1914.12.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 74

Τῆς 22 Δεκεμβρίου 1914.

Προεδρία κ. Κ. Ζαβιτσιάνου.

(Ὥρᾳ 4.30′ π. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. — Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ ΔΝΖʹ νόμου τῆς 10 Φεβρουαρίου 1912 «περὶ συστάσεως Δήμων καὶ Κοινοτήτων».

§2ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ νομοσχέδιον ἔχει παροράματά τινα τυπογραφικά, τὰ ὁποῖα διωρθώθησαν. (Ψηφίζεται τὸ σύνολον).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταρτισμοῦ στελέχους Ὑγειονομικῶν Ἀξιωματικῶν τῆς ἐφεδρείας τοῦ κατὰ θάλασσαν Στρατοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ αὐξήσεως τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀναγεγραμμένων πιστώσεων διὰ συνδρομὴν τοῦ Δημοσίου εἰς τὸν Πανελλήνιον Σύνδεσμον κατὰ τῆς φυματιώσεως ἐν Ἑλλάδι καὶ τὸν Σύλλογον πρὸς περιστολὴν τῶν ἑλωδῶν πυρετῶν καὶ ἀναγραφῆς τοιαύτης ὑπὲρ τοῦ ἐν Ἀθήναις οἰκονομικοῦ συσσιτίου». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). —Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως Κτηνιατρικοῦ Σώματος». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ βελτιώσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν, Ἐκκλησιαστικῶν καὶ Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν Νομαρχιῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ λατομείων».

§4Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν ἐνόμιζον ὅτι θὰ ἐζητεῖτο ἐλάττωσις τῆς φορολογίας αὐτῆς. Διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1861 ὡρίσθη ὅτι: (Ἀναγινώσκει) «Οἱ λιθοτομοῦντες ἐν λατομείοις ὑπόκεινται εἰς τὴν πληρωμὴν φόρου ὁριζομένου εἰς δέκα τοῖς ἑκατὸν τοῦ ὡς εἴρηται καθαροῦ προϊόντος». Ἡ διάταξις αὕτη ἐπανελήφθη τελευταίως διὰ τοῦ νόμου ΓΧΑʹ τῆς 6 Μαρτίου 1910: (Ἀναγινώσκει) «Ἡ φορολογία τῶν λατομείων καθορίζεται ὑπὸ τῆς κατὰ τὸν περὶ μεταλλείων νόμον ἐπιτροπῆς προσδιορισμοῦ τῆς καθαρᾶς προσόδου τῶν μεταλλείων καὶ ὁρίζεται εἰς δέκα ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου». Τί ἐγένετο σήμερον; Ἐπειδὴ ἦτο δύσκολον νὰ ἐξευρεθῇ, ποία ἦτο ἡ καθαρὰ πρόσοδος καὶ ἐπιέζοντο οἱ ἐπιτηδευματίαι, ἐγὼ ἔθεσα δύο τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου καὶ ἐπὶ πλέον διὰ τῆς § 2 ἐξηγεῖται, ὅτι θὰ ἐξευρεθῇ ποία εἶναι ἡ τιμὴ τῆς πωλήσεως καὶ ἐπ’ αὐτῆς θὰ πληρωθῇ τὸ δύο τοῖς ἑκατόν. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1–8). Ἄρθρον 9. (Ἀναγινώσκεται).

§5Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ τελευταία διάταξις διατί μετεβλήθη ἀπὸ τὸ σύνηθες;

§6Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡ αὐτὴ ἔκφρασις ἔμεινε. Ἐὰν παραβληθῶσι 30 τοὐλάχιστον νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσθησαν, ἔχουσιν αὐτὴν τὴν διατύπωσιν.

§7Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Διατί δὲν θέτετε τὸν τύπον, τὸν ὁποῖον ἔχομεν μέχρι σήμερον;

§8Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία διαφορά· ὁ τύπος ὁ καθιερωμένος μέχρι τοῦδε κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν δὲν λέγει τίποτε.

§9Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τί ἐννοεῖτε μὲ τὴν διάταξιν: (Ἀναγινώσκει) «Πᾶσα διάταξις ἀπαιτουμένη διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ παρόντος νόμου ἰσχύοντος ἀπὸ τῆς εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως δημοσιεύσεώς του, κανονίζεται ἑκάστοτε διὰ Β. Διατάγματος»;

§10Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰς τὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν κανονίζουσι ἅπαξ διὰ παντὸς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὰς κανονίσωμεν διὰ Β. Διατάγματος. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ ἄρθρον 9 ὡς καὶ τὸ σύνολον).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ παρατάσεως τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 50 τοῦ νόμου 281 «περὶ σωματείων διορίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ νόμου ΒΥΖΕʹ τοῦ 1897 ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου 260 τοῦ 1914». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει ἀναγράφονται ἤδη τὰ νομοσχέδια τὰ ἀφορῶντα ἀπονομὴν προσωπικῶν συντάξεων.

§13ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, ἂν δὲν ὑπάρχῃ καμμία ἀντίρρησις ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, νὰ ψηφισθῶσιν αἱ συντάξεις αὐταί, αἱ ὁποῖαι ἐψηφίσθησαν κατ’ ἀρχὴν καὶ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν μὲ ἐλάττωσιν ἑκάστης ἐξ αὐτῶν κατὰ 50 δρχ. Ἐπαναλαμβάνω, ἂν δὲν ὑπάρχῃ καμμία ἀντίρρησις καὶ δὲν ὑπάρχῃ κανεὶς ὁ ἀντιλέγων.

§14Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἐννοῶ, κύριοι, τὴν ἀπονομὴν συντάξεων πρὸς βοήθειαν καὶ ἀνακούφισιν τῶν ἀναγκῶν τῶν χηρῶν καὶ τῶν ἀγάμων θυγατέρων, αἱ ὁποῖαι ἐγκατελείφθησαν, ἀλλὰ παρατηρῶ μεγάλην δυσαναλογίαν. Ἂν πράγματι πρέπει νὰ ἀπονείμωμεν εἰς τὴν ἄγαμον κόρην τοῦ μακαρίτου Βουλπιώτου, ὄντος ἐντίμου ὑπαλλήλου καὶ ἐντίμου πολιτευομένου σύνταξιν, διότι ὁ πατὴρ αὐτῆς ἦτο ὑπάλληλος καὶ ἐξεπλήρωσεν εὐόρκως τὸ καθῆκόν του, ἐκ δρ. 250, ὁποίαν σύνταξιν πρέπει νὰ ἀπονείμωμεν εἰς τὴν χήραν τοῦ Χρυσάφη μὲ τὰ 5 ἀνήλικα ὀρφανά; Ἴσην σύνταξιν πρέπει νὰ ἀπονείμωμεν εἰς τὴν ἄγαμον θυγατέρα τοῦ πολιτευτοῦ καὶ τοῦ ὑπαλλήλου καὶ ἴσην πρὸς τὴν χήραν καὶ τὰ ὀρφανὰ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος κατεκρεουργήθη εἰς τὸν βωμὸν τῆς πατρίδος;

§15ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, ἀποσύρω τὴν τροπολογίαν μου περὶ ἐλαττώσεως 50 δρ. τῆς συντάξεως τῆς οἰκογενείας τοῦ Χρυσάφη καὶ ὡς πρὸς αὐτὴν μένει τὸ παλαιὸν νομοσχέδιον.

§16ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἂν δέχεται ἵνα αἱ ψηφοφορίαι διεξαχθῶσι ταυτοχρόνως. (Ἡ Βουλὴ δέχεται δι’ ἀναστάσεως). Παρακαλῶ νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Ι. Ξηρὸς καὶ Π. Κοσσονᾶκος. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Ἐνεργεῖται ἡ διὰ σφαιριδίων μυστικὴ ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ι. Ξηροῦ καὶ Π. Κοσσονάκου).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 92. Ἐν σχέσει πρὸς τὸ σχέδιον νόμου «περὶ ἀπονομῆς προσωπικῆς συντάξεως εἰς τὴν θυγατέρα τοῦ διατελέσαντος ἀντιπροέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου Ἀναστ. Πολυζωΐδου» ἐψήφισαν 62 ὑπὲρ καὶ 30 κατά. Ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον ἔγινε δεκτόν. Ἐν σχέσει πρὸς τὸ νομοσχέδιον «περὶ παροχῆς παρὰ τοῦ δημοσίου μηνιαίας προσωπικῆς ἰσοβίας συντάξεως πρὸς τὸν ἐθνικὸν ποιητὴν Σπῦρον Ματσούκαν» ἐψήφισαν 45 ὑπὲρ καὶ 47 κατά. Ἑπομένως ἀπορρίπτεται. (Εὖγε! εὖγε!) Ἐν σχέσει πρὸς τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ Ἀναστασίου Χρυσάφη» ἐψήφισαν 84 ὑπὲρ καὶ 8 κατά. Ἑπομένως ἔγινε δεκτόν. (Εὖγε! εὖγε!) Ἐν σχέσει πρὸς τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὴν σύζυγον τοῦ ἀποβιώσαντος ἱστοριοδίφου Κ. Σάθα» ἐψήφισαν 82 ὑπὲρ καὶ 10 κατά. Ἑπομένως ἔγινε δεκτόν. Ἐν σχέσει πρὸς τὸ νομοσχέδιον «περὶ πληρωμῆς συντάξεως εἰς τὴν Ἀριέτταν, ἄγαμον θυγατέρα τοῦ ἀποβιώσαντος Δημ. Βουλπιώτου» ἐψήφισαν 50 ὑπὲρ καὶ 42 κατά. Ἑπομένως ἔγινε δεκτόν.

§19Η. ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Ὄχι, ὄχι.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔγινε δεκτόν, διότι ἔχει πλὴν τῆς πλειονοψηφίας καὶ τὰ ⅘ τοῦ κατωτάτου ὁρίου τῆς ἀπαρτίας, ἤτοι 49. Ἐπῆρε 50.

§21Η. ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Τὰ ⅘, κύριε Πρόεδρε, εἶναι 52.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ⅘ τοῦ 61 εἶναι 49. Κάμετε τὸν λογαριασμὸν νὰ ἴδητε.

§23Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τί ποσά, κύριε Πρόεδρε;

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ θὰ σᾶς ἀναγγείλω τὰ ποσά; Σεῖς ἐψηφίσατε. —Συζήτησις ἐπὶ τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν, Συγκοινωνίας, Δικαιοσύνης, Ἐκκλησιαστικῶν καὶ Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν εἰδικῶν Ταμείων ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας, Ἀρχαιολογικοῦ Ταμείου καὶ τῶν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὑπαγομένων κληροδοτημάτων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§25ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ γενικὴ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ ὁποία παρετάθη καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ἀληθῶς ὡς ἐξαντληθεῖσα μετὰ τὰς ἀγορεύσεις ἐκ μέρους τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐνόμισα ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἀφήσω νὰ περατωθῇ ἡ συζήτησις, χωρὶς νὰ λάβω τὸν λόγον ὅπως διὰ βραχέων ἀπαντήσω εἴς τινα σημεῖα τῶν ἀγορεύσεων ἐνίων τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ τοῦτο ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο, διότι πρόκειται περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος ψηφίζεται μετὰ τὸ νέον Σύνταγμα παρούσης καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· εἶναι ἐπίσης ὁ πρῶτος προϋπολογισμός, ὁ ὁποῖος ψηφίζεται μετὰ τοὺς εὐτυχεῖς πολέμους· εἶναι ὁ πρῶτος προϋπολογισμός, ὁ περιλαμβάνων καὶ τὰ ἔξοδα καὶ τὰ ἔσοδα τῆς Νέας Ἑλλάδος. Ἐνόμισα ἀκόμη ὅτι ἐπεβάλλετο νὰ ἐκθέσω δι’ ὀλίγων τὰς σκέψεις περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς νῦν καὶ περὶ τῶν ἀπόψεων τοῦ προσεχοῦς μέλλοντος, διότι θὰ ὑπῆρχεν ἴσως κενόν τι ἐὰν ἡ δημοσία γνώμη, ἡ ὁποία μετὰ συντόνου προσοχῆς παρακολουθεῖ τὰς ἐργασίας ἡμῶν, δὲν ἤκουε καὶ τὸν κυρίως ὑπεύθυνον, ἐκδηλοῦντα δημοσίᾳ τὰς σκέψεις του ταύτας. Κυρίως, κύριοι βουλευταί, ἔπρεπε νὰ ἀρκεσθῶμεν ὅπως συζητήσωμεν τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1914, διότι τοῦτον ἀκριβῶς συζητοῦμεν. Τὰ τῶν μελλόντων προϋπολογισμῶν ἔπρεπε νὰ ἔλθωσιν εἰς ἄλλην ἐποχήν, ὅταν θὰ ὑπεβάλλοντο οἱ προϋπολογισμοὶ αὐτοί. Ἐὰν δὲ περιοριζώμεθα εἰς τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1914 θὰ ἤθελον νὰ παρατηρήσω τοῦτο, ὅτι τὸ κυρίως ἐνδιαφέρον εἶναι νὰ μάθωμεν ποία εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ὁ ἔκτακτος πρόκειται νὰ κλείσῃ μὲ ἔλλειμμα, αὐτὸ εἶναι φανερόν· καὶ ἐν ἰσοζυγίῳ ἄλλως τε ἂν ἔκλειεν, ἡ διαφορὰ δὲν θὰ ἦτο οὐσιώδης, ἀφοῦ τοῦτο ἄλλως δὲν θὰ ἐπετυγχάνετο ἢ διὰ τῆς ἀπὸ τοῦδε συνομολογήσεως τοῦ διὰ τὴν ἰσοζύγισιν αὐτοῦ ἀναγκαίου δανείου. Τὸ κυρίως λοιπὸν ἐνδιαφέρον εἶναι ποῖος εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1914, διότι ἂν καὶ αὐτὸς δὲν ἀποτελῇ τὴν ὁριστικὴν μορφὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς εὐρυτέρας Ἑλλάδος, πάντως ὅμως ἀποτελεῖ τὴν βάσιν ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ στηριχθῶσιν οἱ προϋπολογισμοὶ τοῦ μέλλοντος. Προκειμένου δὲ νὰ κρίνωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1914, προκειμένου δηλαδὴ νὰ κρίνωμεν περὶ τῆς ἐπαρκείας ἢ τῆς ἀνεπαρκείας τῆς χώρας ὅπως ἀντιμετωπίσῃ τὰς τακτικὰς αὐτῆς δαπάνας διὰ τῶν τακτικῶν αὐτῆς ἐσόδων, θὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαγάγωμεν ἄλλως τὰ πορίσματα, τὰ ὁποῖα ἐπιζητοῦμεν, παρὰ ἐὰν μόνον τὸ ἔτος 1914 τὸ ἀποκαταστήσωμεν εἰς ἔτος ὁμαλὸν ἐν συνόλῳ, διότι ὅλοι γνωρίζετε ποία διατάραξις ἐπῆλθε εἰς τὴν κανονικὴν εἴσπραξιν τῶν προσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπὸ τῆς ἐκρήξεως τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου. Ἐὰν τοῦτο δεχθῶμεν ὡς δεδομένον, ἐλπίζω ὅτι θὰ ἀναγνωρίσητε πάντες, ὅτι οἱ ὑπολογισμοί, εἰς τοὺς ὁποίους ἔφθασεν ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ κρίνουσα τὰ τῶν ἐφετεινῶν ἐσόδων, οἷα ταῦτα θὰ ἐνεφανίζοντο ἄνευ τοῦ πολέμου, εἶναι ἀπολύτως ἀσφαλεῖς. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς ἐπιτροπῆς τὰ ἔσοδα θὰ ἀνήρχοντο, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς προσόδους τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, εἰς 152.000.000 δρχ. καὶ ἐὰν εἰς ταῦτα προσθέσητε καὶ τὰς προσόδους τῆς Νέας Ἑλλάδος, θὰ ἔχωμεν ποσὸν ὁλικὸν ἐσόδων ἐκ 238.000.000 δρχ. εἰς στρογγυλοὺς ἀριθμούς. Ἐρωτᾶται λοιπόν, ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1914, ὁ πρῶτος προϋπολογισμὸς μετὰ τὸν πόλεμον, ἐὰν δὲν παρενέπιπτεν ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος, ποῖα ἀποτελέσματα θὰ ἀπέδιδε; Τὰ ἔξοδα κατὰ τὰς τελευταίας δηλώσεις τοῦ συναδέλφου μου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἀναβιβάζονται εἰς δρχ. 239.000.000. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ μεταχειρίζωμαι στρογγυλοὺς ἀριθμούς, διότι ἡ μεγάλη λεπτομέρεια ἀποβαίνει ἀνιαρὰ διὰ τὸν ἀκούοντα. Πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ, ὅτι ὁ νέος τύπος τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς πολλὰ σφάλματα καταχωρίσεως, καθόσον ἦτο ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο τὰ ἔξοδα ἰδίως νὰ τοποθετηθῶσιν ἐν τῷ περιθωρίῳ τοῦ νέου τύπου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Θὰ δεχθῶ ἀναμφισβητήτως, ὅτι οἱ τόκοι τῶν προσωρινῶν δανείων, οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται εἰς ποσὸν κατά τι μικρότερον τῶν πέντε ἑκατομμυρίων, ἀποτελοῦν μέρος τῶν ἐξόδων τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ. Θὰ δεχθῶ ἐπίσης ὅτι τὸ χρεωλύσιον ἂν καὶ ἐπιφέρῃ ἐλάττωσιν τοῦ παθητικοῦ τοῦ Κράτους, πρέπει ἐν τούτοις νὰ θεωρηθῇ ὡς τακτικὸν ἔξοδον, ὄχι τόσον διότι ἐπαναλαμβάνεται τακτικῶς κατ’ ἔτος, ἀλλὰ διότι εἰς καλῶς διεξαγομένην δημοσίαν οἰκονομίαν ἀπαραίτητον εἶναι, ἐφ’ ὅσον τὸ δημόσιον χρέος εἶναι χρεωλυτικὸν νὰ καταβάλληται τὸ χρεωλύσιον ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων, διότι τότε μόνον ὁ προϋπολογισμὸς ἔχει τὴν ἀναγκαίαν ἐλαστικότητα. Δέον λοιπὸν εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα νὰ προστεθῇ καὶ τὸ ποσὸν δρχ. 8.600.000 εἰς ἃς ἀνέρχεται τὸ χρεωλύσιον. Ἐπίσης πρέπει ν’ ἀναγνωρισθῇ ὅτι δαπάναι τινὲς οἰκοδομικῶν ἐγκαταστάσεων ἢ καὶ ἐπισκευῶν κατακεχωρισμέναι εἰς τὰ ἔκτακτα ἔξοδα δύνανται ὀρθότερον νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς τακτικαὶ δαπάναι. Τοιαύτη κυρίως εἶναι ἡ ἐξ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου δαπάνη ἐπισκευῆς τῶν Ἀνακτόρων. Ἀλλ’ ὅπως μὴ δώσω ἀφορμὴν εἰς συζητήσεις, δέχομαι τὴν προσθήκην εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα ὁλοκλήρου ἑκατομμυρίου, ἀντιπροσωπεύοντος διαφόρους κατασκευὰς καὶ ἐπισκευάς. Ἐπίσης δέχομαι ὅτι εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα πρέπει νὰ καταχωρισθῇ ποσὸν 780,000 δρχ., τὸ ὁποῖον εἶναι τόκος τοῦ κεφαλαίου τῶν 13.000.000 δρχ. ἀντὶ τῶν ὁποίων ἠγοράσαμεν τὸν σιδηρόδρομον τῶν συνόρων. Εἶναι ἀληθῶς ἄπορον πῶς ἡ δαπάνη αὕτη εἰμποροῦσε νὰ θεωρηθῇ μὴ ἀνήκουσα εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα, ἀφοῦ ἀντιθέτως εἰς τὰ τακτικὰ ἔσοδα καταλογίζεται ἡ ἐκ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου εἴσπραξις. Ἡ καλὴ βεβαίως πίστις τοῦ συναδέλφου μου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν τίθεται ἐν ἀμφιβόλῳ.

§26Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Οὐδεὶς εἶπε τοιοῦτον.

§27ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Οὕτως ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τῶν τακτικῶν τοῦ τρέχοντος ἔτους ἀναβιβάζεται εἰς δραχ. 254.000.000. Ἀλλ’ ἐάν, κύριοι, ἀναγνωρίζω προθύμως ὅτι τὰ ποσὰ ταῦτα πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα, ἔχω καθῆκον νὰ παρατηρήσω, ὅτι ὑπάρχουσιν ἄλλα ποσά, τὰ ὁποῖα ἀναμφισβητήτως πρέπει νὰ ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν τακτικῶν ἐξόδων. Αἱ χορηγίαι, κύριοι, εἰς τὰ ταμεῖα τὰ δύο τὰ πολεμικὰ, καθὸ ποσὸν ὑπερβαίνουσι τὰς ἀνειλημμένας ὑποχρεώσεις τῶν δανείων τούτων, δὲν εἶναι δαπάναι τακτικαί, εἶναι δαπάναι ἔκτακτοι ἐξυπηρετοῦσαι τὸν ἔκτακτον προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων.

§28Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Τὸ ταμεῖον τῆς Ἀμύνης οὐδὲν ἕτερον εἶναι παρὰ κατ’ ἔτος παροχὴ χρησιμεύουσα, ἵνα ἑκάστοτε λαμβάνεται ποσὸν τοῦ κεφαλαίου ἀπὸ τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ στρατοῦ ἐν καιρῷ ἐπιστρατείας.

§29ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἀποφασίζει νὰ ἐφοδιάσῃ τὰ δύο πολεμικὰ ταμεῖα δι’ ἐκτάκτου χορηγίας, προερχομένης ἐκ δανείου πρὸς ἀντιμετώπισιν ὅλων τῶν ἀναγκῶν τῶν ταμείων τούτων, τὴν ὑπηρεσίαν δὲ τῶν δανείων τούτων καταλογίζομεν ὡς βάρος τακτικὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ ἀπόδοσις μέρους τῶν τακτικῶν προσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὰ πολεμικὰ ταῦτα ταμεῖα δὲν εἰμπορεῖ πλέον παρὰ νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐξυπηρετοῦσα δαπάνας τοῦ ἐκτάκτου προϋπολογισμοῦ.

§30Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἡ συντήρησις.

§31ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ συντήρησις τῶν προμηθειῶν καὶ αἱ κατ’ ἔτος ἀνανεούμεναι προμήθειαι διὰ τῆς μεταθέσεως αὐτῶν ἐκ τῶν ἀποθηκῶν ἐπιστρατεύσεως εἰς τὴν κοινὴν χρῆσιν ἐπιβαρύνουσι τὸν τακτικὸν προϋπολογισμόν. Ἐνῷ τὰ 10 ἑκατομμύρια, τὰ ἐτησίως ἀποδιδόμενα ἐκ τῶν τακτικῶν προσόδων εἰς τὰ δύο πολεμικὰ ταμεῖα, ἀποτελοῦσι μέρος τοῦ κεφαλαίου, τοῦ χρησιμοποιουμένου διὰ προμηθείας ὅλων τῶν ἐφοδίων τῆς ἐπιστρατεύσεως. Κατὰ τὴν στιγμὴν δέ, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπολογίζητε ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦ κεφαλαίου, τοῦ ἀναγκαίου διὰ τοὺς ἐφοδιασμούς, ὅπως ρίψετε τὸ ποσόν, δι’ οὗ θὰ ὑπηρετηθῇ τὸ κεφάλαιον τοῦτο εἰς τὰ τακτικὰ βάρη τῶν μελλόντων προϋπολογισμῶν, τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν δύνασθε πλέον νὰ ὑπολογίζετε ὅτι καὶ τὰ δέκα αὐτὰ ἑκατομμύρια, τὰ ἀποδιδόμενα εἰς τὰ πολεμικὰ ταμεῖα, ἀποτελοῦσι τακτικὸν ἔξοδον τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι τότε ὑπολογίζετε δὶς ὡς τακτικὸν βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τὸ ποσὸν τὸ ἀναγκαῖον ἐτησίως διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον θὰ διατεθῇ διὰ τοὺς ἐφοδιασμούς, καὶ τὸ ποσὸν τῶν 10 ἑκατομμυρίων δραχμῶν τὸ ἀποδιδόμενον εἰς τὰ πολεμικὰ ταμεῖα.

§32Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε εἶναι ὀρθόν· ἐξέρχεται ἀπὸ τὸν προϋπολογισμόν· ἡ ἵδρυσις τῶν ταμείων αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἔχει, νὰ μὴ ἀποτελῇ τοῦ Κράτους περιουσίαν, ἀλλ’ ἰδίαν.

§33ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπρότεινε μάλιστα καί τις τῶν βουλευτῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως τὴν κατάργησιν τῶν ταμείων.

§34Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶπον ἐκ τῆς χορηγίας αὐτῆς νὰ ἐξυπηρετοῦνται τὰ δάνεια.

§35ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀκριβῶς. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ὑπολογίζομεν τὰ δάνεια, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην διὰ τοὺς ἐφοδιασμοὺς τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ τὴν ἀγορὰν πολεμικῶν πλοίων καὶ βαρύνομεν τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ μέλλοντος μὲ τὸ ποσὸν τὸ ἀναγκαῖον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων τούτων, πρόδηλον ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 10.000.000, τὸ ἐτησίως ἀποδιδόμενον εἰς τὰ πολεμικὰ ταμεῖα, ἐξυπηρετεῖ ἔκτακτον δαπάνην καὶ ὄχι τακτικήν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτά, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖα θὰ εἶναι ἡ ἐλαστικότης τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν ἐν τῷ μέλλοντι.

§36Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διατί δίδετε τὸ ποσὸν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἀμύνης; Ἐγὼ νομίζω ὅτι τὰ βάρη τοῦ στρατοῦ θὰ αὐξήσωσι, δὲν ὑπάρχει σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ σταματήσουν καὶ ἑπομένως δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι διὰ τῆς συνομολογήσεως αὐτοῦ τοῦ δανείου ἱκανοποιεῖτε αὐτὰς τὰς ἀνάγκας, ἑπομένως τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης πάντοτε θὰ ἔχῃ ἀνάγκην κεφαλαίων πρὸς συμπλήρωσιν τυχὸν ἐλλειπουσῶν προμηθειῶν καὶ ἑπομένως δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ τὸ ποσὸν ὡς ἔκτακτος δαπάνη, ἀλλ’ εἶναι τακτικὴ δαπάνη.

§37ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔχω ἐναντίαν ἐντελῶς γνώμην. Εἰς τὸν ἀξιότιμον δὲ ἐκ Κερκύρας βουλευτὴν ἐρωτῶντα διατί τότε ἀναγράφομεν αὐτὸ τὸ ποσὸν εἰς τὸν προϋπολογισμόν, ἀπαντῶ ὅτι τοῦτο πράττομεν, διότι εὕρομεν αὐτὸν τὸν θεσμὸν τῶν πολεμικῶν ταμείων θεσπισθέντα ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἦτο ἀνεπαρκὲς ὅπως μεριμνήσῃ ἄλλως διὰ τὴν ἀθρόαν ἀγορὰν τῶν ἀναγκαίων πολεμικῶν ἐφοδίων καὶ ἀπεφάσισε ν’ ἀφιερώσῃ διὰ τὴν βαθμιαίαν προμήθειαν τῶν ἐφοδίων τούτων μέρος τῶν ἐνιαυσίων τακτικῶν αὐτοῦ ἐσόδων. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ὅμως, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος μετὰ τοὺς πολέμους ἀνελάμβανεν αὐτὸ νὰ μεριμνήσῃ περὶ ὅλων τῶν ἀναγκῶν, διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ὁποίων ἱδρύθησαν τὰ δύο πολεμικὰ ταμεῖα, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ φόροι, τοὺς ὁποίους εἰσπράττει τὸ Κράτος καὶ τοὺς ὁποίους ἀποδίδει εἰς τὰ πολεμικὰ ταμεῖα δὲν εἰμποροῦν παρὰ νὰ θεωρηθοῦν ὡς δαπάναι ἔκτακτοι τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἄλλη δαπάνη, τὴν ὁποίαν πρέπει ν’ ἀφαιρέσητε ἐκ τῶν τακτικῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ τρέχοντος ἔτους, ἐὰν θέλητε νὰ συγκρίνητε τὰς τακτικὰς δαπάνας τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου πρὸς τὰ τακτικὰ αὐτοῦ ἔσοδα. Καὶ ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι ἡ τῶν 7½ ἑκατομ. δραχμῶν, τῶν ἀναγραφομένων εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ τρέχοντος ἔτους τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ἐφέδρων ἡλικιῶν τῶν νέων χωρῶν. Διότι καὶ ἡ δαπάνη τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν 150.000 ἐφέδρων τῶν νέων χωρῶν εἶναι προδήλως δαπάνη ἔκτακτος. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλο κονδύλιον 6.000.000 δραχ. ἐκτάκτων δαπανῶν περιλαμβανομένων εἰς τὸν τακτικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὡς ὡμολόγησε καὶ αὐτὸς ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ἀφοῦ ὡς τακτικαὶ δαπάναι τοῦ Ὑπουργείου τούτου ἀναγράφονται διὰ τὸ ἔτος 1914, 28.500.000 περίπου δραχμῶν, ἐνῷ αἱ τακτικαὶ δαπάναι τοῦ Ὑπουργείου τούτου οὐδὲ κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος 1915, ὅτε ἱκαναὶ νέαι μονάδες θὰ προστεθοῦν εἰς τὸν Στόλον μας, δὲν θὰ ὑπερβοῦν τὰ 22.500.000 δραχμῶν. Ἐὰν λοιπόν, κύριοι, ταῦτα τὰ ποσὰ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὰ 254.000.000 δραχμῶν, θὰ ἰδῆτε ὅτι αἱ τακτικαὶ δαπάναι τοῦ 1914 περιορίζονται εἰς ποσὸν 230.000.000–231.000.000 δραχμῶν. Ἐὰν λοιπὸν δὲν εἴχομεν τὸν εὐρωπαϊκὸν πόλεμον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πορείας τῶν εἰσπράξεων κατὰ τοὺς 6 πρώτους μῆνας τοῦ τρέχοντος ἔτους θὰ εἴχομεν 236.000.000 δραχμῶν τακτικὰς εἰσπράξεις ἀπέναντι 231.000.000 δαπανῶν τακτικῶν καὶ συνεπῶς περίσσευμα ἐκ τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ τρέχοντος ἔτους ἐκ 5.000.000.000 δραχμῶν περίπου. Αὐτὴ θὰ ἦτο, κύριοι, ἡ μορφὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἢ μᾶλλον τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ τρέχοντος ἔτους, ἐὰν δὲν ἐνεφιλοχώρει ὁ πόλεμος ὁ εὐρωπαϊκός. Ἀλλ’ ἤθελε παρατηρηθῇ καὶ εὐλόγως· πολὺ καλὰ δυνάμεθα βέβαια νὰ εἴμεθα πλήρης χαρᾶς ὅτι ὁ πρῶτος προϋπολογισμός, ὁ μετὰ τὸν πόλεμον, παρουσιάζει αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ εἴμεθα αἰσιόδοξοι καὶ διὰ τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν προσεχῶν ἐτῶν, ἀφοῦ αἱ δαπάναι κατ’ ἀνάγκην θὰ αὐξηθοῦν οὐ μόνον διότι καθ’ ἕκαστον ἔτος θὰ αὐξάνεται ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἕως ὅτου φθάσῃ τὰ 50.000.000, ὅσα εἶναι ἀναγκαῖα διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ νέου ὀργανισμοῦ καὶ διότι καὶ αἱ ναυτικαὶ δαπάναι θὰ αὐξηθῶσι, ἀλλὰ καὶ διότι ὑπάρχουν καὶ τόσαι ἄλλαι δαπάναι, αἱ ὁποῖαι θὰ προστεθοῦν πλὴν τῆς κυριωτάτης δαπάνης τῆς ἀναγκαίας διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ χρέους, τοῦ κυμαινομένου, μετὰ τὴν τακτοποίησιν αὐτῶν. Λοιπὸν ἔχω καθῆκον νὰ ἐξετάσω τοῦτο καίτοι δὲν πρόκειται βεβαίως νὰ συντάξωμεν ἀπὸ τοῦδε τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν μελλόντων ἐτῶν. Ἀλλ’ ἡ αἰσιοδοξία, ἡ στερρά, τὴν ὁποίαν ἔχω περὶ τῆς ἐπαρκείας τῶν προϋπολογισμῶν μὲ τὰς σημερινὰς προσόδους διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ μέλλοντος δὲν θὰ ἦτο αἰσιοδοξία δεδικαιολογημένη, ἐὰν δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐξηγήσω πρὸς ὑμᾶς τοὺς λόγους, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζω αὐτήν. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς παράταξιν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους ἐγὼ θὰ κατήρτιζα καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἠδύναντο παρὰ νὰ προκαλέσουν ἀντιρρήσεις. Προτιμῶ διὰ τοῦτο νὰ λάβω ἀριθμούς, τοὺς ὁποίους ἔδωκεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας βουλευτής, ὡς σύνολον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἤδη, ἵνα καλυφθῶσιν ἐντὸς τριετίας. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἀναβιβάζεται ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Αἰτωλοακαρνανίας εἰς 300 περίπου ἑκατομμύρια δραχμῶν, μεῖον ἑνὸς ἢ δύο ἑκατομμυρίων.

§38Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. 298.000.000.

§39ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα, δέχομαι τὸν ἀριθμὸν αὐτόν. Ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ 1918 θὰ ἐμφανίσῃ αὐτὴν τὴν μορφὴν καὶ τὸν δέχομαι ὄχι ἁπλῶς διὰ νὰ μὴ προκαλέσω ἀντιρρήσεις, ἀλλὰ καὶ διότι οὐσιαστικῶς ἀναγνωρίζω ὡς περίπου ὀρθὴν τὴν πρόβλεψιν ταύτην. Καὶ δεχόμενος ὅτι αἱ τακτικαὶ δαπάναι τοῦ 1918 θ’ ἀνέλθωσιν εἰς δραχμὰς 298.000.000 περίπου, ἰσχυρίζομαι μετὰ πεποιθήσεως ἀκραδάντου, ὅτι πρὸ τῆς παρελεύσεως πενταετίας, δηλαδὴ περὶ τὸ τέλος τῆς πενταετίας τῆς προσεχοῦς, ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ μας μὲ τοὺς πόρους, τοὺς ὁποίους ἔχομεν σήμερον, θὰ ἔχῃ ὑπερβῇ τὰ 300.000.000 δραχ. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ξενίσω ὁρίζων καὶ κατὰ προσέγγισιν τὸ ποσόν, κατὰ τὸ ὁποῖον τὰ ἔσοδά μας εἰς τὸ τέλος τῆς προσεχοῦς πενταετίας θὰ ἔχουν ὑπερβῇ τὰ 300.000.000. Θὰ ἀρκεσθῶ μόνον εἰς τὸ νὰ θέσω ὡς δεδομένον, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀσφαλῶν ἐνδείξεων, τὰς ὁποίας θὰ ἐκθέσω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων ἡμῶν κατὰ τὸ 1919 ἢ 1920 θὰ ἔχῃ παρακάμψῃ τὰ 300.000.000 δραχμῶν καὶ ἐὰν τοῦτο ἀποδείξω θὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι ὁ προϋπολογισμός μας ἀποδεικνύεται ἐντελῶς ἐπαρκὴς διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ προσεχοῦς μέλλοντος, καθόσον καὶ ἂν τὸ ἔτος 1918 ἢ καὶ τὸ 1919 παρουσιάσωσι μικρόν τι ἔλλειμμα, τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου, τοῦ ἀναγκαίου διὰ τὴν κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος τούτου, ἀνέτως θὰ δυνηθῇ νὰ βαστάσῃ προϋπολογισμὸς τοιαύτην δεικνύων ἐλαστικότητα. Ὑπολείπεται ἤδη νὰ ἀποδείξω διατί πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι ἐντὸς μιᾶς πενταετίας ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων τῶν ὑπαρχόντων σήμερον θὰ ἔχῃ ὑπερβῇ τὰ 300 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Κύριοι, εἶπον ἤδη ὅτι συμφώνως πρὸς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ τρέχοντος ἔτους ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀποδόσεως τῶν ἕξ πρώτων μηνῶν καὶ τῆς σταθερᾶς καμπύλης τὴν ὁποίαν διαγράφουν τὰ ἔσοδα διαρκούσης τῆς χρήσεως θὰ ἀνέρχωνται εἰς δρχ. 152.000.000 διὰ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ τὰ τακτικὰ ἔξοδα, κύριοι, τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος κατὰ τὰ ἔτη 1906 ἕως 1909 τῆς προεπαναστατικῆς περιόδου ἀνῆλθον κατὰ μέσον ὅρον εἰς 121.000.000 δραχμῶν. Ἐνθυμεῖσθε δὲ πάντες ὅτι εἶχε παρατηρηθῆ μία κόπασις τῶν ἐσόδων τὰ ὁποῖα ἐπὶ 3 ἢ 4 ἔτη ἐφαίνοντο στάσιμα μὲ τάσιν μᾶλλον πρὸς μείωσιν ἢ πρὸς αὔξησιν. Ἐὰν εἰς ταῦτα προσθέσητε 8.000.000 δρχ., ποσὸν κατὰ τὸ ὁποῖον ηὐξήθησαν τὰ ἔσοδα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἐξ Οἰτύλου πολιτευτοῦ, θὰ ἴδητε ὅτι τὰ τακτικὰ ἔσοδα μέχρι τῆς ἐπαναστάσεως ἀνέρχονται εἰς 129.000.000 δραχμῶν. Ταῦτα δὲ εἶναι τὰ εἰς διάστημα μιᾶς πενταετίας ἀναβιβασθέντα αὐτομάτως κατὰ τὸ 1914 εἰς 152.000.000 δρ. Ὑπάρχει δηλαδὴ ὑπεραπόδοσις ἐσόδων ἐκ τῆς φυσικῆς ἐξελίξεως 23.000.000 δρχ. ἐντὸς πενταετίας. Πρέπει νὰ παρατηρήσωμεν, κύριοι, ὅτι τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα δὲν ὑπῆρξεν ἰδιαιτέρως εὐμενὲς καὶ διὰ τὰς αὐξήσεις τῶν προσόδων τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος. Ἀπὸ τὰ ἔτη ταῦτα 2½ μόνον ὑπῆρξαν ἔτη εἰρήνης, τὰ ἄλλα 2½ εἶναι ἢ ἔτη πολέμου τῆς Ἑλλάδος ἢ ἔτη κρίσεως Ἑλληνικῆς ἢ Ἑλληνοτουρκικῆς ἢ καὶ παγκοσμίας ἕνεκεν τοῦ πολέμου τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ. Ὁ κ. βουλευτὴς Κερκύρας ὑπέλαβεν ὅτι αἱ εἰσπράξεις τῶν πρώτων μηνῶν τοῦ 1914, αἱ τελωνιακαί, ὀφείλονται εἰς μείζονα εἰσαγωγὴν ἐξ αἰτίας τοῦ προηγουμένου πολέμου, ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ κ. βουλευτὴς ὅτι ὁ πόλεμος ἐθεωρήθη οὐσιαστικῶς τερματισθεὶς ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συνθήκης τοῦ Βουκουρεστίου κατὰ Ἰούλιον 1913, διότι ἰδίως ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐθεωρήθη λήξασα ἡ πολεμικὴ περίοδος, τὸ δὲ ἐμπόριον ἤρχισε κάμνον ὅλας τὰς ἁθρόας προμηθείας, καὶ θὰ ἴδητε ἐὰν παρακολουθήσητε τὰς τελωνιακὰς εἰσπράξεις τῶν ἔκτοτε μηνῶν τοῦ 1913, θὰ ἴδητε τὰς μεγάλας εἰσπράξεις κατὰ τὸ θέρος καὶ κατὰ τὸ φθινόπωρον τοῦ 1913. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι κατὰ τὸν μῆνα Ὀκτώβριον 1913 παρουσιάσθησαν δυσχέρειαί τινες διὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συνθήκης μετὰ τῆς Τουρκίας, ἀλλ’ ἐντεῦθεν δὲν ἐγεννήθη κρίσις τοιαύτη, ὥστε νὰ σταματήσῃ τὸ ἐμπόριον. Οἱ μῆνες λοιπὸν τοῦ δευτέρου ἑξαμήνου τοῦ 1913 εἶναι ἐκεῖνοι κατὰ τοὺς ὁποίους ἐπληρώθησαν τὰ διαρκοῦντος τοῦ πολέμου ἐξαντληθέντα ἀποθέματα τῶν ἐμπόρων, οἱ δὲ πρῶτοι μῆνες τοῦ 1914 οὐχὶ μόνον δὲν ἔχουσιν — ὅσον ἀφορᾷ τὰς εἰσπράξεις — ἐπηρεασθῆ πρὸς αὔξησιν ἀπὸ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας βουλευτής, ἀλλ’ ἔχουσιν ἀντιθέτως ἐπηρεασθῆ κακῶς ἀπὸ κατάστασιν ἐξωτερικὴν τῆς Ἑλλάδος ἐντελῶς ἀπρόσφορον διὰ τὴν αὔξησιν τῆς εἰσαγωγῆς. Ἐπειδὴ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ ἔτους 1914 εἶχε συντελεσθῆ ἡ ἀγορὰ τοῦ «Ῥίου Ἰανείρου» ἐκ μέρους τῆς Τουρκίας, ἀμέσως ἔκτοτε ἤρχισεν ἀνησυχία ἐν Ἑλλάδι ὅτι ἡ Τουρκία ταχέως θὰ εὑρεθῇ ἐπικρατοῦσα ἡμῶν κατὰ θάλασσαν καὶ ἑπομένως ἀποφασισμένη νὰ ἐπιτεθῇ πρὸς ἀνάκτησιν τῶν Νήσων, ἐνῷ ἀντιθέτως ἡμεῖς εἴμεθα ἀποφασισμένοι νὰ μὴ ἐγκαταλείψωμεν τὰς κτήσεις ἡμῶν ἄνευ πολέμου. Ἀπὸ τῆς ἀρχῆς λοιπὸν τοῦ 1914 εἰς τὰς κανονικὰς αὐξήσεις τῶν εἰσπράξεων ἐνεφιλοχώρει κατάστασις ἐξωτερικὴ ἐντελῶς ἀνώμαλος διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ ἑπομένως ἔχω πάντα λόγον νὰ ὑποστηρίξω ὅτι αἱ εἰσπράξεις τοῦ πρώτου ἑξαμήνου τοῦ 1914 δὲν εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἐνδεικνύουσι τὴν κανονικὴν αὔξησιν τῶν προσόδων, τὴν ὁποίαν θὰ εἴχομεν κατὰ τὸ 1914 ἐν σχέσει πρὸς τὸ 1909, ἐὰν τὸ διαρρεῦσαν διάστημα ἀπὸ τοῦ 1910 μέχρι τοῦ μέσου τοῦ 1914 ἦτο διάστημα ὁμαλόν, ἐὰν δὲν ἐνεφιλοχώρουν δύο πόλεμοι σταματήσαντες τὴν ἐθνικὴν καὶ ἰδιωτικὴν οἰκονομίαν καὶ δὲν ἐπηκολούθει ἡ κρίσις ἡ ἐξωτερική, ἡ ἀρξαμένη ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1914 καὶ παραταθεῖσα μέχρι τῆς ἐκρήξεως τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου διὰ νὰ ὀξυνθῇ ἔτι μᾶλλον ἐκ τοῦ πολέμου τούτου. Ὄταν ταῦτα ἔχετε ὑπ’ ὄψει, κύριοι, θὰ θεωρήσητε ὅτι εἶναι ὑπερβολικὴ αἰσιοδοξία ἡ πεποίθησίς μου, ὅτι ἡ προσεχὴς πενταετία θὰ ἀποδώσῃ αὔξησιν φυσικὴν τῶν προσόδων ἀνάλογον πρὸς ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἀπέδωσεν ἡ προηγουμένη πενταετία; Δὲν εἶσθε ὑποχρεωμένοι νὰ δεχθῆτε ὅτι οὐχὶ αἰσιοδόξως, ἀλλὰ μετὰ πολλῆς συντηρητικότητος διὰ νὰ εἶμαι ἐντελῶς ἀσφαλής, ὑπολογίζω λαμβάνων ὡς βάσιν τὴν ὑπεραπόδοσιν τῆς πενταετίας, τῆς ἤδη διαρρευσάσης, διαρρευσάσης ὑπὸ πολεμικὰς περιπετείας, ὑπὸ ἀνησυχίας διεθνεῖς, ὑπὸ παγκόσμιον πολεμικὴν καταιγίδα, ἡ ὁποία ἐὰν δὲν λήξῃ μὲ οὐσιώδη περιορισμὸν τῶν πολεμικῶν δαπανῶν, ἣν προσδοκᾷ ὁ ἀξιότιμος φίλος μου βουλευτὴς Ἀχαϊοήλιδος κ. Βουρλούμης, πάντως ὅμως θὰ ἀσφαλίσῃ μίαν μακροχρόνιον περίοδον εἰρήνης. Θὰ λείπῃ κατὰ τὴν προσεχῆ πενταετῆ περίοδον καθ’ ὅλας τὰς ἐνδείξεις, ὁ φόβος πολεμικῶν περιπλοκῶν διὰ τὴν Ἑλλάδα ὡς καὶ ἡ διεθνὴς ἀνησυχία καὶ ἡ Ἑλλὰς θὰ ὁρμήσῃ εἰς τὸν περαιτέρω βίον τὴν εἰρηνικὸν πλέον μὲ ὅλην τὴν ὁρμήν, τὴν ὁποίαν τῆς ἔδωκαν οἱ πόλεμοι οἱ ἐπιτυχεῖς, μὲ ὅλην τὴν ὁρμήν, τὴν ὁποίαν θὰ τῆς μετέδιδον αἱ νίκαι της καὶ ἐὰν ἀκόμη αὗται δὲν ἐπεστέφοντο διὰ τοιούτων ἐδαφικῶν κτήσεων. Μόνη ἡ ἐνίσχυσις ἡ ἐντεῦθεν πηγάζουσα διὰ τὴν ἐθνικὴν ψυχήν, μόνη ἡ αὐτοπεποίθησις, τῆς ὁποίας οὐδεὶς θὰ ἀρνηθῇ ὅτι εἴχομεν στερηθῆ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως ἢ ἂν θέλητε πρὸ τῶν πολέμων, μόνη ἡ ἐπιτυχία ἡ ἐκ τῶν νικῶν θὰ ἐγέννα τοιαύτην ὁρμὴν καὶ δραστικότητα ἐθνικήν, ὥστε αὕτη θὰ ἐξεδηλοῦτο καὶ δι’ εἰσπράξεων τοῦ δημοσίου ταμείου μεγαλειτέρων καὶ δι’ ἀποδόσεων τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου πλουσιωτέρων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ παράγοντος τούτου τῆς νίκης καθ’ ἑαυτήν, ἔχομεν καὶ τὸν ἐκ ταύτης διπλασιασμὸν τοῦ ἐδάφους τῆς χώρας καὶ τὸν πολλαπλασιασμὸν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, ἡ δὲ δραστηριότης τῶν συναλλαγῶν, ἡ ὁποία ἐντεῦθεν πρόκειται νὰ ἀναπτυχθῇ, ἐὰν συνυπολογίσητε καὶ τὴν ἀνάπτυξιν, ἣν θὰ φέρῃ ἡ νέα σιδηροδρομικὴ συγκοινωνία μετὰ τῆς ἑσπερίας Εὐρώπης, θὰ σᾶς δείξῃ ὅτι ἄνευ ὑπερβολικῆς τινος αἰσιοδοξίας θὰ ἠδύνασθε νὰ ὑπολογίσητε τὴν φυσικὴν ὑπεραπόδοσιν τῶν ἐσόδων κατὰ τὴν προσεχῆ πενταετίαν πολὺ ἀνωτέραν ἐκείνης τῆς προηγουμένης πενταετίας. Ἀλλ’ ἐγὼ μένω εἰς τὴν κλίμακα αὐτὴν τῆς προηγουμένης πενταετίας διὰ νὰ μὴ προκαλέσω καμμίαν ἀντίρρησιν καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἴδητε ὅτι αἱ εἰσπράξεις κατὰ τὴν διαρρεύσασαν πενταετίαν ηὐξήθησαν κατὰ 18% καὶ ἐὰν κατὰ τόσον ποσὸν αὐξήσητε τὰς ἀποδόσεις, ἃς θὰ εἶχεν ἀσφαλεῖς τὸ ἔτος 1914 εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα ἄνευ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, θὰ ἴδητε ἀναβιβαζόμενα τὰ τακτικὰ ἔσοδα κατὰ τὴν προηγουμένην πενταετίαν εἰς 180.000.000 δραχ. Μένει, κύριοι, νὰ ἴδωμεν εἰς τί ποσὸν θὰ ἀνέλθουν πιθανῶς αἱ εἰσπράξεις, αἱ ἐκ τῶν Νέων Χωρῶν, κατὰ τὴν αὐτὴν πενταετίαν. Ἐστηρίχθην προηγουμένως εἰς τὰ συμπεράσματα καὶ τὰς κρίσεις τῆς ἐπιτροπῆς. Ὁμολογῶ ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔσοδα τῆς Νέας Ἑλλάδος οἱ ὑπολογισμοὶ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι ἴσως χρωματισμένοι ὀλίγον αἰσιοδόξως. Ἐάν τις φέρῃ τὴν ἀντίρρησιν ὅτι καὶ ἄνευ τοῦ πολέμου αἱ εἰσπράξεις, αἱ ἐκ τῆς Νέας Ἑλλάδος, δὲν θὰ ἀπέδιδον 86.000.000 δραχ., ἀλλὰ θὰ ἦσαν κατώτεραι κατὰ τρία ἢ τέσσαρα ἢ καὶ πέντε ἑκατομμύρια, δὲν θὰ ἐδίσταζον νὰ δεχθῶ τὴν ἀντίρρησιν ταύτην. Θὰ λάβω ὡς βάσιν, ἵνα ἀποφύγω τὰς ἀμφισβητήσεις, ὅτι 80.000.000 δραχ. θὰ εἰσεπράττοντο ἐν ταῖς Νέαις Χώραις ἄνευ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου. Θὰ προσέθετον δὲ εἰς ταῦτα τὴν αὔξησιν τὴν ἐκ τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ δασμολογίου μέλλουσαν ν’ ἀποδώσῃ κατὰ τὸν συνάδελφόν μου κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν 10.000.000, ἐπὶ πλέον τὴν αὔξησιν κατὰ 5.000.000 ἐκ τῆς μεταρρυθμίσεως τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ καὶ τὴν αὔξησιν κατὰ 2.000.000 ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν μονοπωλίων εἰς τὰς Νέας Χώρας. Οὕτω δὲ τὸ ὅλον τῶν σημερινῶν προσόδων ἐκ τῶν Νέων Χωρῶν ἀναβιβάζεται εἰς δρχ. 97.000.000. Ἀλλὰ ποία θὰ εἶναι ἆρά γε ἡ ἀνάπτυξις τῶν ἐσόδων αὐτῶν τῶν Νέων Χωρῶν κατὰ τὴν προσεχῆ πενταετίαν, κύριοι βουλευταί; Διὰ νὰ ὑπολογίσω μετά τινος ἀσφαλείας τὴν αὔξησιν τούτων δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὰ γενόμενα ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι. Βεβαίως ἐλλείπει ἀναλογία τῶν ὅρων διὰ νὰ δυνάμεθα νὰ κάμωμεν τοιαύτην σύγκρισιν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος διὰ τοῦτο νὰ καταφύγω εἰς ἄλλο μέρος, τμῆμα πάλιν τῆς Νέας Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον εὑρέθη ὑπὸ περιστάσεις ἀναλόγους πρὸς ἐκείνας, τὰς ὁποίας εὑρίσκεται σήμερον ἡ ὅλη Νέα Ἑλλάς. Εἰς τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα μου, κύριοι, εἰς τὴν Κρήτην, αἱ εἰσπράξεις κατὰ τὸ 1900 1901, κατὰ τὰ δύο δηλαδὴ πρῶτα ἔτη μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν τοῦ αὐτονόμου πολιτεύματος, ἀνήρχοντο εἰς 3½ ἑκατομμύρια δραχμῶν. Αὗται αἱ εἰσπράξεις, χωρὶς καμμίαν φορολογικὴν ἐπιβάρυνσιν, διὰ τὴν ὁποίαν δυσφορώτατα εἶχον διατεθῇ οἱ πατριῶται μου, ἐφ’ ὅσον ἐπρόκειτο περὶ τοῦ αὐτονόμου πολιτεύματός των, καὶ πρὸς τὴν ὁποίαν ἐπιβάρυνσιν εὑρέθησαν μόνον λίαν πρόθυμοι, καὶ εὑρίσκονται λίαν πρόθυμοι, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς πραγματοποιήσεως τῶν ἐθνικῶν των πόθων, χωρὶς, λέγω, καμμίαν ἐπιβάρυνσιν ἀπολύτως, οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην, τὰ 3½ ἑκατομ. αὐτὰ τῶν δραχμῶν, ἀνεβιβάσθησαν, κύριοι, κατὰ τὸ 1905, ἐντὸς δηλαδὴ μιᾶς πενταετίας, εἰς 5.627.000 δραχμῶν. Δὲν εἶναι δὲ ἔτος ἐξαιρετικὸν τὸ 1905, διότι ἐὰν τὸ ἑπόμενον ἔτος 1906 ἀπέδωκε μόνον 5.026.356 τὸ μεθεπόμενον 1907 ἀνεπήδησεν εἰς δρχ. 6.403.038. Ὑπάρχει δηλαδή, κύριοι, μία ὑπέρβασις εἰσπράξεως ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Κρήτης φυσιολογικὴ ἐντελῶς, ἀνελθοῦσα εἰς μίαν πενταετίαν εἰς 2.228.000 δρχ., δηλαδὴ ἀνελθοῦσα εἰς 627 τοῖς χιλίοις. Πρέπει δὲ νὰ ὑπομνήσω εἰς ὑμᾶς, κύριοι, ὅτι ἡ Κρήτη ἀπελευθερωθεῖσα διὰ τῆς καθιδρύσεως τοῦ αὐτονόμου πολιτεύματος, οὐδὲν ἄλλο ἐγνώρισεν ἐκ τῶν στοιχείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ προαγάγωσι τὴν εὐημερίαν της τὴν ὑλικήν, παρὰ μόνον τὴν ἐξασφάλισιν τῆς δημοσίας τάξεως καὶ δικαιοσύνης. Παραβλέπω μάλιστα καὶ τὰς ἐσωτερικὰς ἀνωμαλίας τὰς πολιτικάς, αἱ ὁποῖαι ἠγέρθησαν ἤδη ἀπὸ τοῦ 1901, καὶ λέγω ὅτι ἡ Κρήτη ἀπήλαυσε τάξεως ἐσωτερικῆς, δικαιοσύνης μόνον ἀμερολήπτου καὶ διοικήσεως ἂν θέλετε ὁπωσδήποτε καλῆς, οὐδὲν ἄλλο ὅμως ἐγένετο πρὸς προαγωγὴν τοῦ πλούτου αὐτῆς, ἀφοῦ ἡ Κρήτη, καθ’ ὃν χρόνον ἐγένετο ἡ ἕνωσις, εἶχεν 80 χιλιόμετρα μόνον ἁμαξιτῶν δρόμων, ἐνῷ κατ’ ἀναλογίαν τοῦ μὴ πλουσίου δὰ δικτύου τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος ἔπρεπε νὰ ἔχῃ 1000 χιλιόμετρα δρόμους, δὲν εἶχε λοιπὸν δρόμους, δὲν εἶχεν οὔτε λιμένα, ἐξαιρουμένου τοῦ λιμένος τῆς Σούδας, ὁ ὁποῖος ὅμως δὲν εἶναι ἐμπορικὸς λιμήν, δὲν εἶχεν ἡ Κρήτη μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ἑνώσεως οὐδὲ ἑνὸς χιλιομέτρου σύρμα τηλεγραφικόν, οὐδὲ ἑνὸς χιλιομέτρου σύρμα τηλεφωνικόν.

§40Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶχε τῆς Ἀγγλικῆς ἑταιρείας.

§41ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τῆς Ἀγγλικῆς ἑταιρείας μάλιστα, ἡ ὁποία ἔχει καλώδιον μεταξὺ Χανίων, Ρεθύμνης καὶ Ἡρακλείου, ἀλλ’ ἐννοεῖται ὅτι δὲν ἐξυπηρετεῖ τὴν ἐσωτερικὴν συγκοινωνίαν τῆς νήσου τὸ καλώδιον τοῦτο, ἀλλὰ μόνον τὴν συγκοινωνίαν τῶν τριῶν παραλίων πόλεων, πρὸς ἀλλήλας καὶ τὸ ἐξωτερικόν. Αἱ Νέαι Χῶραι, κύριοι, δὲν τελοῦσιν ὑπὸ ὁμοίας περιστάσεις, τελοῦσιν ὑπὸ περιστάσεις πολὺ καλλιτέρας. Αἱ Νέαι Χῶραι ἔχουν καὶ σιδηροδρομικὸν δίκτυον ἄξιον λόγου, πολλῶν ἑκατοντάδων χιλιομέτρων, ἀλλ’ ἔχουν καὶ ἁμαξιτὰς ὁδοὺς τὰς ὁποίας ἡ Τουρκία κατεσκεύασεν, οὐχὶ τόσον ἀποβλέπουσα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν πόρων, ὅσον κυρίως, ἀποκλειστικῶς μᾶλλον, εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν στρατιωτικῶν της ἀναγκῶν. Ὅπως δήποτε ἔχει δρόμους ἡ Νέα Ἑλλάς, καὶ ἡ Ἤπειρος καὶ ἡ Μακεδονία ἐξυπηρετοῦντας καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς παραγωγῆς. Αἱ νῆσοι ἔχουν ἐπίσης ὁδικὸν σύμπλεγμα, ὄχι βεβαίως ἄρτιον, ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως ὑπαρκτὸν ἀπέναντι τοῦ ἀνυπάρκτου Κρητικοῦ. Ἐὰν λοιπὸν ἐν Κρήτῃ μόνον ἡ λῆξις τῶν πολιτικῶν ἀνωμαλιῶν, τῶν ἐκ τῆς Τουρκικῆς ἡμικυριαρχίας, ἡ ὁποία ὑφίστατο μετὰ τὴν σύμβασιν τῆς Χαλέπας, ἐὰν μόνον ἡ ἀποκατάστασις ἐσωτερικῆς γαλήνης καὶ ἄνευ μέσων συγκοινωνίας ἔφερεν ἀνάπτυξιν 62 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν τῶν προσόδων εἰς μίαν πενταετίαν, δὲν θέλετε δεχθῆ ὅτι ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Ἠπείρῳ, ὅπου ἡ κατάστασις ἡ προγενεστέρα ἦτο πολὺ χειροτέρα τῆς ἐν Κρήτῃ, ὅπου ἀπὸ τῆς συμβάσεως τῆς Χαλέπας ἤδη ὑπῆρχεν εἷς βίος αὐτονόμου διοικήσεως καὶ ὅπου τὸ στοιχεῖον τὸ χριστιανικόν, ὡς ἰσχυρόν, κατώρθωνεν ἐπὶ τέλους νὰ ἀσφαλίζῃ ἑαυτὸ καὶ μόνον διὰ τῆς ἰδίας δυνάμεως, δὲν θὰ δεχθῆτε, λέγω, ὅτι ἐν ταῖς Νέαις Χώραις οἱ ὅροι διὰ τὴν ὑπεραπόδοσιν τῶν ἐσόδων εἶναι πολὺ εὐνοϊκώτεροι παρ’ ὅσον ἦσαν διὰ τὴν Κρήτην; Καὶ ἂν δεχθῆτε ταῦτα καὶ περιορίσητε εἰς 60 τοῖς ἑκατὸν τὴν αὔξησιν, θὰ ἴδητε, κύριοι, ὅτι τὰ 95 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωμεν μετὰ τὴν αὔξησιν τῶν προσόδων αὐτῶν εἰς τὰς Νέας Χώρας, θὰ ἀναβιβασθῶσιν εἰς τὸ διάστημα τῆς πενταετίας εἰς 155 ἑκατομμύρια. Θέλετε νὰ ἀφαιρέσητε ἀπὸ αὐτά; Ἀφαιρέσατε ὅσα θέλετε, κύριοι, διὰ νὰ φθάσητε καὶ μόνον, ἂν θέλετε, εἰς τὰ 120 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἀφοῦ προσθέσετε εἰς τοὺς ὑπολογισμούς μου διὰ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, θὰ εὕρετε ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι πρὸ τῆς παρελεύσεως τῆς πενταετίας τὰ ἔσοδά μας θὰ ἔχωσιν ὑπερκάμψει τὰ 300 ἑκατομμύρια, εἶναι ὑπολογισμὸς ὄχι αἰσιόδοξος, ἀλλ’ εἶναι μέτριος ὑπολογισμὸς γινόμενος ἐπὶ τῇ βάσει δεδομένων ἀσφαλῶν. Ὅταν οὕτως ἔχωσι τὰ πράγματα, κύριοι, καὶ εἶμαι ἀκραδάντως πεπεισμένος ὅτι ἔχουσιν οὕτως, δὲν θὰ ἀπορήσητε, διότι δὲν προσήλθομεν ἐνώπιον ὑμῶν, ζητοῦντες τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, κυρίως ἐκεῖνος — καὶ οἱ ἄλλοι ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ κυρίως ἐκεῖνος — ἀπήγγειλε δεινὸν κατηγορητήριον καὶ ἔκαμε πρόκλησιν ῥητήν, ἐρωτήσας ἐπιτακτικῶς· «Ποῖα εἶναι τὰ μέτρα σας; Ποία εἶναι ἡ δημοσιονομική σας πολιτική; Πῶς θὰ ἀντιμετωπίσετε αὐτὴν τὴν κατάστασιν; Ἀπαντήσατε, ὀφείλετε νὰ ἀπαντήσητε». Καὶ ἀπαντῶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐξ Ἀρκαδίας. Πῶς ἦτο δυνατόν, οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, καὶ τοιαύτης οὔσης τῆς σταθερᾶς μου πεποιθήσεως περὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ προσεχοῦς τῆς Ἑλλάδος, πῶς ἠθέλατε νὰ προσέλθω ἐνώπιον ὑμῶν ζητῶν αὔξησιν φορολογίας ἐντελῶς περιττήν; Διατί θέλετε ἀπὸ τὸν λαόν, τὸν ἐξελθόντα ἐκ δύο πολέμων μακρῶν καὶ αἱματηρῶν, πῶς θέλετε ἄνευ ἀναποφεύκτου ἀνάγκης νὰ ἔλθῃ τὸ Κράτος καὶ ζητήσῃ ἐπιβάρυνσιν τῆς φορολογίας; Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἠθέλησε νὰ μάθῃ τὸ δημοσιονομικὸν πρόγραμμά μου. Τῷ λέγω σήμερον, ὅτι κατὰ τὸ δημοσιονομικὸν πρόγραμμά μου δὲν ζητῶ νέαν φορολογίαν ἀπὸ τὸν λαὸν ἄνευ ἰδιαιτέρας ἀνάγκης. Ἐὰν ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ χρόνον πολύν, ἐνδέχεται νὰ παρουσιασθῇ ἀνάγκη ἐπιβολῆς νέας φορολογίας, ἄνευ αὐτοῦ ὅμως δὲν σκέπτομαι νὰ προβῶ εἰς ἐπιβάρυνσιν τῆς φορολογίας πλὴν τῆς διαρρυθμίσεως ἑνὸς φόρου, μὴ ἐπιβαρύνοντος τὰς λαϊκὰς τάξεις, περὶ οὗ θὰ ὁμιλήσω κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1915· πλὴν τῆς ἐνδεχομένης διαρρυθμίσεως ἄλλου φόρου, τοῦ ὁποίου ἡ διαρρύθμισις θὰ γείνῃ ὅπως ἐλαφρυνθῇ ὁ πτωχὸς λαὸς ἀπὸ ἄλλην φορολογίαν βαρύνουσαν ἤδη αὐτόν. Ἡ ἀπάντησίς μου εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. βουλευτὴν ἐξ Ἀρκαδίας εἶναι, ὅτι τὸ δημοσιονομικόν μου πρόγραμμα συνίσταται εἰς τοῦτο, εἰς τὸ νὰ μὴ ἐπιβάλω νέους φόρους, ἀλλὰ νὰ ἐκμεταλλευθῶ ἕνα πόρον, τὸν ὁποῖον δὲν θὰ ἴδετε εἰς τὰ συγγράμματα τὰ δημοσιονομικά, τὰ ὁποῖα συμβουλεύεται ὁ κ. βουλευτής, διότι δὲν εἶναι συνήθης πόρος. Καὶ ὁ πόρος οὗτος εἶναι ἡ ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἐδάφους καὶ τῆς περιουσίας τῆς ἐθνικῆς προελθοῦσα αὔξησις τῶν δημοσίων ἐσόδων. Σκέπτομαι λοιπὸν ἀντὶ νέας φορολογίας, νὰ ἐκμεταλλευθῶ ἁπλῶς τοὺς πόρους τῶν νέων ἐδαφῶν, τὰ ὁποῖα ὁ νικηφόρος στρατός μας ἀνέκτησεν. Αὐτὴ εἶναι ἡ δημοσιονομική μου πολιτική. Ἔχετε τὴν ἀνησυχίαν πῶς θὰ ἀνθέξωμεν εἰς αὔξησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ μας εἰς τριακόσια ἑκατομμύρια διὰ νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς δαπάνας ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ πεντήκοντα ἑκατομμυρίων ἐτησίως καὶ εἰς δαπάνας ὑπὲρ τοῦ στόλου εἴκοσι πέντε ἑκατομμυρίων καὶ φυσικὸν ἦτο δι’ ὑμᾶς νὰ σκέπτεσθε περὶ αὐξήσεως τῆς φορολογίας, διότι δὲν ἐλάβατε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ὑποστῇ ὅλα αὐτὰ τὰ βάρη, δὲν εἶναι ἡ Παλαιὰ Ἑλλάς, εἶναι ἡ διπλασιασθεῖσα Ἑλλάς, ἔχουσα πλοῦτον βεβαίως πολλαπλάσιον. Κύριοι, εἰς τοιαύτην ὥραν, μετὰ τόσας ἀγορεύσεις καὶ τόσον λαμπρὰς ἀγορεύσεις, δὲν θὰ ἦτο προσῆκον νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον περὶ τῶν οἰκονομικῶν προσόδων, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ἠθέλησα νὰ καταστήσω βραχεῖαν, ἀλλ’ ἥτις ἀπέβη μακροτέρα ἀπὸ ὅ,τι ἐπεθύμουν, ἐξάγεται ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δύναται νὰ εἶναι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅσον εἶμαι καὶ ἐγὼ—ἔχων ἄλλως τε τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὴν πεποίθησίν μου αὐτὴν θὰ τὴν μεταδώσω καὶ εἰς ἐκεῖνον—εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ἐκτὸς ἀπροβλέπτων περιστάσεων, τῶν ὁποίων προηγουμένως ἐμνήσθην, δὲν θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις τῆς Νέας Ἑλλάδος, δὲν θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιβάλωμεν νέαν φορολογίαν. Ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἐπεδίωξε νὰ ἐπιτύχῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ τὸν στρατόν του ἄρτιον καὶ τὸν στόλον του ὠργανωμένον τελείως καὶ τὰς ὑπηρεσίας τὰς πλήρως καὶ λυσιτελῶς ἐπίσης ὠργανωμένας, ὅλα ἐκεῖνα δύναται νὰ τὰ ἔχῃ καὶ θὰ τὰ ἔχῃ ἁπλῶς διὰ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν ὑπαρχόντων πόρων. Ἔρχομαι ἤδη, κύριοι, εἰς ἄλλα τινὰ σημεῖα, ὅπως δώσω ἐπιβεβλημένην τινὰ ἀπάντησιν προκληθεῖσαν ἐκ μέρους ἐνίων, τῶν ἀγορευσάντων ἀξιοτίμων κυρίων συναδέλφων. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας οὐχὶ κατὰ τὴν σημερινὴν ἀγόρευσίν του, καθ’ ἣν ὑπῆρξε μετριοπαθής, ἀλλὰ κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν του, ἰσχυρίσθη ὅτι ἡ Ἑλλὰς εὑρέθη εἰς ἐξωτερικὰς στενοχωρίας κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον τοῦ 1914 ἐξ ὑπαιτιότητος ἰδικῆς μου, διότι ἐγώ, μὴ ἀγοράσας τὸ πλοῖον, τὸ πολεμικόν, τὸ Βραζιλιανόν, καὶ ἀφήσας ν’ ἀγοράσῃ αὐτὸ ἡ Τουρκία ἐγενόμην ὑπαίτιος νὰ εὑρεθῇ ἡ Ἑλλὰς ἐπὶ χρόνον τινὰ εἰς ὑποδεῆ θέσιν ἀπέναντι τῆς Τουρκίας, τοῦθ’ ὅπερ ἠνάγκασεν αὐτὴν ν’ ἀγοράσῃ τὰ ἀμερικανικά, τὰ ὁποῖα ἄλλως δὲν θὰ ἠγόραζεν ὡς ὄντα τύπου μὴ ἀνταποκρινομένου εἰς τὸ ναυτικὸν πρόγραμμά της, νὰ ὑποστῇ δὲ καὶ τὸν κλονισμὸν τὸν οἰκονομικόν, τὸν ὁποῖον βεβαίως ὑπέστη κατὰ τοὺς πρώτους ἓξ μῆνας τοῦ τρέχοντος ἔτους. Λοιπὸν ἐπιθυμῶ ν’ ἀπομακρύνω ἀπ’ ἐμοῦ τὸ ὄνειδος αὐτοῦ τοῦ σφάλματος, καίτοι δὲν ἀξιῶ ὅτι εἶμαι ἀλάθητος καὶ θὰ σᾶς ζητήσω τὴν ἄδειαν νὰ ἐπικαλεσθῶ ἐνώπιον τοῦ βήματος τούτου μάρτυρας. Δὲν θὰ φέρω αὐτοὺς ἔξωθεν τῆς αἰθούσης διότι δὲν ἐπιτρέπει τοῦτο ὁ κανονισμός, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ καλέσω μάρτυρα ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ νὰ καλέσω ἰδίως αὐτὸν τοῦτον τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας. Μὲ κατηγόρησε προχθὲς ὅτι ἐξ ἀβουλίας ἢ νωθρότητος ἢ δισταγμοῦ καὶ ἀναποφασίστου, δὲν ἠγόρασα τὸ «Ρίον Ἰανέϊρον». Ἰδοὺ τί λέγει ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ἐν συνεντεύξει, τὴν ὁποίαν ἐδημοσίευσεν ἅμα τῇ ἀποχωρήσει του ἐκ τῆς ἀρχῆς εἰς τὴν ἐφημερίδα «Ἐμπρὸς» τῆς 10 Νοεμβρίου 1913 καὶ ἡ ὁποία εἶναι προφανῶς γεγραμμένη ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ κ. βουλευτοῦ. Ὑποτίθεται, ὅτι ἐρωτᾷ ὁ συντάκτης, ὁ ὁποῖος παρουσιάζεται, ὅτι λαμβάνει συνέντευξιν. «Ἡ ἀγορὰ τοῦ «Ρίου Ἰανέϊρου» πρέπει νὰ πραγματοποιηθῇ;» Ἀπάντησις τοῦ κ. Στράτου· «Ἐγώ, φίλτατε, ὑπεστήριξα μεθ’ ὅλου τοῦ σώματος τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ἄνευ ἀντιρρόπου δυνάμεως ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς παραδόσεως τοῦ τουρκικοῦ θωρηκτοῦ «Ρεσαδιὲ» μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς παραδόσεως τοῦ ἰδικοῦ μας, διότι ἂν τοῦτο ἐγίνετο καὶ γίνῃ, ἡ Ἑλλὰς εἶναι εἰς τὴν διάκρισιν πάσης τουρκικῆς καὶ βουλγαρικῆς αὐθαδείας. Πρέπει δὲ νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ ἑλληνικὴ ναυτικὴ ὑπεροπλία ματαιώνει οὐ μόνον μονομερῆ τουρκικὴν ἐπίθεσιν, ἀλλὰ καὶ τουρκοβουλγαρικήν, διότι, ἂν ἡ Ἑλλὰς ἀπωλέσῃ τὴν ναυτικὴν ὑπεροπλίαν, δὲν δύναται νὰ ἐπιστρατευθῇ καὶ θὰ εἶναι ἀσθενὴς στρατιωτικῶς ἀντίπαλος καὶ ἐλαχίστης σημασίας σύμμαχος. Πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς τοιαύτης ὑπεροπλίας ἐνεδεικνύετο ἡ ἀγορὰ πλοίου δυναμένου νὰ παραδοθῇ συγχρόνως τουλάχιστον πρὸς τὸ τουρκικὸν θωρηκτόν. Τὸ κατάστημα Ἄρμστρογκ ἔχον ἐντολὴν τῆς Βραζιλιανῆς Κυβερνήσεως ὑπέδειξε διὰ τοῦ ἐνταῦθα ἀντιπροσώπου του, καί ὄχι μεσίτου, τὴν ἀγορὰν τοῦ πλοίου. Ἔφερα κατὰ καθῆκον τοῦτο εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δηλώσας ἅμα ὅτι δὲν ἀναμιγνύομαι εἰς οὐδεμιᾶς φύσεως οἰκονομικὴν διαπραγμάτευσιν. Ἐδόθη ἐντολὴ εἰς τὸν κ. Γεννάδιον ὅπως διαπραγματευθῇ τὸ πρᾶγμα. Ἐν τῷ μεταξὺ παρεκλήθη νὰ ἀναμιχθῇ καὶ ὁ κ. Ζαχάρωφ, ἐνεφανίσθη δὲ εἰς τὸ μέσον καὶ ὁ οἶκος Ρότσιλδ, δανειστὴς τῆς Βραζιλίας. Ὅλοι δὲ αὐτοὶ ἐπραγματεύοντο ἐν Λονδίνῳ καὶ οἱ αὐτόθι ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὴν πώλησιν τοῦ θωρηκτοῦ ἐδημιούργουν τὰς φήμας περὶ Ρεοὺφ βέη καὶ περὶ ἀγορᾶς τοῦ θωρηκτοῦ ὑπὸ τῆς Ρωσσίας, ὅπως ἐκβιάσωσι τὴν Ἑλλάδα εἰς ταχεῖαν ἀγοράν. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι ἐμπόδισα δὶς τὴν ἄμεσον ἀγορὰν τοῦ «Ρίου Ἰανέϊρου», εἰς ἣν καλέσας με μοὶ ἐδήλου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι ἔπρεπε νὰ προβῶμεν, καθόσον ἐτρομοκρατεῖτο ὑπὸ τῶν τηλεγραφημάτων τοῦ κ. Γενναδίου, ὅστις ἕνεκα τῆς εὐθύνης του μετέδιδε κατ’ ἀνάγκην ὅ,τι οἱ περὶ τὸ «Ρίον Ἰανέϊρον» ἐνδιαφερόμενοι ἐν Ἀγγλίᾳ ἀνεκοίνουν αὐτῷ πρὸς ἐκβίασιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Τὴν πρώτην φορὰν συνέστησα ἐγὼ νὰ ζητηθῇ τὸ «Ἀλμιράντε Λατόρε» καὶ τῇ ἐπιμονῇ μου ἐγένετο περὶ τούτου διαπραγμάτευσις ἐπίσημος, ἥτις δὲν ἐτελεσφόρησεν ἀμέσως. Τὴν ὑπόθεσιν τοῦ γερμανικοῦ θωρηκτοῦ ἐγὼ προήγαγον καὶ ὑπεστήριξα χαρακτηρίσας ταύτην ὡς τὴν ἀρίστην πασῶν λύσιν. Ἐγὼ ἐζήτησα καὶ ἀργεντινὸν θωρηκτὸν τελοῦν ὑπὸ κατασκευήν, διότι ἤθελον νὰ εὑρεθῶμεν ἔξω μονοπωλιακῆς προτάσεως, εἰς ἣν νὰ κύψωμεν μοιραίως. «Τὴν δευτέραν φορὰν ὅτε ἐκλήθην ὑπὸ τοῦ κ, Πρωθυπουργοῦ μετὰ τοῦ κ. Πανᾶ καὶ μᾶς ἐλέχθη ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς ἀγορὰν πάλιν τοῦ «Ρίου Ἰανεΐρου», ἀντέτεινα καὶ πάλιν, συνέστησα νὰ ἀναμείνωμεν τὰς ἀπαντήσεις διὰ τὸ Γερμανικὸν καὶ διὰ τὸ Χιλιανὸν καὶ ἐπειδὴ κατὰ τοὺς ἐκ Λονδίνου τηλεγραφοῦντας ἦτο ἀναγκαία ἄμεσος ἀπάντησις διὰ τὸ «Ρίον Ἰανέϊρον», ἐπέτυχα νὰ προστεθῶσιν ὅροι τινὲς εἰς τὴν καταφατικὴν ἀπάντησιν, οἵτινες θὰ συντελέσουν εἰς ἐπιβράδυνσιν, ὥστε νὰ ἔχωμεν ἐν τῷ μεταξὺ ἀπάντησιν περὶ τοῦ Γερμανικοῦ καὶ τοῦ Χιλιανοῦ». Αὐτὰ καταθέτει ὁ μάρτυς, τὸν ὁποῖον ἐκάλεσα ἐνώπιον ὑμῶν.

§42Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ αὐτὰ ἐπιβεβαιώνω καὶ τώρα.

§43ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐὰν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τῆς νῦν ὑπέχῃ εὐθύνην, διότι ἐματαιώθη ἡ ἀγορὰ τοῦ «Ρίου Ἰανεΐρου», ὡς ὑπέχει προφανῶς εὐθύνην ἐὰν τὰ πράγμα εἶναι ὡς τὰ ἐκθέτει ὁ κ. βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας, δὲν θέλετε ἀναγνωρίσει ὅτι ἡ εὐθύνη του δὲν εἶναι πολὺ βαρεῖα, διότι αὕτη προεκλήθη ἐκ τῆς ἐνεργείας καὶ τῶν γνωμῶν καὶ τῶν εἰσηγήσεων καὶ τῶν πεποιθήσεων τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, πρὸς ὃν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε πάντα λόγον νὰ ἔχῃ πλήρη ἐμπιστοσύνην διά τε τὴν ἀντίληψίν του καὶ τὴν δραστηριότητα, τὴν ὁποίαν ὁμολογουμένως ἐπέδειξε διαρκοῦντος τοῦ πολέμου καὶ πρὸ τοῦ πολέμου; Ἐὰν δὲ ἔχω εὐθύνην, διότι δὲν προέβην εἰς τὴν ἀγοράν, ἂν ἡ εὐθύνη μου εἶναι ὅτι παρεσύρθην ἐκ τῶν εἰσηγήσεων τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας, ἐρωτῶ ὑμᾶς εἶναι θεμιτόν, εἶναι πολιτικῶς ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν κύριον συνάδελφον, ὁ ὁποῖος ἐγένετο ὑπαίτιος τῆς μὴ ἀγορᾶς τοῦ πλοίου, νὰ μοῦ προστρίβῃ ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς ὡς ὄνειδος τὸ ὅτι ἐδέχθην τὰς εἰσηγήσεις του; Ἐγὼ νομίζω ὄχι. Εἶχον ταῦτα μόνον νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ ἤδη ἀπαντῶ εἰς ἄλλα τινά, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν ὑπὸ ἐνίων ἐκ τῶν ἀγορευσάντων ἀξιοτίμων συναδέλφων. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας μὲ ἐμέμφθη διὰ τὴν προκαταβολὴν τῶν 20.000.000, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις θεωρήσας ὅτι μονονουχὶ παρεβιάσθη οὕτως ἡ οὐδετερότης, ὡσεὶ ἡ Ἑλλὰς ἦτο ἡ ἐμπόλεμος καὶ ἐπρόκειτο νὰ δοθῇ εἰς αὐτὴν ὑπὸ οὐδετέρου Κράτους δάνειον, ὁπότε καὶ πάλιν δὲν θὰ ἐπρόκειτο περὶ παραβιάσεως τῆς οὐδετερότητος τῆς Ἑλλάδος ἀλλὰ τοῦ δίδοντος τὰ δάνειον. Σᾶς ἐρωτῶ, ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ προβληθῇ τοιοῦτον ἐπιχείρημα ὑπὸ ἀνδρὸς τῆς περιωπῆς τοῦ κ. βουλευτοῦ Κερκύρας; Διότι ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, ὅταν προσεφύγαμεν πρὸς αὐτὴν διὰ νὰ ζητήσωμεν τὴν παρέμβασίν της εἰς τὰς Γαλλικὰς Τραπέζας, αἵτινες εἶχον ἀναλάβῃ τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου τῶν 500.000.000, διὰ νὰ δοθῇ ἡμῖν προκαταβολή τις ἀπέναντι τοῦ δευτέρου τμήματος τοῦ δανείου, συνεχίζουσα ὁλοκλήρου αἰῶνος παράδοσιν συμπαθείας σταθερᾶς καὶ ἀμεταβλήτου πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ἔδωκε τὰ χρήματα ἡ ἰδία μὴ θέλουσα νὰ πιέσῃ τὰς Γαλλικὰς Τραπέζας, δι’ ἃς εἶχε ψηφισθῆ καὶ χρεωστάσιον, νομίζω ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἰσχυρισθῆτε ὅτι αὐτὸ ἤγαγεν εἰς δυσχέρειαν τινὰ τὴν Ἑλλάδα ὡς πρὸς τὰς ἐξωτερικὰς αὐτῆς σχέσεις, ὅταν γνωρίζητε ὅτι χρήματα οὐδ’ ἐν εἰρήνῃ δύνασθε νὰ εὕρητε ἐκ ξένης ἀγορᾶς ἄνευ τῆς προηγουμένης ἐπισήμου ἀδείας τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κράτους, ἐν τῇ ἀγορᾷ τοῦ ὁποίου θὰ ἐκδοθῇ τὸ δάνειον. Νομίζετε ὅτι ὑπάρχει οὐσιώδης τις διαφορὰ ἐὰν τὰ χρήματα δίδῃ ἡ Τράπεζα, τῆς Κυβερνήσεως συναινούσης, ἢ ἂν τὰ δίδῃ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ οὔτε ἐν εἰρήνῃ θὰ ἠδύνατο νὰ τὰ δώσῃ ἡ Τράπεζα ἄνευ τῆς συναινέσεως τῆς Κυβερνήσεως, πολλῷ ἧσσον ἐν καιρῷ πολέμου; Καὶ τίνα λόγον εἶχεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας νὰ φέρῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τὴν κατηγορίαν αὐτήν, ἡ ὁποία δύναμαι νὰ τὸν βεβαιώσω ὅτι οὐδαμῶς μοῦ ἐγένετο ἄλλοθεν οὐχὶ ὡς παρατήρησις ἀλλ’ οὐδ’ ὡς παράπονον ἢ ἀπορία; Νομίζει ὁ κ. βουλευτὴς Κερκύρας, ὅτι ὅ,τι οἱ ἀμέσως ἐνδιαφερόμενοι δὲν ἔπραξαν ἦτο ὀρθὸν νὰ ἐνδειχθῇ ἐντεῦθεν ὑπ’ ἐκείνου; Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας προχθὲς ἀπαντῶν, ὑπέλαβεν ὅτι ἐγὼ τὸν κατηγόρησα διότι δὲν ἔκαμε πόλεμον κατὰ τὸ 1908. Ἀλλ’ ἐγὼ οὐδέποτε τοῦ ἀπηύθυνα τοιαύτην κατηγορίαν. Ἐγὼ ἐν Κρήτῃ πολιτευόμενος καὶ ἔχων ἐφημερίδα, ἡ ὁποία ἐξεπροσώπει τὰς ἰδέας μου, ὅτε κατεκρίνετο ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, διότι δὲν ἔκαμε τότε πόλεμον, ἔγραψα διὰ νὰ ὑπερασπίσω αὐτὸν κατὰ τῆς κατηγορίας αὐτῆς καὶ νὰ εἴπω ὅτι, ἂν ἡ εὐθύνη τοῦ κυρίου ἐκ Κερκύρας βουλευτοῦ, τοῦ κυβερνήσαντος κυρίως τὴν Ἑλλάδα μετὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897, εἶναι βαρυτάτη, διότι δὲν ἐφρόντισε νὰ παρασκευάσῃ τὸ Κράτος ὅπως εἶναι ἕτοιμον πρὸς πόλεμον, ὀφείλονται ὅμως χάριτες εἰς αὐτὸν διότι δὲν ὤθησε τὸ Κράτος εἰς πόλεμον, ὅστις δὲν ἠμποροῦσε παρὰ νὰ προκαλέσῃ νέας καταστροφὰς ἀφοῦ δὲν εἴμεθα παρεσκευασμένοι διὰ τοιοῦτον πόλεμον.

§44Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ εἶπον ἐναντίον τῆς Εὐρώπης, ὄχι ἐναντίον τῆς Τουρκίας.

§45ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀκόμη ὀλιγώτερον ἠδυνάμην νὰ σκεφθῶ ὅτι ἔπρεπε νὰ κάμητε πόλεμον κατὰ τῆς Εὐρώπης. Ἐγώ, κύριοι, δὲν νομίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἦτο παρεσκευασμένη στρατιωτικῶς κατὰ τὸ 1908, ὅτι θὰ ἐδικαιολογεῖτο λέγων ὅτι ἔπρεπε νὰ κάμῃ πόλεμον κατὰ τῆς Εὐρώπης. Ἀπὸ τῆς ἐγκαθιδρύσεως τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος ἐν Τουρκίᾳ ἤρχισε νὰ γίνεται λόγος, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, περὶ διεξαγωγῆς ἐκλογῶν ἐν Βοσνίᾳ καὶ Ἑρζεγοβίνῃ πρὸς ἀποστολὴν βουλευτῶν εἰς τὸ Τουρκικὸν Κοινοβούλιον, καὶ ἤρχισε διὰ τοὺς παρακολουθοῦντας τὰ πράγματα μετ’ ἐνδιαφέροντος, ὑμεῖς δὲ εἶσθε ἐν τῇ ἐξουσίᾳ τότε, ἤρχισε νὰ γίνεται γνωστὸν ὅτι ἡ Αὐστρία δὲν εἰμπορεῖ παρὰ νὰ τελειώσῃ τὸ ζήτημα τῆς Βοσνίας καὶ Ἑρζεγοβίνης. Ἐὰν ἦτο πρὸς πόλεμον ἑτοίμη ἡ Ἑλλάς, θὰ ἦτο ἀσυγχώρητος ὁ κ. βουλευτὴς Κερκύρας, διότι δὲν ἔσπευσε τότε, προβλέπων τὴν κρίσιν αὐτήν, νὰ συνεννοηθῇ ἂν ὄχι μετὰ τῆς Αὐστρίας, τοὐλάχιστον ὅμως μετὰ τῆς Βουλγαρίας, ὥστε καθ’ ἣν στιγμὴν ἐγένετο ἡ προσάρτησις τῆς Βοσνίας καὶ Ἑρζεγοβίνης καὶ ἡ ἀνακήρυξις τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Βουλγαρίας, νὰ ἐπιδιώξῃ ἀντίστοιχα ὠφελήματα ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Βεβαίως δὲν θὰ τοῦ συνίστων νὰ στείλῃ τὸν στόλον του εἰς τὴν Κρήτην διὰ νὰ καταλάβῃ αὐτὴν ἐναντίον τῆς εὐρωπαϊκῆς κατοχῆς. Θὰ ἦτο τοῦτο ἐνέργεια ἀξία τοῦ ζουρλομανδύου, τὸν ὁποῖον μᾶς ἐφιλοδώρησεν ἄλλοτε ὁ λόρδος Σώλσβαρυ. Ἀλλὰ θὰ ἦτο ἀσυγχώρητος ὁ κ. βουλευτὴς Κερκύρας, ἐάν, ἔχων τὸν στρατὸν τῆς Ἑλλάδος ἕτοιμον, αὐτὸν τὸν στρατόν, τὸν ὁποῖον προέβλεπεν ὁ ὀργανισμός του, ἐὰν ἔχων τοιοῦτον ἕτοιμον, δὲν ἐφρόντιζε νὰ διευθετηθῇ τὸ διπλωματικὸν ἔδαφος, ὅπως προελάσῃ διὰ τοῦ στρατοῦ του καὶ καταλάβῃ καὶ ἐκεῖνος τὴν Βερολίνειον γραμμὴν καὶ ἔλθῃ ὕστερα ἡ εὐρωπαϊκὴ ἐπέμβασις πρὸς ῥύθμισιν τῶν πραγμάτων ἢ ὁ πρὸς τὴν Τουρκίαν πόλεμος, πόλεμος ὅμως, ὁ ὁποῖος θὰ διεξήγετο ἀπὸ κοινοῦ ὑπὸ τῆς Βουλγαρίας καὶ τῆς Ἑλλάδος. Οὔτε θὰ ἰσχυρισθῇ ὁ κ. βουλευτὴς Κερκύρας ὅτι ἐπεδίωξε μὲν τοιαύτην συνεννόησιν πολιτικὴν μετὰ τῆς Βουλγαρίας τουλάχιστον, ἀλλ’ ἀπέτυχε.

§46Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι, ποτέ.

§47ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διότι στρατόν, κύριοι, δὲν εἴχομεν, στρατὸν δὲν εἴχομεν. Ἐνθυμεῖσθε, κ. βουλευτὰ ἐκ Κερκύρας, πόσους γυλιοὺς εἴχετε; Δὲν θὰ ἐνθυμεῖσθε, νὰ σᾶς δώσω ἐγὼ τὸν ἀριθμὸν ἀπὸ ἓν φυλλάδιον...

§48Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νὰ φέρητε αὐτόγραφον τῶν βιβλίων τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης.

§49ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ στηριχθῶ εἰς αὐτὸ τὸ φυλλάδιον, διότι εἶναι ἐκδεδομένον ὑπὸ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος ἐγνώριζε καλῶς τὰ πράγματα.

§50Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἠξεύρω.

§51ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι εἶναι μέσα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ τότε. Σημειώσατε ὅτι εἶναι ἡ συνηγορία διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι εἴχετε ἀφήσει ὅλας τὰς ἀποθήκας πλήρεις. Σᾶς ἀναφέρω λοιπὸν ὅτι εἴχετε γυλιοὺς πεζικοῦ 18,500, δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀναφέρω τίποτε ἄλλο, εἴχετε 36 ἑκατομ. φυσίγγια, δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀναφέρω τίποτε ἄλλο. Αὐτὸς εἶναι λοιπὸν ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἐκινήθητε. Ἀλλὰ δὲν ἐπιμένω εἰς τὸ κεφάλαιον αὐτὸ τῆς ἱστορίας, τὸ ὁποῖον παρενεβλήθη εἰς τὴν συζήτησιν ἔκ τινος ἐπεισοδιακῆς ἐπεμβάσεώς μου κατὰ τὴν ἀγόρευσιν ὑμῶν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας μὲ ἐμέμφθη καὶ ἐπὶ ἄλλου σημείου, εἰς τοῦτο δὲ εὑρῆκε συνεπίκουρον σήμερον καὶ τὸν κ. βουλευτὴν Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας. Τί ἤθελον αἱ ἀπειλαί σου κατὰ τῆς Τουρκίας αἱ κατὰ Μάϊον τοῦ τρέχοντος ἔτους; Ἀφοῦ ὡς ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπεδείχθη, δὲν ἐπρόκειτο νὰ κάμῃς πόλεμον ἢ δὲν ἔκαμες πόλεμον, διατί νὰ κάμῃς τὰς ἀπειλάς; Νομίζω, κύριοι, ὅτι δικαιοῦμαι, ἐπειδὴ πολλάκις ὁ κ. βουλευτὴς Κερκύρας ἀφθόνως μοὶ παρέσχε τὰς ἀξίας πάσης προσοχῆς συμβουλάς του, νὰ ἀνταποδώσω ἐν μέρει μόνον τὴν εὐγνωμοσύνην, οὐχὶ ὑπὸ τύπον συμβουλῆς, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ προσῆκεν εἰς τὴν ἡλικίαν του, ἀλλ’ ὑπὸ τύπον συστάσεως ἢ ἐὰν θέλῃ ὑπὸ τύπον παρακλήσεως, ὅπως ἄνευ λόγου ἐπαρκοῦς μὴ ἀνακινῶνται ζητήματα ἐξωτερικά. Δὲν βλέπω τίνα λόγον ἔχει σήμερον ἡ ἀνακίνησις αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Ἀφοῦ ὅμως ἀνεκινήθη δικαιοῦμαι νὰ ἐρωτήσω τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Κερκύρας ποῦ δύναται νὰ στηρίξῃ κατηγορίαν κατὰ τῆς στάσεώς μου τότε ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ; Γνωρίζει ἆρα γε ἢ δὲν γνωρίζει ὅτι καθ’ ἣν ἡμέραν μετεχειρίσθην τὴν γλῶσσαν ἐκείνην ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, αἱ Κυδωνίαι ἐκινδύνευον τὸν ἔσχατον τῶν κινδύνων καὶ ἀνεμένετο ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν ἡ ἐκκένωσις τῶν Κυδωνιῶν ὑπὸ τοῦ ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ καὶ ἡ ἄφιξις τῶν 30,000 κατοίκων εἰς τὰς ἀπέναντι ἑλληνικὰς νήσους; Καὶ νομίζει ὅτι ἔχων ταύτην τὴν ἀσφαλῆ πληροφορίαν καὶ ἐνώπιον τοῦ κινδύνου τούτου, τοῦ ἐπικειμένου, ἂν ἦτο ἐκεῖνος εἰς τὴν ἐξουσίαν μὲ ἔστω τὸ ὀλιγώτερον θερμὸν αἷμα τοῦ ἰδικοῦ μου, ἔστω καὶ μὲ τὴν ἡλικίαν τὴν μεγαλειτέραν τῆς ἰδικῆς μου, θὰ ἠδύνατο νὰ προἴδῃ ἐντελῶς ἀδιαφόρως πρὸς τὸν κίνδυνον τοῦτον; Καὶ θὰ προσθέσω ἀκόμη τοῦτο: Νομίζετε ὅτι ἂν ἡ ἀκμάζουσα αὕτη πόλις, ἡ περιέχουσα τὸν πληθυσμὸν τῶν 30,000 Ἑλλήνων, ἐὰν ἡ πόλις ἐκείνη ἐξεκενοῦτο τὴν ἡμέραν ἐκείνην καὶ προσήρχετο ὁλόκληρος ἐκεῖνος ὁ πληθυσμὸς ἐν Ἑλλάδι, νομίζετε μετὰ ἐξέγερσιν τῆς κοινῆς γνώμης, ἥτις ἐντεῦθεν θὰ προεκαλεῖτο, θέλοντας καὶ μή, ὅτι θὰ ἦτο εὔκολον νὰ προλάβητε πολεμικὴν σύγκρουσιν μετὰ τῆς Τουρκίας; Ἀλλ’ ἐρωτῶ, διατί ἐπικρίνομαι διότι μετεχειρίσθην τὴν δριμεῖαν ἐκείνην γλῶσσαν; Μήπως ἐκ τῆς δριμείας ἐκείνης γλώσσης προέκυψε ταπείνωσίς τις τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία προσγράφεται εἰς βάρος μου; Ὁ κ. βουλευτὴς Κερκύρας εἶπε προχθὲς ὅτι μετὰ τοὺς λόγους ἐκείνους ἀπηύθυνα διακοίνωσιν πρὸς τὴν Τουρκίαν πολὺ χλιαράν. Θὰ εἶχε πολὺν καιρὸν νὰ τὴν ἀναγνώσῃ τὴν διακοίνωσιν ἐκείνην ὁ κ. βουλευτὴς Κερκύρας. Ἐγώ, ὁ ὁποῖος τὴν ἐνθυμοῦμαι καλά, βεβαιῶ αὐτὸν ὅτι ἡ διακοίνωσις ἐκείνη εἶναι γραμμένη εἰς τόνον, τὸν ὁποῖον οὐδέποτε βεβαίως πρὸ δύο ἐτῶν εἰμποροῦσε νὰ φαντασθῇ ἡ Ἑλλὰς ὅτι ἠδύνατο νὰ μεταχειρισθῇ εἰς ἔγγραφον διακοίνωσιν πρὸς τὴν Τουρκίαν. Καὶ ἐὰν δὲν ἐφθάσαμεν εἰς πόλεμον, δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι δύναται τὸ μέτρον αὐτὸ νὰ ἐπικριθῇ, διότι ὁ ὁμιλῶν τὴν γλῶσσαν, τὴν δριμεῖαν, δὲν πράττει τοῦτο διὰ νὰ φθάσῃ ἀσφαλῶς εἰς πόλεμον, ἀκριβῶς τὸ πράττει πολλάκις διὰ νὰ προλάβῃ τὸν πόλεμον, ἐξαντλεῖ τὸ τελευταῖον μέσον, τὸ εἰρηνικόν, τὸ ὁποῖον διαθέτει διὰ νὰ δείξῃ μέχρι τίνος σημείου εἶναι ἀποφασισμένος νὰ φθάσῃ. Ὁ δὲ κ. βουλευτὴς Κερκύρας δὲν πρέπει νὰ λησμονήσῃ ἐπίσης ὅτι ἐντεῦθεν προεκλήθησαν συνεννοήσεις, αἱ ὁποῖαι, καθ’ ὅλας τὰς πιθανότητας, ἔμελλον ἐν τῇ συναντήσει τῶν Βρυξελλῶν, τῇ συμφωνηθείσῃ, νὰ ἀγάγουν εἰς ὁριστικὴν συμφωνίαν μετὰ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως. Νομίζει ὁ κ. βουλευτὴς Κερκύρας ὅτι θὰ ἦτο καὶ αὐτὸ ἀποτυχία τῆς ἑλληνικῆς πολιτικῆς; Ἐὰν δὲ παρενέπεσεν ὁ εὐρωπαϊκὸς πόλεμος καὶ ἐματαιώθη τοῦτο, δύναται νὰ προσγραφῇ εἰς βάρος μου αὐτό; Ἀλλ’ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο περιπλέκεται ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον κυρίως ἔθιξεν ὁ κ. βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας, τὸ ζήτημα τῶν προσφύγων. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας σχεδὸν μὲ κατηγόρησεν ὅτι ἡ ἔξωσις τῶν Ἑλλήνων ἐκ Μ. Ἀσίας ἔγινε διότι τὴν ἐδέχθην. Ἔχω ἀνάγκην νὰ ὑπομνήσω εἰς αὐτὸν—διότι ἐδιάβασε τὸν φάκελλον, ἀλλὰ δὲν τὰ ἐνθυμεῖται —πῶς ἔχουσι τὰ γεγονότα. Ἤδη ἐκ Θράκης εἶχον ἐξωσθῆ 70 χιλ. Ἕλληνες καὶ ὅτε εἰς συνομιλίαν μετὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Τουρκίας ἐδῶ ἐρρίφθη ὑπὸ ἐκείνου ἡ ἰδέα ἐὰν δὲν θὰ ἦτο δυνατὴ ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν αὐτῶν τῶν ἐκ Θράκης, τῶν ἤδη ἐκδιωχθέντων, ἔσπευσα νὰ δεχθῶ τὴν εἰσήγησιν ταύτην. Ὁ Γκαλὴπ βέης ἔρχεται μετὰ 3 ἢ 4 ἡμέρας διὰ νὰ μοῦ ἀνακοινώσῃ ὅτι ἀνεφέρθη εἰς τὸν Μ. Βεζύρην, ὁ ὁποῖος ὅμως τοῦ ἐνέτειλεν ἀπ’ ἐκεῖ, ὅτι δὲν ἐνδιαφέρεται περὶ τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν τῆς Θράκης, ἀλλὰ προτείνει ἀνταλλαγὴν ἑλληνικῶν πληθυσμῶν ἐκ τῆς Μ. Ἀσίας, πρὸς τοὺς Μουσουλμάνους τῆς Μακεδονίας. Ἐδήλωσα ὅτι δέχομαι καὶ τοῦτο, ἀλλ’ ὑπὸ ἕνα μόνον ὅρον, ὅτι ἐκεῖνοι μόνον, οἱ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ Ἕλληνες, θὰ μετηνάστευον, ὅσοι θὰ ἐδήλουν τὴν περὶ τούτου ἐπιθυμίαν αὐτοπροαιρέτως ἐνώπιον μικτῆς ἐπιτροπῆς. Δύνασθε νὰ μὲ ἐπικρίνητε κατὰ τοῦτο, ὅτι βλέπων τὴν ἐπερχομένην λαίλαπα ἐζήτησα νὰ προλάβω αὐτὴν προλαμβάνων τὴν βιαίαν ἔξωσιν τῶν πληθυσμῶν, τὴν διαρπαγὴν τῶν κινητῶν περιουσιῶν αὐτῶν καὶ κανονίζων τὴν ὁμαλὴν ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν μικτῆς ἐπιτροπῆς διεξαγωγὴν τῆς ἀνταλλαγῆς διὰ τοὺς θέλοντας νὰ λάβουν μέρος εἰς αὐτήν; Μοῦ λέγετε ὅτι δὲν ἐτηρήθησαν τὰ συμφωνηθέντα. Δὲν εἶμαι ὑπεύθυνος διότι δὲν ἐτηρήθησαν. Τὸ μόνον, διὰ τὸ ὁποῖον ἐδικαιοῦσθε νὰ μὲ ἐπικρίνητε εἶναι ὅτι ἐδείχθην τυχὸν πολὺ μαλακός, ὅτι ἐδείχθην πολὺ ὑποχωρητικὸς καὶ θὰ ἐδεχόμην τὴν κατηγορίαν σας ἐὰν μοῦ ἐλέγετε ὅτι ἔκαμα κακὰ νὰ μὴ κηρύξω τὸν πόλεμον κατὰ τῆς Τουρκίας, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον τοῦτο δὲν λέγετε, ἀλλὰ τοὐναντίον μὲ ἐπικρίνετε ὄχι κἂν διότι δὲν ἔκαμα πόλεμον ἀλλὰ διότι μετεχειρίσθην ζωηρὰν γλῶσσαν, ἡ ἐπίκρισίς σας οὔτε ἀνασκευῆς εἶναι ἀξία. Ἐὰν ἡ Τουρκία ἐναντίον τῶν Μ. Δυνάμεων κατήργησε τὰς Καπιτουλασιόν, κατήργησε τὰ γραφεῖα τὰ ταχυδρομικὰ καὶ ἐγένετο ἀνεκτὸν παρὰ πάντων διὰ λόγους ἄλλους γενικωτέρου συμφέροντος, πῶς δύνασθε νὰ μὲ ἐπικρίνητε ὅτι, ἕως τοὐλάχιστον τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, ἐγὼ μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι φθάνομεν εἰς ρύθμισιν τοῦ ζητήματος δεκτὴν διὰ τὴν Ἑλλάδα διὰ τῆς συμφωνίας τῆς συναντήσεως τῶν Βρυξελλῶν δὲν ἔσπρωξα τὰ πράγματα περισσότερον; Πρέπει ἴσως νὰ ὑπενθυμίσω καὶ τοῦτο, ὅτι καθ’ ὃν χρόνον μετεχειριζόμην τὴν γλῶσσαν, ἣν μετεχειρίσθην ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἡ ἀγορὰ τῶν πλοίων τῶν ἀμερικανικῶν δὲν εἶχεν ἀκόμη συντελεσθῇ. Σᾶς ὑπενθυμίζω τοῦτο μόνον τὸ γεγονὸς καὶ τὰ συμπεράσματα θέλετε τὰ συναγάγῃ μόνοι σας, χωρὶς νὰ ἔχω ἐγὼ ἀνάγκην ἐντεῦθεν νὰ τὰ ὑποδείξω. Οὔτε ἠγορασμένα ἦσαν τὰ πλοῖα, οὔτε ἠσφαλισμένη ἡ ἀγορά, ἐτρέχομεν δὲ τὸν κίνδυνον νὰ εὑρεθῶμεν εἰς χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐν ὑποδεεῖ θέσει θὰ εἴχομεν ἀνάγκην νὰ κρατήσωμεν ὅλην τὴν ἐπιθετικὴν ὁρμὴν τῆς Τουρκίας. Καὶ ὅταν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Ἀμερικανικῆς Δημοκρατίας ἀπηυθυνόμην λέγων, ὅτι ἡ Ἀμερικὴ δύναται νὰ πωλήσῃ ἐλευθέρως τὰ πλοῖα αὐτά, βεβαία ὅτι ταῦτα δὲν θὰ γίνωσιν αἰτία πολέμου, ἀλλ’ ὅτι εἰς χεῖρας τῆς Ἑλλάδος θὰ χρησιμεύσωσι, τοὐλάχιστον κατὰ τὰς διαθέσεις τῆς Ἑλλάδος, εἰς διατήρησιν τῆς εἰρήνης, ὀρθὰ ἔλεγον καὶ ὅτε μετ’ ὀλίγον ἡ ἀγορὰ τῶν πλοίων ἐξησφαλίσθη δὲν ἠδύναντο νὰ εἶναι πλέον ὅμοιαι αἱ σκέψεις, αἵτινες ὡδήγουν τὴν πολιτείαν τῆς ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι, ἐγένετο μακρὸς λόγος περὶ τῶν Γενικῶν Διοικήσεων, ἐγένετο μακρὸς λόγος διὰ νὰ ἐπικριθῇ ἡ Κυβέρνησις ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὅτι ἐγκαθιδρύσασα τὸν θεσμὸν αὐτὸν καὶ διατηρήσασα ἐπὶ τόσον μακρὸν χρόνον προεκάλεσε δαπάνας, τὰς ὁποίας οἱ ὁμιλοῦντες ἐθεώρουν περιττάς. Προεβλήθη ἀκόμη τὸ ζήτημα τοῦτο διὰ νὰ ἐπικριθῶ ὅτι διὰ τῶν Γενικῶν Διοικήσεων μονονουχὶ κινδυνεύω νὰ διασπάσω τὴν μόλις διὰ τοῦ πολέμου κατορθωθεῖσαν ἐθνικὴν ἑνότητα. Αἴ, κύριοι. Ἀπαιτεῖται πολὺ θάρρος διὰ νὰ παρέλθῃ κανεὶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅπως ὑποστηρίξῃ μετὰ σοβαρότητος ἢ κἂν καὶ σοβαροφανῶς, ὅτι ἦτο δυνατὸν τὴν ἐπιοῦσαν τῆς εἰσόδου τῶν ἑλληνικῶν στρατευμάτων εἰς τὰς Νέας Χώρας, νὰ ὑπαγάγωμεν τὴν διοίκησιν τῶν μερῶν ἐκείνων εἰς τὸ κέντρον, τὸ ἐν Ἀθήναις. Ἐκπλήττομαι ὅτι ἄνθρωποι σοβαροὶ δύνανται καὶ νὰ προβάλωσι κἂν τοιοῦτον ἰσχυρισμόν. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἦτο ἀξία ἐμπτυσμοῦ ἐθνικοῦ ἐὰν οὕτω μωρῶς ἀντελαμβάνετο τὰς εὐθύνας αὐτῆς κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην. Ἐν ᾧ ἐξηκολούθει ἀκόμη ὁ πρῶτος πόλεμος καὶ ἐπέκειτο ὁ δεύτερος, εἴχετε τὴν ἀξίωσιν, φαίνεται, νὰ μὴ ἐγκαθιδρύσῃ Γενικὰς Διοικήσεις καὶ ἐκ τοῦ κέντρου ἐντεῦθεν νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐγκαθιδρύσεως τῆς νέας διοικητικῆς τάξεως, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα. Ἀπέναντι τῶν κατηγοριῶν ὑμῶν, κύριοι, ἐγὼ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον διεξαγομένου ἀκόμη τοῦ πρώτου πολέμου, ἐπικειμένου δὲ τοῦ δευτέρου, διεξαγομένου καὶ τοῦ δευτέρου ὠργανώθησαν αἱ Νέαι Χῶραι περιάπτει τιμὴν ἐξαίρετον ὄχι εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας, ἀλλ’ εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ δὲν ἐννοῶ διατί, καθ’ ἣν στιγμὴν τοῦτο ἀναγνωρίζεται ὑπὸ πάντων, τοὐλάχιστον ὑπὸ τῶν ἀμερολήπτων ξένων κριτῶν, δὲν γνωρίζω διατί ἡμεῖς ἠμποροῦμεν νὰ ἐκτείνωμεν τὸν πολιτικὸν ἡμῶν ἀνταγωνισμὸν καὶ εἰς ἐπίκρισιν ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ. Ἀλλ’ ἐπίσης, κύριοι, θὰ ἤθελον δύο λέξεις νὰ εἴπω, ὅσον ἀφορᾷ τὰς δαπάνας, τὰς ἐν Κρήτῃ, ὄχι διότι δὲν ἐλέχθησαν ἱκανὰ ἐκ μέρους τῶν προλαλησάντων συναδέλφων, ἀλλὰ διότι δὲν ἤθελον νὰ ἀφεθῶσιν οἱ ἐν Κρήτῃ ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ ἢ ἐν τῇ λοιπῇ ἐκτὸς τῆς Κρήτης Ἑλλάδι ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δυσφοροῦν διότι ἐπετράπη εἰς τὸ Κρητικὸν Ταμεῖον, χρησιμοποιοῦν πλεονάσματα, τὰ ὁποῖα εἶχε, νὰ ἐκτελέσῃ ἔργα τινὰ ὁδοποιίας. Δὲν θέλω νὰ ἀφήσω νὰ παραχθῇ ἡ ἐντύπωσις αὕτη, διότι εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ὄχι μόνον δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς ἐν Ἑλλάδι οὕτω σκεπτόμενος, ἀλλ’ ἰσχυρίζομαι πεποιθότως ὅτι αὐτοὶ οἱ ἐπικρίνοντές με ἂν ἦσαν εἰς τὴν ἀρχὴν θὰ ἐφρόντιζον νὰ ἐκτελέσουν περισσότερα ἴσως ἐκεῖ δημόσια ἔργα....

§52Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος ἔκαμε δυσφορίας διὰ τὰ δημόσια ἔργα;

§53ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δέχομαι ὅτι δὲν ὑπῆρξεν ἐκδήλωσις δυσφορίας ἐκ μέρους ὑμῶν. Ἦτο ἀνάγκη νὰ εἴπω ταῦτα διὰ νὰ μὴ ἐμφιλοχωρήσῃ παρεξήγησις. Ἀλλά, κύριοι, ἀφοῦ διηυθετήθη ἡ ἄποψις αὕτη τοῦ ζητήματος ἔχω καθῆκον, νομίζω, νὰ ἐπικαλεσθῶ ὑπὲρ ἐμοῦ, τὸν ὁποῖον προδήλως καὶ ἐὰν δὲν ὑπῆρχε τοιαύτη πρόθεσις ἔθιγεν ἡ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ συζήτησις ὡς δῆθεν εὐνοήσαντος τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα. Ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω, ὅτι ἐὰν πᾶσα Κυβέρνησις θὰ κατήργει βεβαίως τὸ ἕτερον τῶν ὑπαρχόντων ἐν Κρήτῃ δύο Ἐφετείων, οὐδεμία ἐν τούτοις ἄλλη Κυβέρνησις πλὴν τῆς ἰδικῆς μου θὰ ἐσκέπτετο νὰ καταργήσῃ καὶ ἓν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων ἐκεῖ πέντε Πρωτοδικείων καὶ κατήργησεν αὐτὸ ἡ ἐμὴ Κυβέρνησις. Καὶ ἔπραξα μὲν τὸ καθῆκον μου καταργήσας τὸ Πρωτοδικεῖον ἐκεῖνο, ἀλλ’ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὑπομνήσω, ὅτι τὸ Πρωτοδικεῖον ἐκεῖνο εἶχεν ἱδρυθῇ μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1886 διὰ τοῦ χορηγηθέντος τότε ὀργανικοῦ νόμου εἰς τὴν Κρήτην καὶ ἱδρύθη ὡς παραχώρησις προνομιακὴ πρὸς τὸν νομὸν Σφακίων, ἕνα τῶν πολεμικωτέρων νομῶν τῆς νήσου. Τὸ Πρωτοδικεῖον τοῦτο ἱδρυθὲν οὕτω κατόπιν μιᾶς ἐπαναστάσεως, ἐλειτούργησεν ἐπὶ τεσσαράκοντα τέσσαρα ἔτη καὶ ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ῥυθμισθῶσι τὰ τῶν δικαστηρίων τῶν Νέων Χωρῶν ἔλαβα τὴν πρωτοβουλίαν νὰ εἴπω εἰς τὸν συνάδελφόν μου, ὅτι δὲν πρέπει αὐτὸ τὸ δικαστήριον νὰ διατηρηθῇ ἀλλὰ δέον νὰ καταργηθῇ, ἀσχέτως πρὸς τὰ τυχὸν καταργηθησόμενα Εἰρηνοδικεῖα, ἐξ ὧν μάλιστα Εἰρηνοδικεῖον ἀδίκως καὶ ἐξ ἀβλεψίας κατηργήθη ἕν, τὸ τῶν Ἀρχανῶν, ἕδραν ἔχον τὴν πλουσίαν καὶ ἱστορικὴν κωμόπολιν τῶν Ἀρχανῶν, ἔχουσαν ἑξακισχιλίων κατοίκων πληθυσμόν. Νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπικαλεσθῶ ταῦτα, ἵνα μὴ ἀφήσω ἐκ τῶν λεχθέντων περὶ τῶν ἐν Κρήτῃ πραγμάτων νὰ δημιουργηθῇ ἔστω καὶ πόρρωθεν ἡ ἐντύπωσις ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος ἐλησμόνησε τὸν ἑαυτόν του ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἀσκῶν τὴν ἀρχὴν ἐξ ἐμπιστοσύνης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, μέχρι σήμερον τουλάχιστον, νὰ καταχρασθῇ τὴν ἐμπιστοσύνην ταύτην διὰ νὰ εὐνοήσῃ ἀθεμίτως τὴν ἰδιαιτέραν του πατρίδα. Δὲν θέλω νὰ κατέλθω τοῦ βήματος μετὰ συζήτησιν ἥτις ἔλαβε τόσην εὐρύτητα καὶ ἔχει σπουδαιότητα συνταγματικὴν χωρὶς νὰ εἴπω ὀλίγας ἀκόμη λέξεις εἰς ἀπάντησιν κατηγοριῶν γενικωτέρων, αἱ ὁποῖαι μοὶ ἀπεδόθησαν. Αἱ γενικώτεραι αὗται κατηγορίαι προέρχονται ἀπὸ πρώην συνάδελφόν μου, ὅστις μὲ κατηγόρησεν ὅτι εἶμαι Δικτάτωρ, ὅτι εἶμαι Μονοκράτωρ.

§54Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ἐγὼ βεβαίως.

§55Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ εἶπον, δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι δὲν τὸ εἶπον.

§56ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ λέγω διὰ νὰ ἀφαιρέσω τὴν εὐθύνην ἀπὸ τὸν κ. Δημητρακόπουλον.

§57Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ παίρνω διπλοῦν τὸ βάρος.

§58ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀλλὰ θὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτὴν τοῦ Δικτάτορος καὶ τοῦ Μονοκράτορος. Κατηγοροῦμαι ὅτι ἐστέρησα τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τῆς ἐλευθερίας του, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἔχει ἐλευθερίαν εἰς τὰς ἐκλογάς, διότι, φαίνεται, Ὑπουργὸς ὢν τῶν Στρατιωτικῶν, χρησιμοποιῶ τὴν ὑλικὴν βίαν τοῦ στρατοῦ διὰ νὰ ἐμποδίζω τὴν ἐλευθέραν ἐκδήλωσιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Κύριοι, ἐὰν ἐζῶμεν εἰς παλαιοτέραν ἐποχὴν ἔχω πεποίθησιν ὅτι δὲν θὰ κατηγορούμην ὡς Δικτάτωρ καὶ Μονοκράτωρ, ἀλλ’ ὅτι θὰ μοῦ ἀπέδιδον ἄλλην κατηγορίαν, ἡ ὁποία θὰ ἐξήγει περισσότερον τὸ πῶς κατώρθωσα ἄνευ βίας νὰ πείσω τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ στερηθῇ τῆς ἐλευθερίας του. Θὰ μὲ κατηγόρουν, κύριοι, ὡς Μάγον καὶ θὰ ἔλεγον, ὅτι κάμνω μάγια τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ οὕτως ἐπέτυχα νὰ τοῦ ἀφαιρέσω τὴν ἐλευθερίαν του.

§59Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάγον δὲν θὰ σᾶς ἔλεγον ποτέ, τοὺς ἔκαιον τοὺς Μάγους. Νὰ ζήσητε ἐν εὐτυχίᾳ.

§60ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εὐτυχῶς εἶναι τοῦτο ἔξω τῆς προαιρέσεώς σας. Ἀλλ’ ὁ κ. ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τῆς Ἐπαναστάσεως ἤλπισε μεταβολήν, τὴν ὁποίαν δὲν βλέπει σήμερον συντελουμένην. Καὶ ἔκαμε ἔκκλησιν ὅπως προστατεύσωμεν τὰ ἀγαθὰ εἰς τὰ ὁποῖα ἀπέβλεψεν ἡ ἐπανάστασις. Ἀλλ’ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἰσχυρισθῶ, ἀξιότιμε ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτά, ὅτι καὶ οἱ μᾶλλον αἰσιόδοξοι ἐκ τῶν κληθέντων τῆς ἐπαναστάσεως καὶ τὸ μᾶλλον αἰσιόδοξον μέρος τοῦ λαοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπέφερε τὴν μεταβολὴν αὐτήν, ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐλπίσῃ ἢ νὰ ἐπιζητήσῃ περισσότερον παρ’ ὅ,τι ἐγένετο. Εἶναι προσωπική σας γνώμη, εἶναι βεβαίως γνώμη καὶ ἄλλων τινων, ἀλλὰ βεβαίως δὲν εἶναι γνώμη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι ἡ ἰδέα, ἡ ἐπαναστατική, κατεπροδόθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ὅ,τι ἐπεδιώχθη διὰ τῆς ἐπαναστάσεως βοηθοῦντος καὶ τοῦ Θεοῦ, ἐὰν θέλετε εἶμαι πρόθυμος νὰ εἴπω βοηθούσης καὶ τῆς τύχης, τὴν ὁποίαν θέλετε σεῖς, ἐπραγματοποιήθη ὑπὲρ πᾶσαν προσδοκίαν, ἐπραγματοποιήθη τοὐλάχιστον ὡς ἦτο ἀνθρωπίνως δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ὑπὸ τὰς περιστάσεις τὰς συμπαρομαρτούσας εἰς τοὺς δύο πολέμους. Διότι ὁ ἀνατρέχων εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν τεσσάρων τελευταίων ἐτῶν θὰ ἴδῃ μίαν ἔντονον ἐργασίαν ἐσωτερικῆς ἀναπλάσεως καὶ ἀναδημιουργίας, ἐκτεινομένην κατὰ τὰ δύο πρῶτα ἔτη τῆς ἀρχῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἐργασίαν φυσικὰ ἀνακοπεῖσαν ἐν πολλοῖς, ἐκ τῆς ἐπελεύσεως τῶν πολέμων, θὰ ἴδῃ πάλιν, ὅτι μόλις — θὰ ἔλεγον μόλις αἱ ἐκ τῶν πολέμων περιπέτειαι παρῆλθον λησμονεῖ, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον περιπλοκῶν πολέμου εἰς τὸν ὁποῖον δὲν μετέχομεν μέν, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος θίγει ἡμᾶς οἰκονομικῶς μὲν πολὺ σοβαρώτερον ἀπὸ τοὺς ἰδικούς μας πολέμους καὶ πολιτικῶς δὲ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ θίξῃ ἡμᾶς — ἐπῆλθε ἀνακοπή τις, ἡ Κυβέρνησις ἐπανῆλθεν εἰς τὸ ἔργον τῆς ἀναπλάσεως καὶ κατὰ τὴν βουλευτικὴν σύνοδον τῆς ὁποίας τὸ πρῶτον μέρος τερματίζεται σήμερον, κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην τῆς Βουλῆς, σύνοδον κληθεῖσαν, ἐὰν ἐνθυμῆσθε, ὑπὸ περιστάσεις διεθνεῖς ἐκτάκτως ταραχώδεις κατὰ τὰς πρώτας ἰδίως ἡμέρας καὶ ἡ ὁποία ἔμελλε νὰ διαρκέσῃ ὀλίγας ἡμέρας διὰ νὰ ψηφίσῃ τὰ μᾶλλον ἐπείγοντα νομοσχέδια, κατὰ τὴν σύνοδον, λέγω, ταύτην, προσήχθη ὄγκος ἐργασίας ἀνακαινιστικῆς ὡς ἐκ τῆς ὁποίας δὲν κατηγορεῖτε πλέον ἡμᾶς διότι δὲν μεριμνῶμεν ἐπαρκῶς περὶ τῆς ἐσωτερικῆς ἀναπλάσεως, ἀλλὰ μᾶς κατηγορεῖτε ἀντιθέτως ὅτι φροντίζομεν περὶ αὐτῆς παρὰ πολύ, διότι φρονεῖτε ὅτι τὸ ἔδαφος τὸ οἰκονομικὸν δὲν ἐπιτρέπει τοιαύτην ἐργασίαν. Ἔχω τὸ δικαίωμα, κύριοι, οὐχὶ χάριν τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προΐσταμαι, ἀλλ’ ἔχω καθῆκον χάριν αὐτῆς τῆς χώρας, ἔχω καθῆκον πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὁ ὁποῖος μέχρι σήμερον περιέβαλε τὴν Κυβέρνησίν μου διὰ τόσης ἐμπιστοσύνης, ἔχω τὸ καθῆκον ἀπαντῶν εἰς τὴν κατηγορίαν τὴν ὁποίαν μοῦ ἀπευθύνατε νὰ εἴπω ὅτι τὸ καθεστὼς τὸ σημερινὸν τὸ Κυβερνητικὸν ἔχει τὴν ἀξίωσιν ὅτι τὴν ἐντολὴν καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς αὐτὴν καὶ ἐκ τοῦ λαϊκοῦ παράγοντος καὶ ἐκ τοῦ Βασιλικοῦ παράγοντος, διεχειρίσθη κατὰ τρόπον ὥστε κατὰ τὴν μακρὰν περίοδον τῆς ἐθνικῆς μας ἱστορίας νὰ εἶναι δύσκολον νὰ εὑρεθῇ ἐποχή, καθ’ ἣν ἡ ἀρχὴ ἠσκήθη μετὰ χρηστοτέρας πολιτικῆς προαιρέσεως καὶ μείζονος ὑψηλοφροσύνης. Δὲν ἀξιῶ, κύριοι, ἀφοῦ δὰ ὡς εἴπομεν μάγος δὲν εἶμαι, ὅτι δύναμαι νὰ κάμω θαύματα, οὔτε ἰσχυρίζομαι ὅτι ἡ διευθύνουσα ἰδέα, ἡ διευθύνουσα ψυχὴ ἐνέπνευσεν ὁλόκληρον τὴν διοικητικὴν ἱεραρχίαν, ὥστε τὰ πάντα νὰ γίνωνται ἐν τῷ πνεύματι τῆς διευθυνούσης ἰδέας, τῆς ψυχῆς, ἡ ὁποία θέλει νὰ ἐμπνεύσῃ ὅλην τὴν γινομένην ἐργασίαν. Ἀλλὰ δικαιοῦμαι, κύριοι, ὑπερηφάνως, νὰ εἴπω, ὅτι τὴν ὑπόσχεσιν, ἣν ἔδωκα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν πρὶν ἢ ἀναλάβω τὴν ἐξουσίαν, ὅτι εἰς πᾶσαν πολιτικήν μου ἐνέργειαν δὲν θὰ ἀποβλέψω εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ εἰς τὸ κοινὸν συμφέρον, τὴν ὑπόσχεσίν μου αὐτὴν δὲν τὴν κατεπρόδωσα οὐδ’ ἅπαξ κατὰ τὸ διάστημα βίου κυβερνητικοῦ τετραετοῦς. (Χειροκροτήματα). Ἐὰν ἐντεῦθεν, κύριοι, ἡ λαϊκὴ ψυχὴ ἡ ὁποία διαισθάνεται τόσον καλὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα οὐδὲ νὰ διαγνώσωμεν πολλάκις ἡμεῖς δυνάμεθα, ἐὰν ἡ λαϊκὴ ψυχὴ περιέβαλε μετὰ τόσης ἀδιαπτώτου ἐμπιστοσύνης τὸ Κυβερνητικὸν καθεστώς, τὸ ἀπὸ τετραετίας ἤδη ὑπάρχον, ἐὰν κατωρθώθη, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ πλέον ἐν Ἑλλάδι κανεὶς τόσον ἰσχυρός, ὥστε νὰ προβάλλῃ τὸ ἀνάστημά του ἀπέναντι τοῦ Κράτους, διὰ νὰ κάμψῃ τὸ κοινὸν συμφέρον ἀπέναντι τοῦ ἀτομικοῦ αὐτοῦ συμφέροντος, ἐὰν ἡ λαϊκὴ ψυχή, ἐπαναλαμβάνω, περιβάλλῃ μετὰ τόσης ἀδιαπτώτου ἐμπιστοσύνης τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐὰν ὡς ἀποτέλεσμα τούτου ἔχωμεν ὅτι ἐν μέσῳ τῆς δεινῆς αὐτῆς καταιγίδος, ἡ ὁποία ἐξεχύθη ἐπὶ τὴν ἀνθρωπότητα ἐκ τοῦ μεγάλου πολέμου τοῦ ὁποίου τὸν ἀντίκτυπον εἶναι δυνατὸν νὰ αἰσθανθῶμεν καὶ ἡμεῖς καὶ πέραν τοῦ οἰκονομικοῦ ἐδάφους, ἠδυνήθημεν νὰ ἐργασθῶμεν ἐπὶ μῆνας ἀσχολούμενοι ἐν ἡσυχίᾳ εἰς τὰ συνήθη νομοθετικά μας ἔργα, ἔχοντες τὴν ἠρεμίαν τῆς ψυχῆς, τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ ἠθικὴ ἑνότης, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἕνεκα ἀκριβῶς τῆς ἀδιαπτώτου αὐτῆς ἐμπιστοσύνης τῆς κοινῆς γνώμης, δὲν νομίζετε ὅτι ἔχετε πάντα λόγον νὰ χαίρετε δι’ αὐτά, διότι ταῦτα ἀποτελοῦσιν ἐθνικὴν δύναμιν, ἐθνικὸν κεφάλαιον τὸ ὁποῖον παρουσιάζει τὴν Ἑλλάδα ἰσχυροτέραν ἢ ὅσον θὰ παρίστατο ὑπὸ ἄλλας περιστάσεις; Ἔχετε ἐκ τῆς ἱστορίας τῆς νεωτέρας τῆς Ἑλλάδος νὰ μοῦ παρουσιάσητε ἐποχὴν τοιαύτης κρίσεως διεθνοῦς, τόσον ἐγγιζούσης τὰ συμφέροντα ἡμῶν, τὰ ἄμεσα κατὰ τὴν ὁποίαν ἐποχὴν ἡ Ἑλλὰς νὰ παρουσίαζε τὸ θέαμα αὐτὸ τῆς ἠθικῆς ἑνότητος, μὲ τὴν ὁποίαν παρουσιάζει κοινὸν μέτωπον πρὸς πᾶσαν διεύθυνσιν, ὁπόθεν ἠδύναντο νὰ ἀπειληθῶσι τὰ συμφέροντα αὐτῆς; Καὶ ἂν τοῦτο λαμβάνῃ χώραν, δικαιοῦσθε νὰ χαρακτηρίζητε τοῦτο δικτατορίαν ἢ μονοκρατορίαν καὶ δικαιοῦσθε νὰ μέμφεσθε ἐμὲ ὡς συγκομίζοντα τὴν δύναμιν τὴν παρεχομένην ἐκ τῆς λαϊκῆς ἐμπιστοσύνης; Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ πληγώσω οὐδένα, ἀλλὰ δικαιοῦμαι νὰ παρατηρήσω εἰς τοὺς συναδέλφους, τοὺς πρὶν συναδέλφους ἐν τῇ Κυβερνήσει, ὅτι ἐγένοντο θύματα ψυχολογικοῦ τινος φαινομένου, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἐνσυνείδητον ἐν αὐτοῖς. Ἀναγνωρίζω προθύμως ὅλας τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας ἑκάτερος ἐξ αὐτῶν προσέφερεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ προΐσταμαι. Ὁ μὲν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ὁ δ’ ἄλλος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Ἀλλ’ ἀποχωρισθέντες τῆς Κυβερνήσεως ὁ εἷς δι’ ἕνα λόγον, ὁ ἄλλος δι’ ἄλλον, ὁ πρῶτος ἴσως προσδοκῶν, ὡς ἦτο ἀνθρώπινον, ὅτι ἡ ἀποχώρησις αὐτοῦ, γενομένη διὰ λόγον τόσον σπουδαῖον, ἠδύνατο νὰ φέρῃ εἰς ἀνατροπὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ἄλλος νομίζων ὅτι ἐκ τῆς στερήσεως τῆς πολυτίμου ἐργασίας του ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἔμελλε νὰ κλονισθῇ ἡ Κυβέρνησις.

§61Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ποτέ.

§62ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Προσδοκῶντες λοιπὸν ἐντεῦθεν, ὅτι τὸ οἰκοδόμημα τὸ κυβερνητικὸν ἠδύνατο νὰ σαλευθῇ καὶ βλέπει τις ὅτι τοῦτο δὲν ἔγινεν οὔτε ἐν βραχεῖ χρόνῳ, οὔτε ἐν μακρῷ ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Ἀρκαδίας, ὅτι μάλιστα ἡ ἐξέλιξις τῶν γεγονότων ἀπέδειξε πόσον ἐν τῇ διαφωνίᾳ, ἥτις μᾶς ἐχώρισεν εἶχον ἐγὼ δίκαιον, ἐξίσταται καὶ ἀπορεῖ πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἐξακολουθῇ περιβάλλων τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν διὰ τόσης ἐμπιστοσύνης καὶ μὴ δυνάμενος νὰ ἐξηγήσῃ τοῦτο ὑποθέτει ὅτι κἄτι τὸ ἀνώμαλον ἐμφιλοχωρεῖ ἐν τῇ ψυχολογίᾳ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐνῷ τὸ ἀνώμαλον τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ὑποκειμενικόν. Ζητῶ συγγνώμην ἀπὸ τὴν Βουλὴν διότι τὴν ἀπησχόλησα περισσότερον παρ’ ὅσον ἀληθῶς ἤθελον ἀναβὰς εἰς τὸ βῆμα, ἀλλ’ ἐνόμισα ὅτι ἡ συζήτησις αὐτή, ἡ ὁποία ἀνήχθη εἰς περιωπὴν καὶ διὰ τὴν ὁποίαν πρῶτος ἐγὼ χαίρω, ἀνεξαρτήτως φυσικὰ τῶν ἐπικρίσεων, τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἀντικείμενον ἡ πολιτεία τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ συζήτησις αὐτὴ ἀναχθεῖσα εἰς τοιαύτην περιωπὴν δὲν ἔπρεπε νὰ κλεισθῇ πρὶν ἀκουσθῇ καὶ ὁ λόγος τοῦ ἀγορεύοντος. Ἐθεώρησα ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο τοῦτο ἰδιαίτατα, διότι ἀντιθέτως πρὸς τὰς γνώμας ἐκείνων τοὺς ὁποίους ἐμνήσθην ἔπρεπε νὰ ἀκουσθῇ καὶ ἡ γνώμη ἐμοῦ, ὅπως ὁ λαὸς γνωρίζει καὶ ἐκ στόματος ἀκριβῶς τοῦ κυρίως ὑπευθύνου ποῖαι εἶναι αἱ κατ’ αὐτὸν ἀπόψεις τοῦ προσεχοῦς μέλλοντος ὅσον ἀφορᾷ τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας. Πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος θὰ ζητήσω τὴν ἄδειαν νὰ προτείνω ὅπως μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡ Βουλὴ συναινέσῃ νὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι αὐτῆς μέχρι τῶν ἑορτῶν, μετὰ τὰς ἑορτὰς δὲ κληθῇ ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, κατόπιν συμφωνίας μετὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπαναλάβῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς. Νομίζω καθῆκον μου νὰ ἀναγγείλω ἀπὸ τοῦδε ποῖα εἶναι τὰ μέτρα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔχει νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλὴ κατὰ τὸ δεύτερον τμῆμα τῶν ἐργασιῶν της, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν ν’ ἀποβῇ μᾶλλον σύντομον ἢ τὸ πρῶτον. Τὰ μέτρα ταῦτα εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1915 μετὰ τῶν συναφῶν νομοσχεδίων. Εἶναι ἡ σύμβασις τῆς Τραπέζης. Εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ διαπυλίων, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἶναι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ χρηματιστηρίων. Τὸ νομοσχέδιον τὸ μεταναστευτικόν. Ὁ κῶδιξ, ὁ ῥυθμίζων τὰ τῶν Μουσουλμανικῶν κοινοτήτων ἐν Ἑλλάδι. Ὁ νόμος δι’ οὗ θὰ ῥυθμίσωμεν τὰ τῆς ἀκινήτου ἰδιοκτησίας ἐν τῇ Νέᾳ Ἑλλάδι. Θὰ ὑποβληθῇ πρὸς τούτοις νομοσχέδιον περὶ ἀγροφυλακῆς, οὗτινος εἶναι ζήτημα ἂν ἐπιδιωχθῇ ἡ ψήφισις, διότι θὰ εἶναι ἀντικείμενον μακρᾶς μελέτης καὶ μᾶλλον θὰ ὑποβληθῇ ὅπως μελετηθῇ. Θὰ ὑποβληθῇ καὶ θὰ ψηφισθῇ νομοσχέδιον περὶ καταθέσεων καὶ ἐγγυήσεων. Ὡσαύτως θὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανώσεως τῆς λογιστικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, ὡς ἐπίσης θὰ ὑποβληθοῦν καὶ τροποποιήσεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Ὡσαύτως θέλει ζητηθῆ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τῆς χωροφυλακῆς. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον ὅπως τὸ τελευταῖον τοῦτο νομοσχέδιον, ὅπως καὶ τὸ τῶν διαπυλίων, λάβῃ τὴν καλωσύνην κατὰ τὸ διάστημα τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ μεριμνήσῃ ἵνα αἱ ἐπιτροπαί, εἰς ἃς ἔχουσι παραπεμφθῇ τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἐπεξεργασθῶσιν αὐτά. Ταῦτα ἤθελον νὰ εἴπω. (Χειροκροτήματα).

§63Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν εἶναι ὥρα μακρῶν συζητήσεων, ἀλλ’ ἔχω καθῆκον ἀπαραίτητον ἵνα δι’ ὀλίγων ἀπαντήσω εἴς τινα σημεῖα τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἤρχισε διὰ τῆς ἐξετάσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἐνόμισεν ὅτι διὰ τῶν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους παρέταξεν ἔπεισεν ἡμᾶς, ὅτι αἱ αἰσιοδοξίαι αὐτοῦ, αἱ προβλεφθεῖσαι, βασίζονται ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Ἕν μόνον θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀποδείξω ὅτι ἡ βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστήριξεν ὅλας τὰς πεποιθήσεις αὐτοῦ εἶναι βάσις ὑποθετικὴ καὶ ὑποθετικῆς οὔσης τῆς βάσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας ὅλοι οἱ ὑπολογισμοὶ ἐστηρίχθησαν, δὲν νομίζω ὅτι ἡ ἀπόδειξις, ἡ ἐξ αὐτῆς προερχομένη, δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀναμφισβήτητος. Λέγω ὅτι ἡ βάσις εἶναι ὑποθετική, διότι λαμβάνει ὡς δεδομένον ὅτι ἐπειδὴ κατὰ τοὺς ἓξ πρώτους μῆνας εἰσεπράχθησαν τόσα, ἕπεται ὅτι ἔπρεπε νὰ εἰσπραχθῶσι καὶ κατὰ τοὺς ἓξ ἑτέρους τόσα, ἂν δὲν εἶχε γίνῃ ὁ πόλεμος. Εἰς τὰς Νέας Χώρας εἰσεπράχθησαν τόσα ὀλιγώτερα ἀπὸ τὰ προϋπολογισθέντα, διότι ἐξερράγη ὁ πόλεμος, ἂν δὲν ἤθελεν ἐκραγῆ ὁ πόλεμος, ἤθελον εἰσπραχθῆ τόσα. Ἐπὶ τῶν δύο δὲ αὐτῶν δεδομένων ἐστήριξεν ὅλους τοὺς ὑπολογισμοὺς αὐτοῦ. Φρονῶ ὅτι ἡ παρατήρησις αὕτη κλονίζει ὅλον τὸ βάσιμον τῶν ὑπολογισμῶν, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνέπτυξεν ἐνώπιον ὑμῶν. Ἀλλὰ δὲν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα ἕνεκα τούτου, ἐκ τῆς ἐπιθυμίας νὰ ὑποβάλω τὴν παράκλησιν ταύτην· διότι εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἄλλοι θέλουν διὰ μακρῶν ἴσως ἀναπτύξει τὸ θέμα τοῦτο. Ἔλαβον τὸν λόγον ὅπως ἀπαντήσω εἴς τινα σημεῖα ἀφορῶντα εἰς ἐμέ. Καὶ πρῶτον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μὲ κατηγόρησεν ὅτι ἔκαμα λόγον περὶ τοῦ δανείου τῶν 20 ἑκατομ. δραχ. καὶ εἶπε πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι ἡ πρᾶξις αὐτὴ ἔθετεν εἰς κίνδυνον τὴν οὐδετερότητα. Δὲν εἶπον αὐτό. Ἐγὼ εἶπον ἄλλο καὶ θὰ ἐπεθύμουν, ὅταν πρόκηται νὰ δοθῇ ἀπάντησις εἰς τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα, νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει πράγματι τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα. Ἐγὼ εἶπον ὅτι τὸ δυσάρεστον ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ εἶναι ὅτι ὅπως ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις δώσῃ τὸ ποσὸν τῶν 20 ἑκατομ., ἔκαμε χρῆσιν πιστώσεως, ἐκ τῆς ὁποίας ἐδόθησαν 250.000.000 εἰς τὸ Βέλγιον, 80.000.000 εἰς τὴν Σερβίαν, 500.000 φρ. εἰς τὸ Μαυροβούνιον καὶ εἶπον ὅτι τοῦτο δὲν ἔθετεν εἰς κίνδυνον τὴν οὐδετερότητα, ἀλλ’ ἠδύνατο νὰ γεννήσῃ ὑπονοίας τινάς, νὰ δυσχεράνῃ τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῶν δύο συνδυασμῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπε· κατὰ τί διαφέρει ὅμως τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἔδωκε τὸ ποσὸν τῶν 20.000.000, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ ὁ κύριος ἐκ Κερκύρας βουλευτὴς ὅτι δάνεια ὑπὸ τῶν Τραπεζῶν δὲν δύνανται νὰ γίνωσιν ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Κυβερνήσεως; Ἐγνώριζον ταῦτα, κ. Πρωθυπουργέ, ἐγνώριζον ὅτι κατὰ τοὺς τελευταίους καιροὺς ἐλήφθη αὐτὸ τὸ μέτρον καὶ ἐλήφθη αὐτὸ τὸ μέτρον ὅπως μὴ γαλλικὰ χρήματα χρησιμεύωσιν ὅπως πλουτίσωσι βιομηχανίαι ξέναι καὶ συμφέροντα ξένα· ἀλλ’ εἶναι μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ ἐγκρίσεως τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὰς Τραπέζας, ὅπως δοθῶσι χρήματα ὑπὲρ Κράτους τινός, ὅτε ἡ ἐξέτασις πρέπει νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τοῦτο· πρόκειται τῶν χρημάτων τούτων νὰ γίνῃ χρῆσις ἐναντίον τῆς Γαλλίας, εἴτε τῆς Γαλλίας ὡς Κράτους, εἴτε τῆς Γαλλίας ὡς ἀντιπροσωπευούσης βιομηχανίας Γαλλικάς; Εἶναι μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ δανείου, τῆς διδομένης ἕνεκα τῶν λόγων τούτων καὶ τοῦ ἀπ’ εὐθείας δανείου ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως ἐκ πιστώσεως, τῆς ὁποίας ἐγένετο χρῆσις μόνον ἀπέναντι συμμάχων Κρατῶν ἐν τῷ πολέμῳ τούτῳ. Ταῦτα εἶπον. Καὶ νομίζω ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου εἶναι περιττὸν νὰ ἐκταθῶ περισσότερον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἄλλο τι εἶπεν ἐν σχέσει πρὸς τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν. Εἶπεν ὅτι ἀπαντῶν εἰς τὴν κατηγορίαν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε πρὸς ἐμέ, κατηγορίαν, ἡ ὁποία συνίστατο εἰς τοῦτο, ὅτι μετὰ τὴν δυσάρεστον λύσιν, τὴν οὐχὶ αἰσίαν λύσιν τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος, ὤφειλον νὰ ἔχω ἐπαρκῆ δύναμιν στρατιωτικὴν νὰ κηρύξω τὸν πόλεμον — διότι περὶ τούτου ἐπρόκειτο—ἀπήντησα ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶμαι παράφρων ὄχι μὲ τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν εἶχον, ἀλλὰ καὶ μὲ διπλασίαν ἢ τριπλασίαν νὰ κηρύξω τὸν πόλεμον ἐναντίον τῆς Εὐρώπης ὅλης.

§64ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον ἐγὼ αὐτό.

§65Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Σήμερον εἴπετε ἄλλο.

§66ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι. Βεβαιῶ ὅτι εἶπον ἔκτοτε αὐτό.

§67Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Οὕτως ἐγὼ ἀντελήφθην. Εἶναι πιθανὸν ἡ ἀντίληψίς μου νὰ μὴ ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ ἐννοήσῃ τὰ παρ’ ὑμῶν λεχθέντα. Ἀναλαμβάνω ἐγὼ τὸ βάρος ἴσως τῆς παρανοήσεως. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἐγὼ εἰς τοῦτο ἀπήντησα. Σήμερον εἴπετε ἄλλα· ἀπόδειξις δὲ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς διακοπὴν νὰ λεχθῶσιν ὅσα σήμερον ἐλέχθησαν· διότι σήμερον παρεστήσατε ὅτι προέβλεπον ὅτι ἡ Αὐστρία ἐπρόκειτο νὰ καταλάβῃ τὴν Βοσνίαν καὶ Ἑρζεγοβίνην, προέβλεπον ὅτι ἡ Βουλγαρία ἐπρόκειτο νὰ κηρυχθῇ εἰς Βασίλειον· ἔπρεπε διπλωματικῶς νὰ ὠφεληθῶ, ὅπως προσπαθήσω, ὄχι πλέον νὰ ἀσχοληθῶ περὶ Κρήτης, ἀλλὰ νὰ καταλάβω τὴν Βερολίνειον γραμμήν. Ἐὰν ἡ διακοπὴ ὑμῶν ἡ εἰς 4 λέξεις ἐξαγγελθεῖσα κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν περιελάμβανεν ὅλα, ὅσα περιέλαβε σήμερον ἡ ἀνάπτυξις αὐτῶν τῶν τεσσάρων λέξεων, ὁμολογῶ ὅτι πταίω ἐγὼ μὴ ἐννοήσας τὴν διακοπὴν ὑμῶν.

§68ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε; Ἡ διακοπὴ δὲν ἠδύνατο νὰ περιλαμβάνῃ τόσα πράγματα, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκταθῇ εἰς τόσα· ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι μὲ ἀδικεῖτε· διότι ἀδύνατον νὰ σᾶς κατηγόρησα ὅτι δὲν ἐκάμετε πόλεμον· πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῶ κἂν ὅτι ἤθελον σᾶς ἀπευθύνει τοιαύτην κατηγορίαν;

§69Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πῶς ἦτο δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς νὰ μάθῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἔμαθε καμμία ἄλλη Δύναμις, πολλάς ἡμέρας πρὶν ἢ γίνῃ τὸ πρᾶγμα, δηλ. ὅτι ἡ Αὐστρία ἐπρόκειτο νὰ καταλάβῃ τὴν Βοσνίαν καὶ Ἑρζεγοβίνην; Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου, προσέθηκεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, φέρων ἀνώνυμον βιβλιάριον δοθὲν παρὰ τινος ὄπισθεν αὐτοῦ καθημένου...

§70Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν Βοσνίαν καὶ Ἑρζεγοβίνην κατέλαβεν ἡ Αὐστρία πρὸ δεκάδων ὅλων ἐτῶν· δὲν τὰς κατέλαβε τότε, τὰς συνεχώνευσεν.

§71Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐκήρυξε τὴν ἕνωσιν αὐτῶν εἶπον.

§72Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐπρόκειτο λοιπὸν περὶ τῆς ἑνώσεως. Ἡ κατάληψις βεβαίως εἶχε γίνῃ πρὸ πολλῶν ἐτῶν· ἀλλ’ ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἀναγνωρίσεως ὅτι ἡ Βοσνία καὶ Ἑρζεγοβίνη ἀνῆκον εἰς τὸ Αὐστριακὸν Κράτος. Ἀλλὰ κατηγορήθην ὅτι ἂν δὲν ἔπραξα τοῦτο, δηλ. ἂν δὲν ἀνέκοψα τὴν ἐνέργειαν τῆς Αὐστρίας, ἂν δὲν προέβλεψα τὴν ἐνέργειαν τῆς Βουλγαρίας, δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος μὲ ἠμπόδισε νὰ κάμω πόλεμον πρὸς ἀπόκτησιν τῆς Βερολινείου γραμμῆς, ἀλλ’ ὁ λόγος εἶναι ὅτι βιβλιάριόν τι, τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, ἐδόθη εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν παρὰ καθημένου ὄπισθεν αὐτοῦ, βιβλιάριον ἀνώνυμον, ἔλεγεν ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐγὼ ἐγκατέλειψα τὴν ἀρχὴν ὑπῆρχον 18.000 γυλιοὶ καὶ ὑπῆρχον καὶ 300.000 φυσίγγια. Καὶ νομίζω, κύριοι, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶχε καθῆκον, ἔχων εἰς τὴν διάθεσίν του τὰ γραφεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὰ γραφεῖα τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης νὰ φέρῃ τὰ ἔγγραφα, ἐξ ὧν ταῦτα ἀποδεικνύονται, ὅπως μὲ ἀπαλλάξῃ τοῦ κόπου ἵνα προκαλέσω ἐγὼ αὐτὸ εἰς μίαν προσεχῆ συνεδρίασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ λάβωμεν τὴν εὐχαρίστησιν νὰ συγκληθῶμεν εἴτε ἐν τῇ περιόδῳ ταύτῃ τῆς Βουλῆς, εἴτε ἐν ἄλλῃ τινὶ περιόδῳ, ἐὰν ὁ ἑλληνικὸς λαὸς μᾶς τιμήσῃ μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτοῦ, διότι τοῦτο εἶναι ἄγνωστον, ὅταν μάλιστα ἤκουσα τὴν ἀνάγνωσιν αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα προϋποθέτουσι τοὐλάχιστον σύνοδον ἕξ μηνῶν. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε τὸν παρακαλῶ εἰς μίαν συνεδρίασιν νὰ φέρῃ τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα νὰ πιστοποιῶσι τοῦτο· ποία ἦτο ἡ κατάστασις τῶν ἀποθηκῶν τὴν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγκατέλειψα τὴν ἀρχήν, ποῖαι ἦσαν αἱ παραγγελίαι, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἤδη δοθῇ καὶ ἐντὸς ποίας προθεσμίας τότε ἐπρόκειτο αἱ παραγγελίαι αὗται νὰ παραδοθῶσιν εἰς τὴν ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ὅταν θὰ ἔχωμεν τὰ ἔγγραφα ταῦτα, θὰ συζητήσωμεν, διότι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ συζήτησις καλῆς πίστεως ἡ οὐχὶ ἐπὶ ἐπισήμων ἐγγράφων ἀλλ’ ἡ ἐπὶ ἀδεσπότων βιβλιαρίων στηριζομένη. Καὶ ἡ φυλλὰς αὐτὴ τί εἶνε; Μία φυλλάδα τοῦ 1911 ἐκδοθεῖσα παρά τινος κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ἐπαναστάτου, τὸν ὁποῖον ἡ ἐπανάστασις εἶχεν ἴσως ἀπομακρύνει. Λοιπὸν περὶ φυλλάδας ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ κάμω συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ.

§73Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Εἶναι βιβλίον, τὸ ὁποῖον ἐπιγράφεται ἡ «Στρατιωτικὴ κατάστασις» (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι ἐξ ἀριστερῶν). Ὁ συγγραφεὺς πραγματεύεται...

§74Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τί εἶναι αὐτά.

§75ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὴ διακόπτετε.

§76Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν δὲν εἶναι τὸ πῶς ἐπιγράφεται. Ποῖος ὑπογράφεται εἶναι τὸ σπουδαῖον. Ὁπωσδήποτε ταῦτα δὲν μὲ ταράσσουν, διότι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀληθείας, ἀπὸ τοιαῦτα πράγματα δὲν δύναται νὰ ταραχθῇ. Ἔλεγεν ὁ κ. Πρωθυπουργός: ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας κατηγόρησε ἡμᾶς διὰ τὴν στάσιν ἡμῶν ὅταν ἀνεφύη τὸ ζήτημα τῶν διωγμῶν κατὰ τῶν κατοίκων μερῶν τῆς Τουρκίας. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ τῷ εἴπω ὅτι ὅταν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὡμίλησα κατηγόρησα τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔκαμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Εἶπον τότε καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον ὅτι αἱ δηλώσεις αὗται ἡρμηνεύθησαν παρ’ ἡμῶν ὅλων, ὡς ἐνδεικνύουσαι ἀπόφασιν ληφθεῖσαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, καθ’ ἥν, ἂν ἡ Τουρκία δὲν συναινέσῃ νὰ δώσῃ τὴν ἱκανοποίησιν, τὴν ὁποίαν ἐζήτει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, προετίθετο αὕτη ν’ ἀποδυθῇ εἰς πόλεμον, ὅπως λάβῃ τὴν ἱκανοποίησιν, διότι ποία ἄλλη ἑρμηνεία ἠδύνατο νὰ δοθῇ εἰς τὴν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργός; Εἶπον δ’ ὅτι τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο ἦτο ἄτονον, προσθέτω δὲ σήμερον ὅτι τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο τὸ τοσαύτης σπουδαιότητος δὲν συνετάχθη ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλ’ ἐδόθησαν πρὸς τὸν πρέσβυν ἐν Κωνσταντινουπόλει ὅπως συντάξῃ τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο.

§77ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ἔγγραφον τοῦ κ. πρεσβευτοῦ εἶναι βεβαίως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐδόθη εἰς αὐτὸν ἐντολὴ νὰ κάμῃ dans son sens.

§78Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὅταν λέγῃ τὸ ἔγγραφον dans son sens σημαίνει συντάξατε ἓν ἔγγραφον ὑπ’ αὐτὸ τὸ πνεῦμα.

§79ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ τὸ ἀναγνώσω.

§80Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μάλιστα· σᾶς παρακαλῶ.

§81ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Ἀναγινώσκει). «12 Ἰουνίου. Διὰ τῶν τηλεγραφημάτων μας σᾶς παρεκαλέσαμεν νὰ φέρητε εἰς γνῶσιν τοῦ Μ. Βεζύρου τὰς εἰδήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔφθασαν περὶ τοῦ ἐπικειμένου κινδύνου, τὸν ὁποῖον ἡ πόλις τῶν Κυδωνιῶν κατοικουμένη ἀποκλειστικῶς ὑπὸ Ἑλλήνων διατρέχει». Αὐτὸ δὲν εἶναι κείμενον τῆς νότας;

§82Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι· δὲν εἶναι κείμενον τῆς νότας.

§83ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας εἶναι ἐμπειρότερος ἐμοῦ καὶ πρέπει νὰ ἐξεύρῃ ὅτι, ὅταν λέγηται εἰς ἕνα πρέσβυν νὰ εἴπητε αὐτὸ καὶ αὐτό, ὁ πρέσβυς αὐτὸ θὰ γράψῃ.

§84Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη ὁσάκις πρόκειται νὰ συνταχθῇ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπιδώσῃ ὁ πρέσβυς εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τοῦ ξένου Κράτους, παρ’ ᾧ εἶναι ἐμπεπιστευμένος, τὸ ἔγγραφον συντάσσεται ἀπὸ τὸν Ὑπουργόν.

§85ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ ἔγγραφον αὐτὸ συμπληροῦται καὶ λέγει «Vous voudrez...

§86Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Παρακαλῶ εἶναι ὁδηγίαι αὐταί.

§87ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁ πρέσβυς δὲν θὰ ἔλεγεν εἰς τὸν Μ. Βεζύρην ὅτι αὐτά, τὰ ὁποῖα σᾶς λέγω εἶναι ὁδηγίαι.

§88Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν σημαίνει τί θὰ ἔλεγε, εἶναι ὅμως μεγάλη διαφορά. Διότι ὁ πρέσβυς ἐμπνεόμενος ἐξ αὐτῶν τῶν ὁδηγιῶν θὰ διετύπωσε τὴν νόταν ὅπως αὐτὸς ἐνόμιζεν. Ἔγγραφα δὲ τοιαύτης σπουδαιότητος συντάσσονται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, ἀποστέλλονται δ’ εἰς τὸν πρέσβυν μὲ ἐντολὴν «ἀνακοινώσατε αὐτὸ τὸ ἔγγραφον καὶ ἂν θέλητε ἀφήσατε ἀντίγραφον». Ἀλλὰ τὸ ἔγγραφον αὐτό, τὸ ὁποῖον θρηνεῖ τὴν τύχην τῶν διωκομένων ὁμογενῶν, ποίαν ἀπάντησιν ἔλαβεν παρὰ τῆς Τουρκίας; Μετὰ τὰς δηλώσεις ὑμῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, μετὰ τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον συνετάχθη ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁδηγιῶν σας ἔχετε ἀπάντησιν τῆς Πύλης, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἐδικαιοῦτο νὰ περιμένῃ τις μετὰ τὰς δηλώσεις, τὰς γενομένας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· διότι ἡ ἀπάντησις τῆς Πύλης λέγει «ἡ ἔννοια τῆς νότας τῆς ἐπιδοθείσης ὑπὸ τοῦ πρεσβευτοῦ τῆς Ἑλλάδος ἀφορᾷ βεβαίως τοὺς ὑπηκόους τοὺς Ἕλληνας, διότι περὶ αὐτῶν καὶ μόνον εἶχε δικαίωμα ἡ ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ διαμαρτυρηθῇ. Ἑπομένως ἀπαντᾷ ἀρνητικῶς εἰς ὅλον τὸ ἔγγραφον, διότι, ἐννοεῖται, δὲν ἐπρόκειτο περὶ ὑπηκόων Ἑλλήνων, ἐπρόκειτο περὶ ὑπηκόων Τούρκων, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν τὰ πάνδεινα καὶ δι’ αὐτὸ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω ὅτι ἡ νότα, ἡ συνταχθεῖσα, δὲν ἦτο σύμφωνος πρὸς τὴν γλῶσσαν τὴν τηρηθεῖσαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ δι’ αὐτὸ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἀπάντησις ἡ δοθεῖσα παρὰ τῆς Τουρκίας δὲν ἦτο ἐκείνη, τὴν ὁποίαν θὰ περιέμενέ τις μετὰ τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τοῦ βήματος, ἀφοῦ δὲ ἡ Τουρκία ἔκλεισε μὲ μίαν ἄρνησιν ἀπόλυτον ἀποκλείουσαν ὅλους τοὺς μὴ ὑπηκόους Ἕλληνας, διότι οὕτω ἀρχίζει ἡ ἀπάντησις τῆς Τουρκίας...

§89ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἦτο πολὺ φυσικὸν ἡ Τουρκία νὰ κάμῃ τὴν ἐπιφύλαξιν αὐτὴν ὅταν θὰ ἐπεμβαίναμεν εἰς τὰ ἐσωτερικά της, κατόπιν ὅμως δικαιολογεῖται δι’ ὅλα αὐτὰ καὶ εἰς τὸ τέλος λέγει: (Ἀναγινώσκει) «Je termine κλπ.»

§90Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐκτὸς τοῦ τελευταίου μέρους ὑπάρχει καὶ ἓν ἕτερον μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον διατυπώνει τὰς ἀξιώσεις της καὶ μετ’ αὐτὸ σᾶς λέγει ὅτι εἶναι πεπεισμένη ὅτι, τούτων γενομένων δεκτῶν, αἱ σχέσεις τῶν δύο Κρατῶν δὲν θὰ διαταραχθῶσιν.

§91ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Λέγει ὅτι αὐτὰ συνέβησαν διότι καὶ Τοῦρκοι ἔφυγον ἀπὸ τὴν Μακεδονίαν· προσβάλλει τὴν Ἑλλάδα, διότι προσπαθοῦν νὰ δικαιολογηθοῦν;

§92Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀκριβέστατα, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε εἶναι τοῦτο ὅτι ἐνῷ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς διετυπώσατε ἀξιώσεις καὶ αἱ ἀξιώσεις ἦσαν αἱ ἑξῆς, ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωσιν ὅλοι οἱ ἐκδιωχθέντες εἰς τὰς ἑστίας των, πρέπει νὰ ἀναλάβωσι τὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα ἀφῃρέθησαν ἀπ’ αὐτῶν, πρέπει ἡ Τουρκία νὰ ἐκτελέσῃ τοὺς ὅρους τῶν συμβάσεων τῶν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας ὑπαρχουσῶν καὶ αἱ ὁποῖαι μέχρι τοῦδε δὲν ἐξετελέσθησαν, τίποτε ἀπὸ αὐτὰ δὲν ἔγιναν, κ. Πρωθυπουργέ, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας ἐξηκολούθησαν οἱ διωγμοὶ καὶ ἐνῷ ὑμεῖς ἤλθετε εἰς συνεννόησιν μὲ τὸν πρέσβυν τῆς Τουρκίας ἐν Ἀθήναις, ὅπως κανονίσητε τὴν ἀμοιβαίαν ἐπάνοδον τῶν μεταναστευσάντων ὑποστηρίξαντες κατ’ ἀρχὴν ὅτι ἡ ἀμοιβαία αὐτὴ ἀνταλλαγὴ θὰ εἶχεν ὡς βάσιν ἀνταλλαγήν, Τούρκων μὲν ἐθελουσίως ἐγκαταλειψάντων τὴν Ἑλλάδα, Ἑλλήνων δὲ ἐθελουσίως ἐγκαταλειψάντων τὴν Μ. Ἀσίαν καὶ τὴν Θρᾴκην, ἀλλ’ ἀργότερον ἐγκατελείφθη ἡ ἰδέα αὕτη καὶ ἐπρόκειτο περὶ ἀνταλλαγῆς ἐθελουσίως μὲν Μωαμεθανῶν ἀναχωρησάντων ἐξ Ἑλλάδος, Ἑλλήνων δὲ διωχθέντων ὑπὸ τῶν τουρκικῶν ἀρχῶν ἐκ Τουρκίας καὶ Μ. Ἀσίας. Καὶ κατηρτίσθη τότε αὐτὴ ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ὡς ἐκ τοῦ πολέμου δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐργασθῇ, οὔτε νὰ φθάσῃ εἰς ἀποτέλεσμά τι. Καὶ ποῖος ἠδύνατο νὰ ἐλπίσῃ, κ. Πρωθυπουργέ, ὅτι θὰ ἦτο ποτὲ δυνατὸν νὰ φθάσῃ τις μετὰ τῆς Τουρκίας εἰς συμπεράσματα; Ἔχετε τὴν συνθήκην τῆς μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος καὶ ἐρωτῶ: αἱ ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας διὰ τῆς συνθήκης ἀνέλαβεν ἡ Τουρκία, ἐξετελέσθησαν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης; Οὐδεμία· καὶ εἶναι ἑπόμενον ὅτι καὶ αἱ ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἡ Τουρκία θὰ ἀνελάμβανεν ὡς πρὸς τὴν ἀνταλλαγήν, δὲν ἤθελον ἐκτελεσθῇ. Ἀλλ’ ὅλα ταῦτα εἶπον, κύριε Πρωθυπουργέ, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι δὲν εἴχετε τὸ δικαίωμα νὰ μὲ ἐλέγξητε ὡς μὴ κηρύξαντα τὸν πόλεμον λόγῳ τῆς ἀνεπαρκείας, τῆς στρατιωτικῆς, ὅταν ὑμεῖς μὲ ὅλην τὴν ἐπάρκειαν τὴν στρατιωτικὴν τὴν πλήρη, εἰς τὴν ὁποίαν μετὰ παρέλευσιν ἐτῶν ἐφθάσατε δὲν ἐκηρύξατε τὸν πόλεμον, εἶπον δὲ κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν ὅτι καλῶς ἐκάμετε νὰ μὴ κηρύξητε τὸν πόλεμον, ἀλλ’ ὅτι κάκιστα ἐκάμετε νὰ προβῆτε εἰς τὰς δηλώσεις, εἰς τὰς ὁποίας προέβητε, διότι, ὅταν ὁ Πρωθυπουργὸς ἑνὸς Κράτους προβαίνῃ εἰς δηλώσεις τοσούτον πολεμικάς, περιεχούσας ἀπειλὰς ἀνοικτάς, χωρὶς τὰς ἀπειλὰς νὰ τὰς ἐκτελέσῃ, βεβαιωθῆτε ὅτι μειοῦται ἡ δύναμις αὐτοῦ ἐν ταῖς διαπραγματεύσεσι καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ, ὅτι ἡ γλῶσσα, ἡ ὁποία ἐτηρήθη, ἦτο ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀπέτρεψε μεγαλυτέρας καταστροφάς, διότι βλέπομεν ὅτι ἀπὸ τῆς ἐπιδόσεως τῆς νότας οἱ διωγμοὶ ἐξηκολούθησαν νὰ γίνωνται βαρύτεροι.

§93ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν λησμονεῖτε ὅτι ἐπῆγαν οἱ διερμηνεῖς τῶν πρεσβειῶν καὶ ἐβεβαίωσαν ὅτι ἐσταμάτησαν συνεπείᾳ αὐτῆς τῆς ἐνεργείας.

§94Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Συνεπείᾳ τῆς ἐνεργείας τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν Τουρκίαν ἢ συνεπείᾳ τῶν παρακλήσεων τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰς φίλας Δυνάμεις;

§95ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι καμμία παράκλησις δὲν ἔγινε πρὸς καμμίαν Δύναμιν.

§96Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀκριβῆ, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε ὅτι μετὰ τὰς δηλώσεις ὑμῶν ἡ ἐντύπωσις ἐν Εὐρώπῃ δὲν ὑπῆρξεν ἴσως ἡ καλυτέρα, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅσον ὀλίγον καὶ ἂν εἶναι ἐν γνώσει τῶν διπλωματικῶν σχέσεων, ὅτι δὲν ἐγένετο εἰς ὑμᾶς λόγος περὶ τῶν δηλώσεων αὐτῶν παρὰ τῶν πρεβευτῶν τῶν Δυνάμεων καὶ ὅτι σεῖς δὲν παρεστήσατε τὴν σοβαρότητα τῆς καταστάσεως καὶ ἑπομένως τὴν ἀνάγκην ὅπως ἐξέλθωμεν αὐτῆς τῆς καταστάσεως.

§97ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὑπάρχει μία μεγάλη διαφορά. Τὸ νὰ ἔλθωσιν οἱ πρέσβεις τῶν Δυνάμεων καὶ νὰ μοῦ εἴπουν εἰς τὰς παραμονὰς τοῦ πολέμου· γιὰ τὸ Θεό, τί εἶναι αὐτὰ τὸ ἐννοῶ, ἀλλὰ μὴ λέγετε ὅτι ἐζήτησα νὰ ἐπέμβωσιν αἱ Μ. Δυνάμεις. Αὐτὸ εἰς τὸ διάστημα τῆς τετραετίας δὲν ἔγινε καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἔκαμον ἐπιστράτευσιν ἀλλὰ δὲν προσέφυγον εἰς τὰς Δυνάμεις.

§98Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ σταματήσωμεν εἰς διαφορὰς μικράς.

§99ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι πολὺ μεγάλη διαφορά.

§100Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Σᾶς εἶπον πῶς θὰ κατελήξατε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμετε λόγον περὶ τῆς σοβαρότητος. Δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ πρεσβευταὶ νὰ μὴ σᾶς ἔκαμον λόγον περὶ τῆς ἐντυπώσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμον αἱ δηλώσεις, εἴτε περὶ τῆς ἀνάγκης, ὅπως εὑρεθῇ μέσον τι, ἵνα ἀποφύγητε τὰς συνεπείας τῶν δηλώσεων καὶ ἑπομένως ἂν δὲν προέβητε εἰς παράκλησιν, ἀφαιρῶ τὴν λέξιν παράκλησιν καὶ λέγω ὅτι αἱ Μ. Δυνάμεις ἐπενέβησαν πρὸς ἀποφυγὴν συγκρούσεως μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Τουρκίας καὶ τότε συνέβησαν αὐτά, τὰ ὁποῖα συνέβησαν, τὰ ὁποῖα δὲν ἠμπόδισαν τὴν Τουρκίαν νὰ ἐξακολουθήσῃ τοὺς διωγμούς, νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ ὑποχρεώνῃ τοὺς Ἕλληνας νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰς ἑστίας.

§101Σ. ΣΙΜΟΣ. Ταὐτοχρόνως ἔκαμον χειρότερα ἐναντίον ἄλλων Δυνάμεων.

§102Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὐτὸ τὸ παραδέχομαι, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἔκαμον οἱ Πρωθυπουργοί, οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν ἄλλων Δυνάμεων ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, εἶναι νὰ κηρύξωσι τὸν πόλεμον ἐναντίον τῆς Τουρκίας ὅταν εἴξευρον ἢ ὅτι δὲν ἠδύναντο ἢ ὅτι δὲν ἤθελον νὰ κηρύξωσι τὸν πόλεμον. Βεβαίως κατήργησαν τὰς capitulations, ἔκαμον διωγμοὺς ἐναντίον ὑπηκόων ξένων, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν ἐκηρύχθη ὁ πόλεμος παρ’ αὐτῶν, δὲν ἐγένετο καὶ ἡ ἀπειλὴ κηρύξεως παρ’ αὐτῶν. Ἑπομένως νομίζω ὅτι καὶ ἡ κατηγορία αὕτη, ἡ δευτέρα, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοῦ ἀπέδωκε, δὲν εἶναι διόλου δεδικαιολογημένη, διότι ἡ στάσις αὐτοῦ ἐν ζητήματι πολλῷ χείρονι ἐκείνου, εἰς τὸ ὁποῖον ἐγὼ εὑρέθην κατὰ τὸ 1908, δὲν ἔφερε ἐκεῖνα τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἠπείλησεν εἰς τὴν Τουρκίαν ὅτι ἀσφαλῶς θὰ εἶχεν ἡ πολιτεία, τὴν ὁποίαν ἐτήρει αὕτη πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετὰ ταῦτα ἐξήτασε τὸ ζήτημα τῆς σπατάλης καὶ ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἐπενέβην, διότι ἐγὼ δὲν κατηγόρησα τὴν Κυβέρνησιν διὰ σπατάλην, οὔτε κατηγόρησα τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐξετέλεσεν ἐν Κρήτῃ ἔργα δημόσια. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον ἐγώ, εἶναι ὅτι θὰ ἦτο ἐπιθυμητὸν νὰ καταργηθῶσιν αἱ Γενικαὶ Διοικήσεις καὶ ὅταν ἐδόθη ἡ ἀπάντησις ὅτι ἡ κατάργησις δὲν γίνεται, διότι πρέπει πρῶτον νὰ λάβωσι χώραν ἐκλογαί, εἶπον ὅτι δὲν εἶναι λόγος δικαιολογῶν τὴν διατήρησιν τῶν Γενικῶν Διοικήσεων. Ἑπομένως ἡ κατηγορία ὅτι ἐδαπανήθησαν χρήματα εἰς τὴν Κρήτην, ὅτι ἠθέλησε νὰ δαπανήσῃ περισσότερα ποσὰ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν αὐτοῦ πατρίδα, ὅλα αὐτὰ ἀφορῶσι ἄλλον καὶ ὄχι ἐμέ, διότι τίποτε τοιοῦτον δὲν εἶπον. Κύριοι, αὐτὰ ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅπως ἀμυνθῶ κατὰ τῆς ἐπιθέσεως, τὴν ὁποίαν ἐπανέλαβε ταύτην τὴν ἑσπέραν ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§103ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐξέλθω δέκα λεπτά.

§104Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ διακόψωμεν πέντε λεπτά.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ πέντε λεπτά. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§107Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἔχω νὰ ἀπαντήσω εἰς δύο σημεῖα μόνον τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Πρῶτον εἶναι τὸ ἀφορὸν τὴν ἀγορὰν τοῦ «Ῥίου Ἰανεΐρου». Εὐτυχῶς μετὰ τὴν ἐπέτειον περίπου τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος εὑρέθη καὶ ὁ ἔνοχος καὶ καὶ ἡ ἐνοχὴ ὁλόκληρος ἔπεσεν ἐπ’ ἐμὲ ἀπόψε! Νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπομνήσω ὡρισμένα τινα ζητήματα. Πάντοτε ὑπεστήριξα καὶ ἔγραψα ὅτι ἡ τάσις μου καὶ ἡ προσπάθειά μου ἦτο πρὸς ἐξασφάλισιν μεγάλου πλοίου, θωρηκτοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παραδοθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα κατὰ χρόνον ὅμοιον περίπου, καθ’ ὃν ἤθελε παραδοθῇ εἰς τὴν Τουρκίαν τὸ «Ῥεσσαδιέ». Ἐπίσης δὲ ἔγραψα καὶ ὑπεστήριξα, ὅτι ἐγὼ οὐδέποτε ἤμην κεκηρυγμένος ὑπὲρ τῆς ἀγορᾶς τοῦ «Ῥίου Ἰανεΐρου» ἀποκλειστικῶς. Ποία ἦτο ἡ ἐνέργειά μου; Πρῶτον νὰ σχηματισθῇ πεποίθησις παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ὅτι ἡ ἀγορὰ μεγάλου πλοίου ἦτο ἀπαραίτητος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μοῦ ἀμφισβητηθῇ ὅτι παρὰ τῷ Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρχεν ἐν ἀρχῇ ὁ δισταγμὸς ἀπόλυτος. Δὲν δύναται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀρνηθῇ ὅτι καθ’ ὃν χρόνον ἀνεκοίνωσα εἰς αὐτὸν τὰς προτάσεις τοῦ οἴκου Ἄρμστρογγ περὶ τῆς ἀγορᾶς τοῦ «Ῥίου Ἰανεΐρου», —ἀνεκοίνωσα δὲ εἰς αὐτὸν τυπικῶς τὰς προτάσεις ὅπως καὶ ἔχω γράψει—δὲν εἶχε φθάσει ἀκόμη ἡ ἀγγλικὴ ἀποστολὴ καὶ ἀφέθημεν εἰς τὴν μελέτην τῆς ἀγγλικῆς ἀποστολῆς, διότι ἀπεφασίσθη τοῦτο: νὰ ἀνακοινωθῇ τὸ πρόγραμμα τῆς ὀργανώσεως ἐκ μέρους τῆς ἀγγλικῆς ἀποστολῆς, νὰ προσαρμόσωμεν δέ, εἰ δυνατόν, τὴν ἀγορὰν ἐκείνου τοῦ πλοίου πρὸς τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ὑποβάλει ἡ ἀγγλικὴ ἀποστολή. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξεδήλωσεν ἐν ἀρχῇ τὴν ἑξῆς γνώμην, ὅτι ἐὰν ὡρισμένα πολιτικὰ συμβεβηκότα ἦτο δυνατὸν νὰ λάβωσι χώραν, οἷα προσεδόκα αὐτὸς καὶ οἷα δὲν δύναμαι νὰ ἀνακοινώσω, διότι δὲν εἶναι ἐπίκαιρον τοῦτο, τότε ἀπεκλείετο ἡ ἀγορὰ μεγάλου πλοίου, ἐὰν ὅμως τὰ συμβεβηκότα ταῦτα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσι, τότε βεβαίως θὰ ἦτο ἀνάγκη ἡ Ἑλλὰς ἀπομένουσα μόνη ἀπέναντι τῆς Τουρκίας νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀγορὰν μεγάλου πλοίου. Ταῦτα εἶχον συμφωνηθῇ μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐμοῦ κατὰ τὰς ἀρχὰς Σεπτεμβρίου 1913. Ἦλθεν ἡ Ἀγγλικὴ ἀποστολή, ἥτις ὑπέβαλε πρόγραμμα κατασκευῆς ἐλαφρῶν πλοίων ὑποστηριζομένων ὑπὸ τριῶν μεγάλων καταδρομικῶν. Τὸ πρόγραμμα ἐδημοσιεύθη καὶ ὅλος ὁ κόσμος ἔλαβε τούτου γνῶσιν. Ἀλλὰ τοῦτο τὸ πρόγραμμα ἐγέννησε μεγάλην ἀντίδρασιν ἐν ὅλῳ τῷ σώματι τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Π. Ναυτικοῦ. Μετὰ πολλὰς συζητήσεις ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀγγλικῆς ἀποστολῆς ἐδέχθη καὶ ἀπέστειλε τὴν 4 Ὀκτωβρίου 1913 πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἐπιστολήν, ἥτις κατετέθη καὶ ἐδημοσιεύθη, διὰ τῆς ὁποίας ἀνεκοίνου, ὅτι κατόπιν συνομιλιῶν μετὰ τῶν ἀξιωματικῶν ἐπείσθη ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἄλλος τρόπος πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἀμύνης τῆς Ἑλλάδος παρὰ ὁ διὰ τῆς ἀγορᾶς ἑνὸς ντρέτνωτ. Τώρα κατὰ τί ἔπταισα ἐγώ, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, φέρω ἀπόψε τὴν εὐθύνην τῆς μὴ ἀγορᾶς τοῦ «Ρίου Ἰανεΐρου»; Ἐγὼ πρῶτον προσεπάθησα νὰ σχηματισθῇ πεποίθησις παρὰ τῇ Κυβερνήσει περὶ τῆς ἀγορᾶς ἑνὸς μεγάλου πλοίου καὶ δεύτερον νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ἀγορὰ ἑνὸς πλοίου ὁμογενεστάτου ὅσον τὸ δυνατὸν πρὸς τὸ ἐν κατασκευῇ θωρηκτόν, ἀποκλειομένης τῆς μονοπωλικῆς συζητήσεως μετὰ τῶν ἐνδιαφερομένων ἐν τῇ διαπραγματεύσει, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ διεξαχθῇ. Τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἴχομεν πρότασιν τοῦ Ἄμστρογγ δι’ ἀγορὰν τοῦ «Ρίου Ἰανεΐρου, συγχρόνως δὲ εἴχομεν καὶ τὴν σκέψιν περὶ τῆς ἀγορᾶς τοῦ Χιλιανοῦ θωρηκτοῦ.

§108ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν σᾶς κατηγόρησα. Δὲν ἦτο αὐτὸς ὁ σκοπός μου· οὔτε ποτὲ θὰ τὸ ἔκαμνον· ἀπελογήθην· μὲ κατηγορήσατε ὅτι ἐγὼ πταίω προχθές· εἰς ἐμὲ δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ σᾶς κατηγορήσω διὰ χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον εἴμεθα συνεργάται.

§109Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ναί. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς τῆς ἀγορᾶς παρὰ τῆς Τουρκίας συνέβη ὅταν ἐγὼ δὲν ἤμην Ὑπουργός.

§110ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δύνασθε νὰ βεβαιώσητε ὅτι μετὰ τὴν ἀποχώρησίν σας ἔπαυσεν ἡ ἐνέργεια περὶ τῆς ἀγορᾶς; Ὅ,τι σεῖς ἠδύνασθε νὰ φέρητε εἶναι κατὰ τὸν χρόνον τῆς συνεργασίας σας.

§111Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ ἀκριβῶς σᾶς εἶπον ὅτι ἐν τῷ χρόνῳ τῆς συνεργασίας μας ὑπῆρχεν ἡ βεβαιότης τῆς ἀνάγκης.

§112ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀλλ’ ὅτι ἐγὼ διστάμην;

§113Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τώρα θὰ ἀκούσητε. Ἡ πρότασις τῆς ἀγορᾶς τοῦ «Ρίου Ἰανεΐρου» ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ Ἄμστρογγ συγχρόνως ἐνῷ ὑπεδεικνύετο καὶ πρότασις τῆς ἀγορᾶς τοῦ Χιλιανοῦ θωρηκτοῦ «Λατόρε». Ἤρχισαν ἐν Λονδίνῳ ἀναμίξεις χρηματιστῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ Ἕλλην Ζαχάρωφ προσεπάθει καθ’ ὅλας τὰς ἐκθέσεις, νὰ φανῇ χρήσιμος εἰς τὴν πατρίδα.

§114ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παρακληθεὶς παρ’ ἡμῶν.

§115Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα. Βλέπετε ὅτι λέγω, ὅτι ἠθέλησε νὰ φανῇ χρήσιμος εἰς τὴν πατρίδα.

§116ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι δὲν εἶναι αὐτόβουλος ἡ ἐνέργειά του.

§117Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αὐτὸ τὸ ἠξεύρετε σεῖς. Ἡ πρώτη ἀνάμιξις τοῦ Ζαχάρωφ δὲν ἐγένετο παρ’ ἐμοῦ. Ἐγένετο παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§118ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ λέγω αὐτὸ καὶ ἐπειδὴ θὰ δημοσιευθῶσιν αὐτὰ δὲν θέλω νὰ χάσῃ ὁ Ζαχάρωφ τὴν ὑπόληψιν.

§119Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Προσεφέρθη, λέγω, νὰ ὑπηρετήσῃ.

§120ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι προσεφέρθη. Τὸν παρεκαλέσαμεν.

§121Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Σεῖς λέγετε ὅτι τὸν παρεκαλέσαμεν’ ἐγὼ λέγω ὅτι προσεφέρθη νὰ ὑπηρετήσῃ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠξεύρω ἐγὼ εἶναι ὅτι εἰργάσθη διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος. Δεύτερον ἀνεμίχθη ὁ Ρότσιλδ, καὶ ἐπεθύμει νὰ διευκολύνῃ τὴν πώλησιν τοῦ Βραζιλιανοῦ θωρηκτοῦ, ἵνα ἀσφαλίσῃ τὰ χρήματά του ὡς δανειστὴς τῆς Βραζιλίας. Ἐν τῷ μεταξὺ ἀνεμίχθησαν καὶ μεσίται διάφοροι, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἷς μεσίτης Γκοναστάλα, διὰ τὸν ὁποῖον ἠναγκάσθη νὰ τηλεγραφήσῃ ὁ Γεννάδιος ἐρωτῶν διὰ τί ἀναμιγνύεται; Καὶ τοῦτο μὲ ἠνάγκασε νὰ τηλεγραφήσω εἰς τὸν κ. Γεννάδιον, ὅτι οὐδεὶς ἔχει ἐντολὴν νὰ διαπραγματεύηται τοιαῦτα ζητήματα ἄλλος, πλὴν τῆς πρεσβείας, διότι ἄλλως πᾶς μεσίτης, ὁ ὁποῖος ἤθελε νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ λάβῃ τὴν μεσιτείαν του ἠδύνατο νὰ σκανδαλοποιῇ τὴν ὑπόθεσιν ἄνευ αἰτίας. Ἀλλὰ συγχρόνως ἐνῷ ταῦτα ἐγένοντο ἐν Λονδίνῳ περὶ τὴν πώλησιν τοῦ «Ρίου Ἰανεΐρου» — καὶ εἶναι τὰ συνήθως συμβαίνοντα, ὁσάκις πλοῖόν τι ἢ θωρηκτόν τι ἐμφανίζεται εἰς τὴν ἀγορὰν πρὸ πώλησιν — ἀφ’ ἑτέρου τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐρρωμένως ἐνήργει, ἵνα ἐξασφαλίσῃ τὴν καλλιτέραν λύσιν διὰ τῆς ἀγορᾶς τοῦ Χιλιανοῦ θωρηκτοῦ. Ποῖα ἦσαν τὰ ψεύδη, τὰ ὁποῖα ἐλέγοντο περὶ τοῦ «Ρίου Ἰανεΐρου» ἀποδεικνύει τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔχω πρὸ ἐμοῦ, βεβαιοῦν ὅτι τὸν κ. Γεννάδιον ἐπληροφόρησαν ὅτι τὸ «Ρίον Ἰανέϊρον» οἱ Ἄμστρογγ εἶναι ἕτοιμοι νὰ πωλήσωσιν εἰς ὅλας τὰς Κυβερνήσεις. Διὰ τὸ Χιλιανὸν θωρηκτὸν ἀρχικῶς παρουσιάζοντο δυσχέρειαι μεγάλαι, διότι ἐφαίνετο ὅτι ἡ Χιλιανὴ Κυβέρνησις δὲν ἦτο διατεθειμένη νὰ ἔλθῃ κἂν εἰς συνεννόησιν. Ἐζητήθη παρ’ ἐμοῦ τὸ Ἀργεντινὸν θωρηκτὸν «Ριβαντάβια» καὶ ἡ Ἀργεντινὴ Κυβέρνησις ἠρνήθη νὰ δώσῃ τοῦτο. Κατόπιν παρενεβλήθη ἡ ὑπόθεσις τοῦ θωρηκτοῦ ἄλλου κράτους καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως γνωρίζει κατὰ ποῖον τρόπον ἐγὼ συνεβούλευσα ἵνα δώσωμεν σοβαρότητα εἰς τὴν διαπραγμάτευσιν ἐκείνην. Ποία ἦτο ἡ τάσις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν; Νὰ ἐξασφαλίσῃ πολεμικὴν μονάδα μεγάλην, νὰ ἐξασφαλίσῃ πολεμικὴν μονάδα ὅσον τὸ δυνατὸν καλλιτέραν καὶ ὁμογενεστέραν, πρὸ παντὸς δὲ νὰ γεννήσῃ διαγωνισμὸν περὶ τὰς προτάσεις, ἵνα μὴ εὑρεθῶμεν ὑποχείριοι τοῦ οἴκου Ἄμστρογγ ἢ τῆς Βραζιλιανῆς Κυβερνήσεως καὶ δώσωμεν τὰ 75 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἐζήτει ὁ οἶκος Ἄμστρογγ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὶς μὲ ἐζήτησε, τὴν πρώτην φορὰν κατὰ τὴν 4 Ὀκτωβρίου 1913, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἔλαβε τὴν ἐπιστολὴν τοῦ ναυάρχου Κάρ, ἐξ ἧς ἀπεδεικνύετο ὅτι ἐπείσθη ὁ ναύαρχος Κὰρ ὅτι πρέπει νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὴν γνώμην τῆς ἐγκαταλείψεως τῶν καταδρομικῶν καὶ τῆς ἀντικαταστάσεως αὐτῶν διὰ ντρέτνωτ, ἦτο δὲ τοῦτο τὸ τελικὸν συμπέρασμα, εἰς ὃ εἶχε καταλήξει μετὰ τῶν Ἑλλήνων ἀξιωματικῶν ὁ ναύαρχος, διότι εἶχε ἐνεργήσει μίαν ἀνάκρισιν πρὸς πίστωσιν τῶν γνωμῶν τῶν Ἑλλήνων ἀξιωματικῶν. Ἔγραψε λοιπὸν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀνεκάλεσε τὰς προηγουμένας προφορικῶς ἀνακοινωθείσας γνώμας του περὶ ἀγορᾶς τῶν ἐλαφρῶν πλοίων. Τὴν ἑσπέραν ἐκείνην εἶχον λάβει ἕν τηλεγράφημα τοῦ κ. Γενναδίου, ὁ ὁποῖος ἐτηλεγράφει ὅτι ἡ Τουρκία ἑτοιμάζεται νὰ πωλήσῃ τὸ «Ρεσαδιὲ» διὰ νὰ ἀγοράσῃ τὸ «Ρίον Ἰανέϊρον». Τὸ τηλεγράφημα τὸ ἔχω ἐνώπιόν μου. Ὁ συνδυασμὸς τῶν δύο αὐτῶν ἔκαμε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὲ ζητήσῃ. Ἀμέσως μετέβην εἰς τὸν οἶκόν του καὶ μοὶ ἀνεκοίνωσε τὴν πληροφορίαν αὐτήν. Τότε τοῦ εἶπον μάλιστα, νὰ τηλεγραφήσωμεν διὰ τὴν ἀγοράν, ἀλλὰ ὀρθὸν εἶναι νὰ τηλεγραφήσωμεν εἰς τὸν κ. Γεννάδιον νὰ μάθῃ συγχρόνως ἐὰν αἱ πληροφορίαι περὶ πωλήσεως τοῦ Χιλιανοῦ εἶναι ἀληθεῖς. Μετὰ πάροδον ὀλίγων ἡμερῶν ἐλήφθη ἄλλο τηλεγράφημα πάλιν, ὅτι οἱ Ἄμστρογγ ἔταξαν ὡρισμένην προθεσμίαν, καθ’ ἣν, ἐὰν δὲν ἠγοράζαμεν τὸ «Ρίον Ἰανέϊρον», θὰ τὸ ἐπώλουν εἰς τὴν Ρωσσίαν. Τότε ἐγένετο καὶ πάλιν νέα σύσκεψις καὶ εἶπον νὰ ἀγορασθῇ τὸ πλοῖον ὄχι ὅμως χωρὶς νὰ γίνῃ ἐξέτασις τεχνική, διότι τὸ ἐγινώσκομεν μόνον ἀπὸ τὰ ἡμερολόγια τοῦ ναυτικοῦ. Πρὸς τοῦτο συνέστησα νὰ προβῶμεν εἰς προσύμφωνον ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ γίνῃ τεχνικὴ ἐξέτασις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπρότεινε καὶ ὅρους οἰκονομικούς. Ἐὰν τὴν ἡμέραν ἐκείνην δὲν ἐπετεύχθη ἡ ἀγορὰ τοῦ «Ρίου Ἰανέϊρου», τοῦτο δὲν ὀφείλεται εἰς τὸν ὅρον τὸν ἰδικόν μου, ἀλλὰ πρὸ πάντων εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως προτείναντα νὰ τεθῶσιν οἰκονομικοὶ ὅροι. Ὑπεστήριξα καὶ τοῦτο συγχρόνως ὅτι, ἐὰν τοιαύτην συμφωνίαν ἐξετελοῦμεν, ἔχομεν ὅλον τὸν καιρὸν ἵνα διαπραγματευθῶμεν ἐν τῷ μεταξὺ τὸ Χιλιανὸν καὶ ἐπιτύχωμεν τὴν καλλιτέραν λύσιν τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος. Ποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐνεργείας μου ἀποδεικνύεται ἀπὸ τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔχω τῆς 6 Νοεμβρίου ἐκ τοῦ οἴκου Ἄμστρογγ ὅτι (ἀναγινώσκει) «θετικὴ προσφορὰ λιρῶν 2.950.000 γενομένη τώρα διὰ τὸ «Λατόρε» θὰ ἦτο ἀποδεκτή». Τοῦτο εἶναι τὸ τηλεγράφημα. Κατόπιν δύο μηνῶν προσπαθειῶν ἐπετεύχθη συγκατάθεσις τῆς Κυβερνήσεως τῆς Χιλῆς ἵνα διαπραγματευθῇ μετὰ τῆς Ἑλλάδος μέσῳ τοῦ οἴκου Ἄμστρογγ. Ἀπεχώρησα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν τὴν 9 Νοεμβρίου, μέχρι δὲ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἀφῆκα κατάστασιν πραγμάτων, ἡ ὁποία ἐπέτρεπε τὴν ἀγορὰν τοῦ καλυτέρου, κατὰ τὴν γνώμην μου, τοῦ Χιλιανοῦ, διότι ἐξησφάλιζε τὴν ὁμογένειαν τοῦ στόλου, ἡ διαφορὰ δὲ τῆς παραδόσεως ἦτο δύο μηνῶν. Τί θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῇ ἐν τῇ ἐκτελέσει, τοῦτο δὲν ἠδύνατο νὰ τὸ προβλέψῃ κανείς, κατὰ τὸ τηλεγράφημα ὅμως ἡ διαφορὰ τῆς παραδόσεως μεταξὺ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου ἦτο δύο μηνῶν, κατὰ τὰ ἔγγραφα τοῦ Ὑπουργείου κεκυρωμένα, κεκυρωμένα δὲ παρὰ τοῦ διαδόχου μου.

§122Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Οὐδὲν ἔγγραφον μετὰ τὴν ἀνάληψιν τοῦ Ὑπουργείου παρ’ ἐμοῦ, οὐδὲν ἔγγραφον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὑπῆρχε βεβαιοῦν ὅτι τὸ «Λατόρε» ἦτο δυνατὸν νὰ παραδοθῇ πρὸ τοῦ Ἰουλίου ἢ Αὐγούστου.

§123Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μετὰ 10 ἡμέρας ἀπὸ τῆς παραιτήσεώς μου προσῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν διὰ νὰ ζητήσω ἀντίγραφον ἐγγράφου τινός, σᾶς εἶδον εἰς τὸ γραφεῖον σας, σᾶς ὡμίλησα καὶ ἐπέστησα τὴν ἰδιαιτέραν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰς προτάσεις τοῦ «Ρίου Ἰανέϊρου» καὶ τοῦ «Λατόρε». Τότε δὲν εἴχατε γνῶσιν τῶν ἐγγράφων, ἐζήτητα ἀπὸ τὸν ὑπασπιστήν, ὁ ὁποῖος ἦτο καὶ ὑπασπιστὴς ἰδικός μου, τὰ ἔγγραφα, τὰ ἐξωνύχισα καὶ σᾶς τὰ ἔδωκα.

§124Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Τὸ ἀστεῖον εἶναι.....

§125Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ ἀστεῖον εἶναι ὅτι δὲν ἐνθυμεῖσθε τὰ πράγματα.

§126Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (πρὸς τὸν κ. Δεμερτζῆν). Μὴ τὰ βάζετε μὲ τὴν μνήμην τοῦ κ. Στράτου, διότι θὰ τὴν πάθετε.

§127Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας μοὶ δίδετε, τὰς δέχομαι μετὰ μεγάλης ἐπιφυλάξεως.

§128Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπειδὴ ἀνεγνωρίσθη εἰς ἐμὲ ἡ ἀκρίβεια τῆς μνήμης δὲν κάμνω κατάχρησιν. Προσῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν μετὰ 10 ἡμέρας καὶ τὰ ἔγγραφα ἦσαν ἐν ἀταξίᾳ, διότι ἀτυχῶς ἐν ἀγνοίᾳ τῶν διαπραγματεύσεων εἶσθε.

§129Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι εὑρέθητε ἐν δισταγμῷ ἀποφάσεως διὰ νὰ μὴ εἴπω ὅτι εὑρέθητε ἐν χαλαρώσει ἐνεργείας. Δὲν λέγω ὅτι πταίετε, ἐχαλαρώσατε τὰς ἐνεργείας. Εἶδον τηλεγράφημα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ τοῦ ὁποίου ἐλέγατε εἰς τὸν πρεσβευτὴν ἐν Λονδίνῳ νὰ χαλαρώσῃ τὰς ἐνεργείας.

§130Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ χαλαρώσῃ τὰς ἐνεργείας ἔλεγον ἐγώ;

§131Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Μάλιστα. Εἶναι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν.

§132Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τώρα θὰ ἴδητε, σᾶς ἀναγινώσκω τὸ τηλεγράφημα.

§133Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ ἀναθέσητε τὴν εὐθύνην εἰς ἐμέ.

§134Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας ἐγένετο τὸ ἀτύχημα.

§135Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἤλθατε μίαν ἢ δύο ἡμέρας μετὰ τὴν ἀνάληψιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν.

§136Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μετὰ δέκα ἡμέρας.

§137Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Τὴν δευτέραν ἡμέραν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἶμαι ἐν γνώσει ὅλων.

§138Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τώρα θὰ ἀκούσητε τὴν ἀπάντησιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς πάσχει πλήρη ἀμνησίαν. Ὑπάρχει τηλεγράφημα τοῦ κ. Μπόταση, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι ζητεῖ ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Βραζιλίας 75.000.000. Τηλεγραφῶ εἰς τὸν Μπότασην: (Ἀναγινώσκει) «Δηλώσατε εἰς ἀντιπρόσωπον Βραζιλίας ὅτι Κυβέρνησις μελετᾷ ἤδη μετ’ Ἀγγλικῆς ἀποστολῆς ναυτικὸν πρόγραμμα. Ἅμα συμπληρώσει μελέτης της δύναται νὰ ἀποφασίσῃ περὶ ἀγορᾶς ἑτοίμων πλοίων προσαρμοζομένων πρὸς πρόγραμμα. Ἰδιαιτέρως προσπαθήσατε νὰ πείσητε ὅτι ὑπάρχει ἐλπὶς συνεννοήσεως ὅπως κερδίσωμεν χρόνον καὶ ἀπομακρύνωμεν ὑποβολὴν προτάσεων πρὸς Τουρκίαν». Τοῦτο τὸ λέγει ὁ κ. Δεμερτζῆς χαλάρωσιν ἐνεργειῶν.

§139Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ὑπάρχει τὸ τηλεγράφημα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν.

§140Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς προθεσμίας τῆς παραδόσεως τοῦ «Λατόρε» σᾶς παραπέμπω εἰς τὸ ἔγγραφον τῆς Ἑταιρείας, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς τὸ ἀρχεῖον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἡ ὁποία ἐδήλωσεν ὅτι τὸν Μάρτιον τοῦ 1915 θὰ παρέδιδε τὸ πλοῖον καὶ κατόπιν ὑπάρχει νεώτερον ἔγγραφον, ὅτι δύναται νὰ τὸ παραδώσῃ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1914. Τὰ ἔγγραφα ὑπάρχουσι.

§141Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ὑπάρχουσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν.

§142Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ὑπάρχει οὐδὲν ἔγγραφον περὶ χαλαρώσεως ἐνεργειῶν. Ἐὰν λέγετε τοῦτο ἔχετε πλήρη ἀπώλειαν μνήμης. Τὸ μόνον ἔγγραφον εἶναι τὸ ἀφορὸν τὸν κ. Μπότασην, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα· κατόπιν τῶν ἐγγράφων τούτων ἀποδεικνύεται ὅτι ἐγὼ διεπραγματευόμην τέσσαρα πλοῖα συγχρόνως, ὅτε δὲ ἀπῆλθον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ὁ διάδοχός μου εὑρέθη ἐν τῇ φυσικῇ ἀγνοίᾳ τῶν πραγμάτων, εἰς την ὁποίαν δύναται νὰ εὑρεθῇ πᾶς διάδοχος. Δὲν τὸν κατηγόρησα, διότι ἐγὼ εἶχον καὶ ἓν σύστημα προσωπικῆς ἐντελῶς διευθύνσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἦτο σύστημα τοιοῦτον ὥστε νὰ διέρχωνται ἀπὸ ἐμὲ τὰ πάντα καὶ ἑπομένως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ φωτισθῇ ὁ διάδοχός μου πλήρως διὰ τὴν συνέχειαν τῶν διαπραγματεύσεων ἄνευ πρωτοβούλου ἐνεργείας του ἐπὶ τῆς ὑπηρεσίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἀφήνει εἰς τὸ ὑπασπιστήριον τὰ ἔγγραφα καὶ οὕτω ἦτο ἐντελῶς ἐν ἀγνοίᾳ τῶν πραγμάτων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων. Κατόπιν τούτων νομίζω ὅτι εἶναι τελείως ἐξηγημένα τὰ πράγματα καὶ ἀποδεικνύεται ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστῇ τὸν ἔλεγχον διὰ τὴν μὴ ἀγορὰν τοῦ πλοίου ὁ Ὑπουργὸς ὅστις ἀντὶ ἑνὸς διαπραγματεύεται τέσσαρα καὶ νὰ ἐπιρριφθῇ ἐπ’ αὐτοῦ ἡ εὐθύνη δι’ ἀτυχήματα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ διαδόχου του. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, τῶν προσφύγων, τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἔστειλεν εἰς τὸν κ. Πρέσβυν τῆς Τουρκίας τῇ 9 Μαΐου 1914 δηλοῖ ἀποδοχὴν τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν μουσουλμανικῶν πληθυσμῶν τῆς Μακεδονίας πρὸς τοὺς Ἑλληνικοὺς πληθυσμοὺς τῶν βιλαετίων Ἀϊδινίου καὶ τῆς Θράκης. Ὥστε ἡ μὲν πρότασις τῆς Τουρκίας ἦτο ἀνταλλαγὴ Μουσουλμάνων πρὸς τοὺς Ἕλληνας Ἀϊδινίου, ἡ δὲ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις προσέθηκε καὶ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν Ἑλλήνων Θράκης. Τοῦτο ἐπιβεβαιοῖ καὶ τὸ ἔγγραφον τῆς 10 Μαΐου 1914 πρὸς τὸν νομικὸν σύμβουλον τῆς ἐν Ἀθήναις Ὀθωμανικῆς Πρεσβείας Νετζὶπ Βέην. Ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις δι’ ἄλλου ἐγγράφου τῆς 12 Μαΐου ἀπαντᾷ ὅτι δέχεται νὰ μελετήσῃ καὶ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν Ἑλλήνων Θράκης, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐξακολουθεῖ ἡ μετανάστευσις, νομίζει ὅτι εἶναι μᾶλλον ἐπεῖγον νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν τῆς Μακεδονίας καὶ Μικρᾶς Ἀσίας. Ὑπάρχει δὲ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ διὰ τῆς ὁποίας γίνεται ἀποδοχὴ τῆς προτάσεως ταύτης, πάντοτε τεθειμένης ὡς βάσεως καὶ τῆς προσθήκης τῶν προσφύγων Θράκης. Ὥστε ἡ βάσις εἶναι ἡ ἀνταλλαγὴ πληθυσμῶν Μικρᾶς Ἀσίας καὶ Μακεδονίας, ἡ δὲ Κυβέρνησις προσθέτει καὶ τῆς Θράκης, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἠθέλησε νὰ μεριμνήσῃ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἠθέλησε νὰ θέσῃ ζήτημα περὶ ἀνταλλαγῆς. Ταῦτα ἤθελον νὰ εἴπω διὰ νὰ εὑρισκώμεθα ἐν ἀκριβείᾳ.

§143Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγνωρίζω βαθύτατα, κύριοι, τὸν κάματον, εἰς τὸν ὁποῖον εὑρίσκεται κατὰ τὴν ὥραν ταύτην ἡ Βουλὴ καὶ τὴν δυσφορίαν ὑπὸ τῆς ὁποίας κατέχεται· κάματον καὶ δυσφορίαν, οἱ ὁποῖοι κατέχουσι καὶ ἐμὲ ἐξ ἴσου. Ἐλπίζω ὅμως, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ θελήσῃ νὰ εἶναι τόσον δικαία, ὥστε νὰ ἀναγνωρίσῃ πρῶτον, ὅτι αἴτιοι νὰ γίνωνται ἀγορεύσεις κατὰ ταύτην τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν τόσον εἴμεθα καταπεπονημένοι μετὰ δεκαεπτὰ ὡρῶν συνεχῆ ἐργασίαν, δὲν εἴμεθα ἡμεῖς, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅστις ἐνόμισε προσῆκον, ἀφοῦ ἐπὶ τετραήμερον ὁλόκληρον διήρκεσεν ἡ γενικὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζήτησις, χωρὶς νὰ θελήσῃ νὰ μετάσχῃ ταύτης καὶ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, αἴφνης κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτὴν στιγμήν, ἀφοῦ καὶ αἱ συντάξεις ἐψηφίσθησαν καὶ ἐπίκειται ἡ εἰς πρωινὰς ὥρας λύσις τῆς συνεδριάσεως, ἐθεώρησε προσῆκον νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ ὁμιλήσῃ, ὡς ὡμίλησεν. Ἐλπίζω ἐπίσης δεύτερον, ὅτι θὰ θελήσῃ νὰ ἀναγνωρίσῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι συζήτησις, οἷα ἡ προκειμένη συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, συζήτησις ἀποτελοῦσα τὴν ὑπερτάτην ἐκδήλωσιν τῶν γνωμῶν, τὰς ὁποίας ἡ Βουλὴ ἔχει περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐν γένει περὶ τῶν δημοσίων πραγμάτων, δὲν εἶναι προσῆκον, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ τερματισθῇ ἄνευ ἀπαντήσεως εἰς τὰς ἰδέας αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Εἶμαι συνεπῶς ὑποχρεωμένος νὰ ἀσχοληθῶ διὰ βραχέων εἰς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὰ σχέσιν ἔχοντα πρὸς τὰς ἐμὰς ἐπικρίσεις. Ἀληθῶς ἐνόμισα, ὅτι καὶ δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ ὑποχρέωσιν εἶχον νὰ καλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ἐφ’ ὅσον ἑκατέρωθεν εἶναι παραδεδεγμένον, ὅτι ὑπάρχει ἔλλειμμα μέγα, πάγιον, καὶ ὀργανικὸν εἰς τὸν τακτικὸν προϋπολογισμόν, μεταξὺ τακτικῶν ἐξόδων καὶ τακτικῶν ἐσόδων, νὰ φέρῃ τὰ μέτρα αὐτῆς πρὸς κάλυψιν τούτου· νὰ ἐκθέσῃ τοὐλάχιστον τὰς ἰδέας αὐτῆς ἐν τῇ Βουλῇ, ἵνα καταστῶσιν αὗται ἀντικείμενον συζητήσεως. Μέχρι τῆς ὥρας ταύτης οἱ ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου παρελθόντες ῥήτορες τῆς πλειοψηφίας, καὶ αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐνόμισαν προσῆκον νὰ ἀπαντήσωσι κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ὑπενθυμίζει εἰς τὴν Βουλὴν τὸ δόγμα τοῦ «Δὸς ἡμῖν σήμερον». Διότι, ἀρκεσθέντες νὰ βεβαιώσωσιν ὅτι τὰ μέχρι τοῦδε ἐλλείμματα καὶ αἱ ἀνειλημμέναι ὑποχρεώσεις θὰ καλυφθῶσι διὰ δανείου, ἀπέσχον νὰ κρίνωσι περὶ τῆς αὔριον, περὶ αὐτῆς τοῦ τοιούτου δανείου τῆς ἐξυπηρετήσεως, καὶ περὶ καλύψεως ὅλων ἐκείνων τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι, γεγεννημέναι ἤδη ἐν τῷ τακτικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους, θὰ ἐξακολουθήσωσι παγίως βαρύνοντες τοῦτον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεγνώρισε τὸ πλημμελὲς τῆς τοιαύτης τακτικῆς, ἀνεγνώρισε τὸ κενὸν τῆς συζητήσεως καὶ ἐπεχείρησε, καίτοι λίαν ὀψίμως, νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἀξίωσιν ταύτην τῆς Βουλῆς. Τί ὅμως εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός; Εἶπεν, ὅτι ἀναγνωρίζει τὸ ὑποδειχθὲν ὑπὸ τῆς ἀντιπολιτεύσεως πάγιον ἔλλειμμα τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ· ἀνεγνώρισε μάλιστα, ὅτι τοῦτο εἶναι μεγαλείτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐσημείωσα καὶ ὑπέδειξεν, ὅτι ἀπὸ σήμερον μὲν καὶ ἐφεξῆς θὰ καλύπτεται τοῦτο διὰ δανείων διὰ μίαν ἴσως τετραετίαν, ἐξέφρασε δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐκ τῆς ἀποδόσεως τῶν ὑπαρχόντων φόρων καὶ ἄνευ φορολογικῆς τινὸς μεταβολῆς, ἐντὸς μιᾶς πενταετίας θὰ ἔχωμεν τακτικὰ ἔσοδα ὑπὲρ τὰ 300.000.000, τὰ ὁποῖα θὰ καλύπτωσι πλέον καὶ τὸ ὑπάρχον ἤδη ἔλλειμμα εἰς τὸν τακτικὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐν τῷ μεταξὺ θὰ προστεθῇ ὡς ἐκ τῶν δανείων, δι’ ὧν ἐπὶ μίαν πενταετίαν θὰ καλύπτωμεν τὰ ἐτήσια τακτικὰ ἐλλείμματα. Τοιαῦται, ἂν καλῶς ἀντελήφθην, εἶναι αἱ σκέψεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλ’ ἐγὼ ἀνέπτυξα ἤδη ἐπ’ αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ὑπέθετον ὅτι θὰ ἀντιταχθῶσι, κατ’ ἀνθυποφορὰν τὴν γνώμην μου· καὶ εἶχον τὴν εὔλογον προσδοκίαν νὰ ἀκούσω τὴν ἐπὶ ταύτης γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Εἶπον ἀνεξαρτήτως ἄλλων, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐπανέλθω, ὅτι ἡ τοιαύτη αὐτόματος αὔξησις τῶν φόρων εἶναι πιθανωτάτη κατ’ ἀρχήν, ἀβεβαία δὲ κατὰ τὸ ποσόν. Προσέθεσα ὅμως, ὅτι, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἡ τοιαύτη ὑπεραπόδοσις τῶν φόρων ἔχει ἄλλον οἰκονομικὸν προορισμόν. Ἔχει τὸν οἰκονομικὸν προορισμὸν νὰ ἀνταποκριθῇ ἡ αὐτόματος αὔξησις τῶν ἐσόδων εἰς τὴν αὐτόματον, οὕτως εἰπεῖν, αὔξησιν τῶν ἐξόδων. Διότι, ὅπως ἐπέρχεται εἰς τὰ ἔσοδα ἡ αὔξησις προϊόντος τοῦ χρόνου αὐτομάτως, οὕτω καὶ σχεδὸν κατ’ ἴσον λόγον, ἐπέρχεται προϊοῦσα καὶ ἡ αὔξησις τῶν ἐξόδων εἰς τὰς διαφόρους δημοσίας ὑπηρεσίας, ἕνεκα τῆς φυσικῆς, οὕτως εἰπεῖν, ἀναπτύξεως τούτων, ἄνευ οὐσιωδῶν ὀργανικῶν μεταβολῶν. Εἶπον λοιπόν, ὅτι ὑγιὴς οἰκονομικὴ πολιτικὴ πρέπει νὰ ἀποβλέπῃ εἰς τὴν μέλλουσαν καὶ προσδοκωμένην ὑπεραπόδοσιν τῶν φόρων, ὡς προωρισμένην κυρίως νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν σχεδὸν ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους καὶ κατ’ ἴσον βαθμὸν προσδοκωμένην αὔξησιν τῶν ἐξόδων· οὐχὶ δὲ νὰ ἀποβλέπῃ εἰς ταύτην εἰς κάλυψιν βεβαίων δαπανῶν, ἐνεστώτως εἰσαγομένων εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐπὶ τούτου δὲν ἤκουσα ἀπάντησίν τινα, ἀλλ’ ἤκουσα κἄτι περίεργον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπελόγισεν ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένων τεκμηρίων, εἰλημμένων ἐκ τῶν προϋπολογισμῶν τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος καὶ τῆς Κρήτης, ὅτι ἐν διαστήματι μιᾶς πενταετίας ἡ αὐτόματος αὔξησις τῶν φόρων θὰ ἀναβιβάσῃ τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς 300 ἑκατομμύρια. Δὲν θεωρῶ βεβαίως ἔργον σπουδαῖον νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τοιούτων ὑπολογισμῶν. Ὑπενθυμίζω ἐν τούτοις εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν σιδηροδρομικῶν συμβάσεων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπεδόθη εἰς ὑπολογισμοὺς καὶ προσθαφαιρέσεις, δι’ ὧν συνήγαγε τὸ πόρισμα, ὅτι ἡμεῖς ἐγελάσαμεν τὴν Ἑταιρείαν ἐκείνην, μεθ’ ἧς συνεβλήθημεν. Ἀφίνων ἑπομένως ἄνευ συζητήσεως τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῆς προσδοκωμένης αὐξήσεως, παρατηρῶ περὶ αὐτῶν τοῦτο τὸ περίεργον. Ὅτι ἀφῆκεν αὐτοὺς ἐντελῶς ἑτεροσκελεῖς. Ἐνῷ τοὐτέστιν ἔλαβεν ἐκ τῶν προϋπολογισμῶν τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος καὶ τῆς Κρήτης ὡρισμένην χρονικὴν περίοδον καὶ εὗρε τὴν κατ’ αὐτὴν παρατηρηθεῖσαν αὔξησιν τῶν ἀποδόσεων τῶν ἐσόδων, δὲν ἐμερίμνησε νὰ ἴδῃ ποία ὑπῆρξε κατὰ τὴν αὐτὴν χρονικὴν περίοδον ἡ ἀντίστοιχος αὔξησις τῶν ἐξόδων ἄνευ, ἐπαναλαμβάνομεν, ὀργανικῶν μεταβολῶν. Ἐὰν τοῦτο ἔπραττε, θὰ ἔβλεπεν, ὅτι οὐχὶ βεβαίως ὁλόκληρος ἡ αὔξησις τῆς ἀποδόσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων, ἀλλὰ μέγα μέρος αὐτῆς ἐκαλύφθη ἀπὸ τὴν ἀντίστοιχον αὔξησιν, τὴν φυσιολογικήν, οὕτως εἰπεῖν, τῶν ἐξόδων τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν.

§144ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔλαβον ὑπ’ ὄψει τὸν προϋπολογισμόν, ὡς τὸν κατήρτισεν ὁ κ. βουλευτὴς Βάλτου.

§145Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τούτου. Εἶπον ὅτι, διὰ νὰ ἀποδείξητε ὅτι ἡ ἀπόδοσις τῶν ἐσόδων αὐξάνεται αὐτομάτως, ἐλάβετε τεκμήρια ἐκ τοῦ προηγουμένου προϋπολογισμοῦ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος καὶ τῆς Κρήτης. Ἐλάβετε μίαν πενταετίαν καὶ εἴπατε, ὅτι κατ’ αὐτὴν εἴχομεν τόσα τοῖς ἑκατὸν ὑπεραπόδοσιν.

§146ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶπον ὅτι δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὴν αὐτόματον αὔξησιν τῶν ἐξόδων.

§147Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε;

§148ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τί σχέσιν ἔχει;

§149Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μεγίστη ἡ σχέσις. Ἀκούσατε, παρακαλῶ.

§150ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον ἐπωφελήθην τῶν ἐνδείξεων, ἵνα τεκμαρθῶ ποῖα θὰ εἶναι τὰ ἔσοδα εἰς τὸ τέλος τῆς πενταετίας, δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ μὲ παρατηρήσητε. Θὰ εἴχετε δικαίωμα νὰ μὲ παρατηρήσητε, ἐὰν δὲν ἐλάμβανον ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς αὐξήσεις τῶν ἐξόδων. Καὶ εἶπον, ὅτι πρὸς ἀποφυγὴν συζητήσεων ἔλαβον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1918, τὸν ὁποῖον κατήρτισεν ὁ κ. Στράτος, καὶ σᾶς εἶπον, ὅτι θὰ εἶναι τότε 280.000.000.

§151Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε ὁ κ. βουλευτὴς Βάλτου, οὔτε ἄλλος τις ὡμίλησε περὶ τῆς προϊούσης αὐξήσεως τῶν ἐξόδων, περὶ ἧς πρόκειται ἤδη. Ὑμεῖς δὲ ἐλάβετε ὑπ’ ὄψει σας διὰ τὴν ἀπὸ σήμερον καὶ ἐφεξῆς πενταετίαν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἔσοδα, ἐξ ἄλλου δὲ ἔξοδα. Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι τὰ ἔσοδα ἐλάβετε ὡς ἐνεστώτως παρουσιάζονται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπάρχοντος φορολογικοῦ συστήματος καὶ ὑπελογίσατε πρὸς τούτοις τὴν αὐτόματον αὔξησιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωσιν εἰς τὸ τέλος τῆς πενταετίας καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς φορολογικῆς μεταβολῆς. Ἀντιθέτως δὲ ἐλάβετε τὰ ἔξοδα, ὡς ἐμφανίζονται διὰ τῆς ἁπλῆς ἐφαρμογῆς τῶν ψηφισθέντων νόμων καὶ τῶν ἄλλων μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐξηγγείλατε. Δὲν ἐλάβετε ὅμως ὑπ’ ὄψει σας τὴν αὔξησιν τῶν ἐξόδων, περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλῶ. Δὲν ἐλάβετε ὑπ’ ὄψει σας, ὅτι ταῦτα, καὶ ἄνευ οὐσιώδους μεταβολῆς τῶν διαφόρων ὀργανισμῶν αὐξάνουσιν, οὕτως εἰπεῖν, φυσιολογικῶς, προϊόντος τοῦ χρόνου. Ἂν λ. χ., διὰ νὰ θέσητε ἤδη εἰς ἐφαρμογὴν τὸν νόμον περὶ Συμβουλίου Ἐπικρατείας, χρειάζεσθε δι’ ἔξοδα τὸ Αʹ ποσόν, μὴ νομίσετε, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο θὰ εἶναι ἀρκετὸν καὶ μετὰ μίαν πενταετίαν. Αὐτὸ εἶπον.

§152ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ ἔλαβον ὡς βάσιν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κ. Στράτου.

§153Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ὁ ὑπολογισμὸς τῆς αὐξήσεως, περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλῶ, παρ’ οὐδενὸς ἐγένετο. Καὶ ὑμεῖς λοιπὸν ἐλάβετε ὑπ’ ὄψει σας τὰς αὐξήσεις τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰς ἀπορρεούσας ἐκ τῆς πρώτης ἐφαρμογῆς τῶν ὀργανικῶν νόμων, τῶν ἐνεστώτως νομοθετημένων καὶ ἀνεφαρμόστων ἔτι.

§154ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τότε τὸ σφάλμα τὸ ἐπιρρίπτετε εἰς τὸν συναγωνιστήν σας.

§155Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ διὰ νὰ ἐξηγηθῶ ἀκόμη σαφέστερον. Πόθεν ἐλάβετε καὶ πῶς καθωρίσατε τὸ ποσὸν τῆς αὐτομάτου ἀποδόσεως τῶν ἐσόδων; Ἐξ ἑνὸς παραδείγματος, τὸ ὁποῖον ἐλάβετε ἀπὸ τὸ παρελθὸν τῶν προϋπολογισμῶν τῆς Κρήτης καὶ ἐξ ἑνὸς παραδείγματος, τὸ ὁποῖον ἐλάβετε ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Ἑλλάδος. Ναὶ ἢ οὔ; Ἐλάβετε ὡρισμένην χρονικὴν περίοδον, εὕρετε, ὅτι κατ’ αὐτὴν ἄνευ φορολογικῆς μεταβολῆς ηὐξήθησαν τὰ ἔσοδα καὶ σκέπτεσθε: Ἀφοῦ εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ εἴχομεν τότε τόσην ὑπεραπόδοσιν τῶν φόρων ἄνευ ὀργανικῶν μεταβολῶν, ἔπεται, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ θὰ ἔχωμεν ἀνάλογον ὑπεραπόδοσιν ἐν διαστήματι μιᾶς πενταετίας. Σᾶς λέγω λοιπόν, ὅτι, ἐὰν τὸν αὐτὸν ὑπολογισμὸν ἐκάμνετε καὶ διὰ τὰ ἔξοδα, ἐὰν δηλαδὴ ἐκάμνετε καὶ τὸν ὑπολογισμὸν τῆς αὐτομάτου αὐξήσεως τῶν ἐξόδων κατὰ τὴν αὐτὴν χρονικὴν περίοδον εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῆς Κρήτης καὶ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, θὰ ἐβλέπετε, ὅτι τὸ ἐπιχείρημά σας κατὰ τὸ πλεῖστον θὰ κατέπιπτε. Διότι θὰ ἐβλέπετε, ὅτι τὴν αὐτόματον αὔξησιν τῶν ἐσόδων ἐκάλυπτεν ἑκάστοτε, σχεδὸν ἐξ ὁλοκλήρου, ἡ φυσιολογικῶς ἐξελισσομένη αὔξησις τῶν ἐξόδων τῶν διαφόρων δημοσίων ὑπηρεσιῶν.

§156ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν τὸ ἔκαμα, διότι θὰ εἴχετε τὸ δικαίωμα νὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι ὁ λογκριασμός μου δὲν εἶναι ἀκριβής.

§157Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ καὶ ἀκριβής· ὁπωσδήποτε ὅμως ἄνευ τοῦ τοιούτου ὑπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, τὸ ἐπιχείρημά σας καὶ οἱ ὑπολογισμοί σας περὶ τῆς μελλούσης αὐξήσεως τῆς ἀποδόσεως τῶν ἐσόδων, ἀποβάλλει τὸ μεγαλείτερον μέρος τῆς ἀξίας του. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῆς ἀπόψεως ταύτης, ἔχω ἄλλο τι νὰ παρατηρήσω, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀνέμενον καὶ ἀναμένω ἀκόμη τὰς ἐξηγήσεις τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἐντὸς μιᾶς πενταετίας θὰ ἔχωμεν τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων, τὴν ὁποίαν ὑπελόγισεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πῶς δικαιολογεῖται ἡ ἀπὸ τοῦδε προεξόφλησις τῆς προσδοκίας αὐτῆς· πῶς δικαιολογεῖται ἡ δημιουργία ἐξόδων ἀπὸ τοῦδε, καὶ πρὶν ἢ ἐπέλθῃ ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων; Φρονεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι δυνατόν ποτε νὰ δικαιολογηθῇ ἡ ἐπιβολὴ ἐξόδων τακτικῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προσδοκιῶν τοῦ μέλλοντος; Ὅτι εἶναι δυνατόν ποτε νὰ ἐννοηθῇ ὀργάνωσις Κράτους, παρέχουσα ταύτην τὴν εἰκόνα: τὴν εἰκόνα ἀφ’ ἑνὸς πολιτικῆς ὀργανώσεως, ἐνεστώτως γινομένης· ὀργανώσεως δημοσίων ὑπηρεσιῶν, ἐκτελέσεως δημοσίων ἔργων καὶ ἐν γένει ἐπιβολῆς δαπανῶν τακτικῶν ἐνεστώτως· καὶ ἀφ’ ἑτέρου οἰκονομικῆς ὀργανώσεως, ἀποδιδούσης ἐνεστώτως ἐλλείμματα, ὀργανώσεως μὴ φερούσης κάλυψιν τῶν δημιουργουμένων ἐξόδων; Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ ποτε Κυβέρνησις, προβαίνουσα εἰς πολιτικὴν ὀργάνωσιν, εἰς ἐπιβολὴν δαπανῶν οὐχὶ ἐκτάκτων, ἀλλὰ τακτικῶν, ἐτησίως ἐπαναλαμβανομένων, καὶ λέγουσα, ὅτι θὰ δανείζωμαι κατ’ ἔτος διὰ νὰ ἀνταποκρίνωμαι εἰς αὐτὰς τὰς τακτικὰς δαπάνας, καὶ ἐλπίζω, ὅτι μετὰ μίαν πενταετίαν θὰ ἔχω αὐτόματον αὔξησιν τῶν ἐσόδων; Εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις, εἶναι δυνατὸν καὶ πρὸς στιγμὴν νὰ ὑποστηριχθῇ σπουδαίως τοιοῦτον πολιτικόν, τοιοῦτον οἰκονομικὸν σύστημα; Ἐφηρμόσθη που, ὑπάρχει Κράτος τι ἐφαρμόσαν τοιαύτην τακτικήν; Ὑπάρχει τις θεωρία, διδάξασά ποτε τοιοῦτό τι· ὑπάρχει πρακτικὴ ἀντίληψις, ἐφαρμόσασά ποτε τοιαύτην κυβερνητικὴν τακτικήν; Ναὶ ἢ οὔ; Διατί ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀναμένει νὰ πραγματοποιηθῶσιν αἱ προβλέψεις της περὶ αὐξήσεως τῶν ἐσόδων, καὶ τότε νὰ προβῇ εἰς δαπάνας; Οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφανισθῇ καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι δύναται νὰ δικαιολογηθῇ μία Κυβέρνησις, ὅτι δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἓν Κράτος, τὸ ὁποῖον προβαίνει εἰς πολιτικὴν ὀργάνωσιν ἐπιβαρῆ, ἐπὶ μόνῃ τῇ ἐλπίδι ὅτι εἰς τὸ μέλλον θὰ ἔχῃ ἔσοδα. Καὶ τὴν περίεργον αὐτὴν τακτικὴν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις, αὐξάνουσα καθ’ ἑκάστην καὶ ἀδιακόπως τὰ ἔξοδα, χωρὶς οὐδαμῶς νὰ φροντίζῃ περὶ τῶν ἀντιστοίχων ἐσόδων, παρασκευάζουσα τοιουτοτρόπως δεινὰς περιπετείας εἰς τὴν χώραν. Ἐπὶ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἐζήτησα ἐξηγήσεις ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ τοιαύτας δὲν ἔλαβον. Τὸ δεύτερον μέρος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ ἀφεώρα ἀπάντησιν εἰς τὴν αἰτίασιν περὶ μὴ καταργήσεως τῶν Γενικῶν Διοικήσεων. Ἡ αἰτίασις αὕτη ἐγένετο βεβαίως παρ’ ἐμοῦ· καὶ ἀνεπτύχθη ἐν πλάτει κατὰ τὴν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ Γενικῶν Διοικήσεων. Ἀλλὰ τότε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισε καλὸν νὰ τηρήσῃ εὔγλωττον σιγήν, σήμερον δὲ ἐνόμισεν εὔκαιρον νὰ ἀπαντήσῃ. Καὶ εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι θὰ ἦτο μωρὰ ἐκείνη ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ ἐπεχείρει εὐθὺς ἀμέσως ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῆς καταλήψεως, καὶ ἐν ᾧ διήρκουν οἱ πόλεμοι, νὰ προβῇ εἰς ἀφομοίωσιν τῶν Νέων Χωρῶν καὶ νὰ ἐγκαταστήσῃ Γενικὰς Διοικήσεις. Εἶναι περίεργος ἀληθῶς, κύριοι, ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν συζητῶν τηρεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἐάν τις, μὴ παριστάμενος καθ’ ὅλας τὰς συνεδριάσεις εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἤθελεν ἀκούσει τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τοιαῦτα λέγοντος, εἶχε τὸ δικαίωμα, εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑποπτευθῇ ὅτι ὑπῆρξέ τις τοιαῦτά τινα συμβουλεύσας τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος συνεβούλευσε τοῦτο πρὸς τὴν Κυβέρνησιν; Ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐγκαταστήσῃ Γενικὰς Διοικήσεις, ἐφ’ ὅσον διήρκει καὶ ὁ πρῶτος καὶ ὁ δεύτερος τῶν πολέμων; Τίς εἶπε τοῦτο; Ἐγὼ αὐτὸς εἶπον τὸ ἀντίθετον. Ἐγὼ αὐτὸς ἐπεκρότησα εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ θεσμοῦ. Ἐγὼ αὐτὸς εἶπον ὅτι καὶ ἐκεῖνος ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν περὶ διοικήσεως τῶν στρατιωτικῶς κατεχομένων χωρῶν, μὲ ὅλα τὰ εὐρέα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔδιδεν εἰς τοὺς Γενικοὺς Διοικητάς, ἦτο ἐνδεδειγμένος ὑπὸ τῶν περιστάσεων. Ἀλλὰ τί ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤλεγξα, διὰ τὸ ὁποῖον ἐζήτησα ἐξηγήσεις καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἔλαβον ἀπάντησιν, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λάβω τοιαύτην; Ἦτο ὅτι, ἀφ’ ὅτου ἐπερατώθη καὶ ὁ πρῶτος πόλεμος, ἀφ’ ὅτου ἐπερατώθη καὶ ὁ δεύτερος πόλεμος εὐτυχῶς· ἀφ’ ἧς ἡ εἰρήνη ἀπεκατεστάθη καὶ ἀφ’ ἧς ἐψηφίσαμεν ἐνταῦθα τὴν προσάρτησιν τῶν Νέων Χωρῶν καὶ τὴν εἰς αὐτὰς εἰσαγωγὴν τοῦ Συντάγματος· ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν ἔπρεπε νὰ καταργηθῶσιν αἱ Γενικαὶ Διοικήσεις, ἢ δὲν ἔπρεπε τοὐλάχιστον ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνεργήσῃ συντόνως ὥστε, ἔστω καὶ βραδύτερον κατά τι χρονικὸν διάστημα, νὰ προβῇ εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου τούτου; Ἀλλ’ ὅμως τοῦτο δὲν ἐγένετο. Ἡ ἀφομοίωσις τῶν Νέων Χωρῶν προέβαινε μετ’ ἀσυγχωρήτου βραδύτητος καὶ συνεπληρώθη ἔτος ὁλόκληρον ἀπὸ τῆς προσαρτήσεως, διετία δὲ ἀπὸ τῆς καταλήψεως καὶ αἱ λεγόμεναι Γενικαὶ Διοικήσεις ἐξηκολούθησαν λειτουργοῦσαι, ὑπὸ ὅρους ἐν πολλοῖς μὲν ξένοις πρὸς τὸ πολίτευμα, πάντως δὲ καὶ οἰκονομικῶς καὶ πολιτικῶς ἐπικινδύνους, ὡς ἀνέπτυξα ἤδη ἐν πλάτει, ὅταν τὰ σχετικὰ νομοσχέδια συνεζητοῦντο. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, κύριοι. Διότι ἐπὶ τέλους μετὰ τοσοῦτον χρόνον, ὅτε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐπέκειτο ἡ λῆξις τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνόδου ταύτης, ἀπεφάσισεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ψηφισθῶσι τὰ σχετικὰ νομοσχέδια, δι’ ὧν κατηργοῦντο αἱ δύο Γενικαὶ Διοικήσεις, ἡ τῆς Ἠπείρου καὶ ἡ τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου. Τί ὅμως συνέβη καὶ πάλιν; Ἐξ ἐλλείψεως προνοίας προέβη ἡ Κυβέρνησις εἰς ὑποβολὴν νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀνεφάρμοστον διὰ τὴν προτεινομένην κατάργησιν. Καὶ ὅταν ἀπεδείχθη ἐκ τῆς ἀναπτύξεως, τῆς γενομένης ἐνταῦθα, ὅτι τὸ ψηφιζόμενον νομοσχέδιον ἤθελε καταλίπει εἰς ἀναρχίαν τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας τῶν καταργουμένων δύο Γενικῶν Διοικήσεων, ἀφοῦ δὲν ἐμερίμνησαν περὶ προηγουμένης αὐτῶν ἀφομοιώσεως, ἐλάβομεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἀπάντησιν αὐτὴν τὴν περίεργον: Καὶ δὲν ἠμποροῦμεν, μοὶ εἶπεν ἡ Κυβέρνησις, νὰ μὴ ἐφαρμόσωμεν τὸν νόμον αὐτόν, καὶ ἑπομένως νὰ μὴ καταργήσωμεν τὰς Γενικὰς Διοικήσεις, ὥστε νὰ μὴ περιέλθωμεν εἰς τὸ χάος καὶ τὴν ἀναρχίαν, τὴν ὁποίαν σεῖς μᾶς ὑποδεικνύετε! Αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν ἔλαβον. Καὶ ὁ νόμος δὲν ἐδημοσιεύθη καὶ συνεπῶς διατηροῦνται ἀκόμη καὶ ἐκεῖναι αἱ Γενικαὶ Διοικήσεις, τὰς ὁποίας αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις καὶ ψῆφος τῆς Βουλῆς ἔκριναν ὡς καταργητέας! Καὶ διατηροῦνται ὡς ἐκ τῆς ἀπρονοησίας τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ὑπῆρχε λοιπὸν περίπτωσις ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀπαντήσῃ εἰς αἰτίασιν μὴ γενομένην, νὰ σιωπήσῃ δὲ εἰς τὰς ἀληθῶς διατυπωθείσας αἰτιάσεις. Διότι βεβαίως δὲν θὰ ἦτο συνετὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ κατέκρινε τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ θεσμοῦ τῶν Γενικῶν Διοικήσεων, ἢ διότι διετήρησε τὸν θεσμὸν καὶ διαρκοῦντος τοῦ πρώτου πολέμου καί τινας μῆνας μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ δευτέρου πολέμου. Ἀλλά, κύριοι, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πάντοτε κατὰ τὴν αὐτὴν τακτικήν, ἐπεχείρησε νὰ ἀπαντήσῃ καὶ εἰς ἄλλην αἰτίασιν ἀνύπαρκτον. Βεβαίως ἐγὼ οὐδέποτε ἔκαμα λόγον περὶ δημοσίων ἔργων ἐν Κρήτῃ. Ἄλλοι τινὲς ἔκαμον ἢ ἄλλος τις ἔκαμε περὶ τούτου λόγον. Ἐπειδὴ ὅμως κάθημαι ἐκεῖ καὶ παρακολουθῶ τὰς συζητήσεις καὶ ἀκούω καὶ τὰ παρ’ ἄλλων λεγόμενα, πρέπει νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς αἰτίασιν ἀνύπαρκτον. Διότι ἐγὼ δὲν ἤκουσα, ἂν καλῶς ἀντελήφθην, νὰ ἀπευθυνθῇ αἰτίασις, διατί γίνονται δημόσια ἔργα ἐν Κρήτῃ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον οὐδὲ διενοήθην ποτὲ νὰ ἀπευθύνω ἢ νὰ ἐπιδοκιμάσω τοιαύτην αἰτίασιν. Ἀντιθέτως ἐγὼ θὰ ἀπηύθυνα αἰτίασιν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, διατί δὲν κάμνει δημόσια ἔργα ἐν Κρήτῃ. Καὶ ἐξηγοῦμαι, κύριοι. Διότι ἡ Κυβέρνησις, παραβιάζουσα τοὺς νόμους τῆς Κρήτης, παραβαίνουσα τὸ ἐκεῖ εἰσηγμένον ἀπὸ τοῦ 1908 Ἑλληνικὸν Σύνταγμα, ἀλλὰ καὶ τὸ Κρητικὸν Σύνταγμα καὶ τὰς ἀποφάσεις τῶν Κρητικῶν Συνελεύσεων, ἐκτὸς ἄλλων ἀπειραρίθμων διορισμῶν, προαγωγῶν καὶ προσωπικῶν μεταβολῶν, μετεκάλεσεν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς καὶ ἐγκατέστησεν ἐν Κρήτῃ ὑπηρεσίαν τινὰ δημοσίων ἔργων, μὲ πλούσιον προσωπικὸν καὶ πλουσιωτέρας δαπάνας, χωρὶς νὰ γίνωνται ἐν Κρήτῃ δημόσια ἔργα. Ἐνῷ, ἂν ἐτήρει τοὺς νόμους, ἂν ἐτήρει τὸ πολίτευμα, ἂν δὲν καθίδρυε πανταχοῦ τὴν ἀναρχίαν ὑπὸ τὴν μορφὴν τῶν Γενικῶν Διοικήσεων, θὰ ἠδύνατο καὶ τῆς Κρήτης τὰ συμφέροντα περισσότερον νὰ ὠφελήσῃ ὑπὸ ἔποψιν δημοσίων ἔργων. Ἔχομεν μάλιστα τώρα καὶ εἰδικὸν Ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας, πλουσίως ὠργανωμένον καὶ καλῶς διοικούμενον, ὥστε ἀποβαίνει ἐντελῶς ἀκατανόητον τίνες λόγοι ὁποιασδήποτε φύσεως ἠδύναντό ποτε νὰ δικαιολογήσωσι τὸ γινόμενον ἐν Κρήτῃ, χωρὶς νὰ ὠφελῇ τὴν Κρήτην. Διότι ἡ Κρήτη ἐνδιαφέρεται νὰ ἔχῃ δημόσια ἔργα, καὶ ἐγὼ ἀναγνωρίζω αὐτό· ἀλλὰ δημόσια ἔργα δὲν ἔχει, οὔτε γίνονται τοιαῦτα. Ἔχει μίαν ὑπηρεσίαν δαπανηράν, ἄνευ προσηκούσης ὀργανώσεως καὶ ἐλάχιστα παράγουσαν ἀπέναντι τῶν δαπανηθέντων καὶ δαπανωμένων. Ἔχω δὲ ὑπ’ ὄψει μου καὶ τὰ παράπονα ἀκόμη τὰ ἐκ Κρήτης διαβιβαζόμενα· ἔχω ὑπ’ ὄψει μου καὶ ἐκδηλώσεις σχετικὰς τῆς δημοσίας ἐκεῖ γνώμης ἔν τινι μέτρῳ, ἐφημερίδας ἐκδιδομένας ἐν Κρήτῃ, αἱ ὁποῖαι παραπονοῦνται διὰ τὴν σπατάλην, παραπονοῦνται διὰ τὸν διορισμὸν ἀργομίσθων. Καὶ ὅταν ταῦτα ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν, δὲν δικαιούμεθα νὰ ἐλέγξωμεν τὴν Κυβέρνησιν; Ὅταν ἔχωμεν Κυβέρνησιν συνταγματικήν, ὅταν ἔχωμεν ἴδιον Ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας, δὲν δικαιούμεθα νὰ ἐκφράσωμεν τὴν ἔκπληξιν ἡμῶν; Διατί δὲν γίνεται ἡ πρόνοια αὐτὴ περὶ δημοσίων ἔργων ἐν Κρήτῃ παρὰ τοῦ Κέντρου, παρὰ τῆς Βουλῆς, παρ’ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, μὲ ὅλα τὰ ἐφόδια αὐτῆς, μὲ ὅλας τὰς ἐγγυήσεις αὐτῆς, ἀλλά, κατὰ παράβασιν μάλιστα παντὸς νόμου, λαμβάνονται τοιαῦτα μέτρα διὰ τῆς ἀποστολῆς ἑνὸς Γενικοῦ Γραμματέως εἰς Γαλλίαν καὶ ὀργανοῦται ἰδία ὑπηρεσία, καὶ σπαταλῶνται χρήματα ἀσκόπως, χωρὶς ἡ Κρήτη νὰ βλέπῃ τὰ δημόσια ἔργα, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην καὶ τῶν ὁποίων τὴν ἐκτέλεσιν ὀφείλει νὰ ἐπισπεύσῃ τὸ Κράτος; Εἰς αὐτὰ ὤφειλε νὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· ἀντὶ ὅμως τούτου ἔπλασε μίαν αἰτίασιν, ὅτι δῆθεν ὑπῆρξε κατάκρισις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τῆς ἐκτελέσεως δημοσίων ἔργων ἐν Κρήτῃ καὶ ἀμυνόμενος τῆς ἰδέας, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀκουσθῇ κατάκρισις διὰ τοιοῦτο γεγονός, ἐπεχείρησε νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ἡ Κρήτη ἔχει ἀνάγκην δημοσίων ἔργων! Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προέβη καὶ περαιτέρω. Ἠθέλησε νὰ ἀπαντήσῃ κατά τινα τρόπον καὶ εἰς τὰς αἰτιάσεις, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνα κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ὡς τοιαύτης, ὡς διοικήσεως, διὰ τὰς παρανομίας αὐτῆς καὶ τὰς ποικίλας διοικητικὰς ὑπερβασίας. Καὶ εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι οὐχὶ ἐνσυνειδήτως, ὅ ἔστιν ἀνεπιγνώστως, ἀπευθύνονται αἱ αἰτιάσεις αὗται ἐκ τῆς διαψευσθείσης ἐλπίδος ἡμῶν, ὅτι ἡ ἐκ τῆς Κυβερνήσεως ἀποχώρησίς μου ἤθελε κλονίσει αὐτήν. Ἀφοῦ, λέγει, ἤλπισα, ὅτι θὰ ἐκλονίζετο ἡ Κυβέρνησις καὶ βλέπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐκλονίσθη, θλίβομαι διὰ τοῦτο, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ χαίρω. Αὐτὸ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ δὲν θεωρῶ ἄξιον ἐμαυτοῦ νὰ κατέλθω εἰς συζήτησιν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου. Εἶναι ἀνάξιον καὶ τῆς ὑπερηφανείας μου καὶ τῶν πολιτικῶν ἀρχῶν μου καὶ τοῦ χαρακτῆρός μου, καὶ τῶν συνηθειῶν μου. Ἀλλ’ ἂν ποιοῦμαι μνείαν τοῦ πράγματος, πράττω τοῦτο μόνον διὰ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, ὅτι ἤκουσα τοιαῦτα λέγοντα τὸν κ. Πρωθυπουργόν, τὸν ὁποῖον ὁμοίως δὲν ἐθεώρουν ἄξιον τοιούτων σκέψεων καὶ τοιούτων ὑπονοιῶν. Θλίβομαι δέ, διότι δι’ ὅσων εἶπεν ἀπέδειξεν ἑαυτὸν ἱκανὸν νὰ σχηματίζῃ τοιαύτας ὑπονοίας, ὑπαγορευομένας ἴσως ἐκ τῶν πολιτικῶν αὐτοῦ συνηθειῶν. Οὐδέποτε διενοήθημεν νὰ κλονίσωμεν ὁπωσδήποτε τὴν Κυβέρνησιν ἢ νὰ παρεμβάλωμεν δυσχερείας εἰς τὰ ἔργα αὐτῆς. Τουναντίον ἀφήσαμεν αὐτὴν περισσότερον τοῦ δέοντος ἐλευθέραν καὶ πολλὰς πολλάκις παρεκτροπὰς παρείδομεν, ἐκ τοῦ πόθου μήπως ἀνακόψωμεν τὸ ἔργον τῆς ὀργανώσεως τοῦ Κράτους καὶ τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν δημοσίων συμφερόντων. Ἀλλ’ αἱ παρεκτροπαὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐξακολουθοῦσιν αὐξανόμεναι καὶ κατ’ ἀριθμὸν καὶ κατὰ σπουδαιότητα. Καὶ ἐνομίσαμεν, ὅτι θὰ παρεβαίνομεν τὰ καθήκοντα ἡμῶν ἀσυγγνώστως, ἐὰν ἐξηκολουθοῦμεν τηροῦντες ἀπέναντι τῶν διοικητικῶν καὶ κυβερνητικῶν ὑπερβασιῶν τὰς αὐτὰς ἐπιφυλάξεις καὶ τὴν αὐτὴν σιωπήν. Ἐνομίσαμεν, ὅτι αἱ ὑπερβασίαι αὗται ἀποτελοῦσι πλέον κίνδυνον τῶν δημοσίων συμφερόντων. Ὅτι ἀνεξέλεγκτοι ἀφινόμεναι, ἠδύναντο βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον, προϊόντος τοῦ χρόνου καὶ τὴν πολιτικὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ νὰ διαφθείρωσι καὶ νὰ ἀνασυνθέσωσι τὰς κομματικὰς ἐκείνας ἁλύσσεις, αἱ ὁποῖαι πρὸ τοῦ 1909 συνέδεον δι’ ἀλλεπαλλήλων κρίκων, δι’ ἀλεπαλλήλων συμφερόντων, τὸν Πρωθυπουργὸν μετὰ τοῦ τελευταίου ἐκλογέως. Ἁλύσσεις, τὰς ὁποίας ἦλθε μία ἐπανάστασις νὰ συντρίψῃ ἀπελευθεροῦσα καὶ τὸν λαὸν καὶ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας ἀπὸ τὴν τυραννίαν τῶν κομματικῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν κομματικῶν ἀξιώσεων. Τοιοῦτοι λόγοι ὑπηγόρευσαν εἰς ἡμᾶς τὸν ἔλεγχον. Καὶ εἰς τὸν ἔλεγχον αὐτὸν ὤφειλε νὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀντὶ νὰ κάμῃ ἀτόπους ψυχολογικὰς ἐκζητήσεις, διατί γίνεται ὁ ἔλεγχος; Τί ἀπαντᾷ εἰς τὸν ἔλεγχον αὐτὸν ἡ Κυβέρνησις; Ἡμεῖς διετυπώσαμεν ὡρισμένας κατ’ αὐτῆς αἰτιάσεις, καὶ νῦν, ἐξ ἀφορμῆς τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ προχθὲς συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ Γεωργικῆς Τραπέζης. Αἰτιάσεις διοικητικῶν ὑπερβασιῶν γενομένων εἰς βλάβην δημοσίων συμφερόντων, γενομένων εἰς ζημίαν τῶν δημοσίων χρημάτων. Ἀλλὰ καὶ αἰτιάσεις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἀθετούσης τοὺς νόμους καὶ τὸ πολίτευμα. Εἶναι περιττὸν βεβαίως νὰ ἐπαναλάβω αὐτάς. Πρέπει μόνον νὰ εἴπω καὶ πάλιν, ὅτι ἐγὼ δὲν ἀπέδωκα εἰς τὴν Κυβέρνησιν δικτατορίαν. Τοῦτο δὲν θὰ ἦτο ἀκριβὲς λεγόμενον. Ὄχι διὰ τὴν ἔλλειψιν τοιούτων διαθέσεων παρὰ τῷ κ. Πρωθυπουργῷ, ἀλλὰ διότι τοῦτο θὰ ἀπετέλει ἀνευλάβειαν καὶ διὰ τὸν ἑλληνικὸν λαὸν καὶ διὰ τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ Ἔθνους. Διότι οὐδὲ ἕνα τῶν φίλων αὐτοῦ καὶ τῶν ἐγγυτάτων ἀκόμη, θεωροῦμεν τοσοῦτον ἐπιλήσμονα τῆς ἰδίας ἀξιοπρεπείας, ὥστε νὰ στέρξῃ δικτατορίαν. Ἡμεῖς εἴπομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ρυθμίζει προσηκόντως τὰς σχέσεις αὐτῆς πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, δὲν ἐκπληροῖ τὰς ἀπέναντι αὐτῆς ὑποχρεώσεις της, δὲν δεικνύει τὴν ὀφειλομένην εὐλάβειαν. Ἐμνήσθημεν δὲ καὶ περιστάσεων, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδείχθη εὐλαβὴς πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν. Καὶ ἔδειξε τὴν πρὸς αὐτὴν ἀνευλάβειαν, ἐκμεταλλευομένη τὴν ἀνοχὴν ἡμῶν, δεσμευομένων εἰς ἔλεγχον ἐκ τῶν ἐκκρεμῶν ἐθνικῶν ζητημάτων. Εἰς ταῦτα ὅμως ἐνόμισε προσῆκον νὰ μὴ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλ’ ἡμεῖς προέβημεν περαιτέρω. Καὶ ἐχαράξαμεν ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένων γεγονότων, ἐπὶ δεδομένων σαφῶν, τὴν εἰκόνα τῆς διοικήσεως, ἵνα κρούσωμεν τὸν κώδωνα τοῦ πολιτικοῦ κινδύνου, ὃν διατρέχομεν, ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη. Τόσα καὶ τόσα γεγονότα παρετάξαμεν, ἀναγόμενα εἰς παραβάσεις νόμων, εἰς διορισμοὺς ὑπαλλήλων κατὰ χιλιάδας, πλείστων δὲ περιττῶν καὶ ἀργομίσθων, εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων χρημάτων, εἰς ἀτόπους ἐπεμβάσεις εἰς τὴν διοίκησιν καὶ τὴν δικαιοσύνην, εἰς προσπαθείας κομματικῆς ἐνισχύσεως καὶ πολιτικῆς ἰδιοτελείας, γεγονότα, ἀποδεικνύοντα καταφώρως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠθέτησεν ἐν τούτῳ τὰς ἐπαγγελίας της καὶ διέψευσε τὰς προσδοκίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ περὶ τῶν αἰτιάσεων τούτων, περὶ τῶν γεγονότων ἐκείνων οὐδεμίαν ἐλάβομεν ἀπάντησιν. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπεχείρησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀπαντήσῃ καὶ ἐμνήσθη τῶν Γενικῶν Διοικήσεων, δὲν ὑπέπεσε μόνον εἰς ἐκεῖνα τὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα προλαβόντως εἶπον, ἀλλὰ παρέλιπε νὰ δώσῃ εἰς ἡμᾶς ἀπάντησιν ἐπὶ τόσῳ ἄλλων αἰτιάσεων, τὰς ὁποίας ἐν σχέσει πρὸς τὴν διοίκησιν τῶν Νέων Χωρῶν ἀπηύθυνα κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσποιεῖται νομιμοφροσύνην καὶ εὐλάβειαν πρὸς τὸ πολίτευμα, ἀποθαυμάζει δὲ τὴν ἐγγύησιν τῆς κοινοβουλευτικῆς εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, νὰ ἔχωμεν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν καὶ ὑπεύθυνον Κυβέρνησιν ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, ὅταν ἡμεῖς ἐκ τῶν πράξεων καὶ τῶν παραλείψεων τῆς Κυβερνήσεως διατελοῦμεν ἐν πολλοῖς ἐν ἀγνοίᾳ τῶν ὅρων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους διοικοῦνται αἱ Νέαι Χῶραι; Δὲν εἶπον ἐγώ, ὅτι ὅλαι αἱ πράξεις τῶν Διοικήσεων, αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ ὑπάρχωσιν ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, δὲν φαίνονται ἐν αὐτῇ; Δὲν εἶπον, ὅτι ἐκδίδονται εἰς τὰς Νέας Χώρας ἴδια φύλλα Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν διανέμονται εἰς τὴν Βουλήν; Τὰ ὁποῖα ἀκόμη οὐδὲ εἰς τὴν Βιβλιοθήκην ὑπάρχουν; Δὲν εἶπον ἐγώ, ὅτι, ἐνῷ ἡ Βουλὴ καλεῖται νὰ ψηφίσῃ προϋπολογισμὸν καὶ συζητεῖ περὶ τῶν ὑπαλλήλων, ἐνῷ ἀνευρίσκομεν περίπου 15.000 ὑπαλλήλων εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς προηγουμένων ἐτῶν, εὑρίσκομεν ἐξ ἄλλου περίπου 24.000 ἤδη καὶ ὅσους ἄλλους ἀγνώστους ἡμῖν ἔχουσιν αἱ Νέαι Χῶραι; Εἶναι δὲ ἄγνωστος εἰς ἡμᾶς ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων τῶν Νέων Χωρῶν, διότι, καίτοι ὑποβάλλεται ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους καὶ ψηφίζεται, πίνακες ὅμως ἀναλυτικοί, περιέχοντες καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ τοὺς βαθμοὺς καὶ τοὺς μισθοὺς αὐτῶν, δὲν ὑποβάλλονται. Δὲν εἶπον ἐγώ, ὅτι παρὰ τὸν νόμον καὶ παρὰ τὸ Σύνταγμα ἀκόμη γίνεται εἰς τὰς Νέας Χώρας ἡ διαχείρισις τῶν δημοσίων χρημάτων καὶ ἡ λογοδοσία τῶν δημοσίων ὑπολόγων; Ὅτι τῶν δημοσίων ὑπολόγων οἱ λογαριασμοὶ κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου δὲν ὑπεβλήθησαν πρὸς ἐξέλεγξιν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον; Ὅτι ἀκόμη ὑπεβλήθη εἰς ἡμᾶς καὶ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζητεῖτο καὶ ἡ συγκατάθεσις τῆς Βουλῆς νὰ καταργηθῇ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον εἰς τὰς Γενικὰς Διοικήσεις καὶ νὰ ἀναλάβωσι τὰ χρέη τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου αὐτοὶ οἱ Γεν. Διοικηταί; Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως αὐτῶν καὶ τώρα ἀκόμη θὰ ἠδυνάμην νὰ σᾶς φέρω καὶ ἴδητε εἰς τὴν τελευταίαν ἀπόφασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου σειρὰν ἐνταλμάτων διὰ μεγάλα ποσὰ ἀκυρωθέντων ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἐκ τῶν ὁποίων ἄλλα μὲν ἐνεκρίθησαν ὑπ’ εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν, ἄλλα δὲ ἐγκατελείφθησαν. Καὶ δὲν νομίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι μεθ’ ὅλα ταῦτα, τῶν ὁποίων ἐλάχιστον μόνον μέρος ὑπέδειξα ἐνταῦθα, ἠδυνάμην νὰ τονίσω ἕνα κίνδυνον πολιτικόν, τοῦ ὁποίου ἕκαστος ἐξ ἡμῶν διαβλέπει σαφῶς, ἐν ἀπόπτῳ τὴν εἰκόνα, καὶ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς, τὴν συνδρομὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς ἀποτροπὴν αὐτοῦ; Καὶ ἐνόμισεν ὀρθὸν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀντὶ νὰ ἀπολογηθῇ εἰς ὡρισμένας αἰτιάσεις, εἰς σαφεῖς κατηγορίας, ἐνόμισεν ὀρθὸν νὰ ἀπαντήσῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον καὶ πικρῶς καὶ ἀδίκως καὶ οὐχὶ ἀξίως ἑαυτοῦ; Δὲν νομίζω δέ, ὅτι ὑπῆρξα αὐστηρὸς εἰς τὰς κρίσεις μου. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι ὑπῆρξα δίκαιος κἄν, ἐν ἄλλαις λέξεσι δὲν ἔφερον τὴν κρίσιν τόσον αὐστηράν, ὅσον τὸ δίκαιον ἀπῄτει, ὅσον ἡ πολιτεία καὶ αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως ἐνεδείκνυον. Διότι, ἂς προσθέσω καὶ τοῦτο, ἔχω τὴν γνώμην, κύριοι, ὅτι οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ κρίνωνται αἱ Κυβερνήσεις τῆς Νέας Ἑλλάδος, καὶ ταύτην ἐννοῶ οὐχὶ ἁπλῶς τὴν ἐδαφικῶς ἐπεκταθεῖσαν, ἀλλὰ τὴν ψυχικῶς Νέαν Ἑλλάδα, τὴν μετὰ τὰ γεγονότα τοῦ 1909 Ἑλλάδα, τὴν κατὰ πολιτικὴν συνείδησιν Νέαν Ἑλλάδα, οἱ ὅροι, λέγω, ὑπὸ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ κρίνωνται αἱ Κυβερνήσεις τῆς Νέας Ἑλλάδος, κατ’ ἐξοχὴν δὲ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, εἶναι διάφοροι καὶ πρέπει νὰ εἶναι διάφοροι ἐκείνων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐκρίνοντο καὶ ἔπρεπε νὰ κρίνωνται αἱ Κυβερνήσεις τῆς προεπαναστατικῆς Ἑλλάδος. Διότι διάφοροι εἶναι οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους οἱ νῦν Κυβερνῆται κυβερνῶσι καὶ διάφοροι ἐκεῖνοι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους οἱ τότε ἐκυβέρνων. Ὅταν ὁ ἑλληνικὸς λαός, ἀγόμενος ἀπὸ ἅγιον ἐνθουσιασμὸν ὑπὲρ τῆς ἀνακαινίσεως τοῦ πολιτικοῦ ἡμῶν βίου, διέλυσε τὰ προσωπικὰ κόμματα. Ὅταν ὑπὸ τὴν ὁρμὴν τοιούτων ἰδεῶν, ἀνέτρεψε καὶ προσωπικὰς παραδόσεις μακρὰς καὶ προσφιλεῖς, καὶ σχέσεις καὶ φιλίας καὶ δεσμοὺς ποικίλων καὶ ἀγαθῶν πολλάκις ὑποχρεώσεων. Ὅταν ὑπὸ τὴν βιαίαν αὐτὴν ἐξέγερσιν διερράγησαν αἱ ἁλύσσεις, ὑπὸ τῶν ὁποίων δέσμιοι ἐδυναστεύοντο ἀμοιβαίως ἐκλογεῖς καὶ βουλευταὶ καὶ κυβερνῆται. Ὅταν ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ὑπὸ τὸ νέον αὐτὸ καθεστὼς περιέβαλε διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης του τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν καὶ ἀφῆκεν αὐτὴν ἐλευθέραν καὶ ἀνεπηρέαστον ἀπὸ πάσης βουλευτικῆς πιέσεως, ὅπως ἐξυπηρετήσῃ τὰ δημόσια συμφέροντα. Ὅταν ὑπὸ τοιαύτην ἄνεσιν καὶ ἐλευθερίαν, ὅταν ὑπὸ τοιαύτην ἁγνότητα πολιτικῶν ἠθῶν τοῦ λαοῦ καλεῖται ἡ Κυβέρνησις πρὸς διάπραξιν τῶν κοινῶν, εἶναι αὐστηρότατα κατακριτέα, ὑποκύπτουσα εἰς προσωπικὰς εὐνοίας ἐπὶ βλάβῃ τῶν δημοσίων συμφερόντων· εἶναι αὐστηρότατα κατακριτέα, παραβλάπτουσα τὰ δημόσια συμφέροντα πρὸς συγκρότησιν προσωπικῶν κομμάτων, πρὸς ἐξυπηρέτησιν προσωπικῶν εὐνοιῶν, πρὸς ἐξυπηρέτησιν πολιτικῆς ἰδιοτελείας. Καὶ δὲν εἶναι δυνατόν, δὲν εἶναι προσῆκον, δὲν εἶναι ὀρθὸν διὰ τοὺς λόγους τούτους νὰ κρίνωνται αἱ πράξεις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ κριθῶσιν αἱ τῶν παλαιοτέρων Κυβερνήσεων, Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι κατεδυναστεύοντο πολλάκις ὑπὸ τῶν βουλευτῶν, καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ ζήσωσι μὴ ὑποκύπτουσαι εἰς τὰς ἀξιώσεις τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐδυναστεύοντο ὑπὸ τῶν κομματαρχῶν, ἄνευ τῶν ὁποίων ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐκλέγωνται βουλευταὶ καὶ κομματαρχῶν ἀκόμη, οἱ ὁποῖοι ἐπιέζοντο ὑπὸ τῶν ἐκλογέων. Τίς δύναται νὰ φιλονεικήσῃ αὐτὴν τὴν θεμελιώδη διαφορὰν τῶν ὅρων καὶ τῶν συνθηκῶν, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἔζων αἱ παλαιότεραι Κυβερνήσεις, ἐν σχέσει πρὸς τὴν παροῦσαν; Καὶ τίς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἡ τοιαύτη τῶν συνθηκῶν διαφορὰ ἐπιβάλλει καὶ διάφορον ἐκτίμησιν; Καὶ ὅτι ἡ αὐτὴ κυβερνητικὴ παρεκτροπὴ πρέπει τώρα νὰ κρίνεται αὐστηρότερον ἢ ἄλλοτε; Κύριοι! Οὐδείς, νομίζω, ἐξ ὑμῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητήσῃ τὰς ἀληθείας ταύτας, ἂν ἐμελέτησε καλῶς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, τὴν ἰδιοσυστασίαν του, τὴν ψυχολογίαν του, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἐξέλιξίν του εἰς τὸν βίον ὅλων τῶν ὑπὸ τοιοῦτο πολίτευμα Κρατῶν. Ὅστις ἐμελέτησε τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς Ἀγγλίας, τὴν ἱστορίαν τῶν ἀμερικανικῶν πολιτευμάτων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων κοινοβουλευτικῶν Κρατῶν τὴν ἱστορίαν, θὰ εἶδεν, ὅτι ὑπὸ τὰς αὐτὰς καὶ παρ’ ἡμῖν συνθήκας ἐξειλίχθη αὕτη, ὅτι δηλαδὴ ὑπῆρξαν χρονικαὶ περίοδοι, καθ’ ἃς ἡ ἀπρεπὴς τῶν πολιτικῶν κομμάτων ἐπέμβασις εἰς τὰ τῆς καθόλου διοικήσεως τοῦ Κράτους ἐξεδηλώθη ἐπιβλαβῶς εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα καὶ ὁ καθόλου πολιτικὸς βίος διεφθάρη. Καὶ χωρὶς νὰ προτίθεμαι οὐδένα νὰ θίξω, χωρὶς νὰ σκοπῶ νὰ κατακρίνω πρόσωπα, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι καὶ τὸ ἰδικόν μας Κράτος δὲν ὑπῆρξεν ἀπηλλαγμένον τοῦ πολιτικοῦ τούτου νοσήματος, ὅπερ ἀνεπτύχθη καὶ παρ’ ἡμῖν ὑπὸ τὴν αὐτὴν κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον μορφὴν καὶ ἔντασιν. Ἀλλὰ τὸ αὐτὸ διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους συνέβη καὶ εἰς τὴν Κρήτην, καὶ δὲν ἦτο εὔκολον νὰ γίνῃ ἄλλως. Ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους ἐξειλίχθη καὶ ἐκεῖ ὁ πολιτικὸς βίος, μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἀπεμακρύνθη ἐκεῖθεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Τὸ αὐτὸ ἐπίσης συνέβη καὶ εἰς τὴν Σάμον. Τίς εὐσυνείδητος δύναται νὰ ἀρνηθῇ ταῦτα; Ἀλλὰ καὶ τίς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι οἱ λόγοι τῶν τοιούτων παρεκτροπῶν, τῶν τοιούτων παραφθορῶν τοῦ πολιτικοῦ βίου θεμελιωδῶς ἀνετράπησαν παρ’ ἡμῖν ἤδη, μετὰ τὰς πολιτικὰς συνταράξεις τοῦ 1909; Καὶ ὅτι πᾶσα παρεκτροπὴ ἤδη ἀναφαινομένη, εἶναι πολλαπλασίως ἀδικαιολόγητος καὶ πρέπει νὰ εὑρίσκῃ ἀμείλικτον τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ λαοῦ; Ἄν ταῦτα ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὐδεὶς θὰ ἀρνηθῇ, ὅτι οὐχὶ αὐστηρῶς, ἀλλ’ ὑπεράγαν ἐπιεικῶς ἤλεγξα τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὑπέδειξα τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον διατρέχομεν, νὰ ἐπανιδρύσωμεν πολιτικὸν βίον δι’ ἐπαναστάσεως καταλυθέντα. Τὸν κίνδυνον δὲ τοῦτον ὑπέδειξα πολλάκις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐντελῶς ἀντικειμενικῶς, συζητουμένων διαφόρων νομοσχεδίων, ἀποσχὼν ἐπιμελῶς νὰ θίξω τὴν Κυβέρνησιν. Συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης, τοῦ νομοσχεδίου περὶ Γεωργικῆς Τραπέζης Ἠπείρου καὶ Μακεδονίας καὶ ἄλλων νομοσχεδίων, ὑπέδειξα τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἐκ τοιούτων θεσμῶν διατρέχει ὁ πολιτικὸς ἡμῶν βίος, καὶ ἠθέλησα νὰ προστατεύσω τὴν Κυβέρνησιν, ὄχι μόνον τὴν νῦν, ἀλλὰ πᾶσαν Κυβέρνησιν, ἀπὸ ὅλους τοὺς πολιτικοὺς πειρασμούς, οἱ ὁποῖοι δύνανται, προϊόντος τοῦ χρόνου, ἀναλόγως τῆς ἰσχύος ἢ τῆς ἀσθενείας ἑκάστου τῶν κυβερνητῶν, λεληθότως καὶ ἀνεπιγνώστως πολλάκις νὰ ἐπηρεάσωσι δυσμενῶς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ πολιτικοῦ ἡμῶν βίου. Ἐνόμισα ὅτι ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας δὲν ἠθέλησα νὰ ἀμφισβητήσω τὴν καλὴν πίστιν, θὰ ἀνεγνώριζε τὴν βαρύτητα καὶ εἰλικρίνειαν τῶν παρατηρήσεών μου, θὰ ἔσπευδε δὲ νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις διὰ τὰς ἀδικαιολογήτους ὑπερβασίας, εἰς τὰς ὁποίας ἐξώκειλε καὶ θὰ συνησθάνετο τὴν ἀνάγκην νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὰς ὑποδείξεις μου. Αὐτοὶ ἦσαν οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐνόμισα προσῆκον νὰ εἴπω ὅσα εἶπον προχθές. Αὐτοὶ ἦσαν οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐνόμισα ὀρθὸν νὰ ἐξάρω τὴν μεταβληθεῖσαν πολιτικὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ νὰ προσπαθήσω τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἀσκῶν τὰ δικαιώματα καὶ τὰ καθήκοντα τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Ἔθνους, νὰ προστατεύσω τὴν πολιτικὴν συνείδησιν τῆς χώρας ἀπὸ τοῦ κινδύνου τῆς φθορᾶς, ἣν ἀπειλοῦσιν αἱ ὑπερβασίαι τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτοὶ ἦσαν οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἔλαβον τὸ θάρρος νὰ ἀποταθῶ πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους καὶ ἐπικαλεσθῶ τὴν αὐστηρὰν παρέμβασιν αὐτῶν εἰς ἔλεγχον τῶν πράξεων τῶν κυβερνητικῶν. Αὐτοὶ ἦσαν οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐνόμισα προσῆκον νὰ ἐπικαλεσθῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν προσοχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἵνα ἀσκήσῃ πάντα τὰ δικαιώματα αὐτοῦ, ὅπως καταστήσῃ ἐνεργὸν τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ εἰς ἀνακαίνισιν τοῦ πολιτικοῦ μας βίου. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην ἀπευθύνομαι πρὸς ὑμᾶς, τοὺς ἀποτελοῦντας τὴν Κυβέρνησιν καί, δανειζόμενος τὴν εἰκόνα ἀπὸ τὴν ὑψήγορον συμβουλευτικὴν κραυγὴν τοῦ Δαυΐδ, λέγω πρὸς ὑμᾶς· Σύνετε, παιδεύθητε οἱ κυβερνῶντες τὴν Νέαν Ἑλλάδα!

