1915.08.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 6Η

(Σάββατον 22 Αὐγούστου 1915).

(Ὥρα 5.40′ μ.μ.)

Προεδρία κ. Κ. Ζαβιτζιάνου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ Συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ κ. Γραμματεὺς νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν τῆς προχθεσινῆς Συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προχθεσινῆς συνεδριάσεως). Γνωρίζω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι, σήμερον τὸ Προεδρεῖον αὐτῆς ἐνεφανίσθη εἰς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα, ἐξ ὀνόματος τοῦ Σώματος, προσφωνῆσαν τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα ὡς ἑξῆς: Βασιλεῦ, Τὸ Προεδρεῖον τῆς εἰκοστῆς συνταγματικῆς Βουλῆς, ἅμα καταρτισθέν, λαμβάνει τὴν τιμὴν νὰ ἐμφανισθῇ πρὸ τῆς Ὑμετέρας Μεγαλειότητος διὰ νὰ ἀναγγείλῃ εἰς Αὐτὴν τὸν καταρτισμὸν τοῦ Σώματος καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὰς διαθέρμους αὐτοῦ εὐχὰς ὑπὲρ τῆς εὐημερίας Αὐτῆς, τῆς Σεπτῆς ἡμῶν Βασιλίσσης καὶ ὁλοκλήρου τῆς Βασιλικῆς Οἰκογενείας. Παρακαλῶ τὴν Ὑμετέραν Μεγαλειότητα ἰδιαιτέρως νὰ δεχθῇ τὴν ἔκφρασιν τῶν ἐξ ἴσου θερμῶν καί ἐκ τοῦ βάθους τῶν καρδιῶν ἡμῶν ἐξερχομένων αἰσθημάτων. Αἰσθήματος ἀπεράντου εὐγνωμοσύνης πρὸς τὸν Θεόν, διότι ἐν στιγμῇ κινδύνου τῆς ὑγείας τῆς Ὑμετέρας Μεγαλειότητος, τὸν ὁποῖον τὸ Γένος ὁλόκληρον ἐθεώρησεν ὡς κίνδυνον τῆς ἰδίας αὐτοῦ ὑπάρξεως, εἰσήκουσεν καὶ τὰς δεήσεις καὶ τὰς εὐχὰς αὐτοῦ καὶ ἐστήριξεν εἰς τὴν ζωὴν τὸν Βασιλέα του· καὶ αἰσθήματος ἀνεκφράστου ὑπερηφανείας διότι ἐμφανιζόμενοι ἐνώπιον Ἐκείνου, Ὅστις διὰ τῆς σπάθης Του ἀπέδωκε τὴν ἐλευθερίαν εἰς δούλους ἀδελφούς μας, δυνάμεθα διὰ πρώτην φορὰν νὰ κομίσωμεν εἰς Αὐτὸν τὸν χαιρετισμὸν τῶν ἐλευθερωθέντων μετὰ τῆς ἀναγγελίας, ὅτι καὶ αὐτοὶ μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λοιποῦ Βασιλείου συνεκρότησαν ἐν ἀδιασπάστῳ ἑνότητι τὸ Σῶμα, ὅπερ ἐτίμησεν ἡμᾶς διὰ τῆς ἐντολῆς νὰ διευθύνωμεν τὰς ἐργασίας αὐτοῦ. Δὲν θὰ ἡρμήνευον δὲ πιστῶς τὰ αἰσθήματα ἅτινα συνέχουσι τὴν ψυχὴν τῶν ἐλευθερωθέντων, ὡς καὶ συμπάσης τῆς Βουλῆς, ἐὰν δὲν παρεῖχον εἰς τὴν Ὑμετέραν Μεγαλειότητα τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι ἡ ἄπειρος στοργή, τὴν ὁποίαν ἡ Ὑμετέρα Μεγαλειότης ἐπέδειξε πρὸς τὰ δικαιώματα τῆς ἐλευθερίας αὐτῶν καὶ ἡ στερρὰ ἀφοσίωσις πρὸς τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον συνεδέθη μὲ τὸ αἷμα καὶ τὴν δόξαν τοῦ γενναίου Στρατοῦ μας δὲν ἀφῆκαν ἀσυγκίνητον καμμίαν ἑλληνικὴν καρδίαν καὶ μίαν πάντες ἀπὸ τὸ βάθος τῆς ψυχῆς μας ἀναπέμπομεν εὐχὴν, ἵνα ἡ τροπὴ τῶν περιστάσεων εὐοδώσῃ Θείᾳ συνάρσει καὶ τῇ κοινῇ συνεργασίᾳ πάντων τῶν νομίμων πολιτειακῶν παραγόντων τοὺς πόθους καὶ τὰς ἐλπίδας τῶν Πανελλήνων περὶ τῆς Ἐθνικῆς ἡμῶν ἀποκαταστάσεως καὶ τῆς ἐκπληρώσεως τῆς ἱστορικῆς τοῦ Γένους ἀποστολῆς. Εἰς τὴν προσφώνησιν ταύτην ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ἀπήντησεν ὡς ἑξῆς: Κύριε Πρόεδρε, Μετὰ χαρᾶς βλέπω περὶ Ἐμὲ τὸ Προεδρεῖον τῆς Νέας Βουλῆς καὶ εὐχαριστῶ ὑμᾶς διὰ τὴν ἀναγγελίαν τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ Σώματος, καθὼς καὶ διὰ τὰς εὐχάς σας ὑπὲρ Ἐμοῦ, τῆς Βασιλίσσης καὶ τῆς Βασιλικῆς Οἰκογενείας. Μετὰ βαθυτάτης συγκινήσεως δράττομαι τῆς εὐκαιρίας νὰ σᾶς εὐχαριστήσω καὶ δι’ ὑμῶν τὸν Λαὸν ἅπαντα, ὃν ἀντιπροσωπεύετε καὶ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον, διὰ τὰς εὐχὰς καὶ τὰ ἐκφρασθέντα αἰσθήματα ἐπὶ τῇ ἀναρρώσει μου ἐκ τῆς ἀσθενείας. Ἡ βαθεῖα καὶ εἰλικρινὴς συμπάθεια, τὴν ὁποίαν ὁ Λαὸς καὶ τὸ Γένος ἐπέδειξεν κατὰ τὴν διάρκειαν αὐτῆς, ἀπέδειξεν ἐμπράκτως γεγονὸς, ὅπερ πάντοτε ἐνθέρμως ἐπίστευον ὅτι Βασιλεία καί Λαὸς ἐν Ἑλλάδι ἀποτελοῦσιν ἕν σύνολον καὶ ἀρρήκτως συνδεδεμένα συνεργάζονται εἰς πραγματοποίησιν τῶν ἐθνικῶν ἰδεωδῶν. Ἡ ἐμπιστοσύνη καὶ ἡ ἀγάπη, αἱ ὁποῖαι Μοὶ ἐπεδείχθησαν, ἐπαυξάνουν, εἰ δυνατὸν, ἐν ἐμοὶ τὸ αἴσθημα τῆς βαρείας εὐθύνης, ἥν φέρω ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς Ἱστορίας ὅπως καταβάλλω πᾶσαν δύναμιν μέχρι τελευταίας μου πνοῆς ὑπὲρ εὐημερίας καὶ προόδου τοῦ Λαοῦ τούτου, ὃν τόσον ἠγάπησεν ὁ ἀείμνηστος πατήρ μου καὶ οὗτινος ἡ Θεία Πρόνοια μὲ ἔταξεν ἀρχηγόν. Ἡ σημερινὴ χαρά μου, κύριοι, ὅτι δύναμαι ἐν ὑγείᾳ πλέον νὰ ὑποδεχθῶ ὑμᾶς, κορυφοῦται ἐπὶ τῇ σκέψει, ὅτι ἀντιπροσωπεύετε Βουλὴν, εἰς τὴν ὁποίαν διὰ πρώτην φορὰν μετὰ τόσους αἰῶνας δουλείας παρακάθηνται ἀντιπρόσωποι ἐλευθερωθέντων ἀδελφῶν μας, ἐλευθερωθέντων διὰ τῆς γενναιότητος καὶ τῆς περιφρονήσεως πρὸς τὸν θάνατον τῶν ἀπαραμίλλων στρατιωτῶν Μου. Εὔχομαι ὅπως ὁ Θεὸς σᾶς φωτίζῃ καὶ σᾶς βοηθῇ πρὸς εὐόδωσιν τοῦ ἔργου σας καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς φιλτάτης Πατρίδος μας. Ἐπίσης γνωρίζω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι: —Ἡ Ἱερὰ Σύναξις τῆς Σκήτης τοῦ Ἁγίου Δημητρίου Χαλκέως Ἁγίου Ὄρους διαμαρτύρεται ἐναντίον τοῦ Εἰσαγγελέως Θεσσαλονίκης, ὁ ὁποῖος δι’ ἐπισήμου ἐγγράφου αὐτοῦ καθάπτεται τῆς ὑπολήψεως τῶν μοναχῶν τῆς ἀνωτέρω Σκήτης. —Οἱ βιβλιοδέται καὶ βιβλιοπῶλαι Ἀθηνῶν καὶ ἐπαρχιῶν παρακαλοῦσιν ὅπως τροποποιηθῇ τὸ 3ον ἄρθρον τοῦ περὶ διδακτικῶν βιβλίων νόμου. —Οἱ ἐξ ἀναβολῆς κατατάξεως τῶν ἐτῶν 1910 καὶ 1911 παρακαλοῦσιν ὅπως ἐλαττωθῇ τὸ ἀντισήκωμα τῆς στρατιωτικῆς αὐτῶν ὑποχρεώσεως. —Ὁ γεωργικὸς πληθυσμὸς Μεσσήνης διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀπληστίαν τῶν ἐκεῖ ξυλεμπόρων. —Ὁ ἐξ Ἀθηνῶν Χρ. Χρηστόφης παρακαλεῖ ὅπως ὁ δασμὸς τοῦ ἰχθύος συναγρίδος ἀφομοιωθῇ μὲ τὸν τοῦ βακαλάου. —Οἱ κάτοικοι Τενέδου παρακαλοῦσιν ὅπως ἐπιτραπῇ εἰς τὸν βουλευτήν των νὰ παρακαθήσῃ εἰς τὴν Βουλήν. —Αἱ ὑποδιδασκάλισσαι τοῦ Παρθεναγωγείου Σερρῶν παρακαλοῦσιν ὅπως τροποποιηθῇ ὁ νόμος περὶ ὑποδιδασκάλων. —Τὸ Σωματεῖον τῶν ἐν Πειραιεῖ καφφεπωλῶν ὑποβάλλει ἀναφορὰν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου περὶ ἐπιβολῆς τέλους περὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν πεζοδρομίων τῶν ὁδῶν καὶ πλατειῶν τῆς πόλεως ὑπὲρ τοῦ Δήμου Ἀθηναίων. —Ὁ λαὸς Κοζάνης ἐκφράζει τὴν χαράν του διὰ τὴν ἐπάνοδον τῆς Κυβερνήσεως Βενιζέλου. —Ἡ Πανελλήνιος Διδασκαλικὴ Ἕνωσις ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ τῆς κρίσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν πρὸς ἄρσιν αὐτῆς ἐνδεικνυομένων μέτρων. —Οἱ ταχυδρομικοὶ διανομεῖς Τριπόλεως αἰτοῦσιν ὅπως ἀφομοιωθῶσι πρὸς τοὺς συναδέλφους των τοῦ Κεντρικοῦ Ταχυδρομείου Ἀθηνῶν. —Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Σκιαδαρέσης, Σ. Βαλαωρίτης καὶ Ε. Βελλιανίτης ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 22 τοῦ ͵ΒΣΙΓʹ νόμου τοῦ 1894 περὶ τιμαρίων ἐν Κερκύρᾳ, ὡς καὶ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου ͵ΓΣΠʹ τοῦ 1908 καὶ τοῦ νόμου ͵ΓΩΙΖʹ 1911». —Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Ζαβιτζιᾶνος ὑποβάλλει τὰς κάτωθι προτάσεις νόμων: «Περὶ ἱδρύσεως ἐλαιοκομικοῦ σταθμοῦ ἐν Κερκύρᾳ». «Περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ τοῦ Ἐνεχυροδανειστηρίου Κερκύρας». «Περὶ συστάσεως Ἀγροτικῆς Τραπέζης ἐν Κερκύρᾳ», καὶ «Περὶ ἐπεκτάσεως καὶ ἐπὶ τῆς ἐπαρχίας Παξῶν τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 22 τοῦ ͵ΒΣΙΓʹ νόμου τοῦ 1894 περὶ τιμαρίων ἐν Κερκύρᾳ, ὡς καὶ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ͵ΓΣΠʹ νόμου τοῦ 1908». —Αἱ ἄνω προτάσεις νόμων παραπέμπονται εἰς ἐπιτροπήν, ἀπαρτιζομένην ἐκ τῶν βουλευτῶν κ. κ. Κ. Ζαβιτζιάνου, Ι. Φαρμάκη, Π. Πολυχρονιάδη, Ν. Ἀλιβιζάτου, Ἀνδρ. Βαλσαμάκη, Δ. Γκλαβᾶ, Λ. Καλβοκορέση, Α. Μπασιᾶ καὶ Π. Μαυρομιχάλη. —Ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς ἣν παρεπέμφθη τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑποβληθὲν νομοσχέδιον «περὶ ἀγρατικῆς ἀστυνομίας» κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 20ῆς Αὐγούστου ἐ. ἔ. ἐνισχύεται καὶ διὰ τοῦ κ. Σ. Γερομίχα. —Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Βαλαλᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προμηθείας σίτου καὶ ἀλεύρου ὑπὸ τοῦ Δημοσίου δι’ ἐπιτάξεως». —Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Μᾶνος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεων τοῦ δικαστικοῦ ὀργανισμοῦ καὶ τῶν περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων νόμων». —Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Γοῦσκος, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ στρατιωτικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν». —Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Μ. Σάλτας, Μ. Καβαλλιερρᾶτος, Μ. Στελλάκης, Εὐθ. Βελλιανίτης, Δημ. Κόλλας, Σπ. Βαλαωρίτης, Ἠλ. Πανταζόπουλος, Π. Μαυρομιχάλης, Π. Πετροπουλάκης, Φ. Μοσχούλας, Κ. Χαιρόπουλος, Μ. Ζαφειρόπουλος, Γ. Μπούσιος, Σ. Δηληγιάννης, Κ. Οἰκονομίδης, Λ. Τσουκαλᾶς, Θ. Κριμπᾶς, Κ. Καζαντζῆς καὶ Ν. Παρίτσης, ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νόμου». — Ὁ βουλευτὴς κ. Νικόλ. Ζαρλῆς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπιβολῆς τέλους ἐπὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν πεζοδρομίων τῶν ὁδῶν καὶ πλατειῶν τῆς πόλεως ὑπὲρ τοῦ δήμου Ἀθηναίων». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων Ὁ κ. Α. Ἀργυρὸς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§2Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων τῆς παρελθούσης συνεδριάσεως ἐνεγράφη μία ἐρώτησίς μου, τὴν ὁποίαν δὲν βλέπω εἰς τὴν σημερινὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἀριθμὸν ἔχει;

§4Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ἔχει τὸν ἀριθμὸν 39. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ λάβῃ πρόνοιαν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλῶς διεγράφη, διότι κακῶς εἶχε ἐγγραφῆ, ἐπειδὴ δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἀναφορᾶς ἢ ἐρωτήσεως, ἀλλ’ ὑπεβλήθη αἴτησις περὶ καταθέσεως ἐγγράφων.

§6Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ὁμοίας φύσεως εἶνε καὶ ἄλλα τρία.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν κανονισμὸν δὲν ἐγγράφονται, ἀλλ’ ἀποστέλλονται εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἔχει 6 ἡμέρας καιρὸν νὰ ἀποστείλῃ τὸ ἔγγραφον. Ἑπομένως κακῶς ἐνεγράφη καὶ καλῶς διεγράφη. Ὁ κ. Α. Σκιαδαρέσης ἔχει τὸν λόγον ὅπως καταθέσῃ πρότασιν νόμου.

§8Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου καὶ νὰ εἰσηγηθῶ δι’ ὀλίγων αὐτῆς, ἡ ὁποία δὲν ἔρχεται τὸ πρῶτον νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἠσχολήθη ἡ Βουλὴ καὶ ἄλλοτε καὶ δὴ τὸ πρῶτον κατὰ τὸ 1894 ἐψήφισε παρόμοιον νόμον, ἀφορῶντα καὶ ρυθμίζοντα τὰς σχέσεις τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων Κερκύρας. Πρόκειται περὶ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἠναγκάσθη ὁ Ἕλλην νομοθέτης νὰ ἀντλήσῃ ἀπὸ τὸν Ἰόνιον νομοθέτην ἐπὶ προστασίας. Ἡ νομοθεσία ἐφρόντισε νὰ ἔλθῃ καὶ συμπληρώσῃ ἐν μέτρῳ τὰ κενά, τὰ ὁποῖα ἀφίεντο ἐπὶ μεγάλῃ ζημίᾳ τῶν γεωργῶν τῆς Ἑπτανήσου ὡς ἐκ τῆς ἀπεριορίστου ἐφαρμογῆς τοῦ φυσικοῦ νόμου τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως. Λόγῳ τῆς πενίας, ἥτις ἦτο δυνατὸν νὰ μαστίζῃ πληθυσμοὺς ἀγροτικοὺς νήσων, ἐν ταῖς ὁποίαις δὲν ἦτο ἀνεπτυγμένη οὐδεμία βιομηχανία ἢ ἐμπόριον, ἐξ ὧν νὰ ἀποζῶσιν οἱ πληθυσμοὶ οὗτοι, ἀποζῶσιν οὗτοι ἐκ τῆς γλισχροτάτης ἀποδόσεως τῆς ἐργασίας τῶν ἰδίων αὐτῶν χειρῶν. Διὰ τοῦτο ὁ Ἰόνιος νομοθέτης ἐφρόντισε νὰ διαρρυθμίσῃ τὰ τῆς ἐργασίας ταύτης κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ μένωσιν ἀπροστάτευτοι ὁ δυστυχὴς ὀφειλέτης, ὁσάκις ὁ πλεονέκτης πιστωτὴς θὰ ἔσπευδε διὰ μικρὰν πίστωσιν νὰ ἀφαιρέσῃ τὴν περιουσίαν αὐτοῦ ὁλόκληρον καὶ ἐθέσπισε τὴν κατάργησιν τῶν αὐτοτελῶν πλειστηριασμῶν διὰ τῶν ὁποίων περιωρίσθη ἡ πλεονεκτικὴ διάθεσις τοῦ ἅρπαγος πιστωτοῦ καὶ τότε ἐθεσπίσθη ἡ διάταξις τοῦ τετάρτου ὀλιγώτερον. Μετὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος καὶ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς ἑλληνικῆς νομοθεσίας εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ἀμέσως προέκυψεν ἐπιτακτικὴ ἡ ἀνάγκη ὅπως καὶ ὁ Ἕλλην νομοθέτης ἀκολουθήσῃ τὴν ἀρχὴν τοῦ προκατόχου του νομοθέτου τῶν Ἰονίων νήσων καὶ δι’ εἰδικοῦ νομοθετήματος διέταξε τὸν περιορισμὸν τοῦ ἀπολύτου πλειστηριασμοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο κατὰ τὸ 1894 ἐψηφίσθη ὁ ͵ΒϞΙΓʹ Νόμος, ὁ ρυθμίζων τὰ τῆς ἐκτελέσεως ἐν Κερκύρᾳ. Ἐκεῖ ἠκούσθη τὸ πρῶτον ἡ κραυγή, ἡ ἐπιτακτικὴ καὶ μετὰ εἰκοσιπενταετίαν ὁλόκληρον ὁ νομοθέτης ἐμερίμνησε καὶ περὶ τῆς γείτονος νήσου τῆς Λευκάδος. Ἀλλ’ ὁ νόμος ὁ ψηφισθεὶς κατὰ τὸ 1911 εἶχε προσωρινὴν ἰσχύν, ἦτο δοκιμαστικός, ἐψηφίσθη διὰ μίαν τριετίαν. Μετὰ δύο ἔτη, δηλαδὴ πρὶν συμπληρωθῇ ἡ τριετία, ηὐτύχησα νὰ ἀντιπροσωπεύσω τὸν λαὸν ἐκεῖνον. Καὶ τότε καὶ ἐγὼ καὶ οἱ λοιποὶ συνάδελφοί μου ὑπεβάλαμεν πρότασιν νόμου ζητοῦντες, ὅπως ὁ προσωρινὸς ἐκεῖνος νόμος καταστῇ μόνιμος, διαρκής. Ἐψηφίσθη κατὰ τὸ 1911 ὁ νόμος ͵ΓΚΙΖʹ, δι’ οὗ ἐπεξετάθησαν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Λευκάδος αἱ εὐεργετικαὶ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 22 τοῦ Νόμου τοῦ 1894 τοῦ ἰσχύσαντος εἰδικῶς ἐν Κερκύρᾳ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἰς τὸν ἀρχικὸν νόμον ὑπάρχει ἀτέλεια τις, ἐπειδὴ αἱ διατάξεις αὐτοῦ προέβλεπον καὶ ἐπροστάτευον τὰ ἀγροτικὰ κτήματα τῆς νήσου Λευκάδος, διὰ τοῦτο νομίζομεν ἐγὼ καὶ οἱ ὑπογράψαντες τὴν παροῦσαν πρότασιν νόμου κ.κ. συνάδελφοι ὅτι ἐπιτακτικὴ παρίσταται ἡ ἀνάγκη, ὅπως ἐπεκταθῶσιν αἱ διατάξεις ἐκεῖναι καὶ ἐπὶ τῶν ἀστικῶν κτημάτων τῆς ἐξοχῆς τῆς νήσου Λευκάδος. Ἴσως ὁ νομοθέτης τότε ἄλλα θελήσας, ἐνομοθέτησε ἄλλα· παραπλανηθεὶς περὶ τὴν ἑρμηνείαν τῆς λέξεως «ἀστικὰ» ἐφρόνησε ὅτι ἀστικὰ κτήματα ἦσαν τὰ ἐντὸς τῆς πόλεως Λευκάδος καὶ ἐνόμισεν ὅτι ἐπαρκῶς προστατεύει ὅλας τὰς περιουσίας τῆς ἐξοχῆς, ἐὰν περιλάβῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διάταξιν ἀσφαλίζουσαν τὰ ἀγροτικὰ κτήματα τῆς Λευκάδος. Τὴν τοιαύτην πλημμέλειαν ἐρχόμεθα σήμερον νὰ πληρώσωμεν, διότι, ἐὰν τοῦτο δὲν γείνῃ, ἀντὶ ὠφελείας ζημιῶν πρόξενοι ἐγίναμεν εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς ἐκείνους πληθυσμούς, ἀφ’ οὗ ὁ τυχὸν ἄπληστος πιστωτής, ἀντὶ νὰ στραφῇ κατὰ τῆς ἀγροτικῆς περιουσίας τοῦ ὀφειλέτου, δύναται νὰ στραφῇ κατὰ τῆς ἀστικῆς του περιουσίας καὶ νὰ κατάσχῃ τὴν πενιχράν του καλύβην καὶ νὰ ἐκπλειστηριάσῃ αὐτήν, ἥτις θὰ κατεκυροῦτο ἐπ’ ὀνόματί του ἀντὶ ἐλαχίστου τιμήματος, καὶ κατόπιν ἐκβιάζων τὸν ὀφειλέτην νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐκχώρησιν ἄλλων κτημάτων του, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἐπροστάτευεν ὁ νομοθέτης διὰ τῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι ἐψηφίσθησαν. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ γενικωτέρου συμφέροντος πρέπει νὰ ἐξομοιωθῶσι καὶ τὰ ἀστικὰ τῆς ἐξοχῆς κτήματα μὲ τὰ ἀγροτικὰ ὡς πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ πλειστηριασμοῦ, καθόσον καὶ ζημιῶν πρόξενος, ἀλλὰ καὶ μιᾶς πολυπλόκου διαδικασίας θὰ ἦτο ἡ τοιαύτη διάκρισις, ἀναγκαζομένου τοῦ πιστωτοῦ νὰ κατάσχῃ κεχωρισμένως τὰ ἀστικὰ καὶ τὰ ἀγροτικὰ κτήματα ἐπὶ βλάβῃ τῶν ἰδίων αὐτοῦ συμφερόντων, ἀλλὰ καὶ τῶν τοῦ ὀφειλέτου. Ἰδιαίτατα ὅμως αἱ συνθῆκαι ὑφ’ ἃς ὑποβάλλεται ἡ παροῦσα πρότασις νόμου, καθιστῶσιν ἐπιβλητικὴν τὴν ἀνάγκην, ὅπως ἐπιψηφισθῇ διότι μετὰ τὰς καταστροφάς, τὰς ἐπελθούσας εἰς τὴν νῆσον ἐκείνην καὶ μεταβαλούσας εἰς ἐρείπια τὰς οἰκοδομὰς τῆς ἐξοχῆς, ἀφοῦ ἀδυνατεῖ τὸ κράτος νὰ ἔλθῃ ἀρωγόν, ἵνα ἀνεγείρῃ ἐκ νέου τὰς κατερειπωθείσας οἰκίας καὶ μόνον ἀπὸ τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν ἀναμένεται τοῦτο, πρέπει πρὸ παντὸς νὰ ἀσφαλίσωμεν εἰς τοὺς πτωχοὺς αὐτοὺς ἀγρότας τὴν κατοικίαν ἐκ τῶν προτέρων, ἵνα τοὺς ἐμπνεύσωμεν τὸ θάρρος νὰ ἐκποιήσωσιν ὅ,τι ἀγροτικὸν κτῆμα τοῖς ὑπολείπεται καὶ νὰ καταβάλωσι καὶ τὸν τελευταῖον αὐτῶν ὀβολόν, ἵνα ἀνεγείρωσι τὰς καταπεσούσας οἰκοδομάς των. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ διαθέσωσιν ὅ,τι ἔχουσιν, ἵνα ἀνοικοδομήσωσι οἰκίας, τὰς ὁποίας θὰ ἔβλεπον ἀφαιρουμένας ἀπὸ τὸν πλεονέκτην αὐτῶν πιστωτήν; Καὶ δὲν εἶνε ζήτημα ἐλαχίστων οἰκοδομῶν. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀναφέρω καὶ πάλιν καὶ νὰ κουράσω τὴν Βουλὴν ἐπ’ ὀλίγον, διότι εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὰ ἀναφέρω, διότι προέρχονται ἐκ γεγονότων, τὰ ὁποῖα συγκινοῦσι πᾶσαν ἑλληνικὴν καρδίαν, ἐκ γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἐνέσπειρον τὴν φρίκην, τὴν ἀπόγνωσιν, τὴν καταστροφὴν εἰς τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους. Ἔχω πρόχειρον στατιστικὴν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔκαμεν ἀρχή τις, ἀλλὰ περιοδεύσας συντάκτης ἐπιτοπίου ἐφημερίδος, τὴν ὁποίαν θὰ ἐγχειρίσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐκ τῆς ὁποίας προκύπτει ὅτι 15 χωρία τῆς νήσου ἐκείνης μετεβλήθησαν εἰς ἐρείπια. Δύο ὁλόκληροι δῆμοι, ὁ δῆμος Ἀπολλωνίων καὶ ὁ δῆμος Εὐγήρου κατάκεινται εἰς ἐρείπια, καὶ ἐπειδὴ ἔλαβε τὴν ὑπομονὴν, τὴν ἐπιβαλλομένην εἰς αὐτὸν νὰ μετρήσῃ τὰς κατερειπωθείσας οἰκίας ἔχω ν’ ἀναφέρω ἀκόμη ὅτι ἐν τοῖς χωρίοις αὐτοῖς χίλια οἰκοδομήματα κατεστράφησαν. Πλήρης λοιπὸν ἐπῆλθεν ἡ ἐρήμωσις καὶ πρέπει νὰ ἐγκαταλείψωμεν πλέον τὴν νῆσον αὐτὴν ἢ πρέπει πάσῃ θυσίᾳ νὰ προσπαθήσωμεν ὅπως διορθώσωμεν διὰ τοῦ νόμου τὰς ἐπελθούσας ζημίας; Ἡ Κυβέρνησις ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ἔχει τὰ μέσα. Ἡ πενιχρὰ ποσότης ξυλείας, ἡ ὁποία ἀπεστάλη ἐκεῖ δὲν ἐπαρκεῖ βεβαίως νὰ στεγάσῃ τοὺς κατοίκους καὶ ἀναμένομεν ὅπως οἱ ἰδιῶται μόνοι ἀνεγείρωσι τὰ οἰκοδομήματά των. Ἐνισχύσατέ τους. Σᾶς ἐξορκίζω ἐν ὀνόματι τῶν δυστυχῶν τούτων ὅπως τοὺς προστατεύσητε διὰ νομοθετικῶν διατάξεων τοιούτων, αἱ ὁποῖαι ἐξασφαλίζουσι τὴν στέγην. Δώσατε εἰς αὐτοὺς ἠθικὴν ἐνίσχυσιν, ἀφοῦ δὲν δύνασθε νὰ δώσητε ὑλικήν. Ὑποβάλλω τὴν πρότασιν εἰς τὴν Βουλήν. Θὰ βραδύνῃ νὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις ἀφοῦ μάλιστα θὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς.

§9Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ θὰ διακοπῶσι αἱ ἐργασίαι εἶνε σκόπιμον νὰ μὴ καταναλώσητε τὴν ὥραν, διότι εἶνε καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἐγγεγραμμένοι.

§10Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Δὲν τὴν καταναλίσκω μόνος ἐγώ, δι’ ἐμοῦ τὴν καταναλίσκουσιν ὅλοι οἱ πληθυσμοὶ τῆς Λευκάδος. Ἀπευθύνομαι εἰδικῶς πρὸς ὑμᾶς, ὁ ὁποῖος ἐδηλώσατε ὅτι θὰ παράσχητε πᾶσαν δυνατὴν συνδρομὴν καὶ ὁ ὁποῖος ὑπήρξατε ὄχι μόνον εἰσηγητὴς ἀλλὰ καὶ ὁ υἱοθετήσας κατὰ τὸ 1911 τὴν ὑποβληθεῖσαν παρ’ ἡμῶν πρότασιν· διορθώσατε τὸ λάθος, τὸ ὁποῖον παρεισέφρυσε καὶ γενῆτε εἰσηγητὴς καὶ εἰς τὴν παροῦσαν Βουλὴν τῆς κατατεθειμένης προτάσεως νόμου ἵνα ψηφισθῇ ἐπὶ ὠφελείᾳ τῶν κατοίκων τῆς νήσου ἐκείνης.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Φίλιος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Μποροβίκου, Κοκλέση καὶ Γιδιβεζᾶς.

§12Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ ἀφορᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας. Δι’ αὐτῆς ζητοῦν, ἂν εἶνε δυνατόν, νὰ προσκολληθῶσι καὶ αὐτοὶ εἰς κάποιον δῆμον διότι μόνον τὸ καλοκαῖρι ἀποτελοῦν μέρος τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος. Τὸν χειμῶνα ἀποκλείονται ἀπὸ τὸν Πηνειὸν καὶ ἀπὸ τὰ ἄλλα ποτάμια. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μοὶ ἐδήλωσεν ἄλλοτε ὅτι θὰ κάμῃ σιδηρόδρομον, ἐνῷ αὐτοὶ δὲν ἔχουν ἓν γεφύρι. Εἶνε μία γέφυρα ἡ ὀνομαζομένη Κογκρέτι διὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ λάβητε πρόνοιαν νὰ κατασκευασθῇ, διότι συγκοινωνεῖ ὅλος ὁ Ἀσπροπόταμος καὶ τὸ Μέτσοβον. Ἂς δαπανηθῶσι καὶ 10000 δραχ. διὰ τὴν Καλαμπάκαν.

§13Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἐν λόγῳ ἀναφορὰν τῶν συμπολιτῶν μου καὶ παρακαλῶ νὰ διαπεμφθῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ὁποῖος πιστεύω ὅτι θέλει σπεύσει νὰ διατάξῃ τὴν κατασκευὴν τῆς ἐν λόγῳ γεφύρας διότι δὲν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τοπικὰ συμφέροντα ἀλλὰ γενικά. Πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου. Ὅπως θὰ ἐνθυμῆται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κατὰ τὴν ἐπιστράτευσιν εἶχε διακοπῆ πᾶσα συγκοινωνία μεταξὺ Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου λόγῳ τῆς γεφύρας τοῦ Κογκρέτι. Καὶ τότε εἶχε διαταχθῆ μελέτη, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀλλὰ κατόπιν ἄλλων περιστάσεων ἀνεβλήθη ἡ ἐκτέλεσις. Δὲν βλέπω τὸν λόγον διατὶ νὰ μὴ διατάξῃ τὴν κατασκευὴν τῆς ἐν λόγῳ γεφύρας ἥτις εἶνε πρωτίστης ἀνάγκης.

§14Ν. ΞΗΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ συνηγορῶ περὶ τῆς κατασκευῆς τῆς γεφύρας αὐτῆς.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Βαλαλᾶς.

§16Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ν’ ἀναβληθῇ κ. Πρόεδρε.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Δαζέας ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Χασὰν Πασσᾶ.

§18Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑπάρχει ἔκθεσις βεβαιοῦσα τὰς πρωτοφανεῖς καταστροφάς, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν οἱ κάτοικοι, οἱ ἀναφερόμενοι ἐν τῇ ἀναφορᾷ, τῇ ὑποβληθείσῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως δυνάμεθα νὰ βεβαιώσωμεν πάντες οἱ ἐκ Μεσσηνίας βουλευταὶ ὅτι πρωτοφανεῖς καταστροφαὶ ἐγένοντο ὑπὸ τῆς κατὰ Μάϊον καταπεσούσης χαλάζης εἰς μίαν κοινότητα. Εὐτυχῶς ὅτι τὸ κακὸν περιωρίσθη εἰς μίαν κοινότητα καὶ δὲν ἐπεξετάθη. Βεβαιωθεῖτε ὅτι κατεστράφη ὄχι μόνον ἡ παραγωγὴ τοῦ τρέχοντος ἔτους ἀλλὰ αὐτὴ ἡ ὑπόστασις, ἡ κτηματική. Κατεστράφησαν ὄχι μόνον τὰ φύλλα ἀλλὰ καὶ οἱ κορμοὶ τῶν δένδρων. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν ὅτι οἱ πληθυσμοὶ αὐτοί, οἱ παθόντες ἐκ τῆς χαλάζης οὐδένα ἄλλον πόρον ἔχουσι παρὰ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον καθ’ ἕκαστον ἔτος ἀπολαμβάνουσιν ἐκ τῶν κτημάτων αὑτῶν καὶ τὸν ὁποῖον οὔτε κατὰ τὸ τρέχον οὔτε κατὰ τὸ ἑπόμενον ἐλπίζουσι νὰ ἔχωσι, θέλει λάβῃ μέριμναν ὅπως βοηθήσῃ τοὺς κατοίκους τῆς κοινότητος Χασὰν Πασσᾶ.

§19Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συνηγορῶ καὶ ἐγὼ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος. Ἡ ὑπόθεσις εἶναι γνωστὴ εἰς τοὺς κ. Ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ μηνὸς Μαΐου θεομηνία πρωτοφανὴς ἐξερράγη ὑπὸ τὸν ὡραῖον Μεσσηνιακὸν οὐρανὸν καὶ ἔφερε τὸν ὄλεθρον καὶ τὴν καταστροφὴν εἰς ἐκτάσεις πολλῶν χιλιομέτρων, κατοικουμένας ὑπὸ χιλίων καὶ πλέον οἰκογενειῶν. Τοιοῦτος ὑπῆρξεν ὁ ὄλεθρος καὶ ἡ καταστροφή, ἡ ἐπελθοῦσα ἐκ τῆς χαλάζης, ὥστε οὐχὶ μόνον νὰ καταστραφῇ ἡ ἐφετεινὴ παραγωγὴ τῶν σταφίδων, τῶν σύκων καὶ λοιπῶν, ἀλλὰ νὰ καταστραφῇ ἐξ ὁλοκλήρου ἡ παραγωγὴ ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἀκόμη, οὕτως ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐλπὶς οὔτε τὸ ἑπόμενον ἔτος, οὔτε κατὰ τὸ μεθεπόμενον νὰ ὑπάρξῃ τοιαύτη. Τοῦτο τὸ ὁποῖον λέγω δὲν εἶναι γνώμη ἰδική μου οὔτε τοῦ λαοῦ τοῦ κατοικοῦντος τὰ μέρη ἐκεῖνα, ἀλλ’ εἶναι γνώμη αὐτοῦ τοῦ Νομογεωπόνου, ὁ ὁποῖος ἀνέφερε ταῦτα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐπικαλούμενος τὴν βοήθειαν καὶ ἀρωγὴν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοὺς παθόντας πληθυσμούς. Οἱ κάτοικοι τῶν μερῶν ἐκείνων, παρὰ τοῖς ὁποίοις ἤνθει ἄλλοτε ἡ ἰδιωτικὴ οἰκονομία, περιέστησαν εἰς τοιαύτην πενίαν καὶ ἀπόγνωσιν, ὥστε μεθ’ ὅλον τὸν ὑπερήφανον χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον ἔχουσιν, νὰ τείνωσι σήμερον χεῖρα ἐπαίτιδα ἵνα συντηρήσωσιν αὑτοὺς καὶ τὰς οἰκογενείας των. Ἡ ἀπόγνωσις περιῆλθεν εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε οἱ κάτοικοι νὰ σκέπτωνται περὶ ἐκπατρισμοῦ ἀπὸ τὸν τόπον εἰς τὸν ὁποῖον ἐγεννήθησαν, ἀνετράφησαν καὶ ἔζησαν μέχρι τοῦδε. Ἔχει δὲ καθῆκον ἡ Κυβέρνησις μετὰ στοργῆς ν’ ἀποβλέψῃ εἰς τοὺς πάσχοντας πληθυσμούς, καὶ δὲν ἐννοῶ, ταῦτα λέγων, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δίδουσα χρηματικὸν βοήθημα, ἐξοφλεῖ τὸ χρέος αὐτῆς πρὸς τοὺς δεινοπαθοῦντας πολίτας, διότι βοήθημα τοιοῦτο 10 ἢ 20 χιλιάδων δραχμῶν οὐδὲν θεραπεύει. Τὸ βοήθημα τοῦτο θὰ ἀπετέλει σταγόνα ἐν τῷ Ὠκεανῷ τῆς δυστυχίας, διότι βοήθεια πέντε καὶ 10 καὶ 20000 δραχμῶν θὰ ἦτο μηδὲν ἀπέναντι τῆς ἐπελθούσης καταστροφῆς. Ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἀπεστάλησαν 100 σάκκοι ἀλεύρων εἰς τοὺς πάσχοντας πληθυσμούς, ὡσεὶ ἐπρόκειτο νὰ συντηρηθῶσι διὰ μίαν καὶ μόνην ἡμέραν, ἐν ᾧ ἡ ἀνέχεια καὶ ἡ ἀπορία αὐτῶν θέλει διαρκέσῃ οὐχὶ μόνον κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ ἑπόμενον. Εἶναι λοιπὸν ἀξία πάσης στοργῆς ἡ κοινότης αὐτή, ἐλπίζω δὲ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἰδιαίτατα δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, θέλει σκεφθῆ τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν διὰ τὴν ἐξεύρεσιν μέτρων δυναμένων νὰ ἀνακουφίσουν τὴν δυσπραγίαν μεγάλου τμήματος τοῦ Μεσσηνιακοῦ λαοῦ ἀποτελεσματικῶς καὶ οὐχὶ καθ’ ὃν τρόπον ἐπειράθη νὰ ἀνακουφίσῃ αὐτὴν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις δι’ 100 σάκκων ἀλεύρων, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλουν μᾶλλον ἐμπαιγμὸν τῆς δυστυχίας τῶν παθόντων παρὰ πραγματικὴν βοήθειαν. Οἱ χαλαζόπληκτοι τῆς Μεσσηνίας προσδοκῶσι λοιπὸν ἀπὸ τὴν ἐνεστῶσαν Κυβέρνησιν μέτρα σοβαρά, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνακουφίσωσιν καὶ θεραπεύσωσιν κατὰ τὸ ἐφικτὸν τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐγεννήθη ἐκεῖ. Καὶ ἂν ἐπιτρέπεται εἰς ἐμὲ νὰ προβῶ εἰς ὑποδείξεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίᾳ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, θὰ ἔλεγον εἰς αὐτὸν ὅτι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἄλλοτε ἡ Ἑλληνικὴ πολιτεία ὑπὲρ τῶν πασχόντων γεωργικῶν πληθυσμῶν ἐν Θεσσαλίᾳ, θὰ ἦτο ἐπίσης ἐνδεδειγμένον ἵνα ληφθῇ καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἡ Βουλὴ αὕτη, εἰσηγουμένης τῆς Κυβερνήσεως, ἐψήφισε τότε νόμον διὰ τοῦ ὁποίου τὸ Δημόσιον ἀνέλαβε τὴν ἐγγύησιν πρὸς τὴν Τράπεζαν διὰ τὰ γεωργικὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα αὕτη παρέσχεν εἰς τὸν λαὸν τῆς Θεσσαλίας καὶ τοῦτο μέχρι 8 ἑκατομμυρίων νομίζω. Τὸ μέτρον ἐκεῖνο εἶνε ἐνδεδειγμένον νὰ ληφθῇ καὶ σήμερον ὑπὲρ αὐτῶν τῶν δυστυχῶν. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο τι εἶχον, κ. Πρόεδρε, νὰ ὑποδείξω. Θὰ ἦτο χρήσιμον νὰ ληφθῇ νομοθετικὴ πρόνοια ὅπως καταρτισθῇ Ταμεῖον ἀμύνης ὑπὲρ τῆς παραγωγῆς, ἵνα ἀποτελεσθῇ διὰ μικρᾶς φορολογίας κεφάλαιον, δυνάμενον νὰ ἀνακουφίσῃ ἐν καιρῷ τὰς ἀνάγκας τῆς παραγωγῆς. Τοιαῦτα τινὰ πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ καταλήξῃ εἰς τὴν λῆψιν τῶν προσηκόντων μέτρων.

§20Π. ΦΛΕΣΣΑΣ. Καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, θὰ συνενώσω τὰς παρακλήσεις μετὰ τοῦ κ. συναδέλφου καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ ἐπειγόντως μέτρα, ὑπὲρ τῶν δυστυχῶν αὐτῶν συμπολιτῶν μας, οἱ ὁποῖοι ὑποφέρουσιν τὰ πάνδεινα.

§21Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἵνα ἑνώσω καὶ ἐγὼ τὰς παρακλήσεις μου μετὰ τῶν κ. προαγορευσάντων. Οἱ κ. συνάδελφοι ἀπεικόνισαν τὴν ἐκ τῆς θεομηνίας δημιουργηθεῖσαν κατάστασιν τόσον σαφῶς ὥστε καθίσταται περιττὴ πᾶσα προσθήκη· ἄλλως ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπάρχουσιν ὅλα τὰ στοιχεῖα ἵνα μορφώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀκριβῆ γνώμην καὶ ἐκτιμήσῃ τὸ μέγεθος τῆς ἐπελθούσης καταστροφῆς καὶ τὴν μεγάλην δυστυχίαν εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθον οἱ πληθυσμοὶ τῶν παθόντων χωρίων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσθέσω εἶνε ὅτι, ὅτε κατὰ τὴν περιοδείαν ἐν τῷ νομῷ μετὰ τῶν ἀξιοτίμων συνυποψηφίων κ. κ. Καντιάνη καὶ Κάβουρα ἀντελήφθημεν ἰδίοις ὄμμασιν τὴν καταστροφήν, τοσοῦτον ἠσθάνθημεν ζωηρὰν τὴν ἐντύπωσιν ὥστε ἐθεωρήσαμεν ἐπιτακτικὸν τὸ καθῆκον νὰ ἐπικαλεσθῶμεν ἐκεῖθεν τηλεγραφικῶς τὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ δὲ ἔκκλησίς μας ἐκείνη καὶ αἱ κατόπιν γενόμεναι παραστάσεις ἔσχον ὡς ἀκολούθημα τὴν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀποστολὴν 150 σάκκων ἀλεύρων, ἅτινα ἀνελόγισαν εἰς 8½ ὀκάδας δι’ ἕκαστον ἄτομον. Πέπεισμαι ὅτι θὰ ὁμολογήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι δὲν ἐξεδηλώθη προσηκόντως ἡ φιλάνθρωπος τῆς Πολιτείας μέριμνα διὰ τῆς ἀποστολῆς τῶν 150 σάκκων ἀλεύρων καὶ θὰ λάβῃ εὐμενῶς ὑπ’ ὄψει τὴν νέαν ἀναφορὰν τῶν ἀτυχησάντων συμπολιτῶν μου. Δὲν ζητοῦσι χρηματικὰ βοηθήματα, ἀλλὰ μόνον τὴν ἠθικὴν συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα παράσχῃ αὐτοῖς δάνειον μὲ πᾶσαν ἐγγύησιν ἀσφαλείας καὶ τὴν ἐπί τινα χρόνον παράτασιν τῆς ἀναστολῆς τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων. Νομίζω ὅτι ἀμφότερα τὰ αἰτήματα εἶναι εὔλογα καὶ δίκαια καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Δέλλιος ἔχει τὸν λόγον ἵνα συστήσῃ ἀναφοράν.

§23Ι. ΔΕΛΛΙΟΣ. Ὀλίγας λέξεις, κ. βουλευταί, ἔχω νὰ εἴπω διὰ νὰ συστήσω ἀναφορὰν τῶν κατοίκων χωρίου τινὸς εὑρισκομένου ἐν τῇ περιφερείᾳ τῆς Νιγρίτης. Τὸ χωρίον τοῦτο ὀνομάζεται Τζίντζος. Εἰς τὴν περιφέρειαν ταύτην ὑπάρχει τσιφλίκιον, τὸ ὁποῖον ἀνῆκεν εἰς ἕνα Μπέην τῆς πόλεως τῶν Σερρῶν καλούμενον Πατρίκι. Ἐπὶ τουρκοκρατίας οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Τζίντζος, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶνε ἀκτήμονες, πολλάκις κατέφευγον εἰς τὸν Μπέην τοῦτον καὶ ἐπὶ μισθώματι ἐλάμβανον ἀγροὺς τινάς, τοὺς ὁποίους ἐκαλλιέργουν ἵνα πορίζωνται τὰ πρὸς τὸ ζῆν. Μετὰ τὴν Ἑλληνικὴν κατοχὴν ὁ Μπέης ἀνεχώρησεν ἐκ Σερρῶν, τὸ κτῆμα ἔμεινεν ἀδέσποτον καὶ αἰφνηδίως παρουσιάζονται μοναχοὶ τοῦ Ἁγίου Ὄρους, οἱ ὁποῖοι διεξεδίκησαν τὴν κυριότητα ἐπὶ τοῦ κτήματος τούτου παρουσιάζοντες χρυσόβουλον παλαιόν, καὶ διατεινόμενοι ὅτι ἐπὶ Τουρκοκρατίας εἶχε δημευθῆ. Ἡ διοίκησις δὲν ἀπεδέχθη τὴν ἀξίωσιν ταύτην, ἐπέτρεψεν ὅμως εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς μονῆς ταύτης ὅπως διαχειρίζωνται ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ τὸ κτῆμα τοῦτο. Ἀλλὰ πρὸ ἑνὸς ἔτους ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐγκατέστησε πρόσφυγας τινὰς ἐν τῷ κτήματι τούτῳ, ἀφ’ οὗ ἐδήμευσεν αὐτὸ ἐρειδομένη ἐπὶ νόμου ψηφισμένου. Κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ ἐγκαταστήσῃ περισσοτέρους πρόσφυγας ἐπὶ τοῦ χωρίου τούτου καὶ ἀπεφάσισε νὰ διανείμῃ ὅλας τὰς καλλιεργησίμους γαίας εἰς τοὺς πρόσφυγας. Οὕτω ὅλοι οἱ ἀκτήμονες χωρικοί, οἱ ἐργαζόμενοι ἐπὶ μισθώματι εἰς τὸ κτῆμα τοῦτο, ἐστερήθησαν τοὺς ἀγρούς, τοὺς ὁποίους ἐκαλλιέργουν, ἤρχισαν νὰ στερῶνται καὶ παρακαλοῦσι λοιπὸν ἤδη τὴν Κυβέρνησιν ὅπως μὴ θελήσῃ νὰ στερήσῃ τὸν ἄρτον αὐτῶν· διότι θὰ ἦτο ἄδικον ἡ Κυβέρνησις, θέλουσα νὰ ἐλαφρύνῃ τὴν δυστυχίαν τῶν δυστυχῶν προσφύγων, νὰ δημιουργήσῃ νέαν δυστυχίαν. Νομίζω ὅτι τοὐλάχιστον οἱ δυστυχεῖς οὗτοι ἔχουσιν τὸ δικαίωμα τῆς προτεραιότητος. Παρόμοιον συνέβη εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν τοῦ ἰδίου νομοῦ, νομίζω εἰς τὴν περιφέρειαν Τσουμαγιᾶς, ὡς μὲ ἐπληροφόρησεν ὁ συνάδελφος κ. Πάζης καὶ ἐκεῖ ἐγκατεστάθησαν πρόσφυγες εἰς τοὺς ὁποίους παρεχωρήθησαν ἀγροί, τοὺς ὁποίους ἐκαλλιέργουν πρότερον οἱ χωρικοὶ τῆς περιφερείας. Τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι, συνδέεται ὀλίγον μὲ τὸ ζήτημα τῶν προσφύγων. Ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἐγκαθίστανται οἱ πρόσφυγες φαίνεται ὅτι εἶνε ὀλίγον ἐμπειρικὸς ἢ ὀλίγον ἀμελέτητος ὅπως δεικνύουν τὰ πράγματα. Δὲν θέλω νὰ θίξω τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ὑποθέτω ὅτι εἶνε ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ μεγάλην μελέτην, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως κατὰ τὴν νέαν σύνοδον, εἰς τὴν ὁποίαν πρόκειται μετά τινα χρόνον νὰ συνέλθωμεν, νὰ προσκομίσῃ, εἰ δυνατόν, ἀπολογισμὸν τῶν δαπανηθέντων μέχρι τοῦδε ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν προσφύγων, τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι ἐγκατεστάθησαν καὶ ποῦ ἐγκατεστάθησαν, καὶ τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι μένουσι μέχρι τοῦδε ἄνευ ἐγκαταστάσεως. Κύριοι βουλευταί. Δὲν θέλω νὰ κατέλθω ἀπὸ τὸ βῆμα, χωρὶς νὰ προσθέσω καὶ τὸ ἑξῆς· Εἶμαι ἀντιπρόσωπος ἀπὸ τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τῆς Μακεδονίας, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε χρόνος καθ’ ὃν ἐθρήνει τὴν τύχην του ὅτε ἄλλα τμήματα ἠλάλαζον ἀπὸ χαρὰν διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν αὐτῶν. Εἶμαι ἀντιπρόσωπος ἀπὸ τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τῆς Μακεδονίας, τὸ ὁποῖον ἐλευθερωθὲν ἀπὸ τὸ ἠκονισμένον ξῖφος τοῦ μεγάλου καὶ λατρευτοῦ Βασιλέως καὶ ἀπὸ τὴν ἀνδρείαν καὶ τὸν ἐνθουσιασμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ζητεῖται ἤδη ὅπως καὶ πάλιν ἐπιστραφῇ εἰς τοὺς χθὲς σφαγεῖς καὶ ἐμπρηστὰς αὐτοῦ. Ὑποθέτω ὅτι δὲν εἶνε μάταιον, ἴσως ἤθελε θεωρηθῇ παράδοξος ἡ σιωπή, ὅπως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διακηρύξω, καὶ ἐν τούτῳ ὑποθέτω ὅτι ἔχω συμφώνους τοὺς βουλευτὰς καὶ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης πτέρυγος, ἂν διακηρύξω ὅτι τὸ χυθὲν αἷμα τῶν ἡρώων καὶ τῶν μαρτύρων ἐσφυρηλάτησε δεσμὸν ἀδιάρρηκτον, ὁ ὁποῖος ἐς ἀεὶ προσεκόλλησε καὶ ἐς ἀεὶ συνέδεσε ἀρρήκτως τὴν χώραν ταύτην μετὰ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος, ἂν διακηρύξω κατ’ ἀκολουθίαν ὅτι ἡ χώρα αὕτη εἶνε τόσον Ἑλληνικὴ ὅσον καὶ οἱαδήποτε ἄλλη χώρα τῆς Ἑλλάδος.

§24ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος ἔχει ἀντίρρησιν.

§25Ι. ΔΕΛΛΙΟΣ. Ὅτι ἀποτελεῖ μέλος ὀργανικὸν τοῦ ὅλου Ἑλληνικοῦ σώματος, ὅπως ἀποτελεῖ οἱαδήποτε ἄλλη χώρα.

§26Β. ΣΚΟΥΛΑΣ. Εἶσθε ἐκτὸς τοῦ κανονισμοῦ.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Τσιριγώτης, Π. Βαρβιτσιώτης, Η. Κοπανίτσας, Π. Μαυρομιχάλης, Μ. Στελλάκης καὶ Π. Κοσονάκος, ὅπως καταθέσωσι ψήφισμα τοῦ λαοῦ Λογκανίκου τῆς Λακεδαίμονος, δι’ οὗ διαμαρτύρονται διὰ τὴν ὑπὸ τοῦ Διοικητικοῦ Δικαστηρίου γενομένην ὁροθέτησιν τῆς ὁμωνύμου κοινότητος.

§28Ν. ΤΣΙΡΙΓΩΤΗΣ. Ἔλαβον, Κύριε Πρόεδρε, ψήφισμα τοῦ λαοῦ Λογκανίκου τῆς Λακεδαίμονος διὰ τοῦ ὁποίου παραπονοῦνται διὰ τὸ μέγιστον ἄδικον, τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἰς αὐτοὺς ἐκ τῆς διαρρυθμίσεως τῶν ὁρίων τῆς κοινότητος αὐτῶν πρὸς ὅμορον κοινότητά των. Δὲν πρόκειται περὶ κανονισμοῦ ὁρίων κοινοτήτων, ἀλλὰ περὶ ὁρίων νομῶν, νομίζω δὲ ὅτι ὅλως ἀναρμοδίως ἐπελήφθη τὸ διοικητικὸν δικαστήριον, διότι ἐπρόκειτο περὶ ὁρίων νομῶν, τὰ ὁποῖα εἶχον κανονισθῆ διὰ νόμου. Ἐγένετο δὲ μέγα ἄδικον εἰς τὴν κοινότητα αὐτὴν διότι τῆς ἀφηρέθησαν μοναί, δάση, αἱ πηγαὶ τοῦ Εὐρώτα, ἐκ τῶν ὁποίων λαμβάνει ἡ κοινότης ὕδωρ πρὸς πόσιν καὶ διὰ τὰ κτήματα, τὰ ποτιστικά, τὰ ὁποῖα καλλιεργοῦνται. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅπως ἐπιληφθῇ τῆς ὑποθέσεως καὶ ἂν καὶ ἐφ’ ὅσον τῷ δίδει τὸ δικαίωμα ὁ νόμος νὰ ἐπαναφέρῃ τὰ πράγματα, διότι οἱ κάτοικοι ἔχουν ἐξεγερθῆ, ἂν δὲ δὲν τοῦ δίδεται τὸ δικαίωμα θὰ τὸν παρεκάλουν ὅπως εἰσηγηθῇ σχέδιον νόμου ἵνα μεταρρυθμισθῇ ἡ ἀδικωτάτη ἀπόφασις τοῦ διοικητικοῦ δικαστηρίου περὶ τῶν ὁρίων.

§29ΗΛ. ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Δι’ ὀλίγων, κύριε Πρόεδρε, θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι μόνον ζήτημα νομοθετικῆς μερίμνης τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου. Τὸ διοικητικὸν δικαστήριον φρονῶ ὅτι ὑπερέβη τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα τοῦ ἀναθέτει ὁ νόμος περὶ κοινοτήτων, διότι ὁ νόμος περὶ κοινοτήτων κανονίζει τὴν διαδικασίαν τοῦ καθορισμοῦ τῶν ὁρίων τῶν κοινοτήτων καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει αἱ γειτνιάζουσαι κοινότητες ἀνήκουσιν εἰς δύο νομοὺς ὁρίζει τὸ διοικητικὸν δικαστήριον, διότι συμπίπτει δύο διοικητικὰ δικαστήρια νὰ εἶναι ἁρμόδια, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ Β. διατάγματος· τὸ διοικητικὸν δικαστήριον δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ ἐσκαμμένα καὶ κρίνῃ περὶ ὁρίων νομῶν, τὰ ὁποῖα ἔχουσι κανονισθῆ διὰ νόμου ἀπὸ τοῦ 1833 καὶ διὰ διοικητικῶν πράξεων, αἱ ὁποῖαι ἐπηκολούθησαν τὸν νόμον αὐτὸν καὶ ἐστηρίχθησαν ἐπὶ τοῦ νόμου αὐτοῦ. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Καποδίστρια μέχρι τῆς σήμερον δὲν ἠμφισβητήθησαν τὰ μέρη, τὰ ὁποῖα ἐπεδίκασε τὸ διοικητικὸν δικαστήριον Καλαμῶν εἰς τὴν κοινότητα τῆς ἐπαρχίας Μεγαλοπόλεως. Μία καὶ μόνον περιοχή, ἡ τῆς Μονῆς Ἀμπελακίων ἠμφισβητήθη, ἀλλὰ καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο διὰ διοικητικῆς πράξεως ἐλύθη ἀπὸ τοῦ 1900. Σήμερον ἔρχεται τὸ διοικητικὸν δικαστήριον Καλαμῶν καὶ δι’ ἀποφάσεώς του ἀνατρέπει καὶ μεταρρυθμίζει τὰς πράξεις τῶν κατὰ τόπους ἐπιτροπῶν καὶ ἐπιδικάζει χιλιάδας ὁλοκλήρους στρεμμάτων γῆς καὶ δασῶν εἰς τὴν κοινότητα τῆς ὁμόρου ἐπαρχίας Μεγαλοπόλεως. Νομίζω ὅτι ἡ ἀπόφασις αὐτὴ τοῦ διοικητικοῦ δικαστηρίου ἀναιροῦσα πρᾶξιν ἄλλην, ἡ ὁποία στηρίζεται ἐπὶ νόμου τῶν νομοθετικῶν ἀρχῶν, διὰ τῶν ὁποίων ὡροθετήθησαν τὰ ὅρια τῶν νομῶν, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ θέσιν καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅπως ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως μελετήσῃ τὸ ζήτημα ἂν δύναται τοιαύτη ἀπόφασις συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 10 νὰ ἀναγνωρισθῇ διὰ διατάγματος ἢ πρέπει νὰ μὴ ἀναγνωρισθῇ. Σημειώσατε ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ζωτικώτατον, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἀποπνίγει τελείως τὴν κοινότητα Λογκανίκου, ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἀφαιρεῖ αὐτὴν τὴν πηγὴν τοῦ Εὐρώτα, ἡ ὁποία εἶναι γνωστὸν ἀνέκαθεν ὅτι ἀνήκει εἰς τὴν ἐπαρχίαν Λακεδαίμονος, ἀφαιρεῖ ἱστορικὰς Μονὰς καὶ περιοχὰς μεγάλας, ἀλλ’ ἀφαιρεῖ καὶ συνοικισμὸν ὁλόκληρον, τὸν συνοικισμὸν τοῦ Κυπαρισσίου, τὸν ὁποῖον ἐπιδικάζει εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεγαλουπόλεως. Ἐάν, κύριε Ὑπουργέ, διὰ τῆς μελέτης, τὴν ὁποίαν ἐπικαλοῦμαι ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, πεισθῆτε ὅτι ὑπερέβη τὰ ὅρια καὶ ὅτι παρανόμως ἐξέδωκε τὸ διοικητικὸν δικαστήριον τὴν ἀπόφασιν ταύτην, νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει τότε ἀνάγκη ν’ ἀναμείνωμεν, ὅταν ἐκ νέου συνέλθῃ ἡ Βουλή, νὰ γείνῃ εἰδικὸς νόμος, τροποποιῶν τὴν διάταξιν αὐτήν, ἀλλὰ δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε τὴν ἀναγνώρισιν περὶ τῆς ὁποίας τὸ ἄρθρον 10 τοῦ περὶ κοινοτήτων νόμου ποιεῖται μνείαν καὶ νὰ διατάξητε τὰς ἐκεῖ ἀρχὰς νὰ παύσωσι νὰ ἐπιλαμβάνωνται τῆς διοικήσεως τῶν μερῶν αὐτῶν, λόγῳ τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς, τῆς ἀκύρου.

§30Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ τὸ ἐξετάσω τὸ ζήτημα.

§31Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ ἀπόφασις τοῦ Διοικητικοῦ Δικαστηρίου, ἡ ἀφορῶσα τὸν διακανονισμὸν τῶν ὁρίων τῶν ὁμόρων νομῶν τοῦ νομοῦ Λακωνίας καὶ τοῦ νομοῦ Ἀρκαδίας, ἐπέφερε τοιαύτην ἀγανάκτησιν καὶ τοιαύτην ἔκρυθμον κατάστασιν ἐν τῷ νομῷ Λακωνίας, ὥστε νὰ προκαλέσῃ τὴν παράκλησιν ὅλων μας, ἵνα λάβῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν σύντονα μέτρα πρὸς ἀποφυγὴν δυσαρέστων. Διὰ τῆς ἀποφάσεως ταύτης ἀπογυμνοῦνται τελείως αἱ τρεῖς κοινότητες τῆς ἐπαρχίας Λακεδαίμονος, ἡ τῆς Ἀγόριανης, τῶν Ρογκοζένων καὶ Λογκανίκου, διὰ τῆς ἀφαιρέσεως αὐτῶν τῶν κτημάτων, διὰ τῶν ὁποίων ἔζων αὗται, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσωσι νὰ ὑπάρχωσιν ἄνευ αὐτῶν. Ἐκτὸς ὅμως τῶν κτημάτων τούτων ἀφῃρέθη καὶ ἡ μεγάλη πηγὴ τοῦ Εὐρώτα, τὸ ἱστορικὸν μοναστήριον τῶν Ἀμπελακίων, καὶ ἀκόμη αἱ οἰκίαι τοῦ χωρίου Λογκανίκου. Δὲν γνωρίζω, κ. Πρόεδρε, πῶς ἡ ἀπόφασις αὕτη ἐξεδόθη, γνωρίζω ὅμως, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1901 ἢ 1902 ἐγεννήθη πάλιν τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐν τούτοις τότε ἐξεδόθη ἀπόφασις τῶν Νομαρχῶν Λακεδαίμονος καὶ Ἀρκαδίας, ἡ ὁποία ἀπόφασις ἐξεδίκασε τὴν Μονὴν τῶν Ἀμπελακίων εἰς τὴν ἐπαρχίαν Λακεδαίμονος. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι προκειμένου περὶ τοῦ νομοῦ Λακεδαίμονος, πρέπει νὰ δοθῇ περισσοτέρα προσοχὴ προκειμένου περὶ ἑνὸς νομοῦ, ὁ ὁποῖος προσέφερε τοιαύτας καὶ τοσαύτας ὑπηρεσίας κατὰ τὸν ἀγῶνα 1821 καὶ τοὺς σημερινοὺς δύο ἐνδόξους πολέμους.

§32ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὅλη ἡ Ἑλλάς.

§33Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Παρακαλῶ δ’ ἐπὶ πλέον τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὅπως ἐν συνεννοήσει μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ὑποδείξῃ εἰς τὸν Σεβασμιώτατον Ἐπίσκοπον Γόρτυνος, νὰ παύσῃ ἀναμιγνυόμενος εἰς τὰ τῆς Μονῆς Ἀμπελακίων, διότι ἄλλως, ἐπειδὴ ἐπίκειται ἡ ἑορτὴ τῆς Μονῆς ταύτης, εἶναι δυνατὸν νὰ συμβοῦν δυσάρεστα γεγονότα, τὰ ὁποῖα πρέπει ἡ Πολιτεία νὰ προλάβῃ.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Μ. Στελλάκης καὶ Π. Κοσσονᾶκος συνιστοῦν τὰ αὐτά. Ὁ κ. Φ. Μοσχούλας ἔχει τὸν λόγον ὅπως ὑποβάλῃ καὶ ἀναπτύξῃ πρότασιν νόμου.

§35Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρότασιν νόμου περὶ ἀναγνωρίσεως ὡς νομίμων βουλευτῶν καὶ ἀντιπροσώπων τῶν νήσων Καστελλορρίζου, Τενέδου καὶ Ἴμβρου, ὑπογεγραμμένην παρὰ τριακοντάδος Βουλευτῶν, ἐγγεγραμμένην ὅμως, ὡς ἐλπίζω, εἰς τὴν ψυχὴν καὶ τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν ἁπάντων ἡμῶν τῶν ἀντιπροσώπων τῆς μεγαλυνθείσης Ἑλλάδος, τῶν συνεδρευόντων ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ. Ἡ πρότασις αὕτη νόμου δὲν παρουσιάζεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὡς παρηγορία πρὸς τοὺς πληθυσμούς, οἱ ὁποῖοι ἐν τῇ ἐθνικῇ ἡμῶν Ἱστορίᾳ καταλαμβάνουσι περίλαμπρον σελίδα ἀπὸ τῶν χρόνων τῆς μακραίωνος δουλείας καὶ κατὰ τὸν ἱερὸν ἡμῶν ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας ἀγῶνα, ἀλλ’ ὡς ὑποχρέωσις νομίμου καὶ συνταγματικοῦ δικαιώματος, ἵνα καὶ οὗτοι παρακαθήσωσι ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ. Ἐφ’ ὅσον ἡ Πατρὶς ἡμῶν ἀνεγνώρισεν εἰς αὐτοὺς διὰ τῆς ἀφομοιώσεως τῆς Δικαστικῆς, τῆς Διοικητικῆς καὶ τῆς Οἰκονομικῆς δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν πρώτην αὐτῆς συνεδρίασιν ἠρνήθη ν’ ἀναγνωρίσῃ εἰς αὐτούς, καὶ ἐφ’ ὅσον διὰ τῆς ἀναγνωρίσεως ταύτης αἱ νῆσοι αὗται κοσμοῦσι τὸ διάδημα τοῦ Μεγάλου ἡμῶν ἐλευθερωτοῦ Βασιλέως, ἡ ἐθνικὴ ἀλληλεγγύη καὶ ἑνότης ἐπιβάλλει ἡμῖν τὴν ὑποχρέωσιν εἰς ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος τούτου. Δὲν νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἤθελεν στέρξει ν’ ἀκούσῃ τῆς φωνῆς μου, ἀντιπροσώπου τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐπωφελούμενοι τῶν Διεθνῶν ἀνωμαλιῶν ὑπέρ ποτε σήμερον θὰ θελήσωμεν ν’ ἀναγνωρίσωμεν δικαιώματα εἰς ἐλευθέραν χώραν, ἡ ὁποία ἀπέκτησε ταῦτα διὰ τῆς ἰδίας αὑτῆς θυσίας. Ὅ,τι τὴν στιγμὴν ταύτην ζητοῦμεν παρ’ ὑμῶν δὲν εἶναι ἔργον συγκαταβάσεως, ἀλλ’ εἶναι ἔργον ἀπολύτου δικαιοσύνης, εἶνε ἔργον, δύναμαι νὰ εἴπω, Διεθνοῦς Δικαίου. Ἐφ’ ὅσον ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ ἠκούσθησαν αἱ φωναὶ τῶν ἀξιοτίμων ἀρχηγῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τοῦ κ. Θεοτόκη καὶ τοῦ κ. Δημητρακοπούλου, φωναὶ συνηγοροῦσαι ὑπὲρ τῆς ἀναγνωρίσεως ἐκ μέρους τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους τοῦ δικαιώματος τούτου βεβαίως δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἤθελον ἀποδυσπετήσει ἵνα παρουσιασθῶ ἐνώπιον ὑμῶν ὡς συνήγορος τῆς ἐθνικῆς ταύτης ὑποθέσεως. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῖος κοινωνιολόγος ἀπεκάλεσε τὴν δικαιοσύνην ἀστείαν, παρατηρήσας τὴν κατὰ χώρας διάφορον ἀπόδοσιν τοῦ δικαίου· ἀλλ’ ἡ δικαιοσύνη δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς τοιαύτη εἰς τὰς χεῖρας τῆς Δικαστικῆς ἀρχῆς, εἰς τὰς χεῖρας τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους εἶναι καὶ πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἄσπιλος θεότης, ἡ ἄνευ προκαταλήψεως συμπαθειῶν καὶ ἀντιπαθειῶν χορηγὸς τοῦ ἐθνικοῦ δικαίου, καὶ τὸ δίκαιον τοῦτο ἔρχονται δι’ ἐμοῦ νὰ ζητήσωσι τὴν στιγμὴν ταύτην παρ’ ἡμῶν τῶν ἀντιπροσώπων τῆς μεγαλυνθείσης Ἑλλάδος. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν νήσων Καστελλορίζου, Τενέδου καὶ Ἴμβρου, ἔχουν δι’ ἐλπίδος ὅτι ἡ Βουλή, ὅταν ἐπαναλάβῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς, ἤθελε θεωρήσει ὡς ὑποχρέωσιν αὐτῆς τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος τούτου, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἀναγνωρίσεως δικαιωμάτων ἐθνικῆς ἑνότητος. Περαίνων τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις, τὰς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀπευθύνω πρὸς ὑμᾶς, εὐελπιστῶ καὶ πάλιν, κ. βουλευταί, ὅτι θέλετε ἀναγνωρίσει τὸ δίκαιον τῶν ἐθνικῶν τούτων ἀξιώσεων τῶν ἀξιοτίμων ἀντιπροσώπων τῶν νήσων Καστελλορίζου, Τενέδου καὶ Ἴμβρου, ὅπως καὶ τοῦ δικαίου τῶν ἐθνικῶν ἀξιώσεων τῆς Βορείου Ἠπείρου.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Παπαμιχελάκης ὅπως ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῶν διδακτόρων τῆς Ἰατρικῆς.

