1914.12.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 69

Τῆς 17 Δεκεμβρίου 1914.

Προεδρία κ. Κ. Ζαβιτσιάνου.

(Ὥρᾳ 4.15′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Γνωρίζω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι: —Οἱ σιγαροποιοὶ Βόλου παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπόμνημα τῶν σιγαροποιῶν Ἀθηνῶν. — Ἡ Ἐφορία τῆς ἐν Πύργῳ Σχολῆς τῶν ἀπόρων παίδων αἰτεῖ ὅπως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφῇ μικρά τις συνδρομή. —Οἱ Δημοδιδάσκαλοι Λέσβου διαμαρτύρονται ἐναντίον ἐπιβλαβοῦς μέτρου τῆς πληρωμῆς διὰ σύνταξιν παρελθόντων ἐτῶν. —Οἱ καπνεργάται Πύργου, παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπόμνημα τοῦ Συνδέσμου τῶν σιγαροποιῶν Ἀθηνῶν. — Ὁ Παμφοιτητικὸς Ἑλληνικὸς Σύλλογος, αἰτεῖ ὅπως τροποποιηθῇ ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ νόμου, ἵνα διευκολυνθῇ ἡ θέσι τῶν μεταγραφομένων. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. — Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων ͵ΓΩΚΓʹ, ͵ΓΩΚΕʹ καὶ ͵ΓϠΞϚʹ περὶ ὀργανισμοῦ τῶν Πανεπιστημίων καὶ 221 περὶ παρατάσεως τοῦ χρόνου ἐγγραφῆς κλπ. τῶν φοιτητῶν». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). — Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναδασώσεων». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). — Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσωρινοῦ διορισμοῦ εἰς τὴν δασικὴν ὑπηρεσίαν τελειοφοίτων ἀνωτέρων Εὐρωπαϊκῶν δασικῶν Σχολῶν». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). — Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν ἐν γένει ἔργων». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). — Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀγορᾶς σίτου, ἀλεύρων καὶ συναλλαγματικῶν ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπὶ ἐγγυήσει τοῦ Κράτους». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). — Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διδασκαλίας τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης ἐν Ὀθωμανικοῖς καὶ Ἰσραηλιτικοῖς σχολείοις τῶν Νέων Χωρῶν». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). — Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καθορισμοῦ τοῦ ἐπιδόματος τῶν Ἀρχιερέων τῶν Νέων Χωρῶν κτλ.» (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). — Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ͵ΔΝʹ (ὑπ’ ἀριθ. 4050) νόμου περὶ ἀναδιοργανώσεως τῆς ὑπηρεσίας τῶν φάρων ὡς οὗτος ἰσχύει». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). — Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου καὶ περὶ τροποποιήσεως τῶν ἀφορωσῶν τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως διατάξεων». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). — Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ βελτιώσεως τῶν ἀποδοχῶν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης καὶ τῆς χωροφυλακῆς». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χρησιμοποιήσεως τοῦ εἰς τὴν χριστιανικὴν κοινότητα Ἡρακλείου παραχωρηθέντος γηπέδου πρὸς ἀνέγερσιν Πτωχοκομείου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγήσεως πιστώσεως πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν ὑποστάντων ζημίαν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς ὑγειονομικῶν μέτρων πρὸς καταστολὴν ἐμφανισθείσης πανώλους». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποδοχῶν ἀνδρῶν ἐφεδρείας τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ διατιθεμένων πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς χωροφυλακῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναθέσεως διαχειρίσεων Ἀστυνομικῶν Διευθύνσεων εἰς ἀξιωματικοὺς καὶ ἀνθυπασπιστὰς τῆς Χωροφυλακῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταρρυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως κλάσεών τινων τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου». Ἄρθρον 1 (Ἀναγινώσκεται).

§2ΑΛ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Τὸ χαρακτηριστικὸν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου δὲν εἶναι ἁπλῶς ἡ ἐλάττωσις δασμῶν προστατευτικῶν εἰδῶν τινων, ἀναφερομένων ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅσον κυρίως ἡ μεθοδικότης, μεθ’ ἧς γίνεται ἡ ἐλάττωσις, μεθοδικότης σκοποῦσα ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὸ νὰ καταστήσῃ τὰ ἀντικείμενα ταῦτα εὐθηνὰ εἰς τὴν κατανάλωσιν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὸ νὰ μὴ πλήξῃ καιρίως καὶ ἀποτόμως τὰς βιομηχανίας. Ἐπεκράτησε παρ’ ἡμῖν ἡ συνήθεια, ὁσάκις γίνεται λόγος περὶ ἀκριβείας τοῦ βίου, νὰ θεωρῆται ἀμέσως ἡ προστασία τῶν διαφόρων δασμῶν ὡς αἰτία τῆς ἀκριβείας ταύτης. Ἐνῷ μία ἐπισταμένη τοῦ πράγματος ἐξέτασις, ἀποδεικνύει ὅτι δὲν εἶναι κυρίως ἡ προστασία ἡ αἰτία τῆς ἀκριβείας ταύτης, ἀλλ’ ἡ ἀμέθοδος προστασία. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἡ βιομηχανία μιᾶς χώρας, ὡς καὶ τῆς ἰδικῆς μας, διαιρεῖται εἰς δύο μεγάλους κλάδους, τὸν φυσικόν, οὕτως εἰπεῖν, δηλαδὴ τὰς βιομηχανίας ἐκείνας τὰς χρησιμοποιούσας ὡς πρώτας ὕλας τὰ γεωργικὰ καὶ φυσικὰ προϊόντα, τὰ εὑρισκόμενα ἐν τῷ τόπῳ, καὶ εἰς τὸν ἄλλον κλάδον τῶν βιομηχανιῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι μεταχειρίζονται ὡς πρώτην ὕλην προϊόντα μὴ εὑρισκόμενα ἐν τῷ τόπῳ ἀλλ’ εἰσαγόμενα ἔξωθεν. Καὶ περὶ μὲν τοῦ πρώτου εἴδους τῶν βιομηχανιῶν δὲν πρόκειται βεβαίως, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τοῦ δευτέρου εἴδους τῶν βιομηχανιῶν, αἱ ὁποῖαι χρησιμοποιοῦσιν ὕλας ἔξωθεν εἰσαγομένας, καὶ αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ὑποδιαιρεθῶσιν εἰς δύο μεγάλας κατηγορίας: εἰς ἐκείνας, αἵτινες χρησιμοποιλοῦσιν ὕλας ἀτελῶς εἰσαγομένας ἔξωθεν, καὶ εἰς ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι χρησιμοποιοῦσιν ὕλας, εἰσαγομένας ἔξωθεν καὶ δασμολογουμένας ἐνταῦθα. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατηγορίαν τῶν βιομηχανιῶν, τῶν χρησιμοποιουσῶν ὕλας ἀτελῶς εἰσαγομένας, βεβαίως εἶναι εὐρύτατον τὸ δικαίωμα τοῦ νομοθέτου νὰ ἐξετάσῃ καὶ ὅλας μὲν τὰς ἄλλας ἀπόψεις, κυρίως ὅμως τί αἱ βιομαχανίαι αὗται προσφέρουσιν, ἐν ἀναλογίᾳ τῶν ἀτελειῶν καὶ τῶν ἄλλων ἀνταλλαγμάτων, τὰ ὁποῖα παρέχει αὐταῖς ἡ Πολιτεία. Προκειμένου ὅμως περὶ τῶν βιομηχανιῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι χρησιμοποιοῦσιν ὕλας δασμολογουμένας, βεβαίως ὀρθὸν εἶναι ὅταν γίνηται ἔκπτωσις τῶν δασμῶν τῶν προστατευτικῶν, νὰ συνεκπίπτωνται μετ’ αὐτῶν καὶ οἱ δασμοὶ τῶν ὑλῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας χρησιμοποιοῦσιν αὗται. Τοῦτο δὲ παρατηρεῖται εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, καὶ ἂν τοιαύτη κρατήσῃ ἀρχή, βεβαίως ἡ πολύκροτος βιομηχανία καὶ βιοτεχνία, ἡ χρησιμοποιοῦσα ὕλας δασμολογουμένας, δύναται μετὰ ψυχραιμίας νὰ ἀτενίσῃ τὴν κατάστασιν ταύτην τῆς ἐλαττώσεως τῶν δασμῶν, διότι αὕτη γίνεται ἐν μέτρῳ δικαίῳ καὶ λογικῷ. Βεβαίως ἡ γνώμη αὕτη, θεωρητικῶς διατυπουμένη εἶναι ὀρθή, ἐν τοῖς πράγμασιν ὅμως παρέχει δυσχερείας καὶ παρέχει δυσχερείας διότι ὁ ὅρος, πρώτη ὕλη, τὸν ὁποῖον συνειθίζομεν, δὲν εἶναί τι σταθερὸν καὶ συγκεκριμμένον, ἀλλ’ εἶναί τι τὸ ἐναλλασσόμενον ἑκάστοτε ἐν τῇ βιομηχανίᾳ, δὲν εἶναι ἔννοια ἀπόλυτος, ἀλλ’ εἶναι ἔννοια σχετική. Ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον εἰς μίαν βιομηχανίαν θεωρεῖται ὡς πρώτη ὕλη, εἰς τὴν ἄλλην εἶναι βιομηχανικὸν προϊόν καὶ ἑπόμενον εἶναι, ἡ εὐκολία ἡ παρεχομένη διὰ τῆς ἀτελείας εἰς μίαν βιομηχανίαν, εἰς τὴν ἄλλην νὰ μὴ εἶναι συμφέρουσα. Ἐν παραδείγματι, ἐὰν ἔχωμεν ἓν ἐργοστάσιον μαλλίνων νημάτων, ἓν ἐργοστάσιον μαλλίνων ὑφασμάτων καὶ ἓν ἐργοστάσιον κατασκευῆς ἑτοίμων μαλλίνων ἐνδυμάτων, θὰ ἴδωμεν ὅτι τὸ μὲν ἐργοστάσιον τῶν ἑτοίμων ἐνδυμάτων συμφέρον ἔχει ἵνα τελωνίζωνται εὐθηνῶς τὰ ὑφάσματα, ἐκ τῶν ὁποίων κατασκευάζει τὰ ἕτοιμα ἐνδύματα· ἀντιθέτως τὸ ἐργοστάσιον τῶν μαλλίνων ὑφασμάτων ἐπιθυμεῖ ὅπως τὰ μάλλινα νήματα εἰσάγονται εἰς τὸν τόπον ἐλαφρότερον δασμολογούμενα, τὸ δὲ ἐργοστάσιον τῶν μαλλίνων νημάτων ἐπιθυμεῖ, ὅπως ἔρια εἰσάγωνται εἰς τὸν τόπον μὲ ἐλαφρὰν δασμολόγησιν. Βλέπομεν λοιπὸν ἐν τῷ παραδείγματι τούτῳ τὴν διαφοράν, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ ἐν τῷ συμφέροντι τῶν διαφόρων βιομηχανιῶν, καὶ εἶναι ἑπόμενον ὁ νομοθέτης νὰ συναισθάνηται τὴν δυσχέρειαν ταύτην, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, Ὁπωσδήποτε ἡ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν θέτει ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀρκετὰ ἐνθαρρυντική, ὅτι θὰ ἐξετασθῶσιν ὅλοι αὐτοὶ οἱ παράγοντες κατὰ τὴν ὥραν τῆς διαρρυθμίσεως τῶν προστατευτικῶν δασμῶν. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ἐλαττώσεως τῶν δασμῶν, θὰ ἤθελον προτείνῃ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ τῶν κλινοσκεπασμάτων καὶ κουβερτῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀρκετὰ βαρύς. Στοιχίζει 12 φρ. ἕκαστον, καὶ ὅμως φορολογεῖται πρὸς 7. 25 κατ’ ὀκᾶν, ἐὰν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἕκαστον κλινοσκέπασμα ζυγίζει ἀπὸ 1–2 ὀκάδας, ὁ μέσος ὅρος εἶναι ὅτι φορολογεῖται ἕκαστον πρὸς 11 δρχ., ἤτοι 80%, ἐὰν εἶναι εὐθηνὸν τότε ἡ φορολογία καταντᾷ βαρυτέρα. Θὰ ἦτο πολὺ ὀρθὸν νὰ ἐκπεσθῇ ὁ δασμὸς αὐτός. Ἐπίσης εἶναι καὶ μία ἄλλη κλάσις τῶν βαμβακομαλλίνων κλινοσκεπασμάτων, τῶν ὁποίων ἡ μὲν ἀξία κυμαίνεται ἀπὸ 5–7 δρχ., τῶν ὁποίων ὅμως ἡ φορολογία εἶναι ἀπὸ 11–12 δρχ. κατὰ μέσον ὅρον. Ἐὰν δὲν προσκρούῃ τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς ὑφισταμένην τινὰ σύμβασιν, θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς παρατηρήσεις μου ταύτας εἰς τὴν βʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Ταῦτα εἶχον μόνον νὰ εἴπω σχετικῶς πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου). — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἱδρύσεως Τάγματος τιμῆς ὑπὸ τὸ ὄνομα «Τάγμα Γεωργίου τοῦ Αʹ». Ἄρθρον 1 (Ἀναγινώσκεται).

§4Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν θέλω εἰς αὐτὴν τὴν περίοδον τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἁπλῶς θὰ ἐπεθύμουν τοιοῦτόν τι νομοσχέδιον νὰ μὴ ὑπεβάλλετο, νὰ ἔλειπε δὲ καὶ τὸ τάγμα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει, προκειμένου περὶ χρησιμοποιήσεώς του, ὅπως χρησιμοποιεῖται σήμερον. Εἶναι ἰδέα τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα καὶ ἄλλοτε, ὑποστηρίζω δὲ καὶ σήμερον. Παρατηρῶ ὅμως ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι συνέταξαν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ οἱ ὁποῖοι πρὸ παντὸς κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου θὰ κερδίσωσιν, ἐφρόντισαν διὰ τοῦ ἄρθρου 13 νὰ ἀπαλλάξωσιν ἑαυτοὺς ἐκ τοῦ μικροῦ φόρου, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλει ἡ Πολιτεία εἰς πάντα ἄλλον. Διότι ἀναγινώσκω ὅτι «τῆς καταβολῆς τοῦ δικαιώματος τούτου ἐξαιροῦνται οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν Β. Αὐλὴν καὶ τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὑπαγομένας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν». Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διὰ τίνα λόγον πρέπει νὰ ἐξαιρῶνται ἀπὸ τὴν φορολογίαν αὐτήν, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται εἰς ὅλους τοὺς πολίτας Ἕλληνας, οἱ ὑπαγόμενοι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς τὴν πληθώραν αὐτὴν τῶν λιλιῶν, τὰ ὁποῖα δύνανται καὶ νὰ μὴ ἔχωσιν, ἀλλ’ ἀφοῦ ἤδη ἔχουσι τὴν φιλοδοξίαν νὰ τὰ ἀπαιτήσωσι, δὲν βλέπω διατί νὰ μὴ ὑποβληθῶσι καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν φορολογίαν αὐτήν, δι’ ἕκαστον τῶν νέων αὐτῶν παρασήμων, τὰ ὁποῖα θὰ προσθέσωσιν εἰς τὰ στήθη αὐτῶν. Τὸ ζήτημα ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν, διότι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους δὲν θὰ γλυτώσῃ ἀπὸ 4–5 χιλιάδας δραχμάς, τὰς ὁποίας θὰ καταβάλλωσιν οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλ’ εἶναι ἐνδεικτικὸν τῆς ἀντιλήψεως, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ παρ’ αὐτοῖς, ὅπως ὑποβάλλωσι πάντα Ἕλληνα πολίτην εἰς φορολογίαν ἐκτὸς τῶν ἰδίων ἑαυτῶν.

§5ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν. Ἡ διάταξις αὕτη, περὶ ἧς ἔκαμε λόγον ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, δὲν εἶχε σκοπὸν νὰ θέσῃ τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπεράνω τῶν ἄλλων πολιτῶν Ἑλλήνων, ἀλλ’ ἐὰν ἐτέθη, ἐτέθη διότι εἰς τὴν σωρείαν τῶν παρασήμων, τὰ ὁποῖα ἔχει ἕκαστος ἐξ αὐτῶν, ἐὰν ὑπεβάλλετο εἰς φορολογίαν ἕκαστος ἐκ τούτων, τότε ὁ βίος αὐτῶν ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως ἤθελε καταντήσει ἀληθῶς ἀβίωτος.

§6Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἔλειπε τὸ πρῶτον συνθετικὸν τοῦ παρασήμου! (Γέλωτες).

§7ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἤμην τῆς γνώμης νὰ πληρώνουν καὶ αὐτοὶ διὰ μίαν ἢ δύο φοράς, ὅσαι ἤθελε θεωρηθῇ καλόν, ἀλλ’ ὄχι διὰ παντός, διότι τοῦτο θὰ ἦτο μία βαρυτάτη φορολογία, ἡ ὁποία θὰ ἐδυσχέραινε τὸν βίον αὐτῶν ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς.

§8Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Προτείνω τὸ ἑξῆς, διὰ νὰ φθάνητε εἰς ἐξίσωσιν· νὰ πληρώνουν τὸν φόρον τοῦ Ἑλληνικοῦ παρασήμου καὶ νὰ ἀπαλλαγῶσι τῆς φορολογίας διὰ τὰ ξένα.

§9ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δέχομαι τὴν τροπολογίαν ταύτην.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροπολογήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2–12). Ἄρθρον 13 (Ἀναγινώσκεται).

§11ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἰς τὸ ἄρθρον 13 θὰ γίνῃ τροπολογία, κύριε Πρόεδρε. Νὰ προστεθῇ δηλαδὴ ἡ φράσις ὅτι: «Τῆς καταβολῆς τοῦ δικαιώματος τούτου ἐξαιροῦνται οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν Βασ. Αὐλὴν καὶ τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὑπαγομένας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ τὰ εἰς αὐτοὺς ἀπονεμόμενα ξένα παράσημα».

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 13, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 14ον). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. — Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπεκτάσεως τῆς μεταλλευτικῆς νομοθεσίας εἰς τὰς Νέας Χώρας καὶ ῥυθμίσεως τῆς ὑπηρεσίας τῶν μεταλλείων». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταρτισμοῦ στελέχους ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν τῆς ἐφεδρείας τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ». Ἀναβάλλεται. — Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς προτάσεως νόμου «περὶ Κανονισμοῦ τρόπου ἀφαιρέσεως ἀποβάρου καὶ περὶ ἀπαγορεύσεως πρὸς ἀφαίρεσιν τούτου κατ’ ἀποκοπὴν ἢ κατὰ συμφωνίαν».

§13Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τίς εἶναι ὁ ὑπεύθυνος;

§14ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἶναι ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τῆς προτάσεως νόμου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Βʹ Συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 14 Αὐγούστου 1914 Β. Διατάγματος, περὶ καταρτισμοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας τῆς χρήσεως 1914».

§16ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι, αὐτὸ διαγράφεται, κ. Πρόεδρε.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. — Βʹ Συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης εἰς τὸν νόμον ͵ΔΟΑʹ τῆς 8 Ὀκτωβρίου 1912 περὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ ἐνοριακῶν Ναῶν καὶ περὶ Γενικοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου». Ἄρθρον 1 (Ἀναγινώσκεται).

§18Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἐξ ἀφορμῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, — διότι δὲν προτίθεμαι νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, — ἐπειδὴ ὡς ἔχει εἶναι παραδεκτόν....

§19Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Θὰ προσθέσω: «ἐθνικῶν καὶ κοινωφελῶν».

§20Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ναί. Ἀλλὰ ἐπιβάλλεται ὅπως ἀναβάλωμεν αὐτὸ διὰ τὴν βʹ συζήτησιν δι’ αὔριον, νὰ προσθέσητε διάταξιν περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ ἐνοριῶν, διότι, ὡς γνωστόν, μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ ἐνοριῶν καὶ τὰ προσόντα τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν χειροτονίαν ἱερέων δὲν εὑρίσκομεν ἱερέα, διότι εἰς κανὲν χωρίον, εἰς καμμίαν κοινότητα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χειροτονηθῇ ἱερεύς. Οἱ γέροντες ἱερεῖς ἐξέλιπον, ὡς εἶναι γνωστόν. Μὲ ἀπολυτήριον Σχολαρχείου δὲν ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι καὶ παρακαλῶ θερμῶς ν’ ἀναβάλητε τὴν συζήτησιν δι’ αὔριον, ἵνα ὑποβάλωμεν πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐπιτρέπεται νὰ χειροτονῶνται καὶ ἱερεῖς ἔχοντες ἀπολυτήριον τῆς αʹ τάξεως τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου.

§21Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καὶ χθὲς μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν νομίζω ὅτι τοιαύτην τροποποίησιν δύναμαι νὰ δεχθῶ, ἐνῷ ἔχομεν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς ἐπιτροπῆς νομοσχέδιον.

§22Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Πότε;

§23Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἶναι ἐν τῷ τελειοῦσθαι· θὰ τὸ εἰσαγάγωμεν τὸ νομοσχέδιον πλῆρες καὶ τότε θὰ κρίνῃ ἡ Βουλή.

§24Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Πολὺ καλά, ἐὰν πρόκειται νὰ γίνῃ γενικὴ ἐργασία...

§25Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω κατ’ ἀρχὴν ἐναντίαν γνώμην· κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὰς λέξεις: «διαθέτωσι μέρος ὑπὲρ φιλανθρωπικῶν» νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις: «Ἐθνικῶν καὶ κοινωφελῶν». Ἐπίσης νὰ προστεθῇ ὅτι εἰς τὸ Γενικὸν Ἐκκλησιαστικὸν Ταμεῖον ἀνατίθεται ἡ πληρωμὴ καὶ τῶν ἐν Θήρᾳ ἐπισκοπικῶν ναῶν, ὡς καὶ ἡ μισθοδοσία ἑνὸς ἐφημερίου καὶ ἑνὸς νεωκόρου τῶν ναῶν τούτων. Ἦσαν τρεῖς ἀρχαῖοι ναοί, εἰς τοὺς ὁποίους ἐπλήρωνε τὸ Κράτος 700 δρχ. κατ’ ἔτος. Ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὸ Ἐκκλησιαστικὸν Ταμεῖον, ἐπειδὴ δὲν ἀνεγράφη τοῦτο εἰδικῶς ἐν τῷ νόμῳ, μήτε ἀπὸ τὸ Κράτος συντηροῦνται, μήτε ἀπὸ τὸ Ἐκκλησιαστικὸν Ταμεῖον.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Θεοδωρόπουλος ἔχει τροπολογίαν. Τὴν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, κύριε Ὑπουργέ;

§27Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ὑποβάλει μίαν τροπολογίαν τὴν ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν). Τὸ πρᾶγμα ἐπείγει, κύριε Ὑπουργέ.

§28Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἶπον καὶ εἰς τὸν κ. Βελέντζαν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τροπολογιῶν νὰ μεταβάλωμεν σήμερον τὸν νόμον «περὶ ἐνοριῶν».

§29Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναβάλετε τοὐλάχιστον δι’ αὔριον.

§30Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὄχι.

§31Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον ἔχει ἀποκλειστικὸν καὶ ὡρισμένον σκοπόν. Ἐὰν δὲ δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἀνάγκης ἐξαιρετικῆς ἀποκλειστικῶς καὶ ἐγὼ δὲν θὰ ἐπρότεινον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν θὰ ἐπρότεινον ἢ νὰ ληφθῶσι ταῦτα ὑπ’ ὄψιν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐν τῷ μέλλοντι ἤθελεν ὑποβάλει νομοσχέδιον τροποποιοῦν τὸν νόμον περὶ ἐνοριῶν. Ἡ ἀνάγκη δὲ ἡ ἐπιτακτικὴ καὶ μεγάλη καὶ ἐπείγουσα, περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλῶ, εἶναι αὕτη· ὅτι πρέπει εἰς τοὺς ἐκλεγομένους ἐνοριακοὺς ἐπιτρόπους νὰ ὁρισθῶσι προσόντα τινά, καὶ μάλιστα προσόντα ἡλικίας. Ὁ νόμος τοῦ 1910 ͵ΓΦΚϚʹ ἐν ἄρθρῳ 6 ὁμιλεῖ ἀληθῶς περὶ ἡλικίας, ἀλλ’ ἡλικίας κατωτάτης πέραν τῆς ὁποίας δύναταί τις νὰ ἐκλεχθῇ ἐπίτροπος, ἀλλὰ δὲν ὁμιλεῖ περὶ ἀνωτέρου ὁρίου, καὶ τοῦτο εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον, διότι κατὰ τὸν νόμον περὶ ἐνοριῶν ἐκ τῶν λαϊκῶν ἐπιτρόπων, ἐκλέγεται ὁ ταμίας τοῦ ναοῦ· συμβαίνει δὲ πολλάκις νὰ διαχειρίζηται οὗτος κολοσσιαῖα ποσά. Γνωρίζω δὲ ἐπίτροπον λαϊκόν, ταμίαν, διαχειριζόμενον ἑκατοντάδας χιλιάδων ἐκκλησιαστικῶν χρημάτων καὶ μὴ παρέχοντα καμμίαν ἀσφάλειαν περὶ τῆς καλῆς διαχειρίσεως. Νομίζω λοιπὸν ἀναγκαῖον ἵνα τεθῇ ἓν ὅριον ἀνώτατον, πέραν τοῦ ὁποίου νὰ μὴ ἐπιτρέπηται νὰ ἐκλεχθῇ λαϊκὸς ἐπίτροπος, ἢ τοὐλάχιστον ταμίας τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ συμβουλίου, καὶ τοιοῦτον πρέπει νὰ εἶναι τὸ 65 ἔτος, πέραν τοῦ ὁποίου δὲν ἐπιτρέπεται ἡ προσωπικὴ κράτησις. Διότι οὐδεμίαν ἀσφάλειαν ἔχει ὁ ναός, ὅτι ἡ διαχείρισις τὴν ὁποίαν ἐνεργεῖ ὁ ἐπίτροπος γίνεται τιμίως, ἐνόσῳ δὲν ὑπάρχει τοὐλάχιστον ἡ προσωπικὴ κράτησις διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον. Ἔχω παρασκευάσει λοιπὸν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Κατ’ αὐτὴν δὲν δύνανται νὰ ἐκλεχθῶσι λαϊκοὶ ἐπίτροποι οἱ ὑπερβάντες τὸ 65 ἔτος τῆς ἡλικίας των, ὡς ἐπίσης καὶ ἐκεῖνοι οἵτινες κατὰ τὸ παρελθόν, πρὸ τοῦ νόμου περὶ ἐνοριῶν, διεχειρίσθησαν ὡς ἐκκλησιαστικοὶ σύμβουλοι χρήματα ἐκκλησιαστικὰ καὶ δὲν ἀπέδοσαν λογοδοσίαν, στεροῦνται τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐπιτροπεύειν ναούς. Οἱ τυχὸν δὲ ἐκλεγέντες τοιοῦτοι, ὅσοι δηλαδὴ ὑπερέβησαν τὸ 65ον ἔτος ἢ ὅσοι διεχειρίσθησαν ἐκκλησιαστικὰ χρήματα καὶ δὲν ἀπέδοσαν λογοδοσίαν, οὗτοι ἐκπίπτουσι τοῦ ἀξιώματος τοῦ λαϊκοῦ ἐπιτρόπου, διότι οὐδεμίαν ἀσφάλειαν παρέχουσι περὶ τῆς καλῆς διαχειρίσεως.

§32Λ. ΝΑΚΟΣ. Νὰ ζητηθῇ ἐγγύησις.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς ἐτροπολογήθη παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀπονομῆς προνομίου εὑρεσιτεχνίας εἰς τὸν χημικὸν Ι. Π. Δοανίδην». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ αὐξήσεως τῆς περιουσίας τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου πρὸς κατασκευὴν ναυαρχίδος τοῦ Ἑλληνικοῦ Στόλου ὑπὸ τὸ ὄνομα «Βασιλεὺς Κωνσταντῖνος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους τοῦ 1913. Ὁ κ. Ν. Δημητρακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§34Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν ἐπανόρθωσιν μόνον ἔχω νὰ κάμω εἰς μίαν λεπτομέρειαν ἀφορῶσαν τὸ κονδύλιον τῶν γραφικῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον ἀληθῶς ἀναγράφεται εἰς 145.500 δραχμῶν ἀπέναντι 85.000 ἢ 86.000 ἀναγραφομένων εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1912.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§36ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπεθύμουν νὰ δοθῇ ἐξήγησις ὅτι ἄκοντος ἐμοῦ παρεχωρήθη ἡ θέσις μου εἰς τὸν κ. Στράτον. Χθὲς νομίζω εἶχεν ἀποφασισθῆ νὰ λάβω ἐγὼ πρῶτος τὸν λόγον, διότι πρῶτος ἐκλήθην ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον· μετ’ ἐμὲ ἐκλήθη ὁ κ. Στράτος. Ἔπειτα ἐγὼ ἐξήγησα διατί δὲν ἠδυνάμην νὰ λάβω τὸν λόγον. Ἐγὼ εἶμαι συνηθισμένος νὰ ἐγγράφωμαι διὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τότε καὶ μόνον ὅταν ὁ Προϋπολογισμὸς ἀναγράφηται ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει. Ὅταν ἀνεγράφη ὁ Προϋπολογισμὸς μετέβην εἰς τὸν κ. Πρόεδρον καὶ ἐζήτησα νὰ μὲ ἐγγράψῃ. Ὁ κ. Πρόεδρος μοὶ λέγει: «Πρὸ ὑμῶν ἔχουσιν ἐγγραφῆ ἄλλοι κύριοι συνάδελφοι· εὐτυχῶς ἐκρατήθη δι’ ὑμᾶς ἡ θέσις τοῦ δευτέρου καὶ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Στράτος εὐηρεστήθη νὰ παραχωρήσῃ εἰς ἐμέ. Δὲν ἔχει οὕτω, κ. Πρόεδρε;

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ πρᾶγμα ἔχει οὕτως πως: Πρῶτος ἐζήτησε τὸν λόγον ὁ κ. Δημητρακόπουλος, μετὰ τοῦτον ὁ κ. Στράτος, τρίτος ὁ κ. Εὐταξίας.

§38ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μοὶ παρεχώρησε τὴν θέσιν του ὁ κ. Στράτος.

§39Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀνακαλῶ τὴν παραχώρησιν (Ἱλαρότης).

§40ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε νὰ μὲ ἐγγράψητε πρῶτον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε ἐγγεγραμμένος πρῶτος.

§42Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὀφείλω καὶ ἐγὼ μίαν ἐξήγησιν, διότι ὑπάρχει ἓν εἶδος ἐμφυλίου πολέμου μεταξύ μας. Ἐγὼ εἶχον τὴν ἐπιμέλειαν νὰ ἐγγραφῶ διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ εἶχον ἐγγραφῆ δεύτερος μετὰ τὸν κ. Δημητρακόπουλον. Ὁ κ. Εὐταξίας μὲ παρεκάλεσε νὰ παραχωρήσω εἰς αὐτὸν ἐγὼ τὴν σειράν μου, τὴν ὁποίαν ἠρνήθη νὰ τῷ παραχωρήσῃ ζητηθεὶς ὁ κ. Δημητρακόπουλος. Ἐγὼ εὐχαρίστως τὴν παρεχώρησα, χθὲς ὅμως ὅτε ἐπρόκειτο ν’ ἀγορεύσῃ ὁ κ. Δημητρακόπουλος περὶ ὥραν 6½ μ. μ. ὁ κ. Εὐταξίας ὑπολογίζων ὅτι ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Δημητρακοπούλου θὰ ἔληγεν τὴν 11ην, μοὶ εἶπεν ὅτι ἐπόνει ὁ λαιμός του. Ἐθεώρησα καθῆκον ὅτι ἀφ’ οὗ χθὲς ὁ κ. Εὐταξίας κατὰ τὴν δύσκολον ὥραν ἀνεκάλει τὴν παραχώρησιν, ν’ ἀνακαλέσω καὶ ἐγὼ τὴν παραχώρησιν σήμερον κατὰ τὴν καλὴν ὥραν. (Ἱλαρότης). Οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὸν κ. Στράτον, θὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Εὐταξίας, ἐφ’ ὅσον ἐπιμένει.

§44Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι Βουλευταί. Κατὰ τὸν προϋπολογισμόν, τὸν ὁποῖον ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τροποποιηθέντα διὰ δηλώσεων ὑποβληθεισῶν τελευταίως, τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους τὰ μὲν τακτικὰ ἀνέρχονται εἰς 208.029.184, τὰ δὲ ἔκτακτα εἰς δρχ. 8.013.301· ἐν ὅλῳ δηλαδὴ τὰ πραγματικὰ ἔσοδα ἀνέρχονται εἰς δρχ. 216.042.485. Τὸ σύνολον τῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ἐσόδων ἀποτελεῖ κατὰ τὴν ταξινόμησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς ἣν προέβη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ λεγόμενα πραγματικὰ ἔσοδα, ὧν τὸ σύνολον οὕτω ἀνέρχεται εἰς δρχ. 216.042.485. Κατόπιν τῆς προσθήκης τῶν ἐκ μετασχηματισμοῦ κεφαλαίων ἐσόδων ἀνερχομένων εἰς δρχ. 344.001.040, ἔχομεν σύνολον ἐσόδων τοῦ 1914 ἐκ δρχ. 560.043.525. Ἀπέναντι τῶν ἐσόδων τούτων ἔχομεν ἔξοδα τακτικὰ δρχ. 235.539.445.30, ἔξοδα ἔκτακτα δρχ. 214.004.884.99 ἤτοι ἐν συνόλῳ πραγματικὰ ἔξοδα δρχ. 449.544.330.29. Εἰς τὸ σύνολον τοῦτο τῶν πραγματικῶν ἐξόδων προστίθενται τὰ ἐκ μετασχηματισμοῦ κεφαλαίων ἔξοδα ἀνερχόμενα εἰς δρχ. 180.087.207.92 ἤτοι ἔχομεν σύνολον ἐξόδων δρχ. 629.631.538.21 καὶ κατὰ συνέπειαν ἔλλειμμα δρχ. 69.588.013.21. Κατὰ τὰς εἰς τὴν Βουλὴν ἀνακοινώσεις ταύτας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὰς γενομένας ὑπ’ αὐτοῦ ταξινομήσεις ἐσόδων καὶ ἐξόδων, τὸ ἔλλειμμα τῶν τακτικῶν ἐξόδων πρὸς τὰ τακτικὰ ἔσοδα ἀνέρχεται εἰς δραχ. 27.510.261.30, τὸ ἔλλειμμα τῶν ἐκτάκτων ἐσόδων πρὸς τὰ ἔκτακτα ἔξοδα ἀνέρχεται εἰς 205.991.583.99, ἤτοι ἐν συνόλῳ τὸ ἔλλειμμα τῶν πραγματικῶν ἐσόδων πρὸς τὰ πραγματικὰ ἔξοδα ἀνέρχεται εἰς δρχ. 233.501.845.29. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο μειοῦται κατόπιν τοῦ περισσεύματος, τὸ ὁποῖον ἀφίνει ἡ κατηγορία τοῦ μετασχηματισμοῦ κεφαλαίων, ἥτις ἀφίνει περίσσευμα ἐκ δρχ. 163.913.832.08. Αὐτὸς ὁ συμψηφισμὸς τοῦ περισσεύματος τῶν τοιούτων ἐσόδων πρὸς τὰ ἔξοδα καταλήγει εἰς μείωσιν τοῦ ἐλλείμματος εἰς δρχ. 69.588.013.21. Ὁ προϋπολογισμός, κύριοι, ἔχει ἐκτελεσθῇ κατὰ τὸ πλεῖστον καὶ ὑπολείπονται ἔτι δεκαπέντε μόνον ἡμέραι πρὸς συμπλήρωσιν πάντων τῶν δωδεκατημορίων του. Κατὰ συνέπειαν ἡ ψήφισίς του εἶναι τυπική, ἀφοῦ ὑπὸ τύπον δωδεκατημορίων ἐνεκρίθη ἤδη. Εἶναι ἐξεταστέος ὅμως, κύριοι, ὡς ἀπολογισμὸς ἀπὸ τῆς ἀπόψεως οἰκονομικῆς καὶ πολιτικῆς, ἀλλ’ εἶναι ἐξεταστέον συγχρόνως καὶ τὸ πρόκριμα, τὸ ὁποῖον ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος εἰσάγει διὰ τὰ δημόσια οἰκονομικά. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1914, προέβη εἰς μεταβολὴν τῆς ταξινομήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, μεταβολήν, ἥτις παρέσχεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν νέαν λογιστικὴν μορφήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διῄρεσε τὸν προϋπολογισμὸν εἰς δύο μεγάλας κατηγορίας, εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν πραγματικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων καὶ εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἐκ μετασχηματισμοῦ κεφαλαίων ἐξόδων καὶ ἐσόδων. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς κατηγορίας τῆς περιλαμβανούσης τρίτα νομικὰ πρόσωπα, καθόσον ἡ τῆς κατηγορίας ταύτης κατάταξις, εἰς τρίτης κατηγορίας ἐσόδων καὶ ἐξόδων οὐδὲν προσθέτει εἰς τὴν ἑνότητα τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰμὴ ἑνότητα κατατάξεως, διότι ὅλα τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα τὰ διαχειριζόμενα διὰ τῶν νομικῶν προσώπων τούτων, ἔν τισι μὲν εἰσάγονται ἀπ’ εὐθείας εἰς τὰ ταμεῖα τούτων, ἔν τισι δὲ εἰσάγονται ἐκ τῶν κεφαλαίων τῶν ἀποδόσεων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, συνεπείᾳ δὲ τούτου ἡ συσχέτισις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους πρὸς τὴν διαχείρισιν τῶν ταμείων παραμένει ἡ αὐτή. Ἑπομένως ἡ μεταβολὴ τῆς ταξινομήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐν τούτῳ καὶ ἡ κατάταξις τῆς διαχειρίσεως τῶν νομικῶν προσώπων εἰς τρίτην κατηγορίαν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, κατ’ οὐδὲν κατορθοῖ τὴν ἐπιδιωκομένην ἑνότητα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ μόνον βελτιοῖ τὴν ταξιθέτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ εὐκολύνει τὴν ἀνάγνωσιν αὐτοῦ. Ἡ ἑνότης δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἐν τῇ δημοσίᾳ ἡμῶν διαχειρίσει, ἐν ᾗ περιπτώσει τὰ νομικὰ ταῦτα πρόσωπα ἤθελον καταργηθῆ, ἐν ᾗ περιπτώσει τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τὸ Γεωργικὸν Θεσσαλικὸν Ταμεῖον καὶ τὸ Λαχεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου καὶ τῶν Ἀρχαιοτήτων ἤθελον καταργηθῆ, ἤθελον παύσῃ διατηροῦντα ἰδίαν διαχείρισιν ἐν τῇ δημοσίᾳ διαχειρίσει. Τότε μόνον ἠθέλομεν ἐπιτύχει τὴν ἑνότητα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν. Εἶναι δ’ εὔλογος ἡ ἐπιδίωξις τῆς ἑνώσεως πασῶν τῶν τοιούτων διαχειρίσεων ἐσόδων καὶ ἐξόδων, πλὴν ἐλαχίστων, αἵτινες ἀπορρέουσιν ἐκ κληροδοσιῶν καὶ δωρεῶν, μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, καθόσον πάντες οἱ πόροι τῶν εἰδικῶν τούτων ταμείων εἰσάγονται εἰς ταῦτα ἐκ τῶν φόρων τῶν εἰσφερομένων δυνάμει τῆς ἐπιτακτικῆς νομοθετικῆς ἐντολῆς ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, αἱ δὲ δαπάναι, ὅσαι ἐν τοῖς κεφαλαίοις τῶν ἐξόδων των ἀναγράφονται, ἐξυπηρετοῦσι σκοπὸν ἐξαιρετικῶς πολιτειακόν. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου τοῦτο εἶναι τὸ ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ ἵδρυσις τῶν ταμείων τούτων γενομένη κατὰ χρόνους, καθ’ οὓς ἦτο ἀνάγκη εἰδικῆς μερίμνης πρὸς ἐξυπηρέτησιν ὡρισμένων συμφερόντων τοῦ Κράτους, ἐπέτυχεν ἐξ ὁλοκλήρου, ἀναμφισβητήτως δὲ χρησιμεύουσι τὰ ταμεῖα ταῦτα, ὄχι μόνον ἵνα θέσωσι φραγμὸν εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἐχρησίμευσαν καί τι μᾶλλον ἵνα προκαλέσωσι καὶ τὰς εἰσφορὰς τὰς ἑκουσίας τῶν ἁπανταχοῦ Ἑλλήνων, ἰδιαίτατα δὲ διὰ τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, τὸ ὁποῖον διὰ τὸν Ἑλληνισμόν, λόγῳ τῆς ναυτικῆς τοῦ Ἔθνους ἰδιοφυίας, προὐκάλει ζωηρότερον τὸ ἐνδιαφέρον, ὡς καὶ διὰ τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἐφ’ ὅσον δὲ τὰ ταμεῖα αὐτά, ἄνευ βλάβης τῆς οἰκονομίας τοῦ ἡμετέρου προϋπολογισμοῦ ἱδρύθησαν καὶ ἐν τῇ λειτουργίᾳ αὐτῶν ηὐδοκίμησαν, φρονῶ ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος ἵνα χάριν ἀποκλειστικῶς θεωρητικῶν λόγων, ἡ ἔννοια τοῦ Κράτους ἐπεκταθῇ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ καταρρίψῃ θεσμὸν τοσούτῳ ἐπωφελῆ. Πάντως ὅμως τὰ ταμεῖα ταῦτα ἀποχωρίζοντες καὶ κατατάσσοντες ὡς τρίτην κατηγορίαν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Γενικοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐξυπηρετοῦμεν τὴν ἑνότητα τῆς δημοσίας διαχειρίσεως. Διὰ τὸν θέλοντα νὰ λάβῃ πλήρη εἰκόνα τῆς δημοσίας διαχειρίσεως, ἡ ταξινόμισις τοῦ προϋπολογισμοῦ περιλαμβάνει δύο ἑτέρας κατηγορίας. Μέχρι τοῦδε τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους κατηρτίζοντο ἄλλως. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν εἰσήγοντο ὅλα τὰ ἔσοδα καὶ ἀντιθέτως ὅλα τὰ ἔξοδα. Ὑπῆρχε καὶ κίνησις κεφαλαίων, ἡ ὁποία ἐξεπροσωπεῖτο ἐν τῷ ἰσολογισμῷ τοῦ Κράτους, τοῦθ’ ὅπερ ὅμως ἀπὸ χρόνου ἀνεστάλη, μὴ στηριζόμενον ἐπὶ ἰσολογισμοῦ πραγματικοῦ τοῦ ἐνεργητικοῦ καὶ παθητικοῦ τοῦ Κράτους, μὴ στηριζόμενον ἐπὶ συστήματος λογιστικοῦ πλήρους, ἀλλ’ ἐπὶ λογαριασμῶν ἐν πολλοῖς ἐσφαλμένων καὶ εἰκονικῶν. Ἀπὸ ἐτῶν τριῶν ἢ τεσσάρων εἰσήχθη τὸ σύστημα τοῦ ἐκτάκτου προϋπολογισμοῦ, ἐνῷ ἀνεγράφησαν καὶ ὡς ἔσοδα τὰ συνομολογηθέντα δάνεια. Εἰσήγοντο τοιουτοτρόπως ταῦτα εἰς τὴν δημοσίαν διαχείρισιν ἐκ τοῦ ἐνεργητικοῦ τοῦ ἰσολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ἀντιθέτως δὲ ἀνεγράφησαν ὡς ἔκτακτα ἔξοδα αἱ ἀνάγκαι εἰς τὰς ὁποίας ἀνταπεκρίνετο ἡ συνομολόγησις τῶν δανείων. Εἰς τὸν ἔκτακτον προϋπολογισμὸν ἀνεγράφετο συγχρόνως καὶ τὸ περίσσευμα τῶν προηγουμένων ἐτῶν, περίσσευμα τὸ ὁποῖον συνεχέετο ἐν πολλοῖς καὶ πρὸς τὰ δάνεια τὰ συνομολογηθέντα. Τοῦ ἐκτάκτου προϋπολογισμοῦ ἡ ἀνάγκη ἐξέλιπεν, ἐξέλιπε δὲ ταχέως, ἐκλιπόντων τῶν περισσευμάτων ἕνεκα τῶν μεγάλων δαπανῶν τὰς ὁποίας προεκάλεσαν αἱ περιστάσεις, αἵτινες ἔληξαν αἰσίως, ἀλλ’ ἀφῆκαν ἀποτελέσματα οὐσιαστικὰ καὶ διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ Κράτους καὶ διὰ τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ διοίκησιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἤδη εἰσάγει τὴν ἑξῆς κεφαλαιώδη διάκρισιν ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Διακρίνει τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα εἰς πραγματικὰ καὶ εἰς ἔσοδα καὶ ἔξοδα προερχόμενα ἐκ μετασχηματισμοῦ κεφαλαίων. Ἀφ’ ἑτέρου τὰ πραγματικὰ ἔσοδα διακρίνει εἰς τὰ τακτικὰ ἔσοδα καὶ εἰς τὰ ἔσοδα τὰ ἔκτακτα καὶ ὁμοίως τὰ πραγματικὰ ἔξοδα διακρίνει εἰς τακτικὰ καὶ ἔκτακτα ἔξοδα. Ἀναμφισβητήτως ἀπὸ λογιστικῆς ἀπόψεως τὸ σύστημα εἶναι πλῆρες. Ἔχει βεβαίως τοῦτο ἀνάγκην ἐξελίξεώς τινος, διαρρυθμίσεώς τινος ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, ἀλλ’ ἡ θεωρητικὴ σύλληψις τοῦ ζητήματος ἀπὸ λογιστικῆς ἀπόψεως εἶναι ὀρθή. Ἀναμφισβητήτως δὲ ὁ θέλων νὰ ἀναγνώσῃ τὸν προϋπολογισμόν, θὰ εὕρῃ εὐκολωτέραν τὴν σύλληψιν τῆς εἰκόνος τῆς δημοσίας διαχειρίσεως ἐν τῇ καταστρώσει καὶ ταξινομήσει τῶν κεφαλαίων τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν τε ἐσόδων καὶ ἐξόδων, ὡς ταῦτα ἔχουσι συντελεσθῇ. Ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως ἐπίσης δύναται νὰ εὑρεθῇ πρὸ δυσχερειῶν διὰ τὴν σύγκρισιν τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν παλαιῶν προϋπολογισμῶν πρὸς τοὺς σημερινούς. Τοῦτο ὅμως εἶναι μικρὸν μειονέκτημα μηδαμινόν, ἀπέναντι τοῦ ἀγαθοῦ, τὸ ὁποῖον εἰσάγει τὸ σύστημα τοῦτο. Εἶναι βέβαιον ὅτι ἐν Ἰταλίᾳ, ἔνθα ἐφηρμόσθη τὸ σύστημα τοῦτο, προσέκρουσεν εἰς ἀντιρρήσεις θεωρητικάς, ἀλλ’ ἡ σύνοψις τῶν ἀντιρρήσεων, κυρίως δὲν ἐστράφη εἰς τὸ λογιστικὸν μέρος, ἡ σύνοψις τῶν ἀντιρρήσεων ἐστράφη, στρέφεται καὶ θὰ στρέφηται ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν πορισμάτων εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγάγῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον σύνταξις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἀναμφισβητήτως διὰ τὸν θέλοντα προχείρως καὶ ἄνευ βαθείας γνώσεως τῶν λογιστικῶν τοῦ Κράτους, νὰ ἀνεύρῃ τὴν οἰκονομικὴν ἀλήθειαν, ὁ προϋπολογισμὸς ὅστις εἰσήχθη εἶναι προϋπολογισμὸς δεικνύων πολὺ εὐνοϊκώτερα καὶ πολὺ αἰσιώτερα τὰ πράγματα ἀφ’ ὅ,τι ἤθελον παρασταθῇ, ἐὰν συνετάσσετο ὁ προϋπολογισμὸς κατὰ τὸ σύστημα τὸ παλαιὸν τῆς ἁπλῆς ἀριθμήσεως ὅλων τῶν κονδυλίων τῶν ἐσόδων καὶ ὅλων τῶν κονδυλίων τῶν ἐξόδων. Καὶ ἀκριβῶς ἡ τοιαύτη τοῦ προϋπολογισμοῦ σύνταξις, ἀπομακρύνει πάντα κίνδυνον συγχύσεως, εἰς ὃν ἤθελε περιπέσει καὶ ὁ μετ’ ἐπιμελεστέρας ἐξακριβώσεως καὶ διονυχίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ μελετῶν τὰ δημόσια οἰκονομικὰ καὶ ἡ περὶ τούτων συζητοῦσα Βουλή. Προκειμένου περὶ τῆς ἀναγραφῆς τῶν τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων οὐδὲν ἔχω νὰ εἴπω. Ταῦτα ὀρθῶς ἔχουσιν ἀναγραφῇ. Ἀλλὰ δύο κεφαλαιώδη σημεῖα προκαλοῦσι τὴν πλάνην, ἥτις εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφιλοχωρήσῃ περὶ τὴν πραγματικὴν ἐκτίμησιν τοῦ οἰκονομικοῦ ἰσοζυγίου. Ὁ προϋπολογισμὸς παρέχει ἐν τῷ συνόλῳ του πλήρη τὴν εἰκόνα τῆς ταμιακῆς καταστάσεως, τῆς παρουσιαζομένης μετὰ τὴν ἄθροισιν ὅλων τῶν κεφαλαίων τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Ἡ ταμιακὴ δὲ κατάστασις καταλήγει εἰς ὁλικὸν ἔλλειμμα 69.588.013.21 δραχμῶν. Ἀλλ’ ἐνδιαφέρει τὴν Βουλὴν πρὸ παντός, οὐχὶ ἡ ἐξέτασις τῆς ταμιακῆς, ἀλλὰ κυρίως τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως. Ἐνδιαφέρει τὴν Βουλὴν ἡ γνῶσις, ἂν τὸ οἰκονομικὸν ἰσοζύγιον ὑφίσταται, ἢ ἂν τοὐλάχιστον εἶναι τοῦτο ἐφικτὸν καὶ πότε. Ἐνδιαφέρει τὴν Βουλὴν νὰ ἐλέγξῃ, ἂν τὸ σύνολον τῶν πραγματικῶν ἐσόδων δύναται νὰ ἀντιμετωπίζῃ νικηφόρως τὸ σύνολον τῶν ἐξόδων, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ λειτουργήσωσιν αἱ δημόσιαι λειτουργίαι, αἱ πολιτικαὶ ἐξουσίαι. Ὡς ἔχει καταρτισθῇ ὁ προϋπολογισμός, μὲ ἀντιπαράστασιν ἐξόδων τακτικῶν πρὸς ἔσοδα τακτικά, παρουσιάζεται ἔλλειμμα δρ. 27.510.261.30. Ἀλλὰ μὴ τοῦτο εἶναι τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα καὶ μὴ ἡ Βουλὴ προβαίνουσα εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ πεισθῇ ὅτι τὸ ἔτος 1915 θὰ ἀντιμετωπίσωμεν ἔχοντες νὰ θεραπεύσωμεν ἔλλειμμα οἰκονομικὸν τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἐκ μόνον 27.510.261.30 δραχμῶν συνιστάμενον; Περὶ τούτου χρειάζεται ἐξέτασις. Τὰ δύο σημεῖα τῶν ἐξόδων τὰ καίρια, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἡ μεταβολὴ τῆς διατάξεως τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἡ περιπλάνησις τῶν ἀριθμῶν, εἶναι τὸ τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων καὶ τὸ τοῦ μετασχηματισμοῦ τῶν κεφαλαίων. Κύριοι· εἰς τὰ ἔκτακτα ἔξοδα ἀνεγράφησαν μετ’ αὐστηρᾶς περισυλλογῆς ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅλαι ἐκεῖναι αἱ δαπάναι, αἵτινες δὲν στηρίζονται εἰς νόμους ἐπιβάλλοντας τὰς δαπάνας ταύτας, πρὸς κανονικὴν λειτουργίαν τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, εἴτε εἰς σκοπιμότητα ἐπιβολῆς τῶν δαπανῶν, διὰ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῶν αὐτῶν ὑπηρεσιῶν, ὅλαι ἐκεῖναι αἱ δαπάναι αἵτινες μὴ ὑπαγόμεναι εἰς τὰς δύο ταύτας γενικὰς κατηγορίας, δὲν εἶναι ἐπιδεκτικαὶ ἐπαναλήψεως κατ’ ἔτος. Ἡ τοιαύτη διάκρισις τῶν δαπανῶν, εἶναι κατ’ ἐμὲ ἐσφαλμένη κατὰ βάσιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξωμεν, ὅτι δαπάνη ἔκτακτος δι’ ἓν Κράτος, τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ καθ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς πολιτειακὰς ἐκφάνσεις, εἶναι πᾶσα δαπάνη ἡ ὁποία δὲν ἐπαναλαμβάνεται τὸ ἑπόμενον ἔτος. Ἐὰν ταύτην τὴν λογικὴν ἠθέλωμεν ἀποδεχθῆ, ἠθέλομεν φθάσει εἰς συμπεράσματα πολὺ δυσάρεστα διὰ τοῦ συστήματος τούτου, ἀλλὰ καὶ ἠθέλομεν θέσει διὰ τὴν διαχείρισιν τὴν δημοσίαν, μίαν πεπλανημένην βάσιν, διότι θὰ ἦτο δυνατὸν ἴσως νὰ παρασυρθῇ τις εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι πέραν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τὴν ὁποίαν δημιουργεῖ ἡ ὑπεροχὴ τῶν τακτικῶν ἐσόδων πρὸς τὰ τακτικὰ ἔξοδα, πᾶσα δαπάνη μὴ δυναμένη νὰ ἐπαναληφθῇ κατ’ ἔτος, θὰ ἦτο ὀρθὸν ἢ δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθῇ δι’ ἐκτάκτων πόρων ἢ δανειακῶν πόρων. Ἐν τούτῳ ἔγκειται ἡ πλάνη ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθάλπηται, τὴν ὁποίαν δὲν ζητεῖ νὰ ὑποθάλψῃ διὰ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεώς του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ὑποπέσῃ πᾶς τις ἐρευνητὴς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν θέλωμεν νὰ εὑρισκώμεθα ἐντὸς τῆς οἰκονομικῆς λογικῆς καὶ ἀληθείας, ὀφείλομεν ἵνα τὰ ἔκτακτα ἔξοδα χωρίσωμεν εἰς δύο κατηγορίας. Εἰς πᾶν Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐντεταλμένον νὰ διαχειρίζηται σύνολον ὁμοειδῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, ὑπάρχει πάντοτε κεφάλαιόν τι ἐκτάκτων ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται τὸ ἓν ἔτος ὑπὸ μίαν μορφὴν καὶ τὸ ἄλλο ὑπὸ ἑτέραν μορφήν, ἀλλ’ ἀνάγονται πάντοτε εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἀπροβλέπτων καὶ οὐχὶ τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων. Ταῦτα τὰ ἔκτακτα ἔξοδα ἀνάγονται εἰς τὴν τακτικὴν διαχείρισιν καὶ εἶναι πρέπον καὶ ὀρθὸν ν’ ἀντιμετωπίζωνται μόνον διὰ τῶν τακτικῶν ἐσόδων. Τοῦτο ἐγένετο καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ τοῦτο εἶναι τὸ ὀρθὸν ἀπὸ ἀπόψεως δημοσιονομικῆς καὶ πολιτικῆς. Μόνον ἐκεῖνα τὰ ἔκτακτα ἔξοδα εἶναι δυνατὸν νὰ χωρισθῶσιν ὡς καθαρὰ ἔκτακτα ἔξοδα, ὅσα ἀνάγονται εἰς νέας ἐγκαταστάσεις ἐν τῷ Κράτει, μὴ ἐξυπηρετοῦντα κειμένας ἤδη πολιτειακὰς λειτουργίας. Καὶ τοιαῦτα ἔξοδα εἶναι ἡ ἐκτέλεσις ἔργων ὁδοποιίας, ἡ ἐγκατάστασις Ναυστάθμου, ἡ κατασκευὴ σιδηροδρόμων. Ταῦτα εἶναι ἔκτακτα ἔξοδα εἰς τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ ἀνταποκριθῇ τὸ Κράτος διὰ τῶν τακτικῶν αὐτοῦ πόρων. Εἶναι ἔκτακτα ἔξοδα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα καθιεροῦσι μίαν κατάστασιν, ἥτις θὰ ἐξυπηρετήσῃ ἐπὶ ἔτη πολλὰ ὡρισμένας λειτουργίας. Καὶ εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀντιμετωπισθῇ ἡ δαπάνη αὕτη δι’ ἐκτάκτων πόρων, τῶν ὁποίων ἡ ὑπηρεσία θὰ βαρύνῃ πάσας τὰς ὠφελουμένας ἐκ τούτων γενεὰς πολιτῶν. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλη κατηγορία ἐκτάκτων ἐξόδων, τὰ ὁποῖα δὲν φέρουσι τὸν χαρακτῆρα τοῦτον. Ταῦτα δὲ δυστυχῶς εἶναι καὶ τὰ περισσότερα. Εἶναι ταῦτα ἔξοδα μικρῶν ἐγκαταστάσεων πρὸς διευκόλυνσιν ὑπηρεσιῶν κειμένων, ὡς εἶναι παραδείγματος χάριν ἡ δαπάνη διὰ τὴν κατασκευὴν μιᾶς πτέρυγος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἢ πρὸς βελτίωσιν τοῦ κτιρίου, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον, ἡ δαπάνη πρὸς κατασκευὴν μιᾶς πυριτιδαποθήκης ἐν τῷ Ναυστάθμῳ ἢ πρὸς ἐγκατάστασιν μιᾶς ἠλεκτρικῆς μηχανῆς πυροσβεστικῆς. Αἱ δαπάναι αὗται δὲν εἶναι ἔκτακτοι δαπάναι, ἀλλ’ εἶναι δαπάναι ἐξυπηρετήσεως τῆς λειτουργίας κειμένων ἤδη ἐγκαταστάσεων. Ὡς πᾶς οἰκογενειάρχης ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ, ἤθελεν ὑπολογίσει ἓν κεφάλαιον ἀπροβλέπτων, διὰ νὰ ἐπισκευάσῃ τὸ ἓν ἔτος ἓν δωμάτιον τῆς οἰκίας του, τὸ ἕτερον ἔτος διὰ νὰ φυτεύσῃ δένδρα ἐν τῷ κήπῳ του, τὸ τρίτον ἔτος διὰ νὰ προβῇ εἰς ἕνα καλλωπισμόν, καθ’ ὅμοιον τρόπον καὶ τὸ Κράτος εἰς ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα ἔχει τοιαύτας ἀνάγκας καὶ πρέπει νὰ ἀναγράφῃ δαπάνην τινά, ἥτις χρησιμεύει πρὸς βελτίωσιν τῶν κειμένων ἐγκαταστάσεων. Αὐτὰ τὰ ἔκτακτα ἔξοδα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίζωνται διὰ δανειακῶν πόρων, διότι τὸ Κράτος οὕτω προβαῖνον εἰς ἀντιμετώπισιν τοιούτων ἐξόδων, ἤθελεν ὁδηγηθῇ εἰς οἰκονομικὴν καταστροφήν. Θὰ ὡμοίαζε τὸ Κράτος πρὸς τὸν οἰκοδεσπότην, ὅστις, μὴ δυνάμενος νὰ ἔχῃ τὸ οἰκονομικόν του ἰσοζύγιον κατ’ ἔτος ἠσφαλισμένον διὰ τῶν τακτικῶν του δαπανῶν, θὰ προέβαινεν εἰς ἐπίτευξιν τοῦ ἰσοζυγίου τούτου δανειζόμενος δεξιᾷ καὶ ἀριστερᾷ δι’ ἔργα, τὰ ὁποῖα, εἴτε παραγωγικὰ εἴτε οὔ, ἤθελον ἐπιφέρει ἐπιβάρυνσιν μείζονα εἰς τὰ τοῦ οἴκου αὐτοῦ. Θέλω προβῇ εἰς ἀνάλυσιν τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων, ἵνα πεισθῇ ἡ Βουλὴ ὅτι πρόκειται περὶ ἀθροίσματος μικρῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἐμφανίζονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους ὡς συνήθεις δαπάναι, αἱ ὁποῖαι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσι πρὸς τὰς πραγματικὰς ἐκτάκτους δαπάνας, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι καταλήγουσιν εἰς ὁλικὸν ἄθροισμα κατὰ πολὺ μεταβάλλον τὴν ἄποψιν τοῦ οἰκονομικοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Μόνον δ’ ὅταν τὸ σύνολον τῶν ἐξόδων καταταχθῇ, ὡς ἐμπρέπει, μόνον τότε θέλομεν ἔχει πλήρη τὴν εἰκόνα τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως καὶ θὰ δυνηθῶμεν νὰ στηρίξωμεν συμπεράσματα ἐπὶ τῆς ἐξετάσεως ταύτης. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου τοῦ κεφαλαίου τῶν δαπανῶν, ἔχομεν δευτέραν περιπλάνησιν ἐξόδων, ἐμφανιζομένην ἐν τῇ κατηγορίᾳ τοῦ μετασχηματισμοῦ κεφαλαίων, ἔχομεν τὴν περιπλάνησιν τῶν χρεωλυσίων. Περὶ ταύτης ὡμίλησε χθὲς ὁ κ. βουλευτὴς Ἀρκαδίας. Αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ τονίσω καὶ ἐγὼ τὸ ζήτημα. Τὰ χρεωλύσια ἀποτελοῦσι βεβαίως, καταβαλλόμενα, ἀπόσβεσιν παθητικοῦ. Ἀλλ’ ἡ καταβολὴ τῶν χρεωλυσίων, εἶναι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη τοῦ Κράτους. Εἶναι δυνατὸν τὰ χρεωλύσια νὰ ἀναγράφωνται ἐν τῷ κεφαλαίῳ ἐκείνῳ, τὸ ὁποῖον προκύπτει ἐκ μετασχηματισμοῦ ἐκ τοῦ ἰσολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ὅτι τὰ χρεωλύσια δύνανται νὰ ἀντιμετωπισθῶσι διὰ πόρων πέραν τῶν συνήθων. Ἴδωμεν τί πράττει πᾶς ὅστις εὑρίσκεται ἔχων δάνεια καὶ ὅστις ἔχει ἀνάγκην νὰ κανονίσῃ τὴν οἰκονομικήν του διαχείρισιν, ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐξόφλησιν τῶν δανειστῶν του. Ἐὰν δὲν εἶναι συμβεβλημένος πρὸς καταβολὴν χρεωλυσίων, θὰ φροντίσῃ ἵνα ἐκ τῶν ἐτησίων περισσευμάτων του διαθέσῃ κατὰ βούλησιν ποσά, πρὸς τμηματικὴν ἐξόφλησιν τῶν δανείων. Ἐὰν δὲ εἶναι δεσμευμένος διὰ χρεωλυσίων, θὰ προβῇ εἰς τὰς ἀναγκαίας οἰκονομίας, ἵνα περισσεύσωσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὰ χρεωλύσια. Ταῦτα θὰ πράξῃ πᾶς συνετὸς οἰκογενειάρχης. Αἱ ἑταιρίαι πᾶσαι ἐπίσης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῶσιν ὅτι καλῶς διοικοῦνται — καὶ ἂν ἤθελον πράξει τὸ ἐναντίον, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας θὰ συνελάμβανεν αὐτὰς ἐκ τοῦ ὠτίου — ἐὰν μὴ προβαίνωσιν εἰς ἀπόσβεσιν κανονικὴν ἐτησίως, ὄχι μόνον τῶν δανείων, ἀλλὰ καὶ τῶν ὑπαρχουσῶν ἐγκαταστάσεων. Ὀφείλουσι δὲ νὰ πράξωσι τοῦτο ἐκ τῶν ἐτησίων αὐτῶν κανονικῶν πόρων, οὐχὶ διὰ δανείων, διότι ἑταιρία ἥτις ἤθελε προβῆ εἰς ἀπόσβεσιν τῶν δανείων τοιουτοτρόπως, θὰ ἤγετο εὐθὺ πρὸς τὴν χρεωκοπίαν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πᾶς ἰδιώτης ἢ ἔμπορος ἢ ἀνώνυμος ἑταιρία ἤθελεν ἐκτελέσει ἐπὶ τῇ βάσει τῆς λογικῆς καὶ τοῦ συμφέροντος αὐτῆς, τὸ Κράτος εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ πράξῃ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐπιτακτικῶν ὅρων ὑφ’ οὓς ζῇ. Διότι τὰ χρεωλύσια διὰ τὰ Κράτη δὲν ἀποτελοῦσι δαπάνην προαιρετικήν, ἣν δύνανται νὰ καταβάλωσι πρὸς τοὺς δανειστὰς ἢ οὗ ἢ νὰ ἀναβάλωσιν ὁποτεδήποτε θέλωσι. Διὰ τὸ Κράτος ἡ ὑπηρεσία τῶν χρεωλυσίων εἶναι ὑπηρεσία ἐπιτακτικὴ, εἶναι ὑπηρεσία προνομιοῦχος, διότι ἀσφαλίζεται αὕτη δι’ ἐνεχύρου, διὰ τῆς ἐκχωρήσεως δημοσίων προσόδων. Κατὰ συνέπειαν τὰ χρεωλύσια πρὸ παντὸς ἐξόδου τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰσπράττονται ὑπὸ τῶν δανειστῶν, διότι ὡς εἶπον εἶναι ἠγγυημένα. Ἐφ’ ὅσον ἄρα ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι οὑτωσὶ ἐπιτακτικὴ, ὥστε μετὰ τὴν ἐξαίρεσιν αὐτῆς ἐκ τῆς δημοσίας διαχειρίσεως, εἶναι ἐπιτετραμμένη ἡ περαιτέρω δαπάνη διὰ τὰς λοιπὰς λειτουργίας τοῦ Κράτους, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῶμεν ἡμεῖς ὅτι τὰ χρεωλύσια δύνανται νὰ ἀντιμετωπισθῶσι διὰ πόρων μὴ τακτικῶν ἢ ἐκτάκτων, ἀπροβλέπτων εἴτε δανειακῶν; Ἐὰν τοῦτο ἠθέλωμεν πράξει, θὰ ἐφθάνωμεν εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, τὴν πρὸ δεκάδων ἐτῶν, καθ’ ἣν διὰ συνδυασμῶν χρηματιστικῶν, ἤτοι δι’ ἑκάστοτε συνομολογουμένων δανείων, ἐξωφλοῦντο οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεωλύσια τῶν κειμένων δανείων. Ἀλλ’ ἡ ἐποχὴ ἐκείνη ἦτο ἐκτάκτου δυσχερείας καὶ ἡ ἐποχὴ ἐκείνη τῶν τοιούτων οἰκονομικῶν συνδυασμῶν κατέληξεν εἰς ταχίστην ἐπέμβασιν τοῦ Διεθνοῦς Ἐλέγχου. Τοιαύτην πλάνην δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγνωρίσωμεν ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς, ὁσονδήποτε καὶ ἂν λογιστικῶς ἔχουσι καλῶς καταταχθῇ τὰ τῆς δημοσίας διαχειρίσεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Εἶναι ὀρθὸν νὰ προβλέψωμεν, ἵνα μὴ ἡ τοιαύτη λογιστικὴ καλὴ κατάταξις, περιπλανήσῃ καὶ παραπλανήσῃ ἡμᾶς εἰς πλάνας δεινάς, περὶ τὴν ἐκτίμησιν τῆς πραγματικῆς οἰκονομικῆς δυνάμεως τοῦ ἡμετέρου προϋπολογισμοῦ. Κύριοι, τὰ τακτικὰ ἔξοδα τοῦ ἡμετέρου προϋπολογισμοῦ ἀναλύονται εἰς δρ. 86,654,225.95 διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν — ἐννοεῖται ὅτι περιλαμβάνονται εἰς τοῦτο τὸ κεφάλαιον τῶν ἀποδόσεων καὶ ἡ διαχείρισις τοῦ δημοσίου χρέους πλὴν τῶν χρεωλυσίων — εἰς δρ. 5,888,051 διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς δρ. 10,862,387.60 διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, εἰς δρ. 25,833,834 διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐνταῦθα ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Συγκοινωνίας ἔχουσι κατὰ τὸ τρέχον ἔτος συγκεχυμένως, διότι οἱ προϋπολογισμοὶ αὐτῶν εἰσήχθησαν ἑνιαίως ὡς προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐν μέσῳ δὲ τοῦ ἔτους διεχωρίσθησαν καὶ κατηρτίσθη ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, δυνάμει τοῦ γνωστοῦ Β. Διατάγματος, τοῦ ὁποίου ἡ κύρωσις ἔπαυσε, εὐτυχῶς, ζητουμένη παρὰ τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον δὲ καθώρισε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, δι’ ἐπὶ πλέον τοῦ ἑξαμήνου χρονικὸν διάστημα. Ἀλλὰ τμῆμα δαπανῶν προϋπολογισμένων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἤδη δὲ μεταβιβασθεισῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, εἶχεν ἤδη δαπανηθῆ, κατὰ συνέπειαν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, περιέλαβε ὄγκον ἐνέχοντα ἐν ἑαυτῷ καὶ μέρος τῶν δαπανῶν, κεφάλαιά τινα τοιούτων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ἔχει δαπάνας δρχ. 13,452,499 καὶ ταύτας ὀλιγωτέρας τῶν πραγματικῶν, διότι, ὡς εἶπον, ἀντίστοιχοι δαπάναι ἔχουσι καταναλωθῆ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἔχει δαπάνην δρ. 10,803,307, ὁ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δρ. 4,720,856, ὁ τῶν Στρατιωτικῶν δρ. 48,523,440,75 καὶ ὁ τῶν Ναυτικῶν δρ. 28,800,840. Ἐν ὅλῳ ἀναγράφονται δαπάναι τακτικαὶ δρ. 235,539,445.30. Μετὰ τὸν τακτικὸν τοῦτον προϋπολογισμόν, ἔχομεν τὸν ἔκτακτον, περιλαμβάνοντα ἔκτακτα ἔξοδα ἐκ δρ. 214,004, 884.99 καὶ τὸν προϋπολογισμὸν μετασχηματισμοῦ κεφαλαίων περιλαμβάνοντα ἔξοδα ἐκ δρ. 180,087,207.92 ἤτοι ἐν ὅλῳ δρ. 394,092,092.91. Οἱ προϋπολογισμοὶ οὗτοι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐννοίας, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἀποδίδω δι’ ὅσων ἀνέπτυξα, πρὸς διάκρισιν τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν ἀπ’ ἀλλήλων καὶ πρὸς κανονικὴν διάταξιν τῶν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῶν κατὰ μετασχηματισμὸν ἐξόδων περιλαμβανομένων χρεωλυσίων, οἱ προϋπολογισμοὶ οὗτοι, λέγω, ὑπόκεινται εἰς ἀλλοίωσιν. Ἔξοδα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν καὶ εἶναι πρέπον νὰ ἀντιμετωπίζωνται δι’ ἐκτάκτων πόρων ἢ διὰ δανείων, ὡς καθαρῶς ἔκτακτα ἔξοδα, εἶναι τὰ ἑξῆς. Εἶναι τὰ ἔξοδα ὑπηρεσίας τῶν προσωρινῶν δανείων, ἤτοι ἔξοδα προμηθείας καὶ χαρτοσήμου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει ἀναγράψει εἰς τὰ ἔκτακτα ἔξοδα καὶ τοὺς τόκους τῶν προσωρινῶν δανείων. Τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν, διότι ἡ ἐξασφάλισις προσωρινῶν δανείων, εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐγγράφηται εἰς τὰ κεφάλαια τῶν μετασχηματισμῶν, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία τῶν τόκων τῶν προσωρινῶν δανείων δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναγράφηται οὔτε εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα, οὔτε εἰς τοὺς μετασχηματισμοὺς κεφαλαίων. Ἐὰν ἤθελεν ὑποτεθῇ ὅτι τὸ δάνειον τῶν 250.000.000, ἐξ οὗ ἐξωφλήθησαν τὰ προσωρινὰ δάνεια, ἀντὶ νὰ ἐκδοθῇ εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν τὸν Μάϊον, εἶχεν ἐκδοθῇ τὴν 1ην Ἰανουαρίου, ἤθελον ἀφαιρεθῇ αἱ δαπάναι τῶν τόκων ἀπὸ τῆς κατηγορίας τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων καὶ ἤθελον ταχθῆ εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν τακτικῶν. Ἡ ὑπηρεσία τῶν τόκων ὁλοκλήρου τοῦ κεφαλαίου τῶν 250.000.000, κατὰ συνέπειαν δὲ καὶ οἱ τόκοι τῶν προσωρινῶν δανείων, ὡς τακτικαὶ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, εἶναι ἀναγραπτέαι ἐν τῷ τακτικῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων. Αἱ προμήθειαι ὅμως καὶ τὸ χαρτόσημον ἀνάγονται εἰς τὰ ἔκτακτα ἔξοδα. Ταῦτα ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν τῶν δρχ.6.148.697. Ὀρθῶς ἀναγράφονται, ἡ παροχὴ εἰς πολεμικὰ ταμεῖα, ἥτις ἀνέρχεται εἰς δρχ. 123.400.000 διὰ τὰ δύο ταμεῖα, ἤτοι δρχ. 33.400.000 διὰ τὸ Ταμεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ δρχ. 90.000.000 διὰ τὸ Ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, ἡ δαπάνη διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ἐποίκων τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ ἐκ δρχ. 1.700.000. Τοιουτρόπως τὰ ἔκτακτα ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ διὰ δανείου δυνάμενα νὰ ἀντιμετωπισθῶσιν, ἀνέρχονται εἰς δρχ. 131.248.697. Ἀλλὰ προστίθενται εἰς ταῦτα τὰ ἔξοδα τῆς κατηγορίας μετασχηματισμοῦ κεφαλαίων, ὁποῖα εἶναι ἡ ἐξόφλησις τῶν προσωρινῶν δανείων τῶν 40.000.000, τῶν 50.000.000, τῶν 40.000.000, νεωτέρας ἐκδόσεως, τῶν 30.000.000, ἡ ἀπόσβεσις μέρος τοῦ Γεωργικοῦ Θεσσαλικοῦ δανείου καὶ ἡ ἀπόσβεσις τοῦ πατριωτικοῦ δανείου ἐν Ἀμερικῇ. Ταῦτα ἀνέρχονται εἰς δρχ. 171.456.160. Ἐν συνόλῳ ἄρα ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν παρουσιάζει σύνολον δαπανῶν ἐκτάκτων καὶ κατὰ μετασχηματισμὸν κεφαλαίων, ἐξυπηρετουμένων διὰ δανείων καὶ μὴ δυναμένων ἄλλως νὰ ἐξυπηρετῶνται ὀρθῶς εἰμὴ διὰ δανείων, ἐκ δρχ. 302.704.857. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπίσης παρουσιάζει ἔκτακτα ἔξοδα, τὰ ὁποῖα μόνον διὰ δανείου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετηθῶσι. Τοιαῦτα εἶναι ἡ προμήθεια τροχαίου ὑλικοῦ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Τοψίν, ἡ ἐνίσχυσις τῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Παπαπουλίου, ἡ περίθαλψις προσφύγων, οἱ μισθοὶ ναυτοχωροφυλάκων ἐπιστρατευθέντων, ἡ περίθαλψις προσφύγων ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ὁμοίως ἐν Ἠπείρῳ. Σύνολον δαπάνης διὰ ταῦτα προϋπολογίζεται εἰς δρχ. 20.314.460. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας περιλαμβάνει ἐπίσης δαπάνας ἀντιστοίχους πρὸς τὰς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, οἷαι εἶναι ἡ συμπλήρωσις τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ Πειραιῶς–Τοψίν, ἡ ἐνίσχυσις τῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Παπαπουλίου, ἡ κατασκευὴ ἑνωτικῆς γραμμῆς Παπαπουλίου–Τοψίν, ἡ προμήθεια λυομένων παραπηγμάτων διὰ τὸ προσωπικὸν κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων τούτων, ἐγκαταστάσεις ἐπὶ τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν τῆς Παλαιᾶς καὶ Νέας Ἑλλάδος, ἤτοι ἐν συνόλῳ δρ. 8.650.000. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν παρουσιάζει ἐπίσης τὰς ἑξῆς δαπάνας, αἵτινες εἶναι ἐπίσης δανειακῶς ἀντιμετωπιστέαι. Δι’ ἔκτακτα ἔξοδα ἱματισμοῦ καὶ ἐξαρτήσεως δρχ. 7.991.471, ὑποθέτω ὅτι ἀνάγεται ἡ δαπάνη εἰς ὑλικὸν ἐπιστρατεύσεως δι’ ὅλον τὸν στρατόν.

