1914.12.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 66

τῆς 13 Δεκεμβρίου 1914.

Προεδρία κ. Κ. Ζαβιτσιάνου.

(Ὥρᾳ 5.20′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Γνωρίζω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι: — Ὁ ἐμπορικὸς Σύλλογος Ναυπάκτου παρακαλεῖ ὅπως καταργηθῇ ὁ εἰσαγωγικὸς δασμὸς τοῦ σίτου. — Ἅπαντες οἱ καπνοπῶλαι Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου «περὶ ἐργασίμων ὡρῶν». — Τὸ κοινοτικὸν Συμβούλιον Ληξουρίου ὑποβάλλει ψήφισμα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταργήσεως τῆς δημοτικῆς φορολογίας». — Ἅπαντες οἱ πρόκριτοι Μιτυλήνης διαμαρτύρονται ἐναντίον τῆς καταργήσεως Γενικῆς Διοικήσεως Νήσων Αἰγαίου. — Ἡ ἐφορία Κοινοτικῶν ἱδρυμάτων Μιτυλήνης διαμαρτύρεται ἐναντίον τῆς καταργήσεως τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τῶν Νήσων Αἰγαίου. — Ἡ κοινότης Ἀετοῦ Μεσσηνίας ὑποβάλλει ψήφισμα, δι’ οὗ αἰτεῖται ὅπως ὁ Ἀετὸς γίνῃ κέντρον ὀρεινῶν κοινοτήτων Τριφυλίας.

§2ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω σχέδιον νόμου «περὶ παρατάσεως τῶν προθεσμιῶν πρὸς ἐκδίκασιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων ἐν ταῖς Νέαις Χώραις» καὶ παρακαλῶ νὰ κηρυχθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς κατεπεῖγον.

§3ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑποβάλλω σχέδιον νόμου «περὶ προαγωγῆς ἐφέδρων δοκίμων ἰατρῶν καὶ ἀκολούθων ἀνθυπιάτρων», τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ κηρυχθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς κατεπεῖγον.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ κηρυχθῶσι κατεπείγοντα τ’ ἀνωτέρω νομοσχέδια, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Θέλουσι ἐκτυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ). — Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Κροκιδᾶς ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ ἀδείας δωρεᾶς ἢ πωλήσεως γαιῶν τῆς Μονῆς Πετράκη εἰς τὸ Νοσοκομεῖον τῶν φθισιώντων ἡ «Σωτηρία», ἥτις παρακαλεῖ νὰ κηρυχθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς κατεπείγουσα. (Κηρύσσεται κατεπείγουσα). Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοσονάκος ὅπως καταθέσῃ ἀναφοράν.

§6Π. ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ ἀφορᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας. Πρόκειται περὶ αἰτήσεως φοιτητῶν.

§7Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἀπόψε θὰ περιλάβω τὴν σχετικὴν τροπολογίαν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς ὅπως καταθέσῃ ἀναφοράν.

§9Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀφορᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του, διότι συμβαίνει κάτι τι περίεργον μὲ τὴν ἀναφορὰν αὐτήν. Ὅταν ἐγένετο ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1908, οἱ συνοικισμοὶ αὐτοὶ δὲν συμπεριελήφθησαν εἰς τὴν ἀπογραφὴν καὶ ὅταν ἐδημοσιεύθη ὁ νόμος περὶ κοινοτήτων, ἐζήτησαν κατὰ ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου 2, παράγραφον 4, νὰ ἀνήκωσιν εἰς μίαν κοινότητα, διότι εὑρέθησαν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι εἰς τὸ χάος. Τὸ σχετικὸν ἄρθρον λέγει ὅτι, ἐὰν τὸ ἥμισυ κοινότητος τινὸς ἤθελε ζητήσει νὰ προστεθῇ εἰς ἄλλην, τοῦτο ἀποτελεῖ πλέον πρᾶξιν νόμιμον καὶ οὗτοι ἀποτελοῦσι πλέον μέρος τῆς κοινότητος ἐκείνης. Ἐζήτησαν λοιπὸν οἱ ἄνθρωποι νὰ προσληφθῶσι. Δυστυχῶς τὸ κοινοτικὸν συμβούλιον, τέσσαρες τὸν ἀριθμὸν πλὴν ἑνός, ἀπέρριψε τὴν αἴτησιν τῶν συνοικισμῶν αὐτῶν καὶ οὕτως ὁ Νομάρχης, ἐπειδὴ οἱ κάτοικοι αὐτοὶ δὲν ἐφαίνοντο γραμμένοι πουθενά, δὲν ἠθέλησε νὰ τὰ κατατάξῃ τὰ χωρία αὐτὰ εἰς τὴν κοινότητα καὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ τελευταίως, προκειμένου περὶ στρατολογίας, εἶχον πολλοὺς λόγους ἀπαλλαγῆς, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχε καμμία ἀρχὴ διὰ νὰ ἐκδώσῃ σχετικὰ πιστοποιητικὰ καὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐμυκτήριζον τὴν πολιτείαν, διότι δὲν εἶχον συγκροτηθῇ νομίμως εἰς μίαν ἐπιτροπήν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅπως ληφθῇ ἕν μέτρον διὰ τοὺς συνοικισμοὺς αὐτούς, οἱ ὁποῖοι δυστυχῶς δὲν προσηρτήθησαν εἰς οὐδεμίαν κοινότητα καὶ ἤδη οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ζητοῦσι νὰ ταχθῶσι μὲ τὴν ἐγγυτέραν κοινότητα. Τελευτικῶς εἰς τὸν διακανονισμὸν τῶν ὁρίων ἡ κτηματικὴ περιουσία τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν κατεγράφη καὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ μένουσι φορολογούμενοι, ἀλλὰ μὴ ἐκπροσωπούμενοι παρ’ οὐδενὸς ἀπέναντι οἱασδήποτε ἀρχῆς.

§10ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ ἴδω τὴν ἀναφοράν.

§11Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Μάλιστα.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποστέλλεται εἰς τὸ σχετικὸν Ὑπουργεῖον. Οἱ κ. κ. Ι. Μπουρνιᾶς, Σ. Βακράτσας καὶ Α. Ἀποστολίδης καταθέτουσιν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Κύμης, παραπονουμένων κατὰ τοῦ ταμίου, ὡς μὴ πληρώνοντος εἰς βάρος τῆς κοινότητος Κύμης τὰ φάρμακα διὰ τοὺς πρόσφυγας καὶ ἐνδεεῖς κατοίκους. Παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. — Ὁ κ. Σ. Κροκιδᾶς ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῆς κοινότητος Ἑξαμιλίων τῆς Κορινθίας.

§13Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Ἑξαμίλια ἔχουσι μίαν ἔκτασιν ἀπὸ 2.000 περίπου στρέμματα, εἰς τὴν ὁποίαν ἔβοσκον τὰ ζῶα των. Ὁ ἔφορος ἐν τῷ ζήλῳ αὐτοῦ ἐμίσθωσε τὴν ἔκτασιν αὐτήν. Ἐὰν πρόκηται τὸ δημόσιον νὰ στερήσῃ μίαν κοινότητα τῶν μέσων τῆς ὑπάρξεως διὰ νὰ κερδίσῃ πεντακοσίας δραχμάς, παρακαλῶ νὰ κάμητε τὴν σπατάλην αὐτήν.

§14Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ μοῦ σταλῇ ἡ ἀναφορά.

§15Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐνεργηθῇ ὅμως.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται. Οἱ κ. κ. Α. Θανόπουλος καὶ Δ. Μπούσδρας ὅπως καταθέσωσι καὶ ἀναπτύξωσιν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῆς πόλεως Παλαμᾶ, πρὸς σύστασιν τηλεγραφείου καὶ ἀποκατάστασιν τῆς συγκοινωνίας.

§17Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ ἀφορᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας. Πρόκειται περὶ τῆς πόλεως Παλαμᾶ, κύριε Ὑπουργέ, ἡ ὁποία στερεῖται συγκοινωνίας τηλεγραφικῆς καὶ διὰ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν ὑπογράψει πολλοὶ ἐκ τῶν ἐμπόρων, παρακαλοῦσι νὰ ἱδρύσητε ἐκεῖ τηλεγραφεῖον. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ δὲ ταύτῃ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὅπως συμπληρώσῃ καὶ τὸ ταχυδρομεῖον Παλαμᾶ, τὸ ὁποῖον ἀπὸ ἐτῶν στερεῖται ὑπηρεσίας καὶ ἑπομένως ὁλόκληρον διαμέρισμα δὲν ἔχει συγκοινωνίαν.

§18Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μάλιστα. Νὰ μοῦ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ πρὸς ἐνέργειαν.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποστέλλεται εἰς τὸ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. — Ὁ κ. Δ. Μαλλιόπουλος ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφοράν.

§20Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ ἀφορᾷ πρόσφυγας φοιτητὰς Νομικῆς, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν εἰς τὸν στρατὸν καὶ καθυστέρησαν δύο ἔτη εἰς τὰς σπουδάς των καὶ ζητοῦσι τὴν ἀπαλλαγὴν αὐτῶν ἀπὸ τῶν τελῶν τοῦ παρελθόντος ἀκαδημαϊκοῦ ἔτους 1913–1914 ἢ τὴν ἀτελῆ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ἐγγραφὴν καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν ἀναφορὰν ταύτην διότι εἶναι δικαία.

§21Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου σήμερον, θὰ ἀποφασίσωμεν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Δ. Μπούσδρας καὶ Λ. Θανόπουλος, ὅπως καταθέσωσι καὶ ἀναπτύξωσιν ἀναφορὰν ἀδελφῶν Βασιλάκη ἐκ τοῦ χωρίου Ντελῆ–Ἰμπραὴμ τῆς Καρδίτσης.

§23Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ ἀφορᾷ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις θὰ μοῦ χαρίσῃ δύο στιγμάς. Οἱ ἀδελφοὶ αὐτοὶ τυγχάνουσιν ἐπίμορτοι καλλιεργηταί, ἠθέλησαν ὅμως καὶ μακρὰν τοῦ χωρίου μίαν ὥραν νὰ ζητήσωσι νὰ καλλιεργήσωσι καὶ ἄλλας γαίας. Ὁ δικαιοῦχος ἐκεῖνος ζητεῖ ἤμορον καὶ δι’ αὐτὰς τὰς γαίας. Ὥστε φθάνομεν εἰς ἓν συμπέρασμα, ὅτι ἐὰν οἱ ἄνθρωποι στέλλωνται εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ κερδίζωσι χρήματα θὰ τοὺς ὑποβάλωμεν εἰς ἀγροτικὴν δουλείαν ἐν Ἑλλάδι ἐρχομένους. Ἀλλὰ διὰ τὰ κτήματα τῶν ἄλλων μένουσι ὡς κολλίγοι καὶ τὰ καλλιεργοῦν εἰς τὸ Ντελῆ Ἰμβραήμ, ἐκαλλιέργησαν προηγουμένως καὶ ἄλλας γαίας ἀνηκούσας εἰς ἄλλους, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἰδιόκτηται διὰ καρποῦ παραχθέντος ἐν τῷ ξένῳ κτήματι. Ὁ τσιφλικοῦχος ζητεῖ νὰ λάβῃ τὸ ⅓.

§24Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πῶς θὰ τὸ λάβῃ;

§25Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω. Ὑπάρχει ἐπίσημος ἀγωγὴ καὶ δι’ αὐτὸ ἀπευθύνομαι πρὸς ὑμᾶς διὰ νὰ πιστεύσητε ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διαπράττουσι οἱ τσιφλικοῦχοι εἶναι πράγματι βαρβαρότητες ἐναντίον τῶν πτωχῶν χωρικῶν. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ συστήσῃ τὰ δέοντα, διότι μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι καὶ ἀπαγόρευσις τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας.

§26Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Νὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς Ἑλληνικῆς Ἐμπορικῆς Ἑταιρίας Πατρῶν.

§28Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀναφορὰ ἀποβλέπει πρὸ παντὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι τόσον δὲ ἀδιάσειστα τὰ ἐπιχειρήματα ἐν τῇ ἀναφορᾷ, ὥστε ἔχω πεποίθησιν ὅτι θὰ υἱοθετήσῃ ταῦτα. Ἐν Πάτραις ἀπὸ τοῦ 1879 ἱδρύθη ὁ Ἐμπορικὸς Οἶκος Ἄμπουργερ, ὁ ὁποῖος σὺν τοῖς ἄλλοις κλάδοις, ἔχει καὶ τὴν ἐμπορίαν καὶ τὴν κατασκευὴν οἴνου, ὁ ὁποῖος ἐμπορικὸς οἶκος ἐξηκολούθει τὰς ἐργασίας αὐτοῦ μέχρι τοῦ 1912, ὅτε ἀνέλαβε τὴν διαχείρησιν ἡ νῦν Ἑταιρεία. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ ἐξακολουθεῖ τὴν ἐμπορίαν καὶ τὴν συσκευὴν τῶν οἴνων καὶ δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι προσφέρει πολυτίμους ὑπηρεσίας καὶ εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ εἰς ὅλα ἐν γένει, διότι συναγωνίζεται τὴν Ἑταιρείαν τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων εἰς τὸ τέταρτον τῆς ἀξίας. Δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι καὶ τὰ ἔργα αὐτῆς ἦσαν σχεδὸν καλά, ὑπῆρξε δὲ καὶ μία παραγωγικὴ δύναμις εἰς τὰς Πάτρας, ἐπειδὴ δὲ μελετᾶται ἡ ἀναθεώρησις τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας καὶ τοῦ Κράτους, πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως ὁ συναγωνισμὸς εἶναι προσιτὸς καὶ νὰ παρέχηται τὸ παρακράτημα ὄχι μόνον εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Οἴνων καὶ Οἰνοπνευμάτων ἀλλὰ καὶ εἰς πάντα τὰ βιομηχανικὰ καταστήματα, τὰ ὁποῖα φέρουσιν εὐεργεσίαν εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ καθιστῶσι τὸν συναγωνισμὸν προσιτόν.

§29Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ διάδοσις ὅτι γίνεται σκέψις περὶ ἐξαγορᾶς τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας παρὰ τοῦ Κράτους, ἐξαναγκάζει τὴν Ἐμπορικὴν Ἑταιρείαν εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς Πατρῶν, ὅπως ἀπευθυνθῇ πρὸς τὴν Βουλὴν δι’ ἀναφορᾶς της. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν γίνηται σκέψις περὶ ἐξαγορᾶς προνομίου, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν Ἑταιρείαν αὐτήν, ἡ ὁποία ἀποβλέπει εἰς συμφέροντα πολλαπλᾶ.

§30Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ τῆς Ἑλληνικῆς Ἐμπορικῆς Ἑταιρείας Πατρῶν εἶναι προειδοποιητικὴ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀναλήψεως, ἐὰν εἰς τοῦτο καταλήξῃ ἡ συζήτησις ἐκ μέρους τοῦ Κράτους τοῦ προνομίου τῆς Ἑνιαίας. Ὁμοίας ἀναφορὰς θὰ ἀποστείλωσι καὶ ἄλλαι Ἑταιρεῖαι εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ βεβαιωθῇ ὅτι εἰς τὸ ἑξῆς, ἐὰν τὸ Κράτος ἀναλάβῃ τὴν διάθεσιν τοῦ παρακρατήματος, δὲν πρέπει νὰ δεσμευθῇ διὰ συμβάσεως ὡρισμένης Ἑταιρείας, ἀλλὰ νὰ ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ διάθεσις τῆς σταφίδος, ἵνα ἀπολαύσωσι καὶ ἄλλαι Ἑταιρεῖαι.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κατσιμπίρης τὰ αὐτά. Ὁ κ. Λ. Θανόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς Κοινότητος Χαλαμπρεζίου.

§32Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ διατάξῃ τὴν ἐπισκευὴν δημοσίας ὁδοῦ, ἡ ὁποία κατεστράφη λόγῳ τοῦ χειμάρρου εἰς ἀπόστασιν 1000 μέτρων.

§33Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχει ληφθῇ μέριμνα εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου οἱ κ. κ. Δ. Μπούσδρας καὶ Θ. Φίλιος.

§35Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, τὴν ἀναφοράν.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χατζηγιάννης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Γεωργικοῦ Συλλόγου Φαρσάλων.

§37Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ Γεωργικὸς Σύλλογος Φαρσάλων καταγγέλλει ὅτι, κατὰ τὰς διατυπώσεις τὰς προκαταρκτικάς, τῆς διανομῆς τῶν Στεφανοβικείων κτημάτων δὲν ἔχουσιν οἱ κεκτημένοι πράγματι τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου προσόντα, ἀλλὰ πολλοὶ ἔχουσιν εἰκονικὰ συμβόλαια διὰ τῶν ὁποίων θέλουσι νὰ πείσωσι τὰς ἀρχάς. Ἐὰν συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν αὐτήν, τὸ πράττω, διότι ἡ διανομὴ τῶν Στεφανοβικείων κτημάτων μεταξὺ τῶν χωρικῶν, μᾶς παρουσιάζει τὸ φαινόμενον νὰ βλέπωμεν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο τοιοῦτοι, διὰ νὰ ἔχωσι τὸν τίτλον τοῦ μικροεισοδηματίου χωρὶς κἂν νὰ ἐργάζωνται, διότι τὰς γαίας, ἀντὶ νὰ τὰς καλλιεργῶσιν οἱ ἴδιοι, τὰς ἐνοικιάζουσιν εἰς ἄλλους χωρὶς νὰ πληρώνωσι τίποτε εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον. Τοιαύτην ἔννοιαν δὲν ἔχει ὁ νόμος, ἔχει τὴν ἔννοιαν νὰ καταστήσῃ αὐτοὺς κτηματίας καὶ καλλιεργητάς. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ταῦτα καὶ δι’ ὅλα τὰ Ζάππεια κτήματα τῆς Θεσσαλίας. Παρακαλῶ ν’ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὐχαρίστως. Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου οἱ κ. κ. Θ. Φίλιος καὶ Α. Ἀναστασιάδης.

§39Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Ἐπιθυμῶ, κ. Ὑπουργέ, νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην, διότι κατὰ τὴν διανομὴν τῶν Στεφανοβικείων κτημάτων, συμβαίνει νὰ λαμβάνωσι πολλοὶ ἀπὸ ἄλλα μέρη καὶ ὄχι οἱ πραγματικοὶ κολλῆγοι. Τοῦτ’ αὐτὸ θὰ συμβῇ καὶ εἰς τὴν διανομὴν τῶν Ζαππείων κτημάτων· θὰ λάβωσιν οἱ νησιῶται, οἱ Πελοποννήσιοι καὶ ὄχι οἱ Θεσσαλοί.

§40Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι μία.

§41Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Ἡμεῖς τοὐλάχιστον πληρώνομεν. Μόνον ὁ κ. Νεγρεπόντης καὶ ὁ κ. Καραπάνος δὲν ἐπῆραν, ὅλοι οἱ ἄλλοι ἐπῆραν κτήματα.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποστέλλεται εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ κ. Ν. Ζαρλῆς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς κοινότητος Λεχωνίων παρακαλούσης τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὅπως λάβῃ σύντονα μέτρα πρὸς διαρρύθμισιν τῆς κοίτης τοῦ χειμάρρου Βρίχωνος, ἐξελθόντος τῆς παλαιᾶς τοιαύτης καὶ ἀπειλοῦντος ἕνεκα τούτου νὰ καταστρέψῃ τὰς κωμοπόλεις Λεχώνια καὶ Ἀγριάν, ἃς ἤδη ὑπερεχειλίζων καταπλημμυρεῖ.

§43Ν. ΖΑΡΛΗΣ. Ὁ χείμαρρος Βρίχων ὑπερεχειλίσας κατέστρεψε τὰ παρακείμενα χωρία Λεχώνια καὶ Ἀγριά, ἐπαπειλεῖ δὲ καὶ νέας καταστροφάς. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὅπως λάβῃ σύντονα μέτρα καὶ διατάξῃ τὴν διαρρύθμισιν τῆς κοίτης τοῦ ποταμοῦ, ἵνα ἀποφύγωμεν τὴν καταστροφήν, ἡ ὁποία τὰς δύο κωμοπόλεις ἐπαπειλεῖ. Προσφέρονται μάλιστα αἱ κοινότητες Λεχωνίων καὶ Ἀγριᾶς ὅπως δώσωσιν ἀνὰ τρεῖς χιλιάδας δραχμάς, ὅταν τὸ Δημόσιον λάβῃ μέτρα σοβαρὰ διὰ τὴν διαρρύθμισιν τῆς κοίτης τοῦ ποταμοῦ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐγένετο μία δημοπρασία, ἀλλὰ λόγῳ τῆς μικρότητος τῶν τιμῶν δὲν προσεφέρθη οὐδεὶς ἐργολάβος. Ἀλλὰ καὶ τὰ ἔργα αὐτά, ἐὰν ἐγίνοντο, ὁ φόβος πάλιν θὰ ὑπῆρχε, διότι δὲν ἦσαν σοβαρὰ ἔργα. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει του τὴν ἀναφορὰν ταύτην, διότι κινδυνεύουσι νὰ καταστραφῶσι τὰ δύο χωρία.

§44Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θέλω διατάξει τὴν μελέτην τοῦ πράγματος.

§45Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. Τὴν αὐτὴν σύστασιν κάμνω καὶ ἐγώ.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 11 ἐδόθη χθὲς ἀπάντησις. Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 12 διαγράφεται. Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 13. Ὁ κ. Σ. Κροκιδᾶς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ποῖα μέτρα ἔλαβε κατὰ τοῦ ἐν τοῖς σχολαρχείοις Ἀθηνῶν συνωστισμοῦ καὶ κατὰ τοῦ μέτρου, ὅπερ ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν, πότε οἱ μὲν τῶν μαθητῶν νὰ διδάσκωνται πρὸ μεσημβρίας, οἱ δὲ μετὰ μεσημβρίαν.

§47Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Παρεπονέθησαν πολλοὶ γονεῖς ὅτι ὑπάρχει τοιοῦτος συνωστισμὸς εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, ὥστε οἱ διδάσκαλοι ἠναγκάσθησαν τοὺς ἡμίσεις τῶν μαθητῶν νὰ δέχωνται π. μ. καὶ τοὺς ἑτέρους ἡμίσεις μ. μ.

§48Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀληθῶς ὑπάρχει τοιοῦτος συνωστισμὸς καὶ ἕνεκα τούτου προέβην εἰς τὴν ἵδρυσιν δύο ἔτι γυμνασίων καὶ δύο ἑλληνικῶν σχολείων, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἐνοικιάσθησαν οἰκήματα ἠναγκάσθησαν νὰ διδάσκωνται εἰς τὰ αὐτὰ σχολεῖα οἱ μὲν πρὸ μεσημβρίας, οἱ δὲ μετὰ μεσημβρίαν. Εὐθὺς ὡς ἐνοικιασθῶσι διδακτήρια τὰ πράγματα θὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν προτέραν αὐτῶν κατάστασιν.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Κροκιδᾶς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ποῖα μέτρα ἔλαβε πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς συγκοινωνίας Λουτρακίου–Κορίνθου, ἥτις σοβαρῶς καὶ διαρκῶς χωλαίνει, ἐν ὅσῳ δὲν υἱοθετήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὰς μελέτας τοῦ Νομομηχανικοῦ Βλαχοπούλου ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος.

§50Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Οὐδεμία ἀπόφασις ἐλήφθη. Διὰ τοῦτο ἀπηύθυνα πρὸς τὴν Ἑταιρείαν διαταγὴν ὅπως ὑποβάλῃ μελέτην.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Κροκιδᾶς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, πότε τέλος πάντων θὰ ἀφομοιωθῶσι καὶ τελωνειακῶς αἱ Νέαι Χῶραι, ἵνα μὴ παρουσιάζηται μετὰ πάροδον ὁλοκλήρου διετίας τὸ ἄτοπον, νὰ ἐξακολουθῇ ἀκόμη καὶ σήμερον ὁ ἐκτελωνισμὸς τῶν καὶ ἐκ τῆς Νέας Ἑλλάδος εἰς τὴν παλαιὰν εἰσαγομένων.

§52Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑπάρχει τοιοῦτος νόμος, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη ἐσχάτως. Ἀφήνομεν νὰ παρέλθῃ χρόνος τις καὶ κατόπιν διὰ Β. Διατάγματος θὰ παύσῃ ἡ καταβολὴ τῆς διαφορᾶς τοῦ δασμοῦ.

§53Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τὴν ἐρώτησιν ἔκαμα, διότι καθὼς ἐμφαίνεται ἐκ τῶν ἐγγράφων, ὅταν ἐγένετο ἡ ἕνωσις τῆς Θεσσαλίας καὶ Ἑπτανήσου, ἡ ἀφομοίωσις μετὰ 2 μῆνας ἔλαβε χώραν.

§54Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν εἴχομεν δασμολόγιον, δεύτερον ὅτι σήμερον ἔχομεν νὰ λύσωμεν προηγουμένως ἄλλα σχετικὰ ζητήματα.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καρπετόπουλος ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν γνωρίζῃ τὴν ὑπηρεσιακὴν ἀνεπάρκειαν καὶ ἀπρεπῆ συμπεριφορὰν τοῦ ταμίου Κορινθίας πρὸς τοὺς πολίτας καὶ ποῖα μέτρα ἔλαβεν.

§56Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐξεδόθη μία ἐγκύκλιος λέγουσα νὰ ἐπιστραφῶσι τὰ ἐντάλματα ἐφ’ ὅσον δὲν προσῆλθον οἱ δικαιοῦχοι πρὸς ἐξόφλησιν. Πάντως θὰ κληθῇ εἰς ἀπολογίαν.

§57Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Συμβαίνει καὶ κἄτι ἄλλο. Σεῖς θὰ γνωρίζητε πολὺ καλλίτερον ἀπὸ ἐμέ, πόσον λεπτὴ καὶ σοβαρὰ εἶναι ἡ ταμειακὴ ὑπηρεσία. Δυστυχῶς ὁ ταμίας Κορινθίας δὲν ἔχει αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν. Νομίζω ὅτι πρὸ παντὸς ὀφείλει νὰ εἰσπράττῃ τὰ ὀφειλόμενα πρὸς τὸ Δημόσιον ἐκ μέρους τῶν πολιτῶν, προκειμένου ὅμως νὰ πληρώσῃ τὰ ὀφειλόμενα ἀπὸ τὸ Δημόσιον εἰς τοὺς πολίτας, ὄχι μόνον δυστροπεῖ, ἀλλὰ σκαιότατα φέρεται πρὸς τοὺς προσερχομένους. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Ἀπεστάλησαν ἐντάλματα ἐπιστροφῆς ἀντισηκωμάτων τῆς χρήσεως 1913, πρὸς πληρωμὴν εἰς τοὺς δικαιούχους. Δεύτερον τὸ Ὑπουργεῖον διὰ διαταγῆς του, διέταξε τὸν ταμίαν αὐτόν, ὡς καὶ ὅλους τοὺς ταμίας, νὰ εἰδοποιήσωσι τοὺς ἔχοντας λαμβάνειν, ἵνα προσέρχωνται καὶ πληρώνωνται. Ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος ταμίας, οὐχὶ μόνον δὲν συνεμορφώθη πρὸς τὴν διαταγὴν νὰ εἰδοποιήσῃ τοὺς ἔχοντας λαμβάνειν, ἀλλὰ καὶ τοὺς προσελθόντας ἐξεδίωξεν. Ἀλλὰ δὲν ἔκαμε μόνον τοῦτο. Ἐνῷ ἔπρεπεν, ἀφοῦ δὲν ἐπλήρωσε, νὰ ἐπιστρέψῃ τὰ ἐντάλματα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἵνα μὴ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὰς κεκλεισμένας χρήσεις, ἐκράτησεν τὰ ἐντάλματα καὶ ἐδέησε νὰ τὰ ἐπιστρέψῃ μόνον ὅταν σεῖς διετάξατε. Σᾶς παρακαλῶ νὰ λάβητε μίαν πρόνοιαν δι’ αὐτὸν καὶ ἂν εἶναι ἀνίκανος, νὰ τὸν στείλητε εἰς τὸ σπῆτι του, διότι, ὡς ἐνεργεῖ, ἔχει μεταβληθῆ εἰς κακοποιὸν στοιχεῖον.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Βρατσᾶνος ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ποῖον δασμολόγιον θὰ ἰσχύσῃ εἰς τὴν Μακεδονίαν, τὸ διὰ Βασ. Διατάγματος καθιερωθὲν μετὰ τὴν ἐπέκτασιν τῆς ἰσχύος τοῦ ΞΗʹ νόμου καὶ τῶν ἄρθρων 21 καὶ 22 τοῦ ͵ΒΡΚΑʹ, ἢ τὸ ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους διὰ διαταγῆς τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τῆς Μακεδονίας ὁρισθέν. Ὁ κ. Βρατσᾶνος ἀπουσιάζει, ὥστε ἀναβάλλεται.

§59ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. Δ. Βρατσᾶνος ἔλαβε τὴν ἀπάντησιν ὥστε δύνασθε νὰ τὴν διαγράψητε.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαγράφεται. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ὅπως πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διατί ἡ ὑπ’ αὐτὸν ἁρμοδία ὑπηρεσία δὲν ἔλαβεν εἰσέτι τὰ ἀναγκαιοῦντα μέτρα, ὅπως ἀνεγείρῃ τὸ παρασυρθὲν προφυλακτήριον τοίχωμα, τὸ παρὰ τὸν ποταμὸν Βουραϊκὸν καὶ ὀλίγον ἄνωθεν τῆς κοινότητος Διακοφτοῦ ὑπάρχον, ἀφοῦ ὡς ἐκ τῆς καταστροφῆς τούτου μὲ τὴν πρώτην θεομηνίαν καὶ ἡ συγκοινωνία τοῦ σιδηροδρόμου θὰ διακοπῇ καὶ ἡ κοινότης διατρέχει ἄμεσον κίνδυνον.

§61Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Διὰ τὴν κατασκευὴν ἐνεκρίθη δαπάνη δραχμῶν 400, ἀλλ’ ὁ μηχανικὸς εἰδοποίησεν ὅτι ἐξετέλεσε τὸ ἔργον ἡ Ἑταιρεία.

§62Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὑπολείπεται ἀκόμη ἓν τμῆμα διὰ τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ἡ δέουσα πρόνοια.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Φίλιος παρακαλεῖ τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ Δικαιοσύνης νὰ πληροφορήσωσι τὴν Βουλήν, ἐὰν ἐπέτρεψαν τὴν ὁπλοφορίαν εἰς τοὺς γεωργοὺς τῆς Θεσσαλίας καὶ ἰδίως εἰς τοὺς τοῦ νομοῦ Τρικκάλων, ὅπως καταδιώξουν τὰς ἀγριοχήνας αἵτινες καταστρέφουν τοὺς ἀγροὺς τοὺς ἐσπαρμένους σίτου.

§64Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τοῦτο εἶναι θέμα ἀναγόμενον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§65Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Ἂν ἦτο δυνατόν, κ. Ὑπουργέ, νὰ δοθῇ διαταγὴ ἵνα ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς κατοίκους νὰ καταδιώξωσιν αὐτὰ τὰ πτηνὰ τὰ λεγόμενα «Γέρμανοι».

§66ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἄνευ ἀδείας δὲν ἐπιτρέπεται ἡ καταδίωξις οἱωνδήποτε ζώων ἢ πτηνῶν, ἀλλὰ πρέπει νὰ προσθέσω ὅτι ὁπουδήποτε ἐζητήθη ἄδεια καταδιώξεως ζώων βλαπτικῶν τῆς γεωργίας, τὴν παρεχώρησα.

§67Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Ἤθελον νὰ δοθῇ μία γενικὴ διαταγή· δὲν πρόκειται περὶ ὡρισμένων ἀτόμων. Γενικῶς ὅλη ἡ Θεσσαλία καὶ ἰδίᾳ ὁ κάμπος τῶν Τρικκάλων, τῆς Καρδίτσης καὶ τῶν Φαρσάλων κατατρύχεται ἀπὸ αὐτὰ τὰ πτηνὰ καὶ πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ ἐπὶ τρίμηνον τοὐλάχιστον εἰς τοὺς κατοίκους νὰ καταδιώξωσιν αὐτά, διότι ἔχουσιν ἐπιφέρει μεγάλας καταστροφάς.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Μπουρνιᾶς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διατί εἰς τὸ Γυμνάσιον Χαλκίδος δὲν μεταβαίνει ὁ καθηγητὴς τῶν Μαθηματικῶν κ. Δ. Τσιλιμίγκρας καὶ διατί, ἀφοῦ τοῦτο εἶναι γνωστὸν εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, δὲν προέβη εἰς τὸν διορισμὸν ἢ μετάθεσιν ἑτέρου, οὕτω δὲ παρῆλθεν ὁλόκληρον τὸ πρῶτον ἑξάμηνον.

§69Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὁ καθηγητὴς τῶν Μαθηματικῶν κ. Τσιλιμίγκρας δὲν μετέβη ὄντως εἰς τὴν θέσιν του· θὰ προταθῇ εἰς ἀντικατάστασιν αὐτοῦ ἕτερος.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καντιάνης παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἐὰν ἀπεφάσισε τὴν συμπλήρωσιν τοῦ Γυμνασίου Καλαμῶν δι’ ἑνὸς καθηγητοῦ τῶν Φυσικῶν καὶ ἑνὸς τῶν Θρησκευτικῶν καὶ ἑνὸς τῶν Μαθηματικῶν ἥτις εἶναι ἀναγκαία ἀφοῦ τὸ Γυμνάσιον τοῦτο, ἐν ᾧ φοιτῶσι περὶ τοὺς 300 μαθητάς, ἔχει τὸν μεγαλείτερον ἀριθμὸν μαθητῶν ἐξ ὅλων τῶν Γυμνασίων τοῦ Κράτους, οἱ δὲ ὑπάρχοντες καθηγηταὶ διδάσκουσιν ὑπὲρ τὰς 20 ὥρας καθ’ ἑβδομάδα, ἐνῷ οἱ ἐν ἐν Ἀθήναις μόνον 11 καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσωσι πρὸς ἀναπλήρωσιν τῶν ἀπόντων·

§71Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μέχρι τοῦδε ἐδιδάσκοντο οἱ μαθηταὶ ὑπὸ τοῦ καθηγητοῦ τῶν Μαθηματικῶν τὰ μαθηματικά, ὑπὸ ἄλλων δὲ καθηγητῶν τὰ ἄλλα μαθήματα, ἐπειδὴ ὅμως ἤδη δὲν ὑπάρχει καθηγητὴς τῶν Μαθηματικῶν προτείνεται ὁ διορισμὸς καὶ καθηγητῶν τῶν Μαθηματικῶν.

§72Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Ὑπουργέ, νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ σχετικὴ ἐνέργεια, διότι γνωρίζετε πολὺ καλῶς, ὅτι τὸ Γυμνάσιον Καλαμῶν λόγῳ ἀριθμοῦ μαθητῶν, εἶναι τὸ πρῶτον Γυμνάσιον τοῦ Κράτους, περιλαμβάνον ἐξ ἐν ὅλῳ τμήματα. Ἑπομένως μὲ τὴν ὑπάρχουσαν ἔλλειψιν καταντᾷ ἕκαστος καθηγητὴς νὰ διδάσκῃ πλέον τῶν 25 ὡρῶν τὴν ἑβδομάδα, ἐνῷ οἱ ἐν Ἀθήναις δὲν διδάσκουσι πλέον τῶν 12 ὡρῶν.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Ν. Ζαρλῆς καὶ Κ. Σπυρίδης παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὅπως δώσῃ τὰς δεούσας πληροφορίας περὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς ἤδη ἀναγινομένης γεφύρας ἐπὶ τοῦ χειμάρρου Βρίχωνος, καθ’ ὅτι ἡ ἔλλειψις ταύτης παραβλάπτει μεγάλως τὴν σιδηροδρομικὴν καὶ πᾶσαν ἐν γένει ἐκεῖ συγκοινωνίαν ἐπὶ μεγάλῃ ζημίᾳ τῶν πέριξ οἰκούντων.

§74Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐξακολουθεῖ ἡ κατασκευή.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Κουτούπης παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διὰ τίνα λόγον κατακρατεῖται εἰσέτι ἡ εἰς τὸν Ἠλίαν Ἀποστολάκον, ὡς κληρονόμον ἀνήκουσα ἐγγύησις τοῦ ἄλλοτε ταμίου Δημοσθένους Κοκαλιάδου, καίτοι πρὸ πολλοῦ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀπεφάνθη ὅτι δέον αὕτη νὰ ἐπιστραφῇ, συνάμα δὲ καταθέσῃ τὸν σχετικὸν φάκελλον εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς.

§76Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πρέπει νὰ ζητήσω πληροφορίας περὶ αὐτοῦ.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ἐξηντλήθη ἡ ἡμερησία διάταξις ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. —Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 240 «περὶ διοικήσεως τῆς δημοτικῆς καὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως». (Γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον). Τὰ ὑπ’ ἀριθ. 2 καὶ 3 δὲν διενεμήθησαν. —Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΓΥΠΗʹ (ὑπ’ ἀριθ. 3483) νόμου τῆς 15 Δεκεμβρίου 1909 «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Β. Ναυστάθμου». (Γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον). —Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ναυτικῆς στρατολογίας». (Γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον). Τὰ ὑπ’ ἀριθ. 6, 7, 8, 9, 10, 11 καὶ 12 δὲν διενεμήθησαν. —Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ στολῆς τῶν μὴ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης». Ὑπάρχει καὶ πρότασις ὅπως κηρυχθῇ κατεπεῖγον. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν κηρυσσόμενον καὶ κατεπεῖγον). —Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀδείας προσθέτου ἐκδόσεως ἐντόκων γραμματίων τοῦ δημοσίου ταμείου». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν). —Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ͵ΓΩΠʹ (ὑπ’ ἀριθ. 3880) τῆς 6 Αὐγούστου 1911». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν). —Συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διοικήσεως τοῦ ἐν Ζαγορᾷ Κασσαβετείου Παρθεναγωγείου καὶ διαχειρίσεως τῆς περιουσίας αὐτοῦ». Ἄρθρον 1 (Ἀναγινώσκεται).

§78Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχω νὰ κάμω γενικὴν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου παρατήρησιν. Πρὸ τοῦ εἰσαγομένου τούτου νομοσχεδίου προϋπῆρχον τρεῖς κανονισμοί, ἐν τοῖς ὁποίοις ἔβλεπέ τις τὸν ἀνταγωνισμὸν μεταξὺ τοῦ δήμου Ζαγορᾶς καὶ τῆς κοινότητος Ζαγορᾶς. Καὶ ὁ δῆμος καὶ ἡ κοινότης Ζαγορᾶς διεξεδίκουν δικαίωμα διοικήσεως τῆς περιουσίας αὐτῆς καὶ συνεπῶς καὶ ἐπιβλέψεως τοῦ Κασσαβετείου αὐτοῦ παρθεναγωγείου. Ἤδη διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου γίνεται ἄλλη Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία κατὰ τὸ πλεῖστον σύγκειται ἐκ δημοσίων ὑπαλλήλων, ἐν τούτοις ὅμως ἡ διαθήκη καὶ ὁ πρῶτος κανονισμός, ὁ ὁποῖος ἐγένετο παρὰ τῆς κοινότητος Ζαγορᾶς, καὶ ὁ ὁποῖος ἐκυρώθη διὰ Β. Διατάγματος, ἀποκλείει πάντα δημόσιον ὑπάλληλον. Κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου ἀνατίθεται ἡ διαχείρισις καὶ ἡ διοίκησις τοῦ Κασσαβετείου Παρθεναγωγείου εἰς πενταμελῆ ἐπιτροπὴν ἀποτελουμένην ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τοῦ κοινοτικοῦ Συμβουλίου, ὡς Πρόεδρον, τὸν ἑκάστοτε εἰρηνοδίκην Ζαγορᾶς, τὸν ἑκάστοτε σχολάρχην, τὸν ἀρχαιότερον τῶν διευθυντῶν τῶν δημοτικῶν σχολείων ἀρρένων Ζαγορᾶς καὶ ἕνα τῶν ἰατρῶν, τῶν μονίμως ἐν Ζαγορᾷ διαμενόντων. Ἔχομεν λοιπὸν μίαν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία κατὰ πλειοψηφίαν καταρτίζεται ἀπὸ δημοσίους ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν ἐνδιαφέρον διὰ τὴν πρόοδον τοῦ Παρθεναγωγείου, καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀλλότριοι ἐν γένει πρὸς αὐτό. Ἀλλ’ ἔχομεν καί τι πλέον. Ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου βεβαιοῦται ὅτι εἷς τῶν ἐπιτρόπων ζῇ, ἐκ τῆς διαθήκης δέ, ἣν ζητηθεῖσαν κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργός, ἀναγινώσκομεν τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). Ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν ζῇ. Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν σήμερον ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δυνάμει τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ νὰ ἔλθῃ καὶ νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὸν ἐπίτροπον ἐκεῖνον τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Παρθεναγωγείου; Ὅλα τὰ Β. Διατάγματα τὰ προηγηθέντα τοῦ νομοσχεδίου, ἀληθῶς παρεβίασαν τὴν διαθήκην, ἀλλὰ σήμερον πρόκειται περὶ μιᾶς νομοθετικῆς πράξεως. Τὰ Β. Διατάγματα ἐκεῖνα καθ’ ὅσον θὰ ὑπῆρχεν ἓν οἱονδήποτε παράπονον ἐκ μέρους τῶν Ἐπιτρόπων, ἠδύναντο νὰ ἀνακληθοῦν. Ἀλλὰ διὰ νομοθετικῆς πράξεως νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ παραβιάσωμεν τὴν θέλησιν τοῦ διαθέτου καὶ κυρίως ν’ ἀποδώσωμεν τὴν διοίκησιν ὄχι ὅπως ἐγένετο κατὰ τὸ παρελθὸν εἴτε εἰς τὴν Κοινότητα εἴτε εἰς τὸν δῆμον Ζαγορᾶς, ἀλλὰ νὰ τὴν δώσωμεν εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους. Αὐτὴν τὴν παρατήρησιν εἶχον νὰ κάμω. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο παράτολμον, νὰ θελήσωμεν διὰ νομοθετημάτων νὰ παραβιάζωμεν προφανῶς καὶ καταδήλως τὴν θέλησιν τῶν διαθετῶν, διότι οὕτως πως ἀποθαρρύνομεν αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ νὰ ἔρχωνται ἀρωγοὶ διὰ τῶν χρημάτων αὐτῶν εἰς εὐεργετικὰ καὶ φιλανθρωπικὰ καταστήματα.

§79Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ ν’ ἀναμιχθῶ εἰς τὴν ὑπόθεσιν περὶ τοῦ Κασσαβετείου Παρθεναγωγείου διὰ διττὸν λόγον, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διότι φέρει τὸ ὄνομα Κασσαβέτειον....

§80Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ὄνομα εἶναι ἀλλότριον πρὸς ὑμᾶς. Δὲν ἔχετε καμμίαν σχέσιν μὲ τὸν διαθέτην Κασσαβέτην.

§81Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. ... ἀφ’ ἑτέρου δὲ διότι θέλω νὰ δώσω μερικὰς σχετικὰς πληροφορίας ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ πρὸς τὴν Βουλήν. Ὁ διαθέτης Ἰωάννης Κασσαβέτης, διὰ διαθήκης του, ἡ ὁποία εἶναι κατατεθειμένη ταύτην τὴν στιγμὴν εἰς τὴν Βουλήν, ἀφήνει ἓν ποσὸν ἐκ τῆς περιουσίας του, ἵνα συντηρῆται τὸ Κασσαβέτειον Παρθεναγωγεῖον Ζαγορᾶς καὶ ἀποστέλλεται εἷς νέος ἐκ Ζαγορᾶς, ὡς ὑπότροφος πρὸς τελειοποίησιν τῶν σπουδῶν του. Διὰ τῆς διαθήκης του ὅμως αὐτῆς ἀφήνει ὡς ἐκτελεστὰς αὐτῆς τὸν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ Κωνσταντινίδην Σοφοκλῆν καὶ τὸν ἐν Λονδίνῳ Τσοκανάκην, ἵνα αὐτοὶ διορίζωσι τὴν ἐφορευτικὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Παρθεναγωγείου. Ἀπὸ τοῦ θανάτου τοῦ διαθέτου οἱ ἐκτελεσταὶ ἀνέλαβον τὸ καθῆκον αὐτὸ τοῦ διορισμοῦ τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς μέχρι τοῦ 1888, ὁπότε ἡ Κυβέρνησις τῆς Χώρας δι’ ἑνὸς Βασ. Διατάγματος ἀφαιρεῖ τὸ δικαίωμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν εἰς τοὺς διαχειριστὰς ὁ διαθέτης, τὸ τοῦ διορισμοῦ τῆς Ἐφορείας, καὶ ἀναθέτει τὴν περαιτέρω διαχείρισιν τοῦ Παρθεναγωγείου εἰς τὴν κοινότητα Ζαγορᾶς δυνάμει τοῦ νόμου 1881, χαρακτηρίζουσα τὸ Παρθεναγωγεῖον Ζαγορᾶς ὡς ἀγαθοεργὸν κατάστημα, ἐνῷ ὁ νόμος ὁμιλεῖ μόνον περὶ τῶν ναῶν. Ἀπὸ τὸ 1888 μέχρι τοῦ 1902 ἐξηκολούθει ἡ Κοινότης Ζαγορᾶς νὰ διαχειρίζηται τὰ τοῦ Παρθεναγωγείου καὶ νὰ διορίζῃ τὴν ἐφορευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἀπετελεῖτο ἀπὸ πέντε μέλη τῆς κοινωνίας Ζαγορᾶς, τὰ ὁποῖα διηύθυνον τὰ τοῦ Παρθεναγωγείου. Εἰρήσθω ἐν παρόδῳ ὅτι τὸ Παρθεναγωγεῖον ἔχει περιουσίαν 12–14 χιλ. δραχ. ἐτησίως. Ποῖος ἦτο ὁ λόγος τῆς ἐκδόσεως τοῦ Διατάγματος τοῦ 1888 ἀφίνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κρίνῃ. Τῷ 1902 ἐπὶ ὑπουργίας Μομφεράτου καὶ Πρωθυπουργίας Ζαΐμη, ἐκδίδεται νεώτερον Διάταγμα περὶ Κανονισμοῦ τῆς διαχειρίσεως τοῦ Παρθεναγωγείου. Ἀφήνει πάλιν τὴν Κοινότητα, ἀλλ’ ἐγκρίνει ἕνα Κανονισμόν, εἰς τὸν ὁποῖον μέσα εἰσχωροῦσι καὶ μέλη τῆς οἰκογενείας Κασσαβέτη. Ἀπὸ τὸ 1902 μέχρι τοῦ 1905 ἐξηκολούθει νὰ λειτουργῇ τὸ Παρθεναγωγεῖον ὑπὸ τὸ Διάταγμα τοῦ 1902, ὁπότε εἰς τὰ 1905, ἐπὶ τῆς Πρωθυπουργίας τοῦ ἀξιοτίμου κ. Δημ. Ράλλη ἐκδίδεται νέον Διάταγμα Β., διὰ τοῦ ὁποίου ἀφαιρεῖται ἡ διαχείρισις ἀπὸ τὴν κοινότητα Ζαγορᾶς καὶ ἀνατίθεται εἰς τὸ Ἀδελφᾶτον· Διάταγμα στηριζόμενον ἐπὶ τοῦ Διατάγματος τοῦ 1836, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι ἀπὸ σήμερον καὶ εἰς τὸ ἑξῆς— Ὑπουργὸς ἦτο ὁ κ. Καλλιφρονᾶς—θὰ διοικεῖται τὸ Παρθεναγωγεῖον Ζαγορᾶς ἀπὸ τὸ ἀδελφᾶτον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ τὸν δήμαρχον καὶ διάφορα ἄλλα μέλη. Ἀφήνω τὴν Βουλὴν νὰ κρίνῃ, ἐὰν ἡ Πολιτεία εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐπέμβῃ καὶ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τοὺς ἐκτελεστὰς τῆς διαθήκης τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν τὴν ἐφορείαν. Ἀλλ’ ἡμεῖς εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς ἄλλης καταστάσεως, ὅτι ὁ μὲν εἷς ἐκ τῶν ἐκτελεστῶν ἀπέθανεν, ὁ δὲ ἕτερος Τσοκανάκης, ὁ ὁποῖος διαμένει ἐν Λονδίνῳ, κατόπιν ἐπιστολῆς του, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸν φάκελλον τὸν σχετικὸν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ἀπὸ τὸ 1890 παρῃτήθη πάσης ἀναμίξεως καὶ πρέπει νὰ τονίσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ παραίτησις εἶχεν ἕνα καὶ μόνον λόγον: καυτηριάζει τὴν διαγωγὴν τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι παρεβίασαν τὴν διαθήκην τοῦ διαθέτου καὶ λέγει ὅτι ὁ βόρβορος ἐν Ἑλλάδι δὲν σέβεται οὔτε τὰς διαθήκας τῶν ἀποθνῃσκόντων, οἱ ὁποῖοι ἐγκαταλείπουν περιουσίαν τινὰ ὑπὲρ ἀγαθοεργῶν σκοπῶν. Ἤγειραν ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Δημοσίου καὶ βαρυνθέντες οἱ ἄνθρωποι κατόπιν ὀκταετοῦς ἀγῶνος δικαστικοῦ, ἔδωκαν τὴν παραίτησίν των καὶ ἀπὸ τότε δὲν ἀνεμίχθησαν καὶ ἀφίεται ἐλεύθερος ὁ ἑκάστοτε Ὑπουργὸς νὰ κανονίζῃ ὅπως θέλει τὰ τῆς διαχειρίσεως τοῦ Παρθεναγωγείου, ν’ ἀναθέτῃ ὁτὲ μὲν τὴν διαχείρησιν εἰς πρόσωπα ὡρισμένα, ὁτὲ δὲ εἰς πρόσωπα ἀόριστα. Διὰ πάντα ταῦτα κρίνεται ἀναγκαία ἡ νομοθετικὴ ἐπέμβασις, δι’ αὐτοῦ δὲ τοῦ νομοθετήματος δημιουργεῖται ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ διαχειρίζηται τὰ τοῦ Παρθεναγωγείου καὶ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη θὰ παρουσιάζῃ ὅλα τὰ ἐχέγγυα τῆς καλῆς διοικήσεως, διότι ἀνατίθεται ἡ διαχείρισις εἰς δημοσίους ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπόλογοι ἀπέναντι τῆς συνειδήσεώς των καὶ ἀπέναντι τῆς κοινωνίας. Καὶ ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἀποτελεῖται εἰς τὸ μέλλον ἀπὸ τὸν πρόεδρον τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, ἀπὸ τὸν ἑκάστοτε εἰρηνοδίκην, ἀπὸ τὸν ἑκάστοτε σχολάρχην, ἀπὸ τὸν ἀρχαιότερον τῶν διευθυντῶν τοῦ σχολείου τῶν ἀρρένων τῆς Ζαγορᾶς καὶ ἀπὸ ἕνα τῶν ἰατρῶν, τῶν μονίμως διαμενόντων ἐκεῖ, λόγῳ τῶν ὑγιεινῶν ἀναγκῶν τοῦ Παρθεναγωγείου. Ἔχει ἡ Βουλὴ ἀντίρρησιν ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἐξασφαλίζει πλέον τὰ τῆς διοικήσεως τοῦ παρθεναγωγείου ἄνευ τῆς ἐπεμβάσεως ἐν τῷ μέλλοντι τοῦ αʹ ἢ βʹ ὑπουργοῦ;

§82Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ζητεῖ νὰ μνημονεύσῃ μίαν ἐπιστολὴν τοῦ Τσολανάκη. Τοιαύτη ἐπιστολὴ δὲν ὑπάρχει. Ὑπάρχει τοῦ κ. Φιλαρέτου μία ἐπιστολὴ τῆς 10 Δεκεμβρίου 1914, παρεσκευασμένη ἐπίτηδες πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ νομοσχεδίου. Λοιπὸν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς ἐπιστολῆς ἐρχόμεθα νὰ παραβιάσωμεν τὴν διαθήκην. Ἀναμφισβητήτως τὰ τρία διατάγματα ἐξεδόθησαν καὶ ἐξεδόθησαν κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου. Τὸ διάταγμα τοῦ 1878 ἀπέδωκε τὴν διαχείρισιν, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι οἱ ἐκτελεσταὶ τῆς διαθήκης καὶ οἱ ἔφοροι τοῦ παρθεναγωγείου εὑρίσκοντο εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, ἀπέδωκε τὴν διαχείρισιν εἰς τὸν δῆμον Ζαγορᾶς. Ἀλλὰ κατόπιν προεβλήθη τὸ ζήτημα, διότι εἶχον ἐγερθῇ παράπονα παρὰ τῆς κοινότητος Ζαγορᾶς ἐὰν πρέπῃ νὰ χαρακτηρισθῇ τὸ παρθεναγωγεῖον ὡς δημοτικὸν ἢ κοινοτικὸν καὶ τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἀπεφήνατο ὅτι τὸ Κασσαβέτειον εἶνε κοινοτικόν. Ἐντεῦθεν δὲ ἐξεδόθη τὸ διάταγμα τοῦ 1892, τὸ ὁποῖον ἀπέδωκε τὴν διαχείρισιν πλέον εἰς τὴν κοινότητα. Κατὰ τὸ 1905 πάλιν ἠγέρθη τὸ ζήτημα. Καὶ τότε ἐπειδὴ ἔζων οἱ ἐπίτροποι, ὁ κ. Κωνσταντινίδης καὶ ὁ κ. Τσοκανάκης, ἡ τότε Κυβέρνησις ἐθεώρησεν ὅτι ἦτο μᾶλλον προσῆκον, νὰ δυνηθῶμεν νὰ συνεννοηθῶμεν μετὰ τῶν ἐπιτρόπων αὐτῶν, νὰ ἐκδοθῇ διάταγμα, τὸ ὁποῖον συμφώνως μὲ τὸν ἰσχύοντα δημοτικὸν νόμον νὰ ἀποδίδῃ τὴν διαχείρισιν τοῦ παρθεναγωγείου εἰς ἀδελφᾶτον διοριζόμενον ὑπὸ τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου. Αὐτὴ εἶνε ἡ κατάστασις ἀπὸ τοῦ 1905 μέχρι σήμερον καὶ οὐδὲν παράπονον ἐγένετο. Σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπικαλεσθῶμεν παραίτησιν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει τίποτε τὸ κοινὸν μὲ τὸ νομοσχέδιον. Σήμερον ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν, βεβαίου ὄντος ὅτι ὑπάρχει ὁ εἷς τῶν ἐπιτρόπων, ἂν ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοιούτου νομοσχεδίου καὶ νὰ ἀφαιρέσῃ διὰ παντὸς τὴν ἐποπτείαν τοῦ Κασσαβετείου παρθεναγωγείου ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐτέθησαν ὑπὸ τοῦ διαθέτου. Αὐτὸ εἶνε τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶνε δύσκολον. Ἀλλ’ εἶνε καὶ τὸ δεύτερον ζήτημα· εἶνε δυνατὸν νὰ ἀνατεθῇ ἡ διοίκησις εἰς τρεῖς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι πάντοτε ἐθεωρήθησαν καὶ παρὰ τῶν διαθετῶν ὡς ἀλλότριοι καὶ μὴ δυνάμενοι νὰ ἀσκήσωσιν οὐδεμίαν ἐξουσίαν, ὅταν πρόκηται περὶ ζητήματος διαχειρίσεως ἑνὸς κοινοτικοῦ καταστήματος, οἷον εἶνε τὸ παρθεναγωγεῖον; Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ὡμίλησε περὶ βορβόρου. Ὑποθέτω ὅτι εἰς τὸν βόρβορον αὐτὸν δὲν ἐκυλίσθη αὐτός. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι μέχρι τοῦδε τὰ πράγματα ἔχουσι κανονικώτατα. Σήμερον δέ, πρόκειται κατὰ παράβασιν τῆς διαθήκης νὰ μεταβάλωμεν τὴν διαχείρισιν, νὰ τὴν παραδώσωμεν δὲ εἰς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται ἢ νὰ ἐπηρεάζωνται καὶ ἐκ τῆς θέσεώς των καὶ ἐκ τῶν ἐλπίδων προαγωγῆς καὶ ἐκ τῶν ἐλπίδων διατηρήσεως ἐκεῖ καὶ ἐκ τῶν ἐλπίδων μεταθέσεως. Νομίζω ὅτι δὲν εἶνε ὀρθὸν καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ ὅπως μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει.

