1913.11.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 11

Τῆς 20 Νοεμβρίου 1913

(Τετάρτη, ὥρᾳ 4 καὶ 30′ μ. μ.)

Προεδρία κ. Κ. Ζαβιτσιάνου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως). Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν Ὁ ἐκ Χασάνκιοϊ τῆς ἐπαρχίας Καϊλαρίου κτηματίας Νουσεῒν Οὐμὲρ κρατούμενος ἐν ταῖς φυλακαῖς Γεδὶ–Καλὲ Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ, ὅπως ληφθῇ μέριμνα περὶ τῆς τύχης του· Ὁ ἐκ Βιγλίστης τῆς Κορυτσᾶς Τοῦρκος ἀξιωματικὸς Χουσεῒν βέης Τσαφέρ, ὑπόδικος ἐν ταῖς φυλακαῖς Θεσσαλονίκης, παρακαλεῖ, ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς τύχης του· Ὁ σύνδεσμος τῶν ἁμαξοκαρραγωγέων παρακαλεῖ τὴν Βουλήν, ὅπως ἀπαλλάξῃ τὰ μέλη του τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος τοῦ ἔτους 1913, καθόσον λόγῳ τῆς ἐπιτάξεως τῶν κάρρων καὶ κτηνῶν των ἀδυνατοῦσι νὰ καταβάλωσι τὸν φόρον τοῦτον· Οἱ κάτοικοι ὁλοκλήρου τῆς ἐπαρχίας τῶν Γρεββενῶν παρακαλοῦσιν, ὅπως συσταθῇ Πρωτοδικεῖον ἐν τῇ πρωτευούσῃ τῆς ἐπαρχίας Γρεββενῶν· Ἡ κοινότης Βυτίνης παραπονεῖται ὅτι τὸ ὑδραγωγεῖον Βυτίνης κατασκευάζεται πλημμελῶς· Ὁ κ. Ἠλ. Λιακόπουλος διαμαρτύρεται πρὸς τὴν Βουλὴν διὰ τὰ κατ’ αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ καταγγελθέντα· Ὁ ἐκ τοῦ χωρίου Τσίβα τῆς Τεγέας Παναγ. Μπέλιος, τραυματισθεὶς κατὰ τὴν ἅλωσιν τῶν Ἰωαννίνων καὶ καταστὰς ἀνίκανος πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν, παρακαλεῖ τὴν Βουλήν, ὅπως τῷ χορηγήσῃ ἀνάλογον μηνιαίαν σύνταξιν· Οἱ κάτοικοι Σκουροχωρίου παρακαλοῦσιν, ὅπως διορισθῇ εἷς τοὐλάχιστον ἑλληνοδιδάσκαλος εἰς τὸ αὐτόθι Ἑλληνικὸν σχολεῖον· Ἀναγινώσκεται μετὰ τοῦτο ὑπὸ τοῦ κ. Γραμματέως ἔγγραφον τοῦ Γεν. Διοικητοῦ τῆς Κρήτης κ. Λ. Ῥούφου Κανακάρη, δι’ οὗ ζητεῖται ἡ ἀπονομὴ συντάξεως εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἐν ὑπηρεσίᾳ ἀποθανόντος γνωστοῦ καὶ διακεκριμένου νομομαθοῦς τῆς Κρήτης Γεωργίου Πλουμίδου· Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της: 1) Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χρόνου ἀσκήσεως τῶν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετούντων δικηγόρων καὶ ἀναβολῆς τῶν ἐξετάσεων»· 2) Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ δικαστηρίων κακουργιοδικῶν ἐν ταῖς νέαις χώραις»· 3) Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 3, ἐδ. βʹ, τοῦ ΓΤΠΖʹ νόμου τοῦ 1909»· 4) Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 490, § 1, τῆς Πολ. Δικονομίας καὶ 353 τῆς Ποιν. Δικονομίας» καὶ 5) Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 336 καὶ 355 τῆς Ποιν. Δικονομίας»· Ὁ βουλευτὴς κ. Ἀθαν. Τυπ. Μπασιᾶς ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ τοῦ τύπου τῶν δωρεῶν ἀκινήτων πρὸς κοινότητας καὶ δήμους ἐν Ἑπτανήσῳ»· Οἱ βουλευταὶ κ. Ἀθ. Τ. Μπασιᾶς, Σ. Βακράτσας, Ἀ. Ἀποστολίδης καὶ Χρ. Καρᾶς ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ ἄρθρου 9ου, ἐδ. βʹ, τοῦ νόμου ΓϠΜΗʹ περὶ στρατιωτικῶν συντάξεων κλπ.»· Οἱ βουλευταὶ κύριοι Π. Ἀλεξάκης, Π. Βουρλούμης καὶ Π. Τσαλδάρης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσθήκης διατάξεως εἰς τὸ ἄρθρον 43 τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας». (Ὅρα τὰς ἀνωτέρω ἐκθέσεις καὶ τροπολογίας ἐν Ἀρχείῳ Βουλῆς).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων.

§3Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Ὡς ἐνδείκνυται ἐκ τῶν Πρακτικῶν τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως, εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀνεκοινώθη ἡ ἀναφορὰ τοῦ ἀπολυθέντος δημοδιδασκάλου Δραγάτση, ὁ ὁποῖος ἀπηυθύνετο πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν ζητῶν ἐπανόρθωσιν τοῦ προσγινομένου εἰς αὐτὸν ἀδικήματος ὑπὸ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Ἀλλ’ ἡ ἀναφορὰ αὕτη δὲν ἀφορᾷ μόνον τὸν διδάσκαλον Δραγάτσην ἀφορᾷ καὶ ἑξήκοντα ἄλλους. Παραδόξως ὅμως δὲν εἶδον ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει τὴν ἀναγραφὴν τῆς ἀναφορᾶς καὶ τῶν ἄλλων δημοδιδασκάλων.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη δὲν ἀνεγράφη, ἴσως διότι δὲν ἐπεστράφη ἐγκαίρως ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅστις τὴν ἔλαβε πρὸς μελέτην· ἄλλως τε πρέπει νὰ εἶσθε βέβαιος, ὅτι ἡ μελέτη, ἥτις θὰ προηγηθῇ, θὰ σᾶς ἀπαλλάξῃ τῆς πολλῆς ἀναπτύξεως, ὅταν ἀναγραφῇ ἐν τῇ Ἡμ. Διατάξει. Ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Πλημμελειοδικῶν δι’ ἐγγράφου του πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ζητεῖ παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἄδειαν πρὸς καταδίωξιν τοῦ βουλευτοῦ Λακωνίας κ. Θ. Κουτούπη.

§5Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε, πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλή;

§7ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§8Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὅτε ἐνυπογράφως κατήγγειλα ὡρισμένας ἀντεθνικὰς ἐνεργείας τοῦ τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ, διετέλουν μὲν γνώσει, ὅτι ἠδυνάμην ν’ ἀποδείξω τὸ βάσιμον τῶν καταγγελιῶν ἐνώπιον οἱουδήποτε δικαστηρίου, ὅπως διετέλουν ἐν γνώσει ὅτι ἠδυνάμην ν’ ἀποφύγω τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, ἐὰν ἔκαμνον χρῆσιν τῆς ἀσυλίας τοῦ βήματος τούτου. Παραιτηθεὶς τῆς ἀσυλίας βεβαίως ἔδωκα τὸ δικαίωμα ὅπως ὁ ὑπ’ ἐμοῦ κατηγορηθεὶς δι’ ὡρισμένας πράξεις προβῇ εἰς τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θεωρεῖ ἀναγκαῖα ἵνα ἀποδείξῃ τὴν ἀθῳότητά του. Δὲν ἔχω νὰ παρακαλέσω εἰμὴ ὅπως ταχέως ἐκπληρωθῶσιν αἱ ἀπαιτούμεναι διατυπώσεις καὶ ἡ Βουλὴ δώσῃ τὴν ἄδειαν τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ κ. Εἰσαγγελεύς, ὅπως προβῇ εἰς ἀνάκρισιν ἐναντίον μου. Ἡ ἄδεια πρέπει νὰ δοθῇ καὶ οὕτω τὸ προσωπικὸν ζήτημα τὸ ἀφορῶν ἐμὲ περατοῦται. Ἡ Βουλὴ ὅμως νομίζω ὅτι ἔχει ν’ ἀσχοληθῇ μὲ ἄλλο ζήτημα πολὺ σπουδαιότερον, τὸ ἑξῆς: Κατηγορήσας τὸν τέως Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν διὰ πράξεις ἀντεθνικὰς συγχρόνως ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς νὰ ὑποβάλῃ διαφόρους φακέλους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ ἄλλων Ὑπουργείων, ὅπως στηρίξω καὶ ἄλλας κατηγορίας ἐναντίον τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Ἀλλὰ πρὶν ἢ λάβω τοὺς φακέλους καὶ μορφώσω γνώμην, ἔχω δὲ καὶ τὰ στοιχεῖα νὰ στηρίξω τὴν κατηγορίαν διὰ πεποιθήσεως, ἀνέγνωσα καταγγελίαν ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ τοῦ Ναυτικοῦ κατὰ τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ἡ ὁποία, νομίζω, συνετάραξε βαθέως τὴν κοινωνίαν καὶ δὲν θὰ ἔχῃ ἀφήσει βεβαίως ἀδιάφορον τὴν Βουλὴν δέχομαι τὴν παραπομπήν· νομίζω ὅμως ὅτι ὁ τέως Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν θὰ ἔπρεπε, προσερχόμενος εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, νὰ δηλώσῃ ὅτι δέχεται ὅπως παραπεμφθῇ καὶ αὐτὸς ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου Δικαστηρίου, ἵνα ἀποδείξῃ τὴν ἀθῳότητά του, ἂν νομίζῃ ὅτι αἱ κατηγορίαι ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἐγὼ ἐδημοσίευσα, καὶ αἱ κατηγορίαι ὑπὸ τοῦ ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, βαρύτεραι τῶν ἐμῶν κατηγοριῶν, στεροῦνται βασιμότητός τινος. Νομίζω ὅτι εἶχε τοιοῦτο καθῆκον ὁ τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν κ. Ὑπουργός, ὄχι βεβαίως διότι δὲν ἐφρόντιζεν περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ ἀτόμου του, ἀλλὰ περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ ἀξιώματος τὸ ὁποῖον τῷ ἐνεπιστεύθη ἡ Πολιτεία καὶ τὸ ὁποῖον κατὰ τὰς κατηγορίας δὲν διεχειρίσθη καλῶς. Νομίζω, ὅτι πρὶν ἢ δώσω ἐγὼ λόγον ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης διὰ πρᾶξιν τὴν ὁποίαν κατήγγειλα, ὁ τέως Ὑπουργός, ὁ καταγγελθεὶς ὑπ’ ἐμοῦ, πρέπει νὰ δώσῃ πρότερον λόγον ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδιωτέρου Δικαστηρίου, ἡ Βουλὴ δὲ δὲν δύναται νὰ περιμένῃ ἐξ ἄλλου στόματος, ἐξ ἄλλου Δικαστηρίου, τὴν ἀπόδειξιν τῆς ἀληθείας, ὅτε αὐτὴ ἔχει τὴν δύναμιν καὶ τὰ μέσα νὰ προβῇ εἰς τὰς ἐνεργείας ἐκείνας, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ πεισθῇ κατὰ πόσον τὰ καταγγελθέντα εἶναι ἀληθῆ ἢ οὔ. Ἂν λοιπὸν εἴχομεν δήλωσιν τοῦ τέως κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὅτι δέχεται νὰ παραπεμφθῇ εἰς εἰδικὸν Δικαστήριον, θὰ κατηρχόμην κατὰ ταύτην τὴν στιγμὴν τοῦ βήματος, διότι μετὰ τὴν δήλωσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμα δὲν θὰ εἶχον νὰ προσθέσω ἄλλο τι. Γνωρίζετε ποῖος θόρυβος ἐγένετο κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας ἕνεκα τῶν καταγγελθέντων κατὰ τοῦ τέως κ. Ὑπουργοῦ. Ὁ θόρυβος αὐτὸς μόνον διὰ τῆς παραπομπῆς τοῦ τέως κ. Ὑπουργοῦ εἰς εἰδικὸν Δικαστήριον δύναται νὰ κοπάσῃ. Ἡ κοινὴ γνώμη δὲν θὰ ἱκανοποιηθῇ διὰ τῆς ἀδείας τῆς Βουλῆς, ὅπως προβῇ ὁ Εἰσαγγελεὺς εἰς ἀνάκρισιν κατ’ ἐμοῦ. Ἡ κοινὴ γνώμη, ἡ συνταραχθεῖσα, μόνον τότε θὰ ἡσυχάσῃ, ὅταν ἴδῃ παραπεμπόμενον εἰς τὸ εἰδικὸν Δικαστήριον τὸν τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργόν. Ἐγὼ ἠρκέσθην εἰς τὸ νὰ καταγγείλω τὸν τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν δι’ ἀντεθνικὰς πράξεις, ἀλλὰ κατόπιν τῆς ἰδικῆς μου κατηγορίας ὑπεβλήθησαν κατηγορίαι φρικταὶ ἐναντίον τοῦ τέως Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, δυνάμει τῶν ὁποίων καταγγέλλεται οὗτος ὡς κοινὸς ἐγκληματίας, ὡς συμπράξας μετ’ ἄλλων προσώπων, οἱ ὁποῖοι καὶ αὐτοὶ ἐχαρακτηρίζοντο κοινοὶ ἐγκληματίαι. Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται, νομίζω, νὰ ἐπιτρέψῃ, ὅπως διασύρηται τὸ ὑπουργικὸν ἀξίωμα κατὰ τοιοῦτον τρόπον χωρὶς νὰ λάβῃ τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ λάβῃ. Τὴν κοινωνίαν δὲν ἀπασχολῶ ἐγώ· τὴν κοινωνίαν ἀπασχολεῖ ὁ τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργός· καὶ περὶ τούτου πρέπει νὰ μεριμνήσῃ ἡ Βουλή. Κύριοι Βουλευταί, κατήγγειλα τὸν τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν κ. Ὑπουργόν, ὅτι ἐν συμπράξει μετὰ ἡμερησίας ἐφημερίδος, τῆς «Νέας Ἡμέρας», προέβη εἰς τὴν δημοσίευσιν πλαστοῦ τηλεγραφήματος, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνεκοινοῦτο ὅτι ἡ Βιέννη ἦτο ἀνάστατος καὶ ὅτι τὴν ἀναστάτωσιν αὐτὴν συνεμερίζοντο καὶ οἱ Παρίσιοι, διότι ἡ Ἑλλὰς ἐσκόπει ν’ ἀγοράσῃ θωρηκτὸν παρά τινος Κυβερνήσεως. Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ὅτι ἦτο πλαστὸν ἀπεδείχθη, διότι ὁ ἴδιος ὁ ἔνοχος ἐνώπιον τῆς στρατιωτικῆς δικαιοσύνης ὡμολόγησε τὴν πλαστότητα τοῦ τηλεγραφήματος.

§9Λ. ΝΑΚΟΣ. Δὲν ὡμολόγησε τὴν πλαστότητα· ὡμολόγησεν ὅτι ὑπῆρξε μία ἐπιστολὴ ἐκ Βιέννης ἡ ὁποία ἀνεκοίνωνεν αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ ὅτι κατὰ συνήθειαν δημοσιογραφικὴν μετέβαλε τὴν ἐπιστολὴν εἰς τηλεγράφημα.

§10Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὸ ἔμαθον καὶ αὐτό. Οὔτε ἐπιστολὴ ὑπῆρχε· μὴ θέλετε νὰ φέρητε στοιχεῖα ἐντὸς τῆς Βουλῆς τὰ ὁποῖα γνωρίζετε σεῖς, δὲν γνωρίζομεν δὲ ἡμεῖς. Ἐγὼ ἀφήνω κατὰ μέρος ὅ,τι ἐλέχθη εἰς τὸ δικαστήριον καὶ σᾶς λέγω, ὅτι ὁ ἴδιος ὡμολόγησεν ὅτι τὸ τηλεγράφημα ἦτο πλαστόν, διότι, ἐὰν ἦτο ἐπιστολὴ καὶ ἰσχυρίζετο ὅτι τὴν ἐπιστολὴν μετέβαλεν εἰς τηλεγράφημα, ἡ πλαστότης δὲν θὰ ὑπῆρχεν, ἀλλά, καὶ τοῦτο ἐὰν ἐγένετο, πάλιν δὲν θὰ κατέπιπτεν ἡ πλαστότης τῆς εἰδήσεως, διότι ὄχι μόνον ἡ Βιέννη καὶ οἱ Παρίσιοι δὲν ἐγένοντο ἀνάστατοι, ἀλλ’ οὔτε ἔλαβον γνῶσιν οὔτε ἡ Βιέννη οὔτε οἱ Παρίσιοι, διότι οὐδεμία ἐφημερὶς οὔτε τῆς Βιέννης οὔτε τῶν Παρισίων οὔτε τῆς Αὐστρίας οὔτε τῆς Γαλλίας ἔγραψαν τοιοῦτό τι. Τὸ μυστικὸν ἦτο τελείως μυστικόν, ἀλλὰ, ὡς νὰ μὴ ἤρκει τοῦτο, ἔρχεται ἡμέρας τινὰς μετὰ τὴν παραίτησίν του ὁ τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι πράγματι τοιοῦτο μυστικὸν ὑπῆρχε, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς ἕτερος ἠδύνατο νὰ γνωρίζῃ ἐκτὸς τῶν Ὑπουργῶν καὶ δὲν ἠδύνατο, προσέθηκεν, οὐδεὶς ἄλλος νὰ δώσῃ τὴν πληροφορίαν ταύτην εἰς τὴν ἐφημερίδα ἢ μόνον τις τῶν Ὑπουργῶν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐκτὸς ἄλλων ἀποδείξεων καὶ μαρτυριῶν τὰς ὁποίας θὰ προσαγάγω ἐν καιρῷ, νομίζω, ὅτι αὐτὸ καὶ μόνον — καὶ τὸ μνημονεύω, ἐπειδὴ ἐλέχθη ἀπὸ τὸν τέως Ὑπουργόν —, νομίζω ὅτι αὐτὸ καὶ μόνον ἀρκεῖ ν’ ἀποδείξῃ τὴν ἀλήθειαν τῆς συμμετοχῆς του εἰς τὴν δημοσίευσιν τοῦ πλαστοῦ αὐτοῦ τηλεγραφήματος· διότι δὲν νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν θὰ ἐλάμβανε τὰ μέτρα του εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν μόνον ἐκ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἠδύνατο νὰ ἐξέλθῃ ἡ ἀνακοίνωσις αὕτη. Ἡ κατηγορία μου, ὡς ἐνθυμεῖσθε, κύριοι Βουλευταί, ἐστηρίζετο εἰς τὸ ὅτι ὁ τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς προέβη εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν τοῦ μυστικοῦ, ὅπως ἀγορασθῇ θωρηκτὸν κατασκευαζόμενον εἰς τὰ ναυπηγεῖα τοῦ Ἄρμστρογκ διὰ λογαριασμὸν τῆς Βραζιλιανῆς Κυβερνήσεως, ἔχοντα ἐνταῦθα ἀντιπρόσωπον ἕνα ὑπάλληλον Τραπέζης. Συγχρόνως ὅμως καὶ κατ’ ἀνακοίνωσιν αὐτοῦ τοῦ τέως Ὑπουργοῦ μᾶς ἐγνώσθησαν πράγματα στηρίζοντα τὸ βάσιμον τῆς κατηγορίας μου. Διότι μᾶς εἶπεν ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἠσχολεῖτο περὶ τοῦ σπουδαιοτάτου αὐτοῦ θέματος, τῆς ἀποκτήσεως μιᾶς μεγάλης πολεμικῆς μονάδος, ὅπως ἰσχυροποιηθῇ ὁ στόλος ἡμῶν. Ὥστε ἔχομεν τὸ γεγονός, ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δὲν ἔμεινεν ἀδιάφορον εἰς τὴν ἐπιτακτικὴν αὐτὴν ἀνάγκην τοῦ Κράτους. Συγχρόνως ὅμως γνωρίζομεν ὅτι ὁ τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς ἐνδιεφέρετο παντοιοτρόπως, ὅπως ἥ τε κοινωνία καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν ναυτικῶν ὑπηρεσιῶν καταδείξωσι τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποκτήσεως τοιούτου θωρηκτοῦ, ἐνῷ οὐδεμία ὑπῆρχεν ἀνάγκη, ἀφοῦ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δὲν εἶχεν ἀνάγκην ἐπιβολῆς ἔξωθεν, ἀλλ’ αὐτὸ τοῦτο ἀναγνωρίζον τὴν ἀνάγκην ἀποκτήσεως ἑνὸς τοιούτου πολεμικοῦ ἐργαλείου ἐμερίμνα περὶ τούτου. Τίνα λόγον λοιπὸν εἶχον ὅλαι αὐταὶ αἱ ἐνέργειαι αἱ ἔξωθεν γινόμεναι, ὅπως παρασταθῇ ὅτι ὁ τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν κ. Ὑπουργὸς ἐνδιεφέρετο διὰ τὴν ἀπόκτησιν ἑνὸς θωρηκτοῦ, ἐνῷ συγχρόνως ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας αὐτὸς ἀπετέλει μέλος, κατηγγέλλετο ὅτι ἐδείκνυεν ἀδιαφορίαν; Τίνα λόγον εἶχεν ἡ πρόσκλησις τῶν ἀρχηγῶν τῶν διαφόρων ναυτικῶν ὑπηρεσιῶν, ὅπως δώσωσι τὴν γνώμην των ἂν ὑπῆρχεν ἀνάγκη ἀποκτήσεως ἑνὸς τοιούτου θωρηκτοῦ; Δὲν ὑπῆρχε κανεὶς ἄλλος λόγος παρὰ μόνον διὰ νὰ πεισθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι διὰ πεισθῇ περὶ τῆς ἀνάγκης, ἀφοῦ ἦτο πεπεισμένος καὶ ἀπησχολεῖτο σπουδαιότατα πρὸς ἀπόκτησιν τοῦ ἀπαιτουμένου θωρηκτοῦ, δὲν ἐπρόκειτο δὲ διὰ τῆς πιέσεως νὰ ἐπιτευχθῇ ἄλλο τι εἰμὴ ἡ ἐσπευσμένη ἀγορὰ τοῦ Βραζιλιανοῦ θωρηκτοῦ. Τὰ θωρηκτὰ τὰ ὁποῖα ἠδύνατο ν’ ἀποκτήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, κύριοι Βουλευταί, ἦσαν τρία, ἤτοι δύο κατασκευαζόμενα εἰς τὰ ναυπηγεῖα Ἄρμστρογκ, τὸ «Ρίον Ἰανέϊρον», διὰ λογαριασμὸν τῆς Βραζιλιανῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὁ «Ναύαρχος Κόχραν» διὰ λογαριασμὸν τῆς Χιλιανῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπεκάλυψεν ὁ τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργός, τὸ κατασκευαζόμενον εἰς τὰ γερμανικὰ ναυπηγεῖα διὰ λογαριασμὸν τῆς Γερμανικῆς Κυβερνήσεως. Γνωστοῦ ὄντος ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠσχολεῖτο πρὸς ἀπόκτησιν τοῦ γερμανικοῦ θωρηκτοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπλήρου καὶ ὅλας τὰς ἀνάγκας ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως πολεμικῆς, καὶ ἐφ’ ὅσον ἐκ τῶν δύο ἄλλων θωρηκτῶν ἡ ἀπόκτησις ἡ ἐσπευσμένη τοῦ «Ναυάρχου Κόχραν» τοῦ θωρηκτοῦ τῆς Χιλιανῆς Κυβερνήσεως δὲν ἦτο δυνατή, διότι πρὸς τοῦτο ἀπῃτεῖτο ἡ ἄδεια τοῦ Χιλιανοῦ κογκρέσου, ποῖον ἄλλο θωρηκτόν, ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἀπέμενεν, ὅπως ἐξαναγκασθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἵνα ἐξαγοράσῃ διὰ τῆς πιέσεως, ἡ ὁποία ἐζητεῖτο ἔξωθεν; Οὐδὲν ἄλλο παρὰ τὸ Βραζιλιανὸν θωρηκτόν, διότι, ὡς εἶπον, τὸ Χιλιανὸν δὲν ἦτο δυνατόν, διότι ἐξηρτᾶτο ἐκ τῆς ἐνεργείας ἄλλων καὶ οὐχὶ ἐκ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἐπίσης καὶ τοῦ Γερμανικοῦ ἡ ἀγορὰ ἐξηρτᾶτο ἐκ τῆς ἐνεργείας ἄλλων ἐν συνδυασμῷ μὲ τὰς ἐνεργείας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἔμενε λοιπὸν τὸ Βραζιλιανὸν καὶ διὰ τοῦτο ἐγένετο ἡ πίεσις, ἵνα γίνῃ τούτου κατὰ προτίμησιν ἢ μᾶλλον ἐσπευσμένως ἡ ἀγορά του, διότι διὰ τοῦ χρόνου δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ προτιμηθῇ ἓν τῶν δύο ἄλλων θωρηκτῶν, ἢ μᾶλλον νὰ προυτιμᾶτο τὸ γερμανικὸν θωρηκτόν, ἐὰν ἐδίδετο ἡ ἄδεια, διότι τὸ Βραζιλιανὸν θωρηκτὸν δὲν εἶχε τὰ πολεμικὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ ἡ τελευταία λέξις τῆς ἐπιστήμης. Περὶ ὅσων λοιπὸν ἐγὼ κατήγγειλα, κύριοι Βουλευταί, καὶ γνώμην ἐσχημάτισα καὶ πεποίθησιν ἔχω καὶ ἀποδείξεις θὰ προσαγάγω. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται μόνον περὶ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐγὼ διά τινος ἐφημερίδος ἐδημοσίευσα καὶ τὰ ὁποῖα ὑπομιμνήσκω εἰς ὑμᾶς ὅτι ἐστηρίζοντο εἰς τρία τινά, εἰς τὴν βραδεῖαν ἀποστολὴν ἐνταῦθα τῶν κατασκευασθέντων διὰ λογαριασμὸν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἓξ ἀντιτορπιλλικῶν, εἰς τὴν ἀγορὰν τοῦ Βραζιλιανοῦ θωρηκτοῦ καὶ εἰς τὴν δημοσίευσιν τοῦ πλαστοῦ τηλεγραφήματος. Αἱ τρεῖς αὗται κατηγορίαι εἶναι μηδὲν ἀπέναντι τῶν ἄλλων κατηγοριῶν, αἱ ὁποῖαι ἐφορτώθησαν εἰς τὴν ῥάχιν τοῦ τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ καὶ τῶν ὁποίων ἐγὼ τελευταίως ἐζήτησα τοὺς φακέλους, τοὺς ὁποίους θὰ δυνηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ μελετήσῃ, ὅπως σχηματίσῃ γνώμην. Ἔχω πεποίθησιν ὅτι, ὅταν θὰ ἔχῃ ἡ Βουλὴ ὑπ’ ὄψει της ὅλα τὰ στοιχεῖα, θὰ μείνῃ κατάπληκτος. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅμως ὅτι ὁ τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς μὲ τὴν συνήθη του τακτικὴν θὰ θελήσῃ νὰ διαψεύσῃ τὰ πάντα· διαψεύδει, πάντοτε ὅμως τὰ πράγματα διαψεύδουσιν αὐτόν. Προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μᾶς ὡμίλησε, χωρὶς νὰ προκληθῇ κἄν, περὶ πολλῶν ἄλλων πραγμάτων, καὶ δὲν παρέλειψε, δὲν γνωρίζω διατί, ἀπολογούμενος εἰς κατηγορίαν τὴν ὁποίαν οὐδεὶς κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτὰς ἀπηύθυνεν ἐναντίον αὐτοῦ, δὲν παρέλειψε νὰ ἀπολογηθῇ εἰς κατηγορίας περὶ μεταλλείων καὶ ἔσπευσε νὰ δηλώσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν ἐνέχεται εἰς κανὲν μεταλλεῖον. Ἀλλὰ πολὺ ταχέως θὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ ὅτι δὲν ἐκληρονόμησεν ἀπὸ τὸν ἐντιμότατον πατέρα του μεταλλεῖα, ἀλλ’ ὁ ἴδιος μετέχει εἰς μεταλλεῖα. Διὰ τοῦτο ἐγὼ δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ κατηγορήσω τὸν τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργόν, ἀλλὰ μόνον διὰ νὰ δείξω ὅτι πολὺ εὐκόλως θέλει νὰ παρουσιάζῃ ἐπιχειρήματα εἰς στιγμὴν καθ’ ἣν νομίζει ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει τὰ στοιχεῖα ὅπως ἀντιτάξῃ τὸ ἀβάσιμον τῶν ἐπιχειρημάτων αὐτοῦ. Ἀλλά, κύριοι Βουλευταί, δὲν ἀρκεῖ μόνον τοῦτο. Ἡ δύναμις ἡ ὁποία χαρακτηρίζει τὸν τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ λέγῃ πράγματα ἀναληθῆ, ἀπεδείχθη προχθές, ὅτε τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν ἠνάγκασεν ἐπανειλημμένως νὰ τὸν διαψεύσῃ. Ἐνόμιζεν ὅτι ἠδύνατο νὰ καταπλήξῃ τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ μεγάλου θάρρους, ἐξικνουμένου μέχρι θράσους, καὶ διὰ νὰ σκοτίσῃ τὰ πράγματα ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο ἀκόμη καὶ νὰ καταπλήξῃ τὴν πλειονοψηφίαν, μὴ δειλιάσας ὅπως καὶ εἰς μέλη τῆς Βουλῆς ἀποτείνῃ ἐξευτελιστικὸν χαρακτηρισμόν, ἀποκαλέσας ἕνα τῶν κ. Βουλευτῶν «ψιμάρι», ὡς ἐὰν οἱ Βουλευταὶ διῃροῦντο εἰς κατηγορίας, καὶ πρός τινας ἐκ τούτων, αὐτὸς ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, νὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ δίδῃ προσοχήν, εἰς ἄλλους δὲ νὰ μὴ δίδῃ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτά, νομίζω ὅτι ἐξήλθετε τοῦ θέματος. Ἐζητήσατε τὸν λόγον, ἵνα δώσητε ἐξηγήσεις ἐπὶ τῆς καταγγελίας ἡ ὁποία σᾶς ἐγένετο.