§45Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ δαπάνη αὕτη ἀφορᾷ τὴν ἐκπαίδευσιν.

§46Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχει καλῶς. Ἐγὼ συνεπέρανον ὅτι πρόκειται περὶ συμπληρώσεως τῶν ἀποθηκῶν — δι’ ἔκτακτα ἔξοδα ὁπλισμοῦ δρ. 825,000, δι’ ἔκτακτα ἔξοδα στρατωνισμοῦ δρ. 1,750,000 — τὰ ἔκτακτα ἔξοδα στρατωνισμοῦ προέρχονται ἐκ τῆς ἀθρόας ἐκγυμνάσεως τῶν ἐφεδρειῶν καὶ ἐκ τῆς κρατήσεως ὑπὸ τὰ ὅπλα τῶν ὑπηρετουσῶν ἡλικιῶν, ἤτοι ἐν ὅλῳ δρ. 10,566,471. Ἐν συνόλῳ ἄρα οἱ τέσσαρες οὗτοι προϋπολογισμοὶ παρουσιάζουσιν ἔκτακτα ἔσοδα καὶ ἔξοδα ἐκ μετασχηματισμοῦ κεφαλαίων δρ. 342,235,788, ἅτινα εἶνε πρέπον καὶ ὀρθὸν ἵνα ἀντιμετωπίζωνται δι’ ἐκτάκτων πόρων καὶ δανείων, διότι εἶναι καθαρῶς ἔκτακτοι δαπάναι, προκληθεῖσαι ἐξ ἐξαιρετικῶν περιστάσεων ἢ ἀνωμαλιῶν. Τώρα βαίνομεν εἰς ἐξέτασιν τῶν ἄλλων κατηγοριῶν τῶν ἐξόδων τῶν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῶν μετασχηματισμῶν ἀναγεγραμμένων καὶ τῶν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων περιλαμβανομένων. Τὰ ἔξοδα ταῦτα εἶνε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνάγονται εἰς συνήθεις περιοδικὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἀναφαινομένας ὑπὸ ποικίλας μορφὰς ἑκάστοτε, ἀλλὰ χρησιμευούσας πρὸς ἐξυπηρέτησιν συνήθων λειτουργιῶν τοῦ Κράτους. Τοιαῦται εἶναι ἐν πρώτοις ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν οἱ τόκοι τῶν προσωρινῶν δανείων ἐκ δρ. 4,815,237. Ἀναμφισβητήτως ἀποτελοῦσιν οὗτοι ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναχθῇ εἰς ἔκτακτον δαπάνην. Τοιαῦται ὁμοίως εἶναι αἱ ποικίλαι ὑποχρεώσεις, ἤτοι ὁ τόκος τῆς ἐξαγορᾶς τῶν ἑλληνικῶν σιδηροδρόμων ἐκ δρ. 783,640, τὰ ἔκτακτα ἔξοδα διοικήσεως δρ. 63,700, αἱ ἔκτακτοι συνδρομαὶ δρ. 205,500, διάφορα ἔκτακτα ἔξοδα, οἷον χρεωλυτικαὶ δόσεις Ζαππείων κτημάτων, ἔξοδα νομισματοποιΐας κλπ. δρ. 2, 024,587.70. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ ὅτι αἱ δαπάναι αὗται εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθῶσι διὰ δανείων, εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀντιμετωπισθῶσι μόνον διὰ τῶν τακτικῶν προσόδων. Τοιαῦται εἶναι ἐπίσης αἱ κεκλεισμέναι καὶ διαγεγραμμέναι χρήσεις ἐκ δρ. 3,985,805.09, ἑπομένως ἔχομεν διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν σύνολον δρ. 11,878,469.79 ἐκτάκτων δαπανῶν, αἵτινες εἶναι δαπάναι συνήθεις τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι οὐδέποτε ἠκούσθη ὅτι οἱ τόκοι τῶν προσωρινῶν δανείων εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναχθῶσιν εἰς ἐκτάκτους δαπάνας, ἢ ὅτι τὰ ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων ἔξοδα εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθῶσι δι’ ἄλλων πόρων, πλὴν τῶν τακτικῶν. Προσθέτως εἰς ταῦτα ἔχομεν ἐκ τῆς κατηγορίας τοῦ μετασχηματισμοῦ κεφαλαίων, τὰ τοκοχρεωλύσια ἀνερχόμενα εἰς δρ. 8,631, 047.92. Ἄρα ἔχομεν ἐν συνόλῳ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν δαπάνην δρ. 20,503, 517.71, αἵτινες εἶναι ἀντιμετωπιστέαι διὰ τῶν τακτικῶν τοῦ Κράτους πόρων. Διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν αἱ τοιαῦται δαπάναι ἀνέρχονται εἰς δρ. 4.750.85, ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἐπίσης ἔχει κεκλεισμένας χρήσεις δρχ. 61.390.65, αἵτινες ἐτάχθησαν οὐχὶ ὀρθῶς εἰς τὰς ἐκτάκτους δαπάνας. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπάρχουσι πυρῆνες τοιούτων δαπανῶν, αἵτινες ἀναφαίνονται πάλιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Συγκοινωνίας. Διὰ νὰ μὴ κουράσω τὴν Βουλήν, ἀναγινώσκω ὁλόκληρον τὸν κατάλογον, τὸν ὁποῖον ἔχω ἐξαγάγῃ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ, θὰ ἀναφέρω τοὺς τίτλους τῶν κεφαλαίων μόνον, ἵνα ἡ Βουλὴ συναγάγῃ περὶ τίνος πρόκειται καὶ τὸ σύνολον τῶν κεφαλαίων, διὰ νὰ σχηματίσωμεν τὴν εἰκόνα τὴν γενικήν. Πρόκειται περὶ δαπανῶν: (Ἀναγινώσκει) «Ἐπισκευῆς καὶ ἀνακαινίσεως Ἀνακτόρων, ὁμοίας τοῦ Φρενοκομείου Κερκύρας, ὁμοίας τῶν Ἀνακτόρων Κερκύρας, ἐξυγιάνσεως Ν. Φαλήρου καὶ τῶν πέριξ, συνδρομῆς εἰς πανηγυρισμὸν Ἑπτανήσου, ἀποδοχῶν ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν χωροφυλακῆς, ἀντιμισθίας ἀλλοδαπῶν ἠλεκτρολόγων, ἐκπαιδεύσεως ἀξιωματικῶν χωροφυλακῆς ἐν ἀλλοδαπῇ, κατασκευῆς νέων τηλεγραφικῶν γραμμῶν, κεκλεισμένων χρήσεων, ἐκτάκτων ὑγειονομικῶν ἐξόδων Κρήτης, μισθοδοσίας ἐκτάκτου προσωπικοῦ Κρήτης, ἀποζημιώσεως κτημάτων ἐν Ἡρακλείῳ καὶ Σπιναλόγγᾳ, ἐκτελέσεως δημοσίων ἔργων ἐν Κρήτῃ, κατασκευῆς ὁδῶν καὶ γεφυρῶν ἐν Μακεδονίᾳ, ἐξόδων κεκλεισμένων χρήσεων Μακεδονίας, κατασλευῆς τηλεγραφικῶν γραμμῶν Ἠπείρου, μελετῶν ἔργων Ἠπείρου, συμπληρώσεως σταθμοῦ αὐτοκινήτων ἐν Ἠπείρῳ, κατασκευῆς διαφόρων κτιρίων καὶ ἔργων αὐτόθι καὶ ὁδοποιΐας τῶν νήσων Αἰγαίου». Ὅλαι αὐταὶ αἱ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστα ἀνέρχονται εἰς δρ. 50.000, 10.000, 8.000, 3.000, 1.000, ὅλαι αὐταὶ αἱ δαπάναι εἶναι περιοδικαὶ δαπάναι τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι ἔκτακτοι, ἐξαιρετικαί, εἶναι δαπάναι ἐξυπηρετοῦσαι τὴν συμπλήρωσιν διαφόρων κτιρίων ὑφισταμένων, εἴτε τὴν ἐπέκτασιν κτιρίων ὑφισταμένων, ἢ τὴν δημιουργίαν ἄλλων κτιρίων πρὸς μείζονα ἐξυπηρέτησιν ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι ἤδη λειτουργοῦσι καὶ ἔχουσιν ἀνάγκην καλλιτέρας ἐγκαταστάσεως διὰ νὰ λειτουργήσωσιν εὐδοκιμώτερον. Ὅλαι αὐταὶ αἱ δαπάναι δὲν δύναται νὰ ὑποτεθῇ ὅτι δύνανται ν’ ἀντιμετωπισθοῦν διὰ δανείων, οὔτε δι’ ἐκτάκτων πόρων, ἀλλ’ εἶναι δαπάναι εἰς τὰς ὁποίας πρέπει τὸ Κράτος νὰ προβαίνῃ σωφρόνως, ὁσάκις τὸ σύνολον τῆς διαχειρίσεως τῶν τακτικῶν ἐσόδων πρὸς τὰ τακτικὰ ἔξοδα παρέχῃ περισσεύματα, δυνάμενα μεθοδικῶς νὰ χρησιμοποιῶνται πρὸς τὰς τοιαύτας δαπάνας. Αὐτὴ εἶναι ἡ σώφρων διαχείρισις, αὐτὴ εἶναι ἡ μεθοδικὴ διαχείρισις. Ἡ διαχείρισις καθ’ ἣν χωρὶς νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ ἰσοζύγιον τῶν τακτικῶν ἐσόδων πρὸς τὰ τακτικὰ ἔξοδα, καλύπτομεν τακτικὰς δαπάνας διὰ δανείων, ἡ διαχείρισις αὕτη παύει νὰ εἶναι σώφρων, παύει νὰ εἶναι μεθοδικὴ καὶ ὁδηγεῖ εἰς τὸν ὄλεθρον. Τὸ σύνολον τῶν τοιούτων δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνέρχεται εἰς δρ. 1.760.652.45. Πράγματι ὅμως δαπάναι τινες ἐκ τούτων κατ’ οὐσίαν ἀνήκουσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, ὅστις συμπληροῦται δι’ ἄλλων ἔτι δαπανῶν ἐκ δρχ. 5.772.355 ὁμοίας φύσεως, περιλαμβανομένων ἐν τοῖς κεφαλαίοις των ὑπ’ ἀριθ. 100–102 καὶ 108–162. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν βαρύνουσιν ἐπίσης δαπάναι τοιαῦται ἐκ δρχ. 69,744.90. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας βαρύνεται ἐπίσης διὰ δαπανῶν ἐκ δρχ. 594.910.28. Προορίζονται αὗται δι’ ἀμοιβὰς εἰδικῶν ἀλλοδαπῶν, δι’ ἔξοδα ὑποτρόφων ἐν Εὐρώπῃ δι’ ἐπιχορήγησιν εἰς Διεθνὲς Συνέδριον Ῥώμης, δι’ ἐγκατάστασιν μικροβιολογικοῦ ἐργαστηρίου, δι’ ἐγκατάστασιν γεωργικῶν ἱδρυμάτων Μακεδονίας, Ἠπείρου καὶ νήσων Αἰγαίου καὶ διὰ κεκλεισμένας χρήσεις. Πᾶσαι αὗται εἶναι ὑπηρεσίαι τοῦ Κράτους συνήθεις. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν περιλαμβάνει ἐπίσης τοιαύτας δαπάνας ἐκ δρχ. 10.848.464.54 ἤτοι εἶναι κεκλεισμέναι χρήσεις δρχ. 8.235.160.54, ἀποδοχαὶ ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν δρχ. 300.000, ἔξοδα μιᾶς κλάσεως ἐφέδρων δρ. 1.613.300 καὶ ἔξοδα ἐπιτεταγμένων ἀτμοπλοίων δρχ. 700.000. Ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ποιοῦμαι τὴν παρατήρησιν, διότι ἐπιθυμῶ νὰ εἶμαι εἰς ὅντινα ἀριθμὸν ἀναφέρω τελείως εἰλικρινὴς πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι αἱ κεκλεισμέναι χρήσεις κατ’ ἀρχὴν περιλαμβάνονται εἰς τὰς δαπάνας, αἵτινες ἀντιμετωπίζονται διὰ τῶν τακτικῶν ἐξόδων, καθὼς ἀνέπτυξα ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον αὗται ἀνάγωνται εἰς διαχείρισιν τοῦ πολέμου καὶ ἐξ αὐτοῦ ἐκπορεύωνται εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1914, ἦτο δυνατὸν νὰ καταβληθῶσιν εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν δαπανῶν τῶν ἀντιμετωπιζομένων διὰ δανείων, ἐφ’ ὅσον τὸ σύνολον τῶν πολεμικῶν δαπανῶν διὰ δανείων ἀντιμετωπίσθη. Διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐπίσης ἔχομεν σύνολον τοιούτων ἐκτάκτων δαπανῶν ἐκ δρχ. 12.234.522.53. Ὅλαι αἱ δαπάναι αὐταὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἶναι δαπάναι, αἵτινες καθ’ ὅλους τοὺς χρόνους τοὺς πρόσθεν ἀντιμετωπίσθησαν διὰ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Ἀνάγονται αὗται εἰς διαφόρους ἐγκαταστάσεις, ἄλλας μικράς, ἄλλας μεγάλας, αἵτινες εἶναι ἀπαραίτητοι διὰ τὴν λειτουργίαν τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους, εἶναι δ’ αὗται δαπάναι δι’ ἐπιτάξεις, διὰ κεκλεισμένας χρήσεις, δι’ ἀεροπλάνα καὶ ὑδροπλάνα, δι’ ἀποδοχὰς τῆς Βρεττανικῆς Ἀποστολῆς, δι’ ἀλλοδαπὸν τεχνικὸν προσωπικόν, διὰ κατασκευὴν ναυτικῶν κτιρίων, δι’ ἐγκαταστάσεις ἀσυρμάτων, διὰ λέβητας θωρηκτῶν τύπου «Ὕδρας», δι’ ἠλεκτρικοὺς προβολεῖς. Ἐὰν εἴτε μεγάλη αἰσιοδοξία περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, εἴτε μεγάλη σπουδὴ ἐπεκράτησεν, ὥστε αἱ δαπάναι εἰσήχθησαν ἀθρόαι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, δὲν παύουσιν ὅμως αὗται νὰ εἶναι δαπάναι, αἵτινες εἶναι ἀντιμετωπιστέαι μόνον διὰ τῶν τακτικῶν ἐσόδων, διότι δὲν βλέπω κατὰ τίνα λόγον οἱ μισθοὶ τῆς Βρεττανικῆς ἀποστολῆς πρέπει νὰ πληρώνωνται διὰ δανείων ἢ αἱ ἐπιτάξεις διὰ τὰ γυμνάσια, πρέπει νὰ πληρωθῶσι διὰ δανείων ἢ αἱ κεκλεισμέναι χρήσεις ἢ τὸ ἀντίτιμον τῶν ἀεροπλάνων καὶ ὑδροπλάνων καθ’ ὅμοιον τρόπον νὰ καλυφθῶσι. Τοιαύτης φύσεως δαπάναι εἶναι αὐταὶ ὧν τὸ ἄθροισμα φθάνει εἰς δρχ. 12.234.522.53. Μόνον μία δαπάνη ἐκ τούτων σπουδαία, ὀγκώδης ἐν τῷ συνόλῳ, εἶναι ἡ τῆς ἀγορᾶς τῶν λεβήτων τῶν παλαιῶν θωρηκτῶν, ἥτις ἀνέρχεται εἰς δρχ. 3.757.900. Αἱ δαπάναι αὗται δὲν εἶναι ἔκτακτοι. Εἶναι ἀνακαίνισις ὑφισταμένων πλοίων καὶ ἔπρεπεν ν’ ἀντιμετωπισθῶσιν ὑπὸ τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων. Ἀνακεφαλαιῶ καὶ ἡ ἀνακεφαλαίωσις τῆς τοιαύτης διακρίσεως τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν μὲ ἄγει εἰς τὰ ἑξῆς συμπεράσματα τὰ ἀθροιστικά. Ἔχομεν δαπάνας, αἵτινες εἶναι ἀναγεγραμμέναι ἐν τοῖς ἐκτάκτοις ἐξόδοις ἢ ἐν τῇ κατηγορίᾳ τοῦ μετασχηματισμοῦ τῶν κεφαλαίων καὶ αἵτινες ἀνέρχονται εἰς δρχ. 51.856.304.91 δρχ. Αἱ δαπάναι δὲ αὗται εἶναι δαπάναι αἵτινες παρὰ Κράτους συνετοῦ καὶ σωφρόνως διαχειριζομένου τὰ ἴδια δύνανται ν’ ἀντιμετωπισθῶσι μόνον διὰ τῶν τακτικῶν πόρων, εἴτε διὰ τῶν περισσευμάτων τῶν τακτικῶν πόρων. Τώρα αἱ δαπάναι αὐταὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλαττωθῶσιν ἐὰν τὸ κεφάλαιον περὶ οὗ εἶπον τῶν κεκλεισμένων χρήσεων τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀφαιρεθῇ, ἀφαιρεθῇ δὲ ἐπίσης καὶ τὸ κεφάλαιον τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν λεβήτων τῶν θωρηκτῶν τύπου «Ὕδρας». Τότε θὰ φθάσωμεν εἰς ποσὸν δρχ. 35.694.644.37. Εἶναι αὕτη ἡ ἐπιεικεστέρα ἐκδοχὴ τῆς διακρίσεως τῶν δαπανῶν, ἥτις εἶναι ἀναγκαία διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὰς ἀντιλήψεις τῆς οἰκονομικῆς πλέον καταστάσεως, ἐξερχόμενοι ἐντελῶς τῆς ἀντιλήψεως τῆς ταμιακῆς καταστάσεως. Ἔχομεν ἤδη τακτικὰ ἔξοδα δρχ. 235.539.445.30. Ἀφ’ ἑτέρου ἔχομεν ἔκτακτα ἔξοδα καὶ ἔσοδα ἐκ μετασχηματισμοῦ κεφαλαίων, διὰ πόρων τακτικῶν ἀντιμετωπιστέων δρχ. 51.856.304.91, ἤτοι ἐν συνόλῳ δρχ. 287.395.750.21, τὰς ὁποίας καλεῖται ν’ ἀντιμετωπίσῃ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ἐσόδων τοῦ Κράτους, ἀνερχόμενος εἰς δρχ. 216.042.485. Τὸ ποσὸν τοῦτο συμφώνως πρὸς τοὺς λογαριασμούς, τοὺς ὁποίους ἀνέφερον, δύναται νὰ ἐλαττωθῇ εἰς δρχ. 271.234. 089.67 δρχ. Κατὰ συνέπειαν οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων τὸ ἔλλειμμα τὸ κατ’ ἐξοχὴν φύσεως οἰκονομικῆς, τὸ ἐνδεικνῦον τὴν κατάστασιν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς δημοσίας διαχειρίσεως, εἶναι ἔλλειμμα τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται κατὰ τὸν μὲν πρῶτον ὑπολογισμὸν εἰς δρχ. 70.858.385.21, κατὰ δὲ τὸν δεύτερον ὑπολογισμόν, τὸν ἐπιεικέστερον εἰς δραχμὰς 54.696.724.67. Οἱανδήποτε ἐκδοχὴν θέλει λάβει ἡ Βουλή, τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι φθάνομεν εἰς ἔλλειμμα οἰκονομικὸν πολὺ ἀνώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐξήγγειλεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, περιορίσας τοῦτο εἰς δρ. 27.510.261.30, διότι φθάνομεν κατὰ τὴν ἐπιεικεστέραν ἐκδοχὴν εἰς διπλασιασμόν, κατὰ δὲ τὴν τυπικωτέραν ἐκδοχὴν εἰς τριπλασιασμόν αὐτοῦ. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο μειοῦται κατὰ 1.270.372 δρχ. κατὰ τὴν πρώτην ἐκδοχὴν καὶ αὐξάνει κατὰ 14.891.288.54 δρχ. κατὰ τὴν ἄλλην ἕνεκα τῶν διαφορῶν, τὰς ὁποίας παράγει καθ’ ἑκάτερον τῶν ὑπολογισμῶν ἡ ἀντιστοίχισις τῶν κονδυλίων τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων ἐκ μετασχηματισμοῦ κεφαλαίων. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς εἶπε, παρηγορῶν τὴν Βουλήν, κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1914: «ἐδανείσθημεν, ναί, ἀλλὰ διὰ τῶν δανείων τούτων δὲν ἀντιμετώπισα μόνον τὰς ἀνάγκας τοῦ πολέμου, δὲν προέβημεν μόνον εἰς αὔξησιν τῆς χώρας. Διὰ τῶν δανείων ἀντιμετώπισα καὶ ἀνάγκας τῆς περαιτέρω προπαρασκευῆς τοῦ Κράτους καὶ προσέθεσα ἐνεργητικὸν εἰς τὴν γενικὴν περιουσίαν τοῦ Κράτους, προσέθεσα σιδηροδρόμους, πυρομαχικά, ὁπλισμόν». Εἶναι ὀρθὸν τοῦτο ἀπολύτως; Ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς βεβαίως εἶναι ὀρθόν, διότι ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς θὰ ἦτο ἄξιος ξυλίσματος ἀφθόνου ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος θὰ προσήρχετο ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς διὰ νὰ εἴπῃ: «ἐδανείσθην 400 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ τὰ κατηνάλωσα διὰ τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν ἐντὸς ἑνὸς ἔτους χωρὶς νὰ προσθέσω τίποτε». Τοιοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀναμένῃ ἡ Βουλὴ παρὰ τοῦ φιλτάτου εἰς ἐμὲ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Οὐδεὶς ἠξίωσε ποτὲ νὰ διατυπώσῃ ὅτι τὰ δάνεια ταῦτα συνωμολογήθησαν καὶ ἐδαπανήθησαν διὰ σκοποὺς μὴ χρησίμους εἰς τὸ Κράτος. Ἀλλ’ ἂν δὲν δύναται ἀφ’ ἑτέρου νὰ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς, ὅτι ηὔξησε τὸ ἐνεργητικὸν τοῦ Κράτους, ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει νὰ φθάσῃ εἰς τὴν θεωρίαν τοῦ καταρτισμοῦ ἰσολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Εἶναι ἀδύνατον ὅμως νὰ καταστρώσωμεν πράγματι ἰσολογισμὸν ἐνεργητικοῦ καὶ παθητικοῦ τοῦ Κράτους. Τὸ Κράτος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξομοιωθῇ πρὸς ἐμπορικὴν διαχείρισιν ἢ ἑταιρίαν, διότι ὑπάρχουσι πράγματά τινα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἀποτιμηθῶσι διὰ χρημάτων, ὡς συμβαίνει ἐν πάσῃ ἐμπορικῇ διαχειρίσει. Ἐν τῷ παθητικῷ τοῦ Κράτους ὑπάρχει μέγα τι κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖται δι’ ὀγκώδους ἐτησίας χρηματικῆς ὑπηρεσίας, ἐνῷ ὡς κεφάλαιον δὲν δύναται νὰ ἀποτιμηθῇ. Εἶναι δὲ τοῦτο τὸ κεφάλαιον τῶν ἐθνικῶν ὑποχρεώσεων καὶ τὸ κεφάλαιον τῶν πολιτειακῶν ὑποχρεώσεων. Ἐὰν ἠθέλωμεν νὰ συντάξωμεν ἀκριβῆ ἰσολογισμὸν τοῦ ἐνεργητικοῦ καὶ παθητικοῦ τοῦ Κράτους, ὀφείλομεν νὰ ἀναγράψωμεν εἰς τὸ παθητικὸν κεφαλαιοποίησιν τοῦ συνόλου τῶν ὑποχρεώσεων τούτων, αἵτινες ἀντικρύζονται διὰ τῶν ἐτησίως ἀναγραφομένων δαπανῶν, πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς πολεμικῆς συντάξεως καὶ τῆς διοικήσεως τῆς χώρας· ὡς ἐπίσης, ἐὰν ἠθέλωμεν νὰ ἀναγράψωμεν ἀντίστοιχον ἐνεργητικόν, ὀφείλομεν ν’ ἀναγράψωμεν κεφαλαιοποίησιν ἐπὶ μήκιστον τοῦ συνόλου τῶν φορολογικῶν ὑποχρεώσεων, ἃς ἐπὶ τοῦ συνόλου τῆς περιουσίας αὐτοῦ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὀφείλει κατ’ ἐπιταγὴν τοῦ νόμου πρὸς τὸ Κράτος. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται. Δὲν πρόκειται περὶ τοιούτου ἰσολογισμοῦ. Πρόκειται περὶ καταστρώσεως ἄλλου λογαριασμοῦ. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει μήπως νομίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι τὸ κεφάλαιον τὸ ἐκ δανείων, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ παθητικὸν τοῦ Κράτους, εἶναι κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ἀντιμετωπίζεται διὰ τοῦ συνόλου τῆς ἀξίας τῶν κτημάτων τοῦ Κράτους, ὥστε νὰ δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι προσέθηκεν ἐνεργητικὸν διὰ τῶν δανείων τούτων; Βεβαίως ὄχι. Ἐν πρώτοις τὰ δάνεια ἀντικρύζονται διὰ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον σχηματίζει ἡ κεφαλαιοποίησις τῶν ἐκκεχωρημένων δι’ αὐτὰ ἐτησίων προσόδων. Τοῦτο εἶναι τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ἀντικρύζει πᾶν δάνειον πραγματικῶς κατὰ τὴν σύμβασιν. Ἀλλὰ τὰ κινητά, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται εἰς τὴν περιουσίαν τοῦ Κράτους, ἀποτελοῦσι πραγματικὴν αὔξησιν τοῦ ἐνεργητικοῦ, ἐφ’ ὅσον εἶναι κινητὰ ἄφθαρτα ἢ προσοδοφόρα. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ δαπανῶν πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων, περὶ ἔργων παραγωγικῆς φύσεως, ὁ δανεισμὸς θὰ ἦτο πραγματικῶς παραγωγικὸς δανεισμὸς καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἐδανείσθην μέν, ἀλλ’ εἰσήγαγον εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τοῦ Κράτους περιουσίαν, ἡ ὁποία θὰ ἀναπτύξῃ πόρους, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἐξυπηρετηθῇ τὸ αὐξηθὲν ἐνεργητικόν. Ἐδῶ ὅμως εἰσήχθησαν πολεμοφόδια — ὀρθῶς εἰσήχθησαν—ἀλλ’ εἶναι αὔξησις τοῦ ἐνεργητικοῦ τὰ πολεμοφόδια καὶ ὁ ἐξοπλισμός; Ὄχι. Ἐὰν ἑταιρία ἐμπορικὴ ἤθελε χρησιμοποιήσῃ ταῦτα, θὰ τὰ ἀνῆγεν εἰς τὰς ἐπισφαλεῖς ἀπαιτήσεις, διότι εἶναι πράγματα ἀντικαθιστάμενα διαρκῶς, ἐν πολέμῳ δὲ ἀμέσως φθειρόμενα· ἡ ἀναγραφὴ δὲ τοιούτων ἀντικειμένων κινητῶν εἰς τὸν ἰσολογισμὸν τοῦ Κράτους, ἀπαιτεῖ τὴν ἀναγραφὴν καὶ ἰδίας προβλέψεως πρὸς ἀπόσβεσιν. Λοιπὸν ἡ θεωρία αὕτη τοῦ ἐνεργητικοῦ ἐξυπηρετουμένου διὰ τῆς εἰσαγωγῆς εἰς αὐτὸ πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν δανείων τοιαύτης κινητῆς περιουσίας τοῦ Κράτους εἶναι θεωρία, ἡ ὁποία ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως δὲν ὑποθέτω ὅτι ἀνεπτύχθη σοβαρῶς ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ὅτι ἐχρησίμευσε μόνον ὡς εἰσήγησις ἀνάλογος ἀναπτύξεως ζωηροτέρας, τὴν ὁποίαν θὰ κάμῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δικαιολογῶν τὰ δάνεια ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς. Καὶ δὲν δύναται βεβαίως κανεὶς ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν σκοπιμότητα τοῦ ἐξοπλισμοῦ τοῦ Κράτους, οὔτε πρόκειται περὶ τοιαύτης ἀμφισβητήσεως ἤδη. Κύριοι, κατέληξα εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους τοῦ 1914 καταλήγει εἰς πραγματικὸν οἰκονομικὸν ἔλλειμμα 70.858.385.21 δραχ. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἐπεχείρησεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντιμετωπίσῃ, ἀρχομένου τοῦ ἔτους 1914 ἢ καὶ προϊόντος τοῦ ἔτους 1914; Ὄχι. Ἡ Κυβέρνησις, ὅτε εὑρέθη ἀντιμέτωπος οἰκονομικῶν ἀναγκῶν, αἵτινες προέκυψαν ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ Κράτους καὶ ἐκ τῶν προϊουσῶν ἀναγκῶν τῆς ἀμύνης αὐτοῦ, εὑρέθη προφανῶς ἐν τῷ διλήμματι ἂν πρέπῃ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ἔλλειμμα τῆς χρήσεως 1914 διὰ πόρων σταθερῶν, οἵτινες θὰ ἠγγυῶντο τὴν μὴ ἐμφάνισιν ἐλλείμματος καὶ ἐν τῷ ἀμέσως προσεχεῖ ἔτει καὶ κατὰ τὰ ἐπιόντα ἔτη, ἢ ἂν ὤφειλε ν’ ἀκολουθήσῃ πολιτικὴν προσωρινήν, παρακολουθοῦσα ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν φυσιολογικὴν ἐξέλιξιν τῶν ὑφισταμένων πόρων καὶ ἀφ’ ἑτέρου δανειζομένη. Παρηκολούθησε τὴν πολιτικὴν τὴν δανειστικήν, σκεπτομένη ἵνα τὰ ἐλλείμματα τοῦ 1914 καὶ τὰ πιθανὰ ἐλλείμματα τῶν ἐτῶν 1915 καὶ 1916 καλύψῃ διὰ δανείων, εἴτε παγίων, εἴτε προσωρινῶν, ἀφήσῃ δὲ καὶ τοὺς πόρους τοὺς κειμένους νὰ ἀναπτυχθῶσι φυσιολογικῶς, ἵνα ἄνευ περαιτέρω ἐπιβαρύνσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δυνηθῇ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς περαιτέρω οἰκονομικὰς ἀνάγκας. Τὸ σχέδιον τοῦτο εἶχέ τινα λογικὴν ἐν ἀρχῇ, ἀλλ’ ἔπαυσε νὰ ἔχῃ λογικὴν ἀφ’ ἧς στιγμῆς κατεφάνησαν ἔκδηλοι πλέον αἱ περιστάσεις, αἵτινες τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ σχεδίου τούτου παρεκώλυον. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὰ πράγματα μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας πρὸ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, εἶχον ἀρχίσῃ νὰ παρουσιάζωσι παρένθετόν τινα ὀξύτητα, ἥτις δὲν ἦτο ἄπορον ἂν ἤθελε καταλήξῃ καὶ εἰς προστριβὴν θέτουσαν πάλιν εἰς ἀνησυχίαν τὴν εἰρήνην τῶν Βαλκανίων, ἀπό τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἡ Κυβέρνησις ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ σκεφθῇ ὅτι ὁ δανεισμὸς διὰ τῶν διεθνῶν ἀγορῶν δὲν ἦτο δυνατός. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης, ἤτοι ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου, ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιμεληθῇ τῆς ἀντιμετωπίσεως τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως διὰ τῶν πόρων τῶν ἐσωτερικῶν. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο ἦτο ἐμφανὲς τὸν Ἰούνιον, ἦτο ἀκαταμαχήτως πλέον προφανές, διότι ἐπιβλητικῶς παρήχθη, κατ’ Αὔγουστον, ὁπότε ἡ διεθνὴς ἀγορὰ ἐκλείσθη πλέον οὐχὶ διὰ τὸ τρέχον ἔτος μόνον ἢ τὸ ἑπόμενον, ἀλλὰ δι’ ἀρκετὰ συναπτὰ ἔτη διὰ πάντας τοὺς μικρούς, οἵτινες ἔχουσιν ἀνάγκην προσφυγῆς εἰς αὐτῶν. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης ὠφείλαμεν νὰ ἀποβάλωμεν ἀφ’ ἡμῶν πᾶσαν ἰδέαν ὅτι τὸ πρόγραμμα τῆς βαθμιαίας ἐξελίξεως, τῆς φυσιολογικῆς ἐξελίξεως τῶν κειμένων πόρων καὶ τῆς καλύψεως τῶν ἐλλειμμάτων διὰ δανεισμοῦ, εἶναι δυνατὸν νὰ τύχῃ ἐφαρμογῆς. Περὶ τούτου δὲ θὰ εἴπω προϊόντος τοῦ λόγου περισσότερα. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις τί ἔπραξεν ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐσωτερικὴν δημοσιονομικὴν αὐτῆς πολιτικήν; Οὐδέν. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ μίαν τάσιν πρὸς τὴν αὔξησιν τῶν ἀμέσων φόρων, μίαν δυσμενῆ διάθεσιν πρὸς τοὺς ἐμμέσους φόρους. Ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ συμπάθειάν τινα πρὸς τὰς νεωτέρας θεωρίας. Δὲν ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ οὐδεμίαν ἀποφασιστικὴν δήλωσιν. Εἶναι γνωσταὶ αἱ νεώτεραι θεωρίαι, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μακρυγορῶμεν. Εἶναι ὀρθαὶ αἱ θεωρίαι τῆς ἐπιβολῆς τῆς ἀμέσου φορολογίας ὡς δικαιοτέρας. Αἱ θεωρίαι αὗται ἐκράτησαν ἀπό καθέδρας. Ἀλλὰ πρὸς τὰς θεωρίας ταύτας ἀπόλυτον ἐφαρμογὴν μέχρι τοῦδε, οὐδὲν Κράτος ἠδυνήθη νὰ παράσχῃ. Καθ’ ὃν χρόνον δὲ οἱ σοφοὶ ὅλων τῶν χωρῶν ἀπὸ καθέδρας διδάσκουσιν ὅτι ἡ ἄμεσος φορολογία εἶναι ἡ μόνη δικαίως πλήττουσα καὶ ἐξ ἴσου πλήττουσα, πάντα τὰ Κράτη, τὰ ⅔ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐσόδων αὐτῶν ἔχουσι στηρίξῃ ἐπὶ τῶν φόρων τῆς καταναλώσεως, ἐπὶ τῶν τελωνειακῶν δασμῶν, ἐπὶ τῶν ἐμμέσων φόρων ἐν συνόλῳ. Ἡμεῖς ἐξεδηλώσαμεν μίαν συμπάθειαν πρὸς τὰς νεωτέρας ἀρχάς, διότι εἶναι ἀνάγκη καθ’ ὅλας τὰς ἐκδηλώσεις τοῦ δημοσίου ἡμῶν βίου νὰ φαινώμεθα ὅτι εἴμεθα ἀκόλουθοι τῶν νέων ἰδεῶν, τῶν νέων ἀντιλήψεων. Εἶναι ὡραῖαι αἱ ἀρχαὶ καὶ εἶναι ὡραῖαι αἱ φράσεις αὗται, ἀλλὰ θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ κρίνωμεν ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν αὐτὰς ἀμέσως ἐν Ἑλλάδι, ἢ νὰ ἐφαρμόσωμεν ταύτας κατ’ ἐξέλιξιν καὶ προϊόντος τοῦ χρόνου. Προκειμένου περὶ τῶν ἐμμέσων φόρων, παρ’ ὅλην τὴν ἀντιπάθειαν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις πρὸς τούτους παρουσιάζεται ὅτι ἐκδηλοῖ, οὐδὲν ἔπραξεν. Καὶ ὀρθῶς, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πράξῃ τι. Ἔπραξε τοῦτο μόνον. Προέβη εἰς μεταρρυθμίσεις τινὰς δασμολογικὰς πρὸς δικαιότερον κανονισμὸν ὡρισμένων δασμῶν. Ἀλλὰ τί ἔπραξεν εἰς ἀντιστάθμισμα τοῦ προφανῶς ὑπάρχοντος ἐλλείμματος; Ἢ μήπως προέβη εἰς τακτοποίησιν τοῦ φορολογικοῦ συστήματος τῶν ἀμέσων φόρων; Δύο φορολογικὰ μέτρα ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἡ Κυβέρνησις τάσσοντα ταύτην εἰς τὸ σύστημα τῶν ὑπὲρ τῆς ἀμέσου φορολογίας κεκηρυγμένων. Τὴν μεταβολὴν τοῦ φόρου τῶν σπειρομένων γαιῶν, ἔνθα ἐπρόκειτο ἄλλως τε περὶ ἀντικαταστάσεως μιᾶς ἀμέσου δι’ ἄλλης ἀμέσου φορολογίας, καὶ τὴν τροποποίησιν τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος. Ὁ μὲν φόρος τῶν σπειρομένων γαιῶν δὲν κατωρθώθη νὰ ἐφαρμοσθῇ, ὁ δὲ φόρος τοῦ εἰσοδήματος κατὰ τοιοῦτον τρόπον παρηκολουθήθη μέχρι τοῦδε, ὥστε ἀντὶ νὰ βαίνῃ αὔξουσα ἡ ἀπόδοσις αὐτοῦ, βαίνει ἐλαττουμένη, ὁ φόρος δέ, ἐκ τοῦ ὁποίου ὑπελογίσθη ἀρχικῶς 1.000.000 δρχ. εἴσπραξις, ἔφθασεν εἰς 350 ἢ 400 χιλιάδας δρχ. νομίζω, καὶ βαίνει ἐλαττούμενος κατὰ ἀποδόσεις. Οὔτε διὰ τὴν κατ’ ἀπόδοσιν τακτοποίησιν τοῦ φόρου τούτου ἠσχολήθη κἂν ἡ Κυβέρνησις, ὥστε εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα δὲν ἔχομεν καμμίαν ἐκδήλωσιν ἀντιλήψεως πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ δεινοῦ τῶν ἐλλειμμάτων διὰ ῥυθμίσεως τοῦ φορολογικοῦ συστήματος. Ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν Νέαν Ἑλλάδα εἴχομεν καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1914 ἓν δέος ἐκδηλούμενον πρὸς τὴν ἰδέαν τῆς φορολογικῆς ἀφομοιώσεως, πρὸς τὸ φορολογικὸν σύστημα τὸ ἰσχῦον ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι. Μόλις ἐπεβλήθη μικρὰ δασμολογικὴ αὔξησις, ἐνεθυμήθη δὲ μόνον πρὸ ἑνὸς μηνὸς ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ τὴν φορολογικὴν ἀφομοίωσιν, καὶ τοιουτοτρόπως καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1914 ἀπωλέσθησαν πλέον τῶν 8.000.000 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι ἀσφαλῶς θὰ εἰσεπράττοντο, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις προέβαινεν εἰς τὴν φορολογικὴν ἀφομοίωσιν, καθ’ ὃν χρόνον προσῆκε νὰ προβῇ εἰς ταύτην, ἤτοι ἀπὸ τὴν 1 Ἰανουαρίου 1914. Ἀλλὰ καὶ περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν λοιπῶν ἀμέσων φόρων, ἀτολμία καὶ νωχέλεια ἐπεδείχθη. Ὁ φόρος τοῦ οἰνοπνεύματος ἐφηρμόσθη ἀτελῶς. Τὰ μονοπώλια πυρείων καὶ παιγνιοχάρτων δὲν εἰσήχθησαν κἄν· μόνον τὸ μονοπώλιον τοῦ ἅλατος εἰσήχθη. Ἔχομεν ἀπώλειαν ἐσόδων ἐκ τούτου. Τὸ τέλος τοῦ χαρτοσήμου, νομίζω, ὅτι ἐν Κρήτῃ οὐδὲ εἰσήχθη κἄν.

§47Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ φόρος τοῦ οἰνοπνεύματος εἰσήχθη ἐν Κρήτῃ.

§48Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν εἰσήχθη.

§49Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Εἶναι εἰσηγμένος.

§50Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ προϋπολογισμός σας λέγει ὅτι δὲν εἰσήχθη.

§51ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λάθος εἶναι.

