1914.11.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 50

τῆς 12ης Νοεμβρίου 1914.

(Τετάρτη, ὥρα 5.20′ μ. μ.)

Προεδρία κ. Κ. Ζαβιτσιάνου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς· Τὸ κοινοτικὸν Συμβούλιον Βρινίκου τῆς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς ὑποβάλλει ψήφισμα περὶ τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ τῆς κοινότητος κειμένων ἐθνικῶν βαλτωδῶν ἐκτάσεων καὶ βοσκησίμων τόπων· Τὸ κοινοτικὸν Συμβούλιον Σουνιῶν παρακαλεῖ ὅπως μεταρρυθμισθῇ ὁ νόμος ΔΝΔʹ περὶ ἀγροτικοῦ ζητήματος· Ὁ δήμαρχος Μεσολογγίου παρακαλεῖ ὅπως τὸ Κράτος ἀναλάβῃ τὴν δαπάνην τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως διὰ τὸν δῆμόν του ὡς ὄντος ἀπόρου· Ὁ δήμαρχος Ἑρμουπόλεως παρακαλεῖ ὅπως ἐλαττωθῇ τὸ μέτρον τῆς περιορίσεως τῶν δημοτικῶν δασμῶν· Οἱ παραγγελιοδόχοι Ἀθηνῶν παρακαλοῦσιν ὅπως μεταρρυθμισθῇ τὸ ἄρθρον 9 τοῦ φαρμακευτικοῦ νομοσχεδίου· Τὸ Ἐργατικὸν Κέντρον Ἀθηνῶν ὑποβάλλει ὑπόμνημα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ δασμολογικῆς ἀφομοιώσεως τῶν νέων χωρῶν»· Οἱ κάτοικοι Τελωντίων παρακαλοῦσιν ὅπως μὴ μεταφερθῇ ἡ ἕδρα τοῦ Εἰρηνοδικείου των εἰς Ἐρεσσόν· Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Μπελετσίου παρακαλοῦσιν ὅπως διαρρυθμισθῇ ἡ κοίτη τοῦ ποταμοῦ Πορταϊκοῦ, ὁ ὁποῖος κατέστρεψε τοὺς ἀγρούς των· Οἱ κάτοικοι Κοινότητος Μαυρομματίου παρακαλοῦσιν ὅπως διαταχθῇ ἡ δίωξις τῶν ἐνόχων πρὸς τὸν σταφιδικὸν πληθυσμόν· Οἱ νόμιμοι φαρμακοποιοὶ Ἀθηνῶν Πειραιῶς παρακαλοῦσιν ὅπως μεταρρυθμισθῇ τὸ ἄρθρον 9 τοῦ φαρμακευτικοῦ νομοσχεδίου· Οἱ ἐκ Μετσόβου Γεώργιος καὶ Εὐθύμιος Ντάλλας συνταξιοῦχοι παρακαλοῦσιν ὅπως τοῖς χορηγηθῇ σύνταξις. Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως χορηγοῦνται αἱ κάτωθι ἄδειαι· Εἰς τὸν βουλευτὴν κ. Ν. Ξηρὸν 25 ἡμερῶν καὶ εἰς τὸν βουλευτὴν κ. Ν. Καμπάνην 10ήμερος. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται ἤδη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τοῦ Γ. Παναγιωτοπούλου κατοίκου Πατρῶν περὶ ἐκριζώσεως σταφιδαμπέλων.

§2Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω τὴν ἀναφορὰν ταύτην ἐν τῷ Προεδρείῳ, δι’ ἧς ζητεῖται ἡ ἀναστολὴ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς διατάξεως τῆς ἀποβλεπούσης τὴν μὴ ἐκρίζωσιν τῶν σταφιδαμπέλων κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, διότι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δὲν ἀνασταλῇ κινδυνεύουσι τὰ συμφέροντα ὅλου τοῦ ἐκεῖ κόσμου. Ἡ δυσφορία τοῦ κόσμου μὴ ἔχοντος τὰ μέσα πρὸς καλλιέργειαν, εἶναι δεδικαιολογημένη. Πολλοὶ ἐξ αὐτῶν εἶναι διατεθειμένοι νὰ προβῶσι καὶ εἰς τὴν ἐκρίζωσιν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς παρεχομένης ἀμοιβῆς νὰ προβῶσιν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν ἑτέρων κτημάτων. Δίκαιον εἶναι ἡ ἐκρίζωσις νὰ ἐπιτραπῇ ἀπὸ τοῦδε, ἀλλ’ ὁ διακανονισμὸς ἀμοιβῆς νὰ γίνῃ ἐν τῷ μέλλοντι. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀναγνωρίζων τὴν σκοπιμότητα τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς, δὲν θὰ διστάσῃ νὰ προβῇ εἰς αὐτὸ τὸ μέτρον, διότι θέλει ἐξυπηρετηθῆ πολὺ ὁ κόσμος.

§3Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὴν σύστασίν σας.

§4Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Παρακαλῶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ὁ κ. Σ. Ἀναστασιάδης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν καπνοπαραγωγῶν Μεγάλου Κεσερλί.

§6Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μέριμναν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐπὶ ἀναφορᾶς προερχομένης ἐκ τῶν μᾶλλον καπνοπαραγωγικῶν διαμερισμάτων τῆς Θεσσαλίας τῶν κοινοτήτων Κεσερλὶ καὶ Δερελί. Οἱ κάτοικοι τῆς περιφερείας αὐτῆς ἀσχολοῦνται εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς καπνοπαραγωγῆς, ἐπέτυχον δὲ τοῦτο μετακαλέσαντες καὶ εἰδικοὺς τεχνίτας. Ἐντούτοις ἀπό τινος χρόνου ἔχουσι παρακαταθήκην ἐν ταῖς ἀποθήκαις των περὶ τὰς 160 χιλ. ὀκάδας καπνοῦ, ἐν ταῖς ὁποίαις πρέπει νὰ συμπεριληφθῇ καὶ ποσότης 17 χιλ. ἐκ τῆς ἐφετεινῆς παραγωγῆς, δὲν ἔχουσι δὲ τόπον καταναλώσεως, διὰ τοῦτο ἐπικαλοῦνται τὴν εὔνοιαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅπως ἐξεύρῃ τόπους καταναλώσεως. Δὲν ἀρνοῦμαι τὴν δυσχέρειαν ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις, ἂν ὅμως λάβω ὑπ’ ὄψιν τὴν δραστηριότητα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἔχω πεποίθησιν ὅτι θέλουσιν ἐξευρεθῆ τοιοῦτοι τόποι. Ἐπεθύμουν νὰ τὸν βοηθήσω εἰς τὰς ἐνεργείας αὐτοῦ, προτείνων εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ καπνοῦ εἰς φύλλα εἰς τὰς νέας χώρας, διότι εἰς τὰ μέρη ταῦτα εἶναι ἀπαραίτητος ἡ ἀνάμιξις τῶν καπνῶν τούτων μετὰ τῶν καπνῶν τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων ὧν τὰ καπνὰ καὶ εἰς τὴν Αἴγυπτον ἀκόμη πωλοῦνται. Αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω μὲ τὴν παράκλησιν νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις διὰ τοὺς κατοίκους τῶν μερῶν ἐκείνων.

§7Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχω τὴν ἐλπίδα, Κύριοι, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὁ ὁποῖος ἐνδιαφέρεται ὅπως ἡ χώρα καλλιεργηθῇ καὶ ὅστις ὑπέβαλε νομοσχέδιον ψηφισθέν, ὅπως τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔλθῃ ἀρωγὸν εἰς τὰς νέας φυτείας, θὰ ἐξεύρῃ τρόπον, ὅπως ἐξέλθωσιν τῆς δοκιμασίας αὐτῆς οἱ καπνοπαραγωγοὶ Θεσσαλίας καὶ ἰδίως οἱ παραγωγοὶ τῶν δύο μεγάλων χωρίων τῆς Θεσσαλίας Κεσερλὶ καὶ Δερελί, τὰ ὁποῖα εἶναι καὶ κεφαλοχώρια.

§8Ν. ΖΑΡΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅπως λάβῃ σύντονα μέτρα ὑπὲρ τῆς καπνοπαραγωγῆς τῆς Θεσσαλίας, ἡ ὁποία ἀπό τινος χρόνου ἐδιπλασιάσθη καὶ ἐξακολουθεῖ αὐξάνουσα καὶ βελτιουμένη καὶ ἧς μεγάλαι ποσότητες καπνοῦ ἀπό τινων ἐτῶν μένουσιν ἀπώλητοι ἐν ταῖς ἀποθήκαις τῶν καπνοπαραγωγῶν· ἐκ τούτου δὲ δὲν βλάπτονται μόνον οἱ καπνοπαραγωγοί, ἀλλὰ καὶ οἱ καπνεργάται, οἵτινες ἀποζῶσιν ἐκ τῆς συσκευῆς τῶν καταναλισκομένων καπνῶν καὶ οἱ ὁποῖοι ἤδη κατὰ χιλιάδας ἕνεκα τούτου μένουσιν ἄνευ ἐργασίας. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργόν, ὅπως συντόνως μεριμνήσῃ καὶ ἐξευρεθῶσι καὶ ἄλλα μέρη πρὸς κατανάλωσιν τῶν καπνῶν τῆς Θεσσαλίας, διότι ἄλλως κινδυνεύομεν νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ κοινωνικοῦ ζητήματος καὶ ἕνεκα τῆς μὴ πωλήσεως τῶν προϊόντων τῆς καπνοπαραγωγῆς καὶ ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως εἰς τοὺς καπνεργάτας. Φρονῶ δ’ ὅτι θὰ ἐλύετο τὸ ζήτημα τοῦτο ὁριστικῶς, ἂν διὰ νόμου ἐπετρέπετο ἐν Βόλῳ, ὅπου καὶ λόγοι κλιματολογικοὶ συντρέχουσιν, ἡ ἀτελὴς βιομηχανία τῆς σιγαροποιίας καὶ ἡ ἐξαγωγὴ ταύτης εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἥτις ἀσφαλῶς θ’ ἀνταγωνισθῇ τὴν ἐν Αἰγύπτῳ τοιαύτην ἐν μεγάλῃ κλίμακι ἀσκουμένην βιομηχανίαν, καὶ ἡ ὁποία ἅμα θέλει γίνῃ πρόξενος μεγάλου πλούτου διὰ τὴν Χώραν μας.

§9ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ζήτημα τοῦτο θέλει συζητηθῆ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ τῶν νέων χωρῶν», τὸ ὁποῖον εἶναι πρὸ δύο μηνῶν ὑποβεβλημένον ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐπεξεργαζόμενον ὑπὸ Ἐπιτροπῆς Ἐπειδὴ ὅμως παρέρχεται ἤδη πολὺς χρόνος, ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν ὅπως τάξῃ προθεσμίαν ὀλιγοήμερον τῇ Ἐπιτροπῇ, ἵνα προσαγάγῃ τοῦτο καὶ συζητηθῇ ἀναγραφόμενον ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει τὴν προσεχῆ Δευτέραν, ὅτε καὶ θὰ συζητήσωμεν τὰ σχετικὰ ταῦτα ζητήματα. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον ὅπως καὶ ἄλλα τινὰ οἰκονομικὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῶν οἰκείων Ἐπιτροπῶν ἀναγραφῶσι καὶ αὐτὰ ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει μετὰ 2 ἢ 3 ἡμέρας. Τοιαῦτα εἶναι τὸ περὶ ἀπαλλαγῶν τινων καὶ φορολογικῶν μεταρρυθμίσεων ἐν ταῖς νέαις χώραις καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ προσθέτου φορολογίας τῶν κινηματογράφων.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποδεχομένης τῆς Βουλῆς, παρακαλοῦνται αἱ Ἐπιτροπαὶ ὅπως ἐπισπεύσωσι τὴν ἐπεξεργασίαν των νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργός. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς συνιστᾷ ἀναφορὰν τῶν ὑπαλλήλων τῶν καπνοπωλείων ζητούντων τροποποίησιν τῶν ἐργασίμων ὡρῶν.

§11Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ κ. Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἐξετάζει τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐργασίμων ὡρῶν. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ εὕρῃ τρόπον, ὥστε καὶ αὐτοὶ νὰ ἱκανοποιηθῶσιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης τῶν ἐργατῶν ἤθελον νὰ ἐρωτήσω ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργὲ ἂν ἔχει λάβει γνῶσιν ἡ Ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου σας περὶ μιᾶς ἄλλης τάξεως ἐπαγγελματιῶν καὶ ἔχει λάβει ὑπ’ ὄψιν τὴν τάξιν αὐτήν, τὴν τάξιν ἐκείνην τῶν βιομηχάνων οἱ ὁποῖοι κατασκευάζωσι τὸ ψωμὶ τὸ εὐρωπαϊκὸν λεγόμενον. Παρακαλῶ νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους. Ἀλλὰ καὶ οἱ ἴδιοι οἱ ἐργάται ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§12Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ αὐτὸς κ. Δ. Γκλαβᾶς ἔχει τὸν λόγον ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφοράν.

§14Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη εἶναι τοῦ Παναγιώτου Πουλημένου, ὁ ὁποῖος ὡς ἔφεδρος στρατιώτης ὑπηρετήσας εἰς τὴν ἑβδόμην μεραρχίαν ἐτραυματίσθη κατὰ τὴν μάχην τῆς Τζουμαγιᾶς. Ἕνεκα τοῦ τραύματός του ἐκείνου παρεπέμφθη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἀπαλλαγῶν καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ τὸν εὗρεν ἀνίκανον πρὸς στράτευσιν. Ἀλλὰ τὸ τραῦμα ἦτο βαρύ, καὶ ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς κατέστη ἀνίκανος πρὸς ἐργασίαν μὴ δυνάμενος νὰ μετακινήσῃ τὴν κεφαλὴν ἀλλ’ ὑποχρεωμένος νὰ μετακινήσῃ αὐτὴν διὰ τῆς χειρός. Τελευταῖον ὅμως, ἐπειδὴ ἦτο ἀνίκανος διὰ πᾶσαν ἐργασίαν, ἔκρινε σκόπιμον νὰ ὑποβάλῃ νέαν αἴτησιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν συντάξεων διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτει μίαν ἀναθεώρησιν ἐπὶ τῆς καταστάσεως αὐτοῦ· δυστυχῶς ὅμως παρὰ πᾶν δίκαιον ἐπιστημονικὸν καὶ ἀνθρώπινον ἡ Ἀνωτάτη Ἐπιτροπή, ἀντὶ νὰ τὸν κρίνῃ ἀνίκανον καὶ δι’ ἐργασίαν καὶ τῷ παράσχῃ τὴν σύνταξιν, τὸν ἔκρινεν ἱκανὸν καὶ πρὸς στράτευσιν.

§15ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Παρακαλῶ νὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἡ ἀναφορὰ αὐτή.

§16Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Μάλιστα, κύριε Πρόεδρε.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Μερλόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ποτοποιῶν ἐν Ἑλλάδι.

§18Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δικαιοτάτη, Κύριοι, ἡ ἀναφορὰ ἐπὶ τῆς ὁποίας ἔλαβον τὸν λόγον, χαρακτηριζομένη ὡς ἀναφορὰ τῶν ἐν Ἑλλάδι ποτοποιῶν καὶ οὐχὶ τῶν ἐκ Πειραιῶς τοιούτων τῶν ὑποβαλλόντων τὸ ὑπόμνημα πρὸς τὴν Βουλήν, διότι ἐν τῇ ἀληθείᾳ δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἁπαξάπαντας τοὺς ποτοποιοὺς ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος ἐνδιαφέρει τὸ θέμα τοῦτο τὸ ὁποῖον πραγματεύεται τὸ ὑπόμνημα τοῦτο καὶ δὲν ἐνδιαφέρει μόνον τὴν κλάσιν τῆς ἐργαζομένης Ἑλληνικῆς κοινωνίας, ἀλλ’ ἐνδιαφέρει, δύναμαι νὰ εἴπω, καὶ αὐτὰ τὰ δημόσια συμφέροντα καὶ συνεπῶς πρέπει νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἀναφορὰ αὐτοῦ τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν ἐπικαλουμένου τὴν μέριμναν διὰ τὴν προστασίαν τῶν ἐθνικῶν καὶ δημοσίων συμφερόντων. Δὲν ἀγνοεῖτε, Κύριοι, ὅτι ἡ βιομηχανία τῆς ποτοποιίας ὅσον εἶναι ἀρτιγέννητος ἐπὶ τοσοῦτον εἶναι ἀνθηρὰ καὶ ἀκμαία μέχρις ἐσχάτων, λόγοι δ’ εἰδικῶς δυσμενεῖς διὰ τὴν πρόοδον καὶ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς βιομηχανίας ταύτης ἐπέδρασαν ἐπὶ τοσοῦτον εἰς τὸ μέλλον τῆς βιομηχανίας, ὥστε νὰ καταστήσῃ ταύτην φθισικὴν καὶ μαραινομένην. Τρία εἶναι τὰ αἰτήματα τὰ ὁποῖα οἱ ποτοποιοὶ ὑποβάλλουσιν εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, διότι εἰς τρεῖς τινας λόγους ἀνάγονται τὰ αἴτια ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡ βιομηχανία αὕτη φθίνει καὶ πάσχει. Οἱ λόγοι ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐξέπεσεν ἡ βιομηχανία αὕτη εἶναι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ βαρυτάτη φορολογία ἡ ἐπιβληθεῖσα πρὸ ὀλίγων ἐτῶν, ἡ φορολογία τῆς 1½ δραχμῆς κατ’ ὀκᾶν οἰνοπνεύματος, δεύτερον ἡ φορολογία τῶν μικρῶν μεταπρατῶν, οἵτινες καταναλίσκουσι μεταπωλοῦντες τὸ προϊόν τῆς βιομηχανίας ταύτης, καὶ τρίτον, ὅπερ καὶ σπουδαιότερον, ὁ περιορισμὸς ἐν τῇ ἀνευρέσει τῆς πρώτης ὕλης μὲ τὴν ὁποίαν ἐργάζεται ἡ βιομηχανία τῆς ποτοποιίας. Ἀξιοῦσι λοιπὸν καὶ εὐλόγως κατ’ ἐμὲ οἱ βιομήχανοι οὗτοι νὰ περιορίσωμεν τὴν φορολογίαν εἰς τὸ ½, διότι τοῦτο οὐ μόνον τὴν κλάσσιν ταύτην τῶν ἐργαζομένων συμπολιτῶν θὰ εὐεργετήσῃ καὶ θὰ δώσῃ ὤθησιν καὶ πρόοδον εἰς τὴν βιομηχανίαν αὐτῶν, ἀλλὰ θὰ ὠφελήσῃ σημαντικώτατα καὶ τὰ δημόσια συμφέροντα. Ἀπόδειξις δὲ ὅτι ἡ βαρεῖα αὕτη φορολογία καιρίως ἐπηρέασε τὰ δημόσια συμφέροντα εἶναι καὶ ἡ ὁμολογία ἣν δύναται νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της ἡ Βουλή, ἡ προελθοῦσα ἐκ στόματος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁμολογία κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπὸ τῆς ἐπιβολῆς τῆς ὀγκώδους ταύτης φορολογίας ἐξέπεσον τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου.

§19Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ἔκαμον τοιαύτην ὁμολογίαν. Οὐδέποτε ἰσχυρίσθην τοιοῦτό τι· οὐδέποτε.

§20Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς παρακαλέσω ὅπως εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς παράσχητε τὸν πίνακα ἐξ οὗ νὰ ἐμφαίνωνται τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ φόρου αὐτοῦ. Τότε βεβαίως ἐπιφυλάσσομαι, ὅταν θὰ γίνῃ λόγος ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν τούτων ν’ ἀναφέρω καὶ τοὺς λόγους σας, κ. Ὑπουργέ, ἐκφωνηθέντας εἰς ἀπάντησιν ἐπερωτήσεως τοῦ ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ. Ἀντιπαρέρχομαι ὅμως τὸ θέμα τοῦτο καὶ προσθέτω ὅτι ἡ ἐλάττωσις τῆς φορολογίας θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν σημαντικὴν περιστολὴν τοῦ λαθρεμπορίου, οὗ ἕνεκεν ἐπῆλθε κατ’ ἐμὲ ἡ μείωσις τῶν προσόδων τοῦ Δημοσίου ἐκ τῆς φορολογίας ταύτης, διότι σήμερον ὡς ἡ φορολογία τὸ λαθρεμπόριον ἔχει ἀρκετὸν περιθώριον νὰ κερδοσκοπήσῃ, ἐνῷ, ἂν περιορισθῇ εἰς τὸ ἥμισυ, μὴ ὑπάρχοντος μεγάλου κέρδους τὸ λαθρεμπόριον θὰ ἐκλείψῃ καὶ θὰ δυνηθῇ ἀπροσκόπτως νὰ προκόψῃ ἡ βιομηχανία αὕτη. Ἐπίσης ἡ φορολογία ἡ ἐπιβαλλομένη ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων τῶν μικρῶν εἶναι καταστρεπτικωτάτη διὰ τὴν βιομηχανίαν ταύτην. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει τοὺς ποτοποιοὺς εἶναι ἡ δυσκολία τῆς ἀνευρέσεως τῆς πρώτης ὕλης. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀφ’ ὅτου ἐξερράγη ἡ σταφιδικὴ κρίσις ἀπὸ τοῦ 92, ἐχρησίμευεν ὡς πρώτη ὕλη εἰς τὴν βιομηχανίαν αὐτὴν ἡ σταφίς, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1905, ὅτε ἱδρύθη ἡ Προνομιοῦχος Ἑταιρεία πρὸς προστασίαν τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος, καὶ ὀλίγους μῆνας μετὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἑταιρείας ταύτης, ὅτε ἡ Ἑταιρεία αὕτη ὑποκατέστησεν εἰς τὰ δικαιώματα αὑτῆς ἐν τῇ διαθέσει τοῦ παρακρατήματος τῶν ἑταιρειῶν οἴνων καὶ οἰνοπνευμάτων...

§21ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ τράστ.

§22Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. .. ἔκτοτε ἀρχίζει ἡ κρίσις ἡ μεγάλη, ἡ κρίσις ἡ θανάσιμος διὰ τὴν βιομηχανίαν τῆς Ἑλληνικῆς ποτοποιΐας, διότι ἡ Ἑταιρεία ἡ Προνομιοῦχος δὲν συνεβλήθη μόνον μὲ τὴν Ἑταιρείαν τῶν Οἴνων ἐπὶ παροχῇ μέχρις 70 ἑκατομ. ἐκ τοῦ ἐτησίου παρακρατήματος, ἀλλὰ συνεβλήθη καὶ μὲ τὴν Ἑταιρείαν Φινοπούλου καὶ Σ)ίας ἐπὶ παροχῇ 30 ἑκατομ. ἀρχικῶς, τὰ ὁποῖα βραδύτερον, νομίζω, ἔφθασαν μέχρι 40 ἑκατομμυρίων. Ἀφοῦ λοιπὸν οὕτω πως τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον διετίθετο, διὰ τὴν ἐν τῷ τόπῳ κατεργασίαν καὶ κατανάλωσιν, διετέθη εἰς μίαν καὶ μόνην Ἑταιρείαν, εἶναι εὐνόητον ὁποῖα ἀποτελέσματα προέκυψαν καὶ ὁποῖα ἦτο ἀναποδράστου ἀνάγκης νὰ προκύψωσι. Τ’ ἀποτελέσματα ἦσαν ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης, ἡ ὁποία παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐχαρακτηρίσθη δεόντως ὡς κακοήθης, κατέστησαν πάντες οὗτοι οἱ βιοπαλαισταὶ καὶ συμπολῖται ἡμῶν φόρου ὑποτελεῖς εἰς μίαν καὶ μόνον Ἑταιρείαν, τὴν Ἑταιρείαν τῶν Οἴνων, διὰ τῆς παροχῆς τοῦ παρακρατήματος εἰς αὐτὴν ἐπὶ τιμῇ χαμηλοτάτῃ.

§23Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Μονοπώλιον.

§24Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔγινεν ἀληθῶς μονοπώλιον, διότι ἡ Ἑταιρεία αὕτη συνεκέντρωσεν ὅλην τὴν παραγωγὴν πλὴν ἐκείνου τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον ἐξάγεται εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν εἰς τὰς ἀποθήκας αὐτῆς, καὶ διὰ τῆς συγκεντρώσεως ταύτης ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ τοῦ διατεθειμένου ἐτησίως διὰ τὴν ἐγχώριον κατανάλωσιν κατέστησε φόρου ὑποτελεῖς καὶ δούλους ὅλους τοὺς βιομηχάνους τῆς Ἑλληνικῆς ποτοποιίας, διότι αὐτὴ ἀγοράζουσα τὴν σταφίδα πρὸς 30 φράγκα κατὰ χιλιόλιτρον ἀπὸ τὴν Προνομιοῦχον, μεταπωλεῖ ταύτην—καὶ ἐφ’ ὅσον θέλει τὰ μεταπωλήσῃ— εἰς τοὺς ἄλλους βιομηχάνους τῆς ποτοποιΐας πρὸς 70 ἢ 80 δραχ. κατὰ χιλιόλιτρον ἢ καὶ ἔτι πλέον ἀκόμη. Ἐννοεῖται δ’ ὅτι ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἡ βιομηχανία αὐτὴ δὲν ἦτο δυνατὸν πλέον νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐργαζομένη καὶ ἀνταγωνιζομένη πρὸς τὸν μέγαν αὐτὸν καὶ ἀδάμαστον ἀνταγωνιστήν, οἷα εἶναι ἡ Ἑταιρεία ἡ λαβοῦσα τὸ προνόμιον ν’ ἀγοράζῃ ἐκ τοῦ παρακρατήματος ποσὸν 40 ἑκατομμυρίων κατ’ ἔτος. Ἐπεκτείνω, Κύριοι, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος, διότι τὸ θεωρῶ σπουδαιότατον, νομίζω δ’ ὅτι τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου μαρτυρεῖ ἡ ἐγγραφὴ τριακοντάδος ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει, ὅπως ὁμιλήσωσιν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Τὸ ζήτημα ἐνδιαφέρει οὐ μόνον τὴν Μεσσηνίαν, τῆς ὁποίας ἡ βιομηχανία δεινῶς πάσχει ἐκ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλ’ ἐνδιαφέρει ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα. Προτείνουσι λοιπὸν καὶ εὐλόγως οἱ ποτοποιοὶ ἵνα διατίθεται οὕτω πως τὸ παρακράτημα κατ’ ἔτος, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προσέρχωνται εἰς τὴν δημοπρασίαν καὶ ἐκεῖνοι οἵτινες δικαιοῦνται νὰ ζήσωσιν ὑπὸ τὸν Ἥλιον τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος ἐλευθέρως καὶ ἀνεπηρεάστως ἐργαζόμενοι καὶ οὐχὶ ὡς δοῦλοι μιᾶς Ἑταιρείας. Ἀξιοῦσιν ἵνα τό παρακράτημα τοῦτο τὸ ἀνερχόμενον εἰς 30 ἢ 40 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος οὐχὶ διὰ δημοπρασίας ἀλλ’ ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον παραμένῃ προσιτὸν εἰς πάντα βιομήχανον, ὅστις ἤθελε νὰ ἐργασθῇ μὲ πρώτην ὕλην τὴν σταφίδα. Τώρα ὁποῖος θὰ εἶναι ὁ τρόπος νὰ τελεσφορήσῃ τὸ πρᾶγμα, ὥστε νὰ δύνανται πάντες νὰ λαμβάνωσι, τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον τὸ ὁποῖον θέλει ρυθμίσει ἡ Κυβέρνησις προσερχομένη εἰς συνεννοήσεις καὶ διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Προνομιούχου Ἑταιρεία, διότι ἐκεῖθεν ἀντλοῦσι τὰ δικαιώματα καὶ ἡ Ἑταιρεία τῶν Οἴνων καὶ ἡ Ἑταιρεία Φινοπούλου καὶ Σ)ιας. Ἀλλ’ εἰς τὰ αἰτήματα ταῦτα τῶν ποτοποιῶν θὰ προσέθετον καὶ ἕτερόν τι, καὶ ἐπικαλοῦμαι καὶ ἐν τούτῳ ἀκόμη τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐν τῇ ἀντιλήψει τοῦ ὁποίου ἐλπίζω ὅτι θέλει εὕρει πρόθυμον καὶ εὐμενῆ ἀποδοχὴν ἡ σύστασις αὕτη. Δὲν θὰ ἤρκει νὰ περιορίσωμεν τὴν φορολογίαν τοῦ οἰνοπνεύματος εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ φορολογικοῦ ὅρου, δὲν θὰ ἤρκει νὰ καταργήσωμεν τὴν πρόσθετον ἐπαγγελματικὴν φορολογίαν ἐν τῇ πωλήσει τοῦ οἰνοπνεύματος καὶ τῶν ποτῶν, ἀλλὰ θὰ ἦτο ἀναγκαῖον, ἵνα καὶ ἕτερόν τι ληφθῇ μέτρον ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἵνα προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τῆς βιομηχανίας ταύτης, τὰ συμφέροντα μιᾶς μεγάλης τάξεως τῆς Ἑλληνικῆς Κοινωνίας ἀσχολουμένης ἐν τῇ ἐργασίᾳ ταύτῃ, ἀλλὰ καὶ τὸ ὁποῖον ἀφ’ ἑτέρου οὐδαμῶς ἤθελε παραβλάψει, καὶ μάλιστα δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι καὶ τὰ δημόσια συμφέροντα ἤθελεν ὠφελήσει. Κατὰ τὸν καθεστῶτα νόμον ἐπιβάλλεται δικαίωμα καταναλώσεως εἰς τοὺς οἰνοπνευματοποιοὺς τοὺς ἔχοντας ἱδρυμένον τὸ ἐργοστάσιόν των ἐν πόλεσιν καὶ κωμοπόλεσιν ἢ δήμοις ἔχουσι πληθυσμὸν κάτω τῶν 4 χιλιάδων κατοίκων δραχ. 500 μόνον, δι’ ἐκείνους δὲ οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἱδρυμένον τὸ ἐργοστάσιόν των ἐν πόλεσιν ἐχούσαις ἀνώτερον πληθυσμὸν ἡ φορολογία ἀνέρχεται εἰς 1000 δραχ. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι λογικόν, διότι εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας ἡμᾶς ὅτι τὰ μεγάλα ἐργοστάσια οἰνοπνευματοποιίας δὲν συμβαίνει νὰ εἶναι ἱδρυμένα ὅπου καὶ αἱ μεγάλαι πόλεις· τοὐναντίον τὰ μεγάλα ἐργοστάσια οἰνοπνευματοποιίας εἶναι ἱδρυμένα ἐν ἀποκέντροις τόποις, καὶ οὕτω πως, μολονότι ἡ παραγωγὴ τῶν ἐργοστασίων τούτων ἀνέρχεται εἰς μυθώδη ποσὰ κατ’ ἔτος, ἡ φορολογία ἡ ἐπιβαλλομένη εἶναι πενιχροτάτη φθάνουσα μόλις εἰς 500 δραχ. κατ’ ἔτος, ἐνῷ τοὐναντίον μικρὰ ἐργοστάσια, τὰ ὁποῖα συνέβη νὰ εἶναι ἱδρυμένα ἐν πόλεσιν ἐχούσαις πληθυσμὸν ἄνω τῶν 4 χιλιάδων κατοίκων, εἰς ταῦτα ἐπιβάλλεται ἡ φορολογία 1000 δραχμῶν. Θὰ ἦτο λοιπὸν δίκαιον καὶ ὀρθόν, ἵνα ἡ φορολογία κανονισθῇ οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ τῆς πόλεως, ὅπου εἶναι ἱδρυμένα τὰ ἐργοστάσια, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς παραγωγικῆς δυνάμεως ἑκάστου ἐργοστασίου. Ἄν τὸ σύστημα τοῦτο, ὅπερ ἤθελεν ὠφελήσει καὶ τὰ δημόσια συμφέροντα καὶ τοὺς ἐργοστασιάρχας οἰνοπνευματοποιούς, δὲν ἤθελε καταστῆ δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ, θὰ προέτεινον καὶ ἄλλο τι μέτρον, τὸ ὁποῖον θ’ ἀποκαθίστα μίαν δικαιοσύνην μεταξὺ τῶν μεγάλων καὶ τῶν μικρῶν ἐργοστασιαρχῶν, τὸ μέτρον τῆς ἀφομοιώσεως τῆς φορολογίας ταύτης, προσδιοριζομένου ἑνὸς ποσοστοῦ 500 δραχ. ὡς δικαιώματος καταναλώσεως διὰ πάντα ἔχοντα ἱδρυμένον ἐργοστάσιον οἰνοπνευματοποιίας ὁπουδήποτε τοῦ Κράτους. Τὰ αἰτήματα ταῦτα, Κύριοι, ὅσον δίκαια εἶναι, ὅσον ἐπιβεβλημένα ἐξ ἀναποδράστου ἀνάγκης, τόσον ἐξυπηρετικὰ εἶναι ἐνταυτῷ καὶ τῶν κοινωνικῶν συμφερόντων, ὅσον καὶ τοῦ δημοσίου συμφέροντος. Ἔχω δι’ ἐλπίδος, ἢ μᾶλλον ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἔδειξε πολλάκις ὅτι δὲν ἀποστέργει νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῶν δημοσίων συμφερόντων ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν συμφερόντων τῶν ἐργαζομένων συμπολιτῶν ἡμῶν, ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία πολλαχῶς κατεμαρτύρησε τὰς διαθέσεις αὑτῆς πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἐθνικῆς ἐργασίας, θέλει καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ὁμοίως μεριμνήσει, ἵνα καὶ τὴν δικαιοσύνην ἀποκαταστήσῃ μεταξὺ τῶν μεγάλων καὶ τῶν μικρῶν ἐργοστασιαρχῶν, ἀλλὰ καὶ τὰ δημόσια συμφέροντα τὰ γενικὰ προαγάγῃ.

§25ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἔχω νὰ προσθέσω δύο λέξεις μόνον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ οἰνοπνεύματος. Ἀναγνωρίζω ὅτι ἡ φορολογία τοῦ οἰνοπνεύματος ὡς ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν ἔχει τι τὸ τρωτόν, διότι διακρίνεται εἰς δικαίωμα καταναλώσεως καὶ εἰς φόρον καταναλώσεως. Ὁ φόρος καταναλώσεως ἔχει ἄριστα, καὶ περὶ τοῦ φόρου τούτου οὐδὲν ἐπιτρέπεται νὰ προσθέσωμεν. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως εἰς τὸ δικαίωμα καταναλώσεως συνομολογῶ μετὰ τῶν προαγορευσάντων ὅτι αἱ διαβαθμίσεις αὐτοῦ κακῶς ἔχουσι, διότι πάντα αὐτὰ τὰ δικαιώματα καὶ πᾶσαι αὐταὶ αἱ μεταφοραὶ αἱ ὁποῖαι ἐπικάθηνται ἐπὶ τῶν διαφόρων κατηγοριῶν κακῶς ἔχουσι, καὶ ἔχουσιν ἀνάγκην μεταβολῆς. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν ὅτι ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν φόρον τῆς καταναλώσεως ἐπὶ τούτου δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἔχωμεν καμμίαν ἐλπίδα ἢ προσδοκίαν ὅτι θὰ τύχῃ μειώσεως· ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὸ παρακράτημα, τοῦτο ἀφορᾷ εἰς τὸν συνάδελφόν μου ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§26Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γνωστὸν τῇ Βουλῇ τὸ συμβόλαιον μεταξὺ τῆς Προνομιούχου καὶ τῶν οἰνοπνευματοποιῶν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι, ἐνῷ ἦτο ὑποχρεωμένη ἐκ τῆς συμβάσεως ἡ Προνομιοῦχος νὰ ἐκθέτῃ εἰς δημοπρασίαν 15.000.000, ἐπὶ τιμῇ τῆς ὁποίας τὸ ἐλάχιστον ὅριον ἤθελε προσδιορίζεσθαι δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἐνῷ ἡ τιμὴ αὕτη εἶχεν ὁρισθῆ εἰς 60 δρ., τότε τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῆς Προνομιούχου προέβη εἰς σύμβασιν μετὰ τῆς Ἑταιρείας διὰ τῆς ὁποίας κατεστρατηγεῖτο ὁ ἀνταγωνισμός. Ποία ἦτο ἡ στάσις τῆς Κυβερνήσεως; Τὸν χαρακτηρισμὸν τὸν ἔδωκε δεόντως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλῶν πρὸς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἡ Προνομιοῦχος εἶναι βεβαίως μία Ἑταιρεία ἰδιωτική, προεξέχει ὁ χαρακτὴρ αὐτῆς ὡς διαχειριζομένης κεφάλαια ἰδιωτῶν. Ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε ν’ ἀσκήσῃ ἅπασαν αὐτῆς τὴν ἠθικὴν ἐπιβολήν, δύναμαι δὲ νὰ παράσχω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πληροφορίαν ὅτι ἡ ἠθικὴ ἐπιβολὴ τῆς Κυβερνήσεως κατίσχυσεν ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ καὶ ὁ ὅρος αὐτὸς ἐν τῇ ἐφετεινῇ δημοπρασίᾳ δὲν θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Τοιαύτην δ’ ἐπιβολὴν ἤσκησεν ἡ Κυβέρνησις, ὥστε ἠναγκάσθη νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἐξέλιξιν τῶν νέων διαπραγματεύσεων· αἱ διαπραγματεύσεις αὗται ἔχουσι προχωρήσει ἀρκούντως, ὁ κύριος δὲ ἄξων περὶ τὸν ὁποῖον περιστρέφονται εἶναι ν’ ἀπολαύωσι πλήρους ἰσότητος ἀπέναντι τῆς Προνομιούχου πάντες οἱ οἰνοπνευματοποιοί, καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι συνενοήθησαν μετὰ τῆς Προνομιούχου καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀπεκλείσθησαν. Ἐλπίζω ὅτι λίαν προσεχῶς θὰ ἴδητε πλήρη τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως.

§27Θ. ΠΑΠΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε· μόνον ν’ ἀναγνωρίσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη προνοίας νομοθετικῆς.

§28ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ ὑπομνήσῃ τῇ κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ ὅτι δὲν παρουσίασεν ἀκόμη τ’ ἀποτελέσματά της.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθησαν ἐπανειλημμέναι συστάσεις, ἀλλ’ ὑπόσχομαι νὰ καλέσω ἐγὼ τὴν Ἐπιτροπὴν ἐντὸς τῆς αὔριον.

§30Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι πρέπει νὰ μεταρρυθμισθῇ τὸ σύστημα ὡς πρὸς τὴν πληρωμὴν τοῦ δικαιώματος καταναλώσεως, εἶναι ἐπαρκεῖς. Εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι τὸ ποσὸν τῆς 1.50 δρ. κατ’ ὀκᾶν δὲν εἶναι βαρύ. Ἐν Γαλλίᾳ ἔχομεν 2.20 κατὰ λίτραν, ἐν Γερμανίᾳ 4 φρ. κατὰ λίτραν. Ἀλλὰ παρατηρῶν τὰς εἰσπράξεις βλέπω ὅτι τῷ 1901 εἴχομεν 2.600.000, τῷ 1912 2.300.000. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν μήπως τὰ γραφόμενα ἔν τινι ὑπομνήματι ὅτι ἐνεργεῖται ἐν μεγάλῃ κλίμακι λαθρεμπόριον οἰνοπνεύματος εἶναι ἀληθῆ, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει λάβῃ τὰ μέτρα ὅπως τὸ λαθρεμπόριον αὐτὸ καταπολεμηθῇ.

§31Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε ἄλλο.

§32Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐπιφυλάσσομαι, ὅταν ἐπιστῇ ἡ στιγμὴ τῆς συζητήσεως τῶν σχετικῶν νομοσχεδίων, νὰ λάβω τὸν λόγον.

§33Η. ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Δὲν ἔχω καὶ ἐγὼ παρὰ νὰ ἑνώσω τὰς παρακλήσεις μου ὑπὲρ τῆς μερίμνης τῆς οἰνοπνευματοποιίας.

§34Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Ἐπίσης.

§35Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ὡσαύτως.

§36Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἤδη καὶ σκέπτεται νὰ λάβῃ πρὸς παῦσιν τῆς καταστρατηγήσεως περὶ πωλήσεως τοῦ σταφιδοκάρπου εἰς πάντας τοὺς οἰνοπνευματοποιούς, μὲ ἀπαλλάσσουσι τοῦ κόπου νὰ εἴπω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἔλεγον.

§37Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω νὰ προσθέσω ὅτι πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅπως αὐξηθῇ τὸ ποσὸν τοῦ χορηγουμένου παρακρατήματος εἰς τοὺς οἰνοπνευματοποιοὺς ἀπὸ 15.000.000 εἰς 40.000.000.

§38Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τῶν κ. Ὑπουργῶν δὲν ἔχω νὰ προσθέσω, εἰμὴ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του μήπως ὁ φόρος τὸν ὁποῖον πληρώνει τὸ ἐργοστάσιον Πειραιῶς, τὸ ὁποῖον παράγει ἑκατομμύρια ὀκάδων, εἶναι ἄδικος ἐν σχέσει πρὸς τὸν φόρον τὸν ὁποῖον πληρώνει τὸ ἐργοστάσιον Τριπόλεως, τὸ ὁποῖον παράγει ἐλαχίστας ὀκάδας.

§39ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Εἶμαι σύμφωνος.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν τίνα κατεύθυνσιν ἔλαβον τὰ σχετικὰ ἔγγραφα τοῦ κ. Περδίκη τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν τροφοδοσίαν αἰχμαλώτων Τούρκων ἀξιωματικῶν».

§41ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εὑρέθησαν τὰ ἔγγραφα καὶ θὰ δοθῶσι λίαν προσεχῶς αἱ διαταγαί.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Σακκελλαρίου «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν καὶ τίνα μέτρα ἔλαβεν ἐπὶ τῆς δικαίας ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Λαυρείου».

§43ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Θὰ ληφθῇ πρόνοια ἐξαιρετική.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν τίνα μέτρα ἔλαβεν ὅπως ἀποζημιωθῇ ὁ ἐκ Πατρῶν πολίτης Ἀνδρέας Σακκελλαρόπουλος κλπ».

§45ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Διέταξα τὸν νομομηχανικὸν νὰ ὑπάγῃ ἐκεῖ καί, ὅταν θὰ κάμῃ ἔκθεσιν, τότε θὰ λάβω τὰ μέτρα.

§46Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ κάμῃ ἡ Ὑπηρεσία δυστυχῶς δὲν τὸ ἔκαμεν. Αὐτὴ ἡ δουλειὰ εἶναι ἀπὸ δύο ἐτῶν. Ἔχουσι γίνῃ τὰ βάθρα, δυστυχῶς λείπει τὸ κατάστρωμα τῆς γεφύρας, κινδυνεύουσι δὲ νὰ παρασυρθῶσι καὶ τὰ βάθρα καὶ τὸ Δημόσιον θὰ ὑποστῇ ζημίαν 25.000 δρχ. Ὁ μηχανικὸς Καλαβρύτων δυστυχῶς ἐπιδίδεται εἰς ἄλλα ἔργα λόγῳ τῆς κουμπαριᾶς καὶ τῶν συνδέσμων, οἱ ὁποῖοι ἐγεννήθησαν ἐπὶ 16ετίαν ἤδη. Ἐπιδίδεται εἰς ἄλλα ἔργα καὶ δὲν τῷ μένει χρόνος νὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὰ ἔργα τῆς κοινῆς ἀνάγκης. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὸν μεταθέσῃ, διότι ἀρκετὰ ὑπηρέτησε τὸν τόπον· εἶναι καιρὸς ν’ ἀπαλλαχθῇ ὁ τόπος ἀπὸ τὸν Κύριον αὐτόν, καὶ ἂν θέλῃ ἡ Ὑπηρεσία, ἂς τὸν μεταθέσῃ εἰς ἄλλα μέρη, νὰ τὰ ὑπηρετήσῃ καὶ αὐτὰ ὡς τὴν ἐπαρχίαν Καλαβρύτων.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Φίλιος «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν διατί δὲν διετάχθη ἡ ἀπόλυσις τοῦ στρατιώτου τοῦ 1ου Εὐζωνικοῦ συντάγματος τοῦ 8ου λόχου Ἀναγνώστου ἢ Γεωργίου Πασχάλη τοῦ Ξάνθου ἐκ Βοστιδίου, οὗτινος ὁ ἀδελφὸς ἐφονεύθη κατὰ τὸν πόλεμον, ἀφοῦ προκατέβαλε καὶ τὸ νόμιμον ἀντισήκωμα». Ὁμοίως «παρακαλεῖ τὸν ἴδιον Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν διετάχθη ἡ μεταφορὰ τῶν προαχθέντων εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ ἐκ τοῦ πίνακος τῶν ἐφέδρων εἰς τὸν πίνακα τῶν μονίμων Ἀθανασίου Σταμουλάκη, Νικολάου Μαργαρίτου καὶ Γ. Ζωγλοπίτου, καθόσον οὗτοι ἦσαν μόνιμοι ὑπαξιωματικοὶ καὶ ἐκ παραδρομῆς συμπεριελήφθησαν εἰς τὸν πίνακα τῶν ἐφέδρων ἀνθυπασπιστῶν».

§48ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ἐρώτημα ἐζήτησα τηλεγραφικῶς πληροφορίας, ὡς πρὸς τὸ δεύτερον, δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο νὰ γίνῃ, διότι δὲν δύνανται νὰ γίνωσιν αὐτοὶ μόνιμοι ἀξιωματικοί.

§49Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Αὐτοὶ δὲν ἐκρίθησαν ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων.

§50ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ἔχουσι τοὺς ὅρους τοῦ νόμου.

§51Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Νὰ κριθῶσιν ὡς ἔφεδροι ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων.

§52ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἄλλο ζήτημα αὐτό· θὰ τὸ ἐξετάσω.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. Θ. Φίλιος καὶ Δ. Μαλλιόπουλος «παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν διατί ἡ διεύθυνσις τοῦ τηλεφωνείου καὶ ταχυδρομείου τοῦ χωρίου Καίτσης τοῦ δήμου Ταμασίου ἀνετέθη εἰς ἰδιώτην καὶ οὐχὶ εἴς τινα τῶν ὑπαλλήλων, καὶ διατί ὁ ἰδιώτης οὗτος ἐτοποθέτησε τὸ τηλέφωνον εἰς τὴν οἰκίαν του, μὴ προσιτὴν εἰς πάντας».

§54Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Διότι εἴχομεν τοιαύτην γνωμοδότησιν τοῦ διευθυντοῦ.

§55Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Ἀπορῶ τίς διευθυντὴς εἶναι ἐκεῖνος ὅστις ἐγνωμοδότησε νὰ ὑπάγωσιν εἰς ἕνα οἶκον ἀπομεμακρυσμένον καὶ ἀπρόσιτον. Τίς θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν οἰκίαν αὐτήν; Δὲν ἔχει οὔτε κατάστημα οὔτε τίποτε. Δύναται νὰ ὑπάγῃ νὰ τὸν ἐξυπνίσῃ ὁ ἄλλος, ὅταν κοιμᾶται μὲ τὴν γυναῖκά του, διὰ νὰ τηλεφωνήσῃ; Εἶναι ἀνάστατος ἅπασα ἡ κοινότης· διότι τὸ τηλέφωνον τὸ ἔχει εἰς τὴν κρεββατοκάμαρά του.

§56Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε, Πρόεδρε, ὁ κ. συνάδελφος ὑποθέτω ὅτι δὲν ἔχει ἀκριβεῖς πληροφορίας περὶ τῆς ἐπερωτήσεως. Ὁ ἰδιώτης ὁ ὁποῖος διωρίσθη καὶ εἰς τὸν ὁποῖον ἀνετέθη συγχρόνως ἡ διεύθυνσις τοῦ τηλεφώνου εἶναι ὁ μόνος ὁ ὁποῖος ἔχει τὰ προσόντα ἐν τῷ χωρίῳ αὐτῷ. Εἶναι μαθητὴς τῆς βʹ τάξεως τοῦ Γυμνασίου, ἡ δὲ οἰκία του εἶναι ἀκριβῶς ἐν τῷ κέντρῳ τοῦ χωρίου, διότι καὶ ἐγὼ ἀνήκω εἰς τὸν δῆμον αὐτόν. Ἔχει δὲ ἐν τῇ οἰκίᾳ του τὸ τηλέφωνον, διότι δὲν ὑπάρχει δημόσιον κατάστημα καὶ νομίζω ὅτι ὀφείλομεν χάριτας εἰς αὐτόν, διότι ἐδέχθη νὰ τὸ ἔχῃ ἐν τῇ οἰκίᾳ του. Ἑπομένως ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. συνάδελφος δὲν θὰ ἔχῃ πληροφορίας ἀκριβεῖς, ἀλλὰ τὰς ἔχει ἀπὸ τὸν διδάσκαλον, ὁ ὁποῖος εἶναι τόσον ἀπησχολημένος, διότι εἶναι γʹ γραμματεὺς τῆς Κοινότητος, ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τῷ ἀνατεθῇ ἡ διεύθυνσις τοῦ ταχυδρομικοῦ γραφείου ὁπότε θὰ ἠναγκάζετο ἑκάστοτε νὰ διακόπτηται ἀπὸ τὸ ἔργον του διὰ νὰ ἐξυπηρετῇ τὰς ἀνάγκας τῆς τηλεφωνικῆς συγκοινωνίας.

§57Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Τόσον καλὰς πληροφορίας ἔχει ὁ κ. συνάδελφος, ὅστις κατάγεται ἐξ αὐτοῦ τοῦ δήμου, φαίνεται ἐκ τούτου ὅτι ἀγνοεῖ ὅτι ἡ οἰκία τοῦ ἰδιώτου εἶναι ἀπόκεντρος καὶ ὅτι ὑπάρχει καὶ διδάσκαλος καὶ Σχολεῖον, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι τῇ συστάσει τοῦ κ. Μαλλιοπούλου ἀνετέθη εἰς αὐτὸν τὸν ἰδιώτην ἡ διεύθυνσις τοῦ ταχυδρομείου. Ἀλλ’ ἐάν, ὡς εἶπεν, εἰς τὸν διδάσκαλον δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀνατεθῇ αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία, διότι θὰ διέκοπτε τὰ μαθήματα, ὅταν ὑπάγῃ ὁ ἰδιώτης εἰς τὴν ἄμπελόν του, τίς θὰ τὸν εὕρῃ;

§58Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Δι’ αὐτὸ ἐτροποποιήσαμεν τὸν νόμον.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Κουτούπης «ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διατί δὲν ἐξετελέσθη ἡ διαταγή του περὶ ἐπιστροφῆς χρηματικοῦ ποσοῦ εἰς τὸν ἐνοικιαστὴν Ῥουσσὶ ἐν Νιγρίτῃ».

§60Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Διότι δὲν ἐδόθη τοιαύτη διαταγή, ὁ λόγος δὲ εἶναι διότι ὑπάρχει ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς σχέδιον νόμου, ὁ ὁποῖος ὁρίζει τίνας ἀπαλλάσσει τῆς δεκάτης τῶν μερῶν ἐκείνων. Καὶ ἐκεῖνος ὑπέστη ὅ,τι ὑπέστησαν καὶ οἱ ἄλλοι καὶ ἑπομένως ἔπρεπε νὰ ὑπαχθῇ καὶ αὐτὸς εἰς ὁμοίαν διαδικασίαν μὲ τοὺς ἄλλους.

§61Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ἐντελῶς διάφοροι πρὸς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ὁ Ῥουσσὶ αὐτὸς ἐνῳκίασεν ἓν μέρος εἰς τὴν Νιγρίταν καὶ ἐκ τοῦ μέρους τούτου μέρος ἐνῳκίασεν ὁ ὑποδιοικητὴς ἐν Νιγρίτῃ, ὥστε αὐτὸς ὑπεχρεώθη εἰς τὴν πληρωμὴν φόρου κτήματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἐξεμεταλλεύθη. Ἀνεφέρθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον διέταξε διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 26225 12)3 1914 διαταγῆς του νὰ ἐπιστραφῇ τὸ ποσόν, ἀλλὰ βραδύτερον ἡ διαταγὴ αὕτη ἀνεκλήθη. Δὲν πρόκειται ἑπομένως περὶ ἑρμηνείας νόμου, ἀλλὰ περὶ ἀναγνωρίσεως δικαιώματος λόγῳ μὴ χρησιμοποιήσεως τοῦ κτήματος διὰ τὸ ὁποῖον ὑπεχρεώθη νὰ πληρώσῃ ὡρισμένον μίσθωμα. Τὸ σημείωμα τὸ ὁποῖον μοὶ ἐδόθη ἔκ τινος πολίτου εἰς τὸν ὁποῖον ἔχω πάντα λόγον νὰ πιστεύω ὅτι εἶναι καλῶς πληροφορημένος ἐκθέτει τὰ περιστατικὰ καὶ θὰ τὸ δώσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ νομίζω ὅτι ὅταν τὸ ἴδῃ θὰ δώσῃ δίκαιον εἰς τὸν ἀναφερόμενον.

§62ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Μάλιστα.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Χριστόπουλος «ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἂν σκέπτηται νὰ λάβῃ μέτρα ῥιζικὰ διὰ τὴν βελτίωσιν τοῦ κλάδου τῶν δικαστικῶν κλητήρων, ἰδίᾳ δὲ τὸν καθαρισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν παρ’ ἑκάστῳ Εἰρηνοδικείῳ, ἵνα οὕτως ἀνακουφίσῃ τοὺς πτωχοὺς αὐτοὺς βιοπαλαιστάς, ὧν καὶ ἡ οἰκονομικὴ στενοχωρία ἁπανταχόθεν ἀναγνωρίζεται».

§64Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὁμοίαν ἐρώτησιν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἶχεν ὑποβάλει καί πρό τινος χρόνου ὁ αὐτὸς κ. Βουλευτής. Σήμερον ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ ἐρωτήματος αὐτοῦ ὅπως καθορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν κλητήρων παρ’ ἑκάστῳ Εἰρηνοδικείῳ ἀπαντῶ ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο φρονῶ ὅτι δὲν δύναται νὰ ληφθῇ, διότι θὰ ἐδημιούργει ἀνυπερβλήτους δυσχερείας.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Γρηγορίου «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν ὁ ἐκ Λεωνιδίου τοῦ τέως δήμου Λιμναίων Ἰωάν. Μ. Μίχας κληρωτὸς τῆς ἐνεστώσης ἀπογραφῆς ὑπέχει στρατιωτικήν τινα ὑποχρέωσιν, καὶ ἐν καταφατικῇ ἀπαντήσει διὰ τίνα λόγον δὲν εὑρίσκεται εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Ἐὰν δὲ δὲν ὑπέχῃ ὑποχρέωσιν, ἕνεκα τίνων λόγων συμβαίνει τοῦτο».

§66ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐζητήθησαν πληροφορίαι δι’ αὐτό.

§67Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Αὐτὸς εἶναι καὶ ὁ σκοπός.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Κ. Χριστόπουλος «ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διατί δὲν ἀνεστάλη ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἐνταλμάτων κατὰ τοῦ χωρίου Καλυβίων Φενεοῦ, ὡς ἄλλως τε ὑπεσχέθη ὁ κ. Ὑπουργός. Εἶναι ἄδικον νὰ καλῶνται οἱ ἄνθρωποι νὰ πληρώσωσι δικαίωμα ἐπικαρπίας, ἀφοῦ τὸ Δημόσιον ἀναγνωρίζον σχεδὸν ἄλλοτε τὰς ἀντιρρήσεις αὐτῶν, ὅτι ἐκέκτηντο τὴν κυριότητα ἐπὶ τῶν γαιῶν τῶν καλλιεργουμένων παρ’ αὐτῶν, διέταξε τὴν παῦσιν τῆς περαιτέρω καταδιώξεως».

§69Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἀνεστάλη ἡ καταδίωξις.

§70Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διετάχθη ἡ ἀναστολὴ δι’ ἄλλον λόγον. Ἐγὼ ἐζήτησα πληροφορίας σήμερον ἀκριβῶς παρὰ τῆς ἁρμοδίας Ὑπηρεσίας ἡ ὁποία μοὶ εἶπεν ὅτι ἀνεστάλη δι’ ἄλλον λόγον.

§71Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐγὼ ἔχω πληροφορίας ὅτι ἀνεστάλη.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀθ. Χριστόπουλος «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν τί ἐνεργήθη ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς κατοίκων Περαχώρας καὶ Μπάστα Κορινθίας, ζητούντων νὰ τοῖς ἐπιτραπῇ ἡ ὑλοτομία, ὡς συνέβαινε μέχρι τοῦδε, ἡ ὁποία ἀπετέλει σχεδὸν τὸν μόνον πόρον ζωῆς τοῦ τέως δήμου Περαχώρας».

§73Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Συμπίπτει ἡ ἐρώτησις μὲ τὴν ἐρώτησιν τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε πρὸ ἡμερῶν ὁ κ. Τσαλδάρης. Ἡ ἀπάντησις εἶναι ὅτι διετάχθη πάραυτα ὁ δασάρχης πρῶτον νὰ ἐπιτρέψῃ ὑλοτομίαν τοῦ ποσοῦ γαιανθράκων τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδιάθετον, δεύτερον ν’ ἀφήσῃ τοὺς κατοίκους ἐλευθέρους νὰ συλλέγωσι καὶ ξηρὰ ξύλα διὰ τὰς ἀνάγκας των. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐμπορίαν νὰ τοὺς ἐπιβλέπῃ ἄνευ προηγουμένης κρίσεως μέχρις ἑνὸς ποσοῦ.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξηντλήθη ἡ Ἡμερησία Διάταξις τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Ν. Ξηρὸς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων» παρακαλεῖται νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ.

§75Ν. ΞΗΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου νόμου «περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων» ἦτο φυσικὸν ὅτι ἤθελον προκύψει κενά τινα ἐν τῷ νόμῳ περὶ τῶν ὁποίων ἠσχολήθη καὶ ἡ Βουλὴ καὶ τὰ ὁποῖα προῆλθον ἐξ ἀσαφειῶν ἐν τῷ νόμῳ, ἀλλὰ καὶ ἐκ κακῆς χρήσεως ἢ καὶ καταχρήσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, καταχρήσεως ἢ κακῆς χρήσεως προελθούσης τόσον ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς διοικητικῆς ἐξουσίας ὅσον καὶ ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῶν ἐντεταλμένων τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου αὐτοῦ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐν τῇ μερίμνῃ αὐτοῦ διὰ τὴν καλὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου μετὰ πολλῆς προσοχῆς παρηκολούθησε τὴν ἐφαρμογὴν ταύτην καὶ κατέληξεν εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὁποίου εἰσήγησιν ἐποιήσατο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς ἣν παρεπέμφθη κατέληξεν εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα κυρίως στρέφονται εἰς δύο σημεῖα· τὸ πρῶτον τῶν σημείων εἶναι τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν οἰκονομικὴν ὑπόστασιν ἐν γένει τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων καὶ τὸ δεύτερον εἶναι τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ὀργάνωσιν αὐτῶν τὴν διοικητικήν. Καὶ περὶ μὲν τοῦ πρώτου, τῆς οἰκονομικῆς ὑποστάσεως ἐν γένει τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων, ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκ συμφώνου μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ κατέληξεν εἰς τὰ συμπεράσματα ὅτι δέον τὰ πρὸς συντήρησιν καὶ προαγωγὴν τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων οἰκονομικὰ μέσα νὰ προέρχωνται πρὸ παντὸς ἐκ τῶν ἰδίων οἰκονομικῶν δυνάμεων τῆς κοινοτικῆς περιουσίας κατὰ πρῶτον λόγον, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον ἢ τρίτον νὰ ἔρχωνται ἐπικουρίαι ἐκ τῶν φόρων ἢ τῶν ἐράνων τῶν δυναμένων νὰ ἐπιβληθῶσι, καὶ ὄχι κατ’ ἀναλογίαν ἢ μᾶλλον κατὰ τὸ σύστημα τῶν δυναμένων νὰ βαστάζωσι τὰ βάρη ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀμοιβαιότητα τὴν οἰκονομικὴν τοῦ ἴσου καταμερισμοῦ πρὸς πάντας, βεβαίως ἀναλόγως τῆς δυνάμεως τοῦ φορολογουμένου καὶ ἡ φορολογία πρέπει νὰ εἶναι ἀπόλυτος, νὰ εἶναι γενική. Ἐπίσης ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ὡρισθῇ ἡ σειρὰ τῆς ἐπιβολῆς τῶν φορολογικῶν βαρῶν καὶ ἀναλόγως τοῦ σκοποῦ διὰ τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλονται τὰ βάρη ταῦτα, καὶ πρὸς τοῦτο διερρύθμισε καὶ τὰ σχετικὰ ἄρθρα 58 καὶ 59 τοῦ νόμου, καθορίζοντα πῶς καὶ εἰς πόσον δύνανται νὰ ἐξιχθῶσι τὰ βάρη τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται ἐπὶ τῶν φορολογουμένων καὶ ἡ σειρὰ αὐτῶν. Τὸ σύστημα τοῦτο ἔκρινεν ὅτι εἶναι τὸ μέλλον νὰ δώσῃ ἱκανοποιητικώτερα ἀποτελέσματα ὡς καὶ δικαιότερον καταμερισμόν, διότι θὰ ἦτο ἀπολύτως ἄδικον νὰ στραφῇ ἡ φορολογία κατ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δύνανται ἴσως νὰ βαστάσωσι—καὶ πραγματικῶς δύνανται νὰ βαστάσωσι—τὰ βάρη χωρὶς πρὶν νὰ ἐξαντληθῶσιν οἱ οἰκονομικοὶ πόροι τῆς κοινότητος ὑπὲρ τῆς ὁποίας θὰ κληθῶσι νὰ συνεισφέρωσι καὶ οἱ τρίτοι, ἀλλὰ νὰ γίνῃ τοῦτο, ἀφοῦ ἐξαντληθῇ σχεδὸν ἡ οἰκονομικὴ ἀντοχὴ τῆς ἰδίας κοινοτικῆς περιουσίας, ἀφοῦ ἐξαντλήσῃ δηλαδὴ αὕτη πάντας τοὺς πόρους αὐτῆς διὰ νὰ εἶναι τὸ μέτρον δίκαιον, ὅτι οἱ φροντίζοντες περὶ τοῦ οἴκου αὐτῶν ὀφείλουσι καὶ νὰ δαπανῶσι πρῶτον ἐκ τῶν ἰδίων οἱ οἰκοκυραῖοι καὶ ὅταν δὲν ἐπαρκῶσι νὰ καλῶνται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν περιουσίαν των ἐν τῇ κοινότητι νὰ προσφέρωσι πόρους οἰκονομικοὺς εἰς ἐπικουρίαν καὶ δι’ εἰδικοὺς ἔτι σκοπούς, ὡς ὁρίζει ὁ νόμος, τὸ μὲν διὰ φορολογίας ἢ κατὰ τὸν ἄλλον τρόπον, τὸν διὰ τῶν ἐράνων. Κατὰ τὸ μέρος τοῦτο ἐλήφθη πρόνοια κατὰ προσθήκην διατάξεων τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου ὅπως ληφθῇ μέριμνα διὰ τὴν κτηνοτροφίαν καὶ ἀποφεύγει αὕτη ἀπὸ μέρους τῶν κοινοτήτων πιέσεις τὰς ὁποίας ὑφίστατο ἤδη διὰ τῆς ἐπιβολῆς φόρων ἐπὶ τῶν διαιτωμένων ζώων. Εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ Ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀπαλλάξῃ τῆς ἀμέσου φορολογίας τῶν διαιτωμένων ζώων τὰ ζῶα τῶν κτηνοτρόφων τὰ βόσκοντα εἰς ἰδιόκτητα βοσκήματα, διότι ἐκεῖνα οὐ μόνον βαρύνονται διὰ τοῦ ἀμέσου φόρου τῶν βοσκησίμων γαιῶν ...

§76Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Βαρύτατα μάλιστα.

§77Ν. ΞΗΡΟΣ. .. ὁ ὁποῖος καὶ κατὰ τρία τοῖς ἑκατὸν ἐγένετο βαρύτερος ἐσχάτως, ἀλλ’ ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἐμμέσως φέρουσι τὰ βάρη τούτων, οἱ κτηνοτρόφοι, νὰ μὴ ἐπιβαρυνθῶσι διὰ τῆς προσθέτου φορολογίας τῆς τῶν διαιτωμένων ζώων, ἀφοῦ πληρώνουσι μίσθωμα ἁδρότατον διὰ τὴν βόσκησιν τῶν νομημάτων αὐτῶν, ἐνῷ τοὐναντίον οἱ βόσκοντες εἰς κοινοτικὰ βοσκήματα κάτοικοι τῶν ἰδιοκτήτων τῆς κοινοτικῆς περιουσίας νομημάτων ὑπόκεινται μὲν κατὰ τὸ σύστημα τὸ φορολογικὸν εἰς ἓν μίσθωμα μικρόν, μιᾶς δραχμῆς κατὰ κεφαλὴν καὶ οὐδὲν πλέον. Δίκαιον ἑπομένως ἦτο εἰς αὐτοὺς νὰ προστεθῇ καὶ ὁ φόρος τῶν διαιτωμένων ζώων, μὴ ἐξαντλουμένης τῆς ἀντοχῆς των διὰ τοῦ δικαιώματος τῆς βοσκῆς. Καθ’ ὁμοίαν ἀναλογίαν ἐκανόνισε καὶ τὰ ἐπὶ τῶν δασῶν δυνάμενα νὰ ὑπαχθῶσι βάρη. Περὶ τῆς ὀργανώσεως τῶν δήμων προῆλθεν ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς τὸ νὰ ὑποδείξῃ τροπολογίας μὴ εἰσαγομένας διὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν σύστασιν νέων κοινοτήτων αἱ ὁποῖαι ἔχουσι τὰ προσόντα νὰ εἶναι κοινότητες καὶ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ῥύθμισιν τῶν προοκολλωμένων ἐν ἄλλαις. Κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου δὲν ἐγένετο εὐρεῖα, φαίνεται, ἡ γνωστοποίησις τῶν διατάξεων αὐτοῦ καὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ νόμου καὶ συνέβησαν πολλὰ λάθη. Πολλαὶ κοινότητες, αἱ ὁποῖαι εἶχον τὰ προσόντα νὰ εἶναι κοινότητες κατὰ τὸν νόμον, δὲν ὑπέβαλον ἐγκαίρως τὰς αἰτήσεις αὑτῶν καὶ δὲν κατώρθωσαν καὶ αὐταὶ ν’ ἀπολαύσωσι τῶν ἀγαθῶν τῆς αὐτοδιοικήσεως. Δίκαιον ἑπομένως εἶναι διὰ μιᾶς παρατάσεως τριῶν μηνῶν, τὴν ὁποίαν ὁρίζομεν ἐν τῷ σχετικῷ ἄρθρῳ, νὰ ἐπιτραπῇ ὅπως οἱ πληθυσμοὶ οὗτοι δύνανται ν’ ἀποτελέσωσιν ἰδίαν κοινότητα καὶ ν’ ἀπολαμβάνωσι τῶν ἀγαθῶν τῆς αὐτοδιοικήσεως ἐφ’ ὅσον ἔχουσι τὰ ὁριζόμενα ὑπὸ τοῦ νόμου προσόντα. Ἐπίσης νὰ γίνῃ διαρρύθμισις τῶν κοινοτήτων διὰ τῆς προσκολλήσεως τῶν προσκειμένων, διότι συμβαίνει συνυικισμοὶ κείμενοι εἰς ἀπόστασιν πέντε ὡρῶν καὶ πλέον νὰ προσκολληθῶσιν εἰς κοινότητας μετὰ τῶν ὁποίων ὄχι μόνον οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσι καὶ διαχειρίζονται ὑπὸ παρεμπιπτουσῶν κοινοτήτων ἀλλὰ καὶ μετὰ τῶν ὁποίων εἰς οὐδεμίαν εὑρίσκονται ἐπαφὴν εἴτε ἐδαφικὴν εἴτε συμφερόντων. Ἀλλὰ κυριώτατα ἠσχολήθη ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ εἰς τὸ διὰ τοῦ νομοσχεδίου θιγόμενον ζήτημα τῆς ἀντιπροσωπείας τῆς μειονοψηφίας ἐν τοῖς Συμβουλίοις. Κατὰ τὴν διατύπωσιν τοῦ νόμου ἡ μειονοψηφία ἀντιπροσωπεύεται μὲ τὸ νὰ ψηφίζωσιν οἱ ἐκλογεῖς ὡρισμένον ἀριθμὸν Συμβούλων, καὶ ὀλιγώτερον τῶν ὅσοι θ’ ἀποτελέσωσι τὸν ὅλον ἀριθμὸν τοῦ Συμβουλίου, ἡ διατύπωσις ὅμως αὐτὴ ἤγαγεν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ εἰς ἀντίθετα ἀποτελέσματα καὶ εὑρέθημεν πρὸ τοῦ θεάματος τὸ μὲν ἡ δικφορὰ ἀμέσως μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς μειονοψηφίας νὰ εἶναι ἐλαχίστη, τὸ δὲ ἐντὸς ἕξ μηνῶν ἡ μειονοψηφία νὰ μεταβληθῇ εἰς πλειονοψηφίαν. Διὰ τοῦτο ἡ Ἐπιτροπὴ κατέληξεν εἰς διατύπωσιν ἀντίθετον τοῦ νομοσχεδίου, μᾶλλον λεκτικήν, καὶ εἶπεν· ἡ μειονοψηφία θ’ ἀντιπροσωπεύηται διὰ τόσων Συμβούλων, δηλονότι δὲν θὰ ψηφίζωσιν ὀλιγωτέρους τῶν ὅσοι ἔχουσι δικαίωμα νὰ ἐκλέξωσι, δηλαδή, ἂν οἱ Σύμβουλοι εἶναι δώδεκα καὶ ἡ μειονοψηφία δέον ν’ ἀντιπροσωπεύηται ὑπὸ τεσσάρων μελῶν, δὲν θὰ εἴπωμεν ὅτι ἕκαστος ἐκλογεὺς ψηφίζει ὀκτὼ ἀλλὰ δώδεκα, ἀλλ’ ἡ μειονοψηφία θ’ ἀντιπροσωπευθῇ διὰ μόνον τεσσάρων Συμβούλων. Καὶ λέγει ἡ σχετικὴ διάταξις, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ἡ Ἐπιτροπή, ὅτι ἡ μειονοψηφία ἐκπροσωπεῖται διὰ τόσων μελῶν ἐφ’ ὡρισμένων Συμβούλων, λαμβανομένων κατὰ σειρὰν ἐκ τοῦ μειονοψηφοῦντος δελτίου· τῆς μειονοψηφίας δὲ τὸ δελτίον εἶναι τὸ περιέχον τοὺς ὀλιγωτέρους ἐπιτυχόντας. Ἤτοι, ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ πλειονοψηφία ψηφίζει δώδεκα ἐπὶ δωδεκαμελῶν Συμβουλίων, ἐπιτυγχάνουσι δὲ καὶ οἱ δώδεκα, δὲν θὰ ἔλθωσι καὶ οἱ δώδεκα οὗτοι κατὰ σειρὰν ἐπιτυχίας, ἀλλὰ θὰ ἔλθωσι κατὰ σειρὰν οἱ ὀκτὼ πρῶτοι ἐπιτυχόντες καὶ οἱ τέσσαρες θὰ ἔλθωσιν ἐκ τοῦ δελτίου τῆς μειονοψηφίας, πάλιν κατὰ σειρὰν ἐπιτυχίας.

§78Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ εἶναι τὰ αὐτὰ ὀνόματα.

§79Ν. ΞΗΡΟΣ. Αὐτὰ θὰ τὰ εἴπωμεν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ τοῦ μέσου ὅμως αὐτοῦ εὑρίσκει ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι θὰ γίνῃ καὶ ἡ ἀναπλήρωσις τῶν Συμβούλων κανονική· θὰ ἔχωμεν δηλαδὴ ἀναπληρωτικοὺς τοὺς ἐκ τῶν ἐπιτυγχανόντων ἢ καὶ ἐν τῷ συνόλῳ οἱ ὁποῖοι θ’ ἀναπληρωθῶσι, κατὰ πρόνοιαν τὴν ὁποίαν λαμβάνει τὸ νομοσχέδιον, τὰ κενά, ἕκαστος δ’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προέρχονται ἐκ τοῦ ἰδίου δελτίου· ἂν δηλαδὴ ὑποτεθῇ ὅτι ἐκενώθη ὁπωσδήποτε θέσις ἐκ τῶν Συμβούλων τῆς μειονοψηφίας, αὕτη θὰ καταλαμβάνηται διὰ τοῦ κατὰ σειρὰν ἐκ τοῦ δελτίου τῆς μειονοψηφίας ἐρχομένου· ἐπίσης ἂν κενωθῇ θέσις ἐκ τῆς πλειονοψηφίας, θὰ καταλάβῃ αὐτὴν ὁ κατὰ σειρὰν ἐρχόμενος ἐκ τοῦ δελτίου τῆς πλειονοψηφίας. Εἶναι ἓν σύστημα τὸ ὁποῖον ἄλλοι προσομοιάζουσι πρὸς τὸ Βελγικὸν καὶ ἄλλοι ἄλλως πως, φαίνεται ὅμως ὅτι δὲν εἶναι ἢ σύστημα γνήσιον Ἑλληνικόν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Βουλὴ θὰ θέσῃ τὸν τύπον αὑτῆς ἐφ’ ὅσον θὰ δυνηθῇ νὰ καταλήξῃ εἰς ὡρισμένα ἐπ’ αὐτοῦ συμπεράσματα σύμφωνα πρὸς τὰ προτεινόμενα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐπίσης σοβαρῶς ἠσχολήθη ἡ Ἐπιτροπὴ μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀναπληρώσεως τοῦ δημάρχου καταλήξασα εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι διὰ μὲν τὴν παροῦσαν δημαρχικὴν περίοδον δὲν δύναται νὰ μεταβληθῇ τὸ καθεστώς, λόγῳ τοῦ ὅτι ἤθελον ἀντιταχθῇ εἰς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν, ἀφαιροῦσα ἀπὸ τοὺς ἀθρωτοὺς ἀντικαταστάτας καὶ ἀναπληρωτὰς εἰδικοὺς τοῦ δημάρχου θεμελιώδη αὐτῶν ἐντολὴν ἣν ἔλαβον δι’ ἐκλογῆς παρὰ τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν μετὰ τὴν παροῦσαν περίοδον ἀναπλήρωσιν τοῦ δημάρχου θεωρεῖ συμφορωτέραν τὴν δι’ ὑποδείξεως τοῦ δημάρχου αὐτοῦ ἀναπλήρωσιν καὶ διὰ τὸ ὑπεύθυνον τούτου καὶ διὰ τὸ ἑνιαῖον τῆς διοικήσεως τῶν τοῦ δήμου. Ταῦτα ἦσαν, Κύριοι, ἐν γενικαῖς γραμμαῖς τὰ κύρια σημεῖα εἰς ἃ ἠσχολήθη ἡ Ἐπιτροπή· ἐπὶ τῶν λοιπῶν τῶν καθαρῶς ὑπηρεσιακῶν κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅπως τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὸ πλεῖστον μὴ μεταβάλῃ παντάπασιν, ἐπιφέρῃ δ’ ἐλαχίστας τροπολογίας εἰς ἄλλας. Κατὰ ταῦτα ἔχει πεποίθησιν ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι διὰ τῶν τροποποιήσεων αὐτῶν θέλει ἐπέλθει ἡ ἐλπιζομένη βελτίωσις τοῦ νόμου, διὰ ν’ ἀποβῇ τελεία ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου καὶ τ’ ἀποτελέσματα ὦσιν ἀντάξια τῶν προσδοκιῶν τοῦ Κοινοβουλίου.

§80Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς σχέδιον νόμου «περὶ ἀνοικοδομήσεως τοῦ ἐμπρησθέντος τμήματος τῶν Σερρῶν». Ὡς γνωστόν, μέγα τμῆμα τῆς πόλεως ταύτης κατεστράφη ἐμπρησθὲν κατὰ τοὺς δύο τελευταίους πολέμους. Τὸ τμῆμα αὐτὸ δὲν ᾠκοδομήθη διὰ πολλοὺς καὶ ποικίλους λόγους. Αἱ δυσχέρειαι δὲ αἵτινες γεννῶνται διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν προέρχονται ἐκ τοῦ ὅτι τὸ παλαιὸν σχέδιον ἔχει στενὰς ὁδοὺς καὶ τεθλασμένας. Ὡς ἐκ τούτου εἶναι ἀνάγκη νὰ μελετηθῇ νέον σχέδιον τῆς πόλεως, ἀνταποκρινόμενον ἐν ταῖς σημεριναῖς ἀνάγκαις. Ἡ χαρτογραφικὴ ὑπηρεσία διὰ τῶν εἰδικῶν ἀξιωματικῶν αὑτῆς ἐτοπογράφησε ἅπασαν τὴν ἔκτασιν, περιέλαβε δ’ ἐν τῷ συνταχθέντι διαγράμματι ἅπαντα τὰ κτήματα καὶ τὰς ὑπολοίπους οἰκοδομάς. Ἐπὶ τοῦ οὕτω καταρτισθέντος σχεδίου ἡ ἡμετέρα μηχανικὴ ὑπηρεσία κατήρτισεν ὁριστικὸν διάγραμμα ῥυμοτομίας, οὗτινος ὅμως σήμερον ἡ ἐφαρμογὴ εἶναι ἀδύνατος, διότι οὐδεμία οἰκοδομὴ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνεγερθῇ καθόσον θὰ γεννηθῶσι ζητήματα ἀνταλλαγῆς καὶ μεταρρυθμίσεων ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός, ἐντεῦθεν δὲ καθίσταται ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ σχεδίου ἀδύνατος. Ὡς γνωστὸν διεπόμεθα εἰσέτι ὑπὸ τῶν διατάξεων τοῦ διατάγματος τοῦ 1836 ἀφορῶντος τὰ τῶν πόλεων· περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἀπησχόλησα πρό τινων ἡμερῶν τὴν Βουλήν, ὅτε ἐψηφίσθη σχετικὸν νομοσχέδιον περὶ συστάσεως νομοπαρασκευαστικῆς Ἐπιτροπῆς περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν σχεδίων τῶν πόλεων. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἵνα μὴ βραδύνῃ ἡ ἀνοικοδόμησις καθόσον μάλιστα ἔχομεν παράπονα τῶν κατοίκων Σερρῶν ἐσκέφθημεν νὰ ἐφαρμόσωμεν εἰδικῶς διὰ τὴν πόλιν τῶν Σερρῶν ἴδιον σχέδιον κατὰ τὰ ἐν τῇ ξένῃ γενόμενα· πρὸς τοῦτο συνεβουλεύθημεν τὸν κύριον Κράφτ, τὸν ὁποῖον ἐκάλεσεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν χαρτογραφικὴν ὑπηρεσίαν. Αὐτὸς ἔδωκε τὴν γνώμην του, τὴν ὁποίαν βασανίσαντες μετ’ ἄλλων εἰδικῶν ἐδέχθημεν καὶ ἡμεῖς καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν ἔδει νὰ σκεφθῶμεν περὶ καταρτισμοῦ νομοσχεδίου προβλέποντος περὶ ἀναλογισμοῦ καὶ μεταρρυθμήσεως ἐν συνόλῳ πάντων τῶν οἰκοπέδων τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ οἰκοδομηθῶσιν ἐν τῷ τμήματι τούτῳ τῆς πόλεως. Τὴν σχετικὴν ταύτην μηχανικὴν ἐργασίαν ἐπεξειργάσθη καὶ εἰδικὴ ἐκ νομικῶν Ἐπιτροπή, λαμβάνω δὲ τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τὸ σχετικὸν νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ ὅπως δοθῇ εἰς τὴν εἰδικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ταχθῇ εἰς αὐτήν, εἰ δυνατόν, βραχυτάτη προθεσμία, ἵνα ἐντὸς 8 ἡμερῶν τὸ πολὺ δυνηθῇ αὕτη νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της καὶ δυνηθῇ οὕτως ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ τὸ νομοθέτημα τοῦτο, ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ὁποίου τίθεται πέρας εἰς ζήτημα τὸ ὁποῖον ζωηρῶς ἐνδιαφέρει μίαν τῶν μεγάλων πόλεων τῆς Μακεδονίας.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χατζηγιάννης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας νομοθετικῆς διατάξεως.

§82Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως καὶ λέγω ὅτι διὰ τοῦ νόμου 221 εἶχον ἀπαλλαγῆ τῶν τελῶν τῶν ἐπὶ πτυχίῳ ἐξετάσεων οἱ τελειόφοιτοι καὶ οἱ τριτοετεῖς φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου οἱ ὄντως ἐπίστρατοι κατὰ τὸν πόλεμον. Ἀλλ’ ἡ προθεσμία μέχρι τῆς 15ης Ἰουνίου 1914 ἐθεωρήθη μικρὰ καὶ μέγα μέρος τῶν φοιτητῶν δὲν κατώρθωσαν ἕνεκεν ἐλλείψεως χρόνου νὰ κάμωσι χρῆσιν τοῦ εὐεργετήματος αὐτοῦ καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος παρατείνεται ἡ προθεσμία μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1914, ἀλλ’ ἡ προθεσμία αὐτὴ κινδυνεύει νὰ λήξῃ χωρὶς νὰ γίνῃ νόμος τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ ἑπομένως εἶναι δῶρον ἄδωρον.

§83Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀπὸ τῆς μεθεπομένης θὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται ἤδη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. (Ψηφίζεται τὸ σύνολον τῶν ἑξῆς νομοσχεδίων· 1) «περὶ ἐκδικάσεως τῶν εἰς τὰς νέας χώρας ὑπαρχόντων δικαιωμάτων κυριότητος καὶ προτιμήσεως ἐπὶ μεταλλείων, ὀρυχείων καὶ λατομείων», 2) «περὶ Κοινωφελοῦς Ταμείου Κρήτης» καὶ 3) «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων ἀφορωσῶν εἰς τὴν ταχυδρομικήν, τηλεγραφικὴν καὶ τηλεφωνικὴν ὑπηρεσίαν». Ἐπίσης ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τῶν νομοσχεδίων· 1) «περὶ χορηγίας εἰδικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἐκ δραχμῶν 5000», 2) «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΑΥΛΗʹ τῆς 28 Μαΐου 1887 περὶ Βασιλικῆς Οἰκογενείας καὶ περὶ Ἀντιβασιλείας». Βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως Σχολείου ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας».

§84Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Δὲν θὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία μου περὶ ἀποστολῆς τῶν ἐξερχομένων εἰς Wailer Grae;

§85ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφήσατέ την. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον. Ἐπίσης γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ τῶν ἀποδείξεων τῶν ἀποδοχῶν τῶν ξένων ἀποστολῶν». Γίνεται ἐπίσης δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον «περὶ παραχωρήσεως γηπέδου εἰς τὴν ἐπὶ τῆς ἐπιβλέψεως τῆς ἐθνικῆς Πινακοθήκης ἐπιτροπὴν πρὸς ἀνέγερσιν εἰδικοῦ κτιρίου»).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῶν νομοσχεδίων «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ ͵ΓΨΙΑʹ νόμου τῆς 8 Ἀπριλίου 1910 περὶ παιδαγωγικῆς μορφώσεως καὶ δοκιμασίας τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως».

§87Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Δὲν γνωρίζω περὶ τίνος νομοσχεδίου πρόκειται περὶ τοῦ πέρυσιν εἰσαχθέντος ἢ τοῦ νῦν.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦ νῦν εἰσαχθέντος.

§89Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Καὶ ὅμως τὸ πρότερον ἦτο καλύτερον, διότι ἐκτὸς τῆς θεωρητικῆς διδασκαλίας προέβλεπε καὶ διὰ πρακτικὴν ἐξάσκησιν.

§90Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἀπήτει πολλὰ ἔξοδα, δι’ αὐτὸ ψηφίζομεν τώρα τοῦτο καὶ κατόπιν βλέπομεν διὰ τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον βεβαίως εἶναι ἀρτιώτερον.

§91Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Πρέπει νὰ ἱδρυθῇ πάντως ἐργαστήριον πειραματικῆς παιδαγωγικῆς.

§92Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὸ ἐργαστήριον τὸ παιδαγωγικόν, τὸ ὁποῖον ἔχει καταρτισθῆ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ καὶ τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὸ ἐνεστὼς δὲν εἶναι πλῆρες καὶ δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ διὰ πάσας τὰς ἀνάγκας, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατόν, ἐπειδὴ δὲ χρειάζεται δαπάνη μεγάλη διὰ τὴν μεταρρύθμισιν τῆς περὶ ἧς πρόκειται Μέσης Ἐκπαιδεύσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστῶμεν τὴν δαπάνην ταύτην.

§93Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος ὑπάρχουσιν ὑποβεβλημένα δύο νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται ἀμφότερα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, τὸ ἓν ἀρχαιότερον, τὸ ἄλλο νεώτερον, ὑποθέτω δὲ ὅτι τὸ νεώτερον ὑποκαθιστᾷ τὸ πρῶτον.

§94Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τὸ πρῶτον νομοσχέδιον καταργεῖται διὰ τοῦ δευτέρου.

§95Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Τοῦτο ὅμως θεωρῶ μειονέκτημα, διότι τὸ πρῶτον νομοσχέδιον διαλαμβάνει πλὴν τῆς θεωρητικῆς διδασκαλίας καὶ πειραματικήν, ἐνῷ τὸ δεύτερον μόνον θεωρητικήν. Καὶ τοῦτο ἀκριβῶς μὲ ἀναγκάζει νὰ λάβω τὸν λόγον, καθόσον ἀπηλείφθη ἀπὸ τοῦ δευτέρου νομοσχεδίου τὸ ἐργαστήριον τῆς Πειραματικῆς Παιδαγωγικῆς, τὸ ὁποῖον περιελαμβάνετο εἰς τὸ πρῶτον.

§96Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ ἀπάλειψις αὕτη ἐγένετο ἐκ λόγων οἰκονομίας, εἶναι δὲ προσωρινή.

§97Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐξεταστέον, ἂν ἡ οἰκονομία αὕτη εἶναι μείζων ἢ ἐλάσσων τοῦ καλοῦ τὸ ὁποῖον θὰ προέκυπτεν ἐκ τῆς ἱδρύσεως ἑνὸς ἐργαστηρίου Πειραματικῆς Παιδαγωγικῆς. Καὶ πρὸς τοῦτο θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσω ἀναλυτικώτερόν πως τὸ ζήτημα, νὰ ἐρευνήσω δηλαδὴ τὴν σημασίαν τῆς παιδαγωγικῆς μορφώσεως, ἂν αὕτη καλλιεργῆται εἰς τὰ σχολεῖά μας, καὶ ἂν τὸ προηγούμενον νομοσχέδιον καὶ ὁ νόμος τὸν ὁποῖον τροποποιεῖ θέλωσιν ἐπιτύχει τοῦ προορισμοῦ των, ὁ ὁποῖος συνίσταται εἰς τὸ νὰ μορφώσωσι παιδαγωγικῶς διδασκάλους ἱκανοὺς νὰ διδάξωσι τὴν ἀγωγὴν εἰς τὰ τέκνα μας. Ὁ πολιτισμὸς ἑνὸς λαοῦ, κύριοι βουλευταί, ἐξαρτᾶται πρωτίστως ἀπὸ δύο πράγματα, ἀπὸ τὴν μόρφωσίν του καὶ ἀπὸ τὴν ἀγωγήν του. Ἡ μόρφωσις εἶναι τὸ σύνολον τῶν γνώσεων τοῦ λαοῦ, πρακτικῶν τε καὶ θεωρητικῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπεργάζονται τὴν ὑλικὴν καὶ τὴν πνευματικὴν ἀνάπτυξιν αὐτοῦ, συνάμα δὲ ἡ μόρφωσις συνίσταται καὶ εἰς τὴν αἰσθητικὴν ἐπίδοσιν τοῦ λαοῦ, εἰς τὴν ἐπίδοσιν αὐτοῦ εἰς τὴν ἐν γένει καλλιτεχνίαν. Ἡ δὲ ἀγωγὴ εἶναι ὁ τρόπος ἢ οἱ κανόνες καθ’ οὓς συμπεριφέρονται μεταξύ των τὰ ἄτομα, τὰ ὁποῖα ἀπαρτίζουσι τὸν λαόν, καθὼς καὶ οἱ διάφοροι λαοὶ μεταξύ των. Τὰ ἄτομα ἑνὸς λαοῦ συνδέονται πρὸς ἄλληλα δι’ ἑνὸς κοινοῦ δεσμοῦ, τείνουσι δηλαδὴ πρὸς ἕνα κοινὸν σκοπὸν ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὸ ἰδεῶδες τοῦ λαοῦ, ἡ καλλιέργεια τοῦ ὁποίου ἀποτελεῖ τὸ ὕπατον ἀντικείμενον τῆς ἀγωγῆς. Ἡ μόρφωσις, συνισταμένη ἐκ γνώσεων ἀποτείνεται εἰς τὸν νοῦν Ἀλλ’ ἀπαρτιζομένη συνάμα καὶ ἀπὸ τὴν ἀντίληψιν τοῦ Ὡραίου, ἀποτείνεται συγχρόνως καὶ εἰς τὸ αἴσθημα, καὶ δὴ εἰς τὸ καλλιτεχνικὸν αἴσθημα. Ἡ δὲ ἀγωγὴ ἀποβλέπει εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ αἰσθήματος ἐκείνου τὸ ὁποῖον ὀνομάζεται εἰδικώτερον ἠθικὸν συναίσθημα Καλλιέργεια λοιπὸν τοῦ Νοῦ, τοῦ Ὡραίου καὶ τοῦ Ἠθικοῦ, τὰ τρία αὐτὰ ἀντικείμενα ἀποτελοῦσι τὸν σκοπὸν τῆς μορφώσεως καὶ τῆς ἀγωγῆς, ἀναλόγως δὲ τοῦ βαθμοῦ τῆς καλλιεργείας ταύτης κρίνεται καὶ ὁ βαθμὸς τοῦ πολιτισμοῦ τοῦ κατέχοντος αὐτὰ λαοῦ. Ὡς τὰ μᾶλλον δὲ πεπολιτισμένα ἔθνη πρέπει νὰ θεωρῶνται ὄχι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι τὴν ἀνωτάτην μόρφωσιν, ἀλλὰ πρὸ παντὸς τὰ ἔχοντα τὴν καλυτέραν ἀγωγήν, τῶν ὁποίων δηλαδὴ τὰ μέλη καὶ ἡ ὁλότης διεξάγουσι μεταξὺ των ὅσον οἷόν τε ἠπιώτερον τὸν ἀγῶνα τῆς βιοπάλης. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην τῆς καλυτέρας ἀγωγῆς καὶ συνεπῶς τοῦ ἀνωτέρου πολιτισμοῦ τὴν πρώτην θέσιν μεταξὺ τῶν Εὐρωπαϊκῶν κρατῶν κατέχει, φρονῶ, ἡ Σουηδία. ἡ ὁποία ἀφῆκεν εἰκειοθελῶς ν’ ἀποσπαθῇ ἀπ’ αὐτῆς ἡ Νορβηγία, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀμφιβάλλω ἂν κάθε ἄλλο Κράτος θὰ ἔπραττεν εἰς τὴν θέσιν της. Ἐν τῇ ἱεραρχίᾳ τῆς παγκοσμίου ἐξελίξεως, ἐν τῇ ἐξελίξει δηλ. τῆς ὕλης ἢ τῆς δυνάμεως εἰς τὴν ζωὴν καὶ τῆς ζωῆς εἰς τὸ πνεῦμα ἢ τὸν νοῦν, ἡ πνευματικὴ μόρφωσις, ἤτοι ἡ μόρφωσις τοῦ νοῦ, ἵσταται εἰς τὴν ἀνωτάτην βαθμίδα. Ὁ νοῦς, ὡς τὸ τελευταῖον δημιούργημα τῆς ἐξελίξεως, εἶναι καὶ τὸ τελειότατον αὐτῆς. Ἴσως μάλιστα νὰ προέκυψε δι’ ἐξελίξεως ἐκ τοῦ αἰσθήματος Μέλλει δὲ ἀναμφιβόλως νὰ ὑποστῇ ἀσυγκρίτως περισσοτέραν ἀνάπτυξιν τῆς σημερινῆς του, καθὸ μόλις χθὲς ἐμφανισθεὶς ἐν τῇ παγκοσμίῳ ἐξελίξει ἐν τῇ ὑπερτέρᾳ αὐτοῦ μορφῇ, ἐν τῇ μορφῇ δηλαδὴ οὐχὶ ὡς ἁπλοῦν μέσον βιοπάλης, ἀλλ’ ὡς θεωρητικὴ ἔρευνα, ὡς ἔρευνα καθ’ ἑαυτὴν καὶ δι’ ἑαυτήν. Δυνάμεθα δὲ μάλιστα νὰ προΐδωμεν μίαν γεωλογικῶς ἀπομεμακρυσμένην ἐποχὴν καθ’ ἣν θέλει κυριαρχήσει τὸ πνεῦμα. Διότι μέχρι σήμερον κυριαρχεῖ τὸ αἴσθημα καὶ ὄχι ὁ νοῦς. Αἱ μεγαλύτεραι προσωπικότητες τῆς παγκοσμίου ἱστορίας δὲν εἶναι οἱ ἡγέται τοῦ θεωρητικοῦ νοῦ, ὡς ὁ Κοπέρνικος, ὁ Λαβοαζιέ, ὁ Μάγερ, ὁ Λαμάρκ, ὁ Δαρβῖνος καὶ οἱ ἐφάμιλλοι αὐτῶν. Πολὺ δ’ ὀλιγώτερον οἱ ἡγέται τοῦ πρακτικοῦ νοῦ, ὡς ὁ Βάττ, ὁ Φούλτων, ὁ Στέφενσον, ὁ Βέσσεμερ καὶ οἱ σὺν αὐτοῖς. Διότι δὲν κατώρθωσαν νὰ συγκινήσωσι τὸν κόσμον. Αἱ μεγαλύτεραι προσωπικότητες εἶναι ὁ Ἰησοῦς Χριστός, ὁ Μωάμεθ, ὁ Βούδας, διότι ἔσυρον ὑπὸ τὸ ἅρμα αὐτῶν ὁλόκληρον τὴν ἀνθρωπότητα καὶ συνήρπασαν καὶ διήγειραν καὶ διήρεσαν αὐτήν. Ἐν ὀνόματι αὐτῶν καὶ τῆς διδασκαλίας αὐτῶν ἐτελέσθησαν αἱ γενναιότεραι καὶ ἱπποτικώτεραι πράξεις, ἀλλὰ καὶ οἱ ἀγριώτεροι, καὶ ἐπιμονώτεροι πόλεμοι καὶ οἱ ἀποτροπιαστικώτεροι βανδαλισμοί. Καὶ αἱ προσωπικότητες ἐκεῖναι ἠλαύνοντο ὑπὸ τοῦ αἰσθήματος καὶ ὄχι ὑπὸ τοῦ νοῦ. Διότι τὴν θρησκείαν δὲν τὴν ἐπιβάλλει ἡ λογική, τὴν ὑπαγορεύει τὸ αἴσθημα. Ἡ δὲ ἀνθρωπότης δὲν λογικεύεται, ἡ ἀνθρωπότης αἰσθάνεται. Εἰς τὸ αἴσθημα ὡσαύτως ὀφείλονται τὰ κοσμοϊστορικὰ γεγονότα τῶν ἐπαναστάσεων καὶ τῶν ἐξεγέρσεων τῶν λαῶν, αἴσθημα φιλοπατρίας, αἴσθημα ἐλευθερίας καὶ οὕτω καθεξῆς. Καὶ εἰς πολλὰς περιστάσεις μάλιστα νοῦς καὶ αἴσθημα εὑρίσκονται εἰς σύγκρουσιν, ὁπότε ὑπερισχύει ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὸ αἴσθημα. Ὁ Κανάρης ὅτε ἐπυρπόλει τὴν Τουρκικὴν ναυαρχίδα, ἢ ὁ Βότσης ὅτε ἐτορπίλλιζε τὸ Τουρκικὸν πολεμικόν, οἱ ἥρωες οὗτοι δὲν ὑπήκουον εἰς τὴν λογικήν των, ἀλλ’ εἰς τὸ αἴσθημά των, τὸ πατριωτικόν των αἴσθημα. Διότι ἡ μὲν λογικὴ τοῖς ὑπεδείκνυεν ὅτι κατὰ 80% θὰ ἐχάνοντο κατὰ τὸ ἐγχείρημά των, τὸ δὲ πατριωτικὸν αἴσθημα τοῖς ὑπηγόρευε τὴν πρᾶξιν, ἔστω καὶ ἂν ἐπρόκειτο ν’ ἀπολεσθῶσιν. Ἀλλὰ καὶ ἐκ λόγων φιλοδοξίας ἢ ὑστεροφημίας ἂν ἤγοντο οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι, τὰ εὐγενῆ ταῦτα ψυχικὰ προσόντα εἶναι αἰσθήματα καὶ ὄχι νοῦς. Μία ἡρωϊκὴ πρᾶξις ἐνθουσιάζει τὸν κόσμον πολὺ περισσότερον παρὰ μία ἐπιστημονικὴ ἀνακάλυψις, παρὰ εἷς ἡρωϊσμὸς τοῦ πνεύματος. Ἄλλως τε οἱ λαοὶ ἐν τῇ ἀνωτέρᾳ αὐτῶν μορφώσει φέρονται μᾶλλον πρὸς τὴν φιλολογίαν, ἡ ὁποία εἶναι αἴσθημα (καλλιτεχνικὸν καὶ ἠθικὸν) παρὰ πρὸς τὴν ἐπιστήμην, ἡ ὁποία ἀποτείνεται εἰς τὸν νοῦν. Ἀλλὰ μήπως καὶ ὁ πόλεμος, ἡ κυριαρχοῦσα αὕτη εἰκὼν τῆς παγκοσμίου ἱστορίας, τὸ παγκόσμιον αὐτὸ δρᾶμα, διὰ μέσου τοῦ ὁποίου ἐκτυλίσσεται ὁλόκληρος ἡ ἱστορία τῆς ἀνθρωπότητος καὶ εἰς τὴν φρίκην τοῦ ὁποίου παριστάμεθα τὴν στιγμὴν ταύτην μάρτυρες ἔστω καὶ μακρόθεν, μήπως, λέγω, ὁ πόλεμος δὲν εἶναι καὶ αὐτὸς αἴσθημα; Καὶ δὴ ψυχικὸν ἐλάττωμα; Διότι οἱ περισσότεροι καὶ σπουδαιότεροι πόλεμοι δὲν προέρχονται ἀπὸ ἀνάγκην ἀπὸ αἴσθημα δηλαδὴ πείνης ἢ ἐλευθερίας, ὁπότε θὰ ἦσαν δεδικαιολογημένοι. Διότι ἐκ τῶν 80 δισεκατομμυρίων στρεμμάτων καλλιεργησίμου γῆς, τὰ ὁποῖα ἐγκλείει ἡ γηίνη ἐπιφάνεια, τὰ 20 μόνον καλλιεργοῦνται. Ἡ γῆ ἄρα δύναται νὰ θρέψῃ τετραπλάσιον πληθυσμόν. Ἐξ ἄλλου οἱ ἀγῶνες περὶ ἐλευθερίας προϋποθέτουσι δυνάστας, οἱ ὁποῖοι ὡρμήθησαν εἰς τὴν κατάκτησιν ἐκ λόγων ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ὄχι ἀνάγκης. Καὶ ἂν ἀναδιφήσωμεν τὰ αἴτια τῶν πολέμων θὰ εὕρωμεν ἀληθῶς, ὅτι ὀφείλονται συνήθως εἰς αἰσθήματα ἰδιοτελείας, ἐπικρατήσεως ὑποθάλψεως ψυχικῶν ἄλλων κακιῶν, κενοδοξίας ἡγεμόνων (ὅτι πάντα ταῦτα εἶναι αἰσθήματα καὶ δὴ ψυχικὰ ἐλαττώματα), ὡς καὶ εἰς θρησκευτικοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι προέρχονται ἀπὸ ἔλλειψιν ἐπαρκοῦς μορφώσεως. Τὰ αἴτια λοιπὸν τῶν πολέμων ἀνάγονται κυρίως εἰς ζητήματα μορφώσεως καὶ πρὸ πάντων ἀγωγῆς. Ἀλλ’ ἐνῷ τὴν σήμερον οὐδεὶς λαὸς πλέον ἐγείρει τὰ ὅπλα ἐναντίον τοῦ ἄλλου ἐκ θρησκευτικῶν λόγων, ὅπως συνέβαινε τοῦτο κατὰ τὸν μεσαίωνα, διότι ἔκτοτε ἡ μόρφωσις προώδευσε σημαντικῶς, οἱ πόλεμοι ἐν τούτοις οἱ ἐκ τῆς ἐλλείψεως ἐπαρκοῦς ἀγωγῆς ἐξακολουθοῦσι, διότι ὁ πολιτισμὸς τῆς ἀνθρωπότητος δὲν ἔφθασεν ἀκόμη εἰς τὸ προσῆκον ὕψος διὰ νὰ τοὺς ἐξαλείψῃ. Τὸ ζήτημα, ἂν θὰ γίνωνται ἢ ἂν πρέπει νὰ γίνωνται πόλεμοι ὡς ἰσχυρίζονται οἱ πολεμόφρονες, ἢ ἂν δὲν πρέπει, ὅπως θέλουσιν οἱ εἰρηνόφρονες, εἶναι ζήτημα ἄσκοπον, εἶναι ἐρώτησις ματαία. Διότι ἡ φύσις δὲν γνωρίζει κανὲν «πρέπει» καὶ κανὲν «δὲν πρέπει» ὁ δὲ πόλεμος εἶναι πρᾶγμα φυσικόν. Ἡ φύσις δὲν γνωρίζει αἴτια καὶ αἰτιατά, παρὰ αἰτίας καὶ ἀποτελέσματα, καὶ ἐφ’ ὅσον ὑφίστανται οἱ λόγοι οἱ προκαλοῦντες ἓν φαινόμενον, ἐπὶ τοσοῦτον θὰ ὑφίσταται τὸ φαινόμενον αὐτό, εὐθὺς δ’ ὡς ἀρθῶσι τὰ αἴτια, θὰ ἐκλείψῃ καὶ τὸ φαινόμενον Συνεπῶς καὶ ὁ πόλεμος θὰ ἐξακολουθῇ ἐπὶ τοσοῦτον ὑφιστάμενος, ἐφ’ ὅσον ὑφίστανται οἱ λόγοι οἱ προκαλοῦντες αὐτόν. ὡς δὲ παύσωσιν οἱ λόγοι οὗτοι, θὰ παύσῃ καὶ ἐκεῖνος. Καὶ τὸ ζήτημα ἐκεῖνο τοῦ πολέμου μετατοπίζεται οὕτω εἰς τὸ ἐρώτημα. Θὰ παύσωσι ποτὲ οἱ λόγοι, οἱ προκαλοῦντες ἀκόμη τοὺς πολέμους; Ἡ καθόλου πρόοδος τῆς ἀνθρωπότητος μᾶς ἐπιτρέπει ν’ ἀτενίζωμεν μετὰ πεποιθήσεως εἰς μίαν μέλλουσαν ἐποχήν, ἴσως ὄχι πολὺ ἀπομεμακρυσμένην, καθ’ ἣν θὰ παύσωσιν οἱ πόλεμοι, αἰρομένων τῶν αἰτίων των. Διότι ἡ παγκόσμιος ἱστορία, δ’ ἐκεῖνον διὰ τὸν ὁποῖον δὲν εἶναι μία ἁπλῆ ἀλληλουχία πολέμων καὶ δυναστειῶν, εἶναι μία θαυμασία ἐξέλιξις τῆς ἀνθρωπότητος ἀπὸ τοῦ κατωτέρου πρὸς τὸ ἀνώτερον, ἀπὸ τοῦ ἁπλουστέρου πρὸς τὸ συνθετώτερον, ἀπὸ τοῦ ἀτελεστέρου πρὸς τὸ τελειότερον. Ἡ ἐξέλιξις αὕτη εἰς τὰ ἐπὶ μέρους παρουσιάζει διαλείψεις καὶ μάλιστα καὶ ὀπισθοδρομήσεις, ἀλλ’ ἐν τῷ συνόλῳ εἶναι σταθερά. Ἡ πρόοδος λοιπὸν εἶναι τὸ χαρακτηριστικὸν τῆς ἀνθρωπίνης (καθὼς ἄλλως τε καὶ τῆς παγκοσμίου) ἐξελίξεως καὶ ἐπειδὴ ἀφορᾷ πρὸ παντὸς εἰς τὴν μόρφωσιν καὶ τὴν ἀγωγήν, ἐξ ἄλλου δὲ τὰ αἴτια τοῦ πολέμου ἀνάγονται κυρίως, ὡς προεῖπον, εἰς λόγους ἀτελοῦς ἀγωγῆς, τούτου ἕνεκα ἡ ἄρσις τῶν πολέμων εἶναι συνθήκη τῆς προόδου διὰ τῆς τελειοποιήσεως τῆς ἀγωγῆς. Καὶ πρᾶγμα παράδοξον. Ἡ πρόοδος ἢ ὁ πολιτισμός, εἶναι τέκνον τοῦ πολέμου, ὅ ἐστὶ τῆς βαρβαρότητος. Διότι οἱ ἀρχαῖοι λ. χ. Ἕλληνες ἠδυνήθησαν ν’ ἀναπτύξωσι τὸν θαυμάσιον αὑτῶν πολιτισμὸν μόνον ἀφοῦ ἐξησφάλισαν τὴν ἑαυτῶν ἀνεξαρτησίαν διὰ τῶν μηδικῶν πολέμων, οἱ ρωμαῖοι τὸν ἰδικόν των μόνον ἀφοῦ διὰ τῶν πολέμων ἔπηξαν καὶ ἠδραίωσαν τὸ Κράτος αὑτῶν κατὰ πάσης βαρβάρου ἐπιδρομῆς καὶ οὕτω καθεξῆς Ἀλλ’ ὅπως ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐξεπλήρωσε τὸν προορισμόν του, δύναται ν’ ἀτροφήσῃ καὶ νὰ ἐκλείψῃ, οὕτω καὶ οἱ πόλεμοι, ὁπότε ἡ πρόοδος δύναται νὰ ἐξακολουθῇ συντελουμένη διὰ τῆς εἰρηνικῆς μόνον ἁμίλλης. Διότι τὴν σήμερον βάρβαροι λαοὶ δὲν ὑπάρχουσι σχεδὸν πλέον, εἰς βαθμὸν ὥστε ν’ ἀπειλῆται ἐκ τούτων ὁ πολιτισμός, ὅπως ἠπειλεῖτο ἄλλοτε τὰ δ’ ἐλατήρια τῶν πολέμων περιορίζονται κατ’ οὐσίαν εἰς ψυχικὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα δύνανται ν’ ἀρθῶσι διὰ μιᾶς καλυτέρας ἀγωγῆς τῶν λαῶν. Ὅταν τοῦτο συμβῇ, τότε θὰ ἐννοήσῃ ὁ κόσμος, ὅτι ὑπεράνω τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἡ κοινὴ πατρίς, ἡ Ἀνθρωπότης. Καὶ ὅπως θέτομεν τὴν σήμερον τὴν οἰκογένειαν ὑπεράνω τοῦ ἀτόμου, τὴν Πατρίδα ὑπεράνω τῆς οἰκογενείας, οὕτω θὰ θέτωμεν τότε τὴν κοινὴν πατρίδα, τὴν Ἀνθρωπότητα ὑπεράνω τῆς ἰδικιτέρας πατρίδος. Ἡ δὲ τοιαύτη κοινὴ πατρὶς θέλει σχηματισθῆ ὄχι διὰ τοῦ κοσμοπολιτισμοῦ, διὰ τῆς συντήξεως δηλαδὴ τῶν διαφόρων Κρατῶν καὶ Ἐθνῶν εἰς μίαν ἑνιαίαν ὁλότητα (διότι ἡ φύσις ἀγνοεῖ τὸν κοσμοπολιτισμόν, παρουσιάζουσα παντοῦ μονάδας καὶ συνδέσμους αὐτῶν), ἀλλ’ ἀντιστρόφως, διὰ τῆς ὑποδιαιρέσεως τῶν Κρατῶν καὶ ἐθνῶν εἰς πλείονας τοιαύτας ὁλότητας ἀναλόγως τῶν ἐθνολογικῶν, γεωγραφικῶν καὶ συναφῶν συνθηκῶν, καὶ διὰ τοῦ συνδέσμου κατόπιν τῶν διαφόρων τούτων μονάδων εἰς τὴν κοινὴν Πατρίδα, τὴν Ἀνθρωπότητα. Ἀκριβῶς ὅπως τὴν σήμερον τὰ μικρὰ Κράτη συνδεόμενα ἀποτελοῦσι μεγαλύτερα, ὁπότε τὸ κοινὸν συμφέρον ἀποκλείει πᾶσαν ἰδέαν πολέμου μεταξὺ αὐτῶν. Τὸ αἴσθημα λοιπὸν κυριαρχεῖ τοῦ νοῦ. Καὶ εἰς πολλὰ σημεῖα εἶναι ἐνδεδειγμένον νὰ κυριαρχῇ. Διότι ἂν ὁ νοῦς εἶναι τὸ τελειότατον δημιούργημα τῆς φύσεως, καθὸ ἱστάμενος εἰς τὴν ἀνωτάτην βαθμίδα τῆς ἐξελίξεως, ἐν τῇ συνθήκῃ ὅμως τῆς ὑπάρξεως τῶν λαῶν τὴν πρώτην θέσιν κατέχει τὸ αἴσθημα. Διότι τὸ ἠθικὸν συναίσθημα δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ οἱ κανόνες συμπεριφορᾶς τῶν διαφόρων ἀτόμων τὰ ὁποῖα ἀπαρτίζουσιν ἕνα λαόν, ὡς προεῖπον. Ἄνευ δὲ τῶν τοιούτων κανόνων, ἄνευ δηλαδὴ τῶν κανόνων τοῦ οὐ φονεύσῃς, οὐ κλέψῃς κτλ., οἱ ὁποῖοι καὶ πρὶν ἢ περιβληθῶσι θρησκευτικὴν μορφὴν ἴσχυσαν πάντοτε, ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν περιεβάλλοντο τοιαύτην μορφὴν θὰ ἴσχυον ἀναγκαίως, ἄνευ, λέγω, τῶν τοιούτων κανόνων εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ μία κοινωνία, εἷς λαός. Ἡ ἠθικὴ ἄρα εἶναι αὐτὴ ἡ συνθήκη τῆς ὑπάρξεως τῶν λαῶν. Ἀλλὰ τὰ διάφορα μέλη ἑνὸς λαοῦ ἔχουσιν, ὡς προεῖπον, ἕνα κοινὸν δεσμόν, ἀποβλέπουσιν εἰς ἓν κοινὸν σκοπόν, εἰς μίαν γενικωτέραν ἰδέαν ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ ἰδεῶδες τοῦ λαοῦ. Ὅπως δὲ οἱ κανόνες τῆς συμπεριφορᾶς εἶναι ἀπαραίτητοι εἰς τὴν συγκρότησιν ἑνὸς λαοῦ, οὕτω καὶ τὸ ἰδεῶδες εἶναι ἀπαραίτητον εἰς τὴν συντήρησιν αὐτοῦ. Λαοὶ ἄνευ ἰδεωδῶν δὲν διετηρήθησαν ἐπὶ πολὺ ἐν τῇ ἱστορίᾳ. Τὸ δὲ ἰδεῶδες εἶναι διάφορον κατὰ τοὺς διαφόρους λαούς, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰς διαφόρους ἐποχάς. Οἱ λαοὶ καὶ οἱ πολιτισμοὶ ἠνδρώθησαν καὶ ἀνεπτύχθησαν διὰ τοῦ ἰδεώδους, λαοὶ δὲ χάσαντες τὰ ἰδεώδη των κατεστράφησαν. Ταῦτα εἶναι διδάγματα ἐκ τῆς ἱστορίας. Οἱ Ρωμαῖοι λ. χ. ἠδυνήθησαν νὰ γίνωσι κοσμοκράτορες διὰ τοῦ ἰδεώδους τοῦ μεγαλείου τῆς Ρώμης. Οἱ Ἄραβες κατώρθωσαν νὰ θεμελιώσωσι Κράτος μεγαλύτερον καὶ τοῦ Ρωμαϊκοῦ καὶ ν’ ἀναπτύξωσιν ἀξιοσημείωτον πολιτισμὸν διὰ τοῦ ἰδεώδους των τοῦ ἐξολοθρεύειν τοὺς ἀπίστους συμφώνως πρὸς τὸ Κοράνιον, ἰδεώδους βεβαίως βαρβάρου ἀλλὰ πάντως ἰδεώδους. Ἡ ἱστορία τοῦ ἡμετέρου γένους εἶναι ἡ ἱστορία τῆς ἀγωγῆς αὐτοῦ. Ἐὰν οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες ἠδυνήθησαν ν’ ἀναπτύξωσι τὸν ἀθάνατον αὐτῶν πολιτισμόν, τοῦτο συνέβη διότι τὸ αἴσθημα τῆς ἀμοιβαιότητος καὶ τῆς φιλοπατρίας ἐπέτρεψεν εἰς αὐτοὺς νὰ κατανικήσωσι τοὺς βαρβάρους ἐπιδρομεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλουν ὀρδὰς ἄνευ συνοχῆς, ἄνευ ἰδανικῶν. Ἐὰν κατόπιν κατελύθη τὸ Βυζάντιον ὑπὸ τῶν Τούρκων, τοῦτο συνέβη διότι οἱ Τοῦρκοι, καίτοι βάρβαροι, ἦσαν ὅμως ἠθικῶς ὑπέρτεροι τῶν Βυζαντινῶν, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐκθηλυνθῆ, ἀπολέσαντες πᾶν ἰδεῶδες. Ἂν δὲ βραδύτερον τὸ Γένος μας ἀνέστη, τοῦτο προῆλθεν ἐκ τῆς μακρᾶς δουλείας, ἡ ὁποία διήγειρε καὶ διεθέρμανε τὸ πατριωτικὸν αἴσθημα καὶ τὸ τῆς ἐλευθερίας, ὁπότε ἀντιστρόφως οἱ Τοῦρκοι ἐγκατασταθέντες περὶ τὸ Βυζάντιον ἔπαθον ὅ,τι καὶ οἱ Βυζαντῖνοι εἰς τὴν πάρα πολὺ ὡραίαν ταύτην πόλιν· ἐξεθηλύνθησαν καὶ ἀπέβαλον τὰ ἰδεώδη των. Τὸ Βυζάντιον ὑπῆρξεν ἡ Καπύη τῶν Βυζαντίνων, ἀλλὰ καὶ τῶν Τούρκων. Ἀφοῦ λοιπὸν τοσαύτη καὶ τηλικαύτη εἶναι ἡ σημασία τῆς ἀγωγῆς, φέρε ἴδωμεν, κύριοι Βουλευταί, πῶς αὕτη καλλιεργεῖται εἰς τὰ σχολεῖά μας καὶ τὶ θὰ συνεισέφερεν εἰς τὴν καλλιέργειαν ταύτην τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ἡ ἀγωγή, κύριοι Βουλευταί, εἶναι κάτι τι ἄγνωστον εἰς τὰ σχολεῖά μας. Μᾶς τὸ λέγει καθαρὰ αὐτὴ ἡ γενικὴ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις εἰς τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια ἀναφέρουσα, ὅτι εἰς οὐδὲν εἶδος τῶν ἡμετέρων σχολείων καλλιεργεῖται ὁ χαρακτήρ, ἡ βάσις τῆς ἀγωγῆς, καὶ ὅτι θὰ ἦτο πολὺ ἀφελὴς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος καὶ λόγον μόνον ἤθελε κάμει ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Καὶ γεννᾶται τώρα τὸ ἐρώτημα· ἀφοῦ ἓν τόσον σοβαρὸν πρᾶγμα, ὅπως ἡ ἀγωγή, εἶναι ἄγνωστον εἰς τὰ σχολεῖά μας, μήπως τοὐλάχιστον τὸ παρὸν νομοσχέδιον καὶ ὁ νόμος τὸν ὁποῖον τροποποιεῖ κατορθώσωσι νὰ μορφώσωσι παιδαγωγικῶς διδασκάλους ἱκανοὺς νὰ διαπαιδαγωγήσωσι τὰ τέκνα μας; Ἀλλὰ πρὶν ἢ ἐξετάσω τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνάγκη προηγουμένως νὰ γνωρίσωσι τὸ ἀντικείμενον τῆς ἀγωγῆς, τί δηλαδὴ ἀκριβῶς πρόκειται νὰ διδαχθῶσιν οἱ διδάσκαλοί μας διὰ νὰ διδάξωσιν αὐτὸ εἰς τοὺς παῖδάς μας. Ἡ ἀγωγὴ σκοπεῖ δύο πράγματα· τὴν μόρφωσιν τοῦ χαρακτῆρος καὶ τὴν καλλιέργειαν τῆς ἰδέας τοῦ καθήκοντος. Ἡ μόρφωσις τοῦ χαρακτῆρος εἶναι ἡ βάσις πάσης ἀγωγῆς. Ὁ δὲ χαρακτὴρ ἀποτελεῖται ἀπὸ ψυχικὰς ἀρετὰς καὶ ἀπὸ ψυχικὰς κακίας. Ψυχικαὶ ἀρεταὶ εἶναι, ἡ πρωτοβουλία, ἡ θέλησις, ἡ αὐτενέργεια, ἡ αὐτοκυβέρνησις, ἡ ἐγκράτεια, ἡ σταθερότης, ἡ πειθαρχία, ἡ φιλοτιμία, ἡ ἀλληλεγγύη, ἡ λιτότης, ἡ ἀνδρεία, ἡ φιλοπατρία, ἡ αὐταπάρνησις, ἡ ἐθελοθυσία, ὁ ἀλτρουϊσμός, κτλ. Ψυχικαὶ δὲ κακίαι ὁ δόλος, ἡ πονηρία, τὸ μῖσος κτλ. Τὸ πρῶτον ἔργον τοῦ παιδαγωγοῦ εἶναι ν’ ἀναπτύξῃ τὰς ψυχικὰς ἀρετὰς τοῦ παιδὸς καὶ νὰ καταστρέψῃ, ἢ τοὐλάχιστον μειώσῃ τὰς ψυχικὰς αὐτοῦ κακίας. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει τὰς ἀρετάς του, ἀλλ’ ἔχει καὶ τὰς κακίας του, ἢ τοὐλάχιστον τὰ ἐλαττώματά του, τὰ ὁποῖα συνίστανται, εἰς τὴν ἔλλειψιν μερικῶν ἀρετῶν. Τὰ ψυχικὰ χαρίσματα τοῦ Ἕλληνος εἶναι ἡ ἀνδρεία, ἡ φιλοπατρία, ἡ ἐθελοθυσία, ἡ λιτότης, ἡ ἐγκράτεια, ἡ φιλοξενία, ἡ φιλοτιμία, κτλ. Τὰ γνωρίζομεν ἐπαρκῶς καὶ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ σᾶς τὰ ἀναπτύξω περισσότερον. Ἀλλὰ θὰ προσεφέρομεν κακὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἐὰν μόνον ἐξυμνοῦμεν τὰς ἀρετάς του. Ὀφείλομεν ν’ ἀποκαλύπτωμεν καὶ τὰ ἐλαττώματτά του, ἀκριβῶς διὰ νὰ τὰ πατάσσωμεν. Καὶ δὲν εἶναι εὐκαταφρόνητα τὰ ψυχικὰ ἐλαττώματτα τοῦ Ἕλληνος. Ὁ Ἕλλην στερεῖται θελήσεως καὶ τοῦτο εἶναι μέγα μειονέκτημα τοῦ χαρακτῆρός του. Εἰς πολλὰς περιστάσεις τὸν διακρίνει ἀβουλία. Ρυμουλκεῖται. Καὶ τὸ μεγαλύτερον καὶ τραγικώτερον παράδειγμα τῆς ἀβουλίας τοῦ Ἕλληνος εἶναι ὁ πόλεμος τοῦ 97. Ἂν ἡ τότε Κυβέρνησις εἶχε τὸ ψυχικὸν σθένος ν’ ἀντιστῇ κατὰ τῆς λαϊκῆς παραφορᾶς ζητούσης τὸν πόλεμον, ἐνῷ ἐκείνη καλῶς γινώσκουσα τὰ πράγματα τὸν ἀπέστεργεν, ἡ καταστροφὴ ἐκείνη θ’ ἀπεσοβεῖτο. Τοὐναντίον, πόσον ἡ θέλησις δύναται ν’ ἀποβῇ σωτηρία εἰς δεδομένην περίστασιν ἀποδεικνύει τὸ γεγονὸς τῆς καθόδου εἰς Ἑλλάδα μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 909 τοῦ κληθέντος τότε νὰ κυβερνήσῃ τὸν τόπον, καὶ νῦν διευθύνοντος τὰς τύχας αὐτοῦ. Ἂν ὁ ἀνὴρ οὗτος ἐνέδιδεν εἰς τὴν λαϊκὴν παραφορὰν ζητοῦσαν Συντακτικὴν Συνέλευσιν, δὲν γνωρίζομεν ποία θὰ ἦτο τὴν σήμερον ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος. Ὁ Ἕλλην στερεῖται πρωτοβουλίας. Σᾶς συνέβη, ἐπὶ παραδείγματι, κύριοι Βουλευταί, νὰ παρατηρήσητε, ὅτι οἱ ἐκτὸς τοῦ κέντρου τῆς ὑπηρεσίας δημόσιοι ὑπάλληλοι διστάζουσι πολλάκις νὰ λάβωσι καὶ τὴν ἐλαχίστην ἀπόφασιν ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας καὶ διὰ παραμικρὰ ἀκόμη ὑπηρεσιακὰ ζητήματα ζητοῦντες τὴν γνώμην τοῦ κέντρου. Ἀλλὰ τὸ σπουδαῖον εἶναι ἡ ἔλλειψις πρωτοβουλίας τοῦ Ἕλληνος ἐν τῷ κοινωνικῷ αὐτοῦ σταδίῳ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀντανακλᾷ πολὺ ἐπιβλαβῶς ἐπὶ τὴν ὅλην κοινωνίαν. Διότι ὁ Ἕλλην ἀδυνατεῖ νὰ προσπορίσῃ εἰς ἑαυτὸν μόνος του ἓν ἐπαγγελματικὸν στάδιον, ἀλλ’ ἔχει ἀνάγκην μιᾶς θέσεως διὰ νὰ ζήσῃ, ἔχει ἀνάγκην τοῦ Κράτους διὰ νὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν αἰγίδα του. Εἶναι θεσιθήρας. Ὅλοι ζητοῦμεν θέσεις. Ὁ νέος ὁ μὴ δυνάμενος νὰ παρακολουθήσῃ πανεπιστημιακὰς σπουδὰς προσπαθεῖ νὰ πάρῃ ἓν ἀποφοιτήριον σοῦ Γυμνασίου διὰ νὰ λάβῃ καμμίαν θέσιν, ὁ φοιτητὴς σπουδάζει κατὰ προτίμησιν νομικά, διότι ἡ ἐπιστήμη αὕτη ἀνοίγει τὸ στάδιον εἰς τὰς περισσοτέρας θέσεις, ἡ φιλολογία εἶναι αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἐπάγγελμα θέσεως, οἱ δὲ ἰατροὶ ὅσους ἡ ὑπερπαραγωγὴ ἀποκλείει ἀπὸ τὸ ἐπάγγελμα, τρέπονται καὶ αὐτοὶ εἰς ἄγραν θέσεων. Καὶ τὸ κορύφωμα εἶναι ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ εὔπορος χωρικὸς ὀνειροπολεῖ τὸν υἱόν του ἕνα ὑπάλληλον, κατὰ προτίμησιν ἕνα δημοδιδάσκαλον. Ὅλοι λοιπὸν ζητοῦμεν θέσεις, ὅλοι ἐπιδιώκομεν ἥσυχα ἐπαγγέλματα, τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ὑπαλλήλου, τοῦ ἀξιωματικοῦ. Ἀλλ’ ἀπὸ τὰ ἥσυχα ἐπαγγέλματα δὲν προέρχεται συνήθως καμμία σπουδαία κοινωνικὴ πρόοδος. Εἶναι βεβαίως ὅλα ἀναγκαῖα, ὅλα ἀπαραίτητα, ἀλλ’ ἡ ἐργασία αὐτῶν εἶναι ἐκ τῶν προτέρων ἐρρυθμισμένη, προδιαγεγραμμένη, τακτική, μονότονος. Ἡ κοινωνικὴ πρόοδος προέρχεται ἀπὸ τὰ ἐλεύθερα ἐπαγγέλματα. Ἀπὸ τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἀγρονόμου, τοῦ βιομηχάνου, τοῦ ἐμπόρου, τοῦ ἐπιχειρηματίου. Ἐδῶ ἔγκειται ἡ κίνησις, ἡ ζωή, ἐδῶ ὁ ἀγών, ἡ βιοπάλη, ἐδῶ ὁ πλουτισμός, ἀποτέλεσμα τῶν ὁποίων εἶναι ἡ οἰκονομικὴ εὐεξία καὶ ἡ πρόοδος. Δύναται ὁ Ἕλλην νὰ ἐπιδιώξῃ τὰ ἐπαγγέλματα αὐτά; Τότε ἡ Ἑλλὰς θὰ προέλθῃ εἰς οἰκονομικὴν πρόοδον ἐκ τῆς ὁποίας θὰ προκύψῃ κάθε ἄλλη πρόοδος. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ζήτημα καταλλήλου μορφώσεως καὶ πρωτοβουλίας, τῶν ὁποίων στερεῖται ὁ Ἕλλην. Καὶ δὲν πταίει ὁ ἴδιος. Πταίει ἡ οἰκογένεια, ἡ ἡ ὁποία ἔχει τὸ παιδὶ μὴ στάξῃ καὶ μὴ βρέξῃ, περιωρισμένον, καὶ δὲν τὸ ἀφήνει νὰ τρέξῃ ἔξω διὰ νὰ μὴ τὸ πλακώσῃ καμμία ἅμαξα ἢ κανένα τράμ, ἡ ὁποία στερεῖ εἰς αὐτὸ τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὸ ἐμποδίζει ν’ ἀντιληφθῇ τὸν κόσμον, νὰ λάβῃ πεῖραν αὐτοῦ, καὶ νὰ συνηθίζῃ ἀπὸ μικρὸν εἰς μίαν αὐτοκυβέρνησιν. Πταίει τὸ σχολεῖον τὸ ὁποῖον μὲ τὸ μωρὸν σύστημα διδασκαλίας στρεβλώνει τὸν νοῦν, καὶ καταπνίγει καὶ τὸ ἐλάχιστον ἴχνος πρωτοβουλίας, τὸ ὁποῖον τυχὸν ἤθελε παρουσιασθῆ ἔμφυτον εἰς τὸν παῖδα. Πταίει τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐκλέγει τοὺς ὑπαλλήλους του οὐχὶ ἐκ τῶν ἱκανῶν, ἀλλ’ ἐκ τῶν δυναμένων νὰ ἐπιδείξωσι ἓν χαρτί, ἀποφοιτήριον ἢ πτυχίον, ἢ ἐκ τῶν δυναμένων νὰ ψιττακίσωσι μερικὰ πράγματα εἰς ἕνα διαγωνισμόν. Διότι καὶ ὁ ἔχων τὸ χαρτὶ καὶ ὁ ἐπιτυχὼν ἐν τῷ διαγωνισμῷ δὲν σημαίνει ἀκόμη ὅτι εἶναι καὶ ἱκανός, σημαίνει ἁπλῶς ὅτι εἶχε τὴν δύναμιν νὰ συσσωρεύσῃ μηχανικῶς εἰς τὴν μνήμην του μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς θὰ λησμονήσῃ μετά τινα χρόνον. Ὁ Ἕλλην στερεῖται πειθαρχίας. Πειθαρχίας κοινωνικῆς, πολιτικῆς, ἐθνικῆς καὶ στρατιωτικῆς ἀκόμη. Ὁ Ἕλλην ἀγνοεῖ τί θὰ εἴπῃ ὑπαγωγὴ τοῦ ἑνὸς ὑπὸ τὸν ἄλλον καὶ θεωρεῖ ἕκαστος ἑαυτὸν ἴσον πρὸς τὸν ἄλλον. Ὅσον ὅμως ἡ ἰσότης αὕτη εἶναι εὔλογος προκειμένου περὶ δικαιωμάτων, ἄλλο τόσον εἶναι ἐπιζήμιος προκειμένου περὶ ἱεραρχίας. Διότι μία κοινωνία δὲν δύναται νὰ ὀρθοποδήσῃ ἄνευ ἱεραρχίας τῶν μελῶν αὐτῆς. Ἡ Ἑλλὰς ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην εἶναι ἀκόμη ἡ χώρα τοῦ τί εἶσαι σὺ καὶ τ’ εἶμ’ ἐγώ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐννοεῖ τις καλύτερον ἅμα ζήσῃ εἰς τὰ ἀγγλοσαξωνικὰ κράτη. Ὁ Ἕλλην στερεῖται ἀλληλεγγύης. Βεβαίως τὰ γεγονότα τῶν ἐνδόξων πολέμων μας ἀφυπνίσαντα καὶ τονώσαντα τὴν ἐθνικὴν ψυχὴν συνδιήγειραν καὶ τὸ αἴσθημα τῆς ἀλληλεγγύης, ἀλλ’ εἰς ὁμαλὰς περιστάσεις τὸ αἴσθημα τοῦτο εἶναι πολὺ ὀλίγον ἀνεπτυγμένον. Ὁ Ἕλλην δὲν ἐνδιαφέρεται διὰ τὸ τί γίνεται πέριξ αὐτοῦ. Τί με μέλει· ἢ τί σε μέλει· εἶναι ἡ συνήθης ἔκφρασίς του. Ἀδιαφορῶ ὅταν θίγωνται τὰ κακά. Ἀδιαφορεῖ ὅταν θίγηται ὁ γείτων αὐτοῦ. Αὐτὸς νὰ μὴ θιγῇ καὶ φοῦρνος ἂς μὴ καπνίσῃ. Ἐν παράδειγμα ἐλλείψεως ἀλληλεγγύης καὶ δὴ ἐκ μέρους τῆς ὁλότητος παρέχει τὸ γεγονός, ὅτι πρὸ πέντε περίπου ἐτῶν τὸ Κράτος παῦσαν τὰ πλεῖστα σμυριδωρυχεῖα ἐπέταξεν διὰ μιᾶς εἰς τούς πέντε δρόμους δύο χιλιάδας ἐργατικῶν ψυχῶν. Εἰς ἀνάλογον περίστασιν τὸ σαξωνικὸν κράτος διετήρησεν ἐπὶ μακρὸν χρόνον μὲ ζημίαν του τὴν καλλιέργειαν τῶν ἐξαντληθέντων πλέον καὶ μηδὲν κέρδος ἀποφερόντων μεταλλείων τῆς Φραϊβέργης, μόνον καὶ μόνον ὅπως μὴ ἀπολύσῃ ἀμέσως ἀλλὰ τμηματικῶς τοὺς ἐργάτας, διὰ νὰ φροντίζωσιν ἐν τῷ μεταξὺ νὰ εὑρίσκωσιν ἀλλαχοῦ ἐργασίαν. Συγκρίνατε τώρα σεῖς τὰ δύο Κράτη ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἰδέας τῆς ἀλληλεγγύης. Παρέθηκα, κύριοι Βουλευταί, σειρὰν σπουδαίων ψυχικῶν ἐλαττωμάτων τοῦ Ἕλληνος, τὴν ἔλλειψιν πρωτοβουλίας καὶ αὐτοκυβερνήσεως, πειθαρχίας καὶ ἀλληλεγγύης, τὴν ἔλλειψιν θελήσεως. Καὶ ἤδη ἐρωτῶ· ἀφοῦ εἰς τὰ σχολεῖά μας, καθὼς προηγουμένως σᾶς ἐξέθηκα, δὲν καλλιεργεῖται καμμία ψυχικὴ ἀρετή, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ διορθώσωμεν τὰς οὐσιώδεις ἐκείνας ἐλλείψεις, θὰ κατορθώσωμεν τοὐλάχιστον νὰ τὰς ἀναπληρώσωμεν ψηφίζοντες τὸ παρὸν νομοσχέδιον, εἰς τρόπον ὥστε νὰ καταστήσωμεν τοὺς λειτουργοὺς τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως ἱκανοὺς νὰ καλλιεργήσωσι τὰς ψυχικὰς ἐκείνας ἀρετὰς εἰς τὰ τέκνα μας; Φρονῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι τὸ νομοσχέδιον γινόμενον ὡς ἔχει νόμος δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ μορφώσῃ τοιούτους διδασκάλους, ὅπως διαπαιδαγωγήσωσι κατὰ τοιοῦσον τρόπον τὰ τέκνα μας. Καὶ ὁ λόγος εἶναι, διότι τὸ νομοσχέδιον ἀποβλέπει εἰς μόνον θεωρητικὴν διδασκαλίαν τῆς ἀγωγῆς, φροντίζει μόνον περὶ διδασκαλίας μιᾶς σειρᾶς μαθημάτων, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται ἐν τῷ προκειμένῳ ἀρ. 1. Πειραματικὴ διδασκαλία τῆς ἀγωγῆς δὲν ἀναγράφεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἀλλ’ ἂν ὑπάρχῃ πρᾶγμα ἐν τῷ κόσμῳ τὸ ὁποῖον νὰ μὴ μανθάνεται ἀπὸ τὴν θεωρίαν, τὸ πρᾶγμα τοῦτο εἶναι ἡ ἀγωγή. Ἡ ἀγωγὴ δὲν μανθάνεται ἀπὸ τὰ βιβλία, ἀσκεῖται ἀπὸ τὴν πεῖραν. Δύνασθε, ἐπὶ παραδείγματι ν’ ἀναγινώσκετε ὅσα θέλετε ἡρωϊκὰ κατορθώματα, ἥρως δὲν γίνεσθε. Δύνασθε ὅμως νὰ γίνητε ἥρως, ἂν ἀσκηθῆτε εἰς τὸ νὰ περιφρονῆτε τὸν κίνδυνον. Ἐπίσης εἶναι φανερόν, ὅτι μία διδασκαλία ἀπὸ τὰ βιβλία εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀναπτύξῃ τὰ αἰσθήματα ἐκεῖνα τῆς θελήσεως, τῆς πρωτοβουλίας κτλ., τῶν ὁποίων τόσον ἔχομεν ἀνάγκην, ὡς καὶ κάθε ἄλλην ψυχικὴν ἀρετήν. Μὲ τὴν θεωρίαν λοιπὸν χαρακτῆρες δὲν μορφοῦνται. Μορφοῦνται μὲ τὴν πρᾶξιν. Ὄχι ὅτι ἡ θεωρητικὴ διδασκαλία εἶναι περιττή. Ἀπ’ ἐναντίας, εἶναι ἐνδεδειγμένη καὶ αὐτή. Ἀλλ’ ὡς δευτερεῦον καὶ συμπληρωματικὸν μέσον. Ὄχι ὡς κύριον. Διότι τὰ ἐξ αὐτῆς διδάγματα λησμονοῦνται ταχέως. Δὲν εἰσδύουσι βραδύτερον εἰς τὴν ψυχήν, ἀλλὰ πλήττουσι κατ’ ἐπιπολὴν μόνον τὸν ἐγκέφαλον. Δὲν καθίστανται μόνιμον κτῆμα τοῦ ὀργανισμοῦ. Καὶ ἀκριβῶς τῆς μονιμότητος ταύτης ἔχομεν ἀνάγκην. Ἔχομεν ἀνάγκην, ὅπως αἱ ψυχικαὶ ἀρεταὶ εἰσδύσωσι βαθέως εἰς τὴν ψυχήν, ῥιζωθῶσιν εἰς αὐτὴν καὶ καταστῶσι διαρκὲς αὐτῆς κτῆμα. Ἀλλὰ καὶ κάτι περισσότερον. Ἔχομεν ἀνάγκην, ὅπως αἱ ἀρεταὶ ἐκεῖναι καταστῶσιν, εἰ δυνατόν, ἕξεις εἰς τὸν παῖδα, οὕτως ὥστε νὰ τὰς ἀσκῇ αὐτομάτως, χωρὶς νὰ τὸ θέλῃ, χωρὶς νὰ τὸ ἐννοῇ. Καὶ οὗτος πρέπει νὰ εἶναι ὁ κύριος σκοπὸς τῆς ἀγωγῆς ὅπως τὸν χαρακτηρίζουσιν οἱ νεώτεροι παιδαγωγοί· νὰ μεταβιβάσῃ δηλαδὴ τὸ ἐνσυνείδητον εἰς τὸ ἀσυνείδητον. Ἄν τοῦτο κατορθώσωμεν, ἂν ἐπιτύχωμεν δηλαδὴ νὰ μεταβάλωμεν τὴν ἀρετὴν εἰς ἕξιν, νὰ διαπλάσωμεν δηλαδὴ πολίτας ἀσκοῦντας τὴν ἀρετὴν ὡς ἐκ συνηθείας ἐφθάσαμεν τότε εἰς τὸ τέλειον τῆς ἀγωγῆς. Εἶναι τοῦτο δυνατόν; Διὰ ν’ ἀπαντήσωμεν εἰς τὸ ἐρώτημα αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίζωμεν, πῶς ἐγεννήθησαν αἱ ψυχικαὶ ἀρεταὶ τοῦ ἀνθρώπου, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἔμφυτοι εἰς αὐτόν, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἂν δυνάμεθα νὰ καλλιεργήσωμεν τεχνικῶς τὰς συνθήκας τῆς γενέσεως τῶν ἀρετῶν. Οἱ νεώτεροι ψυχολόγοι διδάσκουσιν εἰς ἡμᾶς, ὅτι αἱ ψυχικαὶ ἰδιότητες ἑνὸς λαοῦ, ἀρεταὶ καὶ κακίαι, εἶναι ἀποτέλεσμα ἐξωτερικῶν ἐντυπώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐπενήργουν ἐπὶ τοῦ λαοῦ, αἱ δ’ ἐντυπώσεις αὗται ἦσαν διάφοροι ἀναλόγως τῶν διαφόρων συνθηκῶν τοῦ περιβάλλοντος, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρέθη ἀρχικῶς ὁ λαός. Αἱ ἐντυπώσεις αὗται αἱ ἐν ἀρχῇ λελογισμέναι ἐπαναλαμβανόμεναι συχνά, ἀπετυπώθησαν καὶ ἐμονιμοποιήθησαν ἐν τῷ ὀργανισμῷ, μεταβληθεῖσαι εἰς ἕξεις, εἰς πράξεις δηλαδὴ ἀσυνειδήτους. Τῇ παρελεύσει δὲ πολλοῦ χρόνου καὶ μεταδιδόμεναι ἀπὸ γενεᾶς εἰς γενεὰν πολλαὶ τῶν ἕξεων τούτων κατέστησαν κληρονομικαὶ καὶ ἀπετέλεσαν ψυχικὰς ἰδιότητας τοῦ λαοῦ, ἀρετὰς καὶ κακίας αὐτοῦ, αἱ ὁποῖαι ἐμφανίζονται τὴν σήμερον ὡς ἔμφυτοι εἰς αὐτόν. Ὅθεν ὁ τρόπος τῆς γενέσεως τῶν ψυχικῶν ἀρετῶν καὶ κακιῶν εἶναι ὁ ἐκ τῆς πείρας. Εἶναι περίπου ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον ἐσχηματίσθησαν τὰ ἔνστικτα τῶν ζώων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ ἀρχικῶς ἐντυπώσεις ἐνσυνείδητοι, αἱ ὁποῖαι διὰ τῆς μακρᾶς ἐπαναλήψεως μετέπεσον εἰς τὴν σφαῖραν τοῦ ἀσυνειδήτου, μετεβλήθησαν εἰς ἕξεις αἱ ὁποῖαι διαιωνισθεῖσαι διὰ τῆς κληρονομικότητος ἐμφανίζονται τὴν σήμερον ὡς ἔμφυτοι, ὡς ἔνστικτα. Οἱ νεώτεροι λοιπὸν ψυχολόγοι μᾶς διδάσκουσιν, ὅτι διὰ ν’ ἀναπτύξωμεν καὶ ἡμεῖς ψυχικὰς ἀρετὰς εἰς τὸν παῖδα, πρέπει τὸν αὐτὸν τρόπον νὰ μεταχειρισθῶμεν, τὸν πειραματικόν. Πρέπει δηλαδὴ νὰ καλλιεργήσωμεν τὰς ἐμφύτους τῷ παιδὶ χρηστὰς ἕξεις καὶ νὰ δημιουργήσωμεν εἰς αὐτὸν τεχνικῶς ἄλλας, νὰ προσπαθήσωμεν δὲ νὰ καταστρέψωμεν, ἢ τοὐλάχιστον νὰ ἐλαττώσωμεν τὰς ἐπιβλαβεῖς. Δημιουργοῦμεν δὲ χρηστὰς ἕξεις διὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν καταλλήλων ἐντυπώσεων, αἱ ὁποῖαι λελογισμέναι ἐν ἀρχῇ ἀλλ’ ἐπενεργοῦσαι κατ’ ἐπανάληψιν ἐπὶ τοῦ παιδός, ἀποτυποῦνται καὶ μεταπίπτουσιν εἰς ἀσυνειδήτους, καθίστανται δηλαδὴ ἕξεις. Ἀκριβῶς, ὅπως ἡ κίνησις τῶν δακτύλων ἑνὸς ὁ ὁποῖος μανθάνει πιάνο, ἡ ὁποία ἐν ἀρχῇ εἶναι λελογισμένη, ἐνσυνείδητος, μεταβάλλεται διὰ τῆς ἀσκήσεως, τοὐτέστι διὰ τῆς συχνῆς ἐπαναλήψεως εἰς ἀσυνείδητον, εἰς ἕξιν, ὁπότε ὁ παίζων τὸ πιάνο κινεῖ αὐτομάτως τὰ δάκτυλά του, χωρὶς δηλαδὴ νὰ τὸ ἐννοῇ, ἄνευ τῆς συνεργασίας τῆς βουλήσεώς του. Σημειωτέον, ὅτι πολλαὶ ἐκ τῶν ἕξεων, τὰς ὁποίας γεννῶμεν διὰ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν ἐντυπώσεων ἐκείνων δύνανται διαιωνιζόμεναι ἐπὶ μακρὰν σειρὰν γενεῶν νὰ καταστῶσι κληρονομικαὶ καὶ νὰ μεταβληθῶσιν εἰς ὁρμέμφυτα καὶ ἀποτελέσωσιν οὕτω χαρακτῆρα τῆς φυλῆς. Ὅθεν, κατὰ τοὺς νεωτέρους παιδαγωγοὺς δυνάμεθα, ἂν γνωρίζωμεν νὰ προκαλέσωμεν τὰς διὰ τὰς ψυχικὰς ἀρετὰς καταλλήλους ἐντυπώσεις καὶ νὰ μεταβάλωμεν αὐτὰς διὰ τῆς ἐπαναλήψεως εἰς ἀποτυπώσεις, τὸ μὲν νὰ μεταβάλωμεν τὰς ἀρετὰς εἰς ἕξεις, τὸ δὲ νὰ προπαρασκευάσωμεν τὴν δημιουργίαν μιᾶς μελλούσης γενεᾶς μας μὲ ἀρετὰς ἐμφύτους, κληρονομικάς, ἀσκουμένας ἐξ ἐνστίκτου, τὴν μιουργίαν μιᾶς ἰδεώδους γενεᾶς. Καὶ ἐδῶ ἔγκειται ἡ μεγάλη σημασία τῆς πειραματικῆς παιδαγωγικῆς. Διότι τὸ ὅλον πρόβλημα συνίσταται εἰς τὸ νὰ γνωρίσωμεν διὰ μίαν ἑκάστην περίπτωσιν ποίας ἐντυπώσεις ἀπαιτεῖται νὰ προκαλέσωμεν εἰς τὸν παῖδα, ὅπως ἐπιτύχωμεν παρ’ αὐτῷ διὰ τῆς ἐπαναλήψεώς των τὰς ἀπαιτουμένας ἀποτυπώσεις ἢ ἕξεις. Ἐμπειρικῶς γνωρίζομεν ἀληθῶς εἰς πολλὰς περιπτώσεις τοιούτους τρόπους προκλήσεως ἐντυπώσεων. Οὐχ ἧττον ἐπιστημονικῶς τὸ ζήτημα παραμένει ἀκόμη σχεδὸν πρόβλημα, τὸ ὁποῖον κέκληται νὰ λύσῃ ἡ νεωτέρα παιδαγωγική. Διότι μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἡ παιδαγωγικὴ εὑρίσκεται εἰς τὰ σπάργανα. Δὲν κατώρθωσεν ἀκόμη ν’ ἀρθῇ εἰς ἰδίαν ἐπιστήμην, περιοριζομένη κυρίως εἰς μίαν ἱστορικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος της καὶ ἀποτελοῦσα ἀκόμη τμῆμα τῆς Φιλοσοφίας, καὶ δὴ οὐχὶ τῆς Φιλοσοφίας ὅπως τὴν ἐννοοῦμεν σήμερον ἀλλὰ τῆς Φιλοσοφίας, οἷα διεμορφώθη ἀρχικῶς. Καὶ ἀρχίζει τὴν σήμερον ἡ παιδαγωγικὴ ν’ ἀτενίζῃ εἰς τὸ ἐπιστημονικὸν ὕψος, ἀφ’ ἧς κατενόησε τὴν σημασίαν τῆς ἐπιστημονικῆς μεθόδου. Ἡ ψυχολογία τοῦ παιδός. Ἰδοὺ ἡ βάσις τῆς νεωτέρας παιδαγωγικῆς. Καὶ ἡ ἐπιστήμη αὕτη, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ εὑρίσκεται ἀκόμη εἰς τὰ σπάργανα, εἶναι ἔρευνα πρὸ παντὸς πειραματική. Καὶ ἰδοὺ οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἐγὼ ζητῶ τὴν ἀπὸ τοῦδε ἵδρυσιν ἑνὸς ἐργαστηρίου τῆς πειραματικῆς παιδαγωγικῆς, τὸ ὁποῖον θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐπίλυσιν τοῦ προβλήματος. Ἡ ἀγωγή, Κύριοι Βουλευταί, εἶναι ζήτημα πείρας καὶ ὄχι θεωρητικῆς διδασκαλίας. Μόνον διὰ τῆς πειραματικῆς ἀγωγῆς θὰ δυνηθῶμεν νὰ καλλιεργήσωμεν τὰ ψυχικά μας χαρίσματα καὶ ν’ ἀναπληρώσωμεν τὰ ἐλλείποντα τὰ ὁποῖα σᾶς περιέγραψα προηγουμένως, καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι τόσον ἀπαραίτητα εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὴν εὐημερίαν ἑνὸς λαοῦ.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 2 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 3).

§99Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κάμνω τὴν ἑξῆς τροποποίησιν «ἐνασκουμένην ὡς πρὸς τὸν διευθυντὴν διὰ τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου».

§100Η. ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Διὰ τοῦ ἄρθρου 1 ὅλα τὰ μαθήματα διδάσκονται ὑπὸ τοῦ Διευθυντοῦ καὶ ὑποδιευθυντοῦ, πλὴν τῶν ὑπὸ τῶν ἄρθρων 3 καὶ 8 διδασκομένων. Εἰς τὸ ἄρθρον 3 διατί εἶναι ὑπὸ ἰδιαιτέραν ἐποπτείαν μόνον ὁ διευθυντής, ἐνῷ ἐν τῇ διδασκαλίᾳ ἐξομοιοῦται καὶ ἀναπληροῖ ὁ ὑποδιευθυντὴς τὸν Διευθυντήν;

§101Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ προέδρου τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου.

§102Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀλλ’ ἡ δρᾶσις τοῦ Διευθυντοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι χωριστὴ ἐφ’ ὅσον ὁ ὑποδιευθυντὴς ἔχει τὰ αὐτὰ καθήκοντα.

§103Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν ἔχει τὰ αὐτὰ καθήκοντα.

§104Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μερικὰ τῶν καθηκόντων εἶναι ὅμοια καὶ ἐφ’ ὅσον τὰ καθήκοντα τοῦ ὑποδιευθυντοῦ εἶναι ὅμοια πρὸς τὰ τοῦ διευθυντοῦ καλὸν θὰ ἦτο νὰ ὑπαχθῶσιν ἀμφότεροι εἰς τὴν αὐτὴν ἐποπτείαν.

§105Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Τὴν παρατήρησιν αὐτὴν ἐσκόπουν νὰ ὑποβάλω καὶ ἐγώ, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι ἔπρεπεν ὁ Διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου νὰ ὑπαχθῇ ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Ἀφοῦ κ. Ὑπουργὸς ἐδέχθη τὴν τροπολογίαν ταύτην δὲν ἔχω τι ἄλλο νὰ προσθέσω. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν ὑποδιευθυντὴν ἡ διάταξις εἶναι ὁμοία πρὸς τὴν τοῦ προηγουμένου νόμου. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 3 ὡς ἐτροποποιήθη ὡς καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ σύνολον).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως Σώματος στρατιωτικῆς Δικαιοσύνης». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2).

§107Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸ 2ον ἄρθρον ὅτι ἀπεκλείσθησαν ἐντελῶς οἱ πρώην δικαστικοί, αὐτὸ νομίζω εἶναι ἄδικον.

§108ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι γενικὴ ἀρχή.

§109Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τότε πρέπει νὰ τὴν σβέσητε καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην Δικαιοσύνην. Ἂν τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον προτείνῃ αὐτοὺς καὶ σεῖς ἔχητε τὸ δικαίωμα νὰ μὴ τοὺς δεχθῆτε, διατί δὲν τοὺς ἀφήνετε;

§110ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διὰ νὰ μὴ τοὺς βάλω εἰς τὸν πειρασμόν.

§111Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἐπίσης παρατηρῶ ὅτι σύμβουλοι γʹ τάξεως δύνανται νὰ γίνωσιν οἱ Πρωτοδῖκαι οἱ ἔχοντες πενταετῆ ὑπηρεσίαν. Διατί ἐκεῖνοι τῶν Πρωτοδικῶν οἵτινες ἔχουσιν ἐλάσσονα τῶν 5 ἐτῶν ὑπηρεσίαν ἔχουσιν ὅμως καὶ 10 ἢ καὶ 12 ἐτῶν ὑπηρεσίαν δικηγορικὴν νὰ μὴ δεχθῆτε ὅτι ἔχουσι τὸ προσόν;

§112ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σέβομαι καὶ τιμῶ τοὺς δικηγόρους, διότι καὶ ἐγὼ προέρχομαι ἀπὸ τὴν τάξιν των καὶ τοὺς θεωρῶ πολὺ καλοὺς καὶ διὰ τὰ ἄλλα δικαστήρια καὶ διὰ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον καὶ διὰ τὸ Ἐφετεῖον καὶ διὰ τὸν Ἄρειον Πάγον. Ἀλλ’ ἡ διαλλακτικότης ἡ στρατιωτικὴ δὲν δύναται νὰ συμβιβασθῇ τόσον μετὰ τῆς διαλλακτικότητος τῆς δικηγορικῆς ὅσον δύναται νὰ συμβιβασθῇ μετὰ τῆς διαλλακτικότητος τῆς δικαστικῆς. Ἐπειδὴ δὲ κάμνομεν αὐτό τὸ βῆμα νὰ εἰσαγάγωμεν εἰς τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια δικαστὰς πολίτας δὲν ἐπιθυμῶ εἰς τὸ βῆμα αὐτὸ νὰ προβῶ περαιτέρω.

§113Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἀλλ’ αὐτοὶ εἶναι ἤδη δικασταί, μόνον ὅτι δὲν ἔχουσι πενταετῆ ὑπηρεσίαν.

§114ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὡς δικασταὶ πόσον χρόνον θὰ ἔχωσιν ὑπηρετήσει; Θέλω νὰ ἔχω τὴν ἐγγύησιν τῆς δικαστικῆς ὑπηρεσίας. Δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ὅτι ἡ πενταετὴς δικαστικὴ ὑπηρεσία θ’ ἀναπληροῦται διὰ τριετοῦς δικαστικῆς ὑπηρεσίας καὶ πενταετοῦς ἐνασκήσεως τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος. Τοὺς δέχομαι εἰς τὴν κατωτέραν βαθμίδα τοὺς σέβομαι καὶ τοὺς τιμῶ τοὺς δικηγόρους, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ τὴν τροπολογίαν.

§115Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. (Ἀναγινώσκει ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς).

§116Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Εἶχον ὑποβάλει μίαν τροπολογίαν διὰ τοὺς ἐφέδρους ἀξιωματικοὺς τοῦ πίνακος Α.

§117ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι πολύπλοκος.

§118Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἐκτὸς τούτου ὑπάρχει καὶ ἄλλη τροπολογία, ὅπως εἰς τὸ βʹ ἐδάφιον τῆς παραγράφου 2 τοῦ ἄρθρου 2 προστεθῇ μετὰ τὴν λέξιν «ἀντεπίτροποι» καὶ τὸ ἑξῆς: «καὶ πρωτοδῖκαι, οἵτινες συνεπείᾳ τραύματος κατὰ τοὺς πολέμους ἀπώλεσαν μέλος τοῦ σώματος αὐτῶν».

§119ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι δεκτὸν καὶ θὰ προστεθῇ.

§120Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Προχθὲς σᾶς ἔδωκαν μίαν τροποποίησιν, κύριε Ὑπουργέ, σχετικὴν μὲ αὐτό, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀντὶ τῶν λέξεων «τοῦ ἐφέδρου λοχαγοῦ» νὰ τεθῇ «τοῦ ἐφέδρου ἀξιωματικοῦ», σᾶς εἶπον δὲ τὸ διατί.

§121ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὴν δέχομαι τὴν τροπολογίαν αὐτήν.

§122Α. ΜΑΛΑΣΠΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπροτάθησαν πρὸς μονιμοποίησιν τόσοι ἔφεδροι ἀξιωματικοί, δὲν ἐκλήθησαν δὲ ὅλοι πρὸς μονιμοποίησιν διότι δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη εἰς τὸ στράτευμα. Τὸ προσὸν τὸ ὁποῖον ἐζητήσατε δὲν ἐλλείπει ἀπ’ αὐτούς. Φρονῶ ὅτι ἐὰν ὑπάρξῃ ποτὲ ἀνάγκη τούτων, πρέπει καὶ αὐτοὶ νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ τὰ προσόντα.

§123ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐὰν ἐν τῷ μεταξὺ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου κληθῶσι θὰ ἔχωσι καὶ αὐτοὶ τὰ προσόντα.

§124Α. ΜΑΛΑΣΠΙΝΑΣ. Ἐὰν συμβῇ μετὰ δέκα ἡμέρας ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως; Διατί νὰ στερήσωμεν αὐτοὺς τοῦ δικαιώματος τούτου;

§125ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν ἄλλως.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Βελέντζας ἔχει τὸν λόγον.

§127Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Θὰ ὡμίλουν ὑπὲρ τῶν δικηγόρων, κύριε Πρόεδρε, ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν δέχεται τὴν τροπολογίαν, φρονῶ ὅτι θὰ εἶναι ματαία ἡ συζήτησις.

§128Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὡμίλουν ἐν πρώτοις ὑπὲρ τῆς τροπολογίας τῆς ἀφορώσης τοὺς πρωτοδίκας, τοὺς συνεπείᾳ τραύματος κατὰ τοὺς πολέμους ἀπολέσαντας μέλος τοῦ σώματος αὐτῶν, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐγένετο δεκτὴ δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τι ἐπ’ αὐτῆς. Ἐπίσης ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως εὐαρεστηθῇ καὶ ἀποδεχθῇ τὴν ἑξῆς τροπολογίαν· ἐν τῷ ἐδαφίῳ αʹ στιχ. 8ος μετὰ τὴν λέξιν «Πανεπιστημίου» προστίθεται «ἐξαιρετικῶς δὲ καὶ ἐκ κατωτέρων ἐχόντων ὁμοίως δίπλωμα Νομικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ οἵτινες λόγῳ σωματικῆς βλάβης ἐκ τραύματος τοῦ πολέμου προελθούσης, δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ ἐκτελέσωσιν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ».

§129ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πρόκειται περὶ ἑνὸς ἀξιωματικοῦ, διὰ τὸν ὁποῖον εἴμεθα ἅπαντες συμπαθέστατα διατεθειμένοι. Ἀλλὰ δυστυχῶς ὁ Κύριος οὗτος ἔδωκεν πρὸ δεκαπενταετίας ἐξετάσεις καὶ ἔλαβε τὸ δίπλωμά του, ἔκτοτε δὲ οὐ μόνον δὲν ἔκαμε τὸν δικηγόρον καθόλου, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν ἐξετάσεις ἔδωκεν ὅπως λάβῃ τὴν ἄδειαν τοῦ δικηγορεῖν, ἀλλ’ ἐπεδόθη εἰς ἄλλα ἐπαγγέλματα ξένα πρὸς τὴν νομικὴν ἐπιστήμην. Τὸ ζήτημα τοῦτο μᾶς ἀπησχόλησε πολλὰς ἡμέρας, ἐθεωρήσαμεν δὲ ὅτι μὲ κάθε ἄλλον τρόπον πρέπει νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος ἀξιωματικόν, ἀλλ’ ὄχι νὰ τὸν εἰσαγάγωμεν ὡς Σύμβουλον τῆς Δικαιοσύνης.

§130Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Νὰ προσληφθῇ ὡς γραμματεύς.

§131ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ τὸν ἐξυπηρετεῖ τὸ χέρι του;

§132Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Δὲν τὸ ἐξήτασα αὐτό.

§133Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀποδεκτή. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι προδιατεθειμένος ν’ ἀποκλείσῃ τοὺς δικαστὰς ἐκείνοος οἱ ὁποῖοι ...

§134ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀφήσατέ τα, κ. Τσαλδάρη. Ἐκεῖ διὰ τοὺς συμβούλους βʹ τάξεως, τοὺς εἰσαγγελεῖς κτλ. εἰς τὸ τέλος ἡ φράσις «ἔχοντες πενταετῆ ὑπηρεσίαν» θὰ τροποποιηθῇ «ἔχοντες τριετῆ ὑπηρεσίαν» κατὰ σύστασιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης.

§135Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ εἶχε προτείνει, ὥστε ἡ ἡλικία τῶν δικαστῶν αὐτῶν νὰ μὴ εἶναι μικροτέρα τῶν 30 ἐτῶν.

§136Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Νὰ τεθῇ ὅριον ἡλικίας, κ. Πρόεδρε.

§137Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τοῦτο διὰ νὰ μὴ εἶναι δικασταὶ 25 ἐτῶν παιδιά.

§138Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Οἱ νέοι, κ. Πρόεδρε, ὄντες ἄπειροι, ἀνερχόμενοι εἰς τὴν ἕδραν τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης εἶναι λίαν αὐστηροί.

§139Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἐγὼ ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Λαμπρινόπουλος, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐξέφρασεν ἤδη τὴν γνώμην του.

§140Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἐπὶ τῆς ἡλικίας τῶν 30 ἐτῶν τί λέγετε, κ. Ὑπουργέ;

§141ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 20 τοῦ νόμου περὶ στρατιωτικῆς ποινικῆς δικαιοσύνης λέγει, ὅτι ἅπαντες οἱ ἐν τοῖς Στρατοδικείοις ὑπηρετοῦντες πρέπει νὰ ὦσι πολῖται Ἕλληνες καὶ νὰ ὑπερέβησαν οἱ μὲν ὑπογραμματεῖς καὶ γραφεῖς τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας των, οἱ δὲ λοιποὶ τὸ 25.

§142Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Αὐτὸ εἶναι διὰ τοὺς κατωτέρους ἀξιωματικούς, ὄχι ὅμως διὰ τοὺς ἀνωτέρους.

§143Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ἐλέχθη πολλάκις ὅτι δὲν ἔχουσιν εἰδικὴν μόρφωσιν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχωσι παρ’ ἡμῖν οἱ δικασταὶ διὰ νὰ ὑπηρετῶσι καταλλήλως καὶ ἐπωφελῶς καὶ ἀκινδύνως ὡς ποινικοὶ δικασταί, καὶ ὅ,τι εἰς αὐτοὺς ἐλλείπει ἀπὸ τὴν μόρφωσιν—τῆς ὁποίας πάντες στερούμεθα, διότι ἐν τῷ οἴκῳ μας πάντες ἐμελετήσαμεν—θὰ τὸ ἔχωσιν ἐκ τῆς πείρας πρὸ πάντων, ἡ πεῖρα δὲ καὶ τὰ ἔτη ἔχουσι καὶ ἓν εὐεργετικὸν ἀποτέλεσμα, ὅτι μειώνουσι τὴν κουφότητα καὶ τὴν ὑπερηφάνειαν. Ἠξεύρετε ποία εἶναι ἡ ψυχολογικὴ κατάστασις τῶν κατὰ πρώτην φορὰν διοριζομένων πρωτοδικῶν ἢ ἐμμίσθων παρέδρων ὡς ποινικῶν δικαστῶν; Πλήσσουσι, τιμωροῦσι καὶ καταστρέφουσι. Διὰ τοῦτο ἡμεῖς οἱ δικηγόροι ὁσάκις βλέπομεν τοιούτους δικαστὰς εἰς τὴν ἕδραν, προσπαθοῦμεν ν’ ἀναβάλωμεν τὰς ὑποθέσεις. Δὲν ἀρκεῖ ὅτι λαμβάνομεν ποινικοὺς δικαστὰς ἐξ ἐμμίσθων παρέδρων, δηλαδὴ δικαστῶν ὑπὸ δοκιμασίαν διὰ τὰς πολιτικὰς ποινικὰς ὑποθέσεις, ἀλλὰ θέλετε νὰ τοὺς λάβωμεν νὰ ἐνασκῶσι καθήκοντα καὶ στρατιωτικοῦ ποινικοῦ δικαστοῦ; Αὐτὸ νομίζω ὅτι εἶναι πολὺ τολμηρόν.

§144Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Ἀκριβῶς εἰς τὸ βʹ ἐδάφιον τῆς βʹ παραγράφου ὁρίζεται ὅτι: «ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ ἐγραφέντες εἰς τοὺς πίνακας Αʹ καὶ Βʹ οἱ ἔχοντες δίπλωμα τῆς Νομικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἄδειαν τοῦ δικηγορεῖν, μὴ ἀποδεχθέντες τὴν πρὸς μονιμοποίησίν των πρόσκλησιν», δὲν νομίζετε ὅτι ἠδύνατο ἡ διάταξις αὕτη νὰ περιορισθῇ μόνον διὰ τοὺς ἐφέδρους ἀξιωματικοὺς τοὺς ἔχοντας τὰ προσόντα αὐτά, διότι αὐτοὶ συνδυάζοντες τὴν κοινὴν μόρφωσιν καὶ τὸ ἐξαιρετικὸν προσόν, ἐκλήθησαν καὶ ἐξελέγησαν παρὰ τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου, ἀναμφισβητήτως λόγῳ τῆς ἡλικίας των ὡς ἔχοντες ἡλικίαν κατωτέραν τῶν 30 ἐτῶν θὰ ὑπηρέτησαν ἐν τῷ στρατῷ, καὶ ἐν τούτοις δὲν διεκρίθησαν διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν στρατιωτικῶν αὐτῶν καθηκόντων, ἐνῷ διὰ τὴν νομικὴν αὐτῶν μόρφωσιν ἵστανται ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐπιπέδου ὑστεροῦσι κατὰ τὴν στρατιωτικήν.

§145ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀπήντησα κατ’ ἐπανάληψιν.

§146Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Διὰ τὴν ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου διαδικασίαν, λαμβάνονται ἐκ τῶν δικαστῶν μόνον ὁ πρόεδρος, οἱ εἰσηγηταὶ εἶναι μόνον ἀνακριταί.

§147ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἴπομεν ὅτι δὲν πρόκειται νὰ δικάζωσι.

§148Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως εἰς τὸ ἕτερον νομοσχέδιον τοὺς Βασιλικοὺς Ἐπιτρόπους καὶ Ἀντεπιτρόπους παραλαμβάνῃ ἐκ τοῦ σώματος τῶν εἰσαγγελέων καὶ οὐχὶ ἐκ τῶν δικαστῶν.

§149ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐν τῷ ἄλλῳ νομοσχεδίῳ. (Ἀποσύρονται αἱ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 ὑποβληθεῖσαι τροπολογίαι καὶ γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν).

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§151Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Τί γεννήσεται ἂν δὲν ὑπάρχωσι προακτέοι; Νὰ ἐγίνετο καθ’ ὃν τρόπον προνοεῖ τὸ ἄρθρον 6. Ὑπάρχει περὶ τούτου τροπολογία τῆς Ἐπιτροπῆς.

§152ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι σωστὸν αὐτὸ νὰ θέσωμεν, ἂν δὲν ὑπάρχωσι προακτέοι «δύνανται». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ).

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§154Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ὑπάρχουσι τροπολογίαι τῆς Ἐπιτροπῆς αἱ ὁποῖαι εἶναι δικαιόταται καὶ πρέπει νὰ γίνωσι δεκταί.

§155ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Ἀναγινώσκει τροπολογίαν). (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἐτροποποιήθη, καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 5).

§156ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ προστεθῇ βʹ ἢ γʹ τάξεως.

§157Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Πῶς θὰ κριθῇ τοῦτο;

§158ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διὰ Διατάγματος. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἐτροποποιήθη, καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 6).

§159Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω· νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον 6 εἶχεν ἄλλως κατ’ ἀρχάς, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ αʹ ἐδάφιον διὰ τὴν σύστασιν τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐνῷ ἐτροποποιήθη τὸ ζʹ ἐδάφιον, τὸ κατόπιν ἐδάφιον εʹ νομίζω ὅτι ἔμεινεν ὡς εἶχεν ἐν τῷ παλαιῷ νομοσχεδίῳ.

§160Λ. ΝΑΚΟΣ. Κατ’ ἀρχὴν εἶμαι ἐναντίον τῆς ἀναθέσεως ξένων καθηκόντων εἰς τοὺς εἰσαγγελεῖς. Νομίζω ὅτι οἱ εἰσαγγελεῖς πρέπει νὰ περιορισθῶσιν εἰς τὰ καθαρῶς καταδιωκτικὰ αὐτῶν καθήκοντα. Ὁ λόγος εἶναι ὅτι ἀσχολοῦνται εἰς ξένα καθήκοντα, καὶ δεύτερον συντρέχουσι διάφοροι λόγοι νὰ ἔρχωνται εἰς προστριβὰς μὲ διάφορα πρόσωπα. Νομίζω λοιπὸν ὅτι εἶναι ἀσφαλέστερον ν’ ἀνατεθῇ τὸ καθῆκον αὐτὸ εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ ἀρχή, τὴν ὁποίαν καθιερώσαμεν εἰς ἅπαντα τὰ νομοσχέδια, πάντες οἱ εἰσαγγελεῖς νὰ προτείνωνται εἰς τὰ συμβούλια, νὰ εἶναι δηλαδὴ δικασταὶ αὐτὴ εἶναι μία ἀρχή, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι λογικὴ εἰς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ διέπῃ τὰς γνωμοδοτικὰς ἀποφάσεις καὶ τὰς καθαρῶς δικαστικάς. Ὁ εἰσαγγελεὺς πρέπει νὰ εἶναι εἰσαγγελεύς, θὰ ὑποβάλλῃ τὴν γνώμην του εἰς τὸ Δικαστικὸν Συμβούλιον καὶ τοῦτο θ’ ἀποφασίζῃ. Σήμερον θὰ ἔχετε τὸν εἰσαγγελέα γνωμοδοτοῦντα καὶ προτείνοντα. Διατί νὰ μὴ ἔχητε τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἀρείου Πάγου;

§161Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ εἶχε θέσει τὸν Πρόεδρον καὶ Ἀντιπρόεδρον τοῦ Ἀρείου Πάγου.

§162Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι οἱ εἰσαγγελεῖς πρέπει ν’ ἀποκλεισθῶσιν ἀπὸ ξένα καθήκοντα.

§163ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν παρατηρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν, τὸ ἄρθρον θέλει τροποποιηθῆ. Σημειωτέον ὅτι τὸν θεσμὸν αὐτὸν τὸν σέρνω ἀπὸ τὴν Κρήτην, ὅπου εἶχε διατυπωθῆ ἀρχικῶς καὶ ἐλειτούργει ἄριστα. Τὸ Σύνταγμα τὸ Κρητικὸν ὥριζεν ὅτι οὐδεὶς διορισμὸς δύναται νὰ γίνῃ ἄνευ τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλ’ ὁ διορισμὸς ἐγίνετο πάντοτε ὑπὸ τοῦ συμβούλου, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ εἴπῃ· Κύριοι, αὐτὸς δὲν μοῦ ἀρέσει, προτείνατέ μοι ἄλλον. Οὕτω οὔτε τοῦ Ὑπουργοῦ τὴν αὐθαιρεσίαν δυνάμεθα νὰ φοβώμεθα, οὔτε τὴν ἀνεξέλεγκτον ἀπόφασιν τῆς Ἐπιτροπῆς.

§164Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε; Αὐτὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον λέγετε, ἐφηρμόσθη εἰς ἄλλο Ὑπουργεῖον καὶ εἰξεύρετε τὸ ἀποτέλεσμα; Ἐκ τῶν προτέρων ὁ Ὑπουργὸς συνεφώνει μὲ τὸ Συμβούλιον καὶ τοὺς ἐμοίραζεν καὶ εὑρίσκοντο πάντοτε σύμφωνοι.

§165ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι δυσκολώτατον αὐτὸ νὰ γίνῃ, προκειμένου περὶ ἀνθρώπων τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν Δικαστικῶν Συμβουλίων. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι καὶ αὐτὸ ἂν δεχθῶμεν, τὸ προτιμῶ, νὰ ἔχωμεν τοὐλάχιστον πρὸ ἡμῶν τὸν Ὑπουργόν.

§166Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Νὰ τεθῇ ὅτι δὲν θὰ εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ γνώμη τοῦ Συμβουλίου.

§167ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Βεβαίως.

§168Λ. ΝΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται περὶ τοῦ συστήματος τῆς στρατιωτικῆς δικαιοσύνης, πρόκειται περὶ τῆς ἀρχῆς. Νομίζω ὅτι πρέπει ν’ ἀποκλεισθῶσι. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται.

§169Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Δὲν εἶμαι καθόλου ὑπὲρ τῆς τροποποιήσεως καὶ μάλιστα ἐὰν πρόκηται νὰ ἰσχύσῃ ἡ εἰσήγησις τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, διότι εἶπεν ὅτι ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς ὁ ἁρμόδιος κάμῃ μίαν κακὴν ἐκλογήν, δύναται ἡ Βουλὴ «νὰ τὸν πιάσῃ ἀπὸ τὸ αὐτί». Ἀλλ’ ἐγὼ γνωρίζω ἀπὸ τὸ παρελθὸν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ τὸν πιάσῃ ἀπὸ τὸ αὐτὶ εἰς τὸ παρελθὸν καὶ οὐδέποτε τὸν ἔπιασεν. Θὰ μᾶς ἐπαναφέρῃ δ’ εὐκολώτατα εἰς τὸ παρελθόν. Θὰ συνεννοῆται ὁ Ὑπουργὸς μὲ τὸ Συμβούλιον, τὸ δὲ Συμβούλιον γνωρίζετε ὅτι οὐδέποτε θὰ ἐγκρίνῃ.

§170Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἐγίνετο.

§171ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι. Μὲ τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῆς ἀποκεντρώσεως εἶναι ἀδύνατον εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἀποκρούσῃ πρότασιν τοῦ Συμβουλίου, νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι ὁ Ὑπουργὸς αὐτὸς ἐὰν θὰ κατορθώσῃ νὰ περάσῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν δὲν θὰ ἐκφύγῃ ἀπὸ τὴν δημοσίαν γνώμην.

§172Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ ἐπαναφέρωμεν τὴν διοίκησιν τὴν παλαιάν.

§173Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Πρόκειται νὰ παρατηρήσω ἕν σφάλμα. Ἐν τῷ 6 ἄρθρῳ ἡ τετάρτη παράγραφος λέγει: «Μεταξὺ πλειόνων αἰτούντων ἴσης ἱκανότητος κατὰ τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς προτιμῶνται οἱ ἐκ τῶν δικαστικῶν τάξεων καὶ μεταξὺ τούτων οἱ ἐκ τῆς τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν προερχόμενοι καὶ διατελέσαντες ἀντεπίτροποι ἢ ἀντεισηγηταὶ παρά τινι στρατοδικείῳ ἢ εἰσηγηταὶ παρὰ τῷ δικαστικῷ τμήματι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν». Τὸ νὰ προτιμῶνται ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ εἶναι τὸ πρᾶγμα εὐνόητον καὶ δικαιολογεῖται, ἀλλὰ νὰ προτιμῶνται καὶ οἱ ὁπωσδήποτε ὑπηρετήσαντες στρατιωτικοὶ ἴσως καὶ ἐπὶ ἡμέρας; Νὰ προτιμῶνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μετέσχον τῶν μαχῶν, οἱ ὁποῖοι ἐτραυματίσθησαν ἴσως, οἱ ὁποῖοι ἐπέδειξαν στρατιωτικὴν ἀρετήν, οἱ ὁποῖοι πλὴν τῆς ἱκανότητος τῆς μαχητικῆς ἔτυχε νὰ ἔχωσι καὶ στρατιωτικὸν πνεῦμα. Πρέπει δὲ νὰ προσθέσω καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι πολλοὶ ὑπηρέτησαν διά τινας ἡμέρας· δύνανται πολὺ καλά, καὶ χωρὶς νὰ τοὺς κατακρίνῃ κανείς, νὰ καταταχθῶσιν εἰς τοὺς σακχαροποίητους, οὓς καὶ κουραπιέδες ἀποκαλοῦσιν. Λοιπὸν τὸ ἐδάφιον αὐτὸ πρέπει νὰ ἔχῃ: «καὶ μεταξὺ τούτων οἱ ἐκ τῆς τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν προερχόμενοι». Ἡ περαιτέρω προσθήκη εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος.

§174ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὅπως ἔχει τὸ ἄρθρον εἶναι καλά, διότι λέγει ὅτι πλειόνων αἰτούντων ἴσης ἱκανότητος κλπ.

§175Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ἴσης ἱκανότητος. Πρῶτον ἀντιφάσκομεν εἰς τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν ἐθέσαμεν εἰς τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 2 καὶ εἴπομεν ὅτι ἔχουσιν δικαίωμα νὰ διορισθῶσι σύμβουλοι βʹ τάξεως, γʹ τάξεως οἱ διατελέσαντες ἐπὶ ἓν ἔτος Ἀντεισηγηταὶ ἢ Βασιλικοὶ Ἐπίτροποι. Ἐδῶ δὲν τὰ ἔχομεν.

§176ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι τὰ προηγούμενα ἄρθρα.

§177Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ὄχι. Δὲν ἀναφέρεται εἰς τοῦτο — ἐδῶ. Ἐδῶ ὁμιλεῖ περὶ πάντων (διάλογοι). Νομίζω ὅτι τοῦτο ἀντιθέτως πρέπει νὰ γίνῃ. Πρέπει νὰ φαίνηται· ὁ ἀπολογισμὸς δὲν εἶναι εὔκολος εἰς τὸν πόλεμον· οἱ περισσότεροι δὲν εὑρέθησαν εἰς τὸ πεδίον τῶν μαχῶν, ἐζήτησαν δ’ ἐκ τῶν προτέρων νὰ μὴ στέλλωνται. Λοιπὸν ὅταν ἔχητε ταῦτα τὰ δεδομένα πρέπει νὰ βεβαιώσωμεν τὰς πολυτίμους μὲν ὑπηρεσίας τῶν ἀλλ’ ἐντελῶς ἀλλοίας τῶν τοιούτων καθηκόντων.

§178Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Τὸ ἄρθρον λέγει ὅτι: «Ἐπιτροπὴ ἀποτελουμένη ἐκ τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, τοῦ Ἀντιπροέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου κλπ». Φρονῶ ἀπαραίτητον νὰ εἶναι καὶ ὁ Πρόεδρος. Εἶναι πολὺ προτιμότερος τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου ὁ Πρόεδρος.

§179ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πολὺ καλά. Βάλετε τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἀρείου Πάγου. Δὲν τὸ κάμνομεν ζήτημα.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 6 ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7). Ἄρθρον 8 (Ἀναγινώσκεται).

§181ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 8 νὰ προστεθῇ ἐκεῖ ὅπου λέγει: «Οἱ ἀνωτέρω χρησιμοποιοῦνται διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν διαρκῶν στρατοδικείων καὶ τῶν ἐπὶ πλέον σχηματιζομένων ἐκτάκτων τοιούτων συμφώνως πρὸς τὸ σχέδιον ἐπιστρατεύσεως», νὰ προστεθῇ: «Οἱ δὲ τυχὸν πλεονάζοντες ὡς εἰσηγηταὶ παρὰ τοῖς φρουραρχείοις ἢ ὡς ἐπὶ τῆς προανακρίσεως στρατιωτικοὶ ὑπάλληλοι».

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 8 ὡς ἐτροποποιήθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 9 (Ἀναγινώσκεται).

§183ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ πρῶτον ἐδάφιον σταματᾷ ἐκ τοῦ «παρόντος νόμου», διαγραφομένων τῶν λέξεων: «δικαιούμενοι τῶν αὐτῶν τιμῶν, ὧν δικαιοῦνται καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατεύματος πρὸς οὓς ἀντιστοιχοῦσι», διότι αὐτὸ διὰ Β. Διατάγματος θὰ κανονισθῇ.

§184Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἐδαφίου τὰς σκέψεις μου νὰ ὑποβάλω, κύριε Πρόεδρε. Τὸ δεύτερον ἐδάφιον ἔχει οὕτω: «Διὰ τὰ παραπτώματα περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων των ὑπόκεινται εἰς τὰς ὑπὸ τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων προβλεπομένας πειθαρχικὰς ποινάς, ἐπιβαλλομένας ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Στρατοδικείου διὰ τοὺς ἀποτελοῦντας τὸ κατώτερον προσωπικὸν ὑπαλλήλους, ὑπὸ τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ Δικαστηρίου διὰ τοὺς ἀποτελοῦντας τὸ ἀνώτερον προσωπικόν». Πρῶτον ἔχω τὴν ἀπορίαν: «ἐπιβαλλομένας ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Στρατοδικείου» δικάζοντος ὡς δικαστηρίου; Ἡ Ἐπιτροπὴ προὐνόησε καὶ ἔθηκε τὴν ἐπεξήγησιν, ὅτι «ἐν Συμβουλίῳ συνεδριάζοντος», διότι, ὅπως ἔχει τὸ ἄρθρον, ἑρμηνεύεται ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Στρατοδικείου δικάζοντος ὡς δικαστηρίου.

§185ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πολὺ καλά. Βάλετέ το.

§186Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Λοιπὸν «ἐν Συμβουλίῳ συνερχομένου», μὴ παρόντος καὶ τοῦ γραμματέως ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ τιμωρήσῃ τὸν γραμματέα.

§187ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διατί νὰ μὴ ἔχῃ καὶ γραμματέα;

§188Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Πολὺ καλά. «Ἐν Συμβουλίῳ συνεδριάζοντος». Καὶ παρακάτω: «ὑπὸ τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ Δικαστηρίου» «ἐν Συμβουλίῳ ἐπίσης δικάζοντος». Ταῦτα ὡς πρὸς τὴν διατύπωσιν. Ἀλλ’ ἔχω καὶ μίαν οὐσιώδη παρατήρησιν. Διὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ τὴν πειθαρχικὴν δικαιοσύνην τὴν ἐνασκοῦσιν οἱ Βασιλικοὶ Ἐπίτροποι, ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος τοῦ Στρατοδικείου καὶ ὁ τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ. Εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν δὲν παρέχεται οὐδὲν δικαίωμα.

§189ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐννοεῖται ὅτι θὰ ἔχῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὁ ὁποῖος ἀσκεῖ τὴν ἀνωτάτην ἐποπτείαν.

§190Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Δὲν ἐννοεῖται διόλου, κ. Πρόεδρε, καὶ θὰ εἴπω τοὺς λόγους, διότι εἰς τὸ προηγούμενον ἄρθρον 4 εἰς τὸ τέλος τῆς δευτέρας σελίδος περὶ ὁρίου ἡλικίας λέγει: (ἀναγινώσκει) «αἱ λοιπαὶ περιπτώσεις ἀποχωρήσεως τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐνασκεῖ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν». Ἐφόσον εἶχε τὴν πρόνοιαν ὁ νομοθέτης εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο νὰ τὴν ἐνασκῇ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρέπει νὰ συμπεράνωμεν, ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 9 τὴν πειθαρχικὴν ἐξουσίαν Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης δὲν τὴν ἐνασκεῖ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§191ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα. Νὰ θέσωμεν «οἱ Βασιλικοὶ Ἐπίτροποι ἀπ’ εὐθείας ἢ ἐντολῇ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν».

§192Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ἢ νὰ θέσωμεν «τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐνασκεῖ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν».

§193ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 9 ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται).

§195ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ προστεθῇ (ἀναγινώσκει), «τὰ τῆς στολῆς, τῶν τιμῶν καὶ κί λοιπαὶ λεπτομέρειαι κλπ.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντὶ «ἀξιωματικῶν» θὰ τεθῇ «Συμβούλων». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 10 ὡς ἐτροπολογήθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται ἕνεκα τῶν τροπολογιῶν. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῆς Στρατιωτικῆς Ποινικῆς Νομοθεσίας».

§197Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ν’ ἀναβληθῇ.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται.

§199Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Νὰ ψηφισθῇ παρακαλῶ τὸ «περὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ ταμείου Ἀμύνης τῆς Οἰνοπαραγωγῆς τῆς Ἐπαρχίας Λευκάδος».

§200ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 15.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ δασμολογικῆς ἀφομοιώσεως τῶν νέων χωρῶν».

§202ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δευτέρα συζήτησις εἶναι, λάθος.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, βʹ συζήτησις.

§204Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. Θὰ περιορισθῶ, Κύριοι, εἰς ὀλίγας λέξεις παρακαλῶν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν συστάσεις τὰς ὁποίας εἶχον κάμει ἐπὶ τῇ εἰσαγωγῇ δασμολογίου εἰς τὰς νέας χώρας. Ὅτε τὸ παρελθὸν ἔτος συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ δασμολογίου, μερικαὶ ἐλαφρύνσεις τοῦ δασμολογίου τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶχεν εἰσαγάγει, εἶχον συστήσει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὴ ἀρκεσθῇ εἰς τὰς τροποποιήσεις αὐτὰς τὰς ὁποίας ἐπέφερεν, ἀλλὰ πρὸ παντὸς νὰ προσέξῃ εἰς ἐλαττώσεις τινὰς τοῦ δασμολογίου αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι μίαν ἀσχημίαν. Τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶχεν ἀποφανθῆ, ὅτι λόγῳ τῶν συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι ἔμελλον νὰ συναφθῶσι μὲ τὰ ξένα Κράτη, ἦτο δύσκολον κἄπως νὰ προβῇ εἰς μεταρρυθμίσεις τοῦ δασμολογίου. Δὲν συνεμερίσθην τὴν ἰδέαν ταύτην τότε, διότι ἐφρόνουν καὶ φρονῶ ὅτι αἱ μέλλουσαι συμβάσεις οὐδεμίαν ἐπιρροὴν δύνανται νὰ ἔχωσιν ἢ μᾶλλον οὐδαμῶς δύνανται ν’ ἀλλοιωθῶσιν ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἡμεῖς ἤδη προβαίνομεν εἰς μείωσιν δασμολογικήν. Πρέπει δὲ νομίζω νὰ ῥυθμίζωμεν ἐπὶ τῶν ἰδικῶν μας συμβάσεων καὶ ἔπειτα νὰ ῥυθμίζωμεν μὲ τὰ ξένα Κράτη. Ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν πρόκειται περὶ τούτου, αὐτὰ τὰ λέγω ὡς εἰσήγησιν, πρόκειται σήμερον νὰ εἰσαγάγωμεν δασμολόγιον εἰς τὰς νέας χώρας, δὲν θέλω δὲ νὰ βραδύνῃ οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Φρονῶ ὅτι ἡ ἀφομοίωσις ἔχει ἐπιτελεσθῆ ἐν μέρει διότι ἔχομεν παρατηρήσει ὅτι αἱ ἐμπορικαὶ συμβάσεις δὲν ὑστεροῦσιν, ὥστε ὁ βίος νὰ τεθῇ ἐπὶ τοῦ ἐπιπέδου αὐτοῦ ὅπως εἶναι σήμερον. Δὲν φρονῶ ὅτι θὰ φέρῃ μέγαν κλονισμὸν εἰς τὴν ζωὴν τῶν Ἑλλήνων. Τοῦτο θὰ προέρχηται ἀπὸ ἕνα νόμον, τὸν ὁποῖον εἶναι δύσκολον νὰ φέρω εἰς ὡρισμένην ἀρχήν, ὁ νόμος δὲν δύναται νὰ εἰσαγάγῃ ἄλλον νόμον, εἰς ἓν Κράτος δὲν εἶναι δυνανὸν νὰ ὑπάρχῃ μία χαώδης διαφορά. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀκριβῆ διαφορὰν τοῦτο εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον προέρχεται ἐκ ψυχολογικῶν λόγων. Εἶναι ὅμως καὶ οἰκονομικοὶ λόγοι, ὡς ἡ αἰφνιδία αὔξησις τῶν γενικῶν ἐξόδων, ἡ ὁποία προέρχεται ἀπὸ πολλὰ αἴτια, καὶ ἀναγκάζονται οἱ ἔμποροι ν’ αὐξάνωσι τὰς τιμάς. Ἡ Θεσσαλονίκη εἶναι σήμερον τόσον ἀκριβὴ ὅσον καὶ αἱ Ἀθῆναι, μένουσι μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα φορολογοῦνται τόσον ἀπηνῶς εἰς τὸν τόπον, ὥστε ἡ εἰσαγωγὴ εἰς τὰς νέας χώρας θὰ φέρῃ μέγαν κλονισμόν. Εἶναι τὰ Βιεννέζικα ἐνδύματα, τὰ ὑποδήματα τὰ Ἀμερικανικὰ εἶναι ἀποκλεισμένα ὡς φορολογοῦνται, ὑπάρχουσι τὰ σπερματσέτα τὰ ὁποῖα φορολογοῦνται.

§205ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὰ μάλλινα ὑφάσματα.

§206Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. Μάλιστα τὰ μάλλινα, ὡς καὶ τὰ δρίλλια, ἐὰν δὲ τώρα εἰσαγάγωμεν τὸ δασμολόγιον εἰς τὴν Θεσσαλονίκην θὰ εὑρεθῶμεν εἰς μίαν κατάστασιν ἡ ὁποία θὰ προξενήσῃ δυσφορίαν, φρονῶ δὲ ὅτι ἀπὸ τοῦδε πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς σχετικὴν μείωσιν τῶν εἰδῶν, τὰ ὁποῖα ἀριθμοῦνται χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ φόβος νὰ προδικάσωμεν τὸ μέλλον καὶ τὴν τύχην τῶν συμβάσεων καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ κλονίσωμεν τὴν βιομηχανικὴν τάξιν καὶ νὰ προκαλέσωμεν τὴν δυσφορίαν τὴν ὁποίαν ἀναμένομεν. Ἰδοὺ τί θέλω νὰ εἴπω. Ὁ κατασκευαστὴς σπερματσέτων ἐν Κερκύρᾳ τοῦ ὁποίου ἡ προστατευτικὴ φορολογία εἶναι 3 καὶ 90 κατ’ ὀκᾶν ἔχει πρὸς τοῖς ἄλλοις...

§207Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. 500%.

§208Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. Ἔχει ἀποτέλεσμα περισσότερον. Ἐπὶ λίπους βοείου ὁ φόρος εἶναι 58 λεπτά, τοῦ φόρου τούτου ἀπαλλάσσεται ὁ βιομήχανος σπερματσέτων, ἔχει μίαν ἀτέλειαν 1 δραχμὴν καὶ 16 λεπτὰ ἐκ τῆς πρώτης ὕλης, τὰ σπερματσέτα πωλοῦνται 35 λεπτὰ τὸ πακέτον, ἐδῶ 1 καὶ 16, κερδίζει ὁ κατασκευαστὴς 1 καὶ 20, σήμερον τοῦ λέγει ὁ νόμος σοῦ ἀνοίγω τὰς θύρας τῆς Νέας Ἑλλάδος, ἔχεις τὸ μονοπώλιον τῆς καταναλώσεως ἐν Ἑλλάδι, τὸ ἐμπόριον διπλασιάζεται, τὰ κέρδη γιγαντιοῦνται· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν σήμερον ὅτι πρέπει νὰ ὑποστῇ μείωσιν τριῶν ἢ τεσσάρων δεκαρῶν κατ’ ὀκᾶν;

§209ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁ φόρος τῶν σπερματσέτων θὰ ἐλαττωθῇ οὐσιωδέστατα, προβλέπεται δὲ τοῦτο κατόπιν τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Αὐστρίας. Κάμνω τὴν δήλωσιν αὐτὴν διότι εἶναι ἐνδεχόμενον μὲ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ δασμολογίου εἰς τὰς νέας χώρας νὰ γίνῃ καὶ κερδοσκοπία ἐπὶ τῶν μετοχῶν τῶν δύο μοναδικῶν καταστημάτων τὰ ὁποῖα ἔχουσι σπερματσέτα. Ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω ὅτι θὰ ἐλαττωθῇ αὐτὸς ὁ δασμὸς μετὰ τῆς Αὐστρίας διὰ νὰ προλάβω τὸν κίνδυνον τῆς ἀγορᾶς μετοχῶν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ δασμολογίου.

§210Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ σπερματσέτα. Ὡς πρὸς τὰ ὑποδήματα θὰ εὑρεθῶσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ πρὸ μιᾶς νέας καταστάσεως, διότι ἐπρομηθεύοντο τὰ ὑποδήματά των ἄχρι τοῦδε ἐξ Ἀμερικῆς, σήμερον ὁ δασμὸς αὐτὸς εἶναι ἀπαγορευτικὸς καὶ ἑπομένως τὸ περισσότερον ποσὸν τοῦ ἐμπορεύματος θὰ τὸ προμηθεύσωσιν οἱ ἐκ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος ὑποδηματοποιοὶ καὶ αὐτοὶ θὰ ἔχωσι πραγματικὸν κέρδος—καὶ δὲν μᾶς ἀπασχολοῦσι βεβαίως οἱ διευθυνταὶ τῶν ὑποδηματοποιείων, ἀλλὰ τὸ ἐργατικὸν προσωπικόν, οἱ καλφάδες—ἔστω καὶ ἂν ἔχωσι μικρόν τινα ἀνταγωνισμὸν ἐκ τῆς ἐξωτερικῆς βιομηχανίας. Ὁ δὲ φόβος ὅτι θὰ στερηθῶσι τῆς ἐργασίας δὲν εἶναι βάσιμος, διότι παντοῦ θὰ μείνωσι τὰ ⅔ τοῦ πληθυσμοῦ, τὰ ὁποῖα θὰ προτιμῶσι νὰ προμηθεύωνται ἐπὶ μέτρῳ ὑποδήματα. Φρονῶ ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἀπολαύουσιν ἑνὸς προνομίου καὶ πρέπει τὸ Κράτος νὰ ἐπωφεληθῇ τῆς στιγμῆς, διότι αὔριον θὰ ἔχῃ πολὺ μεγαλυτέραν ἀντίδρασιν ἂν εἰς ὅλους αὐτοὺς τοὺς βιομηχάνους δώσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐπεκτάσεως τῆς βιομηχανίας εἰς τὴν Νέαν Ἑλλάδα, διότι καὶ θὰ εὐρύνωσι τὸ ἐμπόριόν των καὶ θὰ δημιουργήσωσι καὶ νέαν βιομηχανίαν, ὅπως τὸ συμφέρον τοῖς ὑπαγορεύει.

§211ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θεωρῶ ἀναγκαῖον ἐπίσης νὰ κάμω ταύτην τὴν δήλωσιν· ὅτι ἀναγκασθέντες νὰ εἰσαγάγωμεν τὸ δασμολόγιον τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος εἰς τὰς νέας χώρας, παρὰ τὴν ἀρχικήν μας πολιτικήν, δι’ οὓς λόγους ἐξεθέσαμεν ἐν τῇ προηγουμένῃ συνεδριάσει, δὲν ἐννοοῦμεν καθόλου ὅτι δύναται τὸ δασμολόγιον νὰ χρησιμεύσῃ ὑπὸ τὴν σημερινήν του μορφὴν ὡς ἐνθάρρυνσις πρὸς δημιουργίαν βιομηχανιῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἀληθῶς βιώσιμοι. Νὰ τὸ γνωρίζωσιν εἰς τὰ νέα μέρη ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ θελήσωσι νὰ μεταχειρισθῶσι τὸ σημερινὸν δασμολόγιον, τὸ ὁποῖον εἶναι προσωρινόν, διότι βαίνομεν καθημερινῶς εἰς τὴν ἐλάττωσιν καὶ θ’ ἀποφασίσωσι νὰ διαθέσωσι κεφάλαια διὰ ν’ ἀναπτύξωσι βιομηχανίας ἀπὸ ἐκείνας περὶ τῶν ὁποίων συχνὰ ἀκούονται παράπονα, νὰ τὸ ἠξεύρωσι πάντες αὐτοὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραπονῶνται κατὰ τοῦ Κράτους ἂν τοῦτο ἐλαττώσῃ τοὺς δασμοὺς αὐτούς.

§212Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔπρεπε νὰ γίνωσιν αἱ δηλώσεις αὐταί, διότι ἕως τώρα ἡ πολιτεία ἦτο ὑπεύθυνος.

§213ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἕως τώρα. Πρέπει νὰ ἠξεύρωσιν ὅτι δὲν ἐκπροσωπεῖ τὴν ὁριστικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως τὸ νομοσχέδιον καὶ ἠξεύρωσι πάντες ἐπάνω–κάτω ποῖα εἶναι τὰ σημεῖα εἰς τὰ ὁποῖα θὰ γίνῃ ἡ διαρρύθμισις.

§214Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. Κατόπιν τούτων δὲν ἔχω νὰ προσθέσω ἢ ὅτι ἐμμένω εἰς τὴν ἀρχικήν μου γνώμην ὅτι ὑπάρχουσιν εἴδη τινά, τὰ ὑποδήματα...

§215ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν νομίζω ὅτι κωλύομαι νὰ δώσω τὴν πληροφορίαν ὅτι ἡ ἐλάττωσις τοῦ δασμοῦ τῶν ὑποδημάτων γίνεται διὰ τῆς συμβάσεως μὲ τὴν Αὐστρίαν, διότι νομίζω ὅτι εἶναι εὔθετος χρόνος νὰ γίνῃ ἐλάττωσις, διότι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται ἐδῶ δύνανται νὰ ὑπάγωσιν εἰς τὰ ἄλλα μέρη καὶ νὰ οἰκονομηθῇ καὶ ἐκεῖ μέρος τοῦ ἐργατικοῦ πληθυσμοῦ δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ προτιμῶσι νὰ κάμωσιν ἐπὶ μέτρῳ ὑποδήματα. Ὥστε εἶναι εὔθετος ἡ περίστασις τῆς ἐλαττώσεως.

§216Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Διὰ τὸ ζήτημα τῶν ἐπίπλων λαμβάνεται ἐπίσης πρόνοια;

§217ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σιγὰ–σιγὰ θέλετε νὰ ἐκθέσωμεν ἐν τῇ Βουλῇ ὅλην τὴν σύμβασιν.

§218Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Διότι ὑπάρχει μία ἀνάγκη ἄμεσος νὰ ἐλαττωθῇ ὁ φόρος ὡρισμένων ἐπίπλων, οὐχὶ γενικῶς· τουλάχιστον διὰ τὰς πολυθρόνας, διὰ τὰ κουρεῖα ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλαττωθῇ ὁ φόρος ἀπὸ τοῦδε.

§219Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐρωτῶ· ἂν κατόπιν τῶν δηλώσεων αὐτῶν καὶ κατόπιν φυσικῷ τῷ λόγῳ τῆς πιθανότητος αὐτῆς τοῦ ἐνδεχομένου τῆς ἐλαττώσεως τοῦ δασμοῦ τῶν ὑποδημάτων καὶ λοιπῶν, κατὰ τί βλάπτει τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως ἡ ἀπὸ τοῦδε ὑπὸ μορφὴν συμβατικῆς μειώσεως ἐλάττωσις κατά τι ποσὸν ὄχι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προβλέπεται ὑπὸ τῆς συμβάσεως;

§220ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἄν τὸ νομοθετήσητε τώρα τὸ ἔχετε δώσει καὶ δὲν ἔχει καμμίαν ὑποχρέωσιν ὁ ἄλλος μεθ’ οὗ συμβάλλεσθε νὰ σᾶς δώσῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ζητεῖτε.

§221ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ δυσχεράνωμεν τὴν θέσιν τῶν συναδέλφων κυβερνητῶν τῆς Αὐστρουγγρικῆς μοναρχίας· ὅταν θὰ ἔχωσι τὰς ἀντιδράσεις διὰ τὰς ἐνδεχομένας παραχωρήσεις τὰς ὁποίας ἔκαμον νὰ δύνανται νὰ εἴπωσι· παίρνομεν αὐτὸ ἡμεῖς, χωρὶς νὰ δύνανται νὰ τοῖς εἴπωσιν ὅτι αὐτὸ μᾶς τὸ ἔδοσαν ἤδη δι’ ἐσωτερικοῦ νόμου. Ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε ὅτι, δυστυχῶς, ἐν τῇ διαπραγματεύσει τῶν συμβάσεων οἱ μικροὶ οἰκονομικοὶ ὀργανισμοὶ ἀπέναντι τῶν μεγάλων εὑρίσκονται ἐν μειονεκτικῇ θέσει· δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγομεν θεωρητικῶς, ὅτι θὰ βάλητε ἀνώτατον καὶ κατώτατον ὅριον δασμοῦ καὶ θὰ εἴπητε σοῦ κόβω αὐτὸ ἢ ἐκεῖνο, διότι αὐτὸ ἔχει ἀπηχήσεις ἄλλας τὰς ὁποίας δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι ν’ ἀντιμετωπίσωμεν. Μὴ νομίζητε ὅτι ἔχει σημασίαν τὸ νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῷ δασμῷ ἀνώτατον καὶ κατώτατον ὅριον· πολὺ θὰ τὸ σκεφθῶ νὰ τὸ ἐφαρμόσω ἀπέναντι μεγάλου Κράτους.

§222Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. Οὐδέποτε ἐφαντάσθην ὅτι θὰ κηρύξωμεν τὸν ἐμπορικὸν πόλεμον. Φρονῶ μάλιστα ὅτι αὐταὶ αἱ διαπραγματεύσεις ἔπρεπε νὰ γίνωσιν ἐκ παραλλήλου μὲ ἅπαντα τὰ Κράτη. Δὲν θέλω νὰ ἐκταθῶ. Ἀνέφερα αὐτὰ τὰ 4 ἢ 5 εἴδη, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἔβλεπον ἐλαττούμενα πρὸς ὄφελος τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, τὰ σπερματσέτα, τὰ δρίλλια, ταῖς πετσέταις, τὰ σινδόνια, τὰ ὑποδήματα, ὑπάρχει δὲ φόβος μήπως λόγῳ τῶν περιστάσεων ἡ ὑπογραφὴ τῶν συμβάσεων βραδύνῃ ἐπὶ πολὺν καιρόν.

§223Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Λαρίσης καὶ ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μὲ κάμνει νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Ἡ μεγάλη προστασία ἡ ὁποία παρέχεται εἰς τὰ εἴδη τὰ ὁποῖα κατωνόμασεν ὁ κ. συνάδελφος, τὰ ὁποῖα φορολογοῦνται μὲ 100 καὶ 200 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν δύναται νὰ μειωθῇ, δύνανται νὰ φορολογηθῶσιν ἐλαφρότερον χωρὶς νὰ ὑπάρξῃ πρὸς τοῦτο κώλυμα ἡ σύναψις τῆς συμβάσεως. Διὰ τῶν συμβάσεων ἐπιτυγχάνονται ἀνταλλάγματα ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ἢ τῷ ὑπολογισμῷ ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ ἡ γενομένη εἰς μικρὸν ἢ μὴ γενομένη καθόλου θ’ αὐξήσῃ. Χωρὶς νὰ ἔχω ἀνάγκην νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διότι τὸ ἐννοεῖ μόνος του, ἂν ἡ φορολογία τῶν σπερματσέτων καὶ τῶν ἄλλων εἰδῶν δὲν ἐλαττωθῇ καταπληκτικῶς, οὐδόλως θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ εἰσαχθῇ τὸ εἶδος τοῦτο ἔξωθεν. Εἶναι τόσον μεγάλη ἡ προστασία, ὥστε καὶ εἰς τὸ ἥμισυ ἂν ἐλαττωθῇ ὁ δασμὸς δὲν θὰ εἰσάγωνται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἀλλὰ θὰ κατασκευάζωνται εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ μόνον τὰ κέρδη τῶν βιομηχάνων θὰ εἶναι ὀλιγώτερα καὶ τὸ κέρδος τῆς Κοινωνίας μεγαλύτερον καὶ αἱ συμβάσεις δὲν θὰ προσέκοπτον καθόλου. Θὰ ἔβλεπον τὰ ἐνδιαφερόμενα Κράτη διά τινας βιομηχανίας ὅτι δὲν εἰσήγοντο ἀκόμη καὶ ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσαχθῶσιν, ἂν ὁ φόρος ἤθελεν ἐλαττωθῆ. Ὥστε καλὸν εἶναι ἡ Κοινωνία νὰ μὴ μείνῃ μόνον μὲ τὰς λαμπρὰς ὑποσχέσεις τῆς Κυβερνήσεως ὅτι θὰ ληφθῇ μέριμνα περὶ τῶν εἰδῶν τούτων, ἀλλὰ νὰ ληφθῇ μέριμνα εὐεργετικὴ περὶ τῶν εἰδῶν αὐτῶν.

§224Α. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Εἶμαι κατὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν δασμῶν, ἤθελον ὅμως ὑποδείξει μίαν πλάνην κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν γίνεται σύγκρισις μεταξὺ ὁμοίων καὶ ὁμοειδῶν πραγμάτων. Γίνεται σύγκρισις τῶν ὑφασμάτων τῆς Βιέννης πρὸς τὰ ἐνδύματα τῆς ὁδοῦ Σταδίου καὶ ὄχι πρὸς τὰ τῆς ὁδοῦ Ἀθηνᾶς ἢ πρὸς τὰ τῶν παραλιακῶν ὁδῶν τῶν Πατρῶν ἢ ἄλλων πόλεων. Ἐπίσης ὡς πρὸς τὰ ὑποδήματα, ὅταν ἀγοράσητε ταῦτα ἐκ τῆς ὁδοῦ Αἰόλου εἶναι εὐθηνότερα τῆς ὁδοῦ Σταδίου.

§225Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἕν φόρεμα ἐκ φλανέλλας εἰς τὸ Λονδῖνον στοιχίζει ἐπὶ μέτρῳ, ῥαπτικὰ καὶ ἔνδυμα, 37 δραχμάς. Εἶναι τὰ εἴδη πάμφθηνα. Διὰ τοῦτο δὲν ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ ἐργάτου καὶ κυρίου.

§226ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σιγὰ–σιγὰ ὅλα θὰ γίνωσι.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ ἄρθρον 2 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 3).

§228Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 θὰ ἐπερίττευεν ἡ περαιτέρω συζήτησις. Λαμβάνω ὅμως τὸν λόγον ὅπως ὑπομνήσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι τὸ ζήτημα, ὡς λύεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, λύεται ἀτόπως. Καὶ ἄλλοτε ἡ Βουλὴ ἀσχοληθεῖσα ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος ἀπεφάσισεν ἀντιστρόφως καὶ ὑπὸ περιστάσεις ἐντελῶς ἀλλοίας. Ὅτε μετὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897 ἡ στρατιωτικὴ κατοχὴ τῆς Θεσσαλίας ἐπρόκειτο νὰ λάβῃ τέλος, ἐγένετο γνωστὸν τῇ τότε Κυβερνήσει ὅτι οἱ ἔμποροι τῆς Θεσσαλίας ἀποβλέποντες εἰς τὴν μέλλουσαν ἐπάνοδον τῆς φορολογικῆς νομοθεσίας τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία διέφερε πρὸς τὴν ἐπικρατήσασαν προσωρινῶς ἐν Θεσσαλίᾳ, εἶχον εἰσαγάγει διὰ Βόλου κυρίως μεγάλας ποσότητας ἐμπορευμάτων, ἵνα ὠφεληθῶσιν ἐκ τῆς δασμολογικῆς διαφορᾶς. Τὸ πρᾶγμα ἦτο ἐπικίνδυνον διὰ τὸν δημόσιον θησαυρόν. Ἡ τότε Κυβέρνησις ἔπραξε τὸ ἀντίθετον ἀφ’ ὅτι ἔπραξεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Ὁ κ. Στρέϊτ, Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τότε, εἰσηγήθη ἐν τῇ Βουλῇ νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἐκαλοῦντο οἱ κάτοχοι ἐμπορευμάτων ἐν ταῖς ἀνακτωμέναις νέαις χώραις ἐντὸς μηνὸς νὰ δηλώσωσιν ὅσα εἶχον ἐμπορεύματα ὄχι μόνον ἐν τοῖς Τελωνείοις ἀλλὰ καὶ ὅσα παρέλαβον εἰς τὰ καταστήματά των ἢ καὶ εἰς οἴκους ἰδιωτικούς. Τότε ἐγένετο μακρὰ συζήτησις ἐνταῦθα καὶ ἀντετάχθησαν ἰδίως οἱ Θεσσαλίας Βουλευταὶ λέγοντες ὅτι διαρκούσης τῆς τουρκικῆς κατοχῆς ἴσχυε τὸ φορολογικὸν σύστημα τὸ Τουρκικὸν καὶ δυνάμει αὐτοῦ εἰσήγαγον οἱ ἔμποροι. Ἡ Κυβέρνησις ἀντετάσσετο λέγουσα ὅτι, ἂν τοῦτο συμβῇ θὰ εὑρεθῇ ἐπὶ μακρὸν μὲ ἐμπορεύματα τὰ ὁποῖα ἔχουσι φορολογηθῆ ὀλιγώτερον καὶ οὐδεμίαν ἔχομεν ἀσφάλειαν ὅτι θὰ καταναλωθῶσιν ἐντὸς τῆς Θεσσαλίας, ἑπομένως ὑπάρχει κίνδυνος νὰ φέρωμεν εἰς ἀνωμαλίαν τὸ Ταμεῖον. Ἐψηφίσθη τότε τὸ νομοσχέδιον δὶς, ἡ δὲ Κυβέρνησις πεποιθυῖα εἰς τὸ μέτρον της ὑπευθύνως διὰ νομοθετικοῦ Διατάγματος ἐφήρμοσε τὴν φορολογίαν. Ἐννοεῖται ὅτι ἐκ τῶν ἐμπορευμάτων ἐκείνων ἀφηρεῖτο τὸ φορολογικὸν βάρος τὸ ὁποῖον ἐτέθη ὑπὸ τῶν Τούρκων. Κατὰ τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ Διατάγματος τούτου ὑπὸ τῆς νέας Βουλῆς, ἐγένετο πάλιν μακρὰ συζήτησις καὶ ἐπεκυρώθη τὸ Διάταγμα μὲ τὸν μετριασμὸν ὅτι οἱ κάτοχοι τῶν ἐμπορευμάτων τῶν εἰσαχθέντων ὑπὸ τὴν προσωρινὴν κατοχὴν ἀπηλλάσσοντο μὲν τῶν δασμῶν, οὓς ἐπλήρωσαν εἰς τὸ Τουρκικὸν Τελωνεῖον, ἀλλ’ ὑπεχρεοῦντο νὰ πληρώσωσι τὸν Ἑλληνικὸν δασμὸν ἠλαττωμένον κατὰ 12%. Ἐρωτῶ· ὑπάρχει ἀναλογία μεταξὺ τῶν τότε πραχθέντων πρὸς τὰ σήμερον τελούμενα; Σήμερον πρόκειται τὴν δασμολογικὴν ἀφομοίωσιν νὰ καταστήσωμεν κατ’ ἐμὲ νεκρὰν διὰ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ἐπὶ πολύ.

§229Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει ὅτι μετεβλήθη τὸ νομοσχέδιον καὶ ὅτι τὰ ὑπὸ διαμετακόμισιν ὑπόκεινται εἰς τὸν νέον νόμον;

§230Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Χαίρω πολὺ ὅτι ἀφαιρεῖται τὸ μέγα μέρος.

§231Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Μένουσι μόνα τὰ ἐν πλῷ.

§232ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι τὰ ἐν τοῖς τελωνείοις, ἀλλὰ τὰ μὴ δηλωθέντα ὅτι εἶναι ὑπὸ διαμετακόμισιν. Τὰ εἰσαχθέντα δὲν δύνανται νὰ ὑποβληθῶσιν ὑπ’ αὐτὰς τὰς διατάξεις.

§233Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Χαίρω πολὺ διότι τὸ πρᾶγμα τότε δὲν εἶναι τόσον σοβαρόν, διότι τὸ κύριον δὲν εἶναι τὰ ὑπὸ διαμετακόμισιν ἐμπορεύματα τῶν ὁποίων σωρεία θὰ ὑπάρχῃ ἰδίως ἐν Θεσσαλονίκῃ, τῆς ὁποίας τὸ ἐμπόριον τροφοδοτεῖ οὐχὶ μόνον αὐτήν, ἀλλὰ καὶ ἅπασαν τὴν Μακεδονίαν. Νῦν τὸ βάρος τῶν ζημιῶν τοῦ Δημοσίου ἐλαττοῦται ἀφοῦ τὰ ὑπὸ διαμετακόμισιν ἐξῃρέθησαν καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ καταπαύω τὸν λόγον.

§234ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δύο λέξεις θέλω νὰ εἴπω ἵνα ἀπαντήσω εἰς τοὺς ἀγορεύσαντας κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, οἵτινες ὑπεστήριξαν ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ὡς τὴν ἐφαρμόζομεν, εἶναι διάταξις ἀντικειμένη εἰς τὸ δασμολογικὸν καθεστώς.

§235Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἴπομεν τοῦτο.

§236ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὄχι ὑμεῖς, ὑπό τινων ἄλλων ὑπεστηρίχθη ὅτι ἡ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν εἰσάγομεν εἶναι μία ἀρχὴ καινοτόμος μὴ ἀπαντῶσα οὐδαμοῦ. Ἡ Γαλλία, εἶναι τὸ μόνον Κράτος τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζει τὸν νόμον αὐτὸν μόνον ἐπὶ τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης, δηλαδὴ τοῦ σίτου, κρέατος κτλ. Ὁρίζει δὲ ὅτι τὰ ἀναχωρήσαντα πρὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου ἐξακολουθοῦσι βαρυνόμενα μὲ τὸν παλαιὸν δασμὸν καὶ ὄχι μὲ τὸν νέον. Ὑποστηρίζεται δὲ ὑπό τινων καὶ δύναμαι ν’ ἀναφέρω καὶ σχετικοὺς συγγραφεῖς οἱ ὁποῖοι ἀνέπτυξαν τὸ ζήτημα εὐρύτατα. Αὐτὰς τὰς δύο λέξεις ἤθελον νὰ εἴπω, ἵνα ὑποστηρίξω ὅτι ἡ ἀρχὴ ἣν ἐφαρμόζομεν δὲν εἶναι ἀρχὴ κενοτόμος, ἡ ὁποία ἐξεπήγασεν ἐκ τῆς ὑπαρχούσης ἀνάγκης, ἀλλ’ εἶναι ἀρχὴ ἐφαρμοζομένη γενικῶς εἰς ἅπαντα τὰ Κράτη.

§237Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν αἱ πληροφορίαι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν Γαλλίαν διὰ τὸν σῖτον καὶ διὰ τὸ κρέας εἶναι ἀληθεῖς, ἀλλ’ εἰς τὸ εἶδος τοῦτο ὁ φορολογικὸς δασμὸς τῆς Γαλλίας ἀφορᾷ μόνον εἰς τὴν εἰσαγωγὴν διότι οὗτος τίθεται ἀναλόγως τῆς ἐσωτερικῆς παραγωγῆς, ἔχει δὲ ἀποτέλεσμα ὁ εἰσαγωγικὸς δασμὸς ἐπὶ τοῦ σίτου καὶ τοῦ κρέατος εἰς τὴν Γαλλίαν νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ τὴν ἔξωθεν εἰσαγωγὴν ἐφ’ ὅσον ἡ παραγωγὴ εἶναι ἀρκετή, ἐφ’ ὅσον δὲ ἡ παραγωγὴ ἀποδεικνύεται ἀνεπαρκὴς τὸ δασμολόγιον γίνεται ἀνάλογον, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ εἰσαγωγὴ χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνηται ὑπερβολικὰ ὁ καταναλίσκων λαός. Ὥστε κάτι τι σχετικὸν πρὸς τοῦτο συμβαίνει διὰ νὰ ἐπικαλῆται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν αὐτὸ τὸ μέτρον τὸ ἐξαιρετικῶς λαμβανόμενον ἐν Γαλλίᾳ καὶ δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι γνωρίζω ἅπαντας τοὺς συγγραφεῖς, οὔτε εἶναι ὀρθὸν νὰ λέγῃ τις ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλη γνώμη. Εἶναι τόσον συγκρουόμεναι αἱ ἰδέαι, ὥστε εἰς οὐδένα ἐπιτρέπεται νὰ εἴπῃ τί γίνεται ἀλλαχοῦ. Ἄλλως τε τοῦτο δὲν δύναται ν’ ἀποδειχθῇ ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Ὅ,τι ὅμως εἶναι ἀληθές, εἶναι τοῦτο ὅτι οἱ ἐξετάζοντες τὰ ζητήματα ταῦτα στηρίζονται εἰς τὸν νομικὸν λόγον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι δύναται εἷς ἔμπορος, εἴτε διότι τὸ ἐγνώριζεν ὅτι πρόκειται ν’ αὐξηθῇ ὁ εἰσαγωγικὸς δασμός, εἴτε διότι ἔτυχε νὰ εἶχε πωλήσει παραγγελίας, ὅτι δύναται νὰ κερδίσῃ περισσότερα τοῦ ἄλλου. Θὰ ἐξετάσῃ κατὰ πόσον ὁ ἔμπορος πρέπει νὰ ὑποστῇ ζημίαν τινὰ ἢ δὲν θὰ τὴν ὑποστῇ, εἶναι δὲ βέβαιον ὅτι ἀπὸ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ δασμοῦ, ὁ δασμὸς αὐτὸς προστίθεται εἰς τὰ ἐμπορεύματα τὰ ὁποῖα βαρύνει καὶ εἶναι βέβαιον ὅτι εἶναι κέρδος τὸ ὁποῖον θὰ πραγματοποιήσῃ ὁ ἔμπορος. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὸ παρεδέχθη καὶ ἠθέλησε νὰ δικαιολογήσῃ ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ πρόξενος ζημιῶν εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν τινες εἶχον προπωλήσει τὰ ἐμπορεύματα αὑτῶν. Ἐν Ἀγγλίᾳ φορολογοῦνται οὐχὶ μόνον τὰ ἐν τοῖς τελωνείοις, ἀλλὰ πάντα τὰ εὑρισκόμενα καὶ εἰς τοὺς χονδρικοὺς ἐμπόρους καὶ μόνον ἀπαλλάσσονται τὰ εἰς τοὺς ἐμπόρους τοὺς ἔχοντας μικρὰ εἴδη λόγῳ τῆς μεγάλης ἐνοχλήσεως, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ ἐκ τῆς ἀδυναμίας πρὸς ἐξακρίβωσιν, καὶ λόγῳ τῆς ἐνδεχομένης καταχρήσεως ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς Πολιτείας. Ἀλλὰ καὶ ὅτε ἔχουσιν ἐκτελωνισθῆ τὰ εἴδη, καὶ ὅτε εὑρίσκονται εἰς τοὺς χονδρικοὺς ἐμπόρους ὅπου τὸ ὄμμα τῆς Πολιτείας δύναται νὰ φθάσῃ, ἡ αὔξησις τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ ἐπέρχεται καὶ ἐπιβάλλεται εἰς ὁλόκληρον τὸ ποσόν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 3, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 4 καὶ 5 γενομένης δεκτῆς τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ἀναστασιάδου, ψηφίζονται ἐπίσης τὰ ἄρθρα 6, 7, 8 ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§238Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐκτὸς τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου, τὸ ὁποῖον μεταρρυθμίζεται δέον νὰ μεταρρυθμισθῇ καὶ τὸ ἄρθρον 13 τὸ ὁποῖον γίνεται ἀφορμὴ πολλῶν παραπόνων καὶ καταδείκνυται ὁ τόπος ὡς βάρβαρος ἀπέναντι τῶν ἐρχομένων ἐν Ἑλλάδι ἐπιβατῶν.

§239Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Πρόκειται νὰ κάμωμεν γενικὸν νόμον δι’ οὗ θέλομεν μεταρρυθμίσει καὶ τὰς διατάξεις τοῦ δασμολογίου.

§240Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Παρακαλῶ τὴν τροπολογίαν μου, κ. Ὑπουργέ.

§241Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Αὐτὴ εἶναι διάταξις ἡ ὁποία πρέπει νὰ περιληφθῇ εἰς τὸ διάταγμα. (Ψηφίζεται ἐπίσης εἰς αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ διαρρυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου καὶ περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων αὐτοῦ»).

§242ΕΠ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑποβάλλω τροπολογίαν μετὰ τοῦ κ. Ράλλη ἐπὶ τοῦ 3ου ἄρθρου.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. (Ἐπίσης ψηφίζονται εἰς αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τὰ νομοσχέδια: 1) «Περὶ μερικῆς τροποποιήσεως τοῦ νόμου 274 τῆς 13 Μαρτίου 1914. 2) Περὶ ἐπιβολῆς προσθέτων φόρων ὑπὲρ τῶν λιμένων Πειραιῶς καὶ Σύρου. 3) Περὶ ἀποστολῆς διὰ χρηματοδεμάτων μέσῳ τῶν ταχυδρομείων ποσῶν προωρισμένων εἴτε πρὸς πληρωμὴν ἐπιταγῶν, εἴτε πρὸς κατάθεσιν ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν εἰσπράξεων»).

§244ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἀρκετά. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον «περὶ προσμετρήσεως τοῦ χρόνου προϋπηρεσίας διὰ τὴν πρώτην προαγωγὴν τῶν Ἀξιωματικῶν τῶν μετατεθησομένων εἰς τὰ νέα σώματα καὶ τὰ ὅπλα τοῦ στρατεύματος».

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Π. Πολυχρονιάδης καὶ Γ. Λαμπρινόπουλος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ΔΝΖʹ νόμου «περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων νόμου»· Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Πολυχρονιάδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων ΓΩΚΓʹ ΓϠΞϚʹ «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ παρατάσεως τοῦ χρόνου ἐγγραφῆς τῶν φοιτητῶν». Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 1379 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1914» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Ράλλης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάξεως «περὶ τροποποιήσεων διατάξεών τινων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς»· Ὁ βουλευτὴς κ. Ἐπ. Δεληγιάννης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαρρυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου κτλ». Ἅπασαι θέλουσιν ἐκτυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Ἀρχεῖον Βουλῆς). Συναινέσει τῆς Βουλῆς λύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρᾳ 8.50 μ.μ.)