§12Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ θέμα, κύριε Πρόεδρε.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ. Ὁ ἔλεγχος τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Βάλτου νομίζω ὅτι παρέλκει ἐντελῶς, καὶ νομίζω ὅτι εἶσθε ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§14Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θὰ ἐπανέλθω ἀμέσως εἰς τὸ θέμα, ἀλλὰ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω πρῶτον ὅτι, ἀφοῦ προχθὲς ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν ὅσα εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, χωρὶς κὰν νὰ διακοπῇ ἀπό τινα, ἐνῷ ἐγὼ δὲν ἀπετέλουν τὸ θέμα τῆς κατηγορίας του, ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁ ὁποῖος ἀνέτρεψε τὰς κατηγορίας του, προχθὲς ἀφέθην ἐγὼ ἄνευ ὑπερασπίσεως, συγχρόνως δὲ ὁ τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς κατελθὼν τοῦ βήματος τούτου ἔσπευσε ν’ ἀπέλθῃ τῆς αἰθούσης ταύτης, ὅπως μὴ ἀκούσῃ οὐδὲ κὰν τῆς ἀπολογίας μου. Δὲν εἶναι λοιπὸν καθόλου παράβασις δι’ ἐμέ, ἂν ἠθέλησα νὰ ἐπωφεληθῶ τῆς εὐκαιρίας ταύτης.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ναί, ἀλλ’ εἶσθε ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§16Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὑπόσχομαι ἤδη ὅτι θὰ εἰσέλθω πλέον ἐντὸς τοῦ θέματος. Ἐπανερχόμενος λοιπὸν εἰς τὸ θέμα τῶν καθηκόντων τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Βουλὴ ἀπέναντι τοῦ τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ πρέπει νὰ ὑπομνήσω εἰς αὐτὴν ὅτι οὗτος δὲν ἐσταμάτησεν εἰς τὰ πρόσωπα, ἀλλ’ εἰς τὰς κατηγορίας του ἠθέλησε νὰ παρασύρῃ καὶ τὰ πράγματα. Προέβη εἰς ἀνακοινώσεις μυστικῶν τοῦ Κράτους, καὶ ἐνόμισεν ὅτι σκοτίζων, οὕτως εἰπεῖν, τὰ πράγματα καὶ ἀναμιγνύων εἰς προσωπικά του ζητήματα ὑποθέσεις σπουδαιοτάτας τῆς Πολιτείας ἠδύνατο ν’ ἀποτρέψῃ τὴν προσοχὴν ἀπὸ τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος εἰς γενικὸν τοιοῦτον. Ἐνῷ αὐτὸς ἐφέρετο καταγγελλόμενος, ἠθέλησε νὰ παρουσιάσῃ ἔνοχον ἀπέναντι τῆς κοινῆς γνώμης τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας αὐτὸς ἀπετέλει μέλος, καὶ τῆς ὁποίας, ἐὰν ἐξηκολούθει νὰ εἶναι μέλος, θὰ ἦτο βεβαίως μέγας ὑμνητής. Καὶ δὲν περιωρίσθη εἰς ὅσα εἶπεν, ἀλλ’ ἐξακολουθεῖ ἀκόμη νὰ προβαίνῃ εἰς ἀνακοινώσεις μυστικῶν τοῦ Κράτους, καὶ δίδει πιστοποιητικὸν καλῆς διαγωγῆς εἰς τὸν ἑαυτόν του, θέλων νὰ πείσῃ τὸν Ἑλληνισμὸν σύμπαντα ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία θὰ ἦτο ἐντελῶς ἀπαράσκευος, τὸ Ναυτικὸν θὰ ἦτο ἐντελῶς ἀνέτοιμον καὶ ὁ ὄλεθρος θὰ ἐπηκολούθει εἰς τὰς πολεμικάς μας ἐνεργείας, ἐὰν ἡ δραστηριότης του καὶ ἡ μεγάλη του ἱκανότης δὲν ἐμεσολάβουν, ὅπως παρασκευάσωσι τὸ Πολεμικὸν Ναυτικόν, διὰ τῆς συστάσεως δύο συνεργείων, τὰ ὁποῖα διὰ μαγείας αὐτὸς ἐσχημάτισε καὶ τὰ ὁποῖα οὐδεὶς ἄλλος ἠδύνατο νὰ σχηματίσῃ. Εἰς τὰς ἐναντίον του κατηγορίας ἀπολογούμενος καὶ θέλων ν’ ἀποδείξῃ τὴν ἀθῳότητά του δὲν παρέλειψε νὰ ὁμιλήσῃ καὶ περὶ χρεῶν καὶ περὶ ἐλλείψεως καταθέσεων εἰς τὰς διαφόρους Τραπέζας, νομίζων ὅτι οὕτω θὰ ἠπάτα πάντα, ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα αὐτὸς ἐφαντάσθη ὅτι περιεῖχον αἱ καταγγελίαι ἦσαν ἀβάσιμα... Νομίζω λοιπόν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ὑπαρχούσης κατηγορίας, ἢ μᾶλλον ὑπαρχουσῶν κατηγοριῶν πλείστων ἐναντίον τοῦ τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ, ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ μείνῃ ἀδιάφορος, δὲν δύναται ν’ ἀφήσῃ νὰ ἐξευτελισθῇ τὸ ὑπουργικὸν ἀξίωμα, οὔτε δύναται νὰ ἐξαρτήσῃ τὴν ἱκανοποίησιν τοῦ Σώματος ἐκ τῆς ἐνεργείας ἑνὸς δικαστηρίου καὶ μόνον. Τὸ ἀξίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ καταγγέλλεται δικαίως ἢ ἀδίκως, κατ’ ἐμὲ δικαίως — ὅτι ἐκηλιδώθη διὰ τῶν πράξεων τοῦ τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ. Ἡ κοινωνία εἶναι βέβαιον ὅτι ἔμεινε κατάπληκτος. Νομίζετε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ὑμᾶς ν’ ἀφήνητε πάντοτε ἐν ἀργίᾳ τὸν περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμον, μόνον καὶ μόνον διότι αὐτὸς παρουσιάζει τὰς φυσικὰς αὐτὰς δυσκολίας εἰς τὴν ἐφαρμογήν του; Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν βλέπω τίνα λόγον ἔχει ὁ τοιοῦτος περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμος. Ποῖα γεγονότα πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν ὅπως ἡ Βουλὴ ξεσκεπάσῃ τὸν ἐπὶ δεκάδας ἐτῶν ἐν ἀχρηστίᾳ αὐτὸν νόμον; Ἄν, κύριοι Βουλευταί, νομίζητε ὅτι ἔχετε καθήκοντα ὡς τέκνα τῆς Ἐπαναστάσεως, ἥτις ἠθέλησε νὰ καταλύσῃ τὸ παρελθόν, νομίζω ὅτι δὲν θὰ διστάσητε νὰ ἐνασκήσητε τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔχετε. Καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ὁ καταγγελλόμενος Ὑπουργὸς ἀποδείξῃ τὰς κατ’ αὐτοῦ κατηγορίας ἀβασίμους νὰ εἶσθε ὑπερήφανοι ὅτι ἐνεργήσατε ὅλα ὅσα εἴχετε εἰς τὴν διάθεσίν σας, ὅπως ἀποδείξητε ὅτι εἷς πρώην Ὑπουργὸς καὶ σύμβουλος τοῦ Στέμματος, ἀνώτατον ὄργανον τῆς Πολιτείας, εἶναι ἀθῷος. Εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν νομίζετε ὅτι ὅλα πρέπει νὰ θάπτωνται, μεταβολὴ εἰς τὰ πολιτικὰ ἡμῶν ἤθη δὲν θὰ ἐπέλθῃ. Ἂν ἡ Ἑλλὰς ἐμεγάλωσεν εἰς ἔκτασιν καὶ πληθυσμόν, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ μεγαλώσῃ καὶ εἰς ἰδέας. Τότε δὲ μόνον θὰ μεγαλώσῃ εἰς ἰδέας, ὅταν ὁ καταγγελλόμενος Ὑπουργὸς δώσῃ ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης λόγον. Ἀφοῦ δὲ ὁ ἴδιος δὲν τολμᾷ νὰ πράξῃ τοῦτο, ζητῶν αὐτὸς τὴν παραπομπήν του, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ πράξητε ὑμεῖς τοῦτο.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§18ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μόλις ὀλίγα λεπτὰ ἐν ἀρχῇ ὁ ἐκ Λακωνίας Βουλευτὴς ὡμίλησεν ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος, διὰ τὸ ὁποῖον ἐζήτησε τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς. Πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι τὰ ἐννέα δέκατα τοῦ χρόνου τῆς ὁμιλίας του κατηνάλωσεν εἰς ζητήματα ἔξω ἐντελῶς τοῦ θέματος τοῦ προσωπικοῦ καὶ ἔθιξε ζήτημα διὰ τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἦτο ἐντελῶς ἀπαράσκευος. Ἐν τούτοις, ἀφοῦ ἅπαξ διετυπώθη κατηγορία κατὰ τῆς Βουλῆς ὡς μὴ συγκινουμένης ἐκ τῆς διατυπωθείσης ἐναντίον ἑνὸς τῶν μελῶν αὐτῆς καὶ τέως μέλους τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καταγγελίας, ἔχω καθῆκον ὄχι ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἁπλῶς, ἀλλ’ ὡς ἡγέτης τῆς πλειονοψηφίας ἐν τῇ Βουλῇ, ν’ ἀπολογηθῶ κατὰ τῆς ἀποδιδομένης κατηγορίας λέγων ὀλίγιστα μόνον, διότι ἄλλως εἶμαι καὶ ὀλίγον ἀσθενής. Κατὰ τοῦ Βουλευτοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας διετυπώθη μία κατηγορία ἐκ μέρους τοῦ Βουλευτοῦ Λακωνίας διὰ τῆς ἐφημερίδος «Νέα Ἑλλάς», διετυπώθη ἄλλη κατηγορία ἐκ μέρους ἑνὸς ἀξιωματικοῦ τοῦ Ναυτικοῦ. Διὰ τὴν πρώτην κατηγορίαν τὰ δικαστήρια ἤδη ἐπελήφθησαν ταύτης.

§19Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ διὰ τὴν δευτέραν.

§20ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἶμαι ἐν γνώσει. Τὰ δικαστήρια, λέγω, ἐπελήφθησαν ταύτης, θὰ ὁμολογήσῃ δὲ ὁ κ. Βουλευτὴς Λακωνίας ὅτι τὸ ἀπασχολοῦν τὰ δικαστήρια θέμα εἶναι τόσῳ ἁπλοῦν, ὥστε ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην Ἀρχὴν νὰ εἶναι καταλληλότερα τὰ δικαστήρια νὰ τὸ κρίνωσι. Δὲν πρόκειται ἐγὼ νὰ ἐπηρεάσω τὴν γνώμην τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ θὰ παρέλειπον καθῆκον, ἂν, ἀνελθὼν ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, δὲν ἔλεγον ὅτι ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι ἡ κατηγορία ἐκείνη δὲν ἔχει ἐρείσματα. Ἔχω καθῆκον νὰ τὸ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος. Βεβαίως ἡ γνώμη μου δὲν θὰ ἐπηρεάσῃ τὴν δικαιοσύνην, διότι ἡ δικαιοσύνη ἔχω πεποίθησιν ὅτι ἵσταται ἀρκετὰ ὑψηλὰ διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν της ἐντελῶς ἀμερολήπτως. Ἐγὼ εἶχον καθῆκον νὰ κάμω τὴν δήλωσιν ταύτην, διότι αὕτη ἐξηγεῖ καὶ τὴν πορείαν μου ὡς ἡγέτου τῆς πλειονοψηφίας ἐν τῇ Βουλῇ. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη τις κατηγορία κατὰ τοῦ Βουλευτοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ἐπὶ χρησιμοποιήσει τῶν μυστικῶν τοῦ Κράτους. Ὅ,τι ἠδυνάμην νὰ κάμω, διὰ νὰ πατάξω ταύτην τὴν παρεκτροπήν, τὸ ἔκαμα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, οὐδὲν δὲ δύναμαι περαιτέρω νὰ πράξω. Λησμονεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς Λακωνίας ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ποινικοῦ νόμου, ἡ ὁποία τιμωρεῖ τὸν καταπροδίδοντα τὰ μυστικὰ τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς ὑπηρεσίας του ἔμαθεν, ἀφορᾷ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ ὅτι προκειμένου περὶ τοῦ ποινικοῦ νόμου δὲν δύναται παρὰ νὰ εἶναι στενὴ ἡ ἑρμηνεία αὐτοῦ· δὲν δύναται παρὰ ν’ ἀποφανθῇ ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δὲν εἶναι δημόσιος ὑπάλληλος· εἶναι δημόσιος λειτουργός, μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δημόσιος ὑπάλληλος ὄχι. Διὰ τὸν Ὑπουργὸν ἑπομένως ἄλλο δὲν μένει παρὰ ἡ ὑψηλή του θέσις, ἡ συναίσθησις τῶν εὐθυνῶν του ἀπέναντι τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία ὀφείλει νὰ τὸν συνέχῃ ἀπέναντι τῆς παρεκτροπῆς ταύτης. Ἄλλως, ἂν νομίζῃ ὁ κ. Βουλευτὴς Λακωνίας ὅτι εἶναι ἀτελὴς ὡς πρὸς τοῦτο ὁ νόμος, δὲν ἔχει παρὰ νὰ εἰσηγηθῇ τὴν συμπλήρωσιν τούτου, ἀναγραφομένης τοιαύτης διατάξεως ἐν αὐτῷ, μολονότι τοιαύτη διάταξις θὰ ἦτο ἐπικίνδυνος ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως, διότι πολλάκις Ὑπουργὸς διατελέσας θὰ εὑρίσκετο ἐστερημένος παντὸς μέσου ἀμύνης κατὰ τῶν διαδόχων του, οἱ ὁποῖοι θὰ ἤθελον νὰ τὸν πλήξωσιν ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη πρέπει νὰ μείνῃ ὁ μόνος κριτὴς εἰς τὴν περίστασιν αὐτήν, δὲν διστάζω δὲ νὰ διακηρύξω ὅτι καὶ εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν ἡ κοινὴ γνώμη κρίνει καὶ κατακρίνει αὐστηρῶς τὸν πρώην ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργόν, ὅτι ἔκαμε δηλ. χρῆσιν μυστικῶν τοῦ Κράτους. Τώρα εἶναι ἡ ἄλλη κατηγορία, ἡ ὁποία φέρεται εἰς τὴν δημοσιότητα, γενομένη διὰ τῶν ἐφημερίδων κατὰ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ ὑφ’ ἑνὸς ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ τοῦ Ναυτικοῦ διὰ διαφόρους ἐγκληματικὰς πράξεις, θὰ ἔλεγον μᾶλλον ῥυπαρότητας, διότι καταγγέλλει κλοπάς. Ἀλλά, Κύριοι, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε πάλιν νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι δὲν ἐνόμιζον καὶ δὲν νομίζω ὅτι μοὶ ἐπιτρέπεται ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, ζητῶν νὰ διευκρινίσω τὰς κατηγορίας ταύτας, ἐφ’ ὅσον αὗται προέρχονται καὶ μόνον παρὰ τοῦ ὑπογράψαντος αὐτάς, ἐν τῇ ἐφημερίδι ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐδημοσιεύθησαν. Δὲν θέλω νὰ θίξω τὴν ἐντιμότητα τοῦ προσώπου τὸ ὁποῖον ἔχει ὑπογράψει τὰς κατηγορίας αὐτάς· ἀλλ’ ἠξεύρω ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς πάσχει πάθημα ψυχολογικόν· ὅλο καταχρήσεις βλέπει, ὅλο κλεψιές, ἰδίως ὅταν πρόκειται περὶ γαιανθράκων. Κατὰ τὴν ὑπόθεσιν τὴν γνωστήν σας ὡμίλησα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἄλλοτε καὶ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ τὴν ἐνθυμῶμαι. Πῶς θέλετε λοιπὸν νὰ στηριχθῶ εἰς τὰς καταγγελίας ἑνὸς τοιούτου ἀνθρώπου, τοῦ ὁποίου δὲν θέλω καθόλου νὰ θίξω τὴν ἠθικὴν ὑπόστασιν, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν μανίαν αὐτήν, νὰ βλέπῃ καταχρήσεις διαρκῶς; Πῶς θέλετε νὰ στηριχθῶ ἐπὶ τοιούτων κατηγοριῶν, διὰ νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ν’ ἀπασχολήσω αὐτὴν μὲ ζητήματα ἀφορῶντα τὴν παραπομπὴν εἰς εἰδικὸν Δικαστήριον ἑνὸς πρώην Ὑπουργοῦ;

§21Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀνῆλθον ἐπὶ τὸ βῆμα, διὰ ν’ ἀπασχολήσω δι’ ὀλιγίστων τὴν Βουλὴν μόνον διότι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν ὁμιλήσει. Δὲν εἶχον καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ ἐτήρει τὴν στάσιν τὴν ὁποίαν ἐτήρησε. Δὲν εἶμαι κατηγορούμενος· εἶμαι κατήγορος. Ἄν τις ἐν ἐφημερίσιν ἢ διὰ συνεντεύξεων ἀπαγγέλλῃ κατηγορίας κατ’ ἀτόμων, κατηγορίας αἱ ὁποῖαι εἶναι ψευδεῖς, ὑπάρχει δικαστικὴ ἐξουσία ἐνώπιον τῆς ὁποίας θὰ δώσῃ λόγον. Ἔσπευσα ἀμέσως νὰ ἐγκαλέσω τὸν ἐπιρρίψαντα εἰς ἐμὲ τὰς αἰτιάσεις ταύτας ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, ζητῶν νὰ προσαχθῇ πᾶσα ἀπόδειξις καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει κατορθώσει, ἀποδεικνύων τὴν καλήν του πίστιν ἢ ὁπωσδήποτε ἢ ὁτιδήποτε ἀποδεικνύων, καταστήσῃ πιστευτὰς εἰς τὴν δικαστικὴν Ἀρχὴν τὰς κατ’ ἐμοῦ αἰτιάσεις του, ἃς εἶναι βέβαιος, ὅτι βεβαίως καὶ ἡ δικαστικὴ ἐξουσία θ’ ἀπευθυνθῇ διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης εἰς τὴν Βουλήν, ἐγὼ δὲ τότε βεβαίως θὰ σπεύσω αὐτοστιγμεὶ νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, καί, ἂν δὲν ὑπάρχωσιν ἄλλοι συνάδελφοι ἕτοιμοι πρὸς τοῦτο, τοὺς συναδέλφους μου ἐκ τοῦ νομοῦ μου, νὰ μοὶ κάμωσι τὴν χάριν νὰ ὑπογράψωσι κατηγορητήριον κατ’ ἐμοῦ, ἵνα δημοσίᾳ ἀποδειχθῇ τὸ ἀληθὲς ἢ μὴ τῶν κατ’ ἐμοῦ αἰτιάσεων. Ἀλλά, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει κατηγορητήριον, ἐγὼ θὰ εἶμαι κατήγορος ἐπὶ συκοφαντίᾳ κατὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Λακωνίας. Ὅσα ἐλέχθησαν, ἐλέχθησαν διὰ νὰ λεχθῶσι καὶ ἡ Εἰσαγγελία εἶναι ἐκεῖ καὶ ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας ἕκαστος θὰ εὕρῃ τὸ δίκαιόν του. Προκειμένου περὶ τοῦ πλωτάρχου Τσουκαλᾶ, ὁ ὁποῖος δὲν ἀφῆκε βόρβορον τὸν ὁποῖον νὰ μὴ ἐπέρριψε κατ’ ἐμοῦ εἰς τὰς ἐφημερίδας, εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅσα ἔκρινεν ὀρθὸν νὰ εἴπῃ, ἐγὼ δὲ θὰ προσθέσω ταῦτα: Ὁ πλωτάρχης Τσουκαλᾶς ἐτέθη εἰς ἀργίαν ὑπ’ ἐμοῦ κατόπιν γνωμοδοτήσεως ἀνακριτικοῦ συμβουλίου, προεδρευομένου ὑπὸ τοῦ ὑποναυάρχου κ. Κουντουριώτου. Γνωρίζετε δὲ διὰ ποῖον λόγον ἐτέθη εἰς ἀργίαν; Διότι ἐν Σύρῳ εὑρισκόμενος καὶ εὑρεθεὶς πρὸ τοῦ παθήματος τῆς «Μακεδονίας» βομβαρδισθείσης ὑπὸ τοῦ «Χαμηδιὲ» ἐθεώρησε καλόν, ἀντὶ νὰ προστρέξῃ νὰ διασώσῃ τὸ πλοῖον, νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν λέσχην τῆς Σύρου καὶ ἐνώπιον τῶν παρευρισκομένων ἐκεῖ, νομίζω μάλιστα ὅτι ἦτο καὶ ὁ πατὴρ τοῦ συναδέλφου κυρίου Παπαδάμ.....

§22ΤΡ. ΠΑΠΑΔΑΜ. Ἐγὼ δὲν ἤμην.

