1914.12.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 73

Τῆς 21 Δεκεμβρίου 1914.

Προεδρία κ. Κ. Ζαβιτσιάνου.

(Ὥρᾳ 5.15′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ Συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσιν τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ κ. Γραμματεὺς νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν τῆς προχθεσινῆς συνεδριάσεως μὴ ἐπικυρωθέντων χθές. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προχθεσινῆς Συνεδριάσεως). Γνωρίζω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι: — Οἱ κάτοικοι Μιτυληνῶν Χώρας καὶ Μαυρατζέων παρακαλοῦσιν ὅπως καταργηθῇ ὁ δασμὸς τοῦ καπνοῦ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Βέρροιος.

§2Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε· γνωρίζει ἡ Βουλή, ὅτι ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ πρὸς μελέτην τῶν ληπτέων μέτρων διὰ τὴν διευθέτησιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος δὲν κατώρθωσε νὰ καταθέσῃ τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς. Δὲν ἐξετάζω βεβαίως τοὺς λόγους τῆς τοιαύτης καὶ τοσαύτης βραδύτητος, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι εἶναι καὶ προσῆκον, ἀλλὰ καὶ σκόπιμον νὰ γίνῃ εἶναι τοῦτο, νὰ συστηθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ὅτι ὀφείλει τέλος μετὰ τὴν διακοπήν, τὴν ποίαν θὰ κάμωμεν τώρα καὶ ἀμέσως ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ καταθέσῃ τὴν ἔκθεσιν ταύτης, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ μελετηθῇ αὕτη ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ δοθῇ ὁ ἐπαρκὴς καὶ κατάλληλος χρόνος, ἵνα καταλήξωμεν διὰ τὸ πολυθρύλλητον τοῦτο σταφιδικὸν ζήτημα εἰς μίαν αἰσίαν διευθέτησιν αὐτοῦ. Καὶ ὁ σταφιδικὸς κόσμος, ἀλλὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ἀναμένουσιν ἐκ τῆς ἐκθέσεως ταύτης, τῆς ὁποίας τὰ πορίσματα θὰ ἴδωμεν, νὰ καταλήξωμεν εἰς μίαν λύσιν διὰ νὰ παύσῃ ἅπαξ διὰ παντὸς νὰ ἀνακινῆται τοιοῦτον ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν.

§3ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, τὴν ἐπιτροπὴν νὰ καταθέσῃ τὸ ταχύτερον τὴν ἔκθεσιν, ἵνα κατορθώσωμεν μέχρι τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς νὰ παρουσιάσωμεν καὶ ἡμεῖς τὰς κυβερνητικὰς προτάσεις.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Ἀγαπητὸς ζητεῖ 20ήμερον ἄδειαν ἀπουσίας διὰ τὸ ἐξωτερικόν. (Ἡ ἄδεια χορηγεῖται). Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 1 δὲν διενεμήθη. —Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καπνοῦ τῶν Νέων Χωρῶν».

§5Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 2, § 4, ἐκεῖ ὅπου ὁμιλεῖτε ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ ἐκ τῆς Νέας Ἑλλάδος εἰσαγωγὴ λέγει: «τηρουμένων τῶν νομίμων διατυπώσεων...

§6Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) Αἱ νόμιμοι διατυπώσεις εἶναι αἱ ἀπαιτούμεναι διὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ καπνοῦ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον.

§7Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Εἰμπορεῖ νὰ παρεξηγηθῇ.

§8Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὄχι.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. —Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 271 «περὶ κανονισμοῦ χρονικῶν ὁρίων ἐργασίας εἰς ἐμπορικὰ καταστήματα καὶ πρατήρια». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ βελτιώσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων τῶν πολικῶν Ὑπουργείων».

§10ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε. Ἐπεθύμουν νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ περιορισθῇ σήμερον εἰς τὸ νὰ καθορίσῃ αὐξήσεις τινὰς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, τῶν ὁποίων οἱ ψηφισθέντες ὀργανισμοὶ δὲν προὐνόησαν νὰ καθορίσουν αὔξησιν. Κάμνω τὴν δήλωσιν ὅτι, ἅμα τῇ ἐπαναλήψει τῶν ἐργασιῶν, ἓν ἐκ τῶν πρώτων ἔργων θὰ εἶναι τὸ ἀφορὸν τὴν ἀναστολὴν τῆς αὐξήσεως μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν διὰ Διατάγματος θὰ ὁρισθῇ ἔναρξις τῆς ἰσχύος τῶν αὐξήσεων αὐτῶν.

§11Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διατί εἰς τὴν ἀναστολὴν ἀπὸ πάσης αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ ἐξαιροῦνται οἱ διπλωματικοὶ ὑπάλληλοι.

§12ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγένετο ἡ δήλωσις ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου, ὅτι, ἐπειδὴ κατὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς θὰ ὑποβληθῇ σχέδιον νόμου περὶ ἀφομοιώσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων ὅλων τῶν Ὑπουργείων καὶ θὰ καθορισθῶσι καὶ ἄλλα ζητήματα, τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι σήμερον ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, θὰ περιορισθῇ εἰς τὸ νὰ προσθέσῃ διατάξεις, τὰς ὁποίας ἐγὼ εἶχον ἀφαιρέσει ἐκ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, θεωρῶν ὅτι θὰ ἐγίνετο γενικὸς νόμος. Γενικὸς νόμος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ, δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ μείνωσιν αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἐν μειονεκτικῇ θέσει ἀπέναντι τῶν ἄλλων. Περιορίζεται λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς αὐτὰς τὰς διατάξεις μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι μεθαύριον θὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον γενικῶς θὰ καθορίζῃ ἐπὶ τῶν αὐτῶν βάσεων τὰ τῶν ἀποδοχῶν τῶν ὑπαλλήλων. Γίνεται δὲ ἡ δήλωσις, ὑπ’ ἐμοῦ τοὐλάχιστον, ὅτι πρὶν ἢ ληφθῇ γενικὸν μέτρον δι’ ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους, δὲν θὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν ἡ διάταξις περὶ τοῦ μηνιαίου ἐπιδόματος τοῦ ἄρθρου τούτου. Θὰ νομοθετήσῃ ἡ Βουλὴ τὸ γενικὸν μέτρον καὶ θὰ ὑπαχθοῦν ἐκεῖ, ἀλλὰ σήμερον διὰ τὴν ἁρμονίαν, διὰ τὴν ὕπαρξιν μιᾶς δικαίας κρίσεως ὀρθὸν εἶναι νὰ μὴ μείνῃ αὐτὸ τὸ κενὸν εἰς βάρος τῶν ὑπαλλήλων τῶν δύο Ὑπουργείων. Ἐπαναλαμβάνω ὅμως τὴν δήλωσιν ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2, ἡ προβλέπουσα περὶ τοῦ ἐπιδόματος, τὸ ὁποῖον ἔχουν κεκτημένον οἱ τῶν ἄλλων Ὑπουργείων, δὲν θὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν παρὰ μόνον ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ τὸν νέον νόμον τὸν γενικόν.

§13Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ 3 καὶ 4 ἄρθρον ἀπαλείφονται;

§14ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἀπαλείφονται.

§15Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐνῷ λαμβάνεται πρόνοια ὅπως γίνῃ ἀναστολὴ πάσης αὐξήσεως διὰ τοῦ ἄρθρου 4 ἐξαιροῦνται μεταξὺ ἄλλων οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.

§16ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἀπαλείφεται.

§17ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν θὰ γίνῃ ὁ νόμος καὶ πάλιν θὰ ἐξαιρεθῶσι· σᾶς τὸ λέγω ἀπὸ τώρα, δι’ οὓς λόγους θὰ ἐκθέσω.

§18Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ ἐτέθη μία τροπολογία περὶ τῶν γραφέων αʹ τάξεως θὰ παρακαλέσω νὰ ἐξομοιωθοῦν.

§19ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἔχει γραφεῖς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§20Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ διατυπωθῇ ὅπως δήποτε ἡ τροπολογία διὰ νὰ λάβωμεν γνῶσιν καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ψηφισθῇ.

§21Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω ἐὰν εἰς τὸ μέλλον θὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον δι’ οὗ νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τῶν γραφέων.

§22Α. Τ. ΜΠΑΣΙΑΣ. Μίαν παρατήρησιν, κύριε Πρόεδρε.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλομεν τὴν συζήτησιν μέχρις ὅτου διατυπωθῇ ἡ τροπολογία. Δὲν ὑπάρχει συζήτησις τώρα. —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταρτισμοῦ στελέχους ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν τῆς ἐφεδρείας τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ». (Ἀναγινώσκονται καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1–10). Ἄρθρον 11 (Ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 11 ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 11, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ ψηφίζεται καὶ τὸ ἄρθρον 12). Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ σηματοτηλεγράφων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπεκτάσεως τῆς μεταλλευτικῆς νομοθεσίας εἰς τὰς Νέας Χώρας καὶ ῥυθμίσεως τῆς ὑπηρεσίας τῶν μεταλλείων».

§24Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ράλλης.

§26Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν γένει ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἦτο καλὸν νὰ γνωρίζωμεν ποία αὔξησις τῆς δαπάνης γίνεται δι’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς δαπάνης καὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ προσωπικοῦ, διότι βλέπω ἐν τῷ βʹ ἄρθρῳ: (Ἀναγινώσκει). «Τὸ προσωπικὸν τῆς Διευθύνσεως ταύτης ἀποτελοῦσιν εἷς Διευθυντής, τασσόμενος κατὰ ἱεραρχίαν ἀμέσως μετὰ τὸν Γεν. Γραμματέα τοῦ Ὑπουργείου, εἷς Τμηματάρχης αʹ τάξεως, εἷς Τεχνικὸς Γραμματεὺς αʹ τάξεως, δύο Γραμματεῖς αʹ ἢ βʹ τάξεως καὶ οἱ ἀναγκαῖοι γραφεῖς».

§27Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐπὶ τοῦ 2ου ἄρθρου θέλετε;

§28Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ παρατήρησις ἀφορᾷ τὸ σύνολον τοῦ ὀργανισμοῦ, διότι βλέπω μίαν ὑπηρεσίαν πολυτελῆ. Ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω ποῖον εἶναι τὸ προσωπικόν, τὸ ὁποῖον προστίθεται εἰς τὸ ἤδη ὑπάρχον.

§29Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἀμέσως. Τὸ ὑπάρχον ἤδη προσωπικὸν τῶν μεταλλείων ἀπηρτίζετο ἀπὸ τὸν τμηματάρχην τῶν μεταλλείων, ὁ ὁποῖος σήμερον γίνεται διευθυντής, ἀπὸ ἕνα ἐπιθεωρητὴν τῶν μεταλλείων, ἀπὸ ἕνα τεχνικὸν γραμματέα καὶ ἀπὸ τοὺς γραμματεῖς αʹ καὶ βʹ τάξεως καὶ ἀπὸ τοὺς γραφεῖς, οἱ ὁποῖοι ἦσαν γραφεῖς τοῦ Ὑπουργείου ἀποσπώμενοι. Προτοῦ ἀκόμη λάβωμεν τὴν ἐπέκτασιν, τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν διὰ τῆς ἀνακαταλήψεως τῶν Νέων Χωρῶν, συνεστήθη ἐπιτροπὴ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ἡ ὁποία ἀπηρτίζετο ἀπὸ τοὺς εἰδικωτέρους διὰ τὰ μεταλλευτικὰ ζητήματα καὶ ἐκ τούτων δύναμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω τὸν κ. Νέγρην, τὸν κ. Παπαβασιλείου, τὸν κ. Βάλβην, τὸν κ. Πρωτοπαπαδάκην. Εἶπε δὲ ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι ἐὰν τὰ μεταλλεῖα σήμερον εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν δύνανται ν’ ἀποδώσωσι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἀποδίδωσι καὶ ἂν ὑπάρχῃ καθυστέρησις περὶ τὰς παραχωρήσεις κατὰ τρόπον ὥστε νὰ εὕρωμεν 2500 περίπου αἰτήσεις παραχωρήσεως μεταλλείων, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἐκκρεμεῖς ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ὠργανωμένη ὑπηρεσία μεταλλείων. Ἠγέρθη λοιπὸν τὸ ζήτημα, ἐὰν θέλωμεν καὶ ἡμεῖς νὰ ὀργανώσωμεν ὑπηρεσίαν μεταλλείων, ὅπως ὑπάρχει εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, ποῖον προσωπικὸν ἐπιθεωρητῶν ἔπρεπε νὰ λάβωμεν καὶ ἡ συζήτησις ἐστράφη ἐὰν ἔπρεπε νὰ λάβωμεν 8, τοὺς ὁποίους τινὲς ἐφρόνουν ὡς ἀναγκαίους, ἢ 6, ἢ κατὰ κατώτατον ὅριον 4. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲ ὁρίζεται ὅτι θὰ εἶναι δύο ἐπιθεωρηταί, τρίτος δὲ ἐὰν γνωμοδοτήσῃ τὸ Συμβούλιον ὅτι παρίσταται ἀνάγκη νὰ εἶναι καὶ τρίτος. Νομίζω λοιπὸν ὅτι δύναταί τις τοὐναντίον νὰ μὲ μεμφθῇ ὅτι δὲν γίνεται ὀργάνωσις τῶν μεταλλείων πλήρης, ὥστε νὰ ἔχωμεν ἐλπίδα ὅτι τὸ προσωπικὸν θὰ μᾶς δώσῃ τὴν ἐνέργειαν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ κατορθωθῇ ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν μεταλλείων καὶ ἡ εἴσπραξις τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους πλουσίως μᾶς ἀποδίδουν τὰ μεταλλεῖα, διότι ὁρίζονται δύο ἐπιθεωρηταὶ δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, τρίτος δὲ ἐὰν παρουσιασθῇ μόνον ἀνάγκη. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ ἀνάγκη αὐτὴ θὰ παρουσιασθῇ τάχιστα καὶ μετὰ πάροδον ὀλίγου χρόνου θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην νὰ αὐξήσωμεν τὸ προσωπικόν, διότι τρεῖς ἐπιθεωρηταὶ εἶναι ἐλάχιστοι διὰ νὰ δύνανται ἀληθῶς νὰ παρακολουθῶσι. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία ὅλη τῆς ὀργανώσεως. Ἐὰν δὲ δὲν ἐμεσολάβουν τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἠνάγκασαν νὰ εἴμεθα τόσον φειδωλοὶ μέχρι τοιούτου σημείου, βεβαίως δὲν θὰ ἠδυνάμην νὰ παρουσιασθῶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ εἴπω ὅτι δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία ἔχει σήμερον τόσην ἔκτασιν μεγάλην καὶ ἀληθῶς μεγάλας πηγὰς μεταλλευτικάς, τὰς ὁποίας δὲν γιγνώσκομεν ἀκόμη, μᾶς φθάνουν δύο ἐπιθεωρηταί. Ἐγὼ νομίζω ἐλαττωματικὸν τὸ νομοσχέδιον, διότι τὸ προσωπικὸν εἶναι ἐλάχιστον· ἀλλ’ αἱ περιστάσεις μᾶς ἠνάγκασαν.

§30Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀντιθέτως πρὸς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, φρονῶ ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν μεταλλείων, εἶναι ὄχι μόνον ὑπὲρ πᾶν μέτρον πολυτελές, ἀλλὰ καὶ ἄδικον. Αἱ περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν μεταλλείων εἶναι αἱ ἑξῆς: ἔχομεν ἤδη μίαν ἐπιτροπὴν καὶ ἓν δικαστήριον, τὸ ὁποῖον ἐξελέγχει τὰς παλαιὰς αἰτήσεις παραχωρήσεων· ἔχομεν τὸ χθὲς ψηφισθὲν νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀναστέλλεται ἐπὶ τριετίαν πᾶσα νέα παραχώρησις εἰς τὰς νέας χώρας, ἑπομένως θὰ ἔχωμεν μόνον τὰς αἰτήσεις παραχωρήσεων τὰς νεωτέρας. Τώρα ὑπὸ τὰς περιστάσεις αὐτὰς δικαιολογεῖται μία συγκρότησις αὐτοῦ τοῦ κλάδου τόσον πολυτελής; Δύνασθε νὰ εὕρητε ὅτι θὰ ἔχωσιν ἐργασίαν ὅλοι αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι καὶ οἱ ποικίλοι ἐπιθεωρηταὶ καὶ βαθμοῦχοι; Φρονῶ ὅτι θὰ εἶναι σφάλμα νὰ θελήσωμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν τοιαύτην ὀργάνωσιν τῆς ὑπηρεσίας πρὶν ἢ ἀποδώσωμεν εἰς τοὺς πολίτας καὶ ἰδίᾳ τοὺς τῶν νέων ἐπαρχιῶν τὸ δικαίωμα τῆς ὑποβολῆς δηλώσεων.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (Ἀναγινώσκεται).

§32Δ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου ἔχω ὑποβάλει τροπολογίαν. Ἡ τρίτη παράγραφος τοῦ ἄρθρου λέγει: (Ἀναγινώσκει) «Αἱ εἰς τὰς νέας χώρας ὑπάρχουσαι πάσης φύσεως σκωρίαι ἀρχαίων ἐκμεταλλεύσεων ἀνήκουσιν εἰς τὸ κράτος διατιθέμεναι ὑπὲρ αὐτοῦ διὰ δημοπρασίας κατὰ τὰ διὰ Β. Διαταγμάτων κανονιζόμενα». Εἰς αὐτὸ παρεκάλεσα νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει) «Εἰς τοὺς ὑποβαλόντας πρώτην αἴτησιν μετὰ τοῦ σχετικοῦ σχεδιαγράμματος ἐπὶ τῷ τέλει τοῦ νὰ παραχωρηθῇ αὐτοῖς δικαίωμα πρὸς ἐκμετάλλευσιν σκωριῶν πάσης φύσεως ἐν Μακεδονίᾳ κειμένων, παραχωρεῖται τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἐὰν προσήνεγκον εἰς τὸ Δημόσιον τὸ ⅕ τουλάχιστον ἐκ τῆς καθαρᾶς προσόδου τούτων».

§33Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.) Λυποῦμαι ὅτι δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. βουλευτοῦ. Εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν ἐθέσαμεν. Πρῶτον τὸ Δημόσιον θὰ κάμνῃ ἐρεύνας διὰ νὰ ἴδῃ ποῖα εἶναι τὰ πλέον παχειὰ διὰ νὰ τά κρατήσῃ καὶ ἔπειτα ἂς ἔλθωσιν οἱ ἄλλοι νὰ πλουτίσωσι.

§34Δ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν ἐπιμένω, κ. Ὑπουργέ. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ ἄρθρον 1, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 2–4). Ἄρθρον 5. (Ἀναγινώσκεται).

§35Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5, κύριε Ὑπουργέ, ἔχω ὑποβάλει τροπολογίαν.

§36Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Λυποῦμαι ὅτι δὲν δύναμαι νὰ τὴν δεχθῶ. Ἀναγνωρίζω ὅτι ἡ μισθοδοσία εἶναι γλίσχρος διότι αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι διαχειρίζονται μεγάλας ἀξίας ἰδίως μεταλλευτικῶν ἐπιχειρήσεων πρέπει ν’ ἀμείβωνται πολὺ περισσότερον. Ἐπὶ τοῦ παρόντος ὅμως ἠναγκάσθην ἕνεκα τῶν περιστάσεων νὰ περικόψω τοὺς μισθούς των.

§37Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Τὴν ἀποσύρω, κύριε Πρόεδρε. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ ἄρθρον 5, ὡς καὶ τὸ σύνολον).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῆς προτάσεως νόμου «περὶ κανονισμοῦ τρόπου ἀφαιρέσεως ἀποβάρου καὶ περὶ ἀπαγορεύσεως πρὸς ἀφαίρεσιν τούτου κατ’ ἀποκοπὴν ἢ κατὰ συμφωνίαν». Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§39Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τὸ ἄρθρον, κ. Πρόεδρε, τοῦτο, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει τὴν ἀπαγόρευσιν εἶναι γενικόν. Παρακαλῶ νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, τοὺς παραδίδοντας προϊόν καὶ νὰ μὴ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τοὺς ἐμπόρους. Ἐγὼ θὰ δύναμαι νὰ παραδίδω ὅσον θέλω καὶ νὰ ὁρίσω ἀπόβαρον ὅπως θέλω. Σκοπὸς τῆς προτάσεως εἶναι νὰ προστατεύσῃ τοὺς ἰδιώτας· ἐγὼ οἰκτείρω τοὺς ἰδιώτας, τοὺς ὁποίους θέλετε νὰ προστατεύσητε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἀλλὰ περιορισθῆτε εἰς τὰς πωλήσεις καὶ παραδόσεις τὰς μεταξὺ ἰδιοκτήτου καὶ ἐμπόρου καὶ μὴ προχωρῆτε εἰς τὰς μεταξὺ ἐμπόρων.

§40Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνόμιζον, κύριοι, βουλευταί, ὅτι δὲν ἤθελεν εὑρεθῇ οὐδεὶς βουλευτὴς νὰ φέρῃ ἀντίρρησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου, περὶ ἧς πρόκειται. Τὴν πρότασιν ταύτην ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, διότι συμβαίνει ἡ ἑξῆς τακτικὴ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πώλησιν σταφιδοκάρπου. Ὅταν παραδίδεται σταφιδόκαρπος ἀφαιροῦνται ἐξ ἑκάστου σάκκου 3 λίτραι. Ἑκάστη λίτρα ἔχει 140 δράμια, ἀφαιροῦνται ἑπομένως 420 δράμια λόγῳ ἀποβάρου, ἐνῷ τὸ βάρος τοῦ σάκκου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερβαίνῃ ποτὲ τὰ 150 δράμια, ἔστω τὰ 200. Τοῦτο εἶναι ἀληθὴς κλοπή, ἡ ὁποία γίνεται ἐκ μέρους τῶν ἐμπόρων καὶ ἡ πρότασις αὕτη σκοπὸν ἔχει νὰ ἄρῃ τὴν κλοπὴν ταύτην καὶ νὰ προστατεύσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας.

§41Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Περιορισθῆτε μόνον εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας.

§42Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω νὰ περιορίσω τὴν κλοπήν, διότι ἄλλως θὰ λέγῃ ὁ ἔμπορος: ἐγὼ ὅταν θέλω νὰ πωλήσω θὰ λογαριάσω τὸ ἀπόβαρον συμφώνως μὲ τὴν συμφωνίαν, τὴν ὁποίαν θὰ κάμω μὲ τὸν ἀγοραστήν.

§43Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ποίους θέλετε νὰ προστατεύσητε; Θέλετε βεβαίως νὰ προστατεύσητε τοὺς ἰδιοκτήτας τοὺς μικρούς, τοὺς ὁποίους κλέπτει ὁ ἔμπορος; αὐτοὺς νὰ τοὺς προστατεύσητε. Ὅταν ὅμως πρόκειται περὶ πωλήσεως μεταξὺ ἐμπόρων δὲν πρέπει νὰ ἐπεμβῆτε εἰς τὰς πράξεις αὐτῶν.

§44Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ τακτικὴ αὐτή, ἡ τηρουμένη ὑπὸ τῶν ἐμπόρων τοῦ σταφιδοκάρπου, πρέπει νὰ λείψῃ, διότι εἶναι αὐτόχρημα κλοπή, μάλιστα νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ νόμος καὶ νὰ ἀπαγορεύηται καὶ ἡ ἐναντία συμφωνία. Λάβετε ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ σταφὶς δὲν πωλεῖται μόνον πρὸς 120 δρχ. τὸ ἑκατόλιτρον· ὑπάρχει καὶ σταφὶς Πατρῶν καὶ Αἰγιαλείας, ἡ ὁποία πωλεῖται πρὸς 180 καὶ 200 δρχ. Ἐγὼ λογαριάζω μόνον πρὸς 120 δρχ. τὸ ἑκατόλιτρον καὶ ὑπολογίζω ὅτι ἀφαιροῦνται ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους 800.000 δρχ. κατ’ ἔτος.

§45Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κύριοι βουλευταί, πρόκειται περὶ προτάσεως νόμου, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτής, ἕλκων ἰδιαιτέρως τὴν πολιτικὴν καταγωγήν, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Γκλαβᾶ, ἐκ τῆς ἐπαρχίας, εἰς τὴν ὁποίαν γίνεται τὸ ἄτοπον τοῦτο· ποῖον ἄτοπον δηλαδή; Ἐκεῖ ἐπικρατεῖ μία συνήθεια, χωρὶς ἰδιαιτέραν συμφωνίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἅμα ἐπώλει τις σταφιδόκαρπον εἰς ἄλλον, ἀφῃροῦντο τρεῖς λίτραι διὰ κάθε σάκκον ὡς ἀπόβαρον, ἀδιάφορον ἂν ὁ σάκκος ἐζύγιζεν ἡμίσειαν, μίαν καὶ ἡμίσειαν, δύο. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι ἐλογαριάζετο εἰς βάρος τοῦ πωλοῦντος, διότι τὸ δίκαιον καὶ τὸ ὀρθὸν θὰ ἦτο νὰ ἀφαιρεθῇ τὸ ἀπόβαρον τὸ πραγματικόν. Ἔγιναν δίκαι καὶ ἐντεῦθεν ἔλαβον γνῶσιν καὶ ἐγώ, ὅταν ἐδικηγόρουν ἐν Πάτραις, ἐλάχισται, διότι ἡ διαφορὰ τῆς πάλης ἦτο μικρά, θὰ ἦτο 200 ἢ 300 δραχμῶν, οἱ δὲ κτηματίαι εὑρισκόμενοι ὑπὸ πίεσιν δὲν ἦτο εὔκολον νὰ ἐπιχειρήσωσι μίαν δίκην. Μία τοιαύτη περιῆλθεν εἰς ἐμέ, ἡ ὁποία ἀπέβη ὑπὲρ τοῦ ἀδικηθέντος, διότι τὰ δικαστήρια εἶπον, ὅτι τοιοῦτον ἔθιμον συνιστάμενον εἰς τὸ νὰ δύνασαι νὰ μὲ κλέψῃς χωρὶς νὰ δύναμαι ἐγὼ νὰ διαμαρτυρηθῶ, εἶναι ἀνίσχυρον καὶ κατεδίκασαν τὸν ἔμπορον νὰ πληρώσῃ τὴν διαφοράν, ἀλλὰ ἐλάχιστον ποσόν, φυσικά, διότι αἱ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν διὰ τὴν δίκην ἦσαν πενταπλάσιαι. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ὑπέβαλε τὴν πρότασιν. Σᾶς ὁμολογῶ ὅτι μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐξητάσαμεν τὸ πρᾶγμα καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἑξῆς συμπέρασμα, ὅτι οὐσιαστικῶς ἀναμφισβητήτως εἶναι δίκαιον καὶ πρόκειται νὰ προστατεύσωμεν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι δυνατὸν κατὰ τὸ κοινὸν δίκαιον νὰ εὕρωσι προστασίαν, διότι αὐτὸ θὰ τοὺς ἐστοίχιζε πολύ· μάλιστα μᾶς ἐγεννήθη ὁ δισταγμός, τὸν ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ μεταδώσωμεν καὶ εἰς τὴν Βουλήν, μήπως παρ’ ὅλον αὐτὸ τὸ ἄδικον εἶναι μία ἀρχὴ ἐπεμβάσεως εἰς κανονισμὸν πωλήσεως προϊόντων, ἡ ὁποία ποικίλλει ἑκασταχοῦ, καὶ μήπως ἀπὸ ἀπόψεως, ἂς εἴπωμεν, ὁμοιοτεχνικῆς θὰ ἦτο μία ἀρχὴ τοιαύτη, ὥστε νὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ λάβωμεν ὅμοια μέτρα δι’ ὅλας τὰς περιστάσεις τὰς ὁμοίας, ἀλλ’ εἴπομεν ἀπέναντι τοῦ ἀδίκου, τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους δὲν δύναται νὰ μένῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἀπαθής. Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας βουλευτοῦ εἶναι ἀξία προσοχῆς, διότι ἐὰν ὑπάρχῃ ἡ οἰκονομικὴ πίεσις ἐπὶ τοῦ κτηματίου, ὁ ὁποῖος πωλεῖ καὶ ἀγοράζει καρπόν, ἐπὶ τοῦ ἐμπόρου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἡ πίεσις αὕτη. Ἀντιπαρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαιοήλιδος συνάδελφος, ὅτι ὁ ἔμπορος πρέπει νὰ ἔχῃ ἀπέναντι τοῦ μεγαλεμπόρου, πρὸς τὸν ὁποῖον θὰ πωλήσῃ τὸ ποσὸν τῆς σταφίδος, τὸ ὁποῖον συνέλεξεν ἀπὸ διαφόρους μικροκτηματίας, τὰς αὐτὰς συνθήκας πωλήσεως, τὰς ὁποίας ἔχει καὶ ὁ κτηματίας ἀπέναντί του, διὰ νὰ δύναται νὰ τοῦ εἴπῃ ὅτι: δὲν πρέπει νὰ μοῦ ἀφαιρέσῃς 2–3 λίτρας κατὰ σάκκον, διότι καὶ ἐγὼ δὲν ἀφῄρεσα αὐτὰς ἀπὸ τὸν κτηματίαν ἀπὸ τὸν ὁποῖον παρέλαβον· ἀλλ’ εἶναι πολὺ φυσικὸν ὁ ἔμπορος, ὁ πωλῶν τὸν σταφιδόκαρπον, τὸν ὁποῖον συνέλεξεν ἀπὸ παραγωγοὺς νὰ ῥυθμίσῃ ἀπέναντι τοῦ μεγαλεμπόρου τὴν τιμὴν τῆς πωλήσεως, δυνάμενος αὐτὸς νὰ συζητήσῃ καὶ μὴ πιεζόμενος οἰκονομικῶς ἀναλόγως τοῦ κόστους, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ ὁ συλλεχθεὶς ὑπ’ αὐτοῦ σταφιδόκαρπος. Διὰ τοῦτο ἐγὼ τουλάχιστον προσωπικῶς θὰ ἤμην μάλιστα τῆς ἰδέας, ὅτι θὰ ἠδυνάμην νὰ δεχθῶ τὴν τροποποίησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας συναδέλφου, λέγοντος ὅτι ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἐφαρμόζεται ἐὰν ἡ πώλησις αὕτη γίνεται μεταξὺ ἐμπόρων.

§46Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Βεβαίως. Καὶ κἄτι ἄλλο θέλω.

§47ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Συριόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§49Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας βουλευτοῦ δὲν ἔχει ἄλλον σκοπὸν εἰμὴ νὰ ἐξαναγκάσῃ τοὺς κτηματίας νὰ κλέπτωνται ἀπὸ τοὺς ἐμπόρους. Τί θὰ κάμῃ ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ πωλήσῃ τὸν καρπόν του; Θέλει νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν κλοπὴν ὡς δικαίωμα ὁ κύριος βουλευτής. Ἡμεῖς ζητοῦμεν πρᾶγμα ὀρθόν, νὰ ζυγιάσῃ τὸ πραγματικὸν βάρος, νὰ μὴ ἔχῃ δικαίωμα ὁ ἔμπορος νὰ μοῦ ἐπιβάλῃ μὲ τοὺς ἄλλους ἐμπόρους, ὅπως ἀπὸ κάθε σάκκον ἢ ἀπὸ κάθε ζύγι ἀφαιρεθῶσι τρεῖς λίτραι, ἐνῷ τὸ ἀπόβαρον εἶναι ὀλιγώτερον.

§50Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Μεταξὺ ἐμπόρων;

§51Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιβάλετε τὴν τάξιν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ οὕτω συζήτησις εἰς τὴν Βουλήν. Ὅταν γίνεται ἡ πώλησις μεταξὺ ἐμπόρων, διατί δὲν γίνεται ἡ ἀφαίρεσις τοῦ ἀποβάρου κατὰ τὴν τακτικήν, ἡ ὁποία γίνεται ἀπέναντι τοῦ ἐμπόρου καὶ τοῦ κτηματίου; Τότε ζυγίζουσι τὸ πραγματικὸν βάρος, τότε ὑπάρχει ἐλευθερία νὰ ζυγίζωνται. Ὅταν πρόκειται νὰ ἀγοράσωσιν ἀπὸ τοὺς κτηματίας τότε δὲν ὑπάρχει δίκαιον δι’ ἡμᾶς τοὺς κτηματίας, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Κροκιδᾶ.

§52Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ποῖον θέλομεν ἡμεῖς νὰ προστατεύσωμεν; Τὸν ἔμπορον ἢ τὸν ἰδιοκτήτην;

§53Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν ἰδιοκτήτην.

§54Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Λοιπὸν ὅταν ὁ ἰδιοκτήτης ἢ ὁ παραγωγὸς πωλῇ πρὸς τὸν ἔμπορον νὰ ἐπωφελῆται αὐτοῦ τοῦ νόμου, νὰ ἐφαρμόζηται αὐτὴ ἡ διάταξις. Ἀλλὰ μεταξὺ ἐμπόρων θὰ ὑπάγητε νὰ τοὺς προστατεύσητε; (Διάλογοι). Ἔπειτα σεῖς ἔχετε ἓν Διάταγμα, ἔχετε δὲ ἐξ ἄλλου καὶ νόμον, καθ’ ὃν ἔχει καὶ τὸ δημόσιον συμβατικὴν τάραν εἰς τὸν τελωνισμὸν τῆς σταφίδος κατὰ τὴν ἐξαγωγήν. Λοιπὸν πρῶτον πρέπει νὰ παρέμβῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν ἀγορὰν κατὰ τὸν λογαριασμόν σας, διότι εἶναι τὸ εἶδος τοιοῦτον. Δὲν ἔχομεν ἓν Διάταγμα περὶ ἀποβάρου;

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουρλούμης ἔχει τὸν λόγον.

§56Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Κύριοι. Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἔχει οὐσιαστικὴν σημασίαν μεγάλην.

§57Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Οὐδεμίαν.

§58Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὰ ἐμπορικὰ ἔθιμα κανονίζουσιν αὐτὰ τὰ πράγματα, καὶ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀγοράζει, ὡς καὶ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος πωλεῖ, πάντοτε κανονίζει τὴν τιμὴν τῆς ἀγορᾶς καὶ τῆς πωλήσεως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν συμβατικῶν βαρῶν, τὰ ὁποῖα ὑφίστανται ἐν τῇ ἐμπορικῇ ἀγορᾷ. Ἐπὶ ἑκατὸν κτηματιῶν ἢ ἐπὶ ἑκατὸν ἐμπόρων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν συνείδησιν τῶν δικαιωμάτων των καὶ ἑπομένως θὰ τὰ προστατεύσωσιν, ὑπάρχουσι καὶ πέντε ἢ δέκα εἴτε κτηματίαι εἴτε μικρέμποροι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσιν αὐτὴν τὴν συνείδησιν, καὶ ἴσως δὲν ἔχουσι καὶ τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν δύναμιν νὰ προστατευθῶσιν, εἴτε διότι εἶναι χρεωμένοι, εἴτε δι’ ἄλλους οἱουσδήποτε λόγους. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν οὐσιαστικὴν βλάβην ἡ πρότασις δὲν δύναται νὰ προξενήσῃ, δὲν βλέπω διατί νὰ μὴ τὴν ψηφίσωμεν, διὰ νὰ καθησυχάσωμεν καὶ τὴν συνείδησιν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὴν ζητοῦσιν. Ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας συνάδελφος συμβατικὴν τάραν ἔχει καὶ τὸ δημόσιον εἰς τὸν τελωνισμὸν τῆς σταφίδος κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν ὅπως ἔχει καὶ τὴν συμβατικὴν τάραν πολλῶν προϊόντων εἰσαγομένων καὶ ἐξαγομένων, εἰσπράττει μάλιστα καὶ τὸν δασμὸν ἐπὶ συμβατικοῦ ἀποβάρου. Ἑπομένως τὸ πρᾶγμα δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὥς τι ἀνήθικον. Δὲν ὑπάρχει δὲ μόνον αὐτὸ τὸ ἔθιμον εἰς τὰς ἀγοραπωλησίας τῆς σταφίδος· ὑπάρχουν πλεῖστα ὅσα ἄλλα ἔθιμα. Εἰς πολλοὺς δήμους π. χ. ἡ ἀγοραπωλησία γίνεται ἐπὶ τιμῇ μὴ περιλαμβανούσῃ τοὺς φόρους οἵτινες μένουσιν εἰς βάρος τοῦ ἀγοραστοῦ, ὅπως ἐν Κορίνθῳ, Αἰγίῳ, Ἠλείᾳ. Εἰς τὰς Πάτρας, ἀντιθέτως, ὅλα τὰ βάρη τῆς σταφίδος, τὰ δημοτικά, τὰ λιμενικά, περιλαμβάνονται εἰς τὴν τιμὴν καὶ βαρύνουσι τὸν πωλητήν. Τὸ γνωρίζει ὁ πωλητὴς αὐτὸ καὶ λαμβάνει τὰ μέτρα του κανονίζων ἀναλόγως τὴν τιμὴν τοῦ προϊόντος. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω ὅτι εἶναι ἀβλαβὴς ἡ πρότασις τοῦ κ. βουλευτοῦ, διότι καὶ ὁ παραγωγὸς καὶ ὁ ἔμπορος θὰ κανονίσῃ τὴν τιμὴν τῆς σταφίδος, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν του τὴν πραγματικὴν φύραν καὶ τὰς συνηθείας.

§59Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Πρόκειται περὶ τοῦ παραγωγοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ πωλήσῃ εἰς τὸν ἔμπορον, περὶ τοῦ μικροῦ παραγωγοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ πιεσθῇ, διότι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μεγάλην ποσότητα, δὲν φοβοῦνται. Πρέπει λοιπὸν διὰ τὸν μικρέμπορον νὰ γείνῃ ἡ πραγματικὴ ζύγισις.

§60ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, δὲν εἶναι ἀπὸ τὰ ἐπείγοντα νομοσχέδια, θὰ παρεκάλουν νὰ ἀναβληθῇ μετὰ τὰς ἑορτάς.

§61Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Δὲν θέλω νὰ λάβω τὴν εὐθύνην τῆς ἀναβολῆς καὶ ἀποσύρω τὴν τροπολογίαν μου διὰ νὰ ψηφισθῇ. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ αὐξήσεως τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀναγεγραμμένων πιστώσεων διὰ συνδρομὴν τοῦ Δημοσίου εἰς τὸν Πανελλήνιον Σύνδεσμον κατὰ τῆς φυματιώσεως ἐν Ἑλλάδι, καὶ τὸν Σύλλογον πρὸς περιστολὴν τῶν ἑλωδῶν νόσων καὶ ἀναγραφῆς τοιαύτης ὑπὲρ τοῦ ἐν Ἀθήναις Οἰκονομικοῦ συσσιτίου». Ἄρθρον 1ον (Ἀναγινώσκεται).

§63ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρεκάλουν τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ νὰ ψηφισθῇ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει, μὲ τὴν προσθήκην 25.000 δρχ. διὰ τὴν ἐκπαιδευτικὴν ἑταιρείαν καὶ μὲ τὴν δήλωσιν ὅτι δὲν θὰ δεχθῶ καμμίαν ἄλλην τροπολογίαν.

§64Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἐγὼ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ φέρω τὰς ἀντιρρήσεις μου. Εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ὑπεστήριξα ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ φέρει τὴν σφραγῖδα τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐλαττώματος, ἤτοι τῆς ὑπερβολῆς, διότι τὸ κύριον ἐλάττωμα τῶν Ἑλλήνων εἶναι ἡ ὑπερβολή. Μέχρι πρὸ δύο ἐτῶν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν εἶχεν ἰδέαν ἂν ὑπῆρχεν οἰκονομικὸν συσσίτιον, οὔτε σύλλογος κατὰ τῆς φυματιώσεως.

§65ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διευκολύνω; Δέχομαι τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ποσοῦ ἀπὸ 15.000 εἰς 10.000 δραχμάς.

§66Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Νὰ μοῦ κάμητε καὶ μίαν ἄλλην χάριν· νὰ καταβιβάσητε τοῦ οἰκονομικοῦ συσσιτίου, διότι τὸ οἰκονομικὸν συσσίτιον ὀφείλει νὰ εἶναι ἐπαρκές.

§67Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι ἐπαρκές.

§68Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Δὲν εἶναι ἐπαρκές, ἀφοῦ τοῦ δίδομεν χρήματα. Μὴ νομίζετε ὅτι ἐγὼ εἶμαι κατὰ τῆς φιλανθρωπίας, ἀλλ’ ἡ φιλανθρωπία πρέπει νὰ διεξάγηται μετὰ διακρίσεως.

§69ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ· δέχομαι νὰ περιορισθῇ εἰς 10.000 δρχ. τὸ πρῶτον διὰ τὰς ἑλώδεις νόσους, καὶ ἂς ἔχῃ τὴν ἁμαρτίαν ὁ κ. Κροκιδᾶς, καὶ διὰ τὸ οἰκονομικὸν συσσίτιον 10.000 δρχ.

§70Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Διὰ ποῖον λόγον ὁ χωρικὸς τῆς Κορίνθου θὰ πληρώσῃ διὰ τὸ οἰκονομικὸν συσσίτιον τοῦ Ἀθηναίου; Βεβαίως ἡ φιλανθρωπία εἶναι ἐπιβεβλημένη, ἀλλὰ νὰ γίνεται μετὰ διακρίσεως, διότι ἄλλως ὑποθάλπει τὴν ἀργίαν. Ἔχετε ἐδῶ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ζοῦν μὲ 30 λεπτὰ, καὶ ὅταν ζοῦν μὲ 30 λεπτὰ σοῦ λέγει: δὲν ἐργάζομαι. Ἐὰν θέλητε νὰ μὴ ἔχητε ἐδῶ φωλεὰν λωποδυτῶν, νὰ λείψῃ αὐτὸ τὸ συσσίτιον ἢ νὰ γίνεται μετὰ διακρίσεως.

§71Ι. ΑΘΑΝΑΣΑΚΗΣ. Δὲν γνωρίζετε τί κάνει αὐτὸ τὸ συσσίτιον; Χιλιάδες προσφύγων τρώγουν ἐκεῖ.

§72Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ὥστε εἶναι ἰδική σας ἡ εἰσήγησις;

§73Ι. ΑΘΑΝΑΣΑΚΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ὑπάγητε μίαν ἡμέραν ἐκεῖ νὰ ἰδῆτε.

§74Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἐγὼ ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ φιλανθρωπία, ἀσκουμένη ἀδιακρίτως, ὑποθάλπει τὴν ἀργίαν, δὲν ἔχει δὲ καμμίαν ὑποχρέωσιν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ πληρώνῃ φόρους, διὰ νὰ τοὺς μοιράζουν ἀδιακρίτως. Ἂς γίνῃ μελέτη, ἂς γίνῃ ἔρευνα πῶς λειτουργεῖ, ποῖοι τρέφονται καὶ τότε μάλιστα, δέχομαι νὰ ὑποχωρήσω καὶ ἐγὼ ἐπειδὴ μοῦ ἔδωκε τὸ παράδειγμα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀναγραφῇ δι’ ἐφέτος, ὄχι διαρκῶς. Τί θὰ εἰπῇ νὰ δίδητε 10.000 δρχ. εἰς τὰς Ἀθήνας, διὰ νὰ ἔχητε 100.000 μερίδας; διὰ ποίους; πῶς ἐβεβαιώθη ἡ ἀνάγκη αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων;

§75Μ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας εἶναι Κορίνθιοι καὶ Ἑπτανήσιοι καὶ Λάκωνες.

§76Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ὄχι καλλίτεροι. Δέχομαι λοιπὸν καὶ ἐγὼ νὰ ὑποχωρήσω ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἀναγραφῇ διὰ ἐφέτος ἡ πίστωσις αὕτη καὶ εἰς ἄλλην ἐποχὴν νὰ μελετήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὰ ζητήματα τῆς φιλανθρωπίας. Δὲν δύναται καθεὶς ἐδῶ νὰ ἔρχηται νὰ συνιστᾷ ἕνα Σύλλογον ἢ ἓν οἱονδήποτε θέλει ἵδρυμα καὶ ἀφοῦ σταδιοδρομήσῃ 2–3 χρόνια νὰ σοῦ λέγῃ: δότε μου συνδρομήν. Αὐτὸ πρέπει νὰ γίνῃ καὶ διὰ τὰς ἐπαρχίας· νὰ μοῦ δώσητε καὶ ἐμὲ διὰ τὴν Κόρινθον καὶ εἰς τοὺς ἄλλους διὰ τὴν Τρίπολιν, διὰ τὸ Ναύπλιον, διὰ τὴν Σύρον, καὶ τότε τὸ ἐννοῶ. Τί θὰ εἰπῇ αὐτὸ νὰ ἔρχητε καθεὶς ἐδῶ νὰ κάμνῃ ὅ,τι ἵδρυμα θέλει καὶ νὰ λέγῃ ὕστερα εἰς τὴν πολιτείαν: ἠξεύρετε; μᾶς λείπουν αὐτὰ καὶ αὐτά. Μᾶς ἐδώσατέ ποτε λογαριασμόν;

§77Μ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Διατί δὲν κάμνετε εἰς τὴν Κόρινθον;

§78Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Διότι δὲν ἔχομεν τὸ βοήθημα.

§79ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς κάμωμεν καὶ μίαν ἄλλην παραχώρησιν, νὰ ἴδωμεν ἂν ἱκανοποιῆσθε· νὰ γίνῃ δι’ ἐφέτος. Ἀρκεῖσθε;

§80Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Μάλιστα. (Γέλωτες).

§81Μ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῶν φιλανθρωπικῶν καταστημάτων ἐπεθύμουν νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ ὑπὲρ ἄλλων ἐπίσης δρώντων καλῶν σωματείων, ἀλλὰ μετὰ τὴν δήλωσίν σας, τὴν ὁποίαν θὰ λάβω ὑπὸ σημείωσιν, ὅτι θὰ σκεφθῆτε νὰ λάβητε μέριμναν ἰδιαιτέραν περὶ αὐτῶν, παύω.

§82Λ. ΝΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς συνδρομῆς. Τὸ ποσὸν τῶν 15.000 δρ., τὸ ὁποῖον δίδει τὸ κράτος εἶναι ἐλάχιστον. Τὸ κράτος ἔπρεπε νὰ λάβῃ μείζονα μέτρα διὰ τὴν περιστολὴν τῆς νόσου τῆς φυματιώσεως, ἡ ὁποία μαστίζει ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι χιλιάδες τὰ θύματα τῆς νόσου, μόνον καὶ μόνον διότι δὲν ἔχουσι καμμίαν συνδρομὴν ἐκ μέρους τοῦ κράτους, καὶ ἕνεκα τῆς τοιαύτης ἀδιαφορίας τοῦ κράτους ἡ φοβερὰ νόσος ἔλαβε φοβερὰς διαστάσεις, μεταδιδομένη ἀπὸ τοὺς εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Κυρίου καὶ τῆς ἀγνοίας των ἐγκαταλιπομένους προσβληθέντας. Εἶμαι σύμφωνος καὶ ἐγὼ μετὰ τοῦ κ. Κροκιδᾶ, ὅτι δὲν πρέπει τὸ Κράτος νὰ συντρέχῃ τὸ οἰκονομικὸν συσσίτιον, διότι οὐδαμοῦ τὸ κράτος συντρέχει τοιούτου εἴδους σωματεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι συνήθως ἰδιωτικά. Τελευταῖον ἄλλως τε ἐπιστήμονες καὶ κοινωνιολόγοι κατέκριναν τὸ σύστημα τῆς διατροφῆς ὑγιῶν ἀνθρώπων ἄνευ ἀνταλλάγματος ἐργασίας καὶ ἱδρύθησαν σωματεῖα, τὰ ὁποῖα παρέχουσι στέγην καὶ τροφὴν εἰς τοὺς ζητοῦντας ἀντὶ ἐργασίας. Εἶναι τὰ λεγόμενα asyles de travail. Αὐτὰ μόνον τὸν δέχονται τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον, ὅστις θέλει νὰ ἐργασθῇ, τὰ οἰκονομικὰ συσσίτια διδάσκουσι τὴν ἀργίαν καὶ τὴν τεμπελιά. Ἡ φιλανθρωπία εἶναι ἐπιστήμη καὶ τὴν ἐπιστήμην αὐτὴν πολὺ ὀλίγοι γνωρίζομεν ἐν Ἑλλάδι, βοηθοῦντες ὅ,τι δὲν πρέπει νὰ βοηθῶμεν καὶ παραμελοῦντες ὅ,τι πρέπει νὰ βοηθήσωμεν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ὄχι μόνον πρέπει νὰ ἀφήσῃ τὸ ποσὸν ἄθικτον τῶν 15.000 δρχ., ἀλλὰ καὶ νὰ αὐξήσῃ τοῦτο, νὰ ἀποκόψῃ δὲ πᾶσαν συνδρομὴν ἀπὸ τὸ οἰκονομικὸν συσσίτιον.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ τροπολογίαι ἀποσύρονται. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν....

§84Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δύο θέματα, τὰ ὁποῖα ἐθίχθησαν ἐπιτυχῶς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας καὶ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, πρέπει νὰ ἐπιστήσωσι πολὺ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν 15 ἢ τῶν 10 χιλιάδων, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἀρχῆς. Ἡ φιλανθρωπία εἶναι καλή, ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ἡ φιλανθρωπία εἰς τίνας ἀπευθύνεται καὶ κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τίνων; διότι ἠμπορεῖ νὰ ἀποτελῇ ἡ φιλανθρωπία αὐτὴ ἓν μέσον διαφημίσεως μερικῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα εἰς βάρος εὐκολώτερον τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ὀλιγώτερον τῆς κοινωνίας ἐννοοῦσι νὰ κατορθώσωσι τοῦτο. Προκειμένου περὶ τῆς φυματιώσεως νὰ δώσῃ ἡ Ἑλλὰς ὄχι 15.000, ἀλλὰ οἱονδήποτε ποσόν. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐμερίμνησε ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δημοσίας ὑγείας καὶ ὠργανώθησαν ἐκεῖ διάφοροι ὑπηρεσίαι, δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον μία φιλάνθρωπος ἑταιρία καταφεύγει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ δὲν καταφεύγει εἰς τὴν κοινωνίαν, εἴτε εἰς τὰ ἴδια βαλάντια, ἀλλὰ περιμένει εἰς βάρος τῶν δήμων καὶ εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ, διὰ τρόπου τὸν ὁποῖον εὐκόλως μεταχειρίζεται, ὅπως διασαλπίζῃ τὸ φιλάνθρωπον ἔργον. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἐδοκίμασαν πολλοί, ἀλλ’ ἐγὼ τοὐλάχιστον ὁσάκις πάσχων τις ἔπεσεν εἰς χεῖράς μου καὶ εἶχε καταφανῆ τὰ ἴχνη του ἐκ τῆς νόσου φοβερὰ καὶ τρομερά, οὐδέποτε ἀποστείλας αὐτὸν εἰς πρόσωπα εἶδον κανένα νὰ λάβῃ φροντίδα.

§85ΠΑΝΤΑΧΟΘΕΝ. Ὅλοι, ὅλοι.

§86Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τῆς κορυφῆς τοῦ Πάρνηθος ὑπάρχει ἵδρυμα, διὰ τὸ ὁποῖον εἶναι διατεθειμένον ποσὸν δύο ἑκατομμυρίων. Τὸ ἐπεσκέφθην καὶ ὁ διευθύνων αὐτὸ μὲ ἐβεβαίωσεν ὅτι τὰ ἀποτελέσματα εἶναι θαυμάσια καὶ ὅτι ἔχουσι ταῦτα ὡς πειραματισμόν, ὅπως ἐκταθῶσιν αἱ ἐκεῖ ἐγκαταστάσεις εἰς βαθμὸν ἐπαρκῆ ὅπως περιλάβωσι μέγαν ἀριθμὸν πασχόντων. Τὸ ποσὸν δέ, τὸ ὁποῖον πληρώνεται — εἶναι 10 καὶ 17½ δραχμὰς τὴν ἡμέραν — φυσικὰ δὲν εἶναι πολύ, ἀλλ’ εἶναι ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ αὐξήσῃ. Ἐὰν πρόκειται εἰς τοιούτους πειραματισμοὺς νὰ χορηγήσῃ ἡ πολιτεία οἱονδήποτε ποσόν, νομίζω, οὐδεὶς θὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν, διότι πρόκειται νὰ εὐοδωθῇ ἓν μέγα ἵδρυμα, ἀλλὰ νὰ δίδηται εἰς μίαν ἑταιρίαν ἓν ποσὸν ἐντελῶς ἀνεξελέγκτως χωρὶς νὰ γνωρίζῃ κανεὶς ἀπὸ ποίους θὰ διαχειρίζηται καὶ πρὸς ποίους θὰ δίδηται, αὐτὸ εἶναι ἀντίθετον πρὸς τὸν σκοπόν. Ἐφ’ ὅσον τὸ κράτος χορηγεῖ χρήματα πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἐποπτείαν. Ἡ φιλανθρωπία, ἡ ὁποία ἐξησκήθη εἰς τοιοῦτον ἀπέραντον βαθμὸν ἐν Ἀγγλίᾳ διὰ τοῦ νόμου περὶ πτωχῶν, δὲν καταφεύγει εἰς τὸ κράτος, ἀλλὰ βαρύνει τὰ ἄτομα καὶ βαρύνει ἐκεῖνα τὰ ἄτομα, εἰς τὴν περιφέρειαν τῶν ὁποίων θὰ εὐεργετηθῶσιν οἱ ἔχοντες ἀνάγκην προστασίας· ἡ ἐνορία — διότι αὐτὴ εἶναι ἡ διαίρεσις — εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ φέρῃ τὰ βάρη τῆς περιθάλψεως τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα προέρχονται ἀπὸ αὐτήν. Ἀλλ’ ἐδῶ βλέπομεν τὰ πάντα εἰς ἀταξίαν καὶ τὸ κράτος νὰ ἔρχηται ἀρωγὸν εἰς φιλανθρωπικὰ σωματεῖα. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ αὐτὸ τὸ ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον ἱδρύθη εἰς τὴν Βουλιαγμένην, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἓν μέγα μισθολόγιον, διότι παιδία μὴ ἔχοντα ἀνάγκην προστασίας ἔμειναν 3–4 μῆνας καὶ δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ σταλῶσιν ἐκεῖ τὰ παιδία, τὰ ὁποῖα εἶναι πτωχά.

§87Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, ἐὰν δὲν μοὶ ἐδίδοντο δύο ἀφορμαὶ ἐκ μέρους τῶν προλαλησάντων ἀξιοτίμων συναδέλφων. Ἡ μία ἐδόθη ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Κροκιδᾶ, ὁ ὁποῖος ὅλως αὐθαιρέτως — καὶ τὸν προκαλῶ νὰ δηλώσῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα — ὑπέβαλε πρότασιν ὑπὲρ τῆς Πολυκλινικῆς Ἀθηνῶν, ἡ ἄλλη ἀφορμὴ μοὶ ἐδόθη ἐκ μέρους τοῦ κ. Κουτούπη, ὁ ὁποῖος πρὸ ὀλίγου ἔλεγεν, ὅτι πολλάκις εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ θελήσῃ νὰ τοποθετήσῃ πάσχοντα ἄπορον....

§88Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐξαιρῶ τὴν Πολυκλινικήν, διὰ τὴν ὁποίαν μοὶ δίδεται ἐφορμὴ ἰδιαιτέρως νὰ τονίσω τὴν εὐεργετικήν της δρᾶσιν.

§89Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Δὲν τὸ εἴπατε αὐτό. Δὲν θὰ ἐπεκτείνω, κύριοι βουλευταὶ τὸν λόγον, ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν νὰ μάθω ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν μετὰ τὰς διακοπὰς ἔχῃ σκοπὸν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τῶν ἐπιχορηγήσεων.

§90ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§91Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ χορηγία εἶναι δι’ ἓν ἔτος.

§92ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διὰ τὸ συσσίτιον ἐδήλωσα, ὅτι θὰ διανεμηθῇ τροπολογία.

§93Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι τὸ οἰκονομικὸν συσσίτιον, τὸ ὁποῖον προσφέρει ἀληθῶς ὑπηρεσίας εἰς τοὺς πρόσφυγας, εἶναι ἐπαρκές, τὴν τροφὴν τὴν δίδει ἀντὶ ἀμοιβῆς 10 λεπτῶν καὶ ἀναμφισβητήτως τὸ ἔργον εἶναι λίαν φιλάνθρωπον καὶ ἄξιον πάσης προστασίας· ὁπωσδήποτε ὑπὸ τὰς περιστάσεις, ὑφ’ ἃς εὑρισκόμεθα δὲν πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὰς ἐπιχορηγήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀναγράφονται. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὸ ὅλον ποσὸν διατίθενται 30000 δρ. κατ’ ἔτος διὰ τὸν Σύλλογον τὸν Πανελλήνιον κατὰ τῆς φυματιώσεως καὶ διὰ τοὺς Συλλόγους τοὺς ἄλλους, φθάνομεν δηλαδὴ εἰς ἓν κεφάλαιον 600,000 δραχ., τὸ ὁποῖον σκλαβώνομεν, ἀλλὰ ἀναμφισβητήτως προσφέρουσι καὶ ἕτεροι Σύλλογοι ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐκτιμηθῶσι παρὰ τῆς Πολιτείας. Ἀλλ’ ἡ Πολιτεία ἔχει καθῆκον μόνον ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν μέσων αὑτῆς νὰ ἔρχηται ἀρωγὸς εἰς τοιαῦτα σωματεῖα, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουσιν εἰς ἰδιωτικὴν πλέον πρόνοιαν καὶ ὄχι εἰς τὴν πρόνοιαν τοῦ Κράτους, θὰ φθάσωμεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴχομεν κατὰ τὸ παρελθόν. Καθωρίσθη διὰ νόμου νὰ ἐγγράφωνται αἱ τοιαῦται πιστώσεις τῶν Σωματείων καὶ τῶν φιλανθρωπικῶν Συλλόγων, τοῦτο τὸ ἐκάμαμεν διὰ νὰ ἀποκλείσωμεν τὴν ἀρτοπλασίαν, εἰς ἣν παριστάμεθα καθ’ ἑκάστην ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὀλίγον κατ’ ὀλίγον θὰ παγιώσωμεν αὐτὴν τὴν ἀρτοπλασίαν κατὰ τρόπον ἐπαχθῆ.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς ἐτροποποιήθη παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. — Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διορισμοῦ Διοικητικῶν Ἐπιτροπῶν τῶν Ταμείων χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ καὶ ἀποστράτων ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου). Ἤδη τὸ ὑπ’ ἀριθ. 11. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προαγωγῆς ἀνωτέρων ναυπηγικῶν Ἀξιωματικῶν».

§95ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀναβάλλεται.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται.

§97ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ τὸ 12 ἀναβάλλεται.

§98Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Καὶ τὸ 13.