§158Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. βουλευτὴς Ἀρκαδίας, ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος, ἐσημείωσε διὰ βραχέων τὴν πολιτείαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπὶ τρεῖς ὁλοκλήρους ἡμέρας, συμφώνως μὲ τὸν Κανονισμόν, διεξάγεται ἐνταῦθα γενικὴ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὡμίλησε πρῶτος ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀρκαδίας, ὡμίλησε κατόπιν ὁ κ. Στράτος, κατόπιν ὁ κ. Γούναρης καὶ ὅτε κατεδικαζόμεθα εἰς μονόλογον ὑπεσχέθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἤθελεν, ἂν ἐγκρίνῃ, ἀπαντήσει ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐπῆλθον δύο ἀγορεύσεις φίλων τῆς Κυβερνήσεως καὶ μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Γούναρη, ὁ ὁποῖος ἀνέλυσε μετὰ τῆς μεγαλυτέρας λεπτομερείας τὸν ὅλον προϋπολογισμόν, τὴν ὅλην πολιτείαν τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ τῆς συνήθους του εὐγλωττίας καὶ τῆς συνήθους του δεινότητος, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐζήτησεν ἀναβολὴν 24 ὡρῶν, μεθ’ ἣν καὶ ἦλθεν ἐδῶ καὶ ἐξέθηκε πάνθ’ ὅσα ἐξέθηκε, τὰ ὁποῖα οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον κατέρριψαν τὰς καταγγελίας ὡς πρός τε τὸν τρόπον, καθ’ ὃν συνετάχθη ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ὡς πρὸς τὰ συμπεράσματα αὐτοῦ, καταγγελίας, τὰς ὁποίας οἱ ῥήτορες ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως διετύπωσαν κατὰ τῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως. Μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πάντες ἀνέμενον, ἐπελθούσης τῆς ἀγορεύσεως, νομίζω, τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀχαιοήλιδος, ὅτι ἤθελεν ὁμιλήσει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐσίγησεν ἐπιμελῶς καὶ ἐζήτησεν, ὅπως προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν ἐσόδων, ὅπερ καὶ ἐγένετο. Ἐπὶ τῆς συζητήσεως τῶν ἐξόδων ἔλαβε τὸν λόγον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας ἐξελέγξας τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ μετ’ αὐτὸν ἔσπευσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ἀλλὰ περιωρίσθη εἰς τὴν ἀντίκρουσιν τῶν συμπερασμάτων τῶν λογιστικῶν, σχετικῶς μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ εἰς ἀνασκευὴν ἄλλων τινῶν κατηγοριῶν, ἃς διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας κατὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐνῷ δὲ πάντες ἀνεμένομεν ὅτι μετὰ τὴν πρόκλησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀργολιδοκορινθίας ἤθελε προβῆ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς ἀπόκρουσιν τῶν καταγγελιῶν, αἵτινες διετυπώθησαν ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς του, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι ἤκουσεν ὅσα ἐλέχθησαν παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ Ἀργολιδοκορινθίας, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ ἀπαντήσῃ. Τὴν δήλωσιν ἐκείνην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πάντες ἐξετιμήσαμεν ὡς ὀφειλομένην εἰς δυσχερείας, αἱ ὁποῖαι ἤθελον προκύψει, ἐν ᾗ περιπτώσει διεξήγετο εὐρεῖα συζήτησις, ἀφορῶσα εἰς τὰς σχέσεις τοῦ Κράτους πρὸς τὴν γείτονα. Ἀλλὰ παραδόξως σήμερον, μετὰ 15ωρον συνεδρίασιν καὶ ἀφοῦ προεκάλεσε καὶ τὴν ψήφισιν τῶν πέντε νομοσχεδίων ἐπὶ τῶν προσωπικῶν συντάξεων, τὰ ὁποῖα ἔκειντο ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἐκκρεμῆ πρὸ τεσσάρων ἢ πέντε μηνῶν, ἀνῆλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ ἐπανέφερε τὴν ὅλην συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Βεβαίως δὲν δύναταί τις ν’ ἀποδώσῃ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὡς ὀφειλομένην ἀπάντησιν εἰς τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, σχετικῶς μὲ τὸ πρόγραμμα τὸ ναυτικόν. Οὐδεμία πρόκλησις ἐγένετο παρ’ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργός, μετερχόμενος τὴν συνήθη τακτικήν του καὶ φρονῶν ὅτι, τῆς Βουλῆς οὔσης ἐξηντλημένης ἐκ τοῦ καμάτου τῆς μακρᾶς αὐτῆς συνεδριάσεως, ἤθελον μείνει τὰ παρ’ αὐτοῦ λεχθέντα ἄνευ ἀπαντήσεως, ἐπανέφερε τὴν ὅλην συζήτησιν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἀφήσῃ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πάντα τὰ καταγγελθέντα παρὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, σχετικῶς μὲ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἕωλα καὶ ψευδῆ. Καὶ ἤρξατο ἀμέσως ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τὰς γενικὰς προβλέψεις καὶ ἐβεβαίωσεν ἐντεῦθεν ὅτι τὰ συμπεράσματα αὐτοῦ σχετικῶς μὲ τὰ γενικὰ ἀποτελέσματα εἶνε ἐντελῶς ἀκριβῆ, ἀντίθετα πρὸς τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ὡμολόγησεν ἐν τούτοις ὅτι, καλῇ βεβαίως τῇ πίστει καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐνεγράφησαν εἰς τὰ ἔκτακτα ἔξοδα δεκάδων ἑκατομμυρίων δαπάναι ἀποδειχθεῖσαι ἐντεῦθεν ὡς ἀνήκουσαι εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα. Τώρα πῶς κατωρθώθη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ νὰ ἀναγραφῶσιν αἱ δεκάδες αὗται ἑκατομμυρίων τακτικῶν ἐξόδων ὡς ἔκτακτα ἔξοδα, δὲν μᾶς ἐξήγησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀναμφισβητήτως δὲ τοῦτο ἐγένετο ὄχι πρὸς ἐξόγκωσιν τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων, ἀλλὰ πρὸς μείωσιν τῆς ἐντυπώσεως τῆς ἐκ τοῦ ἐλλείμματος. Ἀλλὰ μετερχόμενος τὴν ἰδίαν τακτικὴν τῆς διαστροφῆς, ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ὅτι ἐὰν ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων ἀνέγραψεν ὡς ἔκτακτα ἔξοδα δεκάδας ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ὤφειλον νὰ ἀναγραφῶσιν ὡς τακτικὰ ἔξοδα, οὐχ’ ἧττον δεκάδες πάλιν ἑκατομμυρίων ἐκτάκτων ἐξόδων ἀνεγράφησαν εἰς τὴν στήλην τῶν τακτικῶν. Ἀμέσως δὲ μετὰ τὴν διατύπωσιν τῆς αἰτιολογίας ταύτης, ἡ ὁποία ἐξηλέγχθη ὡς ἐντελῶς ἀβάσιμος, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προέβη εἰς ὑποθετικοὺς ὑπολογισμοὺς περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ 1918, ἐὰν δὲ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ πάντες οἱ λαλήσαντες ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς κυβερνητικῆς κατέκριναν τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Αἰτωλοακαρνανίας διότι ἐσκέφθη ἀπὸ τοῦδε νὰ ἐκτιμήσῃ εἰς τίνα ἤθελε καταλήξει ἀποτελέσματα ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1918, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπερβάλλων αὐτὸν κατέγεινεν εἰς τὸ ν’ ἀποδείξῃ δι’ ἰδίων ὑποθετικῶν ὑπολογισμῶν τίνες εἶναι αἱ ἐλπίδες περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1918. Πολλὰ δύνανται νὰ παρεμπέσωσι μεταξὺ τῆς σήμερον καὶ τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλει ὑποβληθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1918. Θὰ παρεμπέσουν ἀναμφιβόλως οἱ προϋπολογισμοὶ τοῦ 1915, τοῦ 1916 καὶ τοῦ 1917, καὶ τότε θὰ ἐξελεγχθῇ ἡ ἀκρίβεια τῶν ὑποθετικῶν ὑπολογισμῶν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἦτο ἀληθῶς ἀνιαρὰ διὰ τὴν Βουλὴν ἡ ἐπανάληψις ὅλης ἐκείνης τῆς συζητήσεως, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ παρίδωμεν, εἶναι ἡ κατηγορία, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι μετὰ φθόνου ἀπέβλεψεν αὕτη καὶ ζηλοτύπως εἰς τὰ δημόσια ἔργα τὰ ἐκτελεσθέντα ἐν Κρήτῃ. Περὶ τῶν δημοσίων ἔργων τῶν ἐκτελεσθέντων ἐν Κρήτῃ, εἷς καὶ μόνος ἐλάλησεν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος ἀνεβίβασε τὴν ἀξίαν αὐτῶν εἰς 1.600.000 δραχ. καὶ μετ’ αὐτὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος παρέστησεν ὅτι τὰ ἔργα αὐτὰ ἔχουσι ψηφισθῆ παρὰ τῆς Συνελεύσεως τῶν Κρητῶν καὶ ὅτι διὰ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν δὲν εὐθύνεται ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἡ Κρητικὴ Συνέλευσις, ἡ ὁποία ἐψήφισεν αὐτά, οὐδ’ εὐθύνεται κἂν τοὐλάχιστον διὰ τὸν τρόπον τῆς ἐκτελέσεως ἡ Γενικὴ Διοίκησις. Οὐδεὶς οὐδέποτε καὶ οὐδεὶς τῶν συναδέλφων ἠθέλησε νὰ κατακρίνῃ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰ ἐν Κρήτῃ συντελεσθέντα ἔργα. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατηγγέλθη ἐντεῦθεν εἶναι, ὅτι ἡ Γενικὴ Διοίκησις, τὴν ὁποίαν ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ παριστᾶτε εἰς τὴν Βουλήν, συνεπὴς πρὸς τὰς ἀρχὰς ὑμῶν, ὅπως μὴ ἐπέλθῃ ἐπὶ τέλους ἡ τελεία ἀποκατάστασις τῆς ἐθνικῆς ἑνότητος, ἐσπατάλησεν ὁλόκληρα ἑκατομμύρια. Ἐπαναλαμβάνω τὴν λέξιν, διότι ἔχω τὴν ἀπόδειξιν τῆς σπατάλης. Ἐν τῷ πίνακι, τῷ προσηρτημένῳ εἰς τὰς προτελευταίας δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τῷ περιλαμβάνοντι ἀνακεφαλαίωσιν τῶν προηγουμένων ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῶν Νέων Χωρῶν, εὑρίσκομεν ὅτι ἡ Κρήτη κατὰ τὸ 1914 ἀπέδωκεν ἔσοδα 9.852.825 καὶ ὅτι τὰ ἔξοδα ἀνῆλθον εἰς 9.074.270, ἐντεῦθεν δὲ τὸ πλεόνασμα, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἴδιος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τῶν δραχ. 778.555. Ἐδαπανήθησαν οὕτω ἐπὶ ἐσόδων δραχ. 9.852.825, δραχ. 9.074.270. Ἀφαιρέσατε ἐκ τούτων 1.025.000 δραχ., τὰ δαπανηθέντα κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἰς δημόσια ἔργα καὶ θὰ ἀνεύρωμεν τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον κατήγγειλα ὅτι ἐσπαταλήθη· ἔχομεν δηλαδὴ ἀπέναντι εἰσπράξεων 9.852.000 δαπάνην 8.049.270. Θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ βεβαιώσωμεν ἐντεῦθεν διὰ τῶν ἰδίων δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 9.074.000, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέρχονται αἱ ἐν γένει δαπάναι τῆς Γενικῆς Διοικήσεως ἐν Κρήτῃ, ἐχρησιμοποιήθη πρὸς τὴν συντέλεσιν δημοσίων ἔργων, μάλιστα ὅταν καταγγέλλεται ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἢ ὀγδοήκοντα χιλιόμετρα ὁδῶν ἐν Κρήτῃ. Ἀλλὰ περὶ τοῦ ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη παρ’ ὑμῶν, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἐκτελέσεως δημοσίων ἔργων καὶ ὅτι ἡμεῖς κατηγγείλαμεν ὑμᾶς, διότι ἐξετελέσατε δημόσια ἔργα ἐν Κρήτῃ, προκύπτει ἐκ τῶν ἄλλων ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἐν τῷ αὐτῷ πίνακι. Αἱ Νῆσοι τοῦ Αἰγαίου ἀπέδωκαν ἔσοδα 8.061.104 καὶ δι’ αὐτὰς ἐδαπανήθησαν 2.143.880, δηλαδὴ ἐν γένει εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους ἔμεινε πλεόνασμα ἓξ ἑκατομμύρια ἐπὶ ὀκτὼ ἑκατομμυρίων. Παραβάλατε, παρακαλῶ, τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς πρὸς τοὺς ἀριθμοὺς τῆς Κρήτης. Ἐκεῖ ἔχομεν ἔσοδα 9.852.825 καὶ ἔξοδα 9.074.270, ἑπομένως πλεόνασμα 778.555 δρχ. Ἐν ταῖς Νήσοις τοῦ Αἰγαίου ἔχομεν ἔσοδα 8.061.104 καὶ ἔξοδα 2.143.880, ἑπομένως πλεόνασμα 5.918.000. Νομίζετε ὅτι αἱ Νῆσοι τοῦ Αἰγαίου ὑπῆρξαν πλέον εὐτυχεῖς ἀπὸ τὴν Κρήτην; Νομίζετε ὅτι αἱ Νῆσοι τοῦ Αἰγαίου δὲν εἶχον ἀνάγκην ἀνακουφίσεως, δὲν εἶχον ἀνάγκην δημοσίων ἔργων; Ἀλλ’ ἐκεῖ δὲν ἐσκέφθητε νὰ πραγματοποιήσητε τοιαῦτα. Ὅταν ἐκαυχήθητε ὅτι ἐδαπανήσατε διὰ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τὰ 9.000.000 εἰς δημόσια ἔργα, βεβαίως ἐλέγετέ τι, ὅπερ δὲν δικαιολογεῖται, ὅπερ διεψεύσθη παρὰ τοῦ συναδέλφου σας κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἀνεβίβασε τὴν δαπάνην εἰς δημόσια ἔργα ἐν Κρήτῃ εἰς 1.070.000. Προβαίνω εἰς περαιτέρω παραβολὴν τῶν δαπανῶν, τῶν ἐν Κρήτῃ, σχετικῶς πρὸς τὰς δαπάνας ταύτας ἐν ταῖς λοιπαῖς Νέαις Χώραις. Ἐν Σάμῳ, τῷ μικρῷ ἐκείνῳ νησιδίῳ, ἔχομεν σύνολον ἐσόδων 1.000.000, σύνολον δαπανῶν 475.000, δηλαδὴ ἔχομεν πλεόνασμα 525.000 δρχ. Ἡ Σάμος δὲν εἶχεν ἀνάγκην δημοσίων ἔργων; δὲν εἶχεν ἀνάγκην ἀνακουφίσεως ὁ Σαμιακὸς λαός; Ἐν Κρήτῃ εἴχετε ἀπὸ δεκατίας ὅλης τελείαν αὐτονομίαν, εἴχετε καὶ τὴν διαχείρισιν τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα προσέφερε φιλοτίμως ὁ Κρητικὸς λαὸς ὑπὲρ τῆς διοικήσεώς του, καὶ ἔπρεπε νὰ μεριμνήσητε ὑπὲρ τοῦ λαοῦ καὶ ὑπὲρ τῆς συγκοινωνίας αὐτοῦ, ἀλλὰ σεῖς ὁ ἴδιος δι’ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπεδεικνύετε πρὸ ὀλίγου, κατεδικάσατε τὴν ἰδίαν ὑμῶν πολιτείαν, διότι μᾶς εἴπετε ὅτι ἐν Κρήτῃ μέχρι τοῦ 1914 καὶ μέχρι τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπῆλθεν ἡ ὁριστικὴ ἕνωσις εἴχετε μόνον 80 χιλιόμετρα ὁδῶν. Ἡ Ἤπειρος καὶ ἡ Μακεδονία ὑπολογίζονται — διότι ἔχομεν ἀπολογισμόν, δὲν ἔχομεν προϋπολογισμὸν διὰ τὸ 1914 — ὅτι ἀπέδωκαν ἔσοδα 52.925.000 δρχ., ἐκεῖ δὲ ἐδαπανήθησαν ἀκριβῶς 25.024.000, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον τοῦ ἡμίσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐθαύμασε τὴν ὁδὸν δὲν ἠξεύρω πόσων χιλιομέτρων, τὴν ὁποίαν διῆλθεν ἐν Ἠπείρῳ, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ θαυμάσῃ καὶ τὴν οἰκονομίαν μὲ τὴν ὁποίαν ἡ Γενικὴ Διοίκησις ἐν Ἠπείρῳ διεχειρίσθη τὸν δημόσιον πλοῦτον, ὁ ὁποῖος τῇ εἶχεν ἐμπιστευθῆ, ἐν μὲν τῇ Κρήτῃ ὅπου εἴχατε τελείαν αὐτονομίαν, τελείαν ἐλευθερίαν ἐπὶ δεκάδα ἐτῶν, εἴχατε δαπάνην διοικήσεως 8.000.000 δρχ., ἐν Ἠπείρῳ ἐπὶ ἐσόδων 52.000.000 δρχ. εἴχατε δαπάνην 25.000.000 δρχ., ὑποθέτω ὅμως, ὅτι ἐὰν εἴχομεν κατὰ μέρος τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα τῆς Ἠπείρου, τὰ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐξαγάγωμεν ἐξ αὐτῶν, θὰ κατεδίκαζον τὰς Γενικὰς Διοικήσεις. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ διαφωτίσῃ βεβαίως μίαν ἡμέραν τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ τρόπου τῆς διαχειρίσεως τῶν Γεν. Διοικήσεων εἶναι ὁ ἔλεγχος, τὸν ὁποῖον ὑπεσχέθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι μετ’ ὀλίγον θὰ διατάξῃ, καὶ ὁ ἔλεγχος αὐτὸς ἔδει ἀπὸ μακροῦ χρόνου νὰ ἔχῃ διαταχθῆ, καὶ ὤφειλεν ἤδη νὰ ἔχῃ ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν, ἢ τοὐλάχιστον νὰ εἶχεν ὑποβληθῆ κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου δι’ οὗ ἐζητήθη ἡ διατήρησις τῶν Γεν. Διοικήσεων. Καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου παρέστησα τότε εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐὰν δὲν ἔχωμεν σήμερον τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἠδυνάμεθα ὄχι νὰ ἐλπίζωμεν ἀλλ’ ἀσφαλῶς νὰ ὑπολογίσωμεν ἐν Μακεδονίᾳ, τοῦτο ὀφείλεται ἀκριβῶς εἰς τὸ ὅτι διὰ παντὸς τρόπου τοὺς πολίτας Ἕλληνας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς ἀνακτήσεως τῆς ἐλευθερίας των ἀπέκτησαν ὅλα τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου Ἕλληνος, ἃ ἀσφαλίζει ἡ ἐλευθέρα Πολιτεία τῆς Ἑλλάδος, ἐθέσαμεν εἰς ἥττονα μοῖραν ἐκείνης, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα πάντες ἡμεῖς. Τοῦτο δ’ ἀποτελεῖ μεγαλυτέραν ζημίαν ἐκείνης, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὸ Κράτος ἐκ τῆς διασπαθίσεως μεγάλου μέρους τῶν ἐσόδων τῶν νέων ἐπαρχιῶν. Ἡ μεγαλυτέρα αὕτη ζημία ἐπῆλθεν ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἐπετρέψαμεν εἰς τοὺς πληθυσμοὺς αὐτῶν νὰ συνδεθῶσι μὲ τὴν χώραν διὰ τῆς ἀλληλεγγύης ἐκείνης, διὰ τῆς ὁποίας συνδέονται τὰ ἄτομα. Ἡ Μακεδονία εἰς τὰ ὄμματα ὑμῶν ὑπῆρξε πάντοτε ὕποπτος καὶ ἐξακολουθεῖτε νὰ τὴν ἔχητε κεχωρισμένην τῆς λοιπῆς χώρας. Ἡ δίαιτα, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλετε εἰς τὴν Μακεδονίαν, εἶναι ἀκριβῶς ἡ δίαιτα τῆς κατασκοπείας, θεωρεῖτε τοὺς πληθυσμοὺς αὐτῆς ὡς ὑπόπτους, ὡς συνωμοτοῦντας κατὰ τῆς ἐλευθερίας αὐτῶν, ἐφθάσαμεν δὲ μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, ὥστε χθὲς κατὰ τὰς ἐξηγήσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἐψηφίσθη νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου ἀπαγορεύομεν εἰς τοὺς Ἠπειρώτας, τοὺς Κρῆτας, τοὺς Μακεδόνας, τοὺς Νησιώτας, ἀπαγορεύομεν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δυνάμει τοῦ νόμου ἐκέκτηντο εἰς τὰς Νέας Χώρας, τὸ δικαίωμα τῆς ἐρεύνης καὶ δηλώσεως τῶν μεταλλείων, διότι τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους τοὺς θεωρεῖτε ὡς κατακτηθέντας, ὡς λίαν ὀρθῶς διετύπωσε τὴν ἔννοιαν τῆς Κυβερνήσεως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, διότι δὲν ἐννοεῖτε τὴν ἀλληλεγγύην, οὔτε ἐννοήσατε τὴν ἀλληλεγγύην ἐκείνην, ἡ ὁποία ὑφίσταται μεταξὺ ἡμῶν καὶ αὐτῶν ἐπὶ ἑκατοντάδας ἐτῶν, ἐννοεῖτε νὰ τοὺς ἔχητε κεχωρισμένους. Τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ πολιτεία ὑμῶν, ἐλάχιστον ὑπόδειγμα τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον ἐδαπανήθησαν τὰ 8.000.000 δρχ. ἐν Κρήτῃ, ὄχι πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐκτελέσεως δημοσίων ἔργων, ἀλλὰ κατὰ τὸ πλεῖστον πρὸς ἱκανοποίησιν συμφερόντων. Ἐν αὐτῷ τῷ νομοσχεδίῳ τῷ περὶ τῶν Γεν. Διοικήσεων, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη πρὸ ἡμερῶν καὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπίκεινται ἡ κύρωσις καὶ ἡ δημοσίευσις, ἀνεγράφετο ἡ πίστωσις ἡ ἀναγκαία διὰ τὴν ἐν Κρήτῃ Γεν. Διοίκησιν, καὶ ἡ πίστωσις ἐκείνη ἀνέγραφε κατ’ εἰσήγησιν καὶ κατ’ ἐκτίμησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν δραχ. 800, τὴν τελευταίαν στιγμὴν ὅμως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐζήτησεν ὅπως ἡ πίστωσις αὕτη αὐξηθῇ εἰς δρχ. 1000 διὰ μισθὸν καὶ δρχ. 800 δι’ ἔξοδα παραστάσεως τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ. Τὰ ἔξοδα παραστάσεως τοῦ Γεν. Διοικητοῦ, ἢ τοῦ διοικήσαντος κατὰ τὸ παρελθὸν τὴν Κρήτην μέχρι τῆς ἐποχῆς τῆς ἑνώσεως, τοῦ Ὑπάτου Ἁρμοστοῦ ἡ μισθοδοσία ἐδικαιολογήθη, διότι ἐκεῖ πλέον παρίστατο ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ καὶ τῆς Ἡγεμονίας, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τῶν Μ. Δυνάμεων, ἀλλ’ ἡ διατήρησις τοιούτων μισθῶν ἐν Κρήτῃ ὑπὸ τὰς περιστάσεις, τὰς σημερινάς, ἀναμφισβητήτως δὲν δικαιολογεῖται παρὰ μόνον ἐκ τῆς εὐνοίας τῆς προσωπικῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τί ἔξοδα παραστάσεως ἔχει ὁ Γενικὸς Διοικητὴς Κρήτης, ὁ κατοικῶν ἐν Χανίοις; Πῶς δικαιολογεῖται ἡ διαφορὰ τῶν μισθοδοσιῶν αὐτή, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ τὴν ἀποδώσητε εἰς τὴν εὔνοιαν; Ἀλλ’ ἐκ τῶν ἰδίων δύνασθε νὰ δαπανᾶτε εἰς εὐνοίας προσωπικάς, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν δικαιοῦσθε, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σᾶς ἀπαγορεύεται ἐκ τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἔχετε, εἶναι τὰ δημόσια χρήματα νὰ τὰ διανέμητε χάριν τῶν εὐνοουμένων ὑμῶν. Εἶπον, κύριοι, ὅτι θὰ ἦτο ἀνιαρὸν νὰ ἐπανέλθω εἰς ὅσα κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐλέχθησαν, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι βέβαιον καὶ ἀναμφισβήτητον εἶναι ὅτι ἔχομεν 156.000.000 ἔλλειμμα διὰ τὰ δύο ἔτη. Ἀλλὰ μήτε ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀχαιοήλιδος, μήτε ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, μήτε ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, μήτε τις ἐκ τῶν λαλησάντων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐντεῦθεν ἠρώτησεν ὑμᾶς περὶ τοῦ τίνες εἶναι αἱ προβλέψεις ὑμῶν περὶ τοῦ ἔτους 1919. Τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον ἐτέθη σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς εἶναι: Ὑπὸ τὰς περιστάσεις ὑφ’ ἃς εὑρισκόμεθα ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως καὶ τὰς ὁποίας ἔπλασε καὶ ἡ κακοδιοίκησις, ἀλλὰ τὰς ὁποίας ἀναμφισβητήτως ἐπηύξησεν ὁ διεθνὴς Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος, πόθεν θὰ πορισθῆτε τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ καλύψητε μὲν τὰ ἐλλείμματα ἀλλὰ θὰ ἀνταποκριθῆτε εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ἐλάβατε; Ἐπ’ αὐτοῦ δὲν ἤκουσα παρὰ μόνον ὑπολογισμοὺς κατὰ τοὺς ὁποίους κατὰ τὸ 1918 θὰ ἔχωμεν ἔσοδα ὑπὲρ τὰ 300.000.000 δρχ. Εὔχομαι νὰ πραγματοποιηθῶσι καὶ ἀναμφισβητήτως δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσιν αἱ προβλέψεις ὑμῶν αὗται, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι ἡ διοίκησις δύναται νὰ ὑπάρξῃ διάφορος, διότι εἶναι κοινὸν λόγιον «δώσατέ μοι καλὴν διοίκησιν καὶ θὰ κάμω καλὰ οἰκονομικά», ἀλλ’ ἐννοεῖται ὅτι διοίκησις, οἵα εἶναι ἡ παρ’ ὑμῶν ἀσκηθεῖσα κατὰ τὰς ἀνορθωτικὰς ἰδέας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδώσῃ τι πλέον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀπέδωκε. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰμὴ ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προσέφερεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ὁ τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν νέων ἐκ τοῦ ἱδρῶτος τοῦ προσώπου του καὶ τοῦ ὑστερήματός του νὰ διασπαθίζωνται κατὰ τρόπον ἀσύστατον. Ἤδη δὲν δύναταί τις νὰ ἐξελέγξῃ τὰς διοικήσεις ὑμῶν εἰμὴ ἐξ ἐκείνων τῶν μεμονωμένων πράξεων, αἱ ὁποῖαι ἐκτίθενται κατὰ τρόπον ἀνεξέλεγκτον. Ὅταν θὰ ἐπέλθῃ ἡ ὥρα τῆς ἐξελέγξεως, ὅταν θὰ ἀναγκασθῆτε νὰ ὑποβάλητε ὑπὸ ἐξέλεγξιν τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐξελέγξεως τῶν Γεν. Διοικήσεων, τότε θὰ εἶναι καιρὸς νὰ ἀποδείξωμεν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐξακολουθοῦσι νὰ τυφλώττωσι ἀπέναντι τοιαύτης διοικήσεως, θὰ ἀποδείξωμεν ὅτι ἡμεῖς εὑρισκόμεθα πάντοτε ἐν δικαίῳ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ τὰς ἀληθῶς τόσον πειστικὰς αὐτοῦ παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1914, ἠσχολήθη καὶ περὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἠσχολήθη πρῶτον περὶ τῆς πολιτικῆς τῶν Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρξαν ἐν Ἑλλάδι πρὸ τῆς καθόδου αὐτοῦ ἐκ Κρήτης, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς φυλλαδίου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ ἀναγεγραμμένων, φυλλαδίου συνταχθέντος παρ’ ἐκείνου, ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ ὁποίου διατελεῖ σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ — πρέπει νὰ τὸ γνωρίζῃ — ὅστις ἐν καιρῷ τῷ δέοντι ἐπιφυλάσσεται νὰ τῷ ψάλῃ ὅ,τι καὶ κατ’ ἐμοῦ ἔψαλε. Διότι τὰ γραφέντα δὲν ἦσαν ἐναντίον τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Κερκύρας, ἦσαν ἐναντίον μου, διότι μὲ ἐλέγχει ὅτι κυβερνήσας ἀπὸ τῆς 1 Ἰουλίου μέχρι τῆς 18 Δεκεμβρίου 1905 ἀφῆκα ἄοπλον καὶ ἄμαχον τὴν Ἑλλάδα. Καὶ καυχῶμαι δι’ ὅ,τι ἠδυνήθην νὰ πράξω κατὰ τὸ βραχὺ διάστημα, καθ’ ὃ διετέλεσα τότε εἰς τὴν ἐξουσίαν. Διότι ἡ τύχη μου ὑπῆρξε πάντοτε οἵα ἡ τύχη τοῦ ἰατροῦ τῶν ἀπηλπισμένων. Ὁσάκις ἐκλήθην εἰς τὴν ἐξουσίαν ἀνῆλθον ἀκριβῶς καθ’ ἣν στιγμὴν ἐγεννᾶτο ἀπελπισία τελεία. Τοῦτο μοὶ συνέβη καθ’ ὅλην τὴν διαδρομὴν τοῦ σταδίου μου τοῦ πολιτικοῦ ἀπὸ 40ετίας. Παρέμεινα δὲ ἐν τῇ ἀρχῇ ἐπὶ ἕξ μῆνας κατὰ μέσον ὅρον κατὰ τὰς τρεῖς πρώτας πρωθυπουργίας μου — κατὰ τὴν τετάρτην τοῦ 1909 μόνον 45 ἡμέρας — καὶ τὰς πέντε ὑπουργίας μου. Ἀλλὰ κατὰ τὸ βραχὺ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον διετέλεσα ἐν τῇ ἀρχῇ ἀπὸ τῆς 1 Ἰουλίου μέχρι τῆς 18 Δεκεμβρίου 1905, ἀμέσως μετὰ τὴν δολοφονίαν τοῦ ἀειμνήστου Δηληγιάννη, ἰδοὺ ἐν συνόψει τίς ὑπῆρξεν ἡ πολιτεία μου: Εὗρον ἕν περίμαχον ζήτημα, τὸ ζήτημα τοῦ ὁπλισμοῦ, τὸ ὁποῖον διῄρει καὶ τὴν κοινωνίαν καὶ τὸν στρατόν, τὸ μάουζερ, τὸ μάνλιχερ, τὸ εἶδος τῶν γομώσεων καὶ ὅλα τὰ παρομαρτοῦντα. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀνεχθῶ ἐπ’ ἄπειρον τὴν κατάστασιν ἐκείνην. Καὶ ὅταν μετ’ ἀκριβεῖς πληροφορίας ὑπέβαλον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης τὰ πορίσματά μου ὑπὲρ τοῦ Μάνλιχερ–Σενάουερ, μὲ τὸ ὁποῖον ηὐτύχησα νὰ προικίσω τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν, ἀμέσως προέκυψε νέα ἀντίδρασις καὶ νέαι ἀμφιβολίαι. Ὑπῆρξε νέος τις, ὅστις ἐργασθεὶς δὲν γνωρίζω ποῦ, ὑπεστήριζεν ὅτι εἶχεν ἐπιτύχει μίαν νέαν τελειοποίησιν, ἔπρεπε δὲ νὰ σταματήσωμεν, καίτοι ὑπῆρχεν ἡ ὑπόνοια ὅτι τὴν ἐφεύρεσίν του εἶχεν ὑποκλέψει. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπεν οὐχ ἧττον νὰ μείνῃ ἄοπλος ἀπέναντι τῆς δόξης, τὴν ὁποίαν θὰ ἀπεκόμιζεν ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν αὐτὸς ὁ Ἕλλην ἦτο τῷ ὄντι ἀληθὴς εὑρέτης τῆς τελειοποιήσεως καὶ ἣν οὐδὲν ἐργοστάσιον ἐδέχετο νὰ ἐκτελέσῃ. Ἀπέναντι τῆς τοιαύτης ἀντιδράσεως ἔρριψα εἰς τὴν πλάστιγγα τὸ χαρτοφυλάκιον τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ ἡ πλάστιγξ ἔκλινε, τότε δὲ συνωμολογήθη καὶ ἡ προμήθεια τῶν 125.000 ὅπλων. Αὐτὰ δὲ εἶναι τὰ ὅπλα τὰ ὁποῖα ἐγὼ μὲν δὲν ἐπρόφθασα νὰ παραλάβω, τὰ παρέλαβεν ὅμως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας βουλευτής, ὁ ὁποῖος συνεπλήρωσε κατόπιν καὶ τὰς προμηθείας τῶν φυσιγγίων καὶ τὴν προμήθειαν τῶν 36 πυροβολαρχιῶν. Αὐτὰ εἶναι τὰ ὅπλα μὲ τὰ ὁποῖα διεξηγάγετε τοὺς δύο ἐνδόξους πολέμους τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν. Ἀληθῶς παρηγγείλατε κατόπιν ἢ μᾶλλον ὄχι κατόπιν ἀλλὰ ἄρτι παρηγγείλατε 200.000 ὅπλα, ἀλλὰ τὰ παρηγγείλατε μόνον κατὰ τὴν 23 Φεβρουαρίου π.ἔ. κατὰ τὴν χρονολογίαν τὴν ὁποίαν ἐδώσατε σεῖς εἰς ἡμᾶς. Μέχρι δὲ τέλους τοῦ δευτέρου πολέμου δὲν ἐκομίσατε οὐδὲ ἕν. Εἴπατε προχθὲς ὅτι εἴχατε προμηθευθῇ 40.000 ὅπλα. Φέρατε τὸ πρωτόκολλον τῆς παραδόσεως αὐτῶν καὶ θέλει ἀποδειχθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι διὰ τοῦ ὁπλισμοῦ τὸν ὁποῖον ἐγὼ παρήγγειλα, παρέλαβε δὲ μετὰ τῶν παρ’ αὐτοῦ παραγγελθέντων πυροβολαρχιῶν ὁ κ. βουλευτὴς Κερκύρας, διεξηγάγετε τοὺς δύο πολέμους. Καὶ τώρα παρακαλῶ τὸν κ. βουλευτὴν Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας νὰ ἀναγνώσῃ ἐκεῖνο τὸ φυλλάδιον, οὗ ἐγένετο μνεία.

§159Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει.

§160Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. 65.000 εἴχομεν παραγγείλει ἡμεῖς καὶ 6.000.000 γομώσεις.

§161Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Τὰ παρήγγειλεν ἡ Κυβέρνησις αὐτή, διότι οὔτε αἱ πυροβολαρχίαι χωρὶς τὰ πυρομαχικά, οὔτε τὰ ὅπλα χωρὶς φυσίγγια κάμνουσι τίποτε.