§23Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἐπικαλοῦμαι μαρτυρίαν· τὸ ἠξεύρω πολὺ καλὰ ποῦ ἦσθε, διότι ἦσθε ὑπὸ τὰς διαταγάς μου ἐν Λέσβῳ. Ὁ πατήρ σας εἶπον. Παρουσιάσθη λοιπὸν ἐνώπιον τῶν ἐντίμων αὐτῶν πολιτῶν τῆς Σύρου, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἦτο καὶ ὁ κ. Βαφειαδάκης, καὶ ἀπήγγειλε κατηγορητήριον ἐναντίον ὅλων τῶν κυβερνητῶν τοῦ ἐλαφροῦ Στόλου. Ἀπεκάλεσε τούτους δειλοὺς καὶ ἀνάνδρους καὶ ἐπέρριψεν εἰς βάρος 16 ἀνδρείων κυβερνητῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Στόλου τὴν ἔξοδον τοῦ «Χαμηδιέ», τὸ ὁποῖον ἐξῆλθε τάχα μόνον διὰ νὰ καταδιώξῃ τὸν Τσουκαλᾶν. Κατόπιν λοιπὸν αὐτῆς τῆς κατηγορίας ἐγίνετο ἀνάκρισις. Ἐβεβαιώθη ὅτι κατὰ τὰ λοιπὰ ὁ κ. Τσουκαλᾶς εἰς πολλὰ ὀρθῶς εἶχε πράξει καὶ ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐξέδωκα ἀπόφασιν ἀπαλλάσσουσαν τὸν κατηγορούμενον διὰ τὰς πολεμικάς του πράξεις, ὑπέβαλον δ’ αὐτὸν εἰς ἀνακριτικὸν συμβούλιον διὰ συκοφαντίαν, τὴν ὁποίαν δημοσίᾳ πλέον ἐξεστόμισεν ἐναντίον 16 ἀνδρείων κυβερνητῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπάλαιον μὲ τὰ κύματα, διὰ νὰ κατηγορηθῶσιν ὑπὸ τοῦ Τσουκαλᾶ. Εἰς τὸ ἀνακριτικὸν συμβούλιον ὑπεβλήθησαν δύο ἐρωτήματα, προκειμένου δὲ περὶ τῆς ἀποτάξεως ἀπήντησεν ἀρνητικῶς, περὶ θέσεως δὲ εἰς ἀργίαν ἀπήντησε καταφατικῶς καὶ ἐτέθη διὰ τὰς πράξεις αὐτὰς ὁ Τσουκαλᾶς εἰς ἀργίαν. Συγχρόνως ὁ Κύριος αὐτὸς ἐβόα ὅτι, εὐθὺς ὡς ὁ στρατιωτικὸς νόμος ἤθελεν ἀρθῆ, ἤθελεν ἀμέσως ἐκδικηθῆ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν καὶ ἤμην εἰδοποιημένος ὅτι κάτι μοὶ παρεσκευάζετο ἐκ μέρους τοῦ Τσουκαλᾶ. Καὶ ἐξερράγη τὸ πρᾶγμα. Τώρα, διὰ νὰ γνωρίσῃ ἡ Βουλή, διότι νομίζω ὅτι ἐκ τῶν συναδέλφων ὁ κ. ἐκ Σπετσῶν βουλευτὴς Λεωνίδας ἐζήτησε προχθὲς τοὺς φακέλους αὐτοὺς τῶν γαιανθράκων, περὶ τῶν ὁποίων ἔγραψεν ὁ Τσουκαλᾶς, σᾶς λέγω τὰ ἑξῆς: Ὁ Τσουκαλᾶς ἔγραψεν ὅτι ἐγώ, συνεννοηθεὶς μετὰ τοῦ ἐμπόρου Μιχαληνοῦ, ἔκαμα προμήθειαν γαιανθράκων προελεύσεως Κάρδιφ καὶ ὅτι οἱ γαιάνθρακες αὐτοὶ ἐχρησίμευον πρὸς ἐφοδιασμὸν τῶν ἐπιτάκτων ἀτμοπλοίων, καὶ ὅτι ὁ Μιχαληνός, τῇ συγκαταθέσει ἐμοῦ καὶ τῇ ἐπινεύσει ἐμοῦ, ἔδωκεν εἰς τοὺς πλοιάρχους τῶν ἐπιτάκτων ἀτμοπλοίων γαιάνθρακας Νιοῦ–Κάστελ, οἱ ὁποῖοι ἐτιμῶντο εὐθηνότερον καὶ συγχρόνως προσῆγεν ἀποδείξεις ψευδῶν ποσῶν. Τί συνέβαινεν; Ἐγὼ οὐδέποτε ἠγόρασα ἀπὸ τὸν Μιχαληνὸν γαιάνθρακας ἀποθηκευθέντας εἰς Πειραιᾶ. Ἐγὼ ἠγόρασα κατόπιν διαγωνισμοῦ παρὰ τοῦ Μιχαληνοῦ γαιάνθρακας Κάρδιφ, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἀποθηκεύθησαν ἐν Πειραιεῖ, ἀλλ’ ἀπεστάλησαν εἰς τὴν Λῆμνον καὶ ἐκεῖθεν ἐφωδιάζετο ὁ Στόλος. Εἶναι δὲ γνωστόν, καὶ τοῦτο ὁμολογεῖ ὅλον τὸ σῶμα τοῦ Ναυτικοῦ, ὅτι γαιάνθρακας τοιαύτης ποιότητος οὐδέποτε ἄλλοτε εἶχε προμηθευθῆ τὸ Ναυτικόν. Οἱ γαιάνθρακες προσήχθησαν εἰς Λῆμνον μὲ πιστοποιητικὰ τῶν Ἀγγλικῶν Ἀρχῶν, αἵτινες πιστοποιοῦσι τὴν ἐξαγωγὴν ἐκ Κάρδιφ. Κατὰ συνέπειαν οὐδ’ ἐπίτακτον ἀτμόπλοιον ἐκ τῶν χρησιμοποιουμένων πρὸς μεταφορὰν στρατοῦ ἔλαβε γαιάνθρακας ἐκ Πειραιῶς ἀνήκοντας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Τοὺς γαιάνθρακας τούτους ἐπρομηθεύθη τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν ὑπάρχει δὲ κατηγορία ἐναντίον αὐτοῦ, διότι δὲν ἠγόρασε γαιάνθρακας Κάρδιφ, ἀλλ’ οἱ γαιάνθρακες ἦσαν Νιοῦ–Κάστελ, διότι ἐθεωρήθη, καὶ πολὺ ὀρθῶς, ὅτι δὲν πρέπει τὸ ἐμπορικὸν Ναυτικὸν νὰ καταναλίσκῃ γαιάνθρακας Κάρδιφ, οἱ ὁποῖοι εἶναι κατάλληλοι διὰ τὴν πολεμικὴν ὑπηρεσίαν. Τὰ πλοῖα τὰ ἐμπορικὰ ὑπήγοντο εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἡ ὁποία ἐτροφοδότει αὐτὰ μὲ γαιάνθρακας. Αὕτη εἶναι ἡ ἀστεία κατηγορία ἡ ὁποία μοὶ ἐπερρίφθη. Τώρα τί ἄλλο ἔκαμα ἐν σχέσει πρὸς τὸν Μιχαληνόν; Ἐπειδὴ κατ’ ἀρχὰς κατηρτίσαμεν καὶ μίαν μοῖραν εὐδρόμων ἐξ ἐμπορικῶν πλοίων, τὰ ὁποῖα ἐξωπλίσαμεν καὶ ἐχρησιμοποιήσαμεν πρὸς καταδρομάς, ἔκρινα καλὸν νὰ μὴ δώσωμεν εἰς τὰ ἀτμόπλοια ταῦτα γαιάνθρακας Κάρδιφ, ἀλλὰ Νιοῦ– Κάστελ. Πράγματι λοιπὸν συνεφώνησα μετὰ τοῦ Μιχαληνοῦ τὴν παροχὴν 5,000 τόννων γαιανθράκων Νιοῦ–Κάστελ, οἱ ὁποῖοι καὶ ἦσαν ἀποθηκευμένοι εἰς τὴν ἐν Κέᾳ γαιανθρακαποθήκην του. Τοῦτο δὲ διότι ἡ νῆσος Κέα ἦτο τὸ καταλληλότερον ὁρμητήριον τῶν πλοίων τούτων, περιπολούντων μεταξὺ Κέας καὶ Χίου. Διὰ νὰ εἴπω κατὰ καλὴν τύχην μου τὸ πρῶτον ἀτμόπλοιον τὸ ὁποῖον μετέβη ν’ ἀνθρακεύσῃ ἦτο ἡ «Μακεδονία», κυβερνωμένη ὑπὸ τοῦ Τσουκαλᾶ. Μόλις μετέβη εἰς Κέαν καὶ ἠνθράκευσεν 110 τόννους, λαμβάνω τηλεγράφημα ὅτι τὸ κάρβουνο τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ὁ Μιχαληνὸς εἶναι σκόνη. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμίλησε περὶ τῆς σκόνης τοῦ Τσουκαλᾶ. Ἐγὼ θὰ εἴπω κάτι ἄλλο. Καθ’ ὃν χρόνον ἡ δίκη διεξήγετο τοῦ ἀντιπλοιάρχου κ. Ἠπίτου ὁ κ. Μιχαλινὴς ὑπῆρξεν ὁ πολίτης Ἕλλην, ὅστις αὐθορμήτως καὶ ἄνευ προσκλήσεως προσῆλθε πρὸς τὴν δικαστικὴν Ἀρχὴν διεφώτισε τὰ τοῦ ἐμπορίου τῶν γαιανθράκων καὶ ἐχρησίμευσεν ἵνα εὕρῃ τὸ δίκαιόν του ὁ διασυρθεὶς πράγματι ἀξιωματικὸς κ. Ἡπίτης. Ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἐκδίκησις κατὰ τοῦ Μιχαληνοῦ καὶ παρεσκευάσθη αὕτη δι’ ἀναδιφήσεως τῆς κόνεως τῶν γαιανθράκων εἰς τὴν Κέαν. Μόλις ἔλαβον τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ τοῦ κ. Τσουκαλᾶ, καίτοι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου διεμαρτύρετο διὰ τὴν ἀπόφασιν τὴν ὁποίαν ἔλαβον, ἔσπευσα αὐτοστιγμεὶ ἐγγράφως νὰ εἰδοποιήσω τὸν κ. Μιχαληνὸν ὅτι ἔχων ὑπ’ ὄψει μου τὴν ἔκθεσιν τοῦ κυβερνήτου τῆς «Μακεδονίας» διαλύω τὴν συμφωνίαν. Ὁ Μιχαληνὸς ἠρνήθη ἐγγράφως καὶ διεμαρτυρήθη· ἐγὼ ἀνταπήντησα ὅτι διαλύω τὴν συμφωνίαν καὶ ἐπὶ τέλους ἐδέχθη καὶ ὑπάρχει ἐγγράφως ἡ δήλωσίς του, ὅτι ἡ συμφωνία θεωρεῖται διαλελυμένη. Εἶπον περὶ ἀντιρρήσεως τῆς ὑπηρεσίας, διότι ἡ ὑπηρεσία μοί εἶπε· γνωρίζετε τὸν Τσουκαλᾶν καὶ ὅπου εὑρίσκει σκόνην ὁ Τσουκαλᾶς δὲν θὰ τὴν ἀφήσῃ νὰ μὴ τὴν μεταχειρισθῇ καθ’ ὑμῶν. Καὶ εἶπον ὅτι προκειμένου νὰ εὕρω τὸν μπελλᾶ μου καλλίτερον νὰ λυθῇ ἡ συμφωνία καὶ ἐπὶ τέλους κατέληξεν ὅτι ἐπρομήθευσεν ὁ Μιχαληνὸς 110 τόννους μόνον καὶ οἱ ἄλλοι τόννοι τοὺς ὁποίους εἶχεν ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παράσχῃ ἔμειναν εἰς βάρος τοῦ Μιχαληνοῦ. Ταῦτα εἶναι ἔγγραφα· δὲν εἶναι λόγια.

§24Λ. ΝΑΚΟΣ. Εἶναι ἡ μόνη προμήθεια τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Μιχαληνός;

§25Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Σᾶς εἶπον. Δύο ἔκαμε προμηθείας γαιανθράκων Κάρδιφ κατόπιν διαγωνισμοῦ, ἀπεστάλησαν δ’ εἰς τὴν Λῆμνον καὶ τοὺς παρέλαβεν ὁ στόλος ἐν Λήμνῳ. Εἰς τὸν Πειραιᾶ οὔτε τόννος γαιάνθρακος ἦλθε διὰ λογαριασμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν πρὸς ἀνθράκευσιν ἐμπορικῶν πλοίων, οὔτε ἓν πλοῖον δὲ ἠνθράκευσε διὰ λογαριασμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, — διότι ἡ κατηγορία εἶναι διὰ τοὺς γαιάνθρακας τοὺς ὁποίους παρελάμβανον τὰ ἐπίτακτα ἐμπορικὰ ἀτμόπλοια. Λοιπὸν λέγω ἐγὼ ὅτι οὔτε τόννον γαιάνθρακος παρέλαβεν ἐν Πειραιεῖ κανὲν ἐμπορικὸν πλοῖον. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω καί, ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Σπετσῶν εἶχε ζητήσει τὸν φάκελον αὐτὸν παρὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, τὸν παρακαλῶ πολὺ νὰ ἐμμείνῃ νὰ προσαχθῇ ὁ φάκελος, διότι θὰ ἐπεθύμουν πολύ, ὅταν ἡ Βουλὴ θὰ ἔχῃ ὥραν διαθέσιμον διὰ χάσιμον — ἀλλὰ δὲν εἶναι χάσιμον, ὅταν πρόκειται περὶ ὑπολήψεως τῶν ἀποτελούντων τὴν Βουλήν —, ν’ ἀκούσῃ τὰ ἔγγραφα ἀναγινωσκόμενα ἓν πρὸς ἓν ὑπ’ ἐμοῦ, διὰ νὰ πεισθῇ ἡ Βουλὴ ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος πολλὰ λέγονται, ἀλλ’ ἔξω τοῦ βήματος τὰ λεγόμενα εἶναι ἀξιοτιμώρητα.

§26Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Καὶ περὶ τῆς κατηγορίας τῆς δημοσιεύσεως τῶν μυστικῶν τοῦ Κράτους, διὰ τὴν ὁποίαν καὶ σήμερον σᾶς κατηγόρησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, τί ἀπολογεῖσθε;

§27Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αὐτὰ ἀνάγονται εἰς θέμα τὸ ὁποῖον συνεζητήσαμεν μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν προχθές. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ καθ’ ὑμᾶς σᾶς παραπέμπω εἰς τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία ἔγινε τὸν Μάρτιον περὶ ἐπιτάξεως.

§28Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἐκεῖ ἀκριβῶς ἐγὼ σᾶς παραπέμπω καὶ θὰ ἐπανιδωθῶμεν.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτούπης.

§30Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δύο λέξεις θ’ ἀπαντήσω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἄρτι καταβὰς τοῦ βήματος πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν. Δὲν κατηγόρησα τὴν Βουλὴν ὡς ὀλιγωροῦσαν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων της, διότι γνωρίζω τὴν οἰκονομίαν καὶ ὅτι ἔπρεπε πρὸς τοῦτο νὰ ὑπῆρχον καὶ εἴκοσιν ὑπογραφαί. Δὲν ἠδυνάμην λοιπὸν νὰ κατηγορήσω οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον τὴν Βουλὴν ὅτι ὀλιγωρεῖ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν δὲν ἔχει ὑπ’ ὄψει της τὴν κατηγορίαν. Ἠθέλησα μόνον νὰ εἴπω ὅτι πολὺ ταχέως ἐνώπιόν της θὰ τεθῶσιν αἱ κατηγορίαι καὶ ὅτι εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ θελήσῃ ὁ τέως ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς δύναται ν’ ἀπολογηθῇ εἰς τὸ δικαστήριον εἰς τὸ ὁποῖον θὰ θελήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὸν παραπέμψῃ.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ αἴτησις περὶ τῆς καταδιώξεως τοῦ Βουλευτοῦ Λακωνίας παραπέμπεται εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπήν, ἥτις παρακαλεῖται ἐντὸς δεκαπέντε ἡμερῶν νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως οὐδεὶς ἔχει τὸν λόγον. Ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Κορυτσᾶς τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Σῖμος.

§32Σ. ΣΙΜΟΣ. Δὲν μὲ ἔφερεν ἐπὶ τὸ βῆμα, κύριοι συνάδελφοι, ἡ σκέψις ὅπως ὑποστηρίξω τὰ δίκαια τῆς ἀναφορᾶς τῶν ἀδελφῶν τῆς Κορυτσᾶς ὅσον καὶ τῶν τοῦ Δελβίνου, διότι τὸ τοιοῦτο θ’ ἀπετέλει ἀναίρεσιν τῆς ἐθνικῆς ἀλληλεγγύης μεταξὺ πάντων τῶν Ἑλλήνων. Οὔτε ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων οὔτε ὁ Βασιλεὺς καὶ ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας ταύτης ἐλησμόνησάν ποτε, ἔστω καὶ ἐπὶ στιγμήν, οὔτε εἶναί ποτε δυνατὸν νὰ λησμονήσωσι καὶ ἐκείνους τῶν Ἑλλήνων, ὅσους δὲν ηὐτύχησε νὰ περιλάβῃ ἡ μητρικὴ ἀγκάλη, οὔτε ἐκείνους, περισσότερον μάλιστα τούτους, τοὺς ὁποίους περιέλαβε μὲν ἡ μητρικὴ ἀγκάλη, ἀλλ’ ἡ βία τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς ἀπειλεῖ ν’ ἀποσπάσῃ τῶν μητρικῶν κόλπων. Παρέρχομαι ἐπὶ τὸ βῆμα ὡς Ἠπειρώτης καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους, ὅπως ὑψώσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου φωνὴν διαμαρτυρίας κατὰ τῆς ἀπειλουμένης ἀδικίας ἐναντίον τῆς Ἠπείρου. Γνωρίζομεν πάντες, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐπὶ πεντακόσια ὅλα ἔτη ἡ Ἤπειρος ἐστέναζεν ὑπὸ τὸν βαρύτατον ζυγόν, διότι ὁ Ἠπειρωτικὸς ζυγὸς ἐτέλει ὑπὸ περιστάσεις καὶ ὅρους βαρυτέρους ἐκείνων ὑφ’ οὓς ἐτέλει ἡ ἄλλη ἀλύτρωτος Ἑλλάς. Μετὰ τὴν κατάκτησιν τῆς Ἠπείρου ὑπὸ τῶν Ὀθωμανῶν ἡ χώρα αὕτη δὲν ἐγνώρισε τοὺς κατακτητάς, οὓς ἐγνώρισαν αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι τῆς ὑποδουλωθείσης Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἐγνώρισε τὴν τυραννίαν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι μέχρι τῆς χθὲς ὑπῆρξαν παραστάται καὶ συμπολεμισταί, καὶ τὴν ἐπιοῦσαν ἐγένοντο ἐξωμόται καὶ θρησκείας καὶ πατρίδος. Ἐν τούτοις, καθ’ ὅλους τοὺς μακροὺς αἰῶνας ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐδούλευσεν ἡ Ἤπειρος εἰς τὸν τυραννικώτατον τοῦτον ζυγόν, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἐπελάθετο τῆς καταγωγῆς της οὔτε τῶν παραδόσεων τῶν συνεχουσῶν τὸ πανελλήνιον ἅπαν. Καὶ ὅμως ἡ Ἤπειρος ὑπῆρξεν ἐν τοῖς πρώτοις κατὰ τὸν ἀγῶνα τὸν ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας τῆς Ἑλλάδος. Ἡ Ἤπειρος ἔδωκε πρὸς τὸ ἐλεύθερον Κράτος θυσίας καὶ αἵματος καὶ χρήματος ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ ἀγῶνος. Καὶ ὅμως οὐδέποτε οἱ γόοι καὶ αἱ θρηνῳδίαι τῶν Ἠπειρωτῶν εὗρον ἀπήχησιν παρὰ τῇ πεπολιτισμένῃ Εὐρώπῃ. Μετὰ τὴν ἵδρυσιν τοῦ μικροῦ Βασιλείου ἡ Ἤπειρος, ἡ εἰσενεγκοῦσα ὅ,τι πάντες γνωρίζομεν ὑπὲρ τοῦ ἀγῶνος, ἔμεινε πάλιν ὑπὸ τὸν ζυγόν. Καὶ ὅτε πάλιν πρὸ 33 ἐτῶν συνῆλθεν ἡ Εὐρώπη εἰς συνέδριον, ὅπως κανονίσῃ τὰς τύχας τῶν λαῶν, εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐξεδόθησαν ὑπὸ τῆς Εὐρώπης δύο ἀποφάσεις, μία τοῦ Βασιγκτῶνος, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξεφράσθη ἡ εὐχὴ τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Ἠπείρου ἀπὸ τοῦ Αὐλῶνος μέχρι τῆς Πρεβέζης, καὶ κατόπιν ἡ νεωτέρα, ἡ περικόψασα, ὡς γνωστόν, τὰ ὅρια αὐτῆς μέχρι τοῦ Θυάμιδος. Καὶ ὅμως οὔτε τὴν πρώτην οὔτε τὴν δευτέραν ἀπόφασιν αὐτὴν ἡ Εὐρώπη ἐσκέφθη ποτὲ ὅπως ἐκτελέσῃ. Ἐδέησε νὰ παρέλθωσιν ἔκτοτε ἔτη πολλά· ἐδέησεν ὁ τόπος ἐκεῖνος μετὰ μαρτύρια ἀνεκδιήγητα ν’ ἀνακτήσῃ διὰ τοῦ αἵματος τῶν τέκνων αὐτοῦ καὶ τοῦ αἵματος τῶν πανελλήνων τὴν ἐλευθερίαν του. Τονίζω τὸ διὰ τοῦ αἵματος τῶν τέκνων του, διότι δὲν εἶναι ἄγνωστον ὅτι εἰς τὰς τάξεις τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, τῶν τε ἀξιωματικῶν καὶ τῶν στρατιωτῶν, συνηγωνίσθησαν ἐν τοῖς πρώτοις οἱ ἀπόγονοι τοῦ Σουλίου, οἱ ἀπόγονοι τῆς Πάργας. Καὶ αὐτὸς ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου τοῦ πρώτου πολέμου φέρει ὄνομα τὸ ὁποῖον εἶναι συνώνυμον πρὸς τὸν τόπον τὸν ὁποῖον ζητοῦσιν οἱ ἰσχυροὶ τῆς γῆς ν’ ἀφαιρέσωσιν ἀπὸ τῆς Ἑλληνικῆς κατοχῆς. Ἐνῷ, λέγω, ἡ Εὐρώπη δὲν ἠθέλησέ ποτε νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνέκτησεν ἡ ἰδία τὴν ἐλευθερίαν αὐτῆς ἔρχεται διὰ τῆς βίας νὰ ὑποτάξῃ τὴν Ἤπειρον ἐκ νέου ὑπὸ τὸν ζυγόν. Διότι περὶ τούτου πρόκειται· δὲν πρόκειται δηλονότι ν’ ἀποδοθῇ ἡ μελετωμένη ἀποκοπὴ τῆς Ἠπείρου εἰς ξένον Κράτος, τὸ λεγόμενον Ἀλβανικόν, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἐπαναφέρωσιν εἰς τὸ τμῆμα ἐκεῖνο ἀγριώτερον τὸν ζυγὸν ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἐπὶ αἰῶνας οἱ Ἠπειρῶται εἶχον δοκιμάσει. Διότι δὲν λησμονεῖ ἡ Ἤπειρος ὅτι οἱ Τουρκαλβανοὶ ἦσαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐτυράννησαν τὸν τόπον καὶ εἰς αὐτὸν τὸν ζυγὸν ἐννοοῦσιν οἱ ἰσχυροὶ τῆς γῆς νὰ ἐπαναφέρωσι τὸ τμῆμα ἐκεῖνο. Καὶ ἐρωτᾷ τις ἄν ποτε εἶναι δυνατὴ ἡ συμβίωσις τῶν Ἑλλήνων τῆς Ἠπείρου, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ πέντε αἰῶνας διηνεκῶς ἠγωνίσθησαν διὰ τὰ ἐθνικὰ ἰδεώδη, διὰ τὴν πατρίδα των, ἄν εἶναι δυνατὸν νὰ συζήσωσι διὰ τῆς ἀδίκου ἀποφάσεως τῆς Εὐρώπης μετ’ ἀνθρώπων κατὰ τῶν ὁποίων ἐπὶ πέντε αἰῶνας ἠγωνίζοντο. Θὰ ἦσαν εἰλικρινέστεραι αἱ δύο Ἀδριατικαὶ Δυνάμεις, ἐὰν ἤρχοντο πρὸς τὴν Ἤπειρον νὰ ζητήσωσιν ἀπ’ εὐθείας τὴν ἁρπαγήν, ἀλλὰ καθ’ ὃν τρόπον διατυποῦται ἡ ἀξίωσις, ὅπως μέγα μέρος τῆς Ἠπείρου περιέλθῃ εἰς τὸ ἀλβανικὸν Κράτος, τί ἄλλο εἶναι παρὰ σφαγιασμὸς τοῦ δικαίου καὶ ἐπαναφορὰ τῶν Ἠπειρωτικῶν πληθυσμῶν εἰς ἀγριωτέραν κατάστασιν τῆς μέχρι τοῦδε; Διότι πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι εἰς τὰς βιαιότητας τῶν Τουρκαλβανῶν, κατὰ τὸ παρελθόν, ὑπῆρχεν ἐπὶ τέλους εἷς Ἄρειος Πάγος, ἡ Κωνσταντινούπολις, εἰς ἣν ἀπετείνοντο οἱ τυραννούμενοι ἄνθρωποι. Φαντάζεται κανεὶς σήμερον Ἑλληνικὸν πληθυσμόν, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ ἐπανέλθῃ ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν διηνεκῶς οἱ τύραννοι καὶ οἱ ὁποῖοι ὑπὸ οὐδένα ἔλεγχον θὰ ὑπόκεινται. Ἡ μελετωμένη ἀδικία, κύριοι συνάδελφοι, διότι ἐγὼ ἀκόμη δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ πεπολιτισμένη Εὐρώπη νὰ καταλήξῃ εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν, εἶναι σκληρά, εἶναι ἀπάνθρωπος, καὶ δικαίως ἡ Ἤπειρος ἐξανίσταται καὶ ζητεῖ τὴν συνδρομὴν ὅλου τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, καὶ ἰδίως τῶν ἀδελφῶν της. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ πόνος τῶν Ἠπειρωτῶν εἶναι καὶ πόνος πάντων ἡμῶν καὶ ὅτι ἡ ἀναφορὰ τῶν Κορυτσαίων καὶ τῶν Δελβινιωτῶν δὲν ἦλθε διὰ νὰ ἀφυπνίσῃ τὴν οὐδέποτε κοιμηθεῖσαν προσοχὴν τοῦ ἔθνους καὶ νὰ κινήσῃ τὸ οὐδέποτε ἐπιλεῖψαν ἐνδιαφέρον ἡμῶν πρὸς τὴν Ἤπειρον. Ὄχι, Κύριοι. Ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ὁλόκληρον τὸ Πανελλήνιον εὑρίσκεται παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι λάβει τὴν ἀμετάτρεπτον ἀπόφασιν ὅπως ἀντιστῶσι μέχρις ἐσχάτων. Καὶ μία ῥανὶς αἵματος ἂν πρόκειται νὰ μείνῃ εἰς τὰς φλέβας τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, θὰ τὴν χύσωσιν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας των, ὑπὲρ τῆς πατρίδος των. Καὶ ἐκεῖνοι εἶναι συνηθισμένοι εἰς τὴν χύσιν τοῦ αἵματος ἀνθρώπων μαχομένων ὑπὲρ βωμῶν καὶ ἑστιῶν, ὡς περὶ τούτου ἔλαβε πεῖραν ὁ Παῦλος Αἰμίλιος τῆς Ῥώμης. Θλίβομαι, Κύριοι, διότι παρ’ ἐκείνων παρὰ τῶν ὁποίων εἶχε τὴν ἀξίωσιν ἡ Ἤπειρος ὅπως ἐντείνωσιν εὐμενέστερον τὸ ὄμμα των πρὸς τὴν θέσιν της, δυστυχῶς λαμβάνει πλῆγμα ἀπροσδόκητον.

§33ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Λησμονεῖτε τὸ παράδειγμα τῆς Πάργας, κύριε συνάδελφε;

§34Σ. ΣΙΜΟΣ. Διότι, ἐφ’ ὅσον προήρχετο ἡ ἀδικία ἀπὸ μέρους μιᾶς τῶν Ἀδριατικῶν Δυνάμεων, ἦτο γνωστὸν εἰς τοὺς Ἠπειρώτας κατὰ τίνων ἔμελλον ν’ ἀντιπαλαίσωσι καὶ παρὰ τίνων ἐδικαιοῦντο νὰ περιμένωσι βοήθειαν καὶ ἀντίληψιν. Ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν μελετᾶται ἑνιαία ἡ ἐπιβολὴ τῆς βίας κατὰ τῆς Ἠπείρου ἔχω ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι ὁλόκληρον τὸ ἔθνος εὑρίσκεται παρὰ τὸ πλευρὸν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ἔχουσι λάβει ὁριστικὴν καὶ ἀμετάκλητον ἀπόφασιν νὰ μὴ παραδώσωσι μηδὲ σπιθαμὴν γῆς, χωρὶς προηγουμένως τὴν γῆν ἐκείνην νὰ ποτίσωσι μὲ τὸ αἷμά των. Οὐδεμία ἀνθρωπίνη δύναμις θὰ ἰσχύσῃ νὰ μᾶς ἀποσπάσῃ, κύριοι Βουλευταί, τῆς μητρικῆς ἀγκάλης. Μίαν ὁμιλοῦμεν γλῶσσαν καὶ ἕνα προσκυνοῦμεν Θεόν, εἶπε πρὸς ἡμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, ὁ Βασιλεύς. Θὰ προσθέσω ὅτι καὶ μίαν πρεσβεύομεν πατρίδα καὶ ἕνα ἀναγνωρίζομεν Βασιλέα καὶ ἐν τῷ ὀνόματι τῆς πατρίδος καὶ τοῦ Βασιλέως ἡμῶν οἱ Ἠπειρῶται θὰ ἐμμείνωμεν μέχρις ἐσχάτων, πεποιθότες ὅτι θὰ ἔχωμεν παρὰ τὸ πλευρὸν ἡμῶν σύμπαντα τὸν Ἑλληνισμόν, σύμπαντα τὸν πεπολιτισμένον κόσμον. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§35Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἡ κρατοῦσα, Κύριοι, ἐν τῇ ψυχῇ μου συγκίνησις δὲν μοὶ παρέχει τὴν ἀνάλογον ψυχραιμίαν, ὅπως διατυπώσω πᾶν ὅ,τι αἰσθάνομαι καὶ πᾶν ὅ,τι ἡ ψυχή μου ὑπαγορεύει. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως θὰ συγκεντρώσω τὰς ψυχικάς μου δυνάμεις, ὅπως διὰ μέσου τῆς καιούσης μου ψυχῆς ἐκφράσω πᾶν ὅ,τι ὁ ἐσωτερικὸς αἰσθηματικός μου κόσμος ὑπαγορεύει. Καὶ ὡς πολίτης ἐλευθέρας Ἐπικρατείας καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ καὶ ὡς μέλος τῆς μεγάλης Ἑλληνικῆς οἰκογενείας, ἐνόμισα ὅτι εἶχον ὑπερτάτην ὑποχρέωσιν, ὑποχρέωσιν ἱερὰν καὶ ἐπιβεβλημένην, νὰ μὴ ἀφήσω ἀπαρατήρητον τὴν ἀπευθυνθεῖσαν πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν αἴτησιν ἀπὸ πολυτίμου τμήματος τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀπὸ τὴν Κορυτσὰν καὶ ἀπὸ τὸ Δέλβινον. Ὁμολογῶ, ὅτι οὐδένα, Κύριοι, ἐκφράζω φόβον, δὲν φοβοῦμαι ποσῶς, μὴ ὁ λαὸς ἐκεῖνος ὑποκύψῃ εἰς τὴν στυγερωτέραν καὶ φοβερωτέραν δουλοσύνην ἐκείνης τὴν ὁποίαν χθὲς ἀπέσεισε διὰ τοῦ αἵματός του. Δὲν φοβοῦμαι, τὸ τονίζω, μὴ ὁ λαὸς ἐκεῖνος ἤθελεν ἐξαλβανισθῆ, διότι λαὸς ὅστις διὰ μέσου τῶν αἰώνων ἐτήρησε τὴν θρησκευτικὴν αὑτοῦ συνείδησιν, τὴν ἐθνικὴν αὑτοῦ ὑπόστασιν, βεβαίως ὁ λαὸς οὗτος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαφανισθῇ δι’ ὀλίγων Ἀλβανικῶν ὀρέων ἢ ἀπὸ μέρους τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς, διότι ὁ Ἑλληνισμὸς εἶναι ἰδέα καὶ αἱ ἰδέαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στραγγαλισθῶσιν, ὁσηδήποτε βία καὶ ἂν ἐξασκηθῇ κατ’ αὐτῶν. (Εὖγε καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἡσυχάσωσι τὰ θεωρεῖα.