§99ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ τὸ 14.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ 15. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως Κτηνιατρικοῦ Σώματος». Ὁ κ. Καρπετόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§101Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἡ ὀψιμότης τῆς ὑποβολῆς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καταπροδίδει τὸν δισταγμόν, ἀπὸ τὸν ὁποῖον κατείχετο ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία, ἡ συντάξασα τὸ νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὅπως ὑπεβλήθη, πάντη ὀψίμως καὶ μεμονομένως, ἀφοῦ προηγήθη ὅλη ἡ στρατιωτικὴ νομοθετικὴ ἐργασία, φανερώνει ὅτι μεταγενέστεραι ἐπεκράτησαν σκέψεις εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας πρὸς κατάργησιν ἑνὸς σώματος λειτουργοῦντος μέχρι τοῦδε. Τὸ ὅτι δὲν ὑπῆρχε τοιαύτη σκέψις περὶ καταργήσεως τοῦ κτηνιατρικοῦ σώματος, διαδηλοῦται καὶ ἐκ τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἀσθενεστέραν ἔκθεσιν δικαιολογοῦσαν ὑποβολὴν νομοσχεδίου, ἔκθεσιν διαφωτιστικὴν τῆς Βουλῆς διὰ τῆς ψηφίσεως, διὰ τῆς ὁποίας πρόκειται νὰ καταργηθῇ ἓν σῶμα ὄχι μόνον δὲν εἶδον ἀλλ’ οὐδὲ ἐφαντάσθην. Ἡ συντάξασα τὸ νομοσχέδιον ἁρμοδία στρατιωτικὴ ὑπηρεσία δικαιολογεῖ τὴν κατάργησιν τοῦ κτηνιατρικοῦ σώματος, διότι παραδόξως σκεπτομένη ἀποβλέπει εἰς τὸ συμφέρον τῶν προσώπων τῶν ἀποτελούντων τὸ σῶμα τοῦτο. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, πρὸ παντὸς ἡ δικαιολογία της, ἡ σημειουμένη εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν. Ἀπέβλεψε ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία εἰς τὸ συμφέρον τῶν ἀτόμων, ἐζήτησε νὰ βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν τῶν κτηνιατρικῶν ἀξιωματικῶν καὶ πρὸς τοῦτο κατέληξεν εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ καταργήσῃ τὸ σῶμα. Δὲν γνωρίζω ἐάν, προκειμένου νὰ βελτιώσῃ κανεὶς τὴν κατάστασιν τῶν ἀτόμων, πρέπει τοῦτο πρὸ παντὸς νὰ σκεφθῇ καὶ ὄχι τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας. Παραδόξως, ἐπαναλαμβάνω, ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία δὲν ἐσκέφθη περὶ τοῦ συμφέροντος τοῦ στρατιωτικοῦ, ἀλλὰ ἐσκέφθη ἀπ’ ἐναντίας περὶ τοῦ συμφέροντος τῶν ἀτόμων καὶ ἐθυσίασε τὸ στρατιωτικὸν συμφέρον χάριν τοῦ συμφέροντος αὐτῶν. Αὐτὰ πρὸ παντὸς λέγει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις. Ἐξ ἄλλου δικαιολογεῖ τὴν κατάργησιν τοῦ σώματος ἀσθενέστατα καὶ εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἐκδηλοῦται ὁ μέγας δισταγμός, ἀπὸ τὸν ὁποῖον κατείχετο ἡ συντάξασα τὸ νομοσχέδιον ὑπηρεσία, ὁ μέγας δισταγμὸς τοῦ ἂν ἔπρεπε νὰ ἀποτολμήσῃ νὰ ἐξωτερικεύσῃ μίαν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐν τῇ διανοίᾳ της καὶ τὴν ὁποίαν ἀπεδείχθη ἀνίσχυρος νὰ δικαιολογήσῃ, διότι, λέγει δευτερευόντως, ὅτι ὑπάρχουν ἀξιωματικοὶ ἀνώτεροι εἰς τὸ κτηνιατρικὸν σῶμα, οἱ ὁποῖοι τοποθετημένοι εἰς διαφόρους ὑπηρεσίας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς τὰ Σώματα Στρατοῦ, ἢ τὰς Μεραρχίας, δὲν προσφέρουν τὴν κτηνιατρικήν των ὑπηρεσίαν, δὲν ἀσχολοῦνται εἰς τὸ ἔργον τοῦ κτηνιάτρου ἐπισκεπτόμενοι καὶ θεραπεύοντες ἵππους, ἀλλ’ ἀσχολοῦνται εἰς τὸ νὰ δίδωσι τὴν κατεύθυνσιν. Αὐτοὶ εἶναι, κύριοι, οἱ λόγοι, ἐφ’ ὧν βασίζεται ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου. Κύριοι, ἐπὶ πολὺ παραμείνας εἰς τὸν στρατὸν καὶ ἐξακολουθῶν νὰ παρακολουθῶ ἐπισταμένως τὰ τοῦ στρατοῦ, δὲν εἶμαι ξένος πρὸς τὴν ἐπικρατοῦσαν ἰδέαν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὀργάνωσίν του. Ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶναι εἰδικώτεροι καὶ εἰς τοὺς ὁποίους ἀνετέθη ἡ τοιαύτη διοργάνωσις τοῦ στρατεύματος, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ στηρίζωνται ἐπὶ βάσεων ὡρισμένων, ἐπὶ τῶν ὁποίων προσπαθοῦν νὰ ἐγείρουν τὸ ὅλον στρατιωτικὸν οἰκοδόμημα. Ἐγώ, ἐπαναλέγω, παρακολουθῶν τὰ τοῦ στρατεύματος, εὑρίσκω ὅτι εἰς δύο πηγὰς ἀπέβλεψαν, ἀπὸ τὰς ὁποίας νὰ ἀρδεύσωσι τὴν ὅλην νομοθετικήν των ἐργασίαν. Γνωρίζω ὅτι ὁ στρατός μας εἶχεν ἐμπιστευθῇ εἰς Γάλλους ὀργανωτὰς καὶ τυπικῶς δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἀκόμη διατελοῦμεν ὑπὸ τὴν ὀργάνωσιν καὶ τὴν διοίκησιν τῶν Γάλλων ἀξιωματικῶν, οἵτινες ἀπεμακρύνθησαν διὰ γνωστοὺς λόγους· γνωρίζω ὅτι ἀπεβλέψαμεν εἰς τὴν γαλλικὴν ὀργάνωσιν ἐξ ἑνὸς καὶ διὰ τοῦτο μετεκκλεσάμεθα Γάλλους ὀργανωτὰς καὶ ὅλοι μας οἱ ὀργανισμοὶ δὲν εἶναι ἢ μετάφρασις τῶν γαλλικῶν ὀργανισμῶν, δὲν ἐλείψαμεν ὅμως νὰ μεταγγίσωμεν εἰς ἡμᾶς καὶ ἰδέαν γερμανικῆς ὀργανώσεως. Ὅλοι δὲ γνωρίζομεν ὅτι μετ’ ἴσης συμπαθείας ἀποβλέπομεν καὶ πρὸς τὴν γαλλικὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν καὶ πρὸς τὴν γερμανικὴν καὶ ὁσάκις μᾶς παρουσιάζεται περίστασις, χωρὶς καμμίαν δυσκολίαν διαδηλοῦμεν ὅτι ἀρυόμεθα ὅσα εἶναι ὀρθὰ καὶ συντελοῦν εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ στρατεύματος τόσον ἐκ Γαλλίας ὅσον καὶ ἐκ Γερμανίας, καὶ φθάνω μέχρι τοῦ συμπεράσματος, ὅτι οὐδέν, ἴσως πολὺ ὀρθῶς, ἐπετελέσαμεν ὅσον ἀφορᾷ τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν χωρὶς νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὰς δύο αὐτὰς πηγάς. Καὶ πολὺ ὀρθῶς ἐπράξαμεν, διότι ἀπεβλέψαμεν εἰς τὰ δύο κάλλιστα ὠργανωμένα στρατιωτικὰ κράτη. Ἡ ὅλη στρατιωτικὴ νομοθεσία, τὴν ὁποίαν ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην, δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι στηρίζεται ἐπὶ τῶν ἰσχυόντων εἰς ἄλλα Κράτη, κατὰ περίεργον ὅμως τρόπον, ὅλως διαφόρως ἐσκέφθη ἡ ἁρμοδία στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, προκειμένου νὰ συντάξῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Προκειμένου περὶ καταργήσεως τοῦ κτηνιατρικοῦ σώματος, ὡρισμένως δὲν ἀπέβλεψεν ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία, οὔτε εἰς τὸ τί γίνεται ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Γερμανίᾳ, ἀλλ’ οὔτε καὶ εἰς ὅλον τὸν ἄλλον κόσμον, ἀλλ’ ἠθέλησε νὰ πρωτοτυπήσῃ, ἠθέλησε νὰ κάμῃ τὸ ἀντίθετον ἀπὸ ὅ,τι κάμνει ὅλος ὁ ἄλλος ὁ στρατιωτικὸς κόσμος ἐπὶ τοῦ προκειμένου καὶ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ὑπῆρξε διστακτικὴ καὶ εἰς τὴν σύνταξιν καὶ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἀνεγνώριζε τὴν ἀδυναμίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο εἰς τὸ νὰ δικαιολογήσῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Καὶ θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ χωρὶς νὰ χαρακτηρισθῇ οὔτε ὑπερβολικός, οὔτε ἄδικος, ὅτι τὸ ἀφῆκεν ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον, τὸ ἔρριψεν εἰς τὴν Βουλὴν ἔκθετον. Ἐσκέφθη τάχα ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν ἀσκοῦσα τὸν ἔλεγχον νὰ ζητήσῃ τοὺς δικαιολογητικοὺς λόγους, τοὺς ὠθήσαντας τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν σύνταξιν καὶ τὴν ὑποβολὴν ἑνὸς τοιούτου νομοσχεδίου ἢ ἐνόμισεν, ἀφήνουσα ἀδικαιολόγητον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅτι ἦτο δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ τὸ παρίδῃ καὶ νὰ μὴ ζητήσῃ τοὺς λόγους τοὺς δικαιολογοῦντας τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ καταργοῦν μίαν ὑπηρεσίαν ἐπὶ ἱκανὰ ἔτη λειτουργήσασαν; Δὲν γνωρίζω ὁποία ἐπεκράτησε σκέψις, ἀλλὰ γνωρίζω τοῦτο μόνον· ὅτι ὁ δισταγμὸς καὶ ἡ βραδύτης, μεθ’ ἧς ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀποδεικνύει ὅτι δὲν εἶχεν ἀποκρυσταλλωμένον τι ἐν τῇ διανοίᾳ της, δὲν εἶχε λόγους νὰ δικαιολογήσῃ τὴν κατάργησιν· τοῦτο ἐκπορεύεται ἀπὸ τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν. Βεβαίως οἱ δύο προβαλλόμενοι λόγοι δὲν εἶναι ἱκανοὶ νὰ στηρίξωσι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, οὐδὲ νὰ πείσωσι κανένα, οὐδὲ καὶ τὸν πλέον ἀπομεμακρυσμένον ἀπὸ τὰ στρατιωτικὰ πράγματα ὅτι εἶναι δεδικαιολογημένη ἡ κατάργησις τοῦ κτηνιατρικοῦ σώματος, ὅταν ἀντὶ πάσης δικαιολογίας προβάλλεται αὐτή, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἐπιχειρεῖται νὰ γίνῃ τι, τὸ ὁποῖον εἰς κανὲν ἄλλο Κράτος, εἴτε στρατιωτικόν, εἴτε μὴ τοῦ κόσμου δὲν ἔγινεν. Ἀλλ’ ὅταν ἐπρόκειτο ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία νεωτεριστικῶς καὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ εἰσηγηθῇ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ἔπρεπε πρὸ παντὸς νὰ κοπιάσῃ διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὸν νεωτερισμόν. Ἀλλ’ ἀπέφυγε τοῦτο, διότι δὲν εἶναι εὐχερὲς νὰ ἐξεύρῃ λόγους δικαιολογοῦντας τὸ μέτρον, εἰς τὸ ὁποῖον προέβη. Ἐγώ, κύριοι, συζητῶν δὲν ἀποβλέπω εἰς τὰ πρόσωπα, ὅπως ἀπέβλεψεν ἡ συντάξασα τὸ νομοσχέδιον στρατιωτικὴ ὑπηρεσία. Δι’ ἐμὲ τὰ πρόσωπα εἰς δευτέραν ἔρχονται μοῖραν. Πρὸ παντὸς μὲ ἐνδιαφέρει τὸ συμφέρον τοῦ στρατεύματος καὶ δὲν σκέπτομαι ἐγώ, ὅπως σκέπτεται ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, οὔτε ἀποβλέπω εἰς τὸ συμφέρον τῶν προσώπων. Δὲν μοῦ εἶναι δὲ καθόλου δύσκολον νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἀποβλέπει εἰς τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας καὶ τὸ διακρίνει τὸ θάρρος, μὲ τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει εἰς τὸ συμφέρον τῶν προσώπων. Καὶ ἀποβλέπει κατὰ τρόπον χαρακτηριστικὸν τῆς ἀντιλήψεως, τὴν ὁποίαν ἔχει περὶ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, διότι προνοεῖ ὑπὲρ αὐτῶν μόνον ἀπὸ ἀπόψεως χρηματιστικῆς καὶ ζητεῖ νὰ βελτιώσῃ τὴν θέσιν τῶν ἀσχολουμένων εἰς τὴν κτηνιατρικὴν ὑπηρεσίαν σήμερον ἀξιωματικῶν καὶ ἀδιαφορεῖ διὰ τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐπιβάρυνσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ διπλασίου ποσοῦ τοῦ σήμερον πληρωνομένου. Καὶ ὅταν ἐπὶ πλέον δημιουργῶμεν μίαν μεγάλην δαπάνην πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ὅτι, ὅ,τι ἐπιζητοῦμεν ἡμεῖς, πουθενὰ ἀλλοῦ δὲν ὑπάρχει. Μόνον ἡμεῖς καὶ οὐδεὶς ἄλλος, διότι ὅλα τὰ ἄλλα Κράτη πολύ, ὅπως προσήκει, ἔχουσι προηγμένην τὴν κτηνιατρικὴν ὑπηρεσίαν. Διότι ἡ κτηνιατρικὴ ὑπηρεσία εἰς τὸν στρατὸν δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρ’ ὅ,τι εἶναι ἡ ὑγειονομικὴ ὑπηρεσία εἰς τὸ στράτευμα. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ κανεὶς ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ στρατὸς πρὸ παντὸς στερούμενος ἢ μειονεκτῶν κατὰ τὴν κτηνιατρικὴν ὑπηρεσίαν. Ἡ κινητήριος δύναμις εἰς τὸν στρατὸν εἶναι τὰ κτήνη καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ κανεὶς ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ στρατὸς χωρὶς νὰ ἔχῃ τὸν ἀνάλογον ἀριθμὸν τῶν κτηνῶν καὶ ὁ ὁποῖος ἀριθμὸς τῶν κτηνῶν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη πολὺ ἀπησχόλησεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι σκοπὸν εἶχον κατὰ τὸν ἀπαραίτητον καὶ κυριώτερον τρόπον νὰ ἀναδιοργανώσωσι τοὺς στρατούς των. Γνωστὸν εἶναι εἰς ὅλον τὸν κόσμον, ὅτι τὰ κτήνη εἰς τὸ στράτευμα παίζουν μέγαν ρόλον, διότι θὰ ἦσαν ἀχρησιμοποίητοι καὶ οἱ ὁπλῖται, ἐὰν παρ’ αὐτοὺς δὲν εὑρίσκετο καὶ ἡ ἀνάλογος δύναμις τῶν κτηνῶν, ἵνα τοὺς δίδῃ τὴν κίνησιν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κινητοποιηθῇ στράτευμα; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κινήσητε πυροβολικὸν ἐὰν δὲν ἔχητε τὰ ἀνάλογα κτήνη, τὴν μεγάλην αὐτὴν δύναμιν, τὸν μέγαν αὐτὸν συντελεστὴν διὰ τὰς πορείας τοῦ στρατεύματος καὶ διὰ τὰς πολεμικὰς ἐπιχειρήσεις; Δύνασθε νὰ φαντασθῆτε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ὀφθαλμὸς τοῦ στρατεύματος χωρὶς νὰ ἔχῃ τὸν ἀνάλογον ἀριθμὸν τῶν κτηνῶν; Εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῆτε ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐφοδιοπομπὴ καὶ τὰ μέσα τῆς κινήσεως τοῦ πυροβολικοῦ, καὶ ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἐφόδια τὰ ἀπαραίτητα δι’ ἕνα στρατόν; Τοῦτο ὄχι ἄνθρωπος ἀσχολούμενος εἰς τὰ στρατιωτικά, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἀποβλέπων εἰς τὰ τοῦ στρατοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ φαντασθῇ; Διατί τάχα, ἀφοῦ τοιαύτης ἀποστολῆς εἶναι τὰ κτήνη, δὲν ἀποβλέπομεν καὶ εἰς αὐτὰ μετὰ τόσης προσοχῆς, ὅπως ἐξυπηρετήσωσι τὰς ἀνάγκας των μεθ’ ὅσης προσοχῆς ἀποβλέπομεν πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῶν ἄλλων τοῦ στρατεύματος, ἀφοῦ δὲν εἶναι δυσχερὲς νὰ πεισθῇ πᾶς τις ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ στράτευμα ἄνευ τοῦ ἀναγκαιοῦντος ἀριθμοῦ τῶν κτηνῶν; Ἀλλ’ ἴσως θὰ μοὶ προβληθῇ ἡ δικαιολογία: Καὶ τίς κατήργησε τὸ κτηνιατρικὸν σῶμα; Ἡ κτηνιατρικὴ ὑπηρεσία ὑπάρχει καὶ μάλιστα τὸ νομοσχέδιον προβλέπει πρὸς ἐπαύξησιν αὐτῆς. Ἀκριβῶς περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ πλέον διὰ τοῦ μετασχηματισμοῦ τοῦ ἐπιδιωκομένου ἡ κτηνιατρικὴ ὑπηρεσία, ἡ ἀναγκαιοῦσα καὶ ἡ προβλεπομένη διὰ κάθε στρατόν, ἡ κτηνιατρικὴ ὑπηρεσία, πρὸς τὴν ὁποίαν μετὰ τόσης μεγάλης προσοχῆς ἀποβλέπουσι παντοῦ καὶ μόνον ἡμεῖς ἀποτελοῦμεν ἐξαίρεσιν. Φαντάζεσθε ὅτι εἶναι δυνατὸν οἱ κτηνιατρικοὶ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦν πάντοτε εἰς πᾶν βῆμα τὸ στράτευμα, οἱ κτηνιατρικοὶ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦντες εἰς τὰ ἔφιππα ὅπλα ἔχουσι θέσιν παρατασσόμενοι κατὰ τὰς μάχας, εἶναι δυνατόν, κύριοι, νὰ φαντασθῇ κανεὶς ποτὲ ὅτι τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους θὰ τοὺς ἀντικαταστήσητε μὲ τοὺς ὑπαλλήλους, τοὺς ὁποίους ἐπιχειρεῖτε νὰ δημιουργήσητε διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου; Οἱ κτηνιατρικοὶ ἀξιωματικοὶ ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἐργάζονται κατ’ ἄλλον τρόπον ἐπιβάλλοντα τὸν στρατιωτικὸν χαρακτῆρα εἰς αὐτοὺς κατὰ τὸν χρόνον τῆς εἰρήνης, ἀπαραιτήτως κατὰ τὸν χρόνον τῆς δράσεως, κατὰ τὸν χρόνον τῆς κινητοποιήσεως τοῦ στρατεύματος, πρέπει νὰ ἔχωσι στρατιωτικωτάτην τὴν ἀντίληψιν, τοιαύτην, οἵαν πρέπει νὰ ἔχωσιν ὅλοι οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατεύματος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις ὅτι θὰ ὑποβάλλωνται εἰς κακουχίας καὶ εἰς κινδύνους καὶ εἰς τὰς ἄλλας περιπετείας, αἵτινες παρουσιάζονται, οἱ πολῖται κτηνίατροι. Εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσητε ποτὲ ὅτι θὰ παρακολουθήσουν τὰ συντάγματα τοῦ ἱππικοῦ καὶ τοῦ πυροβολικοῦ τὰ διανύοντα μεγίστας ἀποστάσεις οἱ πολῖται καὶ τέλος ὅτι θὰ τὰ παρακολουθήσουν καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν μάχην; Οἱ πολιτικοὶ στρατιωτικοὶ ὑπάλληλοι, μίαν ἔχωσιν ἀποστολήν, καὶ ἀκριβῶς τοῦτο μᾶς ἐφανέρωνε μέχρι τοῦδε καὶ μᾶς ἔκαμε νὰ ψηφίσωμεν νόμον, ὅτι εἶναι προωρισμένοι διὰ τὰ γραφεῖα καὶ πέραν οὔ. Ἐξαίρεσιν θέλομεν νὰ ἀποτελέσωμεν εἰς τοὺς κτηνιατρικοὺς ἀξιωματικοὺς παρασυρθέτες, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἀφοῦ ἐδημιουργήσαμεν πολίτας νὰ διαχειρίζωνται ὅλας τὰς γραφικὰς ὑπηρεσίας, ὅτι κατ’ ἴσον λόγον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντικαταστήσωμεν καὶ τοὺς κτηνιάτρους δι’ ὑπαλλήλων στρατιωτικῶν. Ἀλλ’ οἱ στρατιωτικοὶ ὑπάλληλοι, τοὺς ὁποίους ἐδημιουργήσαμεν εἶναι προωρισμένοι νὰ ἐργάζωνται κατ’ ἄλλον τρόπον, δὲν εἶναι προωρισμένοι νὰ ἐκστρατεύωσιν, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ, κύριε Πρωθυπουργέ, τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ἐπιμελητείας καὶ τοῦ μεταγωγικοῦ τοὺς ἐφυλάξατε. Τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀξιωματικοῦ τὴν ἐτηρήσατε δι’ ἐκείνους πολὺ ὀρθῶς καὶ πολὺ συμφερόντως πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατεύματος, διότι ἐσκέφθη ἡ ὑπηρεσία ὅτι αὐτοὶ ὁπωσδήποτε θὰ ἀκολουθήσωσι τὸ στράτευμα, ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει σᾶς λέγω ὅτι δὲν θὰ τὸ ἀκολουθήσωσι καθ’ ὃν τρόπον θὰ τὸ ἀκολουθήσωσι καὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ τὸ ἀκολουθήσωσιν οἱ κτηνιατρικοὶ ἀξιωματικοί. Βασανίζεται κανεὶς νὰ εὕρῃ ἕνα κἂν δικαιολογητικὸν λόγον ὑπαγορεύοντα τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, μίαν ἔστω ἀπομεμακρυσμένην δικαιολογίαν. Ὅταν τις γνωρίζῃ ἢ ὅταν θελήσῃ νὰ μάθῃ τὴν ἀποστολὴν τοῦ σώματος τοῦ κτηνιατρικοῦ τῇ ἀληθείᾳ ἀπορεῖ, διατί ἡμεῖς κατ’ ἐξαίρεσιν θέλομεν νὰ κάμωμεν κἄτι τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἔκαμεν οὐδὲν Κράτος. Καὶ ὑπῆρξε Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐσκέπτετο καθ’ ὅμοιον τρόπον μὲ ἡμᾶς. Ὑπῆρξεν ἡ Γερμανία, ἥτις μέχρι πρὸ τριετίας τὸ κτηνιατρικὸν σῶμα τὸ εἶχεν ὑπηρεσίαν στρατιωτικήν, ἀλλ’ ἔσπευσεν ἐγκαίρως καὶ ἔσπευσεν ἀπὸ τὰ πορίσματα, τὰ ὁποῖα τῆς ἔδωκαν αἱ μεγάλαι στρατιωτικαὶ ἀσκήσεις καὶ χίλια δύο ἄλλα πράγματα, ὅτι ἦτο ἀνάγκη οἱ κτηνιατρικοὶ ἀξιωματικοί, ἡ κτηνιατρικὴ ὑπηρεσία νὰ γίνῃ καθαρῶς στρατιωτικὴ ὑπηρεσία. Ἔφθασε δὲ μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἔχῃ στρατηγὸν κτηνίατρον. Καθ’ ὅμοιον τρόπον σκέπτονται καὶ τὰ ἄλλα Κράτη. Ἡ Γαλλία ἔχει στρατηγὸν ἐπίσης κτηνίατρον. Ἡ Ἰταλία στρατηγόν, ἡ Ρωσσία ἔχει τρεῖς ὑποστρατήγους, ἡ Ἰαπωνία στρατηγόν, ἡ Τουρκία στρατηγόν, ὅλα δὲ τὰ ἄλλα μικρὰ Κράτη συνταγματάρχας κτηνιάτρους καὶ μόνον ἡμεῖς θὰ ἀποτελέσωμεν τὴν μοναδικὴν ἐξαίρεσιν νὰ καταργήσωμεν τὸ κτηνιατρικὸν σῶμα καὶ νὰ τὸ καταστήσωμεν ὑπηρεσίαν στρατιωτικήν. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους νὰ τὸ καταργήσωμεν, ἀλλὰ διατί προβαίνετε σεῖς καὶ μόνον εἰς τὴν κατάργησιν; πῶς δικαιολογεῖται αὐτό; Διότι ἡ προβαλλομένη δικαιολογία ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου, δὲν εἶναι σοβαρὰ καὶ δὲν δικαιολογεῖ τὸ νομοσχέδιον. Τὰ συμφέροντα τῶν προσώπων νὰ τεθῶσι πρέπει κατὰ μέρος. Ἀλλ’ ἀμέσως θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι οὔτε κἂν τὰ συμφέροντα τῶν προσώπων ἐξυπηρετοῦνται, διότι πρὸ παντὸς ἔπρεπε νὰ ἐξυπηρετήσητε τὰ συμφέροντα τοῦ στρατεύματος. Ἐξυπηρέτησις δὲ τῶν συμφερόντων τῶν προσώπων τῶν ἀποτελούντων τὸ κτηνιατρικὸν σῶμα, ποία νομίζετε ὅτι εἶναι; Ἡ αὔξησις τῆς μισθοδοσίας. Ἀλλ’ ἐρωτῶ· διεμαρτυρήθησαν οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ μέχρι τοῦδε διὰ τὴν μισθοδοσίαν, τὴν ὁποίαν ἐλάμβανον, ἢ ὑπῆρξεν ἔλλειψις περὶ τὴν κατάταξιν κτηνιατρικῶν ἀξιωματικῶν λόγῳ τῆς μικρᾶς μισθοδοσίας, ἥτις δὲν ἦτο ἄλλη ἢ ἡ μισθοδοσία ὅλων τῶν ὁμοιοβάθμων ἀξιωματικῶν ὅλων τῶν ἄλλων ὅπλων; Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι ὑπηρέτουν ἐπὶ 15 καὶ 20 ἔτη ἀξιωματικοὶ παραμένοντες εἰς κατωτέρους βαθμοὺς χωρὶς νὰ διαμαρτυρηθῶσι ποτὲ ὅτι ἐλάμβανον μικρὰν μισθοδοσίαν. Προσέφευγον εἰς τὸ κτηνιατρικὸν σῶμα διὰ νὰ ὑπηρετήσωσιν ὡς ἐπιστήμονες ἰατροί, ἀλλὰ προσέφευγον καὶ ἀπὸ ἕνα ἔρωτα, τὸν ὁποῖον εἶχον πρὸς τὸ στράτευμα καὶ οὐχὶ ἀποβλέποντες εἰς τὴν ἰατρικὴν ἀποζημίωσιν. Ὑπηρέτησαν ἀξιωματικοὶ τόσον εἰς κτηνιατρικὸν σῶμα ὅσον καὶ εἰς τὰ ἄλλα σώματα τοῦ στρατεύματος ὡς ἀνθυπολοχαγοί, καὶ ἐν τούτοις δὲν διεμαρτυρήθησαν ποτε διὰ τὸ γλίσχρον τῆς μισθοδοσίας, ὅτι τοῖς καθίστα προβληματικὸν τὸν βίον. Καὶ ἔρχεσθε σεῖς αὐτοπροαιρέτως τώρα νὰ μεριμνήσητε περὶ βελτιώσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν κτηνιάτρων, καθ’ ὃν χρόνον ὀρθῶς πράττοντες προεβλέψατε διὰ τὴν καλλιτέρευσιν τῆς μισθοδοσίας ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν; Ἀλλά, κύριοι, οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ δὲν γνωρίζω ἐὰν καὶ κατὰ τίνα τρόπον διεδήλωσαν ὅτι δυσφοροῦσι διὰ τὴν μισθοδοσίαν, τὴν ὁποίαν λαμβάνουσι καὶ ἠξίωσαν παρὰ τῆς Πολιτείας ἢ ἀφῆκαν νὰ νοηθῇ ὅτι θὰ ἦσαν πρόθυμοι μεταλλάσσοντες ἰδιότητα νὰ ἐξασφαλίσωσι μεγαλυτέραν μισθοδοσίαν. Τοῦτο εἰς οὐδεμίαν περίστασιν ἐγένετο. Δύναμαι ἐγὼ νὰ τὸ βεβαιώσω καὶ δὲν θὰ εὑρεθῇ κανεὶς νὰ ἀντείπῃ εἰς τοῦτο ὅτι οὔτε ἄλλοι ἀξιωματικοὶ οὔτε οἱ κτηνιατρικοὶ ἐδυσφόρησαν διὰ τὴν μικρὰν μισθοδοσίαν καὶ ἐθυσίασαν τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀξιωματικοῦ, χάριν τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας. Καὶ ἂν τοῦτο δὲν ἔγινε ποτέ, ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ σήμερον, ὅτε ὅλοι οἱ κτηνιατρικοὶ ὡς καὶ ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατεύματος προήχθησαν καὶ ἡ προαγωγή των ὡς φυσικὸν ἐπακολούθημα εἶχε τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας ἀναλόγως κατὰ πολύ; Ἐὰν ἡ δυσφορία αὕτη δὲν ἐδείχθη εἰς ἄλλα ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα παρέμεινον εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν ἐπὶ 10 καὶ 15 ἔτη, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκπηδήσῃ σήμερον ἡ δυσφορία αὕτη ὅσον ἀφορᾷ τὴν χρηματικὴν ἀποζημίωσιν, σήμερον ὅτε ὅλοι ἀνεξαιρέτως οἱ ἀξιωματικοὶ προήχθησαν, εἰς τρόπον ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς οἰκονομικῆς των καταστάσεως καταργοῦσα τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀξιωματικοῦ ἀπὸ αὐτούς; Δὲν γνωρίζω, κύριοι, ποῦ στηρίζεται ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία ἡ εἰσηγήτρια τοῦ νομοσχεδίου. Ὑπολαμβάνει τάχα ὅτι οἱ κτηνιατρικοὶ ἀξιωματικοί, οἱ μέχρι τοῦδε ὑπηρετοῦντες, θὰ παραμείνωσιν εἰς τὸ στράτευμα, παρέχοντες τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας παρεῖχον μέχρι τοῦδε χάρις εἰς τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας καὶ ἔχουσα τούτους δεσμίους τοὺς καθαιρεῖ, ἀφαιροῦσα ἀπὸ αὐτοὺς τὴν ἔντιμον ἰδιότητα τοῦ ἀξιωματικοῦ, τὴν ὁποίαν ἐκτήσαντο ἐπὶ τῇ βάσει νόμου ὡρισμένου τοῦ Κράτους; Ἐὰν νομίζῃ ὅτι χάρις εἰς τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας, τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ὁποίους καθαιρεῖ θὰ τοὺς κρατήσῃ ὡς στρατιωτικοὺς ὑπαλλήλους, πλανᾶται πλάνην οἰκτρὰν καὶ δὲν εἶναι εἰς τὸ ἐνεργητικόν της τοῦτο· διότι ὄχι μόνον δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὴν βεβαιότητα ὅτι θὰ συγκρατήσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς ὡς ὑπαλλήλους, καθὼς τοὺς προχειρίζει τώρα, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀκόμη δυνατὸν νὰ εὕρῃ ἄλλους πρὸς ἀντικατάστασιν αὐτῶν. Δὲν τὰ λέγω ἐγώ, τὰ λέγει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀκόμη δὲν ἐψηφίσθη διὰ νὰ γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους. Ἀπετάθησαν εἰς τὰς ἀγορὰς τοῦ κόσμου, μάλιστα, κύριοι, εἰς τὰς ἀγορὰς τοῦ κόσμου καὶ αἱ ἐφημερίδες τῶν διαφόρων Κρατῶν, τῆς Ἰταλίας καὶ ἄλλων ἀναγράφουν τὴν εἰδοποίησιν: «Ζητοῦνται κτηνίατροι διὰ τὴν Ἑλλάδα». Καταργοῦν σῶμα, τὸ ὁποῖον ἐλειτούργει ἐπὶ τόσα ἔτη, σῶμα τὸ ὁποῖον ὁπωσδήποτε προσέφερε τὰς ὑπηρεσίας του, δὲν γνωρίζω ἂν ἀτελῶς ἢ μὴ κατὰ δύο πολέμους, τὸ καταργοῦν καὶ εὐθὺς ἀμέσως σπεύδουν πρὸς τὸν ἔξω κόσμον λέγοντες: Ποῖος ἔχει κτηνιάτρους διὰ τὴν Ἑλλάδα; Διατί, κύριοι, ἀπευθύνεσθε εἰς τὰς ξένας ἀγοράς, ἀφοῦ ἔχετε σῶμα κατηρτισμένον; Ἐὰν ἠθέλετε νὰ συμπληρώσητε τὰ κενὰ θὰ ἦτο εὔκολον κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ τὸ πράξητε· ἀλλὰ δὲν ἐσκέφθητε κατὰ τίνα τρόπον θὰ σχηματίσητε σῶμα κτηνιατρικόν, εἴτε ἀπ’ ἐδῶ εἴτε ἀποστέλλοντες ἕναν ἀριθμὸν νέων νὰ σπουδάσωσι τὴν κτηνιατρικήν, οἵτινες ἐπανερχόμενοι ἐδῶ νὰ κατατάσσωνται εἰς τὸ στράτευμα. Ἀλλ’ ἔρχεσθε τὴν τελευταίαν ἀκριβῶς ὥραν νὰ καταρτίσητε ἓν σῶμα ἀναζητοῦντες πανταχοῦ μέχρι καὶ τοῦ πεταλωτοῦ καὶ τοῦ ἐμπειρικοῦ — καὶ δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψιν τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὴν τελευταίαν ἡμέραν· ὑποθέτω ὅμως ὅτι ὑπέβαλε τὴν τροπολογίαν διὰ νὰ στρατολογήσῃ, δὲν γνωρίζω, ἐὰν κατὰ τὴν ὥραν τῆς εἰρήνης ἢ κατὰ τὴν ὥραν τοῦ πολέμου, ὡς κτηνιάτρους καὶ διαφόρους ἐμπειρικούς. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρόνοια, ἡ ὁποία λαμβάνεται διὰ τὴν σοβαράν, ἐπαναλαμβάνω καὶ τονίζω τοῦτο, ὑπηρεσίαν ταύτην. Ἀλλ’ ὄχι· δὲν θὰ ἐπιτύχητε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιζητεῖτε διὰ τοῦ νομοσχεδίου· θὰ ἐπιτύχητε καὶ κἄτι τι ἄλλο· θὰ ἐπιτύχητε νὰ στερήσητε τὸ στράτευμα ἀπὸ μίαν χρησιμωτάτην τῆς πρώτης ἀνάγκης ὑπηρεσίαν. Καὶ ἂν διατηρήσητε τὰ πρόσωπα, θὰ ἔχητε μίαν ὑπηρεσίαν μὴ ἔχουσαν οὐδένα ἔρωτα πρὸς τὸ ἐπάγγελμα, θὰ ἔχητε ὑπηρεσίαν ἀτόμων περιμενόντων νὰ συμπληρώσωσι τὰ ἔτη τῆς συντάξεώς των διὰ νὰ ἀπομακρυνθῶσι καὶ καθ’ ὃν χρόνον ὑπηρετοῦσι προσπαθούντων νὰ ἐπικοινωνῶσι συχνότερον μὲ τὸ ταμεῖον τοῦ Κράτους. Αὐτὰ δημιουργεῖτε διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ζητεῖτε νὰ περισυλλέξητε ἀπὸ τὰ τέσσαρα ἄκρα τοῦ κόσμου ὑπαλλήλους κτηνιατρικοὺς διὰ νὰ τοὺς ἀναθέσητε μίαν τόσον σοβαρὰν ὑπηρεσίαν. Καὶ δὲν ἔχετε κἂν τὴν βεβαιότητα ὅτι θὰ ἐξασφαλίσητε ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐπιζητεῖτε νὰ ἑλκύσητε ἐδῶ διὰ τῆς μεγάλης μισθοδοσίας, διότι μόνον ἐκεῖ, καταφεύγοντες εἰς ξένα κέντρα, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίζητε ὅτι θὰ συγκεντρώσητε τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν διὰ νὰ καλύψητε ὁπωσδήποτε τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας· ἀλλ’ ἐδῶ δὲν ἔχετε κανένα, διότι οἱ κτηνίατροι, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν ἐδῶ, ἢ εἶναι εἰς τὸ στράτευμα ἢ ἀσχολοῦνται εἰς ὑπηρεσίας τῶν πολιτικῶν Ὑπουργείων. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχον τοιοῦτοι, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τοὺς ἑλκύσητε διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἐγὼ τονίζω κατ’ ἀρχήν, ὅτι τίποτε δὲν προσφέρετε· ἀδικεῖτε τὸ στράτευμα· ὅταν καταργῆτε στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, προσπαθεῖτε ὅπως–ὅπως νὰ δημιουργήσητε μίαν ὑπηρεσίαν διὰ νὰ ἀντικρύσητε τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατεύματος, αἱ ὁποῖαι εἶναι μεγάλαι, μέγισται. Ἀνεγράψατε εἰς τὸ νομοσχέδιον ἓν ποσὸν μισθοῦ, ὁ ὁποῖος ἐλάχιστα ἀπέχει τοῦ μισθοῦ, τὸν ὁποῖον ἐλάμβανον οἱ κτηνιατρικοὶ ὡς ἀξιωματικοὶ μετὰ τὴν ἐπερχομένην μάλιστα αὔξησιν τοῦ μισθοῦ εἰς τοὺς κατωτέρους βαθμούς. Ἀλλὰ νομίζητε ὅτι ὁπωσδήποτε αὐξάνοντες τοὺς μισθοὺς θὰ προσελκύσητε κόσμον, ἵνα δεχθῇ νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὸ στράτευμα ὑπὸ τὴν ἰδιότητα, ὑπὸ τὴν ὁποίαν σεῖς θέλετε καὶ τὴν ὁποίαν ἐγὼ θεωρῶ ὀλεθρίαν δι’ αὐτό; Πῶς εἶναι δυνατόν, κύριοι, τοῦτο νὰ τὸ ἐπιτύχητε, ἐφ’ ὅσον ὅριον ἡλικίας ὁρίζεται τὸ αὐτὸ δι’ ὅλους τοὺς βαθμούς; πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ προσέλθῃ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θ’ ἀπεφάσιζε νὰ ὑπηρετήσῃ ὡς στρατιωτικὸς ὑπάλληλος εἰς τὸ κτηνιατρικὸν σῶμα, ὅταν ἀσφαλῶς προβλέπῃ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ οὐδεμίαν προαγωγὴν ὄχι εἰς βαθμὸν ἀλλ’ οὔτε εἰς μισθόν; Πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ κτηνίατρος πέμπτης τάξεως νὰ ἐλπίζῃ εἰς προαγωγήν, ὅταν καὶ ὁ τῆς τετάρτης τάξεως ἔχει ὅριον ἡλικίας 62 ἐτῶν καὶ ὁ τρίτης τάξεως ὅριον ἡλικίας 62 ἐτῶν; Εὑρίσκετε σεῖς πλέον ἄνθρωπον διατεθειμένον νὰ θυσιασθῇ διὰ 200 δραχμάς, τὰς ὁποίας προσφέρητε κατὰ μῆνα; Καὶ νομίζετε ὅτι ἄνθρωποι προτιμῶντες νὰ δεσμευθῶσι μὲ 200 δραχμὰς δι’ ὅλον των τὸν βίον, εἶναι ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων ἔχετε ἀνάγκην διὰ τὴν σπουδαίαν αὐτὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατεύματος; Θὰ ἐπιστρατεύσητε σεῖς τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν ἄλλην βλέψιν ἔχουν, οὔτε τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας; Ἴσως ἐνομίσατε ὅτι θὰ ἦτο ἔργον εὐχερὲς νὰ ἀντικαταστήσητε ἀξιωματικοὺς ἑνὸς ὠργανομένου σώματος, νὰ τοὺς ἀντικαταστήσητε μὲ τοὺς πρώτους τυχόντας, τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην μερικῶν δραχμῶν. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτη περιπτώσει πολὺ μικρὰν ἔχετε ἰδέαν περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ στρατεύματος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχητε ὡς ὠφέλιμον ἔργον ἐκεῖνο, τοῦ ὁποίου πρὸ παντὸς ἔχει ἀνάγκην τὸ στράτευμα ἵνα τὸν ὠθῇ, ἵνα ζήσῃ, ἐκτὸς ἂν ἄλλαι σκέψεις τῆς ἁρμοδίας στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, πιστευούσης ὅτι ἡ κτηνιατρικὴ ὑπηρεσία εἶναί τι πάρεργον, εἶναί τι ὄχι ἀναγκαῖον, ὅτι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει μὲ τὴν κίνησιν τοῦ στρατεύματος, μὲ τὴν ὕπαρξιν τοῦ στρατεύματος, μὲ τὴν ἐκστρατείαν· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔπρεπεν οἱ κύριοι ἐκεῖνοι νὰ φωτίσωσι καὶ ἡμᾶς τοὺς γνωρίζοντας τὰ πράγματα καὶ κατ’ ἄλλην ἔκδοσιν. Ἡμεῖς ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι ἡ κτηνιατρικὴ ὑπηρεσία εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὴν ὕπαρξιν τοῦ στρατεύματος, οἱ ἁρμοδιώτεροι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀλλοίαν ἰδέαν ἔπρεπε νὰ μᾶς πείσωσι, δὲν μᾶς ἔπεισαν ὅμως μὲ τὴν αἰτιολογικὴν αὐτὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν μᾶς προσεκόμισαν. Μᾶς ὑπέλαβον ὡς πολὺ ἁπλοϊκούς. Γνωρίζω, κύριοι, ὅτι ὁμολογουμένως ματαιοπονῶ, γνωρίζω, κύριοι, πόσον προσκεκολλημένος εἶναι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὰς σκέψεις τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας. Εἶναι τόσον προσκεκολλημένος ὥστε νὰ μὴ εἶναι διατεθειμένος νὰ ἀκούσῃ τὰς σκέψεις οὐδενὸς ἄλλου. Εἶναι δυνατὸν νὰ προτάξῃ εἰς τὴν σκέψιν τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας τὴν σκέψιν ἐμοῦ ἢ οἱουδήποτε ἄλλου ὁμιλοῦντος ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης; Ἀδύνατον. Ἡ ἐλευθερία, ἥτις ἐδόθη εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, ἐλευθερία, ἥτις σᾶς ὁμολογῶ ἦτο ἀπαραίτητος διὰ τὴν συντέλεσιν τοῦ ἔργου της, ἡ ἐλευθερία αὕτη δημιουργεῖ μεγάλην εὐθύνην. Οἱ ἀντιλέγοντες, διότι ἀντιθέτους ἔχουσι γνώμας πρὸς τὰς γνώμας τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ διατυπώνωσι τὰς γνώμας των, ἀδιαφόρως ἂν αὗται θὰ εὕρωσι γόνιμον ἔδαφος πρὸς καλλιέργειαν. Ἀλλ’ ὑπὲρ τὴν εὐθύνην τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας πρόκειται δι’ ἐμὲ καὶ ὅλους τοὺς ἐδῶ συμπαρεδρεύοντας, ἡ εὐθύνη τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος, ἀπορῶ μὰ τὴν ἀλήθειαν, πῶς εὑρίσκει ὁμαλὴν τὴν δημιουργουμένην ταύτην κατάστασιν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν ἀναγκῶν, τοῦ συμφέροντος καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ συμφέροντος τῶν ἀτόμων, τὰ ὁποῖα θυσιάζει. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπείσθη εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἤκουσε καὶ ἄλλας γνώμας τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, γνώμας, τὰς ὁποίας ἡμεῖς δὲν ηὐτυχήσαμεν ν’ ἀκούσωμεν, γνώμας μὴ διατυπουμένας εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ δεχθῇ καὶ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι αἱ γνῶμαι αἱ διατυπούμεναι εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν εἶναι ἐντελῶς ἀνίσχυροι, ἵνα διευκολύνωσι τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει καὶ ἄλλας σκέψεις δικαιολογούσας τὴν ὑποβολὴν καὶ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, τὰς ὁποίας, ὑποθέτω, ὅτι δὲν θὰ διστάσῃ νὰ μᾶς μεταδώσῃ, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μᾶς πείσῃ ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐξασθένισις τοῦ στρατεύματος, ἀλλὰ ἡ τόνωσις τοῦ στρατεύματος. Ἐλπίζω ὅτι θὰ ἀκούσω τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα πεισθῶ, ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ κτηνιατρικοῦ σώματος καὶ τὸν παρακαλῶ εἰς αὐτὸ νὰ περιορισθῇ, διότι ἐπιμένω ὅτι περὶ καταργήσεως πρόκειται, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ζημιωθῇ τὸ στράτευμα διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ.

§102Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα, κύριοι, ὁσάκις πρόκειται περὶ ἑνὸς θεσμοῦ ὑπηρεσιακοῦ δὲν θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει μόνον τὴν γνώμην τῆς ὑπηρεσίας, διότι ἡ ὑπηρεσία σκέπτεται ἐντὸς ὁρίων στενῶν, ἐντὸς ὁρίων, τὰ ὁποῖα νομίζει ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβάλῃ καὶ κατορθώσῃ βοηθουμένη ὑπὸ τῶν ὀργάνων, τὰ ὁποῖα δημιουργεῖ, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο ἀκριβῶς πρέπει νὰ ὑπάρξῃ μία ἀντίληψις ὅλως διαφορετικὴ ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἡ ὑπηρεσία κατέχει ὡς ἐκ τῶν παραδόσεων, τὰς ὁποίας ἀκολουθεῖ καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα πᾶσαι αἱ ὑπηρεσίαι θέτουσιν ἐπὶ κεφαλῆς πολιτικοὺς ἄνδρας καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν ὅτι εἰς τὰ πολεμικὰ Ὑπουργεῖα ἔρχεται ἐπὶ κεφαλῆς πολίτης, διότι ἀκριβῶς πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἰς αὐτὰ ἡ ἀντίληψις ἐκείνη, ἡ διάφορος τῆς ὑπηρεσιακῆς ἀντιλήψεως. Ὑπεράνω τῆς γνώμης αὐτῆς ὑπάρχουν ἰδανικά, ὑπάρχουν πράγματα, τὰ ὁποῖα ἡ στενὴ ὑπηρεσιακὴ ἀντίληψις δὲν δύναται νὰ ἀντιληφθῇ καὶ τὰ τοιαῦτα ἰδανικὰ ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει ἡ ὑπηρεσία. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔγινεν ἀξιωματικός, δὲν ἔγινε μόνον καὶ μόνον ἵνα ἀποκτήσῃ ἓν βιοποριστικὸν ἐπάγγελμα, ἡ ἰδιότης τοῦ ἀξιωματικοῦ εἶναι μία τιμή, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θελήσωμεν ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τοὺς ἄνδρας αὐτοὺς τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀξιωματικοῦ τιθέμεθα ἀμέσως εἰς δίλημμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξέλθωμεν εὐχερῶς. Ἡ ἰδιότης τοῦ ἀξιωματικοῦ ἢ εἶναί τι μικρὸν καὶ δὲν σημαίνει ν’ ἀφαιρεθῇ, ἢ εἶναί τι μέγα καὶ ἀφαιρούμενον σημαίνει ὅτι ἐκεῖνος, ἀπὸ τὸν ὁποῖον τὴν ἀφαιροῦμεν, δὲν εἶναι ἄξιος νὰ φέρῃ τοιαύτην τιμήν. Εὑρισκόμεθα εἰς ἓν δίλημμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξέλθωμεν. Ἢ οἱ στρατιωτικοὶ κτηνίατροι εἶναι ἀνάξιοι νὰ εἶναι ἀξιωματικοὶ ἢ ὁ τίτλος τῶν ἀξιωματικῶν δὲν εἶναί τι, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ κἄτι τι καὶ κοινωνικῶς καὶ ἠθικῶς ἀλλὰ καὶ οὐσιαστικῶς καὶ ὅταν βλέπωμεν μίαν γραφειοκρατίαν, ἡ ὁποία ἐπιμένει εἰς ἔργα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀπολύτως ἰδικά της, διότι ὑπεράνω αὐτῆς ὑπάρχει ἡ ἀντίληψις, ἡ ἠθική, ἡ πέραν τῶν ὁρίων τῆς γραφειοκρατίας, τίθεται τὸ ἐρώτημα: πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ θεσμὸς εἰς ἕνα τόπον, ὅταν ἡ τιμή, ἡ ὁποία περιλαμβάνει ὅλους ἐκείνους τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἔχει ἀνάγκην ἡ Πολιτεία νὰ δώσῃ εἰς τὰ ὄργανά της, εἶναι κἄτι τι τὸ ἐφήμερον, εἶναι κἄτι τι τὸ κλονιζόμενον, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ ἀλλοῦ, εἰμὴ μόνον εἰς τὰς ὀρέξεις αὐτῆς τῆς γραφειοκρατίας; Δὲν εἶναι δυνατὸν ὑπὸ τοιούτους ὅρους νὰ διοικηθῇ ἓν κράτος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφανίζηται ἡ πολιτεία συγκλονίζουσα τὰ ἰδανικά, τὰ ὁποῖα ἕκαστος ἄνθρωπος κατατασσόμενος εἰς τὸν στρατὸν καὶ ἀποκτῶν τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀξιωματικοῦ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει του πρὶν καταταχθῇ, διότι δὲν πιστεύω μήτε δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει σκοπὸν νὰ συγκλονίσῃ αὐτὰ τὰ ἰδανικὰ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἔχομεν ἐν τούτοις ἓν προηγούμενον παράδειγμα· ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ καὶ δύναταί τις εἰπεῖν καὶ τοῦτο, ὅτι πράγματι ἴσως νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῇ ἀντιλήψει τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἰδέα ὅτι δύναται μόνον μὲ χρήματα νὰ ἀμείψῃ τὰς ὑπηρεσίας ἐκείνας εἰς τὸν τόπον, ὅπου κατ’ ἐξοχὴν ἡ ἀμοιβὴ τῶν ὑπηρεσιῶν ὑπῆρξεν ἀνέκαθεν τῆς ἐλαίας ὁ κότινος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις ὅτι ὑπάρχει πραγματικῶς μία τοιαύτη ἀντίληψις, ἀλλὰ δυστυχῶς τὰ γεγονότα ἔρχονται πειστικὰ πρὸ ἡμῶν εἰς σημεῖον, ὥστε νὰ τείνωμεν νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι ἀπομακρυνόμεθα ἀπὸ τὰ ἰδανικά, τὰ ὁποῖα ἀνέκαθεν εἶχεν ὁ ἑλληνικὸς λαός, μετὰ τῶν ὁποίων συνέζησε, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστήριξε ὄχι μόνον τὴν ὑλικήν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἠθικὴν αὐτοῦ εὐτυχίαν. Ἑπομένως δὲν φρονῶ ὅτι ἀπὸ τῶν ἀπόψεων τούτων δυνάμεθα νὰ στερήσωμεν τοῦ τιμίου τίτλου τοῦ ἀξιωματικοῦ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔκαμον ἄλλο τι παρὰ νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα καθ’ ὅλας τὰς στιγμάς, καθ’ ἃς ἐζητήθη ἡ βοήθειά των καὶ οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἕτοιμοι νὰ χύσωσι τὸ αἷμά των, διότι ἔδωσαν τὸν ὅρκον τοῦ στρατιώτου καὶ ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ παρακολουθήσωσι τὸν στρατὸν μὴ ἐκπληροῦντες τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν ἐν γραφείοις, ὅπως συνέβη εἰς ἕτερα σώματα, τὰ ὁποῖα κατηργήσαμεν. Ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας, ὁ κτηνίατρος παρακολουθεῖ τὸ σῶμα, ἐκτίθησι τὴν ζωήν αὐτοῦ, εἶναι δὲ ἀναγκαῖον νὰ εἶναι ἀξιωματικός, διότι τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν δὲν θὰ ἔχῃ τὸ ἠθικὸν τῆς ἀνδραγαθίας, ἡ ὁποία συμπαρομαρτεῖ μὲ τὸ ἀξίωμα τοῦ ἀξιωματικοῦ καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ κτηνιάτρου, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φαντάζηται ὅτι αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος θὰ προαχθῇ ἠθικῶς, θὰ προαχθῇ ὑλικῶς, ὅταν τοῦ λείπουν ὅλα ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα, ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ τίτλοι τῆς τιμῆς, οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦσι τὴν ἰδιότητα καὶ μόνον τοῦ στρατιώτου; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνισχυθῇ τις εἰς τὸν ἀγῶνα, εἰς τὸν ὁποῖον ἡ πολιτεία τὸν ἐπιτάσσει, ὅταν τὸν δίδῃ ὡς παρακολούθημα εἰς τὸν στρατὸν καὶ συμμέτοχον τῆς ἀμέσου αὐτοῦ ἐνεργείας ὅλας ἐκείνας τὰς ἰδιότητας, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην ἡ πολιτεία διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τοῦ ἐπιδιωκομένου αὐτῆς σκοποῦ. Ἑπομένως φρονῶ ὅτι ὑφ’ οἱανδήποτε ἄποψιν καὶ ὑφ’ ὅλας ἐκείνας τὰς ἀπόψεις ὑφ’ ἃς ἐξήτασε τὸ ζήτημα ἐξαντλήσας αὐτὸ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας βουλευτής, δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιμένῃ εἰς ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι πιθανὸν νὰ εἶναι προϊὸν τῆς στρατιωτικῆς γνώμης, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ ἐν τοῖς γραφείοις, ἡ ὁποία ὅμως δὲν εἶναι ποτὲ δυνατὸν νὰ εἶναι ὑπὲρ τὴν πολιτικὴν ἀντίληψιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἡμῶν ὅλων, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μόνον τὰ στενὰ ὅρια τοῦ σκέπτεσθαι τῆς γραφειοκρατίας, ἀλλὰ θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ὅρια τὰ εὐρύτερα, εἰς τὰ ὁποῖα ὡς ἄμεσον καὶ κύριον στοιχεῖον ἔρχεται τὸ ἰδανικόν, τὰ ἔθιμα, τὰ ἤθη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ ἰδέα τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἡ ὁποία εἶναι κἄτι τι μέγα καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἔχωμεν ὡς συμπέρασμα, ὅτι τὸ παρὸν νομοσχέδιον ἂν μὴ ἄστοχον, βεβαίως εἶναι ἀδικώτατον καὶ θὰ ἀποτελέσῃ ἓν προηγούμενον, τὸ ὁποῖον εἶναι ζήτημα κατὰ πόσον θὰ ὠφελήσῃ τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν.

§103Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Διὰ νὰ ἐπιμένῃ, κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ νὰ ψηφισθῇ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον τεκμαίρεται, ὅτι ἔχει τὴν πεποίθησιν, ἢ μᾶλλον τὴν βεβαιότητα ὅτι ἐξυπηρετεῖται τὸ σῶμα τὸ κτηνιατρικὸν οὕτω. Ἐμελέτησα καὶ ἐγὼ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ τὴν αἰτιολογικὴν αὐτοῦ ἔκθεσιν, εὗρον δὲ εὐλόγους τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἀγορεύσας ἀνέφερεν. Ἀλλὰ λόγους βελτιώσεως τοῦ σώματος καὶ τῆς ὑπηρεσίας οὐδὲν ἀναφέρουν οὔτε ἡ ἔκθεσις οὔτε τὸ νομοσχέδιον· τεκμαίρεται ἐκ τοῦ ὅλου νομοσχεδίου ὅτι ἡ βελτίωσις ἡ μόνη ἥτις θὰ ἐπέλθῃ θὰ εἶναι ἡ μεταβολὴ τῆς στολῆς. Ἐὰν δηλονότι ἀφαιροῦντες τὴν στολὴν τοῦ ἀξιωματικοῦ ἀπὸ τοὺς κτηνιάτρους περιβάλωμεν αὐτοὺς μὲ ῥεντιγκότα καὶ μὲ ὑψηλὸν πῖλον (γέλωτες), ἀκολουθοῦντες δὲ μὲ τοιαύτην περιβολὴν τὴν κινητοποίησιν τῶν στρατευμάτων ἐπέρχεται ἡ βελτίωσις, δὲν ἔχω νὰ εἴπω τι ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἀφοῦ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν ἀναγράφεται ἡ ἑτέρα στολὴ μοὶ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ὑποθέσω τὴν ῥενδιγκόταν καὶ ὅ,τι δήποτε ἄλλο ἔνδυμα. Ἀλλὰ διατί αὐτὴ ἡ μεταβολή; Δυνάμεθα νὰ φέρωμεν οἱανδήποτε βελτίωσιν θέλομεν, ἀλλὰ νὰ τοὺς ἀφαιρέσωμεν τὰς ἐπωμίδας καὶ τοὺς βαθμούς, οὓς δυνάμει τῶν κεκτημένων νόμων ἔλαβον καὶ κατέχουσι τῇ ἐντολῇ τοῦ Βασιλέως των, διότι μόνον αὐτὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπονέμῃ τοὺς βαθμούς, εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι τοὺς βαθμούς, τοὺς ὁποίους ἀπένειμεν ὁ Βασιλεύς, ἔχομεν δικαίωμα ἡμεῖς νομοθετοῦντες ἐδῶ νὰ ἀφαιρέσωμεν; Ἀλλ’ ἐὰν ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀφαιρέσωμεν τοὺς βαθμοὺς αὐτῶν, τοὺς ὁποίους, ὡς εἶπον, δυνάμει τοῦ νόμου κατέλαβον, δὲν θὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀφαιρέσωμεν τοὺς βαθμοὺς ἀπὸ ὅλον τὸ στράτευμα, ἀπὸ ὅλους τοὺς βαθμοφόρους ἐν τῇ ἐνεργῷ ὑπηρεσίᾳ; Δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀφαιρέσωμεν τοὺς βαθμοὺς τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς; Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ συστήματος τοῦ ὑπάρχοντος μέχρι τοῦδε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐὰν παρ’ ἐλπίδα θέλῃ νὰ μεταβάλῃ τὸ σύστημα, νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀφαιρέσῃ τοὺς βαθμούς, τοὺς ὁποίους, σᾶς εἶπον, ὅτι κατέλαβον δυνάμει τοῦ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον διέπει τὰ καθ’ ἡμᾶς. Ἐπιθυμῶ καὶ παρακαλῶ νὰ σκεφθῇ πολὺ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μήπως ἐκ τῆς βελτιώσεως τὴν ὁποίαν προσδοκᾷ ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ συστήματος, ἐπέλθωσι ζημίαι, καὶ ζημίαι ἀνεπανόρθωτοι. Ἔχω πληροφορίας ὅτι οἱ ἀξιωματικοί, οἱ κτηνίατροι, θεωροῦσιν οὐχὶ εὐχάριστον νὰ ἀφαιρῶνται ἀπὸ αὐτοὺς οἱ βαθμοί, τοὺς ὁποίους νομίζουσιν ὅτι δικαιώματι ἔλαβον καὶ κατέχουσι. Συνιστῶ λοιπὸν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπ’ αὐτοῦ νὰ προσέξῃ πολὺ καὶ τότε νὰ ἀποφασίσῃ μετὰ σκέψιν ἂν βελτίωσις ἐπέρχηται ἐκ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, ἢ μήπως ἐπέρχεται ζημία, καὶ ζημία ἀνεπανόρθωτος.

§104ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριοι βουλευταί, τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ὅπως θὰ ἐνθυμῆσθε, ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν πρὸ ἱκανῶν ἤδη ἡμερῶν· ἐγὼ δὲ ἐζήτησα κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ἐπανειλημμένως τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐπιψηφίσεως καὶ ἐζήτησα αὐτὴν διότι εἶχον ἀκούσει ὅλας αὐτὰς τὰς ἀντιρρήσεις, αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν μετὰ τόσης σφοδρότητος κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐν τῇ Βουλῇ. Τὰς εἶχον ἀκούσει καὶ ἀπὸ συναδέλφους ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἀπὸ αὐτοὺς τούτους τοὺς ἐνδιαφερομένους, ἀπό τινας τοὐλάχιστον τῶν ἐνδιαφερομένων. Ὁμολογῶ δὲ ὅτι αἱ ἀντιρρήσεις κατὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν τὸ πρῶτον οὐχὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δημοσίᾳ ἀλλὰ κατ’ ἰδίαν, μοῦ ἔκαμον ἐντύπωσιν, ὥστε νὰ ἀποφασίσω τότε νὰ σταματήσω τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἕως ὅτου λάβω τὸν καιρὸν νὰ μελετήσω καὶ πάλιν τὸ ζήτημα, προβάλλων πρὸς τοὺς συντάκτας τοῦ νομοσχεδίου τὰς διατυπωθείσας ἀντιρρήσεις, ἀκούων τὰ ἐπιχειρήματα αὐτῶν, ἂν θὰ ἐπέμενον, καὶ κρίνων ἐπὶ τῇ βάσει τούτων ἂν πρέπῃ νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ νομοσχέδιον εἰς ψήφισιν καὶ κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἐπείσθην ἐντελῶς ὅτι πρέπει νὰ ἀναλάβω ἄνευ οὐδενὸς ἐνδοιασμοῦ τὴν εὐθύνην τοῦ νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, κατόπιν τῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο περὶ τούτου. Ἐλπίζω δὲ ὅτι ταῦτα προεισαγωγικῶς λεγόμενα θὰ καθησυχάσωσι τὴν ἀνησυχίαν ἐκείνων ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν ὅτι ἦτο δυνατὸν ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ νὰ προσάγωνται πρὸς ψήφισιν νομοσχέδια ὁσονδήποτε τεχνικὰ μὲ τὸ κῦρος ἁπλῶς τῶν συντακτῶν αὐτῶν, ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι κεκλημένοι ἐκ τοῦ νόμου νὰ συντάσσωσι τὰ νομοσχέδια καὶ μὲ τὴν ἐπιβολὴν ἁπλῶς τῆς εἰδικῆς καὶ τῆς τεχνικῆς ἐπιστήμης αὐτῶν τῶν συντασσόντων. Εἶμαι καθολοκληρίαν σύμφωνος μετὰ τῶν προλαλησάντων, ὅτι θὰ ἦτο πλήρης ἀνατροπὴ τῆς ἐννοίας τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν ἂν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐψηφίζοντο τὰ νομοσχέδια, διότι οἱ εἰδικοί, διότι οἱ ἄλλοι μᾶς λέγουσιν ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ· αὐτὸ θὰ ἦτο ἀπεμπόλησις ὅλης τῆς ἐλευθερίας τῆς κρίσεως ἡμῶν καὶ τῆς ἀποφάσεως ἡμῶν. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, νὰ προσθέσω ὅτι ἠναγκασμένος νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου πρέπει πρὸ παντὸς νὰ κάμω ὅ,τι καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀργολίδος προλαλήσας, νὰ ἐξάρω δηλαδὴ τὴν μεγίστην σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ σῶμα τὸ κτηνιατρικὸν διὰ τὸν στρατόν· εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξάρω ὅτι αἱ πολεμικαὶ ὑπηρεσίαι δυνατὸν νὰ ἀχθῶσιν εἰς ἀποτυχίαν μόνον καὶ μόνον ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν ἢ τὴν κακὴν λειτουργίαν τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς, διότι στρατός, ὁ ὁποῖος στερεῖται μεταγωγικῶν μέσων, στερεῖται τῆς κινήσεώς του καὶ εἶναι στρατός, ὁ ὁποῖος εἶναι καταδεδικασμένος εἰς ἧτταν. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διότι τόσον μεγάλη εἶναι ἡ σημασία, ἐπαναλαμβάνω, τοῦ κτηνιατρικοῦ σώματος, δι’ αὐτὸ ζητῶ καὶ ἐγὼ ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, διότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκομεν διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, κύριοι, δὲν εἶναι τὸ συμφέρον τῶν προσώπων, ὅπως στηριζόμενος ἴσως εἰς κακὴν διατύπωσιν τῆς ἐκθέσεως — δὲν τὴν ἔχω πρόχειρον — ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀργολίδος βουλευτής, δὲν εἶναι τὸ συμφέρον τῶν προσώπων, ἢ τοὐλάχιστον ἐν τῇ ἐννοίᾳ ταύτῃ δὲν εἶναι τὸ συμφέρον τῶν προσώπων ποῦ εὑρίσκονται σήμερον εἰς τὸν κτηνιατρικὸν κλάδον. Οἱ ἐν τῷ κτηνιατρικῷ κλάδῳ, δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι πάντες, μηδενὸς ἐξαιρουμένου, θὰ ἐπροτίμων νὰ παρέμενον ὑπὸ τὸ καθεστώς, τὸ ὁποῖον ἴσχυε σήμερον καὶ ἂν ἀκόμη ὑπάρχῃ βελτίωσίς τις εἰς τὴν μισθοδοσίαν αὐτῶν, εἶμαι βέβαιος ὅτι ὅλοι θὰ ἐπροτίμων νὰ τοὺς ἔλειπεν αὐτὴ ἡ βελτίωσις καὶ νὰ διετήρουν τὴν στολήν, πρὸς τὴν ὁποίαν ἔχουσι τόσην στοργήν, καὶ δικαίως· ἀλλ’ ἐὰν τὸ νομοσχέδιον συνετάχθη καὶ ἐάν, ἐπαναλαμβάνω, ὑποχρεοῦμαι νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ αὐτό, τοῦτο γίνεται, κύριοι, διότι δὲν ἔχομεν τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν τῶν κτηνιάτρων, τῶν ἀναγκαίων οὔτε κἂν διὰ τὸν στρατόν, τὸν ὁποῖον εἴχομεν πρὶν πολὺ ὀλιγώτερον διὰ τὸν στρατὸν τὸν πολλαπλάσιον τῆς σήμερον. Πρέπει δὲ νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει ὅτι ὄχι μόνον πρίν, ἀλλ’ ἤδη ἰδίως, εἶναι ἀνεπαρκὴς ὁ ἀριθμὸς τῶν κτηνιάτρων, μετὰ τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κτηνῶν εἰς τόσας χιλιάδας, ὡς γνωρίζετε, — ζημία καταπληκτική, φρικιαστική, διὰ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν — καὶ ἔχομεν ἀνάγκην ἐπείγουσαν ἐκ παντὸς τρόπου νὰ στρατολογήσωμεν τὸ ἀναγκαῖον προσωπικὸν διὰ νὰ εἶναι ἐπαρκὴς ὁ ἀριθμὸς τῶν κτηνιάτρων· ἔχομεν ὅμως ὄχι μόνον τὴν ἔλλειψιν ἐν τῷ στρατῷ ἀλλὰ καὶ τὴν ἔλλειψιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ. Ἠξεύρετε πολὺ καλά, ὅτι δὲν ἔχομεν κτηνιάτρους οὔτε ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἐπαρκεῖς· τὸ σῶμα ἑπομένως τὸ κτηνιατρικὸν εὑρίσκεται ἀνταγωνιζόμενον πρὸς τοὺς ἔξω τοῦ σώματος κτηνιάτρους κατὰ τοῦτο, ὅτι οἱ ἔξω τοῦ σώματος κτηνίατροι ἔχουσι καλλίτερον στάδιον καὶ δυσκόλως ἀποφασίζουσι νὰ ὑπάγωσι νὰ καταταχθῶσιν ὡς κτηνίατροι. Ηὐξήσαμεν τὸν μισθὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, εἰς τοῦ ὁποίου τὸν βαθμὸν ἀντιστοιχεῖ ὁ ἀνθυποκτηνίατρος, εἰς 190 δρ. Δὲν εἶναι εὔκολον μὲ τὰς 190 δρ. αὐτὰς νὰ εὕρωμεν κτηνιάτρους. Ἡ ἀνάγκη λοιπὸν αὕτη ἔφερεν εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς συντάξεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Ἐκρίναμεν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἑλκύσωμεν τοὺς κτηνιάτρους, ἐὰν δὲν ἠρχίζαμεν ἀπὸ κατωτάτην μισθοδοσίαν 250 δρ., δηλ. 90 δρ. ἀνωτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐλάμβανον οἱ ἀνθυποκτηνίατροι καὶ 60 δρ. ἀνωτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν θὰ ἐλάμβανον ἤδη. Δὲν ὑπάρχει, κύριοι, ἄλλο μέσον διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦτο, παρὰ μόνον ἡ ἀφαίρεσις τῆς ἰδιότητος τοῦ ἀξιωματικοῦ ἀπὸ τὸν κτηνίατρον καὶ ἡ μετάδοσις εἰς αὐτοὺς τῆς ἰδιότητος πολιτικοῦ ὑπαλλήλου. Ὅλοι γνωρίζετε ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἀνεκτὸν ἐν τῷ στρατῷ νὰ καθιερωθῇ διάκρισις τῆς μισθοδοσίας καὶ διάκρισις τοιαύτη, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀποτελοῦντες μίαν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατεύματος ἀξιωματικοὶ θὰ ἐλάμβανον πολὺ ἀνώτερον μισθόν, κατὰ 30, ἔστω καὶ 40% ἐκείνου, τὸν ὁποῖον οἱ ὁμοιόβαθμοί των τῶν ὅπλων λαμβάνουσι. Μοιραίως θὰ ἐφερόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην, διὰ νὰ θεραπεύσωμεν αὐτὸ τὸ κακόν, νὰ αὐξήσωμεν τὴν μισθοδοσίαν καὶ τῶν ὁμοιοβάθμων ἀξιωματικῶν τῶν ὅπλων, διὰ νὰ εἰμπορέσῃ νὰ βαδίσῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὁ στρατός. Ἀλλ’ ὅταν ἐνθυμηθῆτε, κύριοι, ὅτι ἡ αὔξησις κατὰ 30 μόνον δρ. τοῦ μισθοῦ τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν φέρει αὔξησιν εἰς τὰς δαπάνας τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν 1.300.000, θὰ ἐννοήσητε καλῶς τί θὰ φέρῃ ἡ αὔξησις κατὰ τοσοῦτον ποσὸν κατ’ ἀνάγκην τῆς μισθοδοσίας ὅλων τῶν ἐν τῷ στρατεύματι. Κύριοι, διὰ τούτων καὶ μόνον ἐξηγῶ ἐπαρκῶς τὸν λόγον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἀλλὰ θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ἀπαντήσω καὶ εἰς μερικὰς ἄλλας ἀντιρρήσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν. Εἶπον ὅτι, πῶς θέλετε ὁ κτηνίατρος νὰ παρακολουθήσῃ τὸν στρατὸν μὴ ὢν ἀξιωματικός; Διατί ἀφίνετε τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀξιωματικοῦ εἰς τοὺς ἰατροὺς καὶ ἀφαιρεῖτε αὐτὴν ἀπὸ τοὺς κτηνιάτρους; Δὲν εἶναι ἐντελῶς ὁμοία ἡ ἀναλογία, τουλάχιστον ἡ ὑπηρεσία των; Τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ μοῦ ἔκαμεν ἐντύπωσιν καὶ ἐγώ, προκειμένου νὰ συζητήσω μετὰ τοῦ Ἐπιτελείου, τὸ ἐφύλαττα ὡς τὸ βαρὺ πυροβολικόν, δυστυχῶς ὅμως ἀπεδείχθη ὅτι δὲν εἶχε μεγάλην ἀξίαν καὶ αὐτό, διότι παρετηρήθη ὀρθῶς ὅτι ἐὰν ὁ ἰατρὸς τῶν ἀνθρώπων εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι ἀξιωματικός, τοῦτο προέρχεται διότι ὁ ἰατρὸς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ εὑρίσκεται ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ πεδίου τῆς μάχης καὶ εἰς αὐτὴν τὴν γραμμὴν τοῦ πυρός, περισυλλέγων τοὺς τραυματίας, ἀλλὰ ἀπὸ τοὺς κτηνιάτρους οὐδεὶς ἐσκέφθη νὰ ἀξιώσῃ ὅπως εὑρίσκωνται εἰς τὴν γραμμὴν τῆς μάχης διὰ νὰ παρακολουθοῦν τοὺς τραυματιζομένους ἵππους καὶ ὑπὸ τὸ πῦρ τοῦ ἐχθροῦ νὰ μεταφέρουν αὐτοὺς ὀπίσω διὰ νὰ τοὺς σώσουν. Αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκον τοῦ ἰατροῦ, ὄχι ὅμως καὶ τοῦ κτηνιάτρου. Βλέπομεν λοιπὸν ὅτι ὑπάρχει εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον μία μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἰατροῦ καὶ τοῦ κτηνιάτρου. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας βουλευτὴς μὲ ἠρώτησε ἂν παρεπονέθησαν οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ κτηνιατρικοῦ σώματος. Ἀλλ’ οἱ παραπονεθέντες δὲν εἶναι οἱ κτηνίατροι, ἀλλὰ τὰ κτήνη, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀνάγκην θεραπείας καὶ χάριν αὐτῶν σπεύδει ἡ ὑπηρεσία νὰ κάμῃ τὴν μεταρρύθμισιν αὐτήν, διὰ νὰ δώσωμεν εἰς τὰ κτήνη τὴν ἀπαιτουμένην θεραπείαν διὰ τῆς προσελκύσεως τοῦ ἀναγκαίου ἀριθμοῦ κτηνιάτρων. Ὡς πρόσθετον ἐπιχείρημα ἀναφέρεται εἰς τὴν ἔκθεσιν, ὅτι ὅλοι οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τοῦ κτηνιατρικοῦ σώματος παύουν πᾶσαν ἐκτέλεσιν ἐργασίας ἐπιστημονικῆς καὶ καταγίνονται εἰς διοικητικὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι δύνανται κάλλιστα νὰ ἀνατίθενται εἰς τοὺς διοικητὰς τῶν σωμάτων, διότι δὲν χρειάζεται ἰδιαιτέρα διοίκησις ἐκεῖ. Αὐτά, κύριοι, ἐθεώρησα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ἀναπτύξω. Ὡς εἶπεν ὁ κ. Ἀλεξάκης, δὲν πρόκειται νὰ ἀτιμάσωμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς, διὰ τῆς μεταρρυθμίσεως, τὴν ὁποίαν κάμνομεν, πρόκειται ἁπλούστατα νὰ τοὺς ἀφαιρέσωμεν τὴν στολήν. Καὶ μόλον ὅτι μετεχειρίσθη τοῦτο ὁ κ. βουλευτής, διὰ νὰ πλάσῃ τὴν εἰκόνα τοῦ κτηνιάτρου μὲ τὴν ῥεδιγκόταν καὶ τὸ ψηλὸ καπέλλο εἰς τό ἄλογο ἐπάνω, ἔχω καθῆκον νὰ τὴν πάρω αὐτὴν τὴν ἰδέαν, διὰ νὰ εἴπω ὅτι πρόκειται νὰ τοὺς ἀλλάξωμεν τὴν στολήν. Βεβαίως ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἀξιωματικοῦ ἑνὸς ὅπλου, ἡ ἀφαίρεσις τῆς στολῆς θὰ ἰσοδυνάμει σχεδὸν πρὸς ἀτίμωσιν. Ἐὰν ἠθέλομεν νὰ ἀφαιρέσωμεν τὴν σπάθην καὶ τὴν στολὴν ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ ἱππικοῦ, τοῦ πυροβολικοῦ, τοῦ πεζικοῦ, βεβαίως τοῦτο θὰ τὸ ἐθεώρουν ὅτι σχεδὸν τοὺς ἀτιμάζει, ἀλλὰ ἁπλῶς πρόκειται νὰ μεταβάλωμεν τὴν στολὴν ὄχι μαχίμου ἀξιωματικοῦ. Τώρα ἐὰν ἡ στολὴ τῆς ῥεδιγκότας μὲ τὸ ψηλὸ καπέλλο ἐκρίθη ὡς ἐπιβεβλημένη, ὑπόσχομαι εἰς τὸν κ. βουλευτὴν Γόρτυνος ὅτι δι’ ἐγκυκλίου θὰ προσπαθήσωμεν νὰ τοὺς εὕρωμεν μίαν στολὴν εὐπρεπῆ.

§105Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδικαιολόγησε τὸ νομοσχέδιον ἐκ τῆς ἀνάγκης, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, ὅπως πολλαπλασιάσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν κτηνιάτρων. Ἀλλ’ ὅπως πράξῃ τοῦτο κατὰ λόγον τῶν ἀναγκῶν τοῦ στρατοῦ, ἐννοεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ νομοσχεδίου του, νὰ ἀποβάλῃ καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν σήμερον, διότι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν πεῖράν τινα περὶ τῆς κτηνιατρικῆς, γνωρίζουν ὅτι ἰδιῶται κτηνίατροι δὲν ὑπάρχουν· ἐκεῖνοι δὲ οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἵππους καὶ ἄλλα κτήνη, ἀναγκαίως προσφεύγουν εἰς τὴν πεῖραν τῶν κτηνιάτρων τοῦ στρατοῦ. Ὁ μόνος τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου, κατ’ ἐμέ, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτήσωμεν τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν τῶν κτηνιάτρων εἶναι ἡ στρατολογία αὐτῶν ἐξ ἰδιωτῶν. Μέχρι τοῦδε ἠκολουθήσαμεν αὐτὴν τὴν τακτικήν, ἀκολουθήσωμεν ἤδη καὶ ἄλλην τακτικήν, νὰ προσλάβωμεν μὲ διαφόρους βαθμοὺς ξένους κτηνιάτρους. Σήμερον ἀναμφισβητήτως ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὴν ἀποβολὴν ὅλων ἐκείνων τῶν ὑπηρετούντων ἐν τῷ κτηνιατρικῷ κλάδῳ, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἠθέλομεν καταδικάσει αὐτοὺς νὰ ἀποβάλωσι τὸν βαθμόν, τὸν ὁποῖον κέκτηνται, καὶ ἕνεκα τοῦ ὁποίου θεωροῦνται ἰσότιμοι πρὸς τοὺς ἄλλους ἀξιωματικούς. Ἂς ἐξετάσωμεν καὶ τὸ ζήτημα τὸ κυβερνητικόν, κατὰ πόσον δύναται νὰ ἀφαιρεθῇ διὰ νομοθετήματος ὁ βαθμὸς οἱουδήποτε ἀξιωματικοῦ, εἴτε τοῦ σώματος τοῦ κτηνιατρικοῦ, εἴτε τοῦ οἰκονομικοῦ, εἴτε οἱουδήποτε. Ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως εἰς αὐτὸ θὰ καταλήξωμεν· ἀντὶ νὰ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῆς δυνάμεως τοῦ κτηνιατρικοῦ σώματος θὰ τὸν μειώσωμεν. Μετὰ δύο, τρία ἢ πέντε ἔτη αὐξάνοντες τοὺς μισθοὺς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτήσωμεν ἐπιστήμονας κτηνιάτρους ἰδιώτας, τοὺς ὁποίους νὰ κατατάξωμεν εἰς τὸ ἀναδιοργανούμενον κτηνιατρικὸν σῶμα, ἀλλὰ σήμερον ἀμέσως εἶναι ἀδύνατον, διότι δὲν ὑπάρχουσιν ἐπιστήμονες κτηνίατροι ἰδιῶται· ἐπιστήμονας ἰδιώτας ἰατροὺς θὰ εὕρητε πολλούς, ἀλλ’ ἐπιστήμονας κτηνιάτρους οὐδένα· δείξατέ μοι εἰς ἕνα οἱονδήποτε κλάδον ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν ἕνα καὶ μόνον κτηνίατρον· θὰ εὕρητε ἐκεῖ τοὺς κτηνιάτρους, θὰ εὕρητε τοὺς πεταλωτάς, ἀλλὰ βεβαίως αὐτοὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς φυτώριον τοῦ κτηνιατρικοῦ σώματος τοῦ στρατοῦ, τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως εἶναι πολυτιμότατον διὰ τὸ στράτευμα καὶ ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τοῦτο. Οἱ κτηνίατροι αὐτοί, οἱ ὑπάρχοντες, προσέφερον καὶ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν καὶ προσφέρουσιν ὑπηρεσίας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θέλει νὰ τοὺς θέσῃ εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τοὺς ἄλλους ἀξιωματικοὺς καὶ λέγει ὅτι: κατὰ τί θὰ διαφέρωσιν ἀπὸ τοὺς ἄλλους ἀξιωματικοὺς μέχρι σήμερον καθ’ ὅσον δὲν εὑρίσκονται εἰς τὴν γραμμὴν τοῦ πυρός; καὶ διὰ τοῦτο νομίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δύναται δι’ ἑνὸς νομοθετήματος νὰ ἀφαιρέσῃ παρ’ αὐτῶν τοὺς βαθμούς, διότι ῥητῶς ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 9 ὁρίζει ὅτι: (Ἀναγινώσκει) «Οἱ ὑπάρχοντες κατὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ παρόντος νόμου ἀξιωματικοὶ τοῦ κτηνιατρικοῦ σώματος ἀποβάλλουσι τὴν ἰδιότητα αὐτῶν». Μὲ τὴν θεωρίαν ὅμως αὐτὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπειδὴ αὐτοὶ δὲν εἰσέρχονται ἢ δὲν εὑρίσκονται εἰς τὴν γραμμὴν τοῦ πυρός καὶ διὰ τοῦτο δυνάμεθα νὰ τοὺς ἀφαιρέσωμεν τὸν βαθμόν, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν τὸ ἴδιον καὶ διὰ τὸ σῶμα τὸ οἰκονομικόν. Γνωρίζετε κανένα ἀξιωματικὸν τοῦ σώματος τοῦ οἰκονομικοῦ, ὁ ὁποῖος ἔρχεται εἰς τὴν γραμμὴν τοῦ πυρός; Ἐγὼ τοὐλάχιστον μὲ τὰς ὀλίγας γνώσεις τὰς ὁποίας ἔχω, γνωρίζω ὅτι ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ ἀνήκουσιν εἰς τὰ σώματα τὰ βοηθητικὰ καὶ βεβαίως αὐτοὶ λαμβάνουσι μέρος εἰς τὰς μάχας, ἴσως οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ κτηνιατρικοῦ σώματος εἶναι μᾶλλον ἐκτεθειμένοι ἀπὸ τοὺς ἄλλους, διότι ἀναγκαίως συμβαδίζουσι μὲ τὰ σώματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνήκουσι καὶ ἰδίως εἰς τὸ ἱππικὸν καὶ τὸ πυροβολικόν. Ἀνέφερον τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὸ δικαιολογοῦν τὴν ἀληθῶς μερικὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 9, διὰ τῆς ὁποίας ἀποβάλλουσιν οἱ ἀξιωματικοὶ τὴν ἰδιότητα αὐτῶν, διὰ νὰ φθάσω εἰς τὸ ζήτημα τὸ συνταγματικόν. Μέχρι τοῦδε εἴχομεν τὴν ἰδέαν τοὐλάχιστον ὅτι, ἐπαναλαμβάνω, οἱ βαθμοὶ ἀπονέμονται παρὰ τοῦ Βασιλέως ἰσοβίως καὶ οὐδεὶς ποτὲ ἐσκέφθη ὅτι εἶναι δυνατὸν δι’ οἱουδήποτε νομοθετήματος ἀπὸ ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους ἀπένειμε κατὰ τὸν νόμον ὁ Βασιλεὺς τὸν βαθμὸν νὰ ἀφαιρεθῇ ὁ βαθμὸς αὐτός. Παρακαλῶ νὰ προσέξωμεν εἰς τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος τὴν σχετικὴν περὶ ἀπονομῆς τῶν βαθμῶν. Τὸ ἄρθρον 34 λέγει: «Ὁ Βασιλεὺς ἀπονέμει κατὰ νόμον τοὺς στρατιωτικοὺς καὶ ναυτικοὺς βαθμούς, διορίζει καὶ παύει ὡσαύτως κατὰ νόμον τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους».

