1913.12.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 26

τῆς 17 Δεκεμβρίου 1913

(Τρίτη, ὥρᾳ 4, 15′ μ. μ.)

Προεδρία κ. Κ. Ζαβιτσιάνου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν· Ὁ ἐκ Πύργου πρώην λοχίας Π. Ἀλεβῖζος κατηγορηθεὶς ἐπὶ ἐξυβρίσει ἀνωτέρου καὶ προκειμένου νὰ δικασθῇ ἐν Θεσσαλονίκῃ παρακαλεῖ, ὅπως ἀπαλλαγῇ τοῦ ἀδικήματος τούτου· Οἱ φοιτηταὶ τοῦ τε Ἐθνικοῦ καὶ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου παρακαλοῦσιν, ὅπως ἀνανεώσωσι τὰς ἐγγραφὰς τῶν ἐτῶν 1910–1912· Ὁ ἐκ Γαργαλιάνων Κίμων Χαλαζωνίτης παρακαλεῖ, ὅπως προβιβασθῇ εἰς ἀνθυπασπιστὴν ὁ ἀνεψιός του Π. Παντελῆς, λοχίας καὶ τραυματίας κατὰ τὴν μάχην τοῦ Κιλκίς· Αἱ κοινότητες Λαπάτας, Φλάμπουρα, Τρεκλίστρας καὶ Νεοχωρίου ζητοῦσιν, ὅπως ἀρθῇ ἡ ἄδεια ὑλοτομίας ἐπὶ τοῦ δάσους Κάνισκα ἐπιδίκου μεταξὺ αὐτῶν καὶ τοῦ δικηγόρου Γ. Ἀργυροπούλου· Ὁ ἐκ τοῦ δήμου Κροκεῶν τῆς Λακεδαίμονος Κ. Ἀγγελάκος παρακαλεῖ τὴν Βουλήν, ὅπως τῷ ἀπονείμῃ μηνιαίαν σύνταξιν, διότι κατέστη ἀνίκανος κατόπιν σοβαροῦ ἐν τῇ ἐκστρατείᾳ τραύματος· Οἱ ἐν ταῖς πολιτικαῖς φυλακαῖς Θεσσαλονίκης κρατούμενοι κατάδικοι παρακαλοῦσιν, ὅπως ληφθῇ πρόνοια διὰ τὴν τύχην των· Οἱ τοῦ Σώματος τῆς Ἀστυφυλακῆς ἀποπεμφθέντες ὁπλῖται παρακαλοῦσιν, ὅπως ληφθῇ μέριμνα καὶ χορηγηθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς σύνταξις· Οἱ καρραμαξηλάται Πρεβέζης παρακαλοῦσιν, ὅπως αὐξηθῇ ὁ ναῦλος ἀπὸ Πρεβέζης εἰς Ἰωάννινα, διότι δὲν ἱκανοποιοῦνται· Ὁ ἐκ Θεσσαλονίκης Ὀθωμανὸς Χουσεΐν Ἀχμὲτ παρακαλεῖ, ὅπως ἐνεργήσῃ ἡ Δικαιοσύνη καὶ τῷ ἀποδοθῶσι 2251 πρόβατα, ἅτινα κατὰ τὴν κατάληψιν τῷ ἀφῄρεσεν ὁ Π. Καραμαγκιώλης· Τὸ ἡγουμενοσυμβούλιον τῆς ἐν τῷ δήμῳ Αἰγιαίων μονῆς Ἁγ. Νικολάου Γαλατάκη παρακαλεῖ, ὅπως τροποποιηθῇ τὸ 4ον ἄρθρον τοῦ περὶ μεταλλείων ὑποβληθέντος νομοσχεδίου πρὸς ἐπανόρθωσιν τοῦ πρὸς τὴν Μονὴν γενομένου ἀδικήματος· Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Βελάντζης παρακαλοῦσιν, ὅπως ἐπαναληφθῇ ἡ καταργηθεῖσα σιδηροδρομικὴ στάσις εἰς τὸ χωρίον των, διότι ἔχουσι μεγίστην ἀνάγκην αὐτῆς· Ὁ κ. Ρ. Χατζηρρήγας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μονιμοποιήσεως ἀξιωματικῶν ἐγγεγραμμένων εἰς τὸ στέλεχος τῆς ἐφεδρείας τοῦ Στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης»· Ἐπίσης ὁ ἴδιος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου περὶ στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν συντάξεων». Ὁ κ. Η. Κοπανίτσας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν συντάξεων». Ὁ κ. Π. Λαγοπάτης ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μονιμοποιήσεως ἀξιωματικῶν ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων εἰς τὸ στέλεχος τῆς ἐφεδρείας κλπ». (Ὅρα ἀρχεῖον Βουλῆς). Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Ι. Βέρροιος ἔχει τὸν λόγον, ὅπως ὑποβάλῃ πρότασιν νόμου.

§2Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ὅτε, κύριοι Βουλευταί, ἡ Διπλῆ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ ἐψήφιζε τῇ εἰσηγήσει τῆς Κυβερνήσεως τὸν θεσμὸν περὶ τῆς ἱδρύσεως τῶν δήμων καὶ τῶν κοινοτήτων, καθώρισεν εἰς τὸ ἄρθρον 148 διάταξιν ῥητὴν ἀπαγορευτικήν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν δύνανται νὰ διατελῶσι δήμαρχοι, πάρεδροι, δημοτικοὶ ἢ κοινοτικοὶ σύμβουλοι οἱ Βουλευταί. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ῥητὴ καὶ σαφὴς ἀναγεγραμμένη εἰς τὸ ἄρθρον 148 τοῦ νόμου περὶ συστάσεως τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων. Ἡ διάταξις αὕτη ἀπορρέει ἐξ αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος, διότι ἡ αὐτὴ Διπλῆ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ, ἡ ὁποία ἐψήφισε τὸ νέον Σύνταγμα εἰς τὰς περιπτώσεις ἐκείνας, κατὰ τὰς ὁποίας τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα θεωρεῖται καὶ κρίνεται ὡς ἀσυμβίβαστον πρὸς αὐτάς, καθώρισε καὶ διάταξιν ῥητὴν εἰς τὸ ἄρθρον 71, κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ νόμου δύναται νὰ καθιερωθῇ τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος καὶ πρὸς ἄλλα ἔργα. Καὶ πραγματικῶς ἡ Διπλῆ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ διὰ τοῦ νόμου περὶ ἱδρύσεως τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων ἐκ τῆς συνταγματικῆς ταύτης διατάξεως καθώρισε καὶ τὴν ἀπαγορευτικὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ βουλευταὶ δὲν δύνανται νὰ ἐκλέγωνται καὶ νὰ διατελῶσιν, ὡς εἶπον, δήμαρχοι, πάρεδροι, δημοτικοὶ ἢ κοινοτικοὶ σύμβουλοι. Ἡ ἀρχὴ αὕτη τῆς ἀπαγορευτικῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ἡ Διπλῆ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, ἦτο καθαρῶς θεμελιώδης, διότι δὲν ἠθέλησεν ἡ Διπλῆ Βουλὴ νὰ ἀναμιγνύηται ὁ Βουλευτὴς εἰς τὴν ἐκλογικὴν διαπάλην, ἡ ὁποία ἐνεργεῖται κατὰ τὸν ἀγῶνα τὸν δημοτικὸν ἢ κοινοτικόν, ὄχι διότι ἡ θέσις τοῦ Βουλευτοῦ, ὄχι διότι τὸ ἀξίωμα αὐτοῦ δύναται νὰ δράσῃ ἐπιβλαβῶς ἐν τῇ διοικήσει, διότι τοιοῦτόν τι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πιστευθῇ καὶ νὰ φαντασθῇ ποτε ὑπὸ τῆς Διπλῆς Βουλῆς, ἀλλὰ διότι ἤθελε ν’ ἀφήσῃ τὸν λαὸν ἐντελῶς ἐλεύθερον, ἐντελῶς ἀνεπηρέαστον, ἵνα τὰ τοῦ οἴκου αὐτοῦ διοικήσῃ αὐτὸς ὁ ἴδιος. Διότι πάντως ἐνόμιζεν ἡ Διπλῆ Βουλὴ ὅτι ἡ ἀνάμιξις τοῦ βουλευτοῦ εἰς τὴν διαπάλην τὴν ἐκλογικὴν ὁπωσδήποτε θὰ ἐπηρέαζε τὸ ἐλεύθερον φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐκ τῆς ἀρχῆς δὲ ταύτης τῆς γενικῆς καθωρίσθη ἡ ῥηθεῖσα ἀπαγορευτικὴ διάταξις. Ἀλλ’ εἰς νόμον τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ παροῦσα Βουλὴ κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1912, διὰ τοῦ ὁποίου ἕνεκα τῶν ἐθνικῶν περιστάσεων ἐζητεῖτο ἡ ἀναβολὴ τῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν ἐκλογῶν, περιελήφθη καὶ διάταξις διὰ τῆς ὁποίας καταργεῖται ἡ ἐν λόγῳ ἀπαγορευτικὴ διάταξις, ἡ ὁποία ἀνεγράφετο εἰς τὸ ἄρθρον 148 τοῦ περὶ συστάσεως τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων νόμου. Ἡ διάταξις αὕτη κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ἀνεγράφη ἐν τῷ νόμῳ, ὡς ἔχω πεποίθησιν, ἐκ παραδρομῆς, καθ’ ὅσον ὁ ἐπικεφαλῆς τοῦ νόμου τούτου, διὰ τοῦ ὁποίου ἀναβάλλονται αἱ κοινοτικαὶ καὶ δημοτικαὶ ἐκλογαί, ἀναφέρει ἁπλῶς «περὶ ἀναβολῆς τῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν ἐκλογῶν καὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν πρὸς διευκόλυνσιν τῆς ἐκλογῆς». Δὲν δύναταί τις λοιπὸν νὰ ὑποθέσῃ ἢ καὶ νὰ φαντασθῇ ποτε ὅτι εἰς τὴν ἀναβολὴν αὐτὴν καὶ εἰς τὴν τροποποίησιν ἄρθρων τινῶν, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐν τῷ νόμῳ τούτῳ, ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ Βουλευτοῦ εἰς τὴν ἐκλογικὴν διαπάλην θὰ διευκολύνῃ τὰς ἐκλογάς. Τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις, διότι δὲν δυνάμεθα ν’ ἀρνηθῶμεν, Κύριοι Βουλευταί, ὅτι ὅσον χρηστὴ καὶ ἂν εἶναι ἡ πρόθεσις τοῦ Βουλευτοῦ, καὶ εἶναι χρηστή, εἰς τὸ νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίαν εἰς τὸν κύκλον τοῦ δήμου καὶ τῆς κοινότητος, πάντοτε ἡ ἀνάμιξις αὐτοῦ εἰς τὰς ἐκλογὰς τὰς κοινοτικὰς θὰ φέρῃ διαταραχάς, καθ’ ὅτι εἶναι γνωστὸν ὅτι διὰ τοῦ νέου θεσμοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου κατελύθη ἓν καθεστὼς δημοτικόν, ἠθελήσαμεν νὰ ἀφήσωμεν ἀνεπηρέαστον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἵνα διοικῇ καὶ ἐπιμελῆται τὰ ἴδια αὐτοῦ ἐν τῷ μικρῷ του κύκλῳ μακρὰν τῆς ἐπηρείας τῆς πολιτικῆς. Δὲν πρέπει νὰ ἀναμιγνύηται ὁ Βουλευτὴς ὁ ὁποῖος ὡς ἐκ τοῦ ἀξιώματός του δύναται νὰ ἀσκήσῃ ἐπιρροήν τινα καὶ δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ ὁπωσδήποτε τὰς κοινότητας καὶ τοὺς δήμους. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι Βουλευταί, πάντες τὴν μεγάλην χαρὰν τὴν πραγματικήν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀγαλλίασιν, τὴν ὁποίαν ᾐσθάνθη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὅτε τῇ εἰσηγήσει τῆς Κυβερνήσεως ἐψηφίζετο ὁ νόμος διὰ τοῦ ὁποίου κατελύετο τὸ καθεστὼς τὸ πρώην. Εἶχε τὴν ἐλπίδα καὶ τὴν πεποίθησιν ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ ὅτι τὸ νέον καθεστώς, τὸ ὁποῖον θὰ ἐφαρμοσθῇ μετ’ ὀλίγον θὰ ἀναπλάσῃ πραγματικῶς τὸν τόπον, διότι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὅτι οἱ Δῆμοι σχεδὸν πάντες εὑρίσκονται εἰς κατάπτωσιν τελείαν καὶ μόνον ὅπου ὑπάρχουσιν, ἐὰν ὑπάρχωσι δημοτικοὶ ἄρχοντες ἄξιοι τοῦ ὀνόματος αὐτῶν, μόνον οἱ δῆμοι αὐτοὶ εὐημεροῦσι, πάντες δ’ οἱ ἄλλοι εἶναι ἐν κακοδαιμονίᾳ καὶ κακῇ διοικήσει. Ἀπὸ τοιούτων σκέψεων ὁρμώμενοι ἐγὼ καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Ι. Καλαντζόπουλος, Βουλευτὴς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, λαμβάνομεν τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλωμεν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς πρότασιν νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου καταργεῖται ἡ διάταξις αὐτὴ ἡ ὁποία παρεισέφρησεν ἐν τῷ δευτέρῳ νόμῳ, διὰ τῆς ὁποίας κατηργεῖτο ἡ ἀρχικὴ διάταξις τὴν ὁποίαν ἡ Βʹ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ ἀνέγραψεν εἰς τὸν νόμον «περὶ συστάσεως δήμων καὶ κοινοτήτων», καὶ ἔχομεν τὴν ἐλπίδα ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία εἰσηγήθη καὶ ἐπέμεινεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου αὐτοῦ καὶ ἡ Βουλὴ θὰ δεχθῶσι τὴν πρότασιν αὐτήν, ἡ ὁποία εἶναι σκόπιμος καὶ ὠφέλιμος. Ἡ πρότασις ἔχει ὡς ἑξῆς· «Περὶ διαγραφῆς καὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ νόμου ͵ΔΡΙΖʹ τοῦ 1912».

§3Ι. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐάν, ὡς ὑποθέτω, κύριε Πρόεδρε, ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις θεωρῶσι σκοπίμους καὶ εὐλόγους τὰς σκέψεις αἵτινες ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου ἐξετέθησαν πρὸ ὀλίγου ἐπὶ τῆς ὑποβολῆς τῆς προτάσεως νόμου, παρακαλῶ ὅπως κηρυχθῇ ἐπείγουσα ἡ πρότασις αὐτὴ καὶ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὸ ἐπεῖγον. Ἀποσύρεται ἡ πρότασις περὶ κατεπείγοντος.

§5Ι. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρ. Σακελλαρίου ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Βιλλίων.

§7ΑΡ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως αὐστηρῶς ἐξετάσῃ τ’ ἀναφερόμενα ὑπὸ τῶν κατοίκων Βιλλίων τῆς Μεγαρίδος, διότι ἕνεκα κακῆς ἀντιλήψεως κατὰ τὴν ἐπίταξιν ἐζημιώθησαν οἱ πολῖται ἀρκετὸν ποσόν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Κριεκούκης καὶ Π. Μερλόπουλος ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος. Ἡ ἀναφορὰ ἀποστέλλεται εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ κ. Δ. Χατζηγιάννης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν τοῦ χωρίου Μπαμπᾶ–Γιαννέ.

§9Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ν’ ἀναβληθῇ κ. Πρόεδρε.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Μερλόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Ἀθ. Διακουμοπούλου. Ἀπουσιάζει. Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος ὁ κ. Π. Ἰατρόπουλος.

§11Π. ΙΑΤΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἐνοικιαστὴς τῶν δημοσίων θεαμάτων δι’ αἰτήσεώς του παρακαλεῖ, ὅπως ληφθῇ πρόνοια ἐπὶ τῆς αἰτήσεώς του, διότι τὰ δημόσια θεάματα ἤργησαν λόγῳ τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ ὡς ἐκ τούτου ὑπέστη ζημίαν. Ἡ ζημία δὲν εἶναι καὶ τόσον ἀξία λόγου, ἀλλ’ ὁ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ πληρώσῃ εἶναι πενέστατος.

§12Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὴν ἀναφορὰν ταύτην, διότι ὁ ἐνοικιαστὴς ὑπέστη ζημίαν λόγῳ τῆς ἐπιστρατεύσεως ὡς ἐκ τῆς μὴ λειτουργίας τῶν δημοσίων θεαμάτων.

§13Α. ΚΟΚΕΒΗΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀθ. Τυπ. Μπασιᾶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ὑπαλλήλων τοῦ ταχυδρομείου καὶ τηλεγραφείου Ἰωαννίνων.

§15ΑΘ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΜΠΑΣΙΑΣ. Παρακαλῶ νὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα ἀποφασίσῃ ὁ κ. Ὑπουργός, διότι πρόκειται περὶ ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι παρέσχον σπουδαίας ὑπηρεσίας.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποστέλλεται ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ κ. Δ. Κανελλόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐμπόρων Αἰγίου. Ἀπουσιάζει. Ὁ κ. Π. Μερλόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἐργατικοῦ Κέντρου Γαργαλιάνων.

§17Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ἀνὰ χεῖρας τὴν ἀναφορὰν τοῦ Ἐργατικοῦ Κέντρου Γαργαλιάνων διὰ τῆς ὁποίας ἐκτίθενται εἰς τὴν Βουλὴν πράγματα ἄξια τῆς προσοχῆς αὐτῆς, ἄξια δὲ καὶ τῆς μερίμνης τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ δῆμος Πλαταμώδους, τοῦ ὁποίου πρωτεύουσα εἶναι οἱ Γαργαλιάνοι, εἶναι τόπος παραγωγῆς 15,000,000 λιτρῶν σταφίδος κατ’ ἔτος. Καὶ ἐνῷ ἡ σταφὶς τῶν Γαργαλιάνων κατατάσσεται μεταξὺ τῶν καλλιτέρων ποιοτήτων ἢ τῶν δευτερευουσῶν, ἵνα ὁμιλήσωμεν ἀκριβέστερον, ἐν τούτοις ἡ τιμὴ τοῦ πράγματος τῶν Γαργαλιάνων εἰς τὴν ἀγορὰν τῆς καταναλώσεως ἔχει ὑποτιμηθῆ, χάνει δὲ τὴν ἀξίαν του τὸ πρᾶγμα, οὐχὶ διότι εἶναι κατωτέρας ποιότητος, ἀλλὰ διότι ἐπιβαρύνεται κατ’ ἀδικαιολόγητον τρόπον δι’ ἐξόδων μεταφορᾶς. Καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ἀκροασθῇ τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, διότι εἶναι ἀξία τῆς μερίμνης τῆς Κυβερνήσεως. Λέγω λοιπὸν ὅτι ἡ σταφὶς τῶν Γαργαλιάνων ἐνῷ δὲν εἶναι ἐκ τῶν τῆς δευτέρας ποιότητος, ἡ τιμὴ αὐτῆς ἐκπίπτει εἰς τὴν ἀγορὰν τῆς καταναλώσεως, διότι ἐπιβαρύνεται μὲ τοιαῦτα ἔξοδα μεταφορᾶς καὶ συσκευῆς, ὥστε χάνει τὴν πραγματικὴν αὐτῆς ἀξίαν, διότι ἐν τῷ λιμένι Μαράθου, ἐπινείου τοῦ δήμου Πλαταμώδους, δὲν γίνεται ἐξαγωγὴ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Μολονότι δὲ ὡρίσθη ἀνέκαθεν ὡς λιμὴν ἐξαγωγῆς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τῆς σταφίδος ὁ λιμὴν τοῦ Μαράθου, ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ λιμένος τούτου εἶναι ἐλαχίστη ἢ μηδαμινὴ καὶ τοῦτο διότι...

§18Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν προσεγγίζει ἐντελῶς ἐκεῖ πλοῖον.

§19Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι λοιπὸν μηδαμινὴ ἡ ἐξαγωγὴ ἐκ τοῦ λιμένος Μαράθου, τοῦτο δὲ ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἐν Πάτραις, ὅπου διεξάγεται τὸ σταφιδικὸν ἐμπόριον, ἱδρύθη τρὰστ μεταξὺ ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιρειῶν καὶ ἐμπόρων, τὸ ὁποῖον ἐπέβαλε 4 σελίνια ναῦλον ἐπὶ πλέον κατὰ χιλιόλιτρον εἰς τὰ ἀτμόπλοια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ προσήγγιζον εἰς τὸν λιμένα ἐκεῖνον. Οὕτως ἡ ἐξαγωγὴ ἐκ τοῦ λιμένος ἐκείνου, ὅστις νομοθετικῶς ἔχει ἀναγνωρισθῆ ὡς λιμὴν ἐξαγωγῆς, δὲν διενεργεῖται παντάπασι. Ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἑνώσεως ταύτης, ἥτις ἐτελέσθη ἐν Πάτραις; Τὰ ἀποτελέσματα εἶναι ὅτι 15,000,000, τὰ ὁποῖα παράγει κατ’ ἔτος ὁ δῆμος Πλαταμώδους, καθὼς καὶ ἄλλα τινὰ ἑκατομμύρια παραγόμενα ἐξ ἄλλων γειτονικῶν δήμων ἐξάγονται εἰς τὸ ἐξωτερικόν, οὐχὶ διὰ τοῦ λιμένος Μαράθου, ἀλλὰ μεταφέρονται ἐκ Μαράθου δι’ ἱστιοφόρων εἰς Πάτρας. Ἀλλ’ εἰς τὰς Πάτρας μεταφερόμενα ὑφίστανται μίαν νέαν συσκευασίαν, ὑφίστανται ἔξοδα ἀποθηκεύσεως, δύο φόρους, εἰσαγωγῆς καὶ κατόπιν ἐξαγωγῆς καὶ ναύλους. Ἐντεῦθεν ἐπέρχεται μία ἐπιβάρυνσις τοῦ πράγματος, ἡ ὁποία ἐπιφέρει τὴν ὑποτίμησιν τοῦ πράγματος τοῦ δήμου Πλαταμώδους εἰς τὴν ἀγορὰν τῆς καταναλώσεως. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ζημία μόνον, ἥτις προσγίνεται εἰς τὸ παραγόμενον ἐν Γαργαλιάνοις πρᾶγμα· εἶναι καὶ ἄλλη. Ἡ σταφὶς τῶν Γαργαλιάνων μεταφερομένη ἐκ Μαράθου εἰς Πάτρας, ἵνα ἀποσταλῇ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ῥίπτεται χῦμα ἐντὸς τοῦ κύτους τῶν ἱστιοφόρων, εἶναι δὲ εὐνόητον πόσην ζημίαν ὑφίσταται ἐντεῦθεν ἡ σταφίς, ἥτις οὖσα καρπὸς λίαν εὐπαθὴς γίνεται μία μᾶζα δυσειδὴς καὶ ἄμορφος καὶ ὄζουσα πολλάκις ἕνεκα ζυμώσεως, οὕτω δὲ τοιοῦτον πρᾶγμα δίδεται εἰς κατανάλωσιν πρὸς ζημίαν οὐχὶ μόνον τῆς παραγωγῆς τοῦ δήμου Πλαταμώδους, ἀλλὰ καὶ τοῦ ὅλου προϊόντος, διότι οὕτω δυσφημεῖται τὸ ὅλον προϊόν. Αὐταὶ εἶναι αἱ συνέπειαι, Κύριοι, ἑνὸς γεγονότος τὸ ὁποῖον, ἐὰν εὑρισκόμεθα ἀλλαχοῦ, θὰ ἐχαρακτήριζον κατ’ ἄλλον τρόπον, ἀλλ’ εὑρισκόμενος ἐν τῇ Βουλῇ ἀρκοῦμαι νὰ χαρακτηρίσω ὡς ἄτακτον καὶ μὴ σύμφωνον πρὸς τὰ χρηστὰ ἐμπορικὰ ἤθη τὸ γεγονὸς καθ’ ὃ συνήφθη συμφωνία μεταξὺ τῶν κυριωτέρων ἐξαγωγέων ἐν Πάτραις καὶ τῶν ἀτμοπλοϊκῶν πρακτόρων ἐπὶ σκοπῷ ἵνα τὰ ἀτμόπλοια τὰ μεταφέροντα τὸ προϊόν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν παραλαμβάνωσι τοῦτο μόνον ἐκ τοῦ λιμένος Πατρῶν. Οἱ κάτοικοι τῶν Γαργαλιάνων τοιαύτας ὑφιστάμενοι ζημίας διαμαρτύρονται, καὶ διαμαρτύρονται διὰ τοῦ ἐγκυρωτέρου αὑτῶν ἀντιπροσώπου, διὰ τοῦ ἐργατικοῦ κέντρου. Διαμαρτύρονται πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ ἱκετεύουσιν αὐτὴν ἵνα λάβῃ πρόνοιαν πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων ἐπὶ τὸ δικαιότερον καὶ ἀποσόβησιν τῆς ζημίας εἰς τὸ μέλλον. Αἱ ζημίαι δὲν εἶναι μικραί· εἶναι ζημίαι ἀνερχόμεναι εἰς ὁλόκληρα ἑκατομμύρια, διότι ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι 15 ἑκατομ. παράγει μόνον ὁ δῆμος Πλαταμώδους κατ’ ἔτος καὶ ὅτι τὸ ποσὸν φθάνει τὰ 25,000,000 περίπου μὲ τὴν παραγωγὴν τῶν γειτονικῶν δήμων καὶ ἐὰν ὑπολογίσητε τὴν ἐπὶ πλέον ὑποτίμησιν τοῦ πράγματος κατὰ 25 ἢ 30 δρχ. ἐπὶ ἑκάστου χιλιολίτρου, θὰ ἴδητε ὅτι εἶναι ἑκατομμυρίων ζημία κατ’ ἔτος. Οἱ ἀναφερόμενοι πρὸς τὴν Βουλὴν ὑποδεικνύουσιν ἐν τέλει τῆς αἰτήσεως αὑτῶν καί τινα μέτρα, τὰ ὁποῖα θεωροῦσιν εὔλογον ἵνα λάβῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία διὰ τὴν προστασίαν τῶν δικαιωμάτων αὑτῶν καὶ διὰ τὴν ἄρσιν τῶν ζημιῶν αἵτινες προέκυψαν κατὰ τῶν συμφερόντων των. Ἓν τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα προτείνουσιν οἱ ἀναφερόμενοι εἰς τὴν Βουλὴν — δὲν τολμῶ νὰ τὸ συστήσω εἰς τὴν Βουλήν, διότι δὲν νομίζω ὅτι ἡ ἐξουσία τῆς Βουλῆς δύναται νὰ ἐκταθῇ μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε οὕτω νὰ νομοθετήσῃ — εἶναι ὅτι ζητοῦσιν ἵνα ἀπαγορευθῇ ἡ εἰσαγωγὴ τῆς σταφίδος ὡρισμένης περιφερείας ἀπὸ λιμένας ἄλλων περιφερειῶν, τοῦτο ὅμως νομίζω ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἀνελεύθερον καὶ ἐντελῶς ἀνεφάρμοστον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ μέτρου τούτου, τὸ ὁποῖον ὑποδεικνύουσιν εἶναι καὶ ἄλλα τινὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῶσι καὶ τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ θεραπεύσωσι τὰ γινόμενα εἰς τοὺς συμπολίτας μου ἀδικήματα. Ἓν τῶν μέτρων δὲ τούτων, τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι δύναται νὰ λάβῃ ἡ Βουλὴ διὰ τὴν προστασίαν τῶν νομίμων δικαιωμάτων των, εἶναι ἡ ὑποχρέωσις, ὅπως ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ καρποῦ τοῦ ἐξαγομένου γίνηται κατὰ τρόπον ἀσφαλίζοντα τὴν καλὴν ποιότητα τοῦ προϊόντος, δηλαδὴ ἐντὸς κιβωτίων συνεσκευασμένου, συνεσκευασμένου δὲ οὕτω πως ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὴ ἡ ἀλλοίωσις τῆς οὐσίας αὐτοῦ. Ἕτερον μέτρον ἐπίσης εὔλογον δυνάμενον νὰ ληφθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς θὰ ἦτο ἡ ἀπαλλαγὴ τῶν προϊόντων ἄλλης ἐπαρχίας ἀπὸ τῆς καταβολῆς λιμενικοῦ φόρου ἐν Πάτραις, ἀφοῦ ταῦτα πληρώνουσιν ἕνα φόρον εἰς τὸν τόπον τῆς παραγωγῆς καὶ ἕτερον εἰς τὸν λιμένα τῆς πρώτης ἐξαγωγῆς.

§20Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πληρώνουσι καὶ φόρον διὰ τὸν Ἅγιον Ἀνδρέαν.

§21Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς σημειωθῇ δὲ ἐπὶ τέλους ἐπειδὴ μοὶ ὑπενθύμισε τοῦτο ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου στρατηγὸς κ. Κ. Κουμουνδοῦρος, ὅτι ἐν Πάτραις δὲν ὑποβάλλονται τὰ προϊόντα περὶ ὧν ὁμιλῶ εἰς ἕνα φόρον μόνον, ἀλλὰ πληρώνουσι καὶ ἄλλον ἄσχετον φόρον, ἤτοι φόρον διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν τοῦ ἐν Πάτραις ναοῦ τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέου. Νομίζω ὅτι ὀρθὸν θὰ εἶναι νὰ ληφθῇ τὸ μέτρον τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν προϊόντων τούτων ἀπὸ τῆς καταβολῆς ἑτέρου φόρου, πρὸς δὲ καὶ ἄλλων φόρων, ὡς εἶναι ὁ φόρος διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν τοῦ ναοῦ τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέου. Ταῦτα εἶναι τὰ ἐκτιθέμενα ἐν τῇ ἀναφορᾷ, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐν τῇ μερίμνῃ αὑτοῦ τῇ ἐγνωσμένῃ περὶ τῶν συμφερόντων τῶν πολιτῶν δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ δυνηθῇ νὰ εὕρῃ ἄλλον τρόπον ἐξασφαλίζοντα τὰ δίκαια τῶν συμπολιτῶν μου καὶ ἱκανοποιοῦντα τὰ εὔλογα παράπονά των.

§22Χ. ΔΙΚΑΙΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τὸν ὁποῖον ἀπηυθύνθη, νομίζω, τὸ ὑπόμνημα τοῦ Ἐργατικοῦ Συλλόγου Γαργαλιάνων, εἶχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ διεξέλθῃ καὶ νὰ μελετήσῃ τὸ ὑπόμνημα τοῦτο, εἶμαι πεπεισμένος ὅτι θὰ ἔρριπτε πρὸ τοῦ συντελουμένου οἰκονομικοῦ ὀλέθρου τοῦ τόπου ἐκείνου ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἄξιος πραγματικῶς τοῦ τοιούτου. Τὰ πράγματα, Κύριοι, εἶναι σαφῆ. Ὁ λιμὴν τοῦ Μαράθου ἢ μᾶλλον ὁ ὅρμος τοῦ Μαράθου περιστοιχίζεται ὑπὸ τῶν παραγωγικωτέρων τόπων σταφιδοπαραγωγῆς τοῦ Νομοῦ Μεσσηνίας, ὡρίσθη δὲ διὰ τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως τῆς Προνομιούχου καὶ διὰ τοῦ κυροῦντος ταύτην νόμου, ὡς λιμὴν ἐξαγωγῆς σταφιδοκάρπου οὐχὶ δι’ ἄλλον λόγον παρὰ μόνον διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τῆς τοπικῆς σταφιδοπαραγωγῆς. Ὁ λιμὴν οὗτος ἐχρησίμευσεν ὄντως ὡς λιμὴν ἐξαγωγῆς ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, ἀλλ’ ἀτυχῶς ἦλθεν ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἐξαγωγεῖς ἔμποροι Πατρῶν μετὰ τῶν πρακτόρων τῶν ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιρειῶν τῶν ἐξωτερικῶν γραμμῶν προῆλθον εἰς σύναψιν τοῦ γνωστοῦ τράστ, μιᾶς δηλονότι συμβάσεως, διὰ τῆς ὁποίας συνεφωνήθη νὰ μὴ προσεγγίζωσι τὰ ἀτμόπλοια εἰς τὸν λιμένα Μαράθου, ἐπειδὴ δὲ τὸ δίκτυον τοῦ ἀποκλεισμοῦ εἶχεν εὐρυτέρους σκοπούς, ὡρίσθη ἐπὶ πλέον ἵνα κατ’ ἐπαύξησιν τοῦ ναύλου εἰσπράττωνται διὰ τὰς προσεγγίσεις εἰς τοὺς ἄλλους λιμένας πλὴν τοῦ τῶν Πατρῶν 4 σελίνια κατὰ χιλιόλιτρον σταφιδοκάρπου. Ποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα; Ὅτι ὁ ὅρμος τοῦ Μαράθου, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξήγοντο ἑκατομμύρια σταφίδος τῆς καλλιτέρας Μεσσηνιακῆς ποιότητος, ἔπαυσε νὰ εἶναι πλέον λιμὴν ἐξαγωγῆς κατ’ εὐθεῖαν διὰ τὸ ἐξωτερικὸν καὶ χρησιμεύει ἤδη μόνον ὡς λιμήν, ἐξ οὗ ἐξαγόμεναι αἱ σταφίδες μεταφέρονται εἰς Πάτρας, ἔνθα συσκευάζονται, ἀφοῦ προηγουμένως ἐπιβαρυνθῶσι μὲ τόσα ἔξοδα, τὰ ὁποῖα πάντες ἀντιλαμβανόμεθα, καὶ ἀκολούθως διὰ τοῦ λιμένος Πατρῶν λαμβάνουσι τὴν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ἄγουσαν. Ἀποτέλεσμα τούτων, Κύριοι, εἶναι ὅτι, ἐνῷ ἐν τῷ τόπῳ τῆς παραγωγῆς ὁ σταφιδόκαρπος Γαργαλιάνων τιμᾶται σήμερον πρὸς 118 δραχμὰς κατὰ χιλιόλιτρον, εἰς τὴν ἀγορὰν τῶν Πατρῶν τιμᾶται πρὸς 145 δραχμὰς τὸ χιλιόλιτρον! Οὕτω δὲ παρουσιάζεται διαφορὰ τιμῆς 27 δραχμῶν κατὰ χιλιόλιτρον, κύριε Πρόεδρε, αἱ ὁποῖαι ἀντιπροσωπεύουσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὰ βάρη τὰ διάμεσα ἀπὸ τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ὁ καρπὸς ξηραίνεται ἐν τῷ ἁλωνίῳ μέχρι τῆς ἐν τῷ ὅρμῳ Μαράθου φορτώσεώς του ἐπὶ τοῦ πλοίου.

§23ΣΠ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Πόσος εἶναι ὁ ναῦλος;

§24Χ. ΔΙΚΑΙΟΣ. Δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει ὁ ναῦλος. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς φορτώσεως μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν φθάνει εἰς Πάτρας καὶ ἐκτίθεται εἰς δημοσίαν διαπραγμάτευσιν ὁ καρπὸς παρουσιάζει διαφορὰν τιμῆς 27 δραχμῶν. Ἡ ἀγοραία τῆς κοινῆς σταφίδος τιμὴ εἶναι 118 δραχμαί, ἀλλὰ λόγῳ τῆς ποιότητος ἀγοράζεται ὁ καρπὸς Γαργαλιάνων πρὸς 145 δραχμὰς ἐπιβαρυνόμενος μὲ ὅλα τὰ διάμεσα κέρδη, τὰ ἐμπορικὰ κέρδη τῆς πρώτης προμηθείας, τὴν φόρτωσιν, τὸν ναῦλον καὶ τὰ λοιπὰ ἔξοδα. Ὅλα αὐτὰ εἶναι βάρη. Αὐτό, Κύριοι, συμβαίνει ἐπὶ 14 ὅλα ἔτη. Ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐτησία παραγωγὴ κατ’ ἐπισήμους στατιστικοὺς πίνακας τῶν Γαργαλιάνων ἡ ζημία μόνον ἐν Γαργαλιάνοις ἐκ τῆς τοιαύτης καταστάσεως ἀνέρχεται εἰς 4 ὅλα ἑκατομμύρια, τῶν ὁποίων στερεῖται.... Ποῖος; Ἡ παραγωγή, ἡ ὁποία ἱδρώνει τόσον πολύ, Κύριοι, διὰ νὰ παραγάγῃ τὸν καρπὸν αὐτὸν ὁ ὁποῖος λαμβάνει τοιαύτην τινὰ τύχην. Δὲν εἶναι λοιπὸν δίκαιον νὰ μὴ ἀφήσωμεν τοὺς σταφιδικοὺς ἐκείνους πληθυσμοὺς ἐντελῶς ἀνυπερασπίστους. Ἀλλὰ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν: κατὰ τίνα ἆρά γε τρόπον ἤθελεν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ κατὰ τοῦ κακοῦ φραγμός; Διὰ ποινικῶν ἀφορισμῶν κατὰ τῶν συμβάσεων τῶν παρανόμων, ἂς τὰς εἴπωμεν παρανόμους, ἢ μήπως ἄλλος τις θὰ ἦτο ὁ εὐχερέστερος τρόπος διὰ νὰ τεθῇ εἷς φραγμός; Μίαν σκέψιν, Κύριοι, εὑρίσκω ἀνάλογον, τὴν τοῦ νόμου ΓΚΗʹ τοῦ 1904, ἐὰν δηλ. νομοθετικῶς ἐπεβάλλετο, ἵνα ὁ σταφιδόκαρπος ἐξάγηται κατ’ εὐθεῖαν διὰ τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεωτικῶς ἀπὸ τοὺς καθορισθέντας διὰ τῆς συμβάσεως λιμένας. Ἐὰν λοιπὸν ἐλαμβάνετο ἀνάλογον νομοθετικὸν μέτρον, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ καρπὸς τῆς σταφιδικῆς περιφερείας Γαργαλιάνων δὲν θὰ ἐπετρέπετο νὰ ἐξαχθῇ κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν εἰμὴ ἀπὸ τὸν ὅρμον τοῦ Μαράθου ἢ ἀπὸ τοὺς ἐγγυτέρους λιμένας τῆς σταφιδικῆς περιφερείας, θὰ ἠδυνάμεθα, φρονῶ, νὰ θέσωμεν τὸν σκοπούμενον κατὰ τοῦ ἀτόπου φραγμόν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν ἵνα ἰδιαιτέρας προσοχῆς κρίνῃ ἄξια τὰ παράπονα αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, ἐὰν δὲ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ μόνος ἁρμόδιος, δὲν ἤθελε θεωρήσει προσῆκον καὶ δὲν ἤθελε λάβει τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον νὰ ὑποβάλῃ νομοθετικόν τι περὶ τούτου μέτρον, θὰ λάβωμεν τὴν τιμὴν οἱ βουλευταὶ Μεσσηνίας νὰ ὑποβάλωμεν λίαν προσεχῶς εἰς τὴν Βουλὴν μέτρον, τοῦ ὁποίου σκοπὸς θὰ εἶναι ἡ ἐξυπηρέτησις τῶν νομίμων συμφερόντων τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, τῶν ὁποίων τὰ παράπονα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§25ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μοὶ σταλῇ ἡ ἀναφορά.

§26Π. ΙΑΤΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ μόνον μέτρον εἶναι τὸ ὑποδεικνυόμενον ὑπὸ τοῦ ἐμπορικοῦ κέντρου Γαργαλιάνων. Ἡ ἀνάμιξις τῆς Πολιτείας ἐπὶ συμβάσεων τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου δὲν εἶναι οὔτε εὔλογος οὔτε ἐπιτετραμμένη· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπέμβασις ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προσβάλλουσιν ἀληθῶς τὴν σταφίδα; Ἡ σταφὶς πάσης τῆς περιφερείας θὰ ἐξαχθῇ κατά τινα τρόπον συνεσκευασμένη. Ἀντὶ νὰ συσκευάζηται εἰς τὰς Πάτρας νὰ συσκευάζηται εἰς τοὺς Γαργαλιάνους. Αὐτὸς εἶναι ὁ τόπος τὸν ὁποῖον θεωροῦμεν τελεσφόρον.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου ὁ κ. Κοκέβης.

§28Α. ΚΟΚΕΒΗΣ. Ἤθελον καὶ ἐγὼ παρακαλέσει, κύριε Πρόεδρε, τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν μετὰ τῶν προαγορευσάντων, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην, ἤδη μάλιστα ὅτε ἤρχισε νὰ ἀνακινῆται ἐκ νέου τὸ σταφιδικὸν ζήτημα.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Κανελόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§30Δ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξήντλησαν τὸ θέμα, κύριε Πρόεδρε, οἱ προηγούμενοι ῥήτορες.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ντολιόπουλος.

§32Σ. ΝΤΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν αὐτὴν σύστασιν ποιοῦμαι καὶ ἐγώ.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκιουλές.

§34Δ. ΓΚΙΟΥΛΕΣ. Τὴν αὐτὴν σύστασιν κάμνω καὶ ἐγώ.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Κουμουνδοῦρος.

§36Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἐξηντλημένον, κατὰ συνέπειαν δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, ἥτις εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσῃ ἀποκαλύψεις δυσαρέστους, διότι φρονῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψωσι τοιαῦται ἀταξίαι αἱ ὁποῖαι νὰ ἐξαναγκάσωσι τὴν Κυβέρνησιν εἰς μέτρα οἷα προεκάλεσαν ἄλλοτε διὰ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοί, διότι μεγάλως ζημιοῦνται οἱ συμπολῖταί μου ἐκ τῆς τοιαύτης καταστάσεως ἡ ὁποία προεκλήθη ἐκ τῆς πλεονεξίας τῶν ἐμπόρων τῶν Πατρῶν. Ἐὰν ἤθελον νὰ κατασκευάσωσι τοὺς λιμένας των καὶ τοὺς ναούς των, ἔπρεπε νὰ μιμηθῶσιν ὅλας τὰς ἄλλας ἐπαρχίας εἰς τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον αὐταὶ προβαίνουσιν εἰς τοιαύτας ἐργασίας. Πρέπει νὰ ἔχωσι τὴν γενναιότητα νὰ καταθέσωσιν ἐξ ἰδίων πρὸς τοῦτο, ὅπως γίνεται καὶ εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας, καὶ ὄχι νὰ ζητῶσι νὰ λαμβάνωσι χρήματα ἐξ ἄλλων ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι οὐδὲν ἔχουσι κέρδος εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην διὰ νὰ κατασκευάσωσι λιμένας, διὰ νὰ κατασκευάσωσι ναούς. Αὐτὰ εἶναι ἀνάξια ἀνθρώπων μεμορφωμένων, ἀνάξια πόλεως παρουσιαζομένης ὡς δευτέρας πόλεως τῆς Ἑλλάδος. Συνιστῶ λοιπὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ παρακαλῶ αὐτὴν νὰ μεριμνήσῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον περὶ τοῦ ζητήματος, ὥστε νὰ ἐξασφαλίσῃ τοὺς συμπολίτας μου ἀπὸ τὴν τοιαύτην κλοπὴν ἡ ὁποία γίνεται ἐκ μέρους τῶν ἐν ἐν Πάτραις ἐμπόρων, διότι, ἐπαναλαμβάνω, αἱ ζημίαι αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ προκύψωσι κατόπιν θὰ εἶναι μέγισται.

§37Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Νομίζω, Κύριοι συνάδελφοι, ὅτι λίαν τραγικῶς παρεστάθησαν τὰ πράγματα. Δὲν ἀνέγνωσα τὴν ἀναφοράν, διότι δὲν ἐγνώριζον ὅτι θὰ προεκαλεῖτο τοιοῦτον ζήτημα καὶ ὅτι ἡ πόλις τῶν Πατρῶν θὰ ὑβρίζετο οὕτω κατὰ τρόπον λίαν ἀνάρμοστον.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑβρίσθη ἡ πόλις.

§39Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Πῶς δὲν ὑβρίσθη, ὅταν ἐλέχθη ὅτι κλέπτει ἡ πόλις τῶν Πατρῶν διὰ νὰ κάμῃ ναούς;

§40Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐρωτῶ τί εἶναι, ὅταν κάμνωσι τρὰστ καὶ ἀποκλείωσι τοὺς ἄλλους λιμένας;

§41Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, ἐν ὀλίγοις νὰ σᾶς ἐκθέσω τὴν ἱστορίαν τοῦ ζητήματος διὰ νὰ ἴδητε πῶς ἔχει.

§42Π. ΙΑΤΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Βουρλούμης δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένος· πῶς λαμβάνει τὸν λόγον;

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ παραδρομὴν παρελείφθη προχθές, ὅπως καὶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος.

§44Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζετε ὅτι δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἐννοήσῃ περὶ τίνος πρόκειται καὶ νὰ φωτισθῇ;

§45Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ γενικευθῇ τὸ ζήτημα.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, διότι ὁ Κανονισμὸς δυστυχῶς δὲν ἐπιτρέπει τοῦτο.

§47Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἰδοὺ λοιπὸν περὶ τίνος πρόκειται, Κύριοι. Ὁ νόμος ἔχει ἐπιτρέψει ὀκτὼ λιμένας ἐξαγωγῆς διὰ Β. Δ. ὁριζομένους, τοῦ Μαράθου, τῶν Πατρῶν, τῶν Καλαμῶν, τοῦ Αἰγίου, τοῦ Κατακώλου, τοῦ Ἀργοστολίου, τοῦ Ληξουρίου καὶ τῆς Ζακύνθου. Ἀλλ’ ὁ λιμὴν τοῦ Μαράθου οὐδεμίαν παρέχει ἀσφάλειαν εἰς τὰ ἀτμόπλοια, οὐδεμίαν προπαρασκευήν, δὲν ἔχει τὰ ἐφόδια, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν φόρτωσιν καὶ ἐκφόρτωσιν τῶν ἐμπορευμάτων, ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν· ἴσως ἀπὸ δεκκετίας.

§48Χ. ΔΙΚΑΙΟΣ. Δεκαπενταετίας.

§49Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι πρόσφατον, βλέπετε, τὸ γεγονός, τὸ ὁποῖον οἱ Κύριοι συνάδελφοι ἦλθον νὰ καταγγείλωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὡς ἀθέμιτον σύστασιν. Αἱ ἀτμοπλοϊκαὶ ἑταιρεῖαι αἱ ὑφιστάμεναι τὰ πάνδεινα, ὅταν ἔστελλον τὰ ἀτμόπλοιά των εἰς τὰ ἀλίμενα ἐκεῖνα μέρη καὶ διὰ νὰ φορτώσουν 100 τόννους ἐμπόρευμα ἔμενον 8 ἡμέρας εἰς τοὺς λιμένας Μαράθου, Κορώνης, Μεθώνης καὶ Ἁγίας Κυριακῆς, αἱ ἀτμοπλοϊκαὶ ἑταιρεῖαι, λέγω, οἰκείᾳ θελήσει ἀπεφάσισαν νὰ περιορίσωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν λιμένων καὶ συνεφώνησαν ν’ ἀρκεσθῶσι μόνον εἰς τοὺς λιμένας Κατακώλου, Καλαμῶν, Πατρῶν, Αἰγίου καὶ τὰς νήσους· εἰς τὴν συνεννόησιν δὲ ταύτην δὲν ἀνεμίχθη τὸ ἐμπόριον, διότι δὲν εἶχον ἀνάγκην τοιαύτης συνεννοήσεως αἱ ἑταιρεῖαι. Ἀλλὰ τὰ ἐξαγωγικὰ κέντρα, Κύριοι, δημιουργοῦνται διὰ τῆς λειτουργίας τῶν οἰκονομικῶν νόμων· δὲν δημιουργοῦνται διὰ νομοθετικῶν διατάξεων. Ἐὰν οἱ οἰκονομικοὶ νόμοι ἐπέβαλλον τὴν ἐξαγωγὴν ἐμπορευμάτων διὰ τοῦ λιμένος τῶν Γαργαλιάνων ἢ τῆς Πύλου ἢ τῆς Μεθώνης ἢ τῆς Κορώνης, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι οὐδεμία ἀθέμιτος ἐνέργεια τῶν ἐμπόρων ἢ τῶν ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιρειῶν ἤθελεν ἰσχύσει νὰ ματαιώσῃ τοῦτο. Ἀλλ’ ἐλέχθη καὶ ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἔκαμεν ἐντύπωσιν εἰς τὴν Βουλήν. Ἐλέχθη ὅτι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς ἀγοραίας ἐν τοῖς τόποις τῆς παραγωγῆς τιμῆς καὶ τῆς τιμῆς τῆς ἀγορᾶς Πατρῶν εἶναι 27 δραχ. καὶ ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο περιέρχεται εἰς τὰ βαλλάντια τῶν Πατραίων. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ διαφορὰ αὕτη ἀνέρχεται εἰς 20 καὶ 22 δραχμὰς περίπου, ἀλλὰ πόθεν προκύπτει ἡ διαφορὰ αὕτη; Κατ’ ἐμπορικὴν συνήθειαν ἐν Γαργαλιάνοις ἡ τιμὴ τὴν ὁποίαν λαμβάνει ὁ παραγωγὸς εἶναι καθαρὰ καὶ ἀπηλλαγμένη πάσης φορολογίας. Ὁ ἀγοράζων ἐκεῖ ἔχει νὰ πληρώσῃ 7 δραχμὰς τῆς Προνομιούχου, αἱ ὁποῖαι δὲν περιέρχονται βεβαίως εἰς τὰ βαλλάντια τῆς πόλεως τῶν Πατρῶν, ἥτις κατηγγέλθη ἐπὶ κλοπῇ· ἔχει νὰ πληρώσῃ τὸν δημοτικὸν φόρον τοῦ δήμου Πλαταμώδους, ὅστις δὲν περιέρχεται εἰς τὰ βαλλάντια τῶν ἐν Πάτραις· ἔχει νὰ πληρώσῃ τὸν ναῦλον τοῦ ἱστιοφόρου, τοῦ μεταφέροντος τὸ ἐμπόρευμα εἰς Πάτρας, ὁ ὁποῖος ναῦλος δὲν περιέρχεται εἰς τὴν κλέπτουσαν πόλιν· ἔχει νὰ πληρώσῃ τὴν προμήθειαν τοῦ παραγγελιοδόχου, ὅστις ἀντιπροσωπεύει τὸν ἔμπορον ἐν Γαργαλιάνοις· ἔχει νὰ πληρώσῃ ἀσφάλειαν τοῦ ἐμπορεύματος, κλπ. Ἐὰν ὑπολογίσητε τὰ βάρη ταῦτα, θὰ ἴδητε ὅτι τὸ μόνον ποσόν, τὸ ὁποῖον μένει διὰ τὰς Πάτρας εἶναι τὸ λιμενικὸν δικαίωμα καὶ τὸ τῶν φιλανθρωπικῶν καταστημάτων ἢ τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέου, τὰ ὁποῖα ὅλα δὲν ὑπερβαίνουσι τὸ ὀγκῶδες ποσὸν τῆς μιᾶς δραχμῆς. Αὐτὸ εἶναι τὸ κέρδος τὸ χαρακτηρισθὲν ἐνταῦθα ὡς κλοπὴ τῆς πόλεως. Αὐτὰ εἶναι τὰ πολλὰ ἑκατομμύρια τοῦ κ. Μερλοπούλου. Ἀλλὰ μήπως ὑποχρεώνει τις, Κύριοι, τοὺς ἐξαγωγεῖς Πλαταμώδους νὰ μεταφέρωσι τὸ ἐμπόρευμά των εἰς Πάτρας; Μήπως ἀπαγορεύει τις εἰς αὐτοὺς νὰ φέρωσιν ἀτμόπλοια καὶ νὰ ἐξαγάγωσι τὸ ἐμπόρευμά των ἐκ Γαργαλιάνων, ὅπως τὸ ἐξάγουσιν οἱ ἐξαγωγεῖς Καλαμῶν; Ἀλλὰ μήπως ὁ λιμὴν Καλαμῶν δὲν εἶναι ἐγγύς, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ἀποκλεισθῆ ἀπὸ τὰς ἑταιρείας καὶ εἶναι μάλιστα ἐντὸς τοῦ νομοῦ Μεσσηνίας; Διατί δὲν μεταφέρετε τὸ ἐμπόρευμά σας εἰς Καλάμας διὰ νὰ μὴ ὑποστῆτε τὴν κλοπὴν τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέου; Ἔχω ἀκράδαντον πεποίθησιν ὅτι οἱ Κύριοι συνάδελφοι συνηγόρησαν ὑπὲρ τῶν δικαίων τοῦ λιμένος τῶν Γαργαλιάνων διατελοῦντες ἐν ἀγνοίᾳ τῶν ὅρων ὑφ’ οὓς διεξάγεται τὸ ἐμπόριον, ἀλλ’ εἶχον ὅμως καὶ τὴν ὑποχρέωσιν ἐν ἐπιγνώσει τῶν πραγμάτων καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς πόλεως τῶν Πατρῶν ἥτις περιυβρίσθη νὰ διαμαρτυρηθῶ.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποφάσει τῆς Βουλῆς τὸ ὑπόμνημα τοῦ συλλόγου Γαργαλιάνων παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ κ. Θ. Παπαϊωάννου, Ἀλ. Θανόπουλος, Ν. Βελέντζας, Γ. Πετροπουλάκης, Κ. Γόντικας, Π. Ἀγγελίδης καὶ Δ. Γκλαβᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν.

§51Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Εἶναι τέσσαρες οἱ ἀνθυπολοχαγοί, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὴν ἀναφορὰν ἐξ ὀνόματος καὶ ἄλλων δεκαπέντε περίπου συναδέλφων των παρακαλοῦντες νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ αὐτῶν ἰδιαιτέραν. Πρόκειται περὶ τῶν ἐφέδρων ἀνθυπολοχαγῶν καὶ ὑπολοχαγῶν οἵτινες ἦσαν ὑπαξιωματικοὶ ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Στρατῷ ἐπὶ δωδεκαετίαν καὶ δεκαπενταετίαν. Πρόκειται περὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπεδίωξαν τὸ μέλλον αὐτῶν ἐν τῷ στρατῷ· ἀλλὰ καίτοι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ ἀριθμὸς τῶν εἰσαγομένων ὑπαξιωματικῶν ἦτο ἐλάχιστος, αὐτοὶ δὲ δώσαντες ἐπανειλημμένως ἐξετάσεις ἔλαβον τὴν βάσιν, ἐν τούτοις δὲν κατώρθωσαν νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν Σχολήν, μολονότι ἡ διαγωγὴ αὐτῶν καὶ ἐν καιρῷ εἰρήνης καὶ ἐν καιρῷ πολέμου ὑπῆρξεν ἀρίστη. Ἀπήλπισαν ὡς ἐκ τούτου καὶ νομίσαντες ὅτι δὲν θὰ εὕρωσι τὸ στάδιον αὐτῶν εἰς τὸν στρατὸν ἔφυγον. Ἐγένετο ἡ ἐπιστράτευσις καὶ ἡ πατρὶς ἐκάλεσεν αὐτοὺς ὑπὸ τὰ ὅπλα, οὗτοι δὲ ὡς ὑπαξιωματικοὶ ἐξετέλεσαν ἐξόχως ἄριστα τὸ καθῆκόν των, ὡς ἀποδεικνύουσιν αἱ ὑπάρχουσαι δι’ αὐτοὺς πλέον ἢ ἄρισται ἐκθέσεις, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν δύνανται νὰ μονιμοποιηθῶσι, διότι ὑπάρχει δι’ αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι διήνυσαν δώδεκα ὁλόκληρα ἔτη εἰς τὸν στρατὸν τὸ κώλυμα τὸ μέγα τῆς ἡλικίας, τὸ ὁποῖον, ὡς γνωστόν, διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου ὁρίζεται μέχρι τοῦ 33 ἔτους καὶ τὸ ὁποῖον ἔχουσι παρακάμψει πλέον οὗτοι. Νομίζω ὅτι διὰ τὴν τάξιν αὐτὴν τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι καθαρῶς ἀξιωματικοὶ ἐκ τοῦ στρατοῦ ἐξελθόντες κατόπιν βίου δωδεκαετοῦς καὶ δεκατετραετοῦς, νομίζω ὅτι πρέπει τὸ Ἐθνικὸν Συνέδριον νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς αὐτοὺς νὰ γίνωσι δεκτοὶ εἰς τὸ στράτευμα μὲ ἀνώτερον ὅριον, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἔχουσι διανύσει 12 καὶ 13 ἔτη ἐν τῷ στρατῷ. Διὰ τῆς ἀποδοχῆς εἰς τοὺς κόλπους τοῦ στρατοῦ τοιούτων ἀξιωματικῶν φρονῶ κύριοι, ὅτι θέλει ἀποκτήσει ὁ στρατὸς 15–20 ἀξιωματικοὺς ἀρίστους, οἱ ὁποῖοι καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἐκρίθησαν πληρέστατα ἀνταποκρινόμενοι εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ καὶ εἰς τὸ μέλλον ὑπόσχονται ὅτι θὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς ταύτας.

§52ΑΛ. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ λῆψις τοῦ μέτρου τῆς μονιμοποιήσεως τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν ἐν τῷ στρατῷ εἶναι δικαία, διότι καὶ μεμορφωμένοι, ὅπως πάντες οἱ ἔφεδροι, εἶναι καὶ ἐκτός τῆς μορφώσεως ἔχουσι συγχρόνως καὶ πεῖραν μεγαλειτέραν, διότι κατ’ ἐπανάληψιν κληθέντες ὑπηρέτησαν εἰς τὸν στρατόν, ἔλαβον δὲ μέρος διαρκῶς καὶ εἰς τὰς διαφόρους μεγάλας ἀσκήσεις. Τὸ μέτρον τὸ λαμβανόμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον, διότι δι’ αὐτοῦ ἐκτοπίζονται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πρὸ παντὸς ἔπρεπε νὰ τύχωσι τοῦ εὐεργετήματος τῆς μονιμοποιήσεως.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ξηρὸς καὶ ὁ κ. Ν. Βελέντζας ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου.

§54Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἡ αἴτησις τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν περὶ μονιμοποιήσεως ἐφέδρων ἀνθυπολοχαγῶν καὶ ὑπολοχαγῶν. Τὸ δίκαιον τῆς αἰτήσεως ταύτης τὸ ἐξέθηκαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, θὰ παρακαλέσω δὲ καὶ ἐγὼ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅπως κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου δεχθῇ τροπολογίαν διὰ τῆς ὁποίας νὰ συμπεριλάβῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτούς, οἱ ὁποῖοι προέρχονται ἐκ τοῦ στρατεύματος εἰς τὸ ὁποῖον ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ὑπηρέτησαν ὡς ὑπαξιωματικοὶ μόνιμοι καὶ οἱ ὁποῖοι ἐκτήσαντο τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ κατόπιν ἐξετάσεων, κατὰ δὲ τὸν πόλεμον ἐπετέλεσαν ἐξόχως ἄριστα τὸ ἑαυτῶν καθῆκον. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς περὶ τούτων ἐκθέσεις καὶ νὰ μὴ ἀφήσῃ αὐτοὺς ἐκτὸς τοῦ γενικοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον λαμβάνεται περὶ ἱκανοποιήσεως πάντων ἐκείνων οἵτινες διὰ τοῦ αἵματός των καὶ τῶν θυσιῶν των τοσοῦτον συνετέλεσαν εἰς τὸ μεγαλεῖον τῆς Ἑλλάδος.

§55ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ ὑποβάλητε, παρακαλῶ, ἀπὸ τοῦδε τὴν τροπολογίαν καὶ θὰ τὴν λάβω ὑπ’ ὄψιν.

§56Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἡ αἴτησις αὕτη εἶναι τοῦτ’ αὐτὸ τροπολογία τοῦ ρηθέντος νομοσχεδίου καὶ ὡς τοιαύτην θὰ τὴν ὑποβάλωμεν.

§57Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀναφέρομαι εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τῶν κ. κ. συναδέλφων.

§58Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Ἐπίσης.

§59Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὡσαύτως.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χατζηγιάννης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Βασιλειάδου.

§61Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ ἀναφερόμενος διετέλεσε διανομεὺς τῆς ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς διευθύνσεως τῆς Λαρίσης ἐπὶ εἴκοσιν ἔτη, τρεῖς μῆνας καὶ δέκα ὀκτὼ ἡμέρας. Ὁ νόμος ΒΞΨΗʹ τοῦ 1900 ἀπένειμε καὶ εἰς τὸ κατώτερον προσωπικὸν τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως. Δυνάμει τοῦ νόμου τούτου ὁ Βασιλειάδης ὑπέβαλεν αἴτησιν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ζητῶν τὴν ἀπονομὴν τῆς συντάξεώς του. Τὸ Συνέδριον ὅμως ἀπέρριψε τὴν αἴτησίν του ἑρμηνεῦον τὸν νόμον, ὡς αὐτὸ θέλει, καὶ ἀντικαθιστῶν τὴν ἐν τῷ ἐδαφ. δʹ τοῦ ἄρθρ. 33 τοῦ νόμου ΒΞΨΗʹ λέξιν «σύνταξις» διὰ τῆς λέξεως «μισθός». Αὐθαιρέτως ἀποφαίνεται ὅτι ὁ νομοθέτης ἤθελε νὰ εἴπῃ τὴν λέξιν «μισθὸς» καὶ ὄχι «σύνταξις». Ὁ εἰσηγητὴς κ. Κ. Ἀγγελόπουλος διαφωνῶν διαμαρτύρεται διὰ τὴν πρωτάκουστον ταύτην ἑρμηνευτικὴν θεωρίαν καὶ λέγει ὀρθότατα ὅτι ἑρμηνεία νόμου ἐπιβάλλεται ἐκεῖ, ἔνθα τὸ γράμμα αὐτοῦ εἶναι ἀσαφές. Ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν συμβαίνει ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἡ δὲ ἀντικατάστασις λέξεως δι’ ἑτέρας ἀλλοίαν ἐχούσης σημασίαν δὲν εἶναι ἑρμηνεία, ἀλλὰ παραβίασις νόμου, καὶ ἀποτελεῖ ἄρνησιν ἀναγνωρίσεως δικαιώματος ἐκ τοῦ νόμου ἀπορρέοντος. Κατὰ τὴν γνώμην τοῦ εἰσηγητοῦ οἱ δικαιοῦχοι διανομεῖς καταφεύγοντες εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια ἤθελον δικαιωθῆ. Πράγματι· τοιαῦται περιπτώσεις ὑπῆρξαν καὶ δι’ ἄλλους ταχυδρομικοὺς διανομεῖς, μάλιστα δὲ ὑφίσταται εἰσέτι καὶ νῦν τοιαύτη ἐκκρεμὴς δίκη ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου. Τὰ δικαστήρια ἐδικαίωσαν αὐτούς. Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ τρέχωσιν οἱ ἐνδιαφερόμενοι εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, θὰ ἦτο προτιμότερον ἡ Βουλὴ νὰ ἑρμηνεύσῃ αὐθεντικῶς τὸν νόμον. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον, ὅπως ἡ ἀναφορὰ αὕτη παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν μὲ τὴν παράκλησιν νὰ ὑποβάλῃ αὐτὴ τὸ πόρισμά της ταχέως.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βλάχος. Ἀπών.

§63Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ἀναφορὰ εἶναι νομιμωτάτη καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως, εἰ δυνατόν, ὑποβάλῃ νομοσχέδιον σχετικὸν πρὸς ψήφισιν, διότι εἶναι ἀδίκημα διὰ τὸν ὑπάλληλον αὐτόν.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ παραπέμπεται εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ἐπιτροπὴν παρακαλουμένην νὰ ἐκδώσῃ ταχέως τὴν ἀπόφασίν της. Ὁ κ. Ι. Ξηρός.

§65Ι. ΞΗΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Τοπόλιας ζητούντων ὅπως τακτοποιηθῇ τὸ ἐνοριακὸν ζήτημα τοῦ χωρίου των, διότι ἄλλως, ὡς ἔχει σήμερον ἡ ὑπόθεσις, ὁ ἐκκλησιασμός των εἶνε ἀνέφικτος.

§66Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Καὶ χωρὶς νὰ γνωρίζῃ τις πόσον φοβεραὶ εἶναι αἱ θρησκευτικαὶ προλήψεις εἰς τὰ μικρὰ χωρία γνωρίζων μόνον τὴν ὑπόθεσιν διαβλέπει τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπειγούσης λύσεως τοῦ ζητήματος τούτου. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ νόμος περὶ ἐνοριῶν ἔχει ἐλλείψεις, μία δὲ τούτων καὶ ἡ μεγίστη εἶναι ἡ ἀφορῶσα τὰς ἐνορίας. Ἀπὸ συστάσεως τοῦ χωρίου αὐτοῦ ὑπῆρχον ἐκεῖ δύο ἐνοριακοὶ ναοί, εἰς τοὺς ὁποίους ἐξεκλησιάζετο τὸ πλήρωμα τοῦ χωρίου, τὸ ὁποῖον κείμενον ἐπὶ ἐπιμήκους κατωφερείας διαιρεῖται εἰς δύο μέρη πολὺ ἀπ’ ἀλλήλων ἀφιστάμενα. Διὰ τοῦ νόμου περὶ ἐνοριῶν περιωρίσθησαν οἱ κάτοικοι εἰς μίαν ἐκκλησίαν καὶ οἱ τοῦ ἑτέρου τμήματος τοῦ χωρίου ἀναγκάζονται νὰ μεταβαίνωσιν ἡμίσειαν ἢ καὶ μίαν ὥραν μακρὰν ἵνα ἐκκλησιασθῶσιν, οὕτως ὥστε καταντᾷ νὰ μένωσιν ἀνεκκλησίαστοι. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην, διότι κινδυνεύει νὰ γεννηθῇ σκάνδαλον, καθ’ ὅσον ἂν οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου τούτου διαμαρτύρωνται νῦν καὶ δικαίως κατὰ τοῦ ἱερέως καὶ τοῦ ἐπισκόπου, θὰ στραφῶσι τελευταῖον δικαιότερον καὶ κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§67Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἡ αἴτησις τῶν συμπολιτῶν μου κατοίκων Τοπόλιας εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀντίκειται εἰς τὸν νόμον περὶ ἐνοριῶν. Ὁ νόμος οὗτος ἐν τῇ ἐφαρμογῇ του παρουσίασε πολλὰς ἀτελείας, ἃς δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν θὰ σπεύσῃ νὰ ἄρῃ διὰ τῆς ὑποβολῆς νομοσχεδίου περὶ διορθώσεως αὐτῶν. Μίαν τῶν ἀτελειῶν αὐτοῦ ὑποδεικνύει ἡ ἀναφορὰ τῶν κατοίκων Τοπόλιας καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν, ἐὰν μὲν σκοπῇ γενικωτέραν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ διορθώσεως τοῦ νόμου, νὰ ἐπιφυλαχθῇ ὅπως ἐκφέρῃ τότε τὴν γνώμην του, εἰδ’ ἄλλως δι’ εἰδικοῦ νομοθετήματος νὰ προλάβῃ ὅλα τὰ ἐνδεχόμενα νὰ συμβῶσιν εἰς τοιαῦτα χωρία ὡς ἐκ τῆς συγχωνεύσεως τῶν ἐνοριῶν. Ἂς λάβῃ δ’ ὑπ’ ὄψιν του ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ἡ παραπονουμένη κωμόπολις κεῖται εἰς τὸν ἰδιαίτερον νομὸν ἐξ οὗ προέρχεται ὁ κ. Ὑπουργός.

