1914.10.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 25

Τῆς 13ης Ὀκτωβρίου 1914.

(Δευτέρα, ὥρα 5.10′ μ. μ.)

Προεδρία κ. Κ. Ζαβιτσιάνου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ὁ εἰρηνοδίκης Ἐράνης ὑποβάλλει ψήφισμα τῶν κατοίκων ὅπως τεθῇ ἐκ νέου ἐν ἐφαρμογῇ τὸ δικαιοστάσιον. Οἱ ἐκ Λαψίστης γονεῖς τῶν ἐφέδρων διαμαρτύρονται ἐναντίον τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις κατέταξεν αὐτοὺς εἰς τὰς τάξεις τῶν κληρωτῶν 1892–1893. Οἱ κάτοικοι Μελιγαλᾶ παρακαλοῦσιν, ὅπως ψηφισθῇ ἡ πρότασις νόμου τοῦ κ. Π. Μερλοπούλου περὶ ὑδρεύσεως τῆς κωμοπόλεώς των δι’ ἐκκλησιαστικῶν χρημάτων. Οἱ ἀπελαθέντες ἐκ τῶν Ἀνατολικῶν Σιδηροδρόμων ὑπάλληλοι παρακαλοῦσιν, ὅπως προσληφθῶσι πάλιν ἐν τῇ ἰδίᾳ ὑπηρεσίᾳ. Τὸ κοινοτικὸν Συμβούλιον Βοῦτσι Ἀρκαδίας παρακαλεῖ, ὅπως ὑπαχθῇ δικαστικῶς εἰς τὴν περιφέρειαν Ἠλείας. Ὁ Σύνδεσμος τῶν γαλακτοκόμων καὶ γαλακτοπωλῶν παρακαλεῖ, ὅπως ἐλαττωθῇ ἡ τιμὴ τοῦ φωταερίου καὶ ἠλεκτρισμοῦ. Ὁ ἐξ Ἐλευσῖνος ἐνοικιαστὴς τῶν φόρων ὠνίων Ἀθανάσιος Πανταζῆς παρακαλεῖ, νὰ μὴ γίνῃ μείωσις τῶν φόρων τοῦ ἔτους 1913–1914. Ἅπαντες οἱ καταναλωταὶ φωταερίου ὑποβάλλουσιν, ἐκτενὲς ὑπόμνημα περὶ ἐλαττώσεως τῆς τιμῆς τοῦ φωταερίου καὶ ἠλεκτρισμοῦ. Ἡ Ἀδελφότης τῶν ἐν Ἀθήναις Καφεπωλῶν παρακαλοῦσιν, ὅπως ἐλαττωθῇ ἡ τιμὴ τοῦ ἀεριοφωτισμοῦ καὶ ἠλεκτροφωτισμοῦ. Οἱ Μουχταροδημογέροντες τῆς περιφερείας Πρεβέζης παρακαλοῦσιν, ὅπως τοῖς διανεμηθῶσιν ἀγροὶ πρὸς καλλιέργειαν. Αἱ Αἰκατερίνη καὶ Βασιλικὴ Πέτρου, ἀδελφαὶ τοῦ φονευθέντος ἐκ Βεζίτσης δημοδιδασκάλου Πέτρου, παρακαλοῦσιν, ὅπως ταῖς χορηγηθῇ χρηματικὸν βοήθημα. Ὁ μισθωτὴς φόρου ὠνίων Κοζάνης Δ. Δουδούλης παρακαλεῖ, ὅπως τῷ μετριασθῇ ἡ ὑποχρέωσις ἀπέναντι τοῦ δήμου Κοζάνης. Οἱ κάτοικοι τῆς Παλαιᾶς Κουτσούφλιανης Μετσόβου παρακαλοῦσιν ὅπως διατηρηθῇ ἐν Μετσόβῳ ὁ διοικητικὸς ἐπίτροπος Ἀθανάσιος Τζώνης. Ὁ βιβλιοδέτης καὶ ἐκδότης Γ. Κορνάρος προτείνει ὅπως ἀναλάβῃ ὑπὸ ὡρισμένους ὅρους τὴν ἐκτύπωσιν τῶν διδακτικῶν βιβλίων. Οἱ ἐκ Τριπόλεως χορηγηταὶ σανοῦ ζητοῦσιν, ἵνα πληρωθῶσι τὸ ἀντίτιμον τῆς χορτονομῆς μετὰ τῶν τόκων των. Οἱ ἐκ Κρήτης στρατεύσιμοι προστάται οἰκογενειῶν παρακαλοῦσιν, ὅπως ἐπεκταθῇ τὸ εὐεργέτημα τῆς ἀπαλλαγῆς ἐπ’ αὐτῶν. Οἱ ἐν Ἀθήναις παντοπῶλαι παρακαλοῦσιν, ὅπως τροποποιηθῇ ὁ νόμος περὶ ἐργασίμων ὡρῶν. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Γενικὴ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐρωτήσεως τοῦ κ. Δ. Μαλλιοπούλου περὶ τῶν παρανομιῶν τῆς ἑταιρίας Ἀεριόφωτος καὶ Ἠλεκτρικῆς. Ὁ κ. Δ. Μαλλιόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§2Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα ἵνα ὁμιλήσω, εἶναι λίαν σοβαρὸν καὶ σπουδαιότατον, ἄξιον δὲ νὰ προσελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ ἰδίως τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἀφορᾷ τοὺς κατοίκους Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ περιχώρων. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ ζήτημα ἔχει ἀνάγκην μηχανικῶν καὶ τεχνικῶν γνώσεων, τῶν ὁποίων ἐγὼ ἀτυχῶς στεροῦμαι, ἀλλὰ δὲν θὰ διστάσω νὰ ἐπιληφθῶ αὐτοῦ. Ἴσως ἄλλος τις εἶναι ἁρμοδιότερος νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλ’ αἱ δίκαιαι διαμαρτυρίαι καὶ τὰ εὔλογα παράπονα τοῦ λαοῦ ἀμφοτέρων τῶν πόλεων κατὰ τῆς ἑταιρίας τοῦ φωταερίου καὶ τοῦ ἠλεκτρισμοῦ, οἱ λυγμοὶ καὶ αἱ οἰμωγαὶ αὐτῶν ἀπὸ δεκάδων ἐτῶν, μὲ ὤθησαν εἰς τὸ νὰ τύχω τῆς τιμῆς πρῶτος ἐγὼ νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ἐκθέσω τὰς παρανομίας, τὰς ἐκβιάσεις, τὰ ὄργια τὰ ὁποῖα μετέρχεται ἡ ἑταιρία αὕτη, ἵνα ἐκμεταλλεύηται, ἵνα ἐκμυζᾷ μᾶλλον τὸν λαὸν τῶν δύο πόλεων. Κύριοι, πρόκειται περὶ τοῦ φωτός, στοιχείου τῆς πρώτης ἀνάγκης τοῦ ἀνθρώπου, πρόκειται περὶ ἑνὸς τῶν στοιχείων ἐκείνων, ἅτινα διατηροῦσι τὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ ζωῇ. Ὡς πᾶς τις γνωρίζει, τρία εἶναι τὰ στοιχεῖα, ὧν ἄνευ ἀδύνατον νὰ ζήσῃ ὁ ἄνθρωπος.

§3Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Κύριε Συνάδελφε, ἔχομεν καὶ ἄλλα στοιχεῖα, ἄνευ τῶν ὁποίων ὁ ἄνθρωπος δὲν ζῇ.

§4Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τίνα ἄλλα στοιχεῖα ἐννοεῖτε, παρακαλῶ;

§5Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Τὸ ὀξυγόνον τὸν ἀέρα...

§6Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, κύριε Συνάδελφε, ἀλλὰ τὰ στοιχεῖα ταῦτα ἡ φύσις παρέχει δωρεὰν καὶ ἐν ἀφθονίᾳ, καὶ εὐτυχῶς ὁ ἄνθρωπος διὰ τὰ στοιχεῖα αὐτά, περὶ τῶν ὁποίων ὑμεῖς ὁμιλεῖτε, δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἡμετέρας συνδρομῆς. Ἐπαναλαμβάνω λοιπόν, Κύριοι, ὅτι εἶναι τρία τὰ κύρια στοιχεῖα, δι’ ὧν ζῇ ὁ ἄνθρωπος· ὁ ἄρτος, τὸ ὕδωρ καὶ τὸ φῶς. Ἄνευ αὐτῶν ὁ ἄνθρωπος δὲν δύναται νὰ ζήσῃ, καὶ πᾶσα Πολιτεία καὶ πᾶσα Κυβέρνησις ὀφείλει καὶ πρώτιστον καθῆκον αὐτῆς εἶναι, νὰ καταβάλλῃ πᾶσαν προσπάθειαν, νὰ ἐξαντλῇ πᾶν μέσον, ν’ ἀσκῇ πᾶσαν τὴν ἐπιρροήν της, ὥστε νὰ κατορθώνῃ, ὅπως ὁ πολίτης δύναται νὰ ἔχῃ αὐτὰ εἰς τὴν τιμὴν τοῦ ἐλαχίστου δυνατοῦ ὁρίου. Ἀλλ’ ἀτυχῶς αἱ μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεις δὲν ἐπέδειξαν τοιαύτην μέριμναν, δὲν ἐφρόντισαν περὶ τῶν τοιούτων ζητημάτων, ὡς καὶ περὶ ἄλλων πολλῶν, καὶ κατήντησαν ὥστε ἐν Ἀθήναις, ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Κράτους, τὸ φῶς νὰ θεωρῆται μεγάλη πολυτέλεια, διότι μεγάλη πολυτέλεια εἶναι, ὅτε ὁ ῥάπτης, ὁ ὑποδηματοποιός, ὁ καφεπώλης καὶ πᾶς ἐπαγγελματίας καὶ μάλιστα οἰκογενειάρχης, ἀναγκαζόμενος, ὅπως ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς βιωτικὰς αὐτοῦ ἀνάγκας νὰ ἐργάζηται ἐπὶ πολλὰς ὥρας καὶ τὴν νύκτα, πληρώνει τὸ μέγιστον μέρος τοῦ μετὰ τόσων μόχθων καὶ πόνων κερδῶν του εἰς τὸν φωτισμόν. Καὶ διὰ τίνα φωτισμόν; διὰ φωτισμὸν δηλητηριώδη, διὰ φωτισμόν, ὁ ὁποῖος παραβλάπτει σπουδαίως τὴν ὑγείαν του, ὡς τοῦτο ἀποδείκνυται ἐξ ἐπισήμων ἐκθέσεων ἐλεγκτῶν, οἵτινες κατὰ διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου προέβησαν εἰς ἐξέτασιν τῆς ποιότητος, ποιότητος! τοῦ φωτός. Κρίνω περιττὸν νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰς ἐκθέσεις αὐτάς. Κύριοι Βουλευταί, γνωρίζομεν πάντες ὅτι ἐν οὐδεμιᾷ πόλει τῆς ὑφηλίου ὁ φωτισμὸς πληρώνεται μὲ τόσον ὑπέρογκον τιμὴν ὅσον ἐν Ἀθήναις. Διὰ νὰ γνωρίσωμεν τὴν ὑπέρογκον διαφοράν, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω πόσον πληρώνεται ὁ φωτισμὸς τοῦ φωταερίου εἰς ἄλλα Κράτη. Ἐν Ἰταλίᾳ ἡ τιμὴ τοῦ φωταερίου δὲν ἀνέρχεται εἰς πλέον τῶν 10 λεπτῶν κατὰ κυβικὸν μέτρον. Ἐν Γαλλίᾳ ὄχι πλέον τῶν 8 λεπτῶν, ἐν Γερμανίᾳ δὲ ἔχει 7 λεπτά, ἐν Ἀμερικῇ 3½ λεπτά, ἐν Ῥωμουνίᾳ, ὅπου τὸ προνόμιον τοῦ φωταερίου ἔχει ἡ ἰδία ἑταιρία, ἡ ὁποία ἔχει αὐτὸ καὶ ἐν Ἀθήναις, πληρώνεται τὸ κυβ. μέτρον ἀντὶ 10 καὶ ὄχι 27 λεπτῶν. Ἀφήνω δὲ τὰς γνωστὰς μεθόδους, δι’ ὧν ἡ τιμὴ ἀνέρχεται εἰς 40, 50 καὶ 60 λεπτὰ κατὰ κυβικὸν μέτρον. Τοῦτο πῶς νὰ ὀνομάσωμεν; Διότι ἐὰν σᾶς εἴπω τὴν πραγματικὴν ἀξίαν τοῦ φωταερίου, δὲν γνωρίζω καὶ ἐγὼ τίνα λέξιν πρέπει νὰ μεταχειρισθῶ. Ἡ πραγματικὴ ἀξία τοῦ φωταερίου, εἶναι δύο λεπτὰ κατὰ κυβικὸν μέτρον, ὅσον δήποτε δὲ καὶ ἂν θελήσητε νὰ ἀναβιβάσητε τὴν τιμὴν τῶν 2 λεπτῶν, μὲ ὁσασδήποτε δαπάνας καὶ ἂν ἔχῃ ἡ ἑταιρία, ἡ ἀξία αὕτη δὲν φθάνει πλέον τῶν 3 ἢ 4 λεπτῶν. Φαντάζεσθε τὴν αἰσχροκέρδειαν τῆς ἑταιρείας αὐτῆς, φαντάζεσθε τί κερδίζει αὕτη ἐπὶ τῶν κεφαλαίων! Κερδίζει πλέον τῶν 300%! Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἠλεκτρικόν. Τὸ ἠλεκτρικὸν ῥεῦμα πληρώνομεν πρὸς 7 λεπτὰ τὸ ἑκατόμβατον τουτέστιν 70 λεπτὰ τὸ χιλιοβάττιον ἐν Ἀθήναις, ἐν δὲ τοῖς προαστείοις 1.30. Οὐδεὶς δύναται βεβαίως νὰ πιστεύσῃ ὅτι τὸ ἠλεκτρικὸν ῥεῦμα ἔχει τόσην μικρὰν ἀξίαν, ὥστε νὰ ἐκπλήσσηταί τις δι’ ὅσον πληρώνεται ἐν Ἀθήναις. Τοῦ ἠλεκτρικοῦ φωτὸς ἡ πραγματικὴ ἀξία, κατ’ ἀκριβεστάτους ὑπολογισμοὺς εἰδικῶν ἐπιστημόνων πρώτης τάξεως, εἶναι 1¼ τοῦ λεπτοῦ, ἤτοι 10 ἢ 11, λεπτὰ τὸ χιλιοβάττιον, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς πληρώνομεν 70 λεπτά, οἱ δὲ ἐν τοῖς προαστείοις 1.30! Ἀλλὰ μήπως ἀρκῶνται εἰς αὐτὰ τὰ νομιμοποιηθέντα; Ὄχι βεβαίως. Ἤδη ἡ ἑταιρία, ὡς ἐπληροφορήθην, δὲν παρέχει ῥεῦμα εἰς νέους καταναλωτάς. Γνωρίζετε τὸν λόγον; Ἐγὼ γνωρίζω ἕνα λόγον καὶ αὐτὸς ὑποθέτω ὅτι εἶναι καὶ ὁ σπουδαιότερος· ὁ λόγος εἶναι ὅτι δὲν ἔχει ῥυθμιστάς, δηλαδὴ ὡρολόγια. Ἀλλὰ δὲν δύναται ἆρά γε νὰ προμηθευθῇ ὡρολόγια; Διϊσχυρίζεται ὅτι ἕνεκα τοῦ πολέμου εἶναι ἀποκεκλεισμένη ἡ ὁδὸς καὶ δὲν δύναται νὰ φέρῃ ὡρολόγια, ἀλλ’ ἡ ἑταιρία δύναται ὅμως ἀξιόλογα νὰ φέρῃ ῥυθμιστὰς ἐξ Ἀγγλίας καὶ Ἰταλίας καὶ ἐκ τῆς Ἀμερικῆς ἀκόμη. Ἀλλὰ τίς ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἔφερεν; Ὁ λόγος εἶναι ὅτι δὲν θέλει νὰ εἰσαγάγῃ νέον σύστημα ῥυθμιστῶν, ἀλλὰ θέλει νὰ ἐξακολουθῇ νὰ ἔχῃ αὐτὸ τὸ σύστημα, τὸ ἀνακριβὲς αὐτὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον κατεσκευάσθη κατὰ παραγγελίαν της, καὶ θὰ σᾶς εἴπω πῶς κατεσκεύασεν αὐτό. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος ἠνάγκασε τὴν ἑταιρίαν νὰ ἀναστείλῃ ἐπί τινα χρόνον τὴν χορηγίαν ῥεύματος εἰς νέους καταναλωτάς, διότι αἱ ἐκ τούτου ζημίαι εἶναι ἐλάχισται ἀπέναντι τῶν κερδῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ἀποβλέπει ἐν τῷ μέλλοντι. Ἡ ἵδρυσις τῆς ἑταιρίας αὐτῆς χρονολογεῖται ἐν Ἀθήναις ἀπὸ τοῦ ἔτους 1857, ἤτοι πρὸ 57 ἀκριβῶς ἐτῶν, τὸ δὲ προνόμιον εἶχε μόνον διὰ 50 ἔτη, ληγούσης τῆς προθεσμίας κατὰ τὸ ἔτος 1908. Ἀντεπροσωπεύετο τότε ἡ ἑταιρία αὐτὴ ἀπὸ κἄποιον Φουλὸν καὶ Βὼλ καὶ ἀπὸ τὸν Ἰταλὸν κύριον Ἰωάννην Σερπιέρην, ἀλλὰ κατόπιν, κατὰ τὰς νέας προσθέτους συμβάσεις, παρουσιάσθησαν καὶ ἄλλοι ἀντιπρόσωποι τῆς ἑταιρίας, ἤτοι ὁ κ. Φερδινάνδος Σερπιέρης καὶ ὁ κύριος Ὀσκὰρ Δακόστας, ὁ ὁποῖος ἤδη διευθύνει τὸ ἐργοστάσιον εἰς τὴν Ῥωμουνίαν, μετατεθεὶς ἐκεῖ ὡς ἐπιτηδειότερος, ἵνα συνεχίσῃ τὸ ἔργον. Ἡ ἑταιρία αὐτὴ ὠνομάσθη Ἑλληνικὴ ἑταιρία Ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν, ἀλλά, Κύριοι, δὲν εἶναι Ἑλληνικὴ ἑταιρία. Τὸ ὄνομα μόνον φέρει Ἑλληνική. Εἶναι Ἀνώνυμος Μετοχικὴ Ἑταιρία, οἱ δὲ μέτοχοι αὐτῆς δὲν εἶναι Ἕλληνες, εἶναι ξένοι πρὸς τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα, γνωρίζετε δὲ τίνες εἶναι οἱ κυρίως μέτοχοι τῆς ἑταιρίας; Καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας εἶναι οἱ ἑξῆς κύριοι. Εἶναι ὁ κύριος Ἔλισεν, ὁ κύριος Καμόντο, εἷς κύριος Στέρν καὶ εἷς Νταμαραζέν, πάντες οὗτοι Ἑβραῖοι.

§7ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν νομίζω, κ. Βουλευτά, ὅτι ὑπάρχει λόγος νὰ ὀνομάζητε τὸ θρήσκευμα τῶν ἀναφερομένων, διότι ἔχομεν πολίτας πρώτης τάξεως ἀνήκοντας εἰς τὸ θρήσκευμα αὐτό.

§8Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, συμφωνῶ πληρέστατα, ἀλλὰ τοῦτο λέγω διὰ τὸ ποιὸν αὐτῶν. Ἐν τούτοις θὰ φροντίσω νὰ σᾶς εὐχαριστήσω, Κύριε Πρόεδρε. Αὐτοὶ λοιπὸν εἶναι οἱ κύριοι μέτοχοι τῆς ἑταιρίας αὐτῆς, διότι αὐτοὶ εἶναι κύριοι τῶν 80 ἢ 90 ἑκατοστῶν τῶν μετοχῶν της καὶ τὰ ὑπολείμματα ἔχουσί τινες τῶν γνωστῶν ἡμετέρων. Κατόπιν τῆς προχθεσινῆς ἐπερωτήσεώς μου, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, προθυμότατα καὶ μετὰ ζήλου εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ συγκεντρώσῃ, ὅσα ἠδύνατο σχετικὰ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου καὶ προθυμότατα κατέθηκε ταῦτα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Πέμπτην ἢ Παρασκευήν, ἠδυνήθην νὰ παραλάβω καὶ ἐγὼ τὰ πρακτικὰ αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐμελέτησα ἐκ τοῦ προχείρου καὶ ἐκ τῆς μελέτης μου αὐτῆς, καίτοι, ἐπαναλαμβάνω, στεροῦμαι γνώσεων μηχανικῶν καὶ τεχνικῶν, ἐξήγαγον τὰ ἑξῆς συμπεράσματα. Κατὰ τὸ ἔτος 1887 οἱ τότε δημοτικοὶ ἄρχοντες συνωμολόγησαν σύμβασιν μετὰ τῆς ἑταιρίας, διὰ τῆς ὁποίας, συμβάσεως, δυστυχῶς ὑπεδούλωσαν τὸν λαὸν τῆς πρωτευούσης καὶ τὸν τοῦ Πειραιῶς· συνωμολόγησαν σύμβασιν τότε τῷ 1887, διὰ τῆς ὁποίας παρετείνετο τὸ προνόμιον ἐπὶ μίαν τριακονταετίαν ἀκόμη, Κύριοι. Τί ἄλλο νομίζετε ὅτι ὑπέστη ὁ Δῆμος Ἀθηναίων καθὼς καὶ οἱ κάτοικοι τῶν δύο πόλεων; Παρετάθη ἡ προθεσμία τοῦ προνομίου ἐπὶ 30 ἔτη ἄνευ ἀνταλλαγμάτων ἢ μετ’ ἐλαχίστων ἀνταλλαγμάτων, ἐνῷ μετὰ παρέλευσιν τῆς πεντηκονταετίας, ἤτοι κατὰ τὸ 1908, ὁ Δῆμος Ἀθηναίων καθίστατο κύριος ἀπόλυτος τοῦ ἐργοστασίου, πάντων τῶν κτιρίων τῆς ἑταιρίας, πασῶν τῶν ἐγκαταστάσεων καὶ ἐν γένει παντὸς αὐτῆς δικαιώματος.

§9Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Τίς ἦτο ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία συνωμολόγησεν αὐτὴν τὴν σύμβασιν;

§10Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι τίς ἦτο ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἀπορῶ καὶ ἐγὼ καὶ ἐξίσταμαι πῶς εὑρέθη Κυβέρνησις νὰ ἐγκρίνῃ τοιαύτην πρᾶξιν τοῦ Δήμου Ἀθηναίων. Ὁ Δῆμος λοιπὸν Ἀθηναίων κατὰ τὸ ἔτος 1908, τὸ ὁποῖον παρῆλθε πρὸ ἑξαετίας, θὰ ἦτο ἀπόλυτος κύριος παντὸς δικαιώματος καὶ αὐτοῦ τοῦ προνομίου τῆς ἑταιρίας. Φαντάζεσθε λοιπόν, ὁπόση ζημία ἐπῆλθεν ἐκ τῆς τριακονταετοῦς αὐτῆς παρατάσεως τοῦ προνομίου. Ἀλλὰ τοῦτο ἦτο ἀληθῶς ἀσύγγνωστος ἀμέλεια καὶ πλάνη τῶν ἰθυνόντων τὰ τοῦ Δήμου, ἀδικαιολογήτως δὲ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐνέκρινε τὴν τοιαύτην σύμβασιν. Εἰς τοὺς δημοτικοὺς ἐκείνους ἄρχοντας ἄλλο τι ἐπεβάλλετο νὰ πράξωσι καὶ οὐχὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπραξαν, τὸ ὁποῖον ἦτο συμφέρον καὶ εἰς τοὺς δήμους καὶ εἰς τοὺς πολίτας. Τὸ ἄρθρον 34 τῆς συμβάσεως τοῦ 1887 ἔλεγεν (ἀναγινώσκει). «Ὁ Δῆμος Ἀθηναίων ἔχει τὸ δικαίωμα μετὰ 25 ἔτη ἀπὸ σήμερον»—δηλαδὴ ἀπὸ τῆς συνομολογήσεως τῆς συμβάσεως ταύτης—«μέχρι τῆς λήξεως τοῦ προνομίου, νὰ ἐξαγοράσῃ τὸ φωταεριοποιεῖον τῆς ἑταιρίας, τὰς ἐδαφικὰς αὐτῆς κτήσεις, τὰ παραρτήματα, τὰ κτίρια, τὰς ἐγκαταστάσεις καὶ ἐν γένει τὰ μηχανικὰ καὶ παντὸς εἴδους δικαιώματα»· δηλαδὴ κατὰ τὸ ἔτος 1887, ὅτε οἱ κύριοι ἐκεῖνοι, οἱ ἰθύνοντες τότε τὰ τοῦ Δήμου Ἀθηναίων, παρέτειναν τὸ προνόμιον ἐπὶ τριάκοντα ἀκόμη ἔτη...

§11ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κατὰ τὸ 1887 τὸ παρέτειναν ἢ κατὰ τὸ 1907;

§12Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ἐγένετο ἡ σύμβασις, δηλαδὴ κατὰ τὸ ἔτος 1887.

§13ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἂν ἐγένετο τότε ἡ σύμβασις, ἡ παράτασις θὰ ἐγένετο βραδύτερον.

§14Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ 1887 ἐγένετο καὶ παρετάθη μέχρι τοῦ 1908. Εἶναι ἄλλη ἐκείνη ἡ ἱστορία, καθ’ ἣν παρετάθη μέχρι τοῦ 1938. Λοιπόν, ἐνῷ ὁ Δῆμος Ἀθηναίων εἶχε τὸ δικαίωμα μετὰ παρέλευσιν τῆς 25ετίας νὰ γίνῃ κύριος τοῦ φωταερίου καὶ νὰ ἐκδιώξῃ τὴν ἑταιρίαν, δὲν ἔπραξε τοῦτο, ἀλλὰ παρέτεινεν ἀκόμη περισσότερον τὸ προνόμιον. Καὶ ὅμως αὐτὸ θὰ ἦτο τὸ μέσον, κ. Ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἠδύνασθε σήμερον νὰ λυτρώσητε τοὺς καταναλωτὰς καὶ ἐν γένει τοὺς πολίτας τῶν δύο πόλεων· θὰ ἠδύνασθε νὰ δώσητε διαβατήριον εἰς αὐτοὺς τοὺς κυρίους ἵνα ἀπέλθωσιν εἰς ἕτερον Κράτος, ὅπου θὰ ἦτο καὶ καλλίτερον νὰ μὴ ὑπάρχῃ σύμβασις ἐκδόσεως ἐγκληματιῶν μετὰ τοῦ ἡμετέρου Κράτους. Ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀτυχῶς ἀπωλέσθη διὰ νέας προσθέτου συμβάσεως. Διὰ τοῦ ἄρθρου 8 ἡ ἑταιρία εἶναι ὑπόχρεος νὰ κάμῃ χρῆσιν τῶν τελειοτέρων μηχανῶν καὶ τῶν νεωτέρων ἐφευρέσεων διὰ τὰ περαιτέρω ἔτη. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελον ἐφευρεθῆ νεώτερα μηχανήματα, ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ ἀνανεώσῃ τὰ μηχανήματά της. Ἐν τούτοις καὶ τοῦτο δὲν ἔπραξε, κατ’ ἐπίσημον ἔκθεσιν ἐλεγκτῶν, ἐνεργησάντων τὸν παρελθόντα Ἀπρίλιον κατὰ διαταγὴν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐξέλεγξιν. Παρεβίασαν καὶ τὸ ἄρθρον τοῦτο τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ καὶ ποῖον ἄρθρον δὲν παρεβίασαν; Διὰ τοῦ ἄρθρου 5 ἐπιβάλλονται πρόστιμα καὶ χρηματικαὶ ποιναὶ κατὰ τῆς ἑταιρίας, διὰ τὴν παράβασιν τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἐρωτῶ, Κύριοι· ἐπεβλήθησάν ποτε ποιναὶ καὶ πρόστιμα κατὰ τῆς ἑταιρίας αὐτῆς; Ὄχι βεβαίως. Δὲν ἐτόλμησαν οἱ ἐπιτετραμμένοι τὸν ἔλεγχον νὰ ἐπιβάλλωσι πρόστιμα κατὰ τῆς ἑταιρίας. Ἠρκοῦντο μόνον εἰς τὸ νὰ ὑποβάλλωσιν αἰτήσεις ἁπλᾶς πρὸς ἐπιβολὴν προστίμου. Καὶ ἐνταῦθα ἐπιτρέψατέ μοι νὰ παρεμβάλω ἐντελῶς ξένον θέμα· οἱ μικροσκοπικοί, οἱ ἐπιτετραμμένοι τὸν ἔλεγχον τῆς πόλεως Καρδίτσης, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, δὲν ἐδίστασαν προχθὲς νὰ ἐπιβάλωσι πρόστιμον 1000 δραχμῶν, ἐπιεικῶς, ὡς λέγουσιν ἐν τῇ ἀποφάσει, κατὰ τῆς ἑταιρίας ἐκείνης, διότι εἶδον ἐλλείψεις τινὰς εἰς τὸν φωτισμὸν τῆς πόλεως· ἐξεπλήρωσαν δηλαδὴ ὡς ὤφειλον ἓν καθῆκον. Ἐν τούτοις κατὰ τῆς ἑταιρίας αὐτῆς ἐπὶ τόσας δεκάδας ἐτῶν οὐδέποτε ἐπεβλήθη πρόστιμον. Καὶ ὄχι μόνον δὲν ἐπεβλήθη, ἀλλὰ καὶ τὰς αἰτήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὸν Νομάρχην πρὸς ἐπιβολὴν προστίμου διὰ τοῦ ἄρθρου 8 τῆς πρώτης προσθέτου συμβάσεως, τὰς αἰτήσεις ταύτας τὰς πρὸς τὸν κ. Νομάρχην περὶ ἐπιβολῆς εἰς τὴν ἑταιρίαν προστίμων, ὑπεχρεώθη ὁ Δῆμος Ἀθηναίων διὰ συμβάσεως νὰ ἀποσύρῃ. Διὰ τίνων ἀνταλλαγμάτων, παρακαλῶ, παρῃτήθη τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ ὁ Δῆμος; Δι’ οὐδενός. Διὰ τὴν παντελῆ λοιπὸν ἔλλειψιν ἐλέγχου κατὰ τῆς ἑταιρίας αὐτῆς, ἀφέθη αὕτη ἀχαλίνωτος καὶ ἵδρυσε κράτος ἐν κράτει, ἵνα διαπράττῃ ὄργια, νὰ ἐκμεταλλεύηται ἀσυστόλως τοὺς πολίτας τῶν δύο πόλεων, νοθεύουσα τὸ φωταέριον τοποθετοῦσα γνώμονας καὶ ῥυθμιστὰς κατεσκευασμένους ἐπίτηδες κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ δεικνύωσι διπλασίαν καὶ τριπλασίαν ποσότητα καταναλώσεως, οἱ δ’ ἀτυχεῖς καταναλωταί, στερούμενοι γνώσεων ἐντελῶς, δὲν ἦτο δυνατόν ποτε, οὔτε ἠδυνήθησάν ποτε νὰ ἐξακριβώσωσι καὶ νὰ ἐλέγξωσι τὴν ἑταιρίαν καὶ τοὺς γνώμονας. Ἐν τούτοις ἐλέχθη καὶ ἐγράφη που ὅτι ἀντιπρόσωπος τῆς ἑταιρίας εἶπεν ὅτι ἡ ἑταιρία ὅσα θέλει παίρνει ἀπὸ τὸν λαόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχή της, κύριοι Βουλευταί. Αἱ παραβάσεις, αἱ καταχρήσεις καὶ τὰ ὄργια τῆς ἑταιρίας αὐτῆς, ἅτινα μεταχειρίζεται πρὸς ἐκμετάλλευσιν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκτεθῶσι καὶ συζητηθῶσιν οὔτε εἰς μίαν συνεδρίασιν οὔτε εἰς δέκα· τόσον πολλὰ εἶναι. Ἐν τούτοις θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, παρακαλῶ, νὰ σᾶς ἀναφέρω ἐλαχίστας παρανομίας τῆς ἑταιρίας αὐτῆς, ἵνα τὰς ὀνομάσω οὕτω μὲ τὸ ἐλαφρότερον ὄνομα. Ἡ αὐτὴ ἑταιρία, Κύριοι, ἔχει καὶ τὸ προνόμιον τῆς πόλεως Βουκουρεστίου, ἀλλὰ πρὸς δέκα λεπτὰ τὸ κυβικὸν μέτρον καὶ οὐχὶ πρὸς 26. Ὡς φαίνεται ἐν Βουκουρεστίῳ ὑπάρχει ἔλεγχος πραγματικὸς καὶ αὐστηρός.

§15ΟΘΩΝ ΤΕΤΕΝΕΣ. Τοῦ Βουκουρεστίου εἶναι 17 λεπτὰ.

§16Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, κύριε, εἶναι 10 λεπτά. Ἴσως ἦτο 17, ὅτε εὑρίσκεσθε σεῖς ἐκεῖ.

§17ΟΘΩΝ ΤΕΤΕΝΕΣ. Κατ’ ἀρχὰς ἦτο 37.

§18Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐδῶ ἦτο 44. Σήμερον ἐν Βουκουρεστίῳ εἶναι 10 λεπτά. Φαίνεται λοιπὸν ὅτι ἐκεῖ ὑπάρχει πραγματικὸς καὶ αὐστηρὸς ἔλεγχος καὶ δὲν δύναται ἡ ἑταιρία νὰ διαπράξῃ ὅ,τι ἐδῶ διαπράττει, διότι ὑπάρχει ὅρος ἐν τῇ συμβάσει ἐκείνῃ, καθ’ ὃν ἡ ἑταιρία δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ χρῆσιν τῶν γνωμόνων αὐτῆς πλέον τῶν 10 λεπτῶν, διότι κατόπιν καθίστανται οὗτοι ἄχρηστοι καὶ ἀνακριβεῖς, ὁ ὁποῖος ὅρος, δυστυχῶς, δὲν ὑπάρχει εἰς τὰς ἡμετέρας συμβάσεις. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχεν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀσκεῖται ἔλεγχος, οὐδεμίαν ἀξίαν θὰ εἶχε, διότι θὰ παρέβαινε καὶ αὐτὸν ὅπως παραβαίνει καὶ πάντας τοὺς ἄλλους ὅρους. Ἡ ἑταιρία δὲν ἐδυσκολεύθη νὰ δεχθῇ τὸν ὅρον τοῦτον, διότι εἶχεν ὑπ’ ὄψει τὸ ἡμέτερον πρόσφορον ἐνταῦθα ἔδαφος, ἡμᾶς τοὺς τόσον ἀνεκτικούς, καὶ ἐδέχθη τὸν ὅρον αὐτόν. Τί ἔκαμε πρὸ 3–4 ἐτῶν; Ὡς πολλοὶ ἐξ ὑμῶν γνωρίζετε, οἱ γνώμονες κατὰ τὴν σύμβασιν ἀνῆκον πρότερον εἰς τοὺς καταναλωτὰς καὶ οὐχὶ εἰς τὴν ἑταιρίαν. Τοῦτο ἀναγράφεται εἰς τὸ ἄρθρον 25 τῆς συμβάσεως. Πρὸ 3 ἢ 4 λοιπὸν ἐτῶν ἡ ἑταιρία μετεκόμισε περὶ τοὺς 1200 γνώμονας ἐκ Βουκουρεστίου, ἀπορριφθέντας ἐκεῖθεν, καὶ χρωματίσασα καὶ ἐπισκευάσασα ἐτοποθέτησεν αὐτοὺς ἐδῶ, εἰς τὰ διάφορα καταστήματα καὶ τὰς διαφόρους οἰκίας τῶν καταναλωτῶν. Καὶ τί ἐμηχανεύθη, ἵνα κατορθώσῃ νὰ τοὺς τοποθετήσῃ, ἐπειδὴ ἦτο δύσκολον νὰ τὸ κάμῃ, διότι ὑπῆρχον γνώμονες. Ἤρχισεν καὶ διέκοπτε τὸ φῶς ἑνός, ἑνὸς ἐκ τῶν καταναλωτῶν, ὁπότε διεμαρτύροντο οἱ ἄνθρωποι καὶ ἐκάλουν ἀμέσως τὴν ἑταιρίαν. Μετέβαινεν ὁ μηχανικός, ὁ ὑπάλληλος τῆς ἑταιρίας, ὁ ὁποῖος ἔλεγεν: — Ἐχάλασεν ὁ γνώμων! Τέλος πάντων πρέπει νὰ τὸν κατασκευάσωμεν, ἀλλὰ θὰ κοστίσῃ 120–150 δραχμὰς — ὅσα ἤθελον ἔλεγον, — διότι ἡμεῖς γνωρίζετε ἐδῶ δὲν ἔχομεν μηχανικούς, ὅπως εἰς τὴν Εὐρώπην, ἀλλ’ ἔχομεν ἕνα τεχνίτην, ὁ ὁποῖος κατασκευάζει, ἀλλὰ δὲν ἔχει τὰ κατάλληλα μηχανήματα, καὶ δι’ αὐτὸ κοστίζει τόσον! — Ὅτε ἤκουε λοιπὸν ὁ πτωχὸς καταναλωτὴς ὅτι θὰ καταναλώσῃ τόσον, ἐξεπλήσσετο καὶ ἐδυσφόρει, καὶ δὲν ἐγνώριζε τί νὰ κάμῃ. — Ἀλλὰ θὰ διορθωθῇ τὸ πρᾶγμα, ἔλεγεν ἡ ἑταιρία. Ἡμεῖς ἐφέραμεν νέους γνώμονας, τοὺς ἐκ Βουκουρεστίου. Θὰ σᾶς φέρωμεν νέον γνώμονα, καὶ ἐπειδὴ κοστίζει πολύ, ἵνα μὴ πληρώσητε τόσα, θὰ κάμωμεν μίαν ἄλλην συμφωνίαν· θὰ πληρώνητε τόσον κατὰ μῆνα ὡς ἐνοίκιον. — Τέλος πάντων ἔληγεν ἡ ἀγωνία καὶ ἡ δυσφορία τοῦ πτωχοῦ καταναλωτοῦ, καὶ οὕτως ἡ ἑταιρία τοῦ ἐκόλλησε τὸν γνώμονα τὸν ἰδικόν της καὶ τοῦ ἀφῄρεσε τὸν ἰδικόν του, καὶ κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν κατώρθωσεν αὕτη νὰ ἀντικαταστήσῃ τοὺς γνώμονας διὰ τῶν ἰδικῶν της καὶ νὰ εἶναι αὐτὴ κυρία τῶν γνωμόνων. Τοὺς γνώμονας αὐτούς, τοὺς ὁποίους μετέφερεν ἐκ Βουκουρεστίου ἐνταῦθα, γνωρίζετε ἀντὶ πόσου ἐχρεώθη ἡ ἑταιρία ἐκ τοῦ ἐν Βουκουρεστίῳ γραφείου της; Εἶναι ἐκπληκτικόν, Κύριοι! Πρὸς δραχμὰς 3.60 ἕως 18! ἀναλόγως τῆς σαθρότητος καὶ τοῦ μεγέθους αὐτῶν.

§19Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Πόσον τοὺς ἔδιδεν ἐδῶ;

§20Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω. Κύριοι ἐν τοῖς ἐργοστασίοις τῆς Γαλλίας ἡ ἀξία τῶν γνωμόνων κυμαίνεται μὲ τὴν τιμὴν 38–50 δραχ., καὶ εἶναι γνώμονες κανονικοί, ἀκριβεῖς, τοῦ τελευταίου συστήματος.

§21Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Δὲν ὑπάρχει νόμος δι’ αὐτὰς τὰς ληστείας;

§22Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι ὑπάρχει.

§23Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Πόσον τοῖς ἑκατὸν ἔρχεται;

§24Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω.

§25Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Πόσους τοιούτους γνώμονας ἔφερεν ἡ ἑταιρία;

§26Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ μίαν ἀποστολὴν γνωρίζω· αὐτοὺς τοὺς 1200, τοὺς ὁποίους ἔφερεν ἐκ Βουκουρεστίου. Τώρα, βεβαίως, κατόπιν θὰ ἔφερε καὶ ἄλλους, διότι τώρα εἰσήχθη καὶ ἄλλο σύστημα γνωμόνων, νεώτατον, καὶ ὅλοι αὐτοὶ οἱ γνώμονες, οἱ παλαιοί, ἐτέθησαν ἐν ἀχρηστία εἰς τὸ Βουκουρέστιον καὶ ἡ ἑταιρία τοὺς ἐκουβάλησεν ἐδῶ, διότι ἐκεῖ εἰσήχθησαν οἱ αὐτόματοι γνώμονες, καὶ ὄχι οἱ γνώμονες τοῦ 1857, οἱ ὁποῖοι αὐτόματοι ἔχουσι τὸ ἑξῆς πλεονέκτημα διὰ τοὺς καταναλωτάς.

§27Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζει αὐτὰ ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία;

§28Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ καὶ ἐγὼ ζητῶ νὰ πληροφορηθῶ.

§29Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ποῖος ἔχει τὸν ἔλεγχον τῆς συμβάσεως τοῦ φωταερίου;

§30Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω. Τὸν ἔλεγχον τῆς συμβάσεως τοῦ φωταερίου ἔχει μόνον ὁ Δῆμος Ἀθηναίων.

§31Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἔχει τὴν ἀνωτέραν ἐπίβλεψιν;

§32Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον ἔχει αὐτήν, ἔχει καὶ ἔγγραφα ἅτινα ἐπανειλημμένως ἀπευθύνει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς πέρυσι καὶ προπέρυσι.

§33Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τί νὰ τὰ κάμῃ τὰ ἔγγραφα;

§34ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Διότι μόνον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνεκατέστησεν ἔλεγχον.

§35Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀκούων τὰ παράπονα τῶν καταναλωτῶν, διεβίβασεν ἔγγραφα ἐπανειλημμένα εἰς τοὺς ἁρμοδίους, ἵνα προβῶσιν εἰς τὸν ἔλεγχον, καίτοι δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα κατὰ τὴν σύμβασιν. Λοιπὸν οἱ γνώμονες τῆς νέας ἐφευρέσεως ἔχουσι τὸ ἑξῆς προτέρημα. Ὁ καταναλωτὴς κανονίζει μόνος του τὸ ποσὸν τῆς καταναλώσεως τοῦ φωτισμοῦ ἀεριόφωτος ἢ ἠλεκτρικοῦ, ῥίπτων καθ’ ἑκάστην 10–20–30 λεπτά, ὅσα θέλει νὰ καταναλώσῃ, καὶ δὲν ἔχει κανένα λογαριασμὸν μὲ τὴν ἑταιρίαν. Νομίζω ὅτι πολλοὶ ἐξ ὑμῶν γνωρίζετε αὐτὸ τὸ σύστημα. Εἰς τὸ τέλος τοῦ μηνὸς ἔρχεται ὁ ὑπάλληλος τῆς ἑταιρίας καὶ παραλαμβάνει τὰ χρήματα ἀπὸ τὸ κιβώτιον. Βεβαίως τοιούτους γνώμονας δὲν θὰ μεταχειρισθῇ ποτε ἡ ἑταιρία. Ἄς ἴδωμεν τώρα τί εἰσπράττει ἡ ἑταιρία δι’ αὐτοὺς τοὺς γνώμονας, τοὺς ὁποίους ἐχρεώθη πρὸς 3.60 ἕως 18 δραχμάς. Ἀκούσατε, Κύριοι, καὶ φρίξατε! Βεβαίως θὰ ἐκπλαγῇ πᾶς τις καὶ θὰ ἐξαναστῇ ἀκούων τί λαμβάνει χώραν εἰς τὴν ἑταιρίαν αὐτήν.

§36Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. 36 δραχμὰς κατ’ ἔτος.

§37Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Σφάλλεσθε, κύριε Συνάδελφε. 120 δραχ. κατ’ ἔτος! Εἰσπράττει ἀπὸ 1.50–10 δρ. κατὰ μῆνα.

§38Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§39Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ μὲ διαψεύδετε, κύριε Συνάδελφε, διότι σᾶς βεβαιῶ ὅτι οὐδεὶς θὰ μὲ διαψεύσῃ εἰς ὅσα θὰ εἴπω. Σᾶς προσάγω, Κύριοι, ἀπόδειξιν πληρωμῆς, ἐξ ἧς ἐμφαίνεται ὅτι καταναλωτής τις ἐπλήρωσε διὰ κατανάλωσιν μὲν φωτισμοῦ μηδέν, διότι εἶχε κεκλεισμένον τὸ σπίτι του ὁ ἄνθρωπος, δι’ ἐνοίκιον δὲ γνώμονος 10 δραχμάς.

§40Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Ποῖος εἶναι ὁ καταναλωτής;

§41Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ μὴ εἴπω τὰ ὀνόματα, διότι θὰ ὑποστῶσι τὴν ποινὴν τοῦ σκότους καὶ θὰ ἔχω ἀράς. Λοιπὸν ἀπὸ 1.50–10 δραχμὰς εἰσπράττει ἡ ἑταιρεία, λόγῳ ἐνοικίου· δηλ. 600%, ἤτοι ἐπὶ κεφαλαίου 2,500 δραχ. λαμβάνει τόκον 120 δραχμῶν! Πρέπει νὰ ἐκπλαγῇ τις, καὶ δὲν γνωρίζω πῶς νὰ ὀνομάσω τὴν πρᾶξιν αὐτὴν τῆς ἑταιρίας. Αἰσχροκέρδειαν; Τοκογλυφίαν;

§42Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ληστείαν.

§43Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ληστείαν.

§44Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ληστοπειρατείαν μᾶλλον, διότι μόνον οἱ λῃστοπειραταί δύνανται νὰ πράξωσιν ἀπανθρώπως τοιαῦτα ἐγκλήματα. Ἀλλὰ ἀρκεῖται τοὐλάχιστον εἰς τοῦτο; Ποσῶς! Ἔχομεν πλεῖστα ὅσα παραδείγματα. Ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἤκουσα διαμαρτυρίας πολλῶν, οἱ ὁποῖοι, ἐνῷ εὑρίσκοντο εἰς τὴν ἐξοχὴν ἐπὶ δύο, τρεῖς μῆνας, ἐπανελθόντες εὗρον ὅτι ὁ γνώμων αὐτῶν εἶχε σημειώσει κατανάλωσιν καὶ ἐπλήρωσαν οὕτω ἀδίκως τῇ ἑταιρίᾳ.

§45Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτὸ συνέβη καὶ εἰς Ὑπουργόν. (ἱλαρότης).

§46Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἔπαθε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν; Καὶ τίς κάτοικος τῶν Ἀθηνῶν δὲν ἐληστεύθη ὑπὸ τῆς ἑταιρείας αὐτῆς, ἀφοῦ εἶχε τὴν θρασύτητα νὰ κλέψῃ καὶ αὐτὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἀσφαλείας καὶ ἐπιτετραμμένον τὸν ἔλεγχον κατ’ αὐτῆς; Ἕτερον σατανικὸν τρόπον ἐφεῦρε νὰ ληστεύῃ τὸν λαὸν ὡς ἀνέφεραν ἐν τῇ ἐκθέσει των οἱ μηχανικοί, οἱ κατὰ διαταγὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐλέγξαντες. Ἡ ἑταιρία αὕτη παράγει τὸ φωταέριον σκοτεινόν, καὶ οὐχὶ διαυγές· δὲν τοποθετεῖ τὰ μηχανήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ τοποθετήσῃ, ἀλλὰ αἰσχροκερδῶς καὶ ἐκ προθέσεως παράγει τὸ φωταέριον σκοτεινόν, οὐχὶ διαυγές, ἄνευ ἐντάσεως καὶ ἀδύνατον. Τὸ φῶς παράγεται κίτρινον, κἄτι τι σκοτεινὸν καὶ δὲν ἐπαρκεῖ εἷς λαμπτὴρ νὰ φωτίσῃ ἕν μέγα δωμάτιον. Λοιπὸν ὁ καταναλωτής, διότι δὲν ἔχει τὸ φῶς τὸ ὁποῖον θέλει νὰ ἔχῃ, ἀναγκάζεται νὰ ἀνάπτῃ περισσότερους τοῦ ἑνὸς λαμπτῆρας ἐντὸς τῆς αὐτῆς αἰθούσης, καὶ τοῦτο διὰ νὰ καταναλίσκηται διπλασία καὶ τριπλασία ποσότης φωταερίου. Τοῦτο εἶναι ἐξηκριβωμένον καὶ βεβαιωμένον ὑπὸ τεσσάρων μηχανικῶν οἱ ὁποῖοι ἐνήργησαν ἔλεγχον. Ἀλλὰ μήπως οἱ τοῦ ἠλεκτρικοῦ φωτὸς δὲν ἔχουσι σατανικὸν τέχνασμα; Ἡ ἠλεκτρικὴ ἑταιρία, παρὰ τῆς ὁποίας ἡ ἑταιρία φωταερίου, ὡς γνωρίζετε, ἠγόρασε τὸ ῥεῦμα τὸ ἠλεκτρικὸν πρὸς ἐκμετάλλευσιν διὰ συμβάσεως, ὑποχρεοῖ τὴν ἑταιρίαν τοῦ φωταερίου νὰ λαμβάνῃ ὡρισμένην ποσότητα ῥεύματος· δηλαδὴ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ἕν ἑκατομμύριον ἑκατομβάτων. Φαίνεται ὅμως ὅτι εἶναι τοιαύτη ἡ ποσότης, διὰ τῆς ὁποίας ὑπεχρεώθη ἡ ἑταιρία τοῦ φωταερίου, ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ ποσότης ἐκείνη νὰ καταναλωθῇ διὰ τῶν καταναλωτῶν τῆς πόλεως. Τί ἐμηχανεύθη λοιπόν; Ὡς ἐπληροφορήθην ἐξ εἰδικῶν, τὸ παράγον τὸ ἠλεκτρικὸν ῥεῦμα μηχάνημα κατὰ τοὺς νόμους τῆς ἐπιστήμης, ὁ κύλινδρος, ὀφείλει νὰ κάμῃ ὡρισμένας στροφὰς κατὰ δευτερόλεπτον, καὶ τοιουτοτρόπως, ὁσάκις κανονικῶς ἐνεργεῖ οὗτος, τότε δίδει τὸ φῶς τὸ διαρκοῦς ἐντάσεως καὶ διαυγές, τὸ δυνάμενον νὰ φωτίζῃ καὶ ὄχι κίτρινον καὶ σκοτεινόν. Λοιπὸν ἡ ἑταιρία κατέστησε τὸ μηχάνημα αὐτὸ τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ κάμνῃ τοῦτο τὰς ἀπαιτουμένας κανονικὰς στροφὰς ἵνα παράγηται τὸ φῶς διαρκὲς καὶ ὡς πρέπει, καὶ τὸ φῶς παράγεται κίτρινον οὐχὶ διαυγές. Ὥστε ὁ καταναλωτής, ἀντὶ νὰ ἔχῃ ἕνα λαμπτῆρα, ἔχει τρεῖς καὶ τέσσαρας, ἵνα ἔχῃ ἐπαρκὲς φῶς. Ἀλλὰ δὲν ἐνόμισεν ὅτι ἐξησφαλίσθη διὰ τῆς σατανικῆς αὐτῆς ἐφευρέσεώς της, καὶ ἵνα κερδίζῃ ἀσφαλῶς περισσότερα, νὰ ἁρπάξῃ, νὰ κλέψῃ, τί ἐμηχανεύθη; Πρότερον εἶχε ῥυθμιστὰς Θόμψων, οἱ ὁποῖοι ἦσαν κανονικοὶ καὶ ἀκριβεῖς. Τοὺς ῥυθμιστὰς αὐτοὺς κατώρθωσε νὰ ἀντικαταστήσῃ καὶ νὰ φέρῃ ῥυθμιστὰς ἐκ τοῦ ἐργοστασίου τῆς Βιέννης, τοῦ ὀνομαζομένου Σίεμεν, ὁ ὁποῖος ἐξ ἅπαντος θὰ εἶναι μέτοχος τῆς ἑταιρίας. Τοὺς ῥυθμιστὰς αὐτοὺς κατεσκεύασε κατὰ παραγγελίαν της τὸ ἐργοστάσιον, ὥστε νὰ κάμνῃ τὴν δουλειά της. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι μετεχειρίσθη καὶ ἄλλο μέσον ἀκόμη, ἵνα κλέπτῃ τοὺς καταναλωτὰς τοῦ ἠλεκτρικοῦ ῥεύματος. Ἀλλὰ ἡ ἀπληστία τῆς ἑταιρίας αὐτῆς δὲν ἔχει ὅρια! Καὶ πόθεν δὲν ἐπιδιώκει νὰ κερδίζῃ; Τί νομίζετε ὅτι κερδίζει ἀπὸ τὸ κόκ, τὸ ὁποῖον πωλεῖ καὶ τὸ ὁποῖον εἰς ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου πετοῦν, καίτοι καὶ αὐτὴ ἡ ἰδία ἑταιρία ἐπλήρωνε πρό τινος καὶ τὸ ἐπέτα· τί νομίζετε ὅτι κερδίζει ἀπὸ τὸ κόκ; Ὁ γαιάνθραξ Κάρδιφ, τὸν ὁποῖον μεταχειρίζεται ἡ ἑταιρία ὡς πρώτην ὕλην πρὸς παραγωγὴν τοῦ φωταερίου, τιμᾶται ἀπὸ 30 μέχρι 32 δραχμῶν κατὰ τόννον. Ἡ ἑταιρία παράγει ἐξ αὐτοῦ τὸ φωταέριον καὶ τόσας ἄλλας ὕλας χρησιμωτάτας, ὡς ἀμμωνίαν, ναφθαλίνην, χρωστικὰς οὐσίας κτλ. καὶ ἀφοῦ παράγει ὅλα αὐτά, τῇ ἀπομένει ὡς ὑπόλειμμα τὸ κόκ. Τὸ κόκ αὐτὸ ἡ ἑταιρία πωλεῖ 8 ἕως 10 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, βεβρεγμένον· ἑπομένως πωλεῖ εἰς διπλασίαν τιμὴν ἀπὸ τὴν τιμὴν τοῦ ἀρχικοῦ γαιάνθρακος, τοῦ χρησιμεύοντος ὡς πρώτη ὕλη, διότι 4 λεπτὰ κοστίζει ὁ γαιάνθραξ. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε, δὲν ἔχει ἐλάττωσιν; Οὐδεμίαν σχεδόν, διότι τὸ κόκ ἔχει ἐλάττωσιν 25 ἢ 30%, ἀλλὰ ταύτην ἀναπληροῖ, διότι διέρχεται ἀπὸ δεξαμενὴν ὕδατος. Λοιπὸν πωλεῖ τὸ κόκ βεβρεγμένον πρὸς 8 καὶ 10 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν εἰς τοὺς εὐτυχεῖς κατοίκους τῶν Ἀθηνῶν. Τόσον δὲ κέρδος ἀπὸ τὸ κόκ ἐξάγει, ὥστε ὅλας αὐτῆς τὰς δαπάνας καὶ τὰ ἔξοδά της ἡ ἑταιρία καλύπτει μόνον ἀπὸ τῆς πωλήσεως τοῦ κόκ. Τελευταῖον, κύριοι, ἐπενόησεν ἕν τέχνασμα ἐκμεταλλεύσεως τοῦ ἀπροστατεύτου αὐτοῦ λαοῦ τῶν Ἀθηνῶν. Ἐσχάτως κατήγγειλε πολλοὺς καταστηματάρχας, οἱ ὁποῖοι κάμνουσι μεγάλην κατανάλωσιν, ὅτι ἔχουσιν οὐχὶ ἀκριβεῖς ῥυθμιστάς. Πρὸς ἐπιτυχίαν τῶν καταγγελιῶν της ἐξαπέστειλε δύο–τρεῖς ὑπαλλήλους της εἰς τὰ καταστήματά των, οἱ ὁποῖοι ἄνευ οὐδενὸς δικαιώματος, παραλαβόντες καὶ ἕνα χωροφύλακα, εἰσῆλθον εἰς αὐτά, καὶ χωρὶς νὰ καλέσωσι τὸν μηχανικὸν τοῦ οἰκείου τμήματος καὶ τὴν ἁρμοδίαν Ἀρχήν, ἐξήτασαν τοὺς ῥυθμιστὰς καὶ τοὺς εὗρον δῆθεν νοθευμένους, καίτοι αὐτοὶ οἱ ἴδιοι δὶς τῆς ἑβδομάδος ἐπεσκέπτοντο καὶ ἐθεώρουν αὐτούς! Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν βεβαιώσεων τῶν ὑπαλλήλων της ὑπέβαλε καταγγελίας κατὰ διαφόρων καταστηματαρχῶν ἡ ἑταιρία κατ’ ἐντίμων πολιτῶν καὶ ζητεῖ χιλιάδας δραχμῶν διὰ τὴν νόθευσιν αὐτήν. Ἀλλὰ περίεργον καὶ μυστηριῶδες εἶναι πῶς κατώρθωσε νὰ ἀνακαλύψῃ τὴν ζημίαν τῶν χιλιάδων δραχμῶν μὲ τοὺς ῥυθμιστάς αὐτούς, ἀφοῦ οὗτοι ἦσαν νοθευμένοι. Διὰ τοῦ τρόπου δὲ τούτου ἐξεβίασε πολλοὺς καταστηματάρχας, οἵτινες ἠναγκάσθησαν συμβιβαστικῶς νὰ ὑποστῶσι μίαν ζημίαν, ζημίαν ἱκανῶν χιλιάδων δραχμῶν. Γνωρίζω ὅτι εἷς καφεπώλης ἐπλήρωσε ποσὸν 2000 δρ. συμβιβαστικῶς, ἐνῷ τοῦ ἐζήτουν 15,000, ἀλλ’ ἐπαπειλούμενος μὲ τὸ ἔνταλμα τῆς φυλακίσεως ἠναγκάσθη νὰ πληρώσῃ συμβιβαστικῶς 2,000. Ἐπέτυχε δὲ τὸ τέχνασμά της τοῦτο, διότι ἡ δικαστικὴ Ἀρχή, δυστυχῶς, καὶ τοῦτο εἶναι ἄξιον τῆς ἰδιαιτέρας προσοχῆς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἄνευ ἐξακριβώσεως τοῦ βασίμου τῶν καταγγελιῶν, χωρὶς νὰ προβῇ εἰς τακτικὰς ἀνακρίσεις, ἀλλ’ ἀρκεσθεῖσα εἰς τὴν διαβεβαίωσιν τῶν δύο ὑπαλλήλων τῆς ἑταιρίας καὶ τοῦ χωροφύλακος, τοῦ μὴ εἰδότος τί πράττει ἡ δικαστικὴ Ἀρχή, λέγω, δὲν ἐδίστασε νὰ ἐκδώσῃ ἐντάλματα προσωποκρατήσεως τῶν καταστηματαρχῶν. Τοιουτοτρόπως ἐξηναγκάσθησαν οἱ ἄνθρωποι, διότι ἐγνώριζον τί θὰ εἴπῃ προφυλάκισις, νὰ πληρώσωσι συμβιβαστικῶς. Ἀπορῶ πῶς εὑρέθησαν ἀνακριταί, οἱ ὁποῖοι τόσον ἐλαφρῶς καὶ ἐπιπολαίως ἐξέδωκαν ἐντάλματα προφυλακίσεως κατὰ καταστηματαρχῶν, οἱ ὁποῖοι ἄλλως δὲν ἦσαν ὕποπτοι φυγῆς διὰ τὸ ἐξωτερικόν, καὶ τοιουτοτρόπως ἡ δικαστικὴ Ἀρχὴ ἐγένετο ἀκούσιος συνεργὸς τῆς ἑταιρίας. Ἀκούσατε δέ, Κύριοι, ἀπὸ ἕνα καταταστηματάρχην, —ἔχω ὅλους ἐδῶ, ἀλλ’ ἀρκεῖ νὰ ἀναφέρω ἕνα μόνον, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα δὲν θὰ σᾶς εἴπω, διότι θὰ ὑποστῇ ζημίαν οὐκ ὀλίγην καμμίαν ἑσπέραν ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν,— τί ζητεῖ ἡ ἑταιρία διὰ τοὺς μῆνας Ἰανουάριον, Φεβρουάριον, Μάρτιον καὶ Ἀπρίλιον τοῦ 1914, δηλ. διὰ τέσσαρας μῆνας. Ζητεῖ 15.000 δραχμῶν. Λέγει ἡ ἑταιρία ὅτι ἐζημιώθη, καθόσον δὲν ἐσημειώθη παρὰ τοῦ καταστηματάρχου αὐτοῦ ἡ διέλευσις ῥεύματος 28.455 ἑκατομβάτων, ἅπερ ὅμως αὐτὴ ἀνεκάλυψεν, καὶ ἑπομένως ἐζημιώθη αὕτη πρὸς 7 λεπτὰ τὸ ἑκατόμβατον, ἤτοι δραχ. 1911 καὶ 85 κατὰ τοὺς τέσσαρας μῆνας· ὑπελόγισε τουτέστιν ἡ ἑταιρία ὅτι ὁ καταστηματάρχης αὐτὸς καταναλίσκει ἐτησίως 85365 ἑκατόμβατα! Ἀλλά, Κύριοι, νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἀμφισβητήσῃ τις τὸ ἔγκλημα τῆς ἑταιρίας, ὅταν μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ παραβάλω τὸ καταναλωθὲν ῥεῦμα τῶν προηγουμένων ἐτῶν. Αὐτὸ εἶναι τὸ τῶν τεσσάρων μηνῶν τοῦ 1914, Ἰανουαρίου, Φεβρουαρίου, Μαρτίου καὶ Ἀπριλίου. Ἀκούσατε, Κύριοι, πόσον ἠλεκτρικὸν ῥεῦμα κατηνάλωσε τὸ κατάστημα αὐτὸ κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη. Κατὰ τὸ 1910, δι’ ὅλους τοὺς μῆνας 21000 ἑκατόμβατα· διὰ τοὺς τέσσαρας μῆνας 28000! Τῷ 1911 διὰ ὅλους τοὺς μῆνας 24000 ἑκατόμβατα· διὰ τοὺς τέσσαρας μῆνας 28000! Τῷ 1912 14982 ἑκατόμβατα, διότι εἴχομεν τὸν πόλεμον καὶ δὲν εἴχομεν ἐργασίας, καὶ ἑπομένως δὲν εἶχον οἱ ἄνθρωποι πολλὰ φῶτα· καὶ κατὰ τὸ 1913, Κύριοι, τὸ παρελθὸν ἔτος, ἐσημειώθη κατανάλωσις 21407 ἑκατομβάτων δι’ ὁλόκληρον τὸ ἔτος, καὶ διὰ τοὺς τέσσαρας μῆνας ἡ ἑταιρία ἀνεκάλυψεν ὅτι ἐκ τῆς διελεύσεως τοῦ ῥεύματος ἐζημιώθη καὶ ἐσημειώθη κατανάλωσις τοῦ ῥεύματος 28455 ἑκατόμβατα, δηλαδὴ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος κατὰ τὴν ἑταιρίαν αὐτὸς κατηνάλωσεν 85365 ἑκατόμβατα, ἤτοι δραχμὰς 5.975! Τοῦτο νομίζω εἶναι ἀρκετὸν νὰ σᾶς πείσῃ περὶ τῆς πράξεως τῆς ἑταιρίας, τῆς ἀθεμίτου, τῆς ἀπανθρώπου αὐτῆς πράξεως. Ἀλλά, Κύριοι, δυστυχῶς ἡ ἑταιρία αὐτὴ δὲν περιωρίσθη εἰς τὴν τοιαύτην ἐκμετάλλευσιν διὰ τοιούτων μέσων καὶ τρόπων κατὰ τῶν ἰδιωτῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ κατὰ τοῦ Δημοσίου. Καὶ τὸ Δημόσιον κατεχρᾶτο, ἐλήστευεν, ἀπὸ δεκάδας ἐτῶν, ἀφ’ ἧς ἱδρύθη, καὶ μοὶ φαίνεται ὅτι εἰς καλλιτέραν θέσιν ἐμοῦ εἶναι οἱ Κύριοι προϊστάμενοι τῶν διαφόρων Ὑπουργείων καὶ τῶν διαφόρων Δημοσίων καταστημάτων, νὰ σᾶς εἴπωσι καὶ τῶν φυλακῶν κατ’ ἐξοχήν, οἵτινες ὑπογράφουσι τὰ ἐντάλματα τῶν μηνιαίων πληρωμῶν τοῦ φωτισμοῦ τῶν διαφόρων Δημοσίων καταστημάτων. Πῶς δὲ ἐξελέγχονται τὰ ἐντάλματα, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναφέρω γεγονός τι, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν μοὶ διηγεῖτο συνάδελφός τις πρώην Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Μοὶ ἔλεγε τὸ ἑξῆς, ὅτι τὸ πρῶτον, ὅτε τῷ παρουσιάσθησαν ἐντάλματα δύο μηνῶν φωτισμοῦ τῆς Βουλῆς διὰ δραχμὰς 6–7 χιλιάδας, δὲν ἐνεθυμεῖτο ἀκριβῶς, ἐξεπλάγη, καὶ ἠρνήθη νὰ ὑπογράψῃ· ἀλλὰ κατόπιν τῷ ἐπανελήφθη ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου ὑπαλλήλου ἡ παράκλησις νὰ ὑπογράψῃ μὲ τὴν βεβαίωσιν ὅτι οὕτω πως γίνονται αὐτὰ ἔκτοτε, καὶ μετὰ δυσφορίας του μεγάλης ὁ ἄνθρωπος, ὡς μοὶ διηγεῖτο, ἠναγκάσθη νὰ ὑπογράψῃ. Ἀλλὰ μήπως εἶναι εἷς τρόπος, τὸν ὁποῖον μεταχειρίζεται ἡ ἑταιρία αὐτὴ διὰ νὰ αἰσχροκερδῇ; Ἄλλος ἀνώτερος ὑπάλληλος μοὶ ἀνέφερε τὸ ἑξῆς γεγονός, Κύριοι· ὅτι εἰς τὰς μηνιαίας καταστάσεις της ἡ ἑταιρία ἐχρέωνε τὸ Δημόσιον δι’ ὡρισμένα καταστήματα πρὸς 12 ἢ 14 λεπτὰ τὸ ἑκατόμβατον καὶ οὐχὶ πρὸς 6, καὶ ἐπλήρωνε τὸ Δημόσιον πρὸς 14 λεπτὰ ἀντὶ 6. (Αἴσθησις).

§47Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουσιν ἀποδείξεις;

§48Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§49Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς ἔθετε 14;

§50Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. 14 ἔθετεν ἀντὶ 6. Τοῦτο μοὶ ἐβεβαίωσεν ἀνώτερος ὑπάλληλος τοῦ Κράτους, ὁ ὁποῖος ἀνεκάλυψεν αὐτὴν τὴν κατάχρησιν, ὅστις ὅμως καὶ οὗτος περιωρίσθη μόνον νὰ εἴπῃ· νὰ μὴ τὸ κάμητε ἐκ νέου!

§51Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὸ πρᾶγμα ἔχει ὡς ἑξῆς, ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ παραγομένου καὶ καταναλισκομένου ῥεύματος ὑπὸ τῶν Δημοσίων καταστημάτων ἐν Ἀθήναις. Κατὰ τὴν εἰδικὴν ἄδειαν, δυνάμει τῆς ὁποίας ἡ ἑταιρία τοῦ ἀεριόφωτος, ὡς διάδοχος, εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ πωλῇ ῥεῦμα ἐν Ἀθήναις, ἔπρεπε νὰ παρέχῃ τὸ ἠλεκτρικὸν ῥεῦμα εἰς τὰ Δημόσια καταστήματα 20% ὀλιγώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐπώλει πρὸς τοὺς ἰδιώτας. Δὲν ἦτο γνωστὸν τί ἐπώλει εἰς κἄποιον ἰδιώτην, καίτοι ὁ ἰδιώτης αὐτὸς δὲν εἶναι ἰδιώτης· εἶναι ἡ ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Ἐξηκριβώθη ὅτι ἐπώλει ῥεῦμα πρὸς φωτισμὸν διὰ μίαν περίστασιν ὡρισμένην πολὺ κατώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐπληρώθη. Κατόπιν τούτου ἀνεθεωρήθησαν ὅλαι αἱ καταστάσεις τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων πληρωμῶν, ἐβεβαιώθη πόσον ἦτο τὸ ὀφειλόμενον ποσὸν πραγματικῶς εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἐζητήθη δὲ δι’ ἀγωγῆς παρὰ τῆς ἑταιρίας τὸ ἀχρεωστήτως καταβληθέν. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἀνέρχεται εἰς 800.000 δραχμῶν, καὶ ἡ δίκη εἶναι ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων. Ἐκερδήθη ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου, ἤδη δὲ δικάζεται ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου.

§52Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν ἀναφέρω ἐγὼ τὴν διαφοράν, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ Δημόσιον μετὰ τῆς ἑταιρίας. Γνωρίζω ὅτι ὑπάρχει δίκη, ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι ἀνέγραφεν εἰς τὰς καταστάσεις αὐτῆς, οὐχὶ πρὸς ἕξ λεπτὰ ἀλλὰ πρὸς δέκα τέσσαρα· ἔκλεπτε δηλαδὴ τὸ Δημόσιον, διότι δὲν ἠσκεῖτο ἔλεγχος ἐπὶ τῶν ἀποδείξεων καὶ ἐπὶ τῶν ἐνταλμάτων πραγματικός. Τώρα δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν χρονολογίαν, πότε ἐγένετο καὶ ἕως πότε, ἀλλὰ αὐτὸ ἔλαβε χώραν· ἐζημιώθη τὸ Δημόσιον χιλιάδας δραχμῶν. Ἀλλ’ ἠρκέσθη ἡ ἑταιρία αὐτὴ καὶ τὸ Δημόσιον μόνον νὰ κλέπτῃ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου; Ὄχι· δι’ οἱουδήποτε τρόπου ἠδυνήθη καὶ δύναται νὰ προβαίνῃ, προβαίνει εἰς κλοπάς. Κύριοι, διὰ τοῦ ἄρθρου 28 τῆς μετὰ τοῦ Δήμου συμβάσεως διὰ τοῦ ἀπὸ 28 Μαΐου 1857 Β. Διατάγματος συνωμολογήθη ἀτέλεια τῶν εἰσαγομένων ὑλικῶν τῶν ἀναγκαιούντων πρὸς παραγωγὴν φωταερίου μόνον διὰ τὰς ἐσωτερικὰς ἀνάγκας τοῦ ἐργοστασίου, δηλαδὴ κατὰ τὸ 1857 τὸ Δημόσιον φυσικώτατα ἔδωκε τὸ δικαίωμα τῆς ἑταιρίας νὰ εἰσαγάγῃ ἀτελῶς τὰ διάφορα ὑλικὰ διὰ νὰ ἱδρύσῃ τὸ ἐργοστάσιον. Ῥητῶς λέγει ἡ σύμβασις «οὐχὶ δὲ καὶ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν φωταερίου ἐν τοῖς Δημοσίοις καὶ ἰδιωτικοῖς καταστήμασι». Τοῦτο ῥητῶς ἀναγράφεται ἐν τῇ συμβάσει· ἑπομένως δὲν ὑπέκειντο εἰς ἀτέλειαν τὰ εἴδη τῆς ἑταιρίας εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς. Ἐρωτῶ τώρα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀπαντήσῃ βεβαίως· ἡ ἑταιρία, κ. Ὑπουργέ, καθὼς θετικῶς ἐπληροφορήθην, εἰσήγαγεν ὑλικὰ ἀξίας χιλιάδων ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ὑλικά, τῶν ὁποίων τὰ τέλη μάλιστα δὲν ἐπλήρωσε.

§53Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Νὰ μᾶς εἴπητε περὶ τῶν ἀποφάσεων.

§54Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω καὶ περὶ αὐτοῦ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα. Δὲν ἐπλήρωσεν ἡ ἑταιρία αὕτη εἰς τὸ Τελωνεῖον Πειραιῶς νόμιμα τέλη.

§55ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐὰν δὲν ἐπλήρωσε, δὲν ἐπλήρωσε, διατί εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἀτέλειαν.

§56Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ῥητῶς λέγει ἡ σύμβασις, καὶ θὰ εὕρω ἀμέσως τὸ ἄρθρον τίνες θέλουσιν ἔχει τὴν ἀτέλειαν (ἀναγινώσκει)· «μόνον διὰ τὰς ἐσωτερικὰς ἀνάγκας τοῦ ἐργοστασίου, δηλαδὴ πρὸς ἵδρυσιν αὐτοῦ οὐχὶ καὶ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν φωταερίου ἐν τοῖς Δημοσίοις καὶ ἰδιωτικοῖς καταστήμασι». Καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς βεβαιοῖ ὅτι εἰσῆλθεν αὕτη εἰς τὴν ἀτέλειαν. Ῥητῶς λέγει τοῦτο ἡ σύμβασις, πρὸς ἀνέγερσιν καταστήματος. Ἔχει μάλιστα καὶ τὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα θέλετε νὰ σᾶς ἀναγνώσω;

§57Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Εἶναι ὁ νόμος ὁ εἰδικὸς τοῦ 1857, ὁ ὁποῖος ἔδωκεν ἀτέλειαν διὰ τὴν πρώτην ἐγκατάστασιν τοῦ φωταερίου, καθὼς καὶ δι’ ὅλα τὰ ὑλικὰ τὰ εἰσαγόμενα διὰ παραγωγῆς φωταερίου. Βεβαίως τὰ ὑλικά, τὰ ὁποῖα χρησιμοποιοῦνται διὰ τὴν ἐσωτερικὴν ἐγκατάστασιν, οὐδεμιᾶς ἀτελείας ἀπολαμβάνουσι.

§58Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ λέγω. Λοιπὸν ἡ ἑταιρία αὕτη δὲν ἐπλήρωσε νόμιμα τέλη ποτέ. Καὶ ὄχι μόνον τοὺς δημοσίους φόρους ἀλλὰ καὶ τοὺς δημοτικοὺς δὲν ἐπλήρωνεν. Ἀφ’ ἧς ὅμως ἐποχῆς, κ. Ὑπουργέ, ἐτοποθετήθη εἰς τὸ Τελωνεῖον Πειραιῶς ὁ νῦν τελώνης, Καζιάννης ὀνόματι, τοῦ ὁποίου δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίζω τὴν προσωπικότητα, εἶπεν εἰς τὴν ἑταιρίαν: «ποῦ πηγαίνεις ἐδῶ, θὰ πληρώσῃς τέλη». Καὶ τὴν ὑποχρέωσε νὰ πληρώσῃ, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀφορμῆς ἐγεννήθη δίκη, περὶ ἧς ὡμιλήσατε πρότερον, κ. Ὑπουργέ, διότι ὁ τελώνης Πειραιῶς Καζιάννης δὲν ἐπέτρεψε νὰ εἰσαχθῶσιν ἀτελῶς τὰ εἴδη τῆς ἑταιρίας αὐτῆς.

§59Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Ἦσαν ἀσίδωτοι.

§60Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἐκπληττώμεθα, διότι ἦσαν ἀσίδοτοι, ἀφοῦ γνωρίζομεν ὅτι ἀνώτεροι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους ἦσαν μέτοχοι τῆς ἑταιρίας αὐτῆς καὶ σύμβουλοι ἀκόμη, καὶ πιθανὸν νὰ εἶχον τὴν χάριν ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς κυρίους νὰ χαρίζωνται οἱ φόροι. Δὲν τελειώνουσι, Κύριοι, τὰ αἴσχη τῆς ἑταιρίας αὐτῆς. Εἶναι τόσον πολλά! Ὀφείλω ὅμως νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ἑξῆς γεγονός· ὅτι κατὰ Ἰούλιον τοῦ 1912 ἡ ἑταιρία ἀνεκάλυψε καταχραστὰς τῆς ὑπαλλήλους, καὶ ἐκ τῶν ὑπαλλήλων καταχραστῶν τοὺς ὁποίους ἀνεκάλυψε, κατήγγειλε τρεῖς μόνον, τοὺς Μοντόρι, ταμίαν τῆς, Ψαραύτην, γενικὸν λογιστήν, δὲν γνωρίζω τί ἦτο, καὶ ἕναν Μαυρομάτην λογιστήν. Τοὺς λοιποὺς δὲν κατήγγειλεν ἢ μᾶλλον δὲν ἐτόλμησε νὰ καταγγείλῃ, διότι ἠπειλήθη. Καὶ ὁ Μοντόρι καὶ ὁ Ψαραύτης ἐφυγοδίκησαν τότε, ὁ δὲ Μαυρομάτης συνελήφθη καὶ προεφυλακίσθη, διὰ χρηματικῆς δὲ ἐγγυήσεως ἐξῆλθε τῶν φυλακῶν. Παρεπέμφθη ἐν τούτοις καὶ κατὰ τὸν παρελθόντα Ἀπρίλιον προσδιωρίσθη καὶ ἐγένετο ἡ δίκη αὐτοῦ, ἀλλ’ ἡ δίκη τότε ἀνεβλήθη. Διὰ τίνας λόγους ἀνεβλήθη, πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν δικογραφίαν φυσικὰ διὰ νὰ ἴδωμεν, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ τὴν πρόνοιαν νὰ κατατεθῇ ἡ δικογραφία αὐτὴ καθὼς καὶ τὰ πρακτικὰ τῆς δίκης, ἐκ τῶν ὁποίων ὑποπτεύομαι ὅτι θὰ ἀνακαλυφθῶσιν οὐχὶ εὐχάριστα διὰ τὴν Δικαιοσύνην, διὰ νὰ ἴδωμεν εἰς τὴν σχετικὴν δικογραφίαν τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἀνεβλήθη ἡ δίκη καὶ εἰς ποῖον σημεῖον ἀνεβλήθη.

§61Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Καλῶς ἔχει.

§62Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καλῶς ἔχει κατὰ τύπους ἴσως ἡ ἀναβολή, ἀλλ’ ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν καὶ νὰ ἐρευνήσωμεν τὴν οὐσίαν.

§63Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Τὸ καλῶς αὐτό, εἶναι κάκιστον διὰ τὴν ἑταιρίαν.

§64Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν προσδιωρίσθη ἔκτοτε ἡ δίκη τοῦ Μαυρομμάτη, καὶ βλέπω ὅτι ἄγει τὴν εἰς τὰς καλένδας ἄγουσαν.

§65Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Μὲ αὐτὰ καταγγέλλετε τὴν Εἰσαγγελικὴν ἀρχήν.

§66Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καθόλου. Θέλω νὰ μάθω τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν προσδιορίζεται ἡ δίκη καὶ διατὶ ἀναβάλλεται.

§67Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐὰν γνωρίζητε πράγματα νὰ μᾶς εἴπητε· ὄχι ἀόριστα.

§68Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς λέγω ὡρισμένα πράγματα. Ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου δὲν προσδιωρίσθη ἡ δίκη καὶ τώρα ἔχομεν Ὀκτώβριον. Νομίζω ὅτι ταῦτα εἶναι ἀρκετὰ διὰ νὰ ἐκτιμήσῃ ἡ Βουλὴ τὰς πράξεις τῆς ἑταιρίας καὶ τί ὑφίσταται ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν ταύτην ὁ κόσμος. Εἶναι αἶσχος, εἶναι ἐξευτελισμὸς μέγιστος νὰ μὴ εἴπω, διὰ τὴν Πολιτείαν, ἀλλὰ διὰ τὴν κοινωνίαν, διὰ τὴν πρωτεύουσαν, νὰ ἀνέχηται αὕτη νὰ διαπράττῃ τόσα ὄργια ἡ ἑταιρία, ἐλάχιστα τῶν ὁποίων εἶπον. Ἀλλ’ ἔτι μᾶλλον ἀσύγγνωστος, ἀδικαιολόγητος καὶ ἐνοχοποιητικὴ εἶναι ἡ ἀνοχὴ αὕτη τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων ὑπὲρ τῆς τοιαύτης ἑταιρίας καθιδρυθείσης ἐν μέσῳ τῆς Πρωτευούσης καὶ διαπραττούσης ὑπὸ τὰς ὄψεις αὐτῆς τοσαῦτα ὄργια καὶ τοσαύτας κλοπὰς εἰς βάρος τοῦ λαοῦ τούτου. Ἐλπίζω καὶ ἔχω ἀκράδαντον πεποίθησιν ὅτι ἡ σημερινὴ ἀνακαινιστικὴ Κυβέρνησις, ἥτις περὶ πάντων μεριμνᾷ, καὶ εἰδικὸν Ὑπουργεῖον ἵδρυσε διὰ τὸ τεχνικὸν μέρος τῶν λειτουργιῶν τοῦ Κράτους, ὅτι δὲν θὰ ἀνεχθῇ ἐπὶ πλέον τοιαύτην ἑταιρείαν νὰ συνεχίσῃ τὸ ἐγκληματικὸν αὐτῆς ἔργον εἰς βάρος τοῦ λαοῦ τούτου καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου ἀκόμη, καὶ ὅτι θέλει λάβει ῥιζικὰ μέτρα καὶ θέλει ἐπιβάλῃ τὸ κῦρος τῶν νόμων τοῦ Κράτους οὐ μόνον κατὰ τῆς ἑταιρίας αὐτῆς, ἀλλὰ θέλει θέσει ὑπὸ ἔλεγχον αὐστηρὸν καὶ πραγματικὸν καὶ ἄλλας ἑταιρίας χρηματιστικάς, ἀτμοπλοϊκὰς καὶ ἄλλας παρομοίως ὀργιαζούσας καὶ ἀνάλογα ἐγκληματικὰ πραττούσας κατὰ τοῦ λαοῦ, ὧν αἱ καταχρήσεις δὲν ἔφθασαν εἰσέτι, ἀλλ’ ἐλπίζω ὅτι ταχέως θὰ φθάσωσι καὶ μέχρι τῆς αἰθούσης ταύτης, καὶ περὶ τῆς ἀληθείας τῶν ὅσα λέγω οὐδεὶς θὰ δυνηθῇ νὰ μὲ διαψεύσῃ, ὅτε ἔχομεν ἁπτὰ τὰ παραδείγματα τῶν ἐσχάτως καταγγελθεισῶν καταχρήσεων χρηματιστικῆς τινὸς ἑταιρίας, αἵτινες συνεκλόνισαν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ τὴν ἑλληνικὴν ἐντιμότητα. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν θὰ βραδύνῃ νὰ ῥυθμίσῃ ταῦτα, διότι, ἐὰν κατ’ ἐλάχιστον ἤθελεν ἐπιβραδύνει τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑψίστων τούτων καθηκόντων της, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὅτι προαισθάνομαι τι πολὺ σοβαρόν, ὅτι ὁ λαὸς αὐτὸς ὁ κατὰ τοιοῦτον τρόπον γινόμενος ἀντικείμενον ἐκμεταλλεύσεως, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ δικαία ἀγανάκτησις ἐξωγκώθη εἰς μέγα σημεῖον, δὲν θὰ ἀνεχθῇ πλέον νὰ ἁρπάζηται ἐκ τῶν χειρῶν του ὁ ἄρτος αὐτοῦ, καὶ θὰ ἐξεγερθῇ σύσσωμος ὁ λαὸς αὐτὸς νὰ ὑπερασπισθῇ ὑπὲρ τῶν δικαίων του.

§69Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Ἠκούσαμεν, Κύριοι, παράπονα διατυπωθέντα ἐκ μέρους ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐνταῦθα καὶ εἶναι ταῦτα τόσον ἀρκετά, ὥστε νὰ μοὶ δίδηται ἡ ἀφορμὴ ἵνα νομίσω ὅτι δὲν εἶμαι ἐκεῖνος, ὅστις θὰ ἐπαναλάβω ἐν τῇ Βουλῇ τὰ ἴδια. Καὶ πράγματι, ἀποφεύγω νὰ διατυπώσω παράπονα κατὰ τῆς ἑταιρίας, διότι ἠκούσθησαν τόσα καὶ ἐνταῦθα καὶ ἔξω διὰ τοῦ τύπου, ὥστε θεωρῶν αὐτὰ βάσιμα, ν’ ἀπορῶ πῶς μέχρι τοῦδε δὲν ἐπενέβη ἡ Κυβέρνησις καὶ κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ καταπνίξῃ ἀφ’ ἑνὸς τὴν ἀπληστίαν τῆς ἑταιρίας, ἥτις ὀνομάζεται Ἠλεκτρική, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ θέσῃ τὰ πράγματα ἐκεῖ ὅπου δεῖ. Ἡ ἑταιρία ἡ Ἠλεκτρικὴ εἶναι δι’ ἐμὲ ἑταιρία κακόπιστος, δύναμαι νὰ τὸ εἴπω ἀπροκαλύπτως, ἀποφεύγων νὰ μεταχειρισθῶ ἄλλην λέξιν. Οἱ λόγοι δέ, ἕνεκα τῶν ὁποίων φθάνω εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦτο, εἶναι οἱ ἑξῆς. Ἐν πρώτοις ὑποβάλλει καὶ δημοσιεύει ἰσολογισμοὺς ἐντελῶς ψευδεῖς. Καὶ ἐν τῇ πεποιθήσει ταύτῃ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας· πῶς δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἰσολογισμοὺς τῆς Ἠλεκτρικῆς ἑταιρίας, τοὺς δημοσιευομένους ἑκάστοτε, καὶ δὲν ἐπεζήτησε διὰ τῆς ἐπεμβάσεώς του νὰ καταδείξῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν ὅτι ὄχι μόνον καταρτίζει ψευδεῖς ἰσολογισμούς, ἀλλ’ ὅτι εἶναι καὶ αἰτία μεγάλου κακοῦ ἀπέναντι τῶν κατοίκων;

§70Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Κυβέρνησις, ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός, ἀπέναντι τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν εἶναι ἡ ποινὴ ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ὁ Δράκων ἐπέβαλλε διὰ τὰς μικροτέρας τῶν παραβάσεων· δηλαδὴ ὁ οἰκονομικὸς θάνατος. Ὁ Ὑπουργὸς δύναται μόνον νὰ ἀνακαλῇ τὸ Β. Διάταγμα καταδικάζων εἰς οἰκονομικὸν θάνατον τὰς ἑταιρίας. Δὲν δύναται δέ τις νὰ συμβουλεύσῃ Ὑπουργὸν ἢ Ὑπουργοὺς νὰ δεχθῶσι διὰ μίαν παράβασιν, ὅσον δήποτε καὶ ἂν εἶναι αὕτη μεγάλη, ν’ ἀνακαλέσωσι τὸ Β. Διάταγμα, ὅπως ἐπιφέρωσιν οὕτω τὸν ὄλεθρον τῆς ἑταιρίας.

§71Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Αὐτὴ ἐπιβάλλει τὸν θάνατον εἰς ὅλους, καὶ δὲν δύνασθε νὰ ἐπιβάλητε τὸν θάνατον εἰς αὐτὴν σεῖς;

§72Α. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Χαίρω πολὺ διὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Πιστεύω ὅτι θὰ δώσῃ αὐτὸς εἰς τὴν ἑταιρίαν τὸν θάνατον, προτοῦ αὕτη δώσῃ αὐτὸν εἰς τοὺς πολίτας. Θεωρῶ λοιπὸν κακόπιστον τὴν ἑταιρίαν λόγῳ τῆς ἐκδόσεως ψευδῶν ἰσολογισμῶν καὶ στηρίζω τὴν κακοπιστίαν της ἐπὶ τῶν ἑξῆς ἐνδείξεων. Καίτοι ἐξηγγέλθησαν κέρδη πλεῖστα, ἐν τούτοις ποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα, κύριοι Βουλευταί; Ὅτι μέρισμα κατὰ τὸ ἔτος 1914, δὲν εἶχεν ἡ Ἠλεκτρικὴ ἑταιρία. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸ πρακτικὸν τῆς Συνελεύσεως καὶ τὸ κατ’ αὐτὴν ἐρώτημα, καθ’ ἣν εἷς μέτοχος ζητήσας ἀπὸ τὸν διευθύνοντα σύμβουλον τῆς Ἠλεκτρικῆς ἑταιρίας νὰ καταθέσῃ τὸ συμβόλαιον τὸ ὑπάρχον μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς Βελγικῆς ἑταιρίας, ἔλαβε τὴν ἀπάντησιν ὅτι ἦτο ἀδύνατος ἡ κατάθεσις τοῦ συμβολαίου, διότι τοῦτο εἶναι μυστικὸν τῆς ἑταιρίας. Καὶ ἐρωτῶ· ὑπάρχει μυστικὸν δι’ ἑλληνικὴν ἑταιρίαν, τὸ ὁποῖον νὰ ἀπαγορεύηται νὰ ἀνακοινωθῇ, ὁσάκις ζητεῖται ὑπὸ τῆς μειονοψηφίας, θελούσης νὰ μάθῃ τίνες εἶναι οἱ ὅροι τοῦ συμβολαίου αὐτοῦ; Ἀλλὰ μήπως εἶναι τοῦτο μόνον; Μήπως δὲν ἐζητήθη καὶ παρὰ τῶν ἄλλων μετόχων ἐν τῇ αὐτῇ Συνελεύσει ἡ κατάθεσις ἑτέρου συμβολαίου, μεταξὺ ἑταιρίας Ἠλεκτρικῆς καὶ ἑταιρίας Θάμψων–Χούστων, καὶ ἐδόθη ἡ αὐτὴ ἀπάντησις, ὅτι καὶ τὸ συμβόλαιον αὐτὸ εἶναι μυστικὸν καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ καταθέσωμεν; Ἀναγράφεται ἐν τοῖς ἰσολογισμοῖς τῆς ἑταιρίας πιστωτὴς ἐκ δρ. 1 ἑκατ. 870 χιλ., ἂν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ ἐρωτᾷ ὁ μέτοχος, ὁ δυστυχής, ὁ ἀποτελῶν τὴν μειονοψηφίαν· ποῖος εἶναι αὐτὸς ὁ πιστωτὴς καὶ πόσα τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται εἰς τὸν ἰσολογισμὸν πρὸς ἐξυπηρέτησιν ἢ μᾶλλον πρὸς πληρωμὴν τῶν πιστωτῶν αὐτῆς; Καὶ ὁ διοικῶν σύμβουλος, γελῶν, ἀπαντᾷ: ὁ πιστωτὴς αὐτὸς εἶναι ὁ Θόμψων – Χούστων! Ἆρα ὅλα τὰ ἑλληνικὰ κεφάλαια θὰ περιέλθωσι μετ’ ὀλίγα ἔτη εἰς τὴν ἑταιρίαν Θόμψων– Χούστων. Καὶ ποῖος θὰ ζημιωθῇ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει; Δὲν θὰ ζημιωθῇ τὸ ἑλληνικὸν κεφάλαιον; Καὶ ὅτε ἀναγράφονται ἐν τοῖς ἰσολογισμοῖς καὶ δημοσιεύονται τὰ ἐνεργητικὰ αὐτῆς καὶ τὰ παθητικά, δὲν γεννᾶται ἡ ἀπορία εἰς τὸν κυβερνῶντα τὴν χώραν, τί εἴδους ἰσολογισμοὶ εἶναι αὐτοὶ οἱ δημοσιευόμενοι; Τέλος πάντων δὲν ὑπάρχει εἷς, ὁ ὁποῖος θ’ ἀποτολμήσῃ νὰ ὑπεισέλθῃ εἰς τὰ τῆς διοικήσεως αὐτῆς τῆς ἑταιρίας, ὥστε νὰ σταματήσῃ ὁ κατήφορος αὐτῆς; Μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἀπορῶ καὶ ἐξίσταμαι, καὶ λέγω ἐν πλήρει πεποιθήσει διατὶ ἀπορῶ, διότι δὲν βλέπω τὸν ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος θὰ ἀπετόλμα νὰ ὑπεισέλθῃ εἰς τὰ τῆς ἑταιρίας. Ἀλλὰ μήπως εἶναι αὐτὸ καὶ μόνον, κύριοι Βουλευταί; Μήπως δὲν παρουσιάζεται ἡ ἑταιρία αὐτὴ διὰ μυστικῶν συμβολαίων καὶ συμβάσεων εἰδικῶν ἔχουσα τὸν αὐτὸν Διοικητικὸν σύμβουλον ἐπὶ κεφαλῆς δύο καὶ τριῶν ἑταιριῶν; Δὲν εἶναι ὁ κ. Νικολαΐδης — ἂς τὸν ὀνομάσω — Διευθυντὴς τῶν σιδηροδρόμων Ἀττικῆς, Διευθυντὴς τῶν Τροχιοδρόμων καὶ Διευθυντὴς τῆς Ἠλεκτρικῆς ἑταιρίας, αὐτὸς ὁ τρισυπόστατος τῶν ἀνθρώπων; Δὲν πρόκειται, Κύριοι, περὶ τοῦ προσώπου. Ὁ κ. Νικολαΐδης ἴσως νὰ εἶναι τιμιώτερος ὅλων ἡμῶν· ἀλλὰ τέλος πάντων, ἀπορεῖ κανεὶς ὅτε βλέπει αὐτὸν ἐπὶ κεφαλῆς τριῶν ἑταιριῶν, ὡς διευθύνοντα σύμβουλον. Καὶ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα· πῶς διάβολο ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ὑπεισῆλθεν εἰς τὰ τῆς ἑταιρίας, καὶ βλέπομεν ἐκ τῆς ὅλης καταστάσεως ὅτι, ἐνῷ ἔχομεν ἐνώπιόν μας μίαν ἑταιρίαν ἄνευ προνομίου εἰδικοῦ, βλέπομεν αὐτὴν τὴν ἑταιρίαν ἐμφανιζομένην μὲ πλῆρες μονοπώλιον εἰς τὰς χεῖρας αὐτῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ μορφή, Κύριοι. Εἶναι πραγματικὸν μονοπώλιον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν δώσει εἰς τὴν Ἠλεκτρικὴν ἑταιρίαν. Εἶναι μία καθαρὰ Μαφία! Μήπως ἐπενέβη ποτὲ ὁ Δῆμος Ἀθηνῶν ἢ ὁ Δῆμος Πειραιῶς; Μήπως ἐπενέβη ἄλλος τις ὅπως δυνηθῇ νὰ καθορίσῃ τὸ ὅριον τῆς δικαιοδοσίας τῆς ἑταιρίας αὐτῆς; Μήπως παρημπόδισάν ποτε αὐτὴν νὰ ἀναπτύξῃ δίκτυον καθ’ ὅλας τὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν, νὰ καταλάβῃ ὅλα τὰ πεζοδρόμια καὶ νὰ παρεμποδίσῃ οἱανδήποτε ἄλλην ἑταιρίαν, ἥτις πρόκειται νὰ δημιουργηθῇ καὶ νὰ συναγωνισθῇ αὐτήν; Οὐδεὶς εὑρέθη! Καὶ βλέπομεν αὐτὴν κυρίαν ὁλοκλήρων τμημάτων τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, κάτοχον ὅλων τῶν πεζοδρομίων τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἐλευθέραν εἰς ὅλας τὰς ἐνεργείας της. Βλέπομεν δ’ αὐτὴν μὲ τάσεις τοῦ νὰ ἀποκλείσῃ οἱανδήποτε ἄλλην ἑταιρίαν, ἀποβλέπουσαν εἰς τὴν ἐγκατάστασιν ἠλεκτρικοῦ. Καὶ φέρω ὡς παράδειγμα τὴν ἐξαγορὰν τῶν μετοχῶν τοῦ σιδηροδρόμου Ἀττικῆς, ἡ ὁποία ἐγένετο πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν μόνον καὶ μόνον. Ὅτε ἤκουσεν ἡ Ἠλεκτρικὴ ἑταιρία ὅτι τὸ ἐν Βερολίνῳ κατάστημα Σήμενς ἐζήτησε πληροφορίας περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Κηφισσίας, ἡ πρώτη πρᾶξις τῆς Ἑταιρίας ἦτο νὰ ἐξαγοράσῃ τὰς μετοχάς, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἐνυπόθηκοι παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ καὶ νὰ γίνῃ κυρία τοῦ σιδηροδρόμου Ἀττικῆς ἀποκλείουσα τὴν ἐμφάνισιν τοῦ Οἴκου αὐτοῦ τοῦ μεγάλου ἐν Ἀθήναις. Καὶ βλέπομεν τὴν ἑταιρίαν αὐτήν, τὴν Ἠλεκτρικήν, ἀναλαβοῦσαν τὴν διεύθυνσιν τῶν σιδηροδρόμων Ἀττικῆς, νὰ μὴ συμμορφῶται πρὸς τοὺς ὅρους τῆς Συμβάσεως καὶ νὰ ζητῇ παρὰ τῶν κατοίκων Κηφισσίας καὶ Ἀμαρουσίου 0.13 λεπτὰ τὸ ἑκατόμβατον διὰ τὸν ἠλεκτρικὸν φωτισμὸν αὐτῶν. Καὶ ὅτε οἱ κάτοικοι τῆς Κηφισσίας καὶ Ἀμαρουσίου ἐξηγέρθησαν καὶ ἠθέλησαν διὰ συλλαλητηρίων νὰ καταδείξωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ ἄτοπον τῆς τοιαύτης πράξεως ἐκ μέρους τῆς ἑταιρίας, οὐδεὶς ἔλαβεν αὐτοὺς ὑπ’ ὄψιν. Μεταξὺ τούτων, διαμένων ἐν Κηφισσίᾳ, ἔλαβον μέρος καὶ ἐγώ, καὶ ἐπειδὴ οὐδὲν ἐπετεύχθη διὰ τῆς διοικητικῆς ὁδοῦ, ἐζήτησα τὴν ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων μου διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα, ὁποῖόν τι νομίζετε ὅτι ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα; Ὅτι τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ἤγειρα τὴν ἀγωγὴν νὰ ἀφαιρέσῃ ἡ Ἑταιρία τὸ φῶς ἀπὸ τῆς οἰκίας μου καὶ νὰ εὑρίσκωμαι ἐν σκότει ἀπὸ ἑνὸς ἤδη ἔτους καὶ πλέον! Βλέπομεν ζητήματα γενόμενα μεταξὺ Ἠλεκτρικῆς ἑταιρίας καὶ ἑταιρίας Σιδηροδρόμων. Γνωρίζετε τί συμβαίνει τότε; Ἐμφανίζεται ἡ Ἠλεκτρικὴ ἑταιρία ὡς προστάτις αὐτῆς. Κύριοι, διὰ νὰ σᾶς καταδείξω ἐν ὀλίγοις, ὁποῖον εἶναι τὸ θάρρος ἢ μᾶλλον τὸ θράσος αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων καὶ ἡ ἔλλειψις παντὸς σεβασμοῦ, εἴτε πρὸς τὸν διοικητὴν εἴτε πρὸς τοὺς διοικοῦντας, εἶναι ὅτι καίτοι ἐγένοντο κύριοι τοῦ σιδηροδρόμου Κηφισσίας, ἐξαγοράσαντες τὸ ὅλον τῶν μετοχῶν, εἶχον τὸ θάρρος καὶ τὸ θράσος δι’ ἐγγράφων των πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἴπωσιν ὅτι δὲν εἶναι κάτοχοι ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ τῶν μετοχῶν. Καὶ ἐθεώρησα καλόν, κατὰ συμβουλὴν ἑνὸς τῶν κ. Ὑπουργῶν, καὶ τὸν κατονομάζω, τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου, νὰ ζητήσω δι’ ἐπερωτήσεως ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ μὲ βεβαιώσῃ ἂν εἶναι μέτοχος ἢ οὔ ἡ Ἠλεκτρικὴ ἑταιρία. Καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀπαντᾷ ὅτι δὲν λείπει ἀπὸ τῆς ἑταιρίας οὔτε μία μετοχή, ἐνῷ εἰς τὸ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἔγγραφον, ἀνέγραφεν αὕτη ὅτι τῇ ἐλλείπουσιν ἑξακόσιαι καὶ ὅτι ἡ ἑταιρία Σιδηροδρόμων Ἀττικῆς εἶναι παραφυὰς τῆς Ἠλεκτρικῆς καὶ ὄχι μία καὶ μόνη ἑταιρία! Ἀπεδείχθη λοιπὸν δι’ ἐπισήμου ἐγγράφου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅτι ἡ ἑταιρία αὐτὴ ἐψεύδετο. Καὶ ὅτε ἤγειρα τὴν ἀγωγὴν εἶχον τὸ θράσος νὰ μεταβάλωσι τότε καὶ μόνον τὸ συμβούλιον, ὡς πρὸς τοὺς σιδηροδρόμους Ἀττικῆς. Καὶ τί ἔκαμαν; Ἀπέσυραν παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης 240 μετοχάς, τὰς ὁποίας διένειμον, δώσαντες εἰς τὸν ἀνεψιὸν τοῦ κ. Νικολαΐδου, Δημητρακόπουλον, ὑπάλληλον τῆς Ἠλεκτρικῆς, 80 μετοχάς, εἰς τὸν κ. Νικολαΐδην 50, εἰς τὸν κ. Βλάγκαλην, γαμβρὸν ἐπ’ ἀδελφῇ τοῦ κ. Νικολαΐδου, 50, εἰς τὸν κ. Παπαγεωργακόπουλον 30. Καὶ ὁ κ. Παπαγεωργακόπουλος ἐρωτηθεὶς δι’ ἐπιστολῆς τοῦ μεσίτου Πεταλᾶ· δύνασθε νὰ μᾶς πωλήσητε τὰς 30 μετοχάς, τῶν ὁποίων εἶσθε κάτοχος; Ἀπαντᾷ· ὅτι οὐδέποτε ἤμην κάτοχος 30 μετοχῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, κύριοι Βουλευταὶ καὶ κύριοι Ὑπουργοί, καὶ ἀπορῶ πῶς εἶναι ἀνεκτὴ ἡ κατάστασις αὐτή. Ἐπιθυμῶ δὲ τὴν παρέμβασιν ὑμῶν, διότι δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ παρέμβασίς σας θὰ περισώσῃ πολλὰ πράγματα, θὰ δώσῃ δὲ ἀφορμὴν εἰς τὸν κόσμον νὰ πιστεύσῃ ὅτι αἱ ἑταιρίαι δὲν δύνανται νὰ κανονίζωσιν ὅπως θέλουσι τὰς ἀποφάσεις αὐτῶν, οὔτε ὁ κ. Νικολαΐδης νὰ τίθηται ἐπὶ κεφαλῆς τριῶν καὶ τεσσάρων ἑταιριῶν, καὶ λογοδοτῇ ψευδῶς καὶ νὰ δημιουργῇ ὅλα τὰ ζητήματα, ὅπως αὐτὸς θέλει, κατὰ τὸ γνωστόν. «Ἕνας εἶναι ὁ Μπέης»!

§73Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Εἶναι εὐτύχημα, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ βοὴ τοῦ λαοῦ τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, ἡ ὑπάρχουσα ἀπό τινων ἐτῶν διὰ ὑπομνημάτων τῶν συντεχνιῶν καὶ τῶν σωματείων, ἔφθασεν ἐπὶ τέλους μέχρι τοῦ ἱεροῦ τούτου χώρου καὶ ὅτι ἠκούσθησαν ἐντεῦθεν αἱ διαμαρτυρίαι καὶ ἄλλων κ. Συναδέλφων. Ἴσως μάλιστα ὑπερέβησαν τὰς προσδοκίας τῶν ἀναφερομένων καὶ τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρισκομένων κ. κ. Βουλευτῶν. Δὲν θὰ ἐκταθῶ εἰς τὰς καταγγελίας καὶ τὰς λεπτομερείας τοῦ ἐγκλήματος τῶν ἑταιριῶν, διότι ἐπιστώθη πλέον ἐνταῦθα ὅτι περὶ ἐγκλήματος πρόκειται καὶ μόνον ἡ ὀνομασία τοῦ ἐγκλήματος ἀπασχολεῖ ἤδη ἡμᾶς. Κατ’ ἐμέ, θὰ ἠδύναντο νὰ συμβιβασθῶσι τὰ πράγματα, ἐὰν ἐν Ἀθήναις ἀπεκαλεῖτο τὸ τελούμενον λῃστεία, ἐν Πειραιεῖ δὲ πειρατεία. Ἀλλὰ εἶναι ἀνάγκη, διὰ νὰ ἀποδώσωμεν δικαιοσύνην πρὸς τὰς μέχρι τοῦδε ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀναφέρωμεν καὶ δύο ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι προκληθῆ ἐξ ἐνεργείας τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἔχομεν ἐκθέσεις ἐπιστημόνων διασήμων, τοῦ κ. Ζαλοκώστα, Δοανίδου, Βουρνάζου κλπ. οἱ ὁποῖοι εἰς ἐπίρρωσιν τῶν διαμαρτυριῶν τῶν ἐντεῦθεν ἀναπτυσσομένων μᾶς ἀναφέρουσιν ὅτι (ἀναγινώσκει)· «Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ ἀγοραία τιμὴ τοῦ ὀξυγόνου εἶναι ὑψηλὴ εἰσέτι, ἀλλ’ ἡ ἑταιρία ὀφείλει τὸ πᾶν νὰ πράξῃ ὅπως παράσχῃ εἰς τοὺς ἰδιώτας καταναλωτὰς ἀέριον ἐξαιρετικῆς ποιότητος, διότι ἐξαιρετικῆς ποιότητος εἶναι καὶ ἡ τιμὴ τῆς πωλήσεως τοῦ κυβικοῦ μέτρου ἀντὶ λεπτῶν 26 διὰ τὰς οἰκιακὰς χρήσεις, ἀνεξαρτήτως προορισμοῦ». Σημειοῖ δὲ ἡ ἐπιτροπὴ ὅτι ἐκ τῶν ὑπὲρ 450 πόλεων τῆς στατιστικῆς Statistsche Zusammenstellung der Betriebsergebnisse von 434 Gas κλπ. ὡς καὶ τῶν στατιστικῶν τῶν ἀποσταλεισῶν αὐτῇ ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Δήμου Ἀθηναίων, καὶ ἃς ἡ ἐπιτροπὴ ἔσχεν ἐν ὄψει κατὰ τὰς ἐργασίας αὐτῆς, οὐδεμία παρέχει τὸ ἀέριον εἰς ἰδιώτας πρὸς 26 λεπτὰ κατὰ κυβικὸν μέτρον, οὐδεμία εἰσπράττει τὸ ὑπέρογκον ἐτήσιον ἐνοίκιον τῶν 15 δραχμῶν κατὰ συνήθη γνώμονα, οὐδεμία τέλος συγχύζει τὸ διὰ τὴν φωτιστικὴν χρῆσιν προοριζόμενον φωταέριον πρὸς τὸ διὰ μαγειρικὴν χρῆσιν ἢ θερμαντικὴν ἀναλισκόμενον, ὅπερ καταλογίζεται τοῖς ἰδιώταις εἰς τιμὴν μικροτέραν τῆς τοῦ πρώτου καὶ μετρεῖται δι’ ἰδίου γνώμονος. Ἐξαιρέτως δ’ εὔωνον εἶναι τὸ φωταέριον, τὸ παρεχόμενον πρὸς φωτισμὸν τῶν πόλεων, δημοσίων, δημοτικῶν καὶ φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων κλπ.». Ἔχομεν ἐπίσης ἔκθεσιν ἠλεκτρολόγου νομομηχανικοῦ, ὁ ὁποῖος ἀναφερόμενος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον λέγει μεταξὺ ἄλλων καὶ τὰ ἑξῆς, ἐν συμπεράσματι (ἀναγινώσκει)· «Τὰ ἀνωτέρω ἐκτεθέντα φρονοῦμεν ὅτι ἀρκοῦσιν, ἵνα πείσωσι τὸν σεβαστὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον, ὅτι εἶναι καιρὸς πρὸς περιορισμὸν τῶν ἀσυστόλων τούτων ὑπερβασιῶν τῶν ἐν τῷ παλαιῷ καὶ νέῳ Κράτει ἐγκατεστημένων ἑταιριῶν παραγωγῆς φωταερίου, αἵτινες κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἤδη ἔφθασαν νὰ δίδωσι πρὸς πώλησιν καθαρὸν ἀτμοσφαιρικὸν ἀέρα πρὸς 22–40 λεπτὰ τὸ κυβικὸν μέτρον καὶ φωταέριον περιέχον δηλητηριώδεις οὐσίας. Τερματισμὸς ὅμως τῶν ὑπερβασιῶν τούτων δὲν εἶναι δυνατὸν ἄλλως νὰ ἐπιτευχθῇ κατὰ τὴν ἡμετέραν γνώμην, εἰμὴ διὰ τῆς ὀργανώσεως παρὰ τὸ Ἠλεκτρομηχανολογικὸν Ἐργαστήριον τοῦ Κράτους, οὗτινος πρώτιστος σκοπὸς εἶναι ὁ ἔλεγχος τῶν ἐν τῇ ἀγορᾷ φερομένων γνωμόνων ἠλεκτρικοῦ καὶ φωταερίου, εἰδικῆς ὑπηρεσίας σκοπούσης τὸν ἀποκλειστικὸν ἔλεγχον τῶν διαφόρων ἐν τῷ Κράτει ἐγκαταστάσεων παραγωγῆς φωταερίου».

§74Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίας ἡμερομηνίας εἶναι;

§75Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Τοῦ Ἀπριλίου 1913. Ὅτε λοιπὸν ἔχομεν ταῦτα βεβαιωμένα, νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη δὲν πρέπει νὰ παρέλθῃ ἄνευ πρακτικοῦ ἀποτελέσματος. Καὶ ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὡς εἶπε, φοβεῖται νὰ ὑπογράψῃ τὴν θανατικὴν καταδίκην τῆς ἑταιρίας (ἱλαρότης), ἂν καὶ ἐγὼ θὰ ἐπεθύμουν ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ νὰ ἴδω αὐτὸν καὶ δήμιον ἀκόμη, καὶ νὰ λησμονήσῃ τὸν περίφημον δικηγόρον τῶν Πατρῶν, ὁ ὁποῖος προσεπάθει νὰ σώζῃ τὴν ζωὴν τῶν πολιτῶν, θὰ παρακαλέσω χωρὶς νὰ ἐκταθῶ εἰς περισσότερα, ὅπως γίνῃ μία ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ κατορθώσῃ νὰ ἀποκρυσταλλώσῃ τοιαῦτα συμπεράσματα, ὥστε, εἰ δυνατόν, ἐν συντομωτάτῃ προθεσμίᾳ νὰ κατορθώσῃ νὰ παραπέμψῃ τὰ μὲν ἔνοχα μέλη τῆς ἑταιρίας πρὸς τὸν εἰσαγγελέα, δυνηθῇ δὲ νὰ ἀποδείξῃ καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὸ πρακτικὸν ἐκεῖνο μέτρον διὰ τοῦ ὁποίου τοιαύτη κακοήθης ἐκμετάλλευσις θὰ ἀνατραπῇ διὰ τῆς νομίμου ὁδοῦ. (Ἐπιδοκιμασίαι).

§76Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Εἶναι ἀληθές, κ. Βουλευταί, ὅτι τὰ καταγγελλόμενα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐκ μέρους τῶν ἀξιοτίμων Συναδέλφων, δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἀποτελοῦσιν ἀπολύτως πράξεις ἐγκληματικάς. Καὶ θὰ ἀπορῇ τις, κ. Βουλευταί, πῶς ἄνθρωποι πολλαχῶς ἐγκληματήσαντες, ἐξακολουθοῦσι τὸ ἔργον αὐτῶν, ἐξακολουθοῦσι νὰ πλουτίζωσιν εἰς βάρος τοῦ λαοῦ καὶ μόνον αὐτοῦ. Ὑπάρχουσι, Κύριοι, ἐγκληματίαι τῆς ὑπαίθρου Χώρας, ἀλλ’ οἱ ἐγκληματίαι οὗτοι ἀναλαμβάνουσιν ὅλας τὰς εὐθύνας τῶν πράξεων αὐτῶν, ὑποβαλλόμενοι εἰς μυρίους ὅσους κινδύνους διὰ τὴν ζωὴν αὐτῶν. Ἀλλ’ οἱ ἐγκληματοῦντες τόσον εἰδεχθῶς, τόσον ἀπαισίως, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἔχουσι τὴν ποινὴν οὐδὲ τοῦ κοινοτέρου καὶ στοιχειωδεστέρου ἐγκληματίου. Πράγματι, κ. Βουλευταί, ὅσα κατηγγέλθησαν ἐκ τῆς θέσεως ταύτης τόσον ἐπισήμως, ἐκ μέρους τῶν ἐντίμων κ. Συναδέλφων, φέρουσιν ἀπολύτως ποινικὸν χαρακτῆρα, καὶ δὲν γνωρίζω τί ἔπραξεν ἡ Δικαιοσύνη τῆς Πατρίδος μου, ἐφ’ ὅσον εἶναι βεβαιωμένον ὅτι ἡ ἑταιρία αὕτη τόσον λῃστρικῶς καὶ κατὰ τρόπον τόσον ἀχαρακτήριστον, κατὰ τρόπον λέγω, λωποδυτικόν, κατώρθωσεν 700 ὅλας χιλιάδας δραχμῶν νὰ ἐνθυλακώσῃ εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου ταμείου. Δὲν ἠρκέσθη δὲ εἰς τοῦτο καὶ μόνον. Δὲν γνωρίζω, κ. Βουλευταί, ἂν ὑπάρχῃ ἀντίθετος φωνὴ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἂν ὑπάρχῃ πᾶν ἄλλο αἴσθημα ἢ τὸ κοινόν, τὸ τεῖνον πρὸς ἄμεσον καταδίωξιν τῶν κυρίων τούτων, διότι ἂν ἀφήσωμεν τὰ πράγματα ἁπλῶς ὡς ἔχουσι, καὶ ἂν ἀρκεσθῶμεν εἰς μίαν ἀκαδημαϊκὴν συζήτησιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, νὰ εἶσθε πλέον ἢ βέβαιοι, ὅτι αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι τόσον καπηλικῶς ἐξεμεταλλεύθησαν τὸν λαὸν θὰ ἀποθρασυνθῶσιν ἀπολύτως, καὶ κατὰ εἰδεχθέστερον θὰ ἐξακολουθήσωσι τρόπον τὸ εἰδεχθὲς καὶ ἐκμεταλλευτικὸν αὐτῶν ἔργον. Καὶ εἶναι περίεργον, Κύριοι, καὶ δὲν εἶναι ξένον δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι παρακολουθήσει τοὺς κυρίους τούτους, πῶς ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι μισθοδοτοῦνται δι’ ἑνὸς μισθοῦ 500 ἢ 1000 δραχμῶν, κατώρθωσαν νὰ ἀποκτήσωσι μέγαρα, καὶ τόσον αὐθαδῶς φερόμενοι ἐπ’ αὐτοκινήτου νὰ ἀποκόπτωσι καὶ πολίτας, ὡς χθὲς ὁ κ. Παπαλεονάρδος. Εἶναι ἀληθές, κ. Βουλευταί, ὅτι δὲν λῃστεύεται μόνον ὁ λαὸς τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ ἑταιρία αὐτὴ εἶναι τερατώδης καὶ εἰδεχθὴς πολύπους, ὅστις ἔχει ἐπεκτείνει τοὺς πλοκάμους αὐτοῦ καὶ μέχρι Πατρῶν. Ὁ λαὸς τῶν Πατρῶν, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, πολλάκις μὲ παρεκάλεσε νὰ φέρω τὸν λόγον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, διότι τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἐξακολουθεῖ ἐνταῦθα ἀσφαλῶς καὶ κατὰ τρόπον λίαν ἐπιτήδειον, ἀσκεῖ καὶ ἐν Πάτραις, καὶ μάλιστα ἐκεῖ ἐπιτηδειότερον, διότι δυστυχῶς δὲν ἔχουσιν ἐκεῖ ὅλα τὰ μέσα ὅπως ῥυθμίσωσι τὴν κατανάλωσιν τοῦ ἀεριόφωτος καὶ τοῦ ἠλεκτρισμοῦ. Ἀλλὰ τέλος πάντων, θὰ εἴπῃ τις ἐκ τῆς θέσεως ταύτης, ὁποία τις εἶναι ἡ δύναμις αὐτὴ ἡ καὶ ποινικοὺς Κώδικας μεταβάλλουσα εἰς ῥάκος, καὶ τὴν Πολιτείαν ἐμπαίζουσα καὶ τὸ Δημόσιον λῃστεύουσα καὶ τοὺς ἰδιώτας ἐκμεταλλευομένη, καὶ ποία εἶναι ἡ δύναμις αὐτὴ διὰ τὴν ὁποίαν ἡ χεὶρ τῆς δικαιοσύνης εἶναι παράλυτος καὶ δὲν σύρει αὐτὴν ἐκ τοῦ ὠτίου μέχρι τῶν φυλακῶν τοῦ Συγγροῦ; Ἔχω, Κύριοι, ἀπόλυτον τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ συνεδρίασις τῆς ἑσπέρας ταύτης, ἡ τόσον πράγματι σπουδαία καὶ σοβαρά, δὲν θὰ ἀποβῇ ἄκαρπος καὶ ἄγονος, καὶ ὅτι ἡ Πολιτεία ἐμπράκτως θὰ ἐκδηλώσῃ τίνας ῥοπὰς ἔχει σχετικῶς πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἡ ὁποία τόσον ἀπασχολεῖ καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ τὸν λαόν. Θὰ ἔλεγον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, καὶ κατὰ τί ἦτο διάφορος ὁ Μπονὼ καὶ ὁ Γκαρινέ, ὅτε διέπραττον διὰ τῶν αὐτοκινήτων αὐτῶν τὰς ἐγκληματικὰς πράξεις, τῶν κυρίων αὐτῶν; Ἐκεῖνοι βεβαίως διέπραξαν πράξεις μονομερεῖς· ἠδίκησαν ἄτομα· ἀλλ’ οἱ κύριοι αὐτοὶ ἠδίκησαν κοινωνίαν ὁλόκληρον, Πολιτείαν, Δημόσιον καὶ ἐν γένει τὰ πάντα. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πλέον, Κύριοι, δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ἔπαιξαν τὴν δικαιοσύνην ὡς ἀθυρμάτιον. Ἡ δικαιοσύνη πρέπει νὰ ἐννοηθῇ παρ’ ὅλων μας ὅτι δὲν εἶναι μόνον διὰ τοὺς μικρούς, καὶ εὐελπίζομαι ἢ μᾶλλον ἔχω ἀδιάσειστον τὴν πεποίθησιν ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον τὸ κράτος τῶν κακοποιῶν καὶ ἐπικινδύνων τούτων στοιχείων διὰ τὴν Πολιτείαν, νὰ καταρρεύσῃ παταγωδῶς ὑπὸ τὰ ἀτελεύτητα χειροκροτήματα τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, διότι, κ. Βουλευταί, πρέπει πάντες νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας καὶ τῶν ἀτόμων ἐπιβάλλει νὰ τεθῇ καθαρμός. Δὲν σημαίνει τίποτε διὰ τὴν δικαιοσύνην, ἂν συλλάβῃ ἕνα κύριον Νικολαΐδην καὶ σύρῃ αὐτὸν μέχρι τῶν φυλακῶν τοῦ Παλαιοῦ Στρατῶνος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τοῦ ἀκροατηρίου).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Γρηγορίου.

§78Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Τὴν κατάπληξιν, Κύριε Πρόεδρε ὑπὸ τῆς ὁποίας κατελήφθη ἡ Βουλὴ ἐκ τῶν ὅσα οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες ἐξέθηκαν ἐνώπιον αὐτῆς, συμμερίζομαι καὶ ἐγὼ πλήρως, καὶ διερωτῶ ἐμαυτόν· ἆρά γε τὰ καταγγελθέντα λαμβάνουσι χώραν ἐν Ἑλλάδι, ἐν Κράτει δηλ. εὐνομουμένῳ καὶ πεπολιτισμένῳ, ἢ πρόκειται περὶ συμβάσεων καταρτισθεισῶν ἐν Κράτει νεοτουρκικῷ; Ἐκ τῆς συζητήσεως, ἂν ἡ ἀντίληψίς μου δὲν εἶναι ἐσφαλμένη, προέκυψεν ὅτι αἱ δύο ἑταιρίαι τὸν μὲν κάτοικον τῶν περιχώρων ἐξαναγκάζουσι νὰ πληρώνῃ περισσότερα τῶν ὅσα δικαιοῦνται λαμβάνειν παρ’ αὐτοῦ διὰ τῆς ἀπειλῆς τῆς διακοπῆς τοῦ φωτός, ἤτοι ἐκβιάζουσι καὶ λῃστεύουσι τοῦτον, τὸν δὲ κάτοικον τῶν Ἀθηνῶν κλέπτουσι, πωλοῦντες πρὸς αὐτὸν ἀέρα ἀτμοσφαιρικόν, διὰ τῆς μεθόδου δὲ τῶν γνωμόνων, ἀμφοτέρων τὴν ζωὴν ἐπιβουλεύονται διὰ τῆς διοχετεύσεως ἀεριωδῶν δηλητηρίων, ἥτις διοχέτευσις προέρχεται ἐκ τῆς κακῆς ἀποκαθάρσεως τοῦ φωταερίου, ἡ ὁποία πάλιν εἶναι συνέπεια τῆς ἐγκληματικῆς πλεονεξίας αὐτῶν. Ταῦτα προέκυψαν ἐκ τῆς συζητήσεως, ταῦτα λέγει καὶ τὸ ἐπίσημον Κράτος διὰ τῶν ὀργάνων αὐτοῦ. Κατόπιν τούτων θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ σπεύσῃ νὰ λάβῃ μέτρα αὐστηρὰ κατὰ τῶν ἑταιριῶν τούτων, καὶ ὁψέποτε ἡ διεθνὴς κατάστασις ἐπιτρέψῃ, νὰ σπεύσῃ νὰ προκηρύξῃ διεθνῆ διαγωνισμὸν πρὸς ἐγκατάστασιν ἠλεκτρικοῦ φωτός· πρὸ παντὸς δὲ συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ προσκαλέσῃ κατὰ τὴν μετάβασίν του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης συνάδελφόν του νὰ θέσῃ ἐνώπιόν του τὸν σχετικὸν φάκελον καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν συνδρομήν του πρὸς ποινικὴν καταδίωξιν τῶν ἑταιριῶν, ἂν πράγματι χωρῇ αὕτη, ὡς μὲ τὰς ἀσθενεῖς μου νομικὰς γνώσεις νομίζω. Πρὸς τούτοις, πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ποιοῦμαι τὴν ἰδιαιτέραν σύστασιν, ὅπως ἐπιβλέψῃ ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὴν ἐνέργειαν τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, ἵνα μὴ αἱ ἀνακρίσεις προσκόψωσιν ἐπὶ τῶν χρυσοκανθάρων καὶ βαδίσωσι μὲ τὸν τρόπον τοῦ καρκίνου.

§79Ν. ΞΗΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐλέχθησαν τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀπὸ μέρους ἀξιοτίμων Συναδέλφων τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα, ὥστε εἶναι ἐπάναγκες, κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ ἐπεμβῇ ἡ Δικαιοσύνη. Τὰ λεχθέντα θὰ ἀποτελέσωσι τὴν ἀφετηρίαν, ἀπὸ τῆς ὁποίας θὰ ὁρμηθῇ αὕτη, διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς διατάξεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι περιέχονται τόσον ἐν τῷ ποινικῷ νόμῳ ὅσον καὶ ἐν ἑτέρῳ νόμῳ, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν πρὸ ὀλίγων μόλις ἡμερῶν. Εἶμαι κατάπληκτος, ὁμολογῶ, ἐκ τῶν ἀσχημιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐλέχθησαν εἰς βάρος τῆς ἑταιρίας αὐτῆς, καὶ ἐνθυμοῦμαι μίαν διάταξιν τοῦ ποινικοῦ νόμου, ἥτις λέγει ὅτι τιμωροῦνται αʹ βʹ γʹ καὶ ἔπειτα «οἱ ἀποτελοῦντες συμμορίαν ἀπὸ ἀγύρτας ἡνωμένους», καὶ εὑρίσκω ὅτι εἶναι ad hoc ἡ διάταξις αὐτή, διότι καὶ ἐνταῦθα θὰ πρόκειται ἀκριβῶς περὶ ἀγυρτῶν ἡνωμένων. Ἐλπίζω καὶ καταλήγω εἰς τὴν πρότασιν, ὅπως τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ τῶν ἀγορεύσεων τῶν κ. κ. Συναδέλφων, τοῦ πρώτου καὶ τοῦ δευτέρου, διαβιβασθῶσιν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Πλημμελειοδικῶν, πρὸς τὸν ὁποῖον νὰ συστηθῇ, ἀφοῦ λάβῃ αὐτῶν γνῶσιν, νὰ προβῇ εἰς τὴν δέουσαν ἐνέργειαν.

§80Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες ὡμίλησαν περὶ παραβάσεων ἀνειλημμένων ὑποχρεώσεων δυνάμει συμβάσεων ὑφ’ ὡρισμένων ἑταιριῶν, τῆς Ἠλεκτρικῆς τουτέστι καὶ τοῦ Ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν. Καὶ ἐφ’ ὅσον ῥητοὶ ὅροι τῶν συμβάσεων παραβιάζονται, εἶναι δυνατὸν ἐξ αὐτῶν τούτων καὶ πειθαναγκασμός τις νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἡ ἡμετέρα ἐπίκλησις οὐχ ἧττον πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν ἐγνωσμένην δραστηριότητα, ἧς πεῖραν ἔλαβον ἤδη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας, ἔχει τοῦτο τὸ ἐξαιρετικὸν ὅτι καταγγέλλει μὲν ὡρισμένην ἑταιρίαν, τὴν ἑταιρίαν Ἑλληνικὸν ἠλεκτρικὸν omnium, τὴν ἀναλαβοῦσαν τὸν ἠλεκτροφωτισμὸν καὶ τὴν ὕδρευσιν τῆς πόλεως Λαρίσης, δὲν δύναται ὅμως καὶ νὰ καταγγείλῃ ὅτι παραβαίνει ῥητοὺς ὅρους συμβάσεως, διὰ τὸν ἁπλούστατον ἀλλὰ καὶ παράδοξον λόγον, ὅτι σύμβασις ἐν ἰσχύι δὲν ὑπάρχει. Ἡ ἑταιρία αὕτη ἀπὸ πολλοῦ χρόνου ἐξακολουθεῖ νὰ ἠλεκτροφωτίζῃ πλατείας, ὁδούς, δημόσια καὶ ἰδιωτικὰ καταστήματα, νὰ προβαίνῃ εἰς ἰδιωτικὰς ἐγκαταστάσεις, χωρὶς νὰ ὑποχρεῶται νὰ συμμορφωθῇ πρὸς ἰσχύουσαν ἐπίσημον σύμβασιν. Ἴσως θὰ μὲ ἐρωτήσητε· πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συμβαίνῃ τοῦτο; Ἰδοὺ πῶς. Διὰ νὰ ἀπαντήσω ὅμως παρίσταται ἀνάγκη νὰ προτάξω ὀλίγα τινά. Τὸ ὄνειρον παντὸς πολίτου τῆς Θεσσαλικῆς πρωτευούσης καὶ τῶν ἑκάστοτε Δημάρχων ἦτο νὰ ἴδωσι τὴν πόλιν τῆς Λαρίσης ἠλεκτροφωτιζομένην καὶ ὑδρευομένην ἐκ τοῦ παραρρέοντος Πηνειοῦ ποταμοῦ, ὁ ὁποῖος ἄφθονον καὶ ἐκλεκτὸν ὕδωρ πρὸς ὕδρευσιν παρεῖχε. Κατόπιν καταλλήλων συστάσεων καὶ ἐνεργειῶν ἐψηφίσθη ἐπὶ Τρικούπη, ἐν ἔτει 1890, νόμος κατὰ τὸ ἄρθρον 1ον τοῦ ὁποίου ἐπετρέπετο εἰς τὸν δῆμον Λαρίσης νὰ συνάψῃ σύμβασιν μετ’ ἐργολάβου, εἰς τὸν ὁποῖον ἐπὶ προνομίῳ πεντήκοντα ἐτῶν νὰ παράσχῃ τὸν ἠλεκτροφωτισμὸν καὶ τὴν ὕδρευσιν τῆς πόλεως Λαρίσης. Μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ ὡς εἴρηται, νόμου, ὁ Δήμαρχος Λαρίσης, Κ. Ἀναστασιάδης, ἐν ἔτει 1896, πρὸ τοῦ ἀτυχοῦς πολέμου τοῦ 1897, προέβη εἰς τὴν δημοσίευσιν προκηρύξεως, διὰ τὴν ὑπὸ ἑταιρίας ἀνάληψιν τῆς ἐργολαβίας. Καὶ εὑρέθη μὲν τότε ἑταιρία, πλὴν τὰ ἐπακολουθήσαντα ἀτυχῆ γεγονότα τοῦ πολέμου τοῦ 1897, διέλυσαν πάντα ταῦτα. Ὀλίγα ἔτη μετὰ ταῦτα ὁ Δήμαρχος Ἀστεριάδης ἐπανέλαβε τὴν προκήρυξιν, κατόπιν δὲ πολλῶν καὶ ποικίλλων διαπραγματεύσεων συνεβλήθη μετὰ ἑταιρίας, μεθ’ ἧς καὶ κατηρτίσθη σύμβασις δι’ ἐπισήμων συμβολαίων. Ἀρχικῶς μέλη τῆς ἑταιρίας ταύτης ἦσαν οἱ κ. κ. Παραμυθιώτης, Τηλιγάδης καὶ Μελισσηνὸς καὶ διὰ ῥητοῦ ἄρθρου τῆς καταρτισθείσης συμβάσεως, ἡ ἐν λόγῳ ἑταιρία ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως ἐντὸς χρονικοῦ διαστήματος, 22 μηνῶν, ἀποπερατώσῃ τὰ ἔργα τῆς ὑδρεύσεως καὶ τοῦ φωτισμοῦ, ἐκτὸς ἂν παρενέπιπτον γεγονότα ἐξ ἀνωτέρας βίας προερχόμενα, ἅτινα ἠδύναντο νὰ παρατείνωσι τὴν ταχθεῖσαν προθεσμίαν ταύτην. Καὶ πράγματι τοῦ ὅρου τούτου ἐγένετο χρῆσις, τῶν γεγονότων τῶν δύο πολέμων θεωρηθέντων ὡς ἀποχρῶντος λόγου διὰ τὴν παράτασιν τῆς ταχθείσης προθεσμίας. Ἐν τῷ μεταξὺ ἡ ἑταιρία αὕτη διαφόρους ἔλαβε μορφάς, περὶ ὧν βεβαίως δὲν θὰ ἀσχοληθῶ· ἀρκούντως ἄλλως τε ἠσχολήθη καὶ ὁ τύπος καὶ ἡ δικαιοσύνη, καὶ ὑπὸ τὴν τελευταίαν αὐτῆς μορφὴν ἐξακολουθεῖ ὑφισταμένη Ἑλληνικὸν ἠλεκτρικὸν ὀμνιούμ, κατώρθωσε δὲ πρὸ ὀλίγων μηνῶν νὰ κάμῃ ἔναρξιν τῆς λειτουργίας τοῦ ἐργοστασίου της, πρὸς παραγωγὴν ἠλεκτρικοῦ φωτὸς μόνον, καὶ μίαν ὡραίαν ἑσπέραν νὰ ἠλεκτροφωτίσῃ τὴν πόλιν τῆς Λαρίσης. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις, συμφώνως πρὸς τοὺς ὅρους τῆς ὁποίας ἔδει νὰ συμμορφωθῇ, καὶ ἡ ὁποία ἐνεκρίθη ὑπὸ τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων καὶ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργείου, δὲν ἐτέθη ἐν ἰσχύϊ μὴ παραληφθέντων τῶν ἔργων, καὶ οὕτως ἐξακολουθεῖ ἀκόμη καὶ σήμερον ἡ ἑταιρία νὰ ἠλεκτροφωτίζῃ τὴν πόλιν τῆς Λαρίσης, χωρὶς ἡ ἐπίσημος σύμβασις μεταξὺ δήμου καὶ ἑταιρίας νὰ εἶναι ἐν ἰσχύϊ. Ὁ δῆμος προέβη εἰς ὑπογραφὴν προσωρινῆς συμβάσεως, δι’ ἧς ὑποχρεοῦται εἰς τὴν πληρωμὴν δραχμῶν 95 δι’ ἑκάστην ἑσπέραν, ἀπέναντι παροχῆς ὡρισμένων λαμπτήρων πρὸς φωτισμὸν τῶν πλατειῶν καὶ τῶν ὁδῶν τῆς πόλεως Λαρίσης· πλὴν οὐδέποτε μέχρι τοῦδε ἡ παροχὴ τοῦ φωτὸς ὑπῆρξεν ἀπρόσκοπτος καὶ πολὺ συχνὰ ὡρισμένα τμήματα τῆς πόλεως διαδοχικῶς μένουσι σκοτεινά. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἰδιωτικὰς ἐγκαταστάσεις ἡ ἑταιρία προέβη ὅλως αὐτοβούλως καὶ χωρὶς νὰ ὑποχρεῶται πρὸς ὡρισμένους τῆς συμβάσεως ὅρους, τὸ συμπέρασμα δὲ εἶναι ὅτι τὸ ἐργοστάσιον τῆς ἑταιρίας ταύτης λειτουργεῖ ἤδη ἄνευ οὐδεμιᾶς προηγουμένης ἀδείας τοῦ Ὑπουργείου, ἄνευ προενεργηθείσης ἐπιβλέψεως περὶ τοῦ ἂν λειτουργῶσι κανονικῶς τὰ μηχανήματα, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιβολῆς περὶ τηρήσεως τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἐπικαλοῦμαι τὴν ἐπέμβασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας, διότι φρονῶ ὅτι, ἡ ἐν λόγῳ ἑταιρία δὲν δύναται ἄνευ ὑποχρεώσεων νὰ ἀξιοῖ καὶ σεβασμὸν τῶν δικαιωμάτων της, ἅτινα θέλει νὰ ἐπιβάλῃ, ἀφοῦ δυστυχῶς δὲν ὑπάρχῃ σύμβασις ἐν ἰσχύϊ. Οἱ πολῖται τῆς Λαρίσης καταγγέλλουσιν ἐπανειλημμένας παραβάσεις, αἱ ὁποῖαι προβλέπονται παρὰ τῆς συμβάσεως, καὶ δι’ ἃς ὁρίζονται πρόστιμα καὶ ποιναὶ ἐκ τῆς συμβάσεως μὴ ἰσχυούσης ὅμως. Διαμαρτύρονται ὅτι προέβη ἡ ἑταιρία αὕτη εἰς συμφωνίαν μὲ ὡρισμένον ἰδιώτην, καὶ ἀποκλείουσα πάντα ἄλλον ἐλεύθερον συναγωνισμόν, ὑποχρεοῖ τοὺς πολίτας διὰ τούτου καὶ μόνον νὰ προβαίνωσιν εἰς ἐγκαταστάσεις, ἀπὸ πάντα δὲ τυχὸν μὴ συμμορφούμενον καὶ προβαίνοντα εἰς ἐγκατάστασιν μετ’ ἄλλου ἰδιώτου, ἀπαιτεῖ ὅλως παρατύπως καὶ παρὰ τὰ συμφωνημένα δραχμὰς 42 (;). Διαμαρτύρονται ὅτι ὁ φωτισμός, ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τοῦτον ἡ ἑταιρία αὕτη, οὐδέποτε ὑπῆρξε κανονικός· κατὰ πυκνὰ διαλείμματα κατὰ τὴν νύκτα, διακοπτομένου τοῦ ῥεύματος, ἡ πόλις βυθίζεται εἰς τὸ σκότος. Ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν διὰ προσωρινῆς συμβάσεως νὰ ἐπεκτείνῃ τὸν φωτισμὸν εἰς συνοικίας τῆς πόλεως, καὶ ἤδη δὲν φωτίζει αὐτάς. Ζητεῖ δι’ ἐνοίκιον γνωμόνων 2–3 δραχ. μηνιαίως, ἐνῷ, ὡς ἠκούσατε παρὰ τῶν ἀξιοτίμων προαγορευσάντων, ἡ ἀξία αὐτῶν δὲν ὑπερβαίνει τὸ ποσὸν τῶν 50–60 δραχ., καὶ ἂν θελήσῃ ἰδιώτης τις νὰ ἀγοράσῃ τὸν γνώμονα συμφώνως πρὸς τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, ζητεῖ 150–200 δραχμὰς δι’ ἕκαστον.

§81Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πωλεῖ.

§82Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Δὲν πωλεῖ, ἀλλὰ καὶ ἂν πωλήσῃ ζητεῖ καὶ πάλιν ὡρισμένον τι ποσόν, λόγῳ ἐγκαταστάσεως. Δι’ ὅλας αὐτὰς τὰς παραβάσεις καὶ δι’ ἄλλας ἀκόμη, ἃς παραλείπω νὰ ἀναφέρω, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ λάβῃ μέτρα καί, εἰ δυνατόν, δυνάμει τοῦ ἰσχύοντος Β. Διατάγματος τοῦ 1890 νὰ πειθαναγκάσῃ τὴν ἑταιρίαν νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου διατεταγμένα.

§83Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ἤκουσε βεβαίως ἡ Βουλὴ μετ’ ἐκπλήξεως τὰς παραβάσεις, τὰς κλοπὰς καί, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις, τὰς ληστείας, τὰς ὁποίας ἐν μέσῳ τῶν Ἀθηνῶν ἐκτελεῖ ἡ ἑταιρία Ἀεριόφωτος. Ἐγὼ δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν τοιούτων ἀδικημάτων, τὰ ὁποῖα ἡ ἑταιρία ἐκτελεῖ ἐν τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω γεγονότα καὶ περιστατικὰ συναφῆ πρὸς τὰ ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα ἡ ἑταιρία αὕτη διενεργεῖ καὶ εἰς τὴν πόλιν τῶν Πατρῶν...

§84ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ ἰδία ἑταιρία εἶναι;

§85Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Βεβαίως, ἡ ἰδία ἑταιρία εἶναι, καὶ ἴσως ἴσως θὰ ἀνέμενε κανεὶς νὰ τελῶνται ἐν Ἀθήναις ὀλιγώτερα ἐκείνων ὅσα γίνονται ἔξω τῶν Ἀθηνῶν, διότι ὁπωσδήποτε ἡ ἐν Ἀθήναις ἑταιρία εὑρίσκεται ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἐπιβλέψεως πολλῶν, τῆς ἀνεπτυγμένης κοινωνίας, τῆς Πολιτείας· καὶ ὅμως ἡ ἑταιρία ἐξακολουθεῖ ὅσα ἐν Ἀθήναις πράττει αὐτὰ ταῦτα νὰ ἐφαρμόζῃ καὶ ἐν Πάτραις. Ὅτε, κύριοι Βουλευταί, ἐνεκατεστάθη καὶ ἐν Πάτραις ἡ ἑταιρία αὕτη καὶ ἀνέλαβε τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ φωτισμοῦ, ὁ δῆμος ἐχορήγησεν εἰς αὐτὴν τοιαῦτα πλεονεκτήματα, οἷα οὐδαμοῦ τοῦ Κράτους ἔχουσι χορηγηθῆ· καὶ ὄχι μόνον τοῦ Κράτους, ἀλλ’ οὐδαμοῦ τοῦ κόσμου. Ὑπεχρεώθη ἡ πόλις τῶν Πατρῶν νὰ πληρώνῃ διὰ τὴν κατανάλωσιν ἑκάστου κυβικοῦ μέτρου λεπτὰ 34 καὶ ἐξακολουθεῖ ἡ πόλις τῶν Πατρῶν νὰ πληρώνῃ τὰ 34 λεπτὰ καὶ θὰ τὰ πληρώνῃ ἐπὶ 40 ὁλόκληρα ἔτη! Ὅτε ἐγένετο ἡ σύμβασις, εἶχεν ἕνα λόγον δικαιολογητικὸν διὰ τὴν κοινὴν ἡσυχίαν, ὅτι τὸ συνάλλαγμα τότε ἐκυμαίνετο μεταξὺ 165–170 λεπτῶν, πλὴν καὶ ἤδη, ὁπότε τὸ συνάλλαγμα κατῆλθεν εἰς τὸ ἄρτιον, ἡ πόλις τῶν Πατρῶν ἐξακολουθεῖ νὰ πληρώνῃ 35 λεπτά. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον, τὸ ὁποῖον ἐπιβαρύνει τὴν κατανάλωσιν, ὡς ἐφήρμοσεν αὐτὸ εὐθὺς ἀμέσως ἀπὸ τῆς ἐγκαταστάσεως αὐτῆς. Ὑπεχρεοῦτο ἡ ἑταιρία, δυνάμει τῆς συμβάσεως, ἵνα ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος μεταφέρῃ τὸ ὑπάρχον τότε κατάστημα τοῦ ἀεριόφωτος ἔξω τῆς πόλεως, εἰς ὡρισμένον μέρος ὑποδεικνυόμενον ὑπὸ τοῦ δήμου. Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐγκαταστάσεως αὐτῆς, καὶ ἰδίως ἀπὸ τῆς λειτουργίας τοῦ καταστήματος, ἔπρεπε νὰ λαμβάνῃ ἡ ἑταιρία δι’ ἕκαστον κυβικὸν μέτρον τὰ ὁρισθέντα 34 λεπτά. Ἐπειδὴ ὅμως μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἡ πόλις τῶν Πατρῶν ἐπλήρωνε καὶ ὑπεχρεοῦτο νὰ πληρώνῃ 27 λεπτὰ μέχρι τῆς ἐνάρξεως τῆς λειτουργίας τοῦ νέου καταστήματος, ἡ ἑταιρία μόλις ἤρχισε τὴν ἐγκατάστασιν διὰ τῶν θεμελίων τοῦ καταστήματος, ἐπέβαλε τὴν πληρωμὴν τῶν 34 λεπτῶν, ἐνῷ παρῆλθε χρονικὸν διάστημα μακρόν, περὶ τὰ δύο σχεδὸν ἔτη, διὰ νὰ περατωθῇ τὸ ἐργοστάσιον καὶ λειτουργήσῃ, παραβιάσασα οὕτω τὴν σύμβασιν, καθ’ ἣν ἔδει νὰ εἰσπράττῃ τὰ 34 λεπτὰ μόνον ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς λειτουργίας τοῦ νέου καταστήματος δι’ ἕκαστον κυβικὸν μέτρον παρ’ ἑκάστου καταναλωτοῦ. Εἰς πόσον δὲ ποσὸν ἀνέρχεται ἐκ τοῦ ἑπταλέπτου ἐκείνου ἡ τῆς ἑταιρίας παράνομος εἴσπραξις; Εἰς ποσὸν 240 χιλ. δρχ., τὰς ὁποίας ἀφῄρεσεν ἀπὸ τὴν πόλιν τῶν Πατρῶν εἰς διάστημα δύο ἐτῶν ἡ ἑταιρία. Ὅτε ἤρχισεν ἡ ἐκμετάλλευσις ἐπέβαλε μίαν ἄλλην φορολογίαν, τὴν ὁποίαν δὲν ἤκουσα ἀναφερομένην ὑπὸ τῶν προλαλησάντων Συναδέλφων, ὅσον ἀφορᾷ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν. Διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τοῦ ἀεριόφωτος μέχρι τῶν οἰκιῶν λαμβάνει μίαν κατάθεσιν 30 δραχμῶν προκαταβολικῶς, καὶ τὴν κατάθεσιν ταύτην κατακρατεῖ μέχρι σήμερον, καὶ ἡ κατάθεσις αὐτὴ ἀνέρχεται εἰς ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν. Ἤκουσα καὶ ἐδῶ παράπονα διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ γνώμονος. Τί συμβαίνει εἰς τὴν πόλιν τῶν Πατρῶν; Διὰ τὸ ἐνοίκιον τοῦ γνώμονος ἕκαστος καταναλωτὴς πληρώνει δραχμὰς δύο κατὰ μῆνα, μετὰ τὴν πάροδον τῶν δύο ἐτῶν ἐξαγοράζεται ὁ γνώμων, θὰ ἐξακολουθῇ ὅμως ἐπὶ 10 ὁλόκληρα ἔτη νὰ λαμβάνῃ τὰς δύο δραχμὰς ἡ ἑταιρία. Εἰς πόσον ποσὸν νομίζετε ὅτι ἀνέρχονται αὐτά; Εἰς 2.400.000, τὰ ὁποῖα παρανόμως καὶ λωποδυτικῷ τῷ τρόπῳ θὰ ἐξακολουθῇ νὰ λαμβάνῃ ἡ ἑταιρία ἀπὸ τῆς πόλεως τῶν Πατρῶν. Ἀλλὰ πράττει καὶ κάτι τι ἄλλο, τὸ ὁποῖον δὲν ἤκουσα λεγόμενον ὑπὸ τῶν κ. κ. Συναδέλφων, διότι ἴσως–ἴσως νὰ μὴ τελῆται ἐν Ἀθήναις, ἴσως νὰ μὴ τελῆται εἰς ὡρισμένην κοινωνικὴν τάξιν, ἀλλὰ δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι τελεῖται εἰς τὰς ἄλλας τάξεις. Εἶναι μία ἄλλη κατάχρησις, ἡ ὁποία βαρύνει αὐτὸ τὸ δημόσιον, καὶ διὰ τοῦτο, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ προσέξῃ, διότι ζημιοῖ τὸ Δημόσιον ἀμέσως διὰ μιᾶς ἐπιτηδειοτάτης, μικρᾶς μὲν ἀλλὰ σὺν τῷ χρόνῳ μεγάλης γενομένης κλοπῆς. Εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ ἑταιρία, ὁσάκις οἱ καταναλωταὶ πληρώνουσι, νὰ χορηγῇ ἀπόδειξιν. Εἰς τὴν ἀπόδειξιν εἶναι ἀναγεγραμμένον τὸ δεκάλεπτον χαρτόσημον νὰ πληρώνῃ ὁ καταναλωτής, καίτοι εἶναι ὑπόχρεος ἡ ἑταιρία νὰ πληρώσῃ αὐτό. Καὶ ὅμως, κύριοι Βουλευταί, ἡ ἑταιρία λαμβάνει τὰ χρήματα, χωρὶς νὰ προσκολλᾷ χαρτόσημα. Εἶναι λεπτὰ 10 ἐπὶ 3000 καταναλωτῶν, δηλαδὴ 300 δραχ. κατὰ μῆνα, ἤτοι 3.600 δρ. κατ’ ἔτος, τὰς ὁποίας χάνει τὸ Δημόσιον ἀσφαλῶς. Ἡ πόλις τῶν Πατρῶν ἔχει καὶ ἄλλο μέγα παράπονον, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιζητεῖ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας νὰ ληφθῇ μία πρόνοια. Εἶναι ὑπόχρεος ἡ ἑταιρία νὰ κάμῃ διακλάδωσιν ἐφ’ ὅλης τῆς πόλεως, καὶ ὅμως ἔχει δύο μόνον γραμμάς, τὰς ὁποίας ἐκμεταλλεύεται εἰς βάρος τῶν καταναλωτῶν. Ἀφήνω κατὰ μέρος ὅτι τὰ ὀχήματα, τὰ ὁποῖα ἐν Πάτραις εἶναι ὅπως τὰ κάρρα, ἀφήνω ὅτι οὐδεμίαν δίδει προσοχὴν εἰς τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν, ἐξ ὧν διέρχονται αἱ σιδηραῖ ῥάβδοι καίτοι τοῦτο προξενεῖ ζημίαν εἰς τὴν κίνησιν τοῦ κόσμου καὶ τῶν ἁμαξῶν. Πράττει καὶ ἄλλο ἀκόμη· ἐνῷ ἀπὸ τοῦ κέντρου τῆς κινήσεως ἔχει κανονίσει εἰσιτήριον 20 λεπτῶν μέχρις ὡρισμένης ἀποστάσεως, ἐκεῖ ἀκριβῶς ἔνθα ὑπάρχουσι πέντε ἐργοστάσια, ἐν οἷς ἐργάζονται 1000 ἐργάται, ἐκεῖ ἔχει αὔξησιν κατὰ 10 λεπτά, ἐνῷ ἡ ἀπόστασις ἀπὸ τοῦ σημείου ἐκείνου μέχρι τοῦ ἐργοστασίου τοῦ ἀεριόφωτος δὲν εἶναι πλέον τῶν 200 ἕως 300 μέτρων. Δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ εἴπω περισσότερα. Λέγω μόνον τοῦτο, ὅτι ἡ ἑταιρία ἀπὸ τῆς συστάσεως μέχρι σήμερον καὶ μέχρι τέλους θὰ ἐξακολουθῇ νὰ εἶναι ἡ ἰδία, ἐφ’ ὅσον ἡ Πολιτεία δὲν θέλει νὰ ἐπεμβῇ. Μόνον καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπεμβῇ ἡ Πολιτεία, θὰ εἶναι ὁ χρόνος ὁ κατάλληλος, κατὰ τὸν ὁποῖον δυνατὸν νὰ περιορισθῇ καὶ νὰ παύσῃ τὰς ληστείας, τὰς ὁποίας ἐπιτελεῖ εἰς τὴν κοινωνίαν. Ἀλλ’ εἶναι γνωστόν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι αἱ ἑταιρίαι, αἱ ὁποῖαι συνεβλήθησαν ἐν Ἑλλάδι, εἴτε ἀτυχῶς μετὰ τοῦ Κράτους εἴτε μετὰ τῶν δήμων, ἔχουσι τόσην δύναμιν, ὥστε οὔτε ἡ φωνὴ τοῦ πιεζομένου λαοῦ, οὔτε ἡ φωνὴ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ, οὔτε ἡ φωνὴ τῆς δημοσιογραφίας, οὔτε ἡ φωνὴ ἄλλου τινὸς εἶναι δυνατὸν νὰ κατισχύσῃ. Διὰ τίνα λόγον, ἀφήνω εἰς ὑμᾶς νὰ ἐννοήσητε· διότι αἱ ἑταιρίαι δυστυχῶς ἐν Ἑλλάδι, ἔχουσιν ὅλα τὰ μέσα, ἔχουσιν ὅλην τὴν ἰσχὺν νὰ δηλητηριάζωσι καὶ διαφθείρωσι τὰς συνειδήσεις πρὸ παντὸς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐν τῇ Πολιτείᾳ εἶναι ἐντεταλμένοι νὰ ἐπιβλέπωσι καὶ ἐλέγχωσιν αὐτάς.

§86Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριοι Βουλευταί· ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς γενομένης συζητήσεως τὴν ἑσπέραν ταύτην διὰ τὸν δι’ ἀερίου καὶ ἠλεκτρικοῦ φωτισμὸν τῶν Ἀθηνῶν, καὶ τοῦ εὐλόγου ἐνδιαφέροντος διὰ τὸ σπουδαῖον τοῦτο ζήτημα, εἶμαι ὑποχρεωμένος, χορηγῶν σχετικὰς πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν, νὰ ἐκταθῶ γενικώτερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ φωτισμοῦ τῶν πόλεων καὶ τῶν μέτρων, ἅτινα ἡ Κυβέρνησις σκοπεύει νὰ λάβῃ πρὸς διακανονισμὸν τοῦ σπουδαίου τούτου ζητήματος. Καὶ ἄρχομαι, Κύριοι, ἀπὸ τῶν Ἀθηνῶν, καὶ δὴ πρῶτον περὶ τοῦ διὰ φωταερίου φωτισμοῦ. Ἀρχικὴ σύμβασις τοῦ δήμου Ἀθηναίων μετὰ τῆς ἑταιρίας ἀεριόφωτος εἶναι ἡ τοῦ Ἰουνίου 1887, δι’ ἧς παρεχωρήθη ἀποκλειστικὸν προνόμιον φωτισμοῦ τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, προνόμιον λῆγον τὴν 31ην Αὐγούστου 1938. Ἡ διάρκεια τῆς συμβάσεως ταύτης ὡρίσθη εἰς 51 ἔτη. Ἐπρόκειτο περὶ ἐγκαταστάσεως φωτιστικῆς, κοινῶν φωτοβολίδων, τῶν λεγομένων bec papillon, εἶχε δ’ ἀναλάβει ἡ ἑταιρία τὸν φωτισμὸν τοῦτον ἐπὶ ὡρισμένῃ τιμῇ ἀνὰ φανὸν καὶ ὥραν. Σχετικὰ ἄρθρα τῆς συμβάσεως, τὰ ὁποῖα καθώριζον τὴν τιμὴν τοῦ διὰ φωταερίου φωτισμοῦ τῶν ἰδιωτῶν, εἶναι τὰ ἄρθρα 26 καὶ 27, εἰς τὰ ὁποῖα ὡρίζετο ἡ τιμὴ τοῦ φωταερίου ἀναλόγως τοῦ χρονικοῦ διαστήματος, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἐκπνεύσει, ἀφ’ ἧς συνετάχθη ἡ σύμβασις. Ἔχομεν δὲ τρεῖς τιμὰς τοιαύτας, ὁριζομένας ἐν τῇ ἀρχικῇ συμβάσει· πρῶτον διὰ τὸ μέχρι τοῦ 1889 διάστημα ὡρίζετο τιμὴ 44 λεπτῶν κατὰ κυβικὸν μέτρον, ἐκεῖθεν, μέχρι τοῦ 1900, 37 λεπτά, ἀπὸ δὲ 1900 μέχρι τῆς ἐκπνεύσεως τοῦ προνομίου, ἤτοι μέχρι τοῦ 1938, 36 λεπτὰ κατὰ κυβικὸν μέτρον. Ἡ σύμβασις αὕτη περιεῖχε καὶ ὅρους τινὰς τεχνικούς, ὡς πρὸς τὴν παρεχομένην ποιότητα τοῦ ἀερίου, καθὼς καὶ ἀντιστοίχους ὑποχρεώσεις τῆς ἑταιρίας ἀντιθέτους, τοῦ δήμου, δημοσίου καὶ ἰδιωτῶν. Οἱ ὅροι οὗτοι, ὡς ἐν τοῖς ἑξῆς θέλομεν ἴδει, βεβαίως δὲν ἦσαν πλήρεις, καθότι πρὸς τοῖς ἄλλοις, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἡ σύμβασις αὕτη συνετάγη, ἴσως αἱ συμβάσεις δὲν ἐγίνοντο μετὰ τῆς αὐτῆς ἐπιμελείας, μεθ’ ἧς σήμερον εἰς τὰ εὐνομούμενα Κράτη γίνονται. Ἐφ’ ἑνὸς ζητήματος ἔχω νὰ ἐπιστήσω ἰδιαιτέρως τὴν προσοχήν· ὑπῆρχεν ὁ ὅρος ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ, ὅρος κεφαλαιώδης, ὑπάρχων εἰς πᾶσαν σύμβασιν, δι’ ἧς παραχωρεῖται πολυετὲς προνόμιον ἀποκλειστικῆς ἐκμεταλλεύσεως δι’ ἓν ὡρισμένον εἶδος, ὑπῆρχε, λέγω, ῥητὴ διάταξις, καθ’ ἣν ὁ δῆμος ἠδύνατο νὰ ἀσκήσῃ δικαίωμα ἐξαγορᾶς ἐν ἔτει 1912, ἀντὶ ὡρισμένης ἀποζημιώσεως. Εἶναι πρόδηλος ἡ σημασία τοῦ ὅρου τούτου. Ὁ δῆμος οὐδέποτε ἠθέλησε νὰ ἀπεμπολήσῃ, καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς παραχωρήσεως, μίαν τόσον σπουδαίαν ἐπιχείρησιν, ἔργον δηλαδὴ δημοσίου συμφέροντος, χωρὶς νὰ λάβῃ ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ περισταλῇ πᾶσα ἐνέργεια τῆς ἑταιρίας, εἰς τρόπον ὥστε, ἐνῷ προϊόντος τοῦ χρόνου, ἤθελον φανῇ νέαι μέθοδοι παραγωγῆς φωταερίου, ἐπιτρέπουσαι εὐωνοτέραν τὴν παραγωγὴν καὶ τὰ κέρδη ἤθελον κατὰ πολὺ αὐξήσει, νὰ δύναται ὁ δῆμος νὰ ἀσκήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγορᾶς. Τὸ ἄρθρον τοῦτο τῆς ἐξαγορᾶς εἶναι τὸ 34ον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐμμένω, διότι νομίζω ὅτι ἡ μετέπειτα ἐπελθοῦσα κατάργησις τοῦ ἄρθρου τούτου, εἶναι ἀκριβῶς ἡ ἀφορμὴ ἕνεκα τῆς ὁποίας εὑρισκόμεθα τανῦν ἐν ἀδυναμίᾳ, ὅπως ἐπεμβαίνοντες διακανονίσωμεν τὰ ἐνδιαφέροντα τοὺς καταναλωτὰς τοῦ φωταερίου οἰκονομικὰ ζητήματα. Ὥριζε τὸ ἄρθρον 34 (ἀναγινώσκει)· «Ὁ δῆμος ἔχει τὸ δικαίωμα, εἴκοσι πέντε ἀπὸ σήμερον ἔτη ἢ καὶ κατόπιν, μέχρι τῆς λήξεως τοῦ προνομίου, νὰ ἐξαγοράσῃ τὸ φωταεριοποιεῖον τῆς ἑταιρίας, τὰς ἐδαφικὰς αὐτῆς κτήσεις, τὰ παραρτήματα καὶ κτίρια, τὰς συσκευὰς καὶ τὰ μηχανήματα, τὰ ἀεριοφυλάκια, ὡς καὶ ἅπαντα ἐν γένει τὰ ὑλικὰ καὶ τὰς ἐγκαταστάσεις τῆς παραγωγῆς τοῦ φωταερίου, τῆς διανομῆς αὐτοῦ καὶ τοῦ φωτισμοῦ τῆς πόλεως, καὶ πάντα τὰ ἐξ αὐτῆς προκύπτοντα καὶ ὑπάρχοντα δικαιώματα τῆς ἑταιρίας», ἐπὶ τῶν ἑξῆς, ὡς προεῖπον βάσεων. Ἐπὶ τῶν νομίμως ἐξηλεγμένων καὶ ἁρμοδίως ἐγκεκριμένων ἰσολογισμῶν τῆς ἑταιρίας τῶν ἑπτὰ τελευταίων ἐτῶν, θέλουσιν ἐξαιρεθῇ τὰ δύο ἔτη, ἐὰν τὰ κέρδη εἶναι μείζονα πάντων τῶν λοιπῶν, καὶ τὰ δύο ὧν τὰ κέρδη εἶναι μείζονα τῶν λοιπῶν. Ὁ μέσος ὅρος δὲ τῶν λοιπῶν τριῶν ἐτῶν ἔσεται τὸ πληρωτέον λόγῳ ἀποζημιώσεως εἰς τὴν ἑταιρίαν ἐτήσιον ποσὸν μέχρι τῆς λήξεως τῆς παραχωρήσεως, διὰ τὴν ἀπαίτησιν τοῦ ὁποίου μένουσιν ὑπέγγυα τὰ οὕτω διαγορασθέντα καταστήματα τοῦ ἀεριόφωτος. Εἶναι ὅρος περιεχόμενος εἰς ἁπάσας τὰς ὁμοίας φύσεως συμβάσεις, σιδηροδρομικάς, ὑδρεύσεως, φωτισμοῦ, ὅρος κεφαλαιώδης, οὗ ἄνευ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ μία τοιαύτη σύμβασις ἐπὶ μακρὸν διάστημα χρόνου. Ἡ σύμβασις αὕτη περιεῖχε καὶ διατάξεις τινὰς σχετιζομένας πρὸς τὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον ὁ δῆμος εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀσκῇ ἐπὶ τῆς ἑταιρίας, ἐφορεύων ἐπὶ τῆς ποσότητος καὶ ποιότητος τοῦ παρεχομένου φωταερίου, τόσον διὰ τὴν δημοσίαν χρῆσιν ὅσον καὶ διὰ τὴν ἰδιωτικήν. Τὸ ἄρθρον 25 τῆς συμβάσεως ταύτης ἔλεγεν (ἀναγινώσκει)· «Οἱ γνώμονες ἔσονται ἀμέμπτου κατασκευῆς, δηλαδὴ οὐδεὶς γνώμων δύναται νὰ τοποθετηθῇ χωρὶς ν’ ἀποδειχθῇ ὅτι ἐγένετο ἡ ἐπαλήθευσις τῶν ἐνδείξεων αὐτοῦ ὑπὸ τῆς Ἀρχῆς τοῦ τόπου, ἔνθα ὁ κατασκευάσας αὐτὸν κατασκευαστὴς γνώμονος. Ἡ ἐπίσημος αὕτη ἐπαλήθευσις δέον νὰ ἐμφαίνηται ἐπὶ τοῦ γνώμονος διὰ σφραγῖδος. Ἕκαστος καταναλωτὴς φωταερίου ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσῃ δι’ ἀπαιτήσεως αὐτοῦ δευτέραν ἐπαλήθευσιν τῆς τοῦ γνώμονός του ἀκριβείας καὶ καλῆς λειτουργίας». Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχικὴ σύμβασις, δυνάμει τῆς ὁποίας ἐφωτίζετο ἡ πρωτεύουσα διὰ τοῦ γνωστοῦ συστήματος τῶν κοινῶν φωτοβολίδων τῶν ἄλλως papillon λεγομένων. Μετὰ τὴν ἀρχικὴν ταύτην σύμβασιν, ἔχομεν σειρὰν συμβάσεων, τριῶν μὲν συμπληρωματικῶς καί τινων ἄλλων ἰδιαιτέρως, αἵτινες τελευταίως συνωμολογήθησαν μεταξὺ δήμου καὶ ἑταιρείας, καὶ περὶ τῶν ὁποίων δὲν πρόκειται ν’ ἀσχοληθῶ, τό γε νῦν ἔχον. Ἡ πρώτη συμπληρωματικὴ σύμβασις εἶναι ἡ τοῦ Αὐγούστου 1902, διὰ τῆς ὁποίας ἐπρόκειτο 2.000 φανοὶ ἁπλῶν φωτοβολίδων νὰ ἀντικατασταθῶσι διὰ φωτοβολίδων Ἄουερ, ἀντὶ ὡρισμένης ἀποζημιώσεως ἐκ μέρους τοῦ δήμου καὶ ἐπὶ ἐξισώσει χρεῶν τοῦ δήμου πρὸς τὴν ἑταιρίαν καὶ προστίμων ἐπιβληθέντων κατὰ τῆς τελευταίας ὑπὸ τοῦ δήμου· ἐξισώθησαν δηλ. αἱ ἀμοιβαῖαι ἀπαιτήσεις καὶ ἀνέλαβεν ἡ ἑταιρία τοῦ ἀεριόφωτος νὰ ἐγκαταστήσῃ 2.000 φανοὺς συστήματος Ἄουερ. Ἡ ἀντικατάστασις τῶν 2.000 φανῶν φωταερίου συστήματος κοινοῦ, διὰ φωτοβολίδων Ἄουερ, προεβλέπετο δι’ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα, ἡ ἀντικατάστασις δὲ μέχρι 4,500 τοιούτων φωτοβολίδων ἀνὰ τὴν πόλιν, προεβλέπετο διὰ τὸ μετέπειτα διάστημα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον μετέπειτα ἐγένετο. Δευτέρα συμπληρωματικὴ σύμβασις μετὰ τῆς ἑταιρίας ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν εἶναι ἡ τῆς 2 Ἰουλίου 1906, διὰ τῆς ὁποίας ὁ ἀριθμὸς τῶν φωτοβολίδων Ἄουερ ηὐξήθη κατὰ 1000 ἀκόμη, ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένου τιμήματος πληρωμῆς. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν σύμβασιν τοῦ 1907, ἡ ὁποία μετὰ τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα τῶν ὅλων συμβάσεων, διότι ἐτροποποίησεν αὕτη ἀρκετοὺς ὅρους καὶ ἰδικώτατα τὸν ὅρον τὸν περὶ ἐξαγορᾶς, τὸν ἐν τῇ ἀρχικῇ συμβάσει προβλεπόμενον. Διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ 1907, μεταξὺ τοῦ δήμου Ἀθηναίων καὶ τῆς ἑταιρίας τοῦ Ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν, τὸ δικαίωμα τοῦ δήμου Ἀθηναίων αὐξάνεται ἐπ’ ἀόριστον τοῦ νὰ τοποθετῇ φανοὺς Ἄουερ ἐν τῇ πόλει Ἀθηνῶν εἰς ἃ μέρη ὑπάρχει διακλάδωσις· καθαρίζεται ἡ χωρητικότης τῶν ἀεριοφυλακείων καὶ ἄλλαι τινὲς τεχνικαὶ λεπτομέρειαι· διὰ τῆς συμβάσεως δὲ αὐτῆς μεταρρυθμίζεται ἡ ἀρχικὴ τιμὴ τοῦ φωταερίου, ἡ ὁποία εἶχε φθάσει, ὡς εἶπον, εἰς τὴν τιμὴν τῶν 35 λεπτῶν, καὶ συμφωνεῖται μεταξὺ τῆς ἑταιρίας καὶ τοῦ δήμου, ὅτι ὁ εἰς τοὺς ἰδιώτας φωτισμὸς καθορίζεται εἰς τιμὴν 26 λεπτῶν ἀνὰ κυβικὸν μέτρον, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ὑπάρχει ἐπικαταλλαγή, 32 δέ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἡ ἐπικαταλλαγὴ θὰ ἦτο ὑπὲρ τὸ ἄρτιον. Διὰ τῆς αὐτῆς συμβάσεως καθορίζεται ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ διὰ κινητήριον δύναμιν φωταερίου ὁρίζεται εἰς 19 λεπτά. Ὑπάρχει, ὡς βλέπετε, ἓν ἐπαρκές, μέγα περιθώριον καὶ μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τῆς τιμῆς τοῦ φωταερίου διὰ τὴν κινητήριον δύναμιν καὶ ἐκείνης διὰ φωτισμόν. Ἡ διαφορὰ αὕτη βεβαίως συναντᾶται, ὡς θὰ ἴδωμεν εὐθὺς ἀμέσως, καὶ εἰς ἄλλας πόλεις εὐρωπαϊκὰς μεταξὺ τιμῆς φωταερίου φωτισμοῦ καὶ τιμῆς κινητηρίου δυνάμεως· πλὴν αἱ τιμαὶ αὗται καὶ ἡ ὑπάρχουσα διαφορὰ εἶναι μεγάλη καὶ δὲν συναντᾶται ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ εἰς παρομοίας ἐγκαταστάσεις. Θέλω νὰ συμπεράνω ἐκ τούτου, ὅτι εὐθὺς ἀμέσως ὑπάρχει μία διαφορὰ ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας 7 λεπτῶν κατὰ κυβικὸν μέτρον, ὡς κέρδος, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἡ ἑταιρία εἶναι δυνατὸν νὰ πωλῇ φωταέριον διὰ κινητήριον δύναμιν κάτω τῆς τιμῆς τῆς παραγωγῆς. Ἡ σύμβασις ἐκείνη τοῦ 1907, ἡ ὁποία βεβαίως ὑπῆρξε κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀρκούντως ἀνακουφιστικὴ διὰ τὸν κόσμον, διότι ἠλάττωσε τὴν τιμὴν τοῦ παρεχομένου τότε φωταερίου κατὰ κυβικὸν μέτρον; ἐβελτίωσε δὲ ὁμολογουμένως σπουδαίως καὶ τὸν φωτισμὸν τῶν Ἀθηνῶν, διότι ἀντὶ νὰ ἔχωμεν κοινὰς φωτοβολίδας ἔχομεν φωτοβολίδας Ἄουερ, ἡ σύμβασις, λέγω, ἐκείνη ἐβελτίωσε τοὺς ὅρους τοῦ φωτισμοῦ, ἀλλ’ ἐπὶ ἀνταλλάγματι, νομίζω, σκληρῷ, τῆς παραιτήσεως δηλ. ἀπὸ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐξαγορᾶς προβλεπομένης, ὡς ἐρρέθη, ἐν ἔτει 1912. Ἀπεκτήσαμεν ἀγαθόν τι προσωρινῶς εἰς βάρος τοῦ εὐθὺς ἀμέσως μέλλοντος. Ὡς συμβαίνει εἰς ὅλους τοὺς ἐπαρχιακοὺς δήμους, οἵτινες φιλοδοξοῦσι νὰ ἀποκτήσωσιν ἓν οἱονδήποτε σύστημα φωτισμοῦ καλλίτερον ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἔχουσιν, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι ἀπεμπολοῦσι διὰ σειρὰν ἐτῶν, δι’ ἥμισυ αἰῶνα, τὸν φωτισμὸν τῆς πόλεως, ἀδιαφοροῦντες τί θὰ γίνῃ διὰ τὰς ἀμέσους ἑπομένας γενεάς, οὕτω καὶ ὁ δῆμος Ἀθηναίων παρεχώρησεν τοιαῦτα πολύτιμα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1912 καὶ τὰ ὁποῖα ἀσκῶν ἐπιτυχῶς ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ οὗτος καλλιτέρους ὅρους ἐκείνων τοὺς ὁποίους ἐπέτυχεν, ἂν οὐχὶ διὰ τῆς ὑπαρχούσης ἑταιρίας, πάντως διὰ νέας ἑταιρίας, ἣν ἤθελε συστήσει ὁ δῆμος. Διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ 1907, διὰ τῆς συνομολογήσεως τῆς ὁποίας ἡ ἑταιρία ἐπεζήτει μᾶλλον πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποφύγῃ τὸν κίνδυνον τῆς ἐξαγορᾶς, κατὰ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ὁ δῆμος ἠδύνατο νὰ ἀσκήσῃ λίαν προσεχῶς, διὰ τῆς συμβάσεως, λέγω, ἐκείνης κατηργήθη ἐν ἄρθρῳ 11ῳ τὸ πολύτιμον τοῦτο δικαίωμα, τὸ ὁποῖον οἱ συμφωνήσαντες τὴν σύμβασιν τοῦ 1887 ἐπεφύλαξαν εἰς τὸν δῆμον. Οὕτως ἔχομεν ἐν ἄρθρῳ 11: «Τὸ ἄρθρον 34 τῆς ὑπ’ ἀριθ. 210 συμβάσεως καταργεῖται»· τὸ δὲ ἄρθρον 34 εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προέβλεπε περὶ τῆς ἐξαγορᾶς τῆς παραχωρήσεως. Τοῦτο, νομίζω, ὅτι εἶναι τὸ σφάλμα τὸ γενόμενον, διότι ἐὰν δὲν ἤθελεν παραιτηθῆ ὁ δῆμος τοῦ δικαιώματος τούτου διὰ τι διάστημα χρόνου, θὰ ἠδύνατο οὗτος νὰ καθορίσῃ τοὺς ὅρους τῆς μετέπειτα συμφωνίας μετὰ τῆς ἑταιρίας πολὺ κάλλιον καὶ ὡς αὐτὸς ἤθελεν, καὶ ἐὰν δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ τοιούτους ὅρους, θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα, ὡς προεῖπον, νὰ ἐγκαταστήσῃ ἄλλην ἑταιρίαν ἢ ἄλλως πως νὰ ἐνεργήσῃ.

§87Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Τίς ἦτο Ὑπουργὸς τότε, κύριε Ὑπουργέ;

§88Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Παρακαλῶ κύριε Συνάδελφε· δὲν κακίζω πρόσωπα. Ἁπλῶς συζητῶ τὰ γεγονότα. Διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ἐκανονίσθησαν δι’ εἰδικῶν ὅρων τὰ τοῦ ἐλέγχου τῆς παραγωγῆς ποιότητος τοῦ φωταερίου καὶ τὰ τοῦ ἐλέγχου τῶν γνωμόνων της. Ὁ δῆμος διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης, ὡς συμβαίνει δι’ ὅλας τὰς συμβάσεις αἱ ὁποῖαι ἔχουσι γίνει πρὸς φωτισμὸν διαφόρων πόλεων, ἐπεφύλαξεν εἰς ἑαυτὸν ἀκέραιον τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου τῆς ποιότητος τοῦ φωταερίου καὶ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς συμβάσεως. Δι’ εἰδικοῦ ἄρθρου συνωμολογήθη ὅτι δι’ ἐσωτερικοῦ κανονισμοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου μετέπειτα ἤθελον συμφωνήσει ὁ δῆμος μετὰ τῆς ἑταιρίας, ἤθελον κανονισθῆ ὅλαι αἱ τεχνικαὶ λεπτομέρειαι τῆς ἀσκήσεως τοῦ ἐλέγχου ἐπὶ τῆς ἑταιρίας ἐκ μέρους τοῦ δήμου. Συνετάγη οὕτω τοιοῦτος κανονισμός, τὸν ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψει, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου καθορίζονται ὅλαι αἱ τεχνικαὶ λεπτομέρειαι τοῦ εἰς τὸν δῆμον ἀνήκοντος ἐλέγχου. Σχετικῶς πρὸς τοὺς γνώμονας, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο ἐκτεταμένος λόγος τὴν ἑσπέραν ταύτην, παρατηρῶ ἐν πρώτοις ὅτι κατὰ τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἠλεκτρομιχανολογικοῦ ἐργαστηρίου οὗτοι κατὰ γενικὸν κανόνα κανονικῶς λειτουργοῦσι, πλὴν ὅτι ἐν οὐδεμιᾷ τῶν συμβάσεων τούτων περιέχεται δικαίωμα τῆς ἑταιρίας, ἵνα ἐνοικιάζῃ τοὺς γνώμονας τούτους εἰς τοὺς ἰδιώτας ἐπὶ ὡρισμένῳ τιμήματι. Ὥστε τὸ τίμημα τὸ ὁποῖον σήμερον ἡ ἑταιρία καθορίζει διὰ τοὺς γνώμονας, εἶναι τίμημα αὐθαίρετον, κανονιζόμενον κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτῆς κρίσιν, κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτῆς ἐκτίμησιν· εἶναι τίμημα τὸ ὁποῖον βεβαίως εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ καταναλωταὶ νὰ δεχθῶσιν ἐκ τοῦ ὅτι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ διοχέτευσις τοῦ φωταερίου εἰς τὰς οἰκίας. Βεβαίως, εὑρίσκω κἀγὼ ὅτι τὸ εἰσπραττόμενον ἐνοίκιον διὰ τοὺς γνώμονας εἶναι ὄντως μέγα. Μοὶ ἐγένετο γνωστὸν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι εἷς μέγας καταστηματάρχης ἐδῶ τῶν Ἀθηνῶν, πρὸ ἐτῶν ἐπλήρωνε διὰ γνώμονα ἀξίας οὐχὶ μεγάλης 14 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ἤδη δὲ πληρώνει τέσσαρας δραχμάς· δηλαδὴ πληρώνει 48 δραχμὰς καθ’ ἕκαστον ἔτος. Οἱ συνήθεις γνώμονες στοιχίζουσι περὶ τὰς 80 δραχμάς. Πρέπει νὰ ὁμολογήσῃ τις ὅτι ἡ τιμὴ αὐτὴ εἶναι λίαν ὑπερβολικὴ καὶ δίκαια εἶναι τὰ παράπονα τῶν πολιτῶν ἐκ τῆς αἰτίας ταύτης.

§89Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσον κατὰ μῆνα;

§90Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. 14 ἀρχικῶς, πρὸ ἐτῶν, διὰ νὰ φθάσῃ ἤδη εἰς 4. Λόγου γενομένου ἐνταῦθα περὶ φωταερίου, δὲν θὰ ἦτο ἄσκοπον ἴσως νὰ καταστήσω γνωστὴν τὴν τιμὴν πωλήσεως τοῦ φωταερίου εἰς διαφόρους εὐρωπαϊκὰς πόλεις. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου Γερμανικὴν στατιστικήν, τοῦ Συνδέσμου τῶν Γερμανῶν τεχνολόγων φωταερίου καὶ ὑδραυλικῶν.

§91Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ φωτισμὸν μόνον;

§92Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Μάλιστα.

§93Δ. ΜΑΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς λεπτά;

§94Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Μάλιστα. Μετετρέψαμεν τὰ πφένιχ εἰς λεπτά. Καὶ αὗται μὲν εἶναι αἱ ὑπάρχουσαι συμβάσεις περὶ φωταερίου. Ἤδη ἐρχόμεθα εἰς πολυπλοκώτερον ζήτημα, εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἠλεκτροφωτισμοῦ τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν. Ἐνταῦθα δὲν εὑρισκόμεθα ἐν σαφηνείᾳ συμβάσεως, διότι οὐδὲν μονοπώλιον εἶχεν ἡ ἑταιρία, ἥτις σήμερον ἐκμεταλλεύεται τὸ ἠλεκτρικὸν φῶς ἐν Ἀθήναις. Ἀρχικῶς, ὡς βεβαίως εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας, εἶχεν ἐνταῦθα ἐγκατασταθῆ ἡ ἑταιρία τῶν ἐργοληψιῶν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχεν ἁπλῶς δοθῆ ἄδεια ἐκ μέρους τοῦ Κράτους πρὸς διοχέτευσιν ῥεύματος πρὸς φωτισμὸν τῆς πόλεως. Μετά τινα χρόνον, ἡ ἑταιρία τοῦ Ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν πληροφορηθεῖσα, ὅτι αἱ εἰσπράξεις αὐτῆς ἐμειοῦντο ἕνεκα τῶν νέων τούτων ἐγκαταστάσεων, ἐσκέφθη ὅτι, ἀφοῦ οἱ διάφοροι πολῖται ἀρχίζουσι νὰ προτιμῶσι τὸ ἠλεκτρικὸν φῶς, πρέπον καὶ συμφέρον εἶναι, νὰ κάμῃ καὶ αὐτὴ ἐγκατάστασιν ἠλεκτρικοῦ φωτός. Πράγματι, ἐν τοῖς ἐν Ἀθήναις καταστήμασιν ἐτοποθέτησε κατάλληλα μηχανήματα, μετέτρεψε δὲ τοιουτοτρόπως τὸ φωταέριον εἰς ἠλεκτρικὴν ἐνέργειαν καὶ ἐπώλει καὶ αὕτη ἠλεκτρικὸν ῥεῦμα. Ἐνταῦθα προέκυψε συναγωνισμός, τόσον διὰ τὴν πώλησιν ἠλεκτρικοῦ ῥεύματος ὅσον καὶ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν, ἐὰν δὲ δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον ὥστε ἡ ἑταιρία νὰ κάμνῃ καὶ δωρεὰν τὰς ἐγκαταστάσεις. Ἀλλ’ ὅπως συμβαίνει εἰς πάντα συναγωνισμὸν μεταξὺ τῶν ἑταιριῶν, μετά τινα χρόνον ὁ τοιοῦτος συναγωνισμὸς κατεδείχθη καταστρεπτικός, καὶ ἐνόησαν αἱ ἑταιρίαι ὅτι ἔδει νὰ ἐπέλθῃ συμφωνία καὶ συνεννόησις, καθότι ἀφορᾷ τὴν τοιαύτην ἐκμετάλλευσιν τοῦ φωτισμοῦ.

§95Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἔχετε προχείρως τὰς τιμάς;

§96Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Μάλιστα. Καὶ ἐπῆλθε τοιαύτη συνεννόησις. Εἶπον εὐλόγως αἱ ἑταιρίαι μεταξὺ των· «διὰ τίνα λόγον νὰ φθάσωμεν μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, νὰ ὑφιστάμεθα ζημίας, ἐνῷ θὰ ἦτο δυνατὸν διὰ κοινῆς συνεννοήσεως νὰ πραγματοποιήσωμεν κέρδη ἄνευ κινδύνου;» Καὶ προέβησαν εἰς συμφωνίας, ἡ ἑταιρία τοῦ Ἠλεκτρικοῦ μετὰ τῆς ἑταιρίας Ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν καὶ ἔθηκαν τὴν ἑξῆς ἀρχήν· ἐγώ, εἶπεν ἡ Ἑλληνικὴ Ἠλεκτρικὴ ἑταιρία, παρέχω τὸ ῥεῦμα καὶ θὰ παραδώσω αὐτὸ ἐν Ἀθήναις εἰς ὡρισμένον σταθμόν· σὺ μετὰ τοῦτο θὰ κάμῃς τὴν ἐμπορίαν τοῦ ῥεύματος, καὶ τοῦτο ἐγένετο. Συνωμολογήθη σύμβασις ἐν ἔτει 1900 μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρίας εἰς ἣν μεταβηβάσθησαν ὅλα τὰ δικιώματα καὶ αἱ ἐγκαταστάσεις τῆς ἑταιρίας τῶν ἐργοληψιῶν, ἡ ὁποία εἶχεν ἀρχικῶς τὴν ἄδειαν τῆς γενικῆς ἐγκαταστάσεως τοῦ ἠλεκτρικοῦ φωτισμοῦ. Ἐγένετο ἡ σύμβασις μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρίας καὶ τοῦ Ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν καθ’ ἣν ἐτίθετο ἡ τοιαύτη ἀρχή, συνομωλογεῖτο δὲ ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Ἠλεκτρικὴ ἑταιρία παρῃτεῖτο ὁριστικῶς τοῦ δικαιώματος νὰ ἐκμεταλλεύηται ἀμέσως ἢ ἐμμέσως τὴν ἠλεκτρικὴν δύναμιν ἐν Ἀθήναις. Τοῦτο ἔστω εἰς ἀπάντησιν, τοῦ ὅτι ὁ συναγωνισμὸς δύναται νὰ εἶναι ἐπωφελὴς διὰ τὸ κοινόν. Ὄχι· δὲν εἶναι ἐπωφελὴς τοιοῦτος συναγωνισμός, διότι μετ’ οὐ πολὺ αἱ ἑταιρίαι, ὡς πανταχοῦ συμβαίνει, θὰ ἀναγκασθῶσιν ἐκ τῆς φορᾶς τῶν πραγμάτων νὰ συμπηχθῶσιν εἰς Τράστ. Παρῃτήθη ὅθεν ὁλοσχερῶς ἡ Ἑλληνικὴ Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρία τῆς ἐκμεταλλεύσεως, τὰς δὲ ἐγκαταστάσεις τὰς ὁποίας εἶχεν ἐν Ἁγίοις Θεοδώροις, μετέφερεν ἐν Φαλήρῳ, ἔνθα ἔκαμε μεγάλας νέας καὶ πολὺ τελειωτέρας ἐγκαταστάσεις ἠλεκτρικοῦ φωτισμοῦ, δυναμένας νὰ φωτίσωσι τὴν πόλιν Ἀθηνῶν, τὴν πόλιν τοῦ Πειραιῶς, ἀμφότερα τὰ Φάληρα, καὶ ἄλλας ἐπιχειρήσεις ὑπολογίσασα ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐκμεταλλευθῇ. Οὕτω, κατόπιν ἀνέλαβεν ἡ ἰδία ἑταιρία νὰ τροφοδοτήσῃ τὰς Ἀθήνας, τὸν Πειραιᾶ καὶ τὸν τροχιόδρομον τοῦ Φαλήρου ὡς καὶ τὸν σιδηρόδρομον Ἀθηνῶν– Πειραιῶς· ἐκράτησε δηλαδὴ ἡ ἑταιρία δι’ ἑαυτήν, οὕτως εἰπεῖν, διὰ τῶν τοιούτων συνδυασμῶν τὸ μονοπώλιον τῆς παραγωγῆς τοῦ ἠλεκτρικοῦ ῥεύματος, καὶ οὕτω πως αὕτη θὰ ἐκμεταλλευθῇ ὑπὸ καλλιτέρους ὅρους τὴν πόλιν Ἀθηνῶν. Καὶ συνωμολογεῖτο ἐν τῇ ἰδιωτικῇ ταύτῃ μεταξὺ ἑταιριῶν συμβάσει, ὅτι θὰ ἀγοράζῃ ἡ τοῦ Ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν ἑταιρία παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρίας τὸ ἠλεκτρικὸν ῥεῦμα κατὰ μίαν διαβάθμισιν ὡρισμένην, διὰ τὰς 600 χιλ. χιλιοβαττίων, πέρα δὲ ὡρισμένων ποσῶν ἡ τιμὴ αὕτη θὰ ἦτο 30 λεπτὰ κατὰ χιλιοβάττιον. Σημειωτέον ὅτι σήμερον ἔχομεν κατανάλωσιν οὐχὶ 600 χιλιάδων ἀλλὰ 3.500.000 ἐν Ἀθήναις εἰς χιλιοβάττια· ὥστε ἡ τιμὴ μὲ τὴν ὁποίαν ἀγοράζει σήμερον ἡ Ἑταιρία Ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Ἠλεκτρικῆς ἑταιρίας εἶναι 30 λεπτά, πωλεῖται δὲ εἰς τοὺς ἰδιώτας 70 λεπτά, 60 λεπτὰ δὲ εἰς μαγαζεῖα. Τοιουτοτρόπως ἐμοιράσθη σχεδὸν ἡ τιμὴ τοῦ ῥεύματος μεταξὺ τῶν ἑταιριῶν. Συνωμολογήθη πρὸς τούτοις ἐν τῇ συμβάσει, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Ἠλεκτρικὴ ἑταιρία ἐπεφύλασσε δι’ ἑαυτὴν δικαιώματά τινα καὶ τὰ δικαιώματα αὐτὰ ἦσαν ὡς πρὸς τὸ ἐμπορικὸν μέρος, ἤτοι τὸ δικαίωμα, ὅπως οἱ γνώμονες Θόμψων–Χούστων γένωνται ἀπὸ τοῦδε παραδεκτοὶ ὑπὸ τῆς ἑταιρίας Ἀεριόφωτος. Ἀλλὰ θὰ ἠρώτα τις εὐθὺς ἀμέσως: ἐπὶ τίνι δικαιώματι ἐπιβάλλουσι δύο ἑταιρίαι γνώμονα Θόμψων–Χούστων, γνώμονα καλοῦ μὲν συστήματος, πλὴν ἄνευ ἀναγνωρίσεώς τινος ὑπὸ τῆς Ἀρχῆς, ἀφοῦ τὸ Κράτος ἐξ ἀστυνομικοῦ δικαιώματος ἠδύνατο νὰ ἐγκρίνῃ ὅπως οἱ γνώμονες τῆς πωλήσεως τοῦ ῥεύματος εἶναι τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ συστήματος; Συνωμολογήθη λοιπόν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρία θέλει ἐξακολουθήσει ἀναζητοῦσα πελατείαν ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς πόλεως Ἀθηνῶν· διότι πρέπει νὰ εἴπωμεν τοῦτο, ὀλίγον προγενεστέρως ἀνατρέχοντες εἰς τὰ γενόμενα· διὰ τοῦ Β. Διατάγματος δι’ οὗ παρεχωρεῖτο ἄνευ προνομίου τινὸς ἁπλῆ ἄδεια τῆς ἑταιρίας τῶν Ἐργοληψιῶν ὅπως τοποθετῇ καλώδια ἐν ὡρισμέναις τισὶν ὁδοῖς, δηλ. ἐν ταῖς ὁδοῖς Σταδίου, Λυκαβητοῦ, Πανεπιστημίου, Σοφοκλέους κτλ., ἐναέρια δὲ καλώδια ἐν ταῖς ὁδοῖς Πραξιτέλους, Λέκα, Ἀμαλίας κτλ., ἀφίετο ἡ ἑταιρία ἐλευθέρα νὰ κανονίσῃ τὴν τιμὴν τοῦ ῥεύματος, ὅπως αὐτὴ ἤθελεν, ἁπλῶς δὲ μόνον καθωρίζετο, ὅτι τὸ ῥεῦμα θὰ παρεῖχεν εἰς τὸ Δημόσιον ἡ ἑταιρία ἐπὶ τιμῇ 20% κατωτέρᾳ ἐκείνης, εἰς ἣν παρεχωρεῖτο εἰς τοὺς ἰδιώτας. Κατόπιν, βεβαιωθέντος ὅτι ἐπωλεῖτο ῥεῦμα φωτισμοῦ πρὸς 17 λεπτά, νομίζω, πρᾶγμα ὅπερ ἠγνόει τὸ Δημόσιον, ἐζήτησε τὸ Δημόσιον, ὅπως τὰ πληρωθέντα ποσὰ ἀχρεωστήτως ἐπιστραφῶσιν αὐτῷ, καὶ διὰ τοῦτο ἐγένετο ἡ δίκη, περὶ ἧς ἐποιήσατο μνείαν ὁ κ. Συνάδελφος ἐκ Καρδίτσης. Ὑπάρχει πρὸς τούτοις ἕτερός τις ὅρος ἐν τῇ συμφωνίᾳ, μεταξὺ τῶν δύο ἑταιριῶν, ὁ τοῦ ἄρθρου 25· ἠθέλησε δηλ. νὰ ἀσφαλισθῇ ἐκ παντὸς τρόπου ἡ ἑταιρία τοῦ Ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν, κατὰ παντὸς συναγωνιστοῦ, καὶ ἐπέτυχε τοῦτο. Μετέπειτα ὑπῆρξαν καὶ ἄλλαι δύο ἢ τρεῖς συμβάσεις μεταξὺ Ἑλληνικῆς Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρίας καὶ Ἑταιρίας Ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν, δι’ ὧν καθωρίσθησαν καὶ ἄλλα ζητήματα καὶ ἡ ὑποχρέωσις τῆς Ἑταιρίας τοῦ Ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν, ὅπως μὴ ἀναμιχθῇ αὐτὴ εἰς τὸν φωτισμὸν τῶν δύο Φαλήρων, ὃν ὡς ἴδιον δικαίωμα αὐτῆς ἐκράτησεν ἡ Ἑλληνικὴ Ἠλ. Ἑταιρία. Συνωμολογήθη δὲ πρὸς τούτοις ὅτι, ἐπειδὴ ἡ Ἑλληνικὴ Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρία ἔκαμεν ἐγκαταστάσεις φωτισμοῦ εἰς διαφόρους οἰκίας καὶ ἐπραγματοποίησε κέρδη, ὅτι ἐκ τῶν ἐγκαταστάσεων αὐτῶν, τὰς ὁποίας τοῦ λοιποῦ θὰ ἔκαμεν ἡ Ἑταιρία τοῦ Ἀεριόφωτος ἐν Ἀθήναις, θὰ ἐπλήρωνε 10% ἐπὶ τοῦ κέρδους πρὸς τὴν Ἠλεκτρικήν. Ἐν τῇ τελευταίᾳ συμβάσει, συνομολογηθείσῃ τῷ 1908, μεταξὺ τῶν δύο ἑταιριῶν, περὶ ὧν ὁ λόγος, συνομολογήθη ἐν ἄρθρῳ 15 ὅτι, καίτοι τὸ προάστειον τοῦ Παλαιοῦ Φαλήρου εὑρίσκεται ἐκτὸς τῆς συμβάσεως πρέπει νὰ περιληφθῇ ἐν αὐτῇ καὶ τοῦτο. Τοιουτοτρόπως δὲ ἐγένετο καὶ ὁ ἠλεκτροφωτισμὸς τοῦ Φαλήρου, χωρὶς νὰ δοθῇ κανὲν προνόμιον ἐκ μέρους τοῦ Κράτους εἰμὴ ἴσως, ἁπλῶς ἄδεια τοποθετήσεως γραμμῶν, ἡ μόνη ἄδεια, ἡ ὁποία πραγματικῶς ἐδόθη, ἥτις μάλιστα εἶναι τελείως ἀμφίβολον καὶ ἐξεταστέον κατὰ πόσον δημιουργεῖ δικαίωμα ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω ἀκόμη εἶναι, ὅτι τελευταῖον ἡ ἑταιρία τοῦ Ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν ὑπέβαλε διάγραμμα γενικόν, δι’ οὗ ἐζήτει νὰ ἐπεκτείνῃ τὸν ἠλεκτροφωτισμόν, διότι τὸ δίκτυον δὲν ἦτο ἐπαρκὲς διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς πόλεως, ἐν τῷ σχεδίῳ δὲ ἐκείνῳ δὲν περιελαμβάνεται μόνον τὸ δίκτυον, δι’ ὃ ἐδόθη ἄδεια ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐφῃρμόσθη ἄνευ ἀδείας διὰ προεκτάσεως τοῦ ὑπάρχοντος. Ἐν τῷ διαγράμματι τῷ ὑποβληθέντι τελευταῖον, δι’ οὗ ἐζήτησε νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν δρᾶσίν της ἡ ἑταιρία ἐφ’ ὅλης τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, περιλαμβάνεται ἡ πόλις καὶ ἡ ἐπέκτασις αὐτῆς μέχρι τῶν ἀκροτάτων ὁρίων. Τώρα ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα τοῦ ἠλεκτροφωτισμοῦ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς τιμῆς. Σᾶς ἀνέφερα ἀριθμούς, προκειμένου περὶ τῆς τιμῆς τοῦ φωταερίου. Δὲν πράττω τοῦτο, ὅπως ἐπικρίνω τινά, ἀφοῦ ὑπάρχει σύμβασις, ἀλλ’ ἵνα φέρω μέτρον συγκρίσεως τί πληρώνει ὁ δῆμος ἐν σχέσει πρὸς ἄλλας πόλεις. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς Ἠλεκτρικῆς, ἐπειδὴ γεννᾶται ζήτημα ἂν δύναται ἡ ἑταιρία ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τοῦ Κράτους νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ δίκτυόν της καὶ ἐκεῖ ἀκόμη ὅπου ἐδόθη ἄδεια ἐγκαταστάσεως, ἂν δύναται λέγω, ἄνευ ἀνταλλαγμάτων νὰ ἐξακολουθῇ ἐργαζομένη, πρέπει νὰ σᾶς ἀναφέρω τί στοιχίζει εἰς διαφόρους πόλεις τῆς Γερμανίας τὸ ῥεῦμα τὸ ἠλεκτρικόν. Ἐν Ἀθήναις πωλεῖται πρὸς 70 λεπτὰ τὸ χιλιοβάττιον, εἰς δὲ τὰ μαγαζεῖα πρὸς 60 λεπτὰ μετὰ σχετικῶν μειώσεων, ἀναλόγως τῆς γενομένης καταναλώσεως. Ἐν Γερμανίᾳ εἰς διαφόρους πόλεις, ἡ τιμὴ τῆς παραγωγῆς, τῆς ἀξίας δηλ. ἀνὰ χιλιοβάττιον εἶναι·

Αὐτὴ εἶναι ἡ τιμὴ τῆς ἀξίας κατὰ τὴν ἐπίσημον στατιστικὴν τοῦ Γερμανικοῦ Κράτους, γενομένην ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ φορολογίας, τὴν ὁποίαν ἠθέλησεν ὁ ἐκεῖ συνάδελφος τοῦ κ. Διομήδους νὰ ἐπιβάλῃ ἐπὶ τοῦ φωταερίου καὶ τοῦ ἠλεκτρικοῦ.

§97ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πόσον πωλοῦσιν, ὄχι πόσον στοιχίζει;

§98Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. Ὁ ἠλεκτρισμός, ὁ χρησιμοποιούμενος ὡς κινητήριος δύναμις, στοιχίζει τὸ ¼ τοῦ χρησιμοποιουμένου πρὸς φωτισμόν.

§99Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Βεβαίως θὰ ὑπάρξῃ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν τιμῶν διὰ κινητήριον δύναμιν καὶ φωτισμόν.

§100ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Πόσον πωλεῖται;

§101Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Διὰ φῶς

Σημειωτέον ὅτι, ἴσως, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παραλληλίσωμεν τελείως τοὺς ἀριθμοὺς τῶν τιμῶν τῆς πωλήσεως πρὸς ἰδιώτας ἐκεῖ καὶ ἐδῶ. Δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω ἐκεῖ ὑπὸ τίνας ὅρους καὶ τιμὰς πωλοῦσιν αἱ ἑταιρίαι τὸ ῥεῦμα εἰς τὸ Δημόσιον ἢ τοὺς Δήμους, διὰ νὰ κάμω πλήρη παραλληλισμόν. Διὰ νὰ καταλήξω εἰς συμπέρασμα, ὅσον ἀφορᾶ τὰς Ἀθήνας, δηλῶ ὅτι δὲν ὑπάρχει προνόμιον ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας τοῦ Ἀεριόφωτος Ἀθηνῶν ἢ τῆς Ἠλεκτρικῆς ἑταιρίας ὅτι δὲ μὴ ὑπαρχούσης οὐδεμιᾶς συμβατικῆς ὑποχρεώσεως, ἡ ἑταιρία εἶναι ἐλευθέρα, τό γε νῦν ἔχον, νὰ ῥυθμίζῃ ὅπως αὐτὴ βούλεται τὰ τῆς πωλήσεως τοῦ ῥεύματος εἰς ἰδιώτας. Καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν ὅτι κανονίζει αὕτη κατὰ τὸ ἴδιον αὑτῆς συμφέρον τὴν τιμὴν τῆς πωλήσεως τοῦ ῥεύματος, κανονίζει ὡς αὐτὴ νομίζει συμφέρον τὰς ἐγκαταστάσεις, τὰ ἐνοίκια τῶν γνωμόνων της, κλπ. Οὐδεὶς συμβατικὸς περιορισμὸς ὑπάρχει πρὸς διακανονισμὸν τῶν ζητημάτων τούτων, καὶ εὑρισκόμεθα οὕτως, ἐν ᾧ δὲν ὑπάρχει προνόμιον παραχωρήσεως, ἐνώπιον σκοτεινοῦ μονοπωλίου, διότι, ἐὰν τὸ Κράτος εἶχε μίαν ἑταιρίαν εἰς τὴν ὁποίαν διὰ συμβάσεως εἶχε παραχωρήσει τὴν τοιαύτην ἐκμετάλλευσιν τοῦ φωτισμοῦ δι’ ἠλεκτρισμοῦ, βεβαίως θὰ εἶχε λάβει πρόνοιαν, ἵνα ἐπιβάλῃ ὑποχρεώσεις ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, τοῦ δήμου, ἢ τῶν ἰδιωτῶν, ἐν ᾧ σήμερον μὲ τὴν διπλῆν ἰδιότητα, ἣν ἔχουσιν αἱ ἐπιχειρήσεις αὗται, ἐμφανιζόμεναι ὁτὲ μὲν ὡς ἑταιρία ἠλεκτρική, ὁτὲ δὲ ὡς ἑταιρία φωταερίου, ἔχουσα, καὶ τὴν ἐκμετάλλευσιν ἄλλων σπουδαίων ἐγκαταστάσεων, ὡς εἶναι ἡ ἐκμετάλλευσις τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ἡ ἐκμετάλλευσις τῆς ἑταιρίας τῶν τροχιοδρόμων, ἴσως δὲ μετ’ οὐ πολὺ καὶ ἡ ἐκμετάλλευσις τοῦ σιδηροδρόμου Ἀττικῆς, εὑρισκόμεθα, ἐπαναλαμβάνω, πρὸ δεσμευτικοῦ μονοπωλίου μὴ ὑπέχοντος ὑποχρεώσεις. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν σήμερον νὰ εὑρεθῇ ἄλλη τις ἑταιρία, ἡ ὁποία ἐγκαθισταμένη ν’ ἀναλάβῃ νὰ δώσῃ τὸ ῥεῦμα εἰς τοὺς ἰδιώτας, τὸν δῆμον καὶ τὸ δημόσιον, ἀφοῦ τοιοῦτον σοβαρὸν συναγωνιστὴν θὰ εὕρῃ ἀπέναντί της. Ἠγέρθησαν βεβαίως ἀπό τινος χρόνου παράπονα πολλὰ ἐκ μέρους τῶν ἰδιωτῶν καὶ αἱ λαϊκαὶ ἰδίως τάξεις πολὺ ἐθορυβήθησαν ἕνεκα τῆς καταστάσεως ταύτης, ἐντεῦθεν δὲ εὔλογα καὶ δεδικαιολογημένα παράπονα ὑπεβλήθησαν καὶ μεμονωμένως καὶ ἀθροιστικῶς ὑπὸ τῶν διαφόρων συλλόγων, καὶ εἰδικώτερον ὑπὸ τῶν συντεχνιῶν, αἵτινες καὶ ὑπόμνημα ὑπέβαλον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐκθέτουσαι ὅλους τοὺς λόγους, δι’ ὧν ἐνόμιζον ὅτι κατεθλίβοντο ἐκ μέρους τῆς ἑταιρίας καὶ ἐζήτουν τὴν ἀντίληψιν τοῦ Κράτους, ὅπως, εἰ δυνατόν, ἐπιφέρῃ τοῦτο θεραπείαν τινὰ εἰς τὴν κατάστασιν αὐτήν. Βεβαίως τὰ παράπονα ταῦτα δὲν ὑπεβλήθησαν ἁρμοδίως. Τὸν ἔλεγχον τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἰσχυουσῶν συμβάσεων φωταερίου, οὐ μόνον διὰ τὰς ἐν Ἀθήναις ἐγκαταστάσεις ἀλλὰ καὶ δι’ ὅλας τὰς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις τοῦ Κράτους, ἔχουσιν οἱ δῆμοι καὶ αἱ δημοτικαὶ ἀρχαί, αἵτινες ἐπεφύλαξαν εἰς ἑαυτὰς τὸ δικαίωμα ἐκ τῶν συμβάσεων, ἵνα ἀσκῶσι τὸν προσήκοντα ἔλεγχον καὶ αἱ συμβάσεις ἐκτελῶνται ὡς δεῖ. Ἐν τούτοις τὸ Κράτος, ἀφοῦ τὸ ζήτημα οὕτως ἐτίθετο ἐνώπιόν του, ἐνόμισεν ὅτι ἐκ τοῦ γενικωτέρου δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει, τοῦ ἐπιτηρεῖν ὅλα τὰ ὄργανα τῆς Πολιτείας καὶ αὐτοὺς τοὺς δήμους ἐνόμισεν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ μείνῃ ἀδιάφορον καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν ἐν ἔτει 1911 τὸν προκάτοχόν μου κ. Συνάδελφον εἰσηγούμενον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἰδικὸν νόμον περὶ συστάσεως ἠλεκτρομηχανολογικοῦ ἐργαστηρίου, δι’ οὗ ἐθεσπίζετο εἰδικὸν ἐργαστήριον, εἰς τὸ ὁποῖον προσερχόμενοι οἱ ἰδιῶται, θὰ ἦτο δυνατὸν ἀντὶ ὡρισμένου τιμήματος νὰ ἐλέγξωσιν τοὺς γνώμονας φωταερίου καὶ ἠλεκτρικοῦ. Εἶναι ἡ πρώτη ἐπίσημος ἐμφάνισις τῆς Πολιτείας, ὅπως διακανονίσῃ τὰ τοιαῦτα ζητήματα. Καὶ ὄντως, δύναταί τις νὰ παρατηρήσῃ ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ ἐργαστηρίου τούτου, ὅτι ἐγένετο ἀρκετὴ χρῆσις ἐκ μέρους τῶν ἰδιωτῶν καὶ πολλαὶ ἀνωμαλίαι προελήφθησαν καὶ διαφοραὶ πολλαὶ μεταξὺ ἰδιωτῶν καὶ ἑταιρίας ἐξωμαλύνθησαν. Καὶ οὐ μόνον ἔκαμον χρῆσιν οἱ ἰδιῶται, ἀλλὰ καὶ αὐταὶ αἱ ἑταιρίαι, αἱ ὁποῖαι ἦτο δυνατὸν νὰ προστατευθῶσι κατὰ τυχὸν ἀδίκων αἰτιάσεων περὶ τοῦ ὅτι οἱ γνώμονες δὲν εὑρίσκοντο ἐν ἀκριβείᾳ ἢ ὅτι τὸ σύστημα δὲν ἦτο κατάλληλον πρὸς ἔλεγχον καὶ ἐξακρίβωσιν τῆς καταναλισκομένης ποσότητος ἀερίου ἢ ἠλεκτρικοῦ φωτός. Ὀλίγον μετὰ ταῦτα ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, καὶ πάλιν ἐξ ἀφορμῆς ὑπομνημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν ὑπὸ διαφόρων σωματείων καὶ εἰδικώτερον ὑπὸ τῶν Συντεχνιῶν, ἐπεφόρτισεν εἰδικώτατον ὑπάλληλον τοῦ ἄρτι συσταθέντος τμήματος, ἵνα ἐκτελέσῃ ἔλεγχον ἐπὶ τῶν ἄλλων ἐγκαταστάσεων τῆς ἑταιρίας τοῦ Ἀεριόφωτος τῶν Ἀθηνῶν ἵνα βεβαιώσῃ, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον τηρῶνται οἱ διαγεγραμμένοι ἐκ τῆς συμβάσεως ἐπιστημονικοὶ ὅροι διὰ τὴν παραγωγήν, μετοχέτευσιν καὶ πώλησιν τοῦ φωταερίου. Ὁ ὑπάλληλος οὗτος, μετὰ πολλὰς ἐξετάσεις τῶν ἐγκαταστάσεων τῆς ἑταιρίας, ἀπέληξεν εἰς συμπέρασμα διατυπωθὲν ἐν ἐκθέσει ἐμφαινούσῃ ὅτι ὑφίσταται ἀμφισβήτησις, ὅπως καὶ εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν ἔλαβον τὴν ἀφορμὴν ἀπαντῶν εἰς ἐπερώτησιν νὰ εἴπω, καθότι ἀφορᾷ τὴν θερμαντικὴν δύναμιν τοῦ φωταερίου. Ὁ ὑπάλληλος οὗτος ἐν τῇ ἐπισήμῳ αὑτοῦ ἐκθέσει, ἣν ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, λέγων ὅτι διὰ λόγους τεχνικούς, ἐπειδὴ ἡ ἑταιρία εἶναι ἠναγκασμένη εἰς τοὺς σωλῆνας, δι’ ὧν διοχετεύεται τὸ παραγόμενον ἀέριον ἐκ τῶν ἀποστακτικῶν μηχανημάτων, εἶναι ἠναγκασμένη νὰ παραγάγῃ τὸ κενόν, γίνεται μικρά τις εἰσροὴ ἀέρος ἐκ τῶν διαφόρων ἁρμῶν, τῶν συνδεόντων τοὺς διαφόρους σωλῆνας, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ἀέριον γίνεται πτωχότερον, ἐμπλουτιζόμενον δι’ ἀτμοσφαιρικοῦ ἀέρος κατὰ μίαν ὡρισμένην ποσότητα 7% ἢ 8% (ψίθυροι). Μὴ θορυβῆσθε, Κύριοι, παρακαλῶ. Ἀέρα δύναται νὰ θέσῃ ἡ ἑταιρία, ἀρκεῖ νὰ εἶναι ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς θερμαντικῆς δυνάμεως. Δευτέρα διοχέτευσις ἀέρος γίνεται καὶ κατὰ τὸν καθαρμὸν τοῦ φωταερίου· ἐπειδὴ κατὰ τὸν καθαρμὸν τοῦ φωταερίου ἡ καθαρτικὴ ὕλη ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐντὸς ὡρισμένων χώρων ἔχει μετά τινα χρόνον ἀνάγκην ὀξειδώσεως, — τοῦτο δὲ συμβαίνει οὐ μόνον εἰς τὰς ἰδικάς μας ἑταιρίας ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ξένας, — ἵνα ἀποφύγῃ ἡ ἑταιρία τὴν εἰς τὸν ἀέρα ἔκθεσιν τῆς καθαρτικῆς δυνάμεως, εἰσάγει μικρὰν ποσότητα ἀτμοσφαιρικοῦ ἀέρος, διὰ τοῦ ὁποίου ὀξειδώνει τὴν ὕλην ταύτην ἐντὸς τῶν τοιούτων καθαρτικῶν κωδώνων. Ἀλλ’ ὁ ἀὴρ οὗτος συμμιγνύεται μετὰ τοῦ παραγομένου φωταερίου καὶ οὕτως αὐξάνεται ἡ περιεκτικότης τοῦ φωταερίου δι’ ἀτμοσφαιρικοῦ ἀέρος. Ἐντεῦθεν γεννᾶται τὸ ζήτημα: τὸ οὕτω παραγόμενον μῖγμα φωταερίου καὶ μικρᾶς ποσότητος ἀέρος πληροῖ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως; Ἡ ἔκθεσις ἀναφέρει, ὄχι· ὑστερεῖ κατὰ 600 θερμαντικὰς μονάδας· δηλαδὴ τὸ παραγόμενον ἀέριον εἶναι μικροτέρας θερμαντικῆς δυνάμεως. Ἐντεῦθεν ὑπάρχει μία μείωσις τῆς θερμαντικῆς δυνάμεως ἐκείνης, ἡ ὁποία χρησιμεύει διὰ θέρμανσιν. Ὡσαύτως ὑπάρχει καὶ μία μείωσις τῆς φωτιστικῆς δυνάμεως, διότι εἶναι γνωστὸν σήμερον ὅτι ὁ φωτισμὸς ἐπέρχεται διὰ πυρακτώσεως, ὅτε δὲ τὸ φωταέριον εἶναι ἥσσονος θερμαντικῆς δυνάμεως, μικροτέρα θὰ εἶναι ἡ ποσότης τοῦ παραγομένου φωτισμοῦ. Καὶ γεννᾶται τὸ ζήτημα· ἐκπληροῦται ὁ ὅρος τῆς συμβάσεως δι’ οὗ προβλέπεται ὅτι ὡρισμένον ἀριθμὸν θερμαντικῆς δυνάμεως δέον νὰ περιέχῃ τὸ παραγόμενον φωταέριον; Τὸ ζήτημα ἀνακινηθὲν ὑπὸ τοῦ Νομάρχου, ὅστις ὡς ἀνώτερος ἐπόπτης, ἠδύνατο ν’ ἀσκήσῃ ἔλεγχον ἐπὶ τοῦ δήμου, ἠμφεσβητήθη ὑπὸ τῆς μηχανικῆς ὑπηρεσίας τοῦ δήμου, ἥτις ἀσκεῖ τὸν τεχνικὸν ἔλεγχον. Ἐν τῇ Δημαρχίᾳ ὁμολογουμένως ὑπάρχει ἐργαστήριον μέτριον, προσήγαγε δὲ τὸ ἐργαστήριον τοῦτο ἀριθμοὺς τινάς, δι’ ὧν τείνει νὰ ἀποδείξῃ ὅτι τὸ παραγόμενον καὶ καταναλισκόμενον φωταέριον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προβλέπεται ὑπὸ τῆς συμβάσεως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἠμφεσβήτησεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου ἐκ τοῦ ὅτι ἐν τῇ συμβάσει γίνεται λόγος περὶ ἑνὸς ἀριθμοῦ, οὐχὶ ὅμως ἀνωτάτου ἢ κατωτάτου ὁρίου. Κρίνω περιττὸν νὰ εἰσέλθω εἰς τοιαύτας τεχνικὰς λεπτομερείας, διὰ τῶν ὁποίων καὶ τὴν Βουλὴν ἀπασχολῶ χωρὶς νὰ γίνω ἴσως καὶ ἐπαρκῶς καταληπτός. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡ ἡμετέρα ὑπηρεσία ἀποδεικνύει δι’ ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα καὶ ἡμεῖς κατ’ ἀρχὴν συμμεριζόμεθα, ὅτι ἡ θερμογόνος δύναμις τοῦ φωταερίου εἶναι ἐλάσσων καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀμφιβάλλων περὶ τοῦ τί δέον νὰ πράξῃ, συνέστησε τὴν ἐπιτροπὴν ἐξ εἰδικῶν χημικῶν, φυσικῶν καὶ ἄλλων ἐπιστημόνων ἡ ὁποία μεταβᾶσα καθώρισε τὰς διαφόρους ἀτελείας ἔν τε τῷ καθαρμῷ καὶ τῇ μετοχετεύσει τοῦ φωταερίου, τὸ δὲ ζήτημα περὶ τοῦ ἀνωτάτου καὶ κατωτάτου ὁρίου τῆς φωτιστικῆς δυνάμεως, τὸ ὁποῖον ἦτο τὸ προέχον, τὸ ζήτημα τοῦτο παρῆλθε, διότι φαίνεται δὲν ἠδυνήθη νὰ σχηματίσῃ ἐπαρκῆ γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἡ ἔκθεσις τῆς συστάσεως ἐπιτροπῆς ὑποδεικνύει πράγματι ἀτελείας τινὰς ἐν τῇ παραγωγῇ τοῦ φωταερίου. Αὕτη εἶναι ἡ ἐνέργεια τῆς ὑπηρεσίας, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τὸ γεννηθὲν διὰ τὸ φωταέριον. Διὰ τὸ ζήτημα τοῦ ἠλεκτρικοῦ φωτὸς εὑρέθη ἡ ὑπηρεσία ἐν ἀδυναμίᾳ καὶ ἐν ἀπορίᾳ περὶ τοῦ τί δέον νὰ πράξῃ, διότι δὲν εὑρίσκετο πρὸ οὐδεμιᾶς συμβάσεως τῆς ὁποίας οἱ ὅροι ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῶσιν. Ἐπειδὴ ὅμως κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο παρετηρήθη ὅτι πολλαὶ ἄλλαι πόλεις, ζηλοτύπως βλέπουσαι τὸν ἠλεκτρικὸν φωτισμὸν τῶν Ἀθηνῶν, ἠθέλησαν καὶ αὐταὶ νὰ ἀποκτήσωσι τοιοῦτον, καὶ ἐπειδὴ προέβησαν εἰς συνομολόγησιν συμβάσεων διὰ τῶν ὁποίων παρεχωρεῖτο ἐπὶ δεκάδας ἐτῶν τὸ προνόμιον τῆς παραγωγῆς ἠλεκτρικοῦ ῥεύματος, προέβη τελευταῖον ἡ ὑπηρεσία χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ νομοθετικῶς κεκυρωμένον δικαίωμα τοιοῦτο, προέβη, λέγομεν, εἰς σύνταξιν τύπου συμβάσεως ἠλεκτροφωτισμοῦ τὴν ὁποίαν ἀπέστειλε πρὸς τοὺς διαφόρους νομάρχας, ἵνα κατὰ τὴν σύναψιν συμβάσεως τῶν δήμων τῆς περιφερείας των ἔχωσι τοῦτον ὑπ’ ὄψιν καὶ γίνωνται αἱ συμβάσεις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὡρισμένου τούτου ὑποδείγματος πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν δικαιωμάτων τῶν πολιτῶν. Ἠξίωσε δὲ πρὸ πάσης συνομολογήσεως τοιούτων συμβάσεων νὰ ἀποστέλλωνται αὗται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἵνα ἡ ὑπηρεσία ἐλέγχῃ αὐτάς. Ὥστε βλέπετε ὅτι χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἐκ τοῦ νόμου πλῆρες δικαίωμα τῆς Πολιτείας, ἵνα ἐνεργότερον παρεμβῇ, καὶ χωρὶς νὰ ὑπάρχωσι διατάξεις διὰ τῶν ὁποίων νὰ κυρωθῶσιν αἱ πράξεις αὐτῆς, ἔπραξε πᾶν τὸ δυνατὸν ἵνα ματαιωθῇ κατάστασις ἡ ὁποία ἐλάμβανεν ἐπικινδύνους διαστάσεις· διότι μὴ λησμονῶμεν ὅτι σήμερον ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι εἴκοσι καὶ δύο πόλεις ἠλεκτροφωτιζομένας, ἐξακολουθοῦσι δὲ ὁσημέραι αἱ ἐγκαταστάσεις. Οἱ δῆμοι βλέπουσιν ὅτι δὲν θὰ πληρώσωσι τίποτε ἀρχικῶς, ὅτι ἀπὸ μιᾶς ἡμέρας εἰς ἄλλην θὰ ἀντικαταστήσωσι τὸν διὰ πετρελαίου φωτισμὸν δι’ ἠλεκτρικῶν λαμπτήρων, καὶ δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἀδιαφοροῦσιν, ἀλλὰ βεβαίως δὲν σκέπτονται ἐπαρκῶς διὰ τίνων δεσμῶν δεσμεύουσι τὰς ἐπελευσομένας γενεάς. Ἤδη, Κύριοι, εὑρισκόμεθα ἐνώπιον αὐτῆς τῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν ἐξήτασα, ἀντλῶν αὐτὴν ἐκ τῶν κειμένων τῶν ὑπαρχουσῶν συμβάσεων. Δὲν πρόκειται τώρα νὰ συζητήσωμεν, ἐὰν τὰ γενόμενα ἐγένοντο καλῶς ἢ κακῶς· καὶ ἐκεῖνοι βεβαίως οἱ ὁποῖοι τὰς συμβάσεις συνῆψαν ἀνεχώρησαν ἀπὸ μιᾶς ἀρχῆς ὡρισμένης, ὅπως βελτιώσωσι τοὺς ὑφισταμένους ὅρους. Οὐδένα θέλω νὰ ἐπικρίνω, ἀλλὰ θέλω νὰ εἴπω τί δύναται νὰ γίνῃ, ἵνα τακτοποιηθῇ τὸ ζήτημα τοῦ φωτισμοῦ τῶν Ἀθηνῶν καὶ ὅλων τῶν πόλεων τῶν φωτιζομένων διὰ φωταερίου καὶ ἠλεκτρικοῦ. Καὶ μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἔχομεν τὰς Ἀθήνας, τὸν Πειραιᾶ, τὰς Πάτρας, τὴν Θεσσαλονίκην κλπ., φωτιζομένας δι’ ἀερίου, καὶ ἂν ἐδῶ εἶναι δυνατός τις ἔλεγχος νὰ γίνῃ, τί δύναται νὰ γίνῃ εἰς τὰς ἄλλας πόλεις, ὅπου δὲν ὑπάρχουσιν οὔτε εἰδικοὶ ἄνθρωποι οὔτε ἡ ἐποπτεία ἐκείνη, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐνασκηθῇ ἐν τῷ κέντρῳ; Τίς δύναται νὰ μᾶς εἴπῃ τί εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται καθ’ ὅλην τὴν νύκτα, μετὰ τὴν τυχὸν ἐνεργηθεῖσαν δοκιμασίαν τοῦ φωτισμοῦ; Εἰς ὅλα τὰ μέρη ὑπάρχει ἐργαστήριον, καὶ ὅπου ὑπάρχει ἐργαστήριον ὑπάρχει εἰδικὸς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος παρίσταται καθ’ ὅλην τὴν νύκτα εἰς τὸ ἐργαστήριον δοκιμάζων, καθ’ ὡρισμένας ὥρας τὸ φωταέριον· διότι εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ καλὸν τὸ φωταέριον κατὰ τὴν πρώτην στιγμήν, μετὰ τοῦτο δέ, ὅτε θὰ προχωρήσῃ ἡ νὺξ καὶ κατὰ τὰς μεσονυκτίους ὥρας, εἶναι δυνατὸν νὰ γένηται μεταβολὴ τῆς πιέσεως ἢ μετοχέτευσις πλείστη ἀτμοσφαιρικοῦ ἀέρος, καὶ τότε νὰ βλέπῃ τις τὸ φωταέριον καὶ νὰ μὴ δύναται νὰ ἀντιληφθῇ διὰ τίνα λόγον ἡ φλὸξ γίνεται κυανῆ καὶ δὲν φωτίζει εὐφανῶς. Διὰ τοῦτο ἔκρινα ἀναγκαῖον, ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως ἀποβλέπων εἰς τὰ πράγματα, νὰ θεσπίσωμεν μέτρα, τὰ ὁποῖα νὰ ἐπιβάλωμεν καὶ εἰς τοὺς δήμους, κυροῦντες αὐτὰ διὰ ποινῶν, ἵνα ἐκλίπῃ ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία, εὐλόγως, προκαλεῖ τὰς διαμαρτυρίας. Τὰ νομοθετικὰ ταῦτα μέτρα θὰ εἰσηγηθῶ προσεχῶς εἰς τὴν Βουλήν, θὰ περιλαμβάνωσι δ’ αὐτὰ διατάξεις πηγαζούσας ἐκ τοῦ συμπεράσματος εἰς τὸ ὁποῖον κατελήξαμεν τὴν ἑσπέραν ταύτην. Θὰ γίνῃ ἀνάγκη ὅπως καταρτισθῶσι τύποι συμβάσεως, τόσον διὰ τὸ φωταέριον ὅσον καὶ διὰ τὸν ἠλεκτροφωτισμόν, νὰ μὴ ἐπιτρέπηται δὲ εἰς Δήμους νὰ συμβάλλωνται ἄνευ Β. Διατάγματος μὴ καθορίζοντος καὶ ἐγκρίνοντος τὴν σύμβασιν, ἥτις θὰ συνταχθῇ κατὰ τοὺς ὑποβαλλομένους τεχνικοὺς ὅρους. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποχρεώσωμεν τοὺς δήμους διὰ νὰ καταρτίσωσιν ἐργαστήρια, οὐχὶ πολυδάπανα· εἷς καὶ μόνος ἄνθρωπος εἶναι δυνατὸν ν’ ἀσκῇ τὸν ἔλεγχον —ἐργαστήρια τὰ ὁποῖα θὰ ἐργάζωνται καθ’ ὡρισμένους κανονισμούς, τῶν ὁποίων τὴν κατεύθυνσιν θὰ δώσῃ ἡ ὑπηρεσία. Ἡ Πολιτεία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐποπτείαν τοῦ φωτισμοῦ ὁλοκλήρων πόλεων, οὐδὲ τὸν ἔλεγχον τῶν διαφόρων ἐγκαταστάσεων φωτισμοῦ, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναται νὰ κάμῃ ἡ Πολιτεία, εἶναι νὰ ἐπιβάλῃ τὸν τρόπον τοῦ ἐλέγχου, τὴν δὲ ἀνωτάτην ψιλὴν ἐποπτείαν τῶν τοιούτων ἐργαστηρίων, εἶναι δυνατὸν τὸ Κράτος νὰ ἐπιφυλάξῃ εἰς ἑαυτό. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὸ ζήτημα τῶν γνωμόνων, θέλω εἰσηγηθῆ ἐπίσης τὸ μέτρον, καθ’ ὅ ἁπλοποιοῦντες ὅλας τὰς πολυποικίλους διατάξεις σύναμα δὲ μειοῦντες εἰς τὸ ἐλάχιστον τὴν δαπάνην, ἣν ὀφείλει νὰ καταβάλῃ ὁ ἰδιώτης διὰ τὸν τοιοῦτον ἔλεγχον, θὰ καταστήσωμεν εὐχερῆ καὶ ὀλιγοδάπανον τὸν ἔλεγχον τῶν γνωμόνων. Αἱ δαπάναι δὲ αὗται θὰ εἶναι τοιαῦται, ὥστε ἐλαττοῦντες εἰς τὸ ἐλάχιστον τὰς καταβλητέας ὑπὸ τῶν ἰδιωτῶν δαπάνας, νὰ καθιστῶμεν, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, εὐχερῆ τὸν ἔλεγχον καὶ προσιτὸν τὸ ἐργαστήριον εἰς πάντα ἰδιώτην. Εἰς τὸ ἠλεκτρομηχανολογικὸν τοῦτο ἐργαστήριον θὰ δύνανται νὰ καταφεύγωσιν οἱ δῆμοι ἢ καὶ ἰδιῶται, ἵνα τελικῶς λύωσι πᾶσαν διαφοράν, καὶ τελικῶς μὲν τὸ ζήτημα τοῦ ἠλεκτρικοῦ. Ἐφεξῆς οὐδεμίαν θὰ δώσωμεν ἄδειαν ἄνευ ἀνταλλαγμάτων, θὰ διακανονίσωμεν δὲ τὸ ζήτημα τῆς ἤδη γινομένης χρήσεως τῶν ὁδῶν καὶ πλατειῶν. Θὰ εἴπωμεν· εἰς τὰς ἑταιρίας «Θέλετε νὰ κάμητε τοῦ λοιποῦ χρῆσιν τῶν ὁδῶν καὶ πλατειῶν καθιστῶσαι μονοπώλιον βαρύτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἀσκηθῇ διὰ μιᾶς συμβάσεως, θὰ δώσητε τοιαῦτα ἀνταλλάγματα ὑπὲρ τοῦ δήμου ἢ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου κλπ. καὶ θὰ ἀναλάβητε τοιαύτας ὑποχρεώσεις, ἤτοι τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα ὑλικὰ θὰ ἔχητε τόσον ἐνοίκιον θὰ ζητῆτε διὰ τοὺς γνώμονας, καὶ τὰ λοιπά. Ἐν κεφαλαίῳ δ’ εἰπεῖν, διὰ μὲν τῆς ὑπαρχούσης συμβάσεως, θὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν πιστὴν τούτων ἐφαρμογήν, θὰ κανονίσωμεν τὸν τρόπον καὶ τύπον τῶν νέων συμβάσεων, ἀπὸ δὲ τῶν ἐπιχειρήσεων τῶν λειτουργουσῶν δι’ ἁπλᾶς ἀδείας, θὰ ζητήσωμεν διακανονισμὸν τῶν ἐνδιαφερόντων τὸ κοινὸν ζητημάτων. Ἐννοεῖ τις ὅτι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβε καὶ προτίθεται νὰ λάβῃ ἀπ’ εὐθείας ἐφεξῆς τὸ Κράτος, ἦσαν ἐν μέρει τῆς ἁρμοδιότητος τῶν δήμων, ἀλλὰ ἀναγκάζεται τοῦτο νὰ ἐπεμβῇ, προκειμένου περὶ δημοσίας τάξεως καὶ γενικωτέρων ζητημάτων, ἵνα ῥυθμίσῃ ταῦτα ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς κοινωνίας.

§102Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ἐλέχθησαν, Κύριοι, τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, σχετικῶς πρὸς τὴν Ἠλεκτρικὴν Ἑταιρίαν, ὥστε θὰ ἐπερίττευε νὰ λάβω τὸν λόγον, ἵνα μὴ κουράσω τὴν Βουλήν. Πρὸ χρόνων συνέστη ἐδῶ Ἀνώνυμος Ἑταιρία, ἵνα μὴ εἴπω δυσώνυμος, ἐν ἀρχῇ, μάλιστα, ἄνευ πραγματικῶν κεφαλαίων, καὶ διὰ τῶν πλοκάμων της περιέλαβε τὰ πάντα. Συνῆψε, ὡς ἐξετέθη ὑπὸ τῶν προαγορευσάντων, συμβάσεις κρυφίας, τὰς ὁποίας προκαλουμένη δὲν θέλει νὰ φανερώσῃ, ἐπεδίωξε δὲ δι’ ἀπάτης, νὰ κλέψῃ αὐτὸ τοῦτο τὸ Δημόσιον, καὶ ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ ἐνεργήσῃ κλοπὴν 800 χιλιάδων δραχμῶν, διὰ τὴν ὁποίαν εὑρέθη τὸ Δημόσιον εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν κατ’ αὐτῆς, καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀπόδοσιν τῶν παρανόμως εἰσπραχθέντων. Δὲν ὑπῆρξε διάταξις τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, τὴν ὁποίαν νὰ μὴ παραβῇ, διατάξεις κλοπῆς, ἀπάτης, αἰσχροκερδείας· ὅλαι αἱ διατάξεις αὐταὶ παρεβιάσθησαν ὑπὸ τῆς εἰρημένης Ἑταιρίας. Ἡ Ἑταιρία αὐτή κατώρθωσε νὰ εἶναι ἀσύδοτος. Τελωνειακοὺς δασμούς, ὡς ἐξετέθη παρὰ τῶν προαγορευσάντων, δὲν πληρώνει, κλοπαὶ ἐνεργοῦνται παρὰ τῶν ὑπαλλήλων της καὶ δὲν ἀντιλαμβάνεται ταύτας, διότι πανταχόθεν κλέπτει καὶ αὐτή. Μερίσματα εἰς τοὺς μετόχους της δὲν δίδει, χάρις εἰς τὴν ἀτάσθαλον διοίκησιν τῶν ἰθυνόντων, ἐπὶ πλέον δὲ δι’ εἰκονικῶν πράξεων κατώρθωσε νὰ ἀναλάβῃ καὶ τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου Ἀττικῆς, ὅστις ἀποτελεῖ στῖγμα διὰ τὰς Ἀθήνας, μέγα κώλυμα δὲ διὰ τὴν συγκοινωνίαν. Πρέπει ὄντως σοβαρῶς νὰ ἐπεμβῇ ἡ Κυβέρνησις, ὥστε ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς τάχιστα νὰ ἀντικατασταθῇ. Ἐλέχθησαν, λέγω, τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ παρὰ τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν καὶ παρὰ τῆς ἐπισήμου Ἀρχῆς διὰ τοῦ στόματος τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, περὶ τῆς Ἑταιρίας ταύτης, ὥστε κατ’ ἐμὴν γνώμην δὲν ἀπομένει ἄλλο ἢ νὰ καλέσῃ αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ τῇ δηλώσῃ ὅτι ἢ θὰ συμμορφωθῇ πρὸς τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους θὰ τῇ ἐπιβάλωσιν, ἤ, ἄλλως, θὰ τῇ ἀπαγορευθῇ ἡ διοχέτευσις, δι’ ἀποκοπῆς καὶ ἄρσεως τῶν καλωδίων, τὰ ὁποῖα ἔχει ἀνὰ τὰς ὁδούς, τὰς ὁποίας ἄνευ ἀνταλλαγμάτων καὶ συμβάσεων αὐθαιρέτως χρησιμοποιεῖ. Μόνον οὕτω θὰ ἐσωφρονίζετο ἡ ἁμαρτωλὴ αὕτη Ἑταιρία. Εὐελπιστῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἤδη ἐπελήφθη διὰ τῆς ἐγέρσεως τῆς ἀγωγῆς περὶ ἐπιστροφῆς τῶν 800 χιλιάδων δραχμῶν, τοῦ κατὰ τῆς εἰρημένης Ἑταιρίας ἐλέγχου, θέλει συνεχίσει τοῦτον, ἐκ παραλλήλου δὲ ἡ Εἰσαγγελικὴ Ἀρχὴ μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν προέτεινεν ἡ Κυβέρνησις καὶ μέλλει νὰ ἐκλέξῃ ἡ Βουλή, συντόνως καὶ μετ’ ἐπιμελείας θὰ ἐπιληφθῶσι τοῦ ἔργου των οὕτως ὥστε ἡ Ἑταιρία αὕτη, ἡ ὁποία κατέστη ἀληθῶς νεόπλασμα, λάβῃ τὴν ὁδὸν ἐκείνην οἵα ἁρμόζει αὐτῇ.

§103ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί· ὁ συνάδελφός μου κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας, ἐγνώρισεν ἤδη εἰς τὴν Βουλήν, τίνα νομοθετικὰ μέτρα προτίθεται νὰ προτείνῃ εἰς αὐτήν, ὅπως ἐν τῷ μέλλοντι μὴ συνάπτωνται συμβάσεις ἢ ἐνεργῶνται συνεννοήσεις μὲ τόσην ἁπλότητα ἐγγυήσεων ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν ἰδιωτῶν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι διὰ τὸ μέλλον· ἤδη δὲ πρόκειται, ὅπως κατὰ τὸ δυνατόν, προσπαθήσωμεν νὰ διορθώσωμεν καὶ τὸ παρὸν καὶ ἐξασφαλίσωμεν αὐτὸ ἐκ τῶν σφαλμάτων τοῦ παρελθόντος. Ἐξεδηλώθη ἡ ἐπιθυμία ὑπὸ πολλῶν ἐκ τῶν κ. κ. Συναδέλφων, καὶ ταύτην τὴν στιγμὴν πληροφοροῦμαι καὶ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ὅτι κατετέθη καὶ σχετικὴ εἰς τὸ Προεδρεῖον πρότασις, ὅπως καταρτισθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή. Ἡ Κυβέρνησις δηλοῖ πρὸς ὑμᾶς ὅτι θὰ εἶναι εὐτυχής, ἐὰν εἶχε ἐν τούτῳ τὴν συνεργασίαν καὶ τὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς, (χειροκροτήματα), διότι τοῦτο θὰ μᾶς δώσῃ περισσότερα ὅπλα ὅπως ἐπιφέρωμεν, κατὰ τὸ δυνατόν, τὴν θεραπείαν τοῦ ὑφισταμένου κακοῦ. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ὅπως ἐπιμείνῃ εἰς τὴν πρότασιν αὐτὴν ὁρίσῃ δὲ τὴν ἡμέραν, ἵνα γίνῃ ἡ ἐκλογὴ αὐτῆς τῆς ἐπιτροπῆς.

§104Ν. ΞΗΡΟΣ. Ὑπέβαλον ὡρισμένην πρότασιν περὶ παραπομπῆς τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν, τῆς παρούσης συνεδριάσεως εἰς τὸν κ. Εἰσαγγελέα.

§105ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀρκετὴ εἶναι ἡ σύστασις τῆς Ἐπιτροπῆς. Συμπληρῶν θὰ προέτεινον ὅπως ἡ Ἐπιτροπή, ἐνδελεχῶς ἀσχολουμένη εἰς τὴν ἔρευναν τῆς ὑποθέσεως ταύτης, παρουσιάσῃ τὸ ἔργον της ἐντὸς δεκαπενθημέρου.

§106Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Θὰ εἶναι γενικὸν τὸ μέτρον, ὄχι μόνον διὰ τὴν ἑταιρίαν τῶν Ἀθηνῶν.

§107ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ θὰ συγκροτηθῇ διὰ τὰς ἑταιρίας τῶν Ἀθηνῶν. Δὲν ἠκούσθη τίποτε ἄλλο διὰ τὰς ἄλλας ἑταιρίας, τὸ ὁποῖον νὰ προκαλῇ τὴν παρέμβασιν τοῦ Κράτους. Βεβαίως ἐκ τῆς ἐρεύνης διὰ τὰς Ἀθήνας θὰ ὁδηγηθῶμεν νὰ κρίνωμεν ἂν ὑπάρχῃ τι ἀξιόποινον καὶ διὰ τὰς ἄλλας ἑταιρίας.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔληξεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ γενικευθέντος ἐρωτήματος. Ὑπάρχει πρότασις τῶν κ. κ. Γ. Στρατούλη, Ι. Καλαντζοπούλου, Στ. Ἀναστασιάδου, Δ. Χατζηγιάννη, Ν. Συριοπούλου, Α. Σακελλαρίου, Σ. Θεοδωροπούλου, Ὄθ. Τετενέ, Ι. Μπουρνιᾶ, Α. Ἀποστολίδου, Λ. Νάκου, Σ. Ἀγαπητοῦ, Ν. Σταματιάδου καὶ Γ. Κρετσενίτου, διὰ τῆς ὁποίας ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, ἂν δέχηται νὰ ὁρισθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπή. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅπως τεθῇ προθεσμία δεκαπέντε ἡμερῶν διὰ τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἡ ἐκλογὴ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς γενήσεται αὔριον. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων. Ὁ κ. Θ. Κουτούπης «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅπως μεριμνήσῃ καὶ συμμορφωθῇ τὸ Μετοχικὸν ταμεῖον τῶν Πολιτικῶν ὑπαλλήλων πρὸς τὸ καθῆκον, ὅπερ ἔχει ἀπέναντι τῶν ὑπαλλήλων, ὧν προεξοφλεῖ τὴν μισθοδοσίαν, δυνάμει πολλῶν προνομιῶν διὰ τὴν ἐργασίαν του ταύτην».

§109Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δυνάμει τοῦ νόμου ͵ΧΔʹ τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προεξοφλῇ τὸν μισθὸν τῶν ὑπαλλήλων. Τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην παραλείπει νὰ ἐκτελῇ ἀπὸ ἀρκετοῦ χρονικοῦ διαστήματος, θὰ ἠδύνατο δὲ νὰ ἰσχυρισθῇ τις ὅτι τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον προφασίζεται τὴν ἔλλειψιν χρημάτων εἴτε ἄλλους λόγους, ἀλλὰ πρὸς τοῦτο δὲν ἔχει κανὲν δικαίωμα, διότι δὲν παρεσχέθη εἰς τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον τὸ δικαίωμα τοῦτο ὡς καλωσύνη ἢ ὡς ἐπιχείρησις, τὴν ὁποίαν δικαιοῦται νὰ κάμνῃ κατὰ βούλησιν, ἀλλ’ ὡς μία ὑποχρέωσις ἀπέναντι ὡρισμένων ἀνταλλαγμάτων, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται ἐν τῷ νόμῳ, διὰ τοῦ ὁποίου καθωρίσθη τὸ δικαίωμα τῆς προεξοφλήσεως τῶν ὑπαλλήλων· ἐδόθη δηλ. τὸ δικαίωμα ὅπως γίνεται κράτησις ἐπὶ τῆς ἐργολαβίας διὰ διάφορα εἴδη καὶ ἐπίσης διὰ τὰ ἐνοίκια τῶν δημοσίων καταστημάτων. Ἐκ τῶν δικαιωμάτων τούτων τὸ μετοχικὸν Ταμεῖον ἐξασφαλίζει ἱκανὸν ποσὸν ἀπέναντι τοῦ ὁποίου ἔλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προεξοφλῇ τὸν μισθὸν τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, ὅστις δὲν προεξοφλεῖται ἐπὶ τόκῳ μικρῷ, διότι οὗτος ἔχει ὁρισθῆ εἰς 1% κατὰ μῆνα, ἤτοι εἰς 12% κατ’ ἔτος. Ἀλλὰ τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον, ὄχι μόνον ἀρνεῖται τὴν προεξόφλησιν τῶν μισθῶν, ἀλλὰ καὶ ὁσάκις προβαίνει εἰς ταύτην, προβαίνει μετὰ τοσούτων δυσκολιῶν καὶ ἀναβολῶν, ὥστε τὸ 1% νὰ εἰσπράττηται διὰ χρονικὸν διάστημα πολὺ μικρότερον τοῦ μηνὸς καὶ μὲ βάσανα τῶν ὑπαλλήλων. Ὥστε καὶ τοῦ ἀγαθοῦ τούτου, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ προεξόφλησις εἶναι ἀγαθόν, ἐλάχιστα νὰ δύνανται νὰ κάμωσι χρῆσιν οἱ ὑπάλληλοι. Τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων ἔχει βεβαίως ἀγαθὸν σκοπόν, ἀλλ’ ἂν ἐξεπλήρωσε τοῦτον εἶναι ζήτημα ἢ μᾶλλον δὲν εἶναι καθόλου ζήτημα, διότι δὲν τὸν ἐξεπλήρωσε, καὶ μάλιστα καθ’ ὃν χρόνον ἐπροικίσθη ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Συγγροῦ, ἡ δὲ Πολιτεία προσηνέχθη πρὸς αὐτὸ μετὰ στοργῆς. Ἀπομένει ἡ μόνη ὑποχρέωσις πρὸς τὰ ὄργανα τῆς Πολιτείας, ἡ εὐκολία νὰ καταφεύγωσιν εἰς προεξόφλησιν τοῦ μισθοῦ των καὶ νὰ μὴ γίνωνται θύματα τοκογλυφίας, ἡ ὁποία πρὸ τῆς ψηφίσεως νόμου ἐνηργεῖτο, ὡς γνωστόν, εἰς εὐρυτάτην κλίμακα. Νομίζω ὅτι τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον ἔχει καθῆκον νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ὑποχρεώσεώς του, ὡς ἔχει ἐπίσης καθῆκον, εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν τοῦτο νομίζει ὅτι δύναται κατ’ οἰκείαν βούλησιν νὰ ἐνεργῇ, νὰ ὑποχρεώσῃ αὐτὸ ἢ νὰ τὸ τιμωρήσῃ, φέρον τροποποίησιν τοῦ σχετικοῦ νόμου, δι’ οὗ ἐδόθησαν εἰς αὐτὸ τόσα προνόμια καὶ τόσα κέρδη. Δὲν ἠξεύρω ἂν θὰ προτείνῃ δικαιολογίας καὶ τίνας ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός, ἀλλ’ εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον δυστροπήσῃ, θὰ μὲ ἀναγκάσῃ νὰ φέρω τὸ ζήτημα εἰς ἄλλην συνεδρίασιν ἐπὶ τῆς ὅλης πορείας τοῦ ταμείου τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων καὶ ἐπὶ τῶν ὑποχρεώσεών του ἀπέναντι τόσον τῶν μετόχων τῶν ὑπαλλήλων ὅσον καὶ τῶν ἄλλων ὑποχρεώσεων τὰς ὁποίας ἔχει ἀναλάβει.

§110Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπανειλημμένως προέβην εἰς συστάσεις πρὸς τὸ Ταμεῖον τῶν Μετοχικῶν ὑπαλλήλων, διὰ νὰ προβαίνῃ εἰς τὰς προεξοφλήσεις, τὰ ἐπανειλημμένα δὲ ἔγγραφα τῆς ὑπηρεσίας ὑπάρχουσιν. Ὑποχρέωσιν ὅμως δὲν δύναμαι νὰ τῷ ἐπιβάλω, διότι αὐτὸς ὁ νόμος λέγει· «ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον νὰ κάμῃ προεξοφλήσεις». Ἑπομένως, δὲν ἔχω ἄλλο τι παρὰ νὰ συστήσω καὶ τὰς συστάσεις αὐτὰς ἔκαμα πλειστάκις.

§111Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἔσπευσα, προτοῦ κάμῃ τὴν δήλωσιν αὐτὴν ὁ κ. Ὑπουργός, νὰ εἴπω ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ Τ. τῶν Μ. ὑπαλλήλων, ἀσκεῖ ἐφ’ ὅσον θέλει, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον τὸ δικαίωμα τοῦτο ἐδόθη ὡς συναφὲς πρὸς ἄλλας μερικὰς παραχωρήσεις ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας, μερικὰς δωρεάς, μὴ δικαιολογουμένας ἐκ τῶν πράξεων τοῦ Ταμείου τούτου, νομίζω ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον δὲν δύναται νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν σύστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν προέβη, ἀλλ’ ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μεταβάλῃ τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος καθορίζει τὰ δικαιώματά του καὶ ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει εἰς τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον τὸ ζήτημα τῆς προεξοφλήσεως. Δὲν εἶνε τόσον μικρὸν τὸ ζήτημα, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι, ἐπειδὴ ἐγένετο μεγάλη αἰσχροκέρδεια εἰς βάρος οὐχὶ τόσον πλουσίας τάξεως τῆς Πολιτείας, ἐδόθησαν τὰ προνόμια αὐτά, δηλ. τῆς εἰσπράξεως εἰς βάρος τοῦ δημοσίου καὶ εἰς βάρος τῶν ὑπαλλήλων. Ἡ Πολιτεία νομίζει ὅτι δὲν δύναται νὰ παρέχῃ σχετικὰ δικαιώματα, καὶ ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ ζητῇ ἀνταλλάγματα, νὰ ζητῇ διὰ συστάσεων ταῦτα. Τὰς συστάσεις ταύτας, ἐφ’ ὅσον δὲν συνοδεύετε ὑπὸ ὡρισμένων ἀπειλῶν, εἶναι γνωστὸν ὅτι οἱ διάφοροι ὀργανισμοὶ καὶ ἰδιωτικαὶ ἑταιρίαι δὲν λαμβάνουσι καθόλου ὑπ’ ὄψιν. Εἶναι τόσον πρόσφατος ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ὑποχρεώσεων πρὸς τὸ κοινὸν ἄλλης ἑταιρίας, ἡ ὁποία ἔλαβε πολλάκις συστάσεις ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας ὅπως φέρεται διαφορετικὰ πρὸς τὸ κοινόν, ἀλλὰ τὰς συστάσεις ταύτας δὲν ἤκουσε, διότι δὲν εὑρέθη Πολιτεία ὄπισθεν τῶν συστάσεων νὰ δείξῃ τὴν ἰσχυρὰν πυγμὴν αὐτῆς.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπ’ ἀριθμὸν 2 ἀναβάλλεται. Ἐπίσης ἀναβάλλεται ἡ τῶν κ. Δ. Μαλλιοπούλου καὶ Α. Παπαποστόλου, οἱ ὁποῖοι ἀπουσιάζουσι. Ἡ ὑπ’ ἀριθμὸν 5 ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Σ. Ἰγγλέσης «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὅπως ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα καὶ δοθῇ ἀπάντησις εἰς τὰς ὑπ’ ἀριθμὸν 8 (10 Ἰανουαρίου), 21 (9 Ἀπριλίου) καὶ 36 (14 Ἰανουαρίου) 1914 ἀναφορὰς τοῦ ἐν Σταυρῷ, Ἰθάκης, δημοδιδασκάλου Λουκᾶ Ζικνώτη, δι’ ὧν ἐζήτησε τὴν πληρωμὴν παλαιῶν ἐνταλμάτων του».

§113Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Παρέχω ἔγγραφον ἀπάντησιν.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἰγγλέσης «παρακαλεῖ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως διατάξῃ τὸν ταμίαν Ἰθάκης, νὰ καταβάλῃ, συμφώνως πρὸς τὸν νόμον, τὰ ἀπαιτούμενα ἔξοδα εἰς τὰς κοινοτικὰς ἀρχὰς Ἰθάκης, διότι κινδυνεύει νὰ παραλύσῃ πᾶσα ἐνέργεια ἕνεκα ἐλλείψεως χρημάτων».

§115Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Οἱ κάτοικοι τῆς Ἰθάκης παραπονοῦνται κατὰ τοῦ ταμίου, ὁ ὁποῖος φαίνεται ὅτι εἶναι ἀληθὴς σατράπης, διότι δὲν δίδει χρήματα εἰς τὰς κοινοτικὰς ἀρχάς. Πρὸ ἡμερῶν ἀπέθανε φθισιῶσα τις ἄπορος καὶ δὲν ἔδωκε χρήματα νὰ γείνῃ ἡ ἀπολύμανσις τῆς οἰκίας. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διαβιβάσῃ αὐστηρὰς διαταγὰς πρὸς τὸν ταμίαν αὐτόν.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Α, Περρωτῆς καὶ Σ. Ντολιόπουλος «συνιστῶσιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ὅπως λάβῃ μέριμναν διὰ τὴν εὐπροσωποτέραν ἐκμετάλλευσιν τῆς γραμμῆς Ἀθηνῶν–Καλαμῶν, ὡς ἔπραξεν ἡ ἑταιρία καὶ διὰ τὴν γραμμὴν Ἀθηνῶν–Πατρῶν».

§117Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Θέλω λάβει ὑπ’ ὄψιν μου τὰς συστάσεις τῶν κ. κ. Βουλευτῶν, καὶ θέλω ἐνεργήσει τὰ δέοντα.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Δ. Γκλαβᾶς, Π. Σπυράκης, Ι. Χριστοδουλιᾶς, Π. Πετροπουλάκης, Σ. Τσακόπουλος, Γ. Βλάχος καὶ Χρ. Καρᾶς, «παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὅπως προαγάγῃ εἰς Ταξιάρχην, τὸν ἰατρὸν Β. Γκίζην, ἅτε τιμημένον διὰ τοῦ Χρυσοῦ Σταυροῦ τοῦ Σωτῆρος, διότι ὁ εἰρημένος ἰατρὸς τετράκις ἀντεπροσώπευσε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ Πανεπιστήμιον, εἰς τὰ συγκροτηθέντα διεθνῆ Συνέδρια τῶν Παρισίων, Μαδρίτης καὶ Λισσαβῶνος».

§119ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θέλω μελετήσει τὴν ἀξίωσιν τῶν κ.κ. Βουλευτῶν καὶ θὰ πράξω ὅ τι ἂν ἀποδειχθῇ ἐκ τῆς μελέτης ταύτης.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§121ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον «περὶ προσθήκης παραγράφου εἰς τὸ ἄρθρον 8 τοῦ νόμου ͵ΓΡΔʹ (3104) τοῦ 1915 περὶ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου». Παρακαλῶ ὅπως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κηρυχθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς κατεπεῖγον.

§122Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὰ κάτωθι νομοσχέδια. 1) «Περὶ μερικῆς τροποποιήσεως τοῦ νόμου 274 τῆς 13 Μαρτίου 1914». 2) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓΨΝΗʹ τοῦ 1911 περὶ νομοπαρασκευαστικῶν ἐπιτροπειῶν». 3) «Περὶ προστασίας τῆς νομῆς ἐπὶ δημοσίων γαιῶν ἐν ταῖς νέαις Χώραις».

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα παραπέμπονται εἰς ἐπιτροπὴν ἀποτελουμένην ἐκ τῶν κ. κ. Π. Μερλοπούλου, Σ. Κροκιδᾶ, Π. Λαγοπάτη, Ε. Γεωργιάδου καὶ Κ. Καλομενοπούλου. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν· Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Ξηρὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῆς 4ης § τοῦ ἄρθρου 27 τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας κλπ.». Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Γρηγορίου ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων ἀφορωσῶν εἰς τὴν ταχυδρομικήν, τηλεγραφικὴν καὶ τηλεφωνικὴν ὑπηρεσίαν». Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως ὑπηρεσίας Ἱππωνείας» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ταχυδρομικῶν δεμάτων» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Βελλιανίτης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων ͵ΒΨΞΗʹ τοῦ 1900 κτλ.». Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τοῦ νόμου ᾼΦΚΗʹ τῆς 28 Μαΐου 1887 περὶ στρατολογίας τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ», ὡς ἐτροποποιήθη διὰ μεταγενεστέρων, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διαλύσεως τῶν Σωμάτων οἰκονομικοῦ καὶ φαρμακευτικοῦ» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ αἰτήσεως τοῦ ἀρχαίου ἀγωνιστοῦ κ. Γεωργίου Μενεγάκη. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἱδρύσεως ἰδιαιτέρας ὑπηρεσίας τῶν ἀρχείων τοῦ Κράτους» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τῶν ἐκπαιδευομένων ἐν τῇ Ἰατρικῇ Σχολῇ τῆς Λυῶνος φοιτητῶν τῆς Ἰατρικῆς» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς. Οἱ βουλευταὶ Κυκλάδων κ. κ. Σ. Βαφειαδάκης, Λ. Ἐμπειρῖκος, Κ. Καλομενόπουλος, Τ. Παπαδάμ, Θ. Σκάσης, Ν. Μ. Καμπάνης, Α. Ρεβίνθης, Α. Μαλασπίνας, Γ. Γαϊτᾶνος, Κ. Ἀλαβάνος, Δ. Πετσετάκης, Σ. Παπαβασιλείου, Ν. Κρίσπης, ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Διευθυντῶν Νομαρχιῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Τρ. Παπαδάμ, Θ. Σκάσης, Ν. Μ. Καμπάνης, ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νόμου «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ ͵ΓΨΙΑʹ νόμου τῆς 8 Ἀπριλίου 1910 περὶ παιδαγωγικῆς μορφώσεως καὶ δοκιμασίας τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως». Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Στελλάκης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ͵ΒΨΞΗʹ κλπ. ἀφορωσῶν εἰς τὸ προσωπικὸν τῆς ταχυδρομικῆς, τηλεγραφικῆς καὶ τηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Τρ. Παπαδάμ, Σ. Βαφειαδάκης, Ν. Καμπάνης, Θ. Σκάσης, Α. Ρεβίνθης, Α. Μαλασπίνας ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ ταμείων καὶ Ἀμύνης τῆς οἰνοπαραγωγῆς τῆς ἐπαρχίας Λευκάδος».

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινέσει τῆς Βουλῆς λύεται ἡ συνεδρίασις, διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὔριον, τὴν 5 μ. μ. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 9 καὶ 10′ μ. μ.).