§37Μ. ΠΑΠΑΜΙΧΕΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε. Φοιτηταὶ διδάκτορες τῆς Ἰατρικῆς ἔλαβον τὴν τιμὴν ὅμως ὑποβάλουν εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἐμοῦ ἀναφοράν, διὰ τῆς ὁποίας αἰτοῦσιν ὅπως ἐπανορθωθῇ ἀδίκημα, ὅπερ τοῖς προσεγένετο καὶ τὸ ὁποῖον ὄντως εἶναι ἀδίκημα, ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ θέλει ἀναγνωρίσει τοῦτο. Καὶ ἐξηγοῦμαι: Κατὰ τοὺς τελευταίους δύο ἐνδόξους πολέμους μας πολλοὶ τελειόφοιτοι τῆς Ἰατρικῆς εἴτε ὡς ἐκπληροῦντας τὴν θητείαν αὐτῶν, εἴτε ὡς ἐθελονταί, προσῆλθον ὑπὸ τὰς σημαίας τῆς Πατρίδος μας, καὶ ἄλλοι μὲν τούτων ἀπεστάλησαν εἰς τὰ σώματά των, ἄλλοι ὅμως τούτων ἔμειναν εἰς τὰ ἐν Ἀθήναις Νοσοκομεῖα, προσφέροντες τὰς ἐπιστημονικὰς ὑπηρεσίας αὐτῶν. Καὶ ἐκεῖνοι μέν, οἵτινες παρέμειναν ἐνταῦθα, κατώρθωσαν ὅπως προσέλθωσιν εἰς ἐξετάσεις καὶ ἀναγνωρισθοῦν ὡς ἔφεδροι ἀνθυπίατροι. Ἐκεῖνοι ὅμως, οἵτινες ὑπέστησαν τὰς κακουχίας τοῦ πολέμου καὶ οἵτινες κατ’ ἐπανάληψιν ἐπάλαισαν πρὸς τὸν θάνατον, βεβαίως δὲν ἠδυνήθησαν νὰ προσέλθωσι πρὸς ἐξετάσεις καὶ ἀπελύθησαν μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ στρατιώτου ἢ τοῦ ὑπαξιωματικοῦ. Ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Βουλὴ ἐψήφισε νόμον διὰ τοῦ ὁποίου δὲν δύνανται νὰ ὀνομασθῶσιν εἰς τὸ μέλλον δόκιμοι ἢ ἔφεδροι, ἐκτὸς τῶν ἰατρῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον εἰσέλθει εἰς τὸν οὐλαμὸν τῶν ἐφέδρων ἀνθυπιάτρων, καὶ οὕτω πως κινδυνεύουν οἱ ἰατροὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀντίκρυσαν τὸν θάνατον εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν κηρυχθῇ ἡ ἐπιστράτευσις, νὰ ὑπηρετήσουν ὡς στρατιῶται ἢ ὑπαξιωματικοί. Δὲν φρονεῖτε λοιπὸν ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ τεθοῦν εἰς ἐλάσσονα μοῖραν πρὸς τοὺς συναδέλφους των ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐν σχετικῇ χλιδῇ εἰργάζοντο εἰς τὰ νοσοκομεῖα τῶν Ἀθηνῶν, καὶ δὲν φρονεῖται ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς πολιτείας ἔχουν καθῆκον νὰ ὀνομάσουν καὶ αὐτοὺς δοκίμους ἢ ἐφέδρους ἀνθυπιάτρους;

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χατζηγιάννης ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῶν χωρικῶν Κιλιλὲρ τῆς Θεσσαλίας.

§39Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀπευθύνεται πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσητε. Πρὸ ὀλίγων ἐτῶν εἷς φιλάνθρωπος γεωργὸς ἀφῆκε διὰ διαθήκης κληρονόμον τὸ Δημοτ. Συμβούλιον Λαρίσσης ἑνὸς τσιφλικίου τῆς Θεσσαλίας. Διὰ τῆς διαθήκης αὐτῆς ἐκληροδοτοῦντο ποσὰ χρηματικὰ εἰς τοὺς κολλίγους τοῦ κτήματος τούτου, ποσὰ τὰ ὁποῖα φέρονται εἰς τὰ βιβλία τοῦ κτήματός του ὡς ὀφειλόμενα ὑπὸ τῶν κολλίγων πρὸς τὸν ἰδιοκτήτην. Οἱ χωρικοὶ μὴ λαβόντες παντάπασι γνῶσιν τῆς διαθήκης, ἴσως δὲ καὶ ἀγνοοῦντες τὰς διατυπώσεις τοῦ νόμου, δὲν ἔσπευσαν ἐγκαίρως νὰ δηλώσωσιν εἰς τὴν Ἐφορίαν τὸν νόμιμον φόρον τῶν κληροδοτημάτων. Ὁ Ἔφορος φυσικὰ ἐπέβαλε νὰ πληρώσωσι τὸ διπλάσιον. Οἱ χωρικοὶ ἐκοινοποίησαν ἀνακοπὴν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐφόρου, ἀλλὰ τὸ Δικαστήριον ἀπέρριψε τὴν ἀνακοπὴν διότι ὁ δικηγόρος εἰς τὸν ὁποῖον εἶχον καταφύγει ἴσως ἐξ ἀγνοίας ἀφῆκε νὰ χαθῇ ἡ ὑπόθεσις διὰ λόγους τυπικούς, καὶ ἤδη ὑπάρχουν ἐντάλματα ἀπειλοῦντα διαφόρους νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὰς φυλακὰς καὶ ὑποχρεοῦνται νὰ πληρώσωσι ποσὰ πολὺ ἀνώτερα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἄφηνεν ἡ διαθήκη. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι, ἂν τὸ πρᾶγμα ἐκρίνετο ἐκ πνεύματος οὐσιαστικοῦ, θὰ ἐπεκράτει ἐπιείκεια ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν. Δυστυχῶς οἱ ἁρμόδιοι εἶνε τόσον σκληροὶ ὥστε φοβοῦμαι πολὺ ὅτι ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ριφθῶσιν εἰς τὰς φυλακὰς οἱ δῆθεν οὗτοι ὀφειλέται. Θὰ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ νομοθετικὰ μέτρα περὶ αὐτῶν, νὰ μελετήσῃ τὴν ἀναφορὰν καὶ νὰ λάβῃ κἄποιον ἐπιεικὲς μέτρον, ἰδίως ν’ ἀναστείλῃ προσωρινῶς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐνταλμάτων μέχρις οὗ ληφθῇ ὁριστικὸν μέτρον.

§40Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ σταλῇ ἡ ἀναφορά.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ ἀναβάλλονται δι’ αὔριον.

§42Μ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἐπετρέψατε εἰς τὸν κ. Σκιαδαρέσην νὰ καταναλώσῃ ἡμίσειαν ὥραν καὶ ἀφίσατε τοὺς ἄλλους.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσήλθομεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν εἰς τὰς 6¼ καὶ ἤδη εἶναι 7¼. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§44Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κατὰ τὴν τελευταίαν νομοθετικὴν περίοδον καὶ τὴν προτελευταίαν σύνοδον, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σειρὰν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων. Ἐκ τούτων δὲν ἐψηφίσθησαν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον τὰ δύο νομοσχέδια περὶ ὀργανώσεως δημοτικῆς καὶ δημοσίας ἐκπαιδεύσεως. Ταῦτα παρεπέμφθησαν τότε εἰς ἐπιτροπήν. Ἐμελετήθησαν, ἀλλὰ δὲν κατέστησαν ὥριμα πρὸς συζήτησιν λόγῳ τῆς σπουδαιότητος αὐτῶν. Εἷς δὲ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἀνεβλήθησαν ἦτο καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ὅπως συμπαρεδρεύσουν καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Νέων Χωρῶν, ὅπως καὶ οὗτοι συνεισφέρωσι τὴν γνώμην των. Διὰ τοῦτο καὶ ὑποβάλλω αὖθις τὰ νομοσχέδια ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Προηγεῖται τούτων μακρὰ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις, θέλουσι δὲ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, ὅπως λάβωσιν γνῶσιν οἱ κ.κ. βουλευταὶ καὶ ἐν τῷ μεταξὺ παραπεμφθῶσιν εἰς ἐπιτροπήν, ὅπως κατὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν συζητηθῶσιν. Ἐπίσης κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον καὶ τελευταίαν συνεδρίασιν αὐτῆς ὑπέβαλον σειρὰν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ πάλιν νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Τοιαῦτα εἶναι τὸ «περὶ Ἱερατικῶν Σχολῶν», ἐπίσης τὸ «περὶ Διδακτικῶν βιβλίων». Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶχε μεγάλην σπουδαιότητα, διότι δι’ αὐτοῦ τίθεται τέρμα εἰς τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν. Ἐπίσης σχέδιον νόμου «περὶ συνολικῆς κατὰ δήμους ἢ κοινότητας ἀνεγέρσεως Διδακτηρίων, μερίμνῃ τοῦ Κράτους καὶ τῇ συμμετοχῇ τῶν οἰκείων δήμων ἢ κοινοτήτων». Ταῦτα πάντα, παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον, νὰ παραπέμψῃ εἰς τὰς οἰκείας ἐπιτροπάς, ὅπως συζητηθῶσιν.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπονται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως, τῶν Ἀρχαιοτήτων, τῶν Καλῶν Τεχνῶν καὶ τῶν Διδακτηρίων ἐνισχυομένην καὶ διὰ τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Ζαμάνου. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς ἐργασίας.

§46Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνολον ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν ὅπως τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν» ἐγγραφῇ πρῶτον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Πιθανὸν νὰ πρόκειται περὶ λάθους τῆς ὑπηρεσίας, διότι δὲν ἐμφανίζεται σήμερον πρῶτον, ἀλλὰ δέκατον ἕκτον. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ διορθωθῇ καὶ νὰ προτιμηθῇ.

§47ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅλα θὰ ψηφισθῶσι σήμερον.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου 651 περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς ἐξαγωγῆς καὶ ἐπανεξαγωγῆς ἐμπορευμάτων». Ἄρθρον μόνον. (Ἀναγινώσκεται).

§49Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον προνοεῖ ἵνα δοθῇ κύρωσις ποινικὴ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου 651 περὶ ἀπαγορεύσεως ἐξαγωγῆς ἐμπορευμάτων. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις εἰσηγήθη τοῦ νόμου, νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ποῖοι λόγοι ὑπηγόρευσαν νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν ἀπαγόρευσιν καὶ ἐκτὸς τοῦ Κράτους, διότι οὔτε εἰς τὴν Βουλὴν ἀνεκοινώθη τοιοῦτόν τι, οὔτε εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν ἀνεφαίνοντο οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις ὑπεχρεώθη νὰ εἰσαγάγῃ τὴν τροπολογίαν.

§50ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ λόγοι εἶνε οἱ αὐτοί, οἱ ἀνωτέρω, δηλαδὴ κατεδικάσθησαν τὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα χαρακτηρίζονται ὡς λαθρεμπόριον πολέμου, διὰ τοῦτο τὸ πρᾶγμα εἶνε ὅμοιον, διότι πρόκειται περὶ τοῦ αὐτοῦ νόμου καὶ περὶ τροπολογίας ἡ ὁποία εἰσάγεται.

§51Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ ἀπαγόρευσις τῆς εἰσαγωγῆς, νομίζω, ἀποκλείει τὸ λαθρεμπόριον πολέμου· ἀλλ’ ἡ ἀπαγόρευσις τῆς μεταφορᾶς τῶν εἰδῶν ἐντὸς τοῦ Κράτους, νομίζω ὅτι εἶνε δυνατὸν νὰ φέρῃ δυσκολίας μεγάλας εἰς τὸ ἐμπόριον.

§52ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ σᾶς ἐξηγήσω μίαν περίπτωσιν: Ὑποθέσατε ὅτι ζητεῖται νὰ συγκεντρωθῇ εἰς νῆσόν τινα ἐκ τῶν μᾶλλον ἀπομεμακρυσμένων μερῶν τοῦ Κράτους μεγάλη ποσότης βενζίνης καὶ ἄλλων τοιούτων ὀρυκτελαίων, θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν συγκέντρωσιν εἰς ποσότητας ὑπερβαινούσας τὰς τοπικὰς ἀνάγκας τῆς καταναλώσεως· διότι προφανῶς πρόκειται περὶ ἐνεργείας λαθρεμπορίου.

§53Α. ΣΙΔΕΡΗΣ. Αὐτὰς τὰς ἐξηγήσεις ἤθελον, διὰ νὰ γνωρίζω ἀκριβῶς, ἐπειδὴ δὲν φαίνεται ἐκ τοῦ νομοσχεδίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ποινάς, τὰς ὁποίας ἀναγράφει τὸ νομοσχέδιον, ἀναγράφεται ἡ ποινὴ τῆς ποινικῆς ἢ χρηματικῆς ποινῆς καὶ ἡ κατάσχεσις τῶν ἐμπορευμάτων. Νομίζω ὅτι καὶ αἱ τρεῖς αὐταὶ ποιναὶ εἶνε λίαν βαρεῖαι, διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ μειωθῶσι.

§54Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς τὴν Γαλλίαν εἶνε μέχρι 2 ἐτῶν ἡ φυλάκισις.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου μόνου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Φ. Βάλληνδα. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Τσουκαλᾶ ἀποσύρεται.

§56Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὅλαι αἱ τροπολογίαι τοῦ κ. Τσουκαλᾶ ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα ἀπεσύρθησαν.

§58Φ. ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μοὶ δανείσῃ τὴν προσοχήν του, ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὑποβάλλει ὁ Ὑπουργὸς πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ἀτελείας τοῦ νομοσχεδίου, περὶ τῆς ὁποίας ὡμιλήσαμεν τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν Ἐξακολουθῶ νὰ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι καὶ μετὰ τὴν ὑποβληθεῖσαν τροπολογίαν τὸ νομοσχέδιον δὲν καθίσταται πλῆρες. Διότι δὲν ἀποκαθίσταται ἡ ἰσότης ἢ μᾶλλον ἡ ἀναλογία μεταξὺ τῶν ποινῶν διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Διὰ τῆς τροπολογίας ἐπιβάλλεται πρὸς τῇ ποινῇ τῇ ποινικῇ καὶ ἡ χρηματικὴ δραχ. 500–10000, κατὰ πᾶσαν δὲ περίπτωσιν οὐχὶ κατωτέρα τοῦ ὑπερόγκου κέρδους, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ δικαστοῦ ὁ ὑπαίτιος ἀπήλαυε διὰ τῆς παραβάσεως. Ὑποθέσατε πρὸς στιγμὴν πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ ποινὴ ἐναντίον παραβάτου τῶν ἀπαγορευτικῶν διατάξεων, ὅστις ἀπήλαυσε κέρδος 15000 δραχ., ὁ παραβάτης αὐτὸς θὰ τιμωρηθῇ διὰ χρηματικῆς ποινῆς δραχ. 15000, τὰς ὁποίας ὅμως ἀπήλαυσε ὡς κέρδος ἐκ τῆς παραβάσεως. Ἔχετε ἀφ’ ἑτέρου παραβάτην, ὁ ὁποῖος οὐδὲν ἀπήλαυσεν, καὶ τὸν ὁποῖον θὰ τιμωρήσητε διὰ χρηματικῆς ποινῆς δυναμένης νὰ ἐξιχθῇ μέχρι τοῦ ποσοῦ 10 χιλιάδων. Βεβαίως ὁ νόμος δίδει τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τὸν δικαστὴν νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ 50 δραχ. καὶ νὰ φθάσῃ μέχρι 10 χιλιάδων, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει δύναται καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς μὴ πραγματοποιήσεως τοῦ κέρδους νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ποινὴν τῶν 10 χιλιάδων δραχ., ἂν αἱ ἄλλαι συγκεκριμέναι περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι συνοδεύουσι τὸ ἀδίκημα φέρωσι σοβαρὸν χαρακτῆρα. Ἐρωτῶ λοιπὸν ἂν εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν ὁ ὑπαίτιος, ὁ πραγματοποιήσας κέρδος, θὰ καταβάλλῃ τὸ κέρδος, οὐδὲν δὲ ἐξ ἰδίων, ἐν ᾧ ὁ ὑπαίτιος εἰς τὴν βʹ περίπτωσιν ἔστω καὶ ἂν πρόκηται νὰ τιμωρηθῇ μὲ χρηματικὴν ποινὴν 600 δραχμῶν θὰ τιμωρηθῇ αὐστηρότατα, διότι αὐτὸς θὰ καταβάλῃ καὶ τὴν χρηματικὴν ποινὴν τῶν 600 δραχμῶν. Νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἡ ἀνισότης ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρχῃ καὶ μετὰ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὑποβληθεῖσαν παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ. Ἐγὼ ἐφρόνουν ὅτι ἐξυπηρέτει τελειότερον τὸν σκοπὸν εἰς τὸν ὁποῖον ἀπέβλεπε ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔχει καιρὸν ὁ κύριος Ὑπουργός, ὥστε νὰ ἐπιφέρῃ κἄποιαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία νὰ ἀποκαταστήσῃ τὴν ἰσότητα, ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ εἶναι ἐπιβεβλημένη.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ μόνον ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Αἱ τροπολογίαι ἀπορρίπτονται. Ἀναβάλλεται ἐπ’ ὀλίγον ἡ ψήφισις τοῦ δευτέρου ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει νομοσχεδίου περὶ δωδεκατημορίων, μέχρις οὗ προσκομισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Βουλῆς, ἐκτὸς ἐὰν θέλετε νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὸν Ὀκτώβριον.

§60ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἂς ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν δωδεκατημορίων.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῶν ἀπὸ 28 Φεβρουαρίου καὶ 3 Ἰουνίου ἐ. ἔ. Β. Διαταγμάτων «περὶ προσωρινοῦ κανονισμοῦ τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων καὶ τῆς πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῶν μηνῶν Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Ἰουλίου ἐ. ἔ. τῆς χρήσεως 1915 καὶ περὶ προσωρινοῦ κανονισμοῦ τῆς πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τῶν μηνῶν Αὐγούστου καὶ Σεπτεμβρίου τῆς αὐτῆς χρήσεως».

§62Γ. ΠΩΠ. Ἄρχομαι ἀπὸ τῶν λόγων τοὺς ὁποίους μοὶ ἀπηύθυνεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Παρετήρησεν ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Βουλῆς πρόκειται νὰ ψηφισθῇ κατὰ τὸν προσεχῆ Ὀκτώβριον.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό. Εἶπον νὰ ἀναβληθῇ ἐπ’ ὀλίγον ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν δωδεκατημορίων μέχρις ὅτου προσαχθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Βουλῆς, ἐκτὸς ἂν πρόκειται νὰ ἀναβληθῇ τὸν Ὀκτώβριον.

§64Γ. ΠΩΠ. Ἡ παρατήρησίς μου θὰ ἀπέληγεν εἰς τὸ αὐτὸ συμπέρασμα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἰς ἐρώτησίν μου περὶ τῆς αἰτίας τῆς ἀναβολῆς τῆς ἐνάρξεως τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῶν δωδεκατημορίων, παρετήρησεν ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ἐψηφίζετο ἀμέσως ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Βουλῆς, ἐκτὸς ἐὰν θὰ ἠθέλαμεν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισίς του διὰ τὸν Ὀκτώβριον. Ἡ δήλωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς προφανῶς σημαίνει ὅτι σήμερον εἶνε ἡ τελευταία ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν τὴν εὐτυχίαν νὰ συναντώμεθα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Εἶνε ἡ τελευταία ἡμέρα τῶν πρὸ μιᾶς ἑβδομάδος ἀρξαμένων συνεδριάσεων τῆς πρώτης συνόδου τῆς νέας ταύτης βουλευτικῆς περιόδου, καὶ ἡ δήλωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, δυναμένου νὰ γνωρίζῃ τὰς σχέσεις τῆς πλειονοψηφίας, παρέχει τὸ ἀληθῶς ἀπροσδοκήτως ἐκπληκτικὸν ἄγγελμα. Διότι ἐρωτῶ, ὑμᾶς, κ. κ. συνάδελφοι, ἐὰν εἶνε δυνατὸν καθ’ οἱανδήποτε μὲν περίπτωσιν τοῦ πολιτικοῦ καὶ τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν βίου, ἐξαιρέτως δὲ κατὰ τὴν περίοδον ταύτην, νὰ εὑρεθῶμεν ἐνώπιον διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς μετὰ ἑπτὰ μόνον ἡμερῶν ἐργασίαν χωρὶς ἐν τῇ συνειδήσει ἡμῶν νὰ προκληθῇ διαμαρτυρία. Πῶς εἶνε δυνατὸν ἡ Βουλὴ αὕτη νὰ διακόψῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς, πρὶν ἢ καταστῇ κοινωνὸς θεμάτων μεγάλων, ἀναγομένων εἰς τὴν πολιτικὴν μιᾶς Κυβερνήσεως, ἥτις ἦλθε καὶ παρῆλθεν, μιᾶς Κυβερνήσεως ἥτις ἀπῆλθε καὶ ἐπανῆλθεν, ἐνῷ ὁ ἀρχηγὸς αὐτῆς ἐδήλου ὅτι δὲν θὰ μετεῖχε κἆν τῶν ἐκλογῶν, αἱ δὲ μεταβολαὶ αὗται ἐγίνοντο ἀπούσης τῆς Βουλῆς ἢ κατὰ τὸν χρόνον τῆς διαλύσεώς της. Οὕτω ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὰς πληροφορίας αὑτοῦ δὲν ἔλαβε πλέον ἐκ τῶν συζητήσεων τῶν διεξαγομένων ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἀλλ’ ἐλάμβανεν ἀπὸ τῶν ἐφημερίδων, ἀπὸ τῶν καφενείων, ἀπὸ τῶν φημῶν τῶν τριόδων, μέσῳ ἐμπνεύσεων κομματικῆς ἐμπαθείας, ἐκτραχηλισμοῦ ἀντεγκλήσεων, ψεύδους αὐθάδους καὶ συκοφαντίας ἀσυστόλου, ὥστε οὐ μόνον τὴν ἀλήθειαν νὰ μὴ ἀνευρίσκῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ διδάσκηται τὰς ἐθνικὰς αὑτοῦ ὑποθέσεις διὰ τῆς διαστροφῆς τῶν γεγονότων. Ἀλλὰ μόνον λαοὶ μὴ ἔχοντες ἀντίληψιν τῶν ἰδίων αὑτῶν δικαιωμάτων, ἀδιαφοροῦσι νὰ ἀντικρύσωσι τὸ φῶς τῆς ἀληθείας, ὅπερ μόνον δύναται νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν σωτηρίαν καὶ τὸ μεγαλεῖον αὐτῶν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὅμως ἐν πλήρει συναισθήσει τῶν δικαιωμάτων του ἀπαιτεῖ, ὅπως ἀπὸ τῆς Βουλῆς προέλθῃ τὸ φῶς. Ἡμεῖς ὅμως ἀναβάλλοντες οὕτω ἀποτόμως τὰς ἐργασίας ἡμῶν, ἀρνούμεθα τὴν πρὸς τὸν λαὸν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών μας. Ἦτο βεβαίως προφανές, ὅτι μετὰ σπουδῆς θὰ ἐβαίνομεν πρὸς τὴν λύσιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ νομοσχέδια ἀσήμαντα, ἅτινα εἰσηγεῖτο ἡ Κυβέρνησις, ἐκηρύσσοντο κατεπείγοντα, ἐνῷ συγχρόνως ἓν ἢ δύο ἐξ αὐτῶν χρῄζοντα εὐρυτέρας μελέτης, ἀτελέστατα δὲ ἐν τῇ διατυπώσει αὐτῶν εἰσαχθέντα, περιελαμβάνοντο εἰς τὸν κύκλον τῆς κατεπειγούσης πρὸς ἐφαρμογὴν ἐν τῷ Κράτει νομοθεσίας. Ἐξηγέρθητε πάντες, ὅταν ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ τῶν νέων ἐπαρχιῶν, πλήρης ὄντως ὀρθολογισμοῦ, ὁ ἐκ Κοζάνης κ. Μπούσιος, ἀπηύθυνε μετὰ σκαιᾶς ἴσως εἰλικρινείας, ἀλλ’ ἐμπνευσμένης ἐκ γεγονότος παρατήρησιν εἰς τὸ προεδρεῖον εἰπὼν ὅτι δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ψηφίζωνται ἐπιτροχάδην τὰ κριθέντα ὡς κατεπείγοντα νομοσχέδια. Διεμαρτυρήθητε ὅταν συνάδελφος ἕτερος ἐκ τῶν νέων χωρῶν, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἰωαννίνων κ. Καζαντζῆς, ἠθέλησε ἐν κοχλαζούσῃ πατριωτικῇ δυσφορίᾳ, νὰ διατυπώσῃ μομφὰς κατὰ τοῦ ἑληνικοῦ Κοινοβουλίου, εἰπὼν λέξεις, αἵτινες ἐνεῖχον μὲν τὴν ὑπερβολὴν καὶ τὴν ἀνακρίβειαν, ἀλλ’ ἀπετέλουν καὶ διδασκαλίαν περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν ὀφείλει ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ νὰ κανονίζῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς, ὅπως συντηρῇ τὸ κῦρος καὶ τὴν ἀξιοπρέπειάν της ἀμείωτον καὶ ἐν τῷ Κράτει καὶ διὰ τοὺς ἔξω τοῦ Κράτους βιοῦντας ὁμοεθνεῖς ἡμῶν. Διότι καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἰωαννίνων ἐν τῇ ξένῃ παραμένων δὲν ἐμόρφωνε γνώμην περὶ τῶν πολιτικῶν ἡμῶν πραγμάτων ἐκ τῶν συζητήσεων τῆς Βουλῆς. Ἰδιαζόντως δὲ ἀπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1909 καὶ ἐντεῦθεν ἐδιδάσκετο τὴν πολιτικὴν ἀλήθειαν ἐκ τῶν ἀντεγκλήσεων τῶν ἐφημερίδων, ἐκ τῶν φημῶν τῶν καφενείων καὶ ἐκ τῶν ποικιλοσχήμων φωτογραφιῶν αἵτινες ἰσχυρότεραι τῆς ἀληθείας καὶ τοῦ ὀρθοῦ λόγου ἀναδεικνύουσι τοὺς μεγάλους ἄνδρας ἐν τῇ συγχρόνῳ ἡμῶν πολιτείᾳ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὁ τρόπος τῆς ἐργασίας τῆς Βουλῆς εἶνε θέμα ὑψίστης πολιτειακῆς σημασίας, διότι συνδέεται μὲ τὴν ἐπιβολὴν εὐλαβείας πρὸς τὸ ἔργον ἡμῶν καὶ συνεπῶς μὲ αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Διότι δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ ὕπαρξις κοινοβουλίου μὴ ἐμπνέοντος ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ Ἔθνος. Τὴν ἄρνησιν δὲ ἐμπιστοσύνης τοιαύτης ἐνεῖχε καὶ ἡ παρατήρησις τοῦ ἐντίμου ἐξ Ἰωαννίνων βουλευτοῦ κ. Μελᾶ, ὅστις ἀγορεύων πρὸ μικροῦ, ἔλεγε, καὶ ἔλεγε τὴν ἀλήθειαν, ὅτι οἱ τῶν νέων χωρῶν συνάδελφοι, εἰσῆλθον ἐνταῦθα μεστοὶ ἁγνῶν αἰσθημάτων καὶ ἁγνῶν προθέσεων. Ἀλλὰ μεστοὶ ἁγνῶν αἰσθημάτων καὶ ἁγνῶν προθέσεων εἴμεθα καὶ ἡμεῖς οἱ ἀγωνιζόμενοι ὡς ἀντιπρόσωποι τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, ἥτις ἔτεινε τὴν χεῖρα αὐτῆς ἔνοπλον, ἵνα φέρῃ ἀντιπροσώπους νέας ἀπελευθερωθείσης Ἑλλάδος, ἀντιπροσώπους συμβολίζοντας τὴν ἔννοιαν τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἑνότητος (χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἐν τῇ συναισθήσει δὲ κοινῆς ἁγνότητος προθέσεων προσκαλῶ πάντας τοὺς συναδέλφους τῶν νέων χωρῶν, ὅπως πεισθῶσιν ὅτι ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ οὐδέποτε ἀπέλειπεν ἡ πίστις πρὸς τὸ καθῆκον. Ἐὰν δὲ τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον ἐδυσφημίσθη, ἄδικος ἡ μομφὴ κατ’ αὐτοῦ. Τὰ κοινοβούλια δὲν ἐργάζονται ἀφ’ ἑαυτῶν. Τὰ κοινοβούλια ἔχουσι ταγοὺς ἐν τῇ πορείᾳ των καὶ ὁδηγοὺς ἐν τῷ ἔργῳ των. Τοῦτο δὲ ἀκριβῶς εἶνε τὸ μέγα ζήτημα, ὅπερ πρόκειται εἰς τὴν ἔρευναν πάντων ἡμῶν, διότι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κοινοβουλίων, οἱ δρῶντες κατὰ τρόπον δυνάμενον νὰ μειώσῃ τὴν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν ἐμπιστοσύνην, προερχόμενοι ἐν τῷ συνταγματικῷ ἡμῶν πολιτεύματι ἀπὸ τῶν τάξεων τῶν βουλευτῶν, παρασύρουσι ἐν τῇ λήθῃ τοῦ ἰδίου ἑαυτῶν καθήκοντος καὶ τὸ κῦρος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Διὰ τοῦτο δὲ ἔλεγον καὶ πρὸ μικροῦ, ὅτι δὲν ἔχουσι δικαίωμα οἱ ταγοὶ τῆς κοινοβουλευτικῆς πορείας, οἱ ἐν τῷ κοινοβουλίῳ ἀρχηγοί, νὰ κανονίζωσι τὸν τρόπον τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς συμφώνως πρὸς ὑπαγορεύσεις ἰδίων ὑπολογισμῶν, ἐμπεδούντων μὲν τὰ κόμματα ἀλλὰ κλονιζόντων τὴν πρὸς τὸ Κοινοβούλιον πίστιν. Διὰ τοῦτο ἔλεγον, ὁρμηθεὶς ἐκ τοῦ ὑπαινιγμοῦ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ὅτι δὲν δύνανται κυβερνήσεις νὰ ἔρχωνται καὶ νὰ παρέρχωνται, χωρὶς ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία νὰ γνωρίζῃ διατί παρῆλθον αἱ ἐπανελθοῦσαι καὶ διατί ἀπῆλθον καὶ πῶς ἀπῆλθον αἱ διαδεχθεῖσαι ἐκείνας. Καὶ διὰ τοῦτο ἠσθάνθην τὴν ἀνάγκην πρὸ παντὸς νὰ διαμαρτυρηθῶ, εἶμαι δὲ πεπεισμένος ὅτι διερωτᾶτε καὶ πάντες ὑμεῖς ἕνεκα τίνων λόγων βαίνομεν μετὰ τόσης σπουδῆς πρὸς τέρμα ἐργασιῶν μόλις ἀρξαμένων; Καὶ διατί ἡ Κυβέρνησις ἀντὶ νὰ ζητήσῃ συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, καὶ νὰ ὑποβάλῃ τοιοῦτον τοῦ ἐπιόντος ἔτους, ἔφερεν ἐνώπιον ἡμῶν εἰς ψήφισιν νομοσχέδια δωδεκατημορίων; Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλλων, κύριοι βουλευταί, τὸν γενικὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ 1915 ἔπραξεν πρᾶξιν καθαρῶς τυπικὴν μὴ δυνάμενος νὰ ἀποφύγῃ τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην καὶ κατὰ τοῦτο εἴμεθα πάντες σύμφωνοι. Ἀλλὰ διαφωνοῦμεν πρὸς τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον εἰσηγήσατο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶνε εὔθικτος προκειμένου περὶ θεμάτων ἀναγομένων εἰς τὴν τήρησιν τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν. Ἀλλὰ τὴν ἰδιότητα ταύτην ἐπιδεικνύει μόνον ὁσάκις εὑρίσκεται ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει. Δὲν εἶνε ἀνάγκη νὰ ὑπομνήσω αὐτῷ, πῶς ἐχαρακτήριζεν ἄλλοτε, ἀντιπολιτευόμενος ὤν, τὰς μεθόδους τῆς δημιουργίας κυβερνητικῶν καθεστώτων ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Βουλῆς καὶ τὸν τρόπον τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐργασιῶν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ οἰκονομικοῦ νόμου τοῦ Κράτους γενομένην ἐπιτροχάδην εἰς ἄλλας βουλευτικὰς περιόδους. Ἀλλὰ νῦν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν οὐ μόνον λησμονεῖ, ἀλλὰ εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν εἰσάγει καινὰ ὄντως συνταγματικὰ καὶ κοινοβουλευτικὰ δαιμόνια καὶ ἀντὶ νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν τυπικὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1915, οὗ τινος τὰ μὲν ἑπτὰ δωδέκατα ἐξηντλήθησαν ἤδη, δύο νέα δωδέκατα πρόκειται νὰ δοθῶσι πρὸς χρῆσιν διὰ τοὺς μῆνας Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον, μᾶς διδάσκει ὅτι ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε ἐφαρμογῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου, πολλαὶ ἐνδεικνύονται μεταβολαὶ καὶ εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν πραγματικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τακτικῶν τε καὶ ἐκτάκτων καὶ εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς κινήσεως κεφαλαίων, καὶ εἰς τὴν κατηγορίαν πράξεων διὰ λογαριασμὸν τρίτων. Ἑπομένως, φρονεῖ, ὅτι, διὰ τὴν πλήρη μελέτην καὶ συναρμολόγησιν ὅλων τούτων ἀπαιτεῖται χρόνος μακρός, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιφυλάσσεται νὰ φέρῃ ἐν καιρῷ τὰς ἀπαιτουμένας μεταβολὰς διὰ τῶν ἀναγκαίων δηλώσεων. Διὰ τοῦτο προσέθηκεν, ὑπέβαλεν τὸν προϋπολογισμόν, ὡς ἀρχικῶς εἶχεν, προσθέτων συγχρόνως, τὴν ἀπαράμιλλον ἰδιοτυπίας βεβαίωσιν, ὅτι ἀποβαίνει ἐπιτακτικῶς ἀναγκαία ἡ ψήφισις τῶν δύο νέων δωδεκατημορίων, οὐδὲ τῆς ἐλαχίστης ἐπιτρεπομένης ἀναβολῆς. Νέον σύστημα πολιτικόν. Νέαι θεωρίαι οἰκονομικαί. Νέαι ἀρχαὶ συνταγματικαί. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐφαρμόζει σύστημα κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ προϋπολογισμοὶ εἰσάγονται εἰς τὴν Βουλήν, ἐκτελοῦνται καὶ ὅταν πλέον λάβωμεν διδάγματα ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῶν καλούμεθα νὰ τοὺς ψηφίσωμεν ὡς προχείρους ἀπολογισμοὺς πλέον. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, δὲν ψηφίζονται οἱ προϋπολογισμοὶ κατ’ ἄρθρον. Δὲν ψηφίζονται κατὰ κεφάλαιον ἵνα εἰσέλθω εἰς τὴν ἑπομένην βαθμίδα. Δὲν ψηφίζονται καὶ ἐν καθολικότητι. Οἱ προϋπολογισμοὶ τοῦ Κράτους κατὰ τὴν μέθοδον τῆς παρούσης Κυβερνήσεως θὰ ψηφίζωνται κατὰ μῆνα, εἴτε πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς των εἴτε μετ’ αὐτήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐλησμόνησεν συγχρόνως, ὅτι τὸ σύνταγμα ἡμῶν ρητῶς κελεύει ὅπως ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ἐπιόντος ἔτους ὑποβάλλεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐντὸς τῶν δύο πρώτων μηνῶν ἑκάστης συνόδου καὶ ὑπόσχεται νὰ συμπληρώσῃ τὸν ἐφαρμοσθέντα ἤδη προϋπολογισμὸν τοῦ 1915 χωρὶς νὰ μᾶς πληροφορήσῃ τὶ σκέπτεται περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπιόντος ἔτους. Μὴ ἀρκούμενος δὲ εἰς πάντα ταῦτα ἐκόμισεν ἐνώπιον ἡμῶν καὶ τὰ ἐπιτακτικῆς ἀνάγκης κρινόμενα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχέδια περὶ δωδεκατημορίων, συνυφασμένα καὶ ταῦτα μετὰ νομοσχεδίου κυρώσεως διαταγμάτων ἀναγομένων εἰς τὴν χρησιμοποίησιν πάντε δωδεκατημορίων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἧς ἡγεῖτο ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν βουλευτής, καὶ δύο δωδεκατημορίων ἅτινα χρησιμοποιηθέντα κατὰ Ἰανουάριον καὶ Φεβρουάριον ὑπὸ τῆς τότε καὶ νῦν Κυβερνήσεως, καίτοι ὑπῆρχεν Βουλή, καταδεδικασμένην ὅμως εἰς ἀργίαν, ἐκυρώθησαν μεταγενεστέρως διὰ διαταγμάτων, τῆς χρησιμοποιησάσης τὰ πέντε ἑπόμενα δωδεκατημόρια Κυβερνήσεως, ἧς παρίστατο ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν βουλευτής. Βλέπομεν οὕτω τὴν σημερινὴν πλειονοψηφίαν ἐρχομένην νὰ καλύψῃ κατὰ τύπους ἐν τῷ φαινομένῳ, ἀλλὰ πράγματι κατ’ οὐσίαν τὰς εὐθύνας τῆς προκατόχου αὐτῆς Κυβερνήσεως ἥτις πάλιν διὰ διαταγμάτων ἀνέλαβεν νὰ καλύψῃ τὰς εὐθύνας τῆς διαχειρίσεως τῶν δύο πρώτων μηνῶν τοῦ ἔτους τούτου, ὁπότε, ὑπαρχούσης Βουλῆς, ἡ τότε Κυβέρνησις ἐχρησιμοποίει ἄνευ νόμου καὶ διαταγμάτων τὰ δωδεκατημόρια ἐκεῖνα. Βλέπομεν οὕτω ἓν παράδοξον κοινοβουλευτικὸν δημιούργημα, ἐνθυμίζον τὰς Σιαμαίας ἀδελφάς, αἱ ὁποῖαι εἶχον μὲν δύο κεφαλάς, ἀλλὰ κοινὸν τὸν στόμαχον. (Ἱλαρότης). Βεβαίως δὲ ἡ πίστις περὶ τῆς ἀποτελεσματικότητος τῶν τοιούτων νέων πολιτικῶν μεθόδων, εἶνε καὶ ἡ ὑπαγορεύσασα εἰς μέλη τῆς ἀπελθούσης Κυβερνήσεως, τὴν διδασκαλίαν ἣν ἐπεχείρησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτε ἐγκαλούμενα διὰ πράξεις ἢ παραλείψεις αὐτῶν ἐκραύγαζον, ὅτι εἶνέ τι ἔκτροπον καὶ εἰπέ τι ἀσύνηθες, καὶ εἶνέ τι ἀντικανονικὸν νὰ ἐγκαλῆται διὰ πράξεις ἀναγομένας εἰς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ εὐθύνην ὁ ὑπουργὸς τῆς χθές, ἀλλ’ ἁπλοῦς βουλευτὴς τῆς σήμερον. Βεβαίως ἡ πολιτικὴ εὐθύνη ἔληξεν ἀφ’ ἧς ἐπελθοῦσαι ἐκλογαὶ ἔδωκαν τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῶν. Οὐδέποτε ὅμως ἀπολείπουσιν αἱ ἠθικαὶ εὐθύναι, πολὺ δὲ περισσότερον αἱ ὑποχρεώσεις τῆς λογοδοσίας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅταν ἐπιζητεῖται ἡ διὰ τῆς ψήφου αὐτῆς κύρωσις, πράξεων τῶν ἄνευ Βουλῆς Κυβερνησάντων. Ἐὰν δὲ αἱ παρερχόμεναι Κυβερνήσεις δὲν συνεκροτοῦντο ὑπὸ μελῶν ἐχόντων τὴν περὶ ἰδίας αὐτῶν εὐθύνης γνώμην ὡς ταύτην διετύπωσαν, δύο ὑπουργοὶ τῆς ἀπελθούσης Κυβερνήσεως, βεβαίως δὲν θὰ προσεβλέπαμεν μετὰ δέους, πρὸς τὸν μέγιστον τῶν κινδύνων πάσης πολιτείας, τὸν κίνδυνον τῆς νομοθετικῆς συναλλαγῆς, τὸν κίνδυνον τῆς συγκαλύψεως τοῦ ἑνὸς παρερχομένου διὰ τοῦ ἑτέρου ἐπερχομένου, τοῦ χρησιμοποιῶντος τὴν πίεσιν τῆς ἰδίας αὐτοῦ ἰσχύος, οἵαν τῷ παρέχει ἡ πλειονοψηφία ὅπως ὑπὸ τὴν πίεσιν ταύτην συγκαλύψῃ καὶ ἐξατμίσῃ εὐθύνας, ἀνηκούσας εἰς προκάτοχον αὐτοῦ Κυβέρνησιν.

§65Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Διμέτωπος πόλεμος.

§66Γ. ΠΩΠ. Ὁ πόλεμος, κ. συνάδελφε, ἐν τοῖς κοινοβουλίοις δὲν ἀσκεῖται ἐπὶ τῇ βάσει ὄγκου καὶ ὕλης. Ὁ πόλεμος ἐν τοῖς κοινοβουλίοις γίνεται διὰ τοῦ εὐγενοῦς δωρήματος, τὸ ὁποῖον ἡ φύσις ἀφῆκεν εἰς μόνον τὸν ἄνθρωπον, διὰ τῆς λογικῆς. Δὲν ἤλθομεν ἐνταῦθα διὰ νὰ ἐπιδεικνύωμεν τῆς πυγμῆς τὴν δύναμιν οὐδὲ τοῦ ῥύγχους τὴν ὀξύτητα, οὐδὲ τοῦ ῥάμφους τὴν καμπυλότητα, οὐδὲ τῶν ὀνύχων τὴν ἀντοχήν. Ἤλθομεν ἐνταῦθα ὅπως διὰ τῶν ὅπλων τῆς λογικῆς, καλέσωμεν πάντας εἰς κοινὴν σκέψιν καὶ εἰς κοινὴν ἀπόφασιν τείνουσαν ὑπὲρ τοῦ ἀγαθοῦ τοῦ Ἔθνους, οὗτινος τὰ συμφέροντα μόνον ἐπὶ τοῦ ὀρθοῦ λόγου δύνανται ἀσφαλῶς ἐμπεδούμενα νὰ προαχθῶσιν. Οὕτω ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πολλάκις λεχθείσης ἀληθείας τῆς παραβολῆς ταύτης, ὁ πόλεμος τὸν ὁποῖον ἀπεκάλεσε διμέτωπον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, στρέφεται ὄντως κατὰ παντός, τὸν ὁποῖον ἐν τῇ ἀντιλήψει μου θὰ ἔκρινον ὑπεύθυνον πράξεώς τινος ἢ παραλείψεως. Πράττων δὲ τοῦτο ἀσκῶ δικαίωμα καὶ καθῆκον. Ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σταθμίζῃ καὶ τὸ μέτρον τῆς ἰδίας αὐτοῦ εὐθύνης, καὶ τἀνάπαλιν, διότι ἐν τῷ μέτρῳ τῆς εὐθύνης διαγράφεται καὶ ἡ ἔκτασις τῶν δικαιωμάτων. Ὁ βουλευτής, ὁ ἐπιλήσμων τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ, ὑπέχει ἀνάλογον τὴν εὐθύνην πρὸς τοὺς συγκροτοῦντας τὴν ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν, ἀλλ’ ἐπιλανθανομένους τῶν ἠθικῶν αὐτῶν ὑποχρεώσεων ἐξ ἀδιαφορίας πρὸς τὴν εὐθύνην. Ἐν ἐπιγνώσει τῶν δικαιωμάτων τοῦ βουλευτοῦ δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ σκεφθῶ ἐπιτετραμμένην τὴν ἀνερεύνητον ψήφισιν νομοσχεδίων, ἀναγομένων εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν. Ἀναγνωρίζω ὅλας τὰς πολυπλόκους περιπετείας, αἵτινες συσφίγγουσι τὴν ἐλευθέραν κίνησιν τῆς πατρίδος ἡμῶν τῆς ἐλευθέρας καὶ τῆς ἀλυτρώτου, καὶ περιστέλλουσι τὴν ἐλευθερίαν τῶν κινήσεων ἐκείνων, οἵτινες κυβερνῶσι τὴν χώραν. Ἀναγνωρίζω ὅτι ὑπάρχουσι στιγμαὶ κατὰ τὰς ὁποίας τὸ κυβερνᾶν δὲν εἶνε οὔτε κὰν τῆς κοινωνικῆς ἀπολαύσεως ἐπίκουρος δύναμις καὶ ὅτι οἱ κυβερνῶντες τὰς χώρας σύρουσι πολλάκις τὸν σταυρὸν αὐτῶν πελιδνοὶ καὶ ἀξιοθρήνητοι πρὸς τὸν πολιτικόν των Γολγοθᾶν. Ἀλλ’ ὀφείλετε νὰ ἀναγνωρίσητε καὶ σεῖς μετ’ ἐμοῦ, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ Κράτος εἰς τὸ ὁποῖον ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῶν ἐθνικῶν περιπετειῶν ἀποκρύπτεται τὸ φῶς τῆς ἀληθείας καὶ ὅταν ἀκόμη τοῦτο πρόκειται νὰ καταυγάσῃ τὰς σκέψεις ἡμῶν εἰς ρύθμισιν τῶν ἐσωτερικῶν πραγμάτων τῆς χώρας. Ἐτάχθημεν ἐνταῦθα φρουροὶ τῆς πατρίδος ἐν εἰρήνῃ μέν, ἀλλὰ μὲ ἴσην τὴν ἱερότητα τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς τοὺς φρουροὺς τῶν ὁποίων ἀχνὸν ἀκόμη τὸ αἷμα ἀπέδωκε τὴν ἐλευθερίαν εἰς μέγα μέρος τῆς ἀλυτρώτου Ἑλλάδος. Δὲν θὰ προκαλέσω τὴν Κυβέρνησιν εἰς δηλώσεις ἀναγομένας εἰς σκέψεις αὐτῆς ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἐρεύνης τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, οὗτινος τὰ ἐννέα δέκατα κατεσπαταλήθησαν, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑπομνηματίσω τὰ μέχρι τοῦδε γεγονότα καὶ νὰ καταδείξω, ὅτι ἡ εὐθύνη δὲν βαρύνει τὸ Ἑλληνικὸν κοινοβούλιον διὰ τὰ λαβόντα ἐσωτερικῶς χώραν θίγοντα ἔν τισι αὐτὰ τὰ θεμέλια τῆς πολιτειακῆς ἡμῶν ὑποστάσεως, ἀλλὰ βαρύνει ἐκείνους, οἵτινες ἐτάχθησαν ὁδηγοὶ τῆς πορείας τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἔργου. Ὁσονδήποτε ὅμως καὶ ἂν θέλῃ τις νὰ χωρίσῃ τὸ πολιτικὸν πρόγραμμα μιᾶς κυβερνήσεως ἀπὸ τὰς ἐθνικὰς ὑποχρεώσεις τῆς χώρας ἡμῶν, δὲν δύναται νὰ παρίδῃ τὸν ἄρρηκτον δεσμὸν τὸν συνδέοντα τὴν εὔρυθμον λειτουργίαν τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους μετὰ τῶν ἱκανοποιήσεων τῶν ἐθνικῶν δικαιωμάτων τῆς Ἑλλάδος. Βάσις δὲ τῆς εὐρύθμου λειτουργίας τῶν ὑπηρεσιῶν τῆς χώρας, εἶνε ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ ἑκάστης κυβερνήσεως. Ἤθελον ὅμως ἐρωτήσει πάντας ἡμᾶς τί γνωρίζετε περὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς κυβερνήσεως. Οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῶν Κρατῶν ρυθμίζεται ἢ διὰ τοῦ φορολογικοῦ συστήματος ἢ διὰ δανείου ἢ διὰ οἰκονομιῶν. Ἀλλ’ οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν διαδέχονται ἀλλήλους κληροδοτοῦντες εἰς τὸν διάδοχόν των ὀγκώδη ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο δὲν θὰ ἀνέλθωσιν εἰς 7,600,000 δραχ., ὡς ἀστεϊζόμενος, βεβαίως, ἐδήλωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ θὰ ὑπερβῶσιν κατ’ ἀνθρώπινον ὑπολογισμὸν τὰ 80,000,000 δραχμῶν. Ποῖα εἶνε τὰ φορολογικὰ ἐκεῖνα μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐκόμισεν ἐνώπιον ἡμῶν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ὅπως ἀντιμετωπίσῃ τὰ ἐλλείμματα ταῦτα καὶ τὰ νέα μεγάλα βάρη, τὰ ὁποῖα ἕκαστος βλέπει ἐπερχόμενα ὅπως ἐπιπέσωσιν καὶ πάλιν ἐπὶ τοὺς ὤμους τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους; Τούτου μὴ γενομένου, μὴ τυχὸν σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις, ὅπως διὰ δανείου ἀντιμετωπίσῃ καὶ πάλιν τὰς οἰκονομικὰς ὑποχρεώσεις τῆς χώρας; Ἀλλ’ ἂν μέχρι πρὸ ὀλίγων μηνῶν ἀκόμη ἡ πολιτικὴ τῶν δανείων ἐνεῖχε χαρακτῆρα, ἐσωτερικῆς ὑποθέσεως τοῦ Κράτους, νῦν ὅμως ἡ πολιτικὴ τῶν δανείων ἀποτελεῖ προσανατολισμὸν ἑκάστου Κράτους πρὸς ὡρισμένην ἐξωτερικὴν κατεύθυνσιν καὶ συγχρόνως ἀνάληψιν ὑποχρεώσεων αἵτινες δὲν διαφέρουσιν συμμαχικῶν εὐθυνῶν πρὸς σύμπραξιν ἐν τῷ διεθνεῖ ἀγῶνι. Δὲν λέγω, ἐγὼ τοῦτο, ἀλλ’ ὑπομνηματίζω ἁπλῶς ὀρθοτάτην γνώμην, τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας, οὕτω κρίναντος τὰς ἐκ τῆς συνομολογήσεως δανείου ἐν ταῖς ἀγοραῖς ἑκατέρας τῶν ἐμπολέμων ὁμάδων ἀναλαμβανομένας ὑποχρεώσεις τοῦ δανειζομένου Κράτους. Διὰ τοῦτο δέ, καίτοι ἐπιτακτικαὶ ἀνάγκαι καθίστων ἀναπόδραστον τὴν ἀνεύρεσιν πόρων διὰ δανείου, οὔτε ἐτολμήσαμεν πλέον νὰ ζητήσωμεν τοιοῦτον, οὔτε καὶ ἐδέχθημεν προσφερόμενον δάνειον, ὑπ’ οὐδένα μάλιστα ὅρον ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου θησαυροῦ τῆς Γερμανίας. Μὴ ἔχοντες πολιτικὴν φόρων, μὴ δυνάμενοι νὰ ὑπολογίσωμεν ἐπὶ πολιτικῶν δανείων, ἄνευ προϋποθέσεως ἀναμίξεως ἡμῶν εἰς τὸν πόλεμον, ἦτο φυσικὸν νὰ ἀναζητήσωμεν, μήπως ἐπῆλθε τέλος τῆς σωφροσύνης τὸ δίδαγμα καὶ ἐστράφησαν αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις πρὸς τὴν πολιτικὴν τῆς περισυλλογῆς καὶ τῶν οἰκονομιῶν. Ἀλλ’ οὐδὲν μέτρον τοιοῦτον εἴδομεν, ἐνῷ τοὐναντίον ἀντικρύζομεν ἐν παντὶ καὶ πάντοτε τὴν διασπάθισιν τοῦ δημοσίου θησαυροῦ. Δὲν εἶνε ὅμως δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν ἐξακολούθησιν πολιτικῆς τοιαύτης, ἢ νὰ συγχωρήσωμεν τὴν κύρωσιν διαχειριστικῶν πράξεων δημοσίου θησαυροῦ, ἐνῷ περὶ τὴν γνῶσιν ἡμῶν προκύπτουσιν ἀλλεπάλληλοι σπατάλαι τοῦ δημοσίου πλούτου, τείνουσαι πρὸς πλουτισμὸν ὡρισμένων προσώπων οὐδὲ θ’ ἀκολουθήσωμεν τὴν θεωρίαν τῶν μελῶν τῆς τέως Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπικρίνωμεν τὰς πράξεις αὐτῆς, ἀφ’ ἧς ἀπὸ Κυβέρνησις ὑπεύθυνος, μετέπεσεν εἰς τὴν τάξιν ἀνευθύνου ὁμάδος βουλευτῶν. Καὶ ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ συζητήσεως τοιούτων λεπτομερειῶν, θὰ ἐζήτουν νὰ μάθω πῶς καὶ ἐκείνη ἐπέτρεψεν διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς νὰ ἐνθυλακώσωσιν ἐπιτήδειοι προμηθευταὶ τοῦ στρατοῦ ὑπὲρ τὰς 900,000 δραχμάς.

§67Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Πότε ἐγένετο τοῦτο;

§68Γ. ΠΩΠ. Πρὸ ὀλίγων μόλις ἑβδομάδων.

§69Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ὁμιλήσατε σαφέστερον· δὲν ἐννοῶ.

§70Γ. ΠΩΠ. Ἄς βεβαιωθῇ ὁ κύριος τέως Πρωθυπουργός, ὅτι ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐξηκολούθει τὰς ἐργασίας της, δὲν θὰ ἐδίσταζον, οὐχὶ τοῦτο μόνον ἀλλὰ καὶ ἄλλας ἀπορίας αὐτοῦ νὰ διασαφήσω, διότι εἶμαι πεπεισμένος ὅτι οὗτος εἶνε ἀθῶος ἁμαρτωλὸς καὶ ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ. (Ἰλαρότης).

§71Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἀλλὰ περὶ τίνος πρόκειται;

§72Γ. ΠΩΠ. Πρόκειται, κύριε βουλευτά, περὶ τῆς παροχῆς, ἄνευ δημοπρασίας τοῦ δικαιώματος προμηθείας 15,000 τόννων χορτονομῆς ἐπιστρατεύσεως ἐν ταῖς Νέαις Χώραις.

§73Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Νὰ τὸ φέρετε πρὸς συζήτησιν.

§74Γ. ΠΩΠ. Κατὰ ποίαν ἐποχήν; τὸν προσεχῆ Ὀκτώβριον, ὁπότε θὰ συνέλθῃ καὶ πάλιν ἡ Βουλὴ; Ἀλλ’ ἐὰν νομίζετε σοβαρὰν τὴν ἐπὶ τοιούτων θεμάτων συζήτησιν διατὶ δὲν ἐγείρεσθε νὰ διαμαρτυρηθῆτε διὰ τὴν ἐπικειμένην διακοπὴν τῆς Βουλῆς; Δὲν ἀρκεῖ νὰ λέγητε ὅτι εἶσθε ἡγέτης τῆς ἀξιωματικῆς ἀντιπολιτεύσεως. Θέλετε νὰ εἶσθε ἡγέτης τῆς ἀξιωματικῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ θέλετε νὰ εἶσθε καὶ ἀπαλλαγέντας τῶν πολιτικῶν ἀγώνων.

§75Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶνε περίεργον ὅτι ἔχετε τὴν ἀξίωσιν ἵνα ἡμεῖς ὑποστηρίζωμεν τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν σας καὶ δυσφορεῖτε διότι ὑποστηρίζομεν τὰς ἰδέας μας. Καὶ μᾶς κατηγορεῖτε ὅτι δὲν ζητοῦμεν ἡμεῖς νὰ συζητηθῶσι τοιαῦτα ζητήματα ἀλλ’ ἡμεῖς παρατηροῦμεν ὅτι τοιαῦτα ζητήματα δὲν εἰσάγονται αὐτοτελῶς καὶ δὲν εἶνε δυνατὸν διὰ τῆς μεθόδου τῶν ἀναφορῶν νὰ εἰσηγοῦνται ζητήματα, ἐφ’ ὧν, καὶ ἂν ἠθέλομεν νὰ λάβωμεν τὸν λόγον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς δοθῇ διότι τὸ ἀπαγορεύει ὁ κανονισμὸς καὶ διότι οὐδεμίαν προειδοποίησιν εἴχομεν ὅτι πρόκειται νὰ γίνῃ τοιαύτη συζήτησις, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ τὴν παρακολουθήσωμεν. Ὁμιλεῖτε ἤδη περὶ σπατάλης 900.000 δραχμῶν, δυσκολεύεσθε δὲ νὰ ἀναφέρητε καὶ τὸ πρᾶγμα καὶ τὰ ὀνόματα καὶ ἐν τούτοις ἔχετε τὴν ἀξίωσιν ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἄνευ ἐγγράφων καὶ ἄνευ προειδοποιήσεως νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ θέματος, μὴ διατυπουμένου καὶ ἀσαφοῦς. Τοιαύτην συζήτησιν, εἶπον, δὲν θὰ ἀκολουθήσωμεν ὄχι διότι ἔρχεται ἀτόπως ἀλλὰ καὶ διότι δὲν δυνάμεθα κατὰ τὸν κανονισμόν. Μᾶς ἐλέγχετε καίτοι ἐδώσαμεν εὐθύνας. Εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ δώσωμεν λόγον καὶ ἀτομικῶς πρὸς ἕκαστον ζητοῦντα, ἀλλὰ ζητήσατε ὡς πρέπει. Καθ’ ὃν τρόπον καλεῖτε ἡμᾶς νὰ συζητήσωμεν, δὲν εἶνε δυνατόν, ὡς εἶπον, νὰ λάβωμεν μέρος. Τώρα τέλος θέλετε νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν ἰδικήν σας γνώμην διὰ τὴν ἀναβολὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς πρὶν τὴν ἀκούσωμεν. Ἀναπτύξατέ την τέλος πάντων καί, ἂν μᾶς πείσητε, θὰ δηλώσωμεν ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι μαζῆ σας.

§76Γ. ΠΩΠ. Εὐχαριστῶ τὸν κύριον συνάδελφον διὰ τὴν ὄντως ἀνακουφιστικὴν διακοπὴν τὴν ὁποίαν καὶ μετέτρεψεν εἰς ἀγόρευσιν παρὰ πάντα κανονισμόν. Ἡ πολιτικὴ ὅμως πεῖρα τοῦ κυρίου συναδέλφου ἔπρεπε νὰ τῷ διδάξῃ ὅτι γενομένης γενικῆς συζητήσεως περὶ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους εὑρίσκεται ἐνώπιον εὐρυτάτου πεδίου συζητήσεως. Ἀνερχόμενος ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου καὶ αὐτὸς καὶ ὁ προϊστάμενος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, οὗτινος μετεῖχε, καὶ ἐξ ὀνόματος τοῦ ὁποίου ὡμίλησε δύναται καὶ ὀφείλει κατ’ ἐμὴν κρίσιν νὰ μετάσχῃ τῆς συζητήσεως καὶ ἀναπτύξῃ γνώμας καὶ ἰδέας καὶ πεποιθήσεις. Τοῦτο, ὄχι μόνον ἐπιτρέπει ὁ κανονισμὸς τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἐπιβάλλει τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Δὲν φαίνεται ὅμως αἰσθανομένη οὔτε τὴν ἀνάγκην, οὔτε τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην ἡ τέως Κυβέρνησις καὶ νῦν εὑρισκομένη ὡς ἰδιαίτερον κόμμα ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει. Φαίνεται ὅτι ἐν τῇ πολιτικῇ σκηνῇ συνέβη ὅ,τι καὶ μὲ τὴν θεατρικὴν σκηνήν, ἥτις κατέπεσεν, ἀφ’ ἧς πάντες οἱ πρωταγωνισταὶ ἀπεφάσισαν νὰ γίνωσι θιασάρχαι, ὡς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἡμῶν πάντες οἱ ἐπιφανεῖς ἐφιλοδόξησαν νὰ καταστῶσι κομματάρχαι. Ἡ ἀντιπολίτευσις εἶνε καὶ δὲν δύναται εἰμὴ νὰ εἶνε ἑνιαία, ἀφοῦ διΐσταται αὕτη πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν ἀπὸ κοινῆς ἰδέας ὁρμωμένη. Ἀλλ’ ἀτυχῶς τὸ καθῆκον αὐτῆς λησμονεῖται ἐνώπιον τοῦ ὑπολογισμοῦ τῶν ἐπιδιωκόντων τὴν ἐπικράτησιν οὐχὶ τῆς κοινῆς ἰδέας, ἀλλὰ τῆς κατισχύσεως τῶν κατ’ ἰδίαν πέντε ἢ ἕξ ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει κομματιδίων.

§77Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἰδοὺ ὅμως ὅτι χωριζόμεθα.

§78Γ. ΠΩΠ. Δὲν φρονῶ ὅτι χωρίζει τι ἡμᾶς καὶ ὑμᾶς, κ. τέως ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, ἐφ’ ὅσον θὰ ἐμμένετε εἰς ἰδέας ἀντιθέτους πρὸς τὸ κόμμα, τὸ συγκροτοῦν τὴν πλειονοψηφίαν. Ἡ πολιτικὴ ἐπιστήμη ἔχει δόγμα τὰς γενικὰς αὐτῆς ἀρχάς. Δύνανται νὰ ὑπάρχωσι διαφοραὶ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ μιᾶς πολιτικῆς, ἀλλ’ ἐν τῷ συνόλῳ αὐτῆς ἡ πολιτικὴ ἰδέα εἶνε μία. Δὲν δύναται ὅμως νὰ ὑπάρξῃ ἔννοια πολιτικοῦ κόμματος, ὅταν ποικίλλα κομματίδια, ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει εὑρισκόμενα, καιροσκοποῦσιν ἀναμένοντα τὴν κατίσχυσιν ἐπὶ τέλει ἄλλῳ πλὴν τῆς κατισχύσεως τῆς γενικῆς πολιτικῆς ἰδέας. Καὶ ἐπειδὴ προεκλήθην ἀπὸ τὸν τέως πρωθυπουργόν, τοῦ ὑπενθυμίζω ἐπὶ τοῦ θέματος τὰς λεπτομερείας περὶ τῆς καταχρήσεως περὶ τῆς ὁποίας παρεμπιπτόντως καὶ κατ’ ἀναφορὰν ὡμίλησα. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ πιστευθῇ καὶ θὰ θλιβῶ ὁλοψύχως ἐὰν συνέβαινε τὸ ἐναντίον, ὅτι ὑπάρχει πρόθεσις ἀποδόσεως προσωπικῆς εὐθύνης εἰς τὸν πρώην πρωθυπουργόν. Ἐὰν δὲ ἐν τῇ ἐρεύνῃ τῶν πραγμάτων ἀναφέρεται ὁ κύριος ἐκ Πατρῶν μόνος ἀντιβενιζελικὸς βουλευτὴς ἢ ὁ νῦν προϊστάμενος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ εὔχωμαι τὴν στιγμὴν ἐκείνην, τὰ πράγματα κρίνων καὶ οὐχὶ τὰ πρόσωπα, τὰς μεθόδους καταρώμενος καὶ οὐχὶ τὰ πρόσωπα τῶν κυβερνώντων, θὰ εὔχωμαι λέγω, ὡς ὁ Βροῦτος τοῦ Σαίξπηρ, προκειμένου νὰ πλήξῃ τὸν Καίσαρα, νὰ πλήξω τὸ δαιμόνιον τοῦ Καίσαρος, χωρὶς νὰ θίξω τὸν ἄνδρα. Τὸ δαιμόνιον τοῦτο, τὸ ὁδηγοῦν εἰς σπατάλην καὶ ἁρπαγὴν τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, τὸ δαιμόνιον, τὸ ἀνατρέπον πᾶσαν ἔννοιαν κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, τὸ δαιμόνιον, τὸ μετατρέπον τὴν Βουλὴν εἰς σκιὰν κοινοβουλίου, ἐπιθυμῶ μὲ τὰς ἀσθενεῖς μου δυνάμεις νὰ πλήξω ἀπὸ τοῦ ἐμφανοῦς, ἀπεκδεχόμενος τὰς εὐθύνας πάσης βεβαιώσεώς μου, ἥτις θὰ ἐνεῖχε καὶ σπέρμα ἔστω κακῆς πίστεως. Πρόκειται λοιπὸν περὶ τῆς προμηθείας 15 χιλ. τόννων χόρτου ἐπιστρατεύσεως εἰς ἐπιτήδειον, ἄγνωστον βεβαίως πρὸς τὸν τέως πρωθυπουργόν, ἀλλ’ ἔχοντα τὴν προστασίαν τῶν προσώπων ἐκείνων, ἅτινα δύνανται νὰ ἐπιβάλλωνται εἰς ὡρισμένους πολιτικοὺς κύκλους. Ἐδώσατε τὴν προμήθειαν ταύτην, ὡς ἐπείγουσαν, κατὰ παράβασιν τοῦ λογιστικοῦ νόμου. Ἐδώσατε τὴν προμήθειαν πρὸς 17½ λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἐνῷ ἐδίδετο ἀπὸ τρεῖς ἀνωτάτους ἐντίμους ἀξιωματικοὺς εἰς αὐτὸν τὸν προμηθευτὴν τοῦ Κράτους ἐκ τοῦ ἰδίου αὐτῶν κτήματος ὅμοιον χόρτον συσκευασμένον εἰς δέματα πρὸς 9 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, καὶ τοῦτο πρὶν ἢ ἀπαγορευθῇ ἡ ἐξαγωγὴ χόρτου ὡς λαθρεμπορίου πολέμου, ἐνῷ μετὰ τὴν ἀπαγόρευσιν τὴν ἐπακολουθήσασαν τὴν παραγγελίαν, ὁ νῦν οἰκονομικὸς ἐπιθεωρητὴς ἐν Μακεδονίᾳ καὶ συμπολίτης τοῦ τέως πρωθυπουργοῦ, ἐπληροφορεῖτο δι’ ἐκθέσεων τῶν κατὰ τόπους οἰκονομικῶν ἐφόρων, ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ χόρτου ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Θράκῃ κατήρχετο εἰς 8 καὶ 7 λεπτά.

§79Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Πῶς ἐλέγετο ὁ προμηθευτής;

§80Γ. ΠΩΠ. Οὕτω ἐχαρίσθητε εἰς τὸν ἄγνωστον ἡμῖν, ὅστις κατὰ σύμπτωσιν λέγεται Ἀβραάμ, ῥίψαντες εἰς τοὺς κόλπους τοῦ Ἀβραὰμ αὐτοῦ 900 χιλ. δραχμῶν, ὡς δῶρον ἐκ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ. Αὐτὴ εἶνε ἐν γενικαῖς γραμμαῖς ἡ προμήθεια, ἣν τόσῳ ἐπιμόνως ἐζητήσατε νὰ σᾶς ὑπομνήσω.