§37Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἄλλως δὲν λησμονοῦσιν οἱ ἰσχυροὶ τῆς γῆς ὅτι οἱ Ἠπειρῶται ἔχουσιν ἀμετάτρεπτον τὴν ἀπόφασιν νὰ προτάξωσι τὰ ἑαυτῶν στήθη ἀπέναντι τῶν ἡνωμένων λογχῶν τῆς Εὐρώπης, γνωρίζοντες ἀσφαλῶς ὅτι εἰς τὸ μαυσωλεῖον τῶν ἡρώων θέσιν εὑρίσκουσιν οἱ γνωρίζοντες νὰ πίπτωσιν, ὅταν δὲν δύνωνται νὰ νικῶσιν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ θλίβει εἶναι ὅτι ἔθνος φίλον ἕως τῆς χθὲς τηρεῖ ἤδη στάσιν ἀπέναντι ἡμῶν τοιαύτην, δι’ ἣν ὁμολογῶ ὅτι αἰθάνομαι θλῖψιν. Ἀλλ’ ἡ Ἰταλία τοῦ Τζιολίτι δὲν εἶναι ἡ Ἰταλία τοῦ Μαντζίνη· ἡ Ἰταλία τοῦ Ἀμέλιο δὲν εἶναι ἡ Ἰταλία τοῦ Γαριβάλδη, οὔτε τοῦ Φράττη, οὔτε τοῦ Σανταρρόζα. (Εὖγε καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης). Ἡ Ἰταλία ἡ ἐνεστῶσα δὲν εἶναι ἡ Ἰταλία τοῦ παρελθόντος, δὲν εἶναι ἡ Ἰταλία τῆς Ἐλευθερίας. Ἡ Ῥώμη δὲν εἶναι τὸ Πεδεμόντιον· τὴν Ἰταλίαν, δὲν συγκινεῖ ἤδη ἡ ἀλύτρωτος Τεργέστη, ἀλλ’ οἱ ὀλίγοι προπαγανδισταὶ οἱ διασκορπισθέντες καὶ τροφοδοτούμενοι ἀνὰ τὰ Ἠπειρωτικὰ βουνά. Διὰ τὴν Ἰταλίαν δὲν ὑφίσταται ὁ ἰδανικὸς κόσμος. Κατέρρευσε τὸ Καπιτώλιον καὶ ἀπέμεινε μόνον ἡ Ταρπηία πέτρα, διότι ἡ Ἰταλία ἐλησμόνησε τὰς ἀρχὰς αὑτῆς, ἐλησμόνησε τὴν βάσιν ἐφ’ ἧς ἐδημιουργήθη, ἐλησμόνησε τὸ δόγμα τῶν ἐθνικοτήτων. Ἀλλ’ ἡ Ἰταλία, ἂν καὶ καθιέρωσε τὸ δόγμα τῶν ἐθνικοτήτων, δύναται νὰ εἴπῃ τις ὅτι ἀπηλευθερώθη ὄχι τόσον διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος ὅσον διὰ τοῦ Γαλλικοῦ. Καὶ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, μικροῦ ἐν τῇ ὁράσει, ἀλλὰ μεγάλου ἐν τῇ ἰδέᾳ, νὰ ἀπευθύνω γλυκὺν χαιρετισμὸν πρὸς τὸ Γαλλικὸν ἔθνος, τὸ ὁποῖον πάντοτε ἐπρωτοστάτησε διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ διὰ τὴν ἐλευθερίαν ἐν γένει τῶν λαῶν. (Εὖγε καὶ χειροκροτήματα). Δὲν διστάζω, Κύριοι, νὰ εἴπω ὅτι δὲν αἰσθάνομαι ἄλλο συναίσθημα ἢ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συναισθάνεται πᾶς τις ἀναφορικῶς πρὸς τὴν ἑτέραν τῶν Μεγάλων Δυνάμεων τῆς Ἀδριατικῆς, διότι ἡ Μεγάλη αὕτη Δύναμις ἀπὸ τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν συνελάμβανε τὸν πρωτομάρτυρα Ῥήγαν, τὸν Τυρταῖον τοῦτον τῆς ἐλευθερίας, καὶ παρέδιδεν αὐτὸν εἰς τὸν τύραννον βεβαίως δὲν διέγραψεν ἄλλην πολιτικὴν ἢ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἐτήρησεν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἤτοι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς Ἱερᾶς συμμαχίας μέχρι τῆς σήμερον. Διότι ἡ πολιτικὴ τῆς Δυνάμεως ταύτης ὑπῆρξε πολιτικὴ τῆς ἁρπαγῆς. Μὲ ὅλον τὸ εἰρηνόφιλον τοῦ γηραιοῦ Μονάρχου, ἡ πολιτικὴ τῆς Δυνάμεως ταύτης, τονίζω τοῦτο, ὑπῆρξε πολιτικὴ τῆς ἁρπαγῆς. Καὶ χθὲς ἀκόμη, ἐν ὀνόματι τῆς εἰρήνης, προσήρτα τὴν Βοσνίαν καὶ Ἑρζεγοβίνην. Ἔρχομαι νὰ διαμαρτυρηθῶ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς μου ἐναντίον τῶν ἰσχυρῶν τῆς γῆς, καὶ πρὸ παντὸς ἐναντίον τῶν δύο Ἀδριατικῶν Δυνάμεων, διότι νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ διαμαρτυρηθῶ κατ’ αὐτῶν, διότι διαμφισβητοῦσι κεκτημένα δικαιώματα ἐπὶ τοῦ πολυτίμου ἐκείνου τμήματος τῆς Ἠπείρου. Τονίζουσι καὶ λέγουσιν ὅτι εἶναι τμῆμα τῆς Ἀλβανίας ἡ Μοσχόπολις, ἡ ὁποία κατὰ τὸ 1700 εἶχεν Ἑλληνικὸν τυπογραφεῖον, ἡ Μοσχόπολις ἡ ὁποία ὑπῆρξεν ἡ πατρὶς τοῦ βαρώνου Σίνα, τοῦ ὁποίου ἔχομεν ἐνταῦθα τὴν Ἀκαδημίαν. Ἔρχονται καὶ λέγουσι πρὸς ἡμᾶς ὅτι ἡ Κορυτσὰ εἶναι ἀλβανική, εἶναι τὸ φιλολογικὸν κέντρον τῆς Ἀλβανίας, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐκ τῶν 24,000 κατοίκων αἱ 20,000 εἶναι Ἕλληνες καὶ 4000 Τοῦρκοι. Μὲ ὅλην τὴν προσπάθειαν, τὴν ὁποίαν κατέβαλεν Ἀμερικανικὴ ἑταιρεία προπαγανδιστικὴ τῶν Προτεσταντῶν, ὅπως δημιουργήσῃ σχολεῖα, μόλις πεντήκοντα μαθητὰς Ἀλβανοὺς συνεκέντρωσεν εἰς τὸ ἀλβανικὸν σχολεῖον, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα ὑπάρχουσι περὶ τοὺς τετρακισχιλίους τοιούτους. Ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐνισχύσω τοὺς πολεμιστὰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἴσως αὔριον θ’ ἀντιμετωπίσωσι τὸν θάνατον, διότι ἔχω, Κύριοι, τὴν ἀδίστακτον πεποίθησιν ὅτι τόσον ἡ σκέψις τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων ὅσον καὶ ἡ σκέψις τοῦ Πανελληνίου ὁλοκλήρου κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν στρέφεται πρὸς τὰ Ἠπειρωτικὰ βουνά. Δὲν θὰ δυνηθῶσιν οἱ Ἀλπινισταὶ καὶ οἱ Γρεναδιέροι ν’ ἀντιμετωπίσωσι τοὺς Ἠπειρώτας, ὅσην ἀνδρείαν καὶ ἂν ἔδειξαν εἰς τὴν Δέρναν καὶ εἰς τὴν Βεγγάζην, ὅσην ἀνδρείαν καὶ ἂν ἔδειξαν εἰς τὴν Ἄδουαν, ὅσον καὶ ἂν καὶ ἡμεῖς ἐχάρημεν διὰ τὴν διάσπασιν τῶν Δαρδανελλίων, ἥτις κατόπιν δυστυχῶς διεψεύσθη. Ἔχω ἀδιάσειστον τὴν πεποίθησιν ὅτι οἱ Ἠπειρῶται μνήμονες τῆς μεγάλης ἰδέας ἐξαρθέντες καὶ ἐξαιρόμενοι εἰς ὑψηλοτέρας πατριωτικὰς σφαίρας θὰ πέσωσιν ὑπὸ τὴν ἐθνικὴν σημαίαν, βροντοφωνοῦντες μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς των ἀπὸ περάτων ἕως περάτων ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ τυφλὴ Μοῦσα ἔψαλλε διὰ τοῦ στόματος τοῦ Ἕκτορος: «Εἷς οἰωνὸς ἄριστος, ἀμύνεσθαι περὶ πάτρης». (Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης).

§38Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ὅτε ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Βιέννης Θεόδωρος Κόμπερτς ἐδημοσίευσε τὸ περίφημον βιβλίον περὶ τοῦ ἀρχαίου Ἑλληνικοῦ πνεύματος, ὡς σύμβολον ἐχρησιμοποίησε τὸ ῥητὸν τὸ ὁποῖον πρὸ τριάκοντα περίπου ἐτῶν ἐξέφρασε δι’ ἑνὸς ἀγγλικοῦ περιοδικοῦ ὁ περίφημος Ἄγγλος φιλόσοφος Σὲρ Ἑνρὶ Μέϊν, κατὰ τὸ ὁποῖον, ἐὰν ἐξαιρέσῃ τις τοῦ τυφλοῦ νόμου τῆς φύσεως πᾶν ὅ,τι ἐν τῷ κόσμῳ κινεῖται, στηρίζεται ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ πνεύματος. Εἶναι ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν ὁμολογοῦσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατώρθωσαν νὰ ἐμβαθύνωσιν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν πνεῦμα, καὶ τοῦτο γνωρίζομεν καλῶς πόσον εἶναι δύσκολον δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τὴν κληρονομικὴν δύναμιν νὰ ἐννοήσωσι καλῶς πῶς σκέπτεται ὁ Ἕλλην καὶ πῶς δύναται νὰ σκεφθῇ. Ἀπεριόριστον, ὅπως εἶναι, τὸ Ἑλληνικὸν πνεῦμα εἰσῆλθε πανταχοῦ τῆς γῆς, ἐξεπολίτισε τὰ πάντα, ὅπου δὲ δὲν ἠδυνήθη νὰ εἰσέλθῃ αὐτούσιον, εἰσεχώρησε πάντοτε διὰ τῶν θρύλων καὶ τῶν λαϊκῶν παραδόσεων, τῶν ὁποίων ἡ ἠχὼ φθάνει ἀπὸ τὰ μέρη τῆς Ἰλλυρίας μέχρις ἡμῶν σήμερον εἰσέτι, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ποιητικὴ ἔκφρασις, μὲ τὸν θροῦν τῶν δρυῶν τῆς Δωδώνης, μὲ τὸ ψιθύρισμα τῶν γαλανῶν νερῶν τοῦ Ἀχέροντος, ὁ ὁποῖος μᾶς φέρει ὑπὸ τὸν ψίθυρον αὐτοῦ τοὺς γόους καὶ τοὺς ἀναστεναγμοὺς τῶν νεκρῶν, τοὺς ὁποίους περιεῖχεν ὁ Ἅδης, ὁ ὑπὸ τῶν ἀρχαίων εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο τοποθετηθείς. Θὰ ἠδύνατό τις νὰ νομίσῃ ὅτι πρόκειται ἴσως περὶ μεμακρυσμένης ἠχοῦς παλαιῶν ἀναμνήσεων, ἐὰν τὰ σήμαντρα τῶν παρεκκλησίων καὶ τῶν μοναστηρίων, οἱ κώδωνες τῶν ἐκκλησιῶν, ἂν ἡ γεραρὰ μορφὴ τοῦ καλογήρου Σαμουὴλ καὶ τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ τὸ ῥάσον δὲν μᾶς φέρουσιν ὄχι πλέον θρήνους καὶ γόους νεκρῶν, ἀλλὰ ὀλοφυρμούς; ἀπὸ τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα δύο στοιχεῖα ἀντίξοα πρὸς ἄλληλα θέλουσι νὰ τοποθετήσωσι νέον Ἅδην, ὄχι πλέον διὰ τοὺς νεκρούς, ἀλλὰ διὰ τοὺς ζῶντας.

§39ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε, εὖγε.

§40Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἐκπλήσσεταί τις πράγματι πῶς εἶναι δυνατὸν δύο στοιχεῖα ἀντίξοα, εἰς τὰ ὁποῖα μάτην τις ζητεῖ νὰ εὕρῃ τὴν δόξαν, εἰμὴ ἐφ’ ὅσον ἠγωνίσθησαν τὸ ἕν κατὰ τοῦ ἑτέρου, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσωσι, διὰ νὰ καταπνίξωσι τοὺς πόθους ἑνὸς ὁλοκλήρου λαοῦ. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι παράξενον, Κύριοι, ἅμα ἀναλογισθῇ τις ὅτι ἐθνικὰ Κράτη τὰ ὁποῖα κατέδειξαν ὅτι δὲν γνωρίζουσι τί ἐστὶν εὐγνωμοσύνη εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχωσιν αἴσθημα εὐγενὲς ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν, αἴσθημα, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ σεβασθῶσι τὸν ἴδιον ἑαυτόν των, ἀφοῦ δὲν δύνανται νὰ εὐγνωμονῶσι τοὺς εὐεργέτας των.

§41ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε, εὖγε.

§42Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Μὴ λησμονῶμεν, Κύριοι, ὅτι τὴν Οὑγγρικὴν ἐπανάστασιν, καὶ δράττομαι τῆς εὐκαιρίας ὅπως στείλω ἐντεῦθεν ἀδελφικὸν ἀσπασμὸν εἰς τὸν ἡρωικὸν λαὸν τῶν Μαγυάρων, μὴ λησμονῶμεν ὅτι τὴν ἐπανάστασιν αὐτὴν κατέπνιξε τῆς Ῥωσίας ἡ λόγχη, καὶ ἐν τούτοις τὴν ἑπομένην τῆς καταπνίξεως τῆς ἐπαναστάσεως, δι’ ἧς μία ὁλόκληρος μοναρχία ἐσώθη, ἔκπληκτος ὁ κόσμος ἤκουε τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς τότε μὴ εἰσέτι δυαδικῆς, ὅτι θὰ καταπλήξῃ τὸν κόσμον τὸ Κράτος ἐκεῖνο διὰ τῆς ἀγνωμοσύνης του. Εἶχε τὸν κυνισμὸν νὰ τὸ εἴπῃ καὶ τὸ ἐξετέλεσε μετὰ ἑπτὰ ἔτη, ὅτε ἐγένετο ὁ συμμαχικὸς πόλεμος τῆς Κριμαίας. Κατόπιν πίπτει ἡ σοφὴ καὶ μεγάλη αὐτὴ διπλωματία εἰς τὴν παγίδα, τὴν ὁποίαν τῇ ἔστησεν ὁ μέγας ἐκεῖνος πολιτικός, ὅστις ἐδημιούργησε τὴν Γερμανικὴν αὐτοκρατορίαν, τὴν ὁποίαν δὲν ἠδύνατο τὸ Κράτος ἐκεῖνο νὰ συγκρατήσῃ κατόπιν τῶν ἡττῶν τὰς ὁποίας ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ὑπέστη καὶ ὑφίστατο, καὶ βλέπομεν αὐτὸ παραιτούμενον ἐπισήμως παντὸς δικαιώματος ἐπὶ τῆς αὐτοκρατορίας μετὰ τὴν μοναδικὴν ἀλλὰ καὶ τόσῳ ἀποτελεσματικὴν μάχην τῆς Σαδόβης. Ὅτε δὲ τῷ 1871 ἡ αὐτοκρατορία ἱδρύθη ἐν Βερσαλίαις, εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς νίκης φοβερᾶς, τὴν ὁποίαν ἐφαντάσθησαν οἱ ἄνθρωποι τοῦ Καισαροβασιλικοῦ ἀνακτοβουλίου, ὅτε τεθέντος τοῦ ζητήματος τῶν ἐμβλημάτων τῆς ἀρχαίας Γερμανικῆς αὐτοκρατορίας ὁ ἀρχικαγγελλάριος τῆς νέας τοῦ μεγάλου οἴκου τῶν Χοχεντζόλερν ἐδήλωσεν ὅτι οὐδεμίαν συνέχειαν ἀποτελεῖ ἡ νέα αὐτοκρατορία μὲ τὴν παλαιάν, καὶ ὅτι τὰ ἐμβλήματα δέχεται νὰ παραμείνωσιν ἐμβλήματα τοῦ οἴκου ὅστις βασιλεύει ἐν τῇ δυαδικῇ μοναρχίᾳ. Καὶ πράγματι, Κύριοι, ἦρε νίκην διπλωματικὴν μεγίστην, διότι ἐκέρδησαν τὰ ἐμβλήματα· δὲν ἔχασαν εἰμὴ μόνον τὴν αὐτοκρατορίαν (χειροκροτήματα). Ἡ πολιτικὴ ἔκτοτε ἐξακολουθεῖ ὑπὸ τὴν αὐτὴν μορφήν, σειρὰν κατακτήσεων μετὰ σειρὰν κατατροπώσεων, καὶ φθάνομεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ βλέπωμεν διαρκῶς τὸ Κράτος ἐκεῖνο ἡττώμενον στρατιωτικῶς, μάτην ἀναζητοῦν τὴν δόξαν, τὴν ὁποίαν δὲν ἐπέτυχεν εἰμὴ μόνον ὅτε εἶχε ν’ ἀντιμετωπίσῃ τοὺς ἥρωας τῆς Τριπολίτιδος, τοὺς ἥρωας ἐκείνους τοὺς φοβεροὺς καὶ τρομερούς, περὶ τῶν ὁποίων αὐτὸς ὁ ἴδιος ὁ ἐθνικὸς ποιητὴς Λομπάρδη ἔψαλλεν ὅτι μάτην ὑπὸ τὰς ἁψῖδας, μάτην ὑπὸ τὰ τόξα καὶ ἀγάλματα, τὰ ὁποῖα σωρηδὸν ἠγέρθησαν, ζητεῖ νὰ εὕρῃ τὴν δόξαν, τὴν ὁποίαν οὐδαμοῦ ἀνευρίσκει! Καὶ ἐρχόμεθα καὶ βλέπομεν τὰ Κράτη αὐτὰ ἐπιζητοῦντα τὸ κέρδος εἰς τὸν ἀγῶνα ἐναντίον τοῦ μικροῦ, ἐναντίον τοῦ ἀδυνάτου, διότι μόνον αὐτοὺς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀντιμετωπίσωσι.

§43Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οὐδ’ αὐτούς.

§44Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Καὶ διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ νέον Κράτος τὸ δαπάναις καὶ αἵμασιν ἄλλων συσταθέν, οὐδεὶς πρέπει νὰ λησμονήσῃ τὴν ἱστορίαν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν μαχόμενοι ὑπὲρ τῆς ἑνότητος τῆς πατρίδος των, ἑνότητος ἣν ἐξύψωσαν εἰς δόγμα, κατώρθωσαν συγχρόνως νὰ ὑφίστανται συνεχῶς ἥττας τοιαύτας, τὰς ὁποίας οὐδὲν ἄλλο Κράτος εἶναι δυνατὸν νὰ σημειώσῃ ὅτι ὑπέστη ἐν τῇ ἐξελίξει τῆς ἀνθρωπίνης Ἱστορίας. Οὐδὲν Κράτος ὑπέστη τὸ ὄνειδος ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον ξύλινα πλοῖα ἐβύθισαν θωρηκτά. Οὐδὲν Κράτος ἐνικήθη ποτὲ ἀμέσως ὑπ’ ἐκείνων, οἵτινες τὴν προηγουμένην ἡμέραν ἡττήθησαν. Οὐδὲν Κράτος ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ μάχην ὡς τὴν τῆς Κουστόζας, νὰ ἐπιδείξῃ ναυμαχίαν ὡς τὴν τῆς Λίσσης, μεθ’ ἣν τὸ ἠθικὸν ἐσώθη, διότι τὴν ἑπομένην τῆς ναυμαχίας τῆς Λίσσης ἡ Κυβέρνησις ἀνήγγειλεν ὅτι ὁ ἰταλικὸς στόλος εἶναι κυρίαρχος τῆς θαλάσσης.

§45ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. ῥήτωρ νὰ τῷ εἴπω ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν Κορυτσαίων καὶ Δελβινιωτῶν ἠδύνατο νὰ γίνῃ, χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὴν μορφήν, τὴν ὁποίαν ἐκανόνισε καὶ ἔδωκεν ὁ δεύτερος ῥήτωρ καὶ τὴν ὁποίαν δίδετε ὑμεῖς μὲ ζωηρότερον τόνον. Δὲν ὑπάρχει λόγος ν’ ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν Ἱστορίαν τῶν δύο Μ. Δυνάμεων. Δύνασθε νὰ ἐμμείνητε εἰς τὰ τῆς διεκτραγῳδήσεως τῆς θέσεως ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη, ὅπως ἠρχίσατε μὲ πολλὴν εὐγλωττίαν, τῆς θέσεως ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη εἰς τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ παραδοθῶσιν εἰς τὸ ἱδρυόμενον ἀλβανικὸν Κράτος, χωρὶς νὰ ἐκτείνησθε ἐπὶ τῶν ἀφορώντων τὴν Ἱστορίαν τῶν Μεγάλων Κρατῶν.

§46Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν διακοπήν. Ἔχετε πληρέστατα δίκαιον ὡς ἐκ τῆς θέσεώς σας, ἀλλ’ ἡ διπλωματία δὲν εἶναι ἔργον ἐμόν. Ἐγώ εἰμι ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ καὶ ἔχω καθῆκον νὰ ἐκφράσω τὸν πόνον τῆς ἐθνικῆς ψυχῆς, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ μοὶ ἀρνηθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο. (Χειροκροτήματα). Τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν εὑρισκόμεθα πρὸ πιέσεων ἰσχυρῶν ἐναντίον ἀδυνάτων δὲν θὰ τοῖς ἐπιτρέψωμεν νὰ ἐπιζητήσωσι τὸ κέρδος τὸ ἐκ τῶν προτέρων βέβαιον. Ἂς μὴ ἐπιμένωσι, Κύριοι, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι καὶ ὁ Δαβὶδ ἐνίκησε τὸν Γολιάθ. Δὲν γνωρίζομεν τί θέλει συμβῆ κατὰ τὴν στιγμήν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ τολμήσῃ τις ν’ ἀπομακρυνθῇ τῆς παραλίας τῶν Ἀκροκεραυνίων, τῶν ὁποίων τὴν καταστρεπτικὴν δύναμιν ἀρκετὰ καλῶς γνωρίζουσι πάντες, διότι ὁ Ὁράτιος ἀρκετὰ τὴν ἔψαλεν ἀποχαιρετῶν τὸν φίλον του Βιργίλιον. Ἀλλ’ ἂς εἶναι βέβαιος ὁποιοσδήποτε ὅστις θὰ ἤθελε νὰ εἰσχωρήσῃ εἰς τὸ ἐσωτερικόν, διὰ νὰ μεταβάλῃ εἰς Ἅδην ζῶντα ἕνα ὁλόκληρον πληθυσμὸν Ἑλληνικόν, ὅτι θὰ τὸ πληρώσῃ ἀκριβά, τόσον ἀκριβά, ὥστε οἱ λαοί, οἱ ὁποῖοι μένουσιν ἀδιάφοροι πρὸ μιᾶς τοιαύτης πολιτικῆς τῶν Κυβερνήσεων, νὰ ἐξεγερθῶσιν ἐπὶ τέλους, ὄχι χάριν τῆς δόξης, ὄχι χάριν τῶν μαχῶν, ἀλλὰ χάριν αὐτῶν τῶν τέκνων των, τὰ ὁποῖα βεβαίως δὲν θὰ ἔχωσι τὴν διάθεσιν νὰ πέσωσιν ἐν μάχαις κατὰ ἀμυνομένων ὑπὲρ θείων καὶ ἀνθρωπίνων δικαίων, διὰ ν’ ἀκολουθήσωσι τὴν διπλωματίαν τὴν πεπλανημένην, τὴν μὴ ὀρθήν, τὴν μὴ ἀληθῆ τῶν ἰδίων αὐτῶν Κυβερνήσεων. Ἂς ἐλπίσωμεν, Κύριοι, ὅτι οἱ λαοὶ δὲν σκέπτονται ὅπως σκέπτονται αἱ Κυβερνήσεις. Ἀλλά, ἵνα πεισθῶσι περὶ τούτου, μᾶς χρειάζεται ἡ ἄμυνα, μᾶς ἐπιβάλλεται νὰ πάθωσι τέκνα τῶν λαῶν ἐκείνων, διὰ νὰ ἴδωσιν οὐχὶ μόνον πῶς πολεμεῖ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, διότι αὐτὸ τὸ ἀνέγνωσαν μόνον εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἀλλὰ διὰ νὰ ἴδωσιν ἐμπράκτως, καὶ τότε μόνον θὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγείρωσιν ἀξιώσεις ὑπὲρ τοῦ μεγάλου ἰμπεριαλισμοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπῆρξέ ποτε, διότι τοὐλάχιστον τὸ ὄνομα αὐτοῦ τοῦ Κράτους τῶν νεοπλούτων, περὶ οὗ πρόκειται, δὲν τὸ βλέπω ἐν τῇ Ἱστορίᾳ παρὰ μόνον πρὸ ὀλίγων, ὀλιγίστων ἱστορικῶν ἐτῶν. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα καὶ ἐπιδοκιμασίαι).