§106ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ αὐτὴ ἔκφρασις εἶναι διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους.

§107Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ θεωρία μου εἶναι ἡ ἑξῆς· ὅτι τὸ ἄρθρον 34 ἀναγράφει μίαν περιπλέον προνομίαν τοῦ Στέμματος καὶ ὅταν μὲν πρόκειται περὶ τῆς προνομίας, τῆς ἀφορώσης τὴν ἀπονομὴν τῶν βαθμῶν τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν, περιορίζεται ἡ διάταξις εἰς τὴν ἀπονομὴν καὶ λέγει: (Ἀναγινώσκει) «ὁ Βασιλεὺς ἀπονέμει κατὰ νόμον τοὺς βαθμούς», ὅταν δὲ πρόκειται περὶ τῶν διορισμῶν τῶν ὑπαλλήλων ὁμιλεῖ περὶ διορισμοῦ καὶ παύσεως. Αὐτὸ ἀκριβῶς καθιστᾷ τὴν διαφοράν.

§108ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐὰν παρατηρήσητε τὸ 100 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, κ. Πρόεδρε, θὰ ἴδητε ὅτι δὲν μένει κανὲν κενόν.

§109Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἄρθρον 100 λέγει: (Ἀναγινώσκει) «Μόνον ὅταν καὶ ὅπως ὁ νόμος διατάσσει οἱ στρατιωτικοὶ καὶ ναυτικοὶ στεροῦνται τοῦ βαθμοῦ, τῶν τιμῶν καὶ τῶν συντάξεών των». Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι πρόκειται περὶ στερήσεως· θὰ εἶναι δὲ ἄνω ποταμῶν, ἐὰν σεῖς, νομικός, τοιαύτην βλασφημίαν ἐκφέρητε ἑρμηνεύοντες τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 100 τοῦ Συντάγματος· εἶναι ἀληθῶς θλιβερόν, διότι φθάνετε εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, διάταξιν, ἡ ὁποία ἀφορᾷ εἰς ἀπώλειαν τοῦ βαθμοῦ, θέλετε νὰ τὴν ἐφαρμόσητε εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν· ἡ διάταξις αὕτη οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ, μένομεν δὲ ἀπέναντι τῆς διατάξεως, διότι πρόκειται περὶ διατάξεως ἀφορώσης εἰς ἀπώλειαν τοῦ βαθμοῦ. «Μόνον ὅταν καὶ ὅπως ὁ νόμος διατάσσει οἱ στρατιωτικοὶ καὶ ναυτικοὶ στεροῦνται τοῦ βαθμοῦ, τῶν τιμῶν καὶ τῶν συντάξεών των», διότι πρόκειται περὶ μιᾶς καταδίκης, ἡ ὁποία ἐπῆλθε παρὰ τῶν φυσικῶν δικαστῶν, παρ’ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους τάσσει ὁ νόμος. Πρόκειται περὶ ἀπωλείας — καὶ τὸ λέγει τὸ ἄρθρον — ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ ἀποβολῆς τοῦ βαθμοῦ κατόπιν μιᾶς οἱασδήποτε νομοθετικῆς πράξεως. Ἡ νομοθετικὴ αὕτη πρᾶξις εἶναι παράνομος, διότι προσβάλλει τὴν προνομίαν τὴν βασιλικήν, ἡ ὁποία ἕνα καὶ μόνον ἀναγνωρίζει περιορισμόν, τὸ ὅτι ὁ βαθμὸς πρέπει νὰ ἀπονέμηται συμφώνως μὲ τὸν νόμον. Ἔχομεν ἓν ἢ δύο παραδείγματα ἀποβολῆς ἢ ἀπωλείας τοῦ βαθμοῦ καθ’ ὅλην τὴν μακρὰν συνταγματικὴν περίοδον ἀπὸ τοῦ 1843 καὶ ἐντεῦθεν — διότι εἰς τὸ ἄρθρον 34 οὐδεμία ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἀναθεωρηθέντος καὶ τοῦ τοῦ 1843· καὶ τὸ Σύνταγμα ἐκεῖνο δὲν περιελάμβανε ῥητὴν διάταξιν περὶ τῆς ἰσοβιότητος τῶν βαθμοφόρων τοῦ στρατοῦ, ὅπως περιλαμβάνει περὶ τῶν ἀρειοπαγιτῶν, περὶ τῶν δικαστῶν ἐν γένει καὶ περὶ τῶν ἰσοβίων μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου — ἔχομεν ἓν ἢ δύο παραδείγματα, ἀλλ’ αἱ περιπτώσεις ἐκεῖναι ἀπέβλεπον εἰς βαθμοὺς ἀπονεμηθέντας (καὶ ἐδικαιολογήθη ἡ ἀπώλεια) παρὰ τὸν νόμον· ἅμα ὅμως ὁ βαθμὸς ἀπενεμήθη παρὰ τοῦ Βασιλέως, ἐνασκοῦντος βασιλικὴν προνομίαν, ἀπενεμήθη παρὰ τοῦ Βασιλέως συμφώνως μὲ τὸν νόμον, οὐδεμία νομοθετικὴ ἐξουσία βεβαίως, ἐκβαίνουσα τῶν ὁρίων αὑτῆς καὶ τῶν καθηκόντων αὑτῆς, δύναται διὰ νομοθετικῆς πράξεως νὰ τοὺς ἀφαιρέσῃ τὸν βαθμόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη θεωρία. Ἐὰν τώρα θελήσητε νὰ ἐπιμείνητε εἰς τὴν διάταξιν αὐτήν, ἀναγκαίως θὰ προσφύγωσιν ἐκεῖνοι ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, θὰ ἴδητε δὲ τὴν θεωρίαν σας σχετικῶς μὲ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 100 πῶς θὰ τὴν ἑρμηνεύσῃ καὶ ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους διωρίσατε δικαστάς, πῶς θὰ τὴν χαρακτηρίσωσιν. Καὶ εἰς τί θὰ σᾶς χρησιμεύσῃ; Ἀναμφισβητήτως εὑρισκόμεθα ἀπέναντι μιᾶς διατάξεως ἀντισυνταγματικῆς, θιγούσης μίαν προνομίαν βασιλικήν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θίξῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, οὔτε διὰ πράξεως νομοθετικῆς νὰ μειώσωμεν τὸ κῦρος αὐτῆς, διότι ἠθέλομεν ἐξέλθει τῶν ὁρίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔθηκε τὸ Σύνταγμα. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη ἀληθὴς θεωρία. Ζητῶ συγγνώμην, διότι ἐπὶ τοιούτου ζητήματος ἴσως ὡμίλησα ζωηρῶς. Φρονῶ ὅτι καὶ ἐπὶ πάντων τῶν θεμάτων ἐν γένει, τῶν θιγόντων τὴν λειτουργίαν τοῦ στρατεύματος διὰ τὴν κατάρτισιν αὐτοῦ, ἀνταξίου πρὸς τὰς ἐλπίδας καὶ εὐχὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν σκοπιμότητα, βεβαίως πρέπει νὰ καταστήσωμεν ἓν σῶμα κτηνιατρικὸν ἀνάλογον πρὸς τὸν νέον στρατόν, πρὸς τὴν νέαν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, νὰ τὸν καταστήσωμεν δὲ ἀντάξιον καὶ αὐτῶν τῶν ἐλπίδων τῆς πατρίδος, νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὸ ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν τοιαύτην, ὥστε νὰ δυνηθῇ αὐτὰ τὰ κτήνη, τὰ κτήνη, τὰ ὁποῖα εἶναι τὰ ὄργανα, τὰ ἀναπόφευκτα καὶ ἀναπόσπαστα τῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ, νὰ τὰ συντηρήσῃ, νὰ καταστήσωμεν τὸ σῶμα αὐτὸ ἀντάξιον τῶν ἐλπίδων, τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ στηρίξωμεν ἐπὶ τοῦ πυροβολικοῦ καὶ ἱππικοῦ. Καὶ βεβαίως πρέπει νὰ μορφώσωμεν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ περισυλλέξητε ἐνταῦθα ἐπιστήμονας ἐν Ἀθήναις καὶ ὀλιγώτερον ἐν ταῖς ἐπαρχίαις. Τοιοῦτον ἀναγκαίως πρέπει νὰ μορφώσωμεν τὸ σῶμα, ἀλλὰ πρέπει πρὸ παντὸς νὰ μὴ ἀποθαρρύνωμεν, νὰ μὴ ἀποβάλωμεν, ὅπως ἐκφράζῃ τὸ νομοσχέδιον, ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μέχρι τοῦδε ὑπηρέτησαν, νὰ μὴ τοὺς ἀμείψητε δὲ διὰ τὰς ὑπηρεσίας των διὰ μιᾶς ἀληθῶς ὑβριστικῆς νομοθετικῆς πράξεως. Ἐσκόπουν νὰ ὑποβάλω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, ἡ ὁποία νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ἱκανοποιήσῃ ἐν μέρει καὶ τὰς σκέψεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰς ἰδικάς μου γνώμας σχετικῶς μὲ τὴν προνομίαν τὴν βασιλικήν, κατόπιν, τῆς ὁποίας ἀπενεμήθησαν οἱ βαθμοὶ εἰς αὐτοὺς καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς ἀφαιρέσωμεν. Ἐσκόπουν νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν ἔχουσαν οὕτως: (Ἀναγινώσκει). «Οἱ ὑπάρχοντες κατὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ νόμου ἀξιωματικοὶ τοῦ κτηνιατρικοῦ σώματος διατηροῦνται κλπ.». Καὶ μετὰ ταῦτα ἐν ἄρθρῳ 11 ὡς πρὸς τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας νὰ ἐφαρμόσωμεν ὡς πρὸς τοὺς ὑπάρχοντας τὸν γενικὸν νόμον....

§110Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Περὶ ὁρίου ἡλικίας.

§111Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ ὁποῖος ἐφαρμόζεται εἰς ὅλους. Αὐταὶ εἶναι αἱ τροπολογίαι, διὰ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποφύγωμεν τοὺς κινδύνους τῆς ἀπωλείας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐντίμως ὑπηρετοῦν, τοὺς ὁποίους θὰ ὑποβιβάσητε πρὸς τοὺς ἰσοτίμους των καὶ οἱ ὁποῖοι ἐντεῦθεν ἀπογοητευόμενοι θέλουσιν ἀναγκασθῇ ν’ ἀποστρατευθῶσιν. Καὶ ἀναμφισβητήτως οἱ μισθοί, τοὺς ὁποίους ἐχορηγοῦμεν πρὸς αὐτούς, εἶναι ὄχι μόνον ἀνεπαρκεῖς, ἀλλὰ δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς μὴ ἀποδίδοντες πρὸς τοὺς βαθμοφόρους ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ δύνανται ἐν τῇ ἐνασκήσει τῆς ἐπιστήμης των νὰ ἀπολαύσωσιν. Δὲν πρέπει νὰ ὑποτιμήσωμεν τὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν εἰς αὐτοὺς καὶ αἱ ὁποῖαι δίδονται παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπέκτησαν τοὺς βαθμοὺς ὑπὲρ τοῦ στρατεύματος καὶ τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ. Εἰς αὐτοὺς ὀφείλομεν ν’ ἀποδώσωμεν τὰς τιμάς, τὰς ὁποίας ἀπέκτησαν δυνάμει τοῦ προνομίου τῆς Βασιλείας, τὰς ὁποίας δὲν δυνάμεθα ν’ ἀφαιρέσωμεν.

§112Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἀπορῶ διὰ τὸν εὔκολον τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον παραδόξως ἐστηρίχθη ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ ἥκιστα ἐπιχειρήματα τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, ἐπιχειρήματα τόσον ἀτυχῆ, ὥστε νὰ μὴ δυνηθῇ νὰ μᾶς πείσῃ περὶ τῆς σοβαρότητος καὶ ὀρθότητός των. Ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου ἐγκατελείφθη πλέον, διότι ἀνῃρέθη κατὰ τὸ ὅλον καὶ ὑπεβλήθη ὡς τὸ κυριώτερον ἐπιχείρημα, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην κτηνιάτρων. Θὰ παρακαλέσω καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὲ ἀξιώσωσι τῆς προσοχῆς των. Ἐν τῇ αἰτιολογίᾳ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ κτηνιατρικοῦ σώματος ἀναφέρεται ὁ λόγος, ὅτι ἔχομεν καὶ ἄλλου μικροῦ ἀριθμοῦ ἀνάγκην κτηνιάτρων καὶ πρέπει νὰ προσελκύσωμεν τούτους, καὶ διὰ νὰ προσελκύσωμεν νέους εἶναι ἀνάγκη νὰ αὐξηθῶσιν οἱ μισθοί. Καὶ τίς ἠρνήθη εἰς ὑμᾶς νὰ προσελκύσητε ὅσους ἄλλους νέους θέλετε καὶ νὰ δώσητε εἰς αὐτοὺς μεγαλύτερον μισθόν; Καὶ τίς δύναται νὰ δεχθῇ ὅτι προσελκύοντες ἄλλους μὲ μεγαλητέραν μισθοδοσίαν, δὲν εἰξεύρω μὲ ποίους ὅρους θὰ προσλάβητε αὐτούς, ὑποθέτω κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀφοῦ θέλετε νὰ τοὺς στρατολογήσητε ἀπὸ τὰ τέσσαρα ἄκρα τοῦ κόσμου, θὰ τοὺς στρατολογήσητε μὲ ἰδιαιτέραν συμφωνίαν, ἑπομένως θὰ καλέσητε νέους, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐνισχύσητε τὴν κτηνιατρικὴν ὑπηρεσίαν, αὐτὸ δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὸ νὰ καταργήσητε τοὺς ὑπάρχοντας, ἀρκεῖ νὰ διατηρήσητε αὐτούς, νὰ περισυλλέξητε καθ’ ὃν τρόπον θέλετε ὅσους ἄλλους ἔχετε ἀνάγκην καὶ οὕτω νὰ συμπληρώσητε τὴν κτηνιατρικὴν ὑπηρεσίαν. Εἶναι δικαιολογία τοῦτο; Ἐπειδὴ θέλετε ἄλλους κτηνιάτρους σᾶς βεβαιῶ ἐγώ, ὅτι δὲν ἔχετε οὔτε ἕνα κἂν κτηνίατρον εἰς τὴν ἀγορὰν διὰ νὰ τὸν προμηθευθῆτε. Δὲν ἔχετε ἐδῶ.

§113ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Οὐδένα.

§114Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ συνέπειαν δὲν δύνασθε νὰ ἀδικήσητε κανένα. Προσθέτω ἐγὼ καὶ κἄτι τι, τὸ ὁποῖον γνωρίζετε. Ἔπρεπεν ἡ κτηνιατρικὴ ὑπηρεσία νὰ τὸ καταστήσῃ γνωστόν, ὅτι ὑγειονομικὸς ἰατρὸς ὑπηρετῶν εἰς πολιτικὸν Ὑπουργεῖον μὲ 300 δραχ. ἔφυγεν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἐπροτίμησε νὰ καταφύγῃ εἰς τὸν στρατὸν μὲ 150 δραχμάς, οὐχὶ διὰ τὸ ὑλικὸν συμφέρον, ἀλλὰ διὰ κἄτι τι ἄλλο, χάριν ἔρωτος πρὸς τὸ σῶμα. Κατὰ συνέπειαν πίπτει ὡς βράχος τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ἡ ἀνάγκη νὰ αὐξήσωμεν τὸ προσωπικὸν τῆς κτηνιατρικῆς ὑπηρεσίας σᾶς ἤγαγεν εἰς τὴν δύσκολον θέσιν νὰ ἀφαιρέσητε τὸ ἀξίωμα. Καὶ σᾶς κρούω ἐγώ, κύριοι, τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου. Μὲ ποῖον τρόπον θέλετε νὰ στρατολογήσητε ἀπὸ τὴν ξένην ὑγειονομικοὺς στρατιωτικοὺς ἰατρούς; Καὶ ἄλλοτε εὑρέθητε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ στρατολογήσητε ξένους ἀξιωματικούς, σᾶς βεβαιῶ δέ, ὅτι οἱ στρατολογηθέντες ἦσαν οἱ ἀνικανώτεροι τῶν ἀνθρώπων καὶ ὅτι ἐδυσφόρησε τὸ στράτευμα, ἐφ’ ὅσον ὑπηρέτουν καὶ ὅτι ἠσθάνθη ἀνακούφισιν εὐθὺς ὡς κατωρθώθη ν’ ἀπαλλαγῇ τούτων. Αὐτοὶ εἶναι οἱ ἔξωθεν στρατολογούμενοι. Νομίζετε λοιπὸν ὅτι θὰ σᾶς ἀποδώσουν χρήσιμόν τι ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ οἱ κτηνίατροι αὐτοί, τοὺς ὁποίους ἐπιχειρεῖτε νὰ στρατολογήσητε διὰ δημοσιεύσεων εἰς τὰς ἐφημερίδας; Ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀνάγκην κτηνιάτρων καὶ ὁ βουλόμενος ἐλθέτω καθ’ ὃν τρόπον στρατολογοῦνται εἰς τὰς οἰκίας οἱ ὑπηρέται καὶ ὑπηρέτριαι. Θὰ ἠννόουν τὴν προέλευσιν ὑγειονομικῶν ὑπαλλήλων ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν πρωτίστως νὰ ἔλθητε εἰς συνεννοήσεις καὶ νὰ σᾶς ἀποστείλουν κτηνιάτρους ἱκανούς διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατεύματος, ὅπως ἐκάματε προκειμένου περὶ ὀργανωτοῦ, ἀλλ’ ἀκριβῶς θαυμάζω πῶς τὰ φῶτα τοῦ ὀργανωτοῦ κτηνιάτρου ἄλλου ἀξιωματικοῦ δὲν σᾶς ἐφώτισαν, ὅτι οἱ κτηνίατροι πρέπει νὰ εἶναι ἀξιωματικοί. Μετεκκλέσατε αὐτὸν ἀκόμη διὰ νὰ μεταλαμπαδεύσῃ τὰ φῶτα εἰς τοὺς ἐδῶ κτηνιάτρους καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο νὰ πεισθῆτε ὅτι πρέπει νὰ ἀφαιρέσητε τὴν στολὴν ἀπὸ τοὺς κτηνιάτρους. Αὐτὸ φαίνεται εἶναι τὸ φῶς, τὸ ὁποῖον σᾶς προσεκόμισεν ὁ ὀργανωτής, τὸ διατρανοῦται τοὐλάχιστον διὰ τῶν ἐνεργειῶν σας Ὑποθέτω ὅμως, ὅτι κἄτι ἄλλο θὰ σᾶς συνεβούλευσε, θὰ σᾶς συνεβούλευσε νὰ καταστήσητε ἀρτιωτέραν τὴν ὑπηρεσίαν τὴν κτηνιατρικήν, αὐτὴν τὴν σοβαρὰν ὑπηρεσίαν. Ὥστε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν δύνασθε νὰ φέρητε ὡς δικαιολογίαν, ὅτι καταργεῖτε τὸ κτηνιατρικὸν σῶμα ἵνα στρατολογήσητε ἄλλους, διότι εἶναι δυνατὸν καὶ οἱ ὑπάρχοντες νὰ παραμείνωσι καὶ ἄλλους νὰ στρατολογήσητε μὲ ἰδιαίτερα συμβόλαια ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον. Τοῦτο δὲν σᾶς κωλύει νὰ διατηρήσητε τοὺς κτηνιάτρους ἀξιωματικοὺς ὡς ἀξιωματικούς. Ὥστε οὐδεμίαν ἔχετε δικαιολογίαν, διότι δὲν ἔχετε διαθεσίμους κτηνιάτρους. Δὲν ἔχετε, διότι δὲν ἐμεριμνήσατε πρὸ τόσου χρόνου, δὲν ἐλάβατε τὴν πρόνοιαν νὰ στείλητε νέους εἰς τὴν Εὐρώπην, ἔστω καὶ μὲ ἔξοδα τοῦ Δημοσίου, νὰ σπουδάσουν καὶ ἐάν τις ἐσπούδασε μόνος καὶ ἐπανῆλθεν εἰς τὴν πατρίδα του, ἡ μόνη του ἐπιθυμία ἦτο νὰ καταταχθῇ εἰς τὸν στρατόν. Καὶ ἔμειναν πολλοὶ ἐπὶ 10 καὶ 15 ἔτη ὡς ἀνθυποκτηνίατροι χωρὶς νὰ διαμαρτυρηθοῦν ἀλλὰ δὲν ἤλπιζον οἱ δυστυχεῖς, ὅτι θὰ ἔλθῃ μία ἡμέρα μετὰ δύο πολέμους, οἱ ὁποῖοι ἐλάμπρυναν την Ἑλλάδα καὶ θὰ τοὺς ἐλέγετε ὅτι σᾶς καταργῶ ἀπὸ ἀξιωματικοὺς καὶ σᾶς ἀμείβω δίδων εἰς ὑμᾶς 50 δραχ. ἐπὶ πλέον ἐὰν θέλητε νὰ παραμείνητε εἰς τὸν στρατὸν ὡς ὑπάλληλοι. Ὥστε οὐδεμίαν ἀναμφισβητήτως δικαιολογίαν ἔχετε, ἐὰν δὲ τώρα εὕρητε ἄλλους ἔξωθεν, θὰ τοὺς πληρώσητε ἁδρά.

§115ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παίρνω τὴν ἄδειαν νὰ τοὺς δώσω.

§116Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν σᾶς κωλύει νὰ διατηρήσητε τοὺς ὑπάρχοντας· διατί ἀφομοιοῦτε τοὺς ὑπάρχοντας πρὸς τοὺς προσελευσομένους ἰδιώτας; Τί σᾶς ἀναγκάζει; μόνον ἡ ἀνάγκη νὰ προμηθευθῆτε ἀπὸ ξένας ἀγορὰς φροῦτα. Ὅταν λοιπὸν τὸ ἐπιχείρημά σας μετατοπισθῇ, τί μένει ὡς δικαιολογία, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως; Μία δύναται νὰ μείνῃ ὡς δικαιολογία καὶ σκέψις, ὅτι τὸ σῶμα τοῦτο δὲν ἐμπνέει τὴν ἐμπιστοσύνην σας. Αὐτὸ μένει μόνον καὶ τοῦτο μόνον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ὡς δικαιολογία σας. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν σᾶς ἐμπνέουν ἐμπιστοσύνην οἱ ἐν ὑπηρεσίᾳ ἤδη κτηνίατροι ἀξιωματικοί, κατὰ μείζονα λόγον δὲν πρέπει νὰ σᾶς ἐμπνέουν, ὅταν θὰ τοὺς καταστήσητε ἰδιώτας, ἐὰν νομίζητε—διότι σᾶς ἐξέφυγε μία λέξις—ὅτι δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατεύματος.

§117ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παραπονοῦνται τὰ ἄλογα διὰ τὴν ἀνεπάρκειαν ἀριθμητικῶς.

§118Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν σᾶς ἄγῃ εἰς τὴν σκέψιν νὰ τοὺς ἀφαιρέσητε τὸν βαθμὸν ὁ λόγος, ὅτι δὲν σᾶς ἐμπνέουν ἐμπιστοσύνην, εἶσθε ἀδικαιολόγητος. Ἀλλ’ ἐὰν πάλιν δὲν σᾶς ἐμπνέουν ὄντως τὴν ἐμπιστοσύνην σας καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς τὸ ἀποδείξητε τοῦτο, ἐὰν πταίουν οἱ ἀξιωματικοὶ κτηνίατροι, πταίει ἡ ὑπηρεσία, ἐὰν γιγνώσκῃ ἀνικανότητας, πρέπει νὰ τὰς ἀπομακρύνητε καὶ νὰ μὴ καταστρέψητε μίαν ὑπηρεσίαν τόσον χρήσιμον εἰς τὸν στρατόν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι διαμαρτύρονται τὰ ἄλογα· τί διαμαρτύρονται τὰ ἄλογα; διαμαρτύρονται, διότι οἱ κτηνίατροι εἶναι ἀξιωματικοί; ἢ διαμαρτύρονται διότι δὲν ἀπολαμβάνουσι τῶν περιποιήσεων καὶ τῆς ἐπιβλέψεως, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν ἀνάγκην; Ἐὰν οἱ ἵπποι διαμαρτύρωνται δὲν γνωρίζω ἐὰν διαμαρτύρωνται διὰ τοὺς κτηνιατρικοὺς ἀξιωματικούς, ὅπως εἴπατε ὅτι διαμαρτύρωνται ἢ διαμαρτύρονται, διότι εἶναι ὀλίγοι τὸν ἀριθμόν, ὁπότε δύνασθε νὰ αὐξήσητε τὸν ἀριθμόν, ἐὰν δὲν δύνασθε ἀμέσως νὰ τοὺς αὐξήσητε εἶναι δυνατὸν κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ ἐξοικονομήσητε τοῦτο καὶ ὁ τρόπος ἐνδείκνυται διὰ τῆς τροπολογίας. Ὑποβάλατε τὴν τροπολογίαν καὶ ἴσως τότε νὰ ἐξοικονομήσητε τὰ πράγματα, διότι ἐγὼ πιστεύω ὅτι καὶ μετὰ τὴν τροπολογίαν καὶ μετὰ τοὺς μεγάλους μισθούς, τοὺς ὁποίους θὰ δώσητε καὶ πάλιν δὲν θὰ ἐξασφαλίσητε ὅσους καὶ ὁποίους ἔχετε ἀνάγκην. Ἐὰν τὰ κτήνη παραπονοῦνται ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ θὰ σᾶς εἴπω. Δὲν γνωρίζω ἐὰν παραπονοῦνται διὰ τὴν ἀνεπάρκειαν, ἀλλὰ πρὸ παντὸς παραπονοῦνται διὰ τὴν κακὴν ἐνσταύλισιν, διότι δὲν ἔχετε σταύλους καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχετε σταύλους, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχητε ὑγείαν εἰς τὰ κτήνη. Δὲν ἔχετε σταύλους καὶ θὰ περιῆλθε εἰς γνῶσίν σας ὅτι ἡ αἰτία τῆς καταστάσεως εἶναι τοῦτο· ἔχετε σταύλους γεμάτους νοσήματα μεταδοτικὰ καὶ ἐὰν οἱ ἵπποι σας μειοῦνται εἰς ἀριθμὸν καὶ ἀνησυχεῖ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν μειοῦνται διότι δὲν ἔχουσι τὴν ἀνάλογον κτηνιατρικὴν ἐπίβλεψιν, ἀκριβῶς μειοῦνται, διότι δὲν ἔχουσι τὴν ὁπωσδήποτε καλὴν ἐνσταύλισιν, διότι ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία, ἴσως θὰ ἔχῃ τὴν ἰδέαν ὅτι ὁ στρατός, ὁ καλός, πρέπει νὰ συνοδεύηται καὶ μὲ τὸν ἀνάλογον ἀριθμὸν κτηνῶν καὶ δὲν πιστεύω νὰ διαφεύγῃ τὴν ὑπηρεσίαν, ὅτι ὁ ἤδη ἀριθμὸς τῶν κτηνῶν δὲν εἶναι τόσον ἐνθουσιώδης. Ὑποθέτω, κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα ἐξέλιπεν. Ὁ δικαιολογητικὸς λόγος, ὅτι καταργεῖται ἡ κτηνιατρικὴ ὑπηρεσία ἵνα προσελκύσωμεν καὶ ἄλλους, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπασχολῇ ἡμᾶς πλέον. Εἶναι ἀνάγκη ἀφοῦ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεγνώρισε τὴν σκοπιμότητα καὶ χρησιμότητα τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς καὶ κατόπιν τῶν ὅσων προεῖπον, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιχειρήσω καὶ πάλιν νὰ σᾶς πείσω ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ συμπαρευρεθῇ καὶ ἡ στρατιωτικὴ ἰδιότης εἰς τὸν κτηνίατρον; Δὲν ὑποθέτω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιμείνω εἰς τὸ νὰ σᾶς πείσω εἰς τοῦτο. Τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οἱ φαρμακοποιοί, πῶς θὰ ἐκτελέσωσι τὴν ὑπηρεσίαν των ἤδη μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς ἰδιότητος τοῦ ἀξιωματικοῦ, δὲν ἔχουσιν οὐδένα λόγον εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα. Πρῶτον εἶναι εἷς νόμος δοκιμαστικὸς καὶ δὲν γνωρίζομεν τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν ὁ φαρμακοποιός, οὔτε παρακολουθεῖ τὸ στράτευμα. Ὁ φαρμακοποιὸς παραμένει εἰς ὡρισμένα κέντρα, εἰς τὰ ὁποῖα κατασκευάζει τὰ φάρμακα, τὰ ὁποῖα καὶ ἀποστέλλει. Προκειμένου δὲ περὶ τῶν φαρμάκων, τὰ ὁποῖα ἀναγκαιοῦσι κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς μάχης καὶ καθ’ ὃν χρόνον τὰ στρατεύματα προχωροῦν, τὰ χειρουργεῖα εἶναι παρεσκευασμένα. Δὲν συμβαίνει ὅμως τὸ αὐτὸ προκειμένου περὶ τῶν κτηνιάτρων ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦσι τὰς μονάδας των καὶ κινοῦνται, ἐφ’ ὅσον κινοῦνται καὶ αὐταὶ καὶ σταματῶσιν ἐφ’ ὅσον σταματῶσι καὶ αὐταὶ καὶ μάχονται, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν μάχωνται τὰ σώματα αὐτῶν. Ὁ κτηνίατρος ἀξιωματικὸς ἔχει ὡρισμένην θέσιν εἰς τὰς παρατάξεις τοῦ συντάγματος τοῦ ἱππικοῦ, καθ’ ὅμοιον τρόπον ἔχει ὡρισμένην θέσιν καὶ εἰς τὰς παρατάξεις τοῦ πυροβολικοῦ. Οὔτε δύναται νὰ φαντασθῇ τις ὅτι δύναται νὰ προχωρῇ ἓν σῶμα ἀφῆνον εἰς ἀπόστασιν τοὺς κτηνιάτρους ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι περισυλλέγουσι τοὺς ἵππους τοὺς δυναμένους νὰ ἐπιζήσωσι καὶ θεραπεύουσι τοὺς δεομένους θεραπείας. Ἢ μήπως νομίζετε ὅτι ἡ ἀξία ἑνὸς ἵππου δὲν εἶναι μεγίστης σημασίας κατὰ τὴν ἐκστρατείαν; Ἀλλοίμονον, ἐὰν οἱ ἵπποι ἢ οἱονδήποτε μεταγωγικὸν ἐγκατελείπετο εἰς τὴν τύχην του. Σᾶς διαβεβαιῶ ὅτι ὁ κτηνίατρος ἀξιωματικός, παρέχει τὰς ὑπηρεσίας του κατὰ τὴν μάχην φροντίζων ὅσον δύναται περὶ τῆς θεραπείας τῶν ἵππων, τῶν δυναμένων νὰ χρησιμοποιηθῶσι πρὸς κίνησιν ἢ ζεῦξιν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ ἐπελήφθη παντὸς ἄλλου θέματος, κατέληξεν εἰς τὸ ὅτι δὲν χρειάζεται τὸ ξῖφος εἰς τὸν κτηνίατρον. Τὸ ξῖφος δὲν εἶναι ὅπλον ἀμύνης, οὔτε ἐπιθέσεως εἰς τοὺς σημερινοὺς χρόνους. Τὸ ξῖφος εἶναι ἐνδεικτικὸν τῆς ἰδιότητος τοῦ ἀτόμου. Τὸ ξῖφος εἶναι ἓν μέσον νὰ ὑπομιμνήσκῃ εἰς τὸν φέροντα αὐτὸ τὴν ἱερότητα τῆς ἀποστολῆς του καὶ ὄχι νὰ μάχεται μὲ αὐτό. Οὐδὲ ἐπολέμησεν ἀξιωματικὸς μὲ τὸ ξῖφος, οὔτε ἠμύνθη, διότι δὲν εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην. Εἶναι τὸ σύμβολον τῆς ἰδιότητός του, τῆς ἱερᾶς. Εἶναι ὁ παντοτεινὸς σύντροφος, ὁ ὁποῖος τοῦ ὑπομιμνήσκει τὰς μεγάλας καὶ σοβαρὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ὑπέχει. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ ξῖφος εἶναι σημεῖον μαχητοῦ, ὅπως ἠθέλησε νὰ ἐξηγήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θέλω τὸν ἐρωτήσει ποῦ θὰ πολεμήσῃ ὁ ἀξιωματικός, ὁ ὑγειονομικός; Ποῦ θὰ πολεμήσῃ ὁ ἀξιωματικὸς τῆς ἐπιμελητείας, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὁποίου τόσον μέγα ἐνδιαφέρον ἐδείξατε καὶ δικαίως, ποῦ θὰ μεταχειρισθῇ, λέγω, ὁ ἀξιωματικὸς τῆς ἐπιμελητείας ὡς καὶ τοῦ μεταγωγικοῦ τὸ ξίφός του; Αὐτὰ εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθητε, κύριε Πρωθυπουργέ, διὰ νὰ ἀντικρούσητε εἰς ὅσα ὄχι ἐγὼ λέγω, ἀλλ’ εἰς ὅσα ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων διεβεβαίωσεν. Πολὺ φοβοῦμαι, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀντὶ νὰ ἐξέλθητε μιᾶς δυσκόλου θέσεως, ὅπως νομίζητε, θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν μεγίστην τῶν δυσχερειῶν καὶ πολὺ συντόμως καὶ τότε δὲν θὰ εὑρίσκεσθε ἐν τῇ ἱκανότητι, οὐχὶ μόνον νὰ συμπληρώσητε τὰ ἐλλείποντα ἀλλ’ οὐδὲ τὰς μικρὰς ἐλλείψεις, τὰς ὁποίας ἔχετε μέχρι σήμερον. Σᾶς διαβεβαιῶ μὲ ὅλην μου τὴν θλῖψιν ὅτι δημιουργεῖτε δυσχερείας, ἀπὸ τὰς ὁποίας δὲν θὰ ἐξέλθητε εὐκόλως. Καὶ δι’ αὐτὸ ἤθελον καὶ ἐγώ, συμφωνῶν μὲ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Ἀρκαδίας, νὰ συμπληρώσητε τὰ ἐλλείποντα, δι’ οὗ τρόπου σᾶς ὑπέδειξε καὶ ἀφήσητε τὸ σῶμα, ὅπως σήμερον ὑπηρετεῖ, ἀφοῦ δὲν ἐστάθη ἱκανὸν νὰ μᾶς πείσητε διατὶ ζητεῖτε νὰ τὸ καταργήσητε. Ἐὰν ἔχητε ἀνάγκην ἀξιωματικῶν, ἐὰν ἔχητε ἀνάγκην κτηνιάτρων, προσελκύσατε ἀμείβοντες αὐτοὺς ἐφ’ ὅσον θέλετε. Ἀφήσατε τοὺς ὑπάρχοντας. Δὲν εἶναι δίκαιον, δὲν εἶναι ὀρθόν, δὲν εἶναι σκόπιμον, ἀλλὰ καταστρέφετε μίαν ὑπηρεσίαν, καταστρέφετε δὲ αὐτὴν εἰς βάρος τοῦ στρατεύματος. Οὐδὲ εἶναι συμφέρον εἰς περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλοι ἀποβλέπομεν μετὰ τόσου ἐνδιαφέροντος πρὸς τὴν ὅσον τὸ δυνατὸν καλλιτέραν διάπλασιν τοῦ στρατεύματος, νὰ ἐρχώμεθα διὰ νομοσχεδίου, ἐντελῶς ἀδικαιολογήτου, νὰ ἐρχώμεθα νὰ ἐξασθενίσωμεν τὸν στρατόν, εἰς στιγμήν, καθ’ ἣν πρέπει νὰ τὸν τονώσωμεν διὰ τῆς καλλιτέρας διαπλάσεως τῆς ὑπηρεσίας τῆς κτηνιατρικῆς. Ἐὰν θέλητε νὰ αὐξήσητε τὸν ἀριθμὸν τῶν κτηνιάτρων δὲν ἔχετε λόγον δικαιολογοῦντα τὴν διάλυσιν τοῦ σώματος, ἐκτὸς ἂν ὑπάρχωσι λόγοι ἀπώτεροι, οἱ ὁποῖοι εἶναι κεκρυμμένοι καὶ τοὺς ὁποίους μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν γνωρίζει ἡ Βουλή.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 2–6). Ἄρθρον 7. (Ἀναγινώσκεται).

§120Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τέλους καταργήσατε αὐτὸ ἀφοῦ τὸ θέλετε, ἀλλὰ θελήσατε ὅμως νὰ διαρρυθμίσητε τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν χάριν τῶν γενικωτέρων ἀναγκῶν τοῦ στρατεύματος, ἐπὶ τὸ ὀρθότερον καὶ τὸ συμφερώτερον. Νὰ τεθῇ τὸ ἑξῆς· «Πρὸς κατάταξιν» Δηλαδὴ εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν πρόκειται περὶ ἀπολύσεως, τότε ὁ κτηνίατρος πρέπει νὰ εἶναι ἀρχαιότερος, εἰς πᾶσαν ἄλλην περίστασιν δύναται νὰ εἶναι νεώτερος. Βεβαίως προκειμένου πλέον περὶ πολιτικῆς καθαρῶς ὑπηρεσίας θὰ ἐπερίττευε τοῦτο, ἀλλὰ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας διατηρήσατε μίαν ἁπλῆν διατύπωσιν.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 7 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 8. (Ἀναγινώσκεται).

§122ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς αὐτὸ τὸ ἄρθρον παρακαλῶ· ἀντὶ τῆς φράσεως «ἀποβάλλουσι τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀξιωματικοῦ καὶ κατατάσσονται» τίθεται ἡ φράσις· «ἀποστρατευόμενοι αὐτεπαγγέλτως κατατάσσονται». Ὥστε οἱ ὑπάρχοντες κατὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ παρόντος νόμου ἀξιωματικοὶ τοῦ κτηνιατρικοῦ σώματος ἀποτασσόμενοι αὐτεπαγγέλτως κατατάσσονται.

§123Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ ἀποστρατευθῇ εἷς ἀξιωματικὸς αὐτεπαγγέλτως πρέπει νὰ ὑπάρχῃ νόμος.

§124ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νόμος εἶναι καὶ αὐτός, κ. Καρπετόπουλε.

§125Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νόμος καταστατικός.

§126ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει καταστατικὸς νόμος παρὰ μόνον τὸ Σύνταγμα.

§127Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον ὅταν συμπληρώσῃ ὡρισμένων ἐτῶν ὑπηρεσίαν, δύναται νὰ ἀποστρατευθῇ εἷς ἀξιωματικός.

§128Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναμφισβητήτως πρόκειται περὶ μιᾶς νέας ἀρχῆς Συνταγματικῆς, ἐνῷ ἐδῶ ἔχομεν ἓν σχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡρισμένας διατάξεις· τώρα βλέπομεν μίαν τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκείνους, τοὺς ὁποίους δὲν τολμῶμεν, οὐδὲ δυνάμεθα, οὐδ’ ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἀποβάλωμεν ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, τοὺς ἀποστρατεύομεν· ἀλλὰ μεταβάλλετε τὸν καταστατικὸν νόμον. Πῶς θὰ τοὺς ἀποστρατεύσητε; Δὲν νομίζετε ὅτι τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀκριβῶς πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς περιγραφῆς τῆς Συνταγματικῆς διατάξεως προβαίνετε εἰς τοιαύτην διατύπωσιν, ὅτι οὐδὲν πράττετε; ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ ἀποφύγητε, μὴ ἐπιμένοντες εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 8, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἀποφύγητε, τροποποιοῦντες κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὸ ἄρθρον 8; Τοὺς θέτετε εἰς ἀποστρατείαν· ἀλλὰ πρὸς τίνα σκοπὸν γίνεται τοῦτο; ἀναμφισβητήτως πρὸς περιγραφὴν τῆς διατάξεως τῆς Συνταγματικῆς· διότι δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ τῆς ἀποστρατεύσεως τῶν ἀξιωματικῶν νὰ καθορισθῶσι διὰ νομοσχεδίου καὶ διὰ νομοθετήματος περιοριζομένου εἰς ὡρισμένους ἀξιωματικούς. Τοιαύτη διάταξις δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀντισυνταγματική, διότι δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα ὡς πρὸς τοὺς βαθμοὺς ὡρισμένων ἀξιωματικῶν νὰ εἴπητε ὅτι ἀποστρατεύονται οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ αὐτοδικαίως δυνάμει ἑνὸς νομοθετήματος χωρὶς νὰ ὑπάρχωσιν οἱ ὅροι, οἱ γενικοί, τῆς ἀποστρατείας. Διὰ νὰ ἀποστρατευθῇ εἷς ἀξιωματικὸς αὐτεπαγγέλτως πρέπει νὰ ἔχῃ καταληφθῇ ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας. Σήμερον, χωρὶς νὰ ἔχουν καταληφθῇ ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, τοὺς ἀποστρατεύετε. Τί ἄλλο πράττετε ἢ περιγράφετε μίαν διάταξιν Συνταγματικήν; Αὐτὸ ἀληθῶς, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἁρμόζει εἰς τὴν ἐνάσκησιν τῶν δικαιωμάτων τῆς ἀρχῆς καὶ εἰς τὴν ἐνάσκησιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, διότι πρόκειται περὶ διατάξεως, ἡ ὁποία ἀναμφισβητήτως πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς περιγράφουσα τὴν Συνταγματικὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ βαθμὸς εἶναι ἀναφαίρετος. Καὶ ἡ διάταξις ὅμως αὕτη, ὡς ἐτροποποιήθη, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἐνέχει τὸ ἀντισυνταγματικόν, ἐκ τοῦ ὅτι καθορίζει τὴν ἐξ ἐπαγγέλματος ἀποστράτευσιν, τὴν καθορίζει ὡς πρὸς ὡρισμένους ἀξιωματικούς. Ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ· ὑπὸ τοιούτους ὅρους τίνα ἐγγύησιν δύναται νὰ δώσῃ τὸ ἄρθρον 34 τοῦ Συντάγματος συνδυαζόμενον πρὸς τὸ ἄρθρον 100, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀποκρούσῃ τὴν θεωρίαν μου; Τίνα ἐγγύησιν δύναται νὰ δώσῃ; Σήμερον ἔχομεν δύο ἀντισυνταγματάρχας, τέσσαρας ταγματάρχας, 16 λοχαγοὺς καὶ δὲν ἐξεύρω πόσους ἀνθυπολοχαγοὺς καὶ ἀνθυπασπιστάς, τοὺς ὁποίους ἀποστρατεύομεν διὰ μιᾶς διατάξεως νομοθετικῆς χωρὶς νὰ ὑπάρχωσι οἱ ὅροι τῆς γενικῆς διατάξεως. Καὶ τοῦτο δὲν εἶναι περιγραφὴ τῆς διατάξεως τῆς Συνταγματικῆς; Μὴ θέλετε διὰ τοιούτων περιγραφῶν νὰ ἐξέλθητε ἐκ τῶν ἀντισυνταγματικῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, διότι οὐδὲν πράττετε. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐπὶ τῆς τροπολογίας αὐτῆς τοῦ ἄρθρου 7 παρακαλῶ καὶ παρακαλοῦμεν ὅλοι οἱ συνυπογράψαντες τὴν πρότασιν νὰ γίνῃ ὀνομαστικὴ κλῆσις.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ 8ου ἄρθρου.

§130Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ἐπὶ τοῦ 7ου ἄρθρου.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφίσθη τὸ 7ον ἄρθρον.

§132Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πολὺ καλά. Θὰ προσθέσωμεν εἰς τὸ 9ον.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι λανθασμένος ὁ ἀριθμὸς τῶν ἄρθρων εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον διενεμήθη, κ. Ράλλη.

§134Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τίνος ἄρθρου ἐγένετο ἡ τροπολογία;

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ 8ου.

§136Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§137Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς διετυπώθη τὸ ἄρθρον;

§138ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ἐρωτᾷ ὁ ἀξιότιμος βουλευτής, ἡ διατύπωσις ἔχει ὡς ἑξῆς: «Οἱ ὑπάρχοντες κατὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ παρόντος νόμου ἀξιωματικοὶ τοῦ κτηνιατρικοῦ σώματος, ἀποστρατευόμενοι αὐτεπαγγέλτως, κατατάσσονται διὰ Β. Διατάγματος... κλπ.».

§139Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἀνθρώπους ἀποστρατευομένους νὰ τοὺς κατατάσσητε;

§140ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἶναι ὑποχρεωτικόν. Θέλετε νὰ εἴπωμεν «διορίζονται»;

§141Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τῇ αἰτήσει των;

§142ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διατί νὰ τοὺς ὑποβάλωμεν εἰς αὐτὴν τὴν διατύπωσιν νὰ τὸ ζητήσουν; «Διορίζονται» λοιπόν.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ ὅτι οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. Ράλλης, Π. Σπυράκης, Α. Εὐταξίας, Ν. Τριανταφυλλάκος, Δ. Καλλέργης, Σ. Τσακόπουλος, Π. Ἀλεξάκης, Ε. Δεληγιάννης, Π. Κοσσονᾶκος, Κ. Σοκόλης, Α. Τ. Μπασιᾶς, Σ. Θεοδωρόπουλος, Π. Τσαλδάρης καὶ Α. Κανάρης παρακαλοῦσιν ὅπως ἡ ψηφοφορία διεξαχθῇ ἐπὶ τοῦ 8ου ἄρθρου, δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§144Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις ἀπαραδέκτου, κύριε Πρόεδρε.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι· δὲν ὑπάρχει πρότασις ἀπαραδέκτου, ὀνομαστικὴ κλῆσις ζητεῖται ἐπὶ τοῦ ἄρθρου. Παρακαλοῦνται οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Τσακόπουλος καὶ Δ. Χατζηγιάννης ὅπως χρησιμεύσωσιν ὡς ψηφολέκται. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 8ον, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, λέγουσι «ναί», οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «ὄχι». Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Ἐνεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Σ. Τσακοπούλου καὶ Δ. Χατζηγιάννη).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Ἐνεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 92 ἐξ ὧν 75 ὑπὲρ καὶ 17 κατά, ὡς ἑξῆς:

Συνεπῶς ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄρθρον, ὡς ἐτροπολογήθη παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 9–12).

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. Διακόπτομεν τὴν συνεδρίασιν διὰ τὴν 10½ μ. μ. (Ὥρᾳ 8.45′ μ. μ.). Μετὰ τὴν διακοπήν. (Ὥρᾳ 10.45′ μ. μ.)

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συζήτησις τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τοῦ Θεσσαλικοῦ Γεωργικοῦ Ταμείου. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§150ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. «Ἥττημαι καὶ τὴν ἧττάν μου ὁμολογῶ». Δὲν δύναμαι, κύριοι, νὰ μὴ ἀναμνησθῶ τοῦ γραφικοῦ τούτου λογίου μετὰ τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις, κρατερῶς ἀποκρούσας τὰ ἐπιχειρήματα ἡμῶν τῶν ἀντιπολιτευομένων κατὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1914, ἀντεπετέθη εἶτα καθ’ ἡμῶν ἀμείλικτος, μονονουχὶ ζητήσας λόγον παρ’ ἡμῶν διὰ τὸ παρελθόν, διὰ τὸ ἐνεστὼς καὶ δι’ αὐτὸ τὸ μέλλον τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν μας. Ἡμεῖς, κύριοι, ἀπεδέχθημεν κατ’ ἀρχὴν ὅτι ὁ ἰταλικὸς τύπος τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι σχετικῶς τελειότερος, διημφισβητήσαμεν δὲ μόνον, ἐὰν ἔπρεπε νὰ εἰσαχθῇ αὐτὸς παρ’ ἡμῖν, ὑφ’ οὓς ὅρους εἰσήχθη τώρα, ἤτοι ἄνευ τῶν ἐν Ἰταλίᾳ προϋποθέσεων, ἄνευ προηγουμένης μεταρρυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ καὶ νὰ εἰσαχθῇ μάλιστα οὐχὶ ἐν ἀρχῇ, ἀλλ’ ἐν τῷ μέσῳ τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους ἐπὶ παντοδαπῇ συγχύσει καὶ ἀναστατώσει τῆς ὅλης οἰκονομικῆς μας ὑπηρεσίας, μάλιστα δὲ τῆς λογιστικῆς. Ἀπεδείξαμεν δὲ μετὰ ταῦτα δι’ ἁπλῆς ἀντιπαραβολῆς τῶν δύο τώρα συμψηφιζομένων προϋπολογισμῶν τοῦ 1913 καὶ 1914 ὅτι 51 ὅλα ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα πέρυσιν ἀνεγράφοντο ὡς τακτικὰ ἔξοδα, ἐφέτος δὲ διὰ τῆς μεθόδου τῆς καθιερώσεως τοῦ νέου τύπου τοῦ προϋπολογισμοῦ παρ’ ἡμῖν αἴφνης μετετέθησαν εἰς τὰ ἔκτακτα ἔξοδα ἢ τὰ τῆς κινήσεως κεφαλαίων, διὰ νὰ παρασταθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1914, ὡς ἔχων ἐν ἀρχῇ μὲν περίσσευμα 4 καὶ ἐπέκεινα ἑκατομ., βραδύτερον δ’ ἔλλειμμα μόνον 27½ ἑκατομ., ἐνῷ τοῦτο ἀνέρχεται πράγματι εἰς 75 ὅλα ἑκατομμύρια. Αὐτά, κύριοι, διϊσχυρίσθημεν καὶ ἀπεδείξαμεν ἡμεῖς, ὡς νομίζομεν. Ὁ κύριος ὅμως Ὑπουργὸς ἐθεώρησεν ἀνάξιον ἑαυτοῦ νὰ κατέλθῃ εἰς τόσον ταπεινὴν καὶ μικρολόγον συζήτησιν. Αὐτός, ἐκ περιωπῆς ἐξετάζων τὰ πράγματα, ἠρκέσθη εἰς τοῦτο καὶ μόνον, εἰς τὸ νὰ ἐξάρῃ καὶ πάλιν τὴν σπουδαιότητα τοῦ νέου τύπου τοῦ προϋπολογισμοῦ, οἱονεὶ οἰκτείρων ἡμᾶς, διότι δὲν θέλομεν ἢ δὲν δυνάμεθα νὰ κατανοήσωμεν αὐτήν. Ἀφοῦ δὲ τοιουτοτρόπως ἀνέτρεψεν ἄρδην, ὅσα ἡμεῖς εἴπομεν περὶ ἐλλειμμάτων τῆς ἐνεστώσης χρήσεως καὶ τοῦ ἀπωτέρου μέλλοντος, αὐτόχρημα ἀπεστόμωσεν ἡμᾶς, προκειμένου περὶ ἄλλων τινῶν ἰσχυρισμῶν μας. Οὕτω λ. χ. διὰ ν’ ἀποδείξῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ἡμεῖς δὲν εἴχομεν δίκαιον, ὑποστηρίξαντες ὅτι, κατ’ ἀκολουθίαν τῶν ἑκάστοτε ψηφιζομένων νομοσχεδίων, δι’ ὧν συνήθως αὐξάνουσιν αἱ ὑφιστάμεναι δαπάναι ἢ δημιουργοῦνται νέαι τοιαῦται, ὁσημέραι αὐξάνονται καὶ πληθύνονται καὶ τὰ ἔξοδα, ἐξογκοῦται δὲ καὶ τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ· διὰ ν’ ἀποδείξῃ, λέγω, ὅτι ἡμεῖς εἴχομεν ἄδικον, τοιοῦτόν τι ὑποστηρίξαντες, προσήγαγεν αὐτὸς εἰς τὴν Βουλὴν νέας δηλώσεις, ἐξ ὧν τί ἐμφαίνεται; Ὅτι ἀπὸ τῆς 31 Ὀκτωβρίου, ὅτε ὑπέβαλεν εἰς ἡμᾶς τὰς πρώτας δηλώσεις περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1914, μέχρι τῆς 18 Δεκεμβρίου ἐ. ἔ., ἤτοι ἐντὸς 2½ μηνῶν, ηὔξησαν τὰ μὲν ἔξοδα κατὰ 3.629.000 τὸ δ’ ἔλλειμμα αὐτοῦ κατὰ 1.741.000. Ἔχει δὲ ὁ Θεὸς καὶ δι’ ἀργότερα, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἐξακολουθεῖ καὶ τώρα ἀκόμη ψηφίζουσα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα αὐξάνουσιν ὑφισταμένας ἢ δημιουργοῦσι νέας δαπάνας! Λοιπὸν δὲν μᾶς ἄφησεν οὕτω πως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀναπολογήτους; Δὲν πιστεύω, κύριοι, νὰ ἐλησμονήσατε τὴν μακρὰν διαλογικὴν συζήτησιν, τὴν γενομένην ἐν τῷ μέσῳ τῆς προτέρας ἀγορεύσεώς μου περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1914 μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τῶν κ.κ. Ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Συγκοινωνίας, προκειμένου περὶ τῶν αὐτοκινήτων τῆς Ἠπείρου. Ἐγὼ σᾶς ἀνέγνωσα τότε τὰς πρώτας δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐξ ὧν ἀπεδεικνύετο ὅτι τὰ ἔξοδα αὐτῶν ἀνέρχονται κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος εἰς 537.000 δρ. Ἔσπευσαν δὲ οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ ν’ ἀπαντήσωσιν ὅτι τὰ ἔσοδα ἦσαν ἀνώτερα τῶν ἐξόδων. Ὅτε δ’ ἐγὼ ἀνταπήντησα ὅτι ἔσοδα αὐτοκινήτων τῆς Ἠπείρου δὲν ἀναφέρονται εἰς τὰς δηλώσεις, ἀλλ’ ὅτι εἰς τὴν μόνην δημοσιευθεῖσαν ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» προσωρινὴν κατάστασιν τῶν ἐσόδων τῶν νέων χωρῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1913 ἀπὸ συστάσεως τῶν νέων ταμείων μέχρι 30 Ἰουνίου 1914 ἀναγράφονται τοιαῦτα 78.695 δραχ., τότε οἱ δύο Ὑπουργοὶ εἶπον, κατὰ τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά, τὰ ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει): «Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ... Αἱ εἰσπράξεις (ἐκ τῶν αὐτοκινήτων τῆς Ἠπείρου) ὑπερβαίνουσιν αὐτὸ τὸ ποσὸν (τῶν ἐξόδων), ἑπομένως δὲν εἶναι καμμία δαπάνη». «Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι αἱ εἰσπράξεις εἶναι ἄνω τῶν 600.000 δραχ. Θὰ προσκομίσω αὔριον τοὺς γενικοὺς πίνακας εἰς τὴν Βουλήν». Ἔκτοτε, κύριοι, παρῆλθον τέσσαρες ἡμέραι καὶ ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν εἶδον ἀκόμη προσκομιζομένους εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας αὐτοὺς τοὺς περιφήμους γενικοὺς πίνακας, τοὺς ἀποδεικνύοντας ὅτι αἱ εἰσπράξεις τῶν αὐτοκινήτων τῆς Ἠπείρου εἶναι ἄνω τῶν 600.000 δρ. Ἀντὶ τούτου ὅμως εἶδον τὰς νέας δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καθ’ ἃς, ἀπέναντι ἐξόδων 537.000 δρ., ὑπολογίζονται ἔσοδα 350.000. Δὲν ἐξετάζω τώρα, κατὰ πόσον τὰ ἔσοδα ταῦτα εἶναι τὰ ἀκριβῆ. Ἐγὼ τ’ ἀποδέχομαι, ὡς τοιαῦτα καὶ διακηρύττω καὶ πάλιν ὅτι «ἥττημαι καὶ τὴν ἧττάν μου ὁμολογῶ»· διότι ὄντως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπέδειξε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὅτι εἶχε δίκαιον αὐτός, διϊσχυρισθεὶς πρὸ τεσσάρων ἡμερῶν ὅτι αἱ εἰσπράξεις τῶν αὐτοκινήτων τῆς Ἠπείρου ὑπερβαίνουσι τὰ ἔξοδα αὐτῶν, ἀφοῦ ἐκεῖναι μὲν ἀνέρχονται εἰς 350.000, ταῦτα δὲ εἰς εἰς 537.000 δραχ. Καὶ εἶναι, κύριοι, ν’ ἀπορῇ τις τώρα, πῶς ὑπὸ τοιοῦτον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὰ μὲν ἐλλείμματα μεταβάλλονται ἐπὶ τοῦ χάρτου εἰς περισσεύματα, τὰ δὲ δημόσια οἰκονομικά μας ἔφθασαν εἰς ὃ σημεῖον εὑρίσκονται τὴν σήμερον; Ἀλλά, κύριοι, ἀπαράμιλλος ἰδίᾳ ὑπῆρξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῇ ἀντικρούσει τοῦ ἐπιχειρήματος ἡμῶν τῶν ἀντιπολιτευομένων, καθ’ ὃ τὰ ἔξοδα τῶν πολιτικῶν ὑπουργείων ηὔξησαν ὑπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν κατὰ πολύ. Αὐτὸς δὲν ἐδίστασε πρὸς τοῦτο νὰ συγκρίνῃ τὸν ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμὸν πρὸς τὸν τοῦ 1909, οὐχὶ εἰσερχόμενος εἰς λεπτομερείας καὶ εἰς ἀριθμούς, πρὸς τοὺς ὁποίους αὐτὸς δὲν αἰσθάνεται ἰδιαιτέραν κλίσιν, οὐχὶ παραβάλλων ἐφ’ ἑνὸς ἑκάστου τῶν πολιτικῶν ὑπουργείων τὰ ἔξοδα τοῦ ἑνὸς Προϋπολογισμοῦ πρὸς τὰ τοῦ ἄλλου, ἀλλὰ κατὰ τὸν ἑξῆς ἰδιόρρυθμον τρόπον. Ἐζήτησε καὶ ἀνεῦρε κατὰ ποσοστὰ ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν τὴν ἀναλογίαν τῶν ἐξόδων τῶν πολιτικῶν ὑπουργείων πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους τόσον τῆς χρήσεως 1909, ὅσον καὶ τῆς χρήσεως 1914. Ἐπειδὴ δὲ ἡ τότε ἀναλογία ἦτο ἀνωτέρα τῆς σημερινῆς, συνήγαγεν ἐντεῦθεν τὸ συμπέρασμα ὅτι τώρα τὰ ἔξοδα τῶν πολιτικῶν ὑπουργείων εἶναι σχετικῶς κατώτερα ἀπὸ τὰ τοῦ 1909. Ὁ κ. Ὑπουργὸς φαίνεται οὕτω πως ὢν τῆς γνώμης ὅτι, ἀναλόγως πρὸς τὴν αὔξησιν τοῦ δημοσίου χρέους καὶ τοῦ τοκοχρεωλυσίου, τοῦ καταβαλλομένου δι’ αὐτό, πρέπει ν’ αὐξάνωσι καὶ τὰ ἄλλα ἔξοδα τοῦ Κράτους. Ἀλλά, κύριοι, τί θὰ ἐλέγετε τότε περὶ τοῦ ἰδιώτου ἐκείνου, ὅστις ἔχων χρέη καὶ διαθέτων ἓν μέρος τῶν ἐσόδων τῆς περιουσίας του εἰς πληρωμὴν τοκοχρεωλυσίου δι’ αὐτά, τὰ δὲ ὑπόλοιπα εἰς διατροφὴν καὶ συντήρησιν ἑαυτοῦ καὶ τῆς οἰκογενείας του· ἐάν, λέγω, αἴφνης, αὐξανομένου εἰς τὸ διπλάσιον τοῦ χρέους του καὶ τοῦ καταβαλλομένου δι’ αὐτὸ τοκοχρεωλυσίου, ἐσκέπτετο ὁ τοιοῦτος ὀφειλέτης νὰ διπλασιάσῃ συγχρόνως καὶ τὰ ἄλλα ἔξοδά του; Δὲν ἠθέλετε τὸν οἰκτείρῃ; Τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅμως, σκεπτόμενον τώρα ἀπαράλλακτα διὰ τὰ δημόσια οἰκονομικά, παρακαλῶ νὰ θαυμάσητε μᾶλλον διὰ τὴν τοιαύτην ἐπίνοιαν, ἡ ὁποία ἂν ὄχι τι ἄλλο, παρέχει ὅμως εἰς ἡμᾶς μίαν ἐξήγησιν τοῦ παραδόξου ὄντως φαινομένου, καθ’ ὃ ὁ μακάριος αὐτὸς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὄχι μόνον καμμίαν ἀντίρρησιν δὲν ἐγείρει, ὡς θὰ ἔπραττεν αὐτός, ἄλλως πως σκεπτόμενος, ὁσάκις οἱ συνάδελφοί του Ὑπουργοὶ ζητοῦσι ν’ αὐξήσωσι τὰς ὑφισταμένας ἢ νὰ δημιουργήσωσι νέας δαπάνας εἰς τὰ ὑπουργεῖά των, ἀλλὰ δίδει καὶ ὁ ἴδιος τὸ καλὸν παράδειγμα εἰς τοῦτο. Ἂν θέλωμεν, κύριοι, νὰ ἴδωμεν, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ηὔξησαν τὰ ἔξοδα τῶν πολιτικῶν Ὑπουργείων ὑπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ προσφύγωμεν εἰς παλαιοτέραν ἐποχήν. Ἀρκεῖ πρὸς τοῦτο νὰ συγκρίνωμεν τὸν προκείμενον προϋπολογισμὸν πρὸς τὸν τοῦ 1910, ὅτε τὸ πρῶτον ἀνῆλθεν αὐτὴ εἰς τὴν ἀρχήν. Τὸ 1910 ἀνήρχοντο αἱ δαπάναι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἀφαιρουμένων τῶν ἐξόδων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, διὰ συντάξεις καὶ ἄλλα τινά, μὴ ἐπιδεκτικὰ συγκρίσεως πρὸς τὰ ὅμοια ἔξοδα τοῦ 1914, εἰς 27.680.000 καὶ εἰς 18.546.000 δραχ. τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἤτοι ἐν ὅλῳ εἰς 42.226.000 δρχ. Τὴν σήμερον ἔχομεν δύο νέα Ὑπουργεῖα, τὸ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τὸ τῆς Συγκοινωνίας, τὰ ὁποῖα ἀπήρτισαν διάφοροι ὑπηρεσίαι, ἀποσπασθεῖσαι ἐξ ἐκείνων τῶν δύο. Τῶν τεσσάρων δὲ τούτων τὰ ἔξοδα, ἀφαιρουμένων καὶ πάλιν ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῶν ἀνεπιδέκτων συγκρίσεως ἐξόδων, ἀνέρχονται ὁμοῦ εἰς δρχ. 70.000.000, ἐξ ὧν ἀφαιρουμένων τῶν 46.226.000 ἐξόδων τοῦ 1910, ἔχομεν τώρα ἐπὶ πλέον ἔξοδα 23.774.000 δραχ. Πρὸς τούτοις ἔχομεν ἐπὶ πλέον διαφορὰν ἐξόδων

Ἐν κεφαλαίῳ, κύριοι, ἔχομεν ἐφέτος αὔξησιν δραχ. 31.113.555, ἤτοι κατὰ 50% εἰς τὰ ἔξοδα τῶν πολιτικῶν Ὑπουργείων ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1910. Πρέπει δὲ καὶ οὕτω νὰ ἤμεθα εὐχαριστημένοι, διότι δὲν ηὔξησαν αὐτὰ κατὰ 100%, ἤτοι εἰς τὸ διπλάσιον, ἀφοῦ ἐδιπλασιάσθη καὶ ἡ Ἑλλάς. Ἐννοεῖται, κύριοι, ὅτι ἡ σύγκρισις περιορίζεται εἰς μόνα τὰ ἔξοδα τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, εἰς δὲ τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας συνυπολογίζονται καὶ οἱ τόκοι τοῦ κληροδοτήματος Δομβόλη ἐκ 325.577, οἱ διατεθέντες ἐν τῷ μεταξὺ ὑπὲρ τοῦ Πανεπιστημίου, ὡς πρόσθετος τούτου δαπάνη. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἔχει ἀναλόγως τὴν μικροτέραν αὔξησιν ἐξόδων. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον κινεῖ ἰδιαιτέρως τὴν ἔκπληξίν μου, εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Κατὰ τὸ 1910 εἴχομεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ αὐτοῦ πίστωσιν ἐξ 1.600.000 δρχ., προωρισμένην διὰ τὰς γνωστὰς ἐκκλησιαστικὰς καὶ ἐκπαιδευτικὰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι μετὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Μακεδονίας ἔπρεπε νὰ περιορισθῶσιν εἰς τὸ ἥμισυ τοὐλάχιστον. Ὡσαύτως τότε εἴχομεν ἐν ἐνεργείᾳ τὰ Προξενεῖα τῆς Μακεδονίας, Ἠπείρου, Χίου, Μυτιλήνης καὶ Σάμου, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουσι πλέον τώρα. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ἔπρεπε τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ κατέλθωσιν ἐκ 3.241.083 δρχ., εἰς ὅσα εἶχον προϋπολογισθῆ αὐτὰ διὰ τὸ 1910, εἰς δρχ. 2.241.083 διὰ τὸ 1914, ἢ τὸ πολὺ νὰ μείνωσιν αὐτά, ὡς εἶχον τότε, αὐξανομένων οὕτω τῶν ἐξόδων τῆς κεντρικῆς καὶ τῆς διπλωματικῆς ἰδίως ὑπηρεσίας κατὰ 1.000.000 δρχ. Ἀλλ’ αὐτά, ὡς εἴδομεν πρίν, ὑπερεδιπλασιάσθησαν ἔπειτα. Καὶ ἐν τούτοις, κύριοι, εἶχε τὸ θάρρος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διϊσχυρισθῇ ὅτι τὰ ἔξοδα τῶν πολιτικῶν Ὑπουργείων διὰ τὸ ἔτος 1914, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1909 καὶ κατ’ ἀναλογίαν πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ὄχι μόνον δὲν εἶναι ἀνώτερα, ἀλλὰ τοὐναντίον δύνανται νὰ θεωρηθῶσι καὶ κατώτερα ἐκείνων. Ἀφοῦ δὲ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνέτρεψεν ἄρδην τὰ ἐπιχειρήματα ἡμῶν τῶν ἀντιπολιτευομένων κατὰ τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ, ἀνέλαβε μετὰ τοῦτο σφοδρὰν καθ’ ἡμῶν ἐπίθεσιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν συγκρίνων τὸ πρὸ τοῦ πολέμου δημόσιον ἡμῶν χρέος πρὸς τὸ μετὰ τὸν πόλεμον διϊσχυρίσθη μετὰ πολλῆς τῆς αὐταρεσκείας ὅτι, ἐνῷ τοῦτο διετέθη ὑπὲρ τῶν δύο νικηφόρων ἡμῶν πολέμων καὶ ὑπὲρ τῆς ἐνισχύσεως τῆς πολεμικῆς ἡμῶν δυνάμεως κατὰ γῆν τε καὶ θάλασσαν, ἐξ ἐκείνου, ἀνερχομένου εἰς 1000 ἑκατομμύρια καὶ ἐπέκεινα...

§151Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὀνομαστικά.

§152ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διετέθησαν μόλις τὰ 200.000.000 εἰς δημόσια ἔργα καὶ πολεμικὰς ἀνάγκας, τὰ δὲ λοιπὰ εἰς κάλυψιν τακτικῶν ἐλλειμμάτων, ἤτοι κατεσπαταλήθησαν ὑπὸ τῶν πάλαι ἐκείνων Κυβερνήσεων.

§153Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Αὐτὰ τὰ εἶχον μάθει ἀπὸ τὰς ἀγορεύσεις, τὰς ἰδικάς σας, τὰς ὁποίας ἔχω ἀναγνώσει. Ὥστε, ἐὰν τυχὸν ἔσφαλα, καὶ τοῦτο τὸ ὀφείλω εἰς σᾶς.

§154ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πάλιν τὰ ἴδια παραμύθια, ὡς ἐκεῖνα περὶ τοῦ μεγαλουργοῦ σχεδίου, καθ’ ὃ δῆθεν ἠθέλομεν νὰ παρατάξωμεν ἐν ἔτει 1909 στρατὸν 500.000 ἀνδρῶν.

