1914.05.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 66

Τῆς 5ης Μαΐου 1914.

(Δευτέρα, ὥρᾳ 4,30′ μ. μ.).

Προεδρία κ. Κ. Ζαβιτσιάνου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ Συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ ἄλλοτε ἀγωνιστὴς τῆς Θεσσαλικῆς καὶ Κρητικῆς Ἐπαναστάσεως τραυματίας Γεώργιος Ἕλλην παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν, ὅπως λόγῳ τῆς προκεχωρημένης ἡλικίας του τῷ αὐξηθῇ τὸ χορηγούμενον εἰς αὐτὸν ἐπίδομα· Οἱ κατάδικοι τῶν φυλακῶν Ἀκροπόλεως Πατρῶν παρακαλοῦσιν, ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ αὐτῶν. Τὸ κοινοτικὸν Συμβούλιον Παγκρατίου τῶν Καλαβρύτων παρακαλεῖ, ὅπως κατασκευασθῇ ἁμαξιτὴ ὁδὸς Καλαβρύτων– Μαζεΐκων. Μερικοὶ οἰνοπῶλαι καὶ οἰνοπαντοπῶλαι Λαυρίου παρακαλοῦσιν, ὅπως καταταχθῶσιν εἰς τὴν ἀμέσως κατωτέραν τάξιν ὡς ἐπιτηδευματίαι ἐκείνης εἰς ἣν ἔχουσι καταταχθῆ· Ἅπασαι αἱ κοινότητες Χαλκιδικῆς διαμαρτύρονται ἐναντίον τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς ἐξαγωγῆς οἰνοπνεύματος ἐκ μέλιτος· Οἱ κοινοτικοὶ Σύμβουλοι Πύργου (Οἰτύλου) παρακαλοῦσιν, ὅπως τὸ βʹ ἐκλογικὸν τμῆμα μετατεθῇ ἀπὸ Ἀεροπόλεως εἰς Πύργον (Οἰτύλου)· Ὁ ἐν ταῖς φυλακαῖς Κερκύρας κρατούμενος κατάδικος Γερ. Λιβαδᾶς παρακαλεῖ, ὅπως τῷ δοθῇ Β. χάρις· Ὁ ἐν ταῖς φυλακαῖς Αἰγίνης κρατούμενος κατάδικος Χρ. Γεωργάκης παρακαλεῖ, ὅπως ἀνασταλῇ ἡ ποινή του· Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Λεπιανῶν τῆς Ἄρτης παρακαλοῦσιν, ὅπως ὑπαχθῇ ἡ κοινότης των εἰς τὸν νομόν Ἰωαννίνων· Οἱ τελειόφοιτοι τοῦ Πανεπιστημίου παρακαλοῦσιν, ὅπως ἀνανεώσωσι τὸ θερινὸν ἑξάμηνον 1910–1911. Οἱ κάτοικοι Κοζάνης παρακαλοῦσιν, ὅπως τοῖς καταβληθῇ ἡ ἀξία τῶν τροφίμων ἅτινα ἔδωκαν εἰς τὸν διερχόμενον ἐκεῖθεν Ἑλληνικὸν στρατόν· Αἱ ῥάπτριαι τῶν εἰδῶν ἱματισμοῦ τῆς Γενικῆς Ἀποθήκης Ὑλικοῦ Στρατοῦ Πειραιῶς διαμαρτύρονται ἐναντίον τῆς ἀποφάσεως τῆς Κυβερνήσεως ὅπως αἱ στρατιωτικαὶ στολαὶ γίνωνται ἐν Εὐρώπῃ· Αἱ θυγατέρες τοῦ ἄλλοτε πολιτευτοῦ Μεσσολογγίου Ζηνοβίου Βάλβη παρακαλοῦσιν, ὅπως ταῖς αὐξηθῇ τὸ ἐκ δραχ. 55 ἐπίδομα, ὅπερ ἀπολαμβάνουσι· Οἱ ἐν Κατούνῃ τῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας δημοδιδάσκαλοι παρακαλοῦσιν, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπόμνημα τῆς Ἑνώσεως τῶν Ἑλλήνων δημοδιδασκάλων· Ἡ χήρα Ἑλένη Κ. Μαρρῆ ἀπωλέσασα τὸν υἱόν της ἐκ τῶν κακουχιῶν τοῦ πολέμου παρακαλεῖ, ὅπως τῇ χορηγηθῇ μηνιαῖον ἐπίδομα· Ἡ Κοινότης Συράκου παρακαλεῖ, ὅπως συστηθῇ ἐν τῷ χωρίῳ της Εἰρηνοδικεῖον καὶ Τηλεφωνεῖον, κατασκευασθῇ δὲ καὶ ἡ διὰ Χουλιαράδων ὁδός· Ὁ Σύνδεσμος τῶν ἐν Ἠπείρῳ διδασκάλων ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ βελτιώσεως τῆς θέσεώς των· Ἡ κοινότης Σκλανοῦ Ἄρτης παρακαλεῖ, ὅπως ὑπαχθῇ εἰς τὸν νόμον Ἰωαννίνων· Ἡ κοινότης Κύμης τῆς Ἀρκαδίας παρακαλεῖ, ὅπως ἀποσταλῇ ἱερεύς· Ἅπασαι αἱ κοινότητες τῆς ἐπαρχίας Χαλκιδικῆς παρακαλοῦσιν, ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ ἐξαγωγὴ οἰνοπνεύματος ἐκ μέλιτος· Οἱ δημοδιδάσκαλοι Ἁγ. Βασιλείου Κρήτης παρακαλοῦσιν, ὅπως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν τὰ ὑπομνήματα τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως τῶν δημοδιδασκάλων· Οἱ δημοδιδάσκαλοι Ἡρακλείου Κρήτης παρακαλοῦσιν, ὅπως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν τὰ ὑπομνήματα τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως τῶν δημοδιδασκάλων· Οἱ δημοδιδάσκαλοι Μαγαλήδων παρακαλοῦσιν, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπόμνημα τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως τῶν δημοδιδασκάλων· Ἡ Πανελλήνιος Ἕνωσις τῶν δημοδιδασκάλων ὑποβάλλει ὑπόμνημα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· Οἱ Δημοδιδάσκαλοι Σάμης παρακαλοῦσιν, ὅπως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν τὰ ὑπομνήματα τῆς Πανελληνίου Ἑνώσεως τῶν δημοδιδασκάλων· Οἱ βιομήχανοι Σάμου διαμαρτύρονται ἐναντίον τῆς μεταθέσεως τοῦ Ἐφετείου Σάμου εἰς Μιτυλήνην· Ἡ Δημοτικὴ ἀρχὴ Βαθέος Σάμου παρακαλεῖ, ὅπως μὴ μετατεθῇ τὸ Ἐφετεῖον Σάμου εἰς Μιτυλήνην· Οἱ ἐν Γαλατίστῃ τῆς Χαλκιδικῆς μελισσοτρόφοι παρακαλοῦσιν, ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ ἐξαγωγὴ οἰνοπνεύματος ἐκ μέλιτος. Οἱ ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ ἐγκατεστημένοι Ἕλληνες διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀπόλυσιν τοῦ ἐν Βοστώνῃ Προξένου κ. Λ. Συνοδινοῦ. Οἱ ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ ὑποβάλλουσιν ἐκτενὲς ὑπόμνημα πρὸς τὴν Βουλήν· Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Μαλασπίνας, Δ. Πετσετάκης καὶ Γ. Γαϊτάνος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καθορισμοῦ παγίου βοηθήματος εἰς τὰ Ταμεῖα Ἀμύνης τῆς οἰνοπαραγωγῆς Λευκάδος καὶ Θήρας». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ἰ. Κωτίκας καὶ Ν. Χρυσόγελος ζητοῦσι ἑνὸς μηνὸς ἄδειαν. Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως χορηγεῖται ἄδεια ἑνὸς μηνός. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν δέχεται ὅπως τὸ νομοσχέδιον «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 147 τῆς 5 Ἰανουαρίου 1914 περὶ τῆς ἐν ταῖς προσαρτωμέναις χώραις ἐφαρμοστέας νομοθεσίας καὶ τῆς δικαστικῆς αὐτῶν ὀργανώσεως» κηρυχθῇ κατεπεῖγον, ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν καὶ γίνῃ δεκτὸν κατ’ ἀρχήν;

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ἡ Βουλὴ δι’ ἀνατάσεως δέχεται τὴν πρότασιν καὶ τὸ νομοσχέδιον κηρυσσόμενον κατεπεῖγον, ἀναγράφεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς Ἐργασίας καὶ γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν κατ’ ἀρχήν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Π. Ἀραβαντινὸς ἔχει τὸν λόγον ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφοράν.

§4Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον ἀναφορὰν πολιτῶν Σερραίων, οἱ ὁποῖοι, ὡς ἐκθέτουσι τὰ παράπονα αὐτῶν, παρουσιάζουσι ταῦτα ὡς ἄξια προσοχῆς καὶ μελέτης, ἰδίᾳ ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, πάντως δὲ δικαιολογοῦσι τὴν σύστασιν, τὴν ὁποίαν θέλω ὑποβάλει πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Οἱ ἀναφερόμενοι Σερραῖοι εἶναι οἱ ἐνοικιασταὶ τοῦ φόρου τῆς δεκάτης τοῦ ἔτους 1912. Τὸ ἀντικείμενον, ὑποθέτω, καὶ ἄλλοθεν ἔχει περιέλθει εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἴσως δὲ καὶ αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν περιοδείαν αὐτοῦ ὁπότε διῆλθε καὶ ἐκ Σερρῶν. Τρεῖς ἢ τέσσαρας μῆνας, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, πρὸ τῆς κηρύξεως τοῦ Ἑλληνοτουρκικοῦ πολέμου, ἐλάχιστον δὲ ἴσως δύο μῆνας, πρὸ τῆς ἐπιστρατεύσεως τῆς Τουρκικῆς, ἐξετέθη εἰς δημοπρασίαν ἡ ἐνοικίασις τῆς δεκάτης, καὶ οἱ ἀναφερόμενοι παρουσιάσθησαν ὡς ἐνοικιασταί. Συνετελέσθησαν αἱ διατυπώσεις τοῦ Τουρκικοῦ νόμου περὶ δεκάτης· δηλαδὴ παρουσίασαν περιουσίαν ἀκίνητον, ἡ ὁποία κατὰ νόμον ἔπρεπε νὰ ἦτο διπλασία τῆς ἀξίας τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἀνελάμβανον ἀπέναντι τοῦ Τουρκικοῦ δημοσίου καὶ ἤρχισαν εἰσπράττοντες τὴν δεκάτην. Πρὸ πάσης εἰσπράξεως ὑπεχρεώθησαν νὰ καταβάλωσι τὴν πρώτην δόσιν εἰς τὸ τουρκικὸν δημόσιον· ἀλλ’ ἐνῷ ἤρχισαν εἰσπράττοντες τὴν δεκάτην, τῆς ὁποίας ἡ εἴσπραξις, ὡς γνωστόν, γίνεται εἰς εἶδος, τὸ τουρκικὸν δημόσιον ἐπὶ τῇ προόψει τοῦ πολέμου προέβη εἰς σφράγισιν τῶν ἀποθηκῶν καὶ κατάσχεσιν τῶν εἰσπραχθέντων, καθ’ ἃ λέγουσιν οἱ ἀναφερόμενοι. Ἡ ἔκβασις τοῦ πολέμου ὑπῆρξεν εὐτυχὴς διὰ τοὺς συμμάχους· ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου αἱ περιφέρειαι τῶν Σερρῶν, τῆς Νιγρίτης καὶ τοῦ Δεμίρ–Ἰσσὰρ κατελήφθησαν ὑπὸ τοῦ Βουλγαρικοῦ στρατοῦ, αἱ δὲ βουλγαρικαὶ ἀρχαὶ, εὑροῦσαι ἐσφραγισμένας τὰς ἀποθήκας εἰς τὰς ὁποίας εἶχον, ὡς λέγουσιν οἱ ἀναφερόμενοι, ἐναποθηκευμένον ὅ,τι ἠδυνήθησαν κατὰ τὸ ὀλιγοήμερον ἐκεῖνο διάστημα νὰ συλλέξωσιν ἐκ τῆς δεκάτης, ἐθεώρησαν ταύτας ὡς περιουσίας τοῦ Τουρκικοῦ δημοσίου καὶ ἐπέβαλον χεῖρα ἐπ’ αὐτῶν. Συνάμα δὲ αἱ Βουλγαρικαὶ ἀρχαὶ δὲν ἐπέτρεψαν εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν περαιτέρω τὴν λειτουργίαν τῶν εἰσπράξεων τῶν δεκατιστῶν. Ἐπηκολούθησεν εἶτα ἡ ἐκδίωξις τῶν συμμάχων ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, καὶ ἐὰν ὑπῆρχον τινὰ ἀποθέματα, τὰ ὁποῖα συνελέγησαν κατὰ τὸ διάστημα τὸ μεσολαβῆσαν, καὶ ταῦτα κατεσχέθησαν, κατὰ τὸ λέγειν πάντοτε, ἐπαναλαμβάνω, τῶν ἀναφερομένων, ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, οὕτως ὥστε διατείνονται οἱ ἀναφερόμενοι πολῖται ὅτι οὐδὲν εἰσέπραξαν· ὅτι ἀπώλεσαν μάλιστα καὶ τὴν καταβληθεῖσαν πρώτην δόσιν πρὸς τὸ Τουρκικὸν δημόσιον, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ δυνηθῶσι κἄν νὰ ἀναλάβωσι ἀπὸ αὐτό. Τὸ Τουρκικὸν δημόσιον διὰ τῶν διεθνῶν πράξεων εἰς τὰς ὁποίας προῆλθε πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἐξεχώρησε τὰς ἀπαιτήσεις αὐτὰς ἐκ τῆς δεκάτης τοῦ ἔτους 1912 εἰς τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον, ἡ δὲ οἰκονομικὴ ὑπηρεσία προέβη εἰς κοινοποίησιν προσκλήσεων, ἀπειλοῦσα τὴν διοικητικὴν ἐκτέλεσιν, κατὰ τὸν Ἑλληνικὸν νόμον, ἐναντίον τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν. Σημειωτέον ὅτι μεταξὺ τῶν ἀναφερομένων εἶναι καὶ Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι ὡς εἶναι γνωστὸν, ἰδίως οἱ κάτοικοι Σερρῶν, ὑπέστησαν καταστροφὴν δεινήν. Εἷς ἐκ τῶν ἀναφερομένων, ὁ Ἀλεξανδρίδης, εἶχε τὸ ἀτύχημα ὄχι μόνον νὰ χάσῃ τὴν περιουσίαν του, ἀλλὰ νὰ αἰχμαλωτισθῇ καὶ ἡ σύζυγός του καὶ τὰ τέκνα του, ἅτινα ἀπηλευθερώθησαν ἀπὸ τὴν Βουλγαρικὴν αἰχμαλωσίαν, ὡς τοῦτο εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, μόνον κατόπιν καταβολῆς 20.000 φράγκων. Οἱ ἀναφερόμενοι λοιπὸν ζητοῦσιν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὅπως ἐξελεγχθῇ διὰ διοικητικῆς ἀνακρίσεως ἐνόρκου καὶ ἐπιτοπίου ἡ ἀλήθεια τῶν ἐν τῇ ἀναφορᾷ ἐκτιθεμένων, πρώτιστα ὅμως ζητοῦσι ὅπως ἀνασταλῇ ἡ ἐκτέλεσις ἡ ἀπειλουμένη, πάντως δὲ ἡ ἐκτέλεσις νὰ μὴ γίνῃ κατὰ τὸν Ἑλληνικὸν νόμον, διὰ προσωπικῆς κρατήσεως, διότι κατὰ τὴν ἀντίληψιν αὐτῶν, τὴν ὁποίαν ὡς μὲ πληροφοροῦσι συνεμερίσθη καὶ τὸ Πρωτοδικεῖον Θεσσαλονίκης ἀκυρῶσαν ἐντάλματα προσωποκρατήσεως ἐναντίον τοιούτων ὀφειλετῶν ἐκ τῆς δεκάτης, κατὰ τὴν ἀντίληψιν, λέγω, αὐτῶν εἰς τὴν σύμβασιν μεταξὺ ἐνοικιαστῶν καὶ Τουρκικοῦ Δημοσίου περὶ δεκάτης, ὡς συμβατικαὶ ῥῆτραι περιλαμβάνονται αἱ διατάξεις τοῦ Τουρκικοῦ νόμου περὶ δεκάτης ὁ ὁποῖος νόμος δὲν προνοεῖ περὶ τοῦ μέσου τῆς προσωρινῆς ἐκτελέσεως. Θὰ παρεκάλουν ἐντεῦθεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ἀφ’ ἑνὸς μὲν διατάξῃ τὴν ἐξακρίβωσιν τῶν παραπόνων τῶν ἐνδιαφερομένων πολιτῶν, συμμερισθῇ δὲ καὶ τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἔχουσι καὶ ἣν ὑποστηρίζω καὶ ἐγώ, ὅτι θὰ ἦτο σκληρὸν μέτρον, ὅταν ἡ ὑπόθεσις ἀκόμη δὲν εἶναι διηυκρινισμένη, ὅταν ἴσως αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις θὰ εὑρεθῇ ἠναγκασμένη ὥστε διὰ νομοθετικοῦ μέτρου νὰ ἀπαλλάξῃ καὶ τοὺς ἀναφερομένους ὅπως ἀπηλλάγησαν καὶ οἱ ἐργολάβοι τῆς ἐνοικιάσεως φόρων ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι, συμμερισθῇ, ἐπαναλαμβάνω, τὴν γνώμην ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἐπιεικὲς νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν καταδίωξιν διὰ τῶν αὐστηρῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα παρέχει ὁ περὶ εἰσπράξεως δημοσίων ἐσόδων ἑλληνικὸς νόμος ἐναντίον τῶν τοιούτων φορολογουμένων.

§5ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Οἱ ἀναφερόμενοι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι μόνον ἐκ Σερρῶν, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἄλλων διαμερισμάτων τῶν νέων χωρῶν, ὑπέβαλον τὴν ἀναφορὰν ταύτην καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὅπερ ἐξετάσαν αὐτὴν εὗρεν ὅτι ἐν πολλοῖς εἶναι δεδικαιολογημένη, ἐφ’ ᾧ καὶ διετάχθησαν ἀμέσως αἱ κατὰ τόπους ταμειακαὶ ἀρχαί, ὅπως μὴ ἐπιδιώξουν τὴν διὰ προσωπικῆς κρατήσεως τῶν ἐνοικιαστῶν εἴσπραξιν τῶν καθυστερουμένων τοῦ ἔτους 1912. Ἐπειδὴ δὲ συγχρόνως ἡ ἀξίωσις τῶν ἐνοικιαστῶν εἶναι ὅτι, ἐπειδὴ πραγματικῶς ὑπέστησαν ζημίας, πρέπει καὶ νὰ ἀφεθῶσιν ἐκ τῶν ὀφειλομένων αὐτοῖς, ἡ ἀξίωσις δὲ αὕτη φαίνεται δὲ δικαιολογημένη ὡς ἐκ τῶν ἰδιαιτέρων περιστάσεων ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρέθησαν οἱ πληθυσμοὶ ἐκεῖνοι κατὰ τὸ 1912, θὰ ἐξετάσωμεν ἐπίσης τὴν ἐξακρίβωσιν τῶν γεγονότων τούτων, ὅπως ἐφ’ ὅσον ταῦτα καταδειχθῶσι πράγματι ὅτι εἶναι ἀληθῆ καὶ ἐφ’ ὅσον εἶναι τοιαῦτα, προβῶμεν εἰς μέτρον εὐρύτερον.

§6Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Τί νὰ ἐξακριβώσητε;

§7Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐὰν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγουσιν εἶναι ἀληθῆ, δηλ. αἱ καταστροφαὶ τὰς ὁποίας ἰσχυρίζονται.

§8Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Διὰ τῆς οἰκονομικῆς ἐπιτροπῆς θὰ ἐξακριβωθῇ τοῦτο;

§9Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δι’ ὀργάνων τὰ ὁποῖα θὰ καθορίσωμεν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Καμπάνης ἔχει τὸν λόγον, ὅπως καταθέσῃ ἀναφορὰν τοῦ Δ. Μ. Καΐρη. Εἶναι ἀπών. Οἱ κ. κ. Λ. Κοκέβης, Δ. Γκισυλές, Π. Ἰατρόπουλος, ἔχουσι τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Σιδηροκάστρου τῆς Τριφυλλίας. Εἶναι ἀπόντες. Ὁ κ. Λ. Σακελλαρίου ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐμποροϋπαλλήλων Ἀθηνῶν. Εἶναι ἀπών. Ὁ κ. Γ. Καντιάνης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἐκ Μεθώνης Κ. Τσάτα. Εἶναι ἀπών. Ὁ κ. Σ. Θεοδωρόπουλος ἔχει τὸν λόγον, ὡς καὶ οἱ κ.κ. Π. Λαγοπάτης, Ἀρ. Σακελλαρίου καὶ Λ. Νάκος, ὅπως καταθέσωσι καὶ ἀναπτύξωσιν ἀναφορὰν τοῦ Κ. Χριστοπούλου.

§11ΣΠ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἔφεδρος ἀνθυπολοχαγὸς Κ. Χριστόπουλος, μετέσχε τῆς ἁλώσεως τοῦ Κιλκίς, μετὰ τῆς διμοιρίας του, ὡς καὶ εἰς τὴν κατάληψιν διαφόρων ἄλλων θέσεων, ἐπικαίρων κατὰ τὸν δεύτερον πόλεμον. Δυστυχῶς ὅμως μετ’ ἄλλων πολλῶν παρελείφθη ἐκ τοῦ καταλόγου τῆς μονιμοποιήσεως καὶ προβιβασμοῦ ὑπὸ τοῦ συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων. Ἡ αἴτησις πρέπει νὰ ληφθῇ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν, διότι πρόκειται περὶ ἐξαιρετικῆς περιπτώσεως. Ὁλόκληρος ὁ λόχος τοῦ ἀναφερομένου προήχθη ἀπὸ τοῦ τελευταίου στρατιώτου μέχρι τοῦ ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ κατὰ ἕνα βαθμόν, λόγῳ τῆς γενναιότητος, τὴν ὁποίαν ἔδειξαν εἰς τὴν μάχην ἐκείνην. Ἐν τούτοις, ὁ ἐν λόγῳ ἔφεδρος ἀνθυπολοχαγός, παρελείφθη ἐκ τοῦ καταλόγου τῆς μονιμοποιήσεως καὶ τῆς προαγωγῆς. Φρονῶ ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ αὐτόχρημα μείωσιν ἠθικὴν τοῦ στρατιώτου τούτου, ὁ ὁποῖος ἐξετέλεσε τὸ καθῆκον του εἰς τὴν πρώτην γραμμήν. Θὰ παρακαλέσω ἑπομένως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ φροντίσῃ καὶ ζητήσῃ πάντα τὰ σχετικά, ἰδίᾳ τὰς ἐκθέσεις τῶν σωματαρχῶν, νὰ ἐξετάσῃ δὲ καὶ τοὺς ἀξιωματικούς, διὰ ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἀδίκως παρελείφθη ἀπὸ τοὺς προβιβασμούς.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κρεστενίτης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κολληγῶν Ἀλῆ–Τσελεπῆ. Οἱ κ. Ν. Συριόπουλος, Γ. Λαμπρινόπουλος, Κ. Γόντικας καὶ Ι. Βέρροιος ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος.

§13Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναβάλλεται.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαγράφεται. Ὁ κ. Γ. Καντιάνης ἐπ’ ἀναφορᾶς τοῦ Δ. Δρακοπούλου, ἐκ Μεσσήνης. Εἶναι ἀπών. Οἱ κ. Δ. Μαλλιόπουλος καὶ Κ. Σταμούλης παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν ἵνα ἀποστέλληται εἰς ἕνα ἕκαστον τῶν δικαστικῶν τὸ εἰδικὸν φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τῷ ὁποίῳ δημοσιεύονται οἱ ψηφιζόμενοι νόμοι τοῦ Κράτους, καὶ τὰ ἐκτελεστικὰ τούτων Διατάγματα, καθόσον κρίνουσιν ἄδικον οἱ δικασταὶ νὰ ὑποβάλλωνται εἰς πρόσθετον δαπάνην συνδρομῆς, πρὸς ἀπόκτησιν τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως.

§15Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ σύστασις πρέπει νὰ γίνῃ πρὸς τὸν συνάδελφόν μου Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Π. Φλέσσας, Δ. Κανελλόπουλος, Π. Λυμπερόπουλος καὶ Π. Ἰατρόπουλος ἔχουσι τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἐκ Καλαμῶν Α. Οἰκονομοπούλου.

§17Δ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ προνομίου εὑρεσιτεχνίας διὰ τὰς κάλπας. Παρακαλῶ νὰ ἐνεργηθῶσι τὰ δέοντα.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἰατρόπουλος ἐπ’ ἀναφορᾶς τοῦ Θεοδώρου Σιώκου. Ἀπών. Ἐπίσης εἶναι ἀπόντες οἱ κ. κ. Πολυχρονιάδης, Σ. Τσακόπουλος καὶ Γ. Σπυρόπουλος. Ὁ κ. Κ. Σοκόλης ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διατί οἱ ἀπαλλαγέντες τῆς κλάσεως τοῦ 1902, προσελθόντες ὑπὸ τὰ ὅπλα, πλὴν διαταχθέντες παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ παραμένωσιν εἰς τὰς πολιτικὰς θέσεις, ἃς κατεῖχον, δὲν ἀπολύονται τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, ἐνῷ ἀπελύθησαν οἱ ἀπαλλαγέντες τοῦ 1902»

§19ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διότι πρέπει προηγουμένως νὰ γυμνασθῶσιν.

§20Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Προσῆλθον, ἀλλὰ διετάχθησαν πάλιν νὰ μείνωσιν εἰς τὰς θέσεις των.

§21ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ παραπονοῦνται δι’ αὐτό;

§22Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Παραπονοῦνται, διότι ἀπελύθησαν οἱ ἄλλοι.

§23ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἀντικείμενον συζητήσεως εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ Ὑπουργεῖον ἔκρινεν ὅτι δυνάμεθα νὰ τοὺς ἀφήσωμεν ἐὰν τηρήσωμεν μίαν σειρὰν πρὸς ἐκγύμνασιν, ὡρίσθη δὲ ὅτι πρέπει νὰ κάμωσι δύο μηνῶν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ. Τί ἀδικία γίνεται εἰς αὐτοὺς ἀφοῦ εἰργάζοντο εἰς τὰ γραφεῖα;

§24Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Πολὺ καλά, ἀφοῦ εἴπετε ὅτι πρόκειται νὰ ὑπηρετήσωσι δύο μῆνας.

§25ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Γνωρίζουσι τοῦτο. Νομίζω ὅτι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν εἶναι πολὺ εὐχαριστημένοι, διότι ἐν καιρῷ πολέμου ἔμενον ἐν τοῖς γραφείοις.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Φίλιππας παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν ἔλαβε γνῶσιν γενομένου ἐπεισοδίου ὑπὸ τοῦ προεδρεύοντος δικαστοῦ Ρηγοπούλου, ἀποκαλέσαντος δικηγόρον ὑπερασπίσεως Τσιτσώνην, ψεύστην, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τί ἐνήργησεν ἐν προκειμένῳ».

§27Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Καταθέτω ἔκθεσιν τοῦ εἰσαγγελέως Λευκάδος ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τὴν ὁποίαν ἀφορᾷ ἡ ἐρώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ.

§28Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Ἐγνώριζον ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης πάντοτε εἰς τὰ παράπονά μας δίδει προσοχήν καὶ διατάσσει ὅ,τι πρέπει νὰ διατάξῃ. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα καὶ διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἐντείνω τὴν φωνήν μου εἶναι ὅπως προσπαθήσῃ, κατὰ τὸ δυνατόν, καὶ προλαμβάνῃ τοιαῦτα ἄτοπα, χρώμενος τὴν μικρὰν ἀτυχῶς ἐξουσίαν, ἥν ἀφῆκεν αὐτῷ ἡ Πολιτεία εἰς χεῖράς του, διὰ τὴν ἐποπτείαν τῶν δικαστῶν, διότι οὐδαμοῦ τῆς ἱεραρχίας ὑπάρχει ἐπόπτης. Ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν ἐφετῶν κ. Παπαληγούρας εἶναι εἰρηνοποιός· μεταβαίνει ὅταν τὸν διατάξητε καὶ συμβιβάζει τὰ διεστῶτα! Ὁ πρόεδρος τῶν τῶν ἐφετῶν κύριος Σουλτάνης διστάζει, μὴ δημιουργήσῃ κακὸν προηγούμενον καὶ ἐν τούτοις ἡ καλὴ δικαιοσύνη κάμνει τὴν δουλειάν της!... Δὲν πρέπει νὰ παρεξηγώμεθα, ὅταν διαμαρτυρώμεθα ἐνταῦθα ἐναντίον δικαστῶν, διότι αἱ διαμαρτυρίαι μας δὲν ἀφορῶσι τὸ ὅλον τῆς δικαιοσύνης. Εἶναι ὀλίγοι εὐτυχῶς σκανδαλοποιοί, οἱ ὁποῖοι διασύρουσι τὴν ὅλην δικαιοσύνην, καὶ περὶ αὐτῶν πρόκειται. Ἡ Πολιτεία πρέπει ν’ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην εἰς τὸν πολίτην. Πρέπει ἐν ἀνάγκῃ νὰ φορολογηθῇ ὁ πολίτης καὶ νὰ μετακληθῇ δικαστικὴ ὀργανωτικὴ ἀποστολὴ ἐξ Ἄγγλων δικαστῶν, οἵτινες νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἐπιθεωρηταὶ τῶν κυρίων αὐτῶν, διότι ἐδημιούργησαν κράτος ἐν κράτει, ἀφ’ ὅτου ἡ Πολιτεία διὰ τῆς παραχωρήσεως τόσων ἐγγυήσεων καὶ προνομίων ἐδημιούργησε παντοδύναμον δικαστικὴν ἀναρχίαν, εἰς ἣν ἀπεμπόλησε τὰ δικαιώματά της καὶ ἀντὶ τούτου οἱ κύριοι αὐτοὶ ἐπιλαθόμενοι ἑαυτῶν καὶ τοῦ πρὸς τὴν Πολιτείαν ὀφειλομένου σεβασμοῦ, βουλγαρίζουσι κατὰ τοῦ καταβάλλοντος τὰ τροφεῖά των πολίτου. Ὁσάκις, Κύριοι, διαμαρτυρόμεθα κατὰ τῆς δικαιοσύνης, δὲν κάμνομεν τοῦτο οὔτε ἐκ ψυχώσεως οὔτε ἐξ ὑστεροβουλίας. Κάμνομεν τοῦτο ἐξ ἀνάγκης. Διατί ἐγὼ δὲν διαμαρτύρομαι διὰ τὸν Δεσποτόπουλον, διατί δὲν διαμαρτύρομαι διὰ τὸν Τριανταφύλλου, διὰ τὸν Χρυσούλην καὶ λοιποὺς ὑπηρετήσαντας καὶ ὑπηρετοῦντας ἤδη ἐν τῇ πατρίδι μου; Ἀπὸ δέκα ἐτῶν, κ. Βουλευταί, ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω τοὺς συμπολίτας μου καὶ ποτὲ δὲν ἐδημιούργησα δικαστικὸν θόρυβον ἐν τῇ Βουλῇ· διὰ τοῦτο θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ θεωρηθῶ ὡς ἐξ ἐπαγγέλματος κατήγορος, διότι καταγγέλλω ταῦτα. Ἐγὼ κατήγγειλα τὸν δικαστὴν τοῦτον διὰ πειθαρχικὰς παραβάσεις καὶ ἐκ τῆς ἀνακρίσεως προέκυψαν ποινικαὶ τοιαῦται. Οἱ ἁρμόδιοι, ἀφοῦ ἐκράτησαν ἐπὶ δύο μῆνας τὴν δικογραφίαν, κατόπιν ἔδωκαν διαταγὴν πρὸς περαιτέρω ἀνάκρισιν σχεδὸν πρὸς αὐτὸν τοῦτον τὸν κατηγορούμενον, διότι ὁ παραγγελθεὶς κ. Λάϊος συνδεόμενος μὲ ἰδιάζουσαν φιλίαν καὶ σύνοικος ὢν αὐτοῦ ἐκάλει τοὺς κατ’ αὐτοῦ μάρτυρας ἐν τῇ συγκατοικίᾳ των καὶ τοὺς ἀνέκρινε. Τοῦτο δὲ καὶ μὲ ἠνάγκασε, κύριε Ὑπουργέ, ν’ ἀναφερθῶ τηλεγραφικῶς πρὸς ὑμᾶς, ὅστις εἴχετε τὴν καλωσύνην νὰ διατάξητε τὴν ἀνάθεσιν τῆς ἀνακρίσεως εἰς τὸν πρόεδρον κ. Χρυσούλην. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις καὶ οἱ ἁρμόδιοι ὀφείλουσι νὰ λάβωσι πᾶν μέτρον, ὅπως τοὐλάχιστον μὴ ἐμπαίζηται ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκλαβᾶς ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας.

§30Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἐπειδὴ ἀπουσιάζει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀναβάλλεται.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Παπαλουκᾶς καὶ Χατζηρήγας «παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν διέταξεν ἢ πρόκειται νὰ διατάξῃ νὰ κατασκευασθῇ ἡ καταπεσοῦσα γέφυρα τῆς ἀπὸ Δαδίου εἰς Μπράλλον–Λαμίαν ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ἐν θέσει Νερούτσου Μύλων, καὶ ἐπισκευασθῇ ἡ καταστραφεῖσα ἁμαξιτὴ ὁδὸς τοῦ τμήματος ἀπὸ θέσεως Βάτου μέχρι πλατείας τῆς κωμοπόλεως Δαδίου, ἔργων ἀπαραιτήτων διὰ τὴν ἤδη διακοπεῖσαν συγκοινωνίαν.

§32ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἐδόθη ἡ ἀναγκαία διαταγὴ εἰς τὸν μηχανικόν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ αὐτοὶ «παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν διέταξεν ἢ θὰ διατάξῃ καὶ πότε, νὰ κατασκευασθῶσιν αἱ γέφυραι ἐπὶ τῶν χειμάρρων Βοάγρεως (Πλατάνια) καὶ Λογγοῦ τῆς ἀπ’ Ἀταλάντης εἰς Λαμίαν ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ἀμφοτέρων ἀναγκαιοτάτων διὰ τὴν ἑκάστοτε διακοπτομένην συγκοινωνίαν, ἐλλείψει τοιούτων».

§34ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἡ αὐτὴ ἀπάντησις.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ἀναστασιάδης «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν ἐλήφθη πρόνοια περὶ ἄρσεως τῶν ἕνεκα ἀνεπαρκείας τοῦ προσωπικοῦ τῆς γεφύρας Εὐρίπου κωλυμάτων, ὡς ἐκ τῶν ὁποίων πλειστάκις, τὰ ἐκτελοῦντα τὴν συγκοινωνίαν τοῦ Εὐβοϊκοῦ ἀτμόπλοια, ἐπὶ ὥρας ὁλοκλήρους παραμένουσιν εἰς τὸν λιμένα Χαλκίδος καὶ τοῦτο διότι ἐλλείπει νυκτερινὴ ἰδίᾳ ὑπηρεσία, μεγάλα δὲ ἐκ τούτου παραβλάπτονται συμφέροντα ἐμπορικὰ ἐπιβατῶν ἐπὶ τῆς καθόλου συγκοινωνίας».

§36Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Διὰ τῆς γεφύρας τοῦ πορθμοῦ τοῦ Εὐρίπου ἐπιτελεῖται ἡ συγκοινωνία ἀτμοπλοϊκῶς μεγάλου μέρους τῆς Θεσσαλικῆς χώρας, τῶν παραλίων τῆς Φθιώτιδος καὶ τῆς Εὐβοίας. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐπέκτασιν τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους καὶ ἡ καθημερινὴ συγκοινωνία τῆς Νέας Ἑλλάδος μετὰ τῆς Παλαιᾶς διὰ τοῦ στενοῦ τούτου καὶ μόνον διενεργεῖται. Ἐν τούτοις, ὡς ἐκ τοῦ ἀνεπαρκοῦς προσωπικοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῆς γεφύρας ταύτης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετηθῶσι τὰ πολλαπλᾶ συμφέροντα τῶν συγκοινωνούντων ὡς καὶ τὰ τῶν ταξειδιωτῶν, διότι νυκτερινὴ ὑπηρεσία δὲν ὑπάρχει. Συμβαίνει δ’ ὥστε πολλὰ ἀτμόπλοια, ἀναχωροῦντα ἐκ Πειραιῶς τὰς ἑσπερινὰς ὥρας, καὶ φθάνοντα εἰς τὴν Χαλκίδα τὴν νύκτα, ν’ ἀναμένουν εἰς τὸν λιμένα ἐπὶ ὥρας ὁλοκλήρους τὸ πρωϊνὸν ἄνοιγμα τῆς γεφύρας, ἐπὶ βλάβῃ τῶν ἐμπορικῶν συμφερόντων καὶ ἀναιτιολογήτῳ καθυστερήσει τοῦ ταχυδρομείου. Εὐκταῖον ὅθεν θὰ ἦτο, κ. Πρόεδρε, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διέτασε τὴν ὀργάνωσιν καὶ νυκτερινῆς ὑπηρεσίας, ἐὰν δὲ ἠθέλομεν ἀποβλέψει καὶ εἰς οἰκονομίαν ἠδύναντο νὰ διατεθῶσι πρὸς τοῦτο ναῦται τοῦ Β. Ναυτικοῦ χαρακτηριζομένου τοῦ ἔργου ὡς πλοίου νεκροῦ, ἀπόμαχοι δὲ τοῦ Ναυτικοῦ μηχανικοὶ νὰ διορισθῶσιν ὡς ἐπιστάται ἐξαρτώμενοι ἐκ τοῦ λιμενάρχου, καὶ οὐχὶ ὡς μέχρι τοῦδε ἐκ τῶν οὐδεμίαν σχέσιν ἐχόντων πρὸς λιμενικὸν ἔργον Νομάρχου καὶ Ἐφόρου. Καθ’ ἃς μάλιστα ἔχω πληροφορίας καὶ ἄλλοτε ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διερχόμενος ἐκεῖθεν, ἀνεγνώρισε μὲν τὸ ἄτοπον πλὴν δὲν ἠδυνήθη, καὶ δικαίως, νὰ λάβῃ μέχρι τοῦδε πρόνοιαν, ὡς περισπώμενος ὑπὸ πολὺ σοβαρωτέρων ζητημάτων τῶν ἐξωτερικῶν περιπλοκῶν πρὸς ἃς ἦτο ἀπησχολημένος. Νῦν ὅμως, ὅτε ἡ Κυβέρνησις, ἔχει ὁπωσδήποτε τὸν καιρὸν ν’ ἀσχοληθῇ εἰς τὴν ἐσωτερικὴν διοργάνωσιν καὶ διευθέτησιν τῶν κακῶς κειμένων, φρονῶ ὅτι δὲν θέλει διστάσει νὰ λάβῃ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν τὴν σύστασίν μου ταύτην, βεβαία οὖσα ὅτι σπουδαίως οὕτω συμβάλλει εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας τοσούτων πληθυσμῶν.

§37ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Τὴν τοιαύτην καθυστέρησιν, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸς ὁ διάπλους διὰ τοῦ στενοῦ τοῦ Εὐρίπου τὴν νύκτα, ὅτε παρετήρησα, ἐδοκίμασα πολλὴν ἔκπληξιν καὶ ἴσως δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ὑπῆρξα ὁ εἰσηγητὴς τῆς συστάσεως παρὰ τῇ ὑπηρεσίᾳ, ὅπως, καὶ ἐπὶ βλάβῃ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, καταστῇ δυνατὸς ὁ διάπλους καὶ τὴν νύκτα. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ζήτημα μόνον ἀνεπαρκείας προσωπικοῦ. Ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ προσωπικοῦ ἐθεραπεύθη. Εἶναι καὶ ζήτημα τεχνικόν· εἶναι ἀνάγκη νὰ τεθῶσι δύο σημαντῆρες, καὶ νὰ τεθῶσιν εἰς τὸ βόρειον στόμιον, ἀκριβῶς δὲ ἡ ἐργασία αὕτη γίνεται καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ εἶναι συντετελεσμένη προσεχῶς, ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὸς ὁ διάπλους καὶ τὴν νύκτα.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ἀλεβιζᾶτος «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, τίνες σκέψεις κρατοῦσι περὶ τῶν φυλακῶν τῆς Ἰθάκης, καθόσον ἡ διατήρησις τούτων ἐν Ἰθάκῃ ἐπιβάλλεται μετὰ διόρθωσιν τῶν ἐλλείψεων τῶν ἤδη φυλακῶν, αἵτινες ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς λοιπὰς τοῦ Κράτους καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ὑγιεινῆς καὶ ἀσφαλείας εἶναι ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ ἀνώτεραι». Εἶναι ἀπών. Ὁ κ. Π. Πολυχρονιάδης «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν διετάχθη ἡ μελέτη πρὸς ἀποξήρανσιν τοῦ ἕλους Ἁλικῆς Αἰγίου, ἐξ οὗ πάσχει ἑλονοσίαν ἡ πόλις καὶ τὰ πέριξ χωρία». Εἶναι ἀπών. Ὁ κ. Ε. Παπακωνσταντίνου «παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν σκέπτηται νὰ ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν τοὺς δήμους Φενεοῦ καὶ Στυμφαλίας διὰ τὰ ἔτη 1913 καὶ 1914, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ καλλιέργεια τελείως κατεστράφη εἰς τὰ μέρη ταῦτα. Ἐπίσης καὶ ἀπὸ τὸν φόρον διὰ τὴν Ἰνδικὴν κάνναβιν τοῦ δήμου Φενεοῦ».

§39ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Θὰ ὑποβληθῇ σχετικὸν νομοσχέδιον ἐν τῇ Βουλῇ, ὁπότε θὰ κανονισθῶσι τὰ διάφορα αὐτὰ ζητήματα.

§40Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, ἀλλ’ ἤθελον νὰ προσθέσω ὅτι εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τοὺς δήμους αὐτοὺς ἡ καλλιέργεια ἔχει καταστραφῆ· ἔχετε ἤδη τὰς ἐκθέσεις τῶν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων. Ἀφ’ ἑτέρου διὰ τὴν Ἰνδικὴν κάνναβιν τοῦ Φενεοῦ ὑπάρχει ἡ ἰδιαιτέρα περίπτωσις ὅτι ὁ φόρος τῆς Ἰνδικῆς καννάβεως δὲν εἰσάγεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ φρονῶ ὅτι δὲν χρειάζεται νομοθετικὸν μέτρον. Ἄλλως τε, καθιστῶ γνωστὸν ὅτι οἱ κάτοικοι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι τὴν ἀπαλλαγήν των ἐκ τοῦ φόρου, ἦσαν ὅλοι ἐπίστρατοι, καθὼς δὲ γνωρίζει ἡ ὑπηρεσία διὰ τὴν συσκευὴν καὶ παρασκευὴν τῆς καννάβεως ἀπαιτεῖται ἰδιαιτέρα τις εὐχέρεια καὶ ἱκανότης, ἰδιαίτεραί τινες γνώσεις. Ἐπίσης γνωρίζετε ὅτι ἕνεκα τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ ἡ συλλογὴ τῆς καννάβεως ὑπῆρξε πλημμελὴς καὶ δὲν συνελέγη τὸ συνήθως συλλεγόμενον ποσόν· ἀλλὰ καὶ ἡ συλλογὴ ἐκείνη ἡ ὁποία ἐγένετο δὲν συνεσκευάσθη, δὲν κατειργάσθη καὶ ἑπομένως ὅλη ἡ παραγωγὴ κατεστράφη. Συνεπῶς φρονῶ ὅτι εἶναι ἀδικώτατον πρᾶγμα νὰ πληρώσωσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ φόρον εἰσοδήματος τὸ ὁποῖον δὲν συνεκόμισαν, ἢ καὶ ἂν τὸ συνεκόμισαν δὲν τὸ κατειργάσθησαν, διότι ἡ κατεργασία ἀπαιτεῖ γνώσεις, ἕνεκα δὲ τῆς ἐπιστρατεύσεως δὲν ἐδόθη καιρὸς νὰ κατεργασθῇ τὸ προϊὸν αὐτό, αἱ δὲ γυναῖκες δὲν ἦσαν εἰς θέσιν νὰ τὸ κατεργασθῶσιν. Ἑπομένως ἡ παραγωγὴ ἀπωλέσθη. Προσθέτω δ’ ὅτι οἱ ἄνδρες ἦσαν ἐπίστρατοι καὶ εἶναι εἰς ἐπὶ πλέον λόγος, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἀναγκάσῃ τὴν Πολιτείαν νὰ λάβῃ ἓν μέτρον καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, ὅπως ἔλαβε καὶ δι’ ὅλας τὰς ἄλλας τάξεις τῆς κοινωνίας.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. Π. Τσαλδάρης, Θ. Παπαϊωάννου κλπ. «παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν 1) ἐὰν σκέπτηται νὰ προβῇ εἰς προβιβασμοὺς ἀνθυπασπιστῶν καὶ ἀνθυπομοιράρχων καὶ κατὰ τίνα τρόπον, 2) ἂν περιῆλθον εἰς γνῶσίν του τὰ παράπονα τούτων.

§42Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Πρόκειται περὶ ὑπαξιωματικῶν τῆς Χωροφυλακῆς ἀρχαιοτάτων, ὑπαξιωματικῶν οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ἐπὶ δεκαπέντε καὶ εἴκοσι καὶ εἰκοσιτέσσαρα ἔτη. Οἱ ὑπαξιωματικοὶ οὗτοι, ἐνῷ ὑπηρέτουν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦτο λίαν εὐδοκίμως, καὶ ἐνῷ ἔδει νὰ τύχωσιν, ὅπως ὅλοι οἱ ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται τοῦ στρατοῦ, μιᾶς προαγωγῆς, ὅμως ὑπεβιβάσθησαν. Ἦσαν ἐνωμοτάρχαι πρώτης τάξεως· ἀφωμοιώθη ὁ βαθμός των μὲ τὸν τῆς δευτέρας τάξεως, καὶ τοιουτοτρόπως οἱ τῆς δευτέρας τάξεως ἐνωμοτάρχαι προεβιβάσθησαν, ἐνῷ αὐτοὶ μένουν εἰς τὸν βαθμὸν τὸν ὁποῖον ἔχουν. Συνέταξαν τοὺς πίνακας τόσον αὐστηρῶς, ὥστε ἀπεκλείσθησαν πολλοὶ ἐξ αὐτῶν, διότι ἔτυχον νὰ ἔχωσι μίαν καταδικαστικὴν ἀπόφασιν ἐπὶ ἀδίκῳ ἐπιθέσει, κατὰ τὸ διάστημα τοῦ εἰκοσκετοῦς στρατιωτικοῦ βίου των καὶ διότι συνεκρίθησαν πρὸς τοὺς τριετῆ βίον στρατιωτικὸν ἔχοντας ἄλλους νεαρούς, οἵτινες προεκρίθησαν ὡς μὴ ἔχοντες οὐδὲν παράπτωμα. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ποιά τις ἱκανοποίησις, τὴν ὁποίαν βεβαίως δικαιοῦνται νὰ λάβωσι καὶ οὗτοι τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον αὐτοὶ ἐκτελοῦσι καθήκοντα τοῦ ἀνωτέρου βαθμοῦ. Εἶναι δίκαιον λοιπόν, ἵνα δύνωνται ν’ ἀνταποκριθῶσι πρὸς τὰ καθήκοντα ταῦτα καὶ τὰς ἀξιώσεις τῆς Πολιτείας, νὰ λάβωσι καὶ αὐτοὶ τὸν δίκαιον βαθμόν, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς ἁρμοδιώτερον εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, νὰ ἐπιληφθῇ μετὰ πολλῆς προσοχῆς τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, διότι εἶναι πολλὰ τὰ παράπονα. Γνωρίζω πλέον τῶν εἴκοσιν οἱ ὁποῖοι δικαίως παραπονοῦνται, καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τίποτε εἰς τὸ παθητικόν των.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ αὐτοὶ κύριοι ἐρωτῶσιν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἐὰν ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσῃ κατὰ πόσον ἡ κατάργησις τοῦ εἰδικοῦ ὑποθηκοφυλακείου βορείου πλευρᾶς Ἀθηνῶν ἔχει συντελεσθῆ νομίμως;

§44Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Πρώτην ἤδη φορὰν λαμβάνω γνῶσιν τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ θέλω ἐξετάσει τὰ κατ’ αὐτό. Εὐθὺς δὲ τότε καὶ θὰ ἀπαντήσω. Ὁ κ. Α. Παπαστόλου· ἀπών. Ὁ κ. Θ. Φίλιος· ἀπών. Ὁ κ. Ν. Ξηρός· ἀπών. Ὁ Δ. Βρατσᾶνος· ἀπών. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων. Ὁ κ. Β. Πουλιάσης. Ἀπών. Ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Κ. Ζαβιτσιᾶνος ὅπως καταθέσῃ πρότασιν νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως καὶ προσθήκης διατάξεών τινων τοῦ νόμου ΔΝΘʹ περὶ ἀπαλλαγῆς ἀγροτικῶν ἀκινήτων ἐν Κερκύρᾳ ἐκ τῶν βαρυνόντων αὐτὰ δικαστικῶν βαρῶν».

§45Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι Βουλευταί, ἵνα δι’ ὀλιγίστων ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, προκειμένου νὰ ὑποβάλω πρότασιν νόμου περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ΔΝΘʹ, τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ διαλυθεῖσα Ἀναθεωρητικὴ Βουλή. Διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου ἐπεδιώχθη ἡ ἀπελευθέρωσις τῶν ἀγροτικῶν ἀκινήτων τῆς νήσου Κερκύρας ἐκ τῶν βαρυνόντων αὐτὰ διηνεκῶν βαρῶν, φύσεως ἐμφυτευτικῆς, φύσεως ἀγροληπτικῆς, φύσεως τιμαριωτικῆς. Ἡ ἀπελευθέρωσις ἐκείνη ἴσως ἀποτελοῦσα τὸ δυσχερέστερον ἀλλὰ καὶ τὸ μᾶλλον ἐπιτακτικὸν πρόβλημα διὰ τὴν νῆσον Κέρκυραν, ἐπεβάλλετο ἀπολύτως, διότι αἴτιον ἴσως τῆς ἀπιστεύτου οἰκονομικῆς δυσπραγίας, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ νῆσος ἐκείνη μὲ ὅλην τὴν γονιμότητα τοῦ ἐδάφους καὶ τὰς ἐκτάκτους εὐνοϊκὰς κλιματολογικὰς συνθήκας ὑφ’ ἃς διατελεῖ, εἶναι τὸ πολύπλοκον τῶν σχέσεων τῆς ἀγροτικῆς ἰδιοκτησίας καὶ τὸ πλῆθος τῶν βαρῶν, δι’ ὧν αἱ ἰδιοκτησίαι αὗται ἐπιβαρύνονται. Καὶ ἀληθῶς, νῆσος ἀγροτική, μὴ ἔχουσα ἄλλην πλουτοπαραγωγικὴν δύναμιν ἐξ ἧς νὰ δύναται νὰ ἀναμένῃ τι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίσῃ εἰς εὐημερίαν ἐφ’ ὅσον αἱ σχέσεις αὗται δὲν εἶναι ἀναμφισβήτητοι. Παρ’ ἡμῖν εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ νομικῶς ἀνεγνωρισμένον ὅτι ἐφ’ ὅλων τῶν σχέσεων, περὶ τῶν ὁποίων μνείαν ἐποιησάμην, ἡ ἰδιοκτησία τοῦ ἐδάφους ἀνήκει εἰς τὸν κτηματολήπτην, τὸν καλλιεργητήν. Μεθ’ ὅλα ταῦτα ἐν τούτοις ὑπάρχει τοιαύτη καὶ τοσαύτη ποικιλία βαρῶν, ὥστε ἡ ἰδιοκτησία ἐκείνη ἀποβαίνει ἄχρηστος, διότι ὡς εἶπον ὑπάρχουσιν βάρη ἐμφυτευτικά, ἀγροληπτικά, καὶ τιμαριωτικὰ ἀνήκοντα εἰς τρίτα πρόσωπα, τὰ βάρη δὲ ταῦτα μεγίστην καὶ ῥητὴν ζημίαν συνεπάγονται, ζημίαν, ἥτις πρωτίστως ἀναφέρεται εἰς τοὺς κατόχους τῶν ὑποτελῶν κτημάτων, ἀλλὰ ζημίαν ἥτις ἀντανακλᾷ ἐπίσης καὶ ἐφ’ ὁλοκλήρου τῆς νήσου, διότι ἕνεκα τῶν βαρῶν τούτων, τοῦτο μὲν ἐγκατελείφθη τελείως ἡ καλλιέργεια τῶν ὑποτελῶν κτημάτων, τοῦτο δὲ ἐξέλιπεν ἡ κτηματικὴ πίστις. Τὰ τίμια κεφάλαια ἀπεκλείσθησαν καὶ ἡ τοκογλυφία ὀργιάζει εἰς σημεῖον ἀπίστευτον, ἐν ἑκάστῃ δὲ περιφερείᾳ ἐξοχικῇ ἀνεφάνησαν εἷς ἢ δύο μικροτοκογλύφοι, οἱ ὁποῖοι ἂν δὲν ἀναχαιτισθῶσιν, ἀσφαλῶς θὰ γίνωσιν ἰδιοκτῆται ὁλοκλήρου τῆς νήσου! Καὶ τῷ ὄντι, ἐὰν ὁ κάτοχος τοῦ ὑποτελοῦς κτήματος δὲν πεισθῇ ὅτι, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ βάρους καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐξόδων τῆς καλλιεργείας, θ’ ἀπομένῃ εἰς αὐτὸν ὁλόκληρον τὸ ἡμερομίσθιον αὐτοῦ, οὔτε λογικὸν εἶναι οὔτε φυσικόν, νὰ ἐξακολουθῇ ἐπιμελούμενος καὶ ποτίζων τὴν γῆν μὲ τὸν ἱδρῶτα αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἡ συστηματικὴ παραμέλησις τῆς καλλιεργείας δὲν ζημιοῖ μόνον τὸν κτηματοδότην καὶ κτηματολήπτην ζημιοῖ καὶ ἅπαντας τοὺς πληθυσμοὺς ὄχι μόνον τοὺς ἀγροτικούς, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀστικούς, διότι πρὸ παντὸς ἐλλείπει ἐκ τῆς νήσου ὁ πλοῦτος καὶ ἡ παραγωγὴ καὶ ἡ κυκλοφορία. Εὐχάριστον γεγονὸς παρατηρεῖται κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐν Κερκύρᾳ, ὅτι μετ’ ἐπιμελείας ἐπιδίδονται οἱ ἀγρόται αὐτῆς εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς ἐλαίας. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα δὲν ὑπάρχει οὐδὲ ἓν παράδειγμα ἀγροληπτικῆς ἐλαίας καλλιεργημένης. Ἀλλ’ εἶπον ὅτι τὰ βάρη ταῦτα συνεπάγονται καὶ ζημίας ἔτι μεγαλειτέρας καὶ σημαντικωτέρας ἐκ τοῦ ὅτι ταῦτα εἶναι ἀφορμὴ νὰ ἐκλίπῃ τελείως ἡ κτηματικὴ πίστις. Συμβαίνει δὲ τοῦτο ὄχι μόνον διότι τὸ βάρος αὐτό, ἐὰν δὲν ἀπορροφᾷ ὁλόκληρον τὴν ἀξίαν τοῦ κτήματος, ὡς συνηθέστατα συμβαίνει καὶ μάλιστα σήμερον ὅτε ἡ ἀξία τῶν κτημάτων ἐμειώθη σημαντικῶς ἐκ τῆς ἐλλείψεως καλλιεργείας, ἀπορροφᾷ ὅμως μέγιστον μέρος αὐτῆς, ἀλλὰ κυρίως καὶ διότι τὰ βάρη αὐτὰ μὴ στηριζόμενα ἐπὶ ἐγγράφων ἀλλὰ ἐπὶ προφορικῶν συμφωνιῶν, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον ὕπαρξιν πρὸ 100, 200, 300 ἐτῶν ἢ στηριζόμενα ἐπὶ ἐγγράφων, ἀλλὰ πάντως μὴ μεταγεγραμμένων, διότι τὰ πλεῖστα αὐτῶν ἔλαβον ὕπαρξιν πρὸ τοῦ νόμου περὶ μεταγραφῶν, δὲν προκύπτουσι ἐξ ἐπισήμων βιβλίων. Ἀλλὰ δὲν ἀποτελοῦσιν ἐπίσημα ὁμόλογα. Ἐντεῦθεν δὲ ὄχι μόνον ἐπέρχεται τελεία σύγκρουσις πρὸς τὴν ἀρχὴν τῆς δημοσιότητος καὶ εἰδικότητος, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζονται τὰ λοιπὰ ἐμπράγματα δικαιώματα κατὰ τὴν κειμένην νομοθεσίαν, ἀλλὰ καὶ πλήρης ἀβεβαιότης τῆς ἀξίας τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων καὶ μάλιστα ὄχι μόνον τῶν ὑποτελῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν τῶν ἐλευθέρων ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει μεταγραφή. Εἶναι βεβαιωμένον ὅτι ἡ κειμένη νομοθεσία ἀναγνωρίζει τοιαῦτα βάρη ἄγραφα μὴ προκύπτοντα ἐξ ἐπισήμων βιβλίων, ἀλλ’ οὐδεμία ἀπόδειξις δύναται νὰ παρασχεθῇ ἐπίσημος, ὅτι κτῆμά τι εἶναι ἀληθῶς ἐλεύθερον. Ἐντεῦθεν τὸ πλῆθος τῶν δικῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνακρίνονται εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ἀνεκρίνοντο ἀνέκαθεν, ἀναφαίνονται δὲ καὶ θὰ ἀναφαίνωνται ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ ἡ κατάστασις αὕτη μεταξὺ κτηματοδοτῶν καὶ κτηματοληπτῶν, ἀποτέλεσμα τῶν ὁποίων εἶναι νὰ ἐξαλείφωνται πλεῖσται τῶν ὑποθηκῶν. Ἐντεῦθεν ἡ ἀνταλλακτικὴ ἀξία τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων τῆς Κερκύρας δὲν ὑπάρχει, διότι οὔτε νὰ ὑποθηκευθῶσιν εἶναι δυνατὸν ταῦτα. Καὶ ἂν συμβαίνῃ νὰ ὑποθηκευθῇ κτῆμά τι, ἡ διαφορὰ τοῦ τιμήματος πρὸς τὴν ἀξίαν τὴν πραγματικὴν τοῦ κτήματος εἶναι τόσον μεγάλη, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ λάβῃ τις πλήρη τὴν εἰκόνα τῆς θλιβερᾶς καταστάσεως εἰς ἣν περιῆλθεν ἡ νῆσος ἀκριβῶς ἕνεκα τῶν βαρῶν αὐτῶν. Μεταβατικαὶ πράξεις ἐν ζωῇ δὲν συνομολογοῦνται, οὔτε αἰτίᾳ θανάτου μεταβιβάζονται τὰ κτήματα αὐτά· διανέμονται οὕτω μεταξὺ τῶν συγκληρονόμων κατακερματιζόμενα εἰς σημεῖον ἀπίστευτον. Δύο τινὰ λοιπὸν, Κύριοι, πρέπει νὰ γίνωσιν· ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ περιορισθῶσι ταῦτα, ἐξ ἄλλου δὲ νὰ παύσωσιν ἀναγνωριζόμενα τοιαῦτα βάρη, διότι οὕτω καὶ μόνον δύναται ἡ νῆσος νὰ καλλιεργηθῇ καὶ ἡ κτηματικὴ πίστις νὰ ἀναλάβῃ ζωήν. Ἀμφότερα ταῦτα ἐπεδίωξεν ὁ σχετικὸς νόμος τοῦ 1909, τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, καὶ ὁ ὁποῖος ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀπηγόρευσε τοιαῦτα βάρη, ἀφ’ ἑτέρου δὲ προέβλεψε καὶ ἔδωκε τὴν βάσιν τῆς λύσεως διὰ πλήρους ἀποζημιώσεως τῶν δικαιούχων, ἀποζημιώσεως, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ ἂν συγχρόνως μὲ τοὺς ἐκκαθαρισθέντας πόρους ἤθελεν ἐξευρεθῇ δάνειον ἐπαρκὲς εἴτε διὰ μιᾶς εἴτε τμηματικῶς, μέχρις ὅτου ἐξαντληθῇ ἡ ἐξόφλησις, ὅπως ὁρίζει ὁ νόμος. Τοιοῦτος ἐν ὀλίγοις κατὰ τὴν βάσιν ὑπῆρξεν ὁ ψιφισθεὶς νόμος, ἀλλ’ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ ἀπέδειξεν ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη τροπολογιῶν εἰδικῶν καὶ τὰς τροπολογίας ταύτας ὑποβάλλω εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Αἱ τροπολογίαι αὗται ὑπεδείχθησαν ὡς εἶπον ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ, καὶ σκοποῦσι τοῦτο μὲν τὴν ἄμεσον ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου καθ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς διατάξεις, τοῦτο δὲ τὴν ἁπλοποίησιν καὶ συντόμευσιν τῶν διαφόρων διαδικασιῶν ἐπὶ τῷ αὐτῷ πάντοτε σκοπῷ, τοῦ νὰ περατωθῇ ταχέως τὸ ζήτημα καὶ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος καθ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς διατάξεις. Οὕτω λοιπὸν διὰ τοῦ ψηφισθέντος νόμου ὡρίζετο, ὅτι ἀπελευθέρωσις τῶν κτημάτων θὰ γίνῃ εἴτε, ὡς εἶπον, ἀμέσως, εἴτε τμηματικῶς, πάντως ὅμως μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς προθεσμίας διὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν διαφόρων αἰτήσεων, ὁπότε ἤθελεν ἐξακριβωθῇ καὶ τὸ μέγεθος τοῦ ἀπαιτουμένου κεφαλαίου. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ νόμος ἐφαρμόζεται ἤδη ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1912, τὸ δὲ μεσολαβῆσαν δικαιοστάσιον ὑπῆρξε τοιοῦτον ὥστε δὲν ἐπέτρεψε νὰ τελειώσῃ ἀκόμη ἡ προθεσμία πρὸς ὑποβολὴν τῶν διαφόρων αἰτήσεων, οὐδὲν ὑπάρχει τὸ κωλῦον ὅπως ἀπὸ τοῦδε ἄρξηται ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου, διότι ἐν τῷ μεταξὺ οἱ διάφοροι πόροι ἀπέδωκαν προσόδους τοιαύτας, ἐξασφαλιζούσας τὴν ἀπὸ τοῦδε ἔναρξιν τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου. Αἱ ὑποβαλλόμεναι τροπολογίαι εἶναι δέκα ἑπτὰ τὸν ἀριθμόν. Αἱ πλεῖσται εἶναι διαδικαστικῆς σημασίας καὶ οὐδεμιᾶς χρήζουσιν ἀναπτύξεως, αἱ ἄλλαι διευκολύνουσι τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦτο ὑποβάλλω τὴν πρότασιν τοῦ νόμου καὶ ἐξαιτοῦμαι ὅπως ψηφισθῇ καὶ γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑποβληθεῖσα πρότασις νόμου θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Ἐρωτῶ ἤδη τὴν Βουλήν· θέλει νὰ παραπεμφθῇ ἡ πρότασις εἰς ἐπιτροπὴν καταρτιζομένην ὑπὸ τοῦ Προεδρείου;

§47ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἡ ἐπιτροπὴ λοιπὸν καταρτίζεται ἐκ τῶν κ. κ. Κ. Ζαβιτσιάνου, Λ. Κογεβίνα, Γ. Τσακανίκα, Ε. Βελλιανίτου, Ι. Φαρμάκη καὶ Θ. Κουτούπη. Ὁ κ. Θ. Φίλιος «συνιστᾷ εἰς τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν ὅπως ἀπονείμωσιν ἠθικὴν ἀμοιβὴν εἰς τοὺς Ἕλληνας δημοσιογράφους, κατόπιν τῶν τόσων ὑπηρεσιῶν τὰς ὁποίας προσήνεγκαν κατὰ τοὺς δύο νικηφόρους πολέμους, πολλοὶ τῶν ὁποίων διεκινδύνευσαν καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν ζωήν των, διακηρύττοντες ἐκ τῆς πρώτης γραμμῆς τοῦ πυρὸς τὸν θρίαμβον τῶν Ἑλληνικῶν ὅπλων». Ἀπών. Διαγράφεται. Ὁ κ. Π. Πετροπουλάκης «ἐπερωτᾷ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διατί ἀπαγορεύεται ἀπολύτως ἡ μεταγωγὴ καταδίκων, ἐκτιόντων ἐπανορθωτικὴν ποινὴν ἢ καὶ πασχόντων, ἀπὸ φυλακῆς εἰς φυλακήν, καὶ ἐὰν δὲν εἶναι δίκαιον καὶ φιλάνθρωπον νὰ ἀρθῇ ἡ ἀπαγόρευσις αὕτη».

§49Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ βασίζεται ἐπὶ ἀνακριβοῦς προϋποθέσεως. Οὐδεμία ἀπαγόρευσις ἀπολύτως μεταγωγῆς καταδίκων ἐκτιόντων ἐπανορθωτικὴν ποινήν, καὶ κατὰ μείζονα λόγον ἀσθενῶν, ὑφίσταται. Ἀπ’ ἐναντίας, πλεῖσται μεταγωγαὶ καταδίκων ἐγένοντο εὑρεθέντων βασίμων τῶν λόγων, ἐξ ὧν προεκαλοῦντο. Ἐννοεῖται ὅτι αἱ αἰτήσεις ἐλέγχονται μετ’ αὐστηρότητος, ἀλλὰ καὶ ἐπιμελείας, ἵνα μὴ ἀδικηθῇ τις. Τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον τηρεῖται εἶναι τοῦτο: ὅτι κατάδικοι δι’ ἐγκληματικὴν ποινήν, εἰς ποινὴν κακουργήματος, δὲν μεταφέρονται εἰς φυλακὴν ἐπανορθωτικὴν καὶ τοῦτο, ἵνα μὴ συμφύρωνται βαρύποινοι κατάδικοι μετ’ ἐλαφροποίνων.

§50Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης λέγει ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μου δὲν στηρίζεται ἐπὶ βάσεως ἀκριβοῦς. Οὐδεμία ἐφορία τῶν φυλακῶν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος ἀποδέχεται αἰτήσεις καταδίκων φυλακισμένων, οἱ ὁποῖοι ἐκτίουσι ποινὴν ἐπανορθωτικήν. Ἐπεθύμουν νὰ ἀρθῇ ἡ ἀπαγόρευσις καὶ νὰ συστηθῇ εἰς τὰς ἐφορίας τῶν φυλακῶν τοῦ Κράτους νὰ λαμβάνωσιν ὑπ’ ὄψιν τὰς αἰτήσεις, ὅπως ἐγένετο, καὶ πολὺ δικαίως, διὰ τοὺς καταδίκους, τοὺς ἔχοντας τὴν καταγωγὴν ἐκ Κρήτης, οἵτινες θὰ μεταφερθῶσιν ἅπαντες εἰς τὰς φυλακὰς τῆς νήσου, ὄχι μόνον οἱ ἐκτίοντες ποινὴν ἐπανορθωτικήν, ἀλλὰ καὶ οἱ καταδεδικασμένοι εἰς πρόσκαιρα δεσμά. Πρόκειται περὶ ἐλαφροποίνων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ μεταφερθῶσιν εἰς τὰς φυλακὰς τῆς πατρίδος των, διότι μένοντες εἰς τὰ δεσμωτήρια ὑφ’ ἃς συνθήκας μένουσι δὲν πιστεύω νὰ ἀπεκδέχηται καὶ νὰ πιστεύῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι θὰ βελτιωθῶσι παραμένοντες. Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ βεβαιωθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ἡ βάσις τῆς ἐπερωτήσεώς μου εἶνε ὀρθὴ καὶ δικαία.

§51Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Οἱ ἐκ Κρήτης κατάδικοι ἦσαν κατάδικοι εἰς ἐγκληματικὴν ποινὴν καὶ διετάχθη ἡ μεταγωγὴ αὐτῶν εἰς φυλακὰς ποινικὰς ἐπίσης ὅπου κρατοῦνται βαρύποινοι κατάδικοι.

§52Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Καὶ εἰς ἐπανορθωτικήν.

§53Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Ὄχι, καὶ ὅταν λέγω τι, ἀξιῶ νὰ γίνωμαι πιστευτός. Διετάχθη ἡ μεταφορὰ αὐτῶν εἰς φυλακὰς ποινικάς. Ἀλλὰ καὶ πάλιν, ἐὰν ἐμφιλοχωρῇ οἱαδήποτε παρεξήγησις ἀπὸ μέρους τῶν ἐφοριῶν τῶν φυλακῶν ὡς πρὸς τὰς γνωμοδοτήσεις περὶ μεταφορᾶς, βεβαίως θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῶν ἀρχῶν ἐπ’ αὐτῶν.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξαντληθείσης τῆς ἡμερησίας Διατάξεως τῶν ἐπερωτήσεων, ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὑδρεύσεως καὶ ἐξυγιάνσεως τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς». Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§55ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐνόμισα, Κύριοι, ὅτι, πρὶν ἢ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλὴ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὑδρεύσεως, ἔδει νὰ δηλώσω πρὸς αὐτὴν τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῶν τροποποιήσεων τῶν προτεινομένων ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, τῆς ἐπεξεργασθείσης τὸ νομοσχέδιον. Τοιουτοτρόπως διευκολύνεται ἡ περαιτέρω συζήτησις, διότι οὔτε ἐπιμονὴ θὰ ὑπάρξῃ εἰς ἃ σημεῖα ἡ Κυβέρνησις ἀποδέχεται τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς οὔτε, ὡς ἐλπίζω, μεγάλη ἐπιμονὴ θὰ ἐκδηλωθῇ εἰς ἃ σημεῖα δὲν συμμερίζεται αὕτη τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς δι’ οὓς λόγους θέλω ἐκθέσει. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀναγνωρίζει τὸ ἐπεῖγον τοῦ ἔργου καὶ τοῦτο εἶναι λίαν εὐχάριστον. Ἐν τούτοις, καίτοι ἀναγνωρίζει τὸ ἐπεῖγον, προβαίνει εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς εἰς τὴν πρότασιν τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὀνομάζει θεμελιώδη καὶ διὰ τῆς ὁποίας, ἐὰν αὕτη ἐγένετο ἀποδεκτή, κινδυνεύει νὰ διασεισθῇ αὐτὴ ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου· διότι πρόκειται, τίποτε ὀλιγώτερον, ἢ νὰ ἐπέλθῃ παρέλκυσις τοῦ ζητήματος μακρά, παρέλκυσις συνεπαγομένη ὅλους τοὺς κινδύνους τῶν παρελκύσεων, ἐν οἷς καὶ τὸν κίνδυνον τῆς ματαιώσεως τοῦ ἔργου. Ἡ ἐπιτροπὴ παρὰ τὴν κρατοῦσαν γνώμην, μὴ θέλουσα νὰ θεωρήσῃ πλήρη καὶ ἀρτίαν τὴν μελέτην ἐφ’ ἧς στηρίζεται τὸ νομοσχέδιον, προτείνει τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς εἰδικῆς ἀποτελεσθησομένης ὑπὸ μηχανικῶν ἐντοπίων καὶ ξένων, ἐπὶ τούτῳ μετακληθησομένων, ἡ ὁποία, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν ὅλας τὰς μέχρι τοῦδε συζητήσεις σὺν τῇ μελέτῃ τοῦ Κίντσερ, νὰ προβῇ αὐτὴ εἰς τὴν συγγραφὴν τῶν ὅρων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θὰ δοθῇ τὸ ἔργον εἰς δημοπρασίαν. Ὡς φαίνεται ἔκ τινων ἰσχυρισμῶν τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν ἔλαβεν αὕτη γνῶσιν καὶ τῶν λεπτομερῶν μελετῶν τῆς κατασκευῆς τῶν ἔργων, τόσον τῶν ὑδραγωγείων ὅσον καὶ τῶν ὑπονόμων· διότι εἰς τὸ σχέδιον νόμου, προσαρτῶνται ὡς εἰς πᾶν τεχνικὸν ἔργον καὶ μελέται εἰδικῶς καθορίζουσαι τοὺς ὅρους τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων. Τὰς μελέτας ταύτας ἐὰν εἶχεν ὑπ’ ὄψει αὑτῆς ἡ ἐπιτροπή, θὰ ἐπείθετο καὶ αὐτή, ὡς ἐπείσθησαν καὶ πάντες οἱ ἰδόντες τὰς μελέτας, ὅτι ἦτο περιττὴ ἡ πρότασις περὶ συγκροτήσεως ἐπιτροπῆς πρὸς σύνταξιν νέας συγγραφῆς ὅρων. Τὰς μελέτας ταύτας εἶδον πάντες οἱ μελετήσαντες τὰ τοῦ ἔργου· ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν ὅτι αἱ λεπτομερεῖς αὐταὶ μελέται, αἱ καθαρῶς τεχνικαί, δὲν συνυποβάλλονται μετὰ τῶν νομοσχεδίων καὶ διὰ τὸ δυσχερὲς τῆς ἐκτυπώσεως ὁλοκλήρου ὄγκου. Τῶν μελετῶν ἐν τούτοις αὐτῶν δύνανται νὰ λάβωσι γνῶσιν πάντες ὅσοι θελήσωσιν ἐκ τῆς ἐπιτροπῆς, ὡς ἠδυνήθησαν ἄλλοι νὰ λάβωσι γνῶσιν, οἵτινες καὶ ἐξετίμησαν τὴν ἀξίαν τῶν μελετῶν. Ἡ Βουλὴ γνωρίζει ὅτι ὁσάκις ἐζητήθη παρ’ αὐτῆς ἡ ψήφισις πιστώσεως πρὸς ἐκτέλεσιν μεγάλου τεχνητοῦ ἔργου, ἐθεωρήθη, καὶ εὐλόγως, μέγα ἐλάττωμα ἡ ἐκ τῶν συναφῶν νομοσχεδίων ἔλλειψις τῶν εἰδικῶν μελετῶν· ὅ,τι λοιπὸν ἀποτελεῖ τὸ πλεονέκτημα τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ συζητοῦμεν, αὐτὸ θεωρεῖ ἡ ἐπιτροπὴ ὡς ἐλάττωμα! Καὶ ἐνῷ ἡμεῖς ἐρχόμεθα λέγοντες πρὸς τὴν ἐπιτροπήν· ἰδοὺ οἱ ὅροι ἐφ’ ὧν στηρίζονται πάντες οἱ προϋπολογισμοί, καθ’ οὓς ἡ ἀξία τῶν ἔργων, περὶ ὧν προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον, θὰ φθάσῃ εἰς 53,000,000 δρ., ἡ ἐπιτροπὴ ἔρχεται καὶ προτείνει εἰς ἡμᾶς ὅπως ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν ψῆφον ἐν λευκῷ, ὅπως ἐπιτραπῇ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συγγραφῆς τῶν ὅρων τοὺς ὁποίους ἐν τῷ μέλλοντι χρόνῳ θέλομεν συντάξει, πρᾶγμα διὰ τὸ ὁποῖον χωρεῖ δισταγμὸς καὶ θὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἐρώτημα· ἀφοῦ δὲν γνωρίζομεν κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ ἔργα, πῶς δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν ὅτι θὰ φθάσῃ ἡ δαπάνη εἰς 53,000,000; Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται ν’ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν αὐτὴν καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἂν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε προβάλῃ τὴν ἀξίωσιν νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ νομοσχέδιον ἄνευ συγγραφῆς τῶν ὅρων, ἤθελεν ἀπαντήσῃ δισταγμοὺς ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς. Πασῶν τῶν περαιτέρω παρατηρήσεων τῆς ἐπιτροπῆς προέχει ἡ περὶ τῆς ἐξασφαλιζομένης ποσότητος τοῦ ὕδατος παρατήρησις καὶ τῆς ἀναγκαίας τοιαύτης, καὶ διὰ τὰς παρούσας ἀνάγκας καὶ διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ μέλλοντος. Ἐν τῇ σχετικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου, ὑπολογιζομένης τῆς ἀναγκαίας ποσότητος τοῦ ὕδατος, λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν διὰ τὸν ἁπλοῦν ὑπολογισμόν, λόγῳ τοῦ πληθυσμοῦ, ὁ ὑφιστάμενος πληθυσμὸς τῶν δύο πόλεων. Τοῦτο ὅμως δὲν σημαίνει ὅτι ἐν τῷ ὑπολογισμῷ τῆς ἀναγκαίας ποσότητος τοῦ ὕδατος ἀπέβλεψέ ποτε ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν σύνταξιν τῆς συμβάσεως εἰς τὴν σκέψιν ὅτι τόσον ποσὸν ὕδατος ἀναγκαιοῖ διὰ τὸ μέλλον, ὅσον χρειάζεται σήμερον μὲ πληθυσμὸν 250,000. Διὰ τοῦτο προχωρῶν ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει ὑπολογίζω, ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένων ὑπολογισμῶν στηριζομένων εἰς τὴν κατ’ ἄτομον ἡμερησίαν λῆψιν ὕδατος ὡς ἐπὶ γʹ τάξεως Εὐρωπαϊκῆς πόλεως, καὶ καταλήγω εἰς τὸ πόρισμα ὅτι ἡ ποσότης ἡ ὁποία παρέχεται ἐκ τῆς Στυμφαλίας καὶ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ εἶναι ἐπαρκεστάτη ὄχι μόνον διὰ τὸν παρόντα πληθυσμόν, ἀλλὰ καὶ διὰ πληθυσμὸν πολὺ ὑπέρτερον. Ὀφείλω δὲ νὰ δηλώσω ὅτι, τὸ ἐπὶ ἐμοὶ τοὐλάχιστον, δὲν ἀποδέχομαι ἄνευ δισταγμοῦ τὸν μαθηματικὸν τύπον ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζει τοὺς περὶ αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ τῶν δύο πόλεων ἐν τῷ μέλλοντι ὑπολογισμοὺς αὐτῆς ἡ ἐπιτροπή. Δὲν ἀμφισβητῶ τὸν μαθηματικὸν αὐτῶν ὑπολογισμόν, ἀλλ’ ὡς ἄριστα καὶ πολὺ καλλίτερον ἡμῶν γνωρίζουσι οἱ διατυπώσαντες τοὺς ὑπολογισμοὺς τούτους, ἡ ἀκρίβεια αὐτῶν δὲν ἀποβαίνει καὶ εἰς τὴν πραγματικότητα ἀλάνθαστος. Οὔτε ὁ παράγων τῆς θνησιμότητος οὔτε ὁ παράγων τῆς κινήσεως οὔτε ὁ παράγων τῆς μεταναστεύσεως ἐν ταῖς πρωτευούσαις βαδίζουσι κατ’ ἀναλλοιώτους νόμους καὶ κανονικῶς ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις δέον νὰ φροντίσῃ ἐπὶ τῇ βάσει ὑπολογισμῶν αἰσιωτάτων, τῶν ὁποίων τὴν πραγματοποίησιν πᾶς τις ἐξ ἡμῶν εὔχεται, δὲν διστάζω νὰ στηρίξω ἐπ’ αὐτῶν τῶν ὑπολογισμῶν τῆς ἐπιτροπῆς περὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ, τοὺς ὑπολογισμούς μου περὶ τῆς ἐπαρκείας ἢ μὴ τοῦ ὕδατος, τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζομεν διὰ τῆς συμβάσεως. Ἐὰν δεχθῶμεν τὸν ὑπολογισμὸν τῆς ἐπιτροπῆς, καθ’ ὃν ὁ πληθυσμὸς τῶν δύο πόλεων θὰ βαίνῃ αὐξανόμενος ἀναλλοιώτως κατὰ 3%, φθάνομεν εἰς πληθυσμὸν 701,000 κατὰ τὸ 1944, πληθυσμὸν ὁ ὁποῖος ἐπὶ τῇ βάσει 80 λίτρων ὕδατος κατ’ ἄτομον, ἀπαιτεῖ ποσὸν ὕδατος 649 λίτρων κατὰ δευτερόλεπτον. Ἀλλὰ καὶ ἂν θελήσωμεν νὰ δεχθῶμεν τὸν αἰσιοδοξότατον ὑπολογισμὸν περὶ αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ ὄχι κατὰ 3, ἀλλὰ κατ’ ἀναλογίαν 5 καὶ 4%, φθάσωμεν δὲ ὡς εὐχόμεθα νὰ φθάσωμεν κατὰ τὸ 1944 εἰς πληθυσμὸν 851,000, καὶ πάλιν, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι αἱ ἀξιώσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ θὰ εὑρίσκωνται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ περιορισθῶσιν εἰς ὃ σημεῖον μέχρι πρὸ ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος περιωρίζετο ὁ ὑδροχαρὴς πληθυσμὸς τοῦ Λονδίνου, τοὐτέστιν εἰς ἀπαίτησιν 80 λίτρων κατ’ ἄτομον, θὰ ἀπαιτῶνται 588 λίτρα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον φανερώνει ὅτι καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ ὑπολογισμοῦ τῆς ἐπιτροπῆς ἡ ἐξασφαλιζομένη ποσότης ὕδατος εἶναι ἐπαρκεστάτη μέχρι τοῦ 1944· διότι δὲν λησμονεῖ ἡ Βουλὴ ὅτι πρόκειται περὶ ἐξασφαλίσεως 1000 λίτρων ὕδατος κατὰ δευτερόλεπτον. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ πληθυσμὸς φθάσῃ εἰς 1,000,000; Παραδόξως ἡ ἐπιτροπὴ παραβλέπει ὅτι τῷ 1944 συμπληροῦται ὁ χρόνος μετὰ τὸν ὁποῖον γεννᾶται δικαίωμα ἐξαγορᾶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅλων τῶν ἔργων. Ἀλλ’ ἐγὼ βεβαίως δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ ὑπάρξωσί ποτε Βουλαὶ αἵτινες, προκειμένου περὶ ἔργων τοιούτων, θὰ ἤθελον νὰ ἐξασφαλίσωσιν ἐκ τῶν προτέρων ἐπάρκειαν ὕδατος δι’ ὁλοκλήρους αἰῶνας, διότι τοῦτο εἶναι τελείως ἀδύνατον! Ἑκάστη γενεά, ἑκάστη περίοδος φέρει ὡρισμένας ὑποχρεώσεις πρὸς ἑαυτὴν καὶ δι’ ἀνάγκας ὡρισμένης χρονικῆς περιόδου. Ὅ,τι δὲ οὐδαμοῦ ἀλλοῦ ἐγένετο, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητηθῇ νὰ γίνῃ παρ’ ἡμῖν, καὶ ὅ,τι βλέπομεν πανταχοῦ γιγνόμενον, τοὐτέστιν τὴν κατὰ τὰς προϊούσας ἀνάγκας τοῦ αὐξανομένου πληθυσμοῦ μέριμναν πρὸς ἐξεύρεσιν νέων πηγῶν ὕδατος πρὸς πλουτισμὸν τῶν ὑφισταμένων ὑδραγωγείων, δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν ὡς ὅλως τι παράλογον ὅταν πρόκειται νὰ γίνῃ παρ’ ἡμῖν. Ἂν λοιπὸν φθάσωμεν κατὰ τὸ 1944 μέχρι ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ἔχομεν κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ νομοσχεδίου τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγορᾶς τῆς ὅλης ἐπιχειρήσεως, τῶν ὅλων ἔργων, τότε δὲ ὑποθέτω θὰ εἶναι ἄξιαι νὰ μεριμνήσωσιν αἱ Ἀθῆναι καὶ περὶ τῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ ὁ πληθυσμὸς ἐκεῖνος δι’ ὕδωρ, δὲν φρονῶ δ’ ἐγὼ ὅτι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ προνοήσωμεν ἀπὸ τοῦδε περὶ πληθυσμοῦ δύο ἑκατομμυρίων, εἰς ὅσον θὰ φθάσωσιν αἱ Ἀθῆναι περὶ τὰ μέσα τοῦ ἐρχομένου αἰῶνος! Θεωροῦσα ἡ ἐπιτροπὴ ἀναγκαίαν τὴν ἐξασφάλισιν τῶν 100 λίτρων, δέχεται ὅτι ἡ λύσις τοῦ ζητήματος κεῖται μεταξὺ Στυμφαλίας καὶ Μέλανος. Παραδόξως ὅμως γεννᾶται εἰς αὐτὴν ἀπορία καὶ δισταγμὸς ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων καταμετρήσεων τῶν πηγῶν τῆς Στυμφαλίας, τὰς ὁποίας δὲν θεωρεῖ ἐπαρκεῖς. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι ἔχων ὑπ’ ὄψει πάσας τὰς προηγουμένας μελέτας, δὲν ἐθεώρησα κἂν ἀναγκαίαν τὴν διαταγὴν νέων ἐπαλλήλων καταμετρήσεων, διότι ἤδη ἀπὸ τοῦ 1883 γίνονται συνεχῶς σχεδὸν καταμετρήσεις τῶν ὑδάτων τῶν πηγῶν τῆς Στυμφαλίας, πᾶσαι δὲ αἱ γενόμεναι καταμετρήσεις, πλὴν μιᾶς καὶ μόνης ἐποχῆς ἐξαιρετικῆς ξηρασίας, τῆς τοῦ 1899, πᾶσαι ἀπέδωκαν τὴν ποσότητα ἐκείνην τοῦ ὕδατος, ἐφ’ ἧς ἐστήριξα τὸ σχέδιον νόμου. Καὶ μελέται Ἰταλῶν, οἵτινες εἶχον καταγίνει εἰς μελέτας ἀποξηράνσεως τῆς Στυμφαλίας, καὶ μελέται Ἄγγλων καὶ ἡμετέρων μηχανικῶν, πᾶσαι ἐμφανίζουσιν ἀπόδοσιν ἐκ τῶν τριῶν πηγῶν ἄνω τῶν 2.000 λίτρων, πᾶσαι ἐμφανίζουσι ἀπόδοσιν, πλὴν τῆς τοῦ 1899, τῆς πηγῆς τῶν Κιονίων, ἐπαρκῆ, ἐπαρκεστάτην πρὸς ὃν ζητεῖται σκοπόν. Ἐν παρόδῳ ἔχω νὰ εἴπω ὅτι προκειμένου περὶ ἐξασφαλίσεως χιλίων λίτρων ὕδατος, δεχόμεθα τὴν ἄλλην τροποποίησιν τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν περὶ αὐξήσεως τῆς χωρητικότητος τῶν δεξαμενῶν. Ἀλλ’ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἡ ἐπιτροπή, συγκρίνουσα τὰς πηγὰς τῆς Στυμφαλίας μὲ τὰς πηγὰς τοῦ Μέλανος, περιέρχεται εἰς ἀπορίαν, εὐτυχῶς μόνον εἰς ἀπορίαν, διότι ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἐγένετο καὶ ἔλεγχος, δι’ οὗ ἀπεδόθη κακοπιστία εἰς τὸν κύριον Κίντσερ διὰ σφαλεράν τινα δῆθεν, τὸ τονίζω, ἑρμηνείαν ἐκθέσεως, ἥτις κατὰ τὸ 1856 γενομένη, ἀναφέρει ὡς ξηρανθείσας ἐξ ὁλοκλήρου τὰς πηγὰς τοῦ Μέλανος ποταμοῦ. Ἡ ἐπιτροπὴ στηρίζει τὸν ἰσχυρισμόν της τοῦτον εἰς ἐπιχείρημα ἀναφερόμενον ὑπὸ τοῦ κτηματικοῦ Συλλόγου, καὶ περικοπὴν τῆς μελέτης τοῦ κτηματικοῦ Συλλόγου, προσθέτει δὲ ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῆς. «Ἀληθῶς, ἐνῷ ἐπιστεύετο ὅτι κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Μανιτάκη ἐξηράνθη ὁ Μέλας, ἐξηράνθησαν αἱ πηγαὶ αὐτοῦ, ἡ περικοπὴ εἰς ἣν ἐστηρίχθη ἡ τοιαύτη ἀντίληψις —καὶ πρέπει νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀντιλήψεως τοῦ κ. Κίντσερ, ἀλλὰ περὶ γενικῆς πρὸ ἐτῶν ἐν Ἀθήναις ἀντιλήψεως, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ἐγκριτώτατος πολιτευόμενος καὶ μηχανικὸς ἐνώπιον τοῦ Πολυτεχνικοῦ Συλλόγου, τοῦ εἰδικωτάτου τῶν σωματείων, ὅπως κρίνῃ περὶ τοιούτου ζητήματος —ἀληθῶς λέγω, ἡ περικοπή, ἐφ’ ἧς ἐστηρίχθη ἡ τοιαύτη γνώμη, περικοπὴ ἐκθέσεως ὁμιλούσης περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, διότι ἀπεξηράνθη ἐξ ὁλοκλήρου ἡ Κωπαΐς, κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον, ἀναφέρει ὅτι (ἀναγινώσκει)· «ἐπῆλθεν ἡ βροχερὰ περίοδος καὶ μετ’ αὐτῆς ἐπανῆλθον εἰς τὰς καταβόθρας τὰ ὕδατα τοῦ Κηφισοῦ καὶ Μέλανος, οἵτινες εἶχον μεταστραφῆ μέχρις ἐκεῖ, ἵνα χρησιμοποιηθῶσι διὰ τὴν ἄρδευσιν τῶν μεγάλων ἐκτάσεων τῶν ἐσπαρμένων δι’ ἀραβοσίτου καὶ βάμβακος». Λέγει δὲ ἡ ἐπιτροπή, ὅπως λέγουσι καὶ οἱ ἀξιότιμοι ἐλέγξαντες τὴν γνώμην τοῦ κ. Κίντσερ, ἡ ὁποία δὲν ἦτο κἂν γνώμη αὐτοῦ, διότι ἐδανείσθη τὴν γνώμην ἐκείνην ὁ ἔντιμος ἐκεῖνος μηχανικός, λέγων: «ἐδῶ πρόκειται περὶ ἁπλῆς μεταστροφῆς τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος, καὶ ὁμιλεῖ ὁ κ. Κίντσερ περὶ ἀποξηράνσεως τῶν πηγῶν τοῦ Μέλανος, ἐνῷ ἡ ἔκθεσις τοῦ Μανιτάκη εἰς τὴν ὁποίαν στηρίζεται, ἐπεξηγεῖ ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ὕδωρ εἰς τὴν κοίτην τοῦ Μέλανος, διότι εἶχε μεταστραφῆ τὸ ὕδωρ τῶν πηγῶν πρὸς ἄρδευσιν τοῦ ἀραβοσίτου!» Δὲν θέλω ν’ ἀναφερθῶ εἰς τὴν παράδοσιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει, κατὰ τὰς πληροφορίας μου τοὐλάχιστον εἰς τοὺς κατοίκους τοῦ τόπου ἐκείνου, ὅτι ἀληθῶς ἐξηράνθη ἢ σχεδὸν ἐξηράνθη ἡ πηγὴ τοῦ Μέλανος, ἀλλ’ ἂν ἡ ἐπιτροπὴ θέλει νὰ ἑρμηνεύσῃ τὴν πραγματικὴν σημασίαν τῆς περικοπῆς ταύτης τῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. Μανιτάκη, ὀφείλει νὰ προστρέξῃ εἰς τὴν ὅλην ἔκθεσιν, ἐν ταὐτῷ δὲ καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν ἐγκρίτου Γάλλου μηχανικοῦ, τοῦ ἐπιχειρήσαντος τότε τὴν μελέτην τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, καὶ εἰς τοὺς χάρτας τοὺς συντεταγμένους τότε, ὅπως ἴδῃ καὶ ἐκτιμήσῃ ποίαν τάχα ἔκτασιν γαιῶν ἠδύναντο νὰ ἀρδεύσωσιν αἱ πηγαὶ τοῦ Μέλανος, ποῖαι ἐκτάσεις γαιῶν τουτέστι κεῖνται εἰς κατωτέραν στάθμην ἀπὸ τὴν στάθμην τῶν ὑδάτων τῶν πηγῶν τοῦ Μέλανος. Ἂν δὲ προστρέξῃ εἰς τὰς μελέτας ἐκείνας θὰ πεισθῇ ὅτι ἡ ἔκτασις τῶν κτημάτων, ἅτινα ἠδύναντο νὰ ἀρδεύσουν μεταστρεφόμενα τὰ ὕδατα τοῦ Μέλανος, εἶναι τόση, ὥστε διὰ νὰ δοθῶσιν ἀποκλειστικῶς εἰς αὐτὰς τὰ ὕδατα τοῦ Μέλανος, ὅσα περιέσωζον αἱ πηγαὶ καὶ νὰ μείνῃ ξηρὰ ἡ κοίτη τοῦ ποταμοῦ, εἶναι ζήτημα ἂν αἱ πηγαὶ ἀπέδιδον 100 λίτρα κατὰ δευτερόλεπτον! Δὲν ἐπιμένω ὅμως εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, διότι ἡ Κυβέρνησις θεωροῦσα σκοτεινὸν τὸ μέρος τοῦτο, ἔχουσα δ’ ὑπ’ ὄψει ὅτι μοναδικὸν παρουσιάσθη τὸ καὶ ἀμφισβητούμενον φαινόμενον ἐκεῖνο, δὲν ἀποκλείει, ὡς βλέπετε, τὸν Μέλανα, ἀλλὰ προκαλεῖ συναγωνισμὸν περὶ μεταφορᾶς ὑδάτων ἢ τῆς Στυμφαλίας ἢ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ. Δὲν νομίζω λοιπὸν ὅτι ἔχει πολλὴν σημασίαν ἡ περαιτέρω ἐπιμονὴ ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τοῦτο, οὔτε οἱ δισταγμοὶ τῆς ἐπιτροπῆς, πολλῷ μᾶλλον ὁ ἔλεγχος, ὄχι ὁ τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ὁ ἐκτὸς τῆς ἐπιτροπῆς γενόμενος ἐναντίον τοῦ ἐγκρίτου ξένου μηχανικοῦ. Προχωροῦσα ὅμως ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὰς σκέψεις αὐτῆς, τὰς ὁποίας εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ παρακολουθήσω κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐκθέσεως, καὶ θέλουσα ὁπωσδήποτε νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ ποσὸν τῶν χιλίων λίτρων, προτείνει τὸ ἑξῆς· (ἀναγινώσκει) «ἀφοῦ, λέγει, τὸ Κράτος ἐπὶ ἰδίων καταμετρήσεων καὶ μελετῶν βασιζόμενον δὲν ἐξασφαλίζει τὸ ποσὸν τοῦτο, χάριν τῶν πολιτῶν, δέον τὴν ἐξασφάλισιν ταύτην, τὴν καθ’ ἡμᾶς ἀπαραίτητον νὰ τὴν ἐπιδιώξωμεν δι’ ἄλλου τρόπου. Ὅθεν προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ ἵνα ὁ ἀνάδοχος ἐξασφαλίσῃ τὸ ποσὸν τῶν χιλίων λίτρων διὰ τῆς Συμβάσεως, κανονιζομένων ἐκ τῶν προτέρων ἐν τῇ συγγραφῇ τῶν ὅρων τῶν πηγῶν τῶν ὁποίων δικαιοῦται νὰ ποιήσηται χρῆσιν τόσον διὰ τὴν περίπτωσιν τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ὅσον καὶ τῶν τοῦ Μέλανος». Ἀλλ’ εἶναι φανερόν, Κύριοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ζητεῖ κανένα Μωϋσῆ. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ζητεῖ παρὰ τῆς Βουλῆς ἄδειαν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας νὰ προκαλέσῃ διαγωνισμόν, κατὰ τὸν ὁποῖον νὰ ἀναγνωρισθῇ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ περισσότερα λίτρα ὕδατος. Ἡ Κυβέρνησις παραχωρεῖ ὡρισμένας πηγάς, οἱ ἀναλαμβάνοντες δὲ τὴν παροχὴν τοῦ ὕδατος αὐτῶν, ὑποχρεοῦνται νὰ ἐπιμελῶνται τῶν πηγῶν αὐτῶν, καὶ νὰ παράσχωσιν ὡρισμένην ποσότητα ὕδατος, ἐφ’ ὅσον αἱ πηγαὶ παρέχουσι τόσον ὕδωρ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ ἑταιρεία ὑποχρεοῦται νὰ ἐξεύρῃ χίλια λίτρα ὕδατος; Τοιαῦται ἔρευναι ἐγένοντο ὑπὸ πολλῶν, οἵτινες ὑπέσχοντο νὰ φέρωσι πολὺ ὕδωρ, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο νὰ ἀνορύξωσι μόνον πολλὰς τρύπας χωρὶς πουθενὰ νὰ ἀνεύρωσι τὸ ὕδωρ. Προχωροῦσα ἡ ἐπιτροπὴ λέγει ὅτι «ἁπανταχοῦ, ὅταν ἔργα τοιαύτης φύσεως ἐκτίθενται εἰς διαγωνισμόν, ἰδίως κατὰ τὰς τελευταίας δύο δεκαετίας, ζητοῦνται τὰ ἑξῆς ἐν τῇ συγγραφῇ τῶν ὅρων τῶν ὑποχρεώσεων· αʹ) τρόπος περισυλλογῆς ὑδάτων ἐκ τῶν πηγῶν κατόπιν καθορισμοῦ τῶν πηγῶν τούτων. βʹ) τύποι κτιστοῦ ὑδρογωγείου, ἤτοι 1) Διαστάσεις τούτου, ἀναλογίαι τῶν κλίσεων κλπ.». Ἐνταῦθα ἀναφέρω ὅ,τι εἶπον καὶ ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ παρεῖδεν ὅτι ὑπάρχουσι πλήρεις μελέται, τὰς ὁποίας δὲν ἐζήτησε νὰ ἴδῃ. Ὁμολογῶ δὲ ὅτι ἴσως ἔπρεπε νὰ παραγγείλω εἰς τὴν ὑπηρεσίαν νὰ φέρῃ τὰς μελέτας ταύτας, ἀλλ’ ἤλπιζον, ὡς καὶ ἡ ὑπηρεσία, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἐζήτει ἡ ἰδία τὰς μελέτας, ὡς πάντες οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ προπαρασκευασθῶσιν ὅπως λάβωσι μέρος εἰς τὸν διαγωνισμόν, ἵνα ἴδωσι τοὺς ὅρους αὐτοῦ. Προχωροῦσα ἡ ἐπιτροπὴ περαιτέρω θεωρεῖ, ὅτι διὰ τὴν περίπτωσιν τῆς διοχετεύσεως ἐκ τῶν πηγῶν τοῦ Μέλανος, τὰ σχέδια ἐκτελέσεως δὲν πρέπει νὰ καταρτισθῶσιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν αὐτῶν δεδομένων, τύπων, διαστάσεων, κλπ. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δικαία, ὀρθὴ καὶ εὔλογος ἡ γνώμη αὕτη τῆς ἐπιτροπῆς. Οἱ ὅροι, καθ’ οὓς θὰ κατασκευασθῇ τὸ ὑδραγωγεῖον δέον νὰ εἶναι οἱ αὐτοὶ ἀναλλοιώτως, ἵνα δύναται νὰ ἐνεργηθῇ διαγωνισμός. Δὲν εἶναι ἐλάττωμα τοῦ νομοσχεδίου· εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ὁρίσωμεν τοὺς αὐτοὺς ὅρους κατασκευῆς εἴτε διὰ τὰ ὕδατα Στυμφαλίας εἴτε διὰ τὰ ὕδατα τοῦ Μέλανος· οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν ὡς πρὸς τοῦτο τὴν παρατήρησιν τῆς ἐπιτροπῆς. Αὗται εἶναι αἱ γενικώτεραι παρατηρήσεις τῆς ἐπιτροπῆς ὡς πρὸς τὴν ὕδρευσιν. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐκφέρει τὴν γνώμην αὑτῆς ἡ ἐπιτροπή, προκειμένου περὶ τῶν ὑπονόμων, ὅτι «δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ἀριθμός τις ὁδῶν ἄνευ ὑπονόμων». Καὶ πράγματι, κατὰ τὸ σχέδιον τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, ἀριθμὸς τις ὁδῶν μένει ἄνευ ὑπονόμων, κατ’ ἀνάγκην. Ἡ μελέτη ἐν τούτοις εἶναι πλήρης, διότι περιλαμβάνει ὅλην τὴν ἔκτασιν τὴν ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, ἂν ὅμως ἐζητοῦμεν ἀπὸ τοῦδε νὰ κατασκευασθῶσι καὶ αἱ ὑπόνομοι εἰς πολὺ ἀπομεμακρυσμένας συνοικίας, ὡς ἡ τῶν Πατησίων καὶ τῶν Πετραλώνων, ἠθέλομεν πολὺ ἐπιβαρύνει τοὺς ὅρους τῆς ἐπιχειρήσεως· διότι αἱ ὁδοὶ τῶν τμημάτων ἐκείνων ἀποτελοῦνται μᾶλλον ἀπὸ οἰκόπεδα καὶ ὄχι ἀπὸ οἰκοδομάς, καὶ δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ ἀποδίδωσι παρὰ ἐλαχίστην ποσότητα τοῦ πρὸς ὑπηρεσίαν τοῦ κεφαλαίου ἀπαιτουμένου εἰσοδήματος. Λαμβάνεται ἐν τούτοις πρόνοια δι’ εἰδικοῦ ἄρθρου, ὅπως καὶ εἰς τὰ τμήματα ἐκεῖνα ἐπεκταθῇ ἡ κατασκευὴ τῶν ὑπονόμων. Σπουδαιοτέρα παρατήρησις τῆς ἐπιτροπῆς ὡς πρὸς τὰς ὑπονόμους εἶναι ἡ περὶ ἐκβολῆς τῶν ἀκαθάρτων ὑδάτων. Ἡ ἐπιτροπὴ φρονεῖ ὅτι «μετὰ τὴν μεγίστην ἀνάπτυξιν ἣν θέλει λάβει ὁ λιμὴν Πειραιῶς εἶναι λίαν πιθανὸν νὰ ἔχωμεν ἀνάγκην καὶ δευτέρου λιμένος συνδεομένου, ἔνθα θὰ εὑρίσκωνται μεγάλαι ἀποθῆκαι γαιανθράκων, ξυλείας, ἀκαθαρίστου πετρελαίου, σίτου, θηραϊκῆς γῆς, κ.τ.λ. ἱδρυομένων καὶ ἐργοστασίων πλησίον αὐτοῦ. Τοιοῦτος δεύτερος λιμὴν θὰ ἐγειτνίαζεν ἐπικινδύνως μετὰ τῆς ἐκβολῆς τῶν ἀκαθάρτων ὑδάτων». Πράγματι ὁ κ. Kürsteiner ἀναφέρει ὅτι «ἐνταῦθα θέλομεν ἐξετάσει ἐν συντομίᾳ καὶ τὸ ζήτημα ἂν εἶναι ἀπαραίτητος ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὁ πρὸ τῆς εἰς τὴν θάλασσαν ἐκβολῆς καθαρισμὸς (προκαθαρισμὸς) τῶν ἀκαθάρτων ὑδάτων. Ἀποφαινόμεθα λοιπὸν μετὰ πλήρους πεποιθήσεως· τὸ ὕδωρ θὰ ἐκβάλῃ εἰς βάθος πλέον τῶν 15 μέτρων, συνεπείᾳ δὲ τοῦ μικροτέρου εἰδικοῦ βάρους του θὰ τείνει ν’ ἀνέλθῃ πρὸς τ’ ἄνω καὶ κατὰ τὴν κίνησιν ταύτην θὰ ἀναμιγνύηται μετὰ τοῦ θαλασσίου ὕδατος, ἐκ τῆς ἀναμίξεως δὲ ταύτης θὰ ἐπέρχηται ἰσχυρὰ ἀραίωσις καὶ διάλυσις, ἥτις ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὰς καθιζήσεις, τὰς δυσμενεῖς συνθήκας ἀναπτύξεως τῶν μικροοργανισμῶν θέλει περιορίζει τόσον πολὺ τὴν μόλυνσιν, ὥστε ν’ ἀποβαίνωσιν ἐπ’ ἀόριστον περιττὰ ἄλλα μέτρα ἀπολυμάνσεως». Καὶ περαιτέρω· «διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὸ τοιοῦτον, ἐξελέξαμεν σημεῖον ἀπότομον καὶ πετρῶδες, προσέτι τοποθετοῦμεν τὸ στόμιον ἐκβολῆς εἰς ἀρκούντως μεγάλην ἀπὸ τῆς ἀκτῆς ἀπόστασιν καὶ εἰς μέγα ἐπίσης βάθος ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς θαλάσσης, οὕτως ὥστε ἀποκλείεται ἡ ὑπὸ τῶν κυμάτων ἀνασκάλευσις τῶν καθιζημάτων». Ἐπάγεται δὲ περαιτέρω ὅτι ἀποκλείεται πᾶς κίνδυνος μολύνσεως. Ἐν τούτοις εἰς τὴν μελέτην τὴν ὁποίαν συνέταξε διὰ τὸν λιμένα Πειραιῶς ὁ κ. Kürsteiner ἐκφράζει ἐπίσης τὴν γνώμην διὰ τὴν μόλυνσιν τοῦ λιμένος, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ ἐκβολὴ τῶν ὑδάτων, ὅτι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη εἶναι ἡ κατασκευὴ ὑπονόμων εἰς τὸν Πειραιᾶ δι’ ὧν νὰ χύνωνται εἰς τὴν θάλασσαν τὰ ἀκάθαρτα ὕδατα· προσθέτει δ’ ὅτι ἡ ἐκροὴ τούτων ἠδύνατο νὰ τοποθετηθῇ εἰς θέσιν τινὰ πρὸς βορρᾶν τοῦ κόλπου τῆς Δραπεζῶνος (4 χιλιόμ. βορειοδυτικῶς τοῦ Πειραιῶς), ὅπου ὁλόκληρος ἡ ἔκτασις αὕτη εἶναι ἀκατοίκητος τὸ δὲ βάθος τῆς θαλάσσης καὶ εἰς μικρὰν ἀκόμη ἀπὸ τῆς ἀκτῆς ἀπόστασιν εἶναι μέγα, περὶ τὰ 20 μέτρα κλπ.». Βραδύτερον ὅμως, ἀφοῦ μετέβη καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην χάριν μελέτης τοῦ λιμένος καὶ τῶν ἐκεῖ πραγμάτων ὁ αὐτὸς ἐθεώρησεν ὅτι ἔπρεπε νὰ γράψῃ εἰδικώτερον ὡς πρὸς τὴν ἐκβολὴν τῶν ὑδάτων Πειραιῶς καὶ Ἀθηνῶν, ἐν ἐπιστολῇ δὲ πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν σχετικῶς πρὸς τὰς ἐν Μακεδονίᾳ μελέτας του ἀναφέρει καὶ διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὑπονόμων Πειραιῶς καὶ παραθέτει τὰς γνώμας του. Εὑρισκόμενοι λοιπὸν καὶ ἡμεῖς πρὸ παρομοίου δισταγμοῦ, ἐθεωρήσαμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ λυθῇ ὁριστικῶς ἀπὸ τῆς σήμερον τὸ ζήτημα τῆς ἐκβολῆς τῶν ἀκαθάρτων ὑδάτων εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, νὰ προνοήσωμεν δὲ περὶ τοῦ καθαρισμοῦ αὐτῶν καθ’ ἕν ἐκ τῶν ὑπαρχόντων συστημάτων. Τὰ συστήματα κατὰ τὰ ὁποῖα καθαρίζονται τὰ ὕδατα τῶν ὑπονόμων εἶναι τρία· αʹ) Τὸ σύστημα τῆς ἀρδεύσεως κατὰ τὸ ὁποῖον τὰ ὕδατα μετοχετεύονται εἰς ἀνοικτοὺς αὔλακας καὶ διϊλύζονται διὰ τοῦ ἐδάφους τὸ ὁποῖον ὅμως διὰ τὰς Ἀθήνας ἀποκλείεται, διότι οὔτε ἐπαρκὲς εἶναι οὔτε κατάλληλον ἔδαφος πρὸς τοῦτο ὑπάρχει. βʹ) Τὸ σύστημα τῆς συνεχοῦς διϊλύσσεως ὅπερ διὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἀποκλείεται καὶ γʹ) Τὸ σύστημα τῆς τεχνητῆς βιολογικῆς μεθόδου διὰ τοῦ ὁποίου προκαλεῖται ἀποσύνθεσις τῶν ὀργανικῶν ὑλῶν μεταβαλλομένων εἰς ὀρυκτά, ὅπερ καὶ μόνον δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ διὰ τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ, ἐὰν παραστῇ ἀνάγκη. Θέτομεν λοιπὸν διάταξιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καθ’ ἣν «ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελε κριθῇ ἐπιβλαβὴς ἡ εἰς τὴν θάλασσαν ἀποχέτευσις τῶν ὑπονόμων, ὁ ἀνάδοχος ὑποχρεοῦται, καλούμενος πρὸς τοῦτο, νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ βιολογικὸν σύστημα καθορισμοῦ τῶν ὑδάτων συμφώνως πρὸς τὰς τεθείσας ἐν τῇ σχετικῇ μελέτῃ βάσεις καὶ τὰς ὑπὸ τῆς εἰδικῆς ὑπηρεσίας κανονισθησομένας λεπτομερείας». Θέλομεν δὲ ἔχει αὔξησιν δαπάνης, ἐὰν προτιμήσωμεν τὸ τελευταῖον σύστημα, κατὰ 300.000 δραχμῶν, ἀλλὰ χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ περὶ ἀμέσου ἀποδόσεως τῶν μυθωδῶν κερδῶν τῶν ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης, ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν ὅτι πρέπει νὰ ἀφεθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ φροντὶς περὶ ἐξευρέσεως τοῦ πόρου δι’ οὗ θὰ καλυφθῇ ἡ δαπάνη αὕτη τῶν 300,000. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο περατοῦνται αἱ γενικώτεραι παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου καὶ πέρα ἡ ἐπιτροπὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν διατύπωσιν τῶν κατ’ ἄρθρον τροπολογιῶν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπίσης θέλω παρακολουθήσει αὐτήν. Εἶπον ἤδη περὶ τῆς τροπολογίας, τῆς ἀληθῶς θεμελιώδους ἢ μᾶλλον τῆς ἀναιρούσης τὰ θεμέλια τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ σύστασις εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ συντάξῃ τὰς ὑποχρεώσεις τῆς ἀναδόχου ἑταιρείας. Εἶπον ὡσαύτως ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν παρὰ τῆς ἑταιρείας ὅπως ἐξεύρῃ τὰ χίλια λίτρα τοῦ ὕδατος· δὲν δύναμαι ἐπίσης νὰ δεχθῶ οὔτε τὴν διαδικασίαν τὴν ὁποίαν ἀναγράφει ἡ ἐπιτροπὴ διὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ διαγωνισμοῦ. Ἐν τῇ διατυπώσει τῆς ἐπιτροπῆς νομίζω ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ὅροι οἵτινες ἀποτελοῦσιν ἀντικείμενον τῆς διακηρύξεως τοῦ διαγωνισμοῦ. Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ μὴ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει αὐτῆς, οὔτε Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, οὔτε ἄλλην τινὰ ἐξουσίαν ὑπεύθυνον οὐδεμίαν ἡ ἐπιτροπή, ὥστε νὰ ζητῇ αὐτὴ νὰ καθορίσῃ ἐν ταῖς λεπτομερείαις της τὴν διακήρυξιν διαγωνισμοῦ. Δὲν δύναμαι λοιπόν νὰ δεχθῶ τὴν περὶ τοῦ διαγωνισμοῦ προτεινομένην διαδικασίαν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ὅτι ἡ ἀπόρριψις προτάσεων ἑταιρειῶν, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον μέρος εἰς τὸν διαγωνισμόν, δέον νὰ εἶναι ἠτιολογημέναι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀκριβῶς, ἀλλαχοῦ ζητεῖται τὸ ἐναντίον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητεῖ παρ’ ἡμῖν ἡ ἐπιτροπή. Προχθὲς ἀκόμη εἶδον νόμον περὶ κατασκευῆς ξένου ὑδραγωγείου, ἐν τῷ ὁποίῳ ὁρίζεται ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργοῦ δὲν πρέπει νὰ εἶναι ἠτιολογημένη, δὲν πρόκειται δ’ ἐκεῖ περὶ ὑπουργικῶν Συμβουλίων, ὡς ἐδῶ.

§56Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοεῖτε τὸν Ἰταλικὸν νόμον;

§57ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Μάλιστα. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποχρεοῦται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκθέσῃ δημοσίᾳ τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους δύναται νὰ θεωρήσῃ ἑταιρείαν τινὰ ἀναξίαν πίστεως; Ἔχετε ὑπεύθυνον ὁλόκληρον ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν ἀσυνειδήτως νὰ ἀπορρίπτῃ προτάσεις μᾶλλον συμφερούσας, ἢ νὰ δέχηται προτάσεις μᾶλλον ἐπιβαρυντικάς. Εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀρκεσθῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐγγύησιν τὴν ὁποίαν παρέχει ὁ ἴδιος αὐτῆς ἔλεγχος, πρὸ τῆς ὁποίας οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ Κυβέρνησις θὰ δοθῶσιν αἱ δέουσαι ἐξηγήσεις, εἶναι δυνατόν, λέγω, ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκθέσῃ δημοσίᾳ τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον ἀπεκλείσθη μία οἱαδήποτε ἑταιρεία; Ἐδέχθην ἐν τούτοις, ἄλλην τινὰ σοβαρωτάτην τροποποίησιν τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν περὶ τῆς βάσεως τοῦ διαγωνισμοῦ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει ὅπως ὁ διαγωνισμὸς γίνῃ διὰ μειοδοσίας ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ κεφαλαίου. Ἡ πρότασις εἶναι σοβαρωτάτη, δι’ οὓς λόγους ἀναφέρει ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τῇ ἐκθέσει αὑτῆς, θεωρῶ δὲ περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω αὐτοὺς ἐνταῦθα. Δέχομαι λοιπὸν ὅπως ἡ μειοδοσία γίνῃ τοιαύτη, ἀλλὰ καθ’ ἣν διάταξιν ὁρίζομεν ἡμεῖς τοῦτο. Ἀντίστοιχος πρὸς τὴν μειοδοσίαν θὰ εἶναι ἡ ἐλάττωσις ὄχι καὶ τοῦ ὕδατος καὶ τῶν ὑπονόμων, διότι τοῦτο θὰ εἶναι δυσχερέστατον ἔργον. Ὅπως δήποτε ὅμως ἡ μειοδοσία εἶναι ἀντίστοιχος πρὸς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ὕδατος καὶ τῶν ὑπονόμων. Οὕτω δὲ καθίσταται εὐχερὲς τὸ πρᾶγμα, διότι εὐκόλως δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν ποία μείωσις ἀντιστοιχεῖ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν ὑπονόμων ἐκ τῆς μειοδοσίας τὴν ὁποίαν θὰ κάμωμεν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τῆς ἐκθέσεως συναντῶ προτάσεις τινὰς τῶν καὶ ἰδιαιτέρως συναδέλφων μου βουλευτῶν ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ὁμολογῶ μὲ ἔκαμαν νὰ ζηλεύσω, διότι δὲν δύναμαι καὶ ἐγὼ ἀπὸ τῆς ὑπουργικῆς μου θέσεως νὰ φανῶ τόσον εὐάρεστος, αἵτινες ὅμως δυστυχῶς δὲν εἶναι δυνατὸν κατὰ πάντα νὰ συμβιβασθῶσι πρὸς τὸ νομοθέτημα τοῦτο. Παρακαλῶ δὲ τοὺς κ. συναδέλφους νὰ πιστεύσωσιν ὅτι, ἐὰν πρὸς στιγμὴν ἐφθόνησα αὐτούς, εὐθὺς ἀμέσως ὅμως προσέτρεξα καὶ εἰς ἄλλοτε λεχθέντα ἐνταῦθα ἐξ ἀφορμῆς ὑποβολῆς παρομοίας συμβάσεως, καὶ βεβαίως ἐὰν οἱ κύριοι Συνάδελφοι εἶχον μελετήσει εἰδικώτερον τὰ τότε λεχθέντα ἐν τῇ Βουλῇ, ἴσως οὔτε αὐτοὶ θὰ προήρχοντο εἰς τὰς τόσον γενναίας προτάσεις. Οἱ κ. Συνάδελφοι ζητοῦσιν, ὅπως ἡ ἑταιρεία, ἥτις θὰ ἀναλάβῃ τὴν ὕδρευσιν τῶν Ἀθηνῶν, ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀρδεύῃ τὰς πεδιάδας Νεμέας, Ἀλέας, Συκιῶνος καὶ Κορίνθου· ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποξηράνῃ τὴν Στυμφαλίαν, νὰ ὑδρεύσῃ τὴν Κόρινθον, νὰ ὑδρεύσῃ καὶ διαφόρους ἄλλους συνοικισμούς. Παρόμοιαι προτάσεις ἐγένοντο καὶ κατὰ τὸ 1890, ἀλλ’ ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὁ τότε Βουλευτὴς ἀείμνηστος Δημητριάδης, λαβὼν τὸν λόγον ὡς Βουλευτὴς Κορινθίας καὶ αὐτός, εἶπεν ὅτι δὲν φαντάζεται ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς βαρεῖς φόρους αἱ Ἀθῆναι καὶ ὁ Πειραιεὺς διὰ νὰ ἐκτελεσθῶσι τοιαῦτα ἔργα ὑπὲρ ἄλλων πληθυσμῶν, διότι περὶ τούτου πρόκειται. Προκειμένου περὶ κεκτημένων δικαιωμάτων ὑπὸ τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων, δύναμαι νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ὑπάρχει διάταξις ἐν τῇ συμβάσει, κατὰ τὴν ὁποίαν βεβαίως δὲν παρορῶνται τὰ δικαιώματα αὐτῶν. Διὰ τὰ κεκτημένα ἐκεῖνα δικαιώματα ἐγένετο καὶ ἄλλοτε λόγος· μοὶ φαίνεται ὅτι ὁ κ. Κροκιδᾶς, κατὰ τὸ 1899, ὅτε καὶ πάλιν ὑπεβλήθησαν αἱ ἀξιώσεις τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων, εἶπεν ὅτι δουλεῖαι διὰ τὰς ἐκτάσεις Βόχας δὲν ὑπάρχουν, παρὰ μόνον διὰ 1000–1200 στρέμματα, διότι εἰς ἐκτάσεις περισσοτέρας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωσι τὰ ὕδατα τῆς πηγῆς ἐκείνης. Ὁ ἔντιμος συνάδελφος ὅμως Κορινθίας, ἐν τῇ πραγματικῇ αὐτοῦ μερίμνῃ διὰ τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας του, εἶχεν ἐπιτύχῃ καὶ τὴν ψήφισιν εἰδικοῦ νόμου τῷ 1900 ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τούτου ἐγένετο κατόπιν ἡ σύμβασις τοῦ 1908 ὑπὸ τοῦ δήμου Κορινθίας, διὰ τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας.

§58Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τὸ ζήτημα, ἂν ὑπάρχῃ καλὴ πίστις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ θέλησις, θὰ κανονισθῇ.

§59ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τῆς ἱστορίας τῶν πραγμάτων ἐξ ὧν προκύπτει ποία εἶναι ἡ γνώμη αὐτῶν τούτων τῶν κατοίκων τῆς ἐπαρχίας, τῆς ὁποίας οἱ κυριώτεροι ἀντιπρόσωποι ὑπέβαλον τὰς παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἀνέφερα. Εἶπον τί εἶχεν εἴπῃ ὁ ἀείμνηστος Δημητριάδης εἰς τὴν Βουλήν, τῷ 1850, τί εἶχον εἴπῃ τῷ 1899, τί εἶχε γίνει ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου καὶ τί πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τούτου εἶχεν εἴπῃ ὁ Δῆμος Κορινθίων. Ἁπλῶς ἀνέφερα τὰ γεγονότα ἐκεῖνα ὡς ἐνδεικτικὰ τῆς γνώμης, ἥτις καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ἐπαρχίᾳ κρατεῖ, τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Στυμφαλία πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῶν μερῶν ὁπόθεν θὰ διέλθῃ τὸ ὑδραγωγεῖον. Καὶ προκειμένου μὲν περὶ παροχῆς ποσότητός τινος ὕδατος πρὸς ἐξυπηρέτησιν ὡρισμένων ἐκεῖ ἀναγκῶν, παροχῆς ποσότητος ὕδατος ἡ ὁποία δὲν δύναται βεβαίως νὰ παραβλάψῃ τὸ ὅλον ἔργον, περὶ τούτου θὰ ἀκούσω τὴν γνώμην τῶν κυρίων συναδέλφων, θὰ ἴδω δὲ πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διατυπωθῇ ἡ διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν πέρα ὡρισμένης ποσότητος, τὴν ὁποίαν δέον νὰ ἐξασφαλίσωμεν εἰς τὸ ὑδραγωγεῖον Ἀθηνῶν, ὀφείλει ἡ ἑταιρεία νὰ παρέχῃ ἐπίσης ὕδωρ καὶ διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας εἶπον. Προκειμένου ὅμως εἰδικώτερον περὶ τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Στυμφαλίας, αὕτη ἀποτελεῖ τελείως εἰδικὸν ἀντικείμενον εἰδικῆς μερίμνης καὶ εἰδικοῦ νόμου. Δὲν νομίζω εὔλογον νὰ εἴπωμεν ὄχι κἂν εἰς τὴν ἑταιρείαν, ἥτις θὰ ἀναλάβῃ τὴν διοχέτευσιν, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω εἰς τὰς δύο πόλεις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς· Σεῖς θὰ δώσητε τὴν δαπάνην τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Στυμφαλίας.

§60Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Δύνασθε νὰ τὸ εἴπητε ἁπλούστατα, διότι θὰ λάβητε τὸ ὕδωρ, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμοποιήσητε δι’ αὐτάς.

§61ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Διὰ τὴν ἀποξήρανσιν ὅμως ἐκείνην τῆς Στυμφαλίας, δύναμαι νὰ εἴπω εἰς τοὺς κ. Συναδέλφους ὅτι εἶχον διατάξει μελέτην ἀπὸ τοῦ 1912, ὁπότε ἴσως συνετέλεσεν καὶ ἡ ἀσθένειά μου, ὥστε νὰ μὴ εἶναι συντελεσμένη ἡ μελέτη καθ’ ὃν χρόνον εἰδικῶς διὰ τὴν Στυμφαλίαν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποξηράνσεως ἑλῶν καὶ τελμάτων, ἔκτοτε, λέγω, εἶχον διατάξει τὴν μελέτην ἡ ὁποία ἐν τῷ μεταξὺ διεκόπη, διότι ὁ μηχανικὸς ὁ ἀναδεχθεὶς τὴν ἐντολὴν ἐκείνην ἐκλήθη εἰς ἄλλα ἔργα μᾶλλον ἐπείγοντα, ἥτις ὅμως συνεπληρώθη, εἶναι δὲ ἤδη ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ συμβουλίου τῶν Δημοσίων ἔργων. Ἡ δαπάνη τῆς ἀποξηράνσεως δὲν ἀνέρχεται εἰς μέγα ποσόν· ἀνέρχεται εἰς 180,000 δραχμῶν. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τοῦ ζητήματος τῆς ὑδρεύσεως, εἶναι τοσοῦτον ἐπιτακτικαὶ αἱ ἀνάγκαι ἐκεῖναι, τοιαύτην δὲ ἔχει δεδηλωμένην γνώμην ἡ Κυβέρνησις, ὥστε δὲν ἔχομεν νομίζω ἀνάγκην νὰ συνδέσωμεν τὴν ὕδρευσιν τῶν Ἀθηνῶν πρὸς τὴν τοιαύτην ὑποχρέωσιν. Ἄλλως δέ, ἐὰν συμβῇ νὰ μὴ ἔχῃ ἀποξηρανθῆ ἡ Στυμφαλία ὅταν θὰ ἔχῃ ἐγκατασταθῆ ἡ ἑταιρεία ἐκείνη, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι θὰ εἶναι τόσον φανερὰ τὰ συμφέροντα καὶ αὐτῆς τῆς ἑταιρείας, ὅτι θὰ εἶναι τοιαύτη ἡ ἐκτίμησις τοῦ ἔργου παρ’ αὐτῆς τῆς ἰδίας, ὥστε μᾶλλον θὰ διευκολυνθῇ ἡ ἀποξήρανσις ἵνα συντελεσθῇ τότε, ἐὰν δὲν ἔχῃ συμβῆ, ὥστε νὰ ἔχῃ συντελεσθῆ, ὅταν θὰ ἔχῃ ἱδρυθῆ ἡ ἑταιρεία. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 14 ἡ ἐπιτροπὴ ἀναφέρει γνώμην τοῦ Συνδέσμου τῶν κτηματιῶν Ἀθηνῶν, τὴν ὁποίαν συμμεριζόμεθα καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας εἰσάγομεν τροποποίησιν, ἥτις καὶ θὰ διανεμηθῇ μετὰ τῶν ἄλλων εἰς τοὺς κ. Βουλευτάς. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 17 ἐπίσης, προτείνει γενικάς τινας παρατηρήσεις, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων τροποποιῶ τὸ ἄρθρον. Προτείνει ὅμως καὶ τὴν ἄλλην τροποποίησιν, τὴν ῥιζικήν, τὴν ὁποίαν ὅμως δὲν δύναμαι ν’ ἀποδεχθῶ. Ἡ ἐπιτροπὴ λέγει ὅτι «ἡ τιμὴ τοῦ ὕδατος, ἐξ ὑποχρεωτικῆς ὑδροληψίας, εἶναι ὑπερβολικὴ καὶ καταθλιπτικὴ διά τινα μαγαζεῖα, ἅτινα ποιοῦνται μετρίαν χρῆσιν ὕδατος καὶ ἀδικωτέρα δι’ ἕτερα μαγαζεῖα καὶ γραφεῖα, ἅτινα ἐλαχίστην μόνον ποιοῦνται χρῆσιν ὕδατος». Ἀλλὰ τὰ μαγαζεῖα δὲν φορολογοῦνται διὰ τὸ καταναλισκόμενον ὑπ’ αὐτῶν ὕδωρ· φορολογοῦνται ὡς ἀξία ἐκμισθωτική, δὲν παρέχεται δὲ εἰς αὐτὰ τὸ ὕδωρ ὡς ἐμπόρευμα. Ὡς ἐμπόρευμα παρέχεται πέρα τοῦ ὑποχρεωτικοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον ὀφείλουσι νὰ πληρώσωσιν. Δὲν νομίζω λοιπὸν ὅτι εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποδεχθῶ τὴν τροποποίησιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις κάμνει τοιαύτην ἐπίσης διάκρισιν, ἣν δὲν δύναται νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις· δεχόμεθα ἐν τούτοις τὴν τροποποίησιν τὴν ἀποβλέπουσαν εἰς παροχὴν δωρεὰν ὕδατος εἰς τὰς Δημαρχίας καὶ τὰ φιλανθρωπικὰ καταστήματα, τὰ ἐξαρτώμενα ἀπὸ τοὺς δήμους. Ἐγένετο ἡ πρότασις ὅπως δεχθῶμεν ἐπίσης δωρεὰν παροχὴν ὕδατος καὶ διὰ τὸ κατάβρεγμα, ἐκτὸς μάλιστα τῆς Βουλῆς ἐγένετο μετά τινος τόνου ἐλέγχου, ὅτι ἡμεῖς τάχα ἐρχόμεθα ἐδῶ νὰ διανείμωμεν τὴν περιουσίαν τοῦ δήμου καὶ δὲν ἐφροντίσαμεν περὶ παροχῆς δωρεὰν ὕδατος διὰ τὸ κατάβρεγμα. Ἀλλ’ ἐλησμόνησαν οἱ λέγοντες ταῦτα ὅτι οὐδέποτε οὐδεμία σύμβασις περιέλαβε διάταξιν περὶ παροχῆς ὕδατος πρὸς τοιαύτην χρῆσιν εἰς τοὺς δήμους, βεβαίως δὲ δὲν περιέλαβον οὔτε τὴν διάταξιν τὴν ὁποίαν ἡμεῖς θέτομεν καὶ διὰ τῆς ὁποίας παρέχεται ὕδωρ εἰς ὅλα τὰ δημοτικὰ καταστήματα καὶ εἰς τὴν ἀγοράν· προσθέτομεν δὲ διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν παρέχεται ἐπίσης ὕδωρ καὶ εἰς κήπους καὶ διὰ τὰ πάρκα, διότι προβλέπομεν ὅτι ἡ περαιτέρω ἀνάπτυξις τῆς πόλεως ἐπιβάλλει ὡς στοιχειώδη ὅρον ἐκπολιτισμοῦ καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς φυτείας. Βεβαίως ἡ πόλις ἡμῶν ὄχι πάρκα δὲν ἔχει, ἀλλ’ οὔτε κἂν πλατείας. Ἄλλας τινὰς τροποποιήσεις προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ τὰς ὁποίας μετατίθενται ἄρθρα ἐκ τῆς συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεων εἰς τὸ σχέδιον νόμου. Δὲν ἔχομεν κανένα δισταγμὸν περὶ τούτου. Οὕτω δὲ τερματίζονται πᾶσαι αἱ ἐπ’ αὐτοῦ παρατηρήσεις καὶ προτάσεις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ μετ’ αὐτῶν, συνεπῶς, καὶ αἱ ἰδικαί μου παρατηρήσεις. Ἴσως ἐντὸς τῆς συνεδριάσεως ταύτης θέλει διανεμηθῆ εἰς ὑμᾶς ἀντίτυπον περιέχον τὰς προτεινομένας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τροποποιήσεις· ἀλλὰ αἱ τροποποιήσεις δὲν εἶναι αἱ περιλαμβανόμεναι ἐν τῷ ἐντύπῳ τὸ ὁποῖον θὰ διανεμηθῇ τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι πολλῆς σημασίας, τὰς ὁποίας ἕνεκα κακῆς διατυπώσεως δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ περιλάβωμεν εἰς τὸ ἔντυπον τὸ ἀπόψε διανεμηθησόμενον. Ἡ μία τούτων εἶναι ἡ ὁρίζουσα ὅτι ἡ ἐξαγορὰ τῶν ἔργων μετὰ τὴν λῆξιν τῆς τριακονταετίας, τὴν ὁποίαν ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον, δύναται νὰ γίνῃ καὶ ὑπὸ τῶν δύο δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἡ ἑτέρα ὁρίζει ὅτι μετὰ τὴν λῆξιν τῆς παραχωρήσεως τὸ σύνολον τῶν ἔργων περιέρχεται εἰς τοὺς δύο αὐτοὺς δήμους ἀντὶ νὰ περιέλθῃ εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ τὸ ὁποῖον ἐπιφυλάσσει εἰς ἑαυτὸ τὸ δικαίωμα ἵνα μὴ εἴπω τὴν ὑποχρέωσιν τῆς παραχωρήσεως εἰς τοὺς δήμους. Ἐλπίζω ὅτι τοιουτοτρόπως αἴρεται καὶ ἡ ἄλλη ἐκείνη ἀντίρρησις, διὰ τὴν ὁποίαν ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι οὐδεμία φωνὴ ἠκούσθη ἐκ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς, ἀντίρρησις περὶ δημεύσεως ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου τῆς περιουσίας τοῦ δήμου, ὡσανεὶ τὸ Κράτος ἦλθε νὰ θέσῃ χεῖρα ἐπὶ τῆς περιουσίας τοῦ δήμου. Ὁπωσδήποτε ὅμως δὲν ἔχω ἢ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἀντίληψιν τῆς ἀνάγκης τῆς σπουδαίας πρὸς τὴν ὡς οἷόν τε ταχίστην ἐπιψήφισιν τοῦ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς νομοσχεδίου, διότι βέβαια πάντες θὰ γνωρίζωμεν, ἀτυχῶς δὲ τὰς ἡμέρας αὐτὰς ἔχομεν καὶ ἕτερόν τι φαινόμενον, ὑπενθυμίζω εἰς ὑμᾶς τὸ φαινόμενον διὰ τὴν ἀνάγκην τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, τὸ φαινόμενον τῆς ἐμφανίσεως, διότι πάντες ἀντιλαμβανόμεθα τὴν ἀνάγκην ὅπως αἱ Ἀθῆναι καταστῶσιν ἀξία πρωτεύουσα τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ μέλλοντος ὥστε νὰ δυνηθῶσι νὰ ἀποτελέσωσιν αὗται τὴν πρώτην πόλιν τῆς Ἀνατολῆς.

§62Λ. ΚΟΓΕΒΙΝΑΣ. Μετὰ μεγάλης χαρᾶς, κύριοι Βουλευταί, παρετήρησα ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδέχθη πλείστας τῶν τροποποιήσεων τῆς ἐπιτροπῆς. Δὲν θὰ παρακολουθήσω ὅμως αὐτὸν εἰς τὴν συζήτησιν ὅλων τῶν τροπολογιῶν, διότι νομίζω ὅτι πρέπει σήμερον νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν τῶν θιγουσῶν αὐτὴν μόνον. Ἡ ἐξέτασις τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὑδρεύσεως καὶ ἐξυγιάνσεως τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, δύναται νὰ γίνῃ ἀπὸ τῆς κυρίας ἀπόψεως. Θὰ ἐξετάσωμεν αʹ) ἐὰν εἶναι συμφέρουσα ἡ δημοποίησις, δηλαδὴ ἐὰν πρέπει νὰ ἀναλάβῃ ὁ δῆμος τὴν κατασκευὴν καὶ ἐκμετάλλευσιν τοῦ ἔργου, ἢ τοῦτο πρέπῃ νὰ δοθῇ διὰ διαγωνισμοῦ εἰς ἑταιρείαν· βʹ) θὰ συγκρίνωμεν τὰς διαφόρους προταθείσας λύσεις καὶ θὰ ἴδωμεν ἐὰν εἶναι συμφέρον νὰ συμμετάσχωσι τοῦ διαγωνισμοῦ αἱ δύο πηγαὶ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ καὶ τῆς Στυμφαλίας καὶ γʹ) θὰ συγκρίνωμεν ποῖα εἶναι τὰ βάρη τὰ ἐπιβαλλόμενα ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ βελτιωθῶσιν ἀκόμη περισσότερον. Διὰ τὸ πρῶτον ζήτημα τῆς δημοποιήσεως, νομίζω ὅτι, ἂν καὶ ὑπὲρ τῆς δημοποιήσεως συνηγορεῖ τὸ γεγονὸς ὅτι εἰς ὅλα τὰ Κράτη — αἱ ἐπιχειρήσεις αἱ μεγάλαι, ὑδρεύσεως, φωτισμοῦ, κλ. γίνονται ὑπὸ τῶν δήμων καὶ τοῦτο γίνεται διὰ νὰ ἀποφύγωσι τὴν σύστασιν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, διότι αὗται ἀποβλέπουν περισσότερον εἰς τὸ συμφέρον τοῦ μετόχου παρὰ τοῦ καταναλωτοῦ — ἐν τούτοις, ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ ταύτῃ περιπτώσει, νομίζω ὅτι ὁ δῆμος δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν τοιούτων ἔργων· δὲν εἶναι ὥριμος ἀκόμη, καὶ εἶναι ἑπομένως προτιμότερον νὰ γίνῃ τὸ ἔργον διὰ διαγωνισμοῦ. Ἐκτὸς τούτου θὰ ἀποδείξω κατωτέρω ὅτι ἡ ἐξαγορὰ θὰ γίνῃ πολὺ ταχέως πρὸ τῆς λήξεως τῆς συμβάσεως, περίπου μετὰ 35 ἔτη, ὁπότε τὸ ἔργον θὰ περιέλθῃ εἰς τὸν δῆμον καὶ τότε θὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ δῆμος τὴν ἐκμετάλλευσιν. Ἀλλ’ ἐξετάσωμεν τὴν ἄλλην ἄποψιν ἐὰν πρέπῃ νὰ συνυπάρχωσιν εἰς τὸν διαγωνισμὸν ἡ Στυμφαλία καὶ ὁ Μέλας ποταμός. Βεβαίως δὲν θὰ ὁμιλήσω διὰ τὰς διατρήσεις φρεάτων, τεχνικὰς λίμνας καὶ ἄλλας λύσεις, αἵτινες ἀπεδείχθησαν ὅτι δὲν φέρουσι καλὸν ὕδωρ ἢ εἶναι πολυδάπανοι ἢ ἀνεπαρκεῖς, ἀλλὰ θὰ περιορισθῶ εἰς τὴν μελέτην τοῦ Μέλανος ποταμοῦ καὶ τῆς Στυμφαλίας. Θὰ ἐξετάσωμεν ἑπομένως ἐὰν τὰ ὕδατα εἶναι κατάλληλα καὶ ἐπαρκῆ ἰδίως, ὄχι τώρα ἀλλὰ καὶ μετά τινα ἔτη, ἐφ’ ὅσον θὰ διαρκῇ ἡ σύμβασις ἡ 70ετὴς ἡ ὁριζομένη ὑπὸ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Ἡ μὲν ποιότης ἐκ τῶν πινάκων οἱ ὁποῖοι παρατίθενται εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, φαίνεται ὅτι εἶναι ἀρίστη καὶ διὰ τὸν Μέλανα ποταμὸν καὶ διὰ τὴν Στυμφαλίαν· καὶ ἡ θερμοκρασία εἶναι κατάλληλος καὶ ὅλα τὰ προσόντα τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται καὶ αἱ μικροβιολογικαὶ ἀναλύσεις· ἑπομένως ἔχομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν μόνον τὸ ζήτημα τῆς ἐπαρκείας. Διὰ νὰ εὕρωμεν πόσον ὕδωρ χρειαζόμεθα, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν πόσοι θὰ εἶνε οἱ κάτοικοι κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς συμβάσεως καὶ πόσοι ἐφ’ ὅσον παρέρχονται τὰ ἔτη. Εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Κίντσερ, ὑπολογίζεται ὅτι ἡ αὔξησις τῶν κατοίκων θὰ εἶναι 2%. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅμως ἀνεγνώρισεν ἀπόψε ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι κἄπως μεγαλειτέρα καὶ τέλος σχεδὸν παρεδέχθη τοὺς ἀριθμοὺς τοὺς περιεχομένους εἰς τὴν στήλην 8 τοῦ πίνακος περὶ αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ δημοσιευθέντος εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ αὔξησις τοῦ 2%, ἡ ὑπὸ τοῦ Κίντσερ ὑπολογιζομένη, δὲν εἶναι ἀκριβής, διότι δὲν στηρίζεται οὐδὲ εἰς τὰς ἀπογραφὰς ἐπὶ τῶν ὁποίων ὡς λέγει στηρίζεται, διότι ἐὰν λάβωμεν τὰς ἀπογραφὰς ἀπὸ τοῦ 1879 μέχρι τοῦ 1889, βλέπομεν ὅτι ἔχομεν αὔξησιν 5,13%, ἀπὸ 1889 ἕως 1896 ἔχομεν 2,67%, καὶ ἀπὸ 1896 μέχρι 1907 3,05%. Ἐὰν παρατηρήσωμεν δὲ ὅτι κατὰ τὴν πρώτην περίοδον, τὴν ὁποίαν ἀνέφερα, μεταξὺ τοῦ 1879 καὶ 1889 ἤτοι εὐθὺς μετὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Θεσσαλίας, ἡ αὔξησις ἦτο ἄνω τῶν 5%, πόσον μᾶλλον τώρα μετὰ πολὺ μεγαλειτέραν ἐπέκτασιν τῆς χώρας ὁπότε γίνονται ἐπὶ πλέον ἔργα διευκολύνσεως τῆς συγκοινωνίας, διὰ τῆς ὑπὸ κατασκευὴν σιδηροδρομικῆς γραμμῆς τῆς ἑνούσης τὴν Ἑλλάδα μετὰ τῆς λοιπῆς Εὐρώπης καὶ διὰ τῶν ὑπὸ μελέτην σχεδίων περὶ εὐρύνσεως τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Ὑποθέτω ὅτι ἡ αὔξησις ἂν δὲν εἶναι μεγαλειτέρα, θὰ εἶναι τοὐλάχιστον ἴση πρὸς τὴν αὔξησιν ἡ ὁποία παρετηρήθη μετὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Θεσσαλίας. Οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ τοὺς ὁποίους ὑπελόγισεν ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἦσαν τότε μόνον ὑπερβολικοὶ ἐὰν τὸ Κράτος ἀπεφάσιζεν, ὅπως ἐλπίζω, νὰ σκεφθῇ ὀλίγον τι ἀποκεντρωτικώτερον καὶ νὰ μὴ ἔχῃ μόνον τὴν μέριμνάν του διὰ τὴν πρόοδον τῆς πρωτευούσης. Πράγματι ἡ ἀνάγκη τῆς ὑποστηρίξεως τῆς πρωτευούσης ἦτο ἐπιβεβλημένη κατὰ τὴν σύστασιν τοῦ βασιλείου. Νομίζω ὅμως ὅτι ἐὰν αὐτὴν τοῦτο περιώριζε τώρα εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐπιτρέψῃ μὲν εἰς αὐτὴν νὰ γίνῃ ἐφάμιλλος πρὸς τὰς ἄλλας πρωτευούσας τῆς Ἀνατολῆς, χωρὶς ὅμως καὶ νὰ στερήσῃ τῆς ζωῆς τὰς ἐπαρχιακὰς πόλεις, θὰ ἀπέδιδε δικαιοσύνην πρὸς τὰς ἐπαρχίας καὶ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ταύτην ἡ αὔξησις τοῦ πληθυσμοῦ δὲν θὰ ἦτο τόσον μεγάλη. Θὰ παραδεχθῶ λοιπὸν καὶ ἐγὼ ὡς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μόνον 3% ὡς αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ. Τοιουτοτρόπως μετὰ 5 ἢ 6 ἔτη, ὁπότε θὰ εἶναι περατωμένα τὰ ἔργα, θὰ ἔχωμεν πληθυσμὸν 336,000 κατοίκων καὶ εἰς τὰς δύο πόλεις ὁπότε ἐὰν ὑπολογίσωμεν δι’ ἕκαστον 80 λίτρα, ἔχωμεν ἀνάγκην 311 λίτρων κατὰ 1″. Ἐνταῦθα ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 80 λίτρων τὰ ὁποῖα ὑποδεικνύει ὁ κ. Ὑπουργός, δὲν εἶναι ὑπερβολικόν. Εἰς ἄλλας πόλεις παρεδέχθησαν 170–180 καὶ περισσότερα. Ἐὰν ὅμως, θὰ κάμω μίαν μικρὰν προσχώρησιν πρὸς χάριν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, δὲν θὰ δεχθῶ τὰ 100 τῆς ἐπιτροπῆς ἀλλὰ τὰ 80 διὰ τὴν ἀρχήν, καὶ κατόπιν μόνον ὅταν ἤθελε συνηθίσει κόσμος εἰς περισσότερον ὕδωρ, καὶ τὴν τάσιν ταύτην ὀφείλομεν νὰ ἐνθαρρύνωμεν ἐὰν θέλωμεν πραγματικῶς τὴν ἐξυγίανσιν τῶν δύο πόλεων, θὰ παραδεχθῶμεν 100 λίτρα ἡμερησίως κατ’ ἄτομον. Ἂς ἴδωμεν τώρα ἂν ἡ Στυμφαλία καὶ ὁ Μέλας ποταμὸς περιέχωσι τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ περισσότερον διὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη. Ἂν ἐξετάσωμεν τὰς καταμετρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὴν Στυμφαλίαν καὶ αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀρκεταί, θὰ ἴδωμεν ὅτι μόνον, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, κατὰ τὸ 1899 ἡ ποσότης τῆς ἀποδόσεως τῆς κυρίας πηγῆς τῆς Στυμφαλίας, δηλ. τῶν Κιονίων κατῆλθεν εἰς 203 λίτρα κατὰ δευτερόλεπτον καὶ τοῦτο κατὰ Ὀκτώβριον, ὁπότε ἡ ἀναγκαία ποσότης εἶναι κατωτέρα τοῦ μέσου ὅρου καὶ διήρκεσεν ἐπὶ ἐλάχιστον χρονικὸν διάστημα, ἂν δὲ εἰς τὰ 203 λίτρα προσθέσωμεν τὰ ὕδατα ἄλλων πηγῶν δευτερευουσῶν, ὡς τῆς Δούσιας καὶ ἄλλων, τὰ ὁποῖα θὰ ἔπρεπε νὰ δεσμευθῶσιν ἀπὸ τοῦδε διὰ νὰ συνενωθῶσι μὲ τὰ ὕδατα τῶν Κιονίων καὶ τῆς Δούσιας, ἢ προσθέσωμεν ἐν τοιαύτῃ λειψυδρίᾳ καὶ τὸ ὕδωρ τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, τὸ ὁποῖον θὰ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ἂν ὄχι πρὸς πόσιν, ἀλλὰ πρὸς ἄρδευσιν, βλέπομεν ὅτι ὄχι μόνον τὰ ἀναγκαῖα 311 λίτρα διὰ τὴν ἀρχὴν τῆς συμβάσεως θὰ ἔχωμεν, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν καὶ πολὺ πλείονα· θὰ ἔχωμεν μέχρι τῶν 1000 λίτρων κατὰ δευτερόλεπτον, διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἔχῃ τὰς ἀναγκαίας διαστάσεις τὸ ὑδραγωγεῖον κατὰ τὸ νομοσχέδιον. Φυσικά, ἂν θέλωμεν νὰ ἴδωμεν τὸ ποσὸν τοῦ ὕδατος, τὸ ὁποῖον θὰ χρειάζηται εἰς τὸ τέλος ἤτοι μετὰ 70 ἔτη, καὶ λάβωμεν 100 λίτρα κατ’ ἄτομον ἡμερησίως, τότε θὰ ἐχρειάζοντο 2399 λίτρα, τὰ ὁποῖα θὰ ἦσαν περιττά, ἀφοῦ ἀποβλέπομεν εἰς τὸ νὰ ἔχωμεν μόνον 1000 λίτρα, ὥστε νὰ ἐπαρκέσωμεν διὰ πληθυσμὸν 900,000 κατοίκων, ἤτοι διὰ 40 ἢ 45 ἔτη. Διὰ τὸν Μέλανα ποταμὸν αἱ καταμετρήσεις εἶναι ὀλιγώτεραι· εἶναι τρεῖς ἢ τέσσαρες μόνον. Καὶ ἀπὸ τὰς καταμετρήσεις αὐτὰς ἂν κρίνωμεν βλέπομεν, ὅτι ἡ παροχὴ εἶναι κανονικωτέρα, δηλαδὴ δὲν φθάνει εἰς τὰ 203 τῆς Στυμφαλίας, οὔτε εἰς τοὺς ὑπερβολικοὺς ἀριθμούς, εἰς οὓς φθάνει ἐνίοτε ἡ Στυμφαλία. Ἔχομεν ἕνα μέσον ὅρον κἄπως καλλίτερον· ἑπομένως θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ Μέλας θὰ ἦτο καὶ αὐτὸς ἐπαρκὴς διὰ τὰ 1000 λίτρα κατὰ δευτερόλεπτον ποὺ ζητεῖ τὸ νομοσχέδιον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ γεγονὸς τῆς ἀποξηράνσεως κατὰ τὸ 1856, εἶναι περιττὸν νὰ τὸ ἀναπτύξω κατόπιν τῶν ὅσων εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός. Ὥστε βλέπομεν εἰς τὴν ἀρχὴν θὰ ἔχωμεν καὶ ἀπὸ τὰς δύο πηγὰς τὸ ἀναγκαιοῦν ὕδωρ. Διὰ τὸν Μέλανα ὅμως πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν καὶ ἓν ἄλλο ζήτημα. Δὲν ἀρκεῖ νὰ ἔχωμεν ἀρκετὸν ὕδωρ διὰ νὰ μεταφέρωμεν πρὸς χρησιμοποίησιν ἐνταῦθα καὶ εἰς τὸν Πειραιᾶ· πρέπει νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν καὶ μίαν δύναμιν διὰ τὴν ἀνύψωσιν τοῦ ὕδατος ἐκείνου εἴς τι ὑψόμετρον, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ μεταφέρωμεν τὸ ὕδωρ ἀπὸ τὸν Μέλανα ἕως ἐδῶ. Πράγματι ὁ Μέλας εὑρίσκεται εἰς χαμηλὸν ἐπίπεδον. Ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ Μέλανος καὶ τῆς πρωτευούσης σειρὰ ὀρέων καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ὑψωθῶσι τὰ ὕδατα. Ἡ καλλιτέρα δύναμις εἶναι φυσικὰ τὰ ρέοντα ὕδατα, καὶ εἰς τὰς δύο μελέτας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο τόσον τοῦ κ. Σκλάβου καὶ Μπιτσάνη ὅσον καὶ τοῦ κ. Βλατσιώτου, τὰ ρέοντα ὕδατα λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν διὰ τὴν ἀνύψωσιν. Καὶ εἰς μὲν τὴν μελέτην τοῦ κ. Σκλάβου καὶ Μπιτσάνη χρησιμοποιεῖται ἡ πτῶσις τοῦ Γοργοποτάμου εἰς δὲ τὴν ἄλλην ἡ ἐκροὴ τῶν ὑδάτων τῆς Κωπαΐδος, καὶ ὁ μὲν Σκλάβος καὶ Μπιτσάνης ὑπολογίζει ἀνύψωσιν 212 μέτρων, ὁ δὲ Βλατσιώτης 231 μέτρων. Οὕτω ὁ κ. Σκλάβος ὑπολογίζει ὅτι χρειάζεται δι’ ἀνύψωσιν 750 λίτρων κατὰ δευτερόλεπτον μία παροχὴ τοῦ Γοργοποτάμου 1200 λίτρων κατὰ 1″ ἑπομένως διὰ τὰ 1000 λίτρα τοῦ νομοσχεδίου χρειάζονται 1600 λίτρων κατὰ 1″. Ἡ μόνη καταμέτρησις ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὸν Γοργοπόταμον, ἀποδεικνύει ὅτι παρέσχεν οὗτος κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1906, 2500 λίτρα· ἑπομένως εἶναι ὑπεραρκετὰ διὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο. Φυσικὰ δὲν δυνάμεθα νὰ περιορισθῶμεν εἰς μίαν καταμέτρησιν διὰ νὰ κρίνωμεν ἐὰν θὰ ἔχωμεν πάντοτε τὸ ἀναγκαῖον ὕδωρ, ἀλλ’ ἂν τὸ ποσὸν τοῦ Γοργοποτάμου δὲν ἐπαρκῇ, ἡ ἑταιρεία ἡ ὁποία θὰ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον, καθ’ ἣν περίπτωσιν ἤθελε προτιμηθῇ ἡ διὰ τοῦ Μέλανος ὕδρευσις τῶν δύο πόλεων, ἂν ἔβλεπεν ὅτι χρειάζεται μία ἐπικουρικὴ δύναμις διὰ τὴν ἀνύψωσιν, θὰ ἠδύναντο νὰ προσθέσῃ ἀτμομηχανὰς ἢ μηχανὰς Diesel διὰ τὴν ἀνύψωσιν τὴν ἐπιπρόσθετον. Ἔχομεν νὰ συγκρίνωμεν ἐπὶ πλέον τὰς δύο λύσεις τῆς Στυμφαλίας καὶ τοῦ Μέλανος καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἀποστάσεως. Ἡ Στυμφαλία εἶναι εἰς μεγαλειτέραν ἀπόστασιν, ἀλλ’ ἔχει ὀλιγώτερα τεχνικὰ ἔργα, ἐνῷ ὁ Μέλας εὑρίσκεται εἰς ἐγγυτέραν ἀπόστασιν, ἀλλ’ ἔχει ἀνάγκην πολλῶν τεχνικῶν ἔργων, πολλῶν σηράγγων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπαραίτητοι διὰ νὰ μεταφερθῶσι τὰ ὕδατα. Ἐκτὸς τούτου ἔχομεν νὰ ἀποβλέψωμεν καὶ εἰς ἄλλα ζητήματα, σχετιζόμενα μὲ τὰς δύο αὐτὰς λύσεις. Ἂν προτιμηθῇ ἡ λύσις διὰ τῆς Στυμφαλίας, θὰ ἔχωμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς ἀξιώσεις τῶν Κορινθίων, αἱ ὁποῖαι εἰς τινὰ σημεῖα φαίνονται ὑπερβολικαί, ἀλλ’ εἰς ἄλλα φαίνονται λογικώταται καὶ δι’ αὐτῶν, ἂν τὰς ἀναγνωρίσωμεν, θὰ φέρωμεν δυσκολίαν εἰς τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους θὰ προτείνωμεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Μέλανος θὰ εἴχομεν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν ἀξίωσιν τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας τῆς Κωπαΐδος, ἡ ὁποία λέγει ὅτι δικαιοῦται...

§63Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Αὐτὴ ἔχει τὴν χρῆσιν δυνάμει τῆς συμβάσεως καὶ θὰ τὴν ἀποζημιώσητε.

§64Λ. ΚΟΓΕΒΙΝΑΣ. Τὸ γεγονὸς εἶναι, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἔχομεν μερικὰς δυσχερεῖς περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι συνοδεύουσι τὰς δύο ταύτας λύσεις, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα παρὰ εἰς αὐτὰς καὶ μόνον τὰς λύσεις νὰ ἐμμείνωμεν. Καὶ ὄχι μόνον δυνάμεθα τοῦτο ἀλλὰ καὶ ὀφείλομεν νὰ συμπεριλάβωμεν καὶ τὰς δύο λύσεις εἰς τὸν διαγωνισμὸν πρὸς ἐπίτευξιν ὅσῳ τὸ δυνατὸν καλλιτέρων ὅρων καὶ μικροτέρων ἀξιώσεων. Ἔχομεν τώρα νὰ ἐξετάσωμεν, ἀπὸ τῆς τρίτης ἀπόψεως, τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἐχαρακτήρισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡς θεμελιώδεις καὶ ὡς θιγούσας τὴν ἀρχὴν αὐτὴν τοῦ νομοσχεδίου. Ἔχομεν δηλαδὴ νὰ συγκρίνωμεν τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα τίθενται διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ πρὸς ἄλλα βάρη προταθέντα διὰ παλαιοτέρων συμβάσεων, ἄλλοτε συζητηθεισῶν ἐνταῦθα, καὶ νὰ ἴδωμεν κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἠδυνάμεθα νὰ βελτιώσωμεν τοὺς προτεινομένους ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅρους. Μία ἁπλῆ ἐξέτασις τῶν πινάκων τῶν παρατιθεμένων εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, μᾶς πείθει ὅτι οἱ ὅροι οἱ σήμερον ὑποβαλλόμενοι εἶναι καλλίτεροι τῶν ἄλλων συμβάσεων. Ἐπίσης βλέπομεν, ὅτι εἶναι καλλίτεροι τῶν ὅρων καὶ ἄλλων πόλεων καὶ ἄλλων κρατῶν. Αὐτὸ ὅμως δὲν νομίζω ὅτι ἔχει μεγάλην σημασίαν, διότι οἱ ὅροι ἐξαρτῶνται ἐκ τῶν γεωγραφικῶν θέσεων τῶν πόλεων καὶ ἑπομένως, ἐὰν εἴχομεν καὶ ἡμεῖς τὴν Στυμφαλίαν ἢ τὸν Μέλανα πλησιέστερον, θὰ ἦσαν καλλίτεροι οἱ ὅροι. Μένει ἑπομένως νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον εἶναι δυνατὸν νὰ βελτιώσωμεν τοὺς ὅρους αὐτούς. Πρὸς τοῦτο ἡ βάσις τὴν ὁποίαν ἔθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς πρὸς ἐλάττωσιν καὶ μείωσιν τῶν δαπανῶν, εἶναι ὁ διεθνὴς διαγωνισμός, ὁ ὁποῖος θέλει διεξαχθῆ διὰ νὰ δοθῇ ἡ ἐπιχείρησις. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐνταῦθα δύναται νὰ γίνῃ βελτίωσίς τις· δυνάμεθα δηλαδὴ νὰ μὴ περιορισθῶμεν μόνον νὰ εἴπωμεν ὅτι θὰ κάμωμεν διαγωνισμόν, ὅπως πράττει τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ νὰ καταστήσωμεν πραγματικὸν τὸν διαγωνισμὸν τοῦτον. Πράγματι, νομίζω ὅτι, ὅταν λέγωμεν εἰς τὰ ἄρθρα καὶ τοῦ νόμου καὶ τῆς συμβάσεως ὅτι πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν κατὰ γράμμα τὰ σχέδια τοῦ Kinzer, τίθενται διάφοροι φραγμοὶ εἰς τὸν πραγματικὸν διαγωνισμὸν διὰ τὴν ἀνάληψιν τοῦ ἔργου. Ἡ μελέτη τοῦ Kinzer εἶναι σπουδαιοτάτη, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποκλείσωμεν τὴν πρωτοβουλίαν καὶ ἄλλων μηχανικῶν ἐπὶ ἔργου τόσον σπουδαίου εἰς τὸ ὁποῖον ὑποτίθεται ὅτι αἱ Ἑταιρεῖαι αἵτινες θὰ λάβωσι μέρος θὰ στείλωσιν τοὺς καλλιτέρους μηχανικούς. Τί μᾶς ἐνδιαφέρει ἐὰν τὸ ὑδραγωγεῖον θὰ περάσῃ δέκα μέτρα ὑψηλότερον ἢ χαμηλότερον, ἢ ἐὰν ἡ διεύθυνσις θὰ εἶναι ἡ Α ἢ ἡ Β, ἢ ἐὰν, ἐκτὸς τῆς διευθύνσεως, ἡ διοχέτευσις πρέπει νὰ γίνεται μόνον διὰ σιφώνων ἢ διὰ κτιστοῦ ὑδραγωγείου; Ἀρκεῖ νὰ ἔχωμεν τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θέλομεν· ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχῃ ἡ στερεότης ἡ ἀπαιτουμένη, ἀρκεῖ ἡ πρότασις νὰ εἶναι εὐθυνοτάτη. Εἰς τὸν συλλογισμόν μου τοῦτον μὲ ἐνισχύει καὶ αὐτὸς ὁ Κίντσερ ὁ ὁποῖος εἰς ἔκθεσίν του διὰ τὴν πρότασιν τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας τοῦ Bolly Delton, λέγει ὅτι θὰ ἦτο παρακεκινδυνευμένον πείραμα ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν ὑψηλὴν χάραξιν διὰ σιφώνων διὰ τὴν Στυμφαλίαν, καὶ ὑποδεικνύει τὴν χαμηλὴν χάραξιν. Ἀκολούθως ὅμως εἰς ἄλλην ἔκθεσίν του, ἀπαντῶν εἰς ἔκθεσιν ἄλλου μηχανικοῦ ὁ ὁποῖος προέτεινε τὴν λύσιν διὰ τοῦ Μέλανος, ἀναγκαζόμενος νὰ βελτιώσῃ τὴν ἔκθεσιν τὴν ἰδικήν του, ἀναγνωρίζει ὅτι δύναται καὶ αὐτὸς νὰ βελτιώσῃ τοὺς ὅρους τῆς διὰ Στυμφαλίας μεταφορᾶς καταργῶν τὴν ἀνύψωσιν τὴν ὁποίαν θὰ ἀπῄτει τὸ ἀρχικὸν σχέδιον, ὡς ἀναγνωρίζουσι τὰ σχέδια τοῦ Bolly-Delton, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι προσθέτει δύο τρεῖς ὑδροζυγίους σωλῆνας διὰ νὰ χαμηλώσῃ τὴν πίεσιν τὴν ἐντὸς τῶν σωλήνων. Ὅταν λέγῃ ταῦτα, πῶς θέλετε ν’ ἀκολουθήσωμεν τὰ σχέδια τοῦ Kinzer ὁ ὁποῖος κατακρίνει ἓν σχέδιον καὶ ἀκολούθως τὸ ἀναγνωρίζει; Πῶς θέλετε νὰ παρουσιασθῇ τις εἰς τὸν διαγωνισμὸν ὅταν λέγητε ν’ ἀκολουθήσωμεν κατὰ γράμμα τὰ λεγόμενα ὑπὸ τοῦ Kinzer, ὅταν, ἐὰν ἠκολουθοῦντο ταῦτα, θὰ ἔφερον μόνον 500 λίτρα κατὰ δευτερόλεπτον, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον ἐπιβάλλει 1000 λίτρα; Πῶς θὰ παρουσιασθῇ τις εἰς τὸν διαγωνισμόν, ὅταν ὑπολογίζητε δεξαμενὰς—ἀλλὰ τοῦτο τὸ δέχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς—χωρητικότητος μόνον διὰ τὸ 1909 ἐνῷ τὸ 1919, ὁπότε θὰ περατωθῶσι τὰ ἔργα, αἱ δεξαμεναὶ πρέπει νὰ εἶναι μεγαλύτεραι; Πῶς θέλετε νὰ παρουσιασθῆτε εἰς διαγωνισμὸν ὅταν εἰς ὡρισμένα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς συμβάσεως, λέγητε ὅτι πρέπει ἀπαρεγκλίτως τὰ ⅔ τοῦ ὑδραγωγείου νὰ εἶναι κτιστά; Μήπως, ἐὰν ὑπάρχῃ περισσότερον σιδηροποίητον ὑδραγωγεῖον, ἡ ποιότης τοῦ ὕδατος θὰ χαλάσῃ; Δὲν βλέπω πῶς δύνανται νὰ παρουσιασθῶσιν πολλοὶ εἰς τὸν διαγωνισμὸν τοῦτον, ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θέλει νὰ δεχθῇ τὴν σπουδαιοτέραν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία λέγει ὅτι μόνον τεχνητὰ ζητήματα θὰ περιέχῃ ἡ συγγραφὴ τῶν ὅρων, θὰ περιέχῃ δηλαδὴ τὰς διαστάσεις, τὸ πάχος τῶν διαφόρων τοίχων τοῦ ὑδραγωγείου, τὰς διαστάσεις διὰ τὴν στερεότητα τῶν γεφυρῶν τῶν δοκῶν, τὴν ἀναλογίαν τοῦ ἀμμοκονιάματος, καὶ τοιαῦτα πράγματα, τὰ ὁποῖα εἰς ὅλας τὰς συγγραφὰς τῶν ὅρων συνήθως εὑρίσκονται. Νομίζω λοιπὸν ὅτι, ἂν ἤθελε δεχθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν τροπολογίαν ταύτην τὴν σπουδαιοτάτην τῆς ἐπιτροπῆς, εἴτε ἐὰν δὲν θέλῃ ἐπιτροπὴν διὰ τὴν βραδύτητα, τουλάχιστον νὰ τροποποιήσῃ τοῦτο τὸ Ὑπουργεῖον, ἢ ἄλλος τις ὁ ὁποῖος νὰ ὁρίσῃ ἀκριβῶς μίαν συγγραφὴν ὅρων ἐν Cahier de charge εἰς τὸν ὁποῖον νὰ μὴ περιέχωνται ἄλλα πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν ἀφορῶσιν τὸ ἔργον ἀλλὰ μόνον βλάβην δύνανται νὰ ἐπιφέρωσιν. Ἡ ἐπιτροπὴ θὰ εἶχεν νὰ λύσῃ καὶ ἄλλο ζήτημα, τὸ ζήτημα τῶν ὑπονόμων, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔλυσεν ἀπόψε διὰ μιᾶς προτάσεως ὅπως λυθῇ ὁριστικῶς βραδύτερον. Ἐπ’ αὐτοῦ δὲν ἐπιμένω, ἀλλ’ εἰς κάθε περίπτωσιν ἔπρεπε νομίζω νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία νὰ δώσῃ τὴν συγγραφὴν τῶν ὅρων καὶ τοιουτοτρόπως ἠθέλομεν βελτιώσει κατὰ πολὺ τοὺς ὅρους, διότι αἱ προτάσεις θὰ ἐγίνοντο μικρότεραι, ἀφοῦ ἤδη παρεδέχθη τὴν ἄλλην τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς ὁ κ. Ὑπουργὸς, τὸ νὰ συσχετίσῃ δηλαδὴ τὸν διαγωνισμὸν μετὰ τοῦ ὅλου ποσοῦ τῆς ἐπιχειρήσεως καὶ τῆς ἐκπτώσεως τῶν ἑκατὸν πεντήκοντα ἑπτὰ ἑκατομμυρίων. Τοιουτοτρόπως θὰ βελτιώσωμεν πολὺ τοὺς ὅρους. Ἄλλος τρόπος διὰ νὰ βελτιώσωμεν τοὺς προταθέντας ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅρους, θὰ εὑρίσκετο ἐὰν ἠκολουθοῦμεν τὴν ἑξῆς σκέψιν· αἱ μεγάλαι δαπάναι αἱ ὁποῖαι χρειάζονται διὰ τὴν ὅλην κατασκευὴν τοῦ ἔργου προέρχονται ἐκ τοῦ ὅτι θέλομεν νὰ ἐπαρκέσωμεν δι’ ἀρκετὰ ἔτη. Ἑπομένως, λογικὸν εἶναι, ὄχι ἡμεῖς νὰ πληρώσωμεν περισσότερα, ἀλλ’ ἐκεῖνοι διὰ τοὺς ὁποίους θὰ διατεθῶσι τὰ ἐπὶ πλέον ἔξοδα, ἀφοῦ θὰ εἶναι αὐτοὶ περισσότεροι καὶ θὰ αἰσθανθῶσιν ἑπομένως ὀλιγώτερον τὰ βάρη. Βεβαίως καὶ διὰ αὐτὸ ἡ σύμβασις ἐγένετο διὰ ἑβδομήκοντα ἔτη, ὅπως κατανεμηθῶσι καλλίτερον τὰ ἔξοδα, διὰ νὰ μὴ ἐπιβαρύνουν μόνον ἡμᾶς, ἀφοῦ φροντίζομεν καὶ διὰ τὰς μελλούσας γενεάς. Ἀλλὰ δυνάμεθα ἀκόμη δικαιότερον νὰ κατανέμωμεν τὰ βάρη, ἐάν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐθέτομεν τὸν ὅρον ὥστε τὸ χρεωλύσιον νὰ ἀρχίζῃ μετὰ δέκα π. χ. ἔτη καὶ τώρα νὰ ἔχωμεν νὰ ἀντεπεξέλθωμεν μόνον εἰς τὸν τοῦ κεφαλαίου τόκον, ὁπότε ἡ Ἑταιρεία θὰ ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ μικροτέρας ἐπιβαρύνσεις διὰ τώρα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἠθέλομεν ἐπιτρέψει τὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων ὄχι μὲ τὰς τελικὰς ἀπὸ τοῦδε διαστάσεις.

§65ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ τῶν δύο σιφώνων. Ἐγὼ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τοῦτο, τί τέλος πάντων ἔχει ὑπ’ ὄψιν ὁ πιθανὸς ὑπολογισμός. Ἐὰν κατασκευασθῶσι βραδύτερον οἱ σίφωνες, τότε θὰ εἴχετε δαπάνας πολὺ μεγαλειτέρας, παρὰ ἐὰν τώρα κατασκευάσητε καὶ τοὺς δύο; Κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τῆς ἐπιτροπῆς ἐλάχιστα βλέπει αὕτη αὐξανόμενον τὸν πληθυσμὸν καὶ ἑπομένως πρέπει ἀπὸ τοῦδε νὰ φροντίσωμεν...

§66Λ. ΚΟΓΕΒΙΝΑΣ. Νομίζω ὅτι ἴσως δὲν ἐξηγήθην. Λέγω ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ βάρη ἐὰν ἐπιτρέψωμεν νὰ μὴ γίνουν διὰ τῶν ὁριστικῶν διαστάσεων τὰ ἔργα, δηλαδὴ ἂν π. χ. ἤθελε προτιμηθῆ ἡ λύσις ἡ ἀγγλική, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχει σίφων μεγάλου μήκους, ὄχι ὅπως ὁ κ. Κίντσερ, ὅστις ἔχει δύο σίφωνας δι’ ἓν μικρὸν διάστημα. Σᾶς εἶπον, ἂν θὰ προτιμηθῇ ἡ λύσις αὕτη καὶ ἀντὶ τῶν δύο σιφώνων, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ εἷς θὰ εἶναι διὰ τὴν ἀσφάλειαν, νὰ ὑπάρχῃ σειρὰ σιφώνων διπλῶν, δὲν νομίζετε ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα, ὄχι φυσικὰ διὰ τοὺς σωλῆνας, οἵτινες θὰ διέρχωνται διὰ σηράγγων, αἵτινες εἶναι δύσκολον νὰ μεγενθυθῶσι κατόπιν, ἀλλὰ διὰ τοὺς διερχομένους ἀπὸ μέρη ἀνοικτά, δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νομίζετε, νὰ κάμωμεν μίαν διπλῆν σειρὰν σιφώνων; Αὐτὰ εἶναι τὰ κυριώτερα σημεῖα τὰ ὁποῖα, ἐὰν ἤθελε νὰ λάβει ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπ’ ὄψιν, νομίζω ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ βελτιώσωμεν τοὺς ὅρους.

§67Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ κ. μηχανικὸς προτείνει νὰ θέσῃ ἕνα σίφωνα μόνον, ἀλλὰ τοσούτων διαστάσεων, ὥστε νὰ ἐξαρκῇ διὰ πληθυσμὸν μείζονα τοῦ παρόντος ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ. Προτείνει ὅμως τοῦτο τώρα, ἅμα δὲ γίνῃ δεκτόν, δύναται νὰ προσθέσῃ καὶ δεύτερον.

§68Λ. ΚΟΓΕΒΙΝΑΣ. Φυσικὰ θὰ σᾶς εἴπῃ τοῦτο κάθε μηχανικός. Εἶμαι βέβαιος τότε, Κύριοι, ὅτι ἂν θέσητε αὐτοὺς τοὺς ὅρους δύναται νὰ παρουσιασθῇ εἰς τὸν διαγωνισμὸν ὁποιαδήποτε ἑταιρεία. Διὰ τὰς ἄλλας τροπολογίας, τὰς προτεινομένας ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ στιγμὴ νὰ ὁμιλήσωμεν. Ὑπάρχουσι τροπολογίαι τινὲς αἱ ὁποῖαι διευκολύνουσι τὴν ἑταιρείαν, χωρὶς νὰ εἶναι ἐπικίνδυνοι. Ὑπάρχει μία σπουδαία τροπολογία τοῦ κ. Ἀγαπητοῦ περὶ τῆς κάπως καλλιτέρας διοργανώσεως τοῦ διαγωνισμοῦ δι’ ἐγκλείστων προσφορῶν, τὴν ὁποίαν δυστυχῶς δὲν ἀπεδέχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ τὴν ὁποίαν θὰ συζητήσωμεν εἰς τὴν ἄρθρον συζήτησιν. Ὑπάρχουσι καὶ διάφοραι ἄλλαι τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι δευτερευούσης σημασίας. Διὰ νὰ συγκεφαλαιώσωμεν τὰ λεχθέντα, βλέπομεν ὅτι αἱ δύο λύσεις αὐταί, τοῦ Μέλανος ποταμοῦ καὶ τῆς Στυμφαλίας, παρέχουσιν ἡμῖν τὸ ποσὸν τοῦ ὕδατος τὸ ὁποῖον θέλομεν, ἐὰν δὲ γίνωσι δεκταὶ αἱ τροπολογίαι τῆς ἐπιτροπῆς, ἂν ὄχι ὅλαι, τοὐλάχιστον αἱ θίγουσαι τὴν ἀρχὴν οὕτως εἰπεῖν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ πιθανὸν καὶ ἄλλαι τροπολογίαι παραλειφθεῖσαι ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ψηφίσῃ τοιουτοτρόπως ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποτελέσῃ ἓν μέγα ἐκπολιτιστικὸν ἔργον, θὰ συντελέσῃ δὲ ἐπὶ πλέον εἰς τὴν σημαντικὴν ἐλάττωσιν τῆς θνησιμότητος τῶν δύο πόλεων αὐτῶν καὶ θὰ καταστήσῃ δι’ αὐτοῦ πραγματικῶς ἀνταξίαν τὴν πρωτεύουσαν τῆς σημερινῆς περιωπῆς τοῦ Κράτους.

§69Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἡ τρίτη φορά, κύριοι Βουλευταί, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ καλεῖται ἀπὸ 25 περίπου ἐτῶν νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς ὑδρεύσεως τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καὶ τῆς κατασκευῆς ἀληθοῦς δικτύου ὑπονόμων. Ἐὰν ἐπεχείρει τις νὰ ἀποδείξῃ τὴν ἀνάγκην τῆς ταχείας, τῆς ἐπειγούσης λύσεως τοῦ ζητήματος τούτου καὶ νὰ ἐξάρῃ τὰ ἀποτελέσματα τὰ παντοδαπὰ, τὰ ὁποῖα συνδέονται πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τοιούτων ἔργων, βεβαίως θὰ ἐπανελάμβανε τύπους κοινούς. Ὅ,τι ἴσως πρέπει νὰ τονισθῇ, μετὰ τὰς δηλώσεις μάλιστα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τὰς γενομένας κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ νομοσχεδίου, τὰς ἐπαναληφθείσας κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, εἶναι τοῦτο· ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς ταχείας λύσεως, τῆς ἐπειγούσης λύσεως, ἡ ἀνάγκη αὕτη ἡ ἀναμφισβήτητος, δὲν πρέπει τὸ παράπαν νὰ ἀπομακρύνῃ τὰς σκέψεις ἡμῶν ἀπὸ τὴν ἀντίληψιν τῆς προσηκούσης λύσεως, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον νὰ ἀποτρέψῃ τὴν προσοχὴν ἡμῶν καὶ τὰς σκέψεις ἡμῶν ἀπὸ τοῦ δυνατοῦ ἢ τοῦ ἀδυνάτου τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης λύσεως, τοῦ ἐφαρμοστοῦ ἢ τοῦ ἀνεφαρμόστου ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς λύσεως. Πρόκειται περὶ ἔργου ἐντελῶς ἐξαιρετικῆς σπουδαιότητος, τοῦ μεγίστου τῶν τοπικῶν δημοσίων ἔργων καὶ τοῦ σπουδαιοτάτου ἐξ ὅσων ἐξετελέσθησαν παρ’ ἡμῖν ἀπὸ τῆς ἀναγεννήσεως τοῦ νεωτέρου Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἔργου διὰ τὸ ὁποῖον θὰ δαπανηθῶσιν 60.000.000 περίπου, ἔργου πρὸς τὸ ὁποῖον συνδέονται ἀναγκαίως σπουδαῖα συμφέροντα τῶν κατοίκων τῶν δύο πόλεων, συμφέροντα τῶν ἀπὸ τῆς Στυμφαλίας ἢ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ μέχρις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς οἰκούντων πληθυσμῶν, συμφέροντα αὐτοῦ τοῦ Δημοσίου Ταμείου, ἔργου πρὸς τὸ ὁποῖον θὰ συνδεθῇ ἐπὶ μακρὰς δεκαετηρίδας ἡ τύχη τῶν δύο πόλεων, καὶ ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ ἐξαρτηθῶσι ζητήματα ὑγιεινῆς, ζητήματα πολιτισμοῦ, ζητήματα ἁπτόμενα τῶν καθολικωτέρων συμφερόντων αὐτοῦ τοῦ Κράτους. Προκειμένου περὶ ἔργου τοιαύτης σπουδαιότητος, εἶναι, νομίζω, ἐνδεδειγμένον εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν νὰ σκεφθῇ μετὰ πάσης ἐνδελεχείας καὶ νὰ ἐξονυχίσῃ τὰ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ μέχρι τῶν ἐλαχίστων λεπτομερειῶν, ἐφ’ ὅσον ἐννοεῖται ἡ τοιαύτη ἐξέτασις ἤθελεν εἶσθαι ὑπηρετικὴ τῆς προσηκούσης λύσεως, ἀλλὰ καὶ ὅσον ἐνδέχεται τῆς ταχείας λύσεως, ἤθελεν εἶναι ὑπηρετικὴ εἰς τὸν σκοπὸν νὰ ἀποτρέψῃ νέας παρελκύσεις, νὰ ἀποτρέψῃ ἀσκόπους βραδύτητας, καὶ νὰ ἀποτρέψῃ ἐνδεχομένην τοῦ ἔργου ματαίωσιν. Ἀπὸ τοιούτων ἀφορμώμενος σκέψεων, θέλω προβῆ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐν ταῖς λεπτομερείαις τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, ἡ σχοῦσα τὴν εὐτυχῆ ἔμπνευσιν νὰ μὴ ὑποβάλῃ συντετελεσμένην καὶ συνημμένην σύμβασιν, καθιστῶσαν ἀδύνατον τὴν τροποποίησιν, ἀλλὰ σχέδιον νόμου περιέχον σχεδὸν πάντας τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ σύναψις τῆς συμβάσεως μετὰ διεθνῆ συναγωνισμόν, ἐν ταῖς λεπτομερείαις, λέγω, καὶ εἰς τὰ κατ’ ἰδίαν ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ἠδύναντο πολλὰ νὰ παρατηρηθῶσιν. Πολλὰ καὶ ἄξια λόγου παρετηρήθησαν ἤδη ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς ὁποίας ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον. Πολλὰ καὶ οὐσιώδη ἐπηνωρθώθησαν σήμερον ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπάρχουσι δὲ καὶ ἄλλα σημεῖα ἐξεταστέα, τὰ ὁποῖα θὰ ἦτο προσῆκον νὰ ἀπασχολήσωσιν ἡμᾶς εἰς τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν κατ’ ἄρθρον ἀνάγνωσιν καὶ ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην νὰ ἀσχοληθῶ περὶ τούτων· πρόκειται σήμερον νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν καὶ ἐπεθύμουν νὰ θίξω ἐκεῖνα τὰ σημεῖα μόνον τὰ ὁποῖα ἅπτονται αὐτῆς τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, αὐτῶν τῶν θεμελιωδῶν βάσεων αὐτοῦ. Τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων ἡ τοιαύτη ἢ τοιαύτη λύσις θὰ καθοδηγήσῃ ἡμᾶς εἰς τὴν ἀπόφασιν, ἐὰν εἶναι ἐνδεδειγμένον, ἐὰν εἶναι σκόπιμον νὰ προβῶμεν ἀπὸ τοῦδε εἰς ἄμεσον ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἢ μήπως εἶναι ἐνδεδειγμένον καὶ σκόπιμον εἰς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀντιλήψεων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἐτονίσθησαν ἤδη, μήπως, λέγω, εἶναι ἐνδεδειγμένον καὶ σκόπιμον πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου νὰ ληφθῶσιν ὡρισμένα μέτρα τὰ ὁποῖα ἤθελον ἐγγυηθῆ, ἤθελον καταστήσῃ ἀσφαλεστέραν τὴν μᾶλλον προσήκουσαν λύσιν, ἀλλὰ καὶ τὴν μᾶλλον ταχυτέραν λύσιν, καὶ ἤθελον περιφρουρήσῃ ἡμᾶς ἐξ ἐνδεχομένης ματαιώσεως. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, Κύριοι, ἐπεθύμουν ἐπὶ τριῶν κυρίως σημείων νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Μία τῶν θεμελιωδῶν βάσεων τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς ὅλης ἐπιχειρήσεως ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν αὐτῆς ἄποψιν, εἶναι ἐκείνη, καθ’ ἣν ὡρισμένη ὁμὰς κτημάτων ἀνηκόντων εἰς διαφόρους δήμους καὶ κοινότητας, παραχωρεῖται ἄνευ ἀποζημιώσεως εἰς τὴν ἀνάδοχον Ἑταιρείαν, ἡ ὁποία θὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου καὶ τὴν ἐκμετάλλευσιν αὐτοῦ ἐπὶ μίαν ἑβδομηκονταετίαν. Καὶ ἐρωτᾶται· ἡ παραχώρησις αὕτη εἶναι δυνατή, καθ’ ὃν τρόπον καὶ ὑφ’ οὓς ὅρους ζητεῖται ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ; Ἐὰν αὕτη εἶναι ἀδύνατος, τότε κλονίζεται ἡ οἰκονομικὴ βάσις τῆς ἐπιχειρήσεως τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον ὑπολογίζει, ὅτι ἡ δαπάνη διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου θ’ ἀνέλθῃ εἰς 56,000,000. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ποσοῦ τούτου προβαίνουσιν ὅλοι οἱ ἐφεξῆς ὑπολογισμοὶ καὶ ἐκτελεῖται, δύναμαι νὰ εἴπω, ἡ ὅλη οἰκονομικὴ κατασκευὴ τῆς ἐπιχειρήσεως, ἥτις μάλιστα, ὡς παρουσιάζεται εἰς αὐτὰς τὰς αἰτιολογικὰς ἐκθέσεις τοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει πολλὴν εὐπάθειαν, καὶ δὲν δύναται ἀκινδύνως νὰ δεχθῇ ἐπηρεασμοὺς ἐκ νέων δαπανῶν μεγίστων καὶ οὐσιωδῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι δυνατὸν νὰ ὑπερβαίνωσι τὴν δεκάδα τῶν ἑκατομμυρίων. Εἶναι ἄρα ἐρευνητέον εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τοῦτο· ἐὰν εἶναι δυνατὴ ἡ θεμελιώδης ἐκείνη οἰκονομικὴ βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται τὸ νομοσχέδιον ἢ ἂν αὕτη εἶναι ἀδύνατος. Ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς δύο ἀλλεπάλληλα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ἂν δὲν ἀπατῶμαι εἶναι τὰ ἄρθρα 9 καὶ 10, βλέπομεν ὅτι ὁρίζονται τ’ ἀκόλουθα. Ἐν πρώτοις οὐδεμία ὀφείλεται ἀποζημίωσις διὰ τὰ προσκαίρως ἢ ὁριστικῶς καταλαμβανόμενα κτήματα, τὰ εἰς τοὺς δήμους ἢ τὰς κοινότητας ἀνήκοντα. Ἔπειτα, προκειμένου εἰδικῶς περὶ τῶν Δήμων Ἀθηνῶν Πειραιῶς, παραχωροῦνται εἰς τὴν ἀνάδοχον Ἑταιρείαν τὰ ὑπάρχοντα ἔργα ὑδραγωγείων, δεξαμενῶν, ὑδάτων, κρηνῶν, σωλήνων ὑδρονομῆς ὑπονόμων καὶ ὅλων ἐν γένει τῶν ἐγκαταστάσεων, ἁπάντων ἀνηκόντων εἰς τὸ δίκτυον ὑδρεύσεως καὶ ὑπονόμων τῶν Δήμων Ἀθηνῶν Πειραιῶς. Ἐὰν τις ἤθελεν ἐπιχειρήσει νὰ διαγράψῃ τὸν κύκλον τῶν παραχωρήσεων τούτων κατὰ τὴν ἔκτασιν καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀξίαν, ἤθελε καταλήξει εἰς τοιαῦτα συμπεράσματα· ὅτι τοιαῦται παραχωρήσεις περιλαμβάνουσι πάντας τοὺς Δήμους καὶ πάσας τὰς κοινότητας ἀπὸ τῆς Στυμφαλίας ἢ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ μέχρι τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, αἱ ὁποῖαι ἤθελον ἔχει εἰς τὰ μέρη δι’ ὧν θὰ διέλθῃ τὸ ὑδραγωγεῖον κτήματα πληττόμενα ὑπὸ τῶν διατάξεων τούτων· ὅτι αἱ παραχωρήσεις αὗται ἀφορῶσι πᾶν εἶδος κτημάτων τῶν Δήμων καὶ κοινοτήτων, ἄρα οὐ μόνον τὴν λεγομένην δημοσίαν περιουσίαν τῶν Δήμων καὶ κοινοτήτων, ὅπως εἶναι αἱ ὁδοί, τὰ ὑδραγωγεῖα, ὑπόνομοι, τὰ ὕδατα, αἱ κρῆναι καὶ καθεξῆς, ἀλλὰ τὴν ἰδιωτικὴν αὐτῶν περιουσίαν, ὡς δυνατὸν νὰ εἶναι ἀγροί, εἴτε λειβάδια εἴτε κῆποι, εἴτε ἀμπελῶνες εἴτε ἄλλα ἀκίνητα κτήματα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν διαδρομὴν τοῦ ὑδραγωγείου ἀπὸ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ ἢ τῆς Στυμφαλίας θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ πέσωσιν ὑπὸ τοῦ κράτους τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου. Πρέπει νὰ σημειώσω ἀκόμη εἰς διάγνωσιν τῆς ἐκτάσεως τῶν ὑποκειμένων εἰς τοιαύτας παραχωρήσεις κτημάτων, τοῦτο· ὅτι δὲν πρόκειται κἂν τὸ ὑδραγωγεῖον νὰ διέλθῃ καὶ νὰ πλήξῃ μόνον τὸ ὑπέδαφος. Προβλέπεται, καὶ πολὺ ὀρθῶς, ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεων, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη ἀπαλλοτριώσεως ὡρισμένης ζώνης καὶ τῆς ἐπιφανείας, τουτέστι τοῦ ἐδάφους ἀπὸ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ διέλθῃ τὸ ὑδραγωγεῖον. Ἀλλ’ ἀκόμη καὶ τοῦτο τὸ πολὺ σπουδαιότερον· ὅτι διὰ τὴν προστασίαν καὶ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ ὑδραγωγείου, κρίνεται ἀνάγκη νὰ γίνωσιν ὡρισμένα τεχνικὰ καὶ ἄλλα ἔργα κατὰ μῆκος αὐτοῦ, οἷον ἐγκατάστασις φυλακείων κλπ., πρὸς δὲ νὰ ληφθῶσιν ὡρισμένα μέτρα ἐπὶ μεγάλης ἐκτάσεως ἑκατέρωθεν τῆς ἀπαλλοτριωθησομένης ζώνης, μέτρα ἀναιροῦνται πᾶσαν σχεδὸν τὴν ἔννοιαν καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀξίαν τῆς ἰδιοκτησίας. Ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ ἄρθρον 26, τὸ ὁποῖον περιέχει τὰς διατάξεις ταύτας, βλέπομεν ὅτι ἀπαγορεύεται λ. χ. ἡ βοσκὴ ζώων οἱωνδήποτε ἐπὶ τῆς ἀπαλλοτριωθείσης ζώνης τοῦ ὑδραγωγείου καὶ τῶν παραρτημάτων αὐτῆς καὶ μέχρις ἀποστάσεως δέκα μέτρων ἑκατέρωθεν. Ἐπίσης ἀπαγορεύεται ἡ φύτευσις δένδρων καὶ ἀνακίνησις χωμάτων ἐπὶ ἀποστάσεως ἐλάσσονος τῶν τριῶν μέτρων ἀπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ζώνης τοῦ ὑδραγωγείου καὶ τῶν διακλαδώσεων αὐτοῦ. Ἀπαγορεύεται ἐπίσης ἡ σκαφὴ χωμάτων καὶ ἀνέγερσις οἱασδήποτε οἰκοδομῆς εἰς ἀπόστασιν ἐλάσσονα τῶν δέκα μέτρων ἀπὸ τῆς ζώνης τοῦ ὑδραγωγείου. Ἀπαγορεύεται ἀκόμη ἡ ἐναποθήκευσις λιπασμάτων κλπ. εἰς ἀπόστασιν ἐλάσσονα τῶν 60 μέτρων ἀπὸ τῆς ζώνης τοῦ ὑδραγωγείου. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔκτασις τῆς κτηματικῆς ὁμάδος, ἡ ὁποία συμφώνως πρὸς τὴν σύμβασιν, ἐν μέρει μὲν θὰ ἀπαλλοτριωθῇ ὁλοσχερῶς, ἵνα δοθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἐν μέρει δὲ θὰ πληγῇ διὰ τοιούτων περιορισμῶν, οἱ ὁποῖοι σχεδὸν ἐξ ὁλοκλήρου ἀναιροῦσι τὴν οἰκονομικὴν ἔννοιαν τῆς ἰδιοκτησίας. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, πάντα τὰ ἀνωτέρω κτήματα, ἐφ’ ὅσον ἀνήκουσιν εἰς δήμους ἢ κοινότητας, θὰ περιέλθωσιν ἄνευ ἀποζημιώσεως εἰς τὴν ἀνάδοχον ἑταιρείαν. Αὐτὴ, ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ τὸ προνόμιόν της, θὰ ἀσκῇ ἐπὶ τούτων τὸ ἰδιώνυμον αὐτῆς δικαίωμα ἐκμεταλλεύσεως, μετὰ δὲ τὴν λῆξιν τούτου πάντα ταῦτα μετὰ τοῦ ὅλου ἔργου, περιέρχονται εἰς τὴν κυριότητα τὴν ἀπόλυτον τοῦ Κράτους. Τὸ τελευταῖον τοῦτο ἀπομακρύνει σήμερον διὰ τῶν δηλώσεών του ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός, τροπολογήσας τὸ νομοσχέδιον οὕτως ὥστε τὰ ἔργα θέλουσι περιέλθει μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου εἰς τοὺς Δήμους Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἐρωτᾶται ἑπομένως ἤδη ἂν ἡ ἀφαίρεσις αὕτη εἶναι συνταγματικῶς δυνατὴ ἄνευ ἀποζημιώσεως· ἂν δύναται νὰ ληφθῇ ἡ περιουσία τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων, τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα τῆς περιουσίας αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἐσημείωσα ἤδη, καὶ νὰ παραχωρηθῶσιν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως εἰς τὴν χρῆσιν καὶ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς Ἑταιρείας τῆς ἀναδόχου, καθ’ ὅλον τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς ἐπιχειρήσεως, ἤτοι ἐπὶ 70 ἔτη. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ θεωρῶ τοῦτο συνταγματικῶς ἀδύνατον. Ἀπορῶ μάλιστα ποῦ στηριζομένη ἡ Κυβέρνησις προήχθη εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν καὶ περιέλαβεν εἰς τὸ νομοσχέδιον τοιαύτας διατάξεις. Ἐξηγήσεις δὲν παρέχει εἰς ἡμᾶς ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, οὐδ’ ἠδυνήθην, ἐγὼ τοὐλάχιστον, νὰ ἀνεύρω τοιαύτας, οὔτε εἰς τὸ Σύνταγμα οὔτε εἰς τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν, ἀλλ’ οὔτε εἰς γνωστὰ εἰς ἐμὲ παραδείγματα ἐκτελέσεως δημοσίων ἔργων ὑπὸ ὁμοίους τύπους, ὑπὸ ὁμοίας διατάξεις, εἴτε ἐν Ἑλλάδι εἴτε ἀλλαχοῦ. Ἡ ἀπορία μου δὲ στηρίζεται εἰς τοῦτο· ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ὑποθέσω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ὡρισμένους λόγους εἰς τοὺς ὁποίους στηρίζει τὴν τοιαύτην διάταξιν. Δὲν πρόκειται περὶ λεπτομερειῶν· πρόκειται περὶ διατάξεως θεμελιώδους ὑπὸ οἰκονομικὴν καὶ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, οὐδέποτε δὲ δύναται νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἐξ ἁπλῆς παραδρομῆς εἰσέφρησαν τοιαῦται διατάξεις εἰς τὸ νομοσχέδιον. Θὰ ἦτο ἄρα ἐνδεδειγμένον νὰ γνωρίσωμεν τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Σκέψεις τοιαύτας ἐπαναλαμβάνω, οὔτε σήμερον ἠκούσαμεν οὔτε εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν εὕρομεν, εἶπον δὲ ἤδη, ὅτι δὲν γνωρίζω παράδειγμα Κράτους ἐκτελέσαντος δημόσιον ἔργον οἱασδήποτε σπουδαιότητος, τὸ ὁποῖον νὰ ἀφαιρῇ τὴν περιουσίαν τῶν Δήμων ἢ τῶν Κοινοτήτων, ὄχι μόνον τὴν δημοσίαν ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν ἰδιωτικήν, καὶ νὰ παραχωρήσῃ ταύτην εἰς τὴν χρῆσιν καὶ ἐκμετάλλευσιν Ἑταιρείας καὶ εἶτα εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Κράτους, ὡς ἀρχικῶς εἶχε τὸ νομοσχέδιον ἢ τὴν κυριότητα ἄλλων δήμων, ὡς μετερρυθμίσθη σήμερον. Διότι σημειώσατε καλῶς ὅτι κατὰ τὴν σήμερον γενομένην ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τροπολογίαν, τὸ σύνολον τῶν ἔργων θὰ περιέλθῃ μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου τῆς ἀναδόχου ἑταιρείας εἰς τοὺς δήμους Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς· ἄρα εἰς τούτους θὰ περιέλθωσι καὶ ὅλα τὰ καταληφθησόμενα κτήματα τῶν ἀπὸ τῆς Στυμφαλίας ἢ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ μέχρις ἐδῶ δήμων καὶ κοινοτήτων. Πρέπει ἀκόμη νὰ προσθέσω ὅτι, καὶ κατὰ τὰ παρ’ ἡμῖν ἀπὸ πολλῶν δεκαετηρίδων κρατήσαντα ἐν γένει διὰ τὴν ἐκτέλεσιν δημοσίων ἔργων κατὰ τὰς πρὸς τοῦτο ἀναγκαίας ἀπαλλοτριώσεις, δὲν ὑπάρχει παράδειγμα κατὰ τὸ ὁποῖον ἀφαιρεῖται περιουσία κοινοτήτων ἢ δήμων ἄνευ ἀποζημιώσεως ἵνα δοθῇ εἰς τὸ Κράτος ἢ παραχωρηθῇ εἰς ἑταιρείαν πρὸς ἐκμετάλλευσιν. Ἀπὸ τοῦ 1885, ὅτε ἐγένετο ἡ ἐκτέλεσις τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν Πειραιῶς, μέχρις ἐσχάτων, τοιαύτη διάταξις, ἣν αἱ ἔρευναί μου, ὡς ἔχω πάντα λόγον νὰ πιστεύω, ὑπῆρξαν ἀκριβεῖς, οὐδαμοῦ ὑπάρχει. Ὑπάρχει διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ κτήματα τοῦ Δημοσίου ἀπαλλοτριοῦνται καὶ μεταβιβάζονται ἄνευ ἀποζημιώσεως, ἀλλ’ ἐγὼ τοὐλάχιστον οὐδαμοῦ εἶδον ἐκτέλεσιν τοιούτων ἔργων μὲ διατάξεις κατὰ τὰς ὁποίας περιουσίαι Δήμων ἢ Κοινοτήτων ἀπαλλοτριοῦνται ἢ προσκυροῦνται κατὰ τοιοῦτον τρόπον, καθ’ ὃν ἤδη ἐπιζητεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ πράξῃ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε μοὶ δώσῃ ἀπὸ τοῦδε ἐξηγήσεις τινάς, ἤθελον ἀπαλλάξει τὴν Βουλὴν πάσης δευτερολογίας, ἄλλως, ἐπιφυλασσόμενος νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τούτου, περιορίζομαι ἤδη νὰ εἴπω ὅτι κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιζητεῖται, θεωρῶ ἀδύνατον νὰ ἐπιτευχθῇ, καθ’ ὃν τρόπον ἐπιδιώκεται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Φρονῶ δ’ ὅτι ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἔχει, θὰ ἀπειλήσῃ πιθανῶς ματαίωσιν τοῦ ἔργου, ὄχι μόνον διότι τὸ γινόμενον εἶναι νόμῳ ἀλλὰ καὶ συνταγματικῶς ἀδύνατον καὶ ἀνεφάρμοστον. Ἀλλὰ καὶ φόβος εὔλογος γεννᾶται, μήπως, ἂν τὸ νομοσχέδιον ψηφισθῇ ὡς ἔχει ἤδη καὶ ἐκτεθῇ οὕτως εἰς διεθνῆ διαγωνισμὸν ἡ ἐπιχείρησις, μὲ διατάξεις κατὰ τὰς ὁποίας ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως ἀπαλλοτριοῦνται αἱ ἐκτάσεις αὗται καὶ μεταβιβάζονται εἰς τὴν ἀνάδοχον ἑταιρείαν, φόβος, λέγω, ὑπάρχει μήπως δὲν εὑρεθῇ σπουδαία ἑταιρεία διατεθειμένη νὰ ἐκτεθῇ εἰς κίνδυνον δικαστικῶν ἀγώνων, τῶν ὁποίων ἡ ἔκβασις δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ προβλέπηται ὁποίαν τὸ σύνταγμα καὶ οἱ νόμοι ὁρίζουσι, νὰ εἶναι δηλαδὴ τοιαύτη, ὥστε νὰ κλονίσῃ οἰκονομικῶς τὴν ὅλην ἐπιχείρησιν. Πῶς δύναται νὰ ἔλθῃ παραδείγματος χάριν γαλλικὴ ἑταιρεία καὶ Γαλλικὰ κεφάλαια νὰ διαγωνισθῶσιν, ἵνα ὑποβληθῶσιν ὑπὸ τὸ κράτος τοιούτου νόμου, ἐνῷ γνωρίζουσιν ἐκ τῆς ἰδίας αὑτῶν πατρίδος ὅτι, ὁσάκις εὑρέθη ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκτελέσῃ τοιαῦτα ἔργα καὶ καταλάβῃ περιουσίαν δήμων, οὐδέποτε ἐσκέφθη νὰ ἀφαιρέσῃ ταύτην καὶ μάλιστα τὴν ἰδιωτικὴν, καὶ παραχωρήσῃ αὐτὴν εἰς ἀνάδοχον ἑταιρείαν πρὸς ἐκμετάλλευσιν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως; Γνωρίζουσιν αἱ γαλλικαὶ ἑταιρεῖαι καὶ ἔχουσι πρόσφατα παραδείγματα ὅτι, οὐχὶ διότι ὑπῆρξαν τοιοῦτοι νόμοι, ἀλλ’ ἐξ ἄλλων περιστάσεων, ἐδημιουργήθησαν δίκαι, αἱ ὁποῖαι ἀπησχόλησαν καὶ τὸ Συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας καὶ τὰ δικαστήρια ἐν Γαλλίᾳ, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώρισαν ὅτι ὀφείλεται ἀποζημίωσις εἰς τοὺς δήμους καὶ τὰς κοινότητας, οὐχὶ μόνον δι’ ἰδιωτικὴν αὐτῶν περιουσίαν, ἀλλὰ ὑφ’ ὡρισμένας περιστάσεις καὶ διὰ τὴν δημοσίαν τῶν δήμων περιουσίαν καὶ μάλιστα τὴν προσοδοφόρον. Εἶναι πρόχειρον δι’ αὐτὰς πλὴν ἄλλων τὸ παράδειγμα, καθ’ ὃ ἡ σιδηροδρομικὴ ἑταιρεία Ὀρλεάν, εὑρεθεῖσα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν γραμμὴν ἐντὸς τῆς πόλεως τῶν Παρισίων, κατέλαβεν ὡρισμένον τμῆμα ὁδοῦ δημοτικῆς, ἀλλὰ κατέλαβε τοῦτο ἀφοῦ προηγουμένως συνεβλήθη μετὰ τῆς πόλεως περὶ τοῦ τρόπου τοῦ κανονισμοῦ τῆς ἀποζημιώσεως, καὶ ἐγεννήθη ἐντεῦθεν δίκη φθάσασα μέχρι τοῦ Ἀκυρωτικοῦ καὶ μέχρι τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας πρὸ ὀλίγων μόλις ἐτῶν περατωθεῖσα. Γνωρίζουσι δὲ ὅτι ἐκρίθη κατὰ τὴν δίκην ταύτην ὅτι, ἐπειδὴ δὲν εἶχον ἐκπληρωθῆ αἱ κατὰ τὴν γαλλικὴν νομοθεσίαν ἀναγκαῖαι διατυπώσεις ὥστε νὰ ἀπαλλοτριωθῇ ἡ κυριότης τοῦ ἐδάφους καὶ νὰ περιέλθῃ ὑπὸ τὴν κυριότητα τῆς πόλεως τῶν Παρισίων εἰς τὴν κυριότητα τῆς Ἑταιρείας, δὲν ὑπῆρχε περίπτωσις ἀποζημιώσεως διὰ τὴν κυριότητα, ἥτις οὐδαμῶς μετεβλήθη, καὶ ὅτι μόνη περίπτωσις ἀποζημιώσεως διὰ τὴν κατάληψιν καὶ τὴν χρῆσιν τοῦ μέρους ἐκείνου ὑπάρχει ἂν ἡ πόλις ὑπέστη ἐκ ταύτης ὡρισμένας ζημίας. Αἱ γαλλικαὶ ἑταιρεῖαι θὰ ἔχωσιν ἀκόμη ὑπ’ ὄψιν των ὅτι, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1889, ἐπετράπη εἰς τὴν πόλιν τῶν Παρισίων νὰ μεταφέρῃ εἰς Ἀσιὲρ τὰ ὕδατα τῶν ὑπονόμων της, τοποθετοῦσα τὸ σχετικὸν ὑδραγωγεῖον ἐπὶ ἐδάφους τῶν διαφόρων ἐν τῷ μεταξὺ δήμων. Τοῦτο καὶ ἐγένετο, κατελήφθη δὲ δημοτική τις ὁδὸς τοῦ δήμου Ἔρμπλαιη ἔξωθι τῶν Βερσαλιῶν ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐτοποθετήθη ἁπλῶς τὸ ὑδραγωγεῖον, χωρὶς οὐδεμία νὰ γίνῃ ἀπαλλοτρίωσις. Τοῦτο καὶ μόνον τὸ γεγονὸς ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸν δῆμον ἐκεῖνον, ὅπως ἐγείρῃ ἀγωγὴν ἀποζημιώσεως κατὰ τῆς πόλεως τῶν Παρισίων, ἥτις διῆλθε πάντα τὰ στάδια μέχρι τοῦ Ἀκυρωτικοῦ. Τί ἀπήντησαν τὰ Δικαστήρια; Ὅτι αἱ νόμιμοι διατυπώσεις πρὸς ἀπαλλοτρίωσιν καὶ μεταβίβασιν εἰς τὴν πόλιν τῶν Παρισίων δὲν ἐγένετο, καὶ ἑπομένως ἡ κυριότης τῆς ὁδοῦ παρέμεινεν εἰς τὸν δῆμον Ἔρμπλαιη. Ἀνεγνωρίσθη ὅμως ὅτι δύναται νὰ στηριχθῇ ἀγωγὴ πρὸς ἀποζημίωσιν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ὑπεδάφους, διότι χρῆσις ἐπιφανείας δὲν ἐγένετο. Ἐρωτῶ λοιπὸν ἡμᾶς, ἀνεξαρτήτως πάσης γνώμης ἡμῶν περὶ τῆς συνταγματικότητος ἢ μὴ τῶν τοιούτων διατάξεων· θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις εὐλόγως, ὅτι θὰ τελεσφορήσῃ κατὰ τὴν προσήκουσαν αὐτῷ ἔκτασιν, εἰς τοιοῦτος διεθνὴς διαγωνισμός, ὅτι θὰ ὑπάρξωσιν Ἑταιρεῖαι σοβαραί τοιαῦτα ἔχουσαι δεδομένα παρὰ τῆς ἰδίας αὐτῶν Πολιτείας, αἱ ὁποῖαι θὰ διακυβεύσωσι τὴν οἰκονομικὴν τύχην τῆς ἐπιχειρήσεως, καὶ θὰ ἀναλάβωσι τὸ ἔργον ὑπὸ τοιαύτας διατάξεις; Καὶ δὲν νομίζει ἡ Κυβέρνησις ὅτι καὶ δισταγμοὶ ἀκόμη εὔλογοι ἂν γεννηθῶσιν εἰς ταύτας περὶ τοῦ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγερθῶσι καὶ νὰ τελεσφορήσωσι κατ’ αὐτῶν ἀξιώσεις περὶ ἀποζημιώσεων, θὰ ἀπόσχωσιν ἐπιχειρήσεως καθισταμένης οὕτως ἀμφιβόλου; Ἐπὶ τούτου κυρίως ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι λυπηρὸν βεβαίως, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβε, πρὶν ἐμφανίσῃ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ψήφισιν, ἐκεῖνα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἤθελον ἄρῃ τὰς δυσχερείας ταύτας. Ἀλλὰ τὸ ἐπ’ ἐμοὶ φρονῶ ὅτι εἶναι ἀναγκαίως ἐνδεδειγμένον, πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, νὰ προβῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς ἀπαιτουμένας συνεννοήσεις μετὰ τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων, τῶν ὁποίων τὰ συμφέροντα καὶ τὴν περιουσίαν δύνανται νὰ ἀφορῶσιν αἱ διατάξεις αὗται, ὅπως λάβῃ συμφώνως πρὸς τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν τὴν συγκατάθεσιν αὐτῶν, τὴν ὁποίαν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ σχεδὸν δωρεάν, καθ’ ὅσον τοὐλάχιστον ἀφορᾷ τοὺς δήμους Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, εἰς τοὺς ὁποίους κατὰ τὴν γενομένην σήμερον τροπολογίαν θὰ ἀποδοθῶσι τὰ ἔργα μετὰ ἑβδομήκοντα ἔτη. Πρὸς διευκόλυσιν δὲ τῆς συναινέσεως ταύτης, ἀλλὰ καὶ πρὸς ματαίωσιν πάσης δυστροπίας ἢ παραλόγων ἀπαιτήσεων, ἂν ἤθελον τοιαῦται παρουσιασθῆ ὑπὸ τῶν δήμων, ὅπερ θεωρῶ ἀπίθανον, θὰ ἦτο εὐχερὲς εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδίαν νὰ λάβῃ νομοθετικὴν μέριμναν ἐξασφαλίζουσαν ἐν τῷ προσήκοντι μέτρῳ τοὺς σκοπούς της, καὶ ἀφαιροῦσαν πᾶσαν ἀμφιβολίαν ἀπὸ τὰς οἰκονομικὰς βάσεις τῆς ἐπιχειρήσεως. Αὕτη εἶναι ἡ πρώτη παρατήρησις, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιφυλασσόμενος, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἐπανέλθω εἰς αὐτὴν εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἤθελε τυχὸν παραστῆ ἀνάγκη. Ἡ δευτέρα παρατήρησις ἀφορᾷ μίαν ἄλλην τῶν θεμελιωδῶν βάσεων τοῦ νομοσχεδίου. Σπουδαιοτάτη βεβαίως καὶ ἀξία πάσης ἐπιδοκιμασίας εἶναι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς ὅλης ἐπιχειρήσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ κηρυχθῇ διεθνὴς διαγωνισμὸς εἰς ἐπιτυχίαν τῶν κρειττόνων καὶ συμφερωτέρων ὅρων διὰ τὸ Κράτος καὶ διὰ τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων τῶν δύο πόλεων. Ἀναγκαῖον ὅμως εἶναι νὰ ἐξετάσωμεν ἄν, ὁ οὕτω κριθεὶς ἀπαραίτητος διεθνὴς διαγωνισμός, εἶναι, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, προωρισμένος νὰ ἐπιτύχῃ, ἢ μήπως ἐξ αὐτῶν τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου εἶναι προωρισμένος νὰ μείνῃ χάρτης ἄγραφος, ἄνευ οὐσιαστικῶν ἀποτελεσμάτων, καὶ ἡ λύσις νὰ δοθῇ κατὰ τοὺς τύπους τοῦ διαγωνισμοῦ, καθ’ ὃν τρόπον θὰ ἐδίδετο καὶ ἄνευ τοῦ διαγωνισμοῦ. Τοῦτο εἶναι σπουδαῖον. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, Κύριοι, ἔχω νὰ μνησθῶ παρατηρήσεών τινων τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸν χρόνον καθ’ ὃν συνεζητεῖτο ἡ σιδηροδρομικὴ σύμβασις. Εἶχον εἴπῃ τότε ὅτι ἐν τῇ ἐκτελέσει παντὸς δημοσίου ἔργου ἐνδεδειγμένον εἶναι ὅπως αἱ μελέται ἐκεῖναι, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ γίνῃ προκήρυξις διεθνοῦς διαγωνισμοῦ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, μὴ ἐκτελῶνται δαπάναις τῆς Κυβερνήσεως παρ’ Ἑταιρειῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι προωρισμέναι νὰ συναγωνισθῶσιν ἐν τῇ ἀναλήψει τοῦ ἔργου, ἀλλὰ γίνωνται ὑπὸ αὐτοῦ τοῦ Κράτους διὰ τῶν ἰδίων αὐτοῦ ὑπαλλήλων, ἢ ἐν ἐλλείψει τοιούτων καταλλήλων, διὰ μηχανικῶν ἐπὶ τούτῳ καλουμένων ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς. Ὑπέδειξα δὲ ἔκτοτε τὴν διαφορὰν τὴν σπουδαιοτάτην, μεταξὺ τοῦ ἑνὸς τρόπου τῆς διαχειρίσεως καὶ τοῦ ἑτέρου. Εἶπον δὲ τότε καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ ἤδη, ὅτι ἡ συμμετοχὴ εἰς τὸν διαγωνισμὸν τῆς Ἑταιρείας ἐκείνης ἡ ὁποία κατ’ ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐξετέλεσε τὴν μελέτην, δημιουργεῖ ὑπὲρ αὐτῆς θέσιν πλεονεκτικὴν καὶ σχεδὸν ἀποκλείουσαν τὸν συναγωνισμόν, διότι αὐτὴ ἡ Ἑταιρεία, κάτοχος πασῶν τῶν λεπτομερειῶν, τελείως γνωρίζουσα τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζῃ ἄλλη ἑταιρεία, εὑρίσκεται εἰς κρείττονα θέσιν εἰς τὰς προτάσεις αὐτῆς, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πολεμηθῇ παρ’ ἄλλων Ἑταιρειῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔσχον τοιαύτην συμμετοχήν. Οὕτω δὲ κατ’ οὐσίαν ἐκλείπουσιν αἱ ἐκ τοῦ διαγωνισμοῦ ἐγγυήσεις, καὶ τὸ Κράτος θὰ ὑποκύψῃ εἰς τοὺς ὅρους, οὓς αὐτὴ ἡ Ἑταιρεία ὑπαγορεύει. Ἐν προκειμένῳ δὲ τί συμβαίνει; Κατὰ τὸ ἔτος 1910 ἡ τότε Κυβέρνησις ἀνέθηκεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ ἐκτελέσῃ τὴν μελέτην τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Ἡ μελέτη αὕτη φαίνεται ὅτι ἐξετελέσθη τελεία, τοὐλάχιστον ἡ ἐκτέλεσις τῆς μελέτης ὡς τοιαύτη ἐξαίρεται ὄχι μόνον ἀπὸ τὸν Γερμανὸν μηχανικόν, τὸν μετακληθέντα καὶ τότε καὶ μεταγενεστέρως κ. Κίντσερ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸν ἄλλον μηχανικόν, ὁ ὁποῖος τῇ ὑποδείξει τοῦ δήμου Ἀθηναίων μετεκλήθη ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, τὸν κ. Ἕρτσμπεργ. Ἐξετελέσθη λοιπὸν ἡ μελέτη ἐκείνη ἔκτοτε, ἐξετελέσθη δὲ τῇ προνοίᾳ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐνεργησάσης κατ’ ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως· πᾶσα δὲ πιθανότης ἢ μᾶλλον βεβαιότης ὑπάρχει ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, εἴτε μόνη εἴτε ὡς ἀποτελοῦσα τὸν πυρῆνα τῶν κεφαλαιούχων, θὰ κατέλθῃ εἰς τὸν προκηρυχθησόμενον διαγωνισμόν, εἰς ἐκτέλεσιν καὶ ἐκμετάλλευσιν τοῦ ἔργου. Γενικὴ ἦτο ἡ τοιαύτη πεποίθησις καὶ ἐμή, ὅτε παραδόξως κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας ἐδημοσιεύθη εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν δήλωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν προτίθεται νὰ μετάσχῃ τοῦ διαγωνισμοῦ, καὶ δὲν προτίθεται τὸ παράπαν νὰ ἀναμιχθῇ εἰς τὴν ἀνάληψιν καὶ ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου τούτου. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθές. Ἡ Κυβέρνησις, ἂν ἤθελεν, ἠδύνατο νὰ μᾶς πληροφορήσῃ.

§70ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἔχομεν τοιαύτην δήλωσιν.

§71Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἦτο λυπηρόν, ἂν ἦτο ἀκριβὲς τὸ πρᾶγμα, διότι εἰς διαγωνισμὸν διεθνῆ πρὸς ἀνάληψιν τῆς ἐκτελέσεως τοιούτου σημαντικοῦ ἔργου, διαγωνισμὸν ὅμως ἀληθῆ, ἐκτελούμενον ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς ἐλευθερίας, ἂν ἀληθῶς ἤθελε κατέλθῃ, προσφέρουσα ὅρους συμφερωτέρους, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, θὰ ἀπετέλει τὸ γεγονὸς τοῦτο ἕνα προσέτι μέγιστον παράγοντα, μέγιστον συντελεστὴν τιμίας καὶ προσηκούσης ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου. Ἀλλ’ ἡ ἀντίληψις αὕτη καὶ ἡ τιμή, ἡ ὁποία γενικῶς ὀφείλεται καὶ ἀπονέμεται πιστεύω εἰς τὸ ἀνώτατον ἡμῶν πιστωτικὸν καθίδρυμα, δὲν πρέπει νὰ ἀποτρέψῃ ἡμᾶς ἀπὸ τῆς ἀντιλήψεως τῆς φύσεως καὶ ἀποστολῆς τῶν ἰδίων ἔργων. Δὲν δύναται καὶ ἡ Τράπεζα αὕτη παρὰ νὰ εἶναι ἵδρυμα πιστωτικόν, τὸ ὁποῖον θὰ προστατεύσῃ τὰ ἴδια αὑτοῦ συμφέροντα, καὶ ἔχει καθῆκον νὰ τὰ προστατεύσῃ. Ἐν ἀντιβολῇ ὅμως πρὸς ταῦτα καὶ ἀντιθέσει, διὰ τὴν προκειμένην περίπτωσιν, ὑπάρχουσι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ἔχει καθῆκον νὰ τὰ ὑποστηρίξῃ. Ἀλλ’ ὅμως εὑρισκόμεθα ἤδη πρὸ τετελεσμένου γεγονότος. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δέ, τοῦτο μέν, διότι ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰς ἐκθέσεις τῶν δύο Γερμανῶν μηχανικῶν τοὺς ὁποίους αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις μετεκάλεσε, τὸν μὲν τῇ ὑποδείξει τῆς Τραπέζης, τὸν δὲ τῇ ὑποδείξει τοῦ δήμου Ἀθηναίων, διὰ τῶν ὁποίων ἀναγνωρίζεται ἡ τεχνικὴ τῶν μελετῶν ἀρτιότης, τοῦτο δὲ ἀποβλέπων εἰς τὴν ἀνάγκην ὅπως ἀποφύγωμεν πᾶσαν μὴ ἀπαραίτητον χρονοτριβήν, δὲν θὰ ἤμην διατεθειμένος, ἕνεκα τῶν κινδύνων τοὺς ὁποίους δυνάμεθα νὰ διατρέξωμεν ὡς πρὸς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ διαγωνισμοῦ, δὲν θὰ ἤμην, λέγω, διατεθειμένος νὰ προτείνω ὅτι δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἄλλης τινος μελέτης. Ἀλλ’ ἓν σημεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ συμφωνήσω μετὰ τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, εἶναι τὸ ἀναγόμενον εἰς τὴν συγγραφὴν τῶν ὅρων τῶν ὑποχρεώσεων. Δὲν πρόκειται νὰ μετακληθῇ ἐπιτροπὴ ἐκ μηχανικῶν, εἴτε διορισθῇ ἐπιτροπὴ Ἑλλήνων μηχανικῶν, διὰ νὰ κάμῃ νέαν χάραξιν τοῦ ὑδραγωγείου τῆς Στυμφαλίας· δὲν πρόκειται ἀκόμη νὰ συνταχθῶσι νέα σχέδια. Πρόκειται ταῦτα πάντα νὰ παραμείνωσιν ὡς ἔχουσιν· ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν νὰ συνταχθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον, κατ’ ἄλλην ἔκτασιν, κατ’ ἄλλην ἐλαστικότητα ἡ συγγραφὴ τῶν ὑποχρεώσεων. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, τὸν ὁποῖον διεδέχθην εἰς τὸ βῆμα, εἰδικὸς ἐκ τῶν ἰδιαιτέρων του σπουδῶν εἰς τὰ τεχνικὰ ζητήματα, ἔθιξε τὰ σημεῖα ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων ἄνευ τινὸς ἀνάγκης, καὶ κατ’ ἐξαίρεσιν τῶν ἁπανταχοῦ κρατούντων ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν τῶν Cahiers de charges, τίθενται ὅροι, οἱ ὁποῖοι εἶναι δεσμευτικοὶ τῆς ἐλευθερίας τοῦ διεθνοῦς διαγωνισμοῦ, ἀκόμη δὲ δεσμευτικοὶ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς πρωτοβουλίας τῆς τεχνικῆς, τὴν ὁποίαν δύναται εἷς ἕκαστος τῶν μηχανικῶν, τοὺς ὁποίους θὰ στείλωσιν αἱ ἑταιρεῖαι, νὰ ἔχῃ. Θὰ ἦτο ἄρα ἐνδεδειγμένον καὶ ἐπὶ τούτου τοῦ σημείου, τὸ ὁποῖον παρεξήγησε, νομίζω, ὁ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ γίνῃ μελέτη ὑπὸ ἀλλοδαπῶν μηχανικῶν ἐν συμπράξει πρὸς Ἕλληνας τοιούτους· νὰ γίνῃ μελέτη ὅπως ἡ συγγραφὴ τῶν ὑποχρεώσεων, ἀπαλλαγῇ τῶν μὴ ἀναγκαίων ἐκείνων ὅρων, τῶν δεσμευτικῶν τῆς ἐλευθερίας τῶν διαγωνισθησομένων, τῶν ἀποκλειόντων δὲ τὴν πρωτοβουλίαν καὶ τὴν ἀντίληψιν ἑνὸς ἑκάστου ἐξ αὐτῶν.

§72ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θέλετε νὰ ἀφήσωμεν εἰς τοὺς διαγωνισθησομένους τὴν πρωτοβουλίαν νὰ προτείνωσι τροποποιήσεις διὰ τῶν προτάσεών των;

§73Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι! ὄχι.

§74ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τότε νὰ μᾶς ὑποδείξητε σεῖς τίνων ὅρων πρέπει νὰ ἀπαλλαγῇ τὸ cahier de charges.

§75Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀμέσως θὰ σᾶς εἴπω. Ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ἔκθεσίν της κάμνει εὐρὺν περὶ τούτου λόγον καὶ ὑποδεικνύει τὴν ἀνάγκην τῆς νέας ἐπεξεργασίας, μοὶ ἔκαμε δὲ ἐντύπωσιν ἡ προσθήκη αὐτῆς ὅτι δὲν διανοεῖται νὰ καταρτίσῃ αὐτὴ τοὺς ὅρους τῆς συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεων. Δὲν γνωρίζω ἂν τοῦτο ὑπηγορεύθη ἐκ μετριοφροσύνης — διότι ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ὑπῆρχον καὶ συνάδελφοι μηχανικοὶ — ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ δὲν παρέλιπε νὰ ἀναγράψῃ λεπτομερῶς ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῆς ποῖοι ὅροι τίθενται εἰς τὰς συγγραφὰς τῶν ὑποχρεώσεων πανταχοῦ, ὅταν τοιαῦτα ἔργα ἐκτίθενται εἰς διαγωνισμόν. Ἐκ τούτου ἴσως οὐχὶ δυσκόλως θὰ ἠδύνατο, ἐν ἀντιβολῇ πρὸς τὴν συγγραφὴν τῶν ὑποχρεώσεων τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ Κυβέρνησις, νὰ συναχθῇ τίνες ὅροι δὲν πρέπει νὰ τίθενται καὶ τίνες ὅροι εἶναι περιττοί. Ἀλλὰ πολλοὺς τούτων καὶ εἰδικῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὠνόμασεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὁ προαγορεύσας. Ἀλλ’ ἡ σύνταξις τῆς συγγραφῆς τῶν ὅρων, τῆς προσθήκης καὶ τῆς ἀφαιρέσεως τοιούτων, δὲν εἶναι ἔργον παντός, καὶ ἰδοὺ ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπιτροπῆς τῶν εἰδικῶν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ὅλοι ἐπιδιώκομεν τὴν κρείττονα ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου καὶ ὅλοι θέλομεν τὴν ταχυτέραν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ. Δὲν θὰ ἦτο δὲ ἀπομάκρυνσις ἀπὸ τῶν θεμελιωδῶν βάσεων ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐμφανίζει τὸ νομοσχέδιον ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ἔστεργε νὰ μετακαλέσῃ εἰδικοὺς μηχανικοὺς οἱ ὁποῖοι ἐν συνεργασίᾳ μὲ τοὺς μηχανικοὺς τοῦ Δημοσίου νὰ καταρτίσωσι τὴν συγγραφὴν τῶν ὑποχρεώσεων καὶ ὑπὸ ὅρους τοιούτους οἱ ὁποῖοι νὰ καταστήσωσι τελεσφόρον τὸν δημόσιον διαγωνισμόν. Ἡ πρώτη παρατήρησις ἐπίσης ἐναγομένη, εἰς θεμελιῶδες, εἰς κεντρικὸν ἔδαφος τοῦ νομοσχεδίου, ἀφορᾷ τὴν κρίσιν μεταξὺ τῶν πηγῶν τῆς Στυμφαλίας καὶ τῶν τοῦ Μέλανος ποταμοῦ. Ἡ Κυβέρνησις ἀνεγνώρισεν ἀπὸ μιᾶς ἀρχῆς ἀξίας ἐπιδοκιμασίας, ὡς εἶπον ἤδη, τῆς τελέσεως τοῦ ἔργου διὰ προκηρύξεως διεθνοῦς συναγωνισμοῦ. Ἀλλὰ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον σκεπτομένη ἡ Κυβέρνησις, ἔθηκεν καὶ ἄλλην ἀρχήν· ὅτι διὰ τὴν ἐκλογὴν μεταξὺ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου δὲν προῆλθεν εἰς ὡρισμένην ἀπόφασιν, ἀλλ’ εἶπεν ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀφήσῃ ἐλευθέραν τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ κρίνῃ μεταξὺ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἑτέρας λύσεως. Λέγει δὲ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὑποβάλλουσα τὸ νομοσχέδιον, εἶχεν ὑπ’ ὄψει αὐτῆς ἓν θεμελιῶδες μειονέκτημα τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος ποταμοῦ. Τὸ γεγονός, τὸ πιστοποιούμενον ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ Ὑπουργείου, ὅτι κατὰ τὸ 1856 κατὰ τὰς ξηρασίας ἐκείνας, ἐστείρευσαν αἱ πηγαὶ αἱ τροφοδοτοῦσαι τὸν ποταμόν, τοῦτο εἶναι σημαντικόν. Διὰ νὰ ἴδητε δὲ πόσον εἶναι σημαντικόν, θὰ ἐπικαλεσθῶ ὄχι βεβαίως ἰδικά μου ἐπιχειρήματα καὶ παρατηρήσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἐξήρχοντο τοῦ κύκλου τῆς ἐμῆς ἁρμοδιότητος, θὰ ἐπικαλεσθῶ τὰ ἐπιχειρήματα ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξαν οἱ κράτιστοι Γερμανοὶ μηχανικοὶ οἱ ὁποῖοι ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως μετεκλήθησαν. Πρέπει δὲ νὰ ἀποδοθῇ ἐξαιρετικὴ σπουδαιότης εἰς τὴν ἔκθεσιν αὐτῶν, ὄχι μόνον διὰ τὰ ἀξιώματα αὐτῶν τὰ δημόσια καὶ τὴν σημαντικὴν αὐτῶν θέσιν ἐν τῇ μηχανικῇ ἐπιστήμῃ, ἀλλὰ καὶ διότι εἶχον ὑπ’ ὄψει αὐτῶν ὅλην τὴν ἀπὸ εἰκοσαετίας προγενεστέραν ἐργασίαν, καὶ τὰς μελέτας Ἑλλήνων καὶ ἀλλοδαπῶν μηχανικῶν. Τίνα δὲ εἶναι τὰ πορίσματα, εἰς τὰ ὁποῖα ὅλοι κατέληξαν; Εἶναι σημαντικὰ καὶ ἐπὶ τούτων δύναται νὰ στηριχθῇ ἡ κρίσις καὶ ἡ ἀντίληψις τῆς Βουλῆς. Ὁ μὲν Ἔρτσμπεργ ἀποκλίνει μετὰ μακρᾶς δικαιολογίας νὰ θεωρήσῃ προκριτωτέραν τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος. Ὁ ἕτερος κ. Κίντσερ κάμνει καὶ οὗτος μακρὰν ἀνάλυσιν, ἀνευρίσκει δὲ δύο οὐσιώδη πλεονεκτήματα εἰς τὰς πηγὰς τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνευρίσκει εἰς τὰς πηγὰς τῆς Στυμφαλίας. Πρῶτον παρατηρεῖ ὅτι εἶναι δυνατὸν εἰς μέλλουσαν καὶ ἀπωτέραν ἐποχήν, εἰς περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε παρουσιασθῇ ἀνάγκη αὐξήσεως τοῦ ὕδατος, εἶναι δυνατὸν νὰ παροχετευθῶσι καὶ ἄλλαι πηγαὶ πλὴν τῶν Χαρίτων εἰς τὸ ὑδραγωγεῖον, καὶ νὰ αὐξηθῇ ἡ ποσότης τοῦ ὕδατος. Σημειοῖ δὲ τοῦτο ὡς οὐσιῶδες πλεονέκτημα ἐν ἀντιπαραβολῇ τῶν μειονεκτημάτων τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ἐν περιπτώσει λειψυδρίας τῶν πηγῶν τῆς Στυμφαλίας, διότι εἶναι βεβαιωμένον ὅτι κατὰ τὴν λειψυδρίαν τοῦ ἔτους 1899 εἰς 203 λίτρα κατῆλθε τὸ ὕδωρ τῆς Στυμφαλίας. Τὸ δεύτερον πλεονέκτημα τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, εἶναι κατ’ αὐτὸν τὸ εὐωνότερον τούτου κατὰ τέσσαρα ἕως πέντε ἑκατομμύρια. Παρατηρεῖ, ὅτι τὸ μῆκος τοῦ ὑδραγωγείου τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος θὰ εἶναι μόλις 107 χιλιόμετρα, ἀπέναντι 158 καὶ 5 χιλιομέτρων μήκους τοῦ ὑδραγωγείου πρὸς μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Καταλήγει δὲ ὁ Κίντσερ εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦτο. «Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζῃ ὅτι ἡ ὕδρευσις τῶν πόλεων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς διὰ μεγάλου ποσοῦ ὕδατος εἶναι ζήτημα μὴ ἐπιδεχόμενον ἀναβολὴν καὶ χρῆζον ἀμέσου ἐκτελέσεως, δὲν ὑπολείπεται ἢ νὰ προβῇ ἀμέσως εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ ὑδραγωγείου τῆς Στυμφαλίας... Ἐὰν τοὐναντίον, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξοικονομηθῇ ὁ τόπος ἀκόμη ἐπὶ πλέον καιρὸν μὲ τὴν ὑπάρχουσαν ὕδρευσιν, τότε ἐπιβάλλεται νὰ ἐκτελεσθῇ ἐντολῇ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ μελέτη τοῦ Μέλανος, ἀλλ’ ἐμβριθέστερον ἢ ὡς μέχρι τοῦδε ἐγένετο». Ταῦτα ἔγραφεν ὁ Κίτσνερ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1911. Τοιαῦται λοιπὸν ὑπῆρξαν αἱ ἀντιλήψεις τῶν δύο αὐτῶν Γερμανῶν μηχανικῶν. Ἐπηκολούθησεν ὅμως καὶ δευτέρα ἔκθεσις τοῦ Κίντσερ τὸν μῆνα Ἀπρίλιον τοῦ 1912, εἰς τὴν ὁποίαν ἐν σχέσει πρὸς τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, παρατηρεῖ τὰ ἑξῆς· «Ἐν τῇ τελευταίᾳ μου γνωμοδοτήσει θὰ ἠσχολούμην ὀλιγώτερον διεξοδικῶς περὶ τοῦ ὑδραγωγείου τοῦ Μέλανος ποταμοῦ καὶ θὰ συνίστων ἀμέσως τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τῶν πηγῶν τῶν Κιονίων, ἐὰν τότε μοὶ ἦτο γνωστὸν ὅτι αἱ πηγαὶ τῶν Χαρίτων κατὰ τὸ 1856 ἦσαν ξηραί, καὶ συνεπῶς ὅτι δύναται ἡ περίπτωσις αὕτη καὶ πάλιν νὰ ἐπανέλθῃ ἡ ἀποξήρανσις τουτέστι τῶν πηγῶν τούτων». Τί ὅμως ἀπεδείχθη, καὶ νομίζω ὅτι ἐν τινι μέτρῳ ἐδέχθη ὁ κύριος Ὑπουργός; ὅτι τοῦτο ἦτο ἐξάμυθος. Δὲν γνωρίζω, οὐδὲ θέλω βεβαίως νὰ δώσω ἀνεξέλεγκτον πίστιν καὶ νὰ σχηματίσω πεποίθησιν περὶ τῶν λεγομένων ἐν σχέσει πρὸς τοῦτο. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς εἶναι τοῦτο· ὅτι ὁ ἐνταῦθα κτηματικὸς σύνδεσμος, ὁ ὁποῖος ἔδωκεν ἐντολὴν εἰς μηχανικοὺς νὰ μελετήσωσι τὰ πράγματα, ἔφερεν εἰς φῶς μίαν ἀποκάλυψιν, ἡ ὁποία ἀναμφισβητήτως, ἐφ’ ὅσον περιέχει τοιαύτην κύρωσιν, εἶναι ἀξία πάσης προσοχῆς. Ἔφερε τὴν ἀποκάλυψιν ὅτι αὐτὴ ἡ γνώμη τοῦ Κίντσερ, ἡ ὁποία ἐκτίθεται ἐν πλάτει εἰς τὴν ἰδίαν του γνωμοδότησιν, ἐστηρίχθη ἐπὶ ψευδοῦς πληροφορίας, ἡ ὁποία, θὰ εἴπω τὴν λέξιν, διὰ πλαστογραφίας ἀντιγράφου μιᾶς μελέτης τοῦ ἄλλοτε μηχανικοῦ τῶν Δημοσίων ἔργων κ. Μανιτάκη, περιῆλθεν εἰς αὐτόν. Τοῦτο βεβαιοῖ ὁ ἀρχιμηχανικὸς, νομίζω, κ. Ἀντωνιάδης τῆς ἑταιρείας τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, ὁ ὁποῖος συνειργάσθη μετὰ τοῦ Κίντσερ καὶ ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι ἐγὼ αὐτὸς παρέσχον εἰς τὸν Κίντσερ ἀντίγραφον ἁπλοῦν τῆς μελέτης τοῦ ἄλλοτε διευθυντοῦ τῶν Δημοσίων ἔργων, ἀντίγραφον ὅμως τὸ ὁποῖον μοὶ ἐπρομήθευσεν ἄλλος μηχανικός, ἀσχολούμενος πιθανώτατα εἰς τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀντιγράφου ἐβεβαιοῦτο ὅτι κατὰ τὸ 1856 ἐπῆλθε στείρευσις τῶν πηγῶν τῶν Χαρίτων. Τοιαύτην δὲ βεβαίωσιν ἔχων ὁ Κίντσερ ἐπίσημον ἀπὸ μέρους τῶν ἀρχῶν, ὡς ἀναφέρει ὁ ἴδιος, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ καταλήξῃ εἰς τὰ συμπεράσματα ταῦτα. Τί δὲ ἀπεδείχθη; Ἀφοῦ εὑρέθη τὸ πρωτότυπον αὐτῆς τῆς μελέτης, ἀπεδείχθη ὅτι τὸ ἀντίγραφον ἦτο πλαστὸν, καὶ ὅτι τὸ πρωτότυπον ἐβεβαίου ἐντελῶς τὸ ἀντίθετον! Τοιουτοτρόπως ἤρθη ἐκ τοῦ μέσου τὸ σπουδαῖον ἀληθῶς μειονέκτημα τῶν πηγῶν τοῦ Μέλανος. Πρέπει ὅμως νὰ τονισθῇ τοῦτο τὸ οὐσιῶδες· ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὅτε ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον ἐθεώρει ὑφιστάμενον τὸ μειονέκτημα τοῦτο, καὶ σημειοῖ τοῦτο εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐν τούτοις, καίτοι εἶχε αὕτη τοῦτο ὑπ’ ὄψει της, ἔκρινεν ὅτι ἔπρεπεν ἡ Βουλὴ νὰ ἀφήσῃ αὐτὴν ἐλευθέραν νὰ κρίνῃ ποία εἶναι ἡ καταλληλοτέρα λύσις διὰ τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας ἢ τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος.

§76Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Περὶ τῶν Χαρίτων δὲν ὑπάρχει μελέτη;

§77Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, θὰ ἔλθω ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐγὼ ὀφείλω νὰ δώσω τὴν προσήκουσαν σπουδαιότητα εἰς τὰς προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ νομοσχέδιον καταλήγει εἰς αὐτό· (ἀναγινώσκει) «Τὸ συμπέρασμα ἡμῶν εἶναι ὅτι δέον νὰ ἀφεθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐλευθερία προτιμήσεως, καθόσον εἰς ταύτην θὰ ἐπιδράσωσι καὶ οἱ ἐν γένει ὅροι τῆς μεταφορᾶς, οἵτινες θέλουσι προταθῆ κατὰ τὸν ἐνεργηθησόμενον διεθνῆ διαγωνισμόν, καὶ βεβαίως θὰ προστεθῶσι καὶ ἄλλα στοιχεῖα κρίσεως καὶ συγκρίσεως, ὅπως ἀπολήξῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ὁριστικὴν προτίμησιν». Σκέπτομαι λοιπὸν οὕτω· ἐὰν ἡ Κυβέρνησις τοιαύτας ἰδέας εἶχε καὶ τοιαύτην ἀντίληψιν, ἐπιφυλασσομένη εἰς ἑαυτὴν τὸ δικαίωμα τῆς προτιμήσεως, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑπ’ ὄψει της ὅσα προλαβόντως εἶπον, τουτέστι τὸ σπουδαῖον μειονέκτημα τοῦ Μέλανος, ἐρωτῶ· δὲν εἶναι πολὺ ἰσχυρότεροι οἱ λόγοι οἱ ἐπιβάλλοντες εἰς ἡμᾶς νὰ συζητήσωμεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὸ ζήτημα τῆς προκριτωτέρας λύσεως, ἤδη, ὅτε τὸ τότε ὑποτιθέμενον μειονέκτημα ἤρθη, ἀπεδείχθη ψευδές; Τοῦτο θὰ ἦτο ἴσως φυσικώτερον. Φρονῶ, ἐν τούτοις, ὅτι λυσιτελέστερον καὶ σκοπιμώτερον θὰ ἦτο νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιλογῆς μεταξὺ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης λύσεως, ἀκριβῶς δι’ οὓς λόγους ζητεῖ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἂν τοῦτο εἶναι ὀρθὸν καὶ ἐνδεδειγμένον, ἐγείρεται τὸ ἐρώτημα· τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ συγγραφὴ τῶν ὑποχρεώσεων, ὡς ἤδη φέρεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐξασφαλίζει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν εὐχέρειαν τῆς προτιμήσεως, τὸ δυνατὸν τῆς ἐκλογῆς μεταξὺ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἑτέρας λύσεως; Ἐὰν ναί, τὸ πρᾶγμα βαίνει ὁμαλῶς. Ἐὰν ὅμως δὲν ἐξασφαλίζῃ αὐτήν, τὸ ἐπ’ ἐμοί, στηριζόμενος πλέον ὄχι εἰς ἐκθέσεις, ἀλλ’ εἰς αὐτὴν τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ὑπέβαλον τὴν γνώμην ὅπως συμπληρωθῶσι καὶ ἐκτελεσθῶσιν ὅλαι ἐκεῖναι αἱ προϋποθέσεις, ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ ἀναγκαῖοι ὅροι, οἱ ὁποῖοι θὰ καταστήσωσι δυνατὸν νὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ καταστήσωσι τουτέστιν εὐχερῆ τὴν ἐκλογὴν μεταξὺ ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς λύσεως. Ἀλλ’ ὡς παρουσιάζεται ἤδη τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, ὑποστηρίζω καὶ θὰ ἀποδείξω ἀμέσως, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐκλογῆς μεταξὺ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης λύσεως, καὶ ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεων τίθεται ἐκποδὼν ἀπὸ τοῦδε ἡ μεταφορὰ τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, παρ’ ὅλα ἐκεῖνα τὰ πλεονεκτήματα τὰ ὁποῖα ἐσημειώσαμεν ἤδη. Καὶ τίθεται ἐκποδὼν διὰ τὸν πρῶτον καὶ κύριον λόγον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔσπευσε νὰ φέρῃ τὰς παρατηρήσεις αὐτοῦ ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Στυμφαλίας. Εἶπον ὅτι ἀξία λόγου μελέτη πρὸς μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος ποταμοῦ δὲν ὑπάρχει δυστυχῶς. Μελέτην ἐννοῶ ἀνάλογον ἐκείνης, ἡ ὁποία ἐξετελέσθη ὑπὸ τοῦ Κίντσερ διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, διότι εἶδον ὅτι καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ Κίντσερ, παρατηρεῖ ὅτι εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν ἤθελέ τις ἀποκλίνει εἰς ἐκλογὴν τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος (ἀναγινώσκει)· «ἐπιβάλλεται νὰ ἐκτελεσθῇ ἐντολῇ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ μελέτη τοῦ Μέλανος, ἀλλ’ ἐμβριθέστερον ἢ ὡς μέχρι τοῦδε ἐγένετο». Τοῦτο λοιπὸν εἶναι ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπικαλοῦμαι πρωτίστως τὴν ἀντίληψιν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀφοῦ αὕτη κρίνει ἀναγκαῖον διεθνῆ διαγωνισμὸν δι’ ἀμφοτέρας τὰς μεταφοράς, πρὸς ἐκλογὴν τῆς καλλιτέρας, πρέπει νὰ καταστήσωμεν δυνατὸν τὸν διαγωνισμὸν τοῦτον. Ἀλλὰ πρέπει πρὸς τοῦτο νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Κίντσερ· νὰ παραγγείλῃ δηλαδὴ καθ’ ὅμοιον τρόπον μελέτην μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον. Ἐὰν ἀνατρέξητε εἰς τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποτελέσῃ ἄρθρον τῆς συμβάσεως, θέλετε ἴδει ὅσον ἀφορᾶ τὸν καθορισμὸν τῶν ἐκτελεστέων ἔργων ταύτην τὴν διάταξιν. «Ἡ ἐκ τῶν πηγῶν τοῦ Μέλανος διοχέτευσις τοῦ ὕδατος εἰς τὰς Ἀθήνας, Πειραιᾶ καὶ προάστεια αὐτῶν, θέλει γίνει συμφώνως πρὸς τὰ ὑποβληθησόμενα ὑπὸ τοῦ ἀναδόχου καὶ ἐγκριθησόμενα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν μετὰ προηγουμένην ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου σχέδια ἐκτελέσεως — προσέξατε εἰς τὴν προσθήκην — ἅτινα ὅμως δέον νὰ καταρτισθῶσιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν αὐτῶν δεδομένων, τύπων, διαστάσεων, τρόπων ἐκτελέσεως, ποσοῦ διοχετευομένου ὕδατος κτλ. τῶν δεκτῶν γενομένων εἰς τὰ ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ μηχανικοῦ Κίντσερ ἐκτελεσθέντα», δηλαδὴ τὰ σχέδια τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Τοῦτο δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ εἶναί τις μηχανικὸς διὰ νὰ ἐννοήσῃ ὅτι εἶναι ἀδύνατον. Ἐν τούτοις εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀκούωμεν τοὺς εἰδικωτέρους. Καὶ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ὁποίαν παρεπέμφθη τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐξητάσθη — ὅπου ὑπῆρχον καὶ μηχανικοὶ — παρετήρησε τοῦτο· ἐξέφρασε τὴν ἔκπληξιν αὐτῆς καὶ εἶπεν ὅτι εἶναι δυσχερέστατον, ἂν μὴ ἐντελῶς ἀνέφικτον, νὰ γίνῃ τοῦτο· διότι καὶ τὸ ἔδαφος καὶ αἱ καθόλου συνθῆκαι εἶναι διάφοροι. Πῶς λοιπὸν θὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις αὐτή; Ὥστε ἀποκλείεται ἐνταῦθα ὁ διαγωνισμὸς καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς διατάξεως ἀκόμη διὰ τὸν Μέλανα ποταμόν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ταῦτα. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι διατάξεις, αἱ ὁποῖαι συνδυαζόμεναι πρὸς τὰς γενομένας παρατηρήσεις καθιστῶσι κατάδηλον τὴν τάσιν καὶ τὴν ῥοπὴν τὴν ῥαγδαίαν τὴν πάντοθεν ἐκδηλουμένην εἰς ἀποκλεισμὸν τῆς μεταφορᾶς ἐκείνης, καὶ εἰς εἰκονικὴν παράστασιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκλογῆς τῆς μεταφορᾶς μεταξὺ τῶν μὲν καὶ τῶν δέ. Ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 11, ἔνθα κανονίζονται τὰ τῶν ἀπαλλοτριώσεων, θὰ ἴδωμεν ὀρθουμένην μίαν διαφορὰν ἀντιλήψεως καὶ μίαν διαφορὰν συνθηκῶν καὶ ὅρων καὶ προϋποθέσεων ἀπαλλοτριώσεων καὶ ἀποζημιώσεων, μεταξὺ ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἀνάγονται εἰς τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, καὶ ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, διότι ἐνῷ μετὰ πάσης λεπτομερείας καθορίζονται οἱ ὅροι τῶν ἀναγκαστικῶν ἀπολλοτριώσεων καὶ ἡ εὐθύνη πρὸς ἀποζημίωσιν, καὶ προστατεύεται δεόντως ἡ ἑταιρεία ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ διαγωνισθῇ διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ἀντιθέτως, προκειμένου εἰς τὸ αὐτὸ ἄρθρον περί τῶν ἀπαλλοτριώσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι ἀναγκαῖαι διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, ἡ ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἤθελε πρὸς τοῦτο διαγωνισθῇ, παραπέμπεται, ποῦ νομίζετε; παραπέμπεται νὰ συνεννοηθῇ περὶ τούτου μὲ τὴν ἑταιρείαν τῆς Κωπαΐδος λίμνης. Καὶ λέγει τὸ ἄρθρον. «Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις προτιμήσῃ τὴν ἐκ τῶν πηγῶν τοῦ Μέλανος ποταμοῦ ὕδρευσιν τῶν πόλεων Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ προαστείων, ὁ ἀνάδοχος ὀφείλει πρὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς περὶ τούτου συμβάσεως νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῆς ἀνωνύμου ἑταιρείας τῆς λίμνης Κωπαΐδος διὰ τὴν ἐκχώρησιν τῆς πηγῆς ταύτης πρὸς τὸν ὡς εἴρηται σκοπὸν, τῆς περὶ τούτου συνομολογουμένης συμβάσεως κυρωθησομένης διὰ Β. Διατάγματος.» Εἶναι δύσκολον νὰ ἐννοήσῃ τις αὐτὴν τὴν διαφορὰν, καὶ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν διάφορον λύσιν διὰ τὴν μίαν περίπτωσιν καὶ διάφορον διὰ τὴν ἄλλην. Καὶ ἐρωτῶ· δὲν ἦτο τάχα νομικῶς δυνατὸν, ὥστε νὰ γίνῃ, ἐὰν δεχθῶμεν περίστασιν ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως διὰ δημοσίαν ἀνάγκην τῶν δικαιωμάτων τῆς ἑταιρείας, ὅ,τι γίνεται διὰ πάντα ἰδιώτην; Πόθεν ἦτο ἐνδεδειγμένον νὰ παραπεμφθῇ ἡ ἑταιρεία, ἡ ὁποία θὰ διαγωνισθῇ εἰς προηγουμένην μάλιστα τοιαύτην συνεννόησιν, συνεννόησιν κατὰ τὴν ὁποίαν βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσῃ, ὅ,τι θὰ ἐξησφάλιζε τίμιον καὶ εἰλικρινὲς καὶ ἀληθὲς διὰ μιᾶς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως; Καὶ δὲν δημιουργεῖ τοῦτο μίαν ἀνισότητα ὅρων, μίαν ἀνισότητα προϋποθέσεων· δὲν δημιουργεῖ ἕνα πρόσθετον συντελεστήν, ἕνα πρόσθετον παράγοντα ἐκ τῶν προτέρων ματαιώσεως τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, καὶ τοῦ περιορισμοῦ εἰς τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας; Ἀναμφιβόλως. Ἀκόμη ἔχω νὰ προσθέσω καὶ ἓν ἄλλο, τὸ ὁποῖον παρὰ τὴν μικρότητα αὐτοῦ τὴν φαινομένην, εἶναι χαρακτηριστικὸν τῶν καθόλου ῥοπῶν καὶ τῶν καθόλου τάσεων τῶν ἀκατασχέτων, ὅπως ἀποκλεισθῇ ἐκ τῶν προτέρων ὁ διαγωνισμὸς πρὸς μεταφορὰν τῶν πηγῶν τοῦ Μέλανος. Εἶναι τοῦτο εἰς τὸ ἄρθρον 6, ὅπου καθορίζεται ἡ ἔναρξις καὶ ἡ περάτωσις τῶν ἔργων. Θὰ ἴδητε ἐκεῖ μίαν διαφορὰν οὐσιώδη καὶ διὰ τὴν ψυχολογικήν της ἐπιρροήν. Εἰς τὸ ἄρθρον αὐτό, ὁρίζεται ὅτι τὰ μὲν ἔργα τῆς ὑδρεύσεως, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, «θέλουσι περατωθῆ ἐντὸς πενταετίας ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως αὐτῶν, καὶ ἐντὸς ἑξαετίας κατ’ ἀνώτατον ὅρον ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος».

§78Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Εἶναι ὁ χρόνος τῆς μελέτης.

§79Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑμεῖς λέγετε εἶναι ὁ χρόνος τῆς μελέτης. Ἐγὼ θὰ ἔλεγον κἄτι τι ἄλλο, ἀφοῦ μελέτη δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ, ἀλλὰ θὰ προκηρυχθῇ ἄνευ τοιαύτης ὁ διαγωνισμός. Γεννᾶται δὲ ἡ ἀπορία, ἐκ τῆς διαφορᾶς ταύτης καὶ διὰ τοῦτον ἀκόμη τὸν λόγον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου, ὡς μὴ ὢν μηχανικός, θὰ ἐδεχόμην εὐχαρίστως νὰ ἀκούσω τὴν γνώμην τῶν εἰδικῶν. Βλέπω ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ Κίντσερ ὅτι τὸ μῆκος τοῦ ὑδραγωγείου διὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ Μέλανος ποταμοῦ θὰ εἶναι 107 χιλιόμετρα μόνον· τὸ μῆκος τοῦ ἑτέρου θὰ εἶναι 158 χιλιόμετρα καὶ πλέον. Καὶ ἐρωτῶ· πῶς τὰ 107 χιλιόμετρα θὰ περατωθῶσιν ἐντὸς ἑξαετίας, ἐνῷ τὰ 158 θὰ περατωθῶσιν ἐντὸς πενταετίας;

§80Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Διότι διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος ποταμοῦ πρέπει νὰ ἐκτελεσθῶσι πλειότερα καὶ δυσκολώτερα ἔργα, ἤτοι διατρήσεις ὀρέων καὶ τὰ τοιαῦτα.

§81Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ περιμένω νὰ μοῦ ἐξηγήσητε σεῖς, διότι ἐὰν δὲν τὸ βλέπω ἐδῶ, οὐδὲ τὸ ἐννοῶ.

§82ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Εἶναι τεχνικὰ ἔργα.

§83Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Τεχνικὰ ἔργα εἶναι τὰ τῆς ἀνυψώσεως...

§84ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Καὶ διατρήσεως.

§85Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά. Δέχομαι, ἀφοῦ τὸ λέγετε ὑμεῖς ὅτι θὰ γίνουν τεχνικὰ ἔργα ἀνυψώσεως καὶ διατρήσεως. Ἀλλ’ εἰς τὴν ἄλλην χάραξιν δὲν θὰ γίνωσι τοιαῦτα; Πολὺ φοβοῦμαι μὴ ἡ ἐξήγησις τὴν ὁποίαν δίδετε τώρα, καὶ ἡ ὁποία δὲν προκύπτει ἐκ τῶν ἐκθέσεων, εἶναι ἐντελῶς πρόχειρος, ὡς ἐλπίζω ὅτι θὰ ἀναγνωρίσητε ἀμέσως· διότι εἰς τὴν πρώτην ἀντίληψιν προσπίπτει τοῦτο τὸ ἄηθες καὶ τὸ ἀνεξήγητον. Ὁμιλεῖτε περὶ τεχνικῶν ἔργων, διατρήσεων ὀρέων κτλ. ἐρωτῶ ὑμᾶς· ἐνέργεια μεγάλων τοιούτων τεχνικῶν ἔργων καὶ ἡ διάτρησις ὀρέων κλπ. εἶναι ἐπαγωγικὴ δαπανῶν μεγαλειτέρων, ναὶ ἢ οὔ; Ἐὰν ναί, πῶς συμβιβάζεται τοῦτο μὲ τὴν βεβαίωσιν αὐτοῦ τοῦ Κίντσερ ὅτι ἡ μεταφορὰ τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος θὰ στοιχίσῃ τέσσαρα ἕως πέντε ἑκατομμύρια ὀλιγώτερα ἀπὸ τὴν ἄλλην; Ἐπεράτωσα, Κύριοι, τὰς κυριωτέρας παρατηρήσεις τὰς ὁποίας εἶχον νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, κατ’ ἀρχὴν συζητουμένου. Ἐνόμισα δὲ ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν εἰς τοῦτο, προκειμένου περὶ τοῦ μεγίστου καὶ σπουδαιοτάτου τῶν ἐκτελεσθησομένων μέχρι τοῦδε ἐν Ἑλλάδι τοπικῶν δημοσίων ἔργων, ὅπως ἀποτρέψω ἐνδεχομένην ματαίωσιν τούτου ἢ παρέλκυσιν αὐτοῦ ἢ μὴ προσήκουσαν ἐκτέλεσιν. Νομίζω δ’ ὅτι καὶ αἱ τελευταῖαι, αἱ ἀφορῶσαι τὴν ἐκλογὴν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας ἢ τοῦ Μέλανος, καὶ αἱ ἀναγόμεναι εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῶν ἐγγυήσεων ἀληθοῦς διαγωνισμοῦ, καὶ αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τὴν νομιμότητα τῶν ἀπαλλοτριώσεων, ἐπηρεάζουσιν οὐσιωδῶς καὶ πολλαχῶς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου ὅτι ἐκ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης λύσεως τῶν ζητημάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων προεκάλεσα τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, δύνανται νὰ προκύψῃ ἢ ἡ μᾶλλον προσήκουσα ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου καὶ ἐν ταὐτῷ ταχυτέρα· ἢ τοὐναντίον ἂν μὴ ἡ ματαίωσις, βεβαίως ὅμως ἡ παρέλκυσις τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ· ἡ ἐκτέλεσις ὑπὸ ὅρους δυσμενεστέρους, καὶ οἱ κίνδυνοι μεγάλων ἀποζημιώσεων εἰς βάρος πρῶτον τῆς ἀναδόχου ἑταιρείας, καὶ ἔπειτα τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὴν ἀνάδοχον τὰς δωρεὰς τὰς ὁποίας διὰ τῆς συμβάσεως θὰ ὑποσχεθῇ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ παρορῶσα πάντα ταῦτα ἤθελε ψηφίσει τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, θὰ ἔκαμνε νόμον ἀντισυνταγματικόν. Ἀλλὰ δὲν εἶνε τοῦτο μόνον· θὰ καθίστα πιθανῶς ἀνέφικτον τὸν διαγωνισμὸν καὶ τὴν εἰς τοῦτο προσέλευσιν σπουδαίων ἑταιρειῶν, διότι διστάζω νὰ δεχθῶ ὅτι ἑταιρεῖαι σοβαραὶ θὰ στέρξωσι νὰ ἀναμιχθῶσιν εἰς τοσοῦτον κολοσσιαίαν ἐπιχείρησιν ὑπὸ τοιαῦτα δεδομένα καὶ ὑπὸ τοιαύτας προϋποθέσεις, καὶ νὰ ἐκτεθῶσιν εἰς κινδύνους δικαστικῶν ἀγώνων καὶ ἀποζημιώσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ κλονίσωσι τὴν ὅλην οἰκονομικὴν σύνθεσιν τῆς ἐπιχειρήσεως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει οὕτω ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου δὲν θὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἄμεσος προκήρυξις τοῦ διαγωνισμοῦ. Ἀλλὰ θὰ ἐπακολουθήσωσι χρονοτριβαὶ καὶ παρελκύσεις, αἱ ὁποῖαι ἐὰν δὲν καταστήσωσι προβληματικὴν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, ἀναμφιβόλως θὰ ἀπαιτήσωσι πολὺ πλειότερον χρόνον ἐκείνου ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο ἀναγκαῖος ὅπως ἀχθῶσιν αἱ ὑποδειχθεῖσαι οὐσιώδεις ἐλλείψεις πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ ἵνα συμπεράνω· Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπραττεν ἔργον φρονήσεως καὶ σκοπιμότητος ἀκριβῶς διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ ἐξυπηρετήσῃ τὰς ἀντιλήψεις αὐτῆς περὶ τῆς ἀνάγκης ταχείας ἀλλὰ καὶ προσηκούσης ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου, περὶ τῆς ἀνάγκης ὅπως διὰ διεθνοῦς διαγωνισμοῦ ἐξευρεθῶσιν ἡ καλλιτέρα ἀνάδοχος ἑταιρεία καὶ οἱ συμφερώτεροι ὅροι, καὶ περὶ τῆς ἀνάγκης ὅπως ἡ μεταφορὰ τῶν πηγῶν τοῦ Μέλανος ἀποτελέσῃ ἔδαφος διαγωνισμοῦ, ἐὰν πρὸς ἐπιτυχίαν ἀκριβῶς τούτου, ἔστεργεν ὅπως πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου ἀπὸ τῆς αὔριον αὐτῆς ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ, ἐπιδιώξῃ ἀνενδότως τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν τριῶν τούτων προϋποθέσεων, τὴν λύσιν τῶν τριῶν τούτων ζητημάτων. Πρῶτον νὰ προβῇ εἰς τὰς ἀναγκαίας συνεννοήσεις μετὰ τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων, ὅπως συναινέσωσι καὶ οὗτοι κατὰ τὰς διατυπώσεις τῶν καθεστώτων νόμων εἰς τὸ ὑποβαλλόμενον σχέδιον συμβάσεως, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς μεταβιβάσεις τῶν ἄνευ ἀποζημιώσεως ἀφαιρουμένων στοιχείων τῆς περιουσίας αὐτῶν ἢ ἐν ἀνάγκῃ, ἐὰν εὑρεθῇ ἐνώπιον ἀξιώσεων ἀδικαιολογήτων ἢ ἀντιδράσεων, λάβῃ εἰδικὰ νομοθετικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ καταστήσωσιν εἰς αὐτὴν δυνατὸν τάχιστα νὰ λάβῃ μὲν ἀντὶ εὐλόγου ἀποζημιώσεως τὰ στοιχεῖα τῆς ἰδιωτικῆς περιουσίας τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων, νὰ ῥυθμίσῃ δὲ τὰ τῆς ἀφαιρέσεως πρὸς ἐκμετάλλευσιν ὑπὸ τῆς ἑταιρείας τῶν στοιχείων τῆς λεγομένης δημοσίας περιουσίας τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων, κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος σχεδὸν ἀδάπανον θὰ καθίστα ταύτην. Τοιουτοτρόπως θὰ ἀποκαθάρῃ τὸ ἔδαφος ἀπὸ πάσης ἀντισυνταγματικότητος τῶν διατάξεων τῆς γενησομένης συμβάσεως καὶ ἀπὸ παντὸς φόβου, ἀπὸ παντὸς δισταγμοῦ τῶν διαγωνησθησομένων ἑταιρειῶν. Δεύτερον νὰ προβῇ ἀμέσως κατὰ τὸν ὑποδειχθέντα ἤδη τρόπον εἰς τὴν διόρθωσιν τῆς συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεων, ἡ ὁποία θὰ ἀποτελέσῃ τὴν βάσιν τοῦ διαγωνισμοῦ, ἀπαλλάττουσα ταύτην τῶν ὅρων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι στενεύουσι τὰ ὅρια τοῦ διαγωνισμοῦ καὶ δεσμεύουσι τὴν πρωτοβουλίαν τῶν διαγωνισθησομένων, ὅπως ἕκαστος κατὰ τὰς ἰδίας ἐμπνεύσεις ῥυθμίσῃ τοὺς δευτερεύοντας τούτους ὅρους καὶ διαγωνισθῇ. Τρίτον καὶ συγχρόνως νὰ παραγγείλῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Κίντσερ καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἐγένετο, τὴν ἐκτέλεσιν δηλαδὴ ἐπίσης συστηματικῆς μελέτης διὰ τὸν Μέλανα ποταμόν, ὡς ἐγένετο τοιαύτη ἐμβριθὴς διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων Στυμφαλίας. Ἐπίσης δὲ νὰ ἄρῃ ἐκ τοῦ μέσου τὰς λοιπὰς διαφοράς, τὰ λοιπὰ μειονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ὑπέδειξα ἤδη, ὑπὸ τὰ ὁποῖα φέρεται ἐν τῇ συμβάσει ἡ μεταφορὰ τῶν πηγῶν τοῦ Μέλανος. Ὅταν ταῦτα γίνωσι, τότε μόνον δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅτι εἶναι σπουδαία ἡ ὑποβαλλομένη γνώμη τῆς Κυβερνήσεως τὴν ὁποίαν τοσοῦτον ἐπεδοκίμασα, ἡ γνώμη κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ περιληφθῇ εἰς τὸν διαγωνισμὸν καὶ ἡ διὰ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ λύσις. Μόνον τότε θὰ εἶναι σπουδαία καὶ εὔλογος ἡ ἀξίωσις τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ταῦτα τὰ μέτρα δὲν ληφθῶσι, Κύριοι, πολὺ φοβοῦμαι μὴ τὸ νομοσχέδιον ψηφιζόμενον ὡς ἔχει ἀποβῇ ἀνεφάρμοστον· ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει πᾶσα ἀπόπειρα πρὸς ἐφαρμογὴν αὐτοῦ θὰ ἐπιφέρῃ παρελκύσεις καὶ χρονοτριβὰς μεγαλειτέρας ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι ὅπως ἐκτελεσθῶσιν ὅσα προηγουμένως ὡς ἀπαραίτητα ὑπέδειξα. Εἶναι λυπηρὸν βεβαίως διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ἐκτελέσει πάντα ταῦτα, ἀλλ’ ἀφῆκεν ὁλόκληρον διετίαν νὰ παρέλθῃ ἄπρακτος, διότι, ἀφ’ ἧς ὅλαι αἱ μελέται ἐπερατώθησαν καὶ ὑπεβλήθησαν αἱ ἐκθέσεις τοῦ Κίντσερ, παρῆλθεν ἔτος καὶ πλέον μέχρις οὗ κατὰ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1913 ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον. Καὶ παρῆλθεν ἄπρακτον ἀκόμη ἓν ὁλόκληρον ἔτος, ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς μέχρι τῆς συζητήσεως. Ἂν τοσοῦτος χρόνος ἀφέθῃ ἄπρακτος, εἴμεθα νομίζω ὑποχρεωμένοι νὰ διαθέσωμεν τὸ ἥμισυ τούτου οὐχὶ ἀπρακτοῦντες ἀλλ’ ἐργαζόμενοι. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ θελήσῃ νὰ προσανατολισθῇ εἰς τὰς ἀντιλήψεις ταύτας, διότι ἐπὶ τέλους τὸ ζήτημα τῆς ψηφίσεως μιᾶς συμβάσεως ἢ ἑνὸς νομοσχεδίου, ὅπως γίνεται μάλιστα κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους, εἶναι ζήτημα τὸ πολὺ μιᾶς ἑβδομάδος. Οὐδὲ εἶναι σπουδαῖον ἐὰν εἰς τοὺς ὑπάρχοντας νόμους, προστεθῇ εἷς ἀκόμη νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου κατὰ τὸ φαινόμενον ἀνοίγεται ἡ ὁδὸς διὰ τὴν ὕδρευσιν τῶν δύο πόλεων, ὅταν ὁ νόμος οὗτος ὡς ἐκ τῆς συγκροτήσεως αὐτοῦ καὶ ἐκ τῶν προϋποθέσεων ἀπὸ τὰς ὁποίας ἀφορμᾶται, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων παρακολουθεῖται, εἶναι ἀνεφάρμοστος. Ἐὰν ἐπιμείνῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἄμεσον ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει, οὐδαμόθεν πιθανώτατα θὰ εὕρῃ ἀντιρρήσεις. Ἔχω τὴν γνώμην ὅμως ὅτι οὕτω πράττουσα, κάκιστα ἐξυπηρετεῖ τὸ μέγα ἔργον, πρὸς τὸ ὁποῖον πάντες ἀτενίζομεν, θὰ προσθέσῃ δὲ τοὐναντίον ἕνα ἀκόμη νόμον εἰς τοὺς ὑπάρχοντας νεκροὺς νόμους, ἕνα νόμον ἀνεφάρμοστον, ἕνα νέον νόμον, ὡς ὁ περὶ ὑποχρεώσεως τῶν ἀρχῶν πρὸς ἔγγραφον ἀπάντησιν εἰς τὰς ἀναφορὰς τῶν πολιτῶν ἐντὸς εἴκοσι ἡμερῶν.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Παπακωνσταντίνου ἔχει τὸν λόγον.

§87ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ὁμιλήσητε, κ. Παπακωνσταντίνου, ἐπὶ τῶν δικαιωμάτων τῆς Πολιτείας;

§88Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Μάλιστα.

§89ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τώρα εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου.

§90Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἔχω παρατηρήσεις τινας νὰ κάμω, κ. Πρόεδρε, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ἂν δικαιοῦται ὁ τόπος νὰ ζητήσῃ τι. Ἂν θέλητε ὅμως παραιτοῦμαι.

§91ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι νὰ παραιτηθῆτε, ἀλλὰ νὰ ὑποβάλητε τροπολογίαν ὅπως κρίνητε καλλίτερον.

§92Ν. ΞΗΡΟΣ. Μοὶ ἐγένοντο παραστάσεις, ὡς τοῦτο ἀνέφερα καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ λάβω μέρος, ὅτι πρέπει νὰ ἀφεθῇ πλήρης ἐλευθερία εἰς τὸν συναγωνισμὸν διὰ τὴν ὕδρευσιν. Τὰ ἀγαθὰ τῆς ἐλευθερίας τοῦ συναγωνισμοῦ εἶναι τόσον καταφανῆ καὶ μεγάλα, ὥστε οὐδεμιᾶς ἀπολύτως χρήζουσιν ἀναπτύξεως. Ἔχω μίαν σύστασιν μόνον νὰ κάμω λίαν ἐνδιαφέρουσαν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν. Διατρέχομεν φέτος ἐξαιρετικὴν δυστυχῶς, περίοδον ἀσυνήθους ἀνομβρίας. Ἀπὸ τεσσάρων ἤδη μηνῶν δὲν ἔχει πέσει οὐδὲ σταγὼν ὕδατος εἰς τὴν γῆν! Εἶπον δυστυχῶς διὰ πολλὰ πράγματα, εὐτυχῶς ὅμως διὰ τὸν νομοσχέδιον διότι δίδεται ἡ εὐκαιρία νὰ εὑρεθῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν, ἐν ἐπιγνώσει τῶν συνεπειῶν τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἔχῃ μία τοιαύτη ἢ καὶ μεγαλειτέρα ἀνομβρία, νὰ γνωρίζῃ μέχρι τίνος σημείου εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθωσι τὰ ὕδατα τόσον τοῦ Μέλανος ποταμοῦ ὅσον καὶ τῆς Στυμφαλίας. Θὰ παρακαλέσω, καὶ θὰ παρακαλέσω θερμῶς τὸν κ. Ὑπουργόν, νὰ διατάξῃ ἐπιμελῆ καταμέτρησιν μίαν ἢ καὶ δύο τῶν ὑδάτων τόσον τοῦ Μέλανος ὅσον καὶ τῆς Στυμφαλίας, μετὰ ἕνα ἢ δύο μῆνας, διὰ νὰ ἔχωμεν ἕν δεδομένον ὄχι ὡς τὸ τοῦ 1856, ἀλλὰ πραγματικὸν δεδομένον, τὸ ὁποῖον θέλει καθοδηγήσει τὴν Κυβέρνησιν ποῖον ἐκ τῶν δύο ὑδάτων πρέπει νὰ προτιμήσῃ ἢ ποῖον ὕδωρ ἐκ τῶν δύο θέλει περισσότερον ἐξυπηρετήσει τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας προϋποθέτει καὶ προβλέπει τὸ μέγα αὐτὸ ἔργον. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ συστήσω καὶ νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργός, ἐν τῷ ἐνδιαφέροντι τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ μέγα τοῦτο ἔργον, θέλει φροντίσει καὶ θέλει διατάξει καταμετρήσεις τῶν ὑδάτων.

§93Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς εἶναι προητοιμασμένον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τῶν δήμων Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς ἀποτελεσματικῶς· 1) διότι τὸ τεχνικὸν μέρος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ βάσις τοῦ ὅλου νομοθετήματος, παραβλάπτεται ἐντελῶς καὶ γίνεται ὑποχείριον τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος καὶ 2) διότι δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς εἶναι προητοιμασμένον, νὰ προσέλθωσι πολλοὶ συναγωνισταί, διότι τὸ νομοσχέδιον προσδιορίζει ὅτι τὰ ἔργα θὰ ἐκτελεσθῶσιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μελετῶν τῶν Κίντσερ καὶ Κουρστάϊνερ. Ἀλλὰ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου ἐπὶ τοιαύτης βάσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσέλθωσι, διότι ὀφείλουσι νὰ ἔχωσι τὸ κεφάλαιον, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον ὡς εἶναι προητοιμασμένον ἀποκλείει πάντα νὰ προσέλθῃ, ἐὰν δὲν ἔχῃ τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον θὰ συνοδεύῃ αὐτόν. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ὁ ἐργολάβος τὸ κεφάλαιον, ἀφοῦ δὲν θὰ ἔχῃ ἀνὰ χεῖρας τὸ ἔργον; Θὰ καταλήξωμεν λοιπὸν νὰ ἔχωμεν μίαν γνώμην ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔργα, καὶ ἕνα μόνον νὰ δώσῃ τὸ κεφάλαιον.

§94Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ποῖος θὰ εἶναι ὁ εἷς.

§95Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Πρέπει τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα νὰ χωρισθῇ ἀπὸ τὸ τεχνικόν, καὶ νὰ ἀνοίξητε εὐρείας τὰς θύρας διὰ νὰ προσέλθωσιν οἱοιδήποτε. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ δεχθῆτε μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ὁποία δίδει γνώμην ὡς πρὸς τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν, θὰ παρακαλέσω δὲ νὰ τυπώσητε αὐτὴν καὶ νὰ τὴν δημοσιεύσητε. Ἡ τροπολογία ἔχει ὡς ἑξῆς· Ἄρθρον 2. «Ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἐπίτευξιν τῶν ἐπωφελεστέρων ὅρων θέλει προκαλέσῃ διαγωνισμὸν οὗτινος ἡ προθεσμία δὲν δύναται νὰ ὁρισθῇ ἐλάσσων τῶν 6 μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τῆς περὶ τούτου προκηρύξεως. Ἀπὸ τῆς αὐτῆς δὲ ἡμέρας θέλουσι τεθῇ εἰς τὴν διάθεσιν παντὸς ἐνδιαφερομένου τὰ διὰ λογαριασμὸν καὶ κατ’ ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐκτελεσθέντα σχέδια, προϋπολογισμοί, καὶ πᾶσα σχετικὴ πληροφορία. Δύναται ὡσαύτως νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὸν διαγωνισμὸν πᾶς ἕτερος ἔχων ἰδίας μελέτας καὶ νὰ ὑποβάλῃ ταύτας μετὰ τῶν προτάσεών του. Ὡς κυρία βάσις τοῦ διαγωνισμοῦ θέλει τεθῇ τὸ ἀρτιώτερον καὶ εὐθηνότερον σχέδιον πρὸς κατασκευὴν τῶν ἔργων. Ἡ παραχώρησις τῆς ὑδρεύσεως καὶ κατασκευῆς ὑπονόμων δύναται νὰ γίνῃ κεχωρισμένως δι’ ἕκαστον τῶν ἔργων εἰς δύο διαφόρους μειοδότας. Ἅμα τῇ ἐπιψηφίσει τοῦ παρόντος νόμου ἡ Κυβέρνησις θέλει συγκροτήσῃ ἐπιτροπὴν κατὰ τὰ διὰ Β. Δ. κανονισθησόμενα, ἀποτελουμένην ἐκ δύο Ἑλλήνων μηχανικῶν καὶ τριῶν μετακληθησομένων ἀλλοδαπῶν· ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη θέλει κρίνει ἓν ἕκαστον τῶν ὑποβληθησομένων σχεδίων μετὰ τῶν συνοδευουσῶν αὐτὰ προτάσεων καὶ ὑποβάλλει τὰς σκέψεις αὐτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀπόλυτον ἐλευθερίαν νὰ κρίνῃ περὶ τῶν συμφερόντων, ἐν τῷ συνόλῳ διὰ τὴν ὕδρευσιν καὶ τὰς ὑπονόμους ὅσον καὶ περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ καταλληλοτέρου ἀναδόχου μεταξὺ τῶν διαγωνισθησομένων, ἔχουσα ἐπίσης τὸ δικαίωμα τῆς μὴ ἀποδοχῆς οὐδεμιᾶς τῶν προτάσεων. Ὁ διαγωνισμὸς δύναται νὰ ἐπαναληφθῇ δημοσιευομένης νέας προκηρύξεως ἐν ᾗ ἡ ταχθησομένη προθεσμία δὲν δύναται νὰ εἶναι ἐλάσσων τῶν τριῶν μηνῶν. Κατὰ τοὺς τυχὸν ἐπαναληπτικοὺς διαγωνισμοὺς ἐπιτρέπεται ἡ μεταβολὴ τῶν ἀρχικῶν ὅρων ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ παρόντος νόμου καὶ τῆς συνημμένης συγγραφῆς τῶν ὅρων. Συγχρόνως τῇ ὑπογραφῇ τῆς συμβάσεως πρὸς ἐκχώρησιν τῆς κατασκευῆς τῶν ἔργων, ὁ κάτοχος τῶν ἀποδεκτῶν γενομένων προτάσεων θέλει καταβάλῃ λόγῳ ἐγγυήσεως διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν παρ’ αὐτοῦ ἀναληφθησομένων ὑποχρεώσεων τὸ ἐν ἄρθρῳ 4 διαλαμβανόμενον ποσόν, εἴτε ὁλόκληρον ἐν ἀρχῇ, εἴτε τμηματικῶς, ὡς διὰ τῆς συμβάσεως θέλει κανονισθῇ. Ἡ Κυβέρνησις ἅμα τῇ ὑπογραφῇ τῆς ὁριστικῆς συμβάσεως πρὸς κατασκευὴν τῶν ἔργων θέλει προκηρύξει διαγωνισμὸν ὑποβολῆς προτάσεων πρὸς ἵδρυσιν Ἑταιρείας ἐκμεταλλεύσεως· ὡς βάσις τοῦ διαγωνισμοῦ τούτου θέλει τεθῇ ἡ μείωσις τῶν διὰ τοῦ ἄρθρου 19 καὶ 20 ὁριζομένων ἀνωτάτων ὁρίων τιμῆς τοῦ ὕδατος καὶ εἰσφορῶν διὰ τὰς ὑπονόμους. Ἡ Ἑταιρεία ἐκμεταλλεύσεως θέλει: αʹ) Ἐξεύρει τ’ ἀπαιτούμενα κεφάλαια πρὸς κατασκευὴν τῶν ἔργων· βʹ) Καταβάλει τμηματικῶς τὰς πληρωμὰς τοῦ ἐκτελουμένου ἔργου κατόπιν ἐντολῆς καὶ ὑπ’ εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως· γʹ) Ἅμα τῇ συμπληρώσει τῶν ἔργων παραλάβει ταῦτα παρὰ τοῦ ἐργολάβου καὶ ἀρχίσει τὴν ἐκμετάλλευσιν. Περὶ πάντων τούτων ἀποφασίζει τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον».

§96Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἐννοεῖτε ὅτι δὲν πρέπει νὰ κατατεθῇ ἐγγύησις;

§97Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοῶ τοῦτο;

§98ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἀλλὰ τί; Πῶς θὰ συμβιβασθῆτε ἄνευ ἐγγυήσεως.

§99Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν σᾶς λέγω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐγγύησις, ἀλλὰ εἶναι δευτερεῦον ζήτημα τοῦτο. Τὸ πρωτεῦον εἶναι τὸ τεχνικὸν μέρος. Πρῶτον νὰ εὕρητε τὰ σχέδια τὰ κατάλληλα καὶ ἔπειτα νὰ ζητήσητε ἐγγυήσεις. Ἐγγυήσεις θὰ σᾶς δώσωσιν ὅσας ζητήσητε, ἑνὸς δύο πέντε δέκα ἑκατομμυρίων.

§100Λ. ΝΑΚΟΣ. Δὲν εἶναι τόσον εὔκολα τὰ ἑκατομμύρια.

§101Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἶναι πολὺ εὔκολα, ἀλλ’ ὄχι καθὼς ἔχει ὑποβληθῆ τὸ νομοσχέδιον.

§102ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἐπειδὴ κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ὁ ἐξ Ἀρκαδίας ἀξιότιμος συνάδελφος ἐπέφερε παρατηρήσεις τινάς, ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ ἀναγκαῖον νὰ ἀπαντήσῃ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἐκ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ βουλευτοῦ Κερκύρας κ. Κογεβίνα, ἐπιφυλάττομαι νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν καὶ εἰς τὰ σχετικὰ ἄρθρα. Θεωρῶ ὅμως ὅτι ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας συναδέλφου. Ὁ κ. Συνάδελφος τρία ἰδίως σημεῖα ἔθιξε· πρῶτον σημεῖον εἶναι τὸ τῆς ἀντισυνταγματικότητος, ὡς εἶπε, τῆς διατάξεως ἐκείνης τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὴν ὁποίαν καταλαμβάνονται κτήσεις ἀνήκουσαι εἰς δήμους καὶ κοινότητας ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως, προέτεινε δὲ ὅπως ἔλθῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς συνεννοήσεις μετὰ τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων, τὰς ὁποίας φρονεῖ ὅτι δύναται νὰ ἐπιτύχῃ. Ὁ κ. Συνάδελφος δὲν εἰδίκευσεν, ἂν μεταξὺ τῶν δήμων διὰ τοὺς ὁποίους θεωρεῖ ἀντισυνταγματικὴν τὴν διάταξιν τὴν καθορίζουσαν ὅτι δύναται νὰ γίνῃ κατάληψις κτήσεων ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως, δὲν εἰδίκευσεν, λέγω, ἂν μεταξὺ τῶν δήμων ἐκείνων κατατάσσει καὶ τοὺς δήμους Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, καὶ ἂν εἰς τοῦτο ἀναφέρεται ἡ σύστασις αὐτοῦ.

§103Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διόλου.

§104ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἐφ’ ὅσον δὲν συμβαίνει τοῦτο, πρόκειται τότε μόνον περὶ τῶν κτήσεων τῶν κοινοτήτων τὰς ὁποίας ἀμφισβητεῖ ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα κατὰ τὸ Σύνταγμα νὰ θίξῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἀπαντῶν εἰς τοῦτο δηλῶ ὅτι θὰ γίνῃ διατύπωσις τοιαύτη τοῦ ἄρθρου ὥστε νὰ ἀποκλείηται πᾶς τοιοῦτος κίνδυνος, διότι ἐφ’ ὅσον δὲν ἀναφέρεται ὅτι ἀπεμπολοῦμεν τὰ δικαιώματα τῶν δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, θὰ ἔλεγον ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θεωρεῖ παντάπασι ἀντισυνταγματικὸν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐκ τοῦ Συντάγματος τὸ Κράτος ὅπως ἐν τῷ κυριαρχικῷ αὐτοῦ δικαιώματι ῥυθμίσῃ, ὡς νομίζει καλλίτερον τὰ πράγματα τῶν δήμων τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὴν σύμβασιν· ἀφήνω δὲ ὅτι κατ’ οὐσίαν, ἐξ ὅλης τῆς ῥυθμίσεως τῶν πραγμάτων οἱ δύο ἐκεῖνοι δῆμοι δὲν πρόκειται νὰ ἐξέλθωσι ζημιωμένοι. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας κ. Συναδέλφου, τὴν ἀναφερομένην εἰς τὰ τοῦ διαγωνισμοῦ, καθ’ ἥν, ὡς εἶπεν, δὲν βλέπει τοῦτον πραγματικὸν ἀλλὰ τοὐναντίον εἰκονικόν, ὡς πρὸς τὴν παρατήρησιν ταύτην, προῆλθεν εἰς δύο συμπεράσματα. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον συμπέρασμα, τὸ συμπίπτον πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον δέον νὰ ἀφεθῇ ἐλευθερία ἐνεργείας εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν μεταρρύθμισιν ὡρισμένων ὅρων περιλαμβανομένων ἐν τῇ συγγραφῇ τῶν ὑποχρεώσεων, παρετήρησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ὀρθὸν θὰ ἦτο ἡ οὕτω γενικῶς γενομένη παρατήρησις ὑπὸ τῶν κ. κ. Συναδέλφων νὰ γίνῃ ὅπως γνωρίσῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις τίνα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θεωροῦσιν οὗτοι ὅτι κακῶς περιλαμβάνονται ἐν τοῖς ὅροις τῆς συγγραφῆς καὶ πῶς νομίζουσιν ὅτι δύνανται σκοπιμώτερον νὰ ῥυθμισθῶσι τὰ τῆς διατάξεως εἰς τὴν ὁποίαν ἀνεφέρθη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας. Ἑπομένως εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἐπιφυλάττομαι νὰ ἀπαντήσω ἀφοῦ ἴδω νὰ διατυπωθῶσιν εἰδικώτερον αἱ παρατηρήσεις τόσον τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας ὅσον καὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας. Ἡ τρίτη παρατήρησις εἶναι ἡ ἀναφερομένη εἰς τὴν εἰκονικότητα μεταξὺ τῶν πηγῶν τοῦ Μέλανος ποταμοῦ καὶ τῆς Στυμφαλίας. Ἐλπίζω ὅτι ὑπῆρξα ἀρκετὰ καταληπτὸς εἰς τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα ὡς πρὸς τὴν πλάνην, ἥτις ἀπεδόθη εἰς τὸν Κίντσερ διὰ τὴν δήλωσιν τὴν ὁποίαν κάμνει ἐν τῇ δευτέρᾳ ἐκθέσει του περὶ παντελοῦς στειρεύσεως τῶν πηγῶν τοῦ Μέλανος ποταμοῦ. Ὁ κ. ἐξ Ἀρκαδίας συνάδελφος διετύπωσεν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ σφαλερᾶς τινος ἀντιλήψεως καὶ σφαλερᾶς εἰσηγήσεως, ἀλλὰ περὶ ὑποβολῆς πλαστοῦ ἀντιγράφου τῆς ἐκθέσεως τοῦ Μανιτάκη. Νομίζω ὅτι εἶναι ἐσφαλμένη ἡ ἀντίληψις τοῦ κ. Συναδέλφου.

§105Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας τὴν ἔκθεσιν;

§106ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Βεβαίως, διότι παρέχει τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις μεταξὺ τῶν ὁποίων ἴσως εἶναι καὶ σφαλερὰ ἡ γνώμη ἡ ἐμὴ καὶ πολλῶν ὅτι δὲν ὑπῆρξεν ἐξ ὁλοκλήρου ἐσφαλμένη ἡ ἀντίληψις ὅτι εἶχόν ποτε στειρεύσει αἱ πηγαὶ τῶν Χαρίτων. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τοῦ σημείου τούτου, παρέχει τὴν ἐξήγησιν ὡς πρὸς τὴν πλάνην τοῦ Κίντσερ ἀναφέροντος ὅτι καὶ ἄλλοι ὑπέπεσαν εἰς παρομοίαν πλάνην, ὅτι κατὰ τὸ 1909 ὅτε ἐγένετο ἐκτὸς τῆς Βουλῆς συζήτησις περὶ τῆς συμβάσεως τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Κερκύρας. Γενομένης τότε συγκρίσεως μεταξὺ τῶν πηγῶν τοῦ Μέλανος ποταμοῦ καὶ τῆς Στυμφαλίας, ἐλέχθη καὶ εἰς κύκλον εἰδικῶν ἀνδρῶν καὶ εἰς τὸν πολυτεχνικὸν Σύλλογον ὑπὸ εἰδικωτάτου περὶ τὰ τεχνικὰ ἀνδρός, θετικωτάτου δὲ μεταξὺ τῶν πολιτευομένων ἐλέχθη ὥς τι θετικόν, ἡ στείρευσις τῶν πηγῶν. Καὶ ἂν πρόκειται περὶ πλάνης, βεβαίως τὴν πλάνην ὀφείλομεν νὰ τὴν ἀναγνωρίσωμεν· δὲν νομίζω ὅμως ὅτι εἶναι δικαία ἡ κρίσις ἡ ὁποία θὰ ἀπέδιδε ὑποβολιμαίαν τινα εἰσήγησιν, πολλῷ δὲ μᾶλλον καθόσον ἡ κρίσις ἡ ὁποία ἠκούσθη ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ἀπέδιδε καὶ εἰς αὐτὸν τὸν Κίντσερ κακὴν πίστιν.

§107Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῦ ἠκούσθη.

§108ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Εἶπον, εὐτυχῶς, ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Ἐν τούτοις, ὡς ἐδήλωσεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ διότι τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, τοῦ ἐὰν ἐστείρευσαν ἢ ὄχι αἱ πηγαὶ τῶν Χαρίτων, παραμένει σκοτεινόν, πάντως ὅμως παραμένει ἀναμφισβήτητον, δὲν περιωρίσθησαν εἰς τὴν ἀπόδοσιν καὶ διότι παρέμεινεν ὁπωσδήποτε σκοτεινὸν τὸ σημεῖον ἐκεῖνο καὶ διότι οὐδέποτε ἄλλοτε οὔτε κατὰ τὸ παρελθὸν οὔτε ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ ἐντεῦθεν συνέβη νὰ παρουσιασθῇ παρόμοιον φαινόμενον, ἐθεώρησεν ὅτι ἔπρεπε νὰ περιλάβῃ καὶ περιέλαβε τὴν πληροφορίαν ἐκείνην. Εἶπεν ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀρκαδίας· πῶς θέλετε νὰ πεισθῶμεν ὅτι εἶναι εἰλικρινὴς ἡ κρίσις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅτι δὲν εἶναι εἰκονικὸς ὁ διαγωνισμὸς ὅταν διὰ μὲν τὰ ὕδατα τοῦ Μέλανος ποταμοῦ δὲν ἐγένετο τίποτε, ἐνῷ διὰ τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας ἐγένετο μελέτη; Εἶπε τοῦτο διὰ νὰ συμπεράνῃ ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπεθύμει διαγωνισμὸν μεταξὺ τῶν ὑδάτων τῶν δύο πηγῶν, ὤφειλε νὰ διατάξῃ καὶ μελέτην μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος ποταμοῦ; Ἀλλ’ ὁ κ. Συνάδελφος δὲν ἀγνοεῖ βεβαίως ὅτι αἱ πηγαὶ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὸ Κράτος. Ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν διετάχθη μελέτη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, εἶναι ὅτι θὰ ἐδαπάνα ἡ Κυβέρνησις ἐξαρτῶσα τὴν πραγματοποίησιν τῆς μελέτης ἀπὸ τὴν διάθεσιν τὴν ὁποίαν θὰ εἶχεν ἡ Ἑταιρεία ἡ κυρία τῶν ὑδάτων τούτων. Ἐγώ, Κύριοι, ὁμολογῶ, ἴσως μάλιστα ἐνθυμεῖται καὶ ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτής, ὅτε ἀπετέλει μέλος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι ἐν τῇ μελέτῃ τοῦ πράγματος εἶχον ἐπικαλεσθῇ τὴν συνδρομήν του· εἶχον παρακαλέσει αὐτὸν νὰ μὲ βοηθήσῃ εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῆς συμβάσεως τῆς μετὰ τῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος καὶ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπρόφθασα νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν του, ἐὰν θὰ ἠδύνατο καὶ κατὰ τίνα τρόπον τὸ Κράτος νὰ προβῇ εἰς ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος ποταμοῦ. Ἀλλὰ τὰ ὕδατα ταῦτα ἀνήκουσιν εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἡ περαιτέρω δὲ μελέτη μὲ ἔπεισεν, ὡς θὰ πείσῃ καὶ πάντας, ὅτι ὑπὸ τῆς Συμβάσεως εἶναι ἀνεγνωρισμένον τὸ δικαίωμά της τοῦτο. Ἀλλὰ πάντοτε ἀνεγνωρίσθη, ὁσάκις ἐγένετο συζήτησις περὶ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, ὅτι τὰ ὕδατα αὐτὰ ἀνήκουσιν εἰς τὴν Κωπαΐδα. Τοιαύτην αἰτιολογίαν ἔχει καὶ ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, τοιοῦτο τι ἐλέγετο εἰς πᾶσαν συζήτησιν περὶ ὑδρεύσεως καὶ ὡμολογήθη ὑπὸ ἐπισήμων στομάτων. Τὰς ὁμολογίας ταύτας δὲν δύναμαι τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ ἐνθυμηθῶ, οὔτε ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ σημειώσω ποῦ εἰς ποίαν συνεδρίασιν καὶ ποῖοι ὁμιλοῦντες ἀναφέρουσι τοιοῦτόν τι. Νομίζει λοιπὸν ἡ Βουλή, ὅτι θὰ ἦτο φρόνιμον ἔργον νὰ προέλθῃ εἰς δαπάνην ἑκατοντάδος χιλιάδων δραχμῶν διὰ τὴν μεταφορὰν ὑδάτων, τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ πραγματοποιήσῃ, ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς Ἑταιρείας;

§109Λ. ΝΑΚΟΣ. Καὶ τῶν ὁποίων ὑδάτων θὰ γίνῃ κύριον τὸ Κράτος μετὰ τεσσαράκοντα ἔτη χωρὶς νὰ δαπανήσῃ τίποτε;

§110ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Βεβαίως. Ἐγὼ αὐτὸ ἐδήλωσα. Δὲν ἦτο ἄρα δυνατὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ τὴν γενομένην πρότασιν ὅπως διατάξῃ μελέτην μεταφορᾶς ὑδάτων, ἥτις δὲν ἀνήκει εἰς αὐτὴν καὶ ἥτις μεταφορὰ δὲν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ παρὰ μόνον ἐὰν ἤθελε συναινέσει ἡ Ἑταιρεία. Φρονῶ ὅτι δὲν θὰ εὕρισκε δικαιολογίαν προκειμένου περὶ ἑταιρείας ἥτις διαχειρίζεται τὰ ὕδατα καὶ ἡ ὁποία, ἐὰν ἀληθῶς σκέπτηται νὰ παραχωρήσῃ αὐτὰ διὰ τὴν ὕδρευσιν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἴσως ἔχει καταγίνει καὶ αὐτὴ εἰς μελέτας. Ἡμεῖς τοὐλάχιστον, λέγω, εἰλικρινῶς, καὶ λέγων ταῦτα ἀπηχῶ γενικωτέραν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, καὶ οὐχὶ τῆς Κυβερνήσεως ἀλλὰ καὶ ὅλων τῶν κύκλων οἵτινες ἤρχισαν ἤδη νὰ ἀσχολῶνται περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, εἰλικρινῶς φρονεῖ ἡ Κυβέρνησις, εἰλικρινῶς φρονῶ καὶ ἐγὼ ὅτι ἡ ἑταιρεία τῆς Κωπαΐδος δὲν θὰ ἀφήσῃ τὴν εὐκαιρίαν τὴν ὁποίαν παρέχει τὸ νομοσχέδιον ὅπως αὐτὴ συντάξῃ, ἴσως δὲ ἔχει προβῇ εἰς σύνταξιν τῆς ἀναγκαίας μελέτης· πάντως ὅμως ἐὰν ἡ Ἑταιρεία ἀρνηθῇ νὰ προβῇ εἰς σύνταξιν μελέτης ἢ εἰς συνεννόησιν μὲ ἄλλην οἱανδήποτε ἑταιρείαν, τοῦτο θὰ ἐσήμαινεν ὅτι οὐδεμίαν διάθεσιν ἔχει ἡ ἑταιρεία καὶ τότε ἡ Κυβέρνησις δὲν νομίζει ὅτι θὰ εἶναι δεδικαιολογημένη ζητοῦσα μελέτην τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος ἥτις ἓν καὶ μόνον θὰ εἶχε ἀποτέλεσμα τὴν παρέλκυσιν τοῦ ζητήματος ἐπὶ κινδύνῳ τελείας αὐτοῦ ματαιώσεως.

§111Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ βολιδοσκοπήσῃ τὴν ἑταιρείαν τῆς Κωπαΐδος, ἐὰν εἶναι διατεθειμένη νὰ παραχωρήσῃ αὐτὰς τὰς πηγὰς καὶ ἀντὶ τίνος τιμήματος, ὥστε εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν αὐτὸ τὸ τίμημα ἦτο μικρόν, πρὶν γεννηθῇ ζήτημα μεταφορᾶς ὑδάτων, ἴδῃ ἡ Κυβέρνησις μὲ ποῖον ποσὸν θὰ ἐπεβαρύνετο; Δὲν νομίζετε ὅτι ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις πρὸ παντὸς νὰ κάμῃ τοῦτο;

§112ΣΠ. ΑΓΑΠΗΤΟΣ. Εἶχε συμφέρον ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν Ἑταιρείαν νὰ δεχθῇ οἰκειοθελῶς νὰ παραχωρήσῃ τὰς πηγάς· εἶχε τὴν ἀπειλὴν νὰ τὴν ἀποκλείσῃ ἀπὸ τὴν ὕδρευσιν τῶν Ἀθηνῶν.

§113ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Νὰ θέσωμεν διάταξιν ἐκβιαστικήν; Πῶς νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκβιάσωμεν τὴν Ἑταιρείαν λέγοντες εἰς αὐτὴν ἢ μοῦ δίδεις τὰ νερὰ ἢ νομοθετῶ τοῦτο; Θὰ παρακαλέσω ν’ ἀκούσω τὴν διατύπωσιν τῆς τοιαύτης λύσεως, διότι ἴσως μᾶς διευκολύνῃ εἰς τὰς περαιτέρω σκέψεις μας.

§114Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, Κύριοι, νὰ φέρω παρατηρήσεις τινας συντόμους εἰς ἀπάντησιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Καθόσον ἀφορᾶ τὸ πρῶτον ζήτημα ἐπεχείρησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ κάμῃ διαστολήν τινα, τῆς ὁποίας εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον εἶναι ἄγνωστος ἡ βάσις καὶ ἡ αἰτιολογία. Εἶπεν ὅτι, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ κοινοτήτων τῶν ὁποίων ἀφαιρεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἡ περιουσία, δέχεται νὰ κάμῃ τοιαύτην διαρρύθμισιν, ὥστε οὐδὲν νὰ παρουσιάζῃ τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀντισυνταγματικόν· ἐφ’ ὅσον ὅμως πρόκειται περὶ ἀφαιρέσεως περιουσίας τῶν δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, φρονεῖ ὅτι τὸ κυριαρχικὸν δικαίωμα τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον στηρίζεται ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, ὅπως κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῷ διαρρυθμίζῃ τὰ τῶν δήμων, τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῷ παρέχει τὴν ἐξουσίαν, τῷ παρέχει τὴν εὐχέρειαν νὰ ῥυθμίζῃ νομοθετικῶς τὰ πράγματα, ὅπως τὰ ῥυθμίζει διὰ τῆς συμβάσεως. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω ὅτι, οὔτε ἐπαρκῆ οὔτε σπουδαίαν θεωρῶ τὴν ἀπάντησιν ταύτην εἰς τὰς προβληθείσας ἀντιρρήσεις. Δὲν ἐννοῶ ποῦ στηρίζεται ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν ἡ διάκρισις μεταξὺ τῆς περιουσίας τῶν δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἀφ’ ἑνός, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τῆς περιουσίας τῶν κοινοτήτων. Θὰ ἠδυνάμην ἔν τινι μέτρῳ νὰ στέρξω διάκρισιν τῆς ἰδιωτικῆς περιουσίας τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων ἀφ’ ἑνός, καὶ ἐξ ἄλλου τῆς λεγομένης δημοσίας περιουσίας αὐτῶν. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι οὔτε τὸ παράπαν νὰ κατανοήσω τίνα σχέσιν ἔχει τὸ κυριαρχικὸν δικαίωμα τοῦ Κράτους, τὸ στηριζόμενον ἐπὶ τοῦ Συντάγματος νὰ διαρρυθμίζῃ τὰ τῶν δήμων, πρὸς τὸ γεγονὸς τῆς ἀφαιρέσεως τῆς περιουσίας αὐτῶν καὶ τῆς προσκυρώσεως ταύτης πρὸς τὸ κράτος ἢ πρὸς ὡρισμένην ἑταιρείαν, εἴτε κατὰ κυριότητα, κατὰ τὴν πρώτην διατύπωσιν, εἴτε πρὸς ἐκμετάλλευσιν μόνον ἐπὶ 70 ἔτη κατὰ τὴν ἄλλην. Ὑποστηρίζει σπουδαίως ἡ Κυβέρνησις ὡς ἀρχήν, ὅτι δύναται διὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας τὸ Κράτος νὰ ἀφαιρῇ τὴν περιουσίαν τῶν δήμων ἢ τῆς κοινότητος, καὶ νὰ τὴν προσκολλᾷ εἰς ἑαυτὸ ἄνευ ἀποζημιώσεως; Ναὶ ἢ οὔ; Ἐὰν ναί, τοῦτο ἀποτελεῖ πάντως μίαν θεωρίαν νέαν, διότι, ἐφ’ ὅσον ἐγὼ γνωρίζω, οὐδεὶς ὑπεστήριξε μέχρι τοῦδε ὅτι οἱαδήποτε περιουσία τῶν δήμων, δύναται νὰ ἀφαιρεθῇ ὑπὸ τοῦ Κράτους ἄνευ ἀποζημιώσεως, καὶ νὰ προσκυρωθῇ κατὰ κυριότητα εἰς αὐτὸ τὸ Κράτος ἢ εἰς ἑταιρείαν τινά. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὅταν τὸ ἰσχύον δίκαιον ἀναγνωρίζει ἓν φυσικὸν ἢ νομικὸν πρόσωπον ὡς ὑποκείμενον δικαιωμάτων καὶ ὑποχρεώσεων, δικαιούμενον νὰ ἀποκτᾷ καὶ νὰ ἔχῃ περιουσίαν, τὸ Σύνταγμα διὰ τοῦ ἄρθρου 17ου προστατεύει τὴν περιουσίαν τοῦ προσώπου τούτου.

§115Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἀναγνωρίζει τὸ Σύνταγμα νομικὰ πρόσωπα τοὺς δήμους.

§116Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ μὴ μὲ διακόψητε.

§117Λ. ΝΑΚΟΣ. Καὶ ἐμὲ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι προτιμότερον εἶναι νὰ μὴ κάμνητε αὐτὰς τὰς θεωρίας.

§118Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Προβαίνω λοιπὸν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γνώμης μου καὶ ἐν τῇ ἀναπτύξει ταύτῃ ἴσως εὕρῃ τὴν λύσιν τῶν ἀποριῶν, καὶ τὴν ἀστοχίαν τῆς ἐρωτήσεώς του, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας συνάδελφος. Οὐχὶ τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ ἡ ὀργανικὴ νομοθεσία ἀναγνωρίζει ποῖα εἶνε πρόσωπα φυσικὰ καὶ ποῖα νομικά, ὑποκείμενα εἰς δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις. Ἡ ὀργανικὴ νομοθεσία δύναται νὰ μεταλάσσῃ καὶ ταῦτα καὶ ἐκεῖνα ὁμοίως, ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον τὰ διατηρεῖ, τὸ Σύνταγμα προστατεύει τὴν περιουσίαν αὐτῶν. Δύναται ἑπομένως κατὰ πᾶσαν στιγμὴν τὸ Κράτος νὰ καταργήσῃ ὅλους τοὺς δήμους· εἰς οὐδένα ἔχει νὰ δώσῃ λόγον. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἀναγνωρίζει τούτους ὑποκειμένους εἰς δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις, ὡς ἱκανοὺς νὰ ἀποκτήσωσι καὶ νὰ ἔχωσιν ἰδίαν περιουσίαν, τὸ Σύνταγμα πλέον προστατεύει τὴν περιουσίαν αὐτῶν, καὶ δὲν δύναται αὕτη νὰ ἀφαιρεθῇ καὶ νὰ προσκυρωθῇ εἰς τὸ Κράτος, ἢ εἰς ἄλλο πρόσωπον ἄνευ ἀποζημιώσεως. Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχωσιν οἱ συγχέοντες τὴν ἄποψιν ταύτην μὲ τὴν ἄσχετον πρὸς αὐτὴν ἐξουσίαν τοῦ Κράτους, νὰ ῥυθμίζῃ τὰ τῶν δήμων καὶ τῶν κοινοτήτων, καὶ νὰ κηδεμονεύῃ τούτους. Ἀλλ’ ἡ σκέψις, καθ’ ἥν, ἀφοῦ ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ Κράτος νὰ καταργήσῃ τοὺς δήμους καὶ τὰς κοινότητας, ἔχει κατὰ μείζονα λόγον καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ἀφαιρῇ τὴν περιουσίαν αὐτῶν χωρὶς νὰ τοὺς καταργῇ, εἶναι ἄγαν ἁπλοϊκή. Χαίρω λοιπὸν διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔστερξε νὰ μεταρρυθμίσῃ τὸ νομοσχέδιον. Ὑποθέτω δὲ ὅτι ἡ γενησομένη διατύπωσις θὰ ῥυθμίσῃ ἀποζημίωσιν πλήρη διὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς ἰδιωτικῆς περιουσίας τῶν δήμων ἢ κοινοτήτων. Ἐκτοπίζεται τοιουτοτρόπως ἓν μέγα βεβαίως καὶ ἀνυπέρβλητον κώλυμα καὶ συνταγματικὸν ἀκόμη. Ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν λεγομένην δημοσίαν περιουσίαν αὐτῶν, τὴν ἀφαιρουμένην, πρέπει, καὶ ἀνεξαρτήτως πάσης σκέψεως περὶ ἀντισυνταγματικότητος ἢ μή, νὰ ληφθῇ μέτρον τι, τοὐλάχιστον δι’ ἐκείνην ἥτις εἶναι προσοδοφόρος. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην δύναται νὰ ἔχῃ σοβαρότητά τινα, οὐχὶ νομικὴν καὶ συνταγματικὴν ἀλλ’ οὐσιαστικήν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρετήρησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι δηλαδὴ διὰ τῆς ἀφαιρέσεως δὲν θὰ ζημιωθῶσιν οἱ Δῆμοι Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Πολὺ καλά, ἐὰν τοῦτο δὲν συμβῇ· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ζήτημα πραγματικόν. Οὐδέποτε ὅμως δυνάμεθα νὰ νομοθετήσωμεν διάταξιν, ὁρίζουσαν ὅτι ἀφαιρεῖται ἡ περιουσία ἄνευ ἀποζημιώσεως, μὲ τὴν ὑπόθεσιν ὅτι διὰ τῆς ἀφαιρέσεως οὐδεμία ἐπιγίνεται ζημία. Τοῦτο εἶναι ἐρευνητέον, ἂν ὑπάρχει ἢ δὲν ὑπάρχει. Παρατηρῶ δὲ ἐκ προκαταβολῆς, ἵνα μὴ νομισθῇ ὅτι ἐνταῦθα θεωρητικολογοῦμεν ἐν οὐ προσήκοντι, ὅτι οὐδὲ τοῦτο εἶναι δυστυχῶς ἀκριβές. Τοὐλάχιστον ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου φέρεται ὅτι ὁ Δῆμος Ἀθηναίων ἐκ τῆς ὑδρεύσεως ἔχει καὶ περισσεύματα μικρὰ κατ’ ἔτος, τὰ ὁποῖα ἀναβιβάζετε, ὑμεῖς εἰς δραχ. 33 χιλιάδας περίπου, ἀντιθέτως πρὸς τὸν Δῆμον Πειραιῶς, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τοιαῦτα. Ἀλλὰ προσθέσατε ὅτι διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν ὑδραγωγείων, διὰ τῶν ὁποίων ὑπηρετοῦνται εἰδικαὶ ἀνάγκαι τῶν Δήμων καὶ εἰδικῶς τοῦ καταβρέγματος, ἐπιβάλλονται εἰς τούτους νέαι ὑποχρεώσεις, λ. χ. εἰς τὸν Δῆμον Ἀθηναίων νὰ πληρώνῃ ὡς ὑπολογίζεται εἴς τινα ἀπόφασιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τὴν ὁποίαν ἔχω ἐδῶ, 350.000 δραχμὰς κατ’ ἔτος διὰ νὰ ἀνταποκρίνηται εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ καταβρέγματος. Ὥστε ἔχετε ἀφ’ ἑνὸς τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον στερεῖτε κατὰ τοὺς ὑμετέρους ὑπολογισμοὺς τῶν 33 χιλιάδων δραχμῶν, κατ’ ἔτος, ἔχετε δὲ προσθέτως καὶ τὴν ὑποχρέωσιν μὲ τὴν ὁποίαν κατ’ ἀνάγκην ἐπιβαρύνεται διὰ τῆς νέας αὐτῆς διαρρυθμίσεως, ἂν πληρώνῃ εἰς δαπάνας καταβρέγματος κατ’ ἔτος 350,000 δραχμάς. Οἱ ὑπολογισμοὶ αὐτοὶ μὲ ἔκαμαν νὰ δίδω τοὺς κινδύνους εἰς τοὺς ὁποίους εὑρισκόμεθα, καὶ τοὺς ὁποίους ἦτο εὔκολον διὰ τῆς διαρυθμίσεως τὴν ὁποίαν ὑπέδειξα νὰ ἀποτρέψωμεν, καὶ νὰ μὴ δώσωμεν εἰς τοὺς Δήμους ἀφορμὴν εἰς δικαστικὰς ἀποφάσεις δυσμενεῖς, εἰς τὰς ὁποίας ἐκ τῆς ἀνάγκης τῶν πραγμάτων τῆς νομικῆς θὰ προέλθωσι τὰ δικαστήρια, καίτοι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν αἰσθάνεται ἴσως ὅτι τοιαῦτα ἀποτελέσματα δὲν εἶναι σύμφωνα πρὸς τὰς ἐπιθυμίας του καὶ πρὸς τὴν κρίσιν του περὶ τοῦ κατ’ οὐσίαν προσήκοντος. Δὲν ἀγωνίζομαι τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ ἀποδείξω ὕπαρξιν δικαιωμάτων τῶν Δήμων. Θέλω νὰ εἴπω ποῦ κεῖνται τὰ πράγματα, ἵνα ληφθῶσιν τὰ προσήκοντα μέτρα, ὅπως ἄνευ θυσιῶν ἢ τοὐλάχιστον ἄνευ σπουδαίων θυσιῶν, ρυθμίσωμεν ἐκ τῶν προτέρων τὰ ζητήματα ταῦτα, καὶ νὰ ἀποφύγωμεν οὐ μόνον τοὺς οὐσιαστικοὺς κινδύνους τῶν μεγάλων ἀποζημιώσεων, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ τοὺς κινδύνους τῆς ματαιώσεως τοῦ διαγωνισμοῦ, ἢ τοῦ προορισμοῦ τούτου, ἕνεκα ἀκριβῶς τῶν τοιούτων τῆς συμβάσεως ὅρων, περὶ τοῦ κύρους τῶν ὁποίων σπουδαιότατοι γεννῶνται δισταγμοί. Διατί ἐρωτῶ νὰ ἐκτεθῶμεν καὶ εἰς τοὺς κινδύνους αὐτούς; Διατί νὰ ἐμπνεύσωμεν φόβους καὶ δισταγμοὺς εἰς τὰ ξένα κεφάλαια, θεσπίζοντες διατάξεις, τῶν ὁποίων ἡ ἀντίθετος ἐκδοχὴ ἀνατρέπει πάντα οἰκονομικὸν ὑπολογισμόν; Ὁμολογῶ ὅτι οὐδένα σπουδαῖον λόγον εὑρίσκω εἰς τὴν τοιαύτην ἐπιμονήν, ἐνῷ δὲν εἶναι ἀδύνατος ἡ ρύθμισις τῶν πραγμάτων, καθ’ ὃν ἤδη ὑπέδειξα τρόπον, λαμβανομένων τῶν συγκαταθέσεων τῶν Δήμων καὶ κοινοτήτων, ὡς γίνεται καὶ ἀλλαχοῦ. Ἂν εἰς τοῦτο εὕρητε δυσχερείας, ὅπερ θεωρῶ ἀπίθανον, δύνασθε νὰ ἀντιμετωπίσητε ταύτας διὰ νομοθετικοῦ μέτρου, ἀλλ’ ἐννοεῖται νόμου ὀργανικοῦ, μεταρρυθμίζοντες ἵνα εἴπω οὕτω τὸ ἐξ ἀντικειμένου δίκαιον καὶ ὄχι νομοθετοῦντες καθ’ ὃν τρόπον τὴν στιγμὴν ταύτην νομοθετοῦμεν. Διότι δὲν ἱδρύετε δίκαιον ἐξ ἀντικειμένου· δὲν κάμνετε νόμον ὀργανικὸν περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων· κάμνετε ἁπλῶς μίαν νομοθετικὴν πρᾶξιν, ἀφαιροῦσαν τὴν περιουσίαν ἀπὸ τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων καὶ προσκυροῦσαν αὐτὴν εἰς τὴν ἑταιρείαν. Ἀλλὰ βεβαίως αἱ γενόμεναι ἀντιπαρατηρήσεις δὲν ἦσαν τοιαῦται, ὥστε νὰ ἀπαιτήσωσι μείζονα ἐνασχόλησιν. Ἐπιθύμουν ἤδη, καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὴν δευτέραν παρατήρησίν μου τὴν ἀναγομένην εἰς τὴν διαρρύθμισιν τῆς συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεων, νὰ εἴπω ὅτι δὲν προσεθέσατέ τι εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀρχικῶς εἴπετε καὶ ὅτι παραμένει πάντοτε ἄνευ ἀπαντήσεως ἡ ἐρώτησις· διατί δὲν ἐστέργετε, ἵνα ἐπιτροπὴ μηχανικῶν ἀναθεωρήσῃ τοὺς ὅρους τῆς συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεων, οἱ ὁποῖοι ἐγκύρως ἀπεδείχθη πλέον, δι’ ὅσων εἶπε καὶ ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ὁ ὁποῖος προηγήθη ἐμοῦ εἰς τὸ βῆμα, ὅτι ἀφίσταται τῶν γενικῶς παραδεδεγμένων ἐν Εὐρώπῃ κατὰ τὴν προκήρυξιν διαγωνισμῶν πρὸς κατασκευὴν δημοσίων ἔργων; Ἐν σχέσει πρὸς τὴν τρίτην τῶν παρατηρήσεών μου, τὴν ἀφορῶσαν τὰς πηγὰς τοῦ Μέλανος, ἔχω τοῦτο νὰ προσθέσω. Ἐγὼ ἐστηρίχθην εἰς μίαν ἔκθεσιν, ἡ ὁποία φέρει τὸ κῦρος συνεργάτου αὐτοῦ τοῦ Κίντσερ, ἐξηγοῦντος ὅτι ἔπεσε θῦμα ἑνὸς πλαστοῦ ἀντιγράφου μιᾶς ἐπιστημονικῆς μελέτης. Τοῦτο ἐνόμιζον ὅτι, μὲ ὅλας τὰς ἐπιφαλάξεις τῆς ἐλλείψεως ἰδίας γνώσεως τοῦ πράγματος, ἔπρεπε νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν. Τώρα λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ἡ βεβαίωσις τῆς στειρεύσεως τῶν πηγῶν τοῦ Μέλανος κατὰ τὸ 1856 ἐγένετο καὶ παρ’ ἄλλων. Τοῦτο σημαίνει ὅτι καὶ οἱ ἄλλοι ἐπλανήθησαν, διότι ἂν παρατηρήσητε τὴν μελέτην τοῦ Κτηματικοῦ συνδέσμου Ἀθηνῶν, θὰ ἴδητε ὅτι κατ’ ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως τῷ 1899 εἷς τῶν μηχανικῶν τοῦ Κράτους εἶχε μεταβῆ ἐπίτηδες εἰς τὰ περίχωρα τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, ὅπου ἔκαμεν ἐρεύνας, βεβαιοῖ δ’ ὅτι οὔτε οἱ γηραιότεροι τοῦ τόπου ἐνθυμοῦνται τὴν περίφημον αὐτὴν στείρευσιν τῶν πηγῶν τοῦ Μέλανος. Ἀλλ’ ἀντιτάσσεσθε εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ζητουμένης μελέτης, διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, προβάλλοντες ἀδυναμίαν, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι αἱ πηγαὶ αὗται δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὸ Κράτος, ἀλλ’ εἰς τὴν ἑταιρείαν τῆς Κωπαΐδος. Ἀλλ’ εἶναι δύσκολον νὰ ἐννοήσῃ τις πῶς τὸ γεγονὸς τοῦτο ἐμποδίζει τὴν ἐκτέλεσιν τῆς μελέτης. Τότε πῶς ἐξηγεῖτε τὸ γεγονὸς ὅτι προηγήθησαν δύο μελέται, μία τῷ 1899 καὶ ἄλλη τῷ 1905 ἕως τῷ 1906, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων καὶ εἰς τὸν Κίντσερ καὶ τὴν ὁποίαν ἐχαρακτήρισεν οὗτος ὡς μὴ σοβαράν;

§119Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ζητεῖτε τὸν λόγον διὰ τὰς ἰδιωτικὰς μελέτας;

§120Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· ἤθελον ἁπλῶς νὰ μοὶ δώσητε τὴν σειρὰν τῶν συλλογισμῶν σας, πῶς καταλήγετε εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ μελέτη ἐκείνη, καὶ πῶς ἐξηγεῖτε τὸ γεγονὸς ὅτι ἐγένοντο τόσαι μελέται.

§121Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ ζητήσητε ταῦτα ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν τὰς μελέτας.

§122Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ ὡραῖα. Λοιπὸν ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ κατανοήσω κατὰ τίνα τρόπον εἶναι ἀδύνατον εἰς ὑμᾶς καὶ ἦτο δυνατὸν τοῦτο εἰς τόσους ἄλλους.

§123Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Μήπως ἡ μελέτη τῆς Στυμφαλίας εἶναι ἐπίσημος;

§124Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ὑμεῖς προβάλλετε, φαίνεται, καὶ οὐσιαστικὴν ἀδυναμίαν ἢ μᾶλλον φειδώ, ὅπως μὴ δαπανήσητε ἑκατοντάδας τινὰς χιλιάδων δραχμῶν. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ὅμως νὰ παρατηρήσω ὅτι διὰ τοιούτων ἀντιρρήσεων ἡ συζήτησις παύει νὰ εἶναι σπουδαία, διότι ἐὰν διστάζητε νὰ ὑποβληθῆτε εἰς τὴν δαπάνην 300 ἢ καὶ 400 χιλιάδων δραχμῶν πρὸς μελέτην τῆς μεταφορᾶς ἐκείνης, τότε ἐρωτῶ· τίνα σπουδαιότητα ἔχει ἡ ἐμφάνισις ὑμῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ ὑποβολὴ τῆς προτάσεως ὅπως σᾶς δώσῃ αὕτη τὴν ἐλευθερίαν νὰ ἐκλέξητε μεταξὺ τῶν πηγῶν τῆς Στυμφαλίας ἢ τοῦ Μέλανος, ἀφοῦ διὰ τοιούτων δῆθεν οἰκονομικῶν ὑπολογισμῶν ἢ καὶ δι’ ἄλλους λόγους, κατ’ οὐσίαν ἀποκλείετε ἐκ τῶν προτέρων τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τῆς ὑδρεύσεως διὰ τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τοῦ Μέλανος ποταμοῦ; Εἶναι σοβαρόν, προκειμένου περὶ ἔργου τηλικαύτης σπουδαιότητος καὶ ἐπιβολῆς, ἔργου τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαιτήσῃ τὴν δαπάνην 56,000,000, νὰ κάμνητε τοιούτους ὑπολογισμοὺς περὶ 200 ἢ 300 χιλιάδων δραχμῶν, ἵνα διὰ τῆς δαπάνης ταύτης ἐν ἐπιγνώσει ἐκλέξητε τὸ ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ στηριχθῆτε, ἀποφασίζοντες οὕτως ἢ ἄλλως; Ἀλλὰ λέγετε ὅτι αἱ πηγαὶ ἀνήκουσιν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῆς λίμνης Κωπαΐδος, ἐμνήσθητε δὲ περὶ τούτου ἴσως καὶ τῆς γνώμης τῆς ἰδικῆς μου.

§125ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ὄχι.

§126Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀδιάφορον. Καίτοι δὲν ἐνθυμοῦμαι, οὐχ ἧττον ἀναγνωρίζω βεβαίως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑμεῖς λέγετε. Ἀλλ’ ἐρωτῶ· ἐμποδίζεται ἐκ τούτου ἡ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις διὰ δημοσίαν ἀνάγκην; Ὁμολογῶ ὅτι δὲν δύναμαι νὰ διαγνώσω, προχείρως, τουλάχιστον, τὸν νομικὸν ἐκεῖνον λόγον, ὁ ὁποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφοπλίσῃ τὸ Κράτος ἀπὸ τῆς κυριαρχικῆς του ἐξουσίας, ὅπως εἰς περίστασιν δημοσίας ἀνάγκης λαμβάνῃ κτῆμα ἰδιωτικὸν εἰς ὁποιονδήποτε ἀνῆκον καὶ νὰ ἀπαλλοτριοῖ αὐτὸ ἐπὶ ἀποζημιώσει; Εἶναι δυνατὸν τοῦτο;

§127Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τὰ τῆς Στυμφαλίας εἶναι τοῦ δημοσίου.

§128Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τούτου. Δέχομαι τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, διότι θὰ εἶναι ἀκριβεστέρα, ὅτι αἱ πηγαὶ ἀνήκουσιν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῆς Κωπαΐδος. Ἀλλ’ ἐρωτῶ· ἀφοῦ ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀφετηρίας ἀφορμᾶται ἡ Κυβέρνησις, διατί δὲν ῥυθμίζει διὰ τῆς Συμβάσεως τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, δυνάμει τοῦ κυριαρχικοῦ δικαιώματος τοῦ Κράτους, ἀναγκαστικῶς, λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης, ἀλλὰ παραπέμπεται ἡ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία θὰ διαγωνισθῇ, νὰ κάμῃ ἰδιωτικὰς συνεννοήσεις, δηλαδὴ νὰ τεθῇ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἑταιρείας τῆς Κωπαΐδος, εἰς τὴν αὐθαιρεσίαν ἴσως αὐτῆς, ἡ ὁποία δύναται καὶ νὰ τὴν ἀπομακρύνῃ ἀπὸ τὸν διαγωνισμόν, ἐὰν ἔχῃ ἴδια συμφέροντα; Τοῦτο ἠρώτησα καὶ ἐπὶ τούτου οὐδεμία μοὶ ἐδόθη ἀπάντησις.

§129ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι ἐκπλήττομαι πῶς δύναται ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ νὰ γεννηθῇ ζήτημα συνταγματικὸν ἐκ τῆς ὑποβολῆς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Δὲν θέλω καθόλου νὰ ἀπευθύνω ἐρώτησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀρκαδίας, ἂν τὸ ὑδραγωγεῖον τὸ Ἀδριάνειον ἀποτελεῖ ἰδιωτικὴν περιουσίαν τοῦ δήμου Ἀθηναίων.

§130Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§131ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀκόμη ἰδιωτικὴν ἀπετέλει περιουσίαν, δὲν εὑρίσκω, μετὰ τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ὑδραγωγεῖον τὸ ὁποῖον θὰ γίνῃ, δὲν ἀνήκει πάλιν εἰς τὸν Δῆμον. Εἰς τὴν κυριότητα αὐτοῦ θὰ περιέλθῃ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς πεντηκονταετοῦς προθεσμίας, δὲν εὑρίσκω δ’ ὅτι ἐκ τούτου θὰ δυνηθῇ νὰ ἐγερθῇ ζήτημα συνταγματικότητος τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου. Λέγω ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ Κράτος ἀσκεῖ τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ καὶ παρέχει εἰς τὸν Δῆμον νῦν μὲν ὅλα τὰ ἀγαθὰ τοῦ κατασκευασθησομένου ὑδραγωγείου, μετὰ τὰ πεντήκοντα δὲ ἔτη καὶ αὐτὴν τὴν κυριότητα τοῦ ὑδραγωγείου τούτου, πῶς δύνασθε νὰ λέγητε ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀντισυνταγματικόν; Εἰς τὴν ἀντίληψιν τοὐλάχιστον τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν καλλίτερον εἶναι νὰ στερηθῇ ὁ Δῆμος τὴν σήμερον κατεχομένην ὑπ’ αὐτοῦ περιουσίαν τοῦ ὑδραγωγείου, διὰ νὰ ἔχῃ περιωρισμένους θανάτους διὰ νὰ κατωρθώσῃ νὰ κάμῃ πάρκα διὰ νὰ ἐξυγιάνῃ τὴν πόλιν καὶ μετὰ πεντήκοντα ἔτη νὰ ἔχῃ εἰς τὴν κυριότητα αὐτοῦ καὶ τὸ νέον ὑδραγωγεῖον, τοιοῦτό τι δὲν χωρεῖ, διότι ἐὰν μοὶ εἴπῃ ὁ Δῆμος ὅτι ἐγὼ προτιμῶ νὰ ἔχω περισσοτέρους θανάτους, νὰ μὴ ἔχω φυτείας, νὰ μὴ δύναμαι νὰ κατασκευάσω ὑπονόμους καὶ νὰ ἐξυγιάνω τὴν πόλιν παρὰ νὰ στερηθῶ τῶν 180,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος, θὰ ἀπαντήσω ὅτι δὲν γνωρίζεις τί λέγεις. Ἀλλὰ δὲν θὰ μοὶ εἴπῃ ποτὲ ὁ Δῆμος τοιοῦτό τι.

§132Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ εἶναι οὐσιαστικὴ ἀντίληψις.

§133ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἶναι οὐσιαστικὴ ἀντίληψις· εἶναι ἀντίληψις ἐντελῶς θεωρητική. Εἶναι ἡ ἀντίληψις αὕτη· ἀσκεῖ τὸ Κράτος ἐπὶ τῶν δήμων κηδεμονευτικὴν ἐξουσίαν ἢ δὲν ἀσκεῖ; Καὶ ἂν ἀσκεῖ, δικαιοῦται ἢ δὲν δικαιοῦται νὰ κανονίσῃ τὰ ὅρια καὶ τὴν ἔκτασιν αὐτῆς; Καὶ ἐρωτῶ· ἐὰν ἔλθῃ νὰ εἴπῃ ὁ δῆμος Ἀθηναίων, ἐγὼ θέλω νὰ ἔχω μεγαλειτέραν θνησιμότητα, ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἐξυγιάνω τὴν πόλιν, οὔτε νὰ ἀποκτήσω μετὰ πεντήκοντα ἔτη τὸ ὑδραγωγεῖον τὸ ὁποῖον μοῦ ὑπόσχεσαι, ἀλλὰ θέλω νὰ διατηρήσω τὴν σημερινὴν κατάστασιν, καὶ τῷ εἴπω ἐγὼ ὅτι δὲν δέχομαι αὐτά, διότι λέγεις ἀνοησίας καὶ προτιμῶ τὴν ἀντίληψιν τοῦ Κράτους διότι εἶναι σοβαρωτέρα, θὰ μοὶ εἴπητε ὅτι αὐτό δὲν εἶναι ζήτημα ἀρχῆς ἀλλ’ εἶναι ζήτημα σκοπιμότητος; Δὲν δέχομαι λοιπὸν οὔτε θέλω νὰ ἐξετάσω τὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν ὑπέδειξεν ὁ κ. Βουλευτὴς κατὰ τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζει ὅτι τὸ Κράτος δύναται νὰ κάμῃ τοῦτο οὐσιαστικῶς. Μᾶς παρέπεμψεν ὅμως νὰ κάμωμεν ἄλλο νομοσχέδιον διότι ὁ νόμος τὸν ὁποῖον ψηφίζομεν δὲν εἶναι οὐσιαστικός. Ἀλλ’ ἔχω ἄλλην ἀντίρησιν σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ Μέλανος ποταμοῦ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, μᾶς εἶπε τοῦτο· ἀναγνωρίζετε ὅτι ὁ Μέλας ποταμὸς ἀνήκει εἰς τὴν Κωπαΐδα λίμνην· διατί δὲν ἀπαλλοτριοῦτε αὐτὸν λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης; Τοῦτο παρουσιάζεται ἐκ πρώτης ὄψεως ὡς ἔχων σοβαροφάνειαν· ἀλλ’ αὐτὴ ἡ ἰδιοκτησία, ἡ ἰδιοφυής, τῆς ἑταιρείας Κωπαΐδος ἐπὶ τῶν ὑδάτων, δὲν εἶναι συνιδιοκτησία προελθοῦσα ἐξ ἄλλου τρόπου. Πρόκειται περὶ δημοσίου ἔργου τὸ ὁποῖον διὰ νὰ ἐκτελεσθῇ εὑρέθη τὸ Κράτος εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προέλθῃ εἰς παραχωρήσεις πρὸς τὴν Ἑταιρείαν. Δὲν θὰ ἐξετάσω ἐὰν ἡ Ἑταιρεία εἶναι ξένη ἢ ἐντοπία. Ἀρκεῖ ὅτι αὕτη προῆλθε εἰς διαπραγματεύσεις· ἐγένετο συμφωνία καὶ συνετελέσθη τὸ ἔργον διὰ μεγάλων κεφαλαίων. Μεταξὺ τῶν ὅρων τῆς παραχωρήσεως περιλαμβάνεται καὶ ὁ ὅρος τῆς χρήσεως τῶν ὑδάτων αὐτῶν ἐπὶ πεντήκοντα ἔτη. Ἐρωτῶ ἤδη· δύναται τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον δὲν θέλει νὰ διακυβεύσῃ τὰ συμφέροντα τῶν ἄλλων, νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν αὐτὴν πρὶν ἢ λήξωσι τὰ 40 ἢ 50 ἔτη σοῦ ἔδωκα αὐτὰ τὰ νερὰ διὰ νὰ ποτίζῃς τὰ χωράφιά σου, ἀλλὰ τώρα μετενόησα· μοῦ χρειάζεται, ὑπάρχει δημοσία ἀνάγκη νὰ σοῦ τὸ πάρω ὄχι, διότι δὲν εὑρίσκω νερό, ἀλλὰ διότι τὸ τοῦ Μέλανος ποταμοῦ ἀπέχει τῶν Ἀθηνῶν 148 χιλιόμετρα, τὸ δὲ ἕτερον τὸ τῆς Στυμφαλίας περισσότερα, ἐρωτῶ· δὲν εἶναι λῃστρικὴ ἡ τοιαύτη διαγωγὴ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας;

§134Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀφοῦ εἶναι ἀνάγκη τοῦ Κράτους, διατί εἶναι λῃστρική, ἀφοῦ ἡ Ἑταιρεία θὰ ἀποζημιωθῇ;

§135ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Λυποῦμαι ὅτι ὑποστηρίζετε τοῦτο. Σᾶς λέγω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ περιουσίας ἡ ὁποία περιῆλθε εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν τῆς Ἑταιρείας. Πρόκειται περὶ δημοσίου ἔργου τὸ ὁποῖον κατεσκευάσθη καὶ εἰς τὴν παραχώρησιν ὑπάρχει τὸ δικαίωμα τῆς Ἑταιρείας νὰ κρατήσῃ αὐτὸ ἐπὶ 40 ἢ 50 ἔτη. Θὰ εἶναι κακόπιστον τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον θὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ψήφισιν τοιούτου νόμου.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ψηφίζεται δι’ ἀναστάσεως ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου).

§137ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παρακαλῶ. Μετὰ τὸ δεῖπνον νὰ ἔλθωμεν διὰ τὴν συνέχισιν τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Πρέπει νὰ ἔλθωμεν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαγάγωμεν τοσαύτην ἐργασίαν.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ τὴν 10ην. (Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 8 καὶ 40′ μ. μ.) Μετὰ τὴν διακοπὴν (ὥρα 10 30′´ μ. μ.).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας συμβάσεως». Ἐπίσης ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρωσσίας». (Ὅρα Ἀρχεῖον Βουλῆς). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ εἰσαγωγῆς τοῦ ἐνδίκου μέσου τῆς ἐφέσεως κατὰ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Πλημμελειοδικείου».

§140Λ. ΝΑΚΟΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς δὲν θὰ κάμῃ δηλώσεις;

§141Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Ὄχι. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας». (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1–6) Ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτόν). Ἄρθρον 8...

§143Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ ἄρθρον 8ον ἀποσύρεται· θὰ ἀποτελέσῃ αὐτοτελῆ πρότασιν νόμου.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται. Ἐξακολούθησις τῆς αʹ συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀπαγορεύσεως ὁπλοφορίας».

§145Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ὥρα κατάλληλος διὰ νὰ συζητηθῇ τοιαύτης σπουδαιότητος νομοσχέδιον. Νὰ ἀναβληθῇ κύριε Πρόεδρε.

§146Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Δὲν ὑπάρχει λόγος ν’ ἀναβληθῇ. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–3). Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§147Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. (Ἀναγινώσκει)· «ἀπαγορεύεται νὰ φέρωσι ὅπλα, ἐκτὸς τῶν οἰκιῶν, τῶν ἐξαρτημάτων αὐτῶν καὶ παντὸς εἴδους ἐργοστασίων». Λέγετε ἐκτὸς τῶν οἰκιῶν. Εἷς ποιμὴν ἐκτὸς τοῦ ποιμνιοστασίου του, εἰς ἀπόστασιν 50 βημάτων καταδιώκει ἕνα κλέπτην καὶ εὑρίσκεται ἐκεῖ ἓν ἀπόσπασμα· θὰ συλληφθῇ, καίτοι καταδιώκει τὸν λῃστήν. Ἔχετε ἰδέαν τοῦ ποιμενικοῦ βίου; Πρέπει καὶ αὐτὸς νὰ ὑπάγηται εἰς τοὺς ἔχοντας ἄδειαν; (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4). Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Νάκος.

§149Λ. ΝΑΚΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς σπεύδει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Παρακαλῶ ὅμως τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της εἰς τὸ ψηφιζόμενον ἄρθρον, διότι δι’ αὐτοῦ τίποτε ὀλιγώτερον τίποτε περισσότερον δὲν γίνεται ἢ νὰ καταργῆται τὸ δικαίωμα τῆς ἀμύνης. Σᾶς ὡμίλησα καὶ πρὸ ἡμερῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, δύναμαι ὅμως καὶ σήμερον νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι οὐδεὶς νόμος οὐδενὸς Κράτους ἔχει τὴν αὐστηρὰν διάταξιν τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ νομοσχέδιον. Ἀληθῶς εἰς ὅλον τὸν κόσμον ἐπιτρέπεται τὸ ὁπλοφορεῖν ὅταν ὁ πολίτης δικαιολογήσῃ τὴν αἴτησίν του περὶ ὁπλοφορίας, τὸ δὲ νομοσχέδιον ἀπαγορεῦον ἀπολύτως τὴν ὁπλοφορίαν, —εἰσήγαγε δὲ τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡς μετάφρασιν τοῦ Ἰταλικοῦ νόμου καὶ πλανηθεὶς ἐθεώρησα καὶ ἐγὼ προχθὲς ὡς τοιοῦτον, σᾶς βεβαιῶ ὅμως ὅτι δὲν εἶναι ἐκ τοῦ Ἰταλικοῦ, διότι ὁ Ἰταλικὸς νόμος εἰς τὸ ἄρθρον 16 τοῦ νόμου περὶ δημοσίας ἀσφαλείας ἐπιτρέπει τὴν ὁπλοφορίαν εἰς τὸν ἔχοντα εὔλογον λόγον νὰ ὁπλοφορῇ — τὸ νομοσχέδιον λοιπὸν ἀπολύτως ἀπαγορεῦον εἶναι μοναδικὸν εἰς τὸ εἶδός του. Καὶ εἶναι ἀληθῶς περίεργος ἡ στοργὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ πρὸς τὸ νομοσχέδιόν του τοῦτο. Θὰ ἐξηγεῖτο ἡ στοργὴ αὕτη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ πρὸς τὸ νομοσχέδιον ἐὰν τοῦτο ἦτο φυσικόν του τέκνον, λόγῳ τῆς ἰδιαιτέρας στοργῆς τὴν ὁποίαν συνήθως τρέφουσιν οἱ γονεῖς διὰ τὰ ἀνάπηρα τέκνα αὐτῶν. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἔκθετον τέκνον τοῦ κ. Ζαΐμη, τὸ ὁποῖον παρέλαβε καὶ υἱοθέτησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης (γέλωτες). Ὑποθέσατε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι εἷς ἀπειλεῖται καὶ μεταβαίνει εἰς τὸν εἰσαγγελέα καὶ ζητεῖ ἄδειαν νὰ ὁπλοφορήσῃ πρὸς ἄμυνάν του. Ὁ εἰσαγγελεὺς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ τὸν ἀποπέμψῃ καὶ νὰ τοῦ εἴπῃ· δὲν δύναμαι νὰ σοῦ ἐπιτρέψω νὰ ὁπλοφορῇς, διότι μὲ ἐμποδίζει ὁ νόμος. Ἐννοεῖτε καλὰ τὸ πρᾶγμα καὶ τὰς συνεπείας του; Λοιπὸν σᾶς λέγω ὅτι οὐδεὶς νόμος ἔχει τὴν διάταξιν ταύτην. Ἐπικαλοῦμαι τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τούτου....

§150ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον νόμος ἀνάλογος ἐφηρμόσθη εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα καὶ ἔφερε τὰ καλλίτερα ἀποτελέσματα, τί θέλετε....

§151Λ. ΝΑΚΟΣ. Ὁ νόμος τῆς ὁπλοφορίας ἐν Κρήτῃ εἶναι ἐπιεικέστερος καὶ ἐπιτρέπει εἰς ὡρισμένας περιστάσεις τὴν ἄδειαν ὁπλοφορίας, ἐνῷ κατὰ τὸ παρὸν νομοσχέδιον ἠμπορεῖτε νὰ λέγητε ὅτι ἀπειλεῖται ἡ ζωή σας, καὶ οὐδεὶς νὰ δύναται νὰ σᾶς ἐπιτρέψῃ τὴν ὁπλοφορίαν πρὸς ἄμυναν. Τὸ πρᾶγμα εἶναι πρωτοφανὲς δι’ ὅλας τὰς νομοθεσίας.

§152ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἔχει δίκαιον.

§153Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Νὰ ἐπιτρέπηται δυνάμει ἀδείας τοῦ εἰσαγγελέως.

§154Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἔστω· ὁπωσδήποτε ἀνοίξατε μίαν θύραν. Τώρα ἔρχομαι καὶ εἰς τὸ ἄλλο ζήτημα τῆς ποινῆς. Προχθὲς σᾶς ἐξέθηκα τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων θεωρῶ ἀντιεπιστημονικήν, ἀλλὰ καὶ ἀντικοινωνικὴν τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὴν ὁποίαν ἀναγράφεται ποινὴ ἰδιαιτέρα, καὶ τόσον μεγάλη, τρίμηνος φυλάκισις, εἰς τοὺς δι’ ἀπηγορευμένων ὅπλων ἐγκληματοῦντας. Σᾶς εἶπον ὅτι εἶχον τὴν γνώμην ὑπὲρ τῆς διαμαρτυρίας μου τοῦ καθηγητοῦ Glasson. Παρέστησα τὰς δυσκολίας καὶ ἀπὸ διαδικαστικῆς ἀκόμη ἀπόψεως καὶ ἐζήτησα, ὅπως ἡ παράνομος ὁπλοφορία χρησιμεύῃ ὡς ἐπιβαρυντικὴ αἰτία πρὸς ἐπιμέτρησιν τῆς ποινῆς, τῆς ὁριζομένης ὑπὸ τοῦ νόμου διὰ τὸ κύριον ἀδίκημα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀντέταξε πάλιν τὸν Ἰταλικὸν νόμον τὸν ὁποῖον σᾶς ὡμολόγησα προχθὲς ὅτι δὲν εἶχον λάβει καιρὸν νὰ μελετήσω, πῶς ἀκριβῶς ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς. Μετ’ ἐκπλήξεως ὅμως παρετήρησα ὅτι καὶ εἰς τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἦτο ἀκριβής. Πράγματι ὁ Ἰταλικὸς νόμος τὴν παράνομον ὁπλοφορίαν θεωρεῖ, ὡς ἦτο ἑπόμενον, ὡς ἐπιβαρυντικὴν αἰτίαν, καὶ καθορίζει μόνον τὸ ποσοστὸν τῆς αὐξήσεως τῆς φυλακίσεως. Δὲν ἀπαγγέλλει ἰδιαιτέραν ποινὴν ἀνεξάρτητον τῆς ποινῆς τοῦ κυρίου ἀδικήματος, ὡς κατανοεῖ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἀντιεπιστημονικώτατα καὶ ἀντικοινωνώτατα. Ὑποθέσατε, κύριοι Βουλευταί, μίαν ἀμυχὴν γενομένην διὰ μαχαίρας. Ὁ νόμος ἀκολουθῶν τὴν κοινὴν συνείδησιν ἔχει μίαν ὡρισμένην ποινήν, καὶ ὑποθέσατε ὅτι καταδικάζει τὸ δικαστήριον τὸν κατηγορούμενον, καὶ αὐστηρῶς μάλιστα, εἰς τρίμηνον φυλάκισιν. Τὸ δικαστήριον πρέπει νὰ τὸν καταδικάσῃ καὶ ἰδιαιτέρως διὰ τὴν παράνομον ὁπλοφορίαν, δύναται δὲ νὰ τὸν καταδικάσῃ εἰς τρίμηνον πρόσθετον φυλάκισιν, δηλ. ἐν ὅλῳ εἰς ἕξ μῆνας. Ἀλλ’ ἡ κοινὴ συνείδησις ἐξεγείρεται διὰ μίαν τόσον αὐστηρὰν φυλάκισιν διὰ τοιοῦτον ἀδίκημα. Δὲν εἶναι δυνατὸν οὕτως ἀμελετήτως νὰ παραμορφώσωμεν τὸν ποινικὸν νόμον, ἄνευ συνολικῆς μελέτης καὶ ψυχολογίας ἑνὸς ἑκάστου ἐγκλήματος. Αἱ μεταρρυθμίσεις αἱ τοιούτου εἴδους, ὡς καὶ αἱ τοῦ προκατόχου σας, ὁ ὁποῖος καὶ αὐτὸς καθιέρωσεν ἰδιαιτέρας ποινὰς ἰδιαιτέρως ἐκτιομένας ἀπὸ τῆς ποινῆς τοῦ κυρίου ἀδικήματος, εἶναι ἀντικοινωνικαὶ καὶ ἀντιεπιστημονικαί. Θὰ καταντήσωσι δὲ τὸν ποινικὸν νόμον sui generis, Ἑλληνικῆς ἐφευρέσεως νομοθέτημα, μοναδικὸν εἰς τὸν κόσμον. Ἐσκέφθητε καλῶς ποῦ δύναται νὰ ἀναβιβασθῇ ἡ ποινὴ ἑνὸς ἀδικήματος μὲ τὰς ἰδιαιτέρας ποινὰς περὶ φυγοδικίας, ὁπλοφορίας, καὶ τόσων ἄλλων ἰδιαιτέρων ποινῶν, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ συντρέχωσιν εἰς ἐφαρμογὴν ἐπὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἀδικήματος; Αὐτὰ εἶχον νὰ σᾶς εἴπω, καὶ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, διότι ὁ κύριος Ὑπουργὸς σπεύδει τόσον πολὺ εἰς οὕτως σπουδαίας, σπουδαιοτάτας μεταμορφώσεις τοῦ ποινικοῦ νόμου.

§155Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἡ ἀρχὴ εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἀποταθῇ τις διὰ νὰ ζητήσῃ ἄδειαν, ἐκείνη θὰ κρίνῃ ἂν πρέπει νὰ ἀμυνθῇ τις διὰ νὰ δώσῃ ἄδειαν; Λέγετε δὲ ὅτι πρέπει νὰ ἀποταθῆτε εἰς τὸν εἰσαγγελέα· ἀλλ’ ὑπάρχει εἰσαγγελεὺς πανταχοῦ;

§156Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Τὸν εἰσαγγελέα παρεμβάλλομεν διὰ τὰς περιστάσεις καθ’ ἃς θὰ θεωρήσῃ τις ὅτι καταδιώκεται καὶ πρέπει νὰ ὁπλοφορῇ. Εἰς πᾶσαν ἄλλην περίστασιν θὰ ἀποταθῇ εἰς τὴν ἀστυνομικὴν ἀρχήν. Ἡ ἀρχὴ αὕτη ἔχει προϊστάμενον πρὸς ὃν δύναται νὰ ἀποταθῇ ὁ πολίτης, ἂν νομίζῃ ὅτι ἡ ἀρχὴ αὕτη ἀδικεῖ αὐτὸν μὴ ἐπιτρέπουσα εἰς αὐτὸν νὰ ὁπλοφορῇ.

§157Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἀντετάχθημεν κατὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὄχι διότι εἴμεθα ἀπολύτως κατὰ τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς ὁπλοφορίας, ἀλλὰ διότι ἀμφισβητοῦμεν τὴν σκοπιμότητα τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἔχει διατυπωθῇ. Ἄν τὸ νομοσχέδιον ψηφισθῇ, ὡς μετὰ τόσης ἐπιμονῆς ἐπιζητεῖ ὁ κ. Ὑπουργός, πολὺ ἀμφιβάλλω ἂν κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν θὰ ἔχῃ τὰ προσδοκώμενα ὑπὸ τοῦ εἰσηγητοῦ ἀποτελέσματα ἢ ἀντίθετα τούτων. Μᾶλλον εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ συμβῇ τὸ τελευταῖον. Μὴ πλανώμεθα, Κύριοι. Ὁ φιλόνομος καὶ φιλήσυχος πολίτης, ὁ ἐπιστήμων, ὁ ὑπάλληλος, ὁ ἔμπορος κλπ. ὁ ἀκινδύνως διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ μόνον πρὸς ἰδίαν ἑαυτοῦ ἄμυναν ὁπλοφορῶν, πολὺ θὰ σκεφθῇ, ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου τούτου, νὰ ὁπλοφορήσῃ ἐφεξῆς, ὅταν θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει τὰς ἀπειλουμένας βαρυτάτας ποινάς. Ἀντιθέτως, ὁ κακοποιός, ὁ ῥέπων εἰς τὸ ἔγκλημα, πολὺ ὀλίγον ἢ οὐδόλως θὰ πτοηθῇ ἐκ τῶν ποινῶν τούτων, αἱ ὁποῖαι οὔτε προληπτικαί, οὔτε κατασταλτικαὶ θὰ εἶναι τῶν τάσεων καὶ ῥοπῶν του. Θὰ δύναται οὗτος νὰ ὁπλοφορῇ χωρὶς νὰ συλλαμβάνηται, καθ’ ὃν γνωρίζει τρόπον, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐνδεχομένην σύλληψιν δὲν θὰ ὑπολογίσῃ, ὡς καὶ τὴν φυλακήν, ἡ ὁποία δὲν τὸν τρομάζει καθόλου. Θὰ ἀφοπλίσητε λοιπὸν τοὺς φιλονόμους καὶ ἀκινδύνους πολίτας ἀσφαλῶς, χωρὶς νὰ δύνασθε νὰ καυχηθῆτε ὅτι ἐπετύχετε τοῦτο καὶ διὰ τοὺς κακοποιοὺς καὶ ἐπικινδύνους εἰς οὓς κυρίως ἀποβλέπετε. Τί θὰ συμβῇ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει; Θὰ καταστήσητε ἕρμαιον τοὺς πρώτους τῶν δευτέρων, οἵτινες θὰ δύνανται πολὺ περισσότερον ἀπὸ σήμερον νὰ ἐπιβάλωνται, ἔνοπλοι αὐτοὶ κατὰ τῶν ἀόπλων. Καὶ πρὸ τῶν ἀποτελεσμάτων τούτων δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος καὶ θ’ ἀναγκασθῆτε νὰ εἰσαγάγητε νέον νομοσχέδιον ῥιζικῶς τροποποιοῦν τὸ μετὰ τόσης ἐπιμονῆς ὑποστηριζόμενον σήμερον. Ἀλλ’ ἐνδεικτικὸν τῶν κρατουσῶν πεποιθήσεων εἶναι ὅτι, ἐνῷ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἡ παράνομος ὁπλοφορία χαρακτηρίζεται ὡς πλημμέλημα, δι’ ἑτέρου νομοσχεδίου, συγχρόνως εἰσαχθέντος καὶ συγχρόνως ἀναγραφέντος εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, προταχθέντος ὅμως καὶ ψηφισθέντος, τὸ ὁποῖον ἤδη εἶναι νόμος τοῦ Κράτους δημοσιευθεὶς εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 95 τῆς 15 Ἀπριλίου ἐ.ἔ., νομίζω, φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τούτου ἡ παράνομος ὁπλοφορία χαρακτηρίζεται ὡς πταῖσμα. Μάλιστα Κύριοι! Εἶναι ὁ νόμος περὶ ἐκδικάσεως τῶν ἐπ’ αὐτοφώρῳ πταισμάτων. Δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ῥίψητε ἓν βλέμμα εἰς τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου τούτου, διὰ νὰ πεισθῆτε περὶ ὅσων λέγω. Τί σημαίνουν ὅμως ταῦτα; Ἀφήνω εἰς ὑμᾶς τὴν κρίσιν καὶ τὸ συμπέρασμα.

§158Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Συμφώνως πρὸς τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Πετροπουλάκη προτείνω νὰ προστεθῇ τρίτη περίπτωσις ἡ ἑξῆς: «ἐκεῖνοι δι’ οὓς κατὰ κρίσιν τῆς Δικαστικῆς ἀρχῆς συντρέχει εὔλογος περίπτωσις δικαιολογοῦσα τὴν ὁπλοφορίαν πρὸς ἰδίαν ἄμυναν». Ὅσον ἀφορᾷ τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Καντιάνη, ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ψηφίζων τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο περὶ ἐκδικάσεως τῶν ἐπ’ αὐτοφώρῳ πταισμάτων, δὲν ἠδυνάμην νὰ ἔχω ὑπ’ ὄψει ἢ τὴν ὑφισταμένην νομοθεσίαν, οὐχὶ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, διότι θὰ ἦτο καὶ ἀσέβεια ἐκ μέρους μου νὰ προεξοφλήσω τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς καὶ νὰ χαρακτηρίσω πλημμέλημα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει καταστῆ τοιοῦτον διὰ νόμου τοῦ Κράτους. Ἑπομένως πολὺ ὀρθῶς διετυπώθη τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τροποποιεῖται διὰ τοῦ παρόντος, ὅταν ἤθελε γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους.

§159Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὁ τελευταῖον ἀγορεύσας συνάδελφος ἐκ Μεσσηνίας, ἐπανέφερε καὶ πάλιν εἰς τὴν συζήτησιν τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Θὰ ἤμην ἀσυνεπὴς ἐὰν δὲν ὑπερεψήφιζον τοῦ νομοσχεδίου ὡς προτείνεται ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, διότι καὶ ἄλλοτε ἀγορεύων, εὗρον ὡς ἐλάττωμα ἑνὸς μεγάλου μεταρρυθμιστικοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον εἰσηγεῖτο ὁ τέως ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργός, ἀκριβῶς τοῦτο, ὅτι δὲν ἔλαβε πρόνοιαν νὰ πατάξῃ τὴν ὁπλοφορίαν. Βεβαίως θὰ ἦτο πλάνη, τῆς ὁποίας ἐγὼ βεβαίως δὲν εἶμαι ὑπαίτιος, τὸ νὰ ὑποθέσῃ τις ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θὰ κτυπηθῇ ἢ θὰ περιορισθῇ ἡ ἐγκληματικότης. Τοιοῦτό τι, οὔτε ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου, κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἔχει ὑπ’ ὄψει, οὔτε ἀπέβλεψεν εἰς τοῦτο. Ἑπομένως ἡ πολεμικὴ ἡ ὁποία ἠκούσθη καὶ ἀπὸ τὸν ἔντιμον ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας συνάδελφον, ὅστις πρῶτος ἐπετέθη κατὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, καὶ ἀπὸ τὸν σήμερον ἀγορεύσαντα συνάδελφον ἐκ Μεσσηνίας, εἰπόντα ὅτι· Κύριοι, εἰς τὸν νέον ἐγκληματίαν δὲν θὰ ἐμποιήσητε τὸν φόβον διὰ τῆς ἐλαφρᾶς ποινῆς, τὴν ὁποίαν εἰσάγετε οὕτως ὥστε νὰ στερηθῇ αὐτὸς τοῦ φονικοῦ ὀργάνου διὰ τοῦ ὁποίου θὰ διαπράξῃ τὸ ἔγκλημα, στερεῖτε ὅμως διὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῶν ποινῶν τὰς ὁποίας εἰσάγετε, τοὺς φιλονόμους πολίτας τοῦ ὅπλου, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν ἵνα ἀσκήσωσι τὸ δικαίωμα τῆς ἀμύνης· ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, δὲν πρόκειται νὰ προστατευθῇ ἡ κοινωνία κατὰ τῶν ἐγκληματιῶν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου· πρόκειται περὶ τῶν μέσων τὰ ὁποῖα λαμβάνονται διὰ νὰ περιορισθῇ ἡ ἐγκληματικότης. Ὁ κυριώτερος σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι νὰ προστατευθῶσιν αὐτοὶ οὗτοι οἱ φιλόνομοι πολῖται ἐναντίον τοῦ βρασμοῦ τῆς ψυχικῆς ὁρμῆς. Ἐάν, Κύριοι, λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐπίσημον στατιστικήν, ὅπως ἔλαβον ἐγὼ ἐκ περιεργείας ὑπ’ ὄψιν αὐτήν, δημοσιευθεῖσαν ἐπ’ ἐσχάτων ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, θέλετε παρατηρήσει ὅτι ἔχομεν καταδίκας τριάκοντα καὶ δύο ἐν συνόλῳ διὰ φόνον, ἀλλ’ ἔχομεν ἄνω τῶν πέντε χιλιάδων δι’ ἀναιρέσεις καὶ τραύματα ἀπρομελέτητα—ἐξαιρῶ τὰ προμεμελετημένα.

§160Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Καὶ νομίζετε ὅτι θὰ περιορισθῶσιν, ἐὰν ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον;

§161Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Βεβαιότατα ἀποδέχομαι αὐτό. Βεβαίως, κ. Συνάδελφε, θὰ συμφωνήσω μεθ’ ὑμῶν ὅτι μόνον ὁ νόμος ὅπως καὶ οὐδεὶς νόμος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἄρῃ τὰ αἴτια τῶν κοινωνικῶν πληγῶν. Ἐὰν μάλιστα παρατηρήσητε μετ’ ἐμοῦ τὴν αὐτὴν ἐπίσημον στατιστικὴν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, τὴν δημοσιευθεῖσαν πρὸ ἑνὸς ἢ δύο ἐτῶν, πάλιν διὰ τὸ 1911, θέλετε παρατηρήσει ὅτι μεταξὺ τῶν ἀριθμῶν τοὺς ὁποίους σᾶς ἀνέφερα τῶν εἰς βρασμὸν ψυχικῆς ὁρμῆς ἀπρομελετήτως ἀναιρούντων ἢ τραυματιζόντων, ἡ ὀλιγωτέρα ἀναλογία εἶναι εἰς τοὺς ἀγραμμάτους καὶ ἡ μείζων ἀναλογία συμμετοχῆς εἰς τοὺς καταδίκους εἶναι ἡ τῶν ἀποφοίτων τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Κατόπιν τούτου ὀφείλετε νὰ συμφωνήσητε μετ’ ἐμοῦ ὅτι, ἐὰν θέλωμεν νὰ κτυπήσωμεν τὴν ἐγκληματικότητα ὑπ’ αὐτὴν τὴν μορφήν, ὄχι τὴν παθολογικήν, νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας καὶ εἰς ἄλλους παράγοντας, πρωτίστως ὅμως εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Εἶναι καὶ αὐτὴ ἡ παρατήρησις εἷς ἐκ τῶν λόγων οἱ ὁποῖοι μὲ ἄγουσιν εἰς τὸ νὰ ὑποστηρίξω τὸ ἀνακαινιστικὸν ἔργον ἐν τῇ δημοτικῇ ἐκπαιδεύσει, διότι οἱ ἀριθμοὶ τοὺς ὁποίους δίδει ἡμῖν ἡ ἐπίσημος στατιστικὴ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, εἶναι ἀριθμοὶ καταδικάζοντες τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἀλλ’ ἐνῷ συμφωνῶ μεθ’ ὑμῶν ὅτι δὲν ἀναμένω ἀμέσως τὴν διόρθωσιν τῆς ἐγκληματικότητος μόνον ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δὲν δύναμαι ὅμως ἐξ ἄλλου νὰ μὴ ἀναγνωρίσω ὅτι πάντως καὶ ὁ νόμος οὗτος ψηφιζόμενος θὰ εἶναι συντελεστικὸς διὰ νὰ περιστείλῃ ἀκριβῶς τοὺς φιλονόμους ἐκείνους πολίτας καὶ τοὺς προστατεύσῃ ἐναντίον τῶν ὁρμῶν τῆς ψυχῆς των, ἡ ὁποία εὐκόλως βράζει εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐὰν θέλωμεν νὰ κτυπήσωμεν τὸ ἔγκλημα, βεβαίως δὲν θὰ τὸ κτυπήσωμεν μόνον διὰ τῶν νόμων, ἐπαναλαμβάνω, ἀλλὰ δι’ ἄλλων μέτρων· διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων ὑπὸ τῶν δικαστηρίων, διὰ τῆς κατασταλτικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ πρωτίστως διὰ τῆς προληπτικῆς ἀστυνομίας. Δόξα τῷ Θεῷ, ἀνομολογεῖται καὶ προσπίπτει καὶ εἰς τὴν ἀντίληψιν πάντων, ὅτι δὲν εἴμεθα χώρα εἰς τὴν ὁποίαν ἐπιπολάζει ὁ παθολογικὸς τύπος τοῦ ἐγκληματίου, ἐὰν δὲ ἐδῶ ἢ ἐκεῖ συμβαίνουσιν ἐγκλήματά τινα τὰ ὁποῖα ἐξεγείρουσι τὴν ἀγριότητα, τὴν κοινὴν γνώμην καὶ συνείδησιν, ταῦτα συνέχονται μὲ πλημμελῆ ὀργανισμὸν κοινωνικὸν καὶ μὲ πλημμελῆ ὀργανισμὸν διοικητικόν. Ὅταν ἔχωμεν μίαν πόλιν, ἕνα λιμένα ὡς ὁ Πειραιεύς, εἰς τὴν ὁποίαν πάντες φωνάζουν ὅτι ἡ ἀστυνομία δὲν εἶναι ἐπαρκής, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ὑπάρχουν ἄσυλα, ὅπως καταφεύγωσιν οἱ ξένοι οἱ προσερχόμενοι, δὲν πρέπει νὰ ἀπορῆτε πῶς συμβαίνουσιν ἐγκλήματα. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας βεβαίως θὰ συμβαίνωσιν ἐγκλήματα βάρβαρα μαρτυροῦντα παθολογικοὺς ἐγκληματίας, ὅπως τὸ ἀκέφαλον σῶμα καὶ οἱ ἀρτοποιοὶ τοῦ Πειραιῶς.

§162Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὰ ἐγκλήματα ὡς τὸ τοῦ ἀκεφάλου πτώματος καὶ τὸ τῶν ἀρτοποιῶν τοῦ Πειραιῶς θὰ ἐκλίπωσι;

§163Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὄχι· δὲν ἀποβλέπει εἰς αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, ἐπαναλαμβάνω.

§164Λ. ΝΑΚΟΣ. Τότε εἰς οὐδὲν ἀποβλέπει τὸ νομοσχέδιον.

§165Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἐκτὸς αὐτῶν τῶν περιπτώσεων, περὶ τῶν ὁποίων κατ’ ἄλλον τρόπον πρέπει νὰ σκεφθῇ ἡ Πολιτεία, καὶ ἐβράδυνε καὶ βραδύνει νὰ σκεφθῇ ὥστε νὰ προλαμβάνῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοιούτων ἐγκλημάτων, ὑπάρχει καὶ ἄλλος τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου διαπράττονται τὰ ἐγκλήματα. Τὸ νὰ προσβλέψῃ τις ἀγρίως ἕνα, μεταβάλλεται εἰς ἐγκληματίαν, γίνεται φυγόδικος διότι καταδιώκεται, καὶ ἔπειτα γίνεται κακοῦργος. Αὐτὰς τὰς περιπτώσεις δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ καθ’ ἣν οἱ πολιτικοὶ ἐν Ἑλλάδι ἤθελον νὰ κτυπήσωσιν ἵνα περιστείλωσι τὴν ῥοπὴν τοῦ ἐγκλήματος. Τῷ 1845 ὁ μακαρίτης Κωλέτης εἰσήγαγεν εἰς τὴν Γερουσίαν νομοσχέδιον κατὰ τῆς μαχαιροποιίας. Τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Γερουσίας, ἀλλ’ ἀπερρίφθη ὑπὸ τῆς Γερουσίας, καὶ ἂν ἀναγνώσῃ τις τοὺς λόγους τῶν ῥητόρων τότε, θὰ νομίσῃ ὅτι ἐκεῖθεν ἐλήφθησαν τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ῥητόρων οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦν καὶ σήμερον εἰς τὴν Βουλήν.

§166Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ὥστε ἐκάμαμεν ἀνασκαφάς; Τὸ λέγετε δι’ ἡμᾶς αὐτό;

§167Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὄχι δά. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἀπερρίφθη ὑπὸ τῆς Γερουσίας ἐκ πολιτικοῦ τινος λόγου, διότι ὑπῆρχον στρατιωτικὰ σώματα ἄτακτα τὰ ὁποῖα δὲν εἶχε κατορθώσει τὸ Κράτος νὰ διαλύσῃ καὶ τὰ ὁποῖα ἐτρομοκράτουν τοὺς πολίτας. Διὰ νὰ ὑπάρχῃ λοιπὸν ἡ ἄμυνα κατ’ αὐτῶν, ἀπερρίφθη τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τῆς Γερουσίας· δὲν ἐδίστασεν ὅμως ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσαγάγῃ καὶ πάλιν τῷ 1846 εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ἀπερρίφθη διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους, καὶ δὲν κατωρθώθη οὕτω νὰ γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους. Ὑπὸ τοῦ πατρὸς ἔπειτα τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος δὲν παρίσταται ἐνταῦθα, εἰσήχθη τῷ 1867 πρότασις νόμου διὰ νὰ καταργηθῇ ἡ ἀπαγόρευσις τῆς ὀπλοφορίας, ἡ ἐλαφρὰ ἐκείνη ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸν νόμον, ἀλλ’ ἀντετάχθη ὁ μέγας συμπολίτης σας Ἀλέξανδρος Κουμουνδοῦρος, ὁ ὁποῖος εἶπεν· «θέλετε νὰ καταργήσητε τὴν ὀπλοφορίαν δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, καταργήσατε αὐτήν· διὰ τὴν Μεσσηνίαν θέλω τὸν νόμον».

§168Λ. ΝΑΚΟΣ. Ὁ νόμος ἔλεγεν ὅτι ἀπαγορεύεται εἰς ὅλους τοὺς πολίτας νὰ φέρωσιν ὅπλα;

§169Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐζητήθη ὑπὸ τοῦ πατρὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἡ κατάργησις τῆς ὑφισταμένης ἀπαγορεύσεως.

§170Λ. ΝΑΚΟΣ. Θὰ ἐπέτρεπεν ὁ νόμος εἰς τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην νὰ ὀπλοφορῶσι, νὰ ὀπλοφορῶσι;

§171Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εὑρίσκομεν λογικὸν ἡμεῖς, εὕρισκεν αὐτὸ ὁ Ἀλέξανδρος Κουμουνδοῦρος παράλογον, τοιοῦτον δὲ εὑρίσκω αὐτὸ καὶ ἐγώ.

§172Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν ὅμως, ὄχι ὅπως τώρα.

§173Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας. Ὡς βουλευτὴς μιᾶς ἐπαρχίας ὀφείλω νὰ κηρυχθῶ κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ ζητήσω τὴν ἀπόλυτον ἀπαγόρευσιν τῆς ὀπλοφορίας. Δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην οἱ φιλόνομοι πολῖται τῆς ἀδείας τοῦ ὀπλοφορεῖν. Ἔχει ἀνάγκην ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ ἀστυνομία νὰ συλλαμβάνῃ τοὺς ὀπλοφοροῦντας, καλλίτερον δὲ εἶναι νὰ ἀπαγορεύηται ἡ ὀπλοφορία διὰ νὰ προστατεύηται ὁ φιλήσυχος καὶ ὁ φιλόνομος πολίτης.

§174Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 5 εἰς τὴν τελευταίαν παράγραφον ἀναγράφεται ὅτι (ἀναγινώσκει)· «ἐπιτρέπεται οὐχ ἧττον νὰ φέρωσι κατὰ τὸ ἄρθρον 2 καὶ ἄνευ ἀδείας ὅπλα οἱ ζωέμποροι, κλπ.».

§175Ν. ΞΗΡΟΣ. Εἰς ποῖον ἄρθρον;

§176Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Εἰς τὸ 5ον.

§177ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Εἶναι πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς αὐτό.

§178Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ἡ φράσις «εἰς τοὺς ἐξ ἐπαγγέλματος ζωεμπόρους». Οἱ ζωέμποροι εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας, ὅτι ἐμπορεύονται καὶ ὅτι ὑπόκεινται εἰς πληρωμὴν φόρου. Παρακαλῶ νὰ περιληφθῇ καὶ ἡ τάξις αὕτη τῶν ζωεμπόρων.

§179Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Τίθεται καὶ αὐτό.

§180Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Δὲν δύναμαι, Κύριοι Βουλευταί, νὰ συμφωνήσω καθ’ ὁλοκληρίαν μετὰ πάντων τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. Συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι πολεμοῦσι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει ἄλλον, κατ’ ἐμὴν γνώμην, προορισμὸν ἢ νὰ περιστείλῃ καὶ νὰ παρεμποδίσῃ τὰ ἀδικήματα κατὰ τῆς ζωῆς. Βεβαίως διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν πρόκειται νὰ καταργηθῶσι παντελῶς τὰ ἐγκλήματα. Πᾶσα κοινωνία καὶ πᾶς λαὸς ἔχει ἐν ἑαυτῷ ἐξαμβλώματα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ ῥέπωσιν εἰς ἐγκλήματα. Ἡμεῖς μετ’ ἐπιστασίας ἐξετάζοντες τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἕλληνος, ψυχολογοῦντες αὐτὸν ἐν γενικαῖς γραμμαῖς καὶ φιλοσοφοῦντες ἐπ’ αὐτοῦ, δυνάμεθα νὰ παρατηρήσωμεν ἀσφαλῶς καὶ ν’ ἀνεύρωμεν ἀναμφισβητήτως ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι προωρισμένον νὰ περιστείλῃ τὸ ἔγκλημα. Ὁ Ἕλλην δὲν εἶναι οὔτε αἱμοχαρὴς οὔτε αἱμοβόρος, καὶ ὅμως, ἐνῷ φύσει δὲν εἶναι τοιοῦτος, τὰ ἐγκλήματα κατὰ τῆς ζωῆς εἶναι ἄπειρα. Ἡμεῖς εἰς τὴν ἐγκληματικότητα κατὰ τῆς ζωῆς ἱστάμεθα εἰς βαθμὸν ἱκανῶς ὑψηλόν· εὑρισκόμεθα μεταξὺ τῶν λαῶν, οἱ ὁποῖοι κρίνονται ὡς ἄγριοι, καὶ ὅμως ἡ φυλὴ ἡμῶν εἶναι εὐγενεστάτη καὶ ἀγαθή, δὲν εἶναι, ὡς εἶπον, αἱμοχαρής, δὲν εἶναι αἱμοβόρος. Ἀλλ’ ἐρωτᾷ τότε· τίς ἡ αἰτία, ἐξ ἧς ἡ ἀληθῶς μεγάλη ἐγκληματικότης; Ἔχει ἀτυχῶς ὁ Ἕλλην ἐν ἑαυτῷ κέντρον τι τὸ ὁποῖον τὸν ταράσσει, ἔχει τι τὸ ὁποῖον τὸν ἐρεθίζει, ἔχει τι ἐξ οὗ ἀσυνειδήτως θολοῦται ἡ διάνοια αὐτοῦ δι’ ἐλάχιστα, πολλάκις μηδαμινὰ καὶ ἀσήμαντα πράγματα. Καὶ ταῦτα ὀφείλονται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς ἐπίδρασιν τοῦ κλίματος τῆς χώρας ἡμῶν· δὲν χρεωστοῦνται εἰς ἔνστικτα φυσικά, ἀλλ’ εἰς ἐξωτερικὴν ἐπιρροήν, ἡ ὁποία ἐρεθίζει τὸν ὀργανισμὸν τοῦ πολίτου, ἵνα προβῇ, ἐὰν ὁπλοφορῇ, εἰς τὴν διάπραξιν ἐγκλήματος, διὰ τὸ ὁποῖον μετανοεῖ κατόπιν ἀμέσως. Οὐδὲν ἄλλο ζητεῖ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, εἰμὴ νὰ προλάβῃ καὶ νὰ περιστείλῃ τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ποικίλα, νὰ παύσωσιν αἱ ἀπόπειραι ἀναιρέσεως, νὰ περισταλῶσιν αἱ ἀναιρέσεις καὶ τὰ τραύματα τὰ ἀπρομελέτητα. Διὰ τοῦτο ἔχομεν καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν νὰ ὑποστηρίξωμεν τὸ νομοσχέδιον, διότι ἀναντιρρήτως τὸ νομοσχέδιον γινόμενον νόμος τοῦ Κράτους θὰ περιστείλῃ τὰ ἐγκλήματα. Οὐδεμία πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία περὶ τούτου. Εἶναι, Κύριοι, γνωστὸν πῶς γίνονται τὰ ἐγκλήματα παρ’ ἡμῖν. Συζητοῦμεν, εἴμεθα φίλοι, συμπεριπατοῦμεν, συνδιαλεγόμεθα ἁρμονικῶς, καὶ αἴφνης δὲν συμφωνοῦμεν ἐπὶ τοῦ συζητουμένου θέματος· ἐξερεθιζόμεθα τότε ἀμέσως, φιλονεικοῦμεν μετὰ πείσματος, καταλαμβανόμεθα ὑπ’ ὀργῆς καὶ θυμοῦ, οὗτινος συνέπεια τὸ ἀδίκημα.

§181Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Σᾶς συνέβη τοῦτο ποτέ;

§182Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ὄχι ἕως τώρα. Ὑποθέτω ὅτι δύναται νὰ συμβῇ εἰς τὸν χαρακτῆρα τὸν ἰδικόν σας, ὡς ἐκ τῆς ἐπιρροῆς τοῦ ἰδιαιτέρου κλίματος τῆς πατρίδος σας.

§183Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι. Ἀπάντησις πληρωμένη.

§184Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Μὲ ὅλην μου τὴν ψυχήν, κύριοι Βουλευταί, καὶ μὲ πεποίθησιν πλήρη, εἶμαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου καὶ προβλέπω ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μόλις θὰ ψηφισθῇ καὶ θὰ καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους θὰ ἔχῃ ἄμεσα τὰ εὐεργετικὰ ἀποτελέσματα, καὶ συγκρίνοντες μετὰ χρόνον τὴν παρ’ ἡμῖν ἐγκληματικότητα θὰ ἴδωμεν ἀσφαλῶς ὅτι θὰ ἔχωσι περισταλῆ τὰ ἐγκλήματα εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε νὰ εἴμεθα εἰς τὴν βαθμίδα τῆς ἐγκληματικότητος εἰς ἣν εὑρίσκονται ἄλλοι λαοί, θὰ ἱστάμεθα ἐπὶ τοῦ ἐπιπέδου ἐκείνου τοῦ ζηλευτοῦ, ἐφ’ οὗ εὑρίσκεται ὁ πεπολιτισμένος κόσμος.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. Γ. Καντιάνης καὶ Λ. Νάκος.

§186Λ. ΝΑΚΟΣ. Παραιτοῦμαι.

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται). Ἐπ’ αὐτοῦ ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Ν. Ξηρός.

§188Ν. ΞΗΡΟΣ. Εἰς τὸν νόμον περὶ δικαιωμάτων εἰς τοὺς καταδικασθέντας εἰς χρηματικὴν ποινήν, κλπ. ἐὰν ἀπεκατεστάθησαν ὅμως, δὲν λέγει τίποτε.

§189Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Αὐτὸ ἐννοεῖται.

§190Ν. ΞΗΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς νομίζω ὅτι δέχεται τὴν τροπολογίαν.

§191Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Δέχομαι ὅτι εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι οἱ ἀποκατασταθέντες οὐδεμίαν δύνανται νὰ ἔχωσιν συνάφειαν μὲ τοὺς καταδικασθέντας.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεσθε τὴν τροπολογίαν, κ. Ὑπουργέ;

§193Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Μάλιστα.

§194Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Εἰς τὸ τρίτον ἐδάφιον λέγετε· (ἀναγινώσκει) «Δὲν δύναται νὰ δοθῇ ἄδεια τοῦ φέρειν ὅπλον... γʹ) εἰς τοὺς καταδικασθέντας ἐπὶ τραύμασιν ἢ ἐπὶ ἀδίκῳ ἐπιθέσει δι’ ὅπλου». Καὶ ἐρωτῶ· ἐὰν κατεδικάσθη τις ἐπὶ τραύματι ἐξ ἀμελείας, τοῦ ἀρνεῖσθε καὶ αὐτὴν τὴν ἄδειαν ὁπλοφορίας πρὸς θήραν; Νομίζω ὅτι αὐτὸ εἶναι πολὺ ὑπερβολικόν;

§195Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἔχει τὴν διάκρισιν «δι’ ὅπλου κυνηγετικοῦ».

§196Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Μάλιστα· «δι’ ὅπλου κυνηγετικοῦ». (Ψηφίζονται εἶτα τὰ ἄρθρα 6–9 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 10)

§197Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο λέγετε· (ἀναγινώσκει)· «Ὁ παρανόμως φέρων ὅπλα ἐκ τῶν ἄρθρων 2 καὶ 3 τιμωρεῖται αʹ) ἐὰν φέρῃ ταῦτα ἐντὸς τῶν πόλεων διὰ φυλακίσεως μέχρι δύο μηνῶν καὶ χρηματικῆς ποινῆς 100 μέχρι 300 δραχ. καὶ ἐν ὑποτροπῇ διὰ φυλακίσεως ἑνὸς μέχρις ἓξ μηνῶν καὶ χρηματικῆς ποινῆς 200 μέχρι 500 δραχμῶν». Δύο ποινὰς συγχρόνως ἐπιβάλλετε; Καὶ φυλάκισιν καὶ χρηματικὴν ποινὴν συνάμα; Δέν τὰς θέτετε διαζευτικῶς, ὥστε νὰ δύναται τὸ δικαστήριον ἀναλόγως τῶν προσώπων καὶ τῶν περιστάσεων νὰ ἐπιβάλῃ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην; Ὁρίσατε ἐπὶ τέλους εἰς μεγαλεῖτερον ποσὸν τὴν χρηματικὴν ποινήν. Ἐὰν συλληφθῇ ὁπλοφορῶν εἷς πολίτης φιλόνομος, ἀλλ’ ἐξ ἀνάγκης, δὲν νομίζω ὀρθὸν νὰ τὸν ρίψητε εἰς τὰς φυλακάς. Ἂς ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ δικαστὴς νὰ ἐπιβάλῃ χρηματικὴν ποινήν....

§198Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Ἠμποροῦμεν νὰ θέσωμεν φυλάκισιν ἀπὸ τριῶν ἡμερῶν μέχρι δύο μηνῶν.

§199Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἔχετε αὐτό. Μὲ ὅ,τι λέγετε τὸ πρᾶγμα δὲν μεταβάλλεται· καὶ θὰ πληρώσῃ καὶ εἰς τὴν φυλακὴν θὰ τεθῇ, ἐνῷ ἐγὼ ἄλλο τι προτείνω. Νομίζω ὅτι ἐὰν τεθῇ διαζευτικῶς δὲν μεταβάλλεται ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ ποινὴ εἶναι πάντοτε βαρεῖα. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ ἄρθρον 10 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 11).

§200Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μοὶ εἴπῃ τὰ ἑξῆς: Ἐν τῷ ἄρθρῳ 11 ἐπιβάλλεται ἡ ποινὴ τῆς φυλακίσεως ἀπὸ 1–3 μηνῶν διὰ τὰς περιπτώσεις τὰς ὁποίας ἀναφέρει τὸ ἄρθρον· ἀλλ’ ἡ αὐτὴ ποινὴ ἀναφέρεται, ὅτι ἐπιβάλλεται καὶ εἰς τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2. Τί περιπλέον προσθέτει τὸ ἄρθρον 11; Τὸ ἄρθρον 1 λέγει· ἀναγινώσκει) «Οἱ φέροντες ὅπλα τιμωροῦνται μὲ ποινὴν φυλακίσεως 1–3 μηνῶν καὶ χρηματικὴν ποινὴν δρ. 50–500». Τὸ ἴδιον λέγει καὶ τὸ ἄρθρον 2 καὶ τὸ ἄρθρον 11. Φαίνεται ὅτι θέλει νὰ καθορίσῃ ἐξαιρετικήν περίπτωσιν καὶ ἐπιτακτικήν. Ἐν τούτοις φαίνεται μᾶλλον ὅτι περιττεύει, διότι ἐπαναλαμβάνω, λέγει τὰ ἴδια τὰ ὁποῖα καὶ τὸ ἄρθρον 1ον, μὲ αὐτὴν δὲ τὴν ποινὴν τιμωροῦνται καὶ οἱ φέροντες ὁπωσδήποτε ὅπλα. Ἤθελον λοιπὸν νὰ μάθω πρὸς τί προστίθεται τὸ ἄρθρον 11; Μᾶλλον δὲ παρατηρῶ τοῦτο ὅτι εἰς οἱονδήποτε ἄλλο μέρος, πλὴν τῶν ἐξαιρετικῶν ἐκείνων περιπτώσεων, εἰς τὰς ὁποίας φαίνεται ὅτι ὁ νομοθέτης θέλει νὰ ἐπιτείνῃ τὴν ποινήν, ὁρίζεται ποινὴ 1–3 μηνῶν φυλακίσεως καὶ ποινὴ 50–500 δρ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ὑπάρχει κἄποια ἀνωμαλία ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2.

§201Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Τὸ πρῶτον ἄρθρον ὁμιλεῖ περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς εἰσαγωγῆς ἔξωθεν καὶ τῆς κατασκευῆς ἐν τῷ Κράτει ὅπλων ἐν γένει. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον ἄρθρον, τοῦτο ἀφορᾷ τοὺς ἐντὸς τοῦ Κράτους κατασκευάζοντας ὅπλα ἄνευ σχετικῆς ἀδείας. Αἱ περιπτώσεις καὶ αἱ ποιναὶ τοῦ φέρειν ὅπλον καθορίζονται εἰς τὰ ἑπόμενα ἄρθρα. Ὑπάρχει ἡ αὐτοτελὴς περίπτωσις εἰς τὸ ἄρθρον 11 τὸ ὁποῖον λέγει τὰ ἑξῆς· «οἱ φέροντες ὅπλα οἱουδήποτε εἴδους εἰς συνελεύσεις πανηγύρεις, ἢ ἄλλας συναθροίσεις, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν ἐξαίρεσιν τῶν ἐν ἄρθρῳ 7 ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν, καθὼς καὶ οἱ φέροντες τοιαῦτα εἰς ζυθοπωλεῖα καὶ οἰνοπωλεῖα, τιμωροῦνται διὰ φυλακίσεως ἑνὸς μέχρι τριῶν μηνῶν καὶ ἐν ὑποτροπῇ διὰ φυλακίσεως τοὐλάχιστον δύο μηνῶν». Ἡ ποινὴ δηλ. ὁρίζεται ἀπὸ ἑνὸς μέχρι τριῶν μηνῶν, ἐνῷ εἰς τὰς περιπτώσεις τοῦ προηγουμένου ἄρθρου ἦτο ἀπὸ τριῶν ἡμερῶν μέχρι 2 καὶ 3 μηνῶν. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 11 καὶ 12 καὶ γινώσκεται τὸ ἄρθρον 13).

§202Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ ἐδῶ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸ ἑξῆς. Ὑπάρχουσιν ἐγκλήματα τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν ποινικὸν νόμον τὸν ὑφιστάμενον, τιμωροῦνται διαφορετικά, ὅταν γίνηται χρῆσις ὅπλων. Ἀναφέρω π. χ. τὸ ἄρθρον 207, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι ἡ ἄδικος ἐπίθεσις, ὅταν γίνηται ἄνευ ὅπλων, τιμωρεῖται μέχρι τριῶν μηνῶν, γενομένη δὲ δι’ ὅπλων τιμωρεῖται ἀπὸ 14 ἡμερῶν μέχρις ἓξ μηνῶν. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ μὲ τὸ ἄρθρον 172, ἔνθα πρόκειται περὶ διαταράξεως τῆς κοινῆς εἰρήνης. Καὶ ἐκεῖ ὁρίζεται ἡ χρῆσις ὅπλου ὡς ἐπιβαρυντικὴ αἰτία. Ἐπίσης εἰς τὰ περὶ κλοπῆς καὶ εἰς ἄλλα ἀδικήματα, ἡ χρῆσις τῶν ὅπλων μεταβάλλει τὸ ἀδίκημα εἰς ἄλλην ποινήν, ἐνῷ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν θὰ ἐπιβάλληται ἡ αὐτὴ ποινὴ καὶ συγχρόνως ἡ ποινὴ τὴν ὁποίαν ὁρίζετε διὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§203Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Θὰ ἐφαρμοσθῶσιν οἱ κανόνες περὶ συρροῆς.

§204Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κατωτέρω λέγετε ὅτι δὲν ἐφαρμόζονται οἱ κανόνες τῆς συρροῆς.

§205Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Ὑπάρχει εἰδικὴ διάταξις ἐκεῖ, διότι ἐφ’ ὅσον εἶναι ἡ αὐτὴ πρᾶξις δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος.

§206Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὴν ὁπλοφορίαν τιμωρεῖτε ἀνεξαρτήτως τοῦ ἀδικήματος. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συμβιβασθῶσιν αὐτά, ἀφοῦ λέγετε ὅτι δὲν θὰ ἐφαρμοσθῶσιν οἱ κανόνες τῆς συρροῆς; Αὐτὸ εἶναι τελείως ἀντιφατικόν. Νὰ μὴ ψηφίσωμέν τι τὸ ὁποῖον δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψει, διότι ἀσφαλῶς δὲν ἔλαβεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν περίστασιν αὐτὴν ὑπ’ ὄψει.

§207Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Νὰ θέσωμεν τότε τὸ ἑξῆς· (ἀναγινώσκει) «αἱ ποιναὶ αὗται ἐπιβάλλονται αὐτεπαγγέλτως, καὶ ἐὰν ἡ κυρία πρᾶξις καταδιώκεται κατ’ ἔγκλησιν, ἀποδίδονται δὲ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς διὰ τὴν κυρίαν πρᾶξιν τυχὸν ἐπιβληθείσης ποινῆς, μὴ ἐφαρμοζομένων τῶν περὶ συρροῆς διατάξεων».

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 13ον ὡς ἐτροποποιήθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 14–25).

§209Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Νὰ προστεθῇ ἓν ἄρθρον 26ον ὡς ἑξῆς· (ἀναγινώσκει) «εἰς τοὺς κατὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ παρόντος νόμου κατέχοντας ὅπλα ἐκ τῶν τοῦ ἄρθρου 1 πρὸς ἐμπορίαν, χορηγεῖται δίμηνος ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ προθεσμία πρὸς ἐξαγωγὴν αὐτῶν, ἀπαγορευομένης ἐν τῷ μεταξὺ χρόνῳ πάσης ἐν Ἑλλάδι πωλήσεως. Ἐπίσης εἰς τοὺς μετερχομένους τὰ ἔργα κατασκευῆς ἢ ἐμπορίας ἐκ τῶν τοῦ ἄρθρου 2 παρέχεται δίμηνος προθεσμία ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου, ὅπως συμμορφωθῶσι πρὸς τὰς διατάξεις αὐτοῦ».

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 26ον ὡς ἐτροποποιήθη παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§211Γ. ΣΤΡΕΙΤ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Λαμβάνομεν τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον δι’ οὗ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ εἰς τὴν Ἀλβανικὴν Ἐπικράτειαν παραχώρησις τῆς νησῖδος Σάσωνος τῆς ἀνηκούσης τῷ Κράτει, δυνάμει τοῦ ἄρθρου τῆς περὶ παραχωρήσεως τῶν Ἰονίων νήσων εἰς τὴν Ἑλλάδα συνθήκης τοῦ Λονδίνου τῆς 17)29 Μαρτίου 1864. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑποβάλλεται εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς κατόπιν τῆς ὑπὸ τῶν Δυνάμεων, εἰς τὰς ὁποίας διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ Λονδίνου ἀνετέθη ὁ προσδιορισμὸς τῶν ὁρίων τῆς Ἀλβανίας καὶ ἡ περὶ τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου ἀπόφασις, γενομένης τῇ 31)13 Φεβρουαρίου τῇ Ἑλλάδι διακοινώσεως, καθ’ ἣν ἐν ἄλλοις «ἡ ὁριστικὴ προσάρτησις τῇ Ἑλλάδι τῶν νήσων, ἃς αἱ Δυνάμεις ἀπεφάσισαν νὰ ἀφήσωσι τῇ κατοχῇ τῆς Ἑλλάδος, γενήσεται ὁριστικὴ ἅμα ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἐκκενώσῃ τὰς δυνάμει τοῦ πρωτοκόλλου τῆς Φλωρεντίας παραχωρηθείσας τῇ Ἀλβανίᾳ χώρας, περιλαμβανομένης καὶ τῆς νησῖδος Σάσωνος», εἰς ἣν δικαίωσιν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπήντησεν διὰ τῆς ἐν τῇ ὑπὸ ἡμερομηνίαν 8)21 Φεβρουαρίου διακοινώσεώς της γενομένης πρὸς τὰς ἓξ Δυνάμεις, δηλώσεως καθ’ ἣν «τῆς νήσου Σάσωνος μὴ δυναμένης νὰ παραχωρηθῇ συμφώνως πρὸς τὸ Σύνταγμα εἰμὴ διὰ νόμου, ἡ Β. Κυβέρνησις ὑπόσχεται ἄνευ ἀναβολῆς νὰ εἰσαγάγῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον». Συμφώνως πρὸς τὴν δήλωσιν ταύτην ἡ Κυβέρνησις εἰσάγει ὑπὸ τὴν ψῆφον ὑμῶν τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὴν ἐπιτροπὴν εἰς τὴν ὁποίαν θὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον ὅπως εἰ δυνατὸν συντόμως ἐντὸς τριῶν ἢ τεσσάρων ἡμερῶν καταθέσῃ τὴν ἔκθεσίν της.

§212Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, περιλαμβάνει καὶ τὴν διαρρύθμισιν τῶν νοτίων συνόρων τῆς Ἀλβανίας, δηλαδὴ ἐν σχέσει πρὸς τὴν διαρρύθμισιν τῆς παραλίας πρὸς τὸ ἐσωτερικόν;

§213Γ. ΣΤΡΕΙΤ. Ὄχι· οὐδὲν ἄλλο περιλαμβάνει.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἐὰν στέργῃ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν τακτικὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἐὰν δέχηται νὰ τεθῇ προθεσμία εἰς αὐτὴν τριῶν ἡμερῶν πρὸς ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεώς της.

§215ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§217Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Νὰ εἰσαχθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ Συμβουλίου Ἐπικρατείας εἰς τὴν Βουλήν.

§218ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὴν Πέμπτην θὰ παρακαλέσω, συναινούσης τῆς Βουλῆς, ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ Συμβουλίου Ἐπικρατείας».

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν, δέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου;

§220ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἐὰν στέργῃ νὰ ὁρισθῇ ὥρα συνεδριάσεως ἡ 5η ἀπογευματινή. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 12 μ. μ.).