§81Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον θίγετε καὶ τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ καταστήσητε ἀντικείμενον ἰδίας ἐπερωτήσεως, ἵνα προσαχθῶσι τὰ ἔγγραφα ἐνταῦθα, δὲν δύναμαι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ συζητήσω ἄνευ προσκομίσεως πάσης σχετικῆς πληροφορίας ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐκ τῆς ὑποθέσεως τῆς προμηθείας ταύτης ἔχω τὴν ἀνάμνησιν ὅτι κατὰ τὴν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο ἡ προμήθεια αὐτή, ἐξητάσθησαν τὰ τῆς προμηθείας ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τῆς Ἐπιμελητείας, συγκεντρωσάσης πάσας τὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι ἦτο δυνατὸν νὰ συγκεντρωθῶσι. Ἡ πεποίθησις, ἡ ὁποία ἐσχηματίσθη ἐκ τῆς μελέτης πασῶν τῶν πληροφοριῶν, εἶνε ὅτι ἡ προμήθεια ἐγένετο, ὡς ἔπρεπε νὰ γείνῃ. Δὲν δυνάμεθα ἤδη νὰ συζητήσωμεν τοὺς ἀριθμούς, τοὺς ὁποίους ὑμεῖς ἐπεκαλέσθητε, διότι ἵνα γίνῃ συζήτησις αὐτῶν πρέπει νὰ προσκομισθῶσι πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα καὶ ἐκεῖνα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθησαν αἱ πληροφορίαι ἐξ ὧν προῆλθε ἡ ὑπηρεσία εἰς τὴν ἀπόφασιν, ἣν εἰσηγήθη πρὸς ἐμέ. Νομίζω ὅτι δὲν εἶνε ἐπιτετραμμένον διὰ τοῦ τρόπου τούτου νὰ ἀποδίδητε κατάχρησιν, διότι αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε οὐδὲν ἄλλο σημαίνουσι παρ’ ὅτι ἔλαβε χώραν κατάχρησις ἐκ μέρους προσώπων διαχειριζομένων δημοσίαν ὑπηρεσίαν, ἐκ μέρους προσώπων, τὰ ὁποῖα μάλιστα ὑπαινίχθητε ὅτι ἀσκοῦσι καὶ ὡρισμένην ἐπιρροὴν καὶ ἐπὶ πολιτικῶν κύκλων, ἄν δὲν ἀπατῶμαι. Δὲν γνωρίζω ποῖα εἶνε τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα ὑπαινίχθητε. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω εἶνε τοῦτο ὅτι οἱαδήποτε καὶ ἄν εἶνε τὰ πρόσωπα ταῦτα, τὰ ὁποῖα καταγγέλλετε, βεβαίως τὰ πρόσωπα ταῦτα οὐδεμίαν ἐξήσκησαν ἐπιρροὴν ἐπ’ ἐμοῦ ὡς ἀντιπροσώπου τῆς πολιτείας. Ἄν ἤθελεν ὑποτεθῇ, ὅτι ἔλαβε χώραν ζημία τοῦ δημοσίου, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶνε ἀδύνατον νὰ παραδεχθῶ, ἐφ’ ὅσον δὲν τὸ ἀποδεικνύετε, εἶνε δυνατὸν νὰ ἔλαβε χώραν ζημία ἐκ πεπλανημένων πληροφοριῶν δοθεισῶν πρὸς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ὑπαινίττεσθε. Ἀλλ’ ὅτι τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα ἐπέδρασαν καθ’ ὡρισμένον τρόπον ἐπὶ τοῦ ὑπουργοῦ, ὅστις διεχειρίσθη τὴν ὑπόθεσιν, ἤγουν ἐπ’ ἐμοῦ, τοῦτο ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀποκρούσω ἀπολύτως καὶ κατηγορηματικῶς. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πάσας τὰς σχετικὰς διὰ τὴν προμήθειαν ταύτην πληροφορίας καὶ πάντα τὰ ἔγγραφα, νὰ ζητήσῃ δὲ παρὰ τῆς ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία εἶνε ἡ αὐτὴ καὶ σήμερον, νὰ τῷ παράσχῃ πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα ἐπὶ τῶν ὁποίων στηριχθεῖσα εἰσηγήθη εἰς ἐμὲ τὴν προμήθειαν τοῦ χόρτου, τοῦ ὁποίου δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς τὴν ποσότητα οὔτε τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐγένετο ἡ προμήθεια.

§82Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θέλω προσκομίσῃ κατὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς.

§83Γ. ΠΩΠ. Δὲν ἔχομεν προσεχῆ συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, κ. Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦτο εἶνε τὸ ἀληθές. Ἐγὼ ὅμως προτείνω τι ἄλλο εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ τέως κ. Πρωθυπουργοῦ. Προτείνω τι ἄλλο καὶ τὸν παρακαλῶ, ὅπως τὴν φορὰν αὐτὴν συμπράξῃ μετὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Εἶμαι δὲ πεπεισμένος ὅτι καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ θελήσῃ νὰ δώσῃ ἡμῖν τὴν χεῖρα, ὅπως συστήσωμεν δι’ ὅλας τὰς περὶ προμηθειῶν δαπάνας ἐξεταστικὴν ἐπιτροπήν. Διότι προφανῶς δὲν δίδεται ὑπὸ τῶν ὑπευθύνων Κυβερνήσεων ἡ προσήκουσα προσοχὴ πρὸς σκόπιμον διάθεσιν τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, καὶ τυφλὴ ἐμπιστοσύνη πρὸς τοὺς εἰσηγουμένους τὴν διασπάθισιν τοῦ πλούτου τῆς χώρας, παρέχει τὸ φαινόμενον, ὥστε καθ’ ὃ κ. ἐκ Πατρῶν βουλευτής, ἐσχάτως ἀφήσας τὸν πρωθυπουργικὸν θῶκον, νὰ ἐπιδεικνύῃ ἀσθένειαν μνήμης ἐπὶ τοιούτου θέματος, ἀποδεικνύων πόσον ὀλίγον ἐπρόσεξεν εἰς τὰ πραγματικὰ γεγονότα.

§84Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀσθενείας μνήμης. Εἶνε ἀδύνατον μετὰ μῆνας ὁλοκλήρους νὰ σᾶς ἐκθέσω ἐγὼ ὑπόθεσιν τῆς ὁποίας αἱ λεπτομέρειαι εἶνε μέγισται.

§85Γ. ΠΩΠ. Σεῖς μοὶ εἴπατε νὰ εἴπω λεπτομερείας καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν ἐπὶ τούτῳ κρίσιν τῆς Βουλῆς.

§86Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ εἴπητε λεπτομερείας ὅταν ρίπτητε ὑπαινιγμοὺς τοιούτους.

§87Γ. ΠΩΠ. Ἀλλ’ ὅταν σᾶς λέγω τὰς λεπτομερείας, τὰς ὁποίας ζητεῖτε, δυσφορεῖτε. Ἐὰν θέλετε νὰ σᾶς φέρω καὶ τὸ συμβόλαιον τῆς προμηθείας, ἐκεῖ τὸ ἔχω.

§88Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Δύνασθε καὶ νὰ τὸ φέρετε. Πρόκειται περὶ τῶν περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας συνήφθη ἡ σύμβασις αὕτη, πρόκειται περὶ τῆς μελέτης τῆς καταστάσεως ἐκ τῆς ὁποίας ἐγεννήθη πεποίθησις εἰς τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν, ἥτις εἰσηγήθη εἰς ἐμὲ τοῦτο, ὅτι ἡ σύμβασις, ἡ εἰσηγηθεῖσα εἰς ἐμέ, ἦτο ἡ συμφέρουσα εἰς τὸ Κράτος. Τὴν συλλογὴν τῶν πληροφοριῶν τούτων δὲν ἔχετε τὴν ἀξίωσιν νὰ τὴν ἐκθέσω ἐγὼ ἀπὸ μνήμης. Δὲν εἶνε ἐπιτετραμμένον νὰ χαρακτηρίζητε τὴν μνήμην μου ἀτελῆ, δυνατὸν καὶ νὰ ἦτο—τὸ πρᾶγμα δὲν θὰ εἶχε καὶ πολλὴν σημασίαν—διότι δὲν δύναμαι νὰ ἐκθέσω τὰς λεπτομερείας, αἱ ὁποῖαι ἀπετέλεσαν τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν προήχθη ἡ ὑπηρεσία, τῆς ὁποίας καὶ ἐγὼ ἀπεδέχθην τὴν γνώμην εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ σύμβασις ἦτο συμφέρουσα.

§89Γ. ΠΩΠ. Ἀλλὰ καθ’ ὃν τρόπον ἔχετε ὑμεῖς τὴν ἀξίωσιν νὰ ἀποδίδῃ πίστιν ἡ Βουλὴ εἰς τὰ λεγόμενά σας, τοιαύτην εὔλογον ἀξίωσιν ἔχω καὶ ἐγώ, ὅπως ἀποδίδῃ ὁμοίαν πίστιν εἰς τὰς βεβαιώσεις μου. Καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὀφείλετε πάντες νὰ συμπράξητε πρὸς καταρτισμὸν ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς διὰ τὰς προμηθείας, αἵτινες ἐγένοντο ἐν Ἑλλάδι καθ’ ὅλην τὴν τελευταίαν ταύτην τετραετίαν, καὶ τότε θὰ ἴδητε, κ. πρώην Πρωθυπουργὲ καὶ κ. νῦν Πρωθυπουργέ, πόσα μέγαρα καὶ πόσαι περιουσίαι θὰ κατατεθῶσιν ὡς ἐγγύησις διὰ τὴν προσωρινὴν ἀπόλυσιν ἑκατοντάδων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐγκλεισθῶσιν εἰς τὰς φυλακάς. (Εὖγε, εὖγε ἐκ διαφόρων σημείων τῆς αἰθούσης). Οἱ κύκλοι ἐκεῖνοι, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα, εἶνε οἱ σύροντες εἰς τοιαύτας πράξεις τοὺς κυβερνῶντας τὴν χώραν, χωρὶς οἱ μέλλοντες νὰ λογοδοτήσωσιν ὑπευθύνως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νὰ ἐννοοῦν ὅτι ἐστερήθησαν τῆς ἀνεξαρτησίας αὑτῶν ἐν τῇ ὀρθῇ καὶ ἀκριβοδικαίᾳ ἐκ τῆς ἐρεύνης ἐκτιμήσει τῶν πραγμάτων. Ὡς συμβαίνει μὲ τὰ κράτη, οὕτω συμβαίνει καὶ μὲ τὰ ἄτομα. Δὲν εἶνε ἡ βία, ἥτις στερεῖ τὴν ἀνεξαρτησίαν, εἶνε ἡ διπλωματικὴ ὁδός, ἡ μειοῦσα καὶ ἐκμηδενίζουσα τὴν ἀνεξαρτησίαν τῶν κρατῶν, καθ’ ὃν τρόπον ἡ ὕπουλος εἰσήγησις, ἡ εὑρίσκουσα τὴν ἀφελῆ ἐμπιστοσύνην πρόθυμον, ἀποστερεῖ τὰ ἄτομα πάσης ἀνεξαρτησίας κατὰ τὴν λῆψιν ἀποφάσεων. Θὰ διηπόρουν δὲ ἀληθῶς, ἐὰν σεῖς, ὡς ἀντιπολίτευσις, ἐνισχύσητε τὴν ἀποφυγὴν τοῦ ἐλέγχου, διότι τυχὸν ὁ ἔλεγχος θὰ ἀπέβαινε δυσάρεστος ἐνόχλησις καὶ πρὸς ὑμᾶς.

§90Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Μὴ μᾶς ἀποδίδετε προθέσεις αἱ ὁποῖαι οὔτε ἐξεδηλώθησαν.

§91Γ. ΠΩΠ. Ἐξεδήλωσε πρόθεσιν τοιαύτην ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὄχι βεβαίως ἐξ ἀδεξιότητος κοινοβουλευτικῆς ἀλλὰ καθ’ ὑπέρβασιν ἴσως τῆς πληρεξουσιότητος, ἣν εἶχε παρεμβαίνων εἰς τὴν συζήτησιν. Ἀλλ’ ἂς ἐπανέλθω ἤδη ἐπὶ τοῦ κυρίου θέματος μετὰ τὴν παρέκβασιν ταύτην, ἡ ὁποία ἀτυχῶς θὰ μείνῃ ἀτελεσφόρητος διότι δὲν θὰ θελήσωσιν οὔτε ἐντεῦθεν οὔτε ἐκεῖθεν, νὰ δεχθῶσι πρότασιν συστάσεως τοιαύτης ἐπιτροπῆς.

§92ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὴν θέλομεν ἡμεῖς.

§93Γ. ΠΩΠ. Ἐὰν θέλετε προτείνατέ την. Ἀνήκετε εἰς κόμματα, ἅτινα ἔχουσι μέγαν ἀριθμὸν βουλευτῶν. Ἔχετε τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐβαπτίσθη κόμμα Φιλελευθέρων, ἔχετε καὶ τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐβαπτίσθη κόμμα τῶν Ἐθνικοφρόνων.

§94Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Σεῖς ἐβαπτίσατε καὶ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὸ κόμμα τῶν Ἐθνικοφρόνων.

§95Γ. ΠΩΠ. Ἐγὼ ἐβάπτισα ὄντως τὴν ἰδέαν τῆς ἱδρύσεως κόμματος Φιλελευθέρων. Ἐγὼ ἐβάπτισα καὶ τὴν ἰδέαν τῆς ἱδρύσεως κόμματος Ἐθνικοφρόνων. Ἀλλ’ ὁ ἀνάδοχος δὲν εὐθύνεται, κ. συνάδελφε, διὰ τὴν ἐξέλιξιν τοῦ βρέφους. (Ἱλαρότης). Ἐὰν ὁ ἀνάδοχος ὑμῶν σᾶς ἐβάπτιζεν Ἀπόλλωνα, βεβαίως δὲν θὰ ἦτο σφάλμα ἰδικόν του, διότι παρ’ ὅλην τὴν συμπάθειαν, τὴν ὁποίαν ἐμπνέει ἡ φυσιογνωμία σας, δὲν ἐνθυμίζει τὸν ἀρχαῖον θεὸν τοῦ κάλλους. (Ἱλαρότης.) Ὅταν συνελάμβανον τὴν ἰδέαν τῆς συγκροτήσεως κόμματος Φιλελευθέρων δὲν ἐφανταζόμην βεβαίως ὅτι οἱ ἀναλαβόντες τὴν συγκρότησιν καὶ τὴν διεύθυνσιν αὐτοῦ θὰ ἐπίστευον ὅτι πρόγραμμα κόμματος τοιούτου πρέπει νὰ εἶνε ἡ κατ’ ἐλευθέραν βούλησιν κατὰ συμφέρον καὶ κατ’ ἰδιοσυγκρασίαν τῆς Ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἀνεξέλεγκτος διακυβέρνησις τῆς χώρας. Καὶ ὅταν συνελάμβανον τὴν ἰδέαν τῆς συγκροτήσεως κόμματος Ἐθνικοφρόνων δὲν ἐσκεπτόμην ὅτι θὰ ἔκρινον οἱ ἀναλαβόντες νὰ συγκροτήσωσι καὶ διευθύνωσιν αὐτὸ ὡς ἑλληνικὴν ἐθνικοφροσύνην τὴν συντήρησιν μόνον τῶν κατεχομένων. Οὐδ’ ἐσκεπτόμην ὅτι θὰ ἐλάμβανον συνεργάτας ἐθνικόφρονος πολιτικῆς ἐκείνους, οἵτινες δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι τοιαύτην, διότι ἀντίθετοι αἱ ἐθνικαί των παραδόσεις, ὡς συμβαίνει μὲ τοὺς Μουσουλμάνους συναδέλφους. Διότι, ἐὰν οἱ ὀθωμανοὶ βουλευταὶ εἶχον τὴν ἐθνικόφρονα πολιτικὴν ἡμῶν τῶν Ἑλλήνων, δὲν θὰ ἐτίμων αὐτούς, οὓς ὄντως τιμῶ καὶ ὑπολήπτομαι ὡς ἀντιπροσώπους στοιχείων νομοταγῶν ἐν τῇ χώρᾳ. Οὕτω τὸ κόμμα τῶν Ἐθνικοφρόνων ἐκ τῆς συγκροτήσεως αὐτοῦ ἐσκεπτόμην ὅτι θὰ ἐξελίσσετο ἡμέραν τινὰ περιβεβλημένον τὴν κυανόλευκον περὶ τὴν κεφαλὴν καὶ παρ’ ἐκείνην ἀνηρτημένον τὸν σταυρόν, οὐχὶ δὲ ὅτι τὸ βρέφος ἐκεῖνο θὰ ἐνεφανίζετο αἴφνης περιβεβλημένον τὴν κεφαλὴν μὲ φέσιον καὶ φούνταν.

§96Ν. ΞΗΡΟΣ. Εἶνε κόμμα τῶν ἐθνοτήτων.

§97ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι καὶ κόμμα τῶν Προοδευτικῶν.

§98Γ. ΠΩΠ. Εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος ὅτι εἶνε καὶ κόμμα τῶν Προοδευτικῶν. Ἀλλοίμονον εἰς ἡμᾶς ἐὰν ὄντως ἡ ἐθνικοφροσύνη ὑπὸ τοιαύτην συγκρότησιν ἔχει καὶ πρόοδον. Λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς φιλοσόφου τάσεως τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Ἐθνικοφρόνων, δὲν εἶνε παράδοξον νὰ ἴδωμεν εἰσηγούμενον ὡς ἁρμόζον διὰ τὴν Ἑλλάδα φιλοσοφικὸν σύστημα καὶ τὰς θεωρίας τοῦ βιβλίου τοῦ Ναστραδὶν Χότζα. (Ἱλαρότης). Ἀλλὰ ἡ νέα ἐν γένει σύστασις τῆς Βουλῆς, εἶνε ἐκείνη, ἥτις ὀφείλει νὰ ὁδηγήσῃ πάντας ἡμᾶς εἰς μελέτην τῶν γεγονότων, ἅτινα διέρρευσαν ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Βουλῆς καὶ ἐκ τοῦ ἀκριβοῦς ὑπομνηματισμοῦ τῶν ὁποίων θὰ ἀντλεῖται κατὰ τὸ μέλλον ἡ ἱστορία τῆς χώρας ἡμῶν τὰ κατὰ τὴν ἐξόχως σημαίνουσαν περίοδον ταύτην τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν βίου. Ἐκ τῆς μελέτης τῶν γεγονότων τούτων θὰ σχηματίσωμεν σταθερὰς γνώμας περὶ τῶν λαβόντων χώραν πρὸ τῆς συνθέσεως τῆς παρούσης Βουλῆς, διὰ τῶν σταθερῶν δὲ τούτων γνωμῶν θὰ δυνηθῶμεν νὰ προεικάσωμεν ἀσφαλῶς τὰς δυσχερείας τοῦ μέλλοντος, καὶ ν’ ἀντλήσωμεν διδάγματα περὶ τῆς ἐξευρέσεως τῶν μέσων διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀπόκρουσις τῶν δυσχερειῶν κατὰ τῶν ὁποίων οὐδὲν λαμβάνει μέτρον ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας, ὡς ἀρχόμενος τοῦ λόγου καὶ ἀναπτύσσων τὰ ἐκ τοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ διδάγματα ἠθέλησα νὰ ἀποδείξω ὑμῖν. Ὁ νῦν πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐσκέφθη κατὰ τὸν παρελθόντα Φεβρουάριον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὤφειλε τασσομένη παρὰ τὸ πλευρὸν τριῶν Μεγάλων Δυνάμεων νὰ ἐπιληφθῇ μετ’ ἐκείνων τοῦ ἀγῶνος. Ἀλλ’ ἀποκρουσθείσης τῆς πολιτικῆς ταύτης εἰσηγήσεως διαφωνήσαντος τοῦ Στέμματος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τότε ἐκλήθη Κυβέρνησις ἄλλη ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Πατρῶν βουλευτήν. Ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβεν εὐλόγως τὰς εὐθύνας τῆς διαχειρίσεως τοσοῦτον μεγάλου θέματος. Ἐξεπροσώπει δὲ τὸν ἀγῶνα πάντων ἡμῶν, οἵτινες λαβόντες γνῶσιν τῶν ζητημάτων, καθ’ ὃν τρόπον ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἠδύνατο ἀρτιώτερον, ἐπιστεύσαμεν καὶ πιστεύομεν, δικαιωθέντες ὑπὸ τῶν πραγμάτων, ὅτι ὀρθῶς διεφώνησεν ἡ ἀνεύθυνος ἀρχὴ πρὸς τὸν τότε κυβερνῶντα τὴν χώραν. Τὸ ἔργον τῆς νέας Κυβερνήσεως περιέβαλεν ἀγὼν μαινομένης ἀντιδράσεως. Καὶ πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι πρὸς πᾶν βῆμα αὐτῆς παρενεβάλλετο φραγμὸς ψεύδους ἢ συκοφαντίας καὶ δὴ κατὰ τρόπον ἀνηκούστου ἀνευλαβείας πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα μὲ μόνην προϋπόθεσιν τὴν ἀνατροπὴν αὐτῆς. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, εὑρεθεῖσα οὕτω εἰς στιγμὰς δυσφορίας καὶ εὐλόγου ἐξάψεως, προέβη εἰς ἀνακοίνωσιν διὰ τῆς ὁποίας ἐδήλου ὅτι ἡ πολιτική της δὲν εἶνε πολιτικὴ παραχωρήσεων, ἃς ἄλλοι ἴσως δὲν ἀπέστεργον καὶ παραχωρήσεις ἑλληνικοῦ ἐδάφους. Ὁ τότε ἐν Σπέτσαις ἀναπαυόμενος, νῦν πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἔσπευσεν ἐνταῦθα καὶ ἐρευνῶν τὸ ἔδαφος, ἵνα μὴ προβῇ εἰς ἀκριτομύθειαν, δυναμένην, ὡς ἔλεγε, νὰ θίξῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἐκάλεσε τὴν Κυβέρνησιν δι’ ἐπιστολῆς του, ἐν ᾗ ἐξέθετε τὸν τρόπον τοῦ δυνατοῦ τῶν παραχωρήσεων, ἐκάλεσε τὴν Κυβέρνησιν ὅπως δηλώσῃ ἂν ἐκεῖνα, ἅτινα ἐν τῇ ἐπιστολῇ του ἀνεγράφοντο, ἦσαν τὰ ἀκριβῆ. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἠρνήθη νὰ ἀποδώσῃ ἀμέσως τὸ δίκαιον, ὁμολογοῦσα ὅτι ὄντως ἐπακριβῶς διετύπου ἐν τῇ ἐπιστολῇ τὰς περὶ παραχωρήσεων γνώμας αὑτοῦ ὁ νῦν καὶ πάλιν Πρωθυπουργός. Ἀγνοῶ πόθεν ἀντλῶν τὰς σκέψεις του ἠρνήθη τὴν παροχὴν τῆς αἰτουμένης βεβαιώσεως, ἐκ τούτου δὲ προέκυψεν ἡ δημοσίευσις ὑπομνημάτων τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ ἀπευθυνομένων ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Ἰανουαρίου πρὸς τὸ Στέμμα. Ἡ ἀνακοίνωσις τῶν ὑπομνημάτων διηνθίζετο διὰ σχολίων καὶ παρατηρήσεων τοῦ συντάξαντος καὶ ἀνακοινοῦντος ταῦτα. Εὑρέθη δ’ αἴφνης ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐνώπιον τῆς βεβαιώσεως ὅτι προκειμένου περὶ παραχωρήσεων εἶχε δοθῆ ἡ συγκατάθεσις τοῦ Στέμματος ὅπως προβῇ ἡ εἰσηγηθεῖσα τὰς παραχωρήσεις Κυβέρνησις εἰς σχετικὰς περὶ παραχωρήσεων διαπραγματεύσεις. Δὲν θέλω νὰ κρίνω κατὰ πόσον δήλωσις τοιαύτη εἶνε σύμφωνος πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ παρ’ ἡμῖν πολιτεύματος. Δὲν θέλω νὰ κρίνω ἐὰν εἶνε ἐπιτετραμμένον καὶ συγγνωστὸν ὑπεύθυνος Κυβερνήτης μιᾶς χώρας νὰ προβάλῃ καὶ σκέψεις τῆς ἀνευθύνου ἀρχῆς, ἥτις δὲν δύναται νὰ ἔχῃ εἰμὴ τὴν σκέψιν τῆς ἑκάστοτε Κυβερνήσεώς της, ἥτις καλύπτει διὰ τῆς ἰδίας εὐθύνης τὴν ἀνεύθυνον ἀρχήν. Ὀρθῶς πράττουσα ἡ τότε Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν βουλευτοῦ προέβη εἰς διάψευσιν τῆς τοιαύτης δηλώσεως τοῦ τέως πρώτου συμβούλου τοῦ Στέμματος. Καὶ μόνον τὸ γεγονός, ὅτι ἐκ τῶν ὑπομνημάτων τοῦ κ. Ε. Βενιζέλου ἐπληροφοροῦντο καὶ ἡ Βουλγαρικὴ Κυβέρνησις καὶ αἱ Εὐρωπαϊκαὶ Δυνάμεις ὅτι ὑπῆρχε πολιτικὸν κόμμα ἐν Ἑλλάδι, ὅπερ ἦτο διατεθειμένον νὰ ἀποδεχθῇ τὰς βουλγαρικὰς ἀξιώσεις περὶ παραχωρήσεων ἐν τῇ Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ, ἐδημιούργει βαρύτατον παράπτωμα ἀπὸ ἐξωτερικῆς ἀπόψεως διὰ τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα. Εἰς τὸ παράπτωμα δὲ τοῦτο προσετίθετο διὰ τῶν ἀνακοινώσεων τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ, προσετίθετο καὶ ἡ δεινὴ ζημία ὅ,τι πλὴν ἑνὸς κόμματος, δυναμένου καὶ νὰ παρέλθῃ, ὑπῆρχε καὶ αὐτὴ ἡ βασιλικὴ ἐν Ἑλλάδι ἐξουσία κατεχομένη ὑπὸ ὁμοίων διαθέσεων. Ὅταν δὲ ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν βουλευτοῦ προέβαινεν εἰς τὴν διάψευσιν, παρατηροῦσα ὅτι οὐδέποτε τὸ Στέμμα ἐξουσιοδότησε τὸν ἀξιότιμον νῦν Πρόεδρον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ὅπως προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις ἐπὶ τῇ βάσει τῶν παραχωρητικῶν εἰσηγήσεών του παρεῖχεν ὄντως ἐθνικὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἐκ τῆς διαψεύσεως κτύπημα ἦτο βαρύ. Ὁ κυβερνήτης ἐκεῖνος, ὅστις μέχρι πρό τινος εἶχε δεδηλωμένην τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς μεγάλης πλειονοψηφίας τοῦ λαοῦ, καὶ ὅστις ἠδύνατο νὰ ἐπικαλῆται ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ἀσχέτως πρὸς τὴν ἱστορικὴν ἀλήθειαν τῶν ἐπ’ αὐτοῦ δικαιωμάτων του, τὸν συγχρονισμὸν τῆς πρωθυπουργίας του μετὰ τοῦ διπλασιασμοῦ τῆς Ἑλλάδος, ἠσθάνθη τὴν ἀνάγκην νὰ ἀμυνθῇ. Ἀλλὰ διαπράξας τὸ σφάλμα νὰ ἀνακοινοῖ σκέψεις τοῦ Στέμματος καὶ ἐλεγχόμενος ὅτι δὲν ἀνεκοίνωσε συγχρόνως τὴν ἀλήθειαν, προέβη ἔτι περαιτέρω. Ἀπηύθυνε ἐπιστολὴν πρὸς τὸ Στέμμα κηρύσσων—ὑπομνηματίζω δὲ τοὺς λόγους του—τὴν πρωτάκουστον ἀρχὴν ὅτι ἀποτελεῖ πρόσχημα τὸ συνταγματικὸν ἀνεύθυνον καὶ δι’ ὕφους, ὅπερ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ χαρακτηρίσω, ἐζήτησεν δικαίωσιν τῆς βεβαιώσεώς του ἐπικαλούμενος τὴν διὰ τοῦ Στέμματος ἐπαλήθευσιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ του. Ἡ κυβέρνησι τοῦ ἐκ Πατρῶν πολιτευτοῦ, ἀναλαμβάνουσα καὶ πάλιν, καθ’ ἣν εἶχεν ὑποχρέωσιν, τὴν εὐθύνην, ἠρνήθη νὰ δώσῃ τὴν ζητηθεῖσαν ἱκανοποίησιν, ἀπευθύνουσα ἁπλῶς ὀρθὰς συμβουλὰς καὶ ὑποθήκας πρὸς τὸν φανταζόμενον ὡς πρόσχημα ἁπλοῦν καὶ τὴν βάσιν αὐτοῦ τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος τότε καὶ νῦν ἀρχηγὸν τῆς πλειονοψηφίας. Τοῦ ἐπεισοδίου συνέπεια ὑπῆρξεν ἡ δήλωσις ἀμετατρέπτου ἀποφάσεως τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ ὅπως ἀπομακρυνθῇ τῆς ἐνεργοῦ πολιτικῆς, κρίνων ὅτι οὕτω θὰ παρεῖχεν ὑστάτην καὶ μεγάλην πρὸς τὴν πατρίδα του ὑπηρεσίαν, καθ’ ὅσον, εὑρισκόμενος ὑπὸ τὸ βάρος τοσοῦτον δεινῆς ὕβρεως, ἐτέλει ἐφεξῆς εἰς προσωπικὴν ἀντίθεσιν πρὸς τὸ Στέμμα, ἡ δὲ νίκη, ἣν ἔβλεπεν ὅτι θὰ τῷ ἐδίδετο διὰ τῶν ἐκλογῶν, θὰ ἐγένετο ἀφορμὴ νὰ ζητήσῃ τὴν ἱκανοποίησιν, ἣν τῷ ἠρνήθησαν, προκαλῶν οὕτω ἐσωτερικὴν κρίσιν, ἣν ἔπρεπε νὰ ἀποφύγῃ ἡ χώρα, μέσῳ τόσων διεθνῶν ἀνωμαλιῶν. Ἀλλὰ συγχρόνως δηλῶν ταῦτα πάντα, καὶ μετὰ συγκινήσεως ἀποχωριζόμενος ὁριστικῶς τῶν συνεργατῶν του, ἐκήρυττεν ὅτι ἡ πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως Γούναρη, διαψευσάσης αὐτόν, εἶνε πρᾶξις κακοήθης. Οὕτω διεξήχθησαν αἱ ἐκλογαὶ ἐν γνώσει τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι ἀπεμακρύνθη πλέον ὁριστικῶς τῆς πολιτικῆς σκηνῆς ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος, ὅπερ ἐπλειονοψήφισε ἐξ ἀδυναμίας βεβαίως τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ ἐξ ἀποδοκιμασίας τῆς διεξαγούσης τὰς ἐκλογὰς κυβερνήσεως, οὐχὶ δι’ ἐγκρίσεως τοῦ προγράμματος τοῦ πολιτικοῦ ἀρχηγοῦ, ὅστις δὲν μετεῖχε τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλ’ ἰδοὺ καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος οὐχὶ ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἐκλεγόμενος, ἀλλ’ ὑπὸ ἐκλεκτόρων βουλευτῶν ἐπαναδιορισθεὶς ἀρχηγός, συγκροτῶν καὶ πάλιν τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν ἠρνήθη τὴν ἀποδοχὴν καὶ τῆς ἐμμέσου ταύτης ἐκλογῆς, τὸ Στέμμα ἐπὶ τῇ σκέψει ὅτι οὕτω καλίτερον ἐξυπηρετοῦνται οἱ κοινοβουλευτικοὶ θεσμοὶ τῆς χώρας, ἀφοῦ τοιαύτη βεβαίως θὰ ἦτο καὶ ἡ ὑπεύθυνος εἰσήγησις τῆς παραιτηθείσης Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ὡς εἶπον καὶ ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ὅταν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία εἶνε συγκεκροτημένη ἐξ ἀνδρῶν προερχομένων ἐκ τοῦ κοινοβουλίου, ἡ πρὸς τὸ ἀξίωμα εὐλάβεια εἶνε ὑποχρέωσις πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ κοινοβουλίου καὶ δὲν δυνάμεθα οὐδ’ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης ἡμεῖς, οἱ ἐνταῦθα συμπαρεδρεύοντες, νὰ ἀνεχώμεθα ἀδιαμαρτύρητοι τοιούτους κατ’ ἀλλήλων ἀφορισμοὺς τῶν συγκροτούντων τὰς κυβερνήσεις. Ἀλλ’ ἡ ἀνεύρεσις τῆς ἀληθείας περὶ τῶν ἐπιρριφθεισῶν μομφῶν θὰ ὑποβοηθήσῃ καὶ τὴν ἐξακρίβωσιν τοῦ δυνατοῦ τῆς ἁρμονικῆς συμπράξεως τῶν ἐν τῇ χώρᾳ πολιτικῶν παραγόντων. Διότι δὲν ἦτο μόνη ἡ κυβέρνησις τοῦ ἐκ Πατρῶν ἀξιοτίμου βουλευτοῦ, ἡ καθυβρισθεῖσα ὡς κακοήθης ἀπὸ τὸν ἐλεγχθέντα ὡς διαστρέφοντα τὴν ἀλήθειαν ἐν ζητήματι ὑψίστου ἐθνικοῦ καὶ πολιτειακοῦ ἐνδιαφέροντος τότε ἀπελθόντα καὶ νῦν ἐπανακάμψαντα ἀρχηγὸν τῆς πλειοψηφίας. Ὁ νῦν πρωθυπουργὸς γράφων πρὸς τὸ Στέμμα τὴν ἐπιστολήν, ἣν ἐμνημόνευσα, ἐβεβαίου, ὀρθῶς ἄλλως τε, ὅτι δὲν εἶνε ἐφικτὴ ἀσφάλεια ἐσωτερικῆς ἁρμονίας καὶ τάξεως ἐφ’ ὅσον ἡ καλὴ πίστις δὲν διέπει τὰς σχέσεις τῆς ἀνευθύνου ἀρχῆς πρὸς τοὺς συμβούλους αὐτῆς. Ἀλλὰ πρὸς ποῖον σημεῖον εὕρηται ἡ καλὴ πίστις; Πρὸς τὸ μέρος ἐκείνων, οἵτινες, κληθέντες νὰ συγκροτήσωσι καὶ συγκροτήσαντες τὴν παροῦσαν κυβέρνησιν, πιστεύουσιν ὅτι ἔλαβον κατὰ τεκμήριον βεβαίωσιν τῆς καλῆς των πίστεως; Ἢ πρὸς τὸ μέρος τῶν ἄλλων, οἵτινες τόσον δεινῶς ὑβρίσαντες διὰ τῆς διαψεύσεως τοὺς ἀναμίξαντας εἰς πολιτικὰς συζητήσεις καὶ τὸ Στέμμα, δὲν ἐστερήθησαν τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ ἑτέρου τῶν πολιτειακῶν παραγόντων, εἰμὴ μόνον μετὰ τὴν ἄρνησιν ἐμπιστοσύνης καὶ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, δυνάμενοι οὕτω νὰ ἔχωσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν ἰσχυρὸν τὸ τεκμήριον, ὅτι ἐν καλῇ πίστει ἐτέλουν, καὶ ὅτι διαψεύδοντες αὐτοὶ ἔλεγον τὴν ἀλήθειαν καὶ ὄχι οἱ ἐμμένοντες εἰς τὸ ψεῦδος καὶ ὑβρίζοντες αὐτοὺς κακοήθεις; Ἢ μήπως φρονοῦσιν ὅτι ἐπειδὴ ἔδωκαν τὰς χεῖρας, οἱ ταῦτα διαπράξαντες καὶ ἐπιδιώκουσι τὴν διὰ τῆς σιγῆς καὶ λήθης συγκάλυψιν ὁμοίων γεγονότων, ἑδραιοῦται ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ κοινοβουλίου καὶ ἐμπεδοῦται ἡ περὶ τῆς ἀσφαλείας τῆς τάξεως ἐν τῇ χώρᾳ πίστις τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ; Ἔδωκαν τὰς χεῖρας ἀλλήλοις, συνωμολόγησαν σιγὴν καὶ ἐπίστευσαν ἐπανορθωθὲν τὸ μέγα κατὰ τῆς πολιτείας ἀδίκημα, ὅπερ θὰ παραμείνῃ ἀνεπανόρθωτον, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀποκαθίσταται ἡ ἀλήθεια. Καὶ μᾶς ἐνθυμίζει ἡ παρασκηνιακὴ αὕτη πολιτικὴ σύμβασις τὴν ἱστορίαν δυστυχοῦς τινος πάσχοντος, ὅστις εἰσελθὼν εἰς τὸ δημοτικὸν νοσοκομεῖον ὅπως ὑποστῇ θεραπείαν, ἐνέπεσεν εἰς ἀβλεψίαν τῶν χειρουργούντων ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐλησμόνησαν ἐντὸς τοῦ ὀργανισμοῦ του τεμάχιον θραυσθέντος χειρουργικοῦ ἐργαλείου. Ἐνθυμεῖται ἀκόμη τώρα ὁ ἰατρικὸς κόσμος τὸν ἐγερθέντα ἐκ τούτου θόρυβον καὶ τὰς δημοσίᾳ γενομένας ἀντεγκλήσεις τῶν δύο καθηγητῶν. Ἀλλ’ οἱ δύο ὑπεύθυνοι ἐνόμισαν ὅτι προτιμότερον ἦτο νὰ καλύψωσι διὰ τῆς λήθης τὸ γεγονὸς καὶ συμφιλιούμενοι νὰ δώσωσι τὰς χεῖρας ὑπὲρ τὴν κλίνην τοῦ ἀσθενοῦς βεβαιοῦντες, ὅτι οὐδέτερος αὐτῶν ἔσφαλεν καὶ τὸ πταῖσμα ἀνῆκεν εἰς τοῦ ἐργαλείου τὴν κακὴν κατασκευήν. Ὄντως δὲ ὑπὲρ τὴν κλίνην τοῦ σφαδάζοντος ἔτεινον ἤρεμοι τὰς χεῖρας εἰς συμφιλίωσιν ἐνῷ ὁ ἀτυχὴς ἐκεῖνος ἐψιθύριζε· «Καλὰ αὐτά, ἀλλ’ ἀπ’ ἐμένα ποῖος θὰ ἀφαιρέσῃ τὸ ἐργαλεῖον;...». Ἐδώσατε σεῖς πρὸς ἀλλήλους τὰς χεῖρας. Ἀλλὰ ποῖος εἶνε ἐκεῖνος ὅστις θὰ περισώσῃ τὸν πληγέντα πολιτειακὸν ὀργανισμόν; Καὶ νομίζουσιν, ὅτι δύνανται νὰ δώσωσι τόσον ἀφελῶς τὰς χεῖρας ἀλλήλοις οἱ τραυματίσαντες οὕτω καιρίως τὴν πολιτείαν χωρὶς νὰ ἐρωτήσῃ αὕτη πῶς θὰ περισωθῇ ἐκ τοῦ δεινοῦ; Πῶς εἶνε δυνατὸν νὰ κυβερνᾶται ἡ χώρα ὑπὸ τὸ βάρος τοιούτων ἀμφιβολιῶν διὰ τὴν θέσιν τῆς πλειονοψηφίας καὶ διὰ τὴν θέσιν μιᾶς μερίδος τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἥτις, ἄν τυχὸν ὡς πᾶσα ἄλλη μερὶς τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐκαλεῖτο ποτὲ καὶ αὖθις νὰ συγκροτήσῃ κυβέρνησιν, θὰ ἐτέλει ὑπὸ τοιαύτην ἀκαθόριστον κατηγορίαν ἐκδηλώσασα καὶ ἔλλειψιν ἐπαρκοῦς ἀμύνης ἐκ τῆς ὀφειλομένης ὑπὲρ τῆς ἀνευθύνου ἀρχῆς. Οὕτω ἔλαβον χώραν τὰ γεγονότα. Ὁ ὑπομνηματισμὸς δὲ αὐτῶν, ὁ μετὰ τοσαύτης προσοχῆς γενόμενος δεκτὸς ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀποδεικνύει ὅτι οὐδὲ κεραίαν παρέλειψα μειοῦσαν τῆς ἀληθείας καὶ τῶν γεγονότων τὴν εὔγλωττον ἐπιμαρτυρίαν. Εἶχε δ’ ὄντως ἀνάγκην ἡ δημοσία συνείδησις τῶν ἀληθειῶν τούτων, ὅπως, διαφωτιζομένη, ἀνευρίσκῃ εὐχερῶς τὴν ὁδόν, ἥτις δύναται νὰ ὁδηγήσῃ πρὸς τὸ τέρμα προαιωνίου ἀγῶνος, τείνοντος εἰς πλήρη ἐθνικὴν ἀποκατάστασιν ὁλοκλήρου τοῦ Γένους. Ἀλλὰ ἐκ τῆς ὑπομνήσεως τῶν πολιτικῶν περιπετειῶν κατὰ τὴν ρύθμισιν τῶν ἐσωτερικῶν πραγμάτων τῆς χώρας θὰ προκύψωσι καὶ τὰ συμπεράσματα περὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς ἐνεστώσης κυβερνήσεως, ἐκ τῶν συμπερασμάτων δ’ αὐτῶν θὰ κρίνωμεν ἐὰν ἀνάλογα εἶνε καὶ τὰ οἰκονομικὰ μέτρα ἅτινα διὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ἐφαρμοσθέντος ἤδη κατὰ τὸ μέγα αὐτοῦ μέρος προϋπολογισμοῦ ὅπως ἀντικρύσωσι τὰς ἐκ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς κυβερνήσεως ἀναμενομένας δυσχερείας. Δὲν εἶνε δὲ ἀνάγκη νὰ εἴπῃ ἡμῖν ἡ κυβέρνησις ποία ἡ ἐξωτερικὴ αὐτῆς πολιτική. Εἶνε πλάνη καὶ εἶνε προϊὸν φιλαρεσκείας τῶν ἀντίθετον ἐχόντων πολιτικὴν ἡ βεβαίωσις ὅτι ὁ ἡγούμενος καὶ νῦν τῆς πλειονοψηφίας ἐγκατέλειπε τὴν πολιτικήν, ἣν διέγραψε τοσοῦτον στενῶς, ὥστε νὰ ἀποτελέσῃ καὶ δι’ ἑαυτὸν φραγμὸν ἀνυπέρβλητον, ἐὰν ἐπεζήτει ποτὲ νὰ ἐξέλθῃ ταύτης. Πολιτικὴ τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως εἶνε ἡ ἐκ παντὸς τρόπου παρέμβασις τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν διεθνῆ πόλεμον παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Τετραπλῆς Συνεννοήσεως. Διέγραφε δὲ κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὴν πολιτικὴν ταύτην, ὥστε παρεκκλίνων νὰ ἀπαρνῆται καὶ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ὑπόστασιν ὡς ἀνδρός, δυναμένου νὰ διακυβερνήσῃ τὰς τύχας ἑνὸς κράτους. Ἡ πολιτικὴ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως διατυπωθεῖσα ἐν ἐπισήμοις ἐγγράφοις ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιφυλάξεως δὲν στηρίζεται ἐπὶ σκέψεων προσωρινότητος πρὸς ἀνεύρεσιν τοῦ δεδομένου ἑκάστοτε καιροῦ διὰ τὴν Ἑλληνικὴν παρέμβασιν εἰς τὸν ἀγῶνα παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Τετραπλῆς Συνεννοήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐστήριξε τὴν πολιτικὴν ταύτην ἐπὶ τοῦ δεδομένου καὶ ἥττης ἀκόμη τῆς Εὐρωπαϊκῆς ὁμάδος μετὰ τῆς ὁποίας καταστήσας σύμμαχον ἄοπλον τὴν Ἑλλάδα, θέλει νὰ καταστήσῃ καὶ συμπολεμιστήν. Διότι ἐκήρυξε προφορικῶς καὶ ἐγγράφως πρός τε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ πρὸς τὰς Δυνάμεις ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι ἡ Ἑλλὰς καὶ ἀποτυγχάνουσα μετὰ τῶν ἰσχυρῶν συμμάχων τῆς ἐν τῷ πολέμῳ, θὰ ἔχῃ ὑπὲρ ἑαυτῆς τὴν ἠθικὴν ἀμοιβήν, ὅτι ἠγωνίσθη χάριν τῶν ἐν δουλείᾳ ἀδελφῶν, θὰ ἔχῃ ὑπὲρ ἑαυτῆς τὸν θαυμασμὸν τῆς ἱστορίας διὰ τὴν προσπάθειάν της πρὸς διατήρησιν τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν μικρῶν Κρατῶν, τὰ ὁποῖα ἡ τουρκογερμανικὴ ἐπικράτησις θὰ ἐξηφάνιζεν. Ἡμεῖς ὅμως, οἱ ἀντιτιθέμενοι πρὸς τὴν πολιτικὴν ταύτην, εἴμεθα μὲν μνήμονες τῶν εὐεργεσιῶν τὰς ὁποίας παρέσχον εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ τῆς συγκροτήσεως αὐτῆς εἰς Βασίλειον καὶ τῶν ἐπικουριῶν, τῶν ἑκάστοτε δοθεισῶν ὑπὲρ προόδου τῆς χώρας καὶ ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν δούλων ἀδελφῶν, ἀλλὰ ἀναγνωρίζοντες τὴν πολύτιμον κατὰ καιροὺς συνδρομὴν τῶν ἰσχυρῶν φίλων τῆς Ἑλλάδος, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀρνηθῶμεν καὶ τὴν μνήμην προσφάτων ἐπικουριῶν, προελθουσῶν ἐκ τοῦ ἀντιθέτου στρατοπέδου ἢ ἐκείνου εἰς ὃ καλεῖ ἡμᾶς ἡ Κυβέρνησις νὰ προκρίνωμεν συμπολεμιστήν, καὶ ἐπὶ τῇ προόψει τῇ ἀσφαλεῖ ἔστω, ὅτι θὰ ὁδηγήσωμεν εἰς αὐτοκτονίαν τὴν χώραν. Ἡμεῖς, οἱ οὕτως σκεπτόμενοι, συνεπεῖς πρὸς τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα, μετὰ συγκινήσεως παρακολουθοῦμεν τοὺς ἀγῶνας μιᾶς ἐπὶ παραδείγματι Δυνάμεως, καὶ μνημονεύω τὴν Γαλλίαν, μετὰ θαυμασμοῦ παρακολουθοῦμεν τοὺς ἡρωϊσμοὺς τῶν εὐγενῶν αὐτῆς τέκνων, ἡ δὲ εἰλικρινὴς ἡμῶν συμπάθεια συνοδεύει τοὺς πεσόντας ἐν τῇ ἀμύνῃ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Γαλλικοῦ Ἔθνους. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἔκ τε τῆς αἰθούσης καὶ τοῦ ἀκροατηρίου). Ἀλλὰ δὲν ἀμνημονεῖ ἡ διάνοια ἡμῶν πρὸς φίλον ἔθνος οὔτε μερίζει τὸν πρὸς αὐτὸ θαυμασμόν, ἔστω καὶ ἂν ἀντίπαλον εὑρίσκεται τοῦτο πρὸς τὴν ἐμπόλεμον ὁμάδα εἰς ἣν παρέσχε καὶ τὴν σύμπραξίν της ἡ Γαλλία. Ἀλλ’ ὑπὲρ πάντα τὰ αἰσθήματα τῆς εὐγνωμοσύνης ὑπέρκειται τὸ ἐθνικὸν συμφέρον. Εἶνε δὲ ἡ πολιτική μας ἀντίθετος πρὸς τὴν πολιτικὴν τῶν κατεχόντων τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἶνε πολιτικὴ κανονιζομένη ἐκ τοῦ συναισθήματος τῆς ἀσφαλείας τοῦ Κράτους καὶ ἐκ τοῦ αἰσθήματος συμπληρώσεως τῆς ἐθνικῆς ἀποστολῆς τοῦ Κράτους τούτου, πολιτικὴ ἔχουσα κοινὴν τὴν ἔνδειξιν τῆς φιλίας πρὸς πάντα μὴ κεκηρυγμένον ἐχθρὸν τῆς πατρίδος καὶ οὐχὶ πολιτικὴ ὁδηγοῦσα ἐκεῖ ὅπου θὰ καταστρέφετο ἡ Ἑλλὰς αὐτοκτονοῦσα ἐν ἀνάγκῃ διὰ νὰ ἔχῃ ἔνδοξον τὸν θάνατον. Εἶνε 1 κατ’ ἐξοχὴν ἐθνικόφρων πολιτικὴ ἡ ἡμετέρα καὶ εἶνε ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως πολιτικὴ λησμονοῦσα τὴν Ἑλλάδα ὅπως ἐκδηλώσῃ αἴσθημα εὐγνωμοσύνης δι’ ἀρρήκτου δεσμοῦ τῆς τύχης αὐτῆς πρὸς τὰς περιπετείας μιᾶς ἐμπολέμου ὁμάδος Εὐρωπαϊκῶν Δυνάμεων. Ὅταν δὲ τοιαύτην ἔχωμεν ἐνδεδειγμένην καὶ καθωρισμένην τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο φυσικὸν νὰ γεννηθῇ ἐν τῇ σκέψει μου ποῖα εἶνε τὰ οἰκονομικὰ ἐκεῖνα μέσα, τὰ ὁποῖα μετὰ ὀκτάμηνον κοινοβουλευτικὴν ἀργίαν ἦλθε νὰ ζητήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἐγκριθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἵνα ἀντιμετωπίσῃ τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον διαισθάνεται κατέχοντα τὴν σκέψιν αὐτῆς, διότι κτῆμα αὐτῆς εἶνε σκέψις κινδύνων ἀπορρέουσα ἀπ’ αὐτὴν ταύτην τὴν πολιτικὴν τῆς κατεύθυνσιν. Ταῦτα εἶχον, κύριοι βουλευταί, νὰ ἐκθέσω εἰς γενικὰς γραμμὰς ἐνώπιον ὑμῶν, ὅπως ἀποδείξω τὴν ἀνάγκην τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐρεύνης τῶν μεγάλων καὶ πολυπλόκων ζητημάτων, ἅτινα πολιορκοῦσι τὰς σκέψεις ἡμῶν. Νομίζω, ὅτι δὲν ἐξέκλινα παντάπασι τῆς ἀληθείας, καὶ μετὰ πάσης παρρησίας διετύπωσα τὰς γνώμας μου, ἔχων τὴν ἀλήθειαν σύμβουλον καὶ ὁδηγόν. Ὁ ἀρχαῖος φιλόσοφος ἔλεγε· «Θάρσει, τ’ ἀληθῆ λέγων οὐ σφάλλει ποτέ». Καὶ δὲν ἔσφαλα εἰπὼν τὴν ἀλήθειαν. Ἀπὸ τῆς ἀληθείας δὲ τὸ φῶς, ἐκ δὲ τοῦ φωτὸς τῆς ἀληθείας, τοῦ ἐκπεμπομένου ἀπὸ τοῦ ἐθνικοῦ τούτου περιβόλου, θὰ φωτισθῇ ἡ ὁδός, ἥτις ὁδηγήσασα τοὺς ἐκ τῶν Νέων Χωρῶν συναδέλφους ἐντὸς τοῦ κοινοβουλίου τούτου, θὰ ὁδηγήσῃ καὶ τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ὑπολοίπων δούλων ἀδελφῶν, ἵνα ἀπὸ κοινοῦ συσκεπτόμενοι ἀσφαλίσωμεν τὸ μέλλον μιᾶς μεγάλης καὶ ἑνιαίας Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§100Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν συμφώνως πρὸς τὰς προχθεσινὰς δηλώσεις του ἔχει σκοπὸν νὰ ὑποβάλῃ τροπολογίαν.

§101ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Προηγουμένως ἀνεκοινώθη, ὅτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐζήτησε νὰ ἐπιβραδυνθῇ ἡ ψήφισις τῶν δωδεκατημορίων, καθόσον δὲν εἶχε ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Βουλῆς, ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ γίνῃ ἡ ἀναγκαία δήλωσις.

§102Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Περὶ τοιούτων δηλώσεων σχετιζομένων πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν θὰ ἤθελα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας καὶ πρὸς ἕνα ἄλλο κονδύλιον, τὸ ὁποῖον ὑπάγεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν· πρόκειται περὶ τῶν γενικῶν διοικήσεων, αἵτινες κατηργήθησαν διὰ πράξεως τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Εἰς τὸν προϋπολογισμόν, ἐκτὸς τῶν γενικῶν διοικήσεων Ἠπείρου, Αἰγαίου καὶ Σάμου διὰ τὰς ὁποίας εἶχε τεθῇ κονδύλιον μόνον διὰ δύο μῆνας, διὰ τὴν γενικὴν διοίκησιν Μακεδονίας καὶ Κρήτης ὑπάρχει πρόβλεψις δι’ ὁλόκληρον τὸ ἔτος. Ἐπειδὴ αἱ δύο αὗται γενικαὶ διοικήσεις κατηργήθησαν, θὰ ἤθελα νὰ δηλώσητε εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι περιορίζετε τὴν σχετικὴν πίστωσιν μόνον δι’ ὅσους μῆνας ἐλειτούργησαν αἱ γενικαὶ αὗται διοικήσεις.

§103ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἀδιάθετοι πιστώσεις θὰ μείνουν πολλαί, ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω ποῖαι θὰ μείνουν ἀχρησιμοποίητοι.

§104Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶνε μόνον αὐτό, εἶνε καὶ ἄλλα κονδύλια. Δὲν σᾶς διαφεύγει ὅτι διὰ νὰ κάμω τὴν ἐπιλογὴν αὐτὴν καὶ περιορισθῶ μόνον εἰς τὴν γενικὴν διοίκησιν, ζητῶ δήλωσιν περὶ τοῦ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀρκεῖται μόνον εἰς ὅσους μῆνας ἐλειτούργησαν αἱ γενικαὶ αὗται διοικήσεις μέχρι τῆς στιγμῆς τῆς καταργήσεώς των, καὶ δὲν σκέπτεται νὰ ἐπαναφέρῃ τὰς γενικὰς διοικήσεις.

§105ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὰ εἶνε ἄσχετα πρὸς τὸν προϋπολογισμόν.

§106Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἶνε σχετικώτατα, διότι θέλω προτείνει νὰ διαγραφῇ τὸ σχετικὸν κονδύλιον.

§107ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δεχόμεθα τὴν πρότασίν σας.

§108Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Μένει λοιπὸν εἰς ἡμᾶς ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται νὰ ἐπαναφέρῃ τὰς γενικὰς διοικήσεις.

§109Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ ἔχῃ τὴν ἐλευθερίαν της.

§110Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ἡμεῖς ἀκριβῶς αὐτὴν τὴν ἐλευθερίαν τὴν ἀποδοκιμάζομεν ἀπὸ τώρα μὲ μίαν καὶ μόνην λέξιν, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει νὰ εἰσέλθῃ εἰς λεπτομερῆ συζήτησιν. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 2–4 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταργήσεως τῶν ὑποπροξενείων Κορυτσᾶς, Ἀργυροκάστρου καὶ Ἐλβασάν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγήσεως ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1914 ἐκ δραχ. 4.450.845.71». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας ἐκτάκτων πιστώσεων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1914 ἐκ δραχ. 411,139.64». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐφαρμογῆς προσωρινῆς φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν διὰ τὴν φορολογίαν τοῦ 1915 καὶ παρατάσεων προθεσμιῶν δηλώσεων ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ μεγάλων ζώων». Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ 1ου ἄρθρου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Α. Σκιαδαρέση. (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία).

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται ἐλάχιστοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1–7). Ἄρθρον 8. (Ἀναγινώσκεται).

§113Γ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπομιμνήσκω τὴν τροπολογίαν μου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου.

§114Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὡς ἄρθρον 8 τίθεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ἀργυροπούλου.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ἀργυροπούλου ὡς ἄρθρον 8· τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταβολῆς καθυστερουμένων ἐσόδων τῶν χρήσεων 1912, 1913 καὶ 1914 ἄνευ προσθέτων τελῶν καὶ τόκων ὑπερημερίας μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου 1915».

§116Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπειδὴ ἐγένετο παρατήρησις, τὴν ὁποίαν εὑρίσκω πολὺ ὀρθήν, ὅτι ἡ ἀθρόα ἐντὸς τοῦ Ὀκτωβρίου πληρωμὴ τῶν καθυστερουμένων φόρων τῶν τριῶν ἐτῶν ὁπωσδήποτε εἶνε βαρεῖα καὶ δυσχερὴς διὰ τὴν εἴσπραξιν, ἐθεωρήθη ὅτι καλὸν εἶνε τὸ νομοσχέδιον νὰ διατυπωθῇ οὕτω: (Ἀναγινώσκει). «Ἐπιτρέπεται ἵνα καταβληθῶσι τὰ καθυστερούμενα ἐν γένει ἔσοδα τοῦ Δημοσίου τῶν χρήσεων τῶν μὲν ἐτῶν 1912 καὶ 1913 μέχρι τέλους τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου 1915, τὰ δὲ τῆς χρήσεως 1914 μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου 1915, ἄνευ προσθέτων τελῶν καὶ τόκων ὑπερημερίας».

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθοῦν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. — Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ διδακτικῶν βιβλίων νόμων ͵ΓΣΗʹ καὶ 336». (Ἀναγινώσκονται καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1–2) Ἄρθρον 3. (Ἀναγινώσκεται).

§118Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νόμου: (Ἀναγινώσκει). «Τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως διὰ πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δημοσιευομένης ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἐπὶ πάντων τῶν ἐγκεκριμένων διδακτικῶν βιβλίων τῆς δημοτικῆς καὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως τῶν τρεχουσῶν τετραετιῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 11 τοῦ ͵ΓΣΑʹ νόμου ἐπιτιθέμενον βιβλιόσημον δύναται νὰ ἐλαττωθῇ ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον μέχρις 20% τοῦ ἐν τῇ ἐγκρίσει ἑκάστου βιβλίου καθορισθέντος». Ὑποθέτω κ. Ὑπουργέ, ὅτι τὸ 20% πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ ἀπὸ τὴν τιμὴν τοῦ βιβλίου καὶ ὄχι ἀπὸ τοῦ βιβλιοσήμου.

§119Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τοῦ βιβλιοσήμου, διότι τὸ Κράτος εἰσπράττει ἓν βιβλιόσημον καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ πάρῃ ὀλιγώτερα.

§120Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐπεθύμουν ὅμως νὰ μάθω τὸν λόγον τῆς τοιαύτης ἐλαττώσεως.

§121Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Διότι ηὔξησεν ἡ τιμὴ τοῦ χάρτου καὶ εἶνε ἑπόμενον νὰ μὴ τυπώσουν ἀπὸ τὰ ἐγκεκριμένα βιβλία οἱ ἐκδόται καὶ νὰ μείνουν τὰ σχολεῖα χωρὶς βιβλία.

§122Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὑποθέσωμεν ὅτι ἔχομεν τὴν ἀξίαν τοῦ βιβλίου 60 λεπτά, ἐκτὸς δὲ αὐτῶν ἔχομεν καὶ τὸ βιβλιόσημον. Ἡ ἀξία τοῦ βιβλιοσήμου δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν τιμὴν τοῦ βιβλίου, ἡ δὲ αὔξησις πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ ἀναλόγως τῆς ἀξίας τῆς τιμῆς τοῦ χάρτου.

§123Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἶνε εὐκολώτερον τὸ Κράτος νὰ ἐλαττώσῃ τὸ βιβλιόσημον ὑπὲρ τοῦ ἐκδότου, διότι ὁ ἐκδότης ὑποθέσατε λαμβάνει 1,50 δρχ. διὰ τὸ βιβλίον, ἐξ ἧς ἡ 1 δρχ. εἶνε διὰ τὸ βιβλιόσημον. Ὅταν ἐλαττώσητε κατὰ 5 λεπτά, τότε θὰ πάρῃ 55 λεπτά.

§124Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐπιβάλλεται 20% ἐπὶ τοῦ βιβλιοσήμου.

§125Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ λόγος εἶνε νὰ μὴ ἐπιβαρυνθῇ ἡ τιμὴ τοῦ βιβλίου καὶ ἑπομένως οἱ μαθηταί, ἀλλὰ τὸ Δημόσιον. Ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν αὐξάνει ἡ τιμὴ τοῦ βιβλίου κατὰ τὴν διαφορὰν τῆς ἀξίας τοῦ χάρτου, αὕτη εἶνε ἡ ἔννοια.

§126Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν ἡ ἐλάττωσις αὕτη μὲ τὸ βιβλιόσημον.

§127Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἀντὶ νὰ αὐξήσωμεν τὴν τιμὴν τοῦ βιβλίου ἠλαττώσαμεν τὸ βιβλιόσημον. Αὕτη εἶνε ἡ ἔννοια.

§128Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶμαι σύμφωνος, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πλὴν τῆς τροπολογίας καὶ ἀναγκαῖον εἶνε καὶ κατεπεῖγον καὶ πρέπει νὰ ψηφισθῇ, ἀλλὰ διὰ τῆς τροπολογίας εἰσήχθη νέα τις ἀρχὴ μὴ περιλαμβανομένη ἐν τῇ ἀρχῇ, ἣν παρίστα τὸ νομοσχέδιον, ὡς ὑπεβλήθη, καὶ ἐπὶ τῆς τροπολογίας ταύτης, τὴν ὁποίαν δὲν θεωρῶ κατεπείγουσαν, θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐγίνετο ἐκτενεστέρα συζήτησις. Δὲν σκέπτομαι νὰ προβάλω ἀπαράδεκτον, ἀλλὰ θέλω νὰ συστήσω νὰ δοθῇ προσοχὴ μὴ τυχὸν σπεύδομεν νὰ ψηφίσωμεν διάταξιν, ἂν ὄχι ἐπιβλαβῆ, ἀλλὰ μὴ κατεπείγουσαν, ἄσκοπον διάταξιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν συζητήσωμεν μετά τινα χρόνον ἀπὸ τοῦ ἀσφαλεστέρου. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τὴν ὁποίαν εἰσάγει ἡ διάταξις αὕτη δὲν δύναμαι νὰ ἔχω ἀντίρρησιν, διότι λόγῳ τῆς ὑπουργικῆς ἀλληλεγγύης ἔχω προεξοφλημένην τὴν γνώμην. Ἡ βάσις τῆς διατάξεως ταύτης ὅτι ἕνεκα τῆς ὑπερτιμήσεως τῆς ἀξίας τῶν πρώτων ὑλῶν εἶνε ἀνάγκη νὰ παρασχεθῇ εἰς τὸν ἐργολάβον ἀποζημίωσίς τις διὰ νὰ μὴ ὑποστῇ ἐκεῖνος τὴν ἐντεῦθεν ζημίαν................

§129Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἵνα μὴ καταστῇ ἀδύνατος ἡ παροχὴ βιβλίων εἰς τοὺς μαθητάς.

§130Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτὸ ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι τὴν ζημίαν ταύτην τοῦ ἐργολάβου......................

§131Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα περὶ ζημίας.

§132Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶπε τοῦτο.

§133ΕΛΕΥΘ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι μόνον δὲν εἶπον τοῦτο, ἀλλὰ πρὸ τῆς συνεδριάσεως συνέστησα εἰς τὸν συνάδελφόν μου νὰ διατυπώσῃ τὸ νομοσχέδιον οὕτω, ὥστε ἀκυρουμένης τῆς μειοδοσίας λόγῳ τοῦ ὅτι ηὐξήθη ἡ τιμὴ τοῦ χάρτου, νὰ ἠμπορέσῃ νὰ προκληθῇ ἄλλη ὑπὸ τοὺς νέους ὅρους καὶ νὰ ἴδωμεν ποῖος θὰ τὰ πάρῃ.

§134Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Διατυπώνετε συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ καταλήξω ἐγώ, δὲν ἠξεύρω διατὶ διαφωνεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας.

§135Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν διαφωνῶ, οὔτε σεῖς ἠμπορεῖτε νὰ φθάσητε εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα, διότι ἐὰν προσετέθη ἡ διάταξις αὕτη, δι’ ἕνα κυρίως σκοπὸν προσετέθη, νὰ παράσχῃ βιβλία κατὰ τὸ τρέχον σχολικὸν ἔτος. Ἐὰν πρόκειται νὰ διακηρύξωμεν νέαν δημοπρασίαν, καὶ δὲν ἠξεύρω κατὰ ποῖον τρόπον δυνάμεθα νὰ ἀκυρώσωμεν τὴν ἐγκεκριμένην δημοπρασίαν, τότε δὲν θὰ ἔχωμεν βιβλία. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας λοιπὸν ἔχει τὸ ἐνδιαφέρον νὰ δώσῃ βιβλία εἰς τοὺς μαθητάς.

§136Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀλλὰ τὰ δίδει διὰ τῆς μεθόδου τῆς αὐξήσεως τῆς ἀποζημιώσεως τοῦ ἐργολάβου λόγῳ τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας ὑφίσταται ἕνεκα τῆς ὑπερτιμήσεως τῆς πρώτης ὕλης. Εἶπον ὅτι τὴν ἀρχὴν ταύτην εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δεχθῶ ἕνεκα τῆς ὑπουργικῆς ἀλληλεγγύης, διότι ἡ Κυβέρνησις τῆς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέλος ἠναγκάσθη τὴν αὐτὴν ἀρχὴν νὰ δεχθῇ καὶ ηὔξησε τὰ κόμιστρα τοῦ σιδηροδρόμου Πελοποννήσου, στηριζομένη ἐπὶ τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ὕλης. Καὶ ἐπὶ τούτου μόνον συμφωνῶ, πλὴν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ἡ διαφορὰ εἶναι, ὅτι εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν πληρώνει τὸ Δημόσιον καὶ εἰς τὴν ἄλλην οἱ πολῖται. Θὰ μοὶ κάμετε τὴν χάριν νὰ ἀκούσετε παρατηρήσεις τινάς, αἱ ὁποῖαι, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, θὰ πρέπει νὰ διατελῶσιν ὑπ’ ὄψει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον θὰ πρόκειται νὰ ἀποφανθῇ. Ἡ πρώτη παρατήρησις εἶναι ὅτι δὲν ὑπάρχει ὀλιγώτερον τοῦ 20% διὰ νὰ δύναται τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ μὴ φθάσῃ εἰς τὸ 20%, ἐνῷ ὡς ἔχουσιν τὰ πράγματα ἡ ἔκπτωσις, ἡ ὁποία ζητεῖται νὰ χορηγηθῇ, εἶνε ὑπερβολική. Ἡ τιμὴ τοῦ χάρτου ἰσχυρίζονται οἱ διάφοροι εἰδικοὶ ὅτι ηὔξησεν κατὰ 20%. Ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ηὔξησεν περισσότερον, καὶ θὰ αὐξήσῃ ἀκόμη, ἴσως δὲ μέχρι τοῦ 100%. Ἀλλὰ ἡ τοιαύτη αὔξησις τῶν 100% δὲν δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν τιμὴν τοῦ βιβλίου, εἶναι γνωστόν, ὅτι μία δεσμὶς χάρτου ἔχει 1000 φύλλα, δραχ. 28, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι στοιχίζει 85 λεπτὰ ἕκαστον τυπογραφικὸν φύλλον. Θὰ ἔχωμεν δὲ νέαν αὔξησιν 85% δι’ ἕκαστον τυπογραφικὸν φύλλον, ἐκ 10 δὲ τυπογραφικῶν φύλλων ἓν ποσὸν 8½ λεπτῶν. Ἐὰν δοθῇ ἐλάττωσις 20% τὸ βιβλιόσημον 1 καὶ ἡμισείας δραχμῆς θὰ δώσῃ ἐλάττωσιν 30 λεπτῶν καὶ διαφορὰν 20 λεπτῶν. Διαφορὰ δὲ 20 λεπτῶν δι’ ἕκαστον τυπογραφικὸν φύλλον χιλιάδων ἀντιτύπων, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν βιβλίων τὰ ὁποῖα θὰ ἀγοράζωνται, ἐνδέχεται νὰ εἶνε μεγάλη καὶ δυσανάλογος πρὸς τὸ θεσπιζόμενον ποσοστὸν τῆς ἐκπτώσεως. Ἡ δευτέρα πασατήρησις, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ ἵνα μὴ δοθῇ ἀποζημίωσις εἰς ἀνθρώπους μὴ ζημιωθέντας. Δηλαδὴ μέγα ποσὸν βιβλίων ἔχει τυπωθῇ ἐπὶ χάρτου, τὸν ὁποῖον εἶχον ἀγοράσει οἱ ἁρμόδιοι πρὸ τοῦ πολέμου, ὅπως ἔχει δὲ ἡ διάταξις θὰ λαμβάνωσιν ἐκεῖνοι μίαν ἀμοιβὴν ἕνεκα ζημίας, τὴν ὁποίαν δὲν ὑπέστησαν. Τὸ συμπέρασμα τὸ διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργός. Συντρέχει περίπτωσις νὰ διαταχθῇ νέα δημοπρασία.