§155Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Αὐτὸ τὸ ὑπεστήριξε τότε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§156ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Σᾶς συγχαίρω δι’ αὐτὴν τὴν ἐπανόρθωσιν, ἡ ὁποία μὰ τὴν ἀλήθειαν μὲ θέτει τώρα εἰς δύσκολον θέσιν, μεθ’ ὅσα εἶπον ἐγὼ περὶ τοῦ θέματος τούτου κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου. Οὔτε ἐγὼ οὔτε ἄλλος τις, ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἠδύνατό ποτε νὰ διϊσχυρισθῇ ὅτι ἐκ χρέους ὑπερχιλίων ἑκατομμυρίων μόνα τὰ 200.000.000 ἐδαπανήθησαν εἰς δημόσια ἔργα καὶ χάριν τῆς πολεμικῆς ἡμῶν παρασκευῆς τῆς χώρας, ὅλα δὲ τὰ ἄλλα εἰς κάλυψιν τακτικῶν ἐλλειμμάτων. Ἐπέπρωτο δὲ τοιαύτην βλασφημίαν — διότι ἀληθῶς βλασφημία εἶναι αὐτὴ κατὰ τῆς ἀληθείας καὶ κατὰ τῆς μνήμης τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, οἵτινες διεχειρίσθησαν τὰ κοινὰ ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ καταβολῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἀφοῦ ἔκτοτε χρονολογεῖται τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος — ἐπέπρωτο, λέγω, τοιαύτην βλασφημίαν νὰ ἐκφέρῃ ἓν μέλος τοῦ Ὑπουργείου Βενιζέλου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι Κρής, ὡς τοιοῦτος δὲ γινώσκει κάλλιον παντὸς ἄλλου, τί ἐστοίχισεν εἰς τὴν Ἑλλάδα μόνη ἡ Κρήτη, καθ’ ὅλας τὰς ἐπαναστάσεις της πρὸς ἀποτίναξιν τοῦ Τουρκικοῦ ζυγοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγνοῇ αὐτός, εἰς ποίας θυσίας ὑπεβλήθη χάριν αὐτῆς ἡ Ἑλλάς, ἵνα δὲ μὴ ἀναδράμω εἰς παλαιοτέραν ἐποχήν, ἀναφέρω μόνον τὰς ἀπὸ τοῦ 1866–68, κατὰ τὰ 1877 καὶ 1878, κατὰ τὰ 1889 καὶ 1890 καὶ τέλος ἐν ἔτει 1897, ὅτε χάριν τῆς Κρήτης ἠναγκάσθημεν νὰ ἐπιχειρήσωμεν μόνοι καὶ ἀνέτοιμοι ὅλως τὸν ἀτυχῆ κατὰ τῆς Τουρκίας πόλεμον, ὅστις μόνος ἐστοίχισεν εἰς ἡμᾶς ἑκατοστύας ὅλας ἑκατομμυρίων. Ἐγώ, κύριοι, δὲν ἀπορῶ τόσον, διότι ὁ νεαρὸς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐν ἀγνοίᾳ ἴσως τῶν πραγμάτων, ἐξεστόμισε τὴν βλασφημίαν ἐκείνην, ὅσον διότι δὲν ἐξηγέρθη κατ’ αὐτῆς ἀμέσως ἡ συνείδησις τοῦ Κρητὸς Πρωθυπουργοῦ. Οὗτος μάλιστα, ὡς εἷς τῶν πρωτοστατῶν τῆς τελευταίας Κρητικῆς ἐπαναστάσεως, εἶχε καθῆκον ὑπὲρ πάντα ἄλλον ὄχι μόνον νὰ ἐπανορθώσῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπιτιμήσῃ τὸν Ὑπουργόν του διὰ τὴν τοιαύτην ἀμετροέπειαν, ἀφοῦ δὲν ἐδίστασεν ἄλλοτε δι’ ἀφορμὰς ὅλως ἀσημάντους νὰ πράξῃ τὸ αὐτὸ πρὸς ἄλλους Ὑπουργούς του.

§157Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Εἶναι θέμα αὐτό, παρακαλῶ; Ἐγὼ ἰσχυρίσθην ὅτι τὸ δημόσιον χρέος εἶναι 1040 ἑκατομμύρια, ὅτι δὲ τὸ ἔλλειμμα τὸ πραγματικὸν εἶναι μόνον 200 ἑκατομ.

§158ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ διατί δὲν ἐκάματε αὐτὴν τὴν δήλωσιν πρὸ ὀλίγου, ὅτε ἐγὼ ἐπανέλαβον τοὺς λόγους σας, ὡς εἶχον ἀντιληφθῇ αὐτοὺς ἐν καιρῷ τῆς ἀγορεύσεώς σας ἤτοι ὅτι σεῖς ἐκ τοῦ δημοσίου χρέους, τοῦ πρὸ τοῦ πολέμου, μόνον 200.000.000 ἀνεγνωρίσατε ὡς δαπανηθέντα εἰς δημόσια ἔργα καὶ διὰ τὴν πολεμικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας, τὰ δὲ λοιπὰ ὑπεροκτακόσια ἑκατομμύρια ἀπεδώκατε εἰς ἐλλείμματα; Διατί, κ. Ὑπουργέ, τότε τοὐναντίον ἠθελήσατε νὰ δικαιολογηθῆτε δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους καὶ εἴπατε μόνον· «αὐτὰ τὰ ἔχω μάθῃ, ἀπὸ τὰς ἀγορεύσεις τὰς ἰδικάς σας, τὰς ὁποίας ἔχω ἀναγνώσει»; Διατί μόλις τώρα, ἀφοῦ κατενοήσατε τὸ μέγα σφάλμα σας, δὲν ἔχετε τὸ θάρρος νὰ ὁμολογήσητε τοῦτο, ἀλλ’ ἁπλῶς ἀρνεῖσθε τοὺς λόγους σας; Ἐνθαρρυνθεὶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐκ τῶν δαφνῶν, ἃς τόσον δαψιλῶς ἔδρεψεν, ὑπεραμυνόμενος τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐναντίον τῶν ἐπιθέσεων ἡμῶν τῶν ἀντιπολιτευομένων, προέβη καὶ εἰς ἀντεπίθεσιν. Μᾶς προεκάλεσε νὰ ὑποδείξωμεν καὶ ἡμεῖς ἴδιον πρόγραμμα δημοσιονομικῆς πολιτικῆς, ἐὰν ἔχωμεν τοιοῦτο, καὶ νὰ τὸ ἀντιτάξωμεν, ἐὰν δυνάμεθα, πρὸς τὸ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἠξεύρω, κύριοι, τί σκέπτονται οἱ ἄλλοι ἀντιπολιτευόμενοι καὶ ἂν θὰ θελήσωσι, παρερχόμενοι ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, νὰ ἐκθέσωσι τὸ πρόγραμμα τῆς δημοσιονομικῆς των πολιτικῆς, οἱονεὶ ὑφιστάμενοι οὕτω πως ἐξετάσεις, ἐὰν εἶναι ἱκανοὶ ν’ ἀναλάβωσιν αὐτοὶ τὴν Κυβέρνησιν. Ἡμεῖς, κύριοι, ὁμολογοῦμεν ὅτι οὐδόλως αἰσθανόμεθα τὴν ἀνάγκην νὰ δεχθῶμεν τὴν τοιαύτην πρόκλησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἤ τινος ἄλλου ἐκ τῶν συνηγόρων τῆς Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς ἔχομεν νὰ ἐπιδείξωμεν ἔργα μόνον, τὰ ὁποῖα, ἐάν ποτε ἐκαλούμεθα εἰς τὴν ἀρχήν, θὰ ἐσπεύδομεν πάραυτα νὰ συνεχίσωμεν ἄνευ χρονοτριβῆς τινος, ὡς ἐπράξαμεν καὶ ἐν ἔτει 1909. Διότι ἡμεῖς, κύριοι, νομίζομεν ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες δὲν ἀναμένουσι νὰ ἀναλάβωσι πρῶτον τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας καὶ ὕστερον νὰ μελετήσωσι μὲ τὴν ἡσυχίαν των ἐπὶ μῆνας καὶ ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα, ἕως οὗ λάβωσιν ἀπόφασιν περὶ τοῦ πρακτέου. Ὀφείλουν αὐτοὶ νὰ εἶναι ἐκ τῶν προτέρων παρεσκευασμένοι καὶ ἕτοιμοι οὕτως ὥστε, ἅμα καλούμενοι εἰς τὴν ἀρχὴν, νὰ προβαίνωσιν ἀμέσως εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ προγράμματός των, ἂν ἔχωσι τοιοῦτον. Οὕτως ἐπολιτεύθημεν ἡμεῖς τοὐλάχιστον ἐν ἔτει 1909, ὅτε ἐντὸς ἑβδομάδων ὑπεβάλομεν εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς πλῆρες σχεδὸν τὸ μεταρρυθμιστικὸν ἡμῶν ἔργον. Κατὰ τοῦτο, κύριοι, διαφωνοῦμεν ἡμεῖς ῥιζικῶς πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὅστις πρὸ τεσσάρων καὶ ἐπέκεινα ἐτῶν ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν μὲ τὸ πρόγραμμα τῆς φορολογικῆς καὶ δασμολογικῆς μεταρρυθμίσεως, δι’ ἧς θ’ ἀνεκούφιζε τὴν λαϊκὴν καὶ θὰ ἐπεβάρυνε τὴν πλουσίαν παρ’ ἡμῖν τάξιν φροντίζων συγχρόνως καὶ περὶ βελτιώσεως καὶ αὐξήσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων. Ἀλλὰ παρῆλθον ἔκτοτε δύο σχεδὸν ἔτη ἐν εἰρήνῃ, χωρὶς νὰ προβῇ αὐτὸς εἰς ἐκπλήρωσιν τῆς ἐπαγγελίας του ἐκείνης, ἀρκούμενος μόνον εἰς τὸ νὰ ὑπομιμνήσκῃ ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν ὁ ἴδιος ἀπ’ εὐθείας ἢ διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἔχει πάντοτε ὑπὸ μελέτην τὴν τοιαύτην μεταρρύθμισιν. Καὶ ἦτο μὲν κάπως δεδικαιολογημένος αὐτός, ἐάν, διαρκοῦντος τοῦ πολέμου, δὲν ἠδύνατο νὰ προβῇ εἰς αὐτήν. Ἀλλὰ πρὸ πολλοῦ ἤδη ἔληξεν αἰσίως ὁ πόλεμος καὶ συνωμολογήθη ἤδη πρὸ ἔτους καὶ ἐπέκεινα ἡ εἰρήνη, χωρὶς καὶ πάλιν νὰ κάμῃ ἔναρξιν τῆς παροιμιώδους πλέον καταστάσης φορολογικῆς καὶ δασμολογικῆς του μεταρρυθμίσεως ὁ κ. Πρωθυπουργός. Βεβαίως δὲ κατειρωνευόμενος αὐτὸν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀχαϊοήλιδος χθὲς ἑσπέρας τὸν προέτρεψε νὰ μὴ σπεύσῃ εἰς αὐτήν, ἀλλὰ καὶ πάλιν νὰ τὴν μελετήσῃ καλῶς, διότι ἔχει καιρὸν ἀκόμη. Δὲν ἀγνοῶ, κύριοι, ὅτι καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ οἱ ἐξ ἐπαγγέλματος συνήγοροί των ἔν τε τῷ τύπῳ καὶ ἐνταῦθα δράττονται πάσης εὐκαιρίας, ἵνα ἐπαναλάβωσι δίκην ἐπῳδοῦ ὅτι ἔχουσιν ἤδη τρανὰ δείγματα παράσχει τῆς δημοσιονομικῆς των πολιτικῆς. Ὡς τοιαῦτα δὲ παρουσιάζουσιν αὐτοὶ τὸν φόρον τῶν σπειρομένων γαιῶν, τὸν φόρον τοῦ εἰσοδήματος καὶ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ τῆς ζακχάρεως, τελευταῖον δὲ καὶ τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου τῶν κληρονομιῶν, κληροδοσιῶν καὶ δωρεῶν ἐξ αἰτίας θανάτου, προσέτι δὲ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ τῆς ὀρύζης, τοῦ τεΐου, τοῦ κακάου, τῶν σαρδελλῶν, τῶν κυτίων καὶ τῶν τοιούτων. Ἀλλά, κύριοι, εἶναι δυνατόν ποτε νὰ θεωρήσῃ ὁ ἔχων ἔννοιάν τινα τῆς δημοσιονομικῆς πολιτικῆς τὰ μέτρα ταῦτα ὡς εὑρισκόμενα ἐν οἱᾳδήποτε σχέσει πρὸς αὐτήν; Ἐγὼ ἀποφεύγω κατ’ ἀρχὴν πᾶσαν θεωρητικὴν συζήτησιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὑποβιβάζουσαν τὴν Βουλὴν ἀπὸ νομοθετικοῦ σώματος εἰς ἓν εἶδος συλλόγου ἢ ἑταιρείας, ἐνώπιον τῶν ὁποίων ἐπιτρέπονται τοιαῦται ἀκαδημαϊκαὶ συζητήσεις. Ἐν τούτοις εἶμαι ἠναγκασμένος τώρα νὰ δώσω τὸν ὁρισμὸν τῆς δημοσιονομικῆς πολιτικῆς, τοῦ ὅρου τῆς ὁποίας τόσον ἀφειδὴς χρῆσις γίνεται ἀπό τινος παρ’ ἡμῖν. Δημοσιονομική, κύριοι, πολιτικὴ εἶναι τὸ σύνολον τῶν νομοθετικῶν καὶ διοικητικῶν μέτρων, ἅτινα, διεπόμενα ὑπὸ ὡρισμένων ἀρχῶν καὶ ἀποτελοῦντα ἓν σύστημα, σκοπὸν ἔχουσι τὴν προαγωγὴν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν. Ἐρωτῶ δὲ τώρα, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ σοβαρῶς ὅτι τὰ προμνημονευθέντα νομοθετικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως ἔχουσιν οἱανδήποτε σχέσιν πρὸς τὴν τοιαύτην ἔννοιαν τῆς δημοσιονομικῆς πολιτικῆς; Βεβαίως ὄχι. Τὰ μέτρα ταῦτα δὲν διέπονται ὑπ’ ἀρχῆς τινος, οὐδ’ ἀποτελοῦσι κανὲν σύστημα. Εἶναι οὕτως εἰπεῖν λίθοι καὶ κέραμοι, ἀτάκτως ἐρριμένοι καὶ τόσον ἀκατέργαστοι καθ’ ἑαυτούς, ὥστε νὰ μὴ εἶναι εὔκολος ἡ συναρμολόγησίς των εἰς ἕν τι ὅλον. Καὶ ἐξ αὐτῶν δὲ τῶν μέτρων ἕν καὶ μόνον δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ διεκδικήσῃ ὡς ἀποκλειστικόν της ἔργον, τὸν φόρον τῶν σπειρομένων γαιῶν, περὶ τοῦ ὁποίου τόσα πολλὰ ἔχουσι γραφῇ καὶ λεχθῇ μέχρι τοῦδε, ὥστε μάταιος ἀποβαίνει τώρα πᾶς λόγος περὶ αὐτοῦ. Τὸ πολύ, πολὺ ἠδύνατό τις νὰ παρατηρήσῃ ὅτι αὐτὸ εἶναι κυρίως εἰπεῖν τὸ φορολογικὸν ἅπαντον τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ὅμως μετὰ δυστοκίαν μακρὰν ἐξήχθη ἐκ τῆς νομοθετικῆς μήτρας θνησιγενές· διὸ ἀπὸ τριετίας ἤδη μένει αὐτὸ ἀνεφάρμοστον. Ὁ φόρος τοῦ εἰσοδήματος δὲν ἀνήκει εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς 15 Αὐγούστου 1909, τῇ εἰσηγήσει τοῦ ὁποίου ἐψηφίσθη ὁ πρῶτος περὶ αὐτοῦ νόμος ὑπὸ τῆς τότε Βουλῆς. Ἀλλά, κύριοι, ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐστηρίζετο εἰς μίαν λογικὴν βάσιν. Ὁ εἰσηγητής του εἶχε σκεφθῇ ὅτι, ἐφ’ ὅσον παρέμενον ἐν ἰσχύϊ τόσοι ἄλλοι ἄμεσοι φόροι παρ’ ἡμῖν ἐπαχθεῖς, ὡς ὁ τῶν οἰκοδομῶν, ὁ τῆς σταφίδος, ὁ τοῦ ἐλαίου, ἵνα παραλίπω ἄλλους ἧττον ἐπαχθεῖς, ἦτο ἄδικον ὅλως νὰ ἐπιβληθῇ πρόσθετος εἰς αὐτοὺς φόρος, ὁ τοῦ εἰσοδήματος· διὸ περιώρισεν αὐτὸς τοῦτον ἐν ἀρχῇ εἰς ἐκεῖνα καὶ μόνα τὰ εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα ἢ δὲν ὑπάγονται εἰς κανένα ἄλλον φόρον, ἢ δὲν φορολογοῦνται ἐπαρκῶς παρ’ ἡμῖν. Τὴν λογικὴν ταύτην βάσιν ἀνέτρεψεν ὁ ἐν ἰσχύϊ νόμος, ὅστις εἶναι ἔργον τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Αὕτη, θελήσασα ν’ ἀνακουφίσῃ τοὺς μεγάλους εἰσοδηματίας διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῆς φορολογικῆς κλίμακος, ἣν εἶχε καθιερώσει ὁ νόμος τοῦ 1909, ἐπεξέτεινε τὸν φόρον τοῦ εἰσοδήματος, ὡς πρόσθετον, ἐπὶ ὅλων ἀδιακρίτως τῶν εἰσοδημάτων καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἔτι τῶν ὑπαγομένων ἤδη εἰς ἄλλους ἀμέσους φόρους δυσβαστάκτους. Ἀλλ’ ἡ κατάφωρος αὕτη ἀδικία προεκάλεσε τὴν ἀντίδρασιν τῶν φορολογουμένων, οἵτινες, ἐπωφελούμενοι ἄλλως καὶ τὰς ἐλαστικὰς τοῦ νόμου διατάξεις περὶ βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τοῦ φόρου, οἱ πλεῖστοι δὲν ἐδήλωσαν τὸ εἰσόδημά των καὶ ἐκ τῶν δηλωσάντων δὲ πολλοὶ ἀποφεύγουσι νὰ καταβάλωσι τὸν φόρον, οὕτω δὲ τὸ ἔσοδον αὐτοῦ περιωρίσθη εἰς ἑκατοστύας τινὰς μόνον χιλιάδων δραχμῶν. Καὶ ὁ φόρος τῶν κληρονομιῶν κλπ., ἀνήκει εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς 15 Αὐγούστου τοῦ 1909. Ἔργον τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἦτο μόνον νὰ προβῇ, εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου τούτου, ὑπαγαγοῦσα εἰς αὐτὸν καὶ τὰς προῖκας, ἀλλὰ κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἔχῃ δυσαρέστους συνεπείας διὰ τὰ κατ’ ἰδίαν οἰκονομικὰ τῆς χώρας. Τοῦτο ὑπεδείχθη ἤδη εἰς τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ αὕτη ἐν τῇ παραζάλῃ, ὑφ’ ἧς καταληφθεῖσα, ὡς ἐκ τῆς ἐπιδεινώσεως τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους, ἐσκέφθη νὰ καταφύγῃ, ὡς εἰς προχειρότερον μέσον, εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου τῶν κληρονομιῶν κλπ., κωφεύσασα πρὸς πᾶσαν ἀντίρρησιν. Παρόμοιόν τι, κύριοι, συνέβη καὶ μὲ τὰς δασμολογικὰς καινοτομίας—δὲν λέγω μεταρρυθμίσεις, διότι θεωρῶ αὐτὰς ἀναξίας τοῦ ὀνόματος τούτου — εἰς τὰς ὁποίας προέβη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐπίσης εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε, ὅ ἐστὶ μεθερμηνευόμενον στὰ κουτουροῦ. Ἐφ’ ὅσον αὐτὴ ἐνόμιζεν ὅτι ἐκολύμβα εἰς περισσεύματα, προέβαινεν εἰς ἐλαττώσεις δασμῶν, κατὰ μὲν τὰς παραμονὰς τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, τῆς ζακχάρεως, βραδύτερον δὲ τοῦ τεΐου, τοῦ κακάου, τοῦ ζαμπόν, τῶν σαρδελλῶν ἐν κυτίοις καὶ ἄλλων τοιούτων εἰδῶν πρωτίστης ἀνάγκης, χάριν τῆς δόλιας φτωχολογιᾶς, ἀφήνουσα διὰ τοὺς πλουσίους ἀθίκτους τοὺς βαρυτάτους δασμοὺς ἄλλων εἰδῶν, πολυτελείας τούτων, ὡς τοῦ σίτου, τῶν ἀλεύρων, τοῦ πετρελαίου κλπ.! Εὐθὺς ὅμως, ὡς ἤρχισαν αἱ οἰκονομικαὶ στενοχωρίαι, ἔσπευσεν ἡ Κυβέρνησις ν’ αὐξήσῃ διὰ τὰς Νέας Χώρας τοὺς δασμοὺς διαφόρων εἰδῶν πρώτης ἀνάγκης, ἐξ ὧν ἐκαυχήθη αὐτὴ ὅτι θὰ ἔχῃ αὔξησιν ἐσόδων ὀκτὼ περίπου ἑκατομμυρίων. Τί πρὸς αὐτήν, ἐὰν ἅμα τῇ ἀπελευθερώσει τῶν χωρῶν ἐκείνων διεκήρυττεν ὅτι ἐπεφυλάττετο μετὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ ἐν ἰσχύϊ δασμολογίου ἡμῶν, νὰ ἐπεκτείνῃ τοῦτο καὶ εἰς αὐτάς, φροντίζουσα συγχρόνως καὶ διὰ τὴν ἄλλην φορολογικὴν ἀφομοίωσιν κατὰ τρόπον, καθιεροῦντα τὴν ἰσοπολιτείαν μεταξὺ τῆς Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας Ἑλλάδος καὶ ὡς πρὸς τὰ δημόσια βάρη. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ συνήγοροί της ἐξαίρουσιν ἰδίως τὴν ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ τῆς ζακχάρεως, ὡς τὸ τηλαυγὲς πρόσωπον τῆς δημοσιονομικῆς της πολιτικῆς, μονονουχὶ οἰκτείροντες τὰς προγενεστέρας Κυβερνήσεις, διότι δὲν ἐσκέφθησάν ποτε νὰ προβῶσιν αὐταὶ εἰς τὴν τοιαύτην ἀνακούφισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Σᾶς διαβεβαιῶ, κύριοι, ὅτι ἡ ἡμετέρα Κυβέρνησις ἐν ἔτει 1909 ἐσκέφθη σοβαρῶς περὶ τούτου, καθ’ ὃν χρόνον εἶχεν αὐτὴ τὴν πεποίθησιν ὅτι διὰ τῶν ἄλλων μέτρων της ἦτο ἐξησφαλισμένον ἱκανὸν περίσσευμα. Διατί ὅμως δὲν προέβη αὐτή, ὡς ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ τῆς ζακχάρεως ἀμέσως; Διότι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη εἶχε καταρτίσει διὰ νόμου εἰδικὴν ἐπιτροπήν, εἰς ἣν εἶχεν ἀναθέσει τὴν μελέτην περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ τελωνειακοῦ ἡμῶν ὀργανισμοῦ καὶ τοῦ δασμολογίου, ἐνόμιζε δὲ ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀναμείνῃ τὰ πορίσματα αὐτῆς, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει τούτων προβῇ εἰς τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ δασμολογίου, εἰς ἣν θὰ συμπεριελαμβάνετο καὶ ἡ ἐλάττωσις τοῦ δασμοῦ τῆς ζακχάρεως. Καὶ διὰ τὸν λόγον δὲ τοῦτον καὶ διότι τὴν τοιαύτην ἐλάττωσιν ἤθελε νὰ ἐπιφυλάξῃ αὐτή, ὡς ἓν τῶν σπουδαιοτάτων ἀνταλλαγμάτων, διὰ τὴν ἀνανέωσιν τῆς ἐμπορικῆς ἡμῶν συμβάσεως μετὰ τῆς Αὐστροουγγαρίας, ὁπόθεν κυρίως καὶ κατ’ ἐξοχὴν εἰσάγεται ἡ ζάκχαρις εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐπροτίμησε τότε νὰ εἰσαγάγῃ τὸ μονοπώλιον τῆς ζακχάρεως, ὑπὸ τὸ ὁποῖον καὶ τὸ λαθρεμπόριον αὐτῆς θὰ κατεπολεμεῖτο ἀποτελεσματικώτερον καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ εἶχεν αὐτὴν εἰς καλλιτέραν ποιότητα, ἀκριβοζυγισμένην καὶ εὐωνοτέραν. Ἀλλ’ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἀντὶ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ μονοπώλιον τῆς ζακχάρεως, ἐπροτίμησε νὰ ἐλαττώσῃ ἁπλῶς τὸν δασμὸν αὐτῆς, πρὸς χαρὰν καὶ ἀγαλλίασιν ἰδίως τῶν ἐν Αὐστροουγγαρίᾳ ἐργοστασιαρχῶν της καὶ πρὸς διατράνωσιν τῆς ἐσχάτης ἀβουλίας, ἣν αὕτη ἐπέδειξεν, ὡς ἐν παντὶ ἄλλῳ οἰκονομικῷ ζητήματι, καὶ ἐν τῷ προκειμένῳ. Πλὴν αὐτή, κύριοι, δὲν εἶναι δημοσιονομική, ἀλλὰ μᾶλλον ’στὰ κουτουροῦ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀκολουθεῖ σχεδὸν ἀπαρεγκλίτως ἐπὶ τετραετίαν καὶ ἐπέκεινα, ἀφ’ ὅτου αὐτὴ ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν ἐν Ἑλλάδι. Καὶ τολμῶσι τώρα αὐτοὶ μὲ τοιαῦτα χάλια νὰ ἐρωτῶσιν, ἐὰν ἔχωμεν ἡμεῖς δημοσιονομικὴν πολιτικὴν καὶ ποία εἶναι αὕτη. Ἀλλ’ ἡμεῖς, ἀντὶ πάσης ἄλλης ἀπαντήσεως, ἔχομεν νὰ ἐπιδείξωμεν πρὸς αὐτοὺς τὰ ἡμέτερα ἔργα, τὴν σωρείαν τῶν νομοθετικῶν μας μέτρων, τὰ ὁποῖα οὐχὶ ἐντὸς τετραετίας, ἀλλ’ ἐντὸς τεσσάρων μόλις μηνῶν, ὅσον χρόνον διήρκεσεν ἡ συνεργασία ἡμῶν μετὰ τῆς Βουλῆς ἐν ἔτει 19 9, συνεζητήθησαν ἐν αὐτῇ διὰ μακρῶν, ὡς μαρτυρεῖ ὁ ὅσον οὔπω δημοσιευόμενος ὀγκωδέστατος τόμος τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν της, ἐψηφίσθησαν ὑπ’ αὐτῆς καὶ ἐγένοντο νόμοι τοῦ Κράτους. Τὰ μέτρα ἡμῶν ἐκεῖνα ἀνάγονται εἰς τὰς ἑξῆς τρεῖς κατηγορίας, εἰς τὴν διοίκησιν τῶν οἰκονομικῶν, εἰς τὰς οἰκονομίας καὶ εἰς τὴν φορολογικὴν μεταρρύθμισιν. Ἐν πρώτοις, κύριοι, ἐφροντίσαμεν νὰ βάλωμεν εἰς τάξιν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἀναδιοργανοῦντες τὰς διαφόρους οἰκονομικὰς ὑπηρεσίας καὶ περιστέλλοντες κατὰ τὸ δυνατὸν πᾶσαν κατάχρησιν ἐν τῇ οἰκονομικῇ αὐτοῦ διαχειρίσει. Τοῦτο δ’ ἐπεδιώξαμεν διὰ σειρᾶς νόμων, τῶν ὁποίων χάριν συντομίας ἀρκοῦμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω τοὺς τίτλους μόνον. Εἶναι οὗτοι (Ἀναγινώσκει): 1) Ὁ ͵ΓΥΟΒʹ τῆς 12 Ἰανουαρίου 1910 «περὶ προσόντων τῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὑπαγομένων ὑπαλλήλων». 2) Ὁ ͵ΓΥΟΓʹ τῆς 21 Δεκεμβρίου 1909 «περὶ καταργήσεως καὶ συστάσεως θέσεων τῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὑπαγομένων ὑπηρεσιῶν». 3) Ὁ ͵ΓΤΠϚʹ τῆς 22 Ὀκτωβρίου 1909 «περὶ προσθήκης προσωπικοῦ εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον». 4) Ὁ ͵ΓΤΞϚʹ τῆς 27 Ὀκτωβρίου 1909 «περὶ προσωπικοῦ τοῦ τελωνείου Πειραιῶς». 5) Ὁ ͵ΓΥΟΔʹ τῆς 13 Ἰανουαρίου 1910 «περὶ μεταρρυθμίσεως διατάξεων περὶ ταμιακῆς ὑπηρεσίας». 6) Ὁ ͵ΓΦΚΖʹ τῆς 13 Ἰανουαρίου 1910 «περὶ ἀστυνομίας τῶν ἐμμέσων φόρων». 7) Ὁ ͵ΓΤΠΑʹ τῆς 21 Ὀκτωβρίου 1909 «περὶ μέτρων πρὸς καταπολέμησιν τοῦ καπνοῦ». 8) Ὁ ͵ΓΤΞΖʹ τῆς 30 Ὀκτωβρίου 1907 «περὶ προσωρινῆς ἀτελείας τοῦ μεταποιουμένου σίτου καὶ βάμβακος». 9) Ὁ ͵ΓΥΚΑʹ τῆς 21 Νοεμβρίου 1909 «περὶ τελωνειακῶν ἀμφισβητήσεων». 10) Ὁ ͵ΓΦΙΒʹ τῆς 8 Ἰανουαρίου 1910 «περὶ μελέτης γενικῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ δασμολογίου». 11) Ὁ ͵ΓΤΠΒʹ τῆς 21 Ὀκτωβρίου 1909 «περὶ συστάσεως παραρτημάτων τοῦ χημικοῦ ἐργαστηρίου». 12) Ὁ ͵ΓΤΠΖʹ τῆς 24 Ὀκτωβρίου 1909 «περὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως» κλπ. 13) Ὁ ͵ΓΤΟʹ τῆς 7 Ὀκτωβρίου 1909 «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ Λαχείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου». 14) Ὁ ͵ΓΤΞΔʹ τῆς 27 Ὀκτωβρίου 1909 «περὶ διαχειρίσεως τῶν κληροδοτημάτων». 15) Ὁ ͵ΓΤΟΔʹ τῆς 10 Ὀκτωβρίου 1909 «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΣΙΒʹ τῆς 1 Ὀκτωβρίου 1852 περὶ διοικήσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ ἐξόδων καὶ περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ τοῦ Κράτους». Ὀφείλω, κύριοι, νὰ ἐξάρω δι’ ὀλίγων λέξεων ἰδιαιτέρως τὴν σημασίαν τριῶν ἐκ τῶν νόμων τούτων. Ἐν τῷ νόμῳ «περὶ προσωπικοῦ τοῦ τελωνείου Πειραιῶς» περιελάβομεν σπουδαιοτάτας διατάξεις, ἀφορώσας τὴν καταδίωξιν τοῦ λαθρεμπορίου, αἱ ὁποῖαι, ἐὰν ἐφηρμόζοντο πᾶσαι ὑπὸ τῶν διαδόχων ἡμῶν Κυβερνήσεων, θὰ συνετέλουν εἰς αὔξησιν τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων πολλοῦ λόγου ἀξίαν. Διὰ τοῦ νόμου «περὶ μελέτης γενικῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ δασμολογίου» συνιστᾶτο μεγάλη ἐπιτροπὴ ἐξ ἀνωτέρων οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων, εἰδικῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἐξ ἀντιπροσώπων τοῦ ἐμπορίου, τῆς βιομηχανίας, τῆς ναυτιλίας καὶ τῆς γεωργίας, εἰς ἣν ἀνετίθετο ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος μελέτη. Τῇ 4 Μαρτίου 1913 ἐρωτήσας περὶ τοῦ ἔργου αὐτῆς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἔλαβον τὴν ἀπάντησιν ὅτι εἶχεν ἤδη αὐτὸ συντελεσθῇ, ἔμελλε δ’ ἐντὸς ὀλίγου νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλήν. Ἔκτοτε παρῆλθον 22 σχεδὸν μῆνες καὶ ἀκόμη δὲν εἴδομεν τὸ νέον δασμολόγιον. Μεγάλην σπουδαιότητα εἶχεν ὡσαύτως καὶ ὁ νόμος «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ ἐν ἰσχύϊ Λογιστικοῦ ἡμῶν Νόμου». Δι’ αὐτοῦ μετετίθετο ἐν πρώτοις ἡ ἀρχὴ τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους, ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου εἰς τὴν 1 Ἰουλίου καὶ περιωρίζετο ἡ διάρκειά του ἐξ 22 εἰς 18 μῆνας. Τοιουτοτρόπως θὰ συνετάσσετο ὁ προϋπολογισμὸς καὶ θὰ συνεζητεῖτο πάντοτε ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς προηγουμένης χρήσεως, θὰ ἐψηφίζετο δὲ αὐτὸς πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς του, ἐνῷ νῦν συντάττεται μὲν συνήθως ἐν ἀγνοίᾳ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς προηγουμένης χρήσεως, ψηφίζεται δὲ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ πολλοὺς μῆνας μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἐφαρμογῆς του, ὅτε πλέον παύει αὐτὸς ὢν κυρίως προϋπολογισμός. Εἶτα δ’ ἐπεβάλλετο διὰ τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος νόμου ἀναγραφὴ τῶν ἀναγκαίων ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων ἐν ἑκάστῳ προϋπολογισμῷ, ἵνα προβλέπωνται οὕτω καὶ τὰ ἀντίστοιχα ποσὰ ἐν τοῖς ἐσόδοις καὶ μὴ προβαίνωσιν αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις εἰς αὐτὰς διὰ Διαταγμάτων ἄνευ ἀντικρίσματος ἐν τοῖς ἐσόδοις, ἐξ οὗ κυρίως τὰ ἐλλείμματα τῶν προϋπολογισμῶν. Πρὸς τούτοις ἀπηγορεύετο 1) ἡ ὑποδιαίρεσις τῶν ἄρθρων τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς ἐδάφια, ὑφ’ ἣν ἐγίνοντο διάφοροι καταστρατηγήσεις· 2) ἡ πληρωμὴ ἐνταλμάτων, μὴ θεωρηθέντων ὑπὸ τῆς ὁλομελείας τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου· 3) ἡ ἀναγραφὴ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πιστώσεων, μὴ στηριζομένων εἰς νόμον τινά· 4) ἡ ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν ἀναδοχὴ νέων ἐξόδων ἢ ἡ αὔξησις αὐτῶν, πρὶν ἢ χορηγηθῇ ἡ ἀπαιτουμένη διὰ τὴν πληρωμήν των πίστωσις· 5) ἡ ἄνευ διαγωνισμοῦ ἔκδοσις πάσης διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους προμηθείας ἢ ἐργασίας, ἔτι δὲ ἡ μίσθωσις κτιρίων χάριν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Δημοσίου. Δυστυχῶς, κύριοι, τὴν ἐφαρμογὴν τῶν πλείστων καὶ κυριωτάτων διατάξεων τοῦ νόμου τούτου ἀνέβαλεν ἐπ’ ἀόριστον ἡ διάδοχος ἡμῶν Κυβέρνησις. Ὁποία ζημία προκύπτει ἐκ τούτου εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα ὑπέδειξεν ἔκτοτε ἐπανειλημμένως τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον καὶ εἰς ἐκείνην καὶ εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν συνιστῶν ἢ τὴν ἄμεσον ἐπαναφορὰν τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος διατάξεων εἰς ἰσχύν, ἢ τὴν σύνταξιν νέου Λογιστικοῦ Νόμου, προνοοῦντος περὶ συμπληρώσεως τῶν κενῶν τοῦ νῦν τοιούτου. Πρὸ ἔτους μάλιστα συνέταξεν αὐτὸ κατ’ ἐντολὴν τοῦ Ὑπουργείου καὶ σχετικὸν νομοσχέδιον. Ἀλλὰ μέχρι τοῦδε οὐδεμία φροντὶς Ἱπποκλείδῃ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀφήνει τὰ πράγματα, ὡς ἔχουσι, διὰ νὰ γίνωνται καὶ ἄλλα πολλὰ παρατράγῳδα καὶ ὅσα ἔκτροπα καὶ ἔκθεσμα συμβαίνουσιν ὑπὸ τὴν παροῦσαν ἰδίως Κυβέρνησιν περὶ τὴν θεώρησιν καὶ πληρωμὴν τῶν ἐνταλμάτων, τὰ ὁποῖα ὑπαινίττεται καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1914. Ἤδη, κύριοι, διοικητικῶς ἐφροντίσαμεν ἡμεῖς νὰ περικόψωμεν πᾶσαν περιττὴν ἢ μὴ ἀπαραίτητον δαπάνην, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1910, τὸν ὁποῖον ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλήν. Τὴν τοιαύτην διοικητικὴν ἡμῶν ἐνέργειαν ἠθελήσαμεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν καὶ παγιώσωμεν καὶ νομοθετικῶς. Οἱ κυριώτεροι τῶν σχετικῶν ἡμῶν νόμων ἦσαν οἱ ἑξῆς (Ἀναγινώσκει): 1) Ὁ ͵ΓΤΞΘʹ τῆς 7 Ὀκτωβρίου 1909 «περὶ μεταρρυθμίσεως, συμπληρώσεως καὶ προσθήκης διατάξεων ἐν τοῖς περὶ συνοικισμοῦ καὶ διανομῆς γαιῶν ἐν Θεσσαλίᾳ νόμοις». 2) Ὁ ͵ΓΤΟΕʹ τῆς 16 Ὀκτωβρίου 1909 «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου ΧΛʹ τῆς 27 Ἰουνίου 1877 «περὶ ὑπερημερίας τοῦ Δημοσίου κλπ.» 3) Ὁ ͵ΓΤΞʹ τῆς 24 Ὀκτωβρίου 1909 «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως». 4) Ὁ ͵ΓΥΑʹ τῆς 13 Νοεμβρίου 1909 «περὶ μετατροπῆς τῶν σωφρονιστηρίων Αἰγίνης, Ζακύνθου καὶ Κεφαλληνίας εἰς ποινικὰς φυλακάς». 5) Ὁ ͵ΓΥΙΔʹ τῆς 19 Νοεμβρίου 1909 «περὶ Γενικοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου καὶ διοικήσεως Μονῶν». 6) Ὁ ͵ΓΥΚΓʹ τῆς 21 Νοεμβρίου 1909 «περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 51 τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 12 Νοεμβρίου 1836 περὶ σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν (περὶ δημοτικῆς ῥυμοτομίας κλπ.). 7) Ὁ ͵ΓΥΚΖʹ τῆς 27 Νοεμβρίου 1909 «περὶ ὁδοποιΐας». 8) Ὁ ͵ΓΥΛΔʹ τῆς 4 Δεκεμβρίου 1909 «περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους». 9) Ὁ ͵ΓΥΝΣʹ τῆς 7 Νοεμβρίου 1909 «περὶ καταργήσεως εἰρηνοδικείων τινῶν τοῦ Κράτους». 10) Ὁ ͵ΓΦΜΚʹ τῆς 8 Δεκεμβρίου 1909 «περὶ μισθώσεως καὶ ἐκμεταλλεύσεως τηλεφωνικῶν σταθμῶν». 11) Ὁ ͵ΓΥΠΣʹ τῆς 21 Δεκεμβρίου 1909 «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τῶν προξενικῶν ἀρχῶν». 12) Ὁ ͵ΓΥΟΓʹ τῆς 21 Δεκεμβρίου 1909 «περὶ καταργήσεως καὶ συστάσεως θέσεων τῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὑπαγομένων ὑπηρεσιῶν». 13) Ὁ ͵ΓΥΞʹ τῆς 23 Δεκεμβρίου 1909 «περὶ ταχυδρομικῶν ἐνσήμων καὶ ταχυδρομικοῦ μονοπωλίου». 14) Ὁ ͵ΓΦΓʹ τῆς 31 Δεκεμβρίου 1909 «περὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν τοῦ Κράτους». 15) Ὁ ͵ΓΦΚΑʹ τῆς 11 Ἰανουαρίου 1910 «περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν νόμων περὶ συνοικισμοῦ καὶ διανομῆς γαιῶν ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ἱδρύσεως Γεωργικοῦ Θεσσαλικοῦ ταμείου». Τέλος, κύριοι, ἐπεχειρήσαμεν καὶ ἐφέραμεν εἰς πέρας τὴν φορολογικὴν μεταρρύθμισιν, περὶ ἧς μαρτυροῦσιν οἱ ἑξῆς νόμοι ἡμῶν (Ἀναγινώσκει): 1) Ὁ ͵ΓΤΞΗʹ τῆς 3 Ὀκτωβρίου 1909 «περὶ αὐξήσεως τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ». 2) Ὁ ͵ΓΤΠΑʹ τῆς 24 Ὀκτωβρίου 1909 «περὶ φορολογίας κληρονομιῶν, κληροδοσιῶν κλπ.» 3) Ὁ ͵ΓΤΞΓʹ τῆς 24 Ὀκτωβρίου 1909 «περὶ φορολογίας τοῦ εἰσοδήματος καὶ τῶν κινητῶν ἀξιῶν». 4) Ὁ ͵ΓΤΞΕʹ τῆς 27 Ὀκτωβρίου 1909 «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου». 5) Ὁ ͵ΓΥΘʹ τῆς 17 Νοεμβρίου 1909 «περὶ φορολογίας τοῦ ἐλαίου καὶ τῶν ἐλαιῶν». 6) Ὁ ͵ΓΥΞΔʹ τῆς 14 Δεκεμβρίου 1909 «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ φόρου ἐπιτηδευμάτων». 7) Ὁ ͵ΓΦΖʹ τῆς 4 Ἰανουαρίου 1910 «περὶ συμπληρώσεως κλάσεών τινων τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου». 8) Ὁ ͵ΓΦΙΑʹ τῆς 8 Ἰανουαρίου 1910 «περὶ μονοπωλίου τῆς ζακχάρεως». 9) Ὁ ͵ΓΦΚΔʹ τῆς 13 Ἰανουαρίου 1910 «περὶ μεταλλείων». 10) Ὁ ͵ΓΦΙΗʹ τῆς 9 Ἰανουαρίου 1910 «περὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ μεταλλείων νόμων». 11) Ὁ ͵ΓΥΞΓʹ τῆς 13 Ἰανουαρίου 1910 «περὶ ἀσφαλιστικῶν ἑταιρειῶν». 12) Ὁ ͵ΓΦΛΓʹ τῆς 15 Ἰανουαρίου 1910 «περὶ φόρου καταναλώσεως ἀσετυλίνης καὶ ἄλλων φωτιστικῶν οὐσιῶν (φωταερίου καὶ ἠλεκτρικοῦ φωτός)». 13) Ὁ ͵ΓΦΛΣʹ τῆς 15 Ἰανουαρίου 1910 «περὶ φορολογίας τῶν οἰκοπέδων». 14) Ὁ ͵ΓΦΚΕʹ τῆς 13 Ἰανουαρίου 1910 «περὶ φορολογίας τοῦ οἰνοπνεύματος». 15) Ὁ ͵ΓΦΕʹ τῆς 31 Δεκεμβρίου 1909 «περὶ φαρικῶν καὶ ἀγκυροβολίας τελῶν». 16) Ὁ ͵ΓΦΚΒʹ τῆς 14 Ἰανουαρίου 1910 «περὶ ἐλευθεροκοινωνίας τῶν πλοίων». 17) Ὁ ͵ΓΦΛʹ τῆς 14 Ἰανουαρίου 1910 «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΧΝΣΤʹ περὶ ὀργανισμοῦ καὶ δικαιοδοσίας τῶν προξενικῶν ἀρχῶν». 18) Ὁ ͵ΓΦΛΓʹ τῆς 14 Ἰανουαρίου 1910 «περὶ καταργήσεως τῆς στρεμματικῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων καὶ συστάσεως ταμείου ἀμύνης τῆς οἰνοπαραγωγῆς». 19) Ὁ ͵ΓΦΔΒʹ τῆς 14 Ἰανουαρίου 1910 «περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν». Πλὴν τῶν ἀνωτέρω νόμων ἔμειναν ἐκκρεμῆ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς καὶ ἄλλα τινὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, ἰδίως τὰ περὶ φορολογίας τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν καὶ τῶν βοσκησίμων γαιῶν, ἅτινα ψηφισθέντα ὑπὸ τὴν διάδοχον ἡμῶν Κυβέρνησιν ἐγένοντο νόμοι τοῦ Κράτους. Ἐφροντίσαμεν, κύριοι, οὕτω πως ν’ ἀποκαταστήσωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν παρ’ ἡμῖν τὴν φορολογικὴν ἀναλογίαν, ἥτις εἶναι τὸ κυριώτατον γνώρισμα τῆς ἰσοπολιτείας, τοῦ ἀκρογωνιαίου τούτου λίθου τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος. Ἐφροντίσαμεν συγχρόνως ν’ αὐξήσωμεν τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, ἀλλ’ οὐχὶ εἰς βάρος τῆς μεσαίας κοινωνικῆς καὶ τῶν λαϊκῶν τάξεων, ἀλλ’ εἰς βάρος τῶν εὐπορωτέρων τάξεων, εἰς τοὺς ὤμους τῶν ὁποίων μετεθέσαμεν ἱκανὰ βάρη ἐκείνων. Διὰ τῶν νέων ἀμέσων ἡμῶν φόρων ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος καὶ τῶν κινητῶν ἀξιῶν, ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν καὶ τῶν κληροδοσιῶν καὶ ἐπὶ τῶν οἰκοπέδων τῶν ἐχόντων ἀξίαν ἄνω τῶν 5 χιλ. δρχ. διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν βοσκησίμων γαιῶν, διὰ τοῦ φόρου τοῦ ἐπιτηδεύματος, τοῦ ἐπιβληθέντος ἐπὶ τῶν ἐργοστασίων τοῦ φωταερίου καὶ τοῦ ἠλεκτρικοῦ ῥεύματος, ἐπὶ τῶν ἰδιωτικῶν ἁμαξῶν καὶ αὐτοκινήτων, προσέτι δὲ ἐπὶ πολλῶν νέων ἐργοστασιαρχῶν καὶ μεγάλων ἐπιτηδευματιῶν, ἀγνώστων εἰς τὸν παλαιότερον νόμον περὶ φόρου ἐπιτηδεύματος, τέλος διὰ τοῦ αὐξηθέντος φόρου ἐπὶ τῶν καθαρῶν κερδῶν τῶν προνομιούχων τραπεζῶν καὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, διὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀσφαλιστικῶν καὶ τῶν ξένων ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιρειῶν, ὡς καὶ ἐπὶ τῶν μεταλλείων καὶ λατομείων, δι’ ὅλων, λέγω, τῶν ἀμέσων αὐτῶν φόρων ἐπεβαρύναμεν τὰς εὐπόρους τάξεις. Τὰς τάξεις, κύριοι, ταύτας ἐπεβαρύναμεν καὶ διὰ τῶν ἐμμέσων ἡμῶν φόρων, ὁποῖοι οἱ ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἰνοπνεύματος, τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, τοῦ ἠλεκτρικοῦ φωτὸς καὶ τοῦ φωταερίου, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ φόρου τοῦ ἐλαίου καὶ τῶν ἐλαιῶν καὶ διὰ τῆς καταργήσεως τῶν φόρων τῶν ἀμπέλων καὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τοῦ τελευταίου ὡς πρὸς τοὺς ἐπιμόρτους καλλιεργητὰς καὶ τοὺς μικροϊδιοκτήτας γεωργούς, προσέτι δὲ διὰ τοῦ μονοπωλίου τῆς ζακχάρεως καὶ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ φόρου διαφόρων μικροεπιτηδευματιῶν ἀνεκουφίσαμεν ἐν μέτρῳ καὶ τὴν μεσαίαν κοινωνικὴν καὶ τὰς λαϊκὰς τάξεις. Τὸ ἀποτέλεσμα, κύριοι, τῆς τοιαύτης φορολογικῆς ἡμῶν μεταρρυθμίσεως ἦτο ν’ αὐξήσωσι τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους κατὰ 11 περίπου ἑκατομμύρια ἐτησίως, ὡς ἀπέδειξα ἄλλοτε δι’ ἀριθμῶν ἀνεπιδέκτων ἀμφισβητήσεως. Αὐτά, κύριοι, εἶναι τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν νὰ ἐπιδείξωμεν ἡμεῖς, αὐτὴ εἶναι ἡ δημοσιονομική μας πολιτική, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλονται καὶ τὰ περισσεύματα τῶν ἐτῶν 1910 καὶ 1911 καὶ ἡ προμήθεια τοῦ «Ἀβέρωφ» καὶ ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου τῶν 110 ἑκατομμυρίων, ἄνευ τῶν ὁποίων ἦτο ἀδύνατον, νὰ ἐπιχειρήσῃ ἡ Ἑλλὰς τοὺς δύο νικηφόρους πολέμους, κατ’ ἀκολουθίαν τῶν ὁποίων αὐτὴ ἐδοξάσθη καὶ ἐμεγαλύνθη. Λυποῦμαι, κύριοι, ὅτι ἠναγκάσθην οὕτω πως νὰ περιαυτολογήσω, καὶ πάλιν, ὡς τῇ 4 Μαρτίου 1913, ὅτε ἐπίσης προκληθεὶς ἀπέδειξα ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ καὶ δι’ ἀριθμῶν ἀναντιλέκτων, ὁποῖα ὑπῆρξαν τ’ ἀποτελέσματα τῆς δημοσιονομικῆς ἡμῶν πολιτικῆς. Εἶνε καιρὸς δέ, νομίζω, νὰ ἐννοήσωσι τέλος πάντων καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ οἱ συνήγοροί των ὅτι ἥκιστα πάντων δικαιοῦνται νὰ ζητήσωσι λόγον παρ’ ἡμῶν περὶ τῆς δημοσιονομικῆς μας πολιτικῆς αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἀποζῶσιν ἀκόμη ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῆς. Ἥκιστα δικαιοῦνται νὰ ζητήσωσι λόγον παρ’ ἡμῶν αὐτοί, οἱ ὁποῖοι παρέλαβον τὴν μικρὰν Ἑλλάδα παρ’ ἡμῶν ἐν ἀκμῇ οἰκονομικῇ μὲ περίσσευμα 12.000.000 καὶ μεθ’ ὅλον τὸν διπλασιασμόν της, μεθ’ ὅλον τὸ περίσσευμα τῶν 46 ἑκατομμυρίων τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῶν νέων χωρῶν, ὡς ὁμολογοῦσιν οἱ ἴδιοι, τὴν κατήντησαν μὲ ἔλλειμμα σήμερον μὲν 75.000.000, αὔριον δὲ 100.000.000· τὴν κατήντησαν ἐν μιᾷ λέξει εἰς τοιαύτην θέσιν, ὥστε πᾶς Ἕλλην νὰ εὔχηται τώρα, ὁ Θεὸς ἂς σώζῃ τὴν Ἑλλάδα!

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σῖμος ἔχει τὸν λόγον.

§160Σ. ΣΙΜΟΣ. Μεθ’ ὅσα, κύριοι βουλευταί, ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπὶ συνεχεῖς ἡμέρας προσῆκον εἶναι, νομίζω, ὅπως ἀκουσθῶσιν ὀλίγαι τινὲς λέξεις καὶ ἀπὸ μέρους τῶν ἐνόρκων, ἀπὸ μέρους ἐκείνων, τοὺς ὁποίους πικρῶς ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης πολλάκις ἤλεγξαν ὅτι χειροκροτοῦσι καὶ ὑποστηρίζουσι τὴν Κυβέρνησιν, ἀπὸ μέρους ἐκείνων, τῶν ὁποίων ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος βουλευτὴς ἄγρυπνον ἐπεκαλέσθη τὴν προσοχήν. Κύριοι, διὰ τὰ μέχρι τοῦδε ἔργα τῆς Κυβερνήσεως, ἔχομεν ἁγνὴν καὶ ὑπερήφανον τὴν συνείδησιν καὶ ἀπέναντι τοῦ Θεοῦ καὶ ἀπέναντι τοῦ λαοῦ, τοῦ ὁποίου εἴμεθα ἀντιπρόσωποι. Δὲν γνωρίζω ἂν ἀπὸ καταβολῆς τοῦ ἑλληνικοῦ Βασιλείου πλειοψηφία ηὐτύχησέ ποτε νὰ χαιρετίσῃ καὶ νὰ χειροκροτήσῃ γεγονότα, οἷα ἐχειροκρότησεν ἡ πλειοψηφία αὕτη, πλειοψηφία, ἥτις ἐχαιρέτισε τὴν ἀναγέννησιν τῆς Ἑλλάδος, τὰς δάφνας τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ της, τὸ μεγαλεῖον τοῦ ἔθνους, τὸν διπλασιασμὸν τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ἤδη ἐξεταστέον ἂν καὶ ἐνεστώτως ἡ ψῆφος ἡμῶν δίδεται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν κατὰ συνείδησιν ἢ οὔ. Ἠκούσαμεν μετὰ προσοχῆς τὰς ἡμέρας ταύτας τοὺς ῥήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· ἠκούσαμεν πάσας τὰς κατηγορίας τὰς ἐξενεχθείσας κατ’ αὐτῆς· ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι αἱ κατηγορίαι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὑπῆρξαν καθολοκληρίαν ἀστήρικτοι, οὐδαμῶς κλονίσασαι τὴν πεποίθησιν ἡμῶν καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν παρέχομεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Τὸ θέμα εἶναι ἐξηντλημένον. Οἱ ὁμιλήσαντες ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης παρουσίασαν καὶ ἓν θέαμα οὐχὶ βεβαίως ἐποικοδομητικὸν διὰ τὴν ἀντίληψιν τῶν ἀκροατῶν, καθόσον καὶ πρὸς ἀλλήλους διέστησαν. Τινὲς παρουσίασαν τὸ ἔλλειμμα τῆς Κυβερνήσεως 40 ἑκατομ. δραχ., ἄλλοι 50 ἑκατομ., ἄλλοι 70, ἄλλοι 90 καὶ ἴσως ἄλλος τις τὸ ἀνεβίβασεν εἰς 100 ἑκατομ. Ἀλλ’ οἱ ἀριθμοὶ ἀνᾑρέθησαν· ἀνᾑρέθησαν ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Τρικκάλων, ὑπὸ τοῦ εἰσηγητοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς πλειοψηφίας βουλευτοῦ ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν ἔμεινε κανεὶς ἀριθμὸς εἰς τὴν θέσιν του. Ἀλλ’ ἡ διαφωνία αὐτῶν ὑπῆρξε καὶ εἰς τὴν θεωρίαν, διότι εἷς τῶν ῥητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, κατηγόρησε τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἀποτελεῖται ἐξ ὀργανισμῶν ἀσυναρτήτων ἀπ’ ἀλλήλων, ἕτερος κατηγόρησε τὴν Κυβέρνησιν ὅτι εἶναι εἷς δικτάτωρ. Περιμένομεν μετὰ πολλῆς περιεργείας νὰ ἀκούσωμεν ἀπὸ τοῦ στόματος τῆς ἀντιπολιτεύσεως τὰ μεγάλα καὶ φοβερὰ ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα καὶ προτοῦ ἀκουσθῶσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀπὸ ἑτέρου βήματος ἤχησαν ἐπανειλημμένως· ἀλλ’ ἀντὶ τῆς σπατάλης, ἀντὶ τῆς διασπαθίσεως τοῦ δημοσίου χρήματος, ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης παρουσίασαν εἰς ἡμᾶς ἕνα ἀριθμὸν 1300 πτωχῶν ἀγροφυλάκων. Ἕτερος ἀξιότιμος συνάδελφος ὡμίλησε περὶ σπατάλης τῶν Γεν. Διοικήσεων, ἡ ὁποία σπατάλη κατόπιν ἀπεδείχθη ὅτι, ὄχι μόνον δὲν ὑπῆρξε σπατάλη, ἀλλὰ κέρδος τοῦ δημοσίου, μολονότι ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι καὶ ἂν ἐπρόκειτο περὶ σπατάλης εἰς ὁδοποιΐαν καὶ ἔργα ἐν γένει συγκοινωνίας τῶν νέων ἐπαρχιῶν, δὲν θὰ ἦτο κατακριτέα ἡ Κυβέρνησις, διότι ἐπαρχίας, τὰς ὁποίας ἐλάβομεν ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ ἐχθροῦ, μὲ ὅλας τὰς συνεπείας τοῦ πολέμου, δὲν μᾶς ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ τὰς ἐγκαταλείψωμεν εἰς τὴν στασιμότητα, καὶ τὴν ἀκινησίαν καὶ τὰς συμφορὰς, εἰς τὰς ὁποίας ὑπέβαλον αὐτὰς αἱ δοκιμασίαι τοῦ πολέμου. Πέραν τούτων δὲν παρουσιάσθη εἰς ἡμᾶς καμμία σπατάλη. Χθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας βουλευτής, ἐπεχείρησε νὰ ἀποδείξῃ σπατάλην μὲ ἀριθμοὺς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν· ἀλλὰ κατόπιν τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν ἔμεινε καμμία ἐκ τῶν ἀναφερομένων σπαταλῶν ἀδικαιολόγητος, ἀλλὰ τουναντίον ἀπεδείχθησαν δαπάναι ἀπαραίτητοι. Ἀλλ’ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας εἶπε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὑποστηρίξας ἔλλειμμα 50.000.000, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἶπε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν· ποῖα εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐφέρετε, ποῖον εἶναι τὸ πρόγραμμά σας, ποῖαι εἶναι αἱ ἰδέαι σας; Κύριοι, ἡμεῖς οἱ ἀκούοντες, ὑπόχρεοι ἑπομένως νὰ ψηφίσωμεν κατὰ συνείδησιν, ὁμολογοῦμεν ὅτι τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτής, εἶναι τὸ πρόγραμμα τῶν πραγμάτων. Ἡ Κυβέρνησις παρουσίασεν ἡμῖν πολιτικὴν οἰκονομικήν, πολιτικὴν οὕτως εἰπεῖν πραγμάτων. Ἠκούομεν ἀπὸ ἑτέρας θέσεως ἀπὸ ἐτῶν πολλῶν, ὅτι ὁ ἑλληνικὸς προϋπολογισμὸς εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀνέλθῃ ἄνω τῶν 100, 110 τὸ πολὺ 120 ἑκατομμυρίων· καὶ ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ 1910 μέχρι σήμερον παρουσίασεν ἁλματικὰς προόδους καὶ ἡ πολιτική, ἡ οἰκονομικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἐπήρκεσεν εἰς τὸ νὰ διεξαγάγωμεν δύο πολέμους νικηφόρους, χωρὶς νὰ καταφύγωμεν διαρκούντων τῶν πολέμων εἰς τὴν ἐπικουρίαν δανείων. Καὶ εἴδομέν τι ἄλλο εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι διαρκούντων τῶν πολέμων ἠλάττωσε τὰ βάρη τοῦ λαοῦ κατὰ 9 ὅλα ἑκατομμύρια. Δὲν εἶναι αὐτὴ οἰκονομικὴ πολιτική; Ἀλλ’ ἐν τῷ προγράμματι τῆς Κυβερνήσεως ἡ πλειοψηφία κατεῖδεν ὅτι ἔχει καὶ πολιτικὴν ἐξωτερικήν. Μέρος ἑπομένως τοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς δὲν ἠθέλησε ν’ ἀναγνωρίσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ κατηγορήθη ἡ Κυβέρνησις ἐν ἀρχῇ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ὅτι καὶ τότε ἄνευ προγράμματος κατῆλθεν εἰς τὸν πόλεμον, ἀλλ’ εἰς οὐδὲν ἠμπόδισε τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον καὶ τότε ἠρνήθη ὁ κ. βουλευτής, ὅτι εἶχεν ἡ Κυβέρνησις, ὅπως τὰ σύνορα τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος ἐπεκταθῶσιν ἀπὸ τῆς Ἀδριατικῆς μέχρι Ῥοδόπης καὶ ἀπὸ Θρᾴκης μέχρι τῶν ἀκτῶν τῆς Ἰωνίας. Ἀλλὰ μήπως ἀρνεῖσθε ὅτι ἐν τῷ προγράμματι τῆς Κυβερνήσεως δὲν ὑπῆρξε πολιτικὴ ἐν τῇ οἰκονομίᾳ, ἐν τῇ διοικήσει, ἐν τῇ δικαιοσύνῃ, δὲν ἐπῆλθε κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο πρόοδος αἰσθητή, πρόοδος ἀντιληπτή, πρόοδος, διὰ τὴν ὁποίαν εἰς ἄλλας περιστάσεις ὁμαλωτέρας δὲν ἀπετολμᾶτο οὐδὲ λόγος νὰ γένηται; Καὶ ἀρνεῖσθε τὴν γεωργικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ἐργατικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ἀνακαινιστικήν, τὴν ἀναμορφωτικήν; ἀλλὰ πάντα ταῦτα ἐρωτῶ, δὲν ἀποτελοῦσιν ἆρά γε πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς ἠρνήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἑπομένως ἐκάλεσε ταύτην εἰς τὸ νὰ παρουσιάσῃ πρόγραμμα καὶ ἰδέας; Ἕτερος συνάδελφος ὁ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος βουλευτής, αἰσιοδοξώτερος ἢ ἄλλοτε καὶ κατὰ τοῦτο ἀξιέπαινος καὶ προοδευτικώτερος ἢ ἄλλοτε ἔκαμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν παρατηρήσεις, συστάσεις καὶ ὡμίλησε περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, παρετήρησε μόνον ὅτι ἔπρεπε νὰ συνταχθῇ οὗτος κατὰ τὸ παλαιότερον σύστημα καὶ ὄχι κατὰ τὸ νεώτερον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὅλαι αἱ ὁδοὶ ἄγουσιν εἰς Ῥώμην καὶ ἂν ἔχῃ τι τὸ τρωτὸν ὁ προϋπολογισμὸς κατ’ ἐμὴν ἀντίληψιν ἔχει τοῦτο: ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δαπάνας ἐκτάκτους ἔχει τοποθετήσει εἰς τὰς τακτικάς. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος βουλευτὴς ἐνεφάνισε καὶ μίαν πτυχὴν προγράμματος, ἐνεφάνισε γενικῶς τὴν κορυφὴν τοῦ προγράμματος, ὁμιλήσας περὶ ἀποκεντρώσεως ἢ μᾶλλον ἀποξενώσεως τῆς ἀμέσου φορολογίας ἀπὸ τοῦ κέντρου. Ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι εἶναι πρόγραμμα ὡραῖον, πρόγραμμα ἰδεῶδες, τὸ ὁποῖον ὅμως ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι καλούμενος νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ θέλει ἐπὶ πολὺ χρόνον ἀναβάλει τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Εἶναι πρόγραμμα, εἶναι ἐξέλιξις, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἀσφαλῶς θέλει καταλήξει· ἔχω νὰ κάμω ὅμως τὴν παρατήρησιν ταύτην εἰς τὸν φόβον, τὸν ὁποῖον ἐξέφρασεν ὁ ἀξιότιμος κ. βουλευτής, ὅτι ὑφ’ οὓς ὅρους εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς συντεταγμένος καὶ μὴ λαμβανομένων τῶν καταλλήλων μέτρων, ἡ Κυβέρνησις ἐν καιρῷ δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἐξεύρῃ τὸ δάνειον, ἔχω νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία, ἐν καιρῷ ἐπαναστάσεως, κατώρθωσε νὰ ἐξεύρῃ δάνειον, ἡ ἰδία Κυβέρνησις θὰ δυνηθῇ, ἐκλειπουσῶν τῶν προσκαίρων δυσχερειῶν, τὰς ὁποίας ἐπιφέρει ἡ σημερινὴ κατάστασις, νὰ εὕρῃ τὰς ἀγορὰς προθύμους νὰ δανείσωσιν αὐτήν. Ὁ κ. ἐκ Κερκύρας βουλευτὴς παρουσίασε γενικῶς τὴν κατάστασιν, τὴν οἰκονομικήν, ἔτι ζωηρότερον. Ὁ κ. ἐκ Κερκύρας βουλευτὴς κατέκρινε τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ ἐλλείμματος ὡς ταμιακοῦ, ὑποστηρίξας ὅτι τὸ ἔλλειμμα εἶναι οἰκονομικόν· ἀλλὰ θὰ εἶχέ τις νὰ παρατηρήσῃ πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κερκύρας βουλευτὴν ὅτι καὶ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς πρωθυπουργίας του, ὁ προϋπολογισμὸς κατηρτίσθη βεβαίως ἰσοσκελής, δὲν κατηρτίσθη μὲ ἔλλειμμα, ἀλλ’ αἱ ἀποδόσεις ἀπέληξαν εἰς ἔλλειμμα 12.000.000. Ἑπομένως ὑπῆρξε καὶ κατὰ τοῦτο ταμειακὸν τὸ ἔλλειμμα, ἡ ἔλλειψις δὲ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ ἦτο ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐπέφερε καὶ τὸ ἔλλειμμα· ἐφ’ ὅσον ὅμως ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ μένει ἀκεραία πρὸς τοὺς κυβερνῶντας, δὲν μένει οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι ἐκ τῆς φυσιολογικῆς ἐξελίξεως τῶν πραγμάτων, τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὄντως κατ’ ἐμὲ ταμειακὸν θὰ ἐκλείπῃ καὶ δὲν θὰ παρουσιάσῃ τὰς ζωηρὰς ἀπόψεις, τὰς ὁποίας παρουσίασεν ἐντεῦθεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας. Εὑρίσκω ἐξ ἄλλου ὅτι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας βουλευτής, περὶ ἀναστολῆς τῆς προόδου τῆς χώρας, ἵνα ἀποταμιεύσωμεν διὰ μελλούσας ἀνάγκας, εἶναι πλημμελὴς καὶ κατὰ τοῦτο, ὅτι δὲν πρόκειται μόνον εἷς πόλεμος νὰ ἐξαρκῇ διὰ τὰ μέσα τοῦ στρατοῦ, ὅστις πολεμᾷ, τοῦ στρατοῦ τοῦ ἐνόπλου, ἀλλὰ πρέπει νὰ φροντίζῃ, ὅπως καὶ τὰ οἰκονομικά, ἐκ τῶν ὁποίων ἀπορρέει ὁ στρατός, νὰ εἶναι οἰκονομικὰ ἀνθηρά, διότι ἐὰν ἠθέλομεν ἐπιβάλει τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας βουλευτὴς ζητεῖ σήμερον, δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον ἡ οἰκονομικὴ δυσφορία ἤθελεν εἶναι ἐκείνη, ἥτις θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν ἔνοπλον δύναμιν ν’ ἀσκήσῃ μετὰ προθυμίας τὰ εἰς αὐτὴν ἀνατεθειμένα καθήκοντα. Ὁ κ. ἐκ Κερκύρας βουλευτὴς ἐν τῇ οἰκονομικῇ συζητήσει ἔθιξε καὶ δύο σημεῖα τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἐνεφάνισε καὶ μέγαν κίνδυνον νέον, τὸν ὁποῖον ἐπέταξε καθ’ ἡμῶν, ἵνα ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως περὶ ἀπαιτουμένης προμηθείας. Εἶπεν ὅτι θὰ προὐτίμα ὅπως ἐν τῷ τμήματι τῆς Βορείου Ἠπείρου ἡ Ἑλλὰς νὰ συνώρευε μὲ ἀναρχουμένην Ἀλβανίαν παρὰ μετὰ ξένης ἐπικρατείας, ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὅτι εἰς ἐποχήν, καθ’ ἣν ὑπεδεικνύοντο εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κερκύρας βουλευτὴν οἱ κίνδυνοι τῆς συρράξεως τῆς Ἑλλάδος πρὸς ξένην ἐπικράτειαν ἕνεκε τῆς Βορείου Ἠπείρου, τότε δὲν τὸν ἀπέλιπε τὸ θάρρος ὅπως συμβουλεύσῃ τὴν ἐξώθησιν τῆς Ἑλλάδος κατὰ τῆς ἐπικρατείας ἐκείνης. Κατέκρινε καὶ τὴν παροχὴν τοῦ δανείου τῶν 20 ἑκατομ. δραχ. ἐκ τῶν γαλλικῶν ἀγορῶν, χαρακτηρίσας τοῦτο ὡς πρᾶξιν ἐξόδου ἐκ τῆς οὐδετερότητος. Φρονῶ ὅτι ὁ συλλογισμὸς αὐτὸς ἐξέρχεται ἐντελῶς τοῦ ὀρθοῦ, καθ’ ὅσον δὲν ἐδάνεισεν ἡ Ἑλλὰς εἰς ἐμπόλεμον δύναμιν, ἀλλ’ ἔλαβεν ἐκ ξένης ἐπικρατείας, ἢ μᾶλλον ἐκ τῶν ἀγορῶν ξένης ἐπικρατείας, τὸ ὁποῖον φυσικὸν εἶναι ὅτι θὰ τὸ καταλογίσῃ εἰς τὰς ὑπολειπομένας δόσεις, τὰς ὁποίας ἔχει νὰ λάβῃ. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας ἐξέφρασε φόβους μὴ τυχὸν ἡ πρᾶξις αὕτη καθιστᾷ τὴν Ἑλλάδα ὑπόχρεων νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῆς οὐδετερότητος· παρέλιπεν ἢ μᾶλλον ἐλησμόνησεν ὅτι ἡ πρόνοια τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ διαχειρίσει τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε πράγματι νὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν εὐτυχῆ θέσιν τοῦ νὰ τηρῶμεν πράγματι αὐστηρῶς τὴν οὐδετερότητα ἡμῶν ἀπέναντι τῶν ἐμπολέμων, ἐνῷ ἂν ἐνεθυμεῖτο εἰς προγενεστέραν ἐποχὴν τί συνέβαινε καὶ ποίαν πολιτικὴν ὀφείλομεν νὰ ἀκολουθήσωμεν διὰ τὴν ἐπίλυσιν ἄλλων ἐκκρεμῶν ζητημάτων, βεβαίως ὁ εὐρωπαϊκὸς πόλεμος ἤθελεν εὕρει ἡμᾶς ὄχι ἐν τῇ καταστάσει τῆς οὐδετερότητος, ἀλλὰ μετὰ συνδυασμοῦ τοιούτου, ὥστε πράγματι νὰ μὴ ἦτο δυνατὸν νὰ τηρήσωμεν τὴν οὐδετερότητα, τὴν ὁποίαν εὐτυχῶς δυνάμεθα νὰ τηρήσωμεν σήμερον. Κύριοι· ἀπέναντι τῶν ἀνυπάρκτων προγραμμάτων, τὰ ὁποῖα οἱ μέχρι τοῦδε ἀγορεύσαντες ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς ἀντιπολιτεύσεως προέβαλον, ἡμεῖς προτιμῶμεν τὴν πολιτικὴν τῶν πραγμάτων τῆς Κυβερνήσεως. Ἔχομεν πλήρη πεποίθησιν, ὅτι αἱ ἀνωμαλίαι, αἱ παροδικαί, θὰ ἐκλείψωσιν, ὅτι ὁ κανονικὸς βίος τοῦ Κράτους, ἡ μὴ ἀναστολὴ τῆς προόδου αὐτοῦ, θὰ καταστήσῃ τὸ Κράτος ἱκανὸν νὰ ἐξέλθῃ τῶν ἀνωμαλιῶν καὶ τῶν ἐξωτερικῶν καὶ τῶν οἰκονομικῶν καὶ εἰς ἣν περίπτωσιν ἤθελε παραστῇ ἀνάγκη νὰ καταφύγωμεν εἰς τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐντεῦθεν ὑπεδείχθησαν περὶ ἐπιβολῆς τουτέστι νέων βαρῶν εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαόν, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἂν ἤθελεν ἡ τοιαύτη παραστῇ ἀνάγκη, ἐν ὡρίμῳ ἀποφάσει πλέον καὶ σκέψει ὁ ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἤθελεν ἀρνηθῆ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον λίαν προώρως, ἀλλὰ καὶ καταθλιπτικῶς ἐπεζήτησαν οἱ ῥήτορες τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰς τάξεις τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Θὰ δώσωμεν ἑπομένως καὶ τὴν φορὰν ταύτην κατὰ συνείδησιν τὴν ψῆφον ἡμῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Εἷς ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὁ βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας παρέστησε τὸν ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος ἡμῶν ὡς δικτάτορα. Ὑποθέτω ὅτι δὲν ἐλησμόνησεν ὅτι καὶ αὐτὸς μεθ’ ἡμῶν κατῆλθεν εἰς Πειραιᾶ, ὅπως ὑποδεχθῇ δικτάτορα, ὃν οὔτε λόγχαι, οὔτε ἄλλη τις βούλησις ἔφερεν ἐνταῦθα.