§162Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μοὶ κάμετε τὴν χάριν νὰ μοὶ δώσητε τὸ φυλλάδιον. Εἴπατε στρέφεται ἐναντίον μου. Τὸ φυλλάδιον αὐτὸ χρονολογεῖται ὄχι ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ὁ κ. βουλευτὴς Κερκύρας εὑρίσκετο ἐν τῇ ἀρχῇ, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1910. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐδημοσιεύθη τὸ φυλλάδιον, ὁ συντάξας αὐτὸ ἦτο καταδιωκόμενος, ἦτο δὲ ὁ ἔμπιστος τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Κερκύρας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως εἶναι καὶ ὁ ἔμπιστος ἐν τῇ διοικήσει τοῦ στρατοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τὸν ὁποῖον πέπεισμαι ὅτι θὰ τὸν πληρώσητε μὲ τὸ αὐτὸ νόμισμα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον οὐχ ἧττον εἶναι βέβαιον καὶ ὀφείλω νὰ τὸ βεβαιώσω, εἶναι ὅτι εἰς τὸ Ἐπιτελεῖον τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἀδιάφορον ἂν αὐτὸ ὑπῆρξε δυσμενὲς καὶ πρὸς ἐμέ, εἰς τὸ Ἐπιτελεῖον ἐκεῖνο ὀφείλονται αἱ κατόπιν προμήθειαι διὰ τῶν ὁποίων διεξηγάγατε τοὺς δύο πολέμους. Φέρατε τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, φέρατε τὰ πρωτόκολλα τῆς παραδόσεως καὶ τότε ἔλθετε νὰ καταγγείλητε τὴν γυμνότητα εἰς τὴν ὁποίαν παρελάβετε τὴν Ἑλλάδα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναμφισβήτητον, εἶναι ὅτι ἀπὸ τοῦ 1905 ἤρξατο ἡ ἀνασύνταξις τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Κυρίως ἤρξατο τὸ 1903 καὶ πάλιν ἡ αὐτὴ δυὰς εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἐπρονόησε περὶ αὐτῶν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις συνέστησε τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ τὸ τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, ἐγὼ δὲ ἐκεῖνος ὅστις ἐπροίκισεν αὐτὰ διὰ τοῦ ἐσόδου τῶν τελῶν τῶν εἰσαγωγικῶν τοῦ σίτου καὶ τῶν ἀλεύρων δι’ 9.500.000 δρχ., ἐκτὸς ἄλλων προσόδων. Ἔκτοτε ἤρξατο τὸ ἔργον τῆς ἀνασυντάξεως τοῦ στρατοῦ ἡμῶν. Αὐτὰ μὲν ἔπραξα ὡς πρὸς τὸν στρατὸν τὸν κατὰ ξηράν, τὰ δὲ πρῶτα ἀντιτορπιλλικά, διότι ἀπὸ τοῦ 1887, ὅτε ἐγένετο ἡ προμήθεια τῶν τριῶν θωρηκτῶν, τὰ ὁποῖα κατεδικάσατε σήμερον εἰς ἀχρηστίαν καὶ τῶν ὁποίων οὔτε τοὺς λέβητας ἠλλάξατε, οὐδενὸς πλοίου εἶχε γίνει παραγγελία, τὰ δὲ πρῶτα ἀντιτορπιλλικά, λέγω, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ 1905 παρηγγέλθησαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, τῆς σχηματισθείσης ὑπὸ τὴν προεδρίαν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ, εἶναι ὑπέρτερα ὅλων ἐκείνων τὰ ὁποῖα κατόπιν ἦλθον. Παρηγγέλθησαν τότε 4 τοιαῦτα, τὰ μὲν δύο εἰς τὸ ναυπηγεῖον Γιάρρο, τὰ δὲ ἕτερα δύο εἰς τὸ ναυπηγεῖον Βουλκάν. Καὶ ἡ παραγγελία ἐγένετο ἐπίτηδες κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἰς δύο ἀντίζηλα ναυπηγεῖα, διότι προετιθέμην νὰ ἐξάψω ἀκριβῶς τὸν ἀνταγωνισμὸν τῶν δύο ναυπηγείων. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τότε ἦτο ὁ φίλος μου βουλευτὴς Ἀρκαδίας κ. Ἐπαμ. Δηλιγιάννης. Ἐκεῖνο δὲ διὰ τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ καυχηθῶ εἶναι ὅτι τὰ συμβόλαια ὅλα καὶ ὡς πρὸς τὰς παραγγελίας τῶν ὅπλων τοῦ πεζικοῦ καὶ ὡς πρὸς τὰ ἀντιτορπιλλικὰ τὰ ὁποῖα παρηγγέλθησαν ἐθεωρήθησαν διὰ χειρός μου καὶ αἱ παραγγελίαι ἐγένοντο ὄχι διὰ μεσιτῶν καὶ δι’ ἄλλων διαμέσων, ἀλλ’ ἀπ’ εὐθείας, διότι ἅμα ὡς ἀνῆλθον εἰς τὴν ἀρχὴν μοὶ συνέβη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνέβη καὶ εἰς ὑμᾶς· περιεστοιχίσθην ἀπὸ σμῆνος πρακτόρων ἑτοίμων νὰ μοὶ παραδώσωσιν ὅ,τι ἤθελον. Ἐκείνην τὴν ἐποχὴν δὲ ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ προμήθεια καὶ ἄλλων εἰδῶν ἀναγκαίων διὰ τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικὸν καὶ ὅπλα ὅμοια πρὸς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σᾶς ἀπεστάλησαν κατόπιν τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον προέβητε εἰς τὰς παραγγελίας σας. Ἐὰν δὲν ἠδυνήθην νὰ πράξω περισσότερα ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ἀπέλιπέ με ὁ χρόνος, διότι ἐννοεῖτε ὅτι ἐν διαστήματι 6 μηνῶν ἦτο φυσικῶς ἀδύνατον νὰ πράξω τι περιπλέον. Ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπίσης βέβαιον, εἶναι ὅτι κατέλιπον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους μὲ πραγματικὸν περίσσευμα. Τότε ἐλύθη καὶ τὸ ζήτημα τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις ἠκολούθησαν τὴν κατεύθυνσιν, ἡ ὁποία ἐδόθη παρ’ ἐμοῦ. Σεῖς, ὁ ὁποῖος ἐζητήσατε καὶ τὴν συγκρότησιν κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως τῆς Προνομιούχου, προέβητε προχθὲς εἰς ὑποβολὴν ἑνὸς νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου δίδετε ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἐνῷ ἠπειλεῖτε αὐτὴν διὰ τῆς διαλύσεως. Σεῖς παρηγγείλατε τὰ ὅπλα ἐκεῖνα, τὰς 300.000, εἰς τὸ ἐργοστάσιον, εἰς τὸ ὁποῖον παρήγγειλα ἐγὼ τὰς 117.000. Τώρα ἀναμφισβητήτως σεῖς ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ καυχᾶσθε, διότι ἡ τύχη σᾶς ἀνεβίβασεν εἰς τὴν ἀρχὴν κατὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐπέλθει ἡ ἀνασύνταξις ἀληθῶς, ἢ τουλάχιστον εἶχεν ἀρχίσει ἡ ἀνασύνταξις τοῦ στρατεύματος· σεῖς δύνασθε νὰ καυχᾶσθε διὰ τὰ ἀποτελέσματα, ἀλλὰ τουλάχιστον ἀφήσατε εἰς ἡμᾶς τὴν παρηγορίαν ὅτι κατὰ τὸ βραχὺ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον διετελέσαμεν ἐν τῇ ἀρχῇ οὐδὲν παρείδομεν ὑπὲρ τῆς πατρίδος, οὐδὲν ἐπράξαμεν ἡμεῖς ὑπὲρ τῶν φίλων καὶ τῶν συγγενῶν μας. Ἐὰν ἐξήλθομεν ἐκ τῆς ἀρχῆς μὲ ὀλίγους φίλους ἀφωσιωμένους, τοῦτο ὀφείλεται ἀκριβῶς εἰς τὴν πολιτείαν ἡμῶν. Στρέψατε περὶ ὑμᾶς τὰ ὄμματά σας καὶ θὰ ἴδητε ὅτι οἱ πλεῖστοι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι σᾶς ὑποστηρίζουσι καὶ οἱ ὁποῖοι σᾶς παρισαίνουσιν ἦσαν φίλοι ἐκείνου, ὁ ὁποῖος σᾶς λαλεῖ. Ἀλλ’ οὐδεὶς δύναται, κύριοι, ὅταν ὁ ὁρίζων σκυθρωπάζῃ, νὰ παρεμποδίσῃ τὰς χελιδόνας ὅπως τραπῶσι πρὸς εὐδιωτέρους ὁρίζοντας. Οὐδόλως δὲ παράδοξον ἂν κατὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένοντο αἱ ἐπαγγελίαι περὶ ἀνορθώσεως τῶν πάντων καὶ ἐν τῷ μέσῳ τῆς τρικυμίας ἐκείνης οἱ ἀσθενέστεροι τὸν χαρακτῆρα ἐλιποψύχησαν. Ἐγὼ χαίρω διότι ἐξελέξατε μεταξὺ τῶν συναδέλφων μου τοὺς ὑμετέρους συναδέλφους, διότι ἕν εἶναι τὸ συμπέρασμα· ὅτι ἡ ἐκλογή μου ὑπῆρξεν εὐτυχής. Θέλετε νὰ σᾶς ἀριθμήσω ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐθεωρήσατε ὡς προσήκοντας ἵνα συνεργασθῶσι μεθ’ ὑμῶν; Τὸ εὑρίσκω περιττόν, διότι πάντες τοὺς γνωρίζετε. Ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου ὅμως δύναμαι νὰ καυχῶμαι, εἶναι ὅτι μήτε πρὸς ἐκείνους δὲν ὑπῆρξα ἐπιεικὴς καὶ πάντες, ἴσως καὶ δικαίως κατὰ τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα ἡμῶν, καὶ πάντες δυσηρεστήθησαν διὰ τὴν πολιτείαν μου. Τουλάχιστον μοὶ ὑπολείπεται ἡ ἐκτίμησις — εἶναι τὸ πολυτιμώτερον ἐφόδιον, τὸ ὁποῖον δύναται ὁ πολιτευόμενος νὰ συγκομίσῃ, ὅταν κατέρχηται ἐκ τῆς ἀρχῆς.— Σᾶς εὔχομαι νὰ δυνηθῆτε νὰ καυχηθῆτε ἐπίσης διὰ τοῦτο. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἱκανὰ ἐλέχθησαν καὶ ὡς πρὸς τὴν πολιτείαν τῶν προκατόχων Κυβερνήσεων, τὰς ὁποίας κατήγγειλεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἔλεγε καὶ ἐπανέλαβε καὶ σήμερον καὶ κατέκρινε τὴν πολιτείαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας, πῶς δὲν ἐκινήθη εἰς πόλεμον, ὅταν ἡ Αὐστρία κατελάμβανε τὴν Βοσνίαν καὶ Ἑρζεγοβίνην: Αὐτὸ εἶπεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος. Τὴν Βοσνίαν καὶ Ἑρζεγοβίνην κατέλαβεν ἡ Αὐστρία κατόπιν τῆς Συνθήκης τοῦ Βερολίνου, κατὰ δὲ τὴν κατίσχυσιν τῶν Νεοτούρκων ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νέου πολιτεύματος, ἓν ἐγεννήθη ζήτημα, ὄχι τὸ ζήτημα τῆς καταλήψεως τῆς Βοσνίας καὶ Ἑρζεγοβίνης, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς συγχωνεύσεως τῆς Βοσνίας καὶ Ἑρζεγοβίνης εἰς τὴν Αὐστροουγγρικὴν ἐπικράτειαν. Κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἔπρεπεν ἀναποφεύκτως ὁ βουλευτὴς Κερκύρας κ. Θεοτόκης νὰ ἐκστρατεύσῃ· ἔπρεπε νὰ ἐκστρατεύσητε, ὅταν ἡ Ἀγγλία, ἡ ὁποία ἠπείλησεν ὅτι θὰ κηρύξῃ τὸν πόλεμον κατὰ τῆς Αὐστρίας ἠναγκάσθη νὰ ὑποστῇ τὸν νόμον τοῦ ἰσχυροτέρου, καὶ ἐνῷ προέβαλλεν ὅτι, ἐπειδὴ διὰ τῆς Συνθήκης τοῦ Βερολίνου ἐπετράπη εἰς τὴν Αὐστρίαν νὰ καταλάβῃ τὴν Βοσνίαν καὶ τὴν Ἑρζεγοβίνην, ἔπρεπε πάλιν αἱ συμπράξασαι κατὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς Συνθήκης τοῦ Βερολίνου Δυνάμεις νὰ συνέλθωσι διὰ νὰ ἀποφανθῶσι καὶ νὰ κυρώσωσι τὴν συγχώνευσιν, μήτε αὐτὴν τὴν ἱκανοποίησιν πρὸς τὴν Ἀγγλίαν ἐδέχθη ἡ Αὐστρία. Καὶ ἔπρεπε νὰ ἐκστρατεύσῃ, καθ’ ὑμᾶς, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας. Ἀληθῶς ἔπρεπε τότε νὰ τὸν στείλῃ κανεὶς εἰς τὸ φρενοκομεῖον τῆς Κερκύρας. (Ἱλαρότης). Τίς ἦτο ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ κάμωμεν τὸν πόλεμον; Νὰ ἐκστρατεύσωμεν διὰ νὰ καταλάβωμεν τὴν Βερολίνειον γραμμήν. Ἀλλὰ τί ὑπῆρχεν ἐκ τῆς Βερολινείου γραμμῆς; Παρακαλῶ· σεῖς εἶσθε τώρα δεινὸς διπλωμάτης, κατεπλήξατε ὁλόκληρον τὴν ὑφήλιον μὲ τὴν διπλωματικήν σας δεινότητα καὶ δεξιότητα, παρακαλῶ· τί ὑπελείπετο ἐκ τῆς Βερολινείου γραμμῆς; Οὐδέν· διότι ἀντὶ τῆς Βερολινείου γραμμῆς κατόπιν νέας Συνδιασκέψεως ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν ἀρχικῶς τὴν παραχώρησιν εἰς τὴν Ἑλλάδα τῆς Βερολινείου γραμμῆς, μᾶς παρεχωρήθη ἡ Θεσσαλία καὶ τὸ τμῆμα τῆς Ἠπείρου, ἡ Ἄρτα. Καὶ ἔπρεπε τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐλιποψύχει αὐτὴ ἡ Ἀγγλία ἀπέναντι τῆς στάσεως τῆς Αὐστρίας, ὄπισθεν τῆς ὁποίας ἵστατο πάνοπλος ἡ Γερμανία, ὤφειλεν ὁ κ. βουλευτὴς Κερκύρας νὰ σηκωθῇ νὰ πολεμήσῃ. Δὲν ἐπολέμησεν ὅμως κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην· διατί δὲν ἐπολέμησεν; διότι ἦτο γυμνός, διότι δὲν εἶχε φροντίσει κατὰ τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἦτο εἰς τὴν ἀρχήν, νὰ προμηθευθῇ τὰς 115.000 ὅπλα, μὲ τὰ ὁποῖα ἐπολέμησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως χωρὶς νὰ προσθέσῃ οὐδὲ ἓν εἰς αὐτά. Προσέθηκε 10.000 ὅπλα, τὰ ὁποῖα ἐπρομηθεύθη ἐκ Κρήτης· ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνα ἦσαν τῆς προμηθείας τοῦ κ. βουλευτοῦ Κερκύρας, δὲν ἦσαν τῆς ἰδικῆς του προμηθείας. Καλὸν εἶναι ὅταν τις ἐπιρρίπτῃ μομφὰς κατὰ τῶν προκατόχων, εὑρισκόμενος ἐν τῇ ἀρχῇ, νὰ σκέπτηται καὶ νὰ σταθμίζῃ ἀκριβῶς τὰ λεγόμενα. Αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, λέγονται ἑκάστοτε εἰς τὰ καφενεῖα καὶ τὰ διάφορα σωματεῖα, τὰ ὁποῖα ἐξησφάλισε διὰ τοῦ νομοσχεδίου του ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἀλλὰ βριθούσης τῆς Βουλῆς καὶ προκειμένων ζητημάτων, ὁποῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συζητοῦνται κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν, τὰ τῶν καφενείων καὶ τῶν σωματείων δὲν πρέπει νὰ ἐπαναλαμβάνωνται. Εἰς τὰ σωματεῖα καὶ τὰς συντεχνίας βεβαίως ταῦτα λεγόμενα, θὰ ἔδρεπον καὶ χειροκροτήματα, ἐδῶ ὅμως ἔχομεν τὸ δικαίωμα καὶ τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἐξελέγχωμεν καὶ νὰ σᾶς ἀποδεικνύωμεν ὅτι αἱ καταγγελίαι ὑμῶν—καὶ εἶναι τὸ ἐλάχιστον, τὸ ὁποῖον δύναταί τις νὰ εἴπῃ—δὲν ὑπῆρξαν ἀκριβεῖς οὐδὲ δύνανται νὰ στηριχθῶσιν ἐπὶ τῆς ἀληθείας. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μεθ’ ὅσα ἀνεκοίνωσε προέβη καὶ εἰς ἀνάλυσιν τῆς ἰδίας του πολιτείας καὶ εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς δράσεώς του ἀπέναντι τῆς Τουρκίας. Ἂν τὸ θέμα ἔρχεται τόσον παρακαίρως εἰς στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀναμφισβητήτως ἡ κοινὴ γνώμη περισπᾶται περὶ ἄλλα ζητήματα, τοῦτο δὲν ἀφορᾷ τὴν εὐθύνην μου. Τὴν εὐθύνην δικαιοῦμαι νὰ ἐπιρρίψω εἰς τοὺς κ. συναδέλφους τῆς ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν ὅτι δὲν ἦτο ἐπίκαιρον νὰ φέρωμεν δι’ ἐπερωτήσεως τὸ ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν προσφύγων. Τὸ λέγω ὄχι ἵνα τοὺς κατακρίνω, ἀλλ’ ἵνα δικαιολογήσω ἀπέναντι ἡμῶν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος εἶναι κατὰ τὸν χαρακτηρισμόν, τὸν ὁποῖον ἀπέδοσαν οἱ φίλα φρονοῦντες πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὁ μᾶλλον ἀδιάλλακτος. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπησχόλησεν εἰς τὰς ἰδιαιτέρας διασκέψεις, εἰς ἃς προήλθομεν τότε διὰ τὴν διατύπωσιν τῆς σχετικῆς ἐπερωτήσεως, ἦτο πῶς ἤχθη ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν. Τὸ ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν προσφύγων ἦτο ἐπὶ τοῦ τάπητος ἀπὸ τῆς 9 Μαΐου 1914. Ἡ ἐπιστολὴ τῆς 9)22 Μαΐου 1914 τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν πρέσβυν τῆς Τουρκίας ἐπιμαρτυρεῖ ὅτι, δι’ ἐπιστολῆς του ὁ πρέσβυς τῆς Τουρκίας, κατόπιν διαλέξεως, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔσχε μετ’ αὐτοῦ, τῷ προέτεινεν ἐν ὀνόματι τῆς αὐτοκρατορικῆς Κυβερνήσεως ὅπως γίνῃ ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν τῶν ἑλληνικῶν, τῶν χριστιανῶν ἀγροτῶν καὶ τῆς Θράκης καὶ τῆς Σμύρνης πρὸς τοὺς μουσουλμάνους τῆς Μακεδονίας. Περὶ τοιαύτης τινὸς διαπραγματεύσεως οὐδὲν ἐγνωρίζομεν· ἀπεκρύβη τότε αὕτη ἐπιμελῶς, μόνον θρύλοι τινὲς ἠκούσθησαν. Καὶ διεξήγοντο διαπραγματεύσεις ἀπὸ τῆς 9 μέχρι τῆς 29 Μαΐου, ὅτε προσελθόντες εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐπληροφορήθημεν ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προετίθετο νὰ προβῇ εἰς δηλώσεις πολεμικάς. Καὶ κατ’ αὐτὴν ἐξεφώνησε τὸν πολεμικόν του λόγον καὶ ἔλεγεν ὑμῖν (Ἀναγινώσκει): «Ὄχι ἀπὸ ἑβδομάδων ἀλλ’ ἀπὸ μηνῶν ἤδη ἤρξατο ἐν ἀρχῇ ἐν τῇ Θράκῃ διὰ νὰ ἐπεκταθῇ εἶτα καὶ εἰς τὴν παραλίαν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας εἷς διωγμός, ὁμοίους τοῦ ὁποίου ἡ ἱστορία ἀναφέρει ὀλίγους εἰς ἔντασιν, εἷς διωγμός, ὁ ὁποῖος ἔχει σκοπὸν νὰ ἐκριζώσῃ πληθυσμούς, οἱ ὁποῖοι ζῶσιν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἐκείναις οὐχὶ ἀπὸ τῆς χθές, οὐχὶ ἀπό τινων αἰώνων, ἀλλ’ ἀπὸ χιλιετηρίδων ὅλων. Τὴν νύκτα συγκεντροῦνται περὶ ὡρισμένα χωρία ἐπιδρομεῖς, οἱ ὁποῖοι προσκαλοῦν τοὺς κατοίκους νὰ ἀπέλθουν, καὶ ὅταν δὲν πεισθῶσιν, ἄρχονται πυροβολισμῶν καὶ κακώσεων, αἵτινες φέρουσι τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους εἰς ἀπόγνωσιν καὶ ὠθοῦσιν αὐτοὺς ὅπως ἐγκαταλείψωσι τὰ πάντα, οἰκίας καὶ κτήματα καὶ κινητά, καὶ τὴν χώραν τῶν πατέρων των καὶ προστρέξωσιν εἰς τὴν παραλίαν, ἵνα εὕρωσι πλοῖον καὶ διαπεραιωθοῦν καὶ σώσουν ἁπλῶς καὶ μόνον τὴν ζωήν των... Ἐκτὸς τῶν πολλῶν δεκάδων χιλιάδων, αἵτινες ἐκ Θράκης ἔχουσι προστρέξει ἤδη εἰς τὸ ἑλληνικὸν ἔδαφος, εἰς τὰς ἀπέναντι νήσους τὰς παρὰ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, ὑπάρχουν εἰς τὴν ἀκτὴν τὴν Ἀσιατικὴν πλείονες τῶν 30 χιλιάδων, ἴσως 50 χιλ. ζητοῦσαι καὶ αὗται πλοῖα ὅπως περισώσωσι ἁπλῶς καὶ μόνον τὴν ζωήν των. Ἐννοεῖται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλειψε νὰ λάβῃ ὅλα τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα ὅπως προσέλθῃ ἐπίκουρος εἰς τοιαύτην δυστυχίαν. Ἀπέστειλεν ἀτμόπλοια, ἀπέστειλε τροφὰς καὶ παραμυθίαν εἰς τοὺς φεύγοντας. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται, κύριοι: Εἶναι δυνατὸν ἡ κατάστασις αὕτη νὰ παραταθῇ καὶ εἶναι δυνατὸν παρατεινομένη ἡ κατάστασις αὕτη νὰ γίνῃ ἀνεκτὴ ἐπὶ πλέον; Δὲν θέλω νὰ ἀφήσω νὰ διαφύγωσι τὸ ἕρκος τῶν ὀδόντων μου φράσεις ἀνεπανόρθωτοι, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι θὰ παρέλειπον τὴν ἐκπλήρωσιν στοιχειώδους καθήκοντος, ἐὰν ἀπέφευγον νὰ δηλώσω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ἡ κατάστασις εἶναι εἰς ἄκρον σοβαρά. Ἡ Κυβέρνησις συναισθάνεται ὅτι, ἐὰν εἰς τὸ κακὸν αὐτό, τὸ ἀνήκεστον, δὲν δοθῇ ταχύτατα τέρμα, τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπίδῃ εἰς τὴν συντελουμένην καταστροφήν, περιοριζόμενον ἁπλῶς νὰ χύνῃ δάκρυα μετὰ τῶν κατεστραμμένων καὶ νὰ ἀνακουφίζῃ ἐκ τῶν ἐνόντων τὴν δυστυχίαν αὐτῶν. Θὰ προσθέσω ἀκόμη τοῦτο, κύριοι, ὅτι ἐκτὸς τῶν διωγμῶν, εἰς τοὺς ὁποίους εἶναι ἐκτεθειμένον τὸ ὁμογενὲς στοιχεῖον, ὑπάρχουν καθημεριναὶ παραβιάσεις τῶν συνθηκῶν, τῶν δικαίων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τῶν ὠχυρωμένων ἐπὶ τοῦ Διεθνοῦς Δικαίου, τῶν ἀφορώντων Ἕλληνας ὑπηκόους ἐν τῇ γείτονι Αὐτοκρατορίᾳ. Πρέπει νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι αἱ παρεχόμεναι κατὰ τὰς τελευταίας ἀκόμη αὐτὰς ἡμέρας διαβεβαιώσεις ἐκ μέρους τῶν κυβερνώντων ἐν Τουρκίᾳ, θὰ φθάσωσιν ὅπως ἐπιβαλλόμεναι φέρωσιν ἀνακοπὴν τοῦ κακοῦ καὶ θεραπείαν τοῦ ἤδη συντελεσθέντος κακοῦ, ἥτις θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸ Κράτος, τὸ Ἑλληνικόν, ὅπως ἐξακολουθήσῃ διαβιοῦν μετὰ τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας εἰς σχέσεις εἰρήνης, τὰς ὁποίας ἐγκαθιδρύσαμεν διὰ τῆς Συνθήκης τῆς 1ης Νοεμβρίου, τῆς Συνθήκης τῶν Ἀθηνῶν. Ταῦτα εἶχον, κύριοι, νὰ εἴπω». Ὅλοι δ’ ἐξήλθομεν τότε ἐντεῦθεν μὲ τὴν αὐτὴν ἀντίληψιν καὶ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐπέκειτο ἡ διάρρηξις τῶν διπλωματικῶν σχέσεων πρὸς τὴν Τουρκίαν καὶ κατόπιν αὐτῆς καὶ ὁ πόλεμος. Πρὸς ἐπίρρωσιν δ’ ἀκριβῶς τῆς ἀντιλήψεως ταύτης, τῆς σχηματισθείσης ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διεκόπησαν καὶ αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς. Ταῦτα ἐτελέσθησαν, κύριοι, τὴν 29 Μαΐου. Αἱ συνεννοήσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περὶ ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν προϋπῆρξαν τῆς 9 Μαΐου. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐζήτησεν ὅπως εἰς τὴν ἀνταλλαγὴν περιληφθῶσι καὶ οἱ Θρακικοὶ πληθυσμοὶ πλὴν τῶν Μικρασιατικῶν. Καὶ ὅταν εἶχον φθάσει αἱ διαπραγματεύσεις εἰς ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα, ἤρξατο τὸ λεπίδι καὶ ἐν Θρᾴκῃ καὶ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ. Περὶ Κυδωνιῶν, περὶ τῶν ὁποίων ἀναφέρει τὸ ἔγγραφον τὸ ἀποσταλὲν πρὸς τὸν ἐν Κωνσταντινουπόλει πρεσβευτήν, οὐδὲ λέξιν εἶπε τότε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Βουλήν. Καὶ πῶς νὰ μνησθῇ τῶν Κυδωνιῶν, ὅταν ὄχι πλέον μία πόλις 15 ἢ 20 χιλιάδων κατοίκων, ἀλλ’ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνισμὸς ὁ Μικρασιατικὸς καὶ ὁ Θρακικὸς εἶχεν ἐκριζωθῇ; Ἤδη ἔχομεν, φρονῶ, ὑπὲρ τὰς 300.000 προσφύγων καὶ εἶχον προείπει τοῦτο καὶ εἰς παρελθοῦσαν συζήτησιν. Ἔλεγον τότε τῷ κ. Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως ἐντεῦθεν ὅτι: μὲ τὴν πολιτείαν σας θὰ ἔχετε ἑκατοντάδας χιλιάδων προσφύγων, τοὺς ὁποίους θὰ ὀφείλετε νὰ περιθάλψητε καὶ διαθρέψητε. Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοὶ ἀπήντησεν ἐκεῖθεν, ὅτι αὐτὰ ἔχουν οἱ πόλεμοι. Ἐγὼ δὲ τῷ ἀνταπήντησα, ὅτι αὐτὰ ἔχουν αἱ συμμαχίαι, αἱ μὴ ἀσφαλῶς γινόμεναι. Ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἐγὼ τοὐλάχιστον καταγγέλλω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι διότι ἡ ἀνακοίνωσις καὶ ἡ ἐντολὴ πρὸς τὸν πρεσβευτὴν ἡμῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει εἶναι ἠπιωτέρα τῶν λόγων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὅτι διὰ τῆς πολιτείας αὐτοῦ ἔφερε τὴν καταστροφὴν τῶν ἀπειραρίθμων ἐκείνων Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν ἐπὶ ἀνυπολογίστῳ ἐθνικῇ ζημίᾳ· διὰ τῆς πολιτείας αὐτοῦ κατέστησε τὰς 300.000 προσφύγων, περὶ τῶν ὁποίων ὀφείλομεν νὰ προβλέψωμεν καὶ οὓς ὀφείλομεν νὰ περιθάλψωμεν καὶ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ὁποίων θὰ ἀπαιτηθῶσιν ἑκατοντάδες ἑκατομμυρίων. Διότι γνωρίζετε πόσον ἐκόστισεν εἰς τὸ Δημόσιον ἡ ἐγκατάστασις τῶν Ἀγχιαλιτῶν καὶ 3 ἢ 4 ἄλλων κωμοπόλεων τῆς Μαύρης Θαλάσσης. Ἐκεῖνο ὅμως διὰ τὸ ὁποῖον περιπλέον κατηγορῶ τὴν πολιτείαν τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅτι, μετὰ τὴν τοιαύτην ἀπάτην ἐκ μέρους τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως ἐξηκολούθησαν καὶ ἐξακολουθοῦν μέχρι σήμερον αἱ διαπραγματεύσεις περὶ τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν προσφύγων. Κατὰ τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν ἤρξαντο αἱ διαπραγματεύσεις καὶ ἀμέσως μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀγόρευσίν του ἐζήτησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἐπανέλθωσιν ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ πληθυσμοὶ οἱ φυγαδευθέντες ἐκ τῶν ἑστιῶν των καὶ ἀποζημιωθῶσι μάλιστα καὶ ἐγκατασταθῶσιν ἐκ νέου εἰς τὰ κτήματα αὐτῶν καὶ ἀποδοθῶσιν αὐτοῖς αἱ περιουσίαι των, αἱ διαρπαγεῖσαι. Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶχε καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι, μετὰ τὰς ἀπειλάς, τὰς ὁποίας ἐξήνεγκεν ἐντεῦθεν, ἤθελεν ἐπιτευχθῆ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως ἐπόθησε. Ταῦτα διὰ νὰ ξεφορτωθῇ τοὺς πρόσφυγας καὶ δεύτερον διὰ νὰ ἱκανοποιηθῇ ὁπωσδήποτε διὰ τὴν ἀπάτην, ἥτις τῷ ἐγένετο. Ἀλλ’ ἐν τοῖς ἐγγράφοις, κύριοι, τοῖς κατατεθεῖσιν, εὑρίσκει τις γεγονὸς τῳόντι ἔκτροπον, τὴν τροπὴν ἥτις ἐδόθη εἰς τὰς διαπραγματεύσεις. Ἐνῷ εἴχομεν τόσα καὶ τόσα νὰ καταγγείλωμεν κατὰ τοῦ δόλου τῆς Τουρκικῆς πολιτικῆς, ἠναγκάσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ζητήσῃ συγγνώμην, διότι κατηγγέλθη παρὰ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι παρεβίασε τὴν συνθήκην τῶν Ἀθηνῶν. Ἀποτελεῖ ἀληθῆ ψυχαγωγίαν ἡ ἀνάγνωσις τῶν ἐγγράφων αὐτῶν δι’ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος τυχὸν δὲν συναισθάνεται τὴν ἀλληλεγγύην τὴν ἐθνικὴν πρὸς τοὺς ἀτυχεῖς πληθυσμούς, τοὺς ὁποίους σφαγιάζει ἡ πολιτεία τῆς Κυβερνήσεως. Ἔχομεν μίαν σειρὰν ἐγγράφων, ἡ ὁποία ἐξικνεῖται μέχρι τῆς 18|31 Ἰουλίου. Ἀπὸ τῆς 18 Ἰουλίου μεταβαίνομεν εἰς τὴν 27 Αὐγούστου, δηλ. εἰς ἐποχὴν κατὰ τεσσαράκοντα ἡμέρας ὑστέραν. Εἶναι ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς ἐπιστολὰς τῆς 13|28 καὶ 16|28 Αὐγούστου τοῦ Πρεσβευτοῦ τῆς Τουρκίας. Παραδόξως ὅμως αὐταὶ αἱ ἐπιστολαὶ δὲν περιλαμβάνονται εἰς τὰ ἔγγραφα τὰ κατατεθέντα. Ἔχομεν ὅμως τὴν ἀπάντησιν. Δι’ αὐτῆς ἀναμφισβητήτως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὁμολογεῖ ὅτι προέβη εἰς δήμευσιν περιουσιῶν Ὀθωμανῶν καὶ ὑπόσχεται ὅτι θὰ ἐξετάσῃ τὰ διατυπωθέντα παράπονα. Ἔχομεν κατόπιν τὴν ἐπιστολὴν τῆς 7|20 Σεπτεμβρίου 1914 τοῦ Πρέσβεως τῆς Τουρκίας, μεθ’ ἡμέρας ἕνδεκα, πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὴν ἀνταπάντησιν τούτου, τῆς 13|26 Δεκεμβρίου, καθ’ ἥν: (Ἀναγινώσκει) «Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, μακρὰν ἀπὸ τοῦ νὰ εἶναι ἐναντία πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνελάβομεν ἀπέναντι τῆς Τουρκικῆς Αὐτοκρατορίας, ἐνεπνεύσθη πάντοτε ἀπὸ τοὺς ἀληθεῖς σκοποὺς καὶ ἀπὸ τὸν πλέον ἱερὸν σκοπὸν τοῦ συμβιβασμοῦ». Καὶ προστίθησι: (Ἀναγινώσκει) «Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐν τῇ πράξει ἐπῆλθε σύγχυσις ἐπὶ τοῦ ἀληθοῦς χαρακτῆρος τῆς ἰδιοκτησίας τῶν ἰδιοκτητῶν· παραδείγματος χάριν ὁ δεῖνα μουσουλμάνος, ὁ ὁποῖος ἀπεμακρύνθη στιγμιαίως ἢ ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν συνήθειαν νὰ παραμένῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἴσως ἐθεωρήθη κακῶς ὡς πρόσφυξ καὶ ἐντεῦθεν τὰ κτήματα αὐτοῦ κατελήφθησαν ὑπὸ τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχῶν». Εὐκόλως ἐξάγει τις ἐντεῦθεν περὶ τίνος πρόκειται. Δηλαδὴ ἐνῷ συνωμολογήθη διὰ τῆς συνθήκης ὅτι δὲν θέλουσι θιχθῇ αἱ ἀκίνητοι περιουσίαι τῶν ὀθωμανῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἢ ἤθελον ἀποδημήσει προσωρινῶς ἢ εἶχον ἐγκατασταθῆ ἀπὸ καιροῦ εἰς ἄλλας χώρας, οὐχ ἧττον κατὰ παράβασιν τῆς συνθήκης κατελάβομεν τὰ κτήματα αὐτῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἀφοῦ ὁμολογεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἠδύναντο νὰ ὑπάρξωσι τοιαῦτα σφάλματα καὶ τοιαῦται πλάναι, ἐπιλέγει: (Ἀναγινώσκει) «Ἀλλ’ ὁσάκις αἱ τοιούτου εἴδους πλάναι ἐβεβαιώθησαν, ἀμέσως ἱκανοποιήθησαν καὶ τὰ κτήματα ἀπεδόθησαν εἰς τοὺς νομίμους ἰδιοκτήτας αὐτῶν ἢ εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτῶν». Καὶ προσθέτει ἡ ἐπιστολή: (Ἀναγινώσκει) «Ἡ Ὑμετέρα Ἐξοχότης θέλει εὕρει συνημμένως κατάλογον τῶν διαφόρων περιπτώσεων κατὰ τὰς ὁποίας ἔλαβε χώραν τὸ τοιοῦτον καὶ ἡ Β. Κυβέρνησις δύναται νὰ βεβαιώσῃ λεπτομερέστερον ὅτι ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελον λάβει ἐκ νέου χώραν τοιαῦται πλάναι θέλει σπεύσει νὰ ἐξετάσῃ αὐτὰς ἐν πνεύματι εὐμενείας καὶ θὰ προβῇ εἰς τὴν λύσιν συμφώνως μὲ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἀποδώσῃ εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους τὴν ἱκανοποίησιν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἐδικαιοῦντο». Τότε πλέον ἐλησμονήθησαν ἐντελῶς οἱ λόγοι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐλησμονήθησαν οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἤθελεν ἐπαναλάβει τὰς διαπραγματεύσεις, ἐλησμονήθη ὁ ὅρος τῆς ἐπανόδου καὶ τῆς ἐκ νέου ἐγκαταστάσεως τῶν χριστιανῶν καὶ τῆς ἀποδόσεως τῶν κτημάτων αὐτῶν καὶ ἐντεῦθεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπεδιώχθη νὰ ἀνταλλαγῶσιν ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ πρόσφυγες, οἱ ἐξαναγκασθέντες νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰς περιουσίας των, οἱ ἐλθόντες ἐνταῦθα γυμνοὶ καὶ ἐκτετραχηλισμένοι, οἱ μὴ ἔχοντες ποῦ τὴν κεφαλὴν κλῖναι, νὰ ἀνταλλαγῶσι πρὸς τοὺς μουσουλμάνους, οἱ ὁποῖοι ἀνεχώρησαν ἐθελουσίως, τῶν ὁποίων οὔτε θρὶξ ἐθίχθη καὶ τῶν ὁποίων αἱ περιουσίαι εἶναι ἄδηλοι! Αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν μετῆλθεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσον ἡ συνείδησίς του εἶναι ἀναπαυμένη διὰ τὰ ἀποτελέσματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἤγαγεν ἡ πολιτεία του. Κατ’ ἐμέ, οὐδέποτε ὑπέστη ὁ Ἑλληνισμός, ὁ ἐν Τουρκίᾳ, τὰς συμφοράς, τὰς ὁποίας ὑπέστη καὶ ἐν Θράκῃ καὶ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ. Πρόκειται περὶ ἐξοντώσεως, πρόκειται περὶ ἐρημώσεως καὶ ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ πραγματοποιηθῇ ὁ πόθος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐάν ποτε πραγματοποιηθῇ — διότι ἐγὼ οὐδόλως ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐξόντωσις τοῦ Ἑλληνισμοῦ τοῦ Θρακικοῦ καὶ τοῦ Μικρασιατικοῦ — Ἑλληνισμὸς ἐκεῖ δὲν θὰ ὑπάρξῃ. Ὡς ὀρθῶς ἔλεγεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ὑμᾶς «πρόκειται περὶ πληθυσμῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν οἰκοῦσιν αὐτόθι ἀπό τινων ἡμερῶν ἀλλ’ ἀπὸ αἰώνων». Αὐτοὶ οἱ πληθυσμοί, οἵτινες καθιστῶσι καὶ τὴν δύναμιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, οἵτινες εἶναι οἱ σκαπανεῖς τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ καὶ ἐν Θράκῃ καὶ Μ. Ἀσίᾳ, αὐτούς, λέγω, τοὺς πληθυσμοὺς ἐσκέφθη νὰ ἀνταλλάξῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡσεὶ νὰ ἐπρόκειτο περὶ ποιμνίων. Ἐκεῖνος δ’ ὁποῖος ἐμέμφθη τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Κερκύρας, ὅτι δὲν ἐξεστράτευσε κατὰ τῆς Τουρκίας ὅπως διεκδικήσῃ τὴν Βερολίνειον γραμμὴν κατὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν κατελήφθη ἡ Βοσνία καὶ Ἐρζεγοβίνη παρὰ τῆς Αὐστρίας, ἠναγκάσθη μεθ’ ὅλην ἐκείνην τὴν ἀγόρευσιν, τὴν ἀληθῶς ἀποτελοῦσαν κήρυγμα πολέμου, ἠναγκάσθη νὰ ζητήσῃ συγγνώμην παρὰ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, διότι δῆθεν παρεβιάσθη τὸ ἄρθρον 6 τῆς Συνθήκης τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἡ συνομολογηθεῖσα συνεννόησις. Τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ πολιτεία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τὰ ἀποτελέσματα μετ’ ὀλίγον θὰ τὰ ἴδωμεν ἀναγραφόμενα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἤδη γνωρίζομεν ὅτι ζητοῦνται 7.000.000 ἐτησίως διὰ τὴν συντήρησιν τῶν προσφύγων, ὅταν δὲ πρόκηται νὰ ἔλθητε ἀρωγοὶ πρὸς τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους, ὀφείλετε νὰ προβλέψητε ὡς περὶ τῶν ἰδίων, δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν παρὰ νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν. Ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ ἐλπίζω ἐπὶ ταῖς ἐνθαρρυντικαῖς ἐπαγγελίαις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι θὰ ἐπαρκέσωσι τὰ πλεονάσματα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1914. Ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζω ποῦ θὰ εὑρεθῶσι τὰ χρήματα διὰ τὴν συντήρησιν καὶ ἀποκατάστασιν αὐτῶν τῶν πληθυσμῶν καὶ δι’ ἐκείνους οὓς ἔχομεν ἀγυμνάστους. Ἐμεριμνήσατε ἀληθῶς ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ σᾶς περισσεύσῃ. Ἡ σύμβασις ὑμῶν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀποδεικνύει τὰς παροχάς της. Ἐξ αὐτῆς ἀντλεῖτε ὑπόσχεσιν 25.000.000, τὰ ὁποῖα ἀφίνει εἰς τὴν διάθεσιν ὑμῶν ἢ χάριν τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ ἀναγκασθῇ νὰ προεξοφλήσῃ καὶ τὰ 15.000.000 τῶν ἐντόκων γραμματίων, τὰ ὁποῖα ἀπὸ 10.000.000 ἀνεβιβάσθησαν εἰς 15.000.000. Ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀντλεῖτε καὶ ἄλλα, ἀντλεῖτε 600.000 δραχ. διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ τόκου τοῦ δανείου τοῦ Κράτους τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀντλεῖτε 1.000.000 ἐκ τῆς συμμετοχῆς ὑμῶν εἰς τὰ κέρδη τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐκ τῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων εἰς τὰς Νέας Χώρας, ἀντλεῖτε 2.000.000 ἐκ τῆς συμμετοχῆς ὑμῶν εἰς τὰ κέρδη ἐκ χρυσοῦ. Ἔχομεν λοιπὸν 4.000.000 καὶ 25.000.000 γίνονται 29.000.000 καὶ 15.000.000 γίνονται 44.000.000, ἐπήρατε καὶ τὰ 4.000.000 ὑποθέτω ἤδη τοῦ ἐθνικοῦ στόλου ὑπὲρ τῆς ναυαρχίδος. Ἔχετε οὕτω 48.000.000, μὲ αὐτὰ δύνασθε νὰ πορευθῆτε τρεῖς ἢ τέσσαρας μῆνας, ἀλλὰ τὸ δίλημμα τίθεται ἐνώπιον ὑμῶν τί θέλετε πράξῃ ὅταν καὶ αὐτά, διὰ τὰ ὁποῖα ὑποβιβάζετε τὴν πίστιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐξαντληθῶσι, ποῦ θὰ εὕρητε χρήματα; Ἀναμφισβητήτως δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἴμεθα εὐγνώμονες πρὸς τὴν Γαλλίαν, ἥτις ἔσπευσε νὰ σώσῃ τὸν στρατὸν ἡμῶν τοῦ νὰ λιμοκτονήσῃ διὰ τῆς καταβολῆς 20.000.000 δραχ. ἀπέναντι τῶν ἐκ τοῦ δανείου ὑπολειπομένων 250.000.000. Ἀλλὰ δὲν πιστεύω μήτε ὅτι ὁ πόλεμος ὁ εὐρωπαϊκὸς θὰ εἶναι βραχείας διαρκείας, μήτε ὅτι θὰ εὕρητε πάντοτε ἀνοικτὰ τὰ θησαυροφυλάκια τῆς γαλλικῆς Κυβερνήσεως. Καὶ γεννᾶται τὸ ζήτημα, ὅπερ τίθεται ἐνώπιον ἡμῶν καὶ εἰς ὃ οὐδέποτε ἐδώσατε ἀπάντησιν: τί θέλετε πράξῃ ὅταν ἐξαντληθῶσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ συλλέξητε ἐξ αὐτῆς τῆς προνοίας τῆς νομοθετικῆς, ἡ ὁποία ἀκριβῶς θέλει φέρει ὑμᾶς εἰς ἀντίθετα οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα; Σεῖς ἐν τῇ πολιτείᾳ ὑμῶν δύνασθε νὰ προσομοιωθῆτε πρὸς τοὺς ἀγρίους, οἱ ὁποῖοι διὰ νὰ συγκομίσωσι τὸν καρπόν, διὰ νὰ λάβωσι τὸν καρπόν, κόπτουν ἀπὸ τῆς ῥίζης τὸ δένδρον. Αὐτὸ ἐπράξατε, συνεκλονίσατε τὴν πίστιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, θὰ ἔλθῃ ὥρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔχητε ἀνάγκην αὐτῆς τῆς πίστεως καὶ εὔχομαι ὅπως ἡ νέα Διοίκησις δυνηθῇ νὰ τηρήσῃ καὶ ἀνυψώσῃ τὸ γόητρον τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν πιστωτικοῦ ἱδρύματος. Ἀλλὰ βεβαίως ἡ πολιτεία ὑμῶν ὑπῆρξεν ἄστοχος καὶ ἀτυχής, ὁ Θεὸς δὲ νὰ φυλάξῃ ὑμᾶς ὅταν εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προσφύγητε, ἀφοῦ καταναλώσητε τὰ ἑκατομμύρια, ἐκ νέου εἰς τὴν πίστιν καὶ εἰς τὴν συνδρομὴν αὐτῆς, μὴ εὕρετε ταύτην ἠλαττωμένην.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Συζήτησις τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ ἔτους 1913. (Γίνεται δεκτὸς κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα δι’ ἀναστάσεως). Ἤδη, συμφώνως τῷ Κανονισμῷ, δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Παρακαλῶ νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Ι. Ξηρὸς καὶ Ε. Δεληγιάννης. Οἱ παραδεχόμενοι τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν λέγουσι «ναί», οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «ὄχι». Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Ἐνεργεῖται ἡ ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ι. Ξηροῦ καὶ Ε. Δεληγιάννη).

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 108. Εἶπον «ναὶ» 89, εἶπον «ὄχι» 19, ὡς ἑξῆς:

Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸς ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ ἔτους 1913. — Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τοῦ ἔτους 1913. (Γίνεται δεκτὸς κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα δι’ ἀναστάσεως). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Παρακαλῶ νὰ χρησιμεύσωσιν οἱ αὐτοὶ ὡς ψηφολέκται. Οἱ παραδεχόμενοι τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης λέγουσι «ναί», οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «ὄχι». Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Ἐνεργεῖται ἡ ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ι. Ξηροῦ καὶ Ε. Δεληγιάννη).

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Ἐνεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 108. Εἶπον «ναὶ» 89, εἶπον «ὄχι» 19, ὡς ἑξῆς:

Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸς ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τοῦ ἔτους 1913. — Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τοῦ ἔτους 1913. (Γίνεται δεκτὸς κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα δι’ ἀναστάσεως). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Παρακαλῶ νὰ χρησιμεύσωσιν οἱ αὐτοὶ ὡς ψηφολέκται. Οἱ παραδεχόμενοι τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως λέγουσι «ναί», οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «ὄχι». Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Ἐνεργεῖται ἡ ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ι. Ξηροῦ καὶ Ε. Δεληγιάννη).

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Ἐνεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 108. Εἶπον «ναὶ» 89, εἶπον «ὄχι» 19, ὡς ἑξῆς:

Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸς ὁ εἰδικὸς Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τοῦ ἔτους 1913 καθὼς καὶ οἱ εἰδικοὶ Προϋπολογισμοὶ τῶν εἰδικῶν Ταμείων ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας, ἀρχαιολογικοῦ Ταμείου καὶ τῶν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὑπαγομένων κληροδοτημάτων τοῦ ἔτους 1913. — Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ ἔτους 1914. (Γίνεται δεκτὸς κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα δι’ ἀναστάσεως). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Παρακαλῶ νὰ χρησιμεύσωσιν οἱ αὐτοὶ ὡς ψηφολέκται. Οἱ παραδεχόμενοι τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν λέγουσι «ναί», οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «ὄχι». Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Ἐνεργεῖται ἡ ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ι. Ξηροῦ καὶ Ε. Δεληγιάννη).

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Ἐνεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογὴ. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 108. Εἶπον «ναὶ» 89, εἶπον «ὄχι» 19, ὡς ἑξῆς:

Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸς ὁ εἰδικὸς Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ ἔτους 1914. — Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας τοῦ ἔτους 1914. (Γίνεται δεκτὸς κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα δι’ ἀναστάσεως). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Παρακαλῶ νὰ χρησιμεύσωσιν οἱ αὐτοὶ ὡς ψηφολέκται. Οἱ παραδεχόμενοι τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, λέγουσι «ναί», οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «ὄχι». Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Ἐνεργεῖται ἡ ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ι. Ξηροῦ καὶ Ε. Δεληγιάννη).

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Ἐνεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 108. Εἶπον «ναὶ» 89, εἶπον «ὄχι» 19, ὡς ἑξῆς:

Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸς ὁ εἰδικὸς Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας τοῦ ἔτους 1914. — Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τοῦ ἔτους 1914. (Γίνεται δεκτὸς κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα δι’ ἀναστάσεως). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Παρακαλῶ νὰ χρησιμεύσωσιν οἱ αὐτοὶ ὡς ψηφολέκται. Οἱ παραδεχόμενοι τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης λέγουσι «ναί», οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «ὄχι». Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Ἐνεργεῖται ἡ ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ι. Ξηροῦ καὶ Ε. Δεληγιάννη).

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Ἐνεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 108. Εἶπον «ναὶ» 89, εἶπον «ὄχι» 19, ὡς ἑξῆς:

Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸς ὁ εἰδικὸς Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τοῦ ἔτους 1914. —Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τοῦ ἔτους 1914. (Γίνεται δεκτὸς κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα δι’ ἀναστάσεως). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Παρακαλῶ νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Ι. Ξηρὸς καὶ Ε. Δεληγιάννης. Οἱ παραδεχόμενοι τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως λέγουσι «ναί», οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «ὄχι». Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Ἐνεργεῖται ἡ ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ι. Ξηροῦ καὶ Ε. Δεληγιάννη).

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 108. Εἶπον «ναί» 89, εἶπον «ὄχι» 19, ὡς ἑξῆς:

Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸς ὁ εἰδικὸς Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τοῦ ἔτους 1914 καθὼς καὶ οἱ εἰδικοὶ Προϋπολογισμοὶ τῶν εἰδικῶν Ταμείων ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας, ἀρχαιολογικοῦ Ταμείου καὶ τῶν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὑπαγομένων κληροδοτημάτων τοῦ ἔτους 1914. Ψήφισις συμφώνως τῷ Συντάγματι καὶ τῷ Κανονισμῷ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1913 καὶ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐσόδων τῶν εἰδικῶν Ταμείων καὶ εἰδικῶν ὑπηρεσιῶν τῆς ἰδίας χρήσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Ψήφισις ὡσαύτως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1913 καὶ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῶν εἰδικῶν Ταμείων καὶ εἰδικῶν ὑπηρεσιῶν τῆς ἰδίας χρήσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Ψήφισις ὡσαύτως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ τύπου τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους καὶ τῶν εἰδικῶν Ταμείων καὶ ὑπηρεσιῶν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1914». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Ψήφισις ὡσαύτως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους καὶ τῶν εἰδικῶν Ταμείων καὶ ὑπηρεσιῶν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1914». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§178Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῆς ἀπονεμηθείσης συντάξεως εἰς τὰς ἐγγονὰς τοῦ Λαζάρου Κουντουριώτη Μαρίαν καὶ Σοφίαν Λ. Κουντουριώτη». (Παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴν).

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἂν στέργῃ, συμφώνως τῇ προτάσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι αὐτῆς χάριν τῶν ἑορτῶν μέχρι τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν ἤθελε καλέσει καὶ πάλιν αὐτὴν τὸ Προεδρεῖον. (Ἡ Βουλὴ δέχεται δι’ ἀναστάσεως). Παρακαλῶ νὰ ἐπικυρωθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης καὶ σημερινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται). Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 11 π. μ.)