§83Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κασσαβέτειον παρθεναγωγεῖον διοικεῖται ἐπὶ εἰκοσαετίαν ἤδη ἄνευ παρεμβάσεως τῶν ἐκτελεστῶν τῆς διαθήκης. Ἀφοῦ δὲ ἀπέσχον οἱ ἐκτελεσταὶ τῆς διαθήκης εἴτε διὰ τοῦτον εἴτε δι’ ἐκεῖνον τὸν λόγον—καὶ τοὺς λόγους τούτους δὲν εἶνε ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν, διότι εἴτε εἶχον δίκαιον, εἴτε δὲν ἤθελον νὰ ἀναμιχθῶσι, χωρὶς νὰ ἔχωσι λόγους καὶ ἀφορμὰς εὐλόγους, ὡς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς ἰσχυρίζεται, διότι ἡ διαχείρισις ἦτο καλὴ—τὸ Κασσαβέτειον παρθεναγωγεῖον ἀφέθη νὰ διοικῆται παρεμβαινούσης πάντως τῆς ἐξουσίας τῆς ἐκτελεστικῆς, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀφεθῇ τὸ κληροδότημα ἔρμαιον τοῦ πρώτου τυχόντος. Ἔπρεπεν ἀναγκαίως νὰ παρέμβῃ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία καὶ δι’ ἑνὸς διατάγματος νὰ κανονίσῃ προχείρως τὰ τῆς διαχειρίσεως αὐτοῦ καὶ τὴν ἱστορίαν ἐξέθετο ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτής. Τὴν ἀνέλαβεν ἡ κοινότης τὴν διαχείρισιν, καίτοι ὅτε ἐψηφίζετο ὁ νόμος τοῦ 1884 εἰς τὰ πρακτικὰ εἶναι δήλωσις τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, ὅτι τὰ ἐκπαιδευτικὰ ἱδρύματα δὲν περιλαμβάνονται. Ἐπῆλθε τὸ νέον διάταγμα καὶ ἐπῆλθε τελευταῖον, τῷ 1905, τὸ διάταγμα τοῦ Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ἦτο ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ. Τὸ διάταγμα τοῦτο ἐνόμισεν ὅτι διορθώνει καὶ ἀποκαθιστᾷ τὰ πράγματα, ἄν, ἀντὶ νὰ ἀνατεθῇ ἡ διαχείρισις εἰς τὸ δημοτικὸν συμβούλιον, ἀνατεθῇ εἰς τὸν δήμαρχον, ὁ ὁποῖος νὰ διορίζῃ τὸ ἀδελφᾶτον. Γνωρίζετε δὲ πῶς τότε ἐλειτούργουν τὰ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, ἂν ὑπῆρχε δημοτικὸν συμβούλιον εἰς τὰ χωρία ξένον πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ δημάρχου, ἀφοῦ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ἐξελέγετο ὑπὸ τὴν αὐτὴν σημαίαν καὶ ὑπ’ αὐτὸ τὸ σῆμα τοῦ δημάρχου. Ἑπομένως ἀφέθη εἰς τὸν δήμαρχον προσωπικῶς μὲ τὰ ὄργανα αὐτοῦ, τὰ μέλη τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, νὰ ὁρίζῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ διαχειρισθῶσι τὸ παρθεναγωγεῖον καὶ ἀπὸ τὸ 1905 παρῆλθον ἤδη δέκα ἔτη καὶ μετὰ δέκα ἔτη λαμβάνει ἀφορμὴν ὁ σημερινὸς Ὑπουργὸς νὰ ἐξετάσῃ τὸ πρᾶγμα καὶ εὑρίσκει ὅτι τὰ πράγματα ἐγένοντο ἀτόπως, ὅτι δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσωσιν οὕτω πως συμβαίνοντα καὶ βεβαίως ἡ πρώτη σκέψις ἦτο νὰ ἀνεύρωμεν τὸν ἐκτελεστήν, ἀλλὰ τοιοῦτος ἐκτελεστὴς δὲν ὑπάρχει. Εἶναι εἷς ζῶν ἐν Λονδίνῳ, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ δικηγόρου του παρῃτήθη καὶ τῆς δίκης, τὴν ὁποίαν ἔχει κατὰ τοῦ δημοσίου, λόγῳ τοῦ ὅτι τοῦ ἀφῃρέθη ἡ διαχείρισις· οὐδεὶς ἄλλος ὑπάρχει οὔτε ἐμφανίζεται οὐδαμοῦ καὶ ὅπως ἐπὶ εἰκοσκετίαν δὲν ἐνεφανίζετο. Ἐρωτῶ δέ· διατί πρέπει νὰ ἐξακολουθῶμεν διοικοῦντες τὸ παρθεναγωγεῖον ἐκεῖνο κατὰ τὸν αὐτὸν ἔκνομον καὶ ἔκτροπον τρόπον; Καὶ διατί εἶναι μᾶλλον ἔκνομος καὶ ἔκτροπος ἡ παρέμβασις τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἡ ὁποία ὁριστικώτερον θέλει ῥυθμίσει τὰ τοῦ παρθεναγωγείου; Πῶς; Πρέπει νὰ ἔχητε ἐμπιστοσύνην πληρεστέραν πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὁ ὁποῖος δύναται αὔριον νὰ ἐκδώσῃ ἓν Διάταγμα νέον, κανονίζον κατ’ ἄλλον τρόπον, ἐπανερχόμενος πάλιν εἰς τὴν Κοινότητα, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καὶ δῆμον καὶ ἀδελφᾶτον, ἄρα πρέπει νὰ παραδοθῶσιν εἰς τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον δὲν εἰξεύρω ἀπὸ ποίους ἀποτελεῖται ἢ τὸ ὁποῖον εἶναι ἀποτέλεσμα μιᾶς κομματικῆς διαμάχης καὶ οἱ ὁποῖοι Κοινοτικοὶ Σύμβουλοι εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι εἴτε ἐγγράμματοι εἴτε καὶ ἀγράμματοι καὶ οἱ ὁποῖοι θ’ ἀναλάβωσι τὴν ἐποπτείαν ἑνὸς μεγάλου ἱδρύματος, τῆς ἐποπτείας τῶν θηλέων; Μοὶ φαίνεται λοιπὸν ὅτι εὐθυτέρα ὁδὸς εἶναι νὰ ἔλθω ἐνώπιον τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας καὶ νὰ εἴπω: δὲν ἔχω ἐκτελεστὰς τῆς διαθήκης, δὲν θέλουσι ν’ ἀναμιχθῶσι, δὲν ἐμφανίζονται ἐπὶ εἴκοσιν ἔτη καὶ ἡ διαχείρισις τοῦ παρθεναγωγείου εἶναι ἐκεῖ, ἀφίεται εἰς τὴν καλὴν καὶ ἀγαθὴν θέλησιν τῶν κοινοτικῶν συμβούλων σήμερον, τῶν δημοτικῶν τῆς χθές. Ὀρθώτερον εἶναι νὰ παρέμβῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία καὶ διὰ τοῦτο λέγω ὅτι, ἐὰν ἔκτροπα ἦσαν τὰ μέχρι τοῦδε γενόμενα, οὐδέποτε εἶναι ἔκτροπος ἡ παρέμβασις τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, διότι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἔχει δικαίωμα νὰ ῥυθμίσῃ, ὅταν ἄλλως εἶναι ῥυθμιστέα τὰ πράγματα καὶ ὅταν ἡ θέλησις τοῦ διαθέτου παύῃ νὰ κατορθωθῇ νὰ ἔλθῃ εἰς ἐκτέλεσιν, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν ἐκτέλεσιν δὲν θέλουσι νὰ παρέμβωσι· μόνον ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἶναι ἁρμοδία καὶ τοῦτο μοῦ φαίνεται καὶ ἐν τῷ παρελθόντι ἔπρεπε νὰ γείνῃ, ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ ῥυθμίσῃ τὰ τῆς διαχειρίσεως. Δεύτερον ζήτημα εἶναι ὁ τρόπος τῆς συγκροτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὁμολογῶ ὅτι ἐκ προθέσεως ἀπέφυγον τὴν ἀνάμιξιν τῶν πολλῶν κοινοτικῶν συμβούλων καὶ ἀνέθηκα εἰς πρόσωπα, διὰ τῶν ὁποίων ν’ ἀσφαλίζηται καὶ ἡ καλὴ διαχείρισις καὶ ἡ πραγματικὴ ἐποπτεία. Ἀναμιγνύεται ἡ κοινότης διὰ δύο μελῶν της, πρῶτον διὰ τοῦ προέδρου τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου, δεύτερον διὰ τοῦ ἰατροῦ τοῦ κατοίκου Ζαγορᾶς καὶ μέλους τῆς κοινότητος Ζαγορᾶς. Τὰ δύο αὐτὰ πρόσωπα ἦσαν τὰ ἐπιτηδειότερα διὰ ν’ ἀναμιχθῶσι καὶ τὰ καταλληλότερα, ἀλλ’ ἀναμιγνύεται καὶ διὰ τρίτου σχεδὸν προσώπου ἐντοπίου, τοῦ δημοδιδασκάλου, τοῦ διευθυντοῦ τοῦ σχολείου, διότι δὲν εἶναι ἄγνωστον ὅτι οὐδέποτε ὁ δημοδιδάσκαλος τοῦ χωρίου εἶναι ξένος πρὸς τὴν Κοινότητα· εἶναι μέλος τῆς Κοινότητος, διότι ὅλοι εἶναι ἐντόπιοι. Λοιπὸν ἐκλέγετε ἓν ἐπίλεκτον μέλος τῆς Κοινότητος, τὸν ἀρχαιότερον διευθυντὴν τοῦ Κοινοτικοῦ σχολείου ἀλλὰ καὶ τὸν δυνάμενον νὰ ἔχῃ γνώμην ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν ζητημάτων καὶ ἑπομένως νὰ ἐπιβλέπῃ ὄχι μόνον τὴν διαχείρισιν, ἀλλὰ νὰ ἐπιβλέπῃ καὶ κατὰ τίνα τρόπον καὶ πρὸς τίνα σκοπὸν δαπανῶνται τὰ δαπανώμενα χρήματα καὶ ἂν καλῶς δαπανῶνται. Προσέθεσα δικαστικὸν πρόσωπον, τὸν εἰρηνοδίκην, ἀνεπηρέαστον τελείως σήμερον, μὴ δυνάμενον νὰ ἐπηρεασθῇ ἀπὸ τὴν παρέμβασιν τοῦ δημάρχου τῆς χθὲς ἢ τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου τῆς σήμερον, διότι ὁ εἰρηνοδίκης δὲν δύναται νὰ ἐπηρεασθῇ οὔτε ἀπὸ τὸν Ὑπουργόν, ἐφ’ ὅσον παρεμβαίνει ὁ κολοσσὸς τοῦ Δικαστικοῦ Συμβουλίου εἰς τὸ μέσον. Ἐντελῶς λοιπὸν ἀνεξάρτητος καὶ ἀνεπηρέαστος ὁ εἰρηνοδίκης, ὡς δικαστικὸν πρόσωπον, ἔχει γνώμην σοβαρὰν ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως, διότι γεννῶνται καὶ νομικὰ ζητήματα, ἐπίσης καὶ ὁ σχολάρχης ὁ ἑκάστοτε, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ οὗτος ἐκπαιδευτικὸν πρόσωπον. Δύναται νὰ γείνῃ, παρακαλῶ, ἀρτιωτέρα ἐπιτροπὴ διὰ νὰ διαχειρισθῇ ἓν τοιοῦτον κληροδότημα; Ἐὰν νομίζητε ὅτι δύναται νὰ γείνῃ, παρακαλῶ ὑποβάλετε μίαν γνώμην ὅτι ἀντὶ τοῦ ἑνὸς νὰ τοποθετήσωμεν ἓν ἄλλο μέλος, ἀλλὰ μόνον εἰς τοῦτο τὸ σημεῖον δύνασθε νὰ ἔχητε ἀντίθετον τινὰ γνώμην, ὑποθέτω ὅμως ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει εὕρῃ ὅτι καλῶς ἔκρινα περὶ τούτου καὶ καλῶς ἐκανόνισα τὰ τῆς Ἐπιτροπῆς.

§84Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου παραβιάζεται ὁριστικῶς ἡ διαθήκη. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ μοὶ εἴπῃ τί θὰ γίνῃ, ἐὰν ζητήσῃ σήμερον, δυνάμει τῆς διαθήκης, νὰ τοῦ δοθῇ ἡ ἐφορεία τοῦ Παρθεναγωγείου; Παραβιάζεται ἢ ὄχι ἡ διαθήκη; Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ περιλάβητε μίαν διάταξιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐλέγατε: «ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελον ζητήσει νὰ ἀναλάβωσι τὴν ἐφορείαν», τότε εἶμαι σύμφωνος.

§85Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μάλιστα.

§86Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ὀρθὸν οὔτε ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ σύγκειται ἐκ δύο προσώπων, τὰ ὁποῖα συνδέονται πρὸς τὰς κοινότητας. Τὸν ἰατρὸν τὸν διορίζει ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας διὰ Β. Διατάγματος. Εἶναι εὔκολον νὰ ἐξηγήσῃ τις διατί οὕτω διετυπώθη ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ ὄχι ἐκ προθέσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, διότι σήμερον ἀντὶ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς εἶναι αἱ Κοινότητες καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος ἀνήκει εἰς ἓν κόμμα καὶ τὰ μέλη εἰς ἄλλο. Ἀλλ’ ἀντὶ τῶν μελῶν τῆς Κοινότητος περιλαμβάνετε τὸν ἰατρὸν διὰ Β. Διατάγματος, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ μάθῃ ποῖος εἶναι ὁ ἰατρὸς ὁ καταλληλότερος.

§87Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μετὰ πρότασιν τῶν μονίμων μελῶν.

§88Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δηλαδὴ ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινοτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ὁ Εἰρηνοδίκης· ὁπωσδήποτε αὐτοὶ εἶναι ἐφήμεροι καὶ τὰ ἐφήμερα μέλη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποβλέψωσιν εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἔχουσι περὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας. Ἡ Πολιτεία ἔχει καθῆκον, ὅταν εἰς αὐτὴν χάριν τοιούτων σκοπῶν φιλανθρωπικῶν, ἀνατίθηται ἡ ἐποπτεία, νὰ ἀποβλέπῃ κυρίως εἰς τὴν συντήρησιν, εἰς τὴν πρόοδον καὶ εἰς τὴν εὐλάβειαν πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ διαθέτου. Εἰς τὸ ἄρθρον 1ον ὑπάρχει μία ἔλλειψις: (ἀναγινώσκει) «οἱ ἀνωτέρω ἐλλείποντες ἢ κωλυόμενοι ἀναπληροῦνται ὑπὸ τῶν νομίμων αὐτῶν ἀναπληρωτῶν, πλὴν τοῦ Εἰρηνοδίκου. Ὁ ἰατρὸς ἀντικαθίσταται ὑπὸ ἑτέρου ἰατροῦ». Δὲν τὸ ἐννοῶ.

§89Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Διὰ νὰ μὴ ἀναπληρῶται ἀπὸ τὸν Γραμματέα.

§90Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τότε γίνεται κολοβόν. Ἐζητήσατε μίαν ἐγγύησιν ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου, ἀπὸ τὸν Εἰρηνοδίκην, ἀπὸ τὸν ἀρχαιότερον τῶν Διευθυντῶν τῶν δημοτικῶν σχολείων τῶν ἀρρένων.

§91Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν ὑπάρχει.

§92Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ ἀναμιγνύωμεν τοὺς Διευθυντὰς τῶν δημοτικῶν σχολείων τῶν ἀρρένων εἰς τὰ θέματα αὐτά. Ἔχετε πέντε μέλη, ἀλλὰ καὶ ἐδῶ ἡ διαθήκη ὁρίζει ὅτι ἡ ἐφορεία πρέπει νὰ περιλαμβάνῃ πέντε μέλη· σεῖς κάμνετε 4 μέλη. Διὰ τοῦτο θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξαρτηθῇ τὸ κῦρος τοῦ κληροδοτήματος καὶ ἡ διάρκεια τῆς ἰσχύος, καθ’ ὅσον δὲν ἤθελον νὰ ἀντιφάσκωμεν πρὸς τὴν διαθήκην. Ἔχω παρατήρησιν καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5, τὴν ὁποίαν διατυπώνω, ἀνεξαρτήτως ἐὰν θὰ γίνῃ δεκτὴ ἢ ὄχι. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐθεώρησε καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος καὶ ἐπὶ ἄλλων ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ παρέμβῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ἀλλὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιλαμβάνει καὶ τὴν διάταξιν τὴν ἑξῆς: (ἀναγινώσκει) «Διὰ Β. Διατάγματος προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν διορίζονται αἱ κατάλληλοι ἀναλόγως τῆς φύσεως τοῦ κληροδοτήματος Ἐπιτροπαί... κλπ.» Νομίζω ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα πρέπει νὰ ἐξακριβωθῶσι. Δύνασθε διὰ μιᾶς διατάξεως ἑκάστοτε νὰ διορίζητε καὶ νὰ παύητε.

§93Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Αὐτὸ τὸ δικαίωμα μοὶ τὸ παρέχει ἡ Βουλή.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 1ον ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§95Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐζήτησα τὴν ἀναβολήν.

§96Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Νὰ μὴ ἀναβληθῇ.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν συναινεῖ εἰς τὴν ἀναβολήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 1ον ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 2, 3 καὶ 4). Ἄρθρον 5 (Ἀναγινώσκεται).

§98Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐπὶ τοῦ 5ου ἄρθρου νὰ προστεθῇ: «διὰ Β. Διατάγματος».

§99Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχει καὶ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν κληροδοτημάτων, ἡ ὁποία πρέπει ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων ν’ ἀποφαίνηται. Παρακαλῶ ἐκτὸς τοῦ Β. Διατάγματος νὰ προστεθῇ καὶ γνωμοδότησις Ἐπιτροπῆς.

§100Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν ὑπάρχει Ἐπιτροπὴ διὰ τὴν ἐποπτείαν, ἀλλὰ διὰ τὴν διατήρησιν. Ἐδῶ πρόκειται περὶ κληροδοτημάτων, τὰ ὁποῖα μένουσι ἀδέσποτα, ἑπομένως ζητῶ τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὴν Βουλήν, νὰ ἔχῃ ὁ Ὑπουργὸς τὸ δικαίωμα αὐτό, διὰ νὰ ὁρίσῃ μίαν Ἐπιτροπὴν διὰ Β. Διατάγματος.

§101Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὰ κληροδοτήματα πάντοτε διετηρήθησαν, οὐδέποτε ἐτόλμησέ τις νὰ ἐπιβάλῃ χεῖραν ἀνευλαβῆ ἐπὶ τῶν κληροδοτημάτων. Τὰ κληροδοτήματα τὰ ἐπροστάτευσεν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία. Σήμερον ὁ κ. Ὑπουργὸς ὁμιλεῖ περὶ ἀδεσπότων κληροδοτημάτων καὶ λέγει· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τ’ ἀφήσω ἐλεύθερα, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐποπτεία, ἀλλὰ μὲ τὴν ἐγγύησιν νὰ γνωμοδοτῇ ἐπὶ τῶν κληροδοτημάτων.

§102Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ποίαν ἐπιτροπὴν ἐννοεῖτε; Ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία συνέστη ἐπεραίωσε τὸ ἔργον της. Τώρα διὰ τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη, ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἐξελέγξῃ ἄλλης φύσεως κληροδοτήματα, θὰ μεταβῇ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον διὰ νὰ ἐξελέγξῃ τὰ νέα κληροδοτήματα.

§103Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν τὴν θεωρῶ ὡς ἀναρμοδίαν ν’ ἀποφανθῇ. Τὸ νομοσχέδιον λέγει τὰ ἑξῆς: «Περὶ κληροδοτημάτων, ὧν δὲν καθορίζεται ἐν τῇ διαθήκῃ ὁ τρόπος τῆς διοικήσεως ἢ ἕνεκα διαφόρων λόγων δὲν καθίσταται δυνατὴ ἡ ἐκτέλεσις τῶν σχετικῶν διατάξεων». Ποῖος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ κανονίσῃ αὐτά;

§104Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὁ Ὑπουργός.

§105Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πολὺ μεγάλην πεποίθησιν ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐφ’ ἑαυτόν.

§106Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Περισσοτέραν ἀφ’ ὅ,τι εἶχεν ἡ Κυβέρνησις ὑμῶν, ἡ ὁποία ἐξέδωκε Διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου κατεστρατηγεῖτο ἡ θέλησις τοῦ διαθέτου.

§107Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπέτρεψεν εἰς οὐδένα νὰ διαχειρίζηται τὰ κληροδοτήματα, ἀπέδωκε μόνον εἰς τὸ Ἀδελφᾶτον τὸ δικαίωμα νὰ διαχειρίζηται παρὰ τῆς Δημοτικῆς ἀρχῆς Ζαγορᾶς ἐπ’ ἰδίᾳ εὐθύνῃ. Εἰς ὅλην αὐτὴν τὴν διαχείρισιν οὐδὲν ὑπάρχει τὸ ψεκτόν.

§108Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν ἔψεξα· εἶπον μόνον ὅτι δὲν εἶχε δικαίωμα.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 6ον τοῦ συνόλου ἀναβαλλομένου). —Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 14 Αὐγούστου 1914 Β. Διατάγματος περὶ καταρτισμοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας τῆς χρήσεως 1914». Ἄρθρον μόνον (Ἀναγινώσκεται).

§110Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μᾶς εἴπῃ, τί σκοπεῖ διὰ τοῦ Διατάγματος τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ κύρωσις;

§111Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐξεδόθη νομοθετικὸν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐπέτρεψε νὰ καταρτισθῇ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ νέου Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας διὰ τὴν τρέχουσαν χρῆσιν συμφώνως πρὸς τοὺς συναφθέντας τῷ Β. Διατάγματι πίνακας, ἐπιτραπέντος ἵνα μεταφερθῶσιν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν αἱ δαπάναι τῶν ὑπηρεσιῶν, αἵτινες νῦν ἀπεσπάσθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Ἐτέθη δὲ διάταξις ἐν τῷ Διατάγματι ὅτι τοῦτο θέλει τύχει τῆς κυρώσεως τῆς Βουλῆς.

§112Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ὡρισμέναι ὑπηρεσίαι ἀνήκουσαι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν μετετέθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Αἱ ὑπηρεσίαι αὐταὶ ἀπῄτουν δαπάναις, αἵτινες εἶχον ἀναγραφῆ εἰς τὸν Προϋπολογισμόν, ὡς δαπάναι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.

§113Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Βεβαίως.

§114Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Αὐταὶ αἱ ὑπηρεσίαι δυνάμει νόμου ἀπεσπάσθησαν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἀπήρτισαν ἴδιον σύνολον, ἴδιον Ὑπουργεῖον, τὸ ὀνομασθὲν Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Αὐταὶ αἱ ὑπηρεσίαι εἶχον δαπάνας ἀναγεγραμμένας εἰς τὸν προϋπολογισμόν, αἵτινες δαπάναι θὰ ἠδύναντο δι’ ἁπλῆς μεταβολῆς τῶν κεφαλαίων τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ μετατεθῶσιν ἐκ τοῦ ἑνὸς ὑπουργείου εἰς τὸ ἕτερον. Ἐκτὸς τούτων τῶν δαπανῶν τὸ νέον ὑπουργεῖον δυνάμει τοῦ ὀργανικοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐδημιουργήσαμεν, ἀπῄτησε καὶ ἄλλας δαπάνας· αὗται αἱ δαπάναι δὲν ἦσαν ἀναγεγραμμέναι εἰς τὸν ὑποβεβλημένον προϋπολογισμόν, ἔπρεπε δέ, ἐὰν μὲν ὑπῆρχε Βουλή, νὰ ἐγένοντο διὰ δηλώσεων, ἐὰν δὲ δὲν ὑπῆρχε Βουλὴ θὰ ἐγένοντο καθ’ ὃν τρόπον ἐγένοντο ἤδη. Ποῦ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ εὑρίσκεται ἡ ἀνάγκη Νομοθετικοῦ Διατάγματος καὶ κατόπιν κύρωσις αὐτοῦ διὰ νόμου, ἤτοι νόμου; Τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μοὶ καταστήσῃ νοητόν.

§115Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Τὸ περισσότερον δὲν βλάπτει.

§116Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Βλάπτει. Γνωρίζετε τί πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν; ἀκούσατε «Καταρτίζεται προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1914 συμφώνως πρὸς τοὺς εἰς τὸ παρὸν Διάταγμα προσαρτωμένους πίνακας, ὑποβληθησομένους εἰς τὴν Βουλήν, ἅμα ὡς ἐπαναλάβῃ τὰς ἐργασίας». Αὐτὸ τὸ νομοθετικὸν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἀντικείμενόν του τὴν κατάρτισιν τῶν πινάκων τοῦ προϋπολογισμοῦ, αὐτὸ τὸ νομοθετικὸν Διάταγμα πρόκειται νὰ καταστήσωμεν νόμον. Τί θὰ μείνῃ ὡς συμπέρασμα διὰ τῆς ψηφίσεως; Ὅτι αὐτοὶ οἱ πίνακες τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας θ’ ἀποτελέσωσι περιεχόμενον νόμου, διατάγματος νομοθετικοῦ, ὡς ὑμεῖς τὸ χαρακτηρίζετε, ἐνδυθέντος διὰ νόμου ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ οὕτω θὰ ἔχωμεν τοὺς πίνακας αὐτοὺς διὰ νόμου κεκυρωμένους. Θὰ γείνῃ μία παραβίασις τῆς διατάξεως κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ προϋπολογισμὸς ψηφίζεται ἅπαξ καὶ ὄχι τρὶς καὶ δὲν ἀποτελεῖ περιεχόμενον καθ’ αὑτὸ νόμου. Μία δὲ περίεργος ἀντίθεσις δημιουργεῖται, ὅτι ὅταν θὰ πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν τὸν προϋπολογισμόν, ἓν μέρος αὐτοῦ θὰ εἶχεν ἀπαρτίσει τὸ περιεχόμενον νόμου. Νομίζω ὅτι τοιαύτη ἀνωμαλία εἶναι τοιαύτης φύσεως, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ λέγῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι τὸ περιττὸν δὲν βλάπτει.

§117Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Θὰ ἐξετάσω τὸ πρᾶγμα.

§118Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ὥστε ἀναβάλλεται ἡ ψήφισις;

§119Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὄχι.

§120Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀντὶ ὅλης αὐτῆς τῆς οἰκονομίας τῆς ἀνοικονομήτου, τὴν ὁποίαν εὗρεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ Διάταγμα ἔπρεπε νὰ εἶχε ταύτην τὴν διάταξιν. Ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ ἐκτελῇ τὰς δαπάνας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, τῶν ὑπαγομένων κατὰ τὴν γνώμην τοῦ ὑπουργοῦ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Αὐτὴ ἡ ἄδεια ἔπρεπε διὰ Διατάγματος νὰ δοθῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ἵνα δυνάμει αὐτῆς ἐκτελεῖ τὰς δαπάνας, τὰς ἀνηκούσας μὲν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ μετατεθείσας εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Τὸ διάταγμα τὸ ἀναγκαστικὸν ὑπεγράφη τὴν 20 Σεπτεμβρίου, δηλαδὴ εἰς τὰ πρόθυρα τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ ἠδύναντο αἱ πρόσθετοι δαπάναι, αἱ ἀναγραφεῖσαι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, μετὰ 3 ἢ 4 ἡμέρας ν’ ἀνακοινωθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ δηλώσεων καὶ νὰ εἴχωμεν τῶν μὲν κεκυρωμένων πιστώσεων διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐκ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου περὶ δωδεκατημορίων, ἐξουσιοδότησιν πρὸς δαπάνην, δυνάμει τοῦ Διατάγματος τούτου πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, τῶν δὲ μὴ κεκυρωμένων διὰ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ δηλώσεων. Τότε θὰ εἴχομεν πλήρη ὁμαλότητα, ψηφίζοντες δὲ τὸν προϋπολογισμόν, δὲν θὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας τετράκις, τρὶς διὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ μίαν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μόνον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται καὶ τὸ σύνολον εἰς αʹ συζήτησιν). — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῆς προτάσεως νόμου «περὶ παροχῆς χρηματικοῦ βοηθήματος ὑπὲρ τῶν σεισμοπαθῶν Λευκαδίων καὶ εὐεργετικῶν καὶ προστατευτικῶν ὑπὲρ αὐτῶν μέτρων».

§122Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἔχω τροπολογίαν ὅπως συμπεριληφθῶσι καὶ οἱ σεισμοπαθεῖς τῶν Θηβῶν καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§123ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει εἰς αʹ ἀνάγνωσιν, ἐπιφυλάσσεται δ’ ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ τροπολογίαν κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν. Δηλῶ ἀπὸ τοῦδε ὅτι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον προτείνεται, διὰ τῆς προτάσεως νόμου νὰ δοθῇ, θέλει περιορισθῇ εἰς 100.000 δραχμῶν. Ἐπιφυλάττομαι κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν νὰ εἰσαγάγω σχετικὴν πρότασιν διὰ παροχῆς ἀναλόγου βοηθήματος εἰς τοὺς σεισμοπαθεῖς τῶν Θηβῶν.

§124Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Δίκαιον καὶ ὀρθόν.

§125Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Καλὸν θὰ εἶναι, ἵνα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀναμείνῃ νὰ περιέλθωσιν εἰς γνῶσιν ἡμῶν αἱ ἐπίσημοι πληροφορίαι τῶν ἀρχῶν. Αἱ ἐπίσημοι δὲ πληροφορίαι μᾶς δίδουσι νὰ ἐννοήσωμεν ὅτι ὑπάρχει πλήρης καταστροφή. Ὑπάρχουσι χωρία τῶν ὁποίων αἱ οἰκίαι κατέρρευσαν ἐντελῶς. Δὲν πρόκειται περὶ ζημιῶν τὰς ὁποίας μεγαλοποιεῖ ἡ ὑπερβολικὴ ἀφήγησις. Πρόκειται περὶ ζημιῶν δυστυχῶς πραγματικῶν. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι, ἐὰν δὲν αὐξήσητε τὸ ποσόν, τοὐλάχιστον νὰ μὴ τὸ ἐλαττώσητε. Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ ἄλλοτε σύστασίς μου περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ δικαιοστασίου ἐν Λευκάδι.

§126Β. ΚΥΡΕΛΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ εὐχαριστήσω θερμῶς, κ. Πρόεδρε, τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν σεβαστὸν Πρόεδρον αὐτῆς διὰ τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμαν ὅτι θὰ περιλάβῃ καὶ τοὺς σεισμοπαθεῖς Θηβῶν. Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὴν Κυβέρνησιν προκειμένου νὰ ὁρίσῃ τὸ ποσὸν τοῦ χρηματικοῦ βοηθήματος, νὰ θελήσῃ νὰ λάβῃ γνῶσιν τῶν ἐπισήμων πληροφοριῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν συγκεντρωθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ διὰ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται, ὅτι ἔχει ἐπέλθει τελεία καταστροφή. (Γίνεται δεκτὴ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς αʹ συζήτησιν ἡ πρότασις νόμου).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Σεπτεμβρίου 1914 Β. Διατάγματος προκληθέντος κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς περὶ κυρώσεως συμβάσεως δανείου 65.000.000». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς αʹ συζήτησιν). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων ͵ΓΩΚΓʹ, ͵ΓΩΚΕʹ περὶ ὀργανισμοῦ τῶν Πανεπιστημίων ͵ΓϠΞϚʹ καὶ 221 περὶ παρατάσεως τοῦ χρόνου ἐγγραφῆς κτλ. τῶν φοιτητῶν».

§128Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μοὶ εἶπον εἰς τὸ γραφεῖον, ὅτι πρόκειται νὰ διανεμηθῇ τροπολογημένον τὸ νομοσχέδιον.

§129Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὄχι. Τροποποιήσεις θὰ δεχθῶ κατὰ τὴν συζήτησιν. Ἐκ τῶν τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ὑποβληθῇ θὰ δηλῶ κατ’ ἄρθρον ποίας θὰ δεχθῶ.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον (Ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ 1ου ἄρθρου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Θ. Παπαϊωάννου, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ ν’ ἀναγνώσῃ ὁ κ. Γραμματεύς. (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 1ον ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2ον (Ἀναγινώσκεται).

§131Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Νὰ εἴπωμεν ὅλα μαζὶ τὰ παράπονα;

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον πρὸς ἄρθρον, κ. Κροκιδᾶ, σύμφωνα μὲ τὸν Κανονισμόν.

§133Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Παρετήρησα τὴν ἑξῆς ἀνωμαλίαν εἰς τὸ ἄρθρον 10. Ὁ μὲν νόμος περὶ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου ἐπιτρέπει εἰς αὐτὸ ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἐκτύπωσιν τῶν παραδόσεων τῶν καθηγητῶν, ἐνῷ οἱ Νόμοι περὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου δὲν ἐπιτρέπουσι. Ποῦ ὀφείλεται αὐτὴ ἡ διαφορά; Καὶ δὲν νομίζετε ὅτι δύναται νὰ διορθωθῇ; Αὐτὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω ἤδη. Τίποτε ἄλλο.

§134Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἴχετε καὶ μίαν τροπολογίαν.

§135Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Εἶχον ὑποστηρίξει τὰ περὶ ἐκτάκτων καθηγητῶν ἐδῶ, ἀλλ’ ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον εἰς τὸ ἄρθρον 11ον. Εἶχον ὑποστηρίξει ἐπίσης μετὰ τοῦ κ. Τσαλδάρη, ὅτι εἰς τοὺς καθηγητὰς τῆς Νομικῆς πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ ἡ εἰς τὰ Ποινικὰ δικαστήρια δικηγορία πλὴν τῶν πλημμελειοδικείων, ναυτοδικείων καὶ στρατοδικείων. Αὐτὰ ἐπὶ τοῦ 2ου ἄρθρου.

§136Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὴν τροπολογίαν σας δηλαδὴ περιορίζετε μόνον ἐνώπιον τῶν ἐν Ἀθήναις Κακουργιοδικείων.

§137Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Μάλιστα. Ἀλλὰ δὲν μοὶ ἐξηγήσατε τὴν διαφορὰν μεταξὺ Καποδιστριακοῦ καὶ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου. Διατί αὐτὴ ἡ διαφορά;

§138Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, ἐπειδὴ δὲν εἶμαι ἕτοιμος δι’ αὐτό, νὰ τὸ ἀφήσητε, ὅταν συζητηθῇ.

§139Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Δὲν νομίζετε ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη οἱ Νόμοι αὐτοὶ νὰ συμπτυχθῶσι διὰ νὰ λείψουν αὐτὰ τὰ ͵ΓΩΚΓʹ, ͵ΓΩΚΕʹ καὶ ͵ΓϠΞΣΤʹ;

§140Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τοῦ ἀπωτέρου μέλλοντος.

§141Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν τροπολογίαν περὶ δικηγορίας μόνον εἰς τὰ Κακουργιοδικεῖα καὶ εἰς τὸ Ἀκυρωτικόν, εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον;

§142Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Αὐτὴν τὴν ἀποδέχομαι.

§143Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἰς τὰ Κακουργιοδικεῖα ἐν γένει;

§144Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι ἐν γένει.

§145Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μόνον ἐνώπιον τῶν ἐν Ἀθήναις Κακουργιοδικείων.

§146Η. ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Ἐπὶ τοῦ 2ου ἄρθρου, κ. Ὑπουργέ, ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. Κανονίζετε τὴν μισθοδοσίαν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν καὶ τὴν αὐξάνετε ἀπὸ 200 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ὁρίζει ὁ νόμος, εἰς 250. Ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι εἰς τὴν γʹ παράγραφον τοῦ ἄρθρου 9, ἡ ὁποία τροποποιεῖται, ὑπάρχει πρόνοια περὶ ἐπιμισθίου χορηγουμένου εἰς τοὺς καθηγητάς, ἐφ’ ὅσον αὐτοὶ δὲν διευθύνουν ἰδίας κλινικὰς (ἀναγινώσκει). Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο πολὺ ὀρθὸν καὶ πολὺ ὠφέλιμον διὰ τὸν θεσμὸν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, ἐὰν συμπεριλαμβάνετο τροπολογία, ὥστε καὶ εἰς τοὺς καθηγητὰς τοὺς ἐκτάκτους, ὅσοι τυχὸν δὲν μετέρχονται τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἰατροῦ καὶ εἶναι μόνον καθηγηταὶ καὶ ἰατροὶ τῶν ἐργαστηρίων, νὰ χορηγῆται ἓν ἐπιμίσθιον, ὥστε νὰ δύνανται αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ ἐργάζωνται περισσότερον καὶ νὰ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰς ὑποχρεώσεις των, ὥστε ἐπωφελέστερον νὰ διδάσκωσι τὴν νεολαίαν. Πρόκειται περὶ ἑνὸς ἐπιμισθίου ἀνυψοῦντος τὸν θεσμὸν αὐτόν. Θὰ ἦτο δὲ ἀνάλογος ἡ πρόνοια αὕτη πρὸς τὴν πρόνοιαν ὑπὲρ τῶν τακτικῶν καθηγητῶν. Σημειώσατε ὅτι οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου μὲ τὸν τίτλον τοῦ καθηγητοῦ ἐκτὸς τῶν μισθῶν, τοὺς ὁποίους ἔχουν ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου καί τινων ἄλλων ἀμοιβῶν, ἔχουν καὶ μέγα κέρδος ἐκ τοῦ τίτλου αὐτῶν, ἐνῷ οἱ καθηγηταὶ οἱ ἔκτακτοι, οἱ ὁποῖοι περιορίζονται μόνον εἰς τὴν κλινικὴν ἐργασίαν καὶ τὴν διδασκαλίαν τῶν σπουδαστῶν τῆς Ἰατρικῆς ἐπιστήμης, οὐδὲν ἄλλο ἀντισήκωμα θὰ ἔχωσι παρὰ τὸ ἀντισήκωμα, τὸ ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ εἰς δραχμὰς 250. Δὲν θὰ παρουσιασθῶσι δὲ τόσοι, ὥστε νὰ νομίζητε ὅτι δύναται νὰ κλονισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου. Μεταξὺ δέκα, οἱ ὁποῖοι θὰ διορισθοῦν, ἀμφιβάλλω ἂν θὰ εἶναι δύο ἢ τρεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐξ ἔρωτος πρὸς τὴν ἐπιστήμην θὰ δεχθῶσιν. Ὥστε νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τοὺς ἐνθαρρύνωμεν διὰ νὰ ἔχωμεν καθηγητὰς ἀποκλειστικῶς ἀσχολουμένους διὰ τὴν ἐπιστήμην καὶ οὐχὶ διὰ τὸ ἐπάγγελμα.

§147Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὰ περὶ τούτου ἔχουσιν ἀνάγκην ποιᾶς τινος ἀναθεωρήσεως, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἔργον τῆς σήμερον καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω ν’ ἀναβάλωμεν τὴν μέριμναν αὐτὴν διὰ τὸν χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον γενικώτερον θὰ φροντίσωμεν περὶ αὐτῶν.

§148ΗΛ. ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Καὶ ἐγὼ ἐκ τῆς μελέτης τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου ἐσχημάτισα τὴν γνώμην ὅτι πολλὰ εἶναι τὰ διορθωτέα ἐν αὐτῷ, τὰ ὁποῖα βεβαίως χρήζουσι καὶ ἐξετάσεως καὶ μελέτης. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐλήφθη πρόνοια περί τινων τροποποιήσεων ἐν τῷ ὀργανισμῷ νομίζω ὅτι ἡ πρόνοια πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὸ θέμα τοῦτο.

§149Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Ἐπικροτῶ τὴν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, περὶ τῆς ὁποίας διαλαμβάνει τὸ προκείμενον ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον 2. Καὶ πλειοδοτῶ μάλιστα. Ὄχι τόσον διὰ τὸ ὑποκείμενον τῶν ἐκτάκτων Καθηγητῶν, μολονότι καὶ τοῦτο θὰ ἠδυνάμην νὰ πράξω, διότι μὲ 250 δραχμὰς κατὰ μῆνα δὲν δύνανται βεβαίως νὰ ζήσωσι ἀναλόγως τῆς κοινωνικῆς των θέσεως, πολὺ μᾶλλον ἀφοῦ θὰ εἶναι ἢ τοὐλάχιστον πρέπει νὰ εἶναι ὑπόχρεοι νὰ συντηρῶσιν ἰδίαν βιβλιοθήκην, ὅπως καλλιεργῶσι καὶ προάγωσι τὴν ἐπιστήμην των, βιβλιοθήκην τῆς ὁποίας τὰ συγγράμματα, δὲν δύνανται νὰ ἀνεύρωσιν εἰς τὴν δημόσιον ἢ εἰς τὰς ἄλλας βιβλιοθήκας, διότι πρόκειται περὶ εἰδικῶν συγγραφῶν κατεσπαρμένων εἰς μύρια ὅσα ἄλλα εἰδικὰ περιοδικά, πρόκειται περὶ μονογραφιῶν ἀναγομένων εἰς εἰδικοὺς κλάδους, τοὺς ὁποίους εἶναι ὑπόχρεοι νὰ παρακολουθῶσιν εἰς ὅλας αὐτῶν τὰς λεπτομερείας, ἐὰν θέλωσι, καὶ ὡς ἐμπρέπει νὰ δράσωσι δημιουργικῶς. Βιβλιοθῆκαι δαπανηραί, διότι τὰ εἰδικὰ συγγράμματα τιμῶνται πολὺ ἀκριβά, καθὸ ἀποτεινόμενα εἰς περιωρισμένον σχετικῶς κύκλον ἀναγνωστῶν, ἀπὸ τῶν ὁποίων συνεπῶς ὁ ἐκδότης θὰ κερδίσῃ ἐπὶ τῆς τιμῆς πωλήσεως, ἀφοῦ δὲν δύναται νὰ κερδίσῃ ἐπὶ τῆς καταναλώσεως. Παρ’ ὅλα ταῦτα δὲν πλειοδοτῶ τόσον χάριν τῶν ἐκτάκτων Καθηγητῶν, ὅσον διότι διαβλέπω ἐν τῷ θεσμῷ τούτῳ ἓν μέσον ῥιζικωτέρας διαρρυθμίσεως οὐ μόνον τῆς Πανεπιστημιακῆς διδασκαλίας, ἀλλὰ καὶ τῆς καθόλου ἐκπαιδεύσεως ἡμῶν. Εἰς τὸ πόρισμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς ἀναπτύξω κατωτέρω, προῆλθον διὰ σειρᾶς σκέψεων, τὰς ὁποίας εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ἐκθέσω προηγουμένως. Ἐσυνείθισα, κύριοι βουλευταί, νὰ ἐξετάζω τὰ ζητήματα ἀπὸ τῆς πειραματικῆς των ἀπόψεως, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς πείρας. Καὶ πρὸς τοῦτο θὰ σᾶς προσκαλέσω νὰ κάμωμεν μαζῇ ἓν πείραμα. Νὰ πάρωμεν μερικούς διδάκτορας τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου, φρέσκους–φρέσκους, οἷοι ἐξῆλθον ἐξ αὐτοῦ καὶ οἷοι συνεπῶς ἔχουσι νωπὰ ἐν νῷ ὅσα ἐδιδάχθησαν καὶ νὰ τοὺς ἐρωτήσωμεν τί ἀληθῶς ἔμαθαν ἐκεῖ. Ἂς λάβωμεν ἐν πρώτοις ἕνα διδάκτορα τῆς Φιλολογίας. Θὰ μᾶς ἀπαντήσῃ· ἔμαθα τὰ Ἑλληνικὰ καὶ ἔμαθα καὶ τὰ Λατινικά, τὰς βάσεις τῆς Φιλολογίας. Πολὺ καλά, κ. Διδάκτωρ, θὰ τῷ ἀπαντήσωμεν ἡμεῖς· λάβετε λοιπὸν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον καὶ μεταφράσατέ μας το εἰς τὴν ἀρχαίαν ἑλληνικὴν ἢ εἰς τὴν λατινικὴν γλῶσσαν. Ὁ διδάκτωρ δὲν τὸ κατορθώνει. Ὁ διδάκτωρ λοιπὸν αὐτὸς δὲν ἔμαθε μεγάλα πράγματα. Ἠμπορεῖ νὰ ἀπεστήθισε σοφὰς γραμματικὰς καὶ σοφώτερα συντακτικά, ἠμπορεῖ νὰ κατέγεινε μὲ σχόλια καὶ ἐτυμολογίας, ἀλλ’ ἀγνοεῖ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ, τὰς ἀρχαίας κλασσικὰς γλώσσας καὶ τοὺς ἀρχαίους κλασσικοὺς πολιτισμούς. Ἐκτελέσωμεν τώρα τὸ αὐτὸ πείραμα μὲ ἕναν ἄλλον Διδάκτορα, μὲ ἕνα Διδάκτορα τῶν Φυσικῶν Ἐπιστημῶν. Καὶ σημειώσατε ὅτι, ὅταν ὁμιλῶ περὶ Φυσικῶν Ἐπιστημῶν, ἔχω περισσοτέραν ἁρμοδιότητα, διότι εἶμαι ὁ ἴδιος Διδάκτωρ τῶν Ἐπιστημῶν αὐτῶν, πρὶν ἢ καταρτισθῶ εἰς μεταλλευτὴν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ. Ὁ Διδάκτωρ αὐτὸς θὰ μᾶς ἀπαντήσῃ: Ἔμαθα Φυσικὴν καὶ ἔμαθα καὶ Χημείαν. Ἔμαθα ἀκόμη καὶ Ζωολογίαν καὶ Φυτολογίαν, πρὸς δὲ καὶ Ὀρυκτολογίαν καὶ Γεωλογίαν καὶ ἄλλας ἀκόμη ἐπιστήμας. Πολλὰ πράγματα ἐμάθατε, κ. Διδάκτωρ, δυνάμεθα νὰ τῷ ἀπαντήσωμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ ἐλᾶτε ὡστόσο μαζί μας διὰ νὰ τὰ ἴδωμεν καλλίτερον. Καὶ ὁδηγοῦμεν τὸν κ. Διδάκτορα εἰς τὰ ἐργαστήρια τῆς Φυσικῆς καὶ τῆς Χημείας καὶ τὸν παρακαλοῦμεν νὰ μᾶς κάμῃ μερικὰ πειράματα. Ὁ Διδάκτωρ δὲν τὰ πολυκαταφέρνει. Καὶ περιάγομεν κατόπιν τὸν Διδάκτορα εἰς τὰ Φυσιογνωστικὰ Μουσεῖα καὶ τοῦ προτείνομεν νὰ μᾶς προσδιορίσῃ μερικὰ ζῷα, μερικὰ φυτά, μερικὰ ὀρυκτά, μερικὰ ἀπολιθώματα. Ὁ Διδάκτωρ ἀμηχανεῖ. Καὶ παραλαμβάνομεν τέλος τὸν Διδάκτορα εἰς μίαν ἐκδρομήν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸν παρακαλοῦμεν νὰ μᾶς προσδιορίσῃ τὰ ἀπολιθωματοφόρα στρώματα, τὰ ὁποῖα συναντῶμεν, τὴν ἡλικίαν των, τὴν διάταξίν των, τὸν τρόπον τῆς γενέσεώς των. Ὁ Διδάκτωρ ματαιοπονεῖ. Ὁ Διδάκτωρ λοιπὸν αὐτὸς δὲν ἔμαθε καὶ αὐτὸς πολλὰ πράγματα. Ἠδυνάμεθα νὰ λάβωμεν καὶ ἄλλους Διδάκτορας, ἄλλων δηλαδὴ Σχολῶν, ἀλλὰ τὰ δύο ταῦτα παραδείγματα μοῦ φαίνονται ἀρκετά. Εἶναι λοιπὸν γεγονός, ὅτι οἱ φοιτηταί μας ἐξέρχονται ἀκατάρτιστοι ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον. Καὶ ἂν μὲν ἐπρόκειτο νὰ ἐκάθηντο κατόπιν εἰς τὸ σπῆτί των, τὸ πρᾶγμα δὲν θὰ εἶχε περαιτέρω σημασίαν. Διότι θὰ ἦτο διὰ λογαριασμόν των. Ἀλλ’ οἱ Διδάκτορες οὗτοι καθίστανται κατὰ μέγα μέρος οἱ κατόπιν διδάσκαλοι καὶ καθηγηταὶ τῶν τέκνων μας, τὰ ὁποῖα προώρισται νὰ μορφώσωσι καὶ νὰ διαπαιδαγωγήσωσι καὶ ἐκ τούτου κατανοεῖτε, κύριοι Βουλευταί, τὴν ἄκραν σοβαρότητα τοῦ ζητήματος, καθόσον ἀκατάρτιστοι λειτουργοὶ πρόκειται νὰ καταρτίσωσι τοὺς παῖδας μας. Καὶ ἀληθῶς, ἡ νόσος, ἀπὸ τὴν ὁποίαν πάσχει ὁλόκληρος ὁ ἐκπαιδευτικὸς ἡμῶν ὀργανισμός, εἶναι ὅτι οἱ μαθηταὶ ὅλων τῶν σχολείων μας ἐξέρχονται ἀμόρφωτοι καὶ ἀπαιδαγώγητοι ἐξ αὐτῶν. Ἀλλὰ τώρα γεννᾶται τὸ ἐρώτημα: Ποῖος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον οἱ διδάκτορες τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου ἐξέρχονται ἀκατάρτιστοι ἐξ αὐτοῦ; Μήπως εἶναι βαρυκέφαλοι ἢ ἀμελεῖς; Οὔτε τὸ ἓν οὔτε τὸ ἄλλο βέβαια, διότι δὲν πρόκειται περὶ δύο ἢ τριῶν, ἀλλὰ περὶ τῆς ὁλότητος. Ἀπ’ ἐναντίας μάλιστα οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν εἶναι εὐφυεῖς, φιλόπονοι καὶ φιλότιμοι, ἀλλὰ παρὰ πᾶσαν προσπάθειάν των, οἱ καθηγηταί των δὲν κατορθώνουν νὰ τοὺς μάθωσι τὰ διδασκόμενα μαθήματα. Μήπως λοιπὸν πταίουν οἱ ἴδιοι καθηγηταὶ καὶ δὲν γνωρίζουσι τί διδάσκουσιν; Οὔτε τοῦτο δὲν εἶναι παραδεκτόν, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι καθηγηταὶ καταλαβόντες τὴν πανεπιστημιακὴν ἕδραν κατόπιν δοκιμασίας, δὲν θὰ γνωρίζωσι τὴν ἐπιστήμην των, πολὺ μᾶλλον ἀφοῦ διὰ πολλοὺς ἐξ αὐτῶν ἔχομεν τὸ θετικὸν διδόμενον ὅτι τὴν γνωρίζουσιν ἐκ τῶν πρωτοτύπων ἐργασιῶν, τὰς ὁποίας ἐδημοσίευσαν. Μήπως τέλος τὰ διδασκόμενα μαθήματα δὲν εἶναι ἀρκετά; Ὤ, ὡς πρὸς τὴν διδακτικὴν ὕλην, ἠμπορῶ νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι περισσεύει μάλιστα. Ἄλλως τε δὲν πρόκειται περὶ νέων μαθημάτων ἀλλὰ περὶ τοῦ ὅτι τὰ ὑπάρχοντα μαθήματα δὲν κατορθοῦται νὰ μανθάνωνται. Ἀλλὰ ποῖος λοιπὸν εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον οἱ φοιτηταί μας ἐξέρχονται τοῦ Πανεπιστημίου ἀκατάρτιστοι; Δὲν ἀπομένει καμμία ἄλλη ἐξήγησις τοῦ φαινομένου, παρὰ ὅτι οἱ Καθηγηταὶ δὲν διδάσκουσι μὲ τὴν κατάλληλον μέθοδον, παρὰ ὅτι μὲ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον διδάσκουσι δὲν κατορθώνουσι νὰ μεταδώσωσιν εἰς τὸν φοιτητὴν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διδάσκουσι. Καὶ πραγματικῶς, ἂν ἐγκύψητε ὀλίγον εἰς τὸ ζήτημα, θὰ πεισθῆτε, ὅτι ὁ τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον διδάσκουσι οἱ Καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, πᾶν ἄλλο δύναται νὰ ἐπιτύχῃ παρὰ νὰ μορφώσῃ διδάκτορας ἱκανοὺς κατόπιν νὰ μορφώσωσι τὰ τέκνα μας. Ἀλλά, θὰ μὲ ἐρωτήσετε: εἶναι λοιπὸν τόσον δύσκολον πρᾶγμα ὁ τρόπος τῆς διδασκαλίας ἢ εἶναι τόσον ἀδαεῖς οἱ Καθηγηταί, ὥστε νὰ μὴ ἠμποροῦν νὰ τὸν ἐφαρμόσουν; Οὔτε ὁ τρόπος τῆς διδασκαλίας εἶναι κανένα πολὺ δύσκολον πρᾶγμα, οὔτε δὲ καὶ οἱ καθηγηταὶ εἶναι τόσον ἀδαεῖς, ὥστε νὰ μὴ δύνανται νὰ τὸν ἐφαρμώσουν. Ἀλλὰ συμβαίνει μὲ τὸν τρόπον τῆς διδασκαλίας ὅ,τι ἀκριβῶς καὶ μὲ κάθε ἄλλο πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ὑπόκειται εἰς ἐξέλιξιν, τὸ ὁποῖον προοδεύει. Ἡ ἐξέλιξις, ἡ πρόοδος ἔχει κἄποιον ἐλατήριον, τὸ δὲ ἐλατήριον ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι ἡ ἅμιλλα. Ἡ ἅμιλλα εἶναι ὁ μέγας συντελεστὴς τῆς ἀνθρωπίνης προόδου. Ἄνευ ἁμίλλης κάθε κοινωνία θὰ ἦτο εἰς βάρβαρον κατάστασιν. Εἰς αὐτὴν ἐδῶ τὴν αἴθουσαν νομοθετοῦντες τὴν στιγμὴν ταύτην ἀσκοῦμεν ἅμιλλαν. Διότι ἐκ τῆς συγκρούσεως τῶν γνωμῶν, ἡ ὁποία ἐπέρχεται κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, προκύπτει ἡ καλλιτέρα αὐτοῦ διαρρύθμισις, ἡ δὲ σύγκρουσις αὕτη εἶναι προϊόν ἁμίλλης. Ἔ λοιπόν, ἐνῷ εἰς πάντα τὰ ἐκπαιδευτικά μας ζητήματα ὑπῆρξεν ἀνέκαθεν ἅμιλλα περὶ τὴν καλλιτέραν διευθέτησιν αὐτῶν, ἡ ὁποία ἅμιλλα ἔσχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν πρόοδον τῶν κλάδων τούτων, ὡς πρὸς τὸν τρόπον ὅμως τῆς διδασκαλίας οὐδεμία ἅμιλλα ἠσκήθη ποτέ. Καὶ βλέπομεν συνεπῶς τὸν τρόπον τοῦτον τῆς διδασκαλίας περίπου, τὸν αὐτὸν ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου καὶ ἀπὸ τῆς συστάσεως ἀκόμη τῶν πρώτων Πανεπιστημίων καὶ σχολείων, ἀπὸ 500 δηλαδὴ καὶ 600 ἐτῶν. Καὶ τότε μὲν προσῆκεν ὁ τρόπος οὗτος. Τότε οἱ φοιτηταὶ ἦσαν ὀλίγοι, ἡ δὲ ἐπιστήμη εἰς τὰ σπάργανα. Συνεπῶς ἡ παροῦσα μέθοδος ἠμποροῦσε νὰ περνᾷ. Ἀλλ’ ἔκτοτε τὰ πράγματα μετεβλήθησαν ἄρδην. Οἱ φοιτῶντες ἐπολλαπλασιάσθησαν ἡ δὲ ἐπιστήμη ἀνεπτύχθη εἰς ἀπίστευτον βαθμόν. Ἔδει λοιπὸν νὰ ἀλλάξῃ καὶ ὁ τρόπος τῆς διδασκαλίας συμφώνως πρὸς τὰς νέας ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἐδημιούργησεν ἡ πρόοδος ἐκείνη. Καὶ ὅμως παρέμεινεν ὁ αὐτὸς διὰ μέσου τῶν ἱστορικῶν αἰώνων, ἀκριβῶς ὅπως μερικὰ ἀπολιθώματα διετηρήθησαν σχεδὸν τὰ αὐτὰ διὰ μέσου τῶν γεωλογικῶν αἰώνων, διαλαθόντα ὑπὸ ἐξαιρετικὰς συνθήκας, τὴν ἐπίδρασιν τοῦ περιβάλλοντος, ἐνῷ ἅπας ὁ πέριξ κόσμος ἐξηλίσσετο ἐπὶ τὸ τελειότερον. Διότι μὴ λησμονῶμεν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ ἐπιστήμη εἶνε δισυπόστατος. Παρουσιάζεται εἰς ἡμᾶς ὡς ἔρευνα καὶ ὡς διδασκαλία. Συνεπῶς καὶ ὁ Καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ ἐπίσημος τρόπον τινὰ ἀντιπρόσωπος αὐτῆς, εἶναι καὶ αὐτὸς δισυπόστατος. Μᾶς παρουσιάζεται δηλαδὴ καὶ ὡς καλλιεργητὴς αὐτῆς (ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον οἱ Γερμανοὶ ὀνομάζουσι Forscher), καὶ ὡς μεταδότης ἢ Διδάσκαλος αὐτῆς (ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον οἱ Γερμανοὶ καλοῦσι Lehrer). Καὶ ἐνῷ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς πρώτης ὑποστάσεως τῆς τε ἐπιστήμης καὶ τῶν καθηγητῶν, τῆς καλλιεργείας δηλαδή, ὑπῆρξεν ἀνέκαθεν ἐξέλιξις, ὑπὸ τὴν ἔποψιν ὅμως τῆς δευτέρας ὑποστάσεως, τῆς Διδασκαλίας, ὑπῆρξε πάντοτε στασιμότης. Διότι ἀληθῶς, τί ἀπαιτοῦμεν παρ’ ἑνὸς ὑποψηφίου καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου; Γνώσεις καὶ πρωτοτύπους ἐργασίας, δηλαδὴ καλλιέργειαν τῆς ἐπιστήμης. Δὲν ἀπαιτοῦμεν τρόπον ἢ ἱκανότητα περὶ τὸ διδάσκειν. Καὶ ὅπως δὲν ζητοῦμεν τώρα, οὕτω δὲν ἐζητήσαμεν ποτέ. Καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τῆς στασιμότητος τῆς διδασκαλίας, ἡ ὁποία περιεφρονήθη εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε ὁ καθηγητὴς νὰ θεωρῇ αὐτὴν ὡς πάρεργον καὶ δευτερεῦον ἀπέναντι τῆς καλλιεργείας τῆς ἐπιστήμης, ἡ ὁποία δι’ αὑτὸν εἶναι τὸ κύριον, ἔστω καὶ ἂν ὁ ἴδιος δὲν ἀσχολεῖται περὶ αὐτήν, ὅπως τοῦτο συνηθέστατα συμβαίνει παρὰ τοῖς Καθηγηταῖς μας. Ἀλλ’ ἂν ἡ καλλιέργεια τῆς Ἐπιστήμης εἶναι τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀπαιτῶμεν ἀπὸ ἕνα καθηγητήν, ἐξ ἴσου ὅμως ἔπρεπε νὰ ἀπαιτῶμεν παρ’ αὐτοῦ καὶ τρόπον διδασκαλίας. Διότι ἄνευ τρόπου διδασκαλίας δὲν δύναται ὁ Καθηγητὴς νὰ μεταδώσῃ τὴν ἐπιστήμην εἰς τοὺς μαθητάς του, δὲν δύναται νὰ μορφώσῃ διδασκάλους ἱκανοὺς νὰ μορφώσωσι τὰ τέκνα μας. Βεβαίως θὰ ἦτο τὸ ἰδεῶδες νὰ χωρίσωμεν τὸν καλλιεργητὴν ἀπὸ τὸν διδάσκαλον, τὸν Φόρσερ ἀπὸ τὸν Λέρερ. Τοῦτο δὲ θὰ συνῆδε καλλίτερον καὶ πρὸς τὴν φύσιν τῶν καθηγητῶν. Διότι οἱ μὲν ἔχουσι κλίσιν πρὸς τὴν καλλιέργειαν τῆς ἐπιστήμης, οἱ δὲ εἶναι καλλίτεροι πρὸς τὴν διδασκαλίαν αὐτῆς, ἡ ὁποία διὰ τοῦ χωρισμοῦ τούτου θὰ εὐωδοῦτο πολὺ ταχύτερον καὶ πολὺ καλλίτερον. Οὐχ ἧττον τὸ ζήτημα τοῦτο τοῦ χωρισμοῦ εἶναι πολὺ πρόωρον δι’ ἡμᾶς τοὐλάχιστον. Τώρα ἐγείρεται τὸ ἐρώτημα: κατὰ τίνα τρόπον θὰ προκαλέσωμεν τὴν ἅμιλλαν ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς διδασκαλίας; Ποῖον εἶναι τὸ ἐλατήριον, τὸ ὁποῖον θὰ ὠθήσῃ τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου εἰς τὸ νὰ μεταβάλωσι τρόπον διδασκαλίας; Διαβλέπω ἐν τῷ θεσμῷ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν καταλλήλως διαρρυθμιζομένῳ, ἕν μέσον πρὸς τοιαύτην ἅμιλλαν. Καὶ τὸ μέσον τοῦτο συνίσταται εἰς τὸ νὰ δώσωμεν εἰς τοὺς ἐκτάκτους καθηγητὰς τὰ αὐτὰ περίπου δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι καὶ οἱ τακτικοί. Δηλαδὴ καλλιτέρας ἀπολαυὰς καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐξετάζωσιν αὐτοὶ τοὺς φοιτητάς, ὅπως καὶ οἱ τακτικοί. Θεσπίσατε δὲ τὰς ἀπολαυὰς κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε οἱ καθηγηταί, τακτικοί τε καὶ ἔκτακτοι, πλὴν τῆς μισθοδοσίας των, νὰ πληρώνωνται δίκην διδάκτρων παρὰ τῶν φοιτητῶν, καθ’ ὃν τρόπον τὸ σύστημα τοῦτο ἰσχύει ἐν Γερμανίᾳ καὶ ὅπερ προὐτάθη καὶ ἐν Γαλλίᾳ. Ἀλλὰ νὰ ἐλαφρώσητε τοὺς φοιτητὰς κατ’ ἴσον περίπου ποσὸν ἀπὸ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, οὕτως ὥστε νὰ ἐπέλθῃ ἰσοζύγιον καὶ μὴ ἐπιβαρυνθῶσιν οἱ φοιτηταί. Ἐὰν σᾶς φαίνηται βαρὺ νὰ χάσῃ τὸ Δημόσιον τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη (ὅμως διὰ μίαν τοιαύτην ῥιζικὴν μεταρρύθμισιν τίποτε δὲν θὰ ἦτο βαρὺ) ἐλαττώσατε τὸν μισθὸν τῶν καθηγητῶν πρὸς ἀντιστάθμισμα, ὁ ὁποῖος θὰ συμπληροῦται πάλιν διὰ τῶν διδάκτρων. Τότε τί θὰ συμβῇ; Ὁ φοιτητής, ἐλεύθερος πλέον νὰ ἐκλέξῃ τὸν καθηγητήν του, διότι θὰ ἔχῃ πλέον δύο καθηγητὰς μὲ ἴσα δικαιώματα ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ μαθήματος, θὰ προκρίνῃ φυσικῷ τῷ λόγῳ ἐκεῖνον, ἀπὸ τὸν ὁποῖον θὰ μανθάνῃ καλλίτερα. Αὐτὸς λοιπὸν θὰ παίρνῃ καὶ τὰ δίδακτρα. Πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ εἶναι βέβαια συμφέρον εἰς τὸν ἕτερον καθηγητήν, ὁ ὁποῖος ἀναγκαίως θὰ φιλοτιμηθῇ νὰ βελτιώσῃ καὶ αὐτὸς τὸν τρόπον τῆς διδασκαλίας, διὰ νὰ προσελκύσῃ καὶ αὐτὸς τοὺς φοιτητάς. Θὰ γεννηθῇ λοιπὸν μία ἅμιλλα μεταξὺ τῶν καθηγητῶν περὶ τοῦ τίς νὰ προσελκύσῃ τοὺς περισσοτέρους φοιτητάς, ἅμιλλα, ἡ ὁποία θὰ στηρίζεται προφανῶς ἐπὶ τοῦ ὅσον οἷόν τε καλλιτέρου τρόπου διδασκαλίας. Ἔτυχε ποτέ, κύριοι βουλευταί, νὰ παρατηρήσητε εἰς καμμίαν ἐπαρχιακὴν γωνίαν, τί συμβαίνει, ὅταν κοντὰ εἰς τὸ καφενεδάκι ὑπάγῃ ἕνας ἄλλος καφετζῆς καὶ ἀνοίξῃ ἄλλο; Ἀμέσως ὁ πρῶτος καλλωπίζει τὸ ἰδικόν του, τοῦ ἀλλάζει τὸ σαπισμένο πάτωμα, τοῦ ἀνακαινίζει τὰ λερωμένα ἔπιπλα καὶ γαλακτίζει τὸ μαυρισμένον κτίριον. Καὶ ὅλη αὐτὴ ἡ μεταβολὴ προέρχεται ἀπὸ τὸν δεύτερον καφετζῆν, ὁ ὁποῖος ἐγέννησε τὴν ἅμιλλαν. Μία παρομοία μεταβολὴ θὰ συμβῇ καὶ ὅταν κοντὰ εἰς τὸν τακτικὸν καθηγητὴν δώσωμεν ἕνα ἔκτακτον μὲ τὰ αὐτὰ περίπου δικαιώματα. Ὁ πρῶτος θὰ ντρεσαρισθῇ, θὰ ξετινάξῃ τὴν μοῦχλαν, ἡ ὁποία τὸν καλύπτει τώρα εἰς βαθμόν, ὥστε νὰ μὴ φροντίζῃ οὔτε διὰ τὴν καλλιέργειαν τῆς ἐπιστήμης — παρὰ πᾶσαν ἱκανότητά του πρὸς τοῦτο — οὔτε κἂν νὰ δώσῃ μίαν συγγραφὴν τῶν παραδόσεών του εἰς τὸν ταλαίπωρον φοιτητήν. Διότι σήμερον εἶνε «μακάριος ὁ κρατῶν», τὸ δὲ Φὰρ νιέντε εἶνε γλυκύ. Εἰς τὴν ἀρχὴν ἀληθῶς ἡ νέα κατάστασις θὰ τοῦ ξυνοφανῇ, διότι εἶναι εὐχάριστον πρᾶγμα νὰ εὑρίσκῃ κανένα ὁ ἥλιος εἰς τὸ κρεββάτι. Ἀλλὰ ταχέως θὰ συνειθίσῃ, καὶ μάλιστα θὰ εὕρῃ, ὅτι εἶναι εὐχαριστώτερον νὰ προλαμβάνῃ κανεὶς τὸν πρωινὸν ἥλιον. Τότε θὰ αἰσθανθῇ νέαν ζωὴν νὰ σφύζῃ μέσα του καὶ μίαν νέαν ὄρεξιν καὶ ὤθησιν πρὸς δρᾶσιν. Διότι τὴν ἅμιλλαν δὲν πρέπει νὰ τὴν ἀποφεύγωμεν. Ἡ ἅμιλλα εἶναι ποῦ μᾶς κεντᾷ εἰς τὴν κίνησιν, εἰς τὴν ζωήν, δι’ αὐτῆς ἐσμὲν καὶ προοδεύομεν καὶ ἄνευ αὐτῆς τὰ πάντα θὰ ἦσαν νέκρα καὶ μαρασμός. Τὸ ἀγῶγι ξυπνᾷ τὸν ἀγωγιάτη! Εἶναι μία παροιμία τοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία ἔχει βαθεῖαν φιλοσοφικὴν ἔννοιαν. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, τὸ ἀγῶγι εἶναι ὁ ἔκτακτος καθηγητὴς καὶ ὁ ἀγωγιάτης ὁ τακτικός, ἀλλὰ καὶ ἀντιστρόφως. Θέσατε αὐτοὺς ἀντιμετώπους καὶ ἀμέσως ἀρχίζει ἡ ἐργασία καὶ διὰ τοὺς δύο. Τότε σιγὰ–σιγὰ οἱ καθηγηταί μας θ’ ἀναγκασθῶσι ν’ ἀλλάξωσι τρόπον διδασκαλίας. Τότε οἱ καθηγηταὶ τῶν Φυσικοϊατρικῶν Ἐπιστημῶν θὰ ἐννοήσουν, ὅτι ἡ ἀπὸ τῆς ἕδρας διδασκαλία ὀφείλει σιγὰ–σιγὰ νὰ παραχωρήσῃ τὴν θέσιν της εἰς μίαν διδασκαλίαν εἰς τὰ ἐπιστημονικὰ ἐργαστήρια, εἰς τὰ ἰνστιτοῦτα, εἰς τὰς κλινικάς. Καὶ ὅτι ἡ ἀπὸ τῆς ἕδρας διδασκαλία πρέπει νὰ εἶναι μόνον συμπληρωματική, μόνον δευτερεύουσα, ὄχι ὡς κύριον ἢ τὸ ἀποκλειστικὸν πρᾶγμα, ὅπως εἶναι τώρα. Τὸ κύριον μέσον πρέπει νὰ εἶναι τὰ ἐπιστημονικὰ ἐκεῖνα ἱδρύματα, ὅπως πρὸ πολλοῦ εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ ὅπως γίνεται τώρα ὁλοὲν καὶ εἰς τὴν Γερμανίαν, ὅπου καθίστανται ὁσημέραι αὐτοτελεῖς ὀργανισμοί, ἀνεξάρτητοι τῶν Πανεπιστημίων καὶ μάλιστα ἀποσπώμενοι ἀπ’ αὐτῶν καὶ διοικητικῶς. Τότε θὰ ἐννοήσωσιν οἱ καθηγηταὶ ἐκεῖνοι, ὅτι ἡ ἀπὸ τῆς ἕδρας διδασκαλία δὲν συμβιβάζεται πλέον μὲ τὴν νεωτέραν πρόοδον, μὲ τὰς νεωτέρας ἀντιλήψεις, μὲ τὰς νεωτέρας ἀπαιτήσεις. Καὶ ὅτι ἦτο καλὴ μόνον κατὰ τὰς ἀρχὰς τῆς ἱδρύσεως τῶν Πανεπιστημίων καὶ σχολείων, πρὸ 500 δηλαδὴ ἢ 600 ἐτῶν, ὁπόταν οἱ μαθηταὶ ἦσαν ὀλίγοι, αἱ δὲ ἐπιστῆμαι εἰς τὰ σπάργανα. Τότε θὰ ἀντιληφθοῦν, ὅτι τὰ πράγματα ἔκτοτε ἤλλαξαν ῥιζικῶς, μόνον ἡ ἀπὸ τῆς ἕδρας διδασκαλία παρέμεινε περίπου ἡ αὐτή, διὰ μέσου τῶν ἱστορικῶν αἰώνων, ὅπως τὰ ἀπολιθώματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διαφυγόντα τὴν ἐπίδρασιν τοῦ περιβάλλοντος διετηρήθησαν σχεδὸν τὰ ἴδια διὰ μέσου τῶν γεωλογικῶν αἰώνων. Διότι ἡ ἀπὸ τῆς ἕδρας διδασκαλία προϋποθέτει ὅτι οἱ φοιτηταὶ καὶ οἱ μαθηταὶ ἔχουσι τὴν αὐτὴν νοημοσύνην, τὴν αὐτὴν δύναμιν ἀντιλήψεως, τὴν αὐτὴν κλίσιν πρὸς τὰ διάφορα μαθήματα, τὴν αὐτὴν ἐπιμέλειαν, τὴν αὐτὴν δεξιότητα, τὴν αὐτὴν ἱκανότητα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον οὐδέποτε συμβαίνει οὔτε συνέβη, οὔτε θὰ συμβῇ. Διότι εἶναι πάρα φύσιν. Διότι ἡ φύσις ἀγνοεῖ τὰς ἰσότητας καὶ γνωρίζει μόνον ἀνισότητας, διότι ἡ ἰδία εἶναι ἡ προσωποποίησις τῆς ἀνισότητος. Διότι, ἂν δὲν ἦτο ἡ ἐνσάρκωσις τῆς ἀνισότητος, θὰ ἦτο ἡ ἀπάρνησις τοῦ ἑαυτοῦ της, θὰ ἦτο ἡ ἀναίρεσις τῆς ὑποστάσεώς της, τῆς ὑπάρξεώς της. Ἡ φύσις χωρὶς τὴν ἀνισότητα θὰ ἦτο ἕνα μηδέν, θὰ ἦτο τὸ ἀρχικὸν ἄμορφον χάος ποῦ μᾶς εἰκονίζουν οἱ φυσιοδίφαι, ἡ πρωτογενὴς ἐκείνη καὶ χαώδης ὕλη, ἡ δύναμις, ἐκ τῆς ὁποίας δι’ ἐξελίξεως ἐσχηματίσθη ὁ σημερινὸς θαυμάσιος κόσμος. Καὶ ἡ ἐξέλιξις αὐτή, ἡ πρόοδος αὐτή, ὀφείλεται εἰς τὴν ἀνισότητα τῆς φύσεως. Ἡ φύσις, ὁ κόσμος, ἡ κοινωνία διὰ τῆς ἀνισότητος προώδευσε καὶ δι’ αὐτῆς θὰ προοδεύσῃ ἀκόμη. Ἀφαιρέσατε τὴν ἀνισότητα καὶ ἡ ἡ πρόοδος θὰ σταματήσῃ καὶ τὸ πᾶν θὰ περιπέσῃ εἰς νέκραν, εἰς μαρασμόν, εἰς ὀπισθοδρόμησιν καὶ ἀφάνειαν. Ἀφοῦ λοιπὸν ἡ φύσις δὲν γνωρίζει τὴν ἰσότητα, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχουν, οὐδὲ ὑπῆρξαν οὐδὲ θὰ ὑπάρξουν ποτὲ δύο ἄτομα ὅμοια εἴτε σωματικῶς, εἴτε πνευματικῶς, εἴτε ἠθικῶς, πῶς θέλετε σεῖς, κύριοι καθηγηταί, νὰ ἐξισώσητε ὅλους τοὺς φοιτητὰς καὶ ὅλους τοὺς μαθητάς, μὲ τὴν ἀπὸ τῆς ἕδρας διδασκαλίαν, ζητοῦντες νὰ ποδοπατήσητε τοὺς φυσικοὺς νόμους καὶ ἀξιοῦντες παρ’ ἑνὸς ἑκάστου ἐξ αὐτῶν ἴσην ἀντίληψιν, ἴσην κλίσιν, ἴσην ἐπιμέλειαν, ἴσην ἱκανότητα; Μεταπέσατε ὅμως ἀπὸ τῆς ἕδρας διδασκαλίας εἰς τὴν τῶν ἐπιστημονικῶν ἐργαστηρίων. Τότε θὰ ἴδητε τὸ πᾶν ν’ ἀλλάξῃ ὄψιν. Τότε θὰ ἴδητε, ὅτι εἷς ἕκαστος φοιτητής, παρακολουθῶν τὴν ἐπιστήμην οὐχὶ ἀπὸ τῶν βιβλίων, ὅπως τώρα, βιβλίων τὰ ὁποῖα μόνον ὡς συμπληρωματικὰ μέσα πρέπει νὰ μεταχειρίζηται, ἀλλὰ ἐνστερνιζόμενος αὐτὴν ἀπὸ τῶν πραγμάτων, ὅ ἐστὶ διὰ τῆς ἰδίας του παρατηρήσεως, διὰ τῆς ἰδίας του ἐρεύνης, διὰ τῆς ἰδίας του ἀναλύσεως, διὰ τῆς ἰδίας του μικροσκοπήσεως, διὰ τοῦ ἰδίου του πειραματισμοῦ, εἰς τὰ ὁποῖα πάντα θὰ προβαίνῃ ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν τοῦ καθηγητοῦ, θὰ εἶναι ἐλεύθερος ν’ ἀναπτύξῃ τὰς πνευματικάς του δυνάμεις ἀναλόγως τῶν φυσικῶν του δώρων, ἀναλόγως δηλαδὴ τῆς κλίσεώς του, τῆς εὐφυΐας του, τῆς φιλοπονίας του. Τότε θὰ ἐννοήσητε, κύριοι καθηγηταί, ὅτι οὕτω καὶ μόνον οὕτω ἐπέρχεται ἡ ἀληθὴς μόρφωσις, διότι ἀκριβῶς μόνον οὕτω ἀναπτύσσονται, ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δυνάμεων ἑκάστου, αἱ διανοητικαὶ δυνάμεις τῶν φοιτητῶν καὶ τῶν μαθητῶν, τὰς ὁποίας καταστρέφει τὸ παρὸν σύστημα τῆς ἀπὸ τῆς ἕδρας διδασκαλίας, ὡς ἐπιβάλλον ἴσην καὶ ὁμοίαν ἐργασίαν εἰς ἄνισα καὶ ἀνόμοια πνεύματα. Καὶ ὁποία ἄλλη κολοσσιαία ὠφέλεια δὲν θὰ προέκυπτε μὲ τὴν νέαν ταύτην διδασκαλίαν εἰς τὰ ἐπιστημονικὰ ἱδρύματα διὰ τὸν φοιτητὴν καὶ τὸν μαθητήν! Διότι πρωτοστατούσης τῆς ἰδίας του πείρας, ὁ φοιτητὴς παρατηρῶν, ἐρευνῶν καὶ πειραματιζόμενος ὁ ἴδιος, θὰ ἀπέκτα μίαν πρωτοβουλίαν, μίαν αὐτενέργειαν, μίαν ἰδίαν σκέψιν, μίαν πρωτοτυπίαν, θὰ ἀνέπτυσσε τὴν παρατηρητικότητά του, τὴν κρίσιν του, τὴν λογικήν του. Τὴν λογικήν του, τὴν ὁποίαν τώρα ματαίως ζητοῦν οἱ διδάσκαλοί του νὰ τῷ μάθωσιν ἀπὸ τὰ βιβλία. Διότι ἓν πείραμα τῆς Φυσικῆς ἢ τῆς Χημείας, ἐκτελούμενον παρὰ τοῦ ἰδίου τοῦ φοιτητοῦ, τοῦ ἀναπτύσσει πολὺ περισσοτέραν λογικήν, παρὰ ὅλα τὰ ἐγχειρίδια τῆς λογικῆς συλλήβδην λαμβανόμενα. Διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὁ φοιτητὴς παρακολουθεῖ τὸν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι τοῦ μεγάλου ἐφευρέτου, ὁ ὁποῖος ἀνεκάλυψε πειραματιζόμενος τὸν φυσικὸν νόμον καὶ μορφώνει τὸν ἰδικόν του. Καὶ ἔχει καὶ τὸ θετικὸν κέρδος τῆς προσωπικῆς του πείρας, τῆς μαθήσεως, τὴν ὁποίαν δὲν λησμονεῖ εὐκόλως. Ἀκριβῶς διότι αὕτη προέρχεται ἀπὸ τὴν πεῖράν του, ἀκριβῶς διότι δρῶν ὁ ἴδιος πρὸς ἀπόκτησιν τῶν γνώσεών του καὶ οὐχὶ ἁπλῶς ἀποκτῶν, ἀλλὰ κατακτῶν τρόπον τινὰ αὐτάς, ἐγχαράσσει αὐτὰς βαθειὰ εἰς τὴν ψυχήν του καὶ καθιστᾷ αὐτὰς μόνιμον κτῆμά του, ἐνῷ μὲ τὸ σημερινὸν σύστημα, τῆς ἀπὸ τῆς ἕδρας καὶ ἀπὸ τῶν βιβλίων διδασκαλίας, λησμονεῖ μετ’ οὐ πολὺ τὰς γνώσεις, διότι δὲν ὑποβάλλεται εἰς καμμίαν δρᾶσιν, εἰς κανένα ἰδιαίτερον κόπον διὰ νὰ τὰς ἀποκτήσῃ, διότι δὲν τὰς κατακτᾷ, ἀλλὰ τὰς δέχεται παθητικῶς, ἄνευ ἀτομικοῦ του ἐλέγχου, οἵας τοῦ τὰς σερβίρει ὁ καθηγητὴς καὶ τὸ βιβλίον, αἱ δὲ κατὰ τοιοῦτον τρόπον κτώμεναι γνώσεις πλήττουσι κατ’ ἐπιπολὴν μόνον τὸν ἐγκέφαλον, χωρὶς νὰ εἰσδύωσι βαθύτερον εἰς τὸν ὀργανισμόν. Καὶ ἐδῶ ἔγκειται τὸ μέγα πλεονέκτημα τῆς νέας διδασκαλίας. Διότι ὁ φοιτητής, κατὰ τοιοῦτον τρόπον διδαχθείς, κατὰ τοιοῦτον τρόπον θὰ διδάξῃ γινόμενος κατόπιν Καθηγητής. Θὰ μεταδώσῃ εἰς τὸν μαθητὴν γνώσεις μονίμους καὶ ὄχι ἐπιπολαίας, ὅπως τώρα, θὰ ἀναπτύξῃ εἰς αὐτὸν τὸ αἴσθημα τῆς πρωτοβουλίας καὶ πρωτοτυπίας, πράγματα ἄγνωστα εἰς τὸν Ἕλληνα μὲ τὸ σημερινὸν σύστημα διδασκαλίας, θὰ τοῦ μορφώσῃ τὸν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι, τὴν κρίσιν του, τὴν λογικήν του, πράγματα μὲ τὰ ὁποῖα οὐδὲ κατ’ ὄναρ διενοήθη ποτὲ νὰ ἀσχοληθῇ τὸ σχολεῖον μας. Διότι ἀκριβῶς αὐτὰ εἶναι τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ καλλιεργῶμεν εἰς ἕνα μαθητήν· κρίσιν, λογικήν, πρωτοβουλίαν. Καὶ ὄχι τὰς ξηρὰς καὶ ἀχρήστους γνώσεις, μὲ τὰς ὁποίας παραβαρύνουσι τὸν τρυφερὸν ἐγκέφαλόν του. Διότι μὲ τὰ προσόντα ἐκεῖνα ὁ μαθητὴς δύναται κατόπιν εἰς τὸ στάδιον τοῦ βίου του νὰ χρησιμοποιήσῃ ἐπωφελῶς τὰς γνώσεις, αἱ ὁποῖαι τοῦ ἀναγκαιοῦσι νὰ ἀποκτήσῃ, ἐνῷ ἄνευ τῶν προσόντων ἐκείνων ὅλαι αἱ γνώσεις τοῦ κόσμου, τὰς ὁποίας θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἀποκτήσῃ εἰς τὸ σχολεῖον, θὰ ἦσαν ἄχρηστον φορτίον δι’ αὐτόν. Ἠναγκάσθην, κύριοι βουλευταί, νὰ ἀποστρέψω πρὸς στιγμὴν τὸν λόγον ἀφ’ ὑμῶν καὶ νὰ ἀποτανθῶ πρὸς τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου ἐνώπιόν σας, διὰ νὰ κρίνετε οἱ ἴδιοι περὶ τῆς μηδαμινότητος τοῦ συστήματος τῆς διδασκαλίας των, διὰ τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν εἶνε καὶ πολὺ πολὺ ὑπεύθυνοι οἱ ἴδιοι. Διότι δὲν ὑπῆρξέ ποτε τὸ ἐλατήριον, ἡ ἅμιλλα, πρὸς βελτίωσιν αὐτοῦ, ἐξ ἄλλου δὲ θὰ ἦτο μεγάλη ἡ ἀξίωσίς μου ν’ ἀπῄτουν τὴν τοιαύτην βελτίωσιν ἄνευ ἐλατηρίου, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον θὰ προσιδίαζεν ἴσως εἰς ὅλως ἐξαιρετικὰς φύσεις, τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ συναντήσωμεν τὸ πολὺ πολὺ μεταξὺ Ἀμερικανῶν, ἀλλ’ ὄχι καὶ εἰς τὸ νωχελὲς ἐδῶ κλῖμα μας. Ἀλλά, θὰ μοὶ εἴπητε, κατὰ τὸ σύστημα ποῦ μᾶς ἀναπτύσσεις θέλεις δύο ἕδρας δι’ ἕκαστον μάθημα, ἐνῷ ὁ νόμος ὁρίζει ὀλιγώτερον ἀριθμὸν ἑδρῶν διὰ τοὺς ἐκτάκτους καθηγητάς. Καὶ ἀπαντῶ· ἀπέναντι τοῦ καλοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ προέκυπτεν ἐκ τῆς συμπληρώσεως ταύτης τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, ἐγὼ δὲν θὰ ἐλογάριαζον τὴν δαπάνην. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀπαραίτητον ἵνα πᾶσαι αἱ ἕδραι ἔχωσι διπλοῦς καθηγητάς. Ἀλλ’ ἐκεῖναι πρὸ παντός, τῶν ὁποίων τὸ μάθημα ἀφορᾷ εἰς καταρτισμὸν λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, διότι οὗτοι πάλιν πρόκειται νὰ μορφώσωσι τὰ τέκνα μας, καὶ θὰ τὰ μορφώσωσι, καθ’ ὃν τρόπον προφανῶς θὰ μορφωθῶσιν οἱ ἴδιοι. Διότι τὸ θέμα μου στρέφεται κυρίως περὶ τὴν ἀνικανότητα τοῦ Πανεπιστημίου εἰς τὸ νὰ μορφώσῃ τοιούτους λειτουργούς, ἀνικανότητα, ἡ ὁποία τοσοῦτον ὀλεθρίως ἐπιδρᾷ ἐπὶ τὴν ὅλην κοινωνίαν, καθότι οὐδεμίαν μόρφωσιν οὐδὲ ἀγωγὴν λαμβάνει ὁ ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὰ σχολεῖά του, ἀκριβῶς ἕνεκα τῆς ἀνικανότητος τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ νὰ μορφώσῃ Διδάκτορας καὶ καταρτίσῃ Διδασκάλους. Προτείνω, κύριοι Βουλευταί, τὴν κατὰ τοιοῦτον τρόπον διαρρύθμισιν τοῦ θεσμοῦ τῶν ἐκτάκτων Καθηγητῶν, δὲν ἀξιῶ νὰ γείνῃ σήμερον ἀποδεκτὴ ἡ πρότασίς μου εἰς τὸ παρὸν ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρ. 2, καθόσον μία τοιαύτη μεταβολὴ ἤθελε συνεπιφέρει τὴν διαρρύθμισιν καὶ ἄλλων ἄρθρων τοῦ οἰκείου νόμου καὶ ἤθελεν ἐπιδράσει ἐφ’ ὁλοκλήρου τοῦ Πανεπιστημιακοῦ ὀργανισμοῦ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν δύναται, ὑποθέτω, νὰ γίνῃ τὴν στιγμὴν ταύτην. Διὰ τῆς προτάσεώς μου σκοπῶ ἁπλῶς νὰ ῥίψω τὴν ἰδέαν τῆς μεταρρυθμίσεως, ὅπως ἐγὼ τὴν ἀντιλαμβάνομαι καὶ νὰ εὐχηθῶ ὅπως ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ταχέως προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἄλλο Πανεπιστημιακὸν νομοσχέδιον ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ δὲ ταύτῃ, ἐπεθύμουν νὰ συστήσω ἓν πρᾶγμα ἀκόμη· τὴν κατάργησιν δηλαδὴ τοῦ διαγωνισμοῦ πρὸς κατάληψιν μιᾶς θέσεως ἐκτάκτου καθηγητοῦ. Διότι θεωρῶ τὸν διαγωνισμὸν ὡς ἕνα μωρὸν καὶ βάρβαρον θεσμόν, τὸν ὁποῖον μόνον ἐν ἐλλείψει ἄλλου μέσου δυνάμεθα νὰ μεταχειριζώμεθα καὶ τοῦτο πάλιν ὑπὸ τύπον προσωρινότητος. Καὶ εἶναι βάρβαρον σύστημα ὁ διαγωνισμός, διότι ὑποβάλλει εἰς μαρτύριον καὶ ἀγωνίαν τὸν δοκιμαζόμενον, χωρὶς καμμίαν πρακτικὴν ὠφέλειαν εἰς ἀντιστάθμισμα. Εἶναι δὲ μωρὸν σύστημα, διότι διὰ τοῦ διαγωνισμοῦ δὲν κρίνεται ἡ εὐφυΐα καὶ ἡ ἱκανότης τοῦ ὑποψηφίου, ἀλλ’ ἡ μνήμη αὐτοῦ, ἀλλ’ ἡ δύναμις αὐτοῦ εἰς τὸ νὰ συγκρατῇ εἰς τὸν ἐγκέφαλόν του μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα μηχανικῶς ἐπεσώρευσεν ἐν αὐτῷ διὰ νὰ τὰ λησμονήσῃ τὴν ἑπομένην τοῦ διαγωνισμοῦ. Διότι ὁ διαγωνισμός, τὸν ὁποῖον θεωροῦμεν ὡς πανάκειαν δοκιμασίας τῶν ὑποψηφίων καὶ τοῦ ὁποίου κάμνομεν κατάχρησιν ἀκριβῶς μὲ τοὺς σήμερον ψηφιζομένους νόμους, ὁ διαγωνισμός, λέγω, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ γνώσεις ἐπὶ παραγγελίᾳ καὶ ἐπὶ προθεσμίᾳ, αἱ δὲ γνώσεις δὲν κτῶνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Αἱ γνώσεις, διὰ νὰ εἶναι χρήσιμοι, πρέπει νὰ ἔχωσι τὸν καιρὸν νὰ ἀφομοιοῦνται, νὰ ὑφίστανται τὴν πέψιν ἐν τῷ ὀργανισμῷ, νὰ εἶναι σύμφωνοι πρὸς τὴν κλίσιν, πρὸς τὴν ἀντίληψιν, πρὸς τὴν ἐργατικότητα τοῦ ὑποψηφίου, πρέπει νὰ ὑποστῶσι τὸ διϋλιστήριον τῆς πείρας, διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ τίνα τρόπον ὁ ὑποψήφιος, ἂν ἔχει ὄπισθέν του πεῖραν, ἐχρησιμοποίησε τὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας ἀπέκτησεν εἰς τὸ σχολεῖον καὶ εἰς τὸν βίον του, διὰ νὰ ἴδωμεν ποίαν ἱκανότητα ἔδειξε. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὁπόταν πρὸ μηνῶν ἐψηφίζομεν ἓν νομοσχέδιον πρὸς ἀποστολὴν ὑποτρόφων καθηγητῶν, τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο περιελάμβανε καὶ ὑποψηφίους τεσσαρακοντούτεις καθηγητὰς εἰς τὸν διαγωνισμόν. Κατὰ δὲ τοῦ συστήματος τούτου ἀντεπεξῆλθον τότε. Διότι ἀπὸ ἕνα τεσσαρακοντούτην ὑποψήφιον, ἀπὸ ἕνα τοιοῦτον ἄνδρα ὥριμον, ἕνα οἰκογενειάρχην, ὁ ὁποῖος ἔχει πλέον σχηματίσει τὸ στάδιόν του ἐν τῇ κοινωνίᾳ, θ’ ἀπαιτήσωμεν διαγωνισμὸν διὰ νὰ τὸν κρίνωμεν, θὰ ζητήσωμεν γνώσεις ξηράς, γνώσεις μηχανικὰς καὶ ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος βαλμένας εἰς τὸ μυαλό του καὶ ἕνα τοιοῦτον ἄνθρωπον θὰ τὸν ἀναγκάσωμεν ν’ ἀνοίξῃ πάλιν τὰ σκονισμένα βιβλία του διὰ ν’ ἀποστηθίσῃ μερικὰς γνώσεις, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀχρήστους πρὸς τὸ στάδιόν του, τὰς ὁποίας ἄλλως τε θὰ λησμονήσῃ ἀσφαλῶς τὴν ἑπομένην τοῦ διαγωνισμοῦ; Καὶ δὲν ἔχει ἕνας τοιοῦτος ἄνθρωπος κἄτι τι ἄλλο ἀπείρως καλλίτερον ἀπὸ τὰς ξηρὰς γνώσεις ποῦ τοῦ ἀπαιτοῦμεν, δὲν ἔχει τὴν πεῖραν του, τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισε κατὰ τὸ ἐπαγγελματικόν του στάδιον καὶ ἡ ὁποία θὰ μᾶς δείξῃ πῶς ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἐχρησιμοποίησε τὰς γνώσεις τοῦ σχολείου καὶ τῆς πείρας του, ποίαν ἱκανότητα ἔδειξε κατὰ τὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματός του, ποίαν δεξιότητα, ποίαν χρηστότητα, ποίαν ἐντιμότητα; Διότι ταῦτα εἶνε τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν πρὸ παντὸς νὰ ἀπαιτῶμεν ἀπὸ τὸν ὥριμον ὑποψήφιον καὶ ὄχι αἱ παπαγαλλιστικαὶ γνώσεις τοῦ διαγωνισμοῦ. Διότι, ἐπαναλαμβάνω, ὁ διαγωνισμὸς δὲν κρίνει τὸν νοῦν, τὴν εὐφυΐαν, τὴν ἱκανότητα τοῦ ὑποψηφίου, παρὰ μόνον τὴν μνήμην αὐτοῦ. Καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου λοιπὸν ἔχομεν τὸ μέσον τῆς πείρας διὰ νὰ κρίνωμεν τὸν ὑποψήφιον ἔκτακτον καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τὸ μέσον αὐτὸ εἶναι ἡ ἐπιστημονική του δρᾶσις, εἶναι αἱ πρωτότυποι καὶ αἱ λοιπαὶ ἐπιστημονικαὶ ἐργασίαι, τὰς ὁποίας ὀφείλομεν νὰ ἀπαιτῶμεν παρ’ αὐτοῦ, ἀκριβῶς ὅπως ταύτας καὶ μόνον ἀπαιτοῦμεν παρὰ τοῦ ὑποψηφίου τακτικοῦ καθηγητοῦ καὶ ὄχι καὶ διαγωνισμόν. Κύριοι βουλευταί, ὁλόκληρος ὁ ἐκπαιδευτικός ἡμῶν ὀργανισμὸς εἶναι σάπιος ἀπὸ κεφαλῆς μέχρι ποδῶν. Καὶ ὅπως τὸ ψάρι σαπίζει ἀπὸ τὸ κεφάλι, οὕτω καὶ ἡ ἐξυγίανσις τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ μας ὀργανισμοῦ πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον. Διότι τὸ Πανεπιστήμιον δίδει τοὺς ἐπιστήμονας ποῦ ἐξέρχονται εἰς τὴν κοινωνίαν, δηλαδὴ τοὺς ἡγέτας αὐτῆς εἰς τοὺς πλείστους κοινωνικοὺς κλάδους καὶ πρὸ παντὸς αὐτὸ καταρτίζει τοὺς διδασκάλους, οἱ ὁποῖοι μορφώνουσι τὰ τέκνα μας. Καὶ τὸ Πανεπιστήμιον σήμερον δὲν μορφώνει, ἀλλὰ πασαλείβει. Δὲν δημιουργεῖ πολίτας χρησίμους εἰς ἑαυτοὺς καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν, ἀνθρώπους μὲ πρωτοβουλίαν καὶ αὐτενέργειαν, μὲ νοῦν καὶ αὐτοκυβέρνησιν, ἀλλ’ ἐκτρέφει μηδαμινότητας, ἀνθρώπους ἀνικάνους νὰ ζήσωσιν ἀφ’ ἑαυτῶν, ἀνικάνους νὰ ζήσωσιν ἄνευ μιᾶς θέσεως, ἀνικάνους νὰ λάβωσι μίαν οἱανδήποτε ἀπόφασιν, ἀνικάνους νὰ στηριχθῶσιν ἐπὶ τῶν ἰδίων των δυνάμεων. Ἐξυγιάνετε, κύριοι βουλευταί, τὸν Πανεπιστημιακὸν ὀργανισμὸν διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν καταλλήλων μεθόδων διδασκαλίας καὶ θὰ ἔχετε τὴν κλεῖδα τῆς ἐξυγιάνσεως ὁλοκλήρου τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ἡμῶν ὀργανισμοῦ, τὸν ὁποῖον ματαίως προσπαθοῦμεν νὰ ἀνορθώσωμεν μὲ ἐξωτερικὰς μεταρρυθμίσεις.

§150Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ἐπιθυμῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ὑποστηρίξω τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λακωνίας βουλευτοῦ, τὴν ἀναφερομένην εἰς τὴν χορήγησιν ἐπιδόματος εἰς τοὺς ἐκτάκτους καθηγητὰς τῶν ἐργαστηριακῶν μαθημάτων. Τοῦτο δὲν εἶναι μόνον ἀμοιβή, ἡ ὁποία δίδεται εἰς τὰ πρόσωπα, ἀλλ’ εἶναι καὶ ὁ μόνος τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀποκτήσωμεν ἑλληνικὴν ἐπιστήμην. Ὑπήρξαμεν ἀρκετὰ φειδωλοί, ἀτυχῶς, ἐν τῇ ψηφίσει τοῦ νόμου τοῦ διέποντος τὰ τοῦ Πανεπιστημίου εἰς τὸν καθορισμὸν τῶν ἐργαστηριακῶν ἑδρῶν καὶ ἠδικήσαμεν πρόσωπα ἐν μαθήμασι, τὰ ὁποῖα φύσει προϋποθέτουσιν ἐργαστήρια. Δὲν πρέπει μετὰ τῆς αὐτῆς ἀφελείας νὰ παρέλθωμεν καὶ ἀφήσωμεν καὶ τὴν εὐκαιρίαν ταύτην, κατὰ τὴν ὁποίαν δυνάμεθα τοὐλάχιστον νὰ ἀποκτήσωμεν ἐκτάκτους καθηγητάς, εἰδικῶς διὰ τὴν ἐπιστήμην ἀσχολουμένους. Ἕδρας ἐργαστηριακὰς ἔχομεν πέντε μόνον. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος λέγει μίαν λυπηρὰν ἀλήθειαν, ὅτι ἐλάχιστοι θὰ ὑπάρξωσιν οἱ ἔκτακτοι καθηγηταί. Δὲν εἶναι πολὺ εὐάρεστον τοῦτο ἐν Ἑλλάδι. Ἔχω λοιπὸν τὴν γνώμην ὅτι ὁ κ. Ὑπουργός, μετά τινος περισσοτέρας προσοχῆς, πρέπει νὰ κρίνῃ τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου συναδέλφου, δὲν ἀναφέρεται δὲ εἰς εἰδικὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου, ὥστε νὰ ἀναμείνωμεν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον τυχὸν θὰ ὑποβληθῇ καὶ θὰ τροποποιῇ τὸν καθεστῶτα νόμον. Ἀναφέρεται εἰς τροπολογίαν διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ μισθὸς αὐξάνει ἀπὸ 200 εἰς 250 δραχμάς. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. συναδέλφου εἶναι σαφής, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς τοὺς ἐκτάκτους καθηγητὰς τῶν ἐργαστηριακῶν ἑδρῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι δύο ἢ τρεῖς — ἴσως θὰ εἶναι δύο μόνον — νὰ δίδηται καὶ ἓν ἐπιμίσθιον ἐξ 100 δραχμῶν.

§151Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Εἶνε δικαιότατον.

§152Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Πρέπει νὰ σημειωθῇ ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ἰατροί, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι τὸν ἡρωϊσμὸν νὰ ζητήσουν νὰ γίνουν ἔκτακτοι καθηγηταὶ ἐργαστηριακῶν ἑδρῶν, θὰ εἶναι μεγάλοι ἐπιστήμονες, διότι τὸ συνηθέστατον εἶναι, οἱ ἰατροὶ νὰ ἐπιζητοῦν τίτλον τινὰ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, διὰ νὰ αὐξάνουν τὴν πελατείαν των. Αὐτοὶ ἔχουν τὸν ἡρωισμὸν νὰ ἀφοσιῶνται εἰς τὴν ἐπιστήμην ἀντὶ μισθοῦ 250 δραχ. καὶ 100 δραχ. ἐπιμισθίου, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ κ. συνάδελφος. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργόν, νὰ θελήσῃ νὰ μὴ ἀφήσῃ τὴν διάταξιν ὡς ἔχει, ἀλλὰ νὰ εὐνοήσῃ τὸν θεσμὸν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι οὕτω θὰ εἶνε δυνατὸν ν’ ἀποκτήσωμεν ἑλληνικὴν ἐπιστήμην, διότι Ἰατρικὴν ἑλληνικὴν ἐπιστήμην δὲν ἔχομεν. Ἔχομεν Νομικὴν ἐπιστήμην, ἐπιστήμην τῶν Φυσικῶν ἐπιστημῶν μὲ ἐργασίας πρωτοτύπους ἑλληνικάς, ἀλλὰ Ἰατρικὴν ἐπιστήμην δὲν ἔχομεν, ἁπλούστατα διότι οὐδέποτε ἐπλουτίσαμεν τὸ Πανεπιστήμιον ἀπὸ τοὺς ἐργαστηριακοὺς καθηγητάς.

§153Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ τὴν ὑποβληθεῖσαν τροπολογίαν, θεωρῶ δὲ περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω τὰ ἐπιχειρήματα τῶν προλαλησάντων, οἵτινες ἀρκούντως ἐξήγησαν εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἐπιβάλλεται ἡ τοιαύτη αὔξησις τοῦ ἐπιδόματος εἰς τοὺς ἐκτάκτους ἐργαστηριακοὺς καθηγητάς. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως ἡ Βουλὴ ὅπως, ἀποβλέπων εἰς τὸν σκοπὸν τῆς θεραπείας τῆς ἐπιστήμης καὶ μόνης, ἐπεκτείνω τὴν τροπολογίαν καὶ διατυπώσω ταύτην ὡς ἑξῆς: Νὰ χορηγῆται ἔκτακτον μηνιαῖον ἐπίδομα δραχμῶν 100 εἰς πάντας τοὺς ἐκτάκτους καθηγητὰς τοὺς μὴ ἀσκοῦντας τὸ ἐπάγγελμα αὐτῶν. Τοιοῦτον, νομίζω, σκοπὸν ἔχει ἡ τροπολογία.

§154Η. ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι ἀκριβῶς περὶ ἐκείνων τῶν καθηγητῶν ὡμίλησα καὶ ἐγώ, οἱ ὁποῖοι ἀποβλέπουν εἰς τὴν ἕδραν τῆς καθηγεσίας, ὄχι διὰ νὰ αὐξήσουν τὴν πελατείαν των ῥεκλαμαρίζοντες ἑαυτούς, ἀλλὰ περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐξ ἔρωτος πρὸς τὴν ἐπιστήμην, ἐπιδίδονται εἰς τὸ ἔργον τὸ ἐργαστηριακὸν καὶ δι’ αὐτὸ ἐζήτησα νὰ περιορισθῇ εἰς αὐτοὺς καὶ μόνους ἡ αὔξησις τοῦ ἐπιμισθίου.

§155Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε καὶ κ. Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, δὲν νομίζετε ὅτι ὁ ἔκτακτος καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, ἂν μάλιστα τυγχάνῃ νὰ εἶναι τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς, πρέπει νὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον τὰ δικαιώματα ἑνὸς καθηγητοῦ τοῦ Γυμνασίου, ἑνὸς Σχολάρχου, ἑνὸς Ἑλληνοδιδασκάλου; Ἀλλ’ ὁ ἔκτακτος καθηγητὴς τῆς Φιλοσοφικῆς σχολῆς καὶ λαμβάνω αὐτὸν ὡς παράδειγμα, διὰ νὰ δείξω τὴν ἐλαφρότητα, μετὰ τῆς ὁποίας συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον, οὔτε ὡς Ἑλληνοδιδάσκαλος δὲν παρίσταται. Τοῦτο μόνον γίνεται, διὰ νὰ γίνουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν κανέναν ἄλλον σκοπὸν παρὰ διὰ νὰ λάβουν τὸν τίτλον μόνον, ἀλλὰ δὲν ὑποθέτω ὅτι ἐκ τῶν τριάκοντα ἢ τεσσαράκοντα καθηγητῶν δὲν θὰ ὑπάρχῃ οὔτε τὸ ⅒ ἐξ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι νὰ ἔχουν ἐπὶ τέλους καὶ τὰ οἰκονομικὰ μέσα νὰ δύνανται νὰ ζήσουν ἐξ ἰδίων, ὥστε νὰ διαθέσωσιν ὁλόκληρον τὸν χρόνον αὑτῶν ὑπὲρ τῆς ἐπιστήμης. Νομίζω ὅτι ὁ μισθὸς τῶν 200 δραχμῶν εἶνε μικρός, ἀλλὰ προκειμένου περὶ καθηγητῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ δηλώσωσι — καὶ ἑπομένως θὰ εἶνε ὑποχρεωμένοι νὰ τηρήσωσι τὴν ὑπόσχεσίν των — ὅτι δὲν θὰ ἀσκήσωσι τὸ ἐπάγγελμα, δὲν θὰ κερδίζωσι τίποτε ἄλλο ἐκ τῆς ἐπιστήμης των, ὅτι οὗτοι κατ’ ἐλάχιστον ὅριον πρέπει νὰ λάβουν τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 300, ἀλλ’ ἀπαραιτήτως πρέπει νὰ εἶνε ἀνεξαιρέτως ὅλοι, διότι καὶ ὁ νομικὸς εἶνε πολὺ ὀρθὸν νὰ μὴ ὑπηρετῇ μὲ 200 δραχμὰς μόνον.

§156Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὴν δέχομαι τὴν τροπολογίαν, ἀλλὰ διὰ τὰς ἕδρας ἐκείνας, ὅπου δὲν εἶναι δυνατὸν λόγῳ τῆς ἐργασίας των ν’ ἀσκήσωσι τὸ ἐπάγγελμα αὐτῶν.

§157Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Πῶς ἐδέχθητε τὴν τροπολογίαν; Διὰ τὰ ἐργαστηριακὰ φροντιστήρια μόνον;

§158Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μάλιστα. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 2ον, ὡς ἐτροποποιήθη καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 3ον).

§159Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ 3ον ἄρθρον ἀφορᾷ τὴν ὑποχρέωσιν τῶν καθηγητῶν πρὸς ἔκδοσιν εὐσυνόπτων συγγραμμάτων. Καὶ κατὰ τὴν αʹ συζήτησιν ἐπίσης, ἐξ ὅσων ἤκουσα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, δὲν ἠδυνήθην νὰ σχηματίσω σαφῆ ἰδέαν τί θὰ εἶναι αὐτὰ τὰ εὐσύνοπτα συγγράμματα. Ἐὰν δὲ ἀντελήφθην καλῶς, ὑποθέτω ὅτι καὶ ὁ ἴδιος δὲν ἔχει καθορίσῃ σαφῶς εἰς τί θὰ συνίσταται αὐτὴ ἡ ὑποχρέωσις τῶν καθηγητῶν, ἀλλ’ εἶπεν ὅτι ὑπάρχει ἡ διάταξις αὕτη ἐν τῷ νόμῳ καὶ ἐπειδὴ δὲν εἶναι ἡ προθεσμία, ἡ ὁποία παραχωρεῖται ἐπαρκής, δίδεται νέα προθεσμία, ἐπάγεται δὲ διὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου τούτου καὶ κύρωσις τῆς παραβάσεως τὴν ὁποίαν δὲν εἶχεν ὁ παλαιὸς νόμος. Ἀλλὰ διὰ νὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ψηφίσωμεν σχετικὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, τόσον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ χρόνου καὶ τόσον ὅσον ἀφορᾷ τὴν κύρωσιν, πρέπει νὰ ἔχωμεν σαφῆ ἰδέαν τῆς ὑποχρεώσεως τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλομεν εἰς τοὺς καθηγητάς. Σκοπεῖτε διὰ τούτου νὰ ὑποχρεώσωμεν τοὺς καθηγητὰς εἰς ἔκδοσιν συγγράμματός τινος διὰ τοῦ νόμου χάριν τῶν φοιτητῶν; Ἢ σκοπεῖτε διὰ τούτου νὰ ὑποχρεώσωμεν τοὺς καθηγητὰς εἰς τὸ νὰ ἐργάζωνται ἐπιστημονικώτερον διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς ἐπιστήμης;

§160Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ πρῶτον.

§161Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Οἱονδήποτε καὶ ἂν σκοπεῖτε νομίζω ὅτι ἀπάδει πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας ἡ νομοθετικὴ ὑποχρέωσις τοῦ νὰ ἐκδίδωσιν οἱ καθηγηταὶ σύγγραμμα. Διότι οἱ καθηγηταὶ ἐὰν μὲν ἔχωσι συναίσθησιν τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἐπάγεται ἡ ἰδιότης αὐτῶν, ὡς καθηγητῶν, βεβαίως θὰ ἐνδιαφέρωνται διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς ἐπιστήμης καὶ θὰ φροντίσωσι νὰ ἐκδώσωσι σύγγραμμα, ἐὰν δὲ δὲν ἔχωσι συναίσθησιν τούτων, οὔτε ὁ νόμος εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς ὑποχρεώσῃ. Ἔχω δὲ τὴν ἰδέαν ὅτι ἐὰν ὀπωσδήποτε ὑποχρεώσωμεν τὸν καθηγητὴν νὰ ἐκδώσῃ ἓν σύγγραμμα, θὰ ἐκδώσῃ οὗτος ἕν οἱονδήποτε συνονθύλευμα, ἐὰν δὲν ἔχῃ αὐτὸς τὸ ἐπιστημονικὸν κῦρος καὶ τὴν ἐπιστημονικὴν συναίσθησιν τοῦ καθήκοντος, διὰ ν’ ἀνταποκρίνηται εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ νόμου ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προαγωγῆς τῆς ἐπιστήμης καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν φοιτητῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ παρακολουθήσωσι. Δὲν νομίζω ὅτι τὸ νὰ ἐκδοθῇ ἕν σύγγραμμα εἶναι ὑποχρέωσις, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐπιβληθῇ διὰ νόμου. Ἐφ’ ὅσον γνωρίζω, οὐδαμοῦ εἶναι καθιερωμένη τοιαύτη ὑποχρέωσις. Ἄλλος εἶναι ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ παρακολουθήσωμεν τὰς ἐργασίας τῶν καθηγητῶν. Οἱ καθηγηταὶ θὰ εἶναι πράγματι καθηγηταί, ἐὰν εἶναι ἐλεύθεροι νὰ ἐργάζωνται ἐπιστημονικῶς. Ἐὰν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐκδώσωσιν ἓν οἱονδήποτε σύγγραμμα λεγόμενον, ἐκ τῶν παραδόσεων, ὅπως λέγει ὁ παλαιὸς νόμος, αὐτὸ δὲν εἶναι τίποτε· αὐτὸ δύναται νὰ τὸ κάμῃ καὶ εἷς οἱοσδήποτε φοιτητής. Δὲν εἶναι ἀνάγκη αὐτὸ νὰ τὸ βάλωμεν ὡς ὑποχρέωσιν εἰς τὸν καθηγητήν. Εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὸν καθηγητὴν τὸν ἐπιστήμονα, ὡς ἐπιστήμων νὰ ἐνεργήσῃ, νὰ ἐργασθῇ καθ’ οἱονδήποτε αὐτὸς τρόπον νομίζει πρὸς προαγωγὴν τῆς ἐπιστήμης καὶ ὄχι νὰ τὸν ὑποχρεώσωμεν νὰ ἐκδώσῃ σύγγραμμα, νὰ ἐκδώσῃ παραδόσεις δέ. Ἔχω δὲ καὶ ἓν ἄλλο ἀκόμη. Ἐτέθη μία διάταξις καὶ μία προθεσμία δι’ ὅλα τὰ μαθήματα δι’ οἱονδήποτε καθηγητὴν καὶ λάβετε ὑπ’ ὄψει τὸν καθηγητὴν τοῦ Ρωμαϊκοῦ Δικαίου, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ δυνηθῇ, ὁσονδήποτε ἐπιμελὴς καὶ ἂν εἶναι, νὰ σᾶς ἐκδώσῃ εἰς τρία ἔτη σύγγραμμα. Εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ φαντασθῇ κἄν τις τοῦτο; Εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῆτε τὸν καθηγητὴν τοῦ Ποινικοῦ Δικαίου ὅτι εἰς μίαν πενταετίαν δύναται νὰ ἐκδώσῃ τὸ Ποινικὸν Δίκαιον; Νομοθετοῦντες τοιαύτην διάταξιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἤδη εἰς τὸν κείμενον νόμον καὶ ἀπεδείχθη αὕτη ἀνεπαρκής, παρατείνοντες μὲ μίαν προθεσμίαν, θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ἔχομεν ἰδέαν τί νομοθετοῦμεν, δὲν ἔχομεν ἰδέαν εἰς τί ἐργάζονται καὶ εἰς τί ἀσχολοῦνται αὐτοὶ οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου. Θὰ εἶμαι τῆς γνώμης μάλιστα, ὅτι εἷς καθηγητής, ὁ ὁποῖος θὰ εἶχε τοιαύτην ὑποχρέωσιν, ὥστε εἰς διάστημα μιᾶς πενταετίας νὰ ἀποφασίσῃ νὰ ἐκδώσῃ σύγγραμμα, διὰ τὸ ὁποῖον ἄλλοι μὲ πολὺ περισσότερα ἐπιστημονικὰ ἐφόδια καὶ πολὺ περισσότερα ἐπιστημονικὰ βοηθήματα καὶ ζῶντες εἰς κύκλον καθαρῶς ἐπιστημονικὸν καὶ ἐκ τοῦ περιβάλλοντος ὅλου ὄντες ὑποχρεωμένοι τρόπον τινὰ νὰ ἐργάζωνται ἐπιστημονικῶς, δὲν κατώρθωσαν νὰ ἐκδώσωσι τὰ συγγράμματά των μετὰ δεκαετίαν ὁλόκληρον, ἡμεῖς ἐδῶ εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς ὑποχρεώσωμεν νὰ ἐκδώσωσι σύγγραμμα ὁλοκλήρου τοῦ μαθήματος, τὸ ὁποῖον ἐκλήθησαν νὰ παραδώσωσιν εἰς μίαν πενταετίαν; Αὐτὸ εἶναι κἄτι τι τελείως ἀκατανόητον. Ἐὰν εἷς καθηγητὴς θελήσῃ νὰ ἐκδώσῃ σύγγραμμα τοιοῦτον, βεβαίως θὰ κάμῃ κἄτι τι, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ἐξωφρενικόν. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Γερμανίας, οἱ ὁποῖοι ἐὰν τιμῶσιν τὴν ἐπιστήμην, δὲν τὴν τιμῶσι μόνον διὰ τῆς ἐκδόσεως τῶν συγγραμμάτων, ἀλλὰ τὴν τιμῶσιν ἀκριβῶς δι’ ἐπιστημονικῶν μονογραφιῶν, εἰς τὰς ὁποίας κατέγιναν, εἶναι δὲ ἄλλοι καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι ἤρξαντο συγγράμματός τινος, ἀλλὰ διότι ἐν τῷ μεταξὺ παρουσιάσθη ἀνάγκη, ἐγκατέλειπον τοῦτο καὶ ἠκολούθησαν τὴν ἀνάγκην. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἐδῶ νὰ ἔλθῃ μία Βουλή, ἐν ἐπιγνώσει τῶν καθηκόντων αὐτῆς καὶ ἐν ἐπιγνώσει τοῦ ἀντικειμένου τὸ ὁποῖον νομοθετεῖ, νὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς καθηγητὰς νὰ ἐκδώσωσι τὸ σύγγραμμά των εἰς μίαν πενταετίαν; Καὶ τί θὰ κάμητε ἐὰν δὲν τὸ ἐκδώσωσιν; Θὰ ἔλθῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ μὴ ἔχῃ καμμίαν ἰδέαν περὶ τοῦ μαθήματος ἐκείνου, διὰ τὸ ὁποῖον παρέλειψεν ὁ καθηγητὴς νὰ ἐκδώσῃ τὸ σύγγραμμά του καὶ θὰ ἐξετάσῃ ἂν οἱ λόγοι ἦσαν ἐπαρκεῖς, ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν ἐξέδωκε καὶ θὰ τὸν τιμωρήσῃ τὸν καθηγητὴν καὶ θὰ τὸν ὑποχρεώσῃ εἰς διάστημα τοῦ ἔτους νὰ τὸ ἐκδώσῃ — διότι τοῦτο λέγει τὸ νομοσχέδιον — καὶ ἂν δὲν τὸ ἐκδώσῃ θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ τὸν παύσῃ προσωρινῶς; Πρὸς Θεοῦ! Σοβαρευόμεθα τοιαῦτα νομοθετοῦντες; Θὰ ἔλθῃ — δὲν εἰξεύρω ποῖος θὰ ἔλθῃ — ὁ ἴδιος Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ θὰ ἐξετάσῃ τὸν καθηγητὴν τῆς Χειρουργικῆς καὶ θὰ τοῦ εἴπῃ ὅτι: δὲν εὑρίσκω ἐπαρκεῖς τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους μοὶ ἀναφέρετε, ὅτι τοιαῦται πρόοδοι ἐγένοντο εἰς τὴν ἐπιστήμην καὶ ὅτι δὲν ἠδυνήθης νὰ ἐκδώσῃς τὸ σύγγραμμά σου — διότι αὕτη εἶναι μία περίπτωσις διὰ τῆς ὁποίας ὁρίζονται αἱ συνέπειαι τῆς τακτικῆς διδασκαλίας, τοῦτο ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον ὅτι ἐφαρμόζονται αἱ ἴδιαι ποιναί, ἐπίπληξις κατ’ ἀρχὰς καὶ ἐν ὑποτροπῇ ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἡ προσωρινὴ παῦσις — θὰ τοῦ εἴπῃ ὅτι δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ πεισθῶ ὅτι πρόοδοι ἐγένοντο ἐν τῷ μεταξὺ εἰς τὴν ἐπιστήμην καὶ σὲ τιμωρῶ δι’ ἐπιπλήξεως καὶ ἂν μετὰ δύο τρεῖς μῆνας, δὲν ἐκδώσῃς τὸ σύγγραμμα σὲ παύω προσωρινῶς. Δὲν ὑποθέτω ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἔχει τοιαύτην ἰδέαν, διότι μᾶλλον θὰ ὁρμᾶται ἐκ τῆς ἰδέας ὅτι δὲν εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν ἰδέαν του καὶ πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς ὀργανώσεως τοῦ Πανεπιστημίου ἡ τοιαύτη διάταξις. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ὅταν εἶδεν ὅτι ἐντὸς τριετίας δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις, ἔπρεπεν οὐχὶ νὰ τὴν κυρώσῃ, ἀλλὰ νὰ σκεφθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ τοὺς ὑποχρεώσῃ τοὺς καθηγητὰς καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ τοὺς παρακολουθήσῃ ἂν ἐργάζωνται ἢ ὄχι καὶ ἐὰν δὲν ἔχωσιν ὄρεξιν αὐτοὶ νὰ ἐργασθῶσιν, ἂς κάμῃ ἕνα νόμον νὰ τοὺς παύσῃ, ἀλλὰ ὄχι νὰ ἔρχηται νὰ ὑποβάλῃ τοιοῦτον νομοσχέδιον.

§162Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἐὰν ἡ διάταξις διατηρηθῇ, πρέπει νὰ τηρηθῇ, δὲν ἔχω δὲ οὐδεμίαν δυσκολίαν, διὰ νὰ φανῶ εὐχάριστος εἰς τὸν προλαλήσαντα, νὰ δεχθῶ τὴν κατάργησιν. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἔχετε τὴν διάταξιν, πρέπει νὰ τὴν τηρῆτε. Μᾶς εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος ὅτι πρόκειται περὶ συγγραφῆς, ὅτι ἡ συγγραφὴ θέλει ἐφόδια, διότι εἰς τὴν Γερμανίαν γίνεται αὐτὸ καὶ αὐτό· ἀλλ’ ἀνέγνωσα τὸν νόμον. Οἱ κύριοι καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν ἀξίωσιν νὰ τοὺς παρακολουθῶσιν οἱ φοιτηταὶ κατὰ τὰς παραδόσεις, ὀφείλουσι νὰ δημοσιεύουν τὰς παραδόσεις των. Πιθανὸν τὸ διάστημα τῶν τριῶν ἐτῶν νὰ μὴ εἶναι ἐπαρκές, δέχομαι νὰ γίνῃ πενταετές, δέχομαι ἐπὶ τέλους νὰ καταργηθῇ ἡ διάταξις, ἐφ’ ὅσον ὅμως ὑφίσταται, πρέπει νὰ τηρηθῇ καὶ νὰ τηρῆται. Διὰ τοῦτο ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 3 πρέπει νὰ διαρρυθμισθῇ κατὰ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν εἶχον ὑποβάλει. Δύναμαι μάλιστα νὰ εἶμαι ἐπιεικέστερος καὶ δέχομαι, οἱ παραβάται τῆς διατάξεως νὰ ἀπολύωνται τῆς ὑπηρεσίας, μετὰ σύμφωνον γνώμην τοῦ συμβουλίου. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ συγγράμματος ἤθελον ἐννοήσει, ὅτι χρειάζεται παρασκευή, πεῖρα, χρόνος καὶ πολλὰ ἄλλα, ἀλλὰ προκειμένου περὶ παραδόσεων, περὶ ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἰς τοὺς φοιτητὰς διδάσκονται καθ’ ἡμέραν, νομίζω, ὅτι ὁ καθηγητής, ὁ ὁποῖος ὑποθέτω ὅτι παρεσκευασμένος ἦλθεν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, μετὰ τριετῆ κύκλον τῶν παραδόσεών του, εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐκδώσῃ τὰς παραδόσεις του. Αὐτοὶ εἶναι οἱ κανόνες· ἐν τούτοις, ἐπαναλαμβάνω, εἶμαι συμβιβαστικὸς καὶ δέχομαι νὰ καταργήσητε τὴν διάταξιν, ἐφ’ ὅσον ὅμως ὑφίσταται αὕτη, ἔχετε καθῆκον νὰ τὴν τηρῆτε. Προκειμένου περὶ καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα αὐστηροί, διότι ἐὰν οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου δὲν τηρῶσι τοὺς νόμους, τότε δὲν πρέπει νὰ περιμένωμεν ἀπὸ τοὺς κατωτέρους νὰ σέβωνται αὐτούς.

§163Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῶν Καθηγητῶν ὡς συγγραφέων καὶ ὄχι περὶ τῶν Καθηγητῶν ὡς διδασκάλων. Θέλομεν νὰ λάβωμεν μέτρα ἐξαναγκαστικὰ τῶν Καθηγητῶν πρὸς ἔκδοσιν συγγραμμάτων, δὲν λαμβάνομεν τὸν Καθηγητὴν ὡς τοιοῦτον, πρὶν οἱ φοιτηταὶ ἀποκτήσωσι τὸ μάθημα τὸ ὁποῖον διδάσκει ὁ Καθηγητής, τὸ ὁποῖον πρέπει οὗτος νὰ διδάξῃ, τοιαύτη δὲ μέριμνα δὲν ἔχει ληφθῇ, διότι δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος δυστυχῶς νὰ περατώσῃ τὸ μάθημα τὸ ὁποῖον διδάσκει ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου. Θὰ φανῇ παράδοξον εἰς αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι δὲν τὸ γνωρίζουσιν, ἐὰν εἴπω ὅτι εἰς τὰ Γερμανικὰ Πανεπιστήμια ἕνας καθηγητὴς παραδίδει τὸ Ἀστικὸν Δίκαιον ὁλόκληρον εἰς ἓν ἔτος, τὴν Ἱστορίαν τῆς Φιλοσοφίας τὴν παραδίδει ὁ καθηγητὴς εἰς ἓν ἔτος, ὑπάρχει δὲ παράδειγμα, ὅτι ἡ παράδοσις γίνεται καὶ ἐντὸς ἓξ μηνῶν. Περὶ τούτου θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθῇ μεγαλειτέρα πρόνοια· οἱ Καθηγηταὶ νὰ διδάσκωσι τὸ μάθημά των ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου, διότι τυγχάνει μάθημά τι νὰ μὴ διδαχθῇ ἐπὶ πολλὰ ἔτη· ὅταν δὲ ἔχωμεν καὶ τὰς ἐνιαυσίους ἐξετάσεις, ὑποχρέωσις τῆς παραδόσεως ἑκάστου μαθήματος ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος καὶ οὐχὶ μακροῦ τοιούτου, βεβαίως θὰ εἶναι ἀπαραίτητος. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν παροχὴν βοηθημάτων εἰς τοὺς φοιτητάς, νομίζω ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς περιστάσεις ἐξαιρετικὰς ἡ ὑποχρέωσις τῆς τοιαύτης ἐκδόσεως τοῦ συγγράμματος, πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, διότι φοβοῦμαι ὅτι δύναται νὰ φέρῃ κακὸν ἀντὶ καλοῦ. Ἀναμφιβόλως ἡ ἐπιστήμη προάγεται καὶ ὅσον τέλειον εἶναι ἓν σύγγραμμα, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ν’ ἀνανεωθῇ ὑπὸ τοῦ Καθηγητοῦ, διότι αἱ ἐπιστῆμαι προάγονται. Ἐὰν ὑποχρεώσωμεν τὸν Καθηγητὴν νὰ ἐκδώσῃ σύγγραμμα δυνάμεθα νὰ φέρωμεν τὸ ἑξῆς κακόν· πρὸς τοῦτο δὲ φέρω ἓν παράδειγμα. Ἔχομεν θαυμάσιον σύγγραμμα τῆς Ἰατρικῆς. Γνωρίζετε καλύτερον ἐμοῦ τὸν ἀποθανόντα Καθηγητὴν Παπαϊωάννου καὶ φαντασθῆτε τὸν διάδοχον αὐτοῦ Χασιώτην ἐντὸς πενταετίας νὰ ἐκδώσῃ Ἀνατομίαν. Οἱ φοιτηταὶ θὰ ἐπροτίμων αὐτὸ τὸ σύγγραμμα τὸ τέλειον καὶ ἑπομένως θὰ ἠναγκάζετο ὁ Καθηγητὴς νὰ βγάζῃ κἄτι τι ἀτελὲς καὶ συγχρόνως θὰ ὑπεχρέωνε τοὺς φοιτητὰς νὰ σπουδάζωσιν, ἐνῷ τὸ ἄλλο ἦτο καλύτερον. Ἀφίνω ὅτι ὁ διάδοχος τοῦ Καλλιγᾶ καὶ τοῦ Παπαρρηγοπούλου, ἐὰν ἐξέδιδεν ἐντὸς πενταετίας συγγράμματα, θὰ ἔθετεν εἰς ἀχρηστίαν τὰ συγγράμματα τῶν ἐκλιπόντων Καθηγητῶν. Ὑπεστήριξα καὶ ἄλλοτε, ὅπως οἱ Καθηγηταὶ ὑποχρεοῦνται κατὰ χρονικὰ διαστήματα, νὰ ἐργάζωνται ἐπιστημονικῶς, νὰ ἐκδίδωσι μονογραφίας, ἐφ’ ὅσον δὲ διὰ τοιούτων μονογραφιῶν ἀποδείξωσι τὴν ἐπιστημονικὴν αὑτῶν δύναμιν, νὰ ἀπαλλάσσωνται τῶν περαιτέρω ὑποχρεώσεων, ἀλλὰ τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην τῶν Καθηγητῶν νὰ τὴν περιορίσωμεν μόνον εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ συγράμματος. Αὐτὸ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὠφέλιμον, ἐὰν ἐν ἴσῃ μοίρᾳ δύναται νὰ τεθῇ, ὅτι ὑπάρχει κἄτι τι κατ’ ἐκτίμησιν τῆς ἁρμοδίας Σχολῆς, δὲν εἶναι δὲ ἐπαρκὲς νὰ ὑποχρεοῦνται οἱ καθηγηταὶ νὰ παράσχωσιν εἰς τοὺς φοιτητὰς βοηθήματα εἴτε διὰ μεταφράσεων εἴτε ἄλλως πως. Διὰ τὴν ἐπιστήμην τὴν Ἰατρικὴν τῆς ὁποίας ἡ φοίτησις εἶναι τετραετής, ὑπάρχουσι συγράμματα ξένα ἰατρικά, τὰ ὁποῖα εἶναι τόσον ἄριστα, ὥστε προτιμότερον θὰ ἦτο, ἐὰν ἡ σπουδάζουσα νεολαία εἶχε καλὴν μετάφρασιν καὶ εὐσυνείδητον, παρὰ τὸ ἀμφιβόλου χρησιμότητος καὶ ἐπιστημονικῆς ἀξίας ἔργον τοῦ Καθηγητοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκδίδῃ ἐντὸς πενταετίας. Πρέπει νὰ διακρίνωμεν μεταξὺ τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ Καθηγητοῦ νὰ ἐκδώσῃ ἐντὸς πενταετίας σύγγραμμα καὶ τῶν μονογραφιῶν.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Σκάσης.

§165Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Παραιτοῦμαι.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἰγγλέσης.

§167Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Τὴν διάταξιν ταύτην διὰ τῆς ὁποίας ὑποχρεοῦνται οἱ καθηγηταὶ νὰ ἐκδώσωσι σύγγραμμα θεωρῶ καὶ ἀναγκαίαν καὶ ἀπαραίτητον. Σκοπὸς τοῦ νόμου δὲν ἦτο νὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου νὰ προάγουν τὴν ἐπιστήμην των, διότι ὁ καθηγητὴς εἶναι ὑποχρεωμένος μόνος του νὰ προάγῃ τὴν ἐπιστήμην αὑτοῦ καὶ νὰ προάγηται καὶ αὐτός, ἀλλὰ σκοπὸς τοῦ νόμου ἦτο νὰ παρέξῃ τὰ μέσα εἰς τοὺς φοιτητὰς νὰ μελετῶσι, παρ’ ἡμῖν μάλιστα ὅπου ἡ φιλολογία εἶναι πτωχοτάτη. Διότι, ἐὰν δὲν ἐκδώσῃ ὁ διδάσκων τὸ σύγγραμμά του, ποῦ θὰ μελετήσωσιν οἱ φοιτηταί; Δὲν πρόκειται περὶ τῆς μελέτης τοῦ Ρωμαϊκοῦ Δικαίου ἢ τῆς Θεολογίας, ὅπου ὁ φοιτητὴς ἢ σύγγραμμα Καλλιγᾶ πάρει ἢ ἄλλου τινὸς τὰ αὐτὰ ἔχει νὰ μελετήσῃ, ἀλλὰ πρόκειται περὶ παθολογίας. Ὁ φοιτητὴς ὁ μελετῶν παθολογίαν πρέπει νὰ εὕρῃ σύγγραμμα πρόσφατον, διότι τὸ πρὸ πενταετίας δημοσιευθὲν σύγγραμμα παθολογίας δὲν περιλαμβάνει ὅλας τὰς ἀσθενείας. Εἰς τὰς φυσικὰς ἐπιστήμας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάγεται καὶ ἡ ἰατρική, ἡ πρόοδος εἶναι μεγάλη καὶ καταπληκτική. Νομίζω λοιπὸν ἀναγκαιότατον νὰ δημοσιεύωσιν οἱ καθηγηταὶ συγγράμματα ὄχι βεβαίως καθαρῶς ἐπιστημονικὰ μεγάλα, ἀλλὰ εὐσύνοπτα εἰς τὰ ὁποῖα νὰ ἐκτυλίσσηται τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον διδάσκουσιν, ὅπως ὁ φοιτητὴς εὑρίσκηται εἰς θέσιν ν’ ἀποτυπώσῃ εἰς τὸν ἐγκέφαλον αὑτοῦ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προσήκουσιν.

§168Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ὑφίσταται διαφορὰ γνωμῶν, οὔτε ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, οὔτε ἐκ μέρους τῶν λαβόντων τὸν λόγον. Οὔτε ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑποθέτω ἐννοεῖ, ὅτι ἐντὸς τριετίας ἢ πενταετίας ὁ καθηγητὴς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ παρουσιάσῃ ἐπιστημονικήν τινα ἐργασίαν ἢ ἓν σύγγραμμα, οὔτε οἱ ὁμιλήσαντες ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου ὑποθέτω, ὅτι ὑπολαμβάνουσιν ὅτι τοῦτο ἐννοεῖ ὁ κ. Ὑπουργός. Τὸ ζήτημα τίθεται πρακτικῶς ὡς ἑξῆς: Παρετηρήθη διὰ μέσου μακρῶν ἐτῶν ὅτι ἐγίνετο ποία τις κατάχρησις ἐκ μέρους τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ὑποχρεούντων τοὺς φοιτητὰς ὅπως ἀγοράσωσιν βιβλία μυθώδους τιμῆς καὶ δυσμεταχείριστα πολλάκις. Ὁ φοιτητὴς εὑρίσκετο εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν, οὔτε εἰς τὴν τιμὴν νὰ δύναται ν’ ἀνταποκριθῇ, οὔτε νὰ κατανοῇ ἐντελῶς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μόνον διὰ μακροτέρας ἐπιστημονικῆς μορφώσεως θὰ ἠδύνατο νὰ κατανοῇ. Ἑπομένως ὑφίσταται μία τοιαύτη ἀνάγκη, ἀλλ’ ὅπως διατυποῦται τὸ πρᾶγμα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, νομίζω ὅτι εἶναι μᾶλλον ἄστοχον, διότι τὸ νομοσχέδιον λέγει ὅτι πρέπει νὰ γράψῃ εὐσύνοπτον σύγγραμμα, ὅσον δὲ καὶ ἂν δηλοῖ ἡ λέξις «εὐσύνοπτον» τὸ πρᾶγμα, πάντοτε πρόκειται περὶ συγγράμματος. Ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ὑποχρεώσεως πρὸς ἔκδοσιν συγγράμματος, ἔστω καὶ εὐσυνόπτου, μὴ περιλαμβάνοντος ὅλην τὴν πεῖραν τοῦ καθηγητοῦ, τὸ πρᾶγμα θὰ ἀντίκειται εἰς τὸ ὀρθόν. Ὁ καθηγητὴς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποχρεωθῇ νὰ ἐκδώσῃ σύγγραμμα ἐντὸς ὡρισμένης περιόδου. Ἑπομένως ἡ διατύπωσις θὰ φέρῃ εἰς ἄτοπα. Εἶναι δυνατὸν νὰ καταλήξωμεν εἰς μίαν βιβλιοκαπηλείαν ἐκ μέρους τῶν καθηγητῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκδώσωσι εὐσύνοπτα συγγράμματα καὶ οὕτω θὰ προσκόψωμεν εἰς ἕτερον ἄτοπον. Θὰ ἦτο ὀρθώτερον νὰ διετυποῦτο ὡς ἑξῆς: ὅτι οἱ καθηγηταὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι εἰς ἔκδοσιν τῶν παραδόσεων αὑτῶν.

§169Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Αὐτὸ λέγει τὸ νομοσχέδιον. Τὸ «εὐσύνοπτον» τὸ ἀφήρεσα καὶ λέγει ἡ τροπολογία «τῶν παραδόσεων».

§170Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Θὰ προέτεινον καὶ τὸ ἑξῆς πρὸς προστασίαν τῶν φοιτητῶν. Ἐπειδὴ ἡ βιβλιοκαπηλεία δυνατὸν νὰ φθάσῃ μέχρι τῶν παραδόσεων, θὰ προέτεινον νὰ ὁρισθῇ Πανεπιστημιακὴ τιμή, δηλαδὴ ἡ Σύγκλητος νὰ ὁρίζῃ τὴν τιμὴν τῶν παραδόσεων τούτων. Διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ καὶ οἱ καθηγηταὶ δὲν θὰ ὑποχρεῶνται νὰ ἐκδώσωσι σύγγραμμα καὶ οἱ φοιτηταὶ θὰ ἐξασφαλίζωνται διὰ μιᾶς ὡρισμένης λογικῆς τιμῆς. Οὕτω ὑποθέτω ὅτι καὶ οἱ φοιτηταὶ θὰ ἔχωσι τὰς παραδόσεις τῶν καθηγητῶν καὶ οἱ καθηγηταὶ δὲν θὰ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐκδώσωσι συγγράμματα ἐντὸς μιᾶς ὡρισμένης περιόδου.

§171Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγας λέξεις ἔχω νὰ προσθέσω. Ἡ διάταξις δὲν εἶναι νέα. Εἶναι ἡ διάταξις τοῦ ἀρχικοῦ νόμου τοῦ ὀργανοῦντος τὸ Πανεπιστήμιον. Ὁ νόμος ἐκεῖνος ὑποχρεοῖ τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου ἐντὸς ὡρισμένης διορίας νὰ ἐκδώσωσι σύγγραμμα, ἔστω καὶ τὰς παραδόσεις αὐτῶν, τὰς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Τὰ λεχθέντα λοιπὸν ἤδη ἐν σχέσει πρὸς τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι νέα, ἀλλὰ κατ’ ἐπανάληψιν ἐλέχθησαν, ὅτε συνεζητεῖτο ὁ νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου. Τὰ σήμερον ἀντιταχθέντα κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀντετάχθησαν καὶ τότε. Ἀλλὰ τὰ λεχθέντα καὶ τότε καὶ νῦν ἐν σχέσει πρὸς τὴν διάταξιν ταύτην, δὲν εἶναι ἐπαρκῆ νὰ πείσωσιν ἡμᾶς ὅτι ἀστόχως τίθεται ἡ διάταξις αὐτή. Διότι τί λέγει ἡ διάταξις; Λέγει ὅτι ὁ νομοθέτης τοῦ νόμου ΓΩΚΕʹ τοῦ Πανεπιστημίου ἐπίστευεν ἐν πεποιθήσει ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν ἐπέβαλεν εἰς τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, ὅπως ἐντὸς ὡρισμένης περιόδου ἐκδώσωσι σύγγραμμα. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ ἡ Βουλὴ ἀναγνωρίζουσιν ὅτι ἔσφαλον εἰς τὰς βλέψεις αὑτῶν, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις τὴν ὁποίαν ἐπέβαλον εἰς τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ. Καὶ συνέπεια τούτου ἦτο ἡ ἀναγνώρισις μεγαλειτέρας διορίας, πενταετοῦς, πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐκδόσεως τοῦ συγγράμματος ἑκάστου καθηγητοῦ. Λοιπὸν λέγω ὅτι αὐτὸ καὶ μόνον τὸ γεγονὸς εἶναι ἱκανὸν νὰ πείσῃ ἡμᾶς, ὅτι ἀστόχως ἐνομοθετήσαμεν, ὅτι ἀδύνατον ἦτο νὰ ἐκδώσωσι σύγγραμμα. Διότι ἀληθῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποχρεώσητε τὸν καθηγητὴν ἐντὸς ὡρισμένης χρονικῆς περιόδου νὰ ἐκδώσῃ σύγγραμμα, εἰς τὸ ὁποῖον σύγγραμμα πρέπει νὰ μετοχετεύσῃ τὴν ψυχήν του, τὴν μάθησίν του, τὸ πνεῦμα του. Ἀλλὰ τί λέγει τὸ νομοσχέδιον; Λέγει ὅτι θὰ ὑποχρεώσῃ τὸν καθηγητὴν νὰ ἐκδώσῃ σύγγραμμα πλῆρες τοῦ μαθήματος, τὸ ὁποῖον διδάσκει, ἀλλὰ σύγγραμμα εὐσύνοπτον πρὸς χρῆσιν τῆς διδασκομένης νεότητος. Ἀλλὰ τί ἔργον εἶναι τοῦτο τὸ εὐσύνοπτον σύγγραμμα; Δὲν εἶναι αὐτὸ τοῦτο τὸ σύγγραμμα, ἐν περιλήψει ἔστω συνοπτικῇ, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει τὴν ὅλην ἐπιστήμην, τὴν ὁποίαν ὁ καθηγητὴς διδάσκει ἀπὸ τῆς ἕδρας αὑτοῦ; Καὶ ἐγὼ προσθέτω. Δὲν εἶναι ἔργον δυσκολώτερον τὸ ἐκδίδειν εὐσύνοπτον σύγγραμμα; Ὁ καθηγητὴς ἐν τῷ συγγράμματι αὑτοῦ ἔχει πλήρη ἄνεσιν ν’ ἀναπτύξῃ τὰς ἰδέας του, ἐνῷ ἐν τῷ εὐσυνόπτῳ συγγράμματι θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ συμπτύξῃ τὰς ἰδέας του εἰς ὀλίγα φυλλάδια. Διὰ τοῦτο θὰ ἔλεγον ὅτι δυσκολώτερον ἀποβαίνει τὸ νὰ ἐκδώσῃ εὐσύνοπτον σύγγραμμα. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν τὸ πρᾶγμα καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως. Τί ἐννοεῖτε εὐσύνοπτον σύγγραμμα; Μὴ τυχὸν θέλετε Ἐγχειρίδιον τοῦ μαθήματος; Ἀλλὰ θὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε, καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν· ἂς λάβῃ τις ὑπ’ ὄψει τὸ Ἐγχειρίδιον τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας τοῦ μακαρίτου Οἰκονομίδου καὶ ἐὰν νομίζῃ ὅτι αὐτὸ τὸ Ἐγχειρίδιον εἶναι δυνατὸν ἀπὸ καθηγητὴν τοῦ μαθήματος τούτου νὰ καταρτισθῇ εἰς διάστημα τριῶν ἐτῶν καὶ νὰ ἴδῃ τὸ φῶς τῆς ἡμέρας ἐκδιδόμενον καὶ παραδιδόμενον εἰς τὴν δημοσιότητα καὶ τὸν ἐπιστημονικὸν κόσμον, θὰ εἶναι οἰκρὰ ἠπατημένος. Καὶ μόνον ἐὰν ἦτο τις Οἰκονομίδης, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελέσῃ τὸ μέγα τοῦτο ἔργον, τὴν ἔκδοσιν ἐγχειριδίου ἁπλοῦ τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ὡς εἶναι τὸ ἔργον τοῦ μακαρίτου Οἰκονομίδου. Λοιπὸν δὲν εἶναι εὔκολος, κ. Πρόεδρε, οὐδὲ ἡ ἔκδοσις συγγράμματος, ἀλλ’ οὐδὲ ἡ ἔκδοσις ἐγχειριδίου, δηλαδὴ εὐσυνόπτου συγγράμματος, ὡς θέλει τὸ νομοσχέδιον. Δὲν ἔχω δὲ καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι ἂν ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου δὲν καταργηθῇ, θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα πάλιν μετὰ δύο ἔτη, συμπληρουμένης τῆς διορίας, τὴν ὁποίαν ὁρίζει τὸ ἄρθρον, θὰ ἔλθωμεν πάλιν νὰ δώσωμεν νέαν παράτασιν εἰς τοὺς καθηγητὰς καὶ οὕτως θὰ φαινώμεθα ἀντλοῦντες εἰς πίθον τῶν Δαναΐδων, διότι ἀπ’ ἀρχῆς ἐπεχειρίσαμεν νὰ νομοθετήσωμεν πράγματα, μὴ δυνάμενα νὰ πραγματοποιηθῶσι δι’ οὓς λόγους εἶπον. Καὶ ὅταν ἔχωμεν πράγματα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα ἐκτείνονται πέραν τῆς ἐξουσίας ἡμῶν, πέραν τῆς δυνάμεως ἡμῶν, δὲν εἶναι οὐδ’ ὀρθὸν οὐδὲ δίκαιον νὰ ἐπιβάλωμεν τοιαύτας ὑποχρεώσεις εἰς καθηγητὰς καὶ μάλιστα νὰ καθιερώσωμεν αὐτὰς διὰ διατάξεων οἵαι εἶναι αἱ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κορινθίας ἔλεγεν: ἐνόσῳ κεῖται ἡ διάταξις πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ. Καὶ πῶς θὰ ἐφαρμοσθῇ; Διὰ τῆς παύσεως τῶν καθηγητῶν. Θὰ ἦτο ἁπλούστερον τὸ πρᾶγμα, θὰ εἴμεθα εἰλικρινέστεροι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐὰν ἐλέγωμεν εἰς τοὺς καθηγητάς: κύριοι, δὲν ἐξεπληρώσατε τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἀνελάβατε, λαβόντες τὸν διορισμὸν καὶ ἰδιοποιηθέντες τὸ ἔργον τοῦ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου· ἐξέλθετε λοιπὸν ἀπὸ τὸν ναὸν τοῦτον τῆς διδασκαλίας καὶ ἐπανέλθετε εἰς τὸν ἰδιωτικὸν βίον, διότι εἶσθε ἀνάξιοι νὰ κατέχητε τὴν ἕδραν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἔδωκεν ἡ Πολιτεία. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν καὶ δὲν δυνάμεθα, δι’ οὓς λόγους εἶπον καὶ ἐγὼ καὶ ἕτεροι τῶν κυρίων συναδέλφων. Πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τοὺς κυρίους καθηγητὰς ἐλευθέρους, ἐν τῷ σπουδαστηρίῳ αὑτῶν μελετῶντας, ἐν καιρῷ καταλλήλῳ ὅταν ὡριμάσωσιν αἱ ἰδέαι αὐτῶν, ὅταν ἴδωσιν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συμπτυχθῶσιν εἰς σύγγραμμα αἱ ἰδέαι αὐτῶν, νὰ καταρτίσωσι τοῦτο καὶ νὰ δώσωσιν εἰς τὴν δημοσιότητα. Τὸ νὰ ἐκδώσωσιν οἱ καθηγηταὶ τὰς παραδόσεις των, αὐτό, κύριε Πρόεδρε, εἶναι εὔκολον. Αἱ παραδόσεις τῶν κ. καθηγητῶν, κύριε Πρόεδρε, ἐκδίδονται καὶ ἐκδίδονται οὐχὶ ἀπὸ τοὺς ἰδίους καὶ τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι ἡ ἔκδοσις τῶν παραδόσεων δὲν εἶναι δυνατή, διότι ὁ καθηγητής, τοῦ ὁποίου αἱ παραδόσεις θὰ δημοσιευθῶσι, δὲν θὰ τολμήσῃ νὰ θέσῃ τὸ ὄνομα αὐτοῦ εἰς τὴν πρώτην σελίδα, διότι εἶναι καὶ ζήτημα προσωπικῆς φιλοτιμίας· δὲν θὰ τολμήσῃ νὰ θέσῃ τὸ ὄνομα αὐτοῦ εἰς ἔργον πρόχειρον, εἰς ἔργον τὸ ὁποῖον ὁ ἀκροατὴς αὐτοῦ, ἀποτυπώνει ἐκ τῶν στενογραφημάτων καὶ ἐκδίδει εἰς τὴν δημοσιότητα. Θὰ ἔχωμεν λοιπὸν παραδόσεις ἐκ προχείρων σημειώσεων τῶν ἀκροατῶν καὶ πωλουμένας πολὺ ἀκριβά, ὡς ὁ κ. βουλευτὴς Ἀττικῆς εἶπε καὶ μάλιστα εἰς ἐκείνους χάριν τῶν ὁποίων ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον ἵνα πωλῶνται εὐθηνότερον. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου σύγγραμμα — ἂς μὴ τὸ ὀνομάσω σύγγραμμα· εἶναι σημειώσεις ἐκ παραδόσεων καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου συνηρμολογημέναι εἰς 124 σελίδας — δημοσίευμα τὸ ὁποῖον τιμᾶται ἀντὶ 5 δραχμῶν. Καὶ τιμᾶται ἀντὶ 5 δραχμῶν οὐχὶ δι’ ἡμᾶς, διότι ἡμεῖς, σᾶς βεβαιῶ, κύριε Πρόεδρε, οὐδέποτε θὰ λάβωμεν ἀνάγκην νὰ προμηθευθῶμεν τὸ δημοσίευμα τοῦτο, ἀλλὰ τιμᾶται 5 δραχμὰς διὰ τοὺς φοιτητὰς τοῦ Πανεπιστημίου. Λοιπὸν τοιαύτην τινὰ πρόνοιαν, οἵαν εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς, ἴσως θὰ ὤφειλε νὰ λάβῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας προτείνων εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι θεωρεῖ ἀναγκαῖον, ἵνα τὰ οὕτω πως ἐκδιδόμενα δημοσιεύματα ἐκ τῶν παραδόσεων τῶν κυρίων καθηγητῶν, καταστῶσιν εὔωνα εἰς τοὺς φοιτητάς, τοὺς ἔχοντας τὴν ἀνάγκην, τοὺς ὀφείλοντας νὰ ἔχωσι τὴν ἀνάγκην αὐτῶν, διότι οἱ φοιτηταὶ ἐξετάζονται πάντοτε ἐπὶ τῇ βάσει τῶν παραδόσεων τῶν ἰδίων καθηγητῶν. Ἄλλη πρόνοια, ἡ πρόνοια ἡ ὁποία λαμβάνεται ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, ἡ συνεπαγομένη ὑποχρέωσιν τῶν καθηγητῶν, ἵνα ἐντὸς πέντε ἐτῶν ἐκδώσωσι σύγγραμμα, εἴτε πλῆρες, εἴτε συνοπτικὸν ἐγχειρίδιον, αὐτὴ δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι θὰ ἀποβῇ ἐπὶ ματαίῳ, διότι ὅταν λήξῃ ἡ προθεσμία, τὴν ὁποίαν δίδει ὁ νόμος οὗτος εἰς τοὺς καθηγητάς, θὰ ἔλθῃ ἄλλος νόμος, ὁ ὁποῖος θὰ παρέχῃ νέαν προθεσμίαν.

§172Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Εἶναι εὐχάριστον ὅτι κατενοήθη πλέον τοῦτο. Ἡ ἰδέα τῆς ἐξαναγκάσεως τῶν καθηγητῶν νὰ συντάξωσι συγγράμματα περιλαμβάνοντα ὅλον τὸν κλάδον τῆς ἐπιστήμης, τὸν ὁποῖον ἐδίδαξαν, δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ἰδέα, ἡ ὁποία ἐγκατελείφθη. Ἐγκατελείφθη διότι ἀπεδείχθη ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγγράψῃ τις σύγγραμμα κατ’ ἐπιταγήν, ἔστω καὶ ἂν ἡ ἐπιταγὴ εἶναι νομοθετική, διότι ὑπάρχουσι καὶ ὅρια, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ ὁ νόμος, τὰ ὁποῖα ὀφείλει νὰ σεβασθῇ καὶ ὁ νόμος· ἓν δὲ τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ ῥυθμίσῃ ὁ νόμος, εἶναι καὶ ἡ γονιμότης τῆς διανοίας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀφιερώσαντες τὸν βίον αὐτῶν εἰς τὸ μελετᾶν καὶ οὐχὶ τὸ γράφειν, δύνανται νὰ εἶναι σπουδαιότατοι ἐπιστήμονες, ἱκανώτατοι ἵνα διδάξωσιν, οὐχὶ δὲ καὶ κατάλληλοι ἵνα τὰς ἰδέας αὐτῶν ἐν συγγράμμασι διατυπώσωσιν. Εἶναι εὐχάριστον, λέγω, ὅτι τοῦτο κατενοήθη. Εἶναι δὲ περαιτέρω εὐχάριστον, διότι ἀπὸ χρόνου τινος ἐπικρατεῖ ἡ ἰδέα ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἔχει παντοδυναμίαν μείζονα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν φαντάζονται ὅτι ἔχει τὸ Ἀγγλικὸν κοινοβούλιον, ὅτι δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ μόνον τὸ ἄρρεν εἰς θῆλυ, καὶ ἐπιλαμβάνονται τῶν πάντων ἐν πεποιθήσει ἡμῶν τῶν ψηφιζόντων ὅτι ἀρκεῖ νὰ τεθῶσι τὰ μαῦρα ἄσπρα ἵνα ἐπέλθῃ μεταβολὴ καὶ διόρθωσις τῶν κακῶς ἐχόντων. Ἀλλ’ ἐρρίφθη ἡ ἰδέα ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκδώσωσι σύγγραμμα περιλαμβάνον ὁλόκληρον τὸ τμῆμα τῆς ἐπιστήμης, τὸ ὁποῖον διδάσκουν, ἀλλὰ συνοπτικὸν σύγγραμμα, λέγουσιν. Οἱ λέγοντες συνοπτικὸν σύγγραμμα εὐηρεστήθησαν νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸν κόπον νὰ ἐρευνήσωσι τὴν διάκρισιν μεταξὺ συγγράμματος πλήρους καὶ συγγράμματος συνοπτικοῦ; Νομίζουσιν ὅτι ἐκεῖνος, ὅστις θὰ συντάξῃ τὸ συνοπτικὸν σύγγραμμα δὲν ἔχει νὰ ἐπιτελέσῃ διπλοῦν ἔργον ἀπέναντι ἐκείνου, ὁ ὁποῖος συντάσσει τὸ πλῆρες σύγγραμμα; Διότι ἐκεῖνος μέν, ὁ ὁποῖος συντάσσει πλῆρες σύγγραμμα, παρατάσσει πλήρη τὴν ὕλην κατὰ τὴν σειράν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐμφανίζεται εἰς αὐτόν, ἐκεῖνος δέ, ὁ ὁποῖος συντάσσει σύγγραμμα συνοπτικόν, δὲν θὰ λάβῃ τὴν ψαλίδα νὰ περικόψῃ τεμάχια, ὄχι· ἀναγκάζεται τὴν ὕλην ἐκείνην νὰ συμπτύξῃ εἰς ἀρχὰς γενικωτέρας, αἱ ὁποῖαι εἰσερχόμεναι εἰς τὴν διάνοιαν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος θὰ ἀναγνώσῃ τὰς γραμμὰς ἐκείνας, νὰ παρέχωσι τὴν ἐντύπωσιν ὄχι μόνον τῶν μερικῶν, ἀλλὰ καὶ τοῦ ὅλου καὶ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον περιέκοψεν. Εἶναι ἐργασία δὶς ἐπιστημονική, οὐχὶ ἀναγομένη εἰς τὸν κλάδον, τὸν ὁποῖον ἀφορᾷ, ἀλλ’ ἀναγομένη εἰς τὴν φιλοσοφίαν, οὕτως εἰπεῖν, εἰς τὴν ἀνωτέραν διατύπωσιν ἐκείνου τοῦ ὑλικοῦ, τὸ ὁποῖον διενοήθη. Ἀπαιτεῖται λοιπὸν ἐργασία καὶ μεγαλειτέρα ἀλλὰ καὶ πρὸ παντὸς ἐργασία ἀπαιτοῦσα εἰδικότητα διανοητικήν, ἰδιοφυΐαν διανοητικήν. Πᾶς ἐπιστήμων δύναται νὰ συγγράψῃ σύγγραμμα, ἐλάχιστοι ὅμως εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο ὁλόκληρον τὴν ἐπιστήμην νὰ τὴν περιλάβωσιν εὐσυνόπτως εἰς ἓν σύγγραμμα, σύγγραμμα ἐν τῷ ὁποίῳ νὰ παρέχηται ἡ ἔννοια τοῦ συνόλου τῆς ἐπιστήμης καὶ μετ’ ἀποτελεσμάτων δι’ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος τὸ ἀναγινώσκει. Διὰ τοῦτο ἐλέχθη ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι τὸ σύγγραμμα ἁπλῶς αἱ παραδόσεις τῶν καθηγητῶν, τοῦτο εἶναι εὔκολον, ἀρκεῖ εἷς στενογράφος νὰ εἶναι ἐκεῖ ν’ ἀκούσῃ τὸν καθηγητὴν διδάσκοντα, ὅπως ἀκούῃ ἡμᾶς ἀγορεύοντας καὶ κατόπιν νὰ κάμῃ ὁ καθηγητὴς μίαν διόρθωσιν καὶ νὰ δημοσιευθῇ. Ἀλλὰ θὰ σᾶς ἐρωτήσω· τί τὸ θέλετε τοῦτο; διὰ νὰ ἐλέγξητε τὴν ἐργασίαν τοῦ καθηγητοῦ ἢ διὰ νὰ βοηθήσητε τοὺς καθηγητάς; Ἐὰν θέλητε τὸ πρῶτον λέγω πρὸς ὑμᾶς ὅτι κάκιστον θὰ ἔχητε στοιχεῖον ἐλέγχου τοῦ ἔργου τῶν καθηγητῶν καὶ κακὴν παρέχετε ὑπηρεσίαν εἰς τὴν χώραν. Τὸ ἔργον τῶν καθηγητῶν ἐκτιμᾶται ἐν τῇ ἐκτιμήσει τῶν καρπῶν οἱ ὁποῖοι προέρχονται ἐκ τῆς ἐργασίας αὐτῶν καὶ τῆς ἐπιστημονικῆς αὐτῶν ἐμφανίσεως, ὄχι διὰ στενογραφημάτων, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ ἴδητε αὐτὸν νὰ λέγῃ ὅτι κακῶς ἐννοήθησαν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπόν, κύριοι, νὰ ἰσχυρισθῇ τις ὅτι αὐταὶ αἱ παραδόσεις πρέπει νὰ δημοσιεύωνται, ἵνα ἀσκῆται ὁ ἔλεγχος τῶν καθηγητῶν, οὐδὲ νὰ ἰσχυρισθῇ τις ὅτι πρέπει νὰ δημοσιεύωνται ἵνα χρησιμεύωσιν εἰς τοὺς φοιτητάς, διότι ἐρωτῶ· νομίζετε τοῦτο ὀρθόν, τοῦτο πρέπον; Δὲν ἐννοεῖτε ὅτι μεταβάλλετε τοὺς φοιτητὰς διὰ τοῦ τρόπου τούτου εἰς ἁπλᾶ, κύμβαλα ἀπηχοῦντα τὰς λέξεις τῶν καθηγητῶν, ἵνα εὑρεθῶσιν ἐπιτυχόντες εἰς τὰς ἐξετάσεις; Ἐκ τούτου θὰ συμβῇ ὁ φοιτητὴς νὰ λαμβάνῃ τὰς παραδόσεις αὐτάς, νὰ τὰς ἀποστηθίζῃ σχεδὸν διὰ νὰ εἶναι ἕτοιμος νὰ δώσῃ τὰς ἀπαντήσεις εἰς τὰς ἐρωτήσεις, τὰς ὁποίας θὰ τῷ ἀπευθύνῃ ὁ καθηγητής. Εἶναι τοῦτο ἆραγε ἐπιστήμη καὶ τοῦτο πρέπει νὰ εἰσαγάγητε διὰ νόμου ἵνα τὸ ἐπιτύχητε; Καὶ ὅταν ὁμιλῆτε περὶ παραδόσεων τῶν καθηγητῶν, ἔχετε ὑπ’ ὄψιν τί πρέπει νὰ εἶναι ἡ παράδοσις τοῦ καθηγητοῦ; Φαντάζεσθε ὅτι πρέπει νὰ εἶναι γνώσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ ἐν τῷ ἐγκεφάλῳ του καὶ θὰ ἐκφέρῃ αὐτὰς εἰς τοὺς ἀκροατάς; Ὄχι· ὁ καθηγητὴς διδάσκων πρέπει νὰ κάμνῃ ὅλας τὰς παρεκβάσεις, τὰς ὁποίας θεωρεῖ ἀναγκαίας ἵνα εἰσέλθῃ εἰς τὴν διάνοιαν τῶν φοιτητῶν. Ὁ καθηγητὴς τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν παραδίδει, πρέπει νὰ εἰσδύσῃ εἰς τὴν ψυχὴν τῶν φοιτητῶν, τὴν ὁποίαν σφυγμομετρῇ. Καὶ αὐτὸ τὸ ἔργον νομίζετε σεῖς, ὅτι θὰ γείνῃ διὰ σοφιστιῶν ἢ διὰ τινων σημειώσεων καὶ αὐτὸ θὰ κρίνητε καὶ αὐτὸ τὸ ἔργον θὰ μεταβάλητε εἰς ἁπλῆν ἀνάγνωσιν σημειωμάτων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ διδάσκῃ ὁ καθηγητής; Ἡ παράδοσις δὲν εἶναι αὐτό, ἡ παράδοσις εἶναι ἔργον, δὲν εἶναι ἄψυχόν τι, εἶναι ἐργασία, διὰ τῆς ὁποίας θὰ κινηθῇ ἡ ψυχὴ τοῦ ἀκροατοῦ καὶ αὐτὴ ἡ ἐργασία δὲν γράφεται εἰς τὰ χαρτιά, γράφεται εἰς τὴν ψυχὴν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος τὴν ἀκούει καὶ ὁ ὁποῖος ἀκούων μορφοῦται. Ἔπειτα ἡ ἐπιστήμη κατόπιν τῆς προκλήσεως αὐτῆς, τὴν ὁποίαν δίδει ἡ παράδοσις, πρέπει νὰ ἀνυψωθῇ διὰ τῆς ἐργασίας τῆς πραγματικῆς, διὰ τῆς ἐργασίας τῆς σοβαρᾶς. Ὁ φοιτητὴς ὁ θέλων ν’ ἀναπτύξῃ τὰς γνώσεις του ἔχει μεταφράσεις καὶ ἂν δὲν ὑπάρχωσι τοιαῦται ἐπὶ ὡρισμένου κλάδου, ἂς ληφθῇ πρόνοια περὶ μεταφράσεων. Ἂς ληφθῇ πρόνοια περὶ μεταφράσεων ἐπὶ τῶν κλάδων ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ὑπάρχουσι τοιαῦται. Δὲν πρόκειται περὶ πλουτισμοῦ τῶν ὑπαρχόντων διὰ τῆς συντάξεως φυλλάδων, πρόκειται νὰ παράσχωμεν τὰ μέσα εἰς τοὺς φοιτητὰς ὅπως δυνηθῶσι νὰ παρακολουθήσωσι τὴν διδασκαλίαν καὶ καταστῶσιν ἄξιοι τοῦ ὀνόματος τοῦ ἐπιστήμονος. Νομίζω δέ, ὅτι διὰ τοῦτον τὸν λόγον εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ἀπαλειφθῇ ἐντελῶς ἡ διάταξις καὶ ἂν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν τρόπον ἐποπτείας τῶν καθηγητῶν, τρόπον ἐλέγχου τῆς διδασκαλίας αὐτῶν, ἂς ἐξευρεθῇ ὁ τρόπος οὗτος. Πρέπει ὅμως νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι ὁ τρόπος οὗτος δὲν εἶναι ἡ σύνταξις φυλλάδων κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος οὐδεμίαν δίδει ζωὴν εἰς τὸν τόπον αὐτόν, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς ἐπιστήμης ἀναμένει νὰ προαχθῇ καὶ βαδίσῃ πρὸς τὴν πρόοδον.

§173Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἑκάστη νομοθετικὴ διάταξις ἔχει τὴν ἰδίαν αὑτῆς ἱστορίαν καὶ διὰ νὰ κρίνῃ τις τὴν χρησιμότητα τῆς διατάξεως πρέπει νὰ μὴ ἀπομακρύνηται τῆς ἱστορίας καὶ τῶν λόγων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὴν ὑπηγόρευσαν. Ἡ συζήτησις, ἐὰν ἐπιστημονικῶς εἶναι ὀρθὸν νὰ πιεσθῇ ὁ ἐπιστήμων ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος νὰ ἐκδώσῃ σύγγραμμα, δὲν ἐπιδέχεται ἀντίρρησιν ὅτι ἔλυσε τὸ ζήτημα κατὰ τῆς γνώμης ταύτης. Καὶ κατὰ μίαν τῶν προηγουμένων συζητήσεων, ὅταν μοὶ ἐδόθη ἡ ἀφορμή, ἐδήλωσα ὅτι τοιαύτην ἔχω γνώμην, ἀλλὰ καίτοι ἡ διάταξις ἐτέθη ἐν τῷ ἀρχικῷ νόμῳ περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, πολλοὶ τῶν καθηγητῶν ἠκολούθησαν τὴν τακτικὴν τοῦ μὴ ἐργάζεσθαι καὶ τοῦ μὴ συγγράφειν. Οἱ φοιτηταὶ δὲ ἐξηναγκάζοντο νὰ καταφεύγωσιν εἰς τὰ λιθογραφήματα, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ καθηγηταὶ παρέπεμπον τοὺς φοιτητάς. Τοιουτοτρόπως ἐφυλλαδοποιήθη ἡ ἐπιστήμη καὶ ὁ φοιτητὴς προσερχόμενος εἰς ἐξετάσεις ὤφειλε νὰ μελετήσῃ ἐκεῖνο τὸ λιθογράφημα, τὸ μὴ θεωρηθὲν ὑπὸ τοῦ κ. καθηγητοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε τὸ κῦρος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἀδιόρθωτον ἐρρίπτετο εἰς κυκλοφορίαν, ὅταν δὲ ἠλέγχετο ὡς ἔργον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχεν οὐδεμίαν ἐπιστημονικὴν ἀξίαν, ὅταν ἠλέγχετο ὡς ἔργον ἀσυνάρτητον, ὁ καθηγητὴς διεμαρτύρετο καὶ ἀπεκήρυττε τὸν λιθογραφήσαντα. Ἐν τούτοις οἱ φοιτηταὶ ἔπρεπε ν’ ἀπαντῶσιν ἀπὸ τὰς φυλλάδας ἐκείνας, διότι ἄλλως ἐκρίνοντο δυσμενῶς. Ἡ ἱστορία λοιπὸν λέγει ταῦτα. Ὁ νομοθέτης εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λάβῃ πρόνοιαν ὅπως οἱ καθηγηταὶ ἀναλάβωσι τὴν εὐθύνην τῶν παραδόσεών των. Ἡ δὲ παράδοσις τοῦ καθηγητοῦ, ὅταν στενογραφηθῇ καὶ θεωρηθῇ παρ’ αὐτοῦ, ἡ παράδοσις, ἡ ὁποία βεβαίως ἐκτὸς ἄλλων διεγείρει ἀμέσως τὴν προσοχὴν τοῦ φοιτητοῦ καὶ συγκινεῖ τὴν ψυχὴν τούτου, καθίσταται ἀξία πολλοῦ λόγου καὶ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ καὶ ὡς κριτήριον τῆς ἱκανότητος τοῦ καθηγητοῦ. Διότι δὲν μοὶ λέγετε· ἡ ἀγόρευσις ἡ ἰδική σας (ἀπευθύνεται πρὸς τὸν κ. Γούναρην) στενογραφουμένη καὶ θεωρουμένη παρ’ ὑμῶν δὲν ἔχει ἀξίαν; Δὲν δύναται νὰ κρίνῃ ὁ ἀναγιγνώσκων τὰς γνώμας σας, ποίας ἀξίας ἐπιστημονικῆς καὶ ποίας ἀξίας πολιτικῆς εἶσθε; Καὶ πόθεν, παρακαλῶ, διεκρίθητε καὶ διεφημίσθητε καὶ ἀνήλθετε εἰς τὴν περιωπήν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχετε ἀνέλθει παρὰ διὰ τῶν ἀγορεύσεών σας, αἵτινες στενογραφούμεναι ἀναγιγνώσκονται ἀπὸ τὸν ἑλληνικὸν λαόν; Ὁ καθηγητὴς λοιπὸν θὰ ἔχῃ τὴν εὐθύνην τῆς παραδόσεως, διὰ τὴν ὁποίαν εἶναι ὑπόχρεως, ἐὰν εἶναι εὐσυνείδητος, νὰ παρασκευασθῇ. Διότι εἶνε πρωτάκουστον τὸ λεχθὲν ὅτι ὁ καθηγητὴς προσέρχεται πολλάκις πάντη ἀνέτοιμος καὶ ἀπαράσκευος, ἵνα διδάξῃ τοὺς ἀτυχεῖς φοιτητὰς καὶ ὅτι θὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν παράδοσιν εἰς παρεκβάσεις καὶ παροιμίας καὶ ἱστορίας ξένας πρὸς τὴν ἐπιστήμην.

§174Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε.

§175Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε παρακαλῶ.

§176Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Σᾶς διακόπτω, διότι ποιούμενος χρῆσιν τῆς λέξεως, τὴν ὁποίαν ἐγὼ μετεχειρίσθην περὶ παρεκβάσεων, προσεθέσατε καὶ περὶ παροιμιῶν καὶ ἱστοριῶν. Αὐτὸ ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ἐγενόμην ἀντιληπτὸς καὶ λυποῦμαι διότι δὲν μὲ ἐννοήσατε.

§177Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μὴ λυπεῖσθε, διότι σᾶς ἠννόησα καλά. Ἐὰν ὁ καθηγητὴς ἀναγκασθῇ κατὰ τὴν παράδοσιν νὰ προβαίνῃ εἰς παρεκβάσεις καὶ εἰς παροιμίας, προσθέτω ἐγὼ — καὶ δὲν εἶναι προσβολὴ τοῦτο οὔτε δι’ ὑμᾶς οὔτε διὰ τὸν καθηγητὴν — ἵνα διὰ τούτων διδάξῃ τὸν φοιτητήν, ἐκείνη ἡ παρέκβασις, ἡ ὁποία ἐκρίθη χρήσιμος, ἡ παροιμία ἀκόμη, ἡ ὁποία τίθεται ἐπιτυχῶς, δύναται νὰ ἐξαίρῃ τὸν καθηγητὴν καὶ νὰ μαρτυρῇ ὅτι γνωρίζει νὰ ὁμιλῇ πρὸς τοὺς φοιτητὰς καὶ γνωρίζει νὰ διδάσκῃ. Μήπως αἱ διαλέξεις, ἐπιστημονικαὶ ἢ μή, ἀναγινωσκόμεναι δὲν χρησιμεύουσι πολλάκις ὅπως κρίνῃ τις τὴν ἀξίαν τοῦ ὁμιλήσαντος; Δὲν δύναμαι συνεπῶς νὰ ἐννοήσω πῶς δὲν ἔχει ἀξίαν ἡ παράδοσις, ἂν θεωρηθῇ ὑπὸ τοῦ καθηγητοῦ καὶ δοθῇ εἰς τοὺς φοιτητάς. Ἀλλὰ λέγετε: διὰ τίνα λόγον τὸ κάμνετε; ὡς κριτήριον τοῦ καθηγητοῦ ἢ ἵνα χρησιμεύσῃ εἰς τοὺς φοιτητάς; Καὶ διὰ τὰ δύο. Καὶ ὡς κριτήριον, ἵνα ἐκδοθῶσιν ὑπευθύνως αἱ παραδόσεις καὶ κριθῇ ἐκ τούτων ἡ ἀξία τοῦ καθηγητοῦ, καὶ διὰ νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ἐπιστημονικὴν κατάρτισιν τῶν φοιτητῶν. Τί ἐμποδίζει τὸν φοιτητὴν νὰ μελετήσῃ καὶ οἱονδήποτε ἄλλο σύγγραμμα ἐπιστημονικόν; Θὰ ἔχῃ ὅμως συγχρόνως καὶ τὴν παράδοσιν τοῦ καθηγητοῦ, διότι ἐπὶ τῇ βάσει ἐκείνης θὰ ἐξετασθῇ.

§178Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ εἰς αὐτὰς θὰ περιορισθῇ.

§179Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐὰν δὲν ἔχῃ τὰς ἐγκύρους παραδόσεις τοῦ καθηγητοῦ, θὰ ἐξετασθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν λιθογραφημάτων, τὰ ὁποῖα ἐκδίδονται κατ’ ἔμπνευσιν μὲν τοῦ καθηγητοῦ, ἀλλ’ ἀνευθύνως.

§180Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ τὰ ὁποῖα σεῖς θέλετε νὰ ἐπισημοποιήσητε ἤδη.