§68Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Πρὸ τριῶν μηνῶν ἐζήτησα δι’ ἐγκυκλίου διαταγῆς τὰς γνώμας τῶν Νομαρχῶν καὶ τῶν Ἐπισκόπων περὶ τοῦ νόμου τῶν ἐνοριῶν καὶ συνεκέντρωσα ταύτας, γίνεται δ’ ἤδη ἐργασία ὅπως ἐπιτευχθῇ νὰ εἰσαχθῇ νομοσχέδιον τροποποιοῦν τὸν νόμον περὶ ἐνοριῶν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θέλω λάβει ὑπ’ ὄψιν τὰς συστάσεις ταύτας.

§69Π. ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς ἀναφορᾶς τοῦ Ν. Ἀλεβιζάκου, δυστυχοῦς γέροντος, ὅστις κατὰ τὸν πόλεμον ἀπώλεσε τὸν μόνον υἱόν του, λοχίαν τοῦ πεζικοῦ, καὶ ἔμεινε μετὰ πέντε θυγατέρων, τῶν ὁποίων ἡ μεγαλειτέρα εἶναι 14 ἐτῶν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰσαγομένην ἐπικαίρως, ἀφοῦ πρόκειται νὰ συζητηθῇ σχετικὸν νομοσχέδιον, καὶ νὰ τῷ χορηγηθῇ μηνιαῖον βοήθημα.

§70Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν τοῦ γέροντος, τοῦ ὁποίου ὁ υἱὸς ἐφονεύθη κατὰ τὸν δεύτερον πόλεμον καὶ τὸν κατέλιπεν ἀνάπηρον μετὰ πέντε θυγατέρων. Ἐπειδὴ δὲ αὕτη σχετίζεται πρὸς τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναφορᾶς ταύτης συμπεριληφθῶσι καὶ οἱ ἀνάπηροι γέροντες πατέρες καὶ προστάται ἀνηλίκων θυγατέρων εἰς τὸν περὶ συντάξεως νόμον.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ ἀναβάλλονται δι’ αὔριον, διότι συνεπληρώθη ἡ ὥρα. Πρὶν ἡ Βουλὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ὑποβάλῃ διάφορα νομοσχέδια.

§72ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ἐπέκτασις τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους ἐξέτεινε καὶ τὸ ἔδαφος τῶν σκέψεων καὶ ὑπολογισμῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστήριξεν ἡ Κυβέρνησις τὴν νομοθετικὴν αὑτῆς πολιτικήν, τὴν ἔχουσαν ὑπ’ ὄψιν μικροτέραν ἔκτασιν. Κατ’ ἀνάγκην μεταβάλλονται ἐν πολλοῖς τὰ πρότερον ἐνδεδειγμένα νομοθετικὰ μέτρα καὶ διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν προσθήκην νέων στοιχείων, τῶν ὁποίων ἡ μελέτη εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαία πρὸς τὴν νομοθετικὴν διαρρύθμισιν, ἐπέδρασε δ’ ἡ τοιαύτη μεταβολὴ εἰς τὴν μέχρι τοῦδε ἀναβολὴν τῆς ὑποβολῆς εἰς τὴν Βουλὴν μέτρων οὐχὶ ὀλίγων, τοὐλάχιστον ἐκ τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Τὰ νομοσχέδια, ἅτινα ἔχω τὴν τιμὴν καὶ τὴν εὐτυχίαν νὰ ὑποβάλω σήμερον ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, διακρίνονται εἰς δύο κυρίως κατηγορίας· εἰς τὰ συνδεόμενα γενικῶς πρὸς τὴν διοίκησιν τοῦ ὅλου Κράτους καὶ εἰς τὰ ἀφορῶντα εἰδικῶς εἰς τὴν διοίκησιν καὶ τὴν ὀργάνωσιν τῶν νέων χωρῶν. Μελετῶντες τὴν ὀργάνωσιν τῶν νέων χωρῶν ἔχομεν πρὸ παντὸς νὰ προσατενίσωμεν τὸ ζήτημα τῆς συνταγματικῆς ἀφομοιώσεως, διότι σκεπτόμενοι κατὰ τίνα τρόπον καὶ κατὰ ποῖον σύστημα δύναται καὶ δέον νὰ ἐπεκταθῇ ἡ διοικητικὴ ἀφομοίωσις εἰς τὰς νέας χώρας δὲν δυνάμεθα νὰ παρίδωμεν ὅτι ἡ ὅλη διοίκησις βάσιν καὶ θεμέλιον ἔχει τὸ πολίτευμα τῆς χώρας, καὶ ἂν θὰ ἦτο οἱαδήποτε σκέψις ἐνδεδειγμένη πρὸς βαθμιαίαν προσαρμογὴν τοῦ φιλελευθέρου κυβερνητικοῦ συστήματος τῆς χώρας ἐπὶ τοὺς νέους ἐκείνους τόπους, κατ’ ἀνάγκην θὰ ἔπρεπε νὰ σκεφθῶμεν περὶ βαθμιαίας ἐφαρμογῆς τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν. Τοιαῦταί τινες ὅμως γνῶμαι οὐδέποτε ὑπῆρξαν ἐν τῇ διανοίᾳ τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς ἡσυχίαν ἐκείνων τῶν ὁποίων διεταράχθη ἡ ψυχὴ καὶ ἐσκανδαλίσθη ἡ διάνοια ὑποβάλλω πρώτιστα πάντων σχέδιον νόμου περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ ἐκλογικοῦ ἡμῶν νόμου εἰς τὰς νέας χώρας. Ὑποβάλλω δὲ σχέδιον νόμου, διότι, μολονότι νόμος ἄρτι ψηφισθεὶς παρέχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα ἐπεκτάσεως τῆς ἐφαρμογῆς νόμων τοῦ παλαιοῦ Κράτους καὶ ἐπὶ τὰς νέας χώρας, δὲν θὰ ἦτο ὅμως δυνατὸν νὰ προσαρμοσθῇ, ὡς ἔχει, ὁ ἐκλογικὸς νόμος εἰς τὰς χώρας ἐκείνας. Εἶναι ἀνάγκη πρὸς τοῦτο τροποποιήσεών τινων διὰ τὴν διαδικασίαν τῆς συντάξεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, καὶ ταύτας κανονίζει τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν ψῆφον ὑμῶν. Ὅ,τι ἄρα ἀπομένει εἰς τὴν μελέτην ἡμῶν εἶναι οὐχί, ὡς ἠθέλησάν τινες νὰ ἐκλάβωσι, τὸ ζήτημα τῆς ὡριμότητος τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων πρὸς τὰς συνταγματικὰς ἐλευθερίας τοῦ Βασιλείου, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς ῥυθμίσεως τοῦ τρόπου καθ’ ὃν θὰ ἐπεκτείνωμεν ἐκεῖ τὴν διοικητικὴν ἡμῶν νομοθεσίαν, τοῦ τρόπου καθ’ ὃν δέον νὰ ὀργανώσωμεν τὰς χώρας ἐκείνας, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι ἐνδεδειγμένη ἡ πλήρης καὶ τελεία ἀφομοίωσις διὰ μιᾶς καὶ μόνης διατάξεως τοῦ νόμου. Τὸ ζήτημα τῆς διοικήσεως τῶν χωρῶν ἐκείνων εἶναι ὄντως μέγα καὶ πολλὰ παρουσιάζει προβλήματα καὶ πολλὰς γεννᾷ εὐθύνας. Ἀληθῶς ὑπάρχουσι μεταξὺ τῶν νέων χωρῶν τόποι εἰς οὓς τυπικαὶ μᾶλλον ἢ οὐσιαστικαὶ ἐμφανίζονται αἱ δυσχέρειαι πρὸς τὴν τοιαύτην ἀφομοίωσιν, ἂν δὲ ἡ Κρήτη εὑρίσκηται ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐπιπέδου πολιτικῆς ἀνατροφῆς μὲ τὸ παλαιὸν Βασίλειον, καὶ αἱ ἄλλαι ὅμως νῆσοι, οὐχὶ μόνον ἡ Σάμος, ἥτις ὁπωσδήποτε εἶχε γευθῆ πολιτικῶν τινων ἐλευθεριῶν, ἀλλὰ καὶ αὐταὶ αἱ ὑπὸ τελείαν τελοῦσαι δουλείαν νῆσοι καὶ διὰ τὴν φυλετικὴν ἰδιοσυστασίαν τῶν κατοίκων καὶ διὰ τὸν πολιτικὸν αὐτῶν χαρακτῆρα παρουσιάζουσι πολὺ ὀλιγώτερα προβλήματα πρὸς λύσιν, διότι καὶ ἐκεῖναι ἐμφανίζουσιν ἔδαφος οὐχὶ ἀνώμαλον πρὸς τὴν προσαρμογὴν εἰς τὸ διοικητικὸν καθεστὼς τοῦ Βασιλείου. Δὲν ἔχει ὅμως οὕτω διὰ πάσας τὰς χώρας, δὲν ἔχει οὕτω δι’ ἐκεῖνα ἰδίως τὰ τμήματα ἢ μᾶλλον δι’ ἐκεῖνα μόνον τὰ τμήματα ὡρισμένων διαμερισμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ τόσων αἰώνων δουλεία ἠδυνήθη νὰ ἐγκατασπείρῃ καὶ πληθυσμούς τινας ἀλλοφύλων, οἵτινες δὲν ἔχουσι τὸ αὐτὸ ἐθνικὸν αἰσθητήριον μὲ τοὺς Ἑλληνικοὺς πληθυσμοὺς τῶν ἐπίσης Ἑλληνικῶν ἐκείνων χωρῶν. Εἰς τοῦτο τὸ σημεῖον ἐμφανίζονται αἱ μεγάλαι δυσχέρειαι καὶ αἱ μεγάλαι εὐθῦναι τῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ ἁπλῶς εἰς τὸ μεταβατικὸν τῆς καταστάσεως τῆς πολιτικῆς τῶν κατοίκων τῶν χωρῶν ἐκείνων ἀπὸ κατωτέρας πολιτικῆς ἀτμοσφαίρας εἰς ἀνωτέραν. Τὸ πρόβλημα δέ, ὡς ἐμφανίζεται τοὐλάχιστον εἰς τὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως, καθιστᾷ εἰς τὴν γνώμην αὐτῆς ἐπιβεβλημένην τὴν διατήρησιν τοῦ θεσμοῦ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, οὐχὶ ὅμως καὶ καθ’ ὅσην δύναμιν ἐνεργείας οὔτε καθ’ ὅσην ἔκτασιν δικαιοδοσίας ἔχει σήμερον ὁ Γενικὸς Διοικητής. Ἐὰν ζητήσητε, Κύριοι, νὰ εὕρητε εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τὴν πλήρη αἰτιολογίαν τῆς ἀποστολῆς τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, δὲν θὰ τὴν εὕρητε, διότι ἀληθῶς ὅ,τι ἔχομεν νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τοὺς Γενικοὺς Διοικητάς, καὶ ἰδίως ἀπὸ τὸν ἕνα ἐξ αὐτῶν, δὲν εἶναι ἁπλῶς ἡ ὑπηρεσία τοῦ γραφείου καὶ ἡ δικαιοδοσία (μόνον τὴν ὁποίαν δύναται νὰ διαγράψῃ ὁ νόμος καὶ τὴν ὁποίαν θὰ ἴδητε καθοριζομένην ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Εἶναι ἀνάγκη εἰς τὰ τμήματα ἐκεῖνα τοῦ Βασιλείου νὰ παρίσταται πάντοτε ἡ ψυχὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, παντοῦ παρευρισκομένη, παντοῦ ἀντιλαμβανομένη, παντοῦ διδάσκουσα, παντοῦ ἐπιτηροῦσα, παντοῦ ὠθοῦσα, παντοῦ ποδηγετοῦσα, παντοῦ ἐκπολιτίζουσα. Καὶ ἵνα παρίσταται ἡ ψυχὴ αὕτη ζῶσα καὶ κινουμένη καὶ κινοῦσα καὶ προάγουσα, θεωροῦμεν ἡμεῖς τοὐλάχιστον ἀναγκαῖον νὰ συγκεντρώσωμεν ὅλα τὰ νήματα τῆς ὅλης διοικήσεως εἰς χεῖρας τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ. Ἀνεκτήσαμεν τὴν ἑλληνικωτάτην Μακεδονίαν, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνακτήσωμεν καὶ τὴν ὅλην αὐτῆς ψυχὴν καὶ εἰς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα ἔνθα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρέλθῃ χωρὶς νὰ ἀφήσῃ ἴχνη ἡ ἀχλὺς τῆς δουλείας τῶν αἰώνων. Ἐὰν δέ, καὶ ἐφ’ ὅσον τοιαύτην ἔχομεν ἀντίληψιν τῆς καταστάσεως, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς νὰ ἀρκεσθῶμεν ἁπλῶς εἰς τὴν ἐμφάνισιν ὑπηρεσιῶν ἢ ὑπηρεσιακῶν ἐξουσιῶν αἵτινες νὰ ἐφαρμόζωσιν ἐκεῖ τοὺς νόμους τοὺς ἐδῶ ἀπαραλλάκτως, ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ δώσωμεν εἰς τὰς διοικητικὰς ὑπηρεσίας καὶ τὴν προσήκουσαν τάσιν, τὴν προσήκουσαν κατεύθυνσιν πρὸς τὴν ὅλην ἐθνικὴν ἀντίληψιν, τάσιν καὶ κατεύθυνσιν ἑνιαίαν, ταύτην δὲ ἐπιτυγχάνομεν διὰ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ. Μόνον διὰ τοιαύτης Κυβερνήσεως εἰς χεῖρας Γενικοῦ Διοικητοῦ εἶναι δυνατὸν πρὸς τοῖς ἄλλοις νὰ προλάβωμεν καὶ πᾶσαν τυχὸν αὐθάδη ἀπὸ μέρους ὁσοσδήποτε μικρᾶς ὁμάδος ἐξωτερίκευσιν τάσεων, αἵτινες θὰ ἠπείλουν νὰ διαταράξωσι τὴν πολιτικὴν ἁρμονίαν, τὴν ἐθνικὴν ἁρμονίαν, ἥτις πρέπει νὰ κρατῇ εἰς τὴν χώραν ἐκείνην, τὴν ἐπίσης Ἑλληνικήν, ὡς εἶναι καὶ πᾶσα ἡ ἄλλη Ἑλλάς, ἣν ὅμως πολλὰ ἠροτρίωσαν φυλετικὰ πάθη καὶ πολλαὶ ἐκαλλιέργησαν ἀνθελληνικαὶ ῥᾳδιουργίαι. Πέρᾳ τῶν τοιούτων ζητημάτων, προκειμένου περὶ τῆς χώρας ἐκείνης ἰδίως, ἔχομεν νὰ ἀποβλέψωμεν καὶ εἰς τὴν ὀργάνωσιν αὐτῆς τὴν ἐκπαιδευτικὴν καὶ εἰς τὴν ὀργάνωσιν αὐτῆς τὴν γεωργικὴν καὶ εἰς τὴν ὅλην ἐν γένει κατὰ πάσας τὰς κοινωνικὰς ἐκδηλώσεις τῆς ζωῆς καὶ τῆς προόδου ὀργάνωσιν, ἵνα προσηκόντως δὲ κατευθύνωνται πρὸς τὴν τοιαύτην ἐργασίαν πᾶσαι αἱ παραγωγοὶ δυνάμεις ἐκεῖ, οὐχὶ ἁπλῶς αἱ ὑπηρεσιακαί, πᾶσαι ἐν γένει αἱ πολιτικαὶ καὶ κοινωνικαὶ δυνάμεις, δέον νὰ ὑπάρχῃ ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον ὁ Γενικὸς Διοικητής, διότι αὐτὸς δέον νὰ κινῇ ἑνιαίαν τὴν κατεύθυνσιν ὅλων τῶν δυνάμεων ἐκείνων, ὅλων τῶν προσπαθειῶν, πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τῆς Ἑλληνικῆς ἰδέας, πρὸς τὴν ἰδέαν τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος. Τοιούτων ἰδεῶν ἐμφορούμενοι ἐθεωρήσαμεν ὅτι ἔδει νὰ διατηρήσωμεν τὸν θεσμὸν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως. Ἐπὶ τοῦ παρόντος διατηρεῖται εἰς ὅλας τὰς νέας χώρας, ἀλλ’ εἰς τὰς ἄλλας χώρας, εἰς τὰ ἄλλα διαμερίσματα θὰ εἶναι προσωρινή, δὲν θὰ ἀφεθῇ ἐπὶ χρόνον πολὺν τοιαύτη διοικητικὴ ἀρχή. Βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ προΐδω οὔτε νὰ προείπω ἐπὶ πόσον χρόνον θὰ δεήσῃ νὰ διατηρηθῇ ὁ θεσμὸς τῆς Γενικῆς Διοικήσεως ἐν Μακεδονίᾳ· ὅ,τι μόνον γνωρίζω εἶναι ὅτι οἱ διάφοροι πολιτικοὶ καὶ κοινωνικοὶ ὅροι οἵτινες ἐμφανίζονται ἐπιβάλλουσι τὴν γνώμην ὅτι πάντως θὰ εἶναι μακροτέρα ἡ διατήρησις τοῦ θεσμοῦ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως ἐκεῖ ἢ ἐν οἱῳδήποτε ἄλλῳ τμήματι τῶν νέων χωρῶν. Τὰς Γενικὰς Διοικήσεις διαιροῦμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, εἰς νομοὺς καὶ ὑποδιοικήσεις. Τὸ σχέδιον νόμου δὲν ὁρίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν νομῶν, εἰς οὓς θὰ διαιρεθῇ ἑκάστη περιφέρεια Γενικῆς Διοικήσεως, ὁρίζει ὅμως ἀνώτατον ὅριον, πέρα τοῦ ὁποίου δὲν ἐπιτρέπεται διαίρεσις. Τὸ ἀνώτατον ὅριον, ὡς θὰ ἴδητε, εἶναι μᾶλλον μικρότερον ἢ μεγαλείτερον τοῦ νῦν ὑπάρχοντος ἀριθμοῦ νομαρχιακῶν διαιρέσεων. Δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ ὁρισθῇ ἀπὸ τοῦδε ἡ περιφέρεια ἑνὸς ἑκάστου τῶν νομῶν ἐπακριβῶς, διότι ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ ὅτι ἔχει ἀνάγκην ἀκόμη νὰ συγκεντρώσῃ στοιχεῖά τινα, ὅπως ὁ ὁριστικὸς καθορισμὸς τῶν νομῶν, ὁ ὁποῖος πάντως θὰ γίνῃ διὰ νόμου ἡμέραν τινά, εἶναι ἀσφαλὴς καὶ μὴ προκαλέσῃ διαμαρτυρίας καὶ παράπονα. Τὸ ζήτημα δὲ τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως δὲν εἶναι ἐκ τῶν εὐχερῶς λυομένων. Πεῖραν τοῦ πράγματος παρέχει ἡ ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, διότι ἐκ τῆς τόσης ἐξελίξεως ἐν τῇ διοικητικῇ διαιρέσει ἐφθάσαμεν εἰς κατάστασιν νομῶν, ἥτις δὲν φαίνεται ἱκανοποιοῦσα μήτε τοὺς σημερινοὺς ὅρους τῆς συγκοινωνίας μήτε τὰς σημερινὰς ἄλλας κοινωνικὰς ἀνάγκας καὶ συνθήκας, εἰς ἃς δέον νὰ προσαρμόζηται. Δὲν λέγω γενικῶς, ἀλλ’ ἔν τισι παρουσιάζονται ἀνωμαλίαι καὶ ἀνισότητες καὶ ἀδικίαι, ὧν ἡ διόρθωσις ἐπιβάλλεται. Καὶ ἂν δὲν διορθώθησαν μέχρι τοῦδε αἱ ἀνωμαλίαι ἐκεῖναι, ὁ λόγος εἶναι εὐνόητος, ὅτι ὁσάκις πρόκειται νὰ εἰσέλθῃ ὁ διαβήτης εἰς χάραξιν ὁρίων τοπικῶν διαιρέσεων προσκρούει εἰς συμφέροντα, προκαλεῖ διαμαρτυρίας καὶ ἀντιδράσεις καὶ ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἐν δυσχερείᾳ, ἵνα φέρῃ εἰς ἀγαθὸν πέρας τὸ τοιοῦτον ἔργον. Εἶπον ὅτι μετὰ τὸν νομὸν ὑποδιαιροῦμεν τὰς νέας χώρας εἰς ὑποδιοικήσεις, διότι θεωροῦμεν τὴν τοιαύτην ὑποδιαίρεσιν ἀπαραιτήτως ἀναγκαίαν εἰς τὴν διοικητικὴν ὑπηρεσίαν, ἀπαραιτήτως ἀναγκαίαν καὶ διὰ τοὺς ἄλλους σκοποὺς εἰς οὓς ἔχουσι ν’ ἀποβλέψωσιν αἱ Ἑλληνικαὶ ὑπηρεσίαι, μάλιστα δὲ διὰ τὸν ἐκπολιτισμὸν τῶν χωρῶν ἐκείνων. Ὑποδιαίρεσις δὲ ἐπιτρέπεται μόνον ἐν τῇ διαιρέσει τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Ἠπείρου. Οἱ πληθυσμοὶ ἐκεῖνοι ἔχουσιν ἐθισθῆ εἰς τὸ νὰ βλέπωσι σχεδὸν ἀνὰ πᾶν βῆμα ἐμφανιζόμενον τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ Κράτους. Εἴτε λόγῳ διοικητικῆς ἀνάγκης ὡς ἐκ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν ἦτο συντεθειμένον τὸ καταλυθὲν ἐν ταῖς χώραις ἐκείναις πολιτειακὸν καθεστὼς εἴτε διὰ νὰ ὑπάρχωσι πολλοὶ οἱ συντηρούμενοι εἰς βάρος τοῦ ὑπηκόου ἀντιπρόσωποι τοῦ Κράτους, δι’ οἱουσδήποτε λόγους, ἂν ἐδημιουργήθη ἡ πολυτέλεια τῆς τουρκικῆς διοικήσεως, ὁ κόσμος ἔχει συνηθίσει εἰς τὸ νὰ βλέπῃ καὶ εἰς στενωτάτας περιφερείας τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς διοικήσεως τῆς Πολιτείας εἰς πᾶσαν ἀνάγκην. Ἐὰν δὲ δυσχερὲς πάντως καὶ οὐχὶ φρόνιμον θὰ ἦτο καὶ ὑπὸ ἄλλας κοινωνικὰς καὶ πολιτικὰς συνθήκας νὰ ἐπέλθῃ ἀπότομος μεταβολὴ τῆς τοιαύτης διοικητικῆς καταστάσεως, βεβαίως σήμερον δέον νὰ θεωρηθῇ ἀδύνατον, διότι ἡ Διοίκησις πρὸ παντὸς ἔχει συμφέρον ἵνα κολακεύσῃ ἀδυναμίας ἢ ἱκανοποιήσῃ τοπικὰς ἀξιώσεις τῶν κατοίκων, ἀλλὰ διὰ πολὺ γενικωτέρους λόγους ἡ Διοίκησις ἔχει συμφέρον νὰ παρίσταται πανταχοῦ εἰς ὅσον τὸ δυνατὸν στενωτέρους κύκλους, ἵνα καὶ ταχύτερον καὶ ἀποτελεσματικώτερον ἐνεργῇ εἰς πᾶσαν περίπτωσιν καὶ ἀμεσώτερον ἀντιλαμβάνηται τὰς ἀνάγκας τῶν κατοίκων, καὶ οὗτοι δὲ ἀντιλαμβάνωνται τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς εἰς πᾶσαν ἀνάγκην. Τρίτον νομοσχέδιον ἀποβλέπον τὰς νέας χώρας ὑποβάλλω τὸ περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ νόμου «περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων», τοῦ ἰσχύοντος ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι. Καὶ τὸν νόμον τοῦτον θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐπεκτείνωμεν διὰ Β. Διατάγματος, καὶ τούτου ὅμως ἡ ἐφαρμογὴ ἀπαιτεῖ μεταρρυθμίσεις ἐν τῷ τρόπῳ τῆς διαδικασίας, τὸν ὁποῖον διαγράφουσιν αἱ ἰσχύουσαι διατάξεις. Εἶναι δὲ ἀνάγκη τῶν τροποποιήσεων, τὰς ὁποίας ὁρίζει τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον. Κατ’ ἀρχὴν οὐ μόνον ἐν Κρήτῃ ἔνθα ἔχουσι παρόμοιον θεσμὸν λειτουργοῦντα ἤδη ἀπὸ ἐτῶν οὔτε μόνον ἐν Σάμῳ ἔνθα καὶ ἐκεῖ ἐγνώρισαν δημοτικὰς ἐλευθερίας οὔτε μόνον εἰς τὰς ἄλλας νήσους ἔνθα, ἂν μή τι ἄλλο, εἶναι ἀμιγὴς Ἑλληνικὸς ὁ πληθυσμός, ἡ δὲ κοινωνικὴ μόρφωσις παρέχει τὴν ἐγγύησιν ἀγαθῆς λειτουργίας τοῦ νόμου τούτου, οὐ μόνον, λέγω, εἰς τοὺς τόπους ἐκείνους, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς ἄλλας χώρας καὶ οὐ μόνον ἐν Ἠπείρῳ, ἔνθα ἐπίσης ἡ διανοητικὴ κατάστασις τοῦ πληθυσμοῦ καὶ αἱ ἄλλαι συνθῆκαι ἐγγυῶνται τὴν ἀγαθὴν λειτουργίαν τοῦ νόμου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ἄλλα τμήματα τῶν νέων χωρῶν, κατ’ ἀρχὴν θεωροῦμεν ὅτι δέον νὰ ἐπεκταθῇ ὁ νόμος οὗτος. Καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ νομίζομεν ὅτι διὰ τὰς χώρας ἐκείνας ἐνδείκνυνται μεταρρυθμίσεις τινὲς καὶ ὡς πρὸς τὴν σύστασιν τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων, ἴσως δὲ καὶ ὡς πρὸς τὴν ὀργάνωσιν αὐτῶν· τὰς μεταρρυθμίσεις ὅμως ταύτας ἐθεωρήσαμεν ὅτι σκοπιμώτερον καὶ ὀρθότερον εἶναι ν’ ἀφήσωμεν νὰ κρίνωμεν ἐν τῷ μεταξὺ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν πρώτων διατάξεων τοῦ νόμου, τῶν διατάξεων τῶν διαδικαστικῶν πρὸς τὴν σύστασιν καὶ διαίρεσιν, ἐκείνων τουτέστι καθ’ ἃς καταρτίζονται οἱ δῆμοι καὶ αἱ κοινότητες, διότι, ὡς γινώσκει ἡ Βουλή, ἀπαιτεῖται χρόνος μηνῶν πρὸς τὴν ἐργασίαν ταύτην, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ θὰ δυνάμεθα νὰ μελετήσωμεν ποίας παρουσιάζει ἀνωμαλίας τὸ κοινωνικὸν ἔδαφος τῶν χωρῶν ἐκείνων, ἵνα προσαρμοσθῇ πρὸς τὸν νόμον καὶ τὸν σκοπὸν αὐτοῦ, ἵνα μεταρρυθμίσωμεν τὰ τοῦ νόμου ἄλλως, ὡς ἡ μελέτη τῶν πραγμάτων ἤθελεν ἐνδείξει τὴν ἀνάγκην τοιαύτης μεταρρυθμίσεως. Τὰ μέτρα ταῦτα ἀφορῶσιν εἰδικῶς εἰς τὰς νέας χώρας. Πρὸς τούτοις ἔχω νὰ ὑποβάλω καὶ δύο ἕτερα νομοσχέδια, εἰδικώτερα ταῦτα, πολλῆς ὅμως χρησιμότητος, καθὼς ἐλπίζω ὅτι θὰ πεισθῇ καὶ ἡ Βουλή. Ἐὰν ἡ συγκοινωνία δὲν εἶναι πλήρης ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι, ἐννοεῖται ὅτι δὲν εἶναι πληρεστέρα εἰς τὰς χώρας ἐκείνας· πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Γενικὸν νομοσχέδιον περὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς συγκοινωνίας τῶν χωρῶν ἐκείνων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν σήμερον κατηρτισμένον· ἐφ’ ὅσον ὅμως ἐμφανίζονται περιφέρειαι ἐπαρχιῶν αἵτινες ἐπιθυμοῦσι τὴν σύστασιν ταμείων κατ’ ἐπαρχίας, διὰ τῶν πόρων τῶν ὁποίων νὰ ἐξυπηρετῶσι τὰς ἀνάγκας τῆς συγκοινωνίας αὐτῶν, καθῆκον καὶ συμφέρον ἔχομεν νὰ ὑποστηρίζωμεν τὰς τοιαύτας προσπαθείας. Εὐτυχῶς ἡ ἐπαρχία Χαλκιδικῆς ἐν Μακεδονίᾳ ἐζήτησε τὴν σύστασιν τοιούτου ταμείου, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἀκούουσαι καὶ αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι καὶ αὐταὶ θὰ θελήσωσιν, ἅμα ψηφισθῇ ὁ νόμος, νὰ ζητήσωσι τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ ὅπως καὶ αὐταὶ συστήσωσι παρόμοια εἰδικὰ ταμεῖα. Ὑποβάλλω λοιπὸν σχέδιον νόμου περὶ ἱδρύσεως ταμείου ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ἔργων συγκοινωνίας ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Χαλκιδικῆς.

§73Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μόνον εἰς τὴν Χαλκιδικήν;

§74ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον προσβλέπει διὰ τὴν Χαλκιδικήν, διότι ὁρίζει εἰδικοὺς ὅρους ἐπὶ ὡρισμένων προσόδων τῆς περιφερείας ἐκείνης. Παρέχεται ὅμως δικαίωμα διὰ Β. Διατάγματος νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος εἰς ὅσας ἐπαρχίας ἤθελε ζητηθῇ ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων Συμβουλίων.

§75Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Καὶ τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος;

§76ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἐὰν θέλητε, κατὰ τὴν συζήτησιν δύνασθε νὰ προτείνητε σχετικὴν τροποποίησιν· ἀλλὰ θὰ ἔλεγον, Κύριοι, διὰ τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα — ἴσως τὸ ἔλεγον ἐν τῇ σειρᾷ τοῦ λόγου μου βραδύτερον, τὸ λέγω ὅμως ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης διακοπτόμενος...

§77Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴχομεν τοιοῦτον ταμεῖον καὶ τοιούτους φόρους, ἀλλὰ συνεχωνεύθησαν.

§78ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἔχομεν ταμεῖον γενικόν, ἓν καὶ τὸ αὐτὸ δηλαδὴ δι’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας.

§79Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δημοτικῆς ὁδοποιΐας καὶ ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας. Αὐτὰ συνεχωνεύθησαν ὅλα μὲ τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ διὰ τοῦτο δὲν γίνεται καμμία ὁδός.

§80ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Δὲν δύναται νὰ γινώσκῃ ἴσως ὁλόκληρος ἡ παροῦσα Βουλή, διότι ἐρρέθη ὑπ’ ἐμοῦ ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων, ὅτι τὸ σύστημα τῆς τοιαύτης δημοτικῆς καὶ κοινοτικῆς διοικήσεως ἀποβλέπει εἰς συμπλήρωσιν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως μέχρι τῆς συστάσεως τῶν νομῶν καὶ τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων ὡς νομικῶν προσώπων, ὅταν δὲ ὁμιλῶμεν περὶ νομικῶν προσώπων τῶν νομῶν καὶ τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων, ἔχομεν πρὸ πάντων ἐν νῷ τὴν σύστασιν ταμείων τῶν νομῶν, ἐξυπηρετικῶν οὐ μόνον ἀναγκῶν τοπικῆς συγκοινωνίας, ἀλλὰ καὶ πολλῶν ἄλλων αἵτινες σήμερον ἐπιβαρύνουσι τὸ Κράτος, τὰς ὁποίας δὲν πρέπει νὰ μεταφέρωμεν εἰς τοὺς νομούς, οἵτινες εἶναι ἁρμόδιοι καὶ εἰς ἐξυπηρέτησιν τῶν τοιούτων ἀναγκῶν, ἀναγκῶν ἐχουσῶν πράγματι τοπικὸν χαρακτῆρα, ὡς πανταχοῦ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου γίνεται. Ἐννοεῖται δὲ ὅτι πρώτιστα θὰ ἐξυπηρετῶσι τὰ τοιαῦτα ταμεῖα τὰς ἀνάγκας τῆς συγκοινωνίας. Ἐν τούτοις δὲν λέγω ὅτι πρέπει νὰ περιμένωσιν αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου περὶ νομαρχιακῶν συμβουλίων — διὰ τὸν ὁποῖον ἐλπίζω ὅτι θὰ δυνηθῇ αὐτὴ αὕτη ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ ψῆφον — ἐν τούτοις, λέγω, δὲν ἰσχυρίζομαι ὅτι πρέπει νὰ περιμένωσιν αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι, καὶ ἂν ὁ Κύριος ἢ οἱ Κύριοι Συνάδελφοι νομίζωσιν ἀναγκαίαν τοιαύτην τροποποίησιν τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου καὶ διὰ τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα, εἶναι δυνατὸν κατὰ τὴν ψήφισιν τούτου νὰ τὴν συζητήσωσιν. Ἄλλο νομοσχέδιον ἐξυπηρετικὸν ἐπίσης ἐπιτακτικῶν τοπικῶν ἀναγκῶν ἐν Μακεδονίᾳ ὑποβάλλω τὸ περὶ σχεδίου πόλεων καὶ κωμοπόλεων. Ὅσοι ἐπεσκέφθησαν ὄχι πόλεις μόνον τῆς Μακεδονίας, αἵτινες βεβαίως καὶ αὐταὶ δὲν ἔχουσιν οἰκοδομηθῆ καθ’ ὅλους τοὺς κανόνας τῆς ὑγιεινῆς, ἀλλὰ κυρίως κωμοπόλεις καὶ χωρία, θὰ ἀντελήφθησαν ὅτι εἰς τὴν οἰκοδομικὴν αὐτῶν ὑποτυποῦται ὁ χαρακτὴρ τῆς δουλείας, διὰ τῆς ὁποίας διῆλθον, ὁ χαρακτὴρ τοῦ σκότους καὶ τοῦ φόβου καὶ τοῦ περιορισμοῦ. Ἐὰν δὲ ηὐτυχήσαμεν ἡμεῖς νὰ παράσχωμεν εἰς αὐτοὺς τὸ φῶς καὶ τὸν ἀέρα τῆς ἐλευθερίας, ὑποχρέωσιν ἔχομεν νὰ παράσχωμεν καὶ τὸν ἄλλον ἀέρα, τὸν φυσικὸν ἀέρα τῆς ζωῆς καὶ τῆς ὑγείας τοῦ ὁποίου στεροῦνται, νὰ παράσχωμεν καὶ ὀλίγον φῶς ἡλίου τὸ ὁποῖον πράγματι δὲν γνωρίζουσι σχεδὸν πολλαὶ πόλεις καὶ κωμοπόλεις, ἃς ἐγὼ αὐτὸς ηὐτύχησα νὰ ἐπισκεφθῶ. Προκειμένου δὲ περὶ ἔργων τοιούτων ἐξωραϊσμοῦ, δύναμαι νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐν Θεσσαλονίκῃ λειτουργεῖ ἤδη ἀρχιτεκτονικὸν γραφεῖον ἀρκετὰ εὐδοκίμως, παρ’ αὐτῷ δὲ καὶ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ ἀποστολὴν ἔχουσα τὴν μελέτην τῶν ἔργων τοῦ ἐξωραϊσμοῦ τῆς πόλεως, ὁ ὁποῖος ὅμως ἐξωραϊσμὸς ἐσταμάτησε σήμερον εἴς τι σημεῖον τῆς πόλεως, προκειμένου νὰ διέλθῃ ἐκεῖθεν ἡ τροχιοδρομικὴ γραμμή, ἀκριβῶς διὰ τὴν ἔλλειψιν νομικῶν διατάξεων αἵτινες νὰ διευκολύνωσι τὰς ἀναγκαίας εἰς τὰς διόδους ἐκείνας μεταρρυθμίσεις. Προκειμένου νὰ ὑποβάλω νομοσχέδια γενικωτέρου χαρακτῆρος, ἄρχομαι ἀπὸ τοῦ ἀποβλέποντος εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, μικροῦ μὲν καὶ ἀσημάντου, ἀλλ’ ἀναγκαιοτάτου, προβλέποντος περὶ ἐλαχίστης αὐξήσεως τοῦ προσωπικοῦ τῆς ὑπηρεσίας, ἐν ταὐτῷ δὲ καὶ περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν γραμματέων τῶν Νομαρχιῶν. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ Βουλευτὴς ὅστις νὰ μὴ ἀντελήφθη τὴν καθυστέρησιν τῶν συνήθων ὑπηρεσιῶν τῶν Νομαρχιῶν διὰ τὴν ἔλλειψιν τοῦ ἀναγκαίου ἀριθμοῦ ὑπαλλήλων. Καὶ εἶναι πολὺ φυσικὴ ἡ ἐμφανιζομένη ἀνεπάρκεια, διότι, ὅταν συνεχωνεύθησαν οἱ εἰκοσιὲξ νομοὶ εἰς δεκαέξ, δὲν ἐδόθη εἰς ἕκαστον ὁ ἀναγκαῖος ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων, ἀλλ’ ἀφέθη ὁ ἀριθμὸς ὃν εἶχεν ἡ μικροτέρα περιφέρεια! Ταύτην δὲ τὴν παράλειψιν θεραπεύει τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον. Τὸ Ὑπουργεῖον ὅμως τῶν Ἐσωτερικῶν ἐθεωρήσαμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθῇ νὰ περιλαμβάνῃ πάσας τὰς ὑπηρεσίας, ὅσας σήμερον περιλαμβάνει. Καὶ πρὶν ἢ ἐπεκταθῶσι τὰ ὅρια τοῦ Κράτους, εἶχε καταστῆ αἰσθητὴ ὁπωσδήποτε ἡ ἀνάγκη εἰδικοῦ Ὑπουργείου διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἐὰν τότε συνεζητήθη ἡ τοιαύτη ἰδέα καὶ ἀνεγνωρίζετο ὡς σκόπιμος καὶ ἀναγκαία, σήμερον εἶναι ἐπιτακτικῶς ἐπιβεβλημένη μετὰ τὴν ἐπέκτασιν τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους. Ἀληθῶς τὰ δημόσια ἔργα δὲν ἠδυνήθησαν νὰ διατηρήσωσι κατὰ τὴν πάροδον τῆς τελευταίας τριακονταετίας τὴν ὤθησιν, ἥτις ἐδόθη εἰς αὐτὰ κατά τινα διαλείμματα. Ἐδόθη ῥαγδαία ὤθησις πρὸ τριακονταετίας, ἥτις ὅμως ἐσταμάτησε διὰ λόγους γνωστοὺς εἰς ἡμᾶς, διὰ λόγους οἰκονομικούς. Ἐδόθη δευτέρα καὶ πάλιν ὤθησις, συμπληρωτικὴ τῶν ἔργων ἐκείνων, κατὰ τὸ 1900, ὅτε ἡγεῖτο τῆς Κυβερνήσεως ὁ ἐκ Κερκύρας ἀξιότιμος Βουλευτής, ἥτις συνετέλεσε τὸν σιδηρόδρομον Λαρίσης καὶ συνεπλήρωσε τὸ σιδηροδρομικὸν δίκτυον Πελοποννήσου· καὶ ἡ ὤθησις ὅμως ἐκείνη διεκόπη μετ’ οὐ πολὺ καὶ ἐσταματήσαμεν μέχρις ἐγκαταλείψεως καὶ τῶν στοιχειωδεστάτων πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας ὑποχρεώσεων. Σήμερον δὲν ἔχομεν καιρὸν νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τῶν σιδηροδρόμων τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, ἔχομεν ἤδη ὑπὸ τὴν φροντίδα τοῦ Κράτους γραμμὰς πολὺ μεγαλειτέρας ἐκτάσεως ἐκείνης τὴν ὁποίαν εἶχε μέχρι τοῦδε ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων, ἐνδείκνυται δέ, οὐχὶ ἁπλῶς ἐνδείκνυται, ἐπιτάσσεται ἡ συμπλήρωσις τῶν σιδηροδρομικῶν αὐτῶν δικτύων καὶ διὰ λόγους στρατιωτικοὺς καὶ διὰ λόγους ἐκπολιτιστικούς. Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις εὐθὺς ἅμα τῇ καταλήψει τῶν χωρῶν ἐκείνων ἔσπευσε νὰ καταστήσῃ εἰδικὰ συνεργεῖα πρὸς μελέτην καὶ τοῦ δικτύου τοῦ σιδηροδρομικοῦ καὶ τοῦ δικτύου τῶν ὁδῶν. Βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συντελεσθῶσι πᾶσαι αἱ μελέται ἐκεῖναι. Ἔχομεν ἤδη μελέτας τινάς, ἰδίως ἔχομεν τὴν ἔκθεσιν τῶν συνεργείων τῶν δημοσίων ἔργων ἐν Θεσσαλονίκῃ περὶ τῶν ἔργων τῶν ἀναγκαιούντων εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Μακεδονίας, ἔργων σιδηροδρομικῶν καὶ ἔργων ὁδοποιίας. Ἀνάλογον ἔκτασιν θὰ λάβῃ κατ’ ἀνάγκην καὶ ἡ ὑπηρεσία τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων, ἕτερος λόγος ἀκόμη διὰ τὸν ὁποῖον ἐνδείκνυται ἡ σύστασις τοῦ ἐνάτου Ὑπουργείου. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν τελευταίαν ταύτην ὑπηρεσίαν, ἐὰν ἐξετάσῃ τις καλῶς τὰ πράγματα, θὰ ἴδῃ ὅτι ὑφίσταται ἤδη αὕτη σχεδὸν ὡς αὐτοτελὲς Ὑπουργεῖον, καὶ ἴσως μᾶλλον πρόκειται περὶ συγχωνεύσεως αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργείου μετὰ τῆς ἄλλης ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων, συναπαρτιζομένου ἑνὸς καὶ μόνου! Λόγοι οἰκονομικοὶ δὲν θὰ ὑπάρξωσιν οὔτε ἐλάχιστοι, οἵτινες τυχὸν νὰ ἐμβάλωσιν εἰς τὴν συνείδησιν κανενὸς ὅτι ἴσως φρόνιμον θὰ ἦτο νὰ ἀπόσχωμεν τῆς συστάσεως τοιούτου εἰδικοῦ Ὑπουργείου· τοὐναντίον λόγοι οἰκονομικοὶ θὰ ὑπάρξωσι πλεῖστοι, οἵτινες ἐπιβάλλουσιν εἰς τὴν ἀντίληψιν πάντων τὴν ἀνάγκην τῆς συστάσεως τοῦ Ὑπουργείου τούτου. Περὶ οἰκονομίας δῆθεν δὲν νομίζω ὅτι ἐπιτρέπεται κἂν λόγος. Ἄλλως δὲ πληρώνομεν νῦν μισθώματα πολλῶν οἰκημάτων διὰ τὰς ὑπηρεσίας τοῦ συνιστωμένου ὑπουργείου, θὰ ἦτο δὲ καὶ στενὴ ἡ ἀντίληψις ἥτις ἐπὶ τοιούτου θέματος θὰ διύλιζε τὰς ὀλίγας χιλιάδας δραχμῶν, ἃς θὰ προσέθετον αἱ δαπάναι τοῦ νέου Ὑπουργείου, ἀπέναντι τῶν φοβερῶν ἐλλείψεων τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Ἑλλὰς καὶ αἵτινες δὲν ἐπιτρέπουσι ν’ ἀναχθῇ περαιτέρω εἰς παντὸς εἴδους συγκοινωνίαν, τόσον σιδηροδρομικὴν καὶ ὁδοποιΐας, ὅσον καὶ τηλεγραφικήν, ἧς δὴ δὲν δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἐπαρκῶς ἄνευ τῆς συστάσεως εἰδικοῦ ὑπουργείου. Δὲν ἀρκεῖ ὅμως μόνον ἡ σύστασις Ὑπουργείου Συγκοινωνίας, ἀπαιτεῖται καὶ ὀργάνωσις ὑπηρεσίας Δημοσίων Ἔργων. Ἀληθῶς ἡ ὑπηρεσία αὕτη διττὴν πάσχει ἔλλειψιν, ἔλλειψιν ἀριθμοῦ ἀλλὰ καὶ ἔλλειψιν εἰδικοτήτων. Ἡ ἔλλειψις ἀριθμοῦ, εἶναι καταφανὴς εἰς πάντα, ὅστις ἤθελεν ἐξετάσει τὴν ὀργανικὴν αὐτῶν δύναμιν, ἀλλ’ ἐπίσης καταφανὴς εἶναι καὶ ἡ ἔλλειψις εἰς εἰδικότητας, καὶ δι’ αὐτὸ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ καλέσωμεν ξένους μηχανικούς. Εἶπον ὅτι ἔχομεν καὶ ἔλλειψιν ἀριθμοῦ αἰσθητὴν καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι, διότι δὲν ἔχομεν πλήρη οὔτε τὸν ἀριθμὸν τῶν ὀργανικῶν θέσεων, τὸν ἠλαττωμένον ἄλλως διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1910, τοῦ καταργήσαντος θέσεις ἀληθῶς πολλάς. Ἔχω πίνακας, τοὺς ὁποίους θὰ ἴδῃ ἡ Βουλή, ἐκ τῶν ὁποίων ἐμφαίνεται ὅτι, ἐνῷ μέχρι τοῦ 1910 εἴχομεν ὀργανικὴν ὑπηρεσίαν τεχνικὴν 288 θέσεων, πράγματι δὲ διακοσίων δέκα ἐννέα προσώπων, διὰ τοῦ νεωτέρου νόμου ἡ ὀργανικὴ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων περιωρίσθη εἰς 172 θέσεις, πράγματι δὲ εἰς 132 μόνον πρόσωπα! Οὕτως, ἐνῷ καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν 172 ἐθεωρεῖτο οὐχὶ ἐπαρκὴς πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, δὲν ὑπῆρχεν οὔτε κἂν ὁ ἀριθμὸς οὗτος πλήρης, ἀλλ’ ἔχομεν μόνον 132 πρόσωπα. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ ὑπάρχῃ τις ὁ ἀμφισβητῶν τὴν ἀνάγκην συμπληρώσεως τοῦ προσωπικοῦ οὔτε καὶ τὴν ἀνάγκην προσκλήσεως ξένων, μολονότι ὀφείλομεν ν’ ἀναγνωρίσωμεν καὶ ζῆλον καὶ ἱκανότητα καὶ φιλοτιμίαν εἰς τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν τῶν Δημοσίων Ἔργων. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω σχέδιον νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ πρόσκλησις καὶ ἀλλοδαπῶν, ὡς καὶ ἡ κατάταξις ἡμεδαπῶν, ὑπὸ ὡρισμένους ὅρους. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως τοῦ ἐνάτου Ὑπουργείου συνιστᾶται καὶ εἰδικὸν τμῆμα μελετῶν. Αἰσθητοτάτην ἔχομεν ἔλλειψιν σήμερον τοιούτου τμήματος, τὸ ὁποῖον δύνανται νὰ καταρτίσωσι τρεῖς ἢ τέσσαρες ἔξωθεν μετακαλούμενοι εἰδικοὶ διὰ τὰ ὑδραυλικά, διὰ τὰ λιμενικά, διὰ τὰ σιδηροδρομικὰ καὶ δι’ ἄλλας εἰδικότητας τῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ἵνα προσελκύσωμεν καὶ τοὺς ἐντοπίους μηχανικοὺς εἰς τὸ σῶμα τῶν Δημοσίων Ἔργων πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι δὲν ἐπαρκοῦσιν οἱ ὅροι τῆς μισθοδοσίας οἱ σήμερον ὑπάρχοντες. Ἐδοκίμασα καὶ ὁ ἴδιος ὡς Ὑπουργὸς τὴν ἀλήθειαν τὴν ὁποίαν ἐκφέρω πρὸς ὑμᾶς. Προεκήρυξα διαγωνισμὸν πρὸς κατάταξιν μηχανικῶν καὶ δὲν ὑπῆρξαν οἱ μέλλοντες νὰ προσέλθωσι καὶ διαγωνισθῶσι, διότι προετίμων τὴν ἰδιωτικὴν τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας διὰ τὸ γλίσχρον τοῦ μισθοῦ.

§81ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κερδίζουσι δεκαπλάσια...

§82ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Εὑρίσκουσιν αὐτοὶ οὗτοι οἱ μηχανικοὶ ἰδιωτικὰς θέσεις μὲ διπλασίαν ἀμοιβήν, δὲν λέγω δὲ ὑπερβολήν, διότι εὑρίσκουσι καὶ μεγαλειτέραν ἀκόμη. Εἶπον ὅτι ἐδοκίμασα καὶ ὁ ἴδιος τὰς συνεπείας τοῦ τοιούτου μισθοῦ, διότι ὄχι πρὸ μακροῦ χρόνου ἐψηφίσαμεν νόμον παρέχοντα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπὸ ὡρισμένας ἐγγυήσεις τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ μηχανικοὺς διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ὑδραυλικῶν ἔργων, καὶ ὄχι μόνον δὲν προσῆλθον πάντες εἰς ὅσους ἀπηυθύνθημεν, ἀλλὰ καί τινες τῶν προσελθόντων μετὰ μικρὸν χρονικὸν διάστημα ἀφῆκαν τὰς δημοσίας θέσεις εὑρόντες ἰδιωτικὰς τοιαύτας ἐπ’ ἀμοιβῇ καλῇ. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐπισυνάπτω καὶ συγκριτικὸν πίνακα τῶν μισθῶν, τοὺς ὁποίους λαμβάνει τὸ ἐδῶ προσωπικὸν τῶν Δημοσίων Ἔργων, πρὸς τοὺς μισθοὺς τοὺς ὁποίους λαμβάνουσιν οἱ ὁμοιόβαθμοί των εἰς ἄλλα Κράτη καὶ πρὸς τοὺς μισθοὺς τοὺς ὁποίους λαμβάνουσι μηχανικοὶ ἐν Ἑλλάδι ὑπηρετοῦντας εἰς ἰδιωτικὰς ἑταιρείας. Οὔτε ὅμως διὰ τοῦ μέτρου τούτου νομίζομεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συμπληρώσωμεν, ὅσον πρέπει καὶ ταχέως, τὸ προσωπικὸν τῆς ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων Ἔργων, αἰσθανόμεθα δὲ ἰδίως τὴν ἔλλειψιν κατωτέρου προσωπικοῦ. Καὶ δὲν προτείνω ῥιζικώτερα διὰ τὰς ἀνάγκας ταύτας μέτρα. Ἐνόμισα ὅμως ὅτι, μολονότι συνιστᾶται νέον Ὑπουργεῖον, λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ὑπέβαλον ἐγὼ καὶ σχέδια νόμων ἀφορῶντα εἰς τὴν ὀργάνωσιν τὴν ἐσωτερικὴν τῆς ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων Ἔργων, ἐνόμισα, λέγω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἀναμείνωμεν τὴν λειτουργίαν τοῦ νέου Ὑπουργείου διὰ νὰ προνοήσωμεν καὶ περὶ τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν τοῦ Κράτους. Τὴν κατάστασιν τῆς συντηρήσεως τὴν γνωρίζετε πάντες, ἐγὼ δὲ καθ’ ἑκάστην ὑφίσταμαι τὰς διαμαρτυρίας ὑμῶν. Ὁ νόμος ὁ τελευταῖον ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως ψηφισθείς, ὁ ἀφαιρέσας ἀπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου τὸ βάρος τῆς συντηρήσεως πολλῶν ὁδῶν ὡς μὴ ἐθνικῶν, διότι ἐχαρακτήρισεν αὐτὰς ὡς ἐπαρχιακὰς ἢ δημοτικάς, καὶ καταστήσας ἐξ ἄλλου τὸ εἰδικὸν ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιίας ταμεῖον θεμελιούμενον εἰς τὴν συντήρησιν διὰ προσωπικῆς ἐργασίας, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀποδώσῃ τοὺς προσδοκωμένους καρπούς. Ἔχω σημείωμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναγνώσητε, τυπωθὲν καὶ διανεμηθὲν μετὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν εἰσπραχθέντων ὑπὸ τοῦ ταμείου ἐκείνου ἀπὸ τῆς συστάσεώς του μέχρι σήμερον, ἐκεῖ δὲ θὰ ἴδητε ὅτι κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐγγράψωμεν ἀπέναντι τῶν προϋπολογιζομένων ἄλλοτε ἑκατομμυρίων ποσὸν εἰσπρακτέον ἐκ προσωπικῆς ἐργασίας μόλις 40,000 δραχμῶν, διότι ἐβεβαιώθησαν μὲν κατὰ τὸ παρελθὸν 500,000, ἀλλ’ ἐβεβαιώθησαν μόνον χωρὶς καὶ νὰ εἰσπραχθῶσιν. Οὔτε δὲ καὶ τὴν προσωπικὴν ὑπηρεσίαν τῶν παρεχόντων τοιαύτην δύνανται νὰ ἐκμεταλλευθῶσιν οἱ κατὰ περιφερείας ἁρμόδιοι μηχανικοί, διότι συμβαίνει νὰ προσέρχωνται πολλοὶ διὰ νὰ προσφέρωσι τὴν προσωπικήν των ἐργασίαν καὶ δὲν εὑρίσκουσι τὸν μηχανικόν, καὶ ἂν ἤθελε τυχὸν εὑρεθῇ οὗτος, δὲν ὑπῆρχον τὰ ἀναγκαῖα ἐργαλεῖα εἰς τὴν διάθεσίν του, ὅπως ἐργασθῶσιν οἱ προσφερόμενοι. Εὑρέθημεν λοιπὸν εἰς τὴν ἀνάγκην εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ὁποῖον θὰ ὑποβάλωμεν διὰ τὸ 1914 νὰ ἐγγράψωμεν ἀρωγὴν τοῦ δημοσίου πρὸς συντήρησιν ὁδῶν εἰς τὸ ταμεῖον 2,500,000! Οὔτε εἶναι δυνατὸν ἄλλως νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς συντηρήσεως. Ἄν δὲ ἠθέλομεν ἐπιζητήσει οἰκονομίας εἰς τὸ κονδύλιον τοῦτο, ἡ οἰκονομία αὕτη θὰ ἐσήμαινε πολλαπλασίαν ζημίαν, διότι ἤθελε καταστραφῆ ἐξ ὁλοκλήρου ὅ,τι ἤδη ἔχει ἀρχίσει νὰ καταστρέφηται. Ἵνα δὲ δυνηθῇ νὰ ἐκτιμήσῃ ἡ Βουλὴ τὰς ἀνάγκας δι’ ἔργα ὁδοποιίας τὰς ὁποίας ἔχει νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ Κράτος ὑποβάλλω πίνακα περὶ τῶν ὑπαρχουσῶν μελετῶν ὁδοποιίας, αἵτινες ἔχουσι καὶ ἐγκριθῇ κατὰ τὸ πλεῖστον ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας. Τὸ ὅλον τῶν δαπανῶν, αἵτινες θὰ ἀπῃτοῦντο, ἵνα συντελεσθῶσιν αἱ ὁδοὶ περὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχουσιν ἤδη μελέται, αἱ πλεῖσται ἐγκεκριμέναι, ἀνέρχεται εἰς 13,625,000. Ἠθέλησα ὅμως νὰ μάθω καὶ πόσα περίπου τμήματα ὑπολείπονται πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ὑπαρχόντων δικτύων τῶν ὁδῶν. Ἐζήτησα πρὸ πολλοῦ πληροφορίας κατὰ προσέγγισιν πάντοτε, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν παντοῦ ἐν τῷ μεταξὺ νὰ γίνωσι πλήρεις αἱ μελέται, κατὰ τὰ πορίσματα δὲ τῶν ἐκθέσεων τῶν ἁρμοδίων νομομηχανικῶν ἀπαιτεῖται ἑτέρα ἀκόμη δαπάνη 6,500,000 πρὸς κατασκευὴν καὶ τῶν ἀπαραιτήτως ἀναγκαίων τμημάτων καὶ συμπλήρωσιν οὕτω τῶν ὑπαρχόντων δικτύων. Τουτέστιν ἔχομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν δαπάνην 20,000,000 περίπου, ἂν θὰ ἠθέλομεν νὰ ἐπαρκέσωμεν ὄχι εἰς θεραπείαν ἀναγκῶν πολυτελοῦς συγκοινωνίας, ἀλλὰ οἰκονομικῆς συγκοινωνίας, ἀνεγνωρισμένης ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας. Πλὴν ὅμως τούτων ἔχομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν καὶ δαπάνας πρὸς ἀποξήρανσιν ἑλῶν καὶ τελμάτων καὶ διευθετήσεως ποταμῶν καὶ χειμάρρων. Καὶ ἐξ αὐτῶν ὑπάρχουσιν ἤδη ἔργα ἐγκεκριμένα ἀξίας 2,055,000. Ὑποβάλλω καὶ περὶ αὐτῶν πίνακα, μολονότι ἡ μελέτη τῶν πινάκων τούτων εἰς αὔξησιν τῶν ἐρωτήσεων καὶ ἐπερωτήσεων θέλει συντελέσει, ἀλλ’ ἐθεώρησα ὅτι προσήκει νὰ διαφωτισθῇ εἰς τὰ θέματα ταῦτα ἡ Βουλή, ἵνα μορφώσῃ γνώμην ἀσφαλεστέραν πρὸς τὴν ψῆφον τὴν ὁποίαν θὰ δώσῃ διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν δημοσίων ἔργων καὶ διὰ τὰς πιστώσεις αἵτινες ἀναγράφονται εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἐθεωρήθη ἐπίσης ἀναγκαῖον νὰ μεταβάλωμεν καὶ τὸ σύστημα τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν. Τὸ σύστημα τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν δι’ ὁδοστατῶν εἶχεν ἀποτύχει, ὅτε τὸ πρῶτον ἐφηρμόσθη, ἐν τούτοις αὐτὸ τοῦτο τὸ σύστημα ἐνδείκνυται καὶ πάλιν νὰ ἐπαναφέρωμεν, ἀλλ’ ὑπὸ ἐγγυήσεις ἐξασφαλιζούσας πραγματικὴν ἐποπτείαν καὶ ἐργασίαν τῶν ὁδοστατῶν καὶ πρὸς τοῦτο ἀσφαλίζομεν τὴν εὐθύνην τῶν ἁρμοδίων μηχανικῶν καὶ ἰδοὺ ἡ μεγίστη διαφορὰ τοῦ συστήματος τοῦ νῦν εἰσαγομένου πρὸς τὸ ἄλλοτε ἐφαρμοσθέν. Ἡ ἀπαιτουμένη διὰ τὴν τοιαύτην συντήρησιν δαπάνη, τὴν ὁποίαν θέλει ἴδει ἡ Βουλὴ ὑπολογιζομένην ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου, δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ μᾶς πτοήσῃ διὰ τὴν ἀποδοχὴν τοῦ μέτρου τούτου. Ἂν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν πραγματικὴν συντήρησιν ὁδῶν, οὐχὶ ψευδῆ ὡς τὴν σημερινήν, πρέπει νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὡρισμένον ποσὸν κατὰ χιλιόμετρον, τὸ ὁποῖον οὕτως ἢ ἄλλως εἶναι ἀνάγκη νὰ διατεθῇ ἵνα διατηρῆται ἡ ὁδὸς εἰς καλὴν κατάστασιν. Οἱ ὑπολογισμοὶ γίνονται ἐν πάσῃ δυνατῇ λεπτομερείᾳ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἐλπίζω δὲ ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει πεισθῇ περὶ τῆς ὀρθότητος τῆς σκέψεως καὶ τῆς σκοπιμότητος καὶ ἀποτελεσματικότητος τοῦ μέτρου. Ἕτερον νομοσχέδιον ἐντελῶς ὑπηρεσιακὸν ὑποβάλλω «περὶ ἑρμηνείας τοῦ νόμου ΓΥΚΓʹ» ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς ἐπιτροπῆς εἰς ἣν θὰ παραπεμφθῇ.