§137Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κατὰ ποῖον τρόπον θὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος ὁ ἐργολάβος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀναλάβει κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος τὰ βιβλία; Ἔχετε διάταξιν νὰ κηρύξετε αὐτὸν ἔκπτωτον;

§138Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐὰν δὲν ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι κατὰ γενικὴν διάταξιν δύναται νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος. Νομίζω, ὅτι εἰς τὴν νέαν δημοπρασίαν δύνανται νὰ προσέλθωσιν νέοι ἐργολάβοι, διότι μοὶ ἐγένετο παράστασις, ὅτι ἐγένετο ἐπίτηδες ὑπὸ τῶν ἐκμεταλλευτῶν. Εὑρίσκω ὅτι ἐὰν ἐπιδιώξετε διὰ τὸ ἀρξάμενον σχολικὸν ἔτος νὰ ἔχετε βιβλία, δὲν θὰ ἔχετε. Ἀνομολογεῖτε καὶ σεῖς τὴν σπάνιν τοῦ χάρτου ἐν Ἑλλάδι. Εἶναι βέβαιον δὲ ὅτι διὰ νὰ γίνῃ προμήθεια χάρτου διὰ τὰ βιβλία τῆς ἐκπαιδεύσεως θὰ παρέλθωσιν πολλοὶ μῆνες. Θὰ ἀναγκάσητε τοὺς μαθητὰς νὰ ἀγοράσωσιν εἰς τὸ μέσον τοῦ ἔτους νέα βιβλία καὶ θ’ ἀκούετε παράπονα ὅτι ἐντὸς τοῦ σχολικοῦ ἔτους ἠγόρασαν δύο βιβλία. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ σπεύσωμεν τὴν ψήφισιν τῶν διατάξεων τούτων. Ἀλλά, ἂν ἐπιμένετε, θὰ ἦτο ὀρθόν, ἀφοῦ εἶναι δεδομένον, ὅτι διὰ τῆς μὴ ἐφαρμογῆς κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος τοῦ συστήματος τῶν ἐγκεκριμένων βιβλίων, ἀφοῦ εἶναι βέβαιον ὅτι τὸ δημόσιον ἐζημιώθη κατὰ 250,000 δραχμάς, θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ μὴ ὑποστῇ ταύτας καὶ κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος, θὰ ἦτο ὀρθὸν ἐπὶ τῶν βιβλίων τῶν παλαιῶν, ἡ ἰσχὺς τῶν ὁποίων ἐπεκτείνεται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, νὰ ἐπιβληθῇ κατ’ ἀναλογίαν τὸ βιβλιόσημον. Τοιουτοτρόπως θὰ ἔχωμεν μείωσιν τῆς ζημίας κατὰ 250.000 δραχμάς.

§139ΑΡ. ΚΡΙΑΡΗΣ. Οὐδὲν βιβλίον ἔχει τυπωθῇ· ἐτυπώθησαν ἄλλα μὲ χάρτην πρὸ τοῦ πολέμου, καὶ ἄλλα μετὰ τὸν πόλεμον. Αὐτὴν τὴν πληροφορίαν σᾶς δίδω καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ τὴν λάβετε ὑπ’ ὄψιν.

§140Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ἔχω οὐδένα λόγον νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν διάταξιν. Ὀφείλω νὰ σημειώσω τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι προεκάλεσαν τὴν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου καὶ ὑπῆρξαν οἱ ἀντιλέγοντες, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον οἱ μαθηταὶ νὰ δύνανται νὰ ἔχωσι βιβλία διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος. Ὁ προαγορεύσας ἀξιότιμος βουλευτὴς ἔκαμε σύγχυσιν μεταξὺ τῶν βιβλίων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τῶν ἀναγνωστικῶν διὰ τὰ ὁποῖα ἐκηρύχθη ὁ ἐργολάβος ἔκπτωτος καὶ τῶν βιβλίων τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄπειρα καὶ τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀναλάβει διάφοροι ἐκδόται, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ δυνηθῶσι νὰ ἐκτυπώσωσι τὸν ἀριθμόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀναγκαῖος διὰ τοὺς μαθητὰς λόγῳ τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας θὰ ἔχωσιν ὡς ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τοῦ χάρτου. Ἡ διάταξις λοιπόν, ἡ τελευταία, δὲν ὁρᾷ κυρίως τὰ βιβλία τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§141Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ἔχετε καὶ τὰ δύο μέσα. Ἐὰν τὸ διωρθώσατε, βέβαια.

§142Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν τὸ διώρθωσα, διότι περὶ τούτων ἐλήφθη πρόνοια εἰς τὸ ἄρθρον πρῶτον, ὅτι ἐν ἀνυπαρξίᾳ τῶν βιβλίων, τὰ ὁποῖα ἐνεκρίθησαν, θέτει τὸ Κράτος εἰς κυκλοφορίαν τὰ βιβλία τὰ ἐγκριθέντα τῆς παρελθούσης τετραετίας, καὶ ἑπομένως ἐξοικονομοῦμεν τὰς ἀνάγκας τῆς ἐκπαιδεύσεως. Προκειμένου ὅμως περὶ τῶν βιβλίων τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως δὲν ἔχει τοιαύτην εὐκολίαν τὸ Κράτος. Ἀναγκαίως πρέπει νὰ ἔχῃ τὰ ἐγκεκριμένα βιβλία, τὰ φέροντα τὸ βιβλιόσημον. Ἐὰν λοιπὸν οἱ ἐκδόται δὲν δύνανται νὰ ἐκδώσωσι τὰ βιβλία λόγῳ τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τοῦ χάρτου εἰς τὴν τιμὴν αὐτὴν καὶ εὑρίσκεται εἰς ἀνάγκην ἡ πολιτεία νὰ κάμῃ μικρὰν παραχώρησιν διὰ νὰ διευκολύνῃ τὴν ἔκδοσιν, τὸ κάμνει ὄχι χάριν τῶν ἐκδοτῶν, τὸ κάμνει μόνον διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἀθρόαν ἐκτύπωσιν τῶν βιβλίων καὶ τὴν διανομὴν ἀνὰ τὰ διάφορα σχολεῖα, διότι ἐὰν τοῦτο δὲν κάμῃ ἡ πολιτεία, καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι εἶναι ἀληθὴς ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν δίδετε εἰς τὸν νόμον, ὅτι δυνάμεθα νὰ κηρύξωμεν ἐκπτώτους ἐκ τῶν ὑστέρων τοὺς ἀναλαβόντας συγγράμματα, ποῦ ἠθέλετε φθάσει; ἠθέλετε φθάσει εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι θὰ κηρύξητε μὲν ἐκπτώτους τοὺς ἐργολάβους, ἀλλὰ θὰ κηρύξητε καὶ τὴν ἀνυπαρξίαν τῶν βιβλίων εἰς τὰ σχολεῖα, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ πολιτεία, μεριμνῶσα διὰ νὰ περιστείλῃ τὴν τιμὴν κατὰ πέντε ἢ δέκα λεπτά, θὰ ἀναγκασθῇ νὰ χρησιμοποιήσῃ βιβλία, τὰ ὁποῖα δὲν εἶνε ἐγκεκριμένα, θὰ χρειασθῇ, ἐννοεῖται, πάντως νόμος εἰς αὐτὴν νὰ εἰσαγάγῃ βιβλία, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐγκεκριμένα ἢ καὶ ἀνύπαρκτα καὶ θὰ στερήσῃ τοὺς μαθητὰς βιβλίων διὰ τὸ τρέχον ἔτος. Τοῦτο τὸ ἄτοπον ἠθέλησα νὰ προλάβω. Δὲν παρέχεται δὲ διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς καμμία αὐθαιρεσία, διότι ἀφίνεται εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ ἀποφασίσῃ πόσα θὰ ἐκπέσῃ καὶ θὰ ἐκπέσῃ τόσα, ὅσα εἶναι ἐπαρκῆ, καὶ ἐπαναλαμβάνω ὑπὲρ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πράγματι ἐζημιώθησαν καὶ ὄχι ὑπὲρ τοῦ ἐκδότου ὁ ὁποῖος ἔχει εἰς τὰς ἀποθήκας του τὰ βιβλία, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ κάμῃ ἀπόφασιν καὶ περὶ τοιούτου βιβλίου, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγε πρὸ τοῦ πολέμου καὶ ἑπομένως δὲν ἐζημιώθη, ἀλλὰ τὰ σώματα αὐτὰ τῶν βιβλίων θὰ τὰ δώσῃ εἰς τὴν κυκλοφορίαν εἰς τὴν τιμὴν ἡ ὁποία εἶναι καὶ χωρὶς νὰ κάμῃ ζημίαν τοῦ δημοσίου· ἑπομένως δὲν σημαίνει ὅτι θὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς διατάξεως ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ δημοσίου διὰ νὰ δώσῃ εἰς τοὺς ἐκδότας, ἀλλὰ θὰ τὸ κάμῃ τότε, ὅταν εἶναι ἀνάγκη διὰ νὰ ἔχωσι βιβλία οἱ μαθηταί.

§143Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐγὼ ὑπέβαλον τὴν παρατήρησιν νὰ τὴν ἔχῃ ὑπ’ ὄψει τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, μὴ τυχὸν καὶ περιπλακῇ εἰς τοιαύτην ἀξίωσιν, ὄχι ἀκριβῶς ὅτι ἀπὸ τοῦδε ψηφίζει νὰ ἀποδώσῃ.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 καὶ τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τῶν ἐκπαιδευομένων ἐν τῇ Ἰατρικῇ Σχολῇ τῆς Λυῶνος φοιτητῶν τῆς Ἰατρικῆς». Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§145Η. ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἔχω τροποποίησιν.

§146Π. ΔΑΓΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔγινεν ἡ τροποποίησις. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1–3)

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. (Ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 ὑπάρχει τροπολογία ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχουσα οὕτω: (Ἀναγινώσκει): «Ἐπίσης ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἵνα ἀποστείλῃ ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου εἰς Λυῶνα καὶ τοὺς ἐπιτυχόντας κατὰ τὸν ἐνεργηθέντα ἐν ἔτει 1914 διαγωνισμὸν πρὸς ἀποστολὴν σπουδαστῶν εἰς τὴν Στρατιωτικὴν Σχολὴν τῆς Λυῶνος, καὶ συμβληθέντας ἤδη διὰ συμβολαίου μετὰ τοῦ Δημοσίου, δέκα φοιτητὰς τῆς Ἰατρικῆς, συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος ἄρθρου».

§148Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν θεωρῇ κατάλληλον τὸν χρόνον τῆς ἀποστολῆς. Καθ’ ὃν χρόνον καὶ ἡ Γαλλία ὁλόκληρος εὑρίσκεται ἐν πολέμῳ, καθ’ ὃν χρόνον ὅλοι οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, μηδὲ αὐτῶν τῶν τῶν νοσοκομείων ἐξαιρουμένων, εὑρίσκονται ἐπὶ τῆς γραμμῆς τοῦ πυρός, ἡμεῖς ἀποστέλλομεν σπουδαστὰς ἐκεῖ.

§149Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔλαβον ἐκ τῆς ὑπηρεσίας πληροφορίας ὅτι ἐξακολουθεῖ νὰ λειτουργῇ τὸ Πανεπιστήμιον.

§150Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν ἐξακολουθεῖ. Μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ τὸ ἠξεύρω. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, πρέπει νὰ ὁρίσητε χρόνον ὅτι μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ πολέμου θὰ ἀποσταλῶσιν. Ὑπάρχει νοσοκομεῖον τραυματιῶν καὶ εἶναι δύο βοηθοί, οἱ ὁποῖοι τὸ διευθύνουσιν. Ὑπάρχει καθηγητής, ὁ ὁποῖος τὸ διευθύνει, ἀλλὰ τελείως ἀπομεμακρυσμένος τῆς καθηγεσίας, τῆς διδασκαλίας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Θὰ στείλητε ἀργομίσθους, θὰ στείλητε ἀνθρώπους παραθερίζοντας. Φρονῶ ὅτι δύνασθε νὰ μὴ τοὺς ἀποστείλητε. Εἶναι πολιτικὴ ἐξέλιξις. Αὔριον δὲν γνωρίζετε ποῖος θὰ εἶναι Ὑπουργὸς καὶ αὐτὸς εἰμπορεῖ νὰ τοὺς στείλῃ ἀξιολογώτατα, διότι θὰ ἐφαρμόσῃ τὸ κείμενον καὶ δὲν θὰ ἔχῃ κανεὶς τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ ἐγγύησιν.

§151ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀντιθέτως πρὸς τὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν εἰς τὸν συνάδελφόν μου, ἀμφιβάλλω πολὺ ἂν ἐν μέσῳ πολέμου εἶνε δυνατὸν νὰ λειτουργῇ τὸ Πανεπιστήμιον. Ὅλοι εἶναι ἀπεσπασμένοι εἰς τὸν πόλεμον. Τὸ θεωρῶ ὅλως διόλου ἀδύνατον. Ἐν τούτοις δὲν κωλύει τίποτε νὰ ψηφισθῇ ἡ διάταξις καὶ κάμνω τὴν σύστασιν εἰς τὸν συνάδελφόν μου νὰ μὴ στηριχθῇ εἰς τὰς πληροφορίας τῆς ὑπηρεσίας, καὶ νὰ μὴ ἀποσταλῇ κανεὶς ἐὰν δὲν ἔχῃ πληροφορίας καὶ ἐκ Γαλλίας, ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον λειτουργεῖ.

§152Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Βεβαίως δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ τεθῇ ἓν τελευταῖον ἄρθρον.

§153ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, ὄχι. «Ἐπιτρέπεται» νὰ τεθῇ. Ἀρκεῖ.

§154Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Λέγει «ἐπιτρέπεται». Ἀφ’ οὗ, κύριε Πρόεδρε, λέγει «ἐπιτρέπεται», ἀρκεῖ.

§155Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς λέγει, ὅτι ἐδέχθη τροπολογίαν, καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀποστείλῃ εἰς Λυῶνα τοὺς σπουδαστὰς τῆς τελευταίας κατηγορίας. Ἤθελον νὰ μάθω ἂν ἡ διάταξις τοῦ νόμου εἶνε προαιρετικὴ διὰ τὸν Ὑπουργὸν περὶ πασῶν τῶν κατηγοριῶν, ἂν εἶνε δηλαδὴ δι’ ὅλους προαιρετικὴ ἢ δι’ ὅλους ὑποχρεωτική.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιτρέπεται καὶ δι’ αὐτούς.

§157Η. ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. «Ἐπιτρέπεται», ἐτέθη;

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5–6).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται.

§160ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ διακόψωμεν κύριε Πρόεδρε.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθίσατε νὰ κάμω μίαν ὑποβολὴν. — Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς τῆς χρήσεως 1915. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 10 καὶ 30′ μ.μ.

(Ὥρα 9 μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 10.45′ μ. μ.)

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα Συνεδρίασις. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§163Π. ΔΑΓΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς σχέδιον νόμου «περὶ παρατάσεως προθεσμίας πρὸς ἐγγραφὴν εἰς τὰ μητρῷα τῶν ἀρρένων τῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διαμενόντων καὶ τῶν ἐκ τῶν Νέων Χωρῶν καταγομένων», τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν οἰκείαν ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ἐπιτροπήν. — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τοῦ ἀπαιτουμένου χρόνου πρὸς προβιβασμὸν τῶν μονιμοποιηθέντων ἐφέδρων ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν». Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§165Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν μικρὰν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω, οὐχὶ ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ νομοσχεδίου, ἐπὶ τῆς ὁποίας εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίθετος γνώμη, ἀλλὰ ἐπὶ τῆς διασκευῆς τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον ἀποβλέπει προφανῶς νὰ ἐξασφαλίσῃ ἓν δικαίωμα, τοῦ ὁποίου ἐστερήθησαν οἱ ἀξιωματικοὶ ἕνεκα τοῦ ὁποίου δὲν ὑπολογίζεται ὁ χρόνος τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας πρὸς προαγωγήν. Τὴν ἔλλειψιν ταύτην ἐπανέλαβε τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν, ἀλλὰ ὑπάρχει κατηγορία ἀξιωματικῶν μονιμοποιηθέντων, οἵτινες κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν προήχθησαν εἰς τὸν ἀνώτερον αὐτὸν βαθμόν. Ὡς ἔχει διασκευασθῇ τὸ νομοσχέδιον ὑπάρχει κίνδυνος ν’ ἀποκλεισθῶσιν οἱ ἀξιωματικοί, οἱ μονιμοποιηθέντες πρὸς προαγωγήν, διότι τὸ νομοσχέδιον λέγει· (ἀναγινώσκει) «ἔφεδροι ὑπολοχαγοὶ καὶ ἀνθυπολοχαγοί, ἔφεδροι ὑπίατροι καὶ ἀνθυπίατροι καταταχθέντες εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν συμφώνως τοῖς νόμοις ὑπ’ ἀριθ. 143 τῆς 21ης Ἰανουαρίου 1914 καὶ ὑπ’ ἀριθ. 299 τῆς 1ης Ὀκτωβρίου 1914 καὶ μὴ προαχθέντες ἐν τῷ ἐφέδρῳ στρατῷ πρὸ τῆς μονιμοποιήσεώς των, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπὸ τοῦ Ἀνωτέρου στρατιωτικοῦ Συμβουλίου συνταχθέντων πινάκων προβιβασμοῦ ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, ἐπιτρέπεται νὰ προαχθῶσιν εἰς ἀνώτερον βαθμὸν μετὰ ἑξάμηνον ἀπὸ τῆς κατατάξεώς των ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ ὑπηρεσίαν». Ἀλλ’ ὡς εἶπον, ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοί, οἵτινες ὑπηρετήσαντες ὡς ἔφεδροι τοιοῦτοι προήχθησαν εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμόν.

§166Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ νὰ μονιμοποιηθῶσιν ἐπεστράφησαν εἰς τὸν προηγούμενον βαθμόν, δὲν προήχθησαν, ἐγένετο δήλωσις τοιαύτη.

§167Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ πρὸ ἡμερῶν ὑπέβαλον μίαν τροπολογίαν, ἀρκεῖ δὲ νὰ γίνῃ ἡ δήλωσις ὅτι περιλαμβάνονται καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί.

§168Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἰς τὸ νομοσχέδιον περιλαμβάνονται καὶ οἱ ἔφεδροι ἀξιωματικοί, οἵτινες προβιβασθέντες εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπολοχαγοῦ ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ ἐμονιμοποιήθησαν κατόπιν μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ.

§169Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐπιτρέπεται νὰ προαχθῶσιν εἰς ἀνώτερον βαθμὸν μετὰ ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν, ἐννοεῖται μετὰ ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν ἐὰν προαχθῶσιν ἀπὸ πότε θὰ ὑπολογίζεται ἡ ἀρχαιότης; Θὰ ὑπολογίζεται ἐν σχέσει πρὸς τοὺς ἄλλους ἀπὸ τοῦ προβιβασμοῦ; Πρόκειται κυρίως περὶ τῶν ὑπολοχαγῶν ἐφέδρων τῶν 14, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἀνθυπολοχαγοὶ καὶ ὑπηρέτησαν ὡς ἀνθυπολοχαγοὶ κατὰ τοὺς δύο πολέμους, οἱ ὁποῖοι εἶχον ὑπὸ τὰς διαταγάς των ἀνθυπασπιστάς, οἵτινες σήμερον εἶνε λοχαγοί, ἐὰν δὲ ὁ χρόνος τῆς ἀρχαιότητός των ὑπολογισθῇ θὰ εὑρεθῶσιν εἰς τὸ ἀριστερόν.

§170Π. ΔΑΓΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ ἀρχαιότης τούτων ἐκανονίσθη διὰ τοῦ Β. Διατάγματος τῆς μονιμοποιήσεώς των καὶ συνεπῶς οὗτοι διατηροῦσι τὴν κεκτημένην σειρὰν ἀρχαιότητος.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Αἱ τροπολογίαι τῶν κ.κ. Μερλοπούλου καὶ Κριμπᾶ ἀπορρίπτονται. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει ἡ ἑξῆς τροπολογία τῶν βουλευτῶν κ.κ. Μ. Δαζέα, Ἠλ. Πανταζοπούλου κλπ. (Ἀναγινώσκει). «Ἐν τῷ πίνακι μονιμοποιήσεως δύνανται νὰ ἀναγραφῶσιν οἱ ἐκ παραδρομῆς παραλειφθέντες ἐξ αὐτοῦ, ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων ὑπὸ τοῦ ἀνωτέρου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου εἰς τοὺς πίνακας προβιβασμοῦ ὑπὸ στοιχ. Β. καὶ κεκτημένοι ἅπαντα τὰ πρὸς μονιμοποίησιν προσόντα».

§172Π. ΔΑΓΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀποδεκτή· εἶνε ἄσχετος ἐντελῶς πρὸς τὸ νομοσχέδιον.

§173Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ προβλεπόμενοι ἀπὸ τὴν ὑπὸ συζήτησιν τροπολογίαν. Οἱ ὑπογράψαντες τὴν τροπολογίαν ταύτην γνωρίζομεν ἕνα ἀξιωματικόν, διὰ τὸν ὁποῖον ὑπάρχει πρότασις ἀπὸ μέρους τοῦ συντάγματός του περὶ μονιμοποιήσεώς του, εἶναι δὲ ἀναγεγραμμένος ἐν τῷ πίνακι πρὸς προαγωγήν, καὶ ὑπάρχουν ἐκθέσεις συστατικαὶ τῆς ἀρετῆς τοῦ ἀξιωματικοῦ αὐτοῦ· ἀλλ’ ἐν τούτοις παρελείφθη ἐκ τοῦ πίνακος τῆς μονιμοποιήσεως. Εἶναι ἀδίκημα μέγα, τὸ συντελεσθέν.

§174Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ κακὸν εἶνε ὅτι δὲν μπορεῖ ἡ Βουλὴ νὰ προάγῃ ἀξιωματικούς, ἀφ’ οὗ οἱ ἀντιστράτηγοι δὲν τὸν ἐπρότεινον.

§175Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Παρακαλῶ ἐπιτρέψατε μίαν βραχεῖαν ἐξήγησιν. Εἶναι ἀδίκημα λέγω, τὸ συντελεσθέν, διότι ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς ἐστερήθη τῆς τιμῆς, ἣν ἀνέκτησε διὰ τῆς θυσίας τοῦ τιμίου αἵματός του, ἐκ παραδρομῆς ἑνὸς λοχίου ὁ ὁποῖος ἐχρησίμευε ὡς γραφεὺς τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἀντιστρατήγων καὶ ὅστις μοιραίως παρέλιπε νὰ συντάξῃ τὸ δελτίον καὶ τοῦ ἀξιωματικοῦ τούτου, καὶ τεθῇ καὶ τοῦτο ὑπ’ ὄψιν τῶν ἀντιστρατήγων. Γνωρίζω δὲ διὰ τὸν ἀξιωματικὸν τοῦτον, ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, δι’ ὅπερ δύναμαι νὰ βεβαιώσω καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπανήρχετο ἀπὸ τὰς προφυλακὰς, τὰς Ἠπειρωτικάς, τότε ἀκριβῶς συνέπιπτε νὰ μεταβαίνωμεν ἐκεῖ καὶ ἡμεῖς μετ’ ἄλλων συμπολιτῶν μας ἵνα παρακολουθήσωμεν ἐκ τοῦ ἐγγὺς τὰ ἐξελισσόμενα ἐκεῖ δράματα. Μαζύ μας ἤρχετο τότε καὶ ὁ πατὴρ τοῦ ἀξιωματικοῦ, ὁ ὁποῖος εἶχε πληροφορηθῆ ὅτι ὁ υἱός του κατέκειτο εἰς τὰ νοσοκομεῖα τῆς Φιλιππιάδος βαρέως ἀσθενής. Ἀλλὰ τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ἐκεῖ ἐφθάσαμεν ἐξήρχετο ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ νοσοκομείου. Καὶ ἐνῷ τῷ εἶχε χορηγηθῆ ἀναρρωτικὴ ἄδεια, καὶ ἠδύνατο νὰ παραμείνῃ ὅπως ἀνακτήσῃ τὰς δυνάμεις του, καὶ ἐν ᾧ ὁ πατήρ του τὸν ἱκέτευε νὰ παραμείνῃ 2–3 τοὐλάχιστον ἡμέρας, οὗτος ἀμετάπειστος ἀνεχώρησεν ἀμέσως τὴν ἐπιοῦσαν πρωΐαν ἀναβὰς τὰς χιονοσκεπεῖς παρυφὰς τῆς Μανωλιάσης, διότι ἠσθάνετο ὑπεράνω ὅλων τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον, καθόσον ἐγνώριζεν ὅτι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ ἐγίνετο ἡ γενικὴ ἐπίθεσις κατὰ τῶν Ἰωαννίνων, ἥτις καὶ πράγματι ἐγένετο μετὰ 5 ἡμέρας. Οὕτως ἠννόει ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον. Εἰς δὲ τὸν δεύτερον πόλεμον ὁ αὐτὸς ἀξιωματικὸς καὶ ἐτραυματίσθη. Θὰ ἦτο λοιπὸν τερατωδῶς ἄδικον τοιοῦτος ἀξιωματικὸς νὰ στερηθῇ τῆς τιμῆς, ἣν ἐκτήσατο διὰ τοῦ αἵματός του, ὡς ἐκ τῆς ἐλαφρότητος καὶ ἀμελείας ἑνὸς γραφέως. Διὰ τῆς τροπολογίας μας ἐπιδιώκεται ἡ ἀνόρθωσις ἐκ τοιούτου ἀδικήματος. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι διὰ τῆς τροπολογίας μας ταύτης πρόκειται νὰ γίνῃ καινοτομία ριζική, ἀλλὰ κατὰ τὸν κείμενον νόμον ζητοῦμεν νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἵνα, ἐὰν συντρέχωσι πάντα τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἐκείνου ἀπαιτούμενα πρὸς μονιμοποίησιν στοιχεῖα, δύναται νὰ μονιμοποιήσῃ καὶ τὸν ἀξιωματικὸν ἐκεῖνον.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τῶν κ. κ. βουλευτῶν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 2ον ἄρθρον καὶ τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπιβολῆς τέλους ἐπὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν πεζοδρομίων, τῶν ὁδῶν καὶ πλατειῶν τῆς πόλεως ὑπὲρ τοῦ Δήμου Ἀθηναίων».

§177Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ προτείνω τροποποιήσεις εἰς τὸ νομοσχέδιον, διὰ τῶν ὁποίων νομίζω ὅτι πᾶς φόβος ἐκφρασθεὶς θὰ ἀρθῇ καὶ ὅτι θὰ δοθῇ πλήρης ἐξασφάλισις. Διὰ τῶν τροποποιήσεων αὐτῶν, ἀφ’ ἑνὸς ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περιορίζεται ἐντὸς τῆς πόλεως Ἀθηνῶν μόνον, ἀφ’ ἑτέρου ὁρίζεται ἀνώτατον ὅριον τοῦ τέλους εἰς 4 δραχμὰς τὸ τετραγωνικὸν μέτρον. Ἐκτὸς τούτου, κύριοι, ὁ φορολογούμενος ἔχει σειρὰν ἐγγυήσεων, ἐν πρώτοις εἶνε τὸ δημοτικὸν συμβούλιον, κατὰ τῆς ἀποφάσεως δύναται νὰ ἀπευθυνθῇ κατὰ δεύτερον βαθμὸν εἰς τὸν Νομάρχην καὶ κατὰ τρίτον εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἐκ τῆς ὁριστικῆς ἀποφάσεως, ἡ ὁποία θὰ ἐκδοθῇ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν νομίζῃ ὅτι ἀδικεῖται, θὰ ὑποβάλῃ ἔνστασιν, ἡ ὁποία θὰ ἐκδικασθῇ εἰς ἐπιτροπὴν 5μελῆ ἀποτελουμένην ἐκ τριῶν προσώπων δημοσίων ἑνὸς τραπεζιτικοῦ ὑπαλλήλου καὶ ἑνὸς ἰδιώτου ἐκ τῆς ἐπαγγελματικῆς τάξεως, εἰς ἣν ἀνήκει ὁ φορολογούμενος. Δὲν νομίζω ὅτι δι’ ὅλων αὐτῶν τῶν ἐγγυήσεων ὁ φόρος αὐτὸς θὰ εἶνε ἐπαχθὴς καὶ δυσβάστακτος.

§178Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ εἶναι ὑπὲρ τὸν Ὑπουργόν. Εἶνε δυνατὸν νὰ ἀκυρώσῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργοῦ!

§179Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ εἶνε ὑπὲρ τὸν Ὑπουργόν, εἶνε ἓν εἰδικὸν Δικαστήριον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκδικάσῃ μίαν αἴτησιν περὶ μειώσεως τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐπιβληθέντος τέλους δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ γνωρίζῃ τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἓν ἀπόκεντρον κατάστημα.

§180ΦΡ. ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ὡς πρὸς τὰς ὑφισταμένας συμβάσεις ὑπεβάλατε τροπολογίαν;

§181Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὴν τροπολογίαν περὶ αὐτοῦ τὴν ἀνέγνωσα χθές.

§182ΦΡ. ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Δὲν διενεμήθη.

§183Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Συνεζητήθη προχθὲς διὰ μακρῶν.

§184ΦΡ. ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ἐπειδὴ δὲν διενεμήθησαν τὰ πρακτικὰ δὲν τὴν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν.

§185Γ. ΠΩΠ. Ὁ κανονισμὸς λέγει, ὅτι ἐκτυποῦνται αἱ τροπολογίαι.

§186Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Σᾶς τὴν ἀναγινώσκω (Ἀναγινώσκει)· «Προκειμένου περὶ μισθώσεων συναφθεισῶν πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου, δικαιοῦται ὁ μισθωτὴς τοῦ καταστήματος ὑποβαλλομένου εἰς τέλος κατὰ τὸν νόμον τοῦτον, νὰ ἐπιζητήσῃ ἀνάλογον, κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ Δικαστηρίου, μείωσιν τοῦ μισθώματος. Πρὸς διορισμὸν τοῦ μειωτέου ποσοῦ τὸ Δικαστήριον λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν τυχὸν καταβαλλομένην πρότερον, ὑπὸ μορφὴν μισθώματος, ἀποζημίωσιν.»

§187Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἐὰν ὑπάρχουν συμβάσεις.

§188Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὸ πρᾶγμα εἶνε ἁπλοῦν. Ὑπάρχουσι καταστήματα, τὰ ὁποῖα καὶ σήμερον πληρώνουσι ἐνοίκιον εἰς τὸν Δῆμον, τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει διὰ τὴν ἔκπτωσιν τοῦ ἐνοικίου.

§189Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ διασαφήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἂν αἱ 4 δραχμαὶ εἶνε τὸ ἐτήσιον τέλος.

§190Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.). Ναί.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία κατὰ τὸν κανονισμὸν, ὅπως παρατηρεῖ ὁ κ. Πὼπ, πρέπει νὰ ἐκτυποῦται, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤθελε στέρξει, κατόπιν ἀναγνώσεως, νὰ ψηφισθῇ. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἐπειδὴ ὑπεβλήθησαν τροπολογίαι, ἀσφαλῶς πρὶν ψηφισθῇ τὸ σύνολον θὰ τὸ ἔχητε διανεμημένον.

§192Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἔχωμεν τὸ σύνολον ἐκτυπωμένον ὁλόκληρον. Τοῦτο ἀφορᾷ μόνον τὴν συναρμολόγησιν τοῦ νομοσχεδίου. Ταύτην τὴν στιγμὴν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ γνωρίζωμεν κατὰ ποῖον τρόπον διατυποῦται...

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐὰν στέργῃ δι’ ἁπλῆς ἀναγνώσεως νὰ ψηφίσῃ τὴν τροπολογίαν ἢ ἐὰν θέλῃ νὰ τυπωθῇ.

§194Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ τροπολογία, ἡ ἀφορῶσα τὰς 4 δραχμάς, εἶναι λίαν ἁπλῆ, ἀλλ’ ἡ τροπολογία, ἡ ἀφορῶσα τὸν τρόπον τῆς ἐκδικάσεως τῶν προσφυγῶν διὰ τὸ ποσὸν τοῦ φόρου δὲν εἶναι ἁπλῆ, εἶναι σύνθετος. Ὅπως διετυπώθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀναιρεῖ τὴν βάσιν τοῦ δημοτικοῦ νόμου καὶ τῆς ἱεραρχίας τῶν ἐξουσιῶν ἐν Ἑλλάδι, διότι ὅταν τίθεται ὑπὲρ τὸν Ὑπουργὸν ἐπιτροπὴ τῶν πολιτῶν, ἵνα κρίνῃ, δηλαδὴ τρίτος βαθμὸς δικαιοδοσίας ἔχομεν ἀνάγκην νὰ σκεφθῶμεν ὡρίμως ἐὰν τοιαύτη τροπολογία εἶναι ὀρθὸν νὰ ψηφισθῇ. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη μελέτης τῆς τροπολογίας Δὲν φρονῶ ὅτι εἶναι ὁ ἐχθρὸς ἐπὶ θύραις, ὥστε τὴν στιγὴν ταύτην νὰ ψηφίσωμεν ὡς κατεπεῖγον νομοσχέδιον δημοτικῆς φορολογίας. Ταῦτα εἶναι ὑπερβολαί.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Μελᾶς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου πρώτου.

§196Κ. ΜΕΛΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1ου παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. Νὰ προστεθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ πρώτου ἄρθρου μετὰ τὰς λέξεις· «...ἢ σταθερᾶς ἀποθέσεως παντὸς εἴδους κινητῶν», ἡ φράσις· «ἢ τῆς καθ’ οἱονδήποτε τρόπον καταλήψεως ἢ χρησιμοποιήσεως αὐτῶν». Ἐκτός, κύριοι, τῆς τοποθετήσεως καρεκλῶν, προθηκῶν καὶ λοιπῶν, ἐγένετο καὶ ἄλλη χρῆσις παράνομος τῶν πεζοδρομίων; χρῆσις ἥτις ἀπὸ τόσων ἐτῶν γίνεται παρανόμως, ὥστε κατήντησε πλέον ἔθιμον, ἵνα μὴ εἴπω νόμος. Ἡ χρῆσις εἶνε ἡ ἑξῆς: Ὑπάρχει διάταγμα τοῦ 1836, τὸ ὁποῖον ἔχει ἰσχὺν νόμου, δι’ οὗ ἀπαγορεύεται ἡ κατάληψις χώρου πεζοδρομίων πέραν τῆς μιᾶς βαθμίδος διὰ τὴν κατασκευὴν κλιμάκων ἐξωτερικῶν. Ὅπως ὅλοι γνωρίζομεν, ὑπάρχουσι ἄπειροι κλίμακες μὲ πολὺ περισσοτέρας τῆς μιᾶς βαθμίδας. Ἐφ’ ὅσον ἡ καάστασις αὐτὴ ὑφίσταται καὶ ἡ πολιτεία δὲν δύναται συμφώνως πρὸς τὸ διάταγμα τοῦ 1836 καὶ τὰς ἐπανειλημμένας Ὑπουργικὰς ἐγκυκλίους ν’ ἀφαιρέσῃ τὰς βαθμίδας αὐτάς, ὁ Δῆμος παρακαλεῖ δι’ ἐμοῦ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ παραδεχθῇ τὴν τροπολογίαν αὐτήν, διὰ νὰ ἐπιβάλωμεν φόρον ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν κλιμάκων, αἱ ὁποῖαι λόγον ἔχουσι τὴν αὔξησιν τῆς ἀξίας τοῦ οἰκήματος.

§197Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν δύναμαι νὰ τὸ ὁρίσω ὡς νόμιμον αὐτὸ τὸ γεγονός.

§198Κ. ΜΕΛΑΣ. Ἡ φορολογία θὰ ὑφίσταται ἐφ’ ὅσον θὰ παραμένουσι καὶ αἱ κλίμακες. Θὰ εἶναι εἶδος προστίμου ὑπὲρ τοῦ Δήμου.

§199Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ διάταγμα.

§200Κ. ΜΕΛΑΣ. Δὲν ἐφηρμόσθη ἀπὸ τοῦ 1836. Ὅταν ἐφαρμοσθῇ ἡ φορολογία αἱ κλίμακες θὰ φύγωσι μόναι των. Ἐπὶ πλέον εἶναι γνωστὸν ὅτι Ξενοδοχεῖόν τι τῶν Ἀθηνῶν ἔχει περιφράξει διὰ κιγκλιδώματος μέρος τοῦ πεζοδρομίου ἵνα προφυλάξῃ τὸ ἰσόγειόν του ἀπὸ εἰσβολῆς διὰ τῶν παραθύρων. Τὸ Ξενοδοχεῖον εἶναι πλούσιον καὶ ἂν φορολογηθῇ δὲν θὰ πάθῃ τίποτε. Ἡ προσθήκη ἀφορᾷ τοὺς πλουσιωτάτους ἰδιοκτήτας.

§201ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν φοβεῖσθε μήπως δώσῃ ἀφορμὴν καὶ ὅλοι οἱ οἰκοδομοῦντες καὶ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν οἰκοδομήσει προσθέτουσι κλίμακας ἐπὶ τῶν πεζοδρομίων, ἐν γνώσει τῆς φορολογίας;

§202Κ. ΜΕΛΑΣ. Ὄχι, δὲν θὰ τὸ κάμωσιν ἐὰν ἡ Ἀστυνομία ἐφαρμόσῃ τὰς ἐγκυκλίους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐὰν πληρώσωσι φόρον βαρύτατον ὑπάρχει πιθανότης ὅτι δὲν θὰ γίνωσι τοιαῦτα πράγματα.

§203Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Τότε δύνανται νὰ πληρώνωσι καὶ νὰ καταλαμβάνωσι τὸ πεζοδρόμιον.

§204Κ. ΜΕΛΑΣ. Ὁ Δῆμος θὰ τιμωρήσῃ τοὺς παραβαίνοντας τὰς διατάξεις.

§205Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν κάμνει ἡ Ἀστυνομία θὰ τὸ κάμῃ ὁ Δῆμος.

§206Κ. ΜΕΛΑΣ. Προκειμένου νὰ πληρώσῃ βαρεῖαν φορολογίαν, θ’ ἀφαιρέσῃ τὰς κλίμακας. Πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Βουλή, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἶνε ἀπολύτως ἀναγκαῖον ν’ αὐξηθῶσι τὰ ἔσοδα τοῦ Δήμου. Εἶνε ἐντελῶς ἀδύνατον νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑφισταμένη ἡ τοιαύτη κατάστασις. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω μερικούς ἀριθμοὺς ἵνα ἴδητε ποία εἶνε ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Δήμου, καὶ νὰ ἀντιληφθῆτε πόσον ἐπιβεβλημένη εἶνε ὄχι μόνον αὐτὴ ἡ φορολογία ἀλλὰ καὶ ἄλλαι.

§207Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Διατὶ οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι δὲν προβαίνουσιν εἰς ἐπιβολὴν φορολογίας ἀφοῦ ἔχουσι τοιοῦτον δικαίωμα, ἀλλὰ προστρέχουσιν εἰς τὴν Βουλήν;

§208Κ. ΜΕΛΑΣ. Δυστυχῶς κατηργήθη ἡ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐδικαιοῦτο τὸ δημοτικὸν συμβούλιον νὰ ἐπιβάλῃ φορολογίαν. Τὰ πραγματικὰ δὲ ἔσοδα τοῦ Δήμου εἶναι τὰ ἑξῆς· (Ἀναγινώσκει).

Δηλαδὴ τὰ καθαρὰ ἔσοδα τοῦ Δήμου εἶνε δραχ. 4.603.000» Θὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ πόλις τῆς Σόφιας, ἡ ὁποία εἶνε κατ’ ἔκτασιν τὸ πέμπτον τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν, ἔχει 15.000.000 ἔσοδα. Εἰς τὰς προσόδους τοῦ δήμου Ἀθηναίων φέρονται καὶ αἱ ἑξῆς κεκλεισμέναι χρήσεις τῶν ὁποίων πολὺ ἀμφισβητεῖται ἡ εἴσπραξις: (Ἀναγινώσκει)

§209Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ ὀφειλὴ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Ἀεριόφωτος εἶνε ἐκ τῆς συμμετοχῆς εἰς τὸ κέρδος;

§210Κ. ΜΕΛΑΣ. Ὄχι· εἶνε ἀπαίτησις ἐπίδικος κατ’ αὐτῆς. Τὰ καθυστερούμενα ἐξ ὑδροληψίας εἶνε 350.000· ἦσαν 700.000 ἀλλὰ κατωρθώσαμεν ὑπὸ τὴν νέαν διοίκησιν νὰ εἰσπράξωμεν τὰς 350.000. Ἀπέναντι τῶν ἐσόδων αὐτῶν ὁ Δῆμος ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ καταβάλῃ τὰ ἑξῆς ἔξοδα· (Ἀναγινώσκει).

Αὐτὰ δὲ εἶνε ἐκεῖνα τὰ ἔξοδα ἄνευ τῶν ὁποίων ἡ πόλις δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Ὑπολείπεται λοιπὸν μετὰ τὴν καταβολὴν τῶν ἐξόδων τούτων ποσὸν ἐκ τῶν πραγματικῶν ἐσόδων 525.000 δραχμῶν μὲ τὸ ὁποῖον ὁ Δῆμος πρέπει νὰ κάμῃ τὰ ἑξῆς· Νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν, ἥτις ἀπαιτεῖ ἐτησίως κατ’ ἐλάχιστον 250.000 δρ. καὶ αἵτινες καταστρέφονται ἰδίᾳ ὑπὸ τῶν αὐτοκινήτων, τὸν ἐκ τῶν ὁποῖον φόρον εἰσπράττει τὸ Δημόσιον. Νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἐπικατράμωσιν τῶν ὁδῶν, ἥτις ἀπαιτεῖ 200.000 δραχμῶν, τὴν ὁδοποιΐαν τὴν ἀγροτικὴν καὶ τῶν χωρίων ἀπαιτοῦσαν 20.000 δραχμάς, τὴν καθαριότητα τῆς πόλεως ἀπαιτοῦσαν τοὐλάχιστον 300.000 δραχμῶν, τὸ κατάβρεγμα, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ 100.000 δραχμῶν, τὴν κατασκευὴν καὶ ἐπισκευὴν γεφυρῶν καὶ ὑπονόμων 50.000 δραχμῶν, τὴν συντήρησιν κήπων καὶ ἀλσυλίων 40.000 δραχμῶν καὶ διὰ τὰς ὑδραυλικὰς ἐργασίας, συντήρησιν δικτύου τῆς πόλεως 200.000. Αὐτὰ ὅλα συμποσοῦνται εἰς 990.000 περίπου δραχμῶν, παρουσιάζεται δηλαδὴ ἔλλειμμα ἐκ 400,000 δραχμῶν περίπου. Ἐλπίζω κύριοι συνάδελφοι, ὅτι κατώρθωσα διὰ τῶν ὀλίγων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα, φειδόμενος τοῦ χρόνου, ὁ ὁποῖος ὑπολείπεται διὰ τὴν σημερινὴν ἐργασίαν τῆς Βουλῆς, ἐπιτροχάδην ἀνέφερα, νὰ καταστήσω δῆλον διὰ ποῖον λόγον εἶνε ἐπείγουσα ἀνάγκη ν’ αὐξηθῶσι τὰ ἔσοδα τοῦ Δήμου.

§211ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ ἐλαττωθῶσι τὰ δαπανόμενα εἰς μισθολόγια τῶν ὑπαλλήλων.

§212Κ. ΜΕΛΑΣ. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰ μισθολόγια θὰ ἴδητε ὅτι δὲν εἶνε καθόλου ηὐξημένα, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ δὲ τῆς διακοπῆς ταύτης τοῦ κ. συναδέλφου σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν ὑπάρχει οὔτε εἷς ἀργόμισθος τώρα εἰς τὸν Δῆμον. Ἐκτὸς αὐτῶν τῶν δαπανῶν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἐκτελεσθῶσι καὶ ἄλλα ἔργα διὰ τὴν ὑγείαν τῆς πόλεως, διὰ ταῦτα δὲ ἀναγκάζεται ὁ Δῆμος νὰ συνάψῃ δάνειον ἑνὸς ἑκατομμυρίου.

§213Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τὰς 60,000 δραχμὰς τοῦ μισθολογίου περιλαμβάνεται καὶ ἡ δαπάνη διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων;

§214Κ. ΜΕΛΑΣ. Μάλιστα.

§215ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί ὑπολογίζετε ὅτι θὰ εἰσπράξῃ ὁ Δῆμος ἐκ τοῦ φόρου τούτου;

§216Κ. ΜΕΛΑΣ. Τὸ πολὺ 50 ἕως 60 χιλιάδας δραχμῶν. Διὰ τοῦτο μάλιστα θέλω παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅπως, τὸ ὅριον τὸ ὁποῖον ἔθεσε, τῶν τεσσάρων δραχμῶν, δεχθῇ νὰ αὐξηθῇ. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ παράδειγμα ὅτι ἤδη ἡ πλατεία τοῦ Συντάγματος ἐνοικιάζεται ἀντὶ μιᾶς δραχμῆς τὸ τετραγωνικὸν μέτρον μηνιαίως, ἤτοι ἀντὶ 12 δραχμῶν τὸ ἔτος. Φαντασθῆτε λοιπὸν τὴν χαρὰν τῶν ἐνοικιαστῶν, ὅταν μάθωσιν ὅτι ἀπὸ αὔριον θὰ κατέλθῃ τὸ τίμημα εἰς 4 δραχμάς.

§217Γ. ΠΩΠ. Διὰ νὰ εἶνε ὁ κ. συνάδελφος συνεπὴς εἰς τὰς παρατηρήσεις του, ὅτι βαρεῖα φορολογία θὰ ἀποτρέψῃ τὸν κίνδυνον νὰ καταλαμβάνωνται τὰ πεζοδρόμια ἀπὸ πλουσίους ἰδιοκτήτας, ὡς βλέπομεν καταλαμβανόμενον ἀπὸ ἓν μέγα ξενοδοχεῖον, τὸ ὁποῖον καὶ διὰ κιγκλίδων σιδηρῶν ἔχει περιφράξει μέρος αὐτοῦ, δὲν πρέπει νὰ ζητῇ ὅπως κανονισθῇ ἀνώτατον ὅριον φορολογίας, διότι ἂν κανονισθῇ ποσὸν 4 ἢ 5 δραχμῶν κατ’ ἔτος τότε τὸ ξενοδοχεῖον ἐκεῖνο δὲν θὰ ἔχῃ τὸν φόβον τῆς βαρείας φορολογίας. Θὰ εἶχε τὸν φόβον αὐτὸν ἐὰν ἐκανονίζετο αὐτὸ τὸ ποσὸν διὰ τὴν φορολογίαν ἑνὸς τετραγωνικοῦ ἑκατοστομέτρου.

§218Κ. ΜΕΛΑΣ. Μὲ ἐπρολάβατε, κ. συνάδελφε, διότι ἀκριβῶς αὐτὸ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν, νὰ ἐγκρίνῃ νὰ χωρίσωμεν τὴν φορολογίαν, εἰς φορολογίαν διὰ τραπέζας καὶ καθίσματα, δηλαδὴ τὴν φορολογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ πληρώνωσιν οἱ βιοπαλαισταὶ καὶ εἰς τὴν φορολογίαν διὰ τὰς ἄλλας χρήσεις τῶν πεζοδρομίων καὶ ὀφείλω νὰ προσθέσω ὅτι ὁ Δῆμος ἐννοεῖ νὰ διαιρέσῃ τὰς πλατείας καὶ ὁδοὺς εἰς τέσσαρας κλάσεις. Καὶ διὰ μὲν τὴν πρώτην νὰ καταβάληται ἡ ἀνωτέρα φορολογία, διὰ τὴν δευτέραν κατωτέρα τοιαύτη καὶ διὰ τὴν τρίτην ἔτι κατωτέρα, ἡ δὲ τετάρτη, ἡ τελευταία, νὰ μὴ πληρώνῃ τέλος.

§219Γ. ΠΩΠ. Ἀπεριορίστως νὰ ζητῆται τὸ τέλος.

§220Κ. ΜΕΛΑΣ. Νὰ ὁρισθῇ ἀνώτερον ὅριον, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θ’ ἀποφύγωμεν τὴν κηδεμονίαν, εἰς τὴν ὁποίαν θέλουν νὰ μᾶς ὑποβάλλουν μερικοὶ συνάδελφοι.

§221Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Νὰ θέσωμεν μίαν βάσιν· ποία εἶνε ἡ μέση ἀξία;

§222Κ. ΜΕΛΑΣ. Ἄν παρεκάθησθε εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον δὲν θὰ τὸ ἐλέγετε, διότι δὲν ἠξεύρετε τί ἀναμένει τὸ Δημοτ. Συμβούλιον ἂν δὲν τεθῇ βάσις ὡρισμένη καὶ ἁπλῆ καθορισμοῦ τοῦ πληρωτέου τέλους. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον εἶνε εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ ποία ὁδὸς ἔχει τὴν μεγαλειτέραν κίνησιν καὶ ποία δὲν ἔχει. Αὐτὰ εἶχον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐκ μέρους τῆς Δημοτικῆς Ἀρχῆς.

§223Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Διὰ τὸ μέγιστον ὅριον τί ὑποστηρίζετε;

§224Κ. ΜΕΛΑΣ. Πρέπει νὰ αὐξήσῃ, διότι τὸ ἤδη ἐν τῇ πλατείᾳ Συντάγματος πληρωνόμενον ἐκ 12 δραχ. τέλος διὰ τὸ τετραγωνικὸν μέτρον εἶναι ἀνεπαρκές. Εἰς τὴν καλυτέραν αὐτὴν θέσιν τῆς πόλεως, πληροφορῶ τὴν Βουλήν, ὅτι πρὸ ἐτῶν εἰς τὸ ἴδιον μέρος ὁ αὐτὸς καταστηματάρχης ποιούμενος χρῆσιν τριακοσίων τετραγωνικῶν μέτρων, ὡς σήμερον, ἐπλήρωνε 700 δραχμὰς τὸν μῆνα· ἔπειτα ὑπεβιβάσθη εἰς 500 δραχμάς.

§225Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ περίπτερον;

§226Κ. ΜΕΛΑΣ. Μάλιστα. Ἡμεῖς, ὅταν ἤλθομεν εἰς τὴν ἀρχήν, εὕρομεν σύμβασιν πολυετῆ ἀντὶ τριακοσίων δραχμῶν καὶ ἠναγκάσθημεν καὶ εἰς τὸν Ζαχαράτον νὰ δώσωμεν τὴν αὐτὴν ἔκπτωσιν μὲ 300 δραχμὰς μηνιαίως ὑπὸ τὸν ὅρον τὸ συμβόλαιον νὰ λήξῃ τὴν αὐτὴν ἡμέραν μετὰ τοῦ ἄλλου, διότι ἀμφότεροι παρεδέχθησαν, ὅτι θὰ αὐξηθῇ. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι τὸ ὅριον εἶναι ἐλάχιστον καὶ πρέπει νὰ αὐξηθῇ.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζ. Ἰατροῦ ἔχει τὸν λόγον.

§228Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, νὰ μὲ πληροφορήσῃ τίνα τροπολογίαν ὑπέβαλεν ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς μειώσεως τοῦ μισθώματος ἢ τῆς λήξεως τῆς μισθώσεως.

§229Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Αὐτὸ δὲν εἶνε ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου· αὐτὸ θὰ γείνῃ 5ον ἢ 6ον ἄρθρον.

§230Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Πολὺ καλά. Κύριοι βουλευταί, ἐγὼ εἶμαι ἀληθῶς συγκεκινημένος, ἡ καρδία μου ραγίζεται κατόπιν τῆς τοιαύτης ἐκκλήσεως, τὴν ὁποίαν ὁ δῆμος Ἀθηναίων διὰ τοῦ κ. Μελᾶ ἔκαμε. Ὁ πένης, ὁ δυστυχής, ὁ ἀναξιοπαθῶν δῆμος οὐδὲν περισσότερον ἢ ὀλιγώτερον ἐζήτησε παρὰ τῆς Βουλῆς παρὰ νὰ κενώσῃ τὰ βαλάντια τῶν πολιτῶν εἰς τὸν ἀκένωτον αὐτὸν πίθον τῶν Δαναΐδων, τὸν λεγόμενον Δημοτικὸν Ταμεῖον.

§231Κ. ΜΕΛΑΣ. Τὸ ταμεῖον δὲν εἶναι ἀκένωτον.

§232Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Δυστυχῶς ποτὲ δὲν πληροῦται, δυστυχῶς ἀποδεικνύεται ὅτι ὁ ἀξιότιμος νῦν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς καὶ ἄλλοτε ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχε δίκαιον λέγων, ὅτι οἱ δῆμοι δὲν εἶναι τὰ νομικὰ ἐκεῖνα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προστατεύσωσι τὰ συμφέροντα τῶν δημοτῶν. Θὰ ηὐχόμην νὰ ἔβλεπον νὰ κατηγοροῦντο καὶ οἱ ὑπάρχοντες δῆμοι, διότι θὰ ἦτο ἀκατανόμαστος ἂν ἐξηκολούθει ἡ κατάστασις οἵα παρουσιάζεται παρὰ τῷ Δήμῳ, καὶ λέγω ἀκατανόμαστος, διότι τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ὁ Δῆμος Ἀθηναίων παρίσταται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὡς εὑρισκόμενος ἐν τελείᾳ χρεωκοπίᾳ, τὴν στιγμὴν ταύτην πληρώνει μόνον διὰ μηχανικὸν δύο χιλιάδας δραχμῶν μηνιαίως.

§233Κ. ΜΕΛΑΣ. Ἠλαττώθη εἰς τὸ ἥμισυ.

§234Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Ποῦ ἠκούσθη αὐτὸς ὁ μισθός; Ὁ νομομηχανικὸς τῶν Παρισίων ἀμφιβάλλω ἂν λαμβάνῃ τόσα.

§235Γ. ΠΩΠ. Ἐγκαλεῖτε πρώην Ὑπουργὸν καὶ εἶναι κακόν.

§236Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Ἐγὼ ἐγκαλῶ τὸν Δῆμον Ἀθηναίων, ὁ ὁποῖος ἀπερισκέπτως αὐξάνει τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων. Ἂν ὁ δῆμος Ἀθηναίων ἤθελε πράγματι νὰ ἰσορροπήσῃ τὴν οἰκονομικήν του κατάστασιν εἶχε τὸ μέσον εἰς χεῖράς του καὶ πρόχειρον. Ἠδύνατο νὰ περικόψῃ τὰ μισθολόγια, νὰ περιορίσῃ τὰ κονδύλια διὰ τῶν ὁποίων ἄνευ λόγου αὐξάνει τὰ ἔξοδα τοποθετῶν ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν ἀσκόπους φανοὺς ἢ λόγῳ οἱασδήποτε παροχῆς ἀνταλλάγματος παρέχει τὰ ὑδραγωγεῖα ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν τῆς πόλεως.

§237ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ πάρωμεν φαναράκι;

§238Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν τὸ νομικὸν πρόσωπον τοῦ δήμου Ἀθηναίων, τὴν στιγμὴν ποῦ πᾶτε σεῖς ἀπὸ πίσω ἀπὸ τὸ Παγκράτι καὶ πέρνετε ἕνα οἰκόπεδον καὶ φτιάνετε ἕνα σπῆτι, νὰ σᾶς βάλῃ φανάρι.

§239ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶνε παληὲς ἁμαρτίαις.

§240Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Ἂς φροντίσῃ ὁ δῆμος νὰ τὸ περιορίσῃ, ὥστε νὰ μὴ εὑρίσκηται εἰς τὸ σημεῖον νὰ ζητῇ τὸ ἔλεος καὶ νὰ ζητῇ νὰ κενώσῃ τὰ βαλάντια τῶν πολιτῶν.

§241ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι τὸ σχέδιον τῆς πόλεως.

§242Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Διατί δὲν τὸ διορθώνει; Ἕνεκα ὁ πόλεμος; ἀλλ’ αὐτὸς ὁ πόλεμος δὲν θὰ τελειώσῃ; Καὶ ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος, κύριοι, φαίνεται ὅτι εἶχον δίκαιον λέγων χθὲς ὅτι πρέπει πρὸς τὸν δῆμον Ἀθηναίων νὰ δυσπιστῶμεν, διότι δὲν σκέπτεται διὰ τοῦ πόρου αὐτοῦ νὰ αὐξήσῃ τὸν καλλωπισμὸν τῆς πόλεως ἢ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς πρώτας καὶ ἀπαραιτήτους ἀνάγκας τοῦ δήμου, πρόκειται νὰ γεμίσῃ τὸ δημοτικὸν ταμεῖον διὰ νὰ αὐξήσῃ μερικοὺς μισθούς.

§243Κ. ΜΕΛΑΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ ὁμιλῆτε οὕτω διὰ τὸν δῆμον.

§244Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Εἶμαι ἐλεύθερος νὰ ὁμιλῶ, ὅπως θέλω, δὲν θὰ μοῦ ἀπαγορεύσητε οὔτε θὰ μὲ διδάξητε σεῖς πῶς πρέπει νὰ ὁμιλῶ. Δι’ αὐτὸ ἔλεγον χθὲς πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι καὶ ἂν ἤθελε νὰ φορολογήσῃ τὰ πεζοδρόμια καὶ ἂν ἤθελε νὰ δημιουργήσῃ τοιαύτην πρόσοδον διὰ τὸν δῆμον Ἀθηναίων ἔπρεπε προηγουμένως νὰ τὴν ἐξασφαλίσῃ καὶ νὰ τῇ δώσῃ κατεύθυνσιν ὡρισμένην διότι τότε πραγματικῶς κἄτι καλὸν θὰ ἐγίνετο εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων.

§245Κ. ΜΕΛΑΣ. Δὲν ὁμιλεῖτε διὰ τὸν δῆμον Χαλκίδος;

§246Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Καὶ αὐτὸς δὲν εὑρίσκεται εἰς καλλιτέραν κατάστασιν. Ἐνδιαφέρομαι καὶ ἐγὼ διὰ τὸν δῆμον Ἀθηναίων.

§247Κ. ΜΕΛΑΣ. Πολὺ ἐνδιαφέρεσθε.

§248Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Μοῦ ἀρέσει. Καὶ ἡ κατεύθυνσις ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ δοθῇ θὰ ἦτο νὰ ἱκανοποιοῦντο διὰ τῶν χρημάτων αὐτῶν αἱ καλαισθητικαὶ ἀνάγκαι τῆς πόλεως.

§249Ν. ΞΗΡΟΣ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον περιλαμβάνεται καμμία διάταξις ποῦ θὰ πᾶνε τὰ χρήματα ἢ τὸ λέγετε σεῖς;

§250Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Θὰ τὸ εἴπω.

§251Ν. ΞΗΡΟΣ. Περιμένω. Ἔχω ὑπομονήν.

§252Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Νὰ ἔχητε πάντοτε ὑπομονήν, δυστυχῶς ὅμως βλέπω ὅτι δὲν ἔχετε. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὑπέβαλον τὴν τροπολογίαν πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. δι’ ἧς ζητῶ ὅπως τὰ ἔσοδα αὐτὰ κανονισθῶσιν ἀπὸ τοῦδε διὰ τίνα σκοπὸν θὰ διατίθενται. Δὲν γνωρίζω ἂν τὴν ἐδέχθη ὁ κ. Ὑπουργός, εἶναι ἐλεύθερος νὰ ἀποφασίσῃ. Θὰ παρακαλέσω ἐπίσης τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὲ πληροφορήσῃ ἂν ἡ τριετία, ὅσον ἀφορᾷ τὸ διάστημα τῆς ἐνοικιάσεως τῶν πεζοδρομίων, θὰ μεταρρυθμισθῇ ἢ θὰ μείνῃ ὅπως ἔχει.

§253Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἔχω καμμίαν τροπολογίαν ἕως τώρα.

§254Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Ἔχω ἐγὼ καὶ σᾶς τὴν ὑποβάλλω. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ πρέπει νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο διακεκριμένας κατηγορίας ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον μεταχειρίζονται οἱ καταστηματάρχαι. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι θέσεις τοῦ δήμου Ἀθηναίων, αἱ ὁποῖαι ἴσως αὔριον κανονισθῶσι, καὶ γείνῃ καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἐκμετάλλευσις. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον μὲν ζήτημα τῶν ὑπαρχουσῶν σήμερον θέσεων, τὰς ὁποίας οἱ καταστηματάρχαι χρησιμοποιοῦσι, δι’ αὐτοὺς θὰ ἦτο δεινὴ ὑποχρέωσις νὰ τοὺς ἐξαναγκάσητε ἐπὶ τριετίαν ν’ ἀποδέχωνται τὴν σύμβασιν ὑποχρεωτικῶς, ἐνῷ ἠδύνατο αὔριον ἢ μετὰ ἓν ἔτος ἢ δι’ οἱονδήποτε λόγον νὰ λυθῇ ἡ μίσθωσις, καὶ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώσωσι φόρον πεζοδρομίου, χωρὶς νὰ χρησιμοποιῶσι αὐτό.

§255Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἀφοῦ δὲν θὰ τὸ χρησιμοποιῶσι, δὲν θὰ πληρώνωσι τὸν φόρον, θὰ τὸν πληρώνῃ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ τὸ χρησιμοποιεῖ.

§256Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Τότε εἶναι ἐμπράγματον δικαίωμα. Εἴπατέ το.

§257Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ τέλος εἶναι ἐπὶ τῆς πράξεως, ἐπὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως.

§258Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι ἁπλοῦν τὸ πρᾶγμα.

§259Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλως τε ἡ συζήτησις αὕτη τὸ διασαφηνίζει.

§260Ζ. ΙΑΤΡΟΥ. Ὁ κ. προλαλήσας ἔθιξε καὶ ἕτερον ζήτημα, τὸ ζήτημα ὅτι οἱ πλούσιοι τῶν Ἀθηνῶν, οἱ μεγαλοκτηματίαι καταλαμβάνουσι μέρη τῆς πόλεως, τὰ ὁποῖα χρησιμοποιοῦσι διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν οἰκοδομῶν των. Βεβαίως αὐτὸ εἶναι ἀπολύτως παράλογον καὶ τελείως παράνομον, καὶ ὀφείλει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ν’ ἀποδώσῃ τὰς ὁδοὺς εἰς τοὺς δημότας, καὶ νὰ μὴ δύναταί τις οἰκείᾳ θελήσει καὶ πρὸς προσωπικὸν ὄφελος νὰ καταλαμβάνῃ μέρη, τὰ ὁποῖα οὔτε ἠγόρασε οὔτε ποτὲ δικαίωμά τι ἐπ’ αὐτῶν ἀπέκτησε. Πρόκειται περὶ Ἐθνικοῦ νομήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου οὐδεὶς δύναται ν’ ἀποκτήσῃ ἰδιοκτησίαν, οὔτε δικαστικὴ διένεξις δύναται νὰ δημιουργηθῇ, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν διατάξῃ αὔριον τὸν Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας νὰ διατάξῃ τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν οἰκημάτων νὰ ἐπαναφέρωσι τὰ πράγματα εἰς τὴν προτέραν αὐτῶν κατάστασιν. Ἀλλ’ ἐὰν ἀντιθέτως σκεφθῶμεν καὶ θελήσωμεν νὰ δώσωμεν τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τοὺς πλουσίους τῶν Ἀθηνῶν, τότε πλέον ὁ δῆμος Ἀθηναίων δὲν θὰ γείνῃ παρὰ μέσον κερδοσκοπικόν, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ πληροῦται καὶ πάλιν τὸ δημοτικὸν ταμεῖον. Ἀλλ’ ἐπ’ αὐτοῦ ἔρχεται καὶ τὸ ἑξῆς συμπέρασμα, ὅτι δὲν εἶναι μόνον αἱ ὁδοὶ τῶν Ἀθηνῶν, τὰς ὁποίας οἱ πλούσιοι χρησιμοποιοῦσι, ἀλλ’ εἶνε καὶ αἱ παραλίαι τῶν Φαλήρων, εἰς τὰς ὁποίας δὲν γνωρίζω πῶς καὶ διὰ τίνα λόγον διάφοροι ἐπιχειρηματίαι ἐγκατεστάθησαν καὶ μετέβαλον εἰς Μπάρ, πλατείας καὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ τὰς ὁποίας ἐκμεταλλεύονται πρὸς ὄφελός των. Τοῦτο εἶναι ἀδικώτατον. Ἢ πρέπει νὰ πληρώσωσι ἢ πρέπει νὰ φύγωσι. Ἡ παραλία εἶναι δημόσιον, εἶναι Ἐθνικὸν νόμημα καὶ ἀνήκει εἰς ὅλους, οὐδεὶς δὲ δύναται ν’ ἀποκτήσῃ ἰδιοκτησίαν μέχρι τοῦ σημείου καθ’ ὃ φθάνει τὸ μεγαλείτερον χειμερινὸν κῦμα. Πῶς δικαιολογοῦνται αὐτοὶ οἱ καταλαμβάνοντες αὐτὰ τὰ μέρη; Ἐπὶ τίνι λόγῳ τὰ καταλαμβάνουν; Ἐὰν θέλωμεν ν’ ἀποδώσωμεν θετικὴν δικαιοσύνην, ἐὰν θέλωμεν νὰ προστατεύσωμεν τὸ δημόσιον συμφέρον καὶ νὰ ἀποδείξωμεν ὅτι δὲν κάμνομεν διακρίσεις μεταξὺ τῶν πολιτῶν ὀφείλομεν νὰ ἐπέμβωμεν καὶ νὰ ἐπιβάλωμεν τέλος καὶ εἰς αὐτούς, οἱ ὁποῖοι χρησιμοποιοῦσι τὰς παραλίας τῶν Φαλήρων. Τέλος μετὰ τὰς τροποποιήσεις τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔφερε, τὸ ζήτημα τῶν πεζοδρομίων ὁπωσδήποτε διακανονίζεται ὄχι βαρέως κατὰ τῶν ἐνοικιαστῶν τῶν μαγαζείων. Ἓν ὅμως ἀκόμη θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν, νὰ προστατεύσῃ τὸ ποσοστὸν τῆς χρήσεως διότι δὲν θὰ παρέλθῃ διετία καὶ θὰ παρουσιασθῇ ὁ δῆμος Ἀθηναίων ἐπαιτῶν καὶ πάλιν καὶ δὲν γνωρίζω τότε τί θὰ εὕρῃ νὰ φορολογήσῃ παρὰ τὸ κεφάλι του.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Λόντος ἔχει τὸν λόγον.

§262Δ. ΛΟΝΤΟΣ. Ἤκουσα περιέργως, κ. Βουλευταί, ὅτι ὅλος ὁ θόρυβος, ὁ ὁποῖος ἐδημιουργήθη διὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὑπὸ ἐπιψήφισιν, εἶναι μόνον περὶ 70,000 δραχμῶν, ὡς ἐξέθεσεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἠπείρου συνάδελφος, ἤκουσα ὅμως συγχρόνως ὅτι ποσὸν 600,000 δραχμῶν διατίθεται διὰ διαφόρους μισθοδοσίας τοῦ Δήμου Ἀθηναίων. Ἡ ταχύτης, μετὰ τῆς ὁποίας ἐπεζητήθη ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ τὴν γνώμην πολλῶν, τὴν διατυπωθεῖσαν, ὅτι ἔδει τοῦτο νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν, ὅπως ἐπεξεργασθῇ τοῦτο καὶ κατόπιν ἀργότερον ἔλθῃ ἐνταῦθα πρὸς ἐπιψήφισιν, ἡ ταχύτης αὕτη μὲ ἀναγκάζει νὰ παρακαλέσω μετὰ τὰ λεχθέντα ὅτι ἀφ’ ἑνὸς μὲν πρόκειται περὶ εἰσπράξεως 70,000 δραχμῶν, ἡ ὁποία θὰ πραγματοποιηθῇ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ 600,000 δραχμαὶ διατίθενται διὰ τὰς μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων καὶ τοῦ ἐργατικοῦ προσωπικοῦ τοῦ Δήμου Ἀθηναίων, νὰ παρακαλέσω, λέγω, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ πίνακα ἐμφαίνοντα τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων, ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων, τοῦ Δήμου Ἀθηναίων, ὡς καὶ τοῦ ἐργατικοῦ προσωπικοῦ, μὲ τὸ ὀνοματεπώνυμον καὶ τὴν πατρίδα αὐτῷ, συγχρόνως δὲ τὴν μισθοδοσίαν ποῦ λαμβάνει ἕκαστος τῶν ὑπαλλήλων κατὰ μῆνα καὶ τὸ ἡμερομίσθιον, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἕκαστος ἐργάτης, προκειμένου αἱ προσαχθησόμεναι πληροφορίαι ν’ ἀποτελέσωσι τὴν βάσιν ἐλέγχου τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ταχύτητα μὲ τὴν ὁποίαν ἐπιζητεῖ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον.