§161Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν κατῆλθον εἰς Πειραιᾶ ἐγὼ τότε, διότι δὲν εὑρισκόμην εἰς Ἀθήνας.

§162Σ. ΣΙΜΟΣ. Τὸν ἔφερεν εἷς καὶ μόνος· τὸν ἔφερεν ἡ θέλησις καὶ ἡ δύναμις τοῦ λαοῦ καὶ ἡ δύναμις αὕτη κρατεῖ δι’ ἑαυτὴν τὴν ἐξουσίαν τὴν δικτατορικήν, περὶ τῆς ὁποίας ὡμιλήσατε καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ τὴν κρατῇ, ἐφ’ ὅσον εἰς τὸν κόσμον τὸν πολιτικὸν καὶ εἰς τὰς τάξεις τῆς ἀντιπολιτεύσεως οὐδὲν ἐμφανίζεται πρόγραμμα, ἀλλὰ τουναντίον ἄρνησις καὶ ἀσυναρτησία, πολὺ δὲ φοβοῦμαι ὅτι τὴν δύναμιν αὐτὴν θὰ τὴν κρατήσῃ δι’ ἑαυτὸν ὁ λαὸς διὰ πολὺν χρόνον καὶ ἴσως νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ ἀκόμη ἐξ ὑπαιτιότητος ἡμῶν οὐδὲ καὶ αὐτὴν τὴν ἀνάπαυσιν, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τέλους ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ παρὰ τοῦ λαοῦ.

§163Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἀντιλαμβάνομαι, κύριοι βουλευταί, τὸν κάματον τῆς Βουλῆς, καὶ ὁμολογῶ ὅτι μετά τινος δυσφορίας ἀνέρχομαι τὸ βῆμα. Λαβὼν ὅμως τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, νομίζω ὅτι ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς ὀλίγα τινά, ἐν σχέσει πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο, μὲ μικρὰς τινὰς γενικὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας. Ἡ μακρὰ συζήτησις, ἥτις διεξήχθη κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δὲν νομίζω ὅτι ἀφῆκε σαφῆ ἐντύπωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου, εἰς τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς, οὐδ’ εἰς τὸ πνεῦμα τῆς κοινῆς γνώμης, ἥτις παρακολουθεῖ τὰς ἐργασίας ἡμῶν, καὶ τὴν ὁποίαν ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διαφωτίζωμεν. Οἱ ἀριθμοί, οἱ ὁποῖοι δι’ ἡμᾶς τοὺς βεβήλους, τοὺς μὴ μεμυημένους εἰς τὰς κοινοβουλευτικὰς μεθόδους, ἐθεωροῦντο ἄκαμπτοι, καὶ ἀνεπηρέαστοι ἀπὸ τῆς ῥητορικῆς δεινότητος καὶ εὐστροφίας τῶν ἀγορητῶν, οἱ ἀριθμοί, λέγω, ἐκάμφθησαν, ἐγένοντο ἐλαστικοί, καὶ τὰ ἐλλείμματα τῶν προϋπολογισμῶν ἐλάμβανον τὴν ἀνιοῦσαν ἢ τὴν κατιοῦσαν κλίμακα, ἀναλόγως τῆς ἰδιοσυγκρασίας τῶν ῥητόρων, ἢ τῆς προελεύσεως αὐτῶν ἐκ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης πτέρυγος. Βεβαίως, ὁ ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος παρακολουθεῖ τὰς συζητήσεις ἡμῶν καὶ ὀφείλει νὰ τὰς παρακολουθῇ, ἀναγινώσκων τὰς ἀγορεύσεις τῶν ῥητόρων τῶν δύο πτερύγων, θὰ τρίβῃ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ μετ’ ἐκπλήξεως, διότι ἐπὶ ζητήματος τοσοῦτον ἐνδιαφέροντος, τοῦ ζητήματος τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας, δὲν δίδονται εἰς αὐτὸν ἀριθμοὶ ἀκριβεῖς, οὔτε ἐκ τῆς μιᾶς πτέρυγος, οὔτε ἐκ τῆς ἄλλης, διότι δὲν διέλαθε τὴν προσοχὴν οὐδενός, πιστεύω, ὅτι καὶ οἱ ῥήτορες τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ οἱ τῆς συμπολιτεύσεως, διεφώνησαν ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν. Ἡ ἀλήθεια κεῖται, κύριοι, πάντοτε ἐν τῷ μέσῳ.

§164Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ κέντρον κεῖται ἡ ἀλήθεια (ἱλαρότης).

§165Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἡ οἰκονομικὴ εἰκὼν τῆς χώρας ἔχει τὰς φωτοσκιάσεις αὐτῆς, ὅπως πᾶσα εἰκών· ἔχει τὰ φωτεινὰ αὐτῆς σημεῖα, ἔχει καὶ τὰ σκοτεινὰ αὐτῆς σημεῖα· ὀφείλω ὅμως νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὁ πρῶτος ἀποκαλύψας τὰ σκοτεινὰ αὐτῆς σημεῖα, ὡς ὤφειλεν ἄλλως τε, εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος κατεκρίθη ὅτι ἐζήτησε διὰ τοῦ νέου τύπου τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ παραπλανήσῃ τὴν Βουλήν, διότι ἠθέλησε νὰ δώσῃ εἰκόνα σαφῆ τῆς καταστάσεως τῆς οἰκονομικῆς τοῦ τόπου, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσάγων τὰς δηλώσεις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1914, καὶ ἐξαγγέλλων τὸ ἔλλειμμα, τὸ ἀρκετὰ σοβαρόν, τῶν δύο χρήσεων 1913 καὶ 1914 ἔλεγε πρό τινος εἰς τὴν Βουλήν, ἐπὶ λέξει: «Δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποκρυβῇ ἡ σοβαρότης τῆς τοιαύτης καταστάσεως, ἔστω καὶ ἂν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι αὕτη ὀφείλεται κατὰ τὸ μεγαλύτερον μέρος εἰς τὴν ἀνισότητα τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων πρὸς τὰ ἔσοδα». Περαιτέρω δὲ ἔλεγε· «Ἡ παροῦσα κατάστασις ἐπιβάλλει ἀμέριστον τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, ἵνα εὑρεθῇ λύσις αὐστηροῦ οἰκονομικοῦ προγράμματος, ὅπερ δέον ν’ ἀποτελέσῃ τὸ ἀντικείμενον ἐξετάσεως καὶ μέτρων εἰδικῶν». Αὐτὰ ἔλεγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, μὲ τὴν διακρίνουσαν αὐτὸν εἰλικρίνειαν καὶ καλὴν πίστιν. Ἀλλά, κύριοι, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ συνοψίσω καὶ ἐγὼ τά τε σκοτεινὰ καὶ φωτεινὰ σημεῖα, κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν, τῆς εἰκόνος μας τῆς οἰκονομικῆς. Ἡ πρώτη σκιὰ τῆς εἰκόνος εἶνε τὰ ἐλλείμματα τῶν δύο χρήσεων 1913 καὶ 1914 ἀνερχόμενα εἰς δραχ. 156 ἑκατομ. Τὰ ἐλλείμματα ταῦτα, τὰ ὡμολογημένα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀπησχόλησαν ὅλους τοὺς ῥήτορας τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐπὶ ἡμέρας, ὡσανεὶ ἡ Κυβέρνησις ἐπεχείρησε νὰ τ’ ἀποκρύψῃ, Ἕν ἐκ τῶν μεγάλων ἀγαθῶν, ἅτινα ὀφείλομεν εἰς τὴν μετεπαναστατικὴν περίοδον, εἶναι ἡ εἰλικρίνεια, μεθ’ ἧς συντάσσονται οἱ προϋπολογισμοί. Ἡ προσπάθεια, ἥτις κατεβλήθη ἵν’ ἀποδειχθῇ δῆθεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὡς ζητήσας νὰ παραπλανήσῃ τὴν Βουλήν, χαρακτηρίζων ὡς ἔκτακτα ἔξοδα, τακτικὰ τοιαῦτα, ἦτο προσπάθεια ἄγονος, διότι τὸ ἔλλειμμα εἴτε προέκυπτεν ἐκ τακτικῶν, εἴτε προέκυπτεν ἐξ ἐκτάκτων ἐξόδων, δὲν ἔπαυε τοῦ νὰ εἶναι ἔλλειμμα, οὐδεὶς δ’ ἐκ τῶν ρητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἰσχυρίσθη ὅτι τὸ ἔλλειμμα τῶν δύο χρήσεων ἦτο μεῖζον τοῦ ὁμολογηθέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τοῦτο μάλιστα ἐν τῇ συζητήσει πολλοὶ τῶν ῥητόρων ἐτράπησαν πρὸς τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ μέλλοντος, ἐξιχθέντες καὶ μέχρι τοῦ 1918, διὰ ν’ ἀναβιβάσωσι τὰ ἐλλείμματα καὶ καταλίπωσιν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν χώραν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ οἰκονομικοῦ χάους. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ, κύριοι βουλευταί, νὰ ἐκφράσω ἐν παρόδῳ τὴν θλίψιν μου διὰ τὴν τοιαύτην τακτικὴν διασυρμοῦ τῆς πίστεως τῆς χώρας. Εὐτυχῶς δὲν ὑπῆρξεν ἡ τακτικὴ αὕτη κοινὸν κτῆμα ὅλων τῶν ῥητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἠσθάνθη δ’ ἀληθῆ ἀνακούφισιν ἡ Βουλὴ ὅταν ὁ ἐπιφανὴς συμπολίτης μου, τερματίζων τὴν ἀγόρευσίν του προχθὲς ἐτόνισε τὴν πίστιν αὑτοῦ πρὸς τὴν ζωτικότητα καὶ τὴν ἀκμὴν τῆς παρούσης μεγαλουργοῦ γενεᾶς. Ἡ πίστις τῶν Κρατῶν ὅπως καὶ ἡ πίστις τῶν ἀτόμων εἶναι λίαν εὔθικτος, καὶ οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ὅταν περιβάλλωνται μάλιστα μὲ τὸ κῦρος ἀξιωμάτων, εἴτε ὡς ἀρχηγοὶ πολιτικῶν ὁμάδων, εἴτε ὡς πρώην Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὀφείλουσι νὰ δείκνυνται ἄγαν ἐπιφυλακτικοὶ ἐν ταῖς κρίσεσιν αὐτῶν περὶ τῆς οἰκονομικῆς δυνάμεως καὶ οἰκονομικῆς ἀντοχῆς τῆς χώρας. Τὸ κεφάλαιον εἶναι δειλὸν ὡς λαγωὸς καὶ ἔχει ὀξυτάτην, ὡς ὁ λαγωὸς τὴν ἀντίληψιν, διαισθάνεται δὲ τοὺς κινδύνους καὶ ὅταν ἀκόμη δὲν σαλπίζωνται διὰ Τυρρηνικῆς σάλπιγγος. Ἀλλὰ μήπως τὰ ἐλλείμματα ταῦτα εἶναι, κύριοι βουλευταί, ἐλλείμματα προερχόμενα ἐκ κακῶν προβλέψεων τῆς Κυβερνήσεως, περὶ τὴν ἀπόδοσιν τῶν φόρων, μήπως εἶναι ἐλλείμματα προκύπτοντα ἐκ κακῆς χρήσεως τῶν πιστώσεων, ἃς παρέσχε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἡ Βουλή; Ὄχι. Τὰ ἐλλείμματα ταῦτα ὅπως καὶ τὰ ἐλλείμματα τῶν ἀμέσως προσεχῶν προϋπολογισμῶν, εἶναι ἐλλείμματα πηγάζοντα ἐκ τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν δαπανῶν τῶν δύο ἐνδόξων πολέμων, οἵτινες ἐκράτησαν τὸν μάχιμον πληθυσμὸν τοῦ Ἔθνους ὑπὸ τὰ ὅπλα ἐπὶ 14 μῆνας. Εἶναι ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα προέκυψαν ἀπὸ τὴν πολεμικὴν ἡμῶν παρασκευὴν τὴν μετὰ τὸν πόλεμον γενομένην, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο δυστυχῶς νὰ ἐπαναπαυθῇ ἐπὶ τῶν δαφνῶν ἡμῶν, ἀλλ’ ὤφειλε νὰ προνοήσῃ περὶ πολεμικῶν παρασκευῶν καὶ μετὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς εἰρήνης, ἀφοῦ οἱ ἡττηθέντες τῆς χθὲς ἠμφισβήτουν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ πολέμου καὶ τὴν ἧτταν αὐτῶν. Εἶναι ἐλλείμματα πηγάζοντα ἐκ τῆς προνοίας ἡμῶν πρὸς διατήρησιν τῶν κατακτηθέντων, ἀλλὰ καὶ πρὸς ὀργάνωσιν τῶν νέων ἡμῶν κτήσεων. Ἐν τούτοις πάντες σχεδὸν οἱ ῥήτορες τῆς ἀντιπολιτεύσεως δὲν ἔδωκαν εἰς τὰ ἐλλείμματα τὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον ὤφειλον νὰ δώσωσιν, ἀλλὰ ἠγωνίσθησαν νὰ τὰ παραστήσωσιν ὡς πηγάζοντα ἀπὸ τὴν διασπάθισιν τοῦ δημοσίου χρήματος, ἀπὸ τὴν σπατάλην τοῦ δημοσίου χρήματος. Καὶ θὰ ἔλθω μετ’ ὀλίγον εἰς τὴν σπατάλην αὐτήν, εἰς τὴν διασπάθισιν αὐτήν, ἀφοῦ μάλιστα μοὶ παρεσχέθη εὐκαιρία, ἀληθῶς ἀξιοθαύμαστος, ἐκ τῆς πρὸ μικροῦ γενομένης ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος. Ἡ πηγὴ λοιπὸν τῶν ἐλλειμμάτων τούτων παρεσιωπήθη σχεδὸν ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἡ κοινὴ γνώμη ἐκαλεῖτο νὰ καταδικάσῃ πολιτικὴν ἀσωτείας καὶ σπατάλης, συντελουμένην δῆθεν διὰ τῶν Γενικῶν Διοικήσεων καὶ ἀναχθεῖσαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς πολιτικὸν σύστημα. Δὲν φρονῶ, κύριοι βουλευταί, ὅτι τοιαύτη συζήτησις εἶναι ἀνταξία τοῦ Κοινοβουλίου, εἶναι ἀνταξία τῶν νέων πολιτικῶν ἠθῶν, ἅτινα πρέπει νὰ κρατήσωσι μετὰ τὴν ἐπανάστασιν, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν συντελεσθεῖσαν μεγέθυνσιν τοῦ Κράτους. Οἱ πολιτικοὶ ἀγῶνες διὰ νὰ εἶναι καρποφόροι, δέον νὰ βασίζωνται ἐπὶ τῆς ἀντικειμενικῆς ἀληθείας, καὶ νὰ ἐμπνέωνται ἀπὸ τὴν εὐγενῆ ἅμιλλαν περὶ τὴν κρείσσονα διακυβέρνησιν τῆς χώρας. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ οἰκονομικὴ συζήτησις ἰδίως, πρέπει νὰ ἐξέρχηται ἀπὸ τὴν ἀντικειμενικὴν ἀλήθειαν, οὐδὲ νὰ μεταβάλλωνται οἱ περὶ τὰ οἰκονομικὰ θέματα κοινοβουλευτικοὶ ἀγῶνες, εἰς ἀγῶνας διαστροφῆς ἀριθμῶν, εἰς ἀγῶνας, οἵτινες τείνουσιν εἰς διασυρμὸν τῆς πίστεως τοῦ Κράτους, εἰς ἀγῶνας, οἱ ὁποῖοι τείνουσι νὰ καταστήσωσι τὴν θέσιν τῶν κυβερνώντων δυσχερεστέραν, εἰς στιγμὰς μάλιστα διεθνῶς ἀνωμάλους. Ἔλεγον λοιπόν, ὅτι ἡ πρώτη σκιὰ τῆς οἰκονομικῆς μας εἰκόνος εἶναι τὰ ἐλλείμματα τῶν δύο τελευταίων χρήσεων ἀνερχόμενα εἰς δραχ. 156.000.000. Παρὰ τὰ ἐλλείμματα ταῦτα ὑπάρχουσι, κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἀνειλημμέναι ὑποχρεώσεις ἐκ δραχ. 225.000.000. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψετε νὰ μὴ ἐξέλθω τῶν συζητουμένων προϋπολογισμῶν τοῦ 1913 καὶ 1914, διότι νομίζω ὅτι ἐρευνῶντες τὰ τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ 1913 καὶ 1914, δὲν πρέπει νὰ προχωρήσωμεν συζητοῦντες τοὺς μέλλοντας προϋπολογισμοὺς καὶ μέχρι τοῦ 1918. Δὲν εἶναι συζήτησις καλῆς πίστεως αὕτη. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀξιώσωμεν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1914, νὰ μᾶς συντάξῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1918! Οὔτε ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐρωτήσωμεν αὐτόν, κατὰ τίνα τρόπον θὰ καλύψῃ τὰ ἐλλείμματα τὰ ὁποῖα προβλέπονται ἀπὸ τοῦδε διὰ τὸ 1915. Αὐτὸ ἀπαιτεῖ ἡ καλὴ πίστις καὶ ἡ πραγματικῶς ἀμερόληπτος οἰκονομικὴ συζήτησις. Ἡ σημερινὴ λοιπὸν οἰκονομικὴ θέσις τοῦ Κράτους εἶναι αὕτη.

Ἔχομεν ἑπομένως ἓν κενὸν ἐκ 380 ἑκατομμυρίων ἐν ταῖς ληψοδοσίαις τοῦ Κράτους, ὅπερ πρέπει νὰ καλυφθῇ ἐντὸς 2 ἢ 3 ἢ 4 ἐτῶν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Τοιοῦτον κενὸν ἐν ὁμαλαῖς περιστάσεσι θὰ ἦτο ἀνίκανον νὰ ἐμπνεύσῃ ἀνησυχίαν μὲ τὴν νέαν θέσιν τῆς Ἑλλάδος ἐν τῷ κόσμῳ. Ἀλλ’ αἱ περιστάσεις δὲν εἶναι ὁμαλαί· ἔχομεν διεθνῆ πολιτικὴν καὶ οἰκονομικὴν ἀνωμαλίαν. Τὸ ἥμισυ τῆς ὑδρογείου σφαίρας εὑρίσκεται ἐν πολέμῳ καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ ὑφίσταται τὴν ἐπίδρασιν τῆς γιγαντώδους πάλης ἥτις διεξάγεται μὲ ἄγνωστα καὶ μακρυνὰ ἀκόμη τὰ ἀποτελέσματα. Ἰδοὺ ἡ δευτέρα σκιὰ τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν εἰκόνος.— Εἶναι καὶ τρίτη. Τὸ ἄδηλον τοῦ ἀμέσου μέλλοντος ὡς πρὸς τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος ἐν τῷ ἐξελισσομένῳ περὶ αὐτὴν ἀγῶνι. Θὰ μείνῃ διαρκῶς ἀμέτοχος τῆς πάλης, ἢ θὰ παρασυρθῇ ἀπὸ τὸν ἀνεμοστρόβιλον, ὅστις μαίνεται περὶ αὐτήν; Ποῖος εἶναι ὁ τολμηρός, ὅστις θὰ ἠδύνατο νὰ προείπῃ ἢ νὰ προΐδῃ τι ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου; Ἰδοὺ τὸ σκιερὸν μέρος τῆς οἰκονομικῆς μας εἰκόνος, κύριοι βουλευταί. Θὰ σᾶς δώσω τώρα καὶ τὸ φωτεινόν. Τὸ πρῶτον φῶς τῆς εἰκόνος μᾶς τὸ δίδει ἡ ἀκμὴ καὶ ἡ ζωτικότης τῆς ἰδιωτικῆς ἡμῶν οἰκονομίας. Καὶ εἶπε τις τῶν ῥητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν· «ἀφήσατε τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν, τὴν ἰδιωτικὴν οἰκονομίαν καὶ προσβλέψατε πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους». Καὶ εἶχε δίκαιον ὁ συνάδελφος κατὰ τοῦτο· ὅτι τὸ κατ’ ἐξοχὴν μέλημα ἑνὸς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Εἶχεν ὅμως ἄδικον κατὰ τοῦτο· ὅτι παρέβλεψε στοιχειῶδες δημοσιονομικὸν ἀξίωμα, κατὰ τὸ ὁποῖον τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ῥυθμίζονται καὶ πρέπει νὰ ῥυθμίζωνται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀντοχῆς καὶ ἐπαρκείας τῆς ἰδιωτικῆς οἰκονομίας, διότι ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ λάβῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρέπει νὰ στηρίζωνται εἰς τὰ οἰκονομικὰ μέσα τοῦ λαοῦ, ἄλλως κτίζει ἐπὶ τῆς ἄμμου. Καὶ ἡ πολιτικὴ καὶ ἡ οἰκονομικὴ ἱστορία τῆς Ἑλλάδος μᾶς παρέχουν τεκμήρια ἁπτὰ τῆς ἐσφαλμένης ἀντιλήψεως Ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐφήρμοζον συστήματα δημοσιονομικὰ καὶ ἐπέβαλλον φόρους χωρὶς νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀντοχὴν καὶ τὴν ἐπάρκειαν τῶν ἀτόμων. Ἡ παραγνώρισις τοῦ ἀξιώματος τούτου ἤγαγε καὶ τοὺς περισσοτέρους τῶν ῥητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως μέχρι τοῦ σημείου ὥστε ν’ ἀπολοφύρωνται καὶ νὰ κατακρίνωσι τὴν Κυβέρνησιν διότι διέθεσεν 1.600.000 δραχ. διὰ τὴν συγκοινωνίαν ἐν Κρήτῃ, ὡσανεὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ δαπάνη μᾶλλον καρποφόρος, μᾶλλον ἐπιβεβλημένη ἀπὸ τὴν δαπάνην τὴν προοριζομένην εἰς ἐνίσχυσιν τῆς συγκοινωνίας, εἰς ἀνάπτυξιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῆς χώρας καὶ ἐξύψωσιν τοῦ ἠθικοῦ ἐπιπέδου τοῦ λαοῦ. Ἡ ἰδιωτικὴ λοιπὸν οἰκονομία εἶναι ἐν ἀκμῇ. Ἡ νομισματικὴ ἡμῶν κατάστασις παρὰ τὴν δοκιμασίαν τῶν δύο πολέμων καὶ τὴν εὐρωπαϊκὴν σύρραξιν ἁμιλλᾶται πρὸς τὴν νομισματικὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶς ὑγιεστέρων Κρατῶν, τῶν μὴ ἐχόντων ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, διατηροῦμεν δ’ ἀπόθεμα τραπεζικὸν χρυσοῦ 160 ὅλων ἑκατομμυρίων, ἀσχέτως πρὸς τὰ ἰδιωτικὰ ἀποθέματα, τὸ ὁποῖον ἐγγυᾶται ἀδιατάρακτον τὴν ἰσοτιμίαν χαρτονομίσματος καὶ χρυσοῦ. Ἡ ναυτιλία ἡμῶν θὰ πραγματοποιήσῃ φέτως κέρδη κολοσσιαῖα, ἅτινα οἱ παρακολουθοῦντες τὴν κίνησιν τῆς ἐμπορικῆς ἡμῶν ναυτιλίας ἀναβιβάζουσιν εἰς ἀριθμόν, τὸν ὁποῖον δὲν τολμῶ ν’ ἀναφέρω, μήπως θεωρηθῇ ὑπερβολικός, εἰς ἀριθμὸν ὑπερβαίνοντα τὰ 50 ἑκατομμύρια.

§166Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Πόσα;

§167Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. 50.

§168Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Περισσότερα.

§169Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ὑπολογίζω ὅτι ἔχομεν πλοῖα 500.000 τόννων χωρητικότητος καὶ τὰ 50.000.000 ἀναλογοῦν πρὸς 100 φρ. τὸν τόννον καθαρὸν κέρδος. Εὔχομαι αἱ προβλέψεις σας νὰ εἶναι ἀληθεῖς καὶ χαίρω μάλιστα διότι ὑπερθεματίζετε. Ὁ τόπος ἀπολαύει πλήρους ἀσφαλείας καὶ χωρεῖ εἰς τὸ ἔργον του μετὰ πίστεως ἐπὶ τὸ μέλλον. Τὸ ἐμπόριον, ἡ γεωργία, ἡ βιομηχανία προάγονται καὶ αὐξάνουσι τὸν ἐθνικὸν πλοῦτον καὶ τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα, οἱ ἄδηλοι πόροι τοῦ ἐν διασπορᾷ Ἑλληνισμοῦ, ὁ ὁποῖος πάντοτε ἐργάζεται ἀτενίζων πρὸς τὴν μητέρα πατρίδα, ὅλα αὐτὰ εἶναι δυνάμεις οἰκονομικαί, τὰς ὁποίας δὲν δύνασθε νὰ παρίδητε. Ἀλλὰ ἐγὼ ἔχω καὶ μίαν ἄλλην ἐλπίδα, βλέπω μίαν ἄλλην ἀκτῖνα φωτὸς εἰς τὸ βάθος τοῦ ὁρίζοντος, ἔχω τὴν ἐλπίδα ὅτι ὁ πόλεμος αὐτὸς ὁ μεγάλος καὶ τρομερός, ὁ ὁποῖος θ’ ἀφήσῃ σταθμὸν μεγαλείου ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς ἀνθρωπότητος, ἀλλὰ καὶ καταισχύνην διὰ τὸν σύγχρονον ἀνθρωπισμὸν καὶ πολιτισμόν, ὁ πόλεμος αὐτὸς ὁ τρομερός, πάντως θὰ καταλήξῃ εἰς μίαν ἐκκαθάρισιν καὶ πολιτικὴν καὶ οἰκονομικήν. Ἡ ἐκκαθάρισις αὕτη ἔχω πεποίθησιν, ὅτι θὰ ἀγάγῃ εἰς μείωσιν τῶν πολεμικῶν δαπανῶν ὅλων τῶν χωρῶν, ἡ δὲ μείωσις τῶν πολεμικῶν δαπανῶν θὰ φέρῃ ἀνακούφισιν ὅλων τῶν λαῶν. Τὴν οἰκονομικὴν δυσφορίαν, ἥτις παρατηρεῖται σήμερον, θὰ διαδεχθῇ ἡ οἰκονομικὴ εὐημερία καὶ εὐρωστία. Δὲν θὰ εὕρωμεν τότε τὰς θύρας τῆς διεθνοῦς χρηματαγορᾶς κεκλεισμένας, ὡς μᾶς ἠπείλησαν οἱ ρήτορες τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλ’ ὀρθανοίκτους καὶ ἴσως θὰ εὕρωμεν κεφάλαια μὲ βάρη πολὺ μικρότερα ἐκείνων τῶν βαρῶν, ἅτινα ὑφιστάμεθα διὰ τὰ δάνεια ἡμῶν μέχρι σήμερον. Δὲν εἶναι δυνατόν, ὅταν φθάσωμεν εἰς τὸ τέρμα τοῦ πανευρωπαϊκοῦ ἀγῶνος, νὰ μὴ εὕρωμεν τὰ μέσα νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς ταμιακὰς ἡμῶν δυσχερείας καὶ χωρήσωμεν εὐθὺ πρὸς τὰ ἐμπρός. Τοιαύτην ἔχω τὴν πεποίθησιν. Τὸ χρῆμα, κύριοι, δὲν χάνεται, τὸ χρῆμα κρύπτεται.

§170Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μετατίθεται.

§171Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ὅπως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ κενὸν ἐν τῇ φύσει, οὕτω δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ καὶ ζημία κἄπου, χωρὶς νὰ ὑπάρξῃ ἀλλαχοῦ κέρδος. Τὸ κέρδος τοῦ ἑνὸς θὰ συμψηφίσῃ τὴν ζημίαν τοῦ ἄλλου. Ὅλαι αἱ ἀφάνταστοι δαπάναι τῶν ἐμπολέμων, αἱ ἀποτελοῦσαι ὄντως μεγάλας ζημίας διὰ τὰ δημόσια οἰκονομικὰ αὐτῶν, ὅλαι αὐταὶ αἱ δαπάναι πάντως θὰ καταλήξωσι εἰς κάποια θυλάκια καὶ ὅταν θὰ ἀνατείλῃ ἡ πρώτη ἠὼς τῆς εἰρήνης καὶ θὰ κλείσωσιν αἱ πύλαι τοῦ ναοῦ τοῦ Ἰανοῦ, τότε ὅλα αὐτὰ τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωσι συσσωρευθῇ εἰς τὰ θυλάκια τῶν διαφόρων προμηθευτῶν, τῶν βιομηχάνων, τῶν παραγγελιοδόχων, τῶν ἐργολάβων μεταφορᾶς καὶ τῶν κερδοσκόπων, ὅλα αὐτὰ τὰ κέρδη θὰ ζητήσωσι τοποθέτησιν καὶ τότε θὰ ἴδητε ὅτι καὶ ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ εὕρῃ πύλας κεκλεισμένας, διότι θὰ ἔχῃ καὶ οἰκονομικὴν δύναμιν νὰ παρουσιάσῃ καὶ πολιτικὴν δύναμιν καὶ φίλους πολιτικοὺς—οἱ ὁποῖοι καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν ἀκόμη ταύτην τῆς γενικῆς δυσπιστίας δὲν τὴν ἐλησμόνησαν — ἀλλὰ θὰ ἔχῃ καὶ ἐγγυήσεις νὰ παράσχῃ. Θὰ διαπραγματευθῇ ὡς ἴσος πρὸς ἴσον. Ἐγένετο κάτοχος χώρας πλουσιωτάτης, εὐφορωτάτης, ἡ ὁποία πρὶν ἢ ἀκόμη ἐξαφανισθῶσι τὰ ἴχνη τοῦ κατακτητοῦ, πρὶν ἀκόμη στεγασθῶσι τὰ οἰκήματα τὰ κατερειπωθέντα, καὶ πρὶν ἢ ἀκόμη χλοάσωσιν οἱ ἀγροὶ οἱ πυρποληθέντες μᾶς δίδει 46.000.000 δραχ. περίσσευμα ἐτήσιον. Ἀλλὰ μήπως τὸ δημόσιον χρέος, ὅταν δανεισθῶμεν καὶ αὐτὰ τὰ χρήματα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ καλύψωμεν τὸ κυμαινόμενον ἡμῶν χρέος τῶν 380 ἑκατομμυρίων, θὰ ἔχῃ φθάσει εἰς κανὲν ὕψος δυσθεώρητον, ὥστε νὰ προκαλέσῃ τὸν δισταγμὸν τῶν κεφαλαίων; Ποῖον εἶναι σήμερον τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος; Εἶναι 1.107.684.000 δραχμαὶ πραγματικαί· ἅμα δανεισθῶμεν καὶ τὰ 380 ἑκατομμύρια θὰ φθάσωμεν εἰς χρέος δημόσιον 1.487.684.000. Κάμνω τὴν διάκρισιν μεταξὺ πραγματικοῦ καὶ ὀνοματικοῦ χρέους, διότι τοῦτο ἔχει σημασίαν διὰ τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος οὐσιώδη. Ὡς γνωστὸν ἔχομεν ἕν ποσὸν δανείων ἀποτελοῦν κεφάλαιον 605.000.000 εἰς τὸ τέλος τοῦ 1914, συνομολογημένον πρὸ τοῦ 1899, τὸ ὁποῖον ἐξυπηρετεῖται μὲ τοκοχρεωλυτικὰς δόσεις μόλις ἀνερχομένας τὰ 17.700.000 συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν πλεονασμάτων, βαρυνόμεθα δηλαδὴ μὲ τοκοχρεωλύσιον περίπου ἐκ 3%. Ἔχει λοιπὸν τοῦτο σημασίαν, διότι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἤκουε τὸν ἀριθμὸν τοῦ κ. βουλευτοῦ Αἰτωλοακαρνανίας, ἀναβιβάσαντος τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος εἰς 2.100.000.000 καὶ θὰ ὑπελόγιζε τοκοχρεωλύσιον 5 ἢ 5½% θὰ ἔφθανεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι τὸ δημόσιον χρέος θὰ ἐχρειάζετο ἐτησίως ὑπηρεσίαν 105 ἢ 115 ἑκατομμυρίων.

§172Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, διότι ἐπρόλαβα νὰ φθάσω εἰς τὸ συμπέρασμά σας, ὑπολογίσας τὸ χρέος τὸ παλαιὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πραγματικῆς ὑπηρεσίας.

§173Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ναί· ἀλλὰ μήπως νομίζετε ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀνέγνωσεν εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι τὸ δημόσιον χρέος θ’ ἀνέλθῃ μετ’ ὀλίγον τὰ 2.100 ἑκατομμύρια θὰ ζητήσῃ νὰ φυλλομετρήσῃ τὸν προϋπολογισμὸν διὰ νὰ ἴδῃ ὅτι τὰ 605.000.000 ἐξ αὐτοῦ δὲν ἀπαιτοῦσι παρὰ τοκοχρεωλύσιον 3%; Ἔχει λοιπὸν σημασίαν ἡ διάκρισις μεταξὺ πραγματικοῦ καὶ ὀνομαστικοῦ χρέους, διότι ἐὰν λογαριάσωμεν ποῖον εἶναι τὸ κατὰ κεφαλὴν δημόσιον χρέος τῆς Ἑλλάδος, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πραγματικοῦ χρέους ἡμῶν, δὲν θὰ φθάσωμεν εἰς τὰ 380 φρ. κατὰ κεφαλὴν τὰ ὁποῖα ὑπελόγισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, βασισθεὶς εἰς τὸ ὀνομαστικὸν χρέος, ἀλλὰ εἰς τὰ 300. Εἶναι, κύριοι, δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὁ Ἕλλην, ὁ βεβαρυμένος μὲ 300 δρχ. κατὰ κεφαλὴν δημοσίου χρέους ἀπὸ τὸ κεφάλαιον τὸ ζητοῦν τοποθέτησιν, ὡς βαίνων πρὸ οἰκονομικοῦ χάους; Ὄχι βεβαίως. Καὶ δύναται νὰ θεωρηθῇ διὰ τὰ δημόσια ἡμῶν οἰκονομικὰ ὡς βάρος δυσβάστακτον ἡ κατὰ 20 ἢ 25 ἑκατομμύρια ἐτησίως αὔξησις τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, ἥτις θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς συνομολογήσεως δανείου ἐκ 380 πραγματικῶν ἑκατομμυρίων πρὸς ἐκκαθάρισιν τῶν ἐκτάκτων ἡμῶν πολεμικῶν δαπανῶν; Ἀλλ’ ἡ ἀντιπολίτευσις φαίνεται φρονοῦσα ὅτι πρέπει ν’ αὐξήσωμεν τὴν φορολογίαν τοῦ λαοῦ διὰ νὰ καλύψωμεν τὰ ἐκ τοῦ πολέμου πηγάσαντα ἐλλείμματα, ἀλλὰ ποῖον Κράτος ἐκάλυψε ποτὲ τὰ ἐκ τῶν πολέμων ἐλλείμματα διὰ φορολογίας; Καὶ τίνος Κράτους τὸ δημόσιον χρέος δὲν ἔσχε κυρίως ὡς ἀφετηρίαν πολεμικὰς δαπάνας καὶ πολεμικὰ ἐλλείμματα; Αὐτὴ ἡ πλουσιωτάτη Ἀγγλία, ἥτις ἔχει τὴν ἀρχὴν ἐν καιρῷ πολέμου νὰ ἀντιμετωπίζῃ μέρος τῶν δαπανῶν διὰ φορολογίας, ἡ Ἀγγλία, ἧς ἡ ἐτησία δαπάνη διὰ τὸν πόλεμον, ὅστις διεξάγεται, θὰ ὑπερβῇ τὰ 9 δισεκατομμύρια φράγκα, ηὔξησε τὴν φορολογίαν αὐτῆς κατὰ ποσὸν ἀνερχόμενον εἰς ἓν καὶ ἥμισυ δισεκατομμύριον. Ἐπὶ ἡμερησίας δαπάνης κατὰ τὸν Πρωθυπουργὸν κ. Ἄσκουϊθ ἐξ ἑνὸς ἑκατομμυρίου λιρῶν ἡ νέα φορολογία προϋπολογίζεται εἰς 65 ἑκατομμύρια λίρας ἐτησίως. Εἶναι ποτὲ δυνατὸν πολεμικαὶ δαπάναι νὰ καλυφθῶσι διὰ φορολογίας; καὶ τὸ ἐπίστευσέ ποτε τοῦτο οἱοσδήποτε ἐκ τῶν ῥητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως; Καὶ ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐρωτοῦν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τὴν Κυβέρνησιν διαρκῶς· «τί θὰ κάμῃς διὰ τὰ ἐλλείμματα»; Τί ἄλλο θὰ κάμῃ παρὰ νὰ δανεισθῇ; Τί ἄλλο δύναται νὰ κάμῃ;

§174Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Καὶ ἂν δὲν δυνηθῇ νὰ δανεισθῇ;

§175Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Θὰ ἀναβάλῃ τὰς ὑποχρεώσεις της ἕως ὅτου δυνηθῇ νὰ δανεισθῇ. Θὰ κάμῃ ὅ,τι κάμνει κάθε Κράτος ὅταν εὑρίσκεται πρὸ ὑλικῆς ἀδυναμίας. Θ’ ἀναβάλῃ. Κύριοι! Πρὶν φθάσω εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομιῶν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ὅλη ἡ ἐπίκρισις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως περὶ σπατάλης ἦτο ἐπίκρισις μὴ στηριζομένη ἐπὶ τὰ πράγματα, ἐπιτρέψατέ μοι ὀλίγας μόνον λέξεις ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς δημοσιονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἀκούων τὰ περὶ δημοσιονομικοῦ συστήματος τῆς χώρας ὑπὸ τὴν ἀφῃρημένην μορφὴν ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐξαγγέλλονται, νομίζει ὅτι αὐτὸ τὸ δημοσιονομικὸν σύστημα εἶναι κἄτι ἀσύλληπτον, κἄτι τι τὸ μυστηριῶδες, κἄτι τι τὸ δυσαπόκτητον διὰ τὴν χώραν ἡμῶν. Ἀλλὰ τί θὰ εἰπῇ δημοσιονομικὸν σύστημα; Θὰ εἰπῇ ἓν σύστημα φορολογικόν, θὰ εἰπῇ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν τὸ Κράτος εἰσπράττει τὰς εἰσφορὰς τῶν πολιτῶν διὰ τὴν διοίκησιν αὐτοῦ. Δὲν ἔχομεν, λέγουσι, δημοσιονομικὸν σύστημα! Πῶς δὲν ἔχομεν δημοσιονομικὸν σύστημα, ἀφοῦ ἔχομεν φορολογίαν; Ὁ ἀξιότιμος μάλιστα ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος βουλευτής, ἐνῷ ἐπέκρινε τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν ἔχει δημοσιονομικὸν σύστημα κανέν, εἰς τί κατέληξεν; εἰς τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει μὲν σύστημα, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἰδικόν του! Διότι εἶπε: — Ποῦ εἶναι τὸ δημοσιονομικὸν σύστημά σας; Μήπως ὁ φόρος ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν; Αὐτὸς εἶναι ἰδικός μου· εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, ἧς μετεῖχον. Μήπως ὁ φόρος τοῦ εἰσοδήματος; Καὶ αὐτὸς εἶναι ἰδικός μου! Ποῦ εἶναι τὸ ἰδικόν σας σύστημα; Δὲν ἔχετε κανέν. Ἀλλ’ αὐτό, κύριοι, δὲν ἀποτελεῖ σοβαρὰν συζήτησιν οἰκονομικήν. Αὐτὰ εἶναι λογοπαίγνια. Μήπως ἆρά γε τὰ δημοσιονομικὰ συστήματα, μήπως τὰ φορολογικὰ συστήματα τὰ ἀλλάσσουσι τὰ Κράτη καὶ οἱ λαοί, ὅπως ἀλλάσσουσι τὰ ὑποκάμισά των; Ὄχι βέβαια. Τὰ φορολογικὰ συστήματα εἶναι συναφῆ πρὸς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν λαῶν· πρέπει νὰ προέλθωσιν ἀπὸ τὴν κοινωνικὴν οἰκονομίαν, ἀπὸ τὰς κοινωνικὰς συνθήκας, ἀπὸ τὴν ἀντοχὴν τοῦ λαοῦ, ἀπὸ τὰς παραδόσεις του καὶ τὰς συνηθείας του. Τὰ δημοσιονομικὰ συστήματα, τὰ φορολογικὰ συστήματα δὲν αὐτοσχεδιάζονται. Ἡμεῖς, ὅταν ἀλλάσσωμεν Ὑπουργοὺς τῶν Οἰκονομικῶν, νομίζομεν ὅτι ἀμέσως–ἀμέσως πρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν καὶ ἓν νέον δημοσιονομικὸν σύστημα, διότι ἄλλως δὲν θεωροῦνται κατάλληλοι Ὑπουργοὶ καὶ ἀληθεῖς οἰκονομολόγοι. Νομίζετε ὅτι τοιαύτη πολιτικὴ ἀποτελεῖ δημοσιονομικὴν πολιτικήν; Ὄχι· αὐτὸ ἀποτελεῖ ἁπλούστατα δημοσιονομικὴν σύγχυσιν. Νομίζω ὅτι πάντες οἱ ἁψάμενοι καὶ ἄκρῳ δακτύλῳ τῶν δημοσιονομικῶν θεμάτων γνωρίζουσιν ὅτι ὡς ἀρετὴ ἑνὸς φόρου θεωρεῖται τὸ νὰ εἶναι παλαιός, τὸ νὰ ἔχῃ δηλαδὴ ἀναγνωρισθῇ ἀπὸ τοὺς φορολογουμένους, νὰ τὸν ἀνέχωνται, ἔστω καὶ ἂν εἶναι κακὸς δημοσιονομικῶς. Καὶ ἔχομεν ἔμπρακτον καὶ πολλαπλῆν τὴν ἀπόδειξιν· ἔχομεν εἰς τὰς Νέας Χώρας τὸν φόρον τῶν αἰγοπροβάτων, ἔχομεν τὴν δεκάτην, τὸν κτηματικὸν φόρον, φόρους καταθλιπτικωτάτους, φόρους ἀνίσους, καταδεδικασμένους ἀπὸ τὴν δημοσιονομικὴν ἐπιστήμην. Ἐν τούτοις, ἐὰν ἐρωτήσητε τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν ὑπηρεσίαν, θὰ μάθητε ὅτι εἰσπράττονται ἄνευ οὐδεμιᾶς πιέσεως. Ἀλλὰ πολλάκις καὶ φόροι, οἱ ὁποῖοι ἐθεωρήθησαν ὡς ἄρνησις τῆς δημοσιονομικῆς ἐπιστήμης καὶ κατηργήθησαν, ἐπανῆλθον, διότι ἀπεδείχθη ὅτι ἦσαν χρήσιμοι καὶ ἡ δημοσιονομικὴ ἱστορία ὅλων τῶν λαῶν παρέχει πλεῖστα ὅσα τοιαῦτα παραδείγματα. Ὁ φόρος τοῦ εἰσοδήματος ἐν Ἀγγλίᾳ, τὸν ὁποῖον ἐφήρμοσε τὸ πρῶτον ὁ Πίτ, κατηργήθη μετὰ τὴν λῆξιν τῶν Ναπολεοντίων πολέμων, εἶχε δὲ γεννήσει τόσην δυσφορίαν τότε, ὥστε ἀπεφασίσθη νὰ ἐξαφανισθῶσι καὶ οἱ κατάλογοι, ὥστε νὰ μὴ μείνῃ οὔτε ἀνάμνησις κἂν αὐτοῦ· δὲν ἐπέρασαν ὅμως εἰμὴ ὀλίγα ἔτη καὶ ἐτέθη πάλιν εἰς ἐφαρμογὴν καὶ εἶναι λαμπρὰ εἰς τὴν ὑγείαν του ἐπὶ ὀγδοήκοντα ἤδη ὁλόκληρα ἔτη. Ἡμεῖς κατηργήσαμεν τὸν φόρον τῆς δεκάτης ἐν τῷ μέσῳ τῶν ἐγκωμίων καὶ τῶν παιάνων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὸν ἐψηφίσαμεν πάλιν πρὸ ὀλίγου, πρὸ τριῶν ἐτῶν, καὶ θὰ τὸν ἐφαρμόσωμεν ὑποθέτω, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ φορολογηθῇ ἐτησία πρόσοδος τῆς γῆς ἐξ ἑκατὸν τοὐλάχιστον ἑκατομμυρίων καὶ νὰ καταργηθῇ ὁριστικῶς ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὁ ἀληθῶς ἄνισος καὶ ἀντιεπιστημονικός. Εἴχομεν τὸν φόρον ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου, τὸν ἐφήρμοσεν ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, «ἐσηκώθη ὁ κόσμος ’ςτὸ ποδάρι», τὸν κατηργήσαμεν, τὸν μετερρυθμίσαμεν, ὡς στρεμματικόν, τὰ ἴδια πάλιν καὶ τὸν κατηργήσαμεν καὶ αὐτόν. Πρὸ ἕξ ἐτῶν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ἐξ Ἀχαϊοήλιδος, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὸν ἐπανέφερεν ἐν νομοσχεδίῳ, ἀλλὰ δὲν ἐψηφίσθη, διότι ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας ἀπετέλει μέλος τὸν ἐγκατέλειψε. Δὲν ἀμφιβάλλω δὲ ὅτι, ἐὰν πιεσθῶμεν νὰ προστρέξωμεν εἰς νέαν φορολογίαν, θ’ ἀναγκασθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ σκεφθῇ καὶ τὸν φόρον τοῦτον, διότι ἐτησία πρόσοδος 50 ἑκατομ. δραχμῶν μένει ἀφορολόγητος. Γνωρίζω, ὅτι οἱ ἀξιότιμοι ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφοι θὰ δυσφορήσωσιν. Ἀλλὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν φωνάζομεν ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ οἰκονομικοῦ χάους, νομίζω, ὅτι πάντες οἱ πολῖται, πρὸ παντὸς δὲ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἡγοῦνται τῶν πολιτῶν, ὀφείλουσι νὰ στέρξωσιν εἰς πᾶσαν θυσίαν. Ἀλλὰ δὲν ἔχει ἡ Κυβέρνησις δημοσιονομικὸν σύστημα; Δὲν ἔχει δημοσιονομικὴν πολιτικήν; Τὸ δημοσιονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἐξήγγειλεν κατὰ τρόπον ἐπιγραμματικώτατον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἦλθε πρὸ τετραετίας νὰ ἀναλάβῃ τὰς τύχας τοῦ Κράτους. Διότι τὸ εἶπε τότε: Τὸ δημοσιονομικὸν πρόγραμμά μου εἶναι νὰ μεταθέσω τὰ φορολογικὰ βάρη, νὰ τὰ μεταφέρω ἀπὸ τοὺς ὤμους τοὺς ἀσθενεῖς ἐπὶ τῶν ὤμων τῶν ἰσχυρῶν.

§176ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ βαθμιαίως.

§177Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι δημοσιονομικὸν σύστημα αὐτό; Δὲν εἶναι δημοσιονομικὴ πολιτική; Καὶ δὲν ἐφηρμόσθη τὸ σύστημα αὐτό; Βεβαίως ἐφηρμόσθη. Ἐφηρμόσθη διὰ τοῦ φόρου τῶν κληρονομιῶν, τοῦ ὁποίου τὸ ποσοστὸν διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς ἐξίχθη εἰς τὰ ὕψη, εἰς τὰ ὁποῖα μετὰ πολλὰ ἔτη ἔφθασεν εἰς τὰς ἄλλας χώρας, καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἐν Γαλλίᾳ, καὶ μετὰ δισταγμούς. Τὸ ἐφήρμοσεν ἐπὶ τῆς φορολογίας τοῦ εἰσοδήματος, ἀδιάφορον ἂν δὲν ἔσχεν ὑπὸ ἔποψιν ἀποδόσεως τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα, διότι οἱ φόροι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαχθῶσι διὰ μιᾶς ἀπὸ τὸ καλοῦπι, ὅπως ἡ Ἀθηνᾶ ἀπὸ τὴν κεφαλὴν τοῦ Διός. Θὰ πειραματισθῇ ἡ Πολιτεία, θὰ βαδίσῃ ψηλαφητὶ διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ τέλειον. Ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι ἡ ἄμεσος φορολογία εἶναι προτιμωτέρα τῆς ἐμμέσου, ἀλλ’ ἔχει καὶ τὰ μειονεκτήματά της· ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαϊοήλιδος συνάδελφός μου ὡμολόγησεν, ὅτι εἶναι ἀπεχθὴς εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαόν, καὶ πρέπει νὰ τὸν διαπαιδαγωγήσωμεν δι’ ἀλλαγῆς συστήματος διοικητικοῦ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος βουλευτὴς ἀνέφερεν ἡμῖν τὸν φόρον τῶν οἰκοπέδων, ὅστις διεφημίσθη ὡς ἄμεσος φόρος πολλὰ ὑποσχόμενος καὶ ὅμως ἀπέτυχεν οἰκτρῶς· ἀναγράφεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν διὰ δραχ. 10 χιλιάδας.

§178Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ὁ φόρος τῶν κυνῶν;

§179Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ὁ κ. συνάδελφος μοὶ ὑπενθυμίζει τὸν φόρον τῶν κυνῶν. Ἦτο καὶ αὐτὸς μία ἀπόπειρα ἀμέσου φορολογίας, ἡ ὁποία ἀπέτυχεν. Ἔχομεν τὸν φόρον τῶν περιβολίων, τὸν ὁποῖον μᾶς ὑπεσχέθη ὅτι θὰ καταργήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἐλησμόνησε τὴν ὑπόσχεσίν του διὰ τὸ 1914· ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ τὴν λησμονήσῃ τῷ 1915. Ὁ φόρος οὗτος μᾶς δίδει 28 χιλ. δραχ., ὑποθέτω δ’ ὅτι δαπανῶμεν διὰ τὴν βεβαίωσιν πλείονα τῶν εἰσπραττομένων. Φέρομεν ἄνω κάτω τὸν κόσμον μὲ δηλώσεις, πρωτόκολλα, ἀνακοπάς, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ σώσωμεν τὴν δημοσιονομικὴν ἀρχὴν τῆς ἀμέσου φορολογίας. Δὲν ἐφηρμόσθη δὲ τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως μόνον κατὰ τὴν ἐπιβολὴν νέων φόρων ἢ μεταρρύθμισιν αὐτῶν, ἐφηρμόσθη κατὰ τὴν κατάργησιν ἢ ἐλάττωσιν φόρων, δι’ ὧν ἀνεκουφίσθησαν αἱ ἄποροι τάξεις, ὡς εἶναι ἡ ἐλάττωσις τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ τῆς ζακχάρεως, τῆς ὀρύζης καὶ ἄλλων εἰδῶν πρώτης ἀνάγκης. Δημοσιονομικὰ δόγματα δὲν ὑπάρχουσι. Ἡ φορολογία εἶναι συμπτωματικὴ πάντοτε, μὲ μίαν ἀρχήν, τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν ἔθηκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει νὰ βαρύνωνται οἱ δυνάμενοι νὰ βαστάσωσι. Αὐτὴ εἶναι ἡ γενικὴ ἀρχή. Ἀλλὰ κάθε τόπος ἔχει τὰς μεθόδους του. Εἰς τὴν Γαλλίαν, διὰ νὰ μεταρρυθμίσωσι τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ποτῶν τὸν ψηφισθέντα τὸ 1816 ἐβασανίζοντο τεσσαράκοντα χρόνια. Μόλις πρὸ ὀλίγων ἐτῶν μετερρυθμίσθη. Εἴκοσι ἀλλεπάλληλα νομοσχέδια ὑπεβλήθησαν ἐπίσης ἐν Γαλλίᾳ ἕως ὅτου ψηφισθῇ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος καὶ ἀκόμη δὲν ἐφηρμόσθη. Ἡμεῖς θέλομεν κάθε χρόνον καὶ ἀπὸ ἕνα δημοσιονομικὸν σύστημα, ἄλλως δὲν εἴμεθα σοβαροὶ οἰκονομολόγοι. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ ζήτημα τῆς σπατάλης. Θὰ περιορισθῶ εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἡ ἔρευνα τῶν ἐξόδων ἑνὸς Ὑπουργείου θ’ ἀρκέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ κατανοήσῃ, ἂν ὑπάρχῃ τάσις σπατάλης καὶ διασπαθίσεως. Προχθὲς ἔτι εἷς τῶν ῥητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἶπεν, ὅτι ὁ δημόσιος θησαυρὸς ἀποτελεῖ ἀδέσποτόν τι ὡς ἐκ τῆς σπατάλου πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἑπομένως οἱονδήποτε Ὑπουργεῖον καὶ ἂν ἐρευνηθῇ θὰ καταδείξῃ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἰδοὺ σύγκρισις τῶν δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸ 1912 καὶ 1914. Δὲν νομίζω ὅτι ἀναδρομὴ πέραν τοῦ 1912 εἶναι ἐπιτετραμμένη, διότι ἂν στραφῶμεν πρὸς τὰ ὀπίσω μέχρι τοῦ 1900 ἢ τοῦ 1890 δὲν θὰ ἔχῃ διπλασιασθῇ ἡ δαπάνη τῶν Ὑπουργείων, ἀλλὰ πολλαπλασιασθῇ, διότι κάθε αὔξησις τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὰ ἔσοδα ἀντιστοιχεῖ πρὸς αὔξησιν ἐξόδων. Ὁ προϋπολογισμὸς λοιπὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέρχεται κατὰ τὸ 1914 εἰς 82.000.000 δραχμῶν. Ἐξ αὐτῶν τὰ 54.000.000 ἀποτελοῦσι τὸ δημόσιον χρέος, τὰ συνταγματικὰ βάρη καὶ τὰς συντάξεις· μένουσιν ἑπομένως διὰ διοίκησιν ἐν γένει 28.000.000 καὶ διὰ τὴν ἀκρίβειαν δρ. 27.988.864 καὶ 37 λεπτά. Τὰ ἔξοδα διὰ τὴν διοίκησιν ἐπίσης τοῦ 1912 ἀνέρχονται εἰς δραχ. 21.425.096 καὶ 40 λεπτά. Κατὰ τὴν μέθοδον, ἣν ἠκολούθησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος συνάδελφος, ἡ μεταξὺ τῶν δύο τούτων ἀριθμῶν διαφορὰ ἐξ ἑπτὰ σχεδὸν ἑκατομμυρίων ἀποτελεῖ τὴν σπατάλην καὶ τὴν διασπάθισιν τοῦ δημοσίου θησαυροῦ. Ἀλλ’ αὐτὰ τὰ ἑπτὰ ἑκατομμύρια ἢ διὰ τὴν ἀκρίβειαν τὰ 6.686.820,97, τὰ ἐπὶ πλέον προϋπολογιζόμενα διὰ τὴν ἐν γένει διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἀποτελοῦσιν ὄντως διασπάθισιν καὶ σπατάλην ἢ εἶναι δαπάνη ἐπιβεβλημένη, φυσιολογικὴ δαπάνη τῆς διοικήσεως; Ἀπ’ αὐτὰ τὰ 7.000.000 αἱ δαπάναι δι’ αὔξησιν προσωπικοῦ ἀνέρχονται εἰς δραχ. 365.000, ἤτοι ἐπὶ τῶν 28 ἑκατομμυρίων συνολικῆς δαπάνης, ἔχομεν 1 καὶ 30% αὔξησιν. Ἰδοὺ ποῖαι εἶναι αἱ αὐξήσεις αὗται τῶν 365.000 δραχ. Θὰ σᾶς εἴπω κατόπιν ἀπὸ τί ἀποτελοῦνται αἱ ἄλλαι αὐξήσεις μέχρι τῶν 7 ἑκατομ.

Τὸ σύνολον ἑπομένως τῆς αὐξήσεως τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν μεταξὺ τοῦ 1912 καὶ 1914 ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 365.339.97. Καὶ ἐρωτῶ, κ. βουλευταί. Ὅταν αἱ ἐργασίαι τοῦ Ὑπουργείου σχεδὸν ἐδιπλασιάσθησαν, καὶ εἰσάγονται ἡμερησίως διπλάσια σχεδὸν ἔγγραφα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, νομίζετε ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ μισθοῦ τοῦ προσωπικοῦ, ἐντὸς τριετίας, κατὰ 365.000 δρ. καὶ ἐπὶ προϋπολογισμοῦ δραχ. 140.000.000 κατὰ τὸ 1912 ἔναντι 240.000.000 κατὰ τὸ 1914, ἀποτελεῖ διασπάθισιν δημοσίου θησαυροῦ, ἀποτελεῖ ἐγκατάλειψιν τοῦ δημοσίου πλούτου, ὡς ἀδεσπότου, εἰς τὸν πρῶτον καταλαβόντα; Θὰ σᾶς εἴπω τώρα πόθεν προκύπτουσιν αἱ ἄλλαι διαφοραὶ εἰς τὰ ἔξοδα διοικήσεως ἐν γένει: Ἐκτὸς τῆς δαπάνης τοῦ προσωπικοῦ, ἥτις ἀνέρχεται, ὡς ἐρρέθη, εἰς δρ. 365.000 ἔχομεν αὔξησιν εἰς τὰς ἀποδόσεις ἐκ δραχ. 4.318.290, ἔχομεν δραχ. 1.125.078 αὔξησιν εἰς τὴν ἐπιτήρησιν καὶ δαπάνας εἰσπράξεως φόρων καὶ τελῶν. Ἐκ τῆς ἀναλύσεως τῶν δύο τούτων κονδυλίων θὰ ἐννοήσητε τί εἴδους αὐξήσεις εἶναι. Πόθεν ἡ διαφορὰ τῶν ἀποδόσεων; Τὸ δεκατημόριον τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων τὸ ἀποδιδόμενον εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἀνήρχετο τὸ 1912 εἰς δρχ. 3.580.000 ἐνῷ τὸ 1914 ἀνέρχεται εἰς δρχ. 6.000.000. Ἐντεῦθεν διαφορὰ δρχ. 2.420.000. Μήπως ἡ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἀπόδοσις 3.420.000 ἀποτελεῖ σπατάλην; Ἡ ἐπιστροφὴ τηλεγραφικῶν τελῶν εἰς τὰς ἀλλοδαπὰς ἑταιρείας ἀπῄτει τὸ 1912 δρχ. 740.000. Τὸ 1914, ὡς ἐκ τῆς πυκνώσεως τῆς τηλεγραφικῆς ἐπικοινωνίας, ἀπῄτησε δρχ. 1.350.000. Εἶναι ὄντως κολοσσιαῖον τὸ ποσόν, οὐδεὶς δ’ ἐφαντάζετο, ὅτι ἐντὸς μιᾶς διετίας θὰ εἴχομεν τηλεγραφικὴν κίνησιν τοιαύτην, ὥστε νὰ ἐπιστρέψωμεν εἰς τὰς ἑταιρείας 1.610.000 δρχ. ἐπὶ πλέον. Αὐτὰ τὰ δύο κονδύλια μᾶς κάμνουν ἀμέσως αὔξησιν δαπάνης ἐκ δρχ. 4.030.000. Τὰ ἄλλα κονδύλια τῶν ἀποδόσεων εἶναι μικροδιαφοραί. Αἴφνης ἡ ἀπόδοσις εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐκ βύνης εἶναι τὸ 1914 δρχ. 461.201 ἀντὶ δρχ. 329.901 τὸ 1912, ἡ ἐπιστροφὴ φόρου οἰνοπνεύματος καὶ ζύθου ἐξαγομένου εἶναι δρχ. 520.000 τὸ 1914 ἀντὶ δρχ. 398.000 τὸ 1912. Τὸ ἕτερον κονδύλιον τῶν δρχ. 1.125.078 ἀποτελεῖται κυρίως ἀπὸ αὔξησιν προμηθείας εἰδῶν μονοπωλίου καὶ ποσοστῶν πωλήσεως ἐνσήμων. Οὕτω ἔχομεν αὔξησιν

Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἐπὶ φυσιολογικῆς αὐξήσεως τῶν δαπανῶν ἑνὸς μόνον Ὑπουργείου ἐξ 7.000.000 δρχ. ἡ δαπάνη διὰ τὴν αὔξησιν τοῦ προσωπικοῦ, τὴν αὔξησιν δηλ. τῶν μισθῶν, ἀνέρχεται εἰς δρχ. 365.000. Ἐξ ὄνυχος τὸν λέοντα. Τίνα ἄλλην ἀπόδειξιν θέλετε τοῦ ἀβασίμου τῆς ἐπικρίσεως περὶ σπατάλης τοῦ δημοσίου χρήματος, ἣν διελάλησεν ἡ ἀντιπολίτευσις; Εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀναλύσωμεν τὰς δαπάνας καὶ ἄλλων Ὑπουργείων; Νομίζω τοῦτο περιττόν, εἰς τοιαύτην ἄλλως τε ὥραν, καὶ θὰ περιορισθῶ ἤδη κάμνων εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν συστάσεις τινάς, σχετιζομένας πρὸς ὑπηρεσίας τινὰς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξάρω τὴν ἀνυπαρξίαν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου· ὅλοι γνωρίζομεν εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται. Ὅσοι προστρέχουσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην χάριν πληροφοριῶν βλέπουσιν ὅτι ἔχει προσωπικὸν φιλότιμον καὶ ἱκανώτατον, ἀλλ’ εὑρίσκεται πρὸ ἀδυναμίας νὰ ἐκτελέσῃ τὸν προορισμόν της. Νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς ἵνα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν στρέψῃ τὴν προσοχήν του πρὸς λύσιν τοῦ πολυθρυλλήτου τούτου ζητήματος τοῦ Γεν. Λογιστηρίου, κατὰ τὸν ἕνα ἢ ἄλλον τρόπον. Ἡ ἐργασία τὴν ὁποίαν παρουσίασεν ὁ ἀλλοδαπὸς ὀργανωτὴς ἐν σχέσει πρὸς τὸν τύπον τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι χρήσιμος, καίτοι δὲν ἐξετελέσθη μετὰ τῆς δεούσης προσοχῆς, διότι, ἐὰν ἐξετελεῖτο μετὰ μείζονος προσοχῆς, δὲν θὰ παρεισέφρυον τὰ λάθη, ἅτινα ἤλεγξεν ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ τὰ ὁποῖα ὅμως πρώτη ἡ πλειοψηφία τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπέδειξε. Καὶ ἀποτελεῖ τοῦτο μίαν ἔτι ἀπόδειξιν, ὅτι δὲν ἐπεζήτησε νὰ παραπλανήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν Βουλὴν διὰ τῆς ἀναγραφῆς ταλτικῶν ἐξόδων εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἐκτάκτων, ἀφοῦ τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, τὰ ἀνήκοντα εἰς τὴν Κυβερνητικὴν πτέρυγα, ὑπέδειξαν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τῆς ἐκθέσεώς των, τὴν ἄτοπον εἰσαγωγὴν τακτικῶν ἐξόδων εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἐκτάκτων. Φρονῶ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰς παραστάσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐπανειλημμένως διὰ τῶν διαδηλώσεων αὐτοῦ τὸ 1901 καὶ 1902. Δὲν ἐννοῶ διὰ τίνα λόγον τὰ δικαιολογητικὰ τῶν ὑπολόγων δὲν στέλνονται κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον καὶ γίνεται αὐτὸ τὸ chassez croi sez μεταξὺ Γεν. Λογιστηρίου καὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ δαπανᾶται πολύτιμος καιρός. Διατί νά μὴ πέμπωνται κατ’ εὐθεῖαν τά στοιχεῖα, ὅπως καὶ τῶν ταμείων τῶν τελωνείων, εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον καὶ ἀφοῦ ἐλέγχωνται νὰ γίνεται ὁ διοικητικὸς ἔλεγχος καὶ ἡ ἐγγραφὴ εἰς τὰ βιβλία τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου; Τίνα λόγον ἔχει ἡ ἐνεστῶσα τακτικὴ τοῦ διπλοῦ ἐλέγχου, ὅστις καταλήγει εἰς ἀνυπαρξίαν ἐλέγχου, ἕνεκα τῆς βραδύτητος μὲ τὴν ὁποίαν γίνεται; Αὐτὸ τὸ σύστημα ἐφαρμόζουσιν ἐπιτυχῶς καὶ ἐν Ἰταλίᾳ. Προκειμένου περὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἔγραψα ἐν τῇ ἐκθέσει μου, ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐφ’ ὅσον τὸ Γεν. Λογιστήριον δὲν δύναται νὰ ἐφαρμόσῃ ἐν πληρότητι τὸν λογιστικὸν νόμον καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ μένει ἐντελῶς ξένη πρὸς τὴν διαχείρισιν τοῦ Κράτους, διότι γνωρίζετε πολὺ καλὰ ὅτι ὁ λογιστικὸς νόμος ἐπιβάλλει τὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς λογοδοσίαν τῶν Ὑπουργῶν, ἵνα ἐγκριθῶσιν οἱ λογαριασμοὶ τῆς διαχειρίσεώς των, οὐσιαστικὸς ἔλεγχος τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους παρ’ οὐδεμιᾶς ἀρχῆς γίνεται. Οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ εἶναι πολυάσχολοι καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλέγχωσι τὰς διαχειριστικὰς πράξεις τῶν ὑφισταμένων ὀργάνων μόνοι των. Καὶ δὲν ἔχει τις βεβαίως ἐνδοιασμοὺς περὶ τῆς καλῆς καὶ τιμίας διαχειρίσεως τῶν δημοσίων ὀργάνων, ἀλλ’ ὅταν πρόκειται περὶ διαχειρίσεως χρημάτων, δὲν πρέπει νὰ ἐπαφίεταί τις εἰς μόνην τὴν εὐθύτητα καὶ τιμιότητα τῶν διαχειριστῶν· πρέπει νὰ ὑπάρχωσι τὰ ἀναγκαῖα ἐλεγκτικὰ ὄργανα διὰ νὰ ἐμπνέηται καὶ εἰς τοὺς πολίτας ἡ ἐμπιστοσύνη ὅτι τὸ χρῆμά των διατίθεται ἐφ’ ἃ δεῖ. Δὲν ἀρκεῖ ὁ τυπικὸς ἔλεγχος καὶ ἡ μέριμνα περὶ τῆς ὑποβολῆς τῶν λογαριασμῶν ἐν καιρῷ, ἀνάγκη νὰ σκεφθῶμεν περὶ μέτρου σοβαρωτέρου, περὶ δημιουργίας ἐλέγχου οὐσιαστικωτέρου. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ὅταν παρουσιάζεται αὐτῷ πρὸς θεώρησιν ἓν ἔνταλμα τυπικῶς ἐν τάξει, εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ τὸ θεωρήσῃ· δὲν λέγω βέβαια, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐκφράσῃ καὶ ἀμφιβολίας, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ μὴ τὸ θεωρήσῃ. Ὅταν παρουσιάζεται ἓν ἔνταλμα διὰ τὴν πληρωμὴν ἐργολάβου, ὅστις κατεσκεύασε λ. χ. μίαν γέφυραν, τίς βεβαιοῖ ὅτι τὰ δικαιολογητικά, τὰ ὁποῖα εἶναι κατὰ τύπους ἐν τάξει, εἶναι καὶ κατ’ οὐσίαν ἐν τάξει; ἐὰν τὰ ὑλικὰ τῆς γεφύρας ταύτης εἶναι τὰ ὑλικὰ δι’ ἃ ζητεῖ ὁ ἐργολάβος νὰ πληρωθῇ; Τίς δύναται νὰ γνωρίζῃ καὶ τίς ἐλέγχει ἐὰν π. χ. μία βιβλιοθήκη, ἥτις κατεσκευάσθη δι’ ἓν Ὑπουργεῖον καὶ ἐπληρώθη 200 ἢ 300 δρχ. ἀξίζει πραγματικῶς τόσα; Νομίζω ὅτι ἐὰν ἐδίδετο εἰς ἓν εἰδικὸν τμῆμα τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τὸ δικαίωμα τοιούτου ἐλέγχου, μόνη ἡ δημιουργία αὐτοῦ θὰ ἔσωζε πολὺ χρῆμα τοῦ Δημοσίου, διότι «ὁ φόβος φυλάει τὰ ἔρημα». Εἶναι ζήτημα μελετητέον, εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐρευνᾶται καὶ ἐν Γαλλίᾳ ἔνθα λειτουργεῖ περίπου τὸ αὐτὸ λογιστικὸν σύστημα μὲ τὸ ἰδικόν μας, καὶ ὅπου εἰσήχθη σχετικὸν νομοσχέδιον τὸν παρελθόντα Φεβρουάριον. Εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβωμεν κἄποιαν πρόνοιαν, διότι διαχείρισις ἄνευ ἐλέγχου οὐσιαστικοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παράσχῃ πεποίθησιν ἐπὶ τὴν ἀπόλυτον ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ Δημοσίου χρήματος τάξιν καὶ εὐθύτητα. Δὲν ἐπιθυμῶ, κύριοι συνάδελφοι, νὰ σᾶς κουράσω περισσότερον, καίτοι πολλὰς ἠδυνάμην νὰ κάμω ἀκόμη παρατηρήσεις σχετικῶς πρὸς ἄλλας ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Κατερχόμενος τοῦ βήματος θ’ ἀναμνησθῶ μιᾶς ἐκκλήσεως πρὸς τὴν πλειοψηφίαν, γενομένης ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐξ Ἀρκαδίας, οὗτινος ἡ φιλοπονία καὶ ἡ πρὸς τὰ δημόσια συμφέροντα προσήλωσις, δέον νὰ γένηται παράδειγμα πρὸς ὅλους ἡμᾶς. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας εἶπεν, ὅτι τὸ μέγα ἀγαθόν, ὅπερ κατέλιπεν ἡμῖν ἡ ἐπανάστασις, ὑπῆρξεν ἡ τόνωσις τοῦ δημοσίου φρονήματος, καὶ ἡ μεταβολὴ τῆς πολιτικῆς συνειδήσεως τοῦ λαοῦ. Τὴν παραφυλακὴν τοῦ ἀγαθοῦ τούτου συνίστα ἡμῖν ὁ κ. βουλευτής. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. βουλευτής, μεθ’ οὗ ὑπὸ τὴν αὐτὴν σημαίαν κατήλθομεν εἰς τὰς ἐκλογάς, ἀπετέλει δ’ ἐπίλεκτον ἀληθῶς μέλος τοῦ κόμματός μας, νὰ τῷ εἴπω ὅτι ἡ συζήτησις, ἥτις διεξήχθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δὲν ἐχαλάρωσε τὴν πίστιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις παρέλαβεν ἀπὸ τὰς χεῖρας τῆς ἐπαναστάσεως τὰς τύχας τοῦ Ἔθνους, οὐδὲ διέσεισε τὰς πεποιθήσεις αὐτοῦ, ὅτι συνετελέσθη καὶ συντελεῖται ὄντως ἀνακαίνισις τοῦ πολιτικοῦ ἡμῶν βίου. Ἡ γενεὰ ἥτις μετ’ ἀφαντάστου ὁρμῆς κατέρριψε τὰ παλαιὰ εἴδωλα καὶ τὰς παλαιὰς συνηθείας, ταχθεῖσα δὲ παρὰ τὸ πλευρὸν τοῦ νέου καθεστῶτος, ἐξέτεινε τὰ ὅρια τῆς Ἑλλάδος μέχρι σημείου, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ὠνειροπόλησε, θὰ προασπίσῃ τοὺς καρποὺς τῆς πολιτικῆς ἐξεγέρσεως τοῦ 1909, καὶ μὲ τὸ αὐτὸ φρόνημα καὶ μὲ τὴν αὐτὴν πεποίθησιν, κλείουσα τὰ ὦτα εἰς τὴν ἀπαισιοδοξίαν καὶ τὴν ἀποκαρτέρησιν, θὰ χαράξῃ τὰς νέας ἀτραπούς, αἵτινες θὰ φέρουσι τὸ Ἔθνος ἡμῶν πρὸς νέους θριάμβους....

§180Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ αὐτὴν τὴν πεποίθησιν ἔχω.

§181Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. ... πρὸς νέον μεγαλεῖον καὶ νέαν δόξαν. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§182Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, λαμβάνω τὸν λόγον καὶ θ’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν μόνον ἐπ’ ὀλίγα λεπτὰ διὰ τὴν κατηγορίαν τοῦ κ. Εὐταξία. Νομίζω ἀκριβῆ τὴν πηγήν, ἐξ ἧς ἤντλησα τὰ φῶτα ἐκεῖνα· τὴν πηγὴν τὴν ἀνευρίσκω εἰς μίαν ἀγόρευσιν τοῦ ἰδίου κ. βουλευτοῦ τῆς 26 Ἰανουαρίου 1892. Μία μακρὰ οἰκονομικὴ ἀγόρευσις φωτεινοτάτη, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκει κανεὶς πλουσίαν ὕλην πρὸς μελέτην. «Βλέπω, λέγει, ὅτι τὰ ἐλλείμματα τῶν χρήσεων τῆς τελευταίας δεκαετίας, δηλαδὴ ἀπὸ τὸ 1882 μέχρι τοῦ 1892, ἀνέρχονται εἰς 202.000.000 δρχ. Μὲ πραγματικὴν δαπάνην, πραγματικὰ ἐλλείμματα». Ἐγὼ εἶχον μελετήσει τὴν ἀγόρευσιν αὐτὴν καὶ ἐξ αὐτῆς ἤντλησα τὰ φῶτα μου καὶ τὴν γνώμην, ἣν ἐξήγγειλα εἰς τὴν Βουλήν, ὥστε δὲν πταίω ἐγώ, ἀλλ’ ἐκεῖνος ὅστις μὲ ἐδίδαξε.

§183Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καλὰ θὰ κάμετε νὰ διδαχθῆτε ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀγόρευσιν.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά. (Ὥρᾳ 11.10′ μ. μ.) Μετὰ τὴν διακοπὴν (Ὥρᾳ 11.20′ μ. μ.)

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§186Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κατόπιν τῆς εἰσαγωγῆς τῆς νέας Συνταγματικῆς διατάξεως, ἥτις καθώρισε τὴν κεχωρισμένην ψήφισιν τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, προσῆκε βεβαίως νὰ γένηται κατάρξις τῆς ἐφαρμογῆς τῆς διατάξεως ταύτης διὰ τῆς συζητήσεως τῆς πολιτικῆς ἑκάστου Ὑπουργείου, ὡς ἁπανταχοῦ γίνεται. Εἰδικῶς ἐσκόπουν νὰ ἐξετάσω ζητήματα σχετιζόμενα πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καί τινα σχετιζόμενα πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, κατόπιν δὲ τῆς χθὲς δοθείσης συγκαταθέσεως τῆς Βουλῆς, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ τὰς γνώμας μου ἐπὶ τῶν θεμάτων τούτων σήμερον κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἀναρμοδίως μὲν ἐν σχέσει πρὸς τὸν συζητούμενον προϋπολογισμόν, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους τῇ ἀδείᾳ τῆς Βουλῆς, γενομένης τῆς ἀναβολῆς τῆς ὁμιλίας μου διὰ σήμερον. Κύριοι, ἐνόμιζον ὅτι ὤφειλον νὰ ἐπωφεληθῶ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἵνα γένωμαι εἰσηγητὴς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς γνώμης σχετιζομένης πρὸς τὸ ναυτικὸν ἡμῶν πρόγραμμα. Νομίζω δὲ ὅτι ἡ καταλληλοτέρα ὥρα, ἵνα ἀκουσθῇ ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἔχω σχηματίσει κατόπιν τῆς πείρας τοῦ τελευταίου χρόνου, εἶναι ἡ παροῦσα, καθόσον, ὡς ἔχει ἡ κατάστασις, ἡ παραχθεῖσα ἐκ τῶν περὶ ἡμῶν γεγονότων, νομίζω ὅτι εἶναι ἐπικαιροτάτη ἡ ἔκθεσις τῆς γνώμης ταύτης. Ἡ ἔκθεσις δὲ τῆς γνώμης μου, ἵνα δυνηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ παρακολουθήσῃ εὐχερέστερον τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀναπτύξω, εἶναι ἔκθεσις γνώμης μελλούσης νὰ καταλήξῃ εἰς τοῦτο τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν προτέρων ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δέον ἐν τῷ παρόντι νὰ ἀναστείλωμεν τὴν περαιτέρω ἐφαρμογὴν ναυτικοῦ προγράμματος, μέχρις ὅτου συγκομισθῇ ὁλόκληρος ἡ πεῖρα, ἐφ’ ἧς δύναται νὰ βασισθῇ μετὰ τὸν πόλεμον, τὸν Εὐρωπαϊκόν, ναυτικὸν πρόγραμμα πλῆρες, ἄρτιον καὶ ἀσφαλὲς διὰ τὸ Κράτος. Προκειμένου, κύριοι, νὰ ἐξετασθῇ τὸ προσῆκον διὰ τὸ Κράτος πρόγραμμα, ἔδει νὰ τεθῇ καὶ νὰ καθορισθῇ σαφῶς καὶ νὰ γένηται παρὰ πάντων ἀντιληπτὴ ἡ γενικὴ βάσις τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ στόλου. Περὶ τοῦ ζητήματος τούτου γενικῶς ὑπάρχει καὶ ἔχει ἐπικρατήσει πεπλανημένη γνώμη, εἶναι δ’ ἐντελῶς περιττὸν νὰ ἐξακολουθήσωμεν βαίνοντες ἐπὶ τῆς καθολικῆς λαϊκῆς ἀντιλήψεως, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι χώρα ναυτικῆς ἰδιοφυΐας καὶ ὅτι λόγῳ τῆς ναυτικῆς αὐτῆς ἱστορίας ἔχει ἀνάγκην ἰσχυροῦ ναυτικοῦ. Ἡ βάσις, ἥτις δέον νὰ πρυτανεύῃ ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ εἶναι ἡ ἀναμφισβητήτως ὀρθὴ βάσις, ὅτι τὸ ναυτικὸν ἐξυπηρετεῖ ἐπιθετικῶς καὶ ἀμυντικῶς πάντοτε ἐπικουρικῶς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, καὶ μόνον ὅταν τὸ ναυτικὸν ἀνήκῃ εἰς χώραν, ἥτις ἀποτελεῖται ἐκ νήσου ἢ ἐκ νήσων, τότε δύναται νὰ θεωρηθῇ τὸ ναυτικὸν ὡς αὐτοτελὴς πολεμικὴ δύναμις πρὸς ἄμυναν τῆς χώρας. Καὶ πάλιν τότε, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἐπιθετικῆς ἐνεργείας, τὸ ναυτικὸν εἶναι πάντοτε δύναμις ἐπικουρικὴ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, ὅστις τάσσεται ἵνα ἀποτελέσῃ τὸ κύριον ὄργανον τῆς ἐνεργείας. Ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἀμύνης τῆς χώρας τὸ ναυτικὸν εἶναι πάντοτε ἐπικουρικὴ δύναμις τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, ὅταν ἡ χώρα συνδέεται πρὸς τὸν ἀντίπαλον διὰ ξηρᾶς, μόνον δὲ κατὰ τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ χώρα ἀποτελεῖται ἐκ νήσων, μόνον τότε δύναται ἡ σύνταξις τοῦ ναυτικοῦ νὰ θεωρηθῇ ὡς σύνταξις αὐτοτελοῦς πολεμικῆς δυνάμεως διὰ τὴν ἄμυναν καὶ μόνον τῆς χώρας. Αὕτη, κύριοι, δέον νὰ εἶναι ἡ βάσις πάσης ἐννοίας ναυτικοῦ προγράμματος, αὕτη δὲ εἶναι ἡ μόνη ἀληθὴς βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ στηριχθῇ σύνταξις ναυτικοῦ προγράμματος ἀνταποκρινομένου πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας. Πρὸ τοῦ πολέμου καὶ χρόνον τινα καὶ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως, ἡ ἰδέα αὕτη εἶχε λάβει ἐν Ἑλλάδι παραπλάνησιν, εἶχε καταλήξει εἰς τοιαύτην παραπλάνησιν, ὥστε ἀπὸ ὀρθῆς ἀρχῆς καὶ θεωρίας ἐκινδύνευσε νὰ τραπῇ εἰς σφαλερὰν θεωρίαν, θέτουσαν ἐν κινδύνῳ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν πολεμικῶν δυνάμεων τῆς χώρας· εἶχεν ἀρχίσει εἰς στρατιωτικοὺς κύκλους, ἀλλὰ καὶ εἴς τινας ναυτικούς κύκλους ἀκόμη ἀναπτυσσομένη ἡ θεωρία ὅτι τὸ ναυτικόν, τοσοῦτον εἶναι ἐπικουρικὸν τῆς κατὰ ξηρὰν δράσεως, ὥστε δύναται καὶ νὰ παραμεληθῇ ἐν ἀνάγκῃ ἡ συγκρότησις αὐτοῦ, ἵνα μεγαλητέρα ἐξασφαλισθῇ ἡ συγκρότησις τῆς κατὰ ξηρὰν δυνάμεως. Αἱ γνῶμαι αὗται εὐτυχῶς δὲν ὑπεστηρίχθησαν ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας τῶν εἰδημόνων. Μικρὰ μειονοψηφία ζωηρῶς ὑπεστήριξε ταύτας, ἀλλ’ ἐπῆλθον τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Βαλκανικοῦ πολέμου, ἵνα ἀποδείξωσι τὸ σφαλερὸν τῆς θεωρίας ταύτης· εἶναι δὲ εὐτύχημα ὅτι οὐδεὶς εἰσήκουσε τὰς θεωρίας ταύτας, ἀλλ’ ἔμειναν εἰς τὸ στάδιον τῆς ἀργοσχολίας καὶ οὐδεὶς κυβερνήτης ἀνέλαβε τὴν ἐφαρμογὴν τοιούτων θεωριῶν. Καὶ τὰ ἀποτελέσματα, ἐπαναλαμβάνω, τοῦ Βαλκανικοῦ πολέμου ἀπέδειξαν, ὁποῖον κτύπημα θὰ κατεφέρετο κατὰ τῆς χώρας, ἐὰν τοιαύτη θεωρία ἤθελε γίνῃ ἀσπαστὴ παρὰ ὑπευθύνων κυβερνητῶν. Ὁ βαλκανικὸς πόλεμος ἀπέδειξεν, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἡ Ἑλλὰς συνδέεται πρὸς τὸν ἀντίπαλον διὰ ξηρᾶς, δὲν ἦτο δυνατὸν ποτὲ νὰ ἀποτολμήσωμεν ἐγχείρημα θέτον ἐν κινδύνῳ τὴν ἀσφάλειαν τῆς κινητοποιήσεως αὐτῆς, ἂν πρότερον δὲν εἴχομεν ἠσφαλισμένην τὴν ἀπὸ θαλάσσης ὑπεροπλίαν. Δύναμαι δὲ νὰ διακηρύξω ὅτι ἡ ἀγορὰ τοῦ καταδρομικοῦ «Ἀβέρωφ», ἀγορὰ συντελεσθεῖσα ἀπὸ ἀπόψεως τεχνικῆς οὐχὶ ἐπιτυχής, ἀλλ’ ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς ἐπικαίρως, ἠσφάλισε τὴν ὑπεροπλίαν ἀπέναντι τοῦ τότε ἀντιπάλου στόλου. Καὶ εἰς τὴν ὑπεροπλίαν αὐτὴν τοῦ ναυτικοῦ ὀφείλομεν καὶ τὴν τόλμην τῆς Ἑλλάδος ἵνα μετάσχῃ τοῦ Βαλκανικοῦ πολέμου, ἀλλὰ καὶ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ Βαλκανικοῦ πολέμου, ὁ ὁποῖος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ ἐπιτυχῶς ἄνευ τῆς ὑπεροπλίας τῆς Ἑλλάδος κατὰ θάλασσαν. Καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, πρέπει νὰ εἴμεθα κατ’ ἐξοχὴν ὑπερήφανοι διὰ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Βαλκανικοῦ πολέμου, διότι ἡ συνδρομή, ἡ στρατιωτική, τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς παρέσχεν εἰς τοὺς συμμάχους αὑτῆς ὑπῆρξε τοιαύτη, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποτολμηθῇ ὁ κατὰ τῆς Τουρκίας ἀγὼν καὶ τῶν λοιπῶν. Ἀλλὰ καὶ ἡ συμμετοχὴ τῆς Ἑλλάδος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποτολμηθῇ ἂν δὲν ἦσαν ἐκ τῶν προτέρων ἠσφαλισμένα τὰ παράλια αὐτῆς ἀπὸ πάσης ἀποπείρας τοῦ ἀντιπάλου. Ἀναμφισβητήτως, κύριοι, ὅτε τὸ καταδρομικὸν «Ἀβέρωφ» ἠγοράζετο, ἠγοράζετο δὲ ὑπὸ τῆς τότε Κυβερνήσεως ὑπὸ τὴν ἐπιτακτικὴν πίεσιν τῆς κοινῆς γνώμης τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ, ἡ ἀγορὰ ἀπὸ ἀπόψεως τεχνικῆς ἦτο ἀγορὰ πλημμελής, διότι κράτος, τὸ ὁποῖον ἐστερεῖτο θωρηκτῆς βάσεως, δὲν ἔπρεπε νὰ προβαίνῃ εἰς ἀγορὰν καταδρομικῶν, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι πλοῖα παρατάξεως. Ἀλλ’ ἦτο τοιαύτη ἡ σύνθεσις τοῦ ἀντιπάλου στόλου τὴν στιγμὴν ἐκείνην, καὶ ἦτο τοσοῦτον ἐπείγουσα ἡ ἀγορὰ πλοίου, τὸ ὁποῖον — ἔστω καὶ καταδρομικὸν — ἠσφάλιζε τὴν ὑπεροπλίαν κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ὥστε ἡ ἀγορὰ τοῦ «Ἀβέρωφ» ἠσφάλισε καὶ τὴν ἤρεμον ἀπὸ ἐξωτερικοῦ αἰφνιδιασμοῦ διοίκησιν τῆς ἑλληνικῆς χώρας κατὰ τὸ διάστημα ἐκεῖνο, ἀλλ’ ἠσφάλισε καὶ τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς ἐπιχειρήσεις κατὰ τὸν πόλεμον. Ἦτο λοιπὸν ἀγορὰ πολιτικῶς ἐπιτυχής, καίτοι ἀπὸ ἀπολύτως τεχνικῆς ἀπόψεως δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποστηριχθῇ, δὲν ἔπρεπε ψυχραίμως νὰ ἐπιδοκιμασθῇ. Ἡ κατάστασις, κύριοι, ἡ ὁποία ὑπῆρχε πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ Βαλκανικοῦ πολέμου, ἡ κατάστασις αὕτη ἐν σχέσει πρὸς τὸν σχηματισμὸν τῶν πολεμικῶν ἡμῶν δυνάμεων, δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ μεταβληθῇ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ Βαλκανικοῦ πολέμου. Τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Βαλκανικοῦ πολέμου, τὰ εὐτυχῆ καὶ ἔνδοξα ἀποτελέσματα ταῦτα ἔσχον ὡς συνέπειαν τὴν αὔξησιν μὲν τῶν ἑλληνικῶν χωρῶν μέχρι διπλασιασμοῦ, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τὴν αὔξησιν τῶν ἑλληνικῶν παραλίων καὶ τὴν αὔξησιν τὴν ὀγκώδη, τὴν οὐσιωδεστάτην, τῶν ἑλληνικῶν νήσων. Ἀποτέλεσμα λοιπὸν τῆς τοιαύτης αὐξήσεως ὑπῆρξεν ὅτι ἡ προτέρα παραλιακὴ ἀνάπτυξις τῆς χώρας σχεδὸν ἐδιπλασιάσθη, ἀλλὰ καὶ τὸ νησιωτικὸν κράτος τῆς Ἑλλάδος ηὐξήθη κατὰ νήσους οὐσιώδεις οὐχὶ μόνον ἐθνικῶς ἀλλὰ καὶ κατὰ λόγον παραγωγικὸν καὶ πλουτολογικόν, ἀλλὰ καὶ κατὰ συμβολὴν διὰ τὴν πολεμικὴν σύνταξιν τῆς χώρας, παρεχουσῶν τῶν νήσων τούτων ἀρκετὸν ἀριθμὸν στρατευσίμων ἀνδρῶν. Ἡ δύναμις ἡ μέλλουσα νὰ κινητοποιηθῇ ἐκ τοῦ συνόλου τοῦ νησιωτικοῦ ἡμῶν κράτους εἶναι πλέον ἢ διπλασία τῆς προτέρας. Ἀλλ’ ἡ ἀσφαλὴς κατὰ θάλασσαν ὁδὸς συντελεῖ πλέον οὐχὶ μόνον εἰς τὴν ἐνίσχυσιν καὶ κινητοποίησιν τοῦ στρατοῦ διὰ τῆς ταχίστης μεταφορᾶς τῶν ἐφεδρειῶν τῶν νήσων. Ἀλλ’ ἕνεκα τοῦ ἐλλειποῦς ἀκόμη σιδηροδρομικοῦ συμπλέγματος ἡ ἀσφάλεια τῶν θαλασσίων ὁδῶν εἶναι ἀπαραίτητος ἵνα ἐξασφαλισθῇ καὶ ἡ ταχίστη κινητοποίησις τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν λοιπῶν τοῦ Κράτους μερῶν. Ἀλλὰ συγχρόνως ἀπέδειξεν ὁ Βαλκανικὸς πόλεμος ὅτι, ἐνῷ ἡ ὑπεροπλία ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρξῃ ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἐπιστρατεύσεως πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς κινητοποιήσεως τοῦ στρατοῦ, ἡ ὑπεροπλία ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρχῃ καὶ καθ’ ὅλον τὸν χρόνον τοῦ πολέμου, διότι οἱ σημερινοὶ στρατοὶ ἔχουσιν ἀνάγκην καθημερινῶς ἐφοδίων. Ὡς ἔχουσι δὲ τὰ πράγματα τῆς χώρας ἡμῶν, ἥτις σήμερον μὲ τὴν ἐπέκτασίν της στερεῖται σιδηροδρομικοῦ δικτύου, ὥστε νὰ εἶναι ταχεῖα ἡ μεταβίβασις τῶν ἐφεδρειῶν ἐκ τοῦ κέντρου, ἡ θαλασσία ὁδὸς θά εἶναι πάντοτε ἡ κυρία ἀρτηρία τῶν μεταφορῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο· ὑπάρχει καὶ ζήτημα ζωτικώτερον, τὸ ζήτημα τῆς αὐταρκείας τοῦ Κράτους εἰς ἐφόδια, τοῦ ἐσωτερικοῦ ἡμῶν μὴ ἐπαρκοῦντος νὰ παράσχῃ τά ἐφόδια διά τὸν στρατόν· ἐφ’ ὅσον δ’ ἡ χώρα δὲν ἔχει αὐτάρκειαν ἐσωτερικήν, ἵνα ἐφοδιάζῃ τὸν στρατόν, ἔχει δ’ ἀνάγκην κατά τὴν διάρκειαν τῶν ἐπιχειρήσεων ἵνα ἐφοδιάζῃ ἔξωθεν τὸν στρατὸν καὶ τὴν χώραν, ἡ ἀσφάλεια τῶν θαλασσίων ὁδῶν εἶναι ἀπαραίτητος, διότι ἄλλως ὁ στρατὸς ἡμῶν εἶναι καταδεδικασμένος. Ταῦτα ἦσαν ἐξεταστέα ὡς σχετιζόμενα ἀπολύτως πρὸς τὴν ἀσφάλειαν τῆς χώρας ἀπέναντι οἱουδήποτε ἀντιπάλου. Ἀλλ’ ἀτυχῶς ἡ λῆξις τοῦ Βαλκανικοῦ πολέμου ἐγέννησεν ἕτερον ζήτημα σπουδαιότατον διά τὴν ἡμετέραν χώραν. Ἀπὸ τῆς ἐπαύριον τῆς λήξεως τοῦ Βαλκανικοῦ πολέμου, ἡ Ἑλλάς, παρεμβληθέντος ἑτέρου κράτους μεταξὺ αὐτῆς καὶ ἐκείνου τοῦ κράτους, τὸ ὁποῖον μόνον ἠδύνατο νά ἀμφισβητήσῃ τὴν θέσιν τοῦ ναυτικοῦ ἡμῶν ἀντιπάλου, ἡ Ἑλλὰς ἀπέβη νῆσος ἀπέναντι τοῦ κράτους ἐκείνου, μὴ συνδεομένη πλέον πρὸς τοῦτο ἀπὸ ξηρᾶς. Ἐπέχει θέσιν ἡ Ἑλλὰς πρὸς τὴν ἀντίζηλον αὐτῆς ναυτικὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἐπέχει ἡ Ἀγγλία πρὸς τὴν Γερμανίαν. Συνέπεια τῶν ὅρων τῶν πολιτικῶν, συνέπεια τῆς τεχνικῆς μεταβολῆς τῆς γεωγραφικῆς θέσεως τῆς Ἑλλάδος ἀπέναντι τῆς ναυτικῆς αὐτῆς ἀντιζήλου εἶναι ὅτι ἀπὸ ναυτικῆς ἀπόψεως ἀποβαίνει ἡ Ἑλλὰς δύναμις αὐτονόμως δυναμένη νά δράσῃ. Ἀποβαίνει δ’ οὕτω τὸ ναυτικὸν καὶ σπουδαῖον ὄργανον τῶν ἐπιχειρήσεων τοῦ στρατοῦ, διότι δὲν δύναται ἄνευ τῆς συνδρομῆς του νά ἐπιχειρηθῇ πολεμικὴ ἐπιχείρησις. Ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς ἄνευ ναυτικοῦ ἰσχυροῦ εἰς περίπτωσιν οἱασδήποτε περιπλοκῆς πολεμικῆς, θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος ν’ ἀναμένῃ ἀπρακτῶν, ὡς μὴ ἔχων τά μέσα τῆς μεταβιβάσεως εἰς τὸ ἐχθρικὸν ἔδαφος ἢ θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νά τρέχῃ ἀπὸ τὸ ἓν σημεῖον εἰς τὸ ἕτερον ἵνα συντελέσῃ εἰς τὴν ἄμυναν τῶν παραλίων τῆς χώρας, προσβαλλομένων ὑπὸ τῶν ἐπιδρομέων. Ταῦτα εἶναι τά θέματα, τά ὁποῖα προβάλλονται μοιραίως εἰς τὴν ἐξέτασιν παντὸς θέλοντος νά μελετήσῃ τά ναυτικά πράγματα τῆς ἡμετέρας χώρας. Οὕτως ἔχοντος τοῦ πράγματος, οὐδενὸς δ’ ἐπιθυμοῦντος κἄν νά ἀμφισβητήσῃ τὴν ἀλήθειαν τῶν λίαν προφανῶν τούτων πραγμάτων, τίθεται τὸ ἐρώτημα: τί ἔδει νὰ γίνῃ πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ὑπεροπλίας. Κύριοι, τὸ τί ἔδει νά γίνῃ καὶ τὸ τί δέον γενέσθαι εἶναι ἀνάγκη νὰ χωρισθῶσιν ἐντελῶς, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετασθῶσι τελείως κεχωρισμένως, τὸ τί ἔδει νὰ γίνῃ μέχρι τοῦ Ἰουλίου 1914 καὶ τὸ τί ἔδει νά γίνῃ μέχρι σήμερον. Ὡς εἶχον τα πράγματα ἀπὸ τῆς ἐπαύριον τοῦ βουλγαρικοῦ πολέμου, εἶχεν ἡ Ἑλλὰς ν’ ἀτενίσῃ πρὸς τὴν κατάστασιν, ἥν περιέγραψα πρὸς ὑμᾶς, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἑτέραν κατάστασιν, τῆς διεθνοῦς αὐτῆς θέσεως. Ἡ Ἑλλὰς ηὐτύχησε διὰ τῶν νικηφόρων αὐτῆς πολέμων νὰ λύσῃ ἓν μέγα μέρος τῶν ἐθνικῶν αὐτῆς ζητημάτων, ἀλλὰ συγχρόνως, ἐξαιρέσει τοῦ ζητήματος τῆς Β. Ἠπείρου, νὰ λύσῃ πᾶν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλει αὐτὴν πρὸς δυσμάς. Βεβαίως οὐδεὶς ἠδύνατο ν’ ἀξιώσῃ, οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ σκεφθῇ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐξελθοῦσα ἐκ τοῦ πολέμου, τὸν ὁποῖον ἐπεχείρησε μετὰ πάσης ἐμπιστοσύνης πρὸς τὰ δίκαια αὐτῆς, ὅτι ἤθελεν ἐγκαταλίπει τὴν ἐπαύριον πᾶσαν προσπάθειαν πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς εἰρήνης καὶ ἤθελε τραπῆ πρὸς νέας ἀξιώσεις. Πάντες ἐπεθυμοῦμεν καὶ πάντες ἤμεθα τῆς γνώμης ὅτι καθῆκον τῆς χώρας ἦτο νὰ ἐξασφαλίσῃ μακρὸν βίον εἰρηνικόν, καθ’ ὃν ἤθελεν ἀναπτυχθῆ ἡ χώρα καὶ αὐτοὶ οἱ ἐλευθερωθέντες ὑφ’ ἡμῶν καὶ οἱ ἐλευθερωταὶ ἤθελον τύχει τῶν ἀγαθῶν τῆς βελτιώσεως τῆς ἐσωτερικῆς θέσεως τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἀπὸ τῆς ἀρχαιοτάτης ἐποχῆς διὰ τὴν Ἑλλάδα ἡ ἐμπορικὴ καὶ βιομηχανικὴ διέξοδος ὑπῆρχε πάντοτε πρὸς τὴν Μ. Ἀσίαν. Χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ κατὰ τοὺς νεωτέρους χρόνους οὐδεμία πρόθεσις ἄλλης φύσεως, ἡ σπουδαιοτέρα ἔξοδος τῆς βιομηχανικῆς παραγωγῆς τῆς χώρας εἶναι οἱ αὐτοὶ τύποι, πρὸς τοὺς ὁποίους καὶ ἰδιαίτεραι σχέσεις ἔτρεπον τὸν ἑλληνικὸν βίον οὐχὶ ἐπὶ σκοποῖς δυναμένοις νὰ παρεξηγηθῶσι, ἀλλ’ ἐπὶ σκοποῖς καθαρῶς βιομηχανικοῖς, ἐμπορικοῖς καὶ πολιτικοῖς. Συνέπεια τούτου εἶναι ὅτι ἡ Ἑλλάς, ἔχουσα τοιαῦτα ζωτικὰ συμφέροντα γεωργικά, ἐμπορικὰ καὶ βιομηχανικά, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρίδῃ τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ἐνίσχυσιν ἐκείνου τοῦ ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ, ὁ ὁποῖος κατὰ μέγαν καὶ πυκνὸν ἀριθμὸν κατοικεῖ τὰ παράλια τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Συνέπεια τούτου εἶναι ὅτι ἡ ἑλληνικὴ χώρα εἶχεν ἀνάγκην νὰ εἶναι παρασκευασμένη κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἐν πάσῃ στιγμῇ νὰ εἶναι δυνατόν, ἐπιβάλλουσα τὸν σεβασμὸν πρὸς τα δίκαια αὐτῆς, νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν ὑπερηφάνειαν νὰ εἶναι ἑλληνικοὶ πληθυσμοὶ καὶ οἵτινες εἶναι φορεῖς ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ, ἀλλὰ καὶ ἑλληνικοῦ πλούτου ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ. Ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι δυνατόν, ἕνεκα τῆς τροπῆς τῶν πραγμάτων, παρὰ νὰ εἶναι Κράτος βαῖνον μᾶλλον πρὸς ἀνατολάς, ἔχον τὴν κατεύθυνσιν τὴν ἐμπορικὴν καὶ βιομηχανικὴν πρὸς ἀνατολὰς μᾶλλον ἢ πρὸς δυσμάς. Οἱ λόγοι οὗτοι, κύριοι, ἐπέβαλον τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος τοῦ ἐξοπλισμοῦ τῆς χώρας ὡς καταλλήλου πρὸς ὅσα ἀνέπτυξα. Ποία δύναμις στόλου ἦτο δυνατὸν νὰ διαμορφωθῇ ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους; Κύριοι, στόλος ὅστις ἤθελεν ἔχει τὴν ἐντολὴν νὰ ἀσφαλίσῃ τὴν ἄμυναν τῆς χώρας κατὰ πᾶσαν περίπτωσιν καὶ συγχρόνως νὰ ἀσφαλίσῃ πᾶσαν ἐπιχείρησιν τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ ὑπὸ τοιαύτην γεωγραφικὴν διαμόρφωσιν θεωρουμένου τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, στόλος τοιοῦτος, κύριοι, ἔπρεπε κατ’ ἐξοχὴν νὰ ἔχῃ ἀξίαν ἐπιθετικήν. Ὡς καὶ ἐν τῇ στρατιωτικῇ ἐπιστήμῃ, οὕτω καὶ ἐν τῇ ναυτικῇ ἡ ἔννοια τοῦ ἀμυντικοῦ στόλου εἶναι ἔννοια, ἥτις δὲν λέγει πολλὰ πράγματα. Ὁ στόλος ἐκεῖνος εἶναι ὁ ἀσφαλίζων τὴν ἄμυναν τῆς χώρας, ὅστις δύναται ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς νὰ ἀποκλείσῃ τὸν ἀντίπαλον ἐντὸς τοῦ ὁρμητηρίου αὐτοῦ καὶ νὰ καταστήσῃ ἐλευθέρας τὰς θαλασσίας ὁδοὺς καὶ ἀδιαταράκτους τὰς ἀκτάς. Ἂν ἠθέλομεν προσχωρήσει εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ ἀμυντικοῦ στόλου, ἠθέλομεν εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀσφαλίσωμεν πλεῖστα σημεῖα ἐκτεθειμένα τῶν ἀκτῶν ἡμῶν δι’ ὀχυρώσεων ἢ δι’ ἄλλων ἐπακτίων ἔργων, ἡ δαπάνη, τῶν ὁποίων ἤθελε προκαλέσει μεγίστην ἐπιβάρυνσιν τοῦ ἡμετέρου προϋπολογισμοῦ, πολὺ μεγαλυτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ἡ κατασκευὴ πολεμικῶν πλοίων. Μόνον λοιπὸν στόλος ἔχων ἐπιθετικὴν ἀξίαν, αὐτὸς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσφαλίσῃ οἱανδήποτε ἐπιχείρησιν τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ καὶ τὸ ἀδιατάρακτον τῶν θαλασσίων ὁδῶν τοῦ νησιωτικοῦ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν παραλίων αὐτῆς μερῶν. Ὁ στόλος οὗτος, κύριοι, ἦτο πάντοτε μόνον ὁ ἀποτελούμενος ἐκ θωρηκτῆς μοίρας συνδυαζομένης πρὸς τὰ ἀπαραίτητα ἐλαφρὰ σκάφη, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐξυπηρετικὰ τῆς τοιαύτης δράσεως. Καὶ ἡ Κυβέρνησις κατόπιν τῶν γενομένων συζητήσεων καὶ τῶν γενομένων μελετῶν μετὰ χρόνον τινὰ ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν, βεβαίως οὐχὶ ὑπὸ τύπον νομοσχεδίου, ἀλλὰ δι’ ἀνακοινώσεως ὑπουργικῆς, ἥτις σήμερον διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου λαμβάνει τὴν κύρωσιν, ἡ Κυβέρνησις, λέγω, ἀνεκοίνωσε τὴν ἐπὶ τοιαύτῃ βάσει κατάρτισιν τοῦ ναυτικοῦ προγράμματος τῆς χώρας. Τά πράγματα δὲν δύνανται νά ψεχθῶσι· τοὐναντίον ὑπ’ ἐμοῦ δύνανται νά ἐπιδοκιμασθῶσιν ὡς ἐγένοντο μέχρι τῆς στιγμῆς τῆς ἐνάρξεως τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου. Ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως αὐτοῦ ἡ πεῖρα ἡ τετράμηνος ἐπιβάλλει εἰς πάντα θέλοντα νά εἶναι εἰλικρινὴς πρὸς τά δημόσια συμφέροντα σκέψεις ἀνασταλτικάς. Αἱ σκέψεις δὲ αὗται στηρίζονται ἐπὶ τῶν τεχνικῶν δεδομένων, τά ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νά παρουσιάσῃ ἡ διεξαγωγὴ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ἀπὸ ἀπόψεως τεχνικῆς, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν πολιτικῶν δεδομένων, τά ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νά παραχθῶσι κατὰ συμπερασμὸν ἐκ τῆς ἐκβάσεως τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου. Κύριοι, καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τὸ πρὸ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ὑπῆρξε πάντοτε ἀναμφισβήτητος ἡ διαπάλη μεταξὺ τῆς δυνάμεως τοῦ πυροβόλου καὶ τῆς δυνάμεως τῆς τορπίλλης. Ὑπῆρξεν ἐκδήλωσις ἰσχυρᾶς γνώμης ναυάρχων ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ Γερμανίᾳ, οἱ ὁποῖοι ἐπεχείρησαν νά ἐφαρμόσουν τὸ σύστημα, τοῦ ὁποίου εἰσηγηταὶ ὑπῆρξαν τὸ πρῶτον οἱ ἐν Γαλλίᾳ τεχνικοὶ ἄνδρες, τὸ σύστημα τῶν καταδυομένων ὡς ὅπλου ἐπιθέσεως. Τὸ σύστημα συνεζητήθη θεωρητικῶς καὶ ἐν ταῖς συζητήσεσι ταύταις ὑπερεμάχησαν τῆς ἐπιθετικῆς δράσεως τῶν καταδυομένων ναύαρχοι, οἵτινες δύνανται νά θεωρηθῶσιν ὅτι ἀποτελοῦσι προσωπικότητας ἐν τῇ ναυτικῇ στρατηγικῇ, οἷοι ὁ ναύαρχος Φουρνιέ, ὁ Ἄγγλος ναύαρχος Σκώτ, ἀλλὰ καὶ ὁ ἀρχιναύαρχος Αὐτοκρατορικὸς Πρίγκηψ Ἑρρῖκος τῆς Γερμανίας. Ἡ γνώμη καὶ τῶν τριῶν, τοῦ μὲν Φουρνιὲ κατὰ πρῶτον, τῶν δ’ ἄλλων μετέπειτα, ὑπῆρξε γνώμη σύμφωνος εἰς τὴν ἀποδοχὴν τοῦ καταδυομένου ὡς πλοίου ἐπιθετικῆς δράσεως. Αἱ γνῶμαι αὗται πᾶσαι εἶναι γνῶμαι αἵτινες ἀνεπτύχθησαν θεωρητικῶς, διότι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐνεργείας τῶν καταδυομένων ὑπῆρξαν ἀποτελέσματα στηριχθέντα μόνον ἐπὶ γεγονότων, πολεμικὴ δὲ δρᾶσις δὲν εἶχε συντελεσθῆ εἰσέτι μεταξὺ Κρατῶν ναυτικῶν. Κατά συνέπειαν ὅλαι αἱ γνῶμαι αἵτινες ἐξεφέροντο περὶ τοῦ καταδυομένου εἶναι γνῶμαι στηριζόμεναι εἰς τὴν πεῖραν τῶν ἀσκήσεων. Ἀφ’ ἑτέρου ὑπῆρξεν ἐπίσης λίαν αἰσιόδοξος ἡ γνώμη τῶν ἀγγλικῶν ναυτικῶν κύκλων περὶ τῆς χρήσεως τοῦ ἀντιτορπιλλικοῦ καὶ ἀκριβῶς ὑπεστηρίχθη καὶ διὰ τὸ Ἑλληνικὸν πρόγραμμα ἁρμοδίως ἡ προτίμησις τοῦ ἐντοπισμοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ προγράμματος ἐπὶ βάσεως τοιαύτης, ἐπὶ ἐπιθετικῆς δράσεως τῆς τορπίλλης διὰ τοῦ καταδυομένου καὶ τοῦ ἀντιτορπιλλικοῦ. Ὑπεστηρίχθη ἡ θεωρία ὅτι ἐν ταῖς στεναῖς θαλάσσαις ἡ τορπίλλη εἶναι ὄργανον ἀσφαλὲς ἐπιθέσεως καὶ ὅτι ἀκόμη καὶ εἰς τὴν Βόρειον θάλασσαν ἡ χρῆσις τῶν καταδυομένων καὶ ἀντιτορπιλλικῶν δύναται νὰ παραλύσῃ τὴν κίνησιν παντὸς θωρηκτοῦ στόλου. Ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου καὶ ἐντεῦθεν ἔχομεν σημεῖα τινὰ πείρας κτηθείσης. Τὰ μέχρι τοῦδε γενόμενα δύνανται νὰ συνοψισθῶσι κυρίως εἰς τὰ ἑξῆς. Ἐγένετο μία ἀτομικὴ συμπλοκὴ πλοίων καὶ δύο μάχαι μοιρῶν. Ἡ μία ἀτομικὴ συμπλοκὴ εἶναι ἡ τοῦ Ἀγγλικοῦ καταδρομικοῦ «Σίδνεϋ» πρὸς τὸ Γερμανικὸν «Ἔμδεν». Ἡ συμπλοκὴ ἀπέδειξεν ὅτι τὴν ὑπεροχὴν ἐν τῷ ἀγῶνι ἔχει ὁ διαθέτων μείζονα ταχύτητα καὶ ἰσχυρώτερον πυροβολικόν. Τὸ Ἀγγλικὸν «Σίδνεϋ» διέθετε ταχύτητα 25½ μιλλίων ἀπέναντι τοῦ Γερμανικοῦ διαθέτοντος ταχύτητα 24 μιλλίων, ἀλλὰ συγχρόνως εἶχε καὶ κατὰ τέσσαρα ἔτη νεωτέραν ἡλικίαν ναυπηγήσεως, τὸ ὁποῖον σημαίνει ἐλάττωσιν τῆς ταχύτητος τοῦ ἀντιπάλου καὶ ἑπομένως ὑπεροχὴν τοῦ ἄλλου κατὰ δύο ἀσφαλῶς μίλλια τὴν ὥραν, εἶχε δηλ. τὸ Ἀγγλικὸν 3½ μιλλίων μεγαλυτέραν ταχύτητα, προσόν, τὸ ὁποῖον ἔδιδεν εἰς αὐτὸ τὴν εὐχέρειαν καὶ τὸ σημεῖον τῆς μάχης νὰ ἐκλέξῃ καὶ τῆς καταδιώξεως νὰ μὴ παραιτηθῇ. Ἐκτὸς τούτου εἶχε πυροβολικὸν τῶν 15 ἑκατοστομέτρων, ἐνῷ τὸ Γερμανικὸν εἶχε τῶν 10. Μετὰ μάχην ἡμισείας ὥρας τὸ Γερμανικὸν ἠναγκάσθη νὰ ὑποχωρήσῃ καὶ νὰ ῥιφθῇ εἰς τὴν ξηράν. Αἱ ἄλλαι δύο μάχαι ἔλαβον χώραν μεταξὺ μιᾶς μοίρας Ἀγγλικῆς καὶ μιᾶς Γερμανικῆς ἐν τῷ Εἰρηνικῷ ὠκεανῷ καὶ μεταξὺ μιᾶς μοίρας Γερμανικῆς καὶ ἑτέρας Ἀγγλικῆς παρὰ τὰς νήσους Φάλκλανδ. Ἡ πρώτη συμπλοκὴ μεταξὺ Ἀγγλικῆς καὶ Γερμανικῆς μοίρας κατέληξεν εἰς πλήρη καταστροφὴν τῆς Ἀγγλικῆς. Ποῖον ἦτο τὸ αἴτιον; Διαφορὰ ταχύτητος δύο μιλλίων ὑπὲρ τῆς μοίρας τῆς Γερμανικῆς, ἀλλὰ καὶ διαφορὰ πυροβολικοῦ. Τὰ Γερμανικὰ πλοῖα ἦσαν νεώτερα κατὰ 6 ἔτη τῶν Ἀγγλικῶν, εἶχον ταχύτητα 24 μιλλίων ἀπέναντι τῶν 23 ὀνομαστικῶν τῶν Ἀγγλικῶν, ἅτινα δέον νὰ ὑπολογισθῶσιν ὡς 21 λόγῳ τῆς κατὰ ἓξ ἔτη παλαιοτέρας αὐτῶν ναυπηγήσεως. Τὸ πυροβολικὸν τῶν Γερμανικῶν ἦτο 16 πυροβόλα τῶν 21 ἑκατοστομέτρων ἀπέναντι 2 τῶν 23 καὶ 14 τῶν 15, τὰ ὁποῖα διέθετεν ἡ Ἀγγλικὴ μοῖρα. Ἀποτέλεσμα τούτων ὑπῆρξεν ἡ καταβύθισις τῆς Ἀγγλικῆς μοίρας, διότι ἡ Γερμανικὴ ἠδυνήθη, ἔχουσα ὑπεροχὴν ταχύτητος καὶ ἐκλέξασα τὸ πεδίον τῆς μάχης, νά θέσῃ περὶ τὴν δύσιν τοῦ ἡλίου τὰ ἐχθρικὰ πλοῖα εἰς τὴν θέσιν τὴν φωτεινὴν καὶ νά καταναυμαχήσῃ αὐτά. Κατά τὴν ἑτέραν συμπλοκὴν ἡ Γερμανικὴ μοῖρα ὑπελείπετο τῆς Ἀγγλικῆς κατά ταχύτητα καὶ πυροβολικόν, διότι ἡ Ἀγγλικὴ μοῖρα διέθετε πυροβόλα τῶν 30 ἑκατοστομέτρων ἀπέναντι τῶν πυροβόλων τῶν 21 ἑκατοστομέτρων τῆς Γερμανικῆς μοίρας καὶ ταχύτητα 26 μιλλίων ἀπέναντι τῆς ταχύτητος τῶν 24 μιλλίων τῆς Γερμανικῆς μοίρας. Ἀποτέλεσμα τῆς μάχης ἦτο ὅτι τά Γερμανικά πλοῖα προσεβλήθησαν ἐκεῖ ὅπου ἠθέλησεν ὁ Ἄγγλος ναύαρχος νά προσβληθῶσι καὶ συνετρίβησαν. Ἔχομεν λοιπὸν τὴν ὑπεροχὴν τοῦ πυροβόλου καὶ τῆς ταχύτητος ἀναμφισβήτητον. Πέραν τούτου δὲν ὑπάρχει πεῖρα περὶ τοῦ πυροβόλου, διότι ἀγῶνες ἐκ παρατάξεως ἄλλοι δὲν ἐγένοντο· ὁ Ἀγγλικὸς στόλος εὑρίσκεται ἐν περιπολίᾳ ἀδιακόπως ἐν ταῖς θαλάσσαις ἀποκλείων τάς γερμανικάς ἀκτάς, ὁ δὲ Γερμανικὸς στόλος εὑρίσκεται ἐξησφαλισμένος ἐντὸς τῆς διώρυγος τοῦ Κιέλου. Ἄς ἐξετάσωμεν ἤδη τὴν δρᾶσιν τῶν καταδυομένων. Ἡ ἐπιθετικὴ δρᾶσις τῶν καταδυομένων ἀπεδείχθη ἀναμφισβήτητος οὐχὶ θεωρητικῶς καὶ ἐν ταῖς ἀσκήσεσιν, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ πεδίῳ τῆς μάχης. Ἀπεδείχθη ὅτι τὰ καταδυόμενα εἶναι πλοῖα ἐπιθέσεως καὶ δραστικῆς ἐπιθέσεως. Δὲν γινώσκομεν ἀκόμη ἐπίθεσιν καταδυομένων ἐναντίον θωρηκτοῦ τύπου ὑπερντρένωτ, ἀλλ’ ἐπιθέσεις καταδυομένων κατὰ πλοίων παλαιοτέρων ἔχομεν πλείονας τῆς μιᾶς, ἐὰν δὲ θρηνῇ ὁ ἀγγλικὸς στόλος ἀπωλείας, θρηνεῖ ταύτας κυρίως ἐκ τῆς δράσεως τῶν καταδυομένων ἐν τῇ Βορείῳ θαλάσσῃ. Κατὰ συνέπειαν ἡ θεωρία τῶν ναυάρχων ὅτι ἐν στενῇ θαλάσσῃ τὰ καταδυόμενα εἶναι ὅπλα ἰσχυρά, ἐπηλήθευσε. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐκρίθη καταφανῶς ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε ἀγώνων, δὲν θὰ κριθῇ δὲ κἄν ἐκ τῶν γενησομένων ἀγώνων, εἶναι τοῦτο: τὸ καταδυόμενον εἶναι δυνατὸν νά γίνῃ πλοῖον τακτικῆς ἐνεργείας ἐν μάχῃ; Ἀπεδείχθη τοῦτο ἔχον δύο ἰδιότητας, τὴν τῆς ἀποτελεσματικότητος καὶ τὴν τοῦ αἰφνηδιασμοῦ. Ἀλλ’ ἀπεδείχθη πλοῖον τακτικῆς ἐνεργείας; Οὐχί· καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι ὅτι, ὅπου μοῖραι εὑρίσκονται ἐν πλῷ ὑπὸ ταχύτητας μείζονας τῆς ταχύτητος, ἣν διανύει τὸ καταδυόμενον, οὐδὲν πλοῖον προσεβλήθη, διότι τὸ καταδυόμενον ἔχει τὸ μειονέκτημα τῆς ὑπὸ τὴν θάλασσαν μικρᾶς ταχύτητος. Εἶναι λοιπὸν ἀδύνατον νὰ προσβάλῃ ἐχθρόν, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τὴν ἐπιθυμίαν νὰ προσβληθῇ. Ἀπέδειξε καὶ μίαν ἄλλην ἀρετὴν τὸ καταδυόμενον, ἐκείνην ἡ ὁποία ἐθεωρεῖτο δυσχερής. Ἐθεωρεῖτο ὅτι δὲν ἦτο εὔκολος ἡ ἐνέργεια τοῦ καταδυομένου μακράν τῆς βάσεως τοῦ στόλου του, ἀλλ’ ἀπεδείχθη ὅτι εἶναι αὕτη δυνατή, διότι ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπεδείχθη ὅτι δύναται νά δράσῃ τοῦτο μακράν τοῦ ὁρμητηρίου του, ἐφ’ ὅσον τὸ ἐκτόπισμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχει κατασκευασθῇ ἐπιτρέπει πλήρη τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ, ἐπιτρέπει πλήρη τὸν ἐφοδιασμὸν αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον τὸ καταδυόμενον τοιαῦτα παρουσιάζει ἀποτελέσματα, εἶναι πλοῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ στηριχθῇ ἡ συγκρότησις στόλου, ἔχοντος σκοπὸν τὴν ἀδιατάρακτον κατά θάλασσαν κυριαρχίαν; Βεβαίως οὐχί. Ἄς ἐξετάσωμεν καὶ τοῦτο. Ἔχομεν τὸν γερμανικὸν στόλον κεκλεισμένον ἐν τοῖς ὁρμητηρίοις τοῦ ναυστάθμου καὶ τῆς διώρυγος τοῦ Κιέλου· ἔχομεν ἀφ’ ἑτέρου χώραν νησιωτικὴν μὴ παρουσιάζουσαν μὲν ὀχυρώσεις παραλίων, ἀλλὰ διαθέτουσαν στόλον ἰσχυρόν, διὰ τοῦ ὁποίου τηρεῖ ἀποκεκλεισμένον τὸν ἐχθρικὸν στόλον καὶ διαφυλάττει τα παράλιά της. Κατά τοῦ στόλου τούτου βλέπομεν ὅτι ἐξερχόμενα τοῦ ὁρμητηρίου των ἐνεργοῦσι τά γερμανικά καταδυόμενα. Βλέπομεν λοιπὸν ὅτι ἡ δρᾶσις τῶν καταδυομένων περιορίζεται εἰς τὴν ἐνέργειαν τοῦ ἀποκεκλεισμένου κατά τοῦ ἀποκλείοντος, οὐχὶ δὲ τοῦ ἀποκλείοντος κατά τοῦ στόλου, τοῦ ἀποκεκλεισμένου ἐν τῷ ὁρμητηρίῳ αὐτοῦ. Ἔχομεν λοιπὸν τὸ ἀποτέλεσμα ὅτι τὸ καταδυόμενον εἶναι ὅπλον ἐκείνου, ὅστις διαθέτει ὁρμητήρια, ἐν οἷς, ἔχων ἠσφαλισμένον τὸν στόλον αὐτοῦ, δύναται νὰ παρενοχλῇ τὸν ἐχθρὸν τὸν περιπολοῦντα περὶ τὰ παράλια αὐτοῦ. Ἀκριβῶς δ’ ἡ θέσις ἡμῶν εἶναι τοιαύτη, ἐν σχέσει πρὸς τὸν ναυτικὸν ἡμῶν ἀντίζηλον, ὥστε κατ’ ἐξοχὴν ὁμοιάζομεν πρὸς τοὺς δύο εὐρωπαϊκοὺς πολεμίους· ἔχομεν ἐκτεταμένα παράλια, ἔχομεν δὲ ναυτικὸν ἀντίζηλον διαθέτοντα ὁρμητήριον ἀνώτερον πολὺ τῆς διώρυγος τοῦ Κιέλου. Ἦτο ἐνδεδειγμένη διὰ τὴν Γερμανίαν ἡ δρᾶσις τοῦ καταδυομένου. Ἔχουσα ἀσφάλειαν ἀπέναντι τοῦ Ῥωσσικοῦ στόλου ἕνεκα τῆς μικρᾶς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ παρατάξῃ ἡ Ῥωσσία ἐν τῇ Βαλτικῇ θαλάσσῃ, εἶχε νὰ φροντίσῃ ἡ Γερμανία περὶ τῆς μικρᾶς ἀκτῆς ἀπὸ τοῦ Ἀμβούργου μέχρι τῶν Ὁλλανδικῶν συνόρων. Ἡ δὲ πόλις τοῦ Ἀμβούργου εὑρισκομένη μακρὰν τῆς θαλασσίας ἀκτῆς δὲν δύναται νὰ προσβληθῇ, οὐδὲ εἶναι δυνατὴ ἡ εἰσβολὴ στόλου εἰς τὸν ποταμὸν ἵνα προξενήσῃ τὴν καταστροφὴν αὐτῆς. Ἡμεῖς ἔχομεν ἀκριβῶς ναυτικὸν ἀντίζηλον, ὁ ὁποῖος ἔχει μεγάλας ἐκτάσεις παραλιακάς, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ πληγῇ εἰς ταύτας θανατηφόρως, ἐκεῖ δὲ ὅπου δύναται νὰ πληγῇ ἀποτελεσματικῶς εἶναι τοσοῦτον καλῶς ὠχυρωμένος, ὥστε ὁ στόλος αὐτοῦ ἔσω τῶν στενῶν εἶναι ἐξησφαλισμένος. Ἡ πεῖρα διδάσκει ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στόλος δύναται καὶ πρέπει νὰ ἐφοδιασθῇ διὰ καταδυομένων, ἀλλ’ ὅτι ἡ χρῆσις τῶν καταδυομένων μόνον διὰ τὴν προσβολὴν καὶ καταστροφὴν τοῦ ἐχθρικοῦ στόλου καὶ τὴν ἀσφάλισιν τῆς κυριαρχίας τῆς θαλάσσης εἶναι τι, τὸ ὁποῖον δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν πολεμικὴν ἐνέργειαν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ φέρω εἰς ὑμᾶς, κύριοι, παράδειγμα· Ὑποθέσατε τὸν ναυτικὸν ἡμῶν ἀντίπαλον διαθέτοντα δύο ἢ τρία ταχέα καταδρομικά, ὡς διέθεσεν ἕν τοιοῦτον κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου, ὑποθέσατε τὰ καταδρομικὰ ταῦτα ἐξερχόμενα μετὰ ταχύτητος 25 μιλλίων ἵνα δώσωσι πλῆγμα κατὰ τοῦ Α ἢ Β σημείου τῆς χώρας. Τὸ καταδυόμενον ποῦ θὰ ἐξέλθῃ ἵνα προσβάλῃ τὸ καταδρομικόν; Τὰ τοιαῦτα καταδρομικὰ εἶναι ἐπικίνδυνα καὶ τοιαῦτα καταδρομικὰ μόνον διὰ στόλου παρατάξεως καὶ εἰς τὸ ἀνοικτὸν πέλαγος εἶναι δυνατὸν νὰ καταπολεμηθῶσι, νὰ ματαιωθῇ τοιούτου εἴδους ἐπιδρομὴ καὶ καταστῶσι ταῦτα ἀκίνδυνα. Συνέπεια, κύριοι, τούτων, τὰ ὁποῖα ἀναπτύσσω πρὸς ὑμᾶς, εἶναι ὅτι ἡ πεῖρα, ἥτις ἐκτήθη τεχνικῶς ἐν τῷ πολέμῳ τῷ Εὐρωπαϊκῷ μέχρι τοῦδε, εἶναι πεῖρα ἥτις θὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἑτέραν κατεύθυνσιν τὰς νεωτέρας ναυπηγήσεις. Ἀφ’ ἑνὸς θέλομεν ἀχθῇ εἰς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ καταδυομένου ὡς ὅπλου μάχης παρατάξεως, ὡς ὅπλου τακτικῆς ἐπιθέσεως. Ἡ στρατηγικὴ τῶν ναυτικῶν Κρατῶν ὁδηγεῖ εἰς τοῦτο τοὺς ναυπηγούς, νὰ ἐπιτύχωσιν ἵνα τὸ καταδυόμενον ἐξελιχθῇ εἰς ὅπλον τακτικοῦ ἀγῶνος. Κατὰ συνέπειαν θὰ ἔχωμεν μίαν ἐξέλιξιν τοῦ καταδυομένου εἰς τοιοῦτον ὅπλον. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου καὶ ἀμυντικῶς θὰ ἔχωμεν μίαν ἐξέλιξιν τῆς θεωρητικῆς ναυπηγικῆς, ἀσφαλίζουσαν τὸ θωρηκτὸν ἀπὸ τῶν ἐπιθέσεων τῶν καταδυομένων. Μέχρι τοῦδε ἡ ἄμυνα τῶν θωρηκτῶν δὲν ἦτο ἐντελῶς παρεσκευασμένη κατὰ τῶν καταδυομένων, διότι δὲν εἶχεν ἐπικρατήσει ἡ γνώμη τοῦ κινδύνου, τὸν ὁποῖον ἦτο δυνατὸν νὰ διατρέξουν τὰ θωρηκτά. Ἡ πεῖρα ὅμως, ἥτις ἐκτήθη ἤδη, θὰ ὁδηγήσῃ τὴν νεωτέραν ναυπηγικὴν εἰς ἐξέλιξιν τοῦ θωρηκτοῦ ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως, ὥστε νὰ ἀσφαλισθῶσι τὰ ὕφαλα αὐτοῦ μέρη ἀπὸ πάσης ἐπιθέσεως καταδυομένου πλοίου. Αὕτη, κύριοι, θὰ εἶναι ἡ ἀναγκαία κατεύθυνσις, ἡ ναυτικὴ καὶ ἡ ναυπηγικὴ διὰ τοὺς μέλλοντας στόλους. Ἡμεῖς παρεσκευάσαμεν τὴν συγκρότησιν τοῦ στόλου, ὄντως δέ, ὑφ’ οὓς ὅρους καὶ περιστάσεις παρηγγέλθη, ἐξεπροσώπει ἀναμφισβητήτως τὰς ὑγιεῖς ἀρχὰς καὶ τὰς προσαρμοζομένας πρὸς τὰς νέας ταύτας ναυπηγικὰς ἰδέας. Μετὰ τὸν πόλεμον ὅμως τὸν Εὐρωπαϊκόν, ὁπότε τοιαύτη ἀνατροπὴ ἐπίκειται ὡς πρὸς τὸν τύπον τῶν καταδυομένων ἐξελισσόμενον ἤδη μέχρι ταχύτητος ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας 18 μιλλίων καὶ ὡς πρὸς τὴν ἤδη ἐν τῷ ἀγγλικῷ ναυτικῷ μελετωμένην ἀλλαγὴν τοῦ τύπου τοῦ θωρηκτοῦ, διὰ τὴν πραστασίαν τῶν ὑφάλων, κατὰ τὴν λῆξιν τοῦ πολέμου ὁ θωρηκτὸς ἡμῶν στόλος, ὅστις δὲν θὰ στηρίζηται ἐπὶ τοιούτων ἀρχῶν, ἀλλὰ καὶ ὁ καταδυόμενος ἡμῶν στόλος, ὅστις δὲν θὰ στηρίζηται ἐπὶ τοιαύτης ταχύτητος, θὰ εἶναι στόλοι ἀπηρχαιωμένοι. Δυστυχῶς δ’ ἐν τῇ ναυτικῇ τέχνῃ, τοῦτο εἶναι τὸ μέγα κακόν, ὅτι ἀφ’ ἑνὸς εἶναι δαπανηρόταται αἱ κατασκευαί, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου εἶναι τόσον ῥαγδαία ἡ βελτίωσις τῶν τύπων καὶ τοῦ ὁπλισμοῦ, ὥστε μετὰ δύο ἔτη κηρύσσεται ἀπηρχαιωμένος τύπος πλοίου, ὅστις πρὸ δύο ἐτῶν ἀπετέλει τὴν τελευταίαν λέξιν τῆς ναυπηγικῆς καὶ δὲν προφθάνει κανείς, οἰκονομικῶς σκεπτόμενος, νὰ κάμῃ τὴν ἀπόσβεσιν τῶν δαπανῶν, αἵτινες εἶναι ἀναγκαῖαι πρὸς ἀπόκτησιν πολεμικῶν πλοίων. Ἐκτὸς τούτων τῶν τεχνικῶν λόγων νομίζω ὅτι καὶ ἄλλοι λόγοι ἀκόμη, πολιτικοί, ἐπιβάλλουσιν εἰς ἡμᾶς τὴν ἀλλαγὴν τῆς κατευθύνσεως. Κύριοι, εὑρισκόμεθα ἐνώπιον μιᾶς καταστάσεως, ἥτις ἀνατρέπει τελείως πᾶσαν ἔννοιαν τοῦ γνωστοῦ ἡμῖν μέχρι σήμερον εὐρωπαϊκοῦ καθεστῶτος, Εὑρισκόμεθα ἐνώπιον πολέμου, ὅστις ὡς τέρμα ἀναγκαῖον θὰ ἔχῃ τὴν χάραξιν νέου χάρτου τῆς Εὐρώπης, ἀλλ’ ὡς τέρμα αὐτοῦ θὰ ἔχῃ καὶ τὴν τελείαν μεταβολὴν τοῦ Βαλκανικοῦ καὶ Ἀνατολικοῦ καθεστῶτος. Ἀπέναντι τοῦ πολέμου τούτου, ὅστις ῥαγδαίως βαίνει πρὸς μεταβολάς, μελλούσας νὰ κρατήσωσι καθ’ ὅλον τὸν μετέπειτα αἰῶνα, ὡς ἀπέδειξεν ὅλη ἡ ἱστορία τῶν μεγάλων εὐρωπαϊκῶν πολέμων, τῶν ὁποίων αἱ συνέπειαι παρέμειναν ἐπὶ αἰῶνα ὁλόκληρον, ἀπέναντι τοῦ πολέμου τούτου, ὅστις θὰ ἐξασφαλίσῃ οὐχὶ τὴν παῦσιν τῶν ἐξοπλισμῶν, ἀλλὰ πάντως μακροτάτην εἰρηνικὴν διαβίωσιν τῆς Εὐρώπης, ἀπέναντι τοῦ πολέμου τούτου ὀρθὸν εἶναι ἡμεῖς νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἐπωφεληθῶμεν ὅλων τῶν διδαγμάτων καὶ συνεπειῶν, τὰς ὁποίας ὁ πόλεμος οὗτος δύναται νὰ παραγάγῃ. Ἀλλ’ εἰς τὸν πόλεμον τοῦτον ἀνεμίχθη καὶ τὸ Κράτος, τοῦ ὁποίου ἡ ὕπαρξις ἐν τῇ Ἀνατολῇ ἐδημιούργησε τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα. Δύο τινα εἶναι προσδοκώμενα: ἐὰν ὁ εἷς τῶν συνδυασμῶν νικήσῃ, ὁ συνδυασμός, τοῦ ὁποίου σύμμαχος εἶναι τὸ Κράτος τοῦτο, βεβαίως ἡ ὕπαρξις τοῦ Κράτους τούτου κραταιοῦται καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔχωμεν ἐν μέλλοντι νὰ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ ναυτικοῦ πρὸς αὐτὸ ἀνταγωνισμοῦ, θὰ εὑρεθῶμεν δὲ ἀπέναντι Κράτους νικηφόρου, τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν στιγμὴν ταύτην παλαιὸν στόλον, θὰ θελήσῃ δὲ νὰ ἐπωφεληθῇ ὅλων τῶν διδαγμάτων τοῦ πολέμου, ἐνῷ ἡμεῖς θὰ εὑρεθῶμεν διαθέτοντες στόλον, δι’ ὃν θὰ ἦσαν ἐπιβεβλημένα νεώτατα οἰκονομικὰ βάρη, ἀλλ’ ὅστις θὰ παύσῃ ἀμέσως μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ πολέμου νὰ εἶναι μεταπολεμικός, ὡς ὁ τοῦ ἀντιπάλου, καὶ θὰ εἶναι προπολεμικοῦ τύπου πλέον. Ἐὰν ἡ ἀντίθετος ὁμὰς ἤθελεν ἐπικρατήσῃ, εἶναι δυνατὸν δύο τινα νὰ προκύψωσιν, εἴτε ἐξασφάλισις μόνον τῆς ἐλευθερίας τῶν Στενῶν, εἴτε ἀποτερμάτισις πλήρης τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος. Εἴτε τὴν μίαν ἐκδοχὴν λάβωμεν, εἴτε τὴν ἑτέραν, ἀμέσως ἀλλάσσει ἡ διεθνὴς ἄποψις τῆς Ἑλλάδος. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἤθελεν ἀσφαλισθῇ πλήρης ἐλευθερία τῶν Στενῶν, παύει ἡ ἔννοια τοῦ ἐν τούτοις ναυτικοῦ ὁρμητηρίου καὶ μεταβάλλει φύσιν ἐντελῶς ἡ ναυτικὴ ἀντιζηλία καὶ ὁ ναυτικὸς πόλεμος δι’ ἡμᾶς. Παύει πλέον ἡ Ἑλλὰς νὰ ἔχῃ ναυτικὸν ἀντίζηλον ἐν τῷ Αἰγαίῳ καὶ τότε ἡ Ἑλλὰς μεταβάλλεται μοιραίως εἰς ἕνα τῶν παραγόντων τῆς συνολικῆς Μεσογειακῆς πολιτικῆς. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἐν Ἑλλάδι Κυβερνήτης, ὅστις θὰ σκεφθῇ ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς ὑπὸ τοιούτους ὅρους νὰ ἀποτελέσῃ δύναμιν, ἔχουσαν τὴν ἀξίωσιν νὰ ἀμφισβητήσῃ τὰ πρωτεῖα, εἴτε καὶ τὴν ἰσότητα ἔτι, πρὸς οἱονδήποτε τῶν ἄλλων ναυτικῶν παραγόντων τῆς Μεσογείου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ὀρθὴ καὶ σώφρων πολιτικὴ διὰ τὴν Ἑλλάδα, θὰ εἶναι ἡ δημιουργία στόλου τοιούτου, ὥστε νὰ δύναται νὰ ἀσφαλίσῃ ἐπικουρίαν Ἑλληνικὴν εἰς ἄλλον συνδυασμόν, ἐπικουρίαν ἀντασφαλίζουσαν διὰ πολιτικῆς ἀλληλεγγύης τὴν ἀκεραιότητα τοῦ Κράτους καὶ τὴν πρόοδον καὶ τὴν εἰρηνικὴν αὐτοῦ εὐημερίαν. Αὐτὰς τὰς διεθνεῖς μεταβολὰς θὰ προκαλέσῃ ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος. Ἐνώπιον δὲ τοιούτων πολεμικῶν δεδομένων καὶ ἀπέναντι τοιούτων τεχνικῶν δεδομένων, νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ συμβουλεύσω, ἵνα τὸ πρόγραμμα τὸ ἐν ἐφαρμογῇ εὑρισκόμενον τῶν ναυτικῶν ἡμῶν παρασκευῶν, ἀνασταλῇ. Ἀναστολὴν δὲ ἐννοῶ ταύτην, ὄχι ἀναστολὴν πάσης περαιτέρω παραγγελίας, διότι περὶ τούτου δὲν πρόκειται, ἀλλὰ μεταβολὴν ἐνεργείας ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα τοὐλάχιστον ἡ κατασκευὴ τοῦ ἐν Γαλλίᾳ ναυπηγουμένου θωρηκτοῦ ἀνασταλῇ, ἀνασταλῇ δ’ οὐχὶ ἁπλῶς διὰ λόγους συμβατικοὺς ἕνεκα τῆς δυσχερείας τῆς ναυπηγήσεως σήμερον ἐν Γαλλίᾳ, διὰ λόγους δηλ. σχετιζομένους πρὸς τὴν Γαλλικὴν βιομηχανίαν καὶ οὐχὶ τὴν θέλησιν τοῦ Κράτους τοῦ Ἑλληνικοῦ, ἀλλ’ ἀνασταλῇ κατόπιν συνεννοήσεως μεταξὺ τῆς Γαλλικῆς βιομηχανίας καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ τελευταίου. Δὲν συμβουλεύω, ἐννοεῖται, ἵνα πράξωμέν τι, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐγινόμεθα δυσάρεστοι, θέλοντες νὰ ἀλλάξωμεν συμβατικὰς ὑποχρεώσεις πρὸς φίλον Κράτος καὶ φίλην βιομηχανίαν, βιομηχανίαν δὲ τοιαύτην, εἰς τὴν ὁποίαν παραγγελία παντὸς ἔργου εἶναι παραγγελία ἠσφαλισμένη διὰ καλῆς πίστεως. Δὲν ἐννοῶ βεβαίως τοιοῦτόν τι, ἀλλ’ ἐννοῶ νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀναστολὴν τῆς ἐκτελέσεως καὶ τὴν τροποποίησιν τοῦ τύπου, ἐννοῶ δηλ. νὰ ζητήσωμεν τὴν διατήρησιν τῆς συμφωνίας περὶ διαθέσεως τοῦ ποσοῦ τῶν δρχ. 60.000.000 διὰ τὴν Γαλλικὴν ναυπηγικὴν βιομηχανίαν, μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν, ὅπως ἐκ τῶν δεδομένων τοῦ πολέμου τροποποιήσωμεν τὸν τύπον κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ὁ τύπος τοῦ πλοίου νὰ εἶναι τύπος ἐπωφελὴς διὰ τὴν μέλλουσαν ναυτικὴν δύναμιν τῆς Ἑλλάδος. Ταύτην τὴν γνώμην, κύριοι, ἔχω καθῆκον νὰ γνωρίσω ὑμῖν, διότι ταύτην τὴν γνώμην θεωρῶ ὀρθήν. Ἀνομολογῶ τὰς δυσχερείας τοῦ πράγματος, τοὺς κόπους, οἵτινες ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἐπίτευξιν τοιούτου μέτρου, ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρὸ τῶν προφανῶν συμφερόντων, τὰ ὁποῖα τοιαύτη λύσις ἤθελεν ἐξυπηρετήσει διὰ τὴν Ἑλλάδα, ὀρθὸν εἶναι νὰ συμβουλεύσωμεν τὴν τοιαύτην λύσιν, καὶ ὀρθὸν εἶναι νὰ γένηται ἀποδεκτὴ αὕτη. Ἐν σχέσει, κύριοι, πρὸς τοὺς λοιποὺς τύπους πλοίων ἡ μέχρι τοῦδε διεξαγωγὴ τοῦ πολέμου ἀπέδειξε τὰ ἀντιτορπιλλικὰ ὡς πλοῖα χρήσιμα μόνον πρὸς περιπολίας καὶ δίωξιν τῶν ὑποβρυχίων. Ἐπίθεσις ἀντιτορπιλλικῶν κατὰ μοίρας στόλου δὲν ἐπεχειρήθη μέχρι τοῦδε. Ἐστηρίχθησαν μέγισται ἐλπίδες ἐπὶ τῶν ἀντιτορπιλλικῶν, ἀλλ’ ἀποδεικνύεται ὅτι τότε καὶ μόνον δύναται νὰ εἶναι τὸ ἀντιτορπιλλικὸν πλοῖον ἐπιθέσεως ἀποτελεσματικῆς, ὅταν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ τὸν ἐχθρὸν ἐντελῶς ἀμερίμνως περιπολοῦντα καὶ κατὰ νύκτα μόνον. Ἡμερήσιαι ἐπιθέσεις δὲν ἐτελεσφόρησαν καὶ κατὰ τοῦτο ἡ ἐπὶ τῶν ἀντιτορπιλλικῶν στηριχθεῖσα αἰσιοδοξία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἐπραγματοποιήθη. Τοὐναντίον εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξαρθῇ ἡ μεγίστη ἐπιτυχία τοῦ τύπου τῶν μικρῶν καταδρομικῶν, τῶν καταδρομικῶν τῶν 5½ χιλιάδων τόννων, διαθετόντων ταχύτητα 27 ἕως 28 μιλλίων καὶ ἐχόντων πυροβολικὸν τῶν 15 ἑκατοστῶν. Ἀπεδείχθησαν ταῦτα καταδρομικὰ σπουδαιότατα καὶ οὐχὶ τῶν στενῶν θαλασσῶν μόνον ἀλλὰ τῶν ὠκεανῶν. Εἶναι δὲ γνωστὸν εἰς ὑμᾶς, κύριοι, ποῖον ἦτο τὸ ἔργον τοῦ καταδρομικοῦ «Ἔμδεν», τὸ ὁποῖον ἐδοξάσθη διὰ τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν ἐπήνεγκεν εἰς τὸ ναυτικώτατον τῶν Κρατῶν τοῦ κόσμου, ὡς ἐπίσης εἶναι ὑμῖν γνωστὴ ἡ δρᾶσις καὶ τῶν λοιπῶν καταδρομικῶν, ὡς ἐπίσης εἶναι γνωστὴ ἡ δρᾶσις καὶ τῶν πλοίων ἐκείνων διὰ τὰ ὁποῖα εἶχον τύχει καὶ ἐγὼ τῆς ἐπικρίσεως ὅτι ἐνίσχυσα αὐτὴν τὴν ἐνέργειαν κατὰ τὸν Βαλκανικὸν πόλεμον, ἤτοι τῶν ἐξωπλισμένων ἐμπορικῶν πλοίων. Καὶ δύναμαι νὰ ἰσχυρισθῶ, κύριοι, ὅτι δὲν ἦτο ἐφεύρεσις ἰδική μου ὁ ἐξοπλισμὸς τῶν πλοίων τοῦ ἐμπορικοῦ στόλου εἰς πλοῖα καταδρομικά, ἀλλ’ ἦτο ὀργάνωσις τοῦ τότε Ἄγγλου ναυάρχου Τῶφνελ. Τὰ μικρὰ καταδρομικά, κύριοι, ἐπέδειξαν ὁμολογουμένως ἀποτελέσματα θαυμάσια, νομίζω δὲ ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ ἐξάρω διὰ τοῦτο τὰ ἀποτελέσματα αὐτῶν, διότι ἡ Ἑλλὰς χάρις εἰς τὴν γνώμην τῆς Ἀγγλικῆς ἀποστολῆς εὑρίσκεται ἐν τῷ τέλει πλέον τῆς ἐκτελέσεως τῆς παραγγελίας δύο τοιούτων πλοίων καὶ κατὰ συνέπειαν θέλει προικισθῇ ὁ στόλος ὁ Ἑλληνικὸς διὰ δύο πλοίων, διὰ τὴν παραγγελίαν τῶν ὁποίων ὀρθὴ ἐδόθη συμβουλὴ καὶ τῆς συμβουλῆς ὀρθὴ ἐγένετο χρῆσις· καὶ λαμβάνω τὴν ἀφορμὴν νὰ εἴπω τοῦτο, διότι προκειμένου περὶ τῶν πολεμικῶν ἡμῶν δυνάμεων θεωρῶ ὅτι δὲν ἀνήκω εἰς καμμίαν μερίδα, προκειμένου περὶ τῶν πολεμικῶν ἡμῶν δυνάμεων νομίζω ὅτι πᾶς βουλευτὴς ἀνήκει εἰς τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους. Καὶ ἐπειδὴ ἐλέχθη ὅτι ἐρρίφθησαν χρήματα εἰς τὴν θάλασσαν διὰ τῆς παραγγελίας τῶν δύο πλοίων, εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἐγὼ συντάσσομαι πρὸς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὀρθῶς ἔπραξε νὰ παραγγείλῃ τὰ δύο ταῦτα πλοῖα, διότι ἡ συμβουλὴ ἡ ὁποία ἐδόθη πρὸς παραγγελίαν εἶναι συμβουλὴ κρατίστου ναυτικοῦ, τοῦ ναυάρχου Κάρ, καὶ ὅτι ἡ ὀρθότης της ἦτο πλήρης ἀπεδείχθη ἐκ τῶν δεδομένων τοῦ διεξαχθέντος πολέμου. Κύριοι, ταύτας τὰς γνώμας εἶχον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ ἀπόψεως γενικωτάτης, προσεπάθησα δὲ ἵνα ὅσον οἷόν τε γένωμαι σαφὴς καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον χρόνον καταναλώσω τῆς Βουλῆς διὰ τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τούτου. Προκειμένου περὶ τῶν πεπραγμένων τοῦ ἔτους 1914 θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ διὰ βραχέων ἐπίσης νὰ ἐξετάσω τὰ γενόμενα. Ἡ Κυβέρνησις κατόπιν συζητήσεων—συζητήσεων εἰς τὰς ὁποίας πολλὴν παρέσχε συμβολὴν καὶ ἡ ἐκδήλωσις τῆς ἐν τῷ σώματι τοῦ ναυτικοῦ ἐπικρατούσης κοινῆς γνώμης, ἐκδήλωσις ἐξωτερικευθεῖσα διά τε τῆς γνώμης τῶν ἐπιτελείων ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς γνώμης τῶν Ἑλλήνων ἀρχηγῶν τοῦ στόλου, ἐκδήλωσις πρὸς τὴν ὁποίαν ἔμεινε σύμφωνος καὶ ἡ ὀργανωτικὴ τοῦ στόλου Ἀγγλικὴ ἀποστολή — ἡ Κυβέρνησις, λέγω, συνετάχθη πρὸς τὸ σχέδιον τοῦ καταρτισμοῦ στόλου βασιζομένου ἐπὶ θωρηκτῆς μοίρας, ἔχοντος δὲ ὡς ἐπικουρίαν τὰς λοιπὰς μοίρας, τὰς ἀναγκαίας ἀφ’ ἑνὸς μὲν διὰ τὴν ὑποστήριξιν τῆς θωρηκτῆς μοίρας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δι’ αὐτόνομον ἐνέργειαν ὡρισμένην. Τοιουτοτρόπως δὲ ἐνεκρίθη σύνθεσις στόλου θωρηκτοῦ, ἔχοντος ὡς ἐπίκουρα πλοῖα τρία καταδρομικά, μὲ ἀριθμὸν ἀντιτορπιλλικῶν, ἐκ τῶν ὁποίων τινὰ μὲν θὰ ἀπετέλουν τοὺς προσκόπους τῆς θωρηκτῆς μοίρας, ἄλλα δὲ θὰ ἀπετέλουν μοῖραν ἐλαφράν, συντεταγμένην καὶ ἔχουσαν ἐντολὴν αὐτονόμου ἐνεργείας. Πρὸς κατασκευὴν θωρηκτῆς μοίρας ἐθεωρήθη ἀναγκαία ἡ παραγγελία ἑνὸς θωρηκτοῦ πρὸς ἀποτέλεσιν δυάδος, μὲ πρόθεσιν ἵνα τρίτον θωρηκτὸν εἴτε ἕτοιμον ἀγοραζόμενον εἴτε παραγγελλόμενον ἀποτελέσῃ τὴν τριάδα, ἥτις σήμερον ἀποτελεῖ τὴν τακτικὴν βάσιν συνθέσεως μιᾶς μοίρας, πάντοτε ὅμως λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι, ἐν παντὶ στόλῳ διαθέτοντι πόρους εὐρυτάτους ὡς οἱ πόροι τῶν μεγάλων Κρατῶν, αἱ μοῖραι συντίθενται μὲν ἐκ τριῶν πλοίων διὰ τὴν τακτικὴν αὑτῶν δρᾶσιν, ἀλλ’ ἔχουσι πάντοτε καὶ τέταρτον ἔφεδρον πλοῖον, τὸ ὁποῖον ἀσφαλίζει τὴν ἐκ τριῶν σκαφῶν σύνθεσιν πάντοτε τῶν μοιρῶν. Τοῦτο δὲ διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, κύριοι, ὅτι εἰς τοὺς σημερινοὺς στόλους τοιαύτη εἶναι ἡ ποικιλία τῶν μηχανημάτων, τοιοῦτος ὁ πλοῦτος τῶν μηχανισμῶν, ὥστε αἱ ζημίαι εἶναι καθημεριναὶ καὶ εἶναι δυνατὸν εἰς πᾶσαν στιγμὴν ἓν πλοῖον νὰ σταλῇ εἰς τὸν Ναύσταθμον νὰ ἐπισκευασθῇ. Διὰ τοῦτο ὑπάρχει πάντοτε τὸ τέταρτον ἔφεδρον πλοῖον, τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζει τὴν τακτικὴν σύνθεσιν τῶν μοιρῶν ἐκ τριῶν θωρηκτῶν. Ἡ παραγγελία αὐτὴ ἐδόθη εἰς τὴν Γαλλικὴν βιομηχανίαν, παραγγελθέντος τοῦ θωρηκτοῦ τύπου «Λωρραίνης». Κύριοι! Δὲν ἔχω νὰ κακίσω ποσῶς τὴν ἀνάθεσιν τῆς ἐκτελέσεως εἰς τὴν Γαλλικὴν βιομηχανίαν. Ὡς καὶ πρότερον εἶπον καὶ ἤδη ἐπαναλαμβάνω, ἡ Γαλλικὴ ναυπηγικὴ βιομηχανία εἶναι βιομηχανία, εἰς τὴν ὁποίαν δύναταί τις μετὰ πάσης ἐμπιστοσύνης νὰ δώσῃ παραγγελίαν, διότι ἡ ἐκτέλεσις εἶναι ἐκτέλεσις καλῆς πίστεως, εἶναι ἐκτέλεσις χρησιμοποιήσεως τῶν ἀρίστων ὑλικῶν, δὲν εἶναι ποτὲ ἀμελὴς ἐκτέλεσις, ἀλλ’ εἶναι ἐκτέλεσις λεπτομερής, παρέχουσα τὴν ἐντύπωσιν τῆς τελείας ἐπεξεργασίας. Διὰ τοῦτο ὅμως εἶναι καὶ ἀκριβὴς ἐκτέλεσις, διὰ τοῦτο δὲ ἀκριβῶς βλέπομεν ὅτι ἡ παραγγελία τοῦ θωρηκτοῦ τύπου «Λωρραίνης» προκαλεῖ δαπάνην, ἥτις κατὰ τόννον ἀνέρχεται εἰς 2½ χιλιάδας δραχμῶν, ἐνῷ ἡ παραγγελία εἰς τὸ Γερμανικὸν ναυπηγεῖον «Βούλκαν» τοῦ θωρηκτοῦ «Γεώργιος Αʹ» ἐπληρώθη εἰς τιμὴν 2.190 δρχ. κατὰ τόννον. Τοῦτο ὅμως, κύριοι, οὐδένα πρέπει νὰ ἐκπλήξῃ· ἀκριβῶς αὐταὶ τῆς Γαλλικῆς βιομηχανίας αἱ ἰδιότητες, ἡ τιμὴ τοῦ ἡμερομισθίου ἡ ἀκριβωτέρα ἐν Γαλλίᾳ, ἡ χρῆσις καὶ ὑλικῶν τελείως καλῶν, ἀλλὰ καὶ ἡ πεποίθησις περὶ τῶν ὑλικῶν ἐν Γαλλίᾳ, κατέστησαν τὴν Γαλλικὴν βιομηχανίαν ἀκριβωτέραν ὅλων τῶν ἄλλων εἰς τὸ ζήτημα τῶν θωρηκτῶν. Οὕτω δὲ βλέπομεν ὅτι ἐν Γερμανίᾳ αἱ ναυπηγήσεις κυμαίνονται μεταξὺ 2.000 καὶ 2.250 δρχ. κατὰ τόννον, αἵ τε τῶν ξένων καὶ αἱ τοῦ Κράτους τοῦ Γερμανικοῦ, ἐν Ἀγγλίᾳ ἀπὸ 2.200 μέχρι 2.400 κατὰ τόννον, ἐν Γαλλίᾳ ὅμως οὐδεμία ναυπήγησις εἶναι δυνατὴ κατὰ τόννον κατωτέρω τῶν 2½ χιλ. καὶ 2.600 φράγκων. Ἀκριβῶς δὲ ἡ ναυπήγησις τοῦ Ἑλληνικοῦ θωρηκτοῦ γίνεται ὑπὸ τὰς τιμὰς τῶν ναυπηγήσεων τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως. Συνεπῶς δὲν ἔχω τίποτε νὰ εἴπω εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι θὰ δαπανήσῃ μὲν τὸ Κράτος πλειότερα χρήματα προτιμῆσαν τὴν Γαλλικὴν βιομηχανίαν, ἀλλὰ θὰ ἀσφαλίσῃ πάντοτε μίαν τελείως καλὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ πλοίου, συγχρόνως δὲ εὑρίσκεται εἰς τὴν εὐκαιρίαν ἵνα καταστῇ εὐάρεστον καὶ πρὸς τὸ γαλλικὸν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον τοσοῦτον προθύμως ἐδόθη διὰ τὰς ἑλληνικὰς ἀνάγκας καὶ τὸ ὁποῖον, ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ τῶν κεφαλαίων, οὐδαμοῦ πλέον εἶναι δυνατὸν νὰ δίδηται παρ’ ὅλην τὴν φιλίαν καὶ τὴν ἀγάπην ἄνευ βιομηχανικῶν ἀνταλλαγμάτων. Θὰ ἦτο δὲ μωρὸν νὰ πιστεύωμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν μεγάλα δάνεια νὰ χορηγηθῶσι παρ’ ἀγορῶν, αἵτινες ἐξυπηρετοῦσι κολοσσιαίας βιομηχανίας, ἐὰν αὐταὶ δὲν θέλωσι νὰ ἐξασφαλίσωσι ὡρισμένα ἀνταλλάγματα ὑπὲρ τῶν βιομηχανιῶν. Ἀλλ’ ἐνῷ, κύριοι, ἡ ἐθνικότης τῆς βιομηχανίας δὲν παρέχει στάδιον ἐπικρίσεως, εὑρίσκω ὅμως ὅτι δὲν ἐζητήθη νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀπαραίτητος ὁμογένεια τῶν δύο πλοίων τοῦ ὑπὸ κατασκευὴν ἐν Γερμανίᾳ καὶ τοῦ ὑπὸ κατασκευὴν ἐν Γαλλίᾳ. Κύριοι, ἡ βάσις καλῆς πολεμικῆς συντάξεως τοῦ στόλου εἶναι ἡ ὁμογένεια τῆς ταχύτητος καὶ τοῦ πυροβολικοῦ ἤτοι τῶν δύο ἐπιθετικῶν μέσων τῆς θωρηκτῆς μοίρας. Ἐὰν δὲν ἔχωμεν ὁμοειδῆ ταχύτητα τῶν ἀποτελούντων τὴν θωρηκτὴν μοῖραν πλοίων, κατασκευάζομεν τὴν ὅλην μοῖραν εἰς κινήσεις ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ταχύτητος τοῦ βραδυπλοωτέρου πλοίου, διότι ὁ ναύαρχος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἑλιχθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ταχύτητος τούτου, ἵνα μὴ ἀπομονώσῃ αὐτὸ καὶ ἐκθέσῃ εἰς μονομερῆ ἐπίθεσιν τοῦ ἀντιπάλου καὶ καταστροφήν. Ἐπίσης ἐὰν δὲν ἔχωμεν ὁμογένειαν πυροβολικοῦ, ὁ ναύαρχος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ κάμῃ τὴν ναυμαχίαν ἀπὸ τῆς ἀποστάσεως καθ’ ἣν εἶναι δραστικὴ ἡ βολὴ τοῦ ἀσθενεστέρου κατὰ βεληνεκὲς πλοίου. Οὕτω δ’ ἐκτίθενται εἰς κίνδυνον ἐξ ἐγγυτέρας ἀποστάσεως τὰ πλοῖα, ἅτινα λόγῳ τῆς ὑπεροχῆς τοῦ πυροβολικοῦ των θὰ ἠδύναντο νὰ βάλωσιν ἐξ ἀποστάσεως καθιστώσης συγχρόνως δι’ αὐτὰ ἀσφάλειαν ἀμύνης. Αἱ ἀρχαὶ αὗται ἐθεσπίσθησαν διὰ τῆς ἐν Γαλλίᾳ γενομένης παραγγελίας. Ἐπετύχομεν μὲν μείζονα προστασίαν τοῦ θωρηκτοῦ τύπου «Λωρραίνης», ἀλλ’ ἐθυσιάσαμεν ταχύτητα, ἐθυσιάσαμεν πυροβολικόν, διότι ἀπεδέχθημεν πυροβόλα τῶν 13½ δακτύλων, ἐνῷ ἀντιθέτως διὰ τὴν ναυπήγησιν τοῦ ἐν Γερμανίᾳ κατασκευαζομένου θωρηκτοῦ ἐπεκράτησαν ἄλλαι ἀρχαί, καθ’ ἃς ἐθυσιάσαμεν ὀλίγον θώρακα πρὸς ἀσφάλισιν ἰσχυροτέρου πυροβολικοῦ καὶ μείζονος ταχύτητος. Εἴχομεν ἀνάγκην νὰ ἐξασφαλίσωμεν μείζονα ταχύτητα καὶ βλητικὰ ἀποτελέσματα, διὰ τοῦτο ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τούτων διὰ τὸ ἐν Γερμανίᾳ ναυπηγούμενον θωρηκτὸν ἐξησφαλίσαμεν ταχύτητα 23 μιλλίων εἰς πυροβόλα τῶν 14 δακτύλων ἀπέναντι τῶν πυροβόλων τῶν τῶν 13½ δακτύλων, τοῦ ἐν Γαλλίᾳ κατασκευαζομένου θωρηκτοῦ. Οὕτω κατέστη μὲν τὸ τελευταῖον ἰσχυρότερον ὑπὸ ἔποψιν θώρακος, δὲν ἠσφαλίσθη ὅμως ἡ ὁμογένεια οὔτε κατὰ τὴν ταχύτητα, οὔτε κατὰ τὰ βλητικὰ ἀποτελέσματα. Τοῦτο εἶναι μειονέκτημα. Διατί τοῦτο δὲν προελήφθη; Δὲν προελήφθη διότι ἐπεκράτησεν ἡ γνώμη νὰ γίνωσιν ἀποδεκτὰ τὰ σχέδια τῆς ναυπηγικῆς τῆς Γαλλικῆς. Κύριοι, ἡ πεῖρα ἡ μικρά, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησα διαχειρισθεὶς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐπὶ 1½ ἔτος, μὲ καθιστᾷ ἐντελῶς ὑπέρμαχον τῆς ἀρχῆς ὅτι πρέπει νὰ προτιμήσωμεν πάντοτε παραδεδεγμένον τύπον παρ’ οἱουδήποτε Κράτους μεγάλου, ἔχοντος ὡρισμένον πρόγραμμα καὶ ναυτικὰς ἰδέας, παρὰ νὰ αὐτοσχεδιάζωμεν ἡμεῖς τύπους ἀφιέμενοι εἰς τὰς ναυτικὰς γνώσεις τῶν ἡμετέρων ἀξιωματικῶν καὶ εἰς τὰς ναυπηγικὰς γνώσεις τῶν ἡμετέρων ναυπηγῶν. Δὲν ἔχομεν ἐνταῦθα προσωπικὸν τοσοῦτον παρασκευασμένον καὶ μὲ πεῖραν ναυπηγικὴν καὶ ναυτικὴν τόσον κεκυρωμένην, ὥστε, ἐπαναλαμβάνω, νὰ σχεδιάζωμεν τύπους καθαρῶς ἡμετέρους. Ὥστε ἡ καλυτέρα ὁδὸς εἶναι ἡ ἀποδοχὴ τύπου τελείως παραδεδεγμένου ἐν μεγάλῳ ναυτικῷ Κράτει. Τοῦτο ἔπραξεν ἤδη ἡ Κυβέρνησις καὶ ἀντὶ νὰ ζητήσῃ δημιουργίαν νέου τύπου ἐζήτησε τὴν ναυπήγησιν ἐπὶ τῇ βάσει ὑφισταμένου τύπου Γαλλικοῦ. Ἠδύνατο ὅμως νὰ πράξῃ καὶ κἄτι τι καλλίτερον, ἐὰν ἤθελε νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ὁμογένειαν ἐν τῷ στόλῳ, ἠδύνατο ν’ ἀποδεχθῇ τύπον Ἀγγλικὸν καὶ ἀγοράζουσα τὰ σχέδια νὰ παραδώσῃ ταῦτα εἰς τὴν Γαλλικὴν βιομηχανίαν πρὸς ἐκτέλεσιν ἢ νὰ ἀναθέσῃ εἰς αὐτὴν τὴν Γαλλικὴν βιομηχανίαν τὴν τροποποίησιν τοῦ τύπου, ὥστε νὰ γίνῃ τὸ νέον θωρηκτὸν προσόμοιον πρὸς τὸν «Γεώργιον τὸν Αʹ», ἐξασφαλιζομένης οὕτω τῆς πλήρους ὁμογενείας. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅταν τις θυσιάζῃ τὴν ἀρχὴν τῆς ὁμογενείας, εἶναι ὀρθότερον νὰ θυσιάζῃ ταύτην πρὸς βελτίωσιν τοῦ τύπου καὶ οὐχὶ πρὸς χειροτέρευσιν ὡς ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις. Ταῦτα, κύριοι, ἔχω νὰ εἴπω ὅσον ἀφορᾷ τὴν παραγγελίαν ταύτην, προσθέτω δὲ ὅτι ὅταν ἡ παραγγελία αὕτη ἐγένετο καὶ ἐθεώρησα ὀρθὸν διὰ τοῦ τύπου νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου, διότι ἡ Βουλὴ εἶχε διακόψει τὰς ἐργασίας της, εἶχον ἀκούσει τὴν αἰτιολογίαν τῆς παραγγελίας, ὅτι ἡ ταχύτης περὶ τὴν ἐκτέλεσιν ἐπέβαλε τὴν ἀποδοχὴν τύπου Γαλλικοῦ θωρηκτοῦ ἄνευ τροποποιήσεώς τινος. Ταῦτα ἤκουσα κατὰ τὸν Ἀπρίλιον. Ἡ προθεσμία ὅμως τῆς ναυπηγήσεως ἤρξατο τρέχουσα ἀπὸ τῆς 6 Ἰουνίου, διότι τὰ συμβόλαια ὑπεγράφησαν τὴν 6 Ἰουνίου, κατὰ συνέπειαν ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ προσυμφώνου μέχρι τῆς ὁριστικῆς ὑπογραφῆς τοῦ συμβολαίου εἶχον παρέλθει τρεῖς μῆνες. Θὰ ἠννόουν τὴν ταχύτητα, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἀρχίσῃ ἡ ναυπήγησις ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ προσυμφώνου, ἐφ’ ὅσον ὅμως διηνύθη διάστημα τρίμηνον ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ προσυμφώνου μέχρι τῆς ὁριστικῆς ὑπογραφῆς τῶν συμβολαίων ὀρθὸν ἦτο νὰ κερδηθῇ ἡ προθεσμία πρὸς βελτίωσιν τοῦ τύπου. Ἐὰν διηνύοντο τρεῖς μῆνες πρὸς βελτίωσιν τοῦ τύπου ἦτο τοῦτο ζημία διὰ τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα; Μήπως ἐπρόκειτο τὸ πλοῖον τοῦτο νὰ ἀντιμετωπίσῃ προσωρινῶς τὴν ἀνάγκην; Βεβαίως ὄχι. Ἐφ’ ὅσον ἡ παραγγελία τοῦ πλοίου ἐπρόκειτο νὰ ἀντιμετωπίσῃ μελλοντικὰς βλέψεις, προσῆκον ἦτο νὰ ἐξασφαλισθῇ πρὸ παντὸς ὁ ἄριστος τύπος πλοίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς λοιπὰς παραγγελίας δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε, τοὐναντίον ἐπαινῶ τὰς παραγγελίας τῶν δύο καταδρομικῶν καὶ μάλιστα ἐπαινῶ, διότι κατὰ τὴν παραγγελίαν τοῦ δευτέρου καταδρομικοῦ, ὡς ἐπληροφορήθην ἐξωδίκως, ἐπετεύχθη συμφώνως πρὸς τὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐπιτελείου, ἡ βελτίωσις τῆς ταχύτητος κατὰ δύο μίλλια, διότι τὸ πρῶτον εἶχε παραγγελθῆ μὲ 25½ μιλλίων ταχύτητα, τὸ δὲ δεύτερον ἐξησφαλίσθη μὲ 27. Ἐπίσης θεωρῶ ἔξω πάσης ἐπικρίσεως κείμενα τὰ 4 ἀντιτορπιλλικὰ τύπου «Λέοντος», διότι ὁ ἀντιτορπιλλικὸς ἡμῶν στολίσκος ἦτο ἀνεπαρκὴς προκειμένου περὶ τοῦ σκοποῦ, εἰς ὃν προορίζεται· ὀφείλομεν δὲ νὰ ἀποβλέψωμεν συγχρόνως εἰς τὸ ὅτι τὰ 8 ἀντιτορπιλλικά, ἅτινα διεδραμάτισαν σπουδαῖον ῥόλον κατὰ τὰς πολεμικὰς περιπολίας, εἶναι ἀντιτορπιλλικὰ τελείως ἀποδώσαντα τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἤλπισεν ἡ πολιτεία καὶ ἠξίωσεν ἡ Πατρίς, κατὰ τὴν διάρκεια δὲ τοῦ πολέμου ἀπεδείχθησαν, ὅτι εἶναι πλοῖα πολὺ καλῶς κατασκευασθέντα. Ἀλλὰ βαίνουσι πρὸς τὸ γῆρας αὐτῶν, διότι ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ναυπηγήσεως αὐτῶν παρῆλθεν ὀκταετία, ὁ δὲ βίος αὐτῶν εἰς μὲν τὰ μεγάλα Κράτη εἶναι 10 ἐτῶν, εἰς δὲ τὰ μικρὰ τὸ πολὺ 15 ἐτῶν. Κατὰ συνέπειαν εἶναι ἀναγκαία ἡ πρόνοια τῆς βαθμιαίας ἀντικαταστάσεως τῶν πλοίων, τὰ ὁποῖα θὰ καταλείπωσι τὸν βίον αὐτῶν ἕνεκα τῶν ὑπερτάτων ὅρων τῆς φύσεως καὶ τῆς ναυτικῆς τέχνης. Ἐπίσης δὲν ἔχω νὰ ἀντείπω κατὰ τῶν δύο καταδυομένων, ἅτινα ἔχομεν παραγγείλει ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἅτινα ἀποτελοῦσι ἐξέλιξιν τοῦ τύπου, τὸν ὁποῖον ἔχομεν παραδεδεγμένον. Ἔχω δι’ ἐλπίδος ὅτι οἱ Ἕλληνες ἀξιωματικοί, οἵτινες σοβαρὰν κέκτηνται πεῖραν ἐκ τῶν ἑλληνικῶν ἀγώνων, φωτιζόμενοι ἤδη τελείως καὶ ἐκ τῶν δεδομένων τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, θὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὸ ἔργον αὐτῶν μετὰ ζήλου καὶ θὰ ἀποδώσωσι ἐν ὥρᾳ τινὶ ἔργον, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ἀντάξιον καὶ τῆς ναυτικῆς τέχνης καθ’ ὅλου, ἀλλὰ καὶ τῆς τέχνης τῶν Ἑλλήνων ναυτῶν, οἱ ὁποῖοι τοιοῦτον πάντοτε διεδραμάτισαν σπουδαῖον μέρος διὰ τῶν ἐλαφρῶν σκαφῶν ἐν τῇ ἐπαναστάσει. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, νὰ θεωρῆτε ἐπίσης ἐπιτυχῆ τὴν ἀπόκτησιν μικροῦ τινος καταδρομικοῦ ἀκούοντος εἰς τὸ ὄνομα «Ἕλλη». Ἡ ἀγορὰ τοῦ καταδρομικοῦ δὲν ὑπῆρξε ἔργον μελέτης ψυχραίμου, φοβοῦμαι δ’ ὅτι ὑπῆρξεν ἔργον σπασμωδικῆς τινος ἐνεργείας, ὀφειλομένης εἰς τὰς ἐθνικὰς περιστάσεις τὰς ἐμφανισθείσας κατὰ τὸ ἔτος 1914 καὶ ἔργον μᾶλλον πρόχειρον πολιτικῆς ἀνάγκης παρὰ ἔργον ναυτικῆς σκέψεως. Τὸ καταδρομικὸν τοῦτο βεβαίως εἶναι προωρισμένον καὶ δύναται νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἓν ὁποιονδήποτε ἐκ τῶν δύο καταδρομικῶν τοῦ ἀντιζήλου Κράτους, ἀλλὰ βεβαίως δὲν εἶναι καταδρομικόν, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅτι εἰς τὸν στόλον ἡμῶν πληροῖ μίαν θετικὴν ἀνάγκην προγραμματικὴν καὶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς ἀξιώσεις ἑνὸς καταδρομικοῦ, ἐφ’ ὅσον ἡ ταχύτης αὐτοῦ δὲν ὑπερβαίνει τὰ 22 μίλλια. Διὰ τὸ πυροβολικὸν αὐτοῦ δὲν ἔχω νὰ εἴπω τι, καθ’ ὅσον καὶ ὁ νεώτερος ἀγγλικὸς τύπος, ὁ ἐπιδοκιμασθείς, στηρίζεται ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ πυροβολικοῦ. Ἀλλ’ ἡ Ἀγγλία ἐπέτυχε μὲν τὸν τύπον αὐτὸν τῆς «Ἀρεθούσης» παρέχοντα τὴν εὐκολίαν τῆς προσεγγίσεως εἰς τὰς ἀκτὰς τοῦ ἐχθροῦ, ἀλλ’ ἔφθασε εἰς τὸν τύπον τοῦτον θυσιάζουσα τὸ πυροβολικὸν πρὸς ἐπίτευξιν ταχύτητος. Ἀκριβῶς δὲ ὁ τύπος τῆς Ἀρεθούσης, ὑπὸ τὸν ὁποῖον ἔχουν ναυπηγηθῆ 16 πλοῖα, ὁ τύπος οὗτος ἔχει 30 μιλλίων ταχύτητα. Καὶ τοῦτο κατωρθώθη ἐπὶ θυσίᾳ τῶν πολλῶν πυροβόλων, διότι τὰ καταδρομικὰ ταῦτα προορίζονται, ὅπως καταδιώκωσι τὰ ἀντιτορπιλλικὰ τοῦ ἐχθροῦ, δὲν εἶναι πλοῖα γενικῆς καταδρομῆς, ἀλλὰ διώξεως τῶν ἀντιτορπιλλικῶν τοῦ ἐχθροῦ. Δι’ αὐτὸ ἐν Ἀγγλίᾳ προσήγγισαν ταῦτα πρὸς τὴν ταχύτητα τῶν ἀντιτορπιλλικῶν, ἐλαττώσαντες μὲν τὸ πυροβολικόν των, ἀλλ’ ἀσφαλίσαντες πάντοτε πυροβολικὸν ὑπέρτερον τοῦ τῶν ἀντιτορπιλλικῶν. Ἡμεῖς διὰ τῆς «Ἕλλης» ἀπεκτήσαμεν πυροβολικὸν τοῦ πλοίου δυνάμενον νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸν ἐχθρικὸν ἐλαφρὸν στόλον, ἀλλ’ ἡ ταχύτης τοῦ πλοίου δὲν εἶναι ἐπαρκής ὅπως διώξῃ ἀντιτορπιλλικά. Κύριοι, ἐπίσης ἐν σχέσει πρὸς τὴν σπουδαιοτέραν τῶν πράξεων τῶν ναυτικῶν, αἵτινες ἐγένοντο κατὰ τὸ τρέχον ἔτος δὲν ἔχω νὰ εἴπω τι σχετιζόμενον πρὸς τὴν ἀνάγκην τῆς ἀγορᾶς τῶν πλοίων, ἐννοῶ τὴν ἀγορὰν τῶν δύο πλοίων «Λήμνου» καὶ «Κιλκίς». Αἱ περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας αἱ ἀγοραὶ αὗται ἐγένοντο εἶναι γνωσταί. Ἀναμφισβητήτως δὲ ἡ ἀγορὰ τῶν πλοίων τούτων, ἡ γενομένη ὑπὸ ἐπιβολὴν τῶν ἐξωτερικῶν περιστάσεων καὶ ἐσωτερικῶν ἀξιώσεων, εἶναι ἀγορὰ πλοίων, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ποτὲ οὔτε νὰ ἀξιωθῇ ὅτι εἶναι πλοῖα χρήσιμα διὰ τὸν μέλλοντα στόλον τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ ἀπόψεως προγραμματικῆς. Ἀναμφισβητήτως εἶναι ταῦτα πλοῖα, τὰ ὁποῖα ἐξυπηρετοῦσιν ἕνα σκοπὸν ἀμυντικὸν τοῦ 1914, ἐπλήρωσαν μίαν ἀνάγκην ἐπιτακτικὴν τῆς ἀμύνης τῆς χώρας καὶ πρὸ παντὸς ὅμως ἐνεψύχωσαν πάντας ἐκείνους, οἵτινες, μὴ ἔχοντες πεποίθησιν ἐπὶ τῆς ἀπολύτως ἐπιτυχοῦς δράσεως τοῦ ἐλαφροῦ στόλου, εἶχον ἀνάγκην τῆς ἐμφανίσεως θωρηκτῶν μονάδων, ἵνα ἔχωσι τὸ ἠθικόν των ἀκμαῖον. Ἀναμφισβητήτως δὲ ἐκεῖνοι, οἵτινες καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦ πρώτου ἑξαμήνου τοῦ 1914 εὑρίσκοντο ἐν ἀμφισβητήσει, ἐν δισταγμῷ, περὶ τῆς ἐπαρκείας τῆς ἀμύνης τοῦ Κράτους, ἀκριβῶς δὲ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ πολέμου ἀπεδείχθη ὅτι ὀρθῶς ἔκριναν τὰ πράγματα, αὐτοὶ δὲν ἠδύναντο νὰ ἀρνηθῶσιν ὅτι ἡ παρουσία θωρηκτῶν πλοίων ἐν ταῖς ἑλληνικαῖς θαλάσσαις ἦτο ἀναγκαία διὰ τὴν πραγματικὴν ἀσφάλισιν τῆς ἀμύνης ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν πραγματικὴν ἐξύψωσιν τοῦ φρονήματος τῶν μελλόντων νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὴν ἄμυναν τῆς χώρας. Ἐνῷ ὅμως τὰ πλοῖα ταῦτα ἐπλήρωσαν μίαν ἀνάγκην ἐπιτακτικήν, ἀναμφισβητήτως κατεβλήθη δι’ αὐτὰ τίμημα ὑπέρογκον, τίμημα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀντάξιον πρὸς τὴν σημερινὴν ἀξίαν τῶν πλοίων, τίμημα ὅμως, τὸ ὁποῖον ἦτο ὑποχρεωτικόν, διότι ἄλλως δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἡ ἀγορὰ τῶν πλοίων. Δὲν διατυπῶ σήμερον ἔλεγχον διὰ τὸ τίμημα τὸ καταβληθὲν διὰ τὰ πλοῖα, διότι ὅταν τὸ Κράτος περιέλθῃ εἰς τὴν ἀνάγκην, ἵνα διὰ τὴν ἄμυναν αὐτοῦ δαπανήσῃ τόσα χρήματα, εἶναι προτιμότερον νὰ προβῇ εἰς τὴν δαπάνην παρὰ νὰ ὑποστῇ τὸν κίνδυνον. Ἡ τιμὴ τῶν πλοίων βεβαίως εἶναι ὑπέρογκος, διότι ἐπληρώθησαν τὰ πλοῖα εἰς τὴν ἀρχικὴν αὐτῶν ἀξίαν, ἥτις ἀξία δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶχε ὑποβιβασθῇ κατὰ πολὺ νῦν, διότι ἐὰν εἰς πᾶν πλοῖον ἐμπορικὸν προκαλεῖ μίαν μείωσιν τῆς ἀξίας αὐτοῦ ἡ πάροδος τοῦ χρόνου, εἰς πλοῖον πολεμικὸν ἡ πρόοδος τοῦ χρόνου προκαλεῖ μείωσιν τρομακτικήν, ἕνεκα κυρίως τῆς ἀπαρχαιώσεως τοῦ τύπου. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς πλοῖα πολεμικὰ νὰ μετρηθῇ μόνον ἡ φθορά, ἡ ἐκ τῶν ἐτῶν. Ἡ φθορὰ τῆς ἀξίας μετρεῖται πρὸ παντὸς ἐκ τῆς ἐκπτώσεως πλέον τοῦ τύπου τοῦ πλοίου ἀπὸ τῶν παραδεδεγμένων ναυτικῶν δογμάτων. Ἐφ’ ὅσον δὲ τὰ πλοῖα ταῦτα ἔχουσι ταχύτητα 14 μιλλίων καὶ παλαιὸν πυροβολικὸν εἶναι πλοῖα, τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν ἐκτὸς τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῶσι ὡς ἔχοντα πλέον τὴν ἀρχικήν των ἀξίαν. Ταῦτα ὅμως ἀναφέρω ἱστορικῶς χωρὶς νὰ ἔχω τὴν συνήθειαν νὰ ζητήσω λόγον διατί τὸ τίμημα τοῦτο κατεβλήθη, διότι τότε ἦτο ἀνάγκη τῆς ἀσφαλείας τῆς χώρας καὶ τῆς ἡσυχίας τῆς χώρας ἐν τῷ ἐσωτερικῷ. Ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσω μίαν ἐξήγησιν καὶ ἐλπίζω ὁ ἁρμοδιώτερος νὰ μοὶ παράσχῃ τὴν ἀπάντησιν ταύτην, ὁ κύριος τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργός, εἶναι τοῦτο. Εἶχον ζητήσει τὴν κατάθεσιν τοῦ φακέλλου τῆς ἀγορᾶς τῶν πλοίων καὶ ὁ φάκελλος κατετέθη. Ἐκ τούτου ἐξάγεται, ὅτι κατεβλήθη μία μεσιτεία 1.500.000 δρ. Διὰ ποῖον λόγον αὕτη κατεβλήθη; Ἐπὶ τούτου νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ δοθῇ ἐξήγησις. Ὡς ἐξάγεται ἐκ τοῦ φακέλλου ἀπεστάλη ἀξιωματικὸς εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἵνα ἀπ’ εὐθείας διαπραγματευθῇ τὸ ζήτημα μετὰ τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως. Αἱ διαπραγματεύσεις ἐγένοντο ἀπ’ εὐθείας μετὰ τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ τηλεγραφήματα μεταξὺ Ὑπουργείου καὶ ἀξιωματικοῦ, κατέληγον εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι διαπραγμάτευσις ὑπῆρχε μετὰ τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως καὶ μόνης. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο τι συνέβη ἀκόμη. Ὅτε ἡ πεποίθησις τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τὸ φιλειρηνικὸν τῆς Ἑλλάδος εἶχεν ἀρχίσει νὰ κλονίζηται καὶ προσπάθεια κατεβάλλετο ἵνα ματαιωθῇ ἡ πώλησις τῶν θωρηκτῶν πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ἐχρειάσθη κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην παρέμβασις παρὰ τῇ Ἀμερικανικῇ Κυβερνήσει, ὅπως πεισθῇ ὅτι ἡ Ἑλλὰς τὰ πλοῖα ἐζήτει διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς εἰρήνης καὶ ὄχι διὰ πόλεμον. Καὶ ἐχρειάσθη ἡ παρέμβασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις, ὡς φαίνεται ἐκ τῶν τηλεγραφημάτων, ὀρθῶς ἔπραξε νὰ διαβεβαιώσῃ διὰ τοῦ προσωπικοῦ αὐτοῦ κύρους ὡς ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως, τὴν Ἀμερικανικὴν Κυβέρνησιν ἢ νομίζω τὸν Πρόεδρον τῆς Ἀμερικανικῆς Συμπολιτείας, ὅτι ἡ ἀγορὰ τῶν πλοίων εἶχε σκοπὸν τὴν ἀσφάλειαν τῆς εἰρήνης καὶ ὄχι τὴν διατάραξιν αὐτῆς ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Ἀφοῦ λοιπὸν αἱ διαπραγματεύσεις ἐγένοντο ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Ἀμερικανικὴν Κυβέρνησιν, τί ἐπεζήτει ἡ παρέμβασις τοῦ μεσίτου; Ὁ μεσίτης δὲ ἐμφανίζεται κατὰ τὸν ἑξῆς περίεργον τρόπον. Ἓν τηλεγράφημα τοῦ ἀπεσταλμένου ἀξιωματικοῦ πληροφορεῖ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὅτι τὸ ναυπηγεῖον Νιούπορτ βοηθῆσαν εἰς τὴν ἐκπεραίωσιν τῆς ἀγορᾶς ἀξιοῖ προμήθειαν 5% καὶ συνιστᾷ ὁ ἀξιωματικὸς νὰ δοθῇ προμήθεια ὄχι ἀνωτέρα τῶν 300 χιλ. δολλαρίων. Τοῦτο εἶναι τὸ πρῶτον τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀπεστάλη εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐξ αὐτοῦ λαμβάνομεν γνῶσιν ὅτι ὑπῆρχεν ἐργοστάσιον, τὸ ὁποῖον παραπλεύρως πρὸς τὸν ἀπεσταλμένον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰργάσθη βοηθῆσαν τοῦτον διὰ τὴν ἐκπεραίωσιν τῆς πωλήσεως. Καὶ δὲν βλέπω πουθενὰ νὰ ἐρωτᾷ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν τὸν ἀξιωματικόν: τίς ἔδωκε τὴν ἐντολὴν ἀναμίξεως τοῦ ἐργοστασίου καὶ πῶς ὁ μεσίτης ἐμφανίζεται τὴν ὥραν τῆς πωλήσεως καὶ ἀξιοῖ ὅτι παρέσχε συνδρομὴν καὶ ζητεῖ τὸ τίμημα τῆς συνδρομῆς; Τοὐναντίον βλέπω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἀπευθυνόμενον πρὸς τὸν ἀξιωματικὸν καὶ ἐντελλόμενον νὰ διαπραγματευθῇ πρὸς μείωσιν τῆς προμηθείας. Τοῦτο μὲ κάμνει νὰ ὑποθέτω, ὅτι, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχουσιν ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα διὰ λόγους οἱουσδήποτε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὑπῆρχε προφορικὴ ἐντολὴ δοθεῖσα παρὰ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ εἰς τὸν ἀξιωματικόν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὑπάρχει καὶ ἕτερον. Κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις, ἀφοῦ ἐπεραιώθη ἡ ἀγορά, ἐζήτησε τὴν παρεμβολὴν προσώπου τινὸς πρὸς συντέλεσιν τοῦ συμβολαίου. Καὶ παρουσιάζονται τὰ ἑξῆς δύο περίεργα. Ἐνῷ ἐδόθη ἐντολὴ ἢ μᾶλλον συγκατάθεσις ἵνα εἰς τὸ ναυπηγεῖον Νιούπορτ παραχωρηθῇ ἡ μεσιτεία, ἐχρειάσθη ἡ παρένθεσις ἄλλου προσώπου πρὸς συντέλεσιν τῆς ἀγορᾶς. Ἀλλὰ διατί δὲν ἐζητήθη οἷος δήποτε Ἕλλην ὑπήκοος νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον τοῦτο τὸ ἐντελῶς τυπικὸν ὑπὲρ τῆς πατρίδος του, ἀλλὰ παρουσιάζεται εἷς Ἀμερικανὸς ὀνόματι Γκάντλετ, ὅστις καὶ ὑπογράφει τὰ συμβόλαια; Ἔχομεν λοιπὸν ἀφ’ ἑνὸς διὰ τῆς ἀλληλογραφίας τῆς ἐπισήμου δοθεῖσαν ἐντολὴν χορηγίας μεσιτείας εἰς τὸ ναυπηγικὸν κατάστημα Νιούπορτ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ χορηγίαν μεσιτείας εἰς τὸ ἄτομον, τὸ ὁποῖον ὀνομάζεται Γκάντλετ. Εἶναι τυχὸν ὁ κύριος οὗτος ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἀμερικανικοῦ ναυπηγείου; Εἶναι τυχὸν διευθυντὴς τοῦ Ἀμερικανικοῦ ναυπηγείου; Ὑποθέτω ὅτι τοιοῦτόν τι πρέπει νὰ συμβαίνῃ, διότι ἄλλως δὲν ἔπρεπεν εἰς τὸν πρῶτον τυχόντα καὶ ἐμφανισθέντα νὰ χορηγηθῇ μεσιτεία. Διότι οὗτος παρεμβὰς ἔλαβε τὴν μεσιτείαν διὰ τὴν ἰδικήν του ἐνέργειαν καὶ ὄχι διὰ τὰς ἐνεργείας τοῦ ναυπηγείου, ὑπὲρ οὗ ἐνεκρίθη ἡ χορηγία τῆς μεσιτείας. Ὑποθέτω ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου θὰ παράσχῃ διασαφήσεις ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, διότι νομίζω ὅτι δυνατὸν νὰ πρόκειται περὶ ζητημάτων διαφυγόντων τὴν προσοχὴν αὐτοῦ ἕνεκα τῆς ταχύτητος περὶ τὴν ἀγορὰν τῶν πλοίων ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ὀρθὸν νὰ δοθῶσιν ἐξηγήσεις, αἵτινες νὰ λύσωσι πᾶσαν ἀπορίαν καὶ νὰ θέσωσι τέρμα εἰς πᾶσαν περὶ τοῦ πράγματος συζήτησιν. Μετὰ τοῦτο, κύριοι, νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν καὶ μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ θίξω ὡρισμένον ζήτημα σχετιζόμενον πρὸς τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ ἡ προσήκουσα μέριμνα ἵνα λειτουργήσωσι μετ’ ἀμειώτου καὶ ἀνενδότου δραστικότητος αἱ σχολαὶ τῶν ἀξιωματικῶν. Ἡ σχολὴ τοῦ πυροβολικοῦ καὶ ἡ τῶν τορπιλλῶν εἶναι ἀνάγκη νὰ λειτουργήσωσιν ἀνενδότως καὶ μετὰ πάσης δραστικότητος καὶ συνεχείας. Βεβαίως καθ’ ὅλον τὸ διαρρεῦσαν διάστημα ἡ κατάστασις τῆς κινήσεως τοῦ στόλου ἦτο τοιαύτη καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς διατηρήσεως ἐν ὑπηρεσίᾳ τῶν πλοίων ἦτο τοιαύτη ὥστε δὲν ἦτο περίσσεια ἀξιωματικῶν ὅπως ἐκπαιδευθῶσιν ἐν ταῖς σχολαῖς. Ἀλλ’ ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα σήμερον εἶναι ὀρθὸν ἵνα ληφθῇ σύντονος καὶ συνεχὴς πρόνοια διὰ τὴν περαιτέρω ἐκπαίδευσιν τῶν κατωτέρων ἡμῶν στελεχῶν περὶ τὴν βολήν. Νομίζω ἐπίσης ὅτι εἶναι ἀνάγκη μείζονος ἐκπαιδεύσεως περὶ τὰς ναυτικὰς ἐπιχειρήσεις, τῶν ναυτικῶν ἡμῶν στελεχῶν, διότι ὡς ἔχουσι τὰ τοῦ ἡμετέρου ναυτικοῦ, οἱ ἀξιωματικοὶ ἐξερχόμενοι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ὑποπλοιάρχου ἀσχολοῦνται εἰς ἔργα κυβερνητικά, δηλαδὴ κυβερνήσεως πλοίων, ἵνα μὴ παρεξηγῶμαι. Εἶναι ἀνάγκη ὅμως ἵνα ἀντιμετωπίσωσι τὰς ἀξιώσεις τοῦ πολέμου νὰ καταγίνωσιν εἰς τὰ θέματα τῶν ναυτικῶν ἐπιχειρήσεων, διότι τότε καὶ μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀποκτήσωμεν ἀξιωματικοὺς ἀξίους, οἵτινες νὰ ἐμπεδώσωσιν οὐχὶ μόνον τὴν πεποίθησιν τῆς χώρας ἐπὶ τῆς ἐπιτυχοῦς δράσεως τοῦ ἡμετέρου ναυτικοῦ, ἀλλὰ πρὸ παντός, καὶ τοῦτο τὸ θεωρῶ σπουδαιότερον, νὰ ἐμπεδώσωσι τὴν πεποίθησιν πάντων ἐπὶ τὸ κῦρος τῶν γνωμῶν αὐτῶν. Αὐτὴ δ’ ἡ ἀτέλεια ἔχει παρατηρηθῇ ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἀπὸ πολλοῦ χρόνου. Ἕνεκεν ἐλλείψεως κύρους τῶν ἀνωτέρων στελεχῶν τοῦ ναυτικοῦ δὲν ὑπάρχει καὶ ἡ προσήκουσα ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας ἀναγνώρισις τοῦ κύρους τῶν γνωμῶν αὐτῶν. Ἔχομεν δὲ τὸν διχασμὸν ὅτι, ἐνῷ προκειμένου περὶ τῶν ἔργων τοῦ στρατιωτικοῦ ἐπιτελείου ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀποδοχὴ ὅλων τῶν γνωμῶν αὐτοῦ καὶ παρὰ τῆς Πολιτείας παρέχεται ἡ προσήκουσα ἐκτίμησις καὶ εὐλάβεια εἰς τὰς γνώμας αὐτῶν, τοὐναντίον προκειμένου περὶ τοῦ ναυτικοῦ ἐπιτελείου δὲν ἔχομεν τὴν αὐτὴν ἀποδοχὴν κύρους καὶ τὴν αὐτὴν ἀναγνώρισιν τῆς ὑπεροχῆς τῶν γνωμῶν αὐτοῦ, ἀπέναντι πάσης πολιτικῆς ἐξουσίας. Τοῦτο, κύριοι, εἶναι σφάλμα. Μὴ νομίζωμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ διοικηθῇ ναυτικὴ δύναμις ἐν πολέμῳ, μὴ νομίζωμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὀργανωθῇ ναυτικὴ δύναμις, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία, ἡ ὁποία ἐν εἰρήνῃ νὰ προετοιμάσῃ πᾶσαν τὴν ἐργασίαν τῆς ἐμπολέμου ὀργανώσεως, ἀλλὰ καὶ ἐν πολέμῳ νὰ ἀσκῇ μετὰ κύρους τὴν γενικὴν διεύθυνσιν τῶν ἐπιχειρήσεων. Αὕτη εἶναι ἡ πρωτίστη βάσις τῆς ναυτικῆς ὀργανώσεως, ἐὰν δὲ θέλωμεν νὰ ὀργανώσωμεν ναυτικὴν δύναμιν, πρέπει νὰ ὀργανώσωμεν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, ὅπως καὶ ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς, ἀλλὰ καὶ νὰ παρασκευάσωμεν καὶ τὸ κῦρος τῆς ἐπιτελικῆς αὐτῆς ὑπηρεσίας ἀπόλυτον. Ἐὰν τὰ τοῦ πολέμου εἰς πολλὰ σημεῖα ἐχώλαινον κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε αἱ ἀνάγκαι ὑπεχρέωσαν τὸν τότε Ὑπουργὸν πολλάκις προσωπικῶς νὰ συγκεντρώσῃ τὴν διοίκησιν πλείστων ὑπηρεσιῶν, ἵνα ἀντιμετωπίσῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ στόλου — καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν γνωρίζει πῶς ἐγένοντο αἱ ἐνέργειαι — τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν τὸ ναυτικὸν ἐπιτελεῖον οὐδὲ προσηκόντως ἦτο ὠργανωμένον, ἀλλ’ οὐδὲ καὶ τὸ προσῆκον κῦρος εἶχεν ἐν τῇ πολιτείᾳ. Καὶ ἀποτέλεσμα τούτου ὑπῆρξεν ὅτι εὗρεν ἡμᾶς ἡ ἀπόφασις πρὸς πόλεμον χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ πλήρης ἡ ἐπιτελικὴ παρασκευή, οἵα ὑπῆρξεν ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς. Καὶ γνωρίζετε πάντες, κύριοι, ὅτι ἐκ τῆς ἐπιτελικῆς παρασκευῆς ἐξαρτᾶται ἡ συνολικὴ παρασκευή, ἡ συνολικὴ ἐν τῷ πολέμῳ δρᾶσις. Καὶ ἠναγκάσθην ἐγὼ πολλάκις ἐπιτελικὰς ἐνεργείας νὰ ἐπιτελέσω πρὸς ἀναπλήρωσιν ἐκείνων τῶν κενῶν, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἀφήσει ἡ ἀτελὴς ἐπιτελικὴ μελέτη. Κύριοι, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἐν μέλλοντι χρόνῳ νὰ ἀναμένωσιν οἱ ἐμπόλεμοι ἐκ τῆς ἀτομικῆς ἐνεργείας ἢ ἐκ τῆς ἀτομικῆς ἰδιοσυγκρασίας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν τὴν πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Στόλου. Ἀλλοίμονον ἐὰν ἐν μέλλοντι πολέμῳ, ὁ ὁποῖος μέλλει νὰ διεξαχθῇ ὑπὸ ὅρους πολὺ ἐπιστημονικωτέρους, ἀναμένωσι τὰ τηλεγραφήματα, τὰ προσωπικῶς ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ συντασσόμενα, οἱ ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ τεταγμένοι, διὰ νὰ εἶναι ἥσυχοι ὅτι αἱ ἀνάγκαι αὐτῶν προεβλέφθησαν καὶ θὰ πληρωθῶσι. Ταῦτα πάντα πρέπει νὰ προέρχωνται ἐκ τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, πρέπει νὰ προέρχωνται ἐκ τῆς μακρᾶς ὀργανώσεως, τοῦ μελετωμένου σχεδίου καὶ τῆς ἐπὶ τῇ βάσει σχεδίου πληρώσεως τῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἵνα πάντα ταῦτα γένωνται, δέον εἷς νοῦς νὰ προέχῃ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν, ὁ ἐπιτελικὸς νοῦς καὶ ἐκ τοῦ ἐπιτελικοῦ νοῦ νὰ προέρχεται ἡ συντέλεσις τῆς παρασκευῆς ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς ἑνιαίου σχεδίου. Οὕτω μόνον ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐργασθῶμεν, θὰ ὀργανώσωμεν ὑπηρεσίαν ὁμογενῆ, ὑπηρεσίαν προβλέπουσαν, ὑπηρεσίαν ἐφοδιάζουσαν, ὑπηρεσίαν ἐν ὥρᾳ πολέμου ἐντελλομένην, τῆς ὁποίας αἱ ἐντολαὶ νὰ εἶναι καὶ σεβασταί. Διότι, κύριοι, δὲν πρέπει ποτὲ ἐν πολέμῳ νὰ θέσωμεν τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν μοιρῶν τοῦ στόλου ὑπὸ τὴν ἀμφιβολίαν περὶ τοῦ κύρους ἢ τῆς ἐπαρκείας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν θὰ διαχειρίζωνται τὰ τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας. Ὀφείλομεν δὲ νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ἡμῶν ὅτι ἐν μελλούσῃ δράσει τῆς Ἑλλάδος, ὅταν τὸ ναυτικόν της πρόγραμμα ἐξελιχθῇ, δὲν θὰ ἔχωμεν τὸν μικρὸν στόλον, ὁ ὁποῖος ἀπέπλευσεν ἐκ Πειραιῶς μὲ ὡρισμένην ἐντολὴν καὶ ἀποφέρων καὶ ὁλόκληρον τὸ ἐπιτελεῖον του μεθ’ ἑαυτοῦ· θὰ ἔχωμεν ἴσως πολυμέτωπον ἀγῶνα, θὰ ἔχωμεν ποικιλίαν ἐπιχειρήσεων. Δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν παρὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Στόλου νὰ περιμένωμεν νὰ κανονίσῃ ὅλας τὰς ἐπιχειρήσεις, — ὡς κατὰ τὸν Βαλκανικὸν πόλεμον ἐγένετο. Ἀλλ’ ἵνα ταῦτα γένωνται, ἵνα ἀντιμετωπίσωμεν εὐμεθόδως τὰς τοιαύτας πολεμικὰς ἀνάγκας, εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος ὀργανώσεως, ὀργανώσεως πλήρους, ὀργανώσεως συστηματικῆς τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ἀποδόσεως ἀπολύτου τοῦ κύρους τῶν γνωμῶν αὐτῆς καὶ τοῦ περιορισμοῦ τῶν συζητήσεων ἐπὶ τῶν ἐπιτελικῶν ζητημάτων μεταξὺ τῶν ἁρμοδίων πρὸς λύσιν τούτων ἐπιτελῶν. Πέραν τούτων, κύριοι, ἓν ζήτημα ἐλύθη θεωρητικῶς ἢ μᾶλλον νομοθετικῶς κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ ἓν παρέμεινεν ἐκκρεμές. Ἐλύθη τὸ ζήτημα τὸ ναυτολογικὸν καὶ ἐλύθη ὀρθῶς, ὡς εἶχον τὰ πράγματα τοῦ ἡμετέρου στόλου. Τὸ ζήτημα τὸ ναυτολογικὸν ἀπὸ πολλοῦ χρόνου εἶχε μελετηθῆ, εἶχε δὲ γίνῃ συζήτησις εὐρυτάτη, ἐὰν δέον ὁ στόλος νὰ ναυτολογῇ ἐθελοντὰς μόνον ἢ ἂν δέον νὰ παραμείνῃ ἐν ἰσχύϊ τὸ μικτὸν σύστημα. Ἄλλοτε, ἐν ἀρχῇ τοῦ 1909, ἐγένετο συζήτησις εὐρυτάτη ἐν τῇ Βουλῇ καὶ κατηρτίσθη μεγάλη ναυτικὴ ἐπιτροπὴ τῇ συμπράξει ὅλων τῶν πολιτικῶν μερίδων τοῦ τόπου καὶ ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ τότε πρωθυπουργοῦ κ. Θεοτόκη, ἐγένετο δ’ ἐνώπιον αὐτῆς εἰσήγησις τοῦ συστήματος τῆς μικτῆς ναυτολογίας καὶ ἡ εἰσήγησις αὕτη ἐγένετο ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ ἀξιωματικοῦ, ὅστις ἔτυχεν ὢν ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον ἐπεκράτησεν ἡ γνώμη τῶν ἐθελοντικῶν πληρωμάτων. Ἀλλὰ κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον ἡ γνώμη ἐκείνη ἦτο ὀρθή, καθόσον ὁ στόλος ἡμῶν ἦτο τότε μικρὸς καὶ τὰ μέσα τῆς Ἑλλάδος πενιχρά, δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ ἀφθονῶσι τὰ πυρομαχικὰ πρὸς παρασκευὴν ἑκάστοτε κληρωτῶν πυροβολητῶν, οἵτινες μετὰ διετίαν ἀπήρχοντο ἵνα μὴ ἐπιστρέψωσι πλέον ὡς ἔφεδροι. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ὁ στόλος ἔλαβε τοιαύτην ἀνάπτυξιν, οἵα ἐκ τοῦ ναυτικοῦ προγράμματος ἐνδείκνυται, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης τὸ ἐθελοντικὸν σύστημα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐλλείψει τοῦ ἐπαρκοῦς ἀριθμοῦ ἐθελοντῶν, διότι ὁ στόλος ἔχων ἀνάγκην 6.000 ναυτῶν διὰ τὴν συγκρότησιν τῶν πληρωμάτων αὐτοῦ, δὲν ἔχει εὐχέρειαν νὰ ἐξυπηρετῆται διὰ τοῦ συστήματος τοῦ ἐθελοντικοῦ. Κατὰ συνέπειαν ἐπεβάλλετο ἡ ἐφαρμογὴ πλέον τοῦ μικτοῦ συστήματος, ἐθελοντικοῦ καὶ κληρουχικοῦ. Ὀρθῶς δὲ προεβλέφθη διὰ τοῦ ναυτολογικοῦ ἡμῶν ὀργανισμοῦ ἡ διάκρισις τῶν κληρουχικῶν πληρωμάτων εἰς τὰς δύο κατηγορίας πληρωμάτων, ἤτοι τὴν τῶν ναυτικῶν καθαρῶς πληρωμάτων καὶ τὴν τῶν πληρωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀποδίδονται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ξηρᾶς καὶ τὴν τῶν βοηθητικῶν πλοίων. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον παραμένει ἄλυτον καὶ τοῦ ὁποίου ἡ λύσις ἐπιβάλλεται εἰς τὸν νῦν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ μηχανικοῦ σώματος. Ἔλαβον τὴν τιμὴν καὶ ἐν ἄλλῃ συζητήσει νὰ εἴπω γνώμην περὶ τοῦ σώματος τοῦ μηχανικοῦ καὶ εἰς τὴν γνώμην μου συνεφώνησε τότε ὁμιλήσας κατόπιν καὶ ὁ κ. νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν. Αἱ γνῶμαί μου παραμένουσιν ἀμετάβλητοι. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι δὲν εὑρίσκει τις λόγους ἵνα ἐξάρῃ τὴν πρακτικήν, τὴν τεχνικὴν ἰδιοφυΐαν τοῦ ὑπάρχοντος μηχανικοῦ προσωπικοῦ ἐν τῷ Β. Ναυτικῷ, ἀλλὰ δὲν δύναται ἡ χώρα νὰ ἀρκεσθῇ εἰς μόνην τὴν ἰδιοφυΐαν καὶ τὴν πρακτικὴν ἀξίαν, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσι μηχανήματα, εἰς ἐξυπηρέτησιν τῶν ὁποίων τάσσονται οἱ ἀξιωματικοί, τοιαῦτα, ὥστε νὰ εἶναι ἀνάγκη προικίσεως τῶν ἀξιωματικῶν διὰ μεγίστων ἐπιστημονικῶν καὶ ἐπιτηδευματικῶν ἐφοδίων. Οἱ νέοι τύποι τῶν πλοίων ἔχουσι τοιοῦτον πλοῦτον καὶ ἀριθμὸν μηχανημάτων, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξυπηρετηθῶσιν ἀσφαλῶς διὰ μηχανικῶν, οἵτινες κέκτηνται μόνον τὴν πρακτικὴν μόρφωσιν. Πρὸς τοῦτο εἶναι ἀνάγκη ἵνα καταρτισθῶσι στελέχη ἐπιστημονικὰ εἰς τὸ μέλλον, ἀφ’ οὗ συγχρόνως παραφυλάξωμεν τὰ δικαιώματα τῶν ὑπηρετησάντων μηχανικῶν καὶ ὀρθῶς πρέπει νὰ παραφυλάξωμεν τὰ δικαιώματα ὅλων τῶν μηχανικῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, ὅσοι μετέσχον τῶν δύο πολέμων. Ὑπάρχει δὲ καὶ ἕτερος λόγος, κύριοι, ὅστις ἐπιβάλλει τὴν τοιαύτην κατεύθυνσιν ἡμῶν ἐπὶ τὴν παρασκευὴν τοῦ μηχανικοῦ σώματος. Καὶ ὁ λόγος οὗτος εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἀπονομῆς κύρους εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ μηχανικοῦ σώματος ἀναλόγου πρὸς τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν συγκομίζουσιν οὗτοι. Ἐφ’ ὅσον ἔχομεν ἀξιωματικοὺς μαχίμους προερχομένους ἐκ τῆς Σχολῆς, ἐπιστήμονας ἀξιωματικούς, ἐκπροσωποῦντας τὸν μάχιμον κλάδον καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἔχομεν καὶ ἀξιωματικοὺς μηχανικούς, προερχομένους ἐκ τῆς κατηγορίας τῶν ὑπαξιωματικῶν, δὲν ἔχομεν ἀξιωματικοὺς μηχανικοὺς μὲ κῦρος. Ἔχομεν ἀξιωματικοὺς μαχίμους, ἀπέναντι τῶν ὁποίων οἱ μηχανικοὶ αἰσθάνονται ἑαυτοὺς ἐν ὑποτιμήσει. Ὀφείλομεν δέ, κύριοι βουλευταί, νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι ἐν παντὶ πολεμικῷ πλοίῳ αἱ θέσεις τοῦ κυβερνήτου καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς μηχανῆς εἶναι ἐξ ἴσου ὑπεύθυνοι. Ὅταν δὲ ὁ ἀρχηγὸς τῆς μηχανῆς δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸν κυβερνήτην, κακὴν ὑπηρεσίαν παρέχομεν εἰς τὴν ἐμπόλεμον διοίκησιν τοῦ πλοίου, τοῦ ὁποίου ὁ ἀρχηγὸς τῆς κινήσεως αἰσθάνεται ἑαυτὸν ἐν ὑποτιμήσει ἀπέναντι κατωτέρων του ἔτι κατὰ βαθμὸν μαχίμων ἀξιωματικῶν. Ἀναγνωρίζω τὰς δυσκολίας τοῦ θέματος. Εἰς πάντα τὰ ναυτικὰ Κράτη ἡ εἰσαγωγὴ τῶν νέων τύπων πλοίων ἐγέννησε τὰς δυσχερείας ταύτας, ἡ Ἀγγλία δὲ εὗρε τὸ μέσον νὰ λύσῃ τὴν δυσχέρειαν διὰ τῆς κοινῆς Σχολῆς. Διότι ἐν κοινῇ Σχολῇ εἰσάγει τοὺς ὑποψηφίους διὰ τὸν μάχιμον κλάδον καὶ τοὺς ὑποψηφίους διὰ τὸν μηχανικὸν κλάδον. Τοιουτοτρόπως κατορθώνει ἵνα ἀπὸ τῆς μικρᾶς ἡλικίας ἐν τῷ βαθμῷ τοῦ μαθητοῦ ἐξοικειώσῃ τοὺς δύο κλάδους, κατόπιν δὲ ἀποχωρίσῃ αὐτοὺς κατὰ τὰς ἐφαρμογάς. Τοιουτοτρόπως γεννᾶται ἡ ἔννοια τῆς συνυπηρεσίας, ἡ ἔννοια τῆς συναδελφότητος. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωμοδοτήσω ἂν τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ κριθῇ τελείως ἐπιτυχές. Τοῦτο τὸ σύστημα ἐφαρμόζεται ἐν Ἀγγλίᾳ. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει εἴτε τὸ σύστημα τοῦτο προκρίνωμεν, εἴτε σύστημα σπουδῶν ἐν Πολυτεχνίοις ἐφαρμόσωμεν, πάντως εἴμεθα ἠναγκασμένοι, ἵνα ἐν τῷ σώματι τῷ μηχανικῷ, ἐν τῷ πλήρει μέλλοντος, τοῦ ὁποίου ἡ νέα περίοδος πρέπει λίαν ταχέως νὰ ἀρχίσῃ, ὀφείλομεν νὰ θέσωμεν ὡς βάσιν τὴν ἐπιστημονικὴν κατάρτισιν. Τοῦτο δὲ νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ προσδοκῶ ἐκ τῆς περαιτέρω δράσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὅστις, ὑποθέτω καὶ ἐλπίζω, κατὰ τὴν συνέχισιν τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν μετὰ τὰς ἑορτὰς θὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζωτικωτάτου τούτου διὰ τὸ ναυτικὸν ζητήματος καὶ θὰ εἰσηγηθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν λύσιν αὐτοῦ. Κύριοι, ἐπεράτωσα τὴν ἐξέτασιν τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ δ’ ἡ Βουλὴ ἵνα δι’ ὅσον τὸ δυνατὸν βραχυτάτων, βραχυτάτων κατὰ τὸ δυνατόν, ὡς εἶναι ἀναγκαῖον καὶ δι’ ἐμὲ ὁμιλοῦντα καὶ διὰ τὴν Βουλὴν κοπιάζουσαν εἰς τοιαύτην ὥραν, νὰ ἐξετάσω τὰ τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων, ἅτινα κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ἀνεφύησαν. Κύριοι, ἡ ὑπογραφὴ τῆς συνθήκης τῶν Ἀθηνῶν ἐκληροδότησεν εἰς τὴν Ἑλλάδα δύο ζητήματα. Ἡ μετέπειτα διαδρομὴ τῶν γεγονότων ἐγέννησεν καὶ τρίτον ζήτημα. Τὰ δύο ζητήματα, ἅτινα ἐκληροδότησεν ἡ συνθήκη τῶν Ἀθηνῶν ἢ μᾶλλον ἡ συνθήκη τοῦ Λονδίνου εἶναι τὸ Ἠπειρωτικὸν καὶ τὸ Νησιωτικόν. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ποσῶς ἐξετάζων τὰ τοῦ Ἠπειρωτικοῦ ζητήματος. Τοσοῦτον ἡ Βουλὴ ἠσχολήθη ἐπανειλημμένως συζητοῦσα τὰ τοῦ Ἠπειρωτικοῦ ζητήματος, ὥστε σήμερον ὅτε ὅλα τὰ δεδομένα βαίνουσιν ἵνα σχηματίσωμεν αἰσιόδοξον ἐλπίδα δι’ ὁριστικὴν ἐν καιρῷ καὶ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος περαίωσιν καὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Θὰ ἦτο δ’ ἔργον ἀργοσχολίας ἂν καὶ ἐπὶ μίαν στιγμὴν ἤθελον ἀπασχολήσει τὴν Βουλὴν ἐξετάζων τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἓν μόνον θὰ σημειώσω, ὅτι ἀκριβῶς ἡ ἐξέλιξις τῶν γεγονότων ἀπέδειξε πόσον εὑρισκόμεθα ἐν τῷ δικαίῳ ὅσοι ἐν τῇ Βουλῇ ἐξηγέρθημεν ὑπὲρ ὡρισμένων ἰδεῶν σχετικῶν πρὸς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ὅσοι στρατιωτικοί τε καὶ ἐθελονταὶ προσέφερον τὰς ὑπηρεσίας αὐτῶν ὑπὲρ τῆς ἰδέας ταύτης· διότι ἡ τοιαύτη ἐξυπηρέτησις τοῦ ζητήματος, παρέσχεν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν εὐκαιρίαν νὰ εὕρῃ σήμερον χώραν μὴ κατεχομένην ὑπὸ τῆς ἀλβανικῆς χωροφυλακῆς καὶ παρέσχε μείζονα τὴν εὐκαιρίαν ν’ ἀσκήσῃ τὴν στρατιωτικὴν κατοχήν, τὴν ὁποίαν σήμερον ἀσκεῖ. Τὸ δεύτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνεφύη, ἢ μᾶλλον, τὸ ὁποῖον ἐγκατελείφθη ἐκκρεμές, εἶναι τὸ ζήτημα τὸ Νησιωτικόν. Ἀπὸ τῆς ἐπαύριον τῆς συνθήκης τοῦ Λονδίνου κατέστη διαφανὴς ἡ διαπάλη μεταξὺ τῶν ἐχόντων ἀντίθετα συμφέροντα περὶ τὰ ζητήματα τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου Πελάγους. Ἡ ἀπόφασις δὲ ἡ διστακτικὴ τῆς πρεσβευτικῆς διασκέψεως ἐν Λονδίνῳ, κατέστησεν ἐμφανῆ καὶ τὴν διαπάλην καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς διαπάλης. Ἡ ὁμόφωνος λύσις τοῦ ὅλου ζητήματος δὲν κατέστη δυνατὴ καὶ τοιουτοτρόπως ἐπετεύχθη λύσις τμηματικὴ τῶν μὲν κατεχομένων ὑπὸ τῆς Ἑλάδος νήσων θεωρηθεισῶν ὡς εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀποδοτέων, διὰ δὲ τὰς δωδεκανήσους ληφθείσης ἀποφάσεως ὅτι τὸ ζήτημα θὰ λυθῇ τότε μόνον, ὅταν τὰ ἀποτελέσματα τῆς συνθήκης τῆς Λωζάνης ἤθελον δι’ ἀμφοτέρους τοὺς συμβληθέντας ἐντελῶς ἐπέλθει. Ἀλλὰ κατέστη ἐμφανὴς καὶ ἡ τάσις τῶν ἐνδιαφερομένων Δυνάμεων, ἵνα ἐξαρτήσωσι τὸ ζήτημα τὸ νησιωτικὸν ἀπὸ ζητήματος τρίτου, κατέστη ἐμφανὴς ἡ τάσις, ἵνα ἡ λύσις τοῦ Νησιωτικοῦ ζητήματος ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος χρησιμεύσῃ ὡς μέσον ἐπιβολῆς ἐπὶ τῶν Ἑλληνικῶν ἀποφάσεων περὶ τοῦ Ἠπειρωτικοῦ ζητήματος. Τοιουτοτρόπως ἡ Ἑλλὰς ἐτέθη εἰς τὴν ἑξῆς θέσιν. Ἐδόθη εἰς αὐτὴν λύσις ἐπὶ ζητήματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἐνδιαφερομένη ἦτο ἡ μετὰ τῆς Ἑλλάδος συμβληθεῖσα ἐν Ἀθήναις διὰ τῆς συνθήκης τῶν Ἀθηνῶν χώρα, ἀλλὰ ἐγεννήθη διὰ τὴν Ἑλλάδα ζήτημα Ἠπειρωτικόν, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο ἡ μετὰ τῆς Ἑλλάδος συμβληθεῖσα ἡ ἐνδιαφερομένη χώρα, ἀλλ’ ἡ συσταθεῖσα Ἀλβανικὴ πολιτεία τύποις, κατ’ οὐσίαν δὲ αἱ Δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι πολιτικὰ ἐν Ἀλβανίᾳ ἐνήσκουν συμφέροντα. Ποία ἦτο ἡ λύσις; Ἡ μὲν λύσις τοῦ νησιωτικοῦ ζητήματος ἐν ὅσῳ εὑρίσκετο ἡ Τουρκιὰ ἀντιμέτωπος, ἦτο λύσις, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ διὰ τῆς ὁλικῆς ἀπέναντι τῆς Τουρκίας ἐπιβολῆς. Ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τοῦ Ἠπειρωτικοῦ ἔπρεπε διπλωματικῶς νὰ ἐπέλθῃ, διότι ἀντιμέτωποι τῆς Ἑλλάδος ἦσαν ἐκεῖναι αἱ Δυνάμεις, καθ’ ὧν δὲν ἠδύνατο ἡ Ἑλλὰς ἐνόπλως ν’ ἀντιστῇ. Ἀλλ’ ὑπῆρχον ἐν τῷ Ἠπειρωτικῷ ζητήματι ἐκεῖναι αἱ ἀντιζηλίαι καὶ ἐκεῖναι αἱ διαμάχαι, αἱ ὁποῖαι ἦτο δυνατὸν νὰ γεννήσωσι πράγματα εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους καὶ νὰ ἐπιτευχθῇ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος καλυτέρα ἐξέλιξις. Ἐπεβάλλετο λοιπὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα σθεναρωτέρα ἀντιμετώπισις τοῦ ζητήματος τοῦ Νησιωτικοῦ ἀπέναντι τοῦ θέλοντος νὰ διεκδικήσῃ τὰς νήσους, ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ στραφῇ διπλωματικῶς πρὸς ἐπιτυχεστέραν τοῦ Ἠπειρωτικοῦ ζητήματος διαπραγμάτευσιν. Τοῦτο δὲν ἔγεινεν. Ἀντιθέτως αἱ Δυνάμεις, αἱ ἐνδιαφερόμεναι, κατώρθωσαν, ὅπως ἡ ἀπόφασις ἐπὶ τοῦ ἠπειρωτικοῦ ζητήματος ληφθῇ πρώτη καὶ κατόπιν νὰ τεθῇ ἡ Ἑλλὰς εἰς τοιαύτην θέσιν, ὥστε αὐτὴ νὰ ζητήσῃ τὸν συγχρονισμὸν τῶν δύο ζητημάτων, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ οὕτω τὴν αἰσίαν λύσιν τοῦ νησιωτικοῦ. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω σήμερον πῶς συνέβησαν τὰ γεγονότα, ἀναμφισβητήτως ὅμως εἶναι τοῦτο ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἐμελετήθη ποτὲ ἐπὶ τῆς βάσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐρειδομένη θὰ ἠδύνατο ἡ Ἑλλὰς ν’ ἀντιμετωπίσῃ πᾶσαν ἀξίωσιν τοῦ συμβληθέντος διὰ τῆς συνθήκης τῶν Ἀθηνῶν Κράτους, προβάλλουσα ἔντονον θέλησιν καὶ ἀποφασιστικὴν στάσιν. Τοιουτρόπως ἐτέθη εἰς τὴν ἀνάγκην τὸ Κράτος νὰ ἐπιζητήσῃ τὴν διπλωματικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου Πελάγους. Κύριοι, δὲν κάμνω τὸν ἔλεγχον κανενός, διότι, ὡς εἶπον καὶ κατὰ τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν, πρόκειται περὶ ἀτυχήματος ὀφειλομένου εἰς ἐσφαλμένην ἀντίληψιν, δὲν πρόκειται περὶ λάθους ἐξεπίτηδες, εἴτε ἐξ ἀμελείας γενομένου. Εἰς πάντα τὰ Κράτη τοιαῦτα ἀτυχήματα εἶναι πιθανὰ καὶ συνήθη, ἰδιαίτατα τοιοῦτον ἀτύχημα ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἥτις ἐξελθοῦσα ἐκ δύο πολέμων, ἐξῆλθε μεθ’ ὅλων τῶν ὑπηρεσιῶν της καὶ τῶν προϊσταμένων αὐτῶν ἐν κόπῳ εὑρισκομένων. Ἀλλὰ συγχρόνως πιθανὸν νὰ ὑπῆρξαν καὶ περιστάσεις ἄγνωστοι εἰς ἡμᾶς, αἵτινες ἐπετάχυναν τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ ἀντιπάλου Κράτους, ὅπερ ἐνισχύθη προσωρινῶς καὶ παρημπόδισαν ἢ δὲν παρέσχον τὸ μέσον τῆς ἐνισχύσεως τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, συνέβη τι ἀτύχημα, τὸ ὁποῖον ἔθηκε πρὸς στιγμὴν ἐν κρείσσονι μοίρᾳ τὴν Τουρκίαν ἀπέναντι τῶν Ἑλληνικῶν ἀξιώσεων. Ἀποτέλεσμα τούτου ὑπῆρξεν ὅτι ἡ Ἑλλάς, ἀντὶ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς Τουρκικὰς ἀξιώσεις δι’ ἐντόνου θελήσεως καὶ ἀπειλητικῆς στάσεως, ἀξιοῦσα οὐδὲν ἕτερον ἢ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συνθήκης τῶν Ἀθηνῶν, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιδιώξῃ παρὰ τῶν Δυνάμεων, κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸν συγχρονισμὸν τῶν ζητημάτων, ἤτοι τὴν ἀνακοίνωσιν τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τοῦ Νησιωτικοῦ, ἀπὸ τοῦ Αὐγούστου ἀποφασισθείσης συγχρόνως μὲ τὴν ἀνακοίνωσιν τῶν ἀποφάσεων τῶν Δυνάμεων ἐπὶ τοῦ Ἠπειρωτικοῦ. Ἀλλὰ καί τι ἕτερον συνέβη, ὅτι γενομένης τῆς ἀνακοινώσεως τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τῶν νήσων ὑπὸ τῶν Μ. Δυνάμεων, ἀφ’ ἑνὸς ἠξιώθη ἡ ἀποδοχὴ ἡ ἄμεσος καὶ ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἀποφάσεών των περὶ τοῦ Ἠπειρωτικοῦ ζητήματος, ἀφ’ ἑτέρου ἀντηξιώθη ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἡ ἀσφάλισις τῆς ἀδιαταράκτου κατοχῆς τῶν νήσων. Ἡ τοιαύτη ἀξίωσις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνταποκρίνεται εἰς κανὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, διότι τὴν ἀσφάλειαν τῆς κατοχῆς τῶν νήσων ἦτο δυνατὸν νὰ ἐμποδίσῃ μόνον ἡ ἀσφάλεια τῆς ἑλληνικῆς πολεμικῆς ὑπεροχῆς, οἱαδήποτε δὲ ἐκ μέρους τῶν Δυνάμεων ἀνάληψις τῆς ἀσφαλείας, ὅτι αἱ νῆσοι δὲν θὰ ἀποτελέσωσιν ἀντικείμενον πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων, οὐδεμίαν διὰ τὴν Ἑλλάδα θὰ εἶχεν ἀξίαν, καθ’ ὅσον, ἂν ἤθελε περιπλακῇ αὕτη εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν ἡ μὴ ἐνέργεια ἐπὶ τῶν νήσων πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀσκήσῃ ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων τῆς χώρας. Μ’ ὅλα ταῦτα, τὸ ζήτημα τῶν Νήσων, καίτοι οὕτως ἀσφαλισθέν, κατ’ ἀναγνώρισιν κυριαρχικὴν τῶν Δυνάμεων ἐπὶ ὑποχωρήσει τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰς ἠπειρωτικὰς ἀξιώσεις τῶν Δυνάμεων, οὐχ’ ἧττον τὸ ζήτημα παρέχει πᾶσαν πιθανότητα ὅτι δὲν ἤθελε καταλήξει εἰς καμμίαν μείωσιν τῶν Ἑλληνικῶν δικαιωμάτων. Τοιαῦται δὲ ὑπῆρξαν πάντοτε ἐν τῇ Βουλῇ καὶ αἱ ἐπίσημοι δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τοῦτο αἱ δηλώσεις, αἵτινες ἐγένοντο κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς Συνόδου τῆς βουλευτικῆς, ἦσαν δηλώσεις, αἵτινες δὲν εὑρίσκοντο ἐν συνεχείᾳ πρὸς τὰς προηγουμένας κυβερνητικὰς δηλώσεις, ἀλλ’ ἦσαν δηλώσεις, αἵτινες ἐξεδήλουν, καθώριζον μίαν ὑποχώρησιν μικρὰν μέν, ἀλλ’ ὑποχώρησιν πάντως εἰς τὴν ἀρχικὴν τῆς Ἑλλάδος περὶ τῶν νήσων ἀπόφασιν. Διότι ἔλεγεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὴν 17 Σβρίου εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐδέχθη νὰ παράσχῃ ἱκανοποίησίν τινα εἰς τὴν Τουρκίαν ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι αἱ νῆσοι θὰ ἐξηκολούθουν διακυβερνώμεναι, διακατεχόμεναι καὶ διοικούμεναι ὅπως αἱ λοιπαὶ νῆσοι τοῦ Βασιλείου. Τί ἐσήμαινεν ἡ μικρὰ αὐτὴ παραχώρησις ἐν ἀντιστίξει πρὸς τὴν διακυβέρνησιν, διακατοχὴν καὶ διοίκησιν; Ἐσήμαινεν ὅτι κἄτι τι νέφος ἤθελε σκιάσει τὸ σύνολον τῆς ἐπὶ τῶν νήσων κυριαρχίας καὶ ὅτι ἡ ἀναγνώρισις τοιούτου νεφελώματος ἐν τῇ ἐνασκήσει τῆς ἑλληνικῆς κυριαρχίας ἐπὶ τῶν νήσων, ἀπετέλει μίαν ἔνδειξιν ἑνὸς ὑποχωρητικοῦ δισταγμοῦ ἐν τῇ κατευθύνσει τῆς νησιωτικῆς πολιτικῆς τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Αὕτη εἶναι ἡ πραγματικὴ ἑρμηνεία τῶν δηλώσεων, εἰς τὰς ὁποίας προέβη ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ὑπάρχουσι πολλάκις, κύριοι, πολιτευταί, οἵτινες ἐν τῇ ἀντιμετωπίσει τῶν διεθνῶν ζητημάτων ὡς καὶ ἐν τῇ ἀντιμετωπίσει τῶν ἐσωτερικῶν ζητημάτων προτιμῶσι τὴν λύσιν τὴν ἀποβλέπουσαν εἰς τὴν οὐσιαστικὴν ἔποψιν καὶ πολλάκις λόγῳ τῆς ἐπιτεύξεως ταύτης παραμελοῦσι τὴν θεωρητικὴν ἄποψιν τῶν ζητημάτων. Εἶναι δὲ ἴσως πιθανὸν διὰ τοὺς μὴ εὐθίκτους περὶ τὴν ἀντίληψιν τῶν διεθνῶν ὅρων καὶ τῶν κυριαρχικῶν ὅρων, ἡ ἔννοια μικροῦ νεφελώματος νὰ μὴ εἶναι αἰσθητὴ ἀπέναντι τοῦ κέρδους, τὸ ὁποῖον ἀσφαλίζουσι λύοντες πρακτικῶς τὸ ζήτημα καὶ ἀσφαλίζοντες τὴν οὐσίαν τοῦ πράγματος. Ἀλλ’ ἂν ἡ τοιαύτη καθαρῶς πρακτικὴ ἄποψις εἶναι δυνατὸν νὰ τύχῃ κρίσεως ἐπιεικοῦς, ἠρέμως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, οὐχ’ ἧττον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ θεωρηθῇ ὅτι ἀτύχημα ὑπάρχει ἐν τῇ συνεχείᾳ τῶν διαπραγματεύσεων, αἵτινες ἐπεχειρήθησαν ἐν Βουκουρεστίῳ εὑρισκομένου ἤδη τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ἐν πλήρει ἐνεργείᾳ. Διότι ἔργον ἡμῶν ἦτο, ἀρξαμένου τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, νὰ διακηρύξωμεν ὅτι πᾶν ζήτημα τερματισμένον διεθνῶς δὲν ἠδύνατο νὰ ἀνακινηθῇ, νὰ ἐργασθῶμεν δ’ ὅπως ἀπομείνωσι εἰς ἡμᾶς πρὸς ἐπιζήτησιν λύσεως ἐκεῖνα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐκκρεμῶς εἶχον ἐξ ἀπόψεως μόνον τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων. Τοιουτοτρόπως ἀπέναντι τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ τεθῶσιν ἐνώπιον τῆς Εὐρώπης κατὰ τὸ πέρας τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, εἶναι συμφέρον τῆς Ἑλλάδος νὰ ἔχῃ ὀλιγώτερα ἐκκρεμῆ καὶ μὴ προσθέσῃ εἰς ταῦτα καὶ ἄλλα λελυμένα ἤδη. Ταύτας τὰς παρατηρήσεις εἶχον, κύριοι, νὰ ὑποβάλω ἐν σχέσει πρὸς τὸ νησιωτικὸν ζήτημα. Δὲν νομίζω ὅτι ἐπιτρέπεται λόγος μείζων καὶ ἀνάπτυξις μείζων ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων. Ἕτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ θίξω διὰ βραχυτάτων, εἶναι τὸ ἀναφυὲν ζήτημα τῶν προσφύγων. Κύριοι, ἐνθυμούμεθα ὅλοι τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν 29 Μαΐου, δηλώσεις ἐκ τῶν ὁποίων ἀπήλθομεν πάντες ἐκ τῆς συνεδριάσεως συμπεραίνοντες, ὅτι ἡ ἡσυχία τῆς Ἑλλάδος πάλιν θὰ διαταραχθῇ ἀθεραπεύτως. Καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ κατάστασις τῶν διωγμῶν ἥτις ἐπεκράτει ἐπὶ τοῦ Μικρασιατικοῦ ἐδάφους ἦτο ἀφόρητος. Μήπως νομίζετε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀναπτυχθῇ τὸ ζήτημα αὐτό; Ἄν νομίζητε τοῦτο νὰ παύσω ἀμέσως, διότι δὲν θέλω ἐγὼ νὰ γίνω αἴτιος καὶ τῆς ἐλαχίστης ζημίας.