§52Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχει μάλιστα καὶ ἀπόδοσιν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐν Κρήτῃ νόμου καὶ ὄχι τοῦ Ἑλληνικοῦ, οὐδὲ ἐκάματε τροποποίησιν καμμίαν εἰς τὰς δηλώσεις, ἵνα αὐξήσητε τὴν φορολογικὴν προϋπόθεσιν, διότι, ὅπως γνωρίζετε, τὸ οἰνόπνευμα ἐν Κρήτῃ δασμολογεῖται. Ἐπεδείχθη, λέγω, νωχέλεια ἀλλαχοῦ καὶ ἐπεδείχθη ἀλλαχοῦ ἀτολμία. Ἀποτέλεσμα καὶ τοῦ ἑνὸς συστήματος καὶ τοῦ ἑτέρου, ὑπῆρξεν ὅτι δὲν ἐπράξαμεν ὅ,τι ὠφείλαμεν εὐτόλμως νὰ ἐπιδιώξωμεν ἤτοι τὴν φορολογικὴν ἀφομοίωσιν. Ἀπῃτεῖτο δ’ αὕτη διὰ λόγους καθαρῶς ἐξασφαλίσεως τῆς ἑνιαίας ἀντιλήψεως τοῦ Κράτους ἐν Ἑλλάδι, παρά τε τοῖς νικηταῖς καὶ ἐλευθερωταῖς καὶ παρὰ τοῖς ἐλευθερωθεῖσιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν λόγον τῆς οἰκονομικῆς ἐπιβαρύνσεως, πρὸς ἀντιμετώπισιν ἀφ’ ἑνὸς τῶν δαπανῶν τῶν κολοσσιαίων τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ διὰ τὴν ἐξ ἴσου φορολογικὴν ἐπιβολὴν βαρῶν ἐπὶ ἐκείνους, οἵτινες ἠλευθερώθησαν ὑπὸ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ καὶ οἵτινες ἔχουσιν ἐπίσης τὴν ὑποχρέωσιν ἵνα ἐξ ἴσου φέρωσιν ἐν τῷ συνόλῳ τὰ οἰκονομικὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἐπιτεθῇ εἰς τοὺς κατοίκους τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος. Ἀπητεῖτο ἡ ἐπιβάρυνσις τῶν Νέων Χωρῶν διὰ λόγους ἐξασφαλίσεως τῆς παραγωγῆς τῆς χώρας καὶ τῆς ἐπιτεύξεως ἐκπολιτιστικῶν ἔργων ἐν τῇ χώρᾳ, τῶν ὁποίων ἐξ ἴσου θέλουσιν ἀπολαύσει καὶ οἱ νέοι τῆς Ἑλλάδος πολῖται ὡς καὶ οἱ παλαιοί—ἢ μᾶλλον περισσότερον οἱ νέοι ἀπὸ τοὺς παλαιοὺς—. Ἀλλὰ πρὸ παντὸς προέχει τὸ ζήτημα τῆς ἀμύνης καὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς ἀκεραιότητος τῆς χώρας. Καὶ διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἀκεραιότητος τῆς χώρας, δὲν ἔχουσι μόνον νὰ αἰσθανθῶσι τὴν εὐθύνην οἱ Ἕλληνες πολῖται τοῦ παλαιοῦ Βασιλείου, ἀλλὰ καὶ αἱ ἐλευθερωθεῖσαι ἐπαρχίαι τῶν Νέων Χωρῶν. Ἐφ’ ὅσον δὲ αἱ ἐπαρχίαι τοῦ παλαιοῦ Βασιλείου ἔχυσαν ἄφθονον τὸ αἷμα αὐτῶν, πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῶν νέων Ἐπαρχιῶν καὶ ὑπεβλήθησαν εἰς ὀγκωδέστατα φορολογικὰ βάρη διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν ὅλων τῶν προσπαθειῶν, αἵτινες ἀπὸ 70 ἐτῶν καταβάλλονται διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν ταύτην τοῦ Γένους ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἐν πλήρει συνοχῇ, εἶναι ὀρθὸν ἵνα καὶ οἱ νέοι πολῖται τῆς Ἑλλάδος συμμετάσχωσιν ἀμέσως ὅλων τῶν βαρῶν ἐκείνων, χάριν τοὐλάχιστον δικαιοτέρας κατανομῆς τῶν βαρῶν, ἅτινα πρὸς ἀπελευθέρωσιν αὐτῶν ἔχουσιν ἀναληφθῇ. Ἀλλ’ ἐν ᾧ ταῦτα, κύριοι, ἀπὸ ἀπόψεως δημοσιονομικῆς ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπετέλεσε, ἐν ᾧ ἡ Κυβέρνησις παρέμεινε καθ’ ὅλον τὸ διάστημα μὲ χεῖρας ἐσταυρωμένας, ἐντελῶς ἀναμένουσα τὸν δανεισμόν, ἵνα καλύψῃ τὰ ἐλλείμματα καὶ τὴν διὰ τῆς φυσικῆς ἐξελίξεως μείζονα ἀπόδοσιν τῶν κειμένων φόρων, ἵνα αὐξήσῃ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, ἀφ’ ἑτέρου ὑπῆρξαν καὶ γεγονότα τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τὴν αὔξησιν τῶν βαρῶν, ἕνεκα κυβερνητικῶν σφαλμάτων, καὶ τὰ κυβερνητικὰ ταῦτα σφάλματα ἀνάγονται εἰς δύο κεφαλαιώδεις ἀρχάς. Ἐν πρώτοις τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παρετάθη ὑπερμέτρως τῶν Γενικῶν Διοικήσεων, προεκάλεσε τοιαύτην ἀφαίρεσιν ἑνότητος ἐν τῇ διοικήσει καὶ ἐπιβολῆς, ὥστε ὑπῆρξαν λανθάνουσαι δαπάναι πλεῖσται ὅσαι, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπολογισθῶσι λεπτομερῶς καὶ αἵτινες ἀποτελοῦσι τὴν πραγματικὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους, αἱ ὁποῖαι δὲ δὲν θὰ ἐλάμβανον χώραν ἐὰν ἡ διοίκησις ἦτο ἐπιβλητικωτέρα ἐπὶ τῶν Νέων Χωρῶν. Μόνον, κύριοι, ἔκτακτος ὁδοποιΐα ἐν Κρήτῃ καὶ Ἠπείρῳ ἀναγράφει δαπάνην 3.000.000 δραχμῶν. Καὶ δύναταί τις νὰ ἐρωτήσῃ: Ἦτο ἀνάγκη καθ’ ὃν χρόνον τὰ τοῦ Κράτους εὑρίσκοντο ἐν τῇ καταστάσει, ἥτις σήμερον βεβαιοῦται, καθ’ ὃν χρόνον πᾶσα ἰκμὰς ἔπρεπε νὰ περισυλλεγῇ διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἀμύνης τῆς χώρας, ἦτο ὀρθὸν νὰ ἐπιτραπῇ ἡ κατασκευὴ ἐν Κρήτῃ δημοσίων ἔργων 1.800.000 δραχ.; Καὶ δύναταί τις νὰ ἐρωτήσῃ: Ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ ἐπιτραπῇ ἐν Ἠπείρῳ ἡ κατασκευὴ δημοσίων ἔργων 1.200.000 δραχμῶν; Καὶ ταῦτα ἐγένοντο τῇ ἐγκρίσει τῆς Κυβερνήσεως; Ἢ ἐγένοντο τῇ πρωτοβουλίᾳ τῶν ἐπιτοπίων διοικητικῶν ἀρχῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις τὰ ἠνέχθη; Καὶ διατί ἡ Κυβέρνησις ἠνέχθη τοιαύτας δαπάνας μὴ ἐξυπηρετούσας κανένα σκοπὸν ἀμυντικόν, ἀλλὰ ἐξυπηρετούσας μόνον τοπικὰς ἀνάγκας; Ὅταν δὲ ἡ Κυβέρνησις ἠνέχθη τὰς δαπάνας ταύτας, ὅταν ἡ Κυβέρνησις, ὡς καὶ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν ἀνέπτυξα, ἠνέχθη καὶ φορολογίαν δι’ ἀποφάσεως Γενικοῦ Διοικητοῦ ἐπιβληθεῖσαν, εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀξιώσῃ ὅτι ἐπὶ τῶν Διοικήσεων τούτων εἶχε χεῖραν στιβαρὰν καὶ ὅτι ἤλεγχε ταύτας καὶ ἐπεβάλλετο ἐπ’ αὐτῶν καὶ ὅτι ἐπ’ αὐτῶν ἐπεῖχε τὴν θέσιν Κυβερνήτου ἢ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι οἱ Γενικοὶ Διοικηταὶ εἶχον διαρρήξῃ πάντα δεσμὸν πειθαρχίας ἀπὸ τοῦ Κέντρου καὶ ὅτι εἶχον μεταμορφώσῃ ἑκυτοὺς εἰς ἡγεμονίσκους εἰς τὰς Γενικὰς Διοικήσεις; Ἔκτακτα ἔργα ὁδοποιΐας καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦτο ὑπὸ μίαν μόνον ἔννοιαν θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἐπιτρέψῃ, ἐὰν ἡ κατασκευὴ τῶν δημοσίων αὐτῶν ἔργων εἰς τὰς Νέας Χώρας συνεδυάζετο καὶ πρὸς τὰς στρατιωτικὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Καὶ θὰ ἤμην ἕτοιμος νὰ χειροκροτήσω δαπάνην ἔκτακτον διὰ κατασκευὴν δημοσίων ἔργων ἐν Μακεδονίᾳ ἀξίας καὶ 6 καὶ 8 καὶ 10 ἑκατομμυρίων καὶ συνομολόγησιν δανείου πρὸς ἀντιμετώπισιν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐνῷ βλέπετε τὴν φειδωλίαν, μετὰ τῆς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν προσηνέχθη εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ὡς Γενικὸς Διοικητὴς τῆς Μακεδονίας, ἔχων τὴν πραγματικὴν συναίσθησιν τοῦ Κυβερνήτου, ἀφ’ ἑτέρου βλέπομεν δύο ἑτέρας Γενικὰς Διοικήσεις, δι’ ἔργα μὴ σχετιζόμενα πρὸς τὴν ἄμυναν τῆς χώρας, ἀλλὰ δι’ ἔργα ἐκπληροῦντα τοπικὰς ἀνάγκας, δαπανώσας 3.000.000 δραχμῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν περιστάσεων τούτων, ὑφ’ ἃς ἐγένοντο αἱ δαπάναι αὗται, ἀνεκταὶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, δύναμαι νὰ ἐρωτήσω· κύριοι, τὰ τῆς ὁδοποιΐας ἐπὶ τέλους τοῦ Κράτους ἕως πότε θὰ διαβιοῦν καὶ θὰ διαχειρίζωνται οὕτως ἀνωμάλως; ἕως πότε ἡ ὁδοποιΐα τοῦ Κράτους θὰ εἶναι διανεμημένη προνομιακῶς εἰς τοὺς κατέχοντας τὴν θέλησιν διὰ νὰ ἐπιβάλλεται; Καὶ ἕως πότε ἐπὶ τέλους θὰ ὑπάρχουν ἐπαρχίαι στερούμεναι ἴχνους ὁδοποιΐας, ἐνῷ ἄλλαι εὑρίσκονται ἐν ἀπολύτῳ ἐπαρκείᾳ;

§53Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Δὲν ἐφρόντισαν οἱ βουλευταί των.

§54Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς λέγει ὅτι δὲν ἐφρόντισαν οἱ βουλευταί· καὶ ἐγὼ ἐπαναλέγω, ὅτι δὲν εἶναι ἔργον τῶν βουλευτῶν τοῦτο, εἶναι ἔργον τῶν Κυβερνήσεων. Τῶν βουλευτῶν τὸ μόνον ἔργον εἶναι νὰ ἐλέγχωσι τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, ἔργον ὅμως αὐτῶν δὲν εἶναι νὰ παρακαλῶσι τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ παρασκηνιακῶς νὰ ἐργάζωνται· τοῦτο ἠθελήσαμεν νὰ καταπαύσωμεν καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ τοιούτου πνεύματος ἤλθατε καὶ ὑμεῖς εἰς τὴν Βουλήν. Ὑπάρχουσιν ἐπαρχίαι τινὲς τῆς Π. Ἑλλάδος, αἵτινες ἠδύναντο νὰ φθάσωσι εἰς περιωπὴν ἑλβετικῶν καντονίων λόγῳ τῆς φύσεως αὐτῶν καὶ αἵτινες εὑρίσκονται εἰς τὸ ἔσχατον σημεῖον τῆς εἰκόνος τοῦ πολιτισμοῦ ἕνεκα αὐτῆς τῆς πολιτικῆς. Ἐὰν εἶναι ἀνάγκη καὶ θὰ ὑπάρξῃ τοιαύτη ἀνάγκη ὁδοποιΐας, πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἴση καὶ δικαία ἡ μέριμνα καὶ ἐφ’ ὅσον εἶναι καταδικαστέον τὸ ἔργον τῆς πολιτείας ἐπιτρεπούσης ἢ ἀνεχομένης τὴν κατασκευὴν δημοσίων ἔργων πολυδαπάνων ἐν ἐπαρχίαις ὡρισμέναις, χωρὶς νὰ μετάσχωσι καὶ ἕτεραι τῶν αὐτῶν ὠφελημάτων, εἶναι τὸ ἔργον τοῦτο πολλαπλασίως καταδικαστέον, ὅταν αἱ δαπάναι αὗται ἐπιτρέπωνται ἐκ τῶν ἐλειμμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὅταν ὁ προϋπολογισμὸς ἔχει ἔλλειμμα 70.000.000 εἶναι συγχωρημένον νὰ δαπανῶνται χρήματα δι’ ὁδοποιΐας μὴ ὑπηρετοῦντα ἄμεσον ἀναγκαίαν ἄμυναν τοῦ Κράτους; Ἐρχόμεθα, κύριοι, εἰς ἄλλο κεφάλαιον γενικωτέρας φύσεως. Ὑπάρχει ἡ ἑξῆς κατηγορία δαπανῶν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους: Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν. Μισθοὶ ναυτοχωροφυλάκων δρχ. 1,031.600· ἔκτακτος δαπάνη περιθάλψεως προσφύγων ἐν τῇ Π. Ἑλλάδι δρχ. 6.000.000· περίθαλψις προσφύγων ἐν Μακεδονίᾳ δρχ. 8.880.140· περίθαλψις προσφύγων ἐν Ἠπείρῳ δρχ. 406.720. Ἐν συνόλῳ δαπάνη ἔκτακτος διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐκ δρχ. 16.318.460. Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Διὰ τὴν διατήρησιν μιᾶς κλάσεως ἐφέδρων δρχ. 1.613.300· δαπάνη ἐπιτάξεως δρχ. 700.000· ἔκτακτα ἔξοδα ἱματισμοῦ κλπ. δρχ. 1.000.000. Ταῦτα ἐν ὅλῳ ἀναγράφονται εἰς δραχμὰς 7.991.471, ἀλλὰ διὰ τοὺς κληθέντας ἐπιστράτους ὑπολογίζεται ἡ δαπάνη εἰς δραχ. 1.000.000. Ἤτοι διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἔκτακτος δαπάνη δραχ. 5.888.300. Ὑπουργεῖον Ναυτικῶν. Ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ καὶ ναῦται δραχ. 640.000. Τροφοδοσία τούτων δρχ. 100.000· ἀποστολαὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν δρχ. 350.000· γαιάνθρακες δρχ. 3.000.000· ἱματισμὸς δρχ. 700.000· ναῦλοι καὶ ἀσφάλιστρα δρχ. 620.000· ἐπιτάξεις δρχ. 200.000· ἀποδοχαὶ ἀλλοδαπῶν πληρωμάτων δρχ. 200.000· τίμημα θωρηκτῶν «Λήμνου» καὶ «Κιλκὶς» δραχ. 66.900.000. Ἤτοι ἔκτακτα ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου Ναυτικῶν ἐν ὅλῳ δραχ. 72.710.000. Τὰ τρία Ὑπουργεῖα ἐν συνόλῳ ἔχουσιν ἐκτάκτους δαπάνας δραχ. 94.916.760. Κύριοι, ἀνέφερα τὰς δαπάνας ταύτας μὲ τοὺς τίτλους ἑκάστου κεφαλαίου διὰ νὰ ἐρωτήσω πάντα θέλοντα νὰ σκέπτηται περὶ τῶν πολιτειακῶν πραγμάτων: αἱ δαπάναι αὗται εἰς τί ὀφείλονται; Μὴ αἱ δαπάναι αὐταὶ δὲν ὀφείλονται εἰς τὴν τήρησιν τοῦ Κράτους ἐν ἐπείγοντι καὶ αἰφνιδίῳ ἐξοπλισμῷ, ἐν ἐμπολέμῳ σχεδὸν καταστάσει καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1914; Ὅλαι αἱ δαπάναι τοῦ ἐξοπλισμοῦ τοῦ Ναυτικοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ λάβω τὸν λόγον ἐν τῇ συζητήσει τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὅλαι αἱ δαπάναι αὐταὶ διὰ τὴν ἄμεσον ἀγορὰν τῶν πλοίων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν τήρησιν τοῦ Ναυτικοῦ ἐν ἐμπολέμῳ καταστάσει, αἱ δαπάναι αὐταὶ εἰσὶ δαπάναι ἐξαιρετικαί, ὀφειλόμεναι εἰς ἐξαιρετικοὺς λόγους. Ἀλλὰ καὶ αἱ δαπάναι, αἱ ἐξαιρετικαὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, αἱ ἐπείγουσαι, ὀφείλονται εἰς παρακράτησιν ἐν τῷ στρατεύματι πλειόνων ἡλικιῶν παρ’ ἐκείνας, αἵτινες κατὰ τὸν στρατολογικὸν νόμον ὑπηρετοῦσιν. Τοῦτο δὲ χάριν μείζονος ἀσφαλείας, διότι βεβαίως ἡ κλῆσις τῶν τριῶν κλάσεων ἐφέδρων τῆς Μακεδονίας ἦτο κλῆσις ἁπλῶς ἐπιβεβλημένη διὰ τὴν βαθμιαίαν ἄσκησιν ὅλου τοῦ ἐφεδρικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Μακεδονίας. Ἀλλ’ ἡ παρακράτησις μιᾶς ἡλικίας ἐφέδρων δι’ ὑπηρεσίαν καὶ ἡ σύγχρονος κλῆσις μιᾶς ἡλικίας κληρωτῶν, εἰσὶν μέτρα μείζονος ἀσφαλείας τοῦ Κράτους. Καὶ ἡ περίθαλψις τῶν προσφύγων εἶναι ἀναγκαία συνέπεια αὐτῆς τῆς καταστάσεως καὶ ἐκ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς αἰτίας πηγάζουσιν πᾶσαι αἱ δαπάναι αὗται. Ποῖα εἶναι αὐτὴ ἡ αἰτία; Εἶναι λόγοι ἐξωτερικοί. Εἶναι λόγοι οἵτινες ἀπὸ τοῦ μέσου τοῦ Νοεμβρίου ἐπέβαλλον εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἵνα ἀποβλέπῃ εἰς τὸ ἔτος 1914 ὡς ἔτος οὐχὶ εἰρηνικοῦ βίου, οὐχὶ παραγωγικοῦ βίου διὰ τὴν ἑλληνικὴν χώραν, ἀλλ’ ὡς ἔτος, καθ’ ὃ οἱ πολεμισταί, οἱ πρὸ ὀλίγου ἀφήσαντες τὸ πεδίον τῶν μαχῶν, ἤθελον κληθῆ διὰ νὰ διακόψωσιν πάλιν τὸ εἰρηνικὸν ἔργον αὐτῶν, ν’ ἀφήσωσι πάλιν πᾶν ἔργον καλλιεργείας τῆς γῆς ἢ χειροτεχνικὸν ἢ ἐπαγγελματικὸν ἔργον καὶ ἐπανέλθωσιν ὑπὸ τὰ ὅπλα ἵνα ἀσφαλίσωσι τὴν πατρίδα αὐτῶν. Τοιαῦται ἦσαν αἱ προβλέψεις τῆς Κυβερνήσεως ἐν ἀρχαῖς τοῦ 1913 καὶ αἱ προβλέψεις αὐταὶ τῆς Κυβερνήσεως ἀντιμετωπίζονται διὰ τῶν δαπανῶν τούτων. Καὶ ἤθελέ τις ἐρωτήσει· αἱ ἐξωτερικαὶ προβλέψεις ἦσαν ἀναμφισβήτητοι διότι ὁ θεὸς τῶν πολέμων ἐνέσκηψεν ἀπρόσκλητος εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐνέβαλε τὴν τοιαύτην παραζάλην καὶ τοὺς τοιούτους κινδύνους ἢ μὴ οἱ ἄνθρωποι, παρὰ τὴν πρὸ δύο μηνῶν συνομολόγησιν τῆς εἰρήνης, εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην ἐξ ἰδίων σφαλμάτων νὰ προκαλέσωσι τὴν ἀνεμοζάλην ταύτην εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν; Ταῦτα πάντα θὰ ἀπεσοβοῦντο, κύριοι, ἐὰν τὰ πράγματα εἶχον ὀρθῶς καὶ προβλεπτικῶς κατὰ τοὺς δύο τελευταίους μῆνας τοῦ 1913. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπεκράτησε πάντοτε ἡ ὑπηρεσιακὴ σύγχυσις καὶ ἐπεβλήθη μόνον ἡ ἀτομικὴ πρωτοβουλία τοῦ διευθύνοντος. Ἔλειψε πάντοτε ἡ ἐκ παραδόσεως ὀργάνωσις, ἡ δυναμένη νὰ καταστήσῃ τοῦτο ὀργανισμὸν ἀφ’ ἑαυτοῦ λειτουργοῦντα καὶ μὴ ὑφιστάμενον τὰς κοπώσεις τοῦ ἀτόμου. Τούτου ἕνεκα ἡ κόπωσις, ἥτις ἐπῆλθεν ἐπὶ τοὺς κυβερνῶντας τὴν χώραν, κόπωσις δεδικαιολογημένη κατὰ συνέπειαν τῶν διετῶν ψυχικῶν ἀγωνιῶν, ἐπεκράτησεν ἐπὶ τῆς λειτουργίας τῶν ἀτελῶν ὑπηρεσιῶν, ἀποσθεννύουσα πᾶσαν ταχύτητα ἐνεργείας, πᾶσαν ἀποφασιστικότητα περὶ τὴν πρόβλεψιν, πᾶσαν ἀποφασιστικότητα περὶ τὴν λῆψιν τῶν μέτρων. Ἂν μὴ τοῦτο συνέβαινεν, δὲν ἠθέλομεν παραστῆ εἰς τὸ θέαμα τοῦ αἰφνιδίου ἐξοπλισμοῦ τοῦ ἀντιπάλου ἐκείνου, τοῦ πρὸ δύο μηνῶν συνομολογήσαντος μεθ’ ἡμῶν συνθήκην εἰρήνης καὶ ἀμέσως ἀποφασίσαντος ὅπως πλήξῃ ἡμᾶς καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ ἀπέβαινε πάλιν ἰσχυρός. Ἡ πρόβλεψις αὕτη ἔλειψεν, ἡ ἀποφασιστικότης περὶ τὰ μέτρα ἐξηφανίσθη. Καθ’ ἣν στιγμὴν δ’ ἐγένοντο προσπάθειαι ἐκ μέρους τῆς Τουρκίας πρὸς ἐξοπλισμόν, ἐπεδείχθη νωχέλεια ἐνταῦθα καὶ καθ’ ὃν χρόνον ἡ Τουρκία εὕρισκε χρήματα, ἐνῷ ἦτο σχεδὸν χρεωκοπημένη, ἡμεῖς δὲν ἠδυνάμεθα νὰ εὕρωμεν. Τὰ ἑκατομμύρια εὑρέθησαν τότε, ὅτε παρέστη ἀνάγκη ἀπόλυτος, ἔστω καὶ μὲ τόκον 6% καὶ 2% προμήθειαν. Καὶ ἡ εὕρεσις αὐτῶν ἀπεδείχθη ἐκ τῶν ὑστέρων ὅτι ἦτο δυνατὴ μέν, ἀλλὰ δὲν ἐπετεύχθη ἐγκαίρως ὅπως ἀντιμετωπισθῇ ἡ κατάστασις. Θὰ μοῦ εἴπητε βεβαίως ὅτι εἶχε συνομολογηθῇ τὸ δάνειον τῶν 250.000.000 καὶ ὅτι εἴχετε καταστήσει τὴν Τράπεζαν ἐλευθεριωτέραν περὶ τὴν παροχὴν τοῦ χρήματος. Ἀλλὰ κατὰ μῆνα Δεκέμβριον δὲν ἀπῃτοῦντο 65.000.000 ἵνα ἀγορασθῇ πλοῖον, τὸ ὁποῖον ἠσφάλιζε τὴν ἑλληνικὴν ὑπεροχὴν κατὰ θάλασσαν ἀπέναντι τῆς Τουρκίας, ἀλλ’ ἀπῃτεῖτο μόνον προκαταβολή, προκαταβολὴ ἧς τὸ ποσὸν συνεζητεῖτο, ἥτις ἀντὶ τῶν 65.000.000 ἠδύνατο νὰ ἐλαττωθῇ εἰς 25 ἢ 10.000.000. Καὶ ἡ προκαταβολὴ αὕτη, ἂν ὑπῆρχεν ἡ ἀποφασιστικότης περὶ τὴν λῆψιν τοῦ μέτρου καὶ περὶ τὴν ἐπιβολὴν ἐπὶ τὴν Τράπεζαν, οἵα ἐξεδηλώθη διὰ τῶν τελευταίων τραπεζιτικῶν νόμων, ἡ προκαταβολὴ αὕτη θὰ εὑρίσκετο, κατόπιν δὲ θὰ συνωμολογεῖτο καὶ εὐκολώτερον τὸ δάνειον καὶ θὰ ἐξεδίδετο εὐκολώτερον ἡ δευτέρα δόσις αὐτοῦ, διότι μετὰ τὴν ἀπόκτησιν τῆς ναυτικῆς ὑπεροπλίας ἠθέλομεν ἀσφαλίσει διὰ τὴν ἀντίληψιν τῆς συναλλασσομένης Εὐρώπης, τὴν εἰκόνα τῆς Ἑλλάδος, ἀπολαυούσης πλήρους ἀσφαλείας ἐν ταῖς ἐξωτερικαῖς σχέσεσιν. Τοῦτο δὲν ἀντελήφθησαν κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον καὶ τοῦτο, τὸ ὁποῖον συνέβη, ἦτο κακὸν διὰ τὴν ἐθνικὴν ἄμυναν, συγχρόνως δὲ οὐ μόνον ἐδυσχέρανε τὸν δανεισμόν, ἀλλ’ ἀνέκοπτε καὶ πᾶσαν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ κίνησιν καὶ πᾶσαν ἐργασίαν, διότι ὅλος ὁ ἑλληνικὸς κόσμος εὑρίσκετο πρὸ τῆς ἀμφιβολίας ἂν θὰ εἴχωμεν πόλεμον τὴν ἐπαύριον, ἔσχε δὲ τοῦτο ὡς συνέπειαν καὶ τὴν δαπάνην τῶν 94 ἑκατομμυρίων, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐκπροσωπεῖται ἡ ἔλλειψις τῆς κυβερνητικῆς ταχύτητος καὶ ἀποφασιστικότητος. Καὶ ἡ δαπάνη αὕτη, ἥτις ἀνέτρεψε τὸ προσδοκώμενον περίσσευμα καὶ μετέτρεψε τοῦτο εἰς ταμειακὸν ἔλλειμμα 70.000.000, ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι ὁλόκληρος εἰς βάρος τῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δὲν θὰ μοῦ εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις ἀπαντῶσα ὅτι ἀπέκτησε δύο πλοῖα, διότι θὰ ἀντείπω, ὅτι ἂν προέβαινεν εἰς τὴν ταχεῖαν ἀγοράν, προλαμβάνουσα τὴν Τουρκίαν εἰς τοῦτο, ἤθελεν ἀγοράσει ἓν πλοῖον ἀντὶ τριῶν, διότι εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην κατόπιν νὰ παραγγείλῃ ἓν πλοῖον διὰ τὴν μέλλουσαν παρασκευὴν τῆς χώρας, τὴν μεθοδικήν, καὶ νὰ ἀγοράσῃ ἄλλα δύο διὰ τὴν πρόχειρον, τὴν ἀτελῆ, τὴν ἀσθενῆ, τὴν ἀστείαν ἀντιμετώπισιν τῶν κινδύνων. Ὥστε ἡ δαπάνη ὑπῆρξε διπλῆ καὶ διὰ τοῦτο πραγματικῶς ἡ δαπάνη, ἡ ὁποία κατηναλώθη εἰς τὴν ἀγορὰν τῶν δύο θωρηκτῶν τοῦ «Κιλκὶς» καὶ τῆς «Λήμνου», εἶναι δαπάνη ἡ ὁποία ἐρρίφθη εἰς τὴν θάλασσαν, διότι ἡ ἔγκαιρος πρόνοια θὰ ἀντικαθίστα ὅλα αὐτὰ διὰ τῆς ἀγορᾶς πλοίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἀντιμετώπιζε τὴν πρόχειρον, ἀλλὰ καὶ τὴν ὁριστικὴν τοῦ ναυτικοῦ προγράμματος ἀνάγκην καὶ θὰ ἔδιδεν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν προτεραιότητα περὶ τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς προγράμματος, ἀπέναντι τοῦ ὁποίου θὰ ἐκαλεῖτο ὁ ἀντίπαλος ν’ ἀμυνθῇ καὶ νὰ δαπανήσῃ, ἀλλ’ ἕως οὗ παρασκευάσῃ τὴν ἄμυνάν του ἡμεῖς θὰ εἴχωμεν τὴν ὑπεροχήν. Αὐτὴ εἶναι ἡ μέλαινα εἰκὼν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους, διότι ἐξεικονίζει ὁλόκληρον τὴν ἔλλειψιν τῆς κυβερνητικῆς ἀποφασιστικότητος καὶ προνοίας καὶ συγχρόνως προὐκάλεσε μίαν ἐπιβάρυνσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καὶ ἕνα κλονισμὸν εἰς τὴν κοινωνικὴν οἰκονομίαν. Καὶ ὁ μὲν κλονισμός, ὁ δημοσιονομικός, εἶναι προφανής, διότι ἐνδεικνύεται ἐκ τῆς μειώσεως τῶν δημοσίων προσόδων, ἀλλ’ εἰς τὴν κοινωνικὴν οἰκονομίαν δὲν εἶναι δυνατὸν ἀμέσως νὰ ὑπολογισθῇ πόσον ὁ κλονισμὸς οὗτος ἐπέδρασε καὶ πόσον τὸ σφάλμα τοῦτο ἐπηρέασε. — Ἐπιτρέπει ἡ Βουλή, κύριε Πρόεδρε, πέντε λεπτῶν διακοπήν;

§55ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαιότατα.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν ἐπὶ 5 λεπτά. Μετὰ τὴν διακοπήν. (Ὥρᾳ 6.30′ μ.μ.)

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις.

§58Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κατέληξα, κύριοι, εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα, κατ’ ἐμὴν κρίσιν, περὶ τοῦ ἐλλείμματος τοῦ οἰκονομικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐμφανίζεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1914. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ ἤδη νὰ ἐξετάσω ἐὰν τὸ οἰκονομικὸν ἔλλειμμα τοῦ 1914 εἶναι ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ μελλούσῃ ἡμῶν διαχειρίσει καὶ γενικῶς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1915 εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφανισθῇ ἀμείωτον ἢ ἠλαττωμένον καὶ πόσον ἠλαττωμένον, οὐσιωδῶς ἢ ἀνεπαισθήτως ἠλαττωμένον. Κύριοι, ὑπάρχουσιν ὡρισμέναι δαπάναι, αἵτινες εἶναι οὐ μόνον ἀνεπίδεκτοι μειώσεως, ἀλλ’ ὧν τοὐναντίον ἐπιβάλλεται ἡ αὔξησις ἕνεκα ἀκαταμαχήτων περιστάσεων. Θέλω προβῆ εἰς ἐξέτασιν τῶν κεφαλαίων ἐκείνων τῶν ἐξόδων, τῶν ὁποίων ἡ ἐξέτασις εἶναι ἀναγκαία διὰ νὰ σχηματίσωμεν πλήρη τὴν εἰκόνα τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους, θέλω δὲ περιορισθῆ μόνον εἰς κεφαλαιώδη ἐντελῶς καὶ γενικὴν ἐξέτασιν ἐκείνων τῶν δαπανῶν, αἵτινες δὲν χρήζουσι λεπτομεροῦς ἐξετάσεως. Ἄρχομαι, κύριοι, ἀπὸ τοῦ κεφαλαίου τοῦ δημοσίου χρέους. Τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος ἐκπροσωπεῖται σήμερον: ἐκ τῶν παλαιῶν δανείων εἰς χρυσὸν δρχ. 482.736.000 ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου, δρ. 260.215.500 πραγματικοῦ κεφαλαίου, κατὰ τοὺς πίνακας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐκ τῶν παλαιῶν δανείων εἰς τραπεζογραμμάτια δρ. 233.751.000 ὀνομαστικοῦ καὶ πραγματικοῦ κεφαλαίου, ἐκ τῶν νέων δανείων εἰς χρυσόν, ἤτοι τοῦ ἠγγυημένου τῶν 2½% τοῦ 1898, τοῦ δανείου τῶν Ἑλληνικῶν Σιδηροδρόμων καὶ τοῦ τῶν δρ. 150.000.000 τοῦ 1910 πρὸς 4%, ἅτινα ἐκπροσωποῦνται δι’ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου δρ. 306.913.000, πραγματικοῦ δὲ δρ. 251.957.000. Ἤτοι τὸ μέχρι τοῦ πολέμου δημόσιον ἡμῶν χρέος ἀνέρχεται εἰς δρ. 1.023.400.000 ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου καὶ εἰς δρ. 745.923.500 κεφαλαίου πραγματικοῦ. Μετὰ τὸν πόλεμον ἔχομεν τὰ ἑξῆς βάρη. Ἔχομεν ἐξάντλησιν τῶν ἐντόκων γραμματίων, κατὰ συνέπειαν ὀφείλομεν τὸ ποσὸν ὁλόκληρον τῶν δρχ. 10.000.000, ἔχομεν συνομολόγησιν τοῦ προσωρινοῦ δανείου ἐπιτάξεως τῶν δρ. 50.000.000, τὸ ὁποῖον συνωμολογήθη μὲν ἐπὶ τῷ εἰδικῷ σκοπῷ ἵνα διὰ τούτου ἐξοφληθῶσιν οἱ ἐπιταξιοῦχοι τῆς τε ναυτικῆς καὶ τῆς στρατιωτικῆς ἐπιτάξεως καὶ ὅσοι θὰ ἐδέχωντο τοιαύτην ἐξόφλησιν προμηθευταὶ τοῦ δημοσίου εἴτε ἐν τῷ ἐσωτερικῷ εἴτε ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἐκτὸς ὀλιγίστων ἐξαιρέσεων, καθ’ ἃς διετέθη εἰς προμηθευτὰς καὶ ἐπιταξιούχους, διετέθη πράγματι εἰς κάλυψιν ἀναγκῶν τοῦ δημοσίου ταμείου διὰ τροποποιήσεως, ἥτις ἐγένετο εἰς τοὺς ὅρους τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου, διετέθη δὲ ἐπὶ προμηθείᾳ 5%, νομίζω. Τὸ δάνειον τοῦτο εἶναι 50.000.000 δρχ. Κατόπιν προσετέθησαν τὸ δάνειον τῶν 250.000.000 δρχ., ὀνομαστικόν, πραγματικὸν δὲ 219.375.000 δρχ., προκαταβολὴ τῆς δευτέρας δόσεως τοῦ ἰδίου δανείου ἐκ δρχ. 11.000.000 καὶ τὸ προσωρινὸν δάνειον τῶν 65.000.000 πρὸς 6%. Κατὰ συνέπειαν ἔχομεν μετὰ τὸν πόλεμον συνομολογηθέντα δάνεια δρχ. 386.000.000 ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου καὶ δρχ. 355.375.000 πραγματικοῦ. Ἄρα ἐν συνόλῳ ἡ μετὰ τὸν πόλεμον κατάστασις τοῦ κεφαλαίου τοῦ ἐξωτερικοῦ χρέους τῆς Ἑλλάδος ἀνέρχεται εἰς 1.409.400.000 δρχ. ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου καὶ εἰς δρχ. 1.101.298.500 κεφαλαίου πραγματικοῦ. Πέραν τῶν βαρῶν τούτων προκύπτουσι τὰ ἑξῆς βάρη: Πρῶτον: κάλυψις τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1913 ἐκ δραχμῶν 86.000.000. Δεύτερον: τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1914 ἐκ δραχ. 70.000.000. Ὑπολογίζω ταῦτα εἰς στρογγύλον ἀριθμόν, κ. Ὑπουργέ, διὰ νὰ μὴ ἀριθμῶμεν τὰς χιλιάδας.

§59Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Μὲ τὰς νέας δηλώσεις;

§60Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μὲ τὰς ἀνακοινωθείσας εἰς τὴν Βουλὴν δηλώσεις. Αἱ νέαι δηλώσεις, ὑποθέτω, τὰ 70.000.000 θὰ τὰ ἀναγάγωσιν εἰς 75.000.000 δρχ. Ἀλλὰ μὴ ἔχων κανένα ἀριθμὸν νέον πρὸ ἐμοῦ στηρίζομαι εἰς τὰς μέχρι τοῦδε δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Δὲν θέλει δέ, φαίνεται, νὰ κάμῃ νέας δηλώσεις, διότι ἀφήνει ταύτας εἰς μελλούσας ἀποκαλύψεις.

§61Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀποκάλυψιν. Αἱ νέαι δηλώσεις, τὰς ὁποίας κάμνω, δὲν ἐπιφέρουσιν οὐσιώδη μεταβολὴν εἰς τὰ ἀποτελέσματα.

§62Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀλλ’ ὑπάρχουσιν ἀδιάθετοι πιστώσεις;

§63Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὄχι.

§64Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πῶς ἰσοφαρίζονται;

§65Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἰσοφαρίζονται διότι κατὰ τὸ πλεῖστον ὑπάρχουσι πολλαὶ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνωσιν.

§66Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἆ! Δι’ ἀναβολῆς δαπανῶν! Πάντοτε ὅμως ἡ ἀναβολὴ δαπανῶν — οὐχὶ ἡ ἀποκοπὴ δαπανῶν —εἶναι προσθήκη εἰς τὸ ἔλλειμμα, διότι αἱ δαπάναι, αἱ τινες θὰ ἀναβληθῶσιν, θὰ βαρύνουσι τὴν μέλλουσαν διαχείρισιν. Ἐὰν πρόκειται περὶ περικοπῆς δαπανῶν ὑπάρχει οἰκονομία, ὑπάρχει ἀντικατάστασις τῶν προσθέτων δαπανῶν διὰ τῆς περικοπῆς ἄλλων δαπανῶν· ἐὰν ὅμως ὑπάρχῃ ἀναβολὴ δαπανῶν — δαπανῶν τὰς ὁποίας δὲν δύναται ν’ ἀποφύγῃ τὸ Κράτος — αἱ δαπάναι αὗται, αἵτινες θ’ ἀναβληθῶσιν, εἴτε θ’ ἀναγραφῶσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1915, εἴτε ἂν εἶναι ἐκ τῶν ἀναγομένων εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, τὰς ἐπιβλητικάς, τὰς ἀνακοινωθείσας ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ περιληφθῶσιν εἰς ἐκείνας καὶ θὰ καταστῶσι τοκοφόροι, ἐφ’ ὅσον τὸ Κράτος δὲν θὰ τὰς πληρώσῃ διὰ τῶν τακτικῶν αὑτοῦ προσόδων. Ἑπομένως τὸ ζήτημα εἶναι ἓν καὶ μόνον: ὑπάρχει περικοπὴ δαπανῶν, αἵτινες ἀντικρύζονται διὰ τῶν μελλουσῶν δηλώσεων ἢ ἀναβολή. Ὅταν ἀκούωμεν ἀναβολὴν δὲν εἶναι οἰκονομία.

§67Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐφ’ ὅσον αὐτὸ ἐπρόκειτο νὰ ὑπεισέλθῃ εἰς τὸν προσεχῆ ἀπολογισμὸν ὡς ἀδιάθετος πίστωσις, θέλετε νὰ τὸ ἀφήσω ἀναγεγραμμένον;

§68Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι. Ἐγὼ δὲν μάχομαι ταύτην τὴν στιγμήν, κ. Ὑπουργέ, διὰ τὴν λογιστικὴν κατάστασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1914. Οὗτος γινώσκομεν ὅτι σήμερον φθάνει εἰς ἔλλειμμα κατ’ ἐμὲ οἰκονομικὸν 70.000.000, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει εἰς ταμιακὸν 69.000.000. Πρὸς κατάρτισιν τοῦ ἐλλείμματος τούτου ἔχομεν δαπάνας ἀναγεγραμμένας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἐὰν τὰς δαπάνας ταύτας ἀναβάλητε, καταστήσητε δηλαδὴ τὰς περὶ τούτων πιστώσεις ἀδιαθέτους καὶ ἀντὶ τούτων ἀναγράψητε ἄλλας δαπάνας, τὰς ὁποίας περιέχουσιν αἱ δηλώσεις ὑμῶν, τὸ μὲν ἔλλειμμα τὸ ταμιακὸν θὰ ἀπομείνῃ τὸ αὐτό, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τῶν δαπανῶν, τῶν ὁποίων αἱ πιστώσεις θὰ μείνωσιν ἀδιάθετοι, θὰ μετατεθῇ εἰς πίστωσιν τοῦ προσεχοῦς ἔτους ἢ τοῦ μεταπροσεχοῦς, κατὰ συνέπειαν τὸ βάρος τοῦ Κράτους δὲν ἐλαττοῦται, καθ’ ὅσον αἱ νέαι ὑμῶν δηλώσεις μετατοπίζουσι πιστώσεις διὰ τὸ μέλλον καὶ εἰσάγουσιν ἄλλας δαπάνας, πράγματι συνεπῶς εἰσάγουσιν ἀναβολὴν ὡρισμένων δαπανῶν τοῦ Κράτους καὶ ἄμεσον προσθήκην νέων τοιούτων.

§69Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δὲν εἶναι ὅλαι ἀναβολή.

§70Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συνεννόησις;

§71Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μὲ διακόψητε. Σᾶς εἶπον ὅτι τὰς δηλώσεις ταύτας παρακρατεῖτε διὰ τὴν τελευταίαν ὥραν. Δεχόμεθα νὰ συζητήσωμεν τὴν τελευταίαν ὥραν. Εἶμαι βέβαιος ὅτι καθ’ ὃν τρόπον ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1914 ἐξειλίχθη μέχρι τοῦδε, εἴχομεν δευτέραν ἔκδοσιν, εἴχομεν τρίτην ἔκδοσιν, θὰ ἔχωμεν καὶ τετάρτην, πιθανὸν νὰ ἔχωμεν καὶ πέραν τῆς τετάρτης καὶ παράρτημα ἐκδόσεως. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1914 ἔλαβε χαρακτῆρα ἀναγνώσματος δημοσιογραφικοῦ· ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1914 μὴ ἐκπροσωπῶν οὔτε οἰκονομικὴν οὔτε διοικητικὴν πολιτικήν, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ κατάστρωσις λογαριασμῶν. Οὐδαμῶς θὰ ἐκπλαγῶμεν ἀκόμη ἂν ἐν τούτῳ ἐμφανισθῇ πρὸς ἡμᾶς μετὰ τὴν μάχην τῶν θωρηκτῶν καὶ τῶν ἀντιτορπιλλικῶν καὶ μία ἀεροπορία περὶ τὴν λογιστικήν, διότι περὶ τούτου πρόκειται καὶ διὰ τούτων δύναται νὰ ἐκδοθῇ παράρτημα τὴν τελευταίαν στιγμήν. Καὶ μετὰ τὴν παρέκβασιν ταύτην, κύριοι, ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα. Ἔχομεν λοιπὸν ἔλλειμμα τοῦ 1913 ἐκ δρ.86.000.000, ἔλλειμμα τοῦ 1914 ἐκ δρ. 70.000.000· ἀνειλημμένας ὑποχρεώσεις τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐκ δραχμῶν 70.000.000, ἀνειλημμένας ὑποχρεώσεις τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου ἐκ δρ. 75.000.000· ἐξαγορὰν τῶν μετοχῶν τοῦ Λαρισσαϊκοῦ ἐκ δρ. 13.000.000.

§72Δ. ΡΑΛΛΗΣ. 15.000.000.

§73Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. 13.000.000, κατὰ τὸν κ. Ὑπουργόν· συμπλήρωσιν τοῦ ἑνωτικοῦ Σιδηροδρόμου ἐκ δρ. 5.000.000 — διότι ἦσαν προϋπολογισμέναι δρ. 12.000.000, ἔχουσιν ἀναγραφῆ δρ. 7.000.000, ἔμειναν ὑπόλοιπον δρ. 5.000.000 — ἐνίσχυσιν τοῦ Λαρισσαϊκοῦ Σιδηροδρόμου ἄλλαι δραχ. 8.000.000· ἀγορὰν τροχαίου ὑλικοῦ δρ. 2.500.000—ἔχουσιν ὑπολογισθῆ δρ. 6.000.000, ἔχουσιν ἐγγραφῆ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1914 δρ. 3.500.000, μένουσι δραχ. 2.500.000 — διὰ δαπάνην καὶ συντήρησιν προσφύγων δρ. 25.000.000. Εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν διαφωνοῦμεν, διότι ἡ συντήρησις τῶν προσφύγων ἔχω πληροφορίας ὅτι προκαλεῖ δαπάνην δρ. 70.000 τὴν ἡμέραν, ἑπομένως ἔχομεν δρ. 25.000.000 διὰ τὸ 1915. Ἑπομένως τὸ σύνολον τοῦ χρέους τοῦ κυμαινομένου, τοῦ ἀπαρτιζομένου ἐκ τῶν ἐλλειμμάτων τῶν δύο χρήσεων καὶ τῶν ἀνειλημμένων ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους καὶ ἐκ τῆς συντηρήσεως τῶν προσφύγων, ἥτις εἶναι ὑποχρέωσις τακτική, ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 354.500.000. Ἐκτὸς τούτου τοῦ ποσοῦ ὑπάρχει καὶ ὑποχρέωσις, ἡ συμβατική, ἐντὸς τριετίας πληρωτέα, ἡ ἐκ τῆς κατασκευῆς τοῦ θωρηκτοῦ τύπου «Λωραίνης», ἐκ δρ. 60.000.000, κατασκευῆς, ἥτις εἶναι συμβατική, διότι ἡ σύμβασις τῆς κατασκευῆς συνδέεται πρὸς τὴν σύμβασιν τοῦ δανείου. Ἐν συνόλῳ λοιπὸν φθάνομεν εἰς τὸ ἄθροισμα τῶν δρ. 414.500.000, αἵτινες ἀπαιτοῦνται, ἵνα τὸ κυμαινόμενον χρέος τακτοποιηθῇ καὶ συγχρόνως κατασκευασθῇ καὶ τὸ θωρηκτόν, διὰ τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε ῥητὴν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τῆς Γαλλικῆς βιομηχανίας. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν ἀναγκῶν τούτων ἐκ τῶν ὁποίων αἱ πλεῖσται, ἐξαιρέσει τῆς τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἥτις εἶναι ἐντὸς τριετίας πληρωτέα, αἱ λοιπαὶ εἶναι πληρωτέαι ἐντὸς τοῦ 1915, ἐκτὸς τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν, ἔχομεν καὶ ἑτέρας ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἐξαγγέλλει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ περὶ τῶν ὁποίων ἐξαγγέλλει τὴν μέλλουσαν μέριμναν καὶ ἔχομεν καὶ ἀνάγκην, ἥτις δὲν ἐξηγγέλθη καὶ ἥτις εἶναι ἐπιτακτικωτέρα πάσης ἄλλης. Ἔχομεν νόμον περὶ κατασκευῆς σιδηροδρομικῶν ἔργων ἀντὶ δαπάνης 100.000.000. Δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι τὰ σιδηροδρομικὰ ἔργα εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναβληθῶσιν; Ἀναμφισβητήτως τὰ ἔργα τὰ παραγωγικά, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναβάλλωνται, ἂν ἡ μὲν ἀπόδοσις τῶν ἔργων τούτων εἶναι βραδυτέρα, ἀπωτέρα, ἡ δὲ καταβολὴ τοῦ χρήματος εἶναι ἄμεσος, ἐφ’ ὅσον δὲν δύναται νὰ εὑρεθῇ ἀμέσως τὸ χρῆμα πρὸς κατασκευὴν τῶν ἔργων. Ἀλλὰ τὰ ἔργα αὐτά, πλὴν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Τριπόλεως–Σπάρτης, ὄντος φύσεως παραγωγικῆς, συγκοινωνιακῆς, τὰ λοιπὰ ἔργα εἶναι φύσεως ἐντελῶς ἀμύνης τοῦ Κράτους, εἶναι δηλαδὴ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐκ παραλλήλου πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς συγκοινωνίας καὶ τῆς ἐκπολιτίσεως τῆς ὅλης χώρας καὶ πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς παραγωγῆς ὅλης τῆς χώρας, κέκληνται νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὰς ἀνάγκας τῆς ἀμύνης τῆς χώρας. Διότι ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Ἀγκίστης, ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Σόροβιτς, ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Ἰωαννίνων, εἶναι κατασκευὴ ἔργων, τὰ ὁποῖα, ἐὰν κατὰ μίαν μονάδα ἐξυπηρετῶσι τὴν παραγωγήν, κατὰ ἑκατὸν μονάδας ἀντιμετωπίζουσι τὴν ἀνάγκην τῆς ἀσφαλείας τῆς χώρας. Ἐὰν πρόκειται νὰ γείνῃ μέριμνα περὶ τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως τῆς χώρας, δὲν εἶναι δυνατὸν αὕτη νὰ εἶναι πλήρης, ἐφ’ ὅσον τὰ μέσα τοῦ ἐφοδιασμοῦ τοῦ στρατοῦ ἀπὸ ξηρᾶς δὲν εἶναι ἠσφαλισμένα, ὥστε τὰ νῶτα τοῦ στρατοῦ νὰ ἀσφαλίζωνται διὰ τῆς πλήρους συγκοινωνίας. Ἔχομεν τὰ παραδείγματα ἀφθονώτατα κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον, ἔχομεν πρὸ ἡμῶν τὸ θέαμα τοῦ γερμανικοῦ στρατοῦ, ἀποβαίνοντος νικηφόρου, ἕνεκα τῆς εὐκινησίας, τὴν ὁποίαν παρέχει εἰς αὐτὸν τὸ σύνολον τοῦ γερμανικοῦ πυκνοτάτου σιδηροδρομικοῦ δικτύου ἀπέναντι τοῦ σιδηροδρομικοῦ δικτύου τῆς Ρωσσίας. Ταῦτα ἔχοντες πρὸ ἡμῶν καὶ φρονοῦντες ὅτι, ἐὰν πόλεμος ἐκραγῇ πάλιν ἐν Ἑλλάδι, δὲν θὰ εἶναι ὅμοιος πρὸς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος διεξήχθη, δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὰ λαμβανόμενα μέτρα ἀμύνης, ἐὰν δὲν εἴπωμεν ὅτι ἔχομεν ἐξησφαλισμένην ὅλην τὴν ὑπηρεσίαν τῶν νώτων τοῦ στρατοῦ, διὰ πλήρους σιδηροδρομικοῦ δικτύου. Ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι ἐκ τῶν ἀναγκαιοτάτων, δὲν εἶναι δαπάνη, ἡ ὁποία ἀναβάλλεται καὶ ἥτις δύναται νὰ ἀναβάλληται δι’ εὐθετωτέρους καιρούς, ἀλλ’ εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουσιν εἰς τὸ Κράτος ἀντὶ πάσης θυσίας νὰ εὕρῃ πόρους πρὸς ἀντιμετώπισίν των. Εἶναι καὶ ἑτέρα δαπάνη συμφυής, εἶναι ἡ δαπάνη τοῦ Ναυστάθμου καὶ περὶ τῆς δαπάνης ἐγκαταστάσεως Ναυστάθμου ἐξηγγέλθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μέριμνα. Δὲν ἐξαγγέλλεται αὕτη ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τοῦ 1913 καὶ 1914, διότι ἀπαιτεῖ μελέτην, ἥτις θὰ ἀπαιτήσῃ νὰ παρέλθῃ ὁλόκληρον τὸ ἔτος 1915. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠρκέσθη διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐξαγγείλῃ τὰς δαπάνας τοῦ 1914, ἀλλ’ ἐξήγγειλε καὶ ὅλας τὰς προβλέψεις τῶν δαπανῶν, αἵτινες θὰ λάβωσι χώραν καὶ μετὰ τὸ 1914. Ἀκριβῶς δὲ φρονῶ, ὅτι ἐν τῇ ἐξαγγελίᾳ τῶν δαπανῶν αὐτῶν, ἐλησμόνησε νὰ περιλάβῃ τὴν δαπάνην τοῦ Ναυστάθμου, ἥτις ἐπιβλητικῶς εἶναι ἀπαιτητέα μετὰ δύο ἢ τρία ἔτη. Διότι, κύριοι, ἐὰν ἔχωμεν ναυτικὸν πρόγραμμα διὰ τὸ ὁποῖον εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ δαπανήσωμεν 200.000.000 καὶ πλέον, ἐὰν ἐφθάσαμεν εἰς νέαν δέσμευσιν τοῦ Κράτους, πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ προγράμματος τούτου τῶν 200.000.000, τὸ χρῆμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον δαπανᾶται, δύναμαι νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁμοῦ μὲ τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπεῖ ὁ ὑπάρχων στόλος τῆς Ἑλλάδος, εἶναι χρῆμα, τὸ ὁποῖον ῥίπτεται εἰς τὴν θάλασσαν καὶ εἰς τοὺς ἀνέμους. Ἐὰν νομίζωμεν ὅτι ἔχομεν Ναύσταθμον ἐν Σαλαμῖνι, πλανώμεθα. Ἔχομεν πρόχειρα συνεργεῖα μὲ τὰ ὁποῖα κατ’ ὀλίγον κατωρθώσαμεν νὰ ἀντεπεξέλθωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ στόλου. Ἀλλὰ διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ στόλου, ὁποῖος ἐξελίσσεται οὗτος, ἔχομεν ἀνάγκην δεξαμενῶν καὶ αἱ δεξαμεναὶ τοῦ Πειραιῶς οὐδὲν δύνανται νὰ δεχθῶσι μέγα πολεμικόν, εἶναι δὲ ἐγκαθιδρυμέναι εἰς σημεῖον τοιοῦτον, ὥστε εἰσὶν ἔκθετοι εἰς πάντα κίνδυνον καταστροφῆς καὶ κατασκοπείας· δεξαμεναὶ δὲ πολεμικαὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐκτεθειμέναι εἰς τὰ περίεργα ὄμματα παντὸς διαβάτου, πρέπει νὰ εἶναι ἐγκεκλεισμέναι ἐν χώρῳ ἐντελῶς φρασσομένῳ διὰ νὰ μὴ διακινδυνεύηται ἡ ἀσφάλεια τῶν δεξαμενῶν καὶ πρὸς ἀποφυγὴν κατασκοπείας. Καθ’ ἃς δὲ ἔχω πληροφορίας καὶ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἔχω τοιαύτας, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ἐγκατάστασις τοῦ νέου Ναυστάθμου νὰ γίνῃ μὲ δαπάνην ὀλιγωτέραν τῶν δρχ. 70.000.000. Κατὰ συνέπειαν ὑπάρχει προσθήκη νέων βαρῶν πέραν τῶν δρχ. 414.500.000, ἄλλων 170.000.000 δρχ. διὰ τὰ σιδηροδρομικὰ ἔργα, τὰ ἀσφαλίζοντα τὰς στρατιωτικὰς ἐπιχειρήσεις καὶ διὰ τὸ ναυτικὸν ἔργον, τὸ ἀσφαλίζον τὸ ὁρμητήριον τοῦ στόλου, ἄνευ τοῦ ὁποίου, δὲν δύναται οὗτος νὰ ὑπάρξῃ μήτε νὰ πολεμήσῃ. Τὰ ποσὰ ταῦτα, κύριοι, εἰσὶ ποσὰ τὰ ὁποῖα ἀναμφισβητήτως θὰ περιληφθῶσιν εἰς ἓν δάνειον γενικώτερον ἐκδιδόμενον, εἰσὶ ποσὰ τὰ ὁποῖα θὰ ἐξοφληθῶσι δι’ ἑνὸς δανειακοῦ συνδυασμοῦ γενικωτέρου, εἰς ὃν θὰ περιληφθῇ καὶ τὸ ὑπόλοιπον τῆς δευτέρας δόσεως τοῦ δανείου. Ἀλλὰ μέχρις οὗ καταστῇ δυνατὴ ἡ συνομολόγησις τοιούτου δανείου, τὰ ποσὰ ταῦτα εἶναι ἀμέσως τοκοφόρα, διότι τὰ ἐλλείμματα τῶν δύο προϋπολογισμῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καλυφθῶσιν εἰμὴ διὰ προσωρινῶν δανείων, ἅτινα θὰ εἶναι τοκοφόρα. Καὶ ἤδη ἔχομεν τὰ ἀποτελέσματα τοιούτων ἐνεργειῶν· γνωρίζομεν ὅτι ὑπάρχουσι προσωρινὰ δάνεια, ἐζητήθη ὁ δανεισμὸς τῶν χρημάτων τῆς Ναυαρχίδος, ἐζητήθη ἡ αὔξησις τῶν ἐντόκων γραμματίων. Πάντα ταῦτα εἶναι ταμιευτικοὶ συνδυασμοὶ πρὸς κάλυψιν τοῦ συγκεχυμένου ἐλλείμματος τῶν δύο ἐτῶν, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ γίνῃ οἰκονομικὴ μέριμνα ῥιζικὴ διὰ τῆς συνομολογήσεως μεγαλυτέρου δανείου. Ποῖον δύναται ἤδη νὰ εἶναι τὸ δάνειον πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ κυμαινομένου χρέους καὶ τοῦ προσωρινοῦ χρέους, ἤτοι πρὸς ἐξόφλησιν χρέους ἐκ δρ. 539.500.000, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνέρχεται τὸ κυμαινόμενον χρέος τῶν δραχ. 414.500.000, τὸ ποσὸν τοῦ δανείου ἐπιτάξεων ἐκ δραχ. 50.000.000, τὸ προσωρινὸν δάνειον τῶν 65.000.000 δρ. καὶ τὸ ποσὸν τῶν ἐντόκων γραμματίων τῶν 10.000.000 δραχμῶν, ἔχομεν ἀνάγκην συνομολογήσεως δανείου δραχ. 620.000.000 ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου, ἐὰν κατὰ τὸν δανεισμὸν ἠθέλωμεν ἐπιτύχει τοὺς ὅρους, οἵτινες ἐπετεύχθησαν κατὰ τὴν συνομολόγησιν τοῦ τελευταίου δανείου τῶν δρ. 500.000.000. Ἀλλ’ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 620.000.000 δρ. ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου θὰ περιληφθῶσι πάντοτε αἱ δρ. 239.000.000, αἵτινες ἀποτελοῦσι τὸ ὑπόλοιπον τῆς δευτέρας δόσεως τοῦ δανείου τῶν δραχ. 500.000.000. Κατὰ συνέπειαν ἔχομεν ἀνάγκην πραγματοποιήσεως τοῦ ὑπολοίπου δανείου καὶ προσθέτου δανείου δραχ. 380.000.000 ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου, ἵνα ἐκ τούτου πορισθῶμεν δάνειον πραγματικὸν ἐκ δρ. 541.925.000, τὸ ὁποῖον καλύπτει τὸ προσωρινὸν χρέος. Ἐὰν δὲ προβῇ τὸ Κράτος, ὡς εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ προβῇ, εἰς συνομολόγησιν δανείου διὰ τὰς σιδηροδρομικὰς κατασκευὰς καὶ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τοῦ νέου Ναυστάθμου, ἔχει ἀνάγκην πρὸς κάλυψιν τῆς δαπάνης πρὸς τοῦτο ἐκ δρ. 170.000.000 πραγματικοῦ χρέους, νὰ συνάψῃ ἄλλο χρέος ὀνομαστικὸν ἐκ δρχ. 200.000.000. Κατὰ συνέπειαν ὁ δανειακὸς ἡμῶν λογαριασμός, ἐν ᾗ περιπτώσει τὸ χρῆμα εἶναι διαθέσιμον πρὸς δανεισμόν, θὰ ἔπρεπε διὰ τῶν δανειστικῶν συνδυασμῶν μεταξὺ τῶν ἐτῶν 1914 καὶ 1918, νὰ ἀναχθῇ εἰς κεφάλαιον 1.903.400.000 δρ. ὀνομαστικόν, δραχμῶν δὲ 1.518.223.500 πραγματικόν. Συνομολογουμένου δὲ καὶ τοῦ δανείου τῶν 200.000.000 δραχ. θὰ ἀναχθῇ εἰς κεφάλαιον ὀνομαστικὸν 2.106.400.000 δρχ., πραγματικὸν δὲ δρ. 1.693.723.500. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις ἡ δανειακή, ἀπὸ τῆς ὁποίας οὐδεὶς δύναται νὰ ἀπομακρυνθῇ κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲ δύναται νὰ γίνῃ μείωσις τοῦ ὀνομαστικοῦ χρέους, ἐὰν ἤθελον ἐπιτευχθῇ διὰ τὴν Ἑλλάδα δανειστικοὶ ὅροι καλύτεροι τῶν μέχρι τοῦδε ἐπιτευχθέντων, αὔξησις δὲ τοῦ ὀνομαστικοῦ χρέους, ἂν τοῦτο δὲν ἤθελε κατορθωθῇ. Δυστυχῶς ὅμως, ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα τῆς χρηματαγορᾶς τῆς Εὐρώπης καὶ ὡς θὰ ἔχωσι ταῦτα ἐπὶ μακρὸν χρόνον, εὑρίσκομαι εἰς τὴν θέσιν μετὰ λύπης νὰ εἴπω, ὅτι ἐγὼ θὰ θεωρήσω εὐτυχὲς γεγονὸς καὶ αἴσιον, ἐὰν πρὸς τῇ συνομολογήσει καὶ πραγματοποιήσει τοῦ ὑπολοίπου δανείου τῆς δευτέρας δόσεως τῶν 500.000.000, ἐπιτευχθῇ καὶ ἡ ἔκδοσις καὶ συνομολόγησις καὶ τῶν ὑπολοίπων δανείων ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς δανειστικοῖς ὅροις. Φοβοῦμαι ὅμως ὅτι θὰ ἦτο τοῦτο λίαν αἰσιόδοξος ἐλπίς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐθεωρεῖτο κακὸν πρὸ ὀλίγου χρόνου, διότι αἱ τότε περιστάσεις ἐπέτρεπον καλυτέρους ὅρους δανεισμοῦ, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν κἂν σήμερον καὶ θὰ θεωρηθῇ ὡς μέγα καὶ αἴσιον κατόρθωμα ἐάν ἤθελε τοῦτο κατορθωθῇ. Τώρα τὸ κεφάλαιον τοῦτο τοῦ δημοσίου χρέους πῶς θὰ ἐξυπηρετηθῇ; Τὰ μέχρι τοῦ πολέμου δάνεια ἡμῶν ἐπιβάλλουσιν ὑπηρεσίαν τόκου ἐκ δρ. 25.951.223. Τὰ μετὰ τὸν πόλεμον δάνεια ἤτοι ἔντοκα γραμμάτια, προσωρινὸν δάνειον ἐπιτάξεων, δάνειον τῶν 250 ἑκατομμυρίων, προκαταβολὴ δρ. 11.000.000 ἐκ τῆς δευτέρας δόσεως τοῦ δανείου τῶν 500.000.000, προσωρινὸν δάνειον τῶν 65 ἑκατομμυρίων ἐπιβάλλουσι τόκους δρχ. 20.280.000. Ἀλλὰ προστιθεμένης εἰς τοῦτο τῆς σιδηροδρομικῆς ὑποχρεώσεως τῶν σιδηροδρόμων Κωνσταντινουπόλεως–Θεσσαλονίκης καὶ Λεχωνίων καὶ ἄλλων ποικίλων ὑποχρεώσεων τόκων, φθάνομεν εἰς προσθήκην ἔτι ἐνιαυσίας ὑπηρεσίας ἐκ δρχ. 4.030.000. Οὕτω τὸ σύνολον τῶν ὑποχρεώσεων ἐκ τόκων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1915, ἐκ τῶν πρὸ τοῦ πολέμου συνομολογηθέντων δανείων καὶ τῶν προσωρινῶν δανείων ἀνέρχεται εἰς τόκους δραχ. 50.261.223. Τώρα, κύριοι, εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο θὰ προσθέσωμεν κατ’ ἀνάγκην καὶ τοὺς τόκους ἐκείνους, οἵτινες θὰ ἐξυπηρετήσωσι τὴν δανειακὴν τακτοποίησιν τοῦ κυμαινομένου χρέους ἤτοι τῶν δύο ἐλλειμμάτων καὶ τῶν ἀνειλλημμένων στρατιωτικῶν, ναυτικῶν καὶ σιδηροδρομικῶν ὑποχρεώσεων μετὰ τῶν διὰ τοὺς πρόσφυγας δαπανῶν, πλὴν τῶν ⅔ τῶν στρατιωτικῶν ὑποχρεώσεων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐδήλωσεν ὅτι αἱ Ναυτικαὶ καὶ Στρατιωτικαὶ ὑποχρεώσεις θὰ ἐκπληρωθῶσιν ἐντὸς 3 ἐτῶν. Τὰς στρατιωτικὰς ὑποχρεώσεις ὑποβιβάζω εἰς ⅓, ἀλλ’ αἱ Ναυτικαὶ ὑποχρεώσεις εἶναι γνωστὸν ὅτι εἶναι ἐπιτακτικαὶ ἐντὸς τοῦ ἔτους, διότι ἐκτὸς τοῦ θωρηκτοῦ τύπου Λωραίνης, τὸ ὁποῖον κεῖται ἔξω τοῦ λογαριασμοῦ τούτου, πρόκειται περὶ τῶν λοιπῶν ὑποχρεώσεων, τῶν σχετιζομένων πρὸς τὰ ἐν Γερμανίᾳ, Ἀγγλίᾳ καὶ Γαλλίᾳ ναυπηγούμενα θωρηκτά, καταδρομικά, ἀντιτορπιλλικὰ καὶ καταδυόμενα. Αἱ ὑποχρεώσεις δ’ αὗται εἰσὶν ἀπαιτηταὶ ἐντὸς τοῦ ἐρχομένου ἔτους, διότι βαίνουσι πρὸς περάτωσιν ἐντὸς τοῦ ἔτους τούτου αἱ ναυπηγίαι, γιγνώσκομεν δὲ ὅτι τὰ ἐν Ἀγγλίᾳ ναυπηγούμενα πλοῖα καθειλκύσθησαν ἤδη. Καὶ ἐὰν δὲ δὲν πρόκειται νὰ καταβάλωμεν τὸ χρῆμα τοῦτο ἀμέσως διὰ δανεισμοῦ, διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι δι’ ἄλλου συνδυασμοῦ ἐκαλύφθη κατὰ μέγα μέρος ἡ ταμιακὴ ἀνάγκη τῆς Ἑλλάδος καὶ κατεβλήθησαν εἰς τοὺς προμηθευτὰς τὰ χρήματα ταῦτα, πάντως ὅμως θὰ καταβληθῇ τόκος 4%. Λαμβάνων ταῦτα ὑπ’ ὄψιν καὶ λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν ὅτι πρὸς συνομολόγησιν ἐσωτερικοῦ δανείου δι’ ἐντόκων γραμματίων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνηθῇ τόκος ὀλιγώτερος τῶν 6%, ὅτι διὰ τὰ χρήματα τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὰ ἐν Ἀγγλίᾳ κατασκευαζόμενα πλοῖα, θὰ πληρωθῇ τόκος 4% πρὸς τοὺς καταβαλόντας τὸ χρῆμα, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὸ σύνολον τούτων τῶν δανειακῶν λογαριασμῶν, δι’ ὧν θὰ καλυφθῇ τὸ ἔλλειμμα, οὐχὶ πλέον τῶν 354.500.000 δρχ. ἀλλὰ τῶν 309.000.000 μόνον, ἂν ἀφαιρέσω τὰ ⅔ τῶν στρατιωτικῶν ὑποχρεώσεων, φθάνομεν εἰς ὑποχρέωσιν προσθέτου καταβολῆς τόκων πρὸς κάλυψιν ὅλων τούτων κατὰ τὸ ἔτος 1915 ἐκ δρχ. 16.540.000. Τοιουτοτρόπως τὸ ποσὸν τῶν τόκων ἀνέρχεται διὰ τὸ ἔτος 1915 εἰς δρχ. 66.801.223. Τὸ χρέος τοῦτο ἅμα ὡς μετὰ 3 ἔτη ἀποβῇ δυνατὴ ἡ περάτωσις τῆς κατασκευῆς τοῦ θωρηκτοῦ τύπου «Λωραίνης» θὰ αὐξήσῃ κατὰ δρχ. 3.000.000 ἀντίστοιχα πρὸς 5% ἐπὶ τῆς ἀξίας του, διότι τὸ πλοῖον εἶναι γνωστὸν ὅτι κατασκευάζεται εἰς βάρος τῆς δευτέρας δόσεως τοῦ δανείου τῶν δραχ. 500.000.000, ἡ ὁποία ὑπηρετεῖται διὰ τόκου 5%. Ἐν τέλει τοῦ τρίτου ἔτους ἐπίσης αἱ ὑπόλοιποι δρχ. 45.000.000 τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης θὰ ἐπιβαρύνωσι προσθέτως διὰ τόκου πρὸς 6% ἐκ δρ. 2.700.000. Ἤτοι ὁ προϋπολογισμὸς τῶν τόκων τοῦ δημοσίου χρέους διὰ τὸ ἔτος 1915 ἀνέρχεται εἰς δραχ. 66.801.223, διὰ δὲ τὸ 1918 θὰ ἀνέλθῃ εἰς δραχ. 72.501.223, ἐὰν τὸ καθεστὼς τὸ δανειακὸν παραμείνῃ ὡς ἔχει ἄνευ τροπῆς του καὶ ἀντικαταστάσεως τῶν κυμαινομένων δανείων δι’ ὁριστικῶν. Ἐὰν ἠθέλωμεν φθάσει εἰς τροπὴν τῶν δανείων καὶ συνομολόγησιν δανείου μεγάλου, ὡς προεῖπον, καὶ εἰς τὴν διὰ τούτου ἐξόφλησιν τῶν ὑφισταμένων κυμαινομένων προσωρινῶν ὑποχρεώσεων, τότε φθάνομεν εἰς τοὺς ἑξῆς τόκους: Διὰ τὰς μέχρι τοῦ πολέμου ὑποχρεώσεις δρ. 25.951.223, δι’ ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῶν 250.000.000 δραχ. 12.500.000, δι’ ὑπηρεσίαν τῆς προκαταβολῆς τῶν δρχ. 11.000.000 δραχμὰς 550.000, διὰ σιδηροδρομικὰς καὶ ποικίλας ὑποχρεώσεις δρχ. 4.030.000, δι’ ὑπηρεσίαν τοῦ νέου δανείου τῶν 620.000.000 δραχμὰς 31.000.000· ἤτοι κατὰ τὸ 1918 αἱ ὑποχρεώσεις, αἱ ἐκ τῶν τόκων τοῦ δημοσίου χρέους, θὰ ἀνέλθουν εἰς δραχμὰς 74.031.223 καὶ μετὰ τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου πρὸς κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων καὶ ναυστάθμου θὰ ἔχωμεν προσθήκην ἔτι δρ. 10.000.000 καὶ ὁλικὴν ὑπηρεσίαν τόκων ἐκ δρ. 84.031.223. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἐκ τόκων ὑποχρεώσεις τοῦ δημοσίου κατὰ κλίμακα ἐτησίως ἕνεκα ἀνειλημμένων καὶ ἀναληπτέων ἐπιτακτικῶν ὑποχρεώσεων. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ὑποχρεώσεις ἐκ χρεωλυσίων. Ταῦτα κατὰ τὸ 1915 θὰ ἐξυπηρετηθῶσι διὰ δρχ. 9.631.047, προσυπολογιζομένου εἰς ταύτας καὶ τοῦ ποσοῦ δρ. 1.000.000, τὸ ὁποῖον μοιραίως θὰ προκύψῃ κατὰ τὸ 1915, καθόσον ἡ μείζων ἀπόδοσις, ἡ προσδοκωμένη, τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1915 δι’ ὅλας τὰς προσόδους θὰ περιλάβῃ καὶ τὰς προσόδους τὰς εἰς τὴν Διεθνῆ Ἐπιτροπὴν τοῦ ἐλέγχου ὑπεγγύους, κατὰ συνέπειαν θὰ προκύψῃ ἡ βελτίωσις τοῦ χρεωλυσίου, ὑπὲρ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους 1914, καθ’ ὃν αἱ πρόσοδοι αὗται ἦσαν ἠλαττωμέναι. Συνεπῶς αἱ αἴσιαι προσδοκίαι ἀποδόσεως τῶν δημοσίων προσόδων ἀναβιβάζουσι τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ χρεωλυσίου τοῦ προπολεμικοῦ χρέους εἰς δρ. 9.631.047. Προσθέτομεν ἤδη· χρεωλύσιον τοῦ δανείου τῶν 250.000.000 δραχ. 1.250.000 εἰς στρογγυλὸν ἀριθμόν· χρεωλύσιον τῆς προκαταβολῆς τῶν δραχ. 11.000.000 ἄλλας δρ. 55.000. Ἐν συνόλῳ οὕτω τὸ χρεωλύσιον τοῦ 1915 θὰ ἀνέλθῃ εἰς δρ. 10.936.047, μετὰ δὲ τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου τῶν δρ. 620.000.000 θὰ φθάσῃ εἰς δρ. 14.036.047 καὶ μετὰ τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου τῶν δρ. 200.000.000 θὰ ἀνέλθῃ εἰς δρ. 15.036.047. Κατὰ συνέπειαν πρὸς κάλυψιν τῶν ἐπιτακτικῶν ὑποχρεώσεων, ἃς ἀντιμετωπίζει τὸ Κράτος, τὸ χρεωλύσιον θὰ φθάσῃ εἰς δρχ. 15.036.047 κατὰ τὸ ἔτος 1918. Τώρα ἂς ἀκούσωμεν μίαν συγκεφαλαίωσιν ἵνα θέσω τὴν Βουλὴν μακρὰν τοῦ κυκεῶνος τῶν ἀριθμῶν, οἱ ὁποῖοι καὶ ἀπαγγέλλονται ταχύτατα καὶ δὲν συλλαμβάνονται ἐκ τοῦ προχείρου. Διὰ τὸ 1915 ἔχομεν πρῶτον: τόκους παγίων καὶ προσωρινῶν δανείων δρχ. 50.261.223, δεύτερον: χρεωλύσια τούτων δρχ. 10.936.047, τρίτον: τόκους κυμαινομένου χρέους δρχ. 16.540.000. Κατὰ συνέπειαν διὰ τὸ ἔτος 1915 ἔχομεν ὑπηρεσίαν τοῦ Δημοσίου Χρέους ἐκ δρχ. 77.737.270· ἤτοι αὔξησις ἀπέναντι τῆς μέχρι τοῦδε ὑπηρεσίας, ἀνερχομένης εἰς δρχ. 48.149.790 κατὰ δρχ. 29.587.480. Διὰ τὴν γενικωτέραν περίπτωσιν τοῦ μετασχηματισμοῦ τῶν δανείων μέχρι τοῦ 1918 θὰ ἀνέλθῃ ἡ ὑπηρεσία τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεωλυσίου τοῦ δημοσίου χρέους εἰς δρχ. 99.067.270 ἐτησίως. Ἀφοῦ ἤδη μὲ παρηκολουθήσατε μετ’ ἐντεταμένης προσοχῆς εἰς τὴν ἀνάλυσιν ἢ μᾶλλον τὴν ἐξαγγελίαν τῶν ἀριθμῶν τούτων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὸ σπουδαιότατον τῶν κεφαλαίων, τὸ τοῦ Δημοσίου Χρέους, ὅπερ προκαλεῖ καὶ τὸν πόνον τοῦ παρόντος καὶ τὴν μέριμναν περὶ τοῦ ἐπελευσομένου χρόνου, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ παρακολουθήσητε εἰς τὴν κεφαλαιώδη ἐξέτασιν τῶν λοιπῶν αὐξήσεων τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ σχηματίσωμεν γενικὸν συμπέρασμα περὶ τῶν βαρῶν, τὰ ὁποῖα θὰ κληθῇ ἡ χώρα νὰ ἀντιμετωπίσῃ κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1915 καὶ ἀντιληφθῶμεν ἐὰν ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις, οἵα ἐμφανίζεται ἐν τῇ ἀναλύσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1914 δύναται νὰ βελτιωθῇ κατὰ τὸ 1915 ἢ παγιοῦται, ὡς ἐμφανίζεται κατὰ τὸ 1914, καθόσον μέρος τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἐκτάκτως ἐγένοντο καὶ δὲν θὰ ἐπαναληφθῶσι κατὰ τὸ 1915 ἀντικαθίσταται διὰ νέων δαπανῶν, αἵτινες παγιοῦνται. Ἠθέλησα πρὸς τοῦτο νὰ εἶμαι ἀκριβέστερος καὶ ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τοῦ συναδέλφου ἐξ Ἀχαϊοήλιδος κ. Γούναρη ἐζητήσαμεν πρὸ μηνὸς περίπου παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν σημείωμα ἐμφαῖνον κατὰ πιθανολόγησιν τὰς δαπάνας, ἃς θὰ προκαλέσῃ ἡ ἐφαρμογὴ τῶν ψηφισθέντων ὑπὸ τῆς Βουλῆς νόμων ἀπὸ τοῦ 1915 καὶ ἐφεξῆς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κατέθηκε σημείωμα δι’ ἑαυτόν, οἱ ἄλλοι κύριοι Ὑπουργοὶ δὲν κατέθεσαν. Τινὲς ἐδικαιολογήθησαν ὅτι δὲν ἔλαβον γνῶσιν τοῦ σημειώματος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀντεῖπεν ὅτι διενεμήθη εἰς ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα τὸ ἐρώτημά μου. Ἐν τέλει ἐδόθη ἡ δικαιολογία ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καταρτισθῇ σημείωμα κατὰ πιθανολόγησιν, διότι τότε ἔπρεπε νὰ γείνῃ προϋπολογισμὸς ὁλόκληρος. Δὲν ἠξίωσα τὸν καταρτισμὸν ὁλοκλήρου τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀφοῦ ὁ τοῦ 1915 θὰ κατατεθῇ πάντως ἐντὸς τοῦ ἔτους 1915, καίτοι δὲν κατετέθη κατὰ τὴν Συνταγματικὴν ἐπιταγὴν ἐντὸς διμήνου ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς Βουλευτικῆς Συνόδου. Δὲν θὰ κατηγορήσω ὅτι ἐξήλθατε τοῦ Συντάγματος, διότι ἡ τήρησις τῆς Συνταγματικῆς ταύτης διατάξεως ἀπό τινος, ἕνεκα τῶν ἐπιτακτικῶν ἐθνικῶν ἀναγκῶν, περιέπεσε τὴν στάθμην τῆς σκοπιμότητος. Ἐφ’ ὅσον ἐκυριάρχουν αἱ τελευταῖαι ἐθνικαὶ περιπέτειαι, ἡ τοιαύτη ἐφαρμογὴ ἦτο συγγνωστή. Ἀλλὰ ληξασῶν τούτων διὰ τὴν τοιαύτην κατάστασιν φέρουσι τὴν εὐθύνην κυβερνῶντες καὶ ἐλέγχοντες καὶ ψηφίζοντες. Ἐκυριάρχησε κατ’ ἔθος ἤδη ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων ἡ περίφημος θεωρία τῆς σκοπιμότητος καὶ δυστυχῶς καὶ αὐτὴ ἡ περὶ εἰσαγωγῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ῥήτρα τοῦ Συντάγματος περιέπεσεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς θεωρίας ταύτης. Δὲν θὰ ἐλέγξω ἤδη τὸ γενόμενον, διότι θεωρῶ περιττὸν νὰ καταναλώσω τὴν ὥραν τῆς Βουλῆς, ἵνα ἀναπτύξω ἤδη ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔφθασεν εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε ἠδύνατο μόνον νὰ θεραπευθῇ, ἐὰν τὸ Σύνταγμα ἐνεσαρκοῦτο εἰς πρόσωπον ἐνσώματον καὶ διὰ ῥοπάλου ἔπαιε πάντα ὑπεύθυνον ἐνταῦθα. Ἐν πάσει περιπτώσει ἐδόθη ἡμῖν ἡ ἐξήγησις διὰ τοῦ ἐρωτήματος: «Καὶ τί θέλετε, Κύριοι; Εἶναι δυνατὸν νὰ καταρτίσωμεν τοὺς ὑπολογισμοὺς τούτους λεπτομερῶς;» Ἀλλ’ ἔδωκα ἀμέσως τὴν ἀπάντησιν ὅτι οὐδέποτε ἠκούσθη νὰ καλεῖται ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ ὀργανισμοὺς χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῷ νῷ τῶν συλλαμβανόντων τοὺς ὀργανισμοὺς αὐτοὺς ἢ εἰσαγόντων τούτους ἐνταῦθα εἷς πρόχειρος ὑπολογισμὸς κατὰ πιθανολόγησιν, ὑπολογισμὸς τῶν δαπανῶν τὰς ὁποίας θὰ ὑποστῇ ἐκ τούτων τὸ Κράτος. Ἤλθομεν ἐνταῦθα εἰσάγοντες Νόμους ὡς σχεδιάσματα ζωγραφικῆς, χωρὶς νὰ ὑπολογίζωμεν τὸ οἰκονομικὸν ἔδαφος ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν νομοθεσίαν ταύτην, χωρὶς νὰ ὑπολογίσωμεν ὅτι ἄνευ ἐξασφαλίσεως ἐσόδων, ἐξ ὧν αἱ δαπάναι τῶν νέων ὀργανισμῶν θὰ καλυφθῶσιν, οἱ νέοι ὀργανισμοὶ οὗτοι θὰ παραμείνωσιν ἐπὶ τοῦ χάρτου, ὡς μελανὰ στίγματα ἐπὶ λευκοῦ χάρτου, ἀλλὰ τὰς βελτιώσεις, ἃς οἱ ὀργανισμοὶ οὗτοι ἐπαγγέλλονται, δὲν θὰ λάβωσι τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἴδωσιν αἱ παροῦσαι γενεαί, διότι ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐδάφους στηρίζεται μόνον εἷς ὀργανισμὸς καὶ ἐπὶ τῇ βάσει οἰκονομικοῦ ἐδάφους ὑγιοῦς εἶναι μόνον δυνατὸν νὰ στηριχθῇ βελτίωσις τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι αὐτοσχεδιάζουσιν ἄνευ ἐπιγνώσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἐδάφους, αὐτοσχεδιάζουσιν κατὰ τρόπον ἥκιστα σοβαρόν, αὐτοσχεδιάζουσι μόνον ὅπως λαμβάνωσι τὴν εὐκαιρίαν νὰ ῥίπτωσι νομοσχέδια εἰς τὰ ὄμματα τοῦ κόσμου ἵνα δικαιολογῶνται δι’ ὅσα ἐμπράκτως δὲν δύνανται ἐν τῇ ἐσωτερικῇ διοικήσει τῆς χώρας νὰ ἐπιτελέσωσιν. Καὶ τοιουτοτρόπως ἐδημιουργήθη μία βιομηχανία, ὡς προσφυῶς ἀπεκάλεσεν αὐτὴν ὁ κ. Δημητρακόπουλος, βιομηχανία νομοσχεδίων πραγματική, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε οὐδὲν ἄλλο κατώρθωσε παρὰ καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔτυχον νὰ ἀσχοληθῶσι περὶ τὸ δίκαιον νὰ καταστήσῃ ἀμαθεῖς, διότι οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ γνωμοδοτήσῃ περὶ ἰσχύοντος νόμου, ὡς κατήντησεν ἡ νομοθεσία ἡμῶν διὰ τοῦ σωροῦ τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσθησαν. Κατόπιν τῆς δηλώσεως τῆς Κυβερνήσεως ὅτι τὰ νομοθετήματα αὐτῆς δὲν ἐρείδονται ἐπὶ πιθανολογήσεως οἰκονομικῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ πρόχειρος ὑπολογισμός. Εἰς τοῦτο ποιοῦμαι ἐξαίρεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὅστις διὰ τὰ ἰδικά του νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἦσαν ὀλιγώτερα, ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, ὁ ὁποῖος μὲ βοηθεῖ εἰς τὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως δυνηθῶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δεδομένων τούτων νὰ προχωρήσω εἰς τὴν μελέτην τῶν δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου τούτου. Διὰ τὰ λοιπὰ Ὑπουργεῖα μὲ βοηθεῖ μόνον ἡ μικρὰ γνῶσις, τὴν ὁποίαν ἔχω, τῶν Δημοσίων ὑπηρεσιῶν, ἥτις δύναται νὰ μοὶ παράσχῃ τὴν εἰκόνα μιᾶς ἐξελίξεως τῶν δαπανῶν ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος. Προκειμένου περὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν θέλομεν ἔχει αὔξησιν κατὰ τὸ 1915 ἀσφαλῆ ἐπὶ τῶν συντάξεων κατὰ 2.500.000 δρ. συμφώνως πρὸς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐξ αὐξήσεων ὀφειλομένων εἰς τοὺς νέους νόμους κατὰ δρχ. 1.052.960, ἕνεκα τῆς τελωνιακῆς ἀστυνομίας κατὰ 50.000 δρχ., ἕνεκα μειζόνων δαπανῶν τῆς διαχειρίσεως εἰδῶν μονοπωλίων καὶ ὑπεγγύων προσόδων καὶ ταχυδρομικοῦ ἐνσήμου λόγῳ τῆς ἐπεκτάσεως τούτων εἰς τὰς Νέας Χώρας κατὰ δρχ. 1.000.000, ἕνεκα δικαστικῶν ἀποζημιώσεων κατὰ δρχ. 200.000, ἕνεκα αὐξήσεως ἀποδόσεων εἰς τὰ εἰδικὰ ταμεῖα, ὀφειλομένων εἰς αὔξησιν τῶν οἰκείων προσόδων, κατὰ δρχ. 1.500.000. Κατὰ συνέπειαν ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὸ ἔτος 1915 θὰ παρουσιασθῇ αὔξησις μέχρι δρχ. 6.302.960.

§74Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὄχι ἐκ τῶν νόμων τῶν ψηφισθέντων;

§75Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶπον ὅτι ἡ ἐκ τούτων αὔξησις ἀνέρχεται εἰς δρχ. 1.152.960 ἐν συνόλῳ, αἱ λοιπαὶ δὲ αὐξήσεις προέρχονται ἐξ αὐξήσεως τῶν ἀναγκῶν καὶ ἐξελίξεως τῶν ὑπηρεσιῶν. Κατὰ συνέπειαν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν δύναται νὰ ἀνακεφαλαιωθῇ διὰ τὸ ἔτος 1915 οὕτω: Τακτικὰ ἔξοδα διοικήσεως πλὴν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Δημοσίου Χρέους δρχ. 31.538.880.92 κατὰ τὸν κείμενον προϋπολογισμόν. Ἀποδόσεις δρ. 13.400.571. Ἔξοδα διοικήσεως Νέων Χωρῶν δρχ. 4.134.931. Ἄρα σύνολον τακτικῶν ἐξόδων κατὰ τὸν κείμενον προϋπολογισμὸν δρχ. 49.074.382.92. Ἄμεσος αὔξησις κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ἀνακοινωθέντα δρχ. 6.302.960. Ἔκτακτα ἔξοδα διοικήσεως, ἀντιμετωπιστέα διὰ συνήθων πόρων, συμφώνως πρὸς τὴν ἀνακοίνωσιν τὴν ὁποίαν ἐποιησάμην περὶ τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ἣν ἐγὼ δίδω εἰς αὐτὰ καὶ συμφώνως πρὸς τὸν κείμενον προϋπολογισμόν, δραχμὰς 7.063.232,79. Ἄρα ἐν συνόλῳ ἔξοδα διὰ τὸ 1915 δρχ. 62.440.575.71, ἅτινα μειοῦνται εἰς δρ. 60.940.575.71, ὅταν ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων τὰ ἔξοδα τῆς νομισματοποιΐας, ἅτινα ἐγένοντο μόνον κατὰ τὸ ἔτος 1914. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ὑποθέτω ὅτι θὰ παρουσιάσῃ ἐλάττωσιν ἐξόδων κατὰ τὸ 1915. Διὰ τοῦτο ὑπολογίζω μείωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ 700 χιλ. δρχ. στηριζόμενος εἰς τὴν ἀναγκαίαν μείωσιν τοῦ κεφαλαίου τῶν ἐξωτερικῶν δαπανῶν καὶ εὐχόμενος ὅτι ἡ μείωσις αὐτὴ θέλει ἐπέλθει, διότι δὲν βλέπω αὐτὴν τὴν στιγμὴν διὰ τὸ ἔτος 1915 τόσον ὑφισταμένην τὴν ἀνάγκην τόσων μεγάλων ἐξωτερικῶν δαπανῶν. Κατὰ συνέπειαν ἐκ δρχ. 5.588.051 ἀφαιρῶ δρ. 700.000 καὶ φθάνω εἰς μορφὴν περίπου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1915 ἐκ δραχμῶν 5.188.051. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης φρονῶ ὅτι ἡ ἐξέλιξις τῶν ὑπηρεσιῶν θὰ προκαλέσῃ αὔξησιν δαπάνης κατὰ 500.000 δρ., διότι ἐν τῷ ἐφετεινῷ προϋπολογισμῷ ὑπολογίζονται οἱ μισθοὶ μέρους μόνον τοῦ προσωπικοῦ διὰ μέρος τοῦ χρόνου. Κατὰ συνέπειαν μοιραίως ἡ κειμένη νομοθεσία ἄνευ ἄλλης αὐξήσεως θὰ προκαλέσῃ αὔξησιν 500.000 δραχμῶν. Ἐν συνόλῳ ἄρα ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης θὰ φθάσῃ εἰς δρχ. 11.423.778.25, προστιθεμένου τοῦ εἰς χονδροὺς ἀριθμοὺς κονδυλίου τῶν αὐξήσεων εἰς τὰ λεπτομερῆ κονδύλια τοῦ τρέχοντος προϋπολογισμοῦ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν μετὰ τὸν ἀποχωρισμὸν τῶν δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἀπαιτεῖ συμφώνως πρὸς τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ 1914 ἔξοδα διὰ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα ἐκ δρχ. 10.934.412, διὰ τὴν Κρήτην δρχ. 2.409.480, διὰ τὴν Μακεδονίαν δραχμὰς 5.315.452, διὰ τὴν Ἤπειρον δρχ. 473.462, διὰ τὰς νήσους τοῦ Αἰγαίου δρχ. 502.200. Ἑπομένως ὁ τακτικὸς προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ θὰ εἶναι διὰ τὸ ἔτος 1915 δρχ. 19.635.006. Ἔκτακτα ἐπίσης ἔξοδα προστίθενται κατ’ ἀναλογίαν τῶν ἐφετεινῶν ἐκ δρχ. 394.890.45 περίπου, ἑπομένως φθάνομεν εἰς διατύπωσιν προϋπολογισμοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐφετεινῶν ἐξόδων ἐκ δρχ. 20.029.896.45. Ὑπολογίζω ὅμως μίαν αὔξησιν τῆς κεντρικῆς καὶ τῆς νομαρχιακῆς ὑπηρεσίας λόγῳ αὐξήσεως προσωπικοῦ καὶ μισθοδοσιῶν ἐκ δρ. 150.000 περίπου, πιθανὸν δὲ νὰ εἶναι αὕτη καὶ μεγαλειτέρα. Ἡ ἐξέλιξις τῶν δαπανῶν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Χωροφυλακῆς θὰ προκαλέσῃ μοιραίως αὔξησιν δαπάνης περὶ τὰς 1.500.000 δραχ., ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ δημοσίας ὑγείας θὰ προκαλέσῃ αὔξησιν δαπάνης ἐκ δρχ. 500.000 ὁμοῦ μὲ τὴν λειτουργίαν τῶν χημικῶν ἐργαστηρίων. Φρονῶ δὲ ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς πρὶν ἢ θέσει εἰς ἐφαρμογὴν τὸν νόμον περὶ νομιάτρων εἶναι ὀρθὸν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐγκατάστασιν τῶν χημικῶν ἐργαστηρίων, διότι ὁ θεσμός, ὁ ὁποῖος θὰ ἀποδώσῃ τὰ μέγιστα εἰς τὴν κοινωνίαν εἶναι ὁ θεσμὸς οὗτος. Καὶ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ θεσμοῦ τούτου ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν θὰ καταστήσῃ καὶ τὴν Βουλὴν ὥριμον πρὸς συζήτησιν περὶ τὰ τῶν φαρμακείων, οὕτως ὥστε θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα μετά τινα ἔτη, ὅτε ὁ ἀστυνομικὸς ἔλεγχος θὰ εἶναι ἐναργὴς ἐπὶ τῶν φαρμακείων, θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα ὁπότε θὰ ἀποδώσωμεν τὰ φαρμακεῖα ἐλευθέρως εἰς τοὺς ἐπαγγελματίας καὶ θὰ παύσωμεν ἱδρύοντες ταῦτα διὰ κυβερνητικῆς ἐπιταγῆς. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ λειτουργία τῶν χημικῶν ἐργαστηρίων θὰ εἶναι λειτουργία ἐξασφαλίζουσα τὰς ἀναλύσεις τοῦ κόσμου. Κατὰ τὰ ἀνωτέρω φθάνομεν εἰς προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν μὲ δαπάνας 22.179.896.45 δρχ. Ὑποθέτω ὅτι ἐντὸς τοῦ ἔτους 1915 θὰ πεισθῇ ἡ Κυβέρνησις ὅτι πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὴν κατάργησιν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως Κρήτης ἢ ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς περιστάσεις, αἵτινες θὰ διευκολύνωσι τὴν κατάργησιν ταύτην. Ὑπολογίζω ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως ἤδη τῶν δύο Γενικῶν Διοικήσεων Ἠπείρου καὶ Νήσων τοῦ Αἰγαίου, διὰ τῆς καταργήσεως τῶν Γενικῶν Διοικήσεων Μακεδονίας καὶ Κρήτης θὰ προκύψῃ οἰκονομία 500 χιλ. δραχμῶν ἐκ προσωπικοῦ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τούτων, τὸ ὁποῖον θὰ λείψῃ. Οὕτω φθάνομεν ὑπὸ τὴν πρόβλεψιν ταύτην εἰς δραχμὰς 21.679.896.45 δαπάνην τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔχει ἔκτακτα καὶ τακτικὰ ἔξοδα δρχ. 5.315.766.28. Ὑποθέτω ὅτι παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας οὐδεμίαν θὰ ἔχω ἀντίρρησιν ἂν προχείρως προσθέσω εἰς τὸν προϋπολογισμὸν του 500.000 δρ. διὰ τὴν ἐφαρμογὴν ὅλης τῆς νομοθεσίας, τὴν ὁποίαν ἐψήφισεν ἡ Βουλή.

§76Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εἶναι τὸ ἀνώτατον ὅριον, διότι ἔχουν περιληφθῆ εἰς τὰς δηλώσεις ὅλαι σχεδὸν αἱ δαπάναι.

§77Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὥστε εἴμεθα σύμφωνοι. Καὶ ἐγὼ ἔφθασα εἰς ἓν ποσὸν κατὰ πιθανολόγησιν, διότι ὁμολογῶ ὅτι ἡ νομοθεσία τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἶναι τοιαύτης φύσεως, ὥστε δὲν εἶναι δυνατόν, εἰς τὸν μὴ κατέχοντα τὰ ὑπηρεσιακὰ μέσα, νὰ προβῇ εἰς προϋπολογισμὸν ἀκριβῆ, διότι εἶναι καὶ ἡ προτέρα ἐφαρμογὴ τῶν νόμων, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ μεγάλην γνῶσιν τῆς ὑπηρεσιακῆς κινήσεως, ἵνα γείνῃ ὁ ὑπολογισμός. Λοιπὸν ἐν τῷ συνόλῳ ἐπιθανολόγησα αὐτὴν τὴν δαπάνην, βλέπω δὲ ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι, μολονότι σεῖς λέγετε ὅτι τοῦτο εἶναι τὸ ἀνώτατον ὅριον. Ἀλλὰ καὶ ἂν κατέλθῃ ἡ δαπάνη θὰ εἶναι ζήτημα δεκάδων τινῶν χιλιάδων δραχμῶν, ὥστε μέχρι τοῦδε δὲν φθάνομεν εἰς διάφορα συμπεράσματα. Φθάνομεν ἄρα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1915 ἐκ δρχ. 5.815.766.28. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας τὰ τακτικὰ ἔξοδα τῆς Π. Ἑλλάδος ἀνέρχονται εἰς δρχ. 13.685.845 κατὰ τὸν κείμενον προϋπολογισμόν. Τὰ τῆς Νέας Ἑλλάδος ἔχουσιν ὡς ἑξῆς: Κρήτη δρχ. 1.266.000· Μακεδονία δρχ. 2.293.333· Νῆσοι Αἰγαίου δρχ. 639.791, Ἤπειρος δρχ. 1.190.154. Ἐν συνόλῳ ἔξοδα τακτικὰ δρχ. 19.075.723. Κύριοι· ὡς ἔχουσι καταρτισθῇ οἱ προϋπολογισμοὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Συγκοινωνίας καὶ ὡς κατηρτίσθησαν καὶ αἱ δηλώσεις τροποποιοῦσαι ἀμφοτέρους, ἕνεκα τῶν λογιστικῶν διατυπώσεων ἠναγκάσθην νὰ καταρτίσω κεχωρισμένον προϋπολογισμόν, ἵνα φθάσω εἰς συμπεράσματα καὶ ἠσχολήθην εἰς ἔργον πλέον κατ’ ἀνάγκην λογιστικὸν κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας. Ἐλπίζω ὅτι αἱ δαπάναι τῆς διοικήσεως τῶν Δημοσίων Ἔργων Κρήτης καὶ ἄλλα τινα ἔξοδα θὰ ἐλαττωθῶσιν. Ἀφαιρῶ καὶ δαπάνην τινὰ ἀναγεγραμμένην εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα, ἀλλ’ ἥτις δὲν θὰ ἐπαναληφθῇ καὶ ἀφαιρῶ ἐν συνόλῳ μίαν δαπάνην 400.000 δρχ. λόγῳ μειώσεων, τὰς ὁποίας ἐλπίζω ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὰ τοῦ προσωπικοῦ τῶν Δημοσίων Ἔργων Κρήτης. Φθάνω λοιπὸν εἰς τακτικὸν προϋπολογισμὸν δρχ. 18.675.723. Ἀλλὰ πρέπει εἰς τὸ ποσὸν αὐτὸ νὰ προστεθῇ ἀναμφισβητήτως ποσὸν δρχ. 2.500.000 διὰ τὴν συντήρησιν τῆς ὁδοποιΐας τοῦ Κράτους. Αἱ πιστώσεις αἱ ἀναγεγραμμέναι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1914, αἵτινες ἐμειώθησαν διὰ τῶν δηλώσεων ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως χρήματος, αἱ πιστώσεις αὗται εἶναι ἀνεπαρκεῖς. Ὡς ἔχουσι δὲ τὰ τῆς συγκοινωνίας τοῦ Κράτους κινδυνεύομεν, ἂν μὴ προβῶμεν εἰς γενικόν τι μέτρον, νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νέας κατασκευῆς ἐκεῖ, ὅπου ἔχομεν σήμερον μόνον συντήρησιν. Δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀποδώσῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας μέχρι τοῦδε καρποὺς ἐπαρκεῖς, κατὰ συνέπειαν ἐγένοντο καταστροφαὶ ὑλικοῦ καὶ ἐφθάρησαν αἱ ἐγκαταστάσεις. Ἔχομεν λοιπὸν ἀνάγκην τῆς αὐξήσεως ταύτης καὶ ὑποθέτω ὅτι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας θὰ συμφωνήσῃ εἰς τὸ ποσὸν αὐτὸ τὸ πιθανολογούμενον. Κατὰ συνέπειαν φθάνομεν εἰς ποσὸν δρχ. 21.175.723 διὰ τὰ τακτικὰ ἔξοδα τῆς Συγκοινωνίας ἐν ἔτει 1915. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὰ ἔκτακτα ἔξοδα, ἤτοι κατὰ τὴν ταξινόμησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔχομεν τὰς δαπάνας κατασκευῶν. Τὰ ἔκτακτα ἔξοδα ταῦτα ἀνέρχονται ἐφέτος διὰ τὴν Π. Ἑλλάδα εἰς δρχ. 2.277.761, διὰ τὴν Κρήτην εἰς δρχ. 1.811.500, διὰ τὴν Μακεδονίαν εἰς δρχ. 1.803.750, διὰ τὴν Ἤπειρον εἰς δρχ. 1.150.003, διὰ τὰς Νήσους τοῦ Αἰγαίου εἰς δρχ. 50.000 ἤτοι ἐν συνόλῳ εἰς δρχ. 7.093.014. Ἐξ ὅλων αὐτῶν, Κύριοι, διὰ νὰ εἶμαι ἐν τῇ ἀκριβείᾳ τοῦ ὑπολογισμοῦ, ὀφείλω ἵνα ἀφαιρέσω ὅλας τὰς δαπάνας κατασκευῆς ὁδῶν Κρήτης, Μακεδονίας καὶ Ἠπείρου, ἤτοι δρχ. 3.200.000. Τοιουτοτρόπως φθάνω εἰς ὑπόλοιπον ἐκτάκτων ἐξόδων, ἅτινα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ γίνωσιν, ἐκ δρχ. 3.893.014. Προσθέτω καὶ δρχ. 1.000.000 διὰ κατασκευὰς νέων ἔργων ἐν Νέᾳ Ἑλλάδι ἐν γένει καὶ οὕτω λίαν φειδωλῶς, διὰ τὰς κατασκευὰς ὑπολογίζω τὰς ἐκτάκτους δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας εἰς δρχ. 4.893.014. Κατὰ συνέπειαν φθάνομεν εἰς προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας διὰ τὸ 1915 ἐκ δρχ. 26.068.737 αἵτινες δὲν δύνανται νὰ μειωθῶσιν ἐφεξῆς: Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν προσθέτω μόνον 1.000.000 δρχ. διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν τελευταίων νόμων, τῶν σχετιζομένων πρὸς τὴν ἐκπαιδευτικὴν ἐπιχορήγησιν διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν Νέων Χωρῶν καὶ διὰ τὴν ἐφαρμογὴν διαφόρων νεωτέρων νόμων περὶ Μουσείων Βυζαντινῶν, περὶ ᾨδείου Θεσσαλονίκης κτλ., ἤτοι ὅλων αὐτῶν τῶν νόμων, διὰ τῶν ὁποίων ἐπίκειται ἡ ἐκκόλαψις ὅλων τῶν ὡραίων τεχνῶν ἐν Ἑλλάδι ἐξαπίνης. Ὅλα αὐτὰ προκαλοῦσι μίαν δαπάνην δρχ. 1.000.000 τοὐλάχιστον. Ἄρα τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ προϋπολογισμὸν διὰ τὸ 1915 ἥττονα τῶν 11.873.051.90 δρχ. Σημειῶ ὅμως πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐνῷ τῶν ἄλλων Ὑπουργείων οἱ προϋπολογισμοὶ θὰ ὑποστῶσι κατά τι ἐτησίαν ἐξέλιξιν βαθμιαίαν, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὁ προϋπολογισμὸς θὰ ὑποστῇ ἐξέλιξιν ἀπότομον, ὅταν συντελεσθῇ ἡ ἐκπαιδευτικὴ ἀφομοίωσις πλήρης τῆς Νέας καὶ Π. Ἑλλάδος καὶ ὅταν ἡ νομοθεσία περὶ ἀναλήψεως ὅλων τῶν ἐκπαιδευτικῶν βαρῶν ὑπὸ τοῦ Κράτους συντελεσθῇ. Ἀλλὰ δὲν ἔχω τὰ στοιχεῖα νὰ ὑπολογίσω νῦν καὶ προτιμῶ νὰ μείνω εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς τοὺς θετικούς, τοὺς ὁποίους ἔχω, παρὰ νὰ ὑπολογίσω ἑκατομμύρια, τῶν ὁποίων κατ’ ἀνάγκην δὲν δύναταί τις ἐκ τῶν προτέρων νὰ συντάξῃ ἀκριβῆ λογαριασμόν. Διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων ἠκούσαμεν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι εἰς τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον τοῦ στρατοῦ καθωρίσθη ὡρισμένη πίστωσις 52–53 ἑκατομμυρίων διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν αἱ δαπάναι τοῦ στρατοῦ ἐπαγιώθησαν, ὅτι δὲ ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι δαπάνη ἥτις θὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὅταν θὰ ἔχῃ συντελεσθῇ πλήρης ἐξελισσόμενος, ἀντιμετωπίζει δὲ ἐν τῷ παρόντι τὴν ἐκγύμνασιν τῶν ἐφεδρικῶν ἡλικιῶν τῶν Νέων Χωρῶν, ἥτις ἐν τῷ μεταξὺ συντελεῖται, ἕως ὅτου ὁ πλήρης ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ ἐξελιχθῇ. Λοιπὸν ὑπολογίζω 53.136.740.75 δρχ. καὶ διὰ κεκλεισμένας χρήσεις 2.000.000 δρχ., δηλαδὴ ἐν ὅλῳ 55.136.740.75 δρχ. διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Τώρα δὲ ἕν πρᾶγμα, κ. Πρωθυπουργέ, δὲν γνωρίζω, μήπως κάμνω λάθος, διότι δὲν ἐνθυμοῦμαι τὰ νομοσχέδιά σας περὶ ἀδιαθέτων πιστώσεων.

§78ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχομεν κεκλεισμένας χρήσεις.

§79Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Λοιπὸν ἀφαιρῶ τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν 2.000,000 καὶ περιορίζομαι εἰς ὁλικὸν ἀριθμὸν δαπάνης εἰς δρχ. 53.136.740.75. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὁ λογαριασμὸς ἔχει ἄλλως. Ἐφέτος ἔχει σύνολον ἐξόδων ἐκτάκτων καὶ τακτικῶν ἐκ δρχ. 41.035.366.53. Ἀλλὰ πρέπει ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος νὰ ἀπαλλαγῇ ὅλων τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν, αἵτινες δὲν ἐδικαιολογοῦντο παρὰ μόνον ἐκ τῶν ἐξωτερικῶν περιστάσεων καὶ αἵτινες ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἔχουσι συνδεθῆ κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ συνδυάζωνται μετὰ τῶν δαπανῶν κανονικῆς διοικήσεως. Ὑπολογίζω λοιπόν, κύριοι, ὅτι ἀφαιρουμένων ἐκ τῶν 28.800.844 δρχ., εἰς ἃς ὁ τακτικὸς προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἀνέρχεται κατόπιν τῶν διὰ τῶν δηλώσεων γενομένων προσθηκῶν, ἀφαιρουμένων, λέγω, 5.660.000 δρχ., αἵτινες ἀντιπροσωπεύουσιν ἀξίαν ὑλικοῦ καὶ μισθοὺς τοῦ ἐπιστρατευθέντος προσωπικοῦ καὶ ἀξίαν ὑλικοῦ κινήσεως, δικαιολογούμενα ἐκ τῶν περιστάσεων, φθάνομεν εἰς προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐξ 23.140.844 δραχμῶν, προϋπολογισμὸν ὅστις δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὸς μειώσεως, ἀλλ’ ὅστις διὰ τὸ 1915 φρονῶ ὅτι δὲν θὰ εἶναι ἐπιδεκτικὸς καὶ σπουδαίας αὐξήσεως, ἐκτὸς μόνον ἂν περιστάσεις διεθνεῖς ἐπιβάλωσιν εἰς τὸ Κράτος ἄλλην ἐνέργειαν. Ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος μετὰ τὴν παράδοσιν καὶ τὸν κατάπλουν τῶν νέων πλοίων εἰς Πειραιᾶ κατ’ ἀνάγκην πλέον θ’ αὐξήσῃ, θὰ ἐπέλθωσιν δ’ ἔξοδα κινήσεως μεγαλύτερα, ἔξοδα συντηρήσεως μεγαλύτερα. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν εἶναι προσθετέαι δρχ. 400.000 διὰ τὴν αὔξησιν τῶν ἀναγκῶν τῆς στρατολογίας καὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στελεχῶν τῶν ἀξιωματικῶν, ἄρα θὰ φθάσωμεν εἰς μορφὴν προϋπολογισμοῦ δρχ. 23.540.844 διὰ τὴν τακτικὴν κίνησιν. Διὰ τὰς ἐκτάκτους δαπάνας ὑπολογίζω διὰ τὸ ἔτος 1915 ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον, ὀλιγώτερον τοῦ ὁποίου εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπολογίσῃ τις. Κατὰ συνέπειαν φθάνομεν, μετὰ τοιαύτης αὐστηρότητος ὑπολογιζομένων τῶν αὐξήσεων, εἰς ἔξοδα δρχ. 25.048.844 τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν διὰ τὸ ἔτος 1915. Φθάνομεν, κύριοι, τώρα εἰς τὰς συγκεφαλαιώσεις πλέον. Ἐν συνόλῳ τὰ μὲν ἔξοδα τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως, καθ’ ὃν τρόπον ἐξήγγειλα ταῦτα πρὸς τὴν Βουλὴν ἀνέρχονται εἰς δρχ. 142. 989.856.59, τὰ δὲ τῶν ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν καὶ τοῦ Δημοσίου Χρέους εἰς δρχ. 157.914.855.74. Ἑπομένως ἔχομεν ἔξοδα ἐν ὅλῳ, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν 2.000.000, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, δρχ. 298.904.712.33. Ἀπέναντι αὐτῶν ποῖα θὰ εἶναι τὰ ἔσοδα; Τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ 1914 μὲ τὰ ἔκτακτα εἶναι δρχ. 216.000.000. Νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν θὰ ἐξέλθω τῆς φειδοῦς, μετὰ τῆς ὁποίας πρέπει νὰ ὑπολογίσω τὰ δημόσια ἔσοδα διὰ τὸν θέλοντα νὰ διαχειρίζηται καὶ ἀποβλέπῃ εἰς διαχείρισιν συνετὴν τοῦ δημοσίου πλούτου, ἀλλ’ οὔτε θὰ ἐξέλθω καὶ τῆς αἰσιοδοξίας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ διέπῃ ἡμᾶς, ἂν ὑπολογίσω τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων διὰ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα εἰς δρχ. 800.000 ἐξ ἐλαίου, ἐκ τελωνειακῶν δασμῶν εἰς 3.000.000, ὥστε νὰ φθάσωμεν περίπου εἰς τὸ πρῴην καθεστώς, ἐκ τελῶν χαρτοσήμου εἰς δρχ. 1.000.000 ἕνεκα τῆς ἀναζωογονήσεως τῶν συναλλαγῶν, ἐξ οἰνοπνευματούχων ὑγρῶν εἰς δρχ. 500.000, ἐκ μείζονος ἀποδόσεως τῶν μονοπωλίων καὶ τῶν φόρων κληρονομιῶν εἰς δρχ. 1.000.000, ἤτοι ἂν ὑπολογίσωμεν διὰ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα αὔξησιν ἐσόδων ἐκ δραχμῶν 6.300.000, ἐξ ὧν πρέπει νὰ ἐκπεσθῶσιν αἱ ἀπολήψεις ἐκ στρατιωτικῶν διδάκτρων καὶ δημοτικῶν εἰσφορῶν διὰ τὴν χωροφυλακήν, ὥστε νὰ περιορισθῇ ἡ αὔξησις εἰς 5.700.000 δρχ. Διὰ δὲ τὴν Νέαν Ἑλλάδα ὑπολογίζω αὐξήσεις λόγῳ τῆς ἀφομοιώσεως ἐν Κρήτῃ ἐκ φόρων οἰκοδομῶν καὶ ἐπιτηδευμάτων δρχ. 100.000, ἐκ τελωνειακοῦ δασμοῦ 500.000 δρχ., ἐκ τοῦ καπνοῦ δρχ. 300.000 καὶ ἐξ οἰνοπνεύματος, χαρτοσήμου καὶ πυρίτιδος δραχ. 500.000, ἐν ὅλῳ δραχ. 1.400.000. Ἐκ τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Ἠπείρου ὑπολογίζω αὐξήσεις ἐκ δρχ. 500.000 ἀπὸ φόρον αἰγοπροβάτων, δρχ. 500.000 ἀπὸ φόρου δεκάτης, δρχ. 500.000 ἐξ οἰνοπνεύματος καὶ φωτιστικῶν ὑλῶν, δρχ. 500.000 ἐκ μονοπωλίων πυρείων, παιγνιοχάρτων καὶ φόρου ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, δρχ. 1.000.000 ἐκ τελῶν χαρτοσήμου καὶ ταχυδρομικῶν ἤτοι ἐν ὅλῳ δρχ. 3.000.000. Διὰ τὰς νήσους τοῦ Αἰγαίου ὑπολογίζω αὐξήσεις δραχ. 1.000.000 ἕνεκα ὁμοίων λόγων, ἐξ αὐξήσεως τῶν τελωνειακῶν δασμῶν ἐν Ἠπείρῳ, Μακεδονίᾳ καὶ ταῖς νήσοις τοῦ Αἰγαίου ὑπολογίζω δραχμὰς 8.000.000, καὶ ἐκ φόρου καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ ἕτερα 5.000.000 δρχ., ἐπὶ τῇ βάσει τῆς αὐξήσεως τῆς φορολογίας εἰς 7 δρχ. κατὰ κοιλὸν ἐπὶ 1.000.000 κοιλῶν. Ἤτοι ἐν ὅλῳ ὑπολογίζω αὐξήσεις ἐξ 24.100.000 δραχμῶν. Θὰ ἤμην εὐτυχής, κύριοι, ἐὰν τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους ὑπῆρχον γενναιότερα. Ἐν τῇ ἰδικῇ μου ἀντιλήψει δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσω εἰς ὑπολογισμὸν αἰσιώτερον τούτων τῶν εἰσπράξεων, φρονῶ δὲ ὅτι πᾶς ὑπολογισμὸς αἰσιοδοξώτερος τῶν εἰσπράξεων τούτων θὰ εἶναι ὑπολογισμὸς ὅμοιος πρὸς ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἠκούσαμεν κατὰ τὴν πρώτην ἔκδοσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1914, ὅτε τὰ ἔσοδα τῆς Νέας Ἑλλάδος ἕνεκα κακοῦ ὑπολογισμοῦ ὡρίσθησαν εἰς δρχ. 84.000.000, ἵνα ἔλθωμεν μετὰ 6 μῆνας καὶ μειώσωμεν ταῦτα εἰς δρχ. 78.000.000, ὁμολογοῦντες ἀρκετὰ μέγα λάθος αἰσιοδοξίας. Ἐφ’ ὅσον ἔχωμεν τὸ ὑπάρχον καθεστώς ἐν ταῖς Νέαις Χώραις, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ κίνησις τοῦ πληθυσμοῦ τὴν ὁποίαν προεκάλεσεν ἡ ἀθρόα εἰσέλευσις τῶν προσφύγων καὶ ἡ ἀθρόα ἔξοδος τῶν Μουσουλμάνων, ἐφ’ ὅσον ταῦτα τὰ γεγονότα ὑπάρχωσι, δὲν εἶναι δυνατὸν μετὰ τόσης αἰσιοδοξίας νὰ προσβλέπωμεν εἰς αὔξησιν τῶν ἐσόδων τῶν Νέων Χωρῶν. Οὕτω ὑπολογιζομένων τῶν πραγμάτων, κύριοι, καταλήγω εἰς ὑπολογισμὸν τῶν ἐσόδων ὡς ἑξῆς. Ἔσοδα τακτικὰ καὶ ἔκτακτα τοῦ 1914 δρχ. 216.042.485. Ἀφαιρουμένων ἐκ τούτων τῶν ἐφάπαξ πραγματοποιηθέντων ἐκτάκτων εἰσπράξεων ἐκ νομισματοποιΐας, ὑποβιβάζονται τὰ ἔσοδα εἰς δρχ. 211.202.485. Προστιθεμένων δὲ τῶν ὑπολογιζομένων διὰ τὸ 1915 αὐξήσεων, ἀγόμεθα εἰς ὁλικὰ ἔσοδα τοῦ 1915 ἐκ δρχ. 235.302.485 ἤτοι ἀγόμεθα εἰς ἔλλειμμα δρχ. 63.602.227.33, ἔλλειμμα δὲ ἀναμφισβήτητον. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο, κύριοι, δύναται νὰ μειωθῇ κατά τι ποσὸν λόγῳ συνδυασμῶν οἰκονομικῶν μετὰ τῶν εἰδικῶν ταμείων. Τὸ Κράτος προφανῶς θὰ χρησιμοποιήσῃ τὰς ὑπὲρ τῶν δύο πολεμικῶν ταμείων ἀποδόσεις, πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν τοκοχρεωλυσίων τοῦ Δημοσίου Χρέους, ὅπερ συνωμολογήθη καὶ θὰ συνομολογηθῇ διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἀναγκῶν, ὑπὲρ ὧν προωρίσθησαν τὰ Ταμεῖα ταῦτα. Συνεπῶς θὰ διατεθῇ πρὸς τοῦτο ποσὸν δραχ. 9.990.201 ἐκ τῶν ταμείων τούτων πρὸς ἀνακούφισιν τῶν δαπανῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Οὕτω δὲ τὸ ἔλλειμμα θὰ ἐλαττωθῇ εἰς δρ. 53.612.026.33 Τοῦτο εἶναι τὸ ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1915 ἔλλειμμα τὸ ὁποῖον δυστυχῶς κατὰ τὴν κρίσιν μου μείωσιν δὲν δύναται νὰ ὑποστῇ, τὸ ὁποῖον ὅμως φοβοῦμαι, ὅτι μᾶλλον αὔξησιν δύναται νὰ προκαλέσῃ. Κύριοι, εἴδομεν τί ἐγένετο κατὰ τὸ ἔτος 1913. Ἀλλὰ τί θὰ συμβῇ ἐν ἔτει 1915 διὰ τὴν κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος τούτου; Ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὸ μέτρον τῆς ἀφομοιώσεως τῶν Νέων χωρῶν ἵνα ἀντιμετωπίσῃ μέρος τοῦ ἐλλείμματος, ἀλλ’ ἀκριβῶς ὁ προϋπολογισμὸς τῶν μερῶν τούτων ἀφήνει τὸ ἔλλειμμα τὸ ὁποῖον ἐξήγγειλα πρὸς τὴν Βουλήν. Κατὰ συνέπειαν εἶναι ἀνάγκη φροντίδος καὶ διαγραφῆς δημοσιονομικοῦ σχεδίου, οἰκονομικοῦ σχεδίου, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου θὰ καλυφθῇ τὸ χαῖνον ἔλλειμμα τοῦ 1915 καὶ θὰ παγιωθῇ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος διὰ τὸν μέλλοντα χρόνον. Τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον προσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ 1914 εἶναι σχέδιον, τοῦ ὁποίου ἡ ἐφαρμογὴ ἀνεκόπη ἐν μέσῳ τοῦ ἔτους, ἀλλὰ τοῦ ὁποίου τὴν ἐφαρμογὴν διὰ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἀνακόπτουσι τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐπηκολούθησαν. Κύριοι, λυποῦμαι νὰ εἴπω, ἀλλ’ εἶμαι ὑπόχρεως νὰ τὸ εἴπω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπολογίζῃ ἡ Ἑλλὰς ἐπὶ δανεισμοῦ ἐλευθέρου δ’ ἐκδόσεως δημοσίου χρέους εἰς τὰς ἀγορὰς τὰς εὐρωπαϊκάς. Καὶ ὀφείλει νὰ μὴ ὑπολογίζῃ τοῦτο οὐχὶ ἐπὶ 1, 2, 3 ἔτη, ἀλλὰ καὶ πέραν τῶν 5 ἐτῶν. Ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ εὐρωπαϊκὸς πόλεμος κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ὁλόκληρον τὸ ἔτος 1915 θὰ ἐξαντλήσῃ, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὴν ἐπαύριον τῆς συνομολογήσεως τῆς εἰρήνης καὶ τὸ χρῆμα δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀλλὰ καὶ ὅτι ὅλα ἐκεῖνα τὰ Κράτη, τὰ ἐμπόλεμα, θὰ ἐξαντληθοῦν, διότι οἱ νικηταὶ θὰ ἐξαντλήσωσι τὰς ἀγοράς των πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν ἐφοδίων τὰ ὁποῖα κατηνάλωσαν καὶ οἱ ἡττημένοι θὰ ἐξαντλήσωσι τὰς ἀγοράς των διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν πολεμικῶν ἀποζημιώσεων. Ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι, ὡς καὶ ἐν τῷ πολέμῳ τῷ ἑλληνικῷ, ποικιλία ἀναγκῶν ἐνεφανίσθη μετὰ τὸν πόλεμον, βεβαίως λόγῳ τοῦ γιγαντιαίου πολέμου, ὅστις διεξάγεται πρὸ ἡμῶν σήμερον, εἶνε ἀδύνατον νὰ ὑπολογισθῶσιν αἱ ἀνάγκαι αἱ χρηματικαί, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀναφυῶσι μετὰ τὸ τέλος τοῦ πολέμου τούτου. Αἱ χρηματαγοραὶ δέ, αἵτινες μετὰ δυσχερείας ἀπέβλεπον εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ ἑτέρου ἡμίσεως μέρους τοῦ δανείου ἡμῶν τῶν 500 ἑκατομμυρίων, θὰ ἔχωσι νὰ καλύψωσι τόσας ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι θὰ προκύψωσιν, ἐπαναλαμβάνω, ἐκ τοῦ πολέμου τούτου, ὥστε βεβαίως καὶ ἀσφαλῶς δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν ὅτι θὰ σκεφθῶσι κἂν νὰ ἀντιμετωπίσωσιν ἐκδόσεις δανείων τῶν μικρῶν Κρατῶν. Κατὰ συνέπειαν ἡ πολιτική, ἡ διὰ τοῦ δανεισμοῦ θέλουσα νὰ καλύψῃ τὰ ἐλλείμματα τῆς διαχειρίσεως σειρᾶς ἐτῶν, διὰ νὰ εὐκολύνῃ, ὅπως ἡ φυσιολογικὴ ἐξέλιξις τῶν πόρων τοῦ Κράτους ἀγάγῃ εἰς ἀπόδοσιν μείζονα, πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους, ἡ πολιτικὴ αὕτη εἶνε τελείως ἀδύνατος. Ἀλλ’ ἡ φυσιολογικὴ ἐξέλιξις τῶν πόρων ἡμῶν προσκόπτει καὶ εἰς τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ χρόνου ἐφαρμόζει ἐν τῷ ἐσωτερικῷ τῆς χώρας. Διότι ἡ οἰκονομικὴ καὶ φυσιολογικὴ ἐξέλιξις τῶν πόρων τῆς χώρας σημαίνει ἐνίσχυσιν τῆς παραγωγῆς τῆς τε ἀγροτικῆς καὶ τῆς βιομηχανικῆς. Καὶ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς παραγωγῆς, τὴν ὁποίαν ἀπεργάζονται τὰ διάφορα γεωργικὰ νομοσχέδια καὶ αἱ διάφοραι γεωργικαὶ πιστώσεις, κλονίζει ἡ ἔλλειψις ἐμπιστοσύνης τοῦ κεφαλαίου πρὸς τὴν ἀγροτικὴν Ἑλλάδα. Ὡς τὰ πράγματα διεξήχθησαν μέχρι τοῦδε, παρήχθη ἐν Ἑλλάδι μία κατάστασις, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ τὸ κεφάλαιον κινδυνεύει καὶ εὑρίσκεται ἐν ἀμφιβόλῳ περὶ τῆς αὔριον καὶ ὁ ἀγρότης ἀγνοεῖ τί ἔχει σήμερον καὶ τί θὰ ἔχῃ τὴν ἐπαύριον. Ἡ κατάστασις αὕτη, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν χθὲς τόσον εὐγλώττως ὁ κ. Δημητρακόπουλος, δὲν ἐξελίσσεται μόνον ἐν Θεσσαλίᾳ, θὰ ἐξελιχθῇ μεθαύριον καὶ ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Ἠπείρῳ, διότι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἡ Κυβέρνησις ἔδωκε τὸν τόνον τῶν ἰδεῶν της περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν εἰς μικροὺς ἰδιοκτήτας διὰ τῆς παροχῆς μικρῶν ἰδιοκτησιῶν, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἡ ἰδεολογία ἔπρεπε νὰ γίνῃ πραγματικότης. Σήμερον ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἔχομεν τὸν ἀγρότην εἰς μίαν κατάστασιν ἀόριστον, μὴ θέλοντα νὰ ἀσχοληθῇ εἰς βελτίωσιν κτήματος, τοῦ ὁποίου ἡ ἰδιοκτησία καὶ ἡ πρόσοδος δὲν ἀνήκουσιν εἰς αὐτόν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἔχομεν ἐπίσης θέσει τὸν ἰδιοκτήτην εἰς κατάστασιν ἀνθρώπου, ὅστις οὐδεμίαν δαπάνην δύναται νὰ ἀποτολμήσῃ, ἐφ’ ὅσον ἀγνοῇ ποῖον εἶνε τὸ μέλλον τῆς ἰδιοκτησίας αὐτοῦ. Ἡ κατάστασις αὕτη, ἡ κυμαινομένη, ἡ ὁποία καὶ διὰ τὴν δημοσίαν τάξιν δὲν ἐγγυᾶται ἀγαθὸν ἀποτέλεσμα, ἡ κατάστασις αὕτη, λέγω, ἔσχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐλάττωσιν ἀφ’ ἑνὸς τῆς ἐργατικότητος τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ τὴν διστακτικότητα τῆς τοποθετήσεως τῶν κεφαλαίων ἐπὶ τῆς γῆς. Ἀλλὰ μὴ τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν ἐγεννήθησαν καὶ ἐν τῷ βιομηχανικῷ ὀργανισμῷ; Καὶ τί πράττομεν ἐν τῇ βιομηχανίᾳ τῆς χώρας ἀπὸ καιροῦ; Ἐνεφανίσαμεν τὰς ἰδέας τοῦ σοσιαλισμοῦ ὀρθότατα μέχρις ἑνὸς μέτρου. Ἀλλ’ ἐνεφανίσαμεν τὰς ἰδέας τοῦ σοσιαλισμοῦ μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε τὸ μόνον ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἔσχεν ἡ τοιαύτη ἐφαρμογὴ ὑπῆρξεν ὅτι, ἀντὶ νὰ βελτιώσῃ τὴν παραγωγικότητα τοῦ βιομηχανικοῦ πληθυσμοῦ, ἐτρομοκράτησε τὸ κεφάλαιον, ὥστε νὰ ἀδυνατῇ τοῦτο νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγικότητος τῆς χώρας. Καὶ ἐχρησίμευσαν αἱ ἐργατικαὶ ἰδέαι μέχρι σήμερον, ἵνα εὑρίσκωνται περὶ τὸ αὐτὸ πρόσωπον καὶ περὶ τὸν αὐτὸν ἡγέτην συγκεντρωμένοι οἱ ἐργάται ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ δ’ ἑτέρου ἐν τρομοκρατήσει οἱ κατέχοντες τὸ κεφάλαιον. Καὶ ἐχρησίμευσεν οὕτω ἡ προστασία αὕτη εἰς κλονισμὸν τοῦ βιομηχανικοῦ ὀργανισμοῦ τῆς χώρας καὶ εἰς μίαν συγκέντρωσιν ἐν ταὐτῷ ἐργατῶν δημαγωγουμένων καὶ κεφαλαίων τρομοκρατουμένων. Τοιαύτη εἶνε ἡ πολιτική, ἡ ὁποία ἐπαγγέλλεται τὴν φυσιολογικὴν ἐξέλιξιν τῶν πόρων τῆς χώρας. Καὶ δύναμαι νὰ ἐρωτήσω: παρὰ τὴν πολιτικὴν ταύτην πῶς θὰ ἐξελιχθῶσιν οἱ φυσιολογικοὶ πόροι τῆς χώρας, ὅταν ἡ κατάστασις τῆς διεθνοῦς χρηματαγορᾶς δὲν διευκολύνῃ τὴν παροχὴν κεφαλαίου, οὐδὲ καὶ τὴν χρησιμοποίησιν καὶ τοῦ ἑλληνικοῦ κἂν κεφαλαίου διὰ τὴν βελτίωσιν τῶν ἀγροτικῶν καὶ βιομηχανικῶν ὅρων τῆς χώρας; εἴχομεν λοιπὸν ἀφ’ ἑνὸς ἐμπόδιον τὴν κατάστασιν τὴν ἐξωτερικήν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἔχομεν ἐμπόδιον αὐτὴν τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ κατάστασις αὕτη δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἔλεγέ τις: Τί πρέπει νὰ πράξωμεν; Καὶ ἐγὼ ἀπαντῶ: Ἡ Κυβέρνησις εἶνε ὑπεύθυνος νὰ ἐξαγγείλῃ τὰ ληπτέα μέτρα. Εἶπεν ὁ κ. Δημητρακόπουλος χθὲς ὅτι ὀφείλετε νὰ φέρητε τὰ μέτρα ὑμῶν, διότι ἡμεῖς καλούμεθα νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ ἀντείπωμεν πρὸς τὰ μέτρα, ὅταν ταῦτα ὑποβληθῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Δὲν καλοῦνται οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, οἱ ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ὑποβάλωσι μέτρα πρὸς φωτισμὸν αὐτῆς. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ τὰ μέτρα αὐτῆς, νὰ ἀκούσῃ τὴν συζήτησιν τῆς Βουλῆς ἐπ’ αὐτῶν καὶ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν συζήτησιν τῆς Βουλῆς. Ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις δὲν ὑποβάλλει τὰ μέτρα αὐτά, οὐδεὶς δύναται νὰ ὑποδείξῃ τὸ ποιητέον. Ἡμεῖς ἓν καθῆκον ἔχομεν, νὰ ὑποδεικνύωμεν μόνον ποῖον εἶναι τὸ βάραθρον, τὸ ὁποῖον χαίνει ἐνώπιον ἡμῶν, τὸ οἰκονομικόν, καὶ νὰ ἐρωτήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, τί ἔπραξε πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν περιστάσεων καὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας εὑρισκομένη ἐνώπιον ἐλλείμματος 63,000,000 δραχμῶν; Ὀφείλετε νὰ ἐργασθῆτε, κύριοι. Ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ τὸ πρόγραμμα αὐτῆς, τὰς ἰδέας αὐτῆς. Αἱ ἰδέαι αὗται δὲν γνωρίζω ἂν θὰ εἶνε φορολογικαὶ ἢ ποίας φύσεως θὰ εἶνε. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ καταστῶσιν ἀντικείμενα δημοσίας συζητήσεως καὶ νὰ ὑποβληθῶσι σήμερον, ἵνα ἐν χρόνῳ προσήκοντι ὁ ἀγὼν διεξαχθῇ ἐπὶ τῶν ἰδεῶν αὐτῶν. Διότι μὴ νομίζωμεν ὅτι ὁ ἀγὼν θὰ διεξαχθῇ ἐπὶ τῶν συνήθων τυμπανοκρουσιῶν. Ὁ ἀγὼν ὁ ὀρθός, ὁ λελογισμένος, θὰ διεξαχθῇ ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐδάφους, ἐπὶ τῆς καταστάσεως τῆς χώρας, διότι ἡ ἀντιμετώπισις τῶν οἰκονομικῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὡς ἔργον τιμῆς. Ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀνακοινώσῃ τὰ μέτρα αὐτῆς, ἵνα καταστῶσι ταῦτα ἀντικείμενα δημοσίας συζητήσεως καὶ δημοσίου ἐλέγχου, καὶ ἵνα ἐπὶ τούτων διεξαχθῇ ὁ πολιτικὸς ἀγὼν μετὰ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς εὐθύτητος, ἥτις προσήκει εἰς πάντα πολιτικὸν ἄνδρα. Ὑπενθυμίζω δὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τί ἔπραξεν ὁ πολὺς Τσάμπερλαιν ἐν Ἀγγλίᾳ. Ὑπέβαλε τὸ πρόγραμμα αὐτοῦ περὶ τοῦ δασμολογίου καὶ ὑπεστήριξε τοῦτο καὶ παρῃτήθη τῆς ἀρχῆς καὶ ἔπεσε καὶ ἡττήθη δίς, δὲν ἐπήρκεσε δὲ εἰς αὐτὸν ἡ ζωή, ἵνα ἀποβῇ νικητὴς εἰς τὸν πολιτικὸν τοῦτον ἀγῶνα. Πρέπει νὰ ὑποβάλῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ συνόλῳ τὸ πρόγραμμα αὐτῆς τὸ νέον.

§80Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Θὰ πέσῃ;

§81Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἂν πέσῃ, τοῦτο θὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἐπιδοκιμάζει αὐτό. Ἀλλά, κ. Βουλευτά, πληροφορῶ ὑμᾶς, ὅτι, ἂν αἱ Κυβερνήσεις, πάντοτε ἔχωσιν ὑποχρέωσιν ν’ ἀνακοινώνωσι τὸ πρόγραμμα αὐτῶν, κατὰ μείζονα λόγον τὸ ἀληθὲς πρόγραμμα, τὸ ἀντιμετωπίζον τὰς πραγματικὰς ἀνάγκας τῆς χώρας, ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ ἐκείνη ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἀπέναντι μέτρων, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ, μέτρων συντελεστικῶν εἰς μείωσιν τῆς ἀγάπης τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς αὐτήν, θὰ ἔχῃ νὰ ἐπιδείξῃ καὶ ἔργα ἐξωτερικῆς διαχειρίσεως, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἰσοψηφήσωσι τὰ οἰκονομικὰ διὰ τὴν συντήρησιν τῆς δημοτικότητός της. Δὲν εἶναι ἔργον τῶν Κυβερνήσεων νὰ δημαγωγῶσι καὶ μόνον τὰ εὐχάριστα νὰ παρουσιάζωσιν εἰς τὸν λαόν. Ἀκριβῶς δὲ ὑμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχετε ἓν ἔρεισμα ἰσοζυγίσεως τῆς μειώσεως τῆς δημοτικότητος, ἔχετε καθῆκον τιμῆς πολλαπλάσιον ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην Κυβέρνησιν, ἵνα ἀντιμετωπίσητε τὰς ἀνάγκας αὐτάς. Τοῦτο θέτω πρὸς ὑμᾶς.

§82Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ποῖος εἶπεν ὄχι;

§83Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κατ’ ἐξοχὴν δὲ ἔχει ἡ Κυβέρνησις ἀνάγκην καὶ ὑποχρέωσιν νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας, διότι οἱ καιροὶ δὲν εἰσὶν εὐχάριστοι, οὐδὲ εἶναι εὔκολοι. Ἐξήλθομεν ἐκ δύο πολέμων νικηφόρων ἐθνικῶς, ἀλλὰ μὲ τὰς συνεπείας αὐτὰς τὰς πικράς, τὰς ὁποίας οἱ πόλεμοι πάντοτε προκαλοῦσιν οἰκονομικῶς. Ἀλλ’ ἡ κατάστασις ἡ διεθνής, κατὰ πρῶτον δὲ λόγον τὰ λάθη ἡμῶν, τὰ ἐσωτερικά, δὲν ἐπέτρεψαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἵνα ἀπὸ τῆς ἐπαύριον τῆς συνομολογήσεως τῆς εἰρήνης ἀπολαύσῃ τῶν ἀγαθῶν τῆς εἰρήνης, ὡς ἀπολαύουσιν ὅλοι οἱ νικηταὶ τῶν πολέμων πάντοτε. Τοὐναντίον δυστυχῶς ἀπὸ τῆς ἐπαύριον τῆς εἰρήνης ἐρρίφθημεν εἰς νέους κινδύνους ἕνεκα ἐσωτερικῶν λαθῶν, ἀπὸ τῆς ἐκρήξεως δὲ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου εὑρίσκεται τὸ Κράτος εἰς μίαν κατάστασιν, τῆς ὁποίας οὐδεὶς δύναται νὰ ἐγγυηθῇ ποῖον εἶναι τὸ τέρμα παρὰ πᾶσαν ἀγαθὴν πρόθεσιν καὶ παρὰ πᾶσαν ἀγαθὴν προαίρεσιν. Διότι ὑπάρχουσι περιστάσεις ἀνώτεροι πάσης θελήσεως καὶ δυνάμεως ἑλληνικῆς, αἵτινες εἶναι δυνατὸν νὰ περιπλέξωσι τὰ πράγματα. Εὑρισκόμεθα λοιπὸν ἐν οὐδετερότητι μὲν ἐλπίζοντες καὶ εὐχόμενοι ὅτι ἡ δίνη τῶν περιστάσεων δὲν θὰ ρίψῃ πάλιν τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τῶν ἔργων τῆς εἰρήνης εἰς τὰ ἔργα τοῦ πολέμου, ἀλλὰ καὶ ἐν ἀνωμαλίᾳ ὅτι εἶναι δυνατὸν τὰ ἔργα τοῦ πολέμου νὰ ἐνσκήψωσι πάλιν ἐφ’ ἡμᾶς. Κύριοι, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην ν’ ἀναγνώσω εἰς ὑμᾶς τὴν ῥῆσιν ἑνὸς μεγάλου πολιτικοῦ προσώπου, τοῦ πρίγκηπος Μπύλωβ, πρώην ἀρχικαγγελαρίου τῆς Γερμανικῆς Αὐτοκρατορίας.

§84ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ νῦν ἀπεσταλμένου εἰς Ρώμην.

§85Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα. Οὗτος λέγει: «Ἓν γεγονός, ὅπερ πρέπει νὰ ὑπολογίζηται πάντοτε ἐν τῇ πολιτικῇ εἶναι ὁ πόλεμος· οὐδεὶς ἐχέφρων ἄνθρωπος ἐπιθυμεῖ αὐτόν. Πᾶσα εὐσυνείδητος Κυβέρνησις προσπαθεῖ δι’ ὅλων τῶν δυνάμεών της ὅπως ἐμποδίσῃ τοῦτον, ὅσον μακροχρονίως ἐπιτρέπουσιν ἡ τιμὴ καὶ τὰ ζωτικὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. Ἀλλὰ πᾶν Κράτος πρέπει νὰ διευθύνηται καθ’ ὅλα αὐτοῦ τὰ μέρη, ὡσεὶ τὴν ἐπαύριον θὰ ὤφειλε νὰ ὑποστηρίξῃ ἕνα πόλεμον». Ταῦτα λέγει ὁ Μπύλωβ καὶ ταῦτα ἐφήρμοσεν ἡ πατρίς του. Σήμερον δ’ ὀφείλομεν κατὰ μείζονα λόγον, ἡμεῖς, οἵτινες εὑρισκόμεθα ἐν ἐπιφυλακῇ, τὴν βαθυτάτην ταύτην ἀλήθειαν νὰ ἀναγνωρίσωμεν πληρέστατα. Καθ’ ἣν δὲ στιγμὴν τὰ τῆς στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς ὀργανώσεως τυγχάνουσιν ἐργασίας συντόνου, ὀφείλομεν κατὰ μείζονα λόγον νὰ ἐπιμεληθῶμεν τῆς ῥιζικῆς, ἀνδρικῆς, τολμηρᾶς λύσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν περιστάσεων, διότι, Κύριοι, ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα τὰ διεθνῆ, οἷα εἶναι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος διεθνῶς, δὲν θὰ εἴμεθα κύριοι τῆς χρηματαγορᾶς, εὑρίσκοντες εὔκολον τὸν δανεισμόν. Οὐδεὶς τὸ χρῆμα θὰ δώσῃ ἄνευ ῥιζικοῦ ἡμῶν προσανατολισμοῦ. Ἀλλὰ διὰ νὰ εἴμεθα ἕτοιμοι πρὸς πόλεμον δὲν πρέπει μόνον νὰ ἔχωμεν στρατὸν καὶ ναυτικόν, ἀλλ’ ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν, ἵνα ἡ Ἑλλὰς ἀποβῇ οὕτω παρασκευασμένη πρὸς πόλεμον, ὥστε νὰ μὴ ἐξαρτήσωμεν τὴν διαχείρισιν τῶν πολεμικῶν αὐτῆς δυνάμεων ἀπὸ τῆς θελήσεως ἐκείνου, ὅστις θὰ εὐνοήσῃ ταύτην χρηματικῶς. Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα καὶ ἀκριβῶς πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ ζητήματος τούτου, τῆς ἐλευθέρας κινήσεως τῆς Ἑλλάδος, ὀφείλομεν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ ζήτημα, τὸ οἰκονομικόν. Ἔχομεν πρὸ ἡμῶν τὸ γεγονός, δυστυχῶς, ὅτι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς δανεισμὸν καὶ εἰς δανεισμὸν παρὰ ξένου κράτους 20 ἑκατομμυρίων ἀτόκως· μὴ νομίσητε ὅτι θὰ εἶναι εὔκολον νὰ ἐξακολουθήσωσιν οἱ δανεισμοὶ παρὰ μιᾶς ἢ ἄλλης ἐμπολέμου δυνάμεως, δανεισμοὶ χρήματος διὰ τὰς καθημερινὰς ἀνάγκας τοῦ κράτους, ἐφ’ ὅσον δὲν λάβῃ ὡρισμένον τύπον ἡ πολιτικὴ ἡμῶν κατεύθυνσις. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἔχει καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα μετ’ εὐτολμίας, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει ἡ σοβαρότης τοῦ ζητήματος. Οὐδείς, κύριοι, δικαιοῦται ν’ ἀπελπισθῇ, πρῶτος δ’ ἐγὼ δὲν ἀπελπίζομαι, ἔχων ἔμφυτον ἐν ἐμοὶ τὴν αἰσιοδοξίαν. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι τὰ πάντα εἶναι δυνατά, τὰ πάντα κατορθοῦνται, ὅταν ἡ προσήκουσα ἀποφασιστικότης καὶ τὸ προσῆκον θάρρος ἐπικρατήσῃ. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι πρὸ παντὸς εἶναι ἀναγκαῖον διὰ τὴν χώραν ἡμῶν, εἶναι ἀναγκαῖον διὰ πᾶσαν εὐδοκίμησιν, τήν τε οἰκονομικὴν καὶ τὴν πολιτικήν, εἶναι ἡ ἐξυγίανσις, ἡ πλήρης ἐξυγίανσις τοῦ πολιτικοῦ ἐδάφους. Ὑπῆρξε γίγας τις ἄλλος, μορφὴ γιγάντιος διὰ τὴν νεωτέραν Ἑλλάδα, πολιτικὴ μορφή, ἡ ὁποία διέσχισε διὰ τῆς ὀξυνοίας αὐτῆς καὶ τοῦ βάθους τῆς διανοίας τὰ σκότη τοῦ μέλλοντος καὶ διέγραψε πρόγραμμα πολιτικὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἐσωτερικῆς πολιτικῆς καὶ ἐσωτερικῆς ἀναμορφώσεως, τὸ ὁποῖον μετὰ μίαν ἐπανάστασιν ἐξηκολουθήσαμεν ἡμεῖς. Καὶ εἶναι ἡ μορφὴ αὕτη, ἡ μορφὴ τοῦ Χαριλάου Τρικούπη. Ὁ Τρικούπης ἐψήφισε νόμους, οἵτινες κατηργήθησαν κατόπιν, ἀλλ’ οἵτινες σήμερον ἐσυνταγματοποιήθησαν. Ἡ μορφὴ ἐκείνη ἐκάμφθη. Ἡ μορφὴ ἐκείνη, διὰ τὴν ὁποίαν δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἀπόστολος τῶν ἰδεῶν της ὑπῆρξεν ὁ ἑλληνικὸς λαός, ὁ δημιουργήσας τὴν τελευταίαν ἐσωτερικὴν ἐπανάστασιν, ὁ ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην δύναμιν ὕπατος αὐτῆς δημιουργός, ἡ μορφὴ ἐκείνη ἐκάμφθη καὶ ὑπέστη μαρτύρια διὰ τῆς ἐξορίας καὶ τοῦ θανάτου μακρὰν τῆς χώρας. Διατί; Διότι τὸ ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπεχείρησε νὰ θεμελιώσῃ τὴν ἐσωτερικὴν πολιτικὴν δὲν εἶχεν ἐξυγιάνει πρότερον τελείως. Ἐπέτυχε τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πλείστου μέρους τῶν ἰδεῶν του ὁ Χαρίλαος Τρικούπης. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν κατώρθωσε νὰ ἐφαρμόσῃ, ἦτο ἡ πλήρης ἀποκατάστασις τῆς λαϊκῆς ἐλευθερίας καὶ ἡ πλήρης ἀποκατάστασις τοῦ Κράτους, ὡς Κράτους δικαίου. Ὑπερενίκησε διὰ τῆς δυνάμεώς του τὴν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐστερεῖτο καὶ τῶν ἀναγκαίων ὀργάνων τῶν προϊσταμένων ὑπηρεσιῶν, ἵνα βοηθήσωσιν αὐτόν. Ἐνέπνευσε τὴν πεποίθησιν καθ’ ὥρας δυσχερεῖς αὐτός, ὁ τόσον αἰσιόδοξος, ὅστις κατὰ τὴν ὥραν τὴν δυστυχῆ διὰ τὴν Ἑλλάδα ἐτόλμα νὰ λέγῃ «ἡ Ἑλλὰς προώρισται νὰ ζήσῃ καὶ θὰ ζήσῃ». Ἀλλ’ εὑρέθη ἀντιμέτωπος ὅλων τῶν ἐλαττωμάτων τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν πολιτικῶν κομμάτων, ὀργανισμοῦ καταλύοντος τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἔπεσε μὴ δυνηθεὶς νὰ ἐξαλείψῃ τὸν παρασκηνιακὸν κοινοβουλευτισμόν. Ἀλλ’ ἔπεσε καὶ δι’ ἄλλον λόγον. Διότι ἐν τῇ Βουλῇ ἐδικτατόρησε. Διότι γνώμη τῆς Βουλῆς ἦτο, αὐτοῦ πλειοψηφοῦντος, ἡ γνώμη αὐτοῦ καὶ μόνον. Ταῦτα ἦσαν τὰ δύο αἴτια, τὰ ὁποῖα κατέλυσαν τὸ κῦρος τοῦ Κοινοβουλίου, παρημπόδισαν τὴν ἀνάπτυξιν τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, ἀλλὰ καὶ συνέτριψαν μίαν μεγάλην ἀληθῶς πολιτικὴν διάνοιαν. Τὰ γεγονότα ταῦτα ἐγένοντο μαθήματα εἰς πάντας τοὺς μεταγενεστέρους. Ἐπανάστασις ἐν τῷ τόπῳ ἐγένετο καὶ ἡ ἐπανάστασις ἐπεζήτησεν ἀκριβῶς τὴν ἀποκατάστασιν, τὴν πλήρη, τῆς λαϊκῆς ἐλευθερίας, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀνύψωσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ θεσμοῦ. Διότι ἂν ἡ ἐπανάστασις ἐξερράγη τὸν Αὔγουστον τοῦ 1909, ἡ ἐπανάστασις ἐκείνη ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι τὸ Κοινοβούλιον διὰ τῆς κακῆς λειτουργίας του ἐγένετο ὁ στόχος τῶν ἐπιθέσεων τῶν ἔξω τῆς Βουλῆς καὶ εἶχεν ὑποστῇ μείωσιν κύρους ἀπέναντι τοῦ λαοῦ. Μείωσιν τοῦ κύρους ὑπέστη, διότι δὲν ἀπέδιδε καρπούς. Μείωσιν τοῦ κύρους ὑπέστη τὸ κοινοβούλιον, διότι δὲν ἐνομοθέτει, ἀλλ’ ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας ἤλεγχε, κατὰ τρόπον δέ, ὅστις ἦγεν εἰς καταρράκωσιν τοῦ κύρους πασῶν τῶν ἐξουσιῶν. Ἐζήτησε λοιπὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ κύρους τοῦ Κοινοβουλίου, διότι ἡ ἀποκατάστασις τοῦ κύρους τοῦ Κοινοβουλίου εἶνε ἡ στερέωσις τῆς Πολιτείας. Τὸ Κοινοβούλιον εἶνε τὸ ἔρεισμα τῶν ἐλευθέρων πολιτειῶν, τὸ Κοινοβούλιον πρέπει νὰ εἶνε τὸ ἔρεισμα τῆς ἑλληνικῆς ἐλευθερίας καὶ τοιοῦτον εἶνε μόνον τὸ στηριζόμενον ἐπὶ ἀληθοῦς ἐλευθερίας Κοινοβούλιον. Ἀλλὰ ποῖοι εἶνε οἱ καρποί, οἱ ὁποῖοι ἀπεδόθησαν ἀπὸ τὴν ἐπανάστασιν; Ἡ προτέρα νομοθετικὴ ἀργία τοῦ Κοινοβουλίου μετεβλήθη εἰς ἐνέργειαν τοιαύτην, ὥστε ἀπὸ ἐλεγκτικοῦ κατὰ βιομηχανίαν σώματος ἐγένετο νομοθετικὸν κατὰ βιομηχανίαν σῶμα. Ψηφίζονται οἱ νόμοι ἀνὰ πεντηκοντάδα καθ’ ἡμέραν καὶ παράγεται ἡ ἐντύπωσις παρὰ τῷ λαῷ ὅτι ἀσυζητητεὶ ψηφίζονται οἱ νόμοι. Ἡ πολυνομία οὐδὲν ὠφελεῖ. Ἠθικῶς ἡ πολυνομία παρέχει τὴν ἐντύπωσιν τῆς ἀκρίτου νομοθεσίας. Ἀλλ’ ἡ πολυνομία οὐδὲν ὠφελεῖ καὶ πολιτικῶς, διότι ψηφίζοντες νόμους καὶ πληροῦντες τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως δι’ ἐντύπων νόμων δὲν βελτιοῦμεν, κύριοι, τὴν κατάστασιν τῆς χώρας. Βελτιοῦμεν τὴν κατάστασιν τῆς χώρας, ὅταν δυνηθῶμεν νὰ παρακολουθήσωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων καὶ τὴν ἐξέλιξιν αὐτῶν. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὴ ἡ ἐξέλιξις καὶ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς σωρείας τῶν ψηφιζομένων ἑκάστοτε νόμων. Ταῦτα πάντα δὲν εἶναι εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τοῦ Κοινοβουλίου, διότι μειοῦσι τὸ κῦρος αὐτοῦ, ὡς κατὰ διαταγὴν καὶ κατὰ τύπους βουλευομένου καὶ ψηφίζοντος. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ κοινοβούλιον ὑπέστη ταύτην τὴν μείωσιν διὰ τῆς βιομηχανίας τῆς νομοθετικῆς, ὑπέστη μείωσιν καὶ διὰ τῆς δικτατορίας τῆς πολιτικῆς. Ἐπῆλθεν οὕτως ἡ ἐπανάστασις, συνετρίβησαν τὰ παλαιὰ εἴδωλα, συνετρίβη τὸ παλαιὸν καθεστώς. Ἐνομίσαμεν ὅτι συνετρίβη ὁ κομματικὸς ἀνταγωνισμὸς τοῦ παρελθόντος. Ἀλλ’ ἐδημιουργήθη τὸ κομματικὸν καθεστὼς τοῦ παρόντος; Οὐχί. Δὲν ἐπεζητήθη ἡ κατάρριψις τῶν παλαιῶν κομμάτων ἵνα ἱδρυθῇ μονοκρατορία. Ἐζητήθη παρὰ τοῦ λαοῦ ἡ κατάργησις τοῦ παλαιοῦ καθεστῶτος ἵνα δημιουργηθῇ πολιτικὴ ἀρχῶν, πολιτικὴ ἰδεῶν, συνεταιρισμὸς ἀρχῶν. Καὶ ἀντὶ συνεταιρισμοῦ ἀρχῶν, ἐδημιουργήθη βαθμηδόν, κυρίως δὲ ἀπὸ τῆς ἐξελίξεως τῆς πολεμικῆς, δικτατορία ἀτόμου. Εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ πολιτικὴ ἐξέλιξις τῶν πολέμων ἐνίσχυσε ταύτην καὶ κατέστησε συνηθείας, αἵτινες δυσκόλως θὰ ἐξαλειφθῶσιν. Ἀλλ’ εἶναι καιρὸς νὰ ἐμφανισθῇ ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων. Καὶ ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, εἴτε διείπετο ὑπὸ τοῦ κομματικοῦ ἀνταγωνισμοῦ τοῦ παρελθόντος, εἴτε διέπεται ὑπὸ τοῦ δικτάτορος τοῦ παρόντος, πάντως ἔχασε τὴν ἐκλογικὴν ἐλευθερίαν, διότι ἡ ἐλευθερία αὕτη ἐρείδεται ἐπὶ τῆς ἐλευθέρας πράγματι βουλήσεως καὶ οὐχὶ ἐπὶ τοῦ κομματικοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ παρελθόντος οὔτε τῆς δικτατορικῆς τοῦ παρόντος πλειοψηφίας. Κατελύθη λοιπὸν ἡ ἐκλογικὴ ἐλευθερία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πράγματι καὶ κατ’ οὐσίαν καὶ ἐν τῇ καταλύσει ταύτῃ τῆς πραγματικῆς ἐκλογικῆς ἐλευθερίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καταλύεται καὶ τὸ κῦρος τοῦ Κοινοβουλίου, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει γνώμην ἄλλην, παρὰ τὴν γνώμην ἑνὸς ἀτόμου. Ἐξεκολάφθη καθ’ ὅλον τὸ 1914, συντρεχουσῶν τῶν ἐξωτερικῶν περιστάσεων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἰδιαιτέρων διαθέσεων, αἵτινες προήχθησαν ἐκ τῶν περιστάσεων ἐκείνων, ἐξεκολάφθη μονοκρατορία, ἥτις ἐδημιούργησεν ἐν τῇ Ἑλληνικῇ πολιτείᾳ ἀρχικαγκελαρίαν πραγματικήν, παρὰ τῇ ὁποίᾳ ἑδρεύουσι γραμματεῖς τῆς Ἐπικρατείας ἀντὶ ὑπουργῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ εἰκὼν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Ἑλληνικὴ πολιτεία μετεβλήθη εἰς πολιτείαν, ἥτις διατηροῦσα τοὺς τύπους τοῦ κοινοβουλευτικοῦ θεσμοῦ καὶ τῆς ἐκλογικῆς ἐλευθερίας, παρέσχε τὰ πάντα εἰς ἕνα καὶ μόνον, ὅστις καλυπτόμενος ὑπὸ τοὺς τύπους, κατ’ οὐσίαν χειρίζεται ἀρχὴν δικτατορικήν. Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ὁμαλὴν κατάστασιν. Ἡ δικτατορία εἶναι ἀνεκτὴ καὶ ὠφέλιμος πολλάκις, ὅταν αἱ περιστάσεις εἶναι ἐξαιρετικαὶ καὶ ὅταν ἡ χώρα ἕνεκα τῶν ἐξαιρετικῶν περιστάσεων ἔχῃ ἀνάγκην εἰς ἕνα νὰ παραδώσῃ τὴν διοίκησιν. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα αἱ περιστάσεις ἐδείχθησαν τοσοῦτον κρίσιμοι, ὅσον ἐν Ἑλλάδι, ἀναμφισβητήτως ὁ εἷς πάντοτε ἐκράτησε τὸ σύνολον τῶν δικαιωμάτων. Ἀλλά, παρελθουσῶν τῶν περιστάσεων τούτων, εἶναι ἀνάγκη νὰ συνηθίσωμεν ἡμᾶς αὐτούς, ὅπως ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν νόμιμον λειτουργίαν, ὅπως ἐπανέλθωμεν δ’ οὐχὶ τύποις, ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξοικειώσωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς εἰς τὴν νόμιμον λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος. Διότι ἐκεῖνοι, οἵτινες δύνανται νὰ ἐξελιχθῶσιν εἰς πράγματι ἰσχυροὺς κοινοβουλευτικοὺς παράγοντας, ἔχοντες πάντα τὰ κοινοβουλευτικὰ δῶρα πρὸς τοῦτο, φθείρουσιν ἑαυτοὺς καὶ τὸ πολίτευμα, ἐξελισσόμενοι εἰς μονοκράτορας καὶ καταλύοντες τὸ κῦρος τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν. Ἐφόσον δὲ ὑπάρχῃ ἐν τῇ Κυβερνήσει πρόσωπον, τὸ ὁποῖον δὲν στερεῖται, τοὐναντίον μάλιστα εὐμοιρεῖ ἀφθόνως τῶν κοινοβουλευτικῶν δώρων, θὰ εἶναι βλάβη πρὸς τὸ Κράτος ἡ ἐμμονή του εἰς τὴν ἄσκησιν τοιαύτης δικτατορικῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ἐπὶ Ὑπουργῶν καὶ ἐπὶ Βουλῆς, δημαγωγῶν τὸν λαόν. Κύριοι, ὑπὲρ ἡμᾶς καὶ πρὸ ἡμῶν ὑπῆρξαν μορφαὶ ἐν τῇ ἱστορίᾳ, πολὺ μεγάλαι, μορφαὶ τῶν ὁποίων τὴν λάμψιν δὲν δύναται νὰ ἀτενίσῃ ὁ ἡμέτερος ὀφθαλμὸς καὶ οὐδεὶς ὀφθαλμὸς νεώτερος, ὑπῆρξαν μορφαί, αἱ ὁποῖαι ἤσκησαν δικτατορίαν καὶ δικτατορίαν ἐπιβληθεῖσαν διὰ τῆς βίας τῶν περιστάσεων καὶ τῆς βίας τῆς στρατιωτικῆς ἰσχύος. Οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ τολμήσῃ, ἄνευ προσβολῆς καὶ ὕβρεως τῆς ἱστορίας, νὰ ἀντιπαραβάλῃ τινὰ τῶν νεωτέρων πρὸς τὰς μορφὰς ἐκείνας. Ὀφείλω ὅμως νὰ ὑπομνήσω εἰς πάντας τοὺς θεραπεύοντας τοιαύτας ὀρέξεις δικτατορικάς, ὅτι οὐδεμία μορφή, ἐξ ὅσων ἠθέλησαν νὰ ἀσκήσουν τὴν δικτατορίαν, ἐτερμάτισε τὸν πολιτικὸν αὑτῆς βίον κατὰ τρόπον ἀλλοῖον, παρὰ διὰ πτώσεως ἀγριωτάτης. Παύσατε ἐμμένοντες εἰς τοιαύτας ἀρχάς, διότι πᾶσα ἡ ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ προσκομίσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία ἐκ τῶν ὑπηρεσιῶν ὑμῶν, θὰ ἐξαφανισθῇ, ὑμεῖς δ’ ἐὰν ἐξακολουθῆτε ἐμμένοντες εἰς τὰς τοιαύτας τάσεις, θὰ ὑποστῆτε ὅ,τι καὶ οἱ ὅμοιοι ὑμῶν ὑπέστησαν: Θὰ συντριβῆτε! (Χειροκροτήματα).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Εὐταξίας.

§87ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν.

§88ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἄς διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 9.30′ μ. μ. (Ὥρᾳ 8 μ. μ.). Μετὰ τὴν διακοπὴν (Ὥρᾳ 9.45′ μ. μ.)

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Παρακαλεῖται ὁ κ. Γραμματεὺς νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις κατὰ τῶν πρακτικῶν; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Ἰγγλέσης ζητεῖ ἄδειαν ἀπουσίας 10 ἡμερῶν. (Ἡ ἄδεια χορηγεῖται). Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, θέλετε νὰ ψηφισθῇ αὐτὸ τὸ «περὶ Ταμείου Ἀμύνης».

§92Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἑξῆς: «περὶ χορηγίας ἐκτάκτου συνδρομῆς εἰς τὰ Ταμεῖα τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου διὰ τὸ ἔτος 1914 καὶ περὶ ἐνισχύσεως τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης διὰ σταθερῶν πόρων». Πρόκειται περὶ νομοσχεδίου ὑποβληθέντος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὑπάρχει ἔκθεσις καὶ διανεμηθέντος πρὸ ἡμερῶν. Ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ στέργῃ νὰ τὸ κηρύξῃ κατεπεῖγον, θὰ ἠδύνατο καὶ ἄνευ ἐγγραφῆς ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει νὰ ψηφισθῇ καὶ ὑποβάλλεται τοιαύτη.

§94Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Νὰ ἀναπτύξω δὲ περὶ τίνος πρόκειται. Κατὰ τὸν νόμον τὸν καταστατικὸν περὶ τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, ἡ προμήθεια τῶν εἰδῶν καὶ σκαφῶν γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένης διαδικασίας, δηλαδὴ μετὰ προηγουμένην ἀπόφασιν μιᾶς ἐπιτροπῆς. Ἡ ἀγορὰ τῶν δύο ἀμερικανικῶν θωρηκτῶν δὲν ἐγένετο συμφώνως μὲ αὐτὰς τὰς διατάξεις, ἕνεκα διαφόρων λόγων καὶ διότι δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη τῆς διαδικασίας αὐτῆς. Ἑπομένως πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἷς νόμος, ὁ ὁποῖος νὰ τακτοποιήσῃ τὸν τρόπον αὐτῆς τῆς ἀγορᾶς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας ἐκτάκτου συνδρομῆς εἰς τὰ Ταμεῖα τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου διὰ τὸ ἔτος 1914, καὶ περὶ ἐνισχύσεως τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης διὰ σταθερῶν πόρων, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παραδέχθη. Νὰ κάμωμεν καὶ ἓν σύνολον. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 9, ὑπὲρ τῶν Λευκαδίων καὶ ἐμβαίνομεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§96Σ. ΤΣΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπεβλήθη καὶ μία πρότασις νόμου.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Διετάχθη ἡ τύπωσις. Ψήφισις συνόλου τῆς προτάσεως νόμου «περὶ παροχῆς χρηματικοῦ βοηθήματος ὑπὲρ τῶν σεισμοπαθῶν Λευκαδίων καὶ εὐεργετικῶν καὶ προστατευτικῶν ὑπὲρ αὐτῶν μέτρων». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§98Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Θέλω νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ Αἰτωλοακαρνανίας ὑβρίσθην ὡς δημοκόπος.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐλέχθη τοιοῦτόν τι.

§100Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Ἐλέχθη· ἐγὼ τοὐλάχιστον τὸ ἤκουσα. Θέλω νὰ διαμαρτυρηθῶ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριοι βουλευταί, νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐναντίον τῶν ὕβρεων, τὰς ὁποίας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξετόξευσεν ὁ κ. ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας βουλευτής. Εἶπεν ὅτι πάντες οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν εἶναι δημοκόποι.

§101ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπε τοιοῦτόν τι.

§102Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν τὸ εἶπεν.

§103Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Τὸ εἶπεν, ὅτι εἴμεθα δημοκόποι καὶ δημαγωγοί.

§104ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἄλλο εἶναι δημοκόπος καὶ ἄλλο δημαγωγός.

§105Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Ἐπιμένετε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν μᾶς ὕβρισεν;

§106ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐπιμένει.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§108ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑπῆρξα, κύριοι, μάντις κακῶν, διότι ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἤδη τὴν 4 Μαρτίου 1913 προεῖπον, ποῦ θὰ κατέληγον μίαν ἡμέραν τὰ δημόσια οἰκονομικά μας, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀνεχαιτίζετο ἐκ τῆς κατωφερείας, πρὸς τὴν ὁποίαν ἐφάνη αὐτὴ ἔκτοτε ἀποκλίνουσα. Ὁμολογῶ ὅμως ὅτι δὲν ἐφανταζόμην τότε ὅτι τόσον ταχέως θὰ περιηρχόμεθα ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικήν, εἰς ἣν θέσιν εὑρισκόμεθα ἀπὸ μηνῶν ἤδη. Δὲν ἐφανταζόμην ὅτι μεθ’ ὅλα τὰ ἐν τῷ μεταξὺ συνομολογηθέντα δάνεια, τὰ ἀνερχόμενα εἰς πολλὰς ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων, τὰ δημόσια ἡμῶν ταμεῖα δὲν θὰ ἦσαν πλέον ἐνήμερα ὄχι μόνον εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν ὑποχρεώσεων, ἀνειλημμένων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἀλλ’ οὐδὲ εἰς τὴν καταβολὴν καὶ αὐτῶν τῶν τακτικῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους. Δὲν ἐφανταζόμην τέλος ὅτι θὰ ἐξηναγκάζετο ὑπὸ τῆς ἐπιβολῆς τῶν πραγμάτων καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ὁμολογήσῃ πρό τινος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἐλλείψει χρημάτων ἐδέησε τελευταῖον νὰ συνεισφέρωσιν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκ τοῦ πτωχοῦ των βαλαντίου διὰ τὸ συσσίτιον τῶν ὁπλιτῶν, ἵνα μὴ μείνωσιν οὗτοι νήστεις. Προεῖδον καὶ προεῖπον ἐγὼ τὴν τοιαύτην κατάστασιν μικρὸν μετὰ τὸ πέρας τοῦ πρώτου νικηφόρου ἡμῶν πολέμου κατὰ τῆς Τουρκίας, ὅτε πάντες σχεδὸν οἱ ἄλλοι ἐπίστευον, μάλιστα δὲ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θ’ ἀνέτελλεν ἐφεξῆς δι’ ἡμᾶς ὁ χρυσοῦς αἰών. Τότε, κύριοι, ὡς θὰ ἐνθυμῆσθε πάντες καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσηγούμενος εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1913, διέγραψε, πλήρης αἰσιοδοξίας, τὴν εἰκόνα τοῦ διανοιγομένου εἰς ἡμᾶς οἰκονομικοῦ μέλλοντος. Τὴν αἰσιοδοξίαν του ἐκείνην ἐστήριξεν αὐτὸς εἰς δύο εὐτυχῆ γεγονότα, εἰς τὸν τότε μόλις δημοσιευθέντα προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως 1911, ὅστις εἶχε νὰ ἐπιδείξῃ περίσσευμα ἐκ δώδεκα ὡς ἔγγιστα ἑκατομμυρίων δρχ., καὶ εἰς τὸ γέρας τῆς νίκης ἡμῶν κατὰ τῶν Τούρκων, τὸ ὁποῖον συνίστατο εἰς τὸν διπλασιασμὸν σχεδὸν τῆς ἡμετέρας χώρας διὰ τῆς προσαρτήσεως εἰς αὐτὴν χωρῶν, εὐφορωτάτων θεωρουμένων. Ἀλλά, κύριοι, τὸ περίσσευμα ἐκεῖνο εἶχε τὴν ἀφέλειαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀποδώσῃ ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὴν «ἐπιμελεστέραν διοίκησιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους», τὴν καθιερωθεῖσαν ἐν Ἑλλάδι, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὴν αὐτόματον αὔξησιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, ὡς ἐκ τῆς καθόλου χρηστῆς διοικήσεως, τῆς ἔκτοτε ἐγκαθιδρυθείσης παρ’ ἡμῖν, καὶ τῆς ὑπ’ αὐτὴν προϊούσης αὐξήσεως τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν πλούτου. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ἐπιμελεστέρα διοίκησις τῶν οἰκονομικῶν μας καὶ ἡ καθόλου χρηστὴ διοίκησις ἐν Ἑλλάδι θὰ ἐξηκολούθουν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, προαγόμεναι μάλιστα, ἐφ’ ὅσον ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις θὰ παρέμενεν ἐν τοῖς πράγμασιν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἄφηνεν οὕτω πως νὰ ἐννοηθῇ ὅτι κατ’ ἀνάγκην θὰ εἴχωμεν ἐφεξῆς ἀδιάπτωτον καὶ τὴν βελτίωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εἰς τοιαύτην δὲ βελτίωσιν θὰ προσετίθετο τώρα καὶ ἡ ἐπέκτασις τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους εἰς χώρας περιβλέπτους διὰ τὸν φυσικόν των πλοῦτον, ἐξ ὧν ἔπρεπε νὰ προσδοκῶμεν τὸν διπλασιασμὸν τοὐλάχιστον τῶν δημοσίων ἐσόδων. Φυσικὴ συνέπεια τῶν εὐτυχῶν ἐκείνων γεγονότων, ὡς ἐφαντάσθη καὶ παρέστησεν αὐτὰ τότε πρὸς ἡμᾶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἦτο νὰ πιστευθῇ, ὅτι ἡμεῖς δὲν θὰ εἴχωμεν πλέον νὰ μεριμνήσωμεν περὶ ἐσόδων, ἀλλὰ περὶ ἐξόδων μόνον τοῦ Κράτους. Κύριον ἡμῶν μέλημα ἔπρεπε νὰ εἶναι ἐφεξῆς, πῶς νὰ καταστήσωμεν τὴν Ἑλλάδα ἀξιόμαχον, ἵνα δυνηθῇ αὕτη νὰ διατηρήσῃ μὲν σῶα καὶ ἀκέραια τὰ ἤδη κεκτημένα, νὰ ἐπιδιώξῃ δ’ ἐν τῷ μέλλοντι τελεσφορώτερον καὶ τὴν πλήρη ἐθνικὴν ἡμῶν ἀποκατάστασιν, πῶς εἶτα ν’ ἀναπτύξωμεν καὶ προαγάγωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας παρ’ ἡμῖν καὶ πῶς τέλος νὰ βελτιώσωμεν πάντα κλάδον τοῦ δημοσίου ἡμῶν βίου, χωρὶς ἐν ταὐτῷ νὰ ὀλιγωρήσωμεν καὶ τῆς ἐκπολιτιστικῆς ἀποστολῆς τοῦ Ἔθνους ἡμῶν. Δι’ ὅλης, κύριοι, τῆς εἰσηγήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1913 διῆκε πνεῦμα ἄκρας αἰσιοδοξίας, ὅπερ ἐμὲ τοὐλάχιστον ἐνέβαλεν ἔκτοτε εἰς φόβους περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ἡμῶν μέλλοντος. Τοὺς φόβους μου δ’ ἐκείνους ἔσπευσα εὐθὺς τότε νὰ ἐκδηλώσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὑποδεικνύων τοὺς κινδύνους, εἰς οὓς θὰ ἐξετίθεντο τὰ δημόσια ἡμῶν οἰκονομικά, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπανεπαύετο εἰς τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀπέδειξα δὲ τότε κατὰ τρόπον ἀναντίλεκτον ὅτι τὰ αἴσια ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1911 δὲν ὠφείλοντο τόσον εἰς τὴν ἐπιμελεστέραν διοίκησιν τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ὡς αὐτὸς ἐνόμιζεν, ὅσον εἰς τὰ νομοθετικὰ μέτρα τοῦ Ὑπουργείου τῆς 15 Αὐγούστου 1909, δι’ ὧν πράγματι κατωρθώθη νὰ μεταβληθῇ τὸ ἐξ 11.227.283 δρχ. ἔλλειμμα τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους ἐκείνου εἰς περίσσευμα 11.881.663 δραχμὰς τῆς χρήσεως τοῦ 1911. Συγχρόνως, κύριοι, ὑπέμνησα τὸ πάθημα ἡμῶν μετὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Θεσσαλίας, ὅτε, ὡσαύτως ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι θὰ ηὔξανον κατὰ πολὺ αἱ δημόσιαι ἡμῶν πρόσοδοι, ἐσπεύσαμεν εἰς τὴν δημιουργίαν νέων δαπανῶν χάριν τῆς πολεμικῆς παρασκευῆς καὶ τῆς ἀναπτύξεως τῆς συγκοινωνίας τῆς χώρας, προσέτι δὲ χάριν τῆς βελτιώσεως τῶν διαφόρων κλάδων τῆς δημοσίας ἡμῶν ὑπηρεσίας. Εἰ καὶ ἐφρόντισε δὲ ἡ τότε Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας προΐσταται ὁ ἀείμνητος Χαρίλαος Τρικούπης, μετεῖχε δέ, ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ἀοίδιμος Π. Καλλιγᾶς, ἄνδρες βεβαίως οὐχὶ τοῦ ἀναστήματος τοῦ νῦν ἢ τοῦ προκατόχου του Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· εἰ καὶ ἐφρόντισε, λέγω, ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη νὰ ἐπιβάλῃ ἐγκαίρως καὶ νέους φόρους εἰς κάλυψιν τῶν νέων δαπανῶν, οὐχ’ ἧττον ἐν τοῖς πράγμασι διεψεύσθησαν αἱ προσδοκίαι της, διότι αἱ ἀποδόσεις τῆς Θεσσαλίας καὶ τῶν νέων φόρων ὑπελείφθησαν κατὰ πολὺ τῶν ὑπολογισμῶν της, ἐνῷ αἱ νέαι δαπάναι ἐπηλήθευσαν μὲ τὸ περιπλέον. Οὕτω πως ὅμως ἐξωλισθήσαμεν ἔκτοτε εἰς οἰκονομικὴν κατωφέρειαν, ἥτις ὀλίγον κατ’ ὀλίγον μᾶς ὡδήγησεν εἰς τὴν καταστροφὴν τοῦ 1893. Παραπλησία, Κύριοι, καταστροφὴ καὶ χείρων ἴσως ἐκείνης θὰ μᾶς ἀνέμενε καὶ τώρα, ἐὰν τὸ πάθημα ἐκεῖνο δὲν μᾶς ἐγίνετο μάθημα, ἐὰν καὶ τώρα μετὰ τὴν προσάρτησιν τῶν Νέων Χωρῶν ἐμεριμνῶμεν μόνον περὶ αὐξήσεως τῶν ὑφισταμένων καὶ δημιουργίας νέων δαπανῶν, χωρὶς συγχρόνως νὰ φροντίσωμεν καὶ περὶ αὐξήσεως τῶν ἐσόδων, δι’ ὧν οὔτε ἡ ἐν ἔτει 1909 συντελεσθεῖσα βελτίωσις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν θὰ ἐξήρκει πλέον οὔτε μόνη ἡ προσάρτησις τῶν Νέων Χωρῶν. Διὰ τοῦτο, κύριοι, προέτρεψα τότε τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποστείλῃ τὰ ἱστία τῆς αἰσιοδοξίας της καὶ ν’ ἀποφύγῃ πᾶσαν περιττὴν καὶ μὴ ἀπαραιτήτως ἀναγκαίαν δαπάνην, νὰ ἔχῃ δὲ πρώτιστον καὶ κυριώτατον μέλημα τὴν πολεμικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας, χάριν τῆς ὁποίας ἐπεβάλλετο εἰς ἡμᾶς νὰ διατηρήσωμεν ἐφεξῆς ἀκμαῖα τὰ δημόσια οἰκονομικά, εἰδότες καλῶς ὅτι πᾶσα καταστροφὴ αὐτῶν ἐν τῷ μέλλοντι θὰ ἐσήμαινε καὶ τὸν ἐθνικόν μας ὄλεθρον. Ἔλεγον δὲ τότε ἐν κεφαλαίῳ: (Ἀναγινώσκει) «Ἐὰν, Κύριοι, ἠναγκάσθην νὰ λάβω τὸν λόγον τώρα καὶ νὰ μακρηγορήσω πως περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, ἔπραξα τοῦτο οὐχὶ διὰ νὰ περιαυτολογήσω, ἀλλὰ διὰ νὰ κρούσω τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου, ἐν ὅσῳ εἶναι καιρὸς νὰ προλάβωμεν τοῦτον» (Συνεδρ. Βουλῆς 4 Μαρτίου 1913). Δυστυχῶς, Κύριοι, δὲν εἰσηκούσθην τότε. Ἡ Κυβέρνησις, μεθυσθεῖσα, ὡς φαίνεται, ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ ἀπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1911 καὶ ἐκ τῆς προσαρτήσεως τῶν Νέων Χωρῶν, κατελήφθη αἴφνης ὑπὸ μεγαλομανίας, τὴν ὁποίαν διετράνωσεν ἔκτοτε φροντίζουσα μόνον περὶ αὐξήσεως τῶν ὑφισταμένων καὶ δημιουργίας νέων δαπανῶν. Τὸ δὲ λυπηρότερον εἶναι ὅτι καὶ ἐν τῇ τοιαύτῃ φροντίδι αὐτῆς δὲν κατέλαβον κἂν τὴν ἐμπρέπουσαν θέσιν αἱ δαπάναι, αἱ ἀφορῶσαι κατὰ πρῶτον καὶ κύριον λόγον εἰς τὴν πολεμικὴν ἡμῶν παρασκευὴν καὶ κατὰ δεύτερον λόγον εἰς τὴν συγκοινωνίαν τῆς Χώρας. Καὶ ἐκεῖναι καὶ αὗται ἐτέθησαν ἐν δευτέρᾳ μοίρᾳ, ἀπέναντι ἄλλων δαπανῶν, ἀναφερομένων κατ’ ἐπίφασιν μὲν εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν ἄλλων κλάδων τοῦ δημοσίου ἡμῶν βίου, κατ’ οὐσίαν δὲ εἰς τὴν δημιουργίαν θέσεων καὶ μισθολογίων, μὴ ἀπαραιτήτως ἀναγκαίων, ἢ καὶ ὅλως περιττῶν. Ἔκτοτε, κύριοι, πάσης εὐκαιρίας ἐδραξάμην, ἵν’ ἀναχαιτίσω τὸ κακόν, ἐγείρων φωνὴν διαμαρτυρίας κατὰ πάσης παραχρηστικῆς ἢ καταχρηστικῆς διαθέσεως τῶν δημοσίων χρημάτων. Ἔκτοτε δὲν ἔπαυσα καταδεικνύων τὸ βάραθρον εἰς ὃ ἐξωθοῦντο οὕτω πως τὰ δημόσια ἡμῶν οἰκονομικά. Δυστυχῶς ὅμως ἐλάλησα πάντοτε εἰς ὦτα μὴ ἀκουόντων. Περὶ τούτου οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπελείφθη εἰς ἐμὲ ἰδίως μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1914 καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀναγνωσθεῖσαν παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἰσήγησιν αὐτοῦ τῇ 27 Μαΐου ἐ. ἔ. Ἔκτοτε δέ, πεισθεὶς ὅτι ὁ ἐπαπειλῶν ἡμᾶς οἰκονομικὸς κίνδυνος ἦτο ἀναπότρεπτος, ἀπέφυγον πλέον νὰ κάμω λόγον περὶ αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ ἔκτοτε εὑρέθημεν ἀπέναντι ἐξωτερικῶν περιπλοκῶν; ἐπαπειλουσῶν ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν νὰ παρασύρωσιν ἡμᾶς εἰς νέον πόλεμον. Ἐνόμισα, κύριοι, ὅτι ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις πᾶσα δημοσία συζήτησις, δυναμένη νὰ ἐκθέσῃ τὴν οἰκονομικήν μας κατάστασιν εἰς τὰ ὄμματα τοῦ κόσμου, θὰ ἐγίνετο μόνον ἐπὶ ζημίᾳ τῶν ἐθνικῶν μας συμφερόντων. Διὰ τοῦτο ἔκτοτε ἐτήρησα σιγήν, ἀπέχων καὶ πάσης ἄλλης συζητήσεως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἥτις εὐκόλως ἠδύνατο νὰ μετατραπῇ εἰς οἰκονομικήν. Ἐσκεπτόμην δὲ κατ’ ἐμαυτὸν καὶ ἄλλως, πρὸς τί νὰ λάβω πλέον τὸν λόγον περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, ἀφοῦ εἶχον τὴν πεποίθησιν ὅτι ἦτο ἀδύνατον ν’ ἀποσοβηθῇ ὁ ἐπικρεμάμενος εἰς ἡμᾶς κίνδυνος; ἵν’ ἀποδείξω μόνον ὅτι ἐπηλήθευσαν αἱ προβλέψεις καὶ προρρήσεις μου; Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι καὶ τώρα θ’ ἀπέφευγον νὰ πράξω τοῦτο, ἐὰν ἔμελλε νὰ ψηφισθῇ τυπικῶς μόνον ὁ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμός, ἀφοῦ μάλιστα αὐτὸς ἔχει καταντήσῃ ἤδη σχεδὸν ἀπολογισμός, ὡς πρὸ πολλοῦ ἔχει καταστῇ τοιοῦτος καὶ ὁ μήπω ψηφισθεὶς ἐν τῷ συνόλῳ προϋπολογισμὸς τοῦ 1913· διότι ἐνόμιζον ὅτι καὶ τώρα ἠδύνατο νὰ βλάψῃ ἡ οἰκονομικὴ συζήτησις. Ἀφοῦ ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅστις εἶναι καὶ προσωρινὸς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς τοιοῦτος, γινώσκων κάλλιον παντὸς ἄλλου, κατὰ πόσον εἶναι τώρα ἐπίκαιρος ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος συζήτησις, ἐπανειλημμένως προεκάλεσε τὴν Ἀντιπολίτευσιν εἰς αὐτὴν καὶ οὕτως ἠνάγκασε ταύτην, ἑκοῦσαν ἄκουσαν, νὰ δεχθῇ τώρα τὸ ῥιφθὲν κατὰ πρόσωπον αὐτῆς χειρόκτιον· ἀφοῦ, λέγω, ὁ κ. Πρωθυπουργός, αὐτὸς ὁ κατ’ ἐξοχὴν ὑπεύθυνος, ἐπέβαλεν οὕτως εἰπεῖν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν τὴν παροῦσαν συζήτησιν, ἀναγκάζομαι τώρα νὰ λύσω καὶ ἐγὼ τὴν μέχρι τοῦδε σιωπὴν καὶ νὰ μετάσχω αὐτῆς. Θὰ ἐνθυμῆσθε, κύριοι, πάντες, μεθ’ ὁποίας φιλομειδοῦς αὐταρεσκείας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῇ 27 Μαΐου ἐ.ἔ., εἰσηγούμενος τὸ πρῶτον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1914 ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διεκήρυξεν ὅτι, εἰ καὶ ἦτο αὐτὸς ὁ πρῶτος ὑποβαλλόμενος εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ δύο μακροχρονίους πολέμους, ἐξαντλήσαντας οἰκονομικῶς καὶ τὸ Κράτος καὶ τὴν χώραν, οὐχ’ ἧττον, ὡς πρὸς τὰ τακτικὰ αὐτοῦ ἔσοδα καὶ ἔξοδα, εἶχε νὰ ἐπιδείξῃ ὄχι μόνον ἰσοζύγιον, ἀλλὰ καὶ περίσσευμα ἐκ 4.162.104 δρχ. καὶ 85 λ.— διὰ τὴν ἀκρίβειαν τοῦ πράγματος. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἀπέκρυψε τότε ὅτι, ὡς πρὸς τὰ ἔκτακτα ἔσοδα καὶ ἔξοδα αὐτοῦ, θὰ εἴχωμεν ἔλλειμμα ἐξ 176.500.289 δρχ. Ἀλλὰ τίνα σημασίαν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἀπέναντι τοῦ περισσεύματος τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους; Κατὰ τὰς τότε ἐξηγήσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὸ ἔλλειμμα αὐτό, ὡς ἔκτακτον, θὰ ἦτο παροδικόν, ἀφοῦ δὲ συνωμολογήσαμεν ἤδη τὸ δάνειον τῶν 500 ἑκατομμ., ἠδυνάμεθα κάλλιστα διὰ τούτου νὰ καλύψωμεν καὶ αὐτό, ὡς καὶ τὰ ἐλλείμματα τῶν προηγουμένων ἐκτάκτων προϋπολογισμῶν τοῦ Κράτους διὰ τὰ ἔτη 1912 καὶ 1913. Ἐὰν δέ, κύριοι, καὶ τὸ δάνειον αὐτὸ δὲν ἤθελεν ἐξαρκέσῃ, θὰ ἠδυνάμεθα κάλλιστα, κατὰ τὸν κ. Ὑπουργόν, νὰ συνομολογήσωμεν καὶ ἕτερον δάνειον ἐκ 400 ἑκατομ. δρχ. οὕτως, ὥστε δι’ ἀμφοτέρων αὐτῶν νὰ πληρώσωμεν πάσας ἡμῶν τὰς ἀνάγκας, ὄχι μόνον τὰς παρελθούσας, ἀλλὰ καὶ τὰς μελλούσας διὰ τῆς πλήρους πολεμικῆς ἡμῶν παρασκευῆς κατὰ γῆν καὶ θάλασσαν, διὰ τῆς κατασκευῆς ὁλοκλήρου σιδηροδρομικοῦ δικτύου καὶ διαφόρων ἄλλων δημοσίων ἔργων καὶ τέλος διὰ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Καὶ θὰ ηὔξανον μὲν οὕτω τὰ τακτικὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, καθ’ ὅσον ἐν τῷ μέλλοντι, ἡ μὲν ὑπηρεσία τοῦ Δημοσίου Χρέους θὰ ἀπῄτει περὶ τὰ 70 ἑκατομμ., τῶν δὲ δύο πολεμικῶν Ὑπουργείων αἱ δαπάναι θὰ ἀνήρχοντο εἰς 80 ὡς ἔγγιστα ἑκατομμ. Ἀλλά, κύριοι, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς πάντοτε τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ ηὔξανον ἐν τῷ μεταξὺ καὶ τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ καταπληκτικῶς· διότι, ἐνῷ θὰ ἐξηκολούθει προϊοῦσα ἡ αὐτόματος αὐτῶν αὔξησις ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι, αἱ πρόσοδοι τῶν νέων ἐπαρχιῶν θὰ ἐξησφάλιζον ἐν τῷ μέλλοντι μεγάλα περισσεύματα, ἀφοῦ ἤδη κατὰ τὸν ὑποβληθέντα προϋπολογισμὸν μεταξὺ τῶν ἐσόδων αὐτῶν ἐξ 85.863.725 καὶ τῶν ἐξόδων ἐξ 24.007.482 ὑπῆρχε πλεόνασμα 61.856.242 δρχ. Ἀλλά, Κύριοι, δὲν ἐβράδυνε πολὺ ν’ ἀποδειχθῇ διὰ τῶν πραγμάτων ὅτι πάντα ταῦτα καπνὸς ἦν καὶ διελύθη, πομφόλυγες ἦσαν καὶ διερράγησαν. Διότι δὲν παρῆλθον πολλαὶ ἑβδομάδες ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1914 εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἤρχισαν αἱ οἰκονομικαὶ στενοχωρίαι τοῦ Κράτους, καθ’ ἃς τὰ δημόσια ταμεῖα, μεθ’ ὅλον τὸ διατυμπανισθὲν περίσσευμα τῶν 4 καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμυρ. δρχ., ἐδυσκολεύοντο νὰ ἐπαρκέσωσι καὶ εἰς αὐτὰς τὰς ἀπολύτους ἀνάγκας, τὰς προβλεπομένας διὰ τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων. Ἐγώ, κύριοι, οὐδόλως ἐξεπλάγην ἐπὶ τούτῳ, διότι, εὐθὺς ὡς ἤκουσα τῆς εἰσηγήσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ διεξῆλθον τὸ τεῦχος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν ὅτι μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων θὰ εἴχωμεν οὐχὶ περίσσευμα 4 ἑκατομμ., ὡς εἶχεν ὀνειροπολήσει ὁ κ. Ὑπουργός, ἀλλ’ ἔλλειμμα 50 ἑκατομμ. δρχ. περίπου. Τὴν πεποίθησίν μου δὲ ταύτην δὲν ἐδίστασα τότε νὰ ἐκδηλώσω ἰδιαιτέρως πρὸς διαφόρους συναδέλφους, ζητήσαντας τὴν περὶ τούτου γνώμην μου. Οἱ πολλοὶ ὅμως, οἱ ὁποῖοι ἀπεθαύμασαν τότε τὴν εἰλικρίνειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ ἐπίστευσαν εἰς τὰς διαβεβαιώσεις του, ἤρχισαν ν’ ἀνησυχῶσι διὰ τὰς ἀναφυείσας οἰκονομικὰς στενοχωρίας. Τὴν τοιαύτην δὲ ἀνησυχίαν ἔσπευσε τότε νὰ διερμηνεύσῃ καὶ ὁ ἀνεξάρτητος τύπος, δημοσιεύων εἰδήσεις οὐχὶ πολὺ ἐποικοδομητικὰς διὰ τὴν οἰκονομικὴν τοῦ Κράτους κατάστασιν, ἥτις ἐπεδεινώθη ἔτι μᾶλλον μετὰ τὴν ἔκρηξιν τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολέμου. Τότε, κύριοι, ἠναγκάσθησαν καὶ αἱ ἐφημερίδες, αἱ διακρινόμεναι διὰ τὴν τυφλήν των ἀφοσίωσιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ν’ ἀνομολογήσωσι τὸ πρᾶγμα, νὰ προσπαθήσωσι δέ, πρὸς καθησύχασιν τῆς ἐξεγερθείσης κοινῆς γνώμης, νὰ δικαιολογήσωσι τὴν κατάστασιν, κατ’ ἔμπνευσιν πάντως κυβερνητικήν, ὡς ἑξῆς. Τὰς οἰκονομικὰς στενοχωρίας ἐχαρακτήριζον αὐταὶ ὡς ταμειακάς, ἀπέδιδον δὲ τὴν τοῦ κακοῦ αἰτίαν κυρίως καὶ κατ’ ἐξοχὴν εἰς τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον, ὅστις ἔσχε τὸν ἀντίκτυπον καὶ εἰς τὰ δημόσια ἡμῶν οἰκονομικά. Διότι, ἐν ᾧ συνετέλεσεν αὐτὸς εἰς τὴν μείωσιν τῶν εἰσπράξεων τοῦ δημοσίου ἡμῶν ταμείου, ὡς ἐκ τῆς χαλαρώσεως τῶν συναλλαγῶν τῆς χώρας πρός τε τὴν ἀλλοδαπὴν καὶ καθ’ ἑαυτήν, συγχρόνως ἐδυσχέρανε καὶ τὴν ἔκδοσιν εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν τοῦ δευτέρου ἡμίσεος τοῦ δανείου τῶν 500 ἑκατομμ., διὰ τοῦ προϊόντος τοῦ ὁποίου ὑπελόγιζεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς πάσας τὰς οἰκονομικὰς τοῦ Κράτους ἀνάγκας, τακτικάς τε καὶ ἐκτάκτους. Ἀλλά, κύριοι, αἱ δικαιολογίαι αὗται ἠδύναντο πρὸς στιγμὴν νὰ κατευνάσωσι τὰ αἴφνης ἐξερεθισθέντα νεῦρα τῶν ἀφελῶν καὶ εὐπίστων θαυμαστῶν τῆς εἰλικρινείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἦτο ὅμως ἀδύνατον νὰ μεταβάλωσι τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ῥαγδαῖα ἐπερχόμενα ἤρχισαν νὰ ἐμβάλωσιν ἐπὶ τέλους εἰς ἀνησυχίαν καὶ αὐτὸν τὸν μακάριον εἰσηγητὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς δύνανται νὰ μαρτυρήσωσι περὶ τούτου διάφοροι συνάδελφοι καὶ ἀντιπολιτευόμενοι, πρὸς οὓς αὐτὸς δὲν ἀπέκρυψε τὴν τοιαύτην ἀνησυχίαν του. Καὶ πῶς ἠθέλετε νὰ εἶναι αὐτὸς ἥσυχος, ὅταν αἱ ἁρμόδιαι ὑπηρεσίαι τὸν διεβεβαίουν ὅτι τὰ μὲν ἔσοδα ἐμειοῦντο, τὰ δ’ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξωγκοῦντο ὁσημέραι, ἀνατρέποντα καὶ ἐκεῖνα καὶ ταῦτα πάσας τὰς περὶ αὐτῶν προβλέψεις; Κατὰ τὸν ὑποβληθέντα, κύριοι, προϋπολογισμὸν ἔμελλον τὰ μὲν τακτικὰ ἔσοδα τῆς ἐνεστώσης χρήσεως ν’ ἀνέλθωσιν εἰς 224.198.027 δρχ., τὰ δὲ τακτικὰ ἔξοδα εἰς 220.035.922 δρχ. καὶ νὰ ἔχωμεν οὕτω περίσσευμα 4.162.104 δραχμῶν. Ἐνῷ τὰ μὲν ἔκτακτα ἔσοδα θ’ ἀνήρχοντο εἰς 8.263.301 δρχ., τὰ δ’ ἔκτακτα ἔξοδα εἰς 184.763.590 δρ., ἀφήνοντα οὕτως ἔλλειμμα 176.500.289 δρχ., ὅπερ μετὰ ἀφαίρεσιν τοῦ τακτικοῦ περισσεύματος θὰ κατήρχετο εἰς 172.838.184 δρχ. Ἀλλὰ τί ἀπεδείκνυον τὰ πράγματα; Ὡς πρὸς μὲν τὰ τακτικὰ ἔσοδα, θὰ εἴχωμεν ἐλάττωσιν κατὰ 16.159.576 δρχ., τούτου δ’ ἕνεκα τὸ σύνολον αὐτῶν θὰ περιωρίζετο ἐκ 224.198.027 δρ. εἰς 208.029.184 δρχ. Ὡς πρὸς δὲ τὰ τακτικὰ ἔξοδα, θὰ εἴχομεν τὴν ἑξῆς αὔξησιν:

Οὕτω τὸ σύνολον τῶν τακτικῶν ἐξόδων θ’ ἀνήρχετο ἐκ 220.035.922 εἰς 240.723.160 δρχ., ἀπέναντι δὲ τῶν ἠλαττωμένων τακτικῶν ἐσόδων 208.029.184 δρχ. Θὰ εἴχωμεν, ἀντὶ τοῦ προϋπολογισθέντος περισσεύματος τῶν δρ. 4.162.104, ἔλλειμμα 32.693.976 δρχ. Ἀλλὰ θὰ εἴχωμεν καὶ τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων αὔξησιν, κατανεμομένην εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα ὡς ἑξῆς:

Οὕτω τὸ σύνολον τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων θ’ ἀνήρχετο ἐξ 184.763.590 δρχ. εἰς 250.643.865 δρχ., τὸ δ’ ἔλλειμμα μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν ἐκτάκτων ἐσόδων ἐξ 8.013.301 δρχ. θὰ ἦτο 242.630.564 δρχ., συμποσούμενον ὁμοῦ μετὰ τοῦ ἐλλείμματος τῶν τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων ἐκ 32.693.476 εἰς 275.324.540 δρχ., ἀντὶ τοῦ προϋπολογισθέντος ἐν ἀρχῇ ἐξ 172.338.184 δρχ., ἤτοι μίαν ἐπὶ πλέον διαφοράν ἐξ 102.986.356 δρχ. Ἐνώπιον τοιαύτης καταστάσεως εὑρεθεὶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐσκέφθη νὰ προβῇ εἰς γενναίαν ἀβαρίαν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, τακτικῶν τε καὶ ἐκτάκτων, ὅπως μειώσῃ κατὰ τὸ δυνατὸν τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐνεποίουν εἰς πάντα τὰ μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ὑποβολῆς τῶν δηλώσεών του γνωστὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ προϋπολογισμοῦ του. Διὰ τοῦτο, κύριοι, εἰσηγούμενος τὰς περὶ ὧν ὁ λόγος δηλώσεις του εἰς τὴν Βουλὴν, ὡμολόγησεν (Ἀναγινώσκει): «Κατεβλήθη πᾶσα δυνατὴ προσπάθεια, ὅπως ἐν τῇ ἀναθεωρήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξακριβωθῶσιν αἱ ἀληθεῖς ἀπαιτούμεναι δαπάναι, περικοπῶσι δὲ ἢ ἀναβληθῶσιν πᾶσαι ἐκεῖναι, αἵτινες ἢ ἦσαν ὑπολογισμέναι μὲ ὑπερβολικὴν ἄνεσιν ἢ περιεῖχον δαπάνας, αἵτινες ἠδύναντο ν’ ἀνασταλῶσιν ἄνευ βλάβης τῆς ὑπηρεσίας». Ἐν ἄλλαις λέξεσι διϊσχυρίσθη ὁ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ἐφρόντισε νὰ περικόψῃ μὲν πᾶσαν περιττὴν δαπάνην, ν’ ἀναβάλῃ δὲ πᾶσαν τοιαύτην, μὴ ἐπείγουσαν. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο ἀκριβὲς ἐν πᾶσιν; Δυστυχῶς ὄχι, ὡς θ’ ἀποδείξω μετ’ ὀλίγον. Πρὸ τούτου ὅμως, Κύριοι, ὀφείλω νὰ ἀπευθύνω παρατηρήσεις τινάς, ὡς πρὸς τὰς δηλώσεις, τὰς ἀναφερομένας εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπεδέχθη καὶ ἀνέγραψε τὴν προμνημονευθεῖσαν ἐλάττωσιν αὐτῶν, τὴν ἀνερχομένην, ὡς εἴδομεν, εἰς 16.159.576. δρχ. Ἠθέλησεν ὅμως νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀστοχίαν τῶν σχετικῶν προβλέψεών του ἐπαναλαμβάνων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅ,τι πρὶν εἶχον δημοσιεύσει αἱ ὑπουργικαὶ ἐφημερίδες, καὶ προσθέτων τώρα νέον ἐπιχείρημα, ὅτι εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων συνετέλεσε καὶ ἡ μετανάστευσις πολλῶν Μουσουλμάνων ἐκ τῶν Νέων ἡμῶν Χωρῶν, ἰδίως δ’ ἐκ Μακεδονίας. Δὲν ἀρνοῦμαι, κύριοι, ὅτι συνετέλεσεν ἐν μέρει καὶ ὁ λόγος οὗτος, ὡς καὶ ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος, εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων, ἀλλ’ αὐτοὶ δὲν εἶναι οὔτε οἱ μόνοι οὔτε οἱ κύριοι λόγοι. Ἐὰν ἐκ τῶν Νέων ἡμῶν Χωρῶν μετηνάστευσαν μυριάδες τινὲς Μουσουλμάνων, προσέφυγον ἐξ ἀντιθέτου εἰς τὴν Ἑλλάδα ἑκατοστύες χιλιάδων Ἑλλήνων, ἐκδιωχθέντων διὰ τῆς βίας ἐκ Θράκης καὶ Μικρᾶς Ἀσίας, εἰς δὲ τὴν παρατηρουμένην τώρα αὔξησιν τῶν δημοσίων ἐσόδων ἐξ ἐμμέσων φόρων, ἰδίως ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι συνετέλεσαν ὁπωσδήποτε καὶ αὐτοί, ὡς καὶ οἱ ἐπανελθόντες εἰς τὰς ἑστίας των ἐπίστρατοι μετὰ τὸ πέρας τῶν δύο ἡμῶν πολέμων καὶ ὅσοι Ἕλληνες μετανάσται παρέμειναν ἔκτοτε ἐνταῦθα, μὴ δυνηθέντες, ἢ μὴ θελήσαντες νὰ ἐπιστρέψωσιν εἰς τὴν Ἀμερικήν. Ὁ κυριώτατος ὅμως λόγος τῆς καθυστερήσεως τῶν ἐσόδων εἶναι ἡ κακὴ πρόβλεψις καὶ ὁ ἐσφαλμένος ὑπολογισμός των, ἰδίως τῶν τελωνειακῶν, κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτῶν. Εἶναι δὲ διὰ τοῦτο τόσῳ μᾶλλον ἀξιοκατάκριτος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅσῳ ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος προϋπολογισμὸς δὲν συνετάχθη, ὡς συνήθως, τρεῖς ἢ τέσσαρας μῆνας πρὸ τῆς ἐκτελέσεώς του, ἀλλὰ τὸν πέμπτον μῆνα ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς οἰκείας χρήσεως. Ἡ μεγαλειτέρα ἐλάττωσις τῶν ἐσόδων καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ καὶ ἐν τῇ Νέᾳ Ἑλλάδι παρατηρεῖται ἐπὶ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων· διατί τοῦτο; Διότι καὶ ἐν ἐκείνῃ καὶ ἐν ταύτῃ ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡ παρατηρηθεῖσα κατὰ τοὺς τελευταίους τοῦ παρελθόντος καὶ τοὺς πρώτους τοῦ παρόντος ἔτους μῆνας αὔξησις, ἥτις ἐθεωρήθη ὡς κανονική τις καὶ μέλλουσα νὰ ἐξακολουθήσῃ καθ’ ὅλον τὸ τρέχον ἔτος. Ἀλλά, κύριοι, ἡ αὔξησις ἐκείνη ἦτο ἔκτακτος, ὀφειλομένη εἰς τὴν τότε γενομένην ἀναπλήρωσιν ὅλων τῶν κενῶν τῶν ἀποθεμάτων τοῦ ἐμπορίου, ἅτινα εἶχον ἐξαντληθῆ ἐν καιρῷ πολέμου, ὡς τοιαύτη δὲ δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἐπ’ ἄπειρον. Ὡς πρὸς δὲ τὰς Νέας Χώρας, συνέτρεχε καὶ ἕτερος λόγος, καθ’ ὃν οἱ ἐμπορευόμενοι ἐν αὐταῖς, γινώσκοντες ὅτι θᾶττον ἢ βράδιον θὰ ἐπεβάλλετο αὔξησις δασμῶν εἰς αὐτάς, ἐφρόντισαν ἐγκαίρως νὰ προβῶσιν εἰς μεγάλας προμηθείας ὅλων τῶν εἰδῶν ἐκείνων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀνεμένετο ἡ δασμολογικὴ αὔξησις. Φυσικὴ δὲ συνέπεια τούτου ὑπῆρξεν ἡ καταπληκτικὴ αὔξησις τῆς εἰσαγωγῆς καὶ τῶν τελωνικῶν εἰσπράξεων κατὰ τοὺς τελευταίους τοῦ παρελθόντος καὶ τοὺς πρώτους τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους μῆνας, ἥτις ἔσχεν ὡς ἀντίκτυπον τὴν ἐλάττωσιν αὐτῶν κατὰ τοὺς ἐπιόντας μῆνας. Παρατηρητέον δέ, Κύριοι, ὅτι ἡ μεγίστη ἐλάττωσις τῶν ἐσόδων ἐπῆλθεν ἰδίως εἰς τὰς Νέας Χώρας, ἐξαιρέσει τῆς Κρήτης, διότι ἐν αὐταῖς, πλὴν τῶν ἄλλων λόγων, συνετέλεσεν εἰς τοῦτο καὶ ὁ ἑξῆς: Ἡ ἐκ τοῦ πολέμου προκύψασα ἀναστάτωσις τῶν ἐμπορικῶν τῶν συναλλαγῶν ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε ἦτο δύσκολον νὰ προΐδῃ τις, ἔστω καὶ κατὰ προσέγγισιν, ὁποία θὰ ἦτο ἡ εἰσαγωγὴ καὶ ἐξαγωγὴ τοῦ ἐμπορίου ἐν αὐταῖς. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἄλλως δὲν εἶχεν ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία ἀσφαλῆ δεδομένα δι’ αὐτὰς ἐκ προηγουμένων χρήσεων, ὡς ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι καὶ ἐν Κρήτῃ, ἔπρεπε δὲ ὁπωσδήποτε ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1914 νὰ παρουσιάσῃ περίσσευμα, τοὐλάχιστον μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, διὰ τοῦτο ἀνεγράφησαν, ὡς φαίνεται, ἐξωγκωμένα πως τὰ ἔσοδα τῶν Νέων Χωρῶν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀδυνατῶ νὰ ἐξηγήσω ἄλλως πως τὸ πρᾶγμα. Ἐλπίζω δέ, κύριοι, νὰ συμφωνήσῃ πᾶς τις μετ’ ἐμοῦ, ὅταν ἀναλογισθῇ ὅτι ἔχομεν ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι ἐλάττωσιν ἐσόδων ἐπὶ προϋπολογισθέντων δραχμῶν 138.334.302 μόλις 1.598.851 δρχ., ἐν Κρήτῃ μάλιστα καὶ αὔξησιν αὐτῶν κατὰ δρχ. 499.275, ἐνῷ ἡ λοιπὴ Νέα Ἑλλὰς ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἐλάττωσιν ἐσόδων ἐπὶ προϋπολογισθέντων δρχ. 69.850.000 ὅλα 15.060.000 δρχ. Ἡ ἐλάττωσις δ’ αὕτη θὰ ἦτο πολὺ μεγαλυτέρα, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπέμενε μέχρι τέλους εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως περὶ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ διὰ τὰς Νέας Χώρας, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑποβάλει αὐτὴ εἰς τὴν Βουλήν, καὶ δὲν ἠναγκάζετο νὰ ὑποχωρήσῃ πρὸ τῶν ἀκαταμαχήτων ἡμῶν ἐπιχειρημάτων καὶ νὰ ἐπεκτείνῃ καὶ εἰς αὐτὰς τὴν διὰ ταινιῶν φορολογίαν τοῦ καπνοῦ, ἐξ ἧς καυχᾶται αὐτὴ τώρα ὅτι ἔχει αὔξησιν ἐσόδων! Καὶ τώρα ἂς ἐξετάσωμεν τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς πρὸς τὰς ὑπ’ αὐτοῦ ἐπενεχθείσας ἐλαττώσεις τῶν ἐξόδων. Αἱ ἐλαττώσεις αὗται ἀνέρχονται κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ ἐπὶ μὲν τῶν τακτικῶν ἐξόδων εἰς 5.365.000 δρχ., ἐπὶ δὲ τῶν ἐκτάκτων εἰς δρχ. 42.561.000, ἤτοι ἐν ὅλῳ εἰς 47.226.000 δρχ. Ἀλλὰ ποῖαί τινες εἶναι αὗται; Περικόπτονται οὕτω πως τῳόντι περιτταὶ δαπάναι καὶ ἀναβάλλονται ἄλλαι, μὴ ἐπείγουσαι, ὡς ἀναγινώσκομεν ἐν τῇ εἰσηγήσει τῶν δηλώσεων; Σᾶς ἀναφέρω, κύριοι, τὰς ἐλαττώσεις ταύτας, ἵνα κρίνητε, κατὰ πόσον εὑρίσκετο ἐν τῇ ἀκριβείᾳ ὁ κ. Ὑπουργός, χαρακτηρίσας αὐτάς, ὡς τὰς ἐχαρακτήρισεν. Περιέκοψεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν δραχ. 327.669 ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῆς τελωνειακῆς ἀστυνομίας καὶ 100.000 διὰ τὴν κατασκευὴν νέων ἀποθηκῶν ἐν τῷ Τελωνείῳ Πειραιῶς. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπέκοψεν ἐκ τῆς πιστώσεως τῶν δύο ἑκατομμυρίων, τῶν προωρισμένων εἰς ἀρωγὴν τοῦ Ταμείου τῆς Ἐπαρχιακῆς καὶ Δημοτικῆς Ὁδοποιΐας 1.750.000 δρχ., προσέτι δὲ ἐκ τῆς πιστώσεως διὰ μελέτην διαφόρων σιδηροδρομικῶν γραμμῶν 139.000 δρχ. Ἐν δὲ τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Συγκοινωνίας ἀπέκοψε τὰ ἑξῆς ποσά:

Κατὰ ταῦτα, κύριοι, ἔχομεν ἐλάττωσιν δαπανῶν ἐν μὲν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Συγκοινωνίας 5.545.000 δρχ., ἐν δὲ τῷ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν 427.669 δρχ. καὶ ἐν τῷ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν 1.789.000 δρχ., ἤτοι ἐν συνόλῳ ὀκτὼ ὡς ἔγγιστα ἑκατομμ. δρχ. Πρόκειται δὲ περὶ δαπανῶν, κατ’ ἐξοχὴν παραγωγικῶν καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον ἀνεπιδέκτων ἀναβολῆς. Διὰ τῆς πλήρους ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ τῆς Τελωνειακῆς Ἀστυνομίας θὰ κατεδιώκετο ἀποτελεσματικώτερον τὸ λαθρεμπόριον καὶ τὸ Δημόσιον θὰ εἰσέπραττε πολλαπλάσια ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐδαπάνα δι’ αὐτήν. Τὸ ἴδιον θὰ συνέβαινε καὶ διὰ τῆς ἀνεγέρσεως τῶν νέων ἀποθηκῶν τοῦ Τελωνείου Πειραιῶς, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐξυπηρετεῖτο ὄχι ὀλίγον καὶ τὸ ἐμπόριον. Τέλος αἱ ἐλαττώσεις τῶν ἐξόδων τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Συγκοινωνίας ἀναφέρονται κυρίως εἰς τὴν συντήρησιν καὶ ἀνακαίνισιν ὁδῶν ἐθνικῶν, ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν, τῶν ὁποίων πᾶσα ἀναβολὴ δὲν δυσχεραίνει μόνον τὴν συγκοινωνίαν τῆς χώρας, ἀλλὰ καὶ καθιστᾷ εὐρύτερον τὸν κύκλον τῆς καταστροφῆς, οὕτως ὥστε ἐν τῷ μέλλοντι, ὅτε κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θὰ ἐπιδεινωθῇ ἔτι μᾶλλον ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν κατάστασις, ν’ ἀπαιτηθῇ μείζων δι’ αὐτὴν δαπάνη. Μετὰ τὰς προεκτεθείσας ἐλαττώσεις ἐξόδων ἐπέρχονται ἄλλαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι πράγματι ἁπλῆ ἀναβολὴ ἐκπληρώσεως ἀνειλημμένων ἤδη ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους, ὡς αἱ ἑξῆς. Ἐν πρώτοις ἀναβάλλεται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἡ καταβολὴ διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν κτημάτων Βοεβόδα, Πυργετοῦ καὶ τῶν κληρονόμων τοῦ Νεκὴπ Πασᾶ ἐκ δρχ. 200.4.187. Εἶτα δ’ ἀναβάλλεται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Συγκοινωνίας ἡ καταβολὴ τῶν ἑξῆς ποσῶν:

Πρόκειται ἐν ὅλῳ περὶ ποσοῦ 5.754.187, τοῦ ὁποίου ἡ δαπάνη ἀναβάλλεται διὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος, ὡς ἀναβάλλεται καὶ ἡ χορήγησις 30.000.000 δρχ. εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης διὰ προμήθειαν ὑλικοῦ πολέμου, περὶ τῆς ἀπαραιτήτου ἀνάγκης τοῦ ὁποίου δὲν θεωρῶ σκόπιμον νὰ κάμω τώρα ἰδιαίτερον λόγον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἔχομεν δὲ οὕτω πως ἀναβολὴν μόνον ἐξόδων, ἀνερχομένων ἐν συνόλῳ εἰς 35.754.187 δρχ. Ἀλλὰ προβάλλεται τώρα ἀφ’ ἑαυτοῦ τὸ ἐρώτημα, θὰ ἐπιτρέψῃ ἆρά γε ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν κατάστασις νὰ καταβάλωμεν αὐτὰ τὸ ἐπιὸν ἢ τὸ μετεπιὸν ἔτος; Ἐγώ, Κύριοι, ἔχω λόγους ἀποχρῶντας ν’ ἀμφιβάλλω περὶ τούτου, ὡς θὰ σᾶς ἀποδείξω βραδύτερον. Ἄλλη τις ἐλάττωσις ἐξόδων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀναφερομένη εἰς τὴν ἀπόδοσιν τοῦ δεκατημορίου τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ ἀνερχομένη εἰς 1,000.000 δραχμὰς εἶναι ἁπλῆ λογιστικὴ πρᾶξις καὶ ἔπρεπε ν’ ἀναγραφῇ, ὡς ἀναγκαία συνέπεια τῆς ἀντιστοίχου ἐλαττώσεως τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων. Ἐλπίζω, κύριοι, μετὰ τὴν γενομένην ὑπ’ ἐμοῦ ἐξέτασιν τῶν διαφόρων ἐλαττώσεων, τῶν ἐπενεχθεισῶν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι θὰ ἔχῃ πεισθῇ ἤδη καὶ αὐτὸς οὗτος ὅτι δὲν εὑρίσκετο ἐν τῇ ἀκριβείᾳ, ὅτε διϊσχυρίζετο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι αὐταὶ ἀφεώρων ἢ εἰς τὴν περικοπὴν δαπανῶν περιττῶν ἢ μὴ ἀπαραιτήτων ἀναγκαίων ἢ εἰς τὴν ἀναβολὴν ἐκπληρώσεως ὑποχρεώσεων, μὴ ἐπειγουσῶν. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, κύριοι, κατωρθώθη οὕτω πως νὰ παρασταθῇ τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ πολὺ μικρότερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον θὰ παρουσίαζεν ὁ προϋπολογισμός, ὡς εἶχεν οὗτος ὑποβληθῇ ἀρχικῶς καὶ οὕτω νὰ μετριασθῇ κατὰ τὸ δυνατὸν ἡ ἐξ αὐτοῦ ἐντύπωσις εἰς τοὺς πολλοὺς καὶ νὰ θαυμασθῇ καὶ πάλιν παρὰ τούτων ἡ παροιμιώδης πλέον καταστᾶσα εἰλικρίνεια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι εἶχε τὸ θάρρος διὰ τῶν δηλώσεών του ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ὁμολογήσῃ τὰ ἑξῆς: Τὰ μὲν τακτικὰ ἔσοδα θὰ κατέλθωσιν εἰς 208.029.184, τὰ δὲ τακτικὰ ἔξοδα θ’ ἀνέλθωσιν εἰς 235.539.445, ἤτοι θὰ ἔχωμεν τώρα ἀντὶ περισσεύματος 4.162.104, ὡς ἀνεγράφετο ἐν τῷ ἀρχικῷ προϋπολογισμῷ, τακτικὸν ἔλλειμμα 27.510.261. Ὡσαύτως τὰ μὲν ἔκτακτα ἔσοδα θὰ κατέλθωσιν εἰς 8.013.301 δρχ., τὰ δ’ ἔκτακτα ἔξοδα θ’ ἀνέλθωσιν εἰς 214.004.884 δρχ., ἤτοι τὸ ἔκτακτον ἔλλειμμα θ’ ἀνέλθῃ ἐξ 176.500.289, ὡς ὑπελογίζετο ἐν ἀρχῇ, εἰς 205.991.583 δρχ., ὁμοῦ δὲ μετὰ τοῦ τακτικοῦ ἐλλείμματος τῶν 27.510.201 δρχ. θὰ ἔχωμεν, ἀντὶ τῶν πρὶν 172.338.184, σύνολον τακτικοῦ καὶ ἐκτάκτου ἐλλείμματος ἐκ 233.501.845 δρχ. Ἀλλά, κύριοι, τὸ ἔλλειμμα τοῦτο διὰ τῆς ἐπικουρίας τῆς βʹ κατηγορίας τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡς οὗτος μετεσχηματίσθη νῦν τὸ πρῶτον διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1914, κατὰ τὸ ἰταλικὸν πρότυπον, τῆς κατηγορίας τοῦ λεγομένου μετασχηματισμοῦ κεφαλαίων, περιορίζεται εἰς 69.588.013. Πῶς δὲ κατορθοῦται τὸ θαῦμα τοῦτο; Ἐπάναγκες νομίζω, χάριν ἐκείνων ἰδίως, οἵτινες δὲν ἀσχολοῦνται εἰδικώτερόν πως περὶ τὰ οἰκονομικά, νὰ παράσχω ἐξηγήσεις τινὰς περὶ τοῦ πράγματος. Μέχρι τοῦδε, κύριοι, εἴχομεν ἑνιαῖον προϋπολογισμόν, ἐν ᾧ ἀνεγράφοντο ὁμοῦ πάντα τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα, τακτικά τε καὶ ἔκτακτα, διότι τὰ τελευταῖα ταῦτα ἦσαν συνήθως μικρά τινα καὶ διὰ τοῦτο ἀνάξια ν’ ἀπαρτίσωσιν ἰδιαίτερον προϋπολογισμόν. Διάκρισις τῶν ἐκτάκτων ἐσόδων καὶ ἐξόδων ἐγίνετο τότε καὶ μόνον, ὁσάκις εἴχωμεν νὰ διαθέσωμεν μεγάλα ποσὰ ἐκ δανείων καὶ δὴ δι’ ἐκτάκτους πολεμικὰς παρασκευάς, ἢ διὰ μεγάλα δημόσια ἔργα, ὡς διὰ σιδηροδρόμους. Κατὰ τοῦτο εἴχομεν, ὡς ὑπόδειγμα, τὸν Γαλλικὸν προϋπολογισμόν, ἀφοῦ καὶ ὁ ἐν ἰσχύϊ Λογιστικὸς ἡμῶν Νόμος εἶναι κυρίως εἰπεῖν μετάφρασις ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ, εἰς δὲ τὸν Λογιστικὸν Νόμον ἑδράζεται, ὡς γνωστόν, ὁ προϋπολογισμός. Κατ’ ἀρχήν, κύριοι, συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι τὸ σχετικῶς τελειότερον σύστημα εἶναι τὸ καθιερωμένον ἐν Ἰταλίᾳ, καθ’ ὃ ὁ προϋπολογισμὸς διακρίνεται εἰς τρεῖς κατηγορίας, τὰς ἑξῆς: Ι. Πρακτικὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα, ὑποδιακρινόμενα εἰς τακτικὰ καὶ ἔκτακτα τοιαῦτα. ΙΙ. Μετασχηματισμὸν ἢ κίνησιν κεφαλαίων. — ΙΙΙ. Πράξεις διὰ λογαριασμὸν τρίτων. Τὴν ἀνάγκην τῆς τοιαύτης διακρίσεως δύναται νὰ κατανοήσῃ τις, ἀναλογιζόμενος ὅτι δι’ αὐτῆς διευκολύνονται μὲν ὁπωσδήποτε ἡ ἀκριβὴς ἐκτίμησις τῶν ἡγουμένων χρήσεων καὶ αἱ προβλέψεις διὰ τὴν μέλλουσαν τοιαύτην, γίνεται δὲ διάκρισις μεταξὺ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, τῶν παγίων καὶ τῶν προσωρινῶν, μεταξὺ τῶν ἀποτελούντων ἀπαιτήσεις ἢ ὑποχρεώσεις πραγματικὰς καὶ τῶν συνεπαγομένων ἀλλοίωσιν τοῦ ἐνεργητικοῦ ἢ παθητικοῦ τῆς περιουσίας τοῦ Δημοσίου καὶ τέλος μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων, τὰ ὁποῖα διαχειρίζεται τὸ Κράτος εἰς ἴδιον λογαριασμόν, ἢ εἰς λογαριασμὸν ἄλλων νομικῶν προσώπων. Ἀλλὰ καίτοι τοιαύτην ἔχων γνώμην περὶ τοῦ τύπου τοῦ Ἰταλικοῦ προϋπολογισμοῦ, οὐχ ἧττον δὲν εὑρίσκω τόσον εὔκολον, ὅσον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὴν μετάβασιν εἰς αὐτὸν ἀπὸ τοῦ ἀνέκαθεν καθιερωμένου παρ’ ἡμῖν, ὅταν μάλιστα ἡ μετάβασις γίνεται τόσον ἀποτόμως, ὡς τώρα. Ἐν Γαλλίᾳ, ἔνθα ἀπαντῶσι πᾶσαι σχεδὸν αἱ προϋποθέσεις, ὑφ’ ἃς θὰ ἠδύνατο νὰ εἰσαχθῇ καὶ νὰ εὐδοκιμήσῃ καὶ ἐκεῖ ὁ τύπος τοῦ Ἰταλικοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν ἀποφασίζουσι νὰ εἰσαγάγωσι τοῦτον· διότι δυσκολεύονται ν’ ἀποχωρισθῶσιν ἐκ τῆς μακρᾶς συνηθείας καὶ τῆς ἀρχαίας παραδόσεως τοῦ ἰδικοῦ των συστήματος. Τοὐναντίον μάλιστα ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐν Γαλλίᾳ καὶ πρώην Πρωθυπουργὸς κ. Ribot ἀπεφάσισε ν’ ἀποφύγῃ τελευταῖον καὶ αὐτὴν τὴν ἀνέκαθεν καθιερωμένην διάκρισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ παρὰ Γάλλοις εἰς τακτικὸν καὶ ἔκτακτον. Διὸ ὑπέβαλεν αὐτὸς πρὸ μικροῦ εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν ἑνιαῖον προϋπολογισμόν, εἰ καὶ διεξάγει τώρα ὁ γαλλικὸς λαὸς τὸν περὶ τῶν ὅλων ἀγῶνα, κατ’ ἀκολουθίαν δὲ τούτου ἔπρεπεν αὐτὸς ν’ ἀναγράψῃ ἐκτάκτους πολεμικὰς δαπάνας, ἀνερχομένας εἰς χιλιάδας ἑκατομμυρίων. Ἀρκεῖ, κύριοι, νὰ σᾶς ἀναφέρω ὅτι ἀναγράφονται ἐν αὐτῷ ἔξοδα δι’ ἓξ μόνον μῆνας προϋπολογιζόμενα εἰς ὀκτὼ χιλιάδας πεντακόσια ἑκατομμύρια.

§109ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. 8½ δισεκατομμύρια;

§110ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μάλιστα. Ἔχω δέ, κύριοι, ἐνώπιόν μου τὸ ἀπὸ 19 Δεκεμβρίου φύλλον τοῦ «Χρόνου» τῶν Παρισίων, τὸ προχθὲς ἀφικόμενον ἐνταῦθα. Ἐν αὐτῷ ἔχει δημοσιευθῆ ἡ ἀληθῶς θαυμασία εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ κ. Ribot, τὴν ὁποίαν θὰ συνίστων ἰδιαιτέρως ν’ ἀναγνώσωσιν, ὡς λίαν διδακτικὴν δι’ αὐτοὺς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, μάλιστα δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὁ τελευταῖος θὰ ἴδῃ, μεθ’ ὁποίας εὐλαβείας ὁμιλεῖ περὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Γαλλίας ὁ κ. Ribot, ἀνομολογῶν ὅτι ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἔκαμε τώρα ἐν ὥρᾳ πολέμου ἔκκλησιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Γαλλίας, ἥτις ἠδυνήθη νὰ ἐπέλθῃ ἐπίκουρος εἰς τὸ Κράτος διὰ τὰ κολοσσιαῖα βάρη τοῦ πολέμου, ὡς ἐκ τῆς πεποιθήσεως, τὴν ὁποίαν αὐτὴ ἐμπνέει εἰς ὅλους, ἀκριβῶς διότι ἐν καιρῷ εἰρήνης ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἀποφεύγει νὰ κάμνῃ πρὸς αὐτὴν τοιαύτην ἔκκλησιν καὶ νὰ ἀναμιγνύηται καθόλου εἰς τὰ τῆς διοικήσεώς της. Ἀδύνατον, κύριοι, νὰ φαντασθῇ τις πανηγυρικωτέραν ταύτης διάψευσιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρό τινος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τῆς Τραπέζης τῆς Γαλλίας, θέλων νὰ δικαιολογήσῃ τὴν αὐθαίρετον ὅλως ἐπέμβασίν του κατὰ τῆς ἡμετέρας Ἐθνικῆς Τραπέζης· διότι αὕτη, προμηθεύσασα ἐν ὥρᾳ πολέμου ὅλα σχεδὸν τὰ ἀναγκαῖα κεφάλαια εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, ἐξεβιάσθη ἔπειτα καὶ ἐν καιρῷ εἰρήνης ὑπ’ αὐτοῦ, ἵνα τῷ προκαταβάλῃ περὶ τὰ 80 ἑκατομμύρια, ὅτε δ’ ἐφοβήθη ὅτι ὁ Διοικητής της θὰ ἐδυσκολεύετο νὰ τῷ προκαταβάλῃ καὶ ἄλλα, τότε ἀπεφάσισε νὰ προβῇ, καθ’ ὃν τρόπον προέβη, εἰς τὸ κατ’ αὐτῆς γνωστὸν πραξικόπημα. Μετὰ τὴν παρέκβασιν, κύριοι, ταύτην, ἐπανερχόμενος εἰς τὸ κύριον θέμα τοῦ λόγου μου, δὲν δύναμαι ν’ ἀποκρύψω τὴν ἀπορίαν μου, πῶς αἴφνης ἀπεφασίσαμεν ἡμεῖς νὰ μεταλλάξωμεν τὸν ἡμέτερον τύπον τοῦ προϋπολογισμοῦ πρὸς τὸν Ἰταλικόν, ἀφοῦ ἐν Ἑλλάδι δὲν ἔχομεν τὰς ἀναγκαίας εἰς τοῦτο προϋποθέσεις, ὡς ἐν Ἰταλίᾳ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Γαλλίᾳ. Εἰς ἀπόδειξιν δὲ τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου τούτου, ἐπιτρέψατέ μοι, ὡς πρὸς τὴν ΙΙ κατηγορίαν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὴν τοῦ μετασχηματισμοῦ ἢ κινήσεως κεφαλαίων, νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς: Ἐν τῷ Ἰταλικῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφονται ὑπ’ αὐτὴν ἔσοδα καὶ ἔξοδα πολλῶν ἑκατομμυρίων, μειοῦντα ἢ αὐξάνοντα τὴν περιουσιακὴν ὑπόστασιν τοῦ Κράτους, ἔσοδα καὶ ἔξοδα, φέροντα πάγιον ἢ προσωρινὸν χαρακτῆρα, ὡς καὶ τὰ τῆς Ι κατηγορίας. Καὶ πάγιον μὲν χαρακτῆρα φέρουσι τὰ ἐκ περιουσίας κινητῆς ἢ ἀκινήτου καὶ ἐκ διαφόρων ἐπιχειρήσεων τοῦ Κράτους εἰσπραττόμενα, ἢ χάριν βελτιώσεως ἢ προσαυξήσεως αὐτῶν δαπανώμενα, προσωρινὸν δὲ χαρακτῆρα φέρουσι τὰ ἐκ δανείων προερχόμενα καὶ διατιθέμενα ἢ εἰς διαφόρους ἄλλας ἐκτάκτους ἀνάγκας, ἢ εἰς ἐξόφλησιν ὑφισταμένων χρεῶν. Καὶ ἐν τῷ ἡμετέρῳ προϋπολογισμῷ ἀναγράφονται ἐφέτος ὑπὸ τὴν ΙΙ κατηγορίαν μεγάλα ποσά, ὡς ἔσοδα καὶ ἔξοδα, καταλήγοντα μάλιστα εἰς περίσσευμα καταπληκτικόν. Εἰς 344.001.040 δρχ. ἀνέρχονται τὰ ἔσοδα, εἰς 180.087.107 δρχ. τὰ ἔξοδα καὶ εἰς 163.913.832 δρχ. τὸ περίσσευμα. Ἀλλ’ ἐκ τῶν ἐσόδων τὰ μὲν 343.506.160 εἶναι ἔκτακτα, προερχόμενα ἐκ δανείων, μόνον δὲ 494.880 εἶναι τακτικὰ ἔσοδα, προερχόμενα ἐξ ἐκποιήσεως ἀκινήτων κτημάτων. Ἐκ δὲ τῶν ἐξόδων τὰ μὲν 171.456.060 εἶναι ἔκτακτα, διατιθέμενα εἰς ἐξόφλησιν προσωρινῶν καὶ ἄλλων προηγουμένων δανείων, τὰ δὲ 163.913.832 διατίθενται εἰς κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων τῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς Ι κατηγορίας καὶ ὑπολείπονται οὕτω 8.631.047 τακτικὰ ἔξοδα τῆς ΙΙ κατηγορίας τῆς κινήσεως κεφαλαίων, ἔχοντα ἀντίστοιχα τακτικὰ ἔσοδα, ὡς εἴδομεν, 494.880 δρχ. Κατὰ ταῦτα, μεταξὺ τῶν τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος κατηγορίας, ὑπάρχει ἔλλειμμα δραχ. 8.136.167. Καὶ ἐφέτος μὲν καλύπτεται τὸ ἔλλειμμα τοῦτο διὰ δανείων, ἀλλὰ πῶς θὰ καλύπτηται αὐτὸ ἐν τῷ μέλλοντι; διὰ δανείων πάντοτε; Ἐκτὸς ὅμως τοῦ ἀσυμφόρου τοῦ πράγματος, διότι τοῦτο θὰ ἦτο, ὡς ἐὰν ἐζήτει τις νὰ ἐπουλώσῃ μίαν πληγήν, ἀνοίγων ἄλλην βαθυτέραν, κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θὰ κλείσῃ δι’ ἡμᾶς ἐπὶ μακρὸν καὶ ἡ θύρα τῶν δανείων. Ἔπρεπε δέ, κύριοι, ἐπὶ τέλους, χάριν τόσον ἀναξίων λόγου ποσῶν, ὁποῖα τὰ τῶν τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς ΙΙ κατηγορίας, νὰ ἀναστατώσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν ἡμῶν, ἵνα μετὰ τόσης σπουδῆς εἰσαγάγωμεν τὸν Ἰταλικὸν τύπον, χωρὶς κἂν προηγουμένως νὰ μεταρρυθμίσωμεν πρὸς τοῦτο καὶ τὸν Λογιστικὸν ἡμῶν Νόμον; Διότι ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ ἡ τοιαύτη μεταρρύθμισις τῆς μεταβολῆς τοῦ τύπου τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ ἐφαρμοσθῇ δὲ ὁ νέος προϋπολογισμὸς οὐχὶ ἐν τῷ μέσῳ, ὡς τώρα, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἔτους. Ἕκαστος, κύριοι, ἐξ ὑμῶν δύναται νὰ φαντασθῇ ὁποία σύγχυσις ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ κατ’ ἀνάγκην, ἀφοῦ ἐντὸς μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς χρήσεως ἐπί τινα χρόνον, ἐφηρμόσθη τὸ ἓν καὶ μετὰ ταῦτα τὸ ἕτερον σύστημα, γίνονται δὲ αἱ ἐγγραφαὶ τῶν βεβαιουμένων καὶ εἰσπραττομένων ἐσόδων καὶ τῶν ἐντελλομένων καὶ πραγματοποιουμένων ἐξόδων ὁτὲ μὲν κατὰ τὸ ἕν, ὁτὲ δὲ κατὰ τὸ ἄλλο σύστημα. Ἀλλὰ πρὸς τί ὅλη αὐτὴ ἡ ἀναστάτωσις καὶ ἡ σύγχυσις; Ἡ στρατιωτική, κύριοι, ἐπανάστασις τοῦ 1909 εἶχεν οὕτως εἰπεῖν ἀναγράψῃ, ὡς σύνθημά της, τὴν εἰλικρίνειαν. Διὰ τοῦτο πάντα τὰ πύρινα ἄρθρα, τὰ ὁποῖα συνέττατε καὶ ἐδημοσίευε τότε κατ’ ἐντολὴν τῆς ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος συναδέλφου μου, ἔφερον πάντοτε τὸν διακριτικὸν τίτλον «ἀνάγκη εἰλικρινείας». Ὡς φαίνεται δέ, ἡ στρατιωτικὴ ἐπανάστασις, ἀφοῦ μάτην ἀνεζήτησε τὴν πλήρωσιν αὐτῆς τῆς ἀνάγκης μεταξὺ τῶν ἐν Ἑλλάδι πολιτικῶν ἀνδρῶν, προσέφυγεν ἐπὶ τέλους εἰς τὸν κ. Βενιζέλον, ὃν μετεκάλεσεν ἐκ Κρήτης, ἵνα, ἀναλαμβάνων αὐτὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας, διατρανώσῃ δι’ ἔργων τὴν εἰλικρίνειαν ἐν τῷ πολιτικῷ ἡμῶν βίῳ. Καὶ εἴχομεν μὲν μέχρι τοῦδε τὴν εἰλικρίνειαν, διέπουσαν πάσας τὰς ἄλλας ἐκφάνσεις τοῦ δημοσίου ἡμῶν βίου ὑπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, καθυστέρει ὅμως αὐτὴ ἐπὶ τῶν δημοσίων ἡμῶν οἰκονομικῶν, τούτου δ’ ἕνεκεν ἔπρεπε νὰ μετακληθῇ εἰδικὸς ἐξ Ἰταλίας ἀνήρ, ὁ ἀναδιοργανωτὴς τοῦ Γενικοῦ ἡμῶν Λογιστηρίου, ὅπως τὴν καθιερώσῃ καὶ ἐπ’ αὐτῶν. Τώρα ἴσως ὑπῆρξαν ἁπλοϊκοί τινες παρ’ ἡμῖν, ἀπεκδεχόμενοι παρ’ αὐτοῦ ἄλλα τινά, ὡς λ. χ. τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῆς λογιστικῆς ἡμῶν ὑπηρεσίας, ἐν ἀνάγκῃ δὲ καὶ τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ Λογιστικοῦ ἡμῶν Νόμου κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε καὶ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ὁ ἀπολογισμὸς νὰ εἰσάγωνται ἐγκαίρως πάντοτε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ οἱ ἐτήσιοι Οἰκονομικοὶ Λο]σμοὶ νὰ δημοσιεύωνται τακτικῶς καὶ ἀνελλιπῶς καὶ ὁ διοικητικὸς καὶ δικαστικὸς ἔλεγχος νὰ εἶναι ζῶν καὶ ἐνεργός. Ἀντὶ πάντων ὅμως τούτων εἴδομεν αἴφνης τὸν νέον τύπον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὑπὸ τὸν ὁποῖον τί κυρίως ἐπετεύχθη; Ἐθολώθησαν οὕτω πως τὰ νερά, διὰ νὰ ψαρεύσῃ εἰς αὐτὰ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ μᾶς παρουσιάσῃ κατὰ μὲν τὴν πρώτην ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ περίσσευμα μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων ἐκ 4.162.104 δρχ., βραδύτερον δὲ ἔλλειμμα ἐξ 27.910.281 δρχ. Ἀλλά, κύριοι, διὰ τοὺς πολλοὺς ἡ νέα αὕτη γλῶσσα τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι ἀκατάληπτος, διὸ ἀνάγκη πᾶσα νὰ τὴν μεταφράσωμεν εἰς γλῶσσαν καταληπτὴν εἰς πάντας, ἀποκαθιστῶντες οὕτω τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὴν προτέραν μορφήν του, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχει συνταχθῇ καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1913, ὅστις μέλλει τώρα νὰ συμψηφισθῇ μετ’ αὐτοῦ, διὰ νὰ κατανοήσωσιν οὕτω πως πάντες, πόσα ἀκριβῶς εἶναι τὰ τακτικὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα αὐτοῦ, πόσον δὲ καὶ τὸ ἔλλειμμά του, καθ’ ἣν ἔννοιαν ἔχουσιν αὐτοὶ περὶ τῶν ἀντικειμένων τούτων. Πρὸς ἀποκατάστασιν, κύριοι, τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων εἰς τὴν γνωστὴν εἰς πάντας ἡμᾶς μορφήν του, ἀνάγκη πᾶσα νὰ ἐπαναφέρωμεν εἰς αὐτὸν τὰ κεφάλαια, τὰ ἐν συνόλῳ ἢ ἐν μέρει ἀποσπασθέντα ἐξ αὐτοῦ καὶ μετενεχθέντα εἰς τὰ ἔκτακτα ἔσοδα καὶ ἔξοδα ἢ εἰς τὴν ΙΙ κατηγορίαν τῆς κινήσεως κεφαλαίων. Τὰ κεφάλαια ταῦτα εἶναι κατ’ αὐτὸν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1913, τὸν ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ ἰδίου κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα.

Σὺν τῇ προσθήκῃ τοῦ ποσοῦ τούτου τὰ ἐν τῷ νέῳ προϋπολογισμῷ ἀναγραφόμενα τακτικὰ ἔσοδα ἀνέρχονται ἐκ 208,029,184 δρχ. εἰς 211,656.264 δρχ. Πρὸς ἀποκατάστασιν δὲ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν τακτικῶν ἐξόδων ὡσαύτως εἰς τὴν παλαιὰν μορφήν του, τὴν γνωστὴν εἰς πάντας ἡμᾶς, ἐπαναφέρω εἰς αὐτὸν τὰ κεφάλαια, τὰ ἐν συνόλῳ ἢ ἐν μέρει ἀποσπασθέντα ἐξ αὐτοῦ καὶ μετενεχθέντα εἰς τὰ ἔκτακτα ἔξοδα, ἢ εἰς τὴν ΙΙ κατηγορίαν τῆς κινήσεως κεφαλαίων. Τὰ κεφάλαια ταῦτα εἶναι κατ’ αὐτὸν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1913, τὸν ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ ἰδίου κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ ἑξῆς: Αʹ) Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν. αʹ) Ἐκ τοῦ κεφαλαίου 2 τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§111Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Καὶ αὐτοὺς τοὺς τόκους ἀναγράφουν ὡς ἔκτακτα ἔξοδα;

§112ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μάλιστα.

§113Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ νὰ σᾶς διακόψω.

§114ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρὸς τί αὐτὴ ἡ διακοπή σας, κ. Ὑπουργέ; Ἀρνεῖσθε ὅτι οἱ τόκοι τῶν προσωρινῶν δανείων, οἱ ὁποῖοι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1913 ἀνεγράφοντο μεταξὺ τῶν τακτικῶν ἐξόδων, ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1914 ἀναγράφονται μεταξὺ τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων, εἰ καὶ ἀμφότεροι αὐτοὶ οἱ προϋπολογισμοὶ ἔχουσιν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν παρ’ ὑμῶν καὶ φέρουσι τὴν ὑπογραφήν σας;

§115Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Εἶμαι ὅμως ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐναντίον τῆς ἑρμηνείας, τὴν ὁποίαν δίδετε εἰς τὸν προϋπολογισμόν, διότι ὁ τύπος αὐτὸς ζητεῖ ἀκριβῶς τὸ πῶς νὰ δώσῃ σαφεστέραν τὴν εἰκόνα τῆς καταστάσεως.

§116Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ὄχι δά!

§117Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἄλλο ζήτημα, ἐὰν ἀμφισβητεῖτε τοῦτο.

§118ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τώρα ὅμως δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ κ. Ὑπουργέ, ἀλλὰ περὶ ἑτέρου ζητήματος, τοῦ ἑξῆς. Ἐγώ, ἀφοῦ εἶπον πρὸ μικροῦ, τίνα γνώμην ἔχω κατ’ ἀρχὴν περὶ τοῦ ἰταλικοῦ τύπου τοῦ προϋπολογισμοῦ, κατέκρινα τὴν ἀπότομον εἰσαγωγήν του παρ’ ἡμῖν, χωρὶς νὰ συντρέχωσιν αἱ ἀναγκαῖαι εἰς τοῦτο προϋποθέσεις, χωρὶς νὰ προηγηθῇ ἡ σχετικὴ μεταρρύθμισις τοῦ Λογιστικοῦ μας Νόμου, καὶ μάλιστα ἐν τῷ μέσῳ μιᾶς οἰκονομικῆς χρήσεως, ἐπὶ ἀναστατώσει καὶ παντοδαπῇ συγχύσει τῆς ὅλης οἰκονομικῆς μας ὑπηρεσίας καὶ ἰδίως τῆς λογιστικῆς.

§119Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἔχετε τὴν γνώμην σας καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν ἰδικήν μου.

§120ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ἐγχωρεῖ κἂν δευτέρα γνώμη, ἀφοῦ ἐγὼ ὑποστηρίζω τι ἀνεπίδεκτον ὅλως ἀντιρρήσεως, ὅτι δηλαδὴ ὡρισμένα κεφάλαια καὶ ἄρθρα τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν τακτικῶν ἐξόδων τῶν διαφόρων ὑπουργείων μετεφέρατε εἰς τὰ ἔκτακτα ἔξοδα.

§121Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Τὰ ἔκρυψα;

§122ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὰ μετεφέρατε, ὄχι βεβαίως διὰ νὰ τὰ κρύψητε, ἀλλὰ διὰ νὰ παρουσιάσητε οὕτω πως, ἐν τῇ διακρινούσῃ ὑμᾶς εἰλικρινείᾳ, κατ’ ἀρχὰς μὲν περίσσευμα μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, ὕστερον δέ, ὅτε ἐξηναγκάσθητε εἰς τοῦτο ὑπὸ τῶν πραγμάτων, ἔλλειμμα 27½ μόνον ἑκατομ., ἐνῷ τοῦτο εἶναι ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ ἀνώτερον, ὡς ἀποδεικνύω ἐγὼ τώρα, ἀποκαθιστῶν ἓν πρὸς ἓν πάντα τὰ ἀφαιρεθέντα ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν τακτικῶν ἐξόδων κεφάλαια καὶ ἄρθρα τῶν διαφόρων ὑπουργείων εἰς τὴν θέσιν των καὶ μάλιστα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰδικοῦ σας προϋπολογισμοῦ τοῦ 1913, τὸν ὁποῖον καλούμεθα τώρα νὰ ψηφίσωμεν συγχρόνως μὲ τὸν ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμὸν τοῦ 1914. Ἐξακολουθῶ, κύριοι, ἐπαναφέρων εἰς τὴν θέσιν των μεταξὺ τῶν τακτικῶν ἐξόδων τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τὰ ἀφαιρεθέντα ἐξ αὐτοῦ κεφάλαια καὶ ἄρθρα.

Δὲν πρέπει, κύριοι, νὰ ξενισθῆτε διὰ τὰ τελευταῖα ἰδίως ποσά, τὰ ὁποῖα ἀρχικῶς ἀνεγράφησαν, ὡς ἔκτακτα ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Πρόκειται κυρίως περὶ συντηρήσεως καὶ ἐπισκευῆς ὁδῶν, ἐν μέρει δὲ καὶ περὶ κατασκευῆς τοιούτων καὶ ἄλλων δημοσίων ἔργων, ὡς ἐν Κρήτῃ, χάριν τῶν ὁποίων ἀναγράφονται ἔκτακτα ἔξοδα 1.100.000 διὰ πιστώσεις, μετενεχθείσας ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1913, καὶ 500.000 εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1914. Ἐκ τῶν προσαρτωμένων πινάκων ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ μὲν πρώτη πίστωσις θ’ ἀνέλθῃ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον εἰς δραχ. 4.979.270, ἡ δὲ δευτέρα εἰς 3.095.400, ἤτοι αἱ δύο ὁμοῦ εἰς 8.074.670 δρχ. Εἶναι δὲ οὗτος εἷς περιπλέον λόγος, ἵνα αὗται αἱ πιστώσεις θεωρηθῶσιν ὡς τακτικαὶ καὶ οὐχὶ ὡς ἔκτακτοι. Δὲν μεταφέρω, κύριοι, ἐκ τῶν ἐκτάκτων εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα τὰ τῆς περιθάλψεως τῶν προσφύγων, εἰ καὶ ἄλλοτε αὐτὰ ἀνεγράφοντο μεταξὺ τῶν τακτικῶν ἐξόδων, ὡς διὰ τοὺς ἐκ Βουλγαρίας καὶ Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας εἶχον ἀναγραφῆ τοιαῦτα 2.500.000 διὰ τὸ 1907, προσέτι δὲ 4,000,000 διὰ τὸ 1908 καὶ 3.000.000 διὰ τὸ 1909. Ἡ περίθαλψις θὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ τώρα ἐπὶ ἔτη, ἕως οὗ ἀποκατασταθῶσιν οἱ πρόσφυγες, ὁπότε ὅμως θὰ ἀναγράφηται πλέον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὸ τοκοχρεωλύσιον διὰ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ δαπανηθῇ πράγματι, ὡς ἔκτακτον, χάριν τῆς ἀποκαταστάσεώς των. Μεταβαίνω νῦν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ϛʹ) Ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν.

Ζʹ) Ὑπουργεῖον Ναυτικῶν.

Συγκεφαλαιῶ, κύριοι, τώρα καθ’ ὑπουργεῖον πάντα τὰ προμνημονευθέντα ποσά, τὰ κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1913 τακτικά, κατὰ δὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1914 μεταβαπτισθέντα αἴφνης εἰς ἔκτακτα ἢ εἰς ἔξοδα κινήσεως κεφαλαίων, ὡς ἑξῆς:

Ἄν τώρα τὸ ποσὸν τοῦτο προσθέσωμεν εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰ ἀνερχόμενα κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ εἰς 235,539,445, θὰ ἴδωμεν ταῦτα συμποσούμενα εἰς 286,746,819. Ἀπέναντι τούτων ἔχομεν τακτικὰ ἔσοδα, ὡς ἐγὼ ὑπελόγισα αὐτὰ πρίν, 211,656,264, ὧν ἀφαιρουμένων ἐκ τῶν τακτικῶν ἐξόδων, μένει ὑπόλοιπον 75,090,555, ὅπερ εἶναι τὸ πραγματικὸν τακτικὸν ἔλλειμμα τῆς τρεχούσης χρήσεως τοῦ 1914. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ ἐπιχειρήσω ἄλλην τινὰ ἐξέτασιν τοῦ προϋπολομισμοῦ, ὡς ἐγίνετο πάλαι ποτὲ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτε διωνυχίζοντο ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ καὶ τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα αὐτοῦ, ἀνευρίσκοντο δὲ οὕτω πως ἀριθμοί, ἐσφαλμένοι καθ’ ἑαυτούς, ἢ στηριζόμενοι εἰς ἐσφαλμένας προβλέψεις. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας συνάδελφος ὑπέδειξεν ἤδη διάφορα τοιαῦτα σφάλματα τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τοιαύτη ἐξέτασις θὰ προεκάλει ὁπωσδήποτε ἀντιρρήσεις καὶ ἀτελευτήτους ἴσως συζητήσεις, ἐπροτίμησα ἐγὼ νὰ περιορισθῶ εἰς τοῦτο καὶ μόνον, εἰς τὸ ν’ ἀποκαταστήσω δηλαδὴ τὸν ὑποβληθέντα εἰς ἡμᾶς προϋπολογισμὸν τοῦ 1914, ὡς πρὸς τὰ τακτικὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδά του, εἰς τὴν παλαιὰν μορφήν του, τὴν γνωστὴν καὶ καταληπτὴν εἰς πάντας ἡμᾶς, χωρὶς νὰ θέσω ὑπὸ ἀμφισβήτησιν κανένα τῶν ἀναγραφομένων ἐν αὐτῷ ἀριθμῶν. Τοιουτοτρόπως ἀπεκαλύφθη ἀφ’ ἑαυτοῦ τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα. Τὸ ἔλλειμμα, κύριοι, τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν, ὡς ἐγὼ τουλάχιστον νομίζω, νὰ τεθῇ ἐν ἀμφιβόλῳ, ἐκτὸς ἐὰν κατώρθου τώρα ὁ κ. ὑπουργός, ἢ ἄλλος τις ν’ ἀποδείξῃ ὅτι οἱ ἀριθμοί, τοὺς ὁποίους ἐγὼ σᾶς ἀνέφερα μέχρι τοῦδε, δὲν εἶναι οἱ ἀναγραφόμενοι ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἢ ὅτι τὰ κεφάλαια καὶ τὰ ἄρθρα τῶν ἐξόδων τῶν διαφόρων ὑπουργείων, τὰ ὁποῖα ἐγὼ μετέφερα ἐκ τῶν ἐξόδων τῶν ἐκτάκτων καὶ τῶν τῆς κινήσεως κεφαλαίων εἰς τὰ τακτικά, δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένα ὡς τακτικά, τακτικώτατα ἔξοδα εἰς πάντα προηγούμενον προϋπολογισμὸν καὶ εἰς αὐτὸν τὸν τοῦ 1913, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν τώρα συγχρόνως μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1914. Προκαλῶ, κύριοι, εἰς τοῦτο καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ πάντα συνήγορον τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ τοὺς διαβεβαιῶ ὅτι μάτην θὰ κοπιάσωσι, διότι ἀδύνατον, ἀπολύτως ἀδύνατον ν’ ἀποδείξωσιν αὐτοὶ ὅτι οἱονδήποτε τῶν κεφαλαίων ἢ ἄρθρων τῶν τακτικῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἐπανέφερα εἰς τὴν οἰκείαν των θέσιν, δὲν κατελέγετο ἀνέκαθεν μεταξὺ τῶν τακτικῶν ἐξόδων καὶ δὲν ἀνεγράφετο μεταξὺ τούτων εἰς πάντα προηγούμενον προϋπολογισμὸν. Τὸ μόνον, κύριοι, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύναντο αὐτοὶ εὐλόγως πως ν’ ἀντιτάξωσιν, εἶναι ὅτι ἔνια τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ἐξόδων, ἰδίως τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὰς παρελθούσας χρήσεις, ἔχουσιν ἐφέτος ἐξογκωθῆ ὡς ἐκ τῆς βραδύτητος, μεθ’ ἧς ἐγένετο ἡ ἐκκαθάρισίς των, κατ’ ἀκολουθίαν τῶν δύο πολέμων. Τοῦτο οὐδ’ ἐγὼ ἀρνοῦμαι, ἀποδέχομαι δὲ ὅτι ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην θ’ ἀνακουφισθῶσιν ὁπωσδήποτε οἱ μέλλοντες ἡμῶν προϋπολογισμοί, ἀλλὰ θὰ ἐπιβαρυνθῶσιν οὗτοι ὑπὸ πολλὰς ἄλλας ἐπόψεις οὕτως, ὥστε τὸ ἔλλειμμα τῆς ἐνεστώσης χρήσεως νὰ μὴ ἐλαττωθῇ καὶ καλυφθῇ σὺν τῷ χρόνῳ, ὡς ἐλπίζει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον ν’ αὐξήσῃ αὐτό, ὡς μαρτυροῦσι δυστυχῶς τὰ πράγματα. Ἀναγκάζομαι, κύριοι, οὕτω καὶ ἐγώ, ἀκολουθῶν κατὰ τοῦτο τὸ παράδειγμα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τῶν προαγορευσάντων ἀξιοτίμων συναδέλφων, νὰ ἐξετάσω, ὁποία θὰ εἶναι ἐν τῷ μέλλοντι ἡ τύχη τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν μας, εἰ καὶ ἡ τοιαύτη συζήτησις ἔπρεπε νὰ γίνῃ μᾶλλον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1915, τοῦ ὁποίου ὅμως ἡ σύνταξις καὶ ὑποβολὴ εἰς τὴν Βουλὴν καθυστερεῖ ἔτι ἐπὶ προφανεῖ ἀθετήσει ῥητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος.

§123Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Διότι δὲν ἦτο δυνατὸν μέχρι τοῦδε νὰ τὸν ὑποβάλωμεν.

§124ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ ἠδύνασθε, κ. Ὑπουργέ, νὰ δικαιολογηθῆτε κἄπως διὰ τὴν τοιαύτην παράβασιν τοῦ Συντάγματος μόνον ἐν καιρῷ πολέμου, εἰ καὶ αἱ Κυβερνήσεις ὅλων τῶν ἐμπολέμων τὴν σήμερον Κρατῶν ἔσπευσαν νὰ συντάξωσι καὶ ὑποβάλωσιν ἐγκαίρως εἰς τὰ νομοθετικὰ σώματα τοὺς προϋπολογισμούς των. Ἀλλ’ ἐκεῖναι αἱ Κυβερνήσεις εὐλαβοῦνται καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, ἐνῷ σεῖς οὐ μόνον ἐν καιρῷ πολέμου, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς εἰρήνης ἐπὶ ἓν ἤδη ἔτος καὶ ἐπέκεινα ἔχετε μεταβάλει τὸν καταστατικὸν χάρτην τῆς Πολιτείας ἡμῶν εἰς ῥάκος, πρὸς ἐμπαιγμὸν δὲ μόνον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνομολογῶν τοῦτο ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ζητεῖ παρ’ αὐτῆς συγγνώμην. Ἀλλά, κύριοι, δὲν ἀρκεῖ μόνον νὰ λέγῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συντάξῃ καὶ ὑποβάλῃ εἰς ἡμᾶς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1915 ἐντὸς τῆς συνταγματικῆς προθεσμίας, ὀφείλει αὐτὸς καὶ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν τοιαύτην ἀδυναμίαν. Μὴ πράττων δὲ τοῦτο, παρέχει εἰς ἡμᾶς τὸ δικαίωμα νὰ παραδεχθῶμεν, ὡς κυριώτατον λόγον τῆς ἀδυναμίας του, τὴν κατάστασιν, τὴν δημιουργηθεῖσαν διὰ τῆς σωρείας τῶν νόμων, τῶν ψηφισθέντων καὶ ψηφιζομένων ἔτι ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐπιτροχάδην, χωρὶς ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ ἔννοιάν τινα τῶν νέων δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται δι’ αὐτῶν εἰς τὸ Κράτος. Περὶ τούτου νομίζω ὅτι δὲν ὑπολείπεται πλέον ἀμφιβολία τις, μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ προαγορεύσας κ. Βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας περὶ σχετικῆς ἐπερωτήσεως, ὑποβληθείσης πρὸ πολλοῦ ἤδη ὑπ’ αὐτοῦ καὶ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀχαϊοήλιδος συναδέλφου, εἰς τὴν ὁποίαν ὅμως μάτην ἀναμένουσιν οἱ ἐπερωτήσαντες μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης τὴν ἀπάντησιν τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις θὰ ἐπληροφόρει καὶ αὐτοὺς καὶ τὴν Βουλήν, εἰς πόσα θ’ ἀνέλθωσιν αἱ δαπάναι, αἱ δημιουργηθεῖσαι καὶ δημιουργούμεναι ἑκάστοτε διὰ τῶν νέων νόμων. Ἀλλ’ εἶνε, κύριοι, ἀνήκουστον νὰ εἰσάγωνται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ψηφίζωνται τόσα νομοσχέδια, δημιουργοῦντα νέας δαπάνας ’στὰ κουτουροῦ τὸ δὴ λεγόμενον, ἤτοι χωρὶς νὰ γινώσκῃ, ἔστω καὶ κατὰ προσέγγισιν ἡ Κυβέρνησις, εἰς πόσα θ’ ἀνέλθωσιν αὐταὶ καὶ ἐὰν τὰ ὑπάρχοντα ἔσοδα τοῦ Κράτους θὰ ἐπήρκουν εἰς κάλυψίν των. Ἀρκεῖ, κύριοι, τοῦτο καὶ μόνον τὸ γεγονὸς νὰ πείσῃ ἡμᾶς ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτόχρημα παραπαίει ἐν τῷ οἰκονομικῷ ζητήματι, ὅτι δὲ ὡς ἐκ τούτου οὐδεμίαν πίστιν πλέον πρέπει νὰ παρέχωμεν ἡμεῖς εἰς τὰς διαβεβαιώσεις της περὶ αὐτομάτου δῆθεν βελτιώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐν τῷ μέλλοντι οὕτως, ὥστε νὰ καλυφθῇ μὲν ἀφ’ ἑαυτοῦ τὸ μέγα ἔλλειμμα τῆς ἐνεστώσης χρήσεως, νὰ ἔχωμεν δὲ μίαν ἡμέραν οὐ μόνον ἰσοζύγιον, ἀλλὰ καὶ περίσσευμα. Τοιαῦται διαβεβαιώσεις εἶνε καθαρὰ ὀνειροπολήματα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται δυστυχῶς ἐν ἄκρᾳ ἀντιθέσει πρὸς τὴν πραγματικότητα. Καὶ ἡ πραγματικότης εἶνε, ὡς διϊσχυρίσθην ἐγὼ πρὸ ὀλίγου, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1914 οὐ μόνον δὲν θὰ ἐλαττωθῇ, ἀλλὰ καὶ θὰ αὐξήσῃ ἐν τῷ μέλλοντι, καὶ ἰδοὺ διατί. Ἐὰν τὰ ἔξοδα τῶν παρελθουσῶν χρήσεων εἶνε ὀλιγώτερα ἐν τῷ μέλλοντι, ὡς εἴδομεν ἤδη, θὰ αὐξήσωσιν ὅμως πολλὰ τῶν ἄλλων ἐξόδων. Ἄν, κύριοι, ἀναλογισθῶμεν ὅτι τὰ τακτικὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1914 ηὔξησαν ἀπὸ τῆς 27 Μαΐου, ὅτε τὸ πρῶτον ὑπεβλήθη αὐτὸς εἰς τὴν Βουλήν, μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου, ὅτε ἐγένοντο αἱ περὶ αὐτοῦ δηλώσεις πρὸς ἡμᾶς, ἤτοι ἐντὸς πενταμήνου μόλις ἐκ 220.035.922 δρ. εἰς 235.539.445 δρ., ἤτοι ηὔξησαν κατὰ 15½ περίπου ἑκατομ. ὅτι δὲ ἡ τοιαύτη αὔξησις ὀφείλεται κυρίως εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νέων νόμων, οἵτινες ὅμως ἀκόμη δὲν ἐφηρμόσθησαν πάντες, καὶ τῶν ἄλλων δὲ ἡ ἐφαρμογὴ ἤρξατο κατὰ τὸ πλεῖστον ἐν μέσῳ τοῦ ἔτους ἢ καὶ βραδύτερον· ὅταν, λέγω, ταῦτα ἀναλογισθῶμεν, ὀφείλομεν κατ’ ἀνάγκην ν’ ἀποδεχθῶμεν ὅτι κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος, ὅτε θὰ ἐφαρμοσθῶσι πάντες οἱ νέοι νόμοι καὶ δὴ ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους αὐτοῦ, ἡ περὶ ἧς λόγος αὔξησις θὰ εἶναι τοὐλάχιστον διπλασία, ἱκανὴ αὐτὴ καὶ μόνη νὰ καλύψῃ μὲ τὸ περιπλέον τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων τῶν παρελθουσῶν χρήσεων. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, ὑπολογίζει διὰ τὸ προσεχὲς ἔτος αὔξησιν ἐσόδων κατὰ 2.000.000 δρχ. ἐκ τοῦ φόρου τῶν κληρονομιῶν, ὡς ἐτροποποιήθη οὗτος τελευταῖον, προσέτι δὲ 8.000.000 ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ διαφόρων εἰδῶν διὰ τὰς Νέας Χώρας. Ἀλλὰ τίνα σημασίαν θὰ ἔχῃ ἡ αὔξησις αὕτη ἀπέναντι τῶν δικαίων ἀξιώσεων, τὰς ὁποίας θὰ ἐγείρωσι προσεχῶς αἱ Νέαι Χῶραι, ὅταν αἰρομένης τῆς παρούσης ἀντισυνταγματικότητος, καθ’ ἣν αὐταί, ἐπ’ ἀνατροπῇ τοῦ καταστατικοῦ χάρτου τῆς πολιτείας ἡμῶν, δὲν ἀντιπροσωπεύονται ἐν τῇ Βουλῇ, ἀποστείλωσιν εἰς ταύτην τοὺς βουλευτάς των; Οἱ βουλευταὶ οὗτοι θ’ ἀξιώσωσι πρὸ παντὸς τὴν ἀποκατάστασιν ἰσοπολιτείας μεταξὺ τῆς Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας Ἑλλάδος τόσον ὑπὸ ἔποψιν ἐσόδων, ὅσον καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἐξόδων. Θὰ ἀξιώσωσιν, ἵνα ἡ φορολογικὴ ἀφομοίωσις μὴ περιορισθῇ εἰς μόνους τοὺς ἐμμέσους, ὡς μέχρι τοῦδε, ἀλλ’ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τοὺς ἀμέσους φόρους. Ὡς γνωστόν, κύριοι, ἐν ταῖς Νέαις Χώραις δὲν ἦσαν μέχρι τοῦδε ἐπαχθεῖς οἱ ἔμμεσοι φόροι καὶ ἰδίως οἱ δασμοί, ἀντὶ τούτων ὅμως ἐπεβαρύνοντο αὐταὶ δι’ ἀμέσων φόρων ὄντως δυσβαστάκτων. Καὶ ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἔσπευσεν ἤδη εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε νὰ προσεπιβαρύνῃ αὐτὰς διὰ προσθέτων ἐμμέσων φόρων καὶ δασμῶν, ἀνερχομένων ἐτησίως εἰς 10,000,000 δρχ. καὶ ἐπέκεινα, χωρὶς νὰ προβῇ εἰς ἀνάλογον αὐτῶν ἀνακούφισιν ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων. Τοῦτο ἐξηνάγκασεν ἤδη τοὺς νέους ἡμῶν συμπολίτας νὰ διαμαρτυρηθῶσι κατὰ τῆς τοιαύτης αὐθαιρέτου φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεώς των, ἥτις ἀνατρέπει τὴν ἰσοπολιτείαν μεταξὺ αὐτῶν καὶ ἡμῶν. Τοιαύτας διαμαρτυρίας ἔσχομεν καὶ ἀλλαχόθεν, ἰδίως δ’ ἐκ τῆς μητροπόλεως τῆς Μακεδονίας καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐκ Κρήτης. Ἀλλά, κύριοι, νομίζετε ὅτι θ’ ἀρκεσθῶσι καὶ οἱ μέλλοντες ἀντιπρόσωποι τῆς Νέας Ἑλλάδος εἰς ἁπλῆν διαμαρτυρίαν διὰ τὴν τοιαύτην ἀνισότητα; Ἢ πιστεύει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι θὰ θεωρήσωσιν αὐτοὶ ἐπαρκὲς τὸ ἀντάλλαγμα, τὸ ὁποῖον τόσον γενναιοδώρως παρέσχε τώρα εἰς τὰς Νέας Χώρας — ἐννοεῖται μετὰ τὰς ἐγερθείσας διαμαρτυρίας — καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον χαρίζει εἰς αὐτὰς τὸν φόρον τῆς ὁδοποιΐας καὶ τοὺς προσθέτους τῶν ἐστεγασμένων οἰκοδομῶν καὶ τῶν σφαγίων φόρους, τοὺς ἀνερχομένους μόλις καὶ μετὰ βίας εἰς ἑκατοντάδας τινὰς χιλιάδας δραχμῶν; Ἀλλ’ οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Νέας Ἑλλάδος θ’ ἀξιώσωσιν ἰσοπολιτείαν καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἐξόδων, ἀπαιτοῦντες νὰ διατεθῶσιν ὑπὲρ αὐτῆς ἀνάλογα ποσὰ πρὸς τὰ δαπανώμενα ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι διὰ τὴν διοίκησιν, τὴν παιδείαν, τὴν δικαιοσύνην καὶ τὰ δημόσια ἔργα. Δὲν θ’ ἀνεχθῶσιν αὐτοί, ἵνα καὶ ἐν τῷ μέλλοντι κωμοπόλεις λ. χ., ὡς ἡ Λαρίγγοβη, ἡ Γαλάτιστα καὶ τὸ Ζαγγλιβέριον ἐν τῇ ἑλληνικωτάτῃ Χαλκιδικῇ, ἐξ ὧν αἱ δύο πρῶται εἶνε ἕδραι ἐπισκόπων, στερῶνται καὶ αὐταὶ καὶ αἱ πολυάριθμοι πέριξ αὐτῶν κῶμαι, εἰρηνοδικείων καὶ πάσης ἄλλης ἀρχῆς, ἐκτὸς ἑνὸς ὑπενωμοτάρχου, ὅστις ὑπηρετῶν ἐν αὐταῖς ὡς ἀστυνομικὸς σταθμάρχης, εἶνε ὁ μόνος ἐκεῖ ἀντιπρόσωπος τῆς πολιτείας. Δὲν θ’ ἀνεχθῶσιν, ἵνα καὶ ἐν τῷ μέλλοντι συντηρῶνται τὰ δημοτικὰ καὶ ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ τὰ γυμνάσια τῆς Νέας Ἑλλάδος διὰ τῶν δίσκων τῶν ἐκκλησιῶν καὶ διὰ κοινοτικῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσιν εἰς ἐξυπηρέτησιν ἄλλων τοπικῶν ἀναγκῶν, καθ’ ὃν χρόνον τὸ Κράτος δαπανᾷ ὑπὲρ τῆς ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι κατωτέρας καὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως τόσα ἑκατομμύρια. Δὲν θ’ ἀνεχθῶσι τέλος, ἵνα ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι καὶ ἐν Κρήτῃ δαπανῶνται ἐτησίως τόσα ἑκατομμύρια διὰ τὴν ὁδοποιΐαν καὶ τὰ δημόσια ἔργα, χωρὶς νὰ γίνεται τὸ αὐτὸ κατ’ ἀναλογίαν καὶ ἐν τῇ Νέᾳ Ἑλλάδι. Τότε δέ, κύριοι, θὰ ἴδωμεν, ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ δύναται νὰ καυχᾶται, ὡς τώρα, διὰ περισσεύματα 50 καὶ 60 ἑκατομ. δρχ. μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῶν Νέων Χωρῶν καὶ ἐὰν ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν κατὰ τὰ προσεχῆ ἔτη εἰς ἐλάττωσιν ἢ μᾶλλον εἰς αὔξησιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ προϋπολογισμοῦ. Αὔξησιν τούτου πρέπει ν’ ἀναμένωμεν καὶ διὰ τὸν ἑξῆς λόγον: Ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὡς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐν τῇ διακρινούσῃ αὐτὸν ἄκρᾳ αἰσιοδοξίᾳ, συνδυαζομένῃ πρὸς τὴν παντελῆ διαχειριστικὴν παραλυσίαν τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος Ὑπουργείου, ὡς θ’ ἀποδείξω μετ’ ὀλίγον, διϊσχυρίσθη ὅτι ὁ ὁριστικὸς τούτου προϋπολογισμὸς δὲν θὰ ὑπερβῇ τὰ 52 ἑκατομ. δρχ. ἐτησίως. Ἀλλά μοὶ φαίνεται ὅτι ἔκαμε τὸν λογαριασμόν, τὸ δὴ λεγόμενον, χωρὶς τὸν ξενοδόχον, καὶ ξενοδόχος εἶνε ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὁ νέος στρατολογικὸς νόμος, εἰς ὃν θὰ ἐπακολουθήσῃ προσεχῶς καὶ ὁ νέος ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ. Θὰ ἔχωμεν, κύριοι, ἐφεξῆς ἀληθῆ καθολικὴν θητείαν, καθ’ ἣν ἐλάχισται μὲν θὰ εἶναι αἱ ἀπαλλαγαί, θὰ ἐκλίπωσι δὲ καὶ οἱ ἀδήλωτοι. Ἐν τοιαύτῃ ὅμως περιπτώσει, ἂν ὑπολογίσωμεν εἰς 8 ἐπὶ τοῖς χιλίοις τὴν ἐτησίαν ἀπογραφὴν τῶν στρατευσίμων, θὰ ἔχωμεν ἐπὶ 4½ ἑκατομ. πληθυσμοῦ τῆς Παλαιᾶς καὶ Νέας Ἑλλάδος 36 χιλ. τοιούτους. Ἐὰν δὲ 30 χιλ. μόνον προσέρχωνται κατ’ ἔτος ὑπὸ τὰς σημαίας, θὰ ἔχωμεν ὑπὸ τὴν διετῆ πραγματικὴν πλέον θητείαν, ἄνευ δηλαδὴ τῶν τέως ἀορίστων ἀδειῶν, μόνιμον δύναμιν στρατοῦ 60 χιλ. ἀνδρῶν, οἵτινες ὁμοῦ μετὰ τῶν στελεχῶν καὶ τῶν στρατευσίμων, τῶν ὑπαγομένων νῦν εἰς τριετῆ θητείαν, θὰ συμποσωθῶσιν εἰς 70 χιλ. περίπου. Ἐπειδὴ δὲ κατὰ κανόνα ἡ ἐτησία δαπάνη ὑπολογίζεται κατὰ κεφαλὴν πρὸς 1000 δρχ., θὰ χρειασθῶμεν ἔξοδα 70,000,000 δρχ. διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Αὔξησιν ἐξόδων πρέπει ν’ ἀναμένωμεν καὶ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν μετὰ τὴν παράδοσιν εἰς ἡμᾶς τῶν ὑπὸ κατασκευὴν νέων μονάδων τοῦ πολεμικοῦ ἡμῶν ναυτικοῦ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον, κύριοι, εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι διὰ τὰ δύο πολεμικὰ ἡμῶν ὑπουργεῖα ἡ ἐτησία δαπάνη θ’ ἀνέλθῃ εἰς 100 τοὐλάχιστον ἑκατομ. δρχ. Ἀλλὰ πλὴν τῆς ἀμέσου ταύτης θὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμὸς αὐτῶν καὶ δι’ ἐμμέσου δαπάνης ὄχι εὐκαταφρονήτου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐκαυχήθη πρό τινων μηνῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ παρατάξῃ ἐν τῷ μέλλοντι κατὰ γῆν 500,000 ἄνδρας. Ἀλλ’ ἐσκέφθη ποτὲ αὐτὸς σοβαρῶς, πόσαι δαπάναι ἀπαιτοῦνται πρὸς πλήρη παρασκευὴν μιᾶς τοιαύτης ἐμπολέμου δυνάμεως; Ἀλλαχοῦ ὑπολογίζουσιν ὡς 2 χιλ. δρχ. κατ’ ἄνδρα, ἡμεῖς δέ, καὶ 1500 μόνον ἂν ὑπολογίσωμεν, θὰ ἴδωμεν ὅτι χρειαζόμεθα τοὐλάχιστον 750,000,000 δρχ. Ἀλλαχοῦ ὑπολογίζουσιν ἀνὰ 3 ὅπλα δι’ ἕκαστον ἄνδρα ἐν καιρῷ πολέμου. Ἂν ἡμεῖς ἀρκεσθῶμεν εἰς δύο μόνον τοιαῦτα, θὰ χρειασθῶμεν 1,000,000 ὅπλα.

§125ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν 12 Φεβρουαρίου 1913, ἐξακολουθοῦντος τοῦ πρώτου βαλκανικοῦ πολέμου, παρηγγέλθησαν 300,000 ὅπλα Μάνλιχερ, πλὴν τῶν 150,000, τὰς ὁποίας εἴχομεν.

§126ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μὲ ἀναγκάζετε, κ. Πρωθυπουργέ, νὰ σᾶς ἀπευθύνω τώρα ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπεθύμουν ἄλλως ν’ ἀποφύγω. Παρακαλῶ, πόσα ὅπλα παρελάβετε μέχρι τοῦδε ἐξ αὐτῆς τῆς παραγγελίας;

§127ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι παρὰ πολλὰ δυστυχῶς.

§128ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγώ, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι θὰ ἐπεθύμουν ν’ ἀποφύγω αὐτὴν τὴν συζήτησιν, ἀλλ’ ἀφοῦ ὑμεῖς τὴν προκαλεῖτε, ἐξακολουθῶ αὐτὴν ἐπιρρίπτων εἰς ὑμᾶς τὴν εὐθύνην.

§129ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ποίαν εὐθύνην; Νομίζετε ὅτι τὰ παρήγγειλα ἀργά;

§130ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἐννοῶ τώρα αὐτὴν τὴν εὐθύνην, ἐκ τῆς ὁποίας ὁμολογῶ ὅτι δὲν θεωρῶ ὑμᾶς ἀπηλλαγμένον, ἀλλὰ τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ὑπέχετε ὑμεῖς, διότι μὲ ἀναγκάζετε τώρα νὰ σᾶς ἐρωτήσω, πόσα ὅπλα ἀκριβῶς παρελάβετε μέχρι τοῦδε, πόσα ἐπληρώσατε ἀπέναντι αὐτῶν καὶ πόσα πρέπει νὰ καταβάλητε ἀκόμη μέχρις ἀποπληρωμῆς τῆς ὅλης παραγγελίας.

§131Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ μᾶς εἰπῆτε τοὐλάχιστον, ποῖα ποσὰ κατεβλήθησαν ἀπέναντι τῆς παραγγελίας.

§132ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ γνωρίσω καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὴν Χώραν ὅτι τὸ Κράτος εἶναι ἕτοιμον νὰ ἐπιστρατεύσῃ ὁλόκληρον τὴν ἐμπόλεμον δύναμιν, τὴν ὁποίαν προβλέπει τὸ σχέδιον τῆς ἐπιστρατεύσεως, μὲ ὅλα τὰ ἐφόδια, ἅτινα ἀπαιτοῦνται.

§133Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Οὔτε ὁ ἀγορεύων τὸ ἀμφισβητεῖ αὐτό.

§134ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ παρατάξωμεν τώρα καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας θὰ ἔχῃ βεβαίως συνταχθῇ τὸ σχέδιον ἐπιστρατεύσεως. Ἐγὼ ἐξετάζω, τί θὰ χρειασθῇ.

§135ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διὰ τὸ μέλλον;

§136ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μάλιστα διὰ τὸ μέλλον, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ παρατάξωμεν τὰς 500,000, διὰ τὰς ὁποίας ἐκαυχήθητε ἄλλοτε παρεμβαίνοντες εἰς μίαν διαλογικὴν συζήτησιν μεταξὺ τοῦ βουλευτοῦ Ἀργολιδοκορινθίας κ. Καρπετοπούλου καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.

§137Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὅταν πρό τινων ἐτῶν ἦσθε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπῆρξεν ἓν σχέδιον στρατιωτικὸν ἀληθῶς μεγαλεπήβολον. Τὸ σχέδιον δὲ ἐκεῖνο προέβλεπε δύναμιν στρατεύματος 500,000 ἀνδρῶν.

§138ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αὐτὰ εἶνε παραμύθια ἀντάξια ἴσως ἐκείνου, ὁ ὁποῖος σᾶς τὰ ἐκανονάρχησεν, ἀνάξια ὅμως ἑνὸς Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος μάλιστα ὑπῆρξε καὶ ὑφιστάμενος τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὑπαινίττεσθε τώρα. Πρόκειται, κύριοι, περὶ τοῦ τότε συναδέλφου μου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ἦτο τῆς γνώμης ὅτι ἡ Παλαιὰ Ἑλλὰς ἠδύνατο νὰ παρατάξῃ ἐν πολέμῳ 200 – 250 χιλ. ἀνδρῶν. Καὶ ἐξεμυκτηρίσθη μὲν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ τοιαύτη γνώμη, ὡς οὐτοπία, ἀλλὰ τὰ πράγματα ἐδικαίωσαν βραδύτερον τὸν κ. Λαπαθιώτην πληρέστατα, διότι κατὰ τὸν τελευταῖον ἡμῶν πόλεμον μὲ ὅλας τὰς τότε ἀπαλλαγὰς καὶ μὲ ὅλους τοὺς ἀδηλώτους προσῆλθον ὑπὸ τὰς σημαίας ὡς ἔγγιστα 250 χιλ. ἀνδρῶν. Δὲν ἐννοεῖ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι, θέλων τώρα νὰ κατειρωνευθῇ τὸν τότε συνάδελφόν μου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν, ἰσχυρισθέντα ὅτι ἠδυνάμεθα ἐπὶ πληθυσμοῦ 2,700,000 νὰ παρατάξωμεν ἐν ὥρᾳ πολέμου 200–250 χιλ. ἀνδρῶν, κατειρωνεύεται μᾶλλον τὸν νῦν προϊστάμενόν του κ. Πρωθυπουργόν, ὅστις διεκήρυξεν ὅτι ἡ σημερινὴ Ἑλλὰς μὲ πληθυσμὸν 4,500,000 δύναται νὰ παρατάξῃ 500,000 ἄνδρας;

§139Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τοῦ τί πρόκειται νὰ παρατάξωμεν, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητήσωμεν τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ὀλίγου, ὑπάρχει μία ὁμολογία ὅτι οἱ δύο πόλεμοι διεξήχθησαν μὲ τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα εἶχον παραγγελθῆ ἀπὸ τοῦ 1905, διότι ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι μόνον κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ Φεβρουαρίου 1913 παρηγγέλθησαν 300.000 ὅπλα. Εἶναι πραγματικὸν αὐτό; Εἶναι πραγματικὸν ὅτι ἀπὸ τοῦ 1910, ὅτε παρελάβετε τὴν ἐξουσίαν, μέχρι καὶ τῆς διεξαγωγῆς τῶν δύο πολέμων δὲν παρηγγείλατε οὔτε ἓν ὅπλον;

§140ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἐλησμονήσατε ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἀνέλαβε τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας ἐν ἔτει 1910, ἐκηρύχθη ὑπὲρ τῆς δεκαετοῦς εἰρήνης; Πῶς λοιπὸν ἠθέλετε τότε ν’ ἀσχοληθῇ αὐτὸς εἰς τὴν πολεμικὴν παρασκευὴν τῆς Χώρας;

§141ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θέλω νὰ ἀπαντήσω ὄχι εἰς ὑμᾶς, ἀλλ’ εἰς τὸν κ. βουλευτὴν Ἀρκαδίας. Εἶπον ὅτι, διαρκοῦντος τοῦ πρώτου πολέμου, ἐλήφθη πρόνοια μετὰ τὴν ἐπιτυχῆ αὐτοῦ τροπὴν περὶ παραγγελίας 300.000 ὅπλων διὰ τὰς μελλούσας ἀνάγκας τοῦ στρατεύματος, δὲν εἶπον ὅτι πρὸ τῆς παραγγελίας αὐτῶν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1910 δὲν εἶχον παραγγείλῃ ἄλλα ὅπλα. Παρήγγειλα τότε 25.000 ἕως 30.000 ὅπλα — αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν δύναμαι νὰ δώσω ἀκριβῆ σημείωσιν — τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν σημείωσιν τοῦ Ἐπιτελείου ἦσαν ἀναγκαῖα, ἵνα τεθῇ ἡ ἐμπόλεμος δύναμις τῆς Ἑλλάδος εἰς κίνησιν. Αὐτὰ τὰ ὅπλα εἴχαμεν παραγγείλει. Τὰ ὅπλα, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα, ἦσαν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παρήγγειλα κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ πολέμου.

§142ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Βενιζέλος εἶπεν ὅτι δὲν ἀπαντᾷ πρὸς ἐμέ, ἐγὼ ὅμως εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἀπαντῶ πρὸς αὐτόν, ἀφοῦ εἶναι Πρωθυπουργός, νὰ μὴ ἐκδηλῶ δὲ τὸ πρὸς αὐτὸν αἴσθημά μου, καθ’ ὃν τρόπον ἐξεδήλωσεν αὐτὸς τὸ πρὸς ἐμὲ αἴσθημά του, ὄχι τόσον διότι εἶναι Πρωθυπουργός, ὅσον διότι ἐξ ἀνατροφῆς δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ συμπεριφέρωμαι πρὸς τοὺς ἄλλους ὡς αὐτός. Ἐπανέρχομαι δὲ τώρα εἰς τὸ κύριον θέμα. Ἐγὼ οὐδόλως διημφισβήτησα τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δύναται ἐν μέλλοντι πολέμῳ νὰ παρατάξῃ 500.000 ἄνδρας, ἀλλ’ ἠθέλησα μόνον νὰ ἐξετάσω, τί θὰ ἐστοίχιζεν αὐτὴ ἡ δύναμις εἰς ἡμᾶς. Ἀφοῦ δὲ θὰ ἐπληρώνομεν διὰ τὰς παραγγελθείσας ἤδη 300 χιλ. ὅπλων πρὸς 80 δρχ. 240 ἑκατομμύρια.

§143ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι 240.000.000, ἀλλὰ μόνον 24.000.000.

§144ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως 24.000.000.

§145ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ χθὲς ὁ κ. βουλευτὴς Ἀρκαδίας ἠλλοίωσε τοὺς ἀριθμοὺς διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ χρειασθῶμεν 240,000,000, δι’ ὅλα θὰ ἔπρεπε ν’ αὐτοκτονήσωμεν.

§146ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τέλος εὕρετε καὶ ὑμεῖς κἄτι τι, διὰ νὰ ξεθυμάνετε, ἀδιάφορον ἐὰν πρόκειται περὶ μιᾶς προφανοῦς παραδρομῆς τῆς γλώσσης, τὴν ὁποίαν μόνον ὑμεῖς, κ. Πρωθυπουργέ, ἠδύνασθε, ὡς ἐκ τῆς ἰδιοσυγκρασίας σας ἴσως, νὰ ὑπολάβητε σκόπιμον καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀφορμῆς νὰ ὁμιλήσητε περὶ ἀλλοιώσεως ἀριθμῶν, δυναμένης νὰ περιαγάγῃ ὑμᾶς εἰς αὐτοκτονίαν! Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, τώρα τὴν διακοπεῖσαν σειρὰν τοῦ λόγου μου, καθ’ ἣν ἠθέλησα νὰ ἐξετάσω, τί θὰ ἐστοίχιζεν εἰς ἡμᾶς ἡ ἐμπόλεμος δύναμις 500,000 ἀνδρῶν. Πλὴν τοῦ 1,000,000 ὅπλων θὰ ἐχρειαζώμεθα καὶ ἀνὰ 3.000 βολὰς δι’ ἕκαστον ἄνδρα.

§147ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μόνον χιλίας. Ἐφ’ ὅσον ὑπολογίζετε 3.000 βολὰς δι’ ἕκαστον ἄνδρα, δὲν θὰ φθάσωμεν εἰς λογαριασμόν.

§148ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ στηρίζομαι εἰς συγγράμματα εἰδικά.

§149ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν πᾶτε καλλίτερα νὰ φωτισθῆτε εἰς τὸ Ἐπιτελεῖον;

§150ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀπὸ τὸ Ἐπιτελεῖον ἔχετε νὰ φωτίζησθε ὑμεῖς, ὡς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν ἠξεύρω δέ, μήπως πρόκειται περὶ παρεξηγήσεως ἐκ μέρους ὑμῶν, ὀφειλομένης ἴσως εἰς ὑπολογισμὸν οὐχὶ κατ’ ἄνδρα, ἀλλὰ καθ’ ὅπλον, γνωστοῦ ὄντος ὅτι ἀλλαχοῦ ὑπολογίζουσιν ἀνὰ τρία ὅπλα κατ’ ἄνδρα. Κατὰ τὰ αὐτά, κύριοι, εἰδικὰ συγγράμματα χρειάζονται 4 τηλεβόλα ἀνὰ 1000 ἄνδρας καὶ 3,000 γομώσεις ἀνὰ τηλεβόλον. Ἂν εἰς ταῦτα προσθέσωμεν τὸν ἱματισμὸν καὶ τὴν ἐξάρτησιν, τὰ χειρουργικὰ καὶ φαρμακευτικὰ εἴδη, τὰ ἀναγκαῖα κτήνη, ἵππους καὶ ἡμιόνους, μετὰ τῶν σαγῶν, τὰ ὀχήματα καὶ αὐτοκίνητα, τὰ εἴδη στρατοπεδείας καὶ γεφυροποιΐας, τὸ ὑλικὸν μηχανικοῦ, τροφὰς καὶ νομὴν ἐν ἀποθηκεύσει, θὰ ἴδωμεν ὅτι δι’ ὅλα αὐτὰ ἀπαιτοῦνται τοὐλάχιστον 750 ἑκατομ. δρχ. χωρὶς νὰ συνυπολογίσωμεν καὶ τὰ ἀπαιτούμενα διὰ φρούρια καὶ ὀχυρωματικὰ καθόλου ἔργα.

§151ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὰ εἴχομεν αὐτὰ ὅλα εἰς τὸ παρελθόν; Δὲν ὑπολογίζετε, τί ἔχομεν τώρα;

§152ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα τώρα, εἰς ἣν θέσιν ἤμεθα πρὸ τοῦ πολέμου. Τότε εἴχομεν νὰ κάμωμεν μὲ μόνην τὴν Τουρκίαν, διατελοῦσαν ὑπὸ τοιαύτας διεθνεῖς συνθήκας, ὥστε νὰ μὴ δύναται αὐτὴ νὰ ἐπιτεθῇ καθ’ ἡμῶν. Τοὐναντίον ἠδυνάμεθα ἡμεῖς νὰ ἐκλέξωμεν τὴν κατάλληλον στιγμήν, ἵνα ἐπιτεθῶμεν κατ’ αὐτῆς, βέβαιοι ὄντες ὅτι καὶ ἡττημένοι, δὲν θὰ ἐβλέπομεν ἡμετέρας χώρας ἐπανερχομένας εἰς τὸ Ὀθωμανικὸν Κράτος. Μᾶς ἐνίκησαν ἐν ἔτει 1897 οἱ Τοῦρκοι, προελάσαντες τότε μέχρι Λαμίας, ἀλλὰ τῇ ἐπεμβάσει τῶν Μεγάλων Δυνάμεων ἠναγκάσθησαν αὐτοὶ μετ’ ὀλίγον νὰ ἐπιστρέψωσιν εἰς τὰ ἴδια, ἀρκεσθέντες εἰς μόνην τὴν πολεμικὴν ἀποζημίωσιν. Ἀπὸ τοῦ τελευταίου ὅμως πολέμου ἡμῶν καὶ ἐντεῦθεν ἤλλαξαν τὰ πράγματα. Ἡ Εὐρώπη ἠνέχθη ἤδη ν’ ἀνακτήσῃ ἡ Τουρκία ἐν Θράκῃ χώραν χριστιανικήν, ἀποσπασθεῖσαν ἅπαξ ἐξ αὐτῆς καὶ ἀναγνωρισθεῖσαν διὰ τῆς συνθήκης τοῦ Λονδίνου εἰς τὴν Βουλγαρίαν. Ἀπὸ τοῦ πολέμου καὶ ἐντεῦθεν ἐδιπλασιάσθη ἡ χώρα ἡμῶν, ἐπολλαπλασιάσθησαν ὅμως καὶ οἱ ἐχθροί μας, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐδράττοντο ἐφεξῆς πάσης εὐκαιρίας, ἵνα ἐπιτεθῶσι καθ’ ἡμῶν καὶ διεκδικήσωσιν ὄχι μόνον τὰς νέας κτήσεις μας, ἀλλὰ καί τι πλέον τούτου, βέβαιοι ὄντες ὅτι ἡ Εὐρώπη θ’ ἀνεγνώριζε πάραυτα τὸ τετελεσμένον γεγονός. Ἀπὸ τοῦ πολέμου καὶ ἐντεῦθεν ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν τὰς ἐλπίδας μας ἀνατεθειμένας εἰς τὸν Θεὸν καὶ εἰς τὰς ἰδίας ἡμῶν δυνάμεις, δι’ ὧν καὶ μόνον θ’ ἀντεπεξέλθωμεν κατὰ τῶν πολλῶν καὶ παντοίων ἐχθρῶν τῶν ἐλλοχευόντων τώρα πέριξ ἡμῶν. Μὴ πλανώμεθα, κύριοι, ἡ θέσις μας ἐν μέλλοντι πολέμῳ θὰ εἶνε, ὁποία καὶ ἡ τῆς Γερμανίας τὴν σήμερον. Ὡς δὲ αὕτη διὰ μόνης τῆς ὑπεροχῆς τῆς ὑπὸ ἔποψιν διοργανώσεως, ἐκγυμνάσεως καὶ πολεμικῆς καθόλου παρασκευῆς ἀντέχει μέχρι τοῦδε κατὰ πολλαπλασίων ἐχθρῶν καὶ κατήγαγεν ἤδη τόσας νίκας, οὕτω καὶ ἡ Ἑλλὰς ἐν τῷ μέλλοντι θὰ κατορθώσῃ ν’ ἀντιταχθῇ κατὰ τῶν πολλαπλασίων ἐχθρῶν της, ἐρειδομένη μόνον εἰς τὴν ὑπεροχήν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ καὶ αὐτὴ ὑπὸ ἔποψιν διοργανώσεως καὶ ἐκγυμνάσεως ὁλοκλήρου τῆς μαχίμου δυνάμεώς της καὶ ὑπὸ ἔποψιν τελείας πολεμικῆς παρασκευῆς. Χάριν δὲ τῆς τοιαύτης παρασκευῆς, ἄνευ τῆς ὁποίας οὐκ ἔστι σωτηρία δι’ ἡμᾶς, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἀπαιτεῖται δαπάνη τοὐλάχιστον 750,000,000 δρχ. Δὲν ἀγνοῶ, κύριοι, ὅτι ἔχομεν ἤδη ἱκανὸν ὑλικὸν πολέμου, ἀλλὰ τούτου ἡ σημερινὴ ἀξία δὲν δύναται νὰ εἶνε ἀνωτέρα τῶν 200,000,000 δρχ., ὧν ἀφαιρουμένων ἐν ἀνάγκῃ, καὶ πάλιν μᾶς ὑπολείπεται δαπάνη 550,000,000 δρχ. Ἀλλὰ τόσον τὰ ὅπλα, ὅσον καὶ τὰ τηλεβόλα ἡμῶν μετὰ δύο πολέμους ἔχουσιν ἀποβάλῃ μέγα μέρος τῆς ἀρχικῆς μαχητικῆς των δυνάμεως· διὸ προτιμότερον θὰ ἦτο νὰ χρησιμοποιηθῶσιν αὐτὰ διὰ τὴν ἐθνοφρουρὰν καὶ τὴν ἐφεδρείαν ταύτης. Μετὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἔρχεται τὸ τῶν Ναυτικῶν, δι’ ὃ ἐπίσης χρειαζόμεθα ἱκανὰ ποσὰ διὰ τὴν προσαύξησιν τοῦ στόλου ἡμῶν ἐν τῷ μέλλοντι, εὐθὺς δὲ ἀμέσως διὰ νέον ναύσταθμον καὶ δεξαμενάς, ἄνευ τῶν ὁποίων κινδυνεύει νὰ καταστῇ μίαν ἡμέραν ἄχρηστος, ὅλη ἡ κατὰ θάλασσαν πολεμική ἡμῶν δύναμις. Ὅσον δήποτε δέ, κύριοι, καὶ ἂν περιορίσητε τὰς τοιαύτας ἐκτάκτους δαπάνας τῶν πολεμικῶν ὑπουργείων, δύσκολον νὰ εἶναι αὐταὶ κατώτεραι τῶν 800,000,000 δρχ., τὰ ὁποῖα θὰ καλυφθῶσι μὲν διὰ δανείου, θ’ ἀπαιτήσωσι δὲ ἐτησίως τοκοχρεωλύσιον 40,000,000 δρχ. περίπου. Πῶς δ’ ἐσκέφθη ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὰς τοιαύτας ἀνάγκας τῶν δύο πολεμικῶν ὑπουργείων; Ἐθαύμασα, κύριοι, τὴν ἀφέλειαν, μεθ’ ἧς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσηγούμενος εἰς τὴν Βουλὴν τὸν ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμόν, ἔλυσε τὸ προκείμενον πρόβλημα. Εἶπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θ’ αὐξήσῃ τὰς προσόδους τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἰς 10,000,000 δρχ., τὰς δὲ τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου εἰς δρχ. 3,500,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ εἰς 13,500,000 ἐτησίως. Ἀλλὰ καὶ εἰς 15 καὶ εἰς 20,000,000 δρχ. ἐὰν ηὔξανον αἱ πρόσοδοι τῶν δύο Ταμείων, μόλις καὶ μετὰ βίας θὰ ἐκάλυπτον αὐτὰ τὸ ἥμισυ τοῦ τοκοχρεωλυσίου τῶν 800,000,000 δρχ., τὰ ὁποῖα θὰ χρειασθῶμεν ἐν τῷ μέλλοντι, ὡς ἀπέδειξα ἤδη ἐγώ.

§153ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους δὲν δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις. Ἄλλα εἶνε τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα προέβλεψεν ὁ συνάδελφος κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1914, διὰ νὰ γίνουν εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, καὶ ἄλλα εἶνε τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ διατεθῶσι δι’ εἰδικοῦ δανείου τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πόρων τῶν 10,000,000 δρχ. Ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰς δεκάδας ἑκατομμυρίων, τὰς ὁποίας διαθέτει τὸ Δημόσιον εἰς προίκισιν τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης δι’ ἀγορὰν εἰδῶν, ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι 10,000,000 δρχ. δαπανῶνται ἐτησίως, θὰ ἴδητε ὅτι πλησιάζομεν ὄχι εἰς ἐκεῖνα τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα δίδετε ὑμεῖς, ἀλλ’ εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δίδει ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία, ἥτις εἶνε καὶ ἡ ἁρμοδία.

§154ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁμολογῶ, κύριοι, καὶ ἐγὼ ὅτι εἶναι, ἂν ὄχι ἀδύνατος, πάντως ὅμως πολὺ δύσκολος ἡ συζήτησις, ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ζητεῖ νὰ τὴν παρελκύσῃ διὰ διακοπῶν, ὁποῖαι αἱ μέχρι τοῦδε γενόμεναι ὑπ’ αὐτοῦ. Ἐν τούτοις ἀναγκάζομαι καὶ πάλιν ν’ ἀπαντήσω πρὸς αὐτόν, ἵνα μὴ ἀφήσω τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν, προκειμένου περὶ ζητήματος τόσον σπουδαίου, ὅσον τὸ τῆς πολεμικῆς ἡμῶν παρασκευῆς. Ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ κάμω διάκρισιν μεταξὺ ἐκτάκτων ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, γενομένων ἀμέσως παρὰ τούτου ἢ ἐμμέσως διὰ τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, καθόσον καὶ ἐκεῖνα καὶ ταῦτα προέρχονται ἐκ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς πρώτης πηγῆς, ἐκ τῶν βαρῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, χάριν τοῦ ὁποίου νομίζω ὅτι ἔπρεπε τέλος πάντων ν’ ἁπλοποιηθῶσι τὰ πράγματα καὶ νὰ μάθῃ αὐτὸς ἀπεριφράστως καὶ ἀπροκαλύπτως, τί ἔχει δαπανηθῇ μέχρι τοῦδε διὰ τὴν πολεμικὴν ἡμῶν παρασκευήν, τί ὑπολείπεται ἔτι νὰ δαπανηθῇ δι’ αὐτὴν καὶ πῶς θὰ καλυφθῶσιν αὐταὶ αἱ δαπάναι, διὰ νὰ εἶναι ἥσυχος καὶ ἀσφαλὴς περὶ τοῦ μέλλοντός του. Ὑπεστήριξα, κύριοι, ὅτι διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς πολεμικῆς ἡμῶν παρασκευῆς ἀπαιτοῦνται, πλὴν τῶν μέχρι τοῦδε δαπανηθέντων, καὶ ἄλλα 800.000.000 δρχ., τῶν ὁποίων τὸ τοκοχρεωλύσιον θὰ ἀνέλθῃ ἐτησίως εἰς δρχ. 40.000.000 περίπου. Προσέθηκα δὲ ὅτι, καὶ ἂν αὐξήσωμεν τὰς προσόδους τῶν δύο πολεμικῶν ταμείων, οὐχὶ εἰς 13.500.000 δρχ., ὡς ἐπηγγέλθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς 20.000.000 δρχ. καὶ διαθέσωμεν αὐτὰς ὅλας ὑπὲρ τοῦ τοκοχρεωλυσίου, περὶ οὗ νῦν ὁ λόγος, καὶ οὕτω θὰ καλυφθῇ μόλις καὶ μετὰ βίας τὸ ἥμισυ τούτου, τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ θὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν γενικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους καὶ θ’ αὐξήσῃ οὕτω πως ἐμμέσως τοὺς εἰδικοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν δύο πολεμικῶν Ὑπουργείων, ἐκτὸς τῶν ἀμέσων τακτικῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα θ’ ἀνέλθωσιν ἐν τῷ μέλλοντι εἰς 100.000.000 δρχ., ὡς εἴδομεν ἤδη. Καὶ νῦν ἐρωτῶ· ὑπάρχει ἁπλουστέρα καὶ σαφεστέρα ταύτης θέσις τοῦ ζητήματος; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ οὓς λόγους αὐτὸς οἶδεν, ἠθέλησε νὰ περιπλέξῃ τὸ ζήτημα θέτων αὐτὸ ἄλλως πως. Αὐτὸς διϊσχυρίσθη κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμοῦ, ἤτοι τῇ 27 Μαΐου ἐ. ἔ. ὅτι θὰ ἐχρειαζώμεθα, πλὴν τοῦ δανείου τῶν 500.000.000 δρχ., καὶ ἕτερον τοιοῦτον ἐκ δραχμῶν 400.000.000, ἵνα καλύψωμεν ὅλα τὰ ἐλλείμματα τῶν ἐτῶν 1912, 1913 καὶ 1914, μεριμνήσωμεν δὲ συγχρόνως περὶ τῆς πολεμικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας, περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων ἀξίας 116.200.000 δρχ., συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν νέων δαπανῶν διὰ τὸν Λαρισσαϊκὸν σιδηρόδρομον καὶ τὴν ἑνωτικὴν τούτου γραμμήν, περὶ κατασκευῆς διαφόρων δημοσίων ἔργων ἀξίας 35.000.000 δρχ. καὶ τέλος διὰ τοὺς πρόσφυγας, ὑπὲρ ὧν διέθετε τότε μόλις 20.000.000 δρχ. Ὁ αὐτὸς Ὑπουργὸς μετὰ πέντε μῆνας, ἤτοι τῇ 31 Ὀκτωβρίου, εἰσηγούμενος τὰς δηλώσεις περὶ τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ, διϊσχυρίσθη ὅτι ἀπὸ τοῦ πολέμου μέχρι τῆς πλήρους ἐκκαθαρίσεως τῶν κατὰ τὸν πόλεμον καὶ ἐκ τοῦ πολέμου δαπανῶν, τῶν ἔκτοτε δημιουργηθεισῶν ἀναγκῶν καὶ ἀναληφθεισῶν ὑποχρεώσεων, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν δαπανῶν διὰ σιδηροδρόμους, δημόσια ἔργα καὶ διὰ τοὺς πρόσφυγας, θὰ ἐπεβαρυνώμεθα μὲ πρόσθετον δημόσιον χρέος ἐξ 755.000.000 δρχ. ἐν συνόλῳ. Ἐκ τούτων δὲ τὰ μὲν 400.000.000 δρχ. εἶναι «τὰ καθ’ αὑτὸ ἔξοδα τῶν δύο πολέμων», τὰ δὲ ὑπόλοιπα 355.000.000 δρχ. εἶναι προωρισμένα διὰ τὴν κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων ἀπὸ τοῦ ἔτους 1914 καὶ ἐφεξῆς, προσέτι δὲ διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς πολεμικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας, διὰ τοὺς σιδηροδρόμους καὶ τὰ δημόσια ἔργα καὶ τέλος διὰ τὴν περίθαλψιν καὶ ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, περὶ τῶν ὁποίων εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ σχεδὸν ἐτετραπλασιάσθησαν αὐτοί. Καὶ ταῦτα μὲν εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὴν μίαν καὶ τὴν ἄλλην φορὰν ἐν θαυμαστῇ ὄντως ἁρμονίᾳ πρὸς ἑαυτὸν καὶ διαφωτίζων πληρέστατα καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ Ἔθνος! Τί ὅμως μαρτυροῦσι τὰ πράγματα, ἐξεταζόμενα μὲ γυμνοὺς τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ οὐχὶ μὲ τὰ δίοπτρα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ; Ὅτι μέχρι τοῦδε δὲν ἔχουσι μόνον δαπανηθῇ τὸ πενταετὲς δάνειον ἐπιτάξεως ἐκ δρχ. 50.000.000, τὸ τῶν ἐντόκων γραμματίων ἐκ 10.000.000 δρχ. καὶ τὸ πρῶτον ἥμισυ τοῦ δανείου τῶν 500.000.000 δρχ., ὡς ἰσχυρίσθη αὐτός, ἀλλ’ ἔχει προεξοφληθῇ καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ τοῦ δανείου τούτου. Διότι ἐκρατήθησαν μὲν ἐξ αὐτοῦ 113.000.000 δρχ. ἐν Γαλλίᾳ διὰ τὸ ἐκεῖ ναυπηγούμενον νέον ἡμῶν θωρηκτὸν τοῦ τύπου τῆς «Λωρραίνης» καὶ δι’ ἄλλας παραγγελίας, προκατεβλήθησαν δὲ ἀπέναντι αὐτοῦ ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης 65.000.000 δρχ. διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν δύο Ἀμερικανικῶν καὶ δραχ. 15.000.000 δι’ ἄλλας προσωρινὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους.

§155Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. 12.000.000 δρχ. μόνον.

§156ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔστωσαν αὐτὰ καὶ 12,000,00, δρχ., ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει μετὰ τὴν τελευταίαν προκαταβολὴν τῆς Γαλλικῆς Τραπέζης ἐξ 20.000.000 δρχ. θὰ ἔχωμεν ἐκ τοῦ ὅλου δανείου τῶν 500.000.000 δρχ. ὑπόλοιπα 3,000,000 δρχ. μόνον, ἀπέναντι τῶν ὁποίων ὑπολείπονται ὑποχρεώσεις πολλῶν ἑκατομμυρίων. Ἐκ τούτων ἀναφέρω τώρα μόνον τὰς πασιγνώστους, ἤτοι τὰς ὑποχρεώσεις διὰ τὰ νέα πολεμικά μας σκάφη, τὰ ναυπηγούμενα ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἐν Γερμανίᾳ, αἱ ὁποῖαι ἀνέρχονται εἰς 70.000.000 δρχ. περίπου, προσέτι δὲ τὰ 30.000.000 δρχ., ἅτινα διετίθεντο κατὰ τὸν ἀρχικὸν προϋπολογισμὸν ἐντὸς τοῦ ἔτους 1914 διὰ τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ὑπὲρ προμηθείας ὑλικοῦ πολέμου διὰ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, κατὰ τὰς δηλώσεις ὅμως ἀνεβλήθη ἡ διάθεσις αὐτῶν, ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος. Ἔχομεν οὕτω πως ἀνειλημμένας ὑποχρεώσεις 100.000.000 δρχ. περίπου, αἱ ὁποῖαι μένουσιν ἔξω τῶν μέχρι τοῦδε συνωμολογημένων δανείων, τῶν ἀνερχομένων εἰς 560.000.000 δραχμῶν. Κατὰ ταῦτα, κύριοι, ἐκ τῶν 755.000.000 δρχ. τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἔχουσι διατεθῆ ἤδη τὰ 660.000.000, ἐρωτᾶται δὲ τώρα, εἰς τί θὰ πρωτοχρησιμοποιηθῶσι τὰ ὑπόλοιπα 95.000.000; Εἰς κάλυψιν τῶν ἀφεύκτων ἐλλειμμάτων τῶν προσεχῶν ἐτῶν, ἅτινα βεβαίως θὰ ὑπερβῶσι τὰ 250.000.000; Εἰς συμπλήρωσιν τῆς πολεμικῆς ἡμῶν παρασκευῆς; Εἰς κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων καὶ τῶν δημοσίων ἔργων; Εἰς ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, διὰ τὴν ὁποίαν θὰ χρειασθῶσιν οὐχὶ 20.000.000 δρχ., ὡς ὑπελόγιζεν αὐτὸς τῇ 27 Μαΐου, ἀλλ’ 100.000.000 καὶ πλέον; Καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, κύριοι, ὅτι ἀφήνομεν κατὰ μέρος, ἢ ἀναβάλλομεν ἐπ’ ἀόριστον τὴν συμπλήρωσιν τῆς πολεμικῆς ἡμῶν παρασκευῆς, καθ’ ὃν τρόπον ὑπέδειξα ἐγώ, δὲν νομίζετε ὅτι καὶ οὕτω τὸ ἀπὸ τοῦ πολέμου καὶ ἐντεῦθεν δημόσιον ἡμῶν χρέος θὰ ὑπερβῇ μέχρι τέλους τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν; Δὲν νομίζετε ὅτι εἰς τὰ 755.000.000 δρχ. πρέπει νὰ προστεθῶσιν ἀκόμη 300.000.000 δρχ. τοὐλάχιστον διὰ τὰ ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπὸ τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους καὶ ἐφεξῆς; προσέτι δὲ 100.000.000 δρχ. διὰ τοὺς πρόσφυγας καὶ 30.000.000 δρχ. διὰ σιδηροδρόμους, εἰς ὅσον ποσὸν περιώρισε τελευταῖον τὴν τοιαύτην δαπάνην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; Δὲν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ προσθέσητε εἰς αὐτὰ καὶ ἓν σεβαστὸν ποσὸν διὰ τὸ μέρος τοῦ δημοσίου χρέους τῆς Τουρκίας, τὸ ὁποῖον ἔχει κατ’ ἀρχὴν ἐπιρρίψῃ εἰς ἡμᾶς ἡ ἐπὶ τούτῳ συνελθοῦσα διεθνὴς οἰκονομικὴ ἐπιτροπὴ ἐν Παρισίοις; Ἂν ταῦτα πάντα συνυπολογίσωμεν, θὰ ἴδωμεν ὅτι τὸ μὲν δημόσιον ἡμῶν χρέος, τὸ πρὸ τοῦ πολέμου καὶ μετὰ τὸν πόλεμον, θὰ ὑπερβῇ μέχρι τέλους τὰ δισχίλια ἑκατομμύρια, τὸ δὲ τοκοχρεωλύσιόν του τὰ 100.000.000 δρχ. ἐτησίως. Προσθέσατε τώρα εἰς τοῦτο τὰ 100.000.000 δρχ. διὰ τὰ δύο πολεμικὰ Ὑπουργεῖα καὶ 130.000.000 δρχ. τοὐλάχιστον διὰ τὰς λοιπὰς δαπάνας τοῦ Κράτους μετὰ τὴν ὁλοσχερῆ ἀφομοίωσιν τῆς Νέας πρὸς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, ὡς πρός τε τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα, καὶ τότε θὰ ἴδητε τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων ἀνερχόμενον μίαν ἡμέραν εἰς 330.000.000 δρχ. περίπου. Ἂν θελήσωμεν νὰ μεριμνήσωμεν καὶ περὶ συμπληρώσεως τῆς πολεμικῆς ἡμῶν παρασκευῆς, ὡς ὑπέδειξα ἐγὼ πρίν, τότε τὰ ἔξοδα θὰ ἀνέλθωσιν εἰς 350.000.000 δρχ. ἐτησίως. Ἀπέναντι αὐτῶν ἔχομεν ἐφέτος ἔσοδα 211.656.000 δρχ., ὡς ὑπελόγισα αὐτὰ ἐγὼ πρίν, τὰ ὁποῖα εἶναι ζήτημα, ἐὰν θὰ φθάσωσιν ἐν τῷ μέλλοντι μέχρι τῶν δρχ. 250.000.000, ὁπότε θὰ ἔχωμεν τακτικὸν ἔλλειμμα ἐν μὲν τῇ πρώτῃ περιπτώσει περὶ τὰ 80.000.000, ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ περὶ τὰ 100.000.000 δρχ.

§157ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μόνον θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ γράφητε δύο φορὰς τὰ ἐλλείμματα· διότι ἐγράψατε ἐν τῷ μεταξὺ χρόνῳ ἐλλείμματα καὶ εὑρίσκετε ὅτι χρειάζεται δημόσιον χρέος 2.000.000.000 δρχ. καὶ 100.000.000 δρχ. δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Ἀφοῦ τὰ ἐγράψατε μίαν φοράν, τώρα ἔρχεσθε καὶ λέγετε, ἀφοῦ θὰ ἔχητε 100.000.000 δρχ. δημοσίαν ὑπηρεσίαν, θὰ ἔχητε πάλιν ἐλλείμματα. Λοιπὸν σᾶς παρακαλῶ καὶ πάλιν νὰ μὴ τὰ γράφητε δύο φοράς. Εἶναι ἀρκετὰ καταπληκτικὰ διὰ τὸ ἀκροατήριον, ὥστε νὰ μὴ τὰ γράφητε δύο φοράς.

§158ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καταπληκτικά, κύριε Πρωθυπουργέ, διὰ πάντα παρακολουθοῦντα μετὰ προσοχῆς τινος τὴν ἀγόρευσίν μου, εἶναι αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε ὑμεῖς. Ἠθελήσατε νὰ μὲ παραστήσητε ὡς ἀντιφάσκοντα, διατί; διότι, ὡς ἰσχυρίζεσθε, ἐνῷ ὑπελόγισα ἅπαξ ἐλλείμματα, διὰ νὰ ἀναβιβάσω τὸ δημόσιον χρέος εἰς δισχίλια ἑκατομμύρια μὲ ὑπηρεσίαν αὐτοῦ ἐξ 100.000.000 δρχ., ὕστερον ὑπολογίζω καὶ πάλιν ἐλλείμματα. Ἀλλ’ ἐρωτῶ· τί λογικώτερον καὶ συνεπέστερον τούτου; Καὶ ἐπιτρέπεται ν’ ἀμφιβάλλῃ τις, ἔστω οὗτος καὶ Πρωθυπουργός, ὅτι τὰ ἐλλείμματα, καλυπτόμενα διὰ δανείων καὶ αὐξάνοντα οὕτω τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, συναυξάνουσι καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, κατ’ ἀκολουθίαν δὲ δὲν ἐκλείπει οὕτω πως τὸ ἔλλειμμα, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐξογκοῦται αὐτὸ ἔτι μᾶλλον;

§159ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὑπελογίσατε καὶ τὰ ἐν τῷ μεταξὺ χρόνῳ διὰ νὰ φθάσητε εἰς τὰ 100.000.000 δρχ. Δὲν πειράζει, εἴτε 80.000.000 εἴτε 100.000.000 δρχ., τὴν αὐτὴν ἐντύπωσιν κάμνουν.

§160ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγώ, κ. Πρωθυπουργέ, δὲν ἀμφιβάλλω διόλου ὅτι εἰς ὑμᾶς τὴν αὐτὴν ἐντύπωσιν κάμνει τὸ ἔλλειμμα, καὶ 80.000.000 καὶ 100.000.000 δρχ. ἂν εἶναι αὐτό· διότι τόσον ὀλίγον σᾶς μέλλει δι’ αὐτό. Ἐὰν σᾶς ἔμελλε περισσότερον, δὲν θὰ ἐπετρέπετε εἰς τοὺς Ὑπουργούς σας νὰ φέρωσιν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ δὲν θὰ ἐπεβάλλεσθε εἰς ταύτην νὰ ψηφίσῃ ὅλα ἐκεῖνα τὰ νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων δημιουργοῦνται δαπάναι δεκάδων ἑκατομμυρίων εἰς τὰ πολιτικὰ Ὑπουργεῖα, δὲν θὰ ἐφέρετε δὲ τελευταῖον καὶ σεῖς ὁ ἴδιος τὰ δύο ἐκεῖνα νομοσχέδια, δι’ ὧν αὐξάνουσι μόνον τὰ μισθολόγια καθ’ ἑκατομμύρια. Εἶπον, κύριοι, πρὶν ὅτι τὰ ἐλλείμματα μόνον διὰ δανείων δύνανται νὰ καλυφθῶσι· διότι πάνθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περὶ μελλούσης καταπληκτικῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων τῶν Νέων Χωρῶν οὕτως, ὥστε νὰ ἐπαρκέσωσιν αὐτὰ εἰς ἀποκατάστασιν τοῦ ἰσοζυγίου, ἐγὼ τοὐλάχιστον τὰ θεωρῶ ὡς ὄνειρα θερινῆς νυκτός. Εἰς ἐνίσχυσιν τῆς τοιαύτης αἰσιοδοξίας του ἐπεκαλέσθη αὐτὸς τὸ παράδειγμα τῆς Κρήτης, ὅπερ μετὰ πολλῆς τῆς αὐταρεσκείας ἀναφέρει πάντοτε καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ καθ’ ὃ τὰ ἔσοδά της ηὔξησαν, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἐγένετο Ὕπατος αὐτῆς Ἁρμοστὴς ὁ Πρίγκηψ Γεώργιος μέχρι σήμερον, ἐκ 3.500.000 εἰς 9.700.000 δρχ. ὡς ἔγγιστα. Ἐν πρώτοις, κύριοι, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ἀναγράφεται μὲν εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἐμφαίνεται ὅμως ἐν τῇ προσωρινῇ καταστάσει τῶν ἐσόδων τῶν Νέων Χωρῶν, τῇ δημοσιευθείσῃ ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς ὑποβολῆς τῶν δηλώσεων, ἤτοι τῇ 23 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ. Ἐν αὐτῇ ἀναγράφονται κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον τὰ διάφορα ἔσοδα μὲ τοὺς ἀριθμοὺς τῶν βεβαιώσεων καὶ εἰσπράξεων αὐτῶν, ὡς πρὸς τὴν Μακεδονίαν, τὴν Ἤπειρον καὶ τὰς νήσους τοῦ Αἰγαίου. Προκειμένου ὅμως περὶ Κρήτης παραδόξως πως ἀναγράφονται μὲν ὡσαύτως οἱ τίτλοι τῶν κεφαλαίων καὶ ἄρθρων τῶν διαφόρων ἐσόδων, οὐχὶ δὲ καὶ οἱ ἀριθμοί, οἱ ἐμφαίνοντες τὰ ποσὰ τῶν βεβαιώσεων καὶ εἰσπράξεων αὐτῶν. Ἰδού, κύριοι, ἡ προσωρινὴ αὕτη κατάστασις. (Ἐπιδεικνύει αὐτὴν πρὸς τὴν Βουλήν). Ὡς παρατηρεῖτε, ἡ στήλη τῶν ἀριθμῶν τῶν βεβαιωθέντων καὶ εἰσπραχθέντων ἐσόδων ἐν Κρήτῃ μένει λευκή, νομίζει δέ τις ὅτι ἔχει ἀνὰ χεῖρας ἐφημερίδα, ἐκδιδομένην ἐν ἀπολυταρχικῷ Κράτει, ἔνθα ἡ ἀσκουμένη λογοκρισία διέγραψε τὴν τελευταίαν στιγμὴν ὁλοκλήρους στήλας, αἱ ὁποῖαι μένουσιν οὕτως ἐν λευκῷ. Ἅμα, κύριοι, λαβὼν τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος προσωρινὴν κατάστασιν, ἔμεινα κατάπληκτος ἐνώπιον αὐτοῦ τοῦ πρωτοφανοῦς γεγονότος εἰς τὰ χρονικὰ ὅλων τῶν Κρατῶν, ζητήσας δὲ τηλεφωνικῶς νὰ μὲ πληροφορήσῃ ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία, πῶς συνέβη τοῦτο, ἔλαβον τὴν ἀπάντησιν, ὅτι δὲν εἶχον συγκεντρωθῆ ἀκόμη ὅλα τὰ σχετικὰ ἀποτελέσματα! Παρατηρητέον δὲ ὅτι αὐτὴ ἡ προσωρινὴ κατάστασις εἶναι τῆς χρήσεως τοῦ 1913, ἡ μόνη δημοσιευθεῖσα μέχρι τοῦδε ἐν τῇ ἐνταῦθα ἐκδιδομένῃ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἔχομεν καὶ ἄλλας τέσσαρας τοιαύτας ἐφημερίδας, ἐκδιδομένας εἰς τὰς ἕδρας τῶν τεσσάρων Γενικῶν Διοικήσεων τῶν Νέων Χωρῶν, χωρὶς νὰ λαμβάνωμεν ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους γνῶσιν αὐτῶν. Καὶ νῦν ἐρωτᾶται· ἐὰν μέχρι τῆς 23 Ὀκτωβρίου 1914 δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ συγκεντρωθῶσι τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1913, πῶς κατωρθώθη μετὰ 8 ἡμέρας, ἤτοι τὴν 31 Ὀκτωβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους νὰ συγκεντρωθῶσι τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1914 καὶ νὰ παρουσιασθῶσι μάλιστα εἰς τὴν Βουλὴν τυπωμένα εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν; Ἐγὼ ὅμως, κύριοι, δέχομαι ὅτι ὄντως τὰ ἔσοδα τῆς Κρήτης θὰ ἀνέλθωσιν ἐφέτος εἰς 9.700.000 δρχ., ὡς ἀναγράφεται εἰς τὰς δηλώσεις. Ἀλλ’ εὑρίσκονται τώρα ἡ Μακεδονία, ἡ Ἤπειρος καὶ αἱ νῆσοι τοῦ Αἰγαίου, εἰς ἣν κατάστασιν εὑρίσκετο ἡ Κρήτη ἐν ἔτει 1898;

§161ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νομίζετε ὅτι ἡ κατάστασις τῆς Μακεδονίας ἦτο καλλιτέρα ἀπὸ τὴν τῆς ἰδιαιτέρας μου πατρίδος;

§162ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγώ, κ. Πρωθυπουργέ, διέμεινα ἐπὶ ἔτη ἐν Μακεδονίᾳ, ὡς γεωργός, δύναμαι δὲ νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ὅτι ἡ γεωργία ἐκεῖ εὑρίσκετο εἰς καλλιτέραν κατάστασιν ἢ ἐν αὐτῇ τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι. Τοῦτ’ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ὡς πρὸς τὰς νήσους τοῦ Αἰγαίου. Ἡ Κρήτη ὅμως μέχρι τοῦ 1897 διετέλει ἐν πλήρει ἀναρχίᾳ, ἀπὸ δεκαετηρίδων πολλῶν εὑρισκομένη ἐν ἐπαναστάσει, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἄλλοτε μὲν κατεστρέφοντο καὶ ἠρημοῦντο τὰ κτήματα καὶ τὰ χωρία τῶν χριστιανῶν, ἄλλοτε δὲ τὰ τῶν μουσουλμάνων, ἕως οὗ κατὰ μέγα μέρος μετεβλήθη αὐτὴ εἰς ἐρείπια καὶ εἰς χέρσον γῆν. Ἐν τῷ μέσῳ τοιαύτης καταστάσεως ἄπορον εἶναι, πῶς εὐθὺς τὸ πρῶτον ἔτος ἡ Κρητικὴ Πολιτεία εἰσέπραξε καὶ αὐτὰ τὰ 3.500.000 δρχ., οὐχὶ δὲ πῶς μετὰ δεκαεπταετῆ αὐτόνομον καὶ εἰρηνικὸν βίον ἔφθασαν αἱ εἰσπράξεις της εἰς ἴσον σχεδὸν ποσὸν πρὸς τὰς τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου, αἵτινες μόλις πρὸ διετίας ἀπηλλάγησαν ἐκ τοῦ Τουρκικοῦ ζυγοῦ. Προκειμένου δὲ ἰδίως περὶ Μακεδονίας πολὺ φοβοῦμαι, μήπως συμβῇ καὶ ἐν αὐτῇ, ὅ,τι καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεώς της. Ὡς τὰ ἔσοδα ταύτης ἠλαττώθησαν τότε πολύ, ἕνεκα τῆς μεταναστεύσεως ἐκεῖθεν πολλῶν μουσουλμάνων ἐργατικῶν, εἰς οὓς ὠφείλετο σὺν ἄλλοις καὶ ἡ καλλιέργεια τοῦ περιζητήτου σκληροῦ σίτου της, τοῦ γνωστοῦ ὑπὸ τὸ ὄνομα ντεβές, φόβος εἶναι μήπως συμβῇ τὸ ἴδιον τώρα καὶ ἐν Μακεδονία, ἂν ἐξακολουθήσωσι μεταναστεύοντες ἐξ αὐτῆς οἱ μουσουλμάνοι γεωργοὶ τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, τῆς Χαλκιδικῆς, τῆς Καρατζόβας, τῶν Καϊλαρίων καὶ ἄλλων περιφερειῶν, οἵτινες ἔχουσι σὺν ἄλλοις προαγάγῃ καὶ τὴν καλλιέργειαν τοῦ καπνοῦ εἰς βαθμὸν ἐπίζηλον. Ἰδού, κύριοι, διατί ἐγὼ τοὐλάχιστον νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ αἰσιοδοξῇ τόσον πολὺ ἡ Κυβέρνησις καὶ ν’ ἀναμένῃ μεγάλην αὔξησιν ἐσόδων ἐκ τῶν νέων χωρῶν καὶ ἰδίως ἐκ τῆς Μακεδονίας κατὰ τὰ προσεχῆ ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα τόσον ἀπειλητικὸν ἐγείρεται τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας ἐνώπιόν μας. Δυστυχῶς δὲ ὑπὲρ πάντα ἄλλον αἰσιόδοξος φαίνεται ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἡ δ’ αἰσιοδοξία του αὕτη ἐξώθησεν αὐτὸν μέχρι τοῦδε, ἐξακολουθεῖ δ’ ἔτι καὶ νῦν νὰ τὸν ἐξωθῇ εἰς ἀλόγιστον αὔξησιν τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους, εἰς διασπάθησιν τῶν δημοσίων χρημάτων. Ἔχει δ’ ἐν τούτῳ μιμητὰς πάντας σχεδὸν τοὺς ὑπουργούς του. Ἡ αἰσιοδοξία, κύριοι, τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἔφθασεν ἤδη εἰς τοιοῦτο σημεῖον, ὥστε νὰ προκαλέσῃ αὐτὸς ἐπανειλημμένως τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἵνα τῷ ὑποδείξῃ, ἔστω καὶ μίαν περίπτωσιν ἀφειδοῦς διαθέσεως τῶν δημοσίων χρημάτων. Ἡ αἰσιοδοξία συνεσκότισεν, ὡς φαίνεται, ἐπὶ τοσοῦτον τὴν ἄλλως διαυγῆ διάνοιάν του, ὥστε νὰ μὴ ἐννοῇ ὅτι ἠδύνατο οὕτω πως νὰ συμβῇ εἰς αὐτόν, ὅ,τι καὶ εἰς τὸν εὑρισκόμενον ἐντὸς ὑαλίνου οἰκοδομήματος καὶ προκαλοῦντα τοὺς ἔξωθεν τούτου ἱσταμένους εἰς πετροπόλεμον! Τοὐλάχιστον ἐγὼ ἐθεώρησα τώρα ἐπιβεβλημένον εἰς ἐμὲ ν’ ἀντεπεξέλθω πρὸς τὴν τοιαύτην πρόκλησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ νὰ τῷ ὑποδείξω οὐχὶ μίαν, ἀλλὰ πολλὰς περιπτώσεις ἀφειδοῦς διαθέσεως καὶ σπατάλης ἔτι τῶν δημοσίων χρημάτων, ἀρχόμενος ἐξ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργείου, τοῦ ὁποίου προΐσταται ὁ ἴδιος, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἀνέλαβε τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας ἐν ἔτει 1910. Ἀπὸ τοῦ θέρους τοῦ 1911 μέχρις ἐσχάτων οὐδεὶς ἔλεγχος ἔχει ἐνασκηθῆ ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἔκτοτε δέ, διαρκοῦντος ἰδίᾳ τοῦ πολέμου, ἔχουσι προκαταβληθῆ ἐπὶ ἀποδόσει λ]σμοῦ περὶ τὰ 70.000.000 δρχ. εἰς τὰ διάφορα σώματα καὶ καταστήματα στρατοῦ, ὑπὲρ τὰ 30.000.000 εἰς τὸν κ. Μπονιὲ καὶ ὡς 40.000.000 δρχ. εἰς τὴν διεύθυνσιν τῆς ὑπηρεσίας τῶν μετόπισθεν ἐν Μακεδονίᾳ. Καὶ τὰ μὲν σώματα καὶ καταστήματα στρατοῦ ἔχουσιν ὑποβάλῃ ἤδη διάφορα δικαιολογητικά, διὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ὁποίων ἐγένετο μέχρι τοῦδε ἀπόπειρα, ἡ ὁποία ὅμως ἐναυάγησεν, εὑρεθεῖσα πρὸ ἀδιεξόδου· διὸ ἀπεφασίσθη νὰ ἐνοικιασθῇ ἓν οἴκημα ἀντὶ 500 δρχ. τὸν μῆνα, εἰς ὃ μετακομισθέντα διὰ κάρρων ἐνεκλείσθησαν καὶ φυλάττονται τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος δικαιολογητικά. Ἐλλείπουσι δέ, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, τὰ δικαιολογητικὰ τόσον διὰ τὰ 30.000.000 δρχ. τοῦ κ. Μπονιέ, ὅσον καὶ διὰ τὰ 40.000.000 δρχ. τῆς ὑπηρεσίας τῶν μετόπισθεν ἐν Μακεδονίᾳ. Δι’ ἑνὸς δὲ νομοσχεδίου ἀπεφάσισεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ θέσῃ τελείαν καὶ παύλαν εἰς τὸν ἔλεγχον ὅλων αὐτῶν τῶν ἑκατομμυρίων, διὰ τὴν ἀνυπαρξίαν τοῦ ὁποίου τὴν πρώτην καὶ κυρίαν εὐθύνην φέρει αὐτός, ὡς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἠττήθημεν, κύριοι, ἐν ἔτει 1897 ἐν Θεσσαλίᾳ, διὰ δὲ τὴν ἐπακολουθήσασαν τότε φυγὴν ἐκεῖθεν ἐπῆλθε τοιαύτη σύγχυσις, ὥστε ἐν ἀρχῇ ἐθεωρήθη ἀδύνατος πᾶς ἔλεγχος τῆς τότε οἰκονομικῆς διαχειρίσεως τοῦ στρατοῦ. Καὶ ὅμως ταχέως ἐξευρέθη ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐνηργήθη ὁ ἔλεγχος καὶ ἀπεκατεστάθη ἡ τάξις ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνῷ τώρα, εἰ καὶ οὐδεμίαν ἧτταν καὶ φυγὴν ὑπέστημεν, οὐδ’ ἠδύνατο ἄρα νὰ ἐπέλθῃ ὡς ἐκ τούτου ἡ σύγχυσις τοῦ 1897, ἐν τούτοις ἐξακολουθεῖ ἔτι καὶ νῦν ἡ οἰκονομικὴ διαχείρισις τοῦ στρατοῦ εὑρισκομένη ἐν πλήρει ἀταξίᾳ, ἣν ἐπέτεινεν ἔτι μᾶλλον ἡ διάλυσις τοῦ οἰκονομικοῦ σώματος καὶ ἡ ἀντικατάστασις τούτου διὰ τῆς ἐπιμελητείας, εἰς ἣν προσελήφθησαν ἀξιωματικοὶ παντὸς ὅπλου, οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἐν οὐδεμιᾷ σχέσει εὑρισκόμενοι πρὸς τὴν λογιστικὴν καὶ οἰκονομικὴν καθόλου ὑπηρεσίαν. Μήπως δὲ παρόμοιόν τι δὲν συνέβη καὶ μὲ τὸ ὑλικὸν πολέμου μετὰ τὴν διάλυσιν καὶ τοῦ σώματος τούτου; Τί δὲ νὰ εἴπῃ τις διὰ τὰς παροιμιώδεις πλέον καταστάσας καταχρήσεις μὲ τὰς διαφόρους προμηθείας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν; τί διὰ τὰ αὐτοκίνητα, τὰ ὁποῖα κατάκεινται ἄχρηστα ἐν Πειραιεῖ, ἀφ’ ἧς ἡμέρας μετεκομίσθησαν αὐτὰ ἐκεῖσε ἐξ Ἀγγλίας; τί διὰ τοὺς γαιάνθρακας; τί διὰ τὰς ἀρβύλας, διὰ τὰ ἄλευρα, διὰ τὸ ὀρύζιον, διὰ τὰς κονσέρβας, διὰ τὴν κριθὴν καὶ τὸν χόρτον; τί διὰ τὴν τροφοδοσίαν τῶν Τούρκων αἰχμαλώτων; Πρόκειται, κύριοι, περὶ πολλῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν, τὰ ὁποῖα ἐρρίφθησαν, τὸ δὴ λεγόμενον, εἰς τὴν θάλασσαν, διὰ νὰ πλουτίσωσιν οὕτω πως οἱ διάφοροι γνωστοὶ καὶ ἄγνωστοι, μεγαλόσχημοι καὶ μικρόσχημοι προμηθευταὶ καὶ ἐργολάβοι, οἱ ὁποῖοι ἀνεφύησαν αἴφνης, ὥσπερ μύκητες, περὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐξεμύζησαν δι’ αὐτοῦ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἕως οὗ ἔφθασε τοῦτο εἰς τὴν θέσιν, καθ’ ἣν δὲν ἐπαρκεῖ πλέον καὶ δι’ αὐτὸ τὸ συσσίτιον τοῦ στρατεύματος, ὡς ὡμολόγησε πρό τινος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου αὐτὸς οὗτος ὁ κ. πρωθυπουργὸς καὶ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ δὲν εἶνε αὐτή, κ. Πρωθυπουργέ, ἀσυνείδητος σπατάλη τῶν δημοσίων χρημάτων, διὰ τὴν ὁποίαν μάλιστα οὐδένα τῶν μεγαλοσχήμων καταχραστῶν ἐσκέφθητέ ποτε νὰ καταδιώξητε; Δὲν εἶνε σπατάλη ἀσυνείδητος αἱ καταχρήσεις, αἱ γενόμεναι κατὰ τὴν ἀγορὰν τῶν δύο ἀμερικανικῶν θωρηκτῶν, διὰ τὰ ὁποῖα κατεβλήθη σκανδαλωδῶς τὴν τελευταίαν στιγμὴν προμήθεια 1.500.000 δρχ., προσέτι δὲ κατὰ τὴν ἀγορὰν τῶν τελευταίων αὐτοκινήτων; Δὲν εἶνε σπατάλη ἀσυνείδητος αἱ καταχρήσεις, αἱ γενόμεναι κατὰ τὴν προμήθειαν καὶ μεταφορὰν ἐξ Ἀμερικῆς μὲν γαιανθράκων, σίτου, ἀραβοσίτου καὶ κριθῆς, ἐξ Αὐστρίας δὲ ζακχάρεως; Πάντα τὰ εἴδη ταῦτα ἦσαν κατωτέρων ποιοτήτων, τῶν εἰσαγομένων διὰ τοῦ ἐμπορίου, ἐπλήρωσε δὲ δι’ αὐτὰ τὸ δημόσιον τιμὰς ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ ἀνωτέρας. Πρόκειται περὶ ζημίας ἑκατομμυρίων καὶ ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν συνεκινήθη διόλου ἐξ αὐτῆς, οὐδ’ ἐπεκαλέσθη τὴν ἐπέμβασιν τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα ἀνακαλύψῃ καὶ τιμωρήσῃ τοὺς ἐνόχους. Διατί τοῦτο; Δὲν εἶνε, κ. Πρωθυπουργέ, ἀσυνείδητος σπατάλη τῶν δημοσίων χρημάτων καὶ αἱ παντοῖαι καταχρήσεις, αἱ γενόμεναι κατὰ τὴν διάθεσιν τῶν ἱερῶν χρημάτων τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς περίθαλψιν καὶ ἀποκατάστασιν τῶν ἀτυχῶν προσφύγων ἐν Μακεδονίᾳ, δι’ ἃς ἠναγκάσθη ἐπὶ τέλους νὰ ἐπεμβῇ αὐτεπαγγέλτως ἡ ἐν Θεσσαλονίκῃ εἰσαγγελικὴ ἀρχή; Δὲν εἶνε ἀσυνείδητος σπατάλη ὅλη ἡ πολυτέλεια καὶ ἡ χλιδή, ἡ ἐγκαθιδρυθεῖσα ὑφ’ ὑμᾶς εἰς ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα καὶ τὰς Γενικὰς Διοικήσεις τῶν Νέων Χωρῶν, αἱ μισθώσεις ἰδιωτικῶν κτιρίων κατὰ μυριάδας, αἱ ἐπιπλώσεις αὐτῶν καθ’ ἑκατοστύας χιλιάδων δραχμῶν καὶ τέλος τὰ πολλαπλᾶ αὐτοκίνητα; Δὲν εἶναι ἀσυνείδητος σπατάλη τὰ μισθολόγια τῶν Γενικῶν Διοικήσεων τῆς Κρήτης καὶ Μακεδονίας; Δὲν παρατηρεῖται ἡ αὐτὴ ἀσυνείδητος σπατάλη τῶν δημοσίων χρημάτων καὶ εἰς πᾶσαν ἄλλην δαπάνην, γινομένην ἐν ταῖς Νέαις Χώραις; Ἵνα, κύριοι, κρίνητε ἐξ ὄνυχος τὸν λέοντα, σᾶς παρακαλῶ ν’ ἀνοίξητε τὸ τεῦχος τῶν δηλώσεων τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐν σελίδι 401α. Ἰδοὺ τί ἀναγράφεται ἐν αὐτῇ περὶ τῶν ἐν Ἠπείρῳ εἰς λ)σμὸν τοῦ Δημοσίου λειτουργούντων αὐτοκινήτων (ἀναγινώσκει).

Ἠδύνατο, κύριοι, κάλλιστα ἡ Κυβέρνησις νὰ εὕρῃ ἑταιρίαν πρόθυμον ν’ ἀναλάβῃ τὴν δι’ αὐτοκινήτων συγκοινωνίαν ἐν Ἠπείρῳ, ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ καταβληθῶσιν εἰς αὐτὴν τὰ ἔξοδα τῆς συντηρήσεως τῶν ἐκεῖ ἁμαξιτῶν, τῆς μεταφορᾶς τῶν ταχυδρομικῶν σάκκων, ἐν ἀνάγκῃ δὲ καὶ ἐτησία τις ἐπιχορήγησις ἐξ 20–30 χιλ. δρ. τὸ πολύ. Ἡ μεγαλομανία ὅμως καὶ ἡ ἀκατάσχετος ῥοπὴ πρὸς τὴν σπατάλην ἐξώθησαν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ ν’ ἀναλάβῃ ἡ ἰδία τὴν τοιαύτην ἐπιχείρησιν, ἥτις στοιχίζει εἰς τὸ Δημόσιον ἐτησίως 537,000 δρχ., ὅσα δηλαδὴ θὰ ἤρκουν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν δανείου, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἠδύνατο νὰ κατασκευασθῇ ἐν Ἠπείρῳ σιδηρόδρομος.

§163Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἀλλὰ διατί δὲν ἀνεγνώσατε καὶ ποῖαι εἶναι αἱ εἰσπράξεις, αἱ ὁποῖαι ὑπερβαίνουσιν αὐτὸ τὸ ποσόν, ἑπομένως δὲν εἶναι καμμία δαπάνη;

§164ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰς τὰς δηλώσεις σας, κ. Ὑπουργέ, τὰς ὁποίας ἀνέγνωσα πρὸ μικροῦ, ἀναγράφονται μόνον τὰ ἔξοδα τῶν αὐτοκινήτων τῆς Ἠπείρου, οὐχὶ δὲ καὶ τὰ ἔσοδα. Ἔχω ὅμως πρόχειρον ἐνώπιόν μου τὸ φύλλον τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως», εἰς τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη ἡ μονάκριβη προσωρινὴ κατάστασις τῶν ἐσόδων τῶν Νέων Χωρῶν τῇ 23 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ. Ἐν σελ. 647 αὐτοῦ ἀναγράφεται (ἀναγινώσκει): «Ἔσοδα αὐτοκινήτων δρχ. 78,695 καὶ λεπτὰ 60». Εἶσθε εὐχαριστημένος τώρα, κ. Ὑπουργέ;

§165Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Πόσων μηνῶν εἶναι αὐτὴ ἡ κατάστασις, παρακαλῶ;

§166Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πόσων μηνῶν εἶναι;

§167ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν μοὶ φαίνεται, κύριοι, διόλου παράδοξον, ὅτι ὁ μακάριος αὐτὸς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀγνοεῖ, πόσων μηνῶν εἶναι ἡ μόνη προσωρινὴ κατάστασις τῶν ἐσόδων τῶν Νέων Χωρῶν, τὴν ὁποίαν ἐδημοσίευσε μέχρι τοῦδε ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου του. Ἰδού, κ. Ὑπουργέ, πῶς ἐπιγράφεται ἡ κατάστασις αὐτὴ (ἀναγινώσκει): «Προσωρινὴ κατάστασις ἐσόδων Νέων Χωρῶν χρήσεως 1913 ἀπὸ συστάσεως ἑκάστου τῶν νέων Ταμείων μέχρι 30 Ἰουνίου 1914».

§168Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Τὰ ἔσοδα εἶνε πολὺ ἀνώτερα.

§169Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι αἱ εἰσπράξεις εἶναι ἄνω τῶν 600.000 δρχ. Θὰ προσκομίσω αὔριον τοὺς γενικοὺς πίνακας εἰς τὴν Βουλήν.

§170ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐάν, κ. Ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας, τὰ αὐτοκίνητα παρουσιάζουσιν ὄντως τοιαύτας εἰσπράξεις, ἔπρεπε τοὺς σχετικοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους ἀπειλεῖτε τώρα νὰ προσκομίσητε εἰς τὴν Βουλήν, νὰ τοὺς ἔχητε δώσῃ ἤδη πρὸ πολλοῦ εἰς τὸν συνάδελφόν σας ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα τὰς λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ αὐτὸς καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου του καὶ μὴ δημοσιεύσωσιν ἐν τῇ ἐπισημότητι τῆς ἀρχῆς των διὰ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως» ὅ,τι πρὸ μικροῦ σᾶς ἀνέγνων. Ἐὰν δέ, κύριοι, ἀπεδεικνύετο ἀκριβὴς ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, τότε θὰ ἔπρεπε τῇ ἀληθείᾳ νὰ οἰκτείρωμεν τὰ χάλια τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν δύο αὐτῶν ὑπουργείων. Ὅπωςδήποτε ὅμως ἐγὼ νομίζω ὅτι δικαιοῦμαι μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας θὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλήν, οὐχὶ ἁπλοῦν σημείωμα, ἀλλ’ αὐτὰς ταύτας τὰς καταστάσεις, τὰς ὁποίας ἔχει ὑποβάλει ἡ ὑπηρεσία τῶν ἐν Ἠπείρῳ αὐτοκινήτων, νὰ μὴ ἀμφιβάλλω περὶ τῆς ἀξιοπιστίας τῶν ἐπισήμων καὶ ὑπευθύνων δημοσιευμάτων τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ ὁποῖα ἀναγράφουσιν ἔξοδα μὲν αὐτοκινήτων 537,000 δρχ., ἔσοδα δὲ 78,000 δρχ. πρὸς διατράνωσιν τῆς ἐσχάτης ἀβουλίας, ἵνα μή τι ἄλλο εἴπω, μεθ’ ἧς ἡ Κυβέρνησις ἐξακολουθεῖ νὰ κατασπαταλᾷ τὰ δημόσια χρήματα καὶ καθ’ ὃν ἔτι χρόνον τὰ δημόσια ταμεῖα δυσκολεύονται νὰ καταβάλλωσι τακτικῶς καὶ ἀνελλιπῶς καὶ τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα ἔξοδα τοῦ Κράτους. Εἶναι ἀληθές, κύριοι, ὅτι ὑπάρχουσι διαλείμματα, κατὰ τὰ ὁποῖα τὰ δημόσια ταμεῖα φαίνονται ἐνήμερα εἰς τὰς τρεχούσας τοὐλάχιστον πληρωμάς των. Εἰς τί ὅμως ὀφείλεται τοῦτο; Δυστυχῶς εἰς ἐνέσεις, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιζητεῖται συνήθως ἡ παράτασις τῆς ζωῆς τῶν ἐπιθανάτων. Ἐνέσεις δὲ εἶνε ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὰ προσωρινὰ δάνεια, αἱ προκαταβολαὶ καὶ οἱ διάφοροι οἰκονομικοὶ συνδυασμοί, εἰς οὓς προσέφυγε τελευταῖον ἡ Κυβέρνησις, προσπαθοῦσα οὕτω ν’ ἀναζωογονήσῃ, ἔστω καὶ πρὸς καιρὸν μόνον, τὴν φθίνουσαν οἰκονομικὴν ζωὴν τοῦ Κράτους. Πρὸς τοῦτο, κύριοι, ἐζήτησε καὶ ἔλαβεν αὐτὴ πρό τινος παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, πλὴν τοῦ δανείου τῶν 65.000.000 δρχ., καὶ ἄλλα τινὰ μικροδάνεια, συμποσούμενα εἰς 12.000.000 δρχ., καθ’ ἃ διϊσχυρίσθη πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἔλαβε προσέτι τὴν προκαταβολὴν τῶν 20.000.000 δρχ. ἐκ Παρισίων. Ἐζήτησε τὴν ἄδειαν παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ λάβῃ, ὡς δάνεια προσωρινά, τοὺς ἐράνους ὑπὲρ τῆς Ναυαρχίδος καὶ τὰ χρήματα τοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου τοῦ Στρατοῦ τῆς ξηρᾶς. Αὐξάνει τὰ ἔντοκα γραμμάτια ἐκ 10 εἰς 25.000.000 δρχ. Διὰ τῆς ὑποβληθείσης εἰς ἡμᾶς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ζητεῖ νὰ λάβῃ παρὰ ταύτης, ὑπὸ τὸ πρόσχημα ἱδρύσεως Γεωργικῆς Τραπέζης 25.000.000 δρχ. πρὸς 4% καὶ 10.000.000 δρχ. εἰς προεξόφλησιν πενταετοῦς συμμετοχῆς τοῦ Κράτους εἰς τὰ κέρδη της, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμοποιήσῃ ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς ἐπειγούσας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ὃ ἐστὶ μεθερμηνευόμενον εἰς κάλυψιν τοῦ χαίνοντος ἐλλείμματος τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλά, κύριοι, ἕως πότε θὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις; Μήπως ὑπάρχει καμμία ἐλπὶς νὰ συνομολογήσωμεν ταχέως μέγα ἐξωτερικὸν δάνειον, διὰ τοῦ ὁποίου θ’ ἀνεκτῶμεν ἐπί τινα ἔτη ἄνεσιν, ἕως οὗ κατορθωθῇ ἡ ἐξυγίανσις τῶν δημοσίων ἡμῶν οἰκονομικῶν; Δυστυχῶς ὅμως ἡ θύρα τῶν ἐξωτερικῶν δανείων ἔχει κλείσῃ ἤδη δι’ ἡμᾶς ἐπὶ μακρόν, ὡς καὶ δι’ ὅλα τὰ μικρὰ Κράτη· διότι αἱ χῶραι, αἱ συνήθως δανείζουσαι αὐτά, εὑρισκόμεναι τώρα εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν, διαρκοῦντος τοῦ πολέμου καὶ μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς εἰρήνης, θὰ ἔχωσι νὰ ἐπουλώσωσιν ἰδίας οἰκονομικὰς πληγὰς οὕτως, ὥστε νὰ μὴ περισσεύωσι κεφάλαια δι’ ἄλλα δάνεια ἐξωτερικά. Ἐὰν δὲ πρὸ τοῦ πολέμου αἱ Κυβερνήσεις των παρενέβαλλον πολλάκις προσκόμματα δι’ αὐτά, οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει ὅτι ἐν καιρῷ πολέμου καὶ μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς εἰρήνης ἐπὶ ἔτη ἴσως, θὰ τὰ ἀπαγορεύσωσι τελείως. Τί δέον γενέσθαι τότε; Θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀπογυμνώνῃ δι’ ἐσωτερικῶν ἀναγκαστικῶν δανείων τὴν χώραν ἐκ τῶν ἀποθεματικῶν της κεφαλαίων, ἕως οὗ ἀφαιρέσῃ πᾶν ἔρεισμα μελλούσης οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως; Ἀλλὰ δὲν ἐννοεῖ ὅτι τοιουτοτρόπως θὰ ἀναβάλῃ μόνον ἐπί τινα χρόνον τὴν καταστροφήν, ἵνα τὴν καταστήσῃ φοβερωτέραν καὶ συμπαρασύρῃ εἰς τὸν ὄλεθρον ὁμοῦ μετὰ τῶν δημοσίων καὶ τὰ κατ’ ἰδίαν οἰκονομικὰ τῆς χώρας; Κύριοι, κατ’ ἀνάγκην ἀναπόδραστον θὰ καταλήξωμεν θᾶττον ἢ βράδιον εἰς ἀναστολὴν πληρωμῶν, ἡ ὁποία τώρα θὰ εἶναι ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ δεινοτέρα τῆς τοῦ 1893. Τότε ἀνεστείλαμεν μόνον τὴν πληρωμὴν τῶν τοκοχρεωλυσίων τῶν ἐξωτερικῶν δανείων, ἥτις μᾶς ἐστοίχισε τὴν ἐπιβολὴν τοῦ διεθνοῦς ἐλέγχου, ἐνῷ τώρα τὰ τοκοχρεωλύσια τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος δανείων θὰ παραμείνωσιν ἄθικτα, ἀφοῦ τὰς ὑπεγγύους δι’ αὐτὰ προσόδους διαχειρίζεται ἀπ’ εὐθείας ἡ Διεθνὴς Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπή, κατ’ ἀκολουθίαν δὲ ἡ ἀναστολὴ θὰ γίνῃ ὡς πρὸς τὰς ἄλλας πληρωμὰς τοῦ Κράτους, κυρίως τὰς ἐσωτερικάς. Προανακρούσματα τῆς τοιαύτης ἀναστολῆς ἔχομεν ἤδη ἐν τῇ δυσκολίᾳ, μεθ’ ἧς τὸ Κράτος ἐκπληροῖ τὰς ὑποχρεώσεις του. Ἂν δὲ τὸ κακὸν ἀναχαιτίζεται τώρα ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν διὰ τῶν προσωρινῶν δανείων καὶ τῶν προκαταβολῶν, μίαν ἡμέραν ὅμως θὰ ἐξαντληθῶσι καὶ τὰ ἐφόδια ταῦτα καὶ τότε θὰ ἐπέλθῃ τὸ οἰκονομικὸν χάος, οὗτινος αἱ συνέπειαι θὰ εἶναι ἀνυπολόγιστοι ὄχι μόνον ὑπὸ οἰκονομικήν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ κοινωνικὴν καὶ ὑπὸ πολιτικήν, κυρίως δὲ καὶ κατ’ ἐξοχὴν ὑπὸ ἐθνικὴν ἔποψιν. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι ἐγὼ τοὐλάχιστον ἰλιγγιῶ πρὸ τῶν συνεπειῶν τούτων. Ὑπῆρξεν ἐποχή, καθ’ ἣν ἡμεῖς μόνοι, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου βουλευτὴς καὶ ἐγώ, ἤμεθα αἰσιόδοξοι διὰ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Ἐπρόκειτο δὲ τότε περὶ ἐλλείμματος 10–12 ἑκατομμ. καί, ἐνῷ οἱ ἄλλοι ἐνόμιζον ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ καλυφθῇ αὐτό, ἡμεῖς εἴχομεν τὸ θάρρος ν’ ἀναλάβωμεν τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀφ’ ἑνὸς μὲν δι’ ἀποκοπῆς πάσης περιττῆς ἢ μὴ ἀπαραιτήτου δαπάνης, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δι’ ἀνορθώσεως τῆς καθόλου διοικήσεως καὶ ἰδίως τῆς τῶν οἰκονομικῶν καὶ τέλος διὰ φορολογικῆς μεταρρυθμίσεως νὰ μεταβάλωμεν τὸ ἔλλειμμα ἐκεῖνο εἰς περίσσευμα 12 ἑκατομμυρίων ὡς ἔγγιστα. Πρὸ τοῦ σημερινοῦ ὅμως ἐλλείμματος τῶν 75.000.000 δρχ., ὅπερ βραδύτερον δύναται ν’ ἀνέλθῃ καὶ εἰς 100.000.000 δρχ., δὲν διστάζομεν νὰ δηλώσωμεν ὅτι εἴμεθα οἱ μᾶλλον ἀπαισιόδοξοι, θαυμάζομεν δ’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶχον τὸ θάρρος νὰ διαδεχθῶσι τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν καὶ ν’ ἀναλάβωσιν αὐτοὶ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν μας. Διότι, κύριοι, τὴν σήμερον δὲν ἀρκεῖ νὰ ἔχῃ τις προδιαγεγραμμένον σχέδιον, ἵνα, καλούμενος εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δυνηθῇ νὰ τὸ ἐκτελέσῃ πάραυτα. Ἀνάγκη πᾶσα ν’ ἀπολαύῃ αὐτὸς καὶ τῆς ἀμερίστου ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Στέμματος, νὰ ἔχῃ δὲ Ἀντιπολίτευσιν πρόθυμον νὰ τὸν ὑποβοηθήσῃ εἰς πραγμάτωσιν τοῦ σχεδίου του, χάριν τῆς κοινῆς σωτηρίας. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν τὴν σήμερον κανεὶς ἐξ ἡμῶν τῶν ἀντιπολιτευομένων, διαδεχόμενος τὸν κ. Βενιζέλον ἐν τῇ ἀρχῇ, νὰ τύχῃ τοιαύτης ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Στέμματος; Ὅταν δ’ εὑρεθῇ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ὁ νῦν Πρωθυπουργός, ὅστις πρὸ οὐδενὸς ἀποδυσπετεῖ, πρὸ οὐδενὸς ὑποχωρεῖ, προκειμένου νὰ ἐκβιάσῃ τὴν ἐπάνοδόν του εἰς τὴν ἀρχήν, ὡς ἀπέδειξεν ὁ ἐν Κρήτῃ πολιτικός του βίος, νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν Κυβέρνησίς τις μὲ ἀσθενῆ μάλιστα πλειονοψηφίαν, νὰ προβῇ εἰς γενναῖα καὶ ῥιζικὰ μέτρα οἰκονομικῶν καὶ φορολογικῶν μεταρρυθμίσεων, δι’ ὧν καὶ μόνον ὑπάρχει ἐλπὶς ν’ ἀποσοβηθῇ ὁ ἐπαπειλῶν ἡμᾶς μέγας κίνδυνος; Ἡμεῖς, κύριοι, ἔχομεν ἐναντίαν γνώμην. Ἡμεῖς πιστεύομεν ὅτι μία τοιαύτη Κυβέρνησις οὐδένα ἄλλον προορισμὸν θὰ εἶχεν ἢ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἁπλοῦς κεραυναγωγός διὰ τὸν κ. Βενιζέλον, ἐφελκύουσα κατὰ τῆς κεφαλῆς της τὴν καταιγίδα, ἥτις τώρα ἐπισωρεύεται κατ’ αὐτοῦ, ἵνα μετὰ τὴν συντελεσθησομένην καταστροφὴν καταστήσῃ θριαμβευτικὴν τὴν ἐπάνοδον αὐτοῦ εἰς τὴν ἀρχήν, οὐχὶ πλέον ὡς Μεσσίου καὶ δικτάτορος, ἀλλ’ ὡς παντοκράτορος. Ὁ μόνος, κύριοι, δυνάμενος νὰ προλάβῃ τώρα τὴν καταστροφὴν εἶναι ὁ κ. Πρωθυπουργός. Αὐτὸς ἀπολαύει τοιαύτης ἐμπιστοσύνης καὶ ἀφοσιώσεως ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Στέμματος, ὁποίας οὐδεὶς ἄλλος πολιτικὸς ἀνὴρ παρ’ ἡμῖν ἀπὸ καταβολῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Ὡς ἐκ περισσοῦ δ’ ἔσχεν αὐτὸς τὸ εὐτύχημα νὰ γίνωσιν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του οἱ δύο νικηφόροι ἡμῶν πόλεμοι καὶ νὰ διπλασιασθῇ ἡ Ἑλλάς, τὰ δὲ κατορθώματα ταῦτα ν’ ἀποδίδωνται τώρα ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ κατὰ μέγα μέρος εἰς αὐτόν. Ὡς τοιοῦτος, ἔχει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἐπιβολήν, ἵνα προβῇ πάραυτα εἰς πᾶσαν δυνατὴν οἰκονομίαν καὶ εἰς τὰς ἀναγκαίας φορολογικὰς μεταρρυθμίσεις, δι’ ὧν θ’ ἀπεκαθίστατο τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προυπολογισμοῦ. Αὐτὸς ὑπῆρξεν ὁ κύριος δημιουργὸς τῆς παρούσης καταστάσεως, ὡς εἴδομεν ἤδη, αὐτὸς μόνος δύναται καὶ νὰ θεραπεύσῃ αὐτὴν τώρα. «Ὁ τρώσας καὶ ἰάσεται». Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς αὐτὸς καὶ μόνος θὰ φέρῃ τὴν εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ ἐνεστῶτος καὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ Ἔθνους ἡμῶν, ἂν μὴ σπεύσῃ τώρα νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ ἐπιβαλλόμενον εἰς αὐτὸν καθῆκον. Ἤδη ὁλόκληρον τὸ οἰκονομικὸν ἡμῶν οἰκοδόμημα τρίζει ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον. Ἐάν, ὃ μὴ γένοιτο, ἐπέλθῃ ἡ οἰκονομικὴ καταστροφή, ἐπακολουθήσῃ δὲ εἰς αὐτὴν καὶ μεγάλη τις ἐθνικὴ συμφορά, οὐδεὶς θὰ ζητήσῃ λόγον οὔτε παρὰ τῶν Ὑπουργῶν του οὔτε παρὰ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐκεῖνοι καὶ αὕτη εἶναι σκεύη τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Οἱ βουλευταὶ τῆς πλειονοψηφίας ἐξελέγησαν μὲ τὴν ἐπιτακτικὴν ἐντολήν, ἵν’ ἀκολουθήσωσι πιστῶς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ψηφίζοντες πᾶν ὅ,τι οὗτος ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλήν. Τοὺς διαφόρους Ὑπουργοὺς διορίζει καὶ παύει αὐτός. Κατ’ ἀκολουθίαν οὔτε ἐκεῖνοι οὔτε οὗτοι δύνανται νὰ ἔχωσιν ἰδίαν θέλησιν, οὐδὲ νὰ ὑπέχωσιν ἀμέσως εὐθύνας πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Πᾶσαν εὐθύνην ὑπέχει ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅστις ἔχει περιβληθῇ καὶ πᾶσαν ἐξουσίαν. Διὰ τοῦτο αὐτὸς καὶ μόνος θ’ ἀπολαύσῃ τῆς τιμῆς καὶ δόξης καὶ τῶν εὐλογιῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους ὁλοκλήρου, ἂν προλάβῃ τώρα τὴν καταστροφήν, αὐτὸς καὶ μόνος, ἂν ἀφήσῃ ταύτην καὶ συντελεσθῇ, θὰ ἔχῃ τὰς ἀρὰς καὶ τὰ ἀναθέματα αὐτοῦ. Ἐάν, κύριοι, ἔλαβον σήμερον τὸν λόγον περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, ἔπραξα τοῦτο οὐχὶ ἐκ πνεύματος ἀντιπολιτεύσεως, ἀφοῦ ἡμεῖς τοὐλάχιστον οὔτε ζηλεύομεν τὴν παροῦσαν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως οὔτε φιλοδοξοῦμεν νὰ τὴν διαδεχθῶμεν ἐν τῇ ἀρχῇ. Ἔλαβον τὸν λόγον, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους, ἵνα ἐπιτελέσω τὸ μόνον ἐναπολειπόμενον τώρα εἰς ἐμὲ καθῆκον πρὸς τὴν πατρίδα, τὸ καθῆκον τοῦ νὰ κρούσω διὰ τελευταίαν φορὰν τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου!

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Θ. Κουτούπης.

§172ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ γίνῃ μικρὰ διακοπή, κ. Πρόεδρε.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἰγγλέσης ζητεῖ ἄδειαν ἀπουσίας 10 ἡμερῶν. (Ἡ ἄδεια χορηγεῖται). Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5′ λεπτὰ. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Θ. Κουτούπης. Ἀπών. Ὁ κ. Δ. Γούναρης.

§175Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Δὲν θὰ ὁμιλήσω.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἀλεξανδρῆς. Ἀπών.

§177ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε, δι’ αὔριον τὰς 4 ἀκριβῶς.

§178Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Φρονῶ ὅτι μετὰ τοὺς τρεῖς ἀγορεύσαντας, οἱ ὁποῖοι ἠσχολήθησαν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἀριθμῶν τῶν δύο προϋπολογισμῶν, εἶναι ἐνδεδειγμένον νὰ ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ νὰ διαφωτίσῃ ὁπωσδήποτε τὴν Βουλήν, σχετικῶς μὲ τὰ ἀποτελέσματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἄγεταί τις ἐκ τῆς ἐξελέγξεως ἐκείνης, ἡ ὁποία ἐγένετο ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων. Ἀναμφισβητήτως θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαϊοήλιδος βουλευτὴς θὰ λάβῃ τὸν λόγον ὡς καὶ ἄλλοι. Ἀλλ’ εἶναι ἐνδεδειγμένον ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ μὴ ἀφήσῃ νὰ παρέλθῃ ἡ αὐριανὴ συνεδρίασις, χωρὶς νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀκριβείας τῶν ὑπολογισμῶν, οἱ ὁποῖοι μέχρι σήμερον ἐγένοντο. Πρόκειται περὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ γενικὴ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἣν ἀναγράφει ὅτι γίνεται ὁ Κανονισμὸς, δὲν εἶναι τὸ μονολόγιον, τὸ ὁποῖον ἐξακολουθεῖ. Πρέπει ἀναμφισβητήτως ἡ Βουλὴ νὰ φωτισθῇ ἐπὶ ἐκείνων τῶν σημείων, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ὑπάρξῃ δισταγμὸς περὶ τῆς ἀκριβείας τῶν ὑπολογισμῶν τῆς Κυβερνήσεως.

§179ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως θὰ ἦτο μονότονον αὐτὸ τὸ μονολόγιον, ὅπως τὸ ὠνόμασεν ὁ κ. βουλευτὴς Ἀρκαδίας. Δι’ αὐτὸ προέτεινον ἀκριβῶς νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις, ἵνα ὁμιλήσῃ πρῶτον εἷς τῶν ἀντιλεγόντων καὶ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις, ὁπότε θὰ ὁμιλήσῃ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν νομίσῃ ὅτι πρέπει νὰ ὁμιλήσῃ, ὄχι διὰ νὰ ἐλέγξῃ ἂν οἱ δοθέντες ἀριθμοὶ ὑπὸ τῶν κ.κ. προαγορευσάντων εἶναι ἀκριβεῖς, ἀλλ’ ἵνα ὑποστηρίξῃ τοὺς ἰδίους του ἀριθμούς.

§180Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὑποστηρίζων τοὺς ἰδικούς του ἀντικρούει τοὺς ἄλλους.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον, ἂν συναινῇ ἡ Βουλή, ἐπειδὴ εἶναι ἡμέρα ἐπερωτήσεων, θὰ προέτεινον νὰ ἀφήσωμεν τὰς ἐπερωτήσεις καὶ νὰ εἰσέλθωμεν ἀμέσως εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας.

§182Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα· ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁρισθῇ καὶ μία ἡμέρα ἐπερωτήσεων.

§183ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα, μετὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ τὰ ἑξῆς: — Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας ἐκτάκτου συνδρομῆς εἰς τὰ Ταμεῖα τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου διὰ τὸ ἔτος 1914 καὶ περὶ ἐνισχύσεως τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης διὰ σταθερῶν πόρων» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. —Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Π. Ἀλεξάκης, Σ. Γ. Κροκιδᾶς, Α. Κασσαβέτης, Κ. Β. Γόντικας, Ν. Ξηρός, Σ. Τσακόπουλος, Ν. Συριόπουλος, Ἰω. Δελμοῦζος, Σ. Θεοδωρόπουλος, Π. Βουρλούμης, Ι. Φαρμάκης, Π. Πολυχρονιάδης, Α. Περρωτῆς, Δ. Γκιουλές, Π. Σ. Σπυράκης, Σ. Ἀγγελίδης, Α. Θανόπουλος, Ι. Γρυπονισιώτης, Δ. Κριεκούκης, Θ. Σκάσης, Δ. Μ. Κανελλόπουλος, Α. Σακελλαρίου, Ν. Ραυτόπουλος, Ἠ. Κοπανίτσας, Π. Κ. Φλέσσας καὶ Ἰ. Καλαντζόπουλος ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ Δικολάβων», ἡ ὁποία παραπέμπεται εἰς ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν βουλευτῶν κ. κ. Α. Κανάρη, Γ. Βλάχου, Γ. Κατσιμπίρη, Π. Τσαλδάρη καὶ Σ. Τσακοπούλου. — Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Στελλάκης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαθέσεως τοῦ ἐκ τοῦ φόρου τῶν δημοσίων θεαμάτων ἐσόδου ὑπὲρ τῶν ἐκ τοῦ πολέμου παθόντων». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Λ. Κογεβίνας καὶ Δ. Ζαβογιάννης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀπονομῆς προνομίου εὑρεσιτεχνίας εἰς τὸν χημικὸν Ι. Π. Δοανίδην». Λύεται ἡ συνεδρίασις.