§264ΠΕΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ ἐντύπωσίς μου εἶνε ὅτι ἅπασα ἡ Βουλὴ μετ’ ἀνακουφίσεως ἤκουσε ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ προσπορίσῃ πόρους οἰκονομικοὺς εἰς τὸν Δῆμον Ἀθηναίων, ὁ ὁποῖος τόσα βάρη ἔχει ἀναλάβει, χωρὶς νὰ ἔχῃ καὶ ἀνάλογα ἀντισταθμίσματα. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὑποβληθῆ πρὸ πολλῶν ἐτῶν, διότι εἰς ἅπαντας ἡμᾶς, τοὺς ὁπωσδήποτε ἐγκύπτοντας καὶ μελετῶντας καὶ παρακολουθοῦντας τὰ ἔξω γινόμενα, πρέπει νὰ εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τὰ πεπολιτισμένα κράτη οἱ δῆμοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλωσι φόρους ἐπὶ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν εἰς αὐτοὺς ἀνηκουσῶν περιουσιῶν. Ἐν Γαλλίᾳ κατὰ τὸν ἐκεῖ ἰσχύοντα Δημοτικὸν νόμον τοῦ 1884, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἔχει ἀπόλυτον δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλῃ φόρον ἐπὶ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν πεζοδρομίων. Κατὰ τὴν Γαλλικὴν δημοτικὴν νομοθεσίαν, οὐδὲν τίθεται ὅριον ἀλλὰ ἐπαφίεται εἰς τὴν κυριαρχικὴν κρίσιν τοῦ δημάρχου καὶ τοῦ δημοτ. συμβουλίου νὰ ἐπιβάλῃ φορολογίαν ἐπὶ τῆς χρησιμοποιήσεως δημοσίων ὁδῶν καὶ πεζοδρομίων. Τὰς λεπτομερείας τῆς ἐπιβολῆς τοῦ φόρου καὶ τὰς λεπτομερείας τοῦ μέλλοντος νὰ καταληφθῇ χώρου, ἔχει κανονίσει εἰδικὸς κανονισμός, ψηφισθεὶς κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1898, καθ’ ὃν ὁρίζεται τὸ διάστημα, τὸ ὁποῖον δύνανται νὰ καταλάβωσιν αἱ τράπεζαι καὶ τὰ καθίσματα καὶ ἡ ἔκτασις κατὰ μῆκος τοῦ πεζοδρομίου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ ὁ ἐνοικιαστής. Καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νομοθεσίας ταύτης ἐνεργεῖται ἡ φορολογία αὕτη, ἡ ὁποία ὁμολογουμένως ἀποδίδει εἰς τὸν δῆμον Παρισίων πρόσοδον οὐχὶ εὐκαταφρόνητον. Ἔχω ἀπολογισμὸν τοῦ δήμου Παρισίων τοῦ 1898, καθ’ ὃν ἡ πόλις τῶν Παρισίων ἀπελάμβανε 1,600,000 ἐκ τοῦ φόρου τούτου πρὸ εἰκοσαετίας.

§265Ν. ΞΗΡΟΣ. Γνωρίζετε ἂν αὐτὸς ὁ νόμος τὸν ὁποῖον φέρετε, ἔχει μεταβληθῆ ἐσχάτως;

§266Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι. Ὑμεῖς τοὐναντίον ἔχετε ἐσφαλμένας πληροφορίας. Φρονῶ λοιπόν, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἀφοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἰσχυούσης Ἑλληνικῆς Νομοθεσίας τὸ Δημοτ. συμβούλιον δὲν ἔχει ἀπόλυτον δικαίωμα νὰ ἐπιβάλῃ φορολογίαν καὶ ἐπὶ ἀντικειμένων ἐφ’ ὧν δὲν ἰσχύει καὶ δὲν ἐφαρμόζεται δημοσία φορολογία, νομίζω ὅτι ὑπηρεσίαν θὰ παράσχωμεν εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων, ἐὰν ἀφήσωμεν τὸ νομοσχέδιον ὡς ὑπεβλήθη καὶ ἀναθέσωμεν εἰς τὸ Δημοτ. Συμβούλιον αὐτὸ νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα, ἐκτιμῶν τοὺς ὅρους καὶ τὰς λεπτομερείας τῆς ἐπιβολῆς τοῦ φόρου.

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Σπυρίδης.

§268Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. Ἡ τροπολογία, ἣν ὑπέβαλεν ὁ κ. συνάδελφος τῶν Ἰωαννίνων, μοῦ δίδει τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν μίαν περίπτωσιν, ἡ ὁποία δὲν συμπεριλαμβάνεται εἰς τὴν διατύπωσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργός. Τὸ ἄρθρον 1ον ὁμιλεῖ περὶ ἐκμεταλλεύσεως, ὑπάρχει ὅμως καὶ περίπτωσις, καθ’ ἣν γίνεται χρῆσις τῶν πεζοδρομίων ἀνεξαρτήτως πάσης ἐπαγγελματικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Πρόκειται περὶ μιᾶς καταχρήσεως διὰ τῆς καταλήψεως τῶν πεζοδρομίων ἀπὸ οἰκοδομησίμους ὕλας. Πρόκειται περὶ καταχρήσεως, διότι ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, γνωρίζετε μετὰ πόσης ὀλιγωρίας οἱ κύριοι οὗτοι καταλαμβάνουσι τὰ πεζοδρόμια. Ὑπομιμνήσκω τὸ ἀπέναντι τῆς Βουλῆς πεζοδρόμιον τῆς παλαιᾶς Ἰονικῆς Τραπέζης. Νομίζω λοιπὸν ὅτι, ἐὰν πρόκειται νὰ φορολογηθοῦν οἱ ἐνοικιασταί, κατὰ μείζονα λόγον πρέπει νὰ φορολογηθοῦν οἱ ἰδιοκτῆται οἰκιῶν, οἱ ὁποῖοι κατέχουν τὰ πεζοδρόμια ἐπὶ σειρὰν μηνῶν καὶ ὁλόκληρα ἔτη πολλάκις. Κατ’ ἀρχὴν ἡ κατάληψις αὕτη τῶν πεζοδρομίων ἔπρεπε νὰ ἀπαγορεύηται, ὅπως γίνεται παντοῦ, διὰ τῆς ἀνεγέρσεως ἑνὸς ξυλίνου ἰκριώματος, τὸ ὁποῖον ἐμποδίζει τὰς οἰκοδομησίμους ὕλας νὰ πίπτουν ἐπὶ τῶν πεζοδρομίων καὶ δρόμων. Ἀλλ’ ὅταν τοῦτο εἶνε ἀπολύτως ἀναγκαῖον τότε πρέπει ὁ χῶρος διὰ τῆς φορολογίας αὐτῆς νὰ περιορίζηται εἰς τὸ minimum. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ φορολογία εἶνε δικαία, διότι ὄχι μόνον πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ ἀλλὰ καὶ νὰ ρυθμισθῇ τοιουτοτρόπως, ὥστε ἂν ὑπερβαίνῃ ἡ κατάληψις ὡρισμένον διάστημα νὰ διπλασιάζηται, καὶ οὕτω πως θὰ ἀποφεύγωνται δύω τινά· 1) ἡ ἐνόχλησις τῶν διαβατῶν καὶ 2) θὰ ἐξαναγκάζωνται οἱ κύριοι οὗτοι νὰ περιορίζουν ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον τὴν κατάληψιν τῶν πεζοδρομίων. Νομίζω ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς ἐπιβάλλεται περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλο εἶδος καὶ συνιστῶ τὴν ἀντικατάστασιν τῆς φράσεως «ἐκμετάλλευσις» διὰ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. βουλευτοῦ Ἰωαννίνων. «τῆς καθ’ οἱονδήποτε τρόπον καταλήψεως ἢ χρησιμοποιήσεως». Οὕτω δίδεται γενικωτέρα μορφή.

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Εὐθυμιάδης.

§270Σ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Ὁ λόγος, κύριοι βουλευταί, ὁ ὁποῖος κυρίως ἤγαγέ με ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, εἶνε διότι πολλοὶ ἐκ τῶν προλαλησάντων βουλευτῶν ἔφερον ὡς κυριώτερον ἐπιχείρημα πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, τὸ ὅτι ὁ νόμος αὐτός, τὸν ὁποῖον πρόκειται σήμερον νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, ἐφαρμόζεται εἰς τὴν Εὐρώπην, καὶ δὴ εἰς τὸ Παρίσι, καὶ ἐπειδὴ ὁ νόμος αὐτὸς ἐφαρμόζεται εἰς τὸ Παρίσι καὶ ἐπειδὴ ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες συνηθίζομεν πᾶν ὅ,τι ἐφαρμόζεται εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ εἰς τὸ Παρίσι νὰ θεωρῶμεν εὐγενές, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν καὶ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀδοκιμάστως καὶ ἀμελετήτως, διότι εἶνε νόμος, ὁ ὁποῖος ἐφαρμόζεται εἰς τὴν Εὐρώπην, χωρὶς πρότερον νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰ μέσα καὶ τὰς συνθήκας, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσι ἐκεῖ ὅπου ὁ νόμος οὗτος λειτουργεῖ. Εἰς τὸ Παρίσι, κύριοι, ὑπάρχουν πεζοδρόμια, τὰ ὁποῖα ἴσως νὰ φορολογῶνται. Ἀλλὰ ἐσκέφθητε ὁποῖα εἶνε ἐκεῖνα τὰ πεζοδρόμια; Παραβάλλονται τὰ πεζοδρόμια τῶν Παρισίων καὶ οἱ δρόμοι τῶν Παρισίων μὲ τὰ πεζοδρόμια καὶ τοὺς δρόμους τῶν Ἀθηνῶν; Παραβάλλονται, λέγω, αἱ εὐρύταται ἐκεῖναι ὁδοὶ τῶν Παρισίων πρὸς τὰς στενὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν; Διὰ τοῦτο, κύριοι, δὲν πρέπει νὰ βλέπωμεν τί γίνεται ἀλλαχοῦ, ἀλλὰ πρέπει νὰ παρατηρῶμεν καὶ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τὰς συνθήκας καὶ τὰ μέσα ἅπερ ὑπάρχουσιν ἐκεῖ καὶ ἀναλόγως ρυθμίσωμεν καὶ προσαρμόσωμεν τὸν νόμον τοῦτον. Ἐὰν ψηφισθεὶς ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος οὗτος καὶ εἰς τὴν Πατρίδα μας θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι σπεύδομεν, ὅτι παραλαμβάνομεν τοὺς νόμους τοὺς Εὐρωπαϊκοὺς καὶ τοὺς ἐφαρμόζομεν χωρὶς νὰ ἐρευνήσωμεν καὶ δοκιμάσωμεν τὴν σκοπιμότητα καὶ τὸ ἀποτελεσματικὸν τῶν νόμων τούτων, καὶ θὰ φέρω ὡς παράδειγμα τὴν ἑξῆς περίπτωσιν. Προπέρυσιν ἡ Βουλὴ αὐτὴ ἐψήφισε ἐρήμην ἡμῶν νόμον περὶ τοῦ τρόπου τῆς διδασκαλίας ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις. Τί ἐγένετο;

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶνε πρώτη φορὰ ποῦ ἀνέρχεται τὸ βῆμα ὁ κ. βουλευτής.

§272Ν. ΞΗΡΟΣ. Τὸ «ἐρήμην» τὸ κοπανοῦν διαρκῶς.

§273Σ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Ἐφηρμόσθη, κύριοι, ὁ νόμος περὶ διδασκαλίας, ὁ ὁποῖος ἰσχύει ἐν Γαλλίᾳ. Καὶ τί ὡρίσθη διὰ τοῦ νόμου τούτου; ὅτι ἡ διδασκαλία εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα πρέπει νὰ γίνεται ἄνευ βιβλίων. (Διαμαρτυρίαι ἀκούονται ὅτι ὁ ρήτωρ ἐξέρχεται τοῦ θέματος).

§274Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶνε κατάστασις αὐτή· ἡσυχάσατε.

§275Β. ΣΚΟΥΛΑΣ. Κύριε Στράτε, ὁ Πρόεδρος ἔχει τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἐπιβάλλειν ἡσυχίαν.

§276Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ κἄποιος σεβασμὸς πρὸς τοὺς νέους βουλευτάς.

§277ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Κάτω κάτω, δὲν εἶναι τρόπος αὐτός.

§278Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶνε τρόπος αὐτὸς ποῦ φέρεσθε εἰς τὸν κ. βουλευτήν;

§279Σ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Διατὶ στενοχωρεῖσθε παρακαλῶ; Ὅτον ἐψηφίζατε ἐρήμην;

§280Ν. ΞΗΡΟΣ. Αὐτὸ τὸ «ἐψηφίζαμεν ἐρήμην» δὲν λείπει; Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἀντιπρόσωποι ἐδῶ;

§281Σ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Ὁ νόμος ἀληθῶς εἶναι ἔξοχος, εἶναι λαμπρός, ἀλλὰ εἶναι διὰ τοὺς μαθητὰς τῆς Γαλλίας, διότι ἐν Γαλλίᾳ ἔχουν καὶ διδασκάλους μορφωμένους καὶ διδασκάλους οἱ ὁποῖοι εἶναι καλοὶ παιδαγωγοί, ἔχουσι διδασκάλους οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι καλῶς τὴν γλῶσσαν καὶ γνωρίζουσι καλῶς νὰ χειρίζωνται αὐτήν, καὶ ὁ διδάσκαλος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος γνωρίζει καλῶς τὴν γλῶσσάν του δύναται νὰ τὴν μεταδώσῃ καὶ εἰς τοὺς μαθητάς. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν Μακεδονίαν εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἀνήκω.

§282Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ ἐπαναφέρῃ τὸν ρήτορα εἰς τὸ θέμα μας. Αὐτὰ εἶναι λίαν ἐνδιαφέροντα, καὶ εἶμαι πρόθυμος νὰ τὰ ἀκούσω εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν, ἀλλὰ καλὸν εἶναι νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν πεζοδρομίων καὶ πλατειῶν.

§283Σ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Θὰ τελειώσω, κ. Πρόεδρε· τὸ φέρω ὡς παράδειγμα πρὸς ὑποστήριξιν αὐτοῦ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος, ἀφοῦ ὅμως ἐπιμένετε ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα. Ἀντὶ νὰ ἐπιδιώκῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὴν φορολογίαν τῶν καταλαμβανομένων πεζοδρομίων, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νομίζω ὅτι ἔχει ἄλλο καθῆκον νὰ πράξῃ, νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν κατάληψιν τῶν πεζοδρομίων καὶ τῶν πλατειῶν, καὶ νὰ ἀφεθῶσι ταῦτα ἐλεύθερα ἵνα διέρχωνται ἅπαντες ἀνέτως, καθόσον μάλιστα ἕνεκεν τοῦ διπλασιασμοῦ τῆς Ἑλλάδος, αἱ Ἀθῆναι, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἡ πρωτεύουσα τῆς μεγαλυνθείσης Ἑλλάδος, θὰ συγκεντρώσῃ πλῆθος, τὸ ὁποῖον ὡς ἐκ τῆς καταλήψεως τῶν ὁδῶν ἐκ μέρους τῶν ἁμαξῶν καὶ τράμ, δὲν θὰ δύναται νὰ διέρχηται ἀνέτως διὰ τῶν πεζοδρομίων. Ἰδίως ὅμως οἱ μὴ συνειθισμένοι ἐπαρχιῶται θὰ διατρέχωσι τὸν κίνδυνον νὰ πλακωθῶσι καὶ κοπῶσι ἀπὸ τὰς ἁμάξας καὶ αὐτοκίνητα. (Χειροκροτήματα). Καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, φρονῶ ὅτι τὸ Δημόσιον ἂν νομίζῃ ὅτι ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ προσπορισθῇ κέρδος, πλανᾶται διότι πολλοὶ θὰ ἀποφεύγωσι νὰ ἔρχωνται εἰς τὴν πρωτεύουσαν ἵνα μὴ κατακερματισθῶσι ἀπὸ τὰς ἁμάξας καὶ αὐτοκίνητα, ἄλλως τε δὲν ἐπείγει.

§284Ν. ΞΗΡΟΣ. Ὑποβάλλετε πρότασιν ἀναβολῆς;

§285Σ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Θὰ παρουσιάσῃ καὶ ἐλλείψεις τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐὰν ψηφισθῇ ἐπειγόντως ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Πρέπει νὰ ἀναβληθῇ καὶ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν, ὅπως ἐξετάσῃ τοῦτο καὶ κατόπιν φέρει εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ψήφισιν. Παρουσιάζεται καὶ τὸ ἑξῆς ἐλάττωμα τοῦ νομοσχεδίου τούτου: δὲν προβλέπει περὶ τοῦ χώρου, τὸν ὁποῖον θὰ δικαιοῦνται νὰ καταλαμβάνωσιν οἱ ἐνοικιασταί, ἀλλ’ ἐπιφυλλάσσεται νὰ κανονίσῃ τοῦτον ἀργότερον ἡ ἀστυνομία, ἥτις θὰ εὑρίσκεται εἰς διαρκῆ διαπληκτισμὸν μὲ τοὺς ἐνοικιαστάς· διὰ τοῦτο προτείνω ὅπως τὸ νομοσχέδιον παραπεμφθῇ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις αὐτοῦ.

§286Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Θέλω παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δηλώσῃ ἐὰν περιλαμβάνωνται καὶ τὰ περίπτερα τῶν τραυματιῶν.

§287Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν περιλαμβάνονται διὰ ῥητῆς δηλώσεως. Καὶ ἀκόμη δύο λέξεις, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ φόρου. Κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τοῦ Ἰουλίου ἢ ἀρχὰς Αὐγούστου ἐγένετο συζήτησις δημοσιογραφική, καὶ ἐγράφη ὅτι ὁ τέως ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶχεν ἐπιβάλει μέτρον κατὰ τῶν κερδοσκοπικῶν ἰδιοκτητῶν. Ὡς ἐκ τούτου ὑπάρχουν πολλοὶ ἐνοικιασταὶ σήμερον, οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι, ἂν πληρώσωσι τὸ ἐνοίκιον τοῦ παρελθόντος ἔτους, δὲν ὑπόκεινται εἰς ἔξωσιν.

§288ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί σχέσιν ἔχουν αὐτά;

§289Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Θὰ παρακαλέσω νὰ κάμῃ δήλωσιν ὁ κ. Ὑπουργός.

§290Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τοιοῦτον μέτρον δὲν ἐλήφθη δι’ ἐγκυκλίου οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ ληφθῇ.

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Δημητρακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§292Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ συστήσω πρὸς τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ ὅπως τὸ νομοσχέδιον συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ μετὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν μας. Τοιουτοτρόπως θὰ δοθῇ ἐν τῷ μεταξὺ χρόνος ἐπαρκὴς καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μελετήσωσιν ὡριμώτερον τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι σπουδαιότατον ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις καὶ γίνῃ ἡ διαρρύθμισις τοῦ νομοσχεδίου λυσιτελεστέρα πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει. Ἡ ἀρχικὴ ἰδέα, ἡ ὁποία ὑπηγόρευσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ νομοσχέδιον κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, εἶνε ἀνεπίδεκτος ἀμφισβητήσεως. Περιέχει τὴν ἐνσάρκωσιν ἀρχῆς ὑπὲρ τῆς ὁποίας συνηγόρησαν πάντες μέχρι τοῦδε, καὶ οὐδεὶς γνωρίζω νὰ ὑπῆρξεν ὁ ἀντιλέγων. Διότι ὅ,τι σήμερον συμβαίνει εἶναι ἐξοφθάλμως ἄδικον καὶ κερδοσκοπικὸν εἰς βάρος τῶν δήμων καὶ ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἰδιοκτήτης τοῦ ὁποίου ἡ ἰδιοκτησία δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποφέρῃ ἢ ἐλάχιστον ἔσοδον, διὰ μόνον τὸν λόγον ὅτι ἔχει πρὸ τῆς ἰδιοκτησίας αὐτοῦ πλατεῖαν, τὴν ὁποίαν κατεσκεύασεν καὶ συντηρεῖ ὁ δῆμος, πεζοδρόμιον τὸ ὁποῖον συντηρεῖ ὁ δῆμος, διπλασιάζει, τριπλασιάζει καὶ ἐνίοτε δεκαπλασιάζει τὸ εἰσόδημά του εἰς βάρος τῆς περιουσίας τοῦ δήμου, δηλαδὴ τῆς ὁδοῦ ἢ τῆς πλατείας. Τοῦτο εἶναι ἀπολύτως ἄδικον. Εἴτε ἔχει ἀνάγκας χρηματικὰς ὁ δῆμος εἴτε μή, εἴτε περὶ τοῦ δήμου Ἀθηναίων πρόκειται, εἴτε περὶ ἄλλου οἱουδήποτε δήμου εἶναι ἀδιάφορον. Διότι ἐν πάσῃ περιπτώσει οὐδὲν εἶναι φυσικώτερον τοῦ νὰ ἀπολαμβάνῃ ἕκαστος δῆμος τῶν ἐσόδων τῆς ἰδίας αὐτοῦ περιουσίας, τῶν δημοτικῶν δηλαδὴ πλατειῶν, τῶν πεζοδρομίων, τῶν ὁδῶν κλπ. Ἡ ἀντίληψις αὕτη ἡ ὁποία ὑπαγορεύει τὴν ἐπιβολὴν τοῦ τέλους, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπροσμαχήτως ἐπιβεβλημένη. Ἀπὸ εἰκοσαετίας, ἐφόσον τοὐλάχιστον ἐνθυμοῦμαι, δὲν ἔπαυσε τὸ ζήτημα τοῦτο φερόμενον καὶ ὑποστηριζόμενον ἐξ ἐπιπολῆς ὅμως...

§293Γ. ΠΩΠ. Ὑπάρχει καὶ νομοσχέδιον, κύριε συνάδελφε, ἀπὸ τὸν Παπαρρηγόπουλον.....

§294Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν νομίζω λοιπὸν ὅτι εἶναι δυνατὸν σπουδαίως νὰ ὑποστηριχθῇ ἀντίθετος πρὸς τὴν βάσιν ταύτην ἐκδοχή. Καὶ οὐδεὶς ὑποθέτω θὰ εὑρεθῇ, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ τὸ θάρρος νὰ διατυπώσῃ ἀντίρρησιν ἐναντίον τῆς κεντρικῆς ἰδέας, ἥτις ἐπιβάλλει ὅπως ὁ ἰδιοκτήτης τῆς οἰκίας ἀφ’ ἑνὸς καὶ ὁ ἰδιοκτήτης τῶν πλατειῶν καὶ τῶν πεζοδρομίων ἀφ’ ἑτέρου, καρποῦται τὴν ἰδίαν αὐτοῦ περιουσίαν. Τὸ ζήτημα ὅμως εἶναι κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἐπιτύχωμεν νὰ ἄρωμεν τὸ ἄδικον, ὅπερ τώρα συμβαίνει, κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων εἰς τὸ ὀρθὸν καὶ δίκαιον. Νομίζω ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, ὅτι δὲν ἐδόθη ἐπαρκὴς χρόνος εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ ν’ ἀνταποκριθῇ πλήρως εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ. Τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἀρχικῶς ὑπεβλήθη, ἐπιβάλλει μίαν πρόσθετον φορολογίαν, οὐχὶ εἰς βάρος τῶν ἰδιοκτητῶν, οἱ ὁποῖοι κυρίως ὠφελοῦνται, ἐκμισθώσαντες τὰ καταστήματα αὐτῶν εἰς ὑπέρογκα ποσά, ἀλλ’ εἰς βάρος τῶν καταβαλόντων ἐνοικιαστῶν, οἱ ὁποῖοι πάλιν θὰ μεταθέσουν τὴν φορολογίαν αὐτὴν εἰς βάρος τῆς καταναλώσεως. Διότι θὰ ἀναγκασθῇ βεβαίως ὁ ἐνοικιαστὴς τοῦ καταστήματος νὰ αὐξήσῃ τὰς τιμὰς τῶν εἰδῶν, τῶν ὁποίων ἡ πώλησις σχετίζεται μὲ τὴν χρῆσιν τῶν πεζοδρομίων καὶ τῶν πλατειῶν. Οὕτω δὲ τὸ νομοσχέδιον, ἀντὶ νὰ πλήξῃ τοὺς ὠφελουμένους ἰδιοκτήτας, ἐπαυξάνει ἀδίκως τὰ βάρη τῆς καταναλώσεως. Ἡ γενομένη ἤδη τροποποίησις τοῦ νομοσχεδίου διὰ τῆς διατάξεως, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει εἰς τὸν ἐνοικιαστὴν τοῦ καταστήματος, τοῦ ὑποβαλλομένου εἰς τέλος, νὰ προσφύγῃ εἰς τὸ δικαστήριον καὶ νὰ ἐπιζητήσῃ ἀνάλογον μείωσιν τοῦ μισθώματος, ἡ τροποποίησις, λέγω, αὐτή, ἡ ὁποία σκοπὸν ἔχει νὰ μεταθέσῃ ἐκ τῶν ὑστέρων τὸ βάρος εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, ἀμφιβάλλω ἂν ἐπιτυγχάνῃ τοῦ σκοποῦ. Νομίζω τοὐναντίον, ὅτι ἡ λύσις αὐτὴ δὲν εἶναι ἀπηλλαγμένη πολλῶν δυσχερειῶν, καὶ ὅτι διὰ τῆς διατάξεως ταύτης θὰ ἐπέλθωσιν εἰς βάρος ἐκείνων, τοὺς ὁποίους δὲν ἔχει ὑπ’ ὄψιν αὐτῆς ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία. Δίδεται εἰς τὸ δικαστήριον τὸ δικαίωμα νὰ παρέμβῃ εἰς μίαν συναλλακτικὴν σχέσιν μεταξὺ ἰδιοκτήτου καὶ ἐνοικιαστοῦ καὶ νὰ εἴπῃ· ἐλαττῶ κατὰ τοσοῦτον τὸ μίσθωμα, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν σύμβασιν δικαιοῦται ὁ εἷς νὰ ἀπαιτήσῃ παρὰ τοῦ ἑτέρου, δηλαδὴ ἀφαιρῶ ὡρισμένην περιουσίαν παρὰ τοῦ Α καὶ προσκυρῶ ταύτην εἰς τὸν Β. Τοῦτο δὲν εἶναι τὸ ζητούμενον. Ἐρωτᾶται λοιπόν· εἶναι ὀρθὸν νὰ παρεμβαίνῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐκ τῶν ὑστέρων εἰς τὰς προϋπαρχούσας συναλλακτικὰς σχέσεις, νὰ μεταρρυθμίζῃ ταύτας, νὰ ἀφαιρῇ περιουσίαν κεκτημένην, τὴν περιουσίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκτήσαντο ταύτην ἐπὶ τῇ βάσει, ἐννοεῖται, τῶν καθεστώτων νόμων, καὶ νὰ προσκυρῇ ταύτην εἰς ἄλλον, εἰς τοὺς μετ’ ἐκείνων συναλλαξαμένους; Βεβαίως τοῦτο δὲν εἶναι ἀδύνατον ἐκ τοῦ Συντάγματος. Αἱ κεκτημέναι ἀπαιτήσεις, καίτοι περιουσίαν ἀποτελοῦσαι, δὲν περιεβλήθησαν διὰ Συνταγματικῆς προστασίας παρ’ ἡμῖν. Δὲν ἐγένετο δηλαδὴ παρ’ ἡμῖν, ὅ,τι συμβαίνει εἰς ἄλλα τινὰ κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα δεσμεύει τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὸ Σύνταγμα εἰς τοιαύτας ἐπεμβάσεις, δι’ ὧν ἀφαιρεῖ περιουσίαν, τὴν ὁποίαν ἐκτήσατο ὁ ἰδιοκτήτης ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰσχυόντων νόμων, καὶ προσκυροῖ ταύτην εἰς ἄλλον. Παραμένει ὅμως πάντοτε καὶ πανταχοῦ ὡς ἀρχὴ νομοθετικῆς πολιτικῆς, ἀρχὴ θεμελιώδης κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν δύναται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ παρεμβαίνῃ διὰ τοιούτων διατάξεων εἰς συναλλακτικὰς σχέσεις, καὶ νὰ ἀφαιρῇ παρὰ τοῦ ἑνὸς συμβαλλομένου περιουσίαν κτηθεῖσαν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑφισταμένου δικαίου καὶ νὰ προσκυρῇ ταύτην εἰς τὸ ἕτερον πρόσωπον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον, τὸ ὁποῖον θὰ καθίστα ἀποκρουστέαν τὴν διάταξιν, ἀλλὰ καὶ ἄλλο τι εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεθύμουν νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Τὰ ἐνοίκια δὲν ἀνήκουσιν πάντοτε εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, ἀλλ’ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἀνήκωσιν καὶ εἰς τρίτους. Διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ὑπάρχωσιν ἐκχωρήσεις τούτων ἢ νὰ ὑπάρχωσιν ἐπ’ αὐτῶν κατασχέσεις, δηλαδὴ νὰ εἶνε πλέον περιουσία, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἐγγύησιν διὰ τὰ δικαιώματα τρίτων. Τί θὰ γείνῃ εἰς τὰς περιπτώσεις ταύτας; Θὰ στέρξῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία παρεμβαίνουσα εἰς τοιαύτας σχέσεις νὰ στερήσῃ τῆς περιουσίας των τρίτα πρόσωπα, νὰ ἀφαιρέσῃ περιουσίαν κτηθεῖσαν ἐπὶ τῇ βάσει κεκτημένου δικαιώματος; Νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν. Βεβαίως ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δύναται τὰ πάντα νὰ κάμῃ, ἀλλὰ ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σταματήσῃ ἐνώπιον τοιούτων περιπτώσεων, ὅταν μάλιστα ὑπάρχῃ ὁδὸς ἄλλη νὰ φθάσῃ εἰς τὰ ἐπιδιωκόμενα ἀποτελέσματα, χωρὶς νὰ περιπέσῃ εἰς ἀδικίας. Ποία εἶναι ἡ ὁδὸς αὕτη; Βεβαίως ἡ ἰδέα τῆς φορολογίας τῶν ἰδιοκτητῶν εἶναι ἀδόκιμος. Διότι εἶναι δύσκολον νὰ νοηθῇ πῶς δύναται νὰ φορολογηθῇ ὁ ἰδιοκτήτης διὰ χρῆσιν περιουσίας δημοτικῆς, χρῆσιν γινομένην παρὰ τοῦ ἐνοικιαστοῦ, εἰς ὃν ὁ ἰδιοκτήτης μόνον τὸ κτῆμά του ἐξεμίσθωσε. Νομίζω ὅτι, ὅπως λυθῶσιν αἱ δυσχέρειαι εὐκολώτερον, πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν φυσικὴν ὁδόν. Πρέπει νὰ περιορίσωμεν τοὺς ἰδιοκτήτας εἰς τὴν χρησιμοποίησιν τῆς ἰδιοκτησίας των, εἴτε ἀμέσως εἴτε διὰ τῶν ἐνοικιαστῶν καὶ νὰ ἀποδώσωμεν εἰς τοὺς Δήμους τὴν δημοτικὴν περιουσίαν, δηλαδὴ τὴν ἐπ’ ἀνταλλάγματι χρησιμοποίησιν τῶν ὁδῶν καὶ τῶν πλατειῶν διὰ τοιούτους σκοπούς, διὰ τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους προβλέπει τὸ νομοσχέδιον. Καὶ ἐν τούτῳ τῷ σημείῳ θὰ εἶχον νὰ προβάλω δισταγμούς τινας, διὰ τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ τοιούτου τῶν Δήμων δικαιώματος, τὸ ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον ὀνομάζει τέλος. Δὲν σαφηνίζεται ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τί ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦτον ἐννοεῖ καὶ κατὰ τίνα τρόπον, ὑπὸ ποίαν νομικὴν μορφὴν δημοσίου δικαίου πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ καὶ εἰσπραχθῇ τὸ τέλος τοῦτο. Πρόκειται περὶ φορολογίας, κατ’ ἀκολουθίαν περὶ μονομεροῦς πράξεως τῆς πολιτείας, πρόκειται περὶ τέλους, τὸ ὁποῖον μονομερῶς αὐτὴ αὕτη θὰ καθορίζῃ καὶ θὰ ἐξαναγκάζῃ τὸν ποιούμενον χρῆσιν ὡρισμένου τμήματος τοῦ ἐδάφους νὰ καταβάλῃ ὡρισμένον ποσόν; Ναὶ ἢ οὔ;

§295Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ναί.

§296Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί. Τοῦτο δὲν εἶνε διὰ τὴν προκειμένην περίστασιν τὸ ὀρθόν. Τοῦτο νομίζω δὲν εἶνε τὸ σκόπιμον. Προκειμένου περὶ καταλήψεως πλατειῶν καὶ πεζοδρομίων, οἷα ἐκείνη τὴν ὁποίαν προβλέπει τὸ νομοσχέδιον —διότι τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔχει τὴν ἔκτασιν τὴν ὁποίαν ἔχουσιν ἀλλαχοῦ ἀνάλογα νομοθετήματα — προκειμένου περὶ καταλήψεων τοιούτων, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι σχεδὸν μονίμους καὶ ἀποκλειστικὰς ἐγκαταστάσεις τῶν ἐνοικιαστῶν διὰ τραπεζῶν, καθισμάτων καὶ ἄλλων ἐκθεμάτων ἐπὶ ὡρισμένου τμήματος τῶν πλατειῶν καὶ τῶν πεζοδρομίων, καταλήψεων αἱ ὁποῖαι, ὡς δεικνύει ἡ καθημερινὴ πεῖρα, μετέβαλον τὸν προορισμὸν τῶν ὁδῶν καὶ τῶν πλατειῶν, προκειμένου περὶ τοιούτων καταλήψεων, ἡ μορφὴ ἐκείνη, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθῇ τὸ εἰς ἀντάλλαγμα δικαίωμα τοῦ Δήμου, θὰ ἦτο ἡ συμβατική, ἡ μορφὴ τῆς ἐκμισθώσεως. Δὲν εἶνε ὀρθὸν εἰς τοιαύτας περιστάσεις νὰ γίνεται λόγος περὶ φόρου, περὶ τέλους μονομερῶς ἐπιβαλλομένου καὶ ἐξαναγκαστικοῦ, ἀλλὰ ἁπλῶς περὶ τοῦ ἀνταλλάγματος τῆς χρήσεως, τῆς ἀποκλειστικῆς χρήσεως ὑπὸ ὡρισμένου προσώπου περιουσίας, ἀνηκούσης εἰς τὸν Δῆμον.

§297Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τὸ solarium ἀκόμη, τὸ ρωμαϊκὸν τέλος.

§298Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ. Δὲν πρόκειται ἁπλῶς περὶ τῆς ὀνομασίας, ἀλλὰ περὶ τῆς νομικῆς μορφῆς τοῦ ἀνταλλάγματος, ἡ ὁποία ἔχει καὶ σπουδαίας οὐσιαστικὰς συνεπείας. Ἀπὸ τὸ 1881 δὲ νομίζω καὶ ἐντεῦθεν, ἀφ’ ἧς ἐγένετο ὁ Γαλλικὸς νόμος, τὰ περὶ τούτου κατέστησαν ἀντικείμενον μακρῶν συζητήσεων, ἠσχολήθησαν τὰ Γαλλικὰ δικαστήρια, ἠσχολήθη τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Διότι τὸ ζήτημα, ἂν πρόκειται περὶ φορολογίας ἢ περὶ ἐκμισθώσεως, ἂν πρόκειται περὶ τέλους ἢ περὶ μισθώματος, δὲν εἶνε μόνον θεωρητικόν, ἀλλ’ ἔχει καὶ οὐσιαστικὰ ἀκολουθήματα σπουδαῖα. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἐπὶ τῶν περιστάσεων, περὶ ὧν τὸ νομοσχέδιον προβλέπει, δὲν εἶνε ὀρθὸν νὰ γίνῃ λόγος περὶ τέλους, ἀλλὰ νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ ἀπολήψεως ἀνταλλάγματος τῆς ὑπὸ ὡρισμένων προσώπων ἀποκλειστικῆς χρήσεως δημοτικῆς περιουσίας. Ἐὰν τοῦτο εἶνε ἀληθὲς καὶ ἡ μορφὴ ὑπὸ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ τὸ ἀντάλλαγμα...

§299ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι φόρος. Ἀντάλλαγμα εἶνε. Ὅλη ἡ δυσκολία εἶνε, ὅτι δὲν εἶνε domain privé

§300Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὸ domain public ὄχι μόνον τὸ domain privé εἶνε δεκτικὸν τοιούτου ἀνταλλάγματος διὰ τὴν χρῆσιν.

§301ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ domain privé εἶνε δεκτικόν.

§302Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὸ domain public

§303Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἶνε δεκτικόν.

§304Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶνε δεκτικὸν βεβαίως. Ἐδῶ δὲ πρόκειται περὶ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος ὡρισμένων προσώπων. Θὰ δώσητε ἀποκλειστικὸν δικαίωμα εἰς τὸν ἔνοικον τοῦ Ἄλφα καταστήματος νὰ κάμῃ ἀποκλειστικὴν χρῆσιν ὡρισμένου τμήματος τοῦ πρὸ αὐτοῦ πεζοδρομίου. Ἡ μορφὴ δὲ αὕτη ἂν γίνῃ δεκτή, διευκολύνει πολλαχῶς τὰ πράγματα. Καὶ ἔρχομαι ἀμέσως εἰς τὴν σκέψιν, ἡ ὁποία νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ καθοδηγήσῃ τὴν ρύθμισιν τῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Πρόκειται ἤδη ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ διορθώσῃ μίαν παράλειψιν τοῦ παρελθόντος ἀναμφιβόλως· καὶ πρόκειται νὰ ἄρῃ μίαν ἀδικίαν προφανῆ, συντελουμένην εἰς βάρος τῶν δήμων καὶ εἰς βάρος τῶν καταναλωτῶν ὑπὲρ ὡρισμένων προνομιούχων ἰδιοκτητῶν. Δὲν νομίζω ὅτι δι’ ἑνὸς βήματος πρέπει νὰ φθάσῃ εἰς τὸ τέλος· ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε παράλειψις διεμόρφωσεν ὡρισμένην κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἐπί τινα χρόνον πρέπει νὰ σεβασθῶμεν, ἂν δὲν θέλωμεν νὰ μεταπέσωμεν εἰς δυσχερείας καὶ ὑπερβολάς, ἴσως δὲ καὶ εἰς ἀδικίας. Διότι θὰ γεννήσῃ τὸ νομοσχέδιον ψηφιζόμενον, θὰ γεννήσῃ μακρὰς δίκας μεταξὺ ἐνοικιαστῶν καὶ ἰδιοκτητῶν περὶ ἐκπτώσεως τοῦ μισθώματος, θὰ κατασταθῶσιν ἐν τῷ μεταξὺ ἀβέβαιοι ἀπαιτήσεις τῶν ἰδιοκτητῶν, ἀδύνατος ἡ ἔξωσις καὶ αὐτῶν ἀκόμη τῶν κακοπίστων καὶ στρεψοδίκων ὀφειλετῶν. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, σκοπιμώτερον, νομίζω, νὰ ἀφήσωμεν νὰ ἰσχύσῃ τὸ καθεστὼς δι’ ὅλας τὰς μέχρι τοῦδε ἀνειλημμένας συμβατικὰς ὑποχρεώσεις, διὰ τὰς συντετελεσμένας δηλαδὴ μέχρι τοῦδε μισθώσεις· νὰ τεθῇ δὲ ἡ ἀρχὴ ὅτι ἐφεξῆς πᾶσα νέα μίσθωσις παρὰ τῶν ἰδιοκτητῶν δὲν παρέχει δικαίωμα εἰς τὸν μισθωτὴν ἄλλο παρὰ τῆς χρήσεως αὐτοῦ τούτου τοῦ ἐκμισθουμένου, δὲν ἔχει δὲ τὸ δικαίωμα οὗτος ἢ ὁ ἰδιοκτήτης νὰ κάμνῃ χρῆσιν πρὸς τοποθέτησιν τραπεζῶν, ἐκθεμάτων, καθισμάτων κλπ., οὔτε τῆς πλατείας οὔτε τοῦ πεζοδρομίου ἄνευ ἰδίας συμβάσεως συνομολογουμένης μετὰ τοῦ δήμου. Τὰ περαιτέρω περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκμισθώσεως ἄνευ δημοπρασίας, περὶ τοῦ καθορισμοῦ τῆς καταληπτέας ἐκτάσεως, τῶν τιμῶν καὶ τῶν ὅρων, εἶνε ζητήματα λεπτομερειῶν. Ἡ βάσις εἶνε ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν ἤθελε στέρξει νὰ ἀναλάβῃ διὰ συμβάσεως μετὰ τοῦ δήμου ἀπέναντι ὡρισμένων ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἤθελεν ὁρίσῃ ὁ δῆμος, τὴν ἐκμετάλλευσιν, βεβαίως δὲν θὰ εἶχε δικαίωμα νὰ ποιῆται χρῆσιν τοῦ πεζοδρομίου ἢ τῆς πλατείας. Τοιουτοτρόπως ὑπὸ τοιαύτην μορφὴν διατυπουμένης τῆς σχέσεως, μὴ θιγομένης δὲ διὰ τὰς γεγενημένας μισθώσεις τοῦ ὑπάρχοντος καθεστῶτος, θὰ γίνῃ δυνατὸν νὰ ἀποκατασταθῶσι καὶ ἄλλαι ἀνωμαλίαι, αἱ ὁποῖαι, τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἀγωνιζομένου νὰ κάμψῃ τὰς ἀντιδράσεις, ἔλαβον χώραν ἤδη, τῇ ἐπινεύσει αὐτοῦ. Διότι παρετήρησα ὅτι θεσπίζει ἓν τέλος κατ’ ἀνώτατον ὅρον τεσσάρων δραχμῶν τὸ τετραγωνικὸν μέτρον, ὅπερ ἀποτελεῖ καταφανῆ ἀνισότητα καὶ ἀνωμαλίαν. Διότι δύνανται νὰ ὑπάρξωσι περιστάσεις, καὶ ὑπάρχουσι φανεραὶ περιστάσεις, τὰς ὁποίας γύρω–γύρω ἡμῶν καθ’ ἑκάστην βλέπομεν, κατὰ τὰς ὁποίας ὄχι τέσσαρες, ἀλλ’ οὔτε τεσσαράκοντα δραχμαὶ δὲν θὰ εἶνε ἐπαρκεῖς κατὰ τετραγωνικὸν μέτρον δι’ ἓν ὁλόκληρον ἔτος. Τὸ ἔσοδον, κύριοι, εἶνε σπουδαῖον καὶ δύναται νὰ ἀποβῇ εὐεργετικὸν διὰ τὰ οἰκονομικὰ τῶν πολλῶν δήμων, ἂν προσηκόντως διαρρυθμισθῇ κατὰ τὰς βάσεις, τὰς ὁποίας ὑπέδειξα. Πρέπει δὲ νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας ὅτι ἐδῶ ἐν Ἀθήναις ὑπάρχουσι καταστήματα, τὰ ὁποῖα, ἐνῷ κατὰ τὴν πραγματικὴν αὐτῶν ἀξίαν θὰ ἐξεμισθοῦντο ἴσως ἀντὶ διακοσίων δραχμῶν, ἐνοικιάζονται τώρα ἀντὶ πενταπλασίου ἴσως καὶ μεγαλειτέρου ποσοῦ κατὰ μῆνα, μόνον καὶ μόνον διότι ἐκμεταλλεύονται πολλαπλασίαν ἔκτασιν ἐνώπιον αὐτῶν εἰς πλατεῖαν καὶ πεζοδρόμιον. Ἐὰν ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις θεμελιώσει ἐπὶ τοιούτων βάσεων προσήκουσαν νομοθετικὴν πρόνοιαν, στέργουσα ἤδη εἰς τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, θὰ ἐξυπηρέτει σπουδαίως πολλῶν δήμων τὰ συμφέροντα, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀντιδράσεως. Διότι δὲν δύναμαι νὰ κατανοήσω πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀντίδρασις πρὸς ἐφαρμογὴν τοιούτου μέτρου, ὄχι μόνον διὰ τὰς Ἀθήνας, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅλας τὰς μεγάλας πόλεις. Ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἀντιστῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοιούτου μέτρου ὑπὸ τὴν ἐκτεθεῖσαν βάσιν; τὴν βάσιν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ἐφεξῆς ἐνοικιάσεις δὲν θὰ παρέχωσι κανὲν δικαίωμα εἰς τὸν ἐνοικιαστὴν πέραν τῆς χρήσεως τῆς ἰδιοκτησίας αὐτοῦ τοῦ ἐκμισθώσαντος ἰδιοκτήτου, ἄνευ ἰδιαιτέρας ἐνοικιάσεως συνομολογουμένης παρ’ αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ δήμου ἐπὶ ὡρισμένῳ ἀνταλλάγματι; Ἔχω τὴν γνώμην, κύριοι, ὅτι νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὲ κατὰ τὴν γενικὴν αὐτοῦ βάσιν πληροῖ μίαν καθολικὴν εὐχὴν καὶ ἦτο προωρισμένον ἐκ τῆς χρήσεως αὐτοῦ νὰ τύχῃ γενικῆς ἐπιδοκιμασίας, δὲν εἶναι ὀρθόν, δὲν εἶναι πρακτικόν, δὲν εἶναι προσῆκον νὰ ψηφισθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὁ ὁποῖος ἔστω καὶ εἰς μίαν μερίδα θὰ φέρῃ ἀντιδράσεις, θὰ φέρῃ καταθλιπτικὸν χαρακτῆρα, ἐνῷ καθ’ ἑαυτὸ εἶναι κατ’ ἐξοχὴν δίκαιον καὶ κατ’ ἐξοχὴν εὔλογον, διότι ἀποκαθιστᾷ τὰ πράγματα, εἰς τὴν φυσικὴν αὐτῶν θέσιν, διότι αἴρει μίαν ἀδικίαν ἡ ὁποία γίνεται εἰς βάρος τῶν καταναλωτῶν, εἰς βάρος τῶν δήμων καὶ ὑπὲρ ὡρισμένης προνομιούχου τάξεως ἰδιοκτητῶν. (Χειροκροτήματα ἐξ ἀριστερῶν).

§305ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§306Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι βουλευταί, μεθ’ ὅσα ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνέπτυξε, αἱ παρατηρήσεις μου θὰ περιορισθῶσι πάρα πολύ, διότι ἀνέπτυξεν ὅσα ἦτο ὀρθὸν νὰ ἀναπτυχθῶσι περὶ τοῦ δικαίου τοῦ μέτρου, ἀλλὰ καὶ συγχρόνως καὶ περὶ τῆς ἀνάγκης ἀναβολῆς τῆς δευτέρας κατ’ ἄρθρον συζητήσεως πρὸς κρείσσονα τούτου μελέτην. Ὅτι τὸ μέτρον νομοθετικῶς εἶναι εὔλογον καὶ δίκαιον δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ κανένας δισταγμός. Περὶ τῆς ἀρχῆς λοιπὸν ὑποθέτω ὅτι δὲν ὑπάρχει διαφωνία ἐν τῇ Βουλῇ. Ἀλλὰ τὸ μέτρον ἐδικαιολογήθη ἀπὸ δύο ἀπόψεων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀφ’ ἑνὸς ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς δικαιολογητικῆς, τῆς ἀνάγκης δηλαδὴ τῆς ἀποδόσεως εἰς τὸν δῆμον τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς περιουσίας αὐτοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀπὸ τῆς βάσεως τῆς οἰκονομικῆς, τῆς ἀνάγκης δηλονότι τῆς οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως τοῦ δήμου Ἀθηναίων. Ἐὰν ὅσα ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς εἶναι ἐπαρκῆ ἵνα πείσωσι πάντα ἀμερολήπτως κρίνοντα ὅτι εἶναι ἀναγκαία μία ἐξονύχισις μείζων τοῦ νομοσχεδίου, ἀναμφισβητήτως ὅμως ὅσα ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἰωαννίνων βουλευτής, ἔχων καὶ τὴν πρόσθετον ἰδιότητα τῆς εἰδημοσύνης λόγῳ τῆς θέσεως αὐτοῦ ὡς δημοτικοῦ συμβούλου, ὅσα, λέγω, ἀνέπτυξεν ὁ κ. Μελᾶς, ἔπεισαν ἐμὲ ὅτι καὶ διὰ τὸν λόγον τῆς οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως τοῦ δήμου Ἀθηναίων εἶναι ἀναγκαία ἡ ἀναβολὴ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου πρὸς κρείσσονα μελέτην. Ὅτε τὸ νομοσχέδιον εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλήν, ἐνόμιζον πάντες ὅτι ἐπρόκειτο περὶ τοιαύτης οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ὥστε νὰ ἐπιβάληται πάντως ἡ κατεπείγουσα ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου χάριν τακτοποιήσεως οἰκονομικῆς δήμου, ὑπὲρ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ ὁποίου εἶνε προσῆκον ὄχι μόνον τὸ δημοτικὸν συμβούλιον Ἀθηναίων νὰ ἐνδιαφέρηται, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐνδιαφέρηται ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος. Τῷ ὄντι τὴν ἑσπέραν ταύτην ἠκούσαμεν παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ Ἰωαννίνων, ὅτι ἡ συνολικὴ εἴσπραξις, ἡ προερχομένη ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶνε δρ. 60.000 ἐτησίως. Κατέστρωσεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἰωαννίνων τὰ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ δήμου Ἀθηναίων καὶ ἐκ τῶν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους ἠκούσαμεν, ἐγένετο καταφανὲς ὅτι πρόκειται περὶ ἐλλείμματος διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1915 ὑπερβαίνοντος τὸ ἥμισυ ἑκατομμύριον δραχμῶν. Κύριοι, οἱ ἀριθμοί, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἰωαννίνων, ἀποδεικνύουσι τὸ ἀνεπαρκὲς τοῦ μέτρου ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς τοῦ δήμου Ἀθηναίων. Ἀλλ’ οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἐπιβάλλεται ὡς καθῆκον εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα τῇ εἰσηγήσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ ἐπὶ τῇ βάσει μελέτης ἐπιτροπῆς, καταρτιζομένης πρὸς τοῦτο ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ δήμου τούτου, περὶ παγίας ἐνισχύσεως τοῦ δήμου Ἀθηναίων. Κύριοι, δὲν εἶνε δυνατὸν ἡ πρωτεύουσα τῆς Ἑλλάδος νὰ παραμείνῃ μὲ ἐλλείμματα, προσδοκώμενα μεγαλείτερα κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη. Εἶνε βέβαιον, ὅτι οἱ πόροι τοῦ δήμου Ἀθηναίων ἀπέδειξαν στασιμότητα, δυστυχῶς δὲ εἶνε ἀναμφισβήτητον, ὅτι αἱ ἀνάγκαι τοῦ δήμου Ἀθηναίων πρέπει νὰ αὐξήσωσιν ἁλματικῶς. Καὶ ἐφ’ ὅσον βλέπομεν πάντες οἱ ἐν Ἀθήναις κατοικοῦντες, ἐφ’ ὅσον βλέπουσιν οἱ ἐν Ἀθήναις παροικοῦντες, ἐφ’ ὅσον βλέπουσιν οἱ διαβαίνοντες ἀπὸ τὰς Ἀθήνας ποία εἶνε ἡ κατάστασις τῆς καθαριότητος ἐν τῇ πόλει καὶ ἡ κατάστασις τῆς δημοσίας ὑγείας καὶ ἐφ’ ὅσον βλέπουσιν οἱ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐντεταλμένοι διὰ τὴν ὀργάνωσιν τῆς συρροῆς τῶν ξένων ποία εἶνε ἡ κατάστασις τῆς ἐν τῇ πόλει ψυχαγωγίας, διὰ πάντας τοὺς ταῦτα βλέποντας καὶ σκεπτομένους, ἡ ζητουμένη ἀπόδοσις εἰς τὸ δημοτικὸν ταμεῖον τοῦ δήμου Ἀθηναίων θὰ εἶνε εἰρωνεία πρὸς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ δήμου Ἀθηναίων καὶ πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς πόλεως τὰς παρούσας καὶ μελλούσας. Θέλω, κύριοι βουλευταί, καὶ δι’ αὐτὸ ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα νὰ θέσω ὑπ’ ὄψει ὑμῶν τὴν ἀνάγκην συντόνου, σπουδαίας καὶ ἐμπεριστατωμένης μελέτης περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ δήμου Ἀθηναίων καὶ λήψεως μέτρων προόδου αὐτοῦ. Καὶ θέτων τὴν ἀνάγκην αὐτὴν πρὸ ὑμῶν, κύριοι, δὲν δύναμαι παρὰ νὰ συναγάγω τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ προικίζον τὸν δῆμον Ἀθηναίων μὲ 60.000 δραχμῶν, εἶνε ἀνεπαρκὲς ἐφ’ ὅσον δὲν ἀποβλέπει μόνον εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ δικαίου ἐν τῇ ἐκμεταλλεύσει τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ. Ὑπὸ τὴν ἄποψιν αὐτὴν ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἵνα συζητήσωμεν ποῖον εἶνε τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν πεζοδρομίων, διότι εἶνε ἐνδεχόμενον εἰς μίαν θέσιν τὸ τετράδραχμον νὰ εἶνε εὐτελέστερον καὶ εἰς ἄλλην αὐστηρότερον. Εἶνε ἀνάγκη νὰ καταρτισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς μία ἐπιτροπὴ εἰδική, ἡ ὁποία ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἐντολήν, ἡ ὁποία νὰ ἀκούσῃ τὴν εἰσήγησιν τῶν ἁρμοδίων δημοτικῶν ἀρχῶν, ἵνα εἰς τὴν αʹ συζήτησιν μετὰ τὴν διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς προσκομίσῃ τοιαύτην ὕλην, ὅπως φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον κανονίζον τὴν ἰσότητα μεταξὺ τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Ἀθηναίων. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν πρὶν κατέλθω τοῦ βήματος νὰ μοὶ δώσῃ τὴν ἑξῆς πληροφορίαν: Ὑπάρχουσιν ἐν τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν περίπτερα ὄχι τῶν τραυματιῶν, ἀλλὰ τὰ πρώην δημοτικά, τῶν ὁποίων τὸ εἰσόδημα διὰ νόμου εἰδικοῦ διατίθεται ὑπὲρ τῆς περιθάλψεως. Αὐτὰ ἐνοικιάζονται χάριν τῆς χρήσεως τῆς πλατείας; Ταῦτα ὑπάγονται εἰς τὸν φόρον αὐτόν; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ τέλος, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἀντικαταστήσῃ τὸ νῦν, εἰσόδημα τῶν περιπτέρων, αὐτὸ θὰ ἀνήκει εἰς τὴν κυριότητα τῆς περιθάλψεως, ὑποθέτω, ἀφοῦ εἶνε διὰ νόμου ἐκχωρημένα εἰς τὴν περίθαλψιν ταύτην;

§307Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅπως εἶνε καὶ τὸ μίσθωμα τῶν πλατειῶν.

§308Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα. Ἐν τῇ τοιαύτῃ περιπτώσει περιορίζεται κατὰ μέγα μέρος καὶ ἡ εἴσπραξις, τὴν ὁποίαν ἤδη εἰς τὴν περίθαλψιν ἔχομεν ἐκχωρήσει, διότι ἐφ’ ὅσον ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἰωαννίνων λέγει, ὅτι τῶν καλῶν θέσεων τὸ εἰσόδημα μειοῦται διὰ τοῦ τετραδράχμου, διὰ τῆς τοιαύτης μειώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν καλῶν θέσεων μειοῦνται καὶ τὰ εἰσοδήματα τοῦ δήμου Ἀθηναίων. Δι’ αὐτὸ καλὸν εἶνε νὰ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον διὰ τὴν αʹ μετὰ τὰς διακοπὰς συζήτησιν.

§309Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀνεγνώρισαν, κύριοι, ἀμφότεροι οἱ προλαλήσαντες δύο τινά, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει ὀρθῶς κατὰ τὴν βάσιν αὐτοῦ, τὴν δικαιολογητικήν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρόκειται νὰ πληρώσῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ δήμου Ἀθηναίων. Ἀλλὰ ἀμφότεροι περιέργως κατέληξαν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι, χάριν τῆς πληρεστέρας ἐν ταῖς λεπτομερίαις αὐτοῦ διατυπώσεως, πρέπει νὰ ἀναβληθῇ εἰς τὸ ἑπόμενον τμῆμα τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι ὁ δῆμος Ἀθηναίων ἔχει ἀνάγκην πόρων, ἀλλ’ ὁ πόρος, τὸν ὁποῖον δεικνύετε, εἶνε ἀνεπαρκής, ἔχετε καθῆκον νὰ δημιουργήσητε πόρους παγίους καὶ ἐπαρκεῖς, ὅπως ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς μεγάλας ἀνάγκας τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν. Ἀλλ’ εἶνε φανερόν, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δὲν ἐπρόκειτο νὰ πληρώσωμεν πάσας τὰς ἀνάγκας τοῦ δήμου Ἀθηναίων, διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἀποκαθίσταται, ὡς εἶπον, εἰσηγούμενος τὸ νομοσχέδιον, ἡ ὀρθὴ σχέσις τῶν πραγμάτων ἐκεῖ ὅπου μέχρι τοῦδε ἐβασίλευε μόνον ἡ αὐθαιρεσία καὶ ἡ ἀταξία. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐδημιουργεῖτο πόρος ὑπὲρ τοῦ δήμου Ἀθηναίων, πόρος, ὁ ὁποῖος δι’ οἱασδήποτε ἀπόψεως καὶ ἂν ἐξετασθῇ ἦτο ἀπολύτως σύμφωνος πρὸς πᾶσαν ἔννοιαν τῆς φορολογικῆς δικαιοσύνης, οἱονδήποτε καὶ ἂν εἶνε τὸ εἰσόδημα, ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ ἕτερος προλαλήσας, τὸ ὁποῖον πρόκειται ὁ Δῆμος νὰ ἀπολαύσῃ. Ἡ φορολογία αὐτὴ ἐπιβάλλεται ἐξ ἄλλων λόγων, τὸ τέλος αὐτὸ δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἀντικατασταθῇ δι’ ἑτέρου πόρου, διότι ὁ πόρος αὐτὸς κανονιζόμενος ἐπὶ τῇ βάσει βαρῶν, ἐπιβαλλομένων εἰς τάξεις ἐνδεεῖς, θὰ ἐδημιούργει ἀνισότητα, ἐνῷ τὸ ἔσοδον αὐτὸ δημιουργεῖ δικαιοσύνην. Ἀλλὰ δὲν εἶνε ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἔρχεται καὶ ὁμολογεῖ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι πράγματι αἱ ἀνάγκαι τοῦ δήμου Ἀθηναίων εἶνε μεγάλαι καὶ δέονται ἀντιλήψεως. Διότι καὶ κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαπυλίων ῥητῶς ἐδήλωσεν ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη ἐπειγούσης προνοίας περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ δήμου Ἀθηναίων. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅσον καὶ ἂν μικρὸς εἶνε ὁ πόρος, εἶνε ἀνάγκη ἐπιτακτικὴ νὰ δημιουργήσωμεν αὐτόν, διότι πάντως πληροῖ σπουδαιοτάτην τοῦ δήμου ἀνάγκην, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ὑπολογίσωμεν τὸ ἔσοδον εἰς 50 ἢ 60 χιλιάδας εἶνε δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετηθῇ ἓν δάνειον περίπου 1,000,000, δὲν εἶνε δὲ δυνατὸν ν’ ἀρνηθῇ τις ὅτι διὰ δανείου 1,000,000 πλεῖσται ἐπείγουσαι ἀνάγκαι δύνανται νὰ ἐξυπηρετηθῶσι διὰ τοῦ καλλίστου τούτου τῶν δυνατῶν τρόπων. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἐζήτησε καὶ αὐτὸς τὴν ἀναβολήν, καίτοι συνομολογῶν κατ’ ἀρχὴν τὸ ὀρθὸν αὐτοῦ, στηριζόμενος κυρίως ἐπὶ τῆς μεταβατικῆς διατάξεως ἐκείνης, ἡ ὁποία ζητεῖ νὰ διορθώσῃ κατὰ τὸ δυνατὸν τὰς συνθήκας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ προκύψωσιν ἐκ τῆς νέας δημιουργουμένης σχέσεως. Καὶ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀρκαδίας ὅτι δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ φαντασθῇ, ὅτι εἶνε ὀρθὴ νομοθετικὴ πολιτικὴ ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν τροποποιοῦνται σχέσεις ἰδιωτῶν, καταρτισθεῖσαι ἐπὶ τῇ βάσει κειμένων νόμων, δι’ ἑτέρου νόμου. Ἀλλ’ ἀκριβῶς, νομίζω, ὅτι κατὰ κανόνα, ὁσάκις τροποποιεῖται προηγούμενος νόμος, τοῦτο γίνεται, οὐδὲ εἶνε ἡ πρώτη φορὰ καθ’ ἣν τοιοῦτον πράττει ὁ νομοθέτης. Καὶ φέρω ἓν παραδείγματι τὰς διατάξεις περὶ τόκου καὶ ἐκεῖ ὁ νομοθέτης λέγει ὅτι ἡ σχέσις, τὴν ὁποίαν ἐδημιουργήσατε δὲν εἶνε τοιαύτη τὴν ὁποίαν ἐννοῶ ἐγὼ σήμερον καὶ ὅτι τὸ συμφέρον, τὸ ἔννομον, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήσατε ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κειμένου νόμου θέλω νὰ τὸ τροποποιήσω ἐγὼ μονομερῶς.

§310Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι ἐκεῖ δημιουργεῖται νέον δίκαιον ἐξ ἀντικειμένου.

§311Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀλλὰ λέγει ὅτι εἶνε δυνατὸν νὰ ἔχουσι ἐκχωρηθῆ αἱ ἀπαιτήσεις αὐταὶ καὶ μήπως δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἔχωσι ἐκχωρηθῆ αἱ ἀπαιτήσεις ἐπὶ δανείου; Καὶ πῶς εἶνε δυνατὸν νὰ ὑποστηρίζεται ὅτι αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον δημιουργεῖ νεωτέρας ἀρχάς, ἡ δὲ περίπτωσις τῆς τοκογλυφίας, τὴν ὁποίαν ἐκ προχείρου παραδείγματος ἀνέφερον, ἡ περίπτωσις ἐκείνη εἶνε ἐντελῶς διάφορος διότι καὶ ἐκεῖ τροποποιοῦνται σχέσεις ὑπάρχουσαι, διότι καὶ ἐκεῖ ἐνδεχόμενον νὰ ἔχωσι μεταβιβασθῆ αἱ ἀπαιτήσεις καὶ νὰ ζημιωθῶσι τρίτοι, ἀλλ’ ὅτι ἐκεῖ εἶνε ἀνώδυνον τὸ πρᾶγμα εἶνε ἀδιάφορον. Ἀλλὰ τί ἔρχεται νὰ πράξῃ, κύριοι, διὰ τῆς μεταβατικῆς διατάξεως ὁ νόμος; Ἔρχεται νὰ κανονίσῃ σχέσιν κατὰ τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον, νομίζω, ὅτι δὲν δύναται κατὰ τὸν κείμενον νόμον νὰ κανονίσῃ αὐτὴν ἄνευ τῆς διατάξεως αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ἀναγράφομεν, καὶ διότι ἀμφιβάλλω, ἐὰν καὶ σήμερον εἰσήγετο ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων οὐδεμιᾶς προνοίας λαμβανομένης ἐν τῷ νόμῳ, καὶ ἔλεγεν ὁ ἐνοικιαστής: ἐνοικίασα μίαν οἰκίαν, κατ’ ἀναμφισβήτητον δὲ βούλησιν ἀμφοτέρων τῶν συμβαλλομένων εἰς τὴν ἐνοικίασιν ταύτην περιελαμβάνομεν ὄχι μόνον τὸ οἴκημα, ἀλλὰ καὶ τὴν περιοχὴν αὐτοῦ καὶ κυρίως τὴν περιοχὴν αὐτοῦ, διότι πρὸ παντὸς εἰς τὴν σύμβασιν ταύτην μὲ ὡδήγει ἡ ἐκμετάλλευσις τῆς πλατείας καὶ τῶν πεζοδρομίων, ἀλλ’ ἤδη περιωρίσθην ἐν τῇ χρήσει καὶ ὁ δικαστὴς θὰ ἀρνεῖται νὰ ἐκπέσῃ τὸ μίσθωμα καὶ θὰ ἔλεγε: ἐξακολούθησε νὰ πληρώνῃς τὸ ἀρχικῶς συμφωνηθέν: Ἡμεῖς δὲ οὐδὲν ἄλλο πράττομεν ἢ νὰ ἐπικυρώσωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἔπραττεν ὁ δικαστής. Καὶ τί λέγομεν εἰς τὸν καταστηματάρχην, εἰς τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλομεν τὸ τέλος: Δύνασθε νὰ ἀπευθυνθῆτε πρὸς τὸ δικαστήριον, ἡ σχέσις σου μετεβλήθη ῥιζικῶς, δὲν εἶνε ἡ ἀρχικῶς ἐνυπάρχουσα εἰς τὴν βούλησίν σου, ἐπειδὴ δὲ δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ λύσῃς φιλικῶς τὴν διαφοράν, τὸ δικαστήριον θὰ κρίνῃ ἐξ ὅλων τῶν περιστάσεων περὶ τοῦ μέτρου, καθ’ ὃ ἐζημίωσας καὶ κατὰ πόσον δέον νὰ ἐλαττωθῇ τὸ μίσθωμα. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, ὅτι δὲν εἶνε μόνον τοῦτο, πρέπει νὰ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον, καὶ διὰ ποῖον λόγον; Διὰ νὰ ἴδωμεν ἐὰν ὁ χαρακτηρισμὸς αὐτὸς τοῦ τέλους εἶνε ὀρθὸς ἢ πρέπει νὰ τὸ χαρακτηρίσωμεν ὡς μίσθωμα. Καὶ διὰ νὰ κανονίσωμεν τὴν φορολογίαν ταύτην εἰς τὸ μέλλον κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ἔδει νὰ χωρίσωμεν αὐτήν, νὰ χωρίσωμεν τὸ μίσθωμα τῆς ἐκμεταλλευομένης περιοχῆς ἀπὸ τὴν ἐνοικίασιν τοῦ καταστήματος, δὲν νομίζω ὅτι εἶνε ἄξιον νὰ ἐνδιατρίψω εἰς τὸν χαρακτηρισμὸν αὐτὸν ὡς τέλους ἢ μισθώματος. Ἔχω ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι ὁ δοθεὶς διὰ τοῦ νομοσχεδίου εἶνε ὁ ὀρθότερος, διότι ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πρόκειται περὶ περιουσίας, προωρισμένης διὰ δημοσίαν χρῆσιν, εἶνε δυνατὸν ἐπὶ τῆς περιουσίας ταύτης νὰ ὑπάρχωσι ἀποκλειστικὰ δικαιώματα, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶνε ἀναμφισβητήτως ὀρθότερος, διότι, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πρόκειται περὶ περιουσίας, προωρισμένης διὰ δημοσίαν χρῆσιν. Εἶνε δυνατὸν ἐπὶ τῆς περιουσίας ταύτης νὰ ὑπάρχουν ἀποκλειστικὰ δικαιώματα, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶνε ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὀρθότερον εἶνε ἐπὶ τοιούτου εἴδους περιουσιῶν νὰ μὴ θελήσωμεν νὰ περιαγάγωμεν εἰς σχέσεις ἄλλας, πλησιαζούσας εἰς τὴν φύσιν τῆς περιουσίας γενικῶς τὴν ἰδιωτικὴν περιουσίαν τοῦ δήμου, ἀλλὰ νὰ διατηρήσωμεν τὴν ἔννοιαν, ὅτι ὁ Δῆμος δύναται νὰ προσφέρῃ προσωρινὴν ὑπηρεσίαν πρὸς ἰδιώτην τινά, ἀπέναντι τῆς ὁποίας δύναται νὰ λαμβάνῃ ἀντάλλαγμά τι καὶ τὸ ἀντάλλαγμα τοῦτο δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ἢ τέλος. Ἀλλὰ ποίαν σχέσιν θὰ εἶχεν ὁ χαρακτηρισμὸς διὰ νὰ ἀναβάλωμεν τὸ νομοσχέδιον; Διὰ νὰ χωρίσωμεν τὴν οἰκίαν ἀπὸ τὴν ἐκμετάλλευσιν, τὸ μίσθωμα τῆς οἰκίας ἀπὸ τὸ μίσθωμα τῆς περιοχῆς; Καὶ τοῦτο ἀκριβῶς εἶναι τὸ ἐλάττωμα τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ· πρῶτος λόγος δι’ ὃν δὲν πρέπει νὰ χαρακτηρίσωμεν ὡς μίσθωμα εἶνε νὰ μὴ ἐπιφέρωμεν τελείαν ἀναστάτωσιν εἰς τὰς ὑφισταμένας σχέσεις καὶ νὰ μὴ θελήσωμεν νὰ ἀλλάξωμεν τὸ καθεστὼς χωρὶς νὰ ζημιοῦται καὶ ὁ Δῆμος. Θὰ ἦτο ἄδικον νὰ ὑπάρχῃ ἓν κατάστημα καὶ συγχρόνως ἔξω τῆς περιοχῆς αὐτοῦ νὰ ὑπάρχῃ ἄλλη ἐκμετάλλευσις, νὰ γίνεται δὲ ἕνας μέγιστος ἀνταγωνισμός, ὥστε νὰ φέρῃ ζημίας, ἐνῷ οὕτω δίδοντες τὸ δικαίωμα εἰς τὸν δῆμον νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑπὸ τὰς αὐτὰς σχέσεις νὰ λαμβάνῃ τὸ τέλος, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ζημία. Ἐὰν προσδιορίσωμεν τὸ τέλος εἰς 6 δραχμὰς εἶνε τοῦτο, ἐπειδὴ εἰσάγομεν νέον φόρον καὶ ἐπειδὴ εἰς τὸν φόρον τοῦτον δέον νὰ ἐξοικειωθῇ ὁ Ἀθηναϊκὸς λαὸς ὀφείλομεν νὰ θεσπίσωμεν αὐτὸν ἤπιον, ἵνα μὴ ἐξαναστῇ ὁ λαὸς κατ’ αὐτῆς τῆς νέας φορολογίας καὶ ματαιώσῃ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ τὸν ὁδηγήσουν εἰς τὴν ὀρθὴν φορολογικὴν ἀντίληψιν.