§47Π. Λ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἡ ἀπήχησις τοῦ συναγερμοῦ καὶ τῆς ἐξεγέρσεως τῆς Ἠπείρου ἐπὶ τῷ ἀγγέλματι ὅτι νέοι κλοιοὶ σφυρηλατοῦνται ἀπεχθέστεροι τῶν Τουρκικῶν ἐδόνησεν, ὡς εἰκός, τὴν ψυχὴν παντὸς Ἕλληνος. Ἡ ἀπήχησις αὕτη ἄπελπις καὶ ζοφερὰ ἔφθασε καὶ μέχρι τῆς αἰθούσης ταύτης διὰ τῶν τηλεγραφικῶν ἐκκλήσεων τῶν δημογερόντων τῆς Κορυτσᾶς καὶ τοῦ Δελβίνου. Εἶμαι ὑποχρεωμένος ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ καὶ ὡς ἄνθρωπος νὰ ῥήξω φωνὴν διαμαρτυρίας καὶ ἀπευθύνω ἔκκλησιν πρὸς τοὺς πεπολιτισμένους λαούς, ὅτι ἡ ἀδικία ἡ ἐξαγγελλομένη ἐπὶ ἑλληνικωτάτου τμήματος ἀποτελεῖ αὐτόχρημα ἀνοσιούργημα τοῦ παρόντος αἰῶνος. Ἡ ἑλληνικωτάτη καὶ εὔανδρος Ἤπειρος, ἥτις κατὰ μὲν τὴν μακρὰν ἐμπόλεμον φυλετικὴν πάλην ὑπῆρξεν ἡ ἐνσάρκωσις τοῦ ἡρωισμοῦ καὶ τῆς αὐτοθυσίας, ἡ προσωποποίησις τῆς πανελληνίου ἀλληλεγγύης καὶ φυλετικῆς συνοχῆς, ἐν εἰρήνῃ δὲ ἡ ἑστία ἡ ἄσβεστος τῶν ἐθνικῶν ἰδεωδῶν καὶ ἡ πηγὴ ἡ ἀκένωτος τῶν ἐθνικῶν εὐεργετῶν, ἡ ἑστία αὕτη κινδυνεύει, καὶ κινδυνεύει ν’ ἀποσπασθῇ τῆς ἀγκάλης τῆς μητρὸς Ἑλλάδος καὶ νὰ μὴ ἀποτελέσῃ τμῆμα αὐτῆς προσφιλὲς καὶ τετιμημένον. Ἐπὶ τῇ μελετωμένῃ ταύτῃ ἀδικίᾳ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ ἐπίσημος Ἑλλὰς θὰ ἔπραξε καὶ θὰ πράξῃ ὅ,τι δέον, ἵνα ἀποτρέψῃ τὸν κίνδυνον τοῦτον, ἀλλ’ ἂς εἶναι βεβαία ὅτι παρὰ τὸ πλευρόν της θέλει ἔχει τὸν Ἑλληνισμὸν σύμπαντα συνησπισμένον, ὅστις μετὰ συγκινήσεως ἱερᾶς υἱοθέτησε τὸ σύμβολον τῶν Ἠπειρωτῶν· «Ἕνωσις ἢ Θάνατος». (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§48Δ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπὸ τοῦ Κρητὸς λογίου κ. Στυλ. Ἀλεξίου ὑπεβλήθη αἴτησις εἰς τὴν Βουλήν, δι’ ἧς παρακαλεῖ, ὅπως χορηγηθῇ αὐτῷ βοήθημα, ἵνα ἐξακολουθήσῃ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Ἐρωτοκρίτου. Κύριοι, ὅτε ἡ Ἑλλὰς ὅλη ἐστέναζεν ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῶν Τούρκων, ἡ Κρήτη δὲν εἶχεν ἀκόμη ὑποκύψει εἰς τὸν βάρβαρον κατακτητήν, διὰ τοῦτο ἡ ἀναγέννησις τῆς Εὐρώπης εὗρε τὴν ἡρωικὴν μεγαλόνησον ἀπολαύουσαν ἔτι ἐλευθερίας τινός. Τοιουτοτρόπως ἐξηγεῖται ἡ θαυμασία ἄνθησις τῆς Κρητικῆς φιλολογίας τοῦ ΙϚʹ καὶ ΙΖʹ αἰῶνος. Δράματα, ποιήματα, εἰδύλλια ἀνέδωκεν ἡ Ἑλληνικὴ μοῦσα, θαυμαστὰ διὰ τὴν ποιητικήν των δύναμιν καὶ διὰ τὸ βάθος τοῦ αἰσθήματος. Τὸ μέγιστον τῶν πνευματικῶν προϊόντων τῆς Κρητικῆς ἀναγεννήσεως ὑπῆρξε τὸ μέγα ἐθνικόν μας ἔπος, ὁ Ἐρωτόκριτος τοῦ Βικέντζου Κορνάρου. Ὁ ἀοίδιμος διδάσκαλος τοῦ γένους, ὁ Ἀδαμάντιος Κοραῆς, ἀπεκάλεσεν αὐτὸν Ὅμηρον τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος. Εἰς αὐτὸν ἀπεικονίζονται καὶ ἐξυμνοῦνται αἱ ἀρεταὶ τῆς Ἑλληνικῆς ψυχῆς: ὁ ἡρωισμός, ἡ ὑπερηφάνεια, ἡ εὐγένεια τῶν τρόπων, ἡ μεγαλοπρέπεια τῆς Βυζαντηνῆς αὐλῆς, ἡ φλογερὰ φιλοπατρία καὶ ἡ βαθεῖα πίστις πρὸς τὸν Θεόν. Καὶ εἰς τὴν μᾶλλον ἀπόκεντρον γωνίαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ οἱ ἁρμονικοὶ στίχοι τοῦ Ἐρωτοκρίτου ἐλίκνιζον τὴν Ἑλληνικὴν ψυχὴν καὶ συνέδεον μὲ τὸ αὐτὸ ἰδανικὸν καὶ μὲ τὰς αὐτὰς ἐλπίδας τοὺς ἁπανταχοῦ Ἕλληνας. Δυστυχῶς αἱ κυκλοφοροῦσαι ἐκδόσεις, ἀκαλαίσθητοι καὶ ἐλλιπεῖς, διαστρεβλοῦσι τὸ κείμενον, παρεξηγοῦσι τὰς λέξεις καὶ τοιουτοτρόπως παραμορφώνουσι τὸ λαμπρὸν πρόσωπον τοῦ μεγάλου ἐθνικοῦ μας ποιητοῦ. Ἀλλαχοῦ Ἑταιρεῖαι ὁλόκληροι ἤθελον συσταθῆ καὶ τὸ Κράτος γενναίως ἤθελε βοηθήσει ὁμάδα ἐπιλέκτων λογίων καὶ ἐπιστημόνων, ὅπως ἀπαρτίσῃ ἐπιτελεῖον ἄρτιον πρὸς μελέτην καὶ ἔκδοσιν τοῦ Ἐρωτοκρίτου. Ἐν Ἑλλάδι, ὅπου μεγαλουργοῦσι τὰ ἄτομα, ἀνέλαβον ἰδιῶται τὸ ἔργον τοῦτο. Καὶ οὕτως ὁ λαὸς θὰ εὕρῃ τὸν μέγαν διερμηνέα τοῦ ἡρωικοῦ μεγαλείου τῆς ψυχῆς του, τοῦ ὁποίου τόσα δείγματα μᾶς ἔδωκε κατὰ τοὺς τελευταίους πολέμους. Τὸ φρόνημά του θέλει ἐξαρθῇ ἔτι μᾶλλον μὲ τὴν εὐγένειαν καὶ τὴν ἡρωικὴν πνοήν, ἥτις διαπνέει τὸν νεώτερον αὐτὸν Ὅμηρον τῆς νεοελληνικῆς ἀλκῆς, καὶ ἀληθῶς ἁρμόζει εἰς τὴν Βουλήν, συνερχομένην μετὰ δύο νικηφόρους πολέμους, νὰ προσέλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ μεγάλου ὑμνῳδοῦ τῆς Ἑλληνικῆς ἀνδρείας.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§50Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, ὅπως δοθῇ ἀκρόασις εἰς τὴν ἀναφορὰν τὴν ὑποβαλλομένην ὑπὸ τοῦ Στυλιανοῦ Ἀλεξίου καὶ ὅπως γίνῃ ἡ δέουσα σύστασις πρὸς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας, ἵνα λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ταύτην.

§51ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν, ἵνα αὕτη δι’ ἐκθέσεως ὑποβάλῃ τὴν γνώμην της.

§52Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα γίνῃ δεκτὴ ἡ ἀναφορὰ αὕτη. Ἕν ἀπὸ τὰ ἀριστουργήματα τῆς διανοητικῆς ζωῆς τοῦ ἔθνους εἶναι τὸ ποίημα τοῦ Κορνάρου, ὅπως καὶ τὸ ἔπος τοῦ Ἀκρίτα καὶ τὰ δημοτικὰ ᾄσματα. Τὸ ἔπος τοῦ Ἐρωτοκρίτου, τὸ ὁποῖον ὁ Ἀδαμάντιος Κοραῆς ἀπεκάλεσεν ἐφάμιλλον πρὸς τὸ ἔργον τὸ Ὁμηρικόν, δὲν ὑφίσταται ἐν ἐκδόσει ἀνταποκρινομένῃ πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς φιλολογίας καὶ τῆς τέχνης. Αἱ ὑπάρχουσαι ἐκδόσεις εἶναι κακότεχνοι. Ὑφίσταται ἓν πρωτότυπον εἰς τὸ Βρεττανικὸν Μουσεῖον, καὶ εἶναι κοινὴ εὐχὴ ὅλων τῶν ἐπιστημόνων, καὶ τῶν ἰδικῶν μας, ὡς τοῦ Σάθα, τοῦ Γιάνναρη καὶ τοῦ Πολέμη, ἀλλὰ καὶ τῶν ξένων, ἵνα ἐκδοθῇ τὸ κείμενον τοῦ ποιήματος τοῦ Κορνάρου εἰς ἔκδοσιν ἀκριβῆ, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κειμένου τοῦ Βρεττανικοῦ Μουσείου. Νομίζω ὅτι δὲν χρειάζεται περαιτέρω δικαιολογία, διὰ νὰ παρασταθῇ τὸ δίκαιον τῆς αἰτήσεως.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λαγοπάτης ἔχει τὸν λόγον. Ἀπών. Ὁ κ. Ἀθ. Τ. Μπασιᾶς.

§54ΑΘ. ΤΥΠΑΛΔ. ΜΠΑΣΙΑΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαία διὰ μακροτέρων ἡ σύστασις τῆς προκειμένης αἰτήσεως, ἀφοῦ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρεδέχθη, ὅπως παραπεμφθῇ αὕτη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν, ἡ ὁποία νὰ ὑποβάλῃ τὸ πόρισμά της. Τοῦτο μόνον ἔχω νὰ προσθέσω, ὅτι τὸ ποίημα τοῦ Κορνάρου εἶναι ποίημα τῆς νεοελληνικῆς φιλολογίας τοῦ 16ου αἰῶνος.

§55ΣΠ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἄλλην αἴθουσαν πρό τινος, ὅτε ἑωρτάζοντο αἱ δόξαι καὶ αἱ νῖκαι τῆς Ἑλλάδος, ἐδήλωσεν ὅτι ἡ Ἑλλάς, μεγαλυνθεῖσα ἤδη, παρὰ τὰς ἄλλας της φροντίδας καὶ μερίμνας, δὲν θὰ λείψῃ ἀπὸ τοῦ νὰ ἐνισχύσῃ τὸ Πνεῦμα καὶ τὴν Τέχνην. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλή, ἔχουσαι ὑπ’ ὄψει τὴν δήλωσιν ταύτην καὶ τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ Κράτος ἡμῶν, ἰδίως νὰ ἐνισχύῃ τὸ Πνεῦμα καὶ τὴν Τέχνην, θ’ ἀποδεχθῶσι τὴν αἴτησιν τοῦ Στυλιανοῦ Ἀλεξίου, ὁ ὁποῖος ὄντως, ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς τοὺς φιλολογοῦντας, ὑπεβλήθη εἰς μεγάλας δαπάνας, ἔλαβε φωτογραφίας μιᾶς ἑκάστης σελίδος ἐκ τοῦ μόνου ὑπάρχοντος γνησίου χειρογράφου τοῦ Ἐρωτοκρίτου ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ τῆς Ὀξφόρδης, καὶ διὰ τῶν φωτογραφικῶν αὐτῶν ἀποτυπωμάτων προέβη ἤδη εἰς τὴν ἐκτύπωσιν τυπογραφικῶν τινων φύλλων τῆς νέας αὐτοῦ μεγάλης κριτικῆς ἐκδόσεως, τοῦ ἐθνικοῦ μας ποιήματος, ἀλλ’ ἐσταμάτησεν ἕνεκα τῶν ὑπερόγκων δαπανῶν τὴν ἔκδοσιν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι αἱ ὑπάρχουσαι ἐκδόσεις εἶναι ἀτελέσταται καὶ βρίθουσι σφαλμάτων, καὶ ὡς ἐκ τούτου οὐδεμίαν ἔχουσι λογοτεχνικὴν σημασίαν οὐδὲ χρησιμεύουσι διὰ τοὺς μελετῶντας τὴν ἱστορίαν τῶν νέων Ἑλληνικῶν γραμμάτων. Νομίζω ὅτι εἶναι ὑποχρέωσις διὰ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐνισχύσῃ τὸν ἐκδότην τοῦ ποιήματος, διότι τότε καὶ μόνον θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἔχωμεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν πλῆρες κείμενον τοῦ ποιήματος εἰς ἀρτίαν ἔκδοσιν κριτικὴν καὶ φιλολογικήν, συνοδευόμενον μὲ σχόλια, γλωσσάριον, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ λαϊκὴν ἔκδοσιν, τὴν ὁποίαν ὑπόσχεται ὁ ἐκδότης ἐν τῇ ἀναφορᾷ του, ὥστε νὰ γίνῃ κτῆμα παντὸς τὸ κείμενον τοῦ ὑπεροχωτάτου ἴσως τῶν νέων Ἑλληνικῶν φιλολογικῶν ἔργων.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ τοῦ κ. Στυλιανοῦ Ἀλεξίου παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν, ἥτις παρακαλεῖται ταχέως καὶ ἐγκαίρως νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς. Ὁ κ. Π. Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Μεσσήνης.

§57Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ δίκαιον τῶν ἀναφερομένων, κ. Πρόεδρε, εἶναι τόσον καταφανές, ὥστε φρονῶ ὅτι δὲν χρειάζεται δι’ αὐτὸ μακρὰ συνηγορία. Ὅτε πρὸ ἓξ–ὀκτὼ μηνῶν, νομίζω, ἡ Βουλὴ ἐψήφιζεν, εἰσηγουμένου τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὸν νόμον «περὶ ἀνυποτάκτων», βεβαίως δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ ἐπιστράτευσις καὶ ἡ ἐμπόλεμος κατάστασις εἰς ἣν εὑρίσκετο τότε τὸ Κράτος, ἤθελε παραταθῆ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε καὶ οἱ ἐπίστρατοι αὐτοί, οἱ ἀνυπότακτοι, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖ ἡ ἀναφορὰ τῶν συμπολιτῶν μου, καὶ αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν νὰ εὑρίσκωνται εἰς ἀπόλυτον σχεδὸν ἀδυναμίαν νὰ καταβάλωσι τὰ ἀντισηκώματα τὰ ὁποῖα ἐκανόνισεν ὁ νόμος ἐκεῖνος. Τὰ ἀντισηκώματα δὲ ταῦτα, κ. Πρόεδρε, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει τῆς ἡ Βουλὴ ὅτι εἶναι ὑπέρογκα, διότι δὲν εἶναι τὰ συνήθη ἀντισηκώματα, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλει ὁ πάγιος νόμος περὶ στρατολογίας, ἀλλὰ πολὺ ἀνώτερα, διπλάσια καὶ τριπλάσια τούτων. Λαμβανομένης δὲ ὑπ’ ὄψιν, κύριε Πρόεδρε, τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, εἰς ἣν διατελοῦσιν αἱ οἰκογένειαι τῶν ἐπιστράτων, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐν οἰκονομικῇ καχεξίᾳ ἀνευρίσκονται οἱ πληθυσμοὶ τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος ἕνεκα τῶν παρελθουσῶν ἐκτάκτων ἐθνικῶν περιστάσεων ἀπὸ δεκαπέντε ἤδη μηνῶν καὶ ἐντεῦθεν, εἶναι δικαιότατον, νομίζω, πρᾶγμα, ἵνα ἡ Βουλὴ προνοήσῃ ὥστε τὰ ἀντισηκώματα περὶ τῶν ὁποίων ἐνομοθέτησεν ἡ Βουλὴ πρὸ ἓξ μηνῶν περίπου, ἂν μὴ ἐλαττωθῶσι κατὰ ποσόν, ἀλλὰ τοὐλάχιστον νὰ καταβληθῶσι κατὰ δόσεις, εἰς τρόπον ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ καταβολὴ τῶν ἀντισηκωμάτων τούτων. Διότι, ἂν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν μόνον ὅτι ἕνεκα τῆς διατάξεως τοῦ παγίου στρατολογικοῦ νόμου πολλοὶ τῶν κληρωτῶν τῶν ἐτησίων ἀπογραφῶν εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκτίσωσιν ὁλόκληρον τὴν διετῆ αὐτῶν θητείαν, διότι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ καταβάλωσι τὰ ἠλαττωμένα ἀντισηκώματα περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖ ὁ πάγιος στρατολογικὸς νόμος, πείθεται ὅτι πολὺ περισσότεραι πρέπει νὰ παρασχεθῶσιν εὐκολίαι εἰς τὴν καταβολήν, προκειμένου περὶ τῶν ἀνυποτάκτων οἱ ὁποῖοι ὑπεχρεώθησαν νὰ καταβάλωσι μέγιστα ἀντισηκώματα, διπλάσια καὶ τριπλάσια τῶν συνήθων, θὰ εὑρεθῶσι δὲ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παραμείνωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, εἰς στιγμὴν καθ’ ἣν τὸ ἔθνος καὶ ὁ στρατὸς δὲν ἔχουσι πλέον ἀνάγκην αὐτῶν, καὶ τοῦτο διότι δὲν θὰ ἔχωσι τὰ ἀπαιτούμενα χρήματα, ἵνα καταβάλωσιν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν ἀμέσως. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι εὑρίσκω δικαιότατον τὸ αἴτημα τῶν συμπολιτῶν μου, ζητούντων ἵνα τὰ ἀντισηκώματα τῶν ἀνυποτάκτων ἐπιτραπῇ νὰ καταβληθῶσιν εἰς δόσεις ἑξαμήνους ἢ ἐτησίας.

§58Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν ἔχω, κ. Πρόεδρε, παρὰ νὰ ἐπαναλάβω καὶ ἐγὼ τὴν σύστασιν ταύτην πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀρκετὸς ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπηρετούντων ἤδη ἐν τῷ στρατῷ, καὶ δὲν εἶναι οὗτοι ἀπολύτως ἀναγκαῖοι. Οἱ ἀνυπότακτοι οὗτοι εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οἱ ἐλθόντες ἐξ Ἀμερικῆς, οἱ ὁποῖοι νομίζω ὅτι δύνανται νὰ προκαλέσωσιν εὔνοιάν τινα ὑπὲρ ἑαυτῶν ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας, διότι ἀρκετὰ οὗτοι ἐλθόντες ἐκεῖθεν ἐζημιώθησαν, ἀρκετὸν χρόνον ὑπηρέτησαν, καὶ ἀρκετὰ ἐδαπάνησαν καθ’ ὃ διάστημα διήρκεσεν ἡ ἐπιστράτευσις, δὲν ἀρνοῦνται δὲ καὶ ἤδη νὰ καταβάλωσιν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὁ νόμος τοῖς ὁρίζει. Βεβαίως ἡ Βουλή, ὅτε ἐψήφιζε τὸν νόμον περὶ ἀνυποτάκτων, δὲν ἐφαντάζετο ὅτι θὰ διήρκει ἐπὶ τόσον μακρὸν διάστημα ὁ πόλεμος, ὁ ὁποῖος ἐξήντλησεν οἰκονομικῶς ὅλους, εἰς τρόπον ὥστε σήμερον εὑρισκόμενοι εἰς ἀνέχειαν εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ παραμείνωσιν ἐν τῷ στρατῷ, ἐνῷ οἱ συνάδελφοί των τῆς αὐτῆς ἀπογραφῆς ἔχουσιν ἤδη ἀπολυθῇ. Ἂν ἡ Βουλὴ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ εὐεργετικόν τι μέτρον ὑπὲρ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐγὼ μετὰ τῶν κ. συναδέλφων τὴν σύστασιν, ὅπως ὁρισθῇ τοὐλάχιστον εἰς δόσεις ἐτησίας ἡ καταβολὴ τοῦ ἀντισηκώματος, ὅπως εἶναι αὐτὸ τεθεσπισμένον καὶ διὰ τοὺς ἀπαλλασσομένους βοηθητικοὺς καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς ἔχοντας λόγον ἀπαλλαγῆς. Ἐγὼ ἐν τούτοις ἐξακολουθῶ νὰ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δικαιοῦνται οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, πολλοὶ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ τραυματίαι, ν’ ἀξιώσωσιν ὅπως εἰς τὰ τόσα ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ὑπέστη τὸ Κράτος, προστεθῇ καὶ τοῦτο καὶ ν’ ἀφαιρεθῇ ἀπ’ αὐτῶν τὸ ὑπερβάλλον τέλος. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν σκέπτηται νὰ λάβῃ μέτρα ὑπὲρ αὐτῶν, ν’ ἀποφασίσῃ ταχέως.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τῶν λοιπῶν ἀντικειμένων τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐπερωτήσεων ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις δι’ αὔριον, διότι συνεπληρώθη ἡ ὥρα. Πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός.

§60ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς νομοσχέδια· 1) Περὶ κυρώσεως Β. Διαταγμάτων προκληθέντων κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς πρὸς κύρωσιν συμβάσεων περὶ προσωρινῶν δανείων· 2) περὶ κυρώσεως τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 23 Ἰουλίου 1913 περὶ ἐκδόσεως πιστοποιητικῶν καὶ ἀντιγράφων ἀπαιτουμένων δι’ ἀπονομὴν συντάξεων εἰς τοὺς τραυματίας τοῦ πολέμου, τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν ἐν πολέμῳ πεσόντων ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου· 3) περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου ͵ΔΡΟΖʹ τῆς 16 Ἀπριλίου 1913 καὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 30 Αὐγούστου ἐ. ἔ. νομοθετικοῦ Β. Διατάγματος περὶ παρατάσεως προθεσμίας πρὸς εἴσπραξιν δημοσίων προσόδων τῶν χρήσεων 1911 καὶ 1912, ἄνευ τῶν συνεπειῶν τῆς ὑπερημερίας· 4) περὶ προσλήψεως εἰδικοῦ ἐκπαιδευτοῦ τῶν ἀνδρῶν τῆς Τελωνειακῆς Ἀστυνομίας εἰς τὸν χειρισμὸν τῶν μηχανῶν τῶν βενζινακάτων καὶ ἐγκρίσεως πιστώσεως διὰ τὴν μισθοδοσίαν αὐτοῦ· 5) περὶ ἐγκρίσεως τῆς κατασκευῆς μιᾶς ἀποθήκης ἐντὸς τοῦ περιβόλου τοῦ τελωνειακοῦ καταστήματος Πειραιῶς καὶ τινων ἄλλων ἔργων εἰς αὐτὸ καὶ ἐγκρίσεως τῆς δαπάνης τῆς κατασκευῆς της κλπ. 6) νομοσχέδιον περὶ προσωρινοῦ κανονισμοῦ τῆς πληρωμῆς τῶν διὰ τοὺς μῆνας Ὀκτώβριον καὶ Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον τῆς χρήσεως τοῦ 1913 ἐξόδων τοῦ Κράτους καὶ τῶν εἰδικῶν ταμείων· 7) νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῶν ἀπὸ 1ης Ἰουνίου, 23ης Ἰουλίου καὶ 25ης Σεπτεμβρίου ἐ.ἔ. τριῶν Β. Διαταγμάτων περὶ προσωρινοῦ κανονισμοῦ τῆς πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῶν μηνῶν Μαΐου–Σεπτεμβρίου ἐ.ἔ. 8) νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως Β. Διαταγμάτων, δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις ἐκ δραχμῶν 2,294,000 ἐπὶ τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῶν Ὑπουργείων Ἐξωτερικῶν, Ἐσωτερικῶν καὶ Ναυτικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1913· 9) νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως Β. Διαταγμάτων, δι’ ὧν ἐχορηγήθησαν ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις ἐκ δραχμῶν 150,253,36 ἐπὶ τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῶν Ὑπουργείων Οἰκονομικῶν, Ἐξωτερικῶν, Ἐσωτερικῶν καὶ Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1912· 10) νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως Β. Διατάγματος, δι’ οὗ ἐχορηγήθη ἔκτακτος πίστωσις ἐκ δραχμῶν 17,100 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1913· 11) νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως διατάξεων τοῦ νόμου Δʹ (ὑπ’ ἀριθ. 4000) τῆς 14 Ἰανουαρίου 1912 περὶ παροχῶν τοῦ Δημοσίου εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου· 12) νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τῆς εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου συνδρομῆς τοῦ Δημοσίου διὰ τὸ ἔτος 1913 κατὰ δραχμὰς 5,000,000. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν πρὸς ὑποβολὴν τῆς σχετικῆς ἐκθέσεως. Καὶ ἤδη, κύριοι Βουλευταί, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ κάμω τὰς ἑξῆς δηλώσεις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ: Κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1913, γενομένην κατὰ Φεβρουάριον τοῦ ἔτους τούτου, ἔλεγον ὅτι ὁ ὑποβαλλόμενος Προϋπολογισμὸς εἶναι τυπικός, ὅτι δὲ τὴν ὁριστικὴν αὐτοῦ μορφὴν ἔμελλε νὰ λάβῃ, ὅτε βραδύτερον θὰ ὑπεβάλλοντο αἱ σχετικαὶ δηλώσεις ἐπ’ αὐτοῦ, ἐν αἷς θ’ ἀπετυποῦτο ἡ τῆς μείζονος πλέον Ἑλλάδος οἰκονομικὴ εἰκών. Σήμερον ὅμως εἰσηγούμενος καὶ πάλιν ἐνώπιον Ὑμῶν δὲν δύναμαι νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι διὰ τῶν ὑποβαλλομένων δηλώσεων προσδίδεται καὶ τελικὴ μορφὴ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1913, ὅτι δ’ ἐν αὐτῷ εὑρίσκεται ἀποτετυπωμένη ἡ οἰκονομικὴ πολιτική, ἣν προτίθεται ν’ ἀκολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ νέου Κράτους. Οἱ λόγοι, δι’ οὓς τοῦτο δὲν εἶναι σήμερον ἤδη ἐφικτόν, προσπίπτουσιν εἰς τὴν ἀντίληψιν παντός. Προσεδοκῶμεν τότε, ὅτι ἐν βραχεῖ χρόνῳ θὰ εἶχεν ἀποκατασταθῆ ἡ εἰρήνη ἐν τῷ Αἵμῳ. Πλὴν νέος πόλεμος ἐξερράγη, εἰς ὃν καὶ πάλιν πάνοπλος ἀπεδύθη ἡ Ἑλλάς, ἐξελθοῦσα νικηφόρος καὶ αὐτοῦ. Ἡ δὲ ἀπήχησις ἐν τοῖς οἰκονομικοῖς τῆς μακρᾶς πολεμικῆς καταστάσεως δὲν ἐξέλιπεν εἰσέτι, ἀλλ’ ἐξακολουθεῖ αἰσθητῶς ἐπιδρῶσα ἐπί τε τῶν ἐξόδων καὶ τῶν ἐσόδων. Οἱ εὐτυχεῖς ἀλλὰ καὶ μακροὶ ἀγῶνες τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους κατέστησαν ἀδύνατον τὴν διὰ τὸ ἐνεστὼς ἤδη ἔτος ὁριστικὴν διαμόρφωσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νέων πλέον ὁρίων τοῦ Κράτους, τῶν νέων πόρων αὐτοῦ καὶ τῆς ὀργανώσεως τῆς ὅλης αὐτοῦ Ἐπικρατείας. Ἐξ ἄλλου καὶ ἡ μὴ εἰσέτι διεκπεραίωσις τῆς ἐργασίας τῆς ἐν Παρισίοις ἑδρευούσης Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς κληθείσης συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 6 τῆς συνθήκης τοῦ Λονδίνου νὰ κανονίσῃ τὰ κατ’ ἀκολουθίαν τοῦ μεταβληθέντος ἐν τῷ Αἵμῳ ἐδαφικοῦ καθεστῶτος προκύψαντα οἰκονομικὰ ζητήματα, ἐπιδρᾷ ἐπὶ τῶν δεδομένων τῆς κρίσεως ἡμῶν. Οὕτω κατ’ ἀνάγκην ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ ἔτους τούτου ἔσται τυπικός. Μόνον δ’ ἐν τῷ ὑποβληθησομένῳ Προϋπολογισμῷ τῆς χρήσεως 1914 θὰ εὕρῃ ἡ Βουλὴ ἀποτετυπωμένον τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς μείζονος Ἑλλάδος καὶ τὴν δημοσιονομικὴν πολιτικήν, ἥν προτίθεται ν’ ἀκολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν οἰκονομικῶν προβλημάτων τοῦ νέου Κράτους. Ἔλεγον κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1913 ὅτι τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ θ’ ἀνέλθωσιν εἰς 141.161.025 ὑπολογίζων ὅτι θὰ ἐπανηρχόμεθα ἐντὸς μηνῶν τινων εἰς ὁμαλὴν περίοδον βίου· πλὴν ἡ ἐξακολούθησις τῆς ἐμπολέμου καταστάσεως ἐπὶ δεκατετράμηνον σχεδὸν ἐπέδρασεν οὐσιωδῶς ἐπὶ τῆς ἀποδόσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων. Οὕτω δὲ σήμερον δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν ἐπὶ τακτικῶν ἐσόδων περὶ τὰ 124.642.516 ἑκατομ., ἔχομεν δηλ. μείωσιν ἔναντι τῶν κατὰ Φεβρουάριον ὑπολογισθέντων ἐκ 16.000.000 περίπου. Παρατηροῦντες ὅμως ἐγγύτερον τοὺς ἀριθμοὺς εὑρίσκομεν ὅτι αἱ μειώσεις αὗται ὀφείλονται κυρίως εἰς αἴτια ἀμέσως ὀφειλόμενα εἰς τὴν ἀνακοπὴν τῶν ἐργασιῶν συνεπείᾳ τοῦ πολέμου.

