1914.10.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 28

Τῆς 17ης Ὀκτωβρίου 1914

(Παρασκευή, ὥρα 5.10′ μ. μ.)

Προεδρία κ. Κ. Ζαβιτσιάνου

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως). Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ ἐκ Λαμίας Χ. Δημητριάδης παραπονεῖται κατὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Λαμιέων. Οἱ ἐξ Ἐλασσῶνος ἐνοικιασταὶ τοῦ φόρου δεκάτης διαμαρτύρονται ἐναντίον τῆς δημεύσεως τῶν κτημάτων. Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Καπουτζῆδες παρακαλοῦσιν, ὅπως ἀρθῇ ἡ ἐπὶ τῶν ἀμπέλων των φορολογία. Οἱ παρὰ τὸ Μικρὸν Καραμπουρνοῦ ἰδιοκτῆται οἰκοπέδων διαμαρτύρονται κατὰ τῆς καταλήψεως τῶν οἰκοπέδων των ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Οἱ ἐδωδιμοπῶλαι τῶν Ἀθηνῶν ζητοῦσι τὴν διατήρησιν τῶν ὡρῶν τῆς ἐργασίας, ὡς ἔχουσιν αὗται νῦν, ἐκ τοῦ νόμου περὶ Κυριακῆς ἀργίας. Ὁ Δήμαρχος Βερροίας ἐκφράζει τὴν εὐγνωμοσύνην ὁλοκλήρου τοῦ δήμου του, ἐπὶ τῇ ἐπετείῳ τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς πόλεως Βερροίας. Οἱ ἐξ Ἡρακλείου τῆς Κρήτης ἰατροί, οἱ διατηροῦντες φαρμακεῖα, παρακαλοῦσιν, ὅπως ἐξαιρεθῶσι τοῦ νόμου ὁ ὁποῖος ὁρίζει τὸ κλείσιμον αὐτῶν. Ὁ ἐξ Ἰωαννίνων Βασίλειος Καρβούνης παρακαλεῖ, ὅπως τῷ ἀπονεμηθῇ ἐπίδομα. Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως χορηγεῖται ἄδεια ἀπουσίας 15 ἡμερῶν εἰς τὸν βουλευτὴν Κεφαλληνίας κ. Σ. Ἰγγλέσην. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται ἤδη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Σκουροχωρίου.

§2Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Διὰ τοῦ ψηφίσματος τούτου, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τῶν κατοίκων τῆς κοινότητος Σκουροχωρίου, διεκτραγῳδεῖται ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ λαοῦ, πρῶτον μέν, λόγῳ τῆς κρατούσης ἀνωμαλίας, δεύτερον δὲ ὡς ἐκ τῆς σταφιδικῆς κρίσεως καὶ ὡς ἐκ τῆς ἐκραγείσης πανευρωπαϊκῆς πυρκαϊᾶς. Διὰ τοῦ ψηφίσματος τούτου ὁ λαὸς τῆς κοινότητος Σκουροχωρίου ἐκφράζει τὴν εὐχὴν ὅπως ἡ Κυβέρνησις μελετήσῃ τὸ ζήτημα τῆς κτηματικῆς πίστεως καὶ ὅπως κατὰ τὴν μέλλουσαν σύμβασιν, ἥτις θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλήν, μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης, λάβῃ πρόνοιαν ὥστε νὰ παρέχωνται εἰς πάντα κτηματίαν τεσσαράκοντα δραχμαὶ κατὰ στρέμμα διὰ καλλιέργειαν, ὑπὸ ὅρους ἐννοεῖται, νὰ πληρώνηται δηλ. προνομιακῶς ἡ Τράπεζα καὶ νὰ μὴ γίνωνται πωλήσεις σταφιδοκάρπου, ἐὰν δὲν παρουσιάζωνται προηγουμένως ἀποδείξεις προεξοφλητικαί, ὅτι κατεβλήθησαν τεσσαράκοντα δραχμαὶ κατὰ στρέμμα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Παρακαλῶ, ὅπως διαβιβασθῇ τὸ ψήφισμα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὁ ὁποῖος βεβαίως ἔχω πεποίθησιν ὅτι θὰ λάβῃ μέτρα πρὸς ἀσφάλειαν τῶν παραγωγέων, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν ἄλλο ζητοῦσι παρὰ νὰ πληρώνωσι προνομιακῶς πρὸ πάσης πρὸς τρίτους ὀφειλῆς.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καντιάνης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἐκ Καλαμῶν Τζαϊλοπούλου.

§4Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ ἡ αἴτησις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§5ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ διαβιβασθῇ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποστέλλεται εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον. Ὁ κ. Θ. Κουτούπης ὅπως καταθέσῃ ἀναφοράν. Ἀπουσιάζει. Ὁ κ. Α. Θανόπουλος ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῆς Ἀσπασίας Νικοπούλου.

§7Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Πρόκειται περὶ ἀμνηστείας.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Γόντικας, ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφοράν.

§9Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Παρακαλῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅπως μὴ παρεξηγηθῶ, προκειμένου νὰ εἴπω ὀλίγα τινά, διότι καὶ τὴν περίστασιν δὲν παραγνωρίζω καὶ τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ ζητήματος διὰ τὸ ὁποῖον θὰ λάβω τὴν τιμὴν δι’ ἐλαχίστων νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Ἐπίσης καλῶς γνωρίζω ὅτι πρόκειται περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν σημερινὴν περίστασιν εἶναι δύσκολα, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀπαραίτητα καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατόν, μεθ’ ὅλας τὰς ἀσχολίας, τὰς ὁποίας ἔχει, νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν της καὶ ἐπὶ τοῦ σοβαροῦ τούτου ἀντικειμένου. Ἔρχομαι νὰ διερμηνεύσω ἱκεσίας καὶ παρακλήσεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν διαφόρων παραγωγῶν, ἰδίως δὲ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ὁλόκληρος ἡ γεωργοπαραγωγὴ ἐν Ἑλλάδι πάσχει ἀναλόγως τῶν περιστάσεων καὶ εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν ὄχι καλήν. Διὰ τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς ὅμως συμβαίνει τί τὸ ἐξαιρετικόν, ὅπερ ἔγκειται ἐν τούτῳ· ἐνῷ οἱ ἄλλοι παραγωγοὶ πάσχουσιν ἐκ τῆς μὴ διαθέσεως τῶν προϊόντων των, οἱ σταφιδικοὶ παραγωγεῖς πάσχουσι, διότι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ δαπανῶσι διὰ τὴν μέλλουσαν ἐσοδείαν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀπαιτοῦνται πλεῖστα κεφάλαια διὰ τὴν καλλιέργειαν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὕτη ἐντελῶς αὐτοπροσώπως· ἀπαιτοῦνται πλεῖσται δαπάναι, ὁ δὲ κίνδυνος εἶναι ὄχι ἡ μέλλουσα ἐσοδεία νὰ καταστραφῇ, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ κτῆμα, καὶ αὐτὴ ἡ φυτεία νὰ πάθῃ. Μέχρι τοῦδε ἡ Κυβέρνησις ἔδειξε τὸ ἐνδιαφέρον της, τὸ ὁποῖον ἀναγνωρίζουσι πάντες οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοί, διότι διὰ νομοθετικῶν μέτρων ἔλαβε πρόνοιαν νὰ διευκολυνθῇ ἡ παραγωγή. Ἀνέλαβε θυσίας ὑλικὰς καὶ ἠθικάς, καὶ ἐν τούτοις ὁ κόσμος ἐκεῖ, ἀναγνωρίζων τὴν περίστασιν ὑπὸ τὴν ὁποίαν θὰ εὑρεθῇ, συνέρχεται καθημερινῶς εἰς συλλαλητήρια, καὶ διὰ τοῦτο ἔλαβον τὴν τιμήν, ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς ὅπως μὴ παρεξηγηθῇ ἡ ἐμὴ ὁμιλία ἀλλ’ οὐδὲ τὰ συλλαλητήρια τῶν κατοίκων, διότι δι’ αὐτῶν οὐδὲν ἄλλο κάμνουσιν οἱ ἄνθρωποι παρὰ νὰ ἐφιστῶσι τὴν μέριμναν καὶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατόν, λόγῳ τῶν περιστάσεων, ὥστε νὰ δοθῶσιν εἰς αὐτοὺς καλλιεργητικὰ δάνεια, εἰς μικρὰ χρηματικὰ ποσά, ἀναλόγως τῆς ἐκτάσεως, ἣν καλλιεργοῦσιν. Βεβαίως, ἐὰν ἐζήτει τις νὰ δοθῇ τι παρὰ τοῦ Δημοσίου Ταμείου, τοῦτο θὰ ἦτο ἀδύνατον, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπίκειται ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ ἐπειδὴ ἐγνώσθησαν διὰ τῶν ἐφημερίδων οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς θὰ συναφθῇ αὕτη, θὰ παρακαλέσω, ἐὰν ἦτο δυνατόν, λόγῳ τῶν περιστάσεων νὰ ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν ὅτι, προκειμένου νὰ καλλιεργηθῶσιν 600–700 χιλιάδες στρεμμάτων σταφιδαμπέλων, θὰ ὑπάρξῃ δὲ ἀνάγκη δανείων διὰ τὰς 300 τοὐλάχιστον χιλιάδας στρεμμάτων, δι’ ἃς θ’ ἀπαιτηθῇ ποσὸν τεσσαράκοντα δραχμῶν δι’ ἕκαστον στρέμμα, θὰ παρακαλέσω, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ αὐτὸ τὸ ποσόν, ἡ δὲ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ δώσῃ ἐφέτος χρήματα ἀντὶ μιᾶς μόνον ὑπογραφῆς, διότι ζητεῖ τρεῖς ὑπογραφάς. Ἐὰν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα φέρῃ δυσκολίας, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ ἀσφαλιστικὰ μέτρα, θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα ἐντὸς τῶν ἡμερῶν αὐτῶν, ὅσαι ἀπομένουσι μέχρι τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ὁπότε καὶ πάλιν θὰ ἐπανέλθωμεν, μήπως ἦτο δυνατὸν διὰ νόμου ἐξαιρετικοῦ καὶ προσωρινοῦ νὰ θεωρηθῇ ὑπέγγυος ὁ σταφιδόκαρπος καὶ νὰ ἀπαγγελθῇ ποινὴ πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἤθελον παραδώσει τὸν σταφιδόκαρπον πρὸς πληρωμὴν τοῦ προνομιακοῦ δανείου τὸ ὁποῖον θέλουσι λάβει διὰ τὴν καλλιέργειαν. Ταῦτα λέγων διερμηνεύω τὸν πόνον τῶν κατοίκων καὶ τὰς ἀνάγκας αὐτῶν, ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρακαλῶ αὐτὴν ὅπως, ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, λάβῃ μέτρα ἀναλόγως τῶν περιστάσεων διὰ τὴν ἀρξαμένην ἤδη καλλιέργειαν.

§10Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Εἶναι εὐχάριστον ὅτι ἐδόθη ἀφορμὴ ἀπὸ μέρους τοῦ προλαλήσαντος κ. Βουλευτοῦ διὰ νὰ εἴπω τινὰ ἐν σχέσει πρὸς τοὺς πόθους, οἱ ὁποῖοι ἐκδηλοῦνται καὶ διὰ τῆς ὑποβολῆς εὐχῶν ἐκ διαφόρων κοινοτικῶν Συμβουλίων καὶ διὰ συλλαλητηρίων ἐκ μέρους τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν. Τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως περὶ τὴν ρύθμισιν τῶν πραγμάτων τῶν ἀφορώντων τὴν σταφιδοπαραγωγὴν καὶ εἰδικώτερον περὶ τὴν τόνωσιν τοῦ ἱδρύματος, τὸ ὁποῖον ἔκτοτε ἱδρύθη, σκοπὸν εἶχε τὴν προστασίαν τῆς παραγωγῆς τῆς σταφίδος, τῆς Προνομιούχου ἐννοῶ ἑταιρίας, ἐπὶ σκοπῷ πραγματικῆς προστασίας τῶν πασχόντων σταφιδοκτημόνων, δὲν εἶναι δυνατὸν εὐκόλως νὰ φιλονεικήσῃ τις. Θὰ ἦτο ἴσως περιττὸν νὰ ἀναφέρω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδίστασεν χάριν τῶν παραγωγῶν πρὸ διετίας νὰ ταχθῇ ἀντιμέτωπος πρὸς τὴν Προνομιοῦχον ἑταιρίαν, ὡς θὰ ἦτο ἐπίσης περιττὸν νὰ ἀναφέρω ὅτι, ἀκριβῶς, ἀντιθέτως πρὸς γνώμας, ἐν στιγμῇ ἴσως ἀγανακτήσεως ἐκφερομένας, καθ’ ἃς ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκλείψῃ τελείως τὸ ἵδρυμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον χρησιμεύει ὡς βάσις, περὶ τὴν ὁποίαν, καταλλήλως καὶ ἀποτελεσματικῶς ἐργαζόμενοι, δυνάμεθα νὰ ῥυθμίζωμεν ἐπωφελῶς τὰ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, ἀντετάχθη ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐνισχύσῃ τὴν Προνομιοῦχον ἑταιρίαν δίδουσα χρηματικόν τι ποσόν, περὶ τοῦ ὁποίου ἐψηφίσθη νόμος. Ἀλλ’ εἰδικώτερον οἱ παραγωγοὶ εἶδον τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸν τελευταῖον χρόνον τὰ μέγιστα ἐκτεινομένην ὑπὲρ αὐτῶν. Θὰ ἠδυνάμην πρὸ τούτου νὰ μνημονεύσω ὅτι χάρις εἰς τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως ἐπετεύχθη ἡ ἐλάττωσις τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ εἰς τὴν Ἀμερικήν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ὑπισχνεῖται αὔξησιν τῆς ἐκεῖ καταναλώσεως ἄξιαν λόγου. Ἐὰν δὲ δὲν ἐμεσολάβουν τὰ γεγονότα τοῦ πολέμου, θὰ ἠδύνατο νὰ παρουσιάσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἄλλην ἐμφάνισιν ὁμοίας μερίμνης, λίαν ἐπωφελῆ διὰ τὴν κατανάλωσιν τῆς σταφίδος. Τίς δὲ ὑπῆρξεν ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως τελευταίως; Εὐθὺς ὡς ἐνεφανίσθη ὁ πόλεμος, κατέλαβε τοὺς κτηματίας καὶ τοὺς ἐμπόρους ὁ δίκαιος φόβος, ὅτι ἕνεκα τοῦ ἀποκλεισμοῦ ὡρισμένων ἀγορῶν, ἰδίᾳ τῆς Γερμανίας καὶ τοῦ Βελγίου, ὁ ὁποῖος ἐθεωρεῖτο βεβαιότατος, καὶ ἕνεκα τῆς δυσκολίας τῆς μεταφορᾶς καὶ τῆς δυσκολίας τῆς χρηματικῆς κινήσεως, ἡ παραγωγὴ θὰ ὑφίστατο κλονισμὸν τοιοῦτον, ὥστε τὸ ἑνετικὸν χιλιόλιτρον, τοῦ ὁποίου ἡ τιμή, κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη οὐδέποτε κατῆλθε τῶν 115 ἢ 120 δραχμῶν, θὰ προσεφέρετο ἴσως κάτω τῶν 40 δραχμῶν. Τοιοῦτος ἀπελπισμὸς κατέλαβε τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἀντεμετώπισε τὴν κρίσιν ταύτην δι’ ἐντόνου μερίμνης πολλαπλῆς· πρῶτον, ὅπως ἐνθαρρύνῃ τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς καὶ ἐνισχύσῃ αὐτούς, ἵνα μὴ σπεύσωσιν ἀθρόοι εἰς προσφορὰν τῆς παραγωγῆς αὑτῶν καὶ ἐπιφέρωσιν οὕτω μόνοι ἔκπτωσιν τῶν τιμῶν, ὄχι μόνον ἐψήφισε τὸ χρεωστάσιον, ἵνα μὴ δύνανται εὐθὺς ἅμα τῇ συγκομιδῇ τῆς παραγωγῆς νὰ ὑποπέσωσιν οἱ παραγωγοὶ εἰς τὴν ἀπηνῆ καταδίωξιν τῶν δανειστῶν, ἀλλὰ καὶ ἄλλην μέριμναν, ἐπικουρούσης καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἔλαβεν, ὥστε νὰ ὑπάρχωσιν ἀρκετὰ ῥευστὰ χρηματικὰ κεφάλαια παρὰ τῇ Προνομιούχῳ καὶ νὰ διανεμηθῶσι κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἕκαστος ἐπὶ τοῦ χιλιολίτρου τῆς σταφίδος του νὰ ἀσφαλίσῃ δάνειον ἐπὶ ἐνεχύρῳ, μικρὸν μέν, ἀλλ’ ἐξικνούμενον ἴσως μέχρι τῶν ⅖ τῆς ἀξίας τῆς σταφίδος, δηλαδὴ 45 ἕως 50 δραχμὰς κατὰ χιλιόλιτρον. Ἐκτὸς τῆς ἐπιτευχθείσης συγκαταθέσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ Κυβέρνησις εὑρέθη πρὸ δυσχερειῶν καὶ διὰ τὴν μεταφορὰν τῆς σταφίδος εἰς τὴν Ἀμερικήν, διότι οἱ ναῦλοι ἦσαν ὑψωμένοι, καὶ διότι ἡ παγκόσμιος ναυτιλιακὴ κίνησις εἶχεν ἐπηρεασθῆ ἐκ τοῦ πολέμου, καὶ διότι οἱ ἄνθρακες ἦσαν πολὺ ἀκριβοί, καὶ διὰ πολλοὺς ἄλλους λόγους. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν ἐξήσκησε πᾶσαν τὴν ἐπιρροὴν αὐτῆς, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν ἀρωγὴν τῶν Ἑλληνικῶν ἑταιρειῶν, καὶ ἐξησφάλισε τὴν ἔξοδον ἀρκετοῦ πράγματος, ἰδίᾳ ἐκ τοῦ τῆς παλαιᾶς ἐσοδείας εἰς τὴν Ἀμερικήν. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον ἡ Κυβέρνησις ἐπέτυχε νὰ διευκολύνῃ τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος, τὸ ὁποῖον λόγῳ τῆς παύσεως τῶν πιστώσεων δὲν ἠδύνατο νὰ κινηθῇ. Αἱ σταφίδες ἀποστέλλονται εἰς τὴν Ἀμερικήν, εἴτε ὅπως πωληθῶσιν εἴτε προπωλημέναι, ἀποστέλλονται δὲ ὑπὸ ἐμπόρων οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι μεγάλα χρηματικὰ κεφάλαια· ὥστε ἔπρεπε νὰ ἀναμένωσι τὴν εἴσπραξιν τοῦ τιμήματος τῆς σταλείσης σταφίδος, ἵνα πορισθῶσι χρήματα πρὸς ἀγορὰν νέου πράγματος. Τοιουτοτρόπως ὅμως δὲν θὰ ἠκολύνετο ἡ ἐξαγωγή. Ἦτο λοιπὸν ἀνάγκη νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὸ ἐμπόριον πιστώσεις καὶ κεφάλαια, διὰ νὰ δίδωνται προκαταβολαὶ ἐπὶ τῶν συναλλαγματικῶν τῶν ἐμπόρων. Ἐξήσκησεν λοιπὸν πᾶσαν τὴν ἐπιρροὴν αὐτῆς παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ καὶ ἐπέτυχε νὰ δίδωνται 80% ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν φορτωτικῶν, ἐξησφάλισε δὲ οὕτω τὴν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου, συνέστησε δὲ ὡσαύτως, ὅπως ἐντὸς τῶν δυνάμεών της, ἔλθῃ καὶ ἡ Προνομιοῦχος ἀρωγὸς εἰς μικροὺς ἐμπόρους, οἵτινες δὲν εἶχον ἐπαρκῆ χρηματικὰ μέσα, ἵνα συντελέσωσιν εἰς τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ σταφιδοκάρπου. Δὲν ἐσταμάτησεν ὅμως ἕως ἐδῶ ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς. Ἵνα ἰσορροπήσῃ τὴν προσφορὰν πρὸς τὴν ζήτησιν, ἡ ὁποία θὰ περιωρίζετο ὡς ἐκ τοῦ ἀποκλεισμοῦ ὡρισμένων ἀγορῶν ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δέ, ἐπειδὴ ἐπῆλθον καὶ πολλαὶ βροχαί, αἵτινες κατέστησαν μέρος τῆς παραγωγῆς ἀρκετὰ σημαντικόν, τόσον ἐφθαρμένον, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ εἰσαχθῇ κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον εἰς τὰς ἀποθήκας τῆς παρακρατήσεως, ἐμερίμνησεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐπέτυχε τὴν εὐμενῆ συγκατάθεσιν τῆς Ἀγγλίας, ἵνα αὐξηθῇ κατὰ 15% τὸ παρακράτημα, ὥστε, ὡς εἶπον, καὶ ἡ ζήτησις πρὸς τὴν προσφορὰν νὰ ἰσορροπηθῇ καὶ τὸ κατασταθὲν ἄχρηστον ἐκ τῶν τροχῶν ποσὸν σταφίδος νὰ εἰσαχθῇ χωριστὰ εἰς ἀποθήκας, καὶ νὰ χρησιμοποιηθῇ ἐν καιρῷ, κατὰ τρόπον ἀποδίδοντα ποσόν, χρησιμεῦον πρὸς περαιτέρω ἀνακούφισιν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Ἀλλ’ οὐδὲ πρὸ ἑτέρου μέτρου ἡ Κυβέρνησις ὠπισθοδρόμησε χάριν τῆς παραγωγῆς. Ὅτε ἐπῆλθεν ἡ κρίσις τοῦ πολέμου, ἡ ἀσφάλεια κατὰ τῶν κινδύνων τοῦ πολέμου ἦτο καταπληκτικῶς ὑψωμένη. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδίστασε νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην εἰς βάρος τοῦ Κράτους τῆς ἀσφαλείας κατὰ τῶν ἐκ τοῦ πολέμου θαλασσίων κινδύνων, ὥστε νὰ μὴ χαλαρωθῇ ποσῶς ἡ ἐξαγωγὴ τῆς σταφίδος. Καὶ οὕτω δι’ ὅλων τούτων τῶν μέτρων, ἐπῆλθε τὸ εὐχάριστον φαινόμενον, ὅτι, ἐνῷ προσεδοκᾶτο ἢ μᾶλλον ἐπέκειτο κίνδυνος μὴ ἐξαγωγῆς καὶ μεγάλης ἐκπτώσεως τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος, ἐν τούτοις καὶ αἱ τιμαὶ συνεκρατήθησαν εἰς ὅρια ἀρκετὰ καλὰ καὶ ἡ ἐξαγωγὴ τῆς σταφίδος συνετελέσθη κατὰ ποσὸν πολὺ περισσότερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐφανταζόμεθα ἐν ἀρχῇ. Ἡ πολλαπλῶς ἐκδηλωθεῖσα λοιπὸν μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραγνωρισθῇ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι οἱ παραγωγοὶ τῆς σταφίδος ὑποφέρουσιν, εἶναι ἀληθὲς ἐπίσης, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ὅτι ὑποφέρει ὁλόκληρος ἡ παραγωγὴ τῆς Ἑλλάδος, καὶ τὸ φαινόμενον, δύναταί τις νὰ προσθέσῃ, ὅτι δὲν εἶναι μόνον ἑλληνικόν. Ἰδιαίτατα δὲ ὑπεφέρουσιν οἱ παραγωγοὶ τῆς σταφίδος, διότι συνάψαντες πρὸ καιροῦ δάνεια τοκογλυφικὰ εὑρίσκονται ὑπὸ τὸ βάρος ὑπερωγκωμένων τόκων, ὥστε σήμερον εἶναι ἀδύνατον, οἱανδήποτε τιμὴν καὶ ἂν ἀπολαύσῃ ἡ σταφίς, νὰ μὴ ἔχωσι διηνεκεῖς καὶ μεγάλας στενοχωρίας. Ὅσον μεγαλειτέρα θὰ εἶναι ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος καὶ αἱ πρόσοδοι αἱ ἐξ αὐτῆς, τόσον μεγαλείτεραι θὰ εἶναι καὶ αἱ ἀπαιτήσεις τῶν παλαιῶν δανειστῶν. Τὸ καθεστώς, Κύριοι, τὸ ὁποῖον ἐκράτει μέχρι πρὸ ὀλίγου, τὸ νομοθετικόν, ἦτο τοῦτο· συνεπείᾳ παγίας νομολογίας τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστηρίου, τόκος ὑπὲρ τὰ 12% ἐθεωρεῖτο τοκογλυφικός, ἐπετρέπετο δέ, κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ Δικαστηρίου, καὶ ἡ μαρτυρικὴ ἀπόδειξις εἰς τὸν καταβαλόντα πρὸς ἀνάληψιν τῶν ἀθεμίτων τόκων. Δυστυχῶς ἐπῆλθε τροποποίησίς τις τοῦ καθεστῶτος τούτου εἰς βάρος τῶν ὀφειλετῶν, ὡρίσθη δηλαδὴ ὅτι, διὰ τόκους καταβληθέντας ἀπέναντι τοκογλυφικῶν ἀξιώσεων, ἀπαιτεῖται πάντοτε ἔγγραφος ἀπόδειξις. Ἐξῄρεσεν ἀδίκως καὶ ἀνίσως ὁ νόμος κατὰ τοιοῦτον τρόπον τοὺς παραγωγοὺς τοῦ γενικοῦ κανόνος, τοῦ ἀφήνοντος εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Δικαστηρίου τὴν ἐπίτρεψιν ἢ μὴ τοῦ ἀποδεικτικοῦ μέσου τῶν μαρτύρων. Ἡ τροποποίησις τῆς διατάξεως ταύτης εἶναι ὑπὸ τὴν ἐνδελεχῆ ἔρευναν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἐλπίζω δὲ ὅτι προσεχῶς θὰ ἐπέλθῃ τοιαύτη νομοθετικὴ τροποποίησις, εὐνοϊκὴ ὑπὲρ τῶν τοκογλυφικῶς ὑποχρεωθέντων παραγωγῶν. Ἀλλὰ δὲν παρέλιπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀπασχοληθῇ σοβαρῶς μὲ τὸ ζήτημα τῆς καλλιτέρας ὀργανώσεως τῆς γεωργικῆς καὶ κτηματικῆς πίστεως παρ’ ἡμῖν. Ὑπῆρξε δὲ ἐποχή, εὐθὺς ὡς κατέπαυσαν οἱ δύο πόλεμοι, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἠδυνήθη ἔν τινι ἀνέσει, νὰ ἀσχοληθῇ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, οἱ δὲ ξένοι κεφαλαιοῦχοι βλέποντες τὰ ἀγαθὰ τὰ προσδοκώμενα ἐκ τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως τῆς Ἑλλάδος ἠθέλησαν νὰ προσέλθωσιν εἰς ἡμᾶς πρὸς συνεννόησιν διὰ τὴν ἵδρυσιν τοιαύτης Τραπέζης, καθ’ ἣν αἱ συνεννοήσεις αὗται εἶχον ἐπαρκῶς προχωρήσει καὶ θὰ κατέληγον πιθανώτατα εἰς ἵδρυσιν τοιούτου τινὸς ἱδρύματος. Ἀτυχῶς διεκόπησαν, ὡς διεκόπη καὶ πᾶσα οἰκονομικὴ ζωὴ καὶ πᾶσα κίνησις οἰκονομικὴ ἕνεκα τῆς θυέλλης, ἥτις ἐξηπλώθη εἰς ὁλόκληρον τὸν Εὐρωπαϊκὸν κόσμον. Ἀλλ’ ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως κατεδείχθη, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐστήριξε τὴν ὀργάνωσιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως κυρίως ἐπὶ τοῦ θεσμοῦ τῶν συνεταιρισμῶν, ὁ ὁποῖος εὐωδώθη εἰς ὅλον τὸν κόσμον, καὶ διὰ τῆς παρασκευῆς καὶ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἤδη ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Οὐδαμῶς δὲ παρέλιπεν ἡ Κυβέρνησις τὴν μέριμναν, ὥστε νὰ ὑπάρξῃ τρόπος καθ’ ὃν θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐνίσχυσις καὶ ἡ διοχέτευσις χρήματος εἰς τοὺς ὀργανισμοὺς τούτους, οἵτινες θὰ ἱδρυθῶσι τάχιστα, ὡς πέποιθα ἀκραδάντως, ἀφοῦ ἀρίστης ἔτυχεν ὑποδοχῆς ὁ θεσμὸς καὶ πανταχόθεν λαμβάνονται εὐχαί, ὅπως ψηφισθῇ τὸ ταχύτερον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἀλλά, Κύριοι, ὀφείλω εἰδικώτερον νὰ εἴπω τινά, ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἀναφορὰς καὶ πρὸς τὰ συλλαλητήρια, τὰ ὁποῖα γίνονται εἰς τόπον, μὲ τὸν ὁποῖον δὲν μὲ συνδέουσι μόνον οἱ δεσμοὶ τῆς ἀντιπροσωπεύσεως, ἀλλὰ καὶ δεσμοὶ καταγωγῆς ἀκόμη. Καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν εἰς τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους καὶ νὰ μὴ κολακεύσω τὴν ἀδυναμίαν αὐτῶν, ἀδυναμίαν πονούντων ἀνθρώπων, πονούντων ἐκ τῶν λόγων τοὺς ὁποίους ἐξέθηκα πρὸς ὑμᾶς, νὰ μὴ εἴπω πρὸς αὐτοὺς ὅτι ἡ θεραπεία εἶναι πρόχειρος καὶ νὰ μὴ μετέλθω τὸ ἔργον τῶν προχείρων ἐμπειρικῶν ἰατρῶν, οἱ ὁποῖοι τὸν πάσχοντα ἐκ δεινῆς ἀσθενείας ὑπόσχονται ὅτι θὰ θεραπεύσωσιν ἀμέσως. Καὶ ὅτε τὸ πρῶτον ἐπαρουσιάσθην ἐνώπιον αὐτῶν, τοῖς εἶπον τὴν ἀλήθειαν ἐπὶ παντὸς ζητήματος, τὸ ὁποῖον τοὺς ἀφεώρα καὶ τοῦ ὁποίου προσεδόκων, κατὰ τὴν ἐποχὴν μάλιστα τὴν ἐπαναστατικήν, τὴν ἄμεσον θεραπείαν, καὶ νῦν θὰ εἴπω εἰς αὐτοὺς γυμνὴν τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἂν ἀκόμη τρέξω τὸν κίνδυνον νὰ μὴ εἶμαι εὐάρεστος εἴς τινας ἢ νὰ διαβληθῶ καὶ συκοφαντηθῶ. Κύριοι, τὸ ἔργον, ὅπερ ζητοῦσι, δὲν εἶναι εὐχερές, ὡς λέγουσί τινες. Ὑποστηρίζουσιν οὗτοι· ἀπὸ ὅσα θὰ δώσῃ ἡ Τράπεζα διὰ γεωργοκτηματικὰ δάνεια, φροντίσατε νὰ ἐξασφαλίσητε ἓν μέρος εἰδικῶς διὰ τοὺς σταφιδοπαραγωγούς, φροντίσατε δὲ νὰ δώσῃ ἡ Τράπεζα τὸ ποσὸν χωρὶς νὰ ζητήσῃ πλείονας τῆς μιᾶς ὑπογραφάς, φροντίσατε νὰ τὸ δώσῃ καὶ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἐλεύθερα τὰ κτήματά των καὶ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἐνυπόθηκα αὐτά, φροντίσατε, ἐὰν ἡ Τράπεζα φοβεῖται μὴ ὁ σταφιδόκαρπος, ὁ ὁποῖος θὰ καταστῇ ὑπέγγυος εἰς αὐτήν, καταστραφῇ, φροντίσατε νὰ δώσητε τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους. Αὐτὰ διδάσκονται, Κύριοι, διὰ συλλαλητηρίων καὶ αὐτὰ ὑποδεικνύουσιν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσιν. Ὀφείλω νὰ εἴπω εἰλικρινῶς καὶ ἀπεριφράστως ὅτι, ὡς τὰ αἰτήματά των διατυποῦνται, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσι δεκτά. Θὰ ἤμην ἀναληθής, ἐὰν ἤθελον εἴπῃ τὸ ἐναντίον. Ὀφείλω νὰ εἴπω, καὶ εὔχομαι νὰ φθάσῃ ἡ φωνή μου μέχρις ἐκεῖ καὶ νὰ γίνω πιστευτὸς μίαν ἀκόμη φοράν, ὅπως καὶ ἄλλοτε ἐγενόμην, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει μόνον τὴν σταφιδικὴν παραγωγήν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ Κράτος ἐμερίμνησε ὑπὲρ τῆς σταφιδικῆς παραγωγῆς, καὶ εἶναι ἀληθὲς ἐπίσης ὅτι ἐμερίμνησε, χωρὶς νὰ ζημιωθῇ ὁ δημόσιος θησαυρός. Ἀλλὰ σήμερον δὲν εἶναι μόνον τὰ 50 ἢ 60 ἑκατομμύρια τῆς ἐτησίας ἀξίας τῆς σταφιδικῆς παραγωγῆς, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦσιν τὸ Κράτος. Ὁ καπνός, μὲ τὰς νέας Χώρας θὰ ὑπερβῇ τὰ 100.000.000, ὁ σῖτος μὲ τὰς νέας Χώρας θὰ δίδῃ ἐτησίαν παραγωγὴν ὑπὲρ τὰ διακόσια πεντήκοντα ἑκατομμύρια δραχμῶν, ὁ οἶνος μας μὲ τὰς νέας Χώρας θὰ ὑπερβῇ κατ’ ἀξίαν ἐτησίας παραγωγῆς τὰ 80 ἑκατομμύρια. Δὲν ἔχει λοιπὸν τὸ δικαίωμα πᾶς τις ἐκ τῶν κλάδων αὐτῶν νὰ παρουσιάζηται καὶ νὰ ὑποβάλλῃ εἰδικὰς ἀξιώσεις, ὡς τὰς ὑποβάλλουσιν καὶ οἱ συμπολῖταί μου; Θὰ ἐδικαιοῦτο ὁ καθεὶς ἐξ αὐτῶν νὰ εἴπῃ· φροντίσατε νὰ δοθῶσιν καὶ εἰς ἡμᾶς 200.300.400 ἑκατομμύρια ἄνευ ἐγγυήσεως. Ἄς ἀναλάβῃ τὸ Κράτος τὴν ἐγγύησιν, ἐὰν ἡ παραγωγὴ δὲν ἀποβῇ καλή. Ταῦτα ὅμως, Κύριοι, δὲν γίνονται καὶ σοβαρὰ νομοθετήματα, μεθ’ ὅσης προχείρου εὐκολίας λέγονται ἐν τοῖς συλλαλητηρίοις. Ποῖον θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα; Ὅτι θὰ εἴχομεν ἀνάγκην 100 ἕως 150 ἑκατομμυρίων, ἵνα δώσωμεν δάνεια εἰς τοὺς παραγωγούς, καὶ ἐπὶ πλέον θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀναλάβῃ τὸ Κράτος μίαν κολοσσιαίαν ἐγγύησιν διὰ τὴν ὁποίαν, ἐάν ποτε ἤθελε πραγματοποιηθῇ μερικὴ μόνον πληρωμή, θὰ ἐπήρχετο κλονισμὸς εἰς τὸν δημόσιον προϋπολογισμόν, τόσον σοβαρός, ὥστε θὰ ἠναγκαζόμεθα νὰ ἀναζητήσωμεν νέους πόρους εἰς βάρος αὐτοῦ τοῦ λαοῦ, εἰς βάρος καὶ τῶν μὴ μετεχόντων τῶν δανείων αὐτῶν. Ἀλλά, Κύριοι, ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι οὕτω ἁπλῶς λεγόμενα τὰ πράγματα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τύχωσι σοβαρᾶς ὑποδοχῆς. Τοῦτο μόνον δύναμαι νὰ ἐπαναλάβω· ὅτι ἡ Κυβέρνησις τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον στερῶς συνδέει μὲ τὸ ζήτημα τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν συνεταιρισμῶν, μελετᾷ κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ἀναμείνωμεν τὴν ἵδρυσιν τῶν κεντρικῶν συνδέσμων τῶν συνεταιρισμῶν, ἵνα φθάσῃ μέχρι τῶν παραγωγῶν τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ δοθῇ καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ τὴν μέριμναν, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν ἐκ τῶν πραγμάτων νὰ ληφθῇ, ἐντὸς τῶν ὅρων τοῦ δυνατοῦ καὶ τοῦ λογικοῦ. Ἔχω καὶ μίαν ἄλλην σύστασιν νὰ κάμω πρὸς τοὺς συμπολίτας μου. Εἶναι δικαίωμα παντὸς πολίτου, καὶ καθῆκον ἀκόμη, νὰ ἀναφέρηται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ζητῇ θεραπείαν τῶν δεινῶν του διὰ ψηφισμάτων ἢ αἰτήσεων· ὁ λαὸς ἐκεῖνος, ἰδιαίτατα ὁ λαὸς Ἠλείας, εἶναι λαὸς φιλόνομος, λαὸς ἐργατικός, λαὸς προοδευτικώτατος, ὑπάρχει ὅμως ἓν μικρόν, ἐλάχιστον μέρος, ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν διστάζουσιν ἐν παντὶ μέτρῳ νὰ προσφέρωσι τὰς προχείρους γνώμας των καὶ νὰ νομίζωσι ὅτι πάντα τὰ ζητήματα λύονται διὰ συλλαλητηρίων. Οἰκονομικὰ ζητήματα; Διὰ συλλαλητηρίων. Σταφιδικὰ ζητήματα; Διὰ συλλαλητηρίων. Στρατιωτικὰ ζητήματα; Διὰ συλλαλητηρίων. Ὑπάρχει μία μερὶς ἀνθρώπων ἡ ὁποία ὠθεῖ ὄχι εἰς τὴν τακτικὴν καὶ τὴν κοινωνικήν, τὴν σοβαρὰν συζήτησιν περὶ τῶν ληπτέων μέτρων καὶ τὴν ὑποβολὴν τῶν εὐχῶν των καὶ τῶν πόνων των, ἀλλὰ διὰ τῆς μεθόδου τῶν συλλαλητηριακῶν κινήσεων. Καὶ βεβαίως, Κύριοι, ἐγώ εἰμι ἀκραδάντως πεπεισμένος ὅτι τὸ μέγιστον μέρος, τοῦ λαοῦ ἐκείνου πλὴν ἐλαχίστων, εὐαρίθμων, τὸ μέγιστον μέρος, τὸ ἀπαρτιζόμενον ἐκ τῶν εὐφυεστέρων καὶ τῶν φιλονομωτέρων, τῶν ἀληθινῶν ἐργατῶν, πρὸς οὓς φέρεται πᾶσα συμπάθεια, δὲν θὰ παρασυρθῇ καὶ δὲν θὰ τείνῃ οὖς εὐήκοον εἰς τὴν ἐνέργειαν καὶ τὴν κίνησιν μιᾶς μερίδος ἀτόμων, ἡ ὁποία, λέγω τοῦτο μετὰ λύπης, ἐνῷ ὁλόκληρον τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἀπασχολεῖται ἐν συγκινήσει, ἵνα ἴδῃ πότε θὰ λήξῃ ἡ παγκόσμιος αὐτὴ θύελλα, ἐνῷ ὅλον τὸ Ἔθνος σκέπτεται κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἐξέλθωμεν ἀβλαβεῖς ἐκ τῆς ἐκσπασάσης οἰκονομικῆς θυέλλης καὶ πῶς ἡ Ἑλλὰς θὰ δυνηθῇ νὰ ἐξέλθῃ ἄνευ περιπλοκῶν ἐκ τῆς τρομερᾶς αὐτῆς θυέλλης, αὐτοὶ καταγίνονται διηνεκῶς εἰς μίαν βιομηχανίαν συλλαλητηρίων. Ἐλπίζω ὅτι ἡ φωνή μου θὰ φθάσῃ ἕως ἐκεῖ καὶ θὰ γίνῃ καὶ πάλιν ἀκουστή, ὅπως πάντοτε, ὡς φωνὴ ἀληθείας καὶ εἰλικρινείας. (Ζωηρὰ Χειροκροτήματα).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καντιάνης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς κοινότητος Νεοχωρίου Ἰθώμης.

§12Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Οἱ κάτοικοι Νεοχωρίου, τοῦ τέως δήμου Ἰθώμης, ζητοῦσι τὴν ἀρωγὴν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐπισκευὴν τοῦ ὑδραγωγείου, τὸ ὁποῖον κατεστράφη ἐκ θεομηνίας.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καντιάνης ἐπ’ ἀναφορᾶς τῆς κοινότητος Σανδανίου Ἀνδανίας.

§14Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ κατασκευῆς τοῦ χειμάρρου Χαράδρου ἢ Τζαμί. Περὶ τούτου, μάλιστα, ἔχει διεξαχθῆ καὶ σχετικὴ ἀλληλογραφία μετὰ τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων. Ὁ εἰρημένος χείμαρρος κατὰ τὸν χειμῶνα εἶναι τόσον ἐπικίνδυνος, ὥστε οὐχὶ μόνον κτήματα ἔχουσι παρασυρθῆ ἀλλὰ καὶ οἰκίαι πρὸ τριετίας κατεστράφησαν. Εἶναι ἀνάγκη ἀπαραίτητος νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἔργα τινὰ πρὸς παρεμπόδισιν τῆς ὁρμητικῆς ῥοῆς τοῦ χειμάρρου, καὶ πρὸς τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὅπως τὸ ταχύτερον γίνῃ ἡ δημοπρασία πρὶν ἢ μᾶς προλάβῃ ὁ χειμών.

§15Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θέλω ἐξετάσει τὸ πρᾶγμα.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γρίβας. Ἀπουσιάζει. Οἱ κύριοι Ι. Τρικούπης καὶ Ι. Καναβὸς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Κατοχῆς.

§17Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Κατοχῆς, τῆς Ἀκαρνανίας, παραπονοῦνται ὅτι τὸ ἄρθρον 20ον τοῦ νόμου περὶ κοινοτήτων, εἶναι πολὺ αὐστηρόν, διότι συμφώνως πρὸς διάταξιν αὐτοῦ φορολογοῦνται τὰ ζῷα μίαν δραχμὴν κατὰ κεφαλὴν τὰ μικρά, τρεῖς δὲ δραχμὰς τὰ μεγάλα. Ἡ φορολογία αὐτὴ εἶναι βαρεῖα καὶ δὲν συντελεῖ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς κτηνοτροφίας. Οἱ κάτοικοι δὲν ζητοῦσι τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου αὐτοῦ, ἀλλὰ τὴν τροποποίησιν, ὥστε τὰ μικρὰ ζῷα νὰ φορολογῶνται πρὸς 0.30 δραχμάς, τὰ δὲ μεγάλα ἀπὸ 1 μέχρι 3 δραχμῶν. Ἡ φορολογία αὐτὴ νομίζω ὅτι θὰ εἶναι δικαιοτάτη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν ἄλλοτε ὅτι ὁ νόμος αὐτός ἔχει πολλὰς ἐλλείψεις καὶ πρόκειται νὰ φέρῃ τροποποιήσεις τινάς. Θὰ παρεκάλουν ὅπως μεταξὺ τῶν τροποποιήσεων αὐτῶν συμπεριληφθῇ καὶ ἡ προκειμένη.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Τρικούπης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Μεσολογγίου.

§19Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε· ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Μεσολογγίου, διερμηνεύων τὰς γνώμας ὄχι μόνον τῆς πόλεως τοῦ Μεσολογγίου ἀλλὰ καὶ τοῦ νομοῦ ὁλοκλήρου, παρακαλεῖ, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς μεριμνήσῃ διὰ τὰ ζητήματα ἐκεῖνα διὰ τὰ ὁποῖα διαφέρεται ὁλόκληρος ὁ νομός. Ἰδίως διαφέρεται περὶ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου–Ἀγρινίου μέχρις Ἰωαννίνων καὶ τῆς κατασκευῆς διαρρυθμίσεως τοῦ λιμένος. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν ἐπέκτασιν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς μέχρις Ἰωαννίνων, ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει λάβει ἤδη ὑπ’ ὄψιν τοῦτο, ἅμα ὡς βελτιωθῶσιν αἱ ἀγοραὶ τῆς Εὐρώπης καὶ δυνηθῇ νὰ συνομολογήσῃ δάνειον, θὰ θελήσῃ νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ὑπόσχεσίν της καὶ θὰ συμπεριλάβῃ εἰς τὸ σιδηροδρομικὸν δίκτυον τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος καὶ τὴν γραμμὴν ταύτην, ἥτις μεγάλως θὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων τῆς Β. Δ. Ἑλλάδος μετὰ τῆς Ἠπείρου. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διαφέρει περισσότερον τὴν πόλιν τοῦ Μεσολογγίου, εἶναι ὁ λιμήν. Δι’ αὐτὸν ἔχουσιν ὑποβληθῆ δύο μελέται. Διὰ τῆς μιᾶς ἀναβιβάζεται ἡ δαπάνη τοῦ ἔργου εἰς 2.500.000 δραχμῶν διὰ τῆς ἑτέρας ὑπολογίζεται εἰς 1.500.000. Τὸ λιμενικὸν ταμεῖον ἔχει σήμερον περὶ τὰς 750.000 δραχμῶν, ὁ δὲ Δικηγορικὸς σύλλογος παρακαλεῖ...

§20Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος νομίζω ὅτι δὲν ἔχει θέσιν εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα. Οἱ δικηγόροι βεβαίως δύνανται νὰ ἔχωσι γνώμην, ἀλλ’ ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος ὄχι.

§21Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀναφέρονται ὡς Σωματεῖον καὶ ὡς ἄτομα καὶ παρακαλοῦσιν, ὅπως παρασχεθῇ αὐτοῖς ὑπὸ τῆς Τραπέζης δάνειον ἐγγυώμενον ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, θὰ δοθῇ δὲ πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ ποσοῦ τῶν 65.000 δραχμῶν τὸ ποσὸν ὅπερ εἰσπράττει σήμερον τὸ Λιμενικὸν ταμεῖον. Ἐπειδὴ δέ, δὲν εἶναι βέβαιον τίς ἐκ τῶν δύο μελετῶν εἶναι ἡ ἀκριβεστέρα, θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅπως διατάξῃ εἰδικὸν μηχανικὸν νὰ μεταβῇ πρὸς ἀναθεώρησιν τῶν μελετῶν, ἵνα ἀρχίσωσι τὸ ταχύτερον αἱ ἐργασίαι καὶ δοθῇ τὸ ἔργον εἰς δημοπρασίαν.

§22Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Βεβαίως πρέπει νὰ ἀνατεθῇ εἰς μηχανικὸν ἡ ἀναθεώρησις τῶν μελετῶν, διότι δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐπαρκεῖς αὗται. Διὰ τοῦτο πρὶν ἢ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ ζητήματος, περὶ οὗ ἡ ἀναφορά, ἐπιβάλλεται ἡ ἀναθεώρησις τῶν δύο μελετῶν, ἵνα ἐξακριβωθῇ τίς ἐκ τῶν δύο εἶναι ἡ καταλληλοτέρα. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ εἰς τὸ ζήτημα τῆς δαπάνης, νομίζω ὅτι τὸ ἔργον ἐξετέθη εἰς δημοπρασίαν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ διατιθεμένου ὑπὸ τοῦ Λιμενικοῦ ταμείου ποσοῦ, ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ πληρωθῇ ὁ ἐργολάβος.

§23Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργόν, τὸ ταχύτερον ἵνα ἀποστείλῃ μηχανικὸν ἵνα ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα, παρακαλῶ δὲ ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε, ἵνα ἀποστείλητε τὸ ἀνωτέρω ψήφισμα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας διὰ τὴν περαιτέρω ἐνέργειαν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Κουτούπης ἔχει τὸν λόγον ὅπως καταθέσῃ ἀναφοράν.

§25Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν πολίτου, ὁ ὁποῖος ἐξιστορῶν τὰ τῆς ὑποθέσεώς του, διὰ μακρῶν δίδει δεῖγμα χαρακτηρισμοῦ τῆς ἀμελείας τῶν ὀργάνων τῆς ὑπηρεσίας. Αὐτὸς μὴ λαμβάνων ὅσα ἐδικαιοῦτο, δυνάμει δικαστικῆς ἀποφάσεως ἕνεκα ἀμελείας τῶν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων, ἀνεφέρθη πρὸς τὸν Νομάρχην, ὁ ὁποῖος ἐπίσης παρημέλησε νὰ διατάξῃ ὅ,τι ἔδει. Ἀνεφέρθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ Ὑπουργεῖον ἀπέστειλε τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸν Νομάρχην ἀλλὰ καὶ πάλιν ὁ Νομάρχης παρημέλησε. Ἐλπίζω ὅτι τὰ δίκαια αἰτήματα τοῦ ἀναφερομένου θὰ ἐφελκύσωσι τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅπως ἀποδοθῇ εἰς αὐτὸν τὸ δίκαιον. Ἐπίσης ὑποβάλλω ἀναφορὰν Κ. Ἰωαννίδου τινός, ὁ ὁποῖος ἰσχυρίζεται ὅτι, καθ’ ὃν χρόνον ἦτο ὑπάλληλος τοῦ Τουρκικοῦ Τηλεγραφείου κατὰ τὴν μάχην τῶν Γιενιντσῶν, ἐγκατέλιπε τὴν θέσιν του καὶ ὠφέλησε τὰ Ἑλληνικὰ στρατεύματα, διότι δὲν μετεβιβάσθησαν αἱ διαταγαὶ μεταξὺ τῶν διαφόρων Τουρκικῶν στρατευμάτων. Ζητεῖ ἀμοιβὴν διότι ἀπώλεσε τὴν θέσιν του.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Θεοδωρόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν σιδηροδρομικῶν ὑπαλλήλων.

§27Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν σιδηροδρομικῶν ὑπαλλήλων ὁ κ. Ὑπουργὸς συνέστησεν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία κατόπιν ἐρευνῶν καὶ γνωμοδοτήσεων κατέληξεν εἰς μίαν ἀπόφασιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῇ βάσει ταύτης ἐπέβαλε τὴν λῆψιν ὡρισμένων μέτρων εἰς τὰς διαφόρους σιδηροδρομικὰς ἑταιρίας. Εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν σιδηροδρόμων Ἀττικῆς, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἄλλο ἢ αὐτὴ ἡ Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρία, ἐπέβαλεν αὔξησιν μισθῶν, δεύτερον δὲ χωρομετρικὴν ἀποζημίωσιν τῶν ὑπαλλήλων καὶ χρόνον ἐγκαταστάσεως τὴν 1ην Αὐγούστου, ὅτε ἔπρεπε νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐφαρμογή. Δυστυχῶς ἡ ἑταιρία δὲν ἀπεδέχθη τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ δι’ ἐγκυκλίου της ἐσχάτως ἐκδοθείσης ὥρισε μερικὴν μόνον καὶ ὄχι γενικὴν αὔξησιν μισθοδοσίας, δεύτερον δὲν ἐχορήγησε χιλιομετρικὴν ἀποζημίωσιν καὶ τρίτον ὥρισε τὴν 1ην Σεπτεμβρίου καὶ ὄχι τὴν 1ην Αὐγούστου. Οἱ ὑπάλληλοι ἀνεφέρθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλ’ ὁ κ. Τμηματάρχης ἐνώπιον τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς ἑταιρίας ὑπεχρέωσε τοὺς ὑπαλλήλους νὰ ἀποδεχθῶσι τὴν ἐγκύκλιον τῆς ἑταιρίας, καὶ ἐπειδὴ οὗτοι δὲν ἀπεδέχθησαν αὐτὴν ὁ τμηματάρχης ἀπεδίωξε τοὺς κακοὺς κακῶς. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ ἡ ἑταιρία ἀπέλυσε προσωρινῶς πολλοὺς ἐκ τῶν ὑπαλλήλων ἄνευ οὐδεμιᾶς αἰτιολογίας. Ταῦτα πάντα ἀνέφεραν οἱ ὑπάλληλοι, ἀλλ’ οὐδεμία θεραπεία ἐγένετο. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφοράν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον οἱ ὑπάλληλοι, καὶ νὰ σπεύσῃ πρὸς λῆψιν μέτρων, διότι θὰ εὑρισκώμεθα καθ’ ἑκάστην πρὸ τοιούτων ῥαπισμάτων ἐκ μέρους τῶν ἑταιριῶν.

§28Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἔλαβον αὐτοπροσώπως ἐγὼ γνῶσιν, ὥστε εἶμαι εἰς θέσιν νὰ δώσω ἐπακριβεῖς πληροφορίας. Τὰ πράγματα δὲν εἶναι ὡς παρέστησαν αὐτὰ εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Βουλευτὴν ἐνδιαφερόμενα, ὡς φαίνεται, πρόσωπα. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὴν 16 Ἰουλίου οἱ ὑπάλληλοι τῶν σιδηροδρόμων Ἀττικῆς ὑπέβαλον παράπονα κατὰ τῆς ἑταιρίας ὅτι δὲν συνεμορφώθη πρὸς τὴν τελευταίαν διαιτητικὴν ἀπόφασιν ἐν σχέσει πρὸς τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀναφυῆ. Ἐπενέβη εὐθὺς ἀμέσως ἡ ὑπηρεσία καὶ μετ’ ἐπανειλημμένας συζητήσεις, καθ’ ἃς ἠκροάσθην καὶ αὐτοπροσώπως τῶν ἐνδιαφερομένων ὑπαλλήλων, ἐδήλωσα καὶ μόνος καὶ τὰ τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι καὶ ἡ ἑταιρία καὶ οἱ σιδηροδρομικοὶ ὑπάλληλοι ἔδει νὰ ὑποταχθῶσιν εἰς τὴν διαιτητικὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἐξέδωκα. Τοῦτο δὲ διότι καὶ ἡ ἑταιρία ἠμφισβήτει τινὰ τῶν περιεχομένων ἐν τῇ ἀποφάσει, ἀλλὰ καὶ οἱ ὑπάλληλοι ἠμφισβήτουν τὸ κῦρος τῆς ἀποφάσεως ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἡ ἐπιτροπή, ἥτις κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις ἔλαβε μέρος ἐνδιάμεσον μεταξὺ ἐργατῶν καὶ ἑταιρίας, δὲν ἀντεπροσώπευσε τὴν ὁλότητα τῶν ὑπαλλήλων. Πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους ἐδήλωσα ὅτι οὐδεμία μεταβολὴ εἶναι δεκτὴ τῆς διαιτητικῆς ἀποφάσεως εἴτε ἐκ μέρους τῆς ἑταιρίας εἴτε ἐκ μέρους τῶν ὑπαλλήλων, καλέσας δὲ καὶ τὴν διεύθυνσιν τῆς ἑταιρίας ἐδήλωσα πρὸς αὐτὴν ὅτι πρέπει νὰ συμμορφωθῇ ἐπακριβῶς πρὸς τὴν ἀπόφασιν, σήμερον δὲ ἡ ὑπηρεσία μὲ ἐβεβαίωσεν ὅτι ἐκλήθη ὁ διευθυντὴς τῆς ἑταιρίας καὶ ὑπεσχέθη ὅτι θὰ συμμορφωθῇ κατὰ γράμμα, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι, ὡς πρὸς τὸν χρόνον τῆς ἐφαρμογῆς τῶν μέτρων, περὶ τῶν ὁποίων ἐμνήσθητε προηγουμένως, θὰ ζητήσω νὰ συμμορφωθῇ καὶ αὕτη ἀπὸ 1ης Σεπτεμβρίου ἀντὶ τῆς 1ης Ὀκτωβρίου, διότι τοιαύτη εὐχὴ ἐξεφράσθη. Πᾶσαι αἱ λοιπαὶ ἑταιρίαι συνεμορφώθησαν καὶ ἐδέχθησαν τὴν ἡμετέραν διαιτητικὴν ἀπόφασιν, μοὶ ἐγένετο δὲ γνωστὸν ὅτι ἡ ἑταιρία Ἀττικῆς θέλει νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὴν ἀπὸ 1 Ὀκτωβρίου. Θὰ παρεμβῶ ὅπως καὶ αὕτη ἐφαρμόσῃ αὐτὴν ἀπὸ 1ης Σεπτεμβρίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς καταπιέσεις, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο λόγος, ἡ ἡμετέρα ὑπηρεσία δι’ εἰδικοῦ ὑπαλλήλου ἠδυνήθη νὰ ἐξακριβώσῃ περὶ τίνος πρόκειται καὶ ἐσχημάτισε τὴν γνώμην ὅτι διὰ πειθαρχικὸν παράπτωμα γενόμενον βεβαίως, ἡ ποινὴ εἶναι αὐστηρά, καὶ ἐζητήσαμεν τὸν μετριασμόν, ἵνα μὴ ἐπιβάλλωνται ποιναί, αἱ ὁποῖαι δὲν εὑρίσκονται ἐν μέτρῳ καὶ ἀναλογίᾳ πρὸς τὰς γενομένας πράξεις, αἵτινες προεκάλεσαν τὰς ποινάς. Αὐτὰς τὰς πληροφορίας εἶχον νὰ δώσω.

§29Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ πολύ.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Γρανιτσέϊκα.

§31Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ αἴτησις τῶν κατοίκων τῆς κοινότητος Γρανιτσέϊκα, κ. Πρόεδρε, ζητούντων καὶ τούτων, ὅ τι ζητοῦσι καὶ οἱ κάτοικοι Σκουφοχωρίου, περὶ ὧν ὡμίλησα πρότερον· ζητοῦσι τουτέστιν, ἵνα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐνισχύσῃ αὐτοὺς ἵνα καλλιεργήσωσι τὰ ἑαυτῶν κτήματα, παρέχουσα τὸ ἀναγκαῖον δάνειον.

§32ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν νομίζω ὅτι ἔχω νὰ προσθέσω τι εἰς ὅσα ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ εἶπε πρὸ μικροῦ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Τὸ ζητούμενον ὑπὸ τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, ὅπως προνοήσωμεν εἰδικῶς περὶ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, ἐξασφαλίζοντες διὰ συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἓν ὡρισμένον ποσὸν ἑκατομμυρίων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, διότι δὲν ἔχει νὰ μεριμνήσῃ τὸ Κράτος μόνον διὰ μίαν παραγωγήν· ἔχει νὰ μεριμνήσῃ δι’ ὅλας, μὴ λησμονεῖτε δὲ ὅτι κυρίως πρόκειται νὰ κάμωμεν μίαν Τράπεζαν διὰ τὰ νέα μέρη καὶ ἑπομένως πρέπει καὶ περὶ τῶν συμφερόντων αὐτῶν πρώτιστα νὰ προνοήσωμεν, διότι ἔχουσι καὶ αὐτὰ παραγωγὰς ἀξίας πάσης προστασίας καὶ πάσης μερίμνης. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκομεν εἶναι ὅπως τὰ διατιθέμενα διὰ γεωργικὰ δάνεια αὐξηθῶσιν εἰς ποσὸν τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἐπαρκῶσιν ὅσον τὸ δυνατὸν πληρέστερον εἰς τὰς ἀνάγκας πάσης παραγωγῆς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἠδυνάμεθα νὰ κάμωμεν, ὅτε θὰ ἐφθάνομεν μετὰ τῆς Τραπέζης εἰς ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα, εἶναι νὰ συστήσωμεν εἰς αὐτήν, ὅπως ἑκάστοτε ἔρχηται εἰς ἀνακούφισιν τῶν μᾶλλον πασχόντων, ἀλλ’ εἰδικὴν διάταξιν ἐν τῇ συμβάσει, διὰ τῆς ὁποίας διατάξεως νὰ μεριμνῶμεν χωριστὰ περὶ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, εἶναι ἀδύνατον νὰ συνομολογήσωμεν μετὰ τῆς Τραπέζης. Τώρα, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἐγγυήσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας θὰ γίνωνται τὰ δάνεια ταῦτα, ἐννοεῖτε καλῶς ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν διακρίσεις. Θὰ προσθέσω ὅτι ὄχι μόνον δὲν δυνάμεθα νὰ συστήσωμεν νὰ δίδῃ ἡ Τράπεζα τὰ χρήματά της κατὰ τρόπον μὴ ἀσφαλῆ, ἀλλὰ καὶ ἂν ἦτο διατεθειμένη νὰ δίδῃ ταῦτα, καθῆκον ἡμῶν θὰ ἦτο νὰ ἐμποδίσωμεν τοῦτο, διότι πρώτιστον καθῆκον ἡμῶν εἶναι νὰ μεριμνῶμεν περὶ τῆς ἀσφαλοῦς διαθέσεως τῶν χρημάτων, διότι ἀλλοίμονόν μας, ἂν ἡ Τράπεζα χάνῃ τὰ κεφάλαιά της. Τὴν δυσπραγίαν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν ἠξεύρομεν ὅλοι. Ἔχει τὰς αἰτίας της πολὺ μακράν. Ὅ τι πρόκειται νὰ γίνῃ διὰ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Τραπέζης, εἶναι νὰ μεριμνήσωμεν διὰ τὸ παρὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον. Διὰ τὸ παρελθὸν θὰ μεριμνήσωμεν δι’ ἄλλων νομοθετικῶν μέτρων, πρῶτον μὲν διὰ τῆς τροποποιήσεως τοῦ νόμου κατὰ τῆς τοκογλυφίας, ὅπως συμφώνως πρὸς διάταξιν εἰσαχθεῖσαν ἐν Κρήτῃ πρὸ δεκαπενταετίας, λειτουργήσασαν δὲ θαυμασίως, ἀλλὰ συμφώνως καὶ μὲ τὴν ἐπικρατοῦσαν νομολογίαν καὶ πρὸ τοῦ νόμου ὅπως ἐπιτρέπεται ἀπόδειξις τοῦ τοκογλυφικοῦ δανείου δι’ ὅλων τῶν νομίμων μέσων καὶ ὄχι μόνον δι’ ἐγγράφων, ὡς πρὸς τὰ ὁποῖα ἐν προκειμένῳ ὑπάρχει ἀληθὴς ἀδυναμία ἐγγράφου ἀποδείξεως. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου πολλάκις, καὶ σήμερον ἀκόμη, μετὰ τοῦ κ. Συναδέλφου ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἀντηλλάξαμεν σκέψεις, φθάσαντες ἐν μέρει καὶ εἰς συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν ἀκόμη νὰ διατυπώσωμεν ἐν νομοσχεδίῳ, ἵνα ὑποβάλωμεν ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Δὲν ἔχω λόγον ἐν τούτοις νὰ ἀποκρύψω ὅτι τὴν διόρθωσιν τοῦ κακοῦ ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται νὰ ἐπιφέρῃ κατὰ τὴν διεύθυνσιν τῆς λεγομένης οἰκογενειακῆς περιουσίας τοῦ hoesetradu τῆς Ἀγγλικῆς νομοθεσίας. Νομίζω ἐν τούτοις ὅτι αἱ συνθῆκαι, ὑφ’ ἃς εὑρισκόμεθα σήμερον καὶ ἡ ὅλη ἐξωτερικὴ κατάστασις ἡ διεθνής, δικαιολογοῦσι τὴν Κυβέρνησιν διότι δὲν ἔχει ἕτοιμον νομοθετικὸν μέτρον νὰ ὑποβάλῃ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Ἄλλως τε ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔφερεν ἀρκετὸν ὄγκον ἐργασίας εἰς τὴν Βουλήν, θέλει δὲ ἀσχοληθῆ ὅπως ἐν καιρῷ προσαγάγῃ καὶ τὰ νέα νομοθετικὰ μέτρα διὰ τῶν ὁποίων προτιθέμεθα νὰ ζητήσωμεν τὴν διόρθωσιν τοῦ κακοῦ τοῦ πηγάζοντος ἐκ τοῦ παρελθόντος.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Βελέντζας ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς κοινότητος Φτέρης.

§34Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀφορᾷ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας. Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Φτέρης ζητοῦσι τὴν προαγωγὴν τοῦ σχολείου αὐτῶν, διότι οἱ ἐγγραφέντες μαθηταὶ ὑπερέβησαν τὸν ἀριθμὸν τῶν 150. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ προαγωγὴ ἢ ἵδρυσις σχολείου εἰς κοινότητα ἢ δῆμον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἄπορος. Ἐν προκειμένῳ ὅμως ἡ κοινότης τοῦ χωρίου Φτέρης ἔχουσα προσόδους ἱκανάς, ὥστε νὰ μὴ θεωρῆται ἄπορος, ζητεῖ διὰ φόρων τοὺς ὁποίους ἱδρύει δι’ ἐπιβολῆς φορολογίας κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ κοινοτήτων τὴν προαγωγὴν τοῦ σχολείου αὐτῆς. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ταύτην καὶ νὰ διατάξῃ τὰ νόμιμα.

§35Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐὰν συντρέχωσιν οἱ ὅροι τοῦ νόμου καὶ ἀποφανθῇ τὸ ἐποπτικὸν Συμβούλιον ἐπικυροῦν τὴν αἴτησιν ταύτην, ἀναντιρρήτως καὶ ἐγὼ θὰ τὴν ἐπικυρώσω.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χατζηγιάννης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Γεωργικοῦ Συλλόγου Γκερλῆ–Ἀρμενίου.

§37Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ Γεωργικὸς Σύλλογος Γκερλῆ–Ἀρμενίου διαμαρτύρεται πρὸς τὴν Βουλὴν ἐναντίον τῆς ἀναγκαστικῆς ἀργίας, εἰς ἣν ἀναγκάζονται νὰ μείνωσι τὰ μέλη αὐτοῦ, διότι ἐν Θεσσαλίᾳ τινὲς τῶν γαιοκτημόνων δὲν ἐννοοῦσιν νὰ ἐκπληρώσωσι τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῶν, καὶ νὰ δώσωσιν εἰς τοὺς καλλιεργητὰς τὸν σπόρον καὶ τὰς γαίας. Καὶ σπόρον μὲν θὰ ἐξεύρωσιν ὁπωσδήποτε οἱ γεωργοί, ἀλλὰ γῆν βεβαίως δὲν δύνανται νὰ εὕρωσι πρὸς καλλιέργειαν. Παρακαλῶ λοιπὸν ὅπως, χάριν πρὸ παντὸς τοῦ γενικοῦ καλοῦ, ἐφ’ ὅσον ὅλοι προσπαθοῦμεν νὰ αὐξήσωμεν φέτος τὴν σιτοπαραγωγὴν τῆς Χώρας, συσταθῇ διὰ τοῦ Νομάρχου Λαρίσης εἰς τοὺς κατόχους τῶν ἐκτάσεων ἐκείνων, ὅτι, πρὸς ἐξυπηρέτησιν προσωπικῶν παθῶν προτιμῶντες νὰ ἀφήσωσι τὰς γαίας των ἐντελῶς χέρσους, οὐ μόνον δικαιολογοῦσι τὴν ἐξεγειρομένην ἐναντίον των κοινὴν κατάκρισιν, ἀλλὰ καὶ ὅτι διαπράττουσιν ἔγκλημα κατὰ τῆς Πατρίδος.

§38ΑΝ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ παραλείψω νὰ κάμω τὴν σύστασιν τὴν ὁποίαν μοὶ λέγετε πρὸς τὸν Νομάρχην, δὲν γνωρίζω ὅμως ποῖον ἀποτέλεσμα θὰ ἔχῃ αὕτη. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐπαναφέρω εἰς τὴν μνήμην σας ὅτι ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη καὶ ὁ ὁποῖος προενόησε περὶ τῆς εὐρύνσεως τῶν σχέσεων μεταξὺ ἐργοδοτῶν καὶ ἐργοληπτῶν, μεριμνᾷ καὶ περὶ τούτου, διότι δύνανται νὰ ζητήσωσι παρὰ τοῦ εἰρηνοδίκου ἵνα διὰ προσωρινῶν μέτρων, σταματήσῃ πᾶσα ἐνέργεια.

§39Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ναί, ἀλλ’ ἀπαιτοῦνται 150 δραχμαὶ ἃς δὲν ἔχουσιν.

§40ΑΝ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κάποιος ἐξ αὐτῶν θὰ τὰς ἔχῃ.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Θεοδωρόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν παντοπωλῶν Ἀθηνῶν.

§42Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω νὰ παραπεμφθῇ ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἵνα τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του κατὰ τὴν μελέτην τῆς τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ ὡρῶν ἐργασίας. Πρόκειται περὶ ἀναφορᾶς ὑπερτριάκοντα παντοπωλῶν, οἱ ὁποῖοι διαμαρτύρονται κατὰ τῶν διαμαρτυριῶν ἄλλων συναδέλφων, ζητούντων μεταρρύθμισιν τοῦ νόμου τούτου.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμπληρωθείσης τῆς ὥρας ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τήν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 1 ἀναβάλλεται, διότι δὲν διενεμήθη. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 19 Αὐγούστου ἐ. ἔ. Β. Διατάγματος περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν σχολείων τῆς δημοτικῆς καὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως τῶν νέων χωρῶν κλπ» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συνεταιρισμῶν».

§44Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Σήμερον δὲν ὑπάρχει Χώρα πεπολιτισμένη, ἐν τῇ ὁποίᾳ νὰ μὴ ἔχωσιν εἰσαχθῆ καὶ νὰ μὴ ἔχωσι δώσει θαυμάσια ἀποτελέσματα αἱ ἰδέαι περὶ συνεταιρισμοῦ. Μάλιστα δὲ ὁ ἀριθμὸς τῶν συνεταιρισμῶν ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος ἁπανταχοῦ αὐξάνει ἁλματικῶς, καὶ ἡ αὔξησις αὕτη τῶν συνεταιρισμῶν εἰς ἀριθμόν, εἰς μέλη καὶ εἰς κεφάλαια, δεικνύει τὴν μεγάλην δύναμιν καὶ τὴν ἀπαράμιλλον ζωτικότητα τοῦ συνεταιρισμοῦ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ ἀνθρωπότης πολὺ ἀργὰ ἠδυνήθη νὰ ἐπωφεληθῇ τῶν ἐκ τοῦ συνεταιρισμοῦ πλεονεκτημάτων, διότι, μέχρις ἀκόμη τῶν μέσων τοῦ 19ου αἰῶνος, τὸ κεφάλαιον, ἰδιοποιούμενον δι’ ἑαυτὸ τὸν ἀποκλειστικὸν παράγοντα ἐν τῇ παραγωγῇ, ὑπῆρξεν ὁ μόνος ῥυθμιστὴς ἐν τῇ διανομῇ τοῦ πλούτου. Καὶ εἶναι φανερὸν ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τῆς κεφαλαιοκρατικῆς τυραννίας ἦτο ἀδύνατον εἰς τὸν ἐργάτην καὶ μόνον νὰ κατορθώσῃ διὰ τῶν ἰδίων αὑτοῦ μέσων καὶ διὰ τῆς ἰδίας του δυνάμεως νὰ βελτιώσῃ τὴν τύχην αὑτοῦ καὶ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἀναγνώρισιν τῶν δικαιωμάτων τῆς ἐργασίας. Ἵνα βελτιώσωσι τὴν ἑαυτῶν τύχην οἱ ἐργάται καὶ πάντες ἐκεῖνοι, οἵτινες, εἴτε ἐν τῇ ἀνταλλαγῇ τῶν ἀγαθῶν εἴτε ἐν τῇ κατανομῇ τοῦ πλούτου, διετέλουν ἐν ὑποδεεστέρᾳ θέσει, ἔπρεπε νὰ καταφύγωσιν εἰς ἄλλο, πολὺ ἰσχυρότερον μέσον, τὸ μέσον τοῦ συνεταιρισμοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Ἡ μεγάλη ὑπερτίμησις τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης, ὑπερτίμησις ὀφειλομένη ὄχι τόσον εἰς τὰς δαπάνας τῆς παραγωγῆς, ὅσον εἰς τὰ κέρδη, ἅτινα καρποῦται τὸ πρόσωπον, τὸ μεσάζον μεταξὺ τοῦ παραγωγοῦ καὶ τοῦ καταναλωτοῦ· ἡ ἀθλιότης τῶν κατοικιῶν τῶν ἐργατῶν καὶ ἡ ὕψωσις τῶν ἐνοικίων· ἡ ἔλλειψις χρηματικῶν κεφαλαίων, ἰδίᾳ εἰς τὰ ἀγροτικὰ μέρη, προκαλοῦσα τὴν παμβασιλείαν τῆς τοκογλυφίας, ὅλα αὐτὰ συνετέλεσαν, ὥστε νὰ δημιουργηθῶσιν οἱ συνεταιρισμοὶ παραγωγῆς, καταναλώσεως, πίστεως καὶ οἰκοδομικοὶ συνεταιρισμοί, εἰς τοὺς ὁποίους οἱ ἐκμεταλλευόμενοι, ἑνοῦντες τὰς δυνάμεις αὑτῶν καὶ τὰ μέσα αὑτῶν, ἐπεζήτησαν τὴν ἀπαλλαγήν των ἀπὸ τῆς ἐμπορικῆς καὶ τῆς βιομηχανικῆς κερδοσκοπίας, ἐκ τῆς ὁποίας πάντοτε ἐξήρχοντο ζημιωμένοι, εἴτε ὡς καταναλωταὶ εἴτε ὡς παραγωγοί. Εἴκοσιν ὀκτὼ ἐργάται ὑφανταὶ τῆς Ἀγγλίας, ὁ Ραϊφάϊζεν καὶ ὁ Σοῦλτσε ἐν Γερμανίᾳ καὶ ὁ Λουτζάτι ἐν Ἰταλίᾳ, ὑπῆρξαν οἱ πρόδρομοι ἀλλὰ καὶ οἱ σκαπανεῖς τῆς ἰδέας τοῦ συνεταιρισμοῦ ἐν Εὐρώπῃ. Ὁποίαν δὲ ἁλματικὴν ἀνάπτυξιν ἔλαβεν ὁ θεσμὸς οὗτος, ἀρκεῖ νὰ μαρτυρήσῃ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ πρῶτος συνεταιρισμὸς καταναλώσεως, τὸν ὁποῖον ἵδρυσαν ἐν Ἀγγλίᾳ οἱ 28 ὑφανταί, ἀριθμεῖ σήμερον ἕνδεκα χιλιάδας μελῶν μὲ τεράστια κεφάλαια. Οἱ ὅλοι δὲ συνεταιρισμοὶ ἑνὸς μόνον κλάδου, τοῦ κλάδου τῆς καταναλώσεως, περιλαμβάνει ἐν μὲν τῇ Ἀγγλίᾳ 2.150.000 μελῶν, ἐν Σκωτίᾳ 400.000 ἐν Γερμανίᾳ 1.7000.000 ἐν Δανίᾳ 190.000, ἐν Ἑλβετίᾳ 140.000, ἐν Αὐστρίᾳ 320.000, ἐν Οὐγγαρίᾳ 140.000, ἐν Φιλανδίᾳ 130.000, ἐν Γαλλίᾳ 850.000 καὶ ἐν Ῥωσσίᾳ 1.000.000 μελῶν. Νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία οἰκονομικῶς εὑρίσκεται εἰς θέσιν ἀνωτέραν, ὥστε νὰ δύναται ὁ Ἕλλην παραγωγὸς μόνος, ἀτομικῶς, νὰ συναγωνίζηται τὴν διεθνῆ οἰκονομικὴν ἕνωσιν; Θεωρῶ τοῦτο παράτολμον. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐκεῖνο, οὗτινος ἔχει σήμερον καὶ πρὸ παντὸς ἀνάγκην ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ μάλιστα ὁ τῆς ὑπαίθρου Χώρας, εἶναι ἡ πίστις ἡ οἰκονομική. Ἐλέχθη κἄποτε ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, δανείζουσα 20.000.000 κατ’ ἔτος εἰς τοὺς γεωργούς, κατώρθωσε νὰ ἐκτοπίσῃ τὴν τοκογλυφίαν. Τοῦτο εἶναι πλάνη, διότι, ὡς γνωστόν, ἡ Τράπεζα δανείζει κατ’ ἀποκλειστικὴν προτίμησιν εἰς κτηματίας καὶ ὄχι εἰς ἀκτήμονας καλλιεργητάς, δανείζει δὲ δι’ ἐννέα μῆνας μόνον. Ἀλλὰ δάνεια ὑπὸ τοιούτους ὅρους καὶ μάλιστα τόσον βραχυπρόθεσμα, δύνανται νὰ εἶναι θαυμάσια ὡς ἐμπορικά, ἀλλ’ ὄχι ὡς γεωργικά. Ἐκ στατιστικῆς τῆς γεωργικῆς τραπέζης τῆς Βουλγαρίας προκύπτει ὅτι κατὰ τὸ 1906 ἡ Τράπεζα αὕτη ἐδάνεισε μέχρι μὲν ποσοῦ 100 φράγκων εἰς 88.000 γεωργούς, ὁλικὸν ποσὸν 6.500.000 φράγκων, ἀπὸ 100–500 φρ. εἰς 110.000 γεωργούς, ὁλικὸν ποσὸν 23.700.000 φρ., ἀπὸ 500–1000 φρ., εἰς 7.500 γεωργούς, ὁλικὸν ποσὸν 5.000.000 δραχμῶν. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος, οὔτε τόσον ποσὸν γεωργικῶν δανείων δύναται νὰ ἐπιδείξῃ, οὔτε τοιαύτην κατανομήν. Οἱ συνεταιρισμοὶ πίστεως ἀσφαλῶς θὰ μεταβάλωσι τὰ πράγματα ἐπὶ τὰ βελτίω. Τώρα, ἐκ τῶν διαφόρων συστημάτων τῶν συνεταιρισμῶν τὸ ἄριστον καὶ θεωρητικῶς καὶ πρακτικῶς εἶναι ἐκεῖνο, καθ’ ὃ τὰ μέλη τοῦ συνεταιρισμοῦ εὐθύνονται ἀπεριορίστως δι’ ὅλης αὐτῶν τῆς περιουσίας καὶ οὐχὶ δι’ ὅσων κατέβαλον. Ἡ ἀπεριόριστος εὐθύνη ἐξασφαλίζει εἰς τὸν συνεταιρισμὸν ἰσχυρὰν πίστιν ἀπέναντι τῶν τρίτων. Ἡ ἱστορία τῶν συνεταιρισμῶν μαρτυρεῖ ὅτι ἀπὸ πεντηκονταετίας, ἀφ’ ὅτου λειτουργοῦσιν οὗτοι, οὐδεὶς ἐχρεωκόπησεν ἐκ τῶν συνεταιρισμῶν τοῦ συστήματος Ραϊφάϊζεν, καθ’ οὓς τὰ μέλη εὐθύνονται ἀπεριορίστως. Εὐτυχῶς καὶ παρ’ ἡμῖν, καὶ δὴ ἐν Θεσσαλίᾳ, οἱ ἱδρυόμενοι συνεταιρισμοὶ δέχονται τὸν τύπον τῆς ἀπεριορίστου εὐθύνης τῶν μελῶν. Ὁπωσδήποτε τὸ νομοσχέδιον ἐπιτρέπει εἰς ἕκαστον συνεταιρισμὸν νὰ ὁρίσῃ ἐν τῷ καταστατικῷ του ἂν τὰ μέλη του θὰ εὐθύνωνται μόνον δι’ ὅσων κατέβαλον, ἢ διὰ πολλαπλασίου τῆς καταβολῆς, ἢ ἀπεριορίστως δι’ ὅλης των τῆς περιουσίας. Διαθρύπτει τὴν Ἑλληνικὴν φιλοτιμίαν τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἰδέα τοῦ συνεταιρισμοῦ δὲν εἶναι ξένη, διὰ πρώτην φορὰν μεταφυτευομένη εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ εἶναι ἰδέα Ἑλληνική· διότι οἱ συνεταιρισμοὶ ἐγεννήθησαν, ἀνεπτύχθησαν καὶ ἐθαυματούργησαν ἐν Ἑλλάδι, καὶ μάλιστα τότε, ὁπότε ἡ Ἑλλὰς ἐστέναζεν ὑπὸ τουρκικὸν ζυγόν, καὶ ὁπότε οἱ συνεταιρισμοὶ ὄχι μόνον δὲν ἐτύγχανον κυβερνητικῆς προστασίας καὶ ἀρωγῆς, ἀλλὰ τοὐναντίον ἦσαν ὑπεχρεωμένοι καὶ νὰ ἀντιπαλαίωσιν πρὸς ἐξουδετέρωσιν τῶν ἀντιδράσεων καὶ τῶν διωγμῶν τῆς τουρκικῆς διοικήσεως. Οἱ ναυτικοὶ συνεταιρισμοὶ ὅλων τῶν παραλίων πόλεων τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν νήσων τοῦ ἀρχιπελάγους εἶναι περίφημοι εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν συνεταιρισμῶν. Ἐν διαστήματι τριετίας, διὰ τῶν ναυτικῶν συνεταιρισμῶν ἀπετελέσθη ἐμπορικὸς στόλος ἐκ δισχιλίων πλοίων, ἅτινα τοσοῦτον σπουδαίως ἐξυπηρέτησαν τὴν πατρίδα κατὰ τὴν μεγάλην μας ἐπανάστασιν. Ἤρκει εἷς ναυτίλος νὰ εἶχε περιουσίαν πεντακοσίων σκούδων διὰ νὰ συνεταιρισθῇ μετ’ ἄλλων ναυτίλων, κεφαλαιούχων, ξυλουργῶν, σχοινοποιῶν κλπ., καὶ ἐντὸς μικροῦ τὸ πλοῖον, διὰ τῆς κοινῆς προσπαθείας, καθειλκύετο εἰς τὴν θάλασσαν. Τὰ κέρδη διενέμοντο ἀναλόγως τῆς γενομένης ἐργασίας καὶ τῶν καταβληθέντων κεφαλαίων, διότι καὶ ἡ ἐργασία τῆς κατασκευῆς ἀπετιμᾶτο εἰς χρῆμα, οὕτως ὥστε νὰ ἐξευρεθῇ ἡ ἀξία τοῦ ὅλου πλοίου. Ἡ Θεσσαλία ἰδιαιτέρως δύναται νὰ καυχᾶται, ὅτι ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ τὸν θαυμασιώτερον συνεταιρισμόν, ὃν εἶδέ ποτε ἡ Ἑλλάς, τὸν συνεταιρισμὸν τῶν Ἀμπελακίων. Ἱδρύθη οὗτος τῷ 1795 μὲ κεφάλαιον 100.000 φράγκων, ὅπερ, μετὰ μίαν δεκαπενταετίαν, τῷ 1810, ἀνῆλθεν εἰς 20.000.000 φράγκων. Καὶ θὰ εἶναι ἴσως περίεργον νὰ γνωσθῇ ὅτι μία μεγάλη δύναμις, ἡ Αὐστρουγγαρία, ὀφείλει ἀπὸ ἑκατονταετίας, εἰς τὰ Θεσσαλικὰ Ἀμπελάκια, δέκα ἑκατομμύρια φράγκων, ἅπερ κατεβροχθίσθησαν κατὰ τὴν Αὐστροουγγρικὴν χρεωκοπίαν τοῦ 1811. Ὁ συνεταιρισμὸς τῶν Ἀμπελακίων, συνεταιρισμὸς γεωργικός, βιομηχανικὸς καὶ ἐμπορικός, κατεσκεύαζε καὶ ἐπώλει ἐρυθρᾶ νήματα ἐκ βάμβακος. Περιελάμβανεν 22 χωρία, παρὰ τὴν ὡραίαν κοιλάδα τῶν Τεμπῶν, πάντες δ’ οἱ κάτοικοι, ἄνδρες, γυναῖκες καὶ παιδία, ἦσαν μέλη τοῦ συνεταιρισμοῦ, οἵτινες καὶ μετεῖχον τῶν κερδῶν ἀναλόγως τῶν κεφαλαίων καὶ τῆς ἐργασίας ἑκάστου τῶν μελῶν. Εἶχεν ὁ συνεταιρισμὸς ἀντιπροσώπους καὶ πράκτορας ἐν Σμύρνῃ, ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἐν Ὀδησσῷ, ἐν Βιέννῃ, ἐν Ἀμστελοδάμῳ, ἐν Λονδίνῳ καὶ ἀλλαχοῦ, πάντοτε δ’ ἐκ τῶν κερδῶν προαφῃρεῖτο ποσόν τι ὑποχρεωτικῶς, πρὸς διατροφὴν τῶν γερόντων καὶ τῶν ὀρφανῶν. Διετήρει εἰς τὰ 22 χωρία, τὰ ἀπαρτίζοντα τὸν συνεταιρισμόν, κοινοτικοὺς ἰατρούς, κοινοτικὰ σχολεῖα, νοσοκομεῖα, βιβλιοθήκας κλπ. Ὁ Boulanger ἐθαύμασε τὴν ὑλικὴν εὐημερίαν ἀλλὰ καὶ τὴν ἠθικὴν δύναμιν τοῦ συνεταιρισμοῦ τῶν Ἀμπελακίων. Ἐλάχιστα ὑπῆρξαν τὰ ἐγκλήματα ἅτινα ἐτελέσθησαν κατὰ τὴν βασιλείαν τοῦ συνεταιρισμοῦ. Τοιοῦτος ὅμως θεσμὸς δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ προκαλέσῃ τὴν δυσπιστίαν καὶ τὴν ζηλοτυπίαν καὶ τὸν διωγμὸν τοῦ κατακτητοῦ. Δὲν ἦτο πεπρωμένον ὑπὸ τὴν αὐτοκρατορίαν τοῦ δεσποτισμοῦ καὶ τὸν νόμον τῆς σπάθης νὰ ἀφεθῇ νὰ ἀνατείλῃ ἡ μεγάλη ἡμέρα τῆς ἀδελφότητος, τῆς ἀλληλεγγύης καὶ τοῦ συνεταιρισμοῦ τῆς ἀνθρωπίνης ἐνεργητικότητος. Τῷ 1847, ὁ Boulanger ἔγραψεν ἐπιστολὴν πρὸς τὸν τότε Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος, ἐν ᾗ, ἀφοῦ ἐκθέτει τὰ θαύματα τὰ ἐπιτελεσθέντα ἐν Ἑλλάδι διὰ τῶν συνεταιρισμῶν τῶν ναυτικῶν καὶ τῶν Ἀμπελακίων, ἔλεγεν ὅτι ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ συστήσῃ ἐπιτροπήν, ἥτις νὰ μελετήσῃ τὴν ἐξέλιξιν τῶν ἐν Ἑλλάδι συνεταιρισμῶν, διότι ἡ γνῶσις τῶν συνεταιρισμῶν τούτων θὰ συνετέλει εἰς τὴν νοσταλγίαν καὶ εἰς τὴν ἀναγέννησιν τῆς ὡραίας ἐκείνης ἐποχῆς, καὶ θὰ ἐθαυματούργει καὶ πάλιν ἡ ἑλληνικὴ ἐργατικότης διὰ τῶν συνεταιρισμῶν. Καὶ ἄλλο τι ἀκόμη συνίστα ὁ Γαλάτης φιλέλλην εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐπειδὴ ἦτο τότε ἡ ἐποχὴ τῆς διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, συνεβούλευεν ὅπως οἱ δῆμοι καὶ οἱ γεωργοὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ ἐδέχοντο νὰ καλλιεργήσωσι τὰς γαίας διὰ συστήματος συνεταιρικοῦ, νὰ λαμβάνωσιν ὡς βραβεῖα ὡρισμένην ἔκτασιν γαιῶν δωρεάν, ἵνα ἐνθαρρυνθῇ οὕτως ἡ φιλοτιμία καὶ ὁ ζῆλος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς τοὺς συνεταιρισμούς. Τῷ 1873 ὁ αὐτὸς Boulanger, ὅτε εἶδεν ὅτι τὰ πράγματα δὲν ἀνταπεκρίθησαν πρὸς τὰς προσδοκίας αὐτοῦ καὶ δὲν εἶχεν ἀκόμη γνωρίσει ἡ ἀπελευθερωθεῖσα Ἑλλὰς τὴν ἀναγέννησιν τοῦ συνεταιρικοῦ πνεύματος, μετά τινος πικρίας ἀπέδωκε τὰ αἴτια εἰς τὸ ὅτι τὸ ὑπερδημοκρατικὸν πνεῦμα τῶν Ἑλλήνων, ἀντὶ νὰ ἐξευγενισθῇ διὰ τῶν συνεταιρισμῶν, ἐχάθη εἰς τὸν κλασικισμὸν καὶ εἰς τὰς πολιτικὰς συζητήσεις. Ἀλλ’ εὐτυχῶς σήμερον δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι τὰ πράγματα ἐν Ἑλλάδι δὲν εἶναι οἷα ἦσαν κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ 1847 καὶ τοῦ 1873. Οἱ συνεταιρισμοί, οἵτινες συνεστάθησαν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐν Ἑλλάδι, εἴτε διὰ τῆς κυβερνητικῆς προστασίας εἴτε καὶ ἄνευ αὐτῆς, μαρτυροῦσιν ὅτι τὸ ἀρχαῖον πνεῦμα τῶν συνεταιρισμῶν ἤρχισε νὰ ἀναγεννᾶται ἐν τῇ ἀρχικῇ του ἑστίᾳ. Αὐτὸς δὲ ὁ ἐνθουσιασμὸς μὲ τὸν ὁποῖον ἔγινε δεκτὸν τὸ περὶ συνεταιρισμῶν νομοσχέδιον παρὰ τῷ Ἑλληνικῷ λαῷ, ἀποδεικνύει ὅτι δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν λαμπρὰς ἐλπίδας περὶ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ θεσμοῦ. Ὁ καθηγητὴς Nicoli, γράφων περὶ τῶν Ἰταλικῶν συνεταιρισμῶν, λέγει ὅτι πρέπει κανεὶς νὰ περιέλθῃ μέρη τῆς Ἰταλίας ἐν οἷς ἀκμάζει ὁ συνεταιρισμός, διὰ νὰ ἴδῃ καὶ νὰ θαυμάσῃ ἕνα νέον πολιτισμόν, τὸν πολιτισμὸν τῆς ἀνθρωπίνης ἀδελφότητος καὶ ἐργατικότητος. Αὐτὴν τὴν ἐπίκλησιν εὐελπίζομαι ὅτι θὰ εἴμεθα εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ ἐπαναλάβωμεν, ὁπόταν οἱ συνεταιρισμοὶ δώσωσιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὴν εὐτυχίαν ἵνα ἴδῃ καὶ πάλιν ἀναγεννωμένας τὰς ἡμέρας τῆς ἑλληνικῆς ἀδελφότητος καὶ ἐργατικότητος.

§45Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀναντίρρητον, Κύριοι, ὅτι σπανίως πρὸ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας ἦλθε νομοσχέδιον τῆς σοβαρότητος καὶ σημασίας τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, καὶ τοῦτο διότι ἐπιδιώκει τὴν οἰκονομικὴν ἀκμὴν καὶ παραγωγὴν τῶν ἐν γένει παραγωγικῶν καὶ ἐργατικῶν τάξεων. Ἡμεῖς χαίρομεν ἰδιαζόντως διότι ὑπεβλήθη καὶ ἐπιψηφίζεται τὸ παρὸν νομοσχέδιον, καθότι κατὰ τὸν παρελθόντα Μάρτιον καὶ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 14ης, ὁπότε συνεζητεῖτο ἡ σύμβασις τοῦ Δημοσίου μετὰ τῆς Προνομιούχου σταφιδικῆς ἑταιρίας, εἴπομεν καὶ ἀνελύσαμεν διὰ μακρῶν ὅτι τὸ πολυθρύλλητον σταφιδικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου τόσον μᾶς ἀπησχόλησε, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ λύσιν ἄλλην παρὰ τὴν διὰ τῶν συνεταιρισμῶν. Καὶ τοῦτο διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι οἱ συνεταιρισμοὶ οἱ λεγόμενοι τῆς πωλήσεως ἐπὶ τοῦ σταφιδοκάρπου, εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἀπαλλάξωσιν ἀπὸ τῶν διαμέσων τὸν παραγωγὸν τοῦ νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν μετὰ τοῦ καταναλωτοῦ, ὥστε νὰ μὴ ἐπιβαρύνηται τὸ εἶδος τοῦτο διὰ τόσων δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἔφεραν τὴν κρίσιν κατὰ τὸ πλεῖστον τοῦ σταφιδοκάρπου. Ἐκτὸς δὲ τούτου, διὰ τῆς ἱδρύσεως τῶν συνεταιρισμῶν τῆς καταναλώσεως θὰ ἀπαλλάξωμεν τοὺς παραγωγοὺς ἐκ τῶν ὀνύχων τῶν τοκογλύφων, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ νομοθετικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν καὶ πρόκειται, κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, νὰ λάβωμεν. Μόνον διὰ τῶν συνεταιρισμῶν τῆς καταναλώσεως θὰ ἐπιτευχθῇ τὸ μέγα τοῦτο εὐεργέτημα διὰ τοὺς παραγωγοὺς καὶ τὰς ἐργατικὰς τάξεις, καθότι εἶναι γνωστὸν ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν δανείων συνάπτονται ἐπὶ παροχῇ εἰδῶν τινων πρὸς καλλιέργειαν καὶ τῶν τροφίμων συνάπτει π.χ. ὁ παραγωγὸς ἓν συμβόλαιον 800 δραχμῶν, δὲν λαμβάνει δὲ εἰς χεῖράς του παρὰ 50 ἕως 100 δραχμάς, τὰ δὲ ἄλλα λαμβάνει εἰς εἴδη πρώτης ἀνάγκης, τὰ ὁποῖα δίδονται τόσον ὑπερτετιμημένα καὶ εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε κἄποτε, ὄχι δὲ σπανίως, δηλητηριάζουσιν ἀντὶ νὰ τρέφωσι τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς ἀνθρώπους. Ἐὰν κατορθωθῇ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐγὼ τοὐλάχιστον πιστεύω, ὥστε νὰ συνενώσωμεν ἐφεξῆς τοὺς παραγωγοὺς εἰς συνεταιρισμοὺς τοιούτους καταναλώσεως, ἐκ τῆς ἱδρύσεως τῶν ὁποίων θὰ καταδειχθῶσι τὰ ἀγαθά των, θὰ ἀπαλλάξωμεν ἀσφαλῶς ἀπὸ τοὺς ὄνυχας τῆς τοκογλυφίας τοὺς παραγωγούς. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θέλει εὐδοκιμήσει καὶ δι’ ἄλλον τινὰ λόγον, διότι θέλει εἰς τὰ πρῶτά του βήματα ἐνισχυθῇ χρηματικῶς· ὅπως ἀνεγνώσαμεν εἰς τὰς ἐφημερίδας τοὐλάχιστον — διότι δὲν ἐγνώσθησαν αἱ λεπτομέρειαι τῆς συμβάσεως τῆς συναπτομένης μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τοῦ Κράτους — πρόκειται νὰ δοθῇ ποσὸν πεντήκοντα ὅλων ἑκατομμυρίων πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν συνεταιρισμῶν. Ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐξυπηρετηθῶσι σκοπιμώτερον οἱ συνεταιρισμοί, ἐὰν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἐλλείψει ἄλλου ἱδρύματος εἰδικοῦ, διότι μόνον ἱδρύματα εἰδικά, γεωργικαὶ Τράπεζαι ἢ κτηματικαί, δύνανται νὰ ἔρχωνται εἰς ἐνίσχυσιν συνεταιρισμῶν, ἐάν, λέγω, ἐπειδὴ ὑπάρχει ἔλλειψις τοιούτου ἱδρύματος, ἱδρύσῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἓν τμῆμα ἰδιαίτερον, τὸ ὁποῖον νὰ παρέχῃ τὰ δάνεια τὰ καλλιεργητικὰ καὶ τὰς χρηματικὰς χορηγίας εἰς τοὺς συνεταιρισμούς. Κατ’ ἄλλον τρόπον δὲν εἶναι δυνατόν, ὅπως ἔχει τὸ ἰσχῦον σήμερον σύστημα καὶ ὁ κανονισμὸς τῆς Τραπέζης, νὰ ἔλθῃ εἰς ἄμεσον ἐπικουρίαν καὶ πραγματικὴν ἐνίσχυσιν τῶν συνεταιρισμῶν. Ἐὰν δὲν ἱδρύσῃ ἴδιον τμῆμα, τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι ἀπηλλαγμένον τῶν ἀσχολιῶν τῶν σημερινῶν, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ἡ Τράπεζα διὰ τὰς ὑποθήκας καὶ τὰς προεξοφλήσεις καὶ διὰ τὸ συνάλλαγμα, οὐδὲν δύναται νὰ γίνῃ. Μόνον διὰ τμήματος εἰδικοῦ τοιούτου, τὸ ὁποῖον νὰ ἱδρυθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν αὐτοτελῶν γεωργικῶν Τραπεζῶν, δύναται νὰ ἐνισχύσῃ τοὺς συνεταιρισμούς. Ὅτι οἱ συνεταιρισμοὶ θὰ εὐδοκιμήσωσιν, ἔχομεν ὡς παράδειγμα τὴν Δανίαν, ἡ ὁποία πρὸ ἐτῶν εὑρίσκετο εἰς οἰκονομικὴν δυσπραγίαν πολὺ ἀνωτέραν ἐκείνης εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Ἑλλὰς σήμερον, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα διὰ τῆς ἱδρύσεως τῶν συνεταιρισμῶν καὶ διὰ τῆς διαδόσεως τοῦ συνεταιρικοῦ πνεύματος, κατωρθώθη, ἵνα μόνον διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῆς κτηνοτροφίας της, καὶ διὰ τῶν συνεταιρισμῶν τῶν κτηνοτροφικῶν ἡ Δανία σήμερον εἰσαγάγῃ ἔξωθεν εἰς τὸ Κράτος της τριακόσια πεντήκοντα ὅλα ἑκατομμύρια ἀπὸ τὰ εἴδη τῆς κτηνοτροφίας ἐξ οὗ καὶ εὑρίσκεται εἰς οἰκονομικὴν ἀκμὴν ζηλευτήν. Ἀλλὰ διὰ νὰ εὐδοκιμήσωσιν οἱ συνεταιρισμοί, χρειάζεται μεγάλη ἐργασία προσηλυτιστική· πρέπει νὰ γίγνηται διαρκὴς προπαγάνδα, ὅπως λέγεται, προκειμένου περὶ τῆς διαδόσεως τοῦ συνεργατισμοῦ, διότι ὁ λαὸς ὁ Ἑλληνικὸς εἶναι δύσπιστος εἰσέτι περὶ τὰ τοιαῦτα ἔργα. Καὶ εἶναι ἀνάγκη, παρὰ τὴν ἐπικρατοῦσαν ἀπαισιοδοξίαν περὶ μὴ δυνατῆς εὐδοκιμήσεως τῶν συνεταιρισμῶν ἐν Ἑλλάδι, νὰ καταβληθῇ πᾶσα φροντὶς καὶ προσπάθεια, ὥστε νὰ διαδοθῶσι τὰ ἀγαθὰ τὰ μέλλοντα νὰ προκύψωσιν ἐκ τῶν συνεταιρισμῶν. Πολλὴν δὲ συμβολὴν δυνάμεθα ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι πρὸς τοῦτο νὰ παράσχωμεν χάριν τῶν συμπολιτῶν μας. Ἡμεῖς—χωρὶς νὰ θεωρηθῇ τοῦτο ὡς περιαυτολογία—ἀπὸ τοῦ 1911 ἠρχίσαμεν διαλέξεις εἰς διάφορα χωρία τῆς ἐπαρχίας μας, καὶ ἐν τῷ συνεδρίῳ τῶν δημοδιδασκάλων, τὸ ὁποῖον συνῆλθε κατὰ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1912 ἐν Πύργῳ τῆς Ἠλείας, ἐκάμαμεν διάλεξιν μακρὰν καὶ συνεστήσαμεν εἰς τοὺς δημοδιδασκάλους ὅτι μία τῶν ἀποστολῶν, τὰς ὁποίας δύνανται νὰ ἔχωσι μεταξὺ ἰδίως τῶν ἀγροτῶν ἔνθα ζῶσιν, ἦτο νὰ ὁμιλῶσι καὶ νὰ ἀναπτύσωσιν εἰς αὐτοὺς τὰ τῶν ἀγαθῶν τῶν συνεταιρισμῶν. Ὅταν δὲ κατορθωθῇ νὰ διαδοθῇ ἡ ἰδέα ὡς καὶ τὰ ἀγαθὰ τὰ μέλλοντα νὰ προκύψωσιν ἐκ τῶν συνεταιρισμῶν, ὡς συνέβη καὶ ἐν ἄλλοις τόποις ὅπου λειτουργοῦσιν οἱ τοιοῦτοι οἰκονομικοὶ ὀργανισμοί, δὲν ἀμφιβάλλομεν ὅτι μίαν ἡμέραν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θέλει εὐγνωμονεῖ διὰ τοὺς συντελεστὰς τῆς οἰκονομικῆς του χειραφετήσεως διὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου.

§46Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Πρὸ δύο ἀκόμη ἑκατονταετηρίδων ὁ κοινωνικὸς θεσμός, ὁ ὁποῖος ἐπεκράτησεν παρ’ ἅπασι τοῖς κράτεσι, οὐδὲν ἄλλο ἦτο εἰμὴ εἷς συνεταιρισμός. Οἱ ἄνθρωποι ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἔζησαν μὲ τὸ πνεῦμα αὐτὸ τοῦ συνεταιρισμοῦ βοηθοῦντες ἀλλήλους, ἀλλ’ ἔφθασεν ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐθεωρήθη ὅτι τὰ δεσμὰ τὰ ὁποῖα, οὕτως εἰπεῖν, συνέδεον πρὸς ἀλλήλους τοὺς ἀνθρώπους ἵνα βοηθῶνται ἀμοιβαίως ἐν τῷ ἀγῶνι τοῦ βίου, ἦσαν δεσμὰ σιδηρᾶ τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ καταργηθῶσι. Καὶ βλέπομεν πρὸ δύο ἑκατονταετηρίδων ἀκόμη τὸν ἀγῶνα τῶν φιλοσόφων, οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν νὰ θραύσωσι τὰ δεσμὰ αὐτά, ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ ὅτι, ἐπειδὴ ὁ ἄνθρωπος εἶναι φύσει ἐλεύθερος, καὶ ἐν τούτοις λείπει ἐξ αὐτοῦ ἡ εὐτυχία, οὐδὲν ἄλλο χρειάζεται παρὰ νὰ συντριβῶσι τὰ δεσμά, ὥστε ὁ ἄνθρωπος νὰ ζήσῃ εὐτυχής. Τὰ δεσμὰ ἐβεβαιώθησαν, συνετρίβησαν, ἡ πολιτικὴ ἐλευθερία ἐδόθη εἰς ὅλους, ἀλλ’ ἐξακολουθοῦμεν ἀκόμη νὰ ἔχωμεν τὸ πρόβλημα κατὰ πόσον ὁ ἄνθρωπος εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθῇ νὰ εἶναι εὐτυχής. Αἱ νέαι ἰδέαι κατέρριψαν ἓν παρελθόν, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ὁ ἄνθρωπος κατώρθωνε τοὐλάχιστον νὰ ἔχῃ τὰ πρὸς συντήρησιν αὑτοῦ ἀπαιτούμενα, μὲ τὴν κατάργησιν δὲ τῶν ἰδεῶν αὐτοῦ παρελάβομεν τὸν ἄνθρωπον, ἐθήκαμεν αὐτὸν ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἐλεύθερον, ἐδώκαμεν αὐτῷ θεωρητικῶς πλεῖστα ὅσα δικαιώματα, ἀλλὰ συνετρίψαμεν ἅπαντα τὰ δεσμά, τὰ ὁποῖα εἶχε πρὸς τὸ παρελθόν, ὅλους ἐκείνους τοὺς δεσμοὺς μεθ’ ὧν συνεδέετο πρὸς τὸ ἔδαφος τῆς γεννετείρας του, συνετρίψαμεν αὐτὴν ταύτην τὴν ὑπόστασιν, αὐτὴν ταύτην τὴν ὕπαρξιν τοῦ ἀνθρώπου, ἱκανοῦ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸν ἀγῶνα τῆς ζωῆς. Ἡ ἰδέα τοῦ Κράτους, ἐν ᾗ ἐλεύθερος ὁ πολίτης καὶ ἐπὶ ἴσοις πολιτικοῖς δικαιώμασι ἐμφανίζεται, οὐδὲν ἄλλο ἔχει νὰ παρουσιάσῃ διὰ τὸν πολίτην εἰμὴ μόνον τὸν εἰσπράκτορα καὶ τὴν στρατιωτικὴν θητείαν. Καθήκοντα ἐπεβάλλοντο εἰς τὸν λαὸν καὶ αὐτὴν μόνον παρὰ τῆς Πολιτείας τὴν προστασίαν ἀντιλαμβάνεται ἐν τῇ πρακτικῇ· δὲν ἀπολαμβάνει οὐδεμιᾶς ἄλλης προστασίας. Πῶς θὰ ζήσῃ, πῶς θὰ ὁπλίσῃ ἡ Πολιτεία ἢ ἡ κοινωνία τὸν ἄνθρωπον ἐρχόμενον ἐν τῇ ζωῇ διὰ νὰ ζήσῃ, αὐτὸ δὲν διαφέρει τὴν Πολιτείαν· αὐτὸ διαφέρει τὸν ἄνθρωπον. Εἰς τὸ δικαίωμα αὐτὸ τὸ φυσικόν, τὸ ἀναφαίρετον, οὐδεμιᾶς τυγχάνει προστασίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀντιλαμβάνεται εἶναι μόνον ὅτι αὐτὸς μὲν ἔχει καθήκοντα πρὸς τὴν Πολιτείαν, ἡ δὲ Πολιτεία δὲν ἔχει καθήκοντα διὰ νὰ προστατεύσῃ αὐτὸν κατὰ τὸν μακρὸν ἀγῶνα τῆς ζωῆς. Ἡ κοινότης, τὴν ὁποίαν κατασυνετρίψαμεν σήμερον, οὐδὲν ἄλλο ἀποτελεῖ, καίτοι τὴν ἐπανεφέρομεν, εἰμὴ μόνον ἕνα τροχὸν τῆς διοικήσεως. Οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς τὴν παλαιὰν κοινότητα τῆς ὁποίας ὁ ἄνθρωπος ἀπετέλει μέλος καὶ παρὰ τῇ ὁποίᾳ εὕρισκεν τοὐλάχιστον τὰ πρῶτα στοιχεῖα διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ζήσῃ. Ἐρχόμενος ὁ ἄνθρωπος εἰς τὸν κόσμον μὲ τὰς δύο του χεῖρας, εὑρίσκει ὅτι ἡ γῆ ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐγεννήθη δὲν ἀνήκει οὔτε κατ’ ἐλάχιστον μόριον εἰς αὐτόν. Καὶ ἐρωτᾶται τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ὑπάρχει ἓν ἐλάχιστον μόριον γῆς εἰς τὸν ἄνθρωπον, πῶς εἶναι δυνατὸν εἰς αὐτὸν νὰ ζήσῃ; Ἀναγκάζεται, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐγκαταλείπομεν αὐτὸν οὕτω, νὰ γίνῃ ἕρμαιον ὄχι μόνον διαφόρων ἰδεῶν ἀλλὰ κυρίως τῶν ἀναγκῶν τὰς ὁποίας ἡ φύσις αὐτὴ ἐπιβάλλει. Εἰς τὸ νέον καθεστώς, ἐπειδὴ κατεδηλώθη ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη τοῦ συνεταιρισμοῦ, ἐνεφανίσθησαν κατὰ πρῶτον αἱ ἀνώνυμοι ἑταιρίαι. Ἀλλ’ αἱ ἀνώνυμοι ἑταιρίαι εἶναι συνασπισμὸς κεφαλαίων· δὲν εἶναι συνασπισμὸς ἀνθρώπων. Ἡ θρησκεία, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ πολύτιμον δεσμόν, δὲν συγκρατεῖ πλέον τοὺς ἀνθρώπους, ἡ οἰκογένεια ἐν τῇ Δύσει ἐκλονίσθη· παρ’ ἡμῖν δὲν ἐκλονίσθη ἀκόμη, ἀλλὰ δὲν γνωρίζομεν ποῦ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ, ὅτε παρατηροῦμεν ὅτι ἀλλαχοῦ δὲν σημαίνει τίποτε ἄλλο εἰμὴ μόνον ζήτημα κληρονομικὸν τῶν ἀνθρώπων τῶν κοινωνικῶν, τῶν εὑρισκομένων ἀμέσως ἐν μιᾷ ζωῇ, μετὰ διαφόρων ἄλλων ὁμοίων του μετὰ τῶν ὁποίων συγκατέχει καὶ συνεργάζεται καὶ ὑποβοηθεῖται. Ἐκβάλλομεν αὐτὸν τοῦ κοινωνικοῦ αὐτοῦ καθεστῶτος καὶ ἀφήνομεν αὐτὸν μόνον, λησμονοῦντες ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι ζῷον κοινωνικόν, ὅτι ἔχει ἀνάγκην κοινωνίας, καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ συντρίψῃ πάντα δεσμὸν πρὸς τὴν προϋπάρχουσαν κοινωνίαν νὰ τῷ δημιουργήσωμεν νέαν, διότι ἄλλως θὰ δημιουργήσῃ αὐτὸς τοιαύτην. Καὶ ἐδῶ ἔγκειται τὸ μυστήριον τῆς ἐξαπλώσεως τοῦ ἀλκοολισμοῦ. Προυχώρησαν αἱ νέαι ἰδέαι· εὗρον τὸν συνεταιρισμὸν καὶ ἐγένοντο ἐν Ἀγγλίᾳ τὰ Σωματεῖα ὡς ἐγένοντο καὶ ἐν Γαλλίᾳ αἱ κοινότητες, ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν τῶν συνδέσμων λείπει αὐτὸ τὸ θρησκευτικὸν συναίσθημα, λείπει ἡ ἰδέα τῆς ἀδελφότητος· δὲν ὑπάρχει παρὰ εἷς συνασπισμὸς μικροκεφαλαίων καὶ εἶναι ζήτημα, ἐὰν ὑπὸ τὸν συνασπισμὸν αὐτόν, δὲν κρύπτεται ἡ ὁδὸς πρὸς τὴν πάλην ἐναντίον τοῦ μεγάλου εὐεργέτου. Κατεστράφη ἡ κοινοτικὴ περιουσία, κατεστράφη ἡ κοινοτικὴ αὐτονομία, χάρις εἰς τὰς ἰδέας αὐτὰς τὰς ἐπαναστατικάς, ἀλλὰ δυστυχῶς κατεστράφη καὶ ἡ Ἑλλὰς ὑπὸ ἰδεῶν οὐχὶ ἐπαναστατικῶν ἀλλὰ ὑπὸ ἰδεῶν νέων, τὰς ὁποίας τὴν ἑπομένην τῆς ἐπαναστάσεως ἐθεώρησαν οἱ νέοι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἀναγκαίας νὰ φέρωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν ὁποίαν μόλις ἀνακύπτουσαν ἐκ τοῦ τουρκικοῦ ζυγοῦ εὗρον κοινωνικῶς συνεπτυγμένην εἰς κοινότητας, αἱ ὁποῖαι ἔδιδον ὄχι μόνον τὴν ἐκπαίδευσιν ἀρτίαν εἰς τὸν λαὸν ἀλλὰ συνεκράτουν αὐτὴν ταύτην τὴν ὑπόστασιν τοῦ ἔθνους, εἰς κοινότητας ἐν αἷς ὁ λαὸς ἐδιδάσκετο πῶς νὰ αὐτοδιοικεῖται, ἐν αἷς ἐμάνθανεν ὀλίγας ἀρχὰς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον κατ’ ὀλίγον τῷ ἐδόθη. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι, ἀγόμενοι ὑπὸ πνεύματος νεωτεριστικοῦ, κατέρριψαν ὄχι μόνον τὴν ἐκπαίδευσιν ἀλλὰ καὶ ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐβοήθουν τὸν ἄνθρωπον εἰς τὰ πρῶτα του βήματα ἐν τῇ ζωῇ, ἐδημιούργησαν τὸν δῆμον, μεθ’ οὗ οὐδὲν συνδέει τὸν ἄνθρωπον. Ἐν τῇ ἀρχαίᾳ Ῥώμῃ ἀκόμη, ὑπὸ τὸ αὐστηρὸν καθεστὼς ἑνὸς κυριάρχου λαοῦ, βλέπομεν ἐμφανιζομένους τοὺς συνεταιρισμοὺς ἐκ μέρους ὅλων τῶν καταδιωκομένων ἐκ μέρους ὅλων ἐκείνων τῶν μὴ δυναμένων ἀτομικῶς ἕκαστος νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ δίκαιά του ἐναντίον τῆς αὐταρχικῆς Πολιτείας καὶ τοῦ αὐταρχικοῦ λαοῦ, οἵτινες ἀπετέλεσαν ὁμάδας, αἵτινες πραγματικῶς ἠδυνήθησαν νὰ ἀντιστῶσι καὶ νὰ προστατεύσωσι τὰ ἴδια αὑτῶν δικαιώματα καὶ τὰ δικαιώματα τῶν ἀτόμων. Ἀπὸ τῆς ἀρχαίας ἐποχῆς, ἐὰν θελήσωμεν νὰ φύγωμεν καὶ νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν ἡμετέραν Αὐτοκρατορίαν, βλέπομεν ὅτι μεθ’ ὅλον τὸ ἀπολυταρχικὸν τοῦ πολιτεύματος, αἱ κοινότητες ὑπάρχουσιν· βλέπομεν ὡρισμένας πόλεις καὶ ὡρισμένα χωρία νὰ ἔχωσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταβάλλωσι ὡρισμένους φόρους καὶ ὡρισμένας ἔσοδα· ἀποδεικνύεται συνεπῶς ἐξ αὐτῶν ἁπλῶς ὅτι τὸ κοινοτικὸν καθεστὼς ἐξακολουθεῖ ἀπὸ τῆς Αὐτοκρατορικῆς ἐποχῆς, διότι ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν φόρων ἐκείνων, ἐὰν θελήσωμεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸν πλοῦτον τοῦ λαοῦ, θὰ ἴδωμεν ὅτι ὑπέρογκος φόρος εἶναι τοῦ νὰ πληρώνῃ ἡ Πελοπόννησις κατ’ ἔτος 1.000 ἵππους τελείως ἐπισεσαγμένους, καὶ τεράστιον ποσὸν ἀργύρου. Τοῦτο δὲν ὀφείλεται εἰς ἄλλο τι παρὰ εἰς τὸ ὅτι ὁ λαὸς αὐτὸς εὑρισκόμενος ὑπὸ τὴν προστασίαν τῆς κοινότητος, ἤθελε νὰ ἐργάζηται καὶ νὰ προοδεύῃ καὶ νὰ μὴ εἶναι μόνος εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς ζωῆς. Ἐν Ῥωσσίᾳ, καὶ ἐν γένει παρὰ τοῖς Σλαυϊκοῖς λαοῖς, ἡ ἰδέα τῆς κοινότητος τοῦ συνεταιρισμοῦ ἡ ἀποκαλουμένη μίρ, εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸν Ἄγγλον φιλόσοφον νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ Ῥωσσία δὲν θὰ κατακτήσῃ τὸν κόσμον διὰ τῶν στρατῶν της, ἀλλὰ διὰ τοῦ κοινοτικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον προοδεύει μικρὸν κατὰ μικρὸν καὶ ἐπεκτείνεται, εὑρίσκει δὲ ὁ ἄνθρωπος τὴν βοήθειαν ἐκείνην, ἡ ὁποία τῷ χρειάζεται, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ προοδεύῃ. Ἐν Σερβίᾳ συμβαίνει τοῦτο, ὅτι ἡ κοινότης εἶναι τὸ πᾶν· ἡ δὲ οἰκογένεια ἀκόμη περισσότερον. Ἐὰν δὲ ἔλθωμεν εἰς τὴν Ἑλβετίαν θὰ παρατηρήσωμεν τὸ περιεργότατον φαινόμενον, τὸ ὁποῖον ἐξηγεῖ ἡμῖν τὴν ὕπαρξιν τῆς πραγματικῆς ἐλευθερίας, καὶ διομολογεῖται παρ’ ὅλων ἐκείνων ὅτι εἰς οὐδὲν ἕτερον ὀφείλεται παρὰ εἰς τὸν συνεταιρισμὸν καὶ μόνον, εἰς τὰς κοινότητας. Ἔχομεν εἰς τὴν Ἑλβετίαν τὰ διάφορα Καντόνια, τὰ ὁποῖα ἔχουσι πλήρη αὐτοδιοίκησιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ λαὸς συμμετέχει οὐχὶ μόνον ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν διοίκησιν τῶν κοινοτήτων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν διοίκησιν τῶν κοινοτικῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς αὐτὰ ταῦτα τὰ ἄτομα, διότι μεταξὺ αὐτῶν ἐπιμερίζονται οἱ καρποί. Ἔρχομαι εἰς τὸ (δυσανάγνωστον) τὸ ὁποῖον διαιρεῖται εἰς Rot ἐξωτερικῶν καὶ ἐσωτερικῶν. Ἡ λέξις Rot ἀρχαία Κελτική, δὲν σημαίνει παρὰ ἕνωσιν πολλῶν ἀτόμων. Ἡ τοπικὴ αὐτὴ ἕνωσις διαιρεῖται εἰς χωρία, ἅτινα συνηνωμένα εἰς συνεταιρισμούς, ἀπολαύουσι τῶν καρπῶν τοὺς ὁποίους ἀποδίδει ὁ συνεταιρισμός. Ἐκεῖ βλέπομεν αὐτὸ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ὑφιστάμενον πρὸ χιλίων καὶ πλέον ἐτῶν καὶ ἐξακολουθεῖ ὑφιστάμενον ἀκόμη. Ἅπαξ τοῦ ἔτους, κατὰ τὸ ἔαρ, συνέρχονται οἱ χωρικοί, καὶ συνέρχονται μάλιστα κατὰ τὰς παλαιὰς παραδόσεις, διότι ὁ καθεὶς ἐξ αὐτῶν κρατεῖ εἰς τὴν μίαν του χεῖρα ξῖφος καὶ εἰς τὴν ἑτέραν ἀλεξιβρόχιον, καὶ ἀποφασίζουσι περὶ τῶν κοινοτικῶν των συμφερόντων, καὶ ἐκλέγουσι τοὺς ὑπαλλήλους εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἐμπιστευθῶσι τὴν διοίκησιν τῆς περιουσίας των. Καὶ ἀκριβῶς, ὅτε βλέπει τις ὅτι ἐκεῖ ὅπου ἡ ἐλευθερία ἐκρατήθη ἐπὶ τόσην σειρὰν ἐτῶν ἀδιαπτώτως καὶ ἀδιαιρέτως, ἔρχεται ἀμέσως εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ μὲν ἐλευθερία εἶναι ἀρχαία νεώτερος δὲ ὁ δεσποτισμός, ὅπερ εἶναι πραγματικῶς ἀληθές. Ἠθέλησε νὰ μιμηθῇ τὴν Ἑλβετίαν ἡ Ἀμερικὴ καὶ εἰσήγαγε τὴν ἐλευθερίαν ταύτην εἰς τὰς διαφόρους αὐτῆς Χώρας καὶ ἔχομεν τὸ township. Ἀλλ’ ὑπῆρχε διαφορὰ τοῦ συμφέροντος, τοῦ συνδέοντος τὴν Πολιτείαν πρὸς τὰ ἄτομα, τὸ ὁποῖον ἐν Ἀμερικῇ δὲν ὑπάρχει. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐκ τοῦ βιομηχανικοῦ βίου μετέπεσεν εἰς τὸν γεωργικόν, παρετηρήθη ὅτι ἦτο ἀνάγκη εἰς τὸν ἄνθρωπον νὰ ἔχῃ τεμάχιον γῆς, τὸ ὁποῖον θὰ τῷ δοθῇ ἐπ’ ἄπειρον ὡς ἄρτος, ὡς ἰδιοκτησία ἐφ’ ὅσον αὐτὸς ζῇ, ἵνα ἀπολαμβάνῃ τῶν καρπῶν αὐτοῦ. Ἀκριβῶς, κατὰ τὸ ager publicus τοῦ Ῥωμαϊκοῦ Δικαίου καὶ τὸ dominium, τὸ ἔδαφος ἀνήκει οὐχὶ εἰς τὰ ἄτομα, ἀλλ’ εἰς τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον διαμοιράζει αὐτό. Ἐφ’ ὅσον ὅμως αἱ ἀνάγκαι τῶν ἀνθρώπων ηὔξανον, εὑρέθη ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν ὁ κάτοχος ἐκεῖνος τῆς μικρᾶς μερίδος τῆς γῆς νὰ κατέχῃ τοῦτο ἐφ’ ὅρου ζωῆς, ἐξ οὗ ἦλθε τὸ σύστημα τῆς περιοδικῆς διανομῆς τῆς γῆς. Τότε δὲ ἐμφανίζεται τὸ κοινωνικὸν καθεστὼς τὸ ὁποῖον διὰ τοὺς ἐλευθέρους ἀνθρώπους ἐπεκράτησε μέχρι σήμερον καὶ ἐστάθη ὡς ἄγρυπνος φύλαξ τῆς ἐλευθερίας τῶν λαῶν. Ἐν Ἑλβετίᾳ ἡ διανομὴ τῆς γῆς ἐμφανίζεται ὑπὸ τῆς ὀνομασίας ἐκείνης, ἥτις εἶναι ἐντελῶς Γερμανικὴ καὶ κατάγεται πιθανῶς ἐκ τῆς Γερμανικῆς Allmends. Τὸ Ἄλμεντς εἶναι ἡ κινητὴ περιουσία, ἡ ὁποία περιλαμβάνει τρία τινά· τὸ δάσος, τὰ λειβάδια καὶ τοὺς καλλιεργησίμους ἀγρούς. Ἔχομεν δὲ τρία συστήματα διανομῆς τῶν προϊόντων τῶν εἰδῶν αὐτῶν, ἀναλόγως πρὸς τὰ διάφορα Καντόνια τὰ ὁποῖα ἐφήρμοσαν αὐτά. Διὰ τῆς μεθόδου ταύτης πᾶσαι αἱ ἀνάγκαι τῆς ζωῆς παρέχονται εἰς τὸν ἄνθρωπον μόλις γεννηθῇ καὶ καθιστῶσιν αὐτῷ τὴν ζωὴν δυνατήν, διότι οἱ μὲν ἀγροὶ δίδουσιν αὐτῷ τὸν σῖτον, τὸ δάσος τὴν ξυλείαν τῆς κατοικίας του καὶ τὴν θέρμανσιν, τὸ λειβάδιον δὲ τὴν βοσκὴν τῶν ζώων του, ἐξ ὧν ἔχει τὸ γάλα τὸ βούτυρον κλπ. Ἑπομένως πᾶν ὅ τι κερδίζει ἐκ τῆς προσωπικῆς ἐργασίας, εἶναι περιπλέον ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐξ ἀρχῆς ἡ Πολιτεία ὑπὸ τὴν μορφὴν ταύτην τῷ παρέχει. Ἵνα ἀπολαμβάνῃ τις τοῦ δικαιώματος τούτου, ἀρκεῖ νὰ συνδέηται οἰκονομικῶς μετὰ τῆς κοινότητος, ἔχομεν δὲ κανονισμοὺς ὑφισταμένους ἀπὸ τοῦ 15ου αἰῶνος μέχρι σήμερον, διότι εὑρέθη ὅτι οὐδεὶς νεώτερος νόμος ἢ ἀπόφασις εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντικαταστήσῃ πρακτικὸν καθεστὼς ἐξασφαλίζον τὴν εὐημερίαν τῶν κατοίκων. Ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν πόρων τῆς κοινοτικῆς περιουσίας, ἐπεμερίζεται αὕτη μεταξὺ τῶν κατοίκων. Ἐν Βασιλείᾳ, ὅπου τὰ Καντόνια διῃρέθησαν εἰς Καντόνια τῆς πόλεως καὶ εἰς Καντόνια ἀγροτικά, ἐξακολουθεῖ νὰ δίδηται εἰς τοὺς ἔχοντας τὸ δικαίωμα καύσιμος ξυλεία. Εἰς ἄλλας δὲ κοινότητας δέματα καυσοξύλων καὶ μέρος γῆς καλλιεργησίμου, εἰς ἄλλας δὲ πολλὰς μεταβληθείσας εἰς βιομηχανικάς, ἐνοικιάζουσι τὰ κτήματα καὶ ἐκ τοῦ ἐνοικίου συντηροῦνται τὰ σχολεῖα, τὰ φιλανθρωπικὰ καταστήματα, αἱ ἐκκλησίαι καὶ ἡ ἀστυνομία, ἐὰν δὲ περισεύσῃ τι ἐπιμερίζεται μεταξὺ τῶν κατοίκων. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ σύστημα τῶν ἀρχαίων Ἀθηνῶν, αἱ ὁποῖαι τὰ εἰσοδήματα τῶν μεταλλείων τοῦ Λαυρίου ἐμοίραζον εἰς τοὺς πολίτας. Εἰς τὸ Uri, Καντόνιον ἀριθμοῦν 2800 οἰκογενείας, ὁ πλυθισμὸς εἶναι διῃρημένος εἰς τέσσαρας κλάσεις· ἡ πρώτη περιλαμβάνει τοὺς κατοίκους τοὺς ἔχοντας ἰδιοκτησίαν, πῦρ καὶ φῶς. Εἰς αὐτοὺς δίδανναι ἐτησίως ἕξ μεγάλαι ἐλάται ἐκ τῶν κοινοτικῶν δασῶν. Ἡ δευτέρα κατηγορία περιλαμβάνει τοὺς μὴ ἔχοντας ἰδιοκτησίαν· οὗτοι λαμβάνουσι τέσσαρας. Οἱ ζῶντες μόνοι ἄνευ οἰκογενείας, λαμβάνουσι τρία, καὶ οἱ μὴ ἔχοντες ἴδιον οἴκημα λαμβάνουσι δύο. Σημειώτατε δὲ ὅτι ἐκεῖ συμβαίνει τὸ περίεργον ὅτι οἱ πλούσιοι εἶναι περισσότεροι, καὶ οὕτως τὸ κοινωνικὸν πρόβλημα ἐμφανίζεται ἀντιθέτως ἢ εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Ὅλα τὰ ἀναγκαῖα λοιπὸν διὰ τὴν οἰκογένειαν ὑπάρχουσι, διότι ἡ περιουσία εἶναι κοινή, καὶ πάντες κοινῶς εὐημεροῦσι ἐκ τῆς συντηρήσεως αὐτῆς. Οὕτως ἐξηγεῖται ἡ συντήρησις τῆς θαυμασίας φύσεως καὶ τῶν δασῶν ἐν Ἑλβετίᾳ, τὴν ὁποίαν μάτην διὰ δρακοντείων νόμων προσπαθεῖ νὰ φέρῃ καὶ ἐδῶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Αὐτὴν πιθανὸν νὰ φέρῃ ὁ συνεταιρισμὸς καὶ ὄχι οἱ νόμοι σας, κ. Ὑπουργέ.

§47Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νόμος εἶναι καὶ αὐτός.

§48Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Εἰς τὸ Slaris, ὅπου ὑπάρχει ἡ κολοσσιαία βιομηχανία τῶν κεφαλοδέσμων εἰς ἣν ἀσχολοῦνται χιλιάδες ἐργατῶν, εἰς τὴν κατασκευὴν δηλ. τῶν καλεμκεριῶν, τὰ ὁποῖα ἀποστέλονται ἐκεῖθεν εἰς ὅλον τὸν κόσμον, ὑπάρχει κοινοτικὸν σύστημα τοιοῦτον, ὥστε καταντᾷ ὅτι κερδίζουσιν οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι ἐκ τῆς βιομηχανίας καὶ τῆς ἐργασίας των, νὰ εἶναι τελείως περίσσευμα, διότι πληρέστατα ἱκανοποιοῦνται οἱ κάτοικοι ἐκ τῆς διανομῆς τῶν καρπῶν τῆς κοινῆς γῆς. Ἐκεῖ δὲ ὑπάρχει καὶ ἕτερον σύστημα, καθ’ ὃ οἱ καλλιεργήσιμοι ἀγροὶ ἐνοικιάζονται ἢ πωλοῦνται, καὶ μὲ τὸ ἀντίτιμον ἀγοράζεται πολὺ μεγαλειτέρα ἔκτασις μακρὰν τῆς πόλεως, καὶ οὕτω κατορθοῦται, ὥστε κατ’ ἔτος ἀντὶ τῆς παλαιᾶς καλλιεργησίμου γῆς, τῆς παραχωρηθείσης εἰς ἕκαστον πολίτην καὶ καταλαμβανομένης ἐκ τῶν ἐργοστασίων, νὰ ὑπάρχῃ ἄλλη πολὺ μεγαλειτέρα. Ἐκτὸς δὲ τούτου ἔν τισι Χώραις, ἐκτὸς τῆς κοινοτικῆς περιουσίας, τῆς ὑπαρχούσης ἀνέκαθεν καὶ τῆς ὁποίας τὰ προϊόντα λαμβάνουσιν οἱ πολῖται χάρις εἰς τοὺς συνεταιρισμούς, γίνονται διάφοροι ἑνώσεις πολιτῶν, αἵτινες ἀγοράζουσι δι’ ἴδιον λογαριασμὸν κτήματα καὶ καταρτίζουσιν οὕτω νέας κοινότητας. Τὰ ἀποτελέσματα αὐτά, ἰδίως ἐν ταῖς Χώραις τοῦ Valais εἶναι πραγματικῶς θαυμάσια. Συγκρίνατε τώρα τὴν θέσιν τοῦ Ἑλβετοῦ ἀγρότου, ὅστις ἔχει τὰ πάντα ἐκ τῆς γῆς ἣν κατέχει, πρὸς τὴν θέσιν τοῦ ἀγρότου τῶν ἄλλων Κρατῶν, ὅπου ὁ δυστυχὴς αὐτὸς εἶναι φερέοικος καὶ τὰ πάντα περιμένει ἐκ τῆς ἀτομικῆς του ἐργασίας, ὅπου ἓν ἀπρόβλεπτον γεγονὸς δύναται νὰ τὸν ἀφήσῃ ἄνευ ἄρτου, καὶ παραβάλλετε τὴν θέσιν τὴν λαμπρὰν ἐκείνου ὅστις ἀποτελεῖ μέρος συνεταιρισμοῦ ἢ κοινότητος, ἡ ὁποία βοηθεῖ αὐτὸν εἰς ὅλας ἀνάγκας του, τὸ δὲ περιπλέον τῆς ἐργασίας του τὸ ὁποῖον κερδίζει δὲν χρησιμοποιεῖ διὰ νὰ ζήσῃ ἀλλὰ διὰ νὰ βελτιώσῃ τὴν θέσιν του. Εἰς 50 περίπου ἑκατομμύρια φράγκων ἀξίας ὑπολογίζεται ἡ κατάστασις τῶν κοινοτήτων, σημειώσατε δὲ ὅτι τὰ κτήματα ταῦτα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πωληθῶσι, διότι, ἂν πωληθῶσιν ἀσφαλῶς δύνανται νὰ δώσωσι τὸ πενταπλάσιον τοῦ ποσοῦ. Ἑπομένως βλέπομεν ὅτι ὁ ἄνθρωπος μόλις ἐρχόμενος εἰς τὸν κόσμον, εὑρίσκεται κάτοχος μιᾶς περιουσίας ἐκ τῆς ὁποίας ἀσφαλῶς οὐδέποτε θὰ κινδυνεύσῃ νὰ ἀποθάνῃ τῆς πείνης, διότι οὐδέποτε δύναται νὰ ἀποξενωθῇ αὐτῆς. Καὶ ἡ νομικὴ σχέσις ἀκόμη, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐπὶ τῶν περιουσιῶν αὐτῶν εἶναι περιεργοτάτη. Δὲν εἶναι οὔτε dominium, οὔτε condominium, οὔτε universitas; εἶναι ἁπλῶς ἑκάστη κεινότης πρόσωπον νομικόν, ἀλλὰ νομικὸν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἦτο ἄγνωστον εἰς τὸ Ῥωμαϊκὸν Δίκαιον, διότι καὶ αὐτοὶ ἀκόμη οἱ glossatores τὸ κατεδίκασαν, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τοποθετήσωσιν αὐτὸ ἐντὸς τῶν ὁρισμῶν τοῦ δικαιώματος· δὲν ἐνασκοῦσι δικαίωμα ἀθροιστικῆς ἰδιοκτησίας, propriété colcletive, ἀλλὰ propriété commune. Δὲν εἶναι τὸ ἄθροισμα τῶν ἀτόμων ὁ κύριος τῆς γῆς, ἀλλ’ εἶναι ἓν σωματεῖον διηνεκές, τὸ ὁποῖον αὐτὸ κατέχει καὶ αὐτὸ διανέμει, ὁ δὲ πολίτης δὲν ἀπολαμβάνει τίποτε ἄλλο εἰμή, μόνον τοὺς καρποὺς μιᾶς γῆς, ἡ ὁποία εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἀπαλλοτριωθῇ, καὶ τὴν ὁποίαν οὐδείς ποτε δύναται νὰ τοῦ στερήσῃ. Ἑπομένως ἡ λύσις τῆς μὴ ὑπάρξεως τοκογλύφων εἶναι πρόχειρος· δὲν δύναται κατ’ οὐδένα λόγον ὁ χωρικὸς νὰ φύγῃ ἐκ τῆς πατρῴας γῆς, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐγεννήθη, πρόβλημα τὸ ὁποῖον ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις προσεπάθησαν νὰ συγκρατήσωσι, πρόβλημα τὸ ὁποῖον εἶναι ζήτημα κατὰ πόσον συμβιβάζεται πρὸς τὰς νεωτέρας περὶ κεφαλαιοποιήσεως τῶν κτημάτων ἰδέας, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον εἶναι ἀληθές, διότι ἔχει ἄμεσον συμφέρον ἡ Πολιτεία, ὅπως τὸν χωρικόν, ὁ ὁποῖος κατέχει κτῆμά τι, νὰ μὴ ἀφήσῃ νὰ στερηθῇ αὐτοῦ, διότι τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ χάσῃ τὸ κτῆμά του γίνεται φερέοικος, γίνεται ἐκ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι, ἐχθροὶ πλέον τῆς κοινωνίας, ἔρχονται εἰς τὰς πόλεις διὰ νὰ ἐνσπείρωσι τὸ μῖσος κατὰ τῆς κοινωνίας ἡ ὁποία ἐστέρησεν αὐτοὺς τοῦ μικροῦ κτήματός των. Σημειώσατε δ’ ὅτι ταῦτα περὶ συνεταιρισμῶν παραγωγῆς, οἱ ὁποῖοι συνεταιρισμοὶ εἶναι οἱ μόνοι οἱ ὁποῖοι ηὐδοκίμησαν πράγματι, καὶ οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ εὐδοκιμήσωσιν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι, ὅτε εὑρισκόμην ἐν Ἀγγλίᾳ, συνεζητεῖτο ἐν Ἑλλάδι τὸ ζήτημα τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Εἶχον γράψει τότε φυλλάδιόν τι ἐναντίον τοῦ μονοπωλίου, ἐν τῷ ὁποίῳ ἔλεγον ἀληθῶς ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα παρὰ μόνον διὰ τοῦ συνεταιρισμοῦ. Τὸ φυλλάδιον αὐτὸ ἔκαυσαν τότε εἰς διάφορα συλλαλητήρια καὶ μὲ ἀπεκάλεσαν προδότην τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ! Ἔχομεν διὰ τῶν συνεταιρισμῶν νὰ παραγάγωμεν καὶ βελτιώσωμεν χιλίων εἰδῶν προϊόντα. Ἕκαστος ἐξ ἡμῶν, ἐκ τῆς ἰδίας του ἐπαρχίας θὰ γνωρίζῃ τί παράγει ἡ Ἑλλὰς καὶ τί δυνάμεθα πραγματικῶς νὰ προσφέρωμεν εἰς τὸ ἐμπόριον τὸ ἐσωτερικὸν καὶ τὸ ἐξωτερικόν. Ἐκλεκτὰ προϊόντα παραμένουσιν ἀπώλητα, διότι διὰ τὸν ἕνα ἢ διὰ τὸν ἄλλον λόγον κατορθώνομεν νὰ μὴ εἶναι γνωστὰ ὑπὸ ὡρισμένην μορφὴν, ὑπὸ διακεκριμένον τύπον. Τὸ ἑνιαῖον τῆς κατεργασίας ἐλλείπει ἀκριβῶς, διότι οὐδεμία ἐδόθη ποτὲ προσοχή, ἡ δὲ κατανάλωσις εἶναι εἰθισμένη πάντοτε νὰ ζητῇ ὡρισμένα προϊόντα, ὡρισμένον τύπον· ἐφ’ ὅσον δὲ δὲν εὑρίσκει αὐτὰ ἀποκρούει τὸ προϊόν. Μέλι τοῦ Ὑμηττοῦ, ἂν θελήσῃ τις νὰ παραγγείλῃ, πᾶν ἄλλο θὰ λάβῃ τὸ δεύτερον ἔτος ἢ τὴν ποιότητα, τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ προηγούμενον ἔτος. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ διὰ τοὺς οἴνους, τὸν τυρόν, τὰς ἐλαίας καὶ δι’ ὅλον ἐκεῖνο τὸ πλῆθος τῶν ἑλληνικῶν προϊόντων, τὰ ὁποῖα παράγονται. Ὅσαι οἰνοποιΐαι ἐν Ἑλλάδι κατώρθωσαν νὰ παραγάγωσιν ὡρισμένους τύπους, αὐταὶ ἔχουσιν ἐργασίαν καὶ οἱ οἶνοι τῶν καταναλίσκονται ἀνὰ τὸ ἐξωτερικόν. Ἔχομεν τοὺς οἴνους τῶν Πατρῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσιν ὡρισμένους τύπους, τοὺς οἴνους τῆς Ἐνιαίας, οἱ ὁποῖοι ἐπίσης εἶναι ὡρισμένου τύπου, καὶ ἐφ’ ὅσον ζητεῖται παραγγελία ἡ οἰνοποιία ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς δαπάνας τις· ὁ πελάτης εὑρίσκει τακτικὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλει καὶ ἡ κατανάλωσις εἶναι πρόθυμος. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς καταναλώσεως, ἐκεῖ ἐμφανίζεται ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον εἶναι ζήτημα ἂν θὰ ἐμφανισθῇ ἐν Ἑλλάδι, ἐνῷ ἐνεφανίσθη ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Ὁ συνεταιρισμὸς καταναλώσεως κλονίζει τὴν μεσαίαν τάξιν, ἡ ὁποία ἔχει εἰς χεῖράς της τὸ ἐμπόριον τῶν πραγμάτων αὐτῶν, καὶ πρὸς στιγμὴν ἐπιστεύθη ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ διὰ τῆς ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἐργασίας τῶν συνεταιρισμῶν καταναλώσεως, μία κρίσις εἰς τὴν τάξιν ἐκείνην, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὴν ὕπαρξιν τοῦ Κράτους, τῆς ἐμπορικῆς τάξεως. Ἀλλὰ καὶ ὁ κίνδυνος αὐτὸς ἐξέλιπεν· ἐξέλιπε διὰ τὸ Κράτος ὄχι ὅμως καὶ διὰ τὸ κοινόν, διότι παρετηρήθη ὅτι ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ μικροὶ καταστηματάρχαι, οἱ ὁποῖοι ἐπώλουν τὰ εἴδη καταναλώσεως καὶ τὰ ὁποῖα διὰ τῶν συνεταιρισμῶν τοῖς ἀφῃρέθησαν, μετεβλήθησαν εἰς πωλητὰς οἰνοπνεύματος καὶ ἡ κατανάλωσις τοῦ οἰνοπνεύματος καὶ ἡ πρόοδος τοῦ ἀλκοολισμοῦ ἐπέφερε θλιβερὰ ἀποτελέσματα, ὥστε νὰ σκέπτηταί τις, ἄν, προκειμένου περὶ νεωτερισμῶν καταναλώσεως, εἶναι πρακτικὸς τουλάχιστον ἀπὸ ἠθικῆς ἀπόψεως ὁ νόμος. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν τὰ αὐτὰ ἔθιμα, διότι ἐν Ἑλλάδι ὁ ἀλκοολισμὸς εἶναι ἐξαίρεσις· εἶναι ὅμως πιθανὸν νὰ κλονίσωμεν τὴν τάξιν ἐκείνων τῶν ἐμπόρων, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ συντηρητικὸν στοιχεῖον ὠφέλιμον. Βεβαίως, ἂν ὑποχρεώσητε αὐτοὺς νὰ ἐκλέξωσιν ἄλλο ἔργον, δὲν θὰ μεταβληθῶσιν εἰς πωλητὰς οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν, διότι ἡ κατανάλωσις αὐτῶν ἐν Ἑλλάδι δὲν εἶναι μεγάλη· ὁπωσδήποτε ὅμως ὑπάρχει κίνδυνός τις εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ πρέπει μετὰ μεγάλης προνοίας νὰ προβῶμεν. Βλέπομεν λοιπὸν ὅτι τὸ μόνον πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ βοηθήσῃ τὸν λαὸν ἐν τῇ ἐξασκήσει τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων, ἐν τῇ κατανοήσει τῆς ἰδίας τῆς Πολιτείας, ἐν τῇ κατανοήσει τῆς ἰδέας τοῦ Κράτους, ἐν τῇ διοικήσει τῶν Δήμων, δὲν εἶναι ἄλλο τι εἰμὴ μόνον ἡ συνταύτισις τοῦ ἀτομικοῦ συμφέροντος μὲ αὐτὴν ταύτην τὴν ὕπαρξιν τῆς μικρᾶς Πολιτείας, ὅπως δυνάμεθα νὰ ἀποκαλέσωμεν τὴν κοινότητα, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐγεννήθη καὶ ἐν τῇ ὁποίᾳ θὰ ζήσῃ. Ὅταν λοιπὸν δώσωμεν προσοχὴν εἰς τοὺς συνεταιρισμούς, τῶν ὁποίων ὁ νόμος φρονῶ ὅτι ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ τοῦ νόμου περὶ κοινοτήτων, διότι ὁ νόμος περὶ κοινοτήτων, ὅπως ἐδημιουργήθη, εἶναί τι τὸ πλασματῶδες, ἐνῷ ὁ νόμος αὐτὸς θὰ δημιουργήσῃ τὴν βάσιν ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ ἐπέλθωσιν αἱ κοινότητες, θὰ δώσωμεν εἰς τὸν λαὸν ὅλα τὰ μέσα τῆς ἀναπτύξεως καὶ προστασίας τῶν ἰδίων του συμφερόντων καὶ θὰ καταστήσωμεν αὐτὸν ἱκανόν, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἤθελε δυνηθῆ μόνος του νὰ προνοῇ περὶ τῶν ἰδίων ἑκάστου ἀτόμου συμφερόντων, νὰ προνοήσῃ περὶ τῶν γενικωτέρων συμφερόντων τῆς κοινότητος καὶ τῶν ἔτι γενικωτέρων τοῦ Κράτους.

§49Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὡς μέλος τοῦ Σώματος καὶ ὡς πολίτης, ὁ ὁποῖος ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν καὶ διὰ τοῦ λόγου, τοῦ προφορικοῦ καὶ τοῦ γραπτοῦ, καὶ διὰ τῆς ἀμέσου ἐνεργείας, ἐπεδίωκον τὴν συνεργατικὴν ὀργάνωσιν ἐν τῷ τόπῳ μας, ὀφείλω καὶ ἐγὼ νὰ ἐκφράσω θερμὰ συγχαρητήρια πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸ σημαντικὸν νομοθετικὸν μέτρον, τὸ ὁποῖον φέρει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὁ ὁποῖος μὲ τὴν εἰσήγησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου μέλλει νὰ ἀποβῇ ὁ λυτρωτὴς καὶ τῶν γεωργῶν καὶ τῶν ἐργατῶν καὶ τῶν καταναλωτῶν ἐν γένει, διὰ τῆς ἐνισχύσεως τῆς μεταξὺ αὐτῶν συμπράξεως διὰ μέσου τοῦ σωτηρίου θεσμοῦ τοῦ συνεργατισμοῦ. Ὀφείλω δὲ καὶ ἐγὼ, μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τῶν κυρίων Συναδέλφων, νὰ προσθέσω δύο λέξεις ἐν σχέσει μὲ τὴν ὀργάνωσιν καὶ τὴν διεύθυνσιν τῶν συνεργατικῶν ἑνώσεων. Βεβαίως τὸ νομοσχέδιον, γενόμενον νόμος τοῦ Κράτους, θὰ ἀποτελέσῃ τὸν θεμέλιον λίθον τοῦ θεσμοῦ τοῦ συνεταιρισμοῦ ἐν Ἑλλάδι. Βεβαίως τὰ διοικητικὰ ὄργανα, περὶ ὧν προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἐπιβλέπωσι τὰς συνεργατικὰς ὀργανώσεις καὶ θὰ ἐνισχύωσι καὶ θὰ διευκολύνωσιν αὐτὰς ὑπὸ πλείστας ἐπόψεις. Ἀλλὰ νομίζω ἀναγκαῖον ἵνα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ βέβαια ὑπ’ ὄψει του σειρὰν μέτρων διοικητικῶν πρὸς πληρεστέραν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου, συνεργασθῇ μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὅπως μεριμνήσωσιν περὶ καταρτισμοῦ προσωπικοῦ ἁρμοδίου διὰ τὴν διεύθυνσιν καὶ τὴν λογιστικὴν ὑπηρεσίαν τῶν συνεταιρισμῶν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν ἔλλειψιν λογιστῶν καὶ ἁπλῶν ἀκόμη καταστιχογράφων. Τοιαῦτα μόνον πρόσωπα θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλαμβάνωσι τὰ ἔργα διευθυντῶν καὶ λογιστῶν τῶν συνεταιρισμῶν ἀνὰ τὰ διάφορα χωρία τὰ ἀπόμερα, μέχρι τῶν ὁποίων τῆς διοικήσεως ἡ μέριμνα δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ φθάνῃ, παρὰ κατ’ ἀραιότατα διαστήματα. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ προτείνω ἐν τῷ Γεωργικῷ Συνεδρίῳ τοῦ Βόλου, τῷ 1912, διάφορα μέτρα ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ἀγροτικῆς πίστεως καὶ τῶν συνεταιρισμῶν καὶ ἐν γένει περὶ τῆς ὀργανώσεως τῆς Γεωργικῆς Οἰκονομίας παρ’ ἡμῖν. Μεταξὺ τῶν ἄλλω εἶχον προτείνει νὰ ἱδρυθῶσιν φροντιστήρια γεωργικὰ εἰς τὰ διδασκαλεῖα, τότε μάλιστα ὑπῆρχε μόνον ἓν διδασκαλεῖον ἐν Ἀθήναις, ἤδη δὲ ἱδρύονται καὶ ἄλλα, νὰ λειτουργῶσιν εἰς αὐτὰ φροντιστήρια παρασκευάζοντα τοὺς δημοδιδασκάλους διὰ τὴν συνεργατικὴν προπαγάνδαν. Ἡ πρότασίς μου εἶχεν ὡς ἑξῆς· (ἀναγινώσκει). «Νὰ ἱδρυθῇ φροντιστήριον Γεωργικῆς Οἰκονομίας ἢ Συνεργατισμοῦ» εἰς τὸ Διδασκαλεῖον Ἀθηνῶν, τὸ ὁποῖον θὰ λειτουργῇ ἐπὶ μῆνάς τινας κατ’ ἔτος μὲ προσωπικὸν ἐκ τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων τοῦ τμήματος Γεωργίας, τοῦ γραφείου Γεωργικῆς Οἰκονομίας καὶ Συνεργατισμοῦ καὶ καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Εἰς τὸ Φροντιστήριον τοῦτο θὰ διδάσκωνται ὑποχρεωτικῶς οἱ τελειόφοιτοι τοῦ Διδασκαλείου, οἱ τελειόφοιτοι τῶν Γεωργικῶν σχολῶν, οἱ τελειόφοιτοι τῶν Ἱερατικῶν σχολῶν καὶ ἄλλοι μαθηταί, στοιχεῖα τῶν ἑπομένων μαθημάτων· 1ον) Κοινωνικῆς Οἰκονομίας, ἐφηρμοσμένης εἰς τὴν Γεωργίαν, 2ον) Γεωργικῆς Νομοθεσίας καὶ Στατιστικῆς, 3ον) Γεωργικοῦ Συνεργατισμοῦ, 4ον) Γεωργικῆς Γεωγραφίας τῆς Ἑλλάδος καὶ 5ον) Γεωργικῆς Λογιστικῆς. Ὅτε δὲ θὰ ἐξέρχωνται θὰ παρέχηται εἰς τοὺς σπουδαστὰς εἰδικὸν πιστοποιητικὸν σπουδῶν, ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν θὰ γίνωνται δεκτοὶ εἰς ἐξετάσεις διπλωματικὰς οἱ μαθηταὶ τῶν σχολῶν καὶ οἱ δημοδιδάσκαλοι. Νὰ εἰσαχθῇ ἔπειτα τὸ μάθημα τῆς καταστιχογραφίας εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, καὶ νὰ χορηγῆται εἰδικὸν πιστοποιητικὸν καταστιχογράφου εἰς τοὺς εὐδοκιμοῦντας μαθητάς. Νὰ ἱδρυθῶσιν ἐπίσης ἑσπεριναὶ Λογιστικαὶ σχολαί, μία ἢ περισσότεραι, ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν νομῶν καὶ ταῖς μεγαλειτέραις πόλεσι τοῦ Κράτους, ἑδρεύουσαι ἐν τοῖς Γυμνασίοις μὲ μονοετεῖς σπουδάς, χορηγοῦσαι δὲ δίπλωμα λογιστοῦ. Οὕτω θὰ κατορθωθῇ ἡ ἀπόκτησις λογιστῶν, ἀπαραιτήτων διὰ τὴν γεωργικὴν καὶ τὴν ἄλλην συνεργατικὴν ὀργάνωσιν». Ἐν τοιούτοις φροντιστηρίοις θὰ διδαχθῶσι στοιχειώδη μαθήματα οἱ δημοδιδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι οἱ φορεῖς τοῦ πνεύματος τοῦ συνεταιρισμοῦ εἰς τὰς πόλεις, εἰς τοὺς κάμπους, εἰς τὰ βουνά. Μὴ λησμονῶμεν ὅτι μεγάλοι συνεργατισταί, ὅπως ὁ Λουτζάτι ἐν Ἰταλίᾳ καὶ ὁ Ραϊφάϊζεν ἐν Γερμανίᾳ, ἀνέθηκαν τὴν διεύθυνσιν τῶν συνεταιρισμῶν εἰς τοὺς δημοδιδασκάλους καὶ τοὺς ἱερεῖς. Ἤδη ἡμεῖς ἔχομεν ἀρκετοὺς δημοδιδασκάλους, διευθύνοντας συνεταιρισμούς. Ἔχομεν ὑπ’ ὄψει τὸν συνεταιρισμὸν Ἁλμυροῦ, τὸν ὁποῖον ὠργάνωσεν καὶ διευθύνει ὁ δημοδιδάσκαλος Μιχόπουλος· τῶν Μεσογείων, τὸν ὁποῖον διευθύνει ὁ διδάκτωρ τῶν Μαθηματικῶν Ἰω. Χούντας· τὸν οἰνοποιητικὸν τῶν Μεγάρων, τὸν ὁποῖον διευθύνει ὁ καθηγητὴς Σακελλαρίου κλπ. Λοιπὸν διὰ τοιούτων φροντιστηρίων θὰ εὕρωμεν τὸ ἀναγκαῖον προσωπικόν, τὸ ὁποῖον θὰ διευθύνῃ τοὺς συνεταιρισμούς. Ἄνευ τοιούτου προσωπικοῦ δὲν θὰ εἶναί ποτε δυνατὸν μὲ μόνον τὸν ἐνθουσιασμὸν τῶν ὀργανωτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ περιοδεύωσιν ἢ τῶν ἰδιωτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι τὴν εὐγενῆ φιλοδοξίαν νὰ βοηθήσωσιν εἰς τὸ συνεργατικὸν κήρυγμα, νὰ ἔχωμεν βιωσίμους συνεταιρισμούς, πρέπει δὲ νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι, ἐὰν εἰς μέρος τι ἀποτύχῃ ὁ σπόρος τοῦ συνεταιρισμοῦ, θὰ εἶναι δύσκολον νὰ ξαναφυτρώσῃ πάλιν.

§50Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἐν Γερμανίᾳ οἱ δημοδιδάσκαλοι ἔκαμαν τοὺς συνεταιρισμούς;

§51Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν Αὐστρίᾳ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἔλαβον τὴν μεγίστην ἐξάπλωσιν οἱ συνεταιρισμοὶ ὑπὸ τῶν δημοδιδασκάλων καὶ ἱερέων.

§52Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω νὰ ἀνακοινώσω, ὅτι, κατόπιν τῆς ἐκδόσεως τῆς ἐγκυκλίου τῆς γνωστῆς ὑπὸ τὸ ὄνομα «De rerum novarum» ὑπὸ τοῦ Πάππα Λέοντος, διὰ τῆς ὁποίας ἤρχισεν ἡ Ἁγία ἕδρα τῆς Ρώμης νὰ ἐγκαινιάζῃ κοινωνικὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία ὠνομάσθη κατόπιν «Χριστιανικὸς Σοσιαλισμός», ἱερεῖς ἀποσταλέντες ἀπὸ τῆς Ρώμης καὶ περιοδεύσαντες τὴν Ἰταλίαν ἐδημιούργησαν πληθὺν ἐργατικῶν ἑνώσεων. Μόνον ὁ ἱερεὺς Cerutti ἵδρυσεν ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν ἀνὰ τὴν Νότιον Ἰταλίαν καὶ Σικελίαν περὶ τοὺς 600 συνεταιρισμούς, οἱ ὁποῖοι σήμερον εἶναι εἰς κατάστασιν ἀνθηροτάτην. Ἐκτὸς τούτου νομίζω ὅτι παραλλήλως μὲ τὴν ἵδρυσιν τοιούτων φροντιστηρίων, πρέπει νὰ εἰσαγάγωμεν καὶ τὸ μάθημα τῆς καταστιχογραφίας εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν νέους, οἱ ὁποῖοι νὰ δύνανται νὰ κρατῶσι στοιχειώδη λογιστικὰ βιβλία. Ἐπίσης νὰ διδάσκηται τὸ μάθημα τῆς Λογιστικῆς ἐν παντὶ Γυμνασίῳ τοῦ Κράτους ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν νομῶν ὅπου οἱ εὐδοκιμοῦντες μαθηταί, μετὰ μονοετεῖς σπουδάς, νὰ ἀποκτῶσι δίπλωμα λογιστοῦ. Γνωρίζουσιν ἴσως πολλοὶ συνάδελφοι, ὅτι ἐν Ἰταλίᾳ τοῦ λογιστοῦ ὁ τίτλος θεωρεῖται ἐξ ἴσου τιμητικὸς καὶ σημαντικός, ὅπως καὶ ὁ τίτλος κάθε ἐπιστήμονος, π. χ. τοῦ δικηγόρου ἢ τοῦ διδάκτορος. Οἱ Ἰταλοὶ πρὸ τοῦ ὀνόματος αὐτῶν θέτουσιν τὰ τρία στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα δηλοῦσι τὸ ἐπάγγελμά των. Οἱ λογισταὶ θεωροῦσιν τιμήν των νὰ θέτωσιν πρὸ τοῦ ὀνόματός των τὰ στοιχεῖα Rap τὰ ὁποῖα δηλοῦσιν τὸ ἐπάγγελμά των, Rappionere. Ὁ λόγος, δι’ ὃν ἡ συνεργατικὴ ὀργάνωσις, καὶ ἡ ἀστικὴ καὶ ἡ ἀγροτική, ἔχει θαυμασίως ἐπιτύχει ἐν Ἰταλίᾳ, εἶναι ἡ διάδοσις τῆς λογιστικῆς. Διὰ τοῦτο συνιστῶ εἰς τοὺς ἀξιοτίμους κ. Ὑπουργοὺς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, νὰ φροντίσωσι διὰ τὸν καταρτισμὸν καταλλήλου προσωπικοῦ διὰ τὴν διεύθυνσιν τῶν συνεταιρισμῶν, διότι ἄνευ προσωπικοῦ τοιούτου δὲν θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἐπιτύχῃ ἡ ἰδέα τοῦ συνεταιρισμοῦ. Περατῶν τὸν λόγον μου τονίζω καὶ πάλιν ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐλπίζομεν ὅτι θὰ περιορισθῇ κατὰ πολὺ ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν ἐργατῶν καὶ τῶν καταναλωτῶν καὶ τῶν παραγωγῶν ὑπὸ τῶν ἐργοδοτῶν καὶ τῶν διαμέσων, τοὺς ὁποίους ὁ Γάλλος καθηγητὴς Pipe δικαίως ὀνομάζει κοινωνικὰ παράσιτα, οὕτως ὥστε νὰ φέρωμεν ἡμέρας εὐτυχίας εἰς τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§54Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου περὶ Ταμείου Ἀμύνης τῆς οἰνοπαραγωγῆς».

§55ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς προταχθῇ. (Προταχθεῖσα ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου περὶ Ταμείου Ἀμύνης τῆς οἰνοπαραγωγῆς τῆς ἐπαρχίας Λευκάδος»).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ περιθάλψεως τῶν συνεπείᾳ τοῦ πολέμου στερηθέντων τῶν ἑδρῶν των ἐπισκόπων». Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§57Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τὸ ἄρθρον μόνον τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς· «εἰς τοὺς στερηθέντας Ἐπισκόπους συνεπείᾳ διωγμοῦ ἢ τοῦ πολέμου τῆς Ἐπισκοπῆς αὐτῶν δύναται νὰ ἀπονέμηται περίθαλψις μηνιαία μέχρι 300 δραχμῶν, ἐφ’ ὅσον διαμένουσιν ἐντὸς τοῦ Βασιλείου καὶ δὲν ἀποκατεστάθησαν εἰς Ἐπισκοπήν».

§58Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου οὐδεμίαν ἔχω ἀντίρρησιν· ἀπεναντίας θεωρῶ τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον λαμβάνετε πολὺ ὀρθόν. Μοὶ δίδεται ὅμως ἡ εὐκαιρία ἐπὶ τῇ ψηφίσει τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ ἑξῆς. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν Χωρῶν, ὅπου ὑπῆρχον Μητροπολῖται, ἐξακολουθεῖ ἡ χειροτονία ἐπισκόπων ὑπὸ τῶν Μητροπολιτῶν αὐτῶν χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη καὶ χωρὶς νὰ ἔχωσι πλέον οὗτοι τὸ δικαίωμα τοῦτο.

§59Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν περιλαμβάνεται τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ.

§60Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν περιλαμβάνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναμφιβόλως, ἀλλ’ ἡ δημιουργία τοιούτων Ἐπισκόπων δύναται νὰ γεννήσῃ εἰς αὐτοὺς δικαιώματα ὄχι πλέον πρὸς σύνταξιν ἢ περίθαλψιν, ἀλλὰ δικαιώματα πρὸς κατάληψιν θέσεων ἀναλόγων πρὸς ἐκείνους, τοὺς μάρτυρας ὄντως ἐπισκόπους, διὰ τοὺς ὁποίους πολὺ ὀρθῶς ἐμερίμνησεν ἡ Πολιτεία. Καὶ εἰς τὰ καθήκοντα τῆς Ἱερᾶς Συνόδου δὲν δύναται νὰ ὑπεισέλθῃ Μητροπολίτης ὅσον μέγας καὶ ἂν εἶναι, ὥστε νὰ χειροτονῇ αὐτὸς ἐπισκόπους.

§61Α. ΜΑΛΑΣΠΙΝΑΣ. Ἔχουσι τὸ δικαίωμα αὐτὸ οἱ Μητροπολῖται.

§62Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἔπαυσαν πλέον νὰ τὸ ἔχωσιν· ἑπομένως, καὶ ἂν ἀκόμη τὸ Ὑπουργεῖον δὲν νομίσῃ πρέπον νὰ ἐμποδίσῃ τὴν δημιουργίαν τοιούτων τιτουλαρίων ἐπισκόπων, δὲν πρέπει πάντως νὰ λάβῃ αὐτοὺς ὑπ’ ὄψιν πρὸς κατάληψιν ἐπισκοπικῶν θέσεων ἢ ἄλλων δικαιωμάτων, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἐξακολουθῇ ἕκαστος Μητροπολίτης τοὺς διακόνους του νὰ προχειρίζῃ ἐπισκόπους καὶ ἔπειτα νὰ ἀποστέλλῃ αὐτοὺς εἰς τὴν Ἑλλάδα ἵνα καταλαμβάνωσι θέσεις, τὰς ὁποίας μόνον ἡ τακτικὴ ἱεραρχία δικαιοῦται νὰ παρέχῃ. Καὶ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ νομοσχεδίου ἀφορῶντος εἰς περίθαλψιν ἀνθρώπων περιελθόντων εἰς στερήσεις, συνεπείᾳ τοῦ πολέμου, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ συστήσω ὅπως καὶ τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἀπονομὴν συντάξεως εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ θύματος ἐκείνου τῶν Σερρῶν, μὴ μείνῃ τόσον χαμηλὰ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ μὴ μείνῃ ἀπροστάτευτον τὸ κυριώτερον θῦμα τοῦ πολέμου, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ οἰκογένεια τοῦ μάρτυρος ἐκείνου εὑρίσκεται ἐν στερήσει μεγαλειτέρᾳ ἐκείνης τῶν ἐπισκόπων καὶ τῶν ἄλλων τιτουλαρίων περὶ τῶν ὁποίων μεριμνᾷ ἤδη ἡ Πολιτεία.

§63Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις περιώρισε τὴν προστασίαν αὐτῆς ἐπὶ τῶν ἐπισκόπων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπώλεσαν τὴν ἐπισκοπὴν αὐτῶν συνεπείᾳ τοῦ πολέμου ἢ ἕνεκα τοῦ πολέμου. Περὶ Ἐπισκόπων ἄλλων ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν ἔλαβε πρόνοιαν. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ ἄρθρον μόνον ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ).

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μισθώσεως ἰδιωτικῶν οἰκημάτων ὡς διδακτηρίων τῶν σχολείων τοῦ Κράτους». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1ον καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2ον).

§65Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν παρεκάλεσα ὅπως, ἐφ’ ὅσον τὸ μίσθωμα δὲν ὑπερβαίνει τὰς 250 δραχμάς, νὰ μὴ ἀπαιτῆται ἡ καταβολὴ ἐγγυήσεως.

§66Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν ἐνόμισα ὅτι πρέπει νὰ παραιτηθῶμεν τῆς ἐγγυήσεως. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 2ον καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 3ον).

§67Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἐν τῷ νόμῳ ὁρίζεται ὅτι, ἐντὸς πέντε ἡμερῶν ἀπὸ τῆς δημοπρασίας, ἐκδίδεται ἡ ἀπόφασις, ἀλλὰ πρέπει νὰ κανονισθῇ τρόπος δημοσιότητος τῆς ἀποφάσεως, ἵνα λαμβάνῃ γνῶσιν αὐτῆς ὁ ἐνδιαφερόμενος.

§68Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡ δημοπρασία γίνεται δημοσίᾳ, καὶ γίνεται γνωστὴ ἡ ἀπόφασις.

§69Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον αἱ δημοπρασίαι γίνονται ἐν τῷ σχολείῳ, οὐδεὶς δ’ εὑρίσκεται ἐκεῖ παρὼν καὶ οὐδεὶς λαμβάνει γνῶσιν. Καλὸν εἶναι νὰ κοινοποιῆται ἡ ἀπόφασις εἰς τὸν πρόεδρον τῆς κοινότητος, ὥστε νὰ καθίσταται γνωστὴ εἰς πάντα ἐνδιαφερόμενον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς βʹ συζήτησιν, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν αʹ συζήτησιν).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τοῦ νόμου ΑΦΚΗʹ τῆς 28ης Μαΐου 1887 περὶ στρατολογίας τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ μεταγενεστέρων».

§71Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπειδὴ ὑπέβαλε τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, αἵτινες μόνον ταύτην τὴν ἑσπέραν διενεμήθησαν, ὅπως συναινέσῃ εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως αὐτοῦ δι’ αὔριον, διότι εἶναι νομοσχέδιον ὀγκῶδες καὶ δὲν προελάβομεν νὰ μελετήσωμεν αὐτό. Ἴσως καὶ νὰ μὴ ἔχωμεν ἀντιρρήσεις ἐπ’ αὐτοῦ, ἀλλ’ ἴσως καὶ νὰ ἔχωμεν.

§72ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πολὺ καλά. Ἂς ἀναβληθῇ δι’ αὔριον.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται δι’ αὔριον. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ στρατιωτικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν». (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2). Ἄρθρον 3ον (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ τῆς ὁποίας τὸ αʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου τούτου δέον νὰ διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς: «οἱ σύμβουλοι καὶ Γραμματεῖς τῆς Στρατιωτικῆς Δικαιοσύνης».

§74Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Δέχεσθε, κύριε Ὑπουργέ, ὅπως οἱ ὑπογραμματεῖς εἶναι κατώτεροι; Ἀλλὰ τότε εὑρίσκεσθε ἐν ἀντιφάσει πρὸς ἄλλην διάταξιν τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν καὶ οὗτοι ἀφομοιοῦνται πρὸς ἀξιωματικούς.

§75ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἂς ψηφισθῇ, κύριε Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει εἰς αʹ ἀνάγνωσιν καὶ κατὰ τὴν βʹ συζητοῦμεν τὰς τροπολογίας.

§76Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει, ἵνα καὶ οἱ ὑπογραμματεῖς ὑπάγωνται εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς γραφεῖς. Τοῦτο ἀποτελεῖ ἀντίφασιν πρὸς ἄλλο νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Σώματος στρατιωτικῆς δικαιοσύνης, εἰς τὸ ἀνώτερον προσωπικὸν τοῦ ὁποίου κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὑπάγονται οἱ γραμματεῖς καὶ οἱ ὑπογραμματεῖς. Εἶναι ὀρθοτάτη ἡ διάταξις αὕτη, διότι οἱ ὑπογραμματεῖς ἀναπληροῦσι τοὺς γραμματεῖς, περὶ ὧν ἡ τροπολογία, συνεδρεύουσιν ἐν τῷ Δικαστηρίῳ, καὶ πλὴν τούτου ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκείνῳ λαμβάνεται πρόνοια ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα καθορισθῶσιν αὐστηρότερα προσόντα διὰ τὴν πρόσληψιν γραμματέων ἐπὶ τῷ τέλει, ἵνα χρησιμοποιῶνται αὐτοὶ ὡς ἀνεπίσημοι νομικοὶ σύμβουλοι.

§77ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τώρα δὲν θὰ εἶναι.

§78Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, χρειάζονται δι’ αὐτοὺς ἰδιαίτεραι νομικαὶ γνώσεις. Καταλήγω, λοιπόν, προτείνων νὰ ἀπορριφθῇ ἡ τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς καὶ νὰ γίνῃ δεκτὸν τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§79Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ὡρμήθη πρὸς σύνταξιν τῆς τροπολογίας αὐτῆς ἐκ τοῦ ὅτι πρόκειται περὶ Στρατιωτικοῦ Σώματος καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν τῷ κύκλῳ τῶν ἀνωτέρων στρατιωτικῶν ὑπαλλήλων νὰ περιλαμβάνωνται καὶ οἱ ὑπογραμματεῖς. Ὁ γραμματεὺς βεβαίως δύναται νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὴν ἱεραρχίαν αὐτήν, ἀλλ’ οἱ ὑπογραμματεῖς δέον νὰ ἔχωσιν τὴν θέσιν αὐτῶν ὡς κατώτεροι στρατιωτικοὶ ὑπάλληλοι. Ἐκ τῆς σκέψεως αὐτῆς ὡρμήθη ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ἔφερε τὴν τροπολογίαν της, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§80ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ναί, ἀλλ’ ἂς μείνῃ διὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν. Ἂς ψηφισθῇ τώρα τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἀναβάλλεται διὰ τὴν βʹ συζήτησιν. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3–7). Ἄρθρον 8. (ἀναγινώσκεται).

§82Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 8ου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τῆς ὁποίας τὸ βʹ ἐδάφιον διατυποῦται ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει)· «βʹ) Νὰ μὴ ἔχωσι καταδικασθῆ εἰς ἐγκληματικήν τινα ποινὴν ἢ εἰς ἐπανορθωτικὴν ἐκ τῶν τοῦ ἄρθρου 22 τοῦ Ποιν. νόμου. Ἐκ τούτων προτιμῶνται οἱ συμμετασχόντες τῶν δύο πολέμων, καὶ ἀπολυθέντες ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατεύματος μὲ διαγωγὴν ἐξαίρετον ἢ ἄμεμπτον. Μεταξὺ δὲ τούτων πάλιν, ἐπὶ ἴσων προσόντων, οἱ μετασχόντες τῶν πολέμων ὡς ἔφεδροι ἀξιωματικοί».

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 8, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 9. (ἀναγινώσκεται).

§84Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ἐπὶ τοῦ βʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 9 ἡ ἐπιτροπὴ ἐθεώρησεν ὅτι, προκειμένου νὰ διορισθῶσι τὸ πρῶτον τὰ τοιαῦτα πρόσωπα εἰς τὰς διαφόρους αὐτὰς ὑπηρεσίας, δὲν ἔχει πεποίθησιν ἐπὶ τῶν Συμβουλίων αὐτῶν, καὶ φρονεῖ ὅτι δέον αἱ ἀποφάσεις αὐτῶν νὰ μὴ ὦσιν ὑποχρεωτικαί, ἀλλὰ μόνον συμβουλευτικαί, τὴν δὲ κύρωσιν νὰ ἔχῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἡ σχετικὴ τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς ἔχει οὕτω· «Τὰ Συμβούλια ταῦτα ἀποφαίνονται κατὰ πλειονοψηφίαν, αἱ δὲ γνωματεύσεις αὐτῶν δὲν εἶναι ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν».

§85ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δέχομαι τὴν τροπολογίαν αὐτήν, κ. Πρόεδρε.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 9, ὡς ἐδέχθη τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10ον). Ἄρθρον 11. (ἀναγινώσκεται).

§87Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον κανονίζεται ἡ σύνταξις καὶ ἡ προέλευσις τῶν ὑπαλλήλων αὐτῆς, μοὶ φαίνεται ὅτι γεννᾷ ἀνισότητα. Ὡς γνωστόν, οἱ ὑπαγόμενοι εἰς τὰς διατάξεις τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ, δὲν ὑπάγονται εἰς σύνταξίν τινα εἰς ὄφελος τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ὑπόκεινται εἰς κρατήσεις πρὸς ἀπολαβὴν ἰδιαιτέρας συντάξεως, ἐκτὸς ἐκείνης τὴν ὁποίαν χορηγεῖ τὸ Κράτος, ἐνῷ ἐκ τῶν προερχομένων ἐκ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων ἐξακολουθοῦσιν αἱ ὑποχρεώσεις πρὸς σύνταξιν ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου. Ἑπομένως παρ’ ἑνός, ὁ ὁποῖος ἔχει μισθὸν 400 δραχμῶν, θὰ ἀπαιτῆται καταβολὴ 36 δραχμῶν κατὰ μῆνα, λόγῳ κρατήσεως, διὰ νὰ λάβῃ σύνταξιν τὴν ὁποίαν ὁ προερχόμενος ἐκ τοῦ Σώματος τοῦ στρατοῦ δὲν θὰ καταβάλλῃ. Θὰ καταβάλλῃ μὲν καὶ οὗτος κράτησίν τινα ὑπὲρ τοῦ μετοχικοῦ ταμείου, ἀλλ’ ὅπως λάβῃ ἰδίαν σύνταξιν, προσθέτως πρὸς ἐκείνην τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ. Τὴν παρατήρησιν ταύτην κάμω, διότι πρό τινος ἐψηφίσαμεν καὶ νομοσχέδιον περὶ Σώματος Ἐλέγχου, καὶ νομίζω ὅτι θὰ ἠδύνατο ἴσως νὰ ῥυθμισθῶσιν ἐν ἴσῳ μέτρῳ ὅλα, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ γεννηθῇ ἡ ἀνισότης μεταξὺ τῶν ἐκτελούντων τὰ αὐτὰ καθήκοντα ὑπαλλήλων καὶ ἐχόντων τὸν αὐτὸν βαθμόν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 11ον εἶτα τὰ ἄρθρα 12–16 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 17ον).

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ 17ου ἄρθρου. (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 17 ὡς ἐτροποποιήθη, εἶτα τὸ ἄρθρον 18 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 19). Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ 19 ἄρθρου. (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 19ον ὡς ἐτροποποιήθη, εἶτα δὲ καὶ τὸ ἄρθρον 20 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 21ον) Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ 21ου ἄρθρου. (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 21 ὡς ἐτροποποιήθη, εἶτα τὰ ἄρθρα 22–38 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 39).

§89Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Παρατηρεῖται πάντοτε ἐν τοῖς νομοσχεδίοις, τὰ ὁποῖα ψηφίζονται, ὅτι λαμβάνεται μέριμνα περὶ συγκροτήσεως τῶν Στρατιωτικῶν Σωμάτων χωρὶς νὰ λαμβάνηται καὶ ἡ λῆψις μέτρων ὁμοίων δι’ ὅλους τοὺς μέλλοντας νὰ ἀποτελέσωσι μέλη τῶν Σωμάτων αὐτῶν. Βλέπω οὕτω διάταξιν ἐν τῷ ἄρθρῳ 39, καθ’ ἥν μόνον εἰς τοὺς κατωτέρους ἐπιβάλλεται νὰ ὑποστῶσι διαγωνισμόν, οὐχὶ δὲ καὶ εἰς τοὺς ἀνωτέρους. Διατί τοῦτο;

§90ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἠμπορεῖτε αὐτοὺς τοὺς ἀνωτέρους νὰ ὑποβάλητε εἰς διαγωνισμόν: Ὅτε τις ἔχει διανύσει τὸ στάδιόν του, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸν ὑποβάλητε εἰς διαγωνισμόν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 39 καὶ ἀναγινώσκεται 40ον).

§91Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει νὰ διασαφηνισθῇ ἡ παράγραφος τρίτη, τοῦ ἐδαφίου δευτέρου τοῦ ἄρθρου τούτου· ἐξ ὑπαλλήλων ὑπηρετούντων ἢ ὑπηρετησάντων.

§92ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἄν εἶναι τοποθετημένοι ἔξω, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ λάβωμεν ἐκεῖθεν αὐτούς. Διατυπώσατε τροπολογίαν.

§93Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐπίσης, ὡς πρὸς τὸν χρόνον ὑπηρεσίας τὸν ὁποῖον θέτετε, φρονῶ ὅτι δέον νὰ καταβιβάσητε αὐτὸν μέχρι πέντε ἐτῶν.

§94ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι.

§95Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Παρακαλῶ. Προτείνομεν νὰ προστεθῇ ἡ ἑξῆς τροπολογία...

§96ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀφήσατέ τα νὰ συζητηθῶσι κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπίσης διὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν ἀναβάλλονται αἱ τροπολογίαι τῶν κ. κ. Γ. Καρπετοπούλου Α. Κοσονάκου καὶ Σ. Σακελλαριάδου. Ὑπάρχει ὅμως ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§98Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Παρατηρῶ ὅτι λίαν ἀξιεπαίνως ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου ἠθέλησε νὰ πλουτίσῃ τὴν ὑπηρεσίαν διὰ τῶν ἐχόντων δίπλωμα ἐκ τῶν Σχολῶν, συγχρόνως ὅμως θέλει, ἵνα οὗτοι ἔχωσι διέλθει καὶ ἐκ τῶν Τραπεζῶν. Ἀναμφιβόλως εἶναι πολὺ καλλίτερον, σὺν τῇ θεωρητικῇ των ἐκπαιδεύσει, νὰ ἔχωσι καὶ πρακτικὴν τοιαύτην· ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον εἶναι καλοὶ θὰ ἔχωσι προαγωγὴν ἐν τῇ Τραπέζῃ καὶ θὰ μείνωσιν ἐκεῖ, καὶ μόνον οἱ σκάρτοι θὰ φύγωσιν. Ἀλλὰ διατί ἆρά γε ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μὴ χρησιμοποιήσῃ ὡς φυτώριον, τοὺς ἀποφοίτους τῶν ἐμπορικῶν σχολῶν, τοὺς ὁποίους πρέπει καὶ νὰ ἐνισχύσωμεν;

§99ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Λαμβάνεται μέριμνα περὶ αὐτῶν εἰς τὸν ἄρθρον 35.

§100Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μάλιστα, ἔχετε δίκαιον. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 40 ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἶτα δὲ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου 41–63).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου ὁ κ. Θ. Κουτούπης.

§102Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 21ῳ, ὡς ἐτροποποιήθη, παρατηρῶ μίαν ἀξιέπαινον μέριμναν τοῦ συντάκτου τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι δὲ ἡ πρώτη φορά, φαίνεται, καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς ἐφέδρους ἀξιωματικοὺς νὰ καταλάβωσι θέσιν στρατολογικὴν καὶ νὰ κατατάσσωνται εἰς μεγαλείτερον βαθμόν. Νομίζω ὅμως ὅτι, ἀντὶ τῶν ἀποστράτων ἢ τόσων ἄλλων προσώπων ἐκ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ συγκροτηθῇ τὸ Σῶμα, νομίζω ὅτι οἱ ἔφεδροι ἀξιωματικοί, οἱ περισσότεροι τῶν ὁποίων εἶναι διδάκτορες, θὰ εἶναι καταλληλότατοι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν, ἂν δὲ μετέσχον καὶ τῶν πολέμων θὰ εἶναι προτιμότεροι τῶν ἀποστράτων καὶ παντὸς ἄλλου. Ἄλλως τε θὰ εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, καὶ μία ἱκανοποίησις καὶ χρησιμοποίησις τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν. Θὰ ἐπεθύμουν μόνον ὅπως, εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν οἱ ὑπάρχοντες ἀξιωματικοὶ δὲν ἐπήρκουν ὅπως συγκροτηθῇ τὸ Σῶμα τὸ στρατολογικὸν ἐκ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν, ὅλαι αἱ ὑπολειπόμεναι θέσεις δοθῶσιν εἰς τοὺς λοχαγοὺς τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, τριῶν ἢ τεσσάρων, οἱ ὁποῖοι εἶχον καταταχθῆ βραδύτερον. (Ψηφίζεται τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως Σώματος ὑπηρεσίας Ἱππωνείας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συντάξεως ἀποστρατείας ἕνεκα τραυμάτων ἢ νοσημάτων».

§104Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ὑποβάλει τροπολογίας.

§105ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ἔχω αὐτὰς ἀκόμα ὑπ’ ὄψει. Παρακαλῶ νὰ μοὶ δοθῶσιν.

§106Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω καθῆκον νὰ ἐπαναλάβω παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας εἶχον ἐπιφέρει κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ παροχῆς συντάξεως εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν παθόντων ἐν πολέμῳ. Ἔλεγον τότε ὅτι οὐχὶ ὀρθῶς ἐκανονίζοντο τὰ τῶν συντάξεων, διότι πατὴρ παθόντος ἀνίκανος πρὸς ἐργασίαν, ἔχων ὅμως ἀνήλικα τέκνα, συμβαίνει νὰ μὴ λαμβάνῃ σύνταξιν· ἐπίσης συμβαίνει πατὴρ γέρων, ὁ ὁποῖος ἔχει μικρὰ τέκνα καὶ τοῦ ὁποίου ὁ υἱὸς ἐφονεύθη ἐν πολέμῳ, νὰ μὴ λαμβάνῃ καὶ οὗτος σύνταξιν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τότε, οἱονεὶ πρὸς παρηγορίαν, μοὶ εἶπεν ὅτι προσωρινῶς καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς περιθάλψεως φροντίζει περὶ τούτων καὶ πρόκειται νὰ ληφθῇ καὶ νομοθετικὴ πρόνοια. Μετὰ λύπης ἐν τούτοις παρατηρῶ ὅτι οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη μέχρι τοῦδε. Δὲν ὁμιλῶ δέ, κύριε Πρόεδρε, κυρίως ἐξ ἀπόψεως συμφέροντος τῶν προσώπων· ὁμιλῶ χάριν τοῦ συμφέροντος τῆς Πολιτείας, διότι κατὰ τὴν κρίσιν μου σπουδαῖος ὅρος τῆς πολεμικῆς συντάξεως τῆς Χώρας εἶναι ἡ ὕπαρξις ταμείου πρὸς συντήρησιν τῶν οἰκογενειῶν τῶν θυμάτων πολέμου. Τοῦτο δὲ νομίζω τόσον ἀπαραίτητον, ὥστε δὲν ἤθελον διστάσει νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἐπιβολὴν καὶ εἰδικῆς φορολογίας πρὸς πλουτισμὸν τοιούτου ταμείου. Ἄλλως τε ἔχομεν καὶ ὅλα τὰ Κράτη ὡς παράδειγμα, τὰ ὁποῖα ἠθέλησαν νὰ σκεφθῶσι περὶ πολεμικῆς ὀργανώσεως, ὅτι ἐφρόντισαν πρωτίστως περὶ ἱδρύσεως τοιούτου ταμείου. Ἤθελον νὰ ἐπαναλάβω τὰς παρατηρήσεις μου καὶ εὔχομαι ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς λίαν συντόμως εἰσηγηθῇ νομοσχέδιον περὶ ἐνισχύσεως τοῦ ταμείου τῶν συντάξεων καὶ ἀπονομῆς τοιούτων ἐν εὐρυτέρᾳ κλίμακι, δύναμαι δὲ νὰ προσθέσω ὅτι καὶ δυσφορία μεγάλη παρατηρεῖται ἕνεκα τῆς καθυστερήσεως ταύτης.

§107ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Περὶ τῆς ἐνισχύσεως τοῦ Ταμείου τῆς Περιθάλψεως θὰ εἰσαγάγῃ ὁ Συνάδελφός μου κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς νομοσχέδιον ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ δι’ ἀναστάσεως τὰ ἄρθρα 2–8). Ἄρθρον 9 (ἀναγινώσκεται).

§109Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ λέγετε ὅτι «τὰ τραύματα ἢ τὰ νοσήματα, ἐὰν ἐκ τούτων ἐπῆλθεν ἀκρωτηριασμὸς ἢ παντελὴς ἀχρηστία ἑνὸς μέλους, παρέχουσιν εἰς πάντας τοὺς στρατιωτικοὺς καὶ ναυτικοὺς δικαίωμα πρὸς ἀπολαβὴν τοῦ μεγίστου ὅρου τῆς συντάξεως τοῦ βαθμοῦ των, ἐὰν ὅμως ἐκ τῶν τραυμάτων ἢ νοσημάτων ἐπῆλθε τύφλωσις τοῦ ἑτέρου τῶν ὀφθαλμῶν, οἱ οὕτω παθόντες ἔχουσι δικαίωμα εἰς τὸν ἐλάχιστον ὅρον τῆς δι’ ἀρχαιότητα συντάξεως, προστιθεμένου εἰς τὴν σύνταξιν ταύτην τῶν ἀξιωματικῶν δι’ ἕκαστον ἔτος τῆς ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίας αὐτῶν, τοῦ εἰκοστοῦ τῆς διαφορᾶς τοῦ ἐλαχίστου πρὸς τὸν μέγιστον ὅρον τῆς δι’ ἀρχαιότητα συντάξεως. Ὁ μέγιστος ὅρος τῆς συντάξεως ταύτης ἀποκτᾶται μετὰ 20ετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ, λογιζομένου καὶ τοῦ χρόνου τοῦ πολέμου διπλοῦ». Προβλέπει τὸ ἄρθρον 9 ὅπως εἰς τοὺς παθόντας τὸν ἕνα ὀφθαλμόν, εἴτε λόγῳ τραύματος εἴτε λόγῳ νοσήματος, καὶ εἰς τὸν ἐστερημένον τὸν ἕνα ὀφθαλμόν, εἴτε ἐκ τραύματος εἴτε διότι ἐνόσησεν, ἡ Πολιτεία παρέχῃ σύνταξιν τὸν ἐλάχιστον ὅρον τῆς συντάξεως, ἀκόμη δὲ τόσα εἰκοστὰ ὅσα ἡ ὑπηρεσία ἐπὶ πλέον, ἡ δὲ παροχὴ τῶν ποσοστῶν αὐτῶν ἀρχίζει ἀπὸ τῆς πρώτης ὑπηρεσίας. Τί θὰ συμβῇ ἀντιθέτως; Εἰς τὸν παθόντα ἐκ παθολογικοῦ νοσήματος, διὰ τοῦ κατωτάτου ὅρου χορηγεῖ μόνον τὸ ἐλάχιστον ὅριον, χορηγεῖ δὲ ποσοστὰ ἀπὸ πότε; Ἀπὸ τῆς συμπληρώσεως τοῦ εἰκοστοῦ ἔτους· τουτέστιν ὁ μὴ ἔχων συμπληρώσει εἴκοσιν ἐτῶν ὑπηρεσίαν καὶ παθών, αὐτὸς δὲν δικαιοῦται ἐπὶ πλέον. Ἤθελον νὰ ἐξετάσω ποῖος εὑρίσκεται ὑπὸ καλλιτέρας συνθήκας, ὁ ἐστερημένος τὸν ἕνα ὀφθαλμόν, ὁ ὁποῖος ἔχει κατὰ τὰ ἄλλα πλήρη τὸν ὀργανισμόν του εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε καὶ νὰ μὴ ἐργάζηται καὶ νὰ νυμφεύηται καὶ νὰ τρώγῃ καὶ νὰ κάμνῃ ὅλα ὅσα κάμνει ὁ ὑγιὴς ἄνθρωπος ἢ ὁ παθὼν ἐκ παθολογικοῦ νοσήματος; Αὐτὸς μίαν ἔλλειψιν ἔχει, μόνον τοὺς ὀφθαλμοὺς πάσχει. Τώρα συγκρίνατε τοῦτον πρὸς τὸν παθόντα ὑπὸ τοῦ παθολογικοῦ νοσήματος, πρὸς ἕνα καταστάντα φθισικόν. Τίς ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ στερηθέντος τὸν ὀφθαλμὸν καὶ τοῦ ἀρρώστου; Αὐτὸς δὲν εἶναι κατάλληλος διὰ τίποτε· ἄλλως τε ἔχει ἀνάγκην κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ συντηρῆται ἐν σχέσει πρὸς τὸν στερούμενον τοῦ ὀφθαλμοῦ. Ὁ φθισικὸς εἶναι ἀνάγκη νὰ ζῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ κατορθώνῃ νὰ ζῇ, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ δὲ τοῦτο πρέπει καὶ διαφορετικὰ νὰ τρέφηται καὶ ἐν γένει ὁ βίος του νὰ εἶναι ἀλλοῖος. Ἐν τούτοις τί συμβαίνει· ὁ μονόφθαλμος ἔχει ὡς σύνταξιν μεγαλείτερον ποσόν, ἐπαναλαμβάνω, τοῦ φθισικοῦ. Ὑποθέτω ὅτι οἱ συντάξαντες τὸ σχετικὸν ἄρθρον δὲν ἔδωκαν τὴν δέουσαν προσοχήν, ἔχω δὲ πλήρη τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς παρατηρήσεις μου καὶ θὰ θελήσῃ νὰ ὑπαγάγῃ τὸν παθόντα ἐκ παθολογικοῦ νοσήματος εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, τῶν ἐκ τοῦ τραύματος παθόντων.

§110Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Ἤθελον νὰ φέρω παρατηρήσεις τινὰς ἐπ’ ἐκείνων ἅτινα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας. Δυνατὸν νὰ ἀπολέσῃ τις τὸν ἕτερον ὀφθαλμόν, εἴτε νὰ καταστῇ κωφὸς καὶ ἀπὸ τοῦ 18 ἔτους· δὲν ἕπεται ὅμως ὅτι ὁ ὀργανισμὸς ἔπαθεν, ὥστε νὰ μὴ ἐργασθῇ. Αὐτοὶ εἶναι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι πλήρη τὴν ὑγείαν των καίτοι στεροῦνται τοῦ ἑνὸς ὀργάνου, καὶ εἶναι δυνατόν, πραγματικῶς, κατόπιν τραύματος νὰ πάθωσιν ἀλλοίωσιν καθ’ ὅλον τὸν βίον καὶ εἰς τὸ πνεῦμα καὶ εἰς τὴν καρδίαν καὶ εἰς τὸ νευρικὸν ἀκόμη σύστημα, τὸ ὁποῖον νὰ καθιστᾷ αὐτοὺς πραγματικῶς ἀνικάνους, ὅπως πορίζωνται τὰ πρὸς τὸ ζῆν, ἀλλὰ δὲν καθίστανται καὶ τελείως ἀνίκανοι. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας, ὥστε νὰ ἀπονεμηθῇ μεγαλειτέρα σύνταξις εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι φέρουσιν ἐσωτερικὰ νοσήματα, καὶ οὐχὶ εἰς ἐκείνους, τῶν ὁποίων φαίνονται καταφανῆ ταῦτα καὶ κάμνουσι μεγαλειτέραν ἐντύπωσιν ἀλλὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἐπηρεάζουσιν αὐτοὺς τόσον εἰς τὴν ἐργασίαν των.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 9ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται δεκτὰ δι’ ἀναστάσεως καὶ τὰ ἄρθρα 10–17). Ἄρθρον 18 (ἀναγινώσκεται).

§112Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καὶ ἄλλοτε, ὅτε συνεζητήθη τὸ νομοσχέδιον περὶ παροχῆς συντάξεως εἰς τοὺς παθόντας ἐκ τοῦ πολέμου, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐπικαλεσθῶ τοῦ κ. Προέδρου τὴν προσοχὴν δι’ ὡρισμένην τάξιν, ἡ ὁποία ἔπαθε. Ὑπάρχει τάξις τῶν χηρῶν καὶ τῶν ὀρφανῶν, τῶν ἐν πολέμῳ ἀποθανόντων ἐφέδρων.

§113Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἔχει ὑποβάλει σχετικὴν τροπολογίαν ὁ κ. Γ. Καρπετόπουλος.

§114Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καὶ ὅτε ἔλεγον τοῦτο, δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψει συγκεκριμένην περίπτωσιν. Προληπτικῶς εἶπον ὅσα εἶπον. Ἤδη ὅμως παρουσιάζονται παραδείγματα, καὶ παραδείγματα ἄφθονα. Ἀρκεῖ ἐξ αὐτῶν νὰ ἀναφέρω ἓν μόνον. Ὑπάρχει χήρα ἔχουσα τρία τέκνα, τῆς ὁποίας ὁ σύζυγος ὑποστὰς ὅλας τὰς κακουχίας τοῦ πολέμου ἠσθένησεν ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἐκεῖθεν δὲ μετεφέρθη εἰς Ἀθήνας καὶ ἀπέθανεν ἐν τῷ νοσοκομείῳ. Ἡ χήρα αὐτὴ καὶ τὰ ὀρφανά, δὲν κατωρθώθη μέχρι σήμερον νὰ λάβωσι βοήθημα· ἐκτὸς δὲ τούτου τοῖς ἀμφισβητεῖται καὶ τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, διότι λέγουσιν ὅτι τὸ νόσημα ἐξ οὗ ἐπῆλθεν ὁ θάνατος τοῦ πολεμιστοῦ συζύγου, δὲν εἶναι ἀπὸ τὰ νοσήματα διὰ τὰ ὁποῖα χορηγεῖται σύνταξις. Νομίζω ὅτι πλατύτερον πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα, προκειμένου περὶ στρατιωτικῶν καὶ δὴ περὶ ἐφέδρων, τοὺς ὁποίους ἐκάλεσεν ἡ πατρὶς δι’ ἐκτέλεσιν ὑπηρεσίας ἐν πολέμῳ καὶ ἀπέθανον, εἴτε κατὰ τὸν πόλεμον εἴτε μετά, πάντως δὲ διὰ στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ Πολιτεία ἔχει καθῆκον νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν θυμάτων τῆς ἐπιστρατείας εἴτε τοῦ πολέμου. Θὰ ἔφθανον μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἔλεγον, ὅτι ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας οἱαδήποτε φορολογία, ὥστε νὰ σχηματισθῇ κεφάλαιον διὰ νὰ ἀντισταθμίσωμεν ὅλας τὰς δαπάνας καὶ νὰ προστατεύσωμεν ὅλα τὰ θύματα τοῦ πολέμου. Δὲν διαφεύγει τὴν προσοχὴν ἡμῶν ὅτι πολιτικοὶ ὑπάλληλοι, κατέχοντες ἀνωτέρας ἢ μᾶλλον ἀνωτάτας θέσεις, εἰς ἄλλας περιστάσεις ἔλαβον συντάξεις βαρυτάτας καὶ ἀκόμη λαμβάνουσι, διότι ἔπαθον ἐν ὑπηρεσίᾳ ἐν ᾗ ὑπηρέτησαν ἐπὶ τρεῖς μῆνας· κατωρθώθη, ὥστε νὰ βεβαιωθῇ ὡς γεγονὸς ὅτι ἐν τῷ γραφείῳ των καὶ ἐν εὐμαρείᾳ καθήμενοι ἔπαθον ἐν ὑπηρεσίᾳ. Καὶ πλεῖστοι ἄλλοι ὑπάλληλοι πολιτικοὶ τοῦ Κράτους λαμβάνουσι τοιαύτην σύνταξιν. Ἀφοῦ οὕτως ἐγένετο, νομίζω ὅτι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀντισταθμήσωμεν τὰς περιστάσεις αὐτὰς μὲ οἱανδήποτε φορολογίαν. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μέριμναν καὶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρακαλῶ αὐτὸν ὅπως προστατεύσῃ τὰς οἰκογενείας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μετέσχον τοῦ πολέμου καὶ διὰ τοὺς ὁποίους ἡ αἰτία τοῦ θανάτου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακριβωθῇ. Πιθανὸν νὰ ἔχωσι δίκαιον οἱ ἰατροί, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνάγκη τὸ νόσημα νὰ εἶναι τοιοῦτον ἢ τοιοῦτον ἀφοῦ εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι ὄντως μετέσχον τοῦ πολέμου καὶ ὅτι ἐὰν δὲν ἐκαλοῦντο εἰς τὸν στρατὸν δὲν θὰ ἀπέθνησκον. Ἀφοῦ ὅμως ἀπέθανον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Πολιτεία νὰ φροντίσῃ περὶ αὐτῶν. — Φέρω τὰς παρατηρήσεις κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, ἵνα δώσω ἀφορμήν, ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σκεφθῇ ἰδιαιτέρως καὶ πιθανὸν κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν νὰ εἰσηγηθῇ τροπολογίαν τινά, ἡ ὁποία νὰ δίδῃ τὸ δικαίωμα εἰς τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν ἕνεκα τοῦ πολέμου ἢ τῆς ἐπιστρατείας ἀποθανόντων νὰ λάβωσι σύνταξιν, ἡ ὁποία δίδεται ἐκ τοιαύτης αἰτίας εἰς τοιαῦτα πρόσωπα.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 17ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται ἀκολούθως τὸ ἄρθρον 18ον). Ἄρθρον 19 (ἀναγινώσκεται). Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Π. Πετροπουλάκη καὶ ἄλλων Βουλευτῶν, τὴν ὁποίαν παρακαλεῖται ὁ γραμματεὺς νὰ ἀναγνώσῃ. (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία). Ὁ κ. Γ. Κρεστενίτης ἔχει τὸν λόγον.

§116Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εὑρίσκω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ τροπολογία εἶναι ὀρθοτάτη...

§117ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ἔχω αὐτὴν ὑπ’ ὄψει μου.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λάβετε, παρακαλῶ κ. Πρόεδρε αὐτήν.

§119Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. .. διότι, ἐὰν παραδεχθῶμεν ὅτι ὁ υἱὸς τῆς γυναικὸς ἐκείνης, ὁ ὁποῖος σήμερον εὑρίσκεται ἔγγαμος, ἀλλ’ ὁ σύζυγος ὑπερέβη τὸ 70ον ἔτος, εἶναι ἀνίκανος πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν, νομίζω ὅτι ὁ υἱὸς δύναται νὰ συντηρῇ καὶ τὸν πατέρα του. Νομίζω ὅτι ἡ κυρία αὕτη ἔχει δικαίωμα νὰ λάβῃ σύνταξιν καὶ πιστεύω ὅτι σύσσωμος ἡ Βουλὴ θὰ συστήσῃ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὅπως συμπεριλάβῃ καὶ τὴν τροπολογίαν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἐπαναλαμβάνω ὑπέβαλον διάφοροι κ. Συνάδελφοι καὶ τὴν ὁποίαν εὑρίσκω ὀρθοτάτην.

§120ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ τὴν ἐξετάσω.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις τῆς τροπολογίας εἰς τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 19 ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου). (Ψηφίζεται ἀκολούθως ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διαλύσεως τῶν Σωμάτων Οἰκονομικοῦ καὶ Φαρμακευτικοῦ») Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως Χημικοῦ ἐργαστηρίου». Ὁ κ. Π. Ἀραβαντινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§122Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰμὴ νὰ ἐπαινέσῃ τις πᾶσαν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ὁπλισθῇ ὁ στρατὸς διὰ τῶν μέσων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα παρέχει ἡ ἐπιστήμη, καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης δὲν δύναταί τις παρὰ νὰ ἐγκρίνῃ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Θὰ εὕρῃ ὅμως, ὡς γίνεται ἡ διατύπωσις αὐτοῦ, ὅτι δὲν ἀνταποκρίνεται τοῦτο πρὸς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἀρχῆς ταύτης. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ μέτρα, ἅτινα εὑρέθη ἠναγκασμένος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν νὰ λάβῃ διὰ τὴν σύστασιν χημικοῦ ἐργαστηρίου διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ναυτικοῦ, πρέπει νὰ εἴπωμεν ὅτι, ὡς συνιστᾶται τὸ χημικὸν ἐργαστήριον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνταποκριθῇ τοῦτο εἰς ἐκπλήρωσιν πλήρως τοῦ σκοποῦ, ὃν ἐπιδιώκει. Δὲν δύναται δὲ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν σκοπόν του, διότι δὲν ἔχει ἱκανὸν προσωπικὸν ἐξ εἰδικῶν ἀνδρῶν· δὲν εἶναι ἡ σύνθεσις τοῦ προσωπικοῦ καὶ τοῦ ἐργαστηρίου πλήρης. Παραδόξως, οἱ συντάξαντες τὸ νομοσχέδιον, φαίνεται ὅτι ἀνεχώρησαν ἀπὸ μιᾶς ὀργανικῆς ἀρχῆς, ἀλλ’ ἐλησμόνησαν τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἀρχῆς καὶ ἠσχολήθησαν εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου πρὸς ἱκανοποίησιν τοῦ προσώπου, τοῦ ἐπιδιώκοντος τὴν κατάληψιν τῆς θέσεως τοῦ διευθυντοῦ τοῦ ἐργαστηρίου, ἠσχολήθησαν περὶ ἑνὸς προσώπου, διότι ὡς ἔχει ἡ διατύπωσις τῶν προσόντων διὰ τὰς θέσεις, εἰς πᾶν ἄλλο ἀνταποκρίνεται παρὰ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ ἐργαστηρίου, ὡς ὀργάνου διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ὑπηρεσιῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι προβλέπονται ἐν τῇ βάσει τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ τῶν καθοριζομένων προσόντων ζητεῖται νὰ μονιμοποιηθῇ ἐν τῇ θέσει ταύτῃ τοῦ διευθυντοῦ ἓν συγκεκριμένον πρόσωπον. Ἐὰν πρόκειται, κ. Ὑπουργέ, πραγματικῶς νὰ ἐξυπηρετηθῇ ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας τῆς χημικῆς ἐξελίξεως τῶν εἰδῶν τοῦ στρατοῦ, βεβαίως, ὡς προσόντα θὰ ἐτίθεντο ὅτι ὁ διευθυντὴς καὶ οἱ βοηθοὶ δέον νὰ εἶναι χημικοί. Παραδόξως ὅμως, ἐδῶ ἔχομεν ἰατρὸν καὶ κατὰ σύμπτωσιν φαρμακοποιόν, ὁ ὁποῖος ἔχει λάβει ἄριστα καὶ εἰς τὴν μίαν καὶ εἰς τὴν ἄλλην Σχολήν. Αἱ διατάξεις αὐταὶ βεβαίως, δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχωσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἡ συντάξασα τοῦτο ὑπηρεσία ὑπέπεσεν εἰς διττὴν ἀσέβειαν, πρὸς τὸν Ὑπουργὸν καὶ πρὸς τὴν Βουλήν, διότι ἡ εἰσήγησις προσωπικῶν διατάξεων συνέχεται μὲ ὑποτίμησιν καὶ τῆς εὐφυΐας καὶ τῆς ἀντιλήψεως τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ τῆς Βουλῆς. Καὶ ὁ μὲν Ὑπουργὸς βεβαρημένος ὑπὸ τόσων ἐργασιῶν, εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ παρίδῃ, ἔχων ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς τμηματάρχας του, ἀλλ’ οὐδέποτε θὰ διαλάθωσι τὴν Βουλὴν τοιαῦτα νομοσχέδια, ἔπρεπε δὲ ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν, λαμβάνων τοῦτο ὡς ἀφετηρίαν, τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας, ὅπως ᾖ εὐλαβεστέρα πρὸς τὸ Σῶμα καὶ τοὺς προϊσταμένους της. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει τροποποιήσει τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἐξυπηρετηθῶσιν αἱ πραγματικαὶ ἀνάγκαι τῆς ὑπηρεσίας, διότι τὸ νομοσχέδιον εἶναι σοβαρὸν καὶ χρειάζονται εἰδικοὶ χημικοί. Ἡ σύγχυσις δέ, φαίνεται, ἡ ὁποία ἐπῆλθε, εἶναι τοιαύτη, ὥστε ὑπάρχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ διάταξις, ἥτις δὲν εἶναι σοβαρά, διότι ἐνῷ προνοεῖ περὶ ἐπουσιωδῶν, οὐδαμῶς προνοεῖ περὶ οὐσιωδεστάτων. Τώρα ἕτερον ζήτημα ἀρχῆς, τὸ ὁποῖον γεννᾶται, εἶναι τοῦτο· ὅτι οἱ συντάξαντες τὸ νομοσχέδιον ὑπέλαβον ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατιωτικῶν ὑπαλλήλων ἐγένετο νόμος καὶ παραπέμπουσιν εἰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν πῶς τελειωτικῶς θὰ τροποποιηθῶσιν αὗται. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο ζήτημα ἀρχῆς παρετηρήθη ὅτι διὰ τὸν διορισμὸν καὶ προβιβασμὸν τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 3 προσωπικοῦ, ἀπαιτεῖται πρότασις τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας. Νομίζω ὅτι εἶναι μεγάλη ἡ σύγχυσις τοῦ συντάκτου τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὑπολαβόντος ὅτι ἐκ τῶν καθηκόντων τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας εἶναι νὰ ἀσχολῆται καὶ διὰ τοὺς ἰδιώτας ὑπηρέτας. Ἐγὼ νομίζω ὅτι οὗτος ἔχει κατὰ τὴν φύσιν τῶν καθηκόντων αὐτοῦ καθήκοντα ἀρχηγοῦ ὄχι διοικητοῦ, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι κακὸν νὰ ἀναμιγνύηται. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι καὶ ἐν ἄλλῃ νομοθετικῇ ὕλῃ παρετήρησα τοιαύτην σύγχυσιν ἐπὶ κακῷ τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία βαρύνεται μὲ καθήκοντα ἀλλότρια πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ στρατοῦ, πρὸς τὴν ἀποστολήν του ὡς Ἀρχηγοῦ μαχίμου στρατοῦ, οὐχὶ δὲ Ἀρχηγοῦ ἐπιστημονικῶν ἐργαστηρίων, τὸ ὁποῖον εἶναι ζήτημα διοικήσεως. Ταῦτα ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Εἰδικῶς δὲ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 8ου, ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διότι γίνεται ἐν αὐτῷ λόγος περὶ συντάξεων, χωρὶς νὰ γίνεται λόγος καὶ περὶ κρατήσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ γίνωνται ἐὰν ἀπολαύσωσιν οἱ ἐξομοιούμενοι πρὸς τοὺς ταγματάρχας ἐξ ἰδιωτῶν προερχόμενοι ὑπάλληλοι, τοῦ δικαιώματος τῆς συντάξεως.

§123Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον δημιουργεῖ πολυτέλειαν ὑπηρεσιακὴν καὶ ποικιλίαν δαπανῶν πρωτάκουστον διὰ τὸ προσωπικὸν εἰς ὃ ἀποβλέπει, τὸ δὲ χείριστον ὅλων, δίδει ἡμῖν τὴν ἀπαισιωτέραν εἰκόνα τῆς προσωπικῆς νομοθεσίας. Τί ἐπιζητεῖται δι’ αὐτοῦ; Νὰ ἐξασφαλίσητε τὸν ἔλεγχον ὡρισμένων στρατιωτικῶν ὑλῶν. Μὴ δὲν ἔχητε τοιαῦτα ἐργαστήρια καὶ δημιουργεῖτε νέα; Δὲν ἔχετε τὸ δημόσιον, δὲν ἔχετε ἄλλα δύο ἐν μέσαις Ἀθήναις, ὑπαγόμενα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν; Καὶ πῶς μέχρι τοῦδε διεξήγετο ἡ ὑπηρεσία αὕτη; Ἀλλ’ ἐὰν ἀτελῶς διεξήγετο ἢ ἐνόμισεν ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ὅτι ἔπρεπε νὰ καθορίσῃ ἴδιον ἐργαστήριον, ἐξασφαλίζον καλλιτέραν ἐξέτασιν τῶν εἰδῶν τοῦ στρατοῦ, τοὐλάχιστον ὁ καταρτισμὸς τοῦ ἐργαστηρίου ἔπρεπε νὰ γίνῃ διὰ προσωπικοῦ ἀναλόγου καὶ ἀνταξίου. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀπέβλεψε μόνον εἰς τὸ νὰ ἱκανοποιήσῃ ἕν πρόσωπον, ἀλλ’ εἶναι τοῦτο ἀντάξιον τῆς ἐκ τῶν προτέρων προτιμήσεως ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας; Τίς εἶναι ὁ εὐτυχὴς θνητὸς ὅστις πρόκειται νὰ μισθοδοτηθῇ διὰ μισθοῦ μεγαλειτέρου καὶ τοῦ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; Ὁ εὐτυχὴς οὗτος ὑπάλληλος λαμβάνει μισθὸν 500 δραχμῶν κατὰ τὰ πέντε πρῶτα ἔτη, 750 δὲ δραχμῶν μισθὸν μετὰ ταῦτα. Ἀλλὰ τέλος πάντων, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἄξιος αὐτῆς τῆς ὑλικῆς θυσίας ἐκ μέρους τοῦ Κράτους; Τί εἶναι; Εἶναι διδάκτωρ τῆς ἰατρικῆς, καὶ ἐπὶ πλέον φαρμακοποιός. Ἐγὼ δὲν θὰ θελήσω νὰ ἀποδείξω τίνων προσόντων ἔχει ἀνάγκην ἡ θέσις αὐτή. Θὰ ἐπικαλεσθῶ αὐτὰς τὰς προχθεσινὰς δηλώσεις αὐτοῦ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ ὁποίου ἐξανέστη ἡ συνείδησις, προκειμένου νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ τροπολογία, δὲν γνωρίζω τίνος συναδέλφου, ἐν τῷ σχετικῷ νομοσχεδίῳ τὸ ὁποῖον ἀφεώρα εἰς τὰ ἐργαστήρια τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Πολὺ δὲ δικαίως ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεγνώρισε τὸ λάθος καὶ δὲν ἐδέχθη τὴν τροπολογίαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνατεθῇ ἡ ὑπηρεσία αὐτὴ εἰς ἄλλους εἰμὴ μόνον εἰς τοὺς φυσικομαθηματικούς, τοὺς μόνους ἁρμοδίους, τοὺς καταλλήλους καὶ τυχόντας εἰδικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὑποθέτω ὅτι κατόπιν τῆς ἐπικλήσεως τῆς γνώμης τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀσχοληθῶ ἐπὶ πλέον, ἵνα πείσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ νὰ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον.

§124Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Ὅσον ἀναγκαία καὶ ἀξιέπαινος εἶναι ἡ ἵδρυσις χημικῶν ἐργαστηρίων πρὸς ἐξέτασιν καὶ ἀνάλυσιν τῶν διαφόρων ὑλῶν, αἱ ὁποῖαι προορίζονται διὰ τὸν στρατόν, ἄλλο τόσον εἶναι ἀλλόκοτος ἡ διεύθυνσις τῶν χημικῶν ἐργαστηρίων ὑπὸ ἰατρῶν.

§125ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ λησμονῆτε ὅτι εἶσθε ἰατρός.

§126Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Μάλιστα, καὶ ἰατρὸς σπουδάσας εἰδικῶς τὴν Χημείαν. Διὰ τοῦτο δέ, ἀκριβῶς, σᾶς διαβεβαιῶ ὅτι οὐδεὶς ἰατρὸς εἶναι δυνατὸν νὰ προβῇ εἰς ἀναλύσεις χημικάς, διότι ἀπαιτοῦνται εἰδικαὶ γνώσεις, καὶ πρέπει ὁ διευθύνων αὐτὸ νὰ ἔχῃ δίπλωμα χημικοῦ.

§127ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἂς ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον, κ. Πρόεδρε.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τῶν ἐκπαιδευομένων ἐν τῇ ἰατρικῇ Σχολῇ τῆς Λυῶνος φοιτητῶν τῆς Ἰατρικῆς».

§129Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Θὰ παρεκάλουν νὰ ἀναβληθῇ καὶ αὐτό.

§130ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι.

§131Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἐκτὸς τῶν δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα παρέχει, χειροτονεῖ καὶ ἀπονέμει δικαιώματα καὶ λέγει ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπέτυχον ἐν τῷ διαγωνισμῷ καὶ ἐκρίθησαν ἱκανοὶ νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν Σχολὴν τῆς Λυῶνος, αὐτοὶ θεωροῦνται μαθηταὶ τοῦ...

§132ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν λέγει αὐτό.

§133Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Αὐτὸ λέγει ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις.

§134ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω τί λέγει ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις. Παρακαλῶ ἀναγνώσατε τὸ τρίτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συνετάχθη εἰς περίστασιν καθ’ ἣν ἐθεωρεῖτο βεβαία ἡ ἐπιστράτευσις. Λέγεται ἐν αὐτῷ ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔδωκαν ἐξετάσεις καὶ ἐπέτυχον καὶ ἐστάλησαν εἰς Λυῶνα, ἐν περιπτώσει ἐπιστρατεύσεως θὰ γίνωσι δεκανεῖς. Φρονῶ ὅτι αἱ ἐπικρίσεις αἱ ἀκουσθεῖσαι ἐπὶ τοῦ ἄλλου νομοσχεδίου, δὲν πρέπει νὰ ἐπηρεάσωσι καὶ ἐπὶ τούτου.

§135Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Προέρχονται καὶ τὰ δύο νομοσχέδια ἐκ τῆς αὐτῆς πηγῆς καὶ πρέπει αἱ ἐπικρίσεις νὰ γίνωσι δεκταί.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσωρινῆς χρήσεως διδακτικῶν βιβλίων ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις». Ἄρθρον 1. (ἀναγινώσκεται).

§137Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ διὰ τῆς ὁποίας, κατὰ τὴν γνώμην μου, λύονται ὅλα τὰ ἀναφυέντα ζητήματα. Διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς θὰ ἐπιτραπῇ ἡ χρῆσις τῶν ἐγκεκριμένων βιβλίων ἐπὶ ἓν ἔτος καὶ θὰ ἀποφύγωμεν τὴν εἰσαγωγὴν πρὸς χρῆσιν τῶν μαθητῶν βιβλίων, τὰ ὁποῖα ἐνεκρίθησαν ἀπὸ τοῦ 1895, βιβλίων πεπαλαιωμένων, βιβλίων τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται σήμερον νὰ ὑπάρχωσιν. Ἴσως θὰ μοὶ ἀντιταχθῇ ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχωσι βιβλία τοῦ νόμου ͵ΓΣΑʹ, ἀλλ’ ἐὰν τὰ βιβλία τὰ ὁποῖα ἐνεκρίθησαν διὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν δὲν ὑπάρχωσιν, ἀναμφισβητήτως δὲν θὰ ὑπάρχωσι καὶ τὰ ἄλλα τὰ ὁποῖα εἶναι χρήσεως παλαιᾶς.

§138Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εὐτύχημα θὰ εἶναι νὰ μὴ ὑπάρχωσιν.

§139Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Νομίζω ὅτι δέον νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία μου, νὰ ἀναβληθῇ δὲ τὸ νομοσχέδιον δι’ αὔριον, ἵνα λάβῃ γνῶσιν αὐτῆς ἡ Βουλή.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι...

§141Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, εἶναι πρότασις περὶ ἀναβολῆς, διότι νομίζω ὅτι ἡ τροπολογία, ἡ ἄρτι ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Συναδέλφου ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, εἶναι ἡ μόνη ἡ ὁποῖα δύναται νὰ ἱκανοποιήσῃ ὅλας τὰς ἀνάγκας. Ἀφ’ ἑνὸς σώζει τὸ βιβλιόσημον τοῦ Δημοσίου, ἀφ’ ἑτέρου δὲν ἀνατρέχομεν εἰς τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος κατηργήθη μετὰ πολλῶν ἐπαίνων καὶ εἰς τὰ φυλλάδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐθεωρήθησαν ὡς ἐξοβελιστέα, ἐκ τρίτου δὲ δὲν θὰ ἔχωμεν καὶ πρόσθετον δαπάνην. Ἐξ αὐτῆς τῆς ἰδέας ἀνεχώρησεν ὁ συντάκτης τῆς τροπολογίας, καθ’ ἣν παρατείνεται ἐπὶ ἓν ἔτος ἡ χρῆσις τῶν βιβλίων, τῶν ὁποίων ἡ τετραετία ἄρτι ἔληξεν καὶ περιορίζεται κατὰ ἓν ἔτος ἡ τετραετία ἡ ἑπομένη, ὥστε ὁ ἐργολάβος νὰ μὴ δύναται νὰ κερδοσκοπήσῃ ἐκ τῆς ἀργοπορίας περὶ τὴν ἐκτύπωσιν ἡ ὁποία ἐπῆλθεν ὄχι ἐκ προθέσεως ἀλλ’ ἐκ τύχης.

§142Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἶμαι ἀντίθετος πρὸς τὴν ὑποβαλλομένην πρότασιν, πρῶτον διότι θὰ ἀποτύχῃ τοῦ σκοποῦ του ἐκεῖνος ὁ ὑπαίτιος τῆς ἀναβολῆς τῆς ἐκτυπώσεως τοῦ βιβλίου, δεύτερον δὲ διότι διὰ τοῦ βιβλιοσήμου θὰ ὑποχρεωθῶσιν οἱ γονεῖς εἰς διπλῆν καταβολήν, διότι ἐντὸς τοῦ ἔτους θὰ ἐκτυπωθῶσι τὰ νέα βιβλία καὶ θὰ προμηθευθῶσι καὶ ταῦτα οἱ μαθηταὶ καὶ θὰ πληρώσωσι δὶς τὸ βιβλιόσημον. Ἡ πρότασις ἀπὸ ἀπόψεως συμφέροντος τῆς Πολιτείας εἶναι ὀρθή, καθόσον καὶ τὸ βιβλιόσημον δὲν θὰ βλάψῃ τὸ Κράτος καὶ θὰ εἶναι εἰς χρῆσιν βιβλία καλλίτερα τῶν προηγουμένων, ἀλλ’ ἐγὼ λέγω ὅτι, ἐπειδὴ τὰ νέα βιβλία, τὰ ἐγκριθέντα, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ κυκλοφορήσωσι μετὰ ἕνα ἢ δύο μῆνας, θὰ πληρώσωσιν οἱ γονεῖς τῶν παίδων τὸ βιβλιόσημον διὰ τῆς ἀποκτήσεως τοῦ νέου βιβλίου καὶ συγχρόνως τὴν ἀξίαν τοῦ παλαιοῦ.

§143Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, ὑποστηριχθεῖσα καὶ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας, βεβαίως δὲν εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία δὲν ἐπῆλθεν εἰς τὸν νοῦν τοῦ Ὑπουργοῦ τὸ πρῶτον. Ἡ φυσικωτέρα ὁδὸς ἦτο αὐτή, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου καὶ ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος κ. ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτής, δηλαδὴ ἡ παράτασις τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου ἐπὶ ἓν ἔτος. Καὶ ἂν ὁ ἐκδότης τῶν βιβλίων τῆς ληξάσης τετραετίας δὲν εἶχεν ἐπιδείξει δολιότητά τινα ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου καὶ δὲν εἶχε γεννηθῆ ἡ πεποίθησις ὅτι αἱ ἐνέργειαί του ἔτειναν εἰς τὸ νὰ κερδοσκοπήσῃ διὰ τῆς πωλήσεως τῶν παλαιῶν βιβλίων, τὰ ὁποῖα ἤθελον τῷ καταστῆ ἄχρηστα, ἡ σκέψις αὐτὴ ἦτο ἡ φυσικωτέρα. Δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν σήμερον καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ σκεφθῇ ὁ Ὑπουργὸς νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην παράβασιν ἐπιβραβεύων τοὺς σκοποὺς τοῦ δολίου ἐκδότου τῶν βιβλίων.

§144Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πόθεν ἐξάγεται ὅτι ὁ ἐκδότης ὑπῆρξεν ὁ αἴτιος τῆς μὴ ἐκδόσεως τῶν νέων βιβλίων;

§145Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡ προσέλευσις αὐτοῦ εἰς τὴν δημοπρασίαν δι’ ἑτέρου προσώπου ἐπέφερε τὴν ἀργοπορίαν.

§146Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἔρχεσθε εἰς αὐτὸ τὸ θέμα, ἔχω προχείρους τὰς ἀποδείξεις ἐξ ὧν ἐμφαίνεται ὁ λόγος δι’ ὃν ἐπῆλθεν ἡ ἀργοπορία.

§147Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Πόθεν προῆλθεν ἡ ἀργοπορία;

§148Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἀργοπορία ἐπῆλθε διότι, ἐνῷ ἡ ἔγκρισις ἐγένετο τὴν 9, ἡ κοινοποίησις ἐγένετο τὴν 12.

§149Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Αὐταὶ αἱ τρεῖς ἡμέραι ἔπταισαν; Ἐὰν ἦσθε προχθὲς παρών, ὅτε ἀνέγνωσα ἔγγραφα καὶ χρονολογίας, θὰ ἐβλέπετε ὅτι ἡ ὑπηρεσία μετὰ ἠλεκτρικῆς ταχύτητος ἐνήργησεν.

§150Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐνεκρίθη τὴν 24ην ἡ δημοπρασία; Πῶς ἐντεῦθεν ἐξάγεται ὅτι ὑπῆρξε κερδοσκοπία;

§151Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δι’ αὐτὸ σᾶς εἶπον ὅτι τὴν δολιότητα δὲν εὑρίσκω ἐν τούτῳ· εὑρίσκω αὐτὴν ἐν τῷ ὅτι κατὰ τὴν δημοπρασίαν δὲν προσῆλθεν ὁ ἐργολάβος εἰλικρινῶς νὰ μειοδοτήσῃ, ἀλλὰ προσῆλθε διὰ τοῦ ἁμαξηλάτου αὐτοῦ καὶ ἐμειοδότησε ὀλιγώτερον παντὸς ποσοῦ εἰς τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ κατέλθῃ ἡ ἐργασία, ἵνα ἀποκλείσῃ πάντα συναγωνισμόν, ἀναλαμβάνων τὴν εὐθύνην νὰ ἀπολέσῃ τὴν ἐγγύησίν του, σκεφθεὶς οὕτω νὰ ἀναγκάσῃ τὸ Δημόσιον νὰ παρατείνῃ ἐπὶ ἓν ἔτος τὴν χρῆσιν τῶν παλαιῶν βιβλίων.

§152Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Καλὸν εἶναι νὰ μὴ ματαιολογῆτε, ματαιολογεῖτε δέ, κ. Ὑπουργέ, ὅτε λέγετε ὅτι εὑρίσκετε πρόθεσιν δολιότητος ἐκ τοῦ ὅτι προέβαλεν αὐτὸς τὸν ἁμαξηλάτην του νὰ μειοδοτήσῃ. Πᾶν ὅ,τι ἀπαιτεῖ ὁ νόμος συνετελέσθη ἐκ μέρους τοῦ ἐργολάβου. Δὲν δύνασθε νὰ ὑποθέτητε ὅτι δόλος ὑπάρχει ἐκ μέρους τοῦ ἐργολάβου καὶ ὅτι ἡ ἀργοπορία προῆλθεν ἐξ αὐτοῦ, ὅτε ἡ δημοπρασία, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ λάβῃ χώραν τὸν Μάϊον, συνετελέσθη τὴν 24 Σεπτεμβρίου.

§153Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν ἔπρεπε νὰ λάβῃ χώραν τὸν Μάϊον.

§154Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ πότε;

§155Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὅτε ἔλαβε χώραν.

§156Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Τότε ὁ νομοθέτης ἦτο μωρός;

§157Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὁ νομοθέτης διέπραξε σφάλματα ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ, σφάλματα τὰ ὁποῖα καθ’ ἑκάστην διορθώνομεν.

§158Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ νομοθέτης οὐδὲν διέπραξε σφάλμα. Ἔταξε τὴν προθεσμίαν, ἵνα ἔχωμεν ἐγκαίρως τὰ βιβλία.

§159Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ κατώρθωσε.

§160Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν τὸ κατώρθωσε, διότι ὑπῆρξεν ὀλιγωρία ἐκ μέρους τῆς Ἀρχῆς ἐκείνης, ἡ ὁποία ὤφειλε νὰ προνοήσῃ.

§161Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε ὅτι προχθές, ὅτε ἐξετέθησαν τὰ λαβόντα χώραν καὶ ἡ ἰδιότης τοῦ ἐργολάβου, ἡ Βουλὴ ἐξετράπη εἰς ἀγανάκτησιν καὶ οὐδεὶς βουλευτὴς ὑπῆρξεν ἔχων ἀντίθετον γνώμην. Βεβαίως ὁ κ. Φανούριος εἶχε δικαίωμα ἐκ τοῦ νόμου νὰ πράξῃ ὅ,τι ἔπραξεν. Οὐδεὶς δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ τὸ πράξῃ. Ἀλλ’ ὁ ἴδιος ἐργολάβος, ὁμολογεῖ ὅτι προέβαλε τὸν ὑπηρέτην του ὡς ἐργολάβον, διὰ νὰ ἀπατήσῃ τοὺς ἄλλους καὶ οὕτω ἔρχεται εἰς τὸ ἀποτέλεσμα μὲ ἔκπτωσιν 65% ἐπὶ τῆς τιμῆς. Ἔχομεν καὶ ἄλλο καίριον ἐλάττωμα ὅτι ὁ ἐκδότης τῶν παλαιῶν βιβλίων ἔχει ἀρκετὸν ἀριθμὸν διὰ νὰ τροφοδοτήσῃ τὴν νεολαίαν. Ἡ Πολιτεία ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ δώσῃ ἀναγνωστικὰ βιβλία. Καὶ τίνα βιβλία; ἀκούω παληοφυλλάδες. Τίνα εἶναι; Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐκυκλοφόρουν πρὸ τοῦ τελευταίου νόμου· εἶναι τὰ βιβλία τοῦ Παπαμάρκου, τοῦ Κουρτίδου, τοῦ Κοκκινάκη, βιβλία κυκλοφοροῦντα μέχρι τοῦ 1911, δυνάμει τοῦ νέου νόμου διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετράπη ἡ κυκλοφορία αὐτῶν μέχρι τοῦ 1911. Λοιπὸν εἶναι παληοφυλλάδες, διότι δὲν ἐκυκλοφόρησαν ἀπὸ τοῦ 1911 μέχρι τοῦ 1913 ἐπὶ δύο ἔτη; Ἡ σοφία ὅλη εἶναι εἰς τὰ νέα βιβλία τὰ ἀναγνωστικά, τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν τίποτε ἄλλο παρὰ συναφὴ τῶν παλαιῶν βάσεων, τῶν ὁποίων ἦσαν αὐτὰ τὰ ἀναγνωστικὰ τοῦ Παπαμάρκου, διότι κανεὶς δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι οἱ παιδαγωγοί, μετὰ τὸν Παπαμάρκον ἀνεφύησαν τοσοῦτοι, ὥστε ὠχρίασεν ἡ παιδαγωγικὴ ἱκανότης τοῦ Παπαμάρκου. Τῶν ἰδίων ἀναγνωστικῶν βιβλίων, ἐπιδιορθωθέντων κατά τι, ὁ Ὑπουργὸς ἐπέτρεψε τὴν χρῆσιν αὐτῶν καὶ ταῦτα ἐκυκλοφόρησαν μέχρι τοῦ 1911. Ἀλλὰ πράττων τοῦτο, τί ἄλλο πράττει παρὰ νὰ δίδῃ προχείρως εἰς τὴν μαθητιῶσαν νεολαίαν ὅλα τὰ βιβλία, ὅσα ὑπῆρχον ἐγκεκριμένα δυνάμει τοῦ νόμου, καὶ ἐὰν ἐπιτευχθῇ ὥστε τὰ βιβλία ταῦτα, τὰ νέα, νὰ εἶναι ἕτοιμα κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ δευτέρου ἑξαμήνου, θὰ δοθῶσι καὶ αὐτὰ ἄνευ αἰσθητῆς τινος ζημίας τῶν γονέων, διότι τὸ ἀλφαβητάριον θὰ ἔχῃ μίαν δεκάραν, ἢ δύο ἢ τρεῖς, ἕνεκα τοῦ συναγωνισμοῦ· οὕτω θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσαγάγωμεν τὰ νέα ἀναγνωστικὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα ὑποτίθεται ὅτι εἶναι ἐπαρκέστερα καὶ καταλληλότερα, χωρὶς ζημίαν αἰσθητὴν τῶν γονέων, ἐπαναλέγω, ἀλλὰ καὶ τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ βιβλιοσήμου. Ἂν δὲν ἐπιτευχθῇ ἡ ἐκτύπωσις εἰς ἓν ἔτος, βεβαίως, θὰ ζημιωθῇ ἡ Πολιτεία τὸ ποσὸν τοῦ βιβλιοσήμου, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ ἀξιοπρέπεια, ἡ ἠθική, ἐπιβάλλει νὰ ἀφεθῶσι νὰ κυκλοφορήσωσιν ἐλευθέρως τὰ βιβλία, ἵνα μὴ φανῇ ἐπιβραβεύουσα αὕτη κανὲν εἶδος δολιότητος. (Χειροκροτήματα).

§162Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Μὴ χειροκροτεῖτε. Κύριοι, διότι θὰ μετανοήσητε.

§163Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Δὲν πειράζει.

§164Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸ πρῶτον μέρος τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, διότι ἤθελον ἀναγκαίως προέλθει εἰς ἔλεγχον τῶν πεπραγμένων, ἐπειδὴ δὲ ἔχομεν ὑπ’ ὄψει μας ἓν νομοσχέδιον, περὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή, δὲν εἶναι καὶ ὥρα τοῦ ἐλέγχου. Ἐπιφυλάσσομαι συνεπῶς νὰ ὑποβάλω τὸν ἔλεγχον δι’ ἐπερωτήσεως εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα ἀνεύρωμεν τίς ὑπῆρξεν ὁ ὑπαίτιος...

§165Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Θὰ τὸν ἀναμένω.

§166Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. .. τῆς ἀργοπορίας διὰ τὴν ἐκτύπωσιν, καὶ ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἐν τῇ ἀργοπορίᾳ αὐτῇ μία προβεβουλευμένη πρόθεσις. Ἀλλ’ εἶπον ὅτι δὲν εἶναι ἡ ὥρα. Τώρα πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν τί δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἀνθρωπίνως καὶ ἀξιοπρεπῶς καὶ εὐπρεπῶς, πρὸς ἐπανόρθωσιν τοῦ σφάλματος, τὸ ὁποῖον διεπράχθη, ἐκ τῆς μὴ ἐγκαίρου ἐκτυπώσεως τῶν διδακτικῶν βιβλίων διὰ τὴν τετραετίαν τοῦ 1914–1917. Θὰ ἐνόουν τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβραβεύσῃ ἡ Πολιτεία τὴν δολιότητα, τὴν ὁποίαν διέπραξεν ὁ Φανούριος ἢ ὁ Μαντζαβελάκης· τοῦτο ὅμως εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἀπεκλείομεν τὴν χρῆσιν τῶν βιβλίων διὰ τὸ ἀρξάμενον σχολικὸν ἔτος, τῶν βιβλίων τῆς τελευταίας τετραετίας, τὰ ὁποῖα δολιευόμενος τὸν νόμον πρόκειται νὰ ἐξαντλήσῃ ὁ Μαντζαβελάκης. Ἀλλὰ δυνάμει τοῦ νομοσχεδίου ἐγκρίνομεν καὶ τὰ βιβλία τῆς τελευταίας τετραετίας καὶ τὰ ἐγκεκριμένα δυνάμει τοῦ προηγουμένου νόμου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἀνέφερεν ὀνόματα, Παπαμάρκου, Κοκκινάκη· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀναφέρω ἐγὼ εἶναι ὁ νόμος ὁ νεώτερος, ὁ ὁποῖος ἀληθῶς κατὰ τρόπον ἐπαναστατικὸν ἐψηφίσθη ἐνταῦθα, διότι ὄχι μόνον ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἀλλ’ ὁλόκληρος ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία εἶχεν ἐξεγερθῇ κατὰ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐκαπηλεύετο ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις, ἐθεωρήθη δὲ ἡ ψήφισις τοῦ νόμου ὡς ἐπιβαλλομένη ἀκριβῶς ἐκ τῆς καταχρήσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐπὶ τοῦ προηγουμένου νόμου. Εἶναι ἐπαρκῆ τὰ βιβλία τῆς τελευταίας τετραετίας πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ κενοῦ, τὸ ὁποῖον προέκυψεν ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἐγένετο ἐγκαίρως ἡ δημοπρασία καὶ δὲν ἐξετυπώθησαν ἐγκαίρως τὰ ἐγκεκριμένα βιβλία, δυνάμει τοῦ νόμου διὰ τὴν ἀρξαμένην τετραετίαν; Εἰμπορεῖ νὰ εἶναι ἐπαρκῆ ἢ νὰ μὴ εἶναι ἐπαρκῆ, ἀλλ’ ἂν δὲν εἶναι ἐπαρκὲς τὸ ἀπόθεμα αὐτῶν τῶν βιβλίων, θὰ ἀντλήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας τὰ βιβλία τὰ ἐκτυπωθέντα πρὸ πέντε ἐτῶν δυνάμει τοῦ καταργηθέντος νόμου; Ποῦ θὰ τὰ ἀνεύρῃ; Καὶ ὅτε ἀναζητεῖ αὐτὰ τὰ βιβλία, δὲν νομίζει ὅτι δύναται νὰ ὑποπτευθῇ ὁ πολὺς κόσμος, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ πληρώσῃ τὸ πρόστιμον διὰ τὴν ἀργοπορίαν περὶ τὴν ἔκδοσιν τῶν βιβλίων, ὅτι πρόκειται νὰ ἐξαγάγωμεν αὐτὰ ἐκ τῶν ἀποθηκῶν εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκονται ὡς ἄχρηστα, πρὸς τὸν σκοπὸν μόνον νὰ κερδοσκοπήσωμεν, ἂν ὄχι ἡ Πολιτεία, ἀλλὰ νὰ κερδοσκοπήσωσι τὰ ἄτομα, ἐπιβαλλομένης τῆς χρήσεως βιβλίων πεπαλαιωμένων καὶ ἀχρήστων κριθέντων παρὰ τοῦ νεωτέρου νόμου; Διότι περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Μὴ ἀναφέρωμεν ὀνόματα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι βέβαιον εἶναι ὅτι ἐγένετο εἷς διαγωνισμὸς καὶ τὰ βιβλία ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐφ’ ἱκανὸν χρόνον ἐλυμαίνοντο ἀληθῶς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, ἐτέθησαν ἐκποδὼν ὅτε ἦλθον τὰ νεώτερα βιβλία καὶ ἀντικατέστησαν αὐτά, καὶ ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ Δημόσιον ἀπήλαυσεν ἑνὸς κέρδους λίαν νομίμου, ὅπως ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς μεγάλας δαπάνας, τὰς ὁποίας ἔχει νὰ καταβάλῃ ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις ἐγένετο πολὺ καλλιτέρα. Τοῦτο βεβαιοῦσιν ὅλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον εἰς χεῖράς των τὰ τελευταῖα βιβλία καὶ παρέβαλον αὐτὰ πρὸς τὰ προηγούμενα. Ἂν τὰ προηγούμενα ἦσαν ἐπάξια τουλάχιστον πρὸς τὰ τελευταῖα, διατί δὲν ἐνεκρίθησαν κατὰ τὸν διαγωνισμόν, ὁ ὁποῖος ἐγένετο κατὰ τὸ 1910 ἢ 1909; Αὐτὸ καὶ μόνον ἀποδεικνύει ὅτι πρόκειται περὶ φυλλαδίων ἀχρήστων ἤδη καὶ τὰ ὁποῖα φυλλάδια θέλετε νὰ φέρωμεν εἰς κυκλοφορίαν πρὸς τὸν σκοπὸν μόνον νὰ κερδοσκοπήσωσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι παρήγαγον τὰ ἄχρηστα ἤδη αὐτὰ φυλλάδια. Ἡ τροπολογία, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος καὶ τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω, θεραπεύει κατὰ τὸ ἐφικτὸν ὅλα τὰ ἄτοπα τὰ προκύψαντα ἐκ τῆς ἀργοπορίας περὶ τὴν ἐκτύπωσιν τῶν βιβλίων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ἐγκριθῶσι διὰ τὰ ἔτη 1914–1917, διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν σώζεται τὸ ἔσοδον τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ βιβλιοσήμου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ σώζονται, ἀντιθέτως πρὸς τὰς σκέψεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λακωνίας, οἱ γονεῖς ἐκ μιᾶς περὶ πλέον δαπάνης, διότι θὰ ἰσχύσῃ ἡ χρῆσις τῶν βιβλίων αὐτῶν ἐπὶ ἓν ὁλόκληρον ἔτος, καὶ δὲν θὰ εἶναι ἠναγκασμένοι, ὡς θέλετε νὰ ἀναγκάσητε αὐτοὺς δυνάμει διατάξεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, νὰ ἀνταλλάξωσι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας τὰ βιβλία αὐτά, τὰ ἄχρηστα, τὰ ὁποῖα θέλουσι τοῖς ἐπιβληθῆ παρὰ τοῦ μεροληπτοῦντος ἐκείνου δημοδιδασκάλου πρὸς τὰ νέα βιβλία. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας δὲν ἀνέγνωσεν τὴν τροπολογίαν καὶ παρεσύρθη...

§167Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁ νόμος τῆς ἐκτυπώσεως τῶν βιβλίων εἶναι ἐπικρατέστερος. Ἅμα ὁ ἐργολάβος, ὁ Φανούριος, ἐκδώσῃ τὰ βιβλία, δύναται νὰ θέσῃ ταῦτα εἰς χρῆσιν διότι δὲν δεσμεύεται ὑπὸ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον σήμερον ψηφίζομεν.

§168Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀκριβῶς, διὰ νὰ μὴ ἐπιβραβεύσωμεν τὸν δόλον, τὸν ὁποῖον ὑποθέτομεν, διὰ τοῦτο παρατείνεται μὲν ἡ χρῆσις τῶν βιβλίων τῶν ἐγκεκριμένων διὰ τὴν παρελθοῦσαν τετραετίαν ἐπὶ ἓν ἔτος, περιορίζεται δ’ ἡ χρῆσις τῶν ἐγκεκριμένων βιβλίων τῶν νέων ἀπὸ μιᾶς τετραετίας εἰς τριετίαν. Τὸ Δημόσιον οὐδὲν ἀπόλλυσι· οἱ παῖδες ἔχουσι βιβλία, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἐγκεκριμένα μέχρι σήμερον, καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι τὰ σχετικῶς καλλίτερα, ἀφοῦ τὰ καλὰ εἶναι ἀκόμη ἀνύπαρκτα, λόγῳ τοῦ ὅτι δὲν ἐξετυπώθησαν ἐν καιρῷ. Οἱ γονεῖς οὐδεμίαν θὰ ὑποστῶσι δαπάνην, διότι ἡ χρῆσις τῶν βιβλίων θὰ γίνῃ δι’ ὁλόκληρον τὸ ἔτος. Ἑπομένως ὅλα ἐκεῖνα τὰ μειονεκτήματα, τὰ ὁποῖα προκύπτουσιν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν, ἐκλείπουσι διὰ τῆς τοιαύτης τροπολογίας. Ἐὰν ὅμως εἶχε τὸ μέσον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας ἵνα τιμωρήσῃ τὸν ἐργολάβον, εἰς τὸν ὁποῖον παρέδωκε τὴν ἐκτύπωσιν τὴν 24ην Σεπτεμβρίου, εἴτε οὗτος ὠνομάζετο Φανούριος εἴτε Μαντζεβελάκης, ἐὰν εἶχε λέγω τὸ μέσον καὶ εἶχε τὸν σκοπὸν νὰ τιμωρήσῃ τὸν ἐργολάβον αὐτὸν διὰ τὴν δολιότητά του, διότι παρουσιάσθη καὶ ἀνέλαβε τὴν 24ην Σεπτεμβρίου ἐν δημοσίᾳ δημοπρασίᾳ τὴν ἐκτύπωσιν τῶν βιβλίων εἰς τιμὴν πολὺ κατωτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν προσέφεραν οἱ ἄλλοι, ἔπρεπε νὰ ἐξοβελίσῃ ἐντελῶς τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα αὐτὸς ἀνέλαβε νὰ ἐκτυπώσῃ· νὰ φέρῃ εἰς χρῆσιν τὰ μέχρι σήμερον ἐγκεκριμένα βιβλία, συγχρόνως ὅμως νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ καὶ τὴν χρῆσιν τῶν φυλλαδίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα βεβαίως εἶναι ἄχρηστα, καὶ τῶν ὁποίων ἡ χρῆσις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπανέλθῃ εἰμὴ δυνάμει ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὲ εἶναι ἀκατάληπτον, ἐκτὸς ἐὰν ὑποθέσῃ κανεὶς ὅτι πρόκειται περὶ ἀτόμων πρὸς τὰ ὁποῖα ἀπεβλέψαμεν διὰ τὴν πώλησιν τῶν φυλλαδίων αὐτῶν χάριν κερδοσκοπίας.

§169Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν γνωρίζω περὶ τίνος ἑρμηνείας ὁμιλεῖ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, ἀλλ’ ὅπως ἐγὼ δὲν θέλω ποτὲ εἴπῃ εἰς τὸν κ. Συνάδελφον, καὶ λόγῳ τοῦ σεβασμοῦ καὶ λόγῳ τῆς ἐκτιμήσεως τὴν ὁποίαν τρέφω πρὸς αὐτόν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ὁμιλῇ εὐνοϊκῶς ὑπὲρ ἑνὸς ἀτόμου, οὕτω παρακαλῶ νὰ πιστευθῇ ὅτι καὶ ὁ Ὑπουργὸς ὁμιλῶν ὁμιλεῖ γενικῶς πρὸς τὰ γενικώτερα συμφέροντα ἀποβλέπων καὶ οὐχὶ εὐνοϊκῶς ὑπὲρ μιᾶς ὡρισμένης τάξεως ἀνθρώπων. Ὡς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ὁμιλεῖ οὐχὶ ἐξ εὐνοίας πρὸς ἐκδότην τινά, οὕτω πρέπει νὰ πιστεύσῃ ὅτι καὶ ὁ Ὑπουργὸς τοῦ Κράτους, ὁ εἰσηγητὴς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, εἰσάγων τοῦτο ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, εἰς τὸ κοινὸν συμφέρον καὶ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς Πολιτείας ἀπέβλεπε, διότι οὕτω μόνον καὶ αὐτὸς ἵσταται εἰς τὴν θέσιν του, τὴν ὑψηλήν, τὴν ὁποίαν τῷ ἀπένειμεν ἡ Πολιτεία, καὶ τὸν Ὑπουργὸν ὀφείλει νὰ τηρῇ ἐκεῖ ὅπου ἔθηκεν αὐτὸν αὕτη, καὶ νὰ μὴ καταβιβάζῃ τὴν συζήτησιν εἰς ἐπίπεδον προσωπικῶν ἀντεγκλήσεων καὶ ὕβρεων. Ἔχω νὰ εἴπω δύο μόνον λέξεις εἰς ἀπάντησιν. Ὁ νόμος, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖ ὁ κ. ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς καὶ δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐνεκρίθησαν τὰ νέα βιβλία, ἐν τῇ τελευταίᾳ αὐτοῦ διατάξει ἐπέτρεψε τὴν ἐπὶ δύο ἔτη χρῆσιν τῶν βιβλίων, τὰ ὁποῖα καὶ σήμερον ἐπιτρέπεται νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὰ σχολεῖα. Ὁ νόμος ἄλλως, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου τόσα ἐλέχθησαν, ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ἐθεώρησεν ἄχρηστα τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα ἐπιτρέπομεν καὶ σήμερον νὰ κυκλοφορήσωσιν, εὑρεθέντες εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιτρέψωμεν τοῦτο.

§170Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Μεσοβασιλεία!

§171Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἑπομένως δὲν πρόκειται περὶ βιβλίων τὰ ὁποῖα εἰσάγομεν τὸ πρῶτον νῦν, καὶ τὰ ὁποῖα θέλουσι συντελέσει εἰς τὴν διαστρέβλωσιν τοῦ νοῦ τῶν μαθητῶν. Πρόκειται περὶ βιβλίων, τὰ ὁποῖα ἐκυκλοφόρησαν, δυνάμει τοῦ νέου νόμου, καὶ τὰ ὁποῖα ἐδιδάχθησαν οἱ μαθηταὶ ἐπὶ διετίαν μέχρι τοῦ 1911.

§172Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ νομοθέτης εὑρέθη ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ κάμῃ ἵνα ἐξέλθωσιν τὰ βιβλία αὐτὰ ἐκ τῆς κεφαλῆς τῆς Πολιτείας, ὅπως ἐξῆλθεν ἡ Ἀθηνᾶ ἐκ τῆς κεφαλῆς τοῦ Διός. Ἦτο ἀνάγκη νὰ δοθῇ μία προθεσμία, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν τὰ νέα βιβλία, καὶ τὴν προθεσμίαν αὐτὴν ἀκριβῶς ἀπεδέχθη ὁ νομοθέτης, ἐπιτρέψας τὴν ἐπὶ μίαν διετίαν εἰσέτι χρῆσιν τῶν βιβλίων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἐθεώρησε τοῦ λοιποῦ ἄχρηστα. Καὶ ἐπειδὴ εὑρέθη ἀπέναντι δυσχερείας ἔπρεπε νὰ ὑπερπηδήσῃ αὐτήν.

§173Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐὰν ὅμως δὲν ἀπεδέχθημεν τὴν ἐκλογὴν τῶν βιβλίων τῆς τελευταίας τετραετίας, τοῦτο ἐπράξαμεν, διότι ἐκ τοῦ νόμου δύνανται ταῦτα νὰ χρησιμεύσωσιν. Ἐὰν ἐκάμνομεν τὸ ἀντίθετον, τότε ἠθέλομεν καταδειχθῇ ὅτι οὐδὲν ἄλλο προτιθέμεθα παρὰ προσωπικῶς νὰ ἐκδικηθῶμεν τὸν ἐκδότην τῆς τελευταίας τετραετίας. Βεβαίως τοιαύτη σκέψις ταπεινὴ οὐδόλως διῆλθε διὰ τοῦ νοῦ τοῦ εἰσηγητοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἐσκέφθη ἄλλο τι παρὰ νὰ δώσῃ ταχέως καὶ ἐλευθέρως βιβλία πρὸς χρῆσιν τῶν μαθητῶν μέχρι τῆς ἐκδόσεως τῶν νέων βιβλίων. Δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν καὶ δι’ ἄλλον ἀκόμη λόγον ἀποκλειστικῶς νὰ δώσωμεν τὸ προνόμιον εἰς τὸν ἐκδότην τῆς τελευταίας τετραετίας, διότι ὁ ἐκδότης τῆς τελευταίας τετραετίας δὲν εἶναι κύριος ἐκείνης τῆς ἐκδόσεως. Ληξάσης τῆς τετραετίας, περιέρχεται ἡ κυριότης τῆς ἐκδόσεως εἰς τοὺς συγγραφεῖς τῶν βιβλίων, καὶ μετ’ αὐτῶν ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ τις εἰς συνεννόησιν πλέον, διότι ἄλλως αὐτοὶ ἤθελον ἐγείρει ἀξιώσεις.

§174Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ παρατείνητε τὸ προνόμιον;

§175Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τοῦτο εἶναι τὸ προνόμιον, νὰ ἐπιτρέπωμεν τὴν χρῆσιν παντὸς βιβλίου, ἀφιέμενοι μεταξὺ τῶν συγγραφέων καὶ τῶν ἐκδοτῶν νὰ λύσωσι τὰς διαφορὰς αὐτῶν τίς θὰ διανεμηθῇ τὸ κέρδος. Ἀλλ’ ὅτε ἀποκλείομεν πάντα τὰ ἄλλα προνομιακῶς, θέτομεν δ’ ἀποκλειστικὴν χρῆσιν ἑνὸς βιβλίου, δὲν δυνάμεθα νὰ συμβληθῶμεν μετὰ τοῦ ἐκδότου, ἀπὸ τοῦ ὁποίου νὰ ἀφαιρέσωμεν ἓν ἔτος ἐκ τῆς τετραετίας καὶ νὰ προσθέσωμεν αὐτὸ ἀλλοῦ, διότι δὲν εἶναι ἄλλο εἰμὴ νὰ ἀναγνωρίσῃ ὁ νόμος βιβλία τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα ἐπιτρέπομεν νὰ κυκλοφορῇ ὁ ἐκδότης, ἀφαιροῦντες ἐκ τῆς μελλούσης τετραετίας ἓν ἔτος κατὰ τὴν τροπολογίαν σας. Τοιοῦτό τι δικαίωμα δὲν ἔχομεν. Ἐπετρέψαμεν λοιπὸν τὴν χρῆσιν τῶν βιβλίων, περὶ ὧν ὁμιλεῖ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἐπιτρέψαντες τὴν χρῆσιν τῶν βιβλίων τούτων, ἐπιτυγχάνομεν ὅλα τὰ ἀγαθά, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα, ἐκτὸς τοῦ κέρδους τοῦ βιβλιοσήμου ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἐπιτυγχάνομεν δὲ καὶ τὸ μέγιστον ἀγαθὸν ὅτι πατάσσεται ἡ κακοήθεια, ἡ ὁποία ὤφειλε νὰ παταχθῇ ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ.

§176Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τρία εἶναι τὰ ζητήματα περὶ ὧν πρέπει νὰ μεριμνήσῃ ἡ Βουλή· πρῶτον εἶναι τὸ παιδαγωγικὸν ζήτημα, δεύτερον τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, καὶ τρίτον τὸ συμφέρον τῶν μαθητῶν, ἀπὸ παιδαγωγικῆς ἀπόψεως. Τὴν στιγμὴν ταύτην φρονῶ ὅτι τὰ νέα ἐκτυπούμενα βιβλία, διὰ τὰ ὁποῖα ἡ Πολιτεία ἐπλήρωσε τὸ οὐχὶ ἀσήμαντον ποσὸν τῶν 50–60 χιλιάδων δραχμῶν, ἀποτελοῦσι κατ’ ἐμὲ τὸ προέχον ζήτημα ἀπὸ παιδαγωγικῆς ἀπόψεως, καὶ πρέπει νὰ ὑποχωρήσωσιν τὰ ἄλλα ζητήματα εἰς τοῦτο. Τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ βιβλιοσήμου δύναται νὰ ἐξασφαλισθῇ, καθὼς εἶπον, διὰ τῆς ἐντὸς τοῦ ἔτους ἐγκρίσεως τῶν νέων βιβλίων. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς εἶπεν ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν, καὶ τὸ ἔτος ὁλόκληρον θὰ παρέλθῃ, χωρὶς νὰ τεθῶσιν εἰς χρῆσιν τὰ νέα βιβλία· ἑπομένως τὸ Κράτος θὰ χάσῃ τὸ ἔσοδον ἐκ τοῦ βιβλιοσήμου. Ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν θὰ συμβῇ τοῦτο. Ἐκεῖνος, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται ἡ ἔκδοσις τῶν νέων βιβλίων, εἶναι ὁ Μαντζαβελάκης ὁ ἴδιος, καὶ αὐτὸς θὰ ἔχῃ συμφέρον, ὅταν θὰ ἴδῃ ὅτι τὰ ἰδικά του βιβλία δὲν θὰ εἶναι εἰς κυκλοφορίαν, νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἔκδοσιν τῶν νέων βιβλίων. Ἀναμφιβόλως λοιπὸν τοῦτο θὰ συμβῇ. Τὰ νέα βιβλία θὰ ἐκτυπωθῶσιν ἐντὸς ἑνὸς μηνός· τὸ Κράτος ἑπομένως θὰ κερδήσῃ τὸ βιβλιόσημον, διότι τὰ νέα βιβλία θὰ κυκλοφορήσωσι, καὶ ἡ μαθητιῶσα νεολαία θὰ κερδήσῃ, διότι θὰ ἔχῃ τὰ βιβλία αὐτά, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ἀνώτερα τῶν καταδικασθέντων βιβλίων, θὰ ζημιωθῇ δὲ μόνον ἡ μαθητιῶσα νεολαία τὴν ἐπὶ πλέον τιμὴν τῶν βιβλίων, ἅτινα θὰ ἀγοράσῃ, καὶ περὶ τῶν ὁποίων προβλέπει τὸ νομοσχέδιον ὅπερ συζητοῦμεν. Ἀναμφιβόλως ἡ ζημία αὐτὴ θὰ προέλθῃ, ἀλλ’ εἶναι τόσον μικρά, ἀφοῦ τοὐλάχιστον ὡς ἰσχυρίζεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τὰ νέα βιβλία, καθ’ ὃν τρόπον διαλαμβάνει τὸ νομοσχέδιον, θὰ πωληθῶσιν εἰς τοσαύτην ἐξηυτελισμένην τιμήν, ὥστε τὴν ζημίαν τῶν μαθητῶν πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν εἰς 20–30 λεπτῶν κατ’ ἀντίτυπον. Ἐγὼ προτιμῶ τὴν ζημίαν αὐτὴν τῶν μαθητῶν ἀπέναντι τοῦ παιδαγωγικοῦ κέρδους, τοῦ διὰ τῆς ἀποκτήσεως τῶν νέων βιβλίων ἐντὸς τοῦ ἔτους, διότι τὸ συμφέρον τοῦ Μαντζαβελάκη θὰ κάμῃ αὐτὸν νὰ ἐκτυπώσῃ αὐτὰ ταχέως. Οὕτω πως ἀντιλαμβάνομαι τὸ ζήτημα. Νὰ ἐξαναγκασθῇ ὁ Μαντζαβελάκης νὰ ἐκτυπώσῃ τὰ νέα βιβλία καὶ ἡ μαθητιῶσα νεολαία νὰ ζημιωθῇ μικρόν τι ποσόν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1 ὡς ἐτροποποιήθη, εἶτα δὲ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου 2–5).

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. Ἐπίσης ἀναβάλλονται καὶ τὰ δύο ἑπόμενα νομοσχέδια. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συντάξεως τῶν ἀποχωρούντων δικαστικῶν ὑπαλλήλων». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχή). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Ῥώμῃ τῇ 26 Μαΐου 1906 διομολογηθείσης συμφωνίας περὶ βιβλιαρίων ταυτότητος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 21 Αὐγούστου 1914 νομοθετικοῦ Β. Διατάγματος περὶ ἀναθέσεως, ἐπιθεωρήσεως καὶ διευθύνσεως ἐπιμελητείας εἰς ἀνώτερον ἀξιωματικὸν μαχίμου ὅπλου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως πράξεων συνταχθεισῶν ἐν ταῖς νέαις Χώραις κατὰ παράβασιν τῶν ἄρθρων 9 καὶ 10 τοῦ ͵ΓΤϞΑʹ νόμου τοῦ 1909, περὶ φορολογίας κληρονομιῶν κληροδοσιῶν καὶ αἰτίᾳ θανάτου δωρεῶν». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχή). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ταχυδρομικῶν δεμάτων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§178ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὰ ἑξῆς νομοσχέδια, ἅτινα παρακαλῶ νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ἐπιτροπήν. 1) «Περὶ συστάσεως Σχολείου στρατιωτικῆς ὑγιειονομικῆς ὑπηρεσίας»· 2) «περὶ καταρτισμοῦ Στρατιωτικῶν Νοσοκομείων»· 3) «περὶ ἡμερησίου μισθοῦ ὁπλιτῶν».

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπονται εἰς τὴν ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ἐπιτροπήν. Ἀνακοινῶ ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς· Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ι. Τρικούπης καὶ Ι. Καλαντζόπουλος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως Σώματος ἐλέγχου οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Βακράτσας καὶ Ν. Σταματιάδης ὑποβάλλουσι προσθήκην ἐν τῷ ἄρθρῳ 11 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν περὶ ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας νόμων». Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Δ. Ἀναστασιάδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐν τῷ ἄρθρῳ 7 τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Αὐγούστου ἐ. ἔ. Β. Δ. περὶ ἱδρύσεως διδασκαλείων ἑκατέρου τῶν φύλων πρὸς μόρφωσιν διδασκάλων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως». Ὁ βουλευτὴς κ. Λ. Χ. Κουτσοπέταλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διαλύσεως τῶν Σωμάτων Οἰκονομικοῦ καὶ Φαρμακευτικοῦ». Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Λαγοπάτης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Μετσοβείου Πολυτεχνείου». Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Συριόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως Στρατιωτικῆς Δικαιοσύνης». Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐμπορίας τῶν χημικῶν λιπασμάτων» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Βελέντζας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ στρατιωτικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν». Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ περὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου νόμου» ὑποβάλλει τὴν ἑαυτῆς ἔκθεσιν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τῶν νέων Χωρῶν» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τῆς Κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς. (Ὅρα Ἀρχεῖον Βουλῆς). Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον ὥραν 5 μ. μ. (Λύεται ἡ συνεδρίασις τὴν 9.30′ μ. μ.)