§312Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Εἴπατε ὅτι μόνον παρόδιος δύναται νὰ λάβῃ τὴν χρῆσιν, ἐπὶ τέλους ἔχει καλῶς περὶ πεζοδρομίου, ἀλλὰ προκειμένου περὶ πλατείας;

§313Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Αὐτὸ ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἀποστάσεως.

§314ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν περιλαμβάνεται ἡ πλατεῖα.

§315Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐξ ὅλων ὅσων εἶπον νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν εἰς τὴν κυρίαν βάσιν τῆς γνώμης πάντων ἡμῶν, συμφώνων εἰς τὸ ὅτι τὸ τέλος αὐτὸ δέον νὰ ἐπιβληθῇ ἀπὸ πάσης ἀπόψεως καὶ ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ἀναβολῆς διότι ἔχομεν πικρὰν πεῖραν τῆς ἀναβολῆς ταύτης. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀπὸ εἰκοσιπενταετίας ἀνεγράφετο ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ δὲν κατώρθωσε νὰ γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους. Θὰ ἦτο λυπηρόν, ἐὰν χάριν λεπτολογιῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν γνωρίζω, ἂν ἄγωσι εἰς βελτίωσιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἔχω ἀκριβῶς τὴν ἀντίθετον γνώμην, ἂν χάριν λεπτολογιῶν, ἀνεβάλλομεν τὸ λαμπρὸν αὐτὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἡ κοινὴ συνείδησις ἀναγνωρίζει ὡς ἐπιβεβλημένον.

§316Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μίαν ἐρώτησιν παρακαλῶ. Δὲν ὁρίζεται εἰς ποῖον δίδεται ἡ ἐκμετάλλευσις, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δύναται νὰ γεννήσῃ ζητήματα.

§317Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ φόρος ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Αἱ λεπτομέρειαι θὰ κανονισθῶσι διὰ Διατάγματος.

§318Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δύναται τρίτος νὰ θελήσῃ νὰ κάμῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν;

§319Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἰς τὸ τέλος τοῦ πρώτου ἄρθρου προστίθεται: «Δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν ἀνωτέρω διάταξιν οἱ κατὰ νόμον χαρακτηριζόμενοι ὡς ἀρχαιολογικοὶ χῶροι».

§320ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ 1ου ἄρθρου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Ν. Ζαρλῆ. (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία).

§321ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1ον., ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§322Κ. ΜΕΛΑΣ. Θὰ παρεκάλουν τὸ ποσὸν ν’ ἀνήρχετο εἰς δραχμὰς 7, διότι μὲ τὰς 6 δραχμὰς οὔτε τὰ ἔξοδα τῆς βεβαιώσεως δὲν θὰ εἰσπράττωνται.

§323Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ πληρωτέον τέλος προκειμένου περὶ πεζοδρομίων δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ ἐτησίως τὰς 6 δραχμὰς κατὰ τετραγωνικὸν μέτρον.

§324Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἡ συζήτησις κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον, καὶ ἡ σημερινὴ προσήγαγε εἰς φῶς ζητήματα τινὰ κεντρικὰ περὶ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐκπεφρασμένην γνώμην καὶ εἰς τινα τῶν ὁποίων εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος. Μεγαλύτερον ἐξ ὅλων τῶν ζητημάτων εἶνε τὸ ζήτημα, τὸ ἀναλυθὲν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Πατρῶν βουλευτήν, τὸ ζήτημα ποῖος θὰ εἶναι φορολογούμενος, ἀλλὰ τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ δὲν θὰ φέρω τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐκ τῶν ἄλλων ζητημάτων ἐντύπωσιν μοὶ ἔκαμε ἡ δικαία παρατήρησις, ἡ ὁποία ἠκούσθη ὑπό τινος τῶν ῥητόρων, ὅτι διὰ τῆς διαρρυθμίσεως τῆς χρήσεως τῶν πεζοδρομίων παρέχεται εἰς τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ὄχι μόνον τὸ δικαίωμα τοῦ εἰσπράττειν τέλος διὰ τὴν χρῆσιν, τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπει εἰς τοὺς παροδίους ἢ εἰς τοὺς θέλοντας ἄλλως πῶς νὰ χρησιμοποιήσωσι τὰ πεζοδρόμια, ἀλλὰ παρέχει προσέτι καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐπιτρέπωσι τὴν χρῆσιν τῶν πεζοδρομίων καὶ τὴν χρῆσιν τῶν πλατειῶν. Τὸ δικαίωμα τοῦτο νομίζω ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῇ ἐντὸς ὁρίων. Ὑπάρχει τροπολογία ὑποβεβλημένη ἀπὸ τὸν συνάδελφον Ἀττικοβοιωτίας, ἡ ὁποία ὁρίζει κατὰ ποσοστὸν τοῦ φόρου, μέχρι τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται ἡ παράδοσις δι’ ἀποκλειστικὴν χρῆσιν αὐτῶν τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα εἶνε ἀντικείμενα κινήσεως. Νομίζω ὅτι ἡ τροπολογία τοῦ κ. Νεγροπόντη θὰ εἶναι ὀρθὴ ἴσως διὰ τὰς Ἀθήνας, θὰ ἐπεθύμουν ὅμως νὰ χρησιμοποιήσωμεν διατύπωσιν ἐλαστικωτέραν τὴν ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει) «Τὸ δημοτικὸν συμβούλιον καθορίζει τὸν χῶρον κτλ.».

§325ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶνε αὐτονόητον. Ὁ Ὑπουργὸς εἶνε ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ κρίνῃ τελικῶς. Ὡσαύτως ὁ Ὑπουργὸς θὰ ἀσκῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἐγκρίσεως ἀστυνομικῶν διατάξεων.

§326Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν φαντάζομαι ποτὲ καὶ ἐγὼ ὅτι τὰ δημοτικὰ συμβούλια εἶναι δυνατὸν νὰ παραφρονήσωσι μέχρι σημείου, ὥστε νὰ ἀναιρέσωσι τὴν ἔννοιαν τοῦ διατάγματος. Δυνατὸν ὅμως τὰ δημοτικὰ συμβούλια νὰ εἶναι φιλότιμα, δύναται ὅμως ἡ ἀστυνομικὴ ἀρχή, ἀμφισβητοῦσα τὰς πράξεις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, νὰ προκαλέσῃ τὴν διὰ τοῦ Νομάρχου ἄρσιν τῆς συγκρούσεως διὰ νὰ γίνῃ ἔφεσις εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§327Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ ἀποφασίσῃ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον περὶ τοῦ χώρου, ὁ ὁποῖος θὰ καταληφθῇ· εἶνε τὸ ἄρθρον τέταρτον, τὸ ὁποῖον τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει)· «Ὁ Νομάρχης μετὰ γνωμοδότησιν τῆς ἀστυνομικῆς ἀρχῆς ἀποφαίνεται, δυνάμενος καὶ νὰ μεταρρυθμίζῃ τὴν πρᾶξιν τοῦ Συμβουλίου». Κατόπιν εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν δύνανται νὰ καταλάβωσι τὸν χῶρον διὰ τὴν κυκλοφορίαν.

§328Λ. ΝΑΚΟΣ. Διατὶ νὰ μὴ τεθῇ εἰς τὸν νόμον ἡ διάταξις «ἄνευ παρεμποδίσεως τῆς κυκλοφορίας»; Προσέτι νομίζω ὅτι δέον νὰ κανονισθῇ καὶ ἕτερον ζήτημα· ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς ἀδείας ἐνοικιάζετο ὁ φόρος τῆς πλατείας τοῦ Συντάγματος, ἔρχεται δὲ εἶτα ἀστυνομικὴ διάταξις καὶ ἐμποδίζει τὴν χρῆσιν αὐτῆς· εἶναι δίκαιον νὰ ἐξακολουθῇ ὁ ἐνοικιαστὴς νὰ πληρώνῃ;

§329Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν παρεμποδισθῇ νὰ κάμῃ χρῆσιν θὰ πληρώνῃ τὸ τέλος!

§330Λ. ΝΑΚΟΣ. Τὸ δημοτικὸν συμβούλιον θὰ ἔχει ἐνοικιάσει καὶ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐνοικίασε θὰ ἀναγκασθῇ ἢ νὰ πληρώσῃ ἢ νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια.

§331ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ τὸ τέλος πρέπει νὰ κανονισθῇ ἐλαφρότερον. Ἕξ δραχμαὶ εἶναι ὑπερβολικόν.

§332ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παρέχω τὴν πληροφορίαν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ὅτι, εἷς τῶν συμπολιτῶν μας, ὁ βουλευτὴς κ. Ἀθανασάκης, μοὶ ἀνεκοίνωσεν ὅτι εἰς τὴν πόλιν τοῦ Ἡρακλείου, ἡ ὁποία εἶναι ὑποθέτω μικροτέρα τῶν Ἀθηνῶν, ἐνοικιάζονται οἱ τοιοῦτοι χῶροι πρὸς 4 καὶ 6 δραχμάς.

§333Κ. ΜΕΛΑΣ. Εἰς τὴν προκυμαίαν τῆς Θεσσαλονίκης ἐνοικιάζονται μέρη πρὸς 2 λίρας τὸ τετραγωνικὸν μέτρον.

§334ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 ὑπάρχει ἡ ἑξῆς τροπολογία τῶν βουλευτῶν κ.κ. Λ. Κουτσοπετάλου καὶ Β. Κυπέλλου: (Ἀναγινώσκει) «Εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ ἄρθρου 2 μετὰ τὰς λέξεις «τὸ δημοτικὸν συμβούλιον» νὰ προστεθῇ: «καὶ ὁ ἑκάστοτε Πρόεδρος τοῦ σωματείου τῶν ἐν Ἀθήναις καφεπωλῶν μετὰ δύο μελῶν τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τοῦ αὐτοῦ σωματείου, διὰ πράξεως αὐτοῦ κλπ.». Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ὑπάρχει καὶ τροπολογία τοῦ βουλευτοῦ κ. Μ. Νεγροπόντη ἔχουσα οὕτω: (Ἀναγινώσκει). «Τὸ ἄρθρον 2 νὰ μετατραπῇ ὡς ἑξῆς: Ἐπιτροπὴ ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν καὶ ἀποτελουμένη ἐκ τριῶν μελῶν τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου ἐκλεγομένων ὑπὸ τούτου καὶ τριῶν μελῶν τῆς Ἀδελφότητος τῶν καφεπωλῶν ἐκλεγομένων ὑπὸ τοῦ συμβουλίου ταύτης, ὁρίζει ἐπὶ τριετίαν ἑκάστοτε κατὰ τετραγωνικὰ μέτρα τὸν διὰ τῆς κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον χρήσεως καταλαμβανόμενον χῶρον, τὸ πληρωτέον τέλος καὶ τὸν τρόπον τῆς εἰσπράξεως αὐτοῦ. Τὸ τέλος δὲν δύναται νὰ εἶνε ἀνώτερον τῶν δραχμῶν δύο ἐτησίως κατὰ τετραγωνικὸν μέτρον». Οἱ παραδεχόμενοι ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 3. Ἄρθρον 4. (Ἀναγινώσκεται).

§335Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἄρθρον 4, κ. Πρόεδρε νὰ διατυπωθῇ οὕτω: (Ἀναγινώσκει). «Ἡ ἀπόφασις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου ὑπόκειται εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ Νομάρχου. Ὁ Νομάρχης μετὰ γνωμοδότησιν τῆς ἀστυνομικῆς ἀρχῆς ἀποφαίνεται δυνάμενος καὶ νὰ μεταρρυθμίζῃ τὴν πρᾶξιν τοῦ συμβουλίου. Κατὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Νομάρχου ἐπιτρέπεται ἔφεσις ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 127 τοῦ ΔΝΖʹ τῆς 14. Φεβρουαρίου 1912 νόμου «περὶ συστάσεως δήμων καὶ κοινοτήτων». Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δύναται καὶ ἰδίᾳ ἁρμοδιότητι νὰ ἐξετάζῃ τὴν ὑπόθεσιν καὶ νὰ μεταρρυθμίζῃ ἢ ἀκυροῖ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Νομάρχου ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως αὐτῆς».

§336ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 5 (Ἀναγινώσκεται).

§337Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἄρθρον 5 ἀπαλείφεται καὶ ἀντ’ αὐτοῦ τίθεται τὸ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει). «Προκειμένου περὶ μισθώσεων συναφθεισῶν πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου δικαιοῦται ὁ μισθωτὴς τοῦ καταστήματος, ὑποβαλλομένου εἰς τέλος κατὰ τὸν νόμον τοῦτον, νὰ ἐπιζητήσῃ ἀνάλογον κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ Δικαστηρίου μείωσιν τοῦ μισθώματος. Πρὸς προσδιορισμὸν τοῦ μειωτέου ποσοῦ τὸ Δικαστήριον λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν τυχὸν καταβαλλομένην πρότερον ὑπὸ μορφὴν μισθώματος ἀποζημίωσιν».

§338Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἰς πλεῖστα τῶν ἐνοικιαστηρίων συμβολαίων ὑπάρχει ρήτρα εἰδικὴ κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἀναλαμβάνει οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ὁ ἰδιοκτήτης, ἐὰν παρεμποδισθῇ ἡ χρῆσις τοῦ πεζοδρομίου εἰς τὸν ἐνοικιαστήν. Τί θὰ γείνῃ εἰς τοιαύτην περίστασιν;

§339ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὰ ὅλα θὰ τὰ λύσῃ τὸ Δικαστήριον.

§340ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5, ὡς διετυπώθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 6).

§341ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦ συνόλου ἡ ψήφισις ἀναβάλλεται. —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προμηθείας σίτου καὶ ἀλεύρου ὑπὸ τοῦ Δημοσίου δι’ ἐπιτάξεως». Ἄρθρον 1ον. (Ἀναγινώσκεται).

§342Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἄρθρον 1 διατυποῦται ὡς ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει). «Ἕνεκα λόγων δημοσίας ἀνάγκης ἐπιτρέπεται ἡ δι’ ἐπιτάξεως ὑπὸ τοῦ Δημοσίου προμήθεια σίτου, ἀλεύρου, ζακχάρεως ὡς καὶ ἐν γένει παντὸς εἴδους τροφίμων ἐκ τῶν κατεχομένων ὑπὸ παραγωγῶν ἢ ἐμπόρων, ἐπὶ τῇ ἀμέσῳ πληρωμῇ τοῦ διὰ τῆς ἰσχυούσης ἀστυνομικῆς διατιμήσεως, ἐγκεκριμένης ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, κεκανονισμένου τιμήματος. Τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Ὑπουργοῦ δέον νὰ προηγῆται γνωμοδότησις πενταμελοῦς ἐπιτροπῆς ἀποτελουμένης ἐκ τοῦ Νομάρχου, τοῦ Τελώνου, τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ἀστυνομίας τῆς οἰκείας Ἀστυνομικῆς Διευθύνσεως καὶ δύο μελῶν τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου ἢ τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ ἐν ᾧ ἡ ἐπίταξις».

§343ΙΩ. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἔλαβον τὴν τιμὴν καὶ ἐγὼ νὰ προτείνω τροποποίησιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου πρὸς τὸν σκοπὸν ὅπως περιληφθῇ μεταξὺ τῶν ἐπιταξίμων εἰδῶν καὶ τὸ πετρέλαιον.

§344Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἔχω διάταξιν εἰς τὸ ἄρθρον 2 προνοοῦσαν καὶ περὶ αὐτοῦ.

§345Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Πρέπει νὰ ὁρισθῇ σαφῶς.

§346Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁρίζεται· ἐκτὸς ἂν θέλητε νὰ ὁμιλήσητε.

§347Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Κύριοι βουλευταί· ἠθέλησα νὰ ἐπιμείνω εἰς τὸ νὰ ὁρισθῇ μεταξὺ τῶν εἰδῶν, τὰ ὁποῖα δέον νὰ ἐπιτάσσωνται, καὶ τὸ πετρέλαιον. Ὅπως γνωρίζετε, τὸ πετρέλαιον ἐν ταῖς Νέαις Χώραις δὲν ὑπόκειται εἰς τὸ μονοπώλιον, εἶναι δὲ ἓν ἐκ τῶν εἰδῶν ἐκείνων, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ὠφελοῦνται αἱ νέαι χῶραι, ἕνεκα τῆς διαφορᾶς τοῦ δασμοῦ, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν νέων καὶ τῶν παλαιῶν χωρῶν. Δὲν διαφεύγει τὴν ἀντίληψίν σας, ὅτι σήμερον ἔχομεν νομοθεσίαν, ἡ ὁποία καθιεροῖ τοὺς ἀμέσους φόρους ὅλους τοὺς τουρκικοὺς ἐν ταῖς νέαις χώραις καὶ ὅλους τοὺς ἐμμέσους πλὴν τῶν ἐπὶ τῶν εἰδῶν τοῦ μονοπωλίου καὶ τοῦ δασμοῦ τῶν ἀλεύρων καὶ σιτηρῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων καθιερώθη διὰ τὰς νέας χώρας μία ἔκπτωσις ἐλαχίστη, ἡ ὁποία μόνη ἀπομένει παρηγορία εἰς τὰς νέας χώρας διὰ τὴν δυσαναλογίαν, ἡ ὁποία ἐγεννήθη ἐν σχέσει πρὸς τὴν φορολογίαν. Ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ τῶν νέων χωρῶν εἴχομεν ἀξίωσιν νὰ ἀκούσωμεν καὶ μερικὰς λέξεις περὶ τῶν οὐσιωδῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀφορῶσι, ἓν δὲ τῶν ζητημάτων τούτων εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῆς φορολογίας. Δὲν ἔκαμεν ὅμως δηλώσεις ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις, ἐλθοῦσα ἐπὶ τὴν ἀρχὴν καὶ δὲν εἴχομεν τὴν ἀξίωσιν νὰ ἐπιμένωμεν νὰ κάμῃ δηλώσεις, ἀφ’ οὗ αἱ περιστάσεις κρίνονται τοιαῦται, ὥστε ἔπρεπε νὰ ἀρκεσθῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ψῆφον τῆς πλειοψηφίας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν τοῦ κ. Προέδρου, ἀλλ’ ἠδύνατο, νομίζομεν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εἴπῃ μερικὰς λέξεις πρὸς τοὺς βουλευτὰς τῶν νέων ἐπαρχιῶν περὶ τοῦ τί σκέπτεται περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ φορολογικοῦ. Δὲν ἤθελον, κύριοι, νὰ λάβω τὸ ζήτημα ὑπὸ τὸν τόνον αὐτόν, διότι εἴδετε ὅτι ἐψηφίσθησαν ἄλλα νομοσχέδια, ἐφ’ ὧν ἠδυνάμεθα νὰ λάβωμεν τὸν λόγον καὶ νὰ προκαλέσωμεν τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὅταν βλέπω ὅτι δὲν ἀναγνωρίζεται ἡ σπουδαιότης τῆς προτάσεώς μου, ὅπως καταταχθῇ μεταξὺ τῶν ἐπιταξίμων εἰδῶν τὸ πετρέλαιον, βεβαίως δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἔδει νὰ εἴχωμεν μεγαλυτέραν προσοχὴν ἐκ μέρους τῶν κυβερνώντων διὰ τὰς νέας χώρας. Ἔλεγον, κύριοι, ὅτι κυρίως αἱ νέαι χῶραι ὠφελοῦνται ἀπὸ τὴν διαφορὰν τοῦ δασμοῦ τῶν ἀλεύρων καὶ σιτηρῶν καὶ ἀπὸ τὴν ἐλαφροτέραν φορολογίαν των. Γνωρίζετε ὅμως τί συμβαίνει σήμερον; Αἱ νέαι χῶραι δὲν ὠφελοῦνται ποσῶς, διότι ὁ ἄρτος ἔχει τὴν αὐτὴν τιμήν, τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας. 70 λεπτὰ πωλεῖται τὸ ψωμὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, 70 καὶ ἐδῶ. Δὲν λέγω διὰ τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Μακεδονίας, ἐκεῖ γίνεται ἄλλο κακόν, τὸ ὁποῖον, ἂν ἤθελον νὰ περιγράψω, θὰ ἀπησχόλουν παρὰ πολὺ τὴν Βουλήν. Καὶ διατὶ νὰ ὑπάρχῃ ἡ τοιαύτη κατάστασις ὅταν ἡ διαφορὰ τοῦ δασμοῦ εἶναι κατὰ 6 λεπτὰ ἐπὶ ἔλαττον ἐπὶ τῶν ἀλεύρων; Τοῦτο ὑπάρχει διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε νὰ σκεφθῇ ποσῶς περὶ τῶν νέων χωρῶν καὶ ἀφ’ οὗ διέθεσε χρήματα δημόσια διὰ νὰ φέρῃ ἐξ Ἀμερικῆς σῖτον καὶ ἄλευρα, δὲν ἐσκέφθη ποσῶς τὰς ἐπαρχιακὰς πόλεις καὶ δὲν ἠθέλησε κατέχουσα ἄλευρα καὶ σιτηρὰ εἰς μεγάλας ποσότητας νὰ κανονίσῃ αὐτὴ τὰς τιμάς. Ἂν ἐστέλλοντο ἄλευρα καὶ σιτηρὰ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, θὰ ὑπῆρχεν οὐσιῶδες ὄφελος ὑπὲρ τοῦ τόπου καὶ δὲν θὰ ἐβλέπομεν ἐμπόρους κερδοσκοποῦντας καὶ ἐπὶ τοῦ σίτου, τὸν ὁποῖον φέρει ἡ Κυβέρνησις.

§348Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ἀπὸ πότε ἐκμεταλλεύονται;

§349Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Καὶ πρότερον καὶ τώρα. Οὐδέποτε ἐγένοντο ἀποστολαὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Καὶ δὲν εἶναι μόνον αἱ νέαι χῶραι, αἱ ὁποῖαι παραπονοῦνται, ἀλλὰ καὶ ἄλλαι χῶραι, μοῦ φαίνεται δὲ ὅτι ἀνέγνωσα περὶ τῶν Καλαμῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι τὰ αὐτὰ παράπονα. Τὸ οὐσιῶδες, κύριοι, εἶναι ὅτι ὁ δασμὸς ἐπὶ τῶν ἀλεύρων ὠφέλησε τὰς νέας χώρας. Τὸ ἴδιον συμβαίνει διὰ τὸν ἐπὶ ἔλαττον δασμὸν τῶν εἰδῶν τοῦ μονοπωλίου. Ἤδη ἐν Θεσσαλονίκῃ, ὡς γνωρίζετε, ὑπάρχει ἑταιρεία, ἡ ὁποία πραγματικῶς ἐμονοπώλησε τὸ πετρέλαιον, καὶ ἐνῷ ὁ δασμός, ὁ πληρωνόμενος ἀπὸ τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα εἶναι 1000%, ἡ τιμὴ εἶναι καὶ εἰς τὴν νέαν Ἑλλάδα ὅπως εἰς τὴν παλαιάν.

§350Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Πόσον πωλεῖται;

§351Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Μακεδονίας, ὅπου δὲν ὑπάρχει συγκοινωνία, πωλεῖται 25 δραχ. τὸ κιβώτιον. Ἐὰν ἀφαιρέσητε τὰ ἔξοδα τῆς διαχειρίσεως τοῦ μονοπωλίου θὰ ἴδητε ὅτι τὸ Κράτος μὲ ἀνάλογον τίμημα τὸ πωλεῖ καὶ ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι. Ἰδοὺ οἱ λόγοι, δι’ οὓς νομίζω ὅτι ἀδιστάκτως πρέπει νὰ καταριθμισθῇ τὸ πετρέλαιον.

§352Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἔχω διάταξιν περὶ αὐτοῦ, ἐκτὸς ἂν θέλητε νὰ ὁμιλήσητε. Λέγομεν· «καυσίμους ἢ φωτιστικὰς ὕλας».

§353Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἐγὼ δὲν εἶδον τοιαύτην τροπολογίαν· ἀφοῦ ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς δηλοῖ ὅτι ποιεῖται τοιαύτην προσθήκην τὸ πρᾶγμα ἀλλάσσει.

§354ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ εἶχε δεχθῆ καὶ πρότερον. Πρέπει νὰ σᾶς ἐξηγήσωμεν, ὅτι δὲν εἶναι σωστὸν προκειμένου περὶ πετρελαίων καὶ φωτιστικῶν ὑλῶν νὰ γίνῃ ἐκτίμησις ἀστυνομικὴ ἀλλὰ διὰ μιᾶς ἐπιτροπῆς.

§355Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἤθελον ἀκόμη περισσότερον νὰ ἀναπτύξω τοῦτο. Φοβοῦμαι μήπως ἀποτύχωμεν καὶ δὲν ἔχωμεν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Πρέπει νὰ σχηματισθῇ πεποίθησις περὶ τῆς σπουδαιότητος τοῦ ζητήματος, ἵνα ἡ Κυβέρνησις ἐντείνῃ τὴν προσοχήν της, διότι δυστυχῶς γνωρίζομεν—δὲν πρέπει δὲ νὰ νομισθῇ ὅτι δὲν παρακολουθοῦμεν τὰς ἐργασίας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι· εἴμεθα καλῶς πληροφορημένοι, διότι ὅλος ὁ ἔξω Ἑλληνισμὸς ἔχει εἰς τὸ βῆμα τοῦτο ἐστραμμένα τὰ βλέμματά του—γνωρίζομεν, λέγω, ὅτι πολλοὶ νόμοι ἀπέτυχον διότι ἐφηρμόσθησαν κακῶς ἢ δὲν ἐφηρμόσθησαν ποσῶς.

§356ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Γνωρίζομεν πολὺ καλὰ ὅτι δὲν ἔχετε ἐμπιστοσύνην.

§357Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἅμα δὲν τὸν ἐφαρμόσωμεν καλά, θὰ μᾶς ρίψητε.

§358Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Δὲν ἔχομεν τὴν δύναμιν νὰ σᾶς ρίψωμεν, θέλομεν ὅμως νὰ ἀναπτύξωμεν τὴν σπουδαιότητα τοῦ ζητήματος εἰς τὰς Νέας Χώρας οὕτως ὥστε ὁ κ. Ὑπουργὸς κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου νὰ ἔχῃ τοῦτο ὑπ’ ὄψει του καὶ νὰ λάβῃ ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα πραγματικῶς θὰ φέρουν κἄποιαν ἐλάφρυνσιν εἰς τὰ βάρη τοῦ λαοῦ. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον, κύριοι, τὰ ζητήματα τῶν νέων χωρῶν πρέπει νὰ εἶνε σεβαστὰ καὶ νὰ δίδηται εἰς αὐτὰ μεγάλη προσοχή, καθόσον ἤδη δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι καθιερώθη μία κατάστασις πραγμάτων, ἡ ὁποία δὲν εἶναι καθόλου σύμφωνα πρὸς τὰς ὑποσχέσεις τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῶν νέων χωρῶν. Μετὰ τὴν προσάρτησιν ἡ Κυβέρνησις διετυμπάνισε δημοσίᾳ urbi et orbi ὅτι θὰ ἐφαρμοσθῇ ἐν ταῖς Νέαις Χώραις ἡ νομοθεσία τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος, δῆλα δὴ θ’ ἀφομοιωθῶσιν αἱ νέαι χῶραι πρὸς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα βαθμιαίως. Ἐν τῇ δηλώσει ταύτῃ ὑπῆρχεν ἡ ἔννοια ὅτι τὰ φορολογικὰ βάρη θὰ εἶνε ἐλαφρότερα ἐν ταῖς νέαις χώραις, καὶ ὅτι βαθμιαίως ἡ αὐτόθι φορολογία διὰ τοῦ χρόνου θὰ ἐξισοῦτο πρὸς τὴν τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία ἐθεωρεῖτο ὡς βαρυτέρα. Τί δὲ συμβαίνει σήμερον; Σήμερον συμβαίνει νὰ ἔχῃ δημιουργηθῇ τοιαύτη κατάστασις πραγμάτων, ὥστε ἡ φορολογία ἐν ταῖς Νέαις Χώραις νὰ εἶναι πολὺ βαρυτέρα παρὰ εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα.

§359ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ θέμα σας, κ. βουλευτά. Πρόκειται περὶ ἐπιτάξεως.

§360Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Πρόκειται νὰ δείξω ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σπουδαῖον διὰ τὰς Νέας Χώρας, διότι ἔχω τὴν τομὴν νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ φορολογία......

§361ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν συζητοῦμεν φορολογικὸν νομοσχέδιον.

§362Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Δὲν ἠθελήσατε κ. συνάδελφε νὰ ἐννοήσητε. Ἐγὼ ἁπλῶς θέλω νὰ ἀποδείξω — πόσον ἐπιβεβλημένον εἶνε τὸ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως, προκειμένου περὶ προστασίας τῶν κατοίκων τῶν νέων χωρῶν, τοὐλάχιστον δι’ ἐκεῖνα τὰ εἴδη εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχει τις ἐλάφρυνσις καὶ ὅτι ἡ ἐλάφρυνσις αὕτη δὲν πρέπει νὰ ματαιοῦται ἕνεκα παραλείψεως ἐπιβεβλημένων μέτρων. Ἐγὼ δὲν εἶδον νὰ ἔχῃ γείνῃ μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς τροπολογία, ἀφοῦ ὅμως δηλοῖ τώρα ὅτι υἱοθετεῖ τὴν πρότασίν μου, κατέρχομαι τοῦ βήματος καὶ θὰ ἀναμείνομεν νὰ εἴδωμεν ποίαν ἐκτέλεσιν θὰ λάβῃ ἡ γενομένη προσθήκη.

§363Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν υἱοθέτησα καμμίαν πρότασιν. Ἡ πρότασις εἶναι δική μου.

§364ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§365Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε. Τὸ ἄρθρον 2, θὰ τεθῇ ὡς ἄρθρον 3, ὡς ἄρθρον δὲ 2 θὰ τεθῇ τὸ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει). «Ἐπιτρέπεται ὡσαύτως ἕνεκα λόγων δημοσίας ἀνάγκης ἡ δι’ ἐπιτάξεως προμήθεια ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, καυσίμου ἢ φωτιστικῆς ὕλης ὡς καὶ ξυλείας οἰκοδομικῆς ἢ καυσίμου πρὸς κατασκευὴν σταφιδοκιβωτίων ἢ καὶ ἑτοίμων τοιούτων κιβωτίων ἐπὶ τῇ ἀμέσῳ πληρωμῇ τῆς ἀξίας τῶν ἐπιτασσομένων εἰδῶν, ὁριζομένης δι’ ἐκτιμήσεως ὑπὸ πενταμελοῦς ἐπιτροπῆς, ἀπαρτιζομένης ἐκ τοῦ Νομάρχου, τοῦ προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν, τοῦ προϊσταμένου τῆς Ἀστυνομικῆς Διευθύνσεως καὶ δύο ἑτέρων μελῶν, διοριζομένων ὑπὸ τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου ἢ τοῦ Συλλόγου, καὶ ἐν ἐλλείψει τοιούτων ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ δήμου τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ, ἐν ᾧ ἡ ἐπίταξις. Ἡ διαδικασία τῆς ἐκτιμήσεως καὶ πᾶσα ἄλλη πρὸς αὐτὴν συναφὴς λεπτομέρεια κανονισθήσεται διὰ Β. διατάγματος».

§366Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἡ διατύπωσις, ἡ ἀνακοινωθεῖσα εἰς τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἀνάγκην, ἡ ὁποία μὲ ἤγαγε πρό τινων ἡμερῶν νὰ ζητήσω τὴν τροπολογίαν ταύτην, διότι εἶχον ὑπ’ ὄψει τοῦτο κυρίως, τὴν κερδοσκοπικὴν ἐκμετάλλευσιν, ἡ ὁποία γίνεται ἐπὶ τῆς ξυλείας, τῆς προωρισμένης διὰ τὰ σταφιδοκιβώτια· ἐν τῇ ἐκμεταλλεύσει δὲ ταύτῃ τὸ προέχον δὲν εἶναι ὅτι οἱ ἔμποροι δὲν διαθέτουν τὴν ξυλείαν διὰ τὰ σταφιδοκιβώτια εἰς τοὺς καταναλωτάς, δὲν εἶναι τοῦτο τὸ προέχον, ἡ ἀφαίρεσις τῆς ξυλείας, τὸ προέχον εἶναι ὅτι διαθέτουν ταύτην εἰς τιμὰς ὑπερβολικάς, ἡ παρέμβασις δὲ τοῦ Κράτους ἐζητήθη ὑπ’ ἐμοῦ διὰ νὰ περιορίσωμεν τὴν ὑπερβολικὴν τιμήν, τὴν ὁποίαν ζητοῦν οἱ μονοπωλήσαντες τὴν ξυλείαν παρὰ τῶν παραγωγῶν τῆς σταφίδος. Διὰ νὰ ἐπέλθῃ διόρθωσις χρειάζεται νὰ ἐπέμβῃ τὸ Κράτος, καταστέλλον τὴν αἰσχροκέρδειαν ταύτην, δὲν νομίζω δὲ ὅτι διὰ τῆς διατυπώσεως ταύτης, διὰ τῆς ὁποίας δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὸ Κράτος νὰ λάβῃ τὴν ξυλείαν ἀπέναντι τῆς ἀξίας αὐτῆς, ὅτι ὁπλίζεται τὸ Κράτος μὲ ἓν μέσον, ὅπως πατάξῃ τὴν αἰσχροκέρδειαν τῶν μονοπωλητῶν τοῦ τρὰστ τῶν Πατρῶν. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ πατάξῃ τὴν αἰσχροκέρδειαν ταύτην, ὤφειλε νὰ προσδιορίσῃ τὴν τιμήν, καθ’ ὃν τρόπον προσδιορίζει ταύτην ἡ ἀστυνομικὴ διατίμησις ἐκ τῶν προτέρων, διότι καὶ ἡ ξυλεία εἶναι ἐμπόρευμα καὶ ἔχει καὶ διεθνῆ ἀξίαν ἐμπορικὴν καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ γνωσθῇ ἡ πραγματική του ἀξία καὶ διατιμηθῇ, διότι ἤδη τὸ εἶδος τοῦτο τὸ ἐμονοπώλησαν μερικοὶ ἐδῶ. Ἐὰν θέλητε δι’ ἐπιτάξεως νὰ ἀφαιρέσητε ἀπ’ αὐτοὺς τὴν ξυλείαν, χωρὶς νὰ τολμᾶτε νὰ διατιμήσητε αὐτὴν ὑποχρεωτικῶς, τότε θὰ ὁμιλήσητε περὶ ἀποζημιώσεων, καὶ ὀφείλετε νὰ προβῆτε εἰς δηλώσεις τινάς, ἐὰν ἐν τῇ ἀποζημιώσει δὲν θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἡ ἀξία τῆς τιμῆς, ἥτις σήμερον πωλεῖται ὑπὸ τῶν ἐμπόρων.

§367Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡ ἀξία δὲν εἶνε ἡ ἀγοραία τιμή.

§368Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Παρακαλῶ· αὐτὴν θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Ἐπιτροπή.

§369Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τῆς τιμῆς, ἡ ὁποία ὁρίζεται διὰ τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ, τότε τὸ νομοσχέδιον θὰ ἦτο περιττόν. Ἀκριβῶς διότι ἡ τιμὴ αὕτη εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὑπερβολική, διὰ τοῦτο ζητεῖται ἡ ἐπίταξις, ἵνα ὁρισθῇ τιμὴ λογική, βασιζομένη πάντοτε ἐπὶ τῆς πραγματικῆς ἀξίας, ἐπιβεβαρυμένης μετὰ τῶν ἐξόδων καὶ πραγματικοῦ ἐμπορικοῦ κέρδους.

§370Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τότε ἐπέτυχον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ εἴπω.

§371ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς διετυπώθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 ὡς ἄρθρον 3. παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 4 (Ἀναγινώσκεται).

§372Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἄρθρον 4 διατυποῦται οὕτω: (Ἀναγινώσκει). «Τὰ οὕτως ἐπιτασσόμενα εἴδη διατίθενται εἴτε δι’ ἀνάγκας τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, εἴτε, παρεχόμενα εἰς ἰδιώτας ἐπὶ τῷ τιμήματι τῆς ἑκάστοτε διατιμήσεως, ἢ τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 2 ἐκτιμήσεως μετὰ τῶν τυχὸν προσθέτων ἐξόδων, κατὰ τὰ διὰ Β. Διατάγματος εἰδικώτερον ὁρισθησόμενα».

§373ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 5).

§374ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦ συνόλου ἡ ψήφισις ἀναβάλλεται. —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀφομοιώσεως τῆς ἐν Χίῳ κοινοτικῆς Ἐμπορικῆς Σχολῆς, πρὸς τὰς Δημοσίας Ἐμπορικὰς Σχολὰς τοῦ Κράτους καὶ διαχειρίσεως τῆς περιουσίας αὐτῆς». (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–5). Ἄρθρον 6. (Ἀναγινώσκεται).

§375Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δέχομαι νὰ διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει). «Τὸ διδακτικὸν προσωπικὸν τῆς Σχολῆς διορίζεται διὰ Β. Διατάγματος, προτάσει τῆς Ἐφορείας, ἔχει δὲ ὅλα τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τῶν λειτουργῶν τῶν Δημοσίων Ἐμπορικῶν Σχολῶν. Τὸ ὑπηρετικὸν προσωπικὸν διορίζεται ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τῆς Ἐφορείας. Οἱ μισθοὶ τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ κανονίζονται ὑπὸ τῆς Ἐφορείας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐν ταῖς Δημοσίαις Ἐμπορικαῖς Σχολαῖς ἀντιστοίχων, δύνανται δὲ νὰ διαφέρωσιν αὐτῶν, ἐφ’ ὅσον ἤθελεν ἐγκρίνει αὐτὸ ὁ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργὸς μετὰ σύμφωνον γνωμοδότησιν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ Ὑπουργείου».

§376ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 6, ὡς διετυπώθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 7). Ἄρθρον 8. (Ἀναγινώσκεται).

§377Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἀφοῦ γίνεται ἀφομοίωσις τῆς Σχολῆς, ὑποτίθεται ὅτι τὸ πρόγραμμα θὰ εἶναι ὅμοιον· τί χρειάζεται τὸ 8 ἄρθρον;

§378Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ διαφέρῃ τὸ πρόγραμμα.

§379Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἀλλὰ τότε δὲν θὰ παύσῃ νὰ εἶνε ἰσότιμος;

§380Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καθόλου, ἀπενναντίας ἐπιβάλλεται ἕνεκα τῶν ἑκασταχοῦ ἰδιαζουσῶν σχέσεων νὰ διαφέρουν τὰ προγράμματα.

§381ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 8, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 9).

§382ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολο, ἀναβάλλεται. —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσωρινῆς ῥυθμίσεως τῶν σχέσεων μεταξὺ ἰδιοκτητῶν τσιφλικίων καὶ τῶν ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν μέχρι τῆς 31 Αὐγούστου 1916». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Χατζηγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§383Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐάν, κύριοι βουλευταί, κατ’ ἐπανάληψιν παρεκαλέσαμεν καὶ ἐζητήσαμεν ν’ ἀναγραφῇ τὸ νομοσχέδιον ἐκ τῶν πρώτων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἐπράξαμεν τοῦτο, διότι ἐπεθυμοῦμεν ἵνα ἡ συζήτησις εἶχε καὶ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Ὁμολογοῦμεν δ’ ὅτι κατὰ τὴν μεταμεσονύκτιον ταύτην ὥραν ἡ συζήτησις θὰ ἔχῃ μᾶλλον θεωρητικὸν χαρακτῆρα, καθόσον ἡ μὲν βουλὴ κλείει σήμερον τὰς πύλας της, ἡ δ’ ὥρα εἶναι τοιαύτη, ὥστε φοβοῦμαι μὴ δὲν ὑπάρχῃ ὁ ὑλικὸς χρόνος ἵνα τὸ νομοσχέδιον ἐκτυπωθῇ τροποποιημένον, ἂν ἤθελον γείνῃ δεκταὶ τροπολογίαι ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ ψηφισθῇ τὸ σύνολον κατὰ τὴν δευτέραν ἀποψινὴν συνεδρίασιν. Ἀλλὰ φαίνεται δυστυχῶς, ὅτι τὴν νομοθετικὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὴν κανονίζει ὄχι ἡ Βουλή, ἥτις χθὲς ἀπεφάσισε ν’ ἀναγραφῇ πρῶτον τὸ νομοσχέδιον, ὄχι τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία τῆς Βουλῆς, ἥτις τῷ ἔδωκε τὴν 16ην σειράν. Δὲν πρόκειται, κύριοι, νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν ὅλων τῶν φάσεων τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος. Ἄλλως τε δὲν λησμονοῦμεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον ἐν τῇ Βουλῇ πολιτικὴ μερίς, ἥτις νὰ μὴ παραδέχηται τὴν ὕπαρξιν τοῦ προβλήματος τούτου καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς λύσεως αὐτοῦ. Ἂν δὲ ὑπάρχουν ἀντιλήψεις διάφοροι, αἱ ἀντιλήψεις αὗται δὲν ἀφορῶσι τὴν ὕπαρξιν, ἀλλὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν τὸ ζήτημα μέλλει νὰ λυθῇ. Ἐν τούτοις δὲν δύναμαι ν’ ἀφήσω ἀδιαμαρτύρητον κάποιαν τάσιν, τάσιν, ἥτις ἔφθασε καὶ μέχρι τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐπανέλθωμεν ὡς πρὸς τὴν μεγάλην ἰδιοκτησίαν εἰς τὰς φυσιοκρατικὰς ἀντιλήψεις τοῦ 18ου αἰῶνος, ἀντιλήψεις, καθ’ ἃς οἱ μεγάλοι γαιοκτήμονες εἶναι ἀπολύτως ἀπαραίτητοι διὰ τὴν σύνθεσιν τῶν κοινωνιῶν καὶ τῶν κρατῶν. Οἱ φυσιοκράται, διαβιοῦντες ἐν μέσῳ κοινωνίας, ἥτις ἀπὸ τῶν φεουδαρχικῶν χρόνων καὶ ἐντεῦθεν ἐκυβερνᾶτο καὶ διῳκεῖτο οἰκονομικῶς τε καὶ πολιτικῶς ὑπὸ τῆς τάξεως ἀέργων γαιοκτημόνων, ἐξέλαβον τοὺς μεγάλους ἰδιοκτήτας ὡς ἀναγκαίους παράγοντας τῆς κοινωνίας, ὑποπεσόντες εἰς τὴν αὐτὴν ἀπαραλλάκτως πλάνην, εἰς οἵαν ὑπέπεσε καὶ ὁ μέγας φιλόσοφος Ἀριστοτέλης, ὅταν ἐδογμάτιζεν, ὅτι ἡ ὕπαρξις τῆς δουλείας ἦτο ἀπαραίτητος καὶ ἐκ Θεοῦ διὰ τὴν ἀρχαίαν κοινωνίαν. Κύριοι, ἡ μεγάλη ἰδιοκτησία παντοῦ καὶ πάντοτε ἐχρεωκόπησεν, ὅταν μάλιστα δὲν συνωδεύετο καὶ διὰ μεγάλης καλλιεργείας. Καὶ ἐχρεωκόπησε καὶ ἀπὸ ἀπόψεως πλουτολογικῆς, καὶ ἀπὸ ἀπόψεως δημογραφικῆς, καὶ ἀπὸ ἀπόψεως κοινωνικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως δημοσιονομικῆς. Ἐὰν λάβητε ἐκ τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος,—δὲν ἔχω πληροφορίας περὶ τῆς νέας,—τὸ τμῆμα τῆς Θεσσαλίας, εἰς ὃ ἐπιπολάζει ἡ μεγάλη ἰδιοκτησία, καὶ ἐξετάσητε τὸν πληθυσμὸν αὐτοῦ, θὰ ἴδητε ὅτι ἡ χώρα ἐκείνη, ἡ φύσει πλουσιωτέρα πάσης ἄλλης ἐπαρχίας...

§384Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὄχι δά, ἑπτακόσιαι χιλιάδες στρεμμάτων σταφιδαμπέλων δίδουν εἰς τὸν τόπον 70 ἑκατομμύρια, ἐνῷ ἑκατομ. στρέμματα Θεσσαλικὰ δίδουν 100 ἑκατομ. δραχμῶν.

§385Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς φαίνεται ὅτι δὲν ἐνθυμεῖται τὴν στατιστικὴν τοῦ Ὑπουργείου του, ἐκ τῆς ὁποίας καταφαίνεται, ὅτι τὰ 12 ἑκατομ. στρέμματα εἶναι ὅλη σχεδὸν ἡ ἔκτασις τῆς Θεσσαλίας, ἐκ τούτων δὲ μόνον τὰ 7 ἑκατομμύρια στρεμμάτων εἶνε καλλιεργήσιμα, καὶ ἐξ αὐτῶν πάλιν σπείρονται κατ’ ἔτος διὰ σιτηρῶν 1,100,000 στρεμμάτων. Ὥστε, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἤθελε νὰ ποιήσηται σύγκρισιν τῆς γονιμότητος τοῦ Πελοποννησιακοῦ πρὸς τὸ Θεσσαλικὸν ἔδαφος, ἡ σύγκρισις θὰ ἐγίνετο μόνον μεταξὺ τῶν καλλιεργουμένων ἐκτάσεων.

§386Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Προσθέσατε, ὅτι αἱ Θεσσαλικαὶ γαῖαι καλλιεργοῦνται κατὰ τρόπον μορτικόν. Ἀλλὰ τέλος πάντων δεχθῆτε ὅτι εἶνε πλουσιωτέρα.

§387Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ ἴδητε, λέγω, ὅτι ἡ Θεσσαλία κατοικεῖται ἀραιότερον πάσης ἄλλης ἐπαρχίας διότι ἀναλογοῦν ἐν αὐτῇ 32 κάτοικοι κατὰ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον, καθ’ ἣν ἐποχὴν εἰς τὴν Ἀρκαδίαν, τὴν μᾶλλον ἄγονον, ἀναλογοῦν 39 κάτοικοι, εἰς τὴν Ἀχαϊοήλιδα 50, εἰς τὴν Μεσσηνίαν 66, Ζάκυνθον 103, Κεφαλληνίαν 102 καὶ εἰς τὴν Κέρκυραν ἀναλογοῦν 114 κάτοικοι εἰς ἕκαστον τετρ. χιλιόμετρον. Διατί; Ἡ ἀπάντησις εἶναι εὔκολος, ὅταν παραβάλητε πῶς καλλιεργοῦνται τὰ ἐδάφη εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἡ ἀναλογία τῶν καλλιεργουμένων ἐκτάσεων πρὸς τὰς παραγωγικὰς ἐκτάσεις, τὰς δυναμένας τοὐτέστι νὰ καλλιεργηθοῦν, εἶνε μεγαλειτέρα, ἐπὶ τοσοῦτον καὶ ὁ πληθυσμὸς εἶναι πυκνότερος. Οὕτω εἰς τὴν Θεσσαλίαν ἡ ἀναλογία τῶν καλλιεργουμένων ἐκτάσεων πρὸς τὰς παραγωγικὰς εἶναι 38%, διότι ἐκ τῶν 7 ἑκατομ. καλλιεργησίμων στρεμμάτων, καλλιεργοῦνται μόνον τὰ 2.666.000. Σημειωτέον ὅτι καὶ ἐκ τούτων θὰ ἀφαιρέσητε 800.000 στρεμμάτων εἰς ὅσα ἀνέρχονται αἱ κατ’ ἔτος ἀγραναπαύσεις, ἐπίσης τοὺς κήπους, τὰς ἀμπέλους καὶ τοὺς ἐλαιῶνας, καὶ ὑπολείπονται 1,100,000 στρεμμάτων διὰ τὴν ἐτησίαν σπορὰν τῶν δημητριακῶν. Εἰς τὴν Ἀρκαδίαν ἡ ἀναλογία τῶν καλλιεργησίμων ἐκτάσεων πρὸς τὰς παραγωγικὰς εἶνε 57%, εἰς τὴν Μεσσηνίαν 62%, εἰς τὴν Ἀχαϊοήλιδα 66%, εἰς τὴν Κέρκυραν 74% καὶ εἰς τὴν Ζάκυνθον 83%. Εἰς τὴν Θεσσαλίαν λοιπὸν αὕτη εἶνε ἐκ τῶν μικροτέρων. Ἐζήτησα νὰ εὕρω ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἡ Θεσσαλικὴ σιτοπαραγωγὴ ηὔξησεν ἀπὸ τῆς Τουρκοκρατίας καὶ ἐντεῦθεν. Δὲν εὗρον στατιστικάς, εὗρον ὅμως εἰς ἔκθεσιν τοῦ ἐν Ἰωαννίνοις Γάλλου προξένου ὅτι ἡ ἀπόδοσις τῆς δεκάτης ἐν Θεσσαλίᾳ κατὰ τὸ 1874 ἀνῆλθεν εἰς γρόσια 16.681.604 ἢ φρ. 2.836.769. Ἐξ ὑπολογισμῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν τούτων εὗρον ὅτι κυρίως ἡ σιτοπαραγωγὴ τῆς Θεσσαλίας οὐδόλως ἢ ἐλάχιστα ηὔξησε μετὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Θεσσαλίας, μεθ’ ὅλην τὴν ἀνάπτυξιν τῆς συγκοινωνίας, μεθ’ ὅλην τὴν εὐχέρειαν τοῦ ἐμπορίου τοῦ νὰ πωλῇ τὸ ὑπερβάλλον τῆς παραγωγῆς, καὶ μεθ’ ὅλον τὸν προστατευτικὸν δασμὸν ἐπὶ τοῦ σίτου. Αὐτὴ εἶνε ἡ θλιβερὰ στασιμότης τῶν τσιφλικίων. Ἡ Πολιτεία ἀνεγνώρισεν ἀπό τινων ἐτῶν τὴν ἀνάγκην τῆς λύσεως τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, διὰ τῆς διανομῆς τῆς γῆς εἰς τοὺς καλλιεργητάς. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἐπῆλθον γεγονότα ἐξωτερικά, ἅτινα ἠμπόδισαν τὸ Κράτος ἀπὸ τοῦ νὰ λάβῃ ριζικώτερα μέτρα. Διὰ τοῦτο τὰ μέτρα ὑπῆρξαν προσωρινά. Ἐψηφίσθη πρὸ διετίας νόμος, δι’ οὗ ἀπηγορεύοντο αἱ ἐξώσεις τῶν ἀγροτῶν, καὶ αἱ κατασχέσεις τῆς ἐσοδείας των, ἐπίσης καὶ πᾶσα μεταβολὴ τῆς ὑφισταμένης εἰς τὰ τσιφλίκια πραγματικῆς καταστάσεως. Τοῦ νόμου τούτου ἡ ἰσχὺς λήγει τῇ 31 Αὐγούστου 1915. Καὶ τῶν διατάξεων αὐτοῦ ζητοῦμεν τὴν παράτασιν, πρὸς ἀποτροπὴν πρὸ παντὸς τοῦ κινδύνου τῶν ἐξώσεων. Τῶν ἐξώσεων, ὧν τὴν σκληρότητα καὶ τὰς τρομερὰς συνεπείας ἐγνώρισαν, πρὸ τῆς Θεσσαλίας, καὶ ἄλλαι χῶραι, ἀλλ’ ἰδίᾳ ἡ Ἰρλανδία. Ἀρκεῖ ν’ ἀναφέρω, ὅτι τῷ 1849 συνέβησαν ἐν Ἰρλανδίᾳ 90,000 ἐξώσεις χωρικῶν ἐκ μέρους τῶν μεγάλων γαιοκτημόνων, γεγονός, ὅπερ ἠνάγκασε τὸν Robert Peel ν’ ἀναφωνήσῃ ὅτι δὲν πιστεύει τὰ χρονικὰ οὐδεμιᾶς χώρας οὔτε πεπολιτισμένης οὔτε βαρβάρου, νὰ παρουσιάζουν τοιοῦτον πίνακα φρικαλεοτήτων. Καὶ ὅμως τῷ 1850 αἱ ἐξώσεις ἀνῆλθον εἰς 100,000, τῷ 1851 εἰς 70,000, τῷ 1852 εἰς 44,000, τῷ 1853 εἰς 24,000 κλπ. Ἰρλανδὸς δὲ συγγραφεὺς ὑπελόγιζεν, ὅτι ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς Βασιλείας τῆς Βικτωρίας μέχρι τοῦ 1886 εἶχον μεταναστεύσει ἐξ Ἰρλανδίας 4,186,000 κατοίκων, ἐξ ὧν τὰ 3.668.000 εἶχον μεταναστεύσει κατόπιν βιαίων ἐξώσεων. Οἱ ἀριθμοὶ μαρτυροῦν εὐγλώττως ἕως ποῦ δύναται νὰ φθάσῃ ἡ ἄπληστος φιλανθρωπία τῶν μεγάλων γαιοκτημόνων, ἐν τῷ πόθῳ αὐτῶν ὅπως ἀπελάσωσιν ἐκ τῆς χώρας τοὺς ἀστέγους καλλιεργητάς της, χάριν τῶν ὁποίων θὰ ἠδυνάμην νὰ ἐπαναλάβω καὶ πάλιν πρὸς τὴν ἑλληνικὴν Βουλὴν τοὺς περιφήμους λόγους τοῦ Τιβερίου Γράκχου, ὅταν ἠγόρευε πρὸς τὸν δῆμον τῶν Ρωμαίων, ὅτι «τὰ μὲν θηρία, τὰ ζῶντα ἐν Ἰταλίᾳ, καὶ φωλεὰν εἶχον καὶ ὀπὰς ἐντὸς τῆς γῆς, εἰς ἃς ἕκαστον καταβαῖνον κοιμᾶται, οἱ δὲ ὑπὲρ τῆς Ἰταλίας μαχόμενοι ἔχουσι μόνον ἀέρα καὶ φῶς, ἄλλο δ’ οὐδέν, καὶ ἄοικοι καὶ ἄστεγοι πλανῶνται μετὰ τέκνων καὶ γυναικῶν. Παρακαλοῦνται δ’ οἱ στρατιῶται εἰς τὰς μάχας νὰ ἀνθίστανται πρὸς τοὺς ἐχθροὺς ὑπὲρ τῶν τάφων καὶ τῶν ἱερῶν, ἐνῷ οὐδεὶς τῶν τοσούτων Ρωμαίων ἔχει οὐδὲ πατρῷον βωμὸν οὐδὲ προγονικὸν τάφον, ἀλλὰ δι’ ἄλλων τροφὴν πολεμοῦσι καὶ θνήσκουν, κύριοι μὲν τῆς οἰκουμένης λεγόμενοι, μίαν δ’ ἰδίαν γῆς βῶλον μὴ ἔχοντες». Εἰδικώτερον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὅπερ, ἐνῶ ἀπαγορεύει τὴν ἔξωσιν, ἐπιτρέπει ὅμως αὐτὴν ἐν περιπτώσει κλοπῆς ἢ μὴ καλλιεργείας ἐκ μέρους τοῦ ἐπιμόρτου καλλιεργητοῦ, θὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ τοὐλάχιστον, ὅτι ἡ ὕπαρξις τῆς κλοπῆς καὶ τῆς ἀμελείας τῆς καλλιεργείας θὰ βεβαιῶνται διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων. Ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει ἡ ἔφεσις καὶ ἡ προθεσμία τῆς ἐφέσεως νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν περὶ ἐξώσεων ἀποφάσεων.

§388Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τίνων ἀποφάσεων;

§389Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Τοῦ Πρωτοδικείου.

§390Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφαρμόζεται ὁ νόμος τοῦ 1911.

§391Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ναί, ἀλλὰ πρόκειται περὶ δικῶν περὶ τῆς νομῆς καὶ θὰ εἶναι προσωρινῶς ἐκτελεσταί. Ὁ νόμος εἶναι προφανῶς ὑπὲρ τῶν χωρικῶν, ὑπὲρ ὧν πρέπει νὰ θεσπίσωμεν καὶ τὴν ἐπιείκειαν ταύτην, διότι ἄλλως, ἂν τὸ Ἐφετεῖον ἀνακαλέσῃ τὴν ἀπόφασιν, ποῖον θὰ εἶναι τὸ συμπέρασμα; Θὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὸ κτῆμα ὁ χωρικός, ὁ ἐξωσθεὶς διὰ τῆς πρωτοδίκου ἀποφάσεως.

§392Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Βεβαίως, θὰ λάβῃ καὶ ἀποζημίωσιν.

§393Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω καὶ περὶ τῆς ἄλλης πληγῆς τῶν χωρικῶν, ἤτοι τῶν χρεῶν ἢ τῶν δῆθεν χρεῶν, δι’ ἃ ζητοῦμεν τὴν ἀναστολὴν τῶν κατασχέσεων. Μέχρι πρὸ δύο ἐτῶν δὲν ἐδίδετο ἐν Θεσσαλίᾳ οὐδεμία ἀπόδειξις ἐκ μέρους ἰδιοκτήτου ἢ ἐνοικιαστοῦ τσιφλικίου πρὸς ἐπίμορτον καλλιεργητὴν δι’ ὅσον ποσὸν σίτου ἢ τὴν ἀξίαν αὐτοῦ ἐλάμβανεν ὁ ἰδιοκτήτης κατὰ τὸν ἁλωνισμόν, διὰ τὰ χρέη τοῦ χωρικοῦ. Ἐὰν δὲ ἐτόλμα ὁ χωρικὸς νὰ ζητήσῃ ἀπόδειξιν, τῷ ἔλεγεν ὁ ἰδιοκτήτης: «Εἰς ἐμὲ δὲν ἔχεις ἐμπιστοσύνην, ἠμπορεῖς καὶ πρέπει νὰ φύγῃς». Προσέτι δέ, ἐνῷ τὰ χρέη σχεδόν, ἵνα μὴ εἴπω τελείως, ἔχουν ἐξοφληθῆ, παρέμενον πάντοτε τὰ συμβόλαια, καὶ δὴ ἐκτελεστά, καὶ παραμένουν ἀκόμη. Θὰ σᾶς εἴπω ἓν παράδειγμα τὸ ὁποῖον ἀντελήφθην ὁ ἴδιος. Ἐξ ἑνὸς χωρίου τῶν Φαρσάλων, ἔρχεται εἷς χωρικὸς καὶ μοῦ λέγει: «Κύριε Χατζηγιάννη, ἔχω ἓν συμβόλαιον μὲ τὸν ἀφέντην μου, διὰ 2,000 δραχμάς. Μὲ αὐτὰς ἠγόρασα ἑπτὰ βώδια. Τὰ βώδια ὅταν τὰ ἠγόρασα, μὲ ἠνάγκασε νὰ τὰ γράψω ἐπ’ ὀνόματί του, καὶ εἰς ἐμὲ τὰ ἐνοικίασε. Ἀλλὰ τὸ χρέος παραμένει εἰς βάρος μου. Ἐφέτος ἦλθε καὶ μοῦ ἐπῆρε σχεδὸν ὅλον τὸ μερίδιον, τὸ ὁποῖον ἀνῆκεν εἰς ἐμὲ ἐκ τῆς ἐσοδείας, καὶ ἀπόδειξιν δὲν μοῦ ἔδωκε. Τὰ ζῷα εἶνε ἐπ’ ὀνόματί του καὶ τὸ συμβόλαιον ἐναντίον μου, τί νὰ κάμω;» Θὰ ἤμην περίεργος νὰ ἐγνώριζον τί θὰ συνεβούλευεν εἰς τὸν χωρικὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἂν ἦτο εἰς τὴν θέσιν μου.

§394Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν ἤμην δικηγόρος τοῦ κάτι θὰ τοῦ ἔλεγον.

§395Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγώ, δὲν σᾶς τὸ ἀποκρύπτω, τοῦ εἶπον νὰ ζητήσῃ τὴν ἀπόδειξιν καὶ ἐν ἀνάγκῃ νὰ αὐτοδικήσῃ καὶ οὕτω μόνον διὰ τῶν ἀπειλῶν κατώρθωσε νὰ καθαρίσῃ τὸν λογαριασμόν. Τοιαῦτα παραδείγματα εἶναι ἄπειρα, εἶναι δὲ καὶ ἐξόχως χαρακτηριστικὰ τοῦ εἴδους τῶν χρεῶν αὐτῶν, τὰ ὁποῖα καὶ ἄλλοτε ἀπεκάλεσα στοιχειωμένα, ἀφοῦ, ὅσον καὶ ἂν πληρώνωνται, οὐδέποτε καὶ τυπικῶς καὶ ἔπειτα καὶ οὐσιαστικῶς ἐξοφλοῦνται. Ἐφιστῶ δὲ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τὸ γεγονός, ὅτι, ἂν δὲν ἀπαγορεύσωμεν καὶ πάλιν τὰς κατασχέσεις, ἢ τοὐλάχιστον ἐξαιρέσωμεν ὡρισμένον τι ποσὸν ἐκ τῆς παραγωγῆς, ὅπερ νὰ μὴ κατάσχηται, ἡ ἀπαγόρευσις τῆς ἐξώσεως θὰ εἶνε δῶρον ἄδωρον, διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐσοδείας θὰ λάβῃ ὁ ἰδιοκτήτης ὅλην τὴν μερίδα τοῦ καλλιεργητοῦ καὶ θὰ μείνῃ ὁ χωρικὸς γυμνός. Ὀφείλω δὲ νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι δυνάμει τοῦ τελευταίου δικαιοστασίου ὄχι μόνον δὲν εἴχομεν ὑπεκφυγὰς τῶν πραγματικῶν χρεῶν τῶν χωρικῶν πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας, ἀλλὰ τοὐναντίον, ὅπου ὑπῆρχον τοιαῦτα πραγματικὰ χρέη, ἀνεγνωρίσθησαν ὑπὸ τῶν χωρικῶν, πολλοὶ τῶν ὁποίων καὶ ἐπλήρωσαν ἢ καὶ συνεβιβάσθησαν μετὰ τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἄλλως τε μὴ λησμονῶμεν, ὅτι, ἐφ’ ὅσον οἱ χωρικοὶ θὰ ἐλπίζουν νὰ λάβουν μέρος τῆς ἐσοδείας των, θὰ ἔχουν περισσοτέραν προθυμίαν καὶ περισσότερον ζῆλον εἰς τὴν καλλιέργειαν, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν καὶ ἀπόδοσιν μεγαλειτέραν, ἐπ’ ἀγαθῷ καὶ τοῦ ἰδιοκτήτου. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ ἐξαιρεθοῦν τῆς κατασχέσεως τοὐλάχιστον 100 μέχρις 150 κοιλῶν σίτου, 50 κοιλὰ κριθῆς καὶ τρία ἀροτριῶντα κτήνη. Ὑποθέτω, ὅτι, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς ἕκαστον καλλιεργητὴν ἀναλογοῦσι τοὐλάχιστον 400 κοιλὰ σίτου, δὲν εἶναι μεγάλον πρᾶγμα νὰ ἀφίσωμεν ἓν ποσόν, ἔστω καὶ 100 κοιλῶν σίτου, ἀκατάσχετον διὰ τὸν γεωργόν. Συγκεφαλαιῶν λοιπόν, παρακαλῶ, ὅπως ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἔξωσις εἰ μὴ μόνον ὅταν ὑπάρχῃ περίπτωσις κλοπῆς καὶ περίπτωσις μὴ καλλιεργείας τῶν γαιῶν, βεβαιουμένη ὅμως διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως. Δεύτερον, ὑποβάλλω τροπολογίαν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξαιροῦνται πάσης κατασχέσεως 150 κοιλὰ σίτου ἢ ἀραβοσίτου, 50 κοιλὰ κριθῆς καὶ τρία ἀροτριῶντα κτήνη. Ἐὰν γίνωσιν αἱ τρεῖς αὗται ὑποδείξεις δεκταί, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐπράξαμεν ἓν ἔργον τεῖνον ἀκριβῶς εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν ὄχι μόνον μιᾶς μεγάλης κοινωνικῆς τάξεως, τῶν ἀκτημόνων χωρικῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν γενικωτέρων συμφερόντων τῆς πολιτείας.

§396Γ. ΠΩΠ. Ζητεῖτε, κύριε συνάδελφε, τροπολογίαν τοῦ νόμου τοῦ 1911;

§397Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι. Ὁ νόμος τοῦ 1911 καλῶς ὑπήγαγε τὰς ἐκ τῶν τσιφλικίων ἐξώσεις εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ δικαστηρίου τῶν Πρωτοδικῶν, ἣν ἁρμοδιότητα διατηρεῖ, τροποποιηθὲν ἤδη καὶ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον.

§398Γ. ΠΩΠ. Θέλετε νὰ προηγηθῇ ἀπόφασις τῶν ποινικῶν δικαστηρίων, ἂν ἔγεινε κλοπὴ διὰ νὰ κρίνῃ κατόπιν τὸ πολιτικὸν δικαστήριον ἂν ὑπάρχῃ περίπτωσις ἐξώσεως;

§399Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀκριβῶς τοῦτο ἐζήτησα, διότι εἰς τὴν πεδιάδα τῆς Λαρίσσης τὸν σπόρον, ἐξ ἑκατὸν κοιλῶν σίτου, δίδει ὁ ἰδιοκτήτης. Ἐὰν λοιπὸν οὗτος θέλῃ νὰ ἐξώσῃ τὸν γεωργὸν τί θὰ τὸν ἐμποδίσῃ νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ καλλιεργητὴς δὲν ἔσπειρε 100 κοιλὰ σίτου ἀλλὰ 90, καὶ νὰ κοινοποιήσῃ ἀγωγὴν περὶ ἐξώσεως; Διὰ τοῦτο ζητοῦμεν, ὅπως τὸ δικαίωμα πρὸς ἔγερσιν ἀγωγῆς περὶ ἐξώσεως γεννᾶται τότε, ὅταν ὑπάρχῃ ἀπόφασις τοῦ ποινικοῦ δικαστηρίου, βεβαιοῦσα τὸ ἀδίκημα τῆς κλοπῆς.

§400Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, διότι, ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν δύναται νὰ τὸν ἀποβάλῃ.

§401Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Πρῶτον ὅμως θὰ ἐκδοθῇ ποινικὴ ἀπόφασις.

§402Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπιμένω, λοιπόν, κύριοι, εἰς τὰς τροπολογίας καὶ εἰς τὰς παρατηρήσεις, ἃς εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀναπτύξω πρὸς ὑμᾶς καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὰς υἱοθετήσουν, ἵνα τὸ λαμβανόμενον ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν νομοθετικὸν μέτρον, ἔστω καὶ προσωρινόν, ἔχῃ κατὰ τὸ δυνατὸν εὐεργετικὰ ὑπὲρ αὐτῶν ἀποτελέσματα, ἕως οὗ αἱ περιστάσεις φανοῦν εὐνοϊκώτεραι ἵνα ῥιζικώτερα ὑπὲρ τῶν χωρικῶν λάβωμεν μέτρα. (Εὖγε, εὖγε).

§403ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καραϊσκάκης ἔχει τὸν λόγον.

§404Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, κύριοι βουλευταί, δὲν ἐπιτυγχάνεται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέμενε τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ Θεσσαλικὸς λαός. Εἶναι, ὡς ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἐπιτυχέστατα ἀπεκάλεσε, δῶρον ἄδωρον τὸ νομοσχέδιον, διότι ἐφ’ ὅσον δὲν ἀκολουθεῖ τὴν γενικὴν ἀρχὴν τοῦ περυσινοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ὑπὸ τῆς ἰδίας Κυβερνήσεως ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν καὶ λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἔξωσις δύναται νὰ γίνῃ κατὰ τοῦ χωρικοῦ ἀπὸ τοῦ κτήματος, δὲν ἐπιτελεῖ τὸν σκοπόν, διὰ τὸν ὁποῖον ἔγιναν αἱ δέουσαι παραστάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὑπὲρ τῶν ἀτυχῶν ἐκείνων πληθυσμῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔδειξε τοὐλάχιστον ὅτι εἶχε τὴν προθυμίαν νὰ φανῇ ἀρωγὸς καὶ ἐπὶ στιγμὴν ἐπιστεύσαμεν καὶ ἡμεῖς ὅτι ἐπῆλθεν ἀρωγός.

§405Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σᾶς φαίνεται ὅτι ἐπιδιώκει τὸν ἀντίθετον σκοπόν;

§406Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Κατὰ τὸν νόμον 138 τῆς 14 Ἰανουαρίου 1914 ἡ ἀναστολὴ τῶν πολιτικῶν ἀποφάσεων συμπεριελάμβανε καὶ τὴν ἐκτέλεσιν ἀποφάσεων. Οὐδεμίαν περίπτωσιν ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν — εἴτε δυστροπίας τοῦ καλλιεργητοῦ, εἴτε κλοπήν, εἴτε ἄλλα ἁμαρτήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἴσως ὑπέπεσεν ὁ χωρικός. Εἰς τὸ σημερινὸν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν νομοσχέδιον ὡς καὶ εἰς τὰς τροπολογίας, ναὶ μὲν ἐν ἀρχῇ τὸ πρῶτον ἄρθρον λέγει ὅτι «ἀπαγορεύεται πᾶσα ἔξωσις......κτλ.», ἀλλὰ θέτει καὶ δύο ἐξαιρέσεις. Καὶ ἡ μὲν πρώτη λέγει ὅτι (ἀναγινώσκει) «ἂν ὁ ἐπίμορτος καλλιεργητὴς προβῇ εἰς κλοπὴν πραγμάτων τοῦ ἰδιοκτήτου τιμωρηθεῖσαν εἰς βαθμὸν πλημμελήματος ἢ παραλείψῃ ἐκ προθέσεως τὴν καλλιέργειαν, ἡ δὲ δευτέρα ἐξαίρεσις λέγει ὅτι (ἀναγινώσκει). Καὶ ὁμολογῶ, ὅτι ἀδυνατῶ νὰ κατανοήσω διατί ἐτέθη ὁ ὅρος αὐτὸς ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, δηλαδὴ ἀφ’ ἑνὸς προσφέρομεν, ἀφ’ ἑτέρου ἀφαιροῦμεν, ἀφ’ ἑνὸς θέλομεν νὰ δεικνυώμεθα πρόθυμοι ὅπως βοηθήσωμεν τὸν πάσχοντα ἀγρότην, ἀφ’ ἑτέρου θέτομεν περιορισμὸν καὶ τὸν παραπέμπομεν ἐν τέλει εἰς τὰ δικαστήρια. Ἐὰν ἀναμείνωμεν ἀπὸ τὰ δικαστήρια δικαιοσύνην εἰς τοιαῦτα ζητήματα, ἐστὲ βέβαιοι ὅτι θὰ ἴδωμεν ποίαν δικαιοσύνην δύναται νὰ εὕρῃ εἷς ἐνιστάμενος κατὰ τοῦ κύρους ἁμαρτωλῆς ἐκλογῆς ἐνώπιον τοῦ ἐκλογοδικείου. Ἀλλὰ παραλείπω τὸ ζήτημα τοῦτο. Δὲν θέλω ἐκ τῶν προτέρων νὰ φανῶ τραχὺς ἀπέναντι τῆς δικαιοσύνης τοῦ τόπου μου, καίτοι πολλάκις ἔδωκεν ἀφορμὰς εἰς τοὺς Θεσσαλικοὺς πληθυσμούς. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι πάλιν ἐπὶ τῆς δευτέρας παρατηρήσεως καὶ ὁμολογῶ ὅτι ἀδυνατῶ νὰ κατανοήσω, διατί ἐτέθη αὐτὸς ὁ ὅρος τῆς ἀμελείας ἢ τῆς κλοπῆς. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀμέλειαν τῆς καλλιεργείας, τότε σᾶς βεβαιῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐκδίδωνται ἀποφάσεις ἐξώσεως δέκα τὴν ἡμέραν εἰς ἕκαστον τσιφλίκιον κατ’ ἐλάχιστον, διότι τὸ τοιοῦτον ὁ ἰδιοκτήτης δύναται κάλλιστα διὰ δύο μαρτύρων ἰδικῶν του νὰ ἀποδείξῃ, δύναται νὰ ὑποβάλῃ μίαν μήνυσιν καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι αὐτὸς ἀμελεῖ καὶ κάμνει αὐτὸ καὶ αὐτό. Σᾶς βεβαιῶ καὶ ὀφείλομεν ἐνταῦθα νὰ ὁμολογήσωμεν τὴν ἀλήθειαν, ὅτι ἡ παρατήρησις αὕτη δὲν ἐτέθη ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ παρὰ κατόπιν ἐπηρείας ἀσκηθείσης ἐπ’ αὐτοῦ, διὰ νὰ τεθῇ αὐτὸς ὁ ὅρος. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας ἀλλὰ τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι παρ’ ὅλον τὸν ζῆλον, τὸν ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ὅπως φανῇ πράγματι φιλελευθέρα, συμφώνως πρὸς τὸν τίτλον τὸν ὁποῖον φέρει ὡς Κυβέρνησις φιλελευθέρα, σᾶς βεβαιῶ ὅτι πολλάκις ἔδωκε καὶ ἀφορμὰς νὰ ὑποτεθῇ τοὐλάχιστον ὅτι ὑπὸ τὸ φωτεινὸν αὐτὸ πρίσμα τοῦ φιλελευθέρου θεσμοῦ κρύπτεται ἀρκοῦσα ἀπολυταρχία καὶ τυραννικότης. Ὁ Θεσσαλικὸς λαὸς ἠτένισε μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1909 πρὸς τελείαν ἀποκατάστασίν του. Τὴν στιγμὴν αὐτήν, ἀποφεύγω νὰ φέρω βεβαίως Θεσσαλικὸν ζήτημα, ἀφ’ οὗ πρόκειται ἁπλῶς μόνον περὶ ψηφίσεως νομοσχεδίου. Ἐν καιρῷ, κατὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, τὸ Θεσσαλικὸν ζήτημα θὰ συζητηθῇ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, θὰ ἀναταμῇ καθ’ ὅλας τὰς διευθύνσεις αὐτοῦ καὶ τότε θὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐκείνη, ἡ ἐμπρέπουσα, ὅσον ἀφορᾷ τὰ μεγάλα αὐτὰ ζητήματα, οἷα εἶναι τὰ ἀγροτικὰ διὰ τὸν τόπον ἡμῶν, ἀλλὰ τώρα ἀρκοῦμαι ἓν καὶ μόνον νὰ ὑπομνήσω, νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῶν φιλελευθέρων τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκε πρὸ πενταετίας εἰς τὸν Θεσσαλικὸν λαὸν καὶ πρὸ παντὸς τὸ πνεῦμα, τὸ φιλελεύθερον, τὸ ὁποῖον διϊσχυρίσθη ὅτι ἀκολουθεῖ καὶ τὸ ὁποῖον ἐπίστευσε καὶ ἀκόμη πιστεύει ὁ Θεσσαλικὸς λαός. Πρὸς Θεοῦ μὴ γίνετε ἀφορμὴ νὰ κλονισθῇ ἡ πεποίθησις αὕτη, τὴν ὁποίαν οἱ πληθυσμοὶ ἐκεῖνοι ἔχουσι ἐφ’ ὑμῶν, μὴ κλονίσητε τὴν ἐλπίδα, τὴν ἤδη ἐν μέρει κλονισμένην, διὰ τὴν πολιτικήν σας διὰ τὰ Θεσσαλικὰ ζητήματα, τὴν ὁποίαν ὅτι εἶναι κλονισμένη ἀντιλαμβάνεται πᾶς τις, περιερχόμενος τὰς χώρας ἐκείνας. Ἡ Θεσσαλία ἀπέβλεψεν εἰς τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον, τὸ προϊὸν τῆς ἐπαναστάσεως καὶ τὸν διὰ τῆς ἐπαναστάσεως ἀναλαβόντα τὴν διεύθυνσιν τῶν τυχῶν τῆς χώρας, ὡς εἰς ἐλευθερωτήν. Ἐξακολουθῶ ἀκόμη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐκφράζω τὴν εὐχὴν καὶ τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ λυθῇ τὸ Θεσσαλικὸν ζήτημα, ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ ὅτι μὲ σκέψεις, οἷαι κρατοῦσι τὴν στιγμὴν ταύτην παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ἀρχίζει νὰ κλονίζηται καὶ ἡ ἰδική μου πεποίθησις, διότι ἀκούομεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως λέγοντα ὅτι μὲ δύο τρεῖς ἀγορὰς μεγάλων τσιφλικιῶν ἐν Θεσσαλίᾳ λύεται τὸ Θεσσαλικὸν ζήτημα· καὶ ἐὰν νομίζητε ὅτι λύεται τὸ Θεσσαλικὸν ζήτημα μόνον μὲ τὰ χρήματα, σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν λύεται οὕτω πως, διότι σᾶς ἀναφέρω τὴν πώλησιν τῶν κτημάτων τοῦ Μουφτῆ βέη, τὰ ὁποῖα ἐπωλήθησαν εἰς ὑπέρογκον τιμήν, ὑπεράνω τῆς ἀξίας των, τὸ τοιοῦτον δὲ ἐγένετο ἀφορμὴ ὅπως δυσχερανθῶσιν ἔτι μᾶλλον αἱ σχέσεις ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ καλλιεργητῶν, προσέτι δὲ κατέστη δυσχερεστάτη ἡ πώλησις ἐν τῷ μέλλοντι ἑνὸς κτήματος, διότι πάντοτε τιμαὶ ὑπέρογκοι παρουσιάσθησαν εἰς τοὺς χωρικούς, ὅπως ἀποτίσωσιν.

§407ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἴθε νὰ εἴχομεν χρήματα καὶ εὑρίσκομεν ἀκόμη κτήματα νὰ ἀγοράσωμεν εἰς εὐθηνοτάτην τιμήν, διότι δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι εἶναι ἀκριβὰ μὲ εἴκοσι καὶ τριάκοντα δραχμὰς κτήματα.

§408Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Οἱ ἰδιοκτῆται ἤγειραν ἀξιώσεις. Ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὴν μεγάλην ἰδιοκτησίαν ἡ ὁποία λέγετε, ὅτι δύναται νὰ λυθῇ, ἀπαντῶ, ὅτι παρουσιάζει μεγίστην δυσχέρειαν, καὶ ἀπαιτεῖ ὁμολογουμένως μεγάλα ποσὰ ἑκατομμυρίων, ἐνῷ πρόκειται τὴν στιγμὴν ταύτην περὶ ἑκουσίας ἀπαλλοτριώσεως, ἐγὼ σᾶς ἀπαντῶ, ὅτι δι’ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως δύναται νὰ γίνῃ.

§409ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Χρήματα θέλει καὶ ἡ ἀναγκαστική, χρήματα θέλει καὶ ἡ ἑκουσία. Ὅταν εὑρίσκωμεν κτήματα τόσον εὐθηνὰ νὰ ἀγοράσωμεν τί τὴν θέλομεν τὴν ἀναγκαστικήν; Ἐφ’ ὅσον θέλομεν χρήματα, τί τὴν θέλετε τὴν ἀναγκαστικὴν καὶ τί τὴν θέλετε τὴν ἑκουσίαν ἀπαλλοτρίωσιν; Ἡ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις θὰ εἶναι χρήσιμος, ἐὰν οἱ ἰδιοκτῆται ἤθελον νὰ ἐκμεταλλευθῶσι τὴν τιμήν. Ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ ἀγοράσωμεν εἰς πολὺ μικρὰς τιμάς, σήμερον δὲ δὲν ἀγοράζομεν, διότι μᾶς ζητοῦσι χρήματα.

§410Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Αὐτὸ τὸ εἶπον ἀκριβῶς καὶ ἐγώ. Λοιπὸν διὰ τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως δὲν ὁμιλῶ μόνον ὅπως ἔχητε τὰ λεπτὰ καὶ δώσητε· ἡ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις δύναται νὰ γίνῃ διὰ κεφαλαίου ὀλίγων ἑκατομμυρίων κατ’ ἀρχάς, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν ἵδρυσιν Τραπέζης, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ἔργου τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἡ ὁποία ὅμως νὰ ἐγίνετο ἀναγκαστικὴ κατόπιν ἐξετάσεως ἐπιτοπίου τῶν πραγμάτων καὶ τῆς τιμῆς ἑκάστου κτήματος ὑπὸ εἰδικῆς ἐπιτροπῆς ἐργαζομένης ἔστω καὶ ἐπὶ ἓν ἢ δύο ἔτη καὶ κατόπιν νὰ προβῆτε εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Ἀλλὰ κατ’ ἀνάγκην ἦλθε τὸ ζήτημα τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως ὡς ἐκ τῆς φύσεως καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν πρόκειται ὅμως τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ συζητηθῇ τὸ Θεσσαλικὸν ζήτημα. Τὴν στιγμὴν ταύτην ἀφ’ ὑμῶν ζητῶ, ὅπως εἰ δυνατὸν ὁ νόμος αὐτὸς περὶ ἐξώσεως τῶν κολλήγων μεταρρυθμισθῇ καὶ πρὸς τοῦτο ὑποβάλλω τροπολογίαν, ἡ ὁποία συμπτύσσει τὸ πρῶτον ἄρθρον, παραλείπουσα τὰς παρατηρήσεις καὶ ἔχει οὕτως: (Ἀναγινώσκει). «Μέχρι τῆς 31 Αὐγούστου 1916 ἀναστέλλεται πᾶσα ἀναγκαστικὴ ἐκτέλεσις τῶν πολιτικῶν ἀποφάσεων ἢ ἄλλων ἐκτελεστῶν τίτλων κατὰ τῶν ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν κολλήγων ἢ παρακεντέδων. Ἡ ὡς ἄνω ἀναστολὴ συμπεριλαμβάνει καὶ τὴν ἐκτέλεσιν ἀποφάσεων περὶ ἐξώσεως τοιούτων καλλιεργητῶν κατὰ τρίτων κατόχων, ἀφιεμένων τῶν παρατηρήσεων ἐκείνων περὶ τοῦ καλλιεργητοῦ ἂν δυστροπῇ ἢ κλέπτῃ εἰς τὰ δικαστήρια, ὅπως ἐπιλαμβάνηται περὶ ἀνομημάτων κλοπῆς». Ὅσον ἀφορᾷ δὲ περὶ ἀμελείας τῆς καλλιεργείας σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὐδὲν δικαστήριον ὄντως δύναται νὰ κρίνῃ. Τονίζω καὶ πάλιν, ὅτι ὁ νόμος οὗτος, τὸ δῶρον τοῦτο τὸ ἄδωρον, ἐπαναλαμβάνω, τὸ ὁποῖον σήμερον θέλετε νὰ ψηφίσητε, θὰ προκαλέσῃ ἐντύπωσιν δυσάρεστον, θὰ εἶναι αὐτόχρημα ἀπελπιστικὸν παρὰ τῷ Θεσσαλικῷ λαῷ. Σᾶς ἐξορκίζω, τροποποιήσατε, ὅπως ὑποδεικνύω, μὴ ἐνδίδετε εἰς ἐπιρροὰς καὶ πιέσεις, ἀλλὰ ἀναμνησθῆτε, ὅτι ἂν σήμερον ἡ ἀνακούφισις τοῦ γεωργοῦ εἶνε ζήτημα δημοσίας ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν πᾶς τις κατανοεῖ, διὰ τῆς τοιαύτης στάσεως ἡμῶν ἀπέναντι τοῦ λαοῦ ἐκείνου διατρέχομεν τὸν κίνδυνον ἀπὸ ζητήματος δημοσίου συμφέροντος νὰ μεταπηδήσωμεν εἰς ζήτημα δημοσίας ἀσφαλείας εἰς τὴν χώραν ἐκείνην. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον προτείνω, ὅπως, εἰ δυνατόν, τροποποιηθῇ τὸ νομοσχέδιον συμφώνως μὲ τὴν ὑποβληθεῖσαν τροπολογίαν.

§411Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κύριοι βουλευταί, φοβοῦμαι ὅτι οἱ προαγορεύσαντες παρεξήγησαν τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν πρόκειται νὰ λυθῇ σήμερον τὸ Θεσσαλικὸν ἀγροτικὸν λεγόμενον ζήτημα, ὄχι μόνον Θεσσαλικόν, ἀλλὰ καὶ Ἑλληνικόν, διότι τοιαῦται σχέσεις καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Πελοπόννησον ὑπάρχουσι. Δὲν πρόκειται νὰ ἀκούσωμεν κἂν τὸ κατηγορητήριον κατὰ τῆς μεγάλης ἰδιοκτησίας ἢ τοὺς ἐπαίνους ὑπερ τῆς μικρᾶς ἰδιοκτησίας, ἐὰν δὲ ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν περὶ αὐτοῦ, τὸ θέμα θὰ ἦτο πολὺ ἐκτεταμένον, ἴσως δὲ δὲν θὰ κατελήγομεν εἰς συμπέρασμα. Τὸ νομοσχέδιον εἶνε φύσεως προσωρινῆς, ὅπως ἦτο καὶ τὸ πέρυσιν ὑποβληθέν. Ποία εἶνε ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τοῦ ζητήματος, τοῦ ἀγροτικοῦ, ἔχει ἐκτεθῆ ἤδη ἐπανειλημμένως, σχεδὸν μάλιστα ἐπανελήφθη τὸ πρόγραμμα τοῦτο καὶ ἐξ ἄλλων μερίδων εἰς τρόπον ὥστε ἀληθῶς ὡς πρὸς τὴν ἀρχικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος νὰ μὴ δύναται νὰ ὑπάρξῃ διαφωνία. Ὑπάρχει κοινὴ μέριμνα καὶ κοινὸς πόθος νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν εἰς μικροὺς ἰδιοκτήτας. Ἡ ἀποκατάστασις αὐτὴ δὲν θέλει, ὑποθέτω, μόνον θέλησιν, ἀλλὰ καὶ χρήματα. Ἡ Κυβέρνησις ἀπέδειξεν ὅτι ἐκ τῶν οἰκονομιῶν της καὶ εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀποταμιεύσῃ τὸ τελευταῖον δεκάλεπτον, διότι εἶχεν ὑπ’ ὄψει ὅτι θὰ διεξαγάγῃ ἕνα πόλεμον, ἐθεώρησε καλόν, χάριν τῶν ἀγροτῶν τῆς Θεσσαλίας, νὰ θυσιάσῃ ὄχι ὀλίγα ἑκατομμύρια διὰ νὰ ἀποδείξῃ ὄχι διὰ τοῦ προγράμματός της μόνον, τὸ ὁποῖον ἐξήγγειλεν, ὄχι διὰ λόγων ἀλλὰ καὶ δι’ ἔργων, ὅτι τείνει εἰς τὸν σκοπὸν τῆς ἀποκαταστάσεως εἰς ἰδιοκτήτας μικρούς· ἦλθον ὅμως οἱ πόλεμοι καὶ εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τὴν μεγάλην τῆς ἐπεκτάσεως τῆς Ἑλλάδος παρακολουθεῖ καὶ τὸ ἀτύχημα τὸ μικρόν. Δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ συνεχίσῃ ἐξ ἐλλείψεως χρημάτων τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων, τὴν μέριμνάν της τὴν ἔδειξε διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως νόμου πέρυσι, καὶ δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε ὅτι εἰδικῶς ἐπροστάτευσε μόνον τοὺς γεωργούς, τοὺς καλλιεργητάς, τοὺς εὑρισκομένους εἰς τὴν σχέσιν μορτῆς, διότι δι’ αὐτοὺς μόνον ἀπηγορεύθη ἡ συντηρητικὴ ἢ ἀναγκαστικὴ κατάσχεσις μέχρις ἑκατὸν κοιλῶν, δι’ αὐτοὺς ἔχει πλασθῆ εἰδικὸν δικαστήριον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει γίνει διὰ τοὺς καλλιεργοῦντας τὴν γῆν καὶ διὰ τοὺς ἄλλους τοὺς ὁποίους δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι δὲν εὑρίσκονται εἰς καλλιτέραν μοῖραν ἢ κατάστασιν, οἵτινες εὑρίσκονται εἰς τὴν θέσιν νὰ λέγωνται ἰδιοκτῆται ψιλῷ ὀνόματι, διότι, ἐὰν εἶνε ἐπιβαρημένοι διὰ δανείου μένει εἰς αὐτοὺς ἡ δόξα ὅτι εἶνε ἰδιοκτῆται, καὶ ἐκεῖνοι εἶνε ἀτυχεῖς καὶ ὅμως ἐκείνους δὲν τοὺς ἐπροστατεύσαμεν, καὶ ὅμως ἐκείνους τοὺς κατεδίωξεν ὁ δικαστικὸς κλητὴρ καὶ τοὺς ἀφῄρεσε καὶ τὸν τελευταῖον κόκκον, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις εἶπεν, ὅτι προσωρινῶς δύναται δι’ αὐτοὺς νὰ ὑποστῇ μίαν κατανομὴν διὰ μέτρου εὐεργετικοῦ καὶ εὐμενοῦς, ἀλλὰ τὸ μέτρον ἦτο προσωρινὸν καὶ τὸ προσωρινὸν μέτρον εἶνε ἀνάγκη νὰ παραταθῇ, νὰ ἀποβάλῃ καὶ ἓν μέρος τῆς ἐκτάσεως αὐτοῦ, διότι τοιουτοτρόπως μὲ τὸ προσωρινὸν μέτρον εἶνε δυνατὸν νὰ ἐπαναληφθῇ καὶ τὰ ἤδη, ὅπως ἦτο καὶ πέρυσι· τότε δὲν ἐπρόκειτο ἄλλως τε περὶ μέτρου προσωρινοῦ, ἀλλὰ διαρκοῦς. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, εἶχον τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ υἱοθέτει τὸ μέτρον διαρκῶς ὄχι μόνον θὰ ἐσφάλλοντο, ἀλλὰ θὰ ἦσαν ἄδικοι πρὸς τοὺς καλλιεργητὰς τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, θὰ ἤθελον νὰ τύχωσι μιᾶς ἰδιαιτέρας περιποιήσεως, ἡ ὁποία θὰ ἦτο φυσικὸν νὰ ἐγείρῃ τὰ παράπονα τῶν λοιπῶν.

§412Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐὰν οἱ λόγοι τῆς προσωρινότητος ἐξακολουθοῦσι καὶ σήμερον ὑφιστάμενοι, ἐὰν οἱ λόγοι αὐτοὶ ὑπαγορεύουσι τὸ νομοθέτημα αὐτὸ καὶ τότε οἱ λόγοι τῆς προσωρινότητος θὰ ἦσαν δικαιολογημένοι.

§413Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔδειξε, κύριοι, κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἡ Κυβέρνησις τὴν προστασίαν της. Σήμερον ἤκουσα ὅτι εἶχε μίαν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τῆς μυσαρᾶς μεγάλης ἰδιοκτησίας, ἡ ὁποία κατώρθωσεν ὥστε εἷς εὐφορώτατος τόπος νὰ μεταβληθῇ εἰς τόπον ἄφορον. Ὄχι, κύριοι, δὲν εἶνε ἡ μεγάλη ἰδιοκτησία, ἡ ὁποία ἔκαμε τοῦτο, ἀναμφισβητήτως δὲν εἶνε ἡ μεγάλη ἰδιοκτησία καὶ διὰ τοῦτο διέκοψα τὸν πρῶτον ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ παραστήσῃ ἀμελέτητον εἰς τοῦτο. Τὸν διέκοψα διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἐὰν δὲν ἀποδίδῃ ἡ ἐσπαρμένη γῆ, ἥτις ἀναβαίνει κατὰ στατιστικήν, τὴν ὁποίαν ἔχω ἀπὸ μνήμης πρόχειρον, εἰς 12.000.000, ἐὰν δὲν ἀποδίδῃ, ὅσα ἀποδίδουν αἱ ἄλλαι αἱ καλλιεργούμεναι, τοῦτο ἀποδίδεται εἰς τὴν φύσιν τῆς καλλιεργείας· θὰ εἶνε δυνατὸν νὰ ἀποδίδῃ ὅσα ἡ σταφὶς καὶ ὁ καπνός; Δὲν εἶνε κατηγορία τοῦτο, δὲν εἶνε τοῦτο μομφή, εἶνε ἡ αἰτία ἕνεκα τῆς ὁποίας δὲν ὑπάρχει ὁ πλοῦτος, ὁ ὁποῖος ὑπάρχει ἕνεκα οἱασδήποτε ἄλλης κατηγορίας.

§414Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν λέγετε καὶ διὰ τὰ λειβάδια.

§415Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν γνωρίζω ἐὰν διὰ τῆς μικρᾶς καλλιεργείας θὰ ἐπετυγχάνετο τοῦτο, ἐπιτρέψατε ὅμως νὰ εἴπω ὅτι καλλίτερον θὰ ἦτο, ἐὰν οἱ μικροὶ ἰδιοκτῆται συνεταιρίζοντο πρὸς ἀλλήλους οἱ δὲ μεγάλοι ἔδιδον πρὸς αὐτοὺς πρῶτοι τὸ παράδειγμα τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἐπιστημονικῶν μέσων τῆς καλλιεργείας, ὥστε πρῶτοι αὐτοὶ νὰ ἡγοῦνται εἰς τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας, θὰ ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ ἀποκτήσωσι τοιαῦτα καὶ οἱ συνεταιρισμοί. Ἀλλὰ ἂς μὴ συζητῶμεν περὶ τούτου, διότι σήμερον δὲν πρόκειται νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο. Ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν, ὅτι παρατείνεται τὸ μέτρον, διότι γνωρίζετε τί συμβαίνει ἐκεῖ, ἐνῷ οἱ χωρικοὶ ἐπλήρωνον, δὲν ἐλάμβανον ὅμως ἀποδείξεις. Τοῦτο εἶνε τὸ παράπονον, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν οἱ μικροϊδιοκτῆται ἀπέναντι τῶν δανειστῶν καὶ τοκογλύφων. Ἐὰν τὸ παράδειγμα ἦτο ἀκριβές, θὰ ἦτο ἀκριβὲς δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, Ὁ νομοθέτης δὲν λαμβάνει τὰ προσωρινὰ αὐτὰ μέτρα, διότι αὐτὰ φέρουν κλονισμὸν ὅταν ὑπὸ τὸν τύπον τῆς προσωρινότητος μείνωσι διαρκῶς καὶ κλονισμὸν οἰκονομικόν. Εἶναι προτιμότερον νὰ λάβητε ἓν ἐπαναστατικὸν μέτρον, διότι αἱ οἰκονομικαὶ συνθῆκαι θὰ συμμορφωθοῦν πρὸς ἓν μέτρον τοσοῦτον βίαιον, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν τύπον τῆς προσωρινότητος ἐὰν θέλητε νὰ διατηρήσητε τὰς οἰκονομικὰς συνθήκας ἐπ’ ἄπειρον δὲν εἶνε δυνατὸν ἢ νὰ φέρητε βλάβην εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἐξέλιξιν τοῦ τόπου, διότι τότε ἀκριβῶς δὲν πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ καὶ προσαρμογὴ πρὸς τὸ νέον οἰκονομικὸν καθεστώς, οἱ δὲ οἰκονομικοὶ νόμοι—καὶ τὸ γνωρίζεται σεῖς πολὺ καλὰ ὅστις εἶσθε μελετηρότερος ἐμοῦ — εἶνε σκληροὶ καὶ ἐκδικοῦνται ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ τοὺς παρίδωσι. Πρέπει λοιπὸν τὸ μέτρον νὰ εἶνε μεταβατικὸν καὶ ἀφοῦ θὰ εἶνε μεταβατικὸν θὰ σᾶς εἶνε ὀλιγώτερον εὐμενὲς ἀπὸ πέρυσι καὶ τοῦ χρόνου εὔχομαι νὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἀρχίσωμεν πάλιν διὰ χρημάτων τὴν πραγματοποίησιν τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας ἡμῶν καὶ θὰ σᾶς εἶνε ὀλιγώτερον εὐμενές.

§416Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν πιστεύω!

§417Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀποκαταστήσωμεν τὴν ἰσότητα τοῦ νόμου ὅσον ἀφορᾷ τὸ δικαιοστάσιον καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι διὰ τὸ δικαιοστάσιον ἐφαρμόζονται οἱ γενικοὶ κανόνες. Θὰ σᾶς σημειώσω τοῦτο ὅτι οἱ γενικοὶ κανόνες συμπίπτουν νὰ εἶναι εὐμενέστεροι διὰ τοὺς σιτοκαλλιεργητὰς καὶ δυσμενέστεροι δι’ ἄλλας τινὰς καλλιεργείας, διότι αἱ γενικαὶ διατάξεις ἀπαγορεύουν τὴν κατάσχεσιν δύο ἀροτριώντων κτηνῶν, ἀπαγορεύουσι τὴν κατάσχεσιν ἑνὸς μεταγωγικοῦ, τὴν κατάσχεσιν τοῦ σπόρου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀναγκαῖος διὰ τὸν γεωργόν, καλλιεργοῦντα μέχρι 30 κοιλῶν, γνωρίζετε δὲ καλῶς καὶ ἐγὼ τοιαύτην πληροφορίαν ἔχω, ὅτι 30 κοιλὰ δύναταί τις νὰ σπείρῃ εἰς 70 στρέμματα. Λοιπόν, κύριοι, συμπίπτει αἱ γενικαὶ διατάξεις τοῦ κανονιστικοῦ νόμου εἰδικῶς διὰ τοὺς σιτοκαλλιεργητὰς νὰ εἶναι εὐμενέστεραι ἀπ’ ὅτι εἶναι διὰ τοὺς ἄλλους καλλιεργητὰς, διότι διὰ τὸν καλλιεργητὴν τοῦ σίτου ἀφίνει τὸν ἀναγκαῖον σῖτον πρὸς σποράν, ἀλλὰ διὰ τὸν ἔχοντα σταφίδα ἢ τὸν ἔχοντα ἄμπελον τί ἀφίνει; Τίποτε· μέχρι καὶ τοῦ τελευταίου κλονίου εἶναι δυνατὸν νὰ κατάσχῃ ὁ δανειστής. Σᾶς εἶναι λοιπὸν ἀρκετὰ εὐμενέστεραι αἱ διατάξεις αὐταί, ὥστε νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς αὐτὴν τὴν εὐμένειαν καὶ νὰ μὴ ἐπιζητήσωμεν μίαν νέαν εὐμένειαν τὴν ἔκτασιν τοῦ ἀκατασχέτου μέχρις 100 κοιλῶν, μέχρι τριῶν κτηνῶν, ἐνῷ δύο ἐξαιρεῖ ὁ νόμος. Ἔρχεται, κύριοι, τώρα τὸ ζήτημα τῆς μεταβολῆς, ἡ ὁποία ἐπέρχεται εἰς τὰς σχέσεις. Σήμερον εἰσάγομεν δύο διατάξεις δύο ἐξαιρέσεις ἀπὸ τοῦ καθεστῶτος, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε πέρυσι εἰσάγομεν αὐτὰς τὰς ἐξαιρέσεις, διότι θέλομεν βαθμιαίως νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν κανονικὴν τῶν πραγμάτων κατάστασιν, ἐξαίρεσις εἶναι ἐὰν ὑπάρχωσι ρηταὶ συμφωνίαι ὡμολογημέναι μετὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ παρόντος νόμου. Κατὰ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον εἴχομεν πέρυσι τοιαῦται συμφωνίαι δὲν ἦσαν δυνατὸν νὰ γίνωσιν ἐφέτως ἐνομίσαμεν ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διὰ τῶν πραγμάτων ἐγένετο νὰ σηκωθῇ νὰ φύγῃ, διότι ἔλαβεν ἕνα χρηματικὸν ποσὸν ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην...

§418Γ. ΠΩΠ. Τότε δὲν εἶναι ἔξωσις.

§419Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἶναι κανονισμὸς σχέσεων, εἶναι τὸ δυσχερέστερον πρᾶγμα τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος.

§420Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἓν συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον νὰ συναφθῇ μετὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον νὰ λέγῃ: δέχομαι νὰ φύγω μετὰ δέκα ἡμέρας, ἐὰν δὲ δὲν θελήσω νὰ φύγω ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ συμβολαίου δύνασαι νὰ μὲ ἐξώσῃς. Θὰ ἐξετάσῃ τὸ πρᾶγμα ὁ δικαστὴς θὰ ἐξετάσῃ τὴν σύμβασιν καὶ ἐὰν εἶναι ἀνεπηρέαστος βίας, ἀπάτης καὶ ἐὰν εὕρῃ ὅτι τὸ συμβόλαιον αὐτὸ εἶναι ἀπηλλαγμένον ἐπιδράσεως κατὰ τῆς ἐλευθέρας βουλήσεως...

§421Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ συναφθῇ τοιαύτη σύμβασις ἐλευθέρᾳ βουλήσει;

§422Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θέσατέ με δικαστὴν καὶ φέρατέ μου συγκεκριμένην πρότασιν νὰ σᾶς εἴπω. Κατὰ κανόνα παραδέχομαι ὅτι αἱ συμβάσεις γίνονται ἐλευθέρᾳ βουλήσει. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ, ἐπειδὴ ἔχω ἀνάγκην χρημάτων καὶ ἐδανείσθην ἐκ τῆς ἀνάγκης ὁρμώμενος καὶ ἀναγκαζόμενος, ὅτι εἶναι τὸ συμβόλαιον ἐπίψογον καὶ ἐπίμεμπτον, διότι τότε σᾶς βεβαιώνω ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κίνησις καὶ ἐξέλιξις τοῦ τόπου θὰ σταματήσῃ.

§423Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ἠξεύρετε τὴν ψυχολογίαν τοῦ ἀγρότου· δὲν ἠξεύρετε πῶς στέκει ἀπέναντι τοῦ ἰδιοκτήτου ὁ γεωργός, δὲν εἶναι τὸ ἴδιον μὲ τὸ παράδειγμα τοῦ δανείου.

§424Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω· αὐτὸ θὰ τὸ ἐκτιμήσῃ ὁ δικαστής, θὰ ἴδῃ αὐτὸς ἐὰν ἐξησκήθη ψυχολογικὴ βία. Ἔρχεται, κύριοι, καὶ τὸ ἕτερον ζήτημα, τὸ ζήτημα τῆς κλοπῆς ἢ παραμελήσεως τῆς καλλιεργείας. Εἰς τὴν πρώτην διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου ὑπῆρχε φράσις τις γενικωτέρα: «Ἐὰν πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ οὐσιώδης βλάβη εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ ἰδιοκτήτου». Ὄταν ἠρωτήθην τὶ ἠννόουν διὰ τούτων, εἶπον ἀληθῶς τὰς δύο περιπτώσεις, τὰς ὁποίας ἀπαριθμῶ ἐν τῷ ἄρθρῳ, ἡ δὲ γενικωτέρα σκέψις ἦτο ἐκείνη, τὴν ὁποίαν συνήθως πρέπει νὰ μεταχειρίζηται ὁ νομοθέτης, διότι καλὸν εἶναι νὰ μὴ προσδιορίζεται ἀκριβῶς, ἐπὶ παρατηρήσεσιν ὅμως τοῦ κ. συναδέλφου ἐκ Θεσσαλίας, εἶπον ὅτι διὰ τὸ ἀσήμαντον τοῦ πράγματος καὶ τὸ προσωρινὸν δύνανται νὰ καθορισθῶσιν αἱ δύο περιπτώσεις αὐταὶ ὡς φέρουσαι βλάβην εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ ἰδιοκτήτου. Κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νομισθῇ ὅτι ὑπάρχει διάφορος ἀντίληψις· ἐὰν δεχθῶμεν τὴν ὕπαρξιν τῆς κλοπῆς εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀνεχθῇ ὁ ἰδιοκτήτης τὸν κλέπτην ἐν τῷ ἰδίῳ κτήματί του, διότι, ἐὰν φαντασθῆτε τὸ πρᾶγμα, θὰ ἴδητε πόση σύγχυσις θὰ γίνεται. Τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ δεχθῇ τις. Ἀλλὰ τὸ ἄλλο ζήτημα τῆς ἀμελείας—καὶ παρακαλῶ νὰ προσέξητε τοῦτο δὲν εἶναι τὸ ἴδιον ἡ παραμέλησις τῆς καλλιεργείας ἐκ τῆς παραλείψεως, διότι παραμέλησις ἐξάγεται ἀπὸ τὰς γενικὰς διατάξεις τῶν νόμων περὶ ἀμελείας· ἀμελεῖ κανεὶς ὅταν δὲν κάμει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κάμῃ.

§425ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Θέσατε ἐκ προθέσεως ἀμελεῖ.

§426ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί εἶναι αὐτά; (Θόρυβος).

§427Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ προστατεύσωμεν τὰ δικαιώματα τῶν συμπολιτῶν μας.

§428Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ τὰ ἀκούσω. Ἐὰν θελήσητε νὰ θέσωμεν, ἐὰν ἐκ προθέσεως ἀμελήσῃ τὴν καλλιέργειαν θὰ διαπράξωμεν ἕνα νομικὸν σολοικισμὸν καὶ θὰ διαπράξωμεν ἓν ἀδίκημα. Ἀμέλεια καὶ πρόθεσις ἀμελείας. Εἶναι δύο πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀντίθετα πρὸς ἄλληλα. Ἡ πρόθεσις ὑπάρχει ἢ δὲν ὑπάρχει. Ἅμα δὲν ὑπάρχει τότε εἶναι ἀμέλεια. Ἂς ἀφήσωμεν τὸ νομικὸν μέρος. Ἐγὼ ἤθελον ἐρωτήσει ὑμᾶς, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ὁ νόμος οὗτος, ἐὰν δὲν εἶχον μεσολαβήσει τὰ συμβόλαια, τὰ ὁποῖα ἐμεσολάβησαν ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν καὶ τὰ ὁποῖα μία εὐνομουμένη πολιτεία δὲν δύναται νὰ σχίσῃ διὰ μιᾶς, ἐὰν εὑρισκώμεθα εἰς τὸ Τουρκικὸν καθεστώς, ἤθελον ἐρωτήσει ὑμᾶς, θὰ ἐπετρέπετο λόγῳ ἀμελείας νὰ ἐλύετο ἡ μορτὴ διὰ παντός;

§429Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὄχι.

§430Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος τὸ εἶπε;

§431Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐγὼ τὸ λέγω.

§432Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἐχρειάζετο μία τριετία.

§433Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι κατὰ ἓν φιρμάνιον, τοῦ ὁποίου ἡ ἰσχὺς εἶναι ἀμφίβολος.

§434Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ μοῦ ἐνθυμίζει κἄποιον συνάδελφον ἐν δικηγορίᾳ, ὁ ὁποῖος εἰς τὴν προσκομιδὴν τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως μοὶ εἶπεν ὅτι ἀμφισβητεῖ ἂν εἶναι Ἐφημερὶς τῆς Κυβερνήσεως.

§435Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν εἶμαι τὸ πρόσωπον τοῦ δικηγόρου τὸ στρεψόδικον. Ἐγὼ σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι ἀμφιβόλου γνησιότητος καὶ σᾶς τὸ ἐπαναλαμβάνω χωρὶς νὰ σᾶς φέρω εἰς τὴν μνήμην τὸν στρεψόδικον συνάδελφόν σας. Αὐτὸ ἤθελον νὰ παρατηρήσω.

§436Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀδίκως ὑπωπτεύσατε ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ σᾶς εἴπω τοιοῦτον πρᾶγμα. Γνωρίζετε τὰς ἰδέας μου. Ἐκτὸς ἂν θέλητε εὐχαρίστως νὰ εἴπω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἰδιαιτέρως σᾶς εἶχον εἴπῃ. Τὴν ἐκτίμησίν μου τὴν γνωρίζετε.

§437Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Μοῦ ἀρκεῖ μόνον ὅτι μὲ παραβάλατε μὲ τὸν συνάδελφόν σας ἐκεῖνον.

§438Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ στρεψοδίκου.

§439Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὅταν ἠρνεῖτο τὴν ὕπαρξιν τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως βεβαίως.

§440Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι μετὰ τοῦτο αἴρεται τὸ παρεμπίπτον. Κατὰ τὸν Τουρκικὸν λοιπὸν νόμον, ἐφ’ ὅσον ἐγὼ τὸ γνωρίζω ἐπετρέπετο καὶ τότε λύσις τῆς μορτῆς ἄνευ παρακωλύσεως τῆς καλλιεργείας. Ἤδη ἐρχόμεθα καὶ ζητοῦμεν ἀμέλειαν ὄχι ἁπλῆν παράλειψιν. Εἶναι δὲ μία διαφορὰ μεταξὺ τῶν λέξεων, διότι ὁ δικαστὴς δὲν δὲν θὰ ἐκτιμήσῃ ἐὰν ἐγένετο ἡ παράλειψις, ἐὰν προῆλθεν ἐξ ἀντικειμένου. Λοιπὸν ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ὑπαιτιότης ἀμελείας, πταῖσμα, διότι καὶ ἡ ἀμέλεια εἶναι πταῖσμα. Ποῖον θὰ εἶναι τὸ πταῖσμα αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ὁρισθῇ ἐκ τῶν προτέρων, θὰ τὸ ἀφήσωμεν νὰ τὸ κρίνῃ ὁ δικαστής. Ὁ δικαστὴς δὲν θὰ κρίνῃ καλῶς εἶπον τινές. Εἶπον καὶ προχθὲς ὅτι δὲν εἶναι εὔκολον εἰδικῶς νὰ καταρτίσωμεν ἄλλο τι δικαστήριον διὰ νὰ λύῃ τὰς διαφορὰς ταύτας. Ἀφοῦ ἀναθέτομεν καὶ ἄλλας ὑποθέσεις καὶ αὐτὰς τὰς ὑποθέσεις ἐκεῖ θὰ τὰς ἀναθέσωμεν, εἰδικῶς δὲ διὰ τὰς ἐξώσεις ἔχει ληφθῇ καὶ εἰδικωτέρα περιφρούρησις τῶν συμφερόντων τοῦ μορτίτου, διότι καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἀκόμη συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον νὰ χαρακτηρίζῃ τὴν σχέσιν τῆς καλλιεργείας τῆς γῆς ὡς μίσθωσιν ἁπλῆν, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἔξωσις ὅπως τῶν συνήθων μισθωτῶν διὰ προέδρου μόνον ἢ ἐν περιπτώσει μικροτέρου μισθώματος διὰ τοῦ εἰρηνοδίκου, ὄντος ὑποχρεωμένου νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν τακτικὴν διαδικασίαν ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου, τὸ ὁποῖον θὰ διατάσσῃ καὶ τὴν σχετικὴν ἀπόδειξιν.

§441Γ. ΠΩΠ. Διατὶ δὲν γίνεται ὅ,τι καὶ εἰς τὴν κλοπήν, διότι θὰ δώσητε ἀφορμὴν ἀντεγκλήσεων μεταξὺ καλλιεργητῶν καὶ τσιφλικιούχων.

§442Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἠδυνάμην ἰδιαιτέρως νὰ εἴπω εἶναι ὅτι, ἐὰν πράγματι ἐκ τῆς συζητήσεως ἢ τῆς ἄλλης ἀναπτύξεως, τὴν ὁποίαν θὰ κάμωσιν οἱ κύριοι συνάδελφοι πεισθῶ ὅτι ἡ φράσις «ἐν περιπτώσει ἀμελείας» πρέπει νὰ ἀντικατασταθῇ δι’ ἄλλης προσφορωτέρας καὶ μᾶλλον ἐξασφαλιζούσης τὰ ἀμοιβαῖα συμφέροντα, δὲν θὰ ἤμην διατεθειμένος νὰ τὴν ἀποκρούσω ἀπὸ τοῦδε. Ἀναμένω τὴν ἀνάπτυξιν ἵνα ἴδω ἢ ὅτι εἶναι περιττὴ ἢ ὅτι πρέπει νὰ ἀντικατασταθῇ δι’ ἄλλης· ἀλλ’ οὔτε τὸ δικαιοστάσιον εἶναι δυνατὸν νὰ παρατείνωμεν, καὶ εἰς τοῦτο παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμείνητε, οὔτε νὰ ἀφήσωμεν τὰ καθεστὼς οἷον ἴσχυε πέρυσιν. Νομίζω ὅτι ἐπὶ τοιούτου τύπου πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιο, ἐὰν τὸ δέχεσθε ὡς προσῆκον.

§443ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Μπουφίδης ἔχει τὸν λόγον.

§444Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Πρὸ δύο ἐτῶν, κύριοι, λόγοι, οἱ ὁποῖοι ὑφίσταντο τότε, προήγαγον τὴν Κυβέρνησιν εἰς ἀπόφασιν ὅπως λάβῃ ἓν μέτρον εὐμενὲς διὰ τοὺς ἀγρότας τῆς Θεσσαλίας, ἀπειλουμένους δι’ ἐξώσεων ὑπὸ τῶν τσιφλικούχων αὐτῆς. Τὸ μέτρον ἐκεῖνο ἀπεκρυσταλλώθη εἰς τὸν νόμον 138, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνεστάλη πᾶσα ἔξωσις ὑφ’ οἱονδήποτε τύπον καὶ ἂν ἐπεχειρεῖτο κατὰ τῶν χωρικῶν, ἀνεστάλη δὲ ἐπὶ πλέον καὶ ἡ ἰσχὺς τῶν ἀποφάσεων τῶν ἤδη ἐκδεδομένων. Τὸ μέτρον τοῦτο ἦτο τῷ ὄντι προσωρινὸν ἰσχύον διὰ μίαν διετίαν. Οἱ ἀντιπρόσωποι ὅμως τῆς Θεσσαλίας, ὄντες γνῶσται τῶν ἀναγκῶν αὐτῆς, ἠξίωσαν ἤδη ὅπως τὸ προσωρινὸν ἐκεῖνο μέτρον ἐξακολουθήσῃ ἰσχύον, οὐχὶ ἐπ’ ἄπειρον, ὅπως εὐηρεστήθη νὰ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθοῦσιν ὑφιστάμεναι αἱ προϋποθέσεις, αἵτινες ὑπηγόρευσαν αὐτὸ πρὸ διετίας. Νομίζω δὲ ὅτι οὐ μόνον δὲν μεταπίπτομεν εἰς τὸ διηνεκὲς τοῦ μέτρου παρατείνοντες τὴν διάρκειαν αὐτοῦ, ἐφ’ ὅσον δεχόμενα κατ’ ἀρχὴν ὅτι ὑφίστανται αἱ περιστάσεις, αἵτινες ὑπηγόρευσαν αὐτὸ ὡς προσωρινόν, ἀλλ’ ἀπεναντίας γινόμεθα συνεπεῖς πρὸς ὅ,τι ἀπεφασίσαμεν πρὸ διετίας εὑρισκόμενοι ὑπὸ τὰς αὐτὰς περιστάσεις. Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι, ὑπάρχει τις φρονῶν ὅτι ἐβελτιώθησαν σήμερον οἱ ὅροι, οἵτινες ἐνέδειξαν τὸ μέτρον ἐκεῖνο εἰς τὴν Κυβέρνησιν τότε; ἀλλὰ προχωρῶ περαιτέρω καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς: ὑπάρχει τις σήμερον ὅστις δὲν αἰσθάνεται, δὲν βλέπει, δὲν ὑφίσταται αὐτὸς οὗτος τὰς συνεπείας τῆς ὁλονὲν ἀπὸ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου καὶ ἐφεξῆς προϊούσης οἰκονομικῆς δυσπραγίας, ὑφ’ ἣν κάμπτεται ἡ χώρα καὶ ἐγονάτισαν οἱ κάτοικοι αὐτῆς; Καὶ μετὰ ταῦτα τὰ ὀδυνηρῶς γνωστὰ πᾶσιν ἡμῖν, ἦτο εὔλογος ἡ κατηγορία, ἣν καθ’ ἡμῶν ἀπηύθυνε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας λέγων, ὅτι ἀτόπως ἀξιοῦμεν νὰ μετατρέψωμεν εἰς μόνιμον τὸ παροδικὸν προορισμὸν ἔχον, εὐμενὲς ὑπὲρ τῶν μορτιτῶν μέτρον τῆς ἀπαγορεύσεως τῶν ἐξώσεων κατ’ αὐτῶν; Ἀλλ’ ἐὰν, κύριοι, πρὸ διετίας ἐνεδεικνύετο ὑπὸ τῶν περιστάσεων ἡ ἀπαγόρευσις τῶν ἐξώσεων τῶν Θεσσαλῶν ἀγροτῶν, σήμερον ἐπιτακτικώτεραι ἀνάγκαι ἐπιβάλλουσι ταύτην καὶ θὰ ψηφισθῇ ὁπωσδήποτε· ἀνεξαρτήτως ὅμως τούτου, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀντιλογία, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θίγει ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἐκ τῶν οὑτωσὶ προχείρως λυομένων. Θίγει τὸν διακανονισμὸν τῶν σχέσεων κολλήγων καὶ ἰδιοκτητῶν, τὸν θίγει δὲ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος εἶνε ἐπαχθής, ἐπαχθέστατος διὰ τοὺς μορτίτας, καὶ ἀπὸ τῆς τοιαύτης ἀπόψεως κρίνων τὸ νομοσχέδιον, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐξαλειφθῶσιν αἱ δύο ἐκεῖναι περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς ἐξώσεως. Ὄχι διότι αἱ περιπτώσεις ἐκεῖναι εἶνε δυνατὸν νὰ γίνωσιν ἀφορμαὶ καταχρήσεως ἀπὸ μέρους τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, διότι τέλος πάντων εἰς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν καταφεύγομεν κατὰ πᾶσαν προσβολὴν τῶν δικαίων ἡμῶν καὶ τῶν πολυτιμοτάτων ἔτι, διὰ τῶν δύο ἐκείνων ἐξαιρέσεων, ἀλλὰ διότι ἀρχίζομεν νὰ λύωμεν ἀμελετήτως ἀλλὰ καὶ ἀνεπιγνώστως τὸ ζήτημα τοῦ κανονισμοῦ τῶν σχέσεων κολλήγων καὶ ἰδιοκτητῶν. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι δικαιοῦνται νὰ ἀξιῶσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας καὶ τῆς Δικαιοσύνης ὅτι δύναται τὸ μέγα αὐτὸ ζήτημα νὰ λυθῇ διὰ νομοθετήματος, τὸ ὁποῖον μετὰ τόσης συνετάχθη σοβαρότητος, ὥστε, ἐνῷ εἰσήχθη κατ’ ἄλλην τὸ πρῶτον διατύπωσιν, ἀμέσως μετερρυθμίσθη κατόπιν κατ’ ἄλλην ἐντελῶς διατύπωσιν, σήμερον δὲ τὸ βλέπομεν μὴ δυνάμενον νὰ ἀνθέξῃ πρὸ τῆς ἐλαχίστης κατ’ αὐτοῦ πολεμικῆς. Τὸ οὕτως ἀμελετήτως, ἀπερισκέπτως, δύναμαι νὰ εἴπω, θιγόμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου θέμα, εἶνε ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ πολλὴν μελέτην, πολλὴν προσοχήν, πολλὴν ἐπιτόπιον ἐξέτασιν, ἀπαιτεῖ τὴν συνδρομὴν πολλῶν φώτων, πολλῶν γνώσεων, πολλῆς πείρας, διὰ νὰ λυθῇ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο εὐάρεστος καὶ πρὸς τὰ δύο μέρη, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἠδίκει οὔτε τοὺς ἰδιοκτήτας, οὔτε τοὺς ἀγρότας. Εἰσερχόμεθα λοιπὸν ἀμελέτητοι, ἀψυχολόγητοι, εἰσερχόμεθα ἄνευ τῶν ἐφοδίων, περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ὡμίλησα πρὸ ὀλίγου εἰς τὴν λύσιν αὐτοῦ τοῦ μεγάλου ζητήματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἐτολμήθη νὰ λυθῇ ἕως τώρα, καθόσον εἶνε ζήτημα φλέγον, εἶνε αὐτὸ τοῦτο τὸ ἀγροτικὸν πρόβλημα ἐν τῇ ὁλοκληρότητι αὐτοῦ. Ὅταν λέγωμεν ὅτι ὁ ἐπίμορτος καλλιεργητής, δύναται νὰ ἐξωσθῇ ἐὰν διαπράξῃ κλοπὴν πράγματος τοῦ ἰδιοκτήτου ἢ ἀμελήσῃ τὴν καλλιέργειαν τῶν ἀγρῶν του, ἔχομεν δύο περιπτώσεις κανονιζούσας τὴν σχέσιν τοῦ ἰδιοκτήτου πρὸς τὸν κολλῆγον, δὲν ὑποθέτω δὲ ὅτι ἡ ἀπόφασις, ἡ γνώμη, ἡ σκέψις, ἡ διάθεσις κἂν τῆς Κυβερνήσεως ἦτο νὰ κανονίσῃ διὰ τοῦ νομοθετήματος τούτου τὰς σχέσεις μεταξὺ ἀγρότου καὶ ἰδιοκτήτου. Θὰ προσθέσω ἀκόμη ἀπὸ ἀπόψεως ἐντελῶς θεωρητικῆς, θὰ προσθέσω τοῦτο, ὅτι δὲν εὑρίσκω οὐδένα δικαιολογητικὸν λόγον τῶν τερατωδῶν τούτων κατὰ τοῦ ἀγρότου διατάξεων, ἀντιτιθεμένων πρὸς τὴν πολλαχῶς ἐκδηλωθεῖσαν εὐμενῆ ὑπὲρ τῶν Θεσσαλῶν ἀγροτῶν γεωργικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῶν δύο ἐντίμων φίλων μου κυρίων Ὑπουργῶν τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, διαπρεπῶν νομομαθῶν, νὰ μοὶ εἴπωσιν ἐὰν δύνανται, τίνα δικαιολογητικὴν βάσιν ἔχει ἡ διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκπίπτει τῶν κολληγικῶν δικαιωμάτων του ὁ ἀγρότης, διότι προέβη εἰς τὸ ἀδίκημα τῆς κλοπῆς κατὰ τοῦ ἰδιοκτήτου; Καὶ ὑπάρχει ἄλλη διάταξις πλήττουσα εἰς τὰ καίρια τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα ἀπὸ ταύτην; νομοθετοῦμεν, κύριοι, ἀνεπιγνώστως διάταξιν τὴν ὁποίαν δὲν ἀπετόλμησεν οὔτε ἡ Τουρκικὴ αὐθαιρεσία νὰ θέση· λέγομεν ὅτι, ἂν εἷς ἀγρότης, ἂν τὸ τέκνον αὐτοῦ κλέψῃ ἓν οἱονδήποτε ἀντικείμενον τοῦ ἰδιοκτήτου, ἓν πορτοκάλλιον π.χ., αὐτὸν τὸν ἀγρότην δικαιοῦται ὁ ἰδιοκτήτης νὰ διώξῃ πὺξ καὶ λὰξ ἀπὸ τὸ κτῆμα. Δὲν ἐσκέφθησαν βεβαίως οἱ εἰσηγηταὶ τοῦ νομοσχεδίου Ὑπουργοὶ νὰ καθιερώσωσι δι’ αὐτοῦ μίαν τοιαύτην ἀρχὴν ἀντιτιθεμένην κατὰ πάσης ἰδέας δικαιοσύνης, ἀντιπίπτουσαν πρὸς τὴν κοινοτέραν λογικὴν καὶ νομίζω ὅτι τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἀνταποκρίνομαι πρὸς τὸ κοινὸν τῆς Βουλῆς αἴσθημα ἐὰν προτείνω ὅπως ἐξαλείψωμεν τὰς περιπτώσεις ἐκείνας καὶ περιορισθῶμεν μόνον εἰς τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς ἐξώσεως, χωρὶς νὰ δεχθῶμεν τὴν ἔκτασιν τοῦ δικαιοστασίου, ἀφοῦ οὑτωσὶ ἐκρίθη ἀναγκαῖον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ σκόπιμον, νομίζω ὅτι οὕτως εὑρισκόμεθα πρὸ λύσεως, ἡ ὁποία προσκρούει εἰς αὐτὴν τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν, διότι ὁμολογῶ ὅτι καὶ ἡμεῖς ἔτι οἱ ἀπὸ τῆς Θεσσαλίας βουλευταὶ δὲν εἴμεθα κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ἕτοιμοι νὰ συζητήσωμεν περὶ τοῦ μεγάλου Θεσσαλικοῦ ζητήματος. Ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἐνόμισα ὅτι ὤφειλον νὰ φέρω τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς καὶ ἐλπίζω ὅτι οἱ ἔντιμοι κύριοι Ὑπουργοὶ δὲν θὰ διστάσωσι νὰ δεχθῶσι τὴν ὀρθότητα τῶν λόγων μου καὶ νὰ ζητήσωσιν αὐτοὶ οὗτοι τὴν ἐξάλειψιν τῶν ἀνοικείων διατάξεων ἐκείνων.

§445ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χρυσοχοΐδης ἔχει τὸν λόγον.

§446Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα ἀκριβῶς ἡ πεποίθησις ὅτι, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἰσηγεῖται τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, πράγματι ἐμφορεῖται ὑπὸ τοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ ἐκθέσει ἐκτίθεται, ὅτι πράγματι ἔχει υἱοθετήσει τὴν λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, καὶ ὅτι ἕνεκα τῶν προσωρινῶν ἐμποδίων, τὰ ὁποῖα παρενέπεσαν, ἐπιβάλλεται ἀνάγκη λήψεως προσωρινοῦ μέτρου. Ἡ σκέψις αὕτη μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα, ἵνα ὑποβάλω παρατηρήσεις τινὰς διὰ τῶν ὁποίων νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ἐκπληρωθῇ ὁ σκοπός, τὸν ὁποῖον προέθετο τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Διὰ τοῦ νόμου 138 παρεσχέθη ἡ προστασία εἰς τοὺς χωρικοὺς τοῦ ἀκατασχέτου καὶ τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς ἐξώσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀκατάσχετον ἔχω μόνον τὴν ἑξῆς παρατήρησιν νὰ κάμω, ὅτι ἡ παρομοίωσις, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔκαμε, τῶν δανειστῶν τῶν μορτιτῶν πρὸς τοὺς κοινοὺς δανειστὰς τῶν ἄλλων μικροϊδιοκτητῶν, δὲν εἶναι τόσον ἀληθής. Διέφυγεν τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι, αἱ δανεικαὶ σχέσεις μεταξὺ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ τῶν μορτιτῶν δὲν εἶνε ἑκούσιαι συναλλαγματικαὶ σχέσεις, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς ὀφειλέτας, οἱ ὁποῖοι ἐξέλεξαν τὸν δανειστὴν καὶ ἐν πλήρει ἐλευθερίᾳ συναλλάσσονται μετ’ αὐτοῦ, ἀλλ’ αἱ σχέσεις εἶνε ἀναγκαστικαὶ καὶ οἱ μορτίται δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν ἐλευθερίαν εἰς τὰς δανειστικάς των σχέσεις, ἀλλὰ κατ’ ἀνάγκην θὰ δανεισθῶσι ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην καὶ συγκομίζουν τοὺς καρποὺς εἰς τὰς ἀποθήκας τῶν ἰδιοκτητῶν, χωρὶς νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωσι πλήρη λογαριασμόν, οὔτε κἂν ἀποδείξεις. Ἡ ἐξαιρετικὴ λοιπὸν σχέσις μεταξὺ γαιοκτητῶν καὶ κολλήγων πρέπει πράγματι νὰ λορηγήσῃ εἰς αὐτοὺς διάφορον ἀντίληψιν καὶ προστασίαν ἀπέναντι τῶν ἄλλων. Ἐκτὸς τούτου διὰ τοῦ νόμου 138 ἀνεστάλη ἡ ἐκτέλεσις τοῦ πρὸ τοῦ ἔτους 1912 ἀποφάσεων, ἐπετράπη δὲ ἡ ἐκτέλεσις καὶ αὐτῶν τῶν πρὸ τοῦ 1912, ὅταν ἀφεώρων τὴν χορηγίαν ἐργαλείων, τροφίμων καὶ ἄλλων εἰδῶν πρώτης ἀνάγκης. Ἔχομεν λοιπὸν παρενουμένην τοῖς κολλήγοις τὴν εὐκολίαν διὰ τὰς πρὸ τοῦ 1912 ἀποφάσεις μόνον, ὥστε δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ παράσχῃ αὐτὸ τὸ μέσον, οὖσα ἐν πλήρει πεποιθήσει ὅτι αὐτὴ ἡ μετὰ τὸ 1912 συναλλακτικὴ σχέσις δὲν θὰ ἀπολάβῃ αὐτοῦ τοῦ προνομίου. Ἔλθωμεν ἤδη εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἐξώσεων. Εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι προκειμένου περὶ μέτρου προσωρινοῦ ἠδυνάμεθα κάλλιστα νὰ ψηφίσωμεν παράτασιν τοῦ καθεστῶτος τοῦ ἰσχύοντος δυνάμει τοῦ νόμου 138, μὴ εὑρίσκων δικαιολογικὴν βάσιν τροποποιήσεως αὐτοῦ, διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιορισμῶν, οἵτινες μόνον πρὸς καταδολίευσιν καὶ ἔμμεσον ἀνατροπὴν τοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου διωκομένου σκοποῦ δύνανται νὰ φέρουν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἐμμένῃ εἰς τὴν γνώμην της ταύτην ἡ Κυβέρνησις βεβαίως ἐπιβάλλεται νὰ διαγραφῶσιν αἱ δύο περιπτώσεις τῆς ἐγγράφου συμφωνίας καὶ τῆς παραμελήσεως τῆς καλλιεργείας. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔγγραφον συμφωνίαν λέγεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὅτι αὕτη δὲν θὰ ἀποτελῇ κώλυμα ἐξώσεως, ὅταν συνωμολογήθη μετὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ παρόντος νόμου. Αὐτὴ ἡ συμφωνία βεβαίως δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς προερχομένη ἐξ ἐλευθέρας βουλήσεως. Διότι, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ἂν ὁ μορτίτης θελήσῃ νὰ ἀποχωρήσῃ ἑκουσίως τοῦ κτήματος, τότε δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἐγγράφου συμφωνίας πρὸς τοῦτο, διότι ἀποχωθῶν ὁ μορτίτης θὰ δηλώσῃ καὶ ἐκτελέσῃ ἐμπράκτως τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ. Ἐὰν ὅμως εὑρεθῶμεν πρὸ κολλήγου ἔχοντος ὑπογράψει τοιαύτην συμφωνίαν καὶ ὅμως ἀρνουμένου νὰ φύγῃ τότε κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ ἐννοηθῇ ὅτι παρενέπεσεν ἄλλο γεγονός, τὸ ὁποῖον ἠνάγκασε τὸν μορτίτην νὰ συνάψῃ οὐχὶ ἐξ ἐλευθέρας βουλήσεως νέαν συμφωνίαν. Καὶ τοῦτο εἶναι δυνατώτατον καὶ ἀναμένεται ὡς ἑξῆς. Διότι φαντασθῆτε ὅτι εἰς τὴν 1ην Σεπτεμβρίου 1915, αἰρουμένου τοῦ ἀκατασχέτου, ὅλοι αὐτοὶ οἱ μορτίται θὰ εὑρεθῶσι καταδιωκόμενοι παρὰ τῶν ἰδιοκτητῶν ὡς ὀφειλέται καὶ οἱ κλητῆρες θὰ ἐπιδράμωσιν εἰς τὰ κτήματα διὰ νὰ κατάσχωσι τὰ προϊόντα. Ἐρωτῶ λοιπὸν ὑμᾶς: οἱ ἰδιοκτῆται, οἱ ἔχοντες τὰς ἀποφάσεις πρὸς ἐκτέλεσιν ἐναντίον τῶν κολλήγων τούτων, τί θὰ ἐπιζητήσουν διὰ τῆς ἀπειλῆς τῆς ἐκτελέσεως; Θὰ προτιμήσωσι νὰ ἐξασφαλίσωσιν ἐγγράφους συμφωνίας, οἵας ὁρίζει ὁ νόμος περὶ ὑπαγωγῆς τῶν κολλήγων εἰς ἔξωσιν ἐπὶ τῇ ὑποσχέσει ὅτι θὰ ἀναλάβουν τὴν ἐκτέλεσιν, τὴν ἀπὸ 1 Σεπτεμβρίου δυνατήν, ἵνα πραγματικῶς οὕτω ἐπιτύχουν τὴν μετὰ ταῦτα ἀσφαλῆ ἔξωσιν. Ἐκτὸς τούτου διὰ τοῦ ἐπιτρεπτοῦ τοῦ ὅρου τούτου τῆς ἐγγράφου συμφωνίας, ὅπως ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας συνάδελφος κ. Μπουφίδης ἀνέπτυξεν, ἀγόμεθα εἰς μίαν θεωρίαν τοῦ νὰ ἀναγνωρίσωμεν ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα τοῦ ἰδιοκτήτου ἵνα κανονίζῃ αὐτὸς τὰς μετὰ τοῦ μορτίτου σχέσεις του, μὲ ἄλλας λέξεις νὰ μεταβάλλουν τὴν κολληγικὴν σχέσιν εἰς ἁπλῆν μίσθωσιν. Τοιαύτην ὅμως ἀντίληψιν δὲν πιστεύω νὰ ἔχῃ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργός. Προστίθεται δὲ καὶ ὡς δευτέρα περίπτωσις δυνατοῦ τῆς ἐξώσεως ἡ παραμέλησις τῆς καλλιεργείας. Ἀλλά, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἔχομεν τὸ γεωργικὸν ἔτος τὸ ὁποῖον ἄρχεται τὴν 15 Αὐγούστου 1915 καὶ λήγει τὴν 15 Αὐγούστου 1916.

§447Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Αὐτὸ ἀποτελεῖ κίνδυνον ὡς ἀρχή, δὲν εἶναι οὐσιαστικὸς κίνδυνος.

§448Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω, κύριε συνάδελφε. Ἐν ᾧ δὲν θὰ εἶναι λυσιτελές, ἐν ᾧ δὲν ὑπάρχει περίπτωσις ἐφαρμογῆς τῆς διατάξεως αὐτῆς, ἀφ’ οὗ διὰ τῆς ἐπὶ ἓν μόνον ἔτος παρατάσεως τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς ἐξώσεως χρονικὸν διάστημα καθ’ ὃ θὰ κριθῇ ἂν ἐφάνη ἀμελὴς ὁ γεωργὸς θὰ εἶναι μετὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1916, ὅτε θὰ φανῶσιν αἱ ἀποδόσεις τῆς καλλιεργείας, διατὶ νὰ τὴν ἀναγράψωμεν ἀπὸ τοῦδε;

§449Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δημιουργοῦμεν μίαν ἀρχήν.

§450Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Φρονῶ ὅτι ἐπιβάλλεται ἐντελῶς ἡ διαγραφὴ τοῦ ὅρου διὰ τὸ μὴ ἐφαρμόσιμον μέχρι τοῦ 1916 ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς μεγάλους κινδύνους, τοὺς ὁποίους δύναται νὰ γεννήσῃ ἡ παραδοχὴ μιᾶς τοιαύτης περιπτώσεως.

§451Ν. ΞΗΡΟΣ. Ὑπάρχει περίπτωσις ἐφαρμογῆς διὰ τὸ 1915– 1916 ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἀφήσῃ ἄσπαρτον τὸ κτῆμα.

§452Γ. ΠΩΠ. Εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωσιν εἰς τὸν ἐπίμορτον καλλιεργητὴν ὅτι δὲν ἔκαμε σιτάρι καὶ νὰ τὸν διώξουν.

§453Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἀντιθέτως εἶναι ἂν ὑποτεθῇ ὅτι παίρνει τὸν σπόρον τὸν τρώγει καὶ δὲν σπείρει.

§454Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Νομίζω λοιπόν, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι πράγματι δύνασθε ἄνευ κινδύνου τῆς ὅλης οἰκονομίας τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὅπως συντελέσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὴν προσωρινὴν ρύθμισιν τῶν σχέσεων τούτων μέχρις ὅτου καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ γενικωτέρου προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, δύνασθε νὰ διαγράψητε τὴν διάταξιν περὶ ἐγγράφου συμφωνίας καὶ νὰ συμβιβάσητε καὶ τὰ δύο συμφέροντα καὶ πράγματι νὰ παράσχητε εἰς τοὺς ἀγρότας ὑπηρεσίας καὶ νὰ προπαρασκευάσητε τὸ ἔδαφος τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ γενικωτέρου προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως. Διότι, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσητε μετὰ προσοχῆς εἰς τοῦτο, μὴ σᾶς διαφεύγῃ ὅτι ἀπό τινος χρόνου οἱ ἰδιοκτῆται συνασπισθέντες εἰς Σύλλογον δὲν παραλείπουσι νὰ ἐνεργῶσι δι’ οἱουδήποτε μέσου ὅπως καταστήσωσιν ἀδύνατον τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ γενικωτέρου προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐφαρμόζουσι τακτικὴν διὰ τῆς ὁποίας ἐπιζητοῦσι νὰ ἐκδιώξωσι τοὺς κολλήγους, ὥστε τὰ κτήματά των νὰ μὴ ἔχωσι μορτίτας καὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ περίπτωσις, ὥστε νὰ ζητῆται ἔστω καὶ δι’ ἑκουσίας ἀπαλλοτριώσεως ἡ λύσις τοῦ ζητήματος. Ὑπάρχει σύστημα ἐν Θεσσαλίᾳ δυνάμει τοῦ ὁποίου οἱ ἰδιοκτῆται τείνουσι νὰ μεταβάλωσι τὰ τσιφλίκια εἰς λειβάδια καὶ ἔχομεν πάμπολλα παραδείγματα ὅτι ἐξεδίωξαν τοὺς κολλήγους δι’ ἀπαγορεύσεως τῆς καλλιεργείας, δι’ ἀρνήσεως τῆς χορηγήσεως σπόρου. Ἔχομεν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη τελευταῖον καὶ δι’ οὗ ἐγεννήθησαν ζητήματα λυθέντα διοικητικῶς δυνάμει τοῦ τελευταίου νόμου, ἔστειλαν τοὺς ἀγροφύλακας νὰ καλλιεργήσωσι διὰ τῆς βίας τὰ καλύτερα χωράφια, τὰ ὁποῖα εἶχον οἱ μορτίται διὰ νὰ τοὺς ἐξαναγκάσουν νὰ φύγουν, ὥστε νὰ ἀπαλλαγῶσι τοῦ φάσματος τούτου, τὸ ὁποῖον διὰ τοὺς ἰδιοκτήτας ἀποτελεῖ ὁ κολλῆγος. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λάβητε προφυλακτικὰ μέτρα ἐναντίον τῶν τοιούτων τάσεων τοῦ συνασπισμοῦ τῶν ἰδιοκτητῶν, ὅταν ὅμως περιλάβητε διατάξεις, αἱ ὁποῖαι βραβεύουσι τὰς τοιαύτας ἐνεργείας, θὰ ἔχητε δυσχέρειαν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος.

§455Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὅταν ἐκ προθέσεως δὲν καλλιεργήσῃ;

§456Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Διατί; διὰ τίνα λόγον;

§457Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι ἔτσι τὸ θέλει.

§458Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Τὸ γεωργικὸν ἔτος εἴτε οὕτως εἴτε ἄλλως ἀπόλλυται.

§459Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ὁλόκληρον.

§460Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν ἀπόλλυται διόλου, δύναται νὰ σπείρῃ τριμῆνι.

§461Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Προκειμένου νὰ λύσωμεν γενικώτατα ζητήματα νὰ μὴ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς δυνατὰς ἐξαιρέσεις, διότι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσι δέκα κακοήθεις, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ καλλιεργήσουν ἢ θὰ κλέψουν τὸν σπόρον, νὰ ἐγγράψωμεν γενικὴν διάταξιν, ἡ ὁποία ἐνδεχόμενον νὰ ἔχῃ συνεπείας διὰ τοὺς 90 καλοὺς καλλιεργητάς;

§462Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτοὶ οἱ δέκα θὰ τιμωρηθῶσι μόνον.

§463Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Ἡμεῖς ἀποβλέπομεν εἰς τὴν ἐγγραφὴν τοιούτων διατάξεων ὡς εἰς μέγαν κίνδυνον ὡς τεινουσῶν τούτων γενικώτερον εἰς τὸ νὰ μεταβάλωσι τὰς δι’ ἐθίμων καθιερωμένας σχέσεις μεταξὺ κολλήγων καὶ ἰδιοκτητῶν εἰς σχέσεις συναλλακτικάς. Εἰς τὸ νὰ μεταβληθῇ ἡ ἀπ’ αἰώνων δι’ ἐθίμων καὶ ὡρισμένων προνομίων καθιερωθεῖσα κολληγικὴ σχέσις εἰς ἁπλῆν μίσθωσιν ἢ ἄλλην σύμβασιν, ἧς τοὺς ὅρους θὰ εἶναι κυρίαρχος ὁ ἰδιοκτήτης νὰ ἀναγράψῃ. Καὶ εἰς τοῦτο τείνουν οἱ σκοποὶ τῶν ἰδιοκτητῶν, νὰ περιγράψουν τὰ ἐθίμοις ἀνεγνωρισμένα δικαιώματα τῶν κολλήγων καὶ νὰ καταστήσουν ἑαυτοὺς ἀπολύτους κυρίους, ἐνῷ κατὰ τὰ κρατοῦντα ἐν τῇ Ὀθωμ. Νομοθεσίᾳ δὲν ἦσαν τοιοῦτοι. Μὴ λησμονῆτε, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι ἡμεῖς οἱ μελετῶντες τὸ Θεσσαλικὸν γεωργικὸν ζήτημα, εἰς ἣν κατάστασιν σήμερον εὑρίσκεται, βλέπομεν ὅτι τοῦτο παρεξετράπη· ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται, οἱ ὁποῖοι παρουσιάζονται σήμερον ὡς ἀπόλυτοι κύριοι μὲ τὰ δῆθεν δικαιώματα, μὲ τὰ μισθωτήρια, τὰ ὁποῖα πράγματι ἀπὸ ἐτῶν ἔχουν συνταχθῆ, δὲν εἶχον ποτὲ τοιαῦτα κατὰ τὸν Ὀθωμανικὸν Νόμον. Ἂν μελετήσητε τὴν Τουρκικὴν νομοθεσίαν θὰ ἴδητε, ὅτι οἱ Τοῦρκοι ἰδιοκτῆται, τῶν ὁποίων εἶναι διάδοχοι οὐδέποτε τὰ εἶχον καὶ ἐκ παραλείψεως τῆς πολιτείας ἐπὶ 35 ἔτη ἤδη τὰ ἀντεποιήθησαν, ὡς καὶ εἰς πλεῖστα ἄλλα ζητήματα ἀντεποιήθησαν δικαιώματα καὶ ὀφέλη μὴ ἀνήκοντα αὐτοῖς καὶ δὲν πρέπει ἡμεῖς νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἀνεχόμενοι τοῦτο ἢ νὰ ὑποβοηθήσωμεν τούτους εἰς τὸ ἔργον των.

§464ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅταν κλέπτῃ ὁ κολλῆγος τὸν ἰδιοκτήτην θέλετε νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ μένῃ, τὸ μόνον ποῦ εἰμπορεῖ νὰ γίνῃ εἶναι νὰ καθορισθῇ εἰς βαθμὸν πλημμελήματος.

§465Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Δὲν λέγω διὰ τὴν κλοπήν.

§466ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὴν δέχεσθε τὴν κλοπήν;

§467Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Τὴν κλοπὴν εἶμαι διατεθειμένος νὰ τὴν δεχθῶ.

§468Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Διατί, κύριε συνάδελφε; Ποία ἀρχὴ τὸ λέγει;

§469Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Ἀκούσατέ με, κύριε συνάδελφε, τὴν κλοπὴν δύναμαι νὰ τὴν δεχθῶ ἐξ ἠθικοῦ λόγου διὰ νὰ μὴ μᾶς δοθῇ τάσις προστασίας καὶ τῶν κλεπτῶν, ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον στρέφεται εἰς τὰς συναλλακτικὰς σχέσεις τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ τοῦ μορτίτου, ἂν τοῦ κλέψῃ τὸν σπόρον ἢ τὴν παραγωγὴν ὄχι εἰς πᾶσαν ἄλλην κλοπήν, παραδείγματος χάριν μιᾶς ὄρνιθος ἢ ὀλίγων ὀπωρικῶν, πεπονίων κλπ.

§470Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡ κλοπὴ νὰ ἀποδεικνύεται δι’ ἀποφάσεως.

§471Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Ἴσως εἶναι ἠπιωτέρα ἡ κλοπὴ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἠθικὸν στοιχεῖον, τὴν ὁποίαν κάμνει τοῦ σπόρου τοῦ κοινοῦ ἢ τοῦ σίτου τοῦ κοινοῦ παρὰ ἡ κλοπὴ τοῦ νὰ ἔμβῃ εἰς τὸ σπίτι του καὶ νὰ τοῦ πάρῃ τὰ χρυσαφικά. Ἅμα θέσωμεν δι’ ἀποφάσεως εἰς βαθμὸν πλημμελήματος λύεται τὸ ζήτημα.

§472Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τοὐλάχιστον, ἀφοῦ βλέπομεν τὴν ἐπιμονὴν νὰ περιληφθῇ αὐτὴ ἡ διάταξις, νὰ γίνῃ δήλωσις, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη, ἡ περιεχομένη εἰς τὸν νόμον αὐτὸν τὸν προσωρινόν, δὲν ἔχει καμμίαν ἔννοιαν κανονιστικὴν τῶν σχέσεων τῶν μορτιτῶν καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν.

§473Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου εἶναι τελείως προσωριναί.

§474Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ καθορισθῇ τὸ ζήτημα τῆς κλοπῆς, καὶ νὰ εἴπωμεν κλοπὴν δημητριακῶν καρπῶν.

§475ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διατί νὰ τὰ κλέψῃ; Ὁ κλέπτης πρέπει νὰ τιμωρῆται.

§476Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Τὸ δεύτερον μέρος, τὸ τελευταῖον «ἢ ἀμελήσῃ τὴν καλλιέργειαν» πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ τελείως, διότι δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν, καμμίαν πρακτικὴν ἔννοιαν. Διατί; Διότι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον λαμβάνομεν, εἶνε προσωρινόν, εἶνε μέχρι 31 Αὐγούστου 1916. Τὸ γεωργικὸν ἔτος ποῖον εἶνε διὰ τὸν γεωργόν; Αὐτὸς ἤδη ἔχει καλλιεργήσει δηλαδὴ αὐτά, τὰ ὁποῖα θὰ σπείρῃ, τὰ ἔχει ἤδη καλλιεργημένα. Λοιπὸν διατί τὸ θέτετε; Ἂν τὸ κάμῃ λειβάδι δὲν δύναται νὰ σπείρῃ, καὶ δι’ αὐτὸ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ τὴν ἀπαλείψητε αὐτὴν τὴν διάταξιν.

§477Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ ἐλάμβανον, κύριοι βουλευταί, τὸν λόγον, διότι ἀνελύθη ἐπαρκῶς τὸ ζήτημα παρὰ τῶν κυρίων συναδέλφων. Παρετήρησα ὅμως τάσιν ὑποχωρήσεως, καὶ μάλιστα τοιαύτης ἐκ μέρους τῶν κυρίων συναδέλφων, ἰδιαιτέρως τῶν ἐκ Λαρίσης, ὥστε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ ψηφισθῇ σχεδὸν ὡς εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργοῦ. Ἡ ὑποχώρησις αὕτη εἶναι ἀπὸ ἀπόψεως πραγματικῆς ὠφελείας ἄσκοπος καὶ δι’ ἓν ἔτος ἔστω’ ἐν ᾧ πράγματι ἐντελῶς δὲν συντελεῖ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι προεβλέποντο παρὰ τοῦ τελευταίως ψηφισθέντος νόμου, τοῦ ὁποίου ἡ ἰσχὺς λήγει τὴν 31 Αὐγούστου 1915. Θὰ ἐπέμενον βεβαίως νὰ παραταθῇ ἐπὶ ἓν εἰσέτι ἔτος ὁ ψηφισθεὶς ἐκεῖνος ἐπὶ μίαν διετίαν προστατευτικὸς νόμος ὑπὲρ τῶν γεωργῶν, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, παρ’ ὅλα τὰ διδάγματα καὶ τὰ ἐπιχειρήματα, δὲν κατώρθωσε νὰ μᾶς πείσῃ ὅτι οἱ λόγοι τῆς προσωρινότητος ἐκείνης ἐξέλιπον. Ἐγὼ διαβεβαιῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὅτι οὐ μόνον δὲν ἐξέλιπον, ἀλλὰ ἐχειροτέρευσεν ἡ κατάστασις, καὶ θὰ εἶναι χειροτέρα κατὰ τὸ τρέχον γεωργικὸν ἔτος μὲ τὴν παρατηρηθεῖσαν μάλιστα γενικὴν ἀφορίαν ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἐπὶ πλέον δὲ θὰ ἐπέμενον νὰ παραταθῇ ἡ ἰσχὺς ἐπὶ ἓν ἔτος τοῦ νόμου ἐκείνου, διότι ἀντιθέτως γνωρίζω ὅτι ὑπάρχουσι διαμαρτυρίαι γεωργῶν διαμαρτυρουμένων κατὰ τῆς καταπατήσεως καὶ αὐτοῦ ἔτι τοῦ νόμου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔχει χιλιάδας τηλεγραφικῶν διαμαρτυριῶν περὶ ἐπεμβάσεως τῶν εἰρηνοδικῶν ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτητῶν σκανδαλωδῶς. Διὰ τοῦτο ἔλεγον ὅτι θὰ ἐπέμενον, ἐὰν μὴ εἰς τοιαύτας στιγμὰς εἰσήγετο ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, εἰς τὴν παράτασιν, ὡς εἶχεν, ὁ ἐπὶ διετίαν ἰσχύσας νόμος. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον εἰς τοιαύτας βεβαίως στιγμὰς εἰσάγεται, θὰ κάμω καὶ ἐγὼ τὴν αὐτὴν ὑποχώρησιν, ὄχι ὅμως μέχρι αὐτοῦ τοῦ σημείου, ὥστε σχεδὸν νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον. Ἂν ὅμως ἡ ἐπιμονὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας φθάσῃ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, τότε θὰ συνεφώνουν μὲ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Φθιώτιδος βουλευτὴν τοῦ ν’ ἀποσυρθῇ ἐντελῶς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι δὲν θ’ ἀπετέλει ἄλλο τι, παρὰ μόνον νὰ ρίψῃ στάχτη στὰ μάτια τοῦ κόσμου, κ. Ὑπουργέ.

§478Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Δὲν συμφωνοῦμεν ἡμεῖς κ. βουλευτά, διότι τὸ νομοσχέδιον ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τῶν γεωργῶν τῆς καλῆς πίστεως ἀπέναντι τῶν ἰδιοκτητῶν κακῆς πίστεως.

§479Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου καὶ λέγω μέχρι ποίου σημείου θὰ ἔφθανον ὑποχωρήσεως, ἀλλ’ ὄχι ὡς ὑπεχώρησαν οἱ κ. συνάδελφοι. Διότι ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου αὐτοῦ μετὰ τὰ διατρέξαντα κατὰ τὸ παρελθόν, καὶ εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασαν αἱ σχέσεις μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ κολλήγων, δὲν θὰ ἴδητε τίποτε ἄλλο παρὰ μόνον ἐξεγέρσεις ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον. Προβαίνω δὲ εἰς τοὺς λόγους τούτους καὶ ἐπιμένω εἰς τὴν δέσμευσιν κατά τι τῶν ἰδιοκτητῶν, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, εἰσάγων τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἄνευ πραγματικῶν ἐπιχειρημάτων καὶ λόγων ἰσχυρῶν, δὲν τὸ εἰσήγαγε ἄλλως εἰμὴ πεισθεὶς εἰς ψευδεῖς εἰσηγήσεις ἄλλων τρίτων. Φρονῶ ἀκραδάντως ὅτι τοιοῦτοι λόγοι ἠνάγκασαν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἐφ’ ὅσον οἱ πραγματικοὶ λόγοι δὲν ἐξέλιπον εἰσέτι, νὰ εἰσαγάγῃ πρὸς ἐπιψήφισιν νόμον ἐντελῶς προσωρινόν, καταργῶν ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος παρετάθη ἐπὶ μίαν διετίαν.

§480Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, καὶ μόνον αἱ ξέναι ἐπιρροαὶ ἐπέδρασαν.

§481Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἔστω· ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑπὸ οἱασδήποτε συνθήκας εὑρεθεὶς νὰ εἰσαγάγῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρὸς ἐπιψήφισιν, δὲν ἔπρεπε μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου νὰ μείνῃ ἄκαμπτος εἰς τὰς διαμαρτυρίας καὶ παρακλήσεις τόσων συναδέλφων καὶ μᾶλλον πράγματα παρέσχε κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, δίδων ἀφορμὴν εἰς παρεξηγήσεις πρὸς τὰ λεχθέντα ὑπὸ ἀξιοτίμων συναδέλφων, τρόπον τινὰ δεικνύων, ὅτι ἐν τῇ χειρί του κεῖται τὸ πᾶν καὶ ὅτι εἶναι παντογνώστης καὶ οἱ ἄλλοι ὅλοι ἀμελέτητοι. Ἀλλά, κ. Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἐὰν ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως ἐξετασθῇ ἡ δρᾶσις ὑμῶν ὡς Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐν τοῖς διαφόροις γεωργικοῖς ζητήμασι θὰ εὕρωμεν ὅτι οὐδὲν ἐπράξατε, βεβαίως οὐδέν, μὴ ἀπορεῖτε, ἐπράξατε ἀπὸ ἀπόψεως ὠθήσεως ἐν γένει τῆς γεωργίας πρὸς καλλιτέρευσιν αὐτῆς καὶ τῆς τύχης τῆς γεωργίας.

§482ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί περισσότερον θέλετε ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργόν; Ἀπετέλεσεν ἴσως μοναδικὴν ἐξαίρεσιν εἰς ἐργασίαν.

§483ΑΛ. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομοσχέδια;

§484Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν πιστεύω νὰ θέλετε νὰ κάμῃ χωράφια. Νομοσχέδια θὰ κάνῃ.

§485ΑΛ. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ ἐπεμβαίνετε κάθε ὥραν, κ. Ξηρέ, εἰς τὴν συζήτησιν. Βεβαίως δὲν ἀξίζει τὸν κόπον, κ. Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, διότι ὡς Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἀνελάβατε τὸ Ὑπουργεῖον, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν εἰσήχθησαν σειραὶ νομοσχεδίων δημιουργίας θέσεων. Ἀλλὰ τέλος πάντων κατόπιν ὅλων αὐτῶν τῶν παρακλήσεων ἀναμὶξ καὶ διαμαρτυριῶν θὰ σᾶς παρακαλέσω τελευτῶν, ἵνα ἀπαλειφθῶσιν τοὐλάχιστον αἱ λέξεις αὗται, δηλαδὴ ἡ κλοπὴ καὶ ἡ ἀμέλεια, διότι εἰς ἑκάστην ὥραν καὶ στιγμὴν δημιουργοῦνται.

§486Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κλοπαί;

§487ΑΛ. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀσφαλῶς. Εἶμαι εἰς τὸ ἁλῶνι καὶ δύο μάρτυρες αὐθωρεὶ παρουσιάζονται, ἀγροφύλακες πάντοτε, καὶ λέγουν, ὅτι ὁ Θανόπουλος ἔκλεψε. Τὸ Δικαστήριον πειθόμενον εἰς τοὺς μάρτυρας τῆς κατηγορίας μὲ καταδικάζει. Τοῦτο ἀποτελεῖ ἰσχυρὸν λόγον ἐξώσεως. Εἶνε δύσκολον νομίζετε τοῦτο;

§488Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Οἱ ἰδιοκτῆται δὲν ἔχουν ἀνάγκην ἀπὸ κολλήγους;

§489ΑΛ. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ὑπάρχει τρόπος προσπορίσεως εἰσοδήματος μεγαλυτέρου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἴσως θὰ ἀπελάμβανε ἐκ τῆς ἐφορείας τῆς γῆς, διατί νὰ μὴ ἐπιδιώξῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶνε βέβαιον καὶ ἀσφαλές, μεταβάλλον εἰς ἀπέραντον λειβάδιον ὁλόκληρον τὴν Θεσσαλίαν; Ὑπάρχουσι καὶ ἰδιοκτῆται, ὁμολογῶ, οἱ ὁποῖοι καταβάλλουσι προσπαθείας ἐντατικῆς καλλιεργείας, ἐπιστημονικῆς καλλιεργείας, συντελούσης εἰς τὴν πρόοδον τῆς γεωργίας, ἀλλ’ οὗτοι εἶνε ὀλίγοι. Πάντες οἱ ἄλλοι διαμένοντες ἐν Ἀθήναις καὶ διαφόροις Εὐρωπαϊκοῖς κέντροις ζητοῦσι πῶς καὶ διὰ τίνος τρόπου, ἀδιαφοροῦντες διὰ τὸν πληθυσμὸν ἐκεῖνον, θὰ κατορθώσωσι διὰ τῆς ὀλιγωτέρας ἐπιβλέψεως τῶν κτημάτων καὶ ἐν ἀνέσει νὰ ἀπολαμβάνωσι περισσότερα καὶ νὰ ζῶσι μακρὰν τῶν χωρίων ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα βεβαίως οὔτε μίαν ἡμέραν δὲν ἐπιθυμοῦσι νὰ παραμείνωσι, καὶ δικαίως ἐφ’ ὅσον μάλιστα ἐξευρίσκουσιν εἰσόδημα ἀνώτερον χωρὶς νὰ μεταβαίνουν εἰς τὸ χωρίον, ἀλλὰ καὶ παραμένοντες ἐν Ἀθήναις. Πᾶς τις ποθεῖ τὴν ἄνεσιν καὶ ἄκοπον ἀπόλαυσιν, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἐπιζητοῦμεν τοῦτο, ἐπιζητοῦμεν τὴν καλλιτέρευσιν τῆς Γεωργίας, μᾶς ἀδικοῦσι δὲ οἱ ἰδιοκτῆται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι ἡμεῖς καταφερόμεθα ἐναντίον αὐτῶν, ἐνῶ ἀντιθέτως θὰ ἐβλέπομεν μετὰ μεγάλης χαρᾶς αὐτοὺς καλλιεργοῦντας κατὰ τρόπον προοδευτικὸν καὶ συντελοῦντα εἰς διδασκαλίαν τῶν γεωργῶν. Δυστυχῶς ὅμως, ὡς προεῖπον, ἐλάχιστοι εἶνε οἱ τοιοῦτοι· οἱ περισσότεροι συνενωθέντες ἕνα μόνον σκοπὸν ἐπιδιώκουσι, πῶς νὰ κατατυραννήσωσι τὸν γεωργόν. Ἀλλὰ ταῦτα ἐν παρεκβάσει, ἐπανερχόμενος δὲ θὰ σᾶς παρακαλέσω, κ. Ὑπουργέ, ἐὰν θέλητε νὰ σᾶς ἱκετεύσωμεν, τί φράσεις θέλετε νὰ μεταχειρισθῶμεν διὰ νὰ ὑποχωρήσητε εἰς τὸ περὶ κατασχέσεως;

§490Ν. ΞΗΡΟΣ. Νὰ πείσητε.

§491ΑΛ. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δὲν μὲ ἔπεισε, ἀλλ’ οὔτε καὶ σεῖς μὲ ἐπείσατε, διατί νὰ εἰσαχθῇ καὶ ψηφισθῇ, ὡς εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον, καὶ νὰ μὴ παραταθῇ ἐπὶ ἓν ἔτος ἀκόμη ἀφοῦ καὶ ὑπὸ τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως εἰσήχθη τὸ μέτρον ὡς προσωρινόν.

§492Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων συνεπὴς πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς καὶ τὴν ὑπόσχεσιν πρὸς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς, διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου προβαίνει εἰς κατηγορηματικὰς δηλώσεις ὅτι ἐν εὐθέτῳ στιγμῇ, ὅταν αἱ περιστάσεις ἐπιτρέψωσι τοῦτο θέλει ἐπιληφθῆ τῆς ὁριστικῆς λύσεως τοῦ ζητήματος. Τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον ἔχει τὴν μορφὴν τῆς προσωρινότητος ἐντελῶς. Νομίζω ὅμως ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἰδίως, ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμὸν τοῦ νομοῦ Ἄρτης, ἔχει τελείαν ἄγνοιαν τῶν ἐκεῖ κρατούντων συνθηκῶν, διὰ τοῦτο ἐν σχέσει μὲ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς ἐξώσεως τῶν ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν, ἂν γίνωσι δεκταὶ αἱ ὑποδείξεις τῶν λοιπῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ὅτι οἱ τιθέμενοι περιορισμοὶ περὶ τὴν ἐξάσκησιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἐξώσεως, δέον νὰ ἀπαλειφθῶσι τοῦ νομοσχεδίου, ὄντως ἀποτελεῖ εὐεργέτημα διὰ τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμόν. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὴν ἔστω καὶ προσωρινὴν διατήρησιν τῆς πραγματικῆς καταστάσεως εἰς τὸν νομὸν Ἄρτης ἡ διατήρησις αὕτη, ἀποτελεῖ τὴν ἐξακολούθησιν τοῦ πλήγματος, τὸ ὁποῖον οἱ ἰδιοκτῆται καταφέρουσι κατὰ τοῦ ἐπιμόρτου καλλιεργητοῦ, καὶ ἐπενεχθέντος ἐπὶ τῆς Ὀθωμανικῆς κυριαρχίας. Ἔθιμα μορφωθέντα μακροχρονίως ἐπὶ τῆς Ὀθωμανικῆς κυριαρχίας, κατηργήθησαν τελείως ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ ἐνοικιαστῶν, οἵτινες διὰ τῆς συμπεριφορᾶς, διὰ τῶν μέτρων, τῶν ὑπὲρ αὑτῶν ληφθέντων, ἐπροκάλεσαν καὶ ἐγέννησαν πραγματικὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ὄντως ἀπετέλεσε δουλείαν δυσφόρητον καὶ ἀφόρητον διὰ τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμόν. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἀφοῦ δυστυχῶς δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ ἐπιφέρωμεν νομοθετικὴν μεταβολὴν ἐπὶ τῆς πραγματικῆς καταστάσεως, τουλάχιστον τὸ εὐεργέτημα τῆς μὴ ἐξώσεως νὰ τὸ παραχωρήσῃ εἰς τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς πληθυσμοὺς ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ, διότι ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ρητῆς ἐγγράφου συμφωνίας γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς πῶς καταρτίζεται. Γνωρίζει ὅτι οἱ δυστυχεῖς χωρικοὶ εἰς στιγμὰς ἀνάγκης, καὶ πολλάκις εἰς στιγμὰς δυστυχίας, ἀναγκάζονται ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου νὰ ὑπογράφουν ἐγγράφους συμφωνίας, αἱ ὁποῖαι ἀποτελῶσιν αὐτόχρημα τὴν καταδίκην των. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς κλοπῆς μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν θὰ εὕρητε λίαν ὀρθήν· ὁ νόμος ἔχει διάρκειαν ἑνὸς ἔτους. Ἐὰν διαπραχθῇ κλοπὴ θὰ τιμωρηθῇ διὰ φυλακίσεως 5–7 μηνῶν, ὁ ἐπίμορτος, ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου θὰ λήξῃ, θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ τοῦ ὁριστικοῦ διακανονισμοῦ τῶν σχέσεων, καὶ ἐὰν ἐξωσθῇ ἐπίμορτος καλλιεργητὴς διότι ἔκλεψε 1 πρόβατον ἢ ἕνα τράγον δὲν θὰ ἀπολαύσῃ τοῦ εὐεργετήματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπολαύσουν καὶ οἱ λοιποὶ ἐπίμορτοι, ἀλλὰ θὰ μείνῃ ἔρημος, ἄνευ οὐδενὸς στηρίγματος.

§493Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἄξια ὧν ἔπραξε.

§494Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι τόσον πολύ, διότι σήμερον, γνωρίζω ἀκριβῶς, ὑπάρχει τάσις αἱ ποιναὶ ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ πλημμελειοποιοῦνται καὶ ὄχι νὰ κακουργειοποιοῦνται, λοιπὸν δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς σοβαρὸς λόγος ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς νὰ στερηθῇ τῆς περιουσίας του καὶ τῶν μέσων τῆς συντηρήσεως τῆς οἰκογενείας του, διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς πραγματικῆς καταστάσεως τῶν πληθυσμῶν, τοὐλάχιστον τῆς ἰδικῆς μου περιφερείας, νομίζω ὅτι τὸ εὐεργέτημα τῆς μὴ ἐξώσεως πρέπει νὰ παραχωρηθῇ ἄνευ τινὸς περιορισμοῦ. Ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον. Τὸ δεύτερον ἄρθρον ὁρίζει ὅτι αἱ διαφοραί, αἱ γεννώμεναι μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ καλλιεργητῶν, κανονίζονται ὑπὸ τοῦ εἰρηνοδίκου κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1911. Δυστυχῶς ἀποκομίζω ἐντυπώσεις ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου, ὅτι ἡ ἐπέμβασις τοῦ εἰρηνοδίκου σπανίως λαμβάνει χώραν, ἐνῷ δυστυχῶς ἡ ἐπέμβασις τοῦ διευθυντοῦ τῆς ἀστυνομίας καὶ τῶν καταδιωκτικῶν ὀργάνων, καὶ τῶν εἰσαγγελέων λαμβάνει χώραν καθ’ ἑκάστην, ἴσως διότι αἱ πεποιθήσεις τῶν εἰσαγγελέων συμπίπτουν μὲ τὰς πεποιθήσεις τῶν ἰδιοκτητῶν. Θὰ ἔχωσι φαίνεται μελετήσει τοὺς αὐτοὺς οἰκονομολόγους συγγραφεῖς. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως εἶναι ὅτι οἱ χωρικοί, διατελοῦντες ἐν πλήρει καλῇ πίστει ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πράττεται εἶναι τὸ ἐθίμῳ ἢ νόμῳ ἀνεγνωρισμένον, χωρικοὶ τοιοῦτοι προφυλακίζονται, δέρονται, ἄγονται εἰς τὰς φυλακὰς καὶ καταγγέλλονται ἐπὶ κλοπῇ ἐγκαλούμενοι δι’ ἀπ’ εὐθείας κλήσεως, ὅπως δώσωσι λόγον διὰ παράνομον πρᾶξιν, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν εἶνε τοιαύτη ἀλλ’ ἀποτελεῖ ὑπεράσπισιν τοῦ δικαίου αὐτῶν, τοῦ ἀσυστόλως καταπατουμένου. Ταῦτα συμβαίνουσιν εἰς τὸν νομόν Ἄρτης. Ἐν τῷ νομῷ Πρεβέζης ὑπάρχει ἡ εἰσαγγελικὴ ἀρχή, ὀρθοτέραν ἔχουσα τὴν ἀντίληψιν τῶν ζητημάτων, φιλανθρωποτέραν ἔχουσα τὴν κατεύθυνσιν ἐν τῇ ἐξασκήσει τῶν καθηκόντων αὐτῆς. Δὲν χαρακτηρίζει τὰς διαφορὰς τὰς γεννωμένας μεταξὺ ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν καὶ ἰδιοκτητῶν, ὡς ἐχούσας ποινικὸν χαρακτῆρα ἀλλ’ ἀστικόν, οὕτω δὲ ἔχομεν τὸν τραγέλαφον αὐτόν, εἰς περιφερείας ἀπεχούσας ἡ μία τῆς ἄλλης 2 ὥρας, νὰ βλέπωμεν ἀφ’ ἑνὸς τοὺς δυστυχεῖς χωρικοὺς συρομένους εἰς τὰς φυλακὰς διότι εἶχον διαφορὰς μετὰ τῶν ἰδιοκτητῶν, εἰς τὴν ἄλλην δὲ περιφέρειαν νὰ ἔχωμεν φιλάνθρωπον ὁμολογουμένως καὶ ἐπιεικῆ ἀντίληψιν τῆς δικαιοσύνης ὑπὸ τῶν δικαστικῶν ἀρχῶν. Ἀκριβῶς δὲ ἐπὶ τούτου, ἤθελον ἐπικαλεσθῇ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐν τῷ νομῷ Ἄρτης ὑπάρχει κατάστασις ἀφόρητος. Διὰ τοῦτο θὰ ἤθελον δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἐπέμβασις τοῦ εἰσαγγελέως καὶ τῶν καταδιωκτικῶν ὀργάνων ἐκεῖ ὅπου μόνον ὁ πολιτικὸς δικαστὴς ἔχει δικαιοδοσίαν.

§495Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζετε σεῖς ὅτι ἄλλοτε ὁ Ἄρειος Πάγος εἰς τὰ ζητήματα τῆς κατοχῆς δὲν ἐφήρμοζε τὰ περὶ κοινῆς ὑπεξαιρέσεως καὶ ἤλλαξε γνώμην· δύνασθε νὰ σταματήσητε τὴν ἑρμηνείαν τῶν δικαστηρίων;

§496Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἐντύπωσίς μας εἶναι ὅτι ὁ εἰσαγγελεὺς Ἄρτης καὶ οἱ κεφαλαιοῦχοι Ἄρτης ἔχουσι μελετήσει τὰ αὐτὰ συγγράμματα τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας, καὶ ἔχουσι τὰ αὐτὰ φρονήματα, δι’ αὐτὸ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν καὶ τὴν μέριμναν ὑμῶν, ὅπως παύσῃ τρομοκρατούμενος ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμός. Ἐν πάσει περιπτώσει παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον πρῶτον, νὰ ἀπαλειφθῶσιν οἱ περιορισμοί, διὰ νὰ ἀποτελέσῃ εὐεργέτημα ὑπὲρ τῶν χωρικῶν, τὸ ὑπὸ τὴν ψῆφον ἡμῶν νομοσχέδιον.

§497Κ. ΚΑΖΑΝΤΖΗΣ. Μεγάλην εὐχαρίστησιν μοὶ ἐπροξένησαν, κύριοι, αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς εὐμενείας τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, συνάμα δὲ καὶ μεγάλην ἔκπληξιν διότι ἐκ τοῦ παρελθόντος τοιαύτη πολιτικὴ εὐμενείας δὲν συνήγετο. Ὡς γνωρίζετε τὸ Κράτος κατέστη σήμερον εἷς ἐκ τῶν μεγαλειτέρων τσιφλικιούχων τοῦ κόσμου εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας, δὲν εἶνε δὲ ὁ εὐγενέστερος τσιφλικιοῦχος... Ἐπὶ Τουρκοκρατίας δύναται, κύριοι, νὰ εἴπῃ τις τὸ λόγιον τοῦ Βολταίρου, ὅτι ἐν Ρωσσίᾳ ὑπάρχει μοναρχία ἀπόλυτος μετριαζομένη μὲ τὴν δολοφονίαν, ἐπὶ Τουρκοκρατίας ὑπῆρχε φορολογία καταθλιπτικὴ μετριαζομένη μὲ τὰς κλοπάς. Ἐδίδετο δηλαδὴ εἰς τοὺς χωρικοὺς ἡ εὐκαιρία ὡς ἐκ τοῦ παραλυμένου τρόπου τῆς ἐφαρμογῆς τῶν φόρων νὰ κλέψουν τοὺς ἰδιοκτήτας, τὸ Κράτος. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ὅμως ὅπου ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔλαβεν εἰς χεῖράς της τὰ ιμπλιάκια, ἐνοικιάζει τὸ γεώμορον καὶ κρατεῖ μίαν τάξιν ἀνθρώπων, ἡ ὁποία λυμαίνεται τοὺς ἀδελφούς των, δηλαδὴ τοὺς φορατζῆδες, οἵτινες εἶνε τῆς αὐτῆς ὑποστάθμης τῆς κοινωνίας, ἥτις ἐπὶ Τουρκοκρατίας κατετηράννει τοὺς ἀδελφούς, ἀλλὰ μὲ μίαν διαφορὰν καὶ πρέπει νὰ τὴν γνωρίζετε, κ. Ὑπουργέ, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι αἱ εὐγενεῖς διαθέσεις σας δὲν ἀκολουθοῦνται ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐπὶ Τουρκοκρατίας οἱ φορατζῆδες, ἅμα τὸ δημόσιον ἐξεμίσθου τὸ γεώμορον, ἔκαμνον ὅ,τι ἤθελον τοὺς χωρικοὺς ἔβαζαν ἕνα ἐπιστάτην καὶ προσεπάθουν νὰ μὴ κλέψουν οἱ χωρικοὶ τὸν μισθωτήν. Σήμερον τὸ πρᾶγμα εἶναι διάφορον· ὄπισθεν τοῦ φορατζῆ ὑπάρχει ὁλόκληρος ἡ δύναμις τοῦ Κράτους, ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος, οἱ χωροφύλακες, ὁ Εἰσαγγελεύς, οἱ ὁποῖοι δὲν διαπνέονται ὑπὸ εὐμενείας ἀπέναντι τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν. Καὶ κἄτι περισσότερον· τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον διὰ τῆς κατασχέσεως τῶν ἐμπλιακίων εὑρέθη ἐπάνω κάτω εἰς τὴν θέσιν τοῦ χωροφύλακος, ὁ ὁποῖος συνέλαβεν ἕνα κλέπτην καὶ εὗρε τὰ κλοπιμαῖα, τὰ ὁποῖα κρατεῖ ἀντὶ νὰ φωνάξῃ τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ νὰ τοὺς τὰ δώσῃ. Γνωρίζει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὅτι τὰ ἐμπλιάκια κατείχοντο ἀδίκως ἀπὸ τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐπανειλημμένως αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις ἔκαμαν παραστάσεις διὰ τὴν οἰκειοποίησιν τῶν ἐμπλιακίων ὑπὸ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ πολιτικὴ τῆς ἀκατονομάστου δύναμαι νὰ εἴπω εὐμενείας πρὸς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς ἐνδεικνύεται καὶ εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Αἱ ἐπιφυλάξεις, διὰ τῶν ὁποίων τὸ εὐεργέτημα τῆς μὴ ἐξώσεως δίδεται εἰς τοὺς χωρικοὺς τῆς Θεσσαλίας, ἐπάνω κάτω ἐξουδετεροῦνται ἀπὸ τοὺς περιορισμούς, διὰ τῶν ὁποίων τοῖς δίδεται. Ὁ βουλευτὴς Λαρίσσης κ. Μπουφίδης πολὺ λαμπρῶς ἐχαρακτήρισε τὸ νομικὸν μέρος τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς κλοπῆς, ἀλλὰ δὲν σᾶς εἶπε τὴν ψυχολογίαν τῆς κλοπῆς εἰς τὸν ἀγρότην.

§498Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τὴν ἔχω εἴπει ἄλλοτε ὅταν συνεζητεῖτο τὸ 17ον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος.

§499Κ. ΚΑΖΑΝΤΖΗΣ. Ἤθελον νὰ προσθέσω τοῦτο· ὅτι ἡ κλοπὴ εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς δὲν πρέπει νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας, εἶνε ὄχι μόνον συνήθης ἀλλὰ καὶ ἐπιβεβλημένη.

§500Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πῶς εἶνε δυνατὸν νὰ λέγωνται αὐτὰ ἀπὸ τοῦ βήματος; Εἶνε ἀπολογία τοῦ ἐγκλήματος.

§501Κ. ΚΑΖΑΝΤΖΗΣ. Δὲν σᾶς λέγω ὅτι κάμνω ἀπολογίαν.

§502Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τί θέλετε νὰ κάμουν αὐτοὶ οἱ χωρικοὶ ὅταν ἀκούουν αὐτὰ ἀπὸ τοῦ βήματος;

§503Κ. ΚΑΖΑΝΤΖΗΣ. Ὅταν κλέπτουν 10 ὀκάδες χόρτο....

§504Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας τὴν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν ἔφερα ἐπὶ τῆς παρατηρήσεως τοῦ κ. Μπουφίδη, διότι ἐδέχθην νὰ εἶναι κλοπή, ἡ ὁποία νὰ ἐτιμωρήθη ἤδη εἰς βαθμὸν πλημμελήματος, δηλ. θὰ ὑπάρξῃ μία δικαστικὴ ἀπόφασις, ἥτις θὰ καταδικάσῃ αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον εἰς βαθμὸν πλημμελήματος, ὄχι εἰς βαθμὸν πταίσματος.

§505Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ παρατηρήσω τοῦτο; Προσθέτω ὅτι ἐν συνεχείᾳ τῆς τροπολογίας αὐτῆς νὰ προστεθῇ καὶ κἄτι ἄλλο διότι ἔχομεν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ψευδομάρτυρες, θὰ δωσιδικῶσι δὲ ἐνώπιον τῶν μορμολυκείων, ὡς ἀπεκάλεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐνώπιον τῶν Εἰρηνοδικῶν.

§506Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τί θέλετε νὰ βάλωμεν τοὺς δεξιοὺς ψάλτας τῶν Ἐκκλησιῶν; Οἱ Εἰρηνοδίκαι ἔχουσιν ἁρμοδιότητα νὰ δικάζωσιν ἐνίοτε μέχρις ἑκατομμυρίου.

§507Κ. ΚΑΖΑΝΤΖΗΣ. Ὅποιος ἔζησεν εἰς χωρία ἠξεύρει τὰ πράγματα πῶς ἔχουν, ἠξεύρει πόσον εἶναι ἀνεπτυγμένα τὰ πάθη μεταξὺ τῶν χωρικῶν καὶ τοῦ ἰδιοκτήτου, ἠξεύρει πῶς φέρεται ὁ χωρικὸς ὅταν ἔχῃ γλίσχρον τὴν παραγωγήν.

§508Δ. ΛΟΝΤΟΣ. Δὲν ἐφρόνουν, κύριοι βουλευταί, ὅτι θὰ ἀνηρχόμην καὶ δευτέραν φορὰν τὸ βῆμα τοῦτο τὴν ἑσπέραν ταύτην. Οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ Θεσσαλίας καὶ οἱ λοιποὶ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι προσῆλθον νὰ προστατεύσωσι δικαιοτάτην πρότασιν, προσεπάθησαν νὰ καταπείσωσι τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ν’ ἀποδεχθῇ ὅτι τὸ εὐεργέτημα, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ δώσῃ εἰς τοὺς χωρικούς, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἄμεσον ἀνάγκην τῆς προστασίας τῆς Πολιτείας, δὲν θέλει ἀποβῆ εὐεργέτημα εἰς αὐτοὺς διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς ἡ Κυβέρνησις. Δυστυχῶς ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δὲν θέλουσι νὰ καμφθῶσιν εἰς τὴν φωνὴν τῆς λογικῆς, εἰς τὴν φωνὴν τὴν δικαίαν τῶν χωρικῶν, οἱ ὁποῖοι πάσχουν, ὡς ἠκούσατε ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους των ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἐφρόνουν, κύριοι βουλευταί, καὶ διά τι ἄλλο ἀκόμη, ὅτι δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔσπευδε νὰ ἀκούσῃ τὴν φωνὴν τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐκ Θεσσαλίας καὶ ἐφρόνουν τοῦτο, διότι εἶχον ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀνέγραψεν ἐν τῷ προγράμματι αὐτῆς τὴν ἐπίλυσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, δηλαδὴ ἀνεγνώρισεν ὅτι κακῶς κεῖνται ἐκεῖναι αἱ σχέσεις μεταξὺ τῶν καλλιεργητῶν καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ ἀνεγνώρισεν ἐπὶ πλέον τὴν δυσχερῆ θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον ὁ ἐπίμορτος καλλιεργητής. Ὁ ἐπίμορτος καλλιεργητὴς ἔχει ἀνάγκην τόσον εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ὅσον καὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν ἀμέσου προστασίας τῆς Πολιτείας. Καὶ ἐφ’ ὅσον, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀναγνωρίσει ὅτι ὁ ἐπίμορτος καλλιεργητὴς ἔχει ἀνάγκην τῆς προστασίας τῆς Πολιτείας, βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ πεισθῇ εἰς τὰς δικαίας συστάσεις τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων καὶ νὰ δεχθῇ τὰς προταθείσας τροποποιήσεις. Ἀλλὰ ἠκούσαμεν τὴν περίεργον θεωρίαν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅστις παρῆλθε τὸ βῆμα τοῦτο καὶ μᾶς εἶπεν ὅτι ἂν δὲν ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα, θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν προτέραν κατάστασιν, δηλαδὴ νὰ ἀποδώσωμεν τὸν καλλιεργητὴν εἰς τοὺς ὄνυχας τοῦ ἰδιοκτήτου. Εἶπεν ἀκόμη ὅτι δι’ ἑτέρου νομοσχεδίου ἐπροστάτευσε τοὺς ἐπιμόρτους καλλιεργητὰς καὶ παρέσχεν εἰς αὐτοὺς τὸ εὐεργέτημα νὰ μὴ τοὺς ἐξώνῃ ὁ ἰδιοκτήτης καὶ νὰ μὴ δύναται νὰ μεταβάλῃ τὰς σχέσεις μεταξὺ ἰδιοκτήτου καὶ καλλιεργητοῦ ὁ πρῶτος, ὅτι ἡ σχέσις μεταξὺ τούτων εἶνε προσωρινὴ ὡς γίνεται διὰ τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου· καὶ ἂν δὲν ἐπιτρέπεται σήμερον νὰ ἐπιλυθῇ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, κατὰ τὴν ὁμολογίαν τοῦ ἰδίου κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ ἂν τὸ Κράτος εὑρίσκεται εἰς οἰκονομικὴν δυσχέρειαν, διότι αἱ ὑφιστάμεναι συνθῆκαι εἶνε δυσχερεῖς καὶ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Κράτος νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸν εἰς τὸν πτωχὸν καλλιεργητήν, τότε ὁποία εἶναι ἡ λύσις τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος; Σεῖς, δὲν ἤλθετε, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, νὰ διορθώσητε τὴν προτέραν κατάστασιν καὶ ἐπιλύσητε τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα;

§509Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν Ὑπουργόν, ὅποιος θὰ εἶναι κατὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1916. Δὲν ἠξεύρω ποῖος θὰ εἶναι.

§510Δ. ΛΟΝΤΟΣ. Ὁμιλῶ περὶ τῆς σημερινῆς καταστάσεως, δὲν ὁμιλῶ περὶ μελλούσης καὶ σᾶς λέγω ὅτι ἀπὸ τοιούτων σκέψεων ὁρμώμενος, ἀνῆλθον τὸ βῆμα τοῦτο, διὰ νὰ ὑποστηρίξω ὡς καὶ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι καὶ κουράσω τὴν Βουλὴν εἰς τοσοῦτον προκεχωρηκυῖαν ὥραν, μὲ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ γίνουν παραδεκτὰ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Τί λέγετε, κύριε Ὑπουργέ, εἰς τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ προστατεύσητε τὸν καλλιεργητήν, ἀφοῦ δὲν ἠθελήσατε νὰ λύσητε ὁριστικῶς τὸ ζήτημα τὸ ἀγροτικόν; λέγετε ὅτι (ἀναγινώσκει τὸ 1ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου). Γνωρίζετε, κύριε Ὑπουργέ, ὑπὸ ποίας συνθήκας τελοῦσιν οἱ καλλιεργηταί; Γνωρίζετε πῶς ἵστανται οὗτοι ἀπέναντι τοῦ ἰδιοκτήτου; Γνωρίζετε ποῖα μέσα μεταχειρίζεται ὁ ἰδιοκτήτης διὰ νὰ ἐξαναγκάζῃ τὸν καλλιεργητήν; Ἐγὼ γνωρίζω αὐτὰ καλῶς, διότι ἔζησα παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν καλλιεργητῶν καὶ διὰ τοῦτο γνωρίζω ἐξ ἰδίας πείρας, ὅτι μέχρι σήμερον οἱ ἰδιοκτῆται μεταχειρίζονται τὰ πάντα καὶ κατορθώνωσι νὰ παραπλανῶσι τοὺς καλλιεργητὰς διὰ νὰ τοὺς ἐξαπατῶσιν. Ἔχω παραδείγματα κατὰ τὰ ὁποῖα ἰδιοκτήτης, συμβληθεὶς μετά τινος εἰρηνοδίκου συμβολαιογραφοῦντος, ἐκάλεσε διὰ τοῦ εἰρηνοδίκου, ὁ ὁποῖος καὶ ἀπελύθη, τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ τοὺς κολλήγους νύκτωρ καὶ εἶχεν ἕτοιμα τὰ συμβόλαια, διὰ τῶν ὁποίων ἐσχημάτιζε συμβόλαια μισθώσεως διὰ νὰ δημιουργήσῃ νέαν σχέσιν, ἡ ὁποία θὰ τοῦ ἔδιδε τὸ δικαίωμα τῆς ἐξώσεως καὶ ὑπέγραψαν οἱ χωρικοὶ ἐκεῖνοι καὶ τοιουτοτρόπως ὁ ἰδιοκτήτης ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος πρότερον χάρις εἰς τὸν τουρκικὸν νόμον—καὶ ἀφοῦ ἐπεδείξατε πολυμάθειαν ἀπόψε πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι κατ’ αὐτὸν δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξώσῃ τὸν κολλῆγον— ὁ ἰδιοκτήτης ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν ἠδύναται πρότερον νὰ ἐξώσῃ τὸν κολλῆγον, ἢ ἠδύνατο, ἐὰν θελήσωμεν, διὰ νὰ μὴ συζητῶμεν, νὰ δεχθῶμεν τὴν πρότασιν τὴν ἰδικήν σας.....

§511Δ. ΚΙΓΚΟΣ. Αὐτὰ δὲν εἶναι διόλου ἀληθές.

§512Δ. ΛΟΝΤΟΣ. .. ἠδύνατο, λέγω, ἐὰν δεχθῶμεν τὴν ἐκδοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὅτι μετὰ τριετίαν θὰ ἠδύνατο ὁ ἰδιοκτήτης νὰ ἐξώσῃ τὸν κολλῆγον ἐκεῖνον καὶ τὸν καλλιεργητήν,—μετὰ ἓν ἔτος εὑρίσκετο εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ ἐξώσῃ τὸν κολλῆγον χάρις εἰς τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα μετήρχετο. Τοιοῦτοι εἶναι οἱ ἰδιοκτῆται αὐτοί, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ζητοῦμεν νὰ προστατεύσωμεν καὶ ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις, πολὺ δικαίως, ἀναγνωρίσασα κατ’ ἀρχὴν ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη προστασίας τῶν κολλήγων, τοιοῦτοι εἶνε οἱ ἰδιοκτῆται, λέγω, ἀπὸ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ προστατεύσητε σεῖς ὡς Κυβέρνησις τοὺς ἐπιμόρτους καλλιεργητάς, τῶν ὁποίων ἀνεγνωρίσατε τὴν προστασίαν, καὶ τὴν ἀνεγνωρίσατε ὅταν ἀνεγράψατε εἰς τὸ πρόγραμμα σας τὴν ἐπίλυσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἐλάβετε μέχρι σήμερον ἀφορμὴν νὰ τὸ πράξητε! Ἢ φέρετε νομοσχέδια ἢ μὴ τὰ φέρετε καθόλου, ἐκτὸς ἐὰν πρόκειται νὰ ἐξαπατήσωμεν τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους· ἐὰν πρόκειται ἁπλῶς νὰ χρυσώσωμεν χάπια, τὰ ὁποῖα νὰ τοὺς δώσωμεν καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἀποτελοῦσι τίποτε ἄλλο, καὶ δικαίως διεμαρτυρήθησαν οἱ ἐκ Θεσσαλίας βουλευταὶ καὶ ἐν ὀνόματι τῆς Μακεδονίας θὰ διαμαρτυρηθῶμεν καὶ ἡμεῖς ἀπέναντι τούτων.

§513Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Ἡμεῖς εἴμεθα εὐχαριστημένοι ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§514Δ. ΛΟΝΤΟΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, κύριοι συνάδελφοι, τὴν κατάστασιν τῶν ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν ἐν Μακεδονίᾳ, καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ δηλώσω ὅτι ρητῶς ἐπιζητεῖται ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ πρὸ ὀλίγου καὶ ἐσχάτως νὰ δημιουργηθῶσι συμβόλαια μισθώσεως καὶ καταβάλλουσι πᾶσαν προσπάθειαν οἱ ἰδιοκτῆται καὶ ἀπάτην μεταχειρίζονται καὶ βίαν καὶ ἐκβιασμὸν ὅπως ἐξαναγκάσωσι τοὺς κολλήγους νὰ ὑπογράψωσι συμβόλαια μισθώσεως, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῶσιν αὔριον νὰ ἐξώσωσι τοὺς κατόχους. Καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλετε καὶ τὸ ὁποῖον ἐπιζητεῖτε νὰ γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους, δὲν κάμνετε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ὑποβοηθήσητε τοὺς ἰδιοκτήτας εἰς τὰς ὀρέξεις των ταύτας.

§515Μ. ΚΑΤΑΠΟΤΗΣ. Δύνασθε νὰ ἀναφέρητε μερικὰ ὀνόματα ἰδιοκτητῶν;

§516ΜΟΥΣΤΑΦΑ ΕΡΙΦ. Ἕνα μόνον. Μόνον ἕνα ἰδιοκτήτην νὰ ἀναφέρητε τοιοῦτον.

§517Δ. ΛΟΝΤΟΣ. Δὲν θέλω νὰ μεταβάλω εἰς προσωπικὴν τὴν συζήτησιν τὴν στιγμὴν ταύτην. Ὁμιλῶ γενικῶς καὶ δὲν θέλω νὰ θίξω τὰ ὀνόματα ταῦτα, κύριε συνάδελφε. Σᾶς λέγω τοῦτο μόνον καὶ τὸ βεβαιῶ. Οἱ δὲ ἀξιότιμοι ἐκ Θεσσαλίας, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι ἀντιπροσώπους τῶν ἰδιοκτητῶν, γνωρίζουσιν ἀκριβῶς τὰς διαθέσεις των. Προχωρῶν, κύριοι, θέλω νὰ σᾶς εἴπω ἀκόμη διὰ νὰ καταδηλώσω τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις· (ἀναγινώσκει) «ἂν ὑπάρξῃ ρητὴ ἔγγραφος συμφωνία συνομολογηθεῖσα μετὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ παρόντος νόμου», ὅτι οἱ χωρικοὶ εἰδικῶς ἐφέτος, ὁπότε κατεστράφη ἡ ἐσοδεία, ὁπότε ἰδιαιτέρως εὑρίσκονται εἰς ἀνάγκην, θὰ εὑρεθῶσι περισσότερον ὑπὸ τὴν πτέρναν τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ ἐὰν σεῖς δώσητε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, οὕτως ὥστε νὰ ὑπογράψωσι συμβόλαια, διὰ τῶν ὁποίων θὰ μεταβληθῶσιν αἱ σχέσεις, αἱ μέχρι τοῦδε ὑπάρχουσαι, θὰ κανονισθῶσιν ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ εἰς βάρος τοῦ κολλήγου, τὸν ὁποῖον σεῖς ἔρχεσθε νὰ προστατεύσητε διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ τότε ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι, προστατεύετε τὸν κολλῆγον ἢ τοὐναντίον τὸν βαραθροῦτε; Ἐκ τούτων πάντων, κύριοι, διὰ νὰ μὴ μακρηγορῶ καταδείκνυται, ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένη, ὅπως εἶπον οἱ ἀξιότιμοι ἐκ Θεσσαλίας βουλευταί, ἡ ἀπάλειψις τῆς διατάξεως! (ἀναγινώσκει) «ἂν ὑπάρξῃ ῥητὴ ἔγγραφος συμφωνία συνομολογηθεῖσα μετὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ παρόντος νόμου». Ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν δευτέραν περίπτωσιν, περὶ τῆς ὁποίας ἴσως εἶπον ἀρκετὰ οἱ προλαλήσαντες, ἔχω νὰ προσθέσω τὰ ἑξῆς: ὅτι νομοθετεῖται, κύριοι, διὰ τὸν πτωχὸν χωρικὸν καὶ τὸν κολλῆγον μία ἀκόμη ποινὴ πρὸς τῇ ποινῇ τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει ὁ ποινικὸς νόμος διὰ τὸ ἀδίκημα τῆς κλοπῆς· ὅλοι οἱ πολῖται διὰ τὸ ἀδίκημα τῆς κλοπῆς θὰ τιμωρῶνται μὲ τὰς ποινάς, τὰς ἀναγεγραμμένας ἐν τῷ ποινικῷ νόμῳ· ὁ κολλῆγος θὰ τιμωρῆται μὲ μίαν ἀκόμη ποινήν, ποινὴν θανάτου, ποινὴν ζωῆς, τὴν ἔξωσιν ἀπὸ τοῦ κτήματος ἐκ τοῦ ὁποίου ἀποζῇ αὐτὸς καὶ ἡ οἰκογένειά του. Καὶ ἤκουσα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὁλόκληρον: ἀφοῦ ἔπραξεν ἔπρεπε νὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας τοῦ ἐγκλήματος ὁ κολλῆγος, καὶ τοιουτοτρόπως εἶναι ἡ ποινὴ δικαία. Δικαία εἶναι. Ἀλλὰ δὲν εἶναι σκόπιμος, διότι σεῖς θὰ δημιουργήσητε ἕνα ἐγκληματίαν· ἐφ’ ὅσον ἔχετε ἕνα ἀγρότην, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει πόρον ζωῆς, καὶ εἰς τοῦτον ἐπιβάλλετε τόσον βαρεῖαν ποινήν, τὸν ὠθεῖτε σεῖς εἰς τὸ ἔγκλημα καὶ γίνεσθε ἠθικοὶ αὐτουργοὶ μιᾶς δημιουργίας ἑνὸς ἀνθρώπου ἐντελῶς ἐγκληματίου. Ἑπομένως σεβόμενος, κύριοι, τὴν κόπωσιν ὑμῶν καὶ σεβόμενος τὸ προκεχωρηκὸς τῆς ὥρας, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας συνεπὴς γενόμενος πρὸς ὅσα ἐλάλησεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ γενικοῦ προγράμματός της περὶ λύσεως τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος καὶ ἐπιδεικνύουσα τὴν στοργὴν τὴν ὁποίαν διελάλησεν ὅτι θὰ ἐπιδείξῃ πρὸς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς......

§518Ν. ΞΗΡΟΣ. Τὴν ἐπέδειξε καὶ δὲν τὴν ἠξεύρετε.

§519Δ. ΛΟΝΤΟΣ. Τὴν ἠξεύρομεν πολὺ καλά. Μὴ διακόπτετε. Δὲν εἶναι μέθοδος ἀγαθὴ ἡ διακοπή. Δύνασθε νὰ ἔλθητε ἀπὸ τὸ βῆμα.

§520Ν. ΞΗΡΟΣ. Βεβαίως θὰ ἔλθω.

§521Δ. ΛΟΝΤΟΣ. Ἀκριβῶς συνεπὴς γενομένη, λέγω, ἡ Κυβέρνησις πρὸς ὅσα διεκήρυξε καὶ πρὸς τὴν θέλησιν, τὴν ὁποίαν ἔχει νὰ ὑποστηρίξῃ τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς, ν’ ἀπαλείψῃ τὰς διατάξεις πρώτην καὶ δευτέραν τοῦ πρώτου ἄρθρου, διὰ τῶν ὁποίων ἀφαιρεῖται τελείως ἡ παρεχομένη εἰς τοὺς ἀγρότας προστασία καὶ τὸ δῶρον καθίσταται ἄδωρον, ὅπως ἐχαρακτηρίσθη μέχρι τοῦδε παρ’ ὅλων τῶν λαλησάντων, διότι οὐδεμία ἠκούσθη μέχρι τοῦδε ἀντίθετος γνώμη περὶ τοῦ νομοσχεδίου. (Χειροκροτήματα ἐξ ἀριστερῶν).

§522Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐγὼ καίτοι ἀντιπροσωπεύω ἀγροτικὸν πληθυσμόν, ἴσως οἱ συνάδελφοί μου οἱ προλαλήσαντες νομίζουσιν ὅτι εἶμαι ἐναντίον τῶν ἀγροτῶν. Πραγματικῶς ὑποστηρίζει τὰ συμφέροντα τῶν γεωργῶν τῆς καλῆς πίστεως τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἐμποδίζει τὰς αὐθαιρεσίας τῶν κακῆς πίστεως ἰδιοκτητῶν. Διότι, κύριοι, δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ λέγωμεν διὰ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐργάζονται, ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν ἡ πολιτεία νὰ τοὺς προστατεύῃ, διότι τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται σήμερον, εἶναι τὸ αὐτὸ ὅπως ὑπεβλήθη πρὸ δύο ἐτῶν, καὶ δὲν ἐτολμήσαμεν νὰ ἐλέγξωμεν τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Τί λέγει, κύριοι, τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ὅτι δύναται ὁ ἰδιοκτήτης νὰ ἐξώσῃ τὸν καλλιεργητὴν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος δὲν καλλιεργεῖ τοὺς ἀγρούς. Ἡ καλλιέργεια τῶν ἀγρῶν εἶναι τι ἀόρατον; εἶναι δυνατὸν δηλαδὴ ὁ ἰδιοκτήτης νὰ πλάσῃ μάρτυρας ψευδεῖς, οἱ ὁποῖοι νὰ βεβαιώσωσιν ὅτι δὲν ἐκαλλιέργησε τοὺς ἀγρούς του; Δὲν δύναται. Ἄρα, νομίζω, κύριοι, ὅτι ἐν Θεσσαλίᾳ δὲν ὑπάρχει κανείς, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ καλλιεργήσῃ τοὺς ἀγρούς του. Ἀλλ’ ὅταν δὲν ὑπάρχει ἀγρότης Θεσσαλός, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ καλλιεργήσῃ τοὺς ἀγρούς του, τί τοὺς ὠθεῖ τοὺς βουλευτὰς διὰ νὰ ζητήσωσι τὴν ἀπαγόρευσιν ἐν ᾗ περιπτώσει βεβαιοῦσι πάντες ὅτι ὁ Θεσσαλὸς ἀγρότης ἐργάζεται; διατί νὰ δημιουργῶμεν τὴν τεμπελιάν; Σήμερον θέτετε διάταξιν, ὅτι γίνεται ἔξωσις ἐναντίον τῶν γεωργῶν, τῶν μὴ ἐργαζομένων, καὶ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ κανείς, ὁ ὁποῖος θὰ κάμῃ ἔξωσιν διὰ νὰ διαφθείρῃ τοὺς ἄλλους χωρικούς. Ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὴν ἔγγραφον συμφωνίαν νομίζω, ὅτι ἐπειδὴ εἶναι ἓν ἔτος δὲν εἶναι δυνατὸν ὅλοι οἱ ἰδιοκτῆται νὰ ἐκβιάσωσι τοὺς χωρικούς, ἵνα ὑπογράψωσι τὰ συμβόλαια.

§523Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Θὰ ἐκβιασθῶσιν.

§524Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Σεῖς, κ. συνάδελφε, ἀντικρούσατε τὸ νομοσχέδιον ὡς πρὸς τὴν καλλιέργειαν καὶ τὴν κλοπήν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ Θεσσαλικοῦ πληθυσμοῦ διὰ τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν δεικνύει ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ δι’ αὐτὸ τάσσομαι ὑπὲρ αὐτοῦ.

§525Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐζήτησα τὸν λόγον ὄχι διὰ νὰ εἴπω νέα πράγματα, διότι ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ λεχθῇ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως, τῆς συμφερούσης εἰς τὴν μικρὰν καὶ τῆς συμφερούσης εἰς τὴν μεγάλην ἰδιοκτησίαν ὑπεστηρίχθη, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπενεργήσω συμβιβαστικῶς πρὸς συμφιλίωσιν τῶν ἀντιθέτων γνωμῶν. Ὑπεστήριξα, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, πάντοτε τὴν ἄποψιν, τὴν συμφέρουσαν εἰς τοὺς χωρικοὺς καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ φωνή μου θὰ ἀκουσθῇ συμπαθῶς ἐκ μέρους τῶν ἐκ τῆς Θεσσαλίας καὶ Μακεδονίας συναδέλφων, δι’ ὅσων δὲ θὰ εἴπω ἐλπίζω ὅτι θὰ κατακτήσω τὴν εὐμένειαν καὶ τῶν ὑποστηριζόντων ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως τὴν συμφέρουσαν εἰς τοὺς μεγάλους γαιοκτήμονας πολιτικήν. Τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἡ κατάστασις, ἡ πρὸ τοῦ νόμου 138, παρουσιάζει διὰ τὴν Θεσσαλίαν ἀξιοσημείωτον πρόοδον. Ὑφιστάμενον δὲ μικρὰς τροποποιήσεις θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποτελέσῃ πρόοδον καὶ διὰ τὴν θέσιν κολλήγων τῆς Μακεδονίας. Τὸ νομοσχέδιον, ὡς καὶ ὁ νόμος 138, εἶνε προϊὸν ἀνάγκης καὶ ἔχει διατυπωθῆ ὡς μέτρον προσωρινόν, ἀλλὰ συμβαίνει ὄχι σπανίως μέτρα προσωρινὰ νὰ ἀποβάλλουν σὺν τῷ χρόνῳ τὸν χαρακτῆρα τῆς προσωρινότητος καὶ νὰ γίνωνται διαρκῆ. Ἔχω δὲ τὴν ἰδέαν, ὅτι τοῦτο θὰ συμβῇ μὲ τὸ νομοσχέδιον ἢ τοὐλάχιστον μὲ τὰς οὐσιώδεις διατάξεις αὐτοῦ. Λέγω τοῦτο, διότι καὶ ἂν παρέλθουν αἱ συνθῆκαι, αἱ σημεριναί, αἱ ὁποῖαι ἐπροκάλεσαν τὸν νόμον καὶ τὸ νομοσχέδιον, πάλιν θὰ εἶνε ἀδύνατον νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐπάνοδος εἰς τὸ πρώην ἀγροτικὸν καθεστώς. Ἤδη ἐδημιουργήθη τοιαύτη κατάστασις πραγμάτων, ὥστε οὐδεμία Κυβέρνησις θὰ εἶνε δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ τὴν ἐπάνοδον εἰς τὸ παλαιὸν καθεστὼς εἰς τὴν Θεσσαλίαν, διότι ἄλλως ἤθελε ἐπέλθῃ τοιαύτη σύγκρουσις μεταξὺ γαιοκτημόνων καὶ καλλιεργητῶν, ὥστε καὶ αἱ δύο τάξεις μεγάλως θὰ ἐζημιοῦντο καὶ ἡ δημοσία τάξις ἤθελεν ἐπικινδύνως διασαλευθῆ καὶ ἡ γεωργία θὰ ὠπισθοδρόμει. Διὰ τοῦτο εἶνε ἀπαραίτητον νὰ διατυπωθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ δύναται νὰ λάβῃ χαρακτῆρα τρόπον τινὰ μόνιμον καὶ πρὸς τοῦτο πρέπει καὶ τὸ ἓν μέρος καὶ τὸ ἄλλο νὰ προβῇ εἰς ὑποχωρήσεις. Ἡ πρώτη ἀντίρρησις, ἡ ὁποία ἠγέρθη ἐκ μέρους τῶν Θεσσαλῶν βουλευτῶν, ἡ στρεφομένη κατὰ τῆς ἐξαιρέσεως τῆς καταργήσεως, τῆς ἐξώσεως, εἰς περίπτωσιν ἀμελείας τῆς καλλιεργείας, εἶνε βεβαίως λογική, ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐπιμένει εἰς τὴν διατύπωσίν του, διότι εἶνε δυνατὸν νὰ δοθῇ εἰς τὴν ἀμέλειαν εὐρυτάτη ἑρμηνεία, περιλαμβάνουσα ὄχι μόνον τὴν παράλειψιν τῆς καλλιεργείας, ἀλλὰ καὶ τὴν μὴ προσήκουσαν καλλιέργειαν καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου νὰ διευκολυνθοῦν αἱ ἐξώσεις. Ἐὰν ὅμως εἶχεν τὴν καλωσύνην νὰ κάμῃ μικρὰν τροποποίησιν, νὰ ἀντικαταστήσῃ δηλ. τὸν ὅρον «ἀμέλεια» διὰ τῆς «παραλείψεως»...