§181Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὰ ἐπισημοποιῶ, ἀλλὰ ὑπ’ εὐθύνην τοῦ καθηγητοῦ. Χρησιμεύουσι λοιπὸν καὶ ὡς κριτήριον τοῦ καθηγητοῦ, διότι αἱ παραδόσεις ἐκεῖναι περιερχόμεναι εἰς χεῖρας ἄλλων ἐπιστημόνων θέλουσι χρησιμεύσει εἰς τὸν αὐστηρότατον ἔλεγχον τοῦ καθηγητοῦ ἐπιστήμονος, διότι ὅταν ὁ ἰατρὸς λάβῃ εἰς χεῖρας τοῦ ἔξω τοῦ Πανεπιστημίου παραδόσεις καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου περί τινος νόσου, αἱ ὁποῖαι ἀλλαχοῦ δημοσιεύονται ἐν πρακτικοῖς ἐπισήμοις ἐστενογραφημένοις ὅταν, λέγω, ἀναγνώσῃ τοιαύτας παραδόσεις, γνώστης ὢν καὶ κάτοχος τῆς ἐπιστήμης, θέλει ἐλέγξει τὸν καθηγητὴν καὶ θὰ καταστήσῃ αὐτὸν ἀνίκανον νὰ καθέξῃ ἐπὶ πολὺ τὴν ἕδραν τοῦ καθηγητοῦ.

§182Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι μαθημένοι!

§183Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Βεβαίως ἡ ταχθεῖσα προθεσμία ἡ τριετὴς ἦτο μικρὰ πρὸς ἔκδοσιν συντόμου συγγράμματος, εἶμαι δὲ σύμφωνος ὅτι τὸ σύντομον καὶ εὐσύνοπτον σύγγραμμα εἶναι δυσχερέστερον καὶ τοῦ πλήρους. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ διάταξις τῆς ὑποχρεώσεως τῆς ἐκδόσεως τῶν παραδόσεων τῶν μαθημάτων πρέπει νὰ μείνῃ, διότι δὲν ἐπείσθη ὑποθέτω κανεὶς ἐκ τοῦ παρελθόντος χρόνου ὅτι ἐξέλιπον οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὴν διάταξιν, οἱ ὁποῖοι ἐνέπνευσαν τὸν νομοθέτην νὰ θέσῃ τὴν διάταξιν ταύτην. Ἂν ἀποδείξῃ ὁ χρόνος ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς διατάξεως ταύτης, ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία θὰ εἶναι παροῦσα καὶ δύναται ν’ ἀπαλλάξῃ τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης τοὺς καθηγητάς. Διὰ νὰ φθάσῃ ὅμως ἐκείνη ἡ ἡμέρα, πρέπει νὰ μὴ γεννῶνται τὰ ἄτοπα τοῦ παρελθόντος, νὰ μὴ ὑπάρχωσι καταγγελίαι ὅτι ὑπεχρεώθησαν οἱ φοιτηταὶ νὰ ἀγοράζωσι φυλλάδας, τὰς ὁποίας ἐκδίδουσιν εἴτε φοιτηταὶ εἴτε διδάκτορες ἔχοντες φροντιστήρια ἄνευ εὐθύνης τοῦ καθηγητοῦ, νὰ μὴ παρατηρηθῶσι τὰ ἄτοπα ὅτι, ἐνῷ οἱ φοιτηταὶ ἀπαντῶσιν εἰς τὰς ἐξετάσεις των ἐπιστημονικῶς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκδιδομένων συγγραμμάτων προϋπαρξάντων καθηγητῶν, κρίνονται δυσμενέστατα, διότι δὲν ἀνέγνωσαν τὰς ἀνευθύνους καὶ ἀσυναρτήτους φυλλάδας. Ὅταν λοιπὸν ἐκλείψωσι ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἦσαν τὰ αἴτια τὰ ἀναγκάσαντα τὸν νομοθέτην νὰ λάβῃ τὴν πρόνοιαν, περὶ ἧς συζητοῦμεν, τότε ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ὡς προεῖπον, δύναται νὰ ἀπαλείψῃ τὴν διάταξιν ταύτην, ἡ ἀπάλειψις ὅμως τῆς ὁποίας δὲν γνωρίζω, ἂν καὶ τότε δὲν θὰ ἀποβῇ εἰς βλάβην τῶν ἰδίων καθηγητῶν καὶ οὐχὶ εἰς ὄφελος τῶν φοιτητῶν. Βεβαίως ἡ διάταξις αὕτη ἅπαξ τεθεῖσα πρέπει νὰ τύχῃ κυρώσεως· καὶ ὑπάρχει μὲν πλήρης ἡ κύρωσις, ὡς ἔχει ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου, ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία τις τὴν καθορίζω ὡς ἀκολούθως. (Ἀναγινώσκει). «Ἡ τασσομένη κατὰ τὸ ἄρθρον 14 τῶν νόμων ͵ΓΩΚΓʹ καὶ ͵ΓΩΚΕʹ καὶ 6 τοῦ νόμου ͵ΓϠΖϚʹ προθεσμία εἰς τοὺς τακτικοὺς καθηγητὰς τῶν Πανεπιστημίων, ἵνα ἐκδώσωσι τὰς παραδόσεις τοῦ μαθήματος, ὃ διδάσκουσι, πρὸς χρῆσιν τῶν φοιτητῶν, ὁρίζεται πενταετής. Οἱ παραβάται ἄνευ ἐπαρκοῦς δικαιολογίας τῆς διατάξεως ταύτης, ὑπόκεινται εἰς πρόστιμον δραχμῶν 500, ἐπιβαλλόμενον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἐν περιπτώσει δὲ καθ’ ἥν, μετὰ παρέλευσιν 2 ἔτι ἐτῶν ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς προθεσμίας, δὲν συμμορφωθῶσι πρὸς τὴν ἀνωτέρω διάταξιν, ἀπολύονται τῆς ὑπηρεσίας, μετ’ ἀπόφασιν τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 10 τῶν νόμων ͵ΓΩΚΓʹ καὶ ͵ΓΩΚΕʹ, ὡς τροποποιεῖται διὰ τοῦ ἄρθρου 2ου τοῦ παρόντος νόμου, Συμβουλίου. Ὑποθέτω ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ τὰ ὅρια ηὑρύνθησαν καὶ παρέχεται εὐκαιρία, ὥστε νὰ ἐκδώσωσι πάντες οἱ καθηγηταὶ τὰς παραδόσεις των, ὡς οἷόν τε δυνατὸν ταχύτερον καὶ πληρέστερον, ἵνα φανῶσιν ὠφέλιμοι πρὸς τοὺς φοιτητάς.

§184Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἑπτὰ ἔτη ἀπὸ τοῦ διορισμοῦ;

§185Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μάλιστα.

§186Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὁμιλῶν περὶ τῆς ἐκδόσεως τῶν παραδόσεων, εὐηρεστήθη νὰ ἀνατρέξῃ εἰς τὴν ἀφορμήν, ἐκ τῆς ὁποίας προῆλθεν ἡ διάταξις τοῦ κειμένου περὶ ἐκδόσεως τῆς συγγραφῆς καὶ εἶπεν, ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν καθηγητῶν, μὴ ἔχοντες σύγγραμμα, ἐπέτρεψαν ἢ ἐνήργησαν τὴν λιθογράφησιν περιλήψεώς τινος, φυλλάδας τινός, ἡ ὁποία κυκλοφορεῖ μεταξὺ τῶν φοιτητῶν καὶ συμφώνως πρὸς τὴν ὁποίαν ἀξιοῦσιν οἱ ἐν λόγῳ καθηγηταὶ νὰ δίδωνται αἱ ἀπαντήσεις ἐκ μέρους τῶν φοιτητῶν κατὰ τὰς ἐξετάσεις, οὕτως ὥστε, ἐὰν αἱ ἀπαντήσεις δὲν εἶναι σύμφωνοι πρὸς τὴν φυλλάδαν αὐτὴν τὴν λιθόγραφον, τὴν ἀνευθύνως ἐκδιδομένην, οἱ φοιτηταὶ κρίνονται ὡς οὐχὶ καλῶς ἀπαντήσαντες.

§187Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐκρίνοντο.

§188Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Κρίνονται, διότι ἀκόμη καὶ σήμερον ὑπάρχει ἡ φυλλάδα. Εὐαρεστεῖσθε, κύριε Ὑπουργέ, νὰ μοῦ καταδείξητε τὴν ἔννοιαν αὐτοῦ τοῦ ἐκρίνοντο; Αὐτὸ δὲν συμβαίνει καὶ σήμερον;

§189Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν γνωρίζω. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τῆς ἱστορίας τῆς διατάξεως.

§190Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Σᾶς ἐρωτῶ διότι μὲ ἐνδιαφέρει ἡ ἀπάντησις, διότι ἐὰν δὲν γίνηται τοῦτο σήμερον, ἐκλιπόντος τοῦ λόγου, εἶναι περιττὸν νὰ τηρήσωμεν τὴν διάταξιν αὐτὴν τοῦ νόμου. Λοιπὸν κρίνονται, διότι ἐὰν δὲν κρίνωνται, ἀλλ’ ἐκρίνοντο, εἶναι περιττὸν ν’ ἀπασχολώμεθα πλέον. Αὐτὸ ἦτο τὸ ἄτοπον καὶ κατὰ τοῦ ἀτόπου τούτου ἐφευρέθη αὐτὴ ἡ θεραπεία. Κύριε καθηγητά, σὺ ὁ ὁποῖος ἐπέτρεψες νὰ λιθογραφηθῇ ἡ παράδοσίς σου, τὴν ὁποίαν ἐπὶ ἰδίῳ συμφέροντι πωλεῖς καὶ τὴν ὁποίαν ἀξιοῖς νὰ εἶναι ὁ τύπος καὶ ὁ ὑπογραμμὸς τῆς ἐπιστημονικῆς μορφώσεως τοῦ παιδιοῦ, σύ, κύριε, τοὐλάχιστον κάμε αὐτὴν τὴν δουλειὰ ποῦ κάμεις, ἀλλὰ μὴ τὴν κάμῃς ἀνευθύνως, ἀλλ’ ὑπευθύνως καὶ ἐντύπως καὶ οὕτω ἐπέρχεται διόρθωσις τοῦ κακοῦ, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγίνετο ἀνευθύνως καὶ λιθογραφημένως, γίνεται ὑπευθύνως καὶ ἐντύπως. Δὲν πιστεύω δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ νομίζῃ ὅτι ὁ καθηγητὴς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἰς τὸ λιθόγραφον ἔχει γράψει ἀνοησίας, θὰ κατορθώσῃ νὰ γράψῃ σοφίας εἰς τὸ ἔντυπον, τὸ ὁποῖον θὰ καταρτίσῃ. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου, τοῦ ὅτι ὁ καθηγητὴς ὁ γράψας ἀνοησίας εἰς τὸ ἕν, δὲν θὰ κατορθώσῃ νὰ γράψῃ σοφίας εἰς τὸ ἄλλο, προβάλλει τὸ μέγιστον ἐρώτημα· εἶνε ἐπιτετραμμένον ὥστε ἡ ἐπιστήμη νὰ καταστῇ ἄθροισμα ἐρωταποκρίσεων ὁμοιομόρφως ζητουμένων καὶ ὁμοιομόρφως διδομένων; Εἶναι τοῦτο ἐπιτετραμμένον; Καὶ ἐὰν τοῦτο εὑρίσκητε οὐχὶ ἐπιτετραμμένον, κ. Ὑπουργέ, ὑμεῖς καὶ ὁ προκάτοχος ὑμῶν, νομίζετε ὅτι διορθώνετε τὸ ἄτοπον τοῦτο, ἂν ἀντὶ νὰ εἶναι λιθογραφημέναι αἱ ἐρωτήσεις καὶ ἀπαντήσεις αὗται εἶναι στερεότυποι; Καὶ δὲν αἰσθάνεσθε ὅτι εὑρίσκεσθε πρὸ ἀτόπου ἀπείρως μεγαλειτέρου, ὅτι δὲν ἔχετε πλέον Πανεπιστήμιον; Ὅτι εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ διδασκαλία ἔχει καταντήσει εἰς ἕνα χαρτί, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μάθῃ ἀπ’ ἔξω ὁ φοιτητής, ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον ἐκεῖνο δὲν λέγεται Πανεπιστήμιον, παρὰ λέγεται κἄτι τι εἰς τὸ ὁποῖον ἡ ἐπιστήμη διακωμῳδεῖται; Καὶ ἐὰν τὸ πρόβλημα αὐτὸ ἐμφανίζεται ἐνώπιον ὑμῶν δὲν ἔχετε νὰ τὸ λύσητε δι’ αὐτῆς τῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν περιλαμβάνετε εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἔχετε ν’ ἀποβλέψητε ἀλλαχοῦ, νὰ σκεφθῆτε πῶς θὰ εὕρητε τρόπον ὥστε ὁ καθηγητὴς ἐκεῖνος νὰ διδάσκῃ ἐπιστήμην καὶ πῶς δὲν θὰ ὑποβάλῃ ἐρωτήσεις, ὥστε νὰ τύχῃ ὡρισμένων ἀπαντήσεων ἀλλὰ θὰ προσπαθήσῃ νὰ διερευνήσῃ ἂν ἔχῃ μορφωθῇ ἐπιστημονικῶς ὁ φοιτητής. Ἂν εὑρίσκησθε λοιπὸν πρὸ τοῦ προβλήματος αὐτοῦ, ὀφείλετε νὰ ἐξετάσητε τί τὸ ποιητέον διὰ νὰ ἐξέλθωμεν αὐτῆς τῆς διακωμῳδήσεως τῆς ἐπιστήμης. Ἡ διάταξίς σας δὲν τὸ λύει, διότι ἡ διάταξις αὐτὴ ἐπισημοποιεῖ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μέχρι σήμερον ἐγένετο, θὰ ἔπρεπε δὲ νὰ στρέψητε τὴν προσοχὴν ὑμῶν εἰς ἄλλο σημεῖον, ἀφ’ ἀφ’ ἑνὸς εἰς τὴν ἀποβολὴν τῶν καθηγητῶν τῶν οὕτως ἐργαζομένων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὴν διάσπασιν τῆς διδασκαλίας ἀπὸ τὴν ἐξέτασιν, εἰς τὸ ἄλλοι νὰ διδάσκουν καὶ ἄλλοι νὰ ἐξετάζουν. Ἔπρεπε νὰ σκεφθῆτε περὶ καταρτισμοῦ ἐπιτροπῶν, εἴτε ἀποκλειστικῶς ἐκ προσώπων οὐχὶ τῶν διδασκόντων εἴτε ἐξ ἄλλων προσώπων. Δὲν δύναμαι ἐγὼ τὴν στιγμὴν αὐτὴν νὰ σᾶς ὑποβάλω τὸν τρόπον, ἀλλ’ ἐὰν εὑρίσκησθε πρὸ προβλήματος, οἷον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴπατε, καθῆκον εἴχατε νὰ σκεφθῆτε πῶς θὰ κάμητε Πανεπιστήμιον, διότι Πανεπιστήμιον νῦν δὲν ἔχετε, τὸ γνωρίζετε καὶ ἐσεῖς ὡς καὶ ἐγώ, ἔχετε ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους ἀντικαθιστᾷ εἷς καὶ μόνος φροντιστής, διότι τὰ παιδιά μας οὐχὶ σπανίως ἀποκτοῦν τὰς γνώσεις τῶν ἐπὶ ἓν διάστημα ὀλίγων μηνῶν ἀπὸ ἕνα φροντιστήν. Αὐτὸ τὸ πρόβλημα ὀφείλετε νὰ διορθώσητε καὶ ἔπρεπε νὰ στρέψητε τὴν προσοχήν σας πρὸς τὰς δύο διευθύνσεις, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ διορθώσητε τὸ προσωπικόν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ διασπάσητε τὴν διδασκαλίαν ἀπὸ τὴν ἐξέτασιν καὶ ἐπὶ τούτων τῶν σημείων ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ὑμῶν. Διαβεβαιῶ δὲ ὑμᾶς ὅτι δὲν ἐπιτυγχάνητε τοῦτο, τὸ ὁποῖον ζητεῖτε διὰ τῆς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ θὰ μεταβάλητε ὅλους τοὺς καθηγητὰς εἰς ὁμοίους μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πράττουν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατηγορεῖτε. Προσέξατε δὲ εἰς αὐτὸ μὴ τυχὸν κάμητε ὥστε ἐκεῖνοι οἱ καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐργάζονται οὕτως, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι προσπαθοῦν νὰ ἐρευνήσουν τὴν διάνοιαν τοῦ φοιτητοῦ, ἂν ἔχῃ μορφωθῆ ἐπιστημονικῶς, ὥστε νὰ εἶναι ἱκανὸς τοῦ τίτλου τοῦ διδάκτορος, προσέξατε μήπως καταστήσητε καὶ αὐτοὺς εἰς τὴν κατηγορίαν ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ὀφείλετε πρὸ παντὸς νὰ πατάξητε.

§191Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Πολὺς λόγος γίνεται, κύριοι βουλευταί, περὶ τῆς διατάξεως τῆς ὑποχρεωτικῆς, τὴν ὁποίαν ἡ Διπλῆ Βουλὴ ἔθεσεν εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου, περὶ τῆς ὑποχρεώσεως δηλονότι τῶν καθηγητῶν, ἵνα εἰς ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα συντάξωσι διὰ τῆς ἐπιστημονικῆς των μορφώσεως ἓν εὐσύνοπτον σύγγραμμα διὰ τὴν διδασκαλίαν τῶν φοιτητῶν. Δὲν ἐπρόκειτο βεβαίως περὶ συγγράμματος καθαρῶς ἐπιστημονικοῦ, διότι ἂν ἐπρόκειτο περὶ τοιούτου, θὰ εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ καθορισθῇ χρονικὸν διάστημα, ἵνα δυνηθῇ καθηγητής τις νὰ τὸ ἐκδώσῃ, ἀλλ’ ἐπρόκειτο καθαρῶς περὶ ἐκδόσεως τῶν παραδόσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐχρησίμευον εἰς τοὺς φοιτητάς, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ὑποχρεωμένοι, ἐξεταζόμενοι νὰ ἀπαντήσουν εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξητάζοντο. Ἀλλ’ ὁ σκοπὸς δὲν ἦτο μόνον αὐτός, ἀλλ’ ἦτο ὅτι ἡ δημοσίευσις τῶν παραδόσεων θὰ ἐχρησίμευεν ὡς ἓν κριτήριον ἀπὸ μέρους τοῦ ἐπιστημονικοῦ κόσμου καὶ τῆς πολιτείας περὶ τῆς ἀξίας καὶ ἱκανότητος τῶν καθηγητῶν. Διότι βεβαίως δὲν ὑπάρχει ἄλλο τι μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο δυνατὸν ἀπέναντι τῶν ἐπιστημόνων καὶ ἀπέναντι τῆς πολιτείας νὰ κρίνηται ἡ ἱκανότης ἑκάστου καθηγητοῦ. Ἀφοῦ κατὰ τὸ παρελθὸν εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους μας ὅτι οἱ κ. κ. Καθηγηταί, μὴ θέλοντες νὰ ἐργασθῶσι οὔτε διὰ τὴν ἐπιστήμην οὔτε πρὸς διαμόρφωσιν τῶν φοιτητῶν, οἱ ὁποῖοι ἠκροῶντο αὐτῶν, δὲν ἔκαμον ἄλλο παρὰ νὰ δημοσιεύωσι διὰ τρίτων προσώπων τὰς παραδόσεις των. Ἦτο λοιπὸν ὑποχρεωμένη ἡ Πολιτεία νὰ θέσῃ τοιαύτην διάταξιν, ἵνα ἐξαναγκάσῃ τοὺς καθηγητάς, ἀφοῦ ἐξεκαθαρίζετο τὸ Πανεπιστήμιον, τοὺς νέους καὶ τοὺς παλαιούς, οἱ ὁποῖοι ἐναπέμενον, νὰ ἐκπληρώσωσι τὴν τοιαύτην ὑποχρέωσιν, τὸ μὲν διὰ νὰ καταδειχθῇ ἂν ἦσαν ἀνεπαρκεῖς οἱ ἐναπομείναντες, τὸ δὲ διὰ νὰ κριθῇ ἡ ἱκανότης τῶν εἰσελθόντων εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Πρέπει λοιπὸν τὴν εἰσαγομένην παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τροπολογίαν νὰ τὴν ἀποδεχθῶμεν, διότι καὶ διὰ τοὺς φοιτητὰς θὰ εἶναι ὠφέλιμος καὶ θὰ χρησιμεύσῃ ὡς μέγα κριτήριον δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἰσῆλθον εἰς τὸ Πανεπιστήμιον.

§192Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἤθελον νὰ εἴπω τοῦτο. Περὶ μὲν τῆς πρακτικῆς ἀνάγκης, ἡ ὁποία ὑπηγόρευσε τὴν διάταξιν ταύτην δὲν ὑπῆρξέ τις ὁ ἀμφισβητήσας, ἐκυρώθη δὲ αὕτη καὶ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸν προαγορεύσαντα βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ὅστις ἄλλοτε ἔσχε καὶ ἀκαδημαϊκὸν ἀξίωμα καὶ ὁ ὁποῖος δύναται νὰ γνωρίζῃ πῶς ἄλλοτε παρείχετο ἡ διδασκαλία εἰς τοὺς φοιτητὰς τοὺς Ἕλληνας. Ἀλλὰ βεβαίως ὀφείλει νὰ μᾶς κάμῃ ἐντύπωσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπε τελευταῖον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀχαϊοήλιδος ὅτι ὑπὸ τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 3, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσεν ἀπόψε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὑπάρχει κίνδυνος νὰ φυλλαδοποιήσωμεν τὴν ἑλληνικὴν ἐπιστήμην. Νομίζω ὅτι ὑπῆρχεν ὄχι μόνον ὑπερβολὴ εἰς τὴν φράσιν αὐτήν, ἀλλ’ αὐτόχρημα ἀνακρίβεια. Τὰ συγγράμματα τὰ ἐπιστημονικὰ καταρτίζονται ἀλλοῦ, ἐκ τῶν παραδόσεων, αἱ παραδόσεις δὲ ἐκδίδονται καὶ εἶναι ἐπιστημονικωτάτη ἐργασία. Ἀκριβῶς δὲ τοῦτο τὸ παράδειγμα θὰ ἀναφέρω: Ὁ Γονατᾶς τί εἶχεν ἐκδώσει; Τὰς Πανεπιστημιακὰς παραδόσεις, τὰς ὁποίας ἠκολούθησεν ὁ μέγας Glasson. Ὁ Puchta τί εἶχεν ἐκδώσει; Ὁ Salel τί εἶχεν ἐκδώσει; Τὰς παραδόσεις. Καὶ αὐτὸς ὁ μέγας Steiteche ὁ μὴ συγγράψας σύγγραμμα ἐξέδωκε τὰς παραδόσεις του, αἱ ὁποῖαι ἔσχον τοιαύτην ἀπήχησιν, ὥστε νὰ θεωρῆται καὶ ὁ Πανευρωπαϊκὸς πόλεμος, ὡς ὀφειλόμενος εἰς τὴν διδασκαλίαν τοῦ μεγάλου Ἱστορικοῦ. Ὅταν λοιπὸν ἔχωμεν τοιαῦτα παραδείγματα, νομίζω ὅτι ὑπῆρξεν ὄχι ὑπερβολικὴ ἀλλ’ αὐτόχρημα ἀνακριβὴς ἡ φράσις τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἀχαϊοήλιδος ὅτι θὰ πάθῃ ἡ ἑλληνικὴ ἐπιστήμη. Ὄχι μόνον δὲν θὰ πάθῃ, ἀλλὰ θὰ γείνῃ ἀφορμὴ νὰ προαχθῇ αὕτη, διότι ἔχει σπουδαίαν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ παρίδωμεν, ὅταν ἀναγκάζωμεν τὸν καθηγητὴν νὰ ἐκδώσῃ τὰς παραδόσεις του, ὑπὸ τὴν ἰδικήν του εὐθύνην καὶ τὸν ἀναγκάζωμεν νὰ ἐργασθῇ ἐπιστημονικῶς διὰ τὴν δημοσίευσιν αὐτῶν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι καλῶς ἔχει ἡ διάταξις καὶ δὲν συμμερίζομαι τὸν φόβον τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου.

§193Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐθεώρησε μὴ σκόπιμον τὴν διάταξιν, δι’ ἧς ὑποχρεοῦνται οἱ καθηγηταὶ νὰ ἐκδώσωσι συγγράμματα, διὰ δύο λόγους. Πρῶτον διότι ὁ νόμος δὲν πρέπει νὰ προβαίνῃ, ὥστε νὰ ὑποχρεώνῃ τὸν καθηγητὴν νὰ συγγράφῃ. Ἀλλὰ μήπως καὶ παρ’ ἡμῖν δὲν ὑποχρεοῦται νὰ ἔχῃ συγγράψει; Καὶ ποῦ ἐγένετο καθηγητὴς δεκτὸς ἂν δὲν ἔχῃ συγγράμματα; Δεύτερον λέγει ὅτι τὰ συγγράμματα δὲν συμπτύσσονται. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω ἂν τὸ Ρωμαϊκὸν Δίκαιον συμπτύσσεται, γνωρίζω ὅμως ὅτι εἰς κανὲν Πανεπιστήμιον δὲν σπουδάζουν τὰ κλασσικὰ συγγράμματα. Κανεὶς δὲν θὰ σπουδάσῃ τὰ βιβλία τοῦ Ρασιέ. Θὰ πάρῃ τοῦ Λεφόρ, διότι εἶναι ἀδύνατος ἡ μελέτη εἰς τὰ μεγάλα συγγράμματα. Ἐκ τούτου προκύπτει ὅτι τὰ μαθήματα τὰ ἰδικά μας συμπτύσσονται κάλλιστα καὶ εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην ὑπάρχουν συγγράμματα διὰ φοιτητάς.

§194Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς ποινῆς δὲν εἶμαι σύμφωνος.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποσύρεται ἡ τροπολογία.

§196Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Εἶναι ἡ τροπολογία τοῦ κ. Χατζηρήγα.

§197Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Αὐτὴν τὴν δέχομαι. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 3ον ὡς ἐτροπολογήθη).

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν διὰ τὴν 10 μ. μ. Μετὰ τὴν διακοπήν. (ὥρα 10.10′ μ. μ.).

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. —Ὁ κ. Γραμματεὺς παρακαλεῖται ν’ ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται).

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Κοπανίτσας ὑποβάλλει πρότασιν νόμου.

§201Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριε Πρόεδρε, δὲν ψηφίζομεν τὰ σύνολα;

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἔχομεν νὰ κάμωμεν σύνολα. —Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσαυξήσεως τοῦ μισθοῦ καὶ συντάξεως τῶν ἐν ταῖς Νέαις Χώραις λειτουργῶν τῆς Ἐκπαιδεύσεως». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). —Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συντάξεως τῶν ἐν κοινοῖς δημοτικοῖς σχολείοις ὑπηρετούντων διδασκάλων, διορισμοῦ διδασκαλισσῶν ἐν σχολείοις ἀρρένων κλπ.» (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). —Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Γεωργικῆς Τραπέζης Μακεδονίας καὶ Ἠπείρου». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). —Ψήφισις τοῦ συνόλου τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου ͵ΓΧΙΣʹ τῆς 10 Μαΐου 1910 περὶ τῆς διὰ σκαφάνδρων ἁλιείας εἰς τὰ Κρητικὰ παράλια». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). —Ἐξακολούθησις τῆς βʹ συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν Πανεπιστημίων». Ἄρθρον 4ον (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Π. Ἀραβαντινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§203Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν θέλω νὰ παραγνωρίσω τὴν ἀξίαν οὐδεμιᾶς τῶν διατάξεων, τὰς ὁποίας περιέχει τὸ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχέδιον, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν θὰ εἶμαι ὑπερβολικὸς ἂν εἴπω, ὅτι τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 4, θεωρῶ τὴν σπουδαιοτάτην ἐξ ὅλων τῶν διατάξεων, ὄχι δὲ μόνον διότι δι’ αὐτῆς προνοεῖται ἡ σύστασις ἑνὸς ἱδρύματος ἐπιστημονικοῦ, ἀλλὰ καὶ κατ’ ἐξοχὴν φιλανθρωπικοῦ, ἀλλὰ κυρίως διότι διὰ τῆς ἱδρύσεως τοῦ ἱδρύματος τούτου, καθίσταται δυνατὸν ἐπὶ τέλους νὰ πραγματοποιηθῇ εἷς πόθος τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπιστήμης, νὰ πληρωθῇ μία ἀνάγκη, ἡ ὁποία ἀνέκαθεν ὑπεδεικνύετο ὑπὸ τῶν εἰλικρινῶς πρὸς τὴν ἐπιστήμην διατεθειμένων, ἡ ἀνάγκη τῆς ἱδρύσεως τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου. Λέγω δὲ τοῦτο οὐχὶ ἀποβλέπων εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκλεγῶσιν ὅπως καταλάβωσι τὰς ἐκτάκτους ἕδρας, ἀλλ’ ἀποβλέπων εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἑλληνικῆς ἐπιστήμης. Ἢ ἑλληνικὴ ἐπιστήμη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προοδεύσῃ μόνον διὰ τῶν ὑπαρχόντων ὀργανισμῶν καὶ ἰδίως διὰ τῶν δύο ὀργανισμῶν τοῦ Ἐθνικοῦ καὶ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου καὶ διὰ τοῦ ὑπάρχοντος προσωπικοῦ. Ἡ ἐπιστήμη θὰ προοδεύσῃ ἂν καλλιεργηθῇ τὸ φυτώριον τῶν νέων ἐπιστημόνων, οἱ ὁποῖοι ἐναμίλλως καὶ πρὸς ἀλλήλους καὶ πρὸς τοὺς καθηγητὰς αὐτῶν, θὰ προάγωσι τὴν ἐπιστήμην, ἔχοντες ὡς κίνητρον τὴν ἐλπίδα, ὅτι, ἀναδεικνυόμενοι ὡς ἔκτακτοι καθηγηταί, θὰ καταλάβωσι καὶ τὰς τακτικὰς ἕδρας, ὅταν θὰ κενωθῶσι. Συνέβαινεν ἄλλοτε, ὅταν ἐκενοῦτο ἕδρα τις, νὰ διεξάγωνται ὁμηρικοὶ ἀγῶνες πρὸς κατάληψιν τῆς ἕδρας ταύτης, ὁ δὲ Ὑπουργός, ὁ θέλων μετ’ εὐσυνειδησίας νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκον τῆς συμπληρώσεως τῆς κενῆς ἕδρας, διὰ τῆς ἐγκρίσεως τῆς ἐκλογῆς τοῦ ὑποδειχθέντος καθηγητοῦ, νὰ εὑρίσκηται, ἰδίως εἰς τὰς ἐπιστήμας εἰς τὰς ὁποίας εἶναι ξένος, ἐν παντελεῖ ἀδυναμίᾳ κριτηρίου. Ἐν τῇ ἀδυναμίᾳ δὲ αὐτῇ εὑρίσκοντο καὶ αὐτοὶ οἱ καθηγηταί, εἰς τοὺς ὁποίους εἶχεν ἀνατεθῇ τὸ ἔργον τῆς ἐκλογῆς τῶν καθηγητῶν, διότι δὲν εἶχον κριτήριον ἐκ τῶν ἐπιστημονικῶν ἐργασιῶν, ὅπως κρίνωσι τοὺς ἀξίους νὰ καταλάβωσι τὰς τακτικὰς ἕδρας. Ἐντεῦθεν ἐγεννήθη μεγάλη δυσκολία· οἱ νέοι ἐπιστήμονες, οἱ φιλοδοξοῦντες νὰ καταλάβωσι τὰ ἀκαδημαϊκὰ ἀξιώματα, εἶχον τὸν πόνον ὅτι δὲν παρείχοντο εἰς αὐτοὺς τὰ μέσα ὅπως ἀναδειχθῶσι καὶ καταστήσωσιν ἑαυτοὺς καλυτέρους ἑαυτῶν. Τὸ φυτώριον τῶν ἐπιστημόνων δὲν ἐξυπηρετεῖτο διὰ τοῦ θεσμοῦ τῶν ὑφηγητῶν, ὅπως ἐλειτούργησεν οὗτος εἰς τὸ παρελθόν, διότι οἱ ὑφηγηταὶ οὔτε δικαιώματα εἶχον, οὔτε τὰ μέσα τοῖς παρείχοντο, ὅπως προαγάγωσι τὴν ἐπιστήμην καὶ ἀναδείξωσιν ἑαυτοὺς καὶ τὴν ἐπιστήμην αὐτῶν. Ἦτο κοινὸς πόθος καὶ κοινὴ εὐχὴ τῆς ἐπιστήμης, ὅπως τὸ φυτώριον τοῦτο δημιουργηθῇ, ὅπως παρασχεθῶσιν εἰς τοὺς ἱκανοὺς νέους ἐπιστήμονας τὰ μέσα τῆς διδασκαλίας καὶ τῆς ἐπιστημονικῆς ἐργασίας, ἵνα καὶ τὴν ἐπιστήμην προαγάγωσι καὶ παρέχωσι κριτήρια διὰ νὰ τύχωσι κρίσεως εὐμενοῦς, εἰς περίπτωσιν πληρώσεως ἕδρας τακτικῆς. Τοῦτο δὲν θὰ μοῦ τὸ ἀμφισβητήσῃ κανείς, ὅτι ὑπῆρξε κοινὸς πόθος ὅλων τῶν νέων ἐπιστημόνων, κατὰ τοῦ πόθου δὲ τούτου καὶ τῆς πραγματοποιήσεως αὐτοῦ, δὲν θὰ θεωρηθῇ ὑπερβολικόν, ἂν εἴπω ὅτι ὑπῆρχε πάντοτε ἀντίδρασις ἐκ μέρους τῶν κατεχόντων τὰς τακτικὰς ἕδρας. Ἐδέησε νὰ γίνῃ ἡ ἀνατροπὴ ἡ πολιτική, ἡ πρὸ πενταετίας γενομένη, νὰ καταλυθῇ τὸ καθεστὼς τὸ καθηγητικὸν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, νὰ γίνῃ ὁ νέος ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου, διὰ νὰ κυρωθῇ καὶ νὰ ἀναγνωρισθῇ ἡ ἀνάγκη τῆς δημιουργίας τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν καλοῦνται νὰ ἐξυπηρετήσωσι πρόσωπα, ἀλλὰ καλοῦνται ὑφ’ ἣν ἔννοιαν ἀνέπτυξα πρὸς ὑμᾶς, νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὴν ἑλληνικὴν ἐπιστήμην καὶ νὰ προπαρασκευάσωσι τὰ μέσα κρίσεως περὶ τῆς διαδοχῆς τῶν τακτικῶν καθηγητῶν. Ἀλλ’ αἱ ἔκτακτοι ἕδραι, καίτοι παρῆλθε τριετία καὶ πλέον ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τῶν ὀργανισμῶν, δὲν ἐπληρώθησαν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἐλήφθη μέριμνα νὰ δημιουργηθῶσιν αἱ ἕδραι αὗται, θὰ ἐπισπάσῃ δὲ ἀμέριστον τὴν εὐγνωμοσύνην τῶν ἐπιστημόνων καὶ τὴν ἐθνικὴν εὐγνωμοσύνην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, διὰ τὴν ἐργασίαν τὴν ὁποίαν θὰ εἰσφέρῃ εἰς τὴν ἑλληνικὴν ἐπιστήμην, ὅταν πληρώσῃ τὰς ἕδρας ταύτας. Ἀπὸ τοιούτων ἰδεῶν ἀγόμενος ἐζήτησα τὸν λόγον, ἵνα προκαλέσω διόρθωσιν, ἂν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀποδεχθῇ, τοῦ 5 ἐδαφίου τοῦ 4 ἄρθρου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Διὰ τούτου λαμβάνεται πρόνοια, ὅπως ἡ Ἀστυκλινικὴ διὰ Β. Διατάγματος διαιρεθῇ εἰς τμήματα, τῶν τμημάτων δὲ τούτων, ἐνῷ φυσικὸν εἶναι νὰ διορισθῶσιν ἀμέσως διευθυνταὶ ἔκτακτοι καθηγηταί, διότι οἱ διευθυνταὶ τῶν τμημάτων θὰ ὦσιν οἱ ποδηγέται τῶν διδακτόρων τῆς ἰατρικῆς, ἐν τούτοις ὑπάρχει καὶ ἕτερον κῶλον ἐν τῷ ἐδαφίῳ διὰ τοῦ ὁποίου φαίνεται, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ πλήρωσις τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν νὰ ἀναβληθῇ διά τινα χρόνον καὶ λαμβάνεται πρόνοια, ὅπως διορισθῶσιν εἰδικοὶ ἰατροὶ ἐπὶ πενταετίαν ἀσκήσαντες τὸ ἐπάγγελμα τοῦτο. Τὴν διάταξιν ταύτην τὴν θεωρῶ, ὡς μὴ προσαρμοζομένην πρὸς τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ὑποθέτω ὅτι ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὅπως ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του πραγματοποιηθῇ ἡ εὐχὴ τῆς νέας ἑλληνικῆς ἐπιστήμης, τῆς ἱδρύσεως τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν. Νομίζω δέ, ὅτι προκειμένου περὶ τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, ἔκτακτοι ἕδραι δὲν εἶναι δυνατὸν καλύτερον καὶ προσφορώτερον νὰ δημιουργηθῶσιν, εἰμὴ μόνον ἐν τῇ Ἀστυκλινικῇ. Προκειμένου λοιπὸν περὶ τοῦ ἱδρύματος αὐτοῦ, εὐθὺς ὡς ἀρχίσῃ ἡ λειτουργία αὐτοῦ ὑπὸ τοὺς νέους ὅρους, ὑφ’ οὓς ἐπιθυμεῖ ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου Ὑπουργός, νομίζω ὅτι πρέπει ἅμα τῇ πρώτῃ ἐνάρξει, τῶν κυρίων αὐτοῦ τμημάτων νὰ προΐστανται αὐτῶν, νὰ προΐστανται ἐν τῇ θεωρητικῇ διδασκαλίᾳ τῶν διδακτόρων, οἱ ὁποῖοι θὰ μαθητεύσωσιν ὑποχρεωτικῶς ἐν τῇ Ἀστυκλινικῇ, ἔκτακτοι καθηγηταί. Ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπάρξεως ἐκτάκτων καθηγητῶν ὑφίσταται οὐχὶ μόνον ἐν τῇ Ἰατρικῇ Σχολῇ, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἄλλας Σχολὰς καὶ θεωρῶ ἐπίσης ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην ὅπως αἱ ἔκτακτοι ἕδραι καὶ εἰς τὰς ἄλλας Σχολὰς πληρωθῶσιν. Ἂν δὲ ἤθελεν ὑποτεθῇ—διότι δὲν δύναμαι παρὰ νὰ τὸ ἀναγνωρίσω—ὅτι δὲν ἀφθονοῦμεν τόσον ἐπιστημονικοῦ ὑλικοῦ, ὥστε ἅπασαι αἱ προβλεπόμεναι ἕδραι νὰ πληρωθῶσιν ἀμέσως καὶ παρίσταται ἀνάγκη, ὅπως βαθμηδὸν γίνῃ πλήρωσις τῶν ἑδρῶν, πάντως εὑρίσκω ὑπερβολικὸν τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰσηγεῖται ἐν ἄρθρῳ 11. Συσχετίζεται δὲ τὸ ἄρθρον 11 πρὸς τὸ ἄρθρον 4, διότι ἐκ τῶν σκέψεων, αἱ ὁποῖαι θὰ μᾶς καθοδηγήσουν, ὡς πρὸς τὸν χρόνον καὶ τὸν τρόπον τῆς πληρώσεως τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν, θὰ παραστῇ ἀνάγκη, ἀναλόγως τῶν σκέψεων τούτων, νὰ ἀφήσωμεν ἤ, ὡς προτείνω ἐγώ, νὰ ἀπαλείψωμεν τὴν διάταξιν, δι’ ἧς δύνανται διευθυνταὶ τῶν τμημάτων τῆς Ἀστυκλινικῆς νὰ διορίζωνται καὶ ἰατροί, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν ἄλλο ἔχουσι προσὸν εἰμὴ τὴν ἄσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος ἐπὶ πενταετίαν. Νομίζω ὅτι ὁ τρόπος, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑποδεικνύει τῆς πληρώσεως τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν δὲν εἶναι ὁ προσήκων, διότι ἵσταται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς βάσεως τοῦ Γαλλικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος πραγματικῶς κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖ, ἀπαιτεῖ πολὺν χρόνον καὶ μακρὰν προθεσμίαν, ἵνα ἐπιτευχθῇ ἡ πλήρωσις τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν διὰ καταλλήλων προσώπων. Ἀλλ’ ἤθελον ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ὑποδείξει εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν τι, τὸ ὁποῖον καὶ ἐν τῇ Διπλῇ Ἀναθεωρητικῇ Βουλῇ, προκειμένου περὶ τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν, εἶχον λάβει τὴν τιμὴν νὰ εἴπω. Καὶ τότε εἶχον τονίσει ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος ἔσχε τὴν εὐτυχίαν νὰ ψηφίσῃ τοὺς ὀργανισμοὺς τῶν δύο Πανεπιστημίων, ἐν τῷ ζητήματι τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, εἶχεν ὑποπέσει εἰς πλάνην τινά. Εἶπον τότε, ὅτι ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐφαντάζετο ὅτι οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ εἶναι καθηγηταὶ ὑπὸ δοκιμασίαν, εἶναι τρόπον τινὰ ὅ,τι καὶ οἱ ὑφηγηταί. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν. Εἰς τὰ Πανεπιστήμια ὅπου λειτουργεῖ ὁ θεσμὸς τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ εἶναι τέλειοι καθηγηταὶ καὶ διὰ μὲν τὰς ἕδρας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν ἀντιστοίχους τακτικὰς ἕδρας, εἶναι αὐτοτελεῖς καθηγηταὶ μὲ πλήρη τὰ ἐφόδια, τοὐλάχιστον πρέπει νὰ ἔχωσι πλήρη τὰ ἐφόδια τῶν τακτικῶν καθηγητῶν, διὰ δὲ τὰς ἕδρας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχουν ἀντίστοιχοι τακτικαὶ ἕδραι, εἶναι ἔφεδροι καθηγηταὶ καὶ πρέπει νὰ ἔχωσιν ὅλα τὰ ἐφόδια ὅπως ἀντικαταστήσωσι τὸν κωλυόμενον ἢ τὸν ἐκ γήρατος ἢ ἐκ νόσου μὴ δυνάμενον νὰ διδάξῃ, τακτικὸν καθηγητήν. Ἂν συμμερίζησθε τὴν σκέψιν αὐτὴν, τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνω, εἶνε ἡ σκέψις ὅλων τῶν Κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι εἰσήγαγον εἰς τὰ Πανεπιστήμια ἐκτάκτους ἕδρας, τότε νομίζω ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ παρακαμφθῇ ἡ δυσχέρεια περὶ τὴν πλήρωσιν τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν συγχρόνως καὶ ἀμέσως, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἰδικῶς διὰ τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν θὰ ἦτο ἀπαραίτητον νὰ γίνῃ ἐντὸς συντομωτάτης προθεσμίας, προκειμένου νὰ λειτουργήσῃ ἡ Ἀστυκλινική. Νομίζω ὅτι θὰ ἠδύνασθε νὰ ἀρκεσθῆτε εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν, καθ’ ὃν τρόπον ἐκλέγονται καὶ οἱ τακτικοὶ καθηγηταί. Τὰ ἐχέγγυα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ἀπῄτησε διὰ τοὺς τακτικοὺς καθηγητάς, νομίζω ὅτι ἐξαρκοῦν διὰ τὴν πλήρωσιν τῶν πρώτων ἐκτάκτων ἑδρῶν, αἱ ὁποῖαι ἀμέσως πρέπει νὰ πληρωθῶσιν, ἵνα λειτουργήσῃ τὸ Πανεπιστήμιον.

§204Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Κατὰ τὴν αʹ συζήτησιν, κύριοι, τοῦ ἄρθρου, ἐλέχθησαν ὑπὸ ἐγκρίτων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα, ὥστε θὰ παρεῖλκε νὰ ἐπαναλάβῃ τις τὰ ἴδια, ἐξέθηκα δὲ καὶ ἐγὼ ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δυνάμεών μου τὰς σκέψεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἐννόουν ὅτι πρέπει νὰ ἱδρυθῇ ἡ Ἀστυκλινική, ἵνα λειτουργήσῃ καὶ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμὸν αὐτῆς· θὰ ηὐχόμην νὰ κατέληγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὰ συμπεράσματα ἐκεῖνα ἵνα καταστήσῃ τι τέλειον καὶ ἐπωφελὲς διὰ τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν σπουδάζουσαν νεολαίαν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δυστυχῶς βλέπω ὅτι τοιαύτη σκέψις δὲν ἐπικρατεῖ, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ περιορισθῶ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου. Δέον νὰ ἐξετασθῇ, κύριοι, καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως τὸ ζήτημα τῆς Ἀστυκλινικῆς, διότι πλὴν τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας εἶναι προωρισμένη νὰ προσφέρῃ εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν σπουδάζουσαν νεολαίαν, χρησιμεύει καὶ ὡς φυτώριον τῶν μελλόντων διδασκάλων, ὡς παλαίστρα, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἀναδειχθῶσιν οἱ μέλλοντες διδάσκαλοι τῆς Ἰατρικῆς. Ἑπομένως πρέπει νὰ διορισθῶσιν οἱ ἄριστοι καὶ δυνάμενοι νὰ ἀσκήσωσι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναλάβωσι καὶ τοιοῦτοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐνδεδειγμένοι ἐκ τῶν ἔργων των καὶ ἐκ τῆς προπονήσεώς των εἰς τὸν κλάδον, τὸν ὁποῖον ἐξέλεξαν, τούτους δὲ γνωρίζει κάλλιστα καὶ ἡ Ἰατρικὴ Σχολὴ καὶ ὁ κ. Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ τοὺς διορίσῃ κατόπιν γνωματεύσεως εἴτε συμβουλευτικῆς εἴτε μὴ τῆς Σχολῆς. Ἑπομένως δὲν εὑρίσκω σκόπιμον τὴν διάταξιν ὅτι μέχρι τοῦ διορισμοῦ τῶν ἐκτάκτων θὰ ἀναλάβωσι νὰ ἀναπληρώσωσι τρόπον τινὰ αὐτοὺς καὶ ἰατροὶ ἔχοντες πενταετῆ ἐξάσκησιν. Φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι πενταετὴς ἢ δεκαετὴς ἄσκησις δὲν ἀποτελεῖ προσὸν διδασκαλίας, οὔτε πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς βάσις διὰ τοὺς μέλλοντας νὰ ἀναλάβωσι διδασκαλίαν καὶ πρέπει νὰ ἐξαλειφθῇ τελείως ἡ διάταξις. Τὰ τμήματα τῆς Ἀστυκλινικῆς πρέπει νὰ τὰ ἀναλάβωσιν οἱ εἰδικῶς ἀσχοληθέντες εἰς τὸν κλάδον, ἄλλως εἶναι προτιμότερον νὰ τὰ ἀφήσωμεν τὰ πράγματα ὡς ἔχουν καὶ νὰ μὴ ματαιοπονῶμεν. Ἐπίσης δὲν εὑρίσκω ὀρθὴν τὴν διάταξιν, καθ’ ἣν περισσότεροι τῶν τριῶν διαγωνισμῶν δὲν δύνανται νὰ γίνωσι κατ’ ἔτος, εἰς τρόπον ὥστε, ἂν ἀκολουθήσωμεν τὴν τάξιν αὐτήν, οὔτε μετὰ 10 οὔτε μετὰ 15 ἔτη θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἔχωμεν τοὺς ἐκτάκτους καθηγητὰς τῶν διαφόρων Σχολῶν καὶ εἰδικῶς τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, ἐπειδὴ ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ αὐτῆς καὶ ἑπομένως τὸ δῶρον θὰ εἶναι ἄδωρον καὶ ὁ κόπος θὰ εἶναι ὅλος χαμένος. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ διάταξις πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ καὶ νὰ θεσπισθῇ, ὅτι οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ θὰ διορισθῶσιν ἀπ’ εὐθείας καὶ ἀθρόως. Ἤθελον μάλιστα νὰ προσθέσω ὅτι, κατ’ ἐμέ, οὐδεὶς ἐκ τῶν ἐχόντων πραγματικὴν ἀξίαν θὰ ἐδέχετο νὰ ὑποβληθῇ εἰς διαγωνισμὸν καὶ ἐξετάσεις ἐνώπιον ἄλλων, τοὺς ὁποίους ἴσως νὰ μὴ θεωρῇ ἀνωτέρους του, διότι πρέπει ν’ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐπιστημονικὸν περιβάλλον τοιοῦτον ὥστε νὰ ἐμπνεύσῃ τὴν πεποίθησιν καὶ νὰ προσελκύσῃ τοὺς διαγωνιζομένους. Ἔχει δὲ καὶ τὸ ἄλλο καλὸν ὅτι παρατείνει ἐπὶ μακρὸν τὸν χρόνον τῆς πληρώσεως τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν, ἡ ὁποία πλήρωσις ἐπείγει, προκειμένου μάλιστα περὶ τῶν ἑδρῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν ἀντιστοίχους τακτικὰς ἕδρας. Καὶ ἵνα μὴ ἀναφέρω πολλὰ περιορίζομαι εἰς ταῦτα μόνον· ἡ ἕδρα τῆς Ἰατροδικαστικῆς, ἡ ὁποία κατὰ τὴν κοινωνικὴν ἐξέλιξιν καὶ τὸν πολιτισμὸν κατέστη μία τῶν ἐπισημοτάτων ἑδρῶν εἰς τὰ Εὐρωπαϊκὰ Πανεπιστήμια, δὲν ὑπάρχει ἐνταῦθα ὡς τακτικὴ ἕδρα, ἑπομένως ἡ πλήρωσις τῆς ἐκτάκτου τοιαύτης εἶναι ἐπείγουσα τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον φρονῶ ὅτι ἡ Ἰατρικὴ ἐπιστήμη θὰ ἔχῃ τὸν ἀντιπρόσωπόν της, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐνδεδειγμένος καὶ διὰ τῶν πολλαπλῶν αὐτοῦ ἐργασιῶν καὶ τῆς παγκοσμίου φήμης, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησεν ἀντιπροσωπεύων τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπιστήμην εἰς πολλὰ διεθνῆ συνέδρια. Τὸ αὐτὸ καὶ ἔτι περισσότερον δύναταί τις νὰ εἴπῃ καὶ διὰ τὰ νοσήματα τῶν θερμῶν χωρῶν, διότι καὶ αὐτῶν δὲν ὑπάρχει τακτικὴ ἕδρα. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα ὅτι ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Διπλῇ Βουλῇ ὅπως αἱ ἕδραι αὗται γίνωσι τακτικαί, ἀλλ’ ἐδιχοτομήθησαν τότε αἱ γνῶμαι καὶ ἐπεκράτησεν ἡ γνώμη ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνωσιν ὡς ἔκτακτοι. Ἐξ ὅλων τούτων συνάγεται ὅτι ἡ πλήρωσις τῶν ἑδρῶν τούτων εἶναι ἐπείγουσα, εὐτυχῶς δὲ ὑπάρχουσιν οἱ κατάλληλοι ὅπως καταλάβωσι τὰς ἕδρας αὐτάς. Ταῦτα εἶχον νὰ εἰπῶ μὴ ἐπιθυμῶν ν’ ἀπασχολήσω περισσότερον τὴν Βουλήν.

§205Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Ἡ Ἀστυκλινική, κύριοι Βουλευταί, εἶναι ἵδρυμα προωρισμένον, ὡς καὶ τὸ νομοσχέδιον ἀναφέρει, διὰ νὰ ἀσκῶνται πρακτικῶς οἱ τελειόφοιτοι τῆς Ἰατρικῆς καὶ οἱ διδάκτορες. Ἡ πρακτικὴ ἄσκησις εἶναι ἀναγκαία εἰς πάσας τὰς τέχνας τάς τε βαναύσους καὶ ὡραίας καθὼς καὶ εἰς τὰς ἐπιστήμας, ἰδιαίτατα δὲ εἶναι ἀπαραίτητος εἰς τὴν ἰατρικὴν ἐπιστήμην. Ὁ νεαρὸς δικηγόρος, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ ὑπερασπίσῃ τὸν πολίτην ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου ἔχει ὅλον τὸν ἀναγκαῖον χρόνον νὰ παρασκευασθῇ νὰ μελετήσῃ τὴν δικογραφίαν καὶ νὰ ἑτοιμάσῃ τὴν ἀγόρευσίν του. Ὁ φιλόλογος ὁ ὁποῖος θὰ διδάξῃ τὸν Πίνδαρον ἢ ἀγορεύσεις τοῦ Θουκυδίδου ἔχει ὅλον τὸν καιρὸν νὰ ἑτοιμασθῇ, ὁ ἰατρὸς ὅμως, ὁ ὁποῖος προσκαλεῖται παρὰ τὴν κλίνην ἀσθενοῦς ἐντελῶς αἰφνιδίως καὶ δὲν ἔχει καιρὸν νὰ ἑτοιμασθῇ καὶ πρέπει ἐντὸς ὀλίγων δευτερολέπτων νὰ κάμῃ διάγνωσιν καὶ θεραπείαν καὶ ἂν μὲν πρόκειται περὶ καθηγητοῦ μεγάλου ἡ κοινωνία τοῦ ἐπιτρέπει νὰ σκεφθῇ καὶ νὰ ἀμφιβάλλῃ, ἀλλὰ αὐτὸ δὲν τὸ ἐπιτρέπει εἰς τὸν νεαρὸν ἐπιστήμονα, ἀλλοίμονον δὲ εἰς αὐτὸν ἂν δείξῃ καὶ τὸν ἐλάχιστον δισταγμόν, τὴν ὥραν ποῦ ἐξετάζει τὸν ἀσθενῆ ἢ ἂν δὲν γράψῃ μετ’ ἀποφασιστικότητος τὸ φάρμακον διότι ἀμέσως γεννᾶται ἡ δυσπιστία καὶ τὴν ὥραν καθ’ ἣν ἐξετάζει τὸν ἀσθενῆ οἱ οἰκεῖοι αὐτοῦ ἔχουσι πυρίνους τοὺς ὀφθαλμούς, εἰς τοὺς ὁποίους ἐμφωλεύει πολλάκις ἡ ἐλπὶς καὶ ἡ πεποίθησις ἀλλὰ καὶ πολλάκις ἡ δυσπιστία καὶ ὁ σαρκασμός. Ὁ ἐπιστήμων λοιπὸν αὐτὸς, φαντασθῆτε τί ἐφόδια πρέπει νὰ ἔχῃ. Δὲν πρέπει νὰ εἶναι μόνον θεωρητικῶς κατηρτισμένος, ἀλλὰ καὶ πρακτικῶς, προκειμένου δὲ καὶ περὶ ἐπιστήμης ἡ ὁποία ἔχει νὰ κάμῃ μὲ μυστηριώδεις νόμους τῆς φύσεως, μὲ τὸ ἔρεβος καὶ τὸ χάος, εἶναι ἀπαραίτητος ἡ ἄσκησις καὶ ἄσκησις μακροχρονία καὶ ἰδίως διὰ τὴν παθολογίαν τήν τε ἐσωτερικὴν καὶ ἐξωτερικήν. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ διαιρεθῇ εἰς πολλὰ τμήματα, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐσωτερικὴν παθολογίαν καὶ γενικὴν χειρουργικήν. Μέχρι πρὸ ὀλίγων δεκαετιῶν οὕτως ἦτο καὶ εἰς τοὺς Παρισίους, ὅπου τελευταῖον ὁ ἡμέτερος συμπολίτης ὁ μακαρίτης Πανᾶς ἤνοιξεν ὀφθαλμολογικὴν Κλινικήν. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θέλει νὰ εἰδικευθῇ εἰς ἕνα κλάδον θὰ μεταβῇ εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ θὰ τελειοποιηθῇ, ἀλλ’ οἱ νεαροὶ διδάκτορες πρέπει ὅλοι ν’ ἀσκηθῶσι διὰ τὴν κατεπείγουσαν παθολογίαν καὶ τὴν ἐπείγουσαν χειρουργίαν (chirurgie d’ urgence). Προσκαλεῖται νεαρὸς ἐπιστήμων νὰ δώσῃ τὴν συνδρομήν του εἰς νόσημα σοβαρόν· οὗτος πρέπει νὰ εἶναι ἠσκημένος, ὥστε νὰ διαγνώσῃ καὶ θεραπείαν νὰ κάμῃ. Ἄν διαιρέσωμεν τὴν Ἀστυκλινικὴν εἰς πολλοὺς κλάδους θὰ καταλήξῃ ὥστε τὰ διάφορα τμήματα νὰ εἶναι τόσον μικρά, ὥστε ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀσθενῶν νὰ εἶναι μικρὸς καὶ ἑπομένως θὰ εἶναι ἀδύνατος ἡ πρακτικὴ ἄσκησις. Δι’ αὐτὸ ὑποστηρίζω ὅτι πρέπει νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο κλάδους, ἐσωτερικὴν παθολογίαν καὶ γενικὴν χειρουργικὴν καὶ νὰ ὁρισθῶσιν ἄνθρωποι μορφωμένοι καὶ πρακτικῶς καὶ θεωρητικῶς καὶ νὰ ἔχωσι νοῦν διαγνωστικὸν καὶ κρίσιν. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω ἀπὸ καθήκοντος καὶ ὡς Βουλευτὴς καὶ ὡς ἰατρός, διότι ψηφίζομεν τὴν στιγμὴν αὐτὴν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ παράσχῃ ἀνεκτιμήτους ὑπηρεσίας εἰς τὴν ἐπιστήμην.

§206Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὅταν ἐψηφίζετο ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου ἢ μᾶλλον ὅταν ἤρχισεν ἡ ἐνέργεια πρὸς δημιουργίαν νέας καταστάσεως ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ δηλ. ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς Ἐπαναστάσεως, πρὸς ἐκκαθάρισιν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἀντικατάστασιν ἀρκετῶν ἐκ τῶν παλαιῶν καθηγητῶν ἐπρυτάνευσεν ἡ σκέψις, ὅτι οὐχὶ διὰ τῶν τακτικῶν καθηγητῶν, ἀλλὰ διὰ τούτων καὶ πρὸ πάντων δι’ ἐκτάκτων εἶναι δυνατὸν νὰ συμπληρωθῇ τὸ Πανεπιστήμιον. Ὅταν ἐγένετο προσπάθεια πρὸς ἐκκαθάρισιν τοῦ Πανεπιστημίου οὐδεὶς ἐπίστευεν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ πλήρης ἐκκαθάρισις, καὶ οἱ αὐστηρότεροι θὰ ἦσαν ἱκανοποιημένοι ἀρκετά, ἐὰν ἔβλεπον μερικὴν τοιαύτην, πάντως ὅμως ὅλοι ἦσαν σύμφωνοι καὶ ὅλοι ἦσαν αἰσιόδοξοι ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ Πανεπιστημίου ἤθελε μεταβληθῇ διὰ τῆς εἰσόδου εἰς αὐτὸ νέου αἵματος, διὰ τῆς εἰσόδου ἐκτάκτων καθηγητῶν. Μοὶ φαίνεται δὲ ἀρκετὰ παράδοξον μετὰ τὴν ψήφισιν νόμου περὶ Πανεπιστημίου νὰ ἀφήνεται τόσος καιρὸς νὰ παρέρχηται χωρὶς νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τοῦ διορισμοῦ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, χωρὶς ἀκόμη νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ διορθώσεως τοῦ κακοῦ, τὸ ὁποῖον ἔγεινεν ὥστε οἱ ὑφηγηταὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης νὰ θεωρηθῶσι διὰ τοῦ νόμου παυμένοι, ὥστε τὸ Πανεπιστήμιον ἀντὶ τῶν δυνάμεων, τὰς ὁποίας εἶχεν ἄλλοτε ἐκ τακτικῶν καθηγητῶν καὶ ὑφηγητῶν νὰ μείνῃ μόνον μὲ τοὺς τακτικοὺς καθηγητάς. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι προκειμένου περὶ τῶν ὑφηγητῶν εἶχε γίνῃ κατάχρησις καὶ ἡ Βουλὴ μὲ χαρὰν μεγάλην ἔδωκε τὴν συγκατάθεσίν της, ὅπως ὅλοι οἱ ὑφηγηταὶ θεωρηθῶσι μὴ ὑπάρχοντες πλέον, ἀλλὰ παρετηρήθη τὸ κακὸν αὐτὸ ὅτι πλέον οὐδεὶς ὑπάρχει ὑφηγητὴς καὶ τὸ ἔργον τῶν καθηγητῶν μένει ἀσυμπλήρωτον. Ἂν ἤθελε κανεὶς ἀπὸ τοῦ Πανεπιστημίου ἐξαρτήσει τὸ ζήτημα τῆς πληρώσεως τῶν ἑδρῶν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, θὰ περιέμενε ματαίως χρόνον μακρόν, διότι εἶναι φυσικὸν εἰς τὸν ἄνθρωπον καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου νὰ νομίζουν ὅτι ὁλόκληρον τὴν σοφίαν ἐγκλείωσιν εἰς τὰς κεφαλάς των καὶ ὅτι τίποτε δὲν μένει ὥστε ν’ ἀνατεθῇ εἰς ἄλλον. Ἡ διάταξις ἑπομένως, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι δικαιολογημένη ὁπωσδήποτε, ἐφ’ ὅσον πρόκειται αἱ θέσεις τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν νὰ πληρωθῶσι, καθ’ ὃν τρόπον διαγράφει ὁ νόμος· ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἰδιαιτέρως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει πεισθῇ ὅτι τὰς θέσεις τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν θὰ ἐπιδιώξουν οὐχὶ νέοι ἄρτι περατώσαντες τὰς σπουδάς των, ἀλλ’ ἐπιστήμονες ἔχοντες ἡλικίαν καὶ πεῖραν, ὥστε νὰ δικαιῶνται καὶ οὗτοι νὰ κριθῶσι καθ’ ὃν τρόπον κρίνωνται καὶ οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, ὅταν δὲ ληφθῇ τοῦτο ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οὐχὶ ὡς διαγράφει ὁ νόμος, ὁ ἰσχύων, πρέπει νὰ κριθῶσιν οἱ ἔκτακτοι καθηγηταί, ἀλλ’ ὅπως κρίνωνται καὶ οἱ τακτικοί, τότε ἐλλείπει ὁ κυριώτερος λόγος, ὁ ὁποῖος ὑπηγόρευσεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας τὴν ἀνάγκην νὰ ὁρίσῃ διὰ τοῦ ἄρθρου 11 ὅτι ἡ πλήρωσις τῶν ἑδρῶν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν θὰ γείνῃ διὰ τῆς πληρώσεως τριῶν κατ’ ἔτος ἑδρῶν. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ διαγωνισμὸς βεβαίως θὰ παρήρχετο πολὺς χρόνος καὶ ἴσως ἡ Σχολὴ νὰ μὴ ἠδύνατο νὰ διεξάγῃ διαγωνισμούς, ὅσαι εἶναι αἱ θέσεις τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν εἰς ἑκάστην Σχολήν· ἂν ὅμως πρόκειται ἡ πλήρωσις τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν νὰ γείνῃ καθ’ ὃν τρόπον γίνεται καὶ τῶν τακτικῶν καθηγητῶν ἐπιβάλλεται ὅπως ἡ πλήρωσις γείνῃ ἀμέσως. Ἡ κρίσις τῶν ὑποψηφίων ὑπὸ τῶν οἰκείων Σχολῶν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἐντὸς βραχυτάτου χρονικοῦ διαστήματος, διότι βεβαίως οἱ σοφοί, οἱ ἀποτελοῦντες ἑκάστην σχολήν, παρακολουθοῦν τὴν ἐπίδοσιν τῶν ἀσχολουμένων εἰς τὴν ἁρμοδιότητα ἑκάστης σχολῆς καὶ ἔχουσιν ἤδη μορφώσει γνώμην περὶ τῆς ἐπιστημονικῆς ἱκανότητος καὶ ἀκόμη περὶ τῆς διδακτικῆς ἱκανότητος ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους ἐδόθη εὐκαιρία νὰ διδάξουν τὴν σπουδάζουσαν νεολαίαν. Συνεπῶς ἀφοῦ ἐλήφθη ἀπόφασις ὅτι ἡ πλήρωσις τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν θὰ γείνῃ διὰ προτάσεως τῆς Σχολῆς, προτάσεως ὑποχρεωτικῆς οὔσης διὰ τὸν Ὑπουργόν, νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος ν’ ἀναβληθῇ ἡ πλήρωσις.

§207Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ὀργανισμοῦ θὰ γείνῃ ἡ πρότασις.

§208Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν θὰ ἐθεώρουν ἄτοπον ἂν ἐδίδετο εἰς τοὺς καθηγητὰς τὸ δικαίωμα, ἐφ’ ὅσον ἤθελον κρίνει ἀναγκαῖον, νὰ ὑποβάλωσι καὶ εἰς τινα πρόσθετον δοκιμασίαν τοὺς ὑποψηφίους. Ἐπὶ τῇ ὑποθέσει π. χ. ὅτι ὑπάρχουσι τινες, τῶν ὁποίων τὰ συγγράμματα ἀποδεικνύουν, ὅτι εἶναι ἱκανοὶ διὰ τὴν θέσιν τοῦ ἐκτάκτου, ἀλλ’ ἤθελον νομίσει οἱ καθηγηταὶ ὅτι δὲν ἔχουν τὸ προσὸν τῆς διδασκαλίας, θὰ ἠδύνατο νὰ μείνῃ εἰς τὴν κρίσιν τῶν Σχολῶν τούτων.

§209Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Θὰ εἶναι παρέλκυσις.

§210Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν ὑπάρχει παρέλκυσις. Νομίζω ὅτι δύναται νὰ γείνῃ ἡ δοκιμασία τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν ὅπως ἐγένετο καὶ τῶν ὑφηγητῶν, δηλ. ἐδοκιμάζοντο τὰ ἔργα καὶ ὑπεβάλλοντο ἐνώπιον τῆς Σχολῆς οἱ ὑποψήφιοι ὑφηγηταὶ εἰς δοκιμασίαν ἡμισείας ὥρας. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὅλοι οἱ ὑποψήφιοι θὰ ἠδύναντο νὰ δοκιμασθῶσι ἐν διαστήματι μιᾶς ἡμέρας ἢ τὸ πολὺ μιᾶς ἑβδομάδος καὶ δὲν θὰ ἐδικαιολογεῖτο καμμία βραδύτης διὰ τὴν πλήρωσιν τῶν ἑδρῶν. Βεβαίως, ἂν δὲν ὑπάρχῃ διά τινα ἕδραν ὁ ἱκανὸς ὑποψήφιος, ὑποτίθεται ὅτι ἡ Σχολὴ δὲν θὰ σπεύσῃ νὰ προτείνῃ οἱονδήποτε, ἀλλὰ θὰ ἐπιφυλαχθῇ ἀφήνουσα τὴν θέσιν κενήν, τὸ ὁποῖον ἄλλως τε κάμνει προκειμένου καὶ περὶ ἐκτάκτων ἑδρῶν, ὅπως θ’ ἀναγνώσατε ἐσχάτως τὴν ἀπόφασιν τῆς Σχολῆς, προκειμένου περὶ ἕδρας σπουδαιοτάτης ἐν τῇ Μαθηματικῇ Σχολῇ, τοῦ Διαφορικοῦ λογισμοῦ. Οὔτε δὲ πρέπει νὰ περιμείνωμεν νὰ πληρώσωμεν τὰς ἕδρας μετὰ 2, 3, 4 ἢ 5, ἔτη ἐπὶ τῇ προσδοκίᾳ ὅτι κατὰ τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα θὰ εἰσρεύσῃ σοφία ἐξ Εὐρώπης, διότι ἂν μέχρι τοῦδε δὲν παρεσκευάσθησαν ἱκανοὶ ἐπιστήμονες ὥστε νὰ πληρωθῶσιν αἱ 45 θέσεις τοῦ Πανεπιστημίου, βεβαίως δὲν θὰ ἑτοιμασθῶσιν εἰς τὸ διάστημα μιᾶς πενταετίας, ἀφ’ οὗ δὲ οἱ ἔκτακτοι διορίζονται ὑπὸ θητείαν, μέχρις ἐκπνεύσεως τῆς θητείας, ἂν προκύψωσιν ἄλλοι, θὰ διαδεχθῶσι τοὺς πρώτους Νομίζω ὅτι δὲν γεννᾶται κανὲν ζήτημα περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς πληρώσεως ὅλων τῶν ἑδρῶν καὶ τοῦ τρόπου τῆς πληρώσεως, θὰ πεισθῆτε δὲ πάντες ὅτι οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ — καὶ τὰ πράγματα θὰ τὸ ἀποδείξωσι — θὰ εἶναι ἐφάμιλλοι τῶν τακτικῶν καθηγητῶν, ἐν πολλοῖς δὲ θὰ εἶναι καὶ καλύτεροι, δὲν θὰ εἶναι δὲ νέοι ἀδοκίμαστοι ἀλλὰ θὰ εἶναι ἐπιστήμονες ἀνεγνωρισμένης ἀξίας, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐστόλιζον τὸ Πανεπιστήμιον ἂν ἐγίνοντο τακτικοὶ καθηγηταί, ἐφ’ ὅσον θὰ ὑπῆρχε θέσις κενή. Ἀλλά, Κύριοι, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ πληρώσεως τῶν ἑδρῶν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, πρέπει νὰ λάβωμεν πρόνοιαν ὅπως μὴ ἀφήσωμεν ἐν τῇ γενέσει του τὸν θεσμὸν αὐτὸν νὰ μὴ φέρῃ τοὺς προσδοκωμένους καρπούς. Πρέπει εἰς τοὺς ἐκτάκτους καθηγητὰς νὰ ἐπιβάλωμεν ὑποχρεώσεις καὶ νὰ δώσωμεν δικαιώματα, ἂν δὲν ἐπιβάλλωμεν εἰς τοὺς τακτικοὺς καθηγητὰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δημοσιεύσωσι τὰς παραδόσεις των, νομίζω ὅτι ἡ ἀνάγκη εἶναι ἐπιτακτικωτέρα διὰ τοὺς ἐκτάκτους καθηγητάς, διότι τότε θὰ ἀναπτυχθῇ ἡ ἅμιλλα καὶ τότε θὰ ἐξαναγκασθοῦν καὶ οἱ τακτικοὶ καθηγηταὶ νὰ δημοσιεύσουν ἀξίας λόγου παραδόσεις, ἵνα μὴ φανῶσιν ὅτι ὑστεροῦσι τῶν συναδέλφων των ἐκτάκτων καθηγητῶν.

§211Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Νὰ τὰς ἐκδίδουν καὶ αὐτοὶ διὰ τοῦ Πανεπιστημίου, διότι πολλοὶ ἐκ τῶν παλαιῶν ὑφηγητῶν, ἐνῷ εἶχον συγγραφὰς πρώτης τάξεως, δὲν εἶχον τὰ μέσα νὰ τὰς ἐκδώσουν.

§212Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Βεβαίως, ὅταν λέγω νὰ ὑποχρεωθῶσι νὰ ἐκδώσωσι τὰς παραδόσεις των, ἐννοῶ ὅτι θὰ δοθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς ἡ εὐχέρεια, ἡ ὁποία ἐδόθη καὶ εἰς τοὺς τακτικοὺς καθηγητάς. Ἀλλὰ πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς καὶ δικαιώματα, τὰ δικαιώματα δὲ δὲν θὰ εἶναι ἄλλης φύσεως παρὰ μόνον ἠθικῆς. Κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου, οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ ἔχουν δικαίωμα εἰς τὸν διορισμὸν κοσμήτορος, ἀλλὰ δὲν ἔχουν δικαίωμα εἰς τὸν διορισμὸν Πρυτάνεως. Πιθανὸν νὰ μὴ θεωρηθῇ τοῦτο πολὺ σπουδαῖον, ἀλλ’ ὅπως ἀνυψωθῇ ὁ θεσμὸς τοῦ ἐκτάκτου καθηγητοῦ, καλὸν εἶναι, ὅπως καὶ εἰς τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς τοῦ πρυτάνεως μετέχουν οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ οὐχὶ διὰ τοῦ διορισμοῦ βεβαίως ἐκ τῶν ἐκτάκτων, διότι ὁ διορισμὸς καὶ τῶν κοσμητόρων καὶ τοῦ ἀντιπρυτάνεως δέον νὰ γίνωνται ἐκ τῶν τακτικῶν καθηγητῶν, ἀλλὰ διὰ τῆς ψήφου τῶν τακτικῶν καὶ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν. Πρὸ παντὸς ὅμως πρέπει νὰ δοθῇ εἰς τοὺς ἐκτάκτους καθηγητὰς τὸ δικαίωμα τῆς ἐξετάσεως, διότι, ἂν δὲν δοθῇ τοῦτο, δὲν θὰ νομίσουν οἱ φοιτηταὶ ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένοι ἢ ὅτι θὰ τιμωρηθῶσιν ἂν δὲν παρακολουθήσουν τοὺς ἐκτάκτους καθηγητάς. Δὲν ἀγνοοῦν, ὅσοι διῆλθον διὰ τῶν ἑδωλίων τοῦ Πανεπιστημίου, ὅτι οἱ φοιτηταὶ κανονίζουσι τὰς ἀκροάσεις των οὐχὶ μόνον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀξίας τῶν καθηγητῶν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς αὐστηρότητος τοῦ ἐξεταστοῦ καὶ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχει ὅσον ἀφορᾷ τὸν κανονισμὸν τῆς βαθμολογίας. Οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ ἑπομένως πρέπει νὰ μετέχωσιν εἰς τὰς ἐξετάσεις, ἐὰν δὲ τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἐπιβάληται προκειμένου περὶ παροχῆς διπλώματος εἰς τοὺς τελειοφοίτους, ἐφ’ ὅσον ἐθεσπίσθη ὁ θεσμὸς τῶν ἐνιαυσίων ἐξετάσεων, ἡ διάταξις αὕτη ἐπιβάλλεται περισσότερον, διότι οἱ ἔκτακτοι καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι διδάσκουσι πρέπει νὰ ἐξετάζωσι καὶ τοὺς φοιτητὰς διὰ τὴν προαγωγὴν αὐτῶν ἀπὸ τάξεως εἰς τάξιν κατὰ τὸ τέλος ἑκάστου Ἀκαδημαϊκοῦ ἔτους.

§213Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον μοὶ ὑπέμνησε μίαν ἀνάγκην τὴν ὁποίαν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας. Πρόκειται περὶ θεσμοῦ ψηφισθέντος κατὰ τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, τοὐτέστι περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ὁ θεσμὸς αὐτὸς διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου τροποποιεῖται, ἐνῷ τοῦ θεσμοῦ τούτου, τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ ὑπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὴν παροῦσαν, ἔπρεπε ν’ ἀναμείνωμεν νὰ ἴδωμεν τὴν ἐφαρμογήν, ἀφοῦ ἐζήτησε τοσαύτας ἐγγυήσεις κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Ὀργανισμοῦ καὶ βλέπω ἀναγεγραμμένας τοιαύτας εἰς διάφορα ἄρθρα, ἰδίως κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν. Νομίζω ὅτι ὅλως παρέλκει ἡ παράγραφος αὐτή, ἡ ἀφορῶσα τὴν πλήρωσιν τῆς Ἀστυκλινικῆς, διότι διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ὑπὸ τὸ πρόσχημα τοῦ διορισμοῦ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν θὰ παρεισάγονται ἀντὶ αὐτῶν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἄσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματός των ἐπὶ πέντε ἔτη, διότι δι’ αὐτῆς τῆς παραγράφου ἀναγράφεται: «μέχρι τῆς πληρώσεως ἐκτάκτων καθηγητῶν θὰ εἶναι ἰατροὶ ἐπὶ πενταετίαν ἀσκήσαντες τὸ ἐπάγγελμά των». Πρέπει ἡ διάταξις αὐτὴ διὰ νὰ μᾶς ἀφαιρέσῃ τὴν ἀμφιβολίαν αὐτὴν νὰ διαγραφῇ ἐντελῶς καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου, ἐκλεγομένων τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν καθ’ ὃν τρόπον ὁ ὀργανισμὸς ἐπιτάσσει.

§214Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Θέλει τριετίαν.

§215Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐπὶ τέλους νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ τροποποιήσῃ τὴν διάταξιν, νὰ συντομευθῇ ὁ χρόνος καὶ νὰ καθορισθῇ ὁ ἀριθμός, διότι ἡ διάταξις αὐτὴ μὲ πείθει ὅτι πρόκειται περὶ ἱκανοποιήσεως ἰατρῶν, οἱ ὁποῖοι ἀμφιβάλλω ἐὰν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς των, τὴν ὁποίαν θέλει ἢ προσποιεῖται ὅτι θέλει, ἡ παράγραφος αὐτὴ τοῦ ἄρθρου, διότι ἡ παρεμβολὴ αὐτὴ μὲ ἐμβάλλει εἰς τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐκτάκτων καθηγητῶν ἀλλὰ περὶ τοποθετήσεως ἰατρῶν, δὲν ἕπεται δὲ ἐκ τούτου, ὅτι ὁ ἀσκήσας τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἰατροῦ ἐπὶ πενταετίαν δύναται ν’ ἀντικαταστήσῃ τοὺς ἐκτάκτους καθηγητάς. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου, νὰ ἱδρύσωμεν τὸ φυτώριον, ἐξ οὗ θὰ προκύψωσιν οἱ διάδοχοι καὶ οἱ ἀντικαταστάται τῶν τακτικῶν καθηγητῶν, ἄλλως εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀποκαλέσω, ὡς χθὲς ἀπεκάλεσα τὸ νομοσχέδιον περὶ ὑποδιδασκάλων, ἐμβάλωμα σκοπὸν ἔχον νὰ θεραπεύσῃ προσωπικά.

§216Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Καὶ προχθές, κύριοι βουλευταί, ἀγορεύων ἔλεγον, ὅτι εἶναι ἐπαινετὴ ἡ πρᾶξις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, διότι ἀνεσύστησε τὴν Ἀστυκλινικήν. Δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ οὐδεμία ἀμφιβολία εἰς τὸν φοιτητικὸν κόσμον, εἰς ὁλόκληρον τὴν Σχολὴν καὶ ἐν γένει εἰς τὸν ἰατρικὸν κόσμον, ὅτι ἡ πρᾶξις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ περὶ ἀνασυστάσεως τῆς Ἀστυκλινικῆς εἶναι ἐπαινετή, διότι ἡ ἀνασύστασις ἀποβλέπει, ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὴν διαμόρφωσιν τῶν διδακτόρων, οἱ ὁποῖοι ἐξέρχονται ἀπὸ τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὴν Ἀστυκλινικὴν τῆς κοινωνίας. Ἀλλ’ ὁ κύριος καὶ ἀποκλειστικὸς σκοπὸς εἶναι νὰ ἐξυπηρετηθῇ ὁ ἐπιστημονικὸς κόσμος. Ἐὰν ὄντως ἐπιθυμῇ ἡ Βουλὴ καὶ ἐὰν ὄντως ἐπιθυμῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκπληρωθῇ ὁ ἐπιστημονικὸς σκοπός, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ ἀνασύστασις τῆς Ἀστυκλινικῆς, εἶνε ἀνάγκη ἀπόλυτος ν’ ἀποδεχθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἵνα μὴ ἐπιμένῃ εἰς τὸ νὰ διορισθῶσιν ἐπιστήμονες ἰατροὶ ἔχοντες ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματός των ἐπὶ πενταετίαν, ἵνα ἀμέσως διορισθῶσιν εἰς τὴν Ἀστυκλινικὴν ὡς διδάσκαλοι τῶν τελειοφοίτων τῆς ἰατρικῆς καὶ ὡς ἰατροὶ τῶν ἐνδεῶν. Ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐμπνεόμενος καὶ ἐμφορούμενος ἀπὸ τῆς ἐπιστημονικῆς ἰδέας τοῦ νὰ ἐξυπηρετηθῇ ὁ σκοπὸς τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, θ’ ἀποδεχθῇ τὴν σκέψιν ταύτην, ἡ ὁποία εἶναι σκέψις ὅλων ὁμοφώνως τῶν ἰατρῶν, οἱ ὁποῖοι παρακάθηνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἀλλὰ εἶναι καὶ θέλησις ὁλοκλήρου τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, διότι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπληρωθῇ ἐπιστημονικὴ ἐργασία καὶ σκοπὸς διὰ τοῦ διορισμοῦ ἔστω τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, ἰατρῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἄσκησιν ἐπαγγελματικὴν καὶ πεῖραν ἐπαγγελματικήν. Δὲν πρόκειται ὅμως περὶ αὐτῶν μόνον, αὐτοὶ εἶναι χρήσιμοι εἰς ἓν νοσοκομεῖον ἢ εἰς μίαν πολυκλινικήν, ὅπου εἰσέρχονται ἀσθενεῖς καὶ ἐξυπηρετοῦνται ἀπὸ ἰατρούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐκεῖ διδάκτορες ἐπιστήμονες. Ὁ σκοπὸς δὲν δύναται νὰ ἐκπληρωθῇ ποτέ. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἐν Ἀθήναις ἀποδίδοντες 150 δρ. νὰ εὕρωσιν ἰατροὺς διὰ νὰ ἐκπληρώσωσιν ἕν τοιοῦτον καθῆκον. Δὲν ὑπάρχει Ἀστυκλινικὴ διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ ἕνα τοιοῦτον σκοπὸν ἐπιστημονικόν. Ὑπάρχει Ἀστυκλινικὴ ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐξυπηρετοῦνται προσωπικὰ συμφέροντα ὄχι ἐπιστημονικά, θέλετε τοὺς ἰατροὺς διορίσατέ τους εἰς τὰ νοσοκομεῖα, θέλετε δι’ ἐπιστημονικὸν σκοπὸν θὰ διορίσητε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι ἱκανοὶ νὰ διδάξωσι καὶ διὰ νὰ εὕρητε τοιούτους πρέπει νὰ ἔχητε τοὺς ἐκτάκτους καθηγητάς, καὶ ἐν ὅσῳ δὲν ἔχομεν ἐκτάκτους καθηγητὰς ἡ ἀνασύστασις τῆς Ἀστυκλινικῆς δὲν ἐκπληροῖ τὸν σκοπὸν αὐτόν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει.

§217Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Λειτουργεῖ ἤδη ἡ Ἀστυκλινική.

§218Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Δὲν λειτουργεῖ, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐκπληροῖ τὸν σκοπὸν τὸν ἐπιστημονικόν. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἐκπληρῇ τοῦτον ὁ θεσμὸς τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, ὡς ἔχει ἡ διάταξις ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοῦ Πανεπιστημίου βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἐκπληρῇ τελείως καὶ ταχέως τοῦτον, πρέπει νὰ τροποποιηθῇ ἡ διάταξις, πρέπει νὰ ἐξευρεθῇ ὁ καταλληλότερος τρόπος, ὥστε νὰ εἰσαχθῶσιν οἱ ἔκτακτοι καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀναγκαῖοι καὶ χρήσιμοι εἰς ὅλας τὰς Σχολάς, πρὸ παντὸς εἰς τὴν Ἰατρικήν. Εἰς τὴν Ἰατρικὴν εἶναι ἀνάγκη ἐκπληρώσεως τοῦ θεσμοῦ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν καὶ διὰ τοῦτο ἔχομεν ἕδρας πολλὰς ἐν τῇ Ἰατρικῇ Σχολῇ, ἔχομεν ἐν ὅλῳ 18 ἕδρας ἐκτάκτων καθηγητῶν. Εἶναι ἀνάγκη τοῦτο νὰ γίνῃ, διότι οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ διαδεχθῶσι τοὺς ὑπάρχοντας καθηγητὰς καὶ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ὑπάρχουσι πρόσωπα κατάλληλα, ἐν Ἑλλάδι, ἐπιστημονικὸν ὑλικόν, τὸ ὁποῖον θὰ δυνηθῇ ταχέως ν’ ἀνυψώσῃ τὴν ἰατρικὴν ἐπιστήμην ἐν Ἑλλάδι καὶ νὰ διαδεχθῇ πολὺ ταχέως ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διδάσκουσι σήμερον. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸς ἐπιθυμήσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ 11 ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται, ἵνα κατ’ ἔτος διεξάγηται διαγωνισμὸς πρὸς πλήρωσιν τῶν τριῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἐκπληρωθῇ ὁ σκοπὸς τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν. Εἶναι εὔκολος ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ διάστημα ἑνὸς ἔτους νὰ γείνῃ διαγωνισμὸς καὶ νὰ πληρωθῶσιν αἱ ἡμίσεις τῶν ἑδρῶν. Δὲν ὑπάρχει δυσκολία· τὸ πρᾶγμα εἶναι κοινότατον. Δὲν ἀπαιτεῖται τίποτε ἄλλο ἢ διακήρυξις, ὁ καθορισμὸς τοῦ χρόνου, ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ἡ ἐμφάνισις τῶν ὑποψηφίων. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὰς διατάξεις τοῦ ὀργανισμοῦ, τότε θὰ παρέλθωσι δέκα, δεκαπέντε ἢ καὶ εἴκοσιν ἔτη διὰ νὰ πληρωθῶσιν αἱ ἕδραι. Ἐὰν δὲ δὲν ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις ἐν τῷ συζητουμένῳ ἄρθρῳ ἀμφιβάλλω, κύριοι βουλευταί, ἐὰν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ διαγωνισμός, ὥστε ἔκτακτοι καθηγηταὶ νὰ εἰσέλθωσι εἰς τὴν Ἀστυκλινικήν. Θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ σειρά, ἡ ὁποία διαγράφεται ἐν τῷ ζητουμένῳ ἄρθρῳ.

§219Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ὥστε δὲν ἔχετε ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν Ὑπουργόν;

§220Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ἔχω, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω ἐὰν θὰ εἶναι πάντοτε ὁ αὐτὸς Ὑπουργός. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ νὰ διορισθῶσιν εἰς τὴν Ἀστυκλινικὴν πρὸς πλήρωσιν τοῦ ἐπιστημονικοῦ σκοποῦ, ἰατροὶ ἔχοντες πενταετῆ ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος αὑτῶν. Ἂς ἀφήσωμεν τὴν κατάστασιν ὡς ἔχει σήμερον, διότι ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει, πρέπει νὰ πληρώσωμεν τὰς θέσεις εἰς τὰ τμήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι χρήσιμα καὶ διὰ τὴν ἐπιστήμην καὶ διὰ τὴν κοινωνίαν, νὰ τὰ πληρώσωμεν διὰ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν. Ὅταν ταῦτα ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐπιδιώξῃ, θὰ ἐφελκύσῃ ὅλην τὴν ἐκτίμησιν καὶ ὅλην τὴν ἀγάπην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι φοιτῶσιν εἰς τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν καὶ θὰ ἐκπληρώσῃ μίαν ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία θὰ εἶναι εὐεργετικωτάτη εἰς τὴν πατρίδα ἡμῶν.

§221Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Δὲν εἶμαι διατεθειμένος ν’ ἀπασχολήσω τὰς πολυτίμους στιγμὰς τῆς Βουλῆς, διότι καὶ τὸ θέμα ἄλλως τε εἶναι ἐξηντλημένον. Εἶμαι ὑποχρεωμένος ὅμως νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἀπαντῶν εἰς δύο σημεῖα τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀχαϊοήλιδος βουλευτοῦ καὶ τοῦ ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας συναδέλφου. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαϊοήλιδος κηρύσσεται, ἐὰν καλῶς ἀντελήφθην, ὑπὲρ τοῦ διαγωνισμοῦ. Ἐγὼ εἶμαι ὅλως ἀντίθετος τοῦ διαγωνισμοῦ, διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι οὐχὶ μόνον δὲν θὰ ὠφελήσῃ ὁ διαγωνισμός, ἀλλὰ τοὐναντίον θὰ βλάψῃ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ τις καὶ νὰ τὸ βεβαιώσῃ μετὰ πεποιθήσεως ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ καταφύγωσιν εἰς τὸν διαγωνισμὸν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἐπιστημονικὴν θέσιν, ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι αἰσθάνονται τὴν δύναμιν νὰ δημιουργήσωσι θέσιν ἐπιστήμονος ἐν τῇ κοινωνίᾳ. Δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ ἄνθρωποι νὰ ῥίψωσι τὴν ἐπιστημονικήν των ὑπόληψιν μέσα εἰς τὴν χύτραν παθῶν κοχλαζόντων καὶ εἰς τὴν χύτραν τῆς τύχης, διότι καὶ ἡ τύχη παίζει τὸν ῥόλον της εἰς τὸν διαγωνισμόν. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν καὶ μόνον παράδειγμα, ἵνα πεισθῆτε περὶ τῆς ἀληθείας τῶν λόγων μου. Ὁ μέγας καθηγητὴς τῆς Γαλλίας Paian, δὶς προσελθὼν εἰς διαγωνισμόν, ἀπερρίφθη. Καὶ ὅμως ὁ Paian κατώρθωσε μόνος του, κτίσας ἓν νοσοκομεῖον καὶ ἐργασθεὶς ἐν τούτῳ, κατώρθωσε, λέγω, νὰ ἀναδειχθῇ καὶ νὰ δείξῃ ποῖος ἦτο ὁ Paian. Ἦτο ἀστερισμός, ὁ ὁποῖος ἔλαμψεν εἰς τὸ στερέωμα τῆς Γαλλίας.

§222Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Μέγας χειρουργός, ἀλλ’ ὄχι καὶ διδάσκαλος.

§223Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν διακόψαντά με συνάδελφον, διότι καὶ μέγας χειρουργὸς ἦτο καὶ μέγας διδάσκαλος, διότι ὁ κ. συνάδελφος δὲν ἀγνοεῖ ἴσως, ὅτι ὁ Paian εἶχεν ἰδιαίτερον ἀμφιθέατρον εἰς τὸ ὁποῖον ἐδίδασκεν. Ἐγὼ ὑπῆρξα καὶ μαθητής του πολλάκις ἀκροασθεὶς τὰ μαθήματα αὐτοῦ. Κηρύσσομαι λοιπὸν ἀπολύτως κατὰ τοῦ διαγωνισμοῦ, διότι εἶναι πρόξενος κακῶν. Ἐπίσης ἔχω νὰ παρατηρήσω, ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας συναδέλφου, ὅτι πρέπει νὰ γίνεται πρότασις τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς. Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνεται ὑποχρεωτικὴ πρότασις, διότι τότε δύναται ἀπ’ εὐθείας νὰ διορίζῃ ἡ Σχολή. Νομίζω ὅτι ἡ πρότασις δύναται νὰ εἶναι συμβουλευτική. Βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν ἀπόφασιν μιᾶς Σχολῆς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ἐξ ἄλλου νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει καὶ ὅσα θὰ ἔχουσι λάβει χώραν ἐν τοῖς παρασκηνίοις. Ὁ Ὑπουργός, ὁ ἔχων τὴν κοινοβουλευτικὴν εὐθύνην, θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξετάσῃ τὰ γεγονότα, τὰ ζητήματα καὶ τὰ πρόσωπα, οὕτως ὥστε νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸν θεσμὸν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν. Ἐπίσης δὲ νομίζω ὅτι καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, ἡ ὁποία θὰ εἶναι συμβουλευτική, πρέπει νὰ ὁρισθῇ διὰ προθεσμίας, διότι ἐὰν δὲν δοθῇ προθεσμία, πιθανὸν νὰ φθάσωμεν εἰς σημεῖα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ εἶναι εὐχάριστα καὶ νὰ ἔλθωμεν εἰς ῥῆξιν μὲ τὸ Πανεπιστήμιον. Ἐπίσης συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας βουλευτοῦ κ. Ἀραβαντινοῦ, ὅτι πρέπει οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ ν’ ἀντικαθιστῶσι τοὺς καθηγητάς. Πρέπει νὰ τονώσωμεν τὸν θεσμὸν αὐτὸν καὶ τὸ γόητρον τοῦ θεσμοῦ τούτου καὶ νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀντικαθιστῶσιν, ὅπως εἶναι εἰς ὅλα τὰ Πανεπιστήμια, τοὺς καθηγητὰς καὶ εἰς τὰς ἐξετάσεις, ὡς καὶ ὅταν ἀπουσιάζωσι. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω καὶ νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας θὰ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν.

§224Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Θὰ ἤθελον νὰ γνωρίζω κατὰ ποῖον τρόπον οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἵτινες συμμερίζονται τὴν γνώμην τοῦ ἀγορεύσαντος, θὰ δυνηθῶσι νὰ ἐκφύγωσι τοῦ ἑξῆς διλήμματος. Ἡ πλήρωσις τῶν ἑδρῶν τῶν τακτικῶν τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ἐγένετο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις κατέχει καὶ σήμερον τὰ ἑδώλια. Ἐὰν ἡ ἐκλογὴ αὐτῆς ὑπῆρξεν ἐπιτυχὴς πρέπει μετὰ πάσης ἐμπιστοσύνης ἡ Βουλὴ νὰ ἀναθέσῃ εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόδειξιν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν. Ἐὰν δὲ δὲν ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην, τοῦτο σημαίνει ὅτι ἡ πλήρωσις δὲν ἐγένετο καλῶς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις καὶ σήμερον κατέχει τὰ ἑδώλια. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐμπιστευθῶμεν καὶ πάλιν εἰς ὄργανα τῆς Ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, τὴν πλήρωσιν τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν. Ἐκεῖνοι οἵτινες εἶναι ἁρμόδιοι ν’ ἀποφανθῶσι τίς ὁ κατάλληλος καὶ ἱκανὸς διὰ τὴν ἕδραν τοῦ ἐκτάκτου καθηγητοῦ, εἶναι οἱ τακτικοὶ καθηγηταί. Ἀλλ’ ἴσως ἀποφανθῶσιν ὅτι ἕδρα τις πρέπει νὰ μείνῃ ἀσυμβίβαστος. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, νομίζω ὅτι θὰ ἠδύνατο ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ διατηρήσῃ τὸ δικαίωμα καὶ νὰ τεθῇ ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ Σχολή, καλουμένη δὲν ἀποφανθῇ τὴν πλήρωσιν ἕδρας τινος, ἀλλὰ κηρύξῃ αὐτὴν σχολάζουσαν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν μετὰ τὴν πάροδον τῆς τεταγμένης προθεσμίας νὰ προβαίνῃ ὁ ἴδιος εἰς τὸν διορισμὸν ἐκ τῶν ἐνόντων. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου νομίζω ὅτι καὶ συνεπεῖς φαινόμεθα εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς, ἐκ τῆς ὁποίας ἀπέρρευσαν αἱ σημεριναὶ Σχολαὶ τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλὰ φειδόμεθα καὶ τοῦ δημοσίου συμφέροντος, ὅπως μὴ αἱ ἕδραι μείνωσι διὰ κακοβουλίαν ἢ δι’ οὐχὶ ὀρθὴν ἀντίληψιν κεναί. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι ἡ πρότασις ἡ ἰδική μου θὰ ἠδύνατο νὰ συμβιβάσῃ τὰ διεστῶτα.

§225Η. ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ διορισμοῦ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν ἀνεπτύχθη μετὰ τοσαύτης πειστικότητος ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ ἰδίᾳ τῶν κ. κ. ἰατρῶν, ὥστε δὲν νομίζω ὅτι ἀπομένει τις ἀμφιβολία ὅτι πρέπει τάχιστα νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ συμπληρώσεως τῶν θέσεων τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔθηκεν ἐν ἀμφιβολίᾳ τὴν Βουλὴν καὶ τοὺς προλαλήσαντας, εἶναι ὁ τρόπος τοῦ διορισμοῦ, ἐὰν δηλ. θὰ διορισθῶσιν οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ καθ’ ὃν τρόπον ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου ὁρίζει, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖ χρόνον μακρὸν ἢ ἂν θὰ διορισθῶσι κατ’ ἄλλον τρόπον. Ἐγὼ νομίζω ὅτι τὴν λύσιν τῆς ταχείας πληρώσεως τῶν ἑδρῶν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν εὑρίσκομεν ἐν αὐτῷ τῷ Νόμῳ τοῦ 1911, τῷ ΓΩΚΕʹ, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπληρώθησαν αἱ κεναὶ τότε ὑπάρχουσαι ἕδραι τῶν τακτικῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Νομίζω ὅτι ἐὰν διὰ τὴν πλήρωσιν τῶν κριθησομένων ἀπαραιτήτων θέσεων τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, ἐπαναφέρωμεν τὴν ἰσχὺν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου ἐκείνου, δυνάμεθα ὁπωσδήποτε τελεσφορώτερον καὶ καταλληλότερον νὰ πληρώσωμεν τὰς θέσεις, τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, παρὰ ἐὰν διορίσωμεν προσωρινῶς τοὺς ἰατροὺς τοὺς ἐπαγγελλομένους ἐπὶ πενταετίαν τὸ ἰατρικὸν ἐπάγγελμα, ὅπως τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐνδεχόμενον νὰ γεννηθῶσιν ἀντιρρήσεις ὅσον ἀφορᾷ τὴν πληθώραν τῶν διδακτόρων, οἱ ὁποῖοι θὰ διορισθῶσι διὰ τοῦ ἐκτάκτου αὐτοῦ μέτρου, διὰ τοῦ προσωρινοῦ αὐτοῦ μέτρου, νομίζω ὅτι ὀρθὸν εἶναι, προκειμένου περὶ τῆς Ἀστυκλινικῆς, τῆς ὁποίας ἡ σκοπιμότης καὶ ἡ χρησιμότης καὶ ἡ ἀνάγκη τοσοῦτον ἀνεπτύχθη παρὰ τῶν κ. κ. ἰατρῶν συναδέλφων, νὰ καθορισθῶσι πρωτίστως τὰ κύρια τμήματα διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Νὰ μὴ ἀφεθῇ ὁ καθορισμὸς τῶν τμημάτων τῆς Ἀστυκλινικῆς διὰ Β. Διατάγματος, ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ καθορισθῶσι τὰ κύρια τοὐλάχιστον τμήματα. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, δύο τμήματα ἤκουσα παρὰ τῶν εἰδικῶν ὡς κύρια, τὸ τῆς Χειρουργικῆς καὶ Παθολογικῆς Κλινικῆς. Τῶν δύο τούτων κυρίων τμημάτων νὰ ὁρισθῶσι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἀπαραιτήτως διευθυνταὶ οἱ ἔκτακτοι καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι θὰ διορισθῶσι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ τότε νομίζω ὅτι ἐξοικονομεῖται τὸ ζήτημα καὶ δὲν ἀπομένει πλέον οὐδεμία χρησιμότης εἰς τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ὁποία λέγει: (Ἀναγινώσκει) «διὰ Β. Διατάγματος ἐφ’ ἅπαξ ἐκδοθησομένου κλπ.» Νομίζω ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ ἄνευ τῆς τροποποιήσεως τῆς ὑποδεικνυομένης ὑπ’ ἐμοῦ, περιττεύει, διότι ὑπάρχει ἀνάλογος διάταξις εἰς τὸν τροποποιουμένον Νόμον ἡ τοῦ ἄρθρου 25. Τὸ ἄρθρον 25 τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου ἐν τῇ βʹ παραγράφῳ λέγει: (ἀναγινώσκει) «Τὰ καθ’ ἕκαστον.... τῇ προηγουμένῃ γνωμοδοτήσει τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς». Τί χρειάζεται ἡ προσθήκη τῆς διατάξεως αὐτῆς εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅταν ἔχωμεν εἰς τὸν νόμον διάταξιν μὴ τροποποιουμένην, ἡ ὁποία τὴν αὐτὴν πρόνοιαν λαμβάνει περὶ τῶν καθ’ ἕκαστον; Ἐπίσης δὲν εὑρίσκω κανένα λόγον τῆς συμβουλευτικῆς γνώμης τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς. Διατί ν’ ἀναγράφηται συμβουλευτικὴ γνώμη καὶ νὰ μὴ ἀφίνεται, ὅπως ἔχει, ἡ διάταξις ἐν τῷ ἀρχικῷ νόμῳ; Ὁ νόμος σᾶς λέγει ὅτι, μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς. Διατί ἐδῶ τὴν κατεστήσατε συμβουλευτικήν; Ἐν τῷ αὐτῷ ἄρθρῳ θὰ ἔχητε δύο διατάξεις διαφόρους ἀλλήλων καὶ ἑπομένως περιττεύει ἐντελῶς εἰς τὸ νομοσχέδιον ἡ διάταξις αὐτή. Θὰ ἔχωμεν ἓν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ δύο διατάξεις περὶ κανονισμοῦ διὰ Β. Διατάγματος, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ μία θὰ λέγῃ ὅτι εἶναι γνωμοδοτικὴ πρότασις τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, ἡ δὲ ἄλλη θὰ λέγῃ ὅτι θὰ εἶναι ἁπλῆ πρότασις τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς περὶ τῶν ἑδρῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ἡ Ἀστυκλινική. Νομίζω ὅτι θὰ εἶναι κακὴ ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Αὐτὰ εἶχον νὰ προτείνω καὶ ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑποχρεωτικὸν τοῦ διορισμοῦ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν.

§226Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἐνῷ ἐμφανίζει συμπάθειαν πρὸς τοὺς ἐκτάκτους καθηγητὰς καὶ τὸν θεσμὸν τῆς ἐκτάκτου καθηγεσίας, διὰ τοῦ ἄρθρου 11 δημιουργεῖ πέδας ἀληθεῖς. Παρηκολούθησα ὁλόκληρον τὴν συζήτησιν. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ ἐν βραχυτάτῳ τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἀφοῦ μάλιστα οἱ παλαιότεροι βουλευταί — καθόσον ἔχω τὴν εὐχαρίστησιν νὰ παρακάθημαι ἐν τῇ Βουλῇ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν — γινώσκουσιν ὅτι εἰς τὰ Πανεπιστημιακὰ νομοσχέδια, ὁσάκις ἐγεννήθη Πανεπιστημιακὸν ζήτημα ὑπῆρξα καὶ εἰσηγητὴς τῆς γενομένης ἐν τῇ Βουλῇ ἐργασίας. Τὸ ζήτημα τῆς ἐκτάκτου καθηγεσίας ἀνεπτύχθη ἀπὸ τοῦ ἔτους 1908 καὶ ἀνεκινήθη ζωηρῶς· ἦτο δὲ εὔλογος ἡ ἀνακίνησις τοῦ ζητήματος, διότι ὁ θεσμὸς τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν εἶνε θεσμός, ὁ ὁποῖος ἐγγυᾶται τὴν ἐξέλιξιν τῆς νεωτέρας ἐπιστήμης. Δυστυχῶς ἡ Πολιτεία ἐγκαίρως δὲν ἐπεμελήθη τῆς ἀποδοχῆς τοῦ θεσμοῦ, καίτοι αἱ συζητήσεις αἱ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ αἱ ἐκθέσεις τῶν Ἐπιτροπῶν συνέτειναν εἰς τὴν ἀποδοχὴν τοῦ θεσμοῦ τὴν ταχυτέραν. Ἀλλ’ ἡ κατάστασις τῆς Βουλῆς τότε δὲν ἐπέτρεπεν ἐπὶ διάστημα χρόνου τὴν ἀποδοχὴν τροπολογίας τοῦ Πανεπιστημιακοῦ ὀργανισμοῦ. Ἀποτέλεσμα τῆς βραδύτητος ταύτης καὶ τῆς ἀναβολῆς ὑπῆρξε ἀγὼν πλέον, ἀγών, ὅστις ἐδίχασε τοὺς ἀντιπροσώπους τοὺς νεωτέρους τῆς ἐπιστήμης πρὸς τοὺς παλαιοτέρους. Καὶ τοῦ ἀγῶνος τούτου ἀποτέλεσμα ὑπῆρξε καὶ ἡ μείωσις τοῦ γοήτρου τοῦ Πανεπιστημίου, διότι δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι καὶ ἡ ἄμυνα τῶν κατεχόντων τὰς ἕδρας, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐπίθεσις τῶν ἐπιδιωκόντων τὴν ἐπὶ τὰ πρόσω ἐξέλιξιν τῆς ἐπιστήμης, ὑπῆρξε ζωηρὰ ἀμφοτέρωθεν, ἐνίοτε δὲ μέχρις ὑπερβολῆς. Ἀποτέλεσμα δὲ ὑπῆρξεν ἡ γενομένη ἀνατροπὴ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἑπομένως καὶ ἡ μείωσις τοῦ γοήτρου τῆς ἑλληνικῆς ἐπιστήμης. Κατόπιν τῆς ἐπανορθώσεως τῶν Πανεπιστημιακῶν πραγμάτων διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Ἀλεξανδρῆ καὶ ψηφισθέντος ὑπὸ τῆς Βʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ἐθεωρήθη ὅτι τὰ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν ἔληξαν. Οὐχ’ ἧττον τὰ πράγματα παρέμειναν ἔκτοτε ἐκκρεμῆ. Νομίζω ὅτι ἡ περαιτέρω παράτασις τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τούτου θὰ προκαλέσῃ βλάβην πολλὴν διὰ τὴν ἐπιστήμην ἀλλ’ ἴσως καὶ ἐπανάληψιν ἐπιβλαβῶν συνεπειῶν διὰ τὸ Πανεπιστήμιον, διότι, δυστυχῶς, οἱ κατέχοντες ἐπιστημονικὰς ἕδρας ἐν Ἑλλάδι δυσπίστως ἔχουσι πάντοτε πρὸς τοὺς νεωτέρους καὶ δὲν πρέπει ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ ἐνισχυθῇ ἡ ἄμυνα μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε ν’ ἀποκλεισθῇ ἡ νέα ἐπιστήμη τοῦ Πανεπιστημίου. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι, ὡς ἐπιβάλλεται ἡ λειτουργία τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν, τῶν ἐπικουρικῶν λεγομένων καὶ τῶν αὐτοτελῶν, ἐπιβάλλεται ἵνα διὰ παντὸς μέτρου ὁ διορισμὸς τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν γένηται ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον. Διὰ τοῦτο λέγω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς συμπαθῶς ἔχει πρὸς τὰς ἐκτάκτους ἕδρας καὶ τοῦτο ἀποδεικνύει τὸ ἄρθρον 4. Ἐγὼ θὰ ἐπεξέτεινον τὴν συμπάθειάν μου, ἂν ἐξηρτᾶτο ἀπὸ ἐμὲ καὶ πέραν τούτων. Νομίζω ὅτι δὲν ἔπρεπε διὰ τοὺς ἐκτάκτους μόνον καθηγητὰς νὰ δοθῶσι γενικαὶ διευθύνσεις, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθῇ τὸ μέτρον καὶ εἰς τοὺς ἐπιμελητὰς τῶν ἐργαστηρίων τῶν λειτουργούντων παρὰ ταῖς τακτικαῖς ἕδραις. Ἔπρεπεν οἱ ἐπιμεληταὶ ἢ τοὐλάχιστον οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐργάζωνται, οὕτω δὲ δὲν θὰ ἐδίδομεν μόνον τὴν τιμὴν εἰς τοὺς ἐκτάκτους καθηγητάς, ἀλλὰ καὶ τὸ μέσον τῆς πρακτικῆς ἐφαρμογῆς ἐν τῷ ἐργαστηρίῳ, διότι τότε θὰ ἐδίδωμεν εἰς αὐτοὺς καὶ τὰ μέσα τῆς ἐπικουρικῆς ἐργασίας καὶ τὸ μέσον τῆς ἐπικουρικῆς ἐργασίας εἶναι τὸ ἐργαστήριον τὸ ἐπιστημονικόν. Δυστυχῶς δὲ ἐν Ἑλλάδι ὁ ἐπιστήμων δὲν ἔχει τὰ μέσα, ὅπως ἀλλαχοῦ, νὰ ἐργάζηται, ἐὰν δὲ δὲν παράσχωμεν εἰς τοὺς ἐπιστήμονας—ὁμιλῶ περὶ τῶν ἰατρῶν καὶ τῶν φυσικομαθηματικῶν—ἐὰν δὲν παράσχωμεν τὰ μέσα εἰς τοὺς νεωτέρους ἐπιστήμονας τῶν ἐπιστημῶν αὐτῶν, ἵνα δύνανται μετὰ κύρους νὰ ἐργασθῶσιν εἰς τὰ ἐργαστήρια τοῦ Πανεπιστημίου, μὴ ὑπάρχοντος ἄλλου ἐργαστηρίου, δὲν θὰ ἔχωμεν τοὺς δυναμένους νὰ συμπληρώσωσι τὸν ἀριθμὸν τοῦτον, θὰ καταστήσωμεν δὲ προνομιούχους μόνον τοὺς καθηγητὰς καὶ ἐπιμελητάς. Οὕτω δίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς καθηγητὰς νὰ προχειρίζωσιν αὐτοὶ τοὺς ἐκτάκτους καθηγητάς, διότι οὗτοι δύνανται μόνον νὰ παρασκευάζωσιν αὐτὸ καὶ οὐδεὶς ἐκ τῶν ἄλλων ἐπιστημόνων ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐλπίζῃ. Οὕτω ὁ ὀργανισμὸς ὁ σημερινὸς ἀποκλείων τοὺς ἐκτάκτους καθηγητὰς ἀπὸ τῆς ἐργασίας ἐν τοῖς ἐργαστηρίοις τοῖς ἐπικουρικοῖς, παρέχει τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς καθηγητὰς νὰ προχειρίζωσι τοὺς ἐπιμελητάς των εἰς ὑποψηφίους ἐκτάκτους καθηγητὰς καὶ οὕτω καὶ οἱ ἐξ Εὐρώπης ἐρχόμενοι δὲν θὰ ἔχωσι θέσιν ἵνα περιμένωσι. Ἐὰν δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν τῷ παρόντι νὰ ληφθῇ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἡ ἐπιβαλλομένη αὕτη πρόνοια, θέτω τὸ ζήτημα, ἵνα δι’ ἄλλου νομοθετήματος λάβῃ τὴν ἄδειαν ταύτην, ἵνα παράσχῃ μεγάλην ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Ἰατρικὴν καὶ εἰς τὰς Φυσικὰς ἐπιστήμας ἐν Ἑλλάδι. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν διαγωνισμὸν νομίζω ὅτι, ὡς ἔχουσι τὰ κατ’ αὐτόν, κατὰ τὸν κείμενον ὀργανισμόν, δὲν ἔχουσιν ὀρθῶς. Ὁ εἰσηγητὴς τοῦ κειμένου νόμου εἶχε λάβει ὑπ’ ὄψιν τὴν πανεπιστημιακὴν ὕλην, ἡ ὁποία εἶχε συμπληρωθῆ μέχρι τότε ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ δὲν ἀπεδέχθη τὰ περιττά, περιέκοψε πολλά· ὡς εἶχον ἀναγραφῆ τὰ τῶν διαγωνισμῶν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν βουλευτῶν εἶχον ἄλλως, διότι ὁ διαγωνισμὸς εἶναι διττός· πρῶτον διαγράφεται διαγωνισμὸς πρὸς συγγραφὴν ὡρισμένου θέματος, κατόπιν γίνεται ἐνώπιον τῆς σχολῆς μεταξὺ τῶν προκρινομένων τριῶν μία ἐξέτασις προφορικὴ ἐπὶ ἰδίου θέματος, μία διδασκαλία εἰδικὴ πρὸς τοὺς φοιτητάς. Τότε ἐζητοῦμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὄχι μόνον νὰ ἐκτιμήσωσιν οἱ ἐξετασταὶ τὴν συγγραφικὴν δεινότητα τῶν διαγωνιζομένων, ἀλλὰ καὶ τὴν διδακτικὴν καὶ τὴν προχειρότητα διὰ διαπραγμάτευσιν ἑνὸς θέματος ἐνώπιον τῆς σχολῆς καὶ τὴν εὐκολίαν τοῦ ὑποψηφίου ἐκτάκτου καθηγητοῦ. Ἀλλὰ περιωρίσθη ὁ διαγωνισμὸς καὶ διετυπώθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὡσεὶ ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς συνήθους διαγωνισμοῦ, ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι γίνονται καθ’ ἑκάστην ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Προκειμένου περὶ τοιούτου διαγωνισμοῦ νομίζω ὅτι οὐδεμία βλάβη ἐπέρχεται, μᾶλλον ὠφέλεια, ἐὰν ἡ Βουλὴ παραιτηθῇ τοῦ ὅλου διαγωνισμοῦ. Ποῖα εἶναι τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται ἵνα γίνῃ τις δεκτὸς εἰς τὸν διαγωνισμόν; Ὁ ὀργανισμὸς ἔχει τοῦτο τὸ περίεργον ὅτι ἀπαιτεῖ τὴν συγγραφὴν μιᾶς πρωτοτύπου διατριβῆς· διότι, λέγει, εἰς τοὺς τακτικοὺς καθηγητὰς ὅτι γίνονται δεκτοὶ οἱ ἔχοντες συγγράψει πραγματείας, ἐξ ὧν τοὐλάχιστον μίαν πρωτότυπον, ὥστε καὶ διὰ τοὺς δευτέρους ζητεῖται τὸ αὐτὸ προσόν. Δὲν βλέπω λοιπὸν ὅτι ὑπάρχει κανεὶς λόγος, ἵνα ἐφαρμόσωμεν, προκειμένου περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, τὴν αὐτὴν διάταξιν καὶ νὰ μὴ ἐφαρμόσωμεν τὴν κρίσιν τῆς σχολῆς. Ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα, ὁ διαγωνισμὸς ὁ διαγραφεὶς ὑπὸ τοῦ κειμένου τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι διαγωνισμὸς τυπικός, τοῦ ὁποίου, νομίζω, ὅτι οὐσιαστικωτέρα εἶνε ἡ ἐφαρμογὴ τῆς κειμένης νομοθεσίας περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ τακτικοῦ καθηγητοῦ τῆς ἕδρας. Ἤθελον εἴπει καὶ ἕτερόν τι. Συμφωνῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀλαβᾶνον, πολὺ εἰδικώτερον εἰς τὰ πράγματα ταῦτα, ὅτι ὁ διαγωνισμός, ὁ προφορικῶς μάλιστα διεξαγόμενος, δὲν εὐνοεῖ πάντοτε τοὺς πράγματι σοφούς, διότι, προκειμένου περὶ ἐγγράφου διαγωνισμοῦ, ζητοῦντες νὰ γράψωσιν οἱ ὑποψήφιοι περὶ ἑνὸς θέματος κοινοῦ δι’ ὅλους, δὲν ζητεῖτε τίποτε, ἀφ’ οὗ ἔχετε πρὸς κρίσιν τὰς πρωτοτύπους ἐργασίας. Λοιπὸν ὁ διαγωνισμὸς θὰ εἶναι προφορικός· ἀλλ’ ἡ προφορικὴ ἐξέτασις πολλάκις ἀναδεικνύει νικητάς, οὐχὶ τοὺς σοφωτέρους, ἀλλὰ τοὺς ἐπιτηδειοτέρους ἢ τοὺς ψυχραιμοτέρους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι βέβαιοι ὅτι θὰ ἀποδειχθῶσιν οἱ καλύτεροι διδάσκαλοι καὶ θεράποντες τῆς ἐπιστήμης. Διὰ τοῦτο, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ λείψῃ ὁ διαγωνισμός. Συντελεῖ δὲ πρὸς τοῦτο καὶ ἕτερόν τι, ὅτι ὁ θεσμὸς τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν εἰσήχθη ἀπὸ τοῦ 1911, ἔκτοτε ὅμως ἐμεσολάβησαν γεγονότα, κατὰ τὰ ὁποῖα ἐλάχιστοι θὰ ἦσαν οἱ ἐπιστήμονες, οἱ ὁποῖοι διετήρησαν ὁλόκληρον τὴν ψυχραιμίαν, μεταφέροντες τὰς σκέψεις ἀπὸ τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων νὰ ἀπασχολήσουν τὸν νοῦν εἰς μελέτας ἐπιστημονικάς, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀρνηθῶμεν ὅτι ἡ ἐπιστημονικὴ μελέτη καὶ ἡ ἐν τῷ ἐργαστηρίῳ ἐργασία ἀπαιτεῖ ἀπόλυτον ψυχραιμίαν νεύρων καὶ ψυχῆς. Τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα διεδραματίζοντο ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ τοῦ 1910 διὰ τοὺς εὐαισθητοτέρους εἶχον ἀποτρέψει τὸν νοῦν ἀπὸ τὰς εἰδικὰς μελέτας, εἰδικῶς δὲ διὰ τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ ἀνεδεικνύοντο ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε ἐργασιῶν ἐκ τῶν νεωτέρων ἐπιστημόνων διὰ νὰ καταλάβωσι τὰς ἐκτάκτους ἕδρας, ἦσαν ἀπησχολημένοι εἴτε ὡς διευθυνταὶ νοσοκομείων, εἴτε ὡς ἰατροί, εἴτε καὶ ὡς νοσοκόμοι ἐν τῷ στρατῷ, ὥστε ἂν σήμερον εἰσαγάγωμεν τὸν διαγωνισμὸν θὰ καταλήξωμεν, ὥστε νὰ διευκολύνωμεν τὴν εἴσοδον εἰς τὰς ἕδρας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι νεώτεροι ὄντες, μὴ τυχὸν εὑρισκόμενοι εἰς τὸ στράτευμα, εὗρον τὴν εὐκαιρίαν ἀνενόχλητοι ἀπὸ τῶν πολεμικῶν, γεγονότων νὰ ἑτοιμάσωσιν ἐργασίας τινάς, ὥστε νὰ εὐδοκιμήσωσιν ἔχοντες προσφατώτερα τὰ ζητήματα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι πραγματικοὶ δικαιοῦχοι. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς κινδύνους, νομίζω ὅτι ὁ διαγωνισμὸς δὲν ἐνδείκνυται καὶ παραιτούμενοι τοῦ διαγωνισμοῦ θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν θέσιν νὰ ἐπιτύχωμεν ταχύτερον τὴν πλήρωσιν τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν, διότι προκειμένου νὰ γίνῃ δεκτὸς ὁ διαγωνισμὸς δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνωσι πέραν τῶν 3 διαγωνισμῶν κατ’ ἔτος, διότι ἄλλως δὲν θὰ ἦτο ἡ Σχολὴ κρίτρια πραγματικὴ τῶν θεμάτων, ἀλλ’ ἐλάχιστος κριτής, ὁ ὁποῖος θὰ ὑφίστατο βαρύτατον τὸν ἔλεγχον, θὰ ἐδημιούργει δὲ νέαν δίνην καὶ νέον σάλον καὶ θὰ ἤνοιγε τοὺς ἀσκοὺς τοῦ Αἰόλου κατὰ τῆς δυστυχοῦς Ἑλληνικῆς ἐπιστήμης καὶ τοιαῦτα πειράματα καλὸν εἶναι νὰ λείψωσιν. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὰς ἐκτάκτους ἕδρας καὶ νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ δεχθῇ τὴν γνώμην σχεδὸν τοῦ συνόλου τῆς Βουλῆς, διότι βλέπω ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν λαβόντων τὸν λόγον διεφώνησεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Προκειμένου εἰδικῶς περὶ τῆς Ἀστυκλινικῆς τὸ νομοσχέδιον νομίζω ὅτι ἔχει τι τὸ κενὸν δημιουργοῦν ὡς Κλινικὴν τὴν Ἀστυκλινικήν. Κατὰ τὸν κείμενον ὀργανισμὸν τὰς Κλινικὰς διευθύνουσι καθηγηταὶ τῶν οἰκείων ἑδρῶν· ἡ Ἀστυκλινικὴ δὲν ἔχει ἕδραν. Τίς λοιπὸν θὰ διευθύνῃ αὐτήν;

§227Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Βεβαίως θὰ ὑπάρξῃ.

§228Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔστω· πρόκειται νὰ δημιουργηθῇ ἕδρα Ἀστυκλινικῆς. Ἐγὼ ἀποδέχομαι πληρέστατα· ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι ὀρθὸν νὰ διασαφηνισθῇ τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου δὲν προνοεῖται. Τώρα τὰ τῆς ἑρμηνείας τοῦ ζητήματος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τὰ γινώσκει πολὺ καλὰ καὶ τὸ γινώσκω καὶ ἐγὼ ὅτι κατὰ τὸν κείμενον ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου ὡρίσθη ἀνώτατον ὅριον ἑδρῶν ἑκάστης σχολῆς, ὡρίσθη δὲ ὅτι διὰ Β. Διατάγματος ἐφάπαξ ἐκδοθησομένου ἤθελεν ἐντὸς τοῦ ὁρίου τούτου ὁρισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑδρῶν τῶν σχολῶν. Ἤδη ἐξεδόθη τὸ Β. Διάταγμα καὶ ὡρίσθησαν ἕδραι ἑκάστης Σχολῆς καὶ γεννᾶται τὸ ζήτημα· εἶναι δυνατὸν διὰ Β. Δ. νὰ ἱδρυθῶσιν αἱ λοιπαὶ ἕδραι; Κατ’ ἐμὲ ναί· ἀλλ’ ὑπῆρξεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας, δὲν γινώσκω ἂν ἐπὶ τῆς Ὑπουργίας τοῦ νῦν κ. Ὑπουργοῦ ἢ τοῦ προκατόχου του, ἀμφιβολία καὶ πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος ἐζητήθη ἡ γνώμη τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἀπαραίτητον συνήθειάν του ἐδιχάσθη καὶ μία μερὶς ἐγνωμοδότησεν, ὅτι, ἐκδοθέντος τοῦ Β. Δ. καὶ ὁρίσαντος τὰς ἕδρας τῶν Σχολῶν, δὲν δύναται νὰ ἐκδοθῇ ἄλλο Β. Δ., ὁρίζον τὰς ἕδρας, τὸ δὲ ἕτερον τμῆμα τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου ἐγνωμοδότησεν ὅτι ἡ ῥήτρα περὶ τῆς ἐφ’ ἅπαξ ἐκδόσεως Διατάγματος ἀφορᾷ τὸ ὅτι ὁρίζονται ἕδραι, ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἐξεδόθη τὸ Β. Διάταγμα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκδοθῇ ἄλλο Β. Διάταγμα, ἀλλὰ πρέπει νὰ γίνῃ νομοθετικὴ ἀλλοίωσις τῆς ἕδρας. Ἐφ’ ὅσον ὅμως πρόκειται περὶ ἑδρῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ὡρίσθησαν διὰ τοῦ Β. Διατάγματος, δὲν ἐξηντλήθη τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ δύναται νὰ ὁρίσῃ αὐτὰς μετὰ γνώμην τῆς Σχολῆς. Πρὸς τὴν γνώμην ταύτην συντάσσομαι καὶ ἐγὼ ἀπὸ ἀπόψεως ἑρμηνείας τοῦ Νόμου, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον εὑρισκώμεθα ἐνώπιον διχογνωμίας τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου καὶ ἐνώπιον ἀνάγκης νὰ ἱδρυθῇ ἕδρα Ἀστυκλινικῆς, νομίζω, ὅτι ὀρθότερον εἶναι, ἀντὶ νὰ βαίνωμεν πρὸς ἑρμηνείαν εἰς τὴν ὁποίαν καλοῦμεν ἐπίκουρον τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, νὰ τροπολογηθῇ τὸ ἄρθρον κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ λάβῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἱδρύσῃ τὴν ἕδραν τῆς Ἀστυκλινικῆς, ἐπὶ τῇ βάσει προτάσεως τῆς οἰκείας Σχολῆς καὶ καθ’ ὃν τρόπον ὁ ὀργανισμὸς ὁρίζει, πάντως ὅμως νὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν, διότι δυνατὸν νὰ ἔχῃ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ ἐγώ, ἀλλ’ ἡ ἑρμηνεία εἶναι διχασμένη. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἐφ’ ὅσον ἔχει τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξήγγειλε καὶ τὴν ὁποίαν ἐγὼ συμμερίζομαι, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἕδρα Ἀστυκλινικῆς, νὰ τροπολογήσῃ τὸ νομοσχέδιον κατὰ τοῦτο.

§229Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Περὶ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν ὡμίλησα προχθὲς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2· οἱ κύριοι συνάδελφοι ὡμίλησαν σήμερον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4, ἐν ᾧ ἡ θέσις αὐτοῦ εἶναι εἰς τὸ ἄρθρον 2, ἄρα δὲν ὁμιλῶ. Προχθὲς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 ὡμίλησαν οἱ συνάδελφοι ἰατροὶ καὶ διὰ τοῦτο ὑπεχώρησα. Ἤθελον νὰ παραστήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐξέλιξιν — ἡ λέξις εἶναι ἰατρικὴ— τῆς διατάξεως αὐτῆς ἀπὸ τοῦ πρώτου νομοσχεδίου μέχρι τοῦ τελευταίου· ἐπειδὴ ὅμως ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη, θὰ χαρίσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τὴν ἱστορίαν τῆς ἐξελίξεως τοῦ ἄρθρου 4, ὅπερ ἄλλο παρουσιάσθη εἰς τὴν πρώτην ἔκδοσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἄλλο εἰς τὴν δευτέραν καὶ ἄλλο εἰς τὴν ἔκδοσιν τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἐνώπιόν μας. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παραλείψω μίαν παρατήρησιν, ἐφ’ ἧς ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ὑμῶν καὶ ἡ παρατήρησις εἶναι, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργός, ἐν ἀγνοίᾳ δῆθεν τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ καὶ θέλων ὄχι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Στράτος, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ ἀποκρυβῇ οὕτως εἰπεῖν ἀπὸ τῶν ὀμμάτων τοῦ κοινοῦ, ἐπέκρινεν αὐτὸν καὶ ἀναφέρεται μόνον εἰς μίαν λέξιν διὰ νὰ δικαιολογήσῃ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τέλους ἔχει καὶ τὸ ἔχει εὐτυχῶς κατ’ ἐμὲ ἐν ὅλῃ αὐτοῦ τῇ πληρότητι. Παρατηρῶ εἰς τὴν διασκευὴν τοῦ ἄρθρου 4 § 5: «διευθυνταὶ τῶν τμημάτων διορίζονται... οἱ ἀσχοληθέντες εἰς τὰ τοῦ κλάδου μετὰ πρότασιν τοῦ διευθυντοῦ»· ποῦ τὸν εὕρετε τὸν διευθυντήν; Καὶ ἔρχεται τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον ἔθηκεν ὁ κ. Στράτος· Ἀλλ’ εἶναι ἕδρα ἡ Ἀστυκλινική; Εἶναι καὶ πάρα εἶναι.

§230Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὅταν γίνωσι δεκτοὶ οἱ ἔκτακτοι, φεύγει αὐτό.

§231Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἀλλὰ τί τὸ θέλετε αὐτὸ τὸ κρύψιμο ὅταν ἔχητε τοὺς νόμους ΓΩΚΓʹ καὶ ΓΩΚΕʹ, οἱ ὁποῖοι λέγουσι, τόσαι εἶναι αἱ ἕδραι διὰ τὴν Νομικήν, τόσαι διὰ τὴν Ἰατρικὴν κλπ.; Κατόπιν τί ἐκάμετε; Ἐξεδώκατε Διάταγμα καὶ εἴπατε: αὐταὶ εἶναι αἱ ἕδραι εἰς τὴν Νομικήν, αὐταὶ εἰς τὴν Ἰατρικὴν κλπ. Μετὰ τοῦτο ἐψηφίσατε ἄλλον νόμον, τὸν ΒΩΚϚʹ, ὅστις ἀνέστειλε τὸν νόμον τοῦ Πανεπιστημίου ὡς πρὸς τοὺς διορισμοὺς καὶ ἔδωκε δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διορίσῃ αὐτὴ τοὺς καθηγητὰς καὶ ἡ Κυβέρνησις τοὺς διώρισεν. Ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι, ἀπὸ ἰδιοτροπίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τοῦ Διατάγματος ἔλεγεν, ὅτι ἡ Νομικὴ Σχολὴ ἔχει δύο καθηγητάς, θὰ ἐμέναμεν ἐκεῖ, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι τὸ Διάταγμα ὥρισε δύο; Βέβαια ὄχι.

§232Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Νὰ προστεθῇ: ἡ Ἀστυκλινικὴ πληρουμένη κατόπιν προτάσεως τῆς Σχολῆς.

§233Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἡ Ἀστυκλινικὴ εἶναι ἕδρα κλινική. Τὸ ὄγδοον ἄρθρον αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει, διότι ἂν δὲν ἤθελε νὰ εἴπῃ αὐτὸ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠδύνατο νὰ εἴπῃ: ἱδρύεται ἡ Ἀστυκλινικὴ καὶ διευθύνεται οὕτω πως· ἄλλα λέγει ὅμως τὸ 8ον ἄρθρον, ὅπερ εἶναι καὶ ἀκαλαισθήτως συντεταγμένον. Ἤλθομεν λοιπὸν εἰς τὸ ζήτημα, ἂν δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ διορίσῃ ἀπ’ εὐθείας. Νομίζω ὅτι ναί.

§234ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὑπῆρξεν εἰς τοῦτο διαφωνία εἴπομεν ὅτι καλύτερον νὰ λυθῇ διὰ τῆς Βουλῆς.

§235Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ τὸ ἄρθρ. 7 τῶν νόμων ΓΩΚΓʹ καὶ ΓΩΚΕʹ ἔχουσι τὴν ἔννοιαν ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ πλέον τὰς καθορισθείσας ἕδρας, δύναται ὅμως νὰ καθορίσῃ καὶ ἄλλας μέχρι τοῦ νομίμου ἀριθμοῦ. Ὁ Ὑπουργὸς δὲν ὁρίζει τὰς ἕδρας διότι ἔχουν ὁρισθῇ ὑπὸ τοῦ Νόμου, καθορίζει μόνον αὐτάς, μὴ δυνάμενος νὰ θίξῃ τὰς ἅπαξ καθορισθείσας. Διορίζει δὲ καθηγητὰς δυνάμει τοῦ ἰσχύοντος ἀκόμη ΓΩΚϚʹ νόμου.

§236ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν τὸ ἐξήτασα αὐτὸ τὸ πρᾶγμα.

§237Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ παύσῃ.

§238Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα διὰ τὴν ἕδραν τοῦ διεθνοῦς δικαίου δυνάμει τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν.

§239Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Αὐτὸ ἐψηφίσθη τώρα τελευταίως. Ἀλλ’ ὀλίγῳ πρότερον ἂν ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις νὰ διορίσῃ καθηγητὴν τοῦ Διεθνοῦς δικαίου, ἠδύνατο κάλλιστα. Διὰ τὸν καθηγητὴν τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ δικαίου δὲν εἶναι τὸ ἴδιον, διότι ἐκείνη εἶναι θέσις χηρεύσασα. Λοιπὸν κατὰ τὰ ἀνωτέρω, ἔχετε σήμερον τὸ δικαίωμα νὰ διορίσητε τοὺς ἑξῆς καθηγητάς: Εἰς τὴν Θεολογίαν 2, εἰς τὴν Νομικὴν 2, εἰς τὴν Φιλοσοφίαν 3, εἰς τὴν Ἰατρικὴν 3 καὶ εἰς τὰ Φυσικομαθηματικὰ 4.

§240Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἡ Κυβέρνησις παρῃτήθη τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ.

§241Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Δὲν ἔχει δικαίωμα. Λοιπὸν ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: (Ἀναγινώσκει) «Ἀπὸ 1ης Ὀκτωβρίου 1914 παύει ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου ΓΩΚϚʹ, καθὼς καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, περὶ καθορισμοῦ τῶν ἑδρῶν ἑκάστης Σχολῆς. Ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ διαρκούσης τῆς ἄνω προθεσμίας, νὰ ἀναθέσῃ διὰ Διατάγματος εἰς τὴν οἰκείαν Σχολὴν τὸν ἐν μέρει ἢ ἐν ὅλῳ καθορισμὸν καὶ τὴν πλήρωσιν τῶν ὑφισταμένων κενῶν ἑδρῶν». Δηλαδὴ ἐὰν σεῖς δὲν θέλητε νὰ διορίσητε, ἐκδίδετε ἓν Διάταγμα καὶ ἀναθέτετε τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὴν Σχολήν.

§242ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διὰ τῆς τροπολογίας σας δίδεται ἀπεριορίστως τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ διορισμοῦ. Αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτόν.

§243Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τὸ δικαίωμα τὸ ἔχετε καὶ ἐὰν δὲν τὸ θέλετε ἐκδίδετε Διάταγμα καὶ παραπέμπετε τὴν ἐκλογὴν εἰς τὴν Σχολήν.

§244ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὀργανισμοῦ, διότι προβλέπει ὅτι γίνονται νέαι ἕδραι.

§245Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἀφοῦ προβλέπει, ποῖος θὰ τὰς κάμῃ; Σεῖς.

§246ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διατί περιπλέκετε τὰ πράγματα; Ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι ὅτι ἡ Ἀστυκλινικὴ θὰ ἱδρυθῇ.

§247Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἡ θεωρία, τὴν ὁποίαν σεῖς ὑποστηρίζετε ὅτι δὲν ἔχετε δῆθεν δικαίωμα, ἂν αὕτη ἱκανοποιεῖται, διότι καὶ σᾶς ἀναγνωρίζομεν δικαίωμα, ὅπερ ἔχετε καὶ νομίζετε ὅτι δὲν ἔχετε, σᾶς παρέχομεν τὴν εὐκολίαν διὰ τῆς τροπολογίας μου νὰ παραιτηθῆτε τοῦ δικαιώματος τοῦ διορισμοῦ, ἐκδίδοντες ἓν Β. Διάταγμα καὶ ἀναθέτοντες τὴν ἐκλογὴν εἰς τὴν Σχολήν. Ὁ νόμος σᾶς ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ ἔχητε εἰς τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν 22 ἕδρας· σεῖς ἐκάματε ἤδη 19. Δύνασθε νὰ τὰς κάμετε 20 καὶ 22.

§248ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὑπάρχει διαφωνία εἰς τοῦτο.

§249Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Καμμία λογική. Ἐὰν λοιπὸν δώσητε τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς εἰς τὴν Σχολήν, ὅπως διατυποῦται εἰς τὸ νομοσχέδιον, σημαίνει ὅτι διατηροῦνται αἱ 22 ἕδραι καὶ τὸ δικαίωμα τῆς συμπληρώσεως. Ἐὰν δὲν δώσητε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Σχολὴν καὶ ἐξακολουθήσητε ἔχοντες τὴν ἰδέαν ὅτι δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα τῆς πληρώσεως, τότε ὁρίζετε τὰς ἕδρας τῆς Σχολῆς εἰς 19 καὶ δὲν δύνασθε νὰ τὰς κάμετε 20 εἴτε θέλει ἡ Σχολὴ εἴτε δὲν θέλει. Διότι ἐρωτῶ: ποῖος ἔχει τὸν καθορισμὸν τῶν ἑδρῶν; Κανεὶς δὲν τὸν ἔχει. Ἡ Σχολή; Δυνάμει ποίας διατάξεως; Σεῖς λέγετε ὅτι δὲν τὸ ἔχετε;

§250Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν τὸ εἴπομεν.

§251Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Σεῖς δὲν τὸ λέγετε, ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ εἶπεν.

§252Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος εἶπεν ὅτι κατὰ τοῦτο ὑπάρχει διαφωνία γνωμῶν.

§253Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τὸ ὀρθότερον εἶνε νὰ διατηρήσωμεν τὴν δύναμιν τῆς Σχολῆς εἰς 22 ἕδρας, διότι ἄλλως αἱ ἕδραι ἀπὸ 22 θὰ γίνουν 19 καὶ τότε, διὰ νὰ τὰς κάμητε 20, θὰ θελήσητε νὰ κάμητε εἰδικὸν Νόμον καὶ κατόπιν διὰ νὰ τὰς κάμετε 21 ἕτερον νόμον καὶ οὕτω καθεξῆς.

§254ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐδῶ εἶνε ἡ Βουλὴ πάλιν.

§255Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι, ὅταν τοιαῦτα ζητήματα ἀνακινοῦνται καὶ ὑπάρχει εὐκαιρία νὰ λυθοῦν, καλὸν εἶναι νὰ λύωνται. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἦτο εὐχερέστερον εἰς τὴν τετάρτην παράγραφον, ἀφοῦ ὁρίσητε τὴν Ἀστυκλινικήν, ἡ ὁποία ἀναμφισβητήτως εἶναι ἕδρα...

§256Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Δὲν εἶνε ἕδρα.

§257Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Εἶναι. Ἀκούσατε. «Κλινικαὶ τῶν τακτικῶν ἑδρῶν τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς... 7) ἡ Νευρολογικὴ καὶ Φρενολογική, 8) ἡ Ἀστυκλινική».

§258Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Δὲν εἶνε ἕδρα.

§259Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Λοιπὸν εἶνε ἀνόητος ὁ Ὑπουργὸς ποῦ τὸ ἔγραψε!

§260Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ἐν τῇ Ἀστυκλινικῇ διδάσκεται τὸ σύνολον τῆς ἰατρικῆς πρακτικῆς.

§261ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε βουλευτά, ὁ νόμος τὴν καθορίζει ὡς ἕδραν. Εἶνε σαφὴς ὁ νόμος.

§262Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Βλέπετε ἐδῶ ἔχομε τὰς μεταμορφώσεις τοῦ Ὀβιδίου! (Γέλωτες). Ἔλεγον λοιπὸν ὅτι εἶνε ἀνάγκη νὰ ὁρίσωμεν πῶς διευθύνεται αὐτὸ τὸ ἔργον, νὰ εἴπωμεν ὅτι διευθύνεται ἀπὸ καθηγητὴν τακτικὸν διὰ νὰ λείψῃ πᾶσα ἀμφιβολία. Ἀφοῦ δὲ λέγετε ὅτι δὲν μπορεῖτε σεῖς νὰ τὸν διορίσητε, τόσον τὸ καλλίτερον, ἀφήσατέ το εἰς τὴν Σχολήν.

§263Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶπε ὅτι διὰ τῆς Σχολῆς θὰ γείνῃ αὐτό. Τὸ εἶπε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§264ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὰ πράγματα θὰ τὸ δείξουν κατὰ πόσον ἐκάμαμε καλά.

§265Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τὸ παρελθὸν μᾶς ἔδειξε τί ἐκάμαμε. Λοιπὸν νὰ καθορισθῇ ῥητῶς ὅτι ἡ Ἀστυκλινικὴ διευθύνεται ἀπὸ διευθυντήν. Τὰ ἄλλα ἐδάφια ἔχουσι, κατὰ τὴν γνώμην μου, καλῶς. Θὰ εἶχον ἴσως ἀντίρρησιν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀναγραφόμενον ποσόν, ἐὰν τοῦτο εἶνε ἐπαρκές, ἀλλὰ μὴ ὢν εἰς κατάστασιν νὰ συζητήσω εἰδικῶς, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὴν τελείαν συγκρότησιν τῆς Ἀστυκλινικῆς, ἀφίνω εἰς κανένα ἰατρὸν συνάδελφον νὰ ἀναπτύξῃ τὸ θέμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι πρωτεύει. Αὗται ἦσαν αἱ παρατηρήσεις μου, μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ὑποστηρίξω τὴν τροπολογίαν περὶ ἐκτάκτων καθηγητῶν.

§266Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Δὲν εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἡ Ἀστυκλινικὴ ὡς ἕδρα. Τὸ νομοσχέδιον λέγει «8ον». Ἐκεῖνο τὸ «8ον» πρέπει ἐντελῶς νὰ λείψῃ, διότι εἰς τὴν βʹ παράγραφον δὲν ἀναφέρεται μεταξὺ τῶν ἑδρῶν καὶ ἡ Ἀστυκλινική, παρὰ λέγεται ὅτι ἡ Ἀστυκλινικὴ καταργεῖται καὶ σήμερον ἐπανερχόμεθα νὰ ἱδρύσωμεν τὴν Ἀστυκλινικήν. Ἡ Ἀστυκλινικὴ εἶναι ἵδρυμα. Θὰ ἦτο ἐντελῶς σόλοικον εἰς τὴν σειρὰν τῶν ἑδρῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἐπιστημονικὸν ὄνομα, νὰ τεθῇ ὀγδόη ἕδρα, ἡ Ἀστυκλινική. Εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν ἱδρύεται ἕδρα τοῦ Εὐαγγελισμοῦ; Κατ’ ἐμὴν γνώμην τὸ πρᾶγμα ἔχει ὡς ἑξῆς: ἡ Ἀστυκλινικὴ ἐπανιδρύεται, δυνάμει τῆς βʹ παραγράφου ἀπαιτεῖται γνωμοδότησις τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς. Θὰ ἔλθῃ λοιπὸν ἡ Ἰατρικὴ Σχολὴ καὶ θὰ εἴπῃ, ἐπανιδρύομεν τὴν Ἀστυκλινικήν· φρονῶ ὅτι διὰ τὴν Ἀστυκλινικὴν ταύτην ἀπαιτεῖται εἴτε μία ἕδρα, εἴτε δύο, εἴτε καὶ καμμία, διότι εἷς ἐκ τῶν καθηγητῶν δύναται νὰ ἀναλάβῃ τὴν διεύθυνσιν τῆς Ἀστυκλινικῆς καὶ ἑπομένως προχωρεῖ μόνον εἰς τὸν καθορισμὸν τῶν τμημάτων. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλον λόγον φρονῶ ὅτι δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει, δυνάμει τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, διότι λέγομεν: ἱδρύομεν τὴν Ἀστυκλινικήν· ἔρχεται ἡ Σχολὴ καὶ λέγει: θέλω δύο ἕδρας, μίαν χειρουργικὴν καὶ μίαν κλινικήν· ἀλλὰ τὰς ἕδρας τὰς ἔχει ἤδη καθορίσῃ ἐφ’ ἅπαξ ἡ Κυβέρνησις καὶ δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ νὰ εἴπῃ, ἱδρύω ἄλλας.

§267ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ δύναται.

§268Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Ἡ Βουλὴ δύναται, ἀλλ’ ὁ κ. Κροκιδᾶς ἰσχυρίζεται ὅτι δυνάμει τοῦ παλαιοῦ νόμου δύναται νὰ ἱδρυθῇ ἕδρα. Ζητῶ λοιπὸν μίαν διευκρίνισιν: Ὑποθέσατε ὅτι ἡ Ἰατρικὴ Σχολὴ διὰ τῆς γνωμοδοτικῆς της ἀποφάσεως, ὁρίζουσα τὰ τῆς Ἀστυκλινικῆς, ὁρίζει τμήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποτελέσουν ἔκτακτον ἕδραν. Περὶ τῶν τμημάτων τούτων δὲν προβλέπει ὁ ἰσχύων ὀργανισμός, ὁ περιλαμβάνων δεκαοκτὼ ἕδρας ἐκτάκτων καθηγητῶν. Ἡ Κυβέρνησις θὰ διορίσῃ πλείονας τῶν δέκα ὀκτώ;

§269ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον.

§270Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ ζήτημα ἔχει δύο ἀπόψεις. Τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νομοσχεδίου δὲν τροποποιεῖ τὴν διάταξιν περὶ ἑδρῶν, ὥστε ἡ θέσις τῆς νέας Ἀστυκλινικῆς νὰ προϋποθέτῃ τὴν ἵδρυσιν ἕδρας. Τροποποιεῖ τὸ ἄρθρον περὶ Κλινικῶν. Ὁ κ. Ἀλεξανδρῆς τότε, θέλων νὰ τονίσῃ περισσότερον ὅτι ἡ Ἀστυκλινικὴ καταργεῖται, ἀφοῦ ἐμνημόνευσεν ὅτι αἱ Κλινικαὶ εἶναι ἐν ὅλῳ 7, περιέλαβε καὶ τὴν διάταξιν ὅτι ἡ Κλινικὴ καταργεῖται. Κατόπιν τούτου ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον, προκειμένου νὰ ἱδρυθῇ εἰδικὴ Ἀστυκλινική, νὰ ὁρισθῇ συγχρόνως ὅτι ἱδρύεται καὶ ἕδρα, διότι ὁριζομένης τῆς Ἀστυκλινικῆς ὡς Κλινικῆς μόνον, ἕνεκα τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 21, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἱδρυθῇ ἕδρα, ἐφόσον δὲ διὰ τὴν Ἀστυκλινικὴν δὲν ὑπάρχει ἕδρα, εἶναι ὁριστέον ὑπὸ τῆς Βουλῆς θὰ ὑπάρξῃ ἕδρα ἢ θὰ ὁρισθῇ μία τῶν ὑφισταμένων ἑδρῶν; Δεύτερον κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἐκτελῇ ὁ καθηγητὴς τὸ καθῆκόν του; Καὶ ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ ὁ κ. Κροκιδᾶς μοῦ ὑπενθύμισε τὸν παλαιὸν αὐλικὸν τοῦ Λουδοβίκου ΙΔʹ, ὁ ὁποῖος ἔλεγεν εἰς τὸν βασιλέα «ὅ,τι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἔγινε, ὅ,τι εἶναι ἀδύνατον θὰ γίνῃ». Ὁ κ. Κροκιδᾶς ἔλεγεν ἀπόψε εἰς τὴν Κυβέρνησιν: ἂν νομίζητε ὅτι ἡ διάταξις τοῦ νόμου τοῦ προσωρινοῦ, σᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ διορίσητε καθηγητήν, διορίσατέ τον, ἂν νομίζητε ὅτι δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα, φέρετε νόμον.

§271Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ὁμιλεῖτε οὕτω διότι εἶσθε ἀσφαλής.

§272Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τί ἐνδιαφέρει ἐμέ;

§273Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἅμα ἀκούσητε μίαν τροπολογίαν θὰ ἴδητε τί σᾶς ἐνδιαφέρει.

§274Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ λέγητε πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνασθε νὰ ὑποστηρίζητε. Κατὰ τὸν προσωρινὸν Νόμον, ἡ Κυβέρνησις εἶχε δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ καθηγητὰς διὰ τὰς τότε ὑπαρχούσας κενὰς ἕδρας κατόπιν γνωμοδοτήσεως τῶν ἐπιτροπειῶν. Ἀλλ’ αἱ ἕδραι αἱ προσωριναὶ ἐπληρώθησαν, ἐκτὸς δὲ τούτου αἱ Ἐπιτροπεῖαι ὡρίσθησαν, ἐξήντλησαν τὸ δικαίωμα αὐτῶν καὶ ἔκαμαν τὰς προτάσεις. Ὑπάρχει πρότασις περὶ Ἀστυκλινικῆς εἰς τὰς Ἐπιτροπείας ἐκείνας; Ὄχι βεβαίως. Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπόν, ἀφοῦ ἐξαντλήθη ἡ δικαιοδοσία τοῦ νόμου ἐκείνου, νὰ ἑρμηνεύσωμεν ὅτι δυνάμει τοῦ νόμου ἐκείνου ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκλέξῃ καθηγητήν; Ἀλλὰ νομίζω ὅτι καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως εἶναι χρήσιμος ἡ ἐξέτασις. Ἀφ’ ἧς ἐξηντλήθη τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ περὶ πληρώσεως τῶν ἑδρῶν δυνάμει νόμου, ὅστις ἦτο προϊὸν ἀνάγκης ἐπιτακτικῆς, διότι ἦτο προϊὸν τῆς ἐκκαθαρίσεως, νομίζω ὀρθὸν νὰ λειτουργήσῃ ὁ ὀργανισμὸς καθ’ ὅλην τὴν διαδικασίαν αὐτοῦ. Τοῦτο ἀπαιτεῖ καὶ τὸ κῦρος τοῦ Πανεπιστημίου, διότι ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἰσχυρὰ ἡ Κυβέρνησις, τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς τοῦ καθηγητοῦ ἐξαρτᾶται οὐχὶ διότι ὁ ὑπέρτερος κριτὴς ἐκλέγει αὐτόν, ἀλλὰ διότι ὁ ἁρμόδιος. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ὑπάρχει οἰκεία Σχολή, πρέπει νὰ ἐκλέγῃ ἡ Σχολή. Τότε εἰσέρχεται ὁ καθηγητὴς εἰς τὴν Σχολὴν ὡς ἴσος πρὸς ἴσους νικηφόρος καὶ μὴ ἔχων νὰ ὀφείλῃ εἰς κανένα τὴν ἐκλογήν του παρὰ εἰς τὸν ἑαυτόν του· ἀφ’ ἑτέρου καὶ διὰ τὰς Κυβερνήσεις, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι ἐξαιρετικαὶ περιπτώσεις, εἶναι ὀρθὸν νὰ μὴ κάμωσι χρῆσιν ἐξαιρετικῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα εἰς ἐξαιρετικὰς περιπτώσεις εἶναι συγκεχωρημένα. Καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἀκόμη συμφέρει ἡ ἐκλογὴ νὰ γείνῃ παρὰ τῆς ἁρμοδίας Σχολῆς καὶ οὐχὶ τῆς Κυβερνήσεως, διότι τότε θ’ ἀποφύγωμεν καὶ ἐν τῇ Βουλῇ τὰς συνεπείας τῆς ἐκλογῆς, τὰς ὁποίας ὑπέστημεν πλουσιοπαρόχως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τὰς περιπτώσεις τοῦ διορισμοῦ καθηγητῶν ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων.

§275Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἀνέγνωσε τὰ νομοσχέδια, διότι εἶχε τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα ἐγώ.

§276Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὴν ἤλλαξα, καὶ ἀντὶ νὰ μὲ συγχαρῇς θέλεις νὰ μὲ ἐπαναφέρῃς.

§277Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Λοιπὸν ἔχω μίαν τροπολογίαν, κ. Ὑπουργέ, ἀλλὰ τέλος πάντων ὁμιλήσετε πρῶτον.

§278Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Διὰ τοῦ ἄρθρου 4 ἐπανιδρύεται ἡ Ἀστυκλινική. Ἐντεῦθεν ἔλαβον ἀφορμὴν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ἀγορεύσαντες, νὰ κάμωσι μακρὸν λόγον περὶ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, περὶ τῶν ὁποίων ἄλλο ἄρθρον, τὸ ἄρθρον 11, μοῦ φαίνεται, τοῦ νομοσχεδίου μεριμνᾷ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ μνημονεύονται οἱ ἔκτακτοι καθηγηταί, ὡς διευθυνταὶ τῶν τμημάτων τῆς Ἀστυκλινικῆς. Ἀναντίρρητον τυγχάνει ὅτι πάλιν ἐβάρυνεν εἰς τὴν σκέψιν τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἀνάγκη ὅπως διορισθῶσι καθηγηταὶ εἰς τὴν Ἰατρικὴν Σχολήν, οἱ ὁποῖοι μάλιστα νὰ εὕρωσιν ἵδρυμα κατάλληλον, ἐν τῷ ὁποίῳ νὰ ἐργασθῶσιν οὐχὶ εἷς ἕκαστος ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τοῦ τακτικοῦ καθηγητοῦ, ὡς ὡρίζετο ἐν τῷ ὀργανισμῷ, ἀλλὰ ὡς διευθυνταὶ ἀνεξαρτήτων τμημάτων, ἀναντιρρήτως ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν ἑνὸς καὶ μόνου τακτικοῦ καθηγητοῦ. Ἡ Ἀστυκλινική, ὡς ἱδρύθη, θέλει βεβαίως προσφέρει ὑπηρεσίας μεγάλας, διότι αὕτη θὰ γείνῃ τὸ φυτώριον τῶν τακτικῶν καθηγητῶν ἀλλὰ καὶ διότι διὰ ταύτης εἶναι δυνατὸν νὰ προσενεχθῶσιν ὑπηρεσίαι πολύτιμοι καὶ διὰ τὴν κοινωνίαν καὶ ἐμεριμνήσαμεν ὅπως τὴν Ἀστυκλινικὴν ἱδρύσωμεν ὄχι ὡς μέχρι τοῦδε ἐλειτούργει ἀλλὰ νὰ πλουτίσωμεν αὐτὴν ὄχι βεβαίως διὰ τῶν ἀφθόνων καὶ πολλῶν, τὰ ὁποῖα ἴσως εἶναι ἀναγκαῖα, ἀλλὰ δι’ ὅλων τῶν ἐπαρκῶν μέσων ὅπως λειτουργήσῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον πληροῦντα τὰς προσδοκίας τῆς Σχολῆς καὶ ἡμῶν. Ὁρισθεῖσα ἡ Ἀστυκλινικὴ ὡς ἰδιαιτέρα Κλινικὴ βεβαίως εἶχεν ἀνάγκην τοῦ διευθυντοῦ αὐτῆς καὶ ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 4 προφανὲς εἶναι, ὅτι διευθυντὴς αὐτῆς εἶναι ὁ τακτικὸς καθηγητής, ὁ κατὰ προσθήκην τιθέμενος ὡς καθηγητὴς τῆς ἱδρυομένης ταύτης Κλινικῆς ἕδρας καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀπέχω ἀπὸ τοῦ ν’ ἀποδεχθῶ καὶ ἀποδέχομαι τὸν καθορισμόν, τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας βουλευτὴς διὰ τῆς τροπολογίας του ὑποβάλλει. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ὁρίζει ὅτι τὴν Ἀστυκλινικὴν διευθύνει ὁ καθηγητὴς τῆς τακτικῆς ἕδρας τῆς Ἀστυκλινικῆς, συνιστωμένης διὰ Β. Διατάγματος ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 7 ὁριζομένων ἑδρῶν (Διάλογοι). Τὸ ζήτημα εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον καὶ ἐνῷ φαίνεται ὅτι τόσον πολὺ σᾶς ταράσσει, ἀρκεῖ ν’ ἀκούσητε ὅτι ἐν τῷ παρελθόντι καθηγηταὶ διαπρεπεῖς ὑπῆρξαν καθηγηταὶ τῆς Ἀστυκλινικῆς.

§279Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Ἦσαν διευθυνταὶ τῆς Ἀστυκλινικῆς.

§280Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ὁ Ὀρφανίδης ὑπῆρξε τακτικὸς καθηγητὴς τῆς Ἀστυκλινικῆς, ὁ δὲ Καραμήτσας εἰς τὸ σύγγραμμά του γράφει: «Καθηγητοῦ τῆς Ἀστυκλινικῆς». Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει τι τὸ παράδοξον. Ἀλλὰ δὲν ἔχει ἀκόμη τι τὸ παράδοξον διότι δὲν ὀνομάζεται ἁπλῶς τῆς Κλινικῆς ἀλλὰ τῆς Ἀστυκλινικῆς.

§281Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἐπιστήμη. Τὴν ἐπιστήμην δὲν τὴν κάμνομεν ἡμεῖς, ἐὰν μεταχειρισθῶμεν τὸν ὅρον.

§282Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐγὼ εἰς τὰ νομικὰ ἤθελον σᾶς ἀκούσει μετὰ προσοχῆς, ἀλλὰ διὰ τὰ ἰατρικά, ὅταν ἰσχυρίζεσθε μετὰ τόσης σοβαρότητος ὅτι αὐτὸ εἶναι ἐπιστήμη, βεβαίως δὲν θὰ σᾶς παρακολουθήσω.

§283Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ὁ ὅρος τῆς Ἀστυκλινικῆς δὲν εἰμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ, κύριε Ὑπουργέ.

§284Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶναι μάθημα; Εἶναι εἰδικὸς κλάδος; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν ἕδρα Ἀστυκλινικῆς;

§285Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἶναι τόσον εὔκολον νὰ τεθῇ ὅτι ἱδρύεται τρίτη ἕδρα παθολογικῆς κλινικῆς, τῆς ὁποίας ὁ τακτικὸς καθηγητὴς διευθύνει τὴν Ἀστυκλινικήν.

§286ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Συμφωνότατοι.

§287Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἱδρύεται ἡ ἕδρα αὐτὴ ἐπὶ τῷ ἀποκλειστικῷ σκοπῷ νὰ διευθύνῃ τὴν Ἀστυκλινικήν. Ἐγὼ νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ τεθῇ, συμπίπτω δὲ καθ’ ὁλοκληρίαν πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας, ὅτι ἐν τῷ δικαιώματι τῆς Κυβερνήσεως ἔγκειται ὁ καθορισμὸς τῶν ἑδρῶν μέχρι τοῦ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον καθορίζει ὁ νόμος· τοῦτο δὲν ἐπιβάλλει ὡς ἀναγκαίαν συνέπειαν τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κορινθίας βουλευτοῦ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δικαιοῦται νὰ προβῇ εἰς ἄμεσον διορισμόν, ἀλλὰ καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι τοιαύτην τινὰ θὰ εἶχε γνώμην, δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ἀπαρνηθῇ τὸ δικαίωμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἔχει· τὸ ἀπηρνήθη δὲ λίαν εὐχαρίστως, διότι δὲν εὕρισκε λόγους νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τῆς ἐκλογῆς προσώπου, τὸ ὁποῖον ἐντελῶς διαφέρει ἀπὸ τὴν εὐθύνην τοῦ καθορισμοῦ τῶν ἑδρῶν, διότι προβαίνουσα εἰς τὸν καθορισμὸν τῶν ἑδρῶν ἡ Κυβέρνησις πράττει τοῦτο διὰ νὰ προλάβῃ τὸ ἐνδεχόμενον, ὅπως αἱ διάφοροι σχολαὶ ἀποφύγωσι τὸν καθορισμὸν τῶν ἑδρῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἤθελον κριθῇ χρησιμώταται καὶ δυνάμεναι νὰ θίξωσι συμφέροντα ἐπαγγελματικά. Διὰ τοῦτο ὁ καθορισμὸς τῶν ἑδρῶν ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐπειδὴ δὲ τὸ δικαίωμα τοῦτο νομίζει ὅτι ἔχει ἡ Κυβέρνησις, δὲν καθωρίσθη τοῦτο ἐν τῷ ἄρθρῳ τοῦ νομοσχεδίου, ἁπλῶς ἀναφέρεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι θέλει γίνει ἕδρα, τὴν ὁποίαν θὰ διευθύνῃ τακτικὸς καθηγητὴς διευθύνων καὶ τὴν Ἀστυκλινικήν. Προκειμένου περὶ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν ὡμολογήθη καίτοι κατ’ ἀρχὴν ἐφάνη τοῦτο παράδοξον, τὴν ἑσπέραν ταύτην παρ’ ἐπιλέκτων συναδέλφων, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, ἐφ’ ὅσον μένομεν εἰς τὸ σύστημα τοῦ διαγωνισμοῦ, νὰ πληρωθῶσι πλείονες τῶν τριῶν ἑδρῶν, ἐὰν πρόκειται αἱ Σχολαὶ νὰ κρίνωσι μετ’ εὐσυνειδησίας καὶ αὐστηρότητος. Ἀλλὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐγενικεύθη ἡ γνώμη εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ διαγωνισμὸς πρέπει νὰ ἀνασταλῇ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἕδρας τῶν ἐκτάκτων· μόνον ἔρις ἀνεφύη μεταξὺ τῶν ὁμιλησάντων, ἐὰν ἡ γνώμη τῆς Σχολῆς πρέπει νὰ εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν Ὑπουργὸν ἢ ὄχι. Ἐζητήθη δηλονότι νὰ πληρωθῶσιν ἀθρόως, ἐὰν ὄχι ὅλαι αἱ ἕδραι, τουλάχιστον τινὲς ἐξ αὐτῶν, τὸ ἓν τρίτον αὐτῶν καὶ νὰ πληρωθῶσι κατὰ πρότασιν ἢ κατὰ γνώμην τῆς Σχολῆς, μὴ λαμβανόντων χώραν διαγωνισμῶν. Καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ὑπεστήριξαν ὅτι δὲν πρέπει νὰ εἶναι ἡ πρότασις ὑποχρεωτικὴ ἀλλὰ νὰ ἀφεθῇ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα τῆς ἀρνήσεως τῆς ἐκλογῆς, ἡ ὁποία θὰ γίνεται παρὰ τῆς Σχολῆς, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἔχει τὴν αὐτὴν γνώμην. Ἡ Κυβέρνησις δὲν νομίζω ὅτι ἐπὶ τούτου ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐκφράσῃ γνώμην, ἐλευθέρα εἶναι ἡ Βουλή, κανονίζουσα τὰ περὶ τούτου, νὰ ἀποφασίσῃ ἐὰν ἡ γνώμη τῆς Σχολῆς πρέπει νὰ εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν Ὑπουργὸν ἢ ὄχι καὶ ἑπομένως ἂς ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ μέρους τούτου, ὅταν φθάσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ εἰδικοῦ ἄρθρου. Κατηγορήθην ὅμως διότι λέγω ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 «μέχρις οὗ πληρωθῶσιν αἱ ἔκτακτοι ἕδραι, τὰ τμήματα τῆς Ἀστυκλινικῆς διευθύνουσιν ἰατροί». Καὶ ἐὰν μὲν ἐπρόκειτο νὰ μείνωμεν εἰς τὸ σύστημα τῶν διαγωνισμῶν, θὰ ἦτο σπουδαία ἡ παρατήρησις, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν τὰ τμήματα τῆς Ἀστυκλινικῆς νὰ μένωσιν ἄνευ διευθύνσεως. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν πρόκειται νὰ μείνωμεν εἰς τὸ σύστημα τῶν διαγωνισμῶν καὶ πρόκειται μόνον διὰ προτάσεως τῶν Σχολῶν νὰ πληρώσωμεν τὰς ἕδρας, ἐρωτῶ· μέχρις οὗ συντελεσθῇ τὸ γεγονὸς τοῦτο, ποῖοι θὰ διευθύνωσι τὰ τμήματα τῆς Ἀστυκλινικῆς, ἡ ὁποία λειτουργεῖ καὶ σήμερον διὰ τμημάτων διευθυνομένων ὑπὸ ἰατρῶν καὶ κατὰ τὴν γνώμην μου, τινῶν ἐξ αὐτῶν εὐδοκίμως; Ἐγὼ δέ, ὁ ὁποῖος παρακολουθῶ τὰ πράγματα καὶ ἐξ ὑποχρεώσεως, δὲν δύναμαι νὰ ἀρνηθῶ ὅτι ἐν τῇ Ἀστυκλινικῇ καὶ νέοι ἐργάζονται καὶ παλαιοὶ παραμένουσι εὐσυνειδήτως ἐκπληροῦντες τὰ καθήκοντα αὐτῶν, ἐφ’ ὅσον παρέχῃ ἡ Πολιτεία καὶ τὸ Πανεπιστήμιον τὰ μέσα. Θέλετε αὔριον νὰ κλείσωμεν τὴν Ἀστυκλινικὴν καὶ νὰ τὴν σφραγίσωμεν μέχρι τῆς ἐκλογῆς τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν κατὰ τὸν ἕναν ἢ ἄλλον τρόπον; βεβαίως ὄχι. Καὶ ἐὰν τὸ θέλητε δὲν ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀναγνωρίζει ὄχι μόνον τὴν χρησιμότητά της ἀλλὰ καὶ ὅτι πρέπει νὰ πλουτισθῇ αὕτη, παρεχομένων ἀφθόνων τῶν μέσων.

§288Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Νὰ γίνωσιν οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ γλήγορα· ἐφ’ ὅσον δὲν γίνωνται θὰ μένωσιν ἰατροί.

§289Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μέχρι λοιπὸν τῆς ἐκλογῆς τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἀναθέσωμεν εἰς ἰατροὺς τὴν διεύθυνσιν τῶν τμημάτων, ἐὰν δὲ ἐτέθησαν προσόντα πενταετὴς ἄσκησις τοῦ ἰατρικοῦ ἐπαγγέλματος καὶ εἰδικότης εἰς ἕκαστον κλάδον, ἐτέθησαν ταῦτα, διότι ὁ Ὑπουργὸς ἔχει τὴν ἐπιθυμίαν, ἐάν τις τῶν ὑπαρχόντων δὲν εἶναι κατάλληλος νὰ ἀπολυθῇ καὶ ν’ ἀντικατασταθῇ δι’ ἄλλου, διότι καὶ ἐπὶ 5 ἢ 6 μῆνας ἐὰν πρόκειται νὰ βραδύνῃ ἡ πλήρωσις τῶν ἑδρῶν εἶναι ἀρκετὸν τὸ διάστημα, ῥητῶς δὲ ἐτέθη ἐν τῷ ἄρθρῳ «μέχρι τῆς πληρώσεως τῶν ἑδρῶν δι’ ἐκτάκτων καθηγητῶν»· δὲν εἶναι δὲ δικαία ἡ φωνή, ἡ ὁποία ἠκούσθη ἀπὸ ἀπουσιάζοντα συνάδελφον, ὅτι ἡ διάταξις ἐτέθη διὰ νὰ θεραπεύσῃ προσωπικὰς ἀπαιτήσεις, διότι οἱ πλεῖστοι τῶν ἰατρῶν εἶναι ἤδη διωρισμένοι· ἑπομένως ἡ ἀνησυχία ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης δὲν εἶναι εὔλογος καὶ παρακαλῶ νὰ ἐκλείψῃ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀσφαλίσητε καὶ νὰ μεριμνήσητε νὰ ἀσφαλίσητε εἶναι ἡ ταυτόχρονος ἐκλογὴ πλειοτέρων τῶν τριῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ πλήρωσις τῶν ἑδρῶν τῶν ἀναγκαίων διὰ νὰ διευθύνωσι τὰ τμήματα τῆς Ἀστυκλινικῆς. Τὸ μέσον τοῦτο ποῖον εἶναι; Ἐξ ὅσων ἠκούσαμεν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅπως κατὰ πρότασιν τῶν σχολῶν ἐκλεχθῶσιν οἱ ἔκτακτοι καθηγηταί. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑποχρεωτικὸν ἢ μὴ τῆς προτάσεως, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, ἂς ἀποφανθῇ ἡ Βουλή. Ἡ Κυβέρνησις θέλει ἀποδεχθῇ, εἴτε τὴν μίαν γνώμην, εἴτε τὴν ἄλλην. Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο φέρω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, ὅτι: «Οἱ μισθοὶ τοῦ τακτικοῦ καθηγητοῦ, τῶν διευθυντῶν τῶν τμημάτων, ἐκτάκτων καθηγητῶν, ὧν εἷς διορίζεται διὰ Β. Διατάγματος ὑποδιευθυντὴς τῆς Ἀστυκλινικῆς, τῶν ἰατρῶν, ὡς καὶ πᾶσα ἐπὶ πλέον τοῦ ποσοῦ τῶν 30 χιλιάδων δραχμῶν ἀπαιτηθησομένη δαπάνη πρὸς συντήρησιν τῆς Ἀστυκλινικῆς καταβάλλεται ὑπὸ τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, ἀναγραφομένης πρὸς τοῦτο ἐτησίως τῆς ἀναλόγου πιστώσεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ αὐτοῦ». Φέρω ἀκόμη τὴν τροπολογίαν ὅτι: «Ὁ ἕτερος τῶν τακτικῶν καθηγητῶν τῆς ὀφθαλμολογίας, ἐφ’ ὅσον ὑφίσταται δεύτερος τοιοῦτος, διευθύνει τὸ ὀφθαλμολογικὸν τμῆμα τῆς Ἀστυκλινικῆς, ἔχων ἴδιον ἐπιμελητὴν καὶ βοηθόν». Καὶ σήμερον ἐργάζεται ἐκτὸς τῶν ὁρίων τοῦ νόμου ὁ ἕτερος τῶν καθηγητῶν τῆς ὀφθαλμολογίας ἐν τῇ Ἀστυκλινικῇ, ἀλλὰ ἔπρεπε, τώρα ποῦ δίδεται ἀφορμή, νὰ καθιερώσωμεν νομοθετικῶς τὴν θέσιν αὐτοῦ. Ὅτι δηλαδὴ πρέπει νὰ διευθύνῃ ὁ ἴδιος τὸ τμῆμα τοῦτο ἐντελῶς ἀνεξαρτήτως πάσης ἄλλης διευθύνσεως τῆς Ἀστυκλινικῆς, διότι θὰ εἶνε τακτικὸς καθηγητής, ἀρχαιότερος ἐκείνου, ὁ ὁποῖος θ’ ἀναλάβῃ τὴν διεύθυνσιν τῆς Ἀστυκλινικῆς. Ἐνόμιζον ὅτι ὑποχρέωσις τῆς Κυβερνήσεως ἦτο νὰ ἐνισχύσῃ καὶ ἄλλην κλινικήν, τὴν Παιδιατρικήν. Διὰ τὸν λόγον δὲ τοῦτον ἀναγράφεται ἡ πίστωσις τῶν 10 χιλιάδων δραχμῶν ἐτησίως πρὸς σύστασιν τῆς Παιδιατρικῆς κλινικῆς, διότι, ὡς εἶναι γνωστόν, Παιδιατρικὴ κλινικὴ ἤδη δὲν ὑπάρχει.

§290Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Ποῦ θὰ ἱδρυθῇ;

§291Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἂς ἀναγραφῇ ἡ πίστωσις διὰ τὴν ἵδρυσίν της, δυνάμεθα δὲ διὰ Β. Διατάγματος νὰ κανονίσωμεν ποῦ θὰ ἱδρυθῇ. Ταύτας τὰς τροποποιήσεις ἔκαμον εἰς τὸ ἄρθρον 4ον. Νομίζω ὅτι μὲ τὰς τροποποιήσεις αὐτὰς καὶ μὲ τὴν προσθήκην τῆς λέξεως «πληρωμὴ ἐνοικίου» ἡ Βουλὴ θέλει ψηφίσει τὸ ἄρθρον, ὅταν δὲ φθάσωμεν εἰς τὸ ἄρθρον 11ον κανονίζομεν τὰ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν. Ἐπίσης δέχομαι καὶ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Στράτου. (Ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν).

§292ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ φράσις «ὁριζομένου διὰ Β. Διατάγματος» δὲν χρειάζεται.

§293Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μάλιστα, τὸ ἀφαιροῦμεν. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω.

§294Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δύο λέξεις θὰ εἴπω. Ἐγὼ εἶμαι ἐκεῖνος ὅστις ὑπέδειξα τὴν ἀπάλειψιν.

§295ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν παραιτεῖσθε μετὰ τὰ λεχθέντα;

§296Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὀφείλω νὰ ἐξηγήσω τὴν γνώμην μου, διότι μετά τινος δριμύτητος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἀπέρριψε τὴν πρότασίν μου.

§297Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε.

§298Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τώρα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐδέχθη τὸν διορισμὸν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, ὑποθέτω δὲ ὅτι συγχρόνως καὶ οἱ τακτικοὶ καὶ οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ θὰ διορισθῶσιν εἰς τὰ κύρια τμήματα τῆς Ἀστυκλινικῆς. Εἶπεν ὅμως ὁ κ. Ὑπουργός, ἐν σχέσει μὲ τὸ ζήτημα, ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 11ον θέλομεν κανονίσῃ τὰ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν.

§299Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀρκετὰ νομίζω ὅτι συνεζητήσαμεν ἐπ’ αὐτοῦ. Ἡ δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει γνώμην, οὔτε διὰ τὸ ἕν, οὔτε διὰ τὸ ἄλλο.

§300Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Διὰ νὰ μὴ ἐπανέρχωμαι εἰς τὸ 11ον ἄρθρον δηλῶ ὅτι ὅ,τι δεχθῶμεν διὰ τοὺς τακτικοὺς τὸ αὐτὸ νὰ ἰσχύσῃ καὶ διὰ τοὺς ἐκτάκτους μὲ μίαν τροπολογίαν· νὰ ταχθῇ μία προθεσμία σύντομος καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ σχολὴ δὲν δεχθῇ τὴν ἵδρυσιν, τότε ν’ ἀνακύπτῃ τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ πρὸς διορισμόν.

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4ον, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 5ον. (Ἀναγινώσκεται).

§302ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Μ. Στελλάκη.

§303Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἔχω τροπολογίαν πρῶτος ἐγὼ νὰ ὑποβάλω, ὅτι: «Ἐπιτρέπεται εἰς φοιτητὰς νὰ ὑποστῶσιν τὴν ἐπὶ πτυχίῳ ἐξέτασιν καὶ ἀπὸ τῆς 5 μέχρι τῆς 15 Ἰουνίου τοῦ τελευταίου ἔτους τῆς φοιτήσεώς των». Διότι μέχρι τοῦδε ὁ φοιτητὴς ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ δώσῃ ἐξετάσεις ὄχι τὸν Μάϊον, ὁπότε τελειώνει τὸ ἔτος, ἀλλὰ τὸν Ὀκτώβριον. Παρεπονέθησαν λοιπὸν πολλοὶ τῶν τελειοφοίτων διὰ τίνα λόγον νὰ μὴ ἐπιτρέπωνται ἐξετάσεις κατὰ Μάϊον, ἐνῷ δύνανται νὰ εἶναι ἕτοιμοι. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τίθεται διάταξις, ὅπως ἀπὸ τῆς 5ης Ἰουνίου μέχρι τῆς 15 τοῦ ἰδίου παραμένωσιν οἱ καθηγηταὶ ἐν Ἀθήναις, ἵνα ἐξετάσωσι τοὺς θέλοντας νὰ ὑποστῶσιν ἀμέσως τὰς ἐπὶ πτυχίῳ ἐξετάσεις των.

§304ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πολὺ ὀρθόν, διότι καὶ ἐγὼ τὰ αὐτὰ ἔπαθον ἅμα ἤθελον νὰ δώσω ἐξετάσεις.

§305ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5ον, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 5, 6 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 7ον).

§306Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἐπιθυμία γενικὴ ὅλου τοῦ φοιτητικοῦ κόσμου εἶναι ὅτι οἱ κατὰ τὰς πρώτας τμηματικὰς ἐξετάσεις τοῦ Ὀκτωβρίου ἀποτυχόντες, νὰ δικαιῶνται νὰ ἐπαναξετασθῶσιν κατὰ τὸ τελευταῖον δεκαήμερον τοῦ προσεχοῦς Ἰουνίου. Νομίζω ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐπρόκειτο περὶ γʹ ἐξετάσεως τὸ πρᾶγμα ἦτο ἄδικον, ἀλλ’ ἤδη πρόκειται περὶ δευτέρας. Ὁ ἀπορριφθεὶς τὸν Ὀκτώβριον νὰ δύναται νὰ ἐξετάζηται τὸν Ἰούνιον.

§307Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Κροκιδᾶ, διότι οἱ φοιτηταὶ οὗτοι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ προσέλθωσιν εἰς ἐξετάσεις τὸν Ἰούνιον, ἀπορριπτόμενοι δὲ νὰ δώσωσι τὸν Ὀκτώβριον. Ἀλλὰ ὅσοι δὲν προσέρχονται τὸν Ἰούνιον πράττουσι τοῦτο διότι εἶναι ἀπαράσκευοι. Λοιπὸν ὁ φοιτητής, ὁ ὁποῖος εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ προσέλθῃ τὸν Ἰούνιον καὶ δὲν προσῆλθε φοβούμενος μήπως ἀπορριφθῇ, προσελθὼν δὲ τὸν Ὀκτώβριον ἀπερρίφθη, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἐκ νέου δεκτὸς εἰς ἐξέτασιν, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο ἢ νὰ παρῳδῶμεν τὰς τμηματικὰς ἐξετάσεις.

§308Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τότε ὁ πρῶτον ἀπορριφθεὶς διατί νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ δώσῃ καὶ πάλιν ἐξετάσεις; Πρέπει νὰ κλείσῃ ἡ θύρα αὐτὴ τῶν παραπόνων. Δεχθῆτε τὴν τροπολογίαν αὐτήν.

§309Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐδέχθην τὴν μεταβατικὴν διάταξιν προκειμένου περὶ ἐπιστράτων.

§310Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Παρακαλῶ. Ἀλλ’ ἐδέχθητε καὶ μίαν ἄλλην διάταξιν εἰς τὸ ἄρθρον 7, κατὰ τὴν ὁποίαν, ὁ φέρων πιστοποιητικὰ ἀσθενείας, θὰ ἐξετασθῇ.

§311Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὰ πιστοποιητικὰ ὅτι ἦτο ἀσθενὴς καὶ δὲν προσῆλθεν.

§312Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἐφ’ ὅσον ἔχετε μίαν ἀπόρριψιν δίκαιον εἶναι νὰ τῷ ἐπιτρέψητε καὶ δευτέραν ἐξέτασιν. Διατί τάχα εἰς τὸν μὴ δίδοντα ἐξετάσεις τὸν Ἰούνιον δίδετε δικαίωμα νὰ δώσῃ ἐξετάσεις τὸν Ὀκτώβριον καὶ εἰς τὸν ἀπορριφθέντα τὸν Ὀκτώβριον δὲν δίδετε τὸ ἴδιον δικαίωμα;

§313Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Εἶναι δίκαιον κ. Ὑπουργέ.

§314Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἱκετεύω τοὺς κυρίους συναδέλφους ν’ ἀφήσωσι νὰ λειτουργήσῃ εἷς θεσμός, ὁ ὁποῖος ἤρξατο νὰ λειτουργῇ καλῶς καὶ ν’ ἀποδίδῃ καρπούς. Μὴ καταστρέφετε τὰς τμηματικὰς ἐξετάσεις μὲ τοιαύτας προτάσεις. (Ἐπιδοκιμασίαι).

§315ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μπράβο.

§316ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 7, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 8. (Ἀναγινώσκεται).

§317Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἰς τὸ ἄρθρον 8 παρελείφθη τὸ ὄνομα τοῦ νόμου.

§318ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 8, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ ψηφίζεται, ὡς ἔχει, τὸ ἄρθρον 9ον). Ἄρθρον 10ον. (Ἀναγινώσκεται).

§319Ι. ΜΑΝΟΣ. Ἔχω μίαν τροπολογίαν προκειμένου περὶ τῶν παθόντων.

§320Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶναι δικαιοτάτη ἡ τροπολογία.

§321Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Εἰς τὸ αʹ ἐδάφιον δὲν ἔχω ἀντίρρησιν. Εἰς τὸ βʹ ἐδάφιον λείπει ἡ φωτογραφία καὶ παρακαλῶ νὰ τεθῇ. Ἰσχυρίζεσθε ὅτι τὰ καθήκοντα τοῦ Νομικοῦ Συμβούλου πρέπει νὰ ἀνατεθῶσιν εἰς ἕνα τῶν Καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. (Ἀναγινώσκει). Ἀλλ’ οἱ καθηγηταὶ τοῦ Ἀστικοῦ Δικαίου εἶναι ὁ κ. Θεοφανόπουλος, ὁ ὁποῖος δὲν ἐδικηγόρησε ποτέ, ὁ κ. Παπούλιας, ὁ ὁποῖος δὲν δικηγορεῖ καὶ ὁ κ. Μομφερρᾶτος, ὁ ὁποῖος ἐπίσης δὲν δικηγορεῖ. Ἄρα.... Ὁ νοῶν νοείτω. Ἐκτὸς τῆς δαπάνης τῶν 2000 δραχμῶν ἔχετε καὶ 150 δρχ. διὰ δικηγόρον, ὁ ὁποῖος θὰ ἐκπληροῖ καθήκοντα γραμματέως, ἐνῷ σήμερον ἔχετε μὲ 3.000 δρ. Νομικὸν Σύμβουλον ὄχι ἀνήκοντα εἰς τὰς τάξεις τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ ὁποῖος πληροῖ τὰς ἀνάγκας τῆς Πανεπιστημιακῆς, οὕτως εἰπεῖν, ὑπερασπίσεως. Ἐνῷ δὲ εἴπωμεν τοὺς κυρίους αὐτοὺς νὰ τοὺς ἀπομακρύνωμεν ἀπὸ τὴν δικηγορικὴν καὶ τοῖς ἐπετράπη νὰ παρίστανται μόνον εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον τώρα θέλομεν πάλιν νὰ τοὺς κάμωμεν δικηγόρους. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τί λέγει; Θέλετε νὰ σᾶς δώσω καὶ τὸ σημείωμα, τὸ ὁποῖον εἴχετε τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ δώσητε διὰ τὰ ἔξοδα τὰ δικαστικά; Λοιπὸν 3.000 δραχμὰς ἐκόστιζεν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ἡ ὑπεράσπισις. Τώρα θὰ γείνουν 3.800.

§322Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Πῶς θὰ γείνουν 3.800. Τί ἐλάμβανεν ὁ Νομικὸς Σύμβουλος;

§323Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. 300 δραχμάς.

§324Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. 150 δρχ. καὶ 150 ὁ βοηθός του, 300.

§325Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἐδῶ εἰς τὸν καθηγητήν, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπιτρέπεται νὰ δικηγορῇ, λέγετε: θὰ δικηγορῇς διὰ τὰς ὑποθέσεις τοῦ Πανεπιστημίου.

§326Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Αἱ ὑποθέσεις τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι ὑποθέσεις ἴδιαι. Μεριμνᾷ περὶ τοῦ οἴκου του.

§327Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Δὲν ὑπάρχει νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἔχῃ καὶ κἄτι προσωπικόν.

§328Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐπειδὴ εἴπετε ὅτι πάντοτε ὑπάρχει καὶ κἄτι προσωπικόν, σᾶς κάμνω γνωστὸν ὅτι εἶχον συστήσῃ Ἐπιτροπὴν ἐκ καθηγητῶν ὅλων τῶν Σχολῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὸ πόρισμά των καὶ τὸ πόρισμα τοῦτο εἶναι ὅτι ὁ Νομικὸς Σύμβουλος δὲν εἶναι ἀναγκαῖος, διότι ἐν πάσῃ περιπτώσει οἱ καθηγηταὶ τῆς Νομικῆς Σχολῆς εἶναι ὑποχρεωμένοι ν’ ἀσχολῶνται διὰ τὰς ὑποθέσεις τοῦ Πανεπιστημίου. Τὴν ἔκθεσιν ἐκείνην τὴν ἔστειλα πρὸς τὰς Σχολὰς καὶ αἱ Σχολαὶ πάλιν ἐπανέλαβον ὅτι οὕτω πως τὰ συμφέροντα τοῦ Πανεπιστημίου ὑπερασπίζονται καλλίτερον. Ἠκολούθησα λοιπὸν τὴν γνώμην τῶν Σχολῶν.

§329Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν δὲν εἴχετε τὴν καλωσύνην νὰ μᾶς τὴν δώσητε.

§330Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὁρίστε. Ἡ ἔκθεσις εἶναι τυπωμένη.

§331Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἡ ἔκθεσις ἀπὸ πότε εἶναι; Εἶναι ἀπὸ τὸ 1913.

§332Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Λοιπὸν ἠκολούθησα τὴν γνώμην τῶν Σχολῶν, τὴν ἠκολούθησα δὲ διότι ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπεν εἷς τῶν κ. κ. καθηγητῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ καλλίτεροι νομικοί, νὰ διευθύνῃ τὰς ὑποθέσεις τοῦ Πανεπιστημίου καὶ νὰ μὴ ἀφεθῶμεν εἰς τὴν ἱκανότητα ἑνὸς οἱουδήποτε δικηγόρου, διότι δὲν ἠξεύρω ποῖος θὰ διαδεχθῇ τὸν κ. Μπαλάνον ἐξερχόμενον.

§333Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Νὰ βάλωμεν τακτικὸς ἢ ἔκτακτος. Νὰ μὴ εἶναι ὡρισμένος.

§334Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μάλιστα.

§335Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ διαφωνήσω μὲ τὸν συμπολίτην μου τὸν κ. Κροκιδᾶν, διότι εἶμαι καθ’ ὁλοκληρίαν ὑπὲρ τῆς διατάξεως νὰ εἶναι Νομικὸς Σύμβουλος ἐκ τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλὰ νὰ προστεθῶσι καὶ οἱ ἔκτακτοι καθηγηταί.

§336Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὸ ἐδέχθη ὁ κ. Ὑπουργός.

§337Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν τὸ ἤκουσα, κύριε Ὑπουργέ, σᾶς ὑπομιμνήσκω καὶ μίαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν εἴχομεν ὑποβάλει ἀπὸ κοινοῦ.

§338Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ποίαν.

§339Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δικαίωμα τῆς ἀσκήσεως τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος παρὰ Κακουργιοδικείοις.

§340Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν αὐτό.

§341Λ. ΝΑΚΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου. Πρόκειται περὶ τῆς ἀδείας ἡ ὁποία εἶχε δοθῇ εἰς τὸν διευθυντὴν τοῦ Νομισματικοῦ Μουσείου κ. Σβορῶνον, ὅπως διδάσκῃ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τὰ μαθήματα τῆς Νομισματολογίας.

§342Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν διὰ τῆς ὁποίας ἀνατίθεται εἰς τὸν διευθυντὴν τοῦ Νομισματολογικοῦ Μουσείου, δοκιμώτατον, ἔγκριτον καὶ εὐρωπαϊκῆς φήμης ἐπιστήμονα νὰ διδάσκῃ ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ Πανεπιστημίου.

§343Λ. ΝΑΚΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ παροραθῇ ὅτι αἱ ἐπιστημονικαὶ μελέται τοῦ κ. Σβορώνου ἔχουσι μεταφρασθῇ εἰς τὴν Γαλλικήν, τὴν Ἀγγλικὴν καὶ τὴν Γερμανικὴν γλῶσσαν.

§344ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 10ον, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 11. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Ν. Πετσάλης ἔχει τὸν λόγον.

§345Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δυστυχῶς δὲν παρευρισκόμην κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συζητήσεως, ἵνα παρακολουθήσω τὰς γνώμας, τὰς ἐκφρασθείσας ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. συναδέλφων, ὅσον ἀφορᾷ τὸν θεσμὸν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν. Ἐπειδὴ ὑπάρχει τάσις, ὅπως ὅσον τὸ δυνατὸν τὸ ταχύτερον γένηται ἡ πλήρωσις τῶν ἑδρῶν αὐτῶν, θὰ προτείνω καὶ ἐγὼ μίαν γνώμην. Εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη ὅπως ἅπασαι αἱ ἕδραι πληρωθῶσιν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον. Ὅτε συνεζητεῖτο ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου ἤμην ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν τὴν ἵδρυσιν τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν ἀλλὰ καὶ ἐπέκτασιν τῶν ἀριθμῶν, διότι ὅπως προέβλεπεν τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβάλει ὁ τότε Ὑπουργὸς κ. Ἀλεξανδρῆς, προέβλεπε μόνον δι’ ἓξ θέσεις καθηγητῶν τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς καὶ ἓξ τῶν Φυσικῶν Ἐπιστημῶν. Ἐπειδὴ δ’ αἱ Σχολαὶ αὐταὶ ἔχουσιν εἰδικότητας, κατώρθωσαν νὰ πείσωσι τὸν κ. Ὑπουργόν, τὰς μὲν τῆς Ἰατρικῆς ἕδρας ν’ ἀναβιβάσῃ εἰς 9, τὰς δὲ τῶν Φυσικῶν Ἐπιστημῶν εἰς 11. Τῷ ὑπέδειξαν δὲ τὸν τρόπον καὶ εἶπον ὅτι ἑκάστη τῶν ἑδρῶν ἐκείνων εἶναι ἀπαραίτητος, διότι προκειμένου περὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Πανεπιστημίου, τὸ ὁποῖον εἶναι μοναδικὸν ἐν Ἑλλάδι καὶ διὰ τὴν διδασκαλίαν θὰ εἶναι χρήσιμοι αἱ ἕδραι αὗται καὶ ὡς φυτώριον τῶν ἑδρῶν τῶν τακτικῶν καθηγητῶν θὰ χρησιμεύσωσι· διότι δὲν πρέπει ν’ ἀγνοῶσιν οἱ κύριοι συνάδελφοι ὅτι ὑπάρχουσιν εἰς τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν καὶ ἕδραι ἄγονοι, οἱ διδάσκοντες δ’ εἰς αὐτὰς δὲν ἔχουσιν ἢ μόνον τὸν μισθὸν αὐτῶν, ὥστε θὰ εὑρεθῶσι πολὺ ὀλίγοι ἰατροί, οἱ ὁποῖοι θὰ θελήσωσι νὰ παρακολουθήσωσι τὰς μελέτας τῶν ἑδρῶν αὐτῶν καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ δημιουργήσωμεν διαβαθμίσεις, εἰς τὰς ὁποίας θὰ καταγίνωνται ἐπιστήμονες καὶ θὰ εἰδικεύωνται διὰ τοὺς ἀγόνους κλάδους. Ἐπειδὴ θεωρῶ ἀπαραίτητον τὴν ταχυτέραν πλήρωσιν καὶ ἐπειδὴ βλέπω ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, παρακαλῶ τὸ μὲν 1ον ἐδάφιον τοῦ ἑνδεκάτου ἄρθρου νὰ τροποποιηθῇ, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν ἐντὸς τοῦ ἔτους νὰ πληρωθῶσι πᾶσαι αἱ ἕδραι, διότι σήμερον εἰς τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν ὑπάρχουσι 22 καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι διαιρούμενοι εἰς τμήματα ἀνὰ 3, εἶναι δυνατὸν ἐντὸς τριῶν μηνῶν νὰ ἐκδώσωσιν ἀποφάσεις δι’ ἑπτὰ ὑποψηφίους δι’ ἐκτάκτους ἕδρας.

§346Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ν’ ἀπαλείψωμεν τὸ ἄρθρον αὐτό.

§347Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅπως θέλετε ἂς γείνῃ. Ἐγὼ ὑποδεικνύω ἕνα τρόπον, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ τελεσφορήσῃ, νὰ πληρωθῶσι δηλ. αἱ ἕδραι διὰ διαγωνισμοῦ, ὡς ἐγένετο διὰ τοὺς τακτικοὺς καθηγητὰς καὶ ὄχι ὅπως περιλαμβάνει ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου.

§348Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἰδοὺ πῶς διετύπωσα τὴν τροπολογίαν μου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 11: (Ἀναγινώσκει) «Μέχρι 1 Ἰανουαρίου 1918 ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ πληρώσῃ διὰ διορισμοῦ ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει τὰς ἤδη κενὰς ἢ κενωθησομένας θέσεις τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν ἑκάστης Σχολῆς τῶν Πανεπιστημίων ἄνευ διαγωνισμοῦ, μετὰ γνώμην τῆς οἰκείας Σχολῆς, μὴ ὑποχρεωτικήν. Μετὰ τὴν πρώτην Ἰανουαρίου 1918 οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ τῶν Πανεπιστημίων διορίζονται κατὰ τὰ ἄρθρα 9 τῶν Νόμων ΓΩΚΓʹ καὶ ΓΩΚΕʹ. Καὶ μέχρι τῆς πρώτης Ἰανουαρίου 1918 ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ διατάξῃ, ὅπως ὡρισμέναι θέσεις ἐκτάκτων καθηγητῶν πληρωθῶσι διὰ διαγωνισμοῦ, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 9 τῶν Νόμων ΓΩΚΓʹ καὶ ΓΩΚΕʹ». Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας δύναται ὁ Ὑπουργὸς μετὰ γνώμην τῆς Σχολῆς, μὴ ὑποχρεωτικήν, νὰ διορίσῃ ὅσους νομίσῃ ὅτι πρέπει νὰ διορίσῃ· παρελθούσης τῆς προθεσμίας θὰ γίνωσιν αἱ διατυπώσεις τοῦ νόμου, ἀλλὰ καὶ διαρκούσης τῆς προθεσμίας δύναται νὰ γίνῃ διαγωνισμός, διότι ἐνδεχόμενον νὰ μὴ παρουσιασθῇ ὑποψήφιος καὶ τότε ποῖον θὰ διορίσῃ καὶ ἑπομένως ἡ διετία, τὴν ὁποίαν ἀναγράφει, δὲν εἶναι μακρά.

§349Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἶναι ad calendas grecas

§350Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ποῖος Ὑπουργὸς εὐσυνειδήτως ἐνεργῶν δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι ἐν διαστήματι τριῶν μηνῶν δύναται νὰ εὕρῃ 10 ἀνθρώπους;

§351Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τοὺς ἐξεύρει ἡ Σχολή.

§352Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). (Ἀναγινώσκει): «Ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, νὰ προκαλέσῃ τὸν διὰ Β. Διατάγματος διορισμὸν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, εἴτε εἰς ὅλας τὰς κενὰς ἕδρας εἴτε εἴς τινας αὐτῶν μετὰ πρότασιν τῆς οἰκείας Σχολῆς ᾐτιολογημένην ἄνευ διαγωνισμοῦ καὶ τῶν ἐν τοῖς κειμένοις νόμοις διατυπώσεων».

§353Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ τρόπου τοῦ διορισμοῦ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, διότι ἀρκετὰ ἐξηντλήθη τὸ ζήτημα καὶ ἐπειδὴ πρόκειται νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸν ἄνευ διαγωνισμοῦ διορισμὸν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, ἴσως θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ κανονίσωμεν μείζονά τινα προσόντα καὶ ἐκτὸς μιᾶς εἰδικῆς πραγματείας, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ κάμει, νὰ ἔχῃ καὶ πιστοποίησιν εἰδικῆς ἐργασίας τοῦ κλάδου, εἰς τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ διορισθῇ ἔκτακτος καθηγητής. Αὐτὰ θὰ εἶναι στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χρησιμεύσουν εἰς τὸ μέλλον, ὅταν δὲν θὰ ἔχωμεν τὸν διαγωνισμόν. Διὰ τοῦ θεσμοῦ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν πρόκειται νὰ προνοήσωμεν καὶ περὶ τῶν νέων ἐπιστημόνων, δι’ αὐτὸ θὰ ἦτο ἀνάγκη ἐπίσης νὰ τεθῇ ἓν ὅριον ἡλικίας. Ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὴν γνωμοδότησιν τῆς Σχολῆς δὲν γνωρίζω ἂν θὰ τὴν δεχθῇ ἡ Βουλὴ ὡς ὑποχρεωτικὴν ἢ μὴ ὑποχρεωτικήν, ἀλλ’ εἰς ἄλλον νόμον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πολυτεχνείου εὑρέθη μία μέση ὁδὸς καθ’ ἣν ἡ γνωμοδότησις τῆς οἰκείας Σχολῆς τοῦ Πολυτεχνείου νὰ μὴ εἶναι ὑποχρεωτικὴ ὡς ἀπόφασις, νὰ ἐπιβάλῃ δηλ. εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸν διορισμόν, ἀλλὰ νὰ εἶναι ὑποχρεωτικὴ τρόπον τινὰ ἀρνητικῶς, νὰ δύναται νὰ ἔχῃ τὸ veto ὁ Ὑπουργός, νὰ λέγῃ αὐτὸ δὲν τὸ κάμνω καὶ πρότεινέ μου ἄλλον. Νομίζω ὅτι τοῦτο θὰ ἠδύνατο νὰ τηρηθῇ καὶ ἐνταῦθα, διότι οὕτω πως ἔχομεν μίαν ἐγγύησιν, διότι βεβαίως δὲν ἔχομεν τὴν Σχολήν, ἡ ὁποία νὰ ἐπιβάλῃ τὸν διορισμόν, ἀλλ’ ἔχομεν μίαν ἐπίσημον γνώμην τῆς Σχολῆς, ὅτι ὁ διοριζόμενος εἶναι ἱκανὸς καὶ ἐγκρίνεται. Κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν ἀσφαλίζονται ἑκατέρωθεν καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ τῆς Σχολῆς, ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον καὶ πρέπει νὰ ἔχουν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ εἰσέλθουν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ γίνουν κατόπιν τακτικοὶ καθηγηταί, διότι ἡ Σχολὴ θὰ προτείνῃ ποῖος εἶναι ὁ ἱκανὸς καὶ ὁ Ὑπουργὸς θὰ δύναται νὰ ἔλθῃ νὰ εἴπῃ πρότεινέ μου ἄλλον καὶ ἂν δὲν ἀσκηθῇ τὸ δικαίωμα ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας πάλιν ἔρχεται τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ. Νομίζω ὅτι αὐτὴν τὴν ἐκδοχὴν πρέπει νὰ δεχθῶμεν καὶ ἐδῶ. Ὡς πρὸς τὴν ἀνάγκην δὲ τῆς ταχείας πληρώσεως τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι ὄχι μόνον εἰς τὴν Ἰατρικὴν ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἄλλας Σχολὰς καὶ ἰδίως εἰς τὴν Νομικὴν δέον νὰ εἶναι ταχυτάτη, προκειμένου νὰ διαιρέσωμεν αὐτὴν εἰς δύο τμήματα, εἰς τὴν Νομικὴν καὶ εἰς τὰς πολιτικὰς ἐπιστήμας.

§354Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Νομίζω ὅτι, καθ’ ὃν τρόπον εἰσήχθησαν οἱ τακτικοὶ καθηγηταί, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον πρέπει νὰ εἰσαχθῶσι καὶ οἱ ἔκτακτοι καὶ ἀποκρούω τὴν μέσην λύσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου καὶ ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα νὰ διορίζουν οἱ καθηγηταὶ ὅποιον θέλουν.

§355Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἡ γνώμη τῆς Σχολῆς λοιπόν, κύριε Ὑπουργέ, θὰ εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἢ ὄχι;

§356Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἀποδέχομαι μίαν μέσην λύσιν διὰ νὰ συμβιβάσωμεν τὰ διεστῶτα, ἀντὶ ὑποχρεωτικῆς γνώμης νὰ τεθῇ πρότασις ἠτιολογημένη μὲ τὸ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀρνηθῇ τὴν πρότασιν, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν εὕρῃ τὸν προτεινόμενον κατάλληλον. Ἂς ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§357ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ἡ πρότασις εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἢ ὄχι; Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ὑποχρεωτικὸν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. Κανεὶς δὲν ἐγείρεται. Ἑπομένως ἡ πρότασις δὲν θὰ εἶναι ὑποχρεωτική.

§358ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ζήτημα ἐπὶ γνώμῃ τῆς Σχολῆς θὰ διορίζῃ ὁ Ὑπουργὸς ἢ ἐπὶ προτάσει;

§359Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν εἰς τοὺς ἐκτάκτους καθηγητὰς θὰ δώσῃ ὑποχρεώσεις καὶ δικαιώματα ὅσον ἀφορᾷ τὴν συγγραφικὴν ὑποχρέωσιν καὶ τὰς ἐξετάσεις;

§360Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡ προσωπική μου γνώμη εἶναι ὅτι πρέπει νὰ ἔχουν. Ὑπάρχει νομοσχέδιον πλῆρες. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 11, ὡς ἐτροποποιήθη καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 12ον).

§361Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ ἄρθρον νὰ διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει) «Ἡ διάταξις τοῦ 4ου ἄρθρου βʹ ἐδαφ. τοῦ νόμου 221 ἰσχύει μέχρι τέλους Μαΐου 1915 κλπ.». Ὑποθέτω ὅτι δὲν παρελείφθη κανείς.

§362Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Οἱ ὑπηρετήσαντες εἰς τὸν στρατὸν δύνανται ν’ ἀνανεώσωσιν ἀτελῶς τὰς ἐγγραφάς των διὰ ποῖα ἔτη;

§363Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Διὰ τὰ ἔτη 1912–1913 καὶ 1913–1914.

§364Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Παρακαλῶ, κ. Ὑπουργέ, νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: (Ἀναγινώσκει) «Ν’ ἀπαλλαγῶσιν οἱ φοιτηταὶ τῆς προσαγωγῆς ἀποδείξεων γυμναστικῆς κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα, οἱ ἐπίστρατοι, διότι ἐφ’ ὅσον ἦσαν εἰς τὸν στρατόν, βεβαίως δὲν ἠδύναντο νὰ παρακολουθήσωσι τὰ μαθήματα γυμναστικῆς.

§365Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἔχετε δίκαιον. Ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν.

§366Α. Τ. ΜΠΑΣΙΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἐδέχθητε, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς πτυχιούχους τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, τοὺς ἐκ Βουλγαρίας καὶ Τουρκίας ἐρχομένους, εἶναι δίκαιον νὰ τὴν ἐπεκτείνητε καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων πτυχιούχων, τῶν πτυχιούχων τῆς Νομικῆς.

§367Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἔχει καλῶς.

§368ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 12, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. — Ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται. — Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τῆς Κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν».

§369Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἐκ τοῦ 24ου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου παρατηρῶ ὅτι ἐξέπεσεν ἐκ τυπογραφικῆς ἀβλεψίας ἡ φράσις: (Ἀναγινώσκει) «τοῦ χρόνου ταύτης συνυπολογιζομένου εἰς τὸν πρὸς προαγωγὴν τοιοῦτον». Παρακαλῶ ὅπως προστεθῇ.

§370ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. — Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ νέων τηλεφωνικῶν ἐγκαταστάσεων καὶ καθορισμοῦ τηλεφωνικῶν τελῶν». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§371Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς σχέδιον νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως κλάσεών τινων τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου». Ἀκολουθοῦσα ἡ Κυβέρνησις τὴν πολιτικὴν τῆς μειώσεως ὡρισμένων δασμῶν, οἱ ὁποῖοι εἴτε ἦσαν ὑπερβολικῶς προστατευτικοί, εἴτε ἦσαν καθαρῶς ταμιευτικοὶ καὶ δὲν ἔχουσι πλέον τὴν δικαιολογητικὴν βάσιν, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν ἀρχικῶς διὰ τοὺς δασμοὺς αὐτούς, ἀκολουθοῦσα, λέγω, τὴν πολιτικὴν αὐτήν, ὑποβάλλει σήμερον δι’ ἐμοῦ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου, πλὴν ἄλλων τινῶν δασμῶν δευτερευόντων ἀναφερομένων εἰς τὸ cremesi, εἰς κοκκοφοίνικας, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι πρώτας ὕλας εἰς διαφόρους βιομηχανίας, αἱ ὁποῖαι στενάζουν ὑπὸ ἕνα δασμόν, ὁ ὁποῖος ὑπερβαίνει πολλάκις καὶ τὰ 200%, προτείνει καὶ τὴν τροποποίησιν τῶν δασμῶν τῶν ἀναφερομένων εἰς τὰ κηρία, τὰ κοινῶς ὀνομαζόμενα «σπερματσέτα».

§372Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Δόξα σοι ὁ Θεός!

§373Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐπίσης ὑποβάλλω τροποποίησιν ἐπὶ τῶν κλάσεων τοῦ δασμολογίου διὰ τὰ χρώματα καὶ στιλβώματα καὶ βερνίκια.

§374Μ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Διὰ τὰ παπούτσια;

§375Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δὲν δυνάμεθα ἀκόμη. Ἐπίσης τροποποίησιν ἐπὶ τοῦ δασμοῦ τῆς μελάνης γραφῆς, μελάνης σχεδιάσεως καὶ μελάνης τυπογραφικῆς ἢ λιθογραφικῆς, τὰ ὁποῖα μειοῦνται κατὰ μίαν διαβάθμισιν μεταξὺ 100 καὶ 300 δραχμῶν κατὰ 100 ὀκάδας, δηλαδὴ εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ ὑφισταμένου δασμοῦ.

§376Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἐλαττώσητε τὴν φορολογίαν καὶ τοῦ χάρτου τοῦ τυπογραφικοῦ.

§377Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Νὰ καταργηθοῦν ὅλοι οἱ δασμοί, κ. Ὑπουργέ!

§378Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διαφέρει οὐσιαστικώτερον εἶναι ὁ δασμὸς ἐπὶ τῶν στεατικῶν κηρίων. Αὐτὸς ὁ δασμὸς εἶναι προστατευτικός, διότι δασμολογεῖται καὶ ἡ πρώτη ὕλη, ἐκ τῆς ὁποίας παρασκευάζονται τὰ κηρία ταῦτα, δηλαδὴ τὰ ὑπολείμματα ὀρυκτῶν ἐλαίων, τὰ ὁποῖα, καίτοι ἦσαν πρῶται ὗλαι, ἐν τούτοις ὑπέκειντο μέχρι σήμερον εἰς βαρύτατον δασμὸν καὶ αἱ ὁποῖαι ὅμως σήμερον καθιστάμεναι ἀτελεῖς, ἐπιτρέπουσι τὸν οὐσιώδη ὑποβιβασμὸν τοῦ φόρου τῶν κηρίων ἀπὸ δραχμῶν 2.90 εἰς 1.80, δηλαδὴ μειοῦται ὁ δασμὸς κατὰ 1.10 τῶν κηρίων τῶν παραγομένων ἐκ στεατίνης καὶ 1.30 τῶν κηρίων τῶν παραγομένων ἐκ παραφίνης.

§379Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Καὶ ἀκόμη μένει προστασία κατὰ 150%!

§380Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Μόνον 70% παραμένει. Ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν ὅτι ὁ ὑποβιβασμὸς τοῦ δασμοῦ εἶναι σημαντικώτατος, ἐὰν μάλιστα λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὑπάρχουσι καὶ βιομηχανίαι ἐνταῦθα, τὰς ὁποίας διὰ τοῦ μέτρου τούτου πλήττομεν ἀρκετὰ σκληρῶς.

§381Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀρκετὰ ἐκέρδισαν!

§382ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀρκετὰ ἐκέρδισαν, ἀλλὰ βεβαίως δὲν δυνάμεθα σήμερον διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς νὰ τὰς καταστρέψωμεν. Τοῦτο θὰ ἦτο πολὺ σκληρόν. Βεβαίως ἐκεῖ τείνομεν καὶ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ αὐτοῦ, ἀλλὰ σιγὰ–σιγά. Περὶ τούτου λοιπὸν προειδοποιοῦμεν τὴν βιομηχανίαν αὐτὴν διὰ τοῦ παρόντος μέτρου.

§383Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἡ παραφίνη, ἐκ τῆς ὁποίας παράγονται τὰ κηρία, ἡ ὁποία εἶχε δασμὸν 3.20 δραχ. γίνεται σήμερον 1.40. Ἑπομένως προβαίνομεν εἰς ἓν σημαντικώτατον ὑποβιβασμόν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς.

§384ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ καταρτισμοῦ στελέχους ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν τῆς ἐφεδρείας τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ» καὶ ζητεῖ ὅπως τοῦτο κηρυχθῇ κατεπεῖγον. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τὸν νόμον ᾼΦΚΗ’ τοῦ 1887 περὶ στρατολογίας τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ μεταγενεστέρων τοιούτων». (Ἀναγινώσκονται καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1–11). Ἄρθρον 12ον (Ἀναγινώσκεται).

§385Μ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Νὰ γείνῃ: «ἀπὸ τοῦ 41ου καὶ ἄνω», ἀντί: «μέχρι τοῦ 50οῦ».

§386ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 12, ὡς ἐτροποποιήθη, ὡς καὶ τὸ 13ον).

§387ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. —Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καθορισμοῦ τοῦ ἐπιδόματος τῶν ἀρχιερέων τῶν Νέων Χωρῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). —Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ͵ΓΣΑʹ νόμου καὶ συμπληρώσεων τῶν νόμων 83 καὶ 336 περὶ διδακτικῶν βιβλίων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ͵ΔΡΗʹ περὶ διατιμήσεως τροφίμων ἐν γένει». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν ἔργων». (Ψηφίζεται τὸ 1ον ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τὰ 2ον καὶ 3ον ὡς ἔχουν καὶ τὸ 4ον ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ). Ἄρθρον 5. (Ἀναγινώσκεται).

§388Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ αὐτό.

§389ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἀπὸ τοῦ 5ου καὶ πέραν. — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ΔΝʹ (4050) νόμου περὶ ἀναδιοργανισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῶν φάρων, ὡς οὗτος ἰσχύει». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ αὐξήσεως τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου καὶ περὶ τροποποιήσεως τῶν ἀφορωσῶν τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως διατάξεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ αὐξήσεως τῆς περιουσίας τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου πρὸς κατασκευὴν Ναυαρχίδος τοῦ Ἑλληνικοῦ Στόλου ὑπὸ τὸ ὄνομα «Βασιλεὺς Κωνσταντῖνος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης εἰς τὸν νόμον ΔΟΑʹ τῆς 8 Ὀκτωβρίου 1912 περὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ ἐνοριακῶν Ναῶν καὶ περὶ Γενικοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ͵ΓΩΟΖʹ (ἀριθ. 3877) τῆς 6 Αὐγούστου 1911 νόμου «περὶ ἐκκαθαρίσεως τῆς ἑταιρικῆς περιουσίας τῆς ἀσφαλιστικῆς ἑταιρείας ζωῆς καὶ προνοίας «ἡ Ἀμοιβαία». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 1ου τοῦ ͵ΓϠΝΓʹ (ὑπ’ ἀριθ. 3953) νόμου τῆς 6 Δεκεμβρίου 1911 περὶ ἀμοιβῆς τῶν ὡς ἀνθρακέων χρησιμοποιουμένων ἀνδρῶν τῶν πληρωμάτων τοῦ στόλου κτλ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀντικαταστάσεως τῆς Ϛʹ παραγράφου τοῦ 4ου ἄρθρου τοῦ ΧΝΘʹ νόμου περὶ ναυτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσλήψεως εἰδικῶν ἀλλοδαπῶν διὰ τὴν ἐποπτείαν τῶν ἐν Ἀγγλίᾳ κατασκευαζομένων νέων σκαφῶν καὶ κυρώσεως συμφωνητικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐφαρμογῆς διατάξεων τοῦ ΔΟΗʹ νόμου περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ ΧΝΘʹ νόμου περὶ ναυτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας καὶ κατὰ τὰς ἀσκήσεις». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταργήσεως καὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τοῦ νόμου ͵ΓΨΞΓʹ τῆς 10 Ἀπριλίου 1900, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ νόμου ͵ΓΥΝΒʹ τῆς 3 Δεκεμβρίου 1909 περὶ μηχανικῶν τῶν Ἑλληνικῶν ἀτμοπλοίων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἱερέων τοῦ Β. Ναυτικοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ αὐξήσεως τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀναγεγραμμένων πιστώσεων διὰ συνδρομὴν τοῦ Δημοσίου εἰς τὸν Πανελλήνιον Σύνδεσμον κατὰ τῆς φυματιώσεως ἐν Ἑλλάδι καὶ τὸν Σύλλογον πρὸς περιστολὴν τῶν ἑλωδῶν νόσων καὶ ἀναγραφῆς τοιαύτης ὑπὲρ τοῦ ἐν Ἀθήναις Οἰκονομικοῦ συσσιτίου». Ἀναβάλλεται. —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσθήκης διατάξεως ἀφορώσης τὸ ποσοστὸν συντάξεως ἀπονεμομένης εἰς χήρας καὶ ὀρφανά, κατὰ τὸν νόμον 116 τῆς 30ῆς Δεκεμβρίου 1913». Ἄρθρον μόνον. (Ἀναγινώσκεται).

§390ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει) «Τὸ ποσοστὸν τῆς ἀπονεμομένης κατὰ μῆνα συντάξεως εἰς τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν κατὰ τοὺς πολέμους 1912–1913 φονευθέντων ὁπλαρχηγῶν ἢ ἀξιωματικῶν τῆς Γαριβαλδινῆς φάλαγγος, τῶν ἀνεγνωρισμένων παρὰ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας ὡς τοιούτων, ὀμοσάντων τὸν ὅρκον τοῦ στρατιώτου καὶ φερομένων ἐν τοῖς ἐλέγχοις Στρατολογικοῦ τινος γραφείου, ἐξομοιοῦται πρὸς τὸ ποσοστὸν τῆς συντάξεως χήρας καὶ τέκνων ἀνθυπολοχαγοῦ φονευομένου ἐν πολέμῳ». Δηλαδὴ προστίθεται μετὰ τὴν λέξιν: «ὁπλαρχηγῶν», ἡ φράσις: «ἢ ἀξιωματικῶν τῆς Γαριβαλδινῆς φάλαγγος».

§391Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶχον παρακαλέσει νὰ γίνῃ δεκτὴ τροπολογία μου: «ἀναλόγως τοῦ βαθμοῦ ὃν εἶχον».

§392ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι. Μὴ τὸ ζητήσητε. Ἀποφύγετε ἀπόψε καὶ τὸ συζητεῖτε τὴν Δευτέραν. Εἶναι ἀδύνατον — ἀπολύτως ἀδύνατον — νὰ ἀναγνωρισθῶσιν αὐτοὶ οἱ βαθμοὶ οἱ Γαριβαλδινοί.

§393Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Δύο λέξεις μόνον. Ὁ μόνος ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος λαμβάνει τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπολοχαγοῦ, εἶναι ὁ Γερακάρης.

§394ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι συμπολίτης μου. Δὲν δύναμαι νὰ τὸ δεχθῶ.

§395Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Εἷς εἶναι.

§396ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ ὅτι ἔχουσι τὴν αὐτὴν ἀξίαν οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Γαριβαλδινοῦ σώματος;

§397Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἔπεσον ὅλοι ὑπὲρ τῆς πατρίδος.

§398Μ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Καὶ οἱ στρατιῶται ὑπὲρ πατρίδος ἔπεσον.

§399Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Μόνον ὁ Γερακάρης εἶναι!

§400ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῆς διευθύνσεως τοῦ Χημικοῦ Ἐργαστηρίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται.

§401Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 47 «περὶ μεταλλευτικῆς ἐρεύνης τῶν Νέων χωρῶν», ὄχι. Ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ. Καὶ παρακαλῶ νὰ τεθῇ μεταξὺ τῶν πρώτων εἰς τὴν αὐριανὴν ἡμερησίαν διάταξιν διὰ νὰ συζητηθῇ μεταξὺ τῶν πρώτων.

§402ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 47 ἀναβάλλεται. —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ 15 ἄρθρου τοῦ ἀπὸ 22 Ὀκτωβρίου 1909 Β. Διατάγματος». Ἄρθρον 1 (Ἀναγινώσκεται),

§403Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σταματήσωμεν.

§404ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τροποποιεῖται.

§405Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ν’ ἀναβληθῇ, διότι θὰ τροποποιηθῇ κατὰ τοῦτο, ὅτι θὰ ἐξαιρεθῶσιν αἱ ἐκ τῆς συνήθους χρήσεως φθοραί.

§406ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀκριβῶς· ἰδοὺ πῶς τροποποιεῖται. Τὸ Β. Διάταγμα ὥρισεν ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν ἔχει καμμίαν εὐθύνην δι’ ὅ,τι βλάβην φέρει εἰς τὰ μίσθια κτήματα. Ἐν τούτοις εἶναι εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου. Ζητεῖται λοιπὸν ἡ ἀποκατάστασις τῆς γενικῆς ἀρχῆς. Λοιπὸν ἔγεινεν οὕτως: (Ἀναγινώσκει) «Τὸ Δημόσιον εἰς οὐδεμίαν ἀποζημίωσιν ὑπόκειται ὑπὲρ τοῦ ἐκμισθωτοῦ διὰ τὰς ἐκ συνήθους χρήσεως ἢ κακῆς κατασκευῆς τοῦ μισθίου ἢ τὰς ἐκ τυχαίου γεγονότος ἐπιγινομένας βλάβας ἢ ζημίας ἐν τῷ μισθίῳ». Εἶναι διατάξεις τοῦ κοινοῦ δικαίου, αἱ ὁποῖαι εἶναι συμφερώτεραι καὶ διὰ τὸ δημόσιον, παρὰ αὐτὰς τὰς ἀποκλειστικάς.

§407ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 2). Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται.

§408ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται, κύριε Πρόεδρε, διατί;

§409ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διότι ἐτροπολογήσατε.

§410ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι. Ὅπως ἔχει.

§411ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓΦΚΓʹ (ὑπ’ ἀριθ. 3522) περὶ ἐλευθεροκοινωνίας τῶν πλοίων καὶ περὶ τῶν καταβαλλομένων ὑπ’ αὐτῶν ὑγειονομικῶν δικαιωμάτων».

§412Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μίαν παρατήρησιν.

§413ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. —Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου ᾼΧΚΗʹ ἀπὸ 29 Δεκεμβρίου 1887 περὶ ἀποζημιώσεως ὁδοιπορικῶν ἐξόδων τοῦ κατὰ γῆν Στρατοῦ». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον μόνον ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου). —Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῆς προτάσεως νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 1ου τοῦ νόμου ͵ΓΧΛΖʹ τοῦ 1910 τοῦ τροποποιήσαντος τὸ ἄρθρον 3ον τοῦ νόμου ͵ΣΜΗʹ τοῦ 1867 περὶ Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης».

§414Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ μείνῃ καὶ αὐτό.

§415ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τυπικὸν ἐντελῶς.

§416Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τυπικόν. Δὲν τὸ ἔχω καὶ πρόχειρον.

§417ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε ἕν. Εἶναι διὰ νὰ ὑποχρεωθῶσιν οἱ διάφοροι ἐκδόται νὰ στέλλωσιν εἰς τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς τὰ βιβλία των. (Γίνεται δεκτὴ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). —Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεών τινων τοῦ νόμου 271 περὶ κανονισμοῦ χρονικῶν ὁρίων ἐργασίας εἰς ἐμπορικὰ καταστήματα καὶ πρατήρια».

§418Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναμφισβητήτως θὰ γίνωσι τροπολογίαι.

§419ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πολὺ καλά. Τότε, κύριε Πρόεδρε, μέχρι τοῦ 60οῦ συμπεριλαμβανομένου ἀναβάλλονται.

§420ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσθήκης παραγράφου εἰς τὸν ὑπ’ ἀριθμὸν 396 νόμον».

§421ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὅπως εἶναι τροπολογημένον αὐτό, κύριε Πρόεδρε.

§422ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. —Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓΨΒʹ περὶ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν κτλ. ὡς πρὸς τὰ προσόντα τοῦ προσωπικοῦ τῶν Ἀρχειοφυλακείων». Ἀναβάλλεται.

§423ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ 62 ἀναβάλλεται, κύριε Πρόεδρε. Τὸ 63 ἐπίσης. Τὸ 64 εἶναι ἀπὸ τὰ στρατιωτικά. Εἶναι τὸ περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἵππων τῶν ἀξιωματικῶν.

§424ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἵππων ἀνηκόντων εἰς ἀξιωματικούς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§425ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71, 72, 73 καὶ 74 ἀναβάλλονται.

§426ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀπονομῆς προνομίου εὑρεσιτεχνίας εἰς τὸν χημικὸν Ι. Δοκνίδην», ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις.

§427Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως ὑπάρχει ἀντίρρησις, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δὲν γνωρίζει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω ἐγὼ καὶ παρακαλῶ νὰ τὸ ἐξετάσῃ. Εἶδον ἔγγραφον ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας· τὸ ἔγγραφον καθιστᾷ μίαν συμφωνίαν μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς Ἑταιρείας, διὰ τῆς ὁποίας συμφωνίας ἀμείβεται· τοῦ δίδουν 10% καὶ ἐν τούτοις ἔρχεται καὶ ζητεῖ προνόμιον διὰ νὰ καταργήσῃ αὐτὴν τὴν σύμβασιν τὴν ὁποίαν ἔχει.

§428Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν δύναται νὰ τὴν καταργήσῃ αὐτὴν τὴν σύμβασιν.

§429Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχει ἓν ἔγγραφον.

§430Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω.

§431Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ εἶδον, νὰ τὸ ἐξετάσητε, νὰ τὸν καλέσητε καὶ νὰ τοῦ εἴπητε ποῖον εἶναι τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον ἐδείξατε εἰς τὸν κλητῆρα.

§432Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§433Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ διὰ τὸ ἄλλο ἔχω ἀντίρρησιν, ὑπὸ τίνας ὅρους ἐγένοντο αἱ μεγάλαι ἀποκαλύψεις, νὰ τὸ ἐξετάσητε καὶ αὐτό.

§434Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸς ἐπῆρε προνόμιον εἰς τὰς ξένας χώρας, ἐὰν ἔχετε ἀντίρρησιν θὰ τὸ συζητήσωμεν εἰς ἄλλην ὥραν.

§435ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 75.

§436ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀναβάλλεται.

§437ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 76.

§438Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ ἀναβληθῇ.

§439ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ τὸ 77.

§440ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 78. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνωτάτου συμβουλίου Γεωργίας». Ἄρθρον 1ον (Ἀναγινώσκεται).

§441Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὑπάρχει τροπολογία τῆς Ἐπιτροπῆς ἥτις γίνεται δεκτή.

§442ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροπολογήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2ον (Ἀναγινώσκεται).

§443Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ 2ον νὰ προστεθῇ: «Ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑταιρείας».

§444ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη). (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4). Ἄρθρον 5ον (Ἀναγινώσκεται).

§445Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία τῆς Ἐπιτροπῆς.

§446ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη). (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 6–10). Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης εἰς τὸ αʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου 257 περὶ συστάσεως σώματος ἀεροπόρων τοῦ Β. Ναυτικοῦ».

§447Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω ὅπως ἔχουσι τὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ σώματος τῶν ἀεροπόρων, δὲν θ’ ἀποδώσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει ν’ ἀποδώσῃ. Ἔπρεπε νὰ γείνῃ γενικωτέρα μελέτη, διότι δυστυχῶς δὲν βλέπομεν τὰ ἀποτελέσματα τῆς μέχρι τοῦδε λειτουργίας τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ· ἡ ὀργάνωσις ἔπρεπε νὰ γείνῃ πολὺ τελειότερον.

§448Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἀκριβῶς αὐτὸ γίνεται· τὸ μέτρον αὐτὸ λαμβάνεται προσωρινῶς.

§449Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν εἶναι τί ἐπεῖγον εἶναι νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς λειτουργίας, αἱ ὁποῖαι θεωροῦνται σήμερον ὡς ζητήματα ὑπάρξεως καὶ διὰ τὸ Ναυτικὸν καὶ διὰ τὸν Στρατόν. Εἰς τὸ 1ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου προστίθεται καὶ ἡ λέξις «ὑπολογισταί»· ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ φαντασθῆτε αὐτό.

§450ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἁπλοῖ πολῖται εἶναι δυνατὸν νὰ προσέλθωσιν· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναμφισβήτητον εἶναι ὅτι οἱ ὑπολογισταὶ δὲν ἔχουσιν αὐτὰς τὰς γνώσεις τὰς μηχανικάς, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι διὰ τοιαύτην ἐργασίαν καὶ ἀποστολήν. Οἱ ὑπολογισταὶ τίνα προσόντα ἔχουσιν; ἀπολυτήριον Γυμνασίου καὶ διαγωνισμόν. Ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῆτε ὅτι δύνασθε νὰ σχηματίσητε σῶμα ἀεροπόρων μὲ ὑπολογιστάς! Τέλος πάντων πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ μίαν λογικήν.

§451Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὡς πιλότοι, ὡς μηχανικοί.

§452Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ τοὺς πιάσῃ τρόμος.

§453ΑΘ. ΜΙΑΟΥΛΗΣ. Παντοῦ, κ. Ράλλη, συμβαίνουν αὐτά.

§454Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πουθενά· γνωρίζω ὅτι ἔχετε ἀδυναμίαν διὰ τὸ οἰκονομικὸν αὐτὸ σῶμα, ἅμα ἴδετε πτερὰ καταπλήττεσθε, γίνεσθε ἄλλος ἀντ’ ἄλλου· πρέπει νὰ τὴν ἀποβάλητε αὐτὴν τὴν τάσιν ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους διατελεῖ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν.

§455ΑΘ. ΜΙΑΟΥΛΗΣ. Ὄχι μόνον ὑπολογισταὶ ἀλλὰ καὶ πολῖται ἐν Ἑλλάδι καὶ παντοῦ ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ γίνωνται ἀπὸ τὸν νόμον ἀεροπόροι· π. χ. ἔχομεν ἐδῶ ἀεροπόρους καὶ μηχανικούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐκ τῶν καλλιτέρων ἀεροπόρων καὶ μηχανικῶν τῶν ἀεροπλάνων. Ἐκείνους τώρα θὰ τοὺς πάρωμεν πάλιν διότι ἐπιβάλλεται νὰ τοὺς πάρωμεν, διότι δὲν ἔχομεν. Ἔχομεν ἀνάγκην ἀεροπόρων καὶ οἱ ὑπολογισταὶ εἶναι ἀεροπόροι δυνάμει Β. Διατάγματος. Σήμερον ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι γίνονται διὰ Β. Διατάγματος ἕνεκα τῶν περιστάσεων, ἐρχόμεθα νὰ τοὺς μονιμοποιήσωμεν.

§456Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθόν· ἐὰν ἔχωμεν ἕνα ἢ δύο τοιούτους, εἰς τοὺς ὁποίους ν’ ἀποβλέψωμεν μετά τινος ἐλπίδος, αὐτὸ εἶναι ἐξαίρεσις. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε, ἐὰν εἶναι δυνατὸν μὲ τὰς γνώσεις μὲ τὰς ὁποίας εἰσέρχονται εἰς τὸν οἰκονομικὸν κλάδον οἱ ὑπολογισταὶ νὰ μονιμοποιηθῶσιν ὡς ἀεροπόροι. Δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ γνωρίζητε, ὅτι ἀεροπόρος πρέπει νὰ εἶναι μηχανικὸς πρώτης τάξεως, διότι ἐὰν εἶναί τι λεπτότερον εἰς ὅλον τὸ Ναυτικόν, εἶναι τὸ τῶν ἀεροπόρων. Ἔχομεν ἀεροπόρους, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἀνεπτυγμένοι καὶ μορφωμένοι, ὄχι μὲ τὴν μόρφωσιν τῶν ὑπολογιστῶν, ἦσαν μορφωμένοι, εἶχον σπουδάσει μηχανικοί. Καὶ τώρα νὰ ἔρχεσθε νὰ μᾶς λέγετε, ὅτι θὰ κάμητε πιλότους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι φέρουσιν ἐνδεικτικὸν βʹ τάξεως τοῦ Γυμνασίου καὶ κατατάσσονται ὡς ὑπολογισταί, εἶναι ἀπελπιστικὸν καὶ δι’ ἡμᾶς καὶ τὸ Ναυτικόν. Παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ καὶ νὰ φέρῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον νὰ δύναται ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἀεροπορίας.

§457ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας δὲν πρέπει νὰ κάμῃ κατάχρησιν οὔτε νὰ μεταχειρίζηται αὐτὴν τὴν γλῶσσαν.

§458Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, κ. Πρόεδρε, εἶναι, ὅτι δυστυχῶς μέχρι τοῦδε οὔτε ἐπὶ τῶν δακτύλων τῆς μιᾶς χειρὸς δύνανται νὰ εὑρεθῶσιν οἱ ἀεροπόροι· εἴχομεν δύο ἕως τέσσαρας, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπάρχουσιν, εἴχομεν ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ηὐδοκίμησαν, ἀλλ’ ἐγκατέλειψαν τὸ στάδιον αὐτό· θέλετε νὰ ἔχετε ἀεροπόρους πρέπει νὰ τοὺς ἀμοίψητε.

§459ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτὸ κάμνομεν, διὰ νὰ ἔχωμεν εὐρύτερον στάδιον ἐκλογῆς. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι μηχανικὸς ὁ ἀεροπόρος, διότι τὰ ἀεροπλάνα λαμβάνουσι τρεῖς καὶ τέσσαρας· πρέπει νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸν κύκλον. Τέλος πάντων ἀναβάλλεται διὰ μεθαύριον.

§460ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τῶν ἄρθρων 106, 107,108 καὶ 109 τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 135 τῆς 25 Αὐγούστου 1911 Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς ἐν Κρήτῃ Ἐκτελεστικῆς Ἐπιτροπῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§461ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ ὅτι — Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Καντιάνης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τοῦ καπνοῦ τῶν Νέων Χωρῶν καὶ τῆς φορολογίας αὐτοῦ καὶ περὶ Μονοπωλίων». —Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Π. Φλέσσας καὶ Π. Λυμπερόπουλος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῆς Διευθύνσεως τοῦ Χημικοῦ Ἐργαστηρίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν». — Ὁ βουλευτὴς κ. Η. Κοπανίτσας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ βελτιώσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων τῶν πολιτικῶν Ὑπουργείων». — Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Παπακωνσταντίνου ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τῶν ἄρθρων 26 καὶ 70 τοῦ ΔΝΖʹ νόμου «περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων». Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 2.15′ π. μ.)