διότι θὰ ἔχωμεν ἐπίσης ἀσφαλῆ αὔξησιν ἐξ ἐπὶ πλέον τῆς ἀρχικῶς ὑπολογισθείσης εἰσπράξεως 700 χιλ. λόγῳ τῆς σημαντικῶς καλλιτέρας ἀποδόσεως τοῦ ἐλαίου. Λαμβάνομεν ὅμως πρόνοιαν διὰ συνυποβαλλομένου νομοσχεδίου περὶ ἀπαλλαγῶν ἀπὸ τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος τῶν ἐπιστράτων ἐπιτηδευματιῶν. Παρὰ τὴν μακρόμηνον ἐμπόλεμον κατάστασιν δὲν παρουσιάζουσι τὰ ἔσοδα, ἰδίᾳ ἐκεῖνα ἐξ ὧν συνάγεται ἡ καταναλωτικὴ δύναμις τοῦ λαοῦ, μειώσεις οὐσιωδῶς αἰσθητάς, ἐλπίζομεν δ’ ἐν μέρει τοὐλάχιστον ν’ ἀναπληρώσωμεν μέχρι τέλους τῆς χρήσεως τὰ κενὰ τὰ ὁποῖα οἱ μέχρι τοῦδε μῆνες ἔφερον. Αἱ εἰσπράξεις ἐκ τελωνιακῶν δασμῶν ἤρχισαν ἤδη γοργῶς νὰ αὐξάνωσιν, ἴσως δὲ μέχρι τέλους τοῦ ἔτους νὰ καλύψωσι τὸ παρουσιασθὲν ἔλλειμμα, δεδομένου μάλιστα ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ σιτηρῶν εἶναι μεγάλη. Ἐπίσης καὶ ἡ μείωσις ἐκ τῆς εἰσπράξεως καπνοῦ ἐλαττοῦται, εἰκάζεται δὲ ὅτι ἡ μέχρι τέλους τοῦ ἔτους εἴσπραξις μόλις θὰ ὑστερήσῃ κατὰ 15–20 χιλ. ὀκάδ. τῆς περυσινῆς. Παρατηροῦμεν δ’ ὅτι, παρὰ τὴν ἔλλειψιν πάσης πιέσεως, ὡς προσῆκεν, ἐκ μέρους τῆς διοικήσεως, εἰσεπράχθησαν ταμειακὰ καὶ τελωνειακὰ ἔσοδα κατὰ τὸ διάστημα Ἰανουαρίου–Σεπτεμβρίου:

Διαφορὰ δηλ. ἐπὶ ἔλαττον 14,528,600. Ὑπολογιζομένου δ’ ὅτι τὸ ἐννεάμηνον τοῦτο πίπτει ἀκριβῶς κατὰ τὴν περίοδον τῆς μεγίστης ἐντάσεως τῆς κρίσεως, ὅτι δὲ τὸ περυσινὸν ἔτος παρουσίασε μεγάλας ἀποδόσεις, ἀγόμεθα εἰς κρίσεις λίαν ἱκανοποιητικὰς διὰ τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν τοῦ τόπου αὐθορμήτως ἀποδώσαντος οὕτω καλὰς εἰσπράξεις ἐν μέσῳ τῆς γενικῆς ἀναστατώσεως τοῦ πολέμου καὶ τῆς ἀνακοπῆς τῶν παραγωγικῶν ἐργασιῶν διὰ τῆς ἐπιστρατεύσεως ὑπὲρ τὰς διακοσίας χιλιάδας ἐντοπίων ἐπιστράτων. Τὰ τακτικὰ ἡμῶν ἔσοδα θ’ ἀνέλθωσιν ἑπομένως εἰς μόνον 124,642,000.

Ἡ μορφὴ κατὰ ταῦτα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ τρέχοντος ἔτους ἐν γενικῇ ἀνακεφαλαιώσει ἔχει ὡς ἑξῆς:

ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΑ ΕΞΟΔΑ

Διὰ δηλώσεων ὅμως γενομένων βραδύτερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐζητήθησαν αὐξήσεις πιστώσεων τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν διαφόρων Ὑπουργείων ἀνερχόμεναι ἐν ὅλῳ εἰς 21.115.785. ἀναλυόμεναι ὡς ἀκολούθως ἐν τοῖς σπουδαιοτέροις κεφαλαίοις·

Πλὴν ὅμως τούτων ἐχορηγήθησαν εἰς βάρος τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν διαφόρων Ὑπουργείων ἀναπληρωματικαὶ καὶ ἔκτακτοι πιστώσεις ἀνερχόμεναι εἰς: 2.311.100 ἀναφερόμεναι εἰς ἀνάγκας πολεμικὰς καὶ περιθάλψεις προσφύγων καὶ ἐκτάκτους ὑγειονομικὰς δαπάνας, τὰ περὶ τούτων δὲ Διατάγματα ὑποβάλλω εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς. Ζητοῦνται δὲ διὰ τῶν ὑποβαλλομένων νῦν δηλώσεων νέαι πιστώσεις ἐν ὅλῳ δραχ. 131.776.305 ἀναλυόμεναι ὡς ἀκολούθως·

Ἤτοι ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων παρουσιάζει τὴν ἑξῆς εἰκόνα:

Συγκρίνοντες δ’ ἐν συνόλῳ τὰ ἔξοδα πρὸς τὰ ἔσοδα ἔχομεν·

καλυφθησόμενον ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ συναφθησομένου δανείου. Οἱ ὑποβληθέντες ἀριθμοὶ δεικνύουσι τὰς προβλέψεις ἡμῶν περὶ τῆς ἐκτάσεως τῶν δαπανῶν. Εἰς ποῖον ἀκριβῶς ποσὸν θ’ ἀνέλθωσιν αὗται θὰ γνωρίσωμεν μόνον βραδύτερον, ὅταν συγκεντρωθῶσιν ὅλαι αἱ πληροφορίαι καὶ δυνηθῶσιν αἱ ἁρμόδιαι ὑπηρεσίαι νὰ ἐξελέγξωσι ταύτας. Ἐὰν νῦν ἀνακεφαλαιώσωμεν τὸ σύνολον τῶν πιστώσεων αἵτινες ἐχορηγήθησαν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ πολέμου μέχρι σήμερον, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προβλέψεων τῶν Προϋπολογισμῶν 1912 καὶ 1913, ἔχομεν τὴν κάτωθι εἰκόνα: 1912

1913

Ἤτοι ἐν συνόλῳ καθαρῶς πολεμικαὶ δαπάναι·

ἀναλυτικῶς δέ·

Λεπτομερῆ ἀνάλυσιν τοῦ συνόλου τῶν δαπανῶν τῶν δύο πολέμων δὲν εἶναι κατορθωτὸν νὰ ἔχωμεν σήμερον ἤδη. Τὰ στρατιωτικὰ λογιστήρια ἐν μέσῳ τοῦ κυκεῶνος τῆς ἐργασίας των δὲν δύνανται νὰ ἐξακριβώσωσιν ὀπωσδήποτε ἀκριβῶς τὰς ἀναληφθείσας δαπάνας καὶ τὰς πραγματοποιηθείσας ἤδη τοιαύτας. Μόνον βραδύτερον θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν ἀκριβῆ εἰκόνα καὶ τοῦ συνόλου τῶν δαπανῶν καὶ τοῦ εἴδους μιᾶς ἑκάστης τούτων. Ἐπίσης δ’ οὔτε τὴν ἀξίαν τοῦ φθαρέντος ὑλικοῦ δυνάμεθα εἰσέτι νὰ ὑπολογίσωμεν, οὔτε εἰς τί ποσὸν κεφαλαιοποιούμεναι δύνανται ν’ ἀνέλθωσιν αἱ καταβληθησόμεναι συντάξεις καὶ χορηγίαι εἰς τοὺς ἐκ τοῦ πολέμου παθόντας, περὶ ὧν θὰ προνοήσωσι τάχιστα ὑποβληθησόμενα ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν νομοθετικὰ μέτρα. Ἐπίσης ὅμως ἔχομεν ἔξοδα μὴ στρατιωτικά, γενόμενα ὅμως κατ’ ἀκολουθίαν τῆς ἐμπολέμου καταστάσεως καὶ τῆς καταλήψεως τῶν νέων χωρῶν·

Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν

Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν

Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν

Πῶς ἀντεπεξήλθομεν εἰς τὸν ὄγκον τοῦτον τῶν δαπανῶν, δαπανῶν πρωτίστης ἀνάγκης, αἵτινες ἀθρόως ἔρχονται καὶ ἐν βραχυτάτῳ χρόνῳ, ἀπαιτοῦσαι ἄμεσον τὴν πληρωμὴν ἐπὶ ὑψίστῳ κινδύνῳ τῆς διακυβεύσεως πολλάκις αὐτῆς τῆς τύχης τοῦ πολέμου; Κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο τὸ κρίσιμον, ἀλλὰ καὶ ἔνδοξον ἐσαεί, ἀντεπεξήλθομεν νικηφόρως, ἀλλὰ μετ’ ἀγωνίας πολλῆς καὶ κατὰ τοῦ κινδύνου τούτου τοῦ οἰκονομικοῦ, καὶ δυνάμεθα μεθ’ ὑπερηφανείας νὰ εἴπωμεν ὅτι, παρὰ τὴν παράτασιν τῆς ἐμπολέμου καταστάσεως ἐπὶ δεκατετράμηνον ὁλόκληρον, τὸ δημόσιον ταμεῖον παρὰ τὰς ἀνυπερβλήτους πολλάκις δυσχερείας ἀντίκρυσεν ἐμπροθέσμως σχεδὸν πάσας τὰς κατ’ αὐτοῦ γεννηθείσας ἀπαιτήσεις. Δὲν ἐλιποψύχησε δέ, οὐδ’ ἐσκέφθη ν’ ἀνακόψῃ τὴν κατὰ τὸ δυνατὸν τακτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ τῶν τακτικῶν ἀκόμη δαπανῶν. Τὸ πρόβλημα τῆς οἰκονομικῆς προετοιμασίας τοῦ πολέμου εἶναι ἐπίσης δυσχερές, ὡς καὶ τὸ τῆς στρατιωτικῆς προετοιμασίας, ἡ εὔστοχος δὲ οἰκονομικὴ προετοιμασία ἀποτελεῖ τὸν ὅρον sine qua non τῆς πολεμικῆς ἐπιτυχίας. Ἡ ἐντεταμένη προσπάθεια καὶ ἡ ταχύτης εἶναι παράγοντες ἐπιβαλλόμενοι ὑπὸ τῶν νεωτέρων πολέμων, ἐπιτακτικῶς δ’ ἐπιβάλλουσιν οὗτοι, ὅπως τὸ ἀποδυόμενον εἰς πόλεμον Κράτος μὴ καταληφθῇ ἐξαπίνης τόσον ἀπὸ τῆς οἰκονομικῆς ἀπόψεως ὅσον καὶ ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς. Ὑπάρχει ἑπομένως ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ διάγραμμά τι σχεδίου, καθ’ ὃ θὰ πολιτευθῇ οἰκονομικῶς τὸ Κράτος, διάγραμμα ἀσφαλίζον, κατὰ τὸ δυνατόν, ἐν μέσῳ τῆς γενικῆς ἀναστατώσεως, ἣν δημιουργεῖ ὁ πόλεμος, πρόχειρα τὰ χρηματικὰ ἐφόδια, ἀλλὰ καὶ τὰ δημόσια οἰκονομικὰ ἀπὸ σφαλμάτων δυναμένων ν’ ἀγάγωσιν εἰς καταστροφήν, διάγραμμα ἀσφαλίζον τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν ἀπὸ ἐξαντλήσεως ἐχούσης ὀλεθρίας συνεπείας διὰ τὸν ἐν συνόλῳ πλοῦτον τῆς χώρας, διάγραμμα περιέχον ὅμως ἐπίσης ἀρχάς τινας, δι’ ὧν θ’ ἀσφαλίζηται, ὅσον τοῦτο εἶναι δυνατόν, δικαιοσύνη ἐν τῇ ἐξευρέσει χρηματικῶν πόρων διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ πολέμου. Ἡ πεῖρα τῶν διαφόρων πολέμων, εἰς οὓς ἀπεδύθησαν κατὰ τὰς τελευταίας δεκαετηρίδας τὰ διάφορα Κράτη, καὶ αἱ ἐπὶ τῇ βάσει τούτων γενόμεναι παρατηρήσεις ὑποδεικνύουσιν, ὅτι ἡ τηρητέα πορεία δέον κατὰ τὸ δυνατὸν νὰ προσπαθῇ, ὅπως μὴ θίγῃ βαθέως τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν δι’ ἐκτάκτου προσφυγῆς εἰς ταύτην πρὸς πορισμὸν χρηματικῶν ἐφοδίων. Ἐνδείκνυται ὅπως οἱ πόροι τοῦ λαοῦ ἀφεθῶσιν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἄθικτοι ὑπὲρ αὐτῶν τῶν ἀναγκῶν τοῦ λαοῦ, ὅπως εἰς τὰς περιστάσεις ταύτας, καθ’ ἃς ἡ παραγωγὴ καὶ ἡ κυκλοφορία τοῦ πλούτου ὑφίστανται ἀπότομον καὶ ἀνώμαλον ἀνακοπήν, δυνηθῇ ἐν ἀνάγκῃ νὰ προσφύγῃ ὁ λαὸς εἰς τὴν ἰδίαν ἀποταμίευσιν. Ὁρμωμένη ἐκ τῶν ἰδεῶν τούτων ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησεν ἀπὸ μακροῦ ἤδη ν’ ἀσφαλίσῃ οἰκονομικὴν ἀνεξαρτησίαν προβλέπουσα ὅτι ἡ κρίσις τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος, εἰς ἣν ἐπιτακτικῶς ἐκαλεῖτο ἡ Ἑλλάς, ὅπως διεκδικήσῃ τὰ αὐτῇ προσήκοντα, δὲν ἀπέχει πλέον, ἀλλ’ εἶναι ἐπὶ θύραις, παραλλήλως πρὸς τὴν πολεμικὴν παρασκευήν, συντόνως εἰργάζετο ὑπὲρ τῆς οἰκονομικῆς παρασκευῆς. Ἡ τάξις δὲ εἰς τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, ἥτις παρατηρεῖται, ἀφ’ ἧς ἀπὸ τοῦ 1910 ἤρξατο ἡ ἐξυγίασις αὐτῶν, ἐξυγίασις βοηθηθεῖσα μεγάλως καὶ ὑπὸ τῆς προαγομένης οἰκονομικῆς ἀκμῆς τοῦ τόπου καὶ ἥτις ὑφ’ οὐδενὸς ἀμερολήπτου μελετητοῦ δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ, εἶχεν ἐπίσης ὡς σκοπὸν τὴν μόρφωσιν τῶν ἀπαιτουμένων οἰκονομικῶν προϋποθέσεων, ὅπως ἐπ’ αὐτῶν βασισθῇ στερεὰ οἰκονομικὴ παρασκευὴ ἐν ἀπόψει τῶν ἀπροβλέπτων ἀναγκῶν πολέμου. Αἱ προϋποθέσεις αὗται εἶναι ἐνίσχυσις χρηματικὴ τοῦ τόπου καὶ δημιουργία τῶν παραγόντων ἐκείνων, οἵτινες προάγουσι τὴν δημοσίαν πίστιν. Μέλημα τῆς Κυβερνήσεως κύριον ὑπῆρξε νὰ καταστήσῃ ἴδιον κεφάλαιον προερχόμενον ἐκ τῶν περισσευμάτων τῶν Προϋπολογισμῶν 1910 καὶ 1911, ἀπαρτιζομένων τὸ μὲν ἐκ τῶν πλεονασμάτων τῶν τακτικῶν προσόδων τοῦ Κράτους, τὸ δὲ ἐκ τοῦ ἀδιαθέτου μείναντος ὑπολοίπου τοῦ δανείου τῶν 110 ἑκατομμυρίων. Κατεκρίθη ἄλλοτε ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου τούτου, ἀφοῦ ἄμεσος χρησιμοποίησις τοῦ πλείστου μέρους αὐτοῦ διὰ παραγωγικὰ ἔργα δὲν καθίστατο ἀμέσως δυνατή, ἐβαρύνετο δὲ δι’ ἐνιαυσίας ὑπηρεσίας, μικρόν τι μέρος τῆς ὁποίας μόνον ἀντικρύζετο ἐκ τῶν ἀποδιδομένων ἐκ τῶν καταθέσεων τόκων. Ὁπόσον ὅμως σκόπιμος ἦτο ἡ σύναψίς του καὶ ὁπόσον χρήσιμος ὑπῆρξεν ἡ πρόχειρος διάθεσις τοῦ ἀδιαθέτου μείναντος ὑπολοίπου τοῦ δανείου, οὐδεὶς πλέον δύναται λογικῶς ν’ ἀμφισβητήσῃ. Ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου, τηρουμένου πάντοτε προχείρου, τοποθετημένου δ’ εἰς ἔντοκον κατάθεσιν παρ’ ἐγχωρίαις καὶ ἀλλοδαπαῖς Τραπέζαις, ὅπως ἡ ἄμεσος αὐτοῦ διάθεσις οὐδένα ἐπιφέρῃ κλονισμόν, ἤντλει τὸ Κράτος τὰ ἀναγκαῖα ἐφόδια διὰ τὰς στρατιωτικὰς προμηθείας αὐτοῦ. Ἀπέμεινε δὲ κατὰ τὰς παραμονὰς τοῦ πολέμου ποσὸν ἀδιάθετον 58.153.000 χρησιμοποιηθὲν διὰ τὰς πρώτας αὐτοῦ ἀνάγκας. Ἡ ῥευστότης δὲ τοῦ κεφαλαίου τούτου ὑπῆρξεν ὑψίστης σημασίας διὰ τὰς ἐπιχειρήσεις, ἀσφαλίσασα τὰς πρώτας πολεμικὰς δαπάνας, αἵτινες ἀναφέρονται εἰς τὴν κινητοποίησιν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων. Ὁ κύριος δὲ χαρακτὴρ τῆς κινητοποιήσεως εἶναι ἡ γοργότης καὶ ἡ μυστικότης, αἵτινες ἐν μέρει τουλάχιστον ἀσφαλίζονται, ἐφ’ ὅσον εἰς τὴν ἄμεσον διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως ὑπάρχουσι πρόχειρα τὰ πρὸς τοῦτο χρηματικὰ μέσα. Ἀλλὰ βεβαίως τὰ ἀποταμιεύματα ταῦτα δὲν ἔχουσι σκοπὸν ν’ ἀντιμετωπίσωσι τὸ σύνολον τῶν πολεμικῶν δαπανῶν. Ἐφ’ ὅσον ἡ ὕπαρξίς των ἀσφαλίσει τῆς πρώτης πολεμικῆς περιόδου τὴν ἀνενόχλητον ἀπὸ χρηματικῆς ἀπόψεως διεξαγωγήν, ὁ προορισμός των ἐπληρώθη. Αἱ δαπάναι τῶν σημερινῶν πολέμων εἶναι οὕτως ὀγκώδεις, ὥστε οὐδὲν Κράτος σκέπτεται πλέον ὅτι διὰ πολεμικῶν θησαυρῶν ἢ οἱωνδήποτε ἄλλων ἀποταμιεύσεων δύναται ν’ ἀντικρύσῃ ἐξ ὁλοκλήρου ταύτας. Ἡ ὀργάνωσις ἄλλως τε ἡ σημερινὴ τῆς πίστεως καὶ ἡ εὐχέρεια τῆς ἐκμεταλλεύσεως αὐτῆς ὑπὸ τὰς ποικίλας μορφὰς τοῦ προσωρινοῦ δανεισμοῦ, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσι τὰ δεδομένα τῆς πίστεως, ἔχει ἀποκτήσει σημασίαν τοιαύτην, ὥστε ἡ σκόπιμος ταύτης ἐκμετάλλευσις εἶναι ἡ μᾶλλον οἰκονομικὴ ὁδὸς εὑρέσεως κεφαλαίων. Ἐτίθετο ἑπομένως τάχιστα μετὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ πολέμου ἡ Κυβέρνησις πρὸ τοῦ προβλήματος τῆς εὑρέσεως τῶν ἀναγκαίων χρηματικῶν πόρων πρὸς διεξαγωγὴν τοῦ πολέμου. Ὅστις ἀνατρέξῃ καὶ πάλιν εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἱστορίαν τῶν κατὰ τὰς τελευταίας δεκαετηρίδας διεξαχθέντων πολέμων, πολέμων ὅμως οἵτινες ἐθεωρήθησαν ὑπὸ τῶν διεξαγαγόντων αὐτοὺς Κρατῶν ὡς κυρίων πολέμων, καθ’ οὓς ὁλόκληρος ἡ δύναμις τοῦ ἔθνους εἰς ἄνδρας καὶ οἰκονομικὰ μέσα ἐτέθη ἐν ἐπιστρατεύσει πρὸς ἐπιτυχῆ αὐτῶν διεξαγωγήν, βλέπει ὅτι διὰ τριῶν μεθόδων προμηθεύθη τὸ Κράτος τὰ ἀναγκαιοῦντα αὐτῷ χρήματα, διὰ φόρων ἐκτάκτων, διὰ τῶν λεγομένων ταμειακῶν πράξεων καὶ διὰ δανείων προσωρινῶν καὶ μή. Καὶ βλέπομεν πολλὰ Κράτη, μὴ ὀρρωδοῦντα πρὸ τῆς σκέψεως, παρὰ τὴν ἀνακοπὴν τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς ἐν τῇ χώρᾳ, νὰ ἐπιβάλωσι βαρεῖς ἐκτάκτους φόρους, ἀποτελουμένους εἴτε ἐξ αὐξήσεως τῶν ἤδη κειμένων τοιούτων εἴτε καὶ ἐκ νέων ὅλως φόρων. Διὰ τῶν φόρων καλεῖται καὶ ἡ ἐνεστῶσα γενεά, παρὰ τὴν εἰς αἷμα εἰσφορὰν αὐτῆς καὶ τὴν ἔμμεσον ζημίαν, τὴν ἐκ τῆς ἀναστολῆς τῆς παραγωγικῆς της ἐργασίας, νὰ εἰσφέρῃ καὶ χρῆμα ἄφθονον. Καὶ ἀνῆλθε πολλάκις ἡ φορολογία αὕτη εἰς 30% καὶ 40% τῆς ὑφισταμένης φορολογίας καὶ διετηρήθη ἐφ’ ὅσον χρόνον ἡ ἀπήχησις τοῦ πολέμου ἦτο αἰσθητὴ εἰς τὰ δημόσια οἰκονομικά. Ἀλλὰ τὰ Κράτη ἐκεῖνα ἠδυνήθησαν νὰ προσφύγωσι καὶ εἰς τὴν φορολογίαν, διότι ἡ ὀργάνωσις αὐτῶν ἡ φορολογικὴ ἐπέτρεπε νὰ γίνῃ τοῦτο, χωρὶς ἐντεῦθεν νὰ προκύψῃ δυσανάλογος ἐπιβάρυνσις τάξεών τινων, διότι τὸ σύστημα τῆς ἀμέσου αὐτῶν φορολογίας, πλῆττον τὸ σύνολον τῶν εἰσοδημάτων τῶν ἀτόμων, ἐπέτρεπε τὴν κατὰ ποσοστά τινα αὔξησιν τοῦ φορολογικοῦ ὅρου, ἐπήρχετο δ’ ἐξ ἴσου διὰ πάσας τὰς τάξεις ἡ ἀνάλογος ἐπιβάρυνσις, αὐτομάτως αὐξανομένων τῶν ἀποδόσεων, διότι ἡ ἐπὶ τῆς καταναλώσεως φορολογία, ἐπιφυλάξασα τὴν δι’ ἐκτάκτους περιστάσεις πλῆξιν εἰδῶν τινων, ἠδύνατο νῦν νὰ πράξῃ τοῦτο χωρὶς ἐντεῦθεν νὰ ἐπέλθῃ οὐσιώδης ἀκρίβεια εἰς τὴν ζωήν, ἁπτῶς αἰσθητὴ κατὰ τὰς στιγμὰς ταύτας, ἰδίως εἰς τὰς πενεστέρας τάξεις. Οὕτως, ἐνῷ εἰς τὰ Κράτη ταῦτα ἡ φορολογία κατ’ οὐσίαν ἐν συνόλῳ δὲν εἶναι ἐλαφροτέρα τῆς ἡμετέρας, ἠδυνήθησαν τὰ Κράτη ταῦτα ἐκ τῶν πόρων τῆς ἑαυτῶν χώρας ν’ ἀντλήσωσι πλουσίαν εἰσφοράν, ἀνελθοῦσαν μέχρι τῶν 20 ἢ καὶ 30% τοῦ ὅλου τῶν πολεμικῶν δαπανῶν. Ἠδύναντο ὅμως τὰ Κράτη ἐκεῖνα νὰ προσφύγωσιν εἰς τὰ γενναῖα ταῦτα ἐγχειρήματα ἄνευ σπουδαίου κινδύνου ἀναστατώσεως τῆς ἐθνικῆς των οἰκονομίας, διότι αὕτη κεκορεσμένη κεφαλαίων ἠδύνατο ἄνευ κλονισμοῦ χρονίου νὰ ὑποστῇ τὴν ἀφαίμαξιν ταύτην, ἥτις δὲν ἦτο ἀποστράγγισις, καταλείπουσα ὄπισθεν αὐτῆς σκελετούς. Ἡ εἴσπραξις δὲ αὕτη ἡ παρὰ τὸ σύνηθες γενομένη ἀπεστέρει μὲν τῆς ἀμέσου διαθέσεως ὑπὲρ ἄλλων ἔργων κεφάλαια τοῦ λαοῦ, ταῦτα ὅμως εἰς στιγμὰς πολέμου καὶ ἀνακοπῆς τῆς παραγωγικῆς ἐργασίας δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ χρησιμοποιηθῶσι, κατελήφθησαν δὲ προσκαίρως ὑπὸ τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς ἄλλης χειρὸς κατένεμεν εἰς δαπάνας, ἐν τῷ τόπῳ πάλιν γινομένας, ὅ,τι διὰ τῆς ἑτέρας συνέλεγεν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐθεώρησε σκόπιμον νὰ προσφύγῃ εἰς τὸ μέσον τοῦτο. Κατ’ ἀνάγκην οἱαδήποτε μορφὴ φόρου, ὡς ἐκ τῆς ἰδιοσυστασίας καὶ τοῦ ἀνεπιστημονικοῦ τοῦ διέποντος ἡμᾶς συστήματος, θὰ ἔπληττε δυσανάλογως τὴν χώραν, ἴσως δὲ οἱ κατὰ δικαιοσύνην μᾶλλον φορολογητέοι θὰ παρέμενον ἀπηλλαγμένοι παντὸς νέου βάρους, θὰ ἔφερον δὲ ταῦτα ἐκεῖνοι, ἐφ’ ὧν ἤδη μείζονα ἐπικάθηνται βάρη. Ἔπειτα δὲ καὶ κυριώτατα ἡ Κυβέρνησις ὡρμήθη ἐκ τῆς σκέψεως ὅτι τὰ παρὰ τῷ λαῷ ἀποταμιεύματα δὲν προσήκει ὁπωσδήποτε νὰ θιγῶσι χάριν τῶν δημοσίων ἀναγκῶν, αἵτινες ἔδει ἄλλοθεν νὰ τροφοδοτηθῶσι, νὰ παραμείνωσι δὲ ἀπηλλαγμένα πάσης ἐξαιρετικῆς εἰσφορᾶς, ὅπως χρησιμοποιηθῶσιν ἀποκλειστικῶς ὑπὲρ τῶν ἰδιωτικῶν ἀναγκῶν, αἵτινες, ὡς ἐκ τῆς μερικῆς τοὐλάχιστον στάσεως τῶν ἐργασιῶν, δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ θεραπεύωνται διὰ τῆς συνήθους αὐτῶν ὁδοῦ. Ὑπάρχουσι βεβαίως ἐνδείξεις ὅτι καὶ ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν ὑπάρχει πλοῦτος, ὃν ἐν ἀνάγκῃ θὰ ἔπρεπε καταναγκαστικῶς νὰ ἑλκύσῃ εἰς ἑαυτὸ τὸ Κράτος πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν ἀναγκῶν του. Ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξε μεγάλη, ὅπως μὴ θίξῃ ποσῶς τὰ ἐν τῷ Ἐσωτερικῷ διαθέσιμα, ἀφήνουσα ἐλεύθερα τὰ μέσα τῆς ἐργασίας καὶ κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον τῆς κρίσεως καὶ διὰ τὴν ἀμέσως κατόπιν περίοδον. Τὰ βάρη τοῦ πολέμου κατὰ τὸ δυνατὸν δηλ. ἔδει νὰ κατακυλισθῶσιν ἐπὶ τῶν μελλουσῶν γενεῶν, αἵτινες εὐτυχέστεραι ἡμῶν θὰ καρπωθῶσιν ἐν εὐρείᾳ κλίμακι τὰ ἀγαθά, τὰ ὁποῖα ἡ ἐθελοθυσία, ἡ γενναιότης καὶ ἡ ψυχικὴ ἔντασις τῆς παρούσης γενεᾶς ἐδημιούργησεν ὑπὲρ αὐτῶν. Ἡ δικαιοσύνη ἀπαιτεῖ τοῦτο· ἡ δικαιοσύνη ἀπαιτεῖ, ὅπως, δημιουργοῦντες σήμερον ὑπὲρ τοῦ μέλλοντος Ἑλλάδα μεγάλην καὶ ἀκμαίαν, προεξοφλήσωμεν νῦν μέρος τῶν εἰσοδημάτων ταύτης, δανειζόμενοι εἰς βάρος της τὰ ποσά, ὧν ἔχομεν ἀνάγκην διὰ τὴν δημιουργίαν αὐτήν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, μνήμων ὅτι πᾶσα Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅπως ἡ ἀξία τῆς Ἑλληνικῆς ἰδέας, ὀφείλει ὅπου ἐπεκτείνεται ἡ κυρίαρχος αὐτῆς ἐξουσία νὰ εἰσάγωνται ἐν παντὶ κλάδῳ τῆς διοικήσεως ἀρχαὶ δικαιοσύνης καὶ ἐπιεικείας, δὲν ἐθεώρησε σκόπιμον νὰ ἐπιβάλῃ οἱανδήποτε πολεμικὴν εἰσφορὰν εἰς τὰς στρατιωτικῶς καταληφθείσας χώρας. Κατὰ τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ κειμένου δικαίου ἡ πολεμικὴ εἰσφορὰ ἀναγνωρίζεται ὡς νόμιμος ἐνέργεια. Ἄλλαι δὲ Κυβερνήσεις εἰς παλαιοτέρους χρόνους καὶ σήμερον ἀκόμη ἔθεσαν εἰς ἐνέργειαν τὴν διάταξιν ταύτην, ἐνισχυθεῖσαι οὕτω χρηματικῶς καὶ ἀντλοῦσαι πλεῖστα τῶν ἀπαιτουμένων ἐφοδίων διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ στρατοῦ ἐκ τῶν ἐκτάκτων τούτων πηγῶν δημοσίων προσόδων. Πλὴν ἡ μέριμνα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν ἡ αὐτὴ διὰ τὸ παλαιὸν καὶ τὸ νέον τμῆμα τῆς Ἐπικρατείας. Ἐφαρμόζουσα ἄκρως τὴν θεμελιώδη ἀρχὴν τῆς ἰσότητος καὶ εἰς τὰς ἐξαιρετικὰς ταύτας περιστάσεις καὶ εἰς χώρας ἀκόμη, ἐφ’ ὧν ἡ ἀρχὴ αὕτη δὲν ἀπετέλει εἰσέτι θετὸν δίκαιον, ἐζήτησεν, ἀνεξαρτήτως φυλῆς, νὰ μὴ θίξῃ τὸν κείμενον πλοῦτον τῆς χώρας ἐν ἀναστατώσει εὑρισκομένης καὶ ν’ ἀφήσῃ τοῦτον ὁλόκληρον ἐλεύθερον εἰς διάθεσιν τῶν κατοίκων καὶ πρὸς συντήρησίν των κατὰ τὰς στιγμὰς ταύτας τῆς ἀναστατώσεως καὶ ὅπως ἀκέραιος δυνηθῇ νὰ διατεθῇ, ἐπανερχομένης τῆς γαλήνης, εἰς τὰ παραγωγικά του ἔργα. Ἡ ὑψηλὴ αὕτη ἀντίληψις τοῦ πολιτικοῦ καθήκοντος τῆς Κυβερνήσεως συνετέλεσεν ὄχι ὀλίγον εἰς τὴν ἠθικὴν ἐνίσχυσιν τοῦ ἔργου της καὶ εἰς τὴν γενικὴν ἐκτίμησιν καὶ ἀναγνώρισιν, ἧς ἀπέλαυεν ἡ Ἑλληνικὴ διοίκησις. Προσέφυγεν ἑπομένως τὸ Κράτος εἰς τὴν δημοσίαν αὐτοῦ πίστιν πρὸς εὕρεσιν τῶν ἀναγκαιούντων αὐτῷ χρηματικῶν ἐφοδίων καὶ ἀντιμετώπισιν τῶν πολεμικῶν δαπανῶν. Συνῆψε δὲ πρὸς τοῦτο τὰς ἀκολούθους πράξεις δανεισμοῦ:

