτος ἢ ὡς Ἔθνος, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ὅλοι θὰ ἀπαντήσωμεν ὅτι διεκρίθημεν περισσότερον ὡς Ἔθνος, εἴτε ὑπὸ ζυγόν, εἴτε ἐλεύθεροι, διότι ὡς Κράτος ἔχομεν νὰ παρουσιάσωμεν ἐλάχιστα πράγματα. Δι’ αὐτὸ θὰ ἤθελον, πρὶν ἢ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸ Κράτος τὸ καθῆκον αὐτό, νὰ κάμωμεν μίαν τελευταίαν ἔκκλησιν εἰς τὴν ἰδιότητά μας ὡς Ἔθνους, νὰ τονώσωμεν τὰς ἑκασταχοῦ ἐθνικὰς ὀργανώσεις, αἱ ὀργανώσεις δὲ αὗται δὲν πρέπει νὰ εἶνε μόνον αἱ κοινότητες, ἀλλ’ ὅλοι οἱ ὀργανισμοὶ τοὺς ὁποίους τὸ Ἔθνος ἀνέκαθεν ἐχρησιμοποίησε διὰ νὰ δράσῃ, νὰ διακριθῇ καὶ νὰ θαυματουργήσῃ. Ἔχομεν πανταχοῦ συλλόγους ἐμπορικούς, δικηγορικούς, γεωργικοὺς καὶ διαφόρους ἄλλας συντεχνίας, τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ χρησιμοποιήσωμεν δι’ αὐτὸν τὸν σκοπόν, ἐὰν τὸ Κράτος τονώσῃ μόνον αὐτούς, εἴτε ὑλικῶς εἴτε ἠθικῶς καὶ τοὺς συστηματοποιήσῃ.

§171ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Σεῖς εὑρίσκετε ὅλα αὐτὰ κακὰ καὶ τίποτε σωστόν. Δὲν δύνασθε νὰ μᾶς φωτίσετε σεῖς, προτείνοντες τὰ κατάλληλα μέτρα, διότι νομίζομεν ὅτι χάνομεν τὸν καιρόν μας ἄδικα νὰ σᾶς ἀκούωμεν χωρὶς νὰ λέγετε τίποτε.

§172Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ἁπλουστάτη συναδελφικὴ ἁβρότης ἐπέβαλε νὰ μὴ εἴπητε τὴν τελευταίαν ἀποστροφήν. Σᾶς ἐφώτισα, νομίζω, ἀρκετά. Ἐὰν σεῖς δὲν εἶσθε εἰς θέσιν νὰ φωτισθῆτε, ἐγὼ δὲν πταίω. Ὑπάρχουν ἄλλοι συνάδελφοι οἱ ὁποῖοι ἐφωτίσθησαν. Ἐγὼ εἶπον ὅτι τὸ Κράτος εἶνε ἀδύνατον νὰ ἐκτελέσῃ αὐτὸ τὸ καθῆκον, ἀλλ’ ὑπάρχει τὸ Ἔθνος, ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον εἶνε καταλληλότερον. Νομίζω ὅτι εἶμαι τόσον σαφής, ὥστε δὲν χρειάζεται καμμία διαφώτισις μεγαλειτέρα, ἡ ὁποία θὰ ἦτο περιττὴ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ διατελοῦν πάντοτε εἰς τὸ σκότος.

§173Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὀφείλω, κύριοι βουλευταί, ὡς εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, ἐξηγήσεις τινὰς εἰς τὴν Βουλήν. Εἰς τὴν τοιαύτην διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου, προέβην ὁρμηθεὶς ἐκ τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους θὰ ἀναφέρω, ὑποθέτω δὲ ὅτι οἱ λόγοι οὗτοι ἐκ τῆς διεξαχθείσης συζητήσεως σήμερον, ἐγένοντο κατάδηλοι. Ὡς τύπος τοῦ νομοσχεδίου ἐχρησίμευσεν ὁ νόμος, ὁ ψηφισθεὶς ἐν Γαλλίᾳ κατὰ τὸ ἔτος 1914, ἅμα τῇ κηρύξει τῆς ἐπιστρατεύσεως. Ἐν Γαλλίᾳ, κύριοι, ἡ ὀργάνωσις τῆς τοιαύτης περιθάλψεως τῶν στρατευομένων δὲν εἰσήγετο διὰ πρώτην φοράν· ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοῦ στρατοῦ ὑπάρχει διάταξις προβλέπουσα περὶ βοηθήματος εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἀπόρων κληρωτῶν ἢ ἐπιστράτων, ἀλλ’ ἐθεωρήθη ἐν Γαλλίᾳ ὅτι ἡ προηγουμένη ὀργάνωσις ὑπὸ τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ ἐπιστράτευσις κατὰ τὸν πόλεμον, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ ἢ τουλάχιστον δὲν ἠδύνατο νὰ προβλεφθῇ ἡ κανονικὴ αὐτῆς λειτουργία ἐν πάσαις ταῖς λεπτομερείαις καὶ διὰ τοῦτο ἀντεκατέστησαν πάντα ταῦτα διὰ νέου νόμου, δι’ οὗ ἀφέθη εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἀρχὴν ὅπως κανονίσῃ τὰς λεπτομερείας. Παρ’ ἡμῖν πρώτην φορὰν εἰσήγετο τοιοῦτον μέτρον εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ἠγέρθη παρ’ ἡμῖν ὁ δισταγμός, ἐὰν ἡ πεῖρα, ἡ κεκτημένη εἰς τὰ μεγάλα ἐκεῖνα κράτη, δὲν ἐθεωρήθη ἐπαρκὴς διὰ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῆς περιθάλψεως παρ’ ἡμῖν ὅπου τοιαύτη πεῖρα δὲν ὑπάρχει, ἐὰν θὰ ἦτο ὀρθόν, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ πράξωμεν ὅπως εἰς θεωρίας καθιερώσωμεν ὁλόκληρον τὸν ὀργανισμόν, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ λειτουργήσῃ τὸ ἔργον τῆς περιθάλψεως. Ἐδιστάσαμεν νὰ τὸ πράξωμεν, διότι ἦτο ἀδύνατον ἐκ τῶν πραγμάτων νὰ ἐμφανισθῶσιν αἱ πραγματικαὶ ἀνυπέρβλητοι δυσχέρειαι εἰς τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῆς περιθάλψεως. Ἐὰν δὲ ἠθέλομεν περιλάβει διὰ διατάξεως νόμου ὅλας τὰς λεπτομερείας τῆς λειτουργίας τῆς περιθάλψεως, θὰ εὑρίσκετο ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία εἰς δυσχέρειαν νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰ ἐκ τῆς πείρας δεδομένα. Ἀλλὰ τὸ μέτρον τοῦτο, ἐπειδὴ καὶ τοιαύτη ἀντίρρησις ἠγέρθη εἰς τὴν Βουλήν, ἦτο νόμιμον; Δύναται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ παρέχῃ ἐξουσιοδότησιν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ὅπως θεσπίζῃ διατάξεις κατ’ οὐσίαν νομοθετικάς; Δὲν θέλω νὰ ἀνακινήσω ζήτημα, τὸ ὁποῖον θεωρῶ καθ’ ὁλοκληρίαν πραγματικῶς ἐξηντλημένον καὶ εἰς τὴν θεωρίαν καὶ εἰς τὴν πρᾶξιν. Ἐκ τῶν προαγορευσάντων μάλιστα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ὑπῆρξεν ὁ ἐκφράσας τὴν γνώμην, τὴν μᾶλλον εὐρεῖαν, εἰπὼν ὅτι ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει εἰδικὴ ἐξουσιοδότησις, οὐδὲν ὅριον τίθεται εἰς τὸ δικαίωμα τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς, ὅπως προβαίνῃ εἰς ἔκδοσιν κανονιστικῶν διαταγμάτων φύσεως ἐντελῶς νομοθετικῆς. Ἀλλ’ ἠγέρθη τὸ ζήτημα τῆς σκοπιμότητος καὶ εἶπον τοὺς λόγους δι’ οὓς ἐδιστάσαμεν, διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι ἐν τῇ λειτουργίᾳ τῆς περιθάλψεως ἀσφαλῶς θὰ εὑρεθῶσιν εἰς σύγκρουσιν δύο μεγάλα δικαιώματα, τὸ ἀτομικόν, τοῦ ἔχοντος δικαίωμα περιθάλψεως καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους. Τὸ ἀτομικὸν δικαίωμα, ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτοῦ, εἶνε κατ’ ἐξοχὴν σεβαστὸν καὶ ὀφείλει νὰ παρασχεθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ὄχι μόνον νὰ μὴ συντριβῇ ἀλλὰ καὶ ἡ παροχὴ τῆς περιθάλψεως νὰ γίνῃ κατὰ τὸν ὀλιγώτερον ἐπαχθῆ τρόπον καὶ παρέχοντα τὰς ἐλαχίστας δυσχερείας εἰς τὴν ἀπόληψιν τοῦ ἐπιδόματος. Κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ περιληφθῶσι πάντα ταῦτα εἰς τὸν νόμον, ὅταν εἰς συζήτησιν διεξαχθεῖσαν ἐν μιᾷ ὥρᾳ ἐν τῇ Βουλῇ ἠκούσαμεν προτάσεις ἀντικρουομένας, ἵνα καταλήξῃ ὁ κ. βουλευτὴς Κοζάνης εἰς τὴν πρότασιν ὅπως χρησιμοποιηθῇ τί; ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Ἔθνους εἰς τὴν παροχὴν τῆς περιθάλψεως, δηλ. τὸ μᾶλλον ἀόριστον ἐκ τῶν πραγμάτων. Ἀλλ’ ἐνταῦθα νομοθετοῦμεν καὶ δὴ συγκεκριμένας διατάξεις καὶ δὲν ἀοριστολογοῦμεν, οὐδὲ ἐκφράζομεν ἰδέας θεωρητικάς. Σὺν τῇ καταρτίσει καὶ ὑποβολῇ τοῦ νομοσχεδίου, κατηρτίζοντο ἐκ παραλλήλου καὶ τὰ κανονιστικὰ διατάγματα, ὅπως λειτουργήσῃ εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας ἀπρόσκοπτος ἡ ὑπηρεσία τῆς περιθάλψεως. Ἡμεῖς μετὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἐφθάσαμεν εἰς ἓν συμπέρασμα, ἐὰν δὲ κρίνω ἐξ ὅσων ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέδειξε τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἐν τοῖς πλείστοις, δύναμαι νὰ εἴπω, αἱ γνῶμαι ἡμῶν συνεταυτίσθησαν, ἀλλὰ δὲν εἶνε εὔκολον νὰ διοχετεύσωμεν τὰς διατάξεις ἐκείνας εἰς τὸν νόμον.

§174Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Διατί;

§175Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διότι, τὸ εἶπον προηγουμένως, ἡ περίστασις αὕτη παρουσιάζεται τὸ πρῶτον παρ’ ἡμῖν· δὲν ἔχομεν οὐδὲν στήριγμα ἐκ τοῦ παρελθόντος· ἡ ὑπηρεσία εἶνε ἀτελὴς καὶ δύναται νὰ προκύψῃ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τοιαύτη ἀτέλεια εἰς τὴν ἀπονομὴν τῆς περιθάλψεως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν λεπτομερειῶν τῶν ἀναφερομένων εἰς τὸν νόμον, ὥστε νὰ περιέλθῃ εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ τροποποιήσῃ τὰς διατάξεις ταύτας ἐπὶ τὸ σκοπιμώτερον. Ἐὰν περιελαμβάνοντο εἰς τὸν νόμον, δὲν θὰ ἦτο δικαία νὰ γίνῃ τοιαύτη μεταρρύθμισις. Τὸ ζήτημα εἶνε καθ’ ὁλοκληρίαν ἐξηντλημένον.

§176Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Αἱ ποιναὶ θὰ καθορισθῶσιν εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§177Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας. Ἀκόμη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εὑρίσκεται εἰς τὸ στάδιον τῆς μελέτης. Τὸ πρᾶγμα παρίσταται ἁπλοῦν ἀλλὰ εἶνε τόσον πολυσύνθετον, ὥστε ὁ δισταγμὸς νὰ εἶνε μέγας εἰς ποῖον νὰ ἀναγνωρισθῇ τὸ δικαίωμα τῆς περιθάλψεως καὶ ἡ λῆψις τῶν ἀποφάσεων, αἱ ὁποῖαι θέλουσιν ἐκδοθῇ πρὸς ἀπονομὴν τοῦ δικαιώματος τούτου, ἡ διαδικασία ἡ ὁποία θέλει διαγραφῇ διὰ τὴν διανομὴν τοῦ βοηθήματος, τὸν καταρτισμὸν τῶν ἐπιτροπῶν κλπ. Ἕκαστος δύναται νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην του, ἀλλὰ πρέπει νὰ ληφθῇ μέριμνα, ὥστε ἡ ἐργασία νὰ λειτουργῇ ἀπροσκόπτως καὶ τὸ Κράτος νὰ μὴ ὑποστῇ ἀδίκως ζημίας διὰ τῶν καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ἀποφευχθῶσι. Ἔρχομαι λοιπὸν εἰς τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ καταλήξωμεν ὅτι, πρέπει νὰ γίνωσι δύο ἐπιτροπαί. Εἰς ἑκάστην κοινότητα, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα, εἰς τὴν κοινοτικὴν ἀρχήν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ καταρτίζῃ καὶ ἑτέραν ἐπιτροπὴν ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν λείψει ἡ ἐμπιστοσύνη ἀπὸ τὴν κοινοτικὴν ἀρχήν. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη θὰ ἔχῃ δικαιοδοσίαν νὰ καταγράφῃ τοὺς δικαιουμένους εἰς περίθαλψιν, εἴτε ἐπὶ τῇ βάσει αἰτήσεως εἴτε καὶ αὐτεπαγγέλτως νὰ δύναται νὰ συμπληρώνῃ τὰ κενὰ τῶν αἰτήσεων. Μετὰ τὴν συγκέντρωσιν τῶν στοιχείων τούτων, ἐπὶ τῇ βάσει ἐλέγχου, ὁ ὁποῖος θὰ ἐνεργῆται διὰ τοιχοκολλήσεως τοῦ καταλόγου εἰς τὴν ἐκκλησίαν διαβιβάζεται εἰς ἐπιτροπὴν ἀποτελουμένην ἐξ ἐμπίστων προσώπων καὶ ἰδιωτῶν ἡ ὁποία ἐξελέγχει τὸ δικαίωμα τῶν δικαιουμένων περιθάλψεως. Ἅμα τῇ ἀναγνωρίσει τοῦ δικαιώματος ὑπὸ τῆς πρωτοδίκου, ἃς εἴπω, ἐπιτροπῆς, ὁ δικαιοῦχος λαμβάνει ἀμέσως τὴν περίθαλψιν. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνουν δύο κεντρικαὶ ἐπιτροπαὶ καὶ ταῦτα εἶναι τὰ στοιχεῖα κατὰ τὰ ὁποῖα, νομίζω, θὰ ἐλειτούργουν αἱ ἐπιτροπαί. Δὲν ἔχω ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ἀντίληψίν μου, ἀλλὰ ἡ πεῖρα θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ νὰ ἴδωμεν κατὰ ποῖον τρόπον θὰ λειτουργήσῃ ἐπωφελέστερον ἡ ἐργασία τῆς περιθάλψεως. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ ποῖον τρόπον θὰ λειτουργήσῃ ἐπωφελέστερον, πρέπει νὰ ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, ὅπως ἀρυσθῇ τὰ ἐκ τῆς πείρας παρεχόμενα διδάγματα καὶ ἐφαρμόσῃ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐνδείκνυνται, τὰ μέτρα τῆς σκοπιμότητος διὰ τὴν παροχὴν τῆς περιθάλψεως. Δὲν ἀποκλείεται βεβαίως ἡ ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία ὅπως συμπληρωθῇ τὸ ἔργον, ἀλλὰ πρέπει νὰ ληφθῶσι τὰ μέτρα, τὰ ἐνδεικνυόμενα διὰ τὸ νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου τὴν ψήφισιν θεωρῶ κατεπείγουσαν.

§178Δ. ΛΟΝΤΟΣ. Πικρὰ τοῦ παρελθόντος πεῖρα, κ. Βουλευταί, ἔκαμε τὴν Βουλὴν σύσσωμον, ὅτε ὑπεβλήθη τὸ σχέδιον νόμου ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως νὰ ἀνασκιρτήσῃ ὡς εἷς ἄνθρωπος καὶ ζητήσῃ ἐπιτακτικὴν τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπὴν ὅπως ἐπεξεργασθῇ τοῦτο, διότι σύμπασα ἡ Βουλὴ ἐθεώρησε τὸ νομοσχέδιον ἀτελέστατον. Πικρὰ ἐπαναλαμβάνω πεῖρα ὡδήγησε τὴν Βουλὴν εἰς τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην, διότι εἶχεν ὑπ’ ὄψει ἡ Βουλὴ τὴν λειτουργίαν τῆς ἰδιωτικῆς περιθάλψεως κατὰ τοὺς λήξαντας δύο ἐνδόξους πολέμους ὁπότε ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ διαχειρισθῇ δημόσιον χρῆμα δι’ ἱεροὺς σκοποὺς καὶ τοῦ ὁποίου τὴν διαχείρισιν ἀφῆκε ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Οὗτος εἶνε κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Βουλὴ προῆλθεν εἰς ταύτην τὴν ἀπόφασιν. Δυστυχῶς ἡ ἐπεξεργασία τοῦ νομοσχεδίου παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς ἔσχεν ἀπότομον τερματισμόν, χάρις εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ τέως ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ὑπουργοῦ, ὅστις προσελθὼν νὰ ἐκθέσῃ τὰς γνώμας του εἰς τὴν ἐπιτροπήν, εἶπεν ὅτι δὲν θὰ δεχθῇ τοιαύτας τροποποιήσεις καὶ οὕτω ἡ Ἐπιτροπὴ ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀτελὲς πόρισμα τῆς μελέτης αὐτῆς. Εἶμαι ὑποχρεωμένος ὡς μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς, προκειμένου νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὰς παρατηρήσεις τῆς Βουλῆς καὶ τὰς ἀποκρυσταλλώσῃ εἰς ὡρισμένον σχέδιον νόμου, νὰ εἴπω τὰς γνώμας, αἵτινες ἐπρυτάνευσαν κατὰ τὴν συζήτησιν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκδηλώσω τὴν χαράν μου, ὅτι κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὸν τέως κ. ὑπουργὸν ἔχει τὴν γνώμην, ὅτι εὐρύτερα πρέπει ν’ ἀφεθῶσιν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν καὶ ὀλιγώτερα νὰ δοθῶσιν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν δικαιώματα. Βεβαίως, κύριοι, εὐλογοφανὴς καὶ λογικοφανὴς προβάλλεται ἡ ἀντίρρησις τοῦ τέως ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι εἰς τοιαῦτα προσκόμματα θὰ προσκόψῃ ἡ λειτουργία τοῦ νόμου, ὥστε ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία εὗρεν, ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ δικαιοδοσίαν, ὥστε διορθοῦσα ἑκάστοτε τὰς ἀτελείας τοῦ νόμου νὰ δύναται νὰ διορθώνῃ τοιαύτας ἐγκαίρως, ὥστε ἡ λειτουργία τοῦ νόμου νὰ μὴ προσκόπτῃ. Ἂν ὅμως βαθύτερον ἐξετάσωμεν τὰ πράγματα, θὰ ἴδωμεν, ὅτι μόνον λογικοφανὴς εἶνε ἡ ἀντίρρησις οὐχὶ ὅμως καὶ ἀληθής. Καὶ διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν πρέπῃ ν’ ἀφεθῇ τοιαύτη εὐρεῖα ἐξουσία εἰς τὴν ἐκτελεστικήν, δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν πεῖραν τῶν πραγμάτων καὶ παρὰ ταύτης νὰ αἰτησώμεθα συμπεράσματα. Καὶ λέγω, τῶν πραγμάτων ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν ὅτι ἡ εὐρεῖα δικαιοδοσία, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἀπέφερεν οὐχὶ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Κύριοι, ὀγκοῦται πρὸ ἡμῶν ἡ ἀποτυχία τὴν ὁποίαν ἔφερεν ἡ ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία εἰς τὸ θέμα τῆς περιθάλψεως τῶν προσφύγων, τῆς ὁποίας τὸ ζήτημα δὲν ἐκανονίσθη ἔτι ἐπιτυχῶς, ὥστε νὰ θεραπευθῶσιν αἱ ἀνάγκαι, αἱ ὁποῖαι ἀναμένομεν διὰ ταύτης νὰ θεραπευθῶσιν. Ἀλλὰ συγχρόνως δὲν εἶνε ὀρθὴ ἡ αἰτίασις ἐκείνων, οἵτινες ὑποστηρίζουσιν ὅτι εὐρυτέρα δικαιοδοσία δέον νὰ δοθῇ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Οἱ φέροντες ὡς παράδειγμα ὅτι ὁ προκείμενος νόμος εἶνε σχεδὸν πανομοιότυπον τοῦ ψηφισθέντος κατὰ τὸ 1914 ἐν Γαλλίᾳ, δὲν φέρουσι καλὸν ἐπιχείρημα, διότι ἐν Γαλλίᾳ ἠκούσατε παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ, ποῖαι ἀτέλειαι προέκυψαν ἀκριβῶς διότι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν ἐπεμελήθη καλῶς νὰ ρυθμίσῃ τὰ πράγματα, ἀλλ’ ἀφῆκε τὴν ρύθμισιν αὐτῶν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν.

§179Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς διακόψω. Συμβαίνει ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον. Ἐὰν ἄλλαι διατάξεις βραδύτερον ἀπαιτηθεῖσαι ἐτίθεντο εἰς τὸν ἀρχικὸν νόμον, θὰ προήρχοντο μεγαλεῖτεραι δυσχέρειαι.

§180Δ. ΛΟΝΤΟΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἠσχολεῖτο εἰς τὴν ἐπίλυσιν τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἀνεφύοντο κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, δὲν θὰ παρουσιάζοντο· ἀκριβῶς διότι ἀνετέθη εἰς τὰ ὄργανα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἡ ἐπίλυσις τῶν ζητημάτων, διὰ τοῦτο ἀκριβῶς ὑποστηρίζω ὅτι προῆλθον αἱ ἀτέλειαι αἱ ὁποῖαι προῆλθον. Καὶ ἐὰν ἐπῆλθον αἱ ἀτέλειαι εἰς χώραν τῆς ὁποίας εἶνε τὰ ὄργανα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἰς πολὺ ἀνώτερον βαθμὸν μεμορφωμένα, κατὰ μείζονα λόγον καὶ κατὰ μείζονα βαθμὸν εἰς τὴν χώραν ἡμῶν ὅπου τὰ ὄργανα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, δὲν εἶνε τοσοῦτον μεμορφωμένα, εἶνε ὀρθὸν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ ἐπιληφθῇ τῆς λύσεως τῶν τοιούτων ζητημάτων.

§181Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐὰν ἠγέρθησαν ἀντιρρήσεις ἐν Γαλλίᾳ, τοῦτο προῆλθε, διότι ἐκεῖ ὑπῆρξαν ὑπὲρ τὸ δέον ἀφειδεῖς εἰς τὴν παροχὴν δικαιωμάτων καὶ εὗρον ὅτι ἔπρεπε νὰ τεθῇ χαλινός, ὥστε νὰ περιορισθῶσιν αἱ ζημίαι τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Ταῦτα σᾶς παρετήρησα, διότι, νομίζω ὅτι τὸ πνεῦμα σας τείνει εἰς τὸ νὰ ἤμεθα ἀφειδέστεροι.

§182Δ. ΛΟΝΤΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ὡμίλησε περὶ τῶν καταχρήσεων αἱ ὁποῖαι προῆλθον καὶ τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν χρημάτων. Ἐκ τούτου δὲ λέγομεν ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀφεθῇ ἡ διαχείρισις εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ νὰ κανονισθῇ διὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὥστε τὸ κύριον χρῆμα, τὸ ὁποῖον θὰ διανεμηθῇ σήμερον καὶ τὸ ὁποῖον θὰ κληθῇ αὔριον νὰ πληρώσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, τὸ χρῆμα τοῦτο νὰ διαχειρισθῇ ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Αὕτη εἶνε, κύριοι, ἡ ριζικὴ ἀντίληψις, ἡ ὁποία ὑπάρχει παρὰ τῇ ἐπιτροπῇ συμπάσῃ, ὥστε ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ περιορισθῇ πάντως ἐν μέτρῳ τινὶ λογικῷ εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ποσοῦ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον θὰ διετίθετο εἰς τὴν περίθαλψιν τῶν οἰκογενειῶν τῶν ἐπιστράτων καὶ εἶνε ἀνάγκη νὰ λεχθῇ τοῦτο πρὸς τὴν Βουλὴν — τότε ἐδιχάσθη ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς ὅταν προσῆλθεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλοκαρνανίας τέως Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ἦτο διατεθειμένος διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους καὶ πρὸ ὀλίγου ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ δεχθῇ τροποποίησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, αὗται, κύριοι, ἦσαν, ἐπαναλαμβάνω, αἱ γενικαὶ ἀντιλήψεις αἱ ὁποῖαι ἐκράτησαν εἰς σύμπασαν τὴν ἐπιτροπήν, ὅπως ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἀφεθῇ μὲν ἐλευθέρα νὰ διακανονίσῃ τὰ ζητήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τεθῶσιν ἐν τῷ νόμῳ καὶ θὰ ἦτο ἀνάγκη δι’ αὐτὰ νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν πεῖραν τῶν ὀργάνων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, τοὐναντίον ὅμως ἐκεῖ ὅπου ἔπρεπεν ἡ πεῖρα καὶ τὰ φῶτα τῆς Βουλῆς νὰ ἔλθωσιν ἀρωγὰ, εἰς τὴν διαρρύθμισιν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ τεθῶσιν διατάξεις περιοριστικαὶ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Καὶ ἔχω καί τι ἄλλο νὰ παρατηρήσω εἰς ἀπάντησιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὑπεστήριξεν ὁ τέως ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός· ὀφείλομεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ νὰ ὁρίσωμεν διατάξεις τινάς, διότι ἀκριβῶς δὲν εἶνε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ διάρκειαν ἐπ’ ἄπειρον χρόνον, ἀλλ’ εἶνε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θέλει λειτουργήσει μόνον κατὰ τὴν περίοδον τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἡ δὲ περίοδος τῆς ἐπιστρατεύσεως δὲν θὰ εἶνε τόσον πολὺ μακρὰ ὥστε ἡ μεγάλη πεῖρα τῶν ὀργάνων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας νὰ ἀσχοληθῇ περὶ τῶν τρωτῶν, τὰ ὁποῖα θέλουσι ἀναφυῆ καὶ διορθώσει τὰ τρωτὰ ἐκεῖνα, καὶ εἶτα νὰ ἀσχοληθῇ περὶ τῶν νέων τρωτῶν, τὰ ὁποῖα θέλουσι παρουσιασθῆ καὶ οὕτω νὰ καταλήξῃ εἰς τὸ τέλειον. Διὰ τοῦτο ἀκριβῶς ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ συζητήσῃ καὶ νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι εἶνε ἀπαραίτητοι διὰ τὸν κανονισμὸν τῆς λειτουργίας τοῦ νομοσχεδίου ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ὥστε νὰ μὴ παρουσιασθῶσιν αἱ ἀτέλειαι αἱ ὁποῖαι θὰ παρουσιασθῶσιν εὐθὺς μόλις τεθῇ ὁ νόμος εἰς ἐφαρμογήν. Διὰ τοῦτο ὑμεῖς ὑπεστηρίξατε ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν ἡ Βουλὴ ἐφόσον τὸ νομοσχέδιον τοιαύτην σκοπιμότητα καὶ ἱερότητα ἔχῃ νὰ συζητήσῃ. Ἔχει, λέγω, ὑποχρέωσιν ἡ Βουλή, ἐφόσον τὸ νομοσχέδιον τοιαύτην σοβαρὰν ἀποστολὴν ἔχει, νὰ συζητήσῃ καὶ ἐξεύρῃ τὸν τρόπον διὰ τοῦ ὁποίου δὲν θὰ παρουσιασθῶσιν αἱ ἀτέλειαι τὰς ὁποίας τὰ ὄργανα τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ παρουσίαζον. Τοῦτο, εἶνε, κύριοι, ἡ ἐμὴ ἀντίληψις, διὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιμένω νὰ λέγω καὶ ἐπιμένω νὰ ὑποστηρίζω, ὅτι ἐκεῖναι αἱ γνῶμαι, αἱ ὁποῖαι ὑπεστηρίχθησαν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, περιορίζουσαι τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ὀφείλουσι νὰ τεθῶσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Αἱ ἄλλαι γνῶμαι, αἵτινες ἐπρυτάνευσαν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ καὶ τὰς ὁποίας θεωρῶ καὶ ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἶνε πρῶτον ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐβεβαιοῦτο ποῖαι οἰκογένειαι ἐπιστράτων ἔχουσιν ἀνάγκην τοῦ βοηθήματος, τὸ ὁποῖον τὸ Κράτος ἔκρινεν ὅτι θὰ ἔδιδεν εἰς αὐτὰς καὶ δεύτερον ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ βοήθημα ἐκεῖνο θὰ ἐδίδετο ἀσφαλῶς εἰς τοὺς ἐπιστράτους. Εἰς ταῦτα τὰ δύο κεντρικὰ σημεῖα ἔκρινεν ἡ ἐπιτροπὴ ὅτι ἔπρεπε νὰ διαχωρίσῃ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, πρῶτον εἰς τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐβεβαιοῦτο ποῖοι οἱ πραγματικῶς ἔχοντες ἀνάγκην βοηθήματος καὶ δεύτερον εἰς τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐδίδετο τὸ βοήθημα τοῦτο ἀσφαλῶς εἰς τοὺς δικαιουμένους, διότι εἶχε πρὸ ὀφθαλμῶν τὴν πικρὰν πεῖραν τῆς ληξάσης ἰδιωτικῆς περιθάλψεως, κατὰ τὴν ὁποίαν οὔτε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀνάγκην νὰ τύχωσι τοῦ βοηθήματος ἔτυχον τοιούτου καὶ ἴσως τὸ βοήθημα δὲν ἔφθασε μέχρις αὐτῶν πλῆρες καὶ ἀκέραιον, καὶ εἰς τὸν τρόπον τοῦτον ἐθεώρησε πρῶτον ἡ ἐπιτροπὴ ἀναγκαῖον νὰ μὴ καταρτισθῶσιν οἱ πίνακες τῶν δικαιουμένων οἰκογενειῶν, κατόπιν αἰτήσεως τῶν οἰκογενειῶν τούτων, διότι ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἰδιοσυγκρασίαν καὶ τὴν ἀντίληψιν τοῦ Ἕλληνος, ἡ ὁποία δὲν εἶνε τοιαύτη εἰς τὸν χωρικόν, ὥστε οἱ χωρικοὶ οὗτοι νὰ δύνανται νὰ καταφύγωσι μόνοι καὶ ζητήσωσι τὸ βοήθημα· ἔκρινεν ἡ ἐπιτροπὴ ὅτι ἔπρεπε τὸ Κράτος νὰ βαδίσῃ πρὸς τὸν ἔχοντα ἀνάγκην τῆς περιθάλψεως καὶ νὰ χορηγήσῃ τὴν περίθαλψιν πρὸς αὐτὸν καὶ ὄχι ὁ ἔχων ἀνάγκην περιθάλψεως νὰ βαδίσῃ πρὸς τὸ Κράτος. Δὲν ἀπέκρυψεν κατὰ τὰς σκέψεις της ἡ ἐπιτροπή, ὅτι συμπληρωματικῶς διὰ τὴν λειτουργίαν καὶ τὸν διακανονισμὸν τοῦ ζητήματος τούτου θὰ ἐπέτρεπε τὸ Κράτος εἰς τοὺς ἰδιώτας τοὺς παραλειφθέντας ἐκ τῶν καταλόγων, οἱ ὁποῖοι αὐτεπαγγέλτως θὰ κατηρτίζοντο παρὰ τῶν ὀργάνων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐνετέλλετο ὁ νόμος ἢ τὸ κανονιστικὸν διάταγμα, δὲν ἀπέκρυψε λέγω, ὅτι καὶ οἱ ἰδιῶται συμπληρωματικῶς θὰ ἀπετείνοντο πρὸς τὸ Κράτος διὰ νὰ καταρτισθῶσιν οἱ πίνακες ἐκεῖνοι δυνάμει τῶν ὁποίων θὰ ἐγίνοντο αἱ πληρωμαὶ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἔκρινεν ὅτι ἔπρεπε νὰ καταρτισθῶσιν ἐπιτροπαὶ εἰς πᾶσαν πόλιν, εἰς πᾶν χωρίον, εἰς πᾶσαν ἐνορίαν πόλεως, ἐπιτροπαὶ τοιαῦται, αἱ ὁποῖαι νὰ εἶνε δυνατὸν νὰ ἔχωσι τὴν γνῶσιν τῶν προσώπων καὶ τῶν πραγμάτων καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ αὐταὶ θὰ ἦσαν ἐκ τῶν ἀνθρώπων τῶν βιούντων ἐν τῇ ἐνορίᾳ ἢ τῇ πόλει ἢ τῷ χωρίῳ καὶ ἐκ τῶν ὀργάνων ἐκείνων τῆς ἐξουσίας, τὰ ὁποῖα γνωρίζοντα τὴν κατάστασιν τοῦ χωρίου ἢ τῆς πόλεως θὰ ἀπήρτιζον τρόπον τινὰ τὴν πρωτοβάθμιον ἐπιτροπήν, δυνάμει δὲ τῶν νόμων — καὶ ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι θὰ κατασταθῇ ὑποχρέωσις εἰς αὐτήν, διότι πᾶς πολίτης ἔχει σήμερον ὑποχρέωσιν κατὰ τὴν κρισιμωτάτην ταύτην στιγμὴν νὰ προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας του εἰς τὴν πατρίδα — θὰ καθίστατο ὑποχρέωσις εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν νὰ συντάξῃ τὸν κατάλογον, ὁ ὁποῖος θὰ ἐνέφαινε τὰς οἰκογενείας τὰς δικαιουμένας. Εἰς τὸν κατάλογον τοῦτον, κύριοι, ἐπειδὴ ἀκριβῶς ἡ ἐπιτροπὴ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν της, ὅτι ἦτο δυνατὸν, νὰ μὴ εἶνε πλήρης ἢ νὰ παρεισφρήσωσιν εἰς τοῦτον ἀτέλειαι ἢ νὰ ἐγίνοντο καταχρήσεις εἰς τὴν σύνταξιν αὐτοῦ, ἠθέλησε νὰ προσδώσῃ εἰς τοῦτον τὸν τύπον τῆς δημοσιότητος πρῶτον, δηλαδὴ νὰ ἐκθέσῃ εἰς τὸν ὑποχρεωτικὸν κοινὸν ἔλεγχον, καὶ δεύτερον νὰ τὸν ὑποβάλῃ εἰς δευτέρου τινὸς βαθμοῦ ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία θὰ ἔκρινεν ἐπὶ τοῦ κύρους τοῦ πρώτου καταλόγου, καὶ τοιουτοτρόπως θὰ ἐξησφαλίζετο πληρέστατα ἡ δικαιοτέρα διανομὴ τοῦ πλούτου ἐκείνου, ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο ἐκ τοῦ εἰσοδήματος καὶ τοῦ ἱδρῶτος τοῦ λαοῦ καὶ ὁ ὁποῖος τόσον πολύτιμον ἀνάγκην ἐπέπρωτο νὰ θεραπεύσῃ, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὴν προτεινομένην παρ’ αὐτῆς τροποποίησιν ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον ὅπως ὁ συντασσόμενος πρῶτος τοιοῦτος κατάλογος ἐκτίθηται ὑποχρεωτικῶς εἰς δημοσιότητα, οὕτως ὥστε πάντες οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου νὰ λαμβάνωσι γνῶσιν καὶ στηριζομένη ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ὑπαρχούσης πάντοτε εἰς τὰ χωρία ἀντιζηλίας, ἐνόμιζεν ὅτι οὕτως ἐπιτυγχάνει τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῆς ἀκριβείας τοῦ καταλόγου καὶ συγχρόνως τὰς ἐνστάσεις τὰς ἀκριβεῖς κατὰ τὴν κρίσιν ἐνώπιον τοῦ δευτεροβαθμίου δικαστηρίου. Ἔκρινεν ἡ ἐπιτροπὴ ἐκτὸς τῆς λειτουργίας ταύτης τῆς πρώτης ἐπιτροπῆς, δι’ οὓς λόγους ἐν συντόμῳ ἀνέπτυξα, ὅτι δέον νὰ λειτουργήσωσι δευτεροβάθμιοι ἐπιτροπαὶ παρὰ τῇ ἕδρᾳ τοῦ Εἰρηνοδικείου· ἐπροτάθη ὄντως ὅτι ὁ νομὸς ἔπρεπε νὰ κατασταθῇ κέντρον τῶν τοιούτου εἴδους ἐπιτροπῶν. Ἡμεῖς δὲν ἠθελήσαμεν τὸν νομόν. Ἐὰν ἦτο ἀνάγκη συγκεντρώσεως, ἴσως θὰ ἠθέλομεν καὶ τὴν πρώτην ἐπιτροπὴν ἐν τῷ νομῷ, ἀλλ’ ὄχι τὴν δευτέραν ἐν τῷ νομῷ, διότι ἔγνωμεν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν εἰς τὸν χωρικὸν νὰ ἐκκινήσῃ ἀπὸ μακροτάτας ἀποστάσεις τοῦ χωρίου του, εἰς τὴν ἕδραν τοῦ νομοῦ καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ καθίστων τοιουτοτρόπως τὴν ἐνάσκησιν τῶν καθηκόντων τῆς δευτέρας ἐπιτροπῆς ἀδύνατον καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ καθίστων ἀδύνατον τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καταλόγου, καὶ ἑπομένως ὁ κατάλογος θὰ ἦτο πλημμελὴς καὶ δὲν θὰ ἐπετυγχάνετο παρὰ τοῦ νόμου ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἐπιτευχθῇ, δηλαδὴ ἡ δικαία διανομὴ τοῦ βοηθήματος. Ἐνώπιον, κύριοι, τῆς δευτέρας ἐπιτροπῆς θὰ ὑπεβάλλοντο αἱ ἐνστάσεις καὶ ἡ ἐπιτροπὴ αὐτή, ἀφοῦ ἔκρινε, θὰ ἔκαμνε τὸν ὁριστικὸν κατάλογον, δυνάμει τοῦ ὁποίου θὰ ἐνηργοῦντο πλέον αἱ πληρωμαί. Ὡς πρὸς τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι πρέπει ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη, ἥτις εἶναι ἡ πρωτοβάθμιος, νὰ συντάξῃ τὸν κατάλογον, νὰ μὴ ἐκτελῇ καὶ τὰς πληρωμάς, εὑρίσκω ταύτην ὄντως δικαίαν, ἀλλὰ τοῦτο θέλω νὰ παρατηρήσω ἐπανερχόμενος εἰς τὴν ἀρχήν, ὅτι δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ πληρωμὴ δέον νὰ γίνηται ἐν τῷ χωρίῳ.

§183Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶπον πῶς θὰ γίνεται εἰς τὸ χωρίον. Ἀπὸ ποῖον θὰ γίνεται, θὰ εὕρωμεν.

§184Δ. ΛΟΝΤΟΣ. Εἰδικῶς δὲ ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα εὑρίσκω πάλιν δικαίαν τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι δέον νὰ ἀφεθῇ εὐρύτης τις ὡς πρὸς τὸν καθορισμὸν τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποτελέσωσι τὰς ἐπιτροπὰς ταύτας, πάντως ὅμως δέον νὰ πρυτανεύσῃ ἡ ἀρχή, ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ ἀνεύρῃ ὑποχρεωτικῶς τοὺς δικαιουμένους περιθάλψεως καὶ τὸ Κράτος ὑποχρεωτικῶς πρέπει νὰ δώσῃ τὸ βοήθημα εἰς τοὺς δικαιουμένους. Ἐάν, κύριοι, αἱ γνῶμαι αὐταί, διατυπωθεῖσαι τόσον συντόμως εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἕνεκα τῶν λόγων τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξεν, ἐτέθησαν ὑπὸ τὴν ἀντίληψιν τῆς Βουλῆς, ἐτέθησαν οὕτως ὥστε νὰ ἀποτελέσωσι τὴν βάσιν τῆς συζητήσεως, οὕτως ὥστε νὰ τεθῶσιν αἱ διατάξεις ἐκεῖναι αἱ περιοριστικαί, χάρις εἰς τὰς ὁποίας θὰ κατωρθοῦτο ἡ διαχείρισις τῶν χρημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ προωρίζοντο διὰ τὰς οἰκογενείας τῶν ἐπιστράτων, νὰ ἐξασφαλισθῇ διὰ νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τοὺς ἐπιστράτους. Εἶναι, κύριοι, ὄχι μικρὸν τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ διαθέσωμεν διὰ τὸν σκοπὸν τοῦτον, εἶναι ἕξ ἑκατομμύρια σχεδὸν κατὰ μῆνα, ἐὰν δὲ ἡ ἐπιστράτευσις παραταθῇ —διότι δυστυχῶς δὲν εἴμεθα κύριοι τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα πέριξ ἡμῶν συμβαίνουν καὶ δὲν δυνάμεθα ἑπομένως νὰ καθορίσωμεν τὸν τερματισμὸν τῆς ἐπιστρατεύσεως εἰς ποῖον χρονικὸν διάστημα θὰ ἀνήκῃ — τὸ ποσόν, λέγω τὸ ὁποῖον θὰ διατεθῇ διὰ τὴν ἐπιστράτευσιν θὰ ἦνε ποσὸν εὐρύτατον, ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ ἀνέλθῃ εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια ἐὰν ἡ ἐπιστράτευσις ἐπὶ περισσότερον χρόνον παραταθῇ, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει ἔχομεν πάντες ὑποχρέωσιν, ὑποθέτω, ἀφοῦ ἀνεγνωρίσαμεν ὅλοι ὁμοφώνως τὴν ἀρχὴν ὅπως συνδράμωμεν τὰς οἰκογενίας τῶν ἐπιστράτων, ἵνα τονώσωμεν τὴν γνωστὴν ἠθικὴν δύναμιν τοῦ Ἕλληνος στρατιώτου ὁ ὁποῖος διὰ τῆς ἠθικῆς ταύτης δυνάμεως ἐπετέλεσε θαύματα κατὰ τοὺς λήξαντας πολέμους, ἔχομεν, λέγω, τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συζητήσωμεν ἵνα ἐξεύρωμεν τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων ὄντως θὰ δοθῇ ἡ ἐπιχορήγησις αὕτη ἀκεραία εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἐπιστράτων ἵνα τραφῶσι διὰ τῆς ἰδίας ἐκείνης ἠθικῆς δυνάμεως καὶ ἐπιτελέσωσι καὶ πάλιν θαύματα.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Χ. Βασιλακάκης ἔχει τὸν λόγον.

§186Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Εἰς τὴν βʹ συζήτησιν.

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 2–3) Ἄρθρον 4 (Ἀναγινώσκεται)

§188Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὑποβάλλω τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν εἶχον ὑποβάλει εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τοῦ καταρτισμοῦ τῶν ἐπιτροπῶν.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 4, ὡς καὶ τὸ σύνολον) — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναστολῆς τῆς ἰσχύος διατάξεών τινων τῆς ἐργατικῆς νομοθεσίας». Ἄρθρον 1ον. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Α. Σίδερης ἔχει τὸν λόγον.

§190Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ ἀναστολῆς ἰσχύος διατάξεων τῆς ἐργατικῆς νομοθεσίας, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἡ κήρυξις τῆς ἐπιστρατεύσεως ὡς φυσικὴ συνέπεια ἔχει τὴν ἀνατροπὴν τῶν συνθηκῶν ἐργασίας (ἀναγινώσκει) «εἰς ὅλας τὰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις τῆς χώρας, καθιστᾷ δὲ δυσχερῆ ἢ ἀδύνατον ἢ οἰκονομικῶς ἐξαιρέτως ἐπιβλαβῆ τὴν ἐφαρμογὴν διατάξεως τῆς παρ’ ἡμῖν ἰσχυούσης ἐργατικῆς νομοθεσίας, τεθείσης ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐν εἰρήνῃ κρατούσης ὀργανώσεως τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐμπορίου». Εἶνε ἡ πρώτη φορὰ ὁμολογουμένως, ὅπου ἀκούω νὰ γίνεται λόγος καὶ νὰ τονίζεται ἡ ὀργάνωσις ἡ σημερινὴ τῆς παραγωγῆς, ἐνῷ εἶνε γνωστόν, ὡς ἐπανειλημμένως τοῦτο ὑπεστηρίχθη ἀπὸ ὅλους τοὺς οἰκονομολόγους, ὅτι μεγαλειτέρα ἀναρχία καὶ περισσότερον ἀνοργάνωτος παραγωγὴ ἀπὸ τὴν σημερινὴν δὲν ὑπῆρξε ποτέ, καὶ τοῦτο εἶνε ἀποτέλεσμα τῆς ὅλης οἰκονομικῆς μορφῆς τῆς κοινωνίας τῆς στηριζομένης ἐπὶ τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ καὶ τῆς ἀτομικῆς ἰδιοκτησίας τῶν μέσων τῆς παραγωγῆς τοῦ πλούτου. Εἶνε φανερὸν ὅτι ὀργάνωσις τῆς παραγωγῆς σήμερον οὐδεμία ὑπάρχει καὶ παράδειγμα τρανότατον εἶναι ἡ μεγάλη ἀνισότης τῶν περιουσιῶν, ἡ μεγάλη πενία τῶν παραγωγικῶν τάξεων ἡ κρατοῦσα αὐθαιρεσία εἰς τὸ ἐμπόριον, ἡ τεχνικὴ ὑπερπαραγωγή, αἱ μεγάλαι κρίσεις, αἱ περιοδικαὶ ἐμπορικαὶ κρίσεις, τὰ διάφορα τρὰστ τῶν ἐμπόρων. Καὶ συνεπῶς δὲν εἶνε δυνατὸν ἄλλη ὀργάνωσις παραγωγῆς νὰ εἶνε ἐν καιρῷ εἰρήνης καὶ ἄλλη ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως, ὥστε, ἐπειδὴ ἡ ἐργατικὴ νομοθεσία ἐτέθη ἐπὶ τῇ βάσει ὀργανώσεως ἐν καιρῷ εἰρήνης, νὰ μὴ δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως ἢ ἐν καιρῷ πολέμου. Εἶνε γνωστὸς ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον σήμερον διεξάγεται ἡ παραγωγή, διότι εἶνε καὶ γνωστὴ καὶ ἡ οἰκονομικὴ μορφὴ τῆς κοινωνίας. Ἀφ’ ἑνὸς ὑπάρχει μέγας ἀριθμὸς ἀκτημόνων στερουμένων παντός, μὴ ἐχόντων οὐδὲν ἄλλο παρὰ τὰ δύο των χέρια, καὶ ἀφ’ ἑτέρου μιὰ τάξις εἰς τὴν κοινωνίαν, ἡ ὁποία κατέχει ὅλα τὰ μέσα τῆς παραγωγῆς τοῦ πλούτου καὶ ἡ ὁποία ἐκμεταλλεύεται τὴν οἰκονομικὴν στέρησιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ ἄλλη τάξις, καὶ ἡ ὁποία ἐνοικιάζει, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ἐργασίαν ἐκείνης, τὴν σωματικὴν ἐκείνης δύναμιν καὶ ἡ ὁποία ἐκμεταλλεύεται ἐπὶ τῆς ἐργασίας αὐτῆς, ἀκριβῶς λόγῳ τῆς μεγάλης ἀνάγκης εἰς τὴν ὁποίαν ἡ ἐργατικὴ τάξις εὑρίσκεται, τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῆς, τῆς αὐξούσης ἀεργίας καὶ τοῦ μεγάλου συνεπῶς συναγωνισμοῦ, ὁ ὁποῖος γίνεται μεταξὺ τῶν ἐργατῶν, οἱ ὁποῖοι μισθοῦσι τὴν ἐργασίαν των. Εἶνε φανερὸν ὅτι εἰς μίαν τοιαύτην κατάστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ μεγάλη οἰκονομικὴ ἀνάγκη τῶν ἀκτημόνων προσφέρει τὴν ἐργασίαν αὐτήν, καὶ ἕνεκα τῶν οἰκονομικῶν τούτων λόγων εἶνε μοιραῖον ἡ ἐργασία αὐτὴ νὰ γίνεται αἰτία τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν. Εἶνε φανερόν, λέγω, ὅτι ἐὰν ἤθελεν ἀκωλύτως ἐξακολουθήσει τὸ τοιοῦτον, ἤθελεν ἀκατασχέτως φέρει εἰς τὴν καταστροφὴν τὰς πολυαριθμοτέρας καὶ παραγωγικωτέρας τάξεις τῆς κοινωνίας καὶ συνεπῶς τῆς κοινωνίας ὅλης. Τούτου ἕνεκεν ἐπιβεβλημένη ἐθεωρήθη καὶ λογικὴ ἡ ἐπέμβασις τοῦ Κράτους ὡς θεσμοῦ συνολικῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν γενικῶν τῆς κοινωνίας συμφερόντων διὰ μιᾶς νομοθεσίας, ἡ ὁποία ἔχει σκοπὸν νὰ περιστείλῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν ταύτην τῶν ἀκτημόνων. Καὶ ἡ ἀντίληψις αὐτή, νομίζω, ὅτι ὡδήγησεν καὶ ἡμᾶς εἰς τὴν ἐργατικὴν νομοθεσίαν, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν ἡ προκάτοχος κυβέρνησις ἀδιάφορον ἂν ὁ τρόπος καθ’ ὃν εἶναι συντεταγμένη ἡ νομοθεσία αὕτη δὲν πληροῖ τὸν σκοπὸν αὐτῆς. Ἡ δὲ ἀντίληψις περὶ τῆς σπουδαιότητος καὶ τῆς ἀνάγκης αὐτῆς ὑπάρχει ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως καὶ ἐν καιρῷ πολέμου, διότι δὲν ὑπάρχουσιν οἱ αὐτοὶ οἰκονομικοὶ ὅροι, ἡ αὐτὴ οἰκονομικὴ ἀνάγκη τῆς ὑπερασπίσεως τῶν ἐργατῶν. Δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἐννοήσω λοιπὸν ποῖοι οἰκονομικοὶ λόγοι ὡδήγησαν τὸν τέως Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ εἰσηγηθῇ καὶ νὰ ἀποδεχθῇ τὸ παρὸν νομοσχέδιον ὡς ἔχει συνταχθῆ. Φρονῶ ὅτι διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω οὐδεὶς ἀπολύτως ὑπάρχει οἰκονομικὸς λόγος, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει τὴν παραδοχὴν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου καὶ διὰ τοῦτο εἰς ἄλλα κράτη ἐμπόλεμα δὲν εἴδομεν νὰ εἰσαχθῇ τοιοῦτον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ ἀναστείλῃ τὴν ἐργατικὴν νομοθεσίαν. Ἀλλὰ ἴσως θὰ μοὶ εἴπητε ὅτι εἶνε δυνατὸν εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις ὁπότε λόγῳ τῆς ἐπιστρατεύσεως θὰ εἶνε δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ μία δυσχέρεια εἰς τὴν παραγωγὴν τοῦ πλούτου, ὥστε νὰ φαίνηται ὅτι αὕτη προκύπτει ἐκ τῆς ὑποστηρίξεως τῶν ἐργατῶν καὶ τῆς μὴ ἀκωλύτου λόγῳ τῆς ἐργατικῆς νομοθεσίας χρησιμοποιήσεως αὐτῶν. Εἰς τοῦτο ἀπαντῶ ὅτι ὀλιγοστεύει βεβαίως διὰ τῆς ἐπιστρατεύσεως ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐργατῶν, ἀλλὰ ἐλαττοῦται καὶ εἰς μεγάλον βαθμὸν καὶ ἡ ἐργασία καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐργοδοτῶν. Ἄλλως τε ἐκεῖ ὅπου ὀλιγοστεύουν φανερῶς καὶ ἴσως ἐπικινδύνως οἱ ἐργατικοί, εἰς τὴν γεωργίαν, ἡ ἐργατικὴ ἡμῶν νομοθεσία δὲν ἐφαρμόζεται, διὰ δὲ τοὺς ἐργάτας τῶν πόλεων, ὅσην ὀλιγόστευσιν καὶ ἂν δεχθῶμεν, ἦτο τοιαύτη ἡ ἀεργία κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἐπιστρατεύσεως, λόγῳ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, ὥστε μὲ τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐργασιῶν ἡ ὀλιγόστευσις αὕτη δὲν θὰ φανῇ. Καὶ δὲν θὰ φανῇ καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον, διότι εἰς τὴν ἐργασίαν τῶν οἰκογενειαρχῶν θὰ προσέλθουν αἱ γυναῖκες καὶ τὰ ἀνήλικα αὐτῶν, δι’ ἃ πρέπει νὰ τηρηθῶσιν ἀπαραιτήτως ἐν ἰσχύϊ αἱ προστατευτικαὶ ὑπὲρ αὐτῶν διατάξεις. Ἂν δὲ ἐπὶ τέλους δεχθῶμεν ὅτι ἡ δυσχέρεια αὕτη ὑπάρξῃ διά τινα ἐπαγγέλματα, πάντως αὕτη θὰ εἶναι παροδικὴ καὶ θὰ δύναται τέλος διὰ τροποποιήσεως τοῦ σχετικοῦ νόμου νὰ ἀντιμετωπισθῇ αὕτη. Ποτὲ ὅμως δὲν πρέπει ἡ δυσχέρεια αὕτη νὰ δημιουργήσῃ αἰτίαν διὰ νὰ καταργηθοῦν διατάξεις εὐεργετικαί, αἱ ὁποῖαι ἐξυπηρετοῦσι τὸ συμφέρον ὁλοκλήρου τῆς κοινωνίας, καίτοι ἐγὼ δὲν βλέπω τίνες δυσχέρειαι δύνανται νὰ παρουσιασθῶσιν. Δὲν ἔχω δὲ καὶ δυσκολίαν νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν τοῦτο· συνωμίλησα σήμερον μὲ αὐτὸν τὸν τμηματάρχην τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὁ ὁποῖος κατ’ ἐντολὴν τοῦ τέως Ὑπουργοῦ συνέταξε τὸ νομοσχέδιον, ἔλαβον δὲ τὴν ἑξῆς ἀπάντησιν εἰς ἐρώτησίν μου: ποίας περιπτώσεις προέβλεψεν ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ καταργοῦν ὁλόκληρον τὴν ἐργατικὴν νομοθεσίαν καὶ συνεπῶς ἀνατρέπον τὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ὑποτίθεται ὅτι θὰ εἶχεν ἡ τέως Κυβέρνησις· ἔλαβον, λέγω, τὴν ἑξῆς ἀπάντησιν· ὅτι ὑπάρχουν ἀναφοραὶ ἐπανειλημμέναι ἀπὸ τοὺς καπνεμπόρους, οἱ ὁποῖοι παραπονοῦνται διότι στεροῦνται χειρῶν πρὸς ἐργασίαν, λόγῳ τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ ζητοῦσι νὰ καταργηθῇ ὁ νόμος ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος περιορίζει ἢ ἀπαγορεύει τὴν ἐργασίαν τῶν ἀνηλίκων εἰς τὰ καπνεργοστάσια, διότι εἶνε καὶ αὐτὰ ἱδρύματα ἐπικινδύνου ἐργασίας, ὅπως καταργουμένου τοῦ νόμου ἐπιτραπῇ ὥστε νὰ ἐργάζωνται αὐτοὶ καὶ νὰ ἀναπληρώσουν τὴν ἔλλειψιν χειρῶν». Τοῦτο δὲν τὸ θεωρῶ ὅτι εἶνε σπουδαῖος λόγος καὶ δι’ ἄλλους λόγους καὶ διὰ τὸν ἑξῆς, διότι εἶνε ἐπίσης γνωστόν, ὅτι ἡ ἀναφορὰ ἐκείνη τῶν καπνοπωλῶν ὑπεβλήθη πρὸ τῆς ἐπιστρατεύσεως, ὑπεβλήθη δὲ κυρίως ἐκ καπνοπωλῶν τῆς Μακεδονίας καὶ δὴ τῆς Θεσσαλονίκης, εἰς τὰ μέρη δηλ. ὅπου ἐργάζονται εἰς τὸν καπνὸν πολλοὶ πρόσφυγες καὶ ἰσραηλῖται, οἵτινες δὲν ἐπεστρατεύθησαν καὶ ὅπου χεῖρες δὲν ἔλειψαν· τουναντίον μάλιστα εἶνε τόση ἡ ἀεργία τῶν ἐργατῶν ὥστε καθημερινῶς ἐκπατρίζονται οὗτοι. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν ὁ λόγος αὐτός· ὁ λόγος εἶνε ὅτι θέλουσι νὰ ἐκμεταλλευθῶσι τὰς περιστάσεις, διὰ νὰ καταργήσωσι μίαν εὐεργετικὴν διάταξιν, ἡ ὁποία εἰσήχθη ὑπὲρ τῶν ἀνηλίκων καὶ θέλουσι νὰ καταργήσωσιν αὐτὴν τὴν διάταξιν, ἵνα δυνηθῶσι συναγωνιζόμενοι τοὺς ἐνηλίκους ἐργάτας διὰ τῶν ἀνηλίκων, νὰ ἐκμεταλλεύωνται ἀγριώτερον καὶ βαναυσότερον τὴν τάξιν ἐκείνην ὑπὲρ τῆς ὁποίας εὐεργετικὴ νομοθεσία προενόησε καὶ ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἀπαρχὴ βεβαίως προστασία εἶνε ἡ εἰσαχθεῖσα ἐργατικὴ νομοθεσία. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω δὲν βλέπω ποῖος οἰκονομικὸς λόγος ἐπιβάλλει τὴν ψήφισιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ἐκτὸς ἐὰν εἶναι λόγοι πολιτικοὶ λόγοι κομματικοί, ἀλλὰ λόγοι οἰκονομικοὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσιν. Τὸ νομοσχέδιον ζητεῖ καὶ τὴν ἀναστολὴν τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου περὶ σωματείων, θεωρηθέντος καὶ τούτου ἴσως ἐργατικῆς νομοθεσίας, ἥτις ὅμως κάθε ἄλλο εἶναι παρὰ τοιαύτη. Καὶ ἐπὶ τούτου ἠρώτησα τὸν Τμηματάρχην τοῦ τμήματος, ὁ ὁποῖος κατήρτισε τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ ποῖος λόγος ὡδήγησεν εἰς τὴν σκέψιν τῆς καταργήσεως τοῦ νόμου καὶ πρέπει νὰ σημειωθῇ, ὅτι δὲν βλέπω καὶ τὸν νομικὸν λόγον τῆς καταργήσεως τούτου, διότι δὲν βλέπω καὶ ποῖον εἶναι τὸ νομικὸν ἀποτέλεσμα, διότι τὸ μὲν συνεταιρίζεσθαι δὲν δύναται νὰ καταργηθῇ διὰ νόμου, διότι εἶναι Συνταγματικὴ διάταξις, διότι πάντες καὶ ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως ἔχουν τὸ δικαίωμα οἱ Ἕλληνες νὰ συνεταιρίζωνται, καταργοῦνται δὲ αἱ διατάξεις τοῦ εἰδικοῦ, τοῦ σωματειακοῦ δικαίου, ἀλλὰ διατί; Δὲν γνωρίζω. Ἀλλὰ ἂς ἔλθωμεν εἰς τοὺς ἐργατικοὺς ἐκείνους νόμους καὶ τὰς διατάξεις ὧν προτείνεται ἡ ἀναστολή. Ἂν καὶ ἀοριστία μεγάλη ἐπικρατεῖ εἰς τὸ νομοσχέδιον ὅλον, εἶναι ὅμως γνωστοὶ οἱ πραγματικῶς ἐργατικοὶ νόμοι, οἱ νόμοι ἐκεῖνοι οἵτινες τείνουν νὰ ἐξαγάγουν τὸν ἐργάτην ἀπὸ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἐργοδοτῶν οἱ νόμοι δὲ οὗτοι εἶναι ὁ τῆς Κυριακῆς ἀργίας, ὁ περὶ ὑγιεινῆς καὶ ἀσφαλείας ἐργατῶν καὶ περὶ ὡρῶν ἐργασίας, ὁ περὶ ἐργασίας γυναικῶν καὶ ἀνηλίκων καὶ ὁ περὶ ἐργατικῶν ἀτυχημάτων. Ἐπειδὴ σήμερον εἶναι ἐπιστράτευσις, ἐπειδὴ οἱ ἐπίστρατοι εὑρίσκονται εἰς τὸν πόλεμον ἐκτὸς τῆς κατοικίας των, ἐπειδὴ ὑποφέρουσι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστὸν ὅτι ὑποφέρουσι οἱ ἐπίστρατοι χάριν τῆς πατρίδος των, πρέπει νὰ καταργηθῇ καὶ ὁ νόμος περὶ ἀνηλίκων διὰ νὰ ὑποφέρωσι τὰ πάνδεινα καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν καὶ αἱ γυναῖκες αὐτῶν, χάριν πλουτίσεως τῶν ἐργοδοτῶν των; Διότι ἐὰν καταργηθῇ προσωρινῶς ὁ νόμος περὶ ἐργασίας γυναικῶν καὶ ἀνηλίκων, σήμερον ὅτε πολλοὶ ἀνήλικοι θὰ ἐργασθῶσι λόγῳ τοῦ ὅτι οἱ πατέρες αὐτῶν θὰ εἶναι ἐπίστρατοι, καὶ πολλαὶ ἐπίσης γυναῖκες θὰ ὑπάγουν νὰ ἐργασθῶσι διὰ νὰ ἀντικαταστήσωσι τὸν οἰκογενειάρχην ὁ ὁποῖος λείπει, εὐρὺ θὰ ἀφεθῇ τὸ στάδιον τῆς ἐκμεταλλεύσεως εἰς τοὺς ἐργοδότας. Καὶ πρέπει λοιπὸν ἀκόμη περισσότερον νὰ γίνουν ἀντικείμενον ἐκμεταλλεύσεως αὐτοὶ οἱ ἀνήλικοι καὶ αἱ γυναῖκες, διότι ὁ οἰκογενειάρχης εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐπιστρατείαν; Ἀλλὰ καὶ αἱ διατάξεις περὶ ὑγιεινῆς καὶ ἀσφαλείας τῶν ἐργατῶν καὶ αἱ περὶ Κυριακῆς ἀναπαύσεως, πρέπει νὰ καταργηθῶσι, διότι εὑρισκόμεθα ἐν ἐπιστρατεύσει; Καὶ σήμερον ὁπότε καταργουμένου τοῦ νόμου περὶ ἀνηλίκων καὶ περὶ ὡρῶν ἐργασίας, τὰ ἀτυχήματα θὰ εἶνε συχνότερα, πρέπει νὰ καταργηθῇ ὁ νόμος περὶ ἐργατικῶν ἀτυχημάτων; Δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι δὲν εὑρίσκω τὸν οἰκονομικὸν λόγον τὸν ὁδηγήσαντα τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν υἱοθέτησιν τοιούτων νομοσχεδίων. Ἐκτὸς τῶν γενικῶν τούτων παρατηρήσεων ἔρχομαι εἰς τὸ νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον λέγει: «Ἐν περιπτώσει γενικῆς ἢ μερικῆς ἐπιστρατεύσεως ἐπιτρέπεται ὅπως διὰ Β. Δ. προκαλουμένου κλπ. ἀναστέλλεται ἡ ἰσχὺς τῶν ἐργατικῶν νόμων δι’ ὅλον τὸ Κράτος ἢ περιφερείας αὐτοῦ, δι’ ὅλας τὰς κατηγορίας τῶν ἐπαγγελμάτων ἢ τινα αὐτῶν.» Εὐτυχῶς ἀπόψε εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ἐγένετο ἐκτεταμένη συζήτησις περὶ τοῦ Συνταγματικοῦ, ἂς εἴπωμεν οὕτω ζητήματος τούτου τῆς ἐξουσιοδοτήσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, οἱαδήποτε λύσις καὶ ἐὰν κρατήσῃ γενικῶς διὰ τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα θὰ ὑποβληθῶσιν ὡς πρὸς τὴν ἐξουσιοδότησιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἰς τὴν ἐκτελεστικήν, πάντως ὅμως εἶνε πολὺ ἐπικίνδυνος ἡ ἐξουσιοδότησις αὕτη νὰ γίνεται κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὅπως γίνεται εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Δηλαδὴ δίδεται ἡ ἐξουσιοδότησις ἵνα καὶ ἐν περιπτώσει μερικῆς ἐπιστρατεύσεως δύναται νὰ ἀναστέλληται ἡ ἐργατ. Νομοθεσία. Ἐὰν κάμῃ τὸ Κράτος, λόγῳ ἀσκήσεων ἢ ἄλλου λόγου ἀσήμαντον μερικὴν ἐπιστράτευσιν, καὶ τότε ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δύναται νὰ ἀναστέλλῃ τοὺς ἐργατικοὺς νόμους καὶ οὕτω νὰ ματαιώνῃ κάθε τόσο νομοθεσίαν τείνουσαν νὰ ἐξασφαλίσῃ ἐλευθέραν καὶ ἀνθρωπίνην ζωὴν εἰς τοὺς ἐργάτας. Νομίζω ὅτι εἶνε ἐπικίνδυνον τοῦτο, ἐὰν ἤθελε κρίνει ὁ Ὑπουργὸς ἑκάστοτε εἰς μερικὴν ἐπιστράτευσιν τὸ νὰ ἀναστέλλῃ διαφόρους νόμους, ὅλους ἢ τινας. Μία τοιαύτη ἐξουσιοδότησις δὲν γνωρίζομεν τί ἀποτελέσματα δύναται νὰ ἔχῃ, ὑπὲρ ποίων ἤθελε χρησιμοποιηθῇ καὶ πῶς θὰ ἔχῃ αὕτη. Βεβαίως ἀναλόγως τῶν χειρῶν αἵτινες θὰ μεταχειρισθῶσι τὸ δικαίωμα τοῦτο. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ἐπίσης ἐπικίνδυνος εἶνε ἡ διάταξις νὰ δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας νὰ ἀναστέλῃ τὴν ἐργατικὴν νομοθεσίαν καὶ κατὰ περιφερείας. Δὲν βλέπω διά τινα λόγον ἐπιβάλλεται ἡ τοιαύτη ἀναστολὴ τῶν ἐργατικῶν νόμων, οὔτε ὑπάρχει ἐπιχείρημά τι ὑπὲρ τῆς ἀναστολῆς ταύτης. Βεβαίως θὰ ἀναγνωρίσῃ ἡ Βουλὴ ὅτι εἶνε ἐπικίνδυνος ἡ χρῆσις τοῦ δικαιώματος τούτου, καὶ δικαιολογημένοι οἱ φόβοι μου, μεθ’ ὅσα μάλιστα κατ’ ἀρχὰς εἶπον. Ὅταν ἀνασταλῶσι οἱ ἐργατικοὶ νόμοι καὶ ἐπέλθωσι τὰ κακὰ ἐκεῖνα ἅτινα νὰ περιστείλῃ ἠθέλησε ἡ ἐργατικὴ αὕτη νομοθεσία, εἶνε μάταιον, ἐὰν πρὸ τετελεσμένων γεγονότων ἠθέλομεν ἔχει τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον καὶ τοῦτον ἀπὸ ἀπόψεως σκοπιμότητος μόνον διότι ἡ ψῆφός μας νόμιμον θὰ καταστήσῃ πᾶσαν ἐνέργειαν διὰ τῆς εὐρείας αὐτῆς ἐξουσιοδοτήσεως. Σᾶς εἶπον καὶ πρὸ ὀλίγου πῶς δι’ ἀναφορῶν καὶ διαμαρτυριῶν των οἱ ἐργοδόται τῆς Θεσσαλονίκης καπνέμποροι καὶ πρὸ τῆς ἐπιστρατεύσεως ὅταν οὐδεὶς λόγος ὑπῆρχε καταργήσεως τῶν νόμων αὐτῶν ἐζήτουν τὴν μὴ ἐφαρμογὴν αὐτῶν ἐν Μακεδονίᾳ καὶ τῶν ὁποίων τὴν ἰσχὺν μόλις τὸν Ἰούλιον ἐπεξέτεινε ἡ Κυβέρνησις ταῖς παραστάσεσιν ἐμοῦ καὶ τοῦ ἑτέρου ἀντιπροσώπου τῶν ἐργατῶν συναδέλφου μου καὶ σοσιαλιστοῦ ἐπίσης βουλευτοῦ ἐκ Θεσσαλονίκης κ. Κουριέλ. Καὶ ὅπως μὲ τόσην δυσκολίαν ἐπεξετάθησαν καὶ τόσον ἀργὰ αἱ διατάξεις ἐκεῖναι καὶ ἐν Μακεδονίᾳ, δὲν εἶνε ἀπίθανον αὔριον μὲ πρώτην γενικὴν ἢ μερικὴν ἐπιστράτευσιν νὰ πεισθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ νὰ ἄρῃ τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι τοιαύτην σημασίαν, ὡς ἐξέθηκα, διὰ τὰς ἐργατικὰς τάξεις, ὅταν ἡμεῖς εὐκόλως δώσωμεν τόσον εὐρεῖαν ἐξουσιοδότησιν. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ἐν σχέσει πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ περιμένω ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ μὲ διαφωτίσῃ περὶ τῶν οἰκονομικῶν λόγων καὶ τῆς ἀνάγκης καὶ τοῦ σκοποῦ τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἐγὼ δὲν βλέπω οἰκονομικὸν λόγον ἢ ἀνάγκην ἐπιβάλλουσαν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, καὶ μάλιστα ὡς ἔχει, μὲ τοιαύτην ἀπεριόριστον ἐξουσιοδότησιν, τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας πρὸς τὴν ἐκτελεστικήν. Διότι μεταβιβάζομεν τὰ δικιώματα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν εἰς τοσαύτην ἔκτασιν, ὥστε νὰ τίθενται ἢ νὰ ἀναιρῶνται κανόνες δικαίου, ὡς αἱ διατάξεις τῶν ἐργατικῶν νόμων εἰς μέρη τοῦ Κράτους ἢ καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, διὰ Βασιλικῶν Διαταγμάτων.

§191Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἔφερεν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης θεωρίας κρατούσας εἰς ἄλλα μέρη περὶ τῶν δικρόρων κοινωνικῶν τάξεων καὶ παρέστησεν ὅτι ὅλη ἡ νομοθεσία ἡ ἐργατικὴ ἐγένετο ὅπως ἐμποδίσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν ἐργατῶν ὑπὸ τῶν ἐργοδοτῶν. Ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι ἐν Ἑλλάδι τοιαύτας τάξεις δὲν βλέπω. Ἀλλ’ ὁμολογῶ καί τι ἄλλο, ὅτι δὲν κατώρθωσα νὰ πεισθῶ ὅτι ἡ τάξις τῶν ἐργοδοτῶν πιέζει καὶ ἐκμεταλλεύεται τὴν τῶν ἐργατῶν. Ἀπεναντίας εἶμαι τῆς ἰδέας, ὅτι πολλάκις τὸ ἐναντίον συμβαίνει, δηλαδὴ πίεσις τῶν ἐργατῶν κατὰ τῶν ἐργοδοτῶν.

§192ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὡραῖα. Ὡραῖα.

§193Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου, δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ φαντασθῶ ὅτι ἀμφισβητοῦνται ἐντεῦθεν οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς ἡ παραγωγὴ παρ’ ἡμῖν λειτουργεῖ, ὅτι οἱ ὅροι οὗτοι δὲν ὑπέστησαν ἐπίδρασιν ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως. Τοιοῦτο τι ὑποστηριζόμενον, ἀντίκειται εἰς τὴν πραγματικὴν κατάστασιν, ὥστε δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς βουλευτὴς τῆς περιωπῆς τοῦ κ. προαγορεύσαντος, ἠδυνήθη νὰ ὑποστηρίξῃ τοιοῦτόν τι. Δέν δύναται κανεὶς νὰ ἀρνηθῇ ὅτι ἡ γενικὴ ἐπιστράτευσις ἐπέφερε διατάραξιν τῆς ὅλης οἰκονομίας τοῦ Κράτους, κατ’ ἀνάγκην δὲ καὶ τῆς παραγωγῆς. Ἀπατᾶται δὲ ὁ κ. βουλευτὴς νομίζων ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ ὑποστηρίζεται παρ’ ἐμοῦ, ὅπως εὕρῃ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἀφορμήν, ἵνα καταργήσῃ τοὺς ἐργατικοὺς νόμους τοὺς ψηφισθέντας ὅπως ὑπερασπίσωσιν ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δικαίου τὰ συμφέροντα τῶν ἐργατῶν. Τοῦτο ἐνεπνεύσθη ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς προκυπτούσης ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως. Πῶς δύναται νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι, ἐνῷ ἐπεστρατεύθησαν οἱ ἀπὸ τοῦ 21 ἔτους μέχρι τοῦ 44, δὲν ἐπέρχεται διατάραξις τῆς παραγωγῆς, καὶ πῶς ἐπερχομένης τοιαύτης δὲν ἔπρεπε νὰ λάβωμεν ὅλα τὰ δυνατὰ μέτρα, ὅπως μειώσωμεν τὰ ἀποτελέσματα τὰ ἐκ ταύτης προκύπτοντα. Καὶ φέρω ἓν παράδειγμα. Ἐργάτης στρατευθεὶς ἔχει τέκνα. Ταῦτα δὲν δύνανται νὰ ἐργασθῶσιν, ἕνεκα τῆς ὑφισταμένης νομοθεσίας. Ἀλλ’ ἡ οἰκογένεια τοῦ στρατευθέντος ἐργάτου πάσχει. Ἐρωτῶ· δὲν εἶνε ὀρθόν, τὰ ἀνήλικα τέκνα νὰ ἐργασθῶσιν ὀλίγον, ἵνα μὴ περιορίσωμεν τὴν οἰκογένειαν αὐτὴν εἰς μόνην τὴν περίθαλψιν, τὴν διὰ τοῦ νόμου ψηφισθεῖσαν; Πρέπει ἡ οἰκογένεια ἡ στερηθεῖσα τοῦ προστάτου της, νὰ μὴ βοηθῆται ἔστω καὶ ὀλίγον διὰ τῆς ἐργασίας τῶν ἀνηλίκων; Καὶ ἐρωτῶ ἀκόμη, δὲν θὰ εἶνε ὀρθόν, ὅταν ἐργάται τινὲς πιεζόμενοι ὑπὸ τῆς ἀνάγκης, ἡ ὁποία παρουσιάζεται σήμερον θελήσωσι νὰ ἐργασθῶσιν ὥρας τινὰς πλέον τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζομένων, νὰ μὴ ἐμποδίσωμεν αὐτοὺς νὰ πράξωσι τοῦτο; Ἡ προστασία, ἡ ὁποία λαμβάνεται ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν ὑπὸ τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας ὑπηγορεύθη ὑπὸ τῆς ἀνάγκης ὅπως οἱ ἐργασίαι διαβιῶσι καλύτερον, ἀλλ’ ὑπάρχουσιν ἔκτακτοι περιστάσεις θέτουσαι τὴν ἀνάγκην ταύτην εἰς δευτέραν μοῖραν. Ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς καὶ περὶ Κυριακῆς Ἀργίας, ἀλλὰ παρατηρῶ ὅτι εὑρέθημεν ὡς πρὸς ταύτην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παρανομήσωμεν. Παραδέχθημεν ὅπως ἡ Κυριακὴ Ἀργία εἴς τινα μέρη μὴ τηρηθῇ, καὶ τοῦτο διότι ὑπεβλήθησαν παράπονα ὁλοκλήρων τάξεων ἐργατῶν καὶ τὰ παράπονα ταῦτα ἦσαν δίκαια, διότι διετείνοντο οὗτοι ὅτι ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως παρουσιάζοντο ἀνάγκαι δεόμεναι ἱκανοποιήσεως καθ’ ὡρισμένην ὥραν, καθ’ ἣν τὰ καταστήματα ἔπρεπε κατὰ νόμον νὰ ἦσαν κλειστά. Τί ἔπρεπε λοιπὸν νὰ γείνῃ; Ἐπιβάλλεται εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἀρχὴν νὰ προβῇ εἰς λῆψιν μέτρων, ἀλλὰ τὰ μέτρα ταῦτα δέον νὰ ληφθῶσι κατόπιν ἀδείας νομοθετικῆς καὶ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἀρχὴν νὰ προβῇ αὐθαιρέτως, καταπατοῦσα ρητὰς διατάξεις τοῦ νόμου. Ὑπὸ τῶν ἰδεῶν τούτων ἐνεπνεύσθην, ὅτε ἀπεφάσισα νὰ ὑποστηρίξω τὸ ὑπὸ τῆς προκατόχου κυβερνήσεως ὑποβληθὲν νομοσχέδιον. Νομίζω ὅτι αἱ περιστάσεις, ὑφ’ ἃς διατελοῦμεν δικαιολογοῦσι τὴν ἐνέργειάν μου, ἐπιτραπήτω δὲ νὰ προσθέσω ὅτι δὲν δύναται νὰ διέλθῃ τοῦ νοῦ οὐδενὸς ὅτι πρόκειται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς ἐργοδότας τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν ἐργατῶν. Ἀπεναντίας διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τῶν ἐργατῶν καὶ ζητοῦμεν ὅπως, καταργουμένων προσωρινῶς διατάξεών τινων τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας, ἐπιτρέψωμεν εἰς αὐτοὺς νὰ βελτιώσωσι τὴν κατάστασιν αὐτῆς, ζητοῦμεν ὅπως εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἐπιστρατευομένων τὰς στερουμένας τῶν πάντων δώσωμεν διὰ τῆς λήψεως μέτρων τινῶν τὰ μέσα νὰ βελτιώσωσι τὴν κατάστασίν των τὴν οἰκονομικήν, ἥτις ὡς ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως εἶναι ὀδυνηρά. Αὐταὶ εἶναι αἱ σκέψεις αἵτινες μᾶς ἤγαγον εἰς τὴν ὑποστήριξιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἐλπίζω δὲ ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ θὰ ψηφίσῃ τοῦτο.

§194Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἐὰν πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσωμεν, ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω δύο ὥρας, διότι δὲν θέλομεν νὰ δημιουργηθῶσιν ἐργατικὰ ζητήματα ἐν Ἑλλάδι, τὰ ὁποῖα θὰ κτυπήσουν εἰς τὸ κεφάλι μας. Αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ καθαρίσωμεν. Ἐργάτας ἐν Ἑλλάδι δὲν ἔχομεν· ὅλοι εἴμεθα ἐργάται.

§195Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶμαι σύμφωνος μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κατ’ ἀρχήν, ὅτι ἡ γενικὴ ἐπιστράτευσις εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ διαταράξῃ τοὺς συνήθεις οἰκονομικοὺς ὅρους, νὰ διαταράξῃ τὴν παραγωγήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἀνέφερεν τρία παραδείγματα ἐκ τῶν ὁποίων ὁμολογῶ ὅτι ἐπιτυχέστερον ἦτο τὸ τῆς Κυριακῆς Ἀργίας· τὰ ἄλλα δύο τῶν γυναικῶν καὶ ἀνηλίκων καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι ὁποῖον ἄλλο δὲν ἦσαν τόσον βάσιμα. Μεγαλειτέρα διατάραξις δύναται νὰ ἐπέλθῃ προκειμένου περὶ τοῦ ὁρίου τοῦ ὁρίζοντος τὰς ὥρας τῆς ἐργασίας. Εἶναι ἐνδεχόμενον εἰς ὡρισμένας βιομηχανίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἀπασχολῶνται ἐντατικώτερον κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐπιστρατεύσεως, νὰ παρουσιασθῇ ἔλλειψις ἐργασίας καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ γίνῃ σκέψις ὅπως ἡ ἀνάγκη αὕτη ἱκανοποιηθῇ. Αἱ σκέψεις αὗται φαίνεται ἐπρυτάνευσαν ὅτε συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον καὶ ὑπεβλήθη τόσον γενικῶς. Ἐν τούτοις, καίτοι καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ διαταραχθῇ ἡ παραγωγὴ ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως ἔχω ἐνδοιασμούς τινας ἀναφορικῶς εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι νομίζω ὅτι ὅσον καὶ ἂν εἶναι μεγάλη ἡ διατάραξις δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς ἑκάστην περίπτωσιν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ λαμβάνῃ τὰ κατάλληλα μέτρα ὥστε οἱ ἐργάται νὰ ἀπομακρύνωνται ἐκ τῶν προστατευτικῶν νόμων τῆς ἐργασίας. Οἱ ἐνδοιασμοὶ ἐπετάθησαν κατόπιν τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὁ ὁποῖος ἐπανέλαβε τὰς παλαιάς του θεωρίας περὶ τῆς καταστάσεως τῆς παραγωγῆς ἐν Ἑλλάδι, κατὰ τὰς ὁποίας θεωρίας δὲν ὑπάρχει ἐργατικὸν ζήτημα. Δὲν θέλω νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ὑποστηρίζων ἐὰν ὑπάρχῃ ἢ δὲν ὑπάρχῃ ἐργατικὸν ζήτημα. Περὶ τούτου ἀξιωματικὴ ἀπάντησις εἶνε ἡ ἰσχύουσα ἐργατικὴ νομοθεσία καὶ αἱ συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ὅτε ἐψηφίσθη ἡ νομοθεσία αὕτη. Θὰ παρατηρήσω ὅμως τὸ ἑξῆς, ὅτι οἱ ἐργάται εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅταν πρόκειται νὰ συγκεντρωθῶσιν ὅλαι αἱ προσπάθειαι τοῦ Ἔθνους πρὸς μίαν ὡρισμένην κατεύθυνσιν ὅπως προασπίσῃ τοῦτο τὰ δικαιώματα αὐτοῦ, βέβαια δὲν θὰ ἔχωσιν ἀντίρρησιν ὅσοι δὲν στρατεύονται νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς μεγαλειτέρους κόπους, ὅπως μὴ προσκόψῃ ἡ παραγωγή, ἡ ὁποία ἐμποδίζει τὴν κοινωνικὴν ζωήν. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν ὅτι διὰ νὰ εἶνε τόσον πρόθυμοι οἱ ἐργάται, ὅπως ἀπέδειξαν εἰς τὸ παρελθόν, νὰ μὴ δημιουργῶσι προσκόματα εἰς τὴν συνήθη κοινωνικὴν ζωήν, εἶνε ἀπαραίτητον καὶ ἡ Πολιτεία νὰ μὴ ἐξέρχεται τῶν ὁρίων τοὐλάχιστον τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε διέγραψε ὅσον ἀφορᾶ τὴν προστασίαν τῶν ἐργατῶν. Διὰ τοῦτο θὰ εἶνε ὀρθόν, ἐὰν γίνῃ τὸ πρῶτον βῆμα περὶ ἀναστολῆς τῆς ἐργατικῆς νομοθεσίας, νὰ γίνῃ τοῦτο μετὰ μεγάλης προσοχῆς καὶ περισκέψεως, διότι εἶνε ἐνδεχόμενον ἀντὶ νὰ διορθωθῇ ἓν κακὸν νὰ δημιουργηθῇ ἓν μεγαλείτερον κακὸν ἐκ τῆς ἐξεγέρσεως ἡ ὁποία θὰ δημιουργηθῇ εἰς τὰς ἐργατικὰς τάξεις. Ἡ ἀρχὴ δὲ ὅτι ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐπέρχεται διατάραξις εἰς τὴν οἰκονομικὴν ζωήν, εἶνε ὀλίγον ὑπερβολική. Καὶ εἶνε κατὰ τοῦτο κυρίως ὁ νόμος ὁ ὁποῖος παρουσιάζεται ὡς πρόσκομμα τῆς πλήρους χρησιμοποιήσεως τῶν ἐργατικῶν δυνάμεων, ὁ νόμος περὶ ὑγιεινῆς καὶ ἀσφαλείας ὁ ὁποῖος κανονίζει ὅριον ἐργασίας. Προκειμένου ὅμως νὰ δοθῇ εἰς τὸν νόμον τοῦτον ἀναστολὴ πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἰς ὡρισμένας βιομηχανίας παρουσιάσθη ἔλλειψις ἐργασίας. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι πολλαὶ βιομηχανίαι εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχει παῦσις ἐργασίας καὶ ἑπομένως πλεονάζουσιν ἐργατικαὶ χεῖρες. Διὰ τοῦτο ἀντὶ νὰ σκεπτώμεθα νὰ παρατείνωμεν τὸ ὅριον τῆς ἐργασίας ἑκάστου ἐργάτου εἶνε καλύτερον νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν παράτασιν τῆς ἐργασίας. Παραδείγματος χάριν δυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν τὴν διάταξιν τὴν κανονίζουσαν τὴν νυκτερινὴν ἐργασίαν, δὲν εἶνε ὅμως ἐπιτετραμμένον νὰ προβῶμεν εἰς ἀναστολὴν τῶν διατάξεων αἱ ὁποῖαι περιορίζουσι τὴν ἀπασχόλησιν τοῦ ἐργάτου καθ’ ἑκάστην ἡμέραν. Πρακτικώτερον εἶνε νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν χρησιμοποίησιν τῶν πλεοναζουσῶν δυνάμεων εἰς ἄλλας βιομηχανίας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχει ἐντατικωτέρα ἐργασία.

§196Ζ. ΙΑΤΡΟΥ (Δὲν ἠκούσθη).

§197Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχομεν τὴν Αὐστρίαν ἥτις μαστίζεται ἐπὶ ἓν ἔτος ἀπὸ τὰ δεινὰ τοῦ πολέμου. Καὶ ἐκεῖ συνιστῶσι τὴν μήκυνσιν τῆς ἐργασίας, ἀλλ’ ὄχι διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς ἐργασίας ἑκάστου ἐργάτου ἀλλὰ διὰ τῆς προσλήψεως ἑτέρων ἐργατῶν. Εἶνε ἐπωφελέστερον νὰ φροντίσωμεν νὰ καταμερισθῇ ἡ ἐργασία εἰς ὅλους τοὺς ἐργάτας ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀνισότης. Ἓν ἀπὸ τὰ κακὰ τοῦ πολέμου εἶνε καὶ ἡ ἔλλειψις ἐργασίας.

§198Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ ἡ ἔλλειψις ἐργατῶν.

§199Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οὐδόλως ἀναγνωρίζω ὅτι ἐπειδὴ γίνεται ἐπιστράτευσις ὑπάρχει ἔλλειψις ἐργατῶν, διότι ὑπάρχει μέγα πλεόνασμα ἀπὸ ἄλλας βιομηχανίας. Τὸ συμπέρασμά μου εἶνε ὅτι ἡ διατάραξις τῆς οἰκονομίας δὲν εἶνε τοιαύτη ὥστε νὰ ἐπιβάλλεται γενικὴ ἀναστολὴ τῶν νόμων περὶ ἐργασίας. Διὰ τοῦτο, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένῃ εἰς τὴν ψήφισιν τῶν γενικῶν διατάξεων— πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν θεωρῶ ἀναγκαῖον—διότι ἐκτὸς τοῦ νόμου τῆς Κυριακῆς ἀργίας, τοῦ νόμου περὶ ὑγιεινῆς καὶ ἀσφαλείας δὲν βλέπω ἄλλον νόμον τοῦ ὁποίου αἱ διατάξεις πρέπει νὰ ἀνασταλῶσι χάριν τῆς κανονικωτέρας λειτουργίας τῆς παραγωγῆς, ἐὰν, λέγω ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένῃ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, θὰ τῆς ὑποβάλω τὴν γνώμην νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν ἀφ’ ἑνὸς νὰ καταργηθῇ, ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφος τὸ δικαίωμα τῆς ἄρσεως τῆς νομοθεσίας ἐν περιπτώσει μερικῆς ἐπιστρατεύσεως, διότι τὸ παρελθὸν μᾶς διδάσκει ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη εἰς περίπτωσιν μερικῆς ἐπιστρατεύσεως, καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ ὑπαγάγῃ εἰς μίαν διαδικασίαν τὴν ἔκδοσιν τῶν Διαταγμάτων. Μέχρι τοῦδε ὅλα τὰ μέτρα τὰ ἀφορῶντα τοὺς ἐργάτας ὑπεβάλλοντο εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς ἐργασίας. Σήμερον βέβαια τὸ Συμβούλιον τῆς ἐργασίας δὲν εἰμπορεῖ νὰ λειτουργήσῃ, διότι πολλὰ μέλη αὐτοῦ ἔχουσιν ἐπιστρατευθῆ, θὰ ἦτο ὅμως δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ ἡ μόνιμος Ἐπιτροπὴ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐργασίας ἡ ἀποτελουμένη ἀπὸ ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου, ἀπὸ ἐργάτας καὶ ἐργοδότας, καὶ θὰ ἐπεθύμουν αὐτὰ τὰ Διατάγματα, τὰ ὁποῖα βεβαίως ἡ Βουλὴ εἶνε σύμφωνος νὰ εἶνε ὅσῳ τὸ δυνατὸν περιωρισμένα καὶ νὰ ἐκδίδωνται κατόπιν ἐπισταμένης μελέτης καὶ ἀποδεδειγμένης ἀνάγκης, νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν μόνιμον Ἐπιτροπὴν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐργασίας καὶ μόνον κατόπιν προτάσεως αὐτῆς νὰ ἐκδίδωνται ταῦτα. Τοῦτο βεβαίως δὲν ἔχει τὴν ἔννοιαν τοῦ περιορισμοῦ, διότι ἐπαναλαμβάνω ὅτι κανεὶς δὲν θέλει τὴν παρεμβολὴν προσκόμματος εἰς τὰς περιστάσεις αὐτὰς τὰς κρισίμους, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑπάρχουσι καὶ ἀντίθετα συμφέροντα καὶ κατὰ συνέπειαν καὶ ἀντίθετοι ἀντιλήψεις, ὅπως ἀπεδείχθη ἀπόψε ἀπὸ τὴν συζήτησιν, θὰ ἀσκηθῇ φυσικὰ πίεσις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον περὶ ἀθρόας ἀναστολῆς τῶν ἐργατικῶν νόμων. Διὰ νὰ προφυλαχθῇ λοιπὸν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ νὰ ἔχωμεν μεγαλυτέραν ἐγγύησιν ὅτι δὲν θὰ γίνῃ ἀπεριόριστος χρῆσις τῆς ἐξουσίας, ἡ ὁποία θὰ παρασχεθῇ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, καλὸν εἶνε, νομίζω, νὰ ἐκδίδωνται τὰ νομοθετικὰ Διατάγματα μετὰ γνωμοδότησιν τῆς μονίμου Ἐπιτροπῆς τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐργασίας....

§200Ε. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι καλλίτερον εἶνε νὰ καταργηθοῦν ὅλα τὰ συμβούλια ὅλων τῶν Ὑπουργείων.

§201Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σεῖς ὁμιλεῖτε περὶ τῶν συμβουλίων, τὰ ὁποῖα κάμνουν τὰς διοικητικὰς μεταβολάς, ἐνῷ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐργασίας ἔχει νομοπαρασκευαστικὸν χαρακτῆρα καὶ μέχρι τοῦδε ἀπέδειξεν ὅτι εἰμπορεῖ κάλλιστα νὰ ἐργάζεται καὶ παρέχει μίαν ἔστω μικρὰν ἐγγύησιν ὅτι τὰ Διατάγματα αὐτὰ δὲν θὰ καταρτισθῶσιν εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε καὶ κατόπιν πιέσεων.

§202Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Τὰ συμβούλια αὐτὰ οὐδέποτε εἶχον τὴν τόλμην νὰ θίξωσι τὸ ἐργατικὸν ζήτημα κατὰ τρόπον θετικόν. Τὸ προήγαγον εἰς καταστρεπτικὴν ὁδὸν ἀλλ’ οὐδέποτε τὸ προήγαγον εἰς τὰ καίρια καὶ ὅπου εἶχεν ἀνάγκη ὁ ἐργάτης, διότι δὲν εἴχετε τὴν τόλμην νὰ ζητήσητε τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἐργάτου, τὴν ὕπαρξιν ἐργατικῶν σωματείων. Μὴ ὁμιλῆτε λοιπὸν περὶ ἐπιτροπῶν διότι δι’ αὐτὸ προηγάγετε τὸ ζήτημα κατ’ ἀντίθετον σημεῖον.

§203ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχετε ἀντίθετον γνώμην σεῖς, ἡ πλειονοψηφία ὅμως τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία ἐψήφισε χθὲς τὸν νόμον καὶ δὲν πιστεύω νὰ ἤλλαξε, δὲν συμφωνεῖ μαζύ σας. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται βεβαίως νὰ συζητήσωμεν ἂν οἱ νόμοι ἐκεῖνοι εἶνε ἀναγκαῖοι, οὔτε πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα. Ἐπειδὴ ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ μόνιμος δὲν ἔχει συσταθῇ, οὔτε εἶνε δυνατὸν νὰ συσταθῇ, διότι δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ γίνῃ Συνέλευσις τοῦ Συμβουλίου νὰ ἐκλέξῃ τὰ αἱρετὰ μέλη, διὰ τῆς τροπολογίας μου παρέχεται δικαίωμα ὅπως ὁ Ὑπουργὸς ἐξ ἀντιπροσώπων τῶν ἐργατῶν καὶ ἐργοδοτῶν καταρτίζῃ τοιοῦτον Συμβούλιον. Ἑπομένως δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι κἄποια ἐγγύησις παρέχεται ὅτι θὰ γίνῃ τὸ πρᾶγμα κατόπιν ἐξετάσεως· ἑπομένως ὁ φόβος τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Θεσσαλονίκης, ὅτι ὁ σκοπὸς ὁ ἀπώτερος εἶνε νὰ καταργηθῇ ἡ ἐργατικὴ νομοθεσία, δὲν εἶνε βάσιμος.

§204Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ ΚΑΙ Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κανεὶς δὲν τὸ ἐσκέφθη.

§205ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἴσως περιωρισμένη ἀνάγκη ἤγαγε τὸν συντάκτην τοῦ νομοσχεδίου εἰς γενικὴν διάταξιν ὡς μὴ ὤφειλε. Δὲν πιστεύω ὅμως ποτὲ ὅτι ἐκείνη ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶχε συντάξει τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ ὁποῖα εἶχεν εἰσηγηθῇ τὴν ἐργατικὴν νομοθεσίαν ἤθελε σκεφθῇ κατὰ τοιοῦτον ἀθέμιτον καὶ ἀπατηλὸν τρόπον νὰ καταργήσῃ τὴν ἐργατικὴν νομοθεσίαν.

§206Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπουργ. Ἐθν. Οἰκονομίας). Κύριε Πρόεδρε, ἐπιφυλάσσομαι ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. βουλευτοῦ νὰ ἀπαντήσω κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν. Διὰ σήμερον παρακαλῶ νὰ ἀκούσητε τὰς ἑξῆς τροπολογίας ἐπὶ τοῦ κειμένου· (ἀναγινώσκει.) «Ἐν περιπτώσει γενικῆς ἢ μερικῆς ἐπιστρατεύσεως (ἀναγινώσκει).

§207ΑΡ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἴσως δὲν θὰ ἔπρεπεν ἐκ δευτέρου νὰ ἀνέλθω τὸ βῆμα νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, διότι ἡ ἀπάντησίς μου ὁλόκληρος περιέχεται πραγματικῶς εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας συναδέλφου, τοῦ ἀξιοτίμου τούτου συναδέλφου, τὸν ὁποῖον καὶ ἄλλοτε δὲν παρέλειψα καὶ ἤδη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὀφείλω νὰ ὀνομάσω αὐθεντίαν ἀληθῶς εἰς τὰ ζητήματα τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας. Ἀλλ’ ὀλίγας μόνον λέξεις θὰ εἶχον νὰ εἴπω εἰς τοῦτο τὸ σημεῖον. Ἡ διαφορὰ τῆς ἀντιλήψεώς μου ἀπὸ τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργοῦ ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι ἐγὼ μὲν νομίζω τὴν ἐργατικὴν νομοθεσίαν ὡς ἀνάγκην ὄχι μόνον τῆς ἐργατικῆς τάξεως ἀλλὰ καὶ ἀνάγκην ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους, διότι ἡ ἐργατικὴ τάξις ἀποτελεῖ τὸν σπουδαιότερον παράγοντα ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους καὶ ὁσάκις αὐτὴ πάσχει πάσχει ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ βαδίσῃ πρὸς οὐδεμίαν κατεύθυνσιν, ἐνῷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νομίζει τὴν ἐργατικὴν νομοθεσίαν ὡς φιλανθρωπίαν παρεχομένην ἀπὸ τὸ Κράτος πρὸς τοὺς ἐργάτας.

§208Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν εἶπον αὐτό· δὲν μετεχειρίσθην τὴν λέξιν φιλανθρωπία· εἶπον ὅ,τι εἶπον. Εἶπον ὅτι εἶναι μέτρα τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος ἔλαβε πρὸς προστασίαν τῶν ἐργατῶν ὄχι ὅπως ἀπαλλάξῃ αὐτοὺς ἀπὸ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν ἐργοδοτῶν· αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά.

§209ΑΡ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Τότε ποίαν προστασίαν ἂν ὄχι διὰ νὰ τοὺς ἀπαλλάξῃ κἄπως ἀπὸ τὴν ἐκμετάλλευσιν.

§210Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἶναι μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο ἀντιλήψεων.

§211ΑΡ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς λέξεως· δὲν εἴπετε τὴν λέξιν φιλανθρωπία, ἀλλὰ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ὑποστηρίζετε ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐργατικὸν ζήτημα ὅτι, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη προστασίας τοῦ Κράτους καὶ ἡ προστασία ἡ ὁποία παρέχεται πρὸς τοὺς ἐργάτας παρέχεται χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη, ἀνάγκη κοινωνίας δημιουργοῦσα ὑπὲρ αὐτῶν δικαίωμα, ἡ ἐργατικὴ αὕτη νομοθεσία βεβαίως εἶναι μία φιλανθρωπία.

§212Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές· ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐργατικὸν ζήτημα· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον εἶναι ὅτι ἐν Ἑλλάδι τὸ ἐργατικὸν ζήτημα δὲν παρουσιάζεται ὅπως εἰς τὰ ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ τις ὅτι τὸ ἐργατικὸν ζήτημα ἐν Ἑλλάδι εἶναι οἷον εἶναι ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἐν Γαλλίᾳ.

§213ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ποσοτικῶς ὄχι, ποιοτικῶς εἶναι τὸ ἴδιον.

§214ΑΡ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἀκριβῶς.

§215Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) Ἡ διαφορὰ προέρχεται ὅτι ἐκεῖ ἔχετε μεγάλας συγκεντρώσεις ἐργατῶν καὶ ἑπομένως ἔχετε καὶ πάλην μεταξὺ ἐργατῶν καὶ ἐργοδοτῶν· αὐτὴ ἡ κατάστασις παρ’ ἡμῖν ἀναμφισβητήτως δὲν ὑπάρχει. Ἀλλὰ παρατηρῶ εἰς ὑμᾶς, οἱ ὁποῖοι τοσαύτην δυσχέρειαν ἔχετε ὡς πρὸς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα ὅπου ὑπάρχουν τὰ ἐργατικὰ ζητήματα καὶ ὅπου ἔλαβον τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ὁποίαν γνωρίζετε καὶ γνωρίζω, καὶ ἐκεῖ ἠναγκάσθησαν ἕνεκα τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ τοῦ ἐπελθόντος πολέμου νὰ λάβωσι τὸ μέτρον τῆς προσωρινῆς καταργήσεως τῶν νόμων τῶν διεπόντων τὰ ζητήματα ταῦτα.

§216ΑΡ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὄχι καταργήσεως.

§217Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως. Διότι ἔχετε τὸ ζήτημα τῶν ὡρῶν.

§218Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διότι εἶναι τὸ ζήτημα τῆς παρασκευῆς τῶν πολεμικῶν εἰδῶν.

§219Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ μήπως ἐδῶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο; Μήπως καὶ ἐδῶ δὲν ὑπάρχουσι βιομηχανίαι σχετιζόμεναι μὲ παρασκευὴν εἰδῶν πρὸς πόλεμον; Καὶ ἂν ἐν Ἀγγλίᾳ ἐλήφθησαν τοιαῦτα μέτρα, διατὶ σᾶς φαίνεται παράδοξον ἂν καὶ ἐδῶ προσπαθοῦμεν ὅπως λάβωμεν ἀνάλογα μέτρα;

§220Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν μοῦ φαίνεται παράδοξον ἂν ἐλήφθησαν ἐν Ἀγλίᾳ τὰ μέτρα ταῦτα διὰ τὰ βιομηχανικὰ καταστήματα ἐκεῖνα μόνον, τὰ ὁποῖα παράγουσιν εἴδη τοῦ πολέμου, τῶν ὁποίων τόσην ἀνάγκην ἔχουσιν αἱ Δυνάμεις ἐκεῖναι, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται τὸ ἐναντίον παράδοξον· πῶς ἐκεῖ δὲν ἐλήφθη ἓν γενικὸν μέτρον, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἐδῶ θέλομεν νὰ λάβωμεν. Ἡ δὲ ἀπάντησίς σας ὅτι ἀναγνωρίζετε μὲν τὴν ὕπαρξιν ἐργατικοῦ ζητήματος ἀλλὰ τὸ ἀναγνωρίζετε διάφορον ἢ ἀλλαχοῦ, δι’ ἐμὲ σημαίνει ὅτι καθ’ ὑμᾶς δὲν ὑπάρχει ἐργατικὸν ζήτημα, διότι διαφορὰ ἐργατικοῦ ζητήματος δὲν ὑπάρχει. Ὑπάρχει ὅπως σᾶς ἀπήντησεν ὁ κ. Παπαναστασίου διαφορὰ ποσοτικὴ ἴσως, οὐχὶ ὅμως καὶ ποιοτική, ἂν ἐπιτρέπονται οἱ χαρακτηρισμοὶ καὶ ἐκφράσεις αὗται. Ἡ πάλη τῶν τάξεων ἴσως εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὄχι ἐξ ἴσου δριμεῖα, ἐξ ἴσου ἀνεπτυγμένη παντοῦ, ἀλλὰ τὸ ἐργατικὸν ζήτημα εἶναι τὸ ἴδιον. Πρόκειται διὰ τὴν τάξιν ἐκείνην τὴν ἐργατικὴν τὴν στερουμένην τῶν πάντων ἐν συγκρίσει καὶ ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν τάξιν ἐκείνην ἥτις κατέχει τὰ πάντα. Τοῦτο ἰσχύει ὁμοίως καὶ διὰ τὴν Ἀγγλίαν καὶ Ἰαπωνίαν, καὶ διὰ τὴν Ρωσσίαν καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα, καὶ φρονῶ ὅτι ἐπὶ τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἄλλη γνώμη. Οἱ ἐργατικοὶ ὅροι, οἱ ὅροι τῆς ἐργασίας, αἱ συνθῆκαι ὑφ’ ἃς ὑφίσταται καὶ ζῇ ἡ ἐργατικὴ τάξις καὶ οἱ οἰκονομικοὶ πρὸ πάντων ὅροι ἐφ’ ὧν ἑδράζεται ἡ κοινωνία τῆς σήμερον, εἶναι παντοῦ ἐντελῶς οἱ αὐτοί, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνοηθῇ πῶς δὲν ἐπιτρέπεται εἰς κανένα νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ὑπάρχει ἄλλο ζήτημα ἐργατικὸν εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ ἄλλο ζήτημα ἐργατικὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς εἶπον ὅτι κατ’ ἐμὲ σεῖς θεωρεῖτε ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐργατικὸν ζήτημα. Διότι σεῖς εἴπατε ἐξ ἄλλου ὅτι δὲν ὑπάρχει τοιαύτη ἀντίθεσις εἰς τὴν Ἑλλάδα. Παραδέχομαι ὅτι τόσον ὀξεῖαι ἀντιθέσεις δὲν ἐκδηλοῦνται ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἴδιον.

§221Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἄρα εἴμεθα σύμφωνοι, διότι ἐκ τῆς ὀξείας ἀντιθέσεως προέκυψε πάλη ἡ ὁποία ὅμως ἑπομένως εἶναι περιττὴ ἐνταῦθα ὅπου δὲν ὑπάρχει ὀξεῖα ἀντίθεσις.

§222Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἡ ὀξύτης ὑπάρχει, ἀλλὰ δὲν ἐκδηλοῦται.

§223ΑΡ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Νὰ σᾶς εἴπω. Ἡ ὀξύτης ὑπάρχει καὶ ἐνταῦθα, καὶ ἡ ὀξύτης εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ὑπέδειξε τὴν ἀνάγκην καὶ ἐπεβλήθη εἰς τὸ Κράτος διὰ τὴν ἐργατικὴν νομοθεσίαν. Ἐπειδὴ ὅμως αὕτη δὲν ἐκδηλοῦται καθαρά, δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι δὲν ὑπάρχει καὶ ἐργατικὸν ζήτημα. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἡ συζήτησις εἶναι θεωρητική, καὶ ἐπανέρχομαι ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου.

§224Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἰς τόπον εἰς τὸν ὁποῖον τὰ ἐργατικὰ ἡμερομίσθια ἔφθασαν ὅπου ἔφθασαν, τὸ νὰ γίνεται λόγος περὶ ἐκμεταλλεύσεως ἐργατῶν παρ’ ἐργοδοτῶν ἐγὼ νομίζω ὅτι εἶναι ἐλευθερία, τὴν ὁποίαν δύναταί τις νὰ ἔχῃ, ἀλλὰ λέγων ταῦτα λέγει πράγματα μὴ ἀνταποκρινόμενα πρὸς τὴν πραγματικότητα.

§225Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ φαινόμενον αὐτὸ ὅτι τὰ ἐργατικὰ ἡμερομίσθια εἶνε ὑψηλά, προέρχεται ἐξ ἄλλων λόγων.

§226Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν προέρχεται ἡ αὔξησις τῶν γεωργικῶν ἡμερομισθίων ἐξ ἄλλων λόγων, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι δύναται νὰ γίνῃ λόγος περὶ ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἐργατῶν ἐν Ἑλλάδι.

§227Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἀρνεῖσθε τὴν ἐκμετάλλευσιν; Σᾶς ἔφερα παράδειγμα τὰ καπνοπωλεῖα εἰς τὰς Νέας Χώρας, θὰ ἠδυνάμην δὲ νὰ σᾶς φέρω παραδείγματα δι’ ὅλα τὰ ἐπαγγέλματα. Ἄλλως τε αὐτὴ αὕτη ἡ ἐκμετάλλευσις ἐγέννησε τὴν ἀνάγκην, ἡ ὁποία ἐπέβαλε τὴν ψήφισιν τῆς ἐργατικῆς νομοθεσίας. Ἡ ἐξέγερσις αὕτη τῶν ἐργατῶν, ἡ ὁποία ἠνάγκασε τὸ Κράτος καὶ ἀνεγνώρισε καὶ ἐθέσπισε τὴν ἐργατικὴν νομοθεσίαν, ἀποτελεῖ ἢ δὲν ἀποτελεῖ τὴν ὕπαρξιν ἐργατικοῦ ζητήματος;

§228Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἔν τινι μέτρῳ.

§229Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἔστω καὶ ἔν τινι μέτρῳ. Ἀλλὰ ἐργατικὸν ζήτημα σημαίνει ἐξέγερσιν τῶν ἐργατῶν, ἵνα ἀπαλλαγῶσιν ἀπὸ τοὺς ἐκμεταλλευτάς των, παράδειγμα μικρὸν εἶνε αἱ διάφοροι ἀπεργίαι.

§230Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Σεῖς ὁμιλεῖτε γενικῶς. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ ὁμιλῇ κανεὶς ἐν γένει περὶ ἀπεργίας, διότι ἐγὼ εἶμαι πεπεισμένος ὅτι αἱ πλεῖσται τῶν ἀπεργιῶν εἶνε ἀδικαιολόγητοι.

§231Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀλλ’ ἐπέτυχον αἱ περισσότεραι.

§232Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τοῦτο δὲν εἶνε ἀπόδειξις, ἀλλ’ ἴσω τοῦτο ἀποδεικνύει τὴν δύναμιν τῶν ἐργατῶν ἀπέναντι τῶν ἐργοδοτῶν ἐν Ἑλλάδι.

§233Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν ὁμιλοῦμεν θεωρητικῶς περὶ ἀπεργιῶν, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γενομένων ἀπεργιῶν, αἵτινες σαφῶς ἀποδεικνύουσι τὴν πίεσιν ἣν ὑφίσταται ὁ ἐργάτης καὶ τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἧς γίνεται ἀντικείμενον. Ἀλλὰ ἐπανέρχομαι ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ἀνέφερον εἰδικῶς ὅσον ἀφορᾷ τὰς περιπτώσεις τὰς ὁποίας δὲν βλέπω, ὅτι θὰ ἐμφανισθῶσι καὶ θὰ δικαιολογήσωσι τοιοῦτον γενικὸν μέτρον. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργὸς ἀνέφερε τὴν περίπτωσιν τῆς δυσκόλου εὑρέσεως ἐργατῶν, καὶ ἰδίως νομίζω ὅτι ἀνέφερε τὰ ἀρτοποιεῖα.

§234Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι εἰδικῶς τοῦτο, ἀλλ’ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ὅλα τὰ σχετιζόμενα μὲ τὴν παρασκευὴν ὑλικῶν πολέμου.

§235Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Αὐτὴ ἡ δυσκολία τῆς εὑρέσεως ἐργατῶν, αὐτὴ ἡ ὀλιγόστευσις τῶν ἐργατῶν, ἡ ὁποία δυνατὸν νὰ συμβαίνῃ εἰς τὰς Ἀθήνας λόγῳ τῆς μεγάλης ἀνάγκης καὶ τῆς συρροῆς, συμβαίνει εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα; Συμβαίνει εἰς τὰς Ἀθήνας τώρα μὲ τὴν ἐπιστράτευσιν. Καὶ μία τοιαύτη ἔλλειψις παρετηρήθη λόγῳ τῆς Κυριακῆς ἀργίας, ἣν ὅμως δυνάμει διατάξεως ἐν τῷ νόμῳ δύναται ὁ Ὑπουργὸς εἰς ἐξαιρετικὰς περιπτώσεις νὰ ἀναστέλλῃ. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διατί πρέπει νὰ ἀνασταλῇ γενικῶς ὁ νόμος ὡς καὶ ὁ περὶ πληρωμῆς ἡμερομισθίων καὶ ὁ νόμος περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐξ ἀτυχημάτων παθόντων ἐργατῶν, νῦν μάλιστα, ὁπότε λόγῳ τῆς ἐπιστρατεύσεως θὰ ἐργάζωνται πολλοὶ εἰς τὰ καταστήματα εἴτε μὴ εἰδικοὶ εἴτε καὶ ἀνήλικοι, ἡ ἐργασία δὲ θὰ γίνῃ μᾶλλον ἐντατικὴ δύναμαι νὰ εἴπω καὶ τὰ ἀτυχήματα θὰ ἦναι ἀφθονώτερα;

§236Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διατί ὑποθέτετε ὅτι θὰ καταργηθῇ ὁ νόμος περὶ ἀτυχημάτων; Ἐγὼ δὲν ἔχω διόλου τοιοῦτον σκοπόν.

§237Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω τοὺς σκοπούς σας. Ἐγὼ ὁμιλῶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διατυπώσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§238Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μιὰ φορὰ ποῦ ἐδικαιολόγησα τὸ νομοσχέδιον καὶ εἶπον τίνες εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὴν ὑποβολὴν αὐτοῦ, καὶ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ θὰ ἦναι σύμφωνος πρὸς τὰ παρ’ ἐμοῦ ἀναπτυχθέντα. Τουλάχιστον ἐφόσον εἶμαι ἐγὼ Ὑπουργός.

§239Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἀλλ’ ἀκριβῶς αὐτό· γνωρίζομεν, πόσον θὰ διαρκέσῃ τοῦτο;

§240Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τότε εἶσθε ἐλεύθερος νὰ ζητήσητε τὴν κατάργησιν τούτου.

§241Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἴσως τότε νὰ μὴ ἐργάζηται ἡ Βουλή.

§242Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δὲν ὑπάρχει θέμα συζητήσεως, διότι ἂν ἦτο ὁ ἄλλος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὁ προερχόμενος ἐκ πλειονοψηφίας τοῦ Σώματος, θὰ ὑπῆρχε φόβος τις, διότι αὐτὸς εἶναι ὁ πατὴρ τῆς ἐργατικῆς νομοθεσίας, ἐκ μέρους δὲ τοῦ παρόντος δὲν ὑπάρχει κίνδυνος.

§243Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Καὶ ἐκ μέρους τοῦ μέλλοντος, Κύριε Ἀραβαντινέ;

§244Δ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας.) Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἀκατανόητον εἶναι ὅτι ὡρισμένοι συνάδελφοι ἀναλαμβάνουν τὸν ἀγῶνα ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν, ὡσὰν ἡμεῖς οἱ ἄλλοι νὰ μὴ συναισθανώμεθα τὴν ἀλληλεγγύην, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ ἐργάτου καὶ ἐργοδότου, ὡσὰν ἡμεῖς οἱ ἄλλοι νὰ μὴ ἀντιλαμβανώμεθα ὅτι καὶ ὁ ἐργάτης καὶ ὁ ἐργοδότης εἶναι ἐκ τῶν ἀναγκαίων παραγόντων πάσης Κοινωνίας. Ἡμεῖς μάλιστα ἔχομεν εὐρυτέρας ἰδέας· ἡμεῖς ἔχομεν ἰδέας ὅτι ὑπάρχει ἐν τῇ συμπράξει ἐργάτου καὶ ἐργοδότου συνεταιρισμός, καὶ ὅτι ἄνευ αὐτοῦ τοῦ συνεταιρισμοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσιν οὔτε ὁ ἐργάτης οὔτε ὁ ἐργοδότης. Βλέπετε ὅτι ἡμεῖς ἀποβλέπομεν εἰς γενικωτέρας ἰδέας. Ὑμεῖς θέλετε εἰς τὴν περίστασιν αὐτήν, ἡ ὁποία παρουσιάζεται διὰ τοῦ προσωρινοῦ αὐτοῦ μέτρου τοῦ νομοσχεδίου νὰ κερδοσκοπήσητε ἐπὶ τῶν ἰδεῶν σας.

§245Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Αὐτὸ θὰ ἦτο ὑποχρέωσίς μου νὰ τὸ κάμω, τὸ νὰ ζητήσω νὰ κερδήσουν ἔδαφος αἱ ἰδέαι μου. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Θὰ τελειώσω, Κύριοι. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι αἰσθάνεται, ὅτι φρονεῖ ὅτι ὑπάρχει ἀλληλεγγύη καὶ συναιτερισμὸς μεταξὺ ἐργάτου καὶ ἐργοδότου.

§246Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀδιάρρηκτος, τὸν ὁποῖον ὅμως σεῖς προσεπαθήσατε νὰ διαρρήξητε, δηλ. ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν νὰ παρουσιασθοῦν ὡς αὐτόκλητοι ὑπερασπισταὶ τοῦ ἐργατικοῦ κόσμου.

§247Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὧν ἀντιπρόσωπος τῶν ἐργατῶν, ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ φροντίσω νὰ ἀκουσθῇ ἡ φωνή των καὶ προστατευθῶσι τὰ συμφέροντά των. Δὲν συμφωνῶ πρὸς τὰς θεωρίας σας. Σεῖς φρονεῖτε ὅτι ὑπάρχει ἀλληλεγγύη μεταξὺ ἐργοδοτῶν καὶ ἐργατῶν καὶ ὅτι ἐγὼ ἐπεχείρησα νὰ τὴν διαρρήξω, ἐγὼ ὅμως φρονῶ καὶ ἔχω ὑπὲρ ἐμοῦ σύμπασαν τὴν ἐπιστήμην τοῦ 20οῦ αἰῶνος, ὅτι ὑπάρχει πάλη μεταξὺ τῶν ἐργοδοτῶν καὶ τῶν ἐργατικῶν τάξεων, καὶ εἰς τὸν ἀγῶνα ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω τὰ συμφέροντα τῶν ἐργατῶν.

§248Α. ΚΟΥΡΙΕΛ. Ὅπως προέβλεπον, κύριοι, τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον ἔφερεν ἐπὶ τάπητος πολλὰ ζητήματα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν. Ἀλλὰ δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ μὴ παρατηρήσω ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐκμετάλλευσις τῶν ἐργοδοτῶν εἰς βάρος τῶν ἐργατῶν, ἀλλὰ μᾶλλον ἔχομεν πίεσιν ἐκ μέρους τῶν ἐργατῶν καὶ αὐτὸ τὸ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ ὁποίου ὑπάρχει καὶ τὸ τμῆμα τῆς κοινωνικῆς προνοίας, τὸ εἶπε δηλ. εἷς Ὑπουργὸς προωρισμένος μᾶλλον νὰ ἐκμηδενίσῃ, ἐφόσον εἶνε δυνατόν, τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν ἐργατῶν. Καὶ φαντάζεσθε, κύριοι, κατὰ πόσον οἱ ἐργάται δύνανται νὰ ἀναμείνουν ὑποστήριξιν ἀπὸ Ὑπουργὸν ὁ ὁποῖος θεωρεῖ τὸν ἑαυτόν του ὡς ὑφιστάμενον τὴν πίεσίν των. Δὲν γνωρίζω τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσε τοὺς καταρτίσαντας τὴν ἐργατικὴν νομοθεσίαν, ἀλλὰ θὰ ὁμολογήσω ὅτι μεθ’ ὅλον τὸν σεβασμὸν, τὸν ὁποῖον ὀφείλω εἰς τὴν ἡλικίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ἀντιπροσωπεύει μίαν ὁλόκληρον θεωρίαν, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς τὸ παρελθὸν καὶ δὲν πιστεύω ὅτι τὴν γνώμην αὐτὴν συμμερίζεται καὶ ἓν μέλος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὸ ὁποῖον ἔχει καλὴν φήμην, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ζητήματα τὰ ἐργατικὰ καὶ τὴν φήμην αὐτοῦ περιμένομεν νὰ τὴν δικαιολογήσῃ.

§249Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ διαμαρτυρηθῶ, κύριοι, κατὰ τῶν — ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις — ἀτόπως καὶ ἀσκόπως λεχθέντων πρὸ ὀλίγου, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως νομοσχεδίου ἐντελῶς τυπικοῦ, περὶ ἐργατῶν καὶ ἐργατικοῦ ζητήματος καὶ κεφαλαιούχων ἐκμεταλλευτῶν καὶ τόσων ἄλλων, τὰ ὁποῖα, ὡς μὴ ὤφειλεν, ἐπέπρωτο νὰ ἀκουσθῶσι καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ παρέλθουν ἄνευ ἀπαντήσεως καὶ ἄνευ διαμαρτυρίας. Ἐργατικὰ ζητήματα δὲν ὑπάρχουν ἐν Ἑλλάδι, οὔτε κεφαλαιοῦχοι ἐκμεταλλευταὶ τῶν ἐργατῶν. Ἄς τὸ μάθωσιν ὅσοι τὸ ἀγνοοῦσιν ἢ ὑποκρίνονται ὅτι τὸ ἀγνοοῦσιν. Ὑπάρχουν μόνον αὐτόκλητοι τῶν ἐργατῶν προστάται, οἵτινες καταβάλλουσιν ἀπό τινων ἐτῶν πᾶσαν προσπάθειαν, δι’ οὕς λόγους αὐτοὶ γνωρίζουσιν, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι δὲν ἀγνοοῦμεν, νὰ δημιουργήσουν ἐργατικὰ ζητήματα διὰ θεωριῶν παρεισάκτων, αἵτινες ὅμως δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ριζοβολήσωσιν εἰς τὴν συνείδησιν τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας. Ὑπάρχουν ἀκόμη ἐκμεταλευταὶ τῶν ἐργατῶν, ἀλλ’ οὗτοι δὲν εἶνε οἱ κεφαλαιοῦχοι—χθεσινοί, κατὰ τὸ πλεῖστον, ἐργάται καὶ αὐτοί—οἵτινες παρέχουν ἐργασίαν καὶ ἄρτον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐλπίδα καλλιτέρου μέλλοντος, εἰς τοὺς πτωχοὺς βιοπαλαιστὰς τοὺς ἐκ τῆς ἐργασίας των ἀποζῶντας, ἀλλ’ ἐκεῖνοι οἵτινες οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τοὺς ἐργάτας ἔχοντες, παρουσιάζονται ἑκάστοτε, ἄνευ ἀνάγκης, ὡς ἀντιλήπτορες καὶ κηδεμόνες αὐτῶν, χωρὶς νὰ τοὺς ζητήσῃ κανείς. Ἐργατικὰ ζητήματα ὑπάρχουν ἀλλαχοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ, καίτοι ἐξ εἰδικῶν λόγων καὶ συνθηκῶν γεννηθέντα καὶ ὑφιστάμενα, δὲν συντελοῦν εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὴν εὐημερίαν τῶν κοινωνιῶν τὰς ὁποίας μόνον συνταράσσουν καὶ ἀνησυχοῦν ἑκάστοτε. Παρ’ ἡμῖν, εὐτυχῶς, δὲν ὑπάρχουν οἱ εἰδικοὶ ἐκεῖνοι λόγοι καὶ αἱ συνθῆκαι καὶ μόνον διὰ θεωριῶν γίνεται ἀπόπειρα δημιουργίας ὁμοίων ζητημάτων. Ἀλλὰ τὰ ζητήματα δὲν δημιουργοῦνται διὰ θεωριῶν· γεννῶνται αὐτομάτως οὕτως εἰπεῖν ἐκ πραγματικῶν αἰτίων. Παρ’ ἡμῖν, ἐν κυριολεξίᾳ, ἐργάται καὶ κεφαλαιοῦχοι, ὡς ἐννοοῦνται ἀλλαχοῦ, δὲν ὑπάρχουν, οὔτε πραγματικὰ αἴτια πρὸς γέννησιν ζητημάτων μεταξύ των. Ἡ κατάστασις τοῦ ἐργάτου, κατὰ κανόνα, εἶνε κατάστασις μεταβατικὴ ἐξελισσομένη βαθμηδὸν καὶ μεταβαλλομένη εἰς ἄλλην, ἥτις εἶνε ἡ σταθερὰ καὶ μόνιμος. Ὁ μικρὸς βιοπαλαιστὴς ἀναχωρεῖ ἐκ τοῦ χωρίου του μὲ ἕνα πόθον καὶ ἕνα ὄνειρον, νὰ προαχθῇ εἰς τὴν κοινωνίαν διὰ τῆς ἐντίμου ἐργασίας του, καὶ ἀναλαμβάνει οἱανδήποτε τοιαύτην διὰ νὰ ἴδῃ μίαν ἡμέραν τὴν πραγματοποίησιν τῶν πόθων καὶ τῶν ὀνείρων του. Τὴν ἐργασίαν δηλ. δὲν θεωρεῖ ὡς σκοπόν, ἀλλ’ ὡς μέσον πρὸς ἐπιτυχίαν ἀπωτέρου καὶ ἀνωτέρου σκοποῦ. Καὶ ἐργαζόμενος, διότι θέλει νὰ ἐργασθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον καὶ μοχθῶν καὶ κοπιάζων καὶ ἱδρώνων καὶ ὑφιστάμενος παντοίας στερήσεις, ἀλλὰ καὶ ἀποταμιεύων, ἐξελίσσεται μίαν ἡμέραν εἰς μικρὸν κεφαλαιοῦχον διὰ νὰ γίνῃ ἀργότερα μεγάλος. Αὐτὸς εἶνε ὁ ἐργάτης ἐν Ἑλλάδι, κατὰ κανόνα, καὶ αὐτὸς ὁ κεφαλαιοῦχος. Καὶ οἱ δύο κοινωνικοὶ παράγοντες εὐλογημένοι βαίνουσιν ἐν ἁρμονίᾳ παραλλήλως συγκρατητὰ ἀλληλοϋποστηριζόμενοι καὶ ἀλληλοβοηθούμενοι, προάγοντες καὶ προαγόμενοι, συντελεσταὶ τῆς οἰκονομικῆς προόδου καὶ τῆς κοινωνικῆς εὐημερίας. Θαύματα ἐπετελέσθησαν μέχρι τοῦδε παρ’ ἡμῖν ἐκ τῆς τοιαύτης συνεργασίας καὶ ἀλληλοβοηθείας κεφαλαίου καὶ ἐργασίας. Διὰ νὰ ἴδητε τὰ θαύματα ταῦτα δὲν ἔχετε ἢ νὰ στρέψητε τοὺς ὀφθαλμοὺς ἔξω εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ καὶ τὰς Πάτρας καὶ τὴν Σῦρον καὶ τὸν Βόλον καὶ τὰς Καλάμας, ἵνα τὰ κυριώτερα κέντρα ἀναφέρω. Καὶ ἔρχονται ἄνθρωποι ἐξ Εὐρώπης ἢ ἀκούσαντες τὰ ἐν Εὐρώπῃ, ἀνίκανοι ἐντελῶς νὰ κρίνουν καὶ συγκρίνουν, ἀνιστόρητοι καὶ ἀψυχολόγητοι, ἄλλοι χάριν ἐπιδείξεως καὶ ἄλλοι χάριν διαφόρων συμφερόντων νὰ μᾶς κολλήσουν μίαν ἀρρώστειαν—διότι ἀρρώστεια εἶναι καὶ ἐκεῖ τὰ ζητήματα αὐτὰ—εἰς τὸν ὑγιᾶ καὶ σφριγῶντα καὶ ἀκμαῖον ὀργανισμὸν τῆς κοινωνίας μας καὶ ἀνατρέψουν ἕν καθεστὼς ἐξ οὗ μόνον ἀγαθὰ μέχρι τοῦδε προέκυψαν, ἔρχονται νὰ σπείρουν ζιζάνια καὶ ἐμπνεύσουν τὴν καχυποψίαν, τὴν δυσπιστίαν καὶ τὸ μῖσος μεταξὺ ἐργοδοτῶν καὶ ἐργατῶν, νὰ τοὺς χωρίσουν εἰς τάξεις καὶ τοὺς θέσουν ἀντιμετώπους πρὸς ἀλλήλους ὡς ἐχθρούς, διατί; διὰ νὰ αἰσθανθοῦν τὴν εὐχαρίστησιν, ὅτι καὶ ἐν Ἑλλάδι βλέπουν ὅσα εἶδον ἢ ἤκουσαν, ὅτι γίνονται καὶ ἐν Εὐρώπῃ καὶ διὰ νὰ εὕρουν ἀπασχόλησιν — νὰ εὕρουν δουλειὰ τουτέστιν — καὶ ἐξυπηρετήσουν διάφορα συμφέροντα, ὅλως ἄσχετα πρὸς ἐκεῖνα τῶν ἐργατῶν ὑπὲρ ὧν δῆθεν ἐνδιαφέρονται καὶ ἀγωνίζονται! Διαμαρτύρομαι μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς μου κατὰ τῶν τάσεων καὶ προσπαθειῶν τούτων τὰς ὁποίας θεωρῶ ἀνατρεπτικὰς τῆς κοινωνικῆς τάξεως καὶ προόδου, ἐπὶ μεγίστῃ ζημίᾳ καὶ βλάβῃ τῆς κοινωνίας καὶ τῶν ἀτόμων, καὶ διαμαρτύρομαι ἀκόμη καὶ κατὰ τῶν λεχθέντων σχετικῶς κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην περὶ ἐργατῶν καὶ ἐργατικῶν ζητημάτων καὶ λοιπῶν, τὰ ὁποῖα ἄνευ ἀνάγκης ἐλέχθησαν καὶ τὰ ὁποῖα θὰ ηὐχόμην νὰ μὴ ἠκούοντο ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης.

§250Κ. ΚΑΖΑΝΤΖΗΣ. Ὀλίγας λέξεις μόνον. Φαίνεται ὅτι ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας συγχέει τὰς αἰτίας καὶ τὰ ἀποτελέσματα, διότι ἐὰν δὲν ὑπῆρχον ἐργατικὰ ζητήματα, δὲν θὰ ὑπῆρχε βεβαίως ἐργατικὴ νομοθεσία. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπῆρχε ἐκμετάλλευσις πρὶν δημιουργηθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ δὲν θὰ ὑπῆρχον ἄνθρωποι νὰ ἐκμεταλλευθοῦν αὐτό, ἐὰν πραγματικῶς δὲν ὑπῆρχε. Διαμαρτύρομαι λοιπὸν κατὰ τῆς θεωρίας ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐργατικὸν ζήτημα.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ. συζήτησιν.) — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κατατάξεως εἰς τὸν στρατὸν τῶν μαθητῶν τοῦ Στρατιωτικοῦ Σχολείου τῶν Εὐελπίδων. Ἄρθρον 1ον. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Πετροπουλάκης ἔχει τὸν λόγον.

§252Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἅμα τῇ δημοσιεύσει τοῦ Διατάγματος τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐκρίθη ἐπιβεβλημένον ὅπως παύσῃ ἡ περαιτέρω λειτουργία τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων καὶ οἱ φοιτῶντες ἐν αὐτῇ μαθηταὶ τοποθετηθῶσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατεύματος. Διὰ τοῦ διατάγματος τούτου οἱ μαθηταὶ διῃρέθησαν εἰς δύο κατηγορίας, ἡ μὲν πρώτη ἐκ τῶν προερχομένων ἐκ τοῦ λόχου τοῦ προπαιδευτικοῦ τῆς Κερκύρας κατετάχθησαν εἰς τὸ στράτευμα μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ λοχίου, οἱ δὲ μαθηταὶ οἱ εἰσαχθέντες κατὰ τὸ ἔτος 1913–14 καὶ 1914–15 εἰς τὴν Σχολὴν κατετάχθησαν μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ. Βεβαίως τὸ μέτρον ἦτο σκόπιμον καὶ ἐνδεδειγμένον, ἀλλ’ ἐν τῇ σπουδῇ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ μέτρου αὐτοῦ ἐδημιουργήθησαν συνέπειαί τινες, τὰς ὁποίας δὲν προεῖδεν ἡ ὑπηρεσία καὶ τὰς ὁποίας σήμερον ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ θεραπεύσωμεν. Οἱ μαθηταὶ οἱ εἰσελθόντες κατὰ τὸ ἔτος 1913–14 καὶ εἰσελθόντες ἤδη εἰς τὸ τρίτον ἔτος, κατατάσσονται μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ, ἀλλὰ δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ἡ ὑπηρεσία ὅτι οἱ μαθηταὶ οὗτοι θὰ συναντήσουν εἰς τὸν στρατὸν τοὺς συναδέλφους των ὑπαξιωματικοὺς ἀνθυπολοχαγοὺς μὲ σειρὰν ὑπολοχαγῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον καὶ τὴν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατεύματι, τὴν ὁποίαν ἔχουν οὗτοι, διότι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἦσαν ὑπαξιωματικοὶ ἀπὸ 5ετίας, μετέσχον εἰς τοὺς δύο πολέμους, ἐτραυματίσθησαν τινὲς ἐξ αὐτῶν, εἶχον ἐκθέσεις προαγωγῆς εἰς ἀνθυπασπιστάς, προήχθησαν εἰς τοιούτους καὶ ἐδέχθησαν νὰ ἀπολέσουν τὸν βαθμὸν αὐτῶν διὰ νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν σχολήν. Θὰ συναντήσουν λοιπὸν ὑπαξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἀπέτυχον κατὰ τὴν εἰσιτήριον δοκιμασίαν μετὰ τὴν ὁποίαν ἐπανῆλθον εἰς τὸ στράτευμα καὶ εἶνε ἤδη ἀνθυπολοχαγοί, οὗτοι δὲ ἀνθυπασπισταί. Δευτέρα συνέπεια εἶνε αὕτη.

§253Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶνε προσωρινὴ ἡ ἔξωσις.

§254Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Οὕτω ἐλέγετε καὶ τὴν ἄλλην φοράν.

§255Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Δὲν εἰξεύρω τί ἔγεινε τὴν ἄλλην φοράν.

§256Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὅτε εἰσήχθησαν κατὰ τὸ 1913–14 καὶ συνεπτύχθησαν αἱ δύο τάξεις εἰς μίαν, οἱ εἰσελθόντες κατὰ τὸ παρελθόν, ἐτάχθησαν εἰς τὰ ἀριστερὰ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰσῆλθον κατὰ τὸ 1913–14. Ἀνεγνώρισε λοιπὸν ἡ Πολιτεία ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀδικηθοῦν ἐκεῖνοι. Πῶς ὅμως τώρα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐξῆλθον τῆς Σχολῆς μὴ δυνηθέντες νὰ παρακολουθήσουν τὰ μαθήματα θὰ εἶνε ἀνθυπολοχαγοί; Βλέπετε λοιπὸν πόσαι συνέπειαι γεννῶνται, θὰ ἐπρότεινον δὲ τὸν ἑξῆς τρόπον· οἱ τοῦ πρώτου ἔτους νὰ καταταχθῶσι μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ λοχίου, οἱ εἰσελθόντες κατὰ τὸ 1914–15 μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ, οἱ δὲ εἰσελθόντες κατὰ τὸ 1913–14 νὰ καταταχθῶσι μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ. Τοῦτο θὰ θεραπεύσῃ μίαν διαφοράν, ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ γεννᾶται. Ὑποβάλλων ταῦτα ὑπὸ τὴν κρίσιν σας, κ. Ὑπουργέ, πιστεύω νὰ συμφωνήσητε μετ’ ἐμοῦ.

§257Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Δὲν γνωρίζω, κύριοι Βουλευταί, διατὶ ἄλλοτε ἐφηρμόσθη ἄλλο μέτρον διὰ τοὺς εὐέλπιδας καὶ ἄλλο σήμερον.

§258Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ ἐρωτήσητε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιον.

§259Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Σεῖς τὸ υἱοθετήσατε. Εἰς τὴν παρελθοῦσαν ἐπιστράτευσιν ἐξεδόθη νόμος ὅπως οἱ τῆς τελευταίας τάξεως καταταχθῶσι μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ τῆς προτελευταίας μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ. Σήμερον διατί δὲν γίνεται τὸ ἴδιον;

§260Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Διότι δὲν ἐξεπαιδεύθησαν ἱκανῶς.

§261Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Αὐτοὶ πρόκειται μετὰ ὀκτὼ μῆνας νὰ γείνουν μόνιμοι. Νομίζετε ὅτι οἱ ἔφεδροι εἶνε πλέον κατηρτισμένοι;

§262Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Μὴ προκαλεῖται τοιαύτην συζήτησιν διότι ἴσως διαφωνήσω εἰς αὐτό.

§263Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Καὶ ἓν ἄλλο ζήτημα. Σεῖς μανθάνετε τοὺς εὐέλπιδας νὰ θεωροῦν τοὺς ὑπαξιωματικοὺς ὑποδεεστέρους των καὶ νὰ μὴ τοὺς χαιρετοῦν, ἀλλὰ σήμερον πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τηρηθῇ μία πειθαρχία, ἀφοῦ αὐτοὶ θεωροῦσι τὸν ἑαυτόν τους ἀνώτερον ἀπὸ τὸν ἐπιλοχίαν; Μετὰ ὀκτὼ μῆνας αὐτοὶ πρόκειται νὰ γείνουν μόνιμοι. Πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ διάστημα αὐτὸ τὸ χρονικὸν εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις;

§264Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Οἱ ὀκτὼ μῆνες δὲν θὰ δαπανηθοῦν εἰς μάτην.

§265Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Καὶ σήμερον ἔχουν τὴν ἀπαιτουμένην μόρφωσιν, περισσότερον ἀπὸ ὅτι τὴν ἔχουν οἱ ἔφεδροι.

§266Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Μὴ ὁμιλεῖτε περὶ ἐφέδρων. Εἶνε πολὺ καλοὶ οἱ ἔφεδροι.

§267Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου λαμβάνεται πρόνοια διὰ τοὺς μαθητὰς τῆς βʹ τάξεως τῆς σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, δηλ. δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τώρα μόλις εἰσῆλθον εἰς τὴν δευτέραν, καὶ ἡ πρόνοια εἶναι ἐπαινετή· θὰ ὑπεδείκνυον μάλιστα νὰ ἦτο γενναιοτέρα, νὰ κατετάσσοντο τουτέστι οἱ μαθηταὶ οὗτοι μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ. Ἀλλὰ πλὴν τῆς κατηγορίας αὐτῆς ὑπάρχουν καὶ δύο ἄλλαι κατηγορίαι μαθητῶν, ὑπὲρ τῶν ὁποίων θὰ συνηγορήσω καὶ θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν εὐμένειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ὑπάρχει ἡ κατηγορία τῶν ἐξελθόντων τῆς προπαρασκευαστικῆς σχολῆς Κερκύρας καὶ εἰσελθόντων εἰς τὴν τῶν Εὐελπίδων καὶ τῶν διαγωνισθέντων ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπέτυχον καὶ περὶ τῆς τύχης τῶν ὁποίων οὐδὲν μέχρι τοῦδε ἐλήφθη μέτρον. Περὶ τούτων δὲν λαμβάνεται πρόνοια διὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§268Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας τροπολογίαν; Λαμβάνεται πρόνοια.

§269Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Δὲν γνωρίζω. Περὶ τῶν δύο αὐτῶν κατηγοριῶν θὰ παρεκάλουν τὸν κ, Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ τὴν δέουσαν πρόνοιαν, ὡς ἐπίσης καὶ διὰ τοὺς τῆς πρώτης τάξεως μαθητάς, οἵτινες δίκαιον εἶναι νὰ καταταχθῶσι μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ Ἀνθυπασπιστοῦ. Εὔχομαι ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ν’ ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς συστάσεις καὶ ὑποδείξεις μου.

§270Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Καὶ ἄλλοτε τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὰς δύο προηγουμένας ἐπιστρατεύσεις περὶ ἐξόδου τῶν μαθητῶν τῆς σχολῆς εἰς τὸν στρατὸν ἐθεωρήθη ὡς προσωρινή. Ἀλλ’ ἡ διάρκεια τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ οἱ οἱ δύο ἐπακολουθήσαντες πόλεμοι καὶ τὰ ἀνδραγαθήματα, τὰ ὁποῖα ὄντως ἔπραξαν οἱ νέοι οὗτοι, κατέστησαν διαρκῆ τὴν παραμονήν των ἐν τῷ στρατῷ. Καὶ τὸ παρὸν νομοσχέδιον ὡς προσωρινὸν ὑποβάλλεται μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι οἱ νέοι οὗτοι μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἐπιστρατεύσεως θὰ ἐξακολουθήσουν τὰς σπουδάς των, τὸ ὁποῖον καὶ αὐτοὶ βεβαίως ἐπιθυμοῦν. Ἀλλ’ ἂν χρειασθῇ νὰ παραταθῇ περισσότερον χρόνον ἡ παραμονή των ἐν τῷ στρατεύματι καὶ χρειασθῇ ἴσως νὰ ἐπιτελέσουν καὶ ὑπέρτερον καθῆκον πρὸς τὴν Πατρίδα, ἐν περιπτώσει πολέμου, νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ παύσῃ καὶ αὐτὸ νὰ εἶναι προσωρινόν. Εἶναι δίκαιον λοιπὸν καὶ δικαιοῦνται οἱ νέοι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἔλαβον ἐπὶ δύο καὶ τρία ἔτη προπαρασκευαστικὴν μόρφωσιν εἰς τὴν σχολήν, νὰ λάβωσιν ἀνωτέραν βαθμῖδα ἐκείνης, ἣν δι’ αὐτοὺς προβλέπει τὸ νομοσχέδιον. Διότι ὁ εὔελπις ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ, νὰ νομίζω ὅτι εἶναι ἀνώτερος τοῦ ὑπαξιωματικοῦ. Δίκαιον λοιπὸν θὰ ἦτο οἱ μὲν τῆς πρώτης τάξεως νὰ γίνωσιν Ἀνθυπασπισταὶ οἱ δὲ τῆς βας Ἀνθυπολοχαγοί. Καὶ ἂν ἤθελε θεωρηθῆ ἀναγκαῖον νὰ ἐπανέλθωσιν οὗτοι εἰς τὸ σχολεῖον, νὰ λάβωσι τοὺς βαθμοὺς ἐκείνους τοὺς ὁποίους ὁ Νόμος προβλέπει. Δὲν βλέπω τί θὰ ἐζημιοῦτο ἡ Πολιτεία. Δὲν βλέπω τί θὰ ἐβλάπτετο τὸ στράτευμα ἐὰν ὁ νέος αὐτὸς ὁ ὁποῖος εἰσῆλθε εἰς τὸ σχολεῖον μὲ ὅλον τὸν πόθον μὲ ὅλην τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἀκολουθήσῃ ὡς ἐπάγγελμα τὸ στρατιωτικόν, ἐὰν ὁ νέος αὐτὸς κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐξήρχετο καὶ ἐλάμβανε τὸν βαθμὸν Ἀνθυπολοχαγοῦ. Οὐδεμία βλάβη θὰ ἐπήρχετο, ἀλλὰ τοὐναντίον ὄφελος καὶ εἰς τὸ στράτευμα καὶ εἰς τὴν Πατρίδα. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος γνωρίζει κάλλιον ἡμῶν τὰ πράγματα ὁ ὁποῖος ἡγήθη τῶν νέων αὐτῶν κατὰ τοὺς δύο περιφανεῖς πολέμους, εἶναι ἁρμοδιώτερος πάντων ἡμῶν νὰ δώσῃ τὴν προσήκουσαν θέσιν ἐν τῷ στρατεύματι εἰς αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι τὸ ἐτίμησαν κατὰ τοὺς παρελθόντας πολέμους καὶ οἱ ὁποῖοι καὶ τώρα θέλουσι τιμήσῃ τὴν βαθμίδα τὴν ὁποίαν θέλει δώσῃ ἡ Πολιτεία πρὸς αὐτούς. Ἀλλὰ ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐμμένῃ εἰς τὸ Νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον υἱοθέτησεν, ὡς ἔχει, καὶ δὲν δεχθῇ τὰς προτάσεις αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλήν, δὲν πρέπει νὰ παρίδῃ τὴν βαν τάξιν τῶν Εὐελπίδων. Ἡ Σχολὴ τῶν Εὐελπίδων λειτουργεῖ ἀπὸ τοῦ 1911, εἶναι δὲ συνέχεια ἑτέρας Σχολῆς καταργηθείσης. Εἰς τὴν αʹ. τάξιν τῆς Σχολῆς εἰσήχθησαν μαθηταὶ λοχίαι καὶ οἱ ὁποῖοι εἶπον ὅτι θέλομεν νὰ μορφωθῶμεν. Μολονότι δὲ διὰ τὴν δρᾶσιν αὐτῶν ἐν τοῖς πολέμοις ἔλαβον τὴν βαθμίδα τοῦ Ἀνθυπασπιστοῦ, οἱ λοχίαι ἐκεῖνοι εἶπον θέλομεν νὰ μορφωθῶμεν καὶ παρῃτήθησαν τῆς βαθμίδος των μετὰ τὸν πόλεμον, ἵνα ἐξέλθωσιν ἐκ τοῦ Σχολείου ἀρτίως μορφωμένοι διὰ νὰ εἶναι ὠφελιμώτεροι εἰς τὴν Πατρίδα. Οἱ νέοι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἀπέρριψαν τὴν βαθμίδα τοῦ Ἀνθυπασπιστοῦ, διὰ τοῦ Νομοσχεδίου ἐξέρχονται καὶ πάλιν Ἀνθυπασπισταὶ ἐν τῷ στρατεύματι, διὰ νὰ εὕρωσι τοὺς δεκανεῖς τοὺς ὁποίους ἐγύμνασαν πρὸ τῆς ἐπιστρατεύσεως, τοὺς λοχίας μὲ τοὺς ὁποίους συνυπηρέτησαν, σήμερον Ἀνθυπολοχαγούς. Δὲν εἶναι δίκαιον αὐτοὶ οἱ νέοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπιτελέσωσι διὰ τρίτην φορὰν τὸ καθῆκον αὐτὸν πρὸς τὴν Πατρίδα, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ καταλάβωσι τὴν βαθμίδα τοῦ Ἀνθυπολοχαγοῦ; Κατέρχομαι τοῦ βήματος μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν θέλει παρίδει τὸ δίκαιον τῶν νέων αὐτῶν.

§271Ι. ΛΕΚΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ ἴσως ἦτο περιττόν, μεθ’ ὅσα εἶπον οἱ προλαλήσαντες, νὰ ὁμιλήσω, ἀλλὰ ἔχω νὰ προσθέσω δύο περιπτώσεις, τὰς ὁποίας δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψει οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες καὶ διὰ τοῦτο λαμβάνω τὸν λόγον. Πράγματι ὑπάρχουσι νέοι οἱ ὁποῖοι κατετάχθησαν, ὄντες φοιτηταὶ ἀπὸ τοῦ 1910, καὶ ἔτι πρότερον ὡς ὑπαξιωματικοὶ εἰς τὸν στρατόν, ἠκολούθησαν τὴν ὀργάνωσιν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, τὰ μεγάλα γυμνάσια τὰ ὁποῖα ἐγένοντο, κατόπιν ἔλαβον μέρος εἰς ἀμφοτέρους τοὺς πολέμους, προήχθησαν εἰς Ἀνθυπασπιστὰς καὶ κατόπιν εἰσήχθησαν εἰς τὸ Σχολεῖον τῶν Εὐελπίδων. Ὅτε εἰσήχθησαν δι’ ἐξετάσεων ἔλαβον μέρος εἰς αὐτὰς καὶ ἄλλοι συνάδελφοί των ὑπαξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον λάβει μέρος καὶ οὗτοι εἰς ἀμφοτέρους τοὺς πολέμους καὶ οἱ ὁποῖοι ἀπέτυχον ἐν τούτοις, καίτοι ἀπέτυχον, ἐπιστρέψαντες εἰς τὸ στράτευμα ἐγένοντο Ἀνθυπολοχαγοὶ καὶ ἐντὸς ὀλίγου χρόνου γίνονται Ὑπολοχαγοί. Ἐκτὸς τούτων ἦσαν ἄλλοι συνάδελφοί των, οἱ ὁποῖοι ἐπέτυχον συγχρόνως καὶ εἰσήχθησαν εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων μετ’ αὐτῶν, κατόπιν ἐζήτησαν καὶ κατετάχθησαν εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Ὑπαξιωματικῶν. Κατόπιν δὲ ἀπεφοίτησαν ἀπὸ τὴν Σχολὴν καὶ ἐγένοντο Ἀνθυπασπισταὶ κατόπιν Ἀνθυπολοχαγοὶ μὲ σειρὰν ἤδη Ὑπολοχαγοῦ. Εἶνε δὲ καὶ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι, εἰσαχθέντες ἐφοίτησαν ἐπὶ ὀλίγας μόνον ἡμέρας εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων εἶτα δέ, δηλώσαντες ὅτι δὲν δύνανται νὰ παρακολουθήσουν τὴν αὐστηρότητα τῆς πειθαρχίας, ἀπεσύρθησαν καὶ ἐγένοντο καὶ οὗτοι Ἀνθυπολοχαγοὶ μὲ σειρὰν Ὑπολοχαγοῦ. Οἱ νέοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι παρηκολούθησαν τὰ μαθήματα μετὰ τοσαύτης ἐπιμελείας μεθ’ ὅλην τὴν αὐστηρότητα ἡ ὁποία ἐξησκήθη κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, κατ’ Αὔγουστον εἰσήχθησαν καὶ πάλιν εἰς τὸ Σχολεῖον, ἤκουσαν μαθήματα τῆς 3ης τάξεως, οἱ νέοι οὗτοι ἐπαναλαμβάνω, ἐξέρχονται τῆς Σχολῆς καὶ πάλιν Ἀνθυπασπισταί. Νομίζω, κ. Βουλευταί, ὅτι τὸ μέτρον εἶναι ἄδικον καὶ θὰ ἔχῃ καὶ συνεπείας, διότι οἱ νέοι οὗτοι οἱ ὁποῖοι βλέπουσιν ἑαυτοὺς τόσον καταφώρως ἀδικουμένους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ εἶναι ἀπογοητευμένοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἔχωσι σχηματίσει τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν ὑπάρχει δικαιοσύνη ἐν τῷ στρατεύματι. Φρονῶ ὅμως ὅτι ἐκτὸς τῆς περιπτώσεως ταύτης ἔχουσι ὑπὲρ ἑαυτῶν καὶ ἄλλην περίπτωσιν, δι’ ἣν δικαιοῦνται νὰ ἐξέλθωσι τῆς Σχολῆς ὡς ἀνθυπολοχαγοί, δηλονότι ἔχουσι ὑπὲρ ἑαυτῶν κεκτημένα δικαιώματα. Γνωρίζετε ὅτι ὑπάρχει Νόμος ψηφισθεὶς ἀπὸ τὰ 1886, νομίζω ὅτι εἶναι ὁ Νόμος ΑΤΞΓʹ, ὁ ὁποῖος ὁρίζει σαφῶς ὅτι οἱ ἐξερχόμενοι ἐκ τῆς τελευταίας τάξεως τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, ἐξέρχονται Ἀνθυπολοχαγοί. Δύναται νὰ μοὶ ἀντιτάξῃ τις ὅτι τότε αἱ τάξεις ἦσαν πέντε, ἀλλὰ καὶ ἐγὼ δύναμαι νὰ φέρω παράδειγμα, ὅτι ἐξεδόθη διάταγμα κατὰ τὸ 1912 καθ’ ὃ αἱ τάξεις περιωρίσθησαν εἰς ὀλιγωτέρας καὶ ἐν τούτοις καίτοι περιωρίσθησαν εἰς ὀλιγωτέρας αἱ τάξεις τοῦ Σχολείου, τὸ Διάταγμα ἐστηρίχθη ἐπὶ τοῦ νόμου ἐκείνου τοῦ 1886 καὶ ἐξήχθησαν οἱ μαθηταὶ τῆς τελευταίας τάξεως ὡς ἀνθυπολοχαγοί. Ἐπὶ τούτου στηριζόμενος φρονῶ, ὅτι ὑπάρχει κεκτημένον δικαίωμα ὑπὲρ τῶν μαθητῶν τῆς τελευταίας τάξεως τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, διότι ἀδιαφόρως ἂν ἠλαττώθησαν αἱ τάξεις, ἀρκεῖ, ὅτι ὁ νόμος λέγει ὅτι οἱ μαθηταὶ τῆς τελευταίως τάξεως τοῦ Σχολείου τῶν Εὐελπίδων, καίτοι μὴ ὑποστάντες ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις ἐν περιπτώσει ἐπιστρατεύσεως κατατάσονται ὡς ἀνθυπολοχαγοὶ ἐν τῷ στρατεύματι καὶ ἀρκεῖ ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία τῷ 1912 ἀνεγνώρισε τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ οἱ μαθηταὶ τῆς τελευταίας τάξεως ἐξήχθησαν τῆς Σχολῆς ὡς Ἀνθυπολοχαγοί. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω κ. Βουλευταί, πιστεύω δὲ ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν θέλει συμφωνήσει εἰς ταῦτα καὶ θέλει παραδεχθῆ τὴν τροπολογίαν ταύτην καὶ θέλει ζητήσῃ καὶ οὗτος ὅπως ἡ Βουλὴ δεχθῇ νὰ ἐξέλθωσιν οἱ μαθηταὶ τῆς τελευταίας τάξεως τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, ὡς Ἀνθυπολοχαγοί, ἀφοῦ ὑπάρχουν ὅλαι αἱ περιπτώσεις αἱ ἀπαιτούμεναι πρὸς τοῦτο.

§272ΜΙΛΤ. ΚΟΛΩΝΙΑΣ. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, κύριοι Βουλευταί, φρονῶ ὅτι προκειμένου περὶ τῶν Ὑπαξιωματικῶν, Μαθητῶν τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων καὶ συγκεκριμμένως περὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατ’ οὐσίαν εἶνε ἀνθυπολοχαγοὶ ἀπὸ τῆς 30 Νοεμβρίου 1914, προκειμένου λέγω, περὶ αὐτῶν, φρονῶ ὅτι τὸ ἀδίκημα τὸ ὁποῖον προσγίνεται διὰ τοῦ Νομοσχεδίου εἶνε μέγιστον. Σημειώσατε δὲ ὅτι πρόκειται περὶ ἀριθμοῦ ἐλαχίστου. Πρόκειται δηλαδὴ περὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατετάχθησαν εἰς τὸ Στράτευμα, ἐγκαταλιπόντες τὰ Πανεπιστημιακὰ βάθρα μὲ τὸν ἅγιον ἐνθουσιασμὸν ὑπὲρ τῆς Πατρίδος κατὰ τὸ 1910 καὶ 1909, πολλοὶ ἐξ αὐτῶν μετὰ τὸν εἰδικὸν Νόμον περὶ ἀκαδημίας τοῦ Πολέμου. Πρόκειται τέλος περὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐξεπαίδευσαν τὰς κλάσεις τοῦ 1909, τοῦ 1910, τοῦ 1911, ὅλους τοὺς ἀπαλλαγέντας, ἐκείνας δηλαδὴ ἀκριβῶς τὰς κλάσεις τῶν ἐφέδρων καὶ κληρωτῶν οἵτινες δὲν εἶνε ὑπερβολὴ νὰ τὸ εἴπω, οἵτινες ἐνήργησαν τοὺς δύο πολέμους. Διότι καταταγέντες εἰς τὸ Στράτευμα ἀφοσιώθησαν ἐξ ὁλοκλήρου εἰς αὐτό. Παρηκολούθησαν μετὰ ζήλου τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ στρατιώτου, παρηκολούθησαν τὰ μεγάλα γυμνάσια καὶ παρασκευασθέντες ἠγωνίσθησαν κατὰ τοὺς δύο Πολέμους μαχόμενοι καὶ διοικοῦντες, ταλαιπωρούμενοι καὶ νουθετοῦντες καὶ ἐνθουσιάζοντες. Συνέπεια τῶν ἀγώνων των αὐτῶν ὑπῆρξεν ἡ κατόπιν διακεκριμένων προτάσεων ἀναγραφὴ αὐτῶν εἰς τοὺς Πίνακας πρὸς προαγωγήν των εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ. Οἱ πίνακες οὗτοι ἐδημοσιεύθησαν, ἐκοινοποιήθησαν εἰς αὐτοὺς καὶ τὰ Σώματά των καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν κατηρτίσθη τὸ Διάταγμα τῶν προβιβασμῶν τῶν ἀνθυπασπιστῶν· ἑπομένως οὗτοι εἶνε ἀνθυπολοχαγοὶ κατ’ οὐσίαν, ἐπαναλέγω, ἀπὸ τῆς 30 Νοεμβρίου 1914. Εἶχον ὅμως μεθ’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς κόπους καὶ τοὺς ἀγῶνας τοῦ πολέμου καὶ τῆς ἐκστρατείας τὴν φιλοτιμίαν καὶ τὴν αὐταπάρνησιν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἱκανότητα ὥστε καὶ ἐξ ὑπογυίου μάλιστα ὑποστάντες διαγωνισμὸν νὰ ἐπιτύχωσι καὶ νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὸ Σχολεῖον, εἶχον ἐπὶ πλέον τὴν αὐτοθυσίαν ἀντὶ νὰ ξεκουρασθοῦν καὶ νὰ ἑορτάσωσι τὴν διάσωσίν των διασκεδάζοντες, νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὰς στενοχωρίας τῆς μελέτης καὶ τῶν ἐξετάσεων τὴν αὐστηρὰν πειθαρχίαν τοῦ Σχολείου τῶν Εὐελπίδων, ἰδίᾳ κατὰ τὸ δεύτερον ἔτος, ὡς γνωστόν φιλοτιμούμενοι νὰ γίνωσι καλύτεροι καὶ χρησιμώτεροι εἰς τὴν Πατρίδα των μὲ προφανῆ κίνδυνον τῆς ὑγείας των. Μεθ’ ὅλα ταῦτα, κύριοι, ἡ ἐμὴ γνώμη εἶνε ὅτι οὗτοι ἔχουσι σήμερον δικαίωμα κεκτημένον πλέον νὰ προαχθῶσιν εἰς ἀνθυπολοχαγούς.

§273Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Γνωρίζετε, ὅτι τινὲς ἐξ αὐτῶν προσελθόντες ἀπεχώρησαν εἶτα τῆς Σχολῆς διότι δὲν ἠδύναντο νὰ παρακολουθήσωσι τὰ στρατιωτικὰ μαθήματα· αὐτοὶ σήμερον εἶνε ἀνθυπολοχαγοί, ἔχουν δὲ σειρὰν προαγωγῆς.

§274Μ. ΚΟΛΩΝΙΑΣ. Θὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ αὐτῶν. Ἐκεῖνοι λοιπὸν οἱ ὑπηρετήσαντες εἰς τὸ στράτευμα ἐπὶ τρία ἔτη, οἱ μετασχόντες τῶν δύο πολέμων, ἐκεῖνοι λέγω, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν αὐταπάρνησιν καὶ αὐτοθυσίαν νὰ ἐγκλεισθῶσιν εἰς τὸ Σχολεῖον ἀντὶ νὰ ἀπολαμβάνωσι τὰ ἀγαθὰ τοῦ βαθμοῦ των, διὰ νὰ ἐκπαιδευθῶσι καὶ καταστῶσι χρήσιμοι εἰς τὸν Στρατὸν τῆς πατρίδος των, αὐτοὶ ἀπώλεσαν τὰ δικαιώματά των ἀπέναντι τῆς Πολιτείας; Ἡ Πολιτεία δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ τοὺς ἐκπαιδεύσῃ ἐν τῷ σχολείῳ; Καὶ διότι ἐξεπαιδεύθησαν ἐν τῷ σχολείῳ, ἕπεται ὅτι ἀπώλεσαν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχον, σήμερον μάλιστα, ὅτε ἐπανέρχονται εἰς τὸ Στράτευμα; Ἡ ἐμὴ γνώμη Κύριοι, εἶνε ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο ἤδη ἀνίσταται ἐπιτακτικόν· διότι κατ’ ἀνάγκην θὰ λάβωσι ὑπηρεσίαν ἐν αὐτῷ· ἀλλ’ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ταύτῃ θὰ εὑρεθῶσιν, ἐξερχόμενοι εἰς ἀνθυπασπιστὰς, ὑπὸ τὰς διαταγὰς ἐκείνων τοὺς ὁποίους ἐνέδυσαν εἰς στρατιώτας, ἐγύμνασαν, ἐδίδαξαν τὸ Σχολεῖον τοῦ Στρατιώτου, ἐτιμώρησαν ὡς στρατιώτας καὶ ὡς δεκανεῖς· διότι μὴ λησμονεῖτε ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν ἀνθυπολοχαγῶν οἱ ὁποῖοι μάλιστα ἔχασαν καὶ σειρὰν ὑπολοχαγῶν εἶνε κληρωτοὶ τοῦ 1911!! Ἐκτὸς ὅμως αὐτῶν, ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη κατηγορία ἀνθυπολοχαγῶν, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι διηγωνίσθησαν μετ’ αὐτῶν διὰ τὴν Σχολὴν καὶ οἱ ὁποῖοι ἀπερρίφθησαν ὡς μὴ ἔχοντες τὰ προσόντα τὰ ὁποῖα οὗτοι εἶχον· ἐκεῖνοι εἶνε ἀνθυπολοχαγοὶ ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Δεκεμβρίου· ἄλλοι δὲ περὶ τοὺς εἴκοσι περὶ ὧν ὁ ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας συνάδελφος μοὶ ὑπέμνησεν, οἱ ὁποῖοι ἐπιτυχόντες εἰσήχθησαν εἰς τὸ Σχολεῖον ἀλλὰ μὴ δυνάμενοι νὰ παρακολουθήσωσι τὰ μαθήματα ἐζήτησαν καὶ ἐπέτυχον τὴν ἀπομάκρυνσίν των ἐκ τοῦ Σχολείου καὶ οὗτοι εἶνε ἀνθυπολοχαγοὶ ἀπὸ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1914! Κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὑμεῖς ὁ ἐξελθὼν ἐκ τοῦ στρατεύματος, καὶ τὸ τονίζω τὸ ἐκ τοῦ Στρατεύματος – ὑμεῖς γνωρίζετε κάλλιον παντὸς ἄλλου ὁποία εἶνε ἡ χρησιμότης ἐκείνων τῶν νέων, οἱ ὁποῖοι ἔχοντες ἐγκυκλοπαιδικὴν μόρφωσιν κατατάσσονται ἐν νεαρᾷ ἡλικίᾳ εἰς τὸ Στράτευμα. Διότι εἰς τὸ Στράτευμα, εἰς τὴν καζάρμαν, ὅπως λέγομεν κοινῶς, μανθάνουσι νὰ διοικῶσιν, νὰ διατάττωσι νὰ τιμωρῶσιν, ἀλλὰ καὶ νὰ εὐχαριστῶσι καίπερ τιμωροῦντες, ὑμεῖς ἐπαναλαμβάνω εἶνε ἀδύνατον νὰ παραγνωρίσητε τὰς ὑπηρεσίας ταύτας καὶ νὰ μὴ λάβητε ὑπ’ ὄψιν αὐτοὺς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι τοσαῦτα ὑπὲρ αὐτῶν ἔχουσιν, αὐτοὺς ὧν τὰ στέρνα γέμουσι διεμβολῶν, ἀναμνηστικῶν τῶν μαχῶν, οἱ πλεῖστοι δὲ φέρουσι καὶ τραύματα, ὡς δὲ ἐνθυμοῦμαι, τινὲς ἐξ αὐτῶν μὲ ἀπούλωτα τὰ τραύματά των προσῆλθον καὶ διηγωνίσθησαν διὰ τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων. Αὐτοὺς τοὺς Στρατιώτας αὐτοὺς, κ. Ὑπουργέ, δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ ὅτι εἶνε δυνατὸν ὑμεῖς νὰ τοὺς παρίδητε καὶ εἰμὶ βεβαιότατος ὅτι θὰ ὑποβάλητε τροπολογίαν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐξέλθωσιν ἀνθυπολοχαγοὶ διὰ νὰ χρησιμεύσωσιν οὐχὶ ὡς προγυμνασταί, ἀλλὰ ὡς πολύτιμοι παράγοντες τῆς μαχίμου Στρατιωτικῆς μας δυνάμεως. Γνωρίζετε δὲ ὑμεῖς κ. Ὑπουργέ, πόσον πικρὸν εἶνε καὶ πόσον διασαλεύεται ἡ πειθαρχία, ὅταν ὁ στρατιώτης ἔχει τὴν ἀντίληψιν ὅτι παρωράθη τὸ δίκαιόν του. Καταλήγων συνιστῶ ὅπως προαγάγητε αὐτοὺς εἰς ἀνθυπολοχαγοὺς ἵνα ἐν πολέμῳ διοικήσωσι λόχους, ἀφοῦ τινὲς ἐξ αὐτῶν καὶ κατὰ τοὺς δύο εὐτυχεῖς μας πολέμους εἶχον τὴν εὐτυχίαν, λοχίαι ὄντες, νὰ διοικήσωσι λόχους.

§275Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ ἀνάγκη τῆς πληρώσεως τῶν στελεχῶν τοῦ στρατεύματος μὲ ἠνάγκασε νὰ φέρω τροπολογίαν, πεπειθὼς ὅτι πράγματι τὸ στράτευμα ἔχει ἀνάγκην συμπληρώσεως τῶν στελεχῶν, διότι τοῦτο προκύπτει ἐκ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Ἡ τροπολογία μου ἀπολύτως δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, πάντως ὅμως ἀφορᾷ τὴν αὔξησιν τῶν στελεχῶν τοῦ στρατεύματος, περὶ οὗ περιλαμβάνει τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον καὶ ἡ τοιαύτη εἶνε ἀπολύτως σχετικὴ δυναμένη νὰ ἀποτελέσῃ νομοθετικὸν μέτρον. Δὲν θὰ ἐτόλμων νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῆς τροπολογίας, περὶ ἧς θὰ ἀναφέρω προκειμένου περὶ στρατιωτικῶν ζητημάτων, ἀλλ’ ἡ ἐξέτασις τοῦ θέματος μὲ ἔπεισεν ὅτι ἐν δικαίῳ εὑρίσκομαι συνιστῶν καὶ ὑποστηρίζων ὅτι οἱ ἐπιστήμονες, οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ Πανεπιστημίου νομικοὶ καὶ οἱ δημοδιδάσκαλοι, οἱ λαβόντες μέρος κατὰ τοὺς δύο ἐνδόξους πολέμους μας....

§276Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ ὑποδιδάσκαλοι;

§277Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὄχι. Οἱ δημοδιδάσκαλοι οἱ λαβόντες μέρος ὡς λοχίαι, ὡς ὑπαξιωματικοί, ἔχοντες δηλαδὴ διετῆ ὑπηρεσίαν κατὰ τοὺς δύο τελευταίους πολέμους δικαιοῦνται παρὰ τῆς Πολιτείας νὰ τύχωσι σήμερον καλούμενοι ὡς ἔφεδροι βαθμοῦ τινος ἀναλόγου μὲ τὴν πεῖράν των τὴν πολεμικήν, τὴν ὁποίαν λαβόντες μέρος εἰς δύο πολέμους ἀπέκτησαν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει μορφώσεως οὐχὶ τυχούσης, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησαν διὰ τοῦ διπλώματος τοῦ δικηγορικοῦ καὶ τοῦ διδασκαλικοῦ. Ἐξήτασα τὰ πράγματα καὶ ὁμολογῶ ὅτι ἐπείσθην καὶ διὰ τοῦτο ἔλαβον τὸ θάρρος νὰ ἐπιληφθῶ τοῦ θέματος καὶ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὴν μελέτην τῆς τροπολογίας μου αὐτῆς, διότι πράγματι εὑρίσκω ὅτι τοιοῦτοι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι θὰ τύχωσι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ καὶ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ θὰ ἐπιτελέσωσι τὸ καθῆκόν των μετὰ πολλοῦ ζήλου καὶ αὐταπαρνήσεως διότι τοιαύτην ἐπέδειξαν καὶ ὡς ὑπαξιωματικοὶ κατὰ τοὺς δύο πολέμους. Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὁ ὁποῖος γνωρίζει ἐκ τῆς συνεργασίας τῆς πολεμικῆς αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων καὶ τὴν μόρφωσίν των ἀλλὰ πρὸ παντὸς καὶ τὴν πολεμικήν των πεῖραν καὶ ἀξίαν δὲν θὰ διστάσῃ νὰ υἱοθετήσῃ τὸ ζήτημα, προκειμένου περὶ συμπληρώσεως τῶν στελεχῶν τοῦ στρατεύματος καὶ νὰ συμπληρώσῃ ταῦτα ἐκ τῆς τοιαύτης τάξεως τῶν ἐπιστημόνων τῶν ἐχόντων δίπλωμα Πανεπιστημίου καὶ τῶν δημοδιδασκάλων, τῶν ἐχόντων διετῆ ὑπηρεσίαν ὡς λοχίαι ἐν τῷ στρατεύματι καὶ λαβόντων μέρος εἰς τοὺς δύο τελευταίους πολέμους. Ἡ Πολιτεία ἀνεγνώρισε τὸ δίκαιον τῶν τοιούτων ὑπαξιωματικῶν καὶ ἐν τῷ νόμῳ 299, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη κατὰ τὸ παρελθόν, ἐν ἄρθρῳ 7 ἀναφέρει τὰ ἑξῆς: «Ἐπίσης δύνανται νὰ προαχθῶσιν ἐντὸς τριμήνου ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ ἐν τῷ ἐφέδρῳ στρατῷ λοχίαι καὶ ἐπιλοχίαι ἀνήκοντες ἤδη εἰς τὴν ἐθνοφρουρὰν καὶ μετασχόντες τῶν πολέμων τοῦ 1912 καὶ 1913.» Τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ζητῶ νὰ ἀναγνωρίσῃ ἡ Πολιτεία σήμερον διὰ τῆς τροπολογίας μου, ἀνεγνωρίσθη καὶ διὰ νόμου κατὰ τὸ παρελθὸν μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἐκεῖνος ἀπῄτει τὰ προσόντα τὰ ὁποῖα ἐγὼ ζητῶ διὰ τῆς τροπολογίας μου, δηλαδὴ ἀπῄτει τότε καὶ διετῆ ὑπηρεσίαν, ἤδη δὲ προστίθεται καὶ τὸ προσὸν τῆς πανεπιστημιακῆς μορφώσεως τοῦ δικηγόρου.

§278Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἰς τὴν συμμετοχὴν εἰς τοὺς πολέμους; ἢ εἰς τὴν ἐκστρατείαν;

§279Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Εἰς τοὺς πολέμους, διότι γνωρίζομεν ὅτι πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι καὶ ἐπωμίδας, ἦσαν κουραμπιέδες!

§280Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔγιναν ἀνθυπασπισταὶ καὶ ἀνθυπολοχαγοί. Ἀλλ’ ὁ νόμος ἐκεῖνος εἶχε τάξει προθεσμίαν δίμηνον, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὤφειλον νὰ δηλώσωσιν αὐτοὶ καὶ νὰ θεωρηθῶσιν ἀξιωματικοί, καὶ δὲν κατωρθώθη νὰ ἀποκτήσωσι τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ καὶ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ δυνάμει τοῦ νόμου τότε, ὁ ὁποῖος νόμος, ἐπαναλαμβάνω, ἀνεγνώρισε τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς λαβόντας εἰς τοὺς δύο πολέμους μέρος καὶ ἔχοντας διετῆ ὑπηρεσίαν ὡς λοχίαι.

§281Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Εἰς τὴν ἐθνοφρουράν.

§282Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἰς τὴν ἐθνοφρουρὰν καὶ ἐγὼ ζητῶ σήμερον, κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐπιστρατεύσεως, κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συγκλήσεως τῶν ἐφεδρειῶν.

§283Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Εἰς τὴν ἐθνοφρουρὰν ὅμως.

§284Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μάλιστα.

§285Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Δι’ αὐτὴν ζητεῖτε καὶ σεῖς;

§286Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὄχι. Διὰ τὴν ἐφεδρείαν· διότι δὲν πιστεύω νὰ θέλητε νὰ τοῖς δώσητε ἐπωμίδας, τὰς ὁποίας δὲν θὰ χρησιμοποιήσουν διὰ τὴν Πολιτείαν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὴν τροπολογίαν μου ὡς διατυποῦται, μὲ τοὺς περιορισμοὺς αὐτούς, θὰ θελήσῃ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς νὰ μελετήσῃ καὶ υἱοθετήσῃ καὶ νὰ ἀποδώσῃ δίκαιον εἰς μίαν τάξιν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς Πατρίδος καὶ θὰ ἐργασθῶσι καὶ πάλιν μετὰ τοῦ αὐτοῦ ζήλου καὶ αὐταπαρνήσεως.

§287Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τὰς τροπολογίας τὰς ἐκ μέρους διαφόρων ἀξιοτίμων βουλευτῶν ὑποβληθείσας ἐπιφυλάσσομαι νὰ μελετήσω καὶ ἀπαντήσω κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§288ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν ἀναβάλλεται.

§289Γ. ΠΩΠ. Κατ’ ἀρχήν;

§290Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Οὔτε κατ’ ἀρχήν. Νὰ ἀφήσητε πρῶτον νὰ μελετήσω αὐτὰς τὰς τροπολογίας. Εἰς τὸ νομοσχέδιον προστίθεται καὶ μία τροπολογία ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη. Λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῆς προαγωγῆς τῶν ἐξερχομένων ἐκ τοῦ σχολείου τῶν Εὐελπίδων, ἐν ᾗ περιπτώσει ἔδρασαν διακεκριμένως εἰς τὸν πόλεμον· ἐπὶ πλέον λαμβάνεται πρόνοια δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν τὰς ἐξετάσεις εἴς τινα τῶν μαθημάτων, ὑπολείπεται δέ...

§291Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἰς ὅλα. Μία ἔκθεσις λείπει.

§292Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπολείπεται ἀκριβῶς μία ἔκθεσις. Διὰ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νομοσχεδίου εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὸν Ὑπουργόν, ὅπως κανονίσῃ τὸν τρόπον τῆς περατώσεως τῶν ἐξετάσεων. Ἐὰν ἔχῃ ἡ Βουλὴ τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἀκούσῃ καὶ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα σκέπτομαι, δὲν ἔχω δυσκολίαν ἀπὸ τοῦδε νὰ τὰ ἐκθέσω, ἵνα μὴ ὑποτεθῇ ὅτι λαμβάνω καὶ μέτρα τινά, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Βουλῆς. Τὰ μέτρα εἶναι τὰ ἑξῆς· Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτίμησιν τῶν γραπτῶν, θὰ λάβω ὡς θέμα τὰ τῆς ἱστορίας καὶ τῆς γεωγραφίας καὶ θὰ καταρτίσω μίαν ἐπιτροπὴν ἐξ ἀξιωματικῶν ἥτις θὰ ἐκτιμήσῃ τὴν ἔκθεσιν ταύτην καὶ θὰ βαθμολογήσῃ τούτους καὶ τοιουτοτρόπως νὰ γίνωσι δεκτοί.

§293ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (Ἀναγινώσκεται).

§294Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν ἀπηντήσατε εἰς τὰς ἄλλας τροπολογίας.

§295ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον.

§296Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπιφυλάσσομαι.

§297ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 3, 4, 5 καὶ 6 ὡς καὶ τὸ σύνολον).

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 4 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§299Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἀρκετά, κύριε Πρόεδρε.

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ. συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ λήψεως ἐπειγόντων μέτρων ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας». Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Πὼπ ἔχει τὸν λόγον.

§301Γ. ΠΩΠ. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιστήσω ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ὑποθέτω ὅτι αἰσθήματα ἀμοιβαιότητος ἐγένοντο ἀφορμὴ νὰ υἱοθετήσῃ περίπου ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι φαντάζομαι ὅτι μεταξὺ τῶν...

§302Δ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μίαν πληροφορίαν. Ἐπείγουσαι ἀνάγκαι. Εἶναι τόσον ἐπείγουσαι αἱ ἀνάγκαι, ὥστε νὰ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην πρὶν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον νὰ τὸ ἐγκρίνω σήμερον.

§303Γ. ΠΩΠ. Ἐν τῷ συνόλῳ;

§304Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχει περίπτωσις, ἡ ὁποία μὲ ἠνάγκασε νὰ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην τῆς ἐκτελέσεως ἔργων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξετελοῦντο κατόπιν τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§305Γ. ΠΩΠ. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας θὰ θελήσῃ ἐν τῷ θέματι τούτῳ νὰ μιμηθῇ τὸ παράδειγμα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις λόγῳ τοῦ ἐπείγοντος τοῦ νομοσχεδίου περὶ περιθάλψεως τῶν οἰκογενειῶν τῶν ἐπιστράτων υἱοθέτησε τοῦτο ἐπιμένων εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ, ὑπεσχέθη δὲ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι θὰ παραδεχθῇ τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑποβληθῶσι καὶ συγχρόνως θὰ κατώρθου νὰ κανονίσῃ...

§306Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅσας παρεδέχθη ἡ Βουλή.

§307Γ. ΠΩΠ. Μάλιστα.

§308Δ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχουσιν ὑποβληθῆ τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι θὰ τυπωθῶσι καὶ θὰ διανεμηθῶσι.

§309Γ. ΠΩΠ. Ἤθελον νὰ ἀναφέρω ἐλαχίστας παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἴσως χρησιμεύσωσι καὶ εἰς τὴν διασκευὴν τοῦ νομοσχεδίου, διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀποτελεῖ κατ’ ἐμὲ ἓν τῶν ἐκθέτων ἁμαρτημάτων, τὰ ὁποῖα ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐγκατέλιπεν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τρόπον ἥκιστα εὐσεβῆ πρὸς τὸ νομοθετικὸν Σῶμα, ῥίπτουσα τὰ νομοθετήματα εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι οὔτε θὰ συνεζητοῦντο, οὔτε τροπολογίαι ἤθελον γίνῃ δεκταὶ καὶ οὔτε τὸ Σύνταγμα θὰ ἐφηρμόζετο, ὅταν, ἐνεμφανίζετο ἐνώπιον ἡμῶν μὲ πλειονοψηφίαν ὀγκώδη ἥτις ἐθεωρεῖτο ὡς ἐγγύησις ὅτι καλῶς θὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοθετήματα.

§310Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Διατυπώσατε τὰς παρατηρήσεις σας, οὐδεμίαν δὲ ἀμφιβολίαν νὰ ἔχητε ὅτι αὗται θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν.

§311Γ. ΠΩΠ. Οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν. Πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐνεφανίσθη ἄνευ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως καὶ τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει τρία διάφορα νομοθετήματα ἄσχετα πρὸς ἄλληλα καὶ ὑπαγόμενα εἰς τὸ αὐτὸ Ὑπουργεῖον. Ἐὰν θέσωμεν τὴν ἀρχὴν αὐτήν, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εἰσαγάγωμεν ὅλα τὰ νομοθετήματα ὡς ἀναγόμενα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ πρόκειται περὶ δαπάνης, πρόκειται περὶ συνήθους μεθόδου σπατάλης, ἡ ὁποία ὑπεισέρχεται κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐκράτει καὶ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μετριάσωμεν ἐν τῷ παρόντι, ἐὰν δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποφύγωμεν αὐτὸ λόγῳ τῶν γεγονότων.

§312Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ εἶνε ἐπὶ τοῦ αʹ ἄρθρου.

§313Γ. ΠΩΠ. Τὸ παρέρχομαι αὐτὸ μέχρις οὗ ἴδω τὰς ὑποβληθησομένας τροποποιήσεις. Τὸ βʹ ἄρθρον εἰσάγει καινὰ δαιμόνια. Δημιουργεῖται νέον σύστημα καθορισμοῦ ὄχι διὰ Βασ. Διατάγματος, ἀλλὰ δι’ ἀποφάσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἔχομεν ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ οἱ μισθοὶ καὶ τὰ προσόντα τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ὑπαλλήλων καθορίζονται διὰ νόμου. Ὑπάρχει ἡ ἀρχὴ εἰς ὡρισμένας περιστάσεις ὅπως ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία προβαίνῃ εἰς λῆψιν μέτρων τινῶν, τὰ ὁποῖα οὐδέποτε εἶνε δυνατὸν νὰ ἀφορῶσιν εἰς θέματα ἐπὶ τῶν ὁποίων τὸ Σύνταγμα ζητεῖ ἐγγυήσει διὰ νομοθετικῆς πράξεως, διὰ τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος ἐγκρινομένης καὶ οὐχὶ νὰ μεταβιβάζωνται τὰ νομοθετήματα ἀπὸ τὴν νομοθετικὴν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Βλέπετε, ὅτι ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως ὁ κ. τέως ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ἐν τῷ συστήματι τῆς ἀντιλήψεως, ὅτι τὸ Κράτος πλέει ἐντὸς χρυσοῦ, ὁρίζει ὅτι δύναται δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ προσλαμβάνῃ εἰκοσάδα ἐκτάκτων ὑπαλλήλων λογιστικῶν ἢ διαχειριστῶν, ἀδιαφορῶν πρὸς τὰ προσόντα καὶ συγχρόνως ὅπως τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δι’ ἀποφάσεώς του καθορίζῃ τὸν μισθὸν αὐτῶν καὶ διορίζῃ αὐτούς. Ἡ πρᾶξις αὐτὴ ἀντίκειται πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ δὲν νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ υἱοθετήσῃ τοιαύτην πρᾶξιν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἶχε τοιαύτην ἀνευλάβειαν. Φέρω δὲ εἰς γνῶσιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὅτι μίαν ἡμέραν πρὸ τῆς ἀναχωρήσεώς του ἐδημοσίευσεν ὁ τέως Ὑπουργὸς πρόσληψιν καὶ ἀνανέωσιν τῆς θητείας δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ ψηφισθέντος περὶ συστάσεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀφέθη ἀνοικτὴ ἡ διάταξις ἡ ἐπιτρέπουσα τὸν καθορισμὸν τῶν προσόντων καὶ τὸν μισθὸν τῶν προσλαμβανομένων ἐκτάκτων ἐπὶ θητείᾳ ὑπαλλήλων. Ὁ καθορισμὸς τοῦ μισθοῦ αὐτῶν καὶ ὁ διορισμὸς οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Συγκοινωνίας μὲ 400 δραχμὰς κατὰ μῆνα εἰς ἐποχήν, καθ’ ἣν ζητοῦμεν καὶ τοὺς ἐλαχιστοτέρους πόρους διὰ τὴν ἐθνικὴν περιπέτειαν, ἐννοεῖτε τί δύναται νὰ ἐπιφέρῃ; Τὸ κοινοβούλιον δὲν ἀφορᾷ εἰς πρόσωπα ἀλλ’ ἔχει τὸ καχύποπτον καὶ τὴν ὑπόνοιαν καὶ διὰ τοῦτο εἶνε φειδωλὴ τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία. Τί θέλετε νὰ ἐπιτρέψωμεν, ὅπως ὑμεῖς ἢ ἄλλος τις, δύναται νὰ διορίζῃ ὑπαλλήλους ἐναντίον τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν στοιχειωδῶν κοινοβουλευτικῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας ἤθελε νὰ ἐφαρμόσῃ ὁ τέως Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας; Διὰ νὰ ἐννοήσητε δὲ τοῦτο σᾶς παραπέμπω εἰς τὴν προτελευταίαν παράγραφον κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπετε ἡ πρόσληψις 15 τηλεγραφητῶν μὲ μισθὸν μὴ ὑπερβαίνοντα τὰς 400 δραχ. μηνιαίως. Πρόκειται περὶ χειριστῶν συνήθων μὴ παρουσιαζομένης οὐδεμιᾶς ἰδιαιτέρας τέχνης διὰ τὴν ἐκμάθησιν τοῦ συστήματος διὰ τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθησαν ἑκατοντάδες χιλιάδων δραχμῶν, ἐνῷ παρ’ ἡμῖν εἶνε γνωστὸν ὅτι ὑπάρχουσι χειρισταὶ εἰδικοί, οἱ ὁποῖοι μὲ 100 δραχμὰς μηνιαίως ἐκτελοῦσι τὸ ἔργον αὐτό, ἐργαζόμενοι ἐπὶ ὀκτάωρον ἡμερησίως. Αὐτὰς τὰς ὀλίγας παρατηρήσεις εἶχον νὰ ἀπευθύνω καὶ εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας θὰ θελήσῃ, συνεχίζων ἐν τῇ κυβερνήσει τῶν πραγμάτων τῆς χώρας ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἡ ἀρετὴ καὶ ἡ πίστις πρὸς τὴν ἀγάπην ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας καὶ οὐχὶ τῶν ἀτόμων ὑπαγορεύει, μὲ τὴν σφοδρὰν καὶ δικαίαν ἀντιπολίτευσιν, ἣν ἤσκησε κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, θὰ θελήσῃ, λέγω, νὰ ἀναθεωρήσῃ ὁλόκληρον τὸ νομοσχέδιον ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτοῦ, νὰ χωρίσῃ αὐτὸ εἰς τρεῖς νομοθετικὰς ὕλας καὶ νὰ ἐμφανισθῇ εἰς τρία κεχωρισμένα νομοσχέδια ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, τούτου δὲ ἐπιγενομένου δὲν ὑποθέτω ὅτι θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀπώλεια τῆς χώρας, διότι ἄλλως θὰ ἐπέλθῃ ζημία ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπιτραπῇ νὰ ψηφισθῶσι νομοσχέδια τοιαῦτα ὑπὸ τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος.

§314Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπέστησα τὴν προσοχήν μου ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου τούτου, φρονῶ δὲ ὅτι τὴν φαρέτραν, τὴν ὁποίαν εἶχε παρασκευάσει ὁ κ. βουλευτὴς διὰ τὸν προκάτοχόν μου, ἀδίκως ἐξεκένωσε κατ’ ἐμοῦ. Ἐν τῇ ὁρμῇ του ἐλησμόνησεν ὅτι αἱ ἀρχαὶ ἐκ τῶν ὁποίων ἀνεχώρησα ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων ἦσαν ἐκεῖναι τὰς ὁποίας μοὶ ἐδίδαξε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Ἐὰν υἱοθέτησα τὸ νομοσχέδιον αὐτό, τὸ υἱοθέτησα ἀληθῶς εὑρισκόμενος εἰς ἔκτακτον ἀνάγκην. Πρόκειται περὶ ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχει σκοπὸν προσωρινόν, σκοπὸν νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας τὰς προκυπτούσας ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως. Ἐὰν νομίζῃ ὅτι ὑπάρχει τις, εἴτε ὁ κατέχων τὴν θέσιν τυχαίως τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ἢ ὁ διάδοχος ἢ ὁ προκάτοχος αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ὑπὸ τὰς περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται πᾶσα Κυβέρνησις ἐν ἐπιστρατεύσει, εἶνε δυνατὸν νὰ ἐκμεταλλευθῇ τοιοῦτον νομοσχέδιον πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἱκανοποιήσεως μόνον ἀτομικῶν συμφερόντων, βεβαίως ὁ κ. Βουλευτὴς ἀδικεῖ τὴν πολιτείαν ἡμῶν. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι οἱ λόγοι μου θὰ ἀπηχήσουν ἐν τῇ σκέψει αὐτοῦ καὶ θέλουσιν εὐμενῶς κριθῆ. Βεβαίως δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἀποδώσω καὶ εἰς τὸν προκάτοχόν μου, ὁ ὁποῖος διεκρίθη πάντοτε διὰ τὴν φιλοπονίαν καὶ τὸν ζῆλον του ἐν τῇ διευθύνσει τοῦ Ὑπουργείου καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ εἰς τὴν συνδρομὴν τὴν ὁποίαν προσέφυγα διὰ τὰ ζητήματα τὰ τεχνικὰ τῶν ὁποίων δὲν ἤμην γνώστης καὶ μετὰ τοῦ ὁποίου συνειργάσθην μόλις καὶ σήμερον καὶ ὁ ὁποῖος προσεφέρθη μετὰ τῆς μεγαλειτέρας ἀφιλοκερδείας ὅπως μὲ συντρέξῃ, νομίζω ὅτι ἤθελα ἀδικήσει καὶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅστις μέχρις ἐσχάτων διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας καὶ πάντα πολιτευόμενον, ὁ ὁποῖος ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀληθῶς λίαν δυσχερῆ θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται σήμερον οἱ Ὑπουργοί. Ἐπιφυλάσσομαι ὡς εἶπον νὰ μελετήσω τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Συναδέλφου καὶ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν νὰ ὑποβάλω τὰς ὁριστικάς μου σκέψεις.

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 1 ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 2). Ἄρθρον 3. (Ἀναγινώσκεται.)

§316Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐπὶ τοῦ 3 ἄρθρου ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω μίαν τροπολογίαν. Διὰ τοῦ τελευταίου ἐδαφίου, οἱ ἀπόφοιτοι τῆς τηλεγρ. σχολῆς «ὑποβάλλονται εἰς ἐξετάσεις διὰ νὰ γίνωσι μόνιμοι τηλεγραφικοὶ ὑπάλληλοι δέον νὰ ἔχωσι καὶ ταχυδρομικὴν ἄσκησιν μηνιαίαν...» ὑποχρεοῦνται δὲ τὴν ἄσκησιν ταύτην νὰ τὴν ἀσκήσωσιν ἐν ταχυδρομικοῖς ἀνταλλακτηρίοις. Ἐφ’ ὅσον διὰ τοῦ νομοσχεδίου λαμβάνεται πρόνοια νὰ διορίζωνται καὶ πρὸ τῆς τριμήνου ἀσκήσεως τῆς τηλεγραφικῆς, ἤθελον παρακαλέσει ὅπως ἀπηλλάσσοντο καὶ τῆς μηνιαίας ἀσκήσεως, διότι τὴν ἄσκησιν αὐτὴν τὴν κάμνουν εἰς τὰ τηλεγραφικὰ γραφεῖα. Δὲν θὰ προσκτήσωνται περισσοτέρας γνώσεις εἰς τὰ ἀνταλλακτήρια γραφεῖα, διότι ἄλλως ἐὰν ἀφήσωμεν τὴν μηνιαίαν ἄσκησιν, ἀφοῦ ἡ ἄλλη ἡ τηλεγραφικὴ καταργεῖται, ἡ σύντμησις τοῦ χρόνου εἶνε ἄσκοπος καὶ οὕτω δὲν θὰ ἔχωμεν τηλεγραφικοὺς ὑπαλλήλους τὴν ἀνάγκην τῶν ὁποίων ἔχομεν.

§317Δ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας.) Ἀφοῦ δὲν θὰ ἔχωσι τὴν τελείαν προπόνησιν, ζητεῖτε καί τι ἄλλο πλέον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα.

§318ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 4 (Ἀναγινώσκεται)

§319ΑΡ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Εἰς τὸ 5 ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 4, κ. Ὑπουργέ, ἀναφέρεται ὅτι: (Ἀναγινώσκει) ...» Θὰ ἤθελον νὰ συστήσω ὅπως τὴν διάταξιν ταύτην τὴν εὐεργετικὴν ἐπεκτείνητε καὶ εἰς τοὺς ἤδη ὑπηρετοῦντας ἐκεῖ, καθόσον καὶ τὰ ἐνοίκια καὶ τὰ τρόφιμα κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας ηὐξήθησαν καταπληκτικὰ ἔχω δὲ τηλεγράφημα αὐτῶν διεκτραγωδοῦν τὰ κακά.

§320Δ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) Ἐννοεῖται πάντες καὶ οἱ ἀποσπώμενοι καὶ οἱ ἀποσπασθέντες ἤδη.

§321ΑΡ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἀφοῦ δίδετε αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν καὶ τὴν ἐξήγησιν εἶναι ἀρκετά.

§322ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ).

§323ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ νόμου ͵ΔϞΖʹ (1097) καὶ ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως». Ἄρθρον 1 (Ἀναγινώσκεται).

§324Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἠδυνάμην νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως τὴν πρώτην ἀρχὴν τὴν ὁποίαν καθιεροῖ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καθιερώσῃ καὶ εἰς τὰ ἄλλα ὑπὸ ἐπίταξιν ἀντικείμενα, διότι ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως γνωρίζω ὅτι κάτοχοι αὐτοκινήτων ἐπιχείρησαν νὰ μεταβιβάσωσι τὰ αὐτοκίνητά των εἰς ἀλλοδαποὺς ἵνα ἀποφύγωσι τὴν ἐπίταξιν. Νομίζω ὅτι αὐταὶ αἱ πράξεις πρέπει νὰ ὑπαχθῶσι ὑπὸ τὴν ἀπαγόρευσιν τὴν ἀνάλογον πρὸς τὴν ὑπαγόρευσιν τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν καὶ νὰ θεωρηθῶσιν ἄκυροι. Πολλοὶ μετεβίβασαν καὶ ἵππους καὶ ἁμάξας. Εὐχῆς ἔργον λοιπὸν θὰ ἦτο ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἴσως νῦν ἀπουσιάζει, εἰσήγαγε ἀναλόγους διατάξεις καὶ ἐν τροπολογίᾳ ἐπεξέτεινε τὴν ἀπαγόρευσιν καὶ ἐπὶ ἄλλων εἰδῶν χρησίμων τῇ Πολιτείᾳ διὰ τοὺς πολεμικοὺς σκοπούς.

§325ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 2, ὡς καὶ τὸ σύνολον).

§326ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μέτρων ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως». — Ὑποβάλλεται πρότασις ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὅπως κηρυχθῇ κατεπεῖγον. —Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. — Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. — Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος «περὶ δανείου 15 ἑκατομμυρίων δραχμῶν χρυσῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). — Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως Β. Διαταγμάτων, προκληθέντων κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς πρὸς κύρωσιν συμβάσεων μετὰ τῆς Ἐθν. Τραπέζης». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). — Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανώσεως τῆς δασικῆς ὑπηρεσίας ἐν Μακεδονίᾳ, Ἠπείρῳ, Κρήτῃ καὶ ταῖς νήσοις τοῦ Αἰγαίου Πελάγους». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). — Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προστασίας τῶν δασῶν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐπιστρατεύσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Παρακαλεῖται ὁ κ. Γραμματεὺς νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§327ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν Τετάρτην ὥραν 5 μ. μ. (Ὥρα 10.20′ μ. μ.)