§187ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι’ καθόλου. Ἄλλως τε τὸ ἀνέπτυξεν ὁ κ. βουλευτὴς Κερκύρας· μόνον ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν προσφύγων, ὅπως καὶ ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ προγράμματος, θὰ ἦτο καλὸν νὰ περιμένῃ κανεὶς τὴν λύσιν τοῦ πολέμου.

§188Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ μόνον θὰ θίξω τὴν ἐνέργειαν τὴν τότε διὰ βραχυτάτων. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀνακοινῶν εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς δεινοτάτους διωγμούς, οἵτινες ἐξαπέστειλον εἰς τὴν Ἑλλάδα 250.000 περίπου προσφύγων ἐκ τῆς Θράκης καὶ Μικρᾶς Ἀσίας, εἶπεν ὅτι ἡ κατάστασις παρουσιάζεται ἀφόρητος, ἀπειλοῦσα ἐκρίζωσιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐκ τῶν παραλίων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ δημιουργοῦσα τὴν ἀνάγκην τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἵνα μὴ προσβλέπῃ μόνον τοὺς πρόσφυγας θεραπεῦον τὰ δάκρυα αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ ἄλλως, προβάλλον τὸ κῦρος αὐτοῦ ἐπὶ τῆς τύχης των. Αἱ τρεῖς ἀπόψεις ἦσαν ἀναμφισβητήτως ὀρθαί. Ὄντως, κύριοι, ἡ συγκέντρωσις ἐν Ἑλλάδι 250.000 προσφύγων ἐγέννησεν οὐχὶ μόνον τὸ ὀγκωδέστατον πρόβλημα τῆς συντηρήσεως αὐτῶν, πρόβλημα, τὸ ὁποῖον, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀπαιτεῖ πρὸς λύσιν του 70.000 δρχ. καθ’ ἡμέραν, ἀλλ’ ἐγέννησε τὸ ὀγκωδέστατον πρόβλημα τῆς ἐγκαταστάσεως ὅλου αὐτοῦ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν προσφύγων, ὅστις πληθυσμὸς ἰσοῦται πρὸς τὸν πληθυσμὸν ἑνὸς ὁλοκλήρου νομοῦ τῆς Ἑλλάδος. Ἀναγνωρίζω βεβαίως ὅλον τὸν ὄγκον τῶν εὐθυνῶν καὶ τῆς δραστηριότητος, ἥτις ἐπιβάλλεται εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα ἀνταποκριθῇ πρὸς τὸ ἔργον τοῦτο. Ἐὰν τοιοῦτον ἔργον ἤθελεν ἐξακολουθήσει παρὰ τῶν δυναμένων ἐν τούτῳ νὰ βλάψωσι τὴν Ἑλλάδα, βεβαίως πόλεμος οἰκονομικῶς ἐπαχθέστερος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ. Ἐνθυμούμεθα δὲ πάντες ποῖον ἦτο τὸ πρόβλημα, τὸ ὁποῖον ἐγεννήθη εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος καὶ ποῖα ἦσαν τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἠναγκάσθη ν’ ἀντιμετωπίσῃ τοῦτο ὅτε 30.000 προσφύγων ἐγκατεστάθησαν ἐξ Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας ἕνεκεν τῶν Βουλγαρικῶν διωγμῶν. Εὑρέθημεν ἤδη πρὸ τῶν ὀγκωδεστάτων οἰκονομικῶν βαρῶν, τὰ ὁποῖα προκαλεῖ ἡ ἀθρόα ἐγκατάστασις ἐν Ἑλλάδι 250.000 προσφύγων. Ἀλλὰ πῶς ἐπεζητήθη ἡ λύσις τοῦ ζητήματος συμβατικῶς καὶ πῶς ἐγεννήθη τὸ ζήτημα τοῦτο; Ὑπάρχει μία πλάνη εἰς τοὺς ἀκούοντας τὰ τοῦ ζητήματος τῶν προσφύγων, χωρὶς νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψει των τὰ περὶ τούτου ἔγγραφα. Ἐγεννήθη ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ζήτημα ἐγκαταστάσεως προσφύγων ἐν Ἑλλάδι παρήχθη ἀπὸ τῆς ἐπαύριον τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν περαιτέρω περὶ τούτου γενομένων διαπραγματεύσεων. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι πεπλανημένον. Τὸ ζήτημα τῶν προσφύγων ἐγεννήθη κατόπιν συμφωνίας μεταξὺ τῶν Κυβερνήσεων Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, γενομένης εἴκοσιν ἡμέρας πρὶν ἢ ἀρχίσωσιν οἱ συστηματικοί, οἱ ἀθρόοι διωγμοὶ ἐν τῇ Μ. Ἀσίᾳ. Διότι δυστυχῶς ὑπάρχει ἀνταλλαγὴ ἐπιστολῶν μεταξὺ τοῦ ἐν Ἑλλάδι ἀντιπροσώπου τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, ἀνταλλαγὴ ἐπιστολῶν, δυνάμει τῶν ὁποίων τίθεται ἡ βάσις τῆς συμφωνίας τῶν δύο Κρατῶν. Ἀνταλλαγὴ τῶν Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν Θράκης καὶ Μικρᾶς Ἀσίας ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου τῶν Μουσουλμανικῶν πληθυσμῶν, τῶν ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Ἠπείρῳ οἰκούντων, οἵτινες ἑκουσίως ἤθελον νὰ μεταναστεύσωσιν. Ἐτέθη δὲ ὡς βάσις τῆς ἀνταλλαγῆς τὸ ἑκούσιον, τὸ αὐτοπροαίρετον τῆς μεταναστεύσεως καὶ ἡ ἐγκατάστασις ἀμοιβαίως εἰς τὰ κτήματα ἐπὶ ἀποζημιώσει. Ὑπῆρξε λοιπὸν συμφωνία πρότερον, ἀγνοῶ δὲ διὰ τίνας λόγους συνωμολογήθη συμφωνία προβλέπουσα περὶ μεταναστεύσεως πληθυσμῶν Ἑλληνικῶν κατοικούντων ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ καὶ ἀποτελούντων ἐν τοῖς παραλίοις τῆς Μικρᾶς Ἀσίας τοὺς προσκόπους τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἰδέας. Καὶ ἐγένετο συμφωνία ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν πρὸς τοὺς Μουσουλμάνους, οἱ ὁποῖοι ὑπὸ ἄλλους ὅρους ἐβίουν καὶ διὰ τὴν ἔξοδον τῶν ὁποίων ὑπῆρχε ῥητὴ πρόβλεψις τῆς συνθήκης τῶν Ἀθηνῶν. Ἀλλὰ πῶς συνεφωνήθη ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν τούτων; Μὴ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἦτο δυνατὸν νὰ ἀσκήσῃ ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς προθέσεως τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων; Ἢ μὴ οἱ πληθυσμοὶ ἐκεῖνοι εἶχον ἐκδηλώσει πρόθεσιν μετοικεσίας ἀπὸ τῶν παραλίων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας; Οὐχί. Τοιαύτη πρόθεσις δὲν εἶχεν ἐκδηλωθῇ. Ἐγένετο δὲ μόνον ἡ συμφωνία, πάντοτε τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως ἐπιζητούσης νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἀμοιβαίας μεταναστεύσεως τῶν Ἑλλήνων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας πρὸς τοὺς Μουσουλμάνους τῆς Μακεδονίας. Κατόπιν τῆς συμφωνίας ταύτης ἐφθάσαμεν εἰς τοὺς διωγμοὺς τῆς 27ης Μαΐου καὶ ἀποτέλεσμα τῶν διωγμῶν ὑπῆρξαν αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Οὕτω τὰ πράγματα διηυθετήθησαν. Καὶ ἐνῷ τὰ πράγματα εἶχον διευθετηθῆ ἔσχον κατόπιν ἐξέλιξιν, ἥτις ἔσχεν ὡς συνέπειαν τὴν ἀποδοχὴν πλέον ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως τῶν οἰκονομικῶν βαρῶν εἰς τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν αὐτὴν ὁ διωγμὸς τῶν Μικρασιατῶν Ἑλλήνων. Διότι κατόπιν τῶν ἀνταλλαγέντων ἐγγράφων ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἐπέτυχεν ἵνα ἀναγνωρισθῇ ὅτι, οἱ ἤδη ἀπελαθέντες ἐκ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας θὰ ὑπολογισθῶσιν εἰς τοὺς ἑκουσίως μεταναστεύσαντας. Τοιουτοτρόπως δύναμαι νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θέλουσα τακτοποίησιν τῶν σχέσεων μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας καὶ θέλουσα νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τῆς τουρκικῆς φιλυποψίας τὴν ἰδέαν, ὅτι οἱ ἀπέναντι τῶν Ἑλληνικῶν νήσων οἰκοῦντες πληθυσμοί, οἱ ἀποτελοῦντες στοιχεῖα ἐθνικῆς ἀναζωπυρώσεως, πιθανώτατα θὰ ἀνησύχουν τὰς τουρκικὰς ἀρχάς, ἔστερξε νὰ ἄρῃ τὴν φιλυποψίαν καὶ τὴν ὑπόνοιαν ταύτην, ἀποσύρουσα τοὺς πληθυσμοὺς αὐτοὺς χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν συγκατάθεσιν αὐτῶν. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις βαθμηδὸν παρεσύρθη εἰς τὸ ὅτι ἀνεγνώρισε τὴν βάσιν τῆς μετοικεσίας τῆς αὐτοπροαιρέτου καὶ ἀμοιβαίας καὶ ἔφθασεν εἰς τὴν θέσιν νὰ μὴ δύναται πλέον νὰ ἀρνηθῇ κατόπιν ἐκείνην τὴν μετοικεσίαν, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθη χαρακτηρίσασα ὡς κατ’ αὐτοπροαίρετον συγκατάθεσιν γενομένην. Καὶ δυστυχῶς οἱ πληθυσμοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ἀπελαθέντες ἄνευ προαιρέσεως αὐτῶν, ἀπετέλεσαν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν Ἑλλάδι καταφυγόντων προσφύγων. Καὶ διὰ τῆς τοιαύτης διευθετήσεως τοῦ ζητήματος εὑρέθημεν εἰς τὴν περίστασιν ὅτι ἡ μὲν Ἑλλὰς ἠναγκάσθη νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ πρόβλημα ἐγκαταστάσεως 250.000 προσφύγων, ἡ δὲ Τουρκία εὑρέθη εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν προβλήματος ἐγκαταστάσεως 52.000 μόνον Μουσουλμάνων. Ἀλλὰ προσθέτως ἡ μὲν Τουρκία εὑρέθη ἐν τῇ εὐχερείᾳ, ὡς Κράτος τελείως αὐταρχικὸν καὶ ἐστερημένον συνταγματικῶν ἀρχῶν βασίμων, νὰ ἐγκαταστήσῃ ἀμέσως τοὺς πρόσφυγας ἢ μᾶλλον τοὺς μεταναστεύοντας Μουσουλμάνους εἰς τὰ κτήματα τῶν ἀπελαθέντων Ἑλλήνων, ἡ δὲ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εὑρέθη ἐν τῇ δυσχερείᾳ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων εἰς τὰ Μουσουλμανικὰ κτήματα. Καὶ ἡ δυσχέρεια αὐτὴ προήγετο καὶ ἐκ λόγων συνταγματικῶν καὶ ἐκ λόγων νομοθετικῶν. Ἐκτὸς τοῦ ζητήματος τούτου, κύριοι, ἐγεννήθη καὶ ἕτερον πρόβλημα, ὅτι ὅλος ὁ Ἑλληνισμός, ὅστις ἀκμαῖος προήγετο εἰς τὰ παράλια τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ὅστις ἀπετέλει τὸν πρόσκοπον, ἐπαναλαμβάνω, τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς ἑλληνικῆς ἰδέας εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ὅστις ἦτο ὁ ἀντιπροσωπεύων τὴν ἐθνικὴν ἰδέαν, τοῦ ὁποίου ἡ ἐγκατοίκησις ἐν τῇ Μικρᾷ Ἀσίᾳ δὲν ἐχρονολογήθη ἁπλῶς ἀπὸ τῆς Τουρκοκρατίας, ἀλλ’ ὀφείλεται εἰς μίαν συνεχῆ ἱστορικὴν ἐγκατάστασιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν ταῖς ἀκταῖς ἐκείναις, τοῦ ὁποίου ἡ ἐγκατάστασις εἰς τὰς ἀκτὰς τῆς Μ. Ἀσίας ἐγέννησε πάντοτε καὶ γεννᾷ τὴν ἐντύπωσιν τῆς ἑνιαίας ἐθνικῆς κυριαρχίας ἀνὰ τὸ Αἰγαῖον πέλαγος, ὅλος ὁ Ἑλληνισμὸς οὗτος ἐτέθη ὑπὸ τὸν κίνδυνον τῆς ἀμέσου ἐκριζώσεως. Καὶ οὗτος ὁ κίνδυνος, οὗτινος μέρος ἐπραγματοποιήθη, ἐγεννᾶτο τὴν ἐπαύριον ἑνὸς πολέμου νικηφόρου, τοῦ ὁποίου πρόγραμμα ἦτο ἀκριβῶς ἡ ἐξασφάλισις τῶν προνομίων τῶν χριστιανικῶν πληθυσμῶν, ἑπομένως καὶ τῶν Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν ἐν τῇ Μ. Ἀσίᾳ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ἐθνικοῦ τούτου ἀτυχήματος, ἔσχομεν καὶ δεύτερον ἀτύχημα, οἷον ἔθηκεν αὐτὸ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ Βουλῇ, τῆς μὴ ἐπιβολῆς τοῦ ἐθνικοῦ κύρους. Τὸ Κράτος ἡμῶν ὑπῆρξε πολλάκις ἀσθενὲς καὶ εὑρέθη πολλάκις εἰς προστριβὰς ἀπέναντι τῆς Τουρκίας, προστριβὰς δὲ κατὰ τὰς ὁποίας ἠναγκάσθη νὰ προβῇ καὶ εἰς ὑποχωρήσεις. Οὐδέποτε ὅμως τοιοῦτος ἀθρόος διωγμὸς καὶ τοιαύτη ἀθρόα περιύβρισις τῆς ἐθνικῆς ἰδέας ἐγένοντο ὑπὸ τοῦ Τουρκικοῦ Κράτους καὶ ὑπὸ τὰς περιστάσεις ἀκόμη ἐκείνας, καθ’ ἃς ἡ Ἑλλὰς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἔννοιαν ἐπιχειρήσεως πολέμου κατὰ τῆς Τουρκίας. Καὶ παρέστημεν εἰς τὴν σκηνὴν τῆς ὁλοκλήρου ἐξοντώσεως τοσούτων πληθυσμῶν μὲ ποίαν ἐξέλιξιν τῶν γενομένων διαπραγματεύσεων; Τὴν ἑξῆς: Κατόπιν τῶν ἐκτοξευθεισῶν ἐντεῦθεν ἀπειλῶν συνωμολογήθη ἡ συμφωνία περὶ συστάσεως μικτῶν ἐπιτροπῶν πρὸς ἀνταλλαγὴν τῶν κτημάτων, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ἐδόθη ἡ ἀπάντησις ὑπὸ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως ὅτι εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην, ἕνεκα τῆς ἀθρόας μεταναστεύσεως προσφύγων Μουσουλμάνων εἰς τὴν Μ. Ἀσίαν, νὰ ἀντιμετωπίσῃ ζήτημα δημοσίας τάξεως, διότι οἱ Μουσουλμάνοι οὗτοι ἐγκατεστάθησαν εἰς τὰ κτήματα τῶν Ἑλλήνων μόνοι των. Ἀλλὰ τί ἐγένετο κατόπιν τῆς τοιαύτης δηλώσεως; Ἐν μέσῃ Τουρκικῇ Βουλῇ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς Τουρκίας ἐδήλωσεν ὅτι ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἐγκατέστησεν αὐτὴ εἰς τὰ κτήματα τοὺς Μουσουλμάνους. Καὶ οὕτω ἐνῷ οἱ πρόσφυγες Μουσουλμάνοι ἐγκαθίσταντο ὑπὸ τὴν προστασίαν τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ Ἑλληνικὰ κτήματα, ἀφ’ ἑτέρου προέβη ἡ Ἑλληνικὴ διοίκησις ἀναγκαίως εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ ἐγκαταλελειμένων κτημάτων καὶ ἐπεχείρησε νὰ ἐγκαταστήσῃ εἰς κτήματα, ἀνήκοντα εἰς τοιούτους μετανάστας, μέρος τῶν ἐκ Μ. Ἀσίας προσφύγων. Ποία ὅμως ἦτο τότε τῆς Τουρκίας ἡ στάσις; Ἔφθασεν εἰς τελεσιγραφικὴν ἀξίωσιν ἵνα τοιαύτη ἐγκατάστασις παύσῃ, εἰς ἀξίωσιν, ἵνα ἐντὸς δέκα ἡμερῶν δοθῇ ἀπάντησις. Καὶ δυστυχῶς μετὰ τοσαύτας ἀπειλὰς καὶ τοιαύτην στάσιν ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ, βλέπομεν κατὰ Σεπτέμβριον μῆνα ὑποχωροῦσαν τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἀποδεχομένην τὰς τουρκικὰς ἀξιώσεις καὶ παύσασαν τὴν περαιτέρω ἐγκατάστασιν εἰς τὰ τουρκικὰ κτήματα. Ταῦτα δ’ ἐγένοντο κατὰ τὰς δηλώσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τὰς ἐν τῇ ἀλληλογραφίᾳ ταύτῃ ὑπαρχούσας. Κύριοι, ταῦτα εἶναι ἀναμφισβητήτως διπλωματικὰ ἀτυχήματα. Δὲν ἀξιοῖ τις, οὐδὲ ἐγὼ ἠξίωσα ποτέ, ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ Κράτος νὰ ἵσταται ἐν ἀπειλῇ πολέμου πάντοτε, οὔτε θὰ ἀξιώσῃ τις ποτὲ ὅτι διὰ πᾶν ζήτημα πρέπει νὰ εἶναι ἀποφασισμένον τὸ Κράτος νὰ ἀποκτήσῃ λύσιν διὰ πολέμου. Ἀλλοίμονον εἰς τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα θὰ ἵστανται ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας μὲ τὸ ὅπλον ἀνὰ χεῖρας. Κράτη δέ, τὰ ὁποῖα κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἤθελον διεξάγῃ τὰς ὑποθέσεις αὐτῶν, ἤθελον παραλύσει ἀνεξαιρέτως πᾶσαν ἐσωτερικὴν εὐημερίαν. Κατ’ ἐξοχὴν δὲ ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀνάγκην ἀναπαύσεως καὶ ὁ Ἕλλην ἀγρότης καὶ ὁ ἀστὸς ἔχουν ἀνάγκην νὰ τοῖς ἐπιτραπῇ ἡ ἀπόθεσις τοῦ ὅπλου καὶ ἡ ἀνάληψις τοῦ ἐπαγγέλματος καὶ τοῦ ἀρότρου. Ἀλλὰ διότι οὐδεὶς ἦτο δυνατὸν νὰ συμβουλεύσῃ τὴν μετάστασιν τῆς Ἑλλάδος εἰς ἐμπόλεμον θέσιν, διὰ τὴν ἐπίλυσιν τῶν ζητημάτων τούτων, δὲν ἕπεται ὅτι δύναται νὰ ἀξιωθῇ ἀφ’ ἑτέρου καὶ ἀπόλυτος ἀναγνώρισις τοῦ ἀλαθήτου περὶ τὰς διπλωματικὰς ὑποχωρήσεις. Διὰ τοῦτο ἀκριβῶς, κύριοι, εἰς τὰ Κράτη ὑπάρχει ὠργανωμένη ἡ διπλωματικὴ ὑπηρεσία, διότι ἄλλως τὰ ζητήματα θὰ ἔλυεν ὁ Ἄρης, τῆς Ἀθηνᾶς μηδέποτε λαμβανούσης μέρος. Πρὸ παντὸς δὲ ἡ ἀξία, ἡ διπλωματική, παντὸς διαχειριζομένου τὰς τοιαύτας ὑποθέσεις ἔγκειται ἐν τῇ διαχειρίσει μετὰ σθένους ὁλοκλήρου ἐκείνης τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν παρέχει εἰς αὐτὸν τὸ Ἔθνος, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν ἐθνωφελῆ λύσιν τῶν ζητημάτων. Εἶναι δὲ ἀτελὴς ἐξ ἴσου ἐν τῇ διπλωματικῇ αὐτοῦ ἐνεργείᾳ καὶ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος σπεύδει εἰς συμβιβασμούς, ὡς καὶ ἐκεῖνος, ὅστις σπεύδει εἰς πολεμικὰς δηλώσεις. Μόνον δὲ ἐκείνου ἡ διπλωματία δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἐπιτυχῶς ἐκπροσωπεῖ τὰ δίκαια τοῦ Κράτους, ὁ ὁποῖος κατορθώνει νὰ παρουσιάζῃ ὁλόκληρον τὴν ψυχικὴν αὐτοῦ δύναμιν καὶ παρουσιάζων τὴν ψυχικὴν ταύτην δύναμιν, νὰ ἐπιτυγχάνῃ τὴν ἐπωφελῆ λύσιν τῶν ὑποθέσεων, ἤ, ὁσάκις διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς εἰρήνης ἀπαιτοῦνται συμβιβασμοί, ἐπιτυγχάνει τὴν κρείσσονα μερίδα ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους. Κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ ἐπανέλθω εἰς ὅσα ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀναλύων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰς δηλώσεις αὐτοῦ ἐν σχέσει πρὸς τὴν παραχθεῖσαν ἐκ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου κατάστασιν. Νομίζω δὲ συγχρόνως ὅτι μετὰ τὴν ἐμφάνισιν τῶν γεγονότων τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, ὡς καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διακόπτων πρὸ ὀλίγου εἶπε, τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐχαράχθησαν ἐν τῷ ἐλέγχῳ τῶν πολιτικῶν γεγονότων τοῦ ἔτους, εἶναι ζητήματα ἀναγόμενα εἰς ἱστορικὸν πλέον ἔλεγχον, διότι καὶ ἄν τι συνέβη, τὸ ὁποῖον νὰ ἦτο δυνατὸν πρὸς στιγμὴν νὰ θέσῃ ἐν ἀνησυχίᾳ τοὺς προσβλέποντας εἰς αἰσίαν λύσιν τῶν ἐθνικῶν ὑποθέσεων, ἀφ’ οὗ ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος ἐκηρύχθη, ἡ κατάστασις μετεβλήθη ἐντελῶς, κατὰ συνέπειαν οἱαδήποτε λύσις τῶν ζητημάτων δὲν δύναται νὰ σχετισθῇ πλέον πρὸς τὴν ἱστορικὴν αὐτῶν ἐξέλιξιν μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ἐκρήξεως τοῦ πολέμου, ἀλλὰ θέλει ὑποστῇ καὶ αὐτή τὴν ἐπίδρασιν τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ πολέμου. Ὁ πόλεμος ἐν Εὐρώπῃ ἀναμφισβητήτως ἔθηκε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐν δυσχερείᾳ μεγίστῃ. Εἰς ἀμφοτέρας τὰς ὁμάδας τῶν ἐμπολέμων ὑπάρχουσιν ἐκεῖνοι, πρὸς οὓς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐν τῷ συνόλῳ αὐτοῦ ἀποβλέπει μετὰ συμπαθείας καὶ εὐγνωμοσύνης ἢ τοὐλάχιστον ἄνευ ἀντιπαθείας. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς βεβαίως δὲν δύναται ποτὲ νὰ λησμονήσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην πρὸς τὴν ὁμόδοξον Ῥωσσίαν, τῆς ὁποίας οἱ ναῦται ἠγωνίσθησαν ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς ἐλευθερίας ἐν Ναυαρίνῳ καὶ τῆς ὁποίας ὁ στρατὸς νικηφόρος ἐγένετο δημιουργὸς τῆς καταστάσεως ἐν τῇ Βαλκανικῇ, ἐξ ἧς ἐπῆλθεν ἡ ἀναίμακτος ἐλευθέρωσις τῆς Θεσσαλίας. Ἐπίσης ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι ἀδύνατον νὰ λησμονήσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην, τὴν ὁποίαν ὀφείλει πρὸς τὸ μέγα Ἔθνος, τοῦ ὁποίου ὁ στόλος καὶ οἱ ναῦται κατέστρεψαν τὴν Τουρκοαιγυπτιακὴν δύναμιν ἐν Ναυαρίνῳ, πρὸς τὸ μέγα Ἔθνος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπὲρ πᾶν ἄλλο ἐκδηλῶσαν τὰ αἰσθήματα αὐτοῦ, τὰ φιλελεύθερα, ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, ὡς ὑπέρτατος ὀπαδὸς τῆς ἰδέας τῶν ἐθνοτήτων, ἀπέδωκεν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸν ἀδάμαντα, ὅστις λέγεται Ἑπτάνησος, πρὸς τὸ Ἔθνος ἐκεῖνο, τοῦ ὁποίου τὰ τηλεβόλα ἐχαιρέτισαν τὴν ἀνύψωσιν τῆς Ἑλληνικῆς σημαίας ἐπὶ τῶν φρουρίων τῆς Κερκύρας, καθ’ ἣν ἡμέραν ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ἀνεκήρυσσε προφητικῶς τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου ὡς τὴν ἀπαρχὴν τῆς ἑνώσεως ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Πρὸς τὸ Ἔθνος τοῦτο ἡ εὐγνωμοσύνη τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ παρὰ νὰ μείνῃ ἀναλλοίωτος. Ἀλλὰ πρὸ παντὸς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διατηρεῖ τὴν εὐγνωμοσύνην ἀκεραίαν πρὸς τὴν Γαλλίαν, τῆς ὁποίας καὶ οἱ ναῦται ἠγωνίσθησαν ἐν Ναυαρίνῳ καὶ οἱ στρατιῶται ἠλευθέρωσαν τὴν Πελοπόννησον ἀπὸ τῶν Αἰγυπτιακῶν ὀρδῶν, πρὸς τὴν Γαλλίαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐθεώρησε πάντοτε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὡς ἔθνος ἀδελφὸν καὶ τὴν ὁποίαν πᾶς Ἕλλην ἐθεώρησε φυσικὸν νὰ ἀγαπᾷ ἀπὸ τῆς γεννήσεως αὐτοῦ (ἐπιδοκιμασίαι). Πρὸς τὸ ἔθνος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀφιλοκερδῶς παρέσχε τὰς ὑπηρεσίας αὐτοῦ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος πάντοτε, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε καὶ ἐν τοῖς κινδύνοις αὐτοῦ ὁ παραστάτης, ἡ εὐγνωμοσύνη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι μεγίστη. Ἀλλὰ παρὰ τὰ μεγάλα ταῦτα κράτη παρατάσσεται τὸ ἀδελφὸν κράτος, ὁ σύμμαχος, ὁ ἀδελφικός, ὁ συμπολεμιστὴς εἰς τοὺς δύο συμμαχικοὺς ἀγῶνας, ὁ συμπολεμιστὴς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς ἐνδόξου αὐτοῦ συμμετοχῆς ἐν τῷ βαλκανικῷ καὶ τῷ συμμαχικῷ πολέμῳ ἀπέκτησε δόξαν πολεμικὴν ἀξίαν τοῦ σεβασμοῦ τῶν μεγίστων στρατιωτικῶν κρατῶν. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ ἀντιθέτου μέρους ἡ δυσχέρεια ἀκριβῶς παρέχεται εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι τάσσεται κράτος, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ πρότυπον τῆς ὀργανώσεως ἐν τῷ νεωτέρῳ κόσμῳ καὶ τοῦ ὁποίου οἱ πολῖται, εὐγενεῖς πράγματι, ὑπῆρξαν στρατιῶται τῶν ἑλληνικῶν δικαίων κατὰ τὸν ἀγῶνα ἡμῶν ὑπὲρ ἐλευθερίας, στρατιῶται ἐθελονταί, ὑπερμαχήσαντες καὶ χύσαντες τὸ αἷμα αὑτῶν ἐπὶ τοῦ ἑλληνικοῦ ἐδάφους, τοῦ ὁποίου οἱ σοφοὶ ὑπῆρξαν οἱ πρῶτοι θεμελιωταὶ τῆς ἑλληνικῆς νομοθεσίας καὶ τῆς λειτουργίας τῆς ἑλληνικῆς πολιτείας, μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν, καὶ τοῦ ὁποίου ὁ κραταιὸς ἡγεμὼν ἐπισπᾷ πλήρη καὶ ἀκεραίαν τὴν εὐγνωμοσύνην τῆς Ἑλλάδος δι’ ὅσα ἐπετέλεσε μετὰ τὸν συμμαχικὸν πόλεμον πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν ἑλληνικῶν δικαίων. Καὶ ἐπίσης ὑπάρχει παραστάτης τούτου ἕτερον Κράτος, τοῦ ὁποίου αἱ πολεμικαὶ βλέψεις εἶχον ἐπὶ πολὺν χρόνον συσκοτίσει τὴν ἑλληνικὴν ψυχὴν περὶ τῶν προθέσεων αὐτοῦ, ἀλλὰ τοῦ ὁποίου ὅμως ἡ μετὰ τὸν πόλεμον, τὸν βαλκανικόν, ἀναγνώρισις ὀρθῶν πολιτικῶν ἀντιλήψεων ἀπέναντι τοῦ βαλκανικοῦ καθεστῶτος, συνετέλεσε νὰ κατασταλῇ ἐν τῇ ἑλληνικῇ ψυχῇ πᾶσα ἀνάμνησις παλαιῶν παρεξηγήσεων καὶ ἀναγνωρισθῇ ἡ ἀλήθεια, ὅτι, ὅπου τὸ ἀληθὲς πολιτικὸν συμφέρον δύναται νὰ συμπράξῃ, ἐκεῖ καὶ ἡ ἀληθὴς φιλία δύναται νὰ γεννηθῇ. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εὑρισκόμενος, εὑρίσκεται ἐν δυσχερείᾳ αἰσθηματολογικῇ ἀπέναντι τῶν ἐμπολέμων. Ἀλλὰ ὑπὲρ πᾶσαν ἔννοιαν αἰσθήματος πρωτεύει ἐν τῷ καθεστῶτι, τῷ σημερινῷ, ἡ ἀναγνώρισις τοῦ ἑλληνικοῦ συμφέροντος. Ὑπὸ τοὺς ὅρους δέ, ὑφ’ οὓς εὑρισκόμεθα σήμερον, μόνη ἡ ἀναγνώρισις, ἡ ἐπιδίωξις τοῦ ἑλληνικοῦ συμφέροντος, μόνη αὐτὴ ἤθελεν εἶναι συντελεστικὴ εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ τῶν ἑλληνικῶν ἰδεῶν. Τὸ ἐθνικὸν δὲ συμφέρον, κύριοι, ἀντιλαμβάνεται ὀξέως ὁ ἑλληνικὸς λαός. Καὶ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἀντιλαμβάνεται ὅτι ἀντιμετωπίζων τὴν κατάστασιν, ἥτις παρήχθη, ἔχει μίαν ἀπόφασιν—ἀπόφασιν στερρὰν καὶ ἀνένδοτον—ὅτι δὲν δύναται νὰ εἰσακούσῃ οὔτε συζήτησιν οὔτε εἰσήγησιν περὶ μειώσεως, ἔστω καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον, τῆς ἀκεραιότητος τοῦ ἑλληνικοῦ ἐδάφους. Καὶ παρὰ τὴν στερρὰν ταύτην καὶ ἀνένδοτον ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἐκδηλοῖ ὁμοφώνως ὁ ἑλληνικὸς λαός, μίαν τρέφει εὐχὴν καὶ ἐλπίδα, ὅτι ἡ ἐξέλιξις τῶν πραγμάτων θέλει ὑπάρξει τοιαύτη, ὥστε τὸ τέρμα τοῦ διεξαγομένου ἀγῶνος καὶ ἡ διευθέτησις τῶν Εὐρωπαϊκῶν ζητημάτων νὰ δικαιώσωσι καὶ τὰς εὐχὰς καὶ τὰς ἐθνικὰς προσδοκίας τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις τοὐλάχιστον διατηρεῖ τὴν ἐλπίδα ὅτι τὰ ἤδη ἐκκρεμῆ παραμείναντα δίκαια θέλουσι τερματισθῆ ὑπὲρ αὐτοῦ. Κύριοι! Αὐταὶ εἶναι αἱ εὐχαὶ καὶ ἐλπίδες καὶ τῶν εὐχῶν καὶ ἐλπίδων τούτων ἡ ἐξυπηρέτησις ἀπομένει ἀκεραία εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας. Πρὸς ἐξυπηρέτησιν δὲ τῶν εὐχῶν καὶ τῶν ἐλπίδων τούτων τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, πάντες εἶναι ἕτοιμοι ἵνα προσενέγκωσι τὴν συνδρομὴν αὐτῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς διαχειριζομένην ταύτην τὴν ὥραν τὴν ὅλην πολιτικὴν διεύθυνσιν ἐν τῇ Ἑλλάδι. Εἶπον καὶ κατὰ τὴν πρώτην ὁμιλίαν μου ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὅτι εἶμαι αἰσιόδοξος. Εἶμαι αἰσιόδοξος οὐχὶ οἰκονομικῶς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐθνικῶς. Αἰσιοδοξίαν δὲ ἐννοῶ οὐχὶ τὴν ἀλόγιστον ἐλπίδα περὶ πάντων, ἀλλὰ τὴν λελογισμένην αἰσιοδοξίαν, τὴν ἐρειδομένην ἐπὶ τῶν πραγματικῶν ἐθνικῶν δικαίων καὶ τὴν ἐρειδομένην ἐπὶ τῆς πραγματικῆς καὶ ψυχραίμου ἐκτιμήσεως τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων. Ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν ἡ αἰσιοδοξία μου εἶναι ἀσφαλὴς καὶ ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν νομίζω ὅτι τὸ ἔργον τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους δὲν ἐπερατώθη καὶ φρονῶ ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν ἑλληνικῶν δικαίων ἔχει ἐνώπιον αὐτοῦ ἔτι δρόμον εὐρύν, οὗτινος ἡ ἐξυπηρέτησις καὶ ἡ τελείωσις εἶναι ἔργον πάντων ἡμῶν, κύριοι, κοινῇ συνεργαζομένων. Διήνυσεν ἡ Ἑλλὰς φοβερὰς περιόδους διαπάλης καὶ ἐναλλαγῆς θριάμβων καὶ ἀτυχιῶν, ἀκριβῶς δὲ αἱ ἐναλλαγαὶ αὗται τῶν θριάμβων πρὸς τὰς ἀτυχίας καθιστῶσιν ἡμᾶς μᾶλλον αἰσιοδόξους καὶ μᾶλλον πεποιθότας ἐπὶ τὴν εὐτυχῆ διεκπεραίωσιν τῶν ἐθνικῶν ἰδεωδῶν, ὅταν γινώσκωμεν ὅτι ἀπ’ αἰώνων ἡ ὑποστᾶσα συμφορὰς Ἑλληνικὴ ἰδέα ἐπεκράτησε πάντοτε ὡς τροπαιοῦχος ἰδέα καὶ ἤγαγε τέλος εἰς τὴν δημιουργίαν τοῦ νεωτέρου Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων Πολιτειῶν ἐπάλαισεν ἡ Ἑλλάς, οὐδέποτε ἡ ἀτυχία ἔκαμψεν αὐτήν, ἡ ἐθνικὴ ἰδέα ὡς ὑπέρτατον σύμβολον τοῦ πατριωτισμοῦ παντὸς Ἕλληνος ἐπέβαλε καὶ συνετήρησε τὴν διαιώνισιν τοῦ γένους, ἡ ἐθνικὴ δὲ ἰδέα πάντοτε ἐξυπηρετήθη διὰ τῆς ἐθνικῆς πάντων συμπράξεως καὶ συνεργασίας. Κύριοι, τερματίζω τὸν λόγον, τερματίζω δὲ τὸν λόγον ἐν τῇ ἐλπίδι ὅτι τὸ 1915 θέλει καταστήσει τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν δικαίων ἔτι εὐτυχεστέραν παρ’ ὅ,τι ἐξυπηρετήθησαν μέχρι τοῦδε. Εἶμαι δὲ βέβαιος, κύριοι, ὅτι ἐν τῷ πατριωτισμῷ τῶν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καὶ τῶν ἐν τῇ διασπορᾷ εὑρισκομένων καὶ ἐν τῇ ζέσει πάντων ἡμῶν πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ πρὸς ἐπικράτησιν τῆς ἐθνικῆς ἰδέας ἡ θεία Πρόνοια, ἥτις ἀνέκαθεν ἀνὰ τοὺς αἰῶνας, τοὺς παρελθόντας, ἠσφάλισε τὴν ἐπίτευξιν τῶν ἐθνικῶν δικαίων καὶ τὴν Ἑλλάδα ἤγαγεν εἰς τὴν δημιουργίαν τοῦ νικηφόρου τούτου Κράτους, ἡ θεία Πρόνοια θέλει ὁδηγήσει τὴν Ἑλλάδα εἰς τέρμα αἴσιον καὶ εὐτυχὲς εἰς τὸ μέλλον (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Δεμερτζῆς.

§190Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἐὰν ἔχῃ τις τὸν λόγον προηγουμένως, κ. Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους δύναται νὰ λάβῃ αὐτόν.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν βλέπω ἄλλον ἀναγεγραμμένον.

§192Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Θὰ ἀπαντήσω δι’ ὀλίγων εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας ἐπὶ δύο περιωρισμένων θεμάτων, ἤτοι ἐπὶ τῶν γενομένων παραγγελιῶν κατὰ τὸ ἔτος 1914 καὶ ἐπὶ τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι ἐπροκάλεσαν τὰς παραγγελίας ταύτας. Κατέκρινεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐν πρώτοις τὴν παραγγελίαν τοῦ θωρηκτοῦ τύπου «Λωρραίνης», ἐβάσισε δὲ τὴν κατάκρισιν αὐτοῦ ταύτην ὑποστηρίζων ὅτι θέλει ὑπάρξει ἀνομοιογένεια τῶν δύο κατασκευαζομένων θωρηκτῶν, ἤτοι τοῦ κατασκευαζομένου νῦν ἐν Γαλλίᾳ καὶ τοῦ ἑτέρου, τοῦ κατασκευαζομένου πρὸ πολλοῦ ἐν Γερμανίᾳ. Ἡ κατάστασις ἐστηρίζετο ἐπὶ τοῦ λόγου, ὅτι τὸ ἐν Γερμανίᾳ κατασκευαζόμενον θωρηκτὸν θέλει ἔχει ἐντελῶς ἀνόμοιον ὁπλισμὸν καὶ ἀνομοίαν ταχύτητα πρὸς τὸ ἐν Γαλλίᾳ κατασκευαζόμενον. Ἡ κατάκρισις τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῶν πραγμάτων, διότι κατὰ τὴν γνώμην ἀμφοτέρων τῶν ἐπιτελείων, ἤτοι τοῦ τε ἑλληνικοῦ ἐπιτελείου καὶ τοῦ ἐπιτελείου τῆς ἀγγλικῆς ἀποστολῆς, ἡ μικρὰ διαφορὰ τῆς ταχύτητος κατὰ ἕν μίλλιον δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ τοιαύτη ἀνομοιογένεια, ὥστε νὰ χαρακτηρισθῶσι τὰ πλοῖα ταῦτα ἀπὸ ἀπόψεως ταχύτητος ὡς ἀληθῶς ἀνομοιογενῆ. Ὡσαύτως ἀφ’ ἑτέρου καὶ ἡ διαφορὰ τοῦ διαμετρήματος δὲν σχετίζεται πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ πυροβόλου ἀλλὰ πρὸς τὸν χειρισμὸν αὐτοῦ. Ἡ Κυβέρνησις τούτων ἕνεκεν ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ παραγγείλῃ τὴν κατασκευὴν θωρηκτοῦ τύπου «Λωρραίνης». Καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ταχυτέρας ἐκτελέσεως τῆς παραγγελίας, πρὸ ἡμερῶν ἐτέθημεν πρὸ τοῦ διλήμματος ἢ νὰ παραγγείλωμεν θωρηκτὸν τοῦ τύπου «Λωρραίνης», τοῦ ὁποίου ἡ κατασκευὴ θὰ διαρκέσῃ 27 μῆνας ἢ νὰ μὴ παραγγείλωμεν τὸν τύπον τοῦτον, ὁ ὁποῖος δίδεται ὡς πρότυπον ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ναυπηγικῆς καὶ συνιστᾶται ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως ἀλλὰ νὰ παράσχωμεν νέον τύπον· ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῆς ὁποίας κατασκευάζεται τὸ Γαλλικὸν θωρηκτόν, οὐδεμίαν ἀνελάμβανε εὐθύνην περὶ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν θὰ περαιωθῇ τὸ θωρηκτόν, πάντως ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ κατασκευασθῇ νέος τύπος πρὸ τῆς παρελεύσεως τριάκοντα ὀκτὼ μηνῶν, ἑπομένως δὲν πρόκειται νὰ κερδίσωμεν μόνον τρεῖς μῆνας, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας συνάδελφος, ἀλλὰ πρόκειται περὶ διαφορᾶς ἕνδεκα μηνῶν, ἑνὸς ἔτους περίπου. Ἡ Βουλὴ εἶναι εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ, ἐάν, ἐνῷ τοσαῦτα ἐκκρεμῆ ὑπῆρχον τότε ζητήματα, δὲν ὤφειλον νὰ ἀποβλέψω εἰς τὴν ταχυτέραν παράδοσιν τοῦ πλοίου κατὰ ἕν ἔτος ὁλόκληρον. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις τότε ἤθελεν ἀκολουθήσῃ τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας συναδέλφου καὶ ἤθελε προβῆ εἰς τὴν παραγγελίαν τοῦ νεωτέρου τύπου πυροβόλου τῶν 38, τότε ἠθέλομεν ἐπὶ πλέον δημιουργήσει ἀληθῆ ἑτερογένειαν τῶν κατασκευαζομένων δύο μεγάλων θωρηκτῶν καὶ περιπέσει εἰς τὴν ἑτερογένειαν, τὴν ὁποίαν κατέκρινεν ἐν ἀρχῇ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας συνάδελφος, διότι θὰ εἴχομεν δύο πλοῖα, τὸ ἓν μὲ δύναμιν πυροβολικοῦ τῶν 38 καὶ ἕτερον μὲ τῶν 35. Εἶναι εὐτυχὲς ὅτι ἡ παραγγελία ἐγένετο ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, ἡ δὲ Γαλλικὴ βιομηχανία ὑπεσχέθη χρόνον παραδόσεως μετὰ βαρυτάτων ποινικῶν ῥητρῶν. Ἐπέκρινε ὡσαύτως ὁ κύριος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας βουλευτὴς τὴν ἀγορὰν τοῦ ἐλαφροῦ καταδρομικοῦ «Ἕλλη». Ἡ κατάκρισις τοῦ κ. συναδέλφου εἶναι κατάκρισις ἐντελῶς ἐκ τῶν ὑστέρων. Ἐὰν ἠδύνατο νὰ μεταθέσῃ ἑαυτὸν εἰς τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο ἡ ἀγορὰ αὐτῆς, νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο εἷς ἐκ τῶν συνηγόρων τῆς ἀγορᾶς ταύτης. Ἡ ἀγορὰ τοῦ ἐλαφροῦ καταδρομικοῦ ἐγένετο ἐπὶ τῷ σκοπῷ, ὅπως ἐξουδετερώσῃ τὸ μόνον μάχιμον ἀντίστοιχον τοῦ ἀντιπάλου στόλου ἐλαφρὸν καταδρομικόν, ἀπὸ ἀπόψεως δὲ τεχνικῆς, κατὰ τὴν γνώμην ἀμφοτέρων τῶν ἐπιτελείων, ἡ μαχητικὴ δύναμις τοῦ ἐλαφροῦ καταδρομικοῦ «Ἕλλη», ἰσοῦται πρὸς τὴν μαχητικὴν δύναμιν τοῦ ἀντιπάλου ἐλαφροῦ καταδρομικοῦ. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι, τῶν ἐθνικῶν πραγμάτων εὑρισκομένων, εἰς ὃ ἦσαν τότε σημεῖον, ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐπὶ μίαν στιγμὴν θὰ ἠδύνατο νὰ διστάσῃ νὰ ἀγοράσῃ αὐτό, ἀφοῦ οὕτω ἐξησφαλίζετο ἡ ἀντιμετώπισις μιᾶς λίαν ἐπικινδύνου διὰ τὴν ἡσυχίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους μονάδος; Ἑπομένως ὑποθέτω ὅτι καὶ κατὰ τοῦτο ὁ κύριος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας συνάδελφος θὰ μᾶς δικαιώσῃ ὅτι τότε ὑπὸ τοιαύτας διεθνεῖς περιστάσεις δὲν ἀποβλέψαμεν εἰς προγραμματικὴν ἀγορὰν πλοίου, διότι ἐὰν ἠθέλομεν ἀποβλέψῃ εἰς προγραμματικὴν ἀγορὰν δὲν θὰ ἠγοράζαμεν τὴν «Ἕλλην», ἀλλ’ ἠγοράσαμεν αὐτὴν διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς ἐπειγούσας πολιτικὰς ἀνάγκας. Πρέπει δὲ νὰ λεχθῇ, ὅτι τὸ πλοῖον, τὸ ὁποῖον ἠγοράσθη δὲν εἶναι ἐκ τῶν πλοίων, τὰ ὁποῖα ἠγοράσθησαν μόνον διὰ τὰς στιγμάς, τὰς πολιτικάς, τὰς τότε, ἀλλ’ εἶναι πλοῖον, τὸ ὁποῖον ἂν καὶ δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ἐν τῇ ἀναπτύξει τοῦ ναυτικοῦ προγράμματος καὶ διὰ τὴν συμπλήρωσιν Μοίρας καταδρομικῶν, ὡς πλοῖον πρώτης γραμμῆς, ἀλλ’ εἶναι πλοῖον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ἐν τῇ περαιτέρω ἐξελίξει διὰ πᾶσαν ἄλλην ναυτικὴν ἀνάγκην, ἰδιαίτατα δὲ ὡς Σχολὴ ναυτική. Εἶναι γνωστὸν εἰς τὸν κύριον ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας συνάδελφον πόσον ἔχομεν ἀνάγκην τοιούτων πλοίων διὰ τὸν στόλον ἡμῶν, ἑπομένως, προκληθεῖσα ἡ ἀγορὰ ἐκ λόγων τῆς διεθνοῦς τότε καταστάσεως, τελείως δικαιολογεῖται καὶ τελείως προσαρμόζεται τὸ πλοῖον τοῦτο εἰς τὸν ἡμέτερον στόλον, ὄχι βεβαίως ὡς πλοῖον προγραμματικόν, ὡς τρίτον δηλονότι πλοῖον ἐλαφρᾶς Μοίρας, ἀλλὰ κυρίως διὰ τὰς ἄλλας πολλαπλᾶς ἀνάγκας τοῦ ἡμετέρου στόλου. Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀγορᾶς τῶν δύο θωρηκτῶν, τῶν Ἀμερικανικῶν. Ἐνθυμούμεθα καὶ ἐνθυμεῖται ὁ κ. ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας συνάδελφος, ὑπὸ ποίαν ψυχολογικὴν κατάστασιν διετέλει ὅλη ἡ Ἑλλὰς ἐναγωνίως ἀναμένουσα ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν τὴν ἀγορὰν πλοίων, ὅπως ἀντιμετωπίσῃ τὰς τότε περιστάσεις καὶ τὴν ἐπικειμένην ῥῆξιν μετὰ τῆς Τουρκίας. Ἡ ἀγωνία τοῦ ἑλληνισμοῦ ὁλοκλήρου—καὶ ὑποθέτω θὰ ἠγωνία καὶ ὁ κύριος συνάδελφος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας—εἶναι γνωστή, ὥστε νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἔκτακτον ὅλως διόλου ἀγορὰν τῶν πλοίων.

§193Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν τὴν ἐπέκρινα.

§194Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἐνόμισα, ὅτι ἀφοῦ εἰσηγήθην τὰ τῆς ἐνεργείας μου εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἐνόμισα, ὅτι ὑπὸ τοιαύτας ἐκτάκτους περιστάσεις, ἐπεβάλλοντο καὶ ἔκτακτα μέτρα πρὸς ἀγορὰν πλοίου, ἀφοῦ ἐξηντλήθη ἡ ἀναμονή, ὅπως ἀγορασθῇ ἐνδεχομένως ἕτερον πλοῖον, τὸ ὁποῖον θὰ προσηρμόζετο περισσότερον πρὸς τὸ μέλλον πρόγραμμα τῆς Ἑλλάδος. Ἡ προσοχὴ ἡμῶν ἐστράφη ἀμείωτος πρὸς τὴν ἀγορὰν τῶν δύο πλοίων. Τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔκριναν, ὅτι θὰ ἦτο ἄστοχον, νὰ ἀπευθυνθῇ ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὴν Ἀμερικανικὴν Κυβέρνησιν, ὅπως προβῇ εἰς τὴν ἀγορὰν τούτων, ἑπομένως ἔπρεπε νὰ καταφύγωμεν εἰς ἐνέργειαν, ὅπως δι’ ἀποστολῆς ἡμῶν εἰς Ἀμερικὴν ἐπιτύχωμεν τὴν ἀγορὰν τῶν πλοίων. Ἐκάλεσα τὸν μόνον κατὰ τὴν γνώμην μου τότε ἁρμόδιον, ὅπως διαπραγματευθῇ τὴν ἀγορὰν ταύτην, τὸν Πλωτάρχην κ. Πελοπίδαν Τσουκαλᾶν, διὰ τὴν ἐντιμότητα τοῦ ὁποίου καὶ τὴν μεγάλην ἀξίαν αὐτοῦ ἰδίᾳ περὶ τὰ τεχνικὰ ζητήματα οὐδένα λόγον εἶχον νὰ ἀμφιβάλω καὶ ἤμην βέβαιος ὅτι, ἐὰν ἐπετύγχανεν ἡ ἀγορὰ τῶν Ἀμερικανικῶν πλοίων, αὕτη θὰ ἐπετύγχανε μόνον διὰ τῆς ἀποστολῆς. Ὁ κ. Τσουκαλᾶς ἠναγκάσθη νὰ ὑποσχεθῇ μίαν μεσιτείαν, τὴν ὁποίαν αἰσιοδόξως ὑπελόγιζεν εἰς 400 χιλιάδας δραχμῶν. Φαίνεται ὅμως ὅτι εὑρέθη πρὸ ὑπερβολικωτέρων ἀξιώσεων, ἃς καὶ τῇ ἐντολῇ ἡμῶν ἐπέτυχε κατόπιν νὰ περιορίσῃ, ὅσον περιωρίσθησαν. Εἰς τὴν χορήγησιν τῆς μεσιτείας ταύτης ἠναγκάσθη νὰ συναινέσῃ ἡ Κυβέρνησις διότι προεβάλλετο αὕτη ὡς ὅρος κλεισίματος τῆς ἀγοραπωλησίας, καὶ δὲν δύναται νὰ τῆς ἀποδοθῇ οὐδεμία μομφὴ καὶ οὐδεὶς ἔλεγχος νὰ ἀσκηθῇ διὰ τὴν προσχώρησιν αὐτῆς εἰς τὸν ὅρον τοῦτον, ἐφ’ ὅσον προσεχώρησεν εἰς αὐτόν, ὑπὸ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας προσεχώρησεν. Ἀρκετὴ ἀπόδειξις τῆς περὶ τὸ δημόσιον χρῆμα κηδοῦς αὐτῆς εἶναι τὸ ὅτι ἐπέμεινε καὶ κατώρθωσε νὰ μὴ πληρώσῃ περισσότερα, ὡς ἐζητοῦντο. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, τὸ θιχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Στράτου, διὰ τὴν παρατηρουμένην δυσαρμονίαν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πλοίων τοῦ Στόλου δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν ὅτι αὕτη ὑφίσταται καὶ ὅτι δέον νὰ ληφθῇ πρόνοια ὅπως ἀρθῇ καὶ εἰς τοῦτο δὲν θὰ παύσουν βεβαίως νὰ τείνουν αἱ ἐνέργειαι τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἁρμοδίων. Δὲν δύναμαι ἐπίσης νὰ μὴ συστήσω πᾶσαν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ νὰ καθιερωθῇ τὸ ὑποβρύχιον ὡς ὅπλον ἐπιθετικόν, τοῦθ’ ὅπερ προσαρμόζεται πλήρως καὶ πρὸς τὰ δεδομένα τοῦ πολέμου καὶ πρὸς τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος. Ὡς πρὸς τὴν μομφὴν περὶ Ναυτικοῦ Ἐπιτελείου......

§195Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν σᾶς ἐμέμφθην. Περὶ τῆς καταστάσεως ὡμίλησα, ἀφ’ οὗ καὶ ἐγὼ ἤμην Ὑπουργὸς καὶ δὲν ὑπῆρχεν Ἐπιτελεῖον.

§196Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Τότε ἐπιτρέψατε ἐμμέσως καὶ εὐγενῶς νὰ σᾶς μεμφθῶ ἐγώ, ὅτι δὲν ἐκάματε ὅ,τι ἐγὼ ἔκαμα.

§197Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρέπει νὰ προσθέσω ὅτι, ὅταν ἐγὼ ἤμην Ὑπουργός, ἦτο ἡ ἐποχὴ καθ’ ἣν ἕνεκα τοῦ πολέμου, ἐλαχίστους διέθετον ἀξιωματικοὺς διὰ τὸν καταρτισμὸν πλήρους Ἐπιτελείου.

§198Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Τὸ δέχομαι, καίτοι ἔμενον μῆνες τινὲς περιθώριον. Ἀλλ’ ἀδιάφορον. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι ὑπάρχει ἤδη Ἐπιτελεῖον μὲ ὅλον του τὸ κῦρος, χωρὶς νὰ ἀρνοῦμαι καὶ ἐγὼ ὅτι εἰς τὴν πληρεστέραν ὀργάνωσιν Ναυτικοῦ Ἐπιτελείου πρέπει νὰ ἔχῃ πάντοτε ἡ Κυβέρνησις ἐστραμμένην τὴν προσοχήν της.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδενὸς ἄλλου ἔχοντος τὸν λόγον κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§200ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπιφυλλάσσομαι κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς αὔριον νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ εἰς ἀπάντησιν τοῦ κ. Στράτου.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργ. τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ ἔτους 1913. (Γίνεται δεκτὸς κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα δι’ ἀναστάσεως). Ἤδη, συμφώνως τῷ κανονισμῷ, δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως· Παρακαλῶ νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Ι. Ξηρὸς καὶ Ε. Δεληγιάννης. Οἱ παραδεχόμενοι τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν λέγουσι «ναί», οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «ὄχι». Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Ἐνεργεῖται ἡ ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ι. Ξηροῦ καὶ Ε. Δεληγιάννη).

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 89. Εἶπον «ναὶ» 75, εἶπον «ὄχι» 14, ὡς ἑξῆς: