1914.10.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 27

Τῆς 16ης Ὀκτωβρίου 1914.

(Πέμπτη, ὥρα 5.10′ μ. μ.)

Προεδρία κ. Κ. Ζαβιτσιάνου

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ὑπάρχει ἀντίρρησίς τις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὡς ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν κατὰ τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἡ ἐξελεγκτικὴ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ἐξουσιοδοτήθη νὰ ἐξελέγξῃ οὐ μόνον τὰ τῆς ἑταιρίας τοῦ Ἀεριόφωτος ἀλλὰ καὶ τὰ τῆς Ἠλεκτρικῆς τοιαύτης. Ἐπειδὴ τὸ τοιοῦτον δὲν σημειοῦται ἐν τοῖς πρακτικοῖς, παρακαλῶ νὰ προκληθῇ δήλωσις τῆς Βουλῆς, ἐὰν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν παρέχεται τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ ἐν εὐρύτητι καὶ τὰ τῆς Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρίας.

§3ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς βεβαίως ὑπῆρξε τοιαύτη, ὅπως ἡ ἐπιτροπὴ ἐξετάσῃ τὰ τῆς ἑταιρίας Ἀεριόφωτος καὶ τὰ τῆς Ἠλεκτρικῆς.

§4Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ γίνῃ διόρθωσις τῇ συναινέσει τῆς Βουλῆς.

§6Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ὡσαύτως παρατηρῶ ὅτι ἀντὶ τοῦ κ. Α. Κασσαβέτη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἔχει ἐκ λάθους ἀναγραφῆ τὸ ὄνομα τοῦ κ. Κ. Σπυρίδου. Παρακαλῶ ὅπως διορθωθῇ καὶ τὸ σφάλμα τοῦτο. (Ἡ Βουλὴ ἀποδέχεται δι’ ἀναστάσεως καὶ τὴν παρατήρησιν ταύτην, μεθὸ τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν· Ἡ μεγάλη πρεσβεία τῆς Βουλῆς παρουσιασθεῖσα ἐνώπιον τοῦ Ἄνακτος, καθ’ ἣν ἔλαβεν ἐντολὴν προσεφώνησε τὴν Α. Μ. ὡς ἑξῆς· «Βασιλεῦ! Ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων ἠσθάνθη ὅτι διήρχετο μίαν τῶν εὐτυχεστέρων στιγμῶν, ὅτε ὁμοθύμως ἀνέθηκεν εἰς ἡμᾶς τὴν ἐντολὴν νὰ καταθέσωμεν πρὸ τῆς Ὑμετέρας Μεγαλειότητος καὶ πρὸ τῆς Σεπτῆς ἡμῶν Ἀνάσσης τὰς ὁλοψύχους εὐχὰς αὐτῆς καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ τῇ εἰκοστῇ πέμπτῃ ἐπετηρίδι τῶν γάμων Ὑμῶν. Τὸ Ἔθνος ὅλον, Βασιλεῦ, τὸ ὁποῖον πρὸ εἴκοσι καὶ πέντε ἐτῶν ἐθέρμανε μὲ τὰς εὐχάς του καὶ μὲ τὰς εὐλογίας του τὴν εὐτυχῆ ἕνωσιν τῶν μελλόντων Βασιλέων του, δὲν ἔπαυσε νὰ δοκιμάζῃ ἔκτοτε αἰσθήματα ἀρρήτου χαρᾶς καὶ βαθείας ἱκανοποιήσεως καθ’ ὅλας τὰς εὐτυχεῖς περιστάσεις, αἵτινες ἐσημειώθησαν ἐν τῷ βίῳ τῆς Βασιλικῆς Οἰκογενείας. Εἶδεν ἀνανεουμένας τὰς ἐλπίδας του καὶ θερμαινόμενα τὰ ὄνειρά του κατὰ τὴν γέννησιν τοῦ λαοφιλήτου ἡμῶν Διαδόχου, παρηκολούθησεν Αὐτὸν ἔκτοτε μετὰ στοργῆς ἀνδρωθέντα καὶ κατακτήσαντα τὴν ἐμπιστοσύνην διὰ τῆς σεμνῆς Αὐτοῦ πολιτείας καὶ τῆς παραδειγματικῆς πρὸς τὸ καθῆκον προσηλώσεώς Του καὶ ἠσθάνθη παλλομένην τὴν καρδίαν του ἐκ χαρᾶς κατὰ πᾶσαν ἐμφάνισιν ἐν τῷ κόσμῳ ἑνὸς νέου βλαστοῦ τῆς Βασιλικῆς Οἰκογενείας. Μὲ ὅλα τὰ συναισθήματα ταῦτα ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων ἀπευθύνει διάθερμον πρὸς τὸν Ὕψιστον εὐχὴν ὑπὲρ τῆς εὐτυχίας καὶ τῆς μακροημερεύσεως τῶν Βασιλέων της». Ἡ Α. Μεγαλειότης ἀπήντησεν ἐν ἄκρᾳ συγκινήσει δι’ ὀλίγων λέξεων εἰς τὴν προσφώνησιν τοῦ κ. Προέδρου, εὐχαριστήσασα θερμῶς τὴν Βουλὴν καὶ παρακαλέσασα νὰ διαβιβασθῶσι πρὸς τὸ Σῶμα αἱ θερμόταται τῶν εὐχαριστιῶν Της. Ὁ Βασιλεὺς ἐτόνισε κατόπιν, ὅτι ἡ τύχη τῆς Οἰκογενείας Του ἔχει συνταυτισθῆ μετὰ τῆς τύχης τοῦ Ἔθνους· οὐδ’ εἶναι ὡς ἐκ τούτου παράδοξον, ἂν καὶ τὰ εὐτυχῆ γεγονότα τοῦ Βασιλικοῦ τῆς Ἑλλάδος Οἴκου συμπίπτουσι πρὸς ἐθνικὰ γεγονότα ἐξ ἴσου εὐτυχῆ. Καὶ διηρμήνευσε ζωηροτάτην τὴν χαράν Του, διότι καὶ ἡ σημερινὴ Οἰκογενειακή Του ἑορτὴ συνέπεσε πρὸς τὴν προχώρησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ εἰς τὴν Βόρειον Ἤπειρον. Μετὰ τοῦτο, ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν· Οἱ παντοπῶλαι Ἀθηνῶν παρακαλοῦσιν, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀδιαφορήσῃ πρὸς τὰς διαμαρτυρίας τῶν ὀλίγων ἀντιδρώντων κατὰ τοῦ ὑποβληθέντος ὑπομνήματος. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Γεωργικοῦ Συλλόγου Γκερλῆ–Ἀρμενίου, παρακαλεῖ, νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς ἐπιμόρτους καλλιεργητὰς νὰ καλλιεργήσωσι τὰς γαίας τῶν τσιφλικίων Γκερλῆ. Ὁ δικηγορικὸς Σύλλογος Μεσολογγίου συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος Μεσολογγίου καὶ τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ σιδηροδρόμου τῆς Βορειοδυτικῆς Ἑλλάδος. Ὁ λαὸς Κατοχῆς διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ἐπιβληθείσης ὑπὸ τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου του φορολογίας διὰ τὰ βόσκοντα ζῷα. Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Φτέρης παρακαλοῦσιν, ὅπως προαχθῇ τὸ σχολεῖόν των. Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Γρανιτσέϊκα, τῆς Ἠλείας, παρακαλοῦσιν, ὅπως συστηθῇ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ παραχωρῇ καλλιεργητικὰ δάνεια. Οἱ σιδηροδρομικοὶ ὑπάλληλοι παραπονοῦνται κατὰ τῆς διευθύνσεως τῶν σιδηροδρόμων Ἀττικῆς. Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Σανδανίου, Ἀνδανίας, παρακαλοῦσιν ὅπως γίνωσιν ἀντιπλημμυρικὰ ἔργα ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Χαράνδου ἢ Τζαμί. Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Νεοχωρίου, Ἰθώμης, παρακαλοῦσιν, ὅπως τὸ Δημόσιον ἀναλάβῃ τὴν ἐπισκευὴν τοῦ ὑδραγωγείου των. Ἡ Σταυροῦλα, χήρα τοῦ ἐν πολέμῳ πεσόσοντος πατριώτου Σπυρίδωνος Θεοδοσίου, καταγγέλλει τὸν σχολάρχην Τσερνίτσης ἐπὶ ἐκβιασμῷ. Τὸ κοινοτικὸν Συμβούλιον Μερμουλάδας, Ναυπακτίας, παρακαλεῖ, ὅπως μεταρρυθμισθῇ ὁ ΓΨΗʹ νόμος, ὁ ἀπαγορεύων τὴν ἵδρυσιν εʹ καὶ ϛʹ τάξεως εἰς τὰ κοινοτικὰ σχολεῖα. Ὁ ἐν πολέμῳ παθὼν στρατιώτης Ἰωάννης Ἡλιόπουλος παρακαλεῖ, ὅπως εἰσαχθῇ εἰς τὸ νοσοκομεῖον ἡ «Σωτηρία», ὡς πάσχων ἐκ φυματιώσεως. Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Βιβιακίου παρακαλοῦσιν, ὅπως ὑπαχθῶσι δικαστικῶς εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Ἠλείας. Τὸ ἐν Λουτρῷ ἀγροτικὸν Συνδικάτον ἡ «Δήμητρα», διαμαρτύρεται κατὰ τῆς μεταθέσεως ἐκεῖθεν τοῦ δημοδιδασκάλου Γ. Κυριακάτου. Οἱ κατάδικοι Παλαιοῦ Στρατῶνος παρακαλοῦσιν, ὅπως τύχωσι καὶ αὐτοὶ τοῦ εὐεργετήματος τῆς ἀναστολῆς, ψηφιζομένου σχετικοῦ νόμου. Ὁ Σωτήριος Γεωργίου παρακαλεῖ, νὰ διαταχθῇ ἡ πρὸς αὐτὸν πληρωμὴ τοῦ παρὰ τοῦ Δημοσίου ἀγορασθέντος δι’ ἐπιτάξεως τριφυλλίου. Ὁ εἰς τὰς φυλακὰς Πύλου κρατούμενος κατάδικος Εὐάγγελος Κυριάκου παρακαλεῖ, ὅπως διαταχθῇ ἡ ἐκ τῶν φυλακῶν Πύλου μεταγωγή του εἰς ἄλλην φυλακὴν τοῦ Κράτους, λόγῳ ἀσθενείας. Ὁ Παγκρήτιος φοιτητικὸς Σύνδεσμος παρακαλεῖ, ὅπως τροποποιηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ προαγωγῶν ταχυδρομικῶν ὑπαλλήλων. Οἱ δημοδιδάσκαλοι Ἰωαννίνων παρακαλοῦσιν, ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς μισθοδοσίας των. Οἱ Μουσουλμάνοι Βοστίνης παρακαλοῦσιν, ὅπως ἀνασυσταθῇ τὸ Εἰρηνοδικεῖον Βοστίνης. Ὁ βιβλιοπώλης Μιχαὴλ Μαντζεβελάκης ὑποβάλλει ἀναφορὰν περὶ τῶν διδακτικῶν βιβλίων. Ὁ Κωνσταντῖνος Ἰωαννίδης, μηχανικὸς τοῦ Ἀσυρμάτου Τηλεγράφου, παρακαλεῖ, ὅπως ἀποζημιωθῇ δι’ 6.000 δραχμῶν διὰ τὰς ὑπηρεσίας ἃς προσέφερε κατὰ τοὺς δύο πολέμους ἐν Μακεδονίᾳ. Ὁ ἐφημέριος τῆς ἐν Κερκύρᾳ Ἱερᾶς Μονῆς Ὑψηλῆς ὑποβάλλει μεταρρυθμίσεις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ νόμου ͵ΔΝΖʹ Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται ἤδη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§8Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τέσσαρας ἀναφοράς, αἵτινες παρακαλῶ, κύριε, Πρόεδρε, ν’ ἀποσταλῶσιν εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καντιάνης, ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τοῦ ἐκ Καλαμαρᾶ τῆς Μεσσήνης τραυματίου Βασιλείου Μπουρίκα.

§10Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ ἀφορᾷ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν. Ὁ Βασίλειος Μπουρίκας εἶναι εἷς τῶν τραυματιῶν τοῦ πολέμου, ἀπολέσας τὰ δύο αὐτοῦ πέλματα καὶ παρακαλεῖ, ἵνα ληφθῇ ἡ πρόνοια τῆς Πολιτείας περὶ αὐτοῦ. Ζητῶ λοιπὸν τὴν προστασίαν σας, κ. Ὑπουργέ, καὶ παρακαλῶ ἵνα τῷ ἀπονεμηθῇ ἡ δέουσα σύνταξις.

§11ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ εἶσθε ἀπολύτως βέβαιος ὅτι διὰ νὰ μὴ λάβῃ σύνταξιν, δὲν θὰ ἦσαν ἐν τάξει τὰ πιστοποιητικά του. Ἐξ ἄλλου ὑπάρχει καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Περιθάλψεως, εἰς ἣν οἱ τοιοῦτοι πολεμισταὶ προκαταβολικῶς λαμβάνουσι σύνταξιν. Εἶμαι πρόθυμος νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα. Δύναμαι προσέτι νὰ δώσω τὴν πληροφορίαν ὅτι πέντε χιλιάδες συντάξεων ἔχουσιν ἀπονεμηθῆ καὶ ἀπορῶ πῶς ἀκούονται ἀκόμη τοιαῦτα παράπονα. Ἐν τούτοις νὰ μοὶ ἀποσταλῇ, παρακαλῶ, ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἵνα ἐξετάσω τὸ ζήτημα.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποστέλλεται ἡ ἐν λόγῳ ἀναφορὰ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον. Ὁ κ. Ἀρ. Σακελλαρίου. Ἀπών. Ὁ κ. Κ. Λιδωρίκης ὁμοίως. Ὁ κ. Σ. Τσακόπουλος. Ἐπίσης. Ὁ κ. Δ. Χατζηγιάννης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐκ Λαψίστης γονέων τῶν ἐφέδρων.

§13Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν καὶ παρακαλῶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῶν ἐφέδρων Λαψίστης ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἐφέδρων Κοζάνης καὶ λοιπῶν μερῶν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον. Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθμὸν 4, ἐρωτήσεως ὁ κ. Π. Πετροπουλάκης.

§15Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Οἱ ἱερεῖς καὶ ἐφημέριοι τεσσάρων δήμων τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου καὶ Γυθείου, πεντήκοντα τὸν ἀριθμόν, συνέταξαν αἴτησιν καὶ μὲ παρεκάλεσαν, ὅπως ἀναπτύξω αὐτὴν ἵνα ληφθῇ μία πρόνοια, ὅσον ἀφορᾷ τὴν συντήρησιν αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, διότι εἰς τὰς πλείστας ἐνορίας δὲν κατηρτίσθησαν ἐκκλησιαστικὰ Συμβούλια. Ἐκεῖ ὅπου κατηρτίσθησαν ἢ παρῃτήθησαν ἢ εἰς οὐδεμίαν προέβησαν πρᾶξιν καὶ συνεπῶς οἱ ἱερεῖς οὐδεμίαν λαμβάνουσιν μισθοδοσίαν, οὔτε οἱ ἐνορῖται καὶ οἱ κάτοικοι δίδουσιν ὅ,τι ἔδιδον, τὸ κοινῶς ἐμβατίκιον. Ὅλοι λοιπὸν οἱ πτωχοὶ ἱερεῖς οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς τοὺς βράχους τῆς Μάνης, κινδυνεύουσιν νὰ πάθωσιν ἐξ ἀσιτίας. Παρακαλῶ λοιπόν, εἰ δυνατόν, νὰ ληφθῇ μία πρόνοια εἴτε διὰ μεταρρυθμίσεως τοῦ νόμου εἴτε ἄλλως πως ὑπὲρ αὐτῶν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποστέλλεται εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον.

§17Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐπίσης ἔλαβον τηλεγράφημα παρὰ τῆς κωμοπόλεως τῆς Νεαπόλεως, τῶν Βοιῶν, οἱ κάτοικοι τῆς ὁποίας παραπονοῦνται ὅτι μετετέθη ἐκεῖθεν ὁ ἑλληνοδιδάσκαλος Γιαννακόδημος, ὁ ὁποῖος ἀπὸ ἑνὸς ἔτους ὑπηρέτει πιστῶς καὶ ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του ἐπιμελέστατα καὶ ὡς διδάσκαλος καὶ ὡς πολίτης χρηστός, ἀντικατεστάθη ὅμως δι’ ἑνὸς ἱεροδιακόνου, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ χειροτονηθῇ, ἀλλὰ περὶ τοῦ ὁποίου οἱ κάτοικοι δὲν ἔχουσι γνῶσιν. Λυποῦνται διὰ τὴν μετάθεσιν αὐτὴν καὶ παρακαλοῦσιν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐπαναφέρῃ τὸν Γιαννακόδημον εἰς τὴν θέσιν του.

§18Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Νὰ μοὶ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον παρακαλῶ.

§19Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἔχω καὶ μίαν ἀναφορὰν διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἐκ μέρους τῶν φυλάκων τῶν φυλακῶν Παλαμηδίου. Οὗτοι παραπονοῦνται ὅτι, ἐνῷ κατετάχθησαν ἐπὶ τῇ προσδοκίᾳ ὅτι ἤθελον καὶ αὐτοὶ ἀφομοιωθῆ ὡς πρὸς τὸν μισθὸν πρὸς τοὺς ἄλλους φύλακας, ἐξακολουθοῦσι νὰ μισθοδοτῶνται πρὸς 50 δραχμὰς τὸν μῆνα. Τοιαύτη ἀμοιβὴ βεβαίως δὲν εἶναι ἐπαρκής, προκειμένου μάλιστα νὰ ὑπηρετῶσιν εἰς τοιαύτας φυλακάς, ὅπου καὶ ἡ ζωή των κινδυνεύει καὶ δαπανηροτέρα εἶναι.

§20Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατετάχθησαν μὲ προσδοκίας ἀνωτέρου μισθοῦ, διότι αὐτὸς ὁ μισθὸς ὑπῆρχεν ἀνέκαθεν· δὲν ὡρίσθη τώρα. Ὁπωσδήποτε θὰ ληφθῇ μέριμνα καὶ περὶ αὐτῶν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χατζηγιάννης, ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Ἀθηνῶν διὰ τὴν κατάστασιν τοῦ ΙΗʹ σχολείου.

§22Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρ. Σακελλαρίου.

§24ΑΡ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διατάξῃ τὸν σχολικὸν ἰατρὸν νὰ ἐπισκεφθῇ καὶ γνωμοδοτήσῃ διὰ τὸ σχολεῖον τοῦτο, διότι ὅπως ἀναφέρεται, ἡ κατάστασίς του εἶναι οἰκτρά.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς, ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κτηματιῶν Ναυπλίου.

§26Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Δὲν γνωρίζω, κύριοι Βουλευταί, ἂν ὁ βουλευτὴς Ἀχαϊοήλιδος καθίσταται ὀχληρός, προκειμένου νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ζήτημα τοῦ δικαιοστασίου. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι, ὅτε ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης εἰσηγήσατο τὸν νόμον τὸν κρατοῦντα ἤδη, προκειμένου περὶ δικαιοστασίου, καὶ ἀνέθηκεν εἰς τὸν Πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν νὰ ἀποφασίζῃ περὶ τῆς παραχωρήσεως ἀναστολῆς ἢ μή, κρίνων ἐκ τῆς πραγματικῆς καταστάσεως τοῦ ὀφειλέτου, βεβαίως δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψει τὰ μεγάλα γεγονότα τὰ ὁποῖα τελευταίως ἀνεστάτωσαν τὴν Εὐρώπην. Δυστυχῶς ἡ εὐρωπαϊκὴ κρίσις ἐπήνεγκε τόσον μέγαν κλονισμὸν εἰς τὰς τάξεις τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς ὑπαίθρου χώρας, πρὸ παντὸς εἰς τὴν τάξιν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ὥστε δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι τῶν σταφιδοπαραγωγῶν ἡ θέσις εἶναι χειροτέρα ἐκείνης ἡ ὁποία ἦτο κατὰ τοὺς δύο ἐνδόξους καὶ νικηφόρους πολέμους μας. Ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς ὅτι δὲν ἐμεσολάβησε μεταξὺ τοῦ πολέμου καὶ τῆς σημερινῆς κρίσεως γεγονός τι, ὥστε ν’ ἀνταποκριθῇ ὁ λαὸς εἰς τὰς πολλαπλᾶς αὐτοῦ ὑποχρεώσεις πρὸς τοὺς δανειστάς του πρὸς τὸ Δημόσιον καὶ πρὸς τὴν οἰκογένειαν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀναγνωρίζομεν ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι καθαρῶς ὑπουργικόν· εἶναι ζήτημα κυβερνητικόν. Δὲν φρονεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὅτι πρέπει νὰ εἰσηγηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἡ οἰκονομικὴ δύναμις τοῦ λαοῦ δὲν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ ἐπιτρέπῃ εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τὰς πρὸς τὸ Δημόσιον ὑποχρεώσεις τοῦ νὰ ἀνταποκρίνηται καὶ εἰς τὰς πρὸς τοὺς δανειστάς του καὶ εἰς τὰς πρὸς τὴν οἰκογένειαν; Εὐθὺς ὡς ἤρθη τὸ δικαιοστάσιον οἱ κ. Συνάδελφοι, οἱ καταγόμενοι ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἔλαβον σωρείας ἐπιστολῶν παραπονουμένων.

§27ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§28Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἔλαβον ἐπιστολὰς διὰ τῶν ὁποίων παραπονοῦνται ὅτι ἡ τοκογλυφία μαίνεται ἐν ταῖς ἐπαρχίαις. Σήμερον ἦλθε καὶ ἐπιτροπή, ἥτις παρουσιαζομένη εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, βεβαιώσῃ αὐτὸν περὶ τῆς κρατούσης καταστάσεως καὶ θὰ τὸν παρακαλέσῃ νὰ λάβῃ μέτρα ὑπὲρ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι περιέπεσαν εἰς ἀπόγνωσιν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικοβοιωτίας, ὁ ὁποῖος ἦτο ἐμπνευσμένος ὑπὸ μιᾶς ἐπαγγελματικῆς τάξεως, τῆς τάξεως τῶν ἐμπόρων, δὲν παρέστησε τὴν ἀληθῆ κρίσιν τοῦ ἐμπορίου. Πρὸ τῆς κρίσεως τῆς πανευρωπαϊκῆς, τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι οἱ ἔμποροι ἐκινοῦντο διὰ πιστώσεων, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐκραγεῖσαν εὐρωπαϊκὴν κρίσιν, πολλοὶ ἔμποροι μοὶ λέγουσιν ὅτι διὰ νὰ παραγγείλωσιν ἐμπορεύματα, πρέπει νὰ πληρώσωσι τὸ ἥμισυ μετὰ τῆς παραγγελίας, κατὰ δὲ τὴν λῆψιν τῆς φορτωτικῆς τὸ ἕτερον ἥμισυ τοῦ ἀντιτίμου.

§29ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§30Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον δὲν ἐλέχθη καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι καὶ αἱ Τράπεζαι, αἱ ὁποῖαι πράγματι παρεῖχον πᾶσαν θαλπωρὴν καὶ ἐτόνωσαν τὰς τάξεις τῆς ὑπαίθρου χώρας, ἤδη δὲν ἔλυσαν τὰ βαλάντιά των. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ὑποθέτω ὅτι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας γνωρίζει, θὰ συνηγορήσῃ παρὰ τῇ Κυβερνήσει καθὸ βουλευτὴς κατ’ ἐξοχὴν ἐκ σταφιδοφόρου ἐπαρχίας ὑπὲρ τῆς γνώμης μου, διότι εἶναι φανερὸν τί ὑποφέρουσιν ἐκεῖ οἱ ἄνθρωποι, ἰδίως τί ὑποφέρει ὁ κοσμάκης.

§31Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Μὴ κάμνετε διάκρισιν μεταξὺ βουλευτῶν.

§32Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐκ τοῦ πλησίον τὰ πράγματα, καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις των. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀποτείνομαι πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ λέγω αὐτῷ: Κύριε Πρόεδρε, εἶσθε ἄνθρωπος μεγάλων ἀποφάσεων. Τέλος πάντων πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι πρὸς ὑμᾶς ἀτενίζουσι καὶ μόνον πρὸς ὑμᾶς.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀραβαντινὸς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τῆς ὁδοῦ Ἀλίτσης, Ἀθηνῶν, παραπονουμένων κατὰ τοῦ ἐργοστασίου «Νίκλα».

§34Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ διαβιβασθῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, συνιστῶ δὲ καὶ παρακαλῶ θερμῶς, ὅπως δοθῇ ἐπὶ τέλους πέρας εἰς μίαν ὑπόθεσιν, ἡ ὁποία εἶναι πολὺ μικρά, ἀλλὰ παραταθεῖσα ἐπὶ ἓν ἔτος περιέπλεξε πολὺ τὰ πράγματα. Ἀξιέπαινός τις κύριος, ἠθέλησε νὰ αὐξήσῃ τὴν βιομηχανίαν τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐσκέφθη νὰ ἐγκαταστήσῃ ἓν ἐργαστήριον καὶ νὰ μεταχειρισθῇ νέα μηχανήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι θορυβώδη. Τὸ ἐργοστάσιον αὐτὸ στηρίζεται διὰ μεσοτοιχίας εἰς ὑπάρχοντα κτίρια παραπλεύρως, τὰ ὁποῖα ἐνοχλοῦνται φοβερά, εἰς τρόπον ὥστε ἔχει τεθῇ ὡς ὅρος ἐν τῷ μισθωτηρίῳ συμβολαίῳ ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἀρχίσῃ τὸ ἐργοστάσιον νὰ λειτουργῇ, νὰ δικαιοῦνται νὰ φύγωσι χωρὶς νὰ ζητηθῇ ἀποζημίωσις παρὰ τῶν ἐκμισθωτῶν. Οἱ περίοικοι ὑπέβαλον ἀναφορὰν ἀπὸ τοῦ Αὐγούστου 1913. Ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς ἐστάλησαν ἐπιτροπαί, ἐπιστοποίησαν τὰ γεγονότα, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω πῶς τὸ ζήτημα παραμένει ἄλυτον. Ἐν τῷ μεταξὺ ἡ ἀστυνομία, ἐπειδὴ ὁ ἐργοστασιάρχης ἔλαβε καιρὸν νὰ κάμῃ τὴν ἐγκατάστασιν, δὲν τὸν ἐμποδίζει, καὶ λειτουργεῖ τὸ ἐργοστάσιον, οἱ δὲ περίοικοι εἶναι ἐν ἐξεγέρσει ὡς ἐκ τοῦ φοβεροῦ θορύβου, ὁ ὁποῖος γίνεται.

§35Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπὶ τῇ αἰτήσει τῶν περιοίκων, οἱ ὁποῖοι ἐβεβαίωσαν ὅτι ὄντως παράγεται μέγας θόρυβος, ἀνέστειλα τότε τὴν ἄδειαν, καὶ ἐστάλη εἰδικὴ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τόπου, ἵνα βεβαιώσῃ ἂν παράγεται τοιοῦτος θόρυβος. Μὴ ἀμφιβάλλετε ὅτι, ἂν βεβαιωθῇ αὐτό, θὰ λάβω τὰ προσήκοντα μέτρα.

§36Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἡ ἀστυνομία δυστυχῶς δὲν δύναται νὰ πράξῃ τι, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ δοθῇ μία λύσις.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καντιάνης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ κοινοτικοῦ Συμβουλίου Βρωμοβρύσεως.

§38Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ὑπάρχει, κ. Πρόεδρε, ἓν μικρὸν χωρίον, Γισερλῆ, ὑπαγόμενον εἰς τὴν κοινότητα Βρωμοβρύσεως. Κεῖται τοῦτο πέρα ἑνὸς χειμάρρου. Τὰ κτήματα τοῦ χωρίου αὐτοῦ εἶναι ἐντεῦθεν τοῦ χειμάρρου καὶ ἡ γέφυρα ἔχει καταπέσει. Δὲν δύνανται λοιπὸν οἱ κάτοικοι οὔτε τὰ προϊόντα των νὰ μεταφέρωσιν ἐν καιρῷ χειμῶνος οὔτε εἰς τὰ κτήματά των νὰ μεταβῶσιν. Εἶναι ἀνάγκη ἀπαραίτητος νὰ διατάξητε τὴν κατασκευὴν μικρᾶς γεφύρας, ὥστε νὰ δύνανται οἱ κάτοικοι νὰ μεταφέρωσι τὰ προϊόντα των.

§39Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Σ. Βακράτσας, Ν. Σταματιάδης κλπ. ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τῆς ἐνορίας Εὐβοίας.

§41Σ. ΒΑΚΡΑΤΣΑΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀφορᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τούτου δὲ ἀπόντος, δὲν ἔχω ἄλλο τι νὰ εἴπω, εἰμὴ νὰ παρακαλέσω, ὅπως διαβιβασθῇ αὕτη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαβιβάζεται. Ὁ κ. Ἀρ. Σακελλαρίου ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐκ Σιατίστης γονέων.

§43ΑΡ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Νὰ σταλῇ, παρακαλῶ, εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐξετάσῃ τὴν ἀναφοράν, διότι οἱ γονεῖς αὐτῶν τῶν ἐκ Σιατίτσης ἐφέδρων, παραπονοῦνται ὅτι ὁ ἐκεῖ Ἀρχηγὸς δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν ἔγγραφα ἐπίσημα συντεταγμένα ἐπὶ Τουρκοκρατίας, καὶ ἂν τὸ πρᾶγμα ἐξακολουθήσῃ οὕτω καὶ διὰ τὰς ἄλλας σχέσεις, θὰ φέρῃ μεγάλας ἀνωμαλίας. Ὥστε ἀξίζει νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Σ. Βακράτσας, Ν. Σταματιάδης, Ι. Κοσσόνας καὶ Ι. Μπουρνιᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τῆς κοινότητος Καθενῶν.

§45Σ. ΒΑΚΡΑΤΣΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν αὐτήν.

§46Ν. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς ὁδοῦ, ἡ ὁποία ἔχει ἀρχίσει πρὸ μηνῶν.

§47Γ. ΚΟΣΟΝΑΣ. Ἔσχον τὴν τιμὴν τὴν πρωΐαν, καὶ προσωπικῶς νὰ ὑποβάλω τὸ εὔλογον παράπονον τῶν κατοίκων. Πρόκειται περὶ ὁδοῦ, ἡ ὁποία θὰ ἐξυπηρετήσῃ μεγάλας ἀνάγκας καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ἐκ τῶν πρώτων ὑπ’ ὄψιν.

§48Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Τὴν αὐτὴν σύστασιν κάμνω καὶ ἐγώ.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Ν. Βελέντζας, Θ. Κουτούπης καὶ Σ. Θεοδωρόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Συνδέσμου τῶν ἐν Ἀθήναις Τροχιοδρομικῶν.

§50Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἡ ὑπόθεσις εἶναι γνωστὴ εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, διότι καὶ ἄλλοτε ἀπησχόλησεν αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Πρόκειται περὶ τροχιοδρομικῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ἀπελύθησαν πρὸ πολλοῦ καὶ τοὺς ὁποίους δὲν ἐπανέφερεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἡ ἑταιρία, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον συνέστησε καὶ τὸ Δικαστήριον, τὸ ὁποῖον τοὺς ἠθώωσε, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὅστις ἔκαμε τοιαύτας παραστάσεις πρὸς τὴν ἑταιρίαν. Ἐπειδὴ ἐν τούτοις ἡ ἑταιρία ἐξακολουθεῖ ἀρνουμένη νὰ ἐπαναφέρῃ τοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἰκογενειάρχαι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔπταισαν τόσον πολύ, ὥστε νὰ δειχθῇ τόση αὐστηρότης εἰς αὐτοὺς καὶ νὰ στερῶνται τοῦ ἄρτου των, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀσκήσῃ πᾶσαν ἐπιρροὴν καὶ πᾶν ἐκ τοῦ νόμου δικαίωμα, διὰ νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι διὰ νὰ λείψῃ ἡ ἀφορμὴ νέων ζητημάτων τροχιοδρομικῶν, τὰ ὁποῖα καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς πρέπει νὰ προλάβῃ καὶ ἡ ἑταιρία πρέπει νὰ μὴ προκαλῇ.

§51Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Θὰ ἐπαναλάβω τὰς συστάσεις καὶ ἐλπίζω, ὅτι αὐτὴν τὴν φορὰν θὰ εἶναι ἀποτελεσματικώτεραι.

§52ΣΠ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην, ἀφοῦ καὶ τὸ δικαστήριον ἀκόμη, παρὰ τὴν Δικονομίαν, ἐξαιρετικῶς, ἔκαμε σύστασιν εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ τοὺς προσλάβῃ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐπέμβῃ καὶ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν πρόσληψιν αὐτῶν.

§53Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Νομίζω ὅτι, κατόπιν τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον προχθὲς ἐψηφίσαμεν καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβεν, οὕτως εἰπεῖν, εὐθύνην περὶ προστασίας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐστερήθησαν τοῦ μόνου ὅπλου, ὅπως προστατεύωσιν ἑαυτούς, νομίζω, ὅτι κατόπιν αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις ἔχει μίαν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν, ἐφ’ ὅσον νομίζει ὅτι οὗτοι δύνανται, ἔστω καὶ ἂν ἔπταισαν εἰς τὸ παρελθόν, νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκόν των ἐν τῷ μέλλοντι, ἔχει καθῆκον νὰ ἐπεμβῇ χάριν τῆς εἰρήνης καὶ τῆς ὁμονοίας μεταξὺ ὑπαλλήλων καὶ ἑταιρίας καὶ νὰ ἄρῃ τὴν ἀφορμὴν ἐκείνην, ἡ ὁποία κατὰ τὰ τελευταῖα δύο ἢ τρία ἔτη ὑπῆρξεν ἡ κυριωτέρα ὅλων τῶν ἑκατέρωθεν ἀνωμαλιῶν. Ἡ ἑταιρία μετὰ τὴν ἐπέμβασιν τῆς Πολιτείας οὐδένα ἔχει πλέον λόγον νὰ φοβῆται τοὺς τροχιοδρομικοὺς καὶ νὰ χαρακτηρίζῃ αὐτοὺς ὡς ταραχοποιούς, διότι ἂν εἶναι τοιοῦτοι θὰ ὑποστῶσι τὰ ἐπίχειρα τῆς κακίας των, ἂς εἴπωμεν τῆς ἀνοησίας των, χωρὶς ἡ ἑταιρία νὰ δύναται νὰ ζημιωθῇ. Ὄχι μόνον χάριν τοῦ συμφέροντος αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ χάριν τοῦ συμφέροντος τῆς ἑταιρίας, εἶναι δίκαιον νὰ παύσῃ ὑφιστάμενον τὸ ζήτημα αὐτό.

§54Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Θὰ ἐπαναλάβω καὶ πάλιν ἐπιμόνους συστάσεις πρὸς τὴν ἑταιρίαν, προσπαθῶν ὅπως πείσω αὐτήν.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Ι. Μάνος καὶ Α. Κασσαβέτης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς χήρας Κριεζῆ.

§56Ι. ΜΑΝΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν, μὲ τὴν βεβαιότητα ὅτι θὰ προνοήσῃ τοῦτο ὑπὲρ τοῦ δικαίου, προκειμένου νὰ ἀπονεμηθῇ σύνταξις εἰς οἰκογένειαν, ἡ ὁποία πολλὰ ὑπέστη διὰ τὸ Ἔθνος καὶ πολλὰς ὑπηρεσίας προσήνεγκεν.

§57Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τι εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν, ἵνα ἐξετασθῇ τὸ δίκαιον.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μαλλιόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἐκ Καρδίτσης Κ. Κιώση.

§59Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ εἰσαγγελέως Καρδίτσης, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, νὰ διαβιβάσῃ τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, διὰ νὰ διαβιβασθῇ πρὸς τὸν εἰσαγγελέα Καρδίτσης.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαλουκᾶς ἔχει τὸν λόγον, ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῶν ὑποδιδασκάλων Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος.

§61Α. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν τῶν ὑποδιδασκάλων Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος ἀφορῶσαν ἀφ’ ἑνὸς μέν, εἰς τὴν παροχὴν καί εἰς αὐτοὺς συντάξεως, ἡ ὁποία πρέπει νὰ τοῖς χορηγηθῇ, ἀφοῦ ἐχορηγήθη εἰς ἄλλους μικροτέρας τάξεως λειτουργοὺς τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ ἄλλων κλάδων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὴν βελτίωσιν αὐτῶν, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀντιμισθίαν των, ἡ ὁποία εἶναι γλίσχρος καὶ δυσανάλογος πρὸς τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας οὗτοι προσφέρουσι. Θὰ παρακαλέσω δὲ ἰδικιτέρως τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὅπως λάβῃ προσήκουσαν μέριμναν περὶ αὐτῶν δι’ ὑποβολῆς εἰς τὴν Βουλὴν σχετικοῦ νομοθετικοῦ μελήματος, καὶ ταῦτα ἵνα μὴ καὶ οἱ λειτουργοὶ οὗτοι τῆς Ἐκπαιδεύσεως, λάβωσί ποτε ἀφορμὴν καὶ ἐγείρωσιν εὐλογοφανῆ παράπονα κατὰ τῆς ὁπωσδήποτε ἀδικούσης αὐτοὺς Πολιτείας.

§62Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Συναδέλφου, καὶ μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν ἐπὶ τῇ ὑποβολῇ ἄλλοτε ἐπὶ ὁμοίας αἰτήσεως τῶν ὑποδιδασκάλων, νομίζω περιττὸν νὰ προσθέσω ὅτι ἡ αἴτησις αὐτὴ εἶναι δικαία καὶ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς πρέπει νὰ λάβῃ αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν του.

§63Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ἀσφαλῶς πρέπει νὰ ἐπισύρῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως τὸ ζήτημα τῶν ὑποδιδασκάλων. Ἂν καὶ πρότερον, πρὶν ἢ διπλασιασθῶσι τὰ ὅρια τῆς Ἑλλάδος, ἦτο ἀναγκαῖος παράγων ὁ κλάδος αὐτός, νῦν εἶναι ἔτι ἀναγκαιότερος. Ὅλοι γιγνώσκομεν ὅτι ὁ ὕπαιθρος πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος ἀποτελεῖται ἐκ μικροσυνοικισμῶν, εἰς τοὺς ὁποίους λόγῳ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσι δημοδιδάσκαλοι. Οἱ πλεῖστοι τῶν συνοικισμῶν τούτων θὰ ἐξυπηρετῶνται ὑπὸ τοῦ Σώματος αὐτοῦ τῶν ὑποδιδασκάλων. Εἶναι λοιπὸν καιρὸς νὰ ληφθῇ μία πρόνοια καὶ περὶ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, ἵνα κατορθώσωσι νὰ ζήσωσι καὶ αὐτοί, διότι μὲ μισθοδοσίαν 60 δραχμῶν δὲν εἶναι δυνατὸν οὐδὲ τὸν ἑαυτόν των νὰ συντηρήσωσιν πολὺ δ’ ὀλιγώτερον τὰς οἰκογενείας αὐτῶν.

§64Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐπειδὴ καὶ ἄλλοι κ. Συνάδελφοι ἐρωτῶσιν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος, θὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν μετ’ ὀλίγον.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Βρατσᾶνος ἐρωτᾷ τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ναυτικῶν: «τίνα μέτρα θὰ ληφθῶσιν περὶ τῶν ἐκ τοῦ Ναυτικοῦ μεταταγέντων εἰς τὸ Σῶμα τῆς Τελωνειακῆς ἀστυνομίας ὑπαξιωματικῶν».

§66Δ. ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Ἑκατὸν δέκα ὑπαξιωματικοὶ τοῦ Β. Ναυτικοῦ ἱκανοί, ἂν μὴ οἱ ἱκανώτεροι, ἀφοῦ κατὰ πλᾶσμα; θὰ ἔπρεπε νὰ πιστεύσῃ τις ὅτι μετασχόντες διαγωνισμοῦ διεκρίθησαν, κατετάγησαν ἐκ τοῦ Σώματος τοῦ Ναυτικοῦ εἰς τὸ Σῶμα τῆς Τελωνειακῆς Ἀστυνομίας. Ἀρξαμένου τοῦ πολέμου οἱ ὑπαξιωματικοὶ αὐτοὶ ἐτάχθησαν εἰς τὰ ἀγήματα, ἔλαβον μέρος εἰς τοὺς πολέμους καὶ εἰσέφερον τὸ ἐπ’ αὐτοῖς. Πρό τινων ἡμερῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, προκληθεὶς ἐδήλωσεν ὅτι τὸ Σῶμα τῆς Τελωνειακῆς ἀστυνομίας πρόκειται νὰ διαλυθῇ. Καὶ ἐρωτᾶται σήμερον· τίς θὰ εἶναι ἡ τύχη τῶν ὑπαξιωματικῶν αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι οὔτε εἰς τὸ Σῶμα τῆς Τελωνειακῆς ἀστυνομίας ὑπάγονται πλέον, ἀλλ’ οὔτε καὶ εἰς τὸ Σῶμα τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ, ἀφοῦ ἐκ τῶν τάξεών των μετετάγησαν; Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ περὶ τούτου τὴν Βουλήν.

§67Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἔχω νὰ δώσω τὴν πληροφορίαν ὅτι ὁ συνάδελφός μου κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν παρουσίασεν ἀκόμη ὁλόκληρον τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐν νῷ περὶ διαρρυθμίσεως ἢ καταργήσεως τοῦ Σώματος τῆς Τελωνειακῆς Ἀστυνομίας. Πρέπει νὰ διαβεβαιώσω τὸν κ. Βουλευτὴν ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἀπολύτως ἥσυχος ὅτι τὰ πρόσωπα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἐξεπλήρωσαν πιστῶς τὸ καθῆκόν των, καθ’ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον, θέλουσι προστατευθῆ καὶ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ἀναγνωρίζεται πλήρως ἡ ἀνάγκη τῆς προστασίας αὐτῶν. Δυστυχῶς δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ταύτην τὴν στιγμὴν περισσότερα, θέλω δὲ προβῆ εἰς συνενόησιν μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος, ὡς εἶπον, θὰ παρουσιάσῃ ὁλόκληρον τὸ σχέδιον.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Στ. Σακελλαριάδης, Ν. Βελέντζας, Π. Πετροπουλάκης, Κ. Κοσονάκος καὶ Κ. Λιδωρίκης, «ἐρωτῶσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἂν σκέπτηται νὰ προσκαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοθετικὸν μέτρον πρὸς αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν ὑποδιδασκάλων καὶ πρὸς διακανονισμὸν τῆς συντάξεώς των, γενικώτερον δέ, ἂν θὰ ψηφισθῇ τὸ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως νομοσχέδιον.»

§69Σ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπὸ τῆς Πολιτείας ἐθεωρήθη ἀπαραίτητος καὶ λίαν χρήσιμος ὁ θεσμὸς τῶν ὑποδιδασκάλων, καὶ δὴ εἰς τὰς περιστάσεις αὐτάς, ὅτε ἐδιπλασιάσθησαν τὰ ὅρια τοῦ Κράτους καὶ ἡ ὑπηρεσία αὐτῶν εἶναι πολυτιμοτέρα καὶ ἀπαραίτητος. Καὶ ἐνῷ προσφέρουσι τοσαύτας ὑπηρεσίας καὶ ἀναγνωρίζεται πολύτιμος ἡ ὑπηρεσία αὐτῶν, ἡ Πολιτεία ἀτυχῶς οὐ μόνον δὲν ἀμείβει αὐτοὺς κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὑπηρεσίας των, ἀλλ’ οὔτε καὶ συντάξιμον ἔχει καταστήσει τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν. Ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου αὐτοὶ πένονται καὶ δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι τὴν ἡσυχίαν καὶ τὴν ἄνεσιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος εἰς αὐτούς, διὰ νὰ ἐκτελῶσι τὸ ἑαυτῶν καθῆκον. Ἐὰν συγκρίνωμεν μάλιστα τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ὁποίαν προσφέρουσιν αὐτοὶ πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δημοδιδασκάλων, θὰ παρατηρήσωμεν ὅτι διὰ τὴν αὐτὴν ὑπηρεσίαν οἱ μὲν δημοδιδάσκαλοι ἀμείβονται ὑπερδιπλασίως, ἔνιοι δὲ τούτων καὶ ὑπερτριπλασίως, ἐνῷ οἱ ὑποδιδάσκαλοι οὔτε τὸν ἄρτον των δὲν ἀπολαμβάνουσιν ἐπαρκῶς. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ οὔτε συντάξεως ἀπολαμβάνουσι, καὶ οὕτω βλέπομεν τὸ περίεργον φαινόμενον ὅτι, ἐνῷ οἱ ὑποδιδάσκαλοι προσφέρουσι τοσοῦτον σοβαρὰς ὑπηρεσίας εἰς τὸν τόπον, δὲν ἀμείβονται, καὶ παρουσιάζεται τὸ φαινόμενον καθ’ ὃ βλέπομεν ὅτι εἷς ἐργάτης ἀπολαμβάνει 5 καὶ 6 δραχμὰς ἡμερησίως, ἐνῷ οἱ ὑποδιδάσκαλοι δύο μόνον περίπου δραχμὰς ἡμερησίως. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον φρονῶ ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ λάβῃ πρόνοιαν ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ αὐξήσῃ τὸν μισθὸν τῶν ὑποδιδασκάλων καὶ τῶν διδασκάλων γενικῶς, ἐκ παραλλήλου δὲ νὰ μεριμνήσῃ, ἵνα καταστήσῃ συντάξιμον τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν.

§70Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Μεταξὺ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανώσεως τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἔλαβεν εἶναι καὶ τὸ μέτρον τῆς οἰκονομικῆς βελτιώσεως τοῦ κλάδου τῶν δημοδιδασκάλων ἐν γένει καὶ τῶν ὑποδιδασκάλων εἰδικῶς καὶ τῆς ἀπονομῆς εἰς τοὺς δευτέρους συντάξεως. Ἡ συζήτησις τοῦ ὀργανικοῦ νομοσχεδίου δὲν ἐπερατώθη, διακοπεῖσα, δὲν ἀπέλιπε δὲ τὴν Βουλὴν ἡ ἐλπὶς ὅτι θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις. Ἡ ἀνάγκη τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ὑποδιδασκάλων ἀνεγνωρίσθη πρὸ πολλοῦ. Τοῦτο εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ συζητηθῇ ἐν λεπτομερείᾳ κατὰ τὴν παροῦσαν στιγμήν· ὅτι δὲ ἡ ἀπονομὴ συντάξεως εἰς αὐτοὺς ὑπηρετοῦντας ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν κατὰ τοὺς ὅρους, οἱ ὁποῖοι διατυποῦνται ἐν τῷ ὀργανικῷ νομοσχεδίῳ περὶ δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον οὐ μόνον ἀνεγνωρίσθη, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθη εἰς αὐτοὺς ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἀναγνωρίσασα τὸ δικαίωμα τῆς ἀπονομῆς συντάξεως εἰς αὐτούς, ἵνα τοιουτοτρόπως καὶ αὐτοὶ μετὰ πάροδον τόσων ἐτῶν ὑπηρεσίας λάβωσι μίαν σύνταξιν, ἀφοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου λαμβάνεται πρόνοια, ὅπως καταβάλωσι τμηματικῶς καὶ εἰς ἴσας δόσεις τὰ ποσὰ τὰ ἀπαιτηθησόμενα διὰ τὴν σύνταξιν αὐτῶν καὶ ἀπολαύωσι καὶ αὐτοὶ τοῦ δικαιώματος τῆς συντάξεως, ὅπερ ἔχουσιν ὅλοι οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι. Ἐκ τοῦ ὀργανικοῦ νομοσχεδίου περὶ Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως πολλὰ ἄρθρα τούτου θεωρηθέντα κατεπείγοντα ἀφῃρέθησαν καὶ εἰσήχθησαν εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ ἐπιψήφισιν κεχωρισμένως. Καὶ ἤδη εἶναι ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν καθηγητῶν τῶν Φυσικῶν Ἐπιστημῶν. Ἐθεωρήθη τοῦτο ἀναγκαῖον νὰ ψηφισθῇ, καὶ ἀπεσπάσθη καὶ εὑρίσκεται ἤδη ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ συμπληρώσεως τῆς μορφώσεως τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Ἐπίσης τὸ περὶ ἱδρύσεως Διδασκαλείων νέων διὰ Νομοθετικοῦ Διατάγματος εἶναι ἤδη ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Τὸ νομοσχέδιον περὶ Διοικήσεως τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐθεωρήθη ὡς κατεπεῖγον ὑπὲρ πᾶν ἄλλο καὶ ἐψηφίσθη. Δὲν θεωρεῖ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅτι μεταξὺ τῶν μέτρων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως, πρώτιστον εἶναι τὸ νὰ βελτιώσῃ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῶν διδασκάλων ὡς καὶ τῶν ὑποδιδασκάλων ὥστε νὰ ἐξαγάγῃ καὶ αὐτοὺς ἀπὸ τῆς οἰκτρᾶς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται καὶ νὰ δώσῃ τὴν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἀπὸ ἑνὸς ἔτους, ἤτοι ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς ταῦ νομοσχεδίου, ἐπηγγέλθη ἡ Κυβέρνησις ὅτι θὰ δώσῃ εἰς αὐτούς; Τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως τῶν ὑποδιδασκάλων ἀνεγνωρίσθη παρ’ ὅλων, δὲν δύναται δὲ εἰμὴ καὶ διὰ νόμου ν’ ἀναγνωρισθῇ τοῦτο εἰς τρόπον ὥστε καὶ οὗτοι διὰ τῆς καταβολῆς ἐκ τοῦ μισθοῦ των τῶν ποσοστῶν τῶν καταβαλλομένων καὶ παρὰ τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων, νὰ λάβωσιν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι λαμβάνουσι. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅπως ἀποσπασθῇ καὶ τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐκ τοῦ ὀργανικοῦ νόμου καὶ ψηφισθῇ κεχωρισμένως, ἵνα ἐπιτευχθῇ ἡ αὔξησις τοῦ μισθοῦ τῶν διδασκάλων καὶ ἀπονεμηθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς σύνταξις.

§71Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Θὰ ἑνώσω καὶ ἐγὼ τὴν φωνήν μου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίου διὰ τὴν σύνταξιν τῶν ὑποδιδασκάλων καὶ διὰ τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν, διότι οἱ λόγοι τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ προαγορεύσας συνηγοροῦσι τελείως ὑπὲρ τῆς μερίμνης αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, ὑψίστας προσφερόντων ὑπηρεσίας. Δὲν νομίζω ὅτι, ἀφοῦ τμηματικῶς ἤδη ὑποβάλλονται νομοσχέδια ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν θεωρούμενα ἐπείγοντα πρὸς πλήρωσιν ἀνάγκης, καὶ δικαίως, ὅτι δὲν ἤθελε θεωρηθῆ ἐπιβεβλημένον νὰ ὑποβληθῇ καὶ νομοσχέδιον ἀφορῶν τὴν σύνταξιν τῶν ὑποδιδασκάλων, διότι ἐφ’ ὅσον μένουσι κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐκτεθειμένοι ἐν τῇ ἐκκρεμότητι, βεβαίως ἡ βλάβη εἰς τὴν σπουδάζουσαν νεολαίαν εἶναι κατάφωρος, διότι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφοσιωθῶσι πλήρως εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός των. Θὰ ἐπεκταθῶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ εἰς ἕν ἄλλο ζήτημα, ἀφορῶν τοὺς διδασκάλους τῆς Κρήτης. Ἔλαβον μίαν ἀναφορὰν...

§72Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τοὺς ὁριστικοὺς διδασκάλους;

§73Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§74Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Θὰ ληφθῇ πρόνοια ἐν τροπολογίᾳ.

§75Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, διότι εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν γνώμην μου αὐτήν.

§76Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Οὐδόλως διαφωνῶ οὔτε πρὸς τὸν τελευταῖον ὁμιλήσαντα Συνάδελφον, οὔτε πρὸς τοὺς ὑποβαλόντας τὴν ἀναφορὰν τῶν ὑποδιδασκάλων, πρὸς ὅ τι ἀφορᾷ εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως αὐτῶν. Πρὸ ἔτους καὶ πλέον, εἰσηγούμενος τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλήν, ἐξαιρετικῶς περὶ τῶν ὑποδιδασκάλων ὡμίλησα, καὶ ἐν τοῖς ἄρθροις τοῦ νομοσχεδίου λαμβάνεται πρόνοια καὶ περὶ βελτιώσεως τοῦ μισθοῦ των καὶ περὶ τοῦ συνταξίμου αὐτῶν. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον διαφωνῶ εἶναι τοῦτο· ὅτι δὲν δυνάμεθα ἐκ τοῦ ὀργανικοῦ νόμου ἑκάστοτε νὰ ἀποσπῶμεν διατάξεις καὶ τὰς ψηφίζωμεν, νὰ τεμαχίζωμεν τὰ μέτρα τὰ εἰσηγούμενα καὶ νὰ ψηφίζωμεν ταῦτα κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐφ’ ὅσον δὲν παρουσιάζεται ἀναπόφευκτος ἀνάγκη πρὸς τοῦτο, ἐφ’ ὅσον τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον μένει ἐκκρεμὲς πρὸς συζήτησιν. Ἑπομένως θὰ ἔχωσιν ὑπομονὴν οἱ κ. Συνάδελφοι νὰ συζητήσωμεν περὶ τούτου, ὅταν θὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Κουτούπης «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν ἐπέστησε τὴν προσοχήν του ἐπὶ τῶν συντελεσθέντων ἐν τῷ κανονισμῷ τῆς συντάξεως τοῦ Λεωνίδου Λεωτσάκου, λοχαγοῦ συνταξιούχου, καὶ ἂν σκέπτεται νὰ ὑποβάλῃ Β. Διάταγμα ἐπανορθοῦν ἀκριβῶς τὰ πιστοποιούμενα περιστατικὰ ἐν τῷ ἐκδοθέντι Β. Διατάγματι τῷ δημοσιευμένῳ ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθμῷ 266 φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τῆς 24ης Δεκεμβρίου 1910 ἐναντίον τῆς ἐν τῷ αὐτῷ φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως δημοσιευομένης πιστοποιήσεως τῆς ἀνωτάτης τοῦ στρατοῦ ὑγειονομικῆς ἐπιτροπῆς».

§78ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ δὲν δύναμαι δυνάμει Β. Διατάγματος νὰ ἀποφασίσω ἄλλως παρὰ ὅπως ἐνδεικνύει ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἀλλὰ ὁ ἐνδιαφερόμενος δὲν δεσμεύεται ὑπὸ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου· δύναται νὰ ἐπιδιώξῃ τὸ δικαίωμά του δικαστικῶς. Αὐτὴν μόνον τὴν ὁδὸν πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ ἐρώτησις τοῦ κ. Θ. Θανοπούλου, «παρακαλοῦντος τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν διατί ὁ ταμίας Καρδίτσης ἀρνεῖται πᾶσαν πληρωμὴν καὶ ἐκ τῶν ἐπειγουσῶν δαπανῶν εἰς τὰς κοινότητας, ἀφοῦ οἱ προϋπολογισμοὶ αὐτῶν ἐνεκρίθησαν καὶ ἐγένοντο ὁριστικοί». Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς ἐρωτᾷ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας «διατί ἀργεῖ τὸ Τηλεγραφεῖον Σοπωτοῦ, ἐνῷ δι’ αὐτοῦ συγκοινωνοῦσι τηλεφωνικῶς ἡ Στρέζοβα καὶ τὸ Λειβάρτζι».

§80Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἡ κωμόπολις Σοπωτοῦ ἀδικεῖται, καὶ ὄχι μόνον αὐτὴ ἀλλὰ καὶ δύο δῆμοι ἀκόμη, οἱ δῆμοι Ψωφίδος καὶ Παΐων, διότι τὸ ταχ. καὶ τηλ. γραφεῖον Σοπωτοῦ εἶναι γραφεῖον ἐξοφλήσεως ἐπιταγῶν καὶ οὕτω δυσχεραίνονται πάρα πολὺ αἱ συναλλαγαὶ τῶν πολιτῶν. Κύριε Ὑπουργέ, τὸ Σοπωτὸν πρέπει νὰ τύχῃ ἰδιαιτέρας μερίμνης, διότι ὡς ἐκ τῆς θέσεώς του ἀποτελεῖ τὴν καρδίαν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καλαβρύτων, δι’ ἧς κυκλοφορεῖ ὅλη ἡ κοινωνικὴ δρᾶσις, τοὐλάχιστον εἰς τρεῖς δήμους.

§81Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Θὰ διαταχθῇ τηλεγραφικῶς ἡ ἐπαναφορὰ τοῦ τηλεγραφητοῦ.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς «παρακαλεῖ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, τίνα μέτρα ἔλαβε διὰ τὸ καταρρεῦσαν ἀντιπλημμυρικὸν τοίχωμα, τὸ προστατεῦον τὴν κοινότητα Διακοφτοῦ κατὰ τοῦ Βουραϊκοῦ ποταμοῦ».

§83Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Ἐνεκρίθη ἡ ἐπιδιόρθωσίς του.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Χριστόπουλος· ἀπών. Ὁ κ. Ἰ. Μπουρνιᾶς «παρακαλεῖ τοὺς κ.κ. Ὑπουργοὺς Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν, ὅπως πληροφορήσωσι τὴν Βουλήν, πῶς καὶ διατί αἱ περιθαλψιοῦχοι χῆραι φονευθέντων ἐν πολέμῳ, καὶ οἱ τραυματίαι οἱ ἀνίκανοι ἐκ τραυμάτων, οἵτινες ἐλάμβανον μέχρι τοῦ Ἀπριλίου 1914 τὰς περιθάλψεις των παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν περιθάλψεων, δὲν ἔλαβον τὰς μηνιαίας συντάξεις τῶν μηνῶν Μαΐου καὶ Ἰουνίου 1914, καίτοι τὰ φυλλάδια τὰ ὁποῖα ὁ ταμίας Κύμης παρέδωκεν εἰς αὐτοὺς φέρουσιν αὐτοὺς ὡς λαβόντας τοὺς μῆνας τούτους.

§85ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν γνωρίζω ἂν ἐπληρώθησαν αἱ συντάξεις, ἀλλὰ τὰ φυλλάδια ἀπεστάλησαν ἀνελλιπῶς. Ἐὰν ὁ κ. Συνάδελφος ἔχῃ ὡρισμένα γεγονότα, δύναται νὰ ἀναφέρῃ ταῦτα.

§86ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὑπομιμνήσκω ὅτι κατὰ τὸ τέλος Ὀκτωβρίου λήγει ἡ προθεσμία πρὸς ὑποβολὴν αἰτήσεων διὰ συντάξεις. Εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίσωσι τοῦτο οἱ ἐνδιαφερόμενοι πρὸς τοὺς ἐνδιαφερομένους.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Π. Ἀλεξάκης, Ε. Δηλιγιάννης, Στ. Σακελλαριάδης καὶ Π. Κοσσονάκος «παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν παρήγγειλεν εἰς τὰ οἰκεῖα συντάγματα, ἵνα καταβάλωσιν εἰς τοὺς συνοδεύσαντας τοὺς κληρωτοὺς προέδρους τῶν Κοινοτήτων ἢ κοινοτικοὺς ἢ δημοτικοὺς ὑπαλλήλους, ἐκτὸς τοῦ καταβληθέντος αὐτοῖς γλίσχρου ἀντιτίμου τῶν σιδηροδρομικῶν εἰσιτηρίων 3ης θέσεως, καὶ τὰ ὁδοιπορικὰ πλήρη καὶ ἀνάλογα πρὸς τὰς γενομένας ὑπ’ αὐτῶν δαπάνας καὶ τὴν θέσιν των, καθὼς καὶ τὰ ὁδοιπορικὰ τῶν προσελθόντων κληρωτῶν».

§88ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐξεδόθη ἐγκύκλιος πρὸ μηνὸς διὰ τῆς ὁποίας διατάσσεται νὰ πληρωθῶσι τὰ ὁδοιπορικά, ἤτοι σιδηροδρομικὰ καὶ ἀτμοπλοϊκὰ καὶ λεμβουχικά, ὄχι ὅμως καὶ ἀποζημιώσεις δι’ ἡμεραργίας κλπ.

§89Σ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Οἱ ταξιδεύσαντες δι’ αὐτοκινήτου;

§90ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μόνον σιδηροδρομικὰ καὶ ἀτμοπλοϊκά. Ὅποιος ἐπῆγε μὲ τὸ γαϊδουράκι του δὲν θὰ πληρωθῇ.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Πετροπουλάκης «ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἂν εἰς τὰς μεταβολὰς τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως θὰ συμπεριληφθῇ καὶ τὸ Ἑλλ. Σχολεῖον Γεωργιτσίου, τῆς Λακεδαίμονος».

§92Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὅταν θὰ γίνωσι μεταβολαί, θὰ συμπεριληφθῶσι καὶ αὐταὶ αἱ θέσεις.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Βελέντζας «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διατί δὲν διατάσσεται ἡ ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ ἀπόλυσις τοῦ Ἰωάννου Θ. Γεμενᾶ, κληρωτοῦ τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1913, ὅστις ὑπηρετεῖ εἰς τὸ 20ὸν Πεζικὸν Σύνταγμα ὡς ἀπαλλαγείς, ἅτε ἔχων ἀδελφὸν ἀποθανόντα ἐκ τῶν κακουχιῶν τοῦ πολέμου, τὸν Ἀριστείδην Γεμενᾶν».

§94ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διετάχθη τὸ 20ὸν Σύνταγμα νὰ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα καὶ νὰ ἀναφέρῃ.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ λοιπαὶ ἐρωτήσεις ἀναβάλλονται, καθόσον συνεπληρώθη τὸ ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ ὁριζόμενον δι’ ἐρωτήσεις χρονικὸν διάστημα. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων Ὁ κ. Δ. Βρατσᾶνος «ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διατί δὲν κατετέθησαν ἐντὸς τῆς ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς τασσομένης προθεσμίας τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν μεταφορὰν τοῦ ἐκ 50.000 τόννων φορτίου γαιανθράκων κλπ. ἐξ Ἀμερικῆς, ὡς καὶ τῆς προμηθείας τῶν γαιανθράκων τοῦ στόλου, παρατηρεῖ δ’ ὅτι ἡ βραδύτης αὕτη θὰ ἠδύνατο νὰ χαρακτηρισθῇ καὶ ὡς ἀνευλάβεια πρὸς τὸ Σῶμα, τὸ ὁποῖον οὕτω στερεῖται τῶν μέσων ὅπως διεξαγάγῃ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον».

§96Δ. ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Πρὸ εἴκοσιν ἡμερῶν ἀπησχόλησα τὴν Βουλήν, ἀπευθύνας πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐπερώτησιν ἀφορῶσαν τὴν μεταφορὰν 50 χιλ. τόννων φορτίου συνισταμένου ἐκ γαιανθράκων, τροφίμων κτλ. διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς πειραθεὶς νὰ ἀνασκευάσῃ τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντα μὲ ἠνάγκασε νὰ ζητήσω τὴν κατάθεσιν μερικῶν ἐγγράφων. Ἀτυχῶς, καίτοι παρῆλθον εἴκοσιν ἡμέραι, ἔκτοτε δὲν κατέθηκεν εἰσέτι ταῦτα. Ἐξωδίκως μὲ παρεκάλεσε νὰ ἀναβάλω τὸ ζήτημα, διότι δὲν τῷ ἦτο δυνατὸν νὰ συγκεντρώσῃ τὰ ἔγγραφα αὐτά. Σήμερον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπουσιάζει...

§97ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι ἀσθενής.

§98Δ. ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Ἐν τούτοις ἡ ἐπὶ τόσον καιρὸν ἀναβολὴ τῆς καταθέσεως τῶν ζητηθέντων ἐγγράφων, ἂν δὲν εἶναι ἀνευλάβεια πρὸς τὸ Σῶμα, ἔχει τὰ στοιχεῖα τῆς ἀδιαφορίας, διότι ὤφειλε πάντως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐντὸς ἓξ ἡμερῶν νὰ δηλώσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν ἂν εἶναι εἰς θέσιν ἢ ὄχι νὰ καταθέσῃ τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα. Ἡ ἀδιαφορία αὐτὴ δὲν δεικνύεται πρὸς ἐμέ, ἀλλὰ πρὸς τὴν Βουλήν, διότι διὰ τοῦ μέσου αὐτοῦ, τῆς ἐπὶ τόσον χρόνον τουτέστιν ἀποφυγῆς τῆς καταθέσεως τῶν ζητηθέντων ἐγγράφων, στερεῖ τὴν Ἀντιπροσωπείαν τῶν μέσων τοῦ ἐλέγχου.

§99ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ τὰ ἔχητε κατὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν.

§100Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ ἀναγκάσητε ἡμᾶς νὰ δώσωμεν ἄλλην μορφὴν εἰς τὴν συζήτησιν, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ ἀδιαφορία.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Κ. Λομβάρδος καὶ Ν. Μουζάκης παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διερμηνεύοντες πρὸς τοῦτο καὶ τὴν γνώμην ἁπάντων τῶν Σωματείων τῶν συμπολιτῶν των, ἅτινα καὶ δι’ ὑπομνήματός των ἀπετάθησαν καὶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα εὐαρεστούμενος διατάξῃ τὴν ἀνασύστασιν τοῦ παραρτήματος τοῦ Στρατιωτικοῦ γραφείου ἐν Ζακύνθῳ καὶ ἐν ταὐτῷ τὴν τοποθέτησιν μονάδος στρατοῦ, καθότι καὶ τὸ κλῖμα καὶ ἡ γεωγραφικὴ θέσις τῆς νήσου εἶναι κατάλληλος πρὸς τοῦτο, τὸ σπουδαιότερον δὲ ὑπάρχουσιν ἀρκετὰ καὶ ἀνάλογα οἰκήματα καὶ κτίρια δημόσια πρὸς στρατωνισμὸν ἑνὸς ὁλοκλήρου τάγματος. Τοῦτο δέ, διότι ἀφ’ ἑνός, ὡς ἐκ τῶν ἀλλεπαλλήλων θεομηνιῶν, τὰς ὁποίας ἔχει ὑποστῆ ἐπὶ μίαν εἰκοσαετίαν ἡ νῆσος αὕτη, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως συγκοινωνίας, ἰδίως κατόπιν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρομικοῦ δικτύου τῆς Πελοποννήσου, ἀπεμονώθη τελείως ἡ νῆσος, φυγαδευθέντος παντελῶς τοῦ ἄλλοτε μεγάλου διακομιστικοῦ αὐτῆς ἐμπορίου. Τούτου ἕνεκεν ἡ ἄλλοτε ἀκμάζουσα ἐμπορικῶς καὶ οἰκονομικῶς ἀτυχὴς ἤδη νῆσος ἔχει περιέλθει εἰς μεγάλην οἰκονομικὴν στενοχωρίαν».

§102ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πρόκειται νὰ εἰσαγάγω σχετικὸν νομοσχέδιον, ὅπερ νομίζω ὅτι θέλει ἱκανοποιήσει τὰς δικαίας ἀξιώσεις τῶν μὴ κατοικούντων εἰς περιφερείας Στρατολογικῶν Συμβουλίων. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν τοποθέτησιν Συντάγματος, δηλῶ ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν. Ἀπαντῶν ὡσαύτως εἰς τοὺς Βουλευτὰς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, οἵτινες ἐζήτησαν, ὅπως τοποθετηθῇ ἐν Πύργῳ Σύνταγμα, λέγω ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο παντελῶς ἄσκοπον, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι δυνατὸν μονίμως νὰ διαμένῃ ἐκεῖ τὸ Στρατιωτικὸν Σύνταγμα.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Σ. Ἰγγλέσης καὶ Ν. Ἀλιβιζᾶτος παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως εἰσηγηθῇ νομοσχέδιον πρὸς παροχὴν συντάξεως εἰς τὰς ἐν Κεφαλληνίᾳ οἰκογενείας τῶν ῥιζοσπαστῶν Ζερβοῦ, Μομφερράτου, Λιβαδᾶ, ὡς καὶ εἰς τὴν θυγατέρα τοῦ ἐν Ληξουρίῳ ἀγωνιστοῦ τοῦ 1821 ἰατροῦ Δημητρίου Τυπάλδου Χαριτάτου, ὅστις παρέσχε μεγάλας ὑπηρεσίας κατὰ τὸν ἐθνικὸν ἀγῶνα, ὡς μαρτυροῦσι τὰ ὑπάρχοντα ἐπίσημα ἔγγραφα».

§104Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Ἀπουσιάζοντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀπευθύνω τὴν παράκλησίν μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι αἱ οἰκογένειαι αὐταὶ ἔχουσιν ἀνάγκην προστασίας. Ἰδίως δὲ ὑπάρχει λόγος, ὁ ὁποῖος ἴσως δὲν εἶναι γνωστὸς εἰς τὰ πλεῖστα μέλη τοῦ κοινοβουλίου, διὰ τὴν οἰκογένειαν τοῦ Τυπάλδου Χαριτάτου. Ὁ ἰατρὸς Δημήτριος Τυπάλδος Χαριτᾶτος ἔμενεν ἐν Παρισίοις, ὅτε δ’ ἐξερράγη ἡ ἐπανάστασις, παρέσχε μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὸν Ὑψηλάντην καὶ ἐπολέμησεν ἐν Μεσολογγίῳ. Ἔχει μίαν κόρην, ἡ ὁποία στερεῖται τῶν πάντων καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ φροντίσῃ περὶ αὐτῆς.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ὑπ’ ἀριθμὸν 5 καὶ 6 ἐπερωτήσεις ἀναβάλλονται. Ὁ κ. Ν. Βελέντζας «συνιστᾷ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ παρακαλεῖ αὐτόν, ὅπως παρατείνῃ τὸ ἀπὸ 4 Φεβρουαρίου 1910 Β. Διάταγμα περὶ ἀποζημιώσεως ὁδοιπορικῶν ἐξόδων ἐγγάμων ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν, τῶν ὑπηρετούντων εἰς τὰς νέας Χώρας, πρὸς μεταφορὰν τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν μέχρι τέλους τοῦ τρέχοντος ἔτους».

§106ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀνέγνωσα τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ μελετήσω αὐτήν, διὰ νὰ εἰσαγάγω νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν ἠδυνάμην νὰ πράξω τοῦτο διὰ Β. Διατάγματος, θὰ τὸ ἔπραττον. Παρήγγειλα εἰς τὸν ἀξιωματικὸν νὰ ἐρωτήσῃ τὸ ἁρμόδιον τμῆμα.

§107Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ὑπάρχει Β. Διάταγμα τῆς 10ης Ἰανουαρίου 1900, δυνάμει τοῦ ὁποίου οἱ ἀνακληθέντες ἀξιωματικοὶ λαμβάνουσιν ὁδοιπορικά.

§108ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διότι ὑπῆρχον αἱ περιστάσεις αἱ ὁποῖαι τοῖς ἐπέτρεπον νὰ λαμβάνωσι.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Φίλιππας «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ συστήσῃ εἰς τοὺς ἐν τῷ Ἀρχηγείῳ ἁρμοδίους, ὅπως εἶναι φειδωλότεροι εἰς τὰς παροχὰς ἀδειῶν τοῦ γραφικοῦ προσωπικοῦ, καθόσον οἱ μεταβαίνοντες διὰ πληροφορίας εὑρίσκονται πρὸ τοῦ ἐκπληκτικοῦ φαινομένου νὰ βλέπωσι τοὺς κυρίους ἀξιωματικοὺς μετὰ περισσῆς εὐγενείας καὶ καλωσύνης προστρέχοντας πρὸς ἔρευναν τοῦ πρωτοκόλλου πρὸς παροχὴν τῶν αἰτουμένων πληροφοριῶν».

§110Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τι παρὰ νὰ ἐνισχύσω τὴν παράκλησίν μου.

§111ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἀπέστειλα καὶ τὸ ἔγγραφον. Ταχυτέρα ἐνέργεια δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καρπετόπουλος «ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν περὶ τῶν κατασκευαζομένων φυσιγγιοθηκῶν πεζικοῦ ὑπὸ τῶν διαφόρων ἐργολάβων, οἵτινες ἄνευ δημοπρασίας ἀναλαμβάνουσι τὴν κατασκευήν των».

§113Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ μιᾶς αἰτήσεως ἐργατῶν ὑποδηματοποιῶν, οἵτινες ἔχουσι καταρτίσει ἐργοστάσιον προσηρτημένον εἰς τὴν γενικὴν ἀποθήκην ὑλικοῦ Πειραιῶς, ἐξ αὐτῆς τῆς αἰτήσεως πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐζήτησα παρ’ αὐτοῦ πληροφορίας, ἂν ἔλαβε τοιαύτην αἴτησιν ἐκ μέρους τῶν τεχνιτῶν αὐτῶν καὶ τίνας ἔλαβεν ἀποφάσεις. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ ἐζήτησα καὶ ἄλλας πληροφορίας, πληροφορίας σχετιζομένας πρὸς τὰ αἰτήματα τῶν τεχνιτῶν αὐτῶν. Οἱ τεχνῖται ὑποδηματοποιοί, οἱ ἐργαζόμενοι εἰς τὸ ἐργοστάσιον τῆς γενικῆς ἀποθήκης Ὑλικοῦ Πειραιῶς, ἐζήτησαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρὰ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τοῖς ἀναθέσῃ οὗτος τὴν κατασκευὴν ὑποδημάτων καὶ ἐν ταὐτῷ τὰ τῆς ἐξαρτύσεως τῶν ὁπλιτῶν. Φαίνεται ὅτι ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ περιῆλθεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καθ’ ἃς μοὶ παρέχει πληροφορίας ἡ ὑπηρεσία, ἀλλὰ δὲν ἀπεφάσισε τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἀναθέσῃ τὴν κατασκευὴν ὑποδημάτων εἰς τὸ ἐργοστάσιον αὐτό, τὸ ὁποῖον ὑπέχει θέσιν δημοσίου στρατιωτικοῦ ἐργοστασίου, διότι εἶναι ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπίβλεψιν τοῦ Διευθυντοῦ τῆς γενικῆς ἀποθήκης ὑλικοῦ Πειραιῶς. Λέγω δ’ ὅτι ἡ ὑπηρεσία φαίνεται ὅτι δὲν ἔλαβεν ἀπόφασιν νὰ ἀναθέσῃ τὴν κατασκευὴν ὑποδημάτων, καίτοι οἱ ἐργαζόμενοι ὑπεδείκνυον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὅτι ἀναλαμβάνουσι τὴν κατασκευὴν εἰς τιμὴν εὐωνοτέραν, καὶ κάμνουσιν ἀρτιώτερα τῶν ἄλλων ὑποδήματα, διότι τὸ μὲν ἔχει ἐνεργήσει παραγγελίας εἰς ἐργοστάσιον ἐν Θεσσαλονίκῃ, τὸ δὲ διότι ἐσταμάτησε τὴν κατασκευὴν ὑποδημάτων, διότι ἀντελήφθη ὅτι ὑπῆρχεν ἔλλειψις δερμάτων εἰς τὸ ἐσωτερικόν, ἡ δὲ εἰσαγωγὴ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, λόγῳ τῶν περιστάσεων, δὲν ἦτο εὔκολος. Ἑπομένως μὴ ὑπάρχοντος δέρματος θὰ ἐπήρχετο δυσκολία. Αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν ἔδωκε, τὴν ὁποίαν εὑρίσκω καὶ δεδικαιολογημένην. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὸ ζήτημα τῆς κατασκευῆς τῆς ἐξαρτύσεως ἐκ μέρους τῶν ἐργοστασίων, εἰς αὐτὸ δὲν ἀπήντησεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Διατί δὲν ἀνετέθη εἰς τὸ ἐργοστάσιον αὐτὸ ἡ κατασκευὴ ἐξαρτυμάτων, ἀφοῦ, ὡς φαίνεται ἐξ ἄλλων ὑποβληθέντων ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα δι’ ἐπερωτήσεως, παρέσχε καὶ παρέχει τοιαύτην ἐργασίαν κατασκευῆς ἐξαρτύσεως εἰς διαφόρους ἰδιώτας, οὐχὶ διὰ δημοπρασίας; Καὶ δικαιολογεῖται ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι, ὡς ἐκ τοῦ ἐπείγοντος τοῦ πράγματος, ποιεῖται χρῆσιν ὡρισμένης διατάξεως, ἐπιτρεπούσης νὰ παρακάμπτηται τὸ ζήτημα τῆς δημοπρασίας. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δικαιολογεῖται ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐξ ἑνός, ἐξ ἄλλου δὲ δικαιολογεῖται ὅτι ἀκριβῶς χάριν τοῦ ἐπείγοντος τῆς προμηθείας τοῦ ὑλικοῦ αὐτοῦ τοῦ ἀπαραιτήτου διὰ τὸν ὑπὸ τὰ ὅπλα στρατὸν καὶ διὰ τὸν ἐφεδρικὸν ἀνέθηκεν εἰς τὰ Σώματα Στρατοῦ νὰ προβῶσιν εἰς τὴν κατασκευὴν ἐξαρτύσεως. Εἶναι μία διευκόλυνσις τῆς ὑπηρεσίας, διότι εὐκολώτερον θὰ κατορθωθῇ τοῦτο νὰ ἀποκτήσῃ ἐξάρτυσιν ὁ στρατὸς ὅσην τῷ χρειάζεται. Ἀλλ’ ἐνῷ ἀνέθηκεν εἰς τὰ Σώματα τοῦ στρατοῦ νὰ ἐξασφαλίζωσιν ἐξάρτυσιν διὰ τοῦ ὑποδεικνυομένου τρόπου ὑπὸ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου καὶ τῶν Κανονισμῶν, ἐξ ἄλλου προέβη αὕτη καὶ ἐδῶ εἰς τὴν κατασκευὴν τοιαύτης ἐξαρτύσεως. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν κατασκευὴν ἐξαρτύσεως διὰ τῶν Σωμάτων τοῦ στρατοῦ, τοῦτο δικαιολογεῖται, διότι εἶναι ἐπείγουσα ἀνάγκη νὰ ἐφοδιασθῶσι τὰ Σώματα διὰ τῆς ἀπαραιτήτου ἐξαρτύσεως τὸ ταχύτερον· ὥστε ἐκεῖ δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι εἶναι δεδικαιολογημένη ἡ περίπτωσις τῆς ἀποφυγῆς δημοπρασίας. Καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὴν ἐδῶ κατασκευὴν ἐξαρτύσεως, προωρισμένης ὄχι διὰ τὰ Σώματα τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ ἵνα χρησιμεύσῃ αὕτη ὡς παρακαταθήκη, ὡς τοὐλάχιστον σημειοῖ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, βεβαίως δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ τις ὅτι δὲν φαίνεται τὸ ἐπεῖγον. Δὲν πρόκειται περὶ ἐξαρτύσεως τῶν Σωμάτων ἀλλὰ περὶ παρακαταθήκης. Ἀλλ’ ἀσχέτως τοῦ ἂν εἶναι δεδικαιολογημένη ἡ περίστασις νὰ μὴ γίνῃ δημοπρασία πρὸς κατασκευὴν διαφόρων εἰδῶν, ἀναγκαιούντων διὰ τὸν στρατόν, καὶ συγκεκριμένως διὰ τὴν ἐξάρτυσιν, ἀδιαφόρως, ἂν πλήρως δικαιολογεῖται νὰ παρακάμπτῃ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τὰς δημοπρασίας καὶ νὰ καταφεύγῃ εἰς τὸ μέσον εἰς ἐξαιρετικὰς ἀνάγκας νὰ μὴ γίνεται ἡ δημοπρασία, ἀνεξαρτήτως, λέγω, τούτου, προκύπτει καί τι ἄλλο, ὅτι καθ’ ὃν τρόπον παρέχεται ἡ ἐργασία ἐδῶ εἰς διαφόρους ἐργολήπτας δὲν φαίνεται ὅτι σπεύδει ἡ ὑπηρεσία νὰ ἀποκτήσῃ τὰ εἴδη αὐτά. Δὲν φαίνεται δὲ τοῦτο, διότι δὲν ἐχορήγησεν ἅπαξ ταῦτα εἰς ὡρισμένον ἐργολήπτην, ἀλλ’ ἄλλα μὲν εἰς ἕνα καὶ ἄλλα, μετὰ δύο τρεῖς ἡμέρας, εἰς ἄλλον παρουσιαζόμενον, ἐξ οὗ καταδήλως φαίνεται ὅτι δὲν πρόκειται περὶ πράγματος ἐπείγοντος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὅτι καθ’ ὃν τρόπον παρέχει τὴν ἐργασίαν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰς διαφόρους ἐκλείπει ὁ λόγος τοῦ ἐπείγοντος, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι καὶ ζημίαι προκύπτουσιν εἰς τὸ Δημόσιον, διότι τῇ 21ῃ Αὐγούστου παρεχώρησε τὴν κατασκευὴν ἄνευ δημοπρασίας εἰς ἕνα ἐργοστασιάρχην Ῥαφαὴλ Ῥῶσελ. Ἡ συλλογὴ τῆς ὅλης ἐξαρτύσεως, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἐκ μιᾶς κρεμάστρας, ἐκ μιᾶς ξιφολόγχης, ἐξ ἑνὸς ἀορτῆρος ὅπλου, ἐξ ἑνὸς σπαθιστῆρος καὶ δύο φυσιγγιοθηκῶν, ἡ συλλογὴ αὐτὴ ὁλόκληρος, ἡ ἀνήκουσα εἰς ἕνα στρατιώτην, παρεχωρήθη ἀντὶ τῆς τιμῆς τῶν 17 δρχ. καὶ 75· δηλαδὴ δὲν παρεχωρήθη συνολικῶς, καὶ ἡ ἀξία τῶν ὅλων εἰδῶν δίδει ἡμῖν τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 17 καὶ 75. Αὐτὸ ἐγένετο κατὰ τὴν 21ην Αὐγούστου. Τῇ 23ῃ Αὐγούστου, μετὰ πάροδον δύο ἡμερῶν, ἐχορηγήθη ἡ κατασκευὴ εἰς ἄλλον, ὀνόματι Κωνσταντῖνον Κ. Καπιζόγλου, κατασκευὴ τριῶν χιλιάδων συλλογῶν, ἀντὶ δραχμῶν 14 καὶ 95, διότι ἔλειπεν ἓν εἶδος, δι’ ὃ προσετίθεντο 2 καὶ 25, δηλαδὴ προέκυπτε ζημία 3 καὶ ½ δραχμῶν ἐφ’ ἑκάστης συλλογῆς. Προκειμένου δὲ περὶ 3.000 τοιούτων συλλογῶν...

§114ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πρὸς 14.75. Ἀλλὰ λέγετε ὅτι λείπει καὶ κάτι τι.

§115Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ προσθέτω, 2.25. Παρεχωρήθησαν πρὸς 12.70, προσθέτω 2.25, διότι δὲν ἔχουσιν ἀορτῆρας, τὸ ὅλον 14.95. Ἀφαιρῶ τὰ 40 λεπτά, διότι ἔχουσι καλύμματα κλισιοσκοπίου καὶ μένουσι 14.95. Μὲ 3.45 ἐπὶ 3.000 ἔχομεν ποσὸν περίπου 10.000 δραχμῶν. Τῇ 6ῃ Σεπτεμβρίου παρέχεται ἡ κατασκευὴ ἄλλης συλλογῆς εἰς τὸν Κίμωνα Σκορδέλην. Ἡ συλλογὴ αὐτὴ εἶναι πλήρης ὅσον καὶ ἡ πρώτη τῆς 21 Αὐγούστου· δηλαδὴ περιλαμβάνει τὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα καὶ ἡ τῆς 21. Καὶ ἐνῷ ἡ συλλογὴ τῆς 21 εἶχε τὴν ἀξίαν 17.75, ὡς προέλεγον, τῇ 6 Σεπτεμβρίου ἐδόθη μόνον μὲ 13.50. Προκύπτει ἐντεῦθεν διαφορὰ 4.25 δι’ ἑκάστην συλλογήν. Ἀλλ’ ἐὰν πρὶν ἐπρόκειτο περὶ 3.000, καὶ ἡ ζημία ἡ ὁποία προέκυψεν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἔφθανε μέχρι 10.000, ἡ ζημία τώρα γίνεται πολὺ μείζων, διότι ἐδῶ πρόκειται περὶ συλλογῶν 20.000.

§116ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ὠφέλεια καὶ ὄχι ζημία.

§117Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ τὸ λέγω, διὰ νὰ κάμω σύγκρισιν, ὅπως φθάσω εἰς συμπέρασμα.

§118ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι αἱ μεταγενέστεραι εἶναι εὐθηνότεραι τῶν προηγουμένων.

§119Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαιότατα. Εἰς τὰς 6 Σεπτεμβρίου ἑκάστη συλλογὴ στοιχίζει 13.50. Ἀκριβῶς αὐτὸ ἤθελον νὰ τονίσω. Βεβαίως προέκυψε μεγάλη διαφορὰ καὶ ὠφέλεια ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἡ ὁποία θὰ προέκυπτε πάντως εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ἐὰν εἴτε ἐγίνετο δημοπρασία, ἀφοῦ τὸ πρᾶγμα δὲν ἦτο ἐπεῖγον, ἢ συνέβαινεν ἄλλο τι ἢ ἐκαλοῦντο ὅλοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι γνωστοὶ εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, τοὐλάχιστον ἵνα γνωμοδοτήσωσιν ἐπὶ παρουσίᾳ...

§120ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πόσος ἦτο ὁ ἀριθμὸς τῶν συλλογῶν κατὰ τὴν πρώτην παραγγελίαν;

§121Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. 3.000. Ἐκεῖ ἀκριβῶς ἤθελον νὰ φθάσω. Διὰ τούτων εἰς οὐδένα θέλω νὰ ἀποδώσω μομφήν, ἀλλὰ μέμφομαι τὴν ἀδικαιολόγητον σπουδὴν εἰς τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία τοῦ νὰ προσφεύγῃ ὡρισμένως νὰ δώσῃ ἐργασίαν εἰς τὸ αʹ ἢ βʹ πρόσωπον, νὰ δίδῃ μίαν διευκόλυνσιν εἰς διαφόρους ἀνθρώπους, ἀλλ’ ἐπὶ ζημίᾳ, ἔστω καὶ μικρᾷ, πάντως τοῦ Δημοσίου. Καὶ ἵνα καταλήξω εἰς συμπέρασμα, εἰς ἐκεῖνο ἀκριβῶς, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἤρχισα, πρόκειται ὅτι αἱ φυσιγγιοθῆκαι, ὡς φαίνεται, εἰς ὅλας τὰς δοθείσας παραγγελίας ἐστοίχισαν τὴν πρώτην φορὰν 5.70, τὴν δευτέραν 4.50. Φαίνεται λοιπὸν ὅτι ὁ ἄλλος ἐργολήπτης εἶναι εἰλικρινέστερος ἄνθρωπος ἢ μᾶλλον ὀλιγαρκέστερος. Τὸ ἐργαστήριον, τὸ ὁποῖον, ὡς ἔλεγον, ἔχει ἐγκατασταθῆ εἰς τὴν γενικὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑλικοῦ ἐν Πειραιεῖ, κατεσκεύασε φυσιγγιοθήκας τοῦ αὐτοῦ συστήματος ἀλλὰ πολὺ καλλιτέρας, διότι καὶ τὸ δέρμα εἶναι ποιότητος ἀνωτέρας καὶ καλλιτέρας καὶ ἡ ἐργασία ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ ἀνωτέρα τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν ἔκαμνον οἱ διάφοροι τεχνῖται εἰς τοὺς ὁποίους ἐδόθη ἡ ἐκτέλεσις τῶν φυσιγγιοθηκῶν. Φαίνεται δὲ ὅτι ὄχι μόνον εἶναι τελειοτέρα ἡ ἐργασία, ἀλλὰ προκύπτει καὶ ἄλλη μεγάλη διαφορά, διότι, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐδόθησαν πρὸς 5.70 καὶ 4.50, οἱ ἐργάται οἱ ἐργαζόμενοι προσεφέρθησαν νὰ ἀναλάβωσι τὴν κατασκευὴν μόνον μὲ 3 δραχμάς. Ἀσφαλῶς τὸ ἐργαστήριον αὐτὸ διευθύνεται ὑπὸ ἀξιωματικῶν ἐχόντων τὴν ἀντίληψιν τῆς ἐργασίας, ὑπὸ διαφόρων προϊσταμένων τῆς ὑπηρεσίας τῆς ἀποθήκης τοῦ ὑλικοῦ πολέμου, οἱ ὁποῖοι ἀσφαλῶς ἐποπτεύουσιν ἐν τῷ ἐργαστηρίῳ, δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν παρὰ νὰ περιέλθῃ εἰς γνῶσιν τῆς διευθύνσεως τῆς ἀποθήκης ὅτι οἱ ἐργάται κατεσκεύασαν ὑπόδειγμα κατὰ πολὺ ἀνώτερον, ἐπαναλαμβάνω, ὑπὸ ἔποψιν τεχνικήν, ἀλλὰ καὶ πολὺ οἰκονομικώτερον καὶ ἀπὸ πολὺ καλλίτερον δέρμα. Δὲν γνωρίζω τώρα τί ἔλαβε χώραν καὶ πῶς ἡ ἐργασία ἡ καλλιτέρα καὶ εὐθηνοτέρα, ἡ γενομένη ὑπὸ τοῦ ἐργαστηρίου, τὸ ὁποῖον ἂς ἐπιτραπῇ νὰ ὀνομάσωμεν στρατιωτικόν, δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Πῶς δὲν ἔφθασε μέχρις αὐτῆς ὅτι οἱ ἐργάται οἱ ἐργαζόμενοι εἰς τὸ ἐργαστήριον κατεσκεύασαν καλλιτέρας φυσιγγιοθήκας καὶ μὲ μικροτέρας τιμάς, ὥστε ν’ ἀποφασισθῇ ἐκεῖ νὰ δίδηται ἡ παραγγελία τῆς κατασκευῆς φυσιγγιοθηκῶν ἐπ’ ὠφελείᾳ καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀφοῦ ὑπάρχει διαφορὰ 23½ δραχμῶν δι’ ἕκαστον ζεῦγος; Αὐταὶ εἶναι φυσιγγιοθῆκαι, τὰς ὁποίας κατασκευάζουσιν οἱ διάφοροι προμηθευταὶ ἄνευ ὠφελείας τοῦ δημοσίου ταμείου, τὸ ὁποῖον οὕτω θὰ ἔχῃ μεγάλην διαφορὰν χρήματος, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον καὶ τὴν ἐξασφάλισιν ὑλικοῦ πολὺ καλλιτέρου, τὸ ὁποῖον ὑπὲρ πάντα ἄλλον γνωρίζει ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, ἡ ὁποία γνωρίζει πόσην σημασίαν ἔχει τὸ ὑλικὸν πολέμου. Αὐτὰ ἤθελον νὰ γνωρίσω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶμαι πλέον ἢ βέβαιος ὅτι θὰ σπεύσῃ νὰ ἐξετάσῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τί συμβαίνει. Ἐὰν ὄντως ὑπάρχῃ ἐργαστήριον τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον κατασκευάζει τοιοῦτον ὑλικόν, δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον διατί νὰ μὴ γίνωνται ἐκεῖ ὅλαι αἱ παραγγελίαι.

§122ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω ὅπως ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀποσταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐν ἀντιγράφῳ. Θ’ ἀπαντήσω ὅμως ἀπὸ τοῦδε ὅτι ἡ πρώτη παραγγελία, ἡ ὁποία ἐγένετο, εἶναι ἡ ἀκριβεστέρα, μεταγενέστεραι δὲ εἶναι αἱ εὐθηνότεραι. Ἀλλ’ ἡ πρώτη παραγγελία ἐγένετο εἰς ἐποχήν, καθ’ ἥν, 15 ἢ 18 ἡμέρας μετὰ τὴν ἔκρηξιν τοῦ πολέμου, ἡ Ἐπιμελητεία εἶχε πληροφορίας ὅτι ἀριθμός τις ἱκανὸς τῆς ἐξαρτύσεως, τὴν ὁποίαν εἴχομεν παραγγείλει εἰς τὸ ἐξωτερικόν, κατεσχέθη ὑπὸ τῶν ἐμπολέμων Κρατῶν. Ἐννοεῖται ὅτι εὑρέθημεν εἰς ταραχὴν τί θὰ γίνωμεν. Ἔσπευσα λοιπὸν τότε νὰ διατάξω εἰς ὅλα τὰ Σώματα νὰ παραγγείλωσιν ὅσα ἦτο δυνατὸν νὰ παραγγελθῶσιν εἰς τὰς διαφόρους περιφερείας. Ἦτο λοιπὸν φυσικὸν ὑπὸ τοιούτους ὅρους νὰ δώσωμεν περισσότερα. Ἀλλ’ ὅτε, μετά τινα καιρόν, ἐγένετο ἄλλη παραγγελία, ἐδώκαμεν ὀλιγώτερα. Τὸ ζήτημα ὅμως εἶναι, ἂν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν τὴν ἐξάρτυσιν καλλιτέραν καὶ εὐθηνοτέραν. Θὰ ζητήσω δὲ νὰ μάθω διατί δὲν γίνεται εἰς τὸ ἐργοστάσιόν μας.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Συριόπουλος.

§124Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλὰ δημοτικὰ σχολεῖα δὲν λειτουργοῦσιν, ὡς τὰ τῶν χωρίων Ξενιᾶς, τῆς Μανωλάδος, Ἁγίου Γεωργίου, τοῦ Πύργου, καὶ πολλὰ ἄλλα, ἐλλείψει διδασκάλων, ἐπερωτῶ δὲ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, διατί δὲν λαμβάνεται μέριμνα περὶ λειτουργίας αὐτῶν, καὶ διατί ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν δημοτικῶν σχολείων δὲν συμπληροῖ ταῦτα.

§125Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Καὶ ἐν ἄλλῃ συνεδριάσει καὶ ἤδη ἐπαναλαμβάνω, ὅτι θέλει ληφθῆ μέριμνα.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὅπως μεριμνήσῃ καὶ ἐκτεθῇ εἰς δημοπρασίαν ἡ γέφυρα, ἡ ἐντὸς τῆς κοινότητος Σοπωτοῦ, τῆς ὁποίας ἡ κατασκευὴ πρὸ πολλοῦ ἔχει μελετηθῆ καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τῆς δαπάνης εὑρίσκεται εἰς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων».

§127Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Θὰ ληφθῇ πρόνοια.

§128Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Καὶ ἡ δαπάνη ἄλλως τε εἶναι μικρὰ καὶ ἡ σχετικὴ μελέτη ἔχει γίνει.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὅπως μεριμνήσῃ νὰ συσταθῇ τηλεφωνεῖον ἐν Πλατάνῳ τῶν Καλαβρύτων, διότι εἶναι ἀπόλυτος κοινωνικὴ ἀνάγκη ἡ σύστασίς του, ἄλλως τε ἡ δαπάνη εἶναι ἐλαχίστη, διότι μόλις μίαν ὥραν ἀπέχει ἡ Ἀκράτα».

§130Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Διετάχθη ὁ ἁρμόδιος ἐπιθεωρητὴς νὰ ἐκτελέσῃ τὰ δέοντα.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπ’ ἀριθμὸν 13 ἐπερώτησις ἀναβάλλεται, ἀπουσιάζοντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἐξαντληθείσης τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῶν ἐπερωτήσεων ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι· Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων ΓΩΟΒʹ τοῦ 1911 «περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων προσόδων καὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ταμιακὴν ὑπηρεσίαν νόμων» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς νομοσχέδια· 1) «περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ βʹ ἐδαφίου τοῦ 5 ἄρθρου τοῦ νόμου ΒΩΟΗʹ τῆς 14 Ἀπριλίου 1903 περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ΒΥΞΕʹ τοῦ 1897 περὶ Γεωργικῶν σταθμῶν» 2) «περὶ ἀναγραφῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 2.500 κατ’ ἔτος, διὰ συνδρομὴν τοῦ Κράτους πρὸς τὴν ἐν Τσαγκαράδᾳ Ἀχιλλοπούλειον Ἐμπορικὴν Σχολήν». 3) «περὶ καταργήσεως τῆς ἐν Κυθήροις Βιτσαμανείου Πρακτικῆς Ἐμπορικῆς Σχολῆς». Τὰ νομοσχέδια ταῦτα παραπέμπονται εἰς τὴν ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐπιτροπήν, εἰς ἣν τάσσεται ὀκταήμερος προθεσμία πρὸς ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς». Ἐπίσης ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ νομίμου συγκροτήσεως τῶν ἐν ταῖς νέαις Χώραις ὁμορρύθμων καὶ ἑτερορρύθμων ἐμπορικῶν ἑταιριῶν». Πρὸ τῆς Ἡμερησίας νομοθετικῆς Διατάξεως τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Α. Κασσαβέτης.

§132Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι γνωστὸν ἐξ ὑπομνήματος διανεμηθέντος εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι παρουσιάζομαι ὡς ἀντίδικος τῆς Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρίας, διὰ τὴν ὁποίαν ἐξελέγη ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή. Ἡ ἀγωγή, ἡ ὑπ’ ἐμοῦ ἐγερθεῖσα κατὰ τῆς Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρίας, εἶναι ἀγωγὴ ἥτις δὲν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ προσωπικὰ συμφέροντα, ἀλλ’ ἥτις ἕνα καὶ μόνον λόγον ἔχει, νὰ δείξῃ εἰς τὴν Ἑταιρίαν ὅτι πρέπει νὰ σέβηται τὰς διαταγὰς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὡς γνωστόν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐξέδωκεν ἀπόφασιν δι’ ἧς διατάσσει τὴν Ἑταιρίαν νὰ καταβιβάσῃ τὴν ἀξίαν τοῦ φωτισμοῦ κατὰ 7 λεπτά. Ἡ Ἠλεκτρικὴ ὅμως Ἑταιρία ἔκρινε καλόν, ἀντὶ νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργοῦ, νὰ διακόψῃ τὸν φωτισμὸν τῶν καταναλωτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸ θάρρος νὰ ἐγείρωσι τὴν ἀγωγὴν κατ’ αὐτῆς, μόνον καὶ μόνον ἵνα φανῇ ἂν ἡ Ἑταιρία εἶχεν ἢ δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ σέβηται τὰς διαταγὰς τῆς προϊσταμένης Ἀρχῆς. Ἐν τούτοις, κύριε Πρόεδρε, εἰμὶ ὑποχρεωμένος, λόγῳ τοῦ ὅτι παρουσιάζομαι ὡς ἀντίδικος, νὰ ὑποβάλω τὴν παραίτησίν μου ἀπὸ τῆς ἐπιτροπῆς μὲ τὴν παράκλησιν ὅπως ἡ Βουλὴ ἀποδεχθῇ ταύτην.

§133Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ Βουλὴ ἐξέλεξε τὸν κ. Συνάδελφον μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἐν πλήρει γνώσει τῆς διαφορᾶς, τῆς ὑφισταμένης μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς Ἑταιρίας, ἡ ὁποία νομίζω ὅτι οὐδεμίαν ἐπίδρασιν δύναται ν’ ἀσκήσῃ ἐπὶ τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον τῇ ἀνέθηκεν ἡ Βουλή. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ γίνῃ δεκτὴ ἡ παραίτησις.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἑπομένως ἡ παραίτησις τοῦ κ. Κασσαβέτη δὲν ἐγένετο δεκτή. Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ δοκιμασίας καὶ κατατάξεως εἰς τὸ Στρατιωτικὸν Σχολεῖον κατὰ τὸ ἔτος 1914». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀπονομῆς προνομίου εὑρεσιτεχνίας εἰς τὸν Νικόλαον Μ. Βῆχον κάτοικον Ἀθηνῶν».

§135Σ. ΑΓΑΠΗΤΟΣ. Κατὰ τὴν κατ’ ἄρθρον ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δὲν ἤμην παρών. Ἐπληροφορήθην ὅμως ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συγκατένευσεν εἰς τὸ νὰ ψηφισθῇ νόμος γενικός, ἀφορῶν τὰ προνόμια εὑρεσιτεχνίας ἐν Ἑλλάδι. Τὸ ζήτημα τῆς ψηφίσεως τοιούτου νόμου εἶναι βεβαίως ζήτημα τιμῆς διὰ τὸ Ἔθνος μας, διότι οἱ μὲν Ἕλληνες ἐφευρέται μεταβαίνοντες εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν ἐξασφαλίζουσι τὰ προνόμια αὐτῶν, ἐνῷ οἱ ξένοι ἐν Ἑλλάδι βλέπουσι τὰς ἐφευρέσεις αὐτῶν διαρπαζομένας. Ἑπομένως δὲν χωρεῖ ἀμφιβολία ὅτι νόμος τοιοῦτος πρέπει νὰ γίνῃ, ἀλλὰ μέχρις ὅτου ψηφισθῇ οὗτος πρέπει νὰ ληφθῇ μέτρον προσωρινόν, ὅπως μὴ εἰσάγωνται εἰς τὴν Βουλὴν αἰτήσεις προνομίων κατὰ τὸν τρόπον καθ’ ὃν εἰσάγονται σήμερον. Σήμερον οἱ ἐφευρέται ὑποβάλλουσιν αἰτήσεις εἰς τὴν Βουλὴν, αἱ ὁποῖαι παραπέμπονται εἰς ἐπιτροπὴν ἐκ Βουλευτῶν τελείως ἀναρμοδίων, ἵνα ἀποφανθῶσιν ἐπὶ ζητημάτων καθαρῶς τεχνικῶν. Καὶ τρέχει τὸν κίνδυνον ἡ Βουλὴ, ἢ ν’ ἀπορρίψῃ δικαίαν αἴτησιν προνομίων ἢ ν’ ἀπονείμῃ προνόμιον οὐδεμίαν ἔχον τεχνικὴν ἀξίαν ἢ ὅπερ καὶ τὸ χειρότερον, νὰ ἀπονείμῃ προνόμιον, τὸ ὁποῖον ἔχει παρασχεθῆ εἰς ἄλλον προηγουμένως. Δὲν ὁμιλῶ ἐπὶ τοῦ προνομίου τοῦ ἀφορῶντος τὸν κ. Βῆχον, διότι πρόκειται περὶ τελειοποιήσεως κάλπης, ἥτις διὰ τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίου περὶ ψηφοδελτίων καταργεῖται καὶ οὐδεὶς ἑπομένως ὑπάρχει φόβος νὰ παραμείνῃ τὸ βάρβαρον ἔθιμον τῆς κάλπης, ἵνα ἐφαρμοσθῇ τὸ προνόμιον τὸ ὁποῖον ἀπενείμαμεν. Εἶναι ἀνάγκη ὅθεν νὰ ληφθῇ μέτρον διὰ τὰς αἰτήσεις τῶν προνομίων, ἵνα μὴ εὑρίσκηται ἡ Βουλὴ ἐν κινδύνῳ διαπράξεως σφαλμάτων. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο καλόν, μέχρις ὅτου ψηφισθῇ νόμος γενικός, νὰ ληφθῇ μέτρον νομοθετικὸν ὅπως αἱ αἰτήσεις ὑποβάλλωνται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τὸ ὁποῖον νὰ συνιστᾷ ἐπιτροπὴν ἐξ εἰδικῶν καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ν’ ἀποφαίνηται ἐπισήμως ἐπὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ προνομίου, κατόπιν δὲ ἡ αἴτησις νὰ εἰσάγηται διὰ νομοσχεδίου ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, οὕτως ὥστε νὰ παρέχωνται ἐχέγγυα ὅτι ἡ αἴτησις εἰς οὐδένα ἄλλον ἔχει ἀπονεμηθῆ καὶ ἐν πλήρει ἐπιγνώσει νὰ δύναται νὰ ψηφίζῃ ἡ Βουλὴ τὸ προνόμιον.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τὰ ὑπ’ ἀριθμὸν 3 καὶ 3α ἀναβάλλονται. (Ψηφίζονται εἶτα εἰς αʹ συζήτησιν τὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τῶν νομοσχεδίων· 1) «περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 1ου τοῦ νόμου ᾼΦΜΓʹ τῆς 28ης Μαΐου 1887»· 2) «περὶ ὑποχρεωτικῆς πληρωμῆς τῶν ὀφειλομένων πρὸς τὴν ἀνώνυμον ἑταιρίαν ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν «Ἑλληνικὴ Στρατιωτικὴ Ἕνωσις» ὑπὸ τῶν μετόχων αὐτῆς διὰ κρατήσεων ἐκ τοῦ μισθοῦ ἢ μερισμάτων αὐτῶν»). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ γυναικῶν νοσοκόμων». Τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1ου ἔχει ὁ κ. Ν. Ἀλιβιζᾶτος.

§137Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, κύριοι Βουλευταί, ἡ ὑγιειονομικὴ ὑπηρεσία τοῦ στρατοῦ ζητεῖ τὸν καταρτισμὸν Σώματος νοσοκόμων γυναικῶν, διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν στρατιωτικῶν αὐτῆς νοσοκομείων. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀπαρχὴ τῆς καθόλου βελτιώσεως, τελειοποιήσεως καὶ ὀργανώσεως τῆς παρ’ ἡμῖν ὑγιειονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ, καὶ ὡς τοιοῦτον συνεπῶς ἐνέχει ὑψίστην καὶ πολλαπλῆν σημασίαν. Λέγω δὲ πολλαπλῆν, κύριοι Βουλευταί, διότι δι’ αὐτοῦ ὄχι μόνον τελειοποιεῖται καὶ ἐξασφαλίζεται ἀπὸ φιλανθρωπικῆς καὶ ἐπιστημονικῆς ἀπόψεως ἡ περίθαλψις τῶν τραυματιῶν καὶ ἀσθενῶν τοῦ στρατοῦ μας, καὶ ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ, ἀλλὰ καὶ συντελεῖ σπουδαίως ἡ ἀνύψωσις τοῦ ἠθικοῦ αὐτοῦ. Ὅτε ὁ μαχόμενος στρατιώτης, κύριοι Βουλευταί, ἔχει πεισθῆ ὅτι ἡ πατρὶς αὐτοῦ, ἡ ὁποία τὸν ἐκάλεσε διὰ νὰ χύσῃ ὑπὲρ αὐτῆς τὸ αἷμά του, ἔχει λάβει ὅλα τὰ κατάλληλα μέτρα καὶ ἐφρόντισεν ἵνα, ἐὰν οὗτος τραυματισθῇ ἢ ἀσθενήσῃ, τῷ παράσχῃ ἀμέσως τὴν δέουσαν ἰατρικὴν καὶ νοσοκομειακὴν περίθαλψιν καὶ περιποίησιν· ὅταν γνωρίζῃ ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ στρατοῦ ἐφρόντισε νὰ ἔχῃ εἰς τὴν διάθεσιν αὐτοῦ πᾶν ὅ,τι ἡ ἐπιστήμη γνωρίζει καὶ ἔχει ἀνακαλύψει διὰ τὴν τελειοτέραν περίθαλψιν καὶ θεραπείαν τοῦ τραύματος ἢ τοῦ νοσήματός του· ὅταν γνωρίζῃ ὅτι τραυματισθεὶς ἢ ἀσθενήσας θὰ μεταφερθῇ ἀμέσως ἀπὸ τοῦ πεδίου τῆς μάχης, οὐχὶ ἐπὶ κοινῆς τινος σούστας, ἀλλ’ ἐπὶ εἰδικῶν τραυματιοφόρων αὐτοκινήτων ἁμαξῶν, ἵνα μὴ εἴπω ἀσθενοφόρων ἀεροπλάνων· ὅταν ἴδῃ ὅτι θὰ μεταφερθῇ εἰς προσωρινὸν ἢ διαρκὲς νοσοκομεῖον τελείως ὠργανωμένον ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν καὶ γνωρίζῃ ὅτι θὰ διέλθῃ τὸ διάστημα τῆς ἀναρρώσεώς του εἰς εἰδικὰ καὶ κατάλληλα ἀναρρωτήρια, δὲν φρονεῖτε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι τὸ ψυχικὸν σθένος τοῦ στρατιώτου ἐκείνου, ἡ ἀντοχή του, τὸ θάρρος του, ἡ ἀνδρεία του, ἡ αὐταπάρνησίς του, πάντα ταῦτα θὰ πολλαπλασιασθῶσι, διότι θὰ θεωρῇ ἑαυτὸν τελείως ἀνθρωπίνως ἐξησφαλισμένον ἀπὸ ἰατρικῆς καὶ νοσοκομειακῆς ἀπόψεως; Δὲν φρονεῖτε ὅτι θ’ ἀντιμετωπίσῃ τὸν ἐχθρὸν εὐκολώτερον καὶ θαρραλεώτερον, διότι θὰ γνωρίζῃ ὅτι τότε μόνον θὰ ἀποθάνῃ, ἐὰν τῷ εἶναι γεγραμμένον ἀπὸ τὴν Τύχην, ὄχι ὅμως καὶ ἀπὸ ἔλλειψιν προνοίας ἰατρικῆς ἀντιλήψεως; Ἀλλὰ δὲν πρόκειται μόνον περὶ τούτου, ἀξιότιμοι κύριοι Βουλευταί. Καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν ἔχει ὑψίστην σημασίαν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Δι’ αὐτοῦ θέτομεν τὰς βάσεις τῆς τελείας ἀναδιοργανώσεως ὁλοκλήρου τῆς παρ’ ἡμῖν ὑγιειονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ. Ὅπως ὁ φοιτητὴς τῆς ἰατρικῆς, ὁ παρακολουθῶν τὰς ἰατρικὰς αὑτοῦ σπουδὰς εἰς καλῶς ὠργανωμένην ἰατρικὴν σχολήν, ἀρχίζει αὐτὰς διὰ τῆς ἐκμαθήσεως τῶν καθηκόντων καὶ τῶν γνώσεων μιᾶς νοσοκόμου, ὁ δὲ οὕτως ἐκπαιδευόμενος φοιτητὴς εἶναι προωρισμένος νὰ γίνῃ ἡμέραν τινὰ εἷς καλὸς πρακτικὸς ἰατρός, οὕτω καὶ οἱ διευθύνοντες τὰ τῆς ὑγιειονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ ἐλπίζω ὅτι θὰ ἔχωσι κείμενον ἐνώπιόν των ὁλόκληρον τὸ σχέδιον τῆς ἐξ ὁλοκλήρου ἀναδιοργανώσεως τῆς ὑγιειονομικοῦ κλάδου παρ’ ἡμῖν. Εἶναι δὲ πράγματι ἄξιοι εἰλικρινῶν συγχαρητηρίων, διότι ἀρχίζουσιν ἐφαρμόζοντες τὸ ἀναδιοργανωτικὸν αὐτῶν σχέδιον ἀκριβῶς ἀπὸ τὴν ὀργάνωσιν τῆς ὑπηρεσίας τῶν νοσοκόμων γυναικῶν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ πρῶτον βῆμα τῆς τοιαύτης ἐργασίας. Γνωρίζετε, κύριοι Βουλευταί, τίνα καὶ ὁπόσην σημασίαν δίδουσι τὰ διάφορα Κράτη σήμερον εἰς τὴν τελείαν ὀργάνωσιν τοῦ ὑγιειονομικοῦ κλάδου αὑτῶν· γνωρίζετε δ’ ἐπίσης ὅτι τὰ περισσότερα τούτων ἔχουσιν ἀποκτήσει εἰδικὰς ἰατρικὰς σχολάς, ἐν αἷς ἐκπαιδεύονται οἱ ὑγιειονομικοὶ αὐτῶν ἰατροὶ καὶ νοσοκόμοι, αἱ νοσοκόμοι, οἱ τραυματιοφορεῖς, ὡς καὶ πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ὑγιειονομικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ των. Γνωρίζετε δὲ ἐπίσης μετὰ πόσης ἐπιμελείας ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος τελειοποιοῦσι τὰ κατ’ αὐτάς. Ἡμεῖς ἐν τούτοις, ἂν καὶ ἔχομεν ὑλικὸν ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἀνώτερον, ἂν καὶ ἡ φυλή μας περικοσμεῖται ἀπὸ προτερήματα κατὰ πολὺ ἀνώτερα ἄλλων φυλῶν, ἐν τούτοις μόλις τώρα ἐσκέφθημεν καὶ ἀπεφασίσαμεν νὰ στείλωμεν ἰατροὺς ἀποφοίτους τοῦ Πανεπιστημίου μας εἰς τὴν εἰδικὴν ἰατρικὴν σχολὴν τῆς Λυών, μόλις τώρα εἰσηγάγομεν νομοσχέδιον περὶ νοσοκόμων γυναικῶν ἐν τῷ στρατεύματι. Ἰδοὺ διατί, κύριοι Βουλευταί, τὴν εἰσαγωγὴν τῶν νοσοκόμων γυναικῶν εἰς τὴν ὑγιειονομικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ μας θεωρῶ οὐχὶ ἁπλοῦν νομοθέτημα, ἀλλ’ ὡς τὸ πρῶτον σοβαρὸν καὶ ἀξιοσημείωτον βῆμα τῆς ἀναδιοργανώσεως τοῦ παρ’ ἡμῖν ὑγιειονομικοῦ κλάδου. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἐν τῇ εἰσηγητικῇ αὐτοῦ ἐκθέσει ἐπιζητεῖ τὴν συστηματικωτέραν συγκρότησιν τοῦ Σώματος τῶν νοσοκόμων γυναικῶν, καὶ τοῦτο, διότι ἴσως οἱ συντάξαντες τὸ νομοσχέδιον τοῦτο προϋπέθετον ἕτοιμον καὶ πολυάριθμον τὸ Σῶμα τῶν παρ’ ἡμῖν νοσοκόμων γυναικῶν, πεπαιδευμένων καὶ πεπειραμένων, ἀπὸ τὸ ὁποῖον θὰ ἐκλέξωσι τὰς γυναῖκας νοσοκόμους διὰ τὸν στρατόν, ἐνῷ τοὐναντίον λεπτομερῶς ἀσχολεῖται μὲ τὸ μηχανικὸν μέρος τοῦ ζητήματος, δηλαδὴ μὲ τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωσιν αἱ νοσοκόμοι γυναῖκες, μὲ τοὺς βαθμούς, τοὺς ὁποίους θὰ ἔχωσι, μὲ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον θὰ προβιβάζωνται, μὲ τὸν μισθόν, τὸν ὁποῖον θὰ ἔχωσι, μὲ τὴν σύνταξιν, τὴν ὁποίαν θὰ λαμβάνωσιν. Ὅταν ὅμως σᾶς πληροφορήσω, καὶ θὰ πεισθῆτε περὶ τούτου ἀδιστάκτως, ὅτι ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπάρχουσι γυναῖκες νοσοκόμοι ἐξ ἐπαγγέλματος, διπλωματοῦχοι, ἐκτὸς ἐλαχίστων μετρουμένων εἰς τὰ δάκτυλα τῶν χειρῶν, καὶ τὰς ὁποίας ὀφείλομεν εἰς τὴν Α. Μ. τὴν Βασίλισσαν Μητέρα, ὡς καὶ εἰς τὴν Α. Μ. τὴν Βασίλισσαν Σοφίαν, αἱ ὁποῖαι δι’ ἐξόδων των ἀπέστειλαν Ἑλληνίδας εἰς Εὐρώπην ὅπως σπουδάσωσι τὸ ἐπάγγελμα τῆς νοσοκόμου, καὶ αἱ ὁποῖαι ἐπιστρέψασαι ἐργάζονται εἰς τὰ παρ’ ἡμῖν νοσοκομεῖα, ὅταν μάθητε ὅτι καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα συνεπῶς ὑπάρχει μεγίστη καὶ ἀπίστευτος ἔλλειψις νοσοκόμων διὰ τὰς σημερινὰς ἡμῶν ἀνάγκας, ὅταν, λέγω, γνωρίσητε ταῦτα πάντα, θὰ συμφωνήσητε μαζί μου, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἐλάχιστα ἐκπληροῖ τὸν κύριον αὐτοῦ προορισμόν. Πράγματι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο διὰ τοῦ ἄρθρου 3 ἐπιζητεῖ ὡς προσόντα τῆς νοσοκόμου γυναικός, νὰ εἶναι αὕτη ἄγαμος ἢ χήρα καὶ νὰ ἔχῃ πτυχίον εἰδικῆς σχολῆς νοσοκόμων ἢ τοὐλάχιστον νὰ ἔχῃ ὑπηρετήσει δύο ἔτη ὡς νοσοκόμος ἐν ἀνεγνωρισμένῃ κλινικῇ. Ἀλλ’ ὅταν μάθητε ὅτι οὐδεμία παρ’ ἡμῖν μέχρις ὥρας ἐπαγγελματικὴ σχολὴ νοσοκόμων ἐλειτούργησεν ἢ λειτουργεῖ, ὥστε νὰ εἶναι ἀδύνατον αἱ ὑποψήφιοι διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν νὰ ἔχωσι τὰ ἀπαιτούμενα προσόντα, δηλαδὴ γνώσεις καὶ δίπλωμα, ταῦτα δὲ λέγω ἐγώ, ὁ ὁποῖος εἶμαι καὶ ὁ πρῶτος, ὅστις ἵδρυσα ἐνταῦθα σχολὴν νοσοκόμων, δηλαδὴ τὴν σχολὴν τοῦ «Κυανοῦ Σταυροῦ» τῶν Ἀδελφῶν τοῦ Ἁγίου Γερασίμου, ὅταν μάθητε ἐπίσης ὅτι ἐν τῇ παλαιᾷ καὶ νέᾳ Ἑλλάδι ὑπάρχει τοιαύτη ἔλλειψις νοσοκόμων, ὥστε νὰ μὴ θεωρηθῇ ὑπερβολή, ἐὰν σᾶς εἴπω ὅτι μεταξὺ τῶν 100 αὐτοτιτλοφορουμένων νοσοκόμων, αἱ ὁποῖαι ὑποθέτω ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν ὅλῃ τῇ Ἑλλάδι, μόνον 15 ἢ 25 εἶναι πράγματι νοσοκόμοι, αἱ δὲ ἄλλαι εἶναι ὑπηρέτριαι ἁπλαῖ, τιτλοφορούμεναι δὲ νοσοκόμοι ἀπὸ ἡμᾶς τοὺς ἰδίους ἰατροὺς ἐν γνώσει τῆς ἀνεπαρκείας των, ἀλλ’ ἐξ ἀνάγκης διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν προσωπικόν, τὸ ὁποῖον ὁπωσδήποτε νὰ ἀνταποκρίνηται δι’ αὐστηρᾶς πάντοτε ἐπιβλέψεως εἰς τὰ τῆς περιποιήσεως καὶ μόνον τῶν ἀσθενῶν· ὅταν λάβητε ἐπίσης ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι αἱ ἄγαμοι καὶ αἱ χῆραι ἀπὸ μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην πιθανώτατα νὰ ἀποκατασταθῶσι, καὶ συνεπῶς αἱ ἰδιότητες αὗται δὲν ἐξασφαλίζουσι τελείως τὸν σκοπόν, ὃν ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον, δηλαδὴ τὴν διαρκῆ παραμονὴν ἐν τῷ ἐπαγγέλματι τῆς νοσοκόμου, τὴν ἀφοσίωσιν αὐτῶν εἰς τοῦτο, ἐρωτῶ ὑμᾶς· πόθεν θὰ εὕρωμεν καὶ ποῦ θὰ ἀναζητήσωμεν τὰς Ἑλληνίδας νοσοκόμους, ἵνα σχηματίσωμεν Σῶμα νοσοκόμων γυναικῶν διὰ τὸν στρατόν μας; Ἀλλ’ ἴσως θὰ μοὶ ἀπαντήσητε ὅτι θὰ καταρτισθῇ τοιοῦτον ἀπὸ τὰς νῦν ὑπαρχούσας καὶ ὑπηρετούσας εἰς τὰ διάφορα νοσοκομεῖα τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ τότε θὰ σᾶς ἀπαντήσω καὶ ἐγὼ ἀμέσως, ὅτι ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν θὰ εἶναι ποιοτικῶς ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον ὀνειρεύεται καὶ ἀπαιτεῖ ἡ ὑγιειονομικὴ ὑπηρεσία τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ καὶ θὰ γυμνώσωμεν τὰ ἄλλα νοσοκομεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐρημωθῶσι, καθόσον ἡ ὑγιειονομικὴ ὑπηρεσία τοῦ στρατοῦ, μὴ ἔχουσα τὴν δυσκολίαν τῆς ἐκλογῆς θὰ προσλάβῃ τὰς σχετικῶς καλλιτέρας, εὐνόητον δὲ ὅτι αἱ νῦν ὑπάρχουσαι ἐν Ἑλλάδι νοσοκόμοι θὰ προτιμήσωσι τὰ στρατιωτικὰ νοσοκομεῖα, διότι καὶ ὁ μισθός των διπλασιάζεται, ἐπίσης δὲ θὰ ἔχωσι καὶ σύνταξιν. Ἰδοὺ ὅθεν ἐκ τίνων θὰ καταρτισθῇ σήμερον τὸ Σῶμα τῶν νοσοκόμων γυναικῶν. Διότι αἱ δεκαπέντε ἢ εἴκοσι καλαὶ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν νοσοκόμοι, αὗται οὔτε ἐργάζονται εἰς τὰ νοσοκομεῖα, οὔτε θὰ ἐργασθῶσι, διότι ἡ ἔλλειψις τῶν νοσοκόμων, ἐπαναλαμβάνω, παρ’ ἡμῖν, εἶναι τοιαύτη, ὥστε αἱ ὀλίγαι ὑπάρχουσαι καλαὶ νὰ ἀπολαμβάνωσι 400 καὶ πλέον δραχμὰς κατὰ μῆνα, ἐργαζόμεναι ἐν τῇ πόλει διὰ τὰς κοινωνικὰς ἡμῶν ἀνάγκας. Γνωρίζετε ἄλλως τε ἐξ ἰδίας πείρας μὲ πόσην δυσκολίαν εὑρίσκει τις σήμερον μίαν νοσοκόμον, ἔστω καὶ ἂν πληρώσῃ καὶ 15 δραχ. τὴν ἡμέραν, διὰ νὰ ὑπηρετήσῃ πλησίον ἀσθενοῦς συγγενοῦς του ἐν τῇ πόλει. Θὰ παρακαλέσω ὑμᾶς ὅθεν, ἐπειδὴ ὑπὸ τοιούτων σκέψεων καὶ συλλογισμῶν κατέχομαι, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, ὅπως λεπτομερῶς ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν τὰ περὶ τοῦ νοσοκομειακοῦ ζητήματος παρ’ ἡμῖν, διὰ νὰ δυνηθῆτε, ἀφοῦ μάθητε καὶ κατέχητε αὐτὸ μὲ ὅλας αὐτοῦ τὰς λεπτομερείας, πληροφορηθῆτε δὲ εἰς ποῖον σημεῖον τοῦτο εὑρίσκεται, νὰ ἐπιφέρητε τὰς ἀναγκαίας βελτιώσεις, ὅπως ἐξασφαλίσωμεν τὴν ὑγιειονομικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ μας, ὅπως ἐξ ἰδίων καταρτίσῃ οὗτος ἰδεῶδες Σῶμα γυναικῶν νοσοκόμων, τὰς ὁποίας θὰ χρησιμοποιήσῃ ὄχι μόνον διὰ τὰς ἐν καιρῷ εἰρήνης ἀνάγκας αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἰδίᾳ διὰ τὰς ἐν καιρῷ πολέμου, ὅπως καταρτίσῃ τουλάχιστον, τὰ στελέχη αὐτοῦ, χωρὶς νὰ προστρέχῃ εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν, ἐκ τῆς ὁποίας μόνον ποσοτικὴν συμπλήρωσιν δύναται νὰ ζητήσῃ καὶ εἰς ὅλως ἐκτάκτους περιστάσεις. Τοῦτο δὲ εἶναι ἀναγκαιότατον, καθόσον ἡ νοσοκόμος ἐν τῷ στρατεύματι δὲν ἀρκεῖ νὰ εἶναι μόνον καλῶς κατηρτισμένη καὶ πεπειραμένη, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τὰς εἰδικὰς ἐκείνας γνώσεις, ὡς καὶ τὴν πειθαρχίαν, ἀμφότερα τὰ ὁποῖα μόνον εἰς στρατιωτικὰς σχολὰς δύναται νὰ μάθῃ. Ὅπως ἡ πειθαρχία ἐν τῷ στρατεύματι θεωρεῖται ἡ βάσις αὐτοῦ, οὕτω καὶ ἡ γυνὴ νοσοκόμος ὑπὸ ἔποψιν πειθαρχίας πρέπει νὰ εἶναι στρατιώτης, διότι ἡ γυνὴ νοσοκόμος ἄνευ πειθαρχίας εἶναι μηδέν. Καὶ θὰ συμφωνήσητε, ἐλπίζω, μαζί μου ὅτι μόνον εἰς ἀνωτέραν στρατιωτικὴν σχολὴν νοσοκόμων γυναικῶν θὰ διδαχθῶσιν ἐπιτυχῶς, πλὴν τῶν ἄλλων εἰδικῶν γνώσεων διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατεύματος, καὶ τὸ σπουδαῖον τοῦτο μάθημα τῆς πειθαρχίας.

§138Ι. ΓΚΕΚΑΣ. Κύριε Συνάδελφε, Ὀθωμανικὴ σχολὴ νοσοκόμων ὑπῆρχε καὶ ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἡ ὁποία καὶ ἐξετέλει τελείως τὸν προορισμόν της. Ὀρθὴ λοιπὸν ἡ ἰδέα σας ὅπως καὶ ἡμεῖς ἱδρύσωμεν ἀνωτέραν στρατιωτικὴν σχολὴν νοσοκόμων.

§139Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Χαίρω πολὺ διὰ τὴν διακοπήν. Τὴν ἵδρυσιν Ὀθωμανικῆς σχολῆς νοσοκόμων ἠγνόουν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν μὲ ἐκπλήττει, διότι γνωρίζω ὅτι ἡ ὑγιειονομικὴ ὑπηρεσία ἐν Τουρκίᾳ ἔχει ἐπιτελέσει καταπληκτικὰς προόδους, ἀφοῦ πρὸ πολλοῦ ἔχει ἱδρύσει διὰ τὰ νοσοκομεῖά της τὸ σύστημα τῆς Assistance Publique. Τὸ ἱστορικὸν ὅθεν τοῦ ζητήματος τῶν νοσοκόμων γυναικῶν παρ’ ἡμῖν παρουσιάζει τρεῖς περιόδους. Ἡ πρώτη ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ» μέχρι τοῦ ἔτους 1908, ὅτε συνέβησαν οἱ σεισμοὶ τῆς Σικελίας καὶ τῆς Καλαβρίας. Ἡ δευτέρα περίοδος ἄρχεται ἀπὸ τοῦ 1908 μέχρι τῶν δύο τελευταίων ἐνδόξων πολέμων μας. Ἡ τρίτη ἀρχίζει ἀπὸ σήμερον, καὶ πρέπει νὰ μὴ μένῃ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία ὅτι τὸ Σῶμα τῶν νοσοκόμων γυναικῶν παρ’ ἡμῖν ὑπὸ τὴν προστασίαν τῆς Α. Μ. τῆς Βασιλίσσης θὰ φθάσῃ ταχέως εἰς περίβλεπτον καὶ ἰδεῶδες σημεῖον. Δύο πρόσωπα ὑψηλὰ πρωτοστατοῦσι κατὰ τὴν πρώτην περίοδον τοῦ νοσοκομειακοῦ ζητήματος, καὶ ἡ μὲν πρώτη, ἥτις ἐδημιούργησε τὸ ζήτημα τῶν νοσοκόμων γυναικῶν, ἡ πρώτη, ἡ ὁποία ἀφιερώθη καὶ ἠσχολήθη διὰ τὴν πρόοδον καὶ τὴν ἐξέλιξιν τοῦ ζητήματος τούτου, ἡ πρώτη ἡ ὁποία ἐκοπίασε καὶ ἐδαπάνησε πρὸς εὐόδωσιν τοῦ νοσοκομειακοῦ τούτου ζητήματος, ἦτο ἡ ἀνεξάντλητος εἰς φιλανθρωπικὰ ἔργα καὶ δρᾶσιν Α. Μ. ἡ Βασίλισσα Μήτηρ. Ἡ Α. Μ. εἶναι Ἐκείνη, ἥτις ἔδωκε τὸ παράδειγμα καὶ ἐδίδαξεν εἰς τὰς Ἑλληνίδας ὅτι τὸ ἐπάγγελμα τοῦ νοσοκόμου πρέπει νὰ εἶναι μονοπώλιον τοῦ ὡραίου φύλου, ἂν δὲ σήμερον ἔχομεν, κ. Βουλευταί, ὀλίγας Ἑλληνίδας νοσοκόμους, ταύτας ὀφείλομεν εἰς τὴν Α. Μ. τὴν Βασίλισσαν Μητέρα. Δι’ ἰδίων ἐξόδων ἀπέστειλεν Αὕτη ἀρκετὰς Ἑλληνίδας εἰς Εὐρώπην ὅπως ἐπιδοθῶσι καὶ ἐκμάθωσι τὸ ἐπάγγελμα τῆς νοσοκόμου, καὶ τὰς ὁποίας μετέπειτα ἐχρησιμοποίησεν εἰς τὸν «Εὐαγγελισμὸν» καὶ εἰς τὰ ἄλλα ὑπὸ τὴν Ὑψηλὴν Αὐτῆς προστασίαν νοσοκομεῖα, ὡς καὶ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς παρ’ ἡμῖν κοινωνίας. Ἐπὶ πλέον δέ, ἂν ἡ ἱστορία τοῦ νοσοκομειακοῦ τούτου ζητήματος ἔχῃ νὰ ἐπιδείξῃ ἀποπείρας πρὸς σύστασιν σχολῆς νοσοκόμων, καὶ αὗται ὀφείλονται εἰς τὴν πρωτοβουλίαν καὶ μόνον τῆς Α. Μ. τῆς Βασιλίσσης Μητρός. Ἐκ παραλλήλου ὅμως πρὸς τὴν βασιλομήτορα, δεύτερον Ὑψηλὸν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον εἰργάσθη, καὶ εἰς τὸ ὁποῖον εὐγνωμόνως ὀφείλομεν πολλὰ διὰ τὸ ζήτημα τῶν νοσοκόμων γυναικῶν, εἶναι ἡ Α. Μ. ἡ Βασίλισσα Σοφία, ἡ ὁποία ὡς πριγκίπισσα ἠσχολήθη καὶ ἐκοπίασε διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, δώσασα νέαν ὤθησιν ποιοτικὴν καὶ ποσοτικὴν πρὸς εὐόδωσιν τοῦ ἔργου τούτου. Ἡ Α. Μ. εἶναι Ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐπὶ πλέον μετεκάλεσεν ἐνταῦθα Ἀγγλίδας νοσοκόμους, τὰς ὁποίας ἐχρησιμοποίησε διὰ τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν νοσοκομεῖα. Καὶ ἐνθυμεῖσθε, κ. Βουλευταί, τίνα ὄψιν προσέλαβον τότε τὰ νοσοκομεῖα ἐκεῖνα, ὁποία τάξις, ὁποία καθαριότης ἐβασίλευεν εἰς αὐτά, εἰς σημεῖον ὥστε ἡ κοινὴ γνώμη καὶ ὁ Τύπος νὰ ἀσχοληθῶσιν ἐπὶ μακρὸν μὲ τὴν νέαν ὄψιν, τὴν ὁποίαν παρουσίαζον τότε τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν νοσοκομεῖα. Παρ’ ὅλας ὅμως τὰς ὑψηλὰς ταύτας προσπαθείας καὶ δαπάνας, παρ’ ὅλην τὴν ἐπιδειχθεῖσαν μέριμναν καὶ ἐργασίαν, ἀφέθησαν Μόναι των, ὅπως φέρωσιν εἰς πέρας τὸ σπουδαῖον τοῦτο ζήτημα. Δι’ αὐτὸ τὸ νοσοκομειακὸν τοῦτο ζήτημα ἀπέχει πολὺ ἀπὸ τοῦ νὰ φθάσῃ ἀκόμη εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πᾶς Ἕλλην ὀνειρεύεται. Πολλὰ ὅθεν ἀπομένουσι πρὸς ἐκτέλεσιν καὶ εὐόδωσιν τοῦ ἔργου τούτου· πολλοὶ παράγοντες πρὸς τοῦτο δέον νὰ συνεργασθῶσι καὶ βοηθήσωσι τὸ σπουδαῖον τοῦτο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβεν ἤδη ὑπὸ τὴν Ὑψηλὴν Αὐτῆς προστασίαν ἡ Α. Μ. ἡ Βασίλισσά μας, ὥστε νὰ μὴ μείνῃ πλέον εἰς ἡμᾶς οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι τὸ ζήτημα τῶν νοσοκόμων γυναικῶν ἐντὸς ὀλιγίστου χρόνου θὰ φθάσῃ εἰς τὸ ἰδεῶδες σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Α. Μ. γνωρίζει νὰ φέρῃ τὰ ζητήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λαμβάνει ὑπὸ τὴν ἄμεσον Αὐτῆς Ὑψηλὴν ἐπίβλεψιν καὶ προστασίαν. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ πρώτη περίοδος τοῦ νοσοκομειακοῦ ζητήματος παρ’ ἡμῖν. Ἡ δευτέρα περίοδος τοῦ ζητήματος τῶν νοσοκόμων γυναικῶν ἀρχίζει ἀπὸ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1908, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς δηλαδὴ τῶν σεισμῶν τῆς Σικελίας καὶ Καλαβρίας μέχρι τῶν δύο ἐνδόξων πολέμων μας. Ἰδοὺ δὲ τὰ κατὰ τὴν περίοδον ταύτην. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1908, ὅτε δηλονότι ὁ τηλέγραφος ἀνήγγειλεν ἡμῖν ὅτι σεισμικαὶ δονήσεις ἐπήνεγκον μεγάλας καταστροφὰς καθ’ ὅλην τὴν Σικελίαν καὶ Καλαβρίαν, ὡς καὶ τὴν τελείαν ἐρείπωσιν τῆς πόλεως τῆς Μεσσήνης, τόσον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅσον καὶ ὁ Ἑλληνικὸς Ἐρυθρὸς Σταυρὸς ἔπραξαν τὸ κατὰ δύναμιν, ὅπως προσέλθωσιν ἀρωγοὶ ἰατρικῶς καὶ περιθάλψωσι τοὺς ἀτυχεῖς τραυματίας καὶ τὰ θύματα τῆς δεινοπαθησάσης τότε Σικελίας. Καὶ ὁ μὲν Ἑλληνικὸς Ἐρυθρὸς Σταυρός, ὅπως παράσχῃ ἰατρικὴν συνδρομὴν καὶ περίθαλψιν, ἀπέστειλε δύο ἐκ τῶν μελῶν αὐτοῦ, τοὺς χειρούργους κ. κ. Γερουλάνον καὶ Καλλιοντζῆν μετὰ τῶν ἀναγκαιούντων φαρμάκων, εἰδῶν ἐπιδέσεως, χειρουργικῶν ἐργαλείων, ὡς ἐπίσης καὶ τροφίμων, ἐνδυμάτων κλπ. μετὰ τοῦ ἀναγκαιοῦντος ἰατρικοῦ προσωπικοῦ, ὡς καὶ νοσοκομειακοῦ τούτου ἐκ δύο νοσοκόμων ἀποτελουμένου, τῆς μιᾶς παραληφθείσης ἐκ τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ», τῆς δ’ ἑτέρας ἐκ τοῦ «Ἀρεταιείου» νοσοκομείου. Ἡ δὲ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπεφόρτισεν ἐμὲ ὅπως ἀναχωρήσω εἰς Σικελίαν καὶ παράσχω χεῖρα βοηθείας πρὸς τοὺς ἀτυχεῖς ἐκείνους τραυματίας καὶ ἀσθενεῖς καὶ παρέλαβον μετ’ ἐμοῦ τέσσαρας βοηθούς μου, διδάκτορας τῆς ἰατρικῆς, νοσοκομειακοῦ ὅμως προσωπικοῦ ἐστερούμην τελείως. Διὰ τοῦ ὁπλιταγωγοῦ «Κρήτη» ἀπῆλθον ἀμφότεραι αἱ ἀποστολαὶ εἰς Κατάνην. Εὐθὺς ὡς ἠγκυροβόλησε τὸ πλοῖον, προσῆλθον πρὸς ὑποδοχὴν ἡμῶν ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἰταλικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ, ὡς καὶ τῶν διαφόρων νοσοκομείων τῆς Κατάνης. Πρὶν ἢ δὲ ἀκόμη εἰσέλθωσιν ἐπὶ τοῦ ἀτμοπλοίου, ἐζήτουν παρ’ ἡμῶν νοσοκόμους, ἰδίως γυναῖκας, καθόσον, ὡς διεβεβαίουν, ὑπῆρχε μὲν πληθώρα ἰατρικοῦ προσωπικοῦ καὶ ἀφθονία ὑλικῶν μέσων, τοὐναντίον δ’ ὅμως μεγίστη ἔλλειψις νοσοκόμων, ἰδίως γυναικῶν. Ἕκαστος ἐξ ὑμῶν, κύριοι Βουλευταί, ἐννοεῖ εἰς ποίαν δεινὴν θέσιν εὑρέθημεν, ὁποίαν λύπην ᾐσθάνθημεν, καὶ ὁποίαν ἐθνικήν, δύναμαι νὰ εἴπω, ἐντροπήν, μὴ δυνηθέντες νὰ θεραπεύσωμεν πραγματικῶς τὰς ἀληθεῖς καὶ τὰς μόνας ἀνάγκας τῆς στιγμῆς ἐκείνης, ἀφοῦ ὁ μὲν ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀποσταλεὶς οὐδεμίαν νοσοκόμον μεθ’ ἑαυτοῦ ἔφερε, διότι δὲν ὑπῆρχον ἐν Ἀθήναις διαθέσιμοι, οἱ δὲ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ μόνον δύο νοσοκόμους εἶχον νὰ προσφέρωσι, καὶ ταύτας, ἐπαναλαμβάνω, ληφθείσας ἐκ τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ» καὶ τοῦ «Ἀρεταιείου» νοσοκομείου. Παρὰ πάντα ὅμως ταῦτα ἡ ἀνάγκη ἦτο τοσοῦτο μεγάλη, ὥστε μετὰ χαρᾶς οἱ συνάδελφοι ἡμῶν Ἰταλοὶ παρέλαβον τὰς δύο ἐκείνας νοσοκόμους, ἐγὼ δὲ προσήνεγκα τοὺς βοηθούς μου, ὅπως ὡς νοσοκόμοι ἐργασθῶσι. Τὴν ἑπομένην ἀποβιβασθέντες καὶ ἐπισκεφθέντες τὰ νοσοκομεῖα τῆς Κατάνης, τόσον τὰ τακτικὰ ὅσον καὶ τὰ προσωρινῶς συσταθέντα, εἴδομεν πράγματι τραυματίας καὶ ἀσθενεῖς, κειμένους ἄλλους μὲν ἐπὶ κλινῶν ἀκαθάρτων καὶ ἐλεεινῶν, ἄλλους δὲ χαμαί, καὶ τῶν ὁποίων ἡ περίθαλψις καὶ ἡ ἐν γένει περιποίησις ἀπὸ τεσσάρων ἡμερῶν ἀτελέστατα διενηργεῖτο ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως νοσοκόμων, εὐκόλως δὲ δύνασθε, κύριοι Βουλευταί, ν’ ἀναπαραστήσητε ἐν τῷ νῷ ὑμῶν τὴν δεινὴν εἰκόνα, ἣν τὴν στιγμὴν ἐκείνην παρουσίαζον τὰ νοσοκομεῖα τῆς Κατάνης. Ἐνθυμούμεθα δὲ τὴν ἀνακούφισιν, ἣν ᾐσθάνθησαν οἱ συνάδελφοι ἡμῶν Ἰταλοὶ καὶ ἡμεῖς, ὅτε τὴν μεθεπομένην ἀκριβῶς τῆς ἀφίξεως ἡμῶν κατέφθασεν ἡ ἀποστολὴ τοῦ Ἀμερικανικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ ἐπὶ ἀτμοπλοίου δέκα χιλιάδων τόννων, τὸ ὁποῖον εἶχε διασκευασθῆ εἰς πλωτὸν νοσοκομεῖον, περιλαμβάνον πλέον τῶν 1.000 κλινῶν, μετὰ τελείας αἰθούσης χειρουργείου, αἰθούσης ἀλλαγῶν, κλιβάνων ἀπολυμαντικῶν, ἀπομονωτηρίων κλπ., καὶ ἐπαρκεστάτου προσωπικοῦ οὐ μόνον ἰατρικοῦ ἀνωτέρου καὶ κατωτέρου, ἀλλά, τοῦθ’ ὅπερ καὶ σπουδαιότερον, νοσοκομειακοῦ τοιούτου, ἀποτελουμένου ἐξ 150 νοσοκόμων, ὧν προΐσταντο Κυρίαι τῆς ἀνωτέρας κοινωνικῆς τάξεως, καὶ ἱκανοῦ ἀριθμοῦ νοσοκόμων ἀνδρῶν. Ἐννοεῖτε εὐκόλως ὁποίαν ὄψιν προσέλαβον τὴν ἑπομένην ἀμέσως τὰ νοσοκομεῖα τῆς Κατάνης, ἐν οἷς ἐτοποθετήθησαν αἱ 150 ἐκεῖναι νοσοκόμοι, ὁποία τάξις, ὁποία καθαριότης ἐβασίλευσεν ἀμέσως ἐν αὐτοῖς, καὶ ὁποίας περιθάλψεως καὶ ὁπόσης περιποιήσεως ἀπέλαυσαν ἀμέσως οἱ δυστυχεῖς ἐκεῖνοι τραυματίαι καὶ ἀσθενεῖς. Ταῦτα, κύριοι Βουλευταί, ἐξέθηκα ὑμῖν ἵνα κατανοηθῇ εὐθὺς ἀμέσως ἡ πολλαπλῆ σημασία καὶ σπουδαιότης, ἣν κέκτηται εἰς παρομοίας περιστάσεις ἡ παρεχομένη ὑπὸ τῶν νοσοκόμων βοήθεια, ἧς ἄνευ πάντοτε σχεδὸν ἀποτυγχάνουσιν αἱ τελειότεραι χειρουργικαὶ ἐπεμβάσεις, αἱ καλλίτεραι θεραπευτικαὶ ἀρωγαί, τὰ τελειότερα καὶ πλουσιώτερα ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν νοσοκομεῖα. Εὐθὺς ὡς ἐπέστρεψα ἐκ Σικελίας καὶ ἀφοῦ ὑπέβαλον εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον τὴν ἔκθεσιν τῶν ὑπ’ ἐμοῦ πεπραγμένων ἐν Κατάνῃ, ἐσκέφθην ἀμέσως νὰ ἱδρύσω σωματεῖον, οὗτινος σκοπὸς πρώτιστος θὰ ἦτο ἡ ἵδρυσις σχολῆς νοσοκόμων, ἐν Ἀθήναις. Πράγματι δὲ τῇ συνεργασίᾳ ἐριτίμων Κυριῶν τῆς ἡμετέρας πόλεως ἱδρύθη τὸ σωματεῖον τοῦ Κυανοῦ Σταυροῦ, πρώτιστος καὶ κύριος σκοπὸς τοῦ ὁποίου ὑπῆρξεν ἡ σύστασις τῆς σχολῆς τῶν νοσοκόμων. Διὰ τῆς σχολῆς, ἔλεγον τότε, ταύτης, θὰ ἐπεδιώκετο ὁ καταρτισμὸς τελείου Σώματος νοσοκόμων διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ ἡμετέρου Κράτους, τόσον ἐν καιρῷ εἰρήνης ὅσον καὶ ἐν καιρῷ πολέμου. Καὶ ἐν καιρῷ μὲν εἰρήνης ἡ σχολὴ αὕτη θὰ παρεῖχεν ἡμῖν νοσοκόμους ἐπιστημονικῶς κατηρτισμένας καὶ πεπειραμένας, οὐ μόνον διὰ τὰς τυχὸν οἰκογενειακὰς καὶ κοινωνικὰς ἡμῶν ἀνάγκας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς ἀνάγκας ἰδίως τῶν νοσοκομείων τῆς ἐλευθέρας καὶ τῆς τότε δούλης Ἑλλάδος, ἔνθα ἡ νοσοκόμος πλὴν τῆς περιθάλψεως τῶν ἀσθενῶν καὶ σπουδαίαν πρὸ παντὸς ἐθνικὴν ἀποστολὴν θὰ εἶχεν. Ἐν καιρῷ δὲ πολέμου ἡ νοσοκόμος, πλὴν τῆς ἰατρικῆς συνδρομῆς καὶ περιθάλψεως, ἣν θὰ παρεῖχεν εἰς τοὺς τραυματίας καὶ ἀσθενεῖς τοῦ πολέμου, θὰ συνεπλήρου οὐ μόνον τὰς τυχὸν παρατηρουμένας ἀνάγκας τῆς ἐν γένει τοῦ Κράτους ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ θὰ συνετέλει κατὰ πολὺ καὶ εἰς τὴν ἀνύψωσιν τοῦ ἠθικοῦ τοῦ στρατοῦ, ὅστις μετὰ μεγαλειτέρας αὐταπαρνήσεως καὶ θάρρους θὰ ἐμάχετο, γνωρίζων ὅτι ὄπισθεν αὐτοῦ θὰ εὕρισκε καλοὺς χειρουργοὺς καὶ νοσοκόμους, ὥστε νὰ θεωρῇ τὸν ἑαυτόν του ὑπὸ ἰατρικὴν ἔποψιν ἀνθρωπίνως ἐξησφαλισμένον. Ὅθεν ἡ ἡμετέρα σχολὴ συνεστάθη κατὰ τὸ ἔτος 1909, ἤτοι 4 ἔτη πρὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ καὶ 5 ἔτη πρὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ ἐνταῦθα ὑποσωματείου τοῦ Γαλλικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ τῶν Γαλλίδων Κυριῶν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ἀρτισύστατον τότε σωματεῖον ἡμῶν, οὔτε τῆς Πολιτείας οὔτε ἄλλων ἐπισήμων τὴν ὑποστήριξιν καὶ προστασίαν εἶχε καὶ ἑπομένως παντελῶς ἐστερεῖτο τῶν ὑλικῶν μέσων τῶν ἀναγκαιούντων πρὸς ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν αὐτοῦ, ἠναγκάσθημεν νὰ διαθέσωμεν πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐπιστημονικῶν του ἀναγκῶν τὴν «Πολικλινικὴν Ἀθηνῶν», ἐν τῇ ὁποίᾳ οὐ μόνον τὰ θεωρητικὰ μαθήματα θὰ ἐδιδάσκοντο, ἀλλὰ καὶ τὰ πρακτικὰ τοιαῦτα, ἐπὶ τῶν νοσηλευομένων ἐν αὐτῇ ἀσθενῶν. Καὶ ἐδιδάχθησαν κατὰ τὰ τέσσαρα ἔτη παρ’ ἐμοῦ τε καὶ τοῦ ἰατροῦ ἀδελφοῦ μου Δ. Ἀλιβιζάτου καὶ τῶν καθηγητῶν μακαρίτου Βάφα, Κατερινοπούλου, Φωκᾶ καὶ Λιβιεράτου τὰ εἰδικὰ διὰ τὴν νοσοκόμον μαθήματα. Ἐπειδὴ δὲ αἱ καταρτιζόμεναι νοσοκόμοι ἔπρεπε νὰ ἔχωσιν εἰδικὰς γνώσεις τῆς ἐν πολέμῳ ἰατρικῆς, παρεκάλεσα τότε δύο ὑγιειονομικοὺς ἰατρούς, τοὺς κ.κ. Εὐστρατιάδην καὶ Παππαθεοδώρου, ὅπως διδάξωσι καὶ τὰ μαθήματα ταῦτα εἰς τὰς Κυρίας ἐκείνας. Ἂν καὶ τόσα παρῆλθον ἔκτοτε ἔτη, κανὲν δίπλωμα εἰς οὐδεμίαν μέχρις ὥρας ἡ ἡμετέρα σχολὴ ἀπένειμεν. Εὐχαρίστως ὅμως ἠρχίσαμεν νὰ πράττωμεν τοῦτο μετὰ τὴν ἐξόχως ἀποτελεσματικὴν καὶ ἐθνικωτάτην ἐργασίαν τοῦ ἡμετέρου σωματείου κατὰ τὸ διάστημα τῶν δύο ἐνδόξων πολέμων ἡμῶν. Ἐν τούτοις θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ καταστήσω γνωστὸν ὅτι ἡ μὴ ἀπονομὴ διπλωμάτων καὶ ἡ δυσκολία πρὸς τὴν ἀπόκτησιν τούτων ἐγένετο ἀκριβῶς ὅπως πεισθῶσιν αἱ ἐρασιτέχνιδες νοσοκόμοι ὅτι ἔπρεπε νὰ κατέχωσι τελείως τὰ τοῦ ἐπαγγέλματος τοῦ νοσοκόμου. Διὰ νὰ ἐννοήσητε δὲ ὁποία τις ἐπιστημονικὴ ἐργασία ἐτελεῖτο ἐν τῇ σχολῇ, σᾶς ἀναφέρω ὅτι ἡ δεσποινὶς Β., 3 μῆνας μετὰ τὸ πέρας τῶν σπουδῶν της ἐν τῇ σχολῇ τοῦ Κυανοῦ Σταυροῦ, προσῆλθεν εἰς τὴν σχολὴν τῶν νοσοκόμων τοῦ Γαλλικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ τῶν Γαλλίδων Κυριῶν καὶ ἔτυχε τοῦ διπλώματος τῆς σχολῆς ἐκείνης. Μόλις δὲ πρὸ ὀλίγων μηνῶν ἐδόθη τὸ πρῶτον δίπλωμα τῆς σχολῆς τοῦ Κυανοῦ Σταυροῦ. Μετὰ μεγίστης μου δὲ χαρᾶς ἀναφέρω τοῦτο πρὸς ὑμᾶς, διότι ἀπενεμήθη οὐχὶ εἰς ἐρασιτέχνιδα νοσοκόμον, ἀλλὰ εἰς ἐξ ἐπαγγέλματος τοιαύτην, τὴν δεσποινίδα Σολομωνίδου, προερχομένην ἐκ τῶν λαϊκῶν τάξεων τῶν Ἱεροσολύμων, καὶ τὴν ὁποίαν πρὸ τριῶν ἐτῶν ἀπέστειλεν εἰς ἡμᾶς ἡ Α. Π. ὁ Πατριάρχης ὅπως ἐπιδοθῇ εἰς τὸ ἐπάγγελμα τῆς νοσοκόμου διὰ τὰ νοσοκομεῖα Ἱεροσολύμων, τὰ ὁποῖα ἤδη καὶ διευθύνει. Πλὴν ὅμως τῆς τοιαύτης καθαρᾶς ἐπιστημονικῆς ἐργασίας τὸ ἡμέτερον Σωματεῖον, ὡς ἐὰν προέβλεπεν ὅτι ταχέως τὸ Ἔθνος θ’ ἀπεδύετο εἰς πόλεμον, οὐ μόνον ἐμερίμνησεν ὅπως ἱδρύσῃ ἐν Ἀθήναις Σχολὴν νοσοκόμων, ἀλλ’ ἐκ παραλλήλου προέβη εἰς τὴν ἵδρυσιν τοιούτων καὶ εἰς τὰς πόλεις ἐκείνας τὰς συνορευούσας πρὸς τὰ παλαιὰ Ἑλληνοτουρκικὰ σύνορα. Προέβη λοιπὸν πρῶτον εἰς τὴν ἵδρυσιν Σχολῆς νοσοκόμων τοῦ Κυανοῦ Σταυροῦ ἐν Λαρίσῃ κατὰ τὸ 1910, ἡ δὲ ἐκτέλεσις τῆς συστάσεως ταύτης ἀνετέθη εἰς τὸν διακεκριμένον ἰατρόν κ. Τσίμαν, ὅστις ἐν συνεργασίᾳ ἐριτίμων Κυριῶν τῆς Λαρίσης ἵδρυσε τὴν Σχολὴν τῶν νοσοκόμων, λειτουργοῦσαν καὶ προαγομένην ἐκ παραλλήλου πρὸς τὴν τῶν Ἀθηνῶν, καὶ ἀκολουθοῦσαν τὸ πρόγραμμα αὐτῆς ὡς πρός τε τὰ θεωρητικὰ μαθήματα καὶ ὡς πρὸς τὰς πρακτικὰς ἀσκήσεις, διεξαγομένας ἐν τῷ τῆς Λαρίσης νοσοκομείῳ. Μετὰ τὴν ἵδρυσιν τοῦ ὑποσωματείου τούτου ἐν Λαρίσῃ διενοούμεθα ἤδη τὴν ἵδρυσιν καὶ ἄλλων τοιούτων, ὡς ἐν Βόλῳ, ἐν Λαμίᾳ καὶ ἐν Πάτραις. Ὅπως δὲ ἡ τοιαύτη βλέψις ἡμῶν πραγματοποιηθῇ τὸ ταχύτερον, ἐσχηματίσαμεν Ἐφορείαν ἐκ Κυριῶν, ἥτις ἐκ παραλλήλου συνεργαζομένη νὰ βοηθήσῃ εἰς τὴν σύστασιν τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἱδρυθησομένων Σχολῶν τοῦ Κυανοῦ Σταυροῦ, ὡς καὶ εἰς τὴν τοῦ ὅλου ἔργου τοῦ σωματείου τούτου εὐόδωσιν καὶ προαγωγήν. Ἡ Ἐφορεία αὕτη συνεκροτήθη ἐκ τῶν Κυριῶν Ἀγγελοπούλου, καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, Τραπάντζαλη, ἀρχιτέκτονος, Γεωργαντᾶ, δικηγόρου, Βασιλοπούλου, τραπεζίτου, Εὐστρατιάδου, δημοσιογράφου, καὶ κατὰ τὰς παραμονὰς ἤδη τοῦ πολέμου ἱδρύθησαν καὶ τὰ λοιπὰ ὑποσωματεῖα τοῦ Κυανοῦ Σταυροῦ, ἀκολουθοῦντα ἔν τε τῇ θεωρητικῇ καὶ τῇ πρακτικῇ αὐτῶν λειτουργίᾳ τὸ πρόγραμμα τῆς ἐν Ἀθήναις Κεντρικῆς Σχολῆς. Κατὰ πόσον, κ. Βουλευταί, ἡ πρόβλεψις ἡμῶν αὕτη τῆς ἱδρύσεως τῶν διαφόρων τούτων ὑποσωματείων τοῦ ἔτους 1909– 1912 ὑπῆρξεν ὠφέλιμος καὶ ἐπίκαιρος, τοῦτο μαρτυρεῖ περιτράνως ἡ δρᾶσις αὐτῶν κατὰ τοὺς δύο ἐνδόξους πολέμους ἡμῶν. Αὕτη ὑπῆρξε, κ. Βουλευταί, ἐν ὀλίγοις ἡ δρᾶσις, ἡ πρὸ τοῦ πολέμου, ἐννοεῖται, τῆς Σχολῆς τῶν νοσοκόμων τοῦ Κυανοῦ Σταυροῦ. Δὲν θέλω δὲ ν’ ἀναφέρω τὴν δρᾶσιν τοῦ σωματείου τούτου καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν δύο πολέμων, διότι αὕτη εἶναι πανελληνίως γνωστή. Ἀρκοῦμαι μόνον νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὰ νοσοκομειακὰ τραῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχε λάβει ὑπὸ τὴν Ὑψηλὴν Αὐτῆς προστασίαν ἡ Α. Β. Ὑψηλότης ἡ Πριγκήπισσα Ἑλένη, καὶ τὰ ὁποῖα τόσον ἐπιτυχῶς διωργάνωσε, μὴ φεισθεῖσα οὔτε κόπων οὔτε δαπανῶν, μετέφερον πλέον τῶν 3½ χιλιάδων τραυματιῶν καὶ ἀσθενῶν, καὶ τῶν ὁποίων ἡ περίθαλψις καὶ ἡ περιποίησις ἐξησφαλίσθη κατὰ τὸ ἐπίπονον ταξίδιον τὸ μεταξὺ Λαρίσης καὶ Ἀθηνῶν ὑπὸ τῶν νοσοκόμων τοῦ Κυανοῦ Σταυροῦ. Ἀλλ’ ἡ Α. Υ. ἡ Πριγκίπισσα Ἑλένη τὴν φιλανθρωπικὴν αὑτῆς δρᾶσιν ἐπεκτείνουσα, συνέστησε νοσοκομεῖα πολεμικὰ ἐν Βοδενοῖς, Θεσσαλονίκῃ, Πρεβέζῃ καὶ Ἐμὶν Ἀγᾶ, καὶ τὸ πλεῖστον τῶν νοσοκόμων τῶν πολεμικῶν τούτων νοσοκομείων κατηρτίσθη ἐκ Κυριῶν τοῦ Κυανοῦ Σταυροῦ. Ἐὰν ἤδη, κ. Βουλευταί, ἀναλογισθῇ τις τὰς περιστάσεις, ὑφ’ ἃς τὸ ἡμέτερον σωματεῖον ἱδρύθη, τοὺς ὅρους καὶ τὰς συνθήκας, εἰς ἃς διετέλει, τὴν ἔλλειψιν παντελῶς ὑλικῶν μέσων, τὸ ἀπροστάτευτον παρὰ τῆς Πολιτείας καὶ τῶν δυναμένων, παραβάλῃ δὲ τὴν ἐργασίαν, ἥτις ὑπ’ αὐτοῦ ἐγένετο ἐντὸς σχετικῶς ὀλίγου χρόνου, καὶ πρὸ τοῦ πολέμου, καὶ πρὸ πάντων κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν δύο ἐνδόξων πολέμων ἡμῶν, δύναται ἄνευ ἀμφιβολίας καὶ ἀδιστάκτως νὰ εἴπῃ ὅτι αὕτη ὑπῆρξεν ἐν πάσῃ τῇ σημασίᾳ τῆς λέξεως κολοσσιαία καὶ ἐθνικωτάτη. Παρ’ ὅλην ὅμως τὴν ἐργασίαν ταύτην ἡ Σχολὴ τῶν νοσοκόμων εὑρίσκεται ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ ἔργου αὐτῆς, καὶ τοῦτο, διότι ὁ κυριώτερος σκοπός, τὸν ὁποῖον ἐπεδίωξε, δὲν ἐπετεύχθη μέχρι σήμερον. Τὴν Σχολὴν ταύτην ὠνειρεύθημεν οὐχὶ ἐρασιτεχνικήν, ἀλλ’ ἐπαγγελματικήν. Ἐὰν ἐπισκεφθῆτε τὰ διάφορα παρ’ ἡμῖν νοσοκομεῖα, θὰ ἴδητε ὅτι σχεδὸν πάντα στεροῦνται ἀρκετοῦ ἀριθμοῦ πεπαιδευμένων καὶ πεπειραμένων νοσοκόμων. Καὶ εἶναι εὔκολον νὰ κατανοηθῇ ὅτι, ἀφοῦ τοιαύτη εἶναι ἡ παρατηρουμένη ποιοτικὴ καὶ ποσοτικὴ ἀνεπάρκεια ἐν τοῖς νοσοκομείοις τοῦ Κέντρου, ἔτι χείρων θὰ εἶναι βεβαίως αὕτη ἐν τοῖς νοσοκομείοις τῶν ἐπαρχιῶν, τόσον τῆς παλαιᾶς καὶ νέας Ἑλλάδος, ὅσον καὶ τῆς ὑποδούλου τοιαύτης, ἔνθα ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἁπλαῖ ὑπηρέτριαι αὐτοτιτλοφοροῦνται ὡς νοσοκόμοι. Τοῦτο εἶναι λυπηρόν, οὐ μόνον ἀπὸ ἀπόψεως περιθάλψεως ἀσθενῶν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἐθνικῆς τοιαύτης, ἰδίως διὰ τὰ νοσοκομεῖα τῶν ἐν τῇ δούλῃ ὁμοεθνῶν ἡμῶν. Δὲν θέλω νὰ ἐκθέσω ἐνταῦθα τὸν ἐθνικὸν προορισμόν, τὸν ὁποῖον φρονῶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὸ νοσοκομειακὸν Σῶμα ἐν τῇ δούλῃ Ἑλλάδι. Θὰ περιορισθῶ μόνον νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην ὅτι, ἐὰν τὸ Κέντρον, δηλαδὴ αἱ Ἀθῆναι, ἠδύναντο νὰ παρέχωσιν εἰς τὰ νοσοκομεῖα τῶν ὑποδούλων μερῶν νοσοκόμους, οὐ μόνον ἐπιστημονικῶς καὶ πρακτικῶς κατηρτισμένας, ἀλλὰ καὶ ἐθνικῶς διαπαιδαγωγημένας, ἡ ἐργασία, ἥτις θὰ συνετελεῖτο διὰ τούτων, θὰ ἦτο ἐξόχως σπουδαία καὶ λίαν συντελεστικὴ εἰς τὴν προαγωγὴν τῶν ἐθνικῶν πόθων καὶ βλέψεων ἡμῶν. Ὅπως λοιπὸν ἐπιτύχωμεν τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ κυρίου τούτου σκοποῦ, συνεβούλευον τὴν Ἐφορείαν τοῦ Κυανοῦ Σταυροῦ, ὅπως κατορθωθῇ πάσῃ δυνάμει ὁ σχηματισμὸς Σώματος νοσοκόμων ἐξ ἐπαγγέλματος καὶ οὐχὶ ἐρασιτεχνῶν. Σύμπας ὁ κόσμος ἀναγνωρίζει πλήρως καὶ ἐκτιμᾷ εὐγνωμόνως τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας αἱ Κυρίαι προσήνεγκαν καθ’ ἅπασαν τὴν διάρκειαν τῶν δύο πολέμων ἡμῶν, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσωσι προσφέρουσαι παρομοίας ὑπηρεσίας καὶ ἐν καιρῷ εἰρήνης, νὰ ὑπηρετῶσι δηλαδὴ διαρκῶς εἰς τὰ ἐνταῦθα νοσοκομεῖα οὐδὲ ν’ ἀπέλθωσιν ὅπως ἐργασθῶσιν εἰς τὰ νοσοκομεῖα τῶν ἐπαρχιῶν τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος, τῆς νέας καὶ τῆς δούλης ἔτι Ἑλλάδος, οὔτε εἶναι δυνατὸν καὶ εὔκολον ν’ ἀποσταλῶσιν ὡς νοσοκόμοι εἰς ἐκτάκτους τινὰς περιστάσεις, δημιουργουμένας ὑπὸ θεομηνιῶν. Διὰ τὰς ὑπηρεσίας ταύτας θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη προσώπων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχωσι τὸ ἐπάγγελμα τῆς νοσοκόμου ὡς βιοποριστικόν, καὶ τὰ ὁποῖα καταλλήλως καταρτιζόμενα θὰ ἐστέλλοντο εἰς τὰ διάφορα νοσοκομεῖα τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν ὑποδούλων πληθυσμῶν. Διὰ νὰ καταρτίσωμεν ὅμως Σῶμα ἐξ ἐπαγγέλματος νοσοκόμων, πρέπει κατὰ πρῶτον τὸ ἐπάγγελμα τοῦ νοσοκόμου νὰ ἐξυψωθῇ εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν αὐτῷ θέσιν, ἡ δὲ περίστασις εἶναι πλέον ἢ κατάλληλος. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι πρὸ πενταετίας πρὸς εὐόδωσιν τοῦ σκοποῦ τοῦ σωματείου ἡμῶν παρεκάλουν τὰς Κυρίας ὅπως κατορθώσωσι νὰ παρακάθηνται μετ’ αὐτῶν καὶ αἱ γυναῖκες καὶ κόραι τοῦ λαοῦ, καὶ ὅτι παρὰ πᾶσαν τὴν τότε καταβληθεῖσαν προσπάθειαν ὁ σκοπὸς ἡμῶν προσέκρουεν ἐπὶ δύο σοβαρῶν ζητημάτων· 1) ὅτι αἱ λαϊκαὶ τάξεις εἶχον πολὺ ταπεινὴν ἰδέαν περὶ τοῦ ἐπαγγέλματος τοῦ νοσοκόμου, ἀφοῦ ἔθετον τοῦτο εἰς κατωτέραν μοῖραν τοῦ τῆς ἁπλῆς ἀκόμη ὑπηρετρίας, καὶ 2) ἐπὶ ἐμποδίων ὑλικῆς φύσεως. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον ἐμπόδιον ὑπερεπηδήσαμεν δι’ ἐπιμόνου κατηχήσεως τῶν τάξεων ἐκείνων, εἰς ἃς ἀπετάθημεν, καὶ τὸ ἐπετύχομεν μεταχειρισθέντες πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον τὰς Κυρίας τοῦ Κυανοῦ Σταυροῦ, αἱ ὁποῖαι διέτρεχον τὰς συνοικίας τῶν Ἀθηνῶν, κατηχοῦσαι τὰς λαϊκὰς τάξεις. Πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν μετεχειρίσθημεν τὴν δημοσιογραφίαν, ἥτις τόσον ἀποτελεσματικῶς ἐπέδρασε, καὶ πρὸς τὴν ὁποίαν δράττομαι τῆς εὐκαιρίας νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου. Ἀλλ’ οὐδὲ τοὺς ἱερεῖς τῶν ἐνοριῶν ἀφήκαμεν ἡσύχους, παρακαλοῦντες τούτους ὅπως διαρκῶς κατηχῶσιν ὑπὲρ τοῦ σκοποῦ μας. Καὶ τοιουτοτρόπως κατωρθώθη ν’ ἀνυψωθῇ ὁπωσδήποτε τὸ ἐπάγγελμα τοῦ νοσοκόμου καὶ ν’ ἀρχίσωσι νὰ προσέρχωνται ἀθρόαι αἱ λαϊκαὶ τάξεις. Ἐνῷ ὅμως ἀθρόαι ἤρξαντο νὰ προσέρχωνται ἐκ τῶν διαφόρων τούτων κοινωνικῶν τάξεων αἱ γυναῖκες καὶ κόραι ὅπως ἐπιδοθῶσιν εἰς τὸ ἱερὸν τῆς νοσοκόμου ἐπάγγελμα, μετὰ μεγάλης λύπης τὸ ἡμέτερον σωματεῖον εὑρέθη εἰς τὴν λίαν δυσάρεστον θέσιν νὰ κωφεύσῃ εἰς τὰς αἰτήσεις ταύτας διὰ λόγους ὑλικῆς φύσεως, ἀπορρέοντας ἐκ τῶν κοινωνικῶν ἀναγκῶν, ὑφ’ ἃς διατελοῦσιν αἱ λαϊκαὶ αὗται τάξεις παρ’ ἡμῖν. Ἦτο ἡ μόνη περίστασις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἠσθάνθημεν τὴν ἀνάγκην τῆς χρηματικῆς ἀρωγῆς ὅπως θεραπεύσωμεν τὰς παρουσιασθείσας τότε δυσχερείας. Ἀλλ’ ἡ ἀποτυχία αὕτη τοῦ καταρτισμοῦ Σώματος νοσοκόμων γυναικῶν ἐξ ἐπαγγέλματος τοιούτων ἐκ τῶν λαϊκῶν τάξεων παρηκολούθησε καὶ τὰς ἄλλας σχολάς, αἱ ὁποῖαι ἱδρύθησαν κατόπιν. Οὕτως ὁ Ἑλληνικὸς Ἐρυθρὸς Σταυρὸς ἵδρυσε τὴν ἑαυτοῦ σχολὴν τῷ 1912, μετὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς σχολῆς τοῦ Κυανοῦ Σταυροῦ, ὁ δὲ Γαλλικὸς Σταυρὸς τῶν Γαλλίδων Κυριῶν ἱδρύθη εὐθὺς μετὰ τοὺς δύο πολέμους. Οὐδεμία δὲ τῶν σχολῶν τούτων ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ λαϊκὴν διπλωματοῦχον. Δὲν γνωρίζω ἂν οἱ διευθύνοντες τὰς σχολὰς ταύτας ἔλυσαν τὸ ζήτημα τοῦτο. Ὑπάρχει ἐν τούτοις τρόπος εὐνοϊκῆς καὶ εὐκόλου ἐπιλύσεως αὐτοῦ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἐπιζητεῖ ἀγάμους καὶ χήρας, ἀλλά, ὡς ἔλεγον ὑμῖν πρὸ ὀλίγου, αἱ ἰδιότητες αὗται δὲν ἐξασφαλίζουσι διαρκῆ παραμονὴν καὶ ἀφοσίωσιν ἐν τῷ ἔργῳ τῆς νοσοκόμου. Βεβαίως τὸ μέλλον νὰ σχηματισθῇ Σῶμα λαϊκῶν νοσοκόμων θὰ εἶναι καλὸν καὶ λαμπρόν, δὲν θὰ εἶναι ὅμως τὸ ἄριστον. Δὲν ἔχομεν πρὸς ἐπίτευξιν τούτου ἢ νὰ στρέψωμεν τὰ βλέμματα καὶ τὰς ἐνεργείας ἡμῶν εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Μονάς, καὶ ἐκεῖ θὰ εὕρωμεν ὑλικὸν διὰ νοσοκόμους πολλαπλῶς ἀνώτερον τοῦ ἐκ τῶν λαϊκῶν τάξεων προερχομένου. Ὡς γνωστόν, αἱ μοναχαὶ τῶν διαφόρων Ἑλληνικῶν Μονῶν, 500 περίπου τὸν ἀριθμόν, δυστυχῶς μέχρι τοῦδε οὐδένα ἄλλον προορισμὸν ἐκπληροῦσι, πλὴν τῆς ἐκτελέσεως τῶν θρησκευτικῶν αὑτῶν καθηκόντων καὶ τῆς φροντίδος τῆς ἄνευ ἀνωτέρου σκοποῦ δι’ ἐξόδων τῆς Μονῆς διαίτης αὐτῶν, ζῶσαι ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν περιωρισμένον καὶ ἀδρανῆ βίον. Ἐνῷ δὲ ἡ ἀπόσπασις ἀπὸ τῆς τοιαύτης μοναχικῆς ἀδρανείας διὰ τῆς ἐπιβολῆς εἰς τὰς μοναχὰς οἱουδήποτε ἄλλου ἐπαγγέλματος, θὰ εὑρίσκετο εἰς παραφωνίαν πρὸς τὸν μοναχικὸν βίον καὶ τὸ σχῆμα καὶ θὰ ἀφῄρει ἀπὸ τὰς μοναχὰς τὴν ἰδεολογίαν τῆς κλίσεως αὐτῶν, τὸ μόνον ἐπάγγελμα, ὅπερ ὄχι μόνον θὰ συνετέλει εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν μοναχῶν τῆς τοιαύτης ἀδρανείας, καὶ οὐ μόνον οὐδαμῶς θὰ ἠμπόδιζεν αὐτὰς ἀπὸ τῶν πνευματικῶν αὐτῶν ἐνασχολήσεων, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον θὰ ἐβοήθει καὶ θὰ παρώτρυνεν αὐτὰς εἰς ταύτας, θὰ ἦτο τὸ ἐπάγγελμα τῆς νοσοκόμου καὶ ἡ συμφυὴς τούτῳ περίθαλψις τῶν ἀσθενῶν, ἥτις, ὡς γνωστόν, ὄχι μόνον δὲν ἀπαγορεύεται, ἀλλὰ καὶ ἐπιβάλλεται εἰς τὰς μοναχὰς ὑπὸ τῶν ἀρχῶν τῆς θρησκείας ἡμῶν. Τοιουτοτρόπως θ’ ἀποκτήσωμεν Σῶμα νοσοκόμων ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἄριστον. Διότι αἱ μοναχαὶ νοσοκόμοι εἶναι ὑποχρεωμέναι νὰ ὦσιν ἀφωσιωμέναι μόνον εἰς τὸν Θεὸν καὶ εἰς τοὺς ἀσθενεῖς, τοὺς ὁποίους περιποιοῦνται, ἐνῷ αἱ λαϊκαὶ τοιαῦται, ἕνεκα τῶν διαφόρων αὐτῶν κοινωνικῶν ὑποχρεώσεων, παραμελοῦσι πολλαπλῶς τὸ ἱερὸν καθῆκον αὑτῶν, γινόμεναι αἴτιοι ἐν τοῖς διαφόροις νοσοκομείοις οὐ μόνον ἐκτρόπων σκηνῶν, ἀλλὰ καὶ πολλῶν εἰς τοὺς ἰδίους ἀσθενεῖς κακῶν, περὶ τῶν ὁποίων ἀμφοτέρων συχνάκις πληροφορεῖ ἡμᾶς ὁ καθ’ ἡμέραν Τύπος. Τὰ ὅσα ἀναφέρω εἰς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί, περὶ μοναχῶν, δὲν εἶναι θεωρητικά, ἀλλὰ πάντα ταῦτα ἤδη ἐφήρμοσα καὶ σᾶς ἀποκομίζω ἤδη ἐνταῦθα τὸ ἀποτέλεσμα τῆς μελέτης μου καὶ τῆς πείρας μου. Ἄλλως τε οἱ περισσότεροι ἐξ ὑμῶν, οἱ τακτικῶς ἐπισκεπτόμενοι τὴν Πολικλινικήν, γνωρίζουσιν ὅτι πρὸ ὀκταετίας καὶ πλέον ἐργάζοντο πλησίον μου μοναχαὶ ἐξ Ἑλληνικῶν Μονῶν προερχόμεναι, καὶ τὰς ὁποίας μὲ τόσην δυσκολίαν ἠδυνήθην ν’ ἀποσπάσω ἀπὸ τὰς ἑαυτῶν Μονάς, παλαίων καὶ προσκρούων πρὸς ἐσφαλμένας ἀντιλήψεις καὶ διατάξεις. Ταύτας κατώρθωσα ἐκ διαφόρων Μονῶν τῆς Κεφαλληνίας νὰ προσηλυτίσω εἰς τὸ ἱερὸν τῆς νοσοκόμου ἐπάγγελμα, ἡ εἰς τὸ ὁποῖον ἐπίδοσις καὶ μέχρι τοῦδε ἐργασία αὐτῶν ἀπέβη ἀνωτέρα παντὸς ἐπαίνου καὶ θαυμασμοῦ. Οὐδένα ἄλλον προορισμὸν ἔχουσιν αὗται ἐν τῇ Πολικλινικῇ εἰμὴ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν θρησκευτικῶν αὐτῶν καθηκόντων, τὴν περίθαλψιν τῶν ἀσθενῶν καὶ τὸ μητρικὸν ὑπὲρ τῆς ὑγιείας αὐτῶν ἐνδιαφέρον. Λιτόταται εἰς τὴν τροφήν των καὶ τὴν περιβολήν των, ἐγειρόμεναι τὴν 4ην πρωϊνὴν ὥραν καθ’ ἑκάστην, μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν θρησκευτικῶν αὐτῶν καθηκόντων ἐν τῷ παρεκκλησίῳ, ἐξασκοῦσι τὸ νοσοκομειακὸν αὐτῶν ἔργον μέχρι βαθείας νυκτός, οὐδέποτε σχεδὸν ἐξερχόμεναι τοῦ καταστήματος, καθόσον δὲν ἔχουσι κοινωνικὰς ὑποχρεώσεις, καὶ τοιουτοτρόπως ἀφιεροῦσιν ὁλόκληρον τὴν ἡμέραν, ὁλόκληρον τὴν σκέψιν καὶ τὴν ἐργασίαν των εἰς τὴν περιποίησιν καὶ τὴν περίθαλψιν τῶν ἀσθενῶν των. Ἀμείβονται δὲ τόσον ὀλίγον, ὥστε ἡ μισθοδοσία αὐτῶν μόλις διὰ τὴν ἐνδυμασίαν αὐτῶν ἐξαρκεῖ.

§140ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πόσας ὥρας ἐργάζονται;

§141Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Ἀπὸ τῆς 4ης πρωϊνῆς μέχρι τοῦ μεσονυκτίου καὶ πέραν αὐτοῦ. Ἐρωτῶ νῦν ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί· ποῖον καταλληλότερον προσωπικὸν τούτων θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εὕρωμεν ὅπως ἐξασφαλίσωμεν τελείαν, ἰδιεώδη, ὑπὸ νοσοκομειακὴν ἔποψιν περίθαλψιν τῶν ἀσθενῶν ἡμῶν; Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ταῦτα τὰ σπουδαῖα προσόντα τῆς μοναχῆς νοσοκόμου. Αὗται ἀντιθέτως, ἕνεκα τοῦ σχήματος, ὅπερ φέρουσιν, ἐξασκοῦσι καὶ ἐκπολιτιστικὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τοῦ χαρακτῆρος τῶν ἀσθενῶν των, οἱ ὁποῖοι καὶ ὡς ἐκ τοῦ νοσήματός των καὶ ὡς ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ των χαρακτῆρος, εὐερέθιστοι ὄντες, προκαλοῦσι μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν λαϊκῶν νοσοκόμων σκηνὰς λυπηρὰς καὶ ἀδίκους, αἵτινες διὰ τῆς μοναχῆς νοσοκόμου ἀποφεύγονται. Ταῦτα πάντα ἐμπράκτως παρατηροῦμεν ἐκτυλισσόμενα ἐν τῇ Πολικλινικῇ, ἐν ᾗ ἡ παρουσία τῆς μοναχῆς νοσοκόμου ἀρκεῖ διὰ νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἡσυχίαν, τὴν τάξιν καὶ ἐμπνεύσῃ τὴν πεποίθησιν μεταξὺ τῶν ἀσθενῶν. Κατὰ ταῦτα τὸ ὑπὸ τῶν μοναχῶν παρεχόμενον ὑλικὸν εἶναι ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἄριστον, ὅπως ἐξ αὐτοῦ σχηματίσωμεν Σῶμα νοσοκόμων τέλειον, καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλομεν νὰ ἐπιδιώξωμεν τὸν καταρτισμὸν αὐτοῦ ἐκ τούτων. Διὰ τῶν προλεχθέντων, κύριοι Βουλευταί, ἔχετε πλήρη τὴν εἰκόνα τοῦ σημείου, εἰς ὃ εὑρίσκεται παρ’ ἡμῖν σήμερον τὸ νοσοκομειακὸν ζήτημα. Φαντάσθητε, Κύριοι, ἓν τάγμα ἐξ 100 μοναχῶν Ἀδελφῶν τοῦ Ἐλέους, τελείως μεμορφωμένον καὶ πεπειραμένον, κατηρτισμένον δὲ εἰδικῶς καὶ ἐθνικῶς καὶ πειθαρχικῶς, τάγμα ἀπὸ τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἐλλείπῃ τι ἀπὸ ὅ,τι δυνατὸν νὰ χρειασθῇ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ τραυματίου ἢ ἀσθενοῦς ἢ στρατιώτου, τάγμα τοῦ ὁποίου σύμβολον νὰ εἶναι ἡ αὐτοθυσία καὶ ἡ αὐταπάρνησις, καὶ θὰ συμφωνήσητε μαζί μου ὅτι τὸ τοιοῦτο Σῶμα τῶν Ἀδελφῶν τοῦ Ἐλέους θὰ εἶναι τὸ τέλειον καὶ τὸ ἰδεῶδες, πέριξ τοῦ ὁποίου θὰ ἐργάζωνται τὰ λαϊκὰ τάγματα τῶν νοσοκόμων. Νομίζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ ὑγιειονομικὴ ὑπηρεσία τοῦ στρατοῦ δὲν πρέπει ν’ ἀναμείνῃ πλέον διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτῆς, ἰδίως διὰ τὰς τῶν πολεμικῶν νοσοκομείων, τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν πρὸς συστηματικωτέραν συγκρότησιν τοῦ Σώματος τῶν νοσοκόμων γυναικῶν, οὔτε ἀπὸ διπλωματούχους τοῦ Κυανοῦ ἢ τοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ, οὔτε ἀπὸ τὴν μετάκλησιν ξένων τοιούτων. Ὅθεν ἡ ὑγιειονομικὴ ὑπηρεσία ὀφείλει νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς ἱδρύσεως ἀνωτέρας Στρατιωτικῆς σχολῆς, ὅπως δι’ αὐτῆς καὶ τῶν ἰδίων δυνάμεών της ἀποκτήσῃ πᾶν ὅ,τι ἀναγκαιοῖ εἰς αὐτήν. Διὰ τῆς σχολῆς ταύτης τὸ ἡμέτερον στράτευμα θ’ ἀποκτήσῃ τέλειον Σῶμα νοσοκόμων, χωρὶς ν’ ἀπαιτῇ ἀπὸ τῆς ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας· πλὴν δὲ τούτου θὰ συνετέλει εἰς τὴν ἀνύψωσιν τοῦ νοσοκομειακοῦ ἐπαγγέλματος, καὶ οὕτως αἱ λαϊκαὶ τάξεις θὰ προσήρχοντο εἰς τὴν ἐπίσημον τοῦ Κράτους σχολήν, οὖσαι πλέον ἐξησφαλισμέναι καὶ ἠθικῶς καὶ ἐπιστημονικῶς καὶ ὑλικῶς.

§142Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. συναδέλφου ἐκ Κεφαλληνίας, διότι δι’ αὐτῆς πρόκειται νὰ ἐξυπηρετηθῇ ὁ μέγας σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου.

§143Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Καὶ ἐγὼ συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς προτάσεως. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1, εἶτα τὰ ἄρθρα 2–12 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 13).

§144Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Αἱ ὑπάρχουσαι δύο διευθύντριαι τῶν Στρατιωτικῶν Νοσοκομείων, ἅπερ τόσας προσήνεγκαν ὑπηρεσίας κατὰ τὸν πόλεμον, ὄχι μόνον δὲν ἀμείβονται, ὡς ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ὑποβιβάζονται καὶ τιμωροῦνται, διότι ὑπηρέτησαν τὸ Κράτος. Αὐταὶ λαμβάνουσιν ἤδη μισθὸν 200 δραχμῶν, ἐνῷ κατὰ τὸ νομοσχέδιον θὰ λαμβάνωσιν 120 δραχμάς. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ λάβωσιν αὗται τὸν μισθὸν τὸν ὁποῖον λαμβάνουσι σήμερον τοὐλάχιστον.

§145ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπιφυλάσσομαι ν’ ἀπαντήσω.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Βακράτσας ἐπὶ τοῦ ἰδίου ἄρθρου.

§147Σ. ΒΑΚΡΑΤΣΑΣ. Προκειμένου περὶ τῶν νοσοκόμων γυναικῶν τῶν προϊσταμένων, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι δεκαπενταετῆ ὑπηρεσίαν, ὑπέβαλον τροπολογίαν. Πραγματικῶς ὑπάρχουσι δύο διευθύντριαι, αἱ ὁποῖαι, κατόπιν τῶν ὑπηρεσιῶν τὰς ὁποίας παρέσχον κατὰ τὸν πόλεμον, θὰ ἦτο ἄδικον νὰ ὑποβιβασθῶσιν, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν μισθοδοσίαν. Μοὶ φαίνεται δ’ ὅτι δὲν θὰ εἶναι ἡ διαφορὰ μεγάλη. Διὰ τοῦτο ἔχω τροπολογίαν ἔχουσαν οὕτως (ἀναγινώσκει)· «Αἱ ἐπὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ παρόντος νόμου ἔχουσαι πενταετῆ ὑπηρεσίαν προϊστάμεναι νοσοκομείων, παραμένουσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν μὲ τὰς ἀποζημιώσεις τὰς ὁποίας ἐλάμβανον μέχρι τοῦδε».

§148Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, ἤθελον συνηγορήσει ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως αὐτῆς τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου. Πρόκειται περὶ γυναικῶν αἱ ὁποῖαι εἰσῆλθον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν νοσοκομείων κατὰ προτροπὴν τῆς Βασιλίσσης Μητρὸς Ὄλγας, ἡ ὁποία ἐνεθάρρυνε ταύτας εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, καὶ ἐπὶ πολὺν χρόνον διοικήσασαι νοσοκομειακὰς ὑπηρεσίας ἀπέδειξαν ὅτι ἔδρασαν ἐπωφελέστατα, ὡς ἀναγνωρίζει σύμπασα ἡ ὑγειονομικὴ ὑπηρεσία τὴν δρᾶσιν τῶν γυναικῶν αὐτῶν. Εἶναι λοιπὸν πολὺ ἄδικον γυναῖκες αἱ ὁποῖαι ἔτυχον μορφώσεως ἀνωτέρας κοινωνικῆς τάξεως καὶ εἰσῆλθον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν, τῇ προτροπῇ τῆς Βασιλίσσης Μητρός, νομίζω, λέγω, ὅτι εἶναι πολὺ ἄδικον νὰ μὴ ἐξισωθῶσι πρὸς τὰς νοσοκόμους, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀλλὰ νὰ τηρηθῇ δι’ αὐτὰς τὸ καθεστὼς τὸ σήμερον ὑπάρχον.

§149Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἰς τὸ Βʹ Νοσοκομεῖον εἶναι γνωστὸν ὅτι ὑπάρχουσι δύο νοσοκόμοι ἐν Γερμανίᾳ σπουδάσασαι.

§150ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Περὶ αὐτῶν ὁμιλοῦμεν.

§151Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὡς εἶπεν ὁ κ. Συνάδελφος, αὗται ἐσπούδασαν εἰδικῶς ἐν Γερμανίᾳ ἐπὶ τετραετίαν δαπάναις τῆς Βασιλίσσης Μητρὸς καὶ συνιστῶ καὶ ἐγὼ ὅπως μὴ ἀφομοιωθῶσιν αὗται πρὸς τὰς λοιπάς.

§152ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἐξετάσω.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 13 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς αʹ συζήτησιν). Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 2, 4, 6 καὶ 8 τοῦ νόμου ͵ΒΨΞϚʹ περὶ ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν», ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐλευθέρας ζώνης ἐν Θεσσαλονίκῃ». Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκεται).

§154Α. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, πρὸ ἔτους περίπου δι’ ἀναφορῶν καὶ ὑπομνημάτων οἱ ἔμποροι Θεσσαλονίκης ἐζήτουν ὅπως καταστῇ ἡ Θεσσαλονίκη ἐλευθέρα πόλις, νὰ ἐπιτρέπηται δηλαδὴ ἡ ἀτελὴς εἰσαγωγὴ καὶ ἡ κατανάλωσις τῶν ἐν τῇ πόλει εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων. Τὰ κυριώτερα ἐπιχειρήματα τῶν Θεσσαλονικέων ἐμπόρων ἦσαν τὰ ἑξῆς: ἐπειδὴ λόγῳ τῆς διανομῆς τοῦ Μακεδονικοῦ ἐδάφους μετὰ τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν ἡ ἐσωτερικὴ περιφέρεια τῆς Θεσσαλονίκης, ἡ ὁποία ἐτροφοδοτεῖτο παρὰ τῆς ἀγορᾶς Θεσσαλονίκης καὶ ἡ ὁποία ἠρίθμει κατοίκους 4.000.000, ἠλαττώθη εἰς 1.200.000, δηλαδὴ εἰς τὸ τρίτον περίπου, ἐφρόνουν ὅτι θὰ ἠλαττοῦντο κατὰ πολὺ αἱ ἐργασίαι τῆς ἀγορᾶς Θεσσαλονίκης· δεύτερον ἐπιχείρημα ἦτο, ὅτι ἡ ἀγορὰ Θεσσαλονίκης εἶχε λαμβάνειν παρὰ τῶν ἀγορῶν τῆς Μακεδονίας, αἵτινες ἔμειναν ἔξω τῶν νέων συνόρων τῆς Νέας Ἑλλάδος περίπου ποσὸν 30.000.000, δραχμῶν, ἐφρόνουν δὲ οἱ ἔμποροι τῆς Θεσσαλονίκης ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο διεκινδύνευε νὰ χαθῇ, ἐὰν δὲν ἐξευρίσκετο τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο δυνατὸν καὶ πάλιν οἱ πελάται αὐτοί, οἱ μείναντες ἔξω τῶν συνόρων τῆς Νέας Ἑλλάδος, νὰ προμηθεύωνται ἐκ τῶν ἀγορῶν τῆς Θεσσαλονίκης· ἐζήτουν δηλαδὴ οὐδὲν πλέον, οὐδὲν ἔλαττον ἢ νὰ δημιουργηθῇ ἓν προνομιακὸν τελωνειακὸν καθεστὼς ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ νὰ ἐνεργῆται ἀτελὴς ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ἐμπορευμάτων ἔξωθεν καὶ ἡ ἀτελὴς κατανάλωσις ἐν τῷ τόπῳ, διότι ἰσχυρίζοντο σὺν τοῖς ἄλλοις ὅτι, ἐπειδὴ οἱ πελάται τῶν ἄλλων Χωρῶν ἐψώνιζον καὶ λιανικῶς ἐκ Θεσσαλονίκης, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ νοηθῇ λιανικὴ συσκευασία τῶν ἐμπορευμάτων ἐκτὸς τῶν καταστημάτων. Τοιαύτη ἐλευθέρα πόλις, ὡς ἐννοοῦσιν αὐτὴν οἱ ἔμποροι τῆς Θεσσαλονίκης, οὐδαμοῦ ὑπάρχει, φαντάσθητε δὲ τί θὰ ἐγίνετο, ἐὰν συνέβαινε τοῦτο. Θὰ ἔσπευδον τότε οἱ κάτοικοι τοῦ Βασιλείου μεταβαίνοντες ἐκεῖ νὰ κάμωσι τὰς προμηθείας των ἐκεῖθεν, ἀλλὰ δὲν θὰ ἦτο δυνατὴ καὶ ἡ φρούρησις μιᾶς τοσαύτης ἐκτάσεως νὰ ἐνεργῆται ἀσφαλῶς καὶ βεβαίως λαθρεμπόριον μέγα θὰ ἠδύνατο νὰ διενεργηθῇ. Ἡ Κυβέρνησις, ἀναγνωρίζουσα τὴν μεγάλην σημασίαν τοῦ λιμένος τῆς Θεσσαλονίκης ὡς καὶ τὰ πολλαπλᾶ ὠφελήματα ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως δημοσιονομικῆς, ὀρθῶς ἐσκέφθη νὰ καταστήσῃ ἐλευθέραν ζώνην τὴν Θεσσαλονίκην. Δὲν θ’ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἐξηγῶν λεπτομερῶς τὴν διαφορὰν μεταξὺ ἐλευθέρου λιμένος καὶ ἐλευθέρας ζώνης, διότι τὸ ζήτημα καὶ ἐν τῷ Τύπῳ πολὺ ἀνεπτύχθη καὶ οἱ πλεῖστοι κατέχουσιν αὐτό. Τὸ κυριώτερον γνώρισμα εἶναι ὅτι ἐν τῷ ἐλευθέρῳ λιμένι ἐπιτρέπεται καὶ ἐπεξεργασία πρώτων ὑλῶν, ἐνῷ τοῦτο συνήθως δὲν ἐπιτρέπεται ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ ζώνῃ, ἥτις οὐδὲν ἄλλο εἶναι παρὰ εὐρεῖαι καὶ μεγάλαι ἀποθῆκαι διαμετακομίσεως ἀπηλλαγμέναι τῶν ὀχληρῶν διατυπώσεων τοῦ Τελωνείου, καίτοι, ὡς ὀρθῶς παρατηρεῖ ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἡ διάκρισις αὕτη συγχέεται πολλάκις, διότι τὸ ζήτημα τῆς ἐγκαταστάσεως ἐργοστασίων ἢ οὐ ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ ζώνῃ ἐξήρτηται ἐκ τῆς καθόλου οἰκονομικῆς πολιτικῆς ἑνὸς Κράτους, τῆς προϋπάρξεως ἄλλων ὅρων καὶ λοιπῶν συνθηκῶν. Τὸ νομοσχέδιον κατηρτίσθη καὶ ὁμολογουμένως διέπει τοῦτο πνεῦμα συντηρητικόν, ὄντως δὲ τοιοῦτο πνεῦμα ἔπρεπε νὰ διέπῃ αὐτό, διότι πρόκειται περὶ ἐφαρμογῆς ἑνὸς νέου θεσμοῦ καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν ἔπρεπε νὰ ἤμεθα πολὺ προσεκτικοί. Τὸ ἰδιάζον ὅμως τοῦ νομοσχεδίου εἶναι τοῦτο, ὅτι αἱ πλεῖσται περιπτώσεις τῆς ἐφαρμογῆς καὶ αἱ λεπτομέρειαι τῆς λειτουργίας τῆς ἐλευθέρας ζώνης ἐπαφίενται νὰ κανονισθῶσι διὰ Β. Διαταγμάτων. Καθίσταται δ’ ἐκ τούτου πρόδηλον ὅτι καὶ ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία εὑρίσκονται εἰσέτι ἐν δισταγμῷ, διότι δὲν δύνανται νὰ γνωρίζωσι τὰς λεπτομερείας ἀπὸ τοῦδε, ὥστε ἐκ τῶν προτέρων νὰ κανονίσωσιν αὐτάς, καὶ δι’ αὐτὸ ἀφέθησαν νὰ κανονισθῶσιν αὗται διὰ Β. Διαταγμάτων. Ἀλλὰ τοιουτοτρόπως περιορίζεται καὶ εἰς ἡμᾶς ἡ ἔρευνα, ἀφοῦ αὐταὶ αἱ οὐσιώδεις περιπτώσεις τῆς ἐφαρμογῆς καὶ λειτουργίας τῆς ἐλευθέρας ζώνης, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔχωσι μεγάλην σημασίαν καὶ ἐπὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου καὶ ἐπὶ τῶν τοῦ ἐμπορίου, θὰ κανονισθῶσι διὰ Β. Διαταγμάτων, ὡς ἐκ τούτου εἰς ἡμᾶς δὲν ἀπομένει ἢ νὰ συστήσωμεν αὐστηρὰν ἐπίβλεψιν τῆς λειτουργίας ταύτης, ὥστε νὰ μὴ ὑποστῶσι βλάβην τὰ συμφέροντα τοῦ ἐμπορίου τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος καὶ τὰ τοῦ δημοσίου ταμείου. Εἶναι γνωστή, Κύριοι, εἰς ὅλους ἡμᾶς ἡ μεγάλη σημασία τοῦ λιμένος Πειραιῶς καὶ τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἐμπορίου. Ἡ σημασία τοῦ Τελωνείου Πειραιῶς, τὸ ὁποῖον, ὅτε ἡ Ἑλλάς μας ἦτο μικρά, ἐξυπηρέτει τὸ ¼ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἤδη προβάλλει ἀνταγωνιστὴς τοῦ λιμένος Πειραιῶς ὁ λιμὴν Θεσσαλονίκης. Ἡ Κυβέρνησις, ὅπως θὰ εἶχε καθῆκον πᾶσα Κυβέρνησις, μεριμνᾷ ὡς φιλόστοργος μήτηρ περὶ ἀμφοτέρων τῶν λιμένων. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν τὰ πράγματα ὡς ἔχουσι καὶ ἐν τῷ λιμένι Πειραιῶς καὶ ἐν τῷ λιμένι Θεσσαλονίκης. Ἀφ’ ἑνὸς ἔχομεν ἐν τῷ λιμένι Θεσσαλονίκης τελωνειακὸν κατάστημα πρώτης τάξεως· ἀποθήκας εὐρυτάτας, ἄφθονα τὰ μέσα τῆς μεταφορᾶς καὶ ἐκφορτώσεως, καὶ ἐὰν προικίσωμεν τὴν πόλιν μὲ ἐλευθέραν ζώνην, ὄντως θ’ ἀναπτυχθῇ τὸ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον, θ’ ἀναπτυχθῇ δ’ ἔτι μᾶλλον καὶ λόγῳ τοῦ ἰδιάζοντος χαρακτῆρος, διὰ τὸν ὁποῖον διακρίνεται ἡ ἀγορὰ αὕτη τῆς ἐμπορικῆς ἰδιοφυΐας. Ἀπέναντι τούτου τί θὰ ἀντιτάξῃ ὁ Πειραιεύς; Τὸ γνωστὸν ἐκεῖνο κατάστημα, τὸ ὁποῖον λέγεται Τελωνεῖον Πειραιῶς καὶ εἰς τὸ ὁποῖον συναναμιγνύονται ἐν δαιμονιώδει συμφερτῷ ἐμπορεύματα βαρύτιμα καὶ πολυτελείας μετ’ εὐτελῶν καὶ ὀγκωδῶν, ὅπου ἕκαστος παραλήπτης καὶ ἕκαστος ἔμπορος βλασφημεῖ τὴν ὥραν καὶ τὴν στιγμὴν ποῦ μεταβαίνει ἐκεῖ, λόγῳ τοῦ ἀνεπαρκοῦς χώρου, τόσον ἀνεπαρκοῦς, ὥστε πολλάκις αἱ ξέναι ἀτμοπλοϊκαὶ ἑταιρίαι, εἰς ἐποχὴν μάλιστα μεγάλης καὶ ἀθρόας εἰσαγωγῆς, ἐδήλωνον ὅτι ἀδυνατοῦσι νὰ δεχθῶσιν ἐμπορεύματα διὰ τὸν λιμένα Πειραιῶς, ἔμενον δὲ οὕτω τὰ ἐμπορεύματα εἰς τὰς φορτηγίδας ἐπὶ ἑβδομάδας καὶ ὑφίσταντο ὅλους τοὺς κινδύνους τοῦ ὑπαίθρου καὶ τῆς φθορᾶς. Ἐὰν δὲ θελήσωμεν νὰ ἴδωμεν τί εἶναι αἱ λεγόμεναι ἀποθῆκαι διαμετακομίσεως Πειραιῶς, θὰ ἴδωμεν ὅτι εἶναι τρῶγλαι ἀνήλιοι, ὅπου οὐδεὶς δύναται νὰ εἰσέλθῃ καὶ ὅπου ἐνεργεῖται τὸ ἐμπόριον τῶν ὑφασμάτων καὶ λοιπῶν εἰδῶν. Ἡ Κυβέρνησις εἰσακούσασα τὰς παρατηρήσεις τῶν ἐμπόρων ἐπελήφθη ἐπὶ τέλους ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους μερικῆς ἐπισκευῆς, καὶ ὄντως ἐγένετο μία ἀποθήκη ἄνωθεν τῆς τῶν ταχυδρομικῶν δεμάτων καὶ ἑτέρα ἡ ὁποία θὰ περιλαμβάνῃ 15 διαμερίσματα ἰδιωτικῆς διαμετακομίσεως, γίνεται δὲ καὶ ἄλλη ἀποθήκη εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἐκτελωνίζηται ἓν μέρος τῶν ἀποικιακῶν. Ἀλλ’ αὐτὰ θὰ εἶναι ἐλάχιστα, θὰ εἶναι ἀνεπαρκέστατα ἀπέναντι τῆς μεγάλης εἰσαγωγῆς, ὅταν ἡ ποθητὴ εἰρήνη φθάσῃ εἰς τὸν τόπον. Βεβαίως τὸ μέγα Τελωνεῖον, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε καὶ προκατόχους Κυβερνήσεις, πρὸ παντὸς ὅμως τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἥτις καὶ ἐψήφισε πέρυσι σχετικὸν νόμον, τὸ μέγα Τελωνεῖον, τὸ ὁποῖον συνδέεται ἀρρήκτως μετὰ τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ λιμένος, βεβαίως θὰ πληρώσῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ τε λιμένος καὶ τοῦ ἐμπορίου. Ἐρωτᾶται ὅμως· μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν θὰ γίνῃ τὸ μέγα Τελωνεῖον, εἶναι ὀρθὸν καὶ δίκαιον νὰ μείνῃ ὁ Πειραιεὺς ὀπίσω καθ’ ἣν στιγμὴν τοιοῦτον τεράστιον ἐμπόριον θ’ ἀναπτυχθῇ ἐν Θεσσαλονίκῃ; Βεβαίως ταῦτα λέγων δὲν θέλω οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ σταματήσω τὴν ἵδρυσιν ἐν Θεσσαλονίκῃ ἐλευθέρας ζώνης, ἀλλ’ ἤθελον νὰ συστήσω, ἀφοῦ πλεῖσται λεπτομέρειαι περὶ ἱδρύσεως ἐλευθέρας ζώνης ἐπαφίενται νὰ κανονισθῶσι διὰ Β. Διατάγματος, τοὐλάχιστον νὰ ληφθῇ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὡς καὶ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἡ πρόνοια, ὅπως, προκειμένου νὰ ἐκδοθῶσι Β. Διατάγματα, τὰ ὁποῖα θ’ ἀναφέρωνται εἰς τὰ ἄρθρα 1, 3 καὶ 18 τοῦ νομοσχεδίου, νὰ ἐκδίδωνται μετὰ προηγουμένην γνώμην ἐπιτροπῆς συνιστωμένης ὑπὸ τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἰς τὴν ὁποίαν νὰ λαμβάνωσιν ἀπαραιτήτως μέρος καὶ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου Πειραιῶς. Ἂς μὴ φανῇ παράδοξος ἡ πρότασίς μου· ζητῶ νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασίς μου προσωρινῶς, καθ’ ὃ διάστημα θὰ διατελῇ ὁ λιμὴν Πειραιῶς ἐν ἥσσονι μοίρᾳ πρὸς τὸν λιμένα τῆς Θεσσαλονίκης, ὅταν δὲ ἱδρυθῇ καὶ ἐν Πειραιεῖ τὸ μέγα Τελωνεῖον μετὰ τῶν εὐρειῶν ἀποθηκῶν αὐτοῦ, διαρρυθμισθῇ καὶ ὁ λιμὴν καὶ προικισθῇ μὲ τὰ μέσα τῶν ἐκφορτώσεων, φορτώσεων καὶ μεταφορᾶς, τότε πλέον θὰ εἶναι περιττὴ ἡ συμμετοχὴ τοῦ Ἐπιμελητηρίου Πειραιῶς καὶ τῶν τοιούτων γνωμοδοτικῶν ἐπιτροπῶν. Ἐπὶ τοῦ παρόντος ὅμως εἶναι σκόπιμον νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασίς μου. Θὰ παρακαλέσω ἐπίσης τὴν Κυβέρνησιν, ἐπωφελουμένην τῆς περιστάσεως, καθ’ ἣν ἕνεκα τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ἔχει σταματήσει ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ἐμπορευμάτων νὰ καταβάλῃ αὕτη πᾶσαν προσπάθειαν πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ἀπαραιτήτου διαρρυθμίσεως ἐν τῷ Τελωνείῳ Πειραιῶς, ὅπως ἐξυπηρετηθῶσιν αἱ ἀνάγκαι τοῦ ἐμπορίου Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν ὑποσχεθῆ εἰς ἐπιτροπὴν ἐμπόρων ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ὅτι τὸ Δημόσιον ἤθελε διαθέσει ἑκατοντάδας χιλιάδας δραχμῶν ὑπὲρ τῶν τοιούτων διαρρυθμίσεων, πλὴν ἤδη τὸ ποσὸν τὸ δαπανηθὲν περιωρίσθη μόλις εἰς ἑκατὸν χιλιάδας. Οὐχ ἧττον πρέπει νὰ γίνωσιν αἱ ἀπαραίτητοι αὗται διαρρυθμίσεις, ὅπως ἐξυπηρετηθῇ τὸ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον Πειραιῶς καὶ μὴ ὑστερήσει τοῦ τῆς Θεσσαλονίκης, ἵνα οὕτω ἀμφότερα προοδεύσωσιν ἐπ’ ἀγαθῷ αὐτῶν καὶ τῶν γενικῶν συμφερόντων τῆς Χώρας.

§155Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Σπουδαιότατον ζήτημα τὸ προκείμενον, κ. Βουλευταί. Τὸ πρῶτον νῦν ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ πρώτην φορὰν ζητεῖται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐν Ἑλλάδι. Εἶναι πραγματικῶς ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησεν ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν καὶ περιόδων ὁλοκλήρων καὶ ἑκατονταετηρίδων, οὕτως εἰπεῖν, ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐφρόντισαν περὶ τῆς ἐμπορικῆς καὶ βιομηχανικῆς ἀναπτύξεως τῶν λαῶν. Τούτου ἕνεκα καὶ κατήντησε τοῦτο σήμερον νὰ εἶναι κυρίως πρακτικὸν παρὰ θεωρητικόν, διότι σύστημα ἐλευθέρας ζώνης δὲν θὰ εἴπῃ ἄλλο τι παρὰ ζήτημα χώρου, μία ἀφθονία ὑλικῶν μέσων καὶ κατασκευῆς ἔργων τεχνικῶν, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ διευκόλυνσις τοῦ ἐμπορίου. Ἐν Ἀγγλίᾳ π. χ. χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ νόμος περὶ ἐλευθέρων ζωνῶν, ὅλοι οἱ Ἀγγλικοὶ λιμένες ἔχουσιν ἐλευθέραν ζώνην. Ἀλλ’ ἀκριβῶς, εἶναι γνωστὸν ὅτι παρέχονται ἐκεῖ μέγισται εὐκολίαι εἰς ὅλα ἐν γένει τὰ ἐμπορεύματα καὶ τὰ ἀτμόπλοια μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε οὐδεμία νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη νομοθετικῆς παρεμβάσεως. Ἀρκεῖ νὰ ἀναλογισθῇ τις ὅτι, προκειμένου περὶ κατασκευῆς λιμένων, τὸ Λίβερπουλ καὶ τὸ Λονδῖνον ἔχουσιν εἰς τοὺς λιμένας των δέκα καὶ τρεῖς ἐξόδους. Τὸ Ἀμβοῦργον ἔχει ἐπίσης δέκα καὶ τρεῖς ἐξόδους. Κυρίως λοιπόν, ἀπὸ ἀπόψεως πρακτικῆς πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα, κατὰ πόσον τοὐτέστι θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν, μὲ τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα διαθέτει ἡ Κυβέρνησις, νὰ κατασκευάσωμεν ὅλα τὰ ἀναγκαῖα συνεργεῖα διὰ τῶν ὁποίων θὰ διευκολυνθῇ καὶ θὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐξετάσωμεν ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως τὸ ζήτημα, θὰ ἴδωμεν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὅστις ὑπέβαλεν αὐτό, πολὺ ὀρθῶς διεῖδεν ὅτι δὲν ἦτο ὀρθὴ ἡ ἔκθεσις τοῦ Γερμανοῦ, ὅστις ἦλθεν ἐδῶ διὰ νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα. Ἐλευθέρα ζώνη διαφέρει τοῦ ἐλευθέρου λιμένος, ὄχι διότι εἰς λιμένα ἐλεύθερον ἐπιτρέπεται ἡ βιομηχανικὴ κατεργασία τῶν προϊόντων, ἐνῷ εἰς ἄλλους δὲν ἐπιτρέπεται, ἀλλὰ διότι ὁ ἐλεύθερος λιμὴν θεωρεῖταί τι τὸ ὁποῖον δὲν ἀνήκει εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ κατὰ τὸ πλεῖστον θεωρεῖται ὡς ἐπέκτασις ὅλων τῶν ἐλευθέρων Κρατῶν, ὡς ἡ θάλασσα. Ἡ ἐλευθέρα ζώνη τοὐναντίον ἀποτελεῖ τι τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς αὐτὸ τὸ Κράτος, ἀποτελεῖ τι, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τοῦ Κράτους. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ ἐλευθέρας ζώνης καὶ ἐλευθέρου λιμένος.

§156Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν εἰσπράττονται καὶ τέλη;

§157Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ὡς ὁμιλεῖ ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτοῦ τῇ εἰσηγητικῇ, ὁ κ. Ὑπουργός, διορθώνει τὸν Γερμανὸν Κρῶμερ· λέγει εἰς αὐτὸν ὅτι καὶ ἐν Τεργέστῃ ὑπάρχει ἐλευθέρα ζώνη. Ἐπίσης ἐν Μασσαλίᾳ, ὅπου ὑπάρχει τὸ αὐτὸ σύστημα, καὶ ἐκεῖ ἀκόμη ἐξακολουθεῖ νὰ γίνηται ὁπωσδήποτε κατεργασία, προκειμένου περὶ τῆς μεταβολῆς τῶν ἀγρίων φυντικίων εἰς ἔλαιον χρησιμοποιούμενον εἰς τὴν σαπωνοποιΐαν καὶ μεταβιβαζόμενον κατειργασμένον σιδηροδρομικῶς καὶ ἀτμοπλοϊκῶς εἰς τὰ διάφορα μέρη τοῦ κόσμου. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται· ἀναλόγως τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἐπεκτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ ἑλληνικοὶ λιμένες καὶ ὁ λιμὴν τῆς Θεσσαλονίκης, πόσαι αἱ δαπάναι αἱ ἀπαιτούμεναι διὰ τὴν ἐπιτέλεσιν ἔργων τοιούτων, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καταστῇ σύμφωνα μὲ τοὺς σήμερον ἀπαιτουμένους ὅρους, λιμὴν πρώτης τάξεως ὁ λιμὴν τῆς Θεσσαλονίκης; Ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ἕνα λιμένα μιᾶς πόλεως μεγαλειτέρας τῆς Θεσσαλονίκης ἀλλὰ μικροτέρου Κράτους, τὸν λιμένα τῆς Κοπεγχάγης. Ἔχομεν ἔκτασιν ἐδάφους 61 χιλ. ἐκ τῶν ὁποίων τὰ 36 εἶναι ξηρά, τὰ δὲ 25 θάλασσα, ἐντὸς δὲ αὐτῆς ὑπάρχουσιν τέσσαρα χιλιόμετρα προβλῆτος. Σημειωτέον δ’ ὅτι δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ βάθος τῆς θαλάσσης ὅτι ἡ Θεσσαλονίκη εὑρίσκεται ἐν θαλάσσῃ ἐν τῇ ὁποίᾳ ῥέουσι ποταμοί, τὰ δὲ ὕδατα δὲν εἶναι τόσον ἀβαθῆ ὅπως π.χ. ἐν Πειραιεῖ, ἀλλὰ τὸ ἐναντίον παρουσιάζουσι τὴν ἐδαφικὴν ἀνωμαλίαν τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ὁ λιμὴν τῶν Πατρῶν. Ἐρωτᾶται λοιπὸν ἵνα κατασκευασθῶσιν ὅλα αὐτὰ τὰ ντόκς, τὰ ὁποῖα θὰ τροφοδοτήσωσιν ὄχι πλέον τὰς ἀνηκούσας εἰς τὸ Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος χώρας, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρον τὸ ἐσωτερικόν, ἴσως μάλιστα πολὺ μακροτέρας καὶ περισοτέρας ἐκείνων τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ φανταζώμεθα σήμερον, πόσα ἔξοδα θὰ ἀπαιτηθῶσι; Φυσικὰ δὲν εἶμαι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ εἴπω ὅτι, διότι δὲν ὑπάρχει τὸ κολοσσιαῖον αὐτὸ κεφάλαιον, δὲν πρέπει νὰ γίνῃ τὸ ἔργον, ἀλλ’ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τοῦτο ὅτι πρέπει τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ ἀρχίσωμεν ἐκτελοῦντες τι τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ πολὺ μεγάλην σοβαρότητα διὰ τὸ ἐμπορικὸν μέλλον τῆς Χώρας, πρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν αὐτὸ ἐπὶ τοῦ ὡρισμένου σχεδίου, προκαταβολικῶς τιθεμένου, ἵνα μὴ περιπέσωμεν εἰς τὸ ἄτοπον τὸ συμβὰν ἐν Πειραιεῖ, ὅπου ὁ λιμὴν δὲν ἐγένετο ἐπὶ τοιούτου σχεδίου, ἀλλ’ ἐξακολουθεῖ νὰ διαρρυθμίζηται ἀναλόγως τῶν περιστάσεων καὶ τῶν συνθηκῶν τῶν ἑκάστοτε παρουσιαζομένων, ἐξ οὗ καὶ ἐφθάσαμεν σήμερον εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἔχομεν λιμένα ἐν Πειραιεῖ, ὥστε νὰ δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐλευθέρα ζώνη ἐν αὐτῷ. Ἐν τούτοις, ὅτε ἔχομεν ὑπ’ ὄψει τοιαύτην πρόοδον, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ ἐπιφέρῃ ὁ καθορισμὸς μιᾶς ἐλευθέρας ζώνης, ἐρωτᾶται πόσος ὁ ἀριθμὸς τῶν πλοίων, τὰ ὁποῖα καταπλέουσιν ἐκεῖ, ἐν ἀναλογίᾳ πρὸς τὰ καταπλέοντα εἰς ἄλλους ἑλληνικοὺς λιμένας; Δυστυχῶς, προκειμένου περὶ Θεσσαλονίκης, δὲν ἔχομεν πλήρη στατιστικήν, οὔτε νέαν τοιαύτην, καὶ ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ καθορίσωμεν ἀκριβῶς τοῦτο. Ἐν Πειραιεῖ καταπλέουσιν 3.500 πλοῖα ὑπερβαίνοντα κατὰ πολὺ τὰ 3.500.000 τόννων. Ὑπάρχει λοιπὸν κολοσσιαία διαφορὰ μεταξὺ Θεσσαλονίκης καὶ Πειραιῶς. Ἐν Θεσσαλονίκῃ δὲ τὴν πρώτην σειρὰν κατέχουσι τὰ ἑλληνικὰ ἀτμόπλοια, ἀριθμοῦντα 367 σκάφη, ὑπερβαίνουσι δὲ αὐτὰ κατὰ τόννους μόνον οἱ Αὐστριακοὶ κολοσσοί, ἐκπροσωποῦντες 162.000 τόνους ἀπέναντι 159.000 τῶν ἑλληνικῶν ἀτμοπλοίων. Σημειώσατε δὲ ὅτι ἀναφέρω τὴν στατιστικὴν τοῦ 1908, ὅτε τὸ ἐμπόριον τῆς Θεσσαλονίκης ἦτο ἐν ἀκμῇ, μὴ ἐπηρεασθὲν ἐκ τοῦ πολέμου, διότι σήμερον, λόγῳ τῆς ἐλλείψεως μεγάλης μερίδος τοῦ ἐσωτερικοῦ τῆς Χώρας, ἣν ἐτροφοδότει τὸ ἐμπόριον τῆς Θεσσαλονίκης, ὑπέστη τοῦτο μείωσιν. Ὅτε λοιπὸν ἔχομεν ὑπ’ ὄψει μας ὅτι τοιαύτη κολοσσιαία ἐργασία γίνεται ἐν τῷ λιμένι τοῦ Πειραιῶς, καὶ ὅτι καταπλέουσιν εἰς αὐτὸν πλοῖα τόσων τόννων, ἐρωτᾶται· τί πρέπει νὰ γίνῃ διὰ τὴν Θεσσαλονίκην, τὴν ὁποίαν προορίζομεν δι’ ἄλλον μέλλον, ἴσως ἀνώτερον τὸ τοῦ Πειραιῶς; Καὶ ἐρωτᾶται προσέτι· ὑπάρχει ὁ χῶρος ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπεκταθῶσιν αἱ τεχνικαὶ ἐργασίαι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπιβοηθήσωσι τὴν πρακτικὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑποθέσεων, τὰς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον ἔχει ὑπ’ ὄψει; Εἶναι πιθανὸν ναί, ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ Θεσσαλονίκη ὡς πόλις ἔχει κτισθῆ ὡς ὁ Πειραιεύς, δηλαδὴ τὸ κέντρον τῆς ἐμπορικῆς ἐργασίας, ἀλλὰ καὶ τῆς κοινωνικῆς ζωῆς εὑρίσκεται ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ λιμένος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις ὅτι ὁ λιμὴν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποτελέσῃ μέρος τῆς κοινωνικῆς ζωῆς μιᾶς πόλεως. Εἶναί τι κεχωρισμένον αὐτῆς. Ὁ λιμὴν εἰς οὐδένα εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι προσιτὸς ἢ εἰς τοὺς ἔχοντας ἐργασίαν. Καὶ περὶ πλέον, ὡς ἐκ τῆς συσωρεύσεως ποικίλλων ἐμπορευμάτων καὶ εἰδῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις ὅτι λιμὴν ἐμπορικωτάτης πόλεως, δύναται ν’ ἀποτελέσῃ κέντρον τῶν διασκεδάσεων τῶν κατοίκων τῆς πόλεως. Ἐν Γενούῃ, εὑρεθέντος τοῦ λιμένος ὑπὸ τὰς αὐτὰς συνθήκας, ὑφ’ ἃς ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς καὶ τῆς Θεσσαλονίκης, ἠναγκάσθησαν νὰ μεταφέρωσι τὴν πόλιν. Ἡ παλαιὰ πόλις μετεφέρθη μακράν, τὸ δὲ μέρος τὸ ὁποῖον ἀπέμεινε πλησίον τοῦ λιμένος εἶναι ἄχρηστον, ὡς ἐμποδίζον τὴν κίνησιν τοῦ λιμένος. Ἴσως, δὲν εἶμαι βέβαιος, αὐτὸς εἶναι καὶ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Ἰταλία, προκειμένου περὶ τοῦ λιμένος τῆς Γενούης, οὐδὲν τῶν παραδεδεγμένων συστημάτων ἠκολούθησεν διὰ τὸν καθορισμὸν ἐλευθέρου λιμένος ἢ ζώνης, ἀλλ’ ἠκολούθησεν ἰδιώνυμον σύστημα, τὸ ὁποῖον βλέπω διατυπούμενον εἰς τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ὃ οὐχὶ ὅλα τὰ ἐμπορεύματα, ἀλλ’ ὡρισμένα εἴδη αὐτῆς, δύνανται νὰ ἀποβιβασθῶσιν εἰς τὴν ἐλευθέραν ζώνην Γενούης. Σημειωτέον δ’ ὅτι τὰ τελειότερα μηχανήματα καὶ μέσα διετέθησαν διὰ τὸν λιμένα αὐτόν, εἰς ὃν ἰδιαιτέραν ὅλως προσοχὴν ἔδωκεν ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις, θέλουσα νὰ ἀποτελέσῃ οὗτος τὸν πυρῆνα, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐκ Λομβαρδίας καὶ Πεδεμοντίου καὶ τῆς Ἑλβετικῆς χώρας, καὶ τὸ ὁποῖον διοχετεύει ἀνὰ τὸν κόσμον ὁλόκληρον διὰ τοῦ λιμένος τῆς Γενούης, ὅστις τόσα μέσα καὶ τόσας ὑλικὰς εὐκολίας ἔχει λάβει παρὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ κολοσσιαίων δαπανῶν. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται· ὅταν ἀκολουθῶμεν τὸ μικτὸν σύστημα τῆς ἀποβιβάσεως ὡρισμένης κατηγορίας ἐμπορευμάτων ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ ζώνῃ καθοριζομένῃ ἑκάστοτε διὰ Β. Διατάγματος, λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν τὸν χῶρον, οὗτινος θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην; Καὶ ὁ χῶρος οὗτος εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ σήμερον, ὅτε καὶ τὸ ἄκρον ἀκόμη τῆς Θεσσαλονίκης ἔχει μεγίστην ἐμπορικὴν ἀξίαν ὡς οἰκόπεδον; Εἶναι ζήτημα πολὺ σοβαρόν, διότι αὐτὸ θὰ μᾶς δυσκολεύσῃ πολὺ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν σχεδίων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, καὶ θὰ εὑρεθῶμεν εἰς ἣν θέσιν εὑρισκόμεθα μὲ τὸν λιμένα τοῦ Πειραιῶς, ἐν τῷ ὁποίῳ, ἂν θελήσητε νὰ κάμητε μίαν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν οἰκιῶν τῶν εὑρισκομένων ἐπὶ τοῦ λιμένος καὶ ἐμποδιζουσῶν τὴν χρῆσιν αὐτοῦ, χρῆσιν ἀποκλειστικῶς ἐμπορικήν, θὰ εὑρεθῆτε πρὸ ἀπαιτήσεων ποσῶν ἴσως ἀφαντάστων, ποσῶν τὰ ὁποῖα βεβαίως οὐδεμία Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ πληρώσῃ οἱασδήποτε ὠφελείας καὶ ἂν πρόκειται νὰ πορισθῶμεν ἐκ τῆς κατασκευῆς ἑνὸς τόσον μεγάλου ἔργου, οἷον θὰ εἶναι τὸ ἔργον ἑνὸς ἐλευθέρου λιμένος. Εὑρισκόμεθα λοιπόν, ἴσως, πρὸ πρακτικῶν δυσχερειῶν, τὰς ὁποίας κυρίως πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἄρωμεν, ὁρίζοντες ἐκ τῶν προτέρων τὸ μέρος ἐν τῷ ὁποίῳ θὰ ὁρισθῇ ἡ ἐλευθέρα ζώνη, ὁρίζοντες ταυτοχρόνως καὶ ἔκτασιν μεγίστην· διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τῶν προτέρων νὰ ὑπολογίσῃ τις ὁπόση θὰ εἶναι ἡ ἔκτασις τοῦ ἐμπορίου τῆς δευτερευούσης, ἂς εἴπωμεν, ἐμπορικῆς πόλεως τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία δὲν γνωρίζομεν ἂν κύριον θὰ εἶναι πρωτεύουσα. Ἀνὰ τὸν κόσμον ὁλόκληρον δίδεται μεγίστη προσοχή, καὶ ἐδόθη μάλιστα πρὸ ἑκατονταετηρίδων ὁλοκλήρων προσοχὴ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν λιμένων. Τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἤρχισαν αἱ δυναστεῖαι τῶν παλαιῶν Βασιλέων τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν μεγέθυνσιν καὶ ἐξάπλωσιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ ἐμπορίου, ἀπῄτησαν δὲ ταῦτα δαπάνας κολοσσιαίας. Ἀρκεῖ νὰ φαντασθῇ τις ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν ὑπὲρ τὸ δισεκατομμύριον ἐδαπάνησεν ἡ Γαλλία διὰ τοὺς λιμένας της, καὶ ἐδαπάνησε τοῦτο χωρὶς νὰ ἔχῃ τὰς ὠφελείας, τὰς ὁποίας ἔχουσιν αἱ ἄλλαι πόλεις, διότι παρ’ ὅλας τὰς καταπληκτικὰς δαπάνας, ἡ κίνησις τῶν Γαλλικῶν λιμένων βαίνει ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος ἐλαττουμένη, ἐνῷ τοὐναντίον οἱ λιμένες τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Γερμανίας αὐξάνουσιν ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος κατὰ κίνησιν τόννων, ἡ ὁποία δύναται νὰ προκαλέσῃ τὸν θαυμασμόν. Ἔχομεν σήμερον ζήτημα ἀμφισβητούμενον τίς εἶναι ὁ πρῶτος λιμὴν τοῦ κόσμου. Εἶναι ἆρά γε τὸ Λονδῖνον ἢ τὸ Ἀμβοῦργον; Οἱ ἀριθμοὶ ἀφήνουσι τὸ ζήτημα νὰ ἀμφισβητῆται, ἀλλὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι τὸ Ἀμβοῦργον, ὁ μοναδικὸς αὐτὸς λιμὴν τῆς Γερμανίας, ἔφθασε σήμερον τὸν πρῶτον λιμένα τοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος ἦτο μέχρι πρό τινος τὸ Λονδῖνον. Τὸ Λίβερπουλ ἔρχεται κατόπιν καὶ μετὰ τὸ Λίβερπουλ ἔρχεται τὸ Κάρδιφ.

§158ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι· ἡ Ἀμβέρσα.

§159Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐν τῇ Βελγικῇ στατιστικῇ δὲν γίνεται μνεία περὶ τοῦ λιμένος τῆς Ἀμβέρσης. Ἀναφέρεται ὁ ἀριθμὸς τῶν τόννων καὶ τῶν πλοίων, τὰ ὁποῖα κατέπλευσαν εἰς Βελγικοὺς λιμένας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ Ἀμβέρσα· εἶναι ὁ λιμὴν τοῦ Bruges πέρα τῆς Ὀστάνδης, εἶναι αὐτὴ ἡ Ὀστάνδη. Τὸ Bruges εἶναι σπουδαῖος λιμήν, ἀλλὰ δὲν ἀναφέρονται οἱ ἀριθμοὶ τῆς εἰσαγωγῆς εἰς ἕνα ἕκαστον λιμένα διὰ νὰ ἔχωμεν ἀκριβῆ ἰδέαν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέτω ἐνώπιον ὑμῶν. Ἡ Μασσαλία ἔχει 7.850.000 τόννους, δηλαδὴ μόλις φθάνει τὸ διπλάσιον τοῦ Πειραιῶς. Σημειώσατε δὲ ὅτι ἡ Χάβρη ἔχει 3½ ἑκατομμύρια. Ὥστε εὑρίσκεται τις πρὸ ἀριθμῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι πολὺ περίεργοι, διὰ νὰ μὴ εἴπω καταπληκτικοί, ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρόοδον, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Ἑλλὰς ἀπέναντι ὅλων τῶν ἄλλων ναυτιλιακῶν Κρατῶν.

§160Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχομεν ἐξαγωγήν;

§161Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον. Ἕν Κράτος διὰ νὰ εἶναι πλούσιον, πρέπει νὰ ἔχῃ μεγάλην εἰσαγωγήν. Αὐτὸ θὰ εἴπῃ ὅτι ἔχει χρήματα καὶ πληρώνει. Ποῦ τὰ εὑρίσκει εἶναι λογαριασμὸς ἰδικός του. Ἡ Ἀγγλία, ἂν θελήσῃ τις νὰ ὑπολογίσῃ αὐτὴν ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς της, θὰ ἴδητε ὅτι ἔχει περισσοτέραν εἰσαγωγήν. Σήμερον τὰ πλούσια Κράτη ἔχουσιν μεγάλην εἰσαγωγήν. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις τῆς οἰκονομολογικῆς ἐπιστήμης, διότι, ὅτε ἓν Κράτος ἀγοράζει περισσότερα ἐκείνων τὰ ὁποῖα πωλεῖ, σημαίνει ὅτι ἔχει χρήματα καὶ ἀγοράζει, εἰξεύρομεν δὲ πολὺ καλά, καὶ δι’ αὐτὸ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι ἡ πρώτη βάσις εἶναι ἡ ναυτιλία. Μετ’ αὐτὴν ἔρχονται πολλά, ἀλλὰ ἡ πρώτη βάσις εἶναι ἡ ναυτιλία. Ἕνεκα τούτου ἀκριβῶς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει πολὺ μεγάλην σημασίαν. Ἂν ἔλθωμεν εἰς τὴν Ἰταλίαν, βλέπομεν ὅτι μὲ ὅλας αὐτῆς τὰς εὐκολίας, μὲ ὅλας τὰς φανταστικὰς ἐργασίας, αἵτινες ἐγένοντο ἐν τῷ λιμένι τῆς Γενούης, βλέπομεν ὅτι ἡ Νεάπολις ἔχει μεγαλειτέραν κίνησιν, διότι αὕτη ἔχει λιμένα χωρητικότητος τόννων 8.260.000, ἀπέναντι 7.439.000 οὓς ἔχει ὁ λιμὴν τῆς Γενούης. Ἀλλὰ τοῦτο ἐξηγεῖται οὐχὶ ἐκ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν ἐμπορευμάτων, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅτι ἡ Νεάπολις ἀποτελεῖ τὸ κέντρον τῆς μεταναστευτικῆς κινήσεως τῆς Ἰταλίας καὶ ἑπομένως ἐκεῖθεν προέρχεται ὁ μεγαλείτερος ἀριθμὸς τῶν τόννων, οὐδεμίαν δὲ ἔχουσι σύγκρισιν οἱ δύο λιμένες, διότι δυστυχῶς ὁ λιμὴν τῆς Νεαπόλεως, προκειμένου περὶ τῆς μεταναστεύσεως, εὑρίσκεται πολὺ ὀπίσω· οὐδεμίαν ἔχει εὐκολίαν ἐξ ἐκείνων τῶν εὐκολιῶν τὰς ὁποίας ἔχουσιν οἱ λιμένες. Ἐν πέμπτῃ κατηγορίᾳ ἔρχεται τὸ Ρότερταμ, ἐνῷ τοὐναντίον τὸ Ἄμστερνταμ ἔρχεται κατόπιν. Σήμερον ὁ λιμὴν τοῦ Ρότερταμ ἔχει τὸ εἰσαγωγικὸν ἐμπόριον τῆς Ὀλλανδίας, τὸ ὁποῖον εἶναι καταπληκτικόν, ἰδίως τῶν χημικῶν λιπασμάτων, τὰ ὁποῖα ἀποστέλλονται εἰς τὰς πλουσιωτάτας Ὀλλανδικὰς ἀποικίας. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον βλέπομεν ὅτι ἐν ταῖς ἐμπορικαῖς στατιστικαῖς καταντᾷ ἡ Ὀλλανδία, τὸ μικρὸν αὐτὸ Κράτος τὸ ἀποτελούμενον μόλις ἐκ 5½ ἑκατομμυρίων κατοίκων, νὰ ἔχῃ ἐμπόριον ἐξαγωγικὸν καὶ εἰσαγωγικόν, τὸ ὁποῖον φθάνει σχεδὸν τὸ τῆς Γαλλίας, ἡ ὁποία ἔχει 39.000.000· διότι πράγματι, τῆς μὲν Γαλλίας ἡ εἰσαγωγὴ φθάνει εἰς 220.000.000 λιρῶν, ὄχι βεβαίως ἀπὸ ἐκείνας τὰς ψευδεῖς, ἀλλ’ ἐννοῶ τὰς Ἀγγλικάς, ἐνῷ ἡ Ὀλλανδία ἔχει 200.000.000 λιρ. Ὥστε 20.000.000 λιρῶν διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τῆς Ὁλλανδίας καὶ τῆς Γαλλίας, ἐνῷ ὁ πληθυσμὸς τῆς τελευταίας εἶναι ὀκταπλασίως περισσότερος. Αὐτὸς εἶναι ὁ πλοῦτος ὁ μέγιστος. Σημειωτέον δ’ ὅτι ἐν Ὁλλανδίᾳ ὁ μέγιστος ἀριθμὸς τῶν χημικῶν λιπασμάτων, ὁ ὁποῖος εἰσάγεται ἐκ τῆς νοτίου Ἀμερικῆς, εἰς οὐδὲν ὑπόκειται τέλος. Μάλιστα εἶναι ἀπηλλαγμένος καὶ τῶν ἰδιαιτέρων tarifes, τὰς ὁποίας πληρώνουσι τὰ ὑπὸ διαμετακόμισιν ἐμπορεύματα, διότι χωρὶς νὰ ἔχῃ ἡ Ὁλλανδία ἐλευθέρας ζώνας, παρέχει εἰς τὰ προϊόντα αὐτὰ τὰς εὐκολίας, τὰς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρω προηγουμένως. Δίδεται παντοῦ πολὺ μεγάλη προσοχή εἰς τὰ τεχνικὰ ἔργα, διότι περὶ αὐτῶν κυρίως πρόκειται. Εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνωσι doks προβλῆτες· εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωσιν εἰσόδους, ἐξόδους, διεξόδους ἐν γένει, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωσιν οἱ λιμένες σιδηροδρόμους, οἱ ὁποῖοι νὰ καταλήγωσιν ἐπὶ τῶν προβλήτων αὐτῶν, διότι προκειμένου περὶ τῶν ἐμπορευμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποβιβασθῶσιν ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ ζώνῃ καὶ τὰ ὁποῖα θὰ πρόκειται ἐκεῖθεν μετὰ ἢ ἄνευ κατεργασίας νὰ προχωρήσωσιν εἰς τὸ ἐσωτερικόν, οὐχὶ διὰ νὰ καταναλωθῶσιν ἐπὶ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους ἀλλ’ ἐπὶ ξένου ἐδάφους, θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ σφραγίζωμεν τὰ βαγόνια τὰ περιέχοντα τὰ προϊόντα. Ἑπομένως πῶς θὰ γίνῃ ἡ σφράγισις καὶ ἡ εὐκολία τῆς φορτώσεως, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι δὲν ὑπάρχει ὁ σιδηρόδρομος, ὁ ὁποῖος θὰ μεταβαίνῃ ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ dok, ἐπὶ τοῦ ὁποίου γίνεται ἡ ἀποβίβασις καὶ ἡ κατεργασία; Ἔχομεν προσέτι ἀνάγκην λεκανῶν, ἔχομεν ἀνάγκην χιλίων δύο πραγμάτων μηχανημάτων, γερανῶν, μικρῶν σιδηροδρόμων, μηχανῶν φορτώσεως καὶ ἐκφορτώσεως τῶν γαιανθράκων κλπ. Ὅλα αὐτὰ ἀπαιτοῦσι δαπάνας. Καὶ ὄχι μόνον ἀπαιτοῦσι δαπάνας ἀλλὰ καὶ προϋποθέτουσι τὴν ὕπαρξιν μεγάλου χώρου, χώρου περιωρισμένου μὲν ἀλλὰ χώρου, ὁ ὁποῖος νὰ δύναται ἐπ’ ἄπειρον νὰ ἐπεκτείνηται, ἀναλόγως τῶν παρουσιαζομένων ὁσημέραι ἀναγκῶν. Ἑπομένως ἔχων ὑπ’ ὄψιν πάντα ταῦτα, παραδεχόμενος πληρέστατα τὴν ἑρμηνείαν τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς δίδει εἰς τὸ ζήτημα τῆς διαφορᾶς μεταξὺ ἐλευθέρου λιμένος καὶ ἐλευθέρας ζώνης, βλέπω ὅτι θὰ ἐπιτραπῇ ἡ βιομηχανικὴ κατεργασία τῶν προϊόντων τὰ ὁποῖα θὰ ἀποβιβάζωνται. Ἀλλὰ παρατηρῶ μίαν ἐπιφύλαξιν εἰς τὸ ἄρθρον 14, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ ἐμπορεύματα τὰ ὁποῖα προέρχονται ἐκ Χωρῶν ἀπολαυουσῶν τοῦ συμβατικοῦ δασμολογίου· κατὰ τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον θὰ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποβιβάζωνται εἰς τὴν ἐλευθέραν ζώνην τῆς Θεσσαλονίκης μόνον τὰ ἐμπορεύματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τυγχάνουσι δασμοῦ συμβατικοῦ, διὰ δὲ τὰ μὴ ἀπολαύοντα τοῦ συμβατικοῦ δασμοῦ, δίδεται ἄδεια εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἵνα διὰ Β. Διατάγματος ὁρίζῃ ἑκάστοτε τίνα καὶ πόσα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκφορτωθῶσι καὶ ἀποταμιευθῶσιν. Διὰ τῆς διατάξεως συνεπῶς τοῦ ἄρθρου 14, δίδεται ἄμεσος ὁρισμὸς περὶ τοῦ πῶς ἐννοεῖ τὴν ἐλευθέραν ζώνην τὸ νομοσχέδιον καὶ ὁ ὑποβαλὼν αὐτὸ Ὑπουργός. Ἐννοεῖ ἀκριβῶς, ὡς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω καταρξάμενος τοῦ λόγου, ὅτι δὲν διαφέρει ἡ ἐλευθέρα ζώνη τοῦ ἐλευθέρου λιμένος κατὰ τὴν κατεργασίαν τῶν ἐμπορευμάτων ἀλλὰ κατὰ τοῦτο, ὅτι ἡ ἐλευθέρα ζώνη θὰ θεωρεῖται ὅτι ἀποτελεῖ ἰδιαίτερον μέρος καὶ ἀναμφισβήτητον ἔδαφος τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Ἐννοεῖται ὅτι ὁ ὁρισμὸς οὗτος ἔχει πρακτικῶς συνεπείας, αἵτινες θὰ μᾶς παρουσιάσωσι δυσκολίας, ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι, καίτοι ἤθελον νὰ ψέξω τὸ ἄρθρον 14, δὲν ἔχω τὴν δύναμιν νὰ πράξω τοῦτο, διότι ὑπόσχεται τὸ νομοσχέδιον ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ τύχωμεν ἀνταλλαγμάτων. Καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ ὅτι διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως μιᾶς ζώνης, τὴν ὁποίαν ἀποκαλοῦμεν ἐλευθέραν, δύναται νὰ ἐπιτύχῃ ἀνταλλάγματα, διὰ τὴν διάκρισιν τὴν ὁποίαν κάμνουσι, προϊόντων ἀπολαυόντων τοῦ συμβατικοῦ δασμοῦ καὶ προϊόντων μὴ ἀπολαυόντων τούτου, ἔχει πράγματι ἓν ὅπλον εἰς χεῖράς της, δυνάμει τοῦ ὁποίου θὰ δύναται ἀμέσως νὰ λάβῃ τὸ ἀντίκρυσμα, ὅτε αὐτὴ ἡ ὕπαρξις τῆς ἐλευθέρας ζώνης θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διαχωρίσῃ τὰ ἐμπορεύματα εἰς συμβατικὰ καὶ μὴ συμβατικά. Ὥστε, ἐφ’ ὅσον λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν ὅλα αὐτά, ἔρχεται ἕτερον ζήτημα εἰς τὸ μέσον· τὸ ζήτημα τῶν φόρων, τὸ ζήτημα τῶν ἐπιδομάτων, ἂς μεταχειρισθῶ αὐτὴν τὴν λέξιν, τὰ ὁποῖα θὰ πληρώνωσι τὰ πλοῖα τὰ προσεγγίζοντα εἰς τὴν ἐλευθέραν ζώνην. Θὰ πληρώνωσι π. χ. τὰ φαρικὰ καὶ τὰ λιμενικὰ τέλη, διότι σημειωτέον ὅτι εἶναι ὅλως ἄσχετον τὸ ζήτημα τοῦ τελωνείου. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἓν πλοῖον, προσερχόμενον ἐν τῷ τακτικῷ λιμένι τῆς Θεσσαλονίκης, νὰ ἔχῃ ὅλας ἐκείνας τὰς εὐκολίας, τὰς ὁποίας παρέχουσιν αἱ ὑφιστάμεναι τελωνειακαὶ διατάξεις· θὰ ἰσχύῃ ἡ διαμετακόμισις, ἀλλὰ τὰ τέλη τῆς διαμετακομίσεως θὰ εἶναι βαρύτερα ἐκείνων τὰ ὁποῖα θὰ πληρώνωσι τὰ πλοῖα τὰ προσερχόμενα εἰς τὴν ἐλευθέραν ζώνην ἢ θὰ εἶναι ἐλαφρότερα; Αἱ δαπάναι, εἰς τὰς ὁποίας θὰ ὑποβληθῇ τὸ Δημόσιον, θὰ εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιβάλῃ πολὺ μεγαλείτερα τέλη τῶν συνήθων; Εἶναι βεβαίως ζήτημα τὸ ὁποῖον μόνον ἡ πρᾶξις θὰ δυνηθῇ νὰ διακανονίσῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοῦτο ἐκ τῶν προτέρων, διότι ὡς ἐκ τῆς φυσικῆς καὶ γεωγραφικῆς της θέσεως ἡ Θεσσαλονίκη εἶναι δυνατὸν νὰ συντελέσῃ τὰ μέγιστα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐμπορίου πρὸς τὴν ὁποίαν πάντες μετὰ μεγάλων ἐλπίδων ἀποβλέπομεν· διότι ἐπὶ τοῦ ἐμπορίου καὶ μόνου δύναται νὰ στηριχθῇ ἡ οἰκονομικὴ ζωὴ τοῦ Ἔθνους, ἡ ζωὴ εἰς τὴν ὁποίαν διὰ τῶν μεγάλων του ἐργασιῶν κατορθώνει νὰ κυκλοφορῇ τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον ἀφθόνως μετοχετεύεται εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον διὰ τῶν τελῶν τὰ ὁποῖα πληρώνει ὁ λαός. Ἑπομένως εἶναι μέγας ὁ σκοπὸς τοῦ ἐμπορίου ἐν τοῖς Κράτεσι, καὶ ὅταν ἔχωμεν ταῦτα ὑπ’ ὄψει, δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς ὅλας τὰς εὐκολίας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ διευκολύνωσι τὸν σπουδαῖον αὐτὸν παράγοντα πρὸς τὸν ὁποῖον ἀποβλέπει μετὰ πολλῶν ἐλπίδων ὁ Ἑλληνικὸς λαός.

§162Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπί τινων σημείων τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος κ. Συνάδελφος. Ἐκφράζονται ἀμφιβολίαι περὶ τοῦ πόση θὰ εἶναι ἡ δαπάνη τῶν ἔργων καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἡ πρὸς τοῦτο ἔκτασις, ἵνα κατασκευασθῶσιν ὅλα τὰ ἀπαιτούμενα οἰκοδομήματα ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ ζώνῃ. Ἔχω νὰ δώσω τὴν πληροφορίαν ὅτι πρόκειται περὶ προσωρινῆς ὅλως ζώνης· ἡ ἐγκατάστασις τῆς ὁριστικῆς ἐλευθέρας ζώνης θὰ γίνῃ κατὰ τὰ σχέδια τοῦ Γερμανοῦ μηχανικοῦ Κοῦμερ, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ὑπ’ ὄψει καὶ τὰ ὁποῖα συνεπληρώθησαν ὑπὸ τοῦ μηχανικοῦ Κάουερ, ἐν σχέσει πρὸς τὰς σιδηροδρομικὰς γραμμάς. Πρόκειται λοιπὸν περὶ ὅλως προσωρινοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον εἴμεθα ἠναγκασμένοι ἐπειγόντως νὰ λάβωμεν, χάριν τοῦ ἐμπορίου τῆς Θεσσαλονίκης ὅπερ ἔχει ἀνάγκην τῆς προστασίας ταύτης, ἕνεκα τοῦ κλονισμοῦ τὸν ὁποῖον ὑπέστη. Τὸ μέρος τοῦτο, ἐν τῷ ὁποίῳ θὰ καθορισθῇ ἡ ἐλευθέρα ζώνη, εἶναι τὸ δυτικὸν μέρος τῆς πόλεως, ἔνθα ὑπάρχουσιν ἀποθῆκαι. Δὲν πρόκειται νὰ προβῶμεν εἰς κατασκευὴν ἀποθηκῶν ἀλλὰ μόνον εἰς συμπλήρωσιν τῶν ὑπαρχουσῶν ἀποθηκῶν, θὰ περιορίσωμεν δὲ τὰς ἀποθήκας ταύτας, δι’ ἀπολλεισμοῦ ὅλων τῶν πρὸς αὐτὰς διόδων. Σχέδιον προσωρινὸν τῆς ἐλευθέρας ζώνης, κατὰ τὸ ὁποῖον αὕτη θὰ καταρτισθῇ, ἔχομεν ὑπ’ ὄψει, δὲν ἀπομένει δὲ ἢ ἡ μελέτη τῶν διαφόρων λεπτομερειῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς διαφόρους ἐγκαταστάσεις τὰς λιμενικάς, διὰ τῶν ὁποίων θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν μεγάλας εὐκολίας εἰς τὸ ἐμπόριον, τὰς κατασκευὰς διαφόρων σιδηροδρομικῶν γραμμῶν καὶ ἄλλων συναφῶν ἐγκαταστάσεων, δι’ αὐτὰς θὰ σκεφθῶμεν βραδύτερον, διότι, σήμερον οὔτε καιρὸν οὔτε τὰ μέσα δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει δὲν δυνάμεθα ν’ ἀφήσωμεν τὴν Θεσσαλονίκην ἐν τῷ σημερινῷ μαρασμῷ. Δι’ αὐτὸ λαμβάνομεν τὰ προσωρινὰ μέτρα, περὶ ὧν προηγουμένως διέλαβον. Διὰ τὰ ὁριστικὰ μέτρα θὰ συνεννοηθῶμεν μετὰ τῆς ἐκεῖ ὑφισταμένης ἑταιρίας, ἡ ὁποία κατεσκεύασε καὶ ἐκμεταλλεύεται τὰ ἔργα τοῦ λιμένος Θεσσαλονίκης. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ βεβαίως βιομηχανικὴ κατεργασία ἐν τῇ σημερινῇ προσωρινῇ ζώνῃ ἀλλ’ οὕτως εἰπεῖν, μεταποίησις καὶ συσκευασία τῶν διαφόρων εἰσκομιζομένων ἐμπορευμάτων, ἅτινα θὰ διέρχωνται ἐκεῖθεν.

§163Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Μεταξὺ τοῦ δασμοῦ τῆς καθαρισμένης ὀρύζης καὶ τῆς ἀκαθάρτου, ὑπάρχει διαφορά. Ἐρωτᾶται· θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ κατεργασία τῆς ὀρύζης ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ ζώνῃ ἢ δὲν θὰ ἐπιτρέψωμεν ἔστω καὶ αὐτὴν τὴν μικρὰν ἐργασίαν;

§164Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Δέν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς δώσω ἀπάντησιν, διότι τοῦτο ὑπάγεται εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ ἀπουσιάζοντος συναδέλφου μου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Τοῦτο μόνον γνωρίζω, ὡς συνεργασθεὶς διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ κατεργασίας εἰδῶν ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ ζώνῃ, ἀλλὰ μόνον περὶ συσκευασίας τούτων. Πρόκειται νὰ κάμωμεν μίαν μεγάλην διαμετακόμισιν διὰ νὰ διευκολύνωμεν τὸ διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον πρὸς ὅλα τὰ ὅμορα Βαλκανικὰ Κράτη. Αὐτὴν τὴν πληροφορίαν ἔχω νὰ σᾶς δώσω.

§165ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὴν συσκευασίαν αὐτὴν κυρίως ἐζήτησε τὸ ἐμπόριον ἐν Θεσσαλονίκῃ.

§166Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Πάντως, προκειμένου νὰ γίνῃ ἐλεύθερος λιμήν, θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ὅλαι αἱ ἀναγκαῖαι συνθῆκαι διὰ τὴν βιομηχανίαν.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 10½ μ. μ. (Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις). Μετὰ τὴν διακοπὴν (ὥρα 10 καὶ 30′ μ. μ.)

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Θ. Κουτούπης ἔχει τὸν λόγον. Ἀπών.

§169Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἔλεγεν ὅτι ἡ ἐλευθέρα ζώνη χρειάζεται μόνον διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ἐμπορευμάτων, ἐνῷ ἐν τῷ ἄρθρῳ 12, τελευταῖον ἐδάφιον, ἀναφέρεται τὸ ἑξῆς. «Ἐπιτρέπεται ὅπως κανονισθῶσιν οἱ ὅροι τῆς λειτουργίας τῆς ἐλευθέρας ζώνης καθ’ οὓς ἐπιτρέπεται ἡ ἐντὸς τῆς ἐλευθέρας ζώνης ἐγκατάστασις ὡρισμένης βιομηχανίας καὶ βιομηχανικὴ ἐπεξεργασία τῶν ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ ζώνῃ εἰσαγομένων πρώτων ὑλῶν».

§170ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐξηγήσω τί συμβαίνει μὲ τὴν βιομηχανικὴν καὶ ἐμπορικὴν ἐπεξεργασίαν. Θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς, ἐὰν ἠδύνατο ἐντὸς τῆς ἐλευθέρας ζώνης, τὴν ὁποίαν θὰ δυνάμεθα σήμερον νὰ ἐγκαταστήσωμεν ἐν Θεσσαλονίκῃ, νὰ γίνῃ καὶ κἄποια ἀνάπτυξις κἄποια βιομηχανία. Δυστυχῶς ὁ χῶρος δὲν εἶναι τόσον μέγας, ὥστε νὰ δίδῃ δικαίωμα ἀναπτύξεως τοιαύτης τινὸς βιομηχανίας. Μόνον μικρά τις ἐμπορικὴ ἢ βιομηχανικὴ ἐπεξεργασία δύναται νὰ ἀναπτυχθῇ ἐκεῖ. Ἐὰν ὅμως ἤθελεν ὡρισμένη τις μεγάλη βιομηχανία παρουσιασθῇ, ὅπως κάμῃ μεγάλην ἐγκατάστασιν, καὶ τοῦτο συμφέρον μας ἤθελεν εἶναι, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προοδεύσῃ. Πρέπει νὰ ἐξηγήσω ὅτι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀφορᾷ τὸ ἐμπόριον τοῦ ἐσωτερικοῦ τῆς Μακεδονίας, τὸ διὰ τῆς Θεσσαλονίκης διεξαγόμενον. Ἑπομένως δὲν πρόκειται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀνταγωνιστὴς κανενὸς ἄλλου ἐμπορικοῦ κέντρου ἡ Θεσσαλονίκη.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2–22 ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐκτυπώσεως ἐργασιῶν Ἐπιτελικῆς Ὑπηρεσίας». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τοῦ νόμου ΑΦΚΗʹ τῆς 28ης Μαΐου 1887 περὶ στρατολογίας τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ μεταγενεστέρων».

§172Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ εὐδοκήσῃ νὰ τεθῇ ἐπὶ τέλους τέρμα εἰς τὸ ζήτημα τακτοποιήσεως τῆς τηρήσεως τῶν ληξιαρχικῶν βιβλίων, διότι ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν ληξιαρχικὰ βιβλία, εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐφαρμογὴ οἱασδήποτε διατάξεως στρατολογικοῦ νόμου. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ἄρθρον 3, τοῦ ὁποίου ζητεῖτε τὴν συμπλήρωσιν, ἔχει ἀποδειχθῆ ἐν τῇ πράξει ὅτι οὐδείς ποτε ἱερεὺς μεταβαίνει νὰ κάμῃ δηλώσεις τῶν ἀρρένων, τὰ ὁποῖα ἐγεννήθησαν ἢ ἐβαπτίσθησαν, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, διότι ἕνεκα τῆς ἐπικρατούσης γραφειοκρατίας οὐδέποτε κατορθοῦται αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ λάβωσι τὴν ἀμοιβὴν τῶν 50 λεπτῶν τὰ ὁποῖα τοῖς δίδει ὁ νόμος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δύναται νὰ βεβαιώσῃ πόσον δύσκολον εἶναι δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους νὰ λάβωσι τὴν ἀμοιβήν των αὐτήν. Ἑπομένως, ἀφοῦ τὸ συμφέρον δὲν τοὺς κινεῖ νὰ κάμωσιν αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔχει τόσην μεγάλην σημασίαν, ἀφοῦ ὑποχρέωσις δὲν ὑπάρχει, διότι δὲν ἔχετε ποινὰς ἐναντίον αὐτῶν εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἤθελον προβῆ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος τοῖς ἐπιβάλλει, ἢ πρέπει νὰ ὁρίσητε διὰ τοὺς ἱερεῖς καὶ ποινάς, καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν ἤθελον προβῆ εἰς τὰς δηλώσεις αὐτάς, ἢ νὰ εὑρεθῇ εἷς προχειρότερος τρόπος πληρωμῆς αὐτῶν τῶν ἱερέων. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον ὅλων εἶναι νὰ φροντίσωμεν ὅπως, πάσῃ θυσίᾳ, τακτοποιηθῇ τὸ ζήτημα τῆς τηρήσεως τῶν ληξιαρχικῶν βιβλίων, διότι ἄνευ ληξιαρχικῶν βιβλίων θὰ ἔχωμεν ἐπὶ συνεχῆ σειρὰν ἐτῶν ἀδηλώτους, ἐναντίον τῶν ὁποίων θὰ καταφεύγωμεν εἰς ψηφίσεις νόμων αὐστηροτέρων τοῦ ἑνὸς μετὰ τὸν ἄλλον.

§173Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Τίθεται φραγμὸς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, διότι τὸ παιδίον πρὶν ἢ δηλωθῇ, δὲν δύναται νὰ μεταβῇ εἰς τὸ σχολεῖον.

§174Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Δὲν ἀρκεῖ αὐτό, διότι, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι εἷς γονεὺς δὲν δηλώσῃ τὸ παιδίον του, νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπαγορεύσητε εἰς τὸ παιδίον νὰ μάθῃ γράμματα;

§175ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ μεταβῇ νὰ ἐγγραφῇ πρῶτον καὶ ἔπειτα θὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸ σχολεῖον. Δὲν λέγομεν τοῦτο.

§176Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἀλλὰ πρὸ παντός, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τηρήσωμεν τὰ ληξιαρχικὰ βιβλία, νὰ φροντίσωμεν περὶ τιμωρίας τῶν ἱερέων, ἐὰν δὲν κάμωσι τὰς εἰρημένας δηλώσεις, ἀλλὰ καὶ περὶ ταχυτάτης ἀμοιβῆς αὐτῶν. (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου).

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ στρατιωτικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχή). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως ὑπηρεσίας ἱππωνείας». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχή). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συντάξεως ἀποστρατείας ἕνεκα τραυμάτων ἢ νοσημάτων».

§178Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἀκριβῶς, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον αὐτό, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ διορθώσῃ πολλὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἐνεφανίσθησαν κατὰ τοὺς δύο πολέμους, ἤθελον παρακαλέσει αὐτὸν ὅπως ἀπαλλάξῃ δυστυχεῖς τινας ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἐγείρει ἀγωγὰς κατὰ τοῦ Δημοσίου, παθόντες ἐν τῇ στρατιωτικῇ ὑπηρεσίᾳ, καὶ δὴ ἐν τῇ ἐκτελέσει τῆς ὑπηρεσίας. Ὑπάρχουσι πολλὰ παραδείγματα, ἐγὼ δὲ δύναμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα γνωρίζω προσωπικῶς. Ὑπάρχει εἷς κωφός, ὁ ὁποῖος ἐκωφάθη ἐν τῇ στρατιωτικῇ ὑπηρεσίᾳ· ἐπίσης εἷς, τοῦ ὁποίου ἐξωρύχθη ὑπὸ ἑνὸς ἵππου ὁ δεξιὸς ὀφθαλμός, ἄλλος ὁ ὁποῖος ἔθραυσε τὸν πόδα, διότι ἔπεσεν ἐκ τοῦ πυροβόλου. Ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ὑπόκεινται εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτὴν τῶν τραυματιῶν, περὶ τῶν ὁποίων προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον. Ἑπομένως ἤθελον σᾶς παρακαλέσει, ὅπως, πρὸς ἀποφυγὴν τῶν δικαστικῶν ἐρίδων, προνοήσητε καὶ περὶ αὐτῶν τῶν παθόντων ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἀφοῦ φυσικά, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκθέσεων τῶν νοσοκομείων εἰς τὰ ὁποῖα ἔλαβον τὰς πρώτας βοηθείας, βεβαιωθῇ ὅτι πράγματι ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ καθήκοντός των ἔπαθον.

§179ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ὑποβάλητε τροπολογίαν καὶ θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§180Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον σᾶς παρακαλέσει διὰ τὸ ἑξῆς. Ἔχομεν παράδειγμα ἀξιωματικοῦ, ὁ ὁποῖος ἐφονεύθη ὑπὸ δεκανέως, ἀκριβῶς καθ’ ἣν στιγμὴν διέτασσεν αὐτὸν νὰ μεταβῇ πρὸς ἐκτέλεσιν ὑπηρεσίας. Ὁ δεκανεὺς ἐξηνάγκασεν ἴσως τὸν ἀξιωματικὸν νὰ μὴ φερθῇ ὡς ἔπρεπε, καὶ ὁ ὑπαξιωματικὸς ἐφόνευσε τὸν ἀξιωματικόν, ἀλλ’ αἱ ἀδελφαὶ τοῦ ἀξιωματικοῦ αὐτοῦ, τοῦ φονευθέντος ὑπὸ τοῦ δεκανέως αἰτίᾳ πολέμου, δὲν λαμβάνουσι τὴν σχετικὴν σύνταξιν.

§181ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διατυπώσατε τροπολογίαν.

§182Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπίσης καὶ μία ἄλλη περίπτωσις. Ἐφονεύθη εἷς ἀξιωματικός, οὗτινος ὁ πατὴρ ἔζη ὡς καὶ ἡ μήτηρ. Μετὰ δύο ἡμέρας ἀπὸ τοῦ θανάτου τοῦ ἀξιωματικοῦ ἀπέθανεν ὁ πατήρ. Ἡ μήτηρ τοῦ θανόντος ἐναπέμεινε χήρα μετὰ δύο θυγατέρων, καὶ αὕτη δὲν δικαιοῦται συντάξεως.

§183ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διατυπώσετε καὶ περὶ αὐτοῦ τροπολογίαν. (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου).

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀπονομῆς βαθμοῦ ἐν τῷ Β. Ναυτικῷ εἰς τὸν Διάδοχον τοῦ θρόνου». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον μόνον καὶ ἡ ἀρχή). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἐλαττώσεως τῆς μισθώσεως τῶν φόρων ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων τῶν δήμων κατὰ τὸ ἔτος 1914».

§185ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Νὰ ἀναβληθῇ, διότι εἶπον ὅτι ὡς ἔχει διατυπωθῆ ἡ πρότασις αὐτὴ τοῦ νόμου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτή.

§186Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἡ ἐπιτροπή, ἥτις ἐπεξειργάσατο τὸ νομοσχέδιον, ἔχει ὑποβάλει ἔκθεσιν ὑπὸ ἄλλην διατύπωσιν.

§187Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὄντως, ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει συντάξει μίαν ἄλλην πρότασιν τροποποιοῦσαν αὐτήν, ἥτις δὲν γνωρίζω ἂν ἐτυπώθη.

§188Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἂν διανεμηθῇ ἡ πρότασις αὔριον, θὰ ἐδέχεσθε νὰ συζητηθῇ ἡ ἀρχὴ αὔριον;

§189ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Βεβαιότατα. Ἀλλὰ τὸ ἄλλο εἶναι ζήτημα καθαρῶς κυβερνητικόν, τὸ δὲ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐσκέφθη ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνεται δεκτὴ ἡ πρότασις, ὡς ἔχει.

§190Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς παρεκάλουν τοῦτο ἰδιαιτέρως· νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν κατήρτησεν ἡ ἐπιτροπή, καὶ νὰ φέρητε αὐτὴν εἰς συζήτησιν αὔριον ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ μία ἐσχηματισμένη γνώμη τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ συζητηθῇ αὔριον.

§191ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Μάλιστα.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ πρότασις δι’ αὔριον. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Ῥώμῃ τῇ 26 Μαΐου 1906 συνομολογηθείσης συμφωνίας περὶ βιβλιαρίων ταυτότητος». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχή). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 21 Αὐγούστου 1914 νομοθετικοῦ Β. Δ. περὶ ἀναθέσεως διευθύνσεως καὶ ἐπιθεωρήσεως ἐπιμελητείας εἰς ἀνώτερον ἀξιωματικὸν μαχίμου στόλου». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχή). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Μετσοβείου Πολυτεχνείου». Ἄρθρον 1. (ἀναγινώσκεται).

§193Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Μετ’ ἰδιαιτέρας χαρᾶς, κύριοι Βουλευταί, ὀφείλομεν νὰ χαιρετήσωμεν τὴν ἐμφάνισιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου περὶ ὀργανώσεως τοῦ ἡμετέρου Πολυτεχνείου. Ἦτο καιρὸς νὰ τραπῶμεν εἰς τὰ θετικὰ ἐπαγγέλματα, ἔστω καὶ ἂν πρόκειται ν’ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως· ἦτο καιρὸς νὰ ἀποστρέψωμεν τὸ βλέμμα ἀπὸ τοῦ Πανεπιστημίου, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπαραχόρτασε μὲ ἰατρούς, δικηγόρους καὶ φιλολόγους, καὶ νὰ δημιουργήσωμεν ἵδρυμα ἰσότιμον καὶ συμπληρωματικὸν αὐτῷ ἢ μᾶλλον νὰ δημιουργήσωμεν ἓν ἀντίδοτον αὐτοῦ, ὥστε νὰ παύσῃ ἡ βιομηχανία τῶν θεσιθηρικῶν καὶ ἀντιπροοδευτικῶν ἐκείνων ἐπαγγελμάτων, οἷα κατήντησεν αὐτὰ ἡ ὑπερπαραγωγή, ἦτο καιρός, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἐπιδοθῶμεν εἰς τὰ θετικὰ ἐπαγγέλματα, διότι ἐκ τούτων ἐκπορεύεται ἡ κοινωνικὴ εὐημερία καὶ πρόοδος. Καὶ παραλλήλως πρὸς τὴν ἐπὶ τὸ θετικώτερον ἀναδιοργάνωσιν τῆς ἀνωτάτης ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως, εἶναι ἀνάγκη νὰ μεριμνήσωμεν καὶ περὶ τοιαύτης μεταρρυθμίσεως καὶ τῆς μέσης καὶ κατωτάτης, διὰ νὰ μεταδώσωμεν εἰς ἅπαντα τὰ κοινωνικὰ στρώματα μίαν κατεύθυνσιν θετικῆς μορφώσεως ἐκ τῆς ὁποίας ἐξαρτᾶται τὸ μέλλον καὶ ἡ ἀνάπτυξις τῆς χώρας μας. Εἶναι ἀνάγκη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ τραπῇ εἰς τὰ τεχνικὰ καὶ τὰ πλουτοπαραγωγικὰ ἐπαγγέλματα, καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης δὲν θὰ ἦτο ἀπὸ σκοποῦ νὰ ἐξετάσωμεν ἐν πρώτοις τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Χώρα μας ὑστερεῖ εἰς τοιαῦτα ἔργα. Ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι Χώρα βιομηχανική. Μήπως διότι δὲν ἔχει πρώτας ὕλας; Ὄχι· ἔχει ἀρκετάς, ὡς θέλω ἀναφέρει κατωτέρω τινάς. Μήπως διότι στερεῖται δυνάμεως πρὸς κατεργασίαν τῶν ὑλῶν ἐκείνων; Ἐν μέρει ναὶ καὶ ἐν μέρει ὄχι. Ἐν μέρει ναί, διότι στερεῖται λιθάνθρακος, καὶ ἐν μέρει ὄχι, διότι εὐμοιρεῖ ὑδατίου δυνάμεως. Ἀλλὰ καὶ τὴν ἔλλειψιν λιθάνθρακος ἠδύνατο πιθανῶς νὰ ἀναπληρώσῃ κατὰ μέγα μέρος διὰ τῆς καλλιεργείας τοῦ ἰδίου αὐτῆς ἄνθρακος, τοῦ λιγνίτου, ἐξ ἄλλου δὲ τὰ ἀκατέργαστα βιομηχανικὰ προϊόντα αὐτῆς εἶναι ἐν μέρει πλουσιώτερα ἢ ὥστε νὰ μὴ δύνανται νὰ ὑφίστανται δαπάνας ἐξαγωγῆς. Μήπως ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι Χώρα βιομηχανική, διότι δὲν ἔχει καταλλήλους συνθήκας μεταφορᾶς; Τὸ ἐναντίον· σπανίως Χώρα ἐπροικίσθη τόσον εὐνοϊκῶς παρὰ τῆς φύσεως μὲ τοιαύτας συνθήκας ὅσον ἡ Ἑλλάς. Δὲν γνωρίζω μάλιστα ἄλλον τόπον καλλίτερον πεπροικισμένον, διότι γεωγραφικῶς ἡ Ἑλλάς, ἑνώνουσα δύο κόσμους, τὴν Εὐρώπην καὶ τὴν Ἀσίαν, κεῖται ἐν τῷ κέντρῳ αὐτῶν, ἐξ ἄλλου δὲ ἡ κατάτμησις αὐτῆς εἰς ὄρη, κοιλάδας, πεδιάδας, κόλπους καὶ νήσους εἶναι οὕτω βαθεῖα καὶ πολυσχιδής, ὥστε δὲν ὑπάρχει κορυφή πως ὑψηλὴ ἐν Ἑλλάδι, ἐκ τῆς ὁποίας νὰ μὴ εἶναι ὁρατὴ ἡ θάλασσα. Μὴ τυχὸν ἡ Ἑλλὰς στερῆται τῶν καταλλήλων ἐργατῶν καὶ δι’ αὐτὸ δὲν εἶναι Χώρα βιομηχανική; Διότι καὶ τὸ ἐργατικὸν προσωπικὸν βαρύνει καὶ πολὺ μάλιστα, εἰς τὴν πλάστιγγα, προκειμένου περὶ βιομηχανίας, διότι οὐχὶ πᾶς ἐργάτης εἶναι κατάλληλος διὰ τοιαύτας ἐργασίας. Ἀλλ’ οὔτε ὁ λόγος οὗτος εἶναι σοβαρός, διότι τὸ Λαύριον μὲ τὴν ὑπερτεσσαρακονταπενταετῆ πεῖράν του ἀπέδειξεν ὅτι ὁ Ἕλλην δύναται νὰ μορφωθῇ εἰς δεξιώτατον ἐργάτην. Ἢ μήπως ἡ ἔλλειψις τῆς βιομηχανίας προέρχεται ἐξ ἐλλείψεως κεφαλαίων; Διὰ μίαν καλὴν ἐπιχείρησιν ὑπάρχουσι πάντοτε κεφάλαια, ἂν ὄχι πάντοτε ἑλληνικά, πάντως ὅμως πάντοτε ξένα. Μὴ ἆρά γε στερώμεθα βιομηχανίας, διότι δὲν ἔχομεν κατάλληλον νομοθεσίαν; Καὶ μὲ τὴν χειροτέραν νομοθεσίαν εἷς τόπος εἰμπορεῖ νὰ ἀκμάσῃ βιομηχανικῶς, ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχωσιν αἱ ἄλλαι συνθῆκαι πρὸς τοῦτο. Καὶ πρὸς ἀπόδειξιν σᾶς φέρω τὰ τῆς μεταλλείας μας, ἡ ὁποία ἀνεπτύχθη ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τοῦ ἐν μακαρίᾳ τῇ λήξει μεταλλευτικοῦ νόμου τοῦ 1861, καίτοι οὗτος ἦτο ἀτελὴς καὶ ὀπισθοδρομικός. Κατὰ τὴν γένεσίν του ὁ νόμος ἐκεῖνος εὗρε τὴν μεταλλευτικήν μας παραγωγὴν μὲ ἀξίαν κατωτέραν τῶν δύο ἑκατομμυρίων φράγκων κατ’ ἔτος, κατὰ δὲ τὴν κατάργησίν του, τῷ 1910 ἡ παραγωγὴ αὐτὴ ὑπερέβαινε τὰ εἴκοσιν ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ τίς λοιπὸν ὁ λόγος διὰ τὸ ὁποῖον ἡ Ἑλλὰς στερεῖται ἐπαρκοῦς βιομηχανίας; Ὁ λόγος εἶναι, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς στερεῖται τῆς καταλλήλου προπαιδείας εἰς θετικὰς γνώσεις, στερεῖται τῆς καταλλήλου μορφώσεως διὰ τῶν λεγομένων θετικῶν ἢ φυσικῶν ἐπιστημῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἡ βάσις τῆς βιομηχανίας, καὶ ἐν γένει τῆς πλουτοπαραγωγῆς. Καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου σᾶς ἀναφέρω ὅτι ἐπιτροπαὶ ἐκ Γάλλων συσταθεῖσαι ποτε πρὸς ἐξέτασιν τῶν λόγων, δι’ οὓς ἡ χημικὴ βιομηχανία ἔλαβε τοσαύτην κολοσσιαίαν ἀνάπτυξιν ἐν Γερμανίᾳ, ἀπεφάνθησαν μετὰ μακρὰν καὶ ἐπισταμένην ἐπιτόπιον ἔρευναν, ὅτι τὸ τοιοῦτον ὠφείλετο εἰς τὴν μεγάλην διάδοσιν τῆς Χημείας ἐν Γερμανίᾳ. Παρόμοιόν τι, ἀλλὰ κατ’ ἀντίστροφον λόγον, συμβαίνει καὶ παρ’ ἡμῖν. Στερούμεθα βιομηχανίας, διότι στερούμεθα φυσικῶν γνώσεων, καὶ ἐν ᾧ τὰ ἄλλα Κράτη φροντίζουσι νὰ καλλιεργῶσιν ὅσον ἔνεστι τὰς γνώσεις ταύτας ἐν τοῖς σχολείοις των, ἡμεῖς ὡς μόνην μόρφωσιν ἐν τοῖς ἰδικοῖς μας ἐξακολουθοῦμεν νὰ παρέχωμεν τὴν Γραμματικήν, τὸ Συντακτικόν, τὰ σχόλια καὶ τὰς ἐτυμολογίας καὶ τὰς ἄλλας ἀνοησίας, αἵτινες εἶναι ἱκαναὶ νὰ καταστήσωσι μεθαύριον τὸν μαθητὴν ἄχρηστον θεσιθήραν ἀλλ’ οὐχὶ χρήσιμον πολίτην εἰς ἑαυτὸν καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν. Ἀλλὰ καὶ τὰ ὀλίγα διδασκόμενα φυσικὰ μαθήματα ἐν τοῖς σχολείοις μας θὰ ἐκπλαγῆτε, κύριοι Βουλευταί, ἂν σᾶς εἴπω ὅτι διδάσκουσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον φιλόλογοι, μηδεμίαν ἁρμοδιότητα, μηδεμίαν ἰδέαν ἔχοντες αὐτῶν. Χθὲς δ’ ἀκόμη ἐψηφίσαμεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νόμον, ὅπως ἄρωμεν τὸ ἄτοπον τοῦτο, ἀναθέτοντες τὴν διδασκαλίαν τῶν φυσικῶν μαθημάτων τοῦ λοιποῦ εἰς ἁρμοδίους διδάκτορας τῆς Φυσιογνωσίας. Ἀλλ’ ἡ ἔκπληξίς σας θὰ κορυφωθῇ, ἂν σᾶς ἀποκαλύψω ὅτι οἱ ὑπάρχοντες εἰδικοὶ τῶν φυσικῶν μαθημάτων, ἤτοι οἱ διδάκτορες τῆς Φυσιογνωσίας χρησιμοποιοῦνται κυρίως, οὐχὶ εἰς διδασκαλίαν τῶν μαθημάτων τῆς εἰδικότητός των ἀλλ’ εἰς διδασκαλίαν φιλολογικῶν μαθημάτων, διοριζόμενοι ἑλληνοδιδάσκαλοι. Οἱ φιλόλογοι λοιπὸν διδάσκουσι τὰ Φυσικά, οἱ δὲ Φυσικοὶ τὰς Φιλολογικά, ὡς δηλ. νὰ λέγωμεν οἱ δικηγόροι κάμνουσι τὸν ἰατρὸν οἱ δὲ ἰατροὶ τὸν δικηγόρον. Εἴδετε σεῖς ποτε μεγαλείτερον τραγέλαφον, ἠκούσατέ ποτε τερατωδέστερον πρᾶγμα; Ὑπὸ τοιούτους ὅρους οὐ μόνον σχεδὸν παντελοῦς ἐλλείψεως φυσιογνωστικῆς μορφώσεως παρ’ ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ στρεβλοῦς μεταδόσεως τῶν ὀλίγων φυσικῶν μαθημάτων οὐδόλως ἄπορον, ἂν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς στερεῖται τελείως προπαιδείας καὶ κλίσεως πρὸς τὰ θετικὰ ἐπαγγέλματα, τῶν ὁποίων ἀγνοεῖ τὴν μεγάλην ὠφελιμότητα, ἀγνοεῖ τὴν πλουτοπαραγωγικὴν ἀξίαν, διὰ νὰ μὴ ἐπεκταθῶ ἐνταῦθα εἰς ἄλλας ἀρετὰς αὐτῶν. Καὶ ἤδη ἂς ἐξετάσωμεν εἰδικώτερον τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Πρὸς ταῖς ὑπαρχούσαις Σχολαῖς τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν καὶ τῶν μηχανουργῶν τὸ νομοσχέδιον ἱδρύει δύο ἄλλας ἀκόμη ἀνωτέρας, ἤτοι τὴν Σχολὴν τῶν Ἀρχιτεκτόνων καὶ τὴν Σχολὴν τῶν Ἠλεκτρολόγων καὶ τηλεγραφομηχανικῶν. Προνοεῖ δὲ καὶ περὶ ἱδρύσεως τριῶν κατωτέρων σχολῶν, ἤτοι ἑνὸς σχολείου ἐργοδοτῶν, ἑτέρου γεωμετρῶν καὶ τρίτου τηλεγραφητῶν. Ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου γίνεται λόγος καὶ περὶ δύο ἄλλων ἀνωτέρων σχολῶν, τῆς τῶν χημικομηχανικῶν καὶ τῆς τῶν μεταλλειολόγων μηχανικῶν. Δὲν περιλαμβάνονται ὅμως αὗται εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι προβάλλεται τὸ μὲν ἡ ἔλλειψις ἐπαρκοῦς διδακτικοῦ προσωπικοῦ, τὸ δὲ ἰδίᾳ οἰκονομικοὶ λόγοι. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν σχολὴν τῶν μεταλλειομηχανικῶν, οὐδ’ ἐγώ εἰμι τῆς γνώμης νὰ ἱδρύσωμεν τοιαύτην, ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον, διότι δὲν ἔχομεν καὶ τόσον πολλὰ μεταλλεῖα ἐν Ἑλλάδι, δικαιολογοῦντα τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς. Τὰ τοιαῦτα ἄλλως τε ἱδρύματα ἀποτελοῦσι συνήθως ἐν Εὐρώπῃ ἴδια κέντρα, μάλιστα δὲ ἡ ἐν τῇ Σαξωνικῇ Φραϋβέργῃ ἀνωτέρα μεταλλευτικὴ σχολὴ (Bergakademie) ἀποτελεῖ μόνη της ὁλόκληρον Πολυτεχνεῖον, ὑποδιαιρουμένη εἰς τέσσαρας ἄλλας ἀνωτέρας σχολάς. Τοὐναντίον ὅμως θεωρῶ ἐνδεδειγμένον νὰ ἱδρύσωμεν ἓν κατώτερον μεταλλευτικὸν σχολεῖον καὶ θὰ παρεκάλουν συνεπῶς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν νὰ προσθέσῃ εἰς τὰ τρία κατώτερα σχολεῖα τοῦ νομοσχεδίου καὶ τέταρτον, τὸ μεταλλευτικόν: περίπου κατὰ τὸ ὑπόδειγμα τῆς ἐν τῇ Σαξωνικῇ Φραϋβέργῃ Bergschule, ἡ ὁποία παρασκευάζει τὸ κατώτερον προσωπικὸν ἐπιβλέψεως τῶν μεταλλείων τῆς Γερμανίας. Διότι ἡ Ἑλλὰς μὲ τὴν πεντηκοντάδα περίπου τῶν μεταλλείων της, τὰ ὁποῖα παράγουσι προϊόντα ἀξίας ἄνω τῶν εἴκοσι ἑκατομμυρίων φράγκων κατ’ ἔτος, ἀπασχολεῖ πλέον τῶν δέκα χιλιάδων ἐργατῶν, δι’ οὓς ἀπαιτεῖται οὐκ ὀλίγος ἀριθμὸς κατωτέρου προσωπικοῦ ἐποπτείας καὶ καθοδηγίας τῶν ἐργατῶν. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀνωτέραν σχολὴν τῶν χημικομηχανικῶν, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας νὰ διαφωνήσω πρὸς αὐτὸν ὡς πρὸς τὴν ἵδρυσίν της, διότι ἐγὼ ἐπιθυμῶ τὴν ἵδρυσιν μιᾶς τοιαύτης σχολῆς ἀπὸ τοῦδε. Οἱ οἰκονομικοὶ λόγοι δὲν πρέπει νὰ μᾶς φοβίσωσι πρὸς τοῦτο, διότι ἡ τοιαύτη σχολὴ θὰ ἀποδώσῃ πολλαπλασίως τὰς δαπάνας της, διότι ἀληθῶς, ὅπως εἶναι συγκεκροτημένον τὸ νομοσχέδιον, εὐνοεῖ μόνον τὴν τέχνην, οὐχὶ δὲ καὶ τὴν βιομηχανίαν, ὑπὲρ τῆς ὁποίας δὲν μεριμνᾷ ἐπαρκῶς. Ἐκ τῶν τεσσάρων ἀνωτέρων σχολῶν, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἀποτελῆται τὸ Πολυτεχνεῖον, ἡ τῶν Πολιτικῶν Μηχανικῶν, ἡ τῶν Μηχανουργῶν καὶ ἡ τῶν Ἀρχιτεκτόνων, ἀφορῶσι μόνον εἰς τὴν τέχνην, μὴ ἔχουσαι ἄμεσον σχέσιν πρὸς τὴν βιομηχανίαν. Τὸ νέον Πολυτεχνεῖον θὰ εἶναι πολὺ ἑτεροβαρές, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἀμφοτεροβαρές, ἔπρεπε νὰ μεριμνᾷ ἐξ ἴσου καὶ περὶ τῆς βιομηχανίας, τοῦ κυρίου τούτου κλάδου τῆς πλουτοπαραγωγῆς, ὅπως, φέρ’ εἰπεῖν, μεριμνῶσι καὶ τὰ Γερμανικὰ Πολυτεχνεῖα, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνουσι συνήθως ἕξ ἀνωτέρας σχολάς, μεταξὺ τῶν ὁποίων τὴν τῆς Χημικῆς βιομηχανίας καὶ τὴν τῆς ἀγρονομίας μετ’ ἄλλων συναφῶν πρὸς ταύτην κλάδων. Ὀφείλομεν λοιπὸν καὶ ἡμεῖς νὰ θεραπεύσωμεν κατὰ δύναμιν καὶ τὴν βιομηχανίαν μας, διὸ καὶ ἐπιθυμῶ νὰ συστήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν νὰ μὴ διστάσῃ νὰ ἱδρύσῃ ἀπὸ τοῦδε καὶ τὴν πέμπτην σχολὴν τῶν χημικομηχανικῶν καὶ νὰ εἶναι βέβαιος ὅτι ἡ σχολὴ αὕτη θὰ ἀποδώσῃ πλουσιώτατα τὰς δαπάνας της. Διότι δέον νὰ ἐννοήσωμεν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ βιομηχανία κατὰ τοὺς διαφόρους αὐτῆς κλάδους εἶναι σήμερον ὁ κυριώτερος μοχλὸς τῆς ἰσχύος καὶ τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἐθνῶν. Γεωργία, βιομηχανία, ἐμπόριον, ἰδοὺ ἡ τριλογία, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται σήμερον ἡ ὑλικὴ εὐημερία, καὶ συνεπῶς καὶ ἡ πνευματικὴ ἀνάπτυξις, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἡ ἠθικὴ ἀνεξαρτησία τῶν λαῶν. Οἱ τρεῖς αὐτοὶ παράγοντες ἀπεργάζονται τὸν πλοῦτον μιᾶς Χώρας ἐξ οὗ ἀπορρέει πᾶν ἀγαθόν, ἐφ’ οὗ θεμελιοῦται τὸ μεγαλεῖον, αὐτὴ ἡ ὕπαρξις τῆς Χώρας. Ἐπὶ τῶν τριῶν τούτων στοιχείων διεξάγεται σήμερον ἡ διεθνὴς βιοπάλη, ἐκεῖνοι δὲ οἱ λαοὶ διεξάγουσιν ἐπιτυχέστερον τὸν εἰρηνικὸν τοῦτον ἀγῶνα καὶ ἐπικρατοῦσι τῶν λοιπῶν, ὅσοι εἶναι καλλίτερον ἐφοδιασμένοι μὲ αὐτά. Ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ πόλεμοι, ὡς ἀπώτερα αἴτια ἔχουσι λόγους οἰκονομικῆς καὶ πλουτολογικῆς ἐπικρατήσεως. Ἰδιαιτέρως δὲ ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες ὀφείλομεν εἴπερ ποτε ἢ ἄλλοτε νὰ καλλιεργήσωμεν ὅσον ἔνεστι τὰς πλουτοπαραγωγικάς μας δυνάμεις, διότι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῶν δύο ἐνδόξων πολέμων μας εἰσήλθομεν εἰς νέον στάδιον διεθνοῦς βιοπάλης, πολὺ δεινότερον ἢ τὸ πρίν. Ἔχομεν ἀνάγκην στρατοῦ καὶ στόλου διὰ νὰ διατηρήσωμεν τὰ κτηθέντα καὶ νὰ διεκδικήσωμεν περαιτέρω ἐθνικὰ δίκαια. Ἀλλ’ αἱ στρατιωτικαὶ καὶ ναυτικαὶ ἐκεῖναι θυσίαι ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὰ οἰκονομικά μας, τὰ δὲ οἰκονομικά μας ἐξαρτῶνται πάλιν ἀπὸ τὴν πλουτοπαραγωγήν μας. Μόνον ἂν ἀναπτύξωμεν τὸν φυσικὸν πλοῦτον τῆς Χώρας μας, θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀντεπεξέλθωμεν ἐπιτυχῶς εἰς τὰς οἰκονομικὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας δημιουργεῖ ἡ ἑδραίωσις μιᾶς ἐθνικῆς πολιτικῆς. Ἡ πολιτική μας πρέπει νὰ εἶναι πρωτίστως πλουτοπαραγωγικὴ πολιτική. Ἰδοὺ οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἐπιμένω εἰς τὴν ἵδρυσιν μιᾶς βιομηχανικῆς σχολῆς ἐν τῷ νέῳ Πολυτεχνείῳ μας, ἡ ὁποία μέλλει νὰ δώσῃ μεγάλην ὤθησιν εἰς τὴν καλλιεργίαν τοῦ φυσικοῦ μας πλούτου. Καὶ ἤδη προβάλλεται τὸ ἐρώτημα· μέχρι τίνος σημείου δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ καταστῇ Χώρα βιομηχανική; Διότι μὴ λησμονῶμεν ὅτι ὑπό τινα ἔποψιν αἱ βιομηχανικαὶ Χῶραι γεννῶνται· δὲν γίνονται. Κατ’ ἐξοχὴν βιομηχανικαὶ Χῶραι εἶναι ἡ Ἀγγλία, μετὰ σχεδὸν 50% βιομηχανικῶν ἐπαγγελμάτων, καὶ τὸ Βέλγιον, μετὰ ὑπερτεσσαράκοντα. Χῶραι εἰς ἃς ἡ βιομηχανία ἰσοφαρίζει περίπου τὴν γεωργίαν, εἶναι αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, ἡ Γερμανία, ἡ Γαλλία, ἡ Ἑλβετία. Χῶραι κατ’ ἐξοχὴν γεωργικαὶ εἶναι ἡ Ἰταλία, ἡ Ρωσσία, ἡ Αὐστρία κτλ. Ἡ δὲ Ἑλλὰς μέχρι τίνος βαθμοῦ βιομηχανικότητος ἠμπορεῖ νὰ φθάσῃ; Δύναται νὰ γίνῃ κατ’ ἐξοχὴν βιομηχανικὴ Χώρα; Δὲν τολμῶ νὰ βεβαιώσω τοῦτο, δύναμαι ὅμως νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι ἠμπορεῖ νὰ προαγάγῃ τὴν βιομηχανίαν της εἰς πολὺ ὑψηλότερον ἐπίπεδον, ἀφ’ ὅ τι πράττει τοῦτο τώρα, διότι ἡ Ἑλλὰς ἔχει πάντα τὰ στοιχεῖα πρὸς τοῦτο. Πρώτας ὕλας, δύναμιν, μεταφορικὰς συνθήκας, εὔπλαστον ἐργατικὸν ὑλικόν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἐξηντλοῦντο αἱ πρῶται αὐτῆς ὗλαι, πάλιν ἡ Ἑλλὰς θὰ ἠδύνατο νὰ μὴ ἀπολέσῃ τὴν βιομηχανικήν της ἀκμὴν ποριζομένη ἔξωθεν τὰς ὕλας ταύτας λόγῳ τῶν ἐκτάκτων αὐτῆς μεταφορικῶν συνθηκῶν, ὅπως, ἐπὶ παραδείγματι, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἡ Ἀγγλία οὐδὲν ἀπέβαλεν ἐκ τῆς βιομηχανικότητός της μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τῶν σιδηρομεταλλευμάτων αὐτῆς, διότι εἰς τὰ κέντρα της, τὰ ὁποῖα ἐτροφοδοτοῦντο δι’ ἐκείνων εἰσάγει τώρα ἔξωθεν ἄλλα. Ἀλλὰ καὶ τὸν ἄνθρακά της ἂν ἔχανεν ἡ Ἀγγλία, θὰ ἐξηκολούθει διὰ τὸν αὐτὸν λόγον νὰ εἶναι Χώρα βιομηχανική. Τοῦτο δεικνύει εἰς ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι στερούμεθα τοιαύτης ὕλης, πόσον αἱ κατάλληλοι συνθῆκαι μεταφορᾶς, μὲ τὰς ὁποίας δαψιλῶς ἐπροικίσθημεν ὑπὸ τῆς φύσεως, εὐνοοῦσι τὴν βιομηχανικὴν ἀκμὴν μιᾶς Χώρας, δυναμένης νὰ εἰσάγῃ τὰς ὕλας ἔξωθεν. Δὲν θὰ ἦτο ἴσως, κύριοι Βουλευταί, ἀπὸ σκοποῦ, εἰς ἐπίρρωσιν τῶν ἰσχυρισμῶν μου τούτων νὰ σᾶς ἀναφέρω μερικὰ γεγονότα, μαρτυροῦντα ὅτι ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ ἀποβῇ Χώρα σημαντικῶς βιομηχανική. Ἠδυνάμην οὕτω νὰ ἀπαριθμήσω πολλὰς πρώτας ὕλας ἔκ τε τῆς ἀνοργάνου καὶ ἐνοργάνου φύσεως, δυναμένας νὰ ὑποστῶσι πλουτοπαραγωγικὴν ἐπεξεργασίαν, ἀλλὰ θὰ σᾶς ἐκούραζα πολύ. Διὰ τοῦτο θὰ περιορισθῶ εἰς τρία μόνον σημεῖα, τὰ καὶ σπουδαιότερα. Τὰ ἀντικείμενα ταῦτα εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς ἄνθραξ, ἡ ὑδάτιος δύναμις καὶ ἡ σιδηρομεταλλουργία. Ἡ Ἑλλὰς στερεῖται λιθάνθρακος, ὁ ὁποῖος μετὰ τοῦ σιδήρου ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τοῦ νεωτέρου πολιτισμοῦ· οὐδ’ ὑπάρχει, φρονῶ, ἐλπὶς νὰ ἀνεύρωμεν τοιοῦτον, παρὰ τὴν ὕπαρξιν στρωμάτων τῆς λιθανθρακοφόρου περιόδου παρ’ ἡμῖν. Ἔχει ὅμως ἓν ἄλλο εἶδος ἄνθρακος, τὸν λιγνίτην, πολὺ μὲν ὑποδεέστερον ἐκείνου, ἀλλὰ δυνάμενον μ’ ὅλον τοῦτο νὰ ἀντικαταστήσῃ κατὰ μέγα μέρος αὐτόν, ὑπὸ ὡρισμένας τινὰς προϋποθέσεις. Ὁ λιγνίτης, περὶ τοῦ ὁποίου ἄλλοτε ἠσχολήθην, ἀπαντᾶται ἐντὸς τῶν νεογενῶν στρωμάτων τῆς Ἑλλάδος εἰς πλεῖστα ὅσα μέρη, ἀλλὰ δὲν γνωρίζομεν ἀκόμη οὔτε τὴν ἔκτασιν, οὔτε τὸ πάχος, οὔτε τὸ ποιὸν τῶν κοιτῶν του, πλὴν μεμονωμένων ἐξαιρέσεων. Δὲν γνωρίζομεν συνεπῶς, πρῶτον, ἂν αἱ κοῖται δύνανται νὰ δώσωσι μεγάλα ποσὰ λιγνίτου, ἐξασφαλίζοντα τὴν κατανάλωσιν αὐτοῦ, δεύτερον, ἂν αἱ παραγωγικαὶ τοῦ λιγνίτου δαπάναι, εἶναι ἀρκετὰ μικραί, ὥστε νὰ ἐπιτρέπωσι τὴν χρησιμοποίησιν αὐτοῦ, καὶ τρίτον διὰ τίνας χρήσεις εἶναι κατάλληλα τὰ διάφορα εἴδη τῶν λιγνιτῶν. Διὰ νὰ ἀποφανθῶμεν περὶ τοῦ ἂν οἱ ἑλληνικοὶ λιγνῖται εἶναι ἐκμεταλλεύσιμοι, πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν τὴν ἔρευναν ἀπὸ τῶν τριῶν τούτων σημείων. Ἐὰν τὰ ἀποτελέσματα ἦσαν ἱκανοποιητικά, ὁ ἑλληνικὸς λιγνίτης ἠδύνατο νὰ ἀποβῇ πηγὴ πλούτου διὰ τὴν Χώραν μας, ὡς ἀπέβη ὁ Γερμανικὸς διὰ τὴν Γερμανίαν, διότι σήμερον ὁ λιγνίτης χρησιμοποιεῖται κατὰ πολλοὺς τρόπους· πρῶτον ὡς ἀκατέργαστος καύσιμος ὕλη, δεύτερον ὑπὸ μορφὴν πλίνθων, τρίτον δὲ εἰς προϊόντα ἀποστάξεως. Ὡς ἀκατέργαστος ὁ λιγνίτης πρέπει νὰ εἶναι πολὺ καλῆς ποιότητος, ὡς ὁ Κυμαϊκός. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει θὰ ἠδύνατο πρὸ παντὸς νὰ ἀντικαταστήσῃ παρ’ ἡμῖν τὸν ἔξωθεν εἰσαγόμενον Κάρδιφ εἰς τὴν χρῆσιν τῶν ἐργοστασίων καὶ ἰδίως τῆς ἀκτοπλοϊκῆς μας ναυτιλίας. Πρὸς τοῦτο θὰ ἐχρειάζετο μία ἁπλῆ τροποποίησις τῶν ἐσχαρῶν τῶν ἀτμολεβήτων (αἱ ὁποῖαι τώρα εἶναι κατεσκευασμέναι διὰ λιθάνθρακας) καὶ μία περισσοτέρα ἐργασία τῶν θερμαστῶν εἰς τὸ νὰ ῥίπτωσι περισσότερον ποσὸν λιγνίτου εἰς τὰς μηχανὰς διὰ νὰ ἐπιφέρωσι τὸ αὐτὸ θερμαντικὸν ἀποτέλεσμα μὲ τὸ ὀλιγώτερον τοῦ λιθάνθρακος, ἀφοῦ οὗτος εἶναι θερμαντικώτερος ἐκείνου. Θὰ ἐχρειάζετο ἀκόμη καὶ ἡ ἵδρυσις λιγνιταποθηκῶν ἐν τοῖς κυριωτέροις κέντροις τῆς προσεγγίσεως τῶν ἀτμοπλοίων τῆς ἀκτοπλοΐας μας ὅπως ἀνθρακεύωσι. Διότι μία συχνὴ ἀνθράκευσις θὰ ἦτο ἀναγκαία πρὸς ἐξοικονόμησιν τοῦ χώρου τοῦ ἀτμοπλοίου, ἀφοῦ ὁ λιγνίτης θὰ κατελάμβανεν περισσότερον χῶρον ἀποθηκεύσεως ἐν τῷ ἀτμοπλοίῳ παρ’ ὅ,τι καταλαμβάνει τώρα ὁ λιθάνθραξ, ὡς ὀλιγώτερον θερμαντικὸς αὐτοῦ. Διὰ τὸν αὐτὸν λόγον δὲν θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένη ἡ χρῆσις τοῦ λιγνίτου δι’ ἀτμόπλοια προωρισμένα διὰ μακροὺς πλόας, ὁπότε ἀπαιτεῖται ἡ ἐξοικονόμησις ὅσον οἷόν τε περισσοτέρου χώρου διὰ τὰ ἐμπορεύματα. Ἡ ἐκ τοιαύτης τινὸς χρησιμοποιήσεως τοῦ ἑλληνικοῦ λιγνίτου ὠφέλεια, θὰ ἦτο σημαντική, ἂν ἀναλογισθῶμεν τὰ ποσὰ λιθάνθρακος, τὰ ὁποῖα καταναλίσκει κατ’ ἔτος ἡ βιομηχανία καὶ ἡ ἀτμήρης ἀκτοπλοΐα μας. Τοιοῦτος δὲ λιγνίτης κατάλληλος ὡς ἀκατέργαστος, εἶναι ὁ τῆς Κύμης. Ἀλλὰ θὰ μὲ ἐρωτήσητε· διατί λοιπὸν δὲν ηὐδοκίμησεν εἰς τοιαύτην χρῆσιν; Δὲν ηὐδοκίμησε διὰ δύο λόγους· πρῶτον, ἕνεκα τῶν μεγάλων αὐτοῦ παραγωγικῶν δαπανῶν, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων εἶναι ἡ τιμὴ πωλήσεως αὐτοῦ ὑπέρογκος, καὶ δεύτερον ἕνεκα τοῦ ἀκανονίστου τῆς παραγωγῆς του καὶ τῆς ἔστιν ὅτε διακοπῆς τῆς ἐκμεταλλεύσεώς του· διότι μὲ τιμὴν πωλήσεως 25–26 δραχμῶν κατὰ τόννον, οἵα ἦτο, ἐπὶ παραδείγματι, πρὸ τῆς τελευταίας διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν του, ἢ μὲ τιμὴν 22 δραχμῶν, οἵα εἶναι, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, σήμερον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντικαταστήσῃ, οὐδὲ κἂν νὰ συναγωνισθῇ τὸν λιθάνθρακα, καθόσον, ἂν ὁ λιθάνθραξ πωλεῖται παρ’ ἡμῖν πρὸς 30 ἢ 32 δραχμὰς κατὰ μέσον ὅρον τὸν τόννον, εἶναι ἐφθηνότερος τοῦ Κυμαϊκοῦ ἄνθρακος, πωλουμένου μὲ τὴν τιμὴν τῶν 22 δραχμῶν. Τοῦτο δὲ διότι, τῆς θερμαντικῆς δυνάμεως τοῦ Κάρδιφ οὔσης ἡμίσειαν φορὰν μεγαλειτέρας τῆς τοῦ Κυμαϊκοῦ, καὶ τοῦτο γνωρίζομεν ἐκ πείρας, ἂν ἀναγάγωμεν ὑπὸ ἴσην θερμαντικὴν δύναμιν ἀμφοτέρους τοὺς ἄνθρακας, παρατηροῦμεν ὅτι ὁ μὲν Κάρδιφ τιμᾶται 1 ἐπὶ 32 ἴσον 32 δραχμάς, ὁ δὲ Κυμαϊκὸς πράγματι 1.5 ἐπὶ 22 ἴσον 33 δραχμάς. Ἐξ ἄλλου τίς βιομήχανος καὶ τίς ἀτμοπλοΐα θὰ ἐλάμβανε τὴν ἀπόφασιν νὰ μετατρέψῃ τὰς ἐσχάρας τῶν λεβήτων της διὰ τὴν χρῆσιν Κυμαϊκοῦ ἄνθρακος, χωρὶς νὰ ἔχῃ προηγουμένως ἐξησφαλισμένην μεγάλην καὶ τακτικὴν παραγωγήν; Ὁ δεύτερος τρόπος χρησιμοποιήσεως τοῦ λιγνίτου εἶναι, ὡς προεῖπον, ὁ ὑπὸ μορφὴν πλίνθων. Διὰ τὴν τοιαύτην μετασκευὴν εἶναι κατάλληλος ὁ πρόστυχος λιγνίτης, ἀρκεῖ νὰ περιέχῃ ὡρισμένην δόσιν ἀσφαλτωδῶν οὐσιῶν. Τότε ἀποξηραίνουσιν αὐτὸν καὶ τὸν κονιοποιοῦσι, τὴν δὲ κόνιν μεταβάλλουσι δι’ ἰσχυρᾶς πιέσεως ἐντὸς εἰδικῶν μηχανημάτων εἰς πλίνθους, ὁπότε αἱ ἀσφαλτώδεις ἐκεῖναι οὐσίαι τηκόμεναι, ὡς ἐκ τῆς ἰσχυρᾶς θλίψεως, συγκολλῶσι τοὺς κόκκους τῆς κόνεως εἰς συμπαγῆ μάζαν, τὰς πλίνθους. Ὅθεν ἡ πλινθοποίησις γίνεται ἄνευ προσθέτου τινὸς κολλητικῆς ὕλης. Εἰς δύο κυρίως χρήσεις εἶναι κατάλληλοι αἱ πλίνθοι τοῦ λιγνίτου· πρῶτον εἰς τὴν οἰκιακὴν οἰκονομίαν καὶ δεύτερον εἰς τὰς ἀεριομηχανάς. Ἄν ἐπὶ παραδείγματι ἠδυνάμεθα νὰ μετασκευάσωμεν τοὺς ἡμετέρους λιγνίτας εἰς πλίνθους, θὰ ἐλύομεν ἓν μέγα οἰκονομικὸν ζήτημα παρ’ ἡμῖν, τὸ τῆς καυσίμου ὕλης εἰς τὰς οἰκίας μας καὶ τὰς ἄλλας οἰκονομίας. Σήμερον χρησιμοποιοῦμεν ξυλάνθρακα, τὸν ὁποῖον ἀγοράζομεν πρὸς 20 καὶ 30 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, χωρὶς νὰ ὑπολογίσωμεν τὴν ἐκ τῆς κόνεως ἀπώλειαν. Αἱ πλίνθοι τοῦ λιγνίτου δὲν ἔπρεπε νὰ στοιχίζωσι περισσότερον τῶν τεσσάρων λεπτῶν. Θὰ εἴχομεν λοιπὸν κέρδος κατὰ ⅘ τουλάχιστον καὶ χωρὶς οὐδεμίαν ἀπώλειαν, διότι αἱ πλίνθοι δὲν παράγουσι κόνιν. Πόσον δὲ ὑλικὸν ὄφελος θὰ ἠδυνάμεθα νὰ πορισθῶμεν, θὰ ἐννοήσητε ἂν ἀναλογισθῆτε τὰ ποσὰ καυσίμου ὕλης, τὰ ὁποῖα δαπανῶμεν καθημερινῶς ἐν ταῖς οἰκίαις μας. Ἀλλὰ θὰ εἴχομεν καὶ ἕτερον κέρδος, ὅτι θὰ ἀπηλλαττόμεθα τῆς ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις καταστρεπτικῆς διὰ τὰ δάση μας ἀνθρακοποιήσεως. Ἡ πλινθοποίησις τοῦ λιγνίτου μας, θὰ ἦτο αὐτόχρημα εὐεργετική. Ἡ δευτέρα χρῆσις τῶν πλίνθων εἶναι πρὸς παραγωγὴν κινητηρίου δυνάμεως ἐν ἀεριομηχαναῖς (γκαζομηχαναῖς). Εἶναι γνωστὸν πόσην ἀνάπτυξιν ἔλαβον κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη αἱ μηχαναὶ αὐταί, αἱ ὁποῖαι ἐπιφέρουσι τὴν σήμερον ἀληθῆ συναγωνισμὸν πρὸς τὰς ἀτμομηχανὰς καὶ μέλλουσι νὰ ἀντικαταστήσωσιν αὐτὰς εἰς πολλὰς χρήσεις. Διὰ τὰς ἀεριομηχανὰς ἦτο ἄλλοτε ἀκατάλληλος ὁ λιγνίτης καθὼς καὶ ὁ λιθάνθραξ. Ἐκινοῦντο μὲ κὸκ καὶ μὲ ἀνθρακίτην. Ἡ πλινθοποίησις ὅμως τοῦ λιγνίτου ἔθηκεν εἰς δευτέραν μοῖραν τὰς δύο ταύτας οὐσίας καὶ ἀπεδείχθη ὅτι ἡ καλλιτέρα ὕλη διὰ τὰς ἀεριομηχανὰς εἶναι αἱ πλίνθοι τοῦ λιγνίτου. Ἐκ πάντων τούτων κατανοεῖτε, κύριοι Βουλευταί, τίνα βιομηχανικὴν σημασίαν θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ μία πλινθοποίησις τοῦ παρ’ ἡμῖν λιγνίτου, ἐὰν ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀγνοοῦμεν ἀκόμη. Διότι θ’ ἀντικαθίστα ἐπὶ πλέον κατὰ μέγα μέρος καὶ τὸν λιθάνθρακα, τὸν ὁποῖον εἰσάγομεν ἔξωθεν. Καὶ θὰ ἐννοήσητε ἀκόμη καλλίτερα τὴν σημασίαν ἐκείνην ἐὰν σᾶς ἀναφέρω, ὁποίαν κολοσσιαίαν ἀνάπτυξιν ἔλαβεν ὁ Γερμανικὸς λιγνίτης, ἀκριβῶς ἕνεκα τῆς πλινθοποιήσεως αὐτοῦ, μολονότι εἶναι προστυχώτατος. Ἡ παραγωγή του ἀνῆλθε τῷ 1912 εἰς 82.340.000 τόννων (ἀπέναντι 177.000.000 τόννων λιθάνθρακος. Ἀπὸ δὲ τοῦ 1891 μέχρι τοῦ 1912 ἀνεβιβάσθη ἀπὸ 20 εἰς 82 ἑκατομμύρια τόννων, ἤτοι ἐτετραπλασιάσθη ἐντὸς εἴκοσιν ἐτῶν. Ἡ τρίτη καὶ τελευταία χρῆσις τοῦ λιγνίτου εἶναι ἡ ἀεριοσταγὴς αὐτοῦ ἀπόσταξις ἐξ ἧς ἀπολαμβάνουσι τὸ μέν, ἄσφαλτον καὶ περαιτέρω παραφίνην, ὡς καὶ ἓν ἀκατέργαστον ἔλαιον, τὸ ὁποῖον ἀποστάζουσι πάλιν εἰς χρήσιμα ἄλλα ἔλαια, τὸ δέ, κόκ, τὸ ὁποῖον ἐπὶ καταλλήλων ἐσχαρῶν καίει πολὺ καλλά, δι’ ὃ καὶ χρησιμοποιεῖται εἰς τὴν οἰκιακὴν χρῆσιν. Ὁ τοιοῦτος ὅμως λιγνίτης, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν γνωρίζομεν ἂν ὑπάρχει καὶ ἐν Ἑλλάδι, πρέπει νὰ εἶναι πολὺ ἀσφαλτοῦχος. Ἡ δευτέρα πηγή, τὴν φορὰν ταύτην θετικῆς πλουτοπαραγωγῆς παρ’ ἡμῖν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐπεθύμουν νὰ ἐπιστήσω δι’ ὀλίγων τὴν προσοχὴν ὑμῶν, κύριοι Βουλευταί, εἶναι, ὡς προεῖπον, ἡ χρησιμοποίησις τῆς ὑδατίνου δυνάμεως τῆς Χώρας μας. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀπὸ ὀλίγων ἐτῶν εἷς νέος παράγων εἰσῆλθεν εἰς τὴν πλουτοπαραγωγικὴν ἐκμετάλλευσιν καὶ οὗτος εἶναι ἡ χρησιμοποίησις τῶν πτώσεων τῶν ὑδάτων πρὸς παραγωγὴν ἠλεκτρισμοῦ, τὸν ὁποῖον διοχετεύουσιν εἰς μεγάλας ἀποστάσεις καὶ ἐπὶ μεγάλων ἐκτάσεων χάριν φωτισμοῦ τῶν πόλεων, χάριν συγκοινωνίας, πρὸς βιομηχανικοὺς καὶ οἰκιακοὺς σκοποὺς ἔν τε τῷ δημοσίῳ καὶ τῷ κατ’ ἰδίαν βίῳ. Τοσαύτη δὲ εἶναι τὴν σήμερον ἡ σπουδαιότης τῆς τοιαύτης χρησιμοποιήσεως, ἡ ὁποία ἔχει δημοκρατικόν, τρόπον τινά, χαρακτῆρα, ἀποτεινομένη εἰς τὸ Δημόσιον καὶ εἰς τοὺς ἰδιώτας, εἰς πλουσίους καὶ εἰς πένητας, εἰς μεγαλοβιομηχάνους εἰς μικροβιομηχάνους, ὥστε τὰ Κράτη φροντίζουσι νὰ ἀπαγορεύωσι διὰ νόμων, ὅπως π. χ. ἐν Νορβηγίᾳ, τὴν ἐξαγωγὴν τῆς τοιαύτης δυνάμεως ὑπὸ μορφὴν ἠλεκτρισμοῦ. Ὁποίαν δὲ βιομηχανικὴν σημασίαν ἔχει ἡ τοιαύτη χρησιμοποίησις τῶν ὑδατίων πτώσεων, ἀναφέρω ὅτι πολλαὶ Χῶραι τῆς Εὐρώπης, στερούμεναι πάσης ἢ σχεδὸν πάσης βιομηχανίας, κατέστησαν κράτη ἀρκούντως βιομηχανικὰ διὰ μόνης τῆς ἠλεκτροποιήσεως τῶν ὑδατίων πτώσεών των. Οὕτως ἡ Νορβηγία, τῆς ὁποίας ἡ βιομηχανία περιωρίζετο τέως εἰς τὴν ξυλείαν, τὴν ναυπηγείαν, τὴν ἁλιείαν καὶ ὀλίγην μεταλλείαν, ἀνέπτυξεν ἐπ’ ἐσχάτων κολοσσιαίαν βιομηχανίαν διὰ τῆς ἠλεκτροποιήσεως τῶν πλουσιωτάτων ὑδατίων πτώσεών της ἐν τῇ παραγωγῇ νίτρου δι’ ἀποχωρήσεως τοῦ ἀζώτου τῆς ἀτμοσφαίρας. Ἡ Νορβηγία χρησιμοποιεῖ σήμερον πτώσεις ὑδάτων δυνάμεως 250.000 ἵππων, τὰς ὁποίας ἐλπίζει νὰ ἀναβιβάσῃ μέχρι τοῦ 1920 εἰς 500.000, ἱκανὰς νὰ παραγάγωσιν ἐτησίως 300.000 τόννων νίτρου, τουτέστι τὸ ἥμισυ περίπου τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον καταναλίσκει σήμερον ἡ Γερμανία. Ἡ δὲ καθαρὰ πρόσοδος, ἐκ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ἐν Νορβηγίᾳ ὑδατίων δυνάμεων, ἀνέρχεται σήμερον εἰς 250 ἑκατομμύρια κορωνῶν κατ’ ἔτος, ὅπερ ποσὸν κεφαλαιοποιούμενον πρὸς 4% δίδει κεφάλαιον 8 δισεκατομμ. καὶ 375 ἑκατομμ. φράγκων, ἀντιπροσωπεῦον τὴν ἀξίαν τῶν χρησιμοποιουμένων ἐκείνων πτώσεων. Ἠρκέσθην νὰ μνημονεύσω τὴν Νορβηγίαν, τὴν σπουδαιοτάτην Χώραν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀλλ’ ἠδυνάμην νὰ προσθέσω τὴν Σουηδίαν, τὴν Ἑλβετίαν, τὰ ὀρεινὰ (ἄλπεια) μέρη τῆς Γερμανίας, Γαλλίας, Αὐστρίας κτλ., καὶ νὰ προσθέσω ἀκόμη ὅτι ἐν Γερμανίᾳ κατασκευάζουσι διὰ μεγάλων ἀποφράξεων κοιλάδων τεχνητὰς λίμνας, τὰς ὁποίας χρησιμοποιοῦσιν ὡς πηγὰς δυνάμεως κτλ. Ἡ δὲ Ἑλλὰς μας; Ἡ Ἑλλὰς δὲν στερεῖται ὑδατίου δυνάμεως· τοὐναντίον ἠμπορεῖ νὰ ἀναπτύξῃ μεγάλην βιομηχανίαν χρησιμοποιοῦσα τοὺς καταρράκτας της, τοὺς ποταμούς της, τὰς λίμνας της πρὸς παραγωγὴν δυνάμεως. Οὕτως εἶναι γνωστοὶ οἱ καταρράκται τῆς Μακεδονίας ἐπὶ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Θεσσαλονίκης–Μοναστηρίου, τῶν ὁποίων μικρὸν μόνον μέρος χρησιμοποιεῖται βιομηχανικῶς σήμερον. Ἀλλὰ μήπως καὶ τοὺς ποταμούς της δὲν ἠδύνατο νὰ χρησιμοποιήσῃ πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν καὶ τὰς λίμνας της; Τοῦτο δὲ τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον οἱ ποταμοὶ τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἄχρηστοι εἰς τὴν ναυσιπλοΐαν καὶ περίπου καὶ εἰς τὴν ἄρδευσιν. Μόνον ὁ Πηνειὸς ἐχρησιμοποιήθη εἰς ἕν σημεῖον, καὶ τοῦτο εἶναι ὁ ἠλεκτροφωτισμὸς τῆς Λαρίσσης. Τὸ τρίτον σημεῖον, τὸ ὁποῖον, ὡς προεῖπον, δύναται νὰ ἀποτελέσῃ σπουδαῖον ἀντικείμενον βιομηχανίας παρ’ ἡμῖν, εἶναι ἡ σιδηρομεταλλουργία, ἤτοι ἡ ἐπιτόπιος χώνευσις τῶν σιδηρομεταλλευμάτων μας πρὸς παραγωγὴν σιδήρου καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ προϊόντων. Τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἔθιξα διὰ τοῦ τύπου, συνεζητήθη πολλάκις παρ’ ἡμῖν, προέκυψε δὲ ὅτι εἶναι δυνατὴ θεωρητικῶς ἡ τοιαύτη ἐπιχείρησις, ἀλλ’ ὅτι τὸ πρᾶγμα ἠδύνατο νὰ προσκρούσῃ εἰς τὴν κατανάλωσιν τῶν προϊόντων, καθόσον ἡ ἐγχώριος κατανάλωσις αὐτῶν εἶναι πολὺ μικροτέρα ἢ ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ καλύψῃ τὴν παραγωγήν, ὁπότε κατ’ ἀνάγκην ἔδει νὰ ἐξάγωμεν τὰ προϊόντα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐθεωρήθη πολλαχῶς ὅτι ἠδύνατο νὰ θέσῃ ἐν ἀμφιβόλῳ τὴν ἐπιχείρησιν. Ἐν τούτοις ἡ νέα Ἑλλάς, μετὰ τὰ νέα ὅριά της, μετὰ τὰς νέας γειτονίας της καὶ ἐν γένει μετὰ τὴν γεωγραφικὴν αὐτῆς θέσιν μεταξὺ Εὐρώπης καὶ Ἀσίας καὶ Ἀφρικῆς, παρουσιάζει τὸ πλεονέκτημα ἐφθηνοτέρας μεταφορᾶς τῶν προϊόντων εἰς τὴν ὅλην περιοχὴν ἢ ἡ ἀλλοδαπή. Καὶ οἵα κολοσσιαία ὠφέλεια θὰ προέκυπτεν ἐκ τῆς σιδηροποιήσεως τῶν σιδηρομεταλλευμάτων μας! Θὰ ἠδυνάμεθα νὰ χρησιμοποιῶμεν οὐ μόνον τὰ περιεκτικὰ μεταλλεύματά μας, τὰ ὁποῖα τώρα ἀποστέλλομεν εἰς ἐξωτερικόν, ἀλλὰ καὶ τὰ πτωχά, τὰ κάτω, μέχρι πολὺ κάτω τῶν 45% σιδήρου, τὰ ὁποῖα τώρα κεῖνται ἄχρηστα, ὡς μὴ δυνάμενα νὰ ὑποστῶσι δαπάνας μεταφορᾶς, θὰ παρηγάγομεν δὲ σιδηρᾶ ὑλικά, μηχανάς, ὅπλα κλπ. ἀξίας ἴσως ἑκατοντάδος ἢ καὶ πλέον ἑκατομμυρίων φράγκων κατ’ ἔτος! Ἠναγκάσθην, κύριοι Βουλευταί, νὰ ἐκταθῶ ἐπὶ τῶν κυριωτέρων ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ δώσωσι κολοσσιαίαν ἀνάπτυξιν εἰς τὴν παρ’ ἡμῖν βιομηχανίαν, διὰ νὰ ὑποστηρίξω τὴν θέσιν μου, ὅτι δέον μετὰ τῆς αὐτῆς τουλάχιστον ἐντάσεως νὰ καλλιεργήσωμεν τὴν σπουδὴν τῆς βιομηχανίας ὅσον καὶ τῆς τέχνης ἐν τῷ νέῳ Πολυτεχνείῳ. Θὰ ἐπεθύμουν ὅμως νὰ μὴ καταστρέψω τὸν λόγον, πρὶν ἢ ὁμιλήσω δι’ ὀλίγων καὶ περὶ τοῦ σπουδαιοτέρου μέσου ἀναζητήσεως καὶ ἀνευρέσεως τῶν πρώτων ὑλῶν, τῆς βιομηχανίας, ἐννοῶ, τῆς γεωλογικῆς χαρτογραφίας τῆς Ἑλλάδος. Πρὸ δωδεκαετίας καὶ πλέον ἐξῆρον διὰ τοῦ τύπου τὴν σπουδαιότητα μιᾶς γεωλογικῆς χαρτογραφήσεως τῆς Ἑλλάδος, χαίρω δὲ ὅτι μοὶ παρουσιάζεται ἤδη εὐκαιρία, ὅπως καὶ ἀπὸ τοῦ ἐθνικοῦ τούτου βήματος τονίσω τὴν μεγάλην χρησιμότητα αὐτῆς. Ἀλλὰ τὴν ὠφελιμότητα μιᾶς γεωλογικῆς χαρτογραφίας τῆς Χώρας μας, θὰ ἐννοήσητε καλλίτερον, ἐὰν σᾶς ἀναφέρω ὅτι πάντα σχεδὸν τὰ πεπολιτισμένα Κράτη συντηρῶσι τοιαῦτα ἱδρύματα, διὰ τὰ ὁποῖα δαπανῶσιν ἐκ τοῦ Δημοσίου ταμείου μεγάλα ποσὰ κατ’ ἔτος. Οὕτως ἡ Γερμανία δαπανᾷ ἐτησίως πολλὰς ἑκατοντάδας χιλιάδων φράγκων, αἱ δὲ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι πολλὰ ἑκατομμύρια. Καὶ δικαίως, διότι οὐδεμία ἄλλη ἐπιστήμη εὑρίσκεται εἰς τοσαύτην συνάφειαν πρὸς τὴν πολιτικὴν οἰκονομίαν μιᾶς Χώρας ὅσον ἡ Γεωλογία, καθόσον εἶναι ἀπαραίτητος εἰς τὸν ἀναζητοῦντα ἢ ἀνιχνεύοντα τὰς ὀρυκτὰς ὕλας, εἰς τὸν ἀρχιτέκτονα ὁ ὁποῖος χρησιμοποιεῖ τὸ ὑλικὸν τῆς οἰκοδομικῆς, εἰς τὸν μηχανικόν, ὁ ὁποῖος χαράσσει μίαν σιδηροδρομικὴν γραμμήν, εἰς τὸν ὑδραυλικόν, ὁ ὁποῖος ἀναζητεῖ τὰ ὑπόγεια ὕδατα, ὅπως φέρῃ αὐτὰ ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας, εἰς τὸν ἀγρονόμον, ὁ ὁποῖος ἐξετάζει τὸ ἔδαφος τῆς βλαστήσεως καὶ καλλιεργείας. Μέγιστα χρηματικὰ ποσὰ ἐχάθησαν κατὰ τὰς ἐργασίας ταύτας, διότι δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν αἱ γεωλογικαὶ συνθῆκαι. Ἕν γεωλογικὸν ἵδρυμα σκοπεῖ νὰ ἐξερευνήσῃ τὴν Χώραν γεωλογικῶς καὶ νὰ καταστρώσῃ τὸ πόρισμα τῶν ἐρευνῶν του ἐπὶ ἑνὸς χάρτου. Ὁ χάρτης οὗτος, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ γεωγραφικὸς χάρτης τῆς Χώρας ὑπὸ μεγάλην συνήθως κλίμακα, καλεῖται τότε γεωλογικός. Ὁ γεωλογικὸς χάρτης μιᾶς Χώρας δεικνύει ἡμῖν δι’ ἁπλοῦ βλέμματος ἐπ’ αὐτοῦ τὰς γεωλογικὰς διαπλάσεις καὶ τὰ λοιπὰ πετρώματα τῆς Χώρας μὲ τὰ ἀμοιβαῖα ὅριά των καὶ μὲ τὰς διευθύνσεις, κλίσεις καὶ μεταπτώσεις τῶν στρωμάτων των, μᾶς δεικνύει τὰ μεταλλεύματα καὶ τὰς ἄλλας χρησίμους ὀρυκτὰς κοίτας, τὰς πηγάς, τὸ ἔδαφος τῆς βλαστήσεως καὶ τῆς καλλιεργείας. Δυνάμεθα λοιπὸν δι’ ἑνὸς ἁπλοῦ βλέμματος ἐπ’ αὐτοῦ, νὰ ὁρίσωμεν τὰ μέρη εἰς τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ ἀναζητήσωμεν μεταλλεύματα καὶ ἄλλας πρώτας ὕλας, νὰ λάβωμεν ἐν γένει ἰδέαν τῆς γεωλογικῆς κατασκευῆς τῆς Χώρας, χωρὶς νὰ τὴν ἐπισκεφθῶμεν κτλ. Ἕνα γεωλογικὸν χάρτην τῆς Ἑλλάδος ἠδυνάμεθα νὰ κατασκευάσωμεν καὶ ἡμεῖς, ἀντὶ δαπάνης ὀλίγων τινῶν δεκάδων χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος καὶ διὰ τῆς προηγουμένης μορφώσεως καταλλήλων γεωλόγων, διότι στερούμεθα ἀληθῶς τοῦ καταλλήλου γεωγραφικοῦ χάρτου ὑπὸ μεγάλην κλίμακα. Ἀλλὰ μέχρι τῆς κατασκευῆς αὐτοῦ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐργασθῶμεν καὶ ὑπὸ μικροτέραν.

§194Σ. ΑΓΑΠΗΤΟΣ. Δικαίως ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος, κ. Συνάδελφος, ἐχαρακτήρισε τὸ νομοσχέδιον ὡς σπουδαιότατον, ὑποδείξας καὶ τοὺς κλάδους τῆς πλουτοπαραγωγῆς, οἵτινες, διὰ τῆς καταλλήλου προαγωγῆς τῆς τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως παρ’ ἡμῖν, θὰ ἀποδώσωσι καρποὺς ἐπωφελεστάτους διὰ τὴν εὐημερίαν τοῦ τόπου μας. Καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, ἡ μελετήσασα τὸ νομοσχέδιον, ἧς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι ὁ εἰσηγητής, τὴν αὐτὴν γνώμην ἐξέφρασε καὶ δικαίως ἐπῄνεσε τὸν κ. Ὑπουργὸν τὸν ὑποβαλόντα νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως εἶναι πολὺ σπουδαιότερον ἢ ὅσον ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται. Διότι ἡ ἀνάπτυξις τοῦ Πολιτεχνείου καὶ ἡ ἐπέκτασις αὐτοῦ καὶ τῆς τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν γένει, δύναται νὰ σημάνῃ ἀπαρχὴν ἀλλαγῆς κατευθύνσεως τῆς παρ’ ἡμῖν ἐκπαιδεύσεως. Πράγματι, ἐνῷ ὁ κάτοικος τῆς Χώρας ἡμῶν ἔχει ἰδιοφυΐαν πρὸς τὴν γόνιμον ἐργασίαν, ἡ ἀνάπτυξις ἡ δοθεῖσα εἰς αὐτὸν εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετος, τοῦτο δὲ ὀφείλεται εἰς τὴν ἀντίληψιν τῶν πατέρων μας, οἱ ὁποῖοι ἀπέβλεψαν μόνον καὶ μόνον εἰς τὴν καταγωγήν μας καὶ τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν εἴχομεν νὰ γνωρίζωμεν τὴν γλῶσσαν τῶν προγόνων ἡμῶν καὶ οὐδόλως ἀπέβλεψαν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν ἐμφύτων προσόντων τοῦ Ἕλληνος. Οἱ πρῶτοι κυβερνῆται δὲν ὑπέπεσαν εἰς τὸ σφάλμα αὐτό, διότι καὶ ὁ Καποδίστριας, ὡς πρώτην μέριμναν ἔσχε τὴν ἵδρυσιν Γεωργικῆς σχολῆς, καὶ ὁ Ὄθων μετὰ τῶν Βαυαρῶν ἵδρυσεν ἐν Ἀθήναις σχολεῖον ἐργοδηγῶν καὶ πρακτικῶν μηχανουργῶν, σχολεῖον πρακτικόν. Ἀλλ’ ἡ πατέρες ἡμῶν δὲν ἠκολούθησαν τὰς γνώμας τῶν σοφῶν ἐκείνων ἀνθρώπων καὶ ἐρρίφθησαν ἀκράτητοι εἰς τὸν φιλολογισμόν, τῆς πολιτείας δὲ ταύτης τὰ ἀποτελέσματα βλέπομεν σήμερον. Ὅπως εἰς ὅλα τὰ ἄλλα ζητήματα, οὕτω καὶ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, ὅλα τὰ σοφὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβον οἱ ἀρχικῶς ἐγκατασταθέντες ἐν Ἑλλάδι κυβερνῆται, ἔθηκαν κατὰ μέρος, καὶ ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ὅλοι οἱ διέποντες τὰ τῆς Πολιτείας, ἀκολουθοῦντες τὸ πνεῦμα τὸ ὑπάρχον εἰς τὸν λαόν, διότι καὶ τὸ κοινοβούλιον δὲν εἶναι παρὰ δειγματολόγιον τοῦ λαοῦ, οὐδόλως ἐσκέφθησαν, οὔτε ἔδειξαν τὴν παραμικρὰν μέριμναν, ἵνα μελετήσωσι τίς ἔδει νὰ εἶναι ἡ κατεύθυνσις τῆς ἐκπαιδεύσεως παρ’ ἡμῖν. Ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν πρόσφατον ἱστορίαν ὅλων τῶν Κρατῶν, θὰ ἴδωμεν ὅτι πλεῖστα τούτων, μόλις ἐξῆλθον ἐκ κρισίμου περιόδου τοῦ βίου των, ἐπεδόθησαν εἰς τὴν καλλιέργειαν καὶ ἀνάπτυξιν τῶν θετικῶν καὶ τεχνικῶν ἐπιστημῶν. Ἡ ἀνάπτυξις τῶν τεχνικῶν σπουδῶν ἐν Γερμανίᾳ χρονολογεῖται ἀπὸ τοῦ 1906, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς καταστροφῆς τῆς Ἰέννης, ἡ δ’ ἀνάπτυξις τῶν θετικῶν καὶ τεχνικῶν ἐπιστημῶν ἐν Γαλλίᾳ ἀπὸ τοῦ 1870. Ἡμεῖς, ἐξελθόντες κατόπιν τῶν δύο ἐνδόξων ἡμῶν πολέμων, μὲ διπλασιασμὸν τοῦ ἐδάφους μας, πρέπει νὰ μιμηθῶμεν αὐτούς, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θέλομεν διπλασιάσει τὸν πλοῦτον, τὴν ἰσχὺν καὶ τὴν εὐημερίαν τοῦ τόπου μας. Ὡς πρὸ ὀλίγου εἶπεν ὁ κ. Συνάδελφος, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τὸ πλεῖστον ἐπιδίδεται εἰς τὴν τέχνην καὶ τὸ ἐμπόριον. Ἐκ στατικτικῆς, ἣν ἀναφέρει ἐν τῇ ἐκθέσει της ἡ ἐπεξεργασθεῖσα τὸ νομοσχέδιον ἐπιτροπή, ἐμφαίνεται ὅτι ἐπὶ ἑκατὸν ἐργοζομένων Ἑλλήνων, κατὰ τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1907, οἱ 45 ἀσχολοῦνται εἰς τὴν γεωργίαν καὶ κτηνοτροφίαν, οἱ 11 εἰς τὴν βιομηχανίαν, ἐμπόριον καὶ μεταφοράς, οἱ 3 εἰς τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικόν, οἱ 2 εἰς τὰ ἐλευθέρια ἐπαγγέλματα, οἱ 2 εἶναι δημόσιοι καὶ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι, ὁ εἷς ἀσχολεῖται εἰς τὰ τῆς θρησκείας καὶ οἱ 5 εἰς διάφορα ἄλλα ἐπαγγέλματα. Ἑπομένως τὰ 9)10 μόνον τοῦ πληθυσμοῦ ἐνδιαφέρονται διὰ τὴν τεχνικὴν ἐκπαίδευσιν. Καὶ ἐν τούτοις ἐπιμένομεν νὰ δίδωμεν εἰς τὸν πληθυσμὸν τὴν ἐκπαίδευσιν ἡ ὁποία χρειάζεται μόνον εἰς τὸ ⅒, εἶναι δὲ ζήτημα καὶ τοῦτο, διότι καὶ ἐκ τῶν δημοσίων καὶ ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων πολλοὶ ἔχουσιν ἀνάγκην τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι ἑπομένως ἀπαραίτητον, ὅπως ἀλλάξωμεν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι καὶ θελήσωμεν νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν τεχνικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἂς ἴδωμεν τί γίνεται εἰς τὰ Κράτη τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου ἀνέφερα. Ἐν Γαλλίᾳ ἔχουσι 12 ἀνωτέρας σχολάς, 54 μέσας τεχνικὰς σχολὰς καὶ 119 κατωτέρας. Ἐν Γερμανίᾳ ἔχουσι 17 ἀνωτέρας σχολάς, εἰς ἃς σπουδάζουσιν φοιτηταὶ 24.000 ἀπέναντι 19 μὴ τεχνικῶν Πανεπιστημίων, εἰς τὰ ὁποῖα σπουδάζουσιν 65.000 φοιτηταί. Ἑπομένως ἐν Γερμανίᾳ ἐπὶ 100 φοιτητῶν οἱ 37 ἀσχολοῦνται εἰς τεχνικὰς σπουδὰς καὶ οἱ 63 εἰς μὴ τεχνικάς. Ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν ἓν τεχνικὸν ἵδρυμα μὲ 100 φοιτητὰς καὶ δύο Πανεπιστήμια μὲ 2.800 φοιτητάς, ἐξ οὗ φαίνεται ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἐξ 100 φοιτητῶν οἱ τέσσαρες ἐπιδίδονται εἰς τεχνικὰς σπουδὰς καὶ οἱ 96 εἰς μὴ τεχνικάς· δηλαδὴ ἐν Γερμανίᾳ εἶναι δεκαπλασία ἡ ἀναλογία. Ἐὰν δὲ μεταβῶμεν εἰς τὴν μέσην καὶ κατωτέραν ἐκπαίδευσιν, θὰ ἔχωμεν ἐκ τῆς παραβολῆς πλέον δυσάρεστα ἀποτελέσματα. Ἀπέναντι τῶν 54 μέσων τεχνικῶν σχολῶν τῆς Γερμανίας, ἡμεῖς ἔχομεν ἐλαχίστας καὶ αὐτὰς ἀτελῶς ἱδρυθείσας, ἤτοι τέσσαρας δημοσίας ἐμπορικὰς σχολάς, τέσσαρας ἰδιωτικὰς ἐμπορικάς, μίαν Ἀβερώφειον Γεωργικὴν Σχολὴν καὶ μίαν ἰδιωτικὴν βιομηχανικὴν Ἀκαδημίαν. Κατὰ δὲ τὴν κατωτέραν τεχνικὴν ἐκπαίδευσιν εἴμεθα ἀκόμη χειρότεροι. Δημόσιαι κατώτεραι τεχνικαὶ σχολαὶ ὑπάρχουσι μόνον δύο, ἡ δασικὴ σχολὴ Βυτίνης καὶ ἡ Κασσαβέτειος σχολή, ἰδιωτικαὶ δὲ ὀλίγαι τινές, αἵτινες οὔτε ὠργανωμέναι εἶναι οὔτε πρόγραμμα ὡρισμένον ἔχουσιν, ὅπως ἡ Σεβαστοπούλειος ἐργατικὴ Σχολή, ἡ Ἀχιλλοπούλειος ἐπαγγελματικὴ Σχολή, τὸ ὀρφανοτροφεῖον Χατζηκώστα, ἡ βιοτεχνικὴ ἑταιρία, ἡ ὁποία ἑσπερινὰ μόνον μαθήματα δίδει, ὁ Πειραϊκὸς Σύνδεσμος καὶ ὁ Σύλλογος Προμηθεὺς τοῦ Πειραιῶς, ὡς καὶ τρεῖς σχολαὶ γυναικεῖαι ἀτελεῖς, ἰδιωτικῆς φύσεως. Ἀπέναντι αὐτῶν ἔχομεν ἐν Πρωσσίᾳ μόνον 2.663 κατωτέρας σχολὰς τεχνικὰς μὲ 420.000 μαθητάς. Δὲν πρόκειται βεβαίως παρ’ ἡμῖν νὰ ἐφαρμόσωμεν ἀνάλογον σύστημα οὐδὲ κατ’ ἀναλογίαν τοῦ πληθυσμοῦ, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναπτυχθῇ παρ’ ἡμῖν ἡ τεχνικὴ ἐκπαίδευσις, ἰδίως δὲ οὐχὶ μόνον ἡ ἀνωτέρα, ἀλλὰ καὶ ἡ μέση καὶ ἡ κατωτέρα. Καὶ ἐκεῖ ἀκριβῶς ἔγκειται τὸ σπουδαιότερον καὶ τὸ ἀξιολογώτερον σημεῖον τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλει ὁ κ. Ὑπουργός, ἐν τῷ ὁποίῳ προβλέπεται καὶ ἡ ἵδρυσις μέσων τεχνικῶν σχολῶν. Διότι τὰ μέσα τεχνικὰ σχολεῖα παράγουσι τοὺς ἐργοδηγοὺς μηχανικούς, ἐργοδηγοὺς μηχανουργούς, ἐργοδηγοὺς γεωπόνους κτλ., στοιχεῖα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπολύτως ἀπαραίτητα καὶ ἄνευ τῶν ὁποίων οἱ ἀνωτέρω μηχανικοὶ δὲν δύνανται νὰ πράξωσι τίποτε. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατωτέραν τεχνικὴν ἐκπαίδευσιν, τὸ νομοσχέδιον δὲν προβλέπει τοιαύτην, διότι τὸ νομοσχέδιον περιορίζεται εἰς ἐκεῖνα τὰ σχολεῖα τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ συγκεντρωθῶσιν ἐν τῷ Πολυτεχνείῳ. Βεβαίως ἐν τῷ Πολυτεχνείῳ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκεντρωθῶσι τὰ κατώτερα τεχνικὰ σχολεῖα, οὔτε κἂν ἐν Ἀθήναις, ἀλλὰ πρέπει ταῦτα νὰ διανεμηθῶσι καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, ὅπου θὰ λάβωσι χροιὰν ἀνάλογον τῶν ἀσχολιῶν τῶν κατοίκων. Ἐὰν θέσωμεν κατὰ μέρος τὴν στρατιωτικὴν τεχνικὴν ἐκπαίδευσιν, περὶ τῆς ὁποίας δὲν πρόκειται ἐνταῦθα καὶ ἥτις εἶναι ἐντελῶς εἰδική, ἡ ὑπόλοιπος τεχνικὴ ἐκπαίδευσις ἀφορᾷ τρία Ὑπουργεῖα, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, τὸ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τὸ τῆς Συγκοινωνίας. Εἴς τινα τῶν Κρατῶν ὁλόκληρος ἡ τεχνικὴ ἐκπαίδευσις γίνεται διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Τοῦτο δὲν θὰ ἦτο βεβαίως σκόπιμον νὰ γίνῃ παρ’ ἡμῖν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν κατωτέραν μόνον τεχνικὴν ἐκπαίδευσιν, ἤτοι ἐκείνην, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος εἰς πάντα πολίτην ἐργάτην, γεωργὸν ἢ τεχνίτην, ἡ δὲ κυρίως τεχνικὴ ἐκπαίδευσις, ἡ μέση καὶ ἡ ἀνωτέρα, θὰ διανεμηθῇ εἰς τὰ ἁρμόδια Ὑπουργεῖα. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας βλέπομεν εὐχαρίστως, ὅτι δεικνύει ἀξιοσημείωτον τάσιν καὶ ἐργασίαν διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐκτὸς τῶν σχολῶν, αἱ ὁποῖαι ἱδρύθησαν ἐσχάτως, ἐγένετο καὶ συστηματικὴ ἐργασία πρὸς ἀποστολὴν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν νέων, οἱ ὁποῖοι ἐπιστρέφοντες θὰ γίνωσι καθηγηταὶ τῶν ἱδρυθησομένων τεχνικῶν σχολείων καὶ κατὰ τοῦτο εἶναι ἄξιος ἐπαίνων ὁ κ. Ὑπουργός, διὰ τὴν τοιαύτην προβλεπτικότητα. Ἄς ἔλθωμεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, εἰς τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἱδρύονται πρῶτον δύο ἀνώτεραι τεχνικαὶ σχολαὶ ἡ ἀρχιτεκτονικὴ καὶ ἡ τῆς ἠλεκτρολογίας, καὶ αἱ δύο εἶναι ἀπαραίτητοι. Ἡ ἀρχιτεκτονικὴ εἶναι ἀπαραίτητος, διότι μέχρι τοῦδε ἐσφαλμένη ἀντίληψις τῶν ἀρχιτεκτονικῶν πραγμάτων μᾶς ἔφερεν εἰς τὴν λυπηρὰν ὑπὸ ἀρχιτεκτονικὴν ἔποψιν κατάστασιν τῶν οἰκοδομῶν τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ ἀρχιτεκτονικὴ δὲν εἶναι κλάδος τῆς Μηχανικῆς· εἶναι κλάδος τῆς Καλλιτεχνίας καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὰ διάφορα μᾶλλον ἡμῶν προηγμένα Κράτη εἶναι προσηρτημένη ἡ ἀρχιτεκτονικὴ εἰς τὰ σχολεῖα τῶν Καλῶν Τεχνῶν. Τοῦτο βεβαίως παρ’ ἡμῖν δὲν δύναται ἀκόμη νὰ γίνῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως κατηρτισθῇ Σῶμα Ἑλλήνων ἀρχιτεκτόνων. Ἡ Ρωμουνία, ἡ ὁποία δὲν ἔχει σωρείαν ἀρχιτεκτονικῶν μνημείων, ὅπως ἔχομεν ἡμεῖς, κατώρθωσε στέλλουσα πολλοὺς νέους νὰ σπουδάσωσι εἰς τὴν Εὐρώπην τὴν ἀρχιτεκτονικὴν καὶ ἱδρύουσα κατόπιν σχολὴν ἀρχιτεκτονικὴν ἐν Βουκουρεστίῳ, κατώρθωσε νὰ ἔχῃ ἐθνικὴν ῥωμουνικὴν ἀρχιτεκτονικήν. Ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν ἐθνικὴν ἀρχιτεκτονικήν, προϊστορικήν, κατωρθώσαμεν νὰ ἔχωμεν πόλιν, ἡ ὁποία οὐδένα ἔχει ῥυθμόν. Εἶναι ἀπαραίτητος λοιπὸν ἡ ἀρχιτεκτονικὴ σχολή, ἵνα λάβῃ ἡ Πρωτεύουσα ὄψιν καλλιτεχνικήν. Ἡ ἠλεκτρολογία εἶναι ἐπίσης ἀπαραίτητος. Ἠλεκτρολόγων ὑπαλλήλων ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην τὸ Κράτος διὰ τὸ ναυτικόν, ἕκαστον πλοῖον τοῦ ὁποίου εἶναι ὁλόκληρον ἠλεκτρικὸν ἐργοστάσιον, καὶ διὰ τὸν στρατόν, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀνάγκην πολλῶν ἠλεκτρολόγων. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν μεταλλειολογίαν, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κ. Συνάδελφος ἐκ Κυκλάδων, νομίζω ὅτι εἶναι πρόωρον νὰ συσταθῇ σχολὴ ἐν Ἑλλάδι.

§195Σ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Ἀνωτέρα βεβαίως ὄχι· ἐγὼ ὡμίλησα περὶ κατωτέρας.

§196Σ. ΑΓΑΠΗΤΟΣ. Συμφωνῶ· νομίζω ὅμως, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀνωτέρας γνώσεις, θὰ ἦτο καλὸν νὰ προσετίθετο μία ἕδρα ἐν τῇ σχολῇ τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν, ἐν τῇ ὁποίᾳ νὰ ἐδιδάσκοντο μερικὰ μαθήματα, ὡς αἱ ἐξορύξεις, αἱ μεταφοραὶ χωμάτων, οἱ ἐναέριοι σιδηρόδρομοι, αἱ ἐκρηκτικαὶ ὗλαι, τὰ φρέατα κλπ., διότι σήμερον ἔχετε νόμον περὶ μεταλλείων, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖ ὅπως εἰς πᾶν μεταλλεῖον ἔχον ἐργάτας ἄνω τῶν 50 προσλαμβάνηται μηχανικὸς διὰ τὴν διεύθυνσιν τῶν ἔργων. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν εἰς τὰ πλεῖστα τῶν μεταλλείων νὰ προσληφθῇ μεταλλειολόγος μηχανικός, διότι οὗτοι ἀπαιτοῦσι δαπάνην πολλήν, οἱ δὲ πολιτικοὶ μηχανικοὶ οὐδεμίαν ἔχουσι γνῶσιν περὶ τῶν τοιούτων μεταλλευτικῶν ἔργων. Διὰ τῆς προσθήκης λοιπὸν μιᾶς ἕδρας, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ διδάσκωνται τὰ μαθήματα, ἅτινα ἀνέφερα, πληροῦται μία ἀνάγκη ἐν τῇ Χώρᾳ μας πολὺ σπουδαία. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ κατώτερα σχολεῖα, τὰ ἱδρυόμενα τρία εἰδικὰ σχολεῖα, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ἓν τῶν πλέον ἀξιεπαίνων μέτρων, τὰ ὁποῖα εἰσηγήθη ὁ κ. Ὑπουργός. Καὶ ὁ σήμερον ἐν ἰσχύι νόμος τοῦ 1887 προέβλεψεν ἐπίσης τὴν λειτουργίαν τριῶν μέσων σχολῶν, τῶν γεωμετρῶν, τῶν ἐργοδηγῶν, καὶ τῶν πρακτικῶν μηχανικῶν, ἀλλὰ καὶ ταῦτα ἔθηκαν κατὰ μέρος οἱ πατέρες ἡμῶν ἀπαξιοῦντες ν’ ἀποβλέψωσιν εἰς τοὺς ἐργοδηγούς, καὶ δὲν ἐφηρμόσθη ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νόμου. Ἦτο λοιπὸν καιρὸς ὅπως σήμερον τεθῶσι ταῦτα εἰς ἐφαρμογήν. Μίαν μόνον ἔλλειψιν σημειῶ. Ἀνεξαρτήτως τῆς σχολῆς τῶν πρακτικῶν μεταλλειολόγων, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς δύναται μελετῶν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Συναδέλφου νὰ τροποποιήσῃ, συμφώνως πρὸς ταύτην τὸ νομοσχέδιον, εἶναι ἀπαραίτητον, λέγω, νὰ συσταθῇ τὸ σχολεῖον τῶν πρακτικῶν μηχανουργῶν ἤτοι ἀκριβῶς τὸ σχολεῖον τὸ ὁποῖον προβλέπει ὁ ἐν ἰσχύι νόμος, διότι αὐτοὶ οἱ μηχανουργοὶ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ γίνωσιν ἐργοστασιάρχαι, ἢ μηχανικοὶ σιδηροδρόμων ἢ μηχανικοὶ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ ἢ μηχανικοὶ τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ καὶ θὰ χρησιμεύσωσιν καὶ εἰς πλεῖστα ἄλλα. Συμφωνῶ δὲ μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ὑπέδειξεν ὅτι ἡ Σχολὴ τῶν μηχανουργῶν, ἡ ὁποία προβλέπεται καὶ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1887, δέον νὰ ἱδρυθῇ εὐθὺς ἀμέσως. Ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς πολλὰς συστάσεις ὑπέβαλεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, τινὰς τῶν ὁποίων θὰ ἴδωμεν κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν οἰκείων ἄρθρων, ἀλλ’ ὑπάρχουσί τινες ἐξ αὐτῶν αἱ ὁποῖαι ἔχουσι γενικὸν χαρακτῆρα. Τοιαύτη εἶναι π. χ. ἡ ἀφορῶσα τὴν σπουδὴν τῆς Πολιτικῆς Οἰκονομίας ἡ ὁποία εἶναι μάθημα ἀπαραίτητον διὰ τὸν μηχανικόν. Οἱ μηχανικοὶ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διαχειρίζονται τὸν πλοῦτον τῆς Χώρας, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίζωσι πῶς παράγεται ὁ πλοῦτος πῶς διανέμεται πῶς καταναλίσκεται. Ἡ Πολιτικὴ Οἰκονομία εἶναι μάθημα γενικόν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαραίτητον νὰ κατέχωσιν οἱ μηχανικοί. Ἕτερον, γενικοῦ ἐπίσης ἐνδιαφέροντος σημεῖον, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ἡ ἐπιτροπή, εἶναι τὸ τῆς συστάσεως τοῦ σπουδαστικοῦ συμβουλίου. Συμβούλια συνεστάθησαν εἰς ὅλας τὰς ὑπηρεσίας καὶ ὅλοι οἱ κ. Συνάδελφοι γνωρίζουσι τὰ παρὰ τῶν Συμβουλίων διαπραχθέντα, συνεστάθησαν δὲ τὰ Συμβούλια ταῦτα ἐπὶ τῆς Ἐπαναστάσεως ὑπὸ τὴν πνοὴν καὶ τὴν ὤθησιν τῆς λαϊκῆς ἐξεγέρσεως. Οἱ Ὑπουργοὶ ἀδικαιολογήτως προέβαινον εἰς ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι συχνότατα ἦσαν ἀσύμφωνοι πρὸς τὸ κοινὸν συμφέρον. Συνεστάθησαν ὅθεν Συμβούλια ὑπηρεσιακὰ πανταχοῦ, εἰς τὰ ὁποῖα μετεβιβάσθη ὁλόκληρος ἡ ἐξουσία καὶ τὰ ὁποῖα ἔκαμαν χρῆσιν ὄχι πάντοτε καλὴν τῆς ἐξουσίας των ταύτης. Τὸ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ πρώην καθεστὼς εἶναι βεβαίως ἀδύνατον, ἀλλ’ οὔτε εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις τῶν σημερινῶν Συμβουλίων. Ἡ ἐπιτροπὴ προέτεινεν τρόπον λύσεως τοῦ ζητήματος, τὸν ἑξῆς: τὸ Συμβούλιον νὰ ἔχῃ γνωμοδοτικὴν μόνον ἐξουσίαν. Νὰ γνωμοδοτῇ π.χ. ὁσάκις πρόκειται περὶ διορισμοῦ καὶ νὰ ἐξηγῇ καὶ τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι ἔφεραν αὐτὸ εἰς μίαν γνωμοδότησιν, ὁ δὲ Ὑπουργὸς νὰ εἶναι μὲν ἐλεύθερος νὰ μὴ ἀκολουθήσῃ τὴν γνωμοδότησιν, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως νὰ αἰτιολογήσῃ καὶ αὐτὸς τὴν ἀπόφασίν του καὶ νὰ δημοσιεύσῃ αὐτὴν εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως συγχρόνως μετὰ τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ Συμβουλίου. Νομίζω ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον πᾶν Συμβούλιον θὰ διστάσῃ νὰ προβῇ εἰς σκανδαλώδη ἀπόφασιν, ὅταν θὰ γνωρίζῃ ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ ἀκυρώσῃ αὐτήν, καὶ ὁ Ὑπουργὸς ἀκόμη περισσότερον δὲν θὰ τολμήσῃ νὰ ἀπορρίψῃ ὀρθὴν γνώμην τοῦ Συμβουλίου, ὅταν θὰ ἔχῃ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος τότε δεδικαιολογημένως θὰ εἶναι αὐστηρός.

§197Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Θὰ ἐπέρχηται συναλλαγὴ μεταξὺ Ὑπουργοῦ καὶ Συμβουλίου.

§198Σ. ΑΓΑΠΗΤΟΣ. Ἄν συνομόσωσιν ὅλοι οἱ παράγοντες, ἂν συνομόσῃ ὁ Ὑπουργὸς μετὰ τῶν Συμβουλίων καὶ ἡ Βουλὴ μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, τότε βεβαίως δὲν εἰμπορεῖ νὰ γίνῃ τίποτε. Ἡμεῖς λαμβάνομεν ὅλα τὰ δυνατὰ προληπτικὰ μέτρα, ἀλλὰ πρέπει νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ συνείδησις.

§199ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἀπορρίπτῃ ἄνευ ἠτιολογημένης ἐκθέσεως.

§200Σ. ΑΓΑΠΗΤΟΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ, καὶ ἡ ἔκθεσις αὕτη νὰ δημοσιεύηται εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως ἠτιολογημένως. Τελευτῶν, κύριοι Συνάδελφοι, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ συστήσω ἰδιαιτέρως τὴν τελευταίαν παράγραφον τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς, διὰ τῆς ὁποίας συνιστᾶται, ὅπως, προκειμένου νὰ δοθῇ μεγάλη ἀνάπτυξις εἰς τὴν τεχνικὴν μόρφωσιν ἐν τῷ Κράτει, νὰ διαγραφῇ πρῶτον μία τεχνικὴ ἐκπαιδευτικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους. Ἐπειδὴ ἡ τεχνικὴ ἐκπαίδευσις ἐξαρτᾶται ἀπὸ τρία διάφορα Ὑπουργεῖα, εἶναι ἀνάγκη ἐκ παραλλήλου καὶ ἐκ συμφώνου καὶ εἰς τὰ τρία Ὑπουργεῖα νὰ διαγραφῇ ἓν πρόγραμμα ἐν ἁρμονίᾳ τὸ ἓν μετὰ τοῦ ἄλλου, καὶ πρὸς τοῦτο εἶναι ἀνάγκη εἰς ἕκαστον ἐκ τῶν τριῶν Ὑπουργείων, Παιδείας, Συγκοινωνίας καὶ Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ συσταθῇ τμῆμα τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἐφ’ ὅλων αὐτῶν νὰ τεθῇ ἐπὶ κεφαλῆς ξένος ὀργανωτής, ξένος σοφός, ἔχων γνῶσιν τῶν δυσκόλων αὐτῶν ζητημάτων, ὁ ὁποῖος νὰ συντάξῃ γενικὸν πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ ἀμέσως, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ ὅπως συστηματικῶς προχωρήσωμεν.

§201Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Ἤκουσα, κ. Πρόεδρε, μετὰ πολλῆς προσοχῆς πάσας τὰς τροπολογίας τὰς ἀναπτυχθείσας παρὰ τῶν κ. Συναδέλφων, ὡς καὶ τὰς τροπολογίας τὰς ὁποίας ἐπήνεγκεν ἡ ἐπεξεργασθεῖσα τὸ νομοσχέδιον ἐπιτροπή. Πάσας τὰς τροπολογίας ταύτας θέλω ἐξετάσει διὰ τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, πρὸ τῆς ὁποίας θὰ ὑποβάλω τὸ νομοσχέδιον τροπολογημένον, μὲ ὅσας τροπολογίας ἤθελον κρίνει ἀναγκαίας. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1ον).

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. (ἀναγινώσκεται).

§203Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Δὲν θέλω νὰ φέρω παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησαν εἰδικοὶ ἐπιστήμονες, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας εἶναι ὁ μόνος ἐκ τῶν συναδέλφων του, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔφερεν ἐδῶ νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου προβλέπει διὰ τὸ μέλλον καὶ προνοεῖ περὶ σχολῶν καὶ μαθημάτων, τὰ ὁποῖα εἰς τὸ ἀπώτερον μέλλον θὰ ἐγκαθιδρύσῃ, καὶ δὲν ὡμίλησε περὶ ὑποτρόφων, τοὺς ὁποίους θὰ ἔστελλεν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, διὰ νὰ ἀποκτήσωσι τὰς ἀπαιτουμένας γνώσεις καὶ μεταδώσωσιν αὐτὰς εἰς τοὺς μαθητάς, ἤθελον προτείνει τὸ ἑξῆς, τὸ ὁποῖον ὑποθέτω ὅτι θὰ ἠδύναντο νὰ ἀκολουθήσωσι καὶ οἱ ἄλλοι ἀξιότιμοι κ. Ὑπουργοί. Καθ’ ἣν στιγμὴν πρόκειται νὰ εἰσαγάγωμεν ἐν Ἑλλάδι νέους θεσμούς, οἵτινες χρῄζουσι διδασκάλων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἀντὶ νὰ στέλλωμεν ὑποτρόφους ἀπ’ εὐθείας καὶ νὰ πληρώνῃ ἡ Κυβέρνησις ἅπαντα τὰ ἔξοδα αὐτῶν, νὰ ζητῶμεν νὰ ἀποστέλλωμεν ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὅλα τὰ προσόντα διὰ νὰ καταρτισθῶσιν ἄριστοι διδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι νὰ ἔχωσιν οἰκονομικήν τινα εὐμάρειαν, καὶ ἐκεῖνο τὸ ἐπὶ πλέον ποσόν, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ δύναται ἡ οἰκογένειά των νὰ ἐξοδεύσῃ ὅπως ἀποστείλῃ αὐτοὺς εἰς τὸ ἐξωτερικόν, νὰ δίδῃ ἡ Πολιτεία. Τοιουτοτρόπως θὰ ἔχητε νὰ ἀποστείλητε εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι θὰ σᾶς χρησιμεύσωσι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν μὲ μίαν ἐλαχίστην δαπάνην, διότι, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι μία οἰκογένεια δύναται νὰ δαπανήσῃ 150 δραχμὰς διὰ νὰ σπουδάσῃ τὸ παιδί της, σεῖς συμπληρώνετε τὸ ποσὸν τοῦτο μὲ ἄλλας 100 δραχμὰς καὶ τοιουτοτρόπως θὰ ἀποστείλητε ἀνθρώπους διὰ τοὺς ὁποίους θὰ ἔχητε τὴν βεβαιότητα ὅτι ἐπανερχόμενοι θὰ ἐνασχοληθῶσιν εἰς τὸ ἔργον διὰ τὸ ὁποῖον ἀπεστάλησαν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω λοιπὸν νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν αὐτήν, ἂν θελήσητε νὰ ἐφαρμόσητε τὰς μελλοντικὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου.

§204Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Συνάδελφος, ἔκαμε τὴν ἐμφάνισιν μιᾶς νέας θεωρίας, καθ’ ἥν, προκειμένου νὰ ἀποστείλῃ ἡ Κυβέρνησις νέους πρὸς ἐκμάθησιν εἰδικότητός τινος, καὶ ὑποτίθεται ὅτι μεγάλη θὰ εἶναι ἡ ἀποστολή, προκειμένου περὶ δημιουργίας νέου κλάδου, πρέπει νὰ προτιμῶνται οἱ ἔχοντες εὐμάρειαν. Οἱ πτωχοὶ καὶ οἱ μὴ ἔχοντες, νὰ μὴ ἀποστέλλωνται, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Συναδέλφου, ἔστω καὶ ἂν εἶναι ἀξιόλογοι, διότι δὲν θὰ ἔχωσιν οἰκονομικὴν εὐμάρειαν! Κατέληξε δὲ καὶ εἰς ἄλλο συμπέρασμα, ὅτι ἐπιστρέφοντες, οἱ ἔχοντες οἰκονομικὴν εὐμάρειαν, θὰ ἐπιδίδωνται μετὰ περισσοτέρου ζήλου εἰς τὸ ἔργον των. Ἐγὼ διαβλέπω ὅτι οὐχὶ οἱ ἔχοντες εὐμάρειαν ἀλλ’ οἱ ἔχοντες ἔρωτα πρὸς τὸ ἔργον, ἐκεῖνοι καὶ θὰ ἐπιδίδωνται εἰς αὐτό. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὴν τροπολογίαν αὐτήν.

§205Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Πρέπει νὰ ἔχῃ κανεὶς πολὺ κακὴν θέλησιν, ὅπως ὁ κ. Συνάδελφος, διὰ νὰ ἑρμηνεύσῃ τοὺς λόγους μου ὅπως τοὺς ἡρμήνευσε, διότι ἐγὼ δὲν εἶπον αὐτό. Ἐγὼ εἶπον τὸ ἑξῆς, τὸ ὁποῖον εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἑρμηνεύσω, διότι δὲν ὑπέθετόν ποτε ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ λίαν καταληπτόν. Εἶπον ὅτι, διὰ νὰ σπουδάσῃ εἷς νέος, ὡς εἰς τὸ Πανεπιστήμιον οὕτω καὶ εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον, ἔχει ἀνάγκην δαπάνης, τὴν ὁποίαν φυσικὰ θὰ ὑποστῇ ἡ οἰκογένειά του. Λοιπὸν κατὰ ταῦτα, διὰ νὰ ἀποκτήσῃ τις δίπλωμα μηχανικοῦ, ἔχει ἀνάγκην ἐξόδων. Εἶπον λοιπὸν τὸ ἑξῆς· εἰς τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ὑφίσταται ἡ οἰκογένειά του, νὰ ἐπέρχηται ἀρωγὸς ἡ Πολιτεία καὶ νὰ συμπληροῖ αὐτάς.

§206Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλο αὐτό.

§207Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Αὐτὸ ἐγὼ εἶπον. Σεῖς ἠθελήσατε νὰ ἀποδώσητε ἀλλοίαν ἔννοιαν εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον, δὲν γνωρίζω ἐκ τίνος πνεύματος ἀγόμενος. Αὐτὸ ἐννόουν εὐμάρειαν οἰκογενειακήν, διότι, διὰ νὰ μεταβῇ τις εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον ἢ τὸ Πανεπιστήμιον, ὑποτίθεται ὅτι ἡ οἰκογένειά του ἔχει καὶ πληρώνει αὐτὰ τὰ ἔξοδα. Λοιπὸν μὲ τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα πληρώνει ἡ οἰκογένειά του, δὲν δύναται νὰ τὸν στείλῃ ἐκεῖ. Τοῦτο δὲ ἀκριβῶς ἀφορᾷ τοὺς μὴ πλουσίους, διότι ὁ πλούσιος δὲν ἔχει ἀνάγκην εἰσφορᾶς τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα μεταβῇ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἀπορῶ δὲ πῶς ὁ κ. Συνάδελφος κατώρθωσε—δὲν ἠξεύρω μὲ τίνα τρόπον—νὰ δώσῃ ἐντελῶς ἄλλην ἔννοιαν εἰς τοὺς λόγους μου, καὶ νὰ θελήσῃ νὰ παραστήσῃ ὅτι ἐγὼ εἶμι ὁ προστάτης τῶν πλουσίων, ἐνῷ γνωρίζει ὅτι ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος πολλάκις ἐξέθηκα τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἔχω περὶ τῶν διαφόρων κοινωνικῶν τάξεων. Δὲν ἐπετρέπετο δὲ εἰς συνάδελφον, ὁ ὁποῖος ἀνήκει εἰς τὸ ἴδιον κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω καὶ ἐγώ, νὰ μὴ γνωρίζῃ τὰς σκέψεις καὶ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ὅλοι οἱ ἄλλοι γνωρίζουσιν ἐκτὸς τοῦ κ. Συναδέλφου. (Χειροκροτήματα).

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται εἶτα δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2–13). Ἄρθρον 14 (ἀναγινώσκεται).

§209Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἄρθρον 14 ὁμιλεῖ περὶ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Πολυτεχνείου, καὶ περὶ προσόντων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ κέκτηται ὁ διευθυντής. Εἰς τὴν βʹ παράγραφον ὁρίζει ὅτι· «ὁ διευθυντὴς ἀποτελεῖ μέρος τοῦ Συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων». Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του καὶ τὸν ἤδη διευθύνοντα διευθυντὴν τοῦ Πολυτεχνείου, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὰ δημόσια ἔργα. Ἐννοεῖτε, κύριε Ὑπουργέ! Δὲν πρέπει νὰ γίνῃ περισσότερα συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ.

§210Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ μελετήσω τὸ ζήτημα.

§211Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ διαγράψητε αὐτὴν τὴν παράγραφον.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 14, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται εἶτα δεκτὰ τὰ ἄρθρα 15–20). Ἄρθρον 21 (ἀναγινώσκεται).

§213Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, νομίζω ὅτι ἡ θέσις τοῦ γραμματέως τοῦ Πολυτεχνείου δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ διευθυντοῦ. Ἡ θέσις τοῦ γραμματέως τοῦ Πολυτεχνείου εἶναι θέσις διοικητικὴ ὡς καὶ ἡ θέσις τοῦ γραμματέως τοῦ Πανεπιστημίου, ἥτις δὲν ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ Πρυτάνεως, ἀλλ’ ἀπ’ εὐθείας παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ. Ὄτε λέγει τὸ νομοσχέδιον «προτάσει τοῦ διευθυντοῦ», τοῦτο θὰ εἴπῃ ὅτι οὗτος εἶναι γραμματεὺς τοῦ διευθυντοῦ, ἐνῷ καὶ κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὁ γραμματεὺς τοῦ Πολυτεχνείου εἶναι διοικητικὸν πρόσωπον, ἔχον ἴδια καθήκοντα καὶ ἰδίας ὑποχρεώσεις ἐντελῶς ἀνεξαρτήτους πρὸς τὸ διδακτικὸν μέρος, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν οἱ ἄλλοι καθηγηταί.

§214Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Λαμβάνω ὑπὸ σημείωσιν τὴν παρατήρησίν σας ταύτην.

§215Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐπίσης λέγεται ὅτι «γραμματεὺς τοῦ Πολυτεχνείου διορίζεται ἐπὶ βαθμῷ καὶ μισθῷ μηχανικοῦ βʹ τάξεως ὁ ἔχων δίπλωμα ἀνωτέρας τεχνικῆς σχολῆς ἢ Πανεπιστημίου». Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὸ πρῶτον μέρος τῆς ἀνωτέρας τεχνικῆς σχολῆς, διαφωνῶ, διότι θεωρῶ ὅτι τὰ καθήκοντα τοῦ γραμματέως εἶναι ἐντελῶς διοικητικὰ καὶ ὄχι τεχνικά.

§216Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Εἶναι καὶ διοικητικὰ καὶ τεχνικά. Αὐτὸς θὰ λάβῃ μέρος εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν διαφόρων προγραμμάτων κτλ.

§217Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αὐτὰ εἶναι καθήκοντα τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου δὲν συμφωνῶ καὶ ὡς πρὸς τὸ ἄλλο προσόν, ὅτι ὁ ἔχων μόνον ἁπλοῦν δίπλωμα Πανεπιστημίου δύναται νὰ διορισθῇ γραμματεὺς τοῦ Πολυτεχνείου.

§218Σ. ΑΓΑΠΗΤΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔθηκε δίπλωμα Νομικῆς.

§219Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Οὔτε εἰς αὐτὸ συμφωνῶ. Εἷς νέος, ὁ ὁποῖος ἐξέρχεται ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου, νὰ δύναται νὰ διορισθῇ εὐθὺς ἀμέσως γραμματεὺς τοῦ Πολυτεχνείου μὲ μισθὸν καὶ βαθμὸν μηχανικοῦ βʹ τάξεως, δὲν εἶναι ὀρθόν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ χρόνος ὑπηρεσίας ἢ διαγωνισμὸς ἢ τόσα ἄλλα, ἐὰν θέλητε νὰ ἔχητε διοικητικὸν πρόσωπον πραγματικῶς ἄξιον τῆς θέσεως αὐτοῦ. Θέσατε δίπλωμα Νομικῆς σχολῆς μὲ ἄδειαν τοῦ δικηγορεῖν καὶ ὡρισμένων ἐτῶν διαρκῆ ὑπηρεσίαν, διότι δὲν εἶναι καθόλου ὀρθὸν εἷς νεαρός, χθὲς μόλις ἐξελθὼν τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ ὁποῖος δὲν δύναται νὰ διορισθῇ οὔτε γραφεὺς εἰς Ὑπουργεῖόν τι ἄνευ διαγωνισμοῦ, νὰ διορισθῇ γραμματεὺς τοῦ Πολυτεχνείου.

§220Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Προτείνετε νὰ τεθῶσιν πλείονα προσόντα;

§221Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Μάλιστα. Θὰ ἐδεχόμην νὰ ἔχῃ καὶ ἐπίδομα. Ἐκεῖνο δὲ ποῦ δὲν συμφωνῶ εἶναι τὸ ζήτημα τῆς προτάσεως ἐκ μέρους τοῦ διευθυντοῦ. Καὶ ἵνα μὴ ἐπανέρχωμαι, κάμνω τὴν παρατήρησίν μου καὶ ἐπὶ τοῦ τρίτου ἄρθρου. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου διορίζεται γραφεὺς αʹ τάξεως ὁ ἔχων ἀπολυτήριον Γυμνασίου. Πρέπει ἡ νομοθεσία μας νὰ συναρμόζηται μὲ τὴν νομοθεσίαν ὅλων τῶν Ὑπουργείων. Ὅπως διὰ νὰ διορισθῇ τις γραφεὺς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον πρέπει νὰ ὑποστῇ διαγωνισμόν, τὸ ἴδιον πρέπει καὶ εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον, δὲν ἔχει δὲ οὐδεμίαν σχέσιν τὸ πρόσωπον τοῦ γραμματέως μὲ τὸν διευθυντήν. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν παρόντων γραμματέων.

§222Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Θὰ λάβω ὑπὸ σημείωσιν τὰς παρατηρήσεις σας.

§223Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ὑπάρχει εἷς εἰδικὸς νόμος περὶ προστασίας τῶν ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν σημάτων κατὰ τὸν ὁποῖον ὁλόκληρον τὴν ὑπηρεσίαν τῆς καταθέσεως τῶν σημάτων, διεξάγει ὁ γραμματεὺς τοῦ Πολυτεχνείου. Δυστυχῶς εἶναι τόσον πολὺ ἐπιβεβαρημένος ὁ γραμματεὺς αὐτὸς ἐκ τῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν τοῦ Πολυτεχνείου, ὥστε εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω ὅτι, αἱ γενόμεναι μέχρι σήμερον καταθέσεις εἶναι δυνατὸν νὰ κηρυχθῶσι παρὰ τῶν δικαστηρίων ἄκυροι, διότι δὲν ἐδημοσιεύθησαν ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως ἐντὸς τῶν προθεσμιῶν τὰς ὁποίας ὁρίζει ὁ νόμος. Βεβαίως, κακῶς ὁ νόμος ἔθηκε τὴν κατάθεσιν τῶν σημάτων εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον, ἀλλὰ μέχρις ὅτου διορθωθῇ τὸ κακόν, θὰ παρεκάλουν νὰ λάβητε ἓν οἱονδήποτε μέτρον, εἴτε δίδοντες ἓν ἐπίδομα εἴτε δίδοντες ἕνα βοηθόν. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 21–25 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 26).

§224Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐκεῖ ὅπου λέγει «ἀρχιτεχνίτης κλπ.» νὰ προστεθῇ «δύναται νὰ προστεθῇ».

§225Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Εἶναι μελλοντικὸν αὐτό. Ἔλαβα ἤδη τὴν δήλωσιν ὅτι τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν θὰ διατηρηθῇ ὁλόκληρον.

§226Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ νὰ προστεθῇ μία παράγραφος ἡ ἑξῆς· «ὁ μισθὸς τοῦ ἀρχιτεχνίτου δέον νὰ αὐξήσῃ, ὅπως αὐξάνει ὅλων, κατὰ πενταετίαν».

§227Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 26–34 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 35).

§228Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἀναγράφεται ὅτι ἡ διαχείρισις τῆς περιουσίας τοῦ Πολυτεχνείου, συνισταμένη ἐκ κληροδοτημάτων καὶ ἄλλων δωρεῶν, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς 2.000.000, ἐνεργεῖται κλπ.».

§229Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀντιγραφὴ τοῦ παλαιοῦ νόμου.

§230Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ εἶναι τὸ ἐλάττωμα.

§231Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Εἶμαι συμφωνότατος ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ἄλλη πρόνοια, προκειμένου περὶ τοιαύτης διαχειρίσεως. Διατυπώσατε τροπολογίαν.

§232Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναμφισβητήτως ἡ διάταξις εἶναι πλημμελής. Ὁ Προϋπολογισμὸς συντάσσεται ὑπὸ ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία σύγκειται ἐκ τοῦ Διευθυντοῦ, τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ ἐξ ἑνὸς τμηματάρχου. Σημειώσατε δὲ ὅτι σχεδὸν κατ’ εἰσήγησιν τοῦ διευθυντοῦ γίνεται ἡ διαχείρισις, εἶναι δ’ οὗτος συγχρόνως διατάκτης, ταμίας, εἰσπράκτωρ, συγκεντροῖ ἐν ἑαυτῷ ὅλας αὐτὰς τὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνενῶνται ἐν ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ προσώπῳ. Ἔχω ἐδῶ τεῦχος τοῦ Σχολείου τῶν Βιομηχάνων Τεχνῶν, τὸ ὁποῖον διαλαμβάνει τὸν τρόπον τῆς διαθέσεως τῶν κληροδοτημάτων, καὶ λαμβάνω προχείρως κληροδότημα τυχαῖον. Βλέπω ὅτι κατὰ τὴν ἀνάλυσιν τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1911, ἐκ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ Χλωροῦ ἐγένοντο αἱ ἑξῆς δαπάναι (ἀναγινώσκει)· «Ἐπισκευῆς κλπ.». Ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν σελίδα 69 τοῦ αὐτοῦ τεύχους, θὰ εὕρωμεν τὴν διαθήκην τῆς χήρας Χλωροῦ, ἡ ὁποία ὁρίζει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει)· «Ἐγκαθιστῶ κλπ.». Αὕτη εἶναι διάταξις τῆς διαθήκης ἡ ὁποία ποτὲ δὲν ἐξετελέσθη.

§233Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι ἐστάλησαν παλαιότερον εἷς ἢ δύο ὑπότροφοι.

§234Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχω ἐδῶ τοὺς ἀπολογισμοὺς τοῦ 1910 καὶ 1911 ἐκ τῶν ὁποίων προκύπτει ὅτι δὲν ἐξετελέσθη. Αὐτὸ γίνεται καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα κληροδοτήματα, ὡς π.χ. ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ κληροδότημα Θωμαΐδου, ἐὰν δὲ εἶναί τι, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν, εἶναι ἡ εὐλαβὴς ἐκτέλεσις τῶν ὅρων ὑπὸ τοὺς ὁποίους γίνονται τὰ τοιαῦτα κληροδοτήματα, διότι μόνον ὑπὸ τοιούτους ὅρους δυνάμεθα νὰ ἐνθαρρύνωμεν τὴν γενναιοδωρίαν ὑπὲρ τῶν τοιούτων καταστημάτων. Ἐκεῖνο λοιπόν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐνδεδειγμένον, εἶναι νὰ καταρτισθῇ μία ἐπιτροπὴ μᾶλλον ἱκανὴ πρὸς τὴν διαχείρισιν, νὰ καθορισθῇ τὸ προσωπικὸν τὸ διαχειριστικόν, νὰ περιληφθῇ δὲ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλα τὰ περισσεύματα θὰ κατατίθενται παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ. Καὶ περιπλέον, ὡς πρὸς τὸν καταρτισμὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ, φρονῶ ὅτι ἁρμοδιώτερος θὰ ἦτο ὁ Σύλλογος τῶν καθηγητῶν ἢ τοὐλάχιστον τῶν ὑποδιευθυντῶν, ὅπως καθορίζῃ τὰς δαπάνας τοῦ προσωπικοῦ.

§235Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Λαμβάνω ὑπὸ σημείωσιν τὰς παρατηρήσεις σας καὶ θὰ κάμω τροπολογίαν. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 35–38 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 39).

§236Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 39 ὁρίζονται τὰ ὅρια ἀποχωρήσεως διαφόρων ὑπαλλήλων, βλέπω δὲ ὅτι διὰ τὸν ἀρχιεπιστάτην ὁρίζεται τὸ 65ον ἔτος, ἐνῷ διὰ τοὺς λοιποὺς ἐπιστάτας καὶ ὑπηρέτας τὸ 60όν. Διατί αὐτὴ ἡ διάκρισις;

§237Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Τὴν αὐτὴν παρατήρησιν κάμνω καὶ ἐγώ. Δὲν βλέπω τίνα λόγον ἔχει ἡ διαφορὰ ὁρίου ἡλικίας τῶν διαφόρων ὑπαλλήλων. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 39 ὡς καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ταχυδρομικῶν δεμάτων». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου).

§239ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 24, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσθήκης παραγράφου εἰς τὸ ἄρθρον 8 τοῦ νόμου ΓΡΔʹ τοῦ 1905 περὶ Ἐθνικοῦ τυπογραφείου». (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον εἰς αʹ ἀνάγνωσιν).

§241Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 27, παρακαλῶ.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῆς προτάσεως νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου 296 τοῦ 1914 περὶ μεταβολῶν ἐν ταῖς περιφερείαις τῶν Δικαστηρίων τοῦ Κράτους). (Ψηφίζεται εἰς βʹ ἀνάγνωσιν).

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ προσέτι τὰ ἑξῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων ͵ΓΩΟΒʹ τοῦ 1911 περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων προσόδων καὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ταμιακὴν ὑπηρεσίαν νόμων» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ ὀργανώσεως τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν διατάξεων τοῦ ͵ΓΨΙΑʹ νόμου» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ Προξενικοῦ νόμου» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς. Ὁ βουλευτὴς κ. Εὐθ. Βελλιανίτης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ͵ΒΨΞΗʹ τοῦ 1900 περὶ τηλεγραφικῆς ταχυδρομικῆς καὶ τηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας. Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Ἀλιβιζᾶτος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ γυναικῶν νοσοκόμων». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Φικιώρης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διαλύσεως τῶν Σωμάτων Οἰκονομικοῦ καὶ Φαρμακευτικοῦ». Ὁ βουλευτὴς κ. Σπ. Θεοδωρόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Μετσοβείου Πολυτεχνείου». Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Πολυχρονιάδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων ἀφορωσῶν εἰς τὸ προσωπικὸν τῆς ταχυδρομικῆς, τηλεγραφικῆς καὶ τηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Π. Πετροπουλάκης καὶ Ν. Βελέντζας ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Μετσοβείου Πολυτεχνείου». Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Στελλάκης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Μετσοβείου Πολυτεχνείου». Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον ὥραν 5 μ. μ. (Λύεται ἡ συνεδρίασις τὴν 1.5′ μ. μ.)