Αἱ συμβάσεις περὶ τῶν δύο τούτων δανείων ὑποβάλλονται πρὸς νομοθετικὴν ἔγκρισιν. Ηὐξήσαμεν δηλαδὴ τὸ κεφάλαιον τοῦ δημοσίου χρέους διὰ προσωρινῶν δανείων 190 ἑκατομ., τὴν δὲ ὑπηρεσίαν, περιλαμβανομένης καὶ τῆς προμηθείας ἐκ 3.287.125, κατὰ 15 ἑκατομ. — Ὁ τύπος τῶν δανείων εἶναι ὁ τῶν προσωρινῶν δανείων τῶν διὰ βραχυπροθέσμων ὁμολογιῶν συνομολογουμένων, ἄλλων μὲν ἐνιαυσίων, ἄλλων δὲ πενταετῶν, ἐπὶ τῇ προσδοκίᾳ τῆς ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ παγιώσεως ἢ τροπῆς αὐτῶν εἰς μακροπρόθεσμον χρεολυτικὸν δάνειον περιλαμβάνον ὅλα ὁμοῦ ἤ τινα τῶν οὕτω συνομολογηθέντων δανείων. Οἱ ὅροι τῶν δανείων τούτων καθ’ ἑαυτοὺς ἐξεταζόμενοι εἶναι βαρεῖς, παρατηροῦμεν δ’ ὅτι βαθμηδὸν καθ’ ὅσον παρατείνεται ἡ ἀνώμαλος κατάστασις καθίστανται βαρύτεροι. Ἀλλ’ ἀπὸ τίνων συνθηκῶν ἐξαρτῶνται τὰ ὠφελήματα τὰ ὁποῖα παραχωροῦνται εἰς τοὺς δανειστάς; 1) Ἀπὸ τὴν δημοσίαν πίστιν καὶ 2) ἀπὸ τὴν γενικὴν κατάστασιν τῆς ἀγορᾶς. Ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις, ἐὰν κρίνωμεν ἐκ τῆς τιμῆς τῶν χρεογράφων ἡμῶν εἰς τὰς μεγάλας ἀγοράς, εἶναι καλή. Ὅλα γενικῶς τὰ χρεόγραφα καὶ πρὸ πάντων τὰ τῶν μεγάλων Κρατῶν τὰ ἀποφέροντα μικρὸν τόκον ὑπέστησαν ἀπὸ τοῦ Αὐγούστου παρελθόντος ἔτους σημαντικὴν ὑποτίμησιν. Ὑποτίμησίν τινα βεβαίως ἐσημείωσαν καὶ τὰ ἡμέτερα, ἀλλ’ ἡ ὑποτίμησις αὕτη εἶναι ἀσήμαντος, ὄχι μόνον διὰ τὰ ὑποκείμενα εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς οἰκονομικῆς ἐπιτροπῆς παρὰ τὴν μείωσιν τῶν εἰσπράξεων τῶν ὑπεγγύων προσόδων, ἀλλὰ καὶ δι’ ἐκεῖνα ὧν ἡ ὑπηρεσία ἐνεργεῖται παρ’ ἡμῶν· οὕτως ἔχομεν διὰ τὰ παλαιὰ εἰς χρυσὸν δάνεια ὑποτίμησίν τινων μὴ ὑπερβαίνουσαν τὴν μίαν μονάδα, διὰ δὲ τὸ δάνειον τῶν 110 ἑκατομ. ἔχομεν μείωσιν ἀπὸ 425 δρχ. κατ’ Αὔγουστον 1912 εἰς 420 κατ’ Αὔγουστον 1913. Ὅλα ἑπομένως τὰ δεδομένα ὑπάρχουσιν ὅτι ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις εἶναι καλή, ἱκανοποιοῦσα πᾶσαν ἐπ’ αὐτῆς ἀξίωσιν. Βλέπομεν δ’ ἐξ ἄλλου ὅτι αἱ ὅμοιαι ἐκδόσεις κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ἄλλων Κρατῶν, μικρῶν καὶ μεγάλων, Βαλκανικῶν καὶ μή, ἔτυχον βαρυτέρων ὅρων καὶ ἐπιτυχίας ἀμφιβόλου, κυμαινομένου τοῦ τόκου μετὰ τῆς προμηθείας πάντοτε ὑπὲρ τὰ 7%, ἐνίοτε δὲ καὶ 8%, ὁσάκις δὲ ἐγένετο καὶ προεξόφλησις τὰ πραγματικὰ ὠφελήματα τῶν δανειστῶν ἀνήρχοντο εἰς ποσοστὸν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου ἐντελῶς ἀσύνηθες, μὴ ἀπαντῶν ἢ εἰς συναλλαγὰς πολὺ στενοχωρημένων ἰδιωτῶν. Αἱ ἡμέτεραι ἐκδόσεις τοὐναντίον σημειώνουσιν ὡς ἀνώτατον ποσοστὸν τόκου καὶ προμηθείας 7.30–7.40%, οἷον σημειοῦσι καὶ ἐκδόσεις βραχυπροθέσμων ὁμολογιῶν καὶ μεγάλων Κρατῶν. Οἱ καθ’ ἑαυτοὺς θεωρούμενοι βαρεῖς οὗτοι ὅροι ὀφείλονται κυριώτατα εἰς τὴν κατάστασιν τῆς διεθνοῦς ἀγορᾶς καὶ εἰς τὸ καθολικὸν φαινόμενον τῆς ὑψώσεως τοῦ τόκου Πρὸ ὄχι ἀκόμη πολλῶν ἐτῶν γενικῶς ἐπεκράτει ἡ γνώμη, ὅτι ὁ τόκος θὰ βαίνῃ διαρκῶς πρὸς τὰ κάτω. Ἡ μεγάλη ἐτησία παραγωγὴ τοῦ χρυσοῦ, ἔλεγον, ὀγκώνουσα συνεχῶς τὸ κυκλοφοροῦν μεταλλικόν, θὰ ἔφερε πτῶσιν τοῦ τόκου, ὡς ἐκ τῆς ἀφθονίας τοῦ κεφαλαίου. Ἡ γνώμη αὕτη ἐστηρίζετο καὶ εἰς τὴν παρατήρησιν τῆς τιμῆς τῶν χρεογράφων τῶν μεγάλων Κρατῶν, ἰδίᾳ τῆς Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας, αἵτινες ἀπεδείκνυον τόκον 2–2½% μὲ τάσιν πτώσεως ἔτι μείζονος. Οἱ ταῦτα παρατηροῦντες ἐδογμάτιζον περὶ τόκου λέγοντες ὅτι τάχιστα εἰς ὡρισμένα κέντρα ὁ τόκος θὰ φθάσῃ νὰ μὴ ἱκανοποιῇ πλέον ποσῶς τὸ κεφάλαιον. Ἀλλ’ ἐκ τῆς πράξεως τῶν ἐτῶν ἀπεδείχθησαν οἱ κανόνες οὗτοι ἐντελῶς ψευδεῖς. Ἡ παραγωγὴ τοῦ χρυσοῦ ἐξηκολούθησε πάντοτε ἄφθονος εἰς τὸν κόσμον, ἀνωτέρα μάλιστα ἢ κατὰ τὸ παρελθόν, ἀλλ’ ὁ τόκος ἀντὶ νὰ πίπτῃ ὑψώνετο συνεχῶς, ἐπαγόμενος ἀνάλογον ἔκπτωσιν τῶν πρώτης τάξεως χρεογράφων, ὥστε τὰ ἐν ἑαυτοῖς ἀντιπροσωπευόμενα κεφάλαια νὰ ἔχωσι μείζονας ὠφελείας ἢ κατὰ τὸ παρελθόν· οὕτω βλέπομεν ὅτι τὰ ἄλλοτε ὑπὲρ τὸ ἄρτιον κυκλοφοροῦντα χρεόγραφα τῶν μεγάλων Κρατῶν σήμερον ἀναγράφουσι τιμὴν 72 καὶ 75 καὶ 80 ἀποδίδοντα τόκον ἀντὶ 2¼ καὶ 2½ καὶ 3½ καὶ πλέον. Ποῦ ὀφείλεται τοῦτο; Ἡ μέριμνα τῶν διαφόρων Κυβερνήσεων τῶν Κρατῶν ἐκείνων, παρ’ οἷς ἡ συσσώρευσις τῶν κεφαλαίων, σχηματίζει δεξαμενὰς ἐξ ὧν διοχετεύονται τὰ δάνεια εἰς τοὺς αἰτοῦντας τοιαῦτα, εἶναι τὸ πῶς τὰ διὰ τὴν ἀλλοδαπὴν προοριζόμενα χρήματα νὰ προέρχωνται ἐκ τῶν διαθεσίμων ἐν τῇ χώρᾳ μενόντων κεφαλαίων, μετ’ ἀφαίρεσιν τῶν ὅσα ἡ ἐθνικὴ παραγωγὴ καὶ ἐργασία ζητεῖ δι’ ἑαυτήν. Τὰ ὑπὸ τὰς συνθήκας ταύτας συναπτόμενα δημόσια δάνεια εὑρίσκουσιν εὔκολον καὶ πρόθυμον τοποθέτησιν ὑπὸ ὅρους συμφέροντας διὰ τὸν δανειστήν, ὅταν συντρέχῃ πρὸς τοῦτο καὶ ἡ πίστις του. Ἀλλ’ αἱ ἀνάγκαι τῶν Κρατῶν δὲν ῥυθμίζονται ἀναλόγως τῶν διαθεσίμων τῆς ἀγορᾶς, ὅταν δὲ προβαίνῃ Κράτος τι εἰς ζήτησιν δανείων εἰς ἐποχὰς ἐντάσεως τῆς βιομηχανικῆς καὶ ἐμπορικῆς ζωῆς, μὲ τὰς ἁθρόας ἐντεῦθεν αἰτήσεις πρὸς προμήθειαν κεφαλαίων ὑπὲρ παραγωγικῶν ἔργων ἐχόντων καὶ κερδοσκοπικὸν χαρακτῆρα, τότε τὸ Κράτος τὸ ζητοῦν δάνειον ἔρχεται εἰς ἀνταγωνισμὸν πρὸς τὰς ἄλλας ἐκείνας αἰτήσεις, ἂν δὲ αἱ αἰτήσεις δημοσίων δανείων εἶναι ἁθρόαι, ἀνεπαρκῆ δὲ τὰ διαθέσιμα ἐν τῇ διεθνεῖ ἀγορᾷ πρὸς τροφοδότησιν ὅλων τῶν ἀπαιτήσεων, τότε γεννᾶται χρηματικὴ στενότης, καθίσταται ἀκριβότερον τὸ ἐνοίκιον τοῦ χρήματος, ὑψοῦται ὁ προεξοφλητικὸς τόκος, ἡ σύμβασις δὲ περὶ δανείου, ὅταν ἐπιτύχῃ, εἶναι βαρεῖα διὰ τὸ Κράτος καὶ ἡ ὑπηρεσία ἐπαχθὴς διὰ τὸν Προϋπολογισμόν. Οἱ λόγοι οὗτοι ἅπαντες ὁμοῦ συντρέχουσι κατὰ τὰς παρούσας περιστάσεις, προσθέτως δὲ δυσχεραίνει τὴν κατάστασιν ἡ ἐκ τῆς πολιτικῆς ἀνωμαλίας ἐπικρατοῦσα ἀνησυχία. Συνεσωρεύθησαν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο τεράστιαι ζητήσεις κεφαλαίων πρὸς βιομηχανικοὺς καὶ ἐμπορικοὺς σκοποὺς καὶ ἐγκαταστάσεις μεγάλας πρὸς ἐκμετάλλευσιν ἰδίᾳ τῶν νέων χωρῶν. Ἐγένοντο ταυτοχρόνως ἁθρόαι ζητήσεις δανείων παρὰ διαφόρων Κρατῶν, ὄχι μόνον ἐκ τῶν περὶ τὸν Αἷμον, ἀλλὰ καὶ ἄλλων μεγάλων καὶ μικρῶν. Ἐξ ἀντιθέτου παρατηρεῖται τάσις πρὸς ἀποθησαύρισιν ἐκ μέρους τῶν ἰδιωτῶν κατεχομένων ὑπὸ τῆς ἀορίστου ἐκείνης ἀμφιβολίας, ἥτις διακρίνει τοὺς κατόχους κεφαλαίων. Πάντες οὗτοι οἱ συντελεσταὶ ἐπέφερον σημαντικὴν στενότητα χρήματος καὶ ὕψωσιν συνεχῆ τοῦ ἐπισήμου προεξοφλητικοῦ τόκου, ὅστις ἐν Γερμανίᾳ μὲν διατηρεῖται εἰς τὰ 6%, ἐν αὐτῇ δὲ τῇ Ἀγγλίᾳ ἀνεβιβάσθη τελευταίως εἰς 5%... Ἡ ὕψωσις αὕτη δηλοῖ τάσιν περισυλλογῆς τοῦ χρήματος παρὰ τῶν μεγάλων πιστωτικῶν ἱδρυμάτων τοῦ κόσμου καὶ τάσιν οὐχὶ διαθέσεως αὐτοῦ ἔστω καὶ ὑπὲρ βραχυπροθέσμων δανείων φερόντων πρωτίστας ἐγγυήσεις. Ἐν μέσῳ τοῦ κυκεῶνος τούτου τῶν δυσχερειῶν ἐπολιτεύθημεν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο τοῦ πολέμου καὶ δικαιοῦται μὲ τὰ ἀποτελέσματα τῆς πολιτικῆς ταύτης νὰ εἶναι ηὐχαριστημένη ἡ Ἑλλάς. Ἐν ᾧ ἄλλα Κράτη, ὅπως ἐπιτύχωσι προμήθειαν κεφαλαίων, παρεχώρουν πλὴν τῶν εἰς τόκον καὶ προμήθειαν ἁδρῶν ὠφελημάτων καὶ παραχωρήσεις ἄλλης φύσεως, ἡμεῖς διετηρήσαμεν ἀκεραίαν τὴν ἐλευθερίαν ἡμῶν νὰ κρίνωμεν περὶ τούτων, ὅταν ἐπιστῇ ὁ χρόνος κατὰ τὴν ἰδίαν ἀντίληψιν περὶ συμφέροντος. Τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν πεποίθησιν τοῦ κόσμου ἐπὶ τὴν ἀκμὴν τῆς πίστεώς μας καὶ εἰς τοὺς εὐρεῖς οἰκονομικοὺς ὁρίζοντας, οἵτινες διανοίγονται ἐνώπιόν μας, χάρις εἰς τὰς νέας πλουσίας καὶ εὐφόρους καὶ οἰκονομικῶς παρθένους ἔτι ἐπαρχίας, ἃς διὰ τοῦ αἵματος ἡμῶν ἀπεκτήσαμεν. Θὰ ἦτο παράλειψις ὅμως, ἐὰν δὲν ἐμνημόνευον ἐνταῦθα τῆς ἀρωγῆς ἧς ἔτυχε τὸ Κράτος παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κατὰ τὴν κρίσιμον ταύτην περίοδον, ἀρωγῆς, ἥτις προῆλθε διότι ἐν τῇ κυβερνήσει τοῦ ἱδρύματος τούτου ἐδέσποσεν ὑψηλὴ ἀντίληψις περὶ τοῦ πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντος καὶ ταυτισμὸς τῆς τύχης τούτου πρὸς τὰς τύχας τῆς Ἑλλάδος. Ἡ ἀκμὴ τοῦ ἱδρύματος τούτου, εἰς ἣν κατοπτρίζεται ἡ οἰκονομικὴ δύναμις τοῦ τόπου, ἐμφαίνεται ἐκ τοῦ ὅτι παρ’ ὅλην τὴν ἐμπόλεμον κατάστασιν τὴν ἐπὶ 13 μῆνας διαρκοῦσαν αἱ πρὸς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν κοινωνίαν χρηματικαὶ ἀρωγαὶ δὲν ἐμειώθησαν ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ παρελθόντα ἔτη, διότι καὶ αἱ προεξοφλήσεις καὶ αἱ χορηγίαι πρὸς γεωργοκτηματίας καὶ τὰ δάνεια ἐν συνόλῳ ἔμειναν ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ ὡς καὶ κατὰ τὸ παρελθόν, αἱ καταθέσεις ηὔξησαν, ἐπίσης δὲ καὶ τὰ ταμιευτήρια καταδεικνύουσι σημαντικὴν αὔξησιν, δηλοῦντα ὅτι τὰ ἐν τῷ τόπῳ διαθέσιμα δὲν κατηναλώθησαν κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον τῆς ἀνακοπῆς τῶν ἐργασιῶν. Παρὰ δὲ τὴν γενναίαν ἀρωγήν, ἣν ἔδωκεν εἰς τὸ Κράτος καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ἔτους, ἐν τούτοις ἐτηροῦντο τὰ διαθέσιμα αὐτῆς πρὸς ἀντίκρυσιν τῶν εἰς ὄψιν ὑποχρεώσεων, ὡς προκύπτει ἐκ τῶν μηνιαίων καταστάσεων, πάντοτε συμφώνως πρὸς τοὺς αὐστηροτέρους τραπεζιτικοὺς κανόνας, πρόχειρα πάντοτε ν’ ἀντιμετωπίσωσιν οἱανδήποτε ἀναζήτησιν. Τὰ διαθέσιμα δὲ ταῦτα εἶναι ἄσχετα ὅλως πρὸς τὸ διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ ἐμπορίου καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ΓΧΜΔʹ κυκλοφοροῦν χαρτονόμισμα. Μέγα μέρος, ἴσως δὲ τὸ πλεῖστον, τῶν κατὰ τὴν κρίσιμον ταύτην περίοδον συνομολογηθέντων δανείων ἐχορήγησεν αὐτὴ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, λαβοῦσα αὐτὴ ἡ ἰδία ferme πλέον τῶν 130 ἑκ., μέρος μόνον μικρὸν μεταπωλήσασα καὶ παραιτηθεῖσα ὑπὲρ τῶν ἀγοραστῶν τοῦ συνόλου τῶν ἐν ταῖς συμβάσεσι παραχωρουμένων ὠφελημάτων, ἀναλαβοῦσα καὶ ἰδίαν εὐθύνην πολλάκις παρὰ τὴν τοῦ Κράτους, χάρις δὲ εἰς τὴν ἰσχυράν της πίστιν, ἥτις ἦτο αὐτὴ ἡ πίστις τῆς Ἑλλάδος, ἠδυνήθη καὶ ἐπέτυχε, καθ’ ὃν χρόνον τὸ ἐπίσημον Κράτος ἐκ πολιτικῶν ἀπόψεων προσέκρουεν εἰς ἀρνήσεις, νὰ εὕρῃ αὕτη δι’ ἑαυτὴν δάνεια πολλῶν δεκάδων ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα οὕτω διωχετεύοντο εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Καὶ ἡ ἰσχύς της αὐτὴ καὶ ἡ ἐκτίμησις, ἣν ὁ χρηματιστικὸς κόσμος τῆς Ἑσπερίας ἀναγνωρίζει εἰς τὴν Τράπεζαν ἀπετέλεσε καὶ ἀποτελεῖ ἠθικὸν καὶ ὑλικὸν κεφάλαιον διὰ τὴν χώραν, ὑψίστης σπουδαιότητος. Ἐπίσης ὅμως σπουδαίως ἐβοήθησαν ἡμᾶς οἰκονομικῶς καὶ αἱ πλούσιαι χῶραι ἃς κατελάβομεν. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ θέμα τῆς κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἀκολουθηθείσης ἐκεῖ οἰκονομικῆς πολιτικῆς: Ἅμα τῇ στρατιωτικῇ καταλήψει τῶν νέων χωρῶν τὸ ζήτημα τῆς διοικήσεως τούτων ἐτίθετο ἀμέσως πρὸ ἡμῶν. Ἀσκοῦντες πράγματι τὴν κυριαρχίαν εἴχομεν ἐν τῇ διοικήσει ἡμῶν ν’ ἀκολουθήσωμεν τοὺς κανόνας ἐκείνους οἵτινες ἐτέθησαν ὑπὸ τῆς διεθνοῦς πράξεως καὶ καθιερώθησαν ὕστερον ὑπὸ τοῦ δικαίου. Οἱ κανόνες οὗτοι εἶναι ὅτι ἡ ὑφισταμένη τάξις ἐξακολουθεῖ ἰσχύουσα, ἐφ’ ὅσον τυχὸν δὲν ἀντίκειται εἰς ἀρχὰς δημοσίας τάξεως, ὅτι δὲ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ὡς πράγματι ὑποκατάστατον τοῦ ἐκβληθέντος Τουρκικοῦ, ἐνεργεῖ διὰ τῶν ὀργάνων του τὰ τῆς διοικήσεως, προσπαθοῦν κατὰ τὸ δυνατὸν νὰ μὴ θίξῃ τὰ κείμενα. Ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ταύτης τῆς συντηρήσεως τοῦ καθεστῶτος διαρκούσης τῆς ἐμπολέμου καταστάσεως ὡρμήθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἤσκησεν ὅμως τὴν διοίκησιν ἐν πνεύματι ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης, ἐμπνεύσασα ἐμπιστοσύνην καὶ δημιουργήσασα οὕτως ἀγαθωτάτην περὶ αὑτῆς φήμην, ὄχι μόνον εἰς τοὺς πληθυσμοὺς τῶν τόπων ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ εἰς κύκλους παρ’ οἷς εἴχομεν πάντα λόγον νὰ ἐπιθυμῶμεν ὅπως γεννηθῇ περὶ τῆς ἱκανότητος ἡμῶν πρὸς διοίκησιν εὐμενὴς ἰδέα. Καὶ τὸ ἔργον τῆς διοικήσεως τῶν νέων χωρῶν δὲν ἦτο εὐχερές. Χώρα ἴση περίπου κατ’ ἔκτασιν καὶ πληθυσμὸν πρὸς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα κατελήφθη καὶ ἡ χώρα αὕτη εἶχεν ἄμεσον ἀνάγκην ἀσφαλείας, δικαιοσύνης, διοικήσεως ἐν συνόλῳ. Δεδομένου δ’ ὅτι οἱ προϋπάρχοντες ὑπάλληλοι ἐγκατέλειψαν τὰς θέσεις των ἀπελθόντες ἔπρεπεν ἐκ τοῦ ὑπάρχοντος ὑλικοῦ τῆς Ἑλληνικῆς ὑπαλληλίας νὰ πληρώσωμεν τὰ κενά, χωρὶς νὰ δυνάμεθα ν’ ἀντλήσωμεν ὅσον θὰ ἔπρεπεν ἐκ τοῦ ἐν ταῖς νέαις χώραις ὑπάρχοντος ὑλικοῦ, ἕνεκεν ὁλικῆς τούτου ἀνεπαρκείας. Ἡ Ἑλληνικὴ ὑπηρεσία ὅμως ἀντιμετώπισε τὰς δυσχερείας, ἐν συνόλῳ δ’ ἐπιτρέπεται νὰ εἴμεθα ἱκανοποιημένοι διὰ τὸν τρόπον τῆς λειτουργίας της. Τὰ ἔσοδα τῶν καταλαμβανομένων χωρῶν δέον, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχει γίνει νόμῳ μεταβίβασις τῆς κυριαρχίας, νὰ διατίθενται πρωτίστως ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τῆς διοικήσεως τῶν χωρῶν τούτων. Διὰ τὴν διοίκησιν ταύτην ἀνεγράφομεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ 3.000.000, ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ἡ πίστωσις αὕτη αὐξάνεται σήμερον εἰς 10.761.000, ὅση ὑπολογίζομεν ὅτι θὰ εἶναι ἡ δαπάνη ἀπὸ τῆς καταλήψεως μέχρι τέλους τῆς χρήσεως τοῦ 1913. Εἰδικώτερον δὲ θὰ δαπανηθῶσι διὰ τὴν τοπικὴν διοίκησιν ἐν τῇ εὐρυτέρᾳ ἐκδοχῇ τῆς λέξεως μέχρι τέλους τοῦ ἔτους ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς καταλήψεως:

Εἰς τὰς δαπάνας ταύτας ὅμως περιλαμβάνονται καὶ ἔκτακτοι διοικητικαὶ δαπάναι μὴ ὀφειλόμεναι εἰς διηνεκῆ αἴτια, ἀλλ’ οὖσαι ἄμεσος συνέπεια τῆς ἐμπολέμου καταστάσεως. Οὕτω δ’ ἔχομεν:

Μένει ἑπομένως δαπάνη 7 ἑκ. διὰ τὴν καθ’ αὑτὸ διοίκησιν, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὑπερβολικόν, ἂν ἀναλογισθῆτε τὴν ἔκτασιν τῆς χώρας, τὸν πληθυσμὸν αὐτῆς καὶ τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς διοικήσεως, εἰς οὓς ἀναφέρονται. Βεβαίως δ’ αἱ δαπάναι τῆς διοικήσεως βραδύτερον γενομένης τῆς ἀφομοιώσεως θὰ εἶναι μεγαλείτεραι. Βαρὺ καὶ ἀπειλητικὸν ὅμως ἐμφανίζεται τὸ ζήτημα τῶν προσφύγων ἀποτελοῦν ἐξ ἄλλου ὑποχρέωσιν τιμῆς διὰ τὸ Κράτος. Ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν βεβαίως δὲν εἶναι ὅσος παρεστάθη ἀρχικῶς, ἀνέρχεται ὅμως πάντως εἰς 75.000 περίπου. Καὶ ἀμέσως μὲν σήμερον ἡ Κυβέρνησις ἐπελήφθη τοῦ ζητήματος τῆς περιθάλψεως συνειδυῖα τὴν ἀνάγκην τῆς ἐνεργοῦ ἐπικουρίας πρὸς πληθυσμοὺς φεύγοντας τὴν ἀπηνῆ καταδίωξιν, ἐγκατέστησε δ’ ἤδη 7.500 εἰς κτήματα, περιελθόντα αὐτῇ κατὰ κυριότητα. Τὸ ζήτημα ὅμως ἐξακολουθεῖ ἔχον ὁλόκληρον τὴν σπουδαιότητά του. Μελετᾷ δὲ σπουδαίως ἡ Κυβέρνησις τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θὰ δυνηθῇ ἀποτελεσματικώτερον νὰ καταλήξῃ εἰς λύσιν συμφέρουσαν καὶ εἰς τὴν πραγματοποίησιν ἐπωφελοῦς ἐγκαταστάσεως, χωρὶς αὕτη νὰ βαρύνῃ ἐπαχθῶς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἅμα τῇ στρατιωτικῇ καταλήψει τῶν νέων χωρῶν ἐτίθετο πρὸ ἡμῶν τὸ ἐρώτημα ὁποία θὰ εἶναι ἡ ὑπὸ τῆς προσωρινῆς διοικήσεως καὶ μέχρι τῆς ὁριστικῆς προσαρτήσεως τηρητέα τακτικὴ ἐν σχέσει πρὸς τὴν κειμένην φορολογίαν ἐν ταῖς καταλαμβανομέναις ἐπαρχίαις. Καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἡ πορεία ἡμῶν διεγράφετο καὶ αὐτὴ ὑπὸ τῶν κανόνων, οὓς τὸ διεθνὲς δίκαιον ἔθεσε καὶ ἡ πρακτικὴ τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν ἠκολούθησε μέχρι τοῦδε. Ἡ κειμένη δηλ. φορολογία ἐξακολουθεῖ ἰσχύουσα, ἐφαρμοζομένη ὑπὸ τῶν ὀργάνων τοῦ πράγματι ἀσκοῦντος τὴν κυριαρχίαν ἐπὶ τῶν καταληφθέντων ἐδαφῶν Κράτους. Ἀλλ’ αἱ ἐκ τῆς φορολογίας πρόσοδοι τῆς Ὀθωμανικῆς αὐτοκρατορίας, ὡς γνωστόν, δὲν εἶναι πᾶσαι ἐλεύθεραι. Ὡρισμέναι τούτων κατεστάθησαν ὑπέγγυοι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου αὐτῆς χρέους, τινὲς μὲν διὰ τοῦ ἀρχικοῦ διατάγματος τοῦ Mouharem τοῦ 1881 ὑπαχθεῖσαι εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ συμβουλίου τοῦ δημοσίου χρέους, τινὲς δὲ κατόπιν ἀνετέθησαν εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ αὐτοῦ συμβουλίου πρὸς ἀσφάλειαν μεταγενεστέρως συνομολογηθέντων δανείων. Ἡ διαχείρισις καὶ ἡ διάθεσις τῶν προσόδων τούτων ἐγένετο δεκτὸν ὅπως ἐξακολουθήσῃ γινομένη κατὰ τὰ μέχρι τοῦδε, ὅπως μὴ ἐξ ἐσπευσμένης ἐνεργείας ἐπέλθωσι ζημίαι εἰς εὔλογα συμφέροντα καὶ τρίτων. Κατ’ ἀκολουθίαν τούτου ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους καὶ ἡ ἑταιρεία τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ δὲν ἀνεκόπησαν ἐν τῷ ἔργῳ των, ἀφεθείσης ἐλευθέρας ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῆς Ἑλληνικῆς διοικήσεως τῆς λειτουργίας αὐτῶν. Ἐφ’ ᾧ καὶ ἅμα τῇ καταλήψει τῆς Θεσσαλονίκης ὁ τότε Ἀρχηγὸς τοῦ Στρατοῦ, ἡ Α. Ὑ. ὁ ἀρχιστράτηγος Κωνσταντῖνος Διάδοχος, ἐκοινοποίησε πρὸς τὴν ἐν Θεσσαλονίκῃ ἑδρεύουσαν Ἀρχὴν τοῦ δημοσίου Ὀθωμανικοῦ χρέους τὸ ἀκόλουθον ἔγγραφον· «Ἐφαρμόζων τοὺς νόμους τοῦ πολέμου, οἵτινες παρέχουσι τὸ δικαίωμα τοῦ διευθύνειν τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας τῶν καταλαμβανομένων χωρῶν, ὁ Γενικὸς Ἀρχηγὸς τοῦ Βασιλικοῦ στρατοῦ τῆς κατοχῆς ἐνετείλατο εἰς τὰς Ἀρχὰς τὰς ὑπὸ τὰς διαταγάς του τεθείσας νὰ εἰσπράττωσι τὰ ἔσοδα, τέλη καὶ φόρους, οἵτινες καὶ πρότερον εἰσεπράττοντο ὑπὸ τῶν Ὀθωμανικῶν Ἀρχῶν. Ἐν τούτοις ἐν τῇ μερίμνῃ αὐτοῦ περὶ τῶν συμφερόντων τῶν ξένων δανειστῶν τῆς Τουρκίας παρὰ τὰ ὑφιστάμενα προηγούμενα τῆς διεθνοῦς πράξεως, ἅτινα ἠδύναντο νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ὁδηγὸς τοῦ πρακτέου, δὲν ἐννοεῖ νὰ θίξῃ διαρκοῦντος τοῦ πολέμου τὴν λειτουργίαν τῶν θεσμῶν τῶν καθεστηκότων πρὸς περιφρούρησιν τῶν συμφερόντων τούτων. Κατ’ ἀκολουθίαν ἀπεφάσισεν, ὅπως ἡ διεύθυνσις τοῦ δημοσίου Ὀθωμανικοῦ χρέους, ἥτις δυνάμει τῶν ἐν ἰσχύϊ κανονισμῶν τῶν διεπόντων αὐτὸ ἀντικατέστησε τὴν Ὀθωμανικὴν Ἀρχὴν ἐν τῇ εἰσπράξει τῶν εἰς τὸ δημόσιον χρέος ὑπεγγύων προσόδων, δύναται διαρκοῦντος τοῦ πολέμου νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐξασφαλίζουσα τὴν ὑπηρεσίαν, ἣν εἶχε μέχρι τοῦδε ἀναλάβει. Ἀλλὰ πρὸς ἐξασφάλισιν ὅλων τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος πορίζεται ἐκ τῆς διὰ τοῦ πολέμου κατοχῆς καὶ ἵνα ἐμποδίσῃ τὸν ἐχθρόν, ἵνα ἐπωφεληθῇ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον εἴτε ἐμμέσως εἴτε ἀμέσως τοῦ περισσεύματος τῶν ὑπεγγύων προσόδων ἡ Ὀθωμανικὴ Τράπεζα δὲν δύναται ἄνευ ἀδείας τῶν ἁρμοδίων Ἑλληνικῶν Ἀρχῶν νὰ κάμῃ οὐδεμίαν χρῆσιν τῶν χρημάτων τῶν εἰς ταμεῖά της κατατεθειμένων ὑπὸ τῆς διευθύνσεως τοῦ δημοσίου χρέους. Κατὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς εἰρήνης θέλουσι κανονισθῆ οἱ λογαριασμοί, ἵνα ὁρισθῇ ποῖον μέρος ἐκ τῶν ὑπὸ τῆς διευθύνσεως τοῦ δημοσίου Ὀθωμανικοῦ χρέους εἰσπραχθέντων ποσῶν, διαρκούσης τῆς κατοχῆς, θέλει ἀφαιρεθῆ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ χρέους καὶ ποῖον μέρος θέλει διατεθῆ εἰς ὄφελος τοῦ Ἑλληνικοῦ δημοσίου λόγῳ λείας πολέμου». Ὁμοία κοινοποίησις ἐγένετο ἐν καιρῷ ὑπὸ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Στόλου τοῦ Αἰγαίου, Ναυάρχου τοῦ Αἰγαίου, κατὰ τὴν κατάληψιν τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου, ἐπίσης δὲ καὶ κατὰ τὴν κατάληψιν τῆς Ἠπείρου. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους καὶ τῶν συναφῶν πρὸς αὐτὴν ὑπηρεσιῶν ἐξηκολούθησε λειτουργοῦσα ὑπὸ τοὺς περιορισμούς, οἵτινες ἦσαν ἀρχικῶς τεθειμένοι εἰς αὐτάς. Τὸ δὲ Ἑλληνικὸν Κράτος, ὡς ὑποκατάστατον τοῦ Τουρκικοῦ ἐπὶ τῶν ὑπὸ τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν αὑτοῦ δυνάμεων καταληφθεισῶν χωρῶν, ἤσκει καὶ τὰ δικαιώματα τῆς τέως κυριάρχου ἐξουσίας καὶ ὅ,τι ἐκ τῶν προσόδων τούτων περιήρχετο εἰς τὸ Τουρκικὸν Δημόσιον ὡς περίσσευμα ἔδει τοῦ λοιποῦ νὰ περιέρχηται εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον. Οὕτως ἡ διοίκησις τῶν ἐσόδων ἦτο διφυὴς κατ’ ἀνάγκην, ἐκείνη δὲ μόνον ἡ ἐκ φόρων ἀπόδοσις περιήρχετο εἰς ἡμᾶς, ἥτις ἐλευθέρα πάσης εἰδικῆς διαθέσεως ἀνῆκε καὶ εἰς τὸ Ὀθωμανικὸν Δημόσιον. Οὕτως ἐκτὸς τῆς κατ’ ἀρχὴν διαχειρίσεως ἡμῶν ἔμενον αἱ πρόσοδοι ἐκ τοῦ ἅλατος, τοῦ οἰνοπνεύματος, τοῦ χαρτοσήμου, τοῦ καπνοῦ, τῆς ἐπὶ τῆς μετάξης δεκάτης σατζακίων τινῶν, αἱ πρόσοδοι ἐξ ὡρισμένων ἰχθυοτροφείων, ἡ δεκάτη τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ὁ φόρος αἰγοπροβάτων ὡρισμένων διαμερισμάτων καὶ τὸ πρόσθετον τέλος ἐκ 3% ἐπὶ τῶν τελωνικῶν δασμῶν. Αἱ κυριώτεραι τῶν λοιπῶν προσόδων εἶναι οἱ τελωνιακοὶ δασμοὶ 8% ad valorem, οἱ ἄμεσοι φόροι ἐπὶ τῆς παραγωγῆς, οἱ φόροι κτηματικὸς καὶ ἐπιτηδευμάτων, οἱ πρόσθετοι φόροι ἐπὶ τοῦ χαρτοσήμου. Τὴν ἐπὶ τῶν φόρων τούτων νομοθεσίαν ἐκαλεῖτο νὰ ἐφαρμόσῃ ἡ Ἑλληνικὴ διοίκησις, ἀναγνωρίσασα τὴν ἀρχὴν ταύτην καὶ διὰ τοῦ νόμου ΔΡΛΔʹ. Αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον νὰ ἐξάρω τὴν ἐνέργειαν τῆς Ἑλληνικῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας. Κληθεῖσα αὕτη νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τόπους, ὧν ἐν μέρει ἠγνόει τὰς συνθήκας καὶ συνηθείας, νὰ ἐφαρμόσῃ νομοθεσίαν, μεθ’ ἧς δὲν ἦτο ἠσκημένη, κατώρθωσε χάρις εἰς τὸν ζῆλον αὐτῆς καὶ τὴν φιλοτιμίαν, ὅπως ἐπιδείξῃ ἱκανότητα καὶ ἀρετήν, νὰ ἐμπνεύσῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς πληθυσμούς, νὰ παρουσιάσῃ δ’ ἀποτελέσματα ἀπολύτως ἱκανοποιητικά, δίδουσα δείγματα ἄξια παντὸς ἐπαίνου τῆς Ἑλληνικῆς εὐφυΐας καὶ ἱκανότητος προσαρμογῆς εἰς νέας συνθήκας. Καὶ πράγματι μετὰ βραχεῖαν ταλάντευσιν κατενόησε τὸ ἔργον της καὶ ἐπεδόθη μετὰ ζήλου εἰς αὐτό, ἔχομεν δὲ σήμερον νὰ ἐπιδείξωμεν ἀποτελέσματα, δι’ ἃ ἐπιτρέπεται νὰ εἴμεθα ὑπερήφανοι. Αἱ τελωνειακαὶ εἰσπράξεις γινόμεναι ἐπὶ τῇ βάσει δασμολογήσεως 11% ad valorem ὑπῆρξαν παρὰ τὴν πολύμηνον πολεμικὴν κατάστασιν καλαί. Βεβαίως ἡ τμημάτισις τῆς Μακεδονίας εἰς τρεῖς κυριάρχους ἐπέδρασεν ἐπὶ τῆς εἰσπράξεως. Ἡ Θεσσαλονίκη ἐτροφοδότει ἄλλοτε ὁλόκληρον τὴν χώραν μέχρι τῶν ἐσχατιῶν τοῦ βιλαετίου Κοσσυφοπεδίου καὶ μέρος τῆς Ἀλβανίας. Αἱ ἐπαρχίαι δ’ αὗται, ἀποτελοῦσαι τοῦ λοιποῦ τμήματα ἀνεξαρτήτων Κρατῶν, φέρουσι κατ’ ἀνάγκην ὡς ἄμεσον ἀποτέλεσμα μείωσίν τινα τῶν δημοσίων εἰσπράξεων ὡς ἐκ τῆς ἀβεβαιότητος εἰσέτι τοῦ ἐμπορίου. Πλὴν θεωροῦμεν τὴν κατάστασιν ταύτην ὡς ὅλως παροδικήν. Ἡ Κυβέρνησις προτίθεται διὰ ταχείας ἐκτελέσεως ἔργων, ὧν τὴν μελέτην ἤδη ἤρχισε, νὰ δημιουργήσῃ εὐκολίας εἰς τὰς συναλλαγάς, εὐκολίας ὧν ἐστεροῦντο αὗται μέχρι τοῦδε, διὰ τῆς ῥυθμίσεως δὲ τῶν τοῦ λιμένος τῆς Θεσσαλονίκης ὄχι μόνον ν’ ἀσφαλίσῃ εἰς τὴν πλουσίαν καὶ μεγάλην ταύτην πόλιν τὰς τέως ὠφελείας της, ἀλλὰ νὰ διανοίξῃ εἰς αὐτὴν ὁδὸν εὐρυτάτου οἰκονομικοῦ μέλλοντος. Θεωρεῖ τοῦτο καθῆκόν της ἡ Κυβέρνησις καὶ εἰς τὴν ἄμεσον ἐκπλήρωσιν τούτου ἀποβλέπει ἀπὸ σήμερον. Ἱκανοποιητικὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς Ἑλληνικῆς τελωνειακῆς διοικήσεως καὶ ἐν ταῖς νήσοις καὶ ἐν Ἠπείρῳ. Δὲν ὑστεροῦσιν ὅμως καὶ τὰ ταμειακὰ ἔσοδα τῶν νέων χωρῶν. Ταῦτα δ’ ἰδιαίτατα ἀποδεικνύουσι τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα τῆς Ἑλληνικῆς Διοικήσεως καὶ τὸ εὐδιοίκητον καὶ νομοταγὲς τῶν πληθυσμῶν τῶν νέων χωρῶν. Δίδουσιν ὅμως ἐπίσης σαφῆ ἔνδειξιν τῆς παραγωγικότητος τῆς χώρας καὶ τῆς ἐν αὐτῇ γινομένης ἐργασίας, ἥτις παρὰ τοὺς δύο πολέμους, τὰς δηώσεις καὶ τὰς καταστροφάς, τὰς ἐπελθούσας ἐκ τῆς ἐπιδρομῆς ποικίλων στοιχείων, ἀπέδωκεν ἐν τούτοις ὁμαλῶς, ἄνευ οἱασδήποτε πιέσεως ἐκ μέρους τῆς διοικήσεως καὶ οὑτωσὶν αὐθορμήτως τὰς παρ’ αὑτῶν ὑπὸ τὰς κειμένας συνθήκας προσδοκωμένας εἰσπράξεις. Θὰ ἔχωμεν οὕτω ἐν συνόλῳ ἐκ τῆς δεκάτης:

Ἐπίσης ἐκ φόρου αἰγοπροβάτων ἔχομεν βεβαίαν εἴσπραξιν κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ἐκ 4.659.000 παρὰ τὴν μεγάλην καταστροφὴν τῶν ποιμνίων, παρὰ τὴν ἄφθονον κατανάλωσιν, ἣν οἱ στρατοὶ τῶν Κρατῶν τοῦ Αἵμου καὶ τῆς Τουρκίας ἔκαμον τοῦ εἴδους. Ἐκ τοῦ μεγέθους τῶν δύο ἐσόδων τούτων ἀνερχομένων διὰ τὸ τρέχον ἀνώμαλον ἔτος 1913 εἰς ποσὸν 11.613.000, κατανοεῖται ἡ γεωργικὴ καὶ κτηνοτροφικὴ σημασία τῆς χώρας, εἰς ὁποίαν δ’ ἀπόδοσιν δύνανται νὰ φθάσωσιν αἱ δύο σπουδαιόταται αὗται πηγαὶ ἐθνικοῦ πλούτου, τόσον διὰ τὴν ἰδιωτικὴν οἰκονομίαν ὅσον καὶ διὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον, εὐθὺς ὡς τακτικὴ διοίκησις, ἀσφάλεια, δικαιοσύνη καὶ τὰ ἀναγκαῖα ἔργα προνοίας, οἱ ἀπαραίτητοι οὗτοι συντελεσταὶ τῆς δημοσίας καὶ ἰδιωτικῆς οἰκονομίας, ἐκτελεσθῶσιν ὑπὸ τοῦ Κράτους. Ἕτερον ἔσοδον, ἐξ οὗ θέλομεν εἰσπράξει περὶ τὰ 2.500.000, εἶναι τὸ ἐκ τοῦ ἐλαίου. Εὐτυχῶς δὲ ἡ ἐφετεινὴ ἐσοδεία τόσον τῆς νήσου Λέσβου, ὅσον τῆς Χαλκιδικῆς καὶ τῶν νοτίων παραλίων τῆς Ἠπείρου φαίνεται ποσοτικῶς καὶ ποιοτικῶς ἀρίστη, ἀσφαλίζουσα καὶ εἰς τὰς παραγωγοὺς ἐπαρχίας ἄφθονον πρόσοδον καὶ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον γενναίαν εἰσφοράν. Ἐν συνόλῳ ἡ ἐκ τῶν νέων ἐπαρχιῶν ἐφετεινὴ πρόσοδος, ἐξαιρουμένης τῆς Κρήτης, ἥτις καὶ μετὰ τὴν γενομένην προσάρτησιν ὡς ἔχουσα αὐτόνομον εἰσέτι διοικητικὸν ὀργανισμὸν καὶ ἴδιον προϋπολογισμόν, ἕνεκα τῆς μὴ συντελεσθείσης ἀφομοιώσεως, μένει ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐκτὸς τῶν ἀνωτέρω προβλέψεων, ἡ ἐφετεινὴ πρόσοδος θὰ φθάσῃ ἴσως τὰ 41.000.000.

Ἀμέσως ἀπὸ τῆς πρώτης ὥρας τῆς εἰσόδου τῶν νέων ἐπαρχιῶν εἰς τὴν ἐλευθερίαν εἰσέφερον αὗται γενναίαν εἰσφορὰν εἰς τὰς μεγάλας δαπάνας, ἃς ἀνεδέχθη ἡ Ἑλλὰς πρὸς ἀπελευθέρωσίν των. Καὶ ἡ εἰσφορὰ αὕτη ὑπῆρξεν ἀνακούφισις σπουδαία διὰ τὰ καθημερινὰ ἔξοδα συντηρήσεως ἐπὶ ποδὸς πολέμου τῶν στρατιωτικῶν μας δυνάμεων, μᾶς χρησιμεύει δὲ καὶ ὡς ἔνδειξις κατὰ τῶν ἀπαισιοδόξων, τί δύνανται αἱ ἐπαρχίαι αὗται αἱ ἐπὶ αἰῶνας στερηθεῖσαι τῶν ἀγαθῶν τοῦ πολιτισμοῦ ν’ ἀποδώσωσιν ὑπὸ Κυβέρνησιν καθοδηγουμένην ὑπὸ τῶν συγχρόνων ἀντιλήψεων τοῦ καθήκοντος πρὸς τοὺς πληθυσμοὺς τῆς χώρας. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν βάσιμον ἐλπίδα, ὅτι ἡ μεγαλυνθεῖσα Ἑλλὰς δικαιοῦται ν’ ἀποβλέπῃ εἰς εὐρὺ στάδιον νέας πολιτικῆς, οἰκονομικῆς καὶ κοινωνικῆς ζωῆς. Προικιζόμεναι αἱ χῶραι αὗται δι’ ὅλων τῶν ἔργων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουσιν εἰς τὰ σημερινὰ Κράτη αἱ συνθῆκαι τοῦ πολιτισμοῦ, θὰ πολλαπλασιάσωσι τὸν πλοῦτον, τὸν ὁποῖον ἡ εὔφορος γῆ ἀποδίδει ὑπὸ τὴν μορφὴν ποικίλων καὶ πολυτίμων προϊόντων. Θὰ δυνηθῇ δ’ οὕτως ἡ Ἑλλὰς στηριζομένη εὐσταθῶς ἐπὶ ἰδιωτικῶν οἰκονομικῶν ἀκμαίων νὰ δημιουργήσῃ καὶ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου πηγὰς ἀφθόνων προσόδων, αἵτινες θὰ ἐπιτρέψωσιν αὐτῇ ν’ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὰς ἀξιώσεις τῆς ἀναπλάσεως τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως καὶ πρὸς τὰς ἀνάγκας τὰς ἐπιβαλλομένας ἐκ τῆς διεθνοῦς της θέσεως. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§61Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν; Ὅπως ἔχωμεν εἰκόνα τῆς καταστάσεως, ἤθελον παρακαλέσει ὑμᾶς εὐαρεστούμενος νὰ μοὶ δώσητε ἀπάντησιν εἰς τὴν ἑξῆς ἐρώτησιν: Εἴπετε ὅτι διὰ προσωρινῶν δανείων 190,000,000 τὰ ὁποῖα προσετέθησαν εἰς ὅσα ὑπῆρχον καὶ εἰς τὰ εἰσπραχθέντα, ἠδυνήθη ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὴν δαπάνην. Ἤθελον παρακαλέσει ὑμᾶς νὰ μοὶ εἴπητε, μετὰ τὰ προσωρινὰ ταῦτα δάνεια, ποία εἶναι ἡ σχέσις μεταξὺ δαπανῶν καὶ εἰσπράξεων. Τοῦτο δὲν ἐλέχθη.

§62ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐλέχθη.

§63Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἴσως, ἀλλὰ κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος δὲν δίδει σαφῆ τὴν εἰκόνα. Ἐπιθυμῶ νὰ μοὶ ἀπαντήσητε ὡς ἑξῆς: εἴχομεν ἔσοδα ἐκ δανείων καὶ εἰσπράξεων τόσα· ἐδαπανήσαμεν μέχρι τοῦδε τόσα· ἄρα τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν σήμερον, ἀνέρχεται εἰς τόσα.

§64ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς δώσω ἀπάντησιν σαφῆ ἐπὶ τοῦ ἐρωτήματος τούτου. Μὲ ἐρωτᾶτε ποῖον τὸ σύνολον τῶν δαπανῶν τῶν πραγματοποιηθεισῶν. Αὐτὸ δὲν δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, διότι ὅλαι αἱ ὑπηρεσίαι τῶν πολεμικῶν Ὑπουργείων εὑρίσκονται ἐν πλήρει ἀδυναμίᾳ νὰ εἴπωσι ποῖαι αἱ πραγματοποιηθεῖσαι δαπάναι. Δύνανται μόνον νὰ μᾶς εἴπωσι ποῖαι εἶναι αἱ προβλέψεις. Σημειώσατε δέ, ὅτι δὲν ὁμιλῶ ἐπὶ ἀπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἐπὶ Προϋπολογισμοῦ.

§65Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὰς προβλέψεις τῶν δαπανῶν, παραβάλετε πρὸς τὰ εἰσπραχθέντα, εἴτε ἐκ παλαιῶν ