1914.05.09

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 70

τῆς 9ης Μαΐου 1914.

(Παρασκευή, ὥρᾳ 5 15′ μ. μ.)

Προεδρία κ. Κ. Ζαβιτσιάνου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως). Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν· Οἱ κατάδικοι τῶν φυλακῶν Αἰγίνης παρακαλοῦσιν, ὅπως βελτιωθῇ ἡ θέσις των· Οἱ γεωργοὶ τοῦ χωρίου Χασὰν Τατάρ, τοῦ δήμου Κρανῶνος, συνιστῶσιν, ὅπως λάβῃ μέρος τὸ Δημόσιον εἰς τὸν πλειστηριασμὸν πρὸς ἀγορὰν τοῦ κτήματος ἐν ᾧ παραμένουσιν· Τὸ κοινοτικὸν Συμβούλιον Κυπαρισσίας διὰ ψήφίσματός του παρακαλεῖ, ὅπως τὸ ἐκεῖ Γυμνάσιον διατηρηθῇ· Τὸ κοινοτικὸν Συμβούλιον Στεμνίτσης παρακαλεῖ, ὅπως ἐνοικιάζηται ἡ χορτονομὴ τῆς κοινότητος· Οἱ κατάδικοι τῶν φυλακῶν Ζακύνθου παρακαλοῦσιν, ὅπως ἐλευθερωθῶσιν· Ὁ ἐμπορικὸς Σύλλογος καὶ αἱ Συντεχνίαι Ρεθύμνης παρακαλοῦσιν, ὅπως τὸ ἐκεῖ τελωνεῖον καταστῇ πρώτης τάξεως· Μὴ ὑπαρχούσης εἶτα ἀντιρρήσεως χορηγοῦνται ἀπουσίας ἄδειαι· Εἰς τὸν Βουλευτὴν κ. Ι. Καλαντζόπουλον 10 ἡμερῶν· Εἰς τὸν Βουλευτὴν κ. Χ. Δικαῖον ἑνὸς μηνός. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται μετὰ τοῦτο εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων Ὁ κ. Κ. Ἀλαβάνος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς κοινότητος Πανόρμου Τήνου.

§2Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Ἀπό τινος, κ. Πρόεδρε, συζητεῖται ζωηρῶς εἰς τὴν κοινότητα Πανόρμου Τήνου ἡ διαγωγὴ τοῦ ἐκεῖ ἀστυνομικοῦ σταθμάρχου. Τοιαύτη δὲ εἶναι ἡ συγκίνησις καὶ ἡ ἀγανάκτησις, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ εἰς τὴν κοινότητα ἐκείνην κατὰ τοῦ εἰρημένου ἀστυνόμου, ὥστε φιλήσυχοι συμπολῖται, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἔδωκαν ἀφορμὴν οἵαν δήποτε, σήμερον ὑποχρεοῦνται ν’ ἀναφερθῶσι δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ζητήσωσιν ἱκανοποίησιν διότι περιϋβρίσθησαν. Εἶναι ὄντως ἡ ἀντίληψις τοῦ ἀστυνομικοῦ αὐτοῦ ὀργάνου περὶ ἐκτελέσεως τῶν καθηκόντων του περίεργος, διότι ὄχι μόνον τοὺς νόμους, ὄχι μόνον τὸν ἀστυνομικὸν σεβασμὸν πρὸς τοὺς φιλησύχους πολίτας δὲν τηρεῖ, ἀλλὰ θέλει καὶ μέτρα νὰ μεταχειρισθῇ ἀστυνομικά, τὰ ὁποῖα φθάνουσι μέχρι ξυλοκοπήματος. Βεβαίως δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν μὲ τὰ ἀνδραγαθήματα τοῦ ἀστυνομικοῦ ἀποσπασματάρχου, διότι τοῦτο δὲν διαφέρει τὴν Βουλήν, ἀλλ’ ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω ταῦτα σήμερον ἐνταῦθα, διότι εἶναι ἀπολύτως ἀληθῆ τὰ λεγόμενα, βεβαιούμενα δὲ καὶ διὰ τῆς ὑπογραφῆς ἀξιοπίστων καὶ εὐϋπολήπτων πολιτῶν, δημοτικῶν συμβούλων καὶ τοῦ προέδρου τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου τῆς κοινότητος. Πλὴν δ’ αὐτῶν δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος παρηκολούθησα τὸν ἀστυνομικὸν ἀποσπασματάρχην ἐν μέσῃ τῇ ἀγορᾷ τῆς πόλεως Τήνου, καὶ εἶδον αὐτὸν σκαιῶς φερόμενον καὶ ὠθοῦντα τοὺς πολίτας, ἐξ οὗ ἀπεδοκιμάσθη διὰ τὴν διαγωγὴν αὐτοῦ ταύτην. Ἀκόμη προχθὲς ἐπεσκέφθην τὴν ἐπαρχίαν μου, καὶ ὅθεν διῆλθον ἐκ κωμῶν καὶ χωρίων, ἤκουσα πολλὰ παράπονα κατὰ τοῦ ἀποσπασματάρχου, ὅτι βιαίως φέρεται πρὸς τοὺς κατοίκους, ὅταν δὲ ἔφθασα εἰς Πάνορμον μοῦ ἐπεβεβαίωσαν πάντα ταῦτα ὅλοι οἱ ἐκεῖ κάτοικοι. Ἤθελον τὴν ἀναφορὰν ταύτην νὰ ἀποστείλῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἰς τὸ τμῆμα τῆς ἀσφαλείας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸν ὁποῖον θὰ παρακαλέσω ὅπως ἅμα ὡς ἐξακριβώσῃ ὅτι εἶναι ἀληθῆ, καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι δὲν εἶναι ἀληθῆ τὰ ἀναφερόμενα, νὰ ζητήσῃ τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ ἀποσπασματάρχου αὐτοῦ ἐκεῖθεν, ὁ ὁποῖος προκαλεῖ καθ’ ἑκάστην σκάνδαλα, καὶ ὁ ὁποῖος, ὡς ἔχω πληροφορίας ἐσχάτως, προκαλεῖ τοὺς πολίτας διότι εἶχον τὸ θάρρος νὰ ἀναφερθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ταράξωσι τοὺς κύκλους αὐτοῦ, ὑψοῦντες κατ’ αὐτοῦ φωνὴν διαμαρτυρίας.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποστέλλεται εἰς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ κ. Θ. Παπαϊωάννου ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τῆς Ἄνω Μουσουνίτσης.

§4Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ἡ αἴτησις εἶναι δικαιοτάτη καὶ ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργός, ὅταν αὕτη περιέλθῃ εἰς χεῖράς του, θὰ δώσῃ τὴν προσήκουσαν προσοχὴν καὶ θὰ λάβῃ τὰ ἀναγκαῖα μέτρα. Θὰ παρακαλέσω μόνον τὸν Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ταύτην ὑπ’ ὄψιν του.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Βελέντζας ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου.

§6Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ δαπάνης σοβαρᾶς, οὔτε περὶ ὁδοῦ ἁμαξιτῆς· πρόκειται περὶ μικρᾶς βατῆς ὁδοῦ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῶν ὀρεινῶν κατοίκων. Παρακαλῶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Βέρροιος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ δικηγορικοῦ συλλόγου Πατρῶν.

§8Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Νὰ προηγηθῶσιν οἱ ἄλλοι συνάδελφοι οἱ ἐγγεγραμμένοι νὰ ὁμιλήσωσιν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Λαγοπάτης. Ἀπών. Ὁ κ. Π. Φίλιππας ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος,

§10Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Καίτοι φρονῶ, κ. Βουλευταί, ὅτι ἡ κοινοβουλευτικὴ βολὴ οὐ μόνον δὲν πλήττει, ἀλλ’ οὔτε κἂν θίγει τὰ παχύδερμα ταῦτα, οὐχ ἧττον εἶναι ἀνάγκη ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἡγεῖται τῆς Πολιτείας, νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως ἐν πλάτει ἐξετάσῃ τὰ διαπραχθέντα σφάλματα, ἵνα μὴ χαρακτηρίσω ἄλλως πως τὰ γενόμενα, σεβόμενος τὴν λέξιν δικαιοσύνη, τοῦ ἀπολυταρχικοῦ συμβουλίου τὸ ὁποῖον διέπει τὰ τῆς Δικαιοσύνης. Λέγω ταῦτα διότι, ἐνῷ πρὶν εἴχομεν τὴν αἴθουσαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὅστις ἑκάστοτε ὡς ὑπεύθυνος ὑφίστατο τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον, καὶ γνωρίζομεν πῶς ἠλέγχετο εἰς τὴν Βουλήν, τώρα ἔχομεν αἰθούσας καὶ προθαλάμους, τοῦ Συμβουλίου τῶν Δέκα, νεμομένου τὴν δικαιοσύνην ὑπὲρ συγγενῶν φίλων καὶ συμπολιτῶν. Διὰ τοῦτο, ὡς εἶπον, παρακαλῶ νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα συζητήσεως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ φέρῃ τὸν κατάλογον τῆς καταγωγῆς καὶ τῶν δεσμῶν οἱ ὁποῖοι συνδέουσι τοὺς κ. κ. τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου μετὰ τῶν διορισθέντων δικαστῶν, διότι εἶναι ὄντως λυπηρόν, δικηγόροι ἱκανώτατοι τοὺς ὁποίους γνωρίζει τὸ Πανελλήνιον, νὰ παραγνωρισθῶσι καὶ νὰ μὴ εἰσέλθωσιν εἰς τὸν δικαστικὸν κλάδον. Ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ἡμέρα τῆς συζητήσεως τότε θὰ γίνωσι γνωστοὶ τίνες εἶναι αὐτοὶ οἱ εἰσελθόντες καὶ πῶς καὶ διατί προετιμήθησαν.

§11Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Δὲν σκοπῶ, κ. Βουλευταί, νὰ ἐπικρίνω τὸ Ἀνώτατον Δικαστικὸν Συμβούλιον διὰ τοὺς διορισμούς, τοὺς ὁποίους ἐνήργησε ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐσχάτως ψηφισθέντων νόμων, διότι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω τὴν ἱκανότητα τῶν δικηγόρων, οἱ ὁποῖοι διωρίσθησαν. Ἐφ’ ὅσον ὅμως προὐτάθησαν ὑπὸ τῶν Δικηγορικῶν Συλλόγων καὶ ὑπὸ τοῦ Δικαστικοῦ Συμβουλίου, ὑποθέτω ὅτι προὐτάθησαν οἱ ἄριστοι, μεταξὺ δὲ τῶν ἀρίστων βεβαίως ἐγένετο ἡ ἐκλογή. Ἐὰν δ’ ἔλαβον τὸν λόγον, ἔπραξα τοῦτο διότι εἶδον περικοπὴν τοῦ τηλεγραφήματος τῶν δικηγόρων Πατρῶν, ἡ ὁποία λέγει πρὸς τοῖς ἄλλοις ὅτι «τὸ Ἀνώτατον Δικαστικὸν Συμβούλιον διέπραξεν μέγιστα ἀτοπήματα, κλπ. διορίσαν δικαστὰς ἐκ τῶν πόλεων, μεθ’ ὧν τοὺς συνδέουσι δεσμοὶ συγγενείας κλπ.». Μεταξὺ τῶν μελῶν τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου, ὁ Εἰσαγγελεὺς καὶ δύο ἄλλα μέλη αὐτοῦ κατάγονται ἐκ Φθιώτιδος, ἐπειδὴ δὲ ἀποδίδεται ἡ μομφὴ ὅτι τὰ τρία μέλη τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου κατάγονται ἐκεῖθεν, ὑποθέτουσιν ὅτι τὸ Ἀνώτατον Δικαστικὸν Συμβούλιον ἐξέλεξε πρωτοδίκας ἐκ τοῦ μέρους ἐκείνου ἐκ τοῦ ὁποίου οὗτοι κατάγονται. Ὀφείλω νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐκ τῶν προταθέντων ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου ἐγκρίτων δικηγόρων οἱ δύο δὲ ἐξ αὐτῶν οἵτινες διωρίσθησαν διακρίνονται καὶ διὰ τὴν μόρφωσιν αὑτῶν καὶ διὰ τὴν χρηστότητα, θὰ ἀποτελῶσιν δὲ ὄντως τὸ σέμνωμα τῆς δικαιοσύνης, διότι εἶναι οἱ ἄριστοι. Δὲν γνωρίζω τί συνέβη εἰς ἄλλας δικαστικὰς περιφερείας, ἐφ’ ὅσον ὅμως ἀπεδόθη μομφὴ διὰ τοὺς διορισμοὺς τούτους, ἔχω νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι τὸ Ἀνώτατον Δικαστικὸν Συμβούλιον ὄχι μόνον δὲν ἐχαρίσθη εἰς τὴν Φθιώτιδα, ἀλλὰ καὶ ἐξετέλεσεν ἄριστα τὸ καθῆκόν του.

§12Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ὄχι δύο, ἀλλὰ τρεῖς.

§13Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὤφειλον νὰ παρατηρήσω εἶναι ὅτι ἐκ τῆς Φθιώτιδος διωρίσθησαν δύο ἐκ τῶν ἀρίστων δικηγόρων, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ψέξῃ τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον διὰ τοὺς διορισμοὺς αὐτούς.

§14Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Δὲν ὑπάρχει δευτέρα γνώμη, κύριοι Βουλευταί, ὅτι πάντες προσπαθοῦμεν νὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὸ ἔργον τῆς δικαιοσύνης, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα προὐτάθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν κατάγονται ἐντεῦθεν ἢ ἐκεῖθεν. Εἶναι πάντες Ἕλληνες καὶ πάντες δικαιοῦνται νὰ τύχωσι τῆς ἀμοιβῆς τῆς ἠθικῆς ἐκ μέρους τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου, Δυστυχῶς ὅμως τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον μεθ’ ὅλην τὴν ἐπίδρασιν καὶ ἐποπτείαν τοῦ ἀνωτάτου λειτουργοῦ τῆς δικαιοσύνης, δὲν ἵσταται εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν αὐτῷ ὑψηλὴν περιωπήν. Θὰ παρεκάλουν τὴν Βουλὴν νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν συζητήσεως περὶ τῆς λειτουργίας τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἤρχισε νὰ λειτουργῇ, διότι εἶναι ἀληθές, ὅτι, ἐνῷ παρεπονούμεθα κατὰ τῆς τυραννίας τοῦ Ὑπουργείου, περιεπέσαμεν εἰς ἄλλην τυραννίαν μεγαλειτέραν, εἰδεχθεστέραν, ἀσκοῦσαν ἅπαν τὸ κῦρος αὐτῆς, ἀλλ’ ὀργιάζουσαν ἐν ταὐτῷ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὀφείλομεν νὰ ὑποστηρίξωμεν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἵστανται εἰς τὴν ἀνωτάτην βαθμίδα τῆς δικαιοσύνης, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ὀφείλουσι νὰ σέβωνται τὴν Πολιτείαν, ἡ ὁποία ἔταξεν αὐτοὺς εἰς τὸ ὕψος αὐτό. Παραπονεῖται ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Πατρῶν, καὶ δὲν εἶναι ἐγωϊσμὸς νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Πατρῶν περικλείει στοιχεῖα τοιαῦτα, ὥστε εἶναι κατάφορος ἡ ἀδικία, τὸ ὅτι δὲν προεκρίθησαν ἐκ τῶν μελῶν αὐτοῦ διὰ τὴν θέσιν τοῦ εἰσαγγελέως πρωτοδίκου ἢ ἐμμίσθου παρέδρου. Τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Πατρῶν, προΐσταται ἄνθρωπος νομομαθής, συντηρητικός, ὁ ὁποῖος ἐὰν δὲν ἐφρόνει ὅτι διεπράχθη ἀδικία ἐκ μέρους τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου, βεβαίως δὲν θὰ ἔφθανε ν’ ἀναφερθῇ ἐνώπιον τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Διὰ νὰ ἴδητε δὲ ὁπόσον ἔχω δίκαιον λέγων ταῦτα, σᾶς ἀναφέρω τὰ ἑξῆς. Πρό τινων ἡμερῶν συμπολῖταί μου ἐλθόντες ἐκ Καλαβρύτων, κατήγγειλαν τὸν ἐκεῖ γραμματέα τοῦ Εἰρηνοδικείου, ὁ ὁποῖος καὶ εἰρηνοδικεύει, ὅτι ἠνάγκασε τοὺς δικολάβους νὰ ἱδρύσωσι λέσχην, καὶ πράγματι ἤνοιξαν λέσχην χαρτοπαικτικὴν ἵνα χαρτοπαίζῃ ὁ ἄνθρωπος διότι εἶναι χαρτοπαικτομανής. Ἐὰν οἱ δικολάβοι ἠρνοῦντο νὰ ὑποκύψωσιν εἰς τὴν ἀπαίτησιν ταύτην, βεβαίως δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ παρουσιασθῶσιν ἐνώπιόν του διὰ τὰς δίκας τῶν πελατῶν των. Ἐν τούτοις τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον, τὸν εἰρηνοδίκην αὐτὸν προήγαγεν εἰς δικαστήν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ἐὰν καὶ ἡ Κυβέρνησις προκρίνῃ, νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν ἐπὶ τῆς καθόλου δικαιοσύνης.

§15Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Εἶμαι καὶ ἐγὼ εἷς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐχειροκρότησαν μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς των, ὅτε ἐψηφίζετο ὁ νόμος περὶ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου καὶ ἀνετίθετο ἡ διαχείρισις τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας εἰς αὐτό. Ἤδη ὅμως θλίβομαι, διότι οἱ ἀποτελοῦντες τὸ Συμβούλιον αὐτό, ἀπέδειξαν ὅτι δὲν ἦσαν ἄξιοι τῆς τιμῆς μὲ τὴν ὁποίαν τοὺς περιέβαλεν ἡ Πολιτεία. Οἱ κύριοι αὐτοὶ ἔχουν δώσει τοιαῦτα δείγματα τῆς πολιτείας των, ὥστε μὲ ἀναγκάζουσιν νὰ μετανοήσω διὰ τὰς τότε γνώμας μου. Οἱ ἀθρόοι προβιβασμοὶ οἵτινες ἐγένοντο, μὲ ἀπήλπισαν περὶ τῆς ἱκανότητος αὐτῶν ὅπως ἐξακολουθήσωσι διαχειριζόμενοι τὴν ἐξουσίαν, ἡ ὁποία τοῖς ἀνετέθη ὑπὸ τῆς Πολιτείας. Ἔχω τὴν πληροφορίαν ὅτι κατὰ τὴν προκειμένην περίστασιν δὲν ἀπέβλεψαν οὗτοι εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς δικαιοσύνης, ἀλλ’ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν συγγενῶν καὶ φίλων. Ἔχω τὴν πληροφορίαν τὴν θετικήν, ὅτι ἀνήγαγον εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ πρωτοδίκου εἰρηνοδίκην ὁ ὁποῖος ἦτο ἕτοιμος νὰ δώσῃ λόγον ἐνώπιον τοῦ Κακουργιοδικείου, καὶ δὲν γνωρίζω ποία γνώμη κατίσχυσε παρὰ τῷ Συμβουλίῳ τῶν Πλημμελειοδικῶν, ὅπως ἐπιβληθῇ εἰς αὐτὸν μόνον παῦσις ἕξ μηνῶν. Ἔχω νὰ ἀριθμήσω συγγενεῖς πολλῶν μελῶν τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου, ταῦτα ἢ ἐκεῖνα λαβόντας, παρὰ πάντα νόμον καὶ παρὰ πᾶσαν συνείδησιν. Ἐπὶ τοῦ παρόντος περιορίζομαι μέχρις ἐδῶ, διότι νομίζω ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ ἐν ὡρισμένῃ συνεδριάσει, ἀφοῦ ζητήσῃ προηγουμένως πληροφορίας, νὰ προβῇ εἰς εὐρεῖαν συζήτησιν. Θὰ ἀναφέρω μόνον δύο παραδείγματα, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ πεισθῆτε ὅτι οἱ κύριοι αὐτοὶ ἠδίκησαν διακεκριμένους ἐπιστήμονας. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω εἰς τὸν Δικηγορικὸν Σύλλογον Τριπόλεως καὶ εἶχεν ἐκεῖθεν ὑποβληθῆ αἴτησις περὶ διορισμοῦ εἰσαγγελέως, πρὸ δύο ἢ τριῶν χρόνων, ἀνδρὸς ἐπιστήμονος, μὲ μόρφωσιν ἐγκυκλοπαιδικὴν μοναδικήν, μὲ γνώσεις ἐπιστημονικὰς ἀπείρους, μὲ ζηλευτὴν ῥητορικὴν δεινότητα, καὶ πλὴν τούτων ὅλων μὲ τὸ προσὸν τοῦ ἐνθουσιώδους πατριώτου, διότι ὅταν ἡ Πατρὶς ἐκινδύνευε, χωρὶς οὐδεμίαν νὰ ἔχει ὑποχρέωσιν, προσῆλθεν ἐθελοντὴς εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, προέταξε τὰ στήθη του καὶ ἔλαβε δύο πληγὰς εἰς τὴν μάχην τῶν Πεστῶν.

§16ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ὑπάρχει θέσις δι’ αὐτούς, κ. Ἀλεξάκη.

§17Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δὲν καταδέχεται πλέον νὰ λάβῃ τὴν θέσιν ἐκείνην. Καὶ ὅμως ὁ ἀνὴρ οὗτος παρελείφθη ἐκ τοῦ καταλόγου τῶν δικαστῶν. Ἀλλ’ ἔχω καὶ δεύτερον παράδειγμα δικηγόρου ἐκ Τριπόλεως ὁ ὁποῖος εἶχε τὰ προσόντα. Ἡ κεφαλή του εἶναι ταμεῖον γνώσεων, εἶναι εὑρετήριον, ὡς λέγουσιν, ἐκεῖ πολλοὶ τῶν συναδέλφων οἵτινες γνωρίζουσιν αὐτόν. Οὗτος προὐτάθη ὑπὸ τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου καὶ τοῦ Δικαστικοῦ, διὰ τὴν θέσιν τοῦ πρωτοδίκου. Θὰ ἦτο τιμὴ καὶ ἔπρεπε νὰ παρακληθῇ νὰ δεχθῇ, διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι καὶ μόνος αὐτός, ἠδύνατο νὰ ἐπαρκέσῃ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ὁλοκλήρου πρωτοδικείου. Παρελείφθη ἐν τούτοις καὶ οὗτος καὶ ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Τριπόλεως περιεφρονήθη κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, διότι εἷς καὶ μόνον πάρεδρος τῷ ἐδόθη.

§18Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Καὶ πόσους δικηγόρους ἔχει ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Τριπόλεως;

§19Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἑκατὸν πέντε.

§20Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Καὶ ἄλλοι σύλλογοι ἔχουν μόνον τριάκοντα.

§21Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὰς πληροφορίας λοιπὸν τὰς λαμβάνει τὸ Συμβούλιον ἀπὸ τὰς ὁδούς;

§22Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐκάμνετε τὸν κόπον νὰ ζητήσητε πληροφορίας περὶ τῆς διαγωγῆς ἑκάστου ἐξ αὐτῶν τῶν προτιμηθέντων, περὶ τῶν σχέσεων αὐτῶν πρὸς τὰ μέλη τοῦ Δικαστικοῦ Συμβουλίου, διότι ἤκουσα ὅτι ἓν ἐκ τῶν μελῶν τοῦ Δικαστικοῦ Συμβουλίου παρεπονεῖτο ὅτι πέντε μόνον ἔτυχον εἰς τὸ μερίδιόν του. Ἀλλ’ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ δώσῃ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν μίαν πληροφορίαν εἰς τὴν Βουλήν, διατί δὲν συνεπληρώθη ἡ θέσις τοῦ Ἀντιπροέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου. Θὰ σᾶς παρακαλέσω ἐν προσεχεῖ συνεδριάσει νὰ μοὶ εἴπητε τὸν λόγον, διότι ἂν δὲν θελήσητε νὰ τὸν εἴπητε, θὰ εἴπω αὐτὸν ἐγώ.

§23Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ὅτι πολλαὶ ἐλλείψεις εἰς τὴν δικαιοσύνην τῆς Πατρίδος ἡμῶν ὑπάρχουν, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία. Λέγων δ’ ὅτι ὑπάρχουσιν ἐλλείψεις ἐν τῇ δικαιοσύνῃ τῆς Πατρίδος ἡμῶν, ἐννοῶ ὅτι ὁ τρόπος τῆς διορθώσεως αὐτῶν, πρέπει νὰ εἶναι ὁ προσήκων καὶ ὁ σκόπιμος· δὲν πρέπει νὰ ἀναφέρωμεν ἁπλῶς λόγους ἵνα κατακρίνωμεν τὴν δικαιοσύνην. Τουναντίον ἁρμόζει, ὁσάκις συζητοῦμεν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ, προκειμένου πρὸ παντὸς περὶ τῆς δικαιοσύνης, νὰ ἀναφέρωνται πραγματικὰ καὶ ὡρισμένα γεγονότα, διότι τότε ἐκ τῶν πραγματικῶν γεγονότων εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ διόρθωσις ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας. Παραπονεῖται ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Πατρῶν, κατὰ τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου, ὅτι τοῦτο κατὰ τὰς προτάσεις τὰς πρὸ ὀλίγου χρόνου γενομένας πρὸς πλήρωσιν πολλῶν δικαστικῶν θέσεων, δὲν ἐξεπλήρωσε τὸ ἑαυτοῦ καθῆκον ὡς ὤφειλε νὰ τὸ ἐκπληρώσῃ χάριν τῆς δικαιοσύνης τῆς πατρίδος, ἀλλ’ ὅτι ἡ ἐργασία τοῦ Ἀνωτάτου τούτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε μόνον νὰ θεραπευθῶσι προσωπικὰ συμφέροντα, χάριν ἰδίων συγγενῶν, χάριν ἰδίων φίλων. Δὲν ἀπέβλεψε λέγει ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Πατρῶν, τὸ Ἀνώτατον Δικαστικὸν Συμβούλιον εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν γενικῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, προκειμένου περὶ τῆς δικαιοσύνης. Ἡ διαμαρτυρία αὕτη τοῦ δικηγορικοῦ συλλόγου Πατρῶν ἢ μᾶλλον ἡ καταγγελία αὕτη, εἶναι τῷ ὄντι δεινή, εἶναι δεινοτάτη κατὰ τῶν ἀποτελούντων τὸ Ἀνώτατον Δικαστικὸν Συμβούλιον, διότι ἐὰν εἶναι ἀληθὲς ὅτι τοιαῦτα ὄργια ὑπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου ἐτελέσθησαν, θέλει ἀναντιρρήτως διασαλευθῇ ὁλόκληρον τὸ οἰκοδόμημα τῆς δικαιοσύνης τῆς Πατρίδος ἡμῶν, θέλει δὲ ἐκλείψει ἀπὸ μέρους τῆς Πολιτείας ἡ πίστις περὶ τῆς χρησιμότητος καὶ σκοπιμότητος τοῦ Ἀνωτάτου τούτου Συμβουλίου. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ θέλει γεννηθῇ καὶ ἡ δυσπιστία ἡ μεγάλη εἰς τὸν λαὸν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐλπίζῃ καὶ νὰ νὰ πιστεύῃ εἰς τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ. Ἀλλ’ ὅπως ζητηθῶσιν εὐθῦναι καὶ ἐπιζητηθῇ ἡ διόρθωσις τῶν κακῶς ἐχόντων, πρέπει ταῦτα νὰ καταδεικνύωνται σαφῶς διὰ γεγονότων πραγματικῶν διότι δὲν ἀρκοῦσιν ἐπαναλαμβάνω οἱ λόγοι οἱ ἁπλοῖ. Εἶχεν ἐνώπιόν του τὸ Ἀνώτατον Δικαστικὸν Συμβούλιον μέγιστον ἀριθμὸν ὑποψηφίων, καὶ ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τούτου ὤφειλε νὰ ὁρίσῃ καὶ νὰ ἐκλέξῃ ὡρισμένον ἀριθμόν. Εἰς τί ἔπρεπε νὰ ἀποβλέψῃ κυρίως τὸ Ἀνώτατον Δικαστικὸ Συμβούλιον διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν καταλλήλων προσώπων; Ὤφειλε νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν ἱκανότητα ἀφ’ ἑνὸς καὶ εἰς τὸν χαρακτῆρα ἀφ’ ἑτέρου ἑκάστου ὑποψηφίου, διότι δὲν ἀρκεῖ, κ. Βουλευταί, προκειμένου περὶ δικαστῶν, δὲν ἀρκεῖ μόνον ἡ μόρφωσις αὐτῶν ἡ ἀρτιωτάτη. Ὁ δικαστὴς πρέπει ἐξ ἴσου νὰ ἔχῃ καὶ ἦθος καὶ χαρακτῆρα χρηστόν. Ὅταν εἰς τὸν δικαστὴν δὲν ὑπάρχει ἡ ἀρετὴ τοῦ χαρακτῆρος καὶ τοῦ ἤθους, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο ὁ δικαστὴς οὗτος, παρὰ μία ἀμφίστομος μάχαιρα, ἡ ὁποία δύναται νὰ κόπτῃ καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν ἀτιμωρητεί. Ἡ ὑπόδειξις τῶν προταθέντων ὑπὸ τῶν δικηγορικῶν συλλόγων διὰ παμψηφίας ὡς καὶ διὰ παρομοίας ἀπὸ μέρους τῶν δικαστηρίων ἦτο καὶ ἐθεωρήθη ὡς μία βάσις ὅπου ἂν τοιαύτη ὑπῆρχεν. Ἀλλ’ ἂν καὶ τοιαύτη ὑπάρχῃ βάσις, ἦτο δυνατὸν νὰ προταθῶσιν ἅπαντες; Τίς ἐξ ἡμῶν δύναται ἐν συνειδήσει νὰ εἴπῃ ὅτι τὸ συμβούλιον δὲν ἐξεπλήρωσεν εἰλικρινῶς τὸ καθῆκον αὑτοῦ; Ἂν ὑπάρχῃ τις ὁ μὴ πιστεύων εἰς τοῦτο πρέπει νὰ ἀναφέρῃ ὡρισμένα γεγονότα, διὰ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι παρωράθη καὶ ἡ μόρφωσις ἡ τελεία καὶ ὁ χαρακτήρ. Ἐκ τοῦ δικηγορικοῦ συλλόγου τῶν Πατρῶν τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον προέτεινε τρεῖς εἰσαγγελεῖς ἀριστεῖς ἐκ τῶν δικηγόρων, καὶ μὲ μόρφωσιν τελείαν καὶ μὲ χαρακτῆρα καὶ μὲ ἦθος· προέτεινε ἕνα ἀντεισαγγελέα ἐπίσης μεμορφωμένον ἀρτίως καὶ μὲ χαρακτῆρα ἄριστον· προέτεινε καὶ δύο προέδρους οἵτινες καὶ οἱ δύο εἶναι ἄριστοι. Εὐχάριστον θὰ ἦτο ἂν πάντες προετείνοντο, ἀλλ’ ἂν δὲν ἐνεκρίθησαν πάντες ὅσοι ἐπροτάθησαν ὑπὸ τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου καὶ ὑπὸ τῶν δικαστηρίων, δὲν ἕπεται ὅτι παρωράθησαν οἱ ἱκανοὶ καὶ ὑπεδείχθησαν οἱ ἀνίκανοι.

§24ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπέδειξαν ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι δὲν ἐδικηγόρησαν.

§25Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Ἔκαμαν τὸν ξεναγόν.

§26Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς προσωπικὴν συζήτησιν, κ. Βουλευταί. Αἱ Πάτραι εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωσι καλῶς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ὡς δικασταὶ ἐν τοῖς δικαστηρίοις τῆς πόλεως. Ἡ πόλις τῶν Πατρῶν εἶχε τὴν εὐτυχίαν νὰ ἴδῃ τὸν Πρόεδρον τῶν Ἀνωτάτων Δικαστηρίων ὡς εἰσαγγελέα τῶν Πατρῶν. Αἱ Πάτραι εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ ἴδωσιν καὶ ὡς πρωτοδίκην καὶ ὡς ἐφέτην τὸν κ. Χατζᾶκον. Αἱ Πάτραι εἶχον ὡς πρωτοδίκην, ὡς πρόεδρον πρωτοδικῶν καὶ ὡς ἐφέτην τὸν ἀρεοπαγίτην Μερμίραν. Αἱ Πάτραι ἐγνώρισαν σχεδὸν πάντας τοὺς ἤδη ἀρεοπαγίτας, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν εἰς τὰ ἐκεῖ δικαστήρια, καὶ οἱ ὁποῖοι ἀφῆκαν τὰς λαμπροτέρας τῶν ἀναμνήσεων. Δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ φαντασθῶ ἐγὼ ὅτι οἱ ἀνώτατοι οὗτοι λειτουργοί, προκειμένου νὰ ἐκπληρώσωσιν ὕψιστον καθῆκον διὰ τὴν πατρίδα ἡμῶν, ὅτι παρημέλησαν τὸ ἑαυτῶν καθῆκον καὶ ὅτι ἀπέβλεψαν εἰς τὴν ὑποστήριξιν προσώπων ἀπὸ ἰδίων συμφερόντων κινούμενοι, καὶ ὅτι προετίμησαν τοὺς συγγενεῖς των. Ἓν μόνον λέγω, ὅτι δὲν εἶναι συμφέρον οὔτε καὶ εὐπρεπὲς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ διασύρηται κατὰ τοιοῦτον τρόπον αὐτὴ ἡ ὑπόστασις τῆς Δικαιοσύνης. Ἓν καθῆκον ἔχει ἡ Βουλή, νὰ ἀνευρίσκῃ τὰς ἐλλείψεις, νὰ καταπολεμῇ αὐτάς, νὰ τὰς ὑποδεικνύῃ εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν καὶ νὰ ἐπιζητῇ τὴν διόρθωσιν αὐτῶν.

§27Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ περιορισθῶ ἐν ὀλίγοις εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς παρούσης ἀναφορᾶς, καθ’ ὅσον ἄλλως τε ὑπὸ τῶν πλείστων προαγορευσάντων ἐξεδηλώθη ἡ ἐπιθυμία ἀναβολῆς πρὸς εὐρυτέραν ἐξέτασιν κατ’ ἄλλην συνεδρίασιν, δικαίωμα δὲ παντὸς Βουλευτοῦ εἶναι νὰ φέρῃ τὸ ζήτημα εἴς τινα τῶν συνεδριῶν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Ἡ ἀναφορὰ τοῦ δικηγορικοῦ συλλόγου ἀπευθυνθεῖσα τηλεγραφικῶς καὶ πρὸς ἐμὲ ἀναφέρει ἀόριστα παράπονα. Παραπονοῦνται ἐντελῶς ἀορίστως οἱ ἐκεῖ δικηγόροι ὅτι παρωράθησαν δικηγόροι ἱκανοὶ καὶ διωρίσθησαν μὴ τοιοῦτοι ἐξ ἄλλων ἐλατηρίων. Ὤφειλον κατ’ ἐμὲ πρὸ παντὸς νὰ ὀνομάσωσι τοὺς δικηγόρους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι παρωράθησαν ὥστε ἐν συγκρίσει πρὸς τοὺς ἐκλεγέντας νὰ διατυπώσωσι μομφὴν οὕτω βαρεῖαν κατὰ τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου. Ἡ ἐντολή, κύριοι Βουλευταί, ἡ ὁποία ἀνετέθη εἰς τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον, εἰδικῶς διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν νέων δικαστῶν, ἦτο ἐντολὴ ἐξόχως λεπτὴ καὶ ἐπισφαλής, διότι δὲν ἐπρόκειτο οἱ ἀποτελοῦντες τὸ Συμβούλιον νὰ κρίνωσιν περὶ τῆς ἱκανότητος τῶν ὑποψηφίων ἐπὶ τῇ βάσει γραπτῶν θεμάτων καὶ προφορικῶν ἀπαντήσεων, ἀλλ’ ὤφειλον νὰ λάβωσιν πληροφορίας, νὰ ἐλέγξωσι ταύτας καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στοιχείων τούτων, ἐφ’ ὅσον ἦτο δυνατόν, νὰ ἐξεύρωσι τοὺς ἀρίστους. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἐπέτυχον ἢ ἀπέτυχον, ἀλλὰ πρὶν ἢ ἀποδώσωμεν αὐτοῖς δολίαν προαίρεσιν ἢ καὶ ἀσύγγνωστον ἀμέλειαν, πρέπει νὰ ἔχωμεν συγκεκριμένα γεγονότα.

§28Λ. ΝΑΚΟΣ. Περὶ τῶν προβιβασμῶν.

§29Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Εἶναι ἄλλο θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἀπάντησίς μου ἴσως δὲν θὰ ἦτο ἡ αὐτή, ἐὰν τοῦτο ἐφέρετο πρὸς συζήτησιν.

§30Λ. ΝΑΚΟΣ. Προὐβιβάσθησαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐὰν διήρχοντο πρὸ τῆς Ἀνωτάτης Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς θὰ ἐκρίνοντο πνευματικῶς ἀνίκανοι διὰ νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὸν στρατὸν (γέλωτες).

§31Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Αἱ προαγωγαὶ δυνατόν, ὡς εἶπον νὰ ἀποτελέσωσι ἀντικείμενον ἄλλης συζητήσεως. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅσον ἀφορᾷ τὰ παράπονα τῶν δικηγόρων Πατρῶν, ὅτι παρωράθησαν αἱ ἱκανότητες, ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἔχω ἀνάγκην νὰ μοὶ δώσωσι θετικὰς πληροφορίας. Πρέπει νὰ μοὶ ἀναφέρωσι τὰ ὀνόματα τῶν προσώπων.

§32ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Θὰ σᾶς τὰ δώσωμεν.

§33Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Εἰς τὰ παράπονα τῶν δικηγόρων Πατρῶν, ὅτι παρωράθησαν κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν παρέδρων, ἀντετάχθη ἀμέσως ὅτι τρεῖς εἰσαγγελεῖς ἐλήφθησαν ἐκ Πατρῶν. Ἑπομένως τὰ πράγματα ἔχουσι ἀνάγκην διευκρινίσεως· εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῶσι ὡρισμένα γεγονότα. Νὰ ὀνομασθῶσιν οἱ συγγενεῖς τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, οἱ προτιμηθέντες ὡς δικασταί, διότι ἐγὼ ἔχω τὴν πληροφορίαν ὅτι ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου δὲν ἔλαβε μέρος παντελῶς εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν δικαστῶν Μεσολογγίου ἐκ τοῦ τυχαίου λόγου ὅτι μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων ἦτο εἷς συγγενής του. Ἄλλως τε, ἐὰν ὑπῆρχον καὶ συγγενεῖς ἢ συμπολῖται τῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου, δὲν ἕπεται ὅτι οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ἐστερήθησαν τῶν πολιτικῶν των δικαιωμάτων. Μέχρις ἀποδείξεως τοῦ ἐναντίου, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ πιστεύω ὅτι τὸ Συμβούλιον προσεπάθησε νὰ ἀνεύρῃ τοὺς ἀρίστους πρᾶξαν ὅ,τι ἠδυνήθη καὶ ἐνήργησεν ἐν γένει ἀπὸ χρηστοῦ συνειδότος. Ἄλλα εἶναι τὰ σημεῖα κατὰ τὰ ὁποῖα παρέχεται βασιμώτερον ἔδαφος ἐπικρίσεως τῶν ἀποφάσεων τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου, καὶ δὴ ἐκεῖνα ἅτινα ἀφορῶσιν εἰς τοὺς ὑπὸ τὴν κρίσιν αὐτοῦ ἐπιβεβλημένους ἐν ὑπηρεσίᾳ δικαστικοὺς λειτουργούς, διότι εἶναι βέβαιον ὅτι οἱ ἀποτελοῦντες τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον δὲν ἐπέδειξαν τὸ ἀπαιτούμενον σθένος εἰς τὸ ὁποῖον ἀπέβλεπεν ἡ Πολιτεία ὅτε ἀνέθετεν εἰς αὐτοὺς τὴν πλήρη ἐξουσίαν, ὅπως προάγῃ τοὺς ἀρίστους καὶ ἀπομακρύνῃ τῆς ὑπηρεσίας τοὺς ἥττονας. Ἀλλ’ ἐκ τούτων δὲν δύναμαι νὰ φέρω τὸν λόγον εἰ μὴ συνοδευόμενον καὶ διὰ τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου, καὶ ὅταν ἐπιστῇ ἡ εὔθετος στιγμή, ἐλπίζω ὅτι θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῶν σημείων τούτων, ἐὰν ἤθελον καταλήξει εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Κανελλόπουλος, Ι. Βέρροιος, Α. Κοκκέβης κλπ. ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς χήρας Ν. Σπαθακοπούλου.

§35Δ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται, κ. Πρόεδρε, περὶ τοῦ δυστυχοῦς ἐκείνου τὸν ὁποῖον ἐσχάτως διεμέλισε ὁ τροχιόδρομος Φαλήρου. Ἡ ὑπηρεσία φρονεῖ ὅτι δὲν δικαιοῦται συντάξεως διότι δὲν ἀπέθανεν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ φροντίσῃ νὰ δοθῇ σύνταξις εἰς τὴν αἰτουμένην σύζυγόν του.

§36Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφορὰν τῆς ἀναφερομένης καὶ παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν ἵνα λάβῃ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν ταύτην, διότι εἶναι δικαιοτάτη, καὶ νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι πρέπει.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Κοκκέβης.

§38Α. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ θερμῶς τὴν ἀναφορὰν αὐτήν. Ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς ἦτο ἐπὶ εἰκοσαετίαν εἰσπράκτωρ καὶ τιμιώτατος, ἀπεκόπη δὲ ὑπὸ τοῦ σιδηροδρόμου ἐγκαταλείψας χήραν μὲ ἕξ τέκνα, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται αὕτη νὰ διαθρέψῃ. Δίκαιον λοιπὸν εἶναι νὰ χορηγηθῇ ἓν ἐπίδομα εἰς τὴν χήραν αὐτήν, διὰ νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν των καὶ οἱ ἄλλοι ὑπάλληλοι οἱ ὑπηρετοῦντες τιμίως ὅτι ἡ Πολιτεία δὲν ἀφήνει αὐτοὺς ἄνευ προστασίας.

§39Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν αὐτήν.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Μερλόπουλος. Ἀπών. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς. Ἀπών. Ὁ κ. Δ. Γκιουλές. Ἀπών. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸν ἁρμόδιον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, τίνες σκέψεις κρατοῦσιν εἰς τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπ’ αὐτὸν Ὑπουργείου, προκειμένου περὶ ἐκτελέσεως τοῦ Β. Δ., τοῦ ἀφορῶντος τὴν ἐγκατάστασιν τηλεφώνου εἰς τὰς κοινότητας Πλάτανος, Λυκούρια, Φίλια, Μάνεσι καὶ Βλασιὰ τῶν Καλαβρύτων.

§42ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅσον ἀφορᾷ τὰ δύο χωρία Φίλια καὶ Μάνεσι, ὑπεβλήθη μελέτη μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς δαπάνης, θὰ διαταχθῇ δὲ καὶ ἡ ἐγκατάστασις. Ὅσον ἀφορᾷ τ’ ἄλλα χωρία, εἰς τὰ ὁποῖα ἐνεκρίθη διὰ τοῦ τελευταίου νόμου ἡ ἐγκατάστασις τοῦ τηλεφώνου, διετάχθησαν οἱ ἐπιθεωρηταὶ νὰ ὑποβάλωσιν ἐκθέσεις.

§43Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Εὐχαριστῶ.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σπ. Θεοδωρόπουλος παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἄν, συγκεντρωθεισῶν ἤδη τῶν αἰτηθεισῶν πληροφοριῶν καὶ αἰτήσεων, θὰ διατάξῃ, καὶ πότε, τὴν πληρωμὴν τῶν καθυστερουμένων ἐπὶ τόσον χρόνον μισθῶν, τῶν πεζοναυτῶν τῆς Ἠπείρου;

§45Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν συνεκεντρώθησαν αἱ αἰτηθεῖσαι πληροφορίαι. Ἅμα ὡς συγκεντρωθῶσι θὰ διαταχθῇ ἡ πληρωμή των.

§46ΣΠ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ διαταχθῇ ταχυτέρα ἡ ἐνέργεια τῶν Ἀρχῶν, διότι παρῆλθον 11 μῆνες.

§47Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Γνωρίζω τοῦτο ἀλλὰ δὲν εἶμαι ἐγὼ ὑπεύθυνος.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Πολυχρονιάδης «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διατί δὲν ἐδόθη ἠθικὴ ἀμοιβὴ εἰς τὸν ἔφεδρον ἀνθυπίλαρχον κ. Χαράλαμπον Οἰκονομόπουλον, τῆς 10ης Μεραρχίας, συμφώνως πρὸς τὴν αἴτησίν του, ὑποβληθεῖσαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὴν 9ην Ἀπριλίου 1914. Νὰ ζητηθῇ δὲ ἡ γνώμη τοῦ Μεράρχου περὶ τῆς δράσεως τοῦ ὡς ἄνω ἐφέδρου ἀνθυπιλάρχου κατ’ ἀμφοτέρους τοὺς πολέμους».

§49ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι ἐγγεγραμμένος εἰς τὸν πίνακα Γʹ, ἀλλὰ δὲν προήχθη διότι δὲν ἔχει τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, ἵνα προβιβασθῇ εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμόν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Βελέντζας ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ παρακαλεῖ αὐτὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀπὸ 28ης Ἀπριλίου 1914 ἀναφορὰ τοῦ ὑπολοχαγοῦ Ράπτου Μιχαὴλ, παραπονουμένου ὅτι, ἐνῷ ἔλαβε μέρος κατ’ ἀμφοτέρους τοὺς πολέμους, εἰς δὲ τὴν μάχην τῆς Δοϊράνης ἔλαβε δύο διαμπερῆ τραύματα εἰς τὸ ἡμιθωράκιον καὶ τὸν δεξιὸν βραχίονα, ἐν τούτοις δὲν προήχθη εἰς ἀνώτερον βαθμὸν ἀλλ’ ἐκρίθη στάσιμος».

§51ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κατὰ τὰς ὑποβληθείσας ἐκθέσεις ὑπὸ τῶν Σωματαρχῶν καὶ τῶν Μεράρχων, ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος παριστάνεται ὡς μὴ ἔχων στρατιωτικὴν μόρφωσιν, ὡς ἀνεπαρκὴς διὰ τὴν διοίκησιν λόχου, ὡς ἀγνοῶν τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ, καὶ ὡς παρουσιάσας ἀνωμαλίας κατὰ τὴν διαχείρισίν του. Διὰ τοῦτον τὸν λόγον καὶ δὲν προήχθη.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Βελέντζας «ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διατί οἱ τῶν ἀπογραφῶν 1909 καὶ 1910 ἀνθυπασπισταὶ προήχθησαν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦτον ὡς ἔφεδροι, ἐνῷ εἶχον συνεχῆ ὑπηρεσίαν ὡς μὴ διαγραφέντες ποσῶς τῆς δυνάμεως τῶν σωμάτων των, καὶ ἀφοῦ ἐλήφθη τὸ μέτρον τοῦτο δι’ αὐτούς, διατί οἱ τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1911 προήχθησαν ὡς μόνιμοι, καίτοι κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ προβιβασμοῦ των ἦσαν πλέον ἔφεδροι, ὡς καὶ οἱ τοῦ 1910. Ἐπὶ πλέον δὲ οὗτοι ἐδήλωσαν τὸν Αὔγουστον τοῦ 1913, ὅτι ἐπιθυμοῦσι νὰ παραμείνωσι μονίμως εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ».

§53ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Οἱ τῶν ἀπογραφῶν τοῦ 1909 καὶ 1910 ὑπαξιωματικοὶ προήχθησαν εἰς ἐφέδρους ἀνθυπασπιστὰς διότι ἦσαν ἔφεδροι, οἱ μὲν τοῦ 1909 κληθέντες ὡς τοιοῦτοι, οἱ δὲ τοῦ 1910 ὡς μεταβάντες εἰς τὴν ἐφεδρείαν τὴν 1ην Ὀκτωβρίου καὶ παραμένοντες ὡς τοιοῦτοι. Ἐξωμοιώθησαν μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς διετίας προαχθέντες εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ εἰς τὴν ἐφεδρείαν, ἐνῷ ἦσαν εἰς τὴν ἐνεργόν. Αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι προήχθησαν πρὸ τοῦ νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν ἐφεδρείαν, ἔκαμαν δήλωσιν περὶ ἀνακατατάξεως ὡς μόνιμοι ὑπαξιωματικοί.

§54Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Καὶ αὐτοὶ ἔκαμαν δήλωσιν.

§55ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐὰν ἔκαμαν δήλωσιν τοιαύτην, τὴν ἔκαμαν μετὰ τὸν χρόνον τῆς διετίας.

§56Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ὄχι.

§57ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐὰν ἔκαμαν δήλωσιν πρὶν ἢ λήξῃ ἡ διετία, ἐνῷ ἦσαν εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατόν, θὰ ἐξετάσω. Εἰς αὐτὸ εἰδικῶς μοὶ ἀπήντησεν ἡ ὑπηρεσία, ὅτι αὐτοὶ δὲν εἶχον ζητήσει νὰ μονιμοποιηθῶσι. Θὰ ἐξετάσω ἐν τούτοις καὶ πάλιν ἂν εἶχον ζητήσει μονιμοποίησιν.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Πετροπουλάκης «ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ἐὰν ὑπηρεσιακῶς ἔλαβε γνῶσιν, ὑπὸ τίνας συνθήκας λειτουργεῖ ἡ ἀτμήρης ἀτμοπλοΐα ἐν Πελοποννήσῳ καὶ ἰδίως ὑπὸ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρείας, τῆς προικοδοτηθείσης ἀντὶ 77,000 δραχμῶν, ἐτησίως διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῆς νήσου Κυθήρων καὶ Ἀντικυθήρων, καὶ τίνα μέτρα σκοπεῖ νὰ λάβῃ τοὐλάχιστον διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῶν ἐπιβατῶν».

§59Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Μεταξὺ τῶν διαφόρων ἑταιριῶν αἱ ὁποῖαι ἐκτελοῦσι τὴν ἀκτοπλοΐαν τῆς Πελοποννήσου, εἶναι καὶ ἡ ἑταιρεία Γιαννουλάτου, ἡ ὁποία λαμβάνει 77 χιλ. δραχ. ἐτησίως διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῶν νήσων Κυθήρων καὶ Ἀντικυθήρων. Ἡ ἐπιχορήγησις δημιουργεῖ πολλὰ κακά, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ τοῦτο, ὅτι καθιστᾷ ἀδύνατον τὴν προσέγγισιν εἰς τὰς ἐν λόγῳ νήσους καὶ ἄλλων ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιρειῶν καὶ στερεῖ οὕτω τὰ παράλια τῆς Πελοποννήσου, ὡς καὶ τοὺς κατοίκους τῶν νήσων καταλλήλων ἀτμοπλοίων. Θρανσυνθεῖσα δὲ ἡ Ἑταιρεία αὐτή, διαθέτει ἓν μόνον ἀτμόπλοιον, τὸ ὁποῖον εἶναι σεσαθρωμένον, τὸ ὁποῖον εἶναι πεπαλαιωμένον, κατὰ τὴν ὁμολογίαν αὐτοῦ τοῦ πληρώματος, καὶ ἐμβάλλει εἰς κίνδυνον καθ’ ἑκάστην τὴν ζωὴν τῶν ἐπιβατῶν. Δὲν εἶναι ἐφωδιασμένον μὲ σωσίβια. Δὲν ἔχει ἱκανὰς κλίνας, διότι μόνον 8 ἔχει ἐν τῇ αʹ θέσει, καὶ ὅμως δέχεται ἀπείρους ἐπιβάτας. Παρέστην πρὸ τοῦ θεάματος. Πεντήκοντα ἑπτὰ ἐπιβάται αʹ θέσεως εἶχον στριμωχθῆ ἐν τῇ αἰθούσῃ, καὶ ἐξηναγκάσθησαν ὅλοι νὰ διανυκτερεύσωσιν ὄρθιοι καὶ νὰ μείνωσιν ἐπὶ 30 ὥρας, ἕως ὅτου φθάσωσιν εἰς τὸν τόπον τῆς ἀποβιβάσεως, ἐπὶ τῇ παρατηρήσει δὲ πῶς τέλος πάντων διαπράττονται αὐτά, ὁ πλοίαρχος ἀπήντησε· τὰ παράπονά σας εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας λειτουργεῖ ἡ Ἑταιρεία Γιαννουλάτου καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας, διότι εἶναι ἄδικον ἡ Δυτικὴ Πελοπόννησος καὶ τὰ Κύθηρα καὶ Ἀντικύθηρα νὰ ὑποφέρωσι ἐκ τοιαύτης ἐλλείψεως συγκοινωνίας. Πρόκειται περὶ ἀτμοπλοίων, τὰ ὁποῖα οὐδεμίαν παρέχουσιν ἐγγύησιν, ἀπορῶ δὲ πῶς ἡ λιμενικὴ ὑπηρεσία δὲν λαμβάνει πρόνοιαν ὅπως μὴ ἀποπλέωσιν ἀτμόπλοια ἄνευ σωσιβίων, σεσαθρωμένα καὶ ἀκάθαρτα.

§60Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Πληροφορῶ ὅτι ἀπὸ τετραμήνου διενεργεῖται κυστηροτάτη ἐπιθεώρησις τῶν ἐμπορικῶν ἀτμοπλοίων, μὴ περιοριζομένη μόνον εἰς τὰς μηχανὰς καὶ εἰς τοὺς λέβητας. Ἐπεκτείνεται αὕτη καὶ ἐπὶ τοῦ πρὸς ἄνεσιν χώρου τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχωσι τὰ ἀτμόπλοια. Ἡ ἐπιθεώρησις γίνεται αὐστηροτάτη, ἴσως δὲ νὰ ἀντελήφθητε τοῦτο καὶ σεῖς οἱ ἴδιοι, πιθανὸν μόνον νὰ μὴ ἦλθεν ἡ σειρὰ τῆς ἐπιθεωρήσεως τοῦ ἀτμοπλοίου, τὸ ὁποῖον ὑπαινίσσεται ὁ κ. Βουλευτής. Χαίρω ὅμως ἰδιαιτέρως διότι μοῦ δίδετε πληροφορίαν ταύτην ἵνα διατάξω τὴν προτίμησιν τῆς ἐπιθεωρήσεως τοῦ ἀτμοπλοίου τούτου. Ἡ ἐπιθεώρησις διενεργεῖται ἤδη, νὰ εἶναι δὲ βέβαιος ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι ἂν τὸ ἀτμόπλοιον φέρῃ τὰ ἐλαττώματα τὰ ὁποῖα ἐξέθηκεν οὗτος, δὲν θὰ ἐπιτραπῇ εἰς αὐτὸ εἰς τὸ ἑξῆς νὰ ἐκτελῇ πλοῦς.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Σ. Ἀναστασιάδης καὶ Δ. Χατζηγιάννης «παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν περιῆλθεν εἰς γνῶσιν του, ὅτι ὑπὸ τοῦ ἐν Λαρίσσῃ τηλεγραφικοῦ γραφείου τὰ τηλεγραφήματα διαβιβάζονται κατὰ δέσμας ταχυδρομικῶς, ἐλλείψει προσωπικοῦ, παρὰ τὰς ἐπανειλημμένας συστάσεις του πρὸς τὴν Γεν. Διεύθυνσιν πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ προσωπικοῦ».

§62ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Τοιοῦτον γεγονὸς ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἐγνώριζον μέχρι τῆς στιγμῆς, ἐγνώριζον ὅμως ὅτι ἡ τηλεγραφικὴ ὑπηρεσία Λαρίσσης, ἦτο ἀνεπαρκεστάτη καὶ τοῦτο συνετέλεσεν καὶ εἰς καθυστέρησιν καὶ τῆς γραμμῆς Θεσσαλονίκης. Ἔχων ὑπ’ ὄψει μου τὰ παράπονα αὐτὰ εἶχον, ζητήσει ἐνίσχυσιν, καὶ τὸ συμβούλιον, τὸ πρὸ δύο ἡμερῶν γενόμενον, ἐτοποθέτησε τέσσαρας ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι ἀποστέλλονται τάχιστα.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμβουλίου ἐπικρατείας» ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της. (Ὅρα ἀρχεῖον Βουλῆς). Ἐξαντληθείσης τῆς Ἡμερησίας διατάξεως τῶν ἀναφορῶν καὶ τῶν ἐρωτήσεων ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 1 ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει ἀναβάλλεται καθόσον δὲν διενεμήθησαν αἱ τροπολογίαι. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 2. Ψήφισις συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κανονισμοῦ χρονικῶν ὁρίων ἐργασίας εἰς ἐμπορικὰ καταστήματα καὶ πρατήρια» (Γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον). Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως γεωπονικῶν χημείων. (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ παραχωρήσεως τῆς νησῖδος Σάσωνος εἰς τὴν Ἀλβανίαν.) Ὁ κ. Στράτος ἔχει τὸ λόγον.

§64Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι ἡ δευτέρα φορά, κύριοι Βουλευταί, καθ’ ἣν ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ καλεῖται νὰ δώσῃ τὴν ψῆφον αὑτῆς πρὸς ἐκχώρησιν ἐθνικοῦ ἐδάφους. Εἶναι δὲ πικροτέρα ἡ περίπτωσις τῆς σήμερον, καθόσον, ἐὰν κατὰ τὸ 1897 ἡ Ἑλλὰς ἐγκρίνουσα συνθήκην, ἥτις ἐπεβλήθη ὑπὸ τοῦ νικητοῦ καὶ εἰς ἣν ἠναγκάσθη νὰ ὑποκύψῃ, πειθαρχοῦσα καὶ εἰς τὴν βούλησιν τῶν πληρεξουσίων Μ. Δυνάμεων, εἰς ἃς εἶχεν ἀναθέσει τὴν διάσωσιν τότε τοῦ ἐδάφους της, εἶχε τοὐλάχιστον τὴν παρηγορίαν ὅτι εἰς τὴν ἐκχώρησιν τοῦ ἐθνικοῦ ἐδάφους ὑπέκυψεν ἡττημένη καὶ μὴ ἔχουσα γνώμην πλέον, τουναντίον σήμερον ἐκχώρησιν ἐθνικοῦ ἐδάφους καλεῖται νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ μετὰ νίκας καὶ θριάμβους τῶν Ἑλληνικῶν ὅπλων. Ἕνεκα τῆς ἰδιαζούσης σημασίας τοῦ θέματος δὲν εἶναι ὀρθὸν ἵνα ἡ Βουλὴ σήμερον ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον ἄνευ διαμαρτυρίας, διαμαρτυρίας πρὸς τοὺς Μεγάλους, οἵτινες ἐπέβαλον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀξιοῦσι νὰ ἐπιβάλωσιν ἐπὶ τὴν Ἑλληνικὴν χώραν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν συνείδησιν αὐθαίρετον βούλησιν, ἔξω τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν αὐτοῖς ἡ συνθήκη τοῦ Λονδίνου. Καὶ πρὸς τὴν διαμαρτυρίαν ταύτην εἶναι ἐπίκαιρος ὁ συνδυασμὸς τῆς συζητήσεως τῶν ὅλων πεπραγμένων καὶ ἐν τῷ ζητήματι τοῦ καθορισμοῦ τῶν Ἀλβανικῶν ὁρίων καὶ ἐν τῷ ζητήματι τῷ νησιωτικῷ, καθόσον ἀφορμὴν πρὸς συζήτησιν τίθησιν αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ συζήτησιν, προβάλλουσα ἐν τῇ ἀκριβείᾳ, τὴν ὁποίαν ὑποχρεοῦται νὰ ἀκολουθήσῃ καὶ συμφώνως πρὸς τὰ ἤδη συντεθειμένα διὰ τῶν ἀνταλλαγέντων μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν Μ. Δυνάμεων ἐγγράφων, προβάλλουσα, λέγω, ὅτι ἡ παραχώρησις τῆς νησῖδος Σάσωνος εἰς τὴν Ἀλβανίαν εἶναι εἷς ὅρος, ἵνα θεωρηθῇ τετερματισμένη ἡ προσκύρωσις τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου Πελάγους εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπικράτειαν. Λέγω, κύριοι Συνάδελφοι, ὅτι ἡ κραυγὴ τῆς διαμαρτυρίας ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐγερθῇ ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου συνεδριάζοντος, διότι αἱ Μ. Δυνάμεις, ἀναλαβοῦσαι τὸ ἔργον τοῦ διαιτητοῦ ἐν τῷ καθορισμῷ τῶν Ἀλβανικῶν ὁρίων διὰ τῆς συνθήκης τοῦ Λονδίνου, ἐξῆλθον τῆς ἐντολῆς ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς αὐτὰς ὑπὸ τῶν συμβαλλομένων. Ἐξῆλθον δὲ τῆς ἐντολῆς, διότι τὸ ἄρθρον 3ον τῆς συνθήκης τοῦ Λονδίνου, τὸ καθορίζον τὴν εἰς τὰς Μ. Δυνάμεις ἀνάθεσιν τοῦ κανονισμοῦ τῶν Ἀλβανικῶν ὁρίων, ἀνατίθησιν εἰς τὰς Μ. Δυνάμεις καθορισμὸν τῆς προσκυρωθείσης πρὸς τὴν Ἑλλάδα χώρας, οὐχὶ δὲ καὶ μεταβολὴν τῶν ὁρίων τῆς ἐλευθέρας ἤδη Ἐπικρατείας. Καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ τονισθῇ, οὐχὶ μόνον ὡς τονίζεται διὰ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ τῆς πράξεως τῆς Κυβερνήσεως εἰσαγαγούσης ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρὸς ἔγκρισιν τὴν παραχώρησιν, εἶναι ἀνάγκη νὰ τονισθῇ, λέγω, ὅτι πρόκειται περὶ ἐδάφους Ἑλληνικοῦ, καθαρῶς Ἑλληνικοῦ, δυνάμει τῶν συνθηκῶν παρακεχωρημένου εἰς τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι ἀνάγκη δὲ νὰ τονισθῇ τοῦτο, διότι ὑπῆρξε πιθανῶς παρὰ τοῖς Μεγάλοις οἵτινες ἐκλήθησαν ὅπως κανονίσωσι τὸ ζήτημα τῶν Ἀλβανικῶν ὁρίων, ἀμφιβολία ἢ πεποίθησις ὅτι ἡ ἐπὶ χρόνον τινὰ ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος μὴ ἐνάσκησις στρατιωτικῆς κατοχῆς ἐπὶ τῆς νησίδος Σάσωνος, ἐσήμαινεν ἐγκατάλειψιν ἢ παραίτησιν δικαιώματος, καὶ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ταύτην ἐγένετο εὐκολωτέρα ἡ λῆψις ἀποφάσεως ἐκ μέρους τῶν Μ. Δυνάμεων, ὅπως ἀποστερήσωσι τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπικράτειαν ἀπὸ τμήματος αὐτῆς. Εἶναι γνωστὸν, Κύριοι, τὸ ἄρθρον 1ον τῆς συνθήκης τοῦ τοῦ Λονδίνου τῆς 17)29 Μαρτίου 1864 δυνάμει τῆς ὁποίας προσηρτήθησαν αἱ Ἰόνιοι νῆσοι εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπικράτειαν εἶναι γνωστὸν ὅτι προσαρτῶνται διὰ ταύτης ὀνομαστὶ αἱ ἑπτὰ νῆσοι μετὰ πάντων τῶν παραρτημάτων αὐτῶν, ὡς ἀπετέλεσαν τὴν ἡνωμένην Πολιτείαν τῶν Ἰονίων νήσων ὑπὸ τὴν Ἀγγλικὴν προστασίαν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἐν τῇ συνθήκῃ ταύτῃ δὲν μνημονεύεται εἰδικῶς ἡ νησὶς Σάσων, ἀλλὰ δὲν μνημονεύονται καὶ ἕτεραι νησῖδες, αἵτινες μικροτέραν σημασίαν εἶχον ἐν τῷ συνόλῳ τῆς Ἰονίου Πολιτείας, διότι ἦσαν νησῖδες ἀραιῶς κατῳκημέναι ἢ καὶ ἐντελῶς ἀκατοίκητοι. Ἀλλ’ ἡ συνθήκη τῆς προσαρτήσεως τῶν Ἰονίων νήσων δὲν εἶναι τὸ μόνον διπλωματικὸν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει τὴν συνολικὴν ἀπάρτισιν τῆς Ἰονίου Πολιτείας. Πρὸ ταύτης ὑπῆρξαν συνθῆκαι ἀλλεπάλληλοι, αἵτινες ἐκανόνισαν τὴν τύχην τῶν Ἰονίων νήσων, ἀπὸ τοῦ 1797 μεταβαλλουσῶν ἀλληλοδιαδόχως κυριάρχους. Ἡ συνθήκη μεταξὺ Ἀγγλίας, Ῥωσίας, Πρωσίας καὶ Αὐστρίας τῆς 24 Ὀκτωβρίου)5 Νοεμβρίου 1815, ἡ γνωστὴ ὑπὸ τὸ ὄνομα συνθήκη τῶν Παρισίων, περιλαμβάνει τὴν ὑπαγωγὴν τῶν Ἰονίων νήσων ὑπὸ τὴν Ἀγγλικὴν προστασίαν, λέγει δ’ ἐν ἄρθρῳ 2ῳ· «αἱ νῆσοι Κέρκυρα, Κεφαλληνία, Ζάκυνθος, Λευκὰς, Ἰθάκη, Κύθηρα καὶ Παξοὶ μετὰ τῶν παραρτημάτων των, ὡς ταῦτα ἔχουσι καθορισθῆ ἐν τῇ συνθήκῃ μεταξὺ τῆς Α.Μ. τοῦ Αὐτοκράτορος πασῶν τῶν Ῥωσσιῶν καὶ τῆς Ὀθωμανικῆς Πύλης τῆς 21 Μαρτίου 1800, θὰ σχηματίσωσι Κράτος ἐλεύθερον καὶ ἀνεξάρτητον ὑπὸ τὸν τίτλον, «Ἡνωμένη Πολιτεία τῶν Ἰονίων Νήσων». Ἡ συνθήκη τῆς Κων)πόλεως, τῆς 12 Μαρτίου 1800, μεταξὺ Ῥωσσίας καὶ Τουρκίας, καθορίζουσα ἐπικυριαρχίαν Τουρκικὴν, γενομένη δὲ κατόπιν τῆς διὰ τοῦ ἡνωμένου Τουρκορωσσικοῦ στόλου καταλύσεως τῆς Γαλλικῆς κατοχῆς ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις, περιλαμβάνει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει)· «Ἄρθρον 1ον. Τῆς Α. Μ. τοῦ Αὐτοκράτορος τῆς Ῥωσσίας ἀναγνωρίζοντος ὅτι αἱ εἰρημέναι πρότερον Ἑνετικαὶ νῆσοι ἕνεκα τῆς γειτνιάσεως αὐτῶν πρὸς τὴν Πελοπόννησον καὶ τὴν Ἀλβανίαν, ἐνδιαφέρουσιν ἰδιαιτέρως τὴν ἀσφάλειαν καὶ τὴν ἡσυχίαν τῶν χωρῶν τῶν ἀνηκουσῶν εἰς τὴν Υ. Πύλην, συνεφωνήθη ὅτι αἱ νῆσοι αὗται, κατὰ τὸ ὑπόδειγμα τῆς δημοκρατίας τῆς Ῥαγούζης, θὰ σχηματίσωσι δημοκρατίαν τιθεμένην ὑπὸ τὴν ἐπικυριαρχίαν (suzéraineté) τῆς Υ. Πύλης καὶ διοικουμένην παρὰ τῶν προκρίτων τοῦ τόπου». —«Ἄρθρον 2ον. Κατὰ συνέπειαν τοῦ ἀνωτέρω ἄρθρου 1ου αἱ νῆσοι Κέρκυρα, Ζάκυνθος, Κεφαλληνία, Λευκάς, Ἰθάκη, Παξοὶ, Κύθηρα καὶ πᾶσαι αἱ νῆσοι μεγάλαι καὶ μικραὶ, κατῳκημέναι ἢ ἀκατοίκητοι, κείμεναι ἀπέναντι τῶν ἀκτῶν τῆς Πελοποννήσου καὶ τῆς Ἀλβανίας, αἵτινες, ἀφηρέθησαν ἀπὸ τῆς Ἑνετίας καὶ κατεκτήθησαν ὑπὸ τῶν Γάλλων, θέλουσιν ὑπαχθῆ ὑπὸ τὴν Υ. Πύλην ὑπὸ τὸ ὄνομα τῆς Δημοκρατίας τῆς ἡνωμένης Ἑπτανήσου». Ἀλλ’ ἐρχόμεθα εἰς τὴν συνθήκην τοῦ 1797, τὴν ὑπὸ τὸ ὄνομα Συνθήκη ἐν «Καμποφορμίῳ» συνομολογηθεῖσαν τῇ 17 Ὀκτωβρίου 1797 μεταξὺ Αὐστρίας καὶ Γαλλικῆς Δημοκρατίας, καὶ κανονίσασαν πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τὴν μεταξὺ Αὐστρίας καὶ Γαλλίας διανομὴν τῶν Ἑνετικῶν χωρῶν. Ἡ συνθήκη αὕτη ὁρίζει ἐν ἄρθρῳ 5 (ἀναγινώσκει)· «Ὁ Αὐτοκράτωρ τῆς Αὐστρίας συναινεῖ ἵνα ἡ Γαλλικὴ Δημοκρατία καταλάβῃ ἐν πλήρει κυριαρχίᾳ τὰς πρότερον Ἑνετικὰς νήσους, ἤτοι Κέρκυραν, Ζάκυνθον, Κεφαλληνίαν, Λευκάδα, Κύθηρα, — ἐνταῦθα βλέπετε δὲν μνημονεύονται κἄν αἱ κατῳκημέναι ὅλαι — καὶ ἄλλας νήσους ἐξ αὐτῶν ἐξαρτωμένας· ἐπίσης τὸ Βουθρωτόν, Ἄρταν καὶ Βόνιτσαν καὶ ἐν γένει πᾶν ἵδρυμα καὶ πᾶσαν ἐγκατάστασιν Ἑνετικὴν ἐν Ἀλβανίᾳ κείμενα κατωτέρω τοῦ κόλπου τοῦ Δρίνου.» Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι σαφεστάτη, σαφεστέρα πάσης ἄλλης. Σαφεστέραν δὲ καθιστᾷ τὴν περιοχὴν τῶν Ἰονίων νήσων, τῶν παραχωρουμένων εἰς τὴν κυριαρχίαν τῆς Γαλλίας, ἡ ἀντίστιξις τοῦ ἄρθρου τούτου πρὸς τὸ ἄρθρον 6ον τῆς αὐτῆς συνθήκης, ὅπερ καθορίζον τὰς περιερχομένας εἰς τὴν κυριαρχίαν τῆς Αὐστρίας Ἑνετικὰς χώρας, λέγει ὅτι εἰς ταύτην ὑπάγονται αἱ Ἑνετικαὶ νῆσοι τοῦ Ἀδριατικοῦ πελάγους, ἀρχομένης τῆς Αὐστριακῆς συνοριακῆς γραμμῆς ἀπὸ τοῦ στομίου τοῦ Καττάρου. Αἱ διατάξεις αὗται ἀποδεικνύουσι τρανότατα ὅτι πᾶσαι αἱ Ἰόνιοι νῆσοι, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ Σάσωνος, ἀπὸ τῆς καταλύσεως τοῦ Ἑνετικοῦ κράτους μετέβαλον ὁλοκληρωτικῶς κυρίαρχον καὶ κατελήφθησαν ὑπὸ τῆς Γαλλίας, ἧς ἡ κυριαρχία ἀνεγνωρίσθη διὰ τῆς συνθήκης τοῦ Campoformio, μετηνέχθησαν εἶτα εἰς τὴν Τουρκικὴν ἐπικυριαρχίαν, διὰ τῆς συνθήκης τῆς Κων)πόλεως τοῦ 1800, καὶ ἀπὸ ταύτης ἀποσπασθεῖσαι ἀπετέλεσαν τὴν Ἡνωμένην Πολιτείαν τῶν Ἰονίων νήσων ὑπὸ τὴν προστασίαν τὴν Ἀγγλικήν· ἐν συνόλῳ δὲ αἱ νῆσοι αὗται ἡνώθησαν μετὰ τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὸ 1864. Ἄν ὑπῆρξεν ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος παράλειψις τῆς κατοχῆς ἐγκαίρως τῆς νησῖδος Σάσωνος, προελθοῦσα ἐκ νωχελείας κατ’ ἀρχὰς τῆς Ἑλληνικῆς ὑπηρεσίας καὶ ἐξ ἀδυναμίας βραδύτερον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας τοὺς περὶ τὸ Διεθνὲς Δίκαιον ἀσχολουμένους —καὶ περὶ τούτου πρώτιστα πάντων ὁ ἐπιφανὴς πρώην ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καθηγητὴς κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δύναται νὰ διδάξῃ πάντας— ὅτι ἡ παραγραφὴ δικαιωμάτων κυριαρχικῶν δὲν ἀναγνωρίζεται ὑπὸ τοῦ Διεθνοῦς Δικαίου, καὶ μόνον ὅταν ὑπάρχῃ ἡ ἐξ ἀμνημονεύτων χρόνων ἀρχαιότης, ἀρχαιότης, ἧς ἀντίθετος μνήμη δὲν ὑφίσταται, τότε μόνον δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐγκαταλειφθεῖσα χώρα τις κατὰ τὰς ἀνεγνωρισμένας ἀρχὰς τοῦ Διεθνοῦς Δικαίου. Ἡ Ἑλλὰς λοιπὸν καταλαβοῦσα τὸν Σάσωνα, διαρκοῦντος τοῦ πολέμου, κατέλαβεν ἐθνικὸν ἔδαφος. Ἡ Ἑλλὰς ἤσκησεν ἐπὶ τοῦ Σάσωνος τὴν κατοχὴν αὑτῆς καὶ ἀπεκατέστησεν αὖθις τὴν κυριαρχίαν της, τὴν ὁποίαν οὐδέποτε εἶχεν ἀποβάλῃ ἢ παραιτήσει. Τούτου ἕνεκα οὐδεμίαν εἶχεν ἀνάγκην οἱασδήποτε συνθήκης ὅπως ἀποκαταστήσῃ τὴν ἐθνικήν της κυριαρχίαν, ἥτις ἀποκατέστη πλήρως διὰ τῆς ἀσκήσεως τῆς κατοχῆς. Διὰ τοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπαχθῇ ἡ τύχη τοῦ Σάσωνος εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς ἐν Λονδίνῳ Πρεσβευτικῆς Διασκέψεως, καὶ διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, ἡ διαμαρτυρία ἔπρεπε νὰ διατυπωθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, ὅτι αἱ Μ. Δυνάμεις, εἰς ἃς ἡ Ἑλλ. Κυβέρνησις ἐνεπιστεύθη τὴν διαιτητικὴν κρίσιν τῶν ζητημάτων τῶν Ἀλβανικῶν ὁρίων, ἐν τούτῳ τῷ σημείῳ ὑπερέβαλον τὴν δικαιοδοσίαν αὐτῶν· ὑπερέβαλον δὲ τὴν δικαιοδοσίαν των, διότι δύο Δυνάμεις ἐπέβαλον εἰς τὰς λοιπὰς τὴν αὐθαίρετον θέλησίν των πρὸς ὑποστήριξιν συμφερόντων ἰδίων. Εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ νησὶς Σάσων εἶναι ἀκατοίκητος, ἀλλ’ ἡ σημασία τῆς παραχωρήσεως ἔγκειται ἐν τῇ στρατηγικότητι τοῦ γεωγραφικοῦ τούτου σημείου. Καὶ ἡ στρατηγικότης, ἥτις ὑπῆρχε πάντοτε, ἀποκτᾷ σήμερον ἰδιάζουσαν σημασίαν ἕνεκα τῶν ζητημάτων, ἅτινα γεννῶνται σήμερον ἐν τῷ Ἀδριατικῷ πελάγει καὶ ἅτινα δὲν ὑπῆρχον πρότερον ἢ εἶχον σημασίαν μικροτέραν. Μετὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου τὰ πράγματα τῆς Ἑλλάδος εἶχον ἄλλως, ἄμεσος δ’ ἐπέκτασις τῶν Ἑλληνικῶν ὁρίων καὶ γενίκευσις τῶν Ἑλληνικῶν βλέψεων, ὑφ’ ἣν σήμερον παρουσιάζονται ἄποψιν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προσδοκηθῇ. Τούτου ἕνεκα νωχέλεια τῆς Ἐπικρατείας ἢ ὑπηρεσιακὴ ἀβλεψία συνετέλεσεν ὥστε νὰ μὴ ἀσκηθῇ ἀμέσως ἡ Ἑλληνικὴ κατοχὴ ἐπὶ τοῦ Σάσωνος. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ διάστημα τῶν ἀλληλοδιαδόχων μεταβολῶν τῆς κυριαρχίας ἐπὶ τῶν Ἰονίων Νήσων, δὲν βλέπομεν ἐμφανιζομένην τὴν νησῖδα Σάσωνα ὡς σημεῖον σπουδαῖον τῆς περιοχῆς τῶν Ἰονίων Νήσων. Τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν διαφορὰν τῶν περιστάσεων τῶν τότε ἀπὸ τῶν περιστάσεων τῆς σήμερον. Καθ’ ὃν χρόνον ἡ νῆσος Σάσων ἀκατοίκητος μέν, ἀλλ’ ἀποκλείουσα τὴν εἴσοδον τοῦ κόλπου τοῦ Αὐλῶνος, ἐτέλει ὑπὸ τὴν Ἀγγλικὴν προστασίαν, κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον τῆς ναυτικῆς ὡς πάντοτε Ἀγγλικῆς κοσμοκρατορίας ἐν τῷ Ἀδριατικῷ πελάγει, οὐδεμία ὑπῆρχε δύναμις ζητοῦσα διεκδίκησιν ναυτικῆς ὑπεροχῆς ἐν τῇ Μεσογείῳ θαλάσσῃ ἀπέναντι τῆς Ἀγγλικῆς δυνάμεως. Κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον ἡ Αὐστρία δὲν ὑπῆρχε κἂν ὡς ναυτικὴ δύναμις, ἡ δὲ Ἰταλία διεσπαρμένη εἰς ποικίλα κρατίδια δὲν ὑπῆρχεν ἡνωμένη καὶ δυναμένη νὰ ἀξιώσῃ ὄχι μόνον ναυτικὴν δύναμιν, ἀλλ’ οὔτε κἂν ναυτικὴν σύνταξιν. Κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον ἡ Μεσόγειος ἠμφεσβητεῖτο παρὰ τῶν στόλων Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας καὶ παραπληρωματικῶς ἐνεφανίζετο ἐν ταύτῃ ὁ Ρωσσικὸς στόλος. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἠμφεσβητεῖτο πάντοτε ἡ κυριαρχία τῆς ὅλης Μεσογείου, Ἀδριατικὴ δὲ ναυτικὴ Δύναμις δὲν ὑφίστατο, ὑπῆρχον ὁρμητήρια τοῦ Γιβραλτὰρ καὶ τῆς Μάλτας πολὺ σπουδαιότερα, ὁρμητήρια ἐκ τῶν ὁποίων ἦτο δυνατὸν νὰ ἐνισχυθῇ ὁ διεκδικῶν τὴν ἐπικράτησιν, ὁ Σάσων οὐδαμῶς ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν, διότι οὐδεμία ναυτικὴ δύναμις ἐξωρμᾶτο ἐκ τοῦ Ἀδριατικοῦ κόλπου. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς τὸ Ἰταλικὸν Βασίλειον ἐξειλίχθη εἰς ναυτικὴν Δύναμιν, ἀφ’ ἧς ἡ Αὐστρία παρακολουθοῦσα τὴν Ἰταλικὴν ἀνάπτυξιν ἠναγκάζετο καὶ αὕτη νὰ ἐξελιχθῇ ἐπίσης εἰς ναυτικὴν Δύναμιν, καθ’ ὕλην μὲν ἐλάττονα, κατὰ ποιότητα δ’ ἀποδειχθεῖσαν καὶ ἐν πολέμῳ μείζονα, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης αἱ νῆσοι τοῦ Ἀδριατικοῦ ἀπέκτησαν ἰδίαν σημασίαν, ὁ Σάσων δέ, τοῦ ὁποίου ἡ ἀμφισβήτησις καὶ μυκτηρίζεται παρὰ τῶν ἐχόντων ἰδιοσυγκρασίαν νὰ μυκτηρίζωσι τὰ πάντα καὶ νὰ θεωρῶσιν ὅτι τὰ ἐθνικὰ ἐδάφη εἶναι ἀντικείμενον ζυγίσεως εἰς τὴν πλάστιγγα, ὁ Σάσων, λέγω, εἶναι ἀκατοίκητος μέν, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῆται παρ’ οὐδενὸς ὅτι ἀφαιρεῖται ἀκριβῶς ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος διὰ πράξεως αὐθαιρέτου, καθόσον ἔχει ἰδιάζουσαν στρατηγικὴν σημασίαν, καθόσον ἐν τῇ ναυτικῇ ἀναπτύξει τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζουσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα πάντες οἱ μεγάλοι, ἤθελεν εἶναι εἰς χεῖρας τοῦ Ἑλληνικοῦ στόλου ὁρμητήριον ἰσχυρόν. Καὶ ἀκριβῶς ἡ ἀφαίρεσις τῆς νησῖδος ταύτης δὲν ἔχει τὴν σημασίαν τοῦ ἀνυπάρκτου πληθυσμοῦ της, ἀλλ’ ἔχει τὴν ἀξίαν τῆς στρατηγικῆς θέσεως, τῆς κλειδὸς τοῦ κόλπου τοῦ Αὐλῶνος καὶ ἑπομένως τῆς εἰσόδου τῆς Ἀδριατικῆς, ἀξίαν ὑπερτάτην, ἥτις ἀφαιρεῖται ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος, τῆς ὁποίας ἡ ἀφαίρεσις ὄχι μόνον καθιστᾷ τὸν Ἑλληνικὸν στόλον ἐν μέλλοντι χρόνῳ ἐν θέσει ὑποδεεστέρᾳ παντὸς ἄλλου, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐν τῷ Ἀδριατικῷ πελάγει διαδρομάς, ἀλλ’ ἀφαιρεῖ ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος καὶ σημεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο ἀπὸ πάσης ἀπόψεως νὰ γίνῃ χρήσιμον, ὄχι μόνον εἰς αὐτήν, ἀλλὰ καὶ εἰς πάντα οἱονδήποτε φίλον αὐτῇ. Ἡ μεταξὺ τῶν Δυνάμεων λοιπὸν ἀντιζηλία, μὴ θελουσῶν νὰ ἀφήσωσιν ὁρμητήριον εἰς χεῖρας Κράτους ναυτικοῦ, μὴ θελουσῶν νὰ ἀφήσωσιν ὁρμητήριον, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο ὑπὸ τοῦ Κράτους τούτου νὰ χρησιμοποιηθῇ πρὸς οἱονδήποτε φίλον, ἡ ἀντιζηλία αὕτη συνετέλεσεν ὥστε ὁ Σάσων νὰ ἀφαιρεθῇ καὶ προσκολληθῇ εἰς τὸ Ἀλβανικὸν Κράτος. Ἀλλὰ πράξασαι οὕτω αἱ Μ. Δυνάμεις ἐνήργησαν πρᾶξιν ἔξω τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν, ἐνήργησαν πρᾶξιν ἥτις μόνον ὑπὸ τῆς αὐθαιρεσίας διέπεται. Καὶ βεβαίως εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀρνηθῇ τις ψῆφον εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, νὰ καταψηφίσῃ τὴν ἀρχὴν ἥτις τίθεται, ὅπως εἰς ἀντάλλαγμα ἄλλων Ἑλληνικῶν δικαιωμάτων παρέχηται Ἑλληνικὸν ἔδαφος ἐλεύθερον, διότι ἐπὶ τέλους, καθ’ ἣν στιγμὴν εἷς πόλεμος κηρύσσεται καὶ πρὸς τερματισμὸν ὁρίων μεταξὺ συμμάχων εἶναι ἀνάγκη ἀνταλλαγῆς τμημάτων ἐκ τῶν ἐλευθερωθεισῶν ἢ κατακτηθεισῶν χωρῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσιν συμβιβασμοὶ καὶ ἀνταλλαγαί. Ὅταν πλείονες ὑπάρχωσιν οἱ συμμαχηταί, μόνον δι’ ἀμοιβαίων παραχωρήσεων θὰ καταλήξωσιν εἰς ὁριστικὸν τέρμα τῶν κοινῶν ἀγώνων. Ἀλλὰ πρώτην φορὰν ἐφαρμόζεται ἡ ἀρχὴ ὅτι εἶναι δυνατὸν ἓν κράτος νικηφόρον, ἐπικρατῆσαν τοῦ ἐχθροῦ καθ’ ὅλην τὴν γραμμήν, νὰ ἀφαιρῆται τμῆμα τοῦ ἐλευθέρου ἐδάφους πρὸς ἀπόληψιν ἄλλων ἀνταλλαγμάτων. Καὶ ἀκριβῶς ἡ ἀρχὴ αὕτη δέον νὰ πολεμηθῇ καὶ νὰ μὴ μείνῃ ἀδιαμαρτύρητος ὡς πρέπει νὰ μὴ μείνῃ ἀδιαμαρτύρητος οἱαδήποτε ἄλλη ἀρχή, καθ’ ἣν ἀκατοίκητα μέρη δυνάμεθα νὰ παραχωρήσωμεν. Ἀλλοίμονον ἂν ἐπικρατήσωσι τοιαῦται θεωρίαι! Ὑπὸ τοιαύτας θεωρίας δὲν θὰ ἀφήσωσιν εἰς ἡμᾶς οἱ ἰσχυροὶ ὁρμητήρια ἐπὶ τῇ αἰτιολογίᾳ ὅτι ταῦτα εἶναι ἀκατοίκητα καὶ ὅτι οἱ πληθυσμοὶ δὲν θυσιάζονται, οὔτε ἡ βούλησις αὐτῶν παραβιάζεται. Ἀλλά, Κύριοι, ἡ παραχώρησις τῆς νησῖδος Σάσωνος, ἐνῷ ἔχει τὴν σημασίαν ταύτην τῆς ἀπεμπολήσεως ἐθνικοῦ ἐδάφους, συγχρόνως σημειοῖ καὶ τὸν τερματισμόν, τὸν διπλωματικὸν τερματισμόν, τὸν ἀφορῶντα τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, τοῦ Ἠπειρωτικοῦ ζητήματος, συγχρόνως δὲ σημειοῖ καὶ τὴν τελευταίαν πρᾶξιν εἰς ἣν ὑπεχρεώθη ἀπέναντι τῶν Μεγάλων Δυνάμεων ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ προβῇ πρὸς τερματισμὸν τοῦ νησιωτικοῦ ζητήματος. Ἐφ’ ὅσον ὑπῆρξεν αὕτη ἡ τελευταία πρᾶξις, ἡ σχετικὴ πρὸς τὸ Ἠπειρωτικὸν ζήτημα, καὶ ἐφ’ ὅσον ἔχομεν ἐξέλιξιν τελειωτικήν, ἐν τῇ ἀποτυχίᾳ της εὐτυχῆ τουλάχιστον, τοῦ ἐγκαταλειφθέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Ἠπειρωρικοῦ ζητήματος, δικαιούμεθα νὰ προβῶμεν εἰς ἀναθεώρησιν τῶν γενομένων καὶ εἰς ὁλοκληρωτικὴν ἐξέτασιν τῶν πεπραγμένων. Ἔσχον τὴν τιμὴν καὶ κατ’ ἄλλην συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ εἴπω ὁποῖα ἐφρόνουν περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἐν σχέσει πρὸς τὸ Ἠπειρωτικὸν ζήτημα, ὁποῖα ἐφρόνουν ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου καὶ ἐντεῦθεν, διότι καὶ τότε εἶπον καὶ σήμερον ἐπαναλαμβάνω ὅτι, διὰ τὰ μέχρι τῆς 9ης Νοεμβρίου πεπραγμένα, εἶμαι συνυπεύθυνος μετὰ τῆς λοιπῆς Κυβερνήσεως. Ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποστηρίξω, καὶ τὰ πράγματα οὐδόλως συνετέλεσαν ὅπως μὲ πείσωσι νὰ μεταβάλω γνώμην, ὅτι ἐγένετο ἕν καίριον σφάλμα διὰ τὴν διάπραξιν τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐκαυχήθη ὡς δι’ ἐπιτυχίαν. Καὶ τὸ καίριον τοῦτο σφάλμα ὑπῆρξεν ἡ συνένωσις, ὁ συνδυασμὸς τοῦ Ἠπειρωτικοῦ πρὸς τὸ νησιωτικὸν ζήτημα. Ὁ συνδυασμὸς τῶν δύο ζητημάτων παρήγαγε τὴν θυσίαν τοῦ Ἠπειρωτικοῦ ζητήματος πρὸς διάσωσιν τοῦ Νησιωτικοῦ, ἢ μᾶλλον πρὸς διάσωσιν τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων ἐν ταῖς νήσοις. Θυσία ὑπηκόων μελλόντων δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ πρὸς διάσωσιν ἑτέρων μελλόντων ὑπηκόων, διότι τὰ δικαιώματα πάντων τῶν ὑπηκόων πρὸς ἀπόληψιν προστασίας ὑπὸ τοῦ Κράτους των εἶναι ἴσα. Ἀλλ’ ὑπῆρξεν ἐγκατάλειψις τῶν Ἠπειρωτῶν πρὸς διάσωσιν τῶν ἐν ταῖς νήσοις τοῦ Αἰγαίου πελάγους, ὑπερτέρων κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ τὴν κρίσιν μου ἐπίσης ἐθνικῶν συμφερόντων. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις περιῆλθεν εἰς τὴν θέσιν ταύτην, ἵνα θέτουσα δύο ἐθνικὰ συμφέροντα εἰς τὴν πλάστιγγα θεωρήσῃ τὸ ἓν βαρύτερον τοῦ ἄλλου, καὶ θεωρήσῃ ὅτι διὰ τῆς θυσίας τοῦ ἐλαφροτέρου, κατὰ τὴν κρίσιν της, δύναται νὰ σώσῃ τὸ βαρύτερον—θέλομεν δὲ ἐξετάσει προϊόντος τοῦ λόγου διατὶ περιῆλθεν εἰς τὴν θέσιν ταύτην—ἀφοῦ, λέγω περιῆλθεν εἰς τὴν θέσιν ταύτην καὶ προέβη εἰς τὴν θυσίαν τοῦ ἐν Ἠπείρῳ Ἑλληνισμοῦ, δύναται νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Κυβέρνησις· καὶ διατί τὸν Ἑλληνισμὸν τοῦτον, ἀφοῦ τὸν ἐθυσίασε καὶ τὸν ἐγκατέλιπε, τὸν ἀφῆκε καὶ ἀπροστάτευτον περὶ τὴν κτῆσιν δικαιωμάτων τοὐλάχιστον παρὰ τῷ νέῳ κυριάρχῳ μειζόνων; Τὸ ἐρώτημα ὑπεβλήθη καὶ ἄλλοτε, καὶ τὸ ἐρώτημα πάντοτε ὑποβαλλόμενον εἶναι ἐπίκαιρον, καὶ τὸ ἐρώτημα θὰ εἶναι ἐπίκαιρον καὶ μετὰ ἔτη πολλὰ ἀκόμη προβαλλόμενον, διότι τοιαύτη ἐγκατάλειψις ἰσοδυναμεῖ πρὸς καταστροφὴν ἑνὸς ἐθνικοῦ φρονήματος καὶ πρὸς καταστροφὴν ἀπὸ ἐθνικῆς ἀπόψεως ἑνὸς πληθυσμοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο ἡ Ἑλληνικὴ ἑστία παρὰ τῷ νέῳ κράτει, ἑνὸς πληθυσμοῦ ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο συγχρόνως τὸ μέσον τῆς ἐπαφῆς καὶ τῆς δυνάμεως καὶ τῆς ἐπιβολῆς καὶ τὸ μέσον τῆς φιλίας τῆς Ἑλλάδος μετὰ τοῦ νέου κράτους. Τίς ἦτο ὁ λόγος ὅστις ἠνάγκασε τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐγκαταλίπῃ τὰ πάντα; Εἶπον ἤδη καὶ ἄλλοτε, ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ σήμερον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, χειριζομένη τὰ τῶν δικαιωμάτων καὶ προνομίων τοῦ ἐγκαταλειφθέντος εἰς τὴν Ἀλβανίαν Ἠπειρωτικοῦ πληθυσμοῦ, εἶχε λησμονήσει πρωτίστως τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο, ὑφ’ ὃ μεγαλοστόμως κατῆλθον πάντα τὰ Βαλκανικὰ Κράτη εἰς τὸν ἀγῶνα κατὰ τῆς Τουρκίας. Καὶ ἐν τούτοις ἡ διεκδίκησις τοῦ προγράμματος τούτου, ἀπετέλει καθῆκον ἱερὸν διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, καθῆκον ἱερόν, διότι ἐὰν Σερβία, Βουλγαρία, Ἑλλὰς καὶ Μαυροβούνιον κατῆλθον εἰς τὸν ἀγῶνα κατὰ τῆς Τουρκίας ὑπὸ τὸ πρόγραμμα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἐλευθεριῶν καὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρωπίνου βίου εἰς τοὺς ὀρθοδόξους πληθυσμούς, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τελευταία πάντων ἐδικαιοῦτο νὰ ἐγκαταλίπῃ τὸ πρόγραμμα τοῦτο. Οἱ Βούλγαροι δὲν ἔχουσιν ὁμογενεῖς πλέον ἐν Τουρκίᾳ, οἱ Σέρβοι ἀπέκτησαν πλείονα τῶν ὅσων ἐζήτουν, ἀλλ’ ἡ Ἑλλάς, ἐγκαταλείπουσα τὸ πρόγραμμα τῆς προστασίας τῶν ὁμογενῶν Ἑλλήνων, ἐγκαταλείπει εἰς τὴν τύχην αὐτῶν ὄχι μόνον τοὺς Ἠπειρώτας, τῶν ὁποίων ἡ ἰδία ἄμυνα ἔσωσε τὰ προνόμια, ἀλλ’ ἐγκαταλείπει καὶ πάντας τοὺς ἄλλους, οἵτινες εὑρίσκονται ὑπὸ τὸ κράτος τὸ Ὀθωμανικόν. Ὅταν δὲ τὸ πρόγραμμα τῶν προνομίων, τὸ πρόγραμμα τῶν δικαιωμάτων τῶν αὐτονομιακῶν ἐξηγγέλθη ὡς πρόγραμμα Ἑλληνικόν, κατὰ τί δίκαιον τὸ πρόγραμμα τοῦτο ἠδύνατο νὰ ἀξιωθῇ ἐπὶ τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας καὶ δὲν ἠδύνατο μετὰ ἴσης ἐπιβολῆς νὰ ἀξιωθῇ ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως παρὰ τῆς Ἀλβανίας, ἡ ὁποία δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο εἰμὴ κράτος Μουσουλμανικόν; Καὶ βλέπομεν τὰς ἡμέρας ταύτας ἐξελισσομένην τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων ἐν Ἀλβανίᾳ. Καὶ βλέπομεν ὑπὲρ πᾶσαν προστασίαν Αὐστροϊταλικήν, ὑπὲρ πᾶσαν εὔνοιαν Ῥωμουνικὴν, ἐξελισσομένας τὰς Τουρκικὰς ἰμπεριαλιστικὰς ἰδέας ἐν Ἀλβανίᾳ. Καὶ βλέπομεν τὰς ἡμέρας ταύτας ἀκόμη στάσιν κατὰ τοῦ ἡγεμόνος τῆς Ἀλβανίας, στάσιν ἔχουσαν ἐπὶ κεφαλῆς τὸν στρατηγὸν ἐκεῖνον ὅστις ὑπῆρξεν ὁ ὑπερασπιστὴς τῆς Σκόδρας καὶ ἀρχηγὸς τῆς Τουρκικῆς φρουρᾶς της. Καὶ ἐνῷ κατὰ τὸν προκείμενον χρόνον, ἕνεκα τοῦ ἐπικρατεστέρου ἀριθμοῦ τῶν Μουσουλμανικῶν Ἀλβανικῶν φυλῶν, οὐδὲν ἄλλο αἴσθημα ἐν Ἀλβανίᾳ προκύπτει ἐπικρατέστερον εἰμὴ τὸ αἴσθημα τοῦ Μουσουλμανικοῦ φανατισμοῦ, ἐν τίνι προβλέψει ἐθνικῶν συμφερόντων ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ πρόμαχος τοῦ προγράμματος τῶν αὐτονομιακῶν δικαιωμάτων τῶν Χριστιανῶν, ἢ κινήσασα πανστρατιὰν πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ προγράμματος τῶν ἐθνικῶν προνομίων τῶν ὑπὸ τὴν Τουρκικὴν Ἐπικράτειαν ὁμογενῶν Ἑλλήνων ἐγκατέλιπε τοὺς ὑπὸ τὸ μουσουλμανικὸν κράτος τῆς Ἀλβανίας Ἠπειρώτας, τοὺς ὁποίους εἶχεν ἐλευθερώσει διὰ τῶν ὅπλων; Καὶ ἐγκατέλιπε τούτους ἐντελῶς, ναὶ ἐγκατέλιπε τούτους πανηγυρικῶς, διότι ὅ,τι ἐζήτησεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις παρὰ τῶν Μ. Δυνάμεων ἦτο πενιχρώτατον. Καὶ ἐγκατέλιπε τούτους ἀτόλμως, διότι ἀπεδείχθη ὅτι ἠδύνατο νὰ ὑποστηρίξῃ τούτους σθεναρῶς, ἀφοῦ διὰ τῶν ἰδίων ὅπλων ἔλαβον οὗτοι πολὺ πλείονα τῶν ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ζητηθέντων. Ἐζήτησεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ τῆς διακοινώσεως αὑτῆς τῆς 8 Φεβρουαρίου παρὰ τῶν Δυνάμεων—καὶ ἐζήτησε κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε αἱ Δυνάμεις ἀπαντῶσαι τὴν 24 Ἀπριλίου νὰ ὁμιλῶσι περὶ τῶν εὐχῶν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ περὶ τῶν ὅρων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως—ἐζήτησεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐγγυήσεις διὰ τὴν γλῶσσαν, διὰ τὴν ἀπ’ αἰώνων ἐκκλησιαστικὴν καὶ σχολικὴν ὀργάνωσιν, διὰ τὰς ἐκκλησίας, τὰ σχολεῖα καὶ τὴν λειτουργίαν τῶν κληροδοτημάτων καὶ σχολικῶν καὶ ἐκπαιδευτικῶν ἱδρυμάτων. Ταῦτα ἦσαν τὰ πενιχρὰ αἰτήματα, τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐτόλμησε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὰς Δυνάμεις. Καὶ ἐτόλμησε νὰ ὑποβάλῃ ταῦτα μετὰ πάσης εὐγενείας διπλωματικῆς, ὡς αἰτήματα Κράτους καλουμένου νὰ ἐγκαταλίπῃ τοσούτους πληθυσμούς! Καὶ ἐν τούτοις, ἀποφασίζουσα νὰ ἐγκαταλίπῃ τοὺς πληθυσμοὺς τούτους, ἠδύνατο καὶ ὤφειλε νὰ διατυπώσῃ ἔστω καὶ τὰ πενιχρὰ ταῦτα αἰτήματα, ὡς ὅρους ἐγκαταλείψεως καὶ οὐχὶ ὡς εὐχάς. Τί ἐζήτησαν δὲ ἀντιθέτως οἱ Ἠπειρῶται; Τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἀπηύθυνε πρὸς τὰς Μ. Δυνάμεις ὁ κ. Ζωγράφος, ὡς Πρόεδρος τῆς αὐτονόμου Κυβερνήσεως ἐν Ἠπείρῳ, ὁ πολίτης οὗτος τῆς Ἑλλάδος, οὗτινος ἡ μορφὴ διὰ τὴν τόσον ἐπιτυχῆ ἄμυναν τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων ἐν Ἠπείρῳ, θὰ ὑπάρχῃ φαεινὴ διὰ τὸ χρονικὸν διάστημα τοῦτο τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας, τὸ ἔγγραφον τοῦτο περιλαμβάνει τὰ αἰτήματα ἅτινα ὑπέβαλε πρὸ τῶν Δυνάμεων ὁ ἔντιμος οὗτος πολίτης τῆς Ἑλλάδος. Καὶ τὰ αἰτήματα ταῦτα εἶναι καθαρῶς αὐτονομιακά. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ κ. Ζωγράφος· (ἀναγινώσκει) «ἤλπιζεν (ὁ λαὸς τῆς Ἠπείρου) ὅτι ἀντὶ νὰ τὸν διαθέσωσιν ὡς ἀγέλην, θὰ τῷ ἔδιδον ἐγγυήσεις, ἃς αὐτὸς οὗτος θὰ ἔκρινεν ἀποτελεσματικὰς διὰ τῆς ἐφαρμογῆς εἰδικῆς πολιτειακῆς μορφῆς, ἧς τὰ πολιτεύματα τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν καὶ ἰδίως τῆς Ἑλβετίας παρουσιάζουσι τόσα παραδείγματα. Αὐτὴ αὕτη ἡ σύνθεσις τοῦ νέου Κράτους, ἀποτελουμένου ἐκ τόσων στοιχείων ἑτερογενῶν καὶ ἄνευ ἐθνικῆς ἢ θρησκευτικῆς συνοχῆς, ἀπῄτει εἰδικὴν ὀργάνωσιν δυναμένην νὰ διασκεδάσῃ πάντα δισταγμόν, νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰς ἰδιοκτησίας, νὰ συμβιβάσῃ τοὺς πόθους τῶν νῦν διϊσταμένων καὶ ἐχθρικῶς πρὸς ἄλληλα στοιχείων καὶ νὰ τοῖς ἐπιτρέψῃ νὰ διαβιῶσι καὶ νὰ ἀναπτύσσωνται ἐν εἰρήνῃ καὶ ἀσφαλείᾳ». Ὁ κ. Ζωγράφος ὑπῆρξε σοφώτερος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Ζωγράφος ὑπῆρξεν ἀληθὴς σοφὸς ἐν τῇ διπλωματικῇ αὑτοῦ ἀντιλήψει. Ὁ κ. Ζωγράφος ἀντελήφθη ὀξέως τὸν μόνον τρόπον, καθ’ ὃν ἦτο δυνατὸν καὶ πλήρης ἀσφάλεια τιμῆς, ζωῆς καὶ περιουσίας νὰ παρασχεθῇ εἰς τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους, ἀλλὰ καὶ πρὸ παντὸς—τοῦθ’ ὅπερ τὴν Ἑλλάδα συνέφερε—νὰ ἀσφαλισθῇ τελείως ἡ ἐθνικὴ πίστις, τὸ ἐθνικὸν φρόνημα, ἡ ἐθνικὴ συνείδησις αὐτῶν. Καὶ ὁ κ. Ζωγράφος ἀντελήφθη περισσότερον κἄτι ἄλλο, ὅτι ἡ ἐμφάνισις ἡνωμένων, εἴτε καὶ κεχωρισμένων τῶν ἓξ διπλωματικῶν ἀντιπροσώπων τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, εἴτε ἐν στολῇ εἴτε καὶ ἐν πολιτικῇ περιβολῇ, δὲν εἶναι τρομακτική, ὥστε νὰ πτοηθαί τις καὶ πρὸ τῆς ἐμφανίσεως ἔτι αὐτῶν καὶ νὰ σπεύδῃ ἀμέσως εἰς παραχώρησιν παντὸς ὅ,τι αἰτοῦνται οὗτοι. Ὁ κ. Ζωγράφος ἀντελήφθη ὀξύτατα, ὅτι ἄμεσος ἐπέμβασις τῆς Εὐρώπης δὲν ἦτο δυνατὴ ἐπὶ τοῦ Ἠπειρωτικοῦ ἐδάφους καὶ ἐνέτεινε τὴν ἀντίστασιν, καὶ ὠργάνωσε τὴν ἀντίστασιν, καὶ ἐπέτυχεν. Ἔπραξε δὲ ταῦτα ὁ κ. Ζωγράφος καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, διὰ τῶν πενιχρῶν καὶ εὐτελῶν ἀπέναντι τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Κράτους αἰτημάτων της, δὲν ἤρθη κἂν εἰς τὴν ἀντίληψιν τῆς προστασίας τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ἣν ἐπέδειξαν αἱ διπλωματίαι τῆς Ῥωμουνίας καὶ τῆς ἡττηθείσης Τουρκίας. Τὴν 23ην Ἰουλίου 1913, ὡς παράρτημα τῆς συνθήκης τοῦ Βουκουρεστίου, συνθήκης, διὰ τὴν ὁποίαν δικαίως ἐναβρύνεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὑπεγράφη συγχρόνως ἐπιστολὴ αὐτοῦ πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ῥωμουνίας ἐπικυρωτικὴ ὁμοίας ἐπιστολῆς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ῥωμουνίας, καθορίζουσα τὰ προνόμια τῶν Κουτσοβλάχων ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ ἐπιστολή· (ἀναγινώσκει) «ἡ Ἑλλὰς συγκατατίθεται νὰ παράσχῃ αὐτονομίαν εἰς τὰς τῶν Κουτσοβλάχων σχολὰς καὶ ἐκκλησίας, τὰς εὑρισκομένας ἐν ταῖς μελλούσαις Ἑλληνικαῖς κτήσεσι, καὶ νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν σύστασιν ἐπισκοπῆς διὰ τοὺς Κουτσοβλάχους τούτους, τῆς Ῥωμουνικῆς Κυβερνήσεως δυναμένης νὰ ἐπιχορηγῇ, ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τὰ εἰρημένα ἐνεστῶτα καὶ μέλλοντα θρησκευτικὰ καὶ ἐκπαιδευτικὰ καθιδρύματα». Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔδωκε, δυνάμει τῆς συμφωνίας ταύτης, τὸ δικαίωμα οὐχὶ μόνον νὰ ἀσκήσωσιν οἱ Κουτσόβλαχοι τοιαῦτα προνόμια, ἀλλὰ καὶ δι’ ἐπιχορηγήσεως, διὰ Ῥωμουνικῶν χρημάτων νὰ λειτουργῶσι τὰ Ῥωμουνικὰ σχολεῖα ἐν Ἑλλάδι. Κατώρθωσε τοῦτο ἡ Ῥωμουνικὴ Κυβέρνησις, διότι παρουσίασεν ἑαυτὴν ἐν Βουκουρεστίῳ ὡς ἐπιβάλλουσαν τὴν θέλησίν της καὶ λέγουσαν τὴν τελευταίαν λέξιν ἐπὶ τοῦ καθορισμοῦ τῶν ὅρων τῆς εἰρήνης. Καὶ οὕτω ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος ἤσκησε τὰ δικαιώματά της καὶ ἀπέκτησε τὰ ἀνωτέρω προνόμια. Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν τί ἡ Τουρκία ἐπέτυχε. Εἶναι γνωσταὶ αἱ διατάξεις τῆς συνθήκης τῶν Ἀθηνῶν καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναλαμβάνωνται προκαλοῦσαι διὰ τῆς ἀναγνώσεως ὑπερκόπωσιν τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 11ου τῆς συνθήκης εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀπέκτησεν ἡ Τουρκία ἐκκλησιαστικὰ προνόμια, εἰδικὴν διάταξιν περὶ σχολείων καὶ ἐκκλησιαστικὴν δικαστικὴν δικαιοδοσίαν Εἶναι γνωστὸν ἐπίσης ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου 12ου ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν, καθ’ ἣν στιγμὴν τὴν βακουφικὴν δεκάτην ἤθελε καταργήσει, νὰ ἀναλάβῃ αὐτὴ τὴν ἐπιχορήγησιν πρὸς λειτουργίαν τῶν Τουρκικῶν σχολείων. Αὐτοὶ εἶναι οἱ ὅροι τοὺς ὁποίους ἐπέτυχε νὰ ἐξασφαλίσῃ ὁ ἡττημένος. Θὰ εἴπῃ βεβαίως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν θὰ λάβῃ τὸν λόγον, ὅτι τοῦτο εἶναι ὑποχρέωσις τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους νὰ διατηρήσῃ τὰ δικαιώματα ταῦτα ὑπὲρ μεγίστου ἀριθμοῦ νέων ὑπηκόων— νέων ὑπηκόων ἐκ τῶν ὁποίων ἀγνοοῦμεν πόσοι θὰ μείνωσι μέχρι τέλους.—Ἐγὼ θὰ ἀπαντήσω εἰς τοῦτο ὅτι ὑπὲρ πᾶσαν ἐσωτερικὴν ὑποχρέωσιν τῆς Ἑλλάδος, ἡ Τουρκικὴ Αὐτοκρατορία ἡττημένη ἐπεζήτησε καὶ κατώρθωσε νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν τὴν ἀνοχὴν τῆς διατηρήσεως τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως, τοῦ ἐθνικοῦ φρονήματος τοῦ Τουρκικοῦ πληθυσμοῦ. Καὶ τὸ κατόρθωμά της ἦτο τόσον μεῖζον ὅσῳ ἐπέβαλεν εἰς τὸν νικητήν, ἵνα τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν τῶν ὑπὸ τὸ Ἑλληνικὸν σκῆπτρον Τούρκων διατηρήσῃ ἡ Τουρκία ἀναλώμασι Ἑλληνικῶν χρημάτων. Ταῦτα ἐπέτυχεν ἡ Τουρκικὴ ἐπικράτεια. Καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπετύγχανε ταῦτα ἡ Τουρκικὴ ἐπικράτεια, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ὁ νικητής, ὁ ἔχων ἀπέναντι τῆς Ἀλβανίας τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ· Θὰ λάβητε τὸν πληθυσμόν, ἀλλὰ θὰ εἰσακούσητε τοὺς ὅρους μου, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐσίγησε. Καὶ ἠδύνατο νὰ ἐπιβάλῃ τοὺς ὅρους της ἡ Ἑλλάς, διότι ἐχύθη αἷμα Ἑλλήνων στρατιωτῶν μαχομένων ἐναντίον τῶν Ἀλβανῶν, μὴ στεργόντων εἰς τὴν ἐλευθερίαν των, ἐπολέμησαν αἱ ναυτικαὶ καὶ στρατιωτικαὶ δυνάμεις, αἱ Ἑλληνικαὶ κατὰ τῶν Ἀλβανῶν, ἀντιμαχομένων κατὰ τῆς ἰδίας ἐλευθερίας καὶ τούτου τοῦ ἀγῶνος ἡ ἐπίστεψις ἐγένετο κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε οἱ κατὰ τῆς ἰδίας ἐλευθερίας μαχόμενοι Ἀλβανοί, ἐλευθερωθέντες ἐσχημάτισαν Κράτος, εἰς οὗ τὴν κυριαρχίαν ὑπετάγησαν Ἑλληνικοὶ πληθυσμοί, σὰρξ ἐκ τῆς σαρκὸς τῶν ἐλευθερωτῶν. Καὶ ὅταν μετὰ τόσας θυσίας τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἔλαβε τὴν εὐχάριστον εὐκαιρίαν νὰ εἴπῃ ὅτι τοὺς μὲν Ἕλληνας ἀπηλευθέρωσα, ἀλλὰ καὶ πρὸς οὐδένα ἕτερον λαὸν ἤγειρα φωνὴν φθονεράν, οὐδένα ἐζήτησα νὰ στερήσω τῆς ἐλευθερίας του, ἐφ’ ὅσον ἠδύνατο ν’ ἀποτελέσῃ Κράτος ἔχον ἐθνικὸν συναίσθημα καὶ ἐθνικὴν ἑνότητα, ὅταν ἡ Ἑλληνικὴ ἐπικράτεια ἐνεστερνίσθη πρώτη αὐτὴ τὸ δόγμα τῶν ἐθνικοτήτων, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀσκήσῃ τὴν ἐπιβολὴν αὐτῆς, ἵνα πρὸς τοὺς Ἕλληνας ἐκείνους οἵτινες κατὰ παραβίασιν τῆς ἀρχῆς τῶν ἐθνικοτήτων ὑπετάχθησαν εἰς νέον κυρίαρχον ἀλλόφυλον, ἀσφαλίσῃ προνομίας ἐγγυωμένας τὴν διατήρησιν ἀλωβήτου τῆς ἐθνικῆς αὐτῶν συνειδήσεως, τοῦ ἐθνικοῦ αὐτῶν φρονήματος. Καὶ ὅταν ταῦτα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατώρθου, ἂς ἴδωμεν τί κατώρθωσαν οἱ αὐτόνομοι. Διότι τὸ λάθος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἠδύνατο νὰ εὕρῃ δικαιολογίας, ἠδύνατο νὰ τύχῃ καὶ συγγνώμης, καθ’ ἣν στιγμὴν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Ἠπειρωτικοῦ ἀγῶνος δὲν εἶχον ἔλθει εἰς φῶς, διότι ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ εἴπῃ· ἠπειλήθην δεξιά, ἠπειλήθην ἀριστερά, ἠπειλήθην ὑπὸ τῆς Αὐστρίας, ἠπειλήθην ὑπὸ τῆς Ἰταλίας, εἶχον ἀνάγκην τῆς εὐνοίας τῶν Δυνάμεων καὶ ἤμην ἠναγκασμένη νὰ κύψω. Ἠδύνατο νὰ εἴπῃ τοῦτο ὅταν δὲν ὑπῆρχεν ἀπόδειξις ἀρίδηλος, ὅτι ἀσθενεστέρα ἐμφάνισις εἰς τὸ στάδιον τῆς διεθνοῦς πολιτικῆς ἠδυνήθη μείζονα ἀποτελέσματα νὰ ἐπιτύχῃ. Ἀλλὰ σήμερον ἔχομεν ἔμπρακτον ἀπόδειξιν ὅτι καὶ οἱ μεγάλοι πιέζονται καὶ ὑποχωροῦσιν, ὅταν οἱ μικροὶ ἔχωσι τόλμην καὶ δεξιότητα, ὅταν οἱ μικροὶ ἔχωσι νοῦν διὰ νὰ διακρίνωσι ποῖον εἶναι τὸ ὅριον τῆς διεθνοῦς κοινοπραξίας καὶ πόσας ἀσυμφωνίας εἰς τὴν ἑνότητα τῶν Μεγάλων παράγουσιν αἱ μεταξὺ τούτων ἀντιζηλίαι. Καὶ τὴν ἐπιτυχίαν ταύτην ἔσχεν ὁ κ. Ζωγράφος, ὥστε σήμερον ἔχομεν ἀποτελέσματα δυνάμενα νὰ ἐγγυηθῶσιν ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν φρόνημα, ἡ ἐθνικὴ συνείδησις τῶν ὑπὸ τὴν Ἀλβανίαν Ἠπειρωτῶν, δὲν ἀπωλέσθη. Καὶ ἐκεῖ ἔνθα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις παρεκάλει καὶ ηὔχετο νὰ δοθῶσιν εἰς αὐτὴν ἐγγυήσεις διὰ τὴν γλῶσαν καὶ διὰ τὴν ἀπ’ αἰώνων ἐκκλησιαστικὴν ὀργάνωσιν, οἱ ὀλίγοι Ἠπειρῶται μὲ τὸ ὅπλον ἀνὰ χεῖρας, καὶ ὁ νοῦς ὁ πολιτικὸς τοῦ Κυβερνήτου των, κατώρθωσαν νὰ ἐπιτύχωσιν αὐτοδιοίκησιν, κατώρθωσαν νὰ ἐπιτύχωσι συγκρότησιν τοπικῶν συμβουλίων, συγκρότησιν ἐπιτοπίου χωροφυλακῆς, ἀναγνώρισιν τῶν ἐκκλησιαστικῶν προνομίων μετὰ ῥητῆς διατάξεως ὅτι οἱαδήποτε μεταβολὴ τούτων δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένη ἄνευ τῆς συμπράξεως τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. Καὶ ἠδυνήθη νὰ ἐπιτύχῃ ἡ Αὐτόνομος Κυβέρνησις, διαπραγματευομένη τὴν ἀναγνώρισιν τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης ὡς ὑποχρεωτικῆς ἐν τοῖς σχολείοις καὶ τῆς Ἀλβανικῆς, ὡς ὑποχρεωτικῆς μόνον ἐν τῷ δημοτικῷ σχολείῳ. Ἀλλ’ ἠδυνήθη νὰ ἐπιτύχῃ καὶ ἄλλο τι· ἠδυνήθη νὰ ἐπιτύχῃ τὴν συντήρησιν τῶν σχολείων, διότι ἐπέτυχε τὴν συντήρησιν τῶν κοινοτήτων ὡς νομικῶν προσώπων. Ἐνῷ δὲ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἠδύνατο ἐλευθέρως νὰ ἀξιώσῃ παρὰ τοῦ Ἀλβανικοῦ Κράτους, ἐγγυήσεις διοικητικὰς καὶ δὲν ἔπραξε τοῦτο, ἡ Αὐτόνομος Κυβέρνησις ἐπέτυχεν ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος διορισμοῦ χριστιανῶν ὑπαλλήλων ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ. Καὶ ἐπέτυχεν ἡ Αὐτόνομος Κυβέρνησις τὴν ἀναγνώρισιν κατ’ ἀρχὴν τῆς ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων ἐκ τῶν ἐπαναστατικῶν ἐνεργειῶν. Καὶ ἐπέτυχε καὶ ἄλλο ἀκόμη ἡ Αὐτόνομος Κυβέρνησις, ἐπέτυχε τὴν ρητὴν ὑποχρέωσιν τῶν Δυνάμεων ὅτι τὰ Ἠπειρωτικὰ προνόμια περιβάλλονται διεθνῆ χαρακτῆρα. Ταῦτα εἶναι τὰ ἐπιτευχθέντα ἀποτελέσματα διὰ τῆς δράσεως τῆς ἐντόνου ὀλίγων ἐνόπλων ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ὅμως ἐφλέγοντο ὑπὸ τοῦ πυρὸς τῆς ἐλευθερίας, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐπὶ κεφαλῆς ἄνδρα περίνουν, ἀλλὰ καὶ ἄνδρα ἀποφασιστικὸν καὶ ἄνδρα μὴ δειλιῶντα ἵνα ἐμφανίσῃ τὰ δίκαια τῆς ὑπ’ αὐτοῦ προσωρινῶς διοικουμένης χώρας ἐνώπιον τῆς Εὐρώπης. Καὶ ἐπέτυχον καί τι ἄλλο ἀκόμη οἱ Ἠπειρῶται, ἄλλο τι τὸ ὁποῖον εὐτυχῶς ἀργὰ κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ζητήσασα τοῦτο προσωρινῶς. Καὶ ἐνθυμεῖσθε πάντες τοῦτο, — ἄλλως τε τὸ λέγει καὶ ἡ διακοίνωσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, — ὅτι συνίστα εἰς τὰς Δυνάμεις, ἵνα πρὸς ἀσφάλειαν τῆς περιουσίας καὶ τῆς ζωῆς τῶν Ἠπειρωτῶν τῆς Β. Ἠπείρου, οἵτινες θὰ ὑπήγοντο εἰς τὸ Ἀλβανικὸν Κράτος, γίνωσι δεκτοὶ εἰς τὴν Ἀλβανικὴν χωροφυλακὴν οἱ ἄνδρες, οἵτινες εἶχον ὑπηρετήσει εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν καὶ οἵτινες ἀπετέλουν ἤδη τοὺς λόχους τῶν Ἱερολοχιτῶν. Συνίστα δὲ τοῦτο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἵνα οὕτω ἡ μεταβίβασις ἀπὸ τῆς Ἑλληνικῆς κατοχῆς καὶ ἡ παράδοσις εἰς τὴν Ἀλβανίαν τῆς Β. Ἠπείρου γίνῃ ἄνευ ἀπευκταίου. Ἐζήτει τοῦτο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὅπως ἡ δι’ ἐνόπλου δυνάμεως τῆς Ἀλβανικῆς χωροφυλακῆς κατάληψις τῶν Ἠπειρωτικῶν χωρῶν κατὰ τὴν παράδοσιν ὑπὸ τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχῶν γίνῃ κατὰ τὸν ὀλιγώτερον ἀπευκταῖον τρόπον, συμπρατούσης τῆς δυνάμεως τῶν Ἱερολοχιτῶν. Εὐτύχημα εἶναι ὅτι, ἀντὶ αἱ Δυνάμεις νὰ ἀπαντήσωσιν ἀμέσως εἰς τὴν διακοίνωσιν ταύτην τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀπήντησαν μετὰ ἕνα μῆνα καὶ οὕτως ὠφέλησαν τὴν Β. Ἤπειρον, διότι ἐὰν αἱ Δυνάμεις εἶχον τὴν πονηρίαν νὰ εἴπωσιν ἀμέσως ἓν ναί, τί ἤθελε συμβῆ; Ἡ Ἀλβανικὴ χωροφυλακή, ἐνσωματοῦσα εἰς ἑαυτὴν τοὺς ἱερολοχίτας, ἤθελε παραλάβει τὰ τμήματα ταῦτα τῆς Ἑλληνικῆς χώρας, παραδιδόμενα ἀλληλοδιαδόχως ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, καὶ τότε ὁ Ἠπειρωτικὸς ἀγὼν δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὀργανωθῇ. Καὶ τὸ μέτρον τοῦτο θὰ ἔφερεν εἰς τὴν κατάλυσιν τοῦ Ἠπειρωτικοῦ ἀγῶνος, ὡς κατελύθη οὗτος ἐν Κορυτσᾷ διότι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς παρέδωκεν εἰς τὴν Ἀλβανικὴν χωροφυλακὴν τὴν πόλιν καὶ τὸν Καζᾶν τῆς Κορυτσᾶς καὶ ἀπέβη ἀδύνατος κατόπιν ἡ ὀργάνωσις κινήματος παρ’ ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους ἐπεμελήθη πρότερον ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς νὰ ἀφοπλίσῃ. Εὐτύχημα δὲ εἶναι λέγω ὅτι αἱ Δυνάμεις, ἀποβαλοῦσαι τὴν πονηρίαν αὑτῶν κατὰ τὸ διάστημα ἑνὸς μηνὸς ἢ μὴ συμφωνήσασαι, τὴν ἀπάντησιν ἔδωκαν βραδέως καὶ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἀνεκόπη ἡ περαιτέρω παράδοσις τῶν τμημάτων τῆς Β. Ἠπείρου ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, καὶ οἱ Ἠπειρῶται ἠδυνήθησαν νὰ ὀργανωθῶσιν. Ἡ ὀργάνωσις δ’ αὕτη τῶν Ἠπειρωτῶν, ἡ ὀργάνωσις τοῦ ἀγῶνος τῆς Β. Ἠπείρου καὶ ἡ ἐμφάνισις ἀπὸ τῶν διαφόρων Ἑλληνικῶν ἐπαρχιῶν τετιμημένων ὄντως ἐθελοντῶν τοῦ ἀγῶνος τούτου, ἔσωσε τὸ ζήτημα, καὶ ἔσωσε τὸ ζήτημα ἐναντίον τῶν ἐνεργειῶν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ὁποία ὑπῆρξεν ἡ ἐνέργεια τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, γινώσκομεν ὅλοι. Ἐνόμισεν ὅτι, ἐπειδὴ αἱ Δυνάμεις ἐζήτησαν παρ’ αὐτῆς νὰ λάβῃ πᾶν μέτρον ὅπως μὴ ἐνθαρύνῃ τὴν ἀντίστασιν τῶν Ἠπειρωτῶν, ἐπεβάλλετο εἰς αὑτήν, εἰς τὴν ὁδὸν ταύτην τῆς μὴ λήψεως μέτρων, νὰ εἰσέλθῃ μὲ τὸ κεφάλι μπροστὰ καὶ μὲ τὰ μάτια κλειστά. Καὶ ἀφώπλισε τὸν Ἠπειρωτικὸν πληθυσμόν, καὶ παρημπόδισε διὰ δρακοντείων μέτρων τὴν εἰσαγωγὴν ὅπλων εἰς τὴν Ἤπειρον. Ἐὰν δὲ ἐξηρτᾶτο ἐξ αὐτῆς, ἤθελεν ἀφήσει τοὺς ἄνδρας τούτους τελείως ἀόπλους. Διατί δ’ ἔπραξε τοῦτο; Διότι ὑπῆρχε καὶ διακοίνωσις Αὐστροϊταλικὴ καθορίζουσα τί ἐνόει ἡ τελευταία τῶν Δυνάμεων διακοίνωσις διὰ τοῦ ὅρου τῆς μὴ ἐμπράκτου ἐνισχύσεως τοῦ ἀγῶνος. Εἶναι διακοίνωσις ἡ ὁποία σήμερον δημοσιεύεται ὑπὸ τῆς Αὐστριακῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ τύχῃ ἀμφισβητήσεως. Ὁ κόμης Μπέρχτολδ ἐντέλλεται τὴν 17 Αὐγούστου 1913 πρὸς τὸν ἐν Ἀθήναις πρεσβευτὴν τῆς Αὐστρίας, ἵνα ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τοῦ πρεσβευτοῦ τῆς Ἰταλίας ἐν Ἀθήναις προβῶσιν εἰς παραστάσεις πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος ὀργάνωσιν μέτρων ἐνόπλου ἀντιστάσεως κατὰ τῶν ἀποφάσεων τῆς ἐν Λονδίνῳ Διασκέψεως περὶ τῶν νοτιοαλβανικῶν ὁρίων. Καὶ προσθέτει ὅτι ὡς μέτρα τοιαῦτα δέον νὰ θεωρηθῶσιν ἡ μεταφορὰ ὅπλων δι’ Ἁγίων Σαράντα, καὶ ἰδοὺ ἡ ἐξήγησις τοῦ ἀποκλεισμοῦ. Εἶχεν ἀπὸ τότε τὸ μέτρον ὑποσημανθῆ, — ἡ διανομὴ ὅπλων εἰς τὸν Ἠπειρωτικὸν πληθυσμόν, καὶ ἡ δημιουργία ἐπιτοπίου πολιτοφυλακῆς–Ἱερολοχιτῶν. Τὰ μέτρα ταῦτα θεωρεῖ ὁ Κόμης Μπέρχτολδ ὡς μέτρα τείνοντα πρὸς ἀντίστασιν καὶ ἐντέλλεται τὸν πρεσβευτὴν τῆς Αὐστρίας, ἵνα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν παραστήσῃ ὅτι τὰ μέτρα ταῦτα ἀντιτίθενται πρὸς τὰς διατάξεις τῆς Πρεσβευτικῆς Διασκέψεως. Ὅτε δὲ κατόπιν — διότι τοῦτο εἶναι ἔγγραφον παλαιότερον, ἀλλὰ φαίνεται ἡ ἔκτοτε διευθέτησις τοῦ ζητήματος — ὅτε κατόπιν ἀνέλαβεν τὴν ὑποχρέωσιν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, τὴν ἀντίστοιχον πρὸς τὴν ἀξίωσιν τῆς διακοινώσεως τῶν Δυνάμεων, ὅπως οὔτε ἀμέσως ἐνθαρύνῃ τὸν Ἠπειρωτικὸν πληθυσμὸν εἰς ἀντίστασιν, ὑπεχρέωσαν αὐτὴν καὶ τὴν διέλευσιν ὅπλων δι’ Ἁγίων Σαράντα νὰ ἀπαγορεύσῃ δι’ ἀποκλεισμοῦ, καὶ τοὺς Ἠπειρώτας νὰ ἀφοπλίσῃ, ὅπερ ἔπραξε πρὶν ἢ ἡ Β. Ἤπειρος κινηθῇ, ἀλλὰ καὶ τὴν ὀργάνωσιν τῶν ἐντοπίων λόχων τῶν πολιτοφυλάκων νὰ παρεμποδίσῃ, τὸ ὁποῖον ἐξετέλεσε διὰ τοῦ ἀφοπλισμοῦ τῶν λόχων. Ταῦτα ἐξετέλεσεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Καὶ ἐπειδὴ ἐξετέλεσε ταῦτα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, διὰ τοῦτο ὁ κ. Ζωγράφος ἠναγκάσθη νὰ ἀπευθύνῃ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον εἶναι φωνὴ ἀπελπισίας τοῦ πιεζομένου πληθυσμοῦ καὶ μὴ δυναμένου νὰ βοηθήσῃ αὐτὸν ἀρχηγοῦ του· (ἀναγινώσκει) «ἡ δυστυχὴς ἐγκαταλελειμμένη Ἤπειρος ἐγνώριζεν ἤδη ὅτι ἐν τῇ ἀπεγνωσμένῃ αὐτῆς ἀμύνῃ ἀμέτοχος ἤθελε παραστῇ ἡ ἐπίσημος Ἑλλάς· ἀμέτοχος ἀλλ’ οὐχὶ ἀντίπαλος. Τὸν στραγγαλισμὸν τῆς Ἠπειρωτικῆς ἀμύνης οὐδεὶς δύναται νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικόν. Διὰ παντὸς ὅμως μέσου παρεμποδίζεται νῦν ὁ ἀγὼν ἡμῶν. Τὰς κινήσεις, τὰ μέτρα μας ὅλα παραλύουν αἱ Ἑλληνικαὶ ἀρχαί. Δὲν ἐπιτρέπουσιν τὴν εἰς Ἤπειρον μετάβασιν τῶν δυναμένων νὰ συνδράμωσιν ἡμᾶς. Ἀπαγορεύουσι τὴν χρῆσιν τῶν τηλεγραφικῶν γραμμῶν, τὴν ἔλευσιν ὁπλιτῶν, τὴν συλλογὴν καὶ ἀποστολὴν ἐράνων καὶ μέσων ἀμυντικῶν. Διὰ παντὸς τέλος μέσου παρεμποδίζεται ἡ ὀργάνωσις τῆς ἀμύνης. Διαμαρτυρόμεθα ἐναντίον τῆς στάσεως ταύτης, ἥτις σὺν τῇ ἐλευθερίᾳ καὶ τῆς ὑπάρξεως τῶν καταδικασθέντων πληθυσμῶν ἐκθέτει εἰς κίνδυνον καὶ τὴν τιμὴν τῆς Ἠπείρου». Ὁ κ. Ζωγράφος ὑπῆρξεν λίαν διπλωμάτης ἐν τῇ τελευταίᾳ προτάσει του, διότι ἔπρεπε νὰ εἴπῃ «τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος», διότι τὰ μέτρα ταῦτα ἐξέθηκαν τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος, τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κράτους τούτου τοῦ νικηφόρου, τὸ ὁποῖον ὡς σκύλακκα ἔσυραν πρὸ τῶν διαφόρων διπλωματῶν τῆς Εὐρώπης. Ἔχει τις δικαίωμα, ἂν θέλῃ νὰ κάμνῃ ὑποκλίσεις πρὸ τῶν διπλωματῶν τῆς Εὐρώπης, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον εἶναι ἡγέτης Κράτους, ὀφείλει νὰ συναισθάνηται ὅτι ἡ γονυκλισία του βαρύνει καὶ εὐθύνει τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει. Καὶ ἡ Ἑλλὰς ἐγονυπέτησε διὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ της, οὐχὶ τὸ ἄτομον τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἄνευ μάλιστα οὐδεμιᾶς ἐξουσιοδοτήσεως πρὸς τοῦτο, ἠναγκάσθη ὅπως προβαίνῃ εἰς παραχωρήσεις, τὰς ὁποίας ἐν συνειδήσει ἀποστέργει. Ἀλλ’ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὑπῆρξε πάντοτε ὑπερήφανος, εἶναι δὲ λυπηρὸν ὅτι ὑμεῖς πάντες, οἵτινες κατεδικάζομεν τὴν κατάστασιν τῶν ἱκεσιῶν, κατάστασιν ἡ ὁποία ὠφείλετο εἰς ἀνεπάρκειαν καὶ οἰκονομικῶν καὶ ἀμυντικῶν μέσων τοῦ Κράτους, μετὰ δύο πολέμους νικηφόρους, ἤχθημεν εἰς τὴν θέσιν νὰ γονυκλινῶμεν πρὸ τῶν δυνατῶν κατὰ τρόπον καθ’ ὃν δὲν ἐγονυπετήσαμεν πρὸ τῶν αὐτῶν Μεγ. Δυνάμεων, ὅτε παρ’ αὐτῶν ἀνεμένομεν τὴν σωτηρίαν ἡμῶν ἀπὸ τῆς Τουρκικῆς εἰσβολῆς. Τότε ὑπῆρξεν ἡ Ἑλλὰς ἐν τῇ ἀτυχίᾳ αὐτῆς, ἐν τῇ ἀδίκῳ αὐτῆς καταστροφῇ, μᾶλλον ὑπερήφανος καὶ μᾶλλον ἀξιοπρεπής. Ἱκέτευσεν, ἀλλὰ δὲν περιήγαγε τὸν δίσκον τῆς ἐπαιτείας ἀνὰ τὴν Εὐρώπην. Ἱκέτευσεν, ἔκλαυσε διὰ τὸ πάθημά της, ἀλλὰ δὲν ἐξηυτελίσθη. Σήμερον δὲ ἔχομεν τοὐναντίον μίαν διασποράν, μίαν διασκόρπισιν τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐξουσιοδοτήσεως. Καὶ ὑπενθυμίζει ἡ σημερινὴ ἐποχὴ τὴν πάλαι ποτὲ ἐποχήν, τὴν μεσαιωνικήν, καθ’ ἣν γάμοι πριγκήπων καὶ ἀναρρήσεις ἡγεμόνων ἐσημειοῦντο διὰ παραχωρήσεων τμημάτων γῆς. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι ἦσαν ἡγεμόνες ἀπολυταρχικοί, ἐνταῦθα δὲ οὐδένα βλέπω ἔχοντα δικτατορικὴν ἐξουσίαν ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων, οὔτε ἐλέῳ Θεοῦ, οὔτε ψήφῳ Λαοῦ. Καὶ ὁ ἀποπειρώμενος κατ’ ἀντίθεσιν τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως καὶ ἄνευ ἐξουσιοδοτήσεως τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας νὰ προβαίνῃ εἰς τοιαύτας παραχωρήσεις πρὸς θήραν εὐνοιῶν, ὁ ἀποπειρώμενος τοιαῦτα, δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν, ἀδιάφορον ἐὰν προσωριναὶ περιστάσεις ἢ ἀνάγκαι τοῦ Κράτους περιβάλωσι τοῦτον μὲ τοὺς ἀριθμοὺς τῆς κοινοβουλευτικῆς πλειονοψηφίας. Βουλαὶ ἦλθον καὶ παρῆλθον, γινώσκομεν δ’ ὅτι τὰ πολιτικὰ κόμματα ἔχουσι δεσμοὺς ἐσωτερικοὺς καὶ μεταβολὴ φρονημάτων δὲν εἶναι εὔκολος ἄνευ μοιραίων καταστροφῶν ἢ ἄνευ ἐξαιρετικῶν πολιτικῶν λόγων. Σήμερον τὰ πράγματα ἀκόμη δὲν παρουσιάζουσι τοὺς ὅρους τούτους τῆς μεταβολῆς τῶν φρονημάτων, εὔχομαι δὲ ὡς Ἕλλην νὰ μὴ παρουσιάσωσι ποτὲ τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν φοβοῦμαι, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, λυποῦμαι νὰ εἴπω ὅτι θὰ εἶμαι ὁ τελευταῖος, ὁ ὁποῖος θὰ βάλω τὸν λίθον, καθόσον θὰ προηγηθῶσιν ἐμοῦ πολλοί, πολυάριθμοι ἄλλοι ἐκ τῶν σήμερον χειροκροτούντων. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις ἡ δημιουργηθεῖσα μὲ τὸ Ἠπειρωτικὸν ζήτημα. Μία πορεία πρὸς τὴν ἧτταν τοῦ Κράτους, μία προβεβουλευμένη πορεία μὲ ὁλόκληρον τὴν ἐπιτελικὴν κατάρτισιν τῆς διπλωματίας πρὸς ἧτταν. Ποῦ βαδίζεις Κράτος; Βαίνω πρὸς ἐξευτελισμὸν καὶ ἐντροπήν! Καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ Κράτος βαίνει οὕτω πρὸς ἐξευτελισμόν, παρουσιάζεται εἷς ἰδιώτης, μὴ κἂν βουλευτής, φέρων ὡς μόνον ἐφόδιον ὅτι ὑπῆρξε ἐκλεκτὸς τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Γενικὸς Διοικητὴς τῆς Ἠπείρου, φέρων δ’ ὡς μέγα ἐφόδιον τὸν νοῦν καὶ τὴν καρδίαν καὶ τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν αὐτοῦ, καὶ ἀπειθαρχεῖ πρὸς τὴν ἀξιουμένην πειθαρχίαν ὅλων τῶν τμημάτων τῶν Ἑλληνικῶν πρὸς τὸ Κράτος, καὶ ἀπειθαρχῶν σώζει. Καὶ ἡ θεωρία αὕτη, ἥτις θριαμβευτικῶς ἐξηνέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἀξιοῖ τὸ Κράτος πειθαρχίαν παρ’ ὅλων τῶν τμημάτων τοῦ Ἑλληνισμοῦ δι’ ὅλα τὰ ἐθνικὰ ζητήματα, βεβαίως εἶναι ἀρίστη καὶ οὐδεὶς λέγει τὸ ἐναντίον. Ἀλλὰ τὸ μόνον εὐτύχημα θὰ ἦτο ἐὰν μὴ ἐξήγγελλε τὴν θεωρίαν ταύτην κατὰ τοιοῦτον τρόπον αὐτοκρατορικὸν ἐκεῖνος, ὅστις οὐδέποτε ἐτήρησε τὴν πειθαρχίαν ταύτην. Ἀλλὰ τὸ Ἔθνος, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ ἔχῃ τὴν πειθαρχίαν ταύτην, τὸ ὁποῖον προσκαλεῖται νὰ ἔχῃ πειθαρχίαν πρὸς τὸ Κράτος καὶ τὴν Κυβέρνησιν αὐτοῦ, τὸ Ἔθνος ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀξιώσῃ παρὰ τοῦ Κυβερνήτου, ὅπως μὴ θυσιάζῃ τὰ συμφέροντα τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου τμήματος τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀξιώσῃ παρὰ τοῦ Κράτους, ἵνα ἐξαντλήσῃ πάσας αὐτοῦ τὰς δυνάμεις καὶ προσπαθείας, ἵνα ἀγάγῃ ἑαυτὸ μέχρι κινδύνου καὶ τότε μόνον θυσιάσῃ, ἀπεμπολήσῃ συμφέροντα ἐθνικά, ὅταν εὑρεθῇ πρὸ τῆς ἀνασκήσεως τῆς βίας τοῦ ἰσχυροτέρου. Ποία ἀνάγκη ὤθησεν ὑμᾶς ὥστε μὲ τὴν πρώτην διακοίνωσιν νὰ σπεύσητε εἰς ὑποχώρησιν καὶ νὰ εἴπητε δεχόμεθα τὰ πάντα; Τίς ἐχθρὸς ἦν ἐπὶ θύραις; Μὴ ἦσαν οἱ στόλοι τῶν Μ. Δυνάμεων πρὸ τοῦ Πειραιῶς ἢ Αὐστροϊταλικοὶ στρατοὶ πρὸ τῆς Ἐλευσῖνος; Μὴ αἱ Μ. Δυνάμεις διὰ τῶν διπλωματικῶν ἀντιπροσώπων των ἀπετέλεσαν τὸν Μπαμπούλαν τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων; Ἀλλὰ τὸ φόβητρον τοῦτο, τὸ σκιάχτρον, τὸ ὁποῖον εἶναι χρήσιμον διὰ τὰ πτηνὰ τὰ καλοκαιρινά, τὰ ἀποδημητικὰ πτηνά, τὸ σκιάχτρον δὲν ἐφόβισε τὸν Ἠπειρώτην κ. Ζωγράφον καὶ ἀντιμετώπισεν οὗτος τὸ σκιάχτρον καὶ ἐνίκησε. Καὶ ἔχομεν σήμερον ἐξασφάλισιν τοῦ ἐθνικοῦ φρονήματος πλήρους ἐν Ἠπείρῳ, ἐξασφάλισιν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν νίκην τοῦ Ἠπειρωτικοῦ ἀγῶνος, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ Ζωγράφου ὡς ἑνὸς τῶν ὑπερτέρων πολιτῶν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἀποτελεῖ συγχρόνως καὶ τὴν ἧτταν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἧτταν τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ ἀποκρύψῃ αὕτη δι’ οἱουδήποτε τεχνάσματος, εἴτε κοινοβουλευτικοῦ εἴτε ἐκλογικοῦ. Ἀλλ’ ἐνόμισεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὅτι ταῦτα πράτουσα θὰ λάβῃ ἢ θὰ τύχῃ τῆς πραγματικῆς εὐνοίας τῶν Μεγάλων; Τὰ κράτη τὰ μεγάλα κυβερνῶσιν ἄνθρωποι, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τοὺς κυβερνῶντας ὑπάρχουσιν ἐπίσης ἄνθρωποι, ἐὰν δὲ οἱ ὀλίγοι κυβερνῶντες, ἐφ’ ὅσον βλέπουσι τὰ συμφέροντα καὶ τὰς βλέψεις αὑτῶν ἐξυπηρετουμένας, γεραίρουσι τὸν διανέμοντα παραχωρήσεις, ὑπάρχουσι καὶ λαοὶ ἀπὸ τῶν ὁποίων οὐδέποτε ἐλλείπει τὸ αἴσθημα τοῦ ἀνθρωπισμοῦ καὶ τῆς εὐσυνειδήτου κρίσεως. Ἐὰν δὲ οἱ κυβερνῶντες μεγάλα κράτη διάφοροι Καγκελάριοι, Ἀρχικαγκελάριοι, κόμητες καὶ μαρκήσιοι, τιμῶσι κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε μόνον οὐχὶ καὶ δοῦκα νὰ ἀναγορεύσωσι τὸν κ. Πρωθυπουργόν, οἱ λαοὶ τιμῶσι τοὺς λαοὺς μόνους καὶ τὴν ἐθνικὴν πίστιν καὶ τὸ φρόνημα τῶν λαῶν. Βεβαίως εἶναι κεφάλαιον ἐθνικὸν ἀναμφισβήτητον, ὅταν οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες μιᾶς χώρας τυγχάνωσι τῆς ἐκτιμήσεως τῆς κυβερνώσης Εὐρώπης, ἀλλ’ εἶναι ἀναγκαῖον ἐπίσης ὅπως καὶ ἡ χώρα αὕτη καὶ ὁ λαὸς αὐτῆς μὴ ὑποπίπτωσιν εἰς τὸν ἀποτροπιασμὸν τῶν ἐλευθέρων λαῶν τῆς Εὐρώπης. Βεβαίως δὲ ἀποτροπιασμὸν ἐνέπνευσαν εἰς πάντα ἐλεύθερον λαὸν οἱ ἐξευτελισμοί, εἰς οὓς τὸ κράτος ὑπεβλήθη, καὶ αἱ ἧτται αἱ διπλωματικαὶ τὰς ὁποίας ὑπέστη, διότι ἐφ’ ὅσον τοιαῦται ἧτται προκύπτουσι, παρέχουσι τὴν ἀντίληψιν εἰς τοὺς κρίνοντας τὰ πράγματα ψυχρῶς καὶ ἀμερολήπτως ὅτι δὲν ὑπῆρξαν αἱ νίκαι αἱ στρατιωτικαί, συμβάντα πραγματικῆς ὁρμῆς, ἀλλ’ ὅτι τυχαῖα ἀποτελέσματα ὑπῆρξαν τυχαίων ἐνεργειῶν καὶ ὅτι ἐκ τῶν τυχαίων τούτων γεγονότων ἐκτιμῶσα τὰς δυνάμεις τῆς χώρας δὲν εἶναι εἰς θέσιν ἡ Ἑλληνικὴ διπλωματία νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ δίκαια τοῦ Κράτους. Τοιαύτην δὲ δυστυχῶς εἰκόνα παρέσχεν ἡ πολιτικὴ ἡ διέπουσα τὰ πράγματα, καὶ τὴν εἰκόνα ταύτην ἐκ τῆς ἰδίας ἀτολμίας διέπλασεν εἰς βάρος τοῦ νικηφόρου Κράτους, διότι ὅταν βλέπωσιν οἱ λαοὶ τοὺς μὲν στρατιωτικοὺς ἄνδρας νικητάς, τοὺς δὲ κυβερνῶντας ἡττημένους, τότε γεννᾶται εἰς αὐτοὺς πεποίθησις ὅτι τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἐφαντάσθησαν ὡς ἱκανὸν νὰ βαδίσῃ πρὸς τὴν πρόοδον, ἐπιφάνειαν ἔδειξεν μόνον ἀλλὰ πραγματικὴν ἀλκὴν δὲν ἔχει καὶ πραγματικῆς ρώμης στερεῖται. Τοιαῦτα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ γεννηθῶσιν ἐκ τῆς παρερμηνείας ἐν Εὐρώπῃ τῶν αἰωνίων διπλωματικῶν καὶ πολιτικῶν ὑποχωρήσεων, καὶ πρῶτος ἔρρηξε τὴν κραυγήν, ἀποδοκιμάζων τὴν πρᾶξιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐκεῖνος ὁ πολιτικὸς ὁ Μέγας τῆς Γαλλίας, ὁ μὴ κυβερνῶν σήμερον, ὁ διέπων ὅμως διὰ τῶν ἐνεργειῶν του τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν καὶ ἐπιδρῶν ἐπὶ τοῦ γαλλικοῦ δημοσίου φρονήματος. Καὶ τί εἶπεν ὁ πολιτικὸς ἐκεῖνος, ἀνέγνωσεν ἤδη ταῦτα ὁ ἀξιότιμος κ. Ράλλης κατὰ τινα παρελθοῦσαν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω ὅμως καὶ ἐγὼ τί εἶπε περὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἐντονώτερον διὰ τῆς φωνῆς μου ἐνωτισθῶσι τὰ ρήματά του εἰς τὰ ὦτα τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν. «Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, γράφει, ἡ παρασχοῦσα ἐπ’ ἐσχάτων φαεινὰ καὶ ἄφθονα δείγματα τοῦ πνεύματος τῆς συμβιβαστικότητος καὶ τῆς ἀδυναμίας της, προκειμένου περὶ τοῦ σεβασμοῦ της πρὸς τὰς Εὐρωπαϊκὰς Δυνάμεις, εὗρεν κάποιαν ἐπ’ ἐσχάτων ἐνεργητικότητα. Ἀλλ’ ἡ ἐνεργητικότης αὕτη ἐνασκεῖται ἐναντίον τῶν Ἑλλήνων, ἐνόχων, ὡς μὴ ἀποδεχομένων μεθ’ ἱκανῆς εὐπειθείας τὰς τερατώδεις ἀποφάσεις τῆς Αὐστροϊταλικῆς διπλωματίας. Ὁ κ. Βενιζέλος ἀποδοκιμάζει τοὺς Ἠπειρώτας, διότι δὲν θυσιάζονται ἐν σιγῇ καὶ δὲν ὑποκύπτουσιν εἰς τὴν ἀδικίαν. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ὅπως σημειώσῃ μετὰ πλειοτέρας δυνάμεως τὴν ἀποδοκιμασίαν αὑτοῦ, ἐπισωρεύει τὰς μᾶλλον αὐταρχικὰς ἐκδηλώσεις. Προσφέρει εἰς τὴν Ἀλβανίαν καὶ ἐνδίδει ν’ ἀποκτήσῃ αὕτη νέον τμῆμα Ἑλληνικοῦ ἐδάφους καὶ θαλασσίως νὰ ἐπεκτείνῃ τὰ σύνορά της μέχρι τοῦ ἀκρωτηρίου τῆς Παγανιᾶς. Ἐπειδὴ δὲ ἡ Ἀλβανία στερεῖται χρημάτων, ὁ κ. Βενιζέλος προσφέρει αὐτῇ προθύμως τὸ ποσὸν τῶν 2.500.000 φράγκων, δι’ ὧν ἀφεύκτως θὰ δυνηθῇ αὕτη ν’ ἀποκτήσῃ τὰ ὅπλα καὶ τὰ χρειώδη, ὅπως καταπνίξῃ τὴν Ἠπειρωτικὴν ἐξέγερσιν. Ὁ κ. Ζωγράφος, πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τεθεὶς ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ἐξεγέρσεως διατρέχει τὸν κίνδυνον νὰ συλληφθῇ». Καὶ αἱ πληροφορίαι τοῦ Κλεμανσὼ ὑπῆρξαν ἀκριβεῖς, διότι ἐκ τῶν ἐγγράφων ἀποδεικνύεται ὅτι ἀπεπειράθη ἡ στρατιωτικὴ δύναμις νὰ τὸν συλλάβῃ, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔσχε τὴν πρόνοιαν τὴν τελευταίαν στιγμὴν νὰ διατάξῃ τὴν ματαίωσιν τοῦ γεγονότος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον θὰ ἠτίμαζε τὴν Ἑλληνικὴν Διοίκησιν. Καὶ συνεχίζει ὁ Κλεμανσώ· «ἡ ἀποκήρυξις οὕτω καθίσταται πλήρης, καὶ προκηρύσσεται αὕτη μετὰ τοσαύτης ἐπιδεικτικότητος, ὥστε νὰ καθίσταται βδελυρά. Ἀλλ’ οἱ φίλοι τῆς Ἑλλάδος δὲν βλέπουσιν ἄνευ δυσφορίας τὴν περίεργον ταύτην πολιτικήν, βεβαιουμένην καὶ μεγεθυνομένην ἐν τοῖς διαβουλίοις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Βεβαίως, δὲν δύναταί τις νὰ εὐχηθῇ ὅπως ἡ Ἑλλὰς υἱοθετήσῃ ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὴν Εὐρώπην στάσιν ἀντιδράσεως καὶ προσκλήσεως· ἀλλ’ ὁ ζῆλος μεθ’ οὗ οἱ Ἕλληνες Ὑπουργοὶ προσπαθοῦσι νὰ πνίξουν τὰς διαμαρτυρίας τῆς Ἠπείρου εἶναι θέαμα ἀξιοθρήνητον. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τοσάκις ἐπανέλαβε καὶ δικαίως ὅτι ἡ ἐξάρτησις τῆς Ἠπείρου ἀπὸ τῆς Ἀλβανίας ἦτο ἀδικία πασιφανὴς, ὥστε δὲν δύναταί τις νὰ ἐννοήσῃ πῶς κατήντησε σήμερον ἡ ἐργάτης τῆς τοιαύτης κακοπραγίας.»

§65ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τίνος εἶναι; Ἕλληνος δημοσιογράφου;

§66Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι τοῦ Κλεμανσώ, ὁ ὁποῖος ὀνομάζει τοὺς Ὑπουργοὺς τῆς Ἑλλάδος ἀξιοθρηνήτους καὶ τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως βδελυράς. Δὲν εἶναι Ἕλληνος δημοσιογράφου. Εἶναι ἄρθρον ἐκείνου εἰς τὴν συμβουλὴν τοῦ ὁποίου ὀφείλομεν σήμερον τὴν ὕπαρξιν τοῦ νησιωτικοῦ ζητήματος· εἶναι ἄρθρον ἐκείνου πρὸς τὸν ὁποῖον ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ εἶναι εὐγνώμων· εἶναι ἄρθρον ἐκείνου, ὅστις ὑπῆρξε πάντοτε ὑπερασπιστὴς τῶν ἐλευθεριῶν τῶν λαῶν, καὶ εὐγενὴς ὕπαρξις καὶ φιλλεληνικὴ ὕπαρξις· εἶναι ἄρθρον ἐκείνου, ὅστις βλέπων τοὺς Ἑλληνικοὺς θριάμβους εἶπε πρὸς ἡμᾶς, πάρετε ὅ,τι σᾶς ἀνήκει ταχέως· εἶναι ἄρθρον ἐκείνου, ὅστις βλέπων ἐγκαταλειπομένας τὰς Ἑλληνικὰς χώρας ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ῥίπτει καθ’ ἡμῶν τὴν λέξιν ὅτι διαπράττομεν πράγματα βδελυρά. Καὶ διαπράττομεν ταῦτα τὰ βδελυρὰ κατὰ τὴν φράσιν τοῦ Κλεμανσώ. Πρὸς τίνα δὲ σκοπόν; ἵνα σώσωμεν τὸ νησιωτικὸν ζήτημα! Καὶ ἐρχόμεθα σήμερον πλέον εἰς τὴν τελευταίαν λέξιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καθότι ῥητῶς ὑπὸ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων καθωρίσθη ὅτι ἡ προσκύρωσις τῶν νήσων εἰς τὴν Ἑλλάδα καθίσταται ὁριστικὴ ἅμα ὡς ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἀποχωρήσῃ ἐντελῶς ἀπὸ τοῦ Ἠπειρωτικοῦ ἐδάφους καὶ ἅμα ἐκκενώσῃ τὴν νησίδα Σάσωνα. Κύριοι, λυποῦμαι νὰ εἴπω ὅτι τὸ νησιωτικὸν ζήτημα καὶ αὐτὸ ὑπέστη ἀτυχίας. Καὶ ὑπέστη ἀτυχίας ἐκ τῆς αὐτῆς ἐλλείψεως, τῆς ἀκριβοῦς διαγνώσεως τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ἐλλείψεως ἐσωτερικῆς ὀργανώσεως καὶ παρσκευῆς. Τὸ νησιωτικὸν ζήτημα ἐτέθη ὁλόκληρον πρὸ τῆς Πρεσβευτικῆς διασκέψεως τοῦ Λονδίνου. Διὰ τῆς συνθήκης τοῦ Λονδίνου ἀνεγνωρίσθη εἰς τὰς Μ. Δυνάμεις τὸ δικαίωμα καὶ ἡ ἐντολή, ὅπως ἀποφανθῶσι περὶ τῆς τύχης πασῶν τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου. Ἡ Ἑλλὰς παρουσιάσθη διεκδικήτρια οὐ μόνον τῶν νήσων, τὰς ὁποίας κατεῖχε στρατιωκῶς, ἀλλὰ καὶ τῶν νήσων ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἡ στρατιωτικὴ κατοχὴ τῆς Ἰταλίας προεφύλαξεν ἀπὸ τῆς Ἑλληνικῆς καταλήψεως, ἥτις θὰ ἦτο ἁπλοῦς στρατιωτικὸς περίπατος, ἐὰν ἡ Ἰταλικὴ κατοχὴ δὲν παρεφύλασσε τὰς νήσους. Ἀκριβῶς δὲ ἠξίωσεν ἡ Ἑλλὰς τὴν παραχώρησιν πασῶν τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου πελάγους καὶ ἐν τῷ δικαιώματι τὸ ὁποῖον εἶχεν, ἵνα παρὰ τοῦ ἡττημένου Κράτους ἀξιώσῃ ὅ,τι συνέφερεν εἰς τὰς ἐθνικὰς αὐτῆς βλέψεις, καὶ ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ναυτικῶς εἴχομεν ἐπικρατήσει κατὰ τὸ Αἰγαῖον ὁλόκληρον καὶ ἂν ἡ προσωρινὴ Ἰταλικὴ κατοχὴ δὲν ἐνεφιλοχώρει, ὅλαι αἱ νῆσοι τοῦ Αἰγαίου Πελάγους θὰ εὑρίσκοντο ὑπὸ τὴν κατοχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Κατὰ συνέπειαν μόνον προσωρινὰ γεγονότα παρημπόδισαν τὴν ἐνάσκησιν τῆς θελήσεως τοῦ νικηφόρου Κράτους καὶ ἐπὶ τῶν Νήσων τούτων. Ἀλλ’ αἱ Δυνάμεις ἐν τῇ Πρευσβευτικῇ Διασκέψει εἶχον πολὺ κατανοήσει ὅτι δὲν συνῆλθον ὅπως ἀποφανθῶσι περὶ τῶν Νήσων τῶν προσκυρωθησομένων εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ συνῆλθον ὅπως ἐξασφαλίσωσι πρότερον τὴν ἄρσιν τῆς Ἰταλικῆς κατοχῆς ἀπὸ τῶν Δωδεκανήσων. Τοῦτο ἦτο τὸ πρωτεῦον ζήτημα, τοῦτο ἦτο τὸ πρωτεῦον συμφέρον. Εἶναι λάθος νὰ νομίζῃ κανεὶς ὅτι εἰς μεγάλα Κράτη, ἔχοντα συμφέροντα πανταχοῦ τοῦ κόσμου, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναθέτωσιν διαιτητάς, μεθ’ ὅλης τῆς καλῆς πίστεως τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων αὐτῶν. Δὲν λέγω τοῦτο κακίζων τινά, διότι ἡ ἐπιβολὴ τῆς Εὐρώπης πρὸς κατάρτισιν τῆς συνθήκης τοῦ Λονδίνου ἦτο ἀναπότρεπτος, ἀλλὰ λέγω τοῦτο, διότι οἱ ἀναθέτοντες λύσιν διαιτητικὴν εἰς διαιτητὰς μεγάλους, ἔχοντες δὲ ἀπέναντι αὐτῶν ἐχθρὸν ὅστις μέχρις οὗ ἐκδοθῇ ἡ διαιτητικὴ ἀπόφασις ἑτοιμάζεται, ὀφείλουσι καὶ αὐτοὶ νὰ μὴ κάθηνται μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας. Προϋπῆρξε λοιπὸν ὡς πρωτεῦον ἐν τῇ Πρεσβευτικῇ Διασκέψει τὸ ζήτημα τῶν Δωδεκανήσων καὶ ἐκ τῆς ἀφετηρίας ταύτης ἐπῆλθεν ὅλη ἡ καταστροφὴ ἡ παραιτέρω. Διότι ἐπείσθη ἡ Ἰταλία νὰ ἐκκενώσῃ τὰ Δωδεκάνησα ἢ μᾶλλον ὑπεσχέθη νὰ ἀποσυρθῇ τῶν Δωδεκανήσων, μόνον ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ δοθῶσιν εἰς τὴν Ἰταλίαν ἀνταλλάγματα καὶ τοιαῦτα ὑπῆρξαν οἱ Ἠπειρωτικοὶ πληθυσμοὶ προσκυρούμενοι εἰς τὴν Ἀλβανικὴν Ἐπικράτειαν, εἰς δὲ τὴν Ἑλλάδα ἐδόθη τὸ ἀντάλλαγμα τῶν ἄλλων νήσων πλὴν τῆς Ἴμβρου, Τενέδου καὶ Καστελλορίζου. Ἐν τῷ ζητήματι τῷ νησιωτικῷ ὑπῆρξαν πολλοὶ οἱ ἐμφιλοχωροῦντες ἀντίζηλοι. Ὑπῆρξαν συμφέροντα Μεγάλων Δυνάμεων, ὅπως αἱ νῆσοι αἱ Ἑλλησπόντιοι μὴ ἀποτελέσωσιν Ἑλληνικὰς προφυλακὰς τῆς πρὸς τὴν Κωσταντινούπολιν θαλασσίας ὁδοῦ. Καὶ ἤρξαντο νὰ ἀντιδρῶσιν ὑποστηρίζοντες ὅτι ἡ Λῆμνος, Ἴμβρος, Τένεδος, Σαμοθράκη πρέπει νὰ μὴ προσκυρωθῶσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἡ Θάσος ἦτο ὀρθὸν νὰ προσκυρωθῇ εἰς τὴν Βουλγαρίαν, διότι τότε ἐθεωρεῖτο ὅτι ἡ Βουλγαρία ἔχει δικαιώματα ἀναπότρεπτα ἐπὶ τῆς Καβάλλας, καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ Θάσος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποχωρισθῇ τῆς Καβάλλας, τῆς ὁποίας ἐθεωρεῖτο ὡς γεωγραφικὸν παράρτημα κατὰ τὰς διεθνεῖς ἰδέας. Ἐθεωρεῖτο ἐπὶ πολὺν χρόνον ὅτι διὰ τὴν Καβάλλαν προσήκει ἡ Βουλγαρικὴ κυριαρχία, τοῦτο δὲ καὶ θὰ συνέβαινεν, ἂν μὴ ὁ πόλεμος ὁ συμμαχικὸς ἐξερρήγνυτο. Ὑπῆρχεν ἄλλη ἀντίρρησις, ἄλλων Μεγάλων, ὅτι ἡ Μιτηλήνη καὶ ἡ Χίος θέτουσιν ἐν κινδύνῳ, ἀποκτώμεναι ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος, τὴν ἀσφάλειαν τῶν Ἀσιατικῶν ἀκτῶν τῆς Τουρκίας. Ὑπῆρξε τρίτη ἀντίρρησις ὅτι ἡ Σαμοθράκη εἶναι νῆσος, ἡ ὁποία εὐαρεστεῖ ἰδιαιτέρως τὸν Τσάρον τῆς Βουλγαρίας καὶ θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ παραχωρηθῇ εἰς τὴν Βουλγαρίαν ἡ νῆσος αὕτη ἡ ὁποία τόσον ἤρεσκεν εἰς τὸν Βασιλέα της. Δὲν εἶναι δὲ ταῦτα λόγοι διὰ νὰ προκαλῶσι φαιδρότητα, ἀλλὰ στηρίζονται εἰς ἔγγραφα διπλωματικά. Ἰδοὺ τηλεγράφημα τοῦ κόμητος Μπέρχτολδ πρὸς τὸν κόμητα Μένσδωρφ, πρεσβευτὴν τῆς Αὐστρίας ἐν Λονδίνῳ (ἀναγινώσκει)· «ἐν ᾗ περιπτώσει ἐν τῇ Πρεσβευτικῇ Διασκέψει ἤθελε γίνει ἐξ οἱουδήποτε μέρους πρότασις, ἵνα προσκυρωθῇ εἰς τὴν Βουλγαρίαν ἡ νῆσος Σαμοθράκη, θέλετε περιορισθῆ ὅπως μὴ ἀντιστῆτε εἰς τοῦτο». Λοιπόν, ἐπὶ τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου Πελάγους, τῶν κατεχομένων ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος καὶ κυριευθεισῶν ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ στόλου καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, πᾶσα μυῖα, ἥτις ἐπέταξεν ὑπὲρ αὐτάς, ἐνόει καὶ νὰ ἐπικαθήσῃ, μόνον διότι ἐπέταξεν, ἀδιάφορον ἂν ὑπ’ ἄλλου στρατοῦ καὶ στόλου κατείχοντο αὗται. Ὑπὲρ πάντα ὅμως τὰ ζητήματα ταῦτα ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐπρώτευε τὸ ζήτημα τῶν Δωδεκανήσων. Πόσον δὲ ἐπρώτευε, μαρτυροῦσι τὰ ἔγγραφα τὰ ἐν τῇ Αὐστριακῇ Βίβλῳ δημοσιευθέντα, ἐλάχιστα δυστυχῶς διὰ τὸ ζήτημα, ἀλλ’ ἀρκετὰ ἐνδεικτικά, ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται ὅτι τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἡ ὑπογραφὴ τοῦ πρωτοκόλλου τοῦ Λονδίνου ἐσταμάτησε, διότι ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐδέχετο τὴν διατύπωσιν τῆς ρήτρας, ἥτις εἶχεν ὑποβληθῆ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας. Εἶχεν προτείνει τὴν ὅλην διευθέτησιν τοῦ ζητήματος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας. Μεταξὺ τῶν λοιπῶν διατάξεων περιελαμβάνετο ὅτι «ἡ Ἰταλία θὰ διακηρύξῃ ὅτι μόλις, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 2ον τῆς συνθήκης τῆς Λωζάνης, τὰ Ὀθωμανικὰ στρατεύματα καὶ τὸ πυροβολικὸν ἐγκαταλίπωσιν τὴν Κυρηναϊκήν, θέλει ἐκκενώσει τὰς νήσους, τὰς ὁποίας κατέχει καὶ ἐπιστρέψει ταύτας εἰς τὴν Τουρκίαν». Ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἐγένετο ἐξ ὁλοκλήρου δεκτή. Τοῦτο ἐγένετο τὴν 1ην Αὐγούστου 1913 ἢ 17ην Ἰουλίου 1913 κατὰ τὸ ἰδικόν μας ἡμερολόγιον. Ἐπῆλθε κατόπιν δευτέρα πρότασις, συνεπείᾳ ἀντιστάσεως τῆς Ἰταλίας, καὶ ἀπεδέχθησαν ὅλοι ταύτην ἔχουσαν οὕτω· «Ὅταν τὸ ἄρθρον 2 τῆς συνθήκης τῆς Λωζάνης ἀκεραίως ἐκτελεσθῇ παρ’ ἀμφοτέρων τῶν συμβαλλομένων μερῶν, αἱ ἕξ Μεγάλαι Δυνάμεις θὰ ἀποφανθῶσι περὶ τῆς προσκυρώσεως τῶν Δωδεκαννήσων καὶ θὰ λάβωσιν ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου διὰ κοινῆς συμφωνίας». Καὶ αὕτη εἶναι ἡ ρήτρα, ἥτις ἐπεκράτησε καὶ ἐφηρμόσθη. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα μαρτυροῦσιν ἀριδήλως ὅτι ὁ ἀγὼν ἐγίνετο περὶ τὰ Δωδεκάνησα. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα μαρτυροῦσιν ἀριδήλως ὅτι ἡ ἀνάγκη, εἰς ἣν εὑρίσκοντο αἱ διεκδικοῦσαι καὶ κατέχουσαι σήμερον τὴν ἐν τῇ Μεσογείῳ ναυτικὴν κυριαρχίαν Ἐπικράτειαι, ὅπως στερήσωσι τὴν Ἰταλίαν ὁρμητηρίων, εἰς τὰ ὁποῖα ἐγκατέστη, ἡ ἀνάγκη ἦτο τοιαύτη, συνδυαζομένη πρὸς τὴν γενικὴν ἀποδοχὴν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ φθάσωσι μέχρι σημείου Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, ἐφ’ ὅσον ὑπῆρχον τρίτων συμφέροντα πρὸς θυσίαν διὰ τὴν ἐπίτευξιν τῆς συμφωνίας, ἡ ἀνάγκη, λέγω ἦτο τοιαύτη, ὥστε θὰ κατέληγεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι θὰ ἐθυσιάζοντο ἄλλων συμφέροντα διὰ νὰ δοθῶσιν εἰς τὴν Ἰταλίαν ἀντισταθμίσματα καὶ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐκκένωσις τῶν Δωδεκανήσων. Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη διευθέτησις προυκάλεσεν ἀπώλειαν Βορείου Ἠπείρου καὶ Δωδεκανήσων διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἡ Ἑλλὰς ἡ ἀξιοῦσα τὴν ἐπὶ τῶν Δωδεκανήσων κυριαρχίαν, τὴν προσκύρωσιν αὐτῶν, δι’ ὃ καὶ ὑπέβαλε τὸ ζήτημα εἰς τὴν Πρεσβευτικὴν Διάσκεψιν, θὰ εὑρίσκετο πρὸ μεγίστων σκοπέλων διὰ τὴν ἐπίτευξιν τούτων, διότι ἀμέσως μὲν θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ τύχῃ ἀποφάσεως τῆς Πρεσβευτικῆς Διασκέψεως, ἦτο δὲ ζήτημα ἂν αἱ ἐνέργειαι τῆς Ἰταλικῆς πολιτικῆς ἤθελον ἐπιτρέψει εἰς τὴν Ἑλλάδα προσκύρωσιν τῶν Δωδεκανήσων καὶ μετὰ χρόνον ἔτι πολύν. Καθ’ ἣν δὲ περιπλοκὴν εἶχον τὰ πράγματα, ἐνεδεικνύετο ἡ πιθανότης ὅτι ἡμέραν τινά, ὅτε θὰ ἀπήρχετο ἡ Ἰταλία τῶν νήσων, ἡ Εὐρωπαϊκὴ διπλωματία ἐν ὁμοφωνίᾳ θὰ ἀποκαθίστα τὰς νήσους εἰς τὴν Τουρκίαν. Καὶ τί ἔπραξεν ἡ Ἑλλὰς πρὸς τοῦτο; Ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ ζητήματος καὶ ἐφ’ ὅσον ἔτι δὲν εἶχον προβληθῆ τὰ ἄλλα, ἔπραξέ τι; Οὔτε διπλωματικῶς ἀντέστη, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἐσωτερικῶς ὠργανώθη. Καὶ ἀντὶ πάντων τούτων φθάνομεν εἰς κοινοποίησιν τῆς Εὐρωπαϊκῆς ἀποφάσεως περὶ τῶν νήσων, καὶ φθάνομεν εἰς μέτρα κατόπιν, μέτρα διπλωματικά, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουσι τὴν Ἑλλάδα προσφερομένην πρὸ τῆς Εὐρώπης ἐν στάσει, ἐν θέσει ἡττημένου. Διότι βλέπομεν τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἀπαντῶσαν εἰς τὴν διακοίνωσιν τῶν Δυνάμεων περὶ τῶν νήσων καὶ λέγουσαν πρὸς τὰς Δυνάμεις· Μοῦ ζητεῖτε τὴν ἀσφάλισιν τῆς οὐδετερότητος τῶν νήσων τῆς στρατιωτικῆς; Τὴν παρέχω. Μοῦ ζητεῖτε τὴν λῆψιν ἀσφαλιστικῶν μέτρων κατὰ τοῦ λαθρεμπορίου; Τὰ παρέχω. Μοῦ ζητεῖτε ἐγγυήσεις ὑπὲρ τῆς Μουσουλμανικῆς μειονοψηφίας; Τὰς παρέχω. Οὐδεὶς ἠρώτησεν ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος τὰς Δυνάμεις· Τί δίδετε ὑμεῖς ὡς ἀνταλλάγματα δι’ ἐκείνας τὰς νήσους, αἵτινες ἀφαιρούμεναι ἀπὸ τῆς Ἑλληνικῆς κατοχῆς θὰ προσκυρωθῶσιν εἰς τὴν Τουρκικὴν Ἐπικράτειαν; Τὴν Εὐρώπην τὴν βλέπετε πάντοτε καθ’ ἣν στιγμὴν ἀκρωτηριάζεται ἡ Τουρκία μεριμνῶσαν διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀσφαλείας τῶν Μουσουλμάνων ὑπηκόων. Εἶναι τὸ αἰώνιον δόγμα τῆς ἐξασφαλίσεως τῶν Μουσουλμάνων ὑπηκόων. Τὰ μεγάλα Εὐρωπαϊκὰ Κράτη ἔχουσι κατὰ τὸ πλεῖστον ἀποικίας, ἐν αἷς τὸ Μουσουλμανικὸν στοιχεῖον ἐπικρατεῖ. Διὰ τοὺς Μουσουλμάνους τούτους χρειάζεται παρηγορία, καὶ ὡς παρηγορία, ὡς ἀντίδοτον, παρέχεται ἡ προστασία τῶν Μουσουλμανικῶν πληθυσμῶν, ὁσάκις ἀκρωτηριασμοὺς ὑφίσταται ἐν Εὐρώπῃ ἡ ὁμόθρησκος Τουρκία. Ἀλλὰ διὰ τοὺς Χριστιανικοὺς πληθυσμοὺς τῶν τριῶν νήσων, οἵτινες ἠλευθερώθησαν ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ στόλου, οἵτινες ἐξεδήλωσαν τὰ Ἑλληνικά των αἰσθήματα καὶ οἵτινες εὑρίσκονται εἰς τὸν κίνδυνον νὰ ὑποστῶσι μαρτύρια πολλῷ μείζονα τῶν ὅσων ὑφίστανται σήμερον οἱ Θρᾷκες καὶ οἱ Μικρασιᾶται, διὰ τοὺς πληθυσμοὺς τούτους, ἡ εὐσπλαγχνία καὶ τὸ φιλοδίκαιον τῆς Χριστιανικῆς Εὐρώπης, δὲν ἠδυνήθη κανὲν μέτρον νὰ λάβῃ, ἀλλὰ καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἡ ἀτολμία δὲν ἐπέτρεψεν εἰς αὐτὴν τίποτε νὰ ἀξιώσῃ — ὄχι νὰ εὐχηθῇ, διότι καὶ πάλιν ηὐχήθη. Καὶ δὲν εἶχε τὸ σθένος νὰ εἴπῃ εἰς τὰς Δυνάμεις· δὲν δίδω ὀπίσω τὴν Τένεδον καὶ Ἴμβρον, καὶ τὸ Καστελλόριζον ἂν δὲν ἀσφαλισθῶσιν αὐτὰ τὰ δικαιώματα. Ἀλλ’ ηὐχήθη. Διατί ηὐχήθη; Διότι ὄπισθεν τῶν εὐχῶν τούτων εἶχε τὴν ἀνάγκην νὰ καλύψῃ ἑτέραν εὐχήν, εὐχὴν ἡ ὁποία δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διατυπωθῇ ὡς ὅρος, καὶ τῆς ὁποίας ἡ ἱκετηρία διατύπωσις ἔφθανεν ἵνα καὶ αἱ ἄλλαι εὐχαὶ διατυπωθῶσιν ἱκετευτικῶς. Ἦτο ἡ εὐχὴ νὰ ἀσφαλίσωσιν αἱ Μ. Δυνάμεις τὰς νήσους ἀπὸ τῆς Τουρκικῆς ἐπιδρομῆς. Δὲν εἶναι ὥρα ἵνα γελάσῃ κανείς, διότι τὰ πράγματα εἶναι λυπηρά, ἀλλ’ εἶναι ὥρα διὰ νὰ κλαύσῃ κανεὶς διὰ τὴν λυπηρὰν θέσιν εἰς ἣν περιήλθομεν. Τί ἐζήτει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις παρακαλοῦσα τὰς Μ. Δυνάμεις ὅπως παράσχωσιν εἰς αὐτὴν ἀσφάλειαν τῶν νήσων ἀπὸ ἐπιδρομῆς Τουρκικῆς; Ἐζήτει νὰ ἀσφαλίσῃ τὴν κυριαρχίαν τῶν νήσων ἢ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ἐξαντλεῖ καὶ τὸ τελευταῖόν της μέσον ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Διότι τί σημαίνει προφύλαξις τῶν νήσων ἀπὸ ἐχθροπραξιῶν; Τί σημαίνει οὐδετερότης τῶν νήσων; Μὴ ὁ ὅρος οὗτος, γενόμενος ἀποδεκτὸς παρὰ τῶν Κυβερνήσεων, ἤθελε παρακωλύσει τὴν Τουρκίαν νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡττωμένην τὴν παραχώρησιν τῶν νήσων; Ἢ μή, ὅταν αἱ ἐχθροπραξίαι ἀρχίσωσι, κηρυσσομένου πολέμου, ὁ διευθύνων τὰς πολεμικὰς ἐπιχειρήσεις θὰ προβῇ ὑποχρεωτικῶς εἰς κατάληψιν τοῦ μέρους, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμεῖ ὁριστικῶς νὰ κατακτήσῃ ἡ Πατρίς του; Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν γενικῶς, ὅτι μόνον ἡ πλήρης καταστροφὴ τοῦ ἐχθροῦ ἀποτελεῖ τὸν ἀντικειμενικὸν σκοπὸν τοῦ πολεμοῦντος καὶ ἡ πλήρης καταστροφὴ τοῦ ἐχθροῦ δὲν γίνεται διὰ τοὺς Τούρκους ἐν Μιτυλήνῃ καὶ Χίῳ. Ἠδύναντο ὁσασδήποτε ῥήτρας οὐδετερότητος τῶν νήσων νὰ ἀναγνωρίσουν αἱ Δυνάμεις, ἀλλὰ τίς θὰ παρημπόδιζε τὴν Τουρκίαν, ἐὰν ἐν στιγμῇ τινί, αἰσθανομένη ἑαυτὴν ἰσχυροτέραν, ἐκήρυσσε τὸν πόλεμον, νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα τοὺς ὅρους οὓς ἤθελεν; Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν γνωρίζω ἐγὼ ἐὰν τῆς Χίου καὶ τῆς Μιτυλήνης μόνη ἡ πρόσκτησις θὰ ἦτο ἀρκετὸν ἔδεσμα εἰς τὴν Τουρκικὴν βουλιμίαν. Μὴ ἀπατώμεθα, Κύριοι, νομίζοντες ὅτι ἀντικείμενον ἀνταγωνισμοῦ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας εἶναι αἱ νῆσοι, Μιτυλήνη καὶ Χίος ἢ καὶ οἱαιδήποτε νῆσοι. Ἀντικείμενον ἀνταγωνισμοῦ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, εἶναι πᾶν ὅ,τι ἡ Ἑλλὰς κατέλαβε καὶ ὅ,τι ἡ Ἑλλὰς προσδοκᾷ. Ἡ κατάστασις, ἥτις ἐγεννήθη καὶ καθημερινῶς ὀξύνεται καὶ ἐν Θράκῃ καὶ Μικρᾷ Ἀσίᾳ, ἀποδεικνύει κίνησιν Μουσουλμανικήν, ἀποδεικνύει νοῦν πολιτικόν, διεύθυνσιν ἐπὶ συγκεκροτημένου σχεδίου ἐκ Κων)πόλεως. Ὅλαι αἱ Τουρκικαὶ ἐνέργειαι ἀποδεικνύουσι συγκέντρωσιν τῶν Τουρκικῶν δυνάμεων πρὸς ἑαυτάς, ὅπως εἰσπηδήσωσιν εἰς νέους ἀγῶνας. Εἶναι προφανεῖς οἱ σκοποὶ οἱ Τουρκικοὶ καὶ οἱ σκοποὶ οὗτοι ἐκτρέφονται τὴν στιγμὴν ταύτην, διότι εἶδεν ἡ Τουρκία καταλυόμενον, ἕνεκα τῆς διαφωνίας τῶν Μ. Δυνάμεων ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτῆς, τὸ δόγμα, τὸ ὁποῖον τελευταῖον ἐπεκράτει καὶ εἶδε δι’ ἑνὸς στρατιωτικοῦ περιπάτου ἀνακτωμένην τὴν Ἀδριανούπολιν καὶ βλέπει διὰ τῆς διακοινώσεως τῶν Δυνάμεων ἐπικειμένην τὴν ἐπιστροφὴν εἰς αὐτὴν τῶν Δωδεκανήσων, τὰς ὁποίας ἀφήρεσεν ἀπὸ τῆς Τουρκικῆς κυριαρχίας ἡ Ἰταλικὴ νίκη, καὶ τῆς Ἴμβρου, Τενέδου καὶ Καστελλορίζου, τὰς ὁποίας ἀφήρεσεν ἀπ’ αὐτῆς ἡ Ἑλληνικὴ νίκη. Ἐφ’ ὅσον βλέπουσιν οἱ Τοῦρκοι ὅτι τὸ δόγμα τὸ Εὐρωπαϊκὸν κατελύθη, δύνανται ἐν ταῖς κεφαλαῖς αὐτῶν νὰ φιλοδοξῶσι τὰ πάντα καὶ δύνανται νὰ ἐλπίζωσιν ἀνάκτησιν πάντων τῶν ἀπολεσθέντων. Τοῦτο πρέπει νὰ εἶναι πρὸ ὀφθαλμῶν ἡμῶν. Ὀφείλομεν δὲ νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι, ὡς πᾶς γείτων ἡμῶν, ὅστις εἶδεν ἀξιώσεις αὑτοῦ ἐλαττουμένας ἐπὶ τοῦ πεδίου τῆς μάχης, θέλει προσδοκᾷ τὴν ἐπιβολὴν ἐν μέλλοντι τῶν ἀξιώσεών του καὶ θέλει ὀργανωθῆ ἀπὸ τοῦδε ὅπως τὰς ἀξιώσεις αὑτοῦ ἴδῃ πραγματοποιουμένας, ἐν ἴσῃ μοίρᾳ πρὸς τοὺς χριστιανοὺς ἀνταπαιτητάς, τάσσεται καὶ ὁ Τοῦρκος. Καὶ ἀκριβῶς, διότι τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων, ὀφείλομεν μετὰ πάσης ταχύτητος καὶ ἐνεργείας καὶ μετὰ πάσης σπουδαιότητος νὰ προπαρασκευάσωμεν τὴν ἄμυναν τοῦ Κράτους. Ἀκριβῶς δὲ ἡ κατάστασις, οἵα ἐδημιουργήθη ὑπὸ τῆς Εὐρώπης, τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἡ ὀργανωτικὴ ἀμέλεια καὶ τῶν Τούρκων ὁ ἐγωϊσμὸς ἐμπνέει εἰς μὲν τοὺς Εὐρωπαίους τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἔχομεν τὴν ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς αὐτῶν, εἰς δὲ τοὺς Τούρκους τὴν συνείδησιν, ἴσως ἀπατηλήν, ἴσως πραγματικήν, ὅτι ἐν δεδομένῃ ὥρᾳ θὰ εἶναι ἰσχυρότεροι ἡμῶν, ἰσχυρότεροι ἡμῶν κατὰ θάλασσαν, διότι κατὰ ξηρὰν δὲν δύνανται νὰ πολεμήσωσι πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ κατάστασις αὕτη παρήγαγε πολλὰς ἐπιζημίους συνεπείας. Ἐὰν ἀπέναντι τῆς Τουρκίας ἦτο ἠσφαλισμένη ἡ ἐν πάσῃ στιγμῇ καὶ ὥρᾳ ναυτικὴ ὑπεροχή, βεβαίως ἡ Ἑλλην. Κυβέρνησις θὰ ἠδύνατο νὰ παρασταθῇ ἀπέναντι τῶν Μ. Δυνάμεων, μὴ ἔχουσα ἀνάγκην νὰ ἱκετεύσῃ ταύτας, ὅπως ἐξασφαλισθῇ ἡ οὐδετερότης τῶν νήσων, μὴ ἔχουσα ἀνάγκην νὰ ἱκετεύσῃ τινὰ ὅπως ἐπιβάλῃ τὴν ἐνέργειαν αὑτοῦ παρὰ τῇ Ὀθωμανικῇ Κυβερνήσει, διὰ νὰ ἀναγνωρισθῇ ἡ Εὐρωπαϊκὴ ἀπόφασις περὶ τῶν νήσων, ἀλλὰ θὰ ἠδύνατο νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Τουρκίαν· στάσου, δὲν σοῦ ἐπιτρέπω οὔτε νὰ ἀστειεύησαι περὶ τῶν νήσων. Ἀπὸ δὲ τῆς Εὐρώπης θὰ ἠδύνατο ὑπερηφάνως νὰ ἀξιώσῃ τὴν ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων ἐπίλυσιν τοῦ Ἠπειρωτικοῦ ζητήματος καὶ τοῦ ζητήματος τῶν Δωδεκανήσων. Ἀλλὰ ἐνῷ ταῦτα ἠδύνατο νὰ πράξῃ παρασκευαζομένη, τοὺς μὲν Ἠπειρώτας ἐγκατέλιπεν εἰς τὴν τύχην των, καὶ τὴν ἐπιτόπιον ἄμυναν, τὴν ἐξασφαλισθεῖσαν παρὰ τὰς διαταγάς της, ἐζήτησε νὰ ματαιώσῃ· ζητεῖ δὲ παρὰ τῆς Εὐρώπης διὰ τῶν ἐνεργειῶν της τὴν ἐξασφάλισιν τῆς οὐδετερότητος τῶν νήσων, ὡσανεὶ ἐπρόκειτο ἡ Τουρκία νὰ ἐμφανισθῇ πρὸ τῆς Χίου καὶ τῆς Μιτυλήνης διὰ νὰ διεκδικήσῃ τὰ δίκαιά της! Πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας, Κύριοι, ὅτι ἀντικείμενον ἀγῶνος καὶ πεδίον ἀγῶνος μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας θέλει εἶσθαι διαρκῶς τὸ Αἰγαῖον πέλαγος ἐν τῇ συνολικῇ αὐτοῦ ἐκτάσει. Ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι ὁ ἀντικειμενικὸς σκοπὸς τοῦ ἐχθροῦ θὰ στραφῇ πάντοτε ἐκεῖ ὅπου τὸ κτύπημα θὰ δύναται νὰ φέρῃ ἄμεσον ἀποτέλεσμα. Τὰ παράλια ἡμῶν εἶναι ἀναπεπταμένα καὶ ἡ πρωτεύουσα ἡμῶν ἐκτεθειμένη. Ἔχομεν τὴν ἀνάγκην τῆς διαρκοῦς ὑπεροπλίας, τὸ ζήτημα δὲ τῆς ὑπεροπλίας ὀφείλομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν κατὰ τρόπον ἴδιον, τὸν τρόπον τὸν μόνον, ὅστις προσήκει πρὸς τοὺς μικρούς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρακολουθῶμεν τοὺς Τουρκικοὺς ἐξοπλισμοὺς καὶ ὅταν βλέπωμεν τὴν Τουρκίαν ἐξοπλιζομένην, νὰ ἐξοπλιζώμεθα καὶ ἡμεῖς. Αὕτη ἡ πορεία εἶναι ἀπρονοησία. Τοιαῦτα μέτρα ὁδηγοῦσι μόνον εἰς καταστροφὰς οἰκονομικάς.· Ἐφ’ ὅσον ἡ Τουρκία εἶναι Κράτος ἀπέραντον καὶ ἔχει πληθυσμὸν τετραπλάσιον ἤδη ἡμῶν, καὶ ἔχει ἐκτάσεις εὐφορωτάτας καὶ πλούτη ἀνεκμετάλλευτα, ἀλλὰ καὶ ἔχει πρὸ παντὸς νὰ ἐκτελέσῃ ὄχι ἔργα ἀπελευθερώσεως ἐν τῇ Μικρᾷ Ἀσίᾳ, ἀλλ’ ἔργα συντηρήσεως τῆς κατοχῆς, ἐφ’ ὅσον εἶναι Κράτος κατακτητικὸν καὶ ἔχει ἀνάγκην νὰ συντηρήσῃ τὰς κατακτήσεις του, εἶναι δι’ αὐτὸ τίποτε, ἰσοδύναμον πρὸς τὸ τίποτε, ἡ ἐκχώρησις οἱωνδήποτε προσόδων καὶ ὁ δανεισμὸς ὑπὸ βαρυτάτους ὅρους. Δὲν ἔχομεν τοιαύτας προσόδους, οὔτε δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ πράττωμεν ὅ,τι πράττει καθημερινῶς ἡ Τουρκία καὶ διὰ τοῦτο ἡ παρακολούθησις τῶν ναυτικῶν ἐξοπλισμῶν, καθ’ ὃν τρόπον σκέπτεται ἡ Ἑλλὰς νὰ συντελεσθῶσιν οὗτοι, ἀποτελεῖ λάθος μέγιστον, διότι θὰ φθάσωμεν εἰς στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ νὰ παραχωρήσῃ προσόδους ἡ Τουρκία, θὰ ἔχῃ πόρους ἀνεκμεταλλεύτους ἡ Τουρκία, ἀλλ’ ἡ Ἑλλάς, ἡ ἔχουσα νὰ φροντίσῃ περὶ στρατοῦ κατὰ τῶν κατὰ γῆν ἀπαιτητῶν, ἡ ἔχουσα νὰ φροντίσῃ περὶ στόλου κατὰ τῶν ἀπὸ θαλάσσης ἀπαιτητῶν καὶ προσέτι περὶ ἔργων συγκοινωνίας καὶ ἐνισχύσεως τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τοῦ Ἔθνους, ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἀντεπεξέλθῃ εἰς τὸν ἀνταγωνισμὸν τοῦτον. Καὶ χρειάζεται μεγίστη σύνεσις τῶν κυβερνώντων, ἵνα φειδὼ μεγίστη ἐφαρμοσθῇ περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων δαπανῶν καὶ ἵνα μὴ δαπανηθῶσιν οἱ πόροι τοῦ Κράτους εἰς ἄλλα ἔργα, πρὶν ἢ ἀσφαλισθῇ τελείως ἡ ἀπὸ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης ἄμυνα τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ χρειάζεται πρὸ παντὸς ἀποφασιστικότης καὶ σχέδιον ἐνεργείας. Τὸ παράδειγμα τῶν μικρῶν ἓν καὶ μόνον εἶναι, ὅσοι ἔχουσι νὰ ἀντιμετωπίσωσι μεγάλους, οὐχὶ νὰ παρακολουθῶσιν αὐτοὶ ἄνευ πρωτοβουλίας τοῦ ἀντιπάλου τοὺς ἐξοπλισμούς, ἀλλὰ πρωτοβούλως καὶ μετὰ σχεδίου νὰ ἐξοπλισθῶσιν αὐτοί. Τοῦτο εἶναι τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ὅλα τὰ ἀσθενέστερα Κράτη παρέχουσι. Διότι ἀλλοίμονον εἰς τὸν ἀσθενῆ, ὅστις ἀναμένει τὸν ἰσχυρὸν ἐξοπλιζόμενον ἵνα παρακολουθήσῃ αὐτόν. Οἱ μὴ ἔχοντες δυνάμεις ὀφείλουσι νὰ θέσωσιν ἐνώπιον ἑαυτῶν ὡρισμένον σχέδιον, ὡρισμένην διάρκειαν χρόνου, τεσσάρων ἢ πέντε ἐτῶν, πρὸς ἐφαρμογὴν αὐτοῦ καὶ νὰ ἀσφαλίσωσιν ἐν μιᾷ στιγμῇ δεδομένῃ, τὴν ὑπεροχὴν αὐτῶν, διότι ὁ κατέχων ἐν μιᾷ στιγμῇ τὴν ὑπεροχήν, δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τὸν ἀντίπαλον ὁριστικῶς, ὅπως ἀποκτήσῃ ταύτην. Ταῦτα εἶναι τὰ ὀρθά. Ταῦτα δὲν ἐξετελέσθησαν. Ταῦτα δὲν βλέπω ἐκτελούμενα, διότι καὶ αἱ παραγγελίαι, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, βαίνουσι κατὰ πρόγραμμα παρακολουθήσεως τῶν ἐξοπλισμῶν τοῦ ἀντιπάλου. Ἐπεθύμουν νὰ ἴδω πρωτοβουλίαν ἐνεργείας· ἐπεθύμουν νὰ μὴ παρακολουθήσῃ ἡ Ἑλλὰς τὰ παρὰ τῶν ἄλλων γινόμενα. Τοῦτο δὲν τὸ βλέπω. Καὶ εὔχομαι ἵνα τὰ πράγματα διπλωματικῶς ἐξελιχθῶσιν αἰσίως. Εὔχομαι ἵνα οἱ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους βλέπω, μὴ πραγματοποιηθῶσιν. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἀποκρύψω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὅλη ἡ κατάστασις ἡ διπλωματικὴ ἐμφαίνει ἀτολμίαν καὶ ὅλη ἡ κατάστασις τῆς ἐσωτερικῆς ὀργανώσεως, ἐμφαίνει ἀδεξιότητα. Μὲ τὴν ἀτολμίαν δὲ τὴν ὁποίαν διαβλέπω καὶ τὴν ἀδεξιότητα τὴν ὁποίαν ἀντιλαμβάνομαι, εὔχομαι ἵνα ὁ Θεὸς τῆς Ἑλλάδος, ὁ μέγας Θεός, ὅστις πολλάκις ἔσωσεν αὐτὴν κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμήν, ἐμπνεύσῃ εἰς τοὺς ἀτόλμους τὸ θάρρος, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε ἔσχον, καὶ εἰς τοὺς ἀδεξίους τὴν φρόνησιν, τὴν ὁποίαν ἀπέβαλον. (Χειροκροτήματα ἐξ ἀριστερῶν).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σοκόλης ἔχει τὸν λόγον.

§68ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν κ. Πρόεδρε ἐπ’ ὀλίγα λεπτά.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, ἐπὶ πέντε λεπτά. (Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά). Μετὰ τὴν διακοπὴν (ὥρᾳ 8 μ. μ.).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Κ. Σοκόλης ἔχει τὸν λόγον.

§71Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ὁ προλαλήσας ἀξιότιμος κ. Συνάδελφος ἀνέφερεν ἱστορικῶς κυρίως τὸ ζήτημα ὅτι ὁ Σάσων ἀναμφισβητήτως ἀνῆκεν εἰς τὰς Ἰουνίους Πολιτείας. Περὶ τούτου δὲν ἔχομεν ἀπολύτως οὐδεμίαν ἀμφισβήτησιν· εἶναι γνωστὸν ἄλλως τε τοῦτο καὶ ἀπὸ τῆς τελευταίας ἀποφάσεως τῶν Μ. Δυνάμεων. Ἐκτὸς ὅμως αὐτοῦ, ἔχομεν τοὺς παλαιοὺς Βενετικοὺς χάρτας ἐντὸς τῶν ὁποίων ἀναφέρεται πάντοτε ἡ Σάσων ὡς ἀποτελοῦσα μέρος τῶν ἐν τῷ Ἰονίῳ πελάγει κτήσεων τῆς Ἑνετικῆς Δημοκρατίας. Περιπλέον δ’ ἔχομεν ῥητὴν τὴν μνείαν ἐν τῇ συνθήκῃ τοῦ Καμποφορμίου, ὅτι εἰς τὴν ἀκτὴν τὴν Ἀλβανικὴν οὐδεμία ἄλλη νῆσος ὑπάρχει εἰμὴ μόνον ἡ Σάσων. Ἑπομένως δύναταί τις εἰπεῖν ὅτι ὑπάρχει ῥητὴ μνεία τῆς Σάσωνος ὡς ἀποτελούσης μέρος τῶν Ἑνετικῶν κτήσεων. Ἀλλὰ περιπλέον ἀκόμη ἔχομεν τὰς βλέψεις τῆς Βενετίας, ὅπως καὶ τὰς βλέψεις ὅλων τῶν ἄλλων κατακτητῶν οἱ ὁποῖοι κατέλαβον τὰς τόσας περιπετείας διελθούσας Ἰονίους Νήσους. Ἀκριβῶς μάλιστα τὸ σημεῖον ἐκεῖνο ἀπετέλει πάντοτε τὸ ἔσχατον πρὸς βορρᾶν ὅριον τῶν Ἰονίων Νήσων, τὴν βάσιν πάσης ἐπιχειρήσεως ἡ ὁποία εἶχεν ὡς σκοπὸν τὴν ἐξάπλωσιν τῶν κατακτητικῶν βλέψεων ἐπὶ τῆς ἀπέναντι Στερεᾶς. Οὐδεμία ἑπομένως ὑπάρχει ἀμφισβήτησις ὅτι ὡς πολιτικὸν καὶ στρατιωτικὸν σημεῖον ἀνέκαθεν ἐπέσυρε πάντων τὴν προσοχὴν ἡ Σάσων. Καὶ ἡ Μεγάλη Βρετανία ἀναλαμβάνουσα τὴν προστασίαν τῶν Ἰονίων Νήσων διὰ τῆς συνθήκης τῆς 24 Ὀκτωβρίου 1815, ἔστρεψε τὸ βλέμμα της καὶ πρὸς τὴν Σάσωνα καὶ πολλάκις ἐπειράθη τὴν ἀπόκτησιν ἐπ’ αὐτῆς δικαιωμάτων κατοχῆς διὰ τῆς ἀνάψεως φανῶν ναυτικῶν, οἵτινες ἀπετέλουν τὸν μόνον ἴσως τρόπον ἀποδείξεως κατοχῆς, διότι ἡ ἔλλειψις κατοίκων καθίστα προβληματικὴν τὴν πραγματοποίησιν ἄλλου οἱουδήποτε σχετικοῦ τρόπου. Ἄλλως τε δὲν ἀναφέρεται ὁ Σάσων ῥητῶς εἰς τὰς μεταγενεστέρας συνθήκας, αὐτὸ δὲ τοῦτο γίνεται καὶ διὰ τὰ Ἀντικύθηρα. Καὶ τὸ κατώτερον ὅριον τῆς Ἰονίου Πολιτείας εἰς οὐδεμίαν συνθήκην ἀναφέρεται ἀκριβῶς διότι περιλαμβάνονται αἱ νησίδες αὐταὶ ὑπὸ τὴν ὀνομασίαν «τὰ ἐξαρτήματα αὐτῶν». Μία νῆσος ἡ ὁποία ἀπετέλεσε μέρος ἀδιαχώριστον τῆς Ἰονίου Πολιτείας καὶ ἐν γένει τῶν Ἰονίων Νήσων ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ὑπάρξεως αὐτῶν ὡς Κράτους, ἔρχεται σήμερον καὶ ἀποσπᾶται ἀπὸ τὸ Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ἡ ἀπόσπασις αὕτη ἀποδεικνύει ὅτι ἔχει σημασίαν τοῦτο, διότι ἂν δὲν εἶχεν σημασίαν δὲν θὰ ἐγίνετο κἂν λόγος περὶ αὐτοῦ. Ἔχει λοιπὸν σημασίαν καὶ ἐπειδὴ ἀποτελεῖ τὴν ἐκδήλωσιν πασῶν τῶν ἐπὶ τῆς Ἀνατολῆς κατακτητικῶν βλέψεων, δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἀποσπᾶται ἀπὸ ἡμᾶς καὶ τίθεται εἰς τὰς χεῖρας ἐκείνου τὸν ὁποῖον δὲν γνωρίζω ἄν δικαίως ἢ ἀδίκως νομίζουσιν ὅτι δύνανται νὰ κληρονομήσωσι προτοῦ ἀκόμη γεννηθῇ. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς νήσου ταύτης, ἡ ὁποία ἀπὸ τοῦ 1864 ἀποτελεῖ ἀναπόσπαστον μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν καὶ ἀπὸ ἐντοπιστικὴν ἀκριβῶς σημασίαν, διότι ἔχει μεγίστην τοιαύτην. Κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τῆς συνθήκης περὶ ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τῆς Ἑλλάδος, οἱ Παξοί, ἡ Κέρκυρα καὶ τὰ παραρτήματα αὐτῶν, θέλουσιν ἀπολαύει τῶν πλεονεκτημάτων διηνεκοῦς οὐδετερότητος. Καὶ γεννᾶται τὸ ζήτημα, ἡ νῆσος Σάσων, ἀποσπωμένη τῆς Ἰονίου Πολιτείας, ἀποσπωμένη τῆς Κερκύρας, τῆς ὁποίας ἀσφαλῶς ἀποτελεῖ ἐξάρτημα, ἐξακολουθεῖ ἀπολαμβάνουσα τῆς οὐδετερότητος τὴν ὁποίαν ἀπολαμβάνει καὶ σήμερον; Ἐρωτᾶται δὲ καθ’ ἣν στιγμὴν ἀπολαμβάνει πράγματι αὐτῆς τῆς οὐδετερότητος, διατὶ τὴν ἀφαιροῦν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα; Δὲν χρησιμεύει εἰς τίποτε ἐφ’ ὅσον προστατεύεται διὰ τῆς οὐδετερότητος. Ἂν λαμβάνωσιν αὐτὴν διὰ νὰ τὴν χρησιμοποιήσωσι, τότε ἡ οὐδετερότης παύει, καὶ τότε τί γίνεται τὸ ζήτημα τῆς οὐδετερότητος τῆς Κερκύρας καὶ τῶν λοιπῶν ἐξαρτημάτων αὐτῆς; Ὑφίσταται ἢ ὄχι; Διεθνὲς δίκαιον δὲν ὑπάρχει εἰμὴ μόνον θεωρητικῶς. Τὴν λύσιν τοῦ προβλήματος αὐτοῦ θὰ τὴν μάθωμεν ἀργότερα, κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐμφανισθῶσιν οἱ κληρονόμοι τῶν διαφόρων Αὐτοκρατοριῶν, οἱ κληρονόμοι οἱ ὁποῖοι ἐμφανίζονται νὰ θέσωσι βέβηλον χεῖρα ἐπὶ τῆς κληρονομίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀποσπᾶται μία οὐδετέρα νῆσος καὶ προσαρτᾶται εἰς Κράτος ξένον καὶ τίθεται τὸ ἐρώτημα ἂν ἡ οὐδετερότης τῆς Κερκύρας καὶ τῶν ἐξαρτημάτων αὐτῆς ἐξακολουθεῖ, ποία πρόνοια λαμβάνεται διὰ τὰς ἐπέναντι τῆς Κερκύρας ἀκτάς, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι οὐδέτεραι; Ἡ πρόνοια περὶ τῆς ἀσφαλείας ἡμῶν, ἡ ὁποία μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς ἐλήφθη, εἶναι μία καὶ μόνη. Ἀπὸ τοῦ ἄκρου τοῦ ἀκρωτηρίου Στύλου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀκριβῶς ἀπέναντι τῶν φρουρίων τῆς πόλεως Κερκύρας, κατερχόμεθα εἰς τὸν κόλπον τῆς Φτελιᾶς. Μετὰ τὴν Φτελιᾶν κατερχόμεθα εἰς τὴν Παγανιὰν καὶ δίδομεν εἰς τὴν Ἀλβανίαν ὁλόκληρον τὸν βραχίονα, ὁ ὁποῖος δεσπόζει τοῦ κόλπου τῆς Κερκύρας, καὶ ἀφ’ ἧς στιγμῆς δεσπόζει τοῦ κόλπου τῆς Κερκύρας ἡ ἐξοχὴ ἐκείνη τῆς Παγανιᾶς, ἡ ὁποία λήγει εἰς τὸ ἀκρωτήριον Στύλος, ἐρωτᾶται, ὁποία τις ἐξασφάλισις τῆς οὐδετερότητος ὑπάρχει, ὅταν θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν διάθεσιν τῶν Ἀλβανῶν ἢ εἰς τὴν διάθεσιν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι φαντάζονται καὶ ὀνειρεύονται ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς διαδεχθῶσιν; Καὶ τίνα φροντίδα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐξασφαλίσεως στρατιωτικῶς τῆς Κερκύρας ἀπέναντι τοῦ ζητήματος τῆς οὐδετερότητος; Τίθενται προβλήματα διεθνοῦς δικαίου, τὰ ὁποῖα εἶναι ζήτημα ἂν παρουσιάσθησαν ἄλλην φορὰν ἐπὶ τοῦ τάπητος, καὶ διότι ἀκριβῶς δὲν παρουσιάσθησαν, καὶ διότι ἀκριβῶς ἡ λύσις αὐτῶν εἶναι δικαίωμα τοῦ ἰσχυροτέρου, φαντάζεταί τις ὁποία τις εἶναι καὶ ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ᾖ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος; Εἰς τὴν συνθήκην, τὴν συντελεσθεῖσαν μεταξὺ τῆς Γαλλίας, Ρωσσίας καὶ Ἀγγλίας, καὶ τὴν ὁποίαν ὑπέγραψαν καὶ ἡ Αὐστρία καὶ ἡ Πρωσία καὶ ἥτις προηγήθη τῆς ἑνώσεως, εἰς τὴν συνθήκην αὐτὴν, βλέπομεν τὴν Αὐστρίαν ἐμφανιζομένην καὶ δεικνύουσαν μέγιστον ἐνδιαφέρον διὰ τὰς Ἰονίους νήσους, διότι αὐτὴ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ πρὸ τῆς παραδόσεως τῶν Νήσων εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν καταδάφισιν τῶν φρουρίων τῆς Κερκύρας. Μάλιστα εἰς τὰς διαπραγματεύσεις, αἵτινες ἐγένοντο μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως προκειμένου περὶ τῆς κατεδαφίσεως ταύτης, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀντέταξε πλεῖστα ὅσα ἐπιχειρήματα καὶ ἐπέμεινεν ἐπὶ μακρὸν χρόνον, παρατείνουσα τὰς διαπραγματεύσεις ὅπως ἐπιτύχῃ τὴν μὴ καθαίρεσιν τῶν φρουρίων, ἀλλ’ ἠναγκάσθη νὰ ὑποχωρήσῃ ἀκριβῶς, διότι τοιαύτη ἦτο ἡ ὑποχρέωσις τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ἡ Ἀγγλία ἀπέναντι τῆς Αὐστρίας ὥστε ἡ Ἑλλὰς εὑρέθη, παρὰ τὰς διαμαρτυρίας της πρὸ τῆς ἀπαντήσεως: ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους ἂν θέλῃς λάβε, ἐὰν δὲν θέλῃς μὴ λάβῃς. Καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ ὑποχωρήσῃ καὶ τὰ φρούρια τῆς Κερκύρας κατηδαφίσθησαν. Ἑπομένως ὑπάρχει συμφέρον, καὶ ὄχι συμφέρον τῶν νεωτέρων Μεγάλων καὶ ἐνδοξοτάτων Δυνάμεων, ἀλλὰ τὸ συμφέρον τὸ αὐστριακὸν, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καταδήλως κατεδείχθη, καὶ βλέπομεν σήμερον ὅτι τίθεται πάλιν ἐπὶ τοῦ τάπητος οὐχὶ ἀπ’ εὐθείας παρὰ τῆς Αὐστρίας, ἀλλὰ παρ’ ἐκείνου ὁ ὁποῖος φοβεῖται τὴν Αὐστρίαν, καὶ καταντᾷ τὸ ἴδιον. Τί θὰ γίνῃ λοιπὸν αὔριον ἡ ὕπαρξις αὐτὴ τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος ἢ τῆς Κερκύρας, ἐὰν εὑρεθῶμεν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῆς σήμερον τιθεμένης ἀρχῆς, ὅτι ἐὰν μία νῆσος κεῖται πλησίον μιᾶς ἀκτῆς, αὐτὴ ἡ νῆσος ἀποβαίνει ἐπικίνδυνος διὰ τὴν ἀκτὴν αὐτὴν καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ ἀνήκῃ εἰς τὸ κράτος, τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν ἀκτήν, τοσούτῳ μᾶλλον ὅσῳ ἡ ἀκτὴ τοῦ Κράτους δὲν εἶναι οὐδετέρα; Τοὐλάχιστον μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς δὲν γνωρίζομεν ἂν ἐπετεύχθη ἡ οὐδετεροποίησις τῆς Ἀλβανικῆς ἀκτῆς, διότι ἂν τοιοῦτον τι ἐπετεύχθη, τότε βεβαίως ἡ λύσις τοῦ ζητήματος ἐμφανίζεται ὑπὸ ἄλλην, δύναταί τις εἰπεῖν, εὐμενεστέραν μορφήν. Κινδυνεύουσι λοιπὸν μέγιστα, πολὺ μέγιστα συμφέροντα, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς ὡς ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑπτανήσου νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶμεν, οὐχὶ μόνον διὰ τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἔστω καὶ μακρόθεν φόβος τις, ὅτι εἶναι πιθανὸν νὰ εἴμεθα καταδεδικασμένοι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπηρετοῦμεν στρατιῶται νὰ μὴ φέρωμεν ἐπὶ τοῦ πηλικίου ἡμῶν τὸ ἐθνικὸν στέμμα τῆς Ἑλλάδος, νὰ μὴ φέρωμεν τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν χρώματα, ἀλλὰ νὰ κινδυνεύωμεν νὰ χαρακτηριζώμεθα ὡς ἱκανοὶ καὶ ἄξιοι νὰ φορέσωμεν σύμβολα, τὰ ὁποῖα πάντοτε ἔχασαν τὴν τιμήν των ἐπὶ τοῦ πεδίου τῆς τιμῆς καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι καμμίαν ἱστορίαν εἰμὴ μόνον τὴν ἐμφάνισιν ἀξιώσεων μακιαβελικῶν, ἀξιώσεων κακοήθων, ἀξιώσεων, τὰς ὁποίας βλέπομεν διαρκῶς ἐπιτυγχανούσας, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐμφανίζονται ἐπὶ τοῦ πεδίου τῆς μάχης ὁ κολοσσὸς καὶ ἡ μυῖα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶμεν, ἀφ’ ἧς στιγμῆς βλέπομεν κατὰ ποίαν λογικὴν καὶ κατὰ ποῖον τρόπον ἐξηγοῦνται αἱ ἐπίσημοι συνθῆκαι, ὅταν βλέπωμεν ὅτι τίθεται ἐπὶ τάπητος τὸ ζήτημα ἀσφαλείας ἑνὸς κράτους, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι τὸ στενὸν τῆς Κυρκύρας θὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅταν βλέπωμεν τὸ ζήτημα ὅτι ἐτόλμησεν ἡ Ἑλλὰς νὰ καταλάβῃ τὴν Σάσωνα, τὴν ἰδικήν της Σάσωνα τὴν κειμένην ἀπέναντι τῶν ἀκτῶν τῆς Ἀπουλίας, ὅτι ἐτόλμησεν ἡ Ἑλλὰς νὰ φθάσῃ ἀπέναντι τῶν ἀκτῶν τοῦ μεγάλου καὶ ἐνδοξοτάτου ἐκείνου κράτους, τὸ ὁποῖον ἀπειλεῖ καὶ τὸ ὁποῖον ἀργότερα ἔτι ἐναργέστερον θὰ ἀπειλήσῃ, ὅταν γνωρίζωμεν ὅτι ὀλίγον κατωτέρω, εἰς ἀπόστασιν ἐλαχίστων ὡρῶν, καὶ ἔτι ὀλιγωτέρων μιλίων, ὑπάρχει κόλπος φυσικός, ὅστις δύναται καὶ ὀφείλει νὰ ἀποτελέσῃ τὸ ὁρμητήριον τῆς ἐρεύνης ἐναντίον τῶν ἀξιώσεων οἱουδήποτε νεοπλούτου, οἱουδήποτε ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν ὅτι εἶναι κἄτι τι περισσότερον ἀπὸ ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἴσως ἔχουσι περισσότερα δικαιώματα. Βλέπομεν μίαν σειρὰν ὁλόκληρον στραγγαλισμοῦ τῆς λογικῆς, διότι τὰ συμφέροντα τὰ ὑλικά, ὅπως νομίζονται τοὐλάχιστον, ὅτι ὑπάρχουσιν, ἀπαιτοῦσι τὸν στραγγαλισμὸν τοῦτον, καὶ δικαιούμεθα νὰ ἀνησυχῶμεν. Ὅταν βλέπωμεν ὅτι ὁ στραγγαλισμὸς αὐτὸς γίνεται δεκτὸς παρὰ τῶν ἰσχυρῶν, ὅτι οὐδεμία διαμαρτυρία ἀκούεται διὰ τὰ ποδοπατούμενα δικαιώματα τοῦ νικηφόρου Ἑλληνισμοῦ, δικαιούμεθα νὰ ἔχωμεν ἀμφιβολίας ἂν ὅλαι αὐταὶ αἱ συνθῆκαι καὶ ὅλοι αὐτοὶ οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους ἡ περίεργος αὕτη λογικὴ ἐμφανίζει πρὸ ἡμῶν, θὰ ἔχωσι καλὰ ἀποτελέσματα διὰ τὴν Ἑλληνικότητα ἂν ὄχι ὅλων τοὐλάχιστον τῶν κυριωτέρων νήσων τοῦ Ἰονίου. Μετὰ πόνου ψυχῆς παρακολουθεῖ τις, ὄχι βεβαίως ἕνα βράχον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἄμοιρος σημασίας, — τὸ ὅτι ὅμως μᾶς τὸν πέρνουν, αὐτὸ ἀποδεικνύει ἀκριβῶς ὅτι ἔχει κἄποιαν ὑπόστασιν, — ἀλλὰ μετὰ πόνου ψυχῆς παρακολουθεῖ τις τὸ τί ἠδύνατο νὰ προέλθῃ καὶ τὸ τί δύναται ἴσως νὰ συμβῇ ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς ἐπετείου, κατὰ τὴν ὁποίαν εἴχομεν τὴν χαρὰν καὶ τὴν τιμὴν νὰ ἴδωμεν ἀναβιβαζομένην ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων τῆς Κερκύρας τὴν σημαίαν τοῦ σταυροῦ. Βεβαίως ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, Κύριοι, ὅτι εἶναι σκληρὸν, ὅτι εἶναι σκληρότατον οἱ κρότοι τῶν πυροβόλων, οἱ ὁποῖοι θὰ χαιρετήσωσι τὴν 21 Μαΐου τὴν μεγάλην ἐκείνην ἐπίσημον ἑορτὴν τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου μὲ τὴν μητέρα Ἑλλάδα, νὰ μὴ φθάσωσι μέχρι τοῦ Σάσωνος, διότι τὸ κῦμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἦτο προωρισμένον νὰ χαιρετήσῃ τῆς Ἑλληνικῆς νησίδος τὰς ἀκτὰς δὲν θὰ εἶναι πλέον Ἑλληνικόν. Ἀλλὰ τί θὰ εἶναι; Καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι τὸ ζήτημα. Τί θὰ εἶναι; Διότι προκειμένου περὶ τοῦ Ἀλβανικοῦ κράτους, προκειμένου περὶ τοῦ Ἀλβανικοῦ λαοῦ, ἑνὸς λαοῦ τὸν ὁποῖον ἔχομεν δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ θεωρῶμεν ὡς ἀδελφὸν, βεβαίως τὸ ζήτημα δὲν θὰ ἔχῃ καὶ μεγάλην σημασίαν. Ἐνομίσθη καὶ ἐπιστεύθη καὶ γίνεται πᾶσα πρὸς τοῦτο ἐνέργεια, ὅπως ἡ Ἀλβανία χάσῃ τὴν αὐτεξουσίαν της. Ἡ Ἀλβανία ἀπετέλεσεν οὕτως εἰπεῖν μίαν γέφυραν τῆς ἐπιδιώξεως τῶν συμφερόντων ἐκείνων τῶν κατακτητῶν, τὰ ὁποῖα βλέπομεν πραγματοποιούμενα εἰς τὴν ἀριστερὰν πλευρὰν τοῦ Ἰονίου κόλπου. Καὶ πραγματικῶς μετὰ λύπης δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ ἐκφράσωμεν τὸν ψυχικόν μας πόνον καὶ νὰ ζητήσωμεν παρὰ τῆς ὑπευθύνου Κυβερνήσεως μέτρα, ὅπως κατὰ τὸ δυνατὸν προληφθῇ πᾶν δυνατὸν ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς θὰ ἐπέλθῃ, διότι οἱ κριταὶ βεβαίως δὲν θὰ εἴμεθα ἡμεῖς, ἀλλὰ θὰ εἶναι ἄλλοι. Ὡς Ἑπτανήσιος δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ διαμαρτυρηθῶ διότι ἀποσπᾶται ἀπὸ τῆς μητρὸς ἔστω καὶ ἓν τέκνον τὸ ὁποῖον δύναται νὰ θεωρηθῇ ἔκθετον, πάντοτε ὅμως εἶναι τέκνον. Καὶ ἀκριβῶς διότι τοῦτο συμβαίνει εἰς παραμονὰς ἐπισήμων ἡμερῶν, δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἦσαν πολὺ μεγάλαι αἱ ἁμαρτίαι τῆς μικρᾶς αὐτῆς νησίδος, ἡ ὁποία ὄχι μόνον πρόκειται νὰ ἀλλάξῃ ἐθνισμόν, ἀλλ’ ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου ἤλλαξε καὶ γένος, διότι ἀπὸ θηλυκὴ μεταβάλλεται εἰς ἀρσενικὴν (ἱλαρότης).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 10 μ. μ. (Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 8 καὶ 25′ μ. μ.) Μετὰ τὴν διακοπὴν (ὥρᾳ 10 15′ μ. μ.).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ἐξακολούθησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ παραχωρήσεως τῆς νησίδος Σάσωνος κλ.». Ἔχει τις τὸν λόγον; (οὐδεὶς ἀπαντᾶ). Οὐδενὸς ἑτέρου ζητήσαντος τὸν λόγον, ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη.

§74Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Πῶς εἴπετε; Δὲν θὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἀντικειμένων; Τί πράγματα εἶναι αὐτά;! Θὰ παρέλθωσι τόσον σοβαρὰ ζητήματα, χωρὶς νὰ ὁμιλήσῃ ὁ Ὑπουργός; Περιφρονεῖται δηλαδὴ ἐν γένει ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός; Ἔχει καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀπαντήσῃ. (θόρυβος).

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀλεξάκη, ζητεῖτε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου;

§76Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Πῶς κηρύσσετε περατωμένην τὴν συζήτησιν;

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠρώτησα καὶ ἐρωτῶ ἀκόμη· ἔχει τις τὸν λόγον;

§78Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχω ἐγώ.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§80Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πρόκειται, κ. Πρόεδρε, περὶ ἑνὸς ζητήματος τάξεως. Ὡμίλησεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας. Μετ’ αὐτὸν ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας. Κατόπιν ἐζήτησε τὸν λόγον ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§81ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καθόλου.

§82Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μὴ λέγετε καθόλου, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαψευσθῶσιν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐζήτησε τὸν λόγον ὁ κ. Ὑπουργός. Σᾶς τὸ βεβαιῶ.

§84Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε· ἐγένετο ἡ διακοπή, ὅπως ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπαντήσῃ μετὰ τὴν διακοπήν. Ἀναμφισβητήτως, ἂν θέλητε νὰ κηρύξητε τὴν λῆξιν τῆς συζητήσεως, θὰ εἶναι δύσκολον νὰ πράξητε τοῦτο, διότι εἶναι ζήτημα τάξεως. Εἶναι ζήτημα εὐπρεπείας ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἔλθῃ νὰ ἀπαντήσῃ εἰς ὅλας ἐκείνας τὰς καταγγελίας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο μέχρι τοῦδε ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§85ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί· τὰ λεχθέντα ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων δύο Βουλευτῶν, ἡρμηνεύθησαν ὡς μία διαμαρτυρία αὐτῶν, διότι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίσωμεν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου παραχωρεῖται τμῆμα ἐδάφους, τὸ ὁποῖον ἄλλοτε εἶχε παραχωρηθῆ εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὸ ὁποῖον ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐγνώριζεν ὅτι τῇ ἀνήκει, καὶ μόνον κατὰ τὸν πόλεμον ἔμαθε τοῦτο, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ὁπωσδήποτε ἀνήκει θεωρητικῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐφ’ ὅσον τοιαύτη εἶναι ἡ ἔννοια τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων, ἡ Κυβέρνησις δὲν αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπῃ τίποτε. Θεωρεῖ πολὺ φυσικὴν τὴν διαμαρτυρίαν, ἐφ’ ὅσον ὁ πρῶτος τῶν προαγορευσάντων εἰσῆλθεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Ἠπειρωτικοῦ καὶ τοῦ νησιωτικοῦ ζητήματος, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν νομίζει ὅτι ὀφείλει νὰ ἀπαντήσῃ τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ἂν προκληθῇ ἐνταῦθα συζήτησις καὶ πάλιν ἐπὶ τῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ Ἠπειρωτικὸν ζήτημα, μολονότι ἔλαβε χώραν καὶ ἐπὶ τούτου συζήτησις καὶ ἐπερατώθη ἂν οἱ ἀντιπολιτευόμενοι φρονοῦσιν ὅτι πρέπει νὰ ἀχθῇ καὶ πάλιν ἡ συζήτησις — θὰ δεχθῇ διὰ τῶν ἡγητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως αὕτη — τότε ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀπαντήσῃ ἂν νομίσῃ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπαντήσῃ.

§86Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἐθίχθη ζήτημα τελείως ἐπιστημονικόν, προκειμένου περὶ τῆς διηνεκοῦς οὐδετερότητος τῆς ὀφειλομένης εἰς τὰ ἐξαρτήματα τῆς Τουρκίας, καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ μεγάλην σημασίαν ἐπίσης τοῦτο· θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἔχω τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Πρόκειται περὶ ζητήματος ἐπιστημονικοῦ.

§87Γ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐπρόκειτο νὰ μὴ ἀπαντήσω εἰς τὸ θέμα τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας Βουλευτής, ἀλλ’ ἔχομεν δύο συζητήσεις αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ παράσχωσιν εὐκαιρίαν πρὸς ἀνάπτυξιν καὶ τούτων καὶ ἄλλων σχετικῶν ζητημάτων.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπογεγραμμένη ὑπὸ πλειοτέρων τῶν δέκα πέντε Βουλευτῶν, καθ’ ἃ ὁρίζει ὁ Κανονισμός. Παρακαλῶ νὰ ἔλθωσι δύο ψηφολέκται...

§89ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τοὺς ὑποβαλόντας τὴν πρότασιν νὰ τὴν ἀποσύρωσιν. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἑτοίμη νὰ δεχθῇ οἱονδήποτε ἔλεγχον, ἀλλὰ προκειμένου περὶ τοιαύτης παραχωρήσεως, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ διεξαχθῇ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§90Σ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ὑπάρχει, διὰ νὰ ἴδωμεν, ποῖοι θὰ ψηφίσωσιν τὴν παραχώρησιν καὶ ποῖοι δὲν θὰ ψηφίσωσιν.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐκφωνηθῶσι τὰ ὀνόματα τῶν ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν.

§92Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ νὰ προβῆτε εἰς αὐτὸ τὸ στάδιον, ἀναγκαίως πρέπει νὰ κηρύξητε τὴν λῆξιν τῆς συζητήσεως.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔληξεν ἡ συζήτησις.

§94Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχω νὰ σᾶς ὑπομνήσω ὅτι, ἂν ἐπρόκειτο μετὰ τὴν διακοπὴν νὰ ἐπέλθῃ ἡ λῆξις τῆς συζητήσεως ἄνευ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἢ οἱουδήποτε μέλους τῆς Κυβερνήσεως ἢ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀναμφισβητήτως ἦτο περιττὸν νὰ διακόψωμεν. Οὐδεὶς ἐκ τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ θὰ τολμήσῃ νὰ διαψεύσῃ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, μετὰ συνεννόησιν μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐζήτησεν ὅπως διακοπῇ ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ὁμιλήσῃ. Εἶναι, εἶπον καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, ζήτημα εὐπρεπείας ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἔλθῃ νὰ ἀπαντήσῃ εἰς ὅλας τὰς καταγγελίας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο παρὰ τῶν ἀξιοτίμων ἀγορευσάντων.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀντίληψίς μου εἶναι αὕτη. Ὅτε ἦλθεν ἡ ὥρα 8 καὶ ½, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνόμισεν ὅτι εἶναι καὶ ἄλλοι ἐγγεγραμμένοι νὰ ὁμιλήσωσι καὶ ἐζήτησε νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις.

§96Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὰ εἶναι παραμύθια, τὰ ὁποῖα δὲν λέγονται ἀπὸ τῆς ἕδρας.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Δὲν ἦτο τις ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσῃ, δὲν ἀντελήφθην δὲ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐζήτησε τὸν λόγον. Ἡ συζήτησις ἑπομένως κηρύσσεται περατωμένη. Ἡ ὑποβληθεῖσα πρότασις περὶ ψηφοφορίας εἶναι ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν κ. κ. Γ. Καρπετοπούλου, Μ. Στελλάκη, Α. Κανάρη, Ν. Βελέντζα, Ε. Βελλιανίτη, Κ. Κουμουνδούρου, Π. Σπυράκη, Ἐπαμ. Δεληγιάννη, Σ. Τσακοπούλου, Σωτ. Κροκιδᾶ, Δ. Βρατσάνου, Π. Ἀλεξάκη, Σ. Σακελλαριάδου, Ν. Τριανταφυλλάκου, Α. Μπασιᾶ καὶ Κ. Σοκόλη. Καλοῦνται ψηφολέκται οἱ κ. κ. Ε. Βελλιανίτης καὶ Δ. Χατζηγιάννης. Ἄρχεται ἐνταῦθα ἡ ἐκφώνησις τοῦ καταλόγου ὑπὸ τοῦ γραμματέως ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν βουλευτῶν κ. Ε. Βελλιανίτη καὶ Δ. Χατζηγιάννη.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 114· ἐξ αὐτῶν 87 ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, 26 κατὰ τῆς ἀρχῆς καὶ εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Ἑπομένως ἐγένετο κατ’ ἀρχὴν δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον.

§99Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχω νὰ ὑποβάλω μίαν παράκλησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Αὔριον ὑποθέτω θὰ ἔχωμεν αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συζητήσεως τὸ πρωτόκολλον τῆς Φλωρεντίας τῆς 17 Δεκεμβρίου 1913, τὸ ὁποῖον μνημονεύει ἡ δικαιολογητικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου, ἐπίσης δὲ καὶ τὴν διακοίνωσιν τῶν Δυνάμεων τῆς 31ης.

§100Γ. ΣΤΡΕΪΤ. Εἶναι κατατεθειμένη, κύριε Πρόεδρε· εἶχε ζητηθῆ καὶ κατετέθη.

§101Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπίσης καὶ τὰ δύο ἑπόμενα.

§102Γ. ΣΤΡΕΪΤ. Εἶναι κατατεθειμένα.

§103Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μοὶ δοθῶσιν.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνταλλαγῆς χώρου ἐντὸς τοῦ Κεραμεικοῦ πρὸς ἀνέγερσιν νέου ἱεροῦ ναοῦ τῆς Ἁγία, Τριάδος». (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον).

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ͵ΓΥΝʹ τοῦ 1909 περὶ ἀγροτικῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας τῶν ἀγροτικῶν διανομέων». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ τοῦ Ἀδόλφου Στάϊνερ συμβάσεως». (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 7, 17 καὶ 22 τοῦ ͵ΔΡΟΒʹ νόμου». (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον).

§108ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Τὰ νομοσχέδια τὰ ἀποβλέποντα τὴν διοικητικὴν διαίρεσιν τῶν νέων χωρῶν, δὲν εἶναι κατάλληλος στιγμὴ νὰ συζητηθῶσι, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ λεχθῇ ὅτι ἐψηφίσθησαν χωρὶς συζήτησιν, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῶσι διὰ τὴν Δευτέραν.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν ἄρθρων 6, 7 καὶ 9 τοῦ νόμου ͵ΒΨΞϚʹ περὶ ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου). Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν· Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Συμβουλίου Ἐπικρατείας» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. Ὁ Βουλευτὴς κ. Σωτ. Κροκιδᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προβιβασμοῦ ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν τοῦ ἐφέδρου στρατοῦ». Οἱ Βουλευταὶ κ.κ. Σωτ. Κροκιδᾶς καὶ Π. Ἀραβαντινὸς ὑποβάλλουσιν ὑποτροπολογίαν εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὑδρεύσεως» τροπολογίαν τοῦ κ. Σωτ. Κροκιδᾶ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὑτῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναγραφῆς ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ ἔτους 1913 ἐκ δραχ. 15 χιλιάδων πρὸς περίθαλψιν τῶν κατοίκων τῶν χωρίων Σκλίβαινα καὶ Τσιβλοῦ». (Ὅρα Ἀρχεῖον Βουλῆς). Συναινέσει τῆς Βουκῆς λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὔριον 5 μ.μ. (Λύεται ἡ συνεδρίασις περὶ ὥραν 11 μ. μ.).