§83Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τίνος πρόκειται;

§84ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Πρόκειται περὶ καταλήψεως γηπέδων διὰ δημοτικὰς ἀνάγκας, εὑρισκόμεθα δὲ σήμερον ἀπέναντι δυσχερειῶν μεγάλων ἃς ἐγέννησεν ἡ ἑρμηνεία τοῦ ἰσχύοντος νόμου καὶ αἵτινες ἐξομαλύνονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἤδη ὑποβάλλω σειρὰν νομοσχεδίων ἀποβλεπόντων εἰς τὴν διαρρύθμισιν τῆς τηλεγραφικῆς καὶ ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας. Κυριώτερον τούτων εἶναι τὸ ὁρίζον τὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ προσωπικοῦ κατὰ λόγον τῶν σήμερον παρουσιαζομένων ἀναγκῶν μετά τινος αὐξήσεως μισθοῦ ὡς πρὸς τοὺς κατωτέρους ἰδίᾳ ὑπαλλήλους. Ἐπίσης καὶ τὸ περὶ προσωπικοῦ καὶ τὸ περὶ ἀποστολῆς χρημάτων διὰ διεθνῶν ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν καὶ τὸ περὶ ἀνταλλαγῆς δεμάτων μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἡνωμένων Πολιτειῶν καὶ τὸ περὶ ἐπιστολῶν καὶ κυτίων μετὰ δεδηλωμένης ἀξίας, ἡ ψήφισις τοῦ ὁποίου δὲν πιστεύω καὶ ἐδῶ νὰ ἐμφανίσῃ ἀπωλείας περιδεραίων (!), καὶ ἕτερον νομοσχέδιον μεταρρυθμίζον διατάξεις τινὰς τοῦ νόμου περὶ ἀγροτικῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας, ὡς καὶ ἕτερά τινα ἀφορῶντα εἰς ἐφαρμογὴν διεθνῶν συμβάσεων ἢ εἰς συνομολόγησιν τοιούτων μετ’ ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιριῶν. Ἡ ὅλη πρόνοια περὶ πασῶν τῶν τεχνικῶν ὑπηρεσιῶν ἐνομίσαμεν ὅτι θὰ ἦτο ἀτελής, ἂν δὲν ἐσκεπτόμεθα καὶ περὶ τοῦ Πολυτεχνείου Ἀθηνῶν. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν ὑπόμνημα τῶν καθηγητῶν τοῦ Πολυτεχνείου διὰ τοῦ ὁποίου τονίζεται ἡ ἀνάγκη τῆς ἀνυψώσεως τῆς σχολῆς μέχρι τοῦ ἐπιπέδου τοῦ Πανεπιστημίου καὶ παριστάνεται μὲ συγκριτικοὺς μάλιστα ἀριθμοὺς πόσον ὑστερεῖ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν τεχνικὴν μόρφωσιν. Ἀληθῶς οὐδεμίαν ὑπερβολὴν ἔχει τὸ ὑπόμνημα ἐκεῖνο, ἐν τούτοις ἐθεωρήθη καλὸν πρὶν ἢ προβῶμεν ἡμεῖς εἰς ὑποβολὴν νομοσχεδίου μεταρρυθμιστικοῦ καὶ ὀργανωτικοῦ τοῦ Πολυτεχνείου, ἐθεωρήθη πρακτικὸν καὶ ἀποτελεσματικώτερον νὰ μετακαλέσωμεν δύο τοὐλάχιστον εἰδικοὺς ὀργανωτὰς τῶν εἰδικῶν σχολῶν τοῦ Πολυτεχνείου, ὀργανωτὴν τῆς σχολῆς τοῦ μηχανουργείου καὶ ἕτερον τῆς σχολῆς τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν. Εἶναι ἀνάγκη, τῆς ὁποίας τὴν σπουδαιότητα ἐγὼ αὐτὸς ἤκουσα καὶ παρὰ καθηγητῶν ἀρίστων τοῦ Πολυτεχνείου ἀναγνωριζομένην καὶ ὁμολογουμένην, διότι καὶ αὐτοὶ ἐρωτώμενοι δὲν ἀρνοῦνται, κατ’ ἰδίαν τοὐλάχιστον, ὅτι ἐκεῖνοι οἵτινες εἶχον τὴν εὐτυχίαν ὄχι ἀπὸ θεωρίας καὶ ἀπὸ βιβλίων μόνον νὰ σπουδάσωσι τὰς τεχνικὰς ἐπιστήμας, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐφαρμόσωσιν ἐμπράκτως ὅσα ἔμαθον σπουδάσαντες εἰς εὐρυτάτας κλίμακας, ὅτι ἐκεῖνοι εἶναι καὶ ἁρμοδιώτεροι ὀργανωταὶ τοιούτων σχολῶν, καὶ ἂν δὲν δεχθῶμεν τοῦτο, πάντως οὐδεὶς δύναται νὰ μὴ δεχθῇ ὅτι εἶναι τοὐλάχιστον χρήσιμοι ν’ ἀκουσθῶσι καὶ ἐκεῖνοι πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς ὀργανισμὸν σχολῆς τοιαύτης σημασίας, ὅστις ἂν ἤθελε γίνῃ ἄνευ τῆς ἀναγκαίας μελέτης, ἤθελε δυσχεράνει τὸν περαιτέρω εἰς τὸ μέλλον κανονισμὸν τοῦ προβλήματος, διότι αἱ Βουλαὶ δὲν ἀσχολοῦνται καθ’ ἑκάστην μὲ τοιαῦτα ὀργανικὰ θέματα, ἐὰν ἅπαξ ἀπεφάσισαν. Ἔρχομαι ἤδη εἰς ἄλλην κατηγορίαν νομοσχεδίων ἀφορώντων εἰς τὴν δημοσίαν ὑγείαν. Αἱ ἰσχύουσαι ὑγειονομικαὶ διατάξεις ἀριθμοῦσι δεκαετηρίδων βίον· καὶ τότε μὲν σοφῶς εἶχον ληφθῆ αὗται, πράγματι δ’ ἔχω νὰ θαυμάσω τὸ πνεῦμα τὸ κρατοῦν καθ’ ἣν ἐποχὴν τὸ πρῶτον εἰσήγετο κανονισμὸς φροντίζων περὶ τῆς δημοσίας ὑγείας. Ἀλλ’ αἱ διατάξεις ἐκεῖναι ὅσον σοφαὶ καὶ ἂν ἦσαν τότε, δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰς σημερινὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας καὶ τοὺς ὅρους τῆς δημοσίας ὑγιεινῆς καὶ εἰς τὴν ὅλην διοικητικὴν κατάστασιν νὰ προσαρμόζωνται καὶ δὴ ἐξ ὁλοκλήρου. Τὰ τῆς δημοσίας ὑγείας ἔχουσι μελετηθῆ παρ’ ἡμῖν εὐρύτατα ὑπὸ τοῦ καθηγητοῦ τῆς ὑγιεινῆς καὶ προέδρου τοῦ Ἰατροσυνεδρίου κ. Σάββα. Ἔχει πράγματι συντάξει ὁ κ. καθηγητὴς πλῆρες σύστημα ἐν ἀντιπαραθέσει μάλιστα πρὸς τὰ κρατοῦντα ἐν ἄλλαις χώραις συστήματα τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας. Δὲν ἦτο ὅμως δυνατόν, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου τοὐλάχιστον, νὰ εἰσαγάγωμεν ἀθρόον τὸ σύστημα ἐκεῖνο τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας, διότι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ δημιουργήσωμεν τὸν ὄγκον ἐκεῖνον τῶν δαπανῶν ὅσας ἀπαιτεῖ ἡ ἐν τῷ συνόλῳ ἐφαρμογὴ τοιούτου συστήματος. Ἐθεώρησα ἐν τούτοις ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἐπιτακτικὴ μεταῤῥυθμίσεών τινων ἐν τῷ κέντρῳ, πρὸς ταύταις δὲ καὶ ἐγκαταστάσεως ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας κατὰ πρωτευούσας νομῶν, ἥτις ἐννοεῖται ὅτι θέλει ἐπιβλέπει καὶ τὴν ὅλην περιφέρειαν τοῦ νομοῦ. Διὰ τοῦτο διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω εἰσάγεται ὁ θεσμὸς τῶν νομιάτρων, ἀλλὰ καὶ τῶν κατ’ ἀναλογίαν νομαρχιακῶν ὑγειονομικῶν συμβουλίων. Πλὴν ἄλλων ἐλλείψεων εἰς τὰ τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας τὴν προσοχήν μου προεκάλεσε κατὰ τὸ διάστημα τῆς Ὑπουργείας ἡ ἔλλειψις Δαμαλιδοκομείου ἀνήκοντος εἰς τὸ Κράτος. Ἀποτελεῖ πράγματι, Κύριοι, στίγμα ἡ θραῦσις τὴν ὁποίαν κάμνει καὶ σήμερον ἀκόμη ἡ εὐλογία ἐν Ἑλλάδι, διότι ἀποτελεῖ στίγμα ἐν γένει εἰς πᾶν πεπολιτισμένον κράτος ἡ θραῦσις τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ κάμνωσιν ἐπιδημίαι καὶ νόσοι ἀποτελεσματικῶς καταπολεμούμεναι ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης. Καὶ δὲν ἐπιτρέπονται εἰς κράτη πεπολιτισμένα τοιαῦται καθυστερήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν στοιχίζουσιν ἠθικῶς μόνον, στοιχίζουσι κυριώτατα ὑλικῶς, διότι ἡ ζημία ἡ ἐκ τῆς φθορᾶς τὴν ὁποίαν φέρει ἡ ἐπιδημία εἶναι πολλαπλῆ, εἶναι ζημία εἰς ἄτομα, ζημία εἰς χρήματα, ζημία πολλαπλῆ, καὶ ὁποιαιδήποτε δαπάναι ἐντὸς τῶν ὁρίων, ἅτινα ἐπιτρέπει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους καὶ αἱ περιστάσεις καὶ αἱ ἀνάγκαι τὰς ὁποίας ἔχει νὰ ἐξυπηρετήσῃ, θὰ εἶναι δεδικαιολογημέναι, διότι θὰ ἔχωμεν καὶ τὰς ἀποδόσεις αὐτῶν, καὶ ἀποδόσεις πολλαπλασίας, ὑλικὰς καὶ ἠθικάς. Δαμαλίδα προμηθευόμεθα συχνότατα ἔξωθεν καὶ ἔσωθεν ἐκ τῶν ἰδιωτικῶν δαμαλιδοκομείων. Λυποῦμαι ὅτι δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι ἡ δαμαλὶς τὴν ὁποίαν προμηθευόμεθα δὲν εἶναι πάντοτε τῆς ποιότητος τῆς ἀπαιτουμένης. Λυποῦμαι ὅτι δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι ἀπεστείλαμεν εἰς πολλὰ μέρη δαμαλίδα καὶ ἠκούσαμεν διαμαρτυρίας ὅτι ἦτο σχεδὸν ἄχρηστος. Ἐθεώρησα ὅμως ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ συνδυάσωμεν τὴν ἵδρυσιν Δαμαλιδοκομείου μετὰ Λυσσιατρείου καὶ περὶ τούτου ὑποβάλλω νομοσχέδιον εἰς τὸ ὁποῖον κυριωτάτην ἔκπληξιν θὰ δοκιμάσητε διὰ τὸ ἀσήμαντον τῆς δαπάνης, ἥτις ἀπαιτεῖται πρὸς ἵδρυσιν καὶ λειτουργίαν τῶν ἱδρυμάτων αὐτῶν. Συναφὲς νομοσχέδιον πρὸς τὰ θέματα τῆς δημοσίας ὑγείας ὑποβάλλω καὶ ἕτερον τοιοῦτον, πολλοὺς καὶ σημαντικωτάτους ἔχον νὰ ἐξυπηρετήσῃ σκοπούς, τὸ περὶ συστάσεως χημικῶν ἐργαστηρίων κατὰ νομούς. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ εἷς καὶ μόνος ἐξ ἡμῶν, ὅστις καὶ ὁ ἴδιος νὰ μὴ ἐδοκίμασε καὶ νὰ μὴ ἤκουσε τὰς διαμαρτυρίας τῆς κοινωνίας διὰ τὴν διενεργουμένην νοθείαν ὅλων τῶν τροφίμων, τὴν ὁσημέραι καταπληκτικῶς διαδιδομένην. Ἡ πρόνοια τῆς νομοθεσίας ἡμῶν εἶναι ἐλλιπεστάτη. Δὲν προνοεῖ ὁ ποινικὸς ἡμῶν νόμος περὶ νοθειῶν. Ποιναὶ προβλέπονται μόνον διὰ τοὺς νοθεύοντας μὲ ὕλας ἐπιβλαβεῖς εἰς τὴν ὑγείαν ἢ ἀηδεῖς. Αἱ διέπουσαι τὴν ἀγορανομίαν ἐν γένει διατάξεις εἶναι αἱ τοῦ Β. Διατάγματος τοῦ 1835 καὶ ἐλάχιστά τινα ἄρθρα τοῦ ποινικοῦ νόμου. Συμβαίνει δὲ εἴς τινα αὐτοῦ διάταξιν νὰ γίνηται λόγος καὶ περὶ νοθείας ἰχθύων δι’ ἀσβέστου (!), πρᾶγμα ἀκατανόητον σήμερον, ἐνῷ οὐδεὶς γίνεται λόγος περὶ πληθύος νοθειῶν. Βεβαίως ἡ τοιαύτη καθυστέρησις δὲν περιποιεῖ τιμὴν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν ἀφήνουσαν νὰ διέπηται ὑπὸ τῆς προνοίας ἥτις εἶχε ληφθῆ πρὸ τόσων δεκαετηρίδων, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ χημεία εὑρίσκετο εἰς τὰ σπάργανα. Ἐννοεῖται δὲ ὅτι τὸ Β. Διάταγμα τοῦ 1835, ἐκ μεταφράσεως τοῦ Βαυαρικοῦ νόμου κατηρτισμένον, ἔχει τὴν Γαλλικὴν νομοθεσίαν τοῦ προπαρελθόντος αἰῶνος. Εἶναι δὲ πολλαπλαὶ αἱ ζημίαι αἵτινες προκύπτουσιν ἐκ τῆς νοθείας τῶν τροφίμων. Πρῶτον καταστρέφεται ἡ ὑγεία τῶν πολιτῶν· δεύτερον πληρώνει ὁ καταναλωτὴς δι’ ἀντικείμενα μικρᾶς ἀξίας πολλαπλασίαν ἀξίαν· τρίτον καταστρέφεται τὸ τίμιον ἐμπόριον, διότι ὁ τίμιος ἔμπορος ὁ μὴ νοθεύων δὲν δύναται νὰ διαγωνισθῇ πρὸς τὸν νοθεύοντα· τέταρτον καταστρέφεται ἡ πίστις τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐμπορίου ἔξω, διότι ἀποστέλλονται προϊόντα ὡς γνήσια, ἐνῷ εἶναι νοθευμένα, καὶ ὅταν δυσφημῆται ἓν προϊόν, ἀποβαίνει πρὸς ζημίαν ὅλων τῶν ἄλλων παραγωγῶν, διότι δυσφημεῖται ἐν τῷ συνόλῳ τὸ Ἑλληνικὸν ἐκεῖνο προϊόν· πέμπτον ζημιοῦται ἡ ἐγχώριος παραγωγή, διότι ὑποκαθίστανται νόθα προϊόντα εἰς τὰ γνήσια τὰ ὁποῖα αὕτη παράγει, ζημιοῦται δὲ καὶ τὸ δημόσιον ταμεῖον. Σήμερον εἰσάγεται ἐπὶ παραδείγματι λίπους τὸ ὁποῖον πωλεῖται ἀντὶ βουτύρου, εἰσάγονται ἀντικείμενα ὑφιστάμενα εὐτελὲς τέλος, ἅτινα πωλοῦνται ἀντὶ γνησίων καὶ ἀγοράζονται ἀντὶ γνησίων, ἐνῷ ἂν εἰσήγοντο πράγματι γνήσια, θὰ ἐπλήρωνον μεγαλείτερον φόρον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν κυριώτατα τὸν Ἑλβετικὸν νόμον. Καὶ εἰς τὴν ψήφισιν δὲ τούτου, δεδομένου καὶ τοῦ ὑπολογισμοῦ τῆς δαπάνης, ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἔχῃ νὰ φέρῃ ἀντιρρήσεις. Οὕτως ἔχουσιν ἐν γενικαῖς γραμμαῖς, Κύριοι, τὰ νομοσχέδια, ἅτινα ἔσχον τὴν τιμήν, ἀλλὰ καὶ τὴν εὐτυχίαν, ἐπαναλαμβάνω, ὡς πρὸς τὰ ἀναγόμενα εἰς τὰς νέας χώρας, νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν, ἅτινα δὲ δὲν ἀποτελοῦσιν, ἐννοεῖται, τὸ σύνολον τῶν νομοθετικῶν μέτρων τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ κληθῆτε νὰ δώσητε ψῆφον.

§85Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὅλα αὐτὰ εἶναι καλά, ἀλλὰ περὶ μορφώσεως διοικητικῶν ὑπαλλήλων δὲν λαμβάνετε πρόνοιαν;

§86ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἤθελον νὰ εἴπω σήμερον οὔτε λέξιν περὶ τούτου, διότι εἶναι θέμα ἀπασχολοῦν σπουδαιότατα τὴν Κυβέρνησιν, διότι καὶ πρὸ τριῶν μόλις ἡμερῶν ἐγένετο πολλὴ συζήτησις μεταξὺ τῶν μελῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου περὶ ἐξευρέσεως τῶν πόρων, δι’ ὧν θὰ λειτουργήσῃ εἰδικὴ πρὸς μόρφωσιν ὑπαλλήλων Σχολή. Ἐνομίσαμεν ὅμως, διότι ἔχομεν τοιοῦτο σύστημα πολιτικῶν συνηθειῶν, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ ἔλθωμεν εἰς δηλώσεις ὑποσχέσεων καὶ ἐπαγγελιῶν πρὸς τὴν Βουλὴν πρὶν ἢ μορφώσωμεν γνώμην ὁριστικὴν περὶ ἑκάστου θέματος, καὶ διὰ τοῦτο οὔτε καὶ σήμερον δύναμαι νὰ ἐξαγγείλω οὐδὲν ὡρισμένως περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τὴν σπουδαιότητα τοῦ ὁποίου ἀντιλαμβάνεται ἡ Κυβέρνησις. Εἰς τὴν Βουλήν, Κύριοι, ἀπόκειται νὰ βελτιώσῃ καὶ συμπληρώσῃ τὰ νομοσχέδια ἅτινα ὑπέβαλον, δὲν φαντάζομαι δὲ ὅτι θὰ συναντήσωσι δισταγμόν τινα διὰ τὰς δαπάνας, ὅσας τινὰ ἐξ αὐτῶν θὰ προκαλέσωσιν, οὐχὶ μόνον τὰς δαπάνας, αἵτινες θὰ προέλθωσιν ἐκ τῆς κατ’ ἀνάγκην ἐπεκτάσεως τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους ἐπὶ εὐρυτέρων ὁρίων, ἀλλὰ καὶ δι’ ἐκείνας ἀκόμη αἵτινες θὰ προέλθωσιν ἐκ τῆς βελτιώσεως σχετικῶν ὑπηρεσιῶν καὶ τῆς πληρεστέρας θεραπείας ἀναγκῶν τοῦ Κράτους. Ἔχω τὴν ἐλπίδα ὅτι ἡ τοσοῦτον εὐτυχὴς εὔρυνσις τῶν ὁριζόντων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, εὐρύνει κατ’ ἀναλογίαν καὶ τοὺς ὁρίζοντας εἰς τοὺς ὁποίους ἀποβλέπουσιν αἱ ὑπηρεσίαι αὐτοῦ, ἐξαίρει δὲ καὶ τὴν γενικὴν ἀντίληψιν ὡς πρὸς τὴν σημασίαν τῶν ἀπαιτουμένων δαπανῶν. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι, ἂν καὶ πρότερον ἥρμοζε νὰ ὠθῶμεν τὸ Κράτος ἐν τῷ μέτρῳ τῶν οἰκονομικῶν του δυνάμεων εἰς τὴν παράλληλον τῶν πεπολιτισμένων διοικήσεων, ἐπιβάλλεται πολλῷ μᾶλλον σήμερον νὰ εἰσέλθωμεν μετὰ θάρρους εἰς τὸν τοιοῦτον ἐκπολιτιστικὸν δρόμον, διότι ἀκριβῶς αὐτὴ ἡ μεγαλυνθεῖσα Ἑλλὰς ἔχει στοιχειώδη ὑποχρέωσιν καὶ πρὸς ἑαυτὴν καὶ πρὸς τὸ ὄνομά της καὶ πρὸς τὴν ἱστορίαν της καὶ πρὸς τὴν ἀποστολήν της νὰ βαδίσῃ μετὰ γοργότητος καὶ εὐσταθείας εἰς τὸν δρόμον αὐτόν, διότι ὀφείλει νὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν νὰ ἡγηθῇ τοῦ νέου Ἀνατολικοῦ πολιτισμοῦ (χειροκροτήματα).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβληθέντα νομοσχέδια, ἤτοι· 1) Περὶ γενικῆς διοικήσεως τῶν νέων χωρῶν. 2) Περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἰσχύος τῶν νόμων ͵ΔΝΖʹ καὶ ͵ΔΡΙΖʹ τοῦ 1912 «περὶ συστάσεως δήμων καὶ κοινοτήτων» εἰς τὰς νέας χώρας. 3) Περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νόμου εἰς τὰς νέας χώρας. 4) Περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως καὶ διοικήσεως τῶν νέων χωρῶν. 5) Περὶ συστάσεως εἰδικοῦ ταμείου πρὸς ἐκτέλεσιν ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ἔργων συγκοινωνίας ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Χαλκιδικῆς. 6) Περὶ σχεδίων πόλεων τῶν νέων ἐπαρχιῶν τοῦ Βασιλείου. 7) Περὶ αὐξήσεως τοῦ προσωπικοῦ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν 16 παλαιῶν νομαρχιῶν τοῦ Κράτους. 8) Περὶ συστάσεως Ὑπουργείου Συγκοινωνίας. 9) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓΦΜΒʹ καὶ προσλήψεως ἐκτάκτου προσωπικοῦ τῶν Δημοσίων Ἔργων. 10) Περὶ συμπληρώσεως τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ τοῦ Πολυτεχνείου καὶ περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ᾼΦΜΑʹ τῆς 27 Μαΐου 1887 καὶ ᾼΧΝΒʹ τῆς 23 Ἰανουαρίου 1888 διὰ τὴν λειτουργίαν τῆς σχολῆς τῶν ἐργοδηγῶν καὶ γεωμετρῶν. 11) Περὶ τῆς δι’ ὀδοστατῶν συντηρήσεως τῶν ὁδῶν. 12) Περὶ συντηρήσεως ὁδῶν ἐν ταῖς νέαις χώραις. 13) Περὶ ἑρμηνείας τοῦ ͵ΓΥΚΓʹ νόμου. 14) Περὶ προσθήκης προσωπικοῦ εἰς τὸ ἐπὶ τῶν νόμων ͵ΒΨΞΗʹ τοῦ 1900 καὶ ͵ΓΦΕʹ τοῦ 1910 περὶ ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς καὶ τηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας καὶ ͵ΓΣΟϚʹ τοῦ 1908 περὶ ταχυδρομικῶν δεμάτων καθοριζόμενον προσωπικὸν καὶ περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων ͵ΒΨΞΗʹ καὶ ͵ΓΦΕʹ. 15) Περὶ προσθήκης προσωπικοῦ καὶ ὁρισμοῦ μισθοδοσίας ἀρχιεργατῶν καὶ ἐργατῶν τηλεγραφικῶν καὶ τηλεφωνικῶν συνεργείων καὶ τηλεφωνικῶν γραμμῶν. 16) Περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ ἄρθρου 6, 7 καὶ 9 τοῦ νόμου ͵ΒΨΞϚʹ περὶ ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν. 17) Σύμβασις περὶ ἀνταλλαγῆς ταχυδρομικῶν δεμάτων μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς. 18) Περὶ ἐπιστολῶν καὶ κυτίων μετὰ δεδηλωμένης ἀξίας. 19) Περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου ͵ΓΙΝʹ τοῦ 1909 περὶ ἀγροτικῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας καὶ ἀγροτικῶν ταχυδρομικῶν διανομέων. 20) Συμφωνία περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Ῥώμῃ τῇ 26 Μαΐου 1906 διομολογηθείσης ἀναθεωρήσεως συμφωνίας περὶ ἐγγραφῆς συνδρομῶν εἰς ἐφημερίδας καὶ περιοδικὰ συγγράμματα διὰ τοῦ ταχυδρομείου μετὰ τοῦ συναφοῦς κανονισμοῦ ἐκτελέσεως. 21) Περὶ κυρώσεως προσθέτου ἀτμοπλοϊκῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Γεν. Διευθύνσεως τῶν Ταχυδρομείων καὶ Τηλεγράφων καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας Γ. Δ. Πορτόλου καὶ Γ. Α. Μαρκέτου. 22) Περὶ κυρώσεως προσθέτου ἀτμοπλοϊκῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν Ταχυδρομείων καὶ Τηλεγράφων καὶ τῆς ἐν Βουκουρεστίῳ ἑδρευούσης Ῥουμουνικῆς Ἀτμοπλοΐας. 23) Περὶ κυρώσεως ἀτμοπλοϊκῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν Ταχυδρομείων καὶ Τηλεγράφων καὶ τῆς ἐν Πειραιεῖ ἑδρευούσης Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας Τζὼν–Μὰκ–Δούαλλ. 24) Περὶ κυρώσεως ἀτμοπλοϊκῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν Ταχυδρομείων καὶ Τηλεγράφων καὶ τῆς Καρυστίου Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας. 25) Περὶ κυρώσεως ἀτμοπλοϊκῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν Ταχυδρομείων καὶ Τηλεγράφων καὶ τῆς ἐν Πειραιεῖ ἑδρευούσης Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας Ἀρχιπελάγους. 26) Περὶ μετακλήσεως ἀλλοδαπῶν ὀργανωτῶν τοῦ Πολυτεχνείου. 27) Περὶ ἐπιβλέψεως τῆς δημοσίας ὑγείας. 28) Περὶ ἱδρύσεως δημοσίου Λυσσιατρείου καὶ Δαμαλιδοκομείου. 29) Περὶ συστάσεως χημικῶν ἐργαστηρίων. Παραπέμπονται πρὸς συζήτησιν εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν παρακαλουμένην νὰ ὑποβάλῃ ἐγκαίρως τὴν ἔκθεσίν της.

§88Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Πρὸς τὸν Κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβαλόντα τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἅτινα μετὰ τοσαύτης χαρᾶς ἤκουσεν ἡ Βουλὴ εἶπον, ὅτε ὡμίλει περὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν τεχνικῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι οἱ μηχανικοὶ κερδίζουσι δεκαπλάσια ἐξ ἰδιωτικῶν ἐργασιῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νομίσας ὅτι ἐνόουν τοὺς μηχανικοὺς τῶν δημοσίων ἔργων μοὶ ἀπήντησεν ὅτι «πρόκειται περὶ τῆς νομίμου ἀμοιβῆς», ἐγὼ ὅμως οὐδαμῶς ἐνόουν τοὺς μηχανικοὺς τοὺς ὑπηρετοῦντας εἰς τὰ δημόσια ἔργα, διὰ τοὺς ὁποίους οὔτε στιγμὴ χρόνου μένει λόγῳ τῆς κολοσσιαίας ἐργασίας τοῦ δημοσίου ὑπὸ τῆς ὁποίας ἀπασχολοῦνται καὶ τῶν ὁποίων ἀληθῶς ἡ φιλεργία καὶ ἡ φιλοτιμία εἶναι θαυμαστή, ἀλλ’ ἐνόουν τοὺς ἰδιώτας μηχανικοὺς οὓς σκοπεῖ νὰ προσελκύσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς σχετικῆς μισθοδοσίας καὶ οἵτινες σήμερον κερδίζοντες πολὺ περισσότερα τῶν δημοσίων συναδέλφων των ὁμιλοῦσι μετὰ περιφρονήσεως περὶ τοῦ μισθοῦ τῶν τελευταίων τούτων. Φαντάσθητε ὅτι ὁ νομομηχανικὸς λαμβάνει μηνιαίως μισθὸν 240 δραχμῶν.

§89ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Μετὰ τοὺς ὡραίους ὁρίζοντας, τοὺς ὁποίους διήνοιξεν ἐνώπιόν μας ἡ γλαφυρὰ ἀγόρευσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, θὰ καλέσω τὴν Βουλὴν εἰς ὀλίγας πεζοτέρας σκέψεις. Ὑποβάλλω σχέδιον νόμου διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται παρὰ τῆς Βουλῆς ἡ ἄδεια ἀνανεώσεως τῶν συναλλαγματικῶν τοῦ δανείου τῶν 10 ἑκατομμυρίων αἵτινες λήγουσι τὴν 31 Ἰανουαρίου. Ζητεῖται δὲ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως αὐξήσῃ τὸν τόκον κατὰ ½%, ἵνα ἐν περιπτώσει ἀνάγκης χρησιμοποιήσῃ καὶ τὸν πρόσθετον τοῦτον τόκον πρὸς ἀνανέωσιν τῶν συναλλαγματικῶν. Ὑποβάλλω ἐπίσης σχέδιον νόμου περὶ συγχωνεύσεως τοῦ Δημοσίου Ταμείου τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Κρήτης εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον καὶ τὸν Γενικὸν τοῦ Κράτους προϋπολογισμόν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀποβλέπει ὅπως ἀπὸ τῆς 1ης Ἰανουαρίου 1914 ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ νέου Κράτους περιλάβῃ καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς τέως αὐτονόμου Κρητικῆς Πολιτείας. Πρὸς τοῦτο ὑπάρχει ἀνάγκη διατάξεών τινων πρὸς ῥύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, διότι ἡ χρῆσις ἐκεῖ ἀρχίζει ἀπὸ τοῦ 7βρίου μηνός, ἑπομένως ὁρίζεται ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ παρελθόντος ἔτους θέλει εἶναι μόνον τετράμηνος, θὰ κλείσῃ ἄρα τὴν 31 Δ)βρίου, ἀπὸ τῆς 1ης δὲ Ἰανουαρίου θέλει ἀρχίσει νέος Κρητικὸς προϋπολογισμὸς συγχωνευόμενος μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Παλαιοῦ Βασιλείου. Ὁρίζονται προσέτι λεπτομέρειαί τινες ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ λειτουργοῦσα ἡ Γενικὴ Διοίκησις εἰς Κρήτην, καθὼς καὶ ἄλλαι τινὲς λεπτομέρειαι καθαρῶς διαχειριστικῆς φύσεως, αἱ ὁποῖαι ἀναπτύσσονται λεπτομερέστερον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ὅπως κηρύξῃ κατεπεῖγον τὸ περὶ ἀνανεώσεως συναλλαγματικῶν νομοσχέδιον, ἵνα κατορθωθῇ ἡ ψήφισις αὐτοῦ ἐντὸς τοῦ ἀπαιτουμένου χρόνου.

§90ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ τὸ περὶ ἑνώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι ἄλλως δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν ὅπως ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς πρώτης Ἰανουαρίου.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινέσει τῆς Βουλῆς τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβληθέντα νομοσχέδια, ἤτοι· 1) «Περὶ ἀδείας ἀνανεώσεως τῶν συναλλαγματικῶν τοῦ δανείου τῶν 40 ἑκατομμ. τῆς 6)19 Δβρίου 1912». 2) «Περὶ συγχωνεύσεως τοῦ Δημοσίου Ταμείου τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Κρήτης εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ τὸν Γενικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους». Κηρύσσονται κατεπείγοντα. (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ ἀμφοτέρων τῶν νομοσχεδίων τούτων).

§92ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, ἐπεθύμουν νὰ εἴπω ὅτι κατετέθησαν τὰ ἔγγραφα καὶ αἱ συμβάσεις τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ κ. Πετροπουλάκης, ἑπομένως οὐδὲν κώλυμα ὑπάρχει ὅπως ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς Σταφιδικῆς Συμβάσεως.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως συμπληρώσεως τοῦ νόμου περὶ στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν συντάξεων». Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§94Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ἐν ᾧ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου λαμβάνεται μέριμνα ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας διὰ τὰς χήρας, διὰ τοὺς ἀδελφούς τους ἀνικάνους καὶ διὰ τὰς ἀδελφὰς τὰς ἀγάμους τῶν ἐν πολέμῳ φονευθέντων ἢ ἐν πολέμῳ ἀποθανόντων ὁπλιτῶν, δὲν λαμβάνεται παντάπασι μέριμνα διὰ τοὺς γέροντας πατέρας αὐτῶν. Καὶ οὐ μόνον δι’ αὐτούς, ἀλλ’ οὐδὲ καὶ διὰ τὰς οἰκογενείας ἐκείνας, αἵτινες κατὰ τύχην ἔτυχε νὰ ἔχωσι γηραιὸν πατέρα, οὔτε διὰ τὰς ἀδελφὰς τὰς ἀγάμους οὔτε διὰ τὴν μητέρα τοῦ ἀποθανόντος οὔτε διὰ τοὺς ἀνικάνους ἀδελφούς.

§95ΣΠ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Διὰ τοὺς ἐγγάμους;

§96Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Διὰ τοὺς ἀγάμους. Θὰ ἦτο σκληρὸν ἢ μᾶλλον θὰ ἦτο ἄστοργον ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας ν’ ἀφήσωμεν τοὺς γέροντας πατέρας τῶν προμάχων τῆς Πατρίδος νὰ τρέχωσιν εἰς τοὺς δρόμους ἄνευ συνδρομῆς. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ζητήσῃ αὐστηρὸν ἔλεγχον, διότι οὐδεὶς πρέπει νὰ λησμονῇ ὅτι, ὅταν ζητῶμεν αὔξησιν συντάξεων, βαρύνομεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἔχομεν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν νὰ συντρέξωμεν τὰ ἐκ τοῦ πολέμου θύματα. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἵνα κατατάξῃ τὴν μητέρα τοῦ ἀγάμου ὡς δικαιουμένην εἰς σύνταξιν, ἐπίσης δὲ νὰ καταταχθῇ εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν καὶ ὁ γέρων πατὴρ ὁ ἀποδεδειγμένος ἀνίκανος πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν.

§97Π. ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Τὴν αὐτὴν παρατήρησιν θὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν καὶ ἐγώ, διότι καὶ εἰς ἐμὲ ἡ αὐτὴ ἐγεννήθη ἀπορία ἥτις καὶ εἰς τὸν προλαλήσαντα συνάδελφον. Ἀπορῶ δηλαδή, πῶς ἐνῷ λαμβάνεται πρόνοια περὶ ὅλων ἐκείνων τῶν προσώπων εἰς τὰ ὁποῖα δίκαιον εἶναι νὰ χορηγηθῇ σύνταξις, πῶς δὲν λαμβάνεται οὐδ’ ἡ ἐλαχίστη μέριμνα περὶ τῶν προσώπων ἐκείνων ἅτινα καὶ ἐκ τῶν κειμένων νόμων ἔχουσι δικαίωμα εἰς διατροφήν, ἤτοι περὶ τῶν πατέρων τῶν πεσόντων, οἵτινες ἂν οὐχὶ ὑπέρτερον ἴσον καὶ πρὸς τοὺς λοιποὺς ἔχουσι δικαίωμα. Ὑποθέσατε ὅτι ὁ φονευθεὶς δὲν ἀφῆκε μητέρα ἀλλὰ μόνον πατέρα ἄπορον καὶ ἀνίκανον· δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι ἄδικον νὰ στερηθῇ οὗτος τῆς συντάξεως; Ὑποθέτω ὅτι θὰ ἀναγνωρίσητε τοῦτο, ὡς καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν ἀμφότεροι οἱ γονεῖς ζῶσι, διότι δι’ αὐτὴν οὐδὲν προβλέπει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο χορηγοῦντες σύνταξιν εἰς ἀμφοτέρους τοὺς γονεῖς καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ δεχθῆτε τοῦτο, διότι πρόκειται περὶ λήψεως μέτρου ἀνταποκρινομένου καὶ εἰς τὸ δίκαιον καὶ εἰς τὴν φιλανθρωπίαν.

§98Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Γνωρίζω, Κύριοι Βουλευταί, τὴν σοβαρότητα τοῦ ἐγχειρήματος παντὸς ὅστις θὰ θελήσῃ νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι ἡ συνηγορία βεβαίως θὰ ὑπεδήλου πρότασίν τινος περιπλέον τῶν ὅσων ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν περιέλαβεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἡ τοιαύτη προσθήκη βεβαίως ἐνέχει μεγίστην σοβαρότητα, διότι συνεπιφέρει ἀνάλογον ἐπαύξησιν τῶν βαρῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἡ τοιαύτη ὅμως συναίσθησις δὲν μὲ ἠμπόδισε νὰ λάβω τὸν λόγον, καθόσον ἐν τῇ ψηφίσει τοῦ νομοσχεδίου τούτου θεωρῶ ὅτι ἐνυπάρχει καὶ ἑτέρα ἐπίσης σοβαρότης λόγῳ τῆς ἐντυπώσεως τὴν ὁποίαν θὰ ἔκαμνεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τοῦ ὁποίου τὰς θυσίας ἔρχεται νὰ θεραπεύσῃ. Ἐκ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀναμένουσιν οἱ παθόντες νὰ ἴδωσιν οὐχὶ βεβαίως ἱκανοποιουμένας πλήρως τὰς ζημίας τὰς ὁποίας ὑπέστησαν, οὐχὶ νὰ ἴδωσι θεραπευομένας πλήρως τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας ἔχουσιν, ἀλλὰ τοὐλάχιστον νὰ ἴδωσιν ὅτι ἡ Πολιτεία συνειδυῖα τὴν ὑπερτάτην θυσίαν, τὴν ὁποίαν παρέσχον αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν πρὸς αὐτήν, παρέχει τὸ ἐλάχιστον ὅπερ οἱ οἰκονομικοὶ αὐτῆς πόροι ἠδύναντο νὰ τῇ ἐπιτρέψωσι, παρέχει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ τοῖς ἐξασφαλίσῃ τοὐλάχιστον τὴν συντήρησιν τῆς ζωῆς. Ἡ συναίσθησις λοιπὸν αὕτη μὲ ἀναγκάζει νὰ ὑποδείξω τὸ μὲν ἐλλείψεις τινὰς ἐκ παραδρομῆς βεβαίως γενομένας κατὰ τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 1, τὸ δὲ νὰ προτείνω καὶ γνώμην περὶ μεταβολῆς τῆς διαβαθμίσεως ὡς αὕτη γίνεται. Ἐν τῷ 1 ἄρθρῳ ἐκτὸς τῆς χήρας συζύγου μετὰ τέκνων ἢ ἄνευ τοιούτων ὁρίζεται ἤδη ὅτι δικαιοῦται συντάξεως ἡ μήτηρ ἢ χήρα μετὰ τέκνων ἢ ἄνευ τέκνων καὶ αἱ ἀδελφαὶ αἱ ἄγαμοι τῶν παθόντων, παραλείπεται δὲ ἡ περίπτωσις καθ’ ἣν ὑπάρχει πατὴρ ἄπορος καὶ ἀνίκανος πρὸς ἐργασίαν καὶ ἐστερημένος παντὸς προστάτου. Φρονῶ ὅτι ἡ τοιαύτη περίπτωσις δέον νὰ ἐξισωθῇ μὲ τὴν περίπτωσιν τῆς χήρας μητρός. Ἐπίσης ὑπάρχει ἡ περίπτωσις καθ’ ἣν ὑπαρχούσης χήρας συζύγου υἱοῦ μονογενοῦς μετὰ τέκνων ἢ ἄνευ τέκνων δικαιουμένου ἐκ τοῦ νόμου νὰ λάβῃ σύνταξιν ὑπάρχει συγχρόνως καὶ μήτηρ τοῦ αὐτοῦ μονογενοῦς υἱοῦ ἡ ὁποία δὲν δύναται ἐκ τῆς διατυπώσεως τοῦ 1 ἄρθρου νὰ λάβῃ σύνταξιν, εἶναι πρέπον καὶ λογικὸν ἀφοῦ ἐστερήθη τοῦ μόνου υἱοῦ της....

§99Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τροπολογίαν ἐπ’ αὐτοῦ.

§100Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Δὲν τὴν εἶδον· χαίρω ὅμως διότι συμπίπτουσιν αἱ γνῶμαι ἡμῶν. Καὶ αὐτὴ λοιπὸν πρέπει νὰ ἐξισωθῇ μὲ τὴν χήραν μητέρα κατὰ τὴν περίπτωσιν τὴν περιλαμβανομένην ἐν τῷ ἄρθρῳ 1. «Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὰς παραλείψεις. Νομίζω ὅμως ὅτι λυσιτελέστερον θὰ ἀνταποκριθῶμεν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἐὰν ἀπομακρυνθῶμεν τῆς διατυπώσεως τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ μέχρι τοῦδε νόμος περὶ συντάξεων καὶ ἀκολουθήσωμεν ἑτέραν τινὰ μετὰ μικρᾶς τινος αὐξήσεως τῶν ποσοστῶν. Πρῶτον φρονῶ ὅτι δέον νὰ χωρισθῇ τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως τῆς χήρας μετὰ τέκνων· νὰ καθορισθῇ αὐτοτελὲς τὸ δικαίωμα τῆς χήρας μετὰ τέκνων ἀπὸ τὸ τῆς χήρας ἄνευ τέκνων, οὕτως ὥστε νὰ διαβαθμισθῇ ἡ λόγῳ τῆς ὑπάρξεως τέκνων χορηγητέα σύνταξις ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν τέκνων. Νομίζω ὅτι, ἀφοῦ, ὡς ὁρίζεται ἡ ἄνευ τέκνων χήρα λαμβάνει 22 καὶ 75, δέον νὰ ὁρισθῇ ὅτι ὑπάρχοντος ἑνὸς τέκνου προστίθενται 10 δραχμαί, ὑπαρχόντων δύο τέκνων προστίθενται 15 δραχμαί, μέχρι δὲ τριῶν τέκνων καὶ ἄνω νὰ καθιερωθῇ τὸ αὐτὸ ποσόν. Νομίζω ὅτι ἐξυπηρετοῦμεν καλλίτερον τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, διότι ἐὰν ἔχῃ τέσσαρα ὀρφανὰ δὲν θὰ δύναται νὰ ζήσῃ μὲ 30 καὶ 60 δραχμάς, ἐνῷ ἂν εἴπωμεν ὅτι ἡ χήρα μετὰ τέκνου λαμβάνει 8 δραχ. προσθέτως, ἂν προσθέσωμεν ἔπειτα διὰ τὸ δεύτερον τέκνον 5 δραχμὰς καὶ διὰ τρία καὶ ἄνω ἄλλας 5, νομίζω ὅτι ἐνῷ οἰκονομικῶς δὲν προστίθεμέν τι τὸ πολύ, ἐν τούτοις προστίθεμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἐξασφαλίσῃ πραγματικῶς τὸν ἄρτον εἰς τὰς οἰκογενείας αὐτάς. Μὴ μοὶ δεικνύητε, κύριε Πρόεδρε, διὰ τοῦ δακτύλου τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσητε.

§101ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶμαι διόλου διατεθειμένος νὰ σᾶς ἀκούσω. Εἶμαι πρόθυμος νὰ ἐξετάσω τὰς προτάσεις σας αἱ ὁποῖαι ἔχουσι βάσιν τινά, ἀλλὰ αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημά μας τῶν συντάξεων, αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημα τῆς νομοθεσίας μας. Νὰ ἀνατρέψωμεν τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν εἶμαι δυνατὸν καὶ δὲν εἶμαι καθόλου διατεθειμένος νὰ σᾶς ἀκούσω. Νὰ ἀρχίσωμεν τώρα νὰ δίδωμεν μεγαλείτερον μισθὸν εἰς τοὺς ἐγγάμους καὶ τοὺς ἔχοντας πολλὰ τέκνα, περισσότερα τέκνα;

§102Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Νὰ μεταβάλητε τὸ σύστημα αὐτὸ τῶν συντάξεων. Ὅσον διὰ τὴν μητέρα ἄνευ τέκνων ὁρίζεται δι’ αὐτὴν σύνταξις 15 καὶ 30. Δὲν νομίζετε ὅτι δύναται νὰ ἀφομοιωθῇ πρὸς τὴν χήραν μετὰ τέκνων;

§103ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι πολὺ εὔκολον ἀκόμη καὶ διὰ τὴν χήραν τοῦ ἀντιστρατήγου νὰ αὐξήσῃ ἡ σύνταξις κατὰ 50%. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ ἐντύπωσις τῆς Βουλῆς εἶναι ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ποσοστά, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν ἐν γένει τῶν ὅλων ἀναγκῶν μας εἶναι ἀληθῶς ἐπαρκῆ κατὰ τὸ δυνατόν. Εὔχομαι νὰ ἀποκτήσωσι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν τοιαύτην εὐρωστίαν ὥστε νὰ ἔλθωμεν μετὰ 10 ἢ 15 ἔτη νὰ εἴπωμεν ὅτι αὐξάνομεν τὰς συντάξεις κατὰ 15%. Εἴθε νὰ τὸ κάμωμεν. Μᾶλλον ὅμως νομίζω ὅτι ἐκεῖ ἔπρεπε νὰ στραφῇ ἡ προσοχὴ τῆς Βουλῆς, εἰς τὰς παρατηρήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐκ μέρους ἄλλων Βουλευτῶν, ὅτι ἴσως παρελείφθησαν ἄνθρωποι ἄξιοι παντὸς ἐνδιαφέροντος τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ περιλάβωμεν.

§104Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Ἀκριβῶς· ὁμιλῶ περὶ τῶν στρατιωτικῶν, διότι περὶ τῶν ἄλλων τάξεων οὐδεὶς δύναται νὰ σκεφθῇ ὅτι ἔχουσι τόσην ἀνάγκην ἰδιαιτέρας συνδρομῆς. Τέλος ἔχω καὶ ἄλλην πρότασιν νὰ ὑποβάλω ἡ ὁποία, νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο λυσιτελεστέρα, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀγάμους ἀδελφάς. Πολὺ προτιμότερον θὰ ἦτο, ἂν ὡρίζετο ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν διὰ μιᾶς προικίσεως πεντακοσιοδράχμου, προτιμωμένων τῶν ἀπόρων. Θὰ ἦτο διττῶς λυσιτελὲς εἰς τὸ Κράτος, τὸ μὲν διότι διὰ τοῦ γάμου...

§105ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶμαι πρόθυμος νὰ ἐξετάσω πρότασιν, ἡ ὁποία θὰ ὥριζεν ὅτι παύει ἡ σύνταξις, ἂν ἡ ἄγαμος ἀδελφὴ προτιμᾷ νὰ λάβῃ μίαν προῖκα. Αὐτὸ θὰ τὸ ἐξετάσω.

§106Κ. ΧΡΥΣΟΧΟΪΔΗΣ. Διότι τοιουτοτρόπως θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα νὰ διευκολύνωμεν τὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν καὶ θὰ κερδίζωμεν ἀφ’ ἑτέρου τὸ ὡρισμένον ποσοστόν, τὸ ὁποῖον θὰ κατεβάλλομεν εἰς σύνταξιν. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ ὑποβάλω ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτούπης.

§108Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διακόπτων τὸν πρὸ ὀλίγου ἀγορεύσαντα ἐδικαιολόγησε τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνει διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου· εἶπε ὅτι τοιαύτη εἶναι ἡ βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται ἡ νομοθεσία ἡμῶν. Ἀκριβῶς τὸ ζήτημα τοῦτο μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα, διότι νομίζω ὅτι κατόπιν δύο εὐτυχῶν πολέμων, οἱ ὁποῖοι προσέθεσαν πολλὰ βάρη εἰς τὴν Πολιτείαν, ἐγεννήθησαν καὶ ὑποχρεώσεις ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τὴν πατρίδα μεγάλην, καὶ ἑπομένως τὸ σύστημα τῆς συντάξεως ἔπρεπε νὰ εἶναι διάφορον. Ἡ βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται τὸ νομοσχέδιον εἶναι τὸ στρατιωτικὸν ἐπάγγελμα. Ἐννοεῖ καθεὶς ἐκ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον ὅτι προέρχεται ἀπὸ στρατιωτικούς, καὶ στρατιωτικὰς ἀνάγκας καὶ μόνον σκοπεῖ νὰ θεραπεύσῃ. Ἦτο ὀρθὸς ὁ νόμος, ὅπως εἶχε μέχρι τοῦδε, διότι εἶχεν ὑπ’ ὄψει του τὴν κατάστασιν τῆς εἰρήνης. Οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς ἓν σῶμα πρέπει νὰ γνωρίζωσιν ὄχι μόνον τὸν μισθόν, τὸν ὁποῖον θὰ λαμβάνωσιν, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀποδοχὰς ἐκείνας, αἵτινες θὰ ἐδίδοντο εἰς αὐτοὺς ἢ εἰς τοὺς οἰκείους αὐτῶν, εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἤθελον καταστῆ ἀνίκανοι πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν ἢ ἤθελον ἀποθάνει. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς καὶ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἔχει πολὺ ὀρθῶς. Ἀναλόγως τοῦ βαθμοῦ τὸν ὁποῖον εἶχεν ἕκαστος ὑπηρετῶν τὴν Πολιτείαν πρέπει νὰ λαμβάνῃ καὶ σύνταξιν. Ὁ νόμος ὁ διέπων τὰ τῶν συντάξεων ἐγένετο ἐν καιρῷ εἰρήνης καὶ εἰρήνης ἀνάγκας εἶχε νὰ θεραπεύσῃ· ἐπίσης ὁ νόμος ὅστις ἔγινε κατὰ τὸ 1897 διὰ νὰ κάμῃ μερικὰς προσθήκας ἐσκόπει νὰ θεραπεύσῃ ἀνάγκας πολέμου, ἀλλὰ πολέμου ἀτυχοῦς καὶ εἰς ἐποχήν, καθ’ ἣν ἡ Πολιτεία κάθε ἄλλο παρὰ διατεθειμένη ἦτο νὰ ὑποστῇ δαπάνας ὑπὲρ προσώπων τὰ ὁποῖα δὲν ηὐτύχησαν τότε νὰ προσφέρωσιν ὑπηρεσίας, ὄχι διότι ἔπταισαν αὐτά, ἀλλὰ διότι τὰ ἀποτελέσματα ἦσαν δυσμενῆ διὰ τὸ Ἔθνος. Σήμερον ὅμως τὰ πράγματα εἶναι ἐντελῶς διαφορετικά. Ἡ Πολιτεία δὲν καλεῖται νὰ μεριμνήσῃ μόνον περὶ τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα διατηρεῖ διαρκῶς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν της, ἀλλὰ καὶ περὶ προσώπων ἄλλων, τὰ ὁποῖα ἐκλήθησαν νὰ προσφέρωσι τὰς ὑπηρεσίας των ἐκτάκτως. Ἡ ὑπάρχουσα νομοθεσία, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθη ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλην βάσιν εἰ μὴ μόνον τὴν οἰκονομικήν, τὴν ἐπανόρθωσιν τῆς ζημίας τοῦ ἀτόμου, τὸ ὁποῖον ἐχρησιμοποίησεν ἡ Πολιτεία, καὶ ἀναμφισβητήτως εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν πρόκειται νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῶν οἰκείων τοῦ φονευθέντος ἢ περὶ τοῦ ἀνικάνου καταστάντος πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὸν μισθόν, τὸν ὁποῖον ἔδιδεν εἰς αὐτόν. Διὰ τοῦτο ὅσον ἀφορᾷ τὰ διαρκῶς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Πολιτείας ὄργανα τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ παρουσιάζῃ ἀνισότητάς τινας, ἀλλὰ τοιαύτας δυναμένας ὁπωσοῦν νὰ δικαιολογηθῶσιν. Ἀλλὰ σήμερον ἡ Πολιτεία καλεῖται νὰ μεριμνήσῃ οὐχὶ πλέον περὶ τῶν ὀργάνων της, ἀλλὰ περὶ ἄλλων προσώπων, διότι εἶναι ὀλίγον ἐγωϊστικὴ ἡ ἀντίληψις τῶν ὀργάνων τῆς Πολιτείας, μεριμνώντων μόνον περὶ ἑαυτῶν ὡς ἂν αὐτοὶ καὶ μόνοι ὑπέστησαν συμφορὰς ἐκ τῶν ἀτυχημάτων τοῦ πολέμου, ὄχι δὲ καὶ ἡ κοινωνία ἡ τοσοῦτον μετασχοῦσα λόγῳ τῆς καθολικῆς ὑποχρεώσεως πρὸς γενικὴν στρατολογίαν. Ἡ ἀντίληψις αὕτη χαρακτηρίζει ὁλόκληρον τὴν νομοθεσίαν μας, προέρχεται δὲ ἐκ τοῦ ὅτι οἱ νόμοι συντάσσονται ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς Πολιτείας καὶ ταῦτα περὶ ἑαυτῶν φροντίζουσι καὶ μόνον. Καὶ ἄλλοι ὅμως παράγοντες κατὰ τὸν πόλεμον, οὐδόλως ὑστερήσαντες τῶν πρώτων, πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ ἂν δὲν δύνανται οἱ ἴδιοι νὰ συμμετάσχωσιν εἰς τὴν σύνταξιν τῶν νομοσχεδίων, ἡ Βουλὴ ἔχει καθῆκον νὰ φροντίσῃ καὶ περὶ αὐτῶν. Ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ποῖα εἶναι τὰ ἄδικα, τὰ ὁποῖα γεννᾷ τὸ νομοσχέδιον ἐν γένει καὶ ἡ ἰσχύουσα νομοθεσία περὶ συντάξεων κατὰ τὰς ἐξαιρετικὰς αὐτὰς περιστάσεις, διότι, ἐπαναλαμβάνω, διὰ τὰς περιστάσεις τῆς εἰρήνης ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου ἔχει καλῶς. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν χήραν ἑνὸς ἀνθυπολοχαγοῦ δυναμένην νὰ ἔχῃ τρία ἢ τέσσαρα τέκνα. Θὰ δώσητε εἰς αὐτὴν ὑπὸ τὰς καλλίστας τῶν περιπτώσεων σύνταξιν 90 δραχμῶν κατὰ μῆνα. Τὰ τέκνα τοῦ ἥρωος ἀνθυπολοχαγοῦ τοῦ πεσόντος ὑπὲρ πατρίδος νομίζετε ὅτι θὰ δύνανται νὰ τύχωσιν ἐκπαιδεύσεως, ὅπως φθάσωσιν εἰς θέσιν ἀνάλογον πρὸς τὴν τοῦ πατρός των ἢ θὰ ὑποβληθοῦν εἰς κοινὰ καὶ βαρέα ἔργα πρὸς ἀπόκτησιν τῶν μέσων τῆς ζωῆς; Ἡ χήρα τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ αὐτοῦ, ἥτις ἐπερίμενε νὰ ἴδῃ μίαν ἡμέραν τὸν σύζυγόν της ἀνερχόμενον εἰς τὰ ἀνώτατα ἀξιώματα, δὲν νομίζετε ὅτι θὰ θρηνῇ, διότι εἶχε τὸ ἀτύχημα νὰ εὑρεθῇ ὁ σύζυγός της εἰς τὴν γραμμὴν τοῦ πυρὸς καὶ ὄχι εἰς ἄλλην θέσιν καὶ νὰ ἀφήσῃ δυστυχῆ αὐτὴν καὶ τὰ τέκνα της, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ ὄχι μόρφωσιν δι’ αὐτά, ἀλλ’ οὔτε τὰ μέσα διὰ τὸν ἀγῶνα τῆς ζωῆς; Δὲν νομίζετε ὅτι ἡ ἀνισότης ἡ γινομένη εἶναι καταπληκτική, ὅταν τὰ τέκνα τοῦ πεσόντος ὑπὲρ τῆς πατρίδος εὑρίσκωνται εἰς τόσον μειονεκτικὴν θέσιν ἐν συγκρίσει ἄλλου ἐπιζήσαντος συναδέλφου τοῦ πεσόντος, ὅστις σὺν τῷ χρόνῳ ἀνερχόμενος εἰς μεγαλείτερα ἀξιώματα θὰ λαμβάνῃ μεγαλειτέρας ἀποδοχὰς καὶ θὰ δύναται ζῶν νὰ προστατεύσῃ τὰ τέκνα του καθ’ ὃν χρόνον τὰ ὀρφανὰ τοῦ πεσόντος δὲν θὰ ἔχωσι τὴν ἠθικὴν ὑποστήριξιν, ἀλλ’ οὔτε καὶ τὴν οἰκονομικὴν τοῦ ἐκλείψαντος πατρός των; Τὰ τέκνα τοῦ πεσόντος ταπεινούμενα ὑπὸ τῆς πενίας ὄχι μόνον δὲν θὰ εἶναι ὑπερήφανα οὔτε θὰ ἔχωσι τὴν ἐκτίμησιν τῆς κοινωνίας ὡς τέκνα πατρὸς ἥρωος, ἀλλὰ θὰ εἶναι καταδεδικασμένα νὰ ζήσωσι πτωχὰ ἢ νὰ τραπῶσιν εἰς ἐπαγγέλματα ταπεινὰ ὑπὸ τῆς πενίας ἐπιβαλλόμενα. Συγκρίνατε τώρα τὴν θέσιν τῆς οἰκογενείας τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ πρὸς τὴν οἰκογένειαν ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ· τὰ τέκνα τοῦ δευτέρου ἔχουσι συμπληρώσει τὴν μόρφωσίν των, ἀλλὰ τὰ τέκνα τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ εὑρίσκονται εἰς νεαρὰν ἡλικίαν καὶ ὄχι μόνον δὲν συνεπλήρωσαν τὴν μόρφωσίν των, ἀλλ’ οὔτε θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωσι τοῦτο, ὅταν ἡ Πολιτεία τόσον ὀλίγον μεριμνᾷ περὶ αὐτῶν. Καὶ ἔρχεται ἡ δευτέρα ἀντίληψις τῆς ὑποχρεώσεως τῆς Πολιτείας ἀπέναντι τῶν ὀργάνων της. Θέτω ὑπ’ ὄψιν σας τὸ παράδειγμα ὀργάνου τῆς Πολιτείας κληθέντος ἐπιστράτου καὶ ἐκ συμπτώσεως μὴ τυχόντος νὰ ἔχῃ τὸν βαθμὸν ἐφέδρου ἀξιωματικοῦ, ἀλλὰ ὑπηρετήσαντος ὡς ἁπλοῦ στρατιώτου. Ὁ ἀνώτερος αὐτὸς ὑπάλληλος, πρέσβυς ἴσως ἢ φέρων ἄλλο ἀνώτατον ἀξίωμα, παρασχὼν τὰς ζητηθείσας παρὰ τῆς Πολιτείας ὑπηρεσίας καὶ πεσὼν ἐν μάχῃ θὰ ἀφήσῃ εἰς τὴν χήραν σύζυγόν του καὶ τὰ τέκνα του (ἐὰν δὲν ἔχῃ δικαίωμα νὰ λάβῃ σύνταξιν ὡς ὑπάλληλος) τὰς 30 δραχμ. περὶ ὧν φροντίζει τὸ νομοσχέδιον. Καὶ πρόκειται περὶ ὀργάνου τῆς Πολιτείας, ὅπερ αὕτη ἀπέσπασεν ἀπὸ τῶν καθηκόντων εἰς τὰ ὁποῖα τὸ εἶχε προορίσει ἵνα τῷ δώσῃ ἄλλα καθήκοντα παράλληλα πρὸς τὰ καθήκοντα ἄλλων ὀργάνων τῆς Πολιτείας, φερόντων τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ. Ὁ στρατιώτης οὗτος, ἀνώτερος ὑπάλληλος τοῦ Κράτους, θὰ λάβῃ σύνταξιν ἢ θὰ ἐπιβαρύνῃ τὴν Πολιτείαν διὰ τῶν οἰκείων του μὲ τριάκοντα δραχμὰς κατὰ μῆνα, ἐνῷ ὁ ἔχων ἀνάλογον θέσιν ὡς ἀξιωματικὸς θὰ ἐξασφαλίσῃ διὰ τοὺς οἰκείους του ποσὸν δεκαπλάσιον ἢ καὶ περισσότερον. Ἔρχεται τώρα ἡ ἄλλη ἄποψις τοῦ ζητήματος, ἡ ὑποχρέωσις τῆς Πολιτείας ἀπέναντι τῶν προσώπων τῶν μὴ ἀνηκόντων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν της. Ὑπάρχει ἡ ἐσφαλμένη ἀντίληψις ὅτι ἡ Πολιτεία δὲν δύναται νὰ ἐπανορθώσῃ ὁλόκληρον τὴν οἰκονομικὴν ζημίαν τὴν ἐπελθοῦσαν εἰς τοὺς πεσόντας ὑπὲρ πατρίδος. Ἐγὼ δὲν βλέπω τὸν λόγον διατί νὰ νομίζητε ὅτι ἡ Πολιτεία δὲν δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ὑποχρέωσίν της ταύτην ὁλόκληρον. Τί εἶναι ἡ Πολιτεία; Ἐκλαμβάνετε αὐτὴν ὡς τινα ἰδιαίτερον ὀργανισμόν, ὅταν κατὰ τὸ σύνταγμά μας καὶ τὸ δικαίωμα τῆς γενικῆς φορολογίας Πολιτεία ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως εἶναι αὐτὴ αὕτη ἡ κοινωνία; Διὰ τίνα λόγον νομίζετε ὅτι ἡ Πολιτεία εὑρισκομένη οἰκονομικῶς ἐν ἀνεπαρκείᾳ πρέπει νὰ ἀφήσῃ τὰ θύματα τοῦ πολέμου ὅπως ὑποστῶσι τὰς ζημίας αὐτοῦ καὶ δὲν νομίζετε ὅτι ἡ ὁλότης τῆς κοινωνίας, ἡ κερδίσασα ἐκ τοῦ εὐτυχοῦς πολέμου, πρέπει νὰ ὑποστῇ καὶ τὰς ἐξ αὐτοῦ ζημίας; Θὰ χρειασθῶσι 5, 10 ἢ 20 ἑκατομμύρια καὶ θέλετε νὰ βαρύνωσι ταῦτα ἀποκλειστικῶς τοὺς πεσόντας ὑπὲρ τῆς πατρίδος καὶ ὄχι νὰ πέσωσιν ἐπὶ τῶν ὤμων ὅλων ἐκείνων, οἵτινες ηὐτύχησαν νὰ ἐπιζήσωσι (χειροκροτήματα); Εἶναι πολλὰ τὰ βάρη! Ναί· ἀλλ’ εἶναι πολλὰ καὶ τὰ ἑκατομμύρια τῶν κατοίκων τῆς μεγάλης Ἑλλάδος. Δὲν εἶναι μέγα τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ χρειασθῇ διὰ τὰς 20 ἢ 30 ἢ καὶ 40 χιλιάδας ὀρφανῶν ἀπέναντι τῶν 5 ἑκατομμυρίων κατοίκων τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἱκανὴ μία Πολιτεία νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς τύχης τῶν ἀπορφανισθέντων ἐκ τοῦ πολέμου καὶ πρέπει τὰ πρόσωπα τὰ ἐγκαταλειφθέντα ὑπὸ τῶν πεσόντων διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς πατρίδος, ὄχι μόνον νὰ χάσουν τὸ μέλλον διὰ τὸ ὁποῖον προωρίζοντο, ἀλλὰ καὶ νὰ συντριβῶσιν ὑπὸ τῆς πενίας; Οἱονδήποτε ποσὸν καὶ ἂν χρειασθῇ, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῇ· οἱ ἐπιζήσαντες εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ μεριμνήσωσιν ὑπὲρ τῶν θυμάτων τοῦ πολέμου, ἵνα μὴ ταῦτα ζήσωσιν ὡς ἐπαῖται ἢ εἰς βάρος ἄλλων συγγενῶν των. Ἡ κοινωνία ἅπασα πρέπει νὰ φέρῃ τὰ βάρη καὶ ὄχι τμῆμα μόνον αὐτῆς καὶ ἐκεῖνο ἀκριβῶς τὸ τμῆμα, τὸ ὁποῖον κλαίει τὴν ἀπώλειαν προσφιλῶν ὄντων τὰ ὁποῖα ἐπόριζον εἰς αὐτὸ τὰ μέσα τῆς ζωῆς. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι πρέπει νὰ διαιρεθῶσιν εἰς τάξεις οἱ πεσόντες ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ὥστε διάφορα νὰ δώσῃ ἡ Πολιτεία εἰς τοὺς οἰκείους των, ἀλλὰ δὲν βλέπω διατί εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις καὶ ὅταν πρόκειται περὶ προσώπων μὴ ἐχόντων τὰ μέσα τῆς ζωῆς ἡ Πολιτεία νὰ μὴ ὑποστῇ ὁλόκληρον τὸ βάρος τῆς συντηρήσεως αὐτῶν. Δὲν πρέπει ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῶν θυμάτων τοῦ πολέμου νὰ γίνῃ χειροτέρα ἐκ τοῦ θανάτου τοῦ προστάτου διὰ νὰ προστεθῇ καὶ οἰκονομικὴ καταστροφὴ παρὰ τὴν ἄλλην ἠθικὴν ζημίαν πλὴν τῆς ὑποστηρίξεως, τὴν ὁποίαν ἐξάπαντος παρεῖχεν εἰς ἀπροστάτευτα ὄντα ὁ πεσὼν ὑπὲρ τῆς πατρίδος πατήρ, σύζυγος, ἀδελφός, υἱός. Μὴ ἐκλαμβάνετε τὰ πράγματα τόσον ἁπλᾶ καὶ μὴ λέγετε ὅτι νομοσχέδιον συνταχθὲν ἐπὶ τῆς προτεινομένης βάσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κανονίσῃ ὅλας ἐκείνας τὰς περιστάσεις εἰς τρόπον ὥστε ἡ Πολιτεία νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὰς ποικίλας μορφάς, καθ’ ἃς ἐμφανίζεται ἡ οἰκονομικὴ δυσπραγία καὶ ἡ οἰκογενειακὴ κατάστασις τῶν θυμάτων τοῦ πολέμου. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ προσώπων, τῶν ὁποίων ἡ ἀτομικὴ περιουσία ἐξασφαλίζει τὰ μέσα τῆς ζωῆς, θὰ ἠδύνατο ἡ Πολιτεία νὰ φανῇ ἀδιάφορος, ἂν καὶ τοιοῦτόν τι δὲν δύναμαι νὰ ὑποστηρίξω. Ἀλλ’ ὅταν πρόκειται περὶ προσώπων, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς ἀπωλείας τοῦ προστάτου των δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσωσιν ἐκεῖνα ἀκριβῶς τὰ μέσα τῆς ζωῆς τὰ ὁποῖα θὰ ἐξησφάλιζον, ἐὰν ἐκεῖνος ἔζη, πρέπει ἡ Πολιτεία νὰ ἀντικαταστήσῃ τὸν ἐκλιπόντα πατέρα, τὸν φονευθέντα ἀδελφὸν ἢ υἱὸν καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν καὶ νὰ μὴ προφασισθῇ ὅτι δὲν ἔχει τὰ μέσα ὅπως φροντίσῃ περὶ ὅλων, ὅταν, ἐπαναλαμβάνω, πέντε ἑκατομμύρια Ἑλλήνων εἶναι πολὺ ἱκανώτερα νὰ ὑποστῶσι τὴν ζημίαν, ὁσονδήποτε μεγάλη καὶ ἂν εἶναι, παρὰ 20 ἢ 30 ἢ καὶ 40 χιλιάδες ἐκ τῶν θυμάτων τοῦ πολέμου. Κληθέντες ὅπως ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα προσῆλθον ἀπὸ διάφορα μέρη τοῦ ἔσω καὶ ἔξω Ἑλληνισμοῦ νέοι, θυσιάσαντες τὰ πάντα εἰς ὕλην, εἰς θέσεις, εἰς εὐμάρειαν. Φέρω ἓν παράδειγμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι μοναδικόν. Εὐγενέστατον τέκνον τῆς Κύπρου, ὁ βουλευτὴς καὶ Δήμαρχος Λεμησσοῦ Σῶζος ἔπεσεν ἀνδρείως μαχόμενος καὶ ἄφησεν ἄνευ προστασίας σύζυγον, δύο ὀρφανὰ καὶ ἓξ ἀδελφάς, δηλαδὴ ἐννέα πρόσωπα τὸ ὅλον ἐγκατελείφθησαν ἄνευ προστάτου. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἤκουσαν τὸν Ἅγιον Κιτίου εἰς τὸ μνημόσυνον τὸ τελεσθὲν ὑπὲρ τῶν πεσόντων Κυπρίων ἐνθυμοῦνται διὰ τίνα λόγον ἦλθε καὶ ἐπολέμησε καὶ ἔπεσεν ὑπὲρ τῆς πατρίδος ὁ ἥρως ἐκεῖνος. Ἐζήτησε τὸν θάνατον καὶ εὗρεν αὐτὸν διὰ νὰ χρησιμεύσῃ οὗτος ὡς ἀρραβὼν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Κύπρου. Ἦτο δὲ ὁ εὐγενὴς Κύπριος τῶν τέκνων καὶ τῶν ἀδελφῶν του ὁ μόνος προστάτης. Εἰς τὴν οἰκογένειάν του λοιπὸν ἡ Πολιτεία σήμερον διὰ νὰ μὴ ἐνοχληθῇ καὶ συντάξῃ νομοσχέδιον ἐπὶ ἄλλης τινὸς βάσεως ἔρχεται νὰ δώσῃ μόνον 30 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ὅπως τὰς χρησιμοποιήσωσι τὰ ῥηθέντα ἐννέα πρόσωπα εἰς τί; Βεβαίως, ἐὰν ἐκαλεῖτο κανεὶς νὰ εἴπῃ ἐπὶ ποίας βάσεως πρέπει νὰ στηριχθῇ τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ γίνῃ οἰκονομικὴ ἀποκατάστασις τῶν θυμάτων τοῦ πολέμου, δὲν θὰ ἠδύνατο εὐθὺς ἀμέσως νὰ ἀπαντήσῃ. Πάντως ὅμως περισσότερον θὰ ἔπρεπε νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Πολιτεία περὶ τῶν θυμάτων τοῦ πολέμου καὶ νὰ διαγράψῃ διαφόρους περιπτώσεις ἀπὸ ἀπόψεως κοινωνικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως οἰκογενειακῆς πρὸ πάντων, ὥστε νὰ μὴ ὑπόκειται εἰς τὴν αὐτὴν μέριμναν ἡ Πολιτεία εἴτε πρόκειται περὶ χήρας καὶ ἑνὸς τέκνου εἴτε πρόκειται περὶ χήρας καὶ πολλῶν τέκνων. Θὰ ἐπερίμενα ἤδη, ὅτε παρῆλθε τόσος χρόνος ἀπὸ τοῦ πέρατος τῶν πολέμων, νὰ μεριμνήσῃ ἡ Πολιτεία εὐρύτατα ὑπὲρ τῶν οἰκείων ἐκείνων, οἵτινες ἔπεσαν μαχόμενοι ὑπὲρ τῆς πατρίδος. Ἐνόμιζον ὅτι διὰ νομοσχεδίου ἢ νομοσχεδίων θὰ ἐλαμβάνετο μέριμνα διαφοροτρόπως περὶ τοῦ μέλλοντος τῶν τέκνων τῶν θυμάτων τοῦ πολέμου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπαίδευσιν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατὰ προτίμησιν εἰσαγωγὴν αὐτῶν εἰς σχολάς, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποκατάστασιν θυγατέρων ὀρφανῶν, ὥστε ἡ παραμυθία νὰ εἶναι αἰσθητὴ ὅτι ἡ Πολιτεία ἐμερίμνησε τελείως καὶ ὄχι μόνον πῶς νὰ συμπληρώσῃ εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε τὸν ὑπάρχοντα νόμον διὰ νὰ δώσῃ ψιχία τινά, ὅτι ἐμερίμνησεν εἰδικῶς περὶ τῶν ἀπροστατεύτων ὄντων καὶ πολὺ περισσότερον περὶ τούτων παρὰ περὶ τῆς ἀμοιβῆς ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπέζησαν. Καλὰ εἶναι τὰ παράσημα, καλὰ εἶναι τὰ μετάλλια καὶ αἱ ἀμοιβαί, ἀλλ’ ἔχει ὑποχρέωσιν ἡ Πολιτεία νὰ φροντίσῃ πρῶτον περὶ τῶν θυμάτων τοῦ πολέμου, περὶ ἐκείνων ἀκριβῶς τὰ ὁποῖα ἴσως σήμερον δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξασφαλίσωσιν οὔτε αὐτὸν τὸν ἐπιούσιον ἄρτον. Δὲν ἔχει ἡ Πολιτεία! Ἀλλ’ ἡ Πολιτεία δύναται νὰ ἐπιβάλῃ φόρους καὶ δὲν νομίζω ὅτι θὰ ὑπάρξῃ γογγυσμὸς ἀπὸ οἱανδήποτε τάξιν καθ’ οἱονδήποτε τρόπον καὶ ἂν ἤθελεν ἐπιβληθῇ εἰδικὴ φορολογία, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ συλλεχθῇ ποσὸν ὅπως διατεθῇ ἀποκλειστικῶς διὰ τὰ θύματα τοῦ πολέμου· τοσούτῳ δὲ μᾶλλον, καθ’ ὅσον τὸ βάρος αὐτό, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπεβαρύνετο ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία, δὲν θὰ εἶναι διαρκές, διότι παροδικὴ θὰ εἶναι καὶ ἡ ἀνάγκη, ἀφοῦ διὰ τοῦ χρόνου αἱ θυγατέρες, τὰ τέκνα καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν θὰ ἐνηλικιωθῶσι καὶ θ’ ἀποκατασταθῶσιν, ὥστε δι’ ἰδίας ἐργασίας νὰ ἀποκτῶσι τὰ μέσα τῆς ζωῆς, ὁ δὲ θάνατος διὰ τοῦ χρόνου θὰ ἀπαλλάξῃ τὴν Πολιτείαν τοῦ βάρους αὐτοῦ ἀπὸ τοὺς καταστάντας ἀνικάνους. Τὸ νομοσχέδιον βεβαίως, ὅπως ἔχει, πρέπει νὰ ψηφισθῇ, διότι σημειοῖ βελτίωσιν ἐν σχέσει πρὸς τὴν ὑπάρχουσαν νομοθεσίαν τῶν συντάξεων, ἀλλ’ ἡ βελτίωσις τὴν ὁποίαν σημειοῖ εἶναι ἀσήμαντος καὶ θὰ ἐπερίμενον ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἔλεγεν ὅτι εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον, διότι τοῦτο σκοπεῖ νὰ θεραπεύσῃ ἀνάγκας ἐκ τῶν ἐνόντων, καὶ ὅτι πολὺ ταχέως θ’ ἀκολουθήσῃ τοῦτο ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ φροντίσῃ εὐρύτερον περὶ τῶν θυμάτων. Καὶ ἀπεγοητεύθην, κύριοι Βουλευταί, ὅταν ἐν ὀργῇ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἠγέρθη πρὸ ὀλίγου διὰ νὰ παρατηρήσῃ εἰς ἀγορεύοντα Βουλευτὴν ὅτι ἡ Πολιτεία δὲν δύναται νὰ λάβῃ μεγαλειτέραν μέριμναν, διότι δὲν ἔχει τὰ μέσα. Μέσα ἡ Πολιτεία οὐδέποτε δικαιοῦται νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ἔχει. Πολιτεία, ἡ ὁποία διετήρησε στρατὸν ἐπὶ σειρὰν μηνῶν καὶ ὑπεβλήθη εἰς δαπάνας δεκάδων ἑκατομμυρίων, δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐξεύρῃ τὰ ὀλίγα ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται ὅπως ἐξασφαλισθῶσι μέσα ἐπαρκῆ εἰς τὰ θύματα τοῦ πολέμου, ὅπως καταστῶσι ταῦτα ὑπερήφανα, διότι εἶχον γονεῖς μὲ τοιαύτην ἀντίληψιν ἀπέναντι τῆς Πολιτείας, ἀντὶ καμπτόμενα ὑπὸ τῆς πενίας νὰ καταρῶνται τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν οἱ προστάται των ἔπεσαν διὰ νὰ μείνωσιν αὐτὰ εἰς τὴν ἐρήμωσιν καὶ τὴν δυστυχίαν (παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§109Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακουφίσῃ τὰ θύματα τοῦ πολέμου. Ἀλλ’ ἡ δεινὴ διαμάχη, ἥτις διεδραματίσθη ἐν τῇ χερσονήσῳ τοῦ Αἵμου, δὲν ἔσχε θύματα μόνον ἐκεῖνα περὶ ὧν προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον. Ἡ μάχαιρα τοῦ Τούρκου καὶ ἡ λόγχη τῶν Βουλγάρων ἀπωρφάνισε καὶ ἄλλας οἰκογενείας Ἑλλήνων τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης. Ἐννοῶ καλῶς ὅτι τὸ Κράτος δὲν εἶναι οὔτε κατάστημα φιλανθρωπικὸν οὔτε ἑταιρεία ἀσφαλιστικὴ διὰ νὰ ἀνακουφίζῃ τοὺς πάσχοντας. Θέλω ὅμως νὰ ὁμιλήσω στηριζόμενος ἀκριβῶς ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν τὸ Κράτος εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ βοηθήσῃ καὶ νὰ περιθάλψῃ τὰς οἰκογενείας τῶν ἀγωνισθέντων ἢ πεσόντων ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς ἐλευθερίας. Δύνασθε νὰ μοὶ ἀρνηθῆτε ὅτι ἡ ἀδελφὴ τοῦ ἀειμνήστου Μητροπολίτου Μελενίκου δὲν δικαιοῦται νὰ τύχῃ προστασίας ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας; Ὁ ἐθνομάρτυς οὗτος ἠγωνίσθη τὸν ἐθνικὸν ἀγῶνα εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, καὶ διὰ τοῦτο οἱ Βούλγαροι ἐποδοπάτησαν καὶ ἔπτυσαν καὶ ὕβρισαν καὶ ἐλόγχισαν αὐτόν, τὸ δ’ ἅγιον λείψανον αὐτοῦ ἔρριψαν ἐντὸς λάκκου μετὰ τῶν πτωμάτων τῶν σφαγέντων προκρίτων τοῦ Δεμὶρ–Ἱσσάρ. Ἡ μήτηρ αὐτοῦ ἀπέθανεν ἐκ φόβου, ἡ δὲ ἀδελφή του καταδιωχθεῖσα μόλις ἐσώθη. Ἡ Μητρόπολις ὠργώθη κυριολεκτικῶς ὑπὸ τῶν Βουλγάρων διὰ νὰ εὕρωσιν ὅ,τι πολύτιμον ἐναπετέθη τυχὸν εἰς τὸ ὑπόγειον τοῦ μητροπολιτικοῦ μεγάρου. Ἤδη ἡ ἀδελφὴ τοῦ ἀοιδίμου Μητροπολίτου, χήρα ἔχουσα καὶ ἓν ὀρφανόν, στερεῖται καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου. Ὁμιλῶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως. Εἰς τὰ πολυάριθμα θύματα τοῦ Δοξάτου συγκαταλέγεται καὶ εἷς ἱερεύς, ὅστις ἀφῆκε χήραν τὴν σύζυγόν του καὶ ἕξ ὀρφανά. Εἰς τὸ Δοξάτον ἐπίσης εἶδον δεκαπενταετῆ νεανίαν, Τισλῆν ὀνόματι, ὅστις εἶδεν ἁρπαζομένην τὴν περιουσίαν τῆς οἰκογενείας του καὶ φονευομένους ἐνώπιον αὐτοῦ τὸν πατέρα του, τὴν μητέρα του, τὸν πάππον του, τὴν μάμμην του καὶ τὰς δύο ἀδελφάς του. Τὸ παιδίον αὐτὸ λοιπὸν τὸ ἄμοιρον καὶ ἔρημον εἶναί ποτε δυνατὸν νὰ μείνῃ ἀπροστάτευτον ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας; Τοιαῦτα παραδείγματα εἶναι πάμπολλα ἐν Δοξάτῳ, ἐν Σέρραις, Δεμὶρ– Ἱσσάρ, Νιγρίτῃ καὶ ἀλλαχοῦ τῆς Μακεδονίας. Ὑποβάλλω ταῦτα εἰς τὴν Κυβέρνησιν μὲ τὴν παράκλησιν ὅπως, ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατόν, αἱ οἰκογένειαι αὗται ἐξομοιωθῶσι πρὸς τὰς οἰκογενείας τῶν πεσόντων στρατιωτῶν καὶ λάβωσι καὶ αὐταὶ ὡς σύνταξιν, ἔστω καὶ τὸ ἐλάχιστον ποσὸν τῶν τριάκοντα δραχμῶν. Δὲν θὰ εἶναι δὲ καὶ μέγα τὸ ὅλον ποσόν, διότι κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς μου μόλις θὰ ἀνέλθῃ εἰς ὀγδοήκοντα χιλιάδας δραχμῶν ἐτησίως. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν Βουλήν, ὅπως μελετήσωσι τὰς σκέψεις μου καί, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατόν, ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰς οἰκογενείας ταύτας τὸ εὐεργέτημα τῆς περιθάλψεως.

§110Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Νὰ ἐπιβληθῇ εἰδικὴ φορολογία δι’ ὅλας αὐτὰς τὰς ἀνάγκας.

§111Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν θὰ εἶχον βεβαίως ἀντίρρησιν.

§112Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι βέβαιον καὶ ἀναμφισβήτητον, Κύριοι, ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου αὐξάνουσι τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Κατὰ πόσον αὐξάνουσι ταῦτα βεβαίως δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω, διότι δὲν ἔχω στατιστικὰς πληροφορίας περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἡρώων ἐκείνων τῶν ὁποίων αἱ εὐγενεῖς ψυχαὶ ἐμεγάλυναν τὸ Κράτος. Ἀλλ’ ὅσον περισσότερον αὐξάνουσι τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους διὰ τοῦ τοιούτου νομοσχεδίου, τόσον θερμότερα θὰ εἶναι τὰ συγχαρητήριά μου καὶ πρὸς τὸν εἰσηγητήν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν ψηφίσαντα τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Προορισμὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἔχει μόνον τὴν ἱκανοποίησιν οὐδὲ τὴν ἀνακούφισιν τῶν φιλτάτων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς αὐτοθυσίας των προεκάλεσαν τὸν θαυμασμὸν ὅλου τοῦ κόσμου, ἀλλὰ προορισμὸν ἔχει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ ἄλλον σπουδαιότερον· νὰ ἐνθαρρύνῃ καὶ διδάξῃ τοὺς ἐπιζῶντας ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν τιμὴν ὡς στάδιον νὰ ἐκλέξωσιν ἐκεῖνο, τοῦ ὁποίου ἀποκλειστικὸς προορισμὸς εἶναι ἡ ἄμυνα ὑπὲρ τῆς πατρίδος, νὰ εἶναι εἰς πᾶσαν στιγμὴν ἕτοιμοι ὅπως μιμηθῶσι τοὺς ἥρωας τοῦ 1912 καὶ 1913. Διὰ νὰ μιμηθῶσι δὲ τοὺς ἥρωας ἐκείνους πρέπει νὰ εἶναι πεπεισμένοι οἱ ἔχοντες ἀποκλειστικὸν προορισμὸν τὴν ἄμυναν τῆς χώρας ὅτι τὰ φίλτατα αὐτῶν δὲν θὰ ἐγκαταλίπῃ ἡ Πολιτεία εἰς τὴν τύχην των. Πρέπει ὁ ἀξιωματικός, ὁ στρατιώτης νὰ εἶναι βέβαιος ὅτι τὰ τέκνα του, τὴν σύζυγόν του, τοὺς γεννήτορας αὐτοῦ ἡ Πολιτεία θὰ προστατεύσῃ, ἐὰν ἐκεῖνος θυσιασθῇ ὑπὲρ τῆς Πατρίδος, διότι ἐὰν ἔχῃ πᾶς τις τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλῃ τὸ ἄτομόν του εἰς οἱασδήποτε στερήσεις, ἀμφιβάλλω ἐὰν ἔχῃ τὸ δικαίωμα τὰς στερήσεις αὐτὰς νὰ τὰς μεταδώσῃ εἰς τὰ τέκνα, εἰς τὴν σύζυγόν του καὶ εἰς τοὺς γονεῖς του. Τοῦτο γίνεται εἰς τὰς ἄλλας Πολιτείας αἱ ὁποῖαι μεγαλύνονται διὰ στρατιωτικῶν κατορθωμάτων. Ἔσχον τὴν τιμὴν πρὸ τινῶν ἡμερῶν νὰ ταξιδεύσω μὲ ἀξιωματικὸν ὁ ὁποῖος ἀπώλεσεν εἰς Μανωλιάσαν τὸν ἕτερον τῶν ὀφθαλμῶν του, μεταβάντα δὲ εἰς Γερμανίαν ὅπως διασώσῃ τὸν ἀπομείναντα ὀφθαλμόν του. Ὁ Ἰατρὸς ὄχι μόνον δὲν ἐδέχθη ἀμοιβήν, ἀλλὰ καὶ τὸ αὐτοκίνητόν του εἶχε θέσει εἰς τὰς διαταγάς του, ὁ δὲ ξενοδόχος παρεκάλει αὐτὸν νὰ μένῃ εἰς τὸ ξενοδοχεῖον ἐν στολῇ ἀξιωματικοῦ καὶ εἰς οἱονδήποτε κέντρον μετέβαινε πάντες ἠγείροντο ὅπως ἀποδώσωσι τὸν σεβασμὸν πρὸς τὸν Ἕλληνα τραυματίαν ἀξιωματικόν. Ἀλλ’ ἐδῶ ἀπαντῶμεν τοὺς ἥρωάς μας ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἐναβρυνόμεθα νὰ θεωρῶμεν ἥρωας καὶ παρερχόμεθα πρὸ αὐτῶν μετ’ ἀδιαφορίας (διαμαρτυρίαι τῶν κ. κ. Βουλευτῶν).

§113Λ. ΝΑΚΟΣ. Ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος ἀποδίδει εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τὸν ὀφειλόμενον σεβασμὸν καὶ ὅταν βλέπῃ τραυματίας συγκινεῖται ἡ ψυχή του.

§114Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εὔχομαι τοῦτο οὕτω νὰ ἔχῃ. Διὰ τοῦτο λοιπὸν εἶπον ἐν ἀρχῇ ὅτι, ὅσον αὐξάνουσι τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τόσον θερμότερα θὰ εἶναι τὰ συγχαρητήριά μου καὶ πρὸς τὸν εἰσηγητὴν καὶ πρὸς τοὺς ψηφίσοντας τὸ νομοσχέδιον. Δὲν δύναμαι νὰ εἰσέλθω εἰς τὸν μηχανισμὸν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ οἱ ἁρμόδιοι νὰ μὴ δείξωσι φειδὼ διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τοσούτων ἱερῶν ὑποχρεώσεων πρὸς ἐκείνους τῶν ὁποίων αἱ ψυχαὶ ἕνεκα τῆς μεγάλης αὐτοθυσίας των ἀπεχωρίσθησαν τοῦ σώματός των ὅπως μεγαλύνωσι τὴν Ἑλλάδα. Καὶ προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, Κύριοι, περὶ τῶν χηρῶν, περὶ τῶν ὀρφανῶν, περὶ τῶν μητέρων τῶν ἀγάμων τέκνων των, ἀτυχῶς ὅμως δὲν προνοεῖ καὶ περὶ τῶν μητέρων τῶν ἐχουσῶν ἔγγαμα τέκνα. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργόν· παύει ἡ μήτηρ οὖσα τοιαύτη, ἐὰν ὁ μόνος υἱός, τὸ μόνον στήριγμα τὸ ὁποῖον εἶχεν, ὁ συντηρήσας αὐτὴν μέχρι τοῦ θανάτου του ἐφονεύθη, παύει νὰ εἶναι τοιαύτη, ὅταν ὁ μόνος υἱός της ὁ φονευθεὶς ἐν πολέμῳ συνέβη νὰ εἶναι ἔγγαμος; Διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν τινὰ ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ τε κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὡς εἰσηγητοῦ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς Βουλῆς ὁλοκλήρου, τροπολογίαν ἡ ὁποία ἔχει δύο βάσεις. Κατὰ τὴν μίαν βάσιν ἐρωτᾶται, ἐὰν πρέπῃ ν’ ἀπονείμωμεν σύνταξιν εἰς τὴν ἄπορον μητέρα τοῦ μόνου υἱοῦ τοῦ φονευθέντος ἐν πολέμῳ (συντηρουμένην ὑπ’ αὐτοῦ ἐγγάμου ὄντος) ναὶ ἢ οὔ; Καὶ ἂν γίνῃ δεκτὴ ἡ βάσις αὐτὴ καὶ ἀποφασισθῇ ν’ ἀπονεμηθῇ εἰς τὴν τοιαύτην μητέρα σύνταξις, θὰ εἶναι ἡ σύνταξις αὐτοτελής; Θὰ εἶναι δηλαδὴ ἄλλη ἡ σύνταξις πρὸς τὴν χήραν τοῦ φονευθέντος καὶ ἄλλη ἡ πρὸς τὴν μητέρα του; Ἐγὼ ἠκολούθησα ἄλλο μέτρον ὅπως γίνῃ εὐκολώτερον δεκτὴ ἡ τροπολογία, καίτοι ἤθελον μᾶλλον εὐχαριστηθῆ, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ κανονισθῇ ἰδιαιτέρα καὶ μᾶλλον κεχωρισμένη σύνταξις διὰ τὴν μητέρα τοῦ φονευθέντος καὶ τὴν σύζυγον αὐτοῦ, διότι ὑπέπεσεν εἰς τὴν ἀντίληψίν μου ἡ μήτηρ ἑνὸς ὑπολοχαγοῦ φονευθέντος ἐν Κιλκίς· οὗτος ἦτο ἔγγαμος, ἀφῆκε χήραν μὲ ἓν τέκνον, ἀλλὰ καὶ μητέρα λιμώττουσαν ἤδη. Προτείνω λοιπὸν τροπολογίαν τὴν ἑξῆς· εἰς τὸ τέλος τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ βʹ ἐδαφίου νὰ τεθῇ ἡ ἑξῆς περικοπή· «ἐπὶ τῆς συντάξεως ταύτης μετέχει κατὰ τὸ ἥμισυ ἡ ἐν χηρείᾳ ἄπορος μήτηρ τοῦ φονευθέντος, ἐὰν ἐστερεῖτο ἑτέρου ἄρρενος τέκνου καὶ ἂν συνετηρεῖτο καὶ διετρέφετο ὑπὸ τοῦ φονευθέντος. Ἡ σύνταξις αὕτη μεταφέρεται μετὰ τὸν θάνατόν της εἰς τὴν χήραν τοῦ φονευθέντος». Διὰ τοῦτο διετύπωσα τὴν τροπολογίαν μου κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὅπως ἡ χήρα τὴν ὁποίαν ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου— διότι δὲν γνωρίζω ἐὰν εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην ὑπάγωνται πολλαὶ—μὴ στερηθῇ ὄχι βίου πολυτελοῦς, ἀλλὰ μὴ στερηθῇ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου, νὰ ἔχῃ δηλαδὴ μίαν κουραμάναν τὴν ἡμέραν. Αὐτὸ ζητῶ διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὁ καὶ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου τούτου μελετήσῃ τὴν τροπολογίαν μου καὶ φανῇ μᾶλλον δαψιλὴς εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην, ὅπως καὶ εἰς ὅλας τὰς κατηγορίας τὰς ἀναφερομένας ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἐγὼ δὲν ἔχω παρὰ νὰ συγχαρῶ αὐτὸν τόσῳ θερμότερον, ὅσῳ δαψιλέστερος ἤθελε δειχθῆ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω τὴν τροπολογίαν ταύτην.

§115ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριοι· ἤκουσα μετὰ πολλῆς προσοχῆς τὴν πρότασιν περὶ ἐπεκτάσεως τῆς συντάξεως καὶ εἰς τὸν πατέρα τοῦ ἄνευ οἰκογενείας ἀποθανόντος καὶ ἀνικάνου πρὸς ἐργασίαν· ἤκουσα ἐπίσης μετὰ πολλῆς προσοχῆς τὴν πρότασιν περὶ ἐπεκτάσεως τῆς συντάξεως ἢ περὶ παροχῆς μέρους τῆς συντάξεως καὶ εἰς τὴν μητέρα τοῦ ἔχοντος ἰδίαν οἰκογένειαν, ἀλλ’ ἡ ὁποία ἐπίσης εἶναι ἄπορος καὶ ἀκόμη μάλιστα ἥτις διετρέφετο τυχὸν ὑπ’ αὐτοῦ. Κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν θὰ δηλώσω τίνας ἐκ τῶν τροποποιήσεων θέλω ἀποδεχθῆ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ λεχθέντα διὰ τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν συντάξεων ἔχω ἀνάγκην νὰ εἴπω πολὺ ὀλίγας λέξεις.

§116Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἰδίως ὡς πρὸς τοὺς ὁπλίτας.

§117ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ὑποχρεωμένοι νὰ ψηφίσωμεν ἕνα νόμον γενικόν, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ λάβωμεν ἓν μέτρον, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις τὰς ὁποίας ἕκαστος ἐκ τῶν κ. κ. Βουλευτῶν ἤθελεν ἀναφέρει. Ὑποθέσατε ὅτι ἀντὶ τῶν 30 δραχμῶν ὁρίζομεν 40–50–60 διὰ τὰ τέκνα τοῦ ἁπλοῦ στρατιώτου. Νομίζετε ὅτι αἱ ἀνησυχίαι τοῦ κ. ἐκ Λακωνίας βουλευτοῦ διὰ τὴν οἰκογένειαν τοῦ Σώζου θὰ ἤροντο καὶ δὲν θὰ ἐξηκολούθουν ὑφιστάμεναι;

§118Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐζήτησα μόνον τοῦτο.

§119ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶπον τοῦτο ὡς παράδειγμα. Αἱ ἀνησυχίαι ἐκεῖναι βεβαίως θὰ ἐξηκολούθουν ὑφιστάμεναι διὰ τὴν οἰκογένειαν τοῦ Σώζου, ὁ ὁποῖος ἐλθὼν πραγματικῶς ἐζήτησε καὶ ἐπέμεινε νὰ καταταχθῇ ὡς ἁπλοῦς στρατιώτης, χωρὶς νὰ λάβῃ τὰ γαλόνια τοῦ ὑπαξιωματικοῦ, ἵνα ὡς τοιοῦτος ἀγωνισθῇ ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῆς Ἑλλάδος. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν διὰ γενικοῦ νόμου νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπαρκέσωμεν διὰ γενικοῦ τοιούτου νόμου εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως. Εἶναι δυνατὸν αἱ ἀνάγκαι τῶν οἰκογενειῶν τῶν διαφόρων στρατιωτῶν οἱ ὁποῖοι ἔπεσαν ἐν τῇ μάχῃ νὰ εἶναι αἱ αὐταί; Βεβαίως ὄχι. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν διὰ νομοσχεδίου τοιούτου περὶ συντάξεων ναυτικῶν καὶ στρατιωτικῶν νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτάς; Ἰσχυρίζομαι ὄχι! ἀπολύτως ὄχι. Ἀλλά, Κύριοι, τὴν μέριμναν τῆς Πολιτείας καὶ τὴν μέριμναν τῆς Κοινωνίας τῆς Ἑλληνικῆς διὰ τὰ θύματα τοῦ πολέμου δὲν πρέπει νὰ θεωρήσωμεν ὅτι ἐξήντλησε τὸ παρὸν νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Γνωρίζετε ἄλλως τε ὅτι οὐχὶ ἐκ τῶν ὑστέρων δίδεται ἡ ὑπόσχεσις αὕτη πρὸς τὴν Βουλήν. Γνωρίζετε ὅτι ἀπὸ πολλοῦ καὶ πρὶν ἢ τελειώσῃ ἀκόμη ὁ πόλεμος συνέστη Ἐπιτροπὴ διὰ Β. Διατάγματος, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι Πρόεδρος, Ἐπιτροπὴ ἀποτελουμένη ἐκ πολλῶν κορυφῶν τῆς Ἑλληνικῆς Κοινωνίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνετέθη τὸ ἔργον τῆς μερίμνης καὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν εἶναι δυνατὸν καὶ ἡ Πολιτεία καὶ ἡ Κοινωνία νὰ ἔλθωσιν ἐπίκουροι εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν θυμάτων τοῦ πολέμου πλὴν τῆς προνοίας ἡ ὁποία θὰ ληφθῇ διὰ τοῦ κοινοῦ νόμου περὶ συντάξεων. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη, Κύριοι Βουλευταί, εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐπικουρουμένη ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κοινωνίας δι’ εἰσφορῶν, ἀλλ’ ἐπικουρουμένη ἐν ἀνάγκῃ καὶ ὑπὸ τοῦ Κράτους διὰ χορηγίας τακτικῆς, ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη θέλει ὀργανώσει τὴν συμπληρωματικὴν ἐπικουρίαν, ἡ ὁποία εἶναι ἀνάγκη νὰ παρασχεθῇ εἰς τὰ θύματα τοῦ πολέμου, διὰ νὰ εἶναι αὗται ἀνάλογοι κατὰ τὸ ἀνθρωπίνως δυνατὸν πρὸς τὰς ἀνάγκας ἑκάστου ἐκ τῶν παθόντων ἐκ τοῦ πολέμου. Διὰ τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς ὀφείλομεν νὰ ἐπιτύχωμεν ὅπως τὰ τέκνα τῶν παθόντων ἐκ τοῦ πολέμου ἀναθρέψωμεν εἰς βάρος τῆς Ἑλληνικῆς Κοινωνίας, εἰς βάρος τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας. Ἐλπίζω ἐπίσης ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς θέσιν, ὥστε τὰ θήλεα τέκνα τῶν παθόντων ἐκ τοῦ πολέμου νὰ ἔχωσι τὰ μέσα πρὸς ἀποκατάστασιν διὰ τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς, περὶ τῆς ὁποίας δὲν θὰ εἴπω ὑπερβολήν, ἐὰν ὑπολογίσω ὅτι οἱ πόροι τοὺς ὁποίους θὰ διαθέσῃ πρέπει νὰ ἀνέλθωσιν οὐχὶ εἰς μονάδας ἑκατομμυρίων. Τοῦτο ἐπεθύμουν νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν πρόκειται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς ὅλας τὰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι ἐδημιουργήθησαν ἐκ τῶν πολέμων. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρόκειται νὰ ἐπαρκέσῃ διὰ γενικοῦ μέτρου ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι διέπουσι τὰς συντάξεις καθ’ ἡμᾶς, καὶ νομίζω ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μέτρων τούτων καλῶς διαρρυθμίζονται διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ψηφίζουσα τὸ νομοσχέδιον εἰς αʹ ἀνάγνωσιν θέλει παράσχει εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοὺς λοιποὺς συναδέλφους του τὸν καιρόν, ὅπως κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν προσέλθῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ δηλώσῃ τίνας ἐκ τῶν τροπολογιῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιζητεῖται ἐπέκτασις τοῦ δικαιώματος τῆς συντάξεως εἰς ἄλλας κατηγορίας, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδεχθῇ. Πρέπει δὲ νὰ θεωρήσῃ ἡ Βουλὴ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο οὐ μόνον σήμερον εἰς αʹ ἀνάγνωσιν, ἀλλὰ καὶ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, ὅτι οὐδαμῶς οὐδὲ πόρρωθεν ἐξηντλήθη οὔτε τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας οὔτε τῆς Ἑλληνικῆς Κοινωνίας ἡ μέριμνα διὰ τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ἐδημιούργησαν πρὸς τὰ θύματα ἀμφοτέρων τῶν νικηφόρων πολέμων (χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§120Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ ἑξῆς ἔχω νὰ παρατηρήσω. Εἰς τὸ ἐδάφιον γʹ τοῦ ἄρθρου 1 ἀναγράφονται λεπτομερῶς αἱ περιπτώσεις «ἀποθανόντων ἐκ συμβεβηκότων τοῦ πολέμου». Τοῦτο μοὶ δίδει τὴν ὑπόνοιαν νὰ πιστεύσω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσι καὶ ἄλλαι περιπτώσεις θανόντων ἐπιστράτων καὶ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου νὰ μὴ περιέρχηται δικαίωμα συντάξεως εἰς τὰς οἰκογενείας αὐτῶν, τουτέστιν ἐφ’ ὅσον ἀναγράφονται «ἐκ τῶν κακουχιῶν, τῶν ταλαιπωριῶν» κ.τ.λ. Θὰ εἶχον τὴν γνώμην ὅπως προκειμένου περὶ τῶν μετασχόντων ἐν τοῖς πολέμοις ὁπλιτῶν ἢ ὁπωσδήποτε στρατιωτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπέθανον κατὰ τὸν πόλεμον ἢ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐκστρατείας ἀπὸ τὸ α ἢ β νόσημα, νὰ δίδηται σύνταξις χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ πιστοποιήσῃ τοῦτο ἡ α ἢ β ὑγειονομικὴ ἐπιτροπή. Νὰ εἶναι ἀρκετὸν τὸ γεγονὸς ὅτι μετέσχε τοῦ πολέμου καὶ ὅτι ἀπέθανε κατ’ αὐτὸν ἢ ἐν γένει κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἐκστρατείας. Ἐὰν εὑρίσκῃ τοῦτο ὀρθὸν ὁ κ. Πρωθυπουργός, τότε νὰ προστεθῇ μία περίπτωσις ἰδιαιτέρα περὶ τῶν μετασχόντων ἐν τῷ πολέμῳ καὶ ἀποθανόντων κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐπιστρατείας, παραμενουσῶν τῶν ἄλλων περιπτώσεων αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς τὸ ἐδάφιον γʹ. Ἂν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι κάτι τι γενικώτερον πρέπει νὰ γίνῃ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἦτο δυνατὸν τὸ ἐδάφιον γʹ νὰ ἀντικατασταθῇ, τιθεμένου «περὶ τῶν ἀποθανόντων ὁπλιτῶν ἢ τῶν στρατιωτῶν ὁπωσδήποτε κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐπιστρατείας μέχρι λήξεως ἢ ἐντὸς μηνῶν», διαστήματος δηλαδὴ τὸ ὁποῖον ἀναφέρει τὸ ἐδάφιον γʹ.

§121ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αἱ προσθῆκαι αὗται ἐτέθησαν διὰ νὰ ἐπεκταθῶσιν αἱ περιστάσεις· δι’ αὐτὸ προσετέθησαν.

§122Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὄχι νὰ περιορίσω· πᾶν ἄλλο· ἀλλ’ ἀκριβῶς ἐκ τῶν ἀπορρίψεων τῶν αἰτήσεων ὡδηγήθην νὰ φέρω τὰς παρατηρήσεις ταύτας. Φέρω ἓν παράδειγμα, ἵνα γίνω εὐκρινέστερος. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν στρατιώτην ἔγγαμον ὁ ὁποῖος μετέσχε καὶ τῶν δύο πολέμων· μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ τελευταίου πολέμου ἦλθεν εἰς Ἀθήνας φυγὼν ἐκ τοῦ νοσοκομείου τῆς Θεσσαλονίκης ὑγιής. Ἔμενεν ἐνταῦθα, ἀλλὰ προσεβλήθη μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ὑπὸ πνευμονίας· εἰσῆλθεν εἰς ἓν νοσοκομεῖον καὶ ἐντὸς ἓξ ἡμερῶν ἀπεβίωσεν. Ὁ στρατιώτης αὐτός, ὁ ὁποῖος μετέσχε καὶ τῶν δύο πολέμων, διότι ἀπέθανεν ὅτε ἐπανῆλθεν ἐνταῦθα, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ μὴ ἀφήσῃ σύνταξιν εἰς τὴν οἰκογένειάν του καὶ νὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἀπέθανεν ἐκ τῶν κακουχιῶν ἢ ἐκ λοιμωδῶν νόσων διὰ νὰ λάβῃ ἡ οἰκογένειά του σύνταξιν. Δι’ αὐτὸ ποιοῦμαι τὴν παρατήρησιν «οἱ ἀποθανόντες καὶ μετασχόντες τοῦ πολέμου κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐπιστρατείας κλπ.». Ἐνυπάρχει τοῦτο εἰς τὸ πνεῦμα καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου σας.

§123ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διατυπώσατε τὴν τροπολογίαν σας ἐγγράφως.

§124Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εὐχαρίστως.

§125Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἐκτὸς τοῦ θετικοῦ ἐνδιαφέροντος τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν πρέπει καὶ μετὰ τῆς προσηκούσης εὐλαβείας νὰ συζητηθῇ, διότι ἀφορᾷ τὰς οἰκογενείας τῶν ἡρώων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔπεσαν ἐν τοῖς πεδίοις τῶν μαχῶν καὶ ἐδιπλασίασαν τὴν πατρίδα. Ὁ τρόπος ὅμως καθ’ ὃν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον δὲν θεραπεύει ἀτυχῶς τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας ἔπρεπε νὰ προβλέψῃ καὶ νὰ θεραπεύσῃ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐκ τῶν γενομένων παρατηρήσεων ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐπείσθη ὅτι εἶναι ἀτελές. Καὶ οὐ μόνον ἀτελές, ἀλλὰ καὶ ἀνευλαβές, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, πρὸς τὴν μνήμην τῶν πεσόντων. Μεταξὺ τῶν παρατηρήσεων αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἶναι καὶ ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου Συναδέλφου καὶ συμπολίτου μου κ. Κουτούπη. Τίς μέριμνα θὰ ληφθῇ περὶ τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐκλήθησαν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ εἴτε ὡς ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ εἴτε ὡς βαθμοφόροι εἴτε ὡς ἁπλοῖ στρατιῶται; Πρόκειται περὶ μιᾶς τάξεως πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτουν τὴν Πολιτείαν εἰς μίαν ὑπηρεσίαν αὐτῆς, οἱ ὁποῖοι εἶχον δημιουργήσει συνθήκας βίου ἀλλοίας καὶ κατὰ τὸν πόλεμον ἐφονεύθησαν, σήμερον δὲ τὸ νομοσχέδιον ἔρχεται ν’ ἀπονείμῃ εἰς τὰς οἰκογενείας, εἰς τὰς χήρας καὶ εἰς τὰ τέκνα αὐτῶν δραχμὰς 20 ἕως 30. Φρονῶ ὅτι πρέπει ἐπ’ αὐτοῦ νὰ προσέξῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν σκοπῶ νὰ διαβαθμίσω τὸν στρατὸν οὔτε νὰ δημιουργήσω τάξεις, ἀλλ’ εἶναι τάξεις ὑφιστάμεναι, τάξεις προϋπάρξασαι, αἱ ὁποῖαι ἔζων ἐπὶ τῇ βάσει συνθηκῶν διαφορετικῶν. Ἐπίσης σήμερον γέρων τις συμπολίτης μου, κωφὸς καὶ τυφλός, ἔχων ἀπολωλότα τὸν ἕτερον ὀφθαλμόν, πατὴρ δὲ πέντε θυγατέρων, ἡ πρεσβυτέρα τῶν ὁποίων εἶναι δεκατεσσάρων ἐτῶν, ἀπώλεσε τὸν μόνον υἱὸν λοχίαν εἰς τὸν στρατὸν καὶ ὑπέβαλεν ἀναφορὰν εἰς τὴν Βουλήν, διότι δὲν προέβλεψε τὸ νομοσχέδιον ἵνα περιληφθῇ εἰς τοὺς συνταξιούχους. Νομίζω ὅτι ἔχει δικαίωμα ἀπέναντι τῆς Πολιτείας νὰ ζητήσῃ τὴν συνδρομὴν αὐτῆς καὶ χαίρω διότι εὐτυχῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀνεγνώρισε τὴν παρατήρησιν ταύτην. Πρόκειται καὶ περὶ ἄλλης τινὸς παρατηρήσεως, ἡ ὁποία μοὶ ἐγεννήθη μετὰ τὴν δήλωσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἐκτὸς τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα ἡ Πολιτεία θὰ λάβῃ διὰ τοὺς παθόντας θὰ μεριμνήσῃ ἀνεπισήμως καὶ ἡ κοινωνία ὑπὲρ βοηθείας ἐπικουρικῆς τῶν μελῶν τῶν οἰκογενειῶν ἐκείνων, ὧν τὰ τέκνα ἔπεσον ἐν τῷ πολέμῳ. Τοῦτο δύναται ν’ ἀποτελῇ μίαν δήλωσιν ἀγαθήν, εὐκταίαν ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ οὐδὲν ἐγγυᾶται αὕτη. Δὲν εἶναί τι βέβαιον καὶ ἐπίσημον, τὸ ὁποῖον ν’ ἀπονέμῃ αὐτὴ ἡ Πολιτεία. Ἡ μόνη θετικὴ βάσις, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτιωτικῶν, εἶναι, τίνας πόρους θὰ διαθέσῃ ἡ Πολιτεία διὰ τὴν περίθαλψιν τῶν οἰκογενειῶν τῶν πεσόντων. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι αἱ περιθάλψεις πρέπει νὰ εἶναι ἀνάλογοι πρὸς τοὺς πόρους τῆς Πολιτείας· ὅτι ἡ Πολιτεία ἔχει βάρη καὶ βάρη μεγάλα, βάρη ὀψιγενῆ, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀντικρύσῃ, ἀλλὰ μεθ’ ὅλα τὰ βάρη ταῦτα ἐπιβάλλεται ἡμῖν νὰ ἐκπληρώσωμεν μίαν ὑψίστην ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν πρὸς τοὺς ἥρωας οἱ ὁποῖοι ἐμεγάλυναν καὶ ἐδιπλασίασαν τὴν πατρίδα ἡμῶν. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπιφυλάσσομαι δὲ μετὰ τὰς τροπολογίας τὰς ὁποίας θέλει φέρει κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν νὰ λάβω καὶ αὖθις τὸν λόγον.

§126Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Κατόπιν τῶν δηλώσεων τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμε πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου θεωρήσας τὰς ἀπονεμηθείσας συντάξεις εἰς τὰς ἀπορφανισθείσας ἐκ τοῦ πολέμου οἰκογενείας ἀνεπαρκεῖς καὶ προσθεὶς ὅτι μέριμνα πρόκειται νὰ ληφθῇ, ἵνα αὐξηθῶσι δι’ ἄλλου τρόπου τὰ βοηθήματα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ χορηγηθῶσιν εἰς τὰς οἰκογενείας αὐτῶν, δὲν θὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ὡς σύνταξις δι’ ἑκάστην τῶν τάξεων τῶν ἀξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν. Θὰ ὑποβάλω ὅμως μίαν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του. Κατὰ τὸν πρῶτον πόλεμον, τὸν Ἑλληνοτουρκικόν, ὑπῆρξαν ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἐξόχως ἠνδραγάθησαν καὶ οἱ ὁποῖοι διὰ τὰ ἀνδραγαθήματα ταῦτα δὲν ἠμείφθησαν διὰ προαγωγῆς εἰς ἀνώτερον βαθμόν. Ἀξιωματικοὺς τοιούτους βεβαίως ὁ πόλεμος ἀριθμεῖ πολλούς, ἀλλ’ ἐγὼ δύο μόνον θὰ ἀναφέρω, τὸν Βελισσαρίου...

§127Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Τὸν ἥρωα τῶν ἡρώων.

§128Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. ... καὶ τὸν Μανωλίδην. Οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι, καίτοι κατὰ τὸν Ἑλληνοτουρκικὸν πόλεμον δὲν ἠμείφθησαν διὰ προαγωγῆς εἰς ἀνώτερον βαθμόν, διότι αἱ περιστάσεις ἦσαν τοιαῦται — δὲν θέλω δὲ ταῦτα λέγων νὰ ἀδικήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν — κατὰ τὸν δεύτερον πόλεμον ἔπεσαν θύματα τοῦ μεγάλου ἡρωϊσμοῦ των. Ὁ ἀξιωματικὸς Μανωλίδης, ὁ ἀποθανὼν κατὰ τὸν πόλεμον τὸν δεύτερον, ὁ ἀνδραγαθήσας κατὰ τὸν πρῶτον πόλεμον καὶ ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἐν Ἠπείρῳ, ἀφῆκεν οἰκογένειαν πολυμελῆ, ἀφῆκε τέκνα ἀνήλικα καὶ χήραν νεαράν. Ἡ χήρα αὕτη τοῦ ἥρωος αὐτοῦ ἀξιωματικοῦ θὰ λάβῃ τὴν σύνταξιν τοῦ λοχαγοῦ, ἐνῷ ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος εἶχεν ἀποκτήσει εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν τὸν βαθμὸν τοῦ ταγματάρχου, τὸν ὁποῖον εἶχεν ἀποκτήσει ἀπὸ τὸν πρῶτον πόλεμον. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὴν ἀπονομὴν τῶν συντάξεων νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ δεχθῇ ἀπονομὴν τῶν συντάξεων τοῦ ἀνωτέρου βαθμοῦ εἰς τὰς χήρας καὶ τὰς οἰκογενείας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δι’ ἔξοχα ἀνδραγαθήματα, τὰ ὁποῖα διέπραξαν κατὰ τὸν πρῶτον πόλεμον, ἀπέκτησαν τὸ δικίωμα προαγωγῆς εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμόν. Τοῦτο θὰ ἦτο δίκαιον, διότι οὗτοι εἶχον ἀποκτήσει τὸ δικαίωμα τοῦτο, καὶ ὄχι μόνον λόγῳ ἀρχαιότητος ἠδύναντο νὰ προαχθῶσιν εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμόν, ἀλλὰ καὶ λόγῳ ἐξόχων ἀνδραγαθημάτων. Αὕτη εἶναι ἡ παρατήρησις καὶ σύστασις, ἣν εἶχον νὰ κάμω πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν. Ἀλλὰ καὶ ἑτέραν παρατήρησιν εἶχον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ὁποίαν ὅμως μὲ προέλαβεν ὁ ἐκ Πατρῶν βουλευτὴς κ. Γόντικας. Ἄν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δεχθῇ τὴν τροπολογίαν τὴν γενικήν, καθ’ ἣν πάντες οἱ ὁπωσδήποτε παθόντες ἐξ οἱασδήποτε νόσου στρατιωτικοὶ διαρκοῦντος τοῦ πολέμου ἢ ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἐπιστρατεύσεως δικαιοῦνται συντάξεως, καὶ συμφώνως μὲ ταύτην ἀπονεμηθῇ σύνταξις, εἰς αὐτὴν περιλαμβάνονται ὅλαι αἱ περιπτώσεις αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τὸ τρίτον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 1. Ἄν ὅμως δὲν δεχθῇ τὴν τροπολογίαν ταύτην τὴν γενικὴν καὶ ἐννοῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ περιορισθῇ ἐντὸς τοῦ νομοσχεδίου, τότε διὰ τοῦ ἐδαφίου 3 τοῦ ἄρθρου 1 θὰ ἀναγνωρισθῇ δικαίωμα εἰς σύνταξιν (ἀναγινώσκει)· 1) τῶν ἀποθανόντων ἐκ συμβεβηκότων τοῦ πολέμου, 2) ἐκ κακουχιῶν τῶν ταλαιπωριῶν καὶ τῶν λοιπῶν συμπαρομαρτούντων τῇ ἐκστρατείᾳ δεινῶν, 3ον) ἐκ λοιμωδῶν νόσων, εἰς ἃς ὡς ἐκ τοῦ πολέμου ἐξετέθησαν, ἐὰν ὁ θάνατος ἐπῆλθε διαρκοῦντος τοῦ πολέμου ἢ ἐντὸς δύο ἐτῶν ἀπὸ τῆς λήξεως αὐτοῦ καὶ ἂν ἡ νόσος ἐξ ἧς ἐπῆλθεν ὁ θάνατος προῆλθεν ἀποδεδειγμένως ἐκ τῶν κατὰ τὰ ἀνωτέρω ὁριζομένων αἰτιῶν ἐκδηλωθεῖσα εἴτε πρὸ τῆς λήξεως τοῦ πολέμου, προκειμένου περὶ λοιμώδους ἐπιδημικῆς ἢ ἐνδημικῆς τοιαύτης, εἴτε τέσσαρας τὸ πολὺ μῆνας μετὰ τὴν λῆξιν αὐτοῦ, προκειμένου περὶ νόσου ἄλλης φύσεως καὶ ἂν ἡ πάθησις καὶ τὰ αἴτια αὐτῆς ἐπιστοποιήθησαν ὑπὸ στρατιωτικῆς τινος ὑγειονομικῆς ἐπιτροπῆς ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ πολέμου, τότε ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Μετὰ τὸν πρῶτον πόλεμον καὶ πρὶν ἀκόμη ἀρχίσῃ ὁ δεύτερος πόλεμος ἀπέθανον λόγῳ τῶν κακουχιῶν καὶ τῶν δεινῶν τῆς ἐκστρατείας στρατιῶται καὶ ἀξιωματικοὶ ἐκ φυματιώσεως πνευμονικῆς, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησαν εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη τῆς Ἠπείρου, ἄλλοι ἀπέθανον ἐκ τύφου καὶ ἀπέθανον οὗτοι μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ Ἑλληνοτουρκικοῦ πολέμου. Τίς ὑγειονομικὴ ἐπιτροπή, τὴν ὁποίαν ζητεῖ τὸ νομοσχέδιον διὰ τοῦ ἐδαφίου τρίτου, θὰ βεβαιώσῃ ἤδη ὅτι ὁ θάνατος τῶν ἀξιωματικῶν ἢ τῶν στρατιωτῶν αὐτῶν προῆλθεν ἐκ τῶν νόσων, τὰς ὁποίας ἀναφέρει τὸ νομοσχέδιον; Εἶναι ἀδύνατος ἡ τοιαύτη πιστοποίησις νῦν, καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅπως δεχθῇ, ἐὰν ἐμμείνῃ εἰς τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει, τροποποίησιν αὐτῆς ὡς ἑξῆς: ὅτι ἡ νόσος ἐξ ἧς ἀπέθανον νὰ πιστοποιηθῇ εἴτε ὑπὸ στρατιωτικοῦ ἰατροῦ τῆς φρουρᾶς ἐνόρκως βεβαιοῦντος τὴν πάθησιν τοῦ ἀποθανόντος ἢ ὑπὸ ἄλλων ἰατρῶν, οἱ ὁποῖοι τυχὸν ἐπεσκέφθησαν αὐτὸν κατὰ τὸ διάστημα ἐκεῖνο. Πάντως ὅμως νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν ἔνορκον βεβαίωσιν στρατιωτικοῦ ἰατροῦ τῆς φρουρᾶς εἰς τὴν ὁποίαν ὁ ἀποθανὼν στρατιώτης ἀνῆκεν. Ἀλλ’ εὐκταῖον θὰ ἦτο διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν τὰς στενὰς αὐτὰς διατάξεις τοῦ ἐδαφίου γʹ, ἵνα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δεχθῇ τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν, διότι εἶναι δίκαιον εἰς πάντας τοὺς στρατιώτας οἱ ὁποῖοι μετέσχον τῆς ἐκστρατείας καὶ ἀπέθανον διαρκούσης τῆς ἐπιστρατεύσεως —ὑποτίθεται ὅτι βεβαίως ἀπέθανον ἐκ τῶν κακουχιῶν τοῦ πολέμου ἀπὸ τῆς ἐπιστρατεύσεως μέχρι λήξεως αὐτῆς — εἶναι δίκαιον καὶ εἰς αὐτοὺς ν’ ἀπονεμηθῇ ἡ σύνταξις αὕτη, ἡ ὁποία καὶ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐθεωρήθη καὶ εἶναι ὄντως μικρά.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Κροκιδᾶς.

§130Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν πᾶσα συζήτησις περὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐν γένει παρέλκει. Περιορίζομαι ἑπομένως εἰς πέντε μόνον παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Ὑπουργὸς κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, τινὲς τῶν ὁποίων εἶναι ἐκ τῶν ἀναπτυχθεισῶν ὑπὸ τῶν κ. συναδέλφων. Ἡ πρώτη παρατήρησίς μου εἶναι γραμματικὴ ἀναγομένη εἰς τὸ ἄρθρον 1. Νὰ τεθῇ αἱ χῆραι τῶν στρατιωτῶν καὶ οὐχὶ αἱ χῆραι τῶν ἐν τῷ πολέμῳ ἀποθανόντων στρατιωτῶν. Ἡ δευτέρα παρατήρησις ἀφορᾷ εἰς τὸ ἐδάφιον 3, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ περιλαμβάνον καὶ τοὺς ἀποθανόντας ἀπὸ τῆς ἀποστρατεύσεως, ἐφ’ ὅσον ὁ θάνατος προῆλθεν ἐκ κακουχιῶν τῆς ἐπιστρατεύσεως. Ἐνθυμεῖσθε χθὲς τί ἐρρέθη διὰ τὴν χήραν δυστυχοῦς ἀξιωματικοῦ τῆς χωροφυλακῆς, ἡ ὁποία λόγῳ τοῦ νόμου τοῦ ὑφισταμένου μόλις κατορθώνει νὰ λάβῃ σύνταξιν 9 ἢ 11 δρ. Νομίζω ὅτι καὶ ἡ διατύπωσις τῶν ἐκ τῶν συμβεβηκότων τοῦ πολέμου πρέπει νὰ τεθῇ κατὰ τρόπον γενικώτερον. Εἶχον π. χ. συμπολίτην ὁ ὁποῖος ἐφονεύθη μεταφέρων αἰχμαλώτους. Θὰ εἶναι δυνατὸν ἡ στενὴ ἀντίληψις, ἡ ὁποία πάντοτε διέκρινε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον περὶ τὴν ἑρμηνείαν τῶν τοιούτων νόμων, νὰ ἀφήσῃ τὸν δυστυχῆ αὐτοῦ πατέρα ἢ τὴν μητέρα καὶ τὰς ἀδελφὰς ἄνευ συντάξεως ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι δὲν ἀπεβίωσεν ἐκ συμβεβηκότων τοῦ πολέμου, ἀλλ’ ἀπέθανε δολοφονηθεὶς ἐν τῷ ἀτμοπλοίῳ; Ἡ τρίτη παρατήρησις ἀνάγεται εἰς τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, περὶ τῶν ὁποίων ἀρκετὰ ἐλέχθησαν ὑπὸ τῶν συναδέλφων ὥστε περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω αὐτά. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ῥήτρα ἐν τέλει, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ ἐπιτρέπηται ἡ ἐξαγορὰ κατ’ ἀποκοπὴν τῆς χορηγουμένης συντάξεως ὑπὲρ τῶν ὀρφανῶν καὶ ἰδίως ὑπὲρ τῶν θηλέων. Θὰ παραστῇ ἀνάγκη διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν τοιούτων ὀρφανῶν χορηγίας ὡρισμένου χρηματικοῦ ποσοῦ· καλὸν ἄρα εἶναι νὰ ὁρισθῇ ὅτι οἱ ἐπιθυμοῦντες δύνανται νὰ προεξοφλήσωσι τὴν σύνταξιν αὑτῶν ἀντὶ ὡρισμένου χρηματικοῦ ποσοῦ ὁριζομένου εἴτε ἐπὶ τῇ βάσει προσόδου 5% εἴτε 8% εἴτε 10% ὥστε νὰ λαμβάνῃ ἡ οἰκογένεια κεφάλαιόν τι πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν θηλέων ὀρφανῶν ἰδίως. Αὐτὸ τὸ δικαίωμα, αὐτὴ ἡ πρόνοια θὰ εἶναι ἡ πρακτικωτέρα τῶν 15 ἢ 20 δραχμῶν, τὰς ὁποίας θὰ χορηγῇ τὸ Κράτος μηνιαίως, διότι δι’ αὐτῶν λίαν πενιχρῶς θὰ ζήσωσιν, ἐνῷ ἡ ἀποκατάστασις τῶν θηλέων θὰ εἶναι σπουδαιοτάτη διὰ τὴν οἰκογένειαν ἡ ὁποία ἐστερήθη προσφιλοῦς δι’ αὐτὴν προστάτου. Γνωρίζω οἰκογένειαν συνισταμένην ἀπὸ ἓξ ἀγάμους θυγατέρας καὶ τὸν πατέρα. Ὁμοίως ὁ υἱὸς ἐφονεύθη ἐν τῷ πολέμῳ. Λοιπὸν δὲν θὰ εἶναι προτιμότερον νὰ χορηγηθῇ εἰς αὐτὰς ἐκ 500 δραχμῶν βοήθημα, ἵνα δυνηθῶσι νὰ ἀποκατασταθῶσι;

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κατσιμπίρης.

§132Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι αἱ ἀνάγκαι αἱ γεννηθεῖσαι ἐκ τοῦ πολέμου θὰ θεραπευθῶσι καὶ ὅτι τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον ἔχει τὸν τύπον τῆς προσωρινῆς ἀνάγκης βεβαίως δὲν θὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν. Εἶναι τοσοῦτον ἀληθεῖς αἱ γεννηθεῖσαι ἀνάγκαι ἐκ τοῦ πολέμου, ὥστε ἐπιβάλλεται ἡ μέριμνα τῆς Πολιτείας, ἵνα μὴ εὑρίσκηται εἰς τὴν ἀνάγκην ὁ Ἕλλην νὰ θρηνῇ ἐπὶ τῇ συναντήσει ἥρωος τραυματίου. Ἀλλ’ ἐγὼ τοὐλάχιστον ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὡς Ἕλλην ὅτι ὑπερηφανεύομαι, ὅταν βλέπω τοιούτους ἄνδρας τραυματίας ἠκρωτηριασμένους ἐν τῇ ἀγορᾷ ἐμφανιζομένους, ὑπερηφανεύομαι μὲ τὸ συναίσθημα ὅτι ἡ ἑλληνικὴ Πολιτεία ἀπέδωκε τὸν σεβασμὸν πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὑπερεμάχησαν ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ἔχω δὲ πεποίθησιν ὅτι ταχέως ἡ Βουλὴ αὕτη θὰ λάβῃ μέριμναν καὶ διὰ τὰς ὑλικὰς αὐτῶν ἀνάγκας, διότι πάντες οἱ ὁμιλήσαντες δὲν ἔκαμον τίποτε ἄλλο εἰμὴ νὰ μεταδώσωσιν εἰς τὴν αἴθουσαν τὸν στεναγμὸν ἐκείνων, οἵτινες ἔπαθον ἐκ τοῦ πολέμου τούτου καὶ οἵτινες πρέπει νὰ ἀμειφθῶσιν ὑπὸ τῆς Πολιτείας.

§133Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Βεβαίως, κύριοι Βουλευταί, ἐφ’ ὅσον διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου προτείνεται βελτίωσις εἰς τὴν κειμένην νομοθεσίαν, τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ ψηφισθῇ. Τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι λόγος νὰ παύσῃ πᾶσα συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ. Τοσούτῳ μᾶλλον ἐπιβάλλεται ἡ συζήτησις, καθόσον δικαίως κηρυχθὲν κατεπεῖγον ἐψηφίσθη ἄνευ συζητήσεως κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ ἀνάγνωσιν. Εἶναι εὐχάριστον ἀληθῶς ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔσπευσε νὰ δηλώσῃ ὅτι δὲν ἐννοεῖ παντάπασιν ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐξαντλεῖται ἡ μέριμνα τῆς Πολιτείας ἀπέναντι τῶν θυμάτων τοῦ πολέμου. Θὰ ἦτο λυπηρὸν πραγματικῶς, ἐὰν ἐδημιουργοῦμεν εἰς τὴν κοινωνίαν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὡς Βουλευταὶ ψηφίζομεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο χωρὶς νὰ τονίσωμεν ὅτι ἀποτελεῖ τὸ ἐλάχιστον ὅριον, ὅτι αἱ συντάξεις αἱ δι’ αὐτοῦ ἀπονεμόμεναι ἀποτελοῦσι τὸ ἐλάχιστον ὅριον συντάξεως τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ νόμου τούτου ἐννοεῖ ἡ Πολιτεία νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τοὺς παθόντας ἐν πολέμῳ. Θὰ ἐφαινόμεθα τότε ἐπιλήσμονες τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἀπέναντι τῶν θυμάτων τοῦ πολέμου, ἐπιλήσμονες τοῦ μεγάλου καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἔχει πᾶσα κοινωνία πεπολιτισμένων ἀνθρώπων, καθῆκον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κερδίζουσιν ἀπὸ τὰς θυσίας τῶν ἄλλων πρέπει, ὀφείλουν νὰ ἀποζημιῶσιν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν τὰς θυσίας χάριν αὐτῶν. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄλλο καθῆκον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐνθυμηθῶμεν ὅτι ἂν θέλωμεν στρατὸν μὲ φρόνημα, πρέπει νὰ δείξωμεν ἔργῳ ὅτι οἱ θυσιαζόμενοι ὑπὲρ πατρίδος δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ ἀνησυχῶσι περὶ τῆς τύχης τῶν προσφιλῶν αὐτῶν, ὅτι πρέπει νὰ μένωσιν ἄφοβοι, διότι ἡ Πολιτεία θὰ μεριμνήσῃ περὶ αὐτῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν τῶν λόγων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, νομίζω ὅτι θὰ ἠδυνάμην νὰ διαφωνήσω εἰς τὰ ἑξῆς σημεῖα. Πραγματικῶς, δὲν εἶναι εὔκολον αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ εἴπῃ τις διὰ γενικοῦ τρόπου πῶς καὶ κατὰ ποίαν διαδικασίαν θὰ σχηματισθῶσιν αἱ κλάσεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπιτρέψωσι δικαιοτέραν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ζημιῶν ἀναλόγως τῶν θυσιῶν τὰς ὁποίας ὑπέστησαν τὰ θύματα τοῦ πολέμου. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐνῷ ταῦτα λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, παρατηρῶ ὅτι περιέχει καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῶν συντάξεων ἕν κριτήριον ἐντελῶς ἀόριστον, τὸ ὁποῖον μὲ κάμνει νὰ ἀνησυχῶ διὰ τὰς ἀδικίας, τὰς ὁποίας ἐνδεχομένως δύναται νὰ παρουσιάσῃ κατὰ τὴν ἐφαρμογήν. Ὁμιλεῖ διὰ πλέον τῆς μιᾶς διατάξεων περὶ ἀπόρων χηρῶν καὶ ἀπόρων οἰκογενειῶν. Νομίζω ὅτι τὸ στοιχεῖον τοῦτο, προκειμένου περὶ τόσον γλίσχρου καὶ ἐλαχίστου ὁρίου συντάξεως, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλίπῃ καὶ καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἀφαιρεθῇ. Ἀρκεῖ τὸ γεγονὸς τῆς συγγενείας τὸ ὁποῖον λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ θεμελιώσῃ τὴν ἀξίωσιν πρὸς λῆψιν τοῦ ἐλαχίστου ὁρίου τῆς συντάξεως χωρὶς νὰ ἐξετασθῇ ἡ εὐπορία ἢ ἡ ἀπορία· ἀρκεῖ ἡ δυσκολία τὴν ὁποίαν ἀντέταξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, προκειμένου περὶ τῆς πρὸς τὰ ἄνω διαρρυθμίσεως τῶν συντάξεων. Νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ δεχθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὅ,τι ἔχει ἐφαρμόσει καὶ ὡς πρὸς τὸ ἐλάχιστον ὅριον καὶ δέον νὰ ἀφαιρεθῇ τὸ στοιχεῖον τῆς ἀπορίας διὰ τὴν ἀπόλαυσιν τῆς συντάξεως. Ὁ κ. Βουλευτὴς Λακωνίας καθώρισεν ἕν ἄλλο χαρακτηριστικόν, τὸ ὁποῖον εὐχερὲς θὰ ἦτο νὰ περιληφθῇ ὡς στοιχεῖον διὰ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ ποσοῦ τῆς συντάξεως, εἰς τρόπον ὥστε νὰ αὐξάνωσιν αἱ συντάξεις. Ἐννοῶ τὴν οἰκογενειακὴν κατάστασιν τῶν θυμάτων τοῦ πολέμου, περὶ τῆς ὁποίας δὲν μὲ ἔπεισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι εἶναι δύσκολος ἡ ἐξακρίβωσις, διότι εὐχερὴς εἶναι ὁ προσδιορισμὸς οὗτος, ὥστε ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν τέκνων νὰ ἐπαυξάνηται ἡ σύνταξις, ἔστω καὶ αὐτὴ ἡ ὑπολογιζομένη εἰς τὸ ἐλάχιστον ὅριον. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ τὴν σύστασιν ταύτην ὑπ’ ὄψιν ἐν τῇ διαρρυθμίσει τοῦ νομοσχεδίου του, τὴν ὁποίαν θὰ κάμῃ. Ἀκόμη ὅμως ἀπολύτως θὰ ἤθελον συστήσει ὅπως αὐξηθῇ τὸ κατώτατον ὅριον. Εἶναι πραγματικῶς αἱ τριάκοντα δραχμαὶ αἱ ὁποῖαι δίδονται καὶ αἱ 20 καὶ αἱ 15 εἰς τὰς χήρας τῶν ὁπλιτῶν ἐλάχισται. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν ὅτι, καὶ ἂν αὐξηθῶσιν αὐτὰ τὰ ὅρια, πάλιν ἡ ἀποκατάστασις τῆς πλήρους δικαιοσύνης δὲν θὰ ἐπέλθῃ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι λόγος ὅστις θὰ μᾶς ἐμποδίσῃ νὰ αὐξήσωμεν τὰ ὅρια. Διὰ νὰ μὴ ὑποτεθῇ δὲ ὅτι παραγνωρίζομεν τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ σκεπτώμεθα καὶ περὶ τῶν οἰκονομικῶν πόρων, οἵτινες θὰ ἀντικρύσωσι τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας προτείνομεν, ἔχω καθῆκον νὰ δηλώσω ὅτι θὰ ἤμην προθυμότατος νὰ ψηφίσω οἱονδήποτε ἔκτακτον φορολογικὸν μέτρον, ὅπερ ἤθελον εἰσηγηθῇ ἡ Κυβέρνησις, ὅπερ ὅμως νὰ πλήττῃ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἐστρατεύθησαν ἢ νὰ πλήττῃ προοδευτικῶς τὴν περιουσίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι περιουσίαν, διὰ νὰ ἐπαρκέσωμεν ἀκριβῶς εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῶν θυμάτων τοῦ πολέμου. Νὰ μὴ ἀναμένωμεν ἀπὸ τὴν κοινωνίαν, ἥτις ἂν δὲν ἐπαρκέσῃ, τότε νὰ εἰσηγηθῶμεν μέτρα. Εἶναι ἡ καταλληλοτέρα καὶ ἡ ψυχολογικωτέρα στιγμὴ σήμερον διὰ νὰ εἰσηγηθῇ ἡ Κυβέρνησις μέτρον φορολογικόν, τὸ ὁποῖον εἰς οὐδεμίαν ἄλλην περίστασιν καὶ ὑπὲρ οὐδενὸς ἄλλου σκοποῦ θὰ ἠδύνατο νὰ τὸ ἐπιτύχῃ ἄνευ μεγάλης ἀντιδράσεως καὶ ἄνευ ἐλαττώσεως τῆς δημοτικότητος τὴν ὁποίαν πᾶσα Κυβέρνησις φυσικὰ λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν. Νομίζω ὅτι εἶναι κατάλληλος περίστασις ἡ Κυβέρνησις νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὰς σκέψεις της τὸ καὶ ἄλλοτε προταθὲν μέτρον καὶ νὰ προέλθῃ εἰς ὡρισμένας ἀποφάσεις εἰσάγουσα τὸν θεσμὸν τῆς φορολογίας τοῦ αἵματος. Οἱ μὴ στρατευόμενοι καὶ οἱ εὔποροι πρέπει νὰ πληρώνωσι διὰ ν’ ἀπαρτισθῇ ἐν ἀνάγκῃ ἰδιαίτερον ταμεῖον ἢ διὰ νὰ ἐνισχυθῇ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὅπως ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν θυμάτων τοῦ πολέμου. Τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι στοιχειώδης δικαιοσύνη. Βεβαίως καὶ οἱ ἄλλοι Συνάδελφοι εἶπον καὶ ἄλλοι μετ’ ἐμὲ θὰ τονίσωσι τὰ αὐτὰ πράγματα, ἀλλ’ ἐθεώρησα ὅτι δὲν ἦτο μάταιον καὶ ἐγὼ νὰ ἑνώσω τὴν φωνήν μου, διότι ἐπιθυμῶ νὰ σχηματισθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ἰσχυροτέρα κοινὴ γνώμη καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑπὲρ ἀμέσου ἐπικουρίας τῶν θυμάτων τοῦ πολέμου, καὶ διὰ νὰ διαδηλωθῇ ὅτι τὰ θύματα τοῦ πολέμου εὑρίσκουσιν ἡμᾶς ἀποφασισμένους οὐ μόνον διὰ νὰ δίδωμεν ὑποσχέσεις, ἀλλὰ καὶ ἀποφασισμένους διὰ νὰ ψηφίζωμεν τὰ κατάλληλα φορολογικὰ μέτρα.

§134Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δύο παραλείψεις εὑρίσκω σοβαρὰς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ· ἐκείνην περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησαν προηγουμένως ἄλλοι κ. Συνάδελφοι, τὸ ὅτι δὲν λαμβάνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ πρόνοια καὶ διὰ τὸν πατέρα, ἡ ὁποία κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην εἶναι οὐσιώδης. Καὶ ἀναφέρω ἓν παράδειγμα διὰ νὰ κρίνῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὁπόσον ἔχω δίκαιον. Ἐφονεύθη εἰς τὴν μάχην τῶν Γενιτσῶν νέος τις διδάκτωρ τῆς Φιλολογίας, ὅστις πρὸ τριῶν μηνῶν εἶχε διορισθῇ σχολάρχης. Ἵνα σπουδάσῃ ὁ νέος αὐτός, ὁ πατὴρ αὐτοῦ, γέρων ἑβδομηκοντούτης, ἐπώλησεν ὅσην καὶ ἂν εἶχε κτῆσιν, μόλις δὲ εἶδεν αὐτὸν καταλαβόντα θέσιν καὶ ἤλπισεν ὅτι εἰς τὸ τέλος τοῦ βίου του θὰ ἀνεκουφίζετο, ὁ υἱὸς κληθεὶς ὑπὸ τῆς πατρίδος ἔσπευσεν εἰς τὸν πόλεμον καὶ ἐφονεύθη ἐν τῇ μάχῃ τῶν Γενιτσῶν. Μένει λοιπὸν ὁ πατὴρ καὶ ἡ μήτηρ τοῦ ἥρωος αὐτοῦ, γέροντες ἀμφότεροι, ὁ μὲν πατὴρ ἑβδομήκοντα ἐτῶν καὶ ἀσθενὴς νοσηλευόμενος ἤδη εἰς τὸ Πολιτικὸν Νοσοκομεῖον, ἡ δὲ μήτηρ τῆς ἰδίας περίπου ἡλικίας, καθὼς καὶ μία ἀδελφὴ ἄγαμος, ἄνευ οὐδενὸς ἐρείσματος. Τί θ’ ἀπογίνωσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί; Εἶδον τὸν πατέρα νοσηλευόμενον, ὁ ὁποῖος μοὶ εἶπεν: — Τὴν θυγατέρα μου... Λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον αὐτὴν τὴν τάξιν τῶν ἀνθρώπων δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν του· τὴν ἀποκλείει. Ἀλλ’ ἀποκλείει καὶ ἄλλην τάξιν τὸ νομοσχέδιον. Γίνεται ἐν αὐτῷ λόγος περὶ ἀμφιθαλῶν ἀδελφῶν καὶ ἀνηλίκων, — περὶ ἑτεροθαλῶν δὲ ὄχι. Καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου θὰ σᾶς ὁμιλήσω ἐν παραδείγματι πάλιν. Πολεμιστής, ὁ ὁποῖος ἐπολέμησε τῳόντι, εἶχε μεταβῆ εἰς Ἀμερικὴν· εἰργάζετο καὶ ἐκέρδιζε τὰ πρὸς τὸ ζῆν ἵνα συντηρῇ τοὺς ἀδελφούς του τοὺς ἀνηλίκους, καίτοι ἑτεροθαλεῖς, διότι ὁ πατήρ του εἶχεν ἀποθάνει πρὸ πολλοῦ καὶ ἐνόμισεν ὅτι εἶχε καθῆκον αὐτὸς νὰ προστατεύσῃ τοὺς ἑτεροθαλεῖς ἀνηλίκους ἀδελφούς του. Εὐτυχῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα τοὺς ἑτεροθαλεῖς ἀδελφοὺς τοὺς θεωροῦσιν οὐχὶ ξένους. Πολεμῶν ὅμως ἐφονεύθη καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον αἱ δύο ἀδελφαὶ καὶ ὁ εἷς ἀδελφός, ἀνήλικοι πάντες καὶ ἡλικίας κατωτέρας τῶν 10 ἐτῶν, ἔμειναν ἔρημοι. Τίς θὰ μεριμνήσῃ περὶ αὐτῶν ἀφοῦ ἐξέλιπεν ὁ προστάτης ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος διὰ τῆς ἐργασίας του ἔδιδε τὰ μέσα νὰ ζῶσιν, ἐὰν δὲν μεριμνήσῃ ἡ Πολιτεία; Δὲν νομίσετε ὅτι ἔχει καθῆκον ἡ Πολιτεία νὰ ἐπεκτείνῃ, ἔστω καὶ με αὐτὰ τὰ ὀλίγα τὰ ὁποῖα δίδει, τὴν προστασίαν της καὶ εἰς τὴν τάξιν αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων; Δὲν θὰ προσθέσω τίποτε ἄλλο. Ὁ κ. Ὑπουργός, ὡς ἁρμόδιος, ἂς σκεφθῇ.

§135ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, ὅπως περὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἑτεροθαλῶν ἀδελφῶν διατυπώσητε ἐν τροπολογίᾳ τὰς σκέψεις σας, διότι οὐδεὶς ἄλλος Βουλευτὴς ἔθιξε τὸ τοιοῦτον ζήτημα, ἵνα λάβωμεν αὐτὸ ὑπ’ ὄψιν μας.

§136Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βραχείας τινὰς παρατηρήσεις ἔχω νὰ ὑποβάλω, Κύριοι, ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἄρθρου. Νομίζω ὅτι μᾶλλον εἰς παραδρομὴν ἢ εἰς πρόθεσιν ὀφείλεται παράλειψίς τις γενομένη ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ. Ἐν τῷ δευτέρῳ ἐδαφίῳ τοῦ ἄρθρου ἀναγινώσκω ὅτι «δικαιοῦνται εἰς ἀπόληψιν συντάξεως αἱ χῆραι τῶν ἀποθανόντων ἕνεκα τραυμάτων ἐπενεχθέντων ἐν τοῖς πεδίοις τῶν μαχῶν, ἐὰν ὁ γάμος αὐτῶν ἐτελέσθη πρὸ τῶν τραυμάτων». Τὸ δεύτερον μέρος τοῦ ἐδαφίου τούτου «ἐὰν ὁ γάμος αὐτῶν ἐτελέσθη πρὸ τῶν τραυμάτων», ἀφορᾷ εἰς μεταρρύθμισιν καθεστῶτος νόμου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ χήρα τοῦ ἀξιωματικοῦ δὲν δικαιοῦται εἰς ἀπόληψιν συντάξεως, εἰμὴ μόνον κατὰ τὴν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ γάμος εἶχε τελεσθῆ ἓν ἔτος πρὸ τοῦ ἐπελθόντος θανάτου. Καὶ ὁ σκοπὸς τοῦ νομοθέτου καθιερώσαντος τοιαύτην διάταξιν ἐν τῷ παγίῳ νόμῳ περὶ συντάξεων εἶναι προφανὴς καὶ εὔλογος, διότι ὁ νομοθέτης δὲν ἠθέλησε νὰ ἐννοήσῃ τὰς ἐνδεχομένας καταδολιεύσεις τοῦ συμφέροντος τοῦ Δημοσίου διὰ τῆς ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὰς χήρας τῶν στρατιωτικῶν καὶ ὅταν ὁ γάμος αὐτῶν ἐτελέσθη, ὄχι μὲ τὸν σκοπὸν τῆς συμβιώσεως, ἀλλ’ εἰς τὰς παραμονὰς τοῦ θανάτου τοῦ στρατιωτικοῦ, ἵνα οὕτω δημιουργηθῇ δικαίωμα συντάξεως ὑπὲρ τῆς χήρας. Τὴν ἀρχὴν ταύτην, τὴν ὁποίαν καθιέρωσεν ὁ πάγιος νόμος περὶ συντάξεων, ἀνατρέπει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον καὶ δέχεται ὅτι ἀρκεῖ ὁ γάμος νὰ ἐτελέσθη πρὸ τῶν τραυμάτων, ἵνα τύχῃ συντάξεως ἡ χήρα τοῦ οὕτω πως φονευθέντος ἢ ἀποθανόντος ἕνεκα τραυμάτων στρατιωτικοῦ. Ἡ μεταρρύθμισις αὕτη τοῦ νόμου περὶ συντάξεων δὲν νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ θάνατος τοῦ στρατιωτικοῦ ἐπῆλθεν ἕνεκα τραυμάτων ἐν πολέμῳ, ἀλλ’ ὀφείλει κατὰ μέτρον δικαιοσύνης νὰ ἐπεκταθῇ εἰς τὴν περίπτωσιν ἀπονομῆς συντάξεως εἰς χήρας στρατιωτικῶν, τῶν ὁποίων οἱ σύζυγοι ἀπέθανον κατὰ τὸ γʹ ἐδάφιον ἢ ἐκ τῶν τραυμάτων τοῦ πολέμου ἢ ἐκ συμβεβηκότος τοῦ πολέμου, διότι καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ὁ αὐτὸς λόγος συντρέχει, ἵνα μεταρρυθμισθῇ ἡ διάταξις περὶ συντάξεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ἓν ἔτος πρὸ τοῦ θανάτου τοῦ στρατιωτικοῦ πρέπει νὰ ἔχῃ τελεσθῆ ὁ γάμος, ἵνα δικαιοῦται εἰς σύνταξιν ἡ χήρα. Τὸ πρᾶγμα εἶναι προφανές, διότι εἴπομεν ὅτι εἴτε ἐκ τῶν τραυμάτων ἀπέθανεν ὁ στρατιωτικὸς εἴτε ἐκ λοιμώδους νόσου ἢ ἄλλου συμβεβηκότος τοῦ πολέμου ἀρκεῖ νὰ ἐτελέσθη ὁ γάμος πρὸ τοῦ πολέμου, ἵνα δικαιοῦται ἡ χήρα εἰς ἀπόληψιν τῆς συντάξεως. Τὴν παρατήρησιν ταύτην ὑποβάλλω καὶ ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θέλει μελετήσει τὸ πρᾶγμα καὶ ὅτι ἀναγνωρίζων ὅτι πραγματικῶς ἐκ παραλείψεως καὶ οὐχὶ ἐκ προθέσεως διετυπώθη τὸ ἄρθρον, ὡς διετυπώθη, θέλει μεταρρυθμίσει αὐτὸ κατὰ τὴν προσεχῆ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§137Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν προτίθεμαι, Κύριοι, νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῶν ἀληθῶς ἐκτάκτων ἐκείνων περιστάσεων, περὶ τῶν ὁποίων ἄλλοι συνάδελφοι ἐλάλησαν. Ἐὰν ὑπάρχωσιν ἐν τῷ μέσῳ ὅλων ἐκείνων τῶν ἡρώων ἥρωες διακριθέντες καὶ αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν ἔχωσιν ἀνάγκην βοηθείας, βεβαίως ἡ Πολιτεία δὲν θὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν βοήθειαν ἡ ὁποία χορηγεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἔρχομαι νὰ λαλήσω καὶ νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τοῦ ἄρτου τοῦ ὁπλίτου, ὑπὲρ τοῦ ἄρτου τῶν ὑπαξιωματικῶν. Ἴσως μετ’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἤθελε φανῆ τολμηρὸν νὰ ἐπιμείνῃ τις εἰς τοῦτο. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐφάνη ἄκαμπτος εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα· δὲν ἠθέλησε νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους ἔταξεν ὁ ἰσχύων ΣΙΕʹ νόμος περὶ συντάξεων. Φρονῶ ὅμως ὅτι ἡ περίπτωσις δὲν εἶναι νὰ τηρήσωμεν τὴν ἀναλογίαν, τὴν ὁποίαν κατέστησεν ὁ νόμος περὶ συντάξεων. Εἶναι μία περίστασις ἐντελῶς ἔκτακτος, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἔθνη καὶ τὰ κράτη ἀποβλέπουσι νὰ ἀποδώσωσιν ὄχι μόνον διὰ λόγου, ἀλλὰ καὶ διὰ πράξεως χάριτας εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐθυσιάσθησαν ὑπὲρ τῆς κοινῆς πατρίδος. Πρόκειται περὶ ἐκτάκτων περιστάσεων καὶ ἑπομένως τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον κατέστησεν ὁ κοινός νόμος περὶ συντάξεων, δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν Κατὰ τοὺς πίνακας τοὺς λίαν διασαφητικούς, τοὺς ὁποίους εὐηρεστήθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλήν, εἰς τὴν χήραν τοῦ ὁπλίτου, τοῦ φονευθέντος ἢ ἀποθανόντος ἕνεκα τοῦ πολέμου ἄνευ τέκνων, ἀποδίδονται δραχμ. 22,95, περὶ τὰς 23 δηλ., εἰς τὴν αὐτὴν δὲ χήραν ἔχουσαν τέκνα ἀποδίδονται 30,60 δραχ. Νομίζετε ὅτι χορηγεῖτε τὸν ἄρτον τὸν ἐπιούσιον εἰς τὴν οἰκογένειαν αὐτοῦ τοῦ ὁπλίτου; Ἴσως χορηγεῖτε εἰς αὐτὴν ἄρτον, τὸν ὁποῖον ἐκείνη ὀφείλει νὰ ἀρτύσῃ διὰ τῶν δακρύων της, ἀλλὰ βεβαίως, ὅταν αὕτη ἔχῃ τέκνα, τὰ δάκρυά της δὲν θὰ χρησιμεύσωσιν ὅπως πολλαπλασιάσῃ καὶ καταστήσῃ μᾶλλον ἐπαρκῆ τὸν ἄρτον. Δὲν ἐτηρήθη λοιπὸν ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ ἐκείνη ἡ ἀναλογία, τὴν ὁποίαν ἔθηκεν ὁ κοινός νόμος περὶ συντάξεων, διότι ἀναφέρεται τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ ἄρθρον 20 τοῦ νόμου ΣΕʹ, κατὰ τὸ ὁποῖον (ἀναγινώσκει) «ἡ σύνταξις διανέμεται κλπ.». Ἐὰν λάβωμεν τὸ πρῶτον πίνακα ὑπ’ ὄψιν, ἔχομεν τὴν χήραν ἄνευ τέκνων λαμβάνουσαν δραχ. 23 περίπου, τὴν χήραν δὲ μετὰ τέκνων λαμβάνουσαν 30,60 δρχ., τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο θὰ διανεμηθῇ κατὰ τὸ ἄρθρον 20 καὶ θὰ ἔχωμεν τὴν χήραν λαμβάνουσαν 15 δρχ. Νομίζετε ὅτι διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου χορηγεῖτε τὸν ἄρτον εἰς αὐτήν; Ἀλλ’ ἡ Πολιτεία ἔχει καθῆκον νὰ ἀποβλέπῃ εἰς τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον θὰ ὑπάρξωσιν αἱ οἰκογένειαι ἐκείνων οἵτινες χάριν τῆς πατρίδος ἐθυσιάσθησαν. Ἀναμφισβητήτως, ἄν ὁ ὁπλίτης ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐφονεύθη ἢ ἀπέθανεν ἐκ τῶν τραυμάτων του δὲν ἦτο ἄγαμος, εἶχεν οἰκογένειαν καὶ αὐτὸ ἀποδεικνύει ὅτι εἰργάζετο καὶ ἔτρεφεν αὐτὴν καὶ συνετήρει αὐτὴν καὶ διὰ τῆς ἐργασίας του θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποβλέψῃ εἰς βελτίωσιν καὶ τῆς ἰδίας του καταστάσεως, ἀλλὰ καὶ τῆς καταστάσεως τῆς οἰκογενείας του. Νομίζετε ὅτι χορηγεῖ ἡ Πολιτεία πρὸς τὴν οἰκογένειάν του, ἔστω καὶ ἐλάχιστον, ἀντισήκωμα τῆς θυσίας τὴν ὁποίαν ὑπέστη; Διότι δὲν πρόκειται, Κύριοι, περὶ τῆς τιμῆς εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν ὑπὲρ τῶν πεσόντων, πρόκειται περὶ τοῦ ἄρτου. Πένονται αἱ οἰκογένειαί των καὶ δὲν πρέπει νὰ τὰς καταδικάσωμεν, ὅπως τείνωσι χεῖρα ἐπαίτιδα. Ἡ Πολιτεία ἔχει καθῆκον νὰ μεριμνήσῃ περὶ συντάξεως αὐτῶν, νὰ μεριμνήσῃ περὶ συντηρήσεως τῶν ὀρφανῶν θυσιάζουσα καὶ ὑπὲρ τὰς δυνάμεις της. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγε πρὸ μικροῦ ὅτι δὲν εἶναι ἡ μόνη μέριμνα ὑπὲρ τῶν οἰκογενειῶν τῶν πεσόντων ἡ διὰ τοῦ νόμου τούτου. Ἀλλ’ ἐγὼ βεβαιῶ αὐτὸν ὅτι μόνη αὕτη εἶναι ἡ μόνη καὶ θετικὴ μέριμνα, τ’ ἄλλα εἶναι ἐπαγγελίαι, τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἔχῃ τὴν πεποίθησιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δύναται νὰ πραγματοποιήσῃ, ἀλλὰ βεβαίως ἀνθρωπίνως δὲν δύναται νὰ προεξοφλήσῃ τὴν πεποίθησίν του ταύτην ἀποβλέπων εἰς συνεισφορὰς ἐθελουσίας. Λησμονεῖτε ὅτι τὰ τοιαῦτα λησμονοῦνται; Λησμονεῖτε ὅτι θὰ θεωρηθῇ ὡς τελευταία ἐπαῖτις ἐκείνη ἡ ὁποία σύρει δύο ἢ τρία τέκνα τοῦ ἥρωος τῆς χθές, ἐὰν ἤθελε προσέλθει μὲ ἐπαίτιδα χεῖρα πρὸς ἡμᾶς; Τὴν εἰσφορὰν τὴν ἀναγκαίαν, τὴν εἰσφορὰν αὐτὴν τὴν ἐννοῶ, ἀλλὰ τὴν ἐννοῶ ὑποχρεωτικήν, καὶ τότε εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπαγγελόμεθα σήμερον. Ἂν θελήσητε τὴν εἰσφορὰν νὰ τὴν καταστήσητε ἐθελουσίαν, οὐδεμίαν νὰ ἔχητε ἀμφιβολίαν ὅτι ἐκεῖνο τὸ μόνον θετικόν, τὸ ὁποῖον θὰ παραμείνῃ ὑπὲρ ὅλων, εἶναι αὐτὸς ὁ ἀνεπαρκὴς ἄρτος τὸν ὁποῖον χορηγεῖ τὸ νομοσχέδιον. Αἱ ἑκούσιαι εἰσφοραὶ καὶ οἱ συνεταιρισμοὶ αὐτοὶ οἱ κοινωνικοὶ δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν οὔτε τὴν διάρκειαν οὔτε τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ Κράτους. Ἀναμφισβητήτως τὸ Κράτος ἔχει μεγάλας ἀνάγκας, ἀλλὰ δὲν ὀφείλει νὰ παρίδῃ τὰς ἀνάγκας αὐτάς, διότι αἱ ἀνάγκαι αὐταὶ ἐγεννήθησαν ἐκ τοῦ πολέμου καὶ εἶναι ἀνάγκη συντηρήσεως ἐκείνων τῶν ὁποίων τὰ τέκνα ἐθυσιάσθησαν. Ὁ τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον θὰ ἱκανοποιηθῶσιν αἱ ἀνάγκαι τῶν οἰκογενειῶν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐθυσιάσθησαν, ἵνα κατακτήσωμεν τὸ ἔδαφος, τὸ ὁποῖον σήμερον πατοῦμεν, εἶναι ἡ ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀναγνωρίσῃ ἡ κοινωνία, ὡς τοιαύτην δὲ νὰ δεχθῇ καὶ ἡ χήρα τοῦ φονευθέντος. Ὄχι ἐλεημοσύνην ὑπὲρ τῶν ἡρώων ἡμῶν καὶ ὑπὲρ τῶν τέκνων τῶν ἡρώων ἡμῶν, ἀλλὰ φόρον, τὸν ὁποῖον θὰ ἐπιβάλῃ ἡ Πολιτεία πρὸς πάντα, διότι πᾶς ἀνήκων εἰς τὴν Πατρίδα δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ᾐσθάνθη ὄχι μόνον τιμήν, ἀλλὰ καὶ τὸ ὄφελος, τὸ ὁποῖον προέκυψεν ἐκ τῆς θυσίας ἐκείνων. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀποδίδει τὸν ἄρτον τὸν ἐπιούσιον εἰς τοὺς βαθμοφόρους· οὐδὲ δύναταί τις νὰ ζηλοτυπήσῃ διὰ τοῦτο. Ἀλλ’ ἡ Πολιτεία ἔχει καθῆκον νὰ χορηγήσῃ τὸν ἄρτον καὶ εἰς τὸν ἁπλοῦν ὁπλίτην καὶ εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἁπλοῦ πολίτου· ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν τουλάχιστον νὰ ἀσφαλίσῃ τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεως τῆς οἰκογενείας αὐτῶν, ἐὰν δὲν θέλῃ ὅλαι αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν νὰ καταστῶσιν ἐμπαιγμὸς καὶ νὰ μετανοῶσι, διότι μετὰ τόσης ἀληθῶς χαρᾶς ἐδέχθησαν τὴν θυσίαν τοῦ προστάτου αὐτῶν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνιστῶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του ὅτι μόνον διὰ μιᾶς θετικῆς νομοθετικῆς προνοίας εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσφαλίσωμεν τὰς οἰκογενείας τῶν ἡρώων ἡμῶν, δὲν ὑπάρχει δέ τις, νομίζω, εἴτε ἐντὸς εἴτε ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ὅστις νὰ μὴ ἀποβλέπῃ εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τούτων. Δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος πολιτικοῦ· δὲν πρόκειται περὶ διαφορᾶς γνώμης. Πρόκειται μόνον περὶ τοῦ καταρτισμοῦ μιᾶς καὶ ἑνιαίας γνώμης, ἡ ὁποία θὰ φθάσῃ εἰς τὸ νὰ ἱκανοποιήσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πάντες θεωροῦμεν ὡς ζήτημα ὄχι μόνον τιμῆς, ἀλλ’ ὑπάρξεως αὐτῆς τῆς Πολιτείας. Μὴ λησμονῶμεν, Κύριοι, τὸ παρελθόν, μὴ λησμονῶμεν τί ἔπραξαν ὅλα τὰ Κράτη ἐκεῖνα καὶ ὅλα τὰ ἔθνη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προσέβλεψαν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν στρατιωτικῶν αὐτῶν δυνάμεων. Προσέφερον προικοδοτήσεις ἐπὶ προικοδοτήσεων καὶ αἱ χῶραι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι κατελαμβάνοντο κατὰ τὴν ἀρχαίαν ἐποχήν, διενέμοντο μεταξὺ τῶν οἰκογενειῶν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν διὰ τῆς θυσίας τῆς ἰδίας τῶν ζωῆς νὰ τὰς κατακτήσωσιν.

§138Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅρα καὶ Βακούφια.

§139Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῶν Βακουφίων. Ἐὰν ἡ Ρώμη ὑπῆρξε μεγάλη, ἔγινε δι’ αὐτῆς τῆς πολιτείας διὰ τῆς προικοδοτήσεως χωρῶν ὁλοκλήρων τῶν λεγεώνων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατέκτησαν ὁλόκληρον τὴν Ἰταλίαν. Ἡ Ῥώμη δὲν ἦτο παρὰ μία πόλις καὶ ἐν τούτοις ἐγένετο παντοκράτωρ ἕνεκα αὐτῆς τῆς πολιτείας. Αὐτὰ ἤθελον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ δευτέρα γνώμη. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀξιοῖ σήμερον ἡ Βουλὴ καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνισμός, εἶναι μία χεὶρ στιβαρά, ἥτις νὰ ἐπιβάλῃ τὰς θυσίας ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ὀφείλονται εἰς τοὺς ἥρωας ἡμῶν καὶ εἰς τὰς οἰκογενείας αὐτῶν (χειροκροτήματα).

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεοδωρόπουλος.

§141ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ ἔλθωμεν μετὰ τὸ φαγητόν.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ Συνεδρίασις διὰ τὴν 10ην. (Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ὥρα 8 καὶ 35). Μετὰ τὴν διακοπὴν ὥρα 10.25′ μ. μ.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις.

§144Ι. ΞΗΡΟΣ. Ἔσχον τὴν τιμὴν κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν νὰ ὑποβάλω μετὰ τοῦ συναδέλφου κ. Ν. Ξηροῦ τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου 3ου τοῦ ἄρθρου 1ου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Προήλθομεν δὲ εἰς τὴν τροπολογίαν ταύτην ἐκ τῆς ἑξῆς σκέψεως· ἐνῷ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον λαμβάνει πρόνοιαν περὶ τῶν οἰκογενειῶν πάντων τῶν ἀποθανόντων καὶ φονευθέντων ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ πολέμου, δὲν λαμβάνει ὅμως πρόνοιαν καὶ περὶ τῶν οἰκογενειῶν τῶν ἀποθανόντων κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἐπιστρατεύσεως. Κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν ἡ ἐμπόλεμος κατάστασις δύναται νὰ περιλάβῃ καὶ τὸ ὀλιγοήμερον διάστημα τῆς ἐπιστρατεύσεως, καθ’ ὃ ἀξιωματικοὶ καὶ ὁπλῖται κληθέντες, ἵνα ἐξυπηρετήσωσι τὴν πατρίδα, ἐπεφορτίσθησαν μὲ βαρείας ἐντολὰς καὶ ὑπέφερον κακουχίας καὶ ταλαιπωρίας καὶ νόσους διαφόρους, ἐξ ὧν ἀπέθανον. Ἔχω πρόχειρον δὲ παράδειγμα τὸν ἀξιωματικὸν τοῦ πυροβολικοῦ Κορωναῖον, ὁ ὁποῖος λαβὼν ἐντολὴν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μεταβῇ εἰς Χαλκίδα κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς ἐπιστρατεύσεως, ὅπως προπαρασκευάσῃ τὴν τρίτην μοῖραν τοῦ πυροβολικοῦ πρὸς ἐπιβίβασιν, εἰργάσθη μὲ ὅλον τὸν ὑπερβάλλοντα ζῆλον κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, ἀναμφιβόλως δὲ ὁ ὑπερβολικός του ζῆλος πρὸς ταχυτέραν παρασκευὴν τῶν πυροβολαρχιῶν καὶ αἱ μεγάλαι κοπώσεις ἐπέφερον τὸν θάνατον. Ἡ κοινωνία Χαλκίδος ἐθρήνησεν αὐτόν, διότι ὄντως εἰργάσθη τόσον πολύ, ὥστε ἐνῷ ἐπεβίβαζε τὴν μοῖραν ἐπὶ τῶν ἀτμοπλοίων καὶ ἐπάτει καὶ αὐτὸς τὸν πόδα του ἐπ’ αὐτῶν ἔπαθεν ἀποπληξίαν καὶ ἀπέθανεν ὑπὸ τὰς εὐχὰς συμπάσης τῆς κοινωνίας Χαλκίδος. Εἶναι πλέον ἢ ἀποδεδειγμένον καὶ παρὰ τῶν ἰατρῶν βεβαιωμένον ὅτι αὐτὸς ὑπέστη τὸ πλῆγμα τοῦ θανάτου λόγῳ τῶν κοπώσεων, τὰς ὁποίας ὑπέστη. Θὰ εἶναι δὲ ὅλως ἄδικον, ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον δὲν προβλέπει τὴν περίπτωσιν αὐτήν, νὰ παραμείνῃ ἡ χήρα Κορωναίου καὶ ἄλλαι τοιαῦται σχοῦσαι τὴν αὐτὴν τύχην ἄνευ συντάξεως. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου γʹ, ὅπως ὁ χρόνος ὁρισθῇ ἀπὸ τῆς ἐπιστρατεύσεως. Καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 5 ἀντὶ 1 Ὀκτωβρίου 1912 νὰ τεθῇ ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐπιστρατεύσεως. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰσηγητὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν τροπολογίαν ταύτην καὶ οὐδεὶς θὰ ὑπάρξῃ ὁ ἀντιλέξων κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην.

§145Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Τὴν αὐτὴν παρατήρησιν θέλω νὰ κάμω καὶ ἐγὼ πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς παρατηρήσεως τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Βελέντζας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Πρόκειται περὶ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀγωνισθέντες καθ’ ὅλον τὸ στάδιον καὶ τῶν δύο πολέμων κατέκτησαν τὴν προσδοκίαν ἢ μᾶλλον τὴν βεβαιότητα τῆς προαγωγῆς εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμὸν εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν, ὡς βεβαιοῦται καὶ ἐκ τῶν ἐκθέσεων τῶν σωματαρχῶν των διὰ τὴν δρᾶσιν αὐτῶν καὶ οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἐπέπρωτο νὰ πέσωσι θύματα. Ὁμιλῶ περὶ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι, ἀφοῦ ἠγωνίσθησαν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦ πολέμου ἐπὶ ἓν ἔτος, δὲν ἔλαβον τὸν βαθμόν, τὸν ὁποῖον ἔλαβον ὅλοι οἱ ὁμοτάξιοί των ἢ μᾶλλον οἱ σύγχρονοί των. Ἐνῷ δὲ μετὰ 15 ἡμέρας ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ πολέμου ὅλοι οἱ ὁμοιόβαθμοί των προεβιβάσθησαν, αὐτοὶ εἶχον πέσει εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν καὶ συνεπῶς δὲν ἔλαβον τὸν ἀνώτερον βαθμόν. Οὕτως εἰς τὴν χήραν καὶ τὰ ὀρφανὰ ἡ δοθησομένη σύνταξις θὰ εἶναι σύνταξις κατωτέρου βαθμοῦ, δὲν θὰ εἶναι λοιπὸν ἡ σύνταξις ἡ ἀνάλογος πρὸς τὰς ὑπηρεσίας τὰς πολυτίμους, τὰς ὁποίας προσέφερον καθ’ ὅλον τὸν ἀγῶνα. Πρὸς τοῦτο ὑποβάλλω τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁμοῦ μὲ τὰς ἄλλας τροπολογίας, προκειμένου ἰδιαιτέρως νὰ ἐρευνήσῃ ταύτας. Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι θέλει λάβει ὑπ’ ὄψιν του τὴν τροπολογίαν αὐτὴν καὶ θέλει ἀπονείμει τὴν δικαίαν σύνταξιν ἡ ὁποία τοῖς ἀνήκει. Ἰδίως ἡ τροπολογία αὕτη ἀφορᾷ τοὺς ἐνδόξως πεσόντας Μανωλίδην καὶ Βελισσαρίου, τῶν ὁποίων εἶναι γνωστὴ ἡ δρᾶσις εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ προσέφερον ὁλοκαύτωμα τὸν ἑαυτόν των καὶ δίκαιον εἶναι αἱ οἰκογένειαί των νὰ ἀμειφθῶσι μὲ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ ἐλάμβανον, ἐὰν ἔζων 15 ἡμέρας ἀκόμη οἱ σύζυγοί των.

§146Σ. ΒΑΚΡΑΤΣΑΣ. Δὲν εἶναι ὀρθὸν διὰ τόσον μικρὰ πράγματα νὰ ἀναφέρητε τὸ ὄνομα τοῦ Βελισσαρίου, διότι εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Βελισσαρίου θὰ λάβωσι σύνταξιν ἄλλοι 50 ἀξιωματικοί.

§147Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω, κ. Βουλευταί. Ἐπὶ τῆς τρίτης παραγράφου τοῦ ἄρθρου τούτου ἀναγράφεται· «γʹ) τῶν ἀποθανόντων ἐκ συμβεβηκότων τοῦ πολέμου, τουτέστιν ἐκ γεγονότων ἐπενεγκόντων βίαιον θάνατον ἢ ἐκ τῶν κακουχιῶν, τῶν ταλαιπωριῶν καὶ τῶν λοιπῶν παρομαρτούντων τῇ ἐκστρατείᾳ δεινῶν ἢ ἐκ λοιμωδῶν, ἐπιδημικῶν ἢ ἐνδημικῶν νόσων, εἰς ἃς ἐκ τοῦ πολέμου ἐξετέθησαν». Νομίζω, ὡς ὀρθῶς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συνάδελφος παρετήρησεν, ὅτι ἡ ἀπαρίθμησις τῶν κατονομαζομένων αἰτίων τοῦ θανάτου, δυναμένου νὰ συμβῇ εἰς τοὺς κακοπαθήσαντας ἄνδρας, δὲν καθορίζεται σαφῶς καὶ θὰ προετίμων νὰ διετυποῦτο ἁπλούστερον, ὅτι ἁπλῶς οἱ ἀποθανόντες καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ἐκστρατείας στρατιωτικοὶ ἐξ οἱασδήποτε ἀφορμῆς νὰ λογίζωνται ὡς δικαιούμενοι συντάξεως, ἀφοῦ ἀπέθανον ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Τὸ δεύτερον μέρος τῆς περιόδου περιέχει εὐεργετικὴν διάταξιν, διότι προβλέπει περὶ τῶν παθήσεων ἐκείνων, τῶν ὁποίων τὰ σπέρματα ἐγεννήθησαν κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐκστρατείας καὶ ἐξεδηλώθησαν κατόπιν. Ἡ διάταξις εἶναι σαφὴς καὶ εὐεργετική, ἀλλ’ αἱ ἐγγυήσεις αἱ ἀπαιτούμεναι πρὸς ἐξέλεγξιν αὐτῆς μοὶ φαίνεται ὅτι καθιστῶσι ταύτην δῶρον ἄδωρον (ἀναγινώσκει). «Ἐὰν ὁ θάνατος ἐπῆλθε διαρκοῦντος τοῦ πολέμου ἢ ἐντὸς δύο ἐτῶν ἀπὸ τῆς λήξεως αὐτοῦ καὶ ἐὰν ἡ νόσος, ἐξ ἧς ἐπῆλθεν ὁ θάνατος, προῆλθεν ἀποδεδειγμένως ἐκ τῶν κατὰ τ’ ἀνωτέρω ὁριζομένων αἰτιῶν ἐκδηλωθεῖσα εἴτε πρὸ τῆς λήξεως τοῦ πολέμου, προκειμένου περὶ λοιμώδους ἐπιδημίας ἢ ἐνδημικῆς τοιαύτης, εἴτε τέσσαρας τὸ πολὺ μῆνας μετὰ τὴν λῆξιν αὐτοῦ». Ἐνταῦθα βεβαίως πρόκειται περὶ τῆς γνωστῆς νόσου, ἧς τὰ σπέρματα χρονολογοῦνται ἀπὸ πολλοῦ χρόνου καὶ βεβαίως ἡ διάταξις εἶναι σοφή, ἀλλ’ ἡ ἐγγύησις ἡ ζητουμένη δὲν μοὶ φαίνεται ἐπιτυχής· ἐὰν δὲν εἶναι ἀδύνατος, εἶναι βεβαίως δυσχερής. Ἐκ πείρας γνωρίζομεν ὅτι πολὺ δύσκολος εἶναι ἡ πιστοποίησις τοιαύτης ἀφορμῆς ἐκ μέρους τῶν ὑγειονομικῶν στρατιωτικῶν ἀρχῶν. Οὐδένα κατηγορῶ, ἀλλὰ πιστοποιῶ τὸ πρᾶγμα καὶ ἐκφράζω γενικὴν γνώμην τῆς κοινωνίας· βεβαίως οἱ δυνάμενοι θὰ λαμβάνωσι τοιαύτας πιστοποιήσεις, διότι εἰς τοὺς δυναμένους δὲν ὑπάρχουσιν ἐμπόδια, ἀλλ’ οἱ πολλοὶ δὲν θὰ λαμβάνωσιν· ἢ νὰ ἀφαιρεθῇ λοιπὸν ἡ ἐγγύησις τῆς γεννήσεως τῶν σπερμάτων τῆς νόσου ἢ νὰ ἀφεθῇ αὕτη εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἰατρούς.

§148ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διατί νὰ προτιμήσωμεν τοὺς πολιτικούς;

§149Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Διότι εἶναι δύσκολος ἡ πιστοποίησις ἐκ μέρους τῶν στρατιωτικῶν ἰατρῶν, καὶ προσθέτω, καὶ ἂν θελήσωσι νὰ κρίνωσιν εὐσυνειδήτως· ἡ νόσος εἶναι τοιαύτη, ὥστε εἶναι δύσκολον εἰς τὸν ἰατρὸν νὰ ἀποφανθῇ χωρὶς ἐπὶ χρόνον τινὰ νὰ παρακολουθήσῃ τὸν ἄρρωστον· καὶ ἂν θέλητε τὴν εὐεργετικὴν ταύτην διάταξιν τοῦ νόμου, δέον ἡ ἐγγύησις αὐτῆς νὰ ἀφεθῇ εἰς τοὺς παρακολουθοῦντας τὸν ἄρρωστον ἰατρούς, διότι ἐπὶ πλέον πλὴν τῶν ἄλλων δυσκολιῶν δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ παθόντες τὸ ἀτύχημα ἐκεῖνο, καὶ τοιοῦτοι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἶναι ἄνθρωποι πτωχοί, ἀπὸ μεμακρυσμένα μέρη νὰ προσέρχωνται εἰς τὰς στρατιωτικὰς ὑγειονομικὰς ἀρχάς, ὅπως λάβωσι πιστοποιήσεις τοῦ πάθους των.

§150Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ἔχω, Κύριοι συνάδελφοι, ὑποβάλει πρότασιν, ὅπως βεβαιοῦται τοῦτο ὑπὸ τριῶν ἐπιστημόνων ἰατρῶν.

§151Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Οὐδεμίαν ἔχω ἀντίρρησιν καὶ πληρέστατα ἀποδέχομαι τὴν γνώμην σας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγω εἶναι ὅτι ἡ Πολιτεία θέλει νὰ μεριμνήσῃ μόνον διὰ τὴν τάξιν τῶν προνομιούχων τῶν ἐχόντων τὰ μέσα τῆς βεβαιώσεως καὶ ὄχι περὶ τῶν πολλῶν, δι’ οὓς ἡ βεβαίωσις θὰ εἶναι δυσχερής, ἂν μὴ ἀδύνατος. Ἑτέραν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω ὡς πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ὅτι δικαιοῦται συντάξεως ἡ χήρα μήτηρ τοῦ φονευθέντος, ἔστω καὶ ὁ πατήρ, ἀλλ’ ἐὰν εἶναι ἄπορος. Νομίζω ὅτι ἡ λέξις «ἄπορος» εἶναι ἐντελῶς περιττὴ καὶ πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ τὸ «ἂν εἶναι ἄπορος». Διότι ὄχι μόνον τὸ εὐτελὲς τοῦ ποσοῦ πρέπει νὰ μᾶς κάμῃ νὰ μὴ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν φράσιν «ἐὰν εἶναι ἄπορος», ἀλλὰ καὶ τὸ δυσχερὲς τῆς ἐξακριβώσεως τῆς ἀπορίας, ἄλλως ἡ ἀντίληψις τῆς ἀπορίας εἶναι διάφορος εἰς τὰ διάφορα ὑποκείμενα· π. χ. ἄλλος ὑπονοεῖ ἄπορον τὸν μὴ ἔχοντα ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ, ἄλλος τὸν μὴ ἔχοντα στέγην, ἐνῷ καὶ ὁ ἔχων στέγην τινά, ἵνα προστατεύηται κατὰ τῆς χιόνος, ἐπίσης εἶναι ἄπορος.

§152ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἄπορος δὲν εἶναι ὁ ἄστεγος.

§153Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Ἀκριβῶς διὰ τοῦτο πρέπει νὰ λείψῃ ἡ λέξις ἄπορος, ἵνα μὴ γεννῶνται δυσχέρειαι εἰς τὰς πιστοποιήσεις τῆς ἀπορίας, διότι βεβαίως ὁ ἄπορος οὔτε στέγης δυνατὸν νὰ στερῆται, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἑκατομμύρια νὰ ἔχῃ.

§154Δ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὑπήρξατε δήμαρχος, κ. συνάδελφε;

§155Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Μάλιστα.

§156Δ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐὰν σᾶς ἐζήτουν πιστοποιητικὸν νὰ βεβαιώσητε ὅτι εἶναι ἄπορος εἷς ὁ ὁποῖος ἔχει στέγην, τί θὰ ἐκάμνετε;

§157Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Θὰ ἠρνούμην. Αὐτὸ λέγω, ὅτι εἰς τὰ χωρία οὐδεὶς ὑπάρχει ὅστις νὰ μὴ ἔχῃ μίαν οἱανδήποτε στέγην, μίαν καλύβην, χωρὶς ἐν τούτοις νὰ παύῃ ἀπὸ τοῦ νὰ εἶναι ἄπορος, τουτέστιν ἐνδεής, κατὰ τὴν στενὴν δὲ ἑρμηνείαν τοῦ νόμου δὲν εἶναι ἄπορος ὁ ἔχων μίαν στέγην καὶ ὁ Δήμαρχος δὲν δύναται νὰ δίδῃ πιστοποιητικὸν ἀπορίας. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο παράδειγμα ἔχω τοιαύτης δυσχερείας. Ἡ πρὸς διανομὴν τῶν βοηθημάτων εἰς τὰς ἀπόρους οἰκογενείας τῶν ἐπιστράτων ἐπιτροπὴ κατὰ τόπους ἔχει βεβαίως ἐντολὴν νὰ διανείμῃ ταῦτα εἰς τοὺς ἐνδεεῖς, ἔστω καὶ ἔχοντας στέγην. Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις ὅτι εἰς τὰ χωρία δὲν ὑπάρχουσιν ἐνδεεῖς, ἐν τούτοις γνωρίζω ὅτι ἀπὸ πολλοὺς δήμους τὰ ἀποσταλέντα βοηθήματα ἐπεστράφησαν, τοῦ ἀστυνόμου ἢ τοῦ εἰρηνοδίκου δηλώσαντος ὅτι ἐκεῖ δὲν ὑπάρχουσιν ἄποροι, διότι οὐδεὶς τούτων στερεῖται στέγης. Ἀλλὰ διότι ἔτυχε νὰ ἔχωσι καλύβην τινά, δὲν εἶναι ἄποροι καὶ δὲν δικαιοῦνται περιθάλψεως; Ἑπομένως δι’ ὅλα τὰ ἀνωτέρω νομίζω ὅτι ἡ λέξις ἄπορος δέον νὰ ἀπαλειφθῇ. Καὶ ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ βοηθημάτων, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ δώσῃ ὁδηγίας εἰς τὰς ἐπιτροπὰς πρὸς διάθεσιν τῶν βοηθημάτων κατὰ τὸ προσῆκον καὶ οὐχὶ κατὰ τὴν στενὴν ἑρμηνείαν τῆς λέξεως ἄπορος ἣν κάμνουσιν. Ἑτέραν παρατήρησιν εἶχον νὰ κάμω, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀνικάνους, δι’ οὓς δὲν βλέπω διάταξιν ἐν τῷ νόμῳ, ἐνῷ ἐν τῷ πίνακι ἀναγράφονται ποσὰ διὰ τοὺς ἀνικάνους· μήπως ἀναπληροῦται τοῦτο διὰ τοῦ νόμου ΣΕʹ;

§158Σ. ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Μάλιστα· δι’ αὐτοῦ ἀναπληροῦται, ὅλον δὲ τὸ παρὸν νομοσχέδιον ἀφορᾷ τὰς χήρας.

§159Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀφορᾷ τοὺς ἀνικάνους· δι’ αὐτοὺς ὑπάρχει νόμος.

§160Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Τότε ἔχω νὰ κάμω διὰ τοὺς ἀνικάνους τὴν ἑξῆς παρατήρησιν· εἰς αὐτοὺς χορηγεῖται σύνταξις, ἀλλ’ ἤθελον νὰ μάθω, ἡ σύνταξις αὕτη θὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς ἀνεξαρτήτως ἄλλης ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν μετὰ βίας μὲν ἀλλ’ ἐξ ἀνάγκης θὰ προσφέρωσι μισθοδοτούμενοι δι’ αὐτήν;

§161ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὅσοι λαμβάνουσι μισθὸν δὲν δύνανται νὰ λαμβάνωσι καὶ σύνταξιν.

§162ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ σύνταξις δὲν εἶναι ἀμοιβὴ διὰ τὴν δυσμορφίαν· ὅσοι δύνανται νὰ ἐργάζωνται καὶ νὰ μισθοδοτῶνται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου Ταμείου δὲν θὰ λαμβάνωσι τὴν σύνταξιν.

§163Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Δὲν πρόκειται οὔτε περὶ δυσμορφίας οὔτε περὶ δυναμένων νὰ ἐργάζωνται, ἀλλὰ περὶ ἀναπήρων, οἵτινες καίτοι συντριβόμενοι εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ ἐργάζωνται· π. χ. εἷς διδάσκαλος ἀκρωτηριασθεὶς τὸ σκέλος θὰ δύναται νὰ διδάσκῃ, ἀλλὰ συντριβόμενος· οὗτοι καὶ ἐξ ἀνάγκης ἐργαζόμενοι, ἐπὶ τῇ μισθοδοσίᾳ τῶν βέβαια, θὰ ἐξαντλῶνται περισσότερον, θὰ συντρίβωνται ἐνωρίτερον ἢ οἱ ἄρτιοι καὶ οὐδέποτε θὰ φθάσωσιν εἰς τὸν ἀπαιτούμενον πρὸς σύνταξιν χρόνον ὑπηρεσίας· διὰ τοὺς μάρτυρας τούτους νομίζω ὅτι δέον νὰ ἐπιτραπῇ ἰδιαιτέρως ἡ χορήγησις συντάξεως· ἡ σύνταξις δίδεται, διότι ὁ παθὼν κατέστη ἀνίκανος πρὸς ἐργασίαν. Ἀλλὰ μήπως ὁ ἀνάπηρος διδάσκαλος δὲν κατέστη ἀνίκανος πρὸς πᾶσαν ἄλλην ἐκτὸς τῆς τοῦ διδασκάλου ἐργασίαν; Τί θὰ δύναται νὰ κάμῃ συμπληρώσας τὴν συντάξιμον ὑπηρεσίαν, ὅτε οἱ ἀρτιμελεῖς συνάδελφοί του θὰ δύνανται νὰ ἐξασκήσωσιν ἄλλην τινὰ ἐργασίαν;

§164Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ψηφίζεται ἀπονομὴ συντάξεως εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἐν πολέμῳ παθόντων. Αἱ προϋποθέσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἡ σύνταξις αὕτη ἀπονέμεται, φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι ὅμοιαι πρὸς τὰς προϋποθέσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας ἀπονέμονται αἱ ἄλλαι συντάξεις. Εἶναι τάχα ἡ σύνταξις αὕτη ἀμοιβὴ ἁπλῶν ὑπηρεσιῶν τῶν παθόντων ἢ εἶναι ἔνδειξις ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης πρὸς αὐτούς; Εἶναι ὑλικὴ παρηγορία πρὸς τοὺς ἐπιζήσαντας ἢ εἶναι εὐγνωμοσύνη τυχὸν πρὸς τοὺς ἐκλιπόντας; Εἶναι ἀσφάλιστρον τῶν ἀποθανόντων, τῶν παθόντων ἐν πολέμῳ, ἀποδιδόμενον ἤδη ὑπὸ τοῦ Κράτους ἢ εἶναι καταβολὴ ἀκριβῶς ἀσφαλίστρων διὰ τὴν ἐπελθοῦσαν ἀσφάλειαν διὰ τῆς ζωῆς τῶν παθόντων; Εἶναι ἆρά γε ὀβολὸς εὐσπλαγχνίας ἢ εἶναι γέρας ἀρετῆς; Ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν διατί νὰ στερηθῶσι τῆς τιμῆς τῆς ἀπονομῆς, ἔστω καὶ τῆς πενιχρᾶς ταύτης συντάξεως; Ἐὰν θεωρῆτε ὅτι εἶναι μία ὑλικὴ ἀμοιβή, τότε ἀφαιρεῖτε τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἡ ἀπονομὴ τῆς συντάξεως ταύτης. Ἐκ τῆς σκέψεως ταύτης, κ. Βουλευταί, ποιοῦμαι τὴν παρατήρησιν ὅτι ἴσως ἠδύνατο νὰ λείψῃ ἡ διατύπωσις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ ἀπορίας. Δὲν εἶναι ἄξιον τῶν ἐλατηρίων, ὑφ’ ἃ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον προέρχεται ὑπὸ τὴν ἡμετέραν ψῆφον, δὲν εἶναι ἄξιον, λέγω, νὰ φέρῃ τὸ Κράτος τὴν ἔνστασιν τῆς εὐπορίας πρὸς τὰς οἰκογενείας τῶν ἀποθανόντων. Ἡ ἀπονομὴ συντάξεως δὲν θὰ ἐπουλώσῃ δυστυχῶς τὰς πληγὰς αἱ ὁποῖαι ἀνεῴχθησαν ἐκ τῆς ἀπωλείας τῶν νεκρῶν, ἀλλὰ θὰ εἶναι μία ἐκδήλωσις τιμῆς, θὰ εἶναι μία ἔνδειξις εὐγνωμοσύνης, θὰ εἶναι ἓν γέρας ἀμοιβῆς. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ὑποθέτω ὅτι ἡ σύνταξις πρέπει ν’ ἀποδοθῇ εἰς ὅλους ἀνεξαιρέτως καὶ ν’ ἀποσβεσθῇ ἡ διάκρισις τῆς εὐπορίας ἢ ἀπορίας. Ἐπίσης ἐκ τῆς ἐννοίας ταύτης ἀκριβῶς ὁρμώμενος ὑπέβαλλον τὴν παρατήρησιν ὅτι ἡ σύνταξις δὲν πρέπει ἀποδοθῇ μόνον εἰς τὰς μητέρας, ἀλλὰ καὶ εἰς ἀμφοτέρους τοὺς γονεῖς, ἐὰν οὗτοι ἐπιζῶσι. Θὰ εἶναι μία ἠθικὴ παρηγορία πρὸς αὐτούς, ἐὰν ἀπενέμετο ἡ σύνταξις αὕτη. Ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς τελευταίας ταύτης παρατηρήσεώς μου ἔχω ὑπ’ ὄψει μου παράδειγμα ἐντίμου πτωχῆς οἰκογενείας ἐν Ἀγρινίῳ, τῆς οἰκογενείας Κέντρου. Εἴδετε μὲ ποῖον σπαρτιατισμὸν ὁ πολίτης αὐτὸς ὁ γεννηθεὶς ἐν τῇ ὑποδούλῳ ἐν Λιμπόβῳ τῆς Ἠπείρου, καὶ συνεπῶς συναισθανόμενος περισσότερον παντὸς ἄλλου τὴν πικρίαν τῆς δουλείας, ἀντιστοίχως δὲ τὰ ἀγαθὰ τῆς ἐλευθερίας, εἴδετε, λέγω, μὲ ποῖον σπαρτιατισμὸν ἐτηλεγράφησε πρὸς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἀπώλεσε τὸν ἕνα τῶν υἱῶν του. Ἐχειροκρότησε τὴν Πατρίδα καὶ ἀνεφώνησεν «Ζήτω ὁ Ἑλληνισμός». Κατὰ τὴν κατόπιν μάχην ἀπώλεσε καὶ τὸν δεύτερον ἐκ τῶν υἱῶν του, καὶ τὴν ἀπώλειαν ταύτην φέρει ὑπερηφάνως πάντοτε καὶ τονίζει ὅτι καὶ τὸν τρίτον υἱόν του, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ὑπηρετῶν ἐν τῷ στρατῷ, προθύμως θὰ παρέδιδεν εἰς τὸν βωμὸν τῆς Πατρίδος. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι Βουλευταί. Δὲν θὰ αἰσθανθῇ πικρίαν ὁ γέρων αὐτός, ὁ Σπαρτιάτης αὐτός, ἐὰν ἴδῃ ὅτι ὑπὸ τὸ πνεῦμα τῆς εὐπορίας ἢ τῆς ἀπορίας ἀπενεμήθησαν αἱ συντάξεις αὐταί, ὁ ὁποῖος δὲν κλαίει τὴν ἀπώλειαν τῶν δύο του υἱῶν, ἀλλ’ ὑπερηφανεύεται, διότι ἐχρησίμευσε ζωή των εἰς μεγάλυνσιν τῆς Πατρίδος; Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην θὰ ὑπέβαλον τὴν εὐχὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἀποδεχθῇ τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ ἀποσβεσθῇ ἡ προϋπόθεσις τῆς ἀπορίας πρὸς ἀπονομὴν τῆς συντάξεως. Τὸ νομοσχέδιον ὁμιλεῖ περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἐν ταῖς μάχαις φονευθέντων ἢ ἐν τῷ πολέμῳ παθόντων, ἀπομένει ὅμως κενὸν ἐν τῇ διατυπώσει, διότι ἤθελον ἐρωτήσει ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι τὸ νομοσχέδιον μένει ὡς διετυπώθη· Ἐὰν μία μήτηρ ἄπορος ἔχῃ πλείονα τοῦ ἑνὸς τέκνα, φονευθέντα ἢ παθόντα ἐν πολέμῳ, ποία σύνταξις, παρακαλῶ, θὰ δοθῇ εἰς τὴν μητέρα αὐτήν; Θὰ δοθῇ σύνταξις διὰ τὴν ἀπώλειαν ἑνὸς μόνον τέκνου;

§165ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μία σύνταξις θὰ δοθῇ.

§166Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Καὶ ἂν ἀπώλεσε δύο καὶ τρία τέκνα;

§167ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα· διότι ἄλλως θὰ ἦτο ἀντίληψις, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ μόνον εἰς τοὺς Μουσουλμάνους, εἰς τὸ ἱερὸν δίκαιον, ὡς τιμὴ αἵματος.

§168Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Τότε παραιτοῦμαι τῆς τελευταίας μου ταύτης ἀπορίας καί, ἐπειδὴ δὲν πρόκειται περὶ τιμῆς αἵματος, παρακαλῶ νὰ λείψῃ ἡ διάκρισις τῆς εὐπορίας καὶ τῆς ἀπορίας.

§169Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ ζωηρὸν ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ἐδήλωσεν ὅτι θὰ ἐπιδείξῃ εἰς πᾶσαν παρουσιασθησομένην περίπτωσιν, ὅπως συνηγορήσω ὑπὲρ τῶν πατέρων ἐκείνων, οἵτινες εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἴδωσι τὰ τέκνα των πίπτοντα κατὰ τὸν πόλεμον καὶ οἵτινες βεβαίως παρ’ ὅλην τὴν δικαίαν ὑπερηφάνειαν, τὴν ὁποίαν θὰ συναισθάνωνται, διότι τοιαῦτα εἶχον τέκνα, οὐχ ἧττον θὰ συναισθανθῶσι κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τοῦ βίου των πικρίαν, διότι θὰ λείψῃ ἀπ’ αὐτῶν ἡ υἱϊκὴ στοργή. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τροπολογίαν, ὅπως οὐ μόνον τύχωσι συντάξεως οἱ ἀνίκανοι γονεῖς, ἀλλὰ καὶ οἱ ἄγοντες ἡλικίαν ἄνω τοῦ 65 ἔτους τῆς ἡλικίας των. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τοὺς οἰκονομικοὺς πόρους, οἵτινες δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι βεβαίως δὲν ὑπάρχουσιν, εἶμαι σύμφωνος μετὰ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων, ὅπως δι’ οἱασδήποτε βαρείας φορολογίας ἐξευρεθῶσι τὰ μέσα πρὸς πληρωμὴν τῶν συντάξεων τούτων.

§170Τ. ΠΑΠΑΔΑΜ. Μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος συνυπέβαλον τροπολογίαν, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπονεμηθῇ σύνταξις εἰς τοὺς πατέρας, οἱ ὁποῖοι ἄγουσι τὸ 65 ἔτος τῆς ἡλικίας των. Νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον, ὅπως ἡ Πολιτεία ἀμείψῃ τοὺς γονεῖς αὐτοὺς τοὺς στερηθέντας τῶν τέκνων των, καθότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι δίδεται εἰς αὐτοὺς μία ὑλικὴ ἀνακούφισις ἀποδίδεται ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας καὶ μία ἀνάμνησις εὐγνωμοσύνης διὰ τὴν ἀπώλειαν τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν. Ἔχω γνώμην ἄλλως τε ὅτι οἱ ἄγοντες τὸ 65 ἔτος τῆς ἡλικίας των δὲν εἶναι τόσον πολλοί, ὥστε νὰ ὑπολογισθῇ ὅτι θὰ ἐπιβαρύνωσι κατὰ πολὺ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπὸ μελέτην ἡ τροπολογία αὕτη, διότι εἶναι πάμπολλοι γονεῖς οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχασαν μόνον ἓν τέκνον ἀλλὰ καὶ δύο καὶ τρία, μάλιστα δὲ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Μαντινείας βουλευτὴς κύριος Τριανταφυλλάκος μοὶ εἶπεν ὅτι ἐκ συμπτώσεως μετέβη εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν καὶ παρετήρησε γραῖαν κλαίουσαν, ἡ ὁποία ἀπώλεσε καὶ τὰ τρία της τέκνα. Συνεπῶς εἶναι δίκαιον νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον ὑπὸ τῆς Πολιτείας δι’ ἀνακούφισιν αὐτῶν οἱ ὁποῖοι θὰ μένωσιν μόνοι μετὰ τῆς γραιᾶς γυναικός των, καὶ θεωρηθῶσι δὲ ὡς ἀνίκανοι καὶ αὐτοὶ πρὸς ἐργασίαν, ἀφοῦ ἄλλως τε θὰ εἶναι ἀνίκανοι καθὸ ἄγοντες τὸ 65 ἔτος τῆς ἡλικίας των.

§171Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν, κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι κινδυνεύομεν ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ εἰς τὸ ἱερώτερον τῶν ζητημάτων νὰ κατηγορηθῶμεν ὅτι συζητοῦμεν πλέον πρὸς δημοκοπίαν, καὶ αὐτὸ θὰ εἶναι ὕβρις διὰ τοὺς νεωτέρους ἥρωας τῆς Ἑλλάδος. Πρέπει ἑπομένως νὰ καταπαύσῃ ἡ συζήτησις, διότι ἡ Κυβέρνησις ᾐσθάνθη καὶ ἐδήλωσε τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχει πρὸς τοὺς πεσόντας. Δὲν εἶναι ζήτημα πλέον πολιτικόν.

§172Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Πρὸ ὀλίγου, κύριοι Βουλευταί, ὑπέβαλον τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν 1ου ἄρθρου τοῦ «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν συντάξεων» νομοσχεδίου, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ δι’ ὀλίγων ν’ ἀναπτύξω. Ὡς γνωστόν, κατὰ τοὺς δύο νικηφόρους πολέμους πολλοὶ δημόσιοι ὑπάλληλοι παντὸς κλάδου καὶ βαθμοῦ, ἐκπαιδευτικοί, δικαστικοί, οἰκονομικοὶ κλπ., καταταχθέντες εἰς τὸν στρατὸν καὶ ὑπηρετήσαντες ἐν αὐτῷ εἴτε ὡς ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ εἴτε ὡς ὑπαξιωματικοὶ εἴτε καὶ ὡς ἁπλοῖ ὁπλῖται ἐφονεύθησαν ἢ ἀπεβίωσαν ἐν τοῖς νοσοκομείοις ἐκ τῶν συμβεβηκότων τοῦ πολέμου, τῶν κακουχιῶν καὶ τῶν ταλαιπωριῶν. Εἰς τὰς οἰκογενείας πολλῶν ἐκ τούτων ἀπενεμήθη ἤδη κατὰ τὰς κειμένας διατάξεις τοῦ περὶ συντάξεων ΒΧΝΓʹ νόμου τῆς 24 Ἰουλίου 1899 ἀνάλογος σύνταξις, ἐφόσον οὗτοι ἦσαν ἔγγαμοι καὶ κατέλιπον χήρας καὶ ἀνήλικα ὀρφανά, πρόκειται δὲ διὰ τοῦ ἤδη τροποποιουμένου νόμου τούτου ν’ ἀπονεμηθῶσιν ἀνάλογοι συντάξεις καὶ εἰς τὰς οἰκογενείας ἐκείνων, οἵτινες κατέλιπον χήραν μητέρα ἢ πατέρα ἄπορον καὶ ἀνίκανον πρὸς ἐργασίαν. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη περίπτωσις, ὅλως ἐξαιρετική, περὶ ἧς δὲν προνοεῖ ὁ νῦν ψηφιζόμενος νόμος, διότι δὲν εἶναι δυνατόν, καθὼς εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ περιλάβωμεν ἐν τῷ νόμῳ πᾶσαν ἐνδεχομένην περίπτωσιν. Ἐννοῶ, κύριοι Βουλευταί, τὴν περίπτωσιν ἐκείνην, καθ’ ἣν δὲν θὰ ἐπιτρέπηται νομίμως ἀπονομὴ συντάξεως εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἐν ἀμφοτέροις τοῖς πολέμοις φονευθέντων ἢ ἀποβιωσάντων δημοσίων ὑπαλλήλων, διότι ἔτυχε νὰ εἶναι ἄγαμοι ἢ οἱ ζῶντες γονεῖς αὐτῶν οὐχὶ παντελῶς ἄποροι. Ἀλλ’ αἱ οἰκογένειαι αὗται εἶχον ὡς μόνον στήριγμα ἐν ταῖς οἰκονομικαῖς βιωτικαῖς αὐτῶν δυσχερείαις τὴν ἐκ τοῦ μισθοῦ τῶν τέκνων των, τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, βοήθειαν καὶ παρ’ αὐτῶν ἀνέμενον πλὴν τοῦ μηνιαίου βοηθήματος καὶ ἀρωγήν τινα ἐν δεδομένῃ περιστάσει πρὸς ἀποκατάστασιν ἀγάμων ἀδελφῶν. Βεβαίως δὲν θὰ ζητήσω διὰ τῆς τροπολογίας μου νὰ δοθῇ σύνταξις, ἀφοῦ δὲν εἶναι νόμιμον, ἀφοῦ οἱ κείμενοι περὶ συντάξεων νόμοι καὶ τροποποιούμενοι, ὡς τροποποιοῦνται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, δὲν παρέχουσι δικαίωμα συντάξεως εἰς τὴν περὶ ἧς πρόκειται ἐξαιρετικὴν περίπτωσιν, δι’ ἣν ἀκριβῶς καὶ ἐζήτησα τὸν λόγον. Ἡ τροπολογία μου λοιπόν, κύριοι Βουλευταί, ἀποβλέπει εἰς τοῦτο. Ἐπειδὴ ἡ Πολιτεία καλέσασα αὐτοὺς εἰς τὸν στρατόν, ὅπως προσφέρωσιν εἰς τὸν βωμὸν τῆς Πατρίδος καὶ τὴν ζωήν, ἐν τῷ ὑπὲρ τῶν ὅλων ἀγῶνι διέκοψεν ἀποτόμως τὸ ὑπαλληλικὸν αὐτῶν στάδιον, γενομένη οὕτως ὑπαίτιος νὰ στερηθῇ ἡ οἰκογένεια αὐτῶν διὰ τοῦ θανάτου των τοῦ ἐκ τοῦ μισθοῦ των παρεχομένου βοηθήματος, αἱ δὲ οἰκογένειαι αὗται συμβαίνει νὰ ἔχωσι καὶ θυγατέρας ἀγάμους καὶ ἀδελφοὺς ἀνηλίκους, ὅπως θέλω ἀποδείξει ὑμῖν διὰ τοῦ παραδείγματος, τὸ ὁποῖον θὰ φέρω πρὸς ἐπίρρωσιν τῶν λόγων μου, διὰ τοῦτο ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, ἣν παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν Βουλὴν νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν (ἀναγινώσκει)· «Εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν φονευθέντων ἢ ἀποβιωσάντων κατὰ τοὺς δύο πολέμους ἀγάμων δημοσίων ὑπαλλήλων παντὸς κλάδου καὶ βαθμοῦ, ἐχόντων δὲ ὁσηνδήποτε συντάξιμον ὑπηρεσίαν, ὑπηρετησάντων ἐν τῷ στρατῷ ὡς ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν ἢ ὁπλιτῶν, ἐπιστρέφονται μετὰ τοῦ τόκου αὐτῶν πρὸς 4% τὰ ὑπ’ αὐτῶν κατατεθειμένα εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ποσὰ ἐκ τῶν κρατήσεων τοῦ μισθοῦ αὐτῶν χάριν συντάξεως συνολικῶς ἀντὶ παντὸς ἄλλου βοηθήματος ἢ συντάξεως». Ἂν δ’ ὅμως ἡ Βουλὴ νομίσῃ ὅτι δὲν πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ ὁ τόκος, ἂς ἀποφασίσῃ νὰ τροποποιήσῃ τὴν τροπολογίαν μου.

§173Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Πολὺ ὀρθὸν εἶναι.

§174Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, παρακαλῶ, νὰ φέρω δύο παραδείγματα ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας μου πατρίδος, τῆς Σίφνου. Ἐφονεύθη ὁ δημοδιδάσκαλος Ἰω. Τριαντάφυλλος, ἔφεδρος ἀνθυπολοχαγὸς τοῦ πεζικοῦ, υἱὸς πτωχοῦ πατρός, μόλις ἀποζῶντος ἐκ τῶν εἰσοδημάτων του, ἔχοντος δὲ πολυμελῆ οἰκογένειαν ἐξ ἀνηλίκων ἀρρένων καὶ θυγατέρων ἀγάμων. Ὁ νέος οὗτος, πλήρης ἐνθουσιασμοῦ καὶ πολεμικοῦ μένους, καταταχθεὶς ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του ἄριστα πολεμήσας μέχρι τῆς καταλήψεως τῆς Θεσσαλονίκης. Ἐκεῖθεν ἀπεστάλη εἰς Χίον, ἔνθα διέπρεψεν ἀγωνισθεὶς ἡρωικῶς, ὡς μαρτυρεῖ ἐπαινετικὴ ἔκθεσις τοῦ διοικητοῦ τοῦ τάγματός του. Ἐκ Χίου ἀπεστάλη εἰς τὴν Ἤπειρον καὶ ἐν Μπιζανίῳ ἐτραυματίσθη. Ἐλθὼν εἰς Ἀθήνας ἐνοσηλεύθη καὶ μετὰ τὴν θεραπείαν του διετάχθη νὰ μεταβῇ εἰς Κρήτην ὑπὸ τὸν ταγματάρχην κ. Καλομενόπουλον, ὅστις ἐξέλεξεν αὐτὸν ὡς ἄριστον γυμναστήν, διότι καὶ δίπλωμα γυμναστοῦ εἶχεν. Ἅμα τῇ ἐνάρξει τοῦ δευτέρου πολέμου ἀνεκλήθη ἐκ Κρήτης εἰς τὰ Μακεδονικὰ πεδία τῶν μαχῶν, ὅπου τοποθετηθεὶς εἰς τάγμα εὐζώνων, ἀντὶ τοῦ 1ου πεζικοῦ συντάγματος εἰς ὃ ἀρχικῶς ἀνῆκεν, ἐπολέμησε γενναιότατα καὶ ἔπεσεν ἡρωϊκῶς τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς ἐν Τζουμαγιᾷ τριημέρου μάχης. Ὁ ἀτυχὴς πατὴρ ὑπερηφανεύεται μὲν διὰ τὸν ἔνδοξον τοιούτου υἱοῦ θάνατον, ἀλλ’ ἐστερήθη τοῦ μόνου στηρίγματος καὶ ἀρωγοῦ ταῖς οἰκονομικαῖς ἀνάγκαις τῆς πολυμελοῦς οἰκογενείας του. Δικαίωμα συντάξεως κατὰ τὸν νῦν ψηφιζόμενον νόμον δὲν παρέχεται τῇ οἰκογενείᾳ, διότι ζῶσιν ἀμφότεροι οἱ γονεῖς, ἀλλὰ δὲν εἶναι εὔποροι, εἶναι μᾶλλον ἄποροι. Δὲν θὰ ἦτο δίκαιον καὶ ἱκανὴ δι’ αὐτοὺς οἰκονομικὴ ἀνακούφισις νὰ ἐπιστραφῇ αὐτοῖς, ὡς νομίμοις κληρονόμοις τοῦ ἐν πολέμῳ πεσόντος χάριν τῆς Πατρίδος υἱοῦ, τὸ λόγῳ συντάξεως κατατεθειμένον ποσὸν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον μετὰ τῶν τόκων αὐτοῦ; Διότι σύνταξις θὰ εἴπῃ τὸ 9% κατὰ μῆνα, τὸ ὁποῖον οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι ὡς ἐν ἀσφαλιστικῇ ἑταιρείᾳ καταβάλλουσιν εἰς τὸ δημόσιον, νομίζω δὲ ὅτι μεγαλειτέρα ἀσφαλιστικὴ ἑταιρεία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀπὸ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ὀφείλει, ἔχει καθῆκον νὰ ἐπιστρέψῃ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ τὰ κατακρατηθέντα. Φρονῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἐπείσθητε περὶ τοῦ δικαίου τῆς τροπολογίας μου, ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι ν’ ἀναφέρω ὑμῖν καὶ τὸ ἕτερον παράδειγμα.

§175ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι· ὄχι ἐπείσθημεν.

§176Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Ἀφοῦ ἀρκεῖται ἡ Βουλὴ, δὲν ἔχω νὰ προσθέσω ἄλλο, εἰμὴ ν’ ἀναφέρω ὅτι ἕτερος διδάσκαλος συμπολίτης μου, ὁ ἀριστοῦχος διδάκτωρ τῶν μαθηματικῶν Στυλιανὸς Καλαράκης, ἀπεβίωσεν ἐκ τῶν κακουχιῶν τοῦ πολέμου ἐν τῷ νοσοκομείῳ τῆς Φιλιππιάδος ὡς ἁπλοῦς στρατιώτης ἔχων δωδεκαετῆ ὑπηρεσίαν ἑλληνοδιδασκάλου.

§177Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Ἐν πρώτοις, κύριοι Βουλευταί, ἔχω καθῆκον νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς δηλώσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λευκάδος Βουλευτοῦ τοῦ πρὸ ὀλίγου ἐξενεγκόντος τὴν βλασφημίαν ὅτι δὲν σεβόμεθα τὴν μνήμην τὴν ἱερὰν ἐκείνων παρατείνοντες τὴν συζήτησιν. Νομίζω ὅτι ἀντὶ νὰ ἐπιρρίψῃ τὴν μομφὴν ταύτην κατὰ τῶν συζητούντων ἔπρεπε νὰ καυτηριάσῃ τὰς ἀστόργους δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὰς ἐξενεχθείσας ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅταν παρέπεμπε τὰς οἰκογενείας τῶν φονευθέντων ἡρώων εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν, ἐνῷ ἐπιτακτικὸν καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ λάβῃ καὶ νὰ ἐπιδείξῃ θερμὴν μέριμναν τὸ ἐπίσημον Κράτος, ὅπερ τοσαύτην καὶ τηλικαύτην διὰ τῶν δηλώσεών του ἐκδηλοῖ ἀσύγγνωστον ἀδιαφορίαν. Ἑπομένως δὲν εἶναι ἐξευτελισμὸς οὔτε ἀσέβεια, ὅταν πάντες οἱ ἐντεῦθεν ἀγορεύσαντες θελήσωσι νὰ πείσωσι τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πραγματικὴν πρόνοιαν τὸ ἐπίσημον Κράτος, ὅπερ τοσοῦτον ἐγκληματικῶς ἀντιλαμβάνεται τῶν ἱερῶν ὑποχρεώσεών του πρὸς τὰς οἰκογενείας τὰς ἀπορφανισθείσας τῶν ἡρώων ἐκείνων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, καὶ κακίστην ἀτυχῶς ἔχει ἀντίληψιν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας συνάδελφος.

§178Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐξ ἐπαγγέλματος πατριώτης.

§179Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Τουναντίον φρονῶ διὰ σᾶς καὶ τὸ τονίζω πρὸς τιμήν σας! ἀλλὰ νὰ ἀφήσητε τὰς κολακείας σας ἐν καιρῷ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν εἶχον σκοπόν, Κύριοι, νὰ λάβω τὸν λόγον, ἀλλὰ νομίζω, ὅ,τι ἐλέχθη ἐκ τῆς θέσεως ταύτης καὶ ἐτονίσθη παρὰ πάντων τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ἐλέχθη μετὰ πολλοῦ πόνου καὶ θερμοῦ ἐνδιαφέροντος καὶ ἐπιβεβλημένου καθήκοντος καὶ μετὰ πάσης ἀκριβείας. Ἰδίως ἡ ἀγόρευσις ἡ θετικὴ καὶ ὄντως ἀριστοτεχνικὴ τοῦ ἀξιοτίμου καὶ σεβαστοῦ ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ κ. Ράλλη καὶ ἡ ἀναλυτικὴ καὶ εὔγλωττος ἀγόρευσις τοῦ ἐκ Λακωνίας συναδέλφου κ. Κουτούπη δὲν ἀφῆκαν τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον πρέπει νὰ ἀρθῇ ἀπὸ τοῦ μέσου ἡμῶν καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἄρδην μεταβολὴν αὐτοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξευρίσκων ἐκεῖνος, ὅπως γνωρίζει, τοὺς πόρους, ἔστω καὶ δι’ εἰδικῆς φορολογίας τὴν ὁποίαν ἀσμένως καὶ μετὰ τιμῆς καὶ ὑπερηφανείας θέλει ἀναλάβει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρὸς τὸν ἱερὸν τοῦτον σκοπόν. Νομίζω λοιπόν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι δὲν εἶναι ἄσκοπος ἡ συζήτησις τὴν ἑσπέραν ταύτην. Εἶναι τὸ σπουδαιότερον τῶν νομοσχεδίων, ἅτινα μέχρι τοῦδε ὑπεβλήθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐπωφελούμενος δὲ τῆς εὐκαιρίας ταύτης ἐπεθύμουν νὰ μοὶ λύσῃ μίαν ἀπορίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ λαμβάνω ἀφορμὴν πρὸς τοῦτο ἐκ τῆς παρατηρήσεως τῆς ριφθείσης κατὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Βελέντζα βουλευτοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, ὁ ὁποῖος ἀνεμνήσθη σειρᾶς ἡρώων ἀξιωματικῶν πρὸς οὓς πλεῖστα ὀφείλει ἡ πατρίς. Ὁ ἀείμνηστος ἥρως Βελισσαρίου δὲν ἦτο ἐκ τῶν κοινῶν ἀξιωματικῶν, δὲν ἦτο ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἐξετέλεσαν εἰς τὴν ἀράδα τὸ καθῆκόν των· ἦτο ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἐτίμησαν, ἐδόξασαν καὶ ἔσωσαν ἐν πολλοῖς τὰ Ἑλληνικὰ ὅπλα. Ἀλλά, Κύριοι, οἱ μὴ γνωρίζοντες τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν προσήνεγκεν ὁ ἥρως ἐκεῖνος, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ κρίνωσι κατὰ πόσον δυστυχῶς ἐλησμονήθη καὶ παρηγκωνίσθη, καὶ θὰ ἐξηγήσω ἐν ὀλίγοις τὸν λόγον καὶ δι’ αὐτὸν καὶ διὰ τοὺς πεσόντας ἥρωας ἀξιωματικοὺς οὓς ἐνθυμοῦμαι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, τοὺς Μανωλίδην, Ἰατρίδην, τὸν ἀείμνηστον Διαλέτην, τὸν ἀλησμόνητον ἐκεῖνον ἥρωα ὅστις ἐπετέθη ἔφιππος ἐν τῇ φονικωτάτῃ μάχῃ τοῦ Σαρανταπόρου. Οἱ ἀθάνατοι, ἐκεῖνοι ἥρωες κρατοῦντες διὰ τῆς μιᾶς χειρὸς τὰ σιγάρα των καὶ διὰ τῆς ἑτέρας τὴν σπάθην ἐφώρμησαν ἀκράτητοι ἐπὶ κεφαλῆς τῶν μὲ ἐφ’ ὅπλου λόγχην σωμάτων των κατὰ τοῦ ἀπορθήτου ἐκείνου φρουρίου, καθ’ ἣν μάλιστα στιγμὴν δὲν ὑπῆρχε πυροβολικόν, καὶ διὰ μόνου τοῦ ἀνδρείου πεζικοῦ κατώρθωσαν τὴν ἐκπόρθησιν τοῦ περιωνύμου ἐκείνου φρουρίου. Καὶ μὴ λησμονῶμεν, Κύριοι, τόσον ταχέως, μετὰ πόσου ἀμέτρου θαυμασμοῦ, χαρᾶς καὶ ὑπερηφανείας ὑπεδέχθημεν τὴν χαρμόσυνον ἐκείνην ἀγγελίαν, ἐκ τῆς εὐτυχοῦς ἐκβάσεως τῆς ὁποίας κατενόει σύμπαν τὸ ἑλληνικὸν ὅτι ἐξησφαλίζετο πλέον ἡ ὕπαρξις τῆς ἑλληνικῆς φυλῆς. Οἱ ἀξιωματικοὶ λοιπὸν ἐκεῖνοι κατέλιπον τοὺς στρατῶνας ἐν εἰρήνῃ μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ταγματάρχου, ἠκολούθησαν τὰς ἐκστρατείας ἀνελλιπῶς καὶ ἔλαβον μέρος εἰς ὅλας τὰς μάχας θαυμαζόμενοι, καὶ εἴκοσι λεπτὰ πρὸ τῆς μάχης τῆς Τζουμαγιᾶς ἔπεσαν ἡρωικῶς διὰ τὸ μεγαλεῖον καὶ τὴν δόξαν τῆς ἀγαπητῆς μας πατρίδος ἀποκομίζοντες τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ μεριμνήσωσιν, ὡς ἔπρεπε καὶ ὡς ἐπεβάλλετο νὰ μεριμνήσωσιν οἱ ἁρμόδιοι, οἱοιδήποτε καὶ ἂν εἶναι οὗτοι, νὰ ἱκανοποιήσωσιν αὐτοστιγμεὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς ἐπὶ τοῦ πεδίου τῶν μαχῶν καὶ νὰ ἀπονείμωσιν εἰς αὐτοὺς ἐπιτοπίως θνήσκοντα τὸν βαθμὸν τοὐλάχιστον τοῦ Συνταγματάρχου, ἀφ’ οὗ παρὰ πᾶν δίκαιον δὲν ἤμειψε τούτους πρότερον εἰς ἄλλας μάχας διαπρέψαντας, ὡς ἔπρεπεν ἡ Πολιτεία, καὶ δικαιώματι καὶ παραδειγματισμῷ τῶν ἐπιγιγνομένων. Μετέβην, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πρώτου πολέμου εἰς τὸ περιπόθητον Μοναστήριον, ὅτε ἔφθασεν ἡ Μεραρχία ἥτις κατέλαβε τὸ Κουμάνοβον, καὶ εἶδον ἀξιωματικοὺς νεαρωτάτους, ἔσχον δὲ τὴν περιέργειαν μεθ’ ἑνὸς ἄλλου συναδέλφου, μεθ’ οὗ εὑρισκόμην εἰς τὴν πόλιν ἐκείνην, νὰ ἐρωτήσω διὰ τίνα λόγον οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι εἶναι τόσον νεαροί. Μᾶς ἐβεβαίωσαν τότε οἱ κάτοικοι ὅτι, ὅταν κατελήφθη τὸ Κουμάνοβον, ἡ Κυβέρνησις τῆς συμμάχου Σερβίας ἔσπευσε νὰ προαγάγῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς φρουρᾶς ἐκείνης δι’ ἑνὸς βαθμοῦ, ἐν τῷ αὐτῷ δὲ τηλεγραφήματι διέτασσε τὸν Μέραρχον νὰ ὑποδείξῃ τοὺς ἀνδραγαθήσαντας καὶ κατὰ διαφόρους μάχας προηγουμένας, 11 τὸν ἀριθμόν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, οἱ ὁποῖοι ἐν διαστήματι ὀλιγίστων μόνον ἡμερῶν ἔλαβον δύο βαθμούς. Τὸ αὐτὸ τοῦτο, ἐὰν μᾶς ἐπληροφόρησαν καλῶς, ἐγένετο καὶ εἰς ἄλλας νίκας τοῦ ἀνδρείου Σερβικοῦ στρατοῦ. Οὕτως ἱκανοποιοῦσι πάντα τὰ Κράτη, ἐκεῖνα ἅτινα ἔχουσι συναίσθησιν τῶν ὑποχρεώσεών των καὶ ἐθνικὴν ὑπερηφάνειαν, τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐκπληροῦσιν ὑπερόχως γενναίως τὸ καθῆκόν των ἐν τῷ πεδίῳ τῶν μαχῶν. Ἡμεῖς ἀφήκαμεν καὶ ἐγκατελείψαμεν ἠθικῶς ἀνικανοποιήτους τοὺς ἀειμνήστους, Βελισσάριον, Ἰατρίδην. Διαλέτην καὶ λοιπούς, τοὺς πρώτους ἐκπορθητὰς τοῦ Σαρανταπόρου καὶ τοὺς πρώτους καταλαβόντας καὶ εἰσελθόντας εἰς τὰ Ἰωάννινα. Ἐπίσης δέ, ὅτε ἔσχον τὴν εὐκαιρίαν τὸ παρελθὸν θέρος ἐν Σπέτσαις νὰ ὁμιλήσω μετά τινος ἐκλεκτοῦ ἀξιωματικοῦ Ὀθωμανοῦ περὶ τῆς πτώσεως τοῦ Μπιζανίου, μοὶ εἶπεν οὗτος ἀπεριφράστως τὰ ἑξῆς ἐπὶ λέξει· «Ὅταν ἔχητε ἀξιωματικούς, ὡσὰν τὸν Βελισάριον, βεβαίως πίπτει τὸ Μπιζάνι». Καὶ ἐκ μέρους ἡμῶν δὲν ἐπερίσσευσε δυστυχῶς διὰ τὸν ἥρωα ἀξιωματικὸν αὐτὸν μία ἠθικὴ ἀμοιβή, παρὰ τώρα καὶ μόνον ἀφυπνισθέντες οἱ ἁρμόδιοι σκέπτονται δῆθεν πῶς θὰ δώσωσι μίαν σύνταξιν πενιχρὰν εἰς τὴν ἐνάρετον καὶ τετιμημένην σύζυγον τοῦ ἐνδόξου αὐτοῦ ἥρωος, 25 δραχ. ἐπὶ πλέον. Αὕτη εἶναι ἡ ἀμοιβή, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ δώσῃ ἡ Πολιτεία εἰς τοὺς πραγματικῶς συντελέσαντας εἰς τὸ μεγαλεῖον καὶ τὴν δόξαν τῆς πατρίδος. Καὶ ἔρχονται καὶ λέγουσιν ὅτι δημοκοποῦμεν, ὡς ἐὰν εἴχομεν ἀνάγκην ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ τούτου ζητήματος νὰ δημοκοπήσωμεν. Οἱ ἀδιαφορήσαντες ἀδικαιολογήτως ἄχρι τοῦδε ἂς παύσωσιν ἀτόπως δικαιολογούμενοι δι’ ἔλλειψιν πόρων, διότι ἐπιβάλλεται καὶ ἐπιτακτικῶς μάλιστα νὰ εὑρεθῶσι τοιοῦτοι. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἂς μᾶς εἴπῃ πόσαι δαπάναι ἀπαιτοῦνται, διότι νομίζω ὅτι οὔτε ἓν ἑκατομμύριον εἶναι ἀρκετόν. Τότε ὅτε ἐδαπανήθησαν ἀφειδῶς τόσα χρήματα, ἐκεῖ ὅπου ἡ Κυβέρνησις ἐσπατάλησε δίδουσα εἰς τοὺς Γενικοὺς Διοικητὰς 5,000 καὶ 3,000 κατὰ μῆνα εἰς ἄλλους προνομιούχους ἄλλων ἀποστολῶν, οἵτινες δὲν ἐδαπάνων κατὰ μῆνα οὔτε 300 δραχ. καὶ πολλαχῶς ἐσπατάλων ἀδικαιολογήτως, τότε Κύριοι, ὑπῆρχον χρήματα; Ἐγὼ δὲ εἶδον τοὺς ἐν Θεσσαλονίκῃ τί ἐδαπάνων καὶ πῶς διήρχοντο τὸν βίον οἱ Κύριοι αὐτοί. Ἐὰν συνελέγοντο ἐπιμελῶς τὰ χρήματα ταῦτα, θὰ συνεπληροῦτο ἴσως τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν ἐκεῖνο, ὥστε νὰ ἀμείψωμεν τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν ἡρώων, ὁπλιτῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ ἀξιωματικῶν, τῶν ὁποίων αἱ ψυχαὶ περιιπτάμεναι ὑπεράνω ἡμῶν δὲν πρέπει νὰ γογγύζωσι καὶ νὰ δυσφορῶσιν ὅτι ἡ Πολιτεία ἀμείβει αὐτοὺς καθ’ ὃν τρόπον ἡ Κυβέρνησις δυστυχῶς θέλει νὰ ἀμείψῃ τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ αὐτῶν.

§180Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἔλαβε χαρακτῆρα προσωπικὸν τὸ ζήτημα καὶ δι’ αὐτὸ λαμβάνω τὸν λόγον. Ἐγὼ εἶχον παραιτηθῆ τῆς συζητήσεως, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κ. Πρόεδρος ἐφώναξε τὸ ὄνομά μου, ἔκρινα καλὸν νὰ εἴπω δύο λέξεις. Μετὰ τοὺς λόγους διακεκριμένων συναδέλφων ἐφρόνουν ὅτι πᾶσα ἄλλη συζήτησις παρεῖλκε, διότι ἡ Βουλὴ ἀνεγνώρισε τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ἱερὰς πρὸς τοὺς πολεμιστὰς καὶ ἐνέκρινε πᾶν ὅ,τι προτείνει ἡ Κυβέρνησις, θὰ εἶναι δὲ προδότης ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ φέρῃ καὶ τὴν ἐλαχίστην ἀντίρρησιν. Καὶ τὰ ἱμάτιά μας ἀκόμη πρέπει νὰ διαθέσωμεν ὑπὲρ τῶν ὀρφανῶν καὶ τῶν χηρῶν τῶν πεσόντων ἡμῶν, ἀπορῶ δὲ πῶς ὁ προλαλήσας κ. Βουλευτὴς ἐνόμισεν ὅτι ἐγὼ ἠθέλησα νὰ ὑβρίσω τὴν Βουλὴν ὡς δημοκοποῦσαν. Εἶναι τοῦτο σχῆμα λόγου διὰ νὰ λάβῃ ἀφορμὴν νὰ εἴπῃ ὅσα εἶπε;

§181Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Δὲν εἴπετε ὅμως, κύριε Συνάδελφε, καὶ τίνα μέτρα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις;

§182Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Ἡ Κυβέρνησις θὰ δώσῃ λόγον εἰς σᾶς τοὺς μὴ φίλους, δὲν θὰ δώσῃ εἰς ἐμέ.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ὑπάρχουσι τροπολογίαι τῶν κυρίων Ι. Μπακοπούλου, Ι. Βερροίου, Ι. Ξηροῦ, Σ. Θεοδωροπούλου, Π. Μερλοπούλου, Π. Ἀλεξάκη, Κ. Γόντικα, Ν. Πετσάλη, Σ. Βακράτσα, Ι. Μπουρνιᾶ, Α. Παπαποστόλου, Ν. Γαρδικιώτου, Σ. Σακελλαριάδου, Δ. Μπούσδρα, Ι. Ἀγγελίδου, Δ. Χατζηγιάννη, Θ. Παπαϊωάννου, Κ. Δημοκωστούλα, Π. Πολυχρονιάδου καὶ Γ. Γαϊτάνου. Πᾶσαι αὗται αἱ τροπολογίαι θέλουσιν ἐκτυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ἀναγινώσκεται καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει, εἶτα δὲ καὶ τὸ ἄρθρον 2).

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§185ΕΠ. ΔΗΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ νόμος τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ δὲν θέλει ἐφαρμοσθῆ μόνον διὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1912 καὶ 1913, ἀλλ’ ἔχει ὑποθέτω χαρακτῆρα γενικώτερον καὶ θὰ ἰσχύσῃ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν. Εἰς τὸ ἄρθρον 3 ἔχομεν τὰς κατηγορίας τῶν δικαιουμένων εἰς σύνταξιν, ἤτοι τῶν φονευθέντων ἢ ἀπολεσθέντων καὶ τῶν ἀποβιωσάντων. Ἀπὸ τὸν πόλεμον αὐτὸν δὲν εἴχομεν ἀπολεσθέντας ναύτας ὥστε νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις αὐτή. Ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται νὰ ἰσχύσῃ ἐπὶ πολλὰ ἔτη ὁ νόμος αὐτός, καλῶς λαμβάνεται ἡ πρόνοια διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, πῶς δηλαδὴ θέλει βεβαιωθῇ αὐτὴ ἡ ἀπώλεια· ἀλλὰ περὶ τῶν κατὰ ξηρὰν ἀπολεσθέντων διὰ νὰ τύχωσι τουλάχιστον τοῦ εὐεργετήματος τῆς συντάξεως οἱ συγγενεῖς αὐτῶν οὐδὲν περιέχει τὸ νομοσχέδιον. Κατὰ τοὺς δύο νικηφόρους πολέμους μας δὲν ἔσχομεν ἀτυχήματα στρατιωτικὰ εἰμὴ ἕν. Κατὰ τὸ ἀτύχημα ἐκεῖνο εἴχομεν μέγαν ἀριθμὸν ὁπλιτῶν ἀπολεσθέντων, διὰ τὴν ζωὴν τῶν ὁποίων οὐδὲν ἠδυνήθη ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία νὰ βεβαιώσῃ, διότι εἰς ἐρωτήσεις τοιαύτας, ἐδόθη ἡ ἀπάντησις ὅτι οὔτε μεταξὺ τῶν ζώντων ὑπάρχουσιν οὔτε ὁ θάνατος αὐτῶν ἔχει βεβαιωθῇ. Οἱ συγγενεῖς τῶν ἀπολεσθέντων αὐτῶν στρατιωτικῶν δὲν θὰ δικαιωθῶσιν ὡς ἐκ τούτου νὰ λάβωσι σύνταξιν; Νομίζω ὅτι καὶ περὶ αὐτῶν πρέπει νὰ προνοήσῃ ὁ κύριος Ὑπουργός, κάμνω δὲ αὐτῷ τὴν παρατήρησιν ταύτην ἵνα, ὅταν φέρῃ διωρθωμένον τὸ νομοσχέδιον, καθορίσῃ καὶ τὰ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ ἄρθρον 4). Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5 ὑπεβλήθη τροπολογία ὑπὸ τῶν κ. κ. Ν. Ξηροῦ καὶ Ι. Ξηροῦ. Θὰ ἀναβληθῇ διὰ τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 5). Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§188Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ χρόνος τοῦ πολέμου διπλασιάζεται, ἀλλ’ ὁ χρόνος αὐτὸς δὲν εἶναι ἀκριβῶς ὡρισμένος. Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρισθῇ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἀντὶ τοῦ χρόνου τοῦ πολέμου νὰ τεθῇ ὁ χρόνος τῆς ἐπιστρατεύσεως; Πότε ἤρχισεν ὁ πόλεμος καὶ πότε ἐτελείωσεν;

§189ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἅμα ὑπεγράφη ἡ εἰρήνη ἔληξεν.

§190ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε ἐκηρύχθη;

§191ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔχομεν τὸν πόλεμον ἐκραγέντα διὰ κηρύξεως· ἑπομένως εἶναι ἐντελῶς ὡρισμένος. Εἶναι ἡ 5 Ὀκτωβρίου.

§192ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης περιλαμβάνονται καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς χωροφυλακῆς, Κύριε Πρόεδρε;

§193ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Βεβαίως.

§194Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μίαν ἐξήγησιν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλήν. Μόνιμοι ἀξιωματικοὶ διὰ τῆς φράσεως «ἐν ἐνεργείᾳ» τί ἐννοεῖτε;

§195ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ οἱ ἐξ ἀποστρατείας ἐπανελθόντες εἰς τὴν ἐφεδρείαν καὶ ἐκεῖνοι περιλαμβάνονται εἰς τοὺς μονίμους· ἡ διατύπωσις εἶναι ἴσως ἀσαφής· θὰ φροντίσω εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν νὰ καταστήσω ταύτην σαφεστέραν.

§196Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν περιλαμβάνει τοὺς ἐφέδρους; Διότι ἀναμφισβητήτως θὰ φανῇ παράδοξον ὅτι ζητῶ νὰ διπλασιασθῇ ὁ χρόνος τῶν ἐφέδρων, ἀλλ’ ἔχει ἔννοιαν ἡ παρατήρησίς μου δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θέλουσι μονιμοποιηθῇ. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ περιλάβητε καὶ ἐκείνους.

§197ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ δι’ ἐκείνους θὰ ἦτο δίκαιον. Βεβαίως.

§198ΑΛ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Τὸ τελευταῖον ἐδάφιον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ διάταξις αὕτη ἐφαρμόζεται ἐν τῷ μέλλοντι καὶ διὰ πάντας τοὺς πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου πολέμους». Θέλω νὰ μάθω ποῖοι εἶναι οἱ πόλεμοι οὗτοι;

§199ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τοῦ 1897.

§200ΑΛ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Εἶναι πολλοὶ ἀπόστρατοι, τῶν ὁποίων ὁ χρόνος δὲν ἐθεωρήθη ὡς διπλάσιος. Τὶ θὰ γίνῃ δι’ αὐτούς;

§201ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἐξετάσω καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Τσακανίκας.

§203Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ὑπάρχει κατηγορία ἀξιωματικῶν προελθόντων ἐκ τοῦ νόμου ᾼΣΛϚʹ, τῶν εὐεργετικῶν κοινῶς λεγομένων. Μεταγενέστεροι νόμοι ἐκανόνισαν καὶ δὴ ὁ ᾼϠΜΗʹ τοῦ 1911 τὰ τῆς συντάξεως αὐτῶν, ὁρισθέντος ὅτι οἱ μὲν ἀνθυπασπισταὶ μετὰ πενταετῆ ὑπηρεσίαν λαμβάνουσι σύνταξιν, οἱ ἀνθυπολοχαγοὶ μετὰ ἑπταετῆ τοιαύτην καὶ οἱ ὑπολοχαγοὶ μετὰ δεκαετῆ. Ὁ αὐτὸς δηλαδὴ ἀξιωματικός, ἐνῷ ὡς ἀνθυπασπιστὴς μετὰ πενταετῆ ὑπηρεσίαν λαμβάνει σύνταξιν λοχαγοῦ, προαγόμενος εἰς ἀνθυπολοχαγὸν λαμβάνει σύνταξιν μόνον ὑπολοχαγοῦ. Δίκαιον εἶναι ἕνεκα τῶν κακουχιῶν, ἃς καὶ οὗτοι ὑπέστησαν ἐν πολέμῳ εἰς ὃν μετέσχον, καὶ ἕνεκα τῶν ὑπηρεσιῶν, ἃς παρέσχον, νὰ ἀρθῇ τὸ παρατηρούμενον ἄτοπον, δοθῇ δὲ σύνταξις λοχαγοῦ εἰς πάντας τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους, ἐφ’ ὅσον ἔχουσι πενταετῆ ὑπηρεσίαν ὡς ἀνθυπασπισταὶ ἢ εἰς ἀνώτερον βαθμὸν ἐν συνόλῳ.

§204ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτοὶ ἂν προεβιβάσθησαν, προεβιβάσθησαν ἑκόντες. Δὲν ἐστέρησέ τις τὰ κεκτημένα δικαιώματα αὐτῶν. Δὲν δύνανται λοιπὸν νὰ ἔχωσι καὶ τὰ δύο προσόντα, ὥστε καὶ σύνταξιν λοχαγοῦ νὰ λαμβάνωσι καὶ εἰς ἀνωτέρους βαθμοὺς νὰ προάγωνται.

§205Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Εἶναι ἐλάχιστοι καὶ δίκαιον εἶναι νὰ ληφθῇ δι’ αὐτοὺς ἓν μέτρον. (Μεθ’ ὃ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 6–8). Ἄρθρον 9 (ἀναγινώσκεται).

§206Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μοὶ δώσῃ τὴν ἑξῆς ἐξήγησιν. Εἰς τὸ Ἑλληνικὸν στράτευμα ὑπάρχει ἀνθυπασπιστής τις Καρφῆς ὀνόματι, ὁ ὁποῖος εἶχε δηλώσει μονιμότητα καὶ θὰ ἐλάμβανε σύνταξιν λοχαγοῦ. Τί θὰ λάβῃ τώρα αὐτός, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀπολέσει καὶ τὴν χεῖρά του;

§207ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν θὰ ἐλαττωθῶσι δικαιώματα.

§208Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἀπώλεσε καὶ τὴν χεῖρά του δὲν θὰ λάβῃ τίποτε ἄλλο; Πρόκειται περὶ ἀξιωματικοῦ ὁ ὁποῖος ἐγένετο ἀνθυπασπιστής, διότι ἔλαβε μέρος κατὰ τὸν Μακεδονικὸν ἀγῶνα καὶ λόγῳ ἐκτιμήσεως τῶν ὑπηρεσιῶν του εἰσήχθη εἰς τὴν σχολὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἐξελθὼν δὲ τῆς σχολῆς ἐδήλωσε μονιμότητα ἀνθυπασπιστοῦ καὶ εἶχε δικαιώματα συντάξεως λοχαγοῦ.

§209ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ σύνταξις ἐν εἰρήνῃ εἶναι διάφορος ἀπὸ τὴν σύνταξιν εἰς τὸν πόλεμον, θὰ ἴδητε δὲ εἰς τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους σᾶς ἔδωκα, ὅτι ἀναφέρεται ἡ σύνταξις.

§210Γ. ΙΑΤΡΙΔΗΣ. Εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 9 ἤθελον παρακαλέσει, ὅπως λαμβάνοντες ὑμεῖς τὴν πρωτοβουλίαν προστατεύσητε ὑπάλληλον ὑπηρετήσαντα τὴν Πολιτείαν μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ, ἀλλ’ οὐχὶ ὡς λοχαγόν. Ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς εἶναι ὁ Γεώργιος Ἀντωνόπουλος, ὅστις ἐπὶ ἔτη μακρὰ ἐξεπαίδευσε τὴν νεολαίαν τῶν Γυμνασίων Ἀθηνῶν καὶ προσέφερεν ἀξιολόγους καὶ πολυτίμους ὑπηρεσίας. Δὲν ἔχει συμπληρώσει τὰ ἔτη τῆς συντάξεως καὶ ἤδη κατάκειται ἀσθενὴς εἰς ἓν τῶν νοσοκομείων ἐνταῦθα, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ παραμένων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, διότι κατὰ τὴν τελευταίαν ἐκστρατείαν, ὅπου ὑπηρέτει ὡς ἐθελοντὴς μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ, κατελήφθη ὑπὸ νευρασθενικοῦ ἰλίγγου, ὁ ὁποῖος ἐπέβαλεν εἰς αὐτὸν οὐ μόνον νὰ ἀπομακρυνθῇ ἐκ τῆς ἐκστρατείας, ἀλλὰ ἀπαγορεύει εἰς αὐτὸν πᾶσαν ἐργασίαν. Ἄξιος πάσης συμπαθείας καὶ πάσης ὑποστηρίξεως ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας διά τε τὴν ἐθνικὴν καὶ πατριωτικὴν δρᾶσίν του καὶ διὰ τὴν σημερινὴν πάθησίν του ἔχει δικαιώματα, ἅτινα δὲν πρέπει νὰ παραγνωρισθῶσιν. Ἐνόμιζον ὅτι θὰ παρέλιπον καθῆκον, ἐὰν δὲν ὕψωνα τὴν φωνήν μου ὑπὲρ τοῦ μοναδικοῦ τούτου ὑπαλλήλου.

§211ΣΤ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Δικαιότατον.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 9 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 10 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 11 (ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 11 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 12 (ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Σ. Ἀναστασιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§213Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Πολὺ ὀρθῶς διὰ τοῦ προκειμένου ἄρθρου λαμβάνεται πρόνοια καὶ περὶ ἐκείνων, οἵτινες ἔλαβον μέρος εἰς τὸν ἀγῶνα κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ὑποδούλων ἀδελφῶν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ληφθῇ τοιαύτη πρόνοια καὶ ὑπὲρ ἐκείνων, οἵτινες ἔπεσαν κατὰ τὸ διάστημα τοῦ ἀγῶνος ἐκείνου ἐκ τῶν ταλαιπωριῶν καὶ τῶν κακουχιῶν, διότι εἶναι ἄδικον νὰ μὴ δώσωμεν ὑποστήριξίν τινα καὶ εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν παρασκευασάντων τὸ ἔδαφος ἐξ οὗ ἀνέκυψαν οἱ τελευταῖοι νικηφόροι πόλεμοι. Τοῦτο δὲ τοσούτῳ μᾶλλον ὅσῳ αἱ οἰκογένειαι αὗται δύνανται ν’ ἀριθμηθῶσιν εἰς τὰ δάκτυλα τῆς μιᾶς χειρός. Ὑποβάλλω περὶ τούτου τροπολογίαν καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως λάβῃ ταύτην ὑπ’ ὄψιν.

§214ΗΛ. ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Πολὺ ὀρθῶς κατὰ τὴν γνώμην μου καὶ πολὺ δικαίως τὸ ἄρθρον 12 προνοεῖ καὶ περὶ τῶν ἀγωνισθέντων πρὸ τοῦ πολέμου, ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶναι λίαν περιωρισμέναι αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου τούτου, διότι πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας τὸ σύνολον τοῦ ἀγῶνος, τὸ ὁποῖον θὰ διαιρέσωμεν εἰς τρεῖς πράξεις. Πρώτην πρᾶξιν νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ ἡ Κρητικὴ ἐκστρατεία, δευτέραν ὁ Μακεδονικὸς ἀγὼν καὶ τρίτην τὴν καὶ μεγαλειτέραν καὶ τελευταίαν πρᾶξιν, τὴν μεγαλύνασαν τὴν Ἑλλάδα, ὁ πόλεμος ὁ τελευταῖος. Πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰσηγούμενος τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐσκέφθη νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ περὶ τῶν θυμάτων τῶν προηγηθέντων τοῦ παρόντος πολέμου ἀγώνων. Ἀλλ’ ὡς διατυποῦται τὸ ἄρθρον, μόνον περὶ τῶν ἐν Μακεδονίᾳ πεσόντων λαμβάνεται πρόνοια, νομίζω, ἐνῷ δὲν λαμβάνεται καμμία περὶ τῶν ἐν Κρήτῃ; καίτοι εἶναι ὀλίγοι, ὀλίγιστοι δὲ ἀπομένουσιν ἐκ τῶν θυμάτων ἐκείνων. Ὡς διατυποῦται τὸ ἄρθρον ὁρίζον ὅτι οἱ πρὸ τῆς δεκαετίας καὶ οἰκειοθελῶς ἀπολυθέντες εἰς τὸν ἀγῶνα, θὰ εἶναι ἄδικον. Διότι οἱ πεσόντες ἐν Μακεδονίᾳ ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις αὐτοῦ, ἐνῷ οἱ εἰς τὴν Κρήτην φονευθέντες, ὅπου ἔγινεν ἐκστρατεία τῷ 1897, δὲν ὑπάγονται.

§215ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔλαβον σύνταξιν ἐκεῖνοι;

§216ΗΛ. ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Ὄχι.

§217ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατόν;

§218ΗΛ. ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ὡρισμένα γεγονότα. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, προκειμένου περὶ τοιούτων ἀνθρώπων, ἀπεφάνθη ὅτι δὲν εἶναι «παθόντες ἐν πολέμῳ», εἶναι παθόντες ἐν ὑπηρεσίᾳ, οὐχὶ ἐν «πολεμικῇ» ὑπηρεσίᾳ, καὶ ἀπένειμε συντάξεις πολὺ ἠλαττωμένας. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου διὰ τοῦ ὅλου τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη, πολὺ ὀρθῶς προβλέπεται περὶ τῶν πεσόντων ἐν πολέμῳ, διότι ἄλλος νόμος ἀρχικῶς τοῦ 1852 προβλέπει περὶ τῶν ὑποστάντων βλάβας, αἱ ὁποῖαι καθιστῶσιν αὐτοὺς ἢ τελείως ἀνικάνους ἢ ἀναπήρους κατά τι τῶν μελῶν ἢ κατά τινα τῶν αἰσθήσεων. Ἡ ὑπὸ συζήτησιν διαβατικὴ διάταξις προβλέπει μόνον περὶ τῶν πεσόντων καὶ οὐχὶ περὶ τῶν ὑποστάντων τοιαύτας βλάβας, οἵτινες δὲν προστατεύονται ὑπὸ ἄλλου νόμου. Διὰ τοῦτο νομίζω ὀρθὸν νὰ διατυπωθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον τὸ ἄρθρον, ὥστε νὰ συμπεριλαμβάνωνται καὶ οἱ πεσόντες ἢ τραυματισθέντες καὶ εἰς τὸν Κρητικὸν ἀγῶνα, ὡς καὶ οἱ πεσόντες καὶ ὑποστάντες τοιαύτας βλάβας, αἵτινες καθιστῶσιν αὐτοὺς ἀνικάνους εἰς τὸν Μακεδονικὸν ἀγῶνα. Πρὸς τοῦτο λαβὼν καὶ τὴν ὑμετέραν συγκατάθεσιν, κ. Πρωθυπουργέ, κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νομοσχεδίου διετύπωσα τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον ἀπὸ πρωΐας καὶ θὰ παρακαλέσω νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν διὰ νὰ ῥυθμισθῇ τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τὸ δικαιότερον. Σημειῶ δὲ ὅτι πρόκειται περὶ μικρᾶς δαπάνης καὶ περὶ ἀπονομῆς μᾶλλον δικαίου.

§219ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἐξετάσω.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Πετροπουλάκης ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου.

§221Π. Λ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 12 ἀναγράφεται ὅτι· «ἀξιωματικοί, ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, οἵτινες ἀπεδύθησαν κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν οἰκειοθελῶς εἰς ἔνοπλον ἀγῶνα προστασίας δεινοπαθούντων ἀδελφῶν, ἐξομοιοῦνται πρὸς τοὺς ἐν πολέμῳ πεσόντας». Εἶναι βέβαιον ὅτι εἶναι κοινὸν μυστικὸν πλέον ὅτι ὁ ἀγὼν διεξήχθη πάντοτε ὑπὸ τὰς ὁδηγίας τοῦ ἐπισήμου Κράτους.

§222ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ εἴπωμεν αὐτό. Πολλάκις διεξήγετο καὶ παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ ἐπισήμου Κράτους.

§223Π. Λ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τὸ οἰκειοθελῶς, τὸ ὁποῖον ἀποδίδετε εἰς τοὺς στρατιωτικούς, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ ἐκταθῇ καὶ εἰς τοὺς πολίτας, διότι ἐκεῖνοι μετέσχον οἰκειοθελῶς καὶ μετέφερον τὸν ἀγῶνα ἐκεῖ. Ἡ ἰδιαιτέρα Σας πατρίς, κύριε Πρωθυπουργέ, ἔχει πρωτίστως τὴν τιμὴν καὶ τὸ δικαίωμα πρὸς τοῦτο, ὡς καὶ ἡ ἰδιαιτέρα μου πατρίς.

§224ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν περιμένω νὰ τὸ μάθω ἀπὸ ἄλλους!

§225Π. Λ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ λάβῃ ἡ Πολιτεία πρόνοιαν τουλάχιστον περὶ ἠθικῆς ἀμοιβῆς, διότι ἐκεῖνοι ἀληθῶς οἰκειοθελῶς μετέσχον καὶ ἐκεῖνοι μετέδωκαν καὶ διεσάλπισαν τὴν ἰδέαν ὅτι ὑπάρχει Ἑλληνισμὸς ἐν Μακεδονίᾳ· διότι ἐὰν ὁ ἀγὼν ἐκεῖνος δὲν διεξήγετο, δὲν ἠξεύρω, ἂν θὰ συνηντῶμεν τοὺς Ἕλληνας ἐκείνους τοὺς ὁποίους εὕρομεν. Ἐπ’ αὐτοῦ συνιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§226Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Νομίζω ὅτι εὐκταῖον θὰ ἦτο, ἐὰν εἴχομεν μίαν πραγματικωτέραν βάσιν πρὸς συζήτησιν. Ἤκουσα τοὺς ἀξιοτίμους προαγορεύσαντας, οἱ ὁποῖοι καὶ πολλὰς ὑπέβαλον γνώμας ἀξίας προσοχῆς· ἤκουσα τοὺς μὲν συζητοῦντας περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν συντάξεων, τοῦ μεγέθους αὐτῶν, τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους καὶ τῆς ἐπαρκείας αὐτοῦ, τοὺς δὲ προτείνοντας νέας τροπολογίας εἰς τὰς περιπτώσεις καὶ κατηγορίας τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλά, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ στερεῖται ἀναγκαιοτάτων στοιχείων ἐν προκειμένῳ, διότι διὰ νὰ συζητήσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐν συνειδήσει καὶ ἐπιγνώσει φρονῶ ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει μερικοὺς πίνακας, ἐκ τῶν ὁποίων νὰ ἐξάγηται εἰς ποίους καὶ πόσους θὰ χορηγήσῃ αὐτὰς τὰς συντάξεις, εἰς ποῖον ἐν συνόλῳ ποσὸν ἀνέρχονται αὗται, διὰ νὰ κριθῇ καὶ τὸ δίκαιον καὶ εὔλογον τούτων ἐν σχέσει πρὸς τὰς περιστάσεις καὶ κατηγορίας τὰς ὑποδεικνυομένας, ὡς καὶ ἡ ἐπάρκεια τοῦ Προϋπολογισμοῦ, περὶ ἧς ἐγένετο λόγος, ἀλλ’ ἀορίστως, ἐξ οὗ πάλιν θὰ κριθῇ, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον εἶναι ἀναγκαῖον καὶ ἐπιβαλλόμενον τὸ μέτρον τὸ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑποδειχθέν, διότι τώρα δὲν γνωρίζομεν ποῦ στηριζόμεθα· δὲν γνωρίζομεν πόσοι εἶναι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ φονευθέντες, πόσοι οἱ ὑπαξιωματικοὶ καὶ πόσοι οἱ στρατιῶται, πόσαι ἐν συνόλῳ αἱ οἰκογένειαι τούτων, δι’ ἃς ἀναντιρρήτως ἡ Πολιτεία ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ μεριμνήσῃ δεόντως, καὶ πόσοι ἐν συνόλῳ οἱ τραυματίαι οἱ ὑπὸ τὰς προϋποθέσεις τοῦ νομοσχεδίου δικαιούμενοι εἰς σύνταξιν καὶ εἰς τί ποσὸν θὰ ἀνέλθωσιν ἐν συνόλῳ πᾶσαι αἱ συντάξεις. Ἄνευ τῶν στοιχείων τούτων νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἐν συνειδήσει.

§227Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Κατὰ τὰς συμπλοκὰς τῶν συνόρων τινὲς στρατιῶται καὶ εἷς ἀξιωματικὸς ἐφονεύθησαν. Πρέπει καὶ αὐτοὶ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν.

§228ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Περὶ αὐτῶν προορίζει ὁ τακτικὸς νόμος. Αὐτὴν τὴν ἐξαιρετικὴν σύνταξιν τὴν δίδομεν διὰ τοὺς ἐν πολέμῳ πεσόντας.

§229Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Θὰ διατυπώσω τροπολογίαν.

§230ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νομίζετε ὅτι δυνάμεθα ἀγόμενοι ἀπὸ διάφορα παραδείγματα νὰ κάμωμεν νόμον;

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 12 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 13 (ἀναγινώσκεται).

§232Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀποδεχθῇ τὴν τροπολογίαν τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τῶν κ. κ. Συναδέλφων, πρέπει εἰς τὸ τελευταῖον ἄρθρον νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον τῆς ἀποδείξεως.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 13 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ψηφίζεται τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς α.ʹ συζήτησιν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Ἰουνίου 1913 Νομοθετικοῦ Β. Διατάγματος περὶ συγκροτήσεως Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου καὶ καταρτισμοῦ πινάκων προβιβασμοῦ ἀξιωματικῶν». Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Π. Σπυράκης.

§234Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προσεκόμισεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοθετικὸν Β. Διάταγμα, τὸ ἀπὸ 26 Ἰουνίου 1913, τὸ κανονίζον τοὺς τελευταίους γενομένους στρατιωτικοὺς προβιβασμούς, λησμονήσας φαίνεται νὰ προσκομίσῃ ταυτοχρόνως καὶ τὰς ἐκθέσεις, τὰς ὁποίας ἔσχον τὴν τιμὴν κατὰ τινα προηγουμένην συνεδρίασιν νὰ παρακαλέσω αὐτὸν νὰ προσκομίσῃ, περὶ ὧν ἐποιήσατο καὶ δήλωσιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ὡς φαίνεται ἐλησμόνησε τὴν τότε γενομένην δήλωσιν περὶ προσκομίσεως τῶν πινάκων καὶ τῶν ἐκθέσεων. Φρονῶ ὅτι λόγῳ τῶν πολλῶν αὐτοῦ ἀσχολιῶν καὶ ἐργασιῶν δὲν ἠδυνήθη νὰ προσκομίσῃ τοὺς πίνακας καὶ τὰς ἐκθέσεις.

§235Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τί περιλαμβάνουσι;

§236Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Τοὺς πίνακας τῶν τελευταίων στρατιωτικῶν προβιβασμῶν;

§237ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι νὰ ἔδωκα τοιαύτην ὑπόσχεσιν.

§238Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Ἔχει γραφῇ εἰς τὰ Πρακτικὰ ἡ δήλωσις ὑμῶν. Ἐνθυμεῖσθε κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην παρεμπιπτόντως ἔλαβον τὸν λόγον, ὅτε ὡμίλει ὁ κ. ἐκ Μεσσήνης συνάδελφος κ. Κουμουνδοῦρος περὶ νομοθετικῶν Β. Διαταγμάτων ὧν ἐζητεῖτο ἡ ἐπιψήφισις, καὶ τότε παρεσέφρησεν ἐν τῇ ὁμιλίᾳ του καὶ τὸ νομοθετικὸν Β. Δ. περὶ οὗ πρόκειται ἤδη, περὶ στρατιωτικῶν προβιβασμῶν. Τότε ὑμεῖς ἐποιήσατε παρατήρησιν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τοῦ Β. Δ. τοῦ τελευταίου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐγένοντο οἱ στρατιωτικοὶ προβιβασμοί, ἐγὼ δὲ εἶχον τότε τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω παρεμπιπτόντως ὑμᾶς ὅπως, ὅταν προσκομίσητε τὸ Διάταγμα τῆς 26 Ἰουνίου 1913, λάβητε τὴν εὐγενῆ καλωσύνην νὰ προσκομίσητε καὶ τοὺς πίνακας καὶ τὰς ἐκθέσεις. Ὑμεῖς τότε ἀνεπιφυλάκτως ἐποιήσατε δήλωσιν ὅτι θὰ προσκομίσητε τοὺς πίνακας καὶ τὰς ἐκθέσεις.

§239ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι, ἂν ἐζητήσατε τοὺς πίνακας καὶ τὰς ἐκθέσεις ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων τὸ συμβούλιον τῶν στρατηγῶν συνέταξε τοὺς πίνακας τῶν προβιβαστέων, δὲν ἀντελήφθη, οὐχ ἧττον ἀρνοῦμαι καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ προσκομίσω ὅ,τι ζητεῖτε. Δὲν νομίζω ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ καταστήσωμεν ἀντικείμενον χρήσεως ἐμπεριστατωμένης τὸ ἔργον τοῦ συμβουλίου τῶν στρατηγῶν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης; τοῦτο δὲν εἶναι συμφέρον οὔτε τοῦ στρατεύματος οὔτε τοῦ γενικωτέρου συμφέροντος τῆς χώρας. Ἐννοεῖται τί θὰ συμβῇ, ἂν ἕκαστος τῶν κ. Βουλευτῶν διὰ τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα γνωρίζει ἀσχοληθῇ ἰδιαιτέρως νὰ ἐξετάσῃ τὰς ἐκθέσεις αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν εἰς τὴν δικογραφίαν. Ἕκαστος θὰ εὕρῃ μίαν ἀδικίαν· ὁ μὲν θὰ εἴπῃ ὅτι ὁ στρατηγὸς ἦτο κακός, ὁ ἄλλος θὰ εἴπῃ ἰδοὺ τί εἶχεν εἴπει ὁ συνταγματάρχης καὶ ὁ ἀντισυνταγματάρχης κλπ. Ἀρνοῦμαι λοιπὸν νὰ προσκομίσω τὰ ζητούμενα ἔγγραφα.

§240Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ Συμβουλίου.

§241Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Ἐγὼ εἶχον ζητήσει τὰς ἐκθέσεις καὶ μοὶ ὑπεσχέθητε...

§242ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ζητῶ συγγνώμην, ἐὰν τὴν ἑσπέραν ἐκείνην σᾶς ὑπεσχέθην χωρὶς ν’ ἀντιληφθῶ καλῶς τὴν ἔννοιαν τῆς αἰτήσεώς σας. Ἐνόμισα ὅτι ἐπρόκειτο περὶ καταθέσεως ἐγγράφων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει λυποῦμαι πολύ, ἂν ἔδωκα τοιαύτην ὑπόσχεσιν τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι νὰ τηρήσω, ἐλπίζω δὲ ὅτι θὰ μὲ δικαιολογήσητε ἀρνούμενον νὰ προσκομίσω τοὺς πίνακας καὶ τὰς ἐκθέσεις. Ἐὰν θέλητε νὰ μὲ ἐπικρίνητε καὶ δὲν εἶναι ἡ ὥρα κατάλληλος διὰ νὰ μὲ ἐπικρίνητε, θὰ ὁρίσητε ἡμέραν συζητήσεως κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Ἐὰν θέλητε νὰ ἐπικρίνητε τὴν ἐνέργειάν μου, θὰ τὴν ἐπικρίνητε κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἀποφάσεων τῶν Ἀντιστρατήγων, ὅτε εἶμαι πρόθυμος νὰ λογοδοτήσω. Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσῃ μίαν ἑκάστην τῶν προτάσεων τῶν Ἀντιστρατήγων καὶ ἂν ἔκαμαν καλὰ ἢ ὄχι. Τὸ ὑπέρτατον συμφέρον τοῦ στρατεύματος ἀπαιτεῖ ν’ ἀρνηθῶ. Νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ μὲ δικαιολογήσῃ.

§243Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Ἀρκοῦμαι εἰς τὴν δήλωσιν ὑμῶν ὅτι ἀρνεῖσθε νὰ προσκομίσητε τοὺς πίνακας καὶ τὰς ἐκθέσεις. Ἀλλὰ προέβητε καὶ περαιτέρω, εἴπετε ὅτι μετεβάλλετε τοὺς πίνακας.

§244ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸν πίνακα τὸν ὑποβληθέντα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὑπὸ τῶν Ἀντιστρατήγων μὲ τὸ Διάταγμα τὸ ὁποῖον περιέχει τοὺς προβιβασμοὺς δύναμαι νὰ προσκομίσω ὥστε νὰ κρίνητε κατὰ τί μετέβαλον τὰ πράγματα. Ὅ,τι δὲν δύναμαι νὰ προσκομίσω εἶνε πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ ἔργον τῶν Ἀντιστρατήγων· πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως εἶμαι πρόθυμος νὰ τὸ προσκομίσω. Ὥστε θὰ προσκομίσω τὸν πίνακα τῶν Ἀντιστρατήγων ἐν παραβολῇ πρὸς τὸ Β. Δ. τῶν προβιβασμῶν τὸ δημοσιευθὲν εἰς τὴν ἐπίσημον ἐφημερίδα· θὰ ἴδητε τὰς μεταβολὰς καὶ τότε κάμετε τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως.

§245Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Ἐζήτησα τὰς ἐκθέσεις, διότι ὑπάρχουσι γογγυσμοὶ καὶ ψίθυροι, ὅτι οἱ ἁρμόδιοι προέβησαν εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν πινάκων χωρὶς νὰ ἔχωσιν εἰς χεῖράς των τὰς ἐκθέσεις τῶν σωματαρχῶν. Δύναμαι νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν ὅτι ἕνεκα τῆς ἠλεκτρικῆς ταχύτητος μεθ’ ἧς ἐπελήφθησαν τῆς συντάξεως τῶν πινάκων καὶ τῆς σπουδῆς τοῦ νὰ ἀναχωρήσωσιν ἕνεκα τοῦ πολέμου, ὡς καὶ τῆς μετατροπῆς τῶν πινάκων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, προεκλήθησαν ἐκ μέρους τῶν ἀξιωματικῶν δίκαια παράπονα καὶ κατάφορα ἐγένοντο ἀδικήματα.

§246ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ ἀνοίγομεν τὴν ὁδὸν πρὸς ἀναθεώρησιν.

§247Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Ἕνεκα τῶν τελεσθέντων ὀργίων ἐδηλητηριάσθησαν καὶ ὑπολήψεις ἀξιωματικῶν, διότι, ἐνῷ ἔδρασαν ἀρκετὰ εὐδοκίμως, πλείστους ἀξιωματικοὺς ἔφερον εἰς τὸν τελευταῖον πίνακα ὑπὸ τὸ στοιχεῖον Δ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἤδη μετεμελήθητε καὶ ὑπεκινήσατε τὴν δήλωσιν ταύτην ὅτι κωλύεσθε νὰ προσαγάγητε τὰς ἐκθέσεις καὶ τοὺς πίνακας, δὲν δύναμαι νὰ προβῶ εἰς συζήτησιν, ἐὰν δὲν ἔχω τὰ δεδομένα, διότι οἱ πίνακες ἄνευ τῶν ἐκθέσεων, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ φρονῶ ὅτι οὐδεμίαν ἔχουσι σημασίαν, διότι δὲν θὰ ἐξακριβώσωμεν ποῦ κεῖται τὸ ἀδίκημα.

§248ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἔγινεν ἀβλεψία τις. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἀνοίγομεν τὴν ὁδὸν τῆς ἀναθεωρήσεως.

§249Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Πολὺ καλά· ἀλλ’ ἄνευ δεδομένων στοιχείων ἐγὼ θὰ ἀπόσχω τῆς συζητήσεως, ἐὰν δὲν ἔχω τὰ δεδομένα.

§250Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ μὲ συγχωρήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ τῷ εἴπω ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον ἀρνούμενος νὰ καταθέσῃ τὰς ἐκθέσεις ἐκ τοῦ ἀκολούθου λόγου. Ὅσοι ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν ἐζήτησαν ἀπὸ τοὺς σωματάρχας των νὰ μάθωσι καὶ νὰ λάβωσιν ἀντίγραφα τῶν ἐκθέσεων, διότι εἶχον ἀνάγκην τοιούτων, ἄλλοι μὲν δι’ ἰδιωτικοὺς λόγους, ἄλλοι δὲ διὰ δημοσίους λόγους, οἱ κύριοι σωματάρχαι ἔδωκαν εἰς αὐτοὺς ἀντίγραφα τῶν ἐκθέσεων αὐτῶν, ὁ δὲ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἔχει ὑποθέτω ὑπ’ ὄψει του ἐκθέσεις τοιαύτας ἐφέδρων ἀξιωματικῶν οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν ταύτας, ἵνα προσαγάγωσιν αὐτὰς με αἴτησίν των πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν, ἵνα τύχωσι διορισμοῦ τινος, δὲν γνωρίζω ὅμως τίνος. Ἄν, Κύριοι, τόσην ἀνάγκην καὶ ἐπιβεβλημένην ἔχω νὰ ἐξετασθῇ τὸ θέμα ἐν πλάτει καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτοῦ, προβαίνω εἰς τοῦτο, διότι δὲν θεωρῶ αὐτὸ ἁπλοῦν· τὸ θεωρῶ σοβαρὸν ὄχι διὰ νὰ ζητήσω εὐθύνας ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διὰ νὰ τεθῇ τέρμα εἰς ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῶσι καὶ εἰς τὸ μέλλον καὶ διὰ νὰ δοθῇ μία ἱκανοποίησις εἰς τὰ ἄτομα αὐτά, διότι εἰλικρινῶς ἠθέλησε καὶ ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἰλικρινῶς ἠθέλησαν νὰ διορθώσωσι τὰ διαπραχθέντα κακά. Ἄφησαν ἐλευθέραν τὴν συζήτησιν ἐπ’ αὐτῶν, ἔδωκαν πάντα τὰ στοιχεῖα διὰ τὴν ἔρευναν τῶν συμβάντων ἵνα ἐξετασθῇ ἡ βάσις ἐπὶ τῶν ὁποίων ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐστήριξε τὰς σκέψεις αὐτοῦ καὶ προέβη εἰς τοὺς προβιβασμοὺς αὐτούς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς εἶδεν ὅτι ὑπῆρξαν ἀδικήματα, ἔσπευσε νὰ διορθώσῃ ταῦτα, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον εἰς ἕνα νέον πόλεμον, ὁ ὁποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ καὶ νὰ συμβῇ λίαν προσεχῶς, ἐὰν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν τί γράφονται ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ἐὰν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν στάσιν τῆς Τουρκίας, ἐὰν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀπειλὰς τῆς Βουλγαρίας, οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ μὴ γνωρίζωσιν ὅτι ἡ ἐπέμβασις τῆς Ἀντιπροσωπείας τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους καὶ ἡ προσοχὴ ἡ ὑποδειχθεῖσα εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν ἔκαμαν ὥστε εἰς τὸ μέλλον νὰ μὴ προβαίνῃ ὁ Ὑπουργὸς εἰς τοιοῦτον διάβημα τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ ἀδικήσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ κατὰ συνέπειαν μετὰ τοῦ αὐτοῦ ζήλου καὶ μετὰ τοῦ αὐτοῦ πατριωτισμοῦ καὶ τῆς αὐτῆς αὐτοθυσίας νὰ προσέλθωσιν εἰς ἐκτέλεσιν τῆς ἀποστολῆς των ταύτης τῆς μόνης τῆς ἀπαιτουμένης ὑπὸ τῆς πατρίδος. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπιμείνω, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ ὅτι κατὰ τοὺς πρώτους προβιβασμοὺς τοὺς μετὰ τὸν Βαλκανοτουρκικὸν πόλεμον ὑπῆρξαν ἀδικήματα. Καὶ ὑπῆρξαν ἀδικήματα, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου προῆλθεν εἰς προβιβασμοὺς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποφάσεων τῶν στρατηγῶν κατὰ τὸν χρόνον τῆς εἰρήνης. Κατὰ τὸν χρόνον τῆς εἰρήνης ἡ ἀντίληψις ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε προῆλθον πολλὰ ἀδικήματα ἐκ μέρους τῆς κρίσεως τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν κρινάντων τὰ κατὰ τὴν δρᾶσιν τοῦ πολέμου ἐκείνου καὶ φέρω μίαν ἀπόδειξιν περὶ ἧς δύναται νὰ λάβῃ πληροφορίας ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ νὰ πεισθῇ ὅτι ἐπιμένων ἔχω δίκαιον. Ὁ φίλος του συνταγματάρχης κ. Φικιώρης ἀξιωματικόν τινα, Μιχαλόπουλον καλούμενον, ἐν καιρῷ εἰρήνης ἔκρινε στάσιμον, κατὰ τὸν Βαλκανοτουρκικὸν πόλεμον ὅμως ὁ κ. Μιχαλόπουλος ἐπολέμησε κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὑπὸ ἔποψιν τεχνικὴν καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἀνδρείας, ὥστε νὰ προκαλέσῃ τὸν θαυμασμόν. Ἐκ τῆς τοιαύτης του δράσεως ἠναγκάσθη ὁ κ. Συνταγματάρχης νὰ προτείνῃ αὐτὸν κατ’ ἀπόλυτον ἐκλογὴν ὡς ἀνδραγαθήσαντα. Κατὰ τοὺς προβιβασμοὺς τοὺς ὁποίους ἔκαμε τότε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁ Μιχαλόπουλος οὗτος δὲν περιελήφθη εἰς αὐτοὺς καὶ πολὺ δικαίως, διότι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν εἶχεν οὐδεμίαν σύστασιν τῆς ἐν πολέμῳ τότε δράσεώς του, ἅτε στηριχθεὶς εἰς τὰς προτάσεις τὰς ὁποίας εἶχον δώσει οἱ στρατηγοὶ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς εἰρήνης. Αὐτὸς ἐν τούτοις ὁ ἀξιωματικὸς κατὰ τὸν Ἑλληνοβουλγαρικὸν πόλεμον συμπεριεφέρθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ἔδρασε κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε προεκάλεσε καὶ τοῦ κ. Κωνσταντινοπούλου τὴν σύστασιν. Ἐρωτῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τίνα βαθμὸν θὰ λάβῃ αὐτός; Δὲν προεβιβάσθη προχθές, ἀλλὰ δὲν θὰ ἀδικηθῇ διὰ τὸν δεύτερον χρόνον, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ὁ χρόνος ὁ ὁποῖος ἀναφέρεται εἰς τὸ νομοσχέδιον γίνῃ δεκτός, διότι ἐγὼ παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ὅτι δὲν ἔχω τὸ νομοσχέδιον καὶ στηρίζω τὰς ἰδέας μου ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐφημερίδος «Ἀθῆναι».

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διότι ἐλησμονήσατε νὰ τὸ φέρητε.

§252Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διότι δὲν τὸ ἔλαβον.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διενεμήθη ἤδη καὶ ἀπορῶ πῶς δὲν τὸ ἐλάβετε.

§254Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν κατακρίνω Ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε, διότι καὶ ἐγὼ ἔκαμα ὡς Πρόεδρος καὶ γνωρίζω τί γίνεται.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἀποτείνεσθε πρὸς ἐμέ, σᾶς ἐπληροφόρησα.

§256Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν ἔχῃ συμπληρώσει τὸν χρόνον αὐτόν, δὲν θὰ προαχθῇ.

§257ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς δώσω τὴν πληροφορίαν; Οἱ προβιβασμοὶ οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο κατὰ τὰς παραμονὰς τοῦ δευτέρου πολέμου ἐγένοντο ἀκριβῶς, διότι γενικῶς ἀνεγνωρίσθη ὅτι μετὰ ἕνα πόλεμον νικηφόρον δὲν ἔπρεπε νὰ καθυστερηθῶσιν οὗτοι περαιτέρω, δυστυχῶς δὲ ἡ ἐξακρίβωσις τῶν πινάκων ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πείρας τοῦ πολέμου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ γίνει μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Τούτου ἕνεκα ἔκρινα ὅτι ἐπεβάλλετο νὰ προβῶ εἰς τοὺς προβιβασμοὺς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν παλαιῶν πινάκων καὶ ἐσκέφθην ὡς ἑξῆς· ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ συμβῇ εἶναι νὰ προαχθῶσι καί τινες ἐξ ἐκείνων οἵτινες προεκρίνοντο κατὰ τοὺς πίνακας ἐκείνους ὡς προβιβαστέοι καὶ νὰ μείνωσι στάσιμοι ὀλίγοι οἵτινες εἰς τοὺς πίνακας ἐχαρακτηρίζοντο ὡς στάσιμοι, ἀπέδειξαν ὅμως ἐν πολέμῳ ὅτι εἶναι λαμπροὶ ἀξιωματικοὶ καὶ συνεπῶς προβιβαστέοι. Ἐνόμισα ὅτι τὴν μὲν δευτέραν ἀδικίαν διωρθώσαμεν περιλαμβάνοντες διάταξιν εἰς τὸ νομοθετικὸν Διάταγμα κατὰ τὴν ὁποίαν ἐὰν ἀκολούθως συντασσομένων τῶν πινακίων ἤθελον εὑρεθῇ ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι προηγουμένως εἶχον μείνει στάσιμοι δὲν ἦσαν πλέον κατὰ τοὺς πίνακας τούτους στάσιμοι. Θὰ προεβιβάζοντο καὶ θὰ ἐλάμβανον τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν θὰ εἶχον. Ὅσον ἀφορᾷ δ’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ προεβιβάζοντο καὶ οἱ ὁποῖοι ἂν καὶ κατὰ τοὺς πρώτους πίνακας ἐκρίνοντο ὡς προβιβαστέοι, κατὰ τοὺς νεωτέρους ὅμως ἐκρίνοντο στάσιμοι, ἐνόμισαν ὅτι πάντως τὸ νὰ πληρώνωμεν μίαν σύνταξιν ἀνωτέραν δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀξιωματικοὺς θὰ ἦτο μικρότερον ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀπὸ τὴν ζημίαν τὴν ὁποίαν θὰ ἔφερον ἐν τῷ στρατῷ ἡ ἐπιβράδυνσις τῶν προβιβασμῶν μετὰ δύο νικηφόρους πολέμους. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Μιχαλόπουλος, ἐὰν προεκρίθη ὡς προβιβαστέος ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων, θὰ προεβιβάσθη καὶ θὰ ἀνέκτησε καὶ τὴν θέσιν του καὶ τὴν ἀρχαιότητά του.

§258Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν μὲ παρηκολουθήσατε κ. Πρόεδρε, μολονότι ἔχετε ἀντίληψιν (ἱλαρότης), καὶ διὰ τοῦτο μοὶ εἴπετέ τι ἄσχετον ἀπ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠρώτησα ἐγώ.

§259ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Συγγνώμην.

§260Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαλόπουλος ἐθεωρήθη ὡς ἀνδραγαθήσας ἐκ μέρους τοῦ κ. Φικιώρη εἰς τὸν πρῶτον πόλεμον καὶ ἐθεωρήθη προβιβαστέος κατ’ ἐκλογὴν καὶ εἰς τὸν δεύτερον πόλεμον ὑπὸ τοῦ κ. Κωνσταντινοπούλου. Ἐκ τῶν προβιβασμῶν, τοὺς ὁποίους ἐκάμετε, ἠδικήθη, διότι τὸν προεβιβάσατε κατὰ τὸν δεύτερον πόλεμον ἀνακτήσαντα τὴν ἀρχαιότητά του. Ἀλλὰ τώρα, ἐὰν προεβιβάζετο τότε, δὲν ἤθελε συμπληρώσει κατὰ συνέπειαν τὸν χρόνον.

§261ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δύνασθε νὰ εἶσθε ἥσυχος διὰ τὸν κ. Μιχαλόπουλον. Ἀφοῦ προεβιβάσθη, ἔστω καὶ βραδύτερον, ἀνέκτησε τὴν ἀρχαιότητά του. Θὰ θεωρηθῇ ἑπομένως ὅτι περιέχεται εἰς τοὺς προβιβασμοὺς τοῦ Μαΐου, ὥστε, ὅταν συμπληρώσῃ τὸ ἥμισυ τοῦ ἀπαιτουμένου χρόνου κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον ὁρίζεται ὅτι οἱ προαχθέντες κατὰ τοὺς προβιβασμοὺς τοῦ Μαΐου δικαιοῦνται συμπληρώσαντες τὸ ἥμισυ τῆς ὑπηρεσίας νὰ προαχθῶσι, θὰ προαχθῇ καὶ αὐτός.

§262Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἤθελον νὰ ὑποδείξω τὰ σφάλματα τὰ προκύψαντα τότε. Ἄλλος λόγος, ὁ ὁποῖος προκαλεῖ τὴν ὑποβολὴν τῶν πινάκων καὶ κατὰ συνέπειαν τῶν ἐκθέσεων καὶ τῶν δηλώσεων ἐκ μέρους τῶν κ. κ. Βουλευτῶν ὅτι δὲν ἐννοοῦσι νὰ γίνῃ τοιαύτη χρῆσις, ὥστε νὰ προκύψωσι δυσάρεστα, τὰ ὁποῖα προϋποτίθεται ὅτι προέκυψαν, εἶναι ὁ ἀκόλουθος, ὅστις μὲ ἀναγκάζει νὰ ἐπιμένω. Καὶ βεβαίως ἐπιμένων δὲν ἔχω πρακτικὸν λόγον, ἀλλ’ ἐγὼ θὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου, σεῖς δὲ ὡς ἀρχηγὸς πλειονοψηφίας κολοσσιαίας εἶσθε ἐλεύθερος νὰ δεχθῆτε ἢ οὐ τὴν γνώμην μου. Τὴν δύναμιν νὰ σᾶς τὴν ἐπιβάλω δὲν ἔχω. Νομίζω ὅτι καὶ ἐκ τοῦ συμφέροντος τοῦ ὑμετέρου καὶ ἐκ τοῦ τῆς Πολιτείας διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους προανέφερον, θὰ εἶναι φρόνιμον νὰ μὴ μεταχειρισθῆτε τὴν δύναμιν τῶν ἀριθμῶν, ἀλλὰ τῆς λογικῆς, καὶ νὰ δεχθῆτε τὴν πρότασίν μου. Φέρω ἐπιχείρημα, ἵνα ὑποστηρίξω τὴν γνώμην ὅτι φοβοῦμαι μή, ἐπειδὴ δὲν δύναμαι νὰ ἐξελέγξω τὸν νόμον ὡς εἶναι συντεταγμένος, μή, λέγω, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πληρώσῃ τὰ ἀδικήματα, διὰ νὰ τὰ εἴπω τοιουτοτρόπως, τὰ ὁποῖα προεκλήθησαν κατὰ τοὺς δύο προβιβασμούς. Διὰ τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχῃ τις τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ζητεῖ, ἵνα κρίνῃ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συνέβησαν ἀδικήματα ἐν τῇ ἐξετάσει. Εἰς τὸ Διάταγμα τὸ δεύτερον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐγένοντο οἱ δεύτεροι προβιβασμοί, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς ἐγένετο ἐν ὥρᾳ, καθ’ ἣν ἠδύνατο νὰ λειτουργήσῃ ὁ νόμος αὐτός, χωρὶς νὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμητε τὸ Διάταγμα αὐτό, ὅταν ἐκάμετε τὸ Διάταγμα, ἵνα ἀνατραπῇ αὐτὸς ὁ νόμος, λέγετε τὰ ἑξῆς· «Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πινάκων τούτων ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν συντάσσει μετὰ ἔλεγχον κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἐκτίμησιν, ἰσαρίθμους πίνακας εἰς οὓς περιλαμβάνει καὶ τοὺς κατὰ τὰς κειμένας διατάξεις ὑπαγομένους εἰς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ δικαιοδοσίαν ἀξιωματικούς, μεθ’ ὃ προκαλεῖ Β. Διάταγμα κυροῦν αὐτούς, ἐξ ὧν τότε ἰσχύουσιν οἱ μὲν Αʹ καὶ Βʹ μέχρις ἐξαντλήσεως αὐτῶν, οἱ δὲ λοιποὶ μέχρις ἀναθεωρήσεως αὐτῶν κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος». Καὶ παρακατιόντες λέγετε· «Οἱ ἀναγεγραμμένοι εἰς τὸν Αʹ πίνακα ὡς ἐν πολέμῳ ἀνδραγαθήσαντες ἢ διακεκριμένας προσενεγκόντες ὑπηρεσίας ἀξιωματικοὶ προβιβάζονται κατὰ προτίμησιν καθ’ ὑπέρβασιν τῶν ὑπὸ τῶν ἐν ἰσχύϊ προβλεπομένων θέσεων». Τί προέκυψεν ὅμως ἐκ τῆς τοιαύτης διαχειρίσεως τοῦ δικαιώματος τούτου ἐκ μέρους σας; Αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἡ διάταξις ἀποδεικνύει ὅτι θὰ προκύψωσιν ἀναντιρρήτως ἀδικήματα. Κατὰ τὴν ἰδίαν σας ἐκτίμησιν! Πόθεν ἔχετε ἰδίαν ἐκτίμησιν, ἀφ’ οὗ προϋποτίθεται ὅτι τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους θὰ συντάξωσιν οἱ κ. κ. Ἀντιστράτηγοι, θὰ συντάξωσιν αὐτοὺς ἐπὶ τῇ βάσει ἐκθέσεων τῶν σωματαρχῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἄμεσον ἀντίληψιν τῆς δράσεως τῶν ἀξιωματικῶν; Ἀπὸ ποῖα στοιχεῖα θὰ ἔχητε ἐκτίμησιν, ὥστε νὰ μεταβάλητε τοὺς πίνακας αὐτούς; Τοῦτο θὰ εἶναι κατ’ ἐμὲ σφαλερόν, ἡ μεταβολὴ τουτέστι τῶν πινάκων κατ’ ἰδίαν ἐκτίμησιν. Πῶς θὰ ἔχητε ἰδιαιτέρα στοιχεῖα, ἐφ’ ὧν νὰ στηρίξητε τὴν γνώμην σας καὶ νὰ κάμητε νέους πίνακας μεταβάλλοντες ἢ ἀκυροῦντες τοὺς πρώτους, τοὺς ὁποίους συνέταξαν οἱ ἁρμόδιοι ἐπὶ τῇ βάσει ἐκθέσεων τῶν σωματαρχῶν τῶν ἐχόντων ἄμεσον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου ἀντίληψιν; Ἀπόδειξις δὲ εἶναι ὅτι ἔχω δίκαιον νὰ πιστεύω ὅτι ἡ ἐκτίμησίς σας δὲν θὰ εἶναι ἡ πρέπουσα εἶναι ὅτι, ἐνῷ εἰς τὸ πρῶτον ἐδάφιον τοῦ δευτέρου ἄρθρου λέγετε ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸν Αʹ πίνακα, δηλαδὴ οἱ ἀνδραγαθήσαντες καὶ οἱ ἔχοντες δικαίωμα κατ’ ἀπόλυτον ἐκλογὴν νὰ προαχθῶσι, θὰ προαχθῶσι καὶ ἐνῷ θὰ ὑπάρχῃ θέσις κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον, παρελείψατε αὐτοὺς καὶ προεβιβάσατε ἐξ αὐτῶν δύο ἢ τρεῖς, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς. Αὐτὸ στηρίζει τὴν γνώμην μου ὅτι ἡ ἐκτίμησίς σας δὲν ἐστηρίζετο ἐπὶ στοιχείων ἀσφαλῶν προερχομένων ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ τοῦ ἐν ἐκστρατείᾳ. Ἠθέλετε νὰ συμπεριλάβητε τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ὑπηρετοῦντας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον; Ἠδύνασθε νὰ τοὺς περιλάβητε, διότι κατὰ τὸν νόμον ἔχετε τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἤθελον μάλιστα νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Προεβιβάσατε ἀξιωματικοὺς ὑπηρετήσαντες ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ πολέμου εἰς τὰ Ὑπουργεῖα, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν ἱστορίαν τὴν στρατιωτικὴν δὲν ὑπηρέτησαν καθ’ ὅλον τὸ χρονικὸν διάστημα εἰς μάχιμον ὑπηρεσίαν, καὶ προεβιβάσατε αὐτοὺς εἰς στιγμήν, καθ’ ἣν ἀπενέμετε βαθμοὺς τιμῆς, βαθμοὺς αἵματος. Κατὰ συνέπειαν ἐὰν ἡ ἐκτίμησίς σας δὲν εἶναι ἐπὶ βάσεων πρεπουσῶν καὶ ἑπομένως ὑπῆρξαν ἀδικήματα καὶ ἀξιωματικοὶ πολεμήσαντες εὑρίσκονται εἰς κατωτέραν ἠθικὴν βαθμίδα ἐκείνων, οἵτινες δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὸν πόλεμον ὑπηρετήσαντες εἰς τὰ γραφεῖα καὶ προαχθέντες, νομίζω ὅτι ἐκάμετε μέγα ἀδίκημα δυνάμενον νὰ ἔχῃ σοβαρὰς συνεπείας. Βλέπετε ὅτι ἐκ τῶν ὀλίγων αὐτῶν δύνασθε νὰ κρίνητε ὅτι, μολονότι ἔχετε ἀντίληψιν δυνατήν, εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς διαφύγωσι πράγματα καὶ στοιχεῖα καὶ περιστάσεις δυνάμενα νὰ προκαλέσωσιν, ὡς προεκάλεσαν, ἀδικήματα. Ἀπόδειξις δὲ ὅτι προεκάλεσαν τοιαῦτα εἶναι ὅτι καὶ ὁ Βασιλεὺς καὶ σεῖς ἐδέχθητε νὰ συντάξητε νόμον ἵνα διορθώσητε ταῦτα. Διότι, ἐὰν δὲν ὑπῆρχον ἀδικήματα, βεβαίως δὲν θὰ περιήρχεσθε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συντάξητε νόμον, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ ὑπάρχοντος καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν Διαταγμάτων, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσωσι τὰ Διατάγματα, ἠδύνασθε νὰ κάμητε τοὺς προβιβασμούς, τοὺς ὁποίους θὰ κάμητε μεθαύριον. Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπιμείνω περισσότερον διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι πρέπει τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ συζητηθῇ μετὰ πάσης προσοχῆς καὶ νὰ ἐξονυχισθῇ, διότι αἱ διδόμεναι ἀμοιβαὶ δὲν εἶναι ἀπὸ τὰς συνήθεις ἀμοιβὰς καὶ τοὺς συνήθεις προβιβασμοὺς ἐν ὥρᾳ εἰρήνης περὶ πολιτικῶν ὑπαλλήλων, ἀλλ’ εἶναι ἀμοιβαὶ αἵματος ἔχουσαι ἐθνικὸν χαρακτῆρα καὶ ἀμοιβαὶ εἰς ἀξιωματικοὺς διακυβεύσαντας τὴν τύχην τῆς χώρας καὶ τὴν ὕπαρξιν αὐτῶν. Ἐὰν οἱ ἀξιωματικοὶ σήμερον δὲν συνταράσσωνται, μὴ πιστεύετε πῶς δὲν συνταράσσονται καὶ δὲν προκαλοῦσιν ἐσωτερικὸν σπαραγμόν, διότι νομίζουσιν ὅτι ὀρθῶς ἐπράξατε! Ὄχι. Ὁ πατριωτισμὸς αὐτῶν τοὺς χαλιναγωγεῖ, καὶ διὰ νὰ σᾶς πείσω πῶς ἔχω δίκαιον εἰς τοῦτο θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω ὅτι κατὰ τὰς παραμονὰς τοῦ πολέμου ὑπῆρξε μία ζύμωσις ἀταξίας στρατιωτικῆς, ἡ ὁποία ἤθελεν ἐκραγῆ ταχέως, ἐὰν δὲν περιηρχόμεθα εἰς πόλεμον. Τοῦτο τὸ γνωρίζετε; Σᾶς γνωρίζω δὲ καὶ ἓν ἄλλο, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζετε. Ἔχω καθῆκον, πονῶ αὐτὸν τὸν τόπον, ἐθυσίασα δι’ αὐτὸν τὸν τόπον καὶ ἔχω καθῆκον νὰ σᾶς ὁμιλήσω τὴν ἀλήθειαν. Σᾶς γνωρίζω λοιπὸν ὅτι, ἐὰν δὲν ἐγένετο κίνημά τι κατὰ τὴν ἀνακωχὴν τοῦ πρώτου πολέμου πρὸς τὸν δεύτερον μετὰ τοὺς προβιβασμούς, ὁ πατριωτισμὸς ἐχαλιναγώγησε τοὺς ἀξιωματικούς. Οὐδὲ καὶ πρὸς σᾶς ἐπέτρεψαν εἰς αὑτοὺς νὰ κάμωσιν ἐκδηλώσεις, ὅταν διήλθετε ἀπὸ τὴν Θεσσαλονίκην. Γνωρίζω καλῶς ὅτι ὁ πατριωτισμὸς ἔκαμεν αὐτοὺς νὰ μὴ ἐκδηλώσωσι καμμίαν δυσφορίαν. Δὲν εἶμαι ἐκ τῶν ταπεινῶν πολιτικῶν, διότι οὐδεὶς πολιτικὸς τοῦ ἐλευθέρου αὐτοῦ Βασιλείου ὑπῆρξέ ποτε ταπεινὸς μέχρι αὐτοῦ τοῦ σημείου, τοῦ νὰ χαιρεκακῇ, ὅταν ἡ Κυβέρνησις σφάλληται, διὰ νὰ κερδοσκοπήσῃ πολιτικῶς. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τὴν γνώμην μου καὶ τὴν σύστασίν μου πρὸς Ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, καὶ σᾶς συνιστῶ νὰ μὴ ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπως ψηφίζωνται ἄλλα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι τοιαύτην ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ τόπου. Δὲν σημαίνει, ἂν τὴν Παρασκευὴν ἢ τὸ Σάββατον ψηφισθῇ ὁ νόμος αὐτός· σημαίνει ὅμως πολύ, ἂν ἐκ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου τούτου προκύψωσι κενά, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διορθωθῶσιν ἐκ τῶν ὑστέρων. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι ὁ στρατὸς πρὸ τοῦ ἔλθητε σεῖς ἐδῶ ἐπανεστάτησε κατὰ τοῦ καθεστῶτος, ἂν καὶ δὲν εἶχε τοιαύτας, τοσαύτας καὶ τηλικαύτας ἀφορμάς. Καὶ ὅμως ἐπανεστάτησε, καὶ ὅμως ἀνέτρεψεν ἐκεῖνο τὸ παρελθόν, ἐνῷ εἶχεν ἀποδείξεις τῆς μερίμνης τοῦ παρελθόντος ἐκείνου. Θέλετε νὰ τὸ ψηφίσητε; Δικαίωμά σας εἶναι. Ἐγὼ ἐξετέλεσα τὸ καθῆκόν μου καὶ ἀφήνω εἰς σᾶς τὴν εὐθύνην τῆς τοιαύτης σας πολιτικῆς. Ἐὰν δεχθῆτε τὴν γνώμην μου καὶ μᾶς δώσητε τὴν εὐκαιρίαν νὰ συζητήσωμεν καθ’ ὃν τρόπον πρέπει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, πιστεύσατε ὅτι εἰλικρινῶς θὰ συζητήσω καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Κυβερνήσεως.

§263Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἀναθεωρήσεως ἀνετέθη εἰς τοὺς Μεράρχους ὑποστρατήγους, οἱ ὁποῖοι προεβιβάσθησαν τώρα εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντιστρατήγου. Ἀναμφιβόλως πρέπει νὰ ἔχωμεν πεποίθησιν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς εἰς τοὺς ὁποίους ἀνετέθη καὶ ἡ διοίκησις τῶν μεγαλειτέρων μονάδων· ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης γνωστὸν ὅτι καὶ ἄλλοι διῴκησαν Μεραρχίας ὡς αὐτοί, καὶ θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ προσφέρωσι καὶ οὗτοι ἀναλόγους ὑπηρεσίας πρὸς τὰς τῶν φερόντων τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντιστρατήγου. Εἶναι γνωστὸν καὶ χαρακτηρίζει ἰδιαιτέρως ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας τοῦτο, νὰ φροντίζωμεν πολὺ περισσότερον περὶ τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἐγγὺς ἡμῶν καὶ τῶν ὁποίων γνωρίζομεν τὰς ὑπηρεσίας. Εἶναι δὲ πολὺ φυσικὸν καὶ οἱ Μέραρχοι Ἀντιστράτηγοι νὰ φροντίσωσι πολὺ περισσότερον περὶ τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα εἶχον ὑπὸ τὰς διαταγάς των καὶ τῶν ὁποίων τὰς ὑπηρεσίας ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ἀντελήφθησαν ἢ περὶ τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα ἔχουσι μὲν ἐκθέσεις λαμπράς, ἀλλ’ ἐκθέσεις ἄλλων. Δι’ αὐτοὺς οἱ ἴδιοι δὲν ἐμόρφωσαν γνώμην ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως. Γνωρίζομεν ἐπίσης ὅτι ὄχι ὀλίγοι ἀξιωματικοὶ ἔδρασαν μεμονωμένως ἢ ὑπὸ ἀρχηγὸν κατωτέρου βαθμοῦ εἰς σώματα ἀπεσπασμένα καὶ προσέφερον ὑπηρετήσαντες εἰς τὰς θέσεις ταύτας ἴσως τόσας ὑπηρεσίας ὅσας καὶ οἱ ὑπηρετήσαντες ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῶν Ἀντιστρατήγων. Ἐὰν ἀνατεθῇ ἑπομένως μόνον εἰς τοὺς τέσσαρας Ἀντιστρατήγους ἡ ἐκτίμησις, φοβοῦμαι πολὺ μὴ δὲν γίνῃ ἡ πρέπουσα ἐκτίμησις καὶ ὅτι τὰ παράπονα τῶν ἀξιωματικῶν τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστὸν ὅτι ὑπάρχουσιν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιταθῶσι. Τίνι τρόπῳ θὰ ἔπρεπε νὰ ἐκτιμηθῶσιν οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ μὴ ὑπηρετήσαντες εἰς τὰς τέσσαρας Μεραρχίας, τὰς ὁποίας διηύθυνον οἱ τέσσαρες Ἀντιστράτηγοι, ἀλλ’ ἄλλοι Μέραρχοι ἢ ἄλλοι ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, εἶναι καθῆκον τῆς Πολιτείας. Ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προβῇ εἰς τὴν δέουσαν τροποποίησιν ἢ εἰς τὴν σύστασιν ἄλλου σώματος τὸ ὁποῖον θὰ ἤθελε κρίνει καὶ ἀναθεωρήσει τὰς ἀποφάσεις τῶν Μεράρχων ἢ μᾶλλον νὰ συμπληρώσῃ τὰς ἀποφάσεις τῶν Μεράρχων, ἵνα μὴ προκύψωσι τὰ ἀδικήματα τὰ ὁποῖα προέκυψαν καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστὰ εἰς ὅλους. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι προσέφερον σπουδαίας ὑπηρεσίας, οἱ ὁποῖοι ἠνδραγάθησαν, οἱ ὁποῖοι ηὐτύχησαν νὰ καταλάβωσι πυροβόλα ἢ νὰ ἐκτελέσωσιν ἀναλόγους λαμπρὰς πράξεις, δὲν προεβιβάσθησαν ἢ καὶ ἂν προεβιβάσθησαν, προεβιβάσθησαν κατ’ ἀρχαιότητα, ὥστε προεβιβάσθησαν ἢ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν μετέσχον τοῦ πολέμου παντάπασιν ἤ, ἂν μετέσχον, δὲν ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των, ὅπως ἔπρεπεν. Οἱ τέσσαρες Μέραρχοι ἐξέφερον ἤδη τὴν κρίσιν αὑτῶν. Ἡ ἀναθεώρησις τῶν ἀποφάσεών των ὑπὸ τῶν ἰδίων ἔχει βεβαίως σκοπόν, διότι θὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς τὸν χρόνον νὰ ἀναθεωρήσωσι τὴν ἀπόφασιν ταύτην καὶ εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἠδίκησάν τινα νὰ ἐπανορθώσωσι τὸ ἀδίκημα. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν πεποίθησιν, διότι καὶ αὐτοὶ εἶναι ἄνθρωποι, ἀφοῦ ὡρισμένα γεγονότα πολὺ κτυπητὰ ἀναγνωρισθέντα ὑφ’ ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν δὲν ἐξετιμήθησαν, ὅτι ταῦτα θὰ ἀναγνωρισθῶσιν ἤδη ὑπὸ τῶν ἰδίων; Εἶναι λυπηρὸν ὅτι αὐτὸς ὁ Στρατηγὸς ἕνεκα τοῦ ἐπελθόντος λυπηροῦ γεγονότος, δὲν κατωρθώθη νὰ εἶναι ὁ ἴδιος ἕνεκα συνταγματικοῦ λόγου, ὁ ὁποῖος νὰ ἀναθεωρήσῃ τὰς ἀποφάσεις τῶν μεράρχων· ἀλλ’ ἀφοῦ τοῦτο δὲν δύναται νὰ γίνῃ, δὲν νομίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι δύναται νὰ ἐξευρεθῇ ἕτερόν τι μέσον ἵνα μὴ συμβῶσι τὰ ἀδικήματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα συνέβησαν κατὰ τὸ παρελθόν;

§264Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Συζητουμένου ἤδη τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀναφέρω ἁπλῶς μίαν παρατήρησιν χωρὶς νὰ ἀξιῶ ἀπάντησιν, ἁπλῶς μόνον διὰ νὰ ἐκφέρω τὴν ἀπορίαν μου αὐτὴν ὅπως, ἐὰν εἶναι εὔλογος, ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἄρθρων. Σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ κύρωσις ἀφ’ ἑνὸς ἐκδοθέντος νομοθετικοῦ Διατάγματος καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ σύγκλησις τοῦ Συμβουλίου τῶν Μεράρχων πρὸς ἀναθεώρησιν τῶν ἀποφάσεών του. Ἡ ἀπορία μου εἶναι αὕτη· τὸ Συμβούλιον θέλει ἀναθεωρήσει ἆρά γε ἁπάσας τὰς ἀποφάσεις αὐτοῦ; Τὸ Συμβούλιον ἀπεφάσισε νὰ κατατάξῃ καὶ κατέταξεν ἕνα ἀξιωματικὸν ὑπὸ τὸν Α, Β, Γ, Δ, πίνακα εἰς τὸν πίνακα Β κατὰ τὸ ἐκδοθὲν Διάταγμα ἐγένετο ἡ κατάταξις καὶ ἡ ταξιθέτησις ἀκόμη τοῦ ἀξιωματικοῦ ἐκείνου, διὰ τὸν ἀξιωματικὸν δὲ διὰ τὸν ὁποῖον τὸ Συμβούλιον ἀπεφάσισεν ὅτι εἶναι κατατακτέος εἰς τὸν Β πίνακα καὶ ἑπομένως προβιβαστέος κατ’ ἐκλογὴν ἢ διὰ τὸν ἕτερον διὰ τὸν ὁποῖον ἀπεφάσισεν ὅτι εἶναι κατ’ ἐκλογὴν προβιβαστέος, ἀλλ’ ἔταξεν αὐτὸν ἀνωτέρω τῶν ἄλλων ὁμοιοβάθμων, ἐπῆλθεν ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἐπῆλθεν ἡ κύρωσις τοῦ πίνακας καὶ διὰ τῆς κυρώσεως ἐκανονίσθη ὁ πίναξ κατὰ τὸν πρῶτον ἢ τὸν δεύτερον τρόπον. Τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων διὰ τῆς ἀναθεωρήσεως δικαιοῦται νὰ μεταβάλῃ τὴν τάξιν τοῦ ἀξιωματικοῦ; Ἕτερον· τὸ Συμβούλιον τῶν ὑποστρατήγων τότε ἔταξεν ἀξιωματικόν τινα εἰς τὸν πίνακα Αʹ, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν συμπεριέλαβε μεταξὺ τῶν προβιβαστέων τοὺς ἐν τῷ πίνακι Α, σήμερον τὸ συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων ἀναθεωροῦν τὰς ἀποφάσεις του δὲν δύναται νὰ ἐπαναφέρῃ τὸν ἀξιωματικὸν αὐτὸν εἰς τὸν πίνακα Α, ὅπου τὸν εἶχε τάξει; Πιθανὸν τὸ πρᾶγμα νὰ ἔχῃ οὕτω κατὰ τὸ νομοσχέδιον καὶ τοῦτο νὰ ἐννοῇ ὁ συντάκτης αὐτοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν εἶναι ἐντελῶς σαφὲς κατ’ ἐμὴν ἀντίληψιν ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν νὰ δώσῃ τὰς δεούσας ἐξηγήσεις εἰς τὴν Βουλήν.

§265Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἔχω καὶ ἐγώ, κύριοι Βουλευταί, μερικὰς ἀπορίας ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἐπειδὴ ὅμως ὁμολογῶ ὅτι οὐδεμίαν ἔχω στρατιωτικὴν εἰδικότητα, πιθανὸν αἱ ἀπορίαι μου νὰ μὴ ἔχωσι βάσιν τινά. Φρονῶ οὐχ ἧττον ὅτι πρέπει νὰ τὰς ἀνακοινώσω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐὰν ἐκ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως ἐνόησα ὀρθῶς, ὁ ὅλος μηχανισμὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὁ ἑξῆς· ἐπειδὴ ὁ ψηφισθεὶς τότε νόμος δὲν ἐκυρώθη ἕνεκα τοῦ θανάτου τοῦ ἀειμνήστου Βασιλέως, παρέστη ἀνάγκη ὅπως διὰ νομοθετικοῦ Διατάγματος κανονισθῶσι τὰ τῶν προβιβασμῶν τῶν ἀξιωματικῶν. Διὰ τοῦ Διατάγματος τούτου καθωρίσθη ὅτι τὸ Συμβούλιον, προσδιωρίσθη δὲ ἀπὸ τίνας ἀποτελεῖται τὸ Συμβούλιον, ἀπὸ τοὺς ὑποστρατήγους, θὰ συντάξῃ τοὺς πίνακας Α, Β, Γ, ἐδόθη δὲ καὶ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα μετὰ ἔλεγχον κατ’ ἰδίαν αὑτοῦ ἐκτίμησιν νὰ μεταβάλῃ τοὺς πίνακας. Ἐνῷ βλέπω ὅτι τὸ Συμβούλιον τῶν ὑποστρατήγων ὁρίζεται ἐπὶ τίνων θὰ στηρίξῃ τὴν κρίσιν αὑτοῦ, ἐπὶ τῶν ἐκθέσεων τουτέστι τῶν διαφόρων σωματαρχῶν, περὶ τῶν προβιβαστέων, δὲν βλέπω νὰ δίδηται κἂν νύξις ἐπὶ τίνων στοιχείων θὰ στηρίξῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ἐκτίμησιν. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν εἶμαι εἰδικὸς ἐπὶ τοῦ θέματος, ἴσως δὲ ἀγνοῶ καὶ τοὺς ἐσωτέρους λόγους τῶν τοιούτων διατάξεων, λόγους βεβαίως ἀναφερομένους εἰς τὴν ἀπονομὴν δικαιοσύνης ἐν τῷ στρατεύματι. Διὰ πάντα ὅμως μὴ στρατιωτικὸν νομίζω ὅτι προκύπτει φυσικῶς καὶ εὐλόγως ἡ ἀπορία, ἡ ὁποία δύναται νὰ γεννηθῇ καὶ εἴς τινα τῶν Βουλευτῶν· εἶναι τάχα ἢ δὲν εἶναι εὔλογος ἡ ἀπορία περὶ τοῦ τίνα τὰ δεδομένα, ἐφ’ ὧν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν ἐκτίμησιν αὑτοῦ θὰ ἐστήριζεν, ἀφοῦ ἔχομεν δεδομένον ὅτι οἱ ὑποστράτηγοι ἔχουσι δεδομένον ἀσφαλὲς τὰς ἐκθέσεις τῶν σωματαρχῶν περὶ τῆς δράσεως ἑκάστου τῶν ἀξιωματικῶν κατὰ τὴν ὥραν τοῦ πολέμου; Μὲ τοῦτο δὲν θέλω νὰ προδικάσω ὅτι εἶναι ὀρθοὶ οἱ πίνακες ὅπως συνετάχθησαν ὑπὸ τῶν ὑποστρατήγων ἢ εἶναι ὀρθοὶ μετὰ τὴν μεταβολὴν τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, θέλω ὅμως ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους νὰ ἔχω ἐγγυήσεις τινὰς ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει καὶ οὗτος δεδομένον τι τὸ ὁποῖον τοὐλάχιστον δὲν εἶναι ἀποκεκλεισμένον ὅπως ἔλθῃ εἰς τὴν δημοσιότητα, διότι νομίζω ὅτι ἡ μεγάλη μυστικότης εἰς τοιαύτας περιστάσεις δὲν εἶναι ἐπωφελής. Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ ἤκουον ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὅτι εἶχε καὶ οὗτος ὡς δεδομένον ἕτερόν τι στοιχεῖον.

§266ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὰ ἴδια στοιχεῖα εἶχε καὶ ὁ Ὑπουργὸς τὰ ὁποῖα εἶχον καὶ οἱ Ἀντιστράτηγοι.

§267Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Τότε πῶς μετεβλήθησαν οἱ πίνακες;

§268ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ δώσω λόγον εἰς τὴν Βουλήν.

§269Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἀναμένω τὴν πληροφορίαν ταύτην. Μετὰ τοῦτο ἔχω ἀπορίας τινὰς ὡς πρὸς τὴν διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἔχω τὴν ἑξῆς ἀπορίαν. Ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον ὅτι· «Ἐὰν κατόπιν τῆς ἐφάπαξ γενησομένης κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ὑπὸ τοῦ Ἀνωτέρου Στρατ. Συμβουλίου ἀναθεωρήσεως προκύψωσι στοιχεῖα, ἐφ’ ὧν βασιζόμενον τὸ Ἀνώτερον Στρατ. Συμβούλιον ἤθελεν ὑποβάλει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον συμπληρωματικοὺς πίνακας, οἱ πίνακες οὗτοι κυροῦνται ἐπίσης διὰ Β. Διατάγματος καὶ ἰσχύουσιν, ὡς καὶ οἱ ἤδη κυρωθέντες». Πρέπει νὰ πιστεύσω κατὰ τὴν διάταξιν ταύτην ὅτι κατὰ τὸ ὑπόλοιπον διάστημα μέχρι τῆς 1ης Ἰανουαρίου θὰ συνέλθῃ τὸ Συμβούλιον.

§270ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ διάταξις αὕτη θὰ τροποποιηθῇ κατὰ τοῦτο· ἀντὶ νὰ ὁρίζῃ ἐντὸς τοῦ τρέχ. ἔτους, ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προφθάσωμεν, θὰ ὁρίζῃ ἐντὸς διμήνου ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου.

§271Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἴσως τοῦτο θὰ ἔχῃ καὶ ἄλλην ἐπιρροὴν τότε.

§272ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως, κύριοι Βουλευταί, πληροφορεῖσθε ὅτι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἶχεν εἰσαχθῇ σχέδιον νόμου κανονίζον τὰ τῆς διεξαγωγῆς τῶν προβιβασμῶν κατόπιν τοῦ πολέμου, καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐστηρίζετο ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἀκριβῶς βάσεων, τὰς ὁποίας περιέχει τὸ κατόπιν ἐκδοθὲν νομοθετικὸν Β. Διάταγμα, εἶχε δὲ τοῦτο ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, δὲν κατωρθώθη δὲ νὰ ἀποκτήσῃ ἰσχὺν νόμου, διότι ἐν τῷ μεταξὺ ἐπελθούσης τῆς δολοφονίας τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως Γεωργίου εἰς τὸν Θρόνον ἀνῆλθεν ὁ διάδοχος τοῦ Θρόνου καὶ Ἀρχιστράτηγος καὶ κατὰ τὸν πρῶτον καὶ κατὰ τὸν δεύτερον πόλεμον, εἰς τὸν ὁποῖον κατὰ τὸν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψηφισθέντα νόμον ἀνεθέτομεν τὸν καταρτισμὸν τῶν ὁριστικῶν πινάκων προαγωγῆς τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐπειδὴ δέ, ἀφ’ ἧς ὁ Ἀρχιστράτηγος ἐγένετο καὶ Βασιλεύς, δὲν ἦτο πλέον δυνατὸν νὰ ἔχῃ ὑπεύθυνον γνώμην καὶ ἐκεῖνος νὰ ἀναλάβῃ τὰς εὐθύνας τῆς διεξαγωγῆς τῶν προβιβασμῶν, καθίστατο ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ εὑρεθῇ ἄλλος τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐφθάνομεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διεξαγωγῆς τῶν προβιβασμῶν τούτων συμφώγως πρὸς τὰ ἐκ τοῦ πολέμου πορίσματα. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα ὅτι ἐπεβάλλετο νὰ ῥυθμισθῶσι τὰ τῶν προβιβασμῶν διὰ Β. Διατάγματος ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τούτων τῶν ἀρχῶν, εἰς τὰς ὁποίας εἶχε στηριχθῆ καὶ τὸ ψηφισθὲν ὑπὸ τῆς Βουλῆς σχέδιον νόμου, μὲ τὴν τροποποίησιν ὅτι οἱ πίνακες θὰ καταρτίζωνται οὐχὶ πλέον ἐπὶ τῇ βάσει προτάσεων τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει προτάσεων τῶν Ὑποστρατήγων Μεράρχων καὶ τοῦ τότε Ἀρχηγοῦ τῆς Ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας. Νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον πραγματεύεται περὶ «τῶν λαβόντων μέρος εἰς τὸν πόλεμον ὑποστρατήγων».

§273Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τῶν προβιβασθέντων;

§274ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι· τῶν τότε ἵνα μὴ ἐν τῷ μεταξὺ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία. Ἀλλὰ συγχρόνως, κύριοι Βουλευταί, ἐνόμισα ὅτι δὲν ἠδυνάμην, ἀφοῦ ὁ Βασιλεὺς εἶχε διατελέσει αὐτὸς οὗτος καὶ Ἀρχηγὸς τοῦ ἐν ἐκστρατείᾳ στρατοῦ καὶ ἀφοῦ οἱ πίνακες οὗτοι ἐπρόκειτο νὰ κυρωθῶσι διὰ Β. Διατάγματος, ὅτι δὲν ἦτο προσῆκον νὰ ὁρίσω ὅτι αἱ ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου τούτου τῶν Ὑποστρατήγων ἦσαν ὑποχρεωτικαὶ καὶ ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ μεταβολή τις εἰς τὰς προτάσεις ταύτας διὰ τοῦ Β. Διατάγματος. Σπεύδω νὰ κάμω τὴν δήλωσιν, ἡ ὁποία θὰ ἄρῃ πᾶσαν ὑπόνοιαν, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ παρεξηγήσῃ τοὺς λόγους μου, σπεύδω, λέγω, νὰ κάμω τὴν δήλωσιν ὅτι ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ἐκύρωσε τὸ Β. Διάταγμα περὶ προβιβασμῶν τοιοῦτον, οἷον ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ ὑπευθύνου αὐτοῦ Ὑπουργοῦ. Ὥστε ἡ ἐξήγησις, καθ’ ἣν ἠθέλησα νὰ διατηρήσω τὸ δικαίωμα τῆς κρίσεως ἐπὶ τῆς κρίσεως τῶν Στρατηγῶν ὑπὲρ τοῦ Βασιλέως, δὲν σημαίνει ὅτι πρόκειται νὰ ἐπιρριφθῇ ἐλαχίστη τις εὐθύνη διὰ τοὺς γενομένους προβιβασμοὺς εἰς τὸν Βασιλέα· διότι, πάλιν ἐπαναλαμβάνω, τὸ Β. Διάταγμα ὑπεγράφη ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς Αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ. Ἀλλὰ θὰ φανῇ ἴσως παράδοξον εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι εὐθὺς ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς σπεύδω νὰ ἀναγνωρίσω ὅτι ἔκαμα πιθανῶς ἓν λάθος. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ὀρθότερον, ἐὰν τὸ Συμβούλιον τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ καταρτίσῃ τοὺς πίνακας ἀπετελεῖτο ἀπὸ ὅλους τοὺς Μεράρχους τοὺς μετασχόντας τοῦ πολέμου. Δὲν γνωρίζω, ἂν εἶναι συνήθης αὐτὴ ἡ ἀναγνώρισις τῶν σφαλμάτων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἰς τοὺς Ὑπουργούς, ἀλλ’ ἂς θεωρηθῇ καὶ τοῦτο μία καινοτομία· θὰ ἦτο καλλίτερον, ἐὰν ὥριζον, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ Συμβούλιον ἔπρεπε νὰ ἀποτελεσθῇ ἀπὸ ὅλους τοὺς Μεράρχους. Θὰ μὲ ἐρωτήσητε ὅμως· διατί, ἐνῷ ἀναγνωρίζετε τοῦτο καὶ ζητεῖτε τὴν κύρωσιν τοῦ Β. Διατάγματος, προτείνετε καὶ πάλιν ὅπως ἡ ἀναθεώρησις γίνῃ παρὰ μόνων τῶν πέντε Ἀντιστρατήγων; Ὁ λόγος εἶναι, Κύριοι, ὅτι ἅπαξ γενομένου τοῦ σφάλματος δὲν εἶναι εὔκολος ἡ ἐπανόρθωσις αὐτοῦ, διότι, ἐὰν ἐδεχόμην σήμερον ὅπως τοῦ Συμβουλίου μετάσχωσι καὶ οἱ λοιποὶ Μέραρχοι οἱ κατὰ βαθμὸν κατώτεροι τῶν Ἀντιστρατήγων, θὰ ἐξέθετον τὸ κῦρος τῶν Ἀντιστρατήγων, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ πράξω. Ἔχω δὲ καθῆκον νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς ὑπονοίας ὅτι οἱ Ἀντιστράτηγοι εἶναι δυνατὸν ν’ ἀχθῶσιν ἀπὸ τὸ στενὸν πνεῦμα τῆς προστασίας τῶν πρώτων προτάσεών των, διότι εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι, ἐὰν ἀναγνωρίσωσιν ὅτι εἰς ὡρισμένα σημεῖα ἕνεκα τῆς σπουδῆς τῆς ὡμολογημένης, μὲ τὴν ὁποίαν ἐγένετο ἡ διεξαγωγὴ ὅλης αὐτῆς τῆς διαδικασίας, εἶμαι βέβαιος, λέγω, ὅτι οἱ Ἀντιστράτηγοι θὰ σπεύσωσι ν’ ἀναγνωρίσωσι τὴν πλάνην των καὶ νὰ ἐπανορθώσωσι τὸ ἀδίκημα.

§275Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι σκοπίμως θὰ ἐμμείνωσιν εἰς τὴν πλάνην των ἢ ἐξ ἐπιμονῆς, ἀλλ’ ἐκ τῆς φυσικῆς ἐκείνης ἀδυναμίας, ἡ ὁποία ὑπηγόρευσε τὸ πρῶτον σφάλμα.

§276ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν. Εἶμαι βέβαιος.

§277Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ ἐλέγξω τοὺς Ἀντιστρατήγους, διότι οἱ Ἀντιστράτηγοι δὲν ἔχουσι καμμίαν εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ Βουλευτοῦ. Ἐγὼ ἐλέγχω ὑμᾶς καὶ περὶ ὑμῶν ἔκαμα λόγον.

§278ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἶπον δι’ ὑμᾶς, ἀλλὰ περὶ τοῦ κ. βουλευτοῦ Λακωνίας. Σημειώσατε, Κύριοι, ὅτι ὅλοι οἱ παραπονούμενοι ὑπέβαλον μακρὰ ὑπομνήματα, ἔσπευσαν δὲ νὰ ἐφοδιασθῶσι μὲ τὰ ἀναγκαῖα πιστοποιητικά, καὶ ταῦτα εὑρίσκονται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῶν Ἀντιστρατήγων. Θέλετε νὰ προσθέσω καὶ κάτι τι ἄλλο; Δὲν δέχομαι ὅτι εἶναι τόσον πολλὰ τὰ λάθη, τὰ ὁποῖα ἔκαμον οἱ Ἀντιστράτηγοι, ὅσα θὰ ἐπίστευέ τις ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἀναγνωρίζω ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐπράχθησαν σφάλματα· ἦτο φυσικὸν νὰ πραχθῶσιν ἐκ τῆς σπουδῆς, ἡ ὁποία ἦτο ὑποχρεωτικὴ διὰ τοὺς Ἀντιστρατήγους, μὲ τὴν ὁποίαν ἐγένετο ἡ ἐργασία αὐτή, ἀλλὰ δὲν εἶναι τόσον πολλά, ὅσα κακῶς νομίζεται, τὰ ἐνδεχόμενα σφάλματα τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας νομίζει ἴσως ὅτι ἐγὼ διαφυλάξας τὸ ὅπερ διεφύλαξα δικαίωμα εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ὅπως κρίνῃ τὰς προτάσεις τῶν Ἀντιστρατήγων, ἔκαμα ἐπὶ τῶν προτάσεων αὐτῶν κατάχρησιν καὶ ὅτι ἐξ οἱασδήποτε αἰτίας προαγόμενος ἠθέλησα νὰ εὐνοήσω ἀξιωματικοὺς ὡρισμένους καὶ ν’ ἀδικήσω ἄλλους ἀξιωματικούς. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας ἀνέφερε μάλιστα ἰδιαιτέρως τὴν φυσικὴν ἄλλως τε εὐμενῆ διάθεσιν πρὸς τοὺς ὑπηρετοῦντας ἐγγύτερον πρὸς ἐμὲ ἀξιωματικοὺς τῷ Ὑπουργείῳ. Παρέχω λοιπὸν τὴν πληροφορίαν πρὸς τὸν κύριον Βουλευτὴν ἐκ Μεσσηνίας καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι, καίτοι ἐκ τῶν κειμένων νόμων ἐδικαιούμην νὰ κανονίσω τὴν θέσιν τῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ὑπηρετούντων ἀξιωματικῶν, ὅμως διὰ διαταγῆς μου πρὸς τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων παρεκάλεσα αὐτό, ὅπως καὶ περὶ τῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ὑπηρετούντων ἀξιωματικῶν ἀποφανθῇ καὶ κατατάξῃ αὐτοὺς εἰς τοὺς πίνακας, ἀκριβῶς διότι δὲν ἤθελον νὰ ὑποτεθῇ ἐκ τῆς ἰδικῆς μου ἐνεργείας τῆς ἀμέσου ὅτι ὑπερετίμησα τὰς ὑπηρεσίας τῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ὑπηρετούντων ἀξιωματικῶν, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου ἤθελον κρινομένη διὰ τῆς ἀποφάσεως τῶν Ἀντιστρατήγων νὰ κριθῇ κατὰ τρόπον ὁλωσδιόλου ἀνύποπτον ἡ ὑπηρεσία τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν. Καὶ περὶ ὅλων λοιπὸν τούτων τῶν ἀξιωματικῶν τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων ἀπεφάνθη. Ἀλλ’ ἔχω νὰ δώσω μίαν ἄλλην πληροφορίαν πρὶν ἢ προσαχθῶσιν οἱ πίνακες οἱ καταρτισθέντες ὑπὸ τῶν Ἀντιστρατήγων, ἵνα ἐκ τῆς ἀντιπαραβολῆς πρὸς τὸ Διάταγμα μάθητε τίνας μεταβολὰς ἐπήνεγκον ἐγὼ εἰς τὸν πίνακα τὸν συνταχθέντα ὑπὸ τῶν Ἀντιστρατήγων. Παρέχω τὴν πληροφορίαν ὅτι αἱ μεταβολαὶ τὰς ὁποίας ἐπήνεγκον εἶναι δύο: εἶναι ἡ ἀφαίρεσις ἐκ τοῦ πίνακος Α ὅλων τῶν ἐν αὐτῷ ἐγγεγραμμένων πλὴν τριῶν, τῶν ὑπηρετησάντων ἐν τῷ Γενικῷ Στρατηγείῳ, καὶ ἡ ἀποκατάστασις τῆς σειρᾶς τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐγγεγραμμένων εἰς τὸν πίνακα Β ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχαιότητος. Ὁ πίναξ Β περιέχει τοὺς προακτέους κατ’ ἐκλογήν. Κατὰ τὸ νομοθετικὸν Διάταγμα ἐδίδετο τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς Ἀντιστρατήγους, ὅπως κατατάξωσιν ἐν τῷ πίνακι τοὺς προακτέους καθ’ ἣν ἤθελον νομίσει αὐτοὶ σειράν, καὶ μόνον μεταβολάς τινας ἐπέφερα εἰς τὴν σειρὰν τῆς ἀρχαιότητος ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐκρίθησαν προακτέοι διὰ τοῦ πίνακος Β τῶν κατ’ ἐκλογὴν προακτέων ἀξιωματικῶν· οὐδεμίαν μεταβολὴν ἀπὸ πίνακος εἰς πίνακα, πλὴν τῆς μεταφορᾶς ἀπὸ τοῦ Α εἰς τὸν Β, οὐδενὸς ἀξιωματικοῦ ἔκαμα. Τώρα θὰ μοὶ εἴπητε· καὶ διατί ἔκαμες καὶ αὐτὰς τὰς μεταβολὰς τὰς γενικοῦ χαρακτῆρος; Ἔχω καθῆκον, ὑπεύθυνος ὢν ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, νὰ ἐξηγήσω εἰς αὐτὴν τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον προέβην εἰς τὰς μεταβολὰς ταύτας. Κύριοι· ὁ κείμενος παρ’ ἡμῖν νόμος περὶ προαγωγῆς εἶναι νόμος σοφός. Ὁρίζει, ὅπως γνωρίζετε, ὅτι τὸ ἥμισυ τῶν λοχαγῶν προάγεται κατ’ ἐκλογὴν καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ κατ’ ἀρχαιότητα καὶ ὅτι οἱ ἀνώτεροι βαθμοὶ ὅλοι ἀπονέμονται κατ’ ἀπόλυτον ἐκλογήν. Καὶ ὅμως οἱ γνωρίζοντες καλλίτερον τὰ τῆς ἱστορίας τοῦ τόπου ἠξεύρουν ὅτι σπανιώτατα ἐγένετο ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου αὐτοῦ, τοῦ νόμου τοῦ ὀργανικοῦ τοῦ περὶ προβιβασμῶν, ἐκτὸς ἐλαχίστων τινῶν ἐξαιρέσεων, αἱ ὁποῖαι ἴσως δὲν ἀντιπροσωπεύουσι μίαν προαγωγὴν κατ’ ἔτος, ἂν αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ἀκριβεῖς, ἐκτὸς τοιούτων, λέγω, σπανιωτάτων ἐξαιρέσεων ὅλαι αἱ προαγωγαὶ ἐγίνοντο κατ’ ἀρχαιότητα, μολονότι εἰσαχθέντος τοῦ συστήματος τῆς στασιμότητος ἀπεκωλύοντο ἀπὸ τῆς προαγωγῆς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐκρίνοντο στάσιμοι. Πάντες ὅμως οἱ προακτέοι προήγοντο κατ’ ἀρχαιότητα. Κύριοι ὀφείλομεν νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο τῆς κατ’ ἀρχαιότητα προαγωγῆς πάντων τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ἀνωτέρων βαθμῶν δὲν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει τὴν ἐκλογήν, ὅπως εἰς τοὺς ἀνωτέρους βαθμοὺς φθάσωσιν ἐνωρίτερον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπροικίσθησαν μὲ ὅλα ἐκεῖνα τὰ χαρίσματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχῃ εἷς ἀρχηγὸς μιᾶς μονάδος δυναμένης νὰ ἐνεργήσῃ ἐν πολέμῳ. Εἰς ὅλους τοὺς στρατοὺς τοῦ κόσμου γίνονται προβιβασμοὶ κατ’ ἐκλογὴν διὰ νὰ κατορθωθῇ νὰ ἐπέρχηται ἡ ἐπιλογὴ αὕτη, διότι μία ἐκ τῶν μεγάλων δυνάμεων τοῦ στρατοῦ εἶναι ἡ διοίκησις, εἶναι τὸ commandement, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμποροῦν νὰ τὸ ἔχουν ὅλοι οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι δύνανται κατὰ τὰ λοιπὰ νὰ εἶναι λαμπροὶ ἀξιωματικοί. Ἐκρίθη, Κύριοι, ὅτι ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιήσωμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους, ὅπως ἐπαναφέρωμεν εἰς πραγματικὴν ἐφαρμογὴν τὸν πάγιον νόμον περὶ προβιβασμῶν, ὅπως κατορθώσωμεν δηλαδὴ νὰ ὠθήσωμεν ἀξιωματικούς τινας ἐκ τῶν μᾶλλον διακεκριμένων εἰς ταχυτέραν προαγωγήν, καὶ τοῦτον τὸν σκοπὸν εἶχεν ἡ σύνταξις τοῦ πίνακος Α. Ἀλλ’ εὑρέθη ὅτι ἡ ἐνέργεια αὕτη δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ σώματος· ἂς τὸ εἴπω τοῦτο. Εὑρέθη ὅτι ὁ ἡμέτερος στρατὸς συνηθισμένος ἐκ μακροτάτου χρόνου εἰς τὴν ἐνέργειαν ὅλων τῶν προαγωγῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχαιότητος, ὅπως εἶπον, δὲν ἦτο παρεσκευασμένος, ὅπως δεχθῇ τοιαύτην ὑπερπήδησιν ἐν τῇ ἱεραρχίᾳ ἐκ μέρους τῶν νεωτέρων τῶν ἐχόντων μικροτέραν ὑπηρεσίαν. Προετείνετο μάλιστα ἓν ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀληθῶς ἀξίαν πολλήν. Ἐλέχθη δηλαδή· διατί ζητεῖτε νὰ ἐφαρμόσητε σήμερον ἐν πολέμῳ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν τὴν καθιερουμένην ὑπὸ τοῦ παγίου νόμου τῶν προαγωγῶν κατ’ ἐκλογὴν εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν, καθ’ ἣν ἐξερχόμεθα ἐκ τοῦ πολέμου, ἐνῷ τοιαῦται ὑπερπηδήσεις ἤθελον πλήξει καιριώτατα τὴν φιλοτιμίαν καὶ σχεδὸν τὴν τιμὴν ἡμῶν τῶν ἀγωνισθέντων καὶ ἐχόντων τὰ δικαιώματα τοῦ προβιβασμοῦ; Καὶ αἱ ἀντιρρήσεις αὗται ἐκρίθησαν, Κύριοι Βουλευταί, ἄξιαι πολλῆς προσοχῆς. Διὰ τὸν πίνακα ἰδίως Β δὲν ἔμεινεν εἰς ἐμὲ καμμία ἀμφιβολία ὅτι ἔπρεπεν ἡ σειρὰ τῆς προαγωγῆς τῶν ἐν τῷ πίνακι Β ἐγγεγραμμένων νὰ παρακολουθήσῃ τὴν σειρὰν τῆς ἀρχαιότητος, διότι τὸ ἐπιχείρημα τῶν ἀξιωματικῶν, τὸ ὁποῖον συνίστατο εἰς ταύτην τὴν σκέψιν «ἀφοῦ μὲ κρίνεις κατ’ ἐκλογὴν προακτέον, δὲν δικαιολογεῖσαι ἢ δὲν ἔχεις συμφέρον τοὐλάχιστον νὰ μοὶ ἀφαιρέσῃς τὴν σειρὰν τῆς ἀρχαιότητός μου», ἦτο ἄξιον μεγίστης προσοχῆς, διότι, ἐπαναλαμβάνω κυρώσας τὸν πίνακα Β ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο τὴν κύρωσιν αὐτὴν νὰ κάμω τάσσων τοὺς ἐν τῷ πίνακι Β ἐγγεγραμμένους ἀξιωματικοὺς πάντας κατὰ σειρὰν τῆς ἀρχαιότητός των. Ἀλλ’ ἡ ἐνέργειά μου ἡ μεταβλητικὴ τῆς ἀποφάσεως τῶν στρατηγῶν ἐξετέθη, ὡς εἶπον, καὶ εἰς τὸν πίνακα Α, καὶ κατὰ τοῦ πίνακος Α. Ὑπῆρχε, Κύριοι, ἰσχυροτάτη ἀντίδρασις. Δυστυχῶς ἐκ τῆς σπουδῆς τῆς μεγάλης μετ’ ἣν ὁποίαν διεξήχθησαν ἀμφότεροι οἱ πόλεμοί μας δὲν ἐστάθη δυνατόν, ὅπως ἐφαρμοσθῶσι διαρκοῦντος τοῦ πολέμου οἱ κανονισμοὶ οἱ στρατιωτικοί, ὅπως ἀναγράφωνται ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διαταγῇ ἑκάστοτε αἱ ὑπηρεσίαι, αἱ ἀνδραγαθίαι τῶν ἀξιωματικῶν, ὅπως ὁρίζει ὁ κανονισμός, δὲν ἐγένοντο δὲ διαρκοῦντος τοῦ πολέμου καὶ καθ’ ἑκάστην μάχην οἱ ἐπ’ ἀνδραγαθίᾳ προβιβασμοί, ὅτε καὶ θὰ ἀνεγνωρίζοντο ὑπὸ πάντων καὶ οὐδεμία θὰ ἐδημιουργεῖτο δυσχέρεια. Ὅτε βραδύτερον ἐγένετο ὁ πίναξ Α, δὲν ἦτο πλέον εὔκολον ὅπως ἀναγνωρισθῇ ὑφ’ ὅλου τοῦ στρατεύματος καὶ ὅπως μὴ φέρῃ διχοστασίαν ἐν τῷ στρατεύματι ἡ ἐκ τῶν ὑστέρων προαγωγὴ ἀξιωματικῶν, περὶ ὧν δὲν ὑπῆρχε βεβαιωμένη, ὡς ὁρίζουσιν οἱ κανονισμοί, ἡ ἀνδραγαθία. Σημειωτέον ὅτι διὰ τοῦ Διατάγματος τοῦ νομοθετικοῦ εἰσήγετο μία μεταβολὴ εἰς τὸν πάγιον νόμον περὶ προβιβασμῶν καὶ ἡ μεταβολὴ αὕτη εἶχε γίνει δεκτὴ ἤδη παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅτε ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον τῆς μεταβολῆς τῶν μὴ κυρωθέντων ὡς ἐκ τῆς ἐπελθούσης μεταβολῆς ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Βασιλέως. Τὸ νομοθετικὸν Διάταγμα ἐπέφερε τὴν ἑξῆς μεταβολήν· ὅτι ἐκτὸς τῶν ἀνδραγαθιῶν, ἐθεώρησεν ὅτι καὶ αἱ διακεκριμέναι ὑπηρεσίαι τῶν ἀξιωματικῶν ἠδύναντο νὰ δώσωσι χώραν εἰς προαγωγὴν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πίνακος Α. Ἐκρίνετο δηλ., καὶ ὀρθῶς ἐκρίνετο, ὅτι μικροτέραν σημασίαν ἔχει διὰ τὴν ὅλην διεξαγωγὴν ἑνὸς πολέμου ἡ κατάληψις τηλεβόλων ἐν ὥρᾳ μάχης ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ καταβάλῃ εἷς ἀξιωματικός, αὐτὸς ὁδοὺς ἴσως τὸ σχέδιον τῆς μάχης ἢ αὐτὸς ὁ διευθύνας ὡς ἀνώτερος σωματάρχης τὴν μονάδα ἐκείνην, τῆς ὁποίας ἓν τμῆμα κατώρθωσε νὰ ἔχῃ ὑπὲρ αὑτοῦ εἰς τὸ ἐνεργητικόν του τὴν ἀνδραγαθίαν ἐκείνην, διότι τοπικοὶ λόγοι τὸ ἔφερον ἐγγύτερον τῶν τηλεβόλων, τὰ ὁποῖα κατελήφθησαν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ὀρθὴ ἦτο ἡ μεταβολή, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὸ κείμενον τοῦ νόμου, καὶ πολὺ ἑπόμενον, ὡς εἶπον, ὅτι τὸ πνεῦμα τοῦ στρατεύματος δὲν ἦτο παρεσκευασμένον ὅπως προσίδῃ εὐχαρίστως καὶ ὅπως θεωρήσῃ δεδικαιολογημένας τοιαύτας τινὰς προαγωγάς. Προσετείνετο ἡ προαγωγὴ ἐπὶ διακεκριμένῃ ὑπηρεσίᾳ διὰ τοῦ πίνακος Α, λοχαγοῦ ὁ ὁποῖος ἦτο 127ος ἐν τῷ πίνακι, καὶ τοῦ ὁποίου προηγοῦντο 127 ἄλλοι λοχαγοί. Καὶ οἱ 127 αὐτοὶ λοχαγοὶ ἔλεγον «πῶς εἶναι δυνατόν, ἐπειδὴ ὁ Α λοχαγὸς εὑρίσκετο εἰς τὸ ἐπιτελεῖον μιᾶς τάδε Μεραρχίας, καὶ δίδεται ἡ βεβαίωσις ὅτι ἦτο διακεκριμένος ἀξιωματικὸς ἐν τῷ ἐπιτελείῳ, πῶς εἶναι δυνατὸν οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι εὑρισκόμεθα ἐν τῷ πολέμῳ, οἱ ὁποῖοι ἐδράσαμεν, νὰ μείνωμεν ὀπίσω καὶ νὰ προαχθῇ ἐκεῖνος;» Δύναμαι μάλιστα νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι ἀνεγνωρίζετο γενικῶς ὅτι ἐπὶ τέλους αὐτὴ ἡ ἰδέα τῆς προαγωγῆς διὰ τοῦ πίνακος Α τῶν ἐξαιρέτους προσενεγκόντων ὑπηρεσίας, ὅτι ἦτο ἀνεκτὴ μόνον καθόσον ἀφορᾷ ὡρισμένους τρεῖς ἀξιωματικοὺς τοῦ γενικοῦ Στρατηγείου, οἱ ὁποῖοι ἔδρασαν νομίζω εἰς τὸ τμῆμα τῶν ἐπιχειρήσεων. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σκέψεων τούτων ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο, ὅπως τὸν πίνακα Α περιορίσω εἰς μόνους τοὺς τρεῖς αὐτοὺς ἀξιωματικούς, μεταθέσω δὲ τοὺς ἄλλους ἀπὸ τοῦ πίνακος Α εἰς τὸν πίνακα Β, μάλιστα καὶ διότι ἀνεγνώρισα ὅτι ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοὶ ἀνδραγαθήσαντες, ὄχι πλέον διακεκριμένας παρασχόντες ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἀναμφισβήτως ἀνδραγαθήσαντες, οἱ ὁποῖοι δὲν περιλαμβάνοντο εἰς τὸν πίνακα Α. Αὕτη εἶναι ἡ ἐνέργεια, κύριοι Βουλευταί, τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς γενομένους προβιβασμούς. Δὲν ὑποθέτω ὁ ἀκούσας τὰς ἐπικρίσεις ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἀνέτρεψε τὰς ἀποφάσεις τῶν Ἀντιστρατήγων καὶ ὅτι κατέταξε τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐπὶ τῇ βάσει κριτηρίων μὴ ἀναγεγραμμένων κἂν ἐν τῷ νόμῳ, ἀγνώστων ἴσως καὶ ὑπόπτων, δὲν πιστεύω λέγω νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ ὅτι εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς ἐνεργείας ὁ Ὑπουργὸς ὡδηγήθη ἀπὸ γενικὰς ἐντελῶς ἰδέας. Μοὶ ἐλέχθη ἐν τούτοις ὅτι οἱ προβιβασμοὶ προεκάλεσαν δυσφορίαν καὶ παράπονα καὶ τὸ ἀναγνωρίζω. Ἤδη ἀνεγνώρισα πρῶτος ὅτι κατὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον θὰ προέτεινε τοὺς προακτέους, ἔκαμα ἐγὼ αὐτὸς ἓν λάθος. Ἀφοῦ δὲ ἀνεγνώρισα ἰδικόν μου λάθος, δικαιοῦμαι ἴσως νὰ ὑποθέτω ὅτι λάθη ἐγένοντο καὶ ἐκ μέρους τοῦ Συμβουλίου τούτου, λάθη ὀφειλόμενα εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ εἴτε εἰς τὴν σπουδήν, μεθ’ ἧς συνετάχθησαν τότε οἱ κατάλογοι εἴτε εἰς ἀτελείας σχετιζομένας πρὸς τὴν ἐργασίαν τῶν διαφόρων σωματαρχῶν, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ὑποχρεωμένοι ἐκ τοῦ νόμου νὰ ὑποβάλωσι τὰς ἐκθέσεις των καὶ ἐκ τῶν ὁποίων τινὲς δὲν εἶχον ὑποβάλει ὅλας τὰς ἀναγκαίας ἐκθέσεις. Ἀλλ’ ὅση καὶ ἂν εἶναι ἡ δυσφορία, Κύριοι, ἐκ τῶν προβιβασμῶν τούτων, ἀρνοῦμαι νὰ δεχθῶ ὅτι ἐγένετο σκέψις κἄν ὅπως ἀξιωματικοὶ ἐξέλθουν τῆς νομιμότητος καὶ ὅτι ἐδέησε νὰ συγκρατηθοῦν ἀπὸ ὑπέρτατον αἴσθημα πατριωτισμοῦ. Ἔχω ἀπόλυτον πεποίθησιν ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ οἱ περιαγαγόντες νικηφόρον τὴν Ἑλληνικὴν Σημαίαν εἰς ὅλας τὰς ἐκτάσεις τῆς Ἠπείρου, τῆς Μακεδονίας καὶ τῶν Νήσων, ὅσον καὶ ἂν αἰσθάνωνται δυσφορίαν διὰ τὰς ἐνδεχομένας ἀδικίας ἐκ τῶν προβιβασμῶν, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἐσκέφθησαν νὰ ἐκδηλώσωσι κατὰ τρόπον μὴ νόμιμον, μὴ κανονικὸν καὶ μὴ πειθαρχικὸν τὴν δυσφορίαν των ταύτην. Δυσφορία ἐξεδηλώθη διὰ τοῦ νομιμωτέρου τρόπου, διὰ τοῦ μόνου πειθαρχικοῦ τρόπου, διὰ τῆς αἰτήσεως ἀκροάσεως ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ κατὰ πρῶτον λόγον, τοῦ κυρίως ὑπευθύνου, καὶ διὰ προσφυγῆς μέχρι τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος, ὁ ὁποῖος ἔτυχε νὰ εἶναι καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ νικηφόρου στρατοῦ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἦτο κανονικὴ ἐνέργεια. Καὶ ἐλέχθη ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνω νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἀκριβῶς λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς δυσφορίας αὐτῆς. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου ἐπιδιώκει πρωτίστως νὰ θέση ἐκποδὼν τὴν δυσφορίαν ταύτην. Εἶναι ἐνδεχόμενον, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι διεπράχθησαν λάθη. Ἀλλὰ τὰ λάθη εἶναι πολὺ ὀλιγώτερα ἀπὸ ὅσα κοινῶς ὑποτίθεται καί, χωρὶς νὰ θέλω καθόλου νὰ ψέξω τὴν ἐνέργειαν τῶν Ἀντιστρατήγων, εἶμαι βέβαιος ὅτι τὸ πλεῖστον μέρος τῶν ὑπ’ αὐτῶν κριθέντων ὡς στασίμων ἀξιωματικῶν καλῶς ἀνεγνωρίσθησαν ὡς στάσιμοι. Δὲν λέγω ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ εἶναι εἰς τοὺς πίνακας τῶν προακτέων καὶ οἱ ὁποῖοι ἔμειναν στάσιμοι, ἀλλ’ ἰσχυρίζομαι ὅτι οὗτοι ἐν ἀναλογίᾳ εἶναι πολὺ ὀλίγοι. Ἐὰν ὑπῆρξαν λάθη φυσικώτατα ὡς ἐκ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον ἐγένετο ἡ ἐργασία αὐτή, αὐτὰ ἀφαιροῦν μᾶλλον τὴν τοποθέτησιν εἰς τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν πίνακα. Ἐκεῖ πρέπει νὰ ἀναζητήσωμεν τὰ λάθη, ὡς ἄλλως τε ὑποθέτω ὅτι θὰ γίνῃ, ὅταν θὰ γίνῃ ἀναθεώρησις. Ἀλλὰ τίνα λόγον ἔχομεν νὰ μὴ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον; Καὶ κατὰ πόσον θὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατεύματος, ἐὰν ἐδεχόμεθα συμμορφούμενοι μὲ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας νὰ προσαγάγωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅλους τοὺς φακέλους τῶν πινάκων διὰ νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις, ἂν ὄχι ἐκ μέρους τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας, μετὰ τὴν ὑπόσχεσιν ἣν ἔδωκεν, ἀλλὰ βεβαίως μὲ ὅλους τοὺς ἄλλους κ. Βουλευτάς, νὰ ἀρχίσωμεν συζήτησιν δι’ ἕνα ἕκαστον ἀξιωματικὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν ἐν τῷ φακέλῳ; Τί ἔχομεν νὰ ἐξυπηρετήσωμεν εἴτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς δυσφορίας εἴτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν ἀποδόσεως δικαιοσύνης ἐν τῷ στρατεύματι; Σήμερον ὅλοι οἱ φρονοῦντες ὅτι ἠδικήθησαν ὑπέβαλον τὰ παράπονά των καὶ ὅσοι τυχὸν δὲν τὰ ὑπέβαλον μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου βεβαίως προκαλούμενοι θὰ ὑποβάλουν ταῦτα. Οἱ Ἀντιστράτηγοι θὰ μελετήσουν καὶ θὰ ἐξετάσουν μεθ’ ὅλης τῆς δυνατῆς προσοχῆς τὰ παράπονα ταῦτα, θὰ ἀπευθυνθοῦν ὅπως ζητήσουν καὶ συμπληρωματικὰς πληροφορίας, διότι πολλὰς ἐκ τῶν ἀναφορῶν τούτων ἀνέγνωσα καὶ εἶδον νὰ ἐπικαλῶνται οἱ ἀναφερόμενοι ὡρισμένα γεγονότα, τὰ ὁποῖα κινοῦν ἀληθῶς τὴν ἐντύπωσιν. Ὅλα ταῦτα, κύριοι Βουλευταὶ, θὰ ἐξετασθῶσιν, ἀλλ’ ὅτι ἡ ἀρχὴ αὕτη τοῦ συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων εἶναι ἡ μόνη ἐνδεδειγμένη, ὅπως ἀποφανθῇ ὁριστικῶς καὶ τελειωτικῶς περὶ τῶν προβιβασμῶν, νομίζω ὅτι οὐδεὶς ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ. Αὐτοὶ εἶναι οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν οἱ ἀνώτατοι διοικηταὶ τοῦ στρατοῦ κατὰ τὸν πόλεμον, αὐτοὶ εἶναι οἱ ὁποῖοι ὡς ἐκ τῆς ἡλικίας των ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν διοικοῦσι τὸν στρατὸν καὶ ἂν ἡ ἀνάγκη τὸ καλέσῃ καὶ πάλιν αὐτοὶ θὰ ὁδηγήσωσιν αὐτὸν πρὸς ἄμυναν τῆς πατρίδος. Οὐδεμία ἠμπορεῖ λοιπὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία ὅτι αὐτοὶ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς διαθέσεως καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς γνώσεως τῶν πραγμάτων εἶναι οἱ ἐνδεδειγμένοι, ὅπως ἀναγνωρίσουν τὰς τυχὸν γενομένας παραλείψεις, ὅπως καταρτίσουν ὁριστικοὺς τοὺς πίνακας τῶν προβιβασμῶν καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τούτων θὰ ἀποκατασταθῇ ἐντελῶς ἡ γνώμη καὶ τὸ πνεῦμα ἐκείνων τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι φρονοῦντες ὅτι εἶναι ἠδικημένοι ἐκ τῶν γενομένων προβιβασμῶν, ἔχουσι δυσφορίαν εἰς τὴν ψυχήν, καὶ ὅτι μετὰ τὴν ὁριστικὴν ἀπόφασιν τῶν Ἀντιστρατήγων ἐπὶ τῶν γενομένων παραπόνων θὰ ὑπάρξῃ ἡ γενικὴ ἀναγνώρισις καὶ ἐν τῇ δημοσίᾳ γνώμῃ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ τοῦ στρατεύματος ὅτι τὰ πάντα ἐγένοντο, ὡς ἦτο δυνατὸν νὰ γίνωσι καλλίτερον ἀνθρωπίνως, διότι τὰ λάθη εἶναι ἀδύνατόν ποτε νὰ ἀποχωρισθῶσιν ἀπὸ τὰς ἐνεργείας τῶν ἀνθρώπων.

§279Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Τίνα λόγον λοιπὸν εἶχεν ἡ ὕπαρξις τοῦ πρώτου πίνακος;

§280ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐξήγησα ἤδη διατί δὲν τὸν ἀπεδέχθην, ἀλλὰ τὸν περιώρισα εἰς ἐκεῖνα μόνον τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα κατὰ κοινὴν συνείδησιν ἀνεγνωρίζοντο ὅτι ἠδύναντο αὐτὰ καὶ μόνα νὰ προβιβασθῶσιν ἐκ τοῦ πίνακος Α, θεωρουμένης τῆς προαγωγῆς αὐτῶν ὡς εἶδος ἱκανοποιήσεως ὁλοκλήρου τοῦ στρατεύματος, τοῦ ὁποίου τὴν ἰδέαν, ὡς εἰπεῖν, ἀπετέλουν αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοί, οἱ εὑρισκόμενοι ἐν τῷ Στρατηγείῳ.

§281Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀποκλείεται ὁ καταρτισμὸς ἐκ νέου τοῦ πίνακος Α;

§282ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι βεβαίως.

§283Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως, Κύριοι, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς οὐδεμίαν εἶχεν ἀνάγκην νὰ βεβαιώσῃ τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ δὲν προῆλθεν ἐξ ὑπόπτων λόγων, ἀλλὰ προῆλθεν ἐκ γενικῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἐπρέσβευεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσῃ· δὲν εἶχε, λέγω, ἀνάγκην τοιαύτης δηλώσεως. Ἐγὼ φρονῶ ὅμως ὅτι αἱ ἰδέαι αἱ γενικαί, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠκολούθησεν, εἶναι ἐντελῶς ἐσφαλμέναι καὶ παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀποδείξω τὸ βάσιμον τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσε πρῶτος ὅτι ἀναγνωρίζει ὅτι ἔσφαλε μὴ καλέσας εἰς τὸ Συμβούλιον ὅλους τοὺς Μεράρχους. Διατείνομαι ὅτι δὲν ἔσφαλε τοῦτο πράξας, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ νοηθῇ στρατιωτικῶς Συμβούλιον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἐλάμβανον μέρος Ἀντιστράτηγοι ἀφ’ ἑνός, Ὑποστράτηγοι ἢ Συνταγματάρχαι ἀφ’ ἑτέρου. Τοῦτο στρατιωτικῶς δὲν δύναται νὰ νοηθῇ. Ἠδύνατο νὰ ἀπαιτήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅπως οἱ Ὑποστράτηγοι ὑποβάλωσιν εἰς τοὺς Στρατηγοὺς τὰς ἐκθέσεις των, ἀλλὰ νὰ ἀποτελεσθῇ Συμβούλιον ἐκ βαθμοφόρων τοσαύτην ἐχόντων μεταξὺ των διαφοράν, τοῦτο στρατιωτικῶς δὲν δύναται νὰ νοηθῇ· συγχαίρω ἑπομένως τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὅτι δὲν διέπραξε τὸ σφάλμα, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὅτι διέπραξεν. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν διέπραξε τὸ σφάλμα τοῦτο, κατ’ ἐμὲ διέπραξεν ἄλλο σπουδαιότερον, καὶ τὸ σφάλμα τὸ παρ’ αὐτοῦ διαπραχθὲν προῆλθεν ἐξ ἐλλείψεως στρατιωτικῆς ἰδέας, ἡ ὁποία βεβαίως εἰς τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν ἐφάνη ὅτι κυριαρχεῖ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν ὅτι, ἀφοῦ ἦσαν διὰ Διατάγματος διαγεγραμμένα τὰ ὅρια τῆς ἐνεργείας τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων, ἐπετρέπετο εἰς αὐτὸν ἵνα τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ μεταρρυθμίσῃ κατὰ τὸ δοκοῦν. Καὶ δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κέκτηται, ἀλλ’ ἐξεταστέον, ἐὰν αἱ περιστάσεις, εἰς ἃς εὑρίσκετο, ἐπέτρεπον εἰς αὐτὸν ἵνα ποιῆται χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου. Ἐξήλθομεν, Κύριοι, ἐκ δύο νικηφόρων πολέμων· ἐπρόκειτο, ἐνῷ προβιβασμοὶ δὲν εἶχον γίνει, νὰ γίνωσι προβιβασμοὶ γενικοὶ καὶ ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι ἡ ἐνέργεια τῶν Ἀντιστρατήγων ἐγένετο μετὰ ταχύτητος τοσαύτης, ὥστε δὲν ἠδύνατο ἐκ τῶν προτέρων νὰ πεισθῇ τις ὅτι τὰ σφάλματα ἀποκλείονται. Καὶ ἐρωτῶ· ποία ἀνάγκη ἀπολύτως ὑπῆρχε τῆς ταχύτητος ταύτης; Δὲν ἦτο ἐπιβεβλημένον εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων, ἵνα περιμείνῃ ὅλας τὰς ἐκθέσεις ὅλων τῶν σωματαρχῶν πρὶν ἢ προβῇ εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν διαφόρων πινάκων; Διότι δὲν εἶναι, φρονῶ, δυνατὸν νὰ ἔλθῃ τις ἐκ τῶν ὑστέρων καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι, ἐπειδὴ δὲν εἶχον ὑποβληθῆ ἐκθέσεις ὅλων τῶν σωματαρχῶν, ἐγένοντο λάθη, καὶ τὰ λάθη ταῦτα εἶναι συγγνωστά. Εἶναι ἀσύγγνωστα τὰ λάθη ταῦτα, διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονήσητε ὅτι τὰ λάθη ταῦτα ἤθελον κατ’ ἀνάγκην ἐξασκήσει ἐπιρροὴν τοιαύτην ἐπὶ τοῦ στρατοῦ, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἀποφύγωμεν. Ἀλλὰ τὰ λάθη, λέγετε, διεπράχθησαν, καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ θεραπευθῶσιν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ· ἦτο ἀνάγκη εἰς τὰ λάθη ταῦτα, τὰ ἐκ τῆς ταχείας ἐνεργείας προκύψαντα, νὰ προστεθῶσι τὰ λάθη τὰ βεβαίως ὄχι ἐκ μεγάλης σπουδῆς προκύψαντα καὶ τὰ παρ’ ὑμῶν διαπραχθέντα; Ποῖα δὲ εἶναι τὰ λάθη ταῦτα; Ὑπεβλήθησαν ὑπὸ τῶν Ἀντιστρατήγων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν πίνακες καὶ ὁ μὲν πίναξ Α περιεῖχε τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς διακριθέντας, τοὺς παρασχόντας διακεκριμένην ὑπηρεσίαν καὶ τοὺς ἀνδραγαθήσαντας, ὁ Β περιεῖχε τοὺς κατ’ ἐκλογὴν προβιβαστέους κατὰ τάξιν προσδιορισθεῖσαν ὑπὸ τῶν Ἀντιστρατήγων, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ μιᾶς τοὺς τοῦ πίνακος Α ἀξιωματικοὺς τοὺς μετέφερεν εἰς τὸν πίνακα Βʹ. Καὶ ἐρωτῶ· εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς μόνον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἀσχολούμενος περὶ τὴν διοίκησιν τῶν στρατιωτικῶν, οὐχὶ βεβαίως περὶ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, ἀσχολούμενος περὶ τὰ διπλωματικὰ καὶ ὅλα ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα ὅλοι γινώσκομεν ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος πρέπει νὰ ἀσχολῆται, εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ τις ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἐκ θείας ἐμπνεύσεως εὑρέθη γινώσκων περισσότερα ὅλων τῶν Ἀντιστρατήγων ὥστε νὰ λέγῃ εἰς αὐτοὺς «ἡ κατάταξις ὑμῶν δὲν ἀξίζει τίποτε, τοὺς μεταφέρω εἰς τὸν Β πίνακα»; Καὶ ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα, Κύριοι, τῆς μεταφορᾶς αὐτῶν εἰς τὸν Βʹ πίνακα; Ὅτι δὲν προβιβάζονται οὗτοι κατ’ ἐκλογήν. Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐπέλθῃ δυσφορία, νὰ μὴ ἐπέλθωσι παράπονα, ὅταν ἀξιωματικοὶ γινώσκωσιν ὅτι ἐτέθησαν εἰς τὸν πίνακα Α καὶ ὅτι οἱ τοῦ πίνακος Α ἔπρεπε νὰ προβιβασθῶσιν ἀνεξαρτήτως τῶν ὑπαρχουσῶν θέσεων ἐν τῷ σώματι αὐτῶν; Ὑμεῖς διὰ μιᾶς πράξεως πρωθυπουργικῆς, δικτατωρικῆς, ἐννοεῖται, τοὺς μεταφέρετε εἰς τὸν πίνακα Βʹ.

§284Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Κατ’ ἀρχαιότητα.

§285Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ τότε ἐρωτῶ· Ἀφοῦ προέβητε εἰς τὸ λάθος αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπετε, καὶ ἐγὼ λέγω εἰς τὴν προφανῆ ταύτην ἀδικίαν, δὲν ἦτο δυνατὸν τοὐλάχιστον νὰ θεραπεύσητε τὴν ἀδικίαν, ὅταν μετεφέρετε αὐτοὺς εἰς τὸν πίνακα Β, καὶ νὰ προβῆτε εἰς τὸν κατ’ ἐκλογὴν προβιβασμὸν αὐτῶν ἀπέναντι τῶν ἄλλων λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν ὅτι δυνάμει τῆς αὐθαιρέτου ὑμῶν πράξεως —αὐθαιρέτου, λέγω, κατ’ ἔννοιαν ἀπόλυτον, ὄχι σχετικὴν πρὸς τὸν νόμον, διότι ὁ νόμος σᾶς ἔδιδεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα—δυνάμει τῆς αὐθαιρέτου ὑμῶν ἐνεργείας, τοὺς μετεθέσατε εἰς τὸν πίνακα Β καὶ ἀφοῦ τοὺς μετεθέσατε εἴπετε ὅτι «προβαίνω εἰς τὸν προβιβασμὸν τῶν τοῦ πίνακος Β κατ’ ἀρχαιότητα καὶ ὄχι κατ’ ἐκλογὴν, καὶ ἑπομένως κρίνω»; Καὶ ἐφέρατε ἓν παράδειγμα, ὅτι ὑπῆρχέ τις λοχαγός, ὁ ὁποῖος ἐν τῷ πίνακι Α εὑρίσκετο ὑπερπηδῶν 127 ἄλλους τοῦ βαθμοῦ του. Καὶ βεβαίως ἔπρεπε νὰ ὑπερπηδήσῃ τοὺς 127, διότι ἐὰν πράγματι ἠνδραγάθησε, καὶ δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ ὑποθέσω ὅτι τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων ἐχαρίσθη εἰς τὸν κύριον αὐτόν, ὑποθέτω ὅτι ἐτέθη πράγματι εἰς τὸν πίνακα Α, διότι αἱ ἀνδραγαθίαι αὐτοῦ ἐδικαιολόγουν τὴν ἀναγραφὴν αὐτοῦ εἰς τὸν πίνακα Α, ἀλλ’ ὑμεῖς τὸν μετεφέρατε εἰς τὸν πίνακα Β καὶ ἐπειδὴ τὸν μετεφέρατε εἰς τὸν Βʹ κρίνετε ἐδῶ τοὺς λόγους συμφώνως πρὸς τακτικήν, ὅπως εἴπετε, καθιερωμένην πρὸ πολλοῦ, ἐλησμονήσατε ὅμως ὅτι δὲν εἴχομεν δύο νικηφόρους πολέμους κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ ὅτι ἦτο δύσκολον ἐν καταστάσει εἰρήνης ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐξασκήσῃ τὸ ἀπόλυτον δικαίωμα ἐκλογῆς τὸ ὁποῖον εἶχεν. Ἄρα ἐπεβάλλετο εἰς ὑμᾶς μετὰ δύο νικηφόρους πολέμους νὰ ἐξασκήσητε ἀπολύτως τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον εἴχετε τοῦ κατ’ ἐκλογὴν προβιβασμοῦ, ἐπεβάλλετο δὲ εἰς ὑμᾶς, ὁ ὁποῖος αὐθαιρέτως, ἐπαναλαμβάνω, μετεφέρατε αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ πίνακος Α εἰς τοὺς τοῦ πίνακος Β, αὐτοὺς τοὐλάχιστον κατ’ ἐκλογὴν νὰ προβιβάσητε. Ἀλλ’ ἀπεναντίας διὰ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα ἐλάβετε παρουσιάζεται αὐτὸ τὸ φαινόμενον· ἀξιωματικὸς διοικήσας σῶμα στρατοῦ, ἔχων ὑπὸ τὰς διαταγάς του ἀντισυνταγματάρχας, διακριθεὶς τῇ ὁμολογίᾳ ὅλης τῆς Ἑλλάδος καὶ κατὰ τοὺς δύο πολέμους, οὗτος εὑρίσκεται σήμερον μόνον εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντισυνταγματάρχου, ἐνῷ οἱ ὑπ’ αὐτοῦ διοικηθέντες κατὰ τοὺς δύο πολέμους ἔχουσι τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου! Ἰδοὺ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐνεργείας ὑμῶν! Καὶ ἔπειτα παραπονεῖσθε ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη δυσφορεῖ, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ δυσφοροῦσι καὶ ὅτι τὴν δυσφορίαν αὐτὴν μόνον ὁ πατριωτισμὸς δύναται νὰ καταπνίξῃ. Ἐγώ, κύριε Πρωθυπουργέ, εὑρίσκω ὅτι ἡ ἐνέργεια ὑμῶν ἐπεδείνωσε τὰ σφάλματα, ἐὰν σφάλματα διεπράχθησαν. Δὲν διστάζω δὲ νὰ εἴπω ὅτι τὸ σφάλμα ὑμῶν εἶναι ἀσύγγνωστον καὶ εἰς τὰς δύο περιστάσεις· πρῶτον ὅτι καθῆκον εἴχετε ὡς Ὑπουργὸς μακρὰν τοῦ στρατοῦ εὑρισκόμενος κατὰ τοὺς δύο πολέμους, ἀλλὰ καὶ μακρὰν τοῦ στρατοῦ ζῶν ὡς ἐκ τοῦ σταδίου ὑμῶν, διότι εἶσθε πολιτικὸς Ὑπουργὸς διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ παραδέχομαι ὅτι πολιτικὸς τῆς ἀντιλήψεως μάλιστα καὶ τῆς θέσεως ὑμῶν δύναται κάλλιστα νὰ διευθύνῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καθῆκον εἴχετε νὰ μὴ ἐπεμβῆτε εἰς τοὺς προβιβασμούς, διότι διατείνομαι ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ὁ πολιτικός, ὁ διευθύνων εἰδικὸν Ὑπουργεῖον, Ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν τουτέστιν, Ὑπουργεῖον Ναυτικῶν, διαπράττει μέγιστον σφάλμα, ὅταν προκειμένου περὶ τοιούτων ζητημάτων δὲν ἀφήνῃ τὴν πρωτοβουλίαν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκ τῆς θέσεως αὐτῶν, ἐκ τῆς πείρας αὐτῶν, ἐκ τοῦ σταδίου αὐτῶν, ἐκ τοῦ μέρους τὸ ὁποῖον διεδραμάτισαν κατὰ τοὺς δύο πολέμους ἔχουσιν ἅπαντα τὰ δικαιώματα, ὅπως ὀρθῶς κρίνωσιν, ἀλλ’ ἐπεμβαίνει, ὡς συνέβη νῦν, ὅτε ἠθέλησεν ὁ πολίτης Ὑπουργὸς νὰ παρεμβάλῃ τὴν θέλησίν του, ὅπως ἀκυρώσῃ τὴν θέλησιν τῶν Ἀντιστρατήγων τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Αὐτά, κύριε Πρωθυπουργέ, διεπράξατε, ὅταν δὲ ἔρχησθε σήμερον νὰ εἴπητε ὅτι δὲν εἶναι λόγοι ὕποπτοι, βεβαίως, ἔχετε δίκαιον. Ἀλλὰ ποῖος κατηγορεῖ ὑμᾶς ἐπὶ λόγοις τοιούτοις; Κατηγορῶ ὑμᾶς ὅτι ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ τοῦ νὰ ἐπιβάλλητε πάντοτε τὴν γνώμην σας δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν τὴν γνώμην ἐκείνην, ἥτις ἦτο δι’ ὑμᾶς ὑποχρεωτική. Διότι παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε πόθεν ἠρύσθητε τὰς πληροφορίας ὑμῶν περὶ τῆς καταλληλότητος τοῦ μέτρου τοῦ ληφθέντος ὑπὸ τῶν Ἀντιστρατήγων, οἵτινες ἀξιωματικούς τινας ἔθεσαν εἰς τὸν πίνακα Α; Παρὰ τίνος ἠρύσθητε τὰς πληροφορίας ὑμῶν; Παρὰ τῶν ἀξιωματικῶν οἵτινες ὑπηρετοῦσιν εἰς τὸ πλευρὸν ὑμῶν, ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν ὑμῶν; Καὶ ἐρωτῶ εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τῇ βάσει πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας οἱ διευθύνοντες τὰ διάφορα τμήματα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν δύνανται νὰ δώσωσιν εἰς ὑμᾶς περὶ τῆς δράσεως τῶν ἀξιωματικῶν ἐν πολέμῳ, εἶναι δυνατὸν, λέγω, ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν τούτων βασιζόμενος νὰ θέσητε ἐκποδὼν τὴν ἀπόφασιν τῶν Ἀντιστρατήγων οἵτινες ἔδρασαν ἐν πολέμῳ; Διότι μὴ λητμονεῖτε ὅτι πρόκειται περὶ προβιβασμῶν, οἵτινες ἐγένοντο μετὰ δύο νικηφόρους πολέμους, ὅτι οἱ Ἀντιστράτηγοι οὗτοι ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὑτῶν ἔλαβον τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς ἢ ἐὰν δὲν τοὺς εἶχον ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὑτῶν εἶχον τὰς ἐκθέσεις τῶν σωματαρχῶν, οἵτινες ἠδύναντο νὰ πληροφορήσωσιν αὐτοὺς περὶ τῆς διαγωγῆς ἑκάστου ἀξιωματικοῦ, ἔζησαν δὲ ἐν τῷ στρατεύματι καὶ εἶχον τὴν ἀντίληψιν τῶν ἐντυπώσεων τοῦ στρατεύματος. Ὑμεῖς πόθεν ἠρύσθητε τὰς ἐντυπώσεις ὑμῶν καὶ πόθεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀκυρώσητε τὰς προτάσεις τῶν Ἀντιστρατήγων; Διότι, ὅταν λέγητε ὅτι δύο μόνον λάθη διεπράχθησαν, αὐτὰ περιλαμβάνουσι πολλά, διότι, ὅταν λέγητε ὅτι μετεφέρατε 10 ἕως 14 ἀξιωματικοὺς εἰς τὸν πίνακα Β, ἡ αὐθαίρετος ὑμῶν θέλησις ἤσκησεν ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς τύχης τῶν 14 ἀξιωματικῶν, ὅταν δὲ ἔρχησθε ἐκ δευτέρου νὰ εἴπητε ὅτι ἐναντίον τῆς γνώμης τῶν Ἀντιστρατήγων, οἵτινες ἐκανόνισαν τὴν ἀρχαιότητα τῶν κατ’ ἐκλογὴν προβιβαστέων, σεῖς ἠκυρώσατε τὴν ὑποβληθεῖσαν πρὸς ὑμᾶς πρότασιν καὶ ἐδέχθητε τὴν ἀρχήν, ἡ ὁποία ἀνέκαθεν ἐπεκράτησεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, λησμονεῖτε δ’ ὅτι τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ δὲν ἔχει ἀξίαν, διότι τότε εὑρισκόμεθα ἐν καταστάσει εἰρήνης καὶ ἦτο δύσκολον νὰ γίνῃ διάκρισις μεταξὺ ἐκλογῆς καὶ ἀρχαιότητος. Ἦτο πολὺ δύσκολον, ὅπως ὁ Ὑπουργὸς προβιβάσῃ κατ’ ἐκλογὴν ἕνα ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο ὡς 18ος, ὁ δ’ Ὑπουργὸς ὁ ὁποῖος μετὰ δύο πολέμους καλεῖται νὰ προβιβάσῃ καθῆκον εἶχε νὰ τηρήσῃ τὴν τάξιν τὴν χαραχθεῖσαν ὑπὸ τῶν Ἀντιστρατήγων, διότι αὐτοὶ ἦσαν ἁρμοδιώτεροι νὰ κρίνωσιν ὁποία εἶναι ἡ κατάστασις ἡ ἐπιβαλλομένη. Ταῦτα ἤθελον παρακαλέσει, ἵνα λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅπως καθ’ ἣν στιγμὴν ὑποβληθῶσι καὶ πάλιν οἱ πίνακες εἰς τὴν κρίσιν ὑμῶν μὴ ὑποπέσητε εἰς τὰ ἴδια σφάλματα, διότι, ἐὰν πρόκειται ὁ Ὑπουργὸς νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς ἀπολύτου αὐτοῦ δυνάμεως, ὅπως ἀκυρώσῃ τὰς προτάσεις τῶν Στρατηγῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τέλους δύνανται νὰ εἴπωσιν ὅτι ἐπὶ τοῦ πεδίου τῶν μαχῶν ἔλαβον τοὺς βαθμοὺς αὐτῶν, ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὁ πολιτικὸς ἔχῃ τοιοῦτον δικαίωμα, εἶναι πολὺ καλλίτερον νὰ εἴπῃ νὰ μὴ συνεδριάσωσιν οἱ Ἀντιστράτηγοι οὐδὲ νὰ κάμωσιν ἐκθέσεις οἱ σωματάρχαι, ἀλλὰ νὰ ἀποταθῆτε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ λάβητε παρὰ τῶν ὑπηρετούντων ἐν αὐτῷ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ λάβητε καὶ νὰ προβῆτε εἰς τοὺς προβιβασμοὺς καθ’ ὃν τρόπον ὑμεῖς θέλετε. Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη ἐνέργεια δὲν θὰ εἶναι διόλου σύμφωνος πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς πατρίδος, τὰ ὁποῖα ταυτίζονται μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ στρατοῦ. Διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε ὅτι ἐν ᾗ καταστάσει εὑρίσκεται ἡ Ἑλλὰς σήμερον πρώτιστον καθῆκον τοῦ διευθύνοντος τὰς τύχας τῆς Ἑλλάδος εἶναι νὰ μὴ λησμονήσῃ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ παρέλθῃ πολὺς χρόνος καὶ νὰ παρουσιασθῶσι πάλιν περιστάσεις καθ’ ἃς θὰ ἔχῃ ἀνάγκην τῶν ὑπηρεσιῶν τοιούτου στρατοῦ (χειροκροτήματα).

§286Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀνεγνώρισε καὶ ὡμολόγησεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι διεπράχθησαν σφάλματα, νομίζω ὅτι παρέλκει πλέον πᾶς ἔλεγχος διὰ τὰ σφάλματα ταῦτα μὴ σχετιζόμενα πρὸς ὑπόδειξιν μέτρων διὰ τὴν διόρθωσιν περὶ τῆς ὁποίας προνοεῖ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατ’ ἐμὴν γνώμην ὀρθῶς εἶπεν ὅτι ἔσφαλε κατὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ Συμβουλίου τῶν Μεράρχων ἐκ μόνων τῶν Ἀντιστρατήγων Μεράρχων, οὐχὶ δὲ καὶ ἐκ τῶν Ὑποστρατήγων Μεράρχων, δὲν ἠδυνήθην ὅμως νὰ ἐννοήσω τὸ ἀπόφθεγμα τοῦ ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ, ὅστις εἶπεν ὅτι ἀντιβαίνει εἰς τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα ἡ ἐν Συμβουλίοις συνεργασία ἀνωτέρων βαθμοφόρων μετὰ κατωτέρων, διότι καὶ ἐν δικαστηρίοις καὶ ἐν συμβουλίοις συμπράττουσιν οἱ ἀνώτεροι μετὰ τῶν κατωτέρων. Ὥστε δὲν ἀντίκειται τοῦτο εἰς τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα. Εἶναι δυνατὸν νὰ διορθωθῇ τοῦτο; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέφερεν ἕνα λόγον, ὅστις πραγματικῶς μὲ ἔκαμε νὰ σκεφθῶ, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐπιμείνῃ τις εἰς ὑποστήριξιν τῆς τροποποιήσεως τοῦ τρόπου τῆς συνθέσεως τοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναθεωρήσῃ τὰς ἀποφάσεις, καὶ ἔμεινα σύμφωνος ὅτι ὀφείλομεν νὰ σεβασθῶμεν τὸ κῦρος τῶν ἀνδρῶν ὡς πρὸς τὴν καλὴν πίστιν καὶ τὴν θέλησιν καὶ τὴν συναίσθησιν τῶν καθηκόντων, περὶ ὧν δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ ἀμφιβάλλω. Τοὐναντίον ἔχομεν πάντα λόγον νὰ ἐμπιστευώμεθα εἰς αὐτούς. Ἀπὸ τοὺς διαφόρους ῥήτορας ἐζητήθησαν τρόπον τινὰ αἱ καλλίτεραι ἐγγυήσεις διὰ νὰ μὴ συμβῶσιν εἰς τὸ μέλλον ἀδικίαι καὶ διὰ νὰ διορθωθῶσιν αἱ γενόμεναι. Παρηκολούθησα, ὡς Ἕλλην πολίτης, καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοὺς πολέμους καὶ ἐζήτησα νὰ ψυχολογήσω εἰς πάντα τὰ ὄργανα τῆς Πολιτείας μὴ περιοριζόμενος εἰς τὸ νὰ ἐλέγχω καὶ νὰ ἐρευνῶ τὰς πράξεις τῶν Ὑπουργῶν, ἀλλὰ πάντων τῶν ὀργάνων καὶ τῶν στρατιωτικῶν ἐν τοῖς πολέμοις καὶ ἐν εἰρήνῃ, καὶ ἐπείσθην ἐκ τῆς τοιαύτης συγκρίσεως καὶ ἐρεύνης καὶ παρακολουθήσεως ὅτι δὲν εἶναι πάντοτε εὐχερὲς πρᾶγμα νὰ ἀναζητῇ τις ἐγγυήσεις διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ δικαίου. Εἶναι δὲ δύσκολον πρᾶγμα νὰ εὑρεθῇ τὸ δίκαιον καὶ διὰ τοῦτο παράπονα θὰ ἐγείρωνται πάντοτε. Τὸ μεγαλείτερον ὅμως παράπονον τὸ ὁποῖον ὡς πολίτης Ἕλλην θὰ εἶχον ἐγὼ νὰ διατυπώσω ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν στρατιωτικῶν προβιβασμῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέχθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας εἶναι τοῦτο, ὅτι μέχρι τῆς σήμερον μετὰ δύο πολέμους ἡ Ἑλλὰς φαίνεται ὅτι δὲν παρουσίασεν ἀνδραγαθήσαντας ἀξιωματικούς. Δὲν ἐξεύρω πῶς συνέβη τοῦτο, ἀλλὰ δὲν θὰ μὲ πείσῃ κανεὶς ὅτι μόνον εἰς τὴν στρατιωτικὴν διάνοιαν δύο ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους τιμῶ, ὀφείλονται τὰ ἀποτελέσματα τῶν δύο πολέμων. Ἐὰν μόνον ἦτο ἡ διάνοια....

§287Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦσαν καὶ οἱ βραχίονες.

§288Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. .. καὶ δὲν ὑπῆρχον καὶ αἱ καρδίαι ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἠνδραγάθησαν δὲν ἠξεύρω ποῦ θὰ εὑρισκόμεθα σήμερον. Ἐκφράζω τοῦτο ὡς παράπονον, διότι δὲν δύναμαι νὰ πεισθῶ ὅτι οὐδὲ εἷς ἀξιωματικὸς ὑπῆρξεν ὅστις νὰ ἠνδραγάθησεν. Ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις ἀναγράφει ὅτι ἐζητήθη νὰ διορθωθῇ ὁ ΧΚʹ τοῦ 1861 νόμος καὶ ἐζητήθη διόρθωσις διὰ Β. Δ., τὸ ὁποῖον ἐρχόμεθα νὰ ἀκυρώσωμεν σήμερον. Ἀλλὰ τί συμβαίνει; Ἀντὶ νὰ προστεθῶσιν αἱ ἐξαιρετικαὶ ὑπηρεσίαι ὡς λόγος προαγωγῆς παρὰ τὰς ἀνδραγαθίας ἐξεβλήθησαν αἱ ἀνδραγαθίαι καὶ ἔχομεν μόνον τὰς ἐξαιρετικὰς ὑπηρεσίας. Λέγω τοῦτο καὶ εἶπον πρότερον ὅτι δὲν ἐρευνῶ μόνον τὰς πράξεις τῶν κυβερνώντων· πολλὰ ἦσαν τὰ ὄργανα τὰ ὑπαλληλικά, ἅτινα ὤφειλον νὰ κρίνωσι περὶ τῶν στρατιωτικῶν καὶ εἰς τὰς ἐργασίας πάντων αὐτῶν διαβλέπει τις τὴν παραγνώρησιν αὐτῆς τῆς ἀρχῆς. Καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι ἔχω πάντα λόγον νὰ πιστεύω πλέον ὅτι εἶναι ἀκριβεῖς, μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ὑπῆρξαν ἀξιωματικοὶ ἀνδραγαθήσαντες, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι περιληφθῆ εἰς τὸν πίνακα Α καὶ οἱ Μέραρχοι, Ἀντιστράτηγοι ὑπερετίμησαν τὴν στρατιωτικὴν διάνοιαν, ὡς φαίνεται, καὶ ὑπετίμησαν τοὺς ἀνδραγαθήσαντας. Θὰ ἤθελον δέ, οὐχὶ διὰ νὰ ἀσκήσω ἔλεγχον, νὰ τονίσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅπως καὶ πρὶν εἰς τὸ ζήτημα τῶν συντάξεων παρέστη ἑνιαία ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, οὕτω καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῶν προβιβασμῶν ἀνεξαρτήτως τῶν ὑποχρεώσεων, ὅτι πρέπει οἱ ἀνδραγαθήσαντες νὰ τιμηθῶσι, καὶ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν εἰς τοὺς προβιβασμοὺς εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τῶν πινάκων. Ἤκουσα, Κύριοι, ὅτι ὑπῆρξε δυσφορία, ὅτι θὰ ἐπλήττετο ἡ τιμὴ ἀξιωματικῶν τινων, ἴσως καὶ τῶν πλειοτέρων θὰ ἐπλήττετο ἡ φιλοτιμία, ἐὰν ἐγίνετο ἡ ἀναγνώρισις τῶν ἀνδραγαθησάντων. Ἀλλ’ ὅσοι θέλουσι νὰ μὴ πλήττηται ἡ φιλοτιμία των ἂς φροντίσωσι νὰ ἀνδραγαθήσωσιν, ὅπως ἠνδραγάθησαν καὶ οἱ ἄλλοι· ἄλλως τε δὲν εἶναι φυσικὸν πάντες ν’ ἀνδραγαθήσωσιν. Οἱ ὀλίγοι θὰ ἀνδραγαθήσωσι καὶ τότε ἔχει σημασίαν ὁ κατ’ ἐκλογὴν προβιβασμὸς ἐκείνων τῶν ὀλίγων. Ἤκουσα τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας, ὅστις εἶπεν ὅτι, ἂν συνέβησαν τὰ λάθη ταῦτα, ὡς συνέβησαν καὶ ἀνεγνωρίσθησαν πανταχόθεν, τοῦτο ἔγινε, διότι οἱ Μέραρχοι δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀποφάσεις τῶν σωματαρχῶν. Ἀλλὰ ποῖος ἐβίαζεν αὐτοὺς νὰ προαγάγωσιν; Ἐὰν ὑπάρχῃ στάδιον ἐλέγχου, οὐχὶ διότι δὲν ἀνεβλήθησαν, διότι ἀνεβλήθησαν ἐπὶ τόσον καιρόν, καὶ διότι ἀνεβλήθησαν ἔδωκαν ἀφορμὴν νὰ γεννηθῶσι δυσφορίαι κατὰ τῶν δῆθεν λαβόντων τὴν τιμήν, διότι οἱ ἀνδραγαθήσαντες πραγματικοὶ δὲν προβιβάζονται, ἐκεῖ ὑπάρχει στάδιον ἐλέγχου καὶ πολλοὶ εἶναι οἱ ὑπεύθυνοι. Προκειμένου περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, βεβαίως οὐδεμίαν ἔχω ἁρμοδιότητα νὰ προτείνω γνώμην διὰ τὴν σύνθεσιν οὐδὲ νὰ δώσω ἕτερα στοιχεῖα διὰ τὴν κρίσιν πρὸς διόρθωσιν τῶν γενομένων ἀδικημάτων. Πιστοποιῶν τοῦτο καὶ μόνον καὶ ὡς πολίτης Ἕλλην, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ἔχω παράπονον τοῦτο, ὅτι ὑπερετιμήθη ἡ στρατιωτικὴ διάνοια καὶ ἐτέθη ἐν ἥσσονι μοίρᾳ ἡ ἀνδραγαθία. Ἐὰν δὲ πρόκειται νὰ ἀνορθωθῇ τὸ δίκαιον, ἐὰν δὲ θέλω νὰ φθάσῃ ἡ φωνή μου μέχρις ἐκεῖ, εἶναι ὅτι πρέπει νὰ τιμήσῃ τοὺς ἀνθρώπους ἡ Πατρίς, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ τιμηθῶσι καὶ οἱ ὁποῖοι ἐὰν δὲν ἦσαν τοιοῦτοι οὐδὲν πολιτικὸν σχέδιον θὰ ἐπετυγχάνετο (χειροκροτήματα).

§289Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τώρα ἐννοῶ, Κύριοι, διατί προεκλήθησαν ἀδικίαι κατὰ τοὺς προβιβασμούς. Τοῦτο μοὶ τὸ ἐγνώρισεν ἡ δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐν τούτοις δὲν ἐτηρήθησαν οἱ κανόνες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μαρτυροῦσιν ὅτι ἀληθῶς ἐγένετο ἀνδραγαθία, διότι δὲν ἐξεδόθησαν διαταγαὶ ἀναφέρουσαι τὰς ἀνδραγαθίας μετὰ τὴν μάχην. Πληροφορῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι ἐξεδόθησαν τοιαῦται διαταγαὶ καὶ ὅτι, ἐὰν ἐλάμβανε τὸν κόπον ν’ ἀναδιφήσῃ ὅλους τοὺς φακέλους ἐκείνους, θὰ εὕρισκε τοιαύτας διαταγάς. Ἀλλ’ ὄχι μόνον τοῦτο· ἐπειδὴ οἱ ἀξιωματικοὶ κατὰ τὰς διαφόρους μάχας ἔτυχε νὰ τεθῶσιν ὑπὸ τὰς διαταγὰς ἄλλων ἀνωτέρων των, θὰ εὕρισκεν ἐντὸς τῶν φακέλων ἐκείνων ἐκθέσεις περὶ τῶν αὐτῶν ἀξιωματικῶν ὁμοίας πρὸς τὰς ἐκθέσεις τῶν ἄλλων, οἵτινες διώκουν αὐτοὺς πρότερον, δι’ ἄλλας ἀνδραγαθίας, τὰς ὁποίας ἐξετέλεσαν κατὰ τὰς ἄλλας μάχας εἰς τὰς ὁποίας ἔλαβον μέρος ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ ἄλλου διοικητοῦ. Καὶ ποῖος ἄλλος θὰ ἤθελεν ἀναφέρει τοιαῦτα τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις εἶχε τὸ θάρρος ν’ ἀνατρέψῃ τοὺς πίνακας τῶν Στρατηγῶν; Ἐνόμισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι ἐπρόκειτο περὶ πολιτικῆς συζητήσεως διὰ νὰ μεμφθῶμεν αὐτὸν διὰ τὰς πράξεις του; Σᾶς ἐμέμφθη ἡ ἰδία σας πρᾶξις, κ. Πρόεδρε τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου· σᾶς ἐμέμφθη ἡ παρέμβασις τοῦ Βασιλέως· σᾶς ἐμέμφθη ἡ ὁμολογία ὑμῶν, ὅτι ἐσφάλητε. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ζητήσω ν’ ἀποδείξω, ἐὰν ἐσφάλητε κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος τούτου. Τοῦτο τὸ ὡμολογήσατε σεῖς, τὸ ὁμολογεῖ ὁ νόμος τὸν ὁποῖον ἐφέρατε νὰ ψηφίσωμεν, διότι ἐὰν δὲν ἐπράττετε σεῖς διὰ τῆς παρεμβάσεώς σας ἀδικήματα, βεβαίως δὲν θὰ προήρχετο τοιαύτη δυσφορία εἰς τὸν στρατόν. Καὶ ἀρνεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι ὑπῆρξε δυσφορία; Ὑπῆρξε δυσφορία τοσοῦτον ἐμφανής, ὥστε προεκάλεσε τὴν ἐπέμβασιν τοῦ Βασιλέως. Ἀλλ’ εἶναι λυπηρόν, κ. Πρόεδρε τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, νὰ ἀνέρχησθε εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ λέγητε τοιαῦτα πράγματα, τόσον κατάφωρα καὶ τόσον γνωστὰ εἰς πάντας ὄχι μόνον ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν. Δὲν θέλει προσκαγάγει ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τοὺς πίνακας, δὲν θὰ προσαγάγῃ τοῦ Συμβουλίου τὰς ἐκθέσεις, διότι ἐὰν προσαγάγῃ αὐτὰς θ’ ἀποδείξῃ ὅτι ὅλη του ἡ ἀγόρευσις δὲν ἐστηρίζετο εἰς οὐδεμίαν ἀλήθειαν, εἰς οὐδεμίαν βάσιν πραγματικὴν παρὰ ἦτο ἀγόρευσις μόνον διὰ νὰ διαλύσῃ τὰς ἐντυπώσεις, αἱ ὁποῖαι προῆλθον ἐξ ὅσων ἀνεκοίνωσαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρελθόντες οἱ κ. Συνάδελφοι καὶ ἐγώ. Ἐξακολουθήσατε τὸ ἔργον σας, κύριε Πρόεδρε τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου· προχωρήσατε, ὅπως ζητεῖτε νὰ προχωρήσητε· μὴ δεχθῆτε τὴν παρέμβασιν καὶ τὴν βοήθειαν καὶ τὴν συμβουλὴν ἡμῶν, ἀλλὰ πείσθητε ὅτι πολὺ ταχέως θὰ μετανοήσητε· δὲν εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα δύνασθε νὰ διαχειρίζησθε, ὅπως θέλετε· εἶναι ζητήματα αἵματος· εἶναι ζητήματα ἱερά, ζητήματα τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν συνεπείας δυσαρέστους καὶ λυπηράς. Κύριοι, πρέπει νὰ σκεφθῆτε διὰ νὰ ὑπολογίσητε τὰς συνεπείας. Προσέξατε εἰς τοὺς λόγους μου. Εὑρισκόμενος ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ καὶ προχωρῶν νὰ ἐκπορθήσω θέσιν αὐτοῦ ὀχυρὰν φύσει καὶ θέσει καὶ τέχνῃ, λησμονῶ τοὺς πάντας· παραδίδω τὰ πάντα εἰς τὸν βωμὸν τῆς πατρίδος. Διατί; Διὰ νὰ ἀποκτήσω τὴν τιμὴν ὅτι ἔδωκα τὸ αἷμά μου δι’ αὐτήν, διὰ νὰ σημειωθῇ ὅτι ἐξετέλεσα διακεκριμένην πρᾶξιν ὑπηρετῶν τὴν πατρίδα μου ἕως τὴν ὑψίστην στιγμήν, δι’ ἣν μὲ προετοιμάζει τὸ Κράτος κατὰ τὸν χρόνον τῆς εἰρήνης. Ὅταν τὴν ὑπηρεσίαν μου αὐτὴν ποδοπατῇς κατὰ τοιοῦτον τρόπον, κ. Πρωθυπουργέ, εἶναι εὔκολον νὰ τὸ λησμονήσῃ τις νὰ τὴν παρίδῃ, νὰ σᾶς συγχωρήσῃ; Δὲν εἶναι προβιβασμὸς ἐν εἰρήνῃ. Εἶναι προβιβασμὸς ἐν ὑπηρεσίᾳ, καθ’ ἣν ἐγκαταλείπει τις γυναῖκα, τέκνα, πατέρα, μητέρα, πατρίδα, τὸ πᾶν, διὰ νὰ ἀποκτήσῃ τὴν τιμήν, τὴν ὁποίαν ἐξ εἰσηγήσεων ξένων πρὸς τὰ πράγματα ἀφαιρεῖτε. Λυποῦμαι, διότι δὲν ἐκτιμᾶτε τοιαύτην ὑπηρεσίαν, λέγων δὲ ταῦτα γνωρίζω πόσον ὑπερήφανοι καὶ πατριῶται εἶναι οἱ Ἕλληνες ἀξιωματικοὶ καὶ χάριν τῆς πατρίδος θὰ πράξωσιν ἐν νέῳ πολέμῳ τὸ καθῆκόν των, ὅπως καὶ κατὰ τὸν δεύτερον Βουλγαρικὸν πόλεμον. Εἶχον καὶ τότε ἀδικηθῆ, ἀλλὰ περιεφρόνησαν τὰ πάντα μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ μὴ συλλογισθῶσιν, ἐὰν ἐκράτουν εἰς τὰς χεῖράς των ὅπλα, ὅταν κατέστησαν ἄχρηστα δι’ ἔλλειψιν πυρομαχικῶν, ἀλλὰ νὰ ὁρμήσωσι μὲ τὰ στήθη των καὶ νὰ ἐκτοπίσωσι τὸν ἐχθρὸν μὲ τοὺς ὄνυχας καὶ τοὺς ὀδόντας καὶ νὰ καταλάβωσι τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν κατεῖχον οἱ ἐχθροί. Καὶ πάλιν, ἐὰν ἡ πατρὶς τοὺς ζητήσῃ τὴν ζωήν, θὰ τὴν δώσουν. Αὐτὸς εἶναι ὁ Ἕλλην, ἀφ’ ἧς ἀνεφάνη εἰς τὸν κόσμον· τὸ μαρτυρεῖ ἡ ἱστορία. Δὲν ὑπάρχει ἐποχή, καθ’ ἣν δὲν τὸ ἀπέδειξεν. Ὁ παρελθὼν πόλεμος ἦτο συμβατικός, ἔπρεπεν οὕτω νὰ πολεμήσωμεν. Πικραμένοι ὅμως οἱ ἀξιωματικοὶ ἔκτοτε ἦλθον σήμερον νὰ ἀποδείξωσιν ὅτι δὲν ἦσαν ἄξιοι τοιαύτης τύχης, ὡς ἡ τοῦ 1897. Ἐσβήσατε, κ. Πρόεδρε, ἀπὸ τὸν πίνακα Α τοὺς θεωρηθέντας ἀπὸ τοὺς ἁρμοδίους ὡς ἀνδραγαθήσαντας, καὶ δὲν προσεβάλετε μόνον αὐτούς, ἀλλὰ καὶ τὴν πατρίδα ἡμῶν, τὴν ὁποίαν οἱ διάφοροι ποιηταί, συγγραφεῖς καὶ δημοσιογράφοι τῆς Εὐρώπης ἐθεώρησαν εὐτυχῆ, διότι ἐγέννησε τοιαῦτα τέκνα, καὶ διὰ τῆς τοιαύτης πράξεώς σας ἐσβήσατε ὅλην τὴν δόξαν, τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ αἵματος καὶ τῶν θυσιῶν των ἐκεῖνοι ἀπέκτησαν. Ψηφίσατε τὸ νομοσχέδιόν σας, προβιβάσατε ὅπως θέλετε, συντρίψατε καὶ καταστρέψατε, δὲν θὰ δυνηθῆτε ὅμως νὰ φέρητε τὸ ἀποτέλεσμα ὥστε ὁ στρατός μας ἐρχόμενος πάλιν εἰς πόλεμον νὰ μὴ ἀναδειχθῇ ἀνώτερος ἀφ’ ὅσον ἀνεδείχθη.

§290ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας μὲ κατηγόρησεν ὅτι μεταβαλὼν τοὺς πίνακας τοὺς καταρτισθέντας ὑπὸ τῶν Ἀντιστρατήγων διέπραξα αὐθαιρεσίαν, ὄχι παρανομίαν, διότι τοιοῦτον δικαίωμα εἶχον, ἀλλ’ ἐνήσκησα δικαίωμα χωρὶς κατ’ οὐσίαν νὰ ὀφείλω νὰ ἐνασκήσω τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας ὑποθέτει ὅτι ἐκ τοῦ πόθου τῆς ἀσκήσεως ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρυτέρας ἐξουσίας προέβην εἰς τὴν μεταβολὴν τῶν πινάκων, ἐνῷ δὲν εἶχον στοιχεῖον νὰ κρίνω, ἂν ἡ μεταβολὴ αὕτη ἀνταποκρίνηται πρὸς τὰ πράγματα. Δὲν θέλω, ὅπως ἀποκρούσω τὴν κατηγορίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κερκύρας, νὰ ἐπικαλεσθῶ τοῦτο, ὅτι πρὸ τοῦ πολέμου ἐπὶ δύο ἔτη ἐνήργησα τοὺς προβιβασμοὺς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προτάσεων τοῦ συμβουλίου τοῦ στρατιωτικοῦ. Καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι κατὰ τὰ δύο ταῦτα ἔτη οὐδ’ ἅπαξ ἀπεμακρύνθην τῶν προτάσεων τοῦ συμβουλίου αὐτοῦ. Ἐὰν λοιπὸν ἐν πολέμῳ προέβην εἰς τὴν μεταβολὴν ταύτην, τοῦτο δὲν προῆλθεν ἐκ τῆς ἐπιθυμίας ἀσκήσεως εὐρυτέρας ὅσον τὸ δυνατὸν ἐξουσίας· δὲν ἐχρειάζοντο δὲ στρατιωτικαὶ εἰδικαὶ γνώσεις διὰ νὰ μοὶ χορηγῶσι δικαίωμα νὰ προβῶ εἰς τὴν μεταβολὴν ταύτην, ἀλλ’ ἐπὶ ταύτην μὲ ὤθησεν ἁπλῶς ἡ πολιτικὴ ἀντίληψις τῶν πραγμάτων. Ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας φαίνεται ὑποθέτων ὅτι ἡ δυσφορία ἡ παραχθεῖσα ἐν τῷ στρατεύματι προῆλθεν ἐκ τῆς ἐμῆς παρεμβάσεως καὶ ἐκ τῶν μεταβολῶν τῶν πινάκων A καὶ Β. Ἀλλὰ καὶ εἰς τοῦτο πλανᾶται ὁ κ. Βουλευτὴς Κερκύρας. Εἶναι προφανὲς ὅτι οἱ 14 περίπου ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τοῦ πίνακος Α μετετέθησαν εἰς τὸν Β, εἶναι ἀξιωματικοὶ δυσφοροῦντες, ἀλλὰ δὲν θὰ ἦτο συμφέρον νὰ ἐπιφέρῃ τὴν γενικωτέραν δυσφορίαν στάσις τείνουσα ν’ ἀποφύγῃ τὴν δυσφορίαν 14 ἀξιωματικῶν. Ἐπίσης θὰ εἶναι ἀξιωματικοί τινες, ὀλίγοι βεβαίως, οἱ τοῦ Β πίνακος, δυσφοροῦντες διὰ τὴν μεταβολὴν τῆς τάξεως, ἡ ὁποία ἔγινεν ὑπ’ ἐμοῦ, ἐπιβαλλομένην δι’ οὓς πρότερον ἀνέπτυξα λόγους. Ἐὰν ταῦτα μόνον τὰ παράπονα εἴχομεν σήμερον νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, τὰ παράπονα θὰ ἦσαν πολὺ ὀλίγα, ἀλλὰ τὰ παράπονα εἶναι γενικώτερα καὶ σχετίζονται ὄχι πρὸς τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐὰν ἐκύρωνον τὸν πίνακα Β, ὅπως ὑπεβλήθη ὑπὸ τῶν Μεράρχων, μὲ ἀλλοίωσιν τῆς τάξεως τῆς ἀρχαιότητος, ἐὰν τοῦτο ἔπραττον, δὲν θὰ προεκάλουν ἴσως τὰ παράπονα τῶν 10 ἀξιωματικῶν τῶν ὁποίων ἡ σειρὰ ἤθελε μεταβληθῇ ἐπ’ ὠφελείᾳ αὐτῶν, ἀλλὰ θὰ προεκάλουν δριμύτερα τὰ παράπονα πάντων τῶν λοιπῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ μετετίθεντο κατωτέρω ἕνεκα τῆς σειρᾶς ἡ ὁποία θὰ ἐδίδετο εἰς αὐτούς. Εἶπον πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ ἀντίρρησις ἡ ὁποία ὑπεβάλλετο ἐκ μέρους τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατεύματος εἶναι αὕτη ἀκριβῶς. Ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν μὲ χαρακτηρίζετε ὡς προακτέον κατ’ ἐκλογὴν καὶ μὲ ἀναγράφετε εἰς τὸν πίνακα Β, πῶς εἶναι δυνατὸν μετὰ πόλεμον κατὰ τὸν ὁποῖον φαίνεται ὅτι ἐξετέλεσα τὸ καθῆκόν μου, εἴπερ τις καὶ ἄλλος, ἵνα γραφῶ εἰς τὸν πίνακα κατ’ ἐκλογήν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μοὶ ἀλλάξητε τὴν σειρὰν καὶ ἑπομένως νὰ χάσω τὴν ἀρχαιότητά μου; Καὶ ἡ ἀντίρρησις αὐτή, ἡ ὁποία ἦτο δυνατὸν καὶ ὤφειλε νὰ φθάσῃ εἰς τὰς ἀκοάς μου καὶ νὰ περιέλθῃ εἰς γνῶσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅσον καὶ ἂν δὲν εἶναι στρατιωτικός, ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Καὶ δὲν εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προκαλοῦν τὰ παράπονα, διότι βεβαιῶ τὴν Βουλὴν ὅτι, ἂν ὁ πίναξ Β ἐπεκυροῦτο, ὅπως εἶχεν ὑποβληθῆ ὑπὸ τῶν στρατηγῶν, καὶ μετέβαλον τὴν ἀρχαιότητα, τὰ παράπονα θὰ ἦσαν ἀπείρως περισσότερα παρὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἴχομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν σήμερον. Ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν πίνακα Α ἐγένετο ἡ παρατήρησις, διατί νὰ μεταβληθῇ ὁ πίναξ Α; Ἔδωκα πρὸ μικροῦ τοὺς λόγους ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ εἶπον, χωρὶς ἴσως νὰ ἐξάρω ἐπαρκῶς τὸ πρᾶγμα, ὅτι εἰς τὸν πίνακα Α δὲν περιελαμβάνοντο πολλοὶ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι κατὰ κοινὴν ἀναγνώρισιν καὶ τῶν συναδέλφων αὐτῶν εἶχον ἀνδραγαθήσει. Εἶμαι δ’ ἀπολύτως βέβαιος ὅτι ἡ δυσφορία, ἡ ὁποία προεκλήθη μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων τῶν ἐγγεγραμμένων εἰς τὸν πίνακα Α, τοὺς ὁποίους μετέθεσαν εἰς τὸν πίνακα Β, εἶναι πολὺ μικροτέρα τῆς δυσφορίας ἡ ὁποία θὰ ἐδημιουργεῖτο, ἐὰν ἐκυροῦτο ὁ πίναξ Α καὶ προεβιβάζοντο πάντες οἱ ἐν τῷ πίνακι Α περιεχόμενοι ὡς προβιβαστέοι ὄχι ἐπ’ ἀνδραγαθίᾳ ἀλλὰ καὶ ἐπὶ διακεκριμένῃ ὑπηρεσίᾳ, ἀνατρεπομένης τῆς ἀρχαιότητος ἐπὶ ἑκατοντάδας ἀριθμῶν καὶ ἀφιεμένων ἔξω τοῦ πίνακος Α ἀνδρῶν οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀνδραγαθήσει ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τοῦ κανονισμοῦ περὶ προβιβασμοῦ ἐν καιρῷ πολέμου. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Κερκύρας μὲ μέμφεται ἐπίσης διατί, ἀφοῦ ἅπαξ ἀπὸ τοῦ πίνακος Α μετέθεσα τὸ πλεῖστον τῶν ἀξιωματικῶν πλὴν τῶν ἀνηκόντων εἰς τὸ Γενικὸν Στρατηγεῖον, διατί δὲν ἴσχυσε δι’ αὐτοὺς τὸ δικαίωμα τῆς κατ’ ἐκλογὴν προαγωγῆς. Θὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω ὅτι τοῦτο ἐφαρμόζεται δι’ ὅλους, ἀλλὰ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν, ὡρισμένως δ’ ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ὑπηνίχθη ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας Βουλευτής, τὸν καθ’ ὅλα διακεκριμένον ἀξιωματικόν, ὁ ὁποῖος ἐδιοίκει ἀνεξάρτητον ταξιαρχίαν μὲ τὸν βαθμὸν ἀντισυνταγματάρχου, ἐνῷ ὅλοι οἱ ἄλλοι ἔγιναν συνταγματάρχαι αὐτὸς ἔμεινεν ἀντισυνταγματάρχης, διότι δὲν εἶχε θέσιν εἰς τὸν πίνακα Α. Αὐτὸς λοιπὸν θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ προαχθῇ, ἐὰν ἔμεινεν εἰς τὸν πίνακα Α, διότι δὲν εἶχε θέσιν. Οἱ τοῦ πίνακος Α προέρχονται...

§291Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ ἔκαμα τὴν ὑπόθεσιν ὅτι, ἀφοῦ μετεθέσατε τοὺς τοῦ πίνακος Α εἰς τὸν πίνακα Β, ἔπρεπε νὰ προβιβάσητε κατ’ ἐκλογὴν τοὺς μεταφερθέντας ἐκ τοῦ πίνακος Α εἰς τὸν πίνακα Β. Ἐὰν τοιοῦτος προβιβασμὸς ἤθελε γίνει, ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος ἤθελεν ἔχει θέσιν.

§292ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὑμᾶς ὅτι πλεῖστοι ἐκ τοῦ πίνακος Α δὲν θὰ εἶχον τὰ προσόντα νὰ προβιβασθῶσι καὶ δι’ ἔλλειψιν τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας. Φέρω παράδειγμα τὸν λοχαγόν, ὁ ὁποῖος ἐπρόκειτο νὰ ὑπερπηδήσῃ 127 ἐν ὅλῳ ἀξιωματικούς. Εἶναι ὁ λοχαγὸς Καλογερᾶς. Μόνον οὕτω θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ τὸ πρᾶγμα διὰ τὸν κ. Κωνσταντινόπουλον. Ἐπανέρχομαι νὰ ἰσχυρισθῶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅτι τὰ παράπονα θὰ ἦσαν ἀπείρως περισσότερα, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ δὲν προεκλήθησαν ἐκ τῆς ἐνεργείας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τὰ παράπονα. Εἶναι πολὺ ὀλιγώτερα τὰ προερχόμενα ἐκ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν παρὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἤθελον προέλθει ἐκ τῆς μὴ ἐνεργείας αὐτοῦ. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος περὶ τοῦ πράγματος, ἐν τούτοις σήμερον, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ἀνοίγεται καὶ πάλιν ἡ ὁδὸς τῆς ἐπανορθώσεως τῶν γενομένων τυχὸν λαθῶν. Νομίζω ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον ἀκριβῶς διὰ νὰ ἀνοίξωμεν τὸ ταχύτερον τὴν θύραν τῆς δυνατῆς ἐπανορθώσεως τῶν τυχὸν ἐνδεχομένων λαθῶν.

§293Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις, εἰς τὰς ὁποίας προέβη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἤρχισα ν’ ἀμφιβάλλω περὶ τῆς σκοπιμότητος τοῦ ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν νομοσχεδίου. Ἐξηγῶν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς τοὺς λόγους, ἐξ ὧν ὡρμήθη εἰς τὴν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος, ὅπως συντάξῃ ἄλλους πίνακας παρὰ τοὺς συνταχθέντας ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῶν Ὑποστρατήγων, ἐξήγησεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι προήχθη εἰς τὴν ἀπόφασιν ταύτην ἐκ λόγων πολιτικῆς ἀντιλήψεως, ἀπέναντι δὲ τούτου ἔχομεν τὴν ἀπόφασιν τῶν Ὑποστρατήγων, οἵτινες προέβησαν εἰς τὴν σύνταξιν τῶν πινάκων των ἐκ στρατιωτικῆς ἀντιλήψεως. Ἤγουν οἱ μὲν Ὑποστράτηγοι καὶ ἤδη Ἀντιστράτηγοι προβάντες εἰς τὴν σύνταξιν τῶν πινάκων ἐνόμισαν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσωσι τὴν τακτικὴν τὴν ὁποίαν ἀπῄτησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ δὲν ἠκολούθησαν τὴν τακτικὴν νὰ ὠθήσωσιν εἰς τὰ ἐμπρὸς τοὺς διακριθέντας ἐν τῷ στρατεύματι, οὕτως ὥστε ταχέως μίαν ἡμέραν νὰ ἀναλάβωσιν οὗτοι τὴν διοίκησιν τῶν ὑπηρεσιῶν· ὁ δὲ Ὑπουργός, ἂν καὶ ἐνέκρινε καὶ ἐπῄνεσε τὴν σκέψιν ταύτην, προέβη εἰς τὴν ἀπόφασίν του ἐκ λόγων πολιτικῆς ἀντιλήψεως. Δὲν ἔρχομαι ἤδη νὰ κρίνω περὶ τῆς ὀρθότητος εἴτε τῆς μιᾶς ἀποφάσεως εἴτε τῆς ἄλλης, ἀλλὰ περὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ψηφίσεως τοῦ ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν νομοσχεδίου. Καὶ πάλιν θὰ συνέλθῃ τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀντιστρατήγων, εἶναι φυσικῶς ἑπόμενον, εἶναι τὸ πιθανώτερον, τοὐλάχιστον εἶναι τὸ πλέον εὔλογον ὅτι καὶ πάλιν θὰ κρατήσωσι παρὰ τῷ συμβουλίῳ αἱ ἴδιαι ἀντιλήψεις εἰς τὴν κρίσιν αὐτῶν διὰ τὴν προαγωγὴν τῶν ἀξιωματικῶν, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον καὶ τὸ πιθανώτερον ὅτι καὶ πάλιν ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ οἵτινες δι’ ἀποφάσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν μετετέθησαν ἐκ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου πίνακος θὰ καταφύγωσιν εἰς τὸ Συμβούλιον καὶ θὰ ζητήσωσι τὴν ἐπανόρθωσιν τοῦ κατ’ αὐτῶν ἀδικήματος. Τί μέλλει νὰ συμβῇ; Καὶ πάλιν θὰ κάμωσι πίνακας προαγωγῶν κατὰ τὴν ἀντίληψιν, ἥτις ἐπρυτάτευσε κατὰ τὴν πρώτην σύνταξιν τῶν πινάκων ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων, καὶ πάλιν θὰ ἔχωμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν φρονοῦντα ἐκ πολιτικῆς ἀντιλήψεως ὅτι πρέπει καὶ πάλιν ν’ ἀκυρώσῃ τοὺς πίνακας τούτους. Καὶ οὕτω πάλιν θὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα. Διὰ ταῦτα φρονῶ ὅτι, ἂν δὲν τροποποιήσωμεν τὸ νομοσχέδιον ἀφαιροῦντες τὸ δικαίωμα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, θὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα εἰς τὸ ὁποῖον κατελήξαμεν ἤδη.

§294ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Οἱ τοῦ πίνακος Α προυβιβάσθησαν πάντες πλὴν τοῦ Κωνσταντινοπούλου καὶ πλὴν τῶν κ. κ. Καλογερᾶ, Ἀθηναίου Παναγιωτάκου, καὶ Ζήρα, ὡς μὴ ἐχόντων τῶν τριῶν τελευταίων χρόνον τὸν πρὸς προβιβασμόν.

§295Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκ τοῦ πίνακος Α προυβιβάσθησαν αὐτοί;

§296ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι. Τοῦ πίνακος Α ἦλθον οἱ τοῦ Β πλὴν τοῦ κ. Κωνσταντινοπούλου, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ προαχθῇ, ὡς ὑπέδειξεν ὁ κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτής, ἐὰν προεβιβάζετο κατ’ ἐκλογήν, καὶ τῶν τριῶν ἑτέρων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας.

§297Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ ἔρχεται ἀκριβῶς νὰ ἀνατρέψῃ ἄρδην τὴν ἀντίληψιν ὑμῶν ἀπὸ ἀπόψεως στρατιωτικῆς, διότι δὲν ὑπάρχει τις ἐν τῷ στρατεύματι, ὁ ὁποῖος νὰ ἀμφισβητῇ ὅτι ἐγένετο ἀδίκημα εἰς τὸν ἀντισυνταγματάρχην Κωνσταντινόπουλον, καὶ ἐὰν ἐκ τοῦ πίνακος αὐτοῦ μόνον αὐτὸς δὲν προεβιβάσθη, ἕπεται ὅτι ἡ ἀντίληψις ὑμῶν ὑπῆρξεν ἐσφαλμένη, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἀδικηθῇ τὸ στράτευμα διὰ τοῦ μὴ προβιβασμοῦ. Ὁ κ. Κωνσταντινόπουλος ἐθεωρήθη ὡς εἷς τῶν κυριωτέρων παραγόντων τῆς τροπῆς τοῦ πρώτου πολέμου ἀπὸ Σαρανταπόρου μέχρι Θεσσαλονίκης, ἐθεωρήθη δὲ τοιοῦτος καὶ κατὰ τὸν δεύτερον πόλεμον. Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἱκανοποιήσῃ τὸ στράτευμα εἷς τοιοῦτος προβιβασμός; Σήμερον ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ ζητήσωσι νὰ δώσωσιν ἱκανοποίησιν εἰς τὸν ἀξιωματικὸν αὐτόν, ἀλλ’ ἡ ἱκανοποίησις αὐτὴ δὲν θὰ εἶναι πλήρης, διότι θὰ ὑστερῇ ὄχι μόνον τῶν συναδέλφων του, ἀλλὰ καὶ ἐκείνων τοὺς ὁποίους εἶχεν ὑπὸ τὰς διαταγάς του. Τὸ δίδαγμα θὰ εἶναι σκληρὸν δι’ ὑμᾶς καὶ ὀφείλω νὰ ἐπαινέσω τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπεδέχθη ἡ Βουλὴ αὐτό. Ὀφείλετε νὰ ἐννοήσητε εἰς τὸ ἑξῆς ὅτι ἡ θέσις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ἡ ἁρμόζουσα πρὸς τὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἡ θέσις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅλως διάφορος. Αἱ ἀξιώσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ὅλως διάφοροι. Ἐὰν εἴχομεν ἄλλον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν δὲν θὰ ἤμεθα σήμερον ἠναγκασμένοι νὰ προσπαθῶμεν διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἐπανορθώσωμεν ἓν ἀδίκημα γενόμενον εἰς ἀξιωματικὸν ἄξιον πάσης τιμῆς καὶ εἰς τὸν ὁποῖον ἀπέβλεπεν, ὅπως θὰ ἀποβλέπῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον, μετὰ πεποιθήσεως τὸ στράτευμα.

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη, οὐδενὸς ἑτέρου ζητοῦντος τὸν λόγον. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§299ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων ΒΤΜΘʹ περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ ΓΩΚΗʹ περὶ Κεντρικοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου τῆς δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως»). (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3).

§300Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Κύριε Πρόεδρε, νὰ προστεθῇ τέταρτον ἄρθρον ὅτι ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου ἄρχεται ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως. (Ψηφίζεται καὶ τὸ τέταρτον ἄρθρον κατὰ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὡς καὶ τὸ σύνολον). (Ἐπίσης γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν εἰς αʹ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ νόμου 36 τῆς 9ης Ἀπριλίου 1913» «περὶ συστάσεων Διευθύνσεων τῆς στατιστικῆς καὶ τῆς ὀργανώσεως τῆς στατιστικῆς ὑπηρεσίας»). (Ἐπίσης γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἄρθρων τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 11 Ὀκτωβρίου 1913 Βασ. Διατάγματος «περὶ τῶν ἐξετάσεων τῶν ὑπηρετούντων εἰς τὸν στρατὸν πρωτοετῶν καὶ δευτεροετῶν φοιτητῶν τῶν Πανεπιστημίων καὶ περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας τῶν ἐγγραφῶν ἐν αὐτοῖς κατὰ τὸ ἔτος 1912– 1913 καὶ περὶ προσθήκης συναφῶν διατάξεων» μετὰ τῆς προσθήκης τῆς προταθείσης ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ).

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. Αἱ τροπολογίαι ἀπορρίπτονται. Ὑποβάλλουσι τὰς ἑξῆς τροπολογίας οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Θεοδωρόπουλος ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου 1ον «περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ φόρου ἐπιτηδεύματος τῶν ἐπιστρατευθέντων ἐπιτηδευματιῶν» καὶ 2ον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Ἰουνίου 1913 Ν.Β.Δ. περὶ συγκροτήσεως Ἀνωτέρου Στρατ. Συμβουλίου κλπ.». Α. Κοντόσταυλος, Σ. Βακράτσας, Ι. Μπουρνιᾶς καὶ Ν. Πετσάλης ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μονιμοποιήσεως ἀξιωματικῶν ἐγγεγραμμένων εἰς τὸ στέλεχος τῆς ἐφεδρείας τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ ἀνθυπασπιστῶν». Κ. Λιδωρίκης ἐπὶ τοῦ ἄρθρ. 2 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μονιμοποιήσεως ἀξιωματικῶν ἐγγεγραμμένων εἰς τὸ στέλεχος τῆς ἐφεδρείας τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς κλπ.». Μ. Στελλάκης, Ν. Καμπάνης καὶ Σ. Θεοδωρόπουλος ἐπὶ ἄρθρου 10 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ εἰρηνοδικείων καὶ εἰδικῶν πταισματοδικείων». Ν. Βελέντζας, Τρ. Παπαδάμ, Θ. Παπαϊωάννου, Π. Πετροπουλάκης καὶ Π. Σπυράκης ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μονιμοποιήσεως ἐγγεγραμμένων εἰς τὸ στέλεχος τῆς ἐφεδρείας τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ ἀνθυπασπιστῶν». Π. Σπυράκης, Μ. Στελλάκης, Ν. Βελέντζας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Ἰουνίου 1913 Β. Διατάγματος κλπ.». Τ. Ἰατρίδης καὶ Γ. Τσακανίκας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν συντάξεων». Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποστολῆς εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ὑποτρόφων πρὸς εἰδικὰς σπουδὰς διὰ τὴν κατάληψιν θέσεων ἐν τῇ Σχολῇ Ἐμπορικῶν ἐπιστημῶν καὶ ταῖς Σχολαῖς τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. (Θέλουσιν ἐκτυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ). Ὅρα Ἀρχεῖον Βουλῆς. Μετὰ τοῦτο ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως.

§302ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 2.5′ μετὰ τὸ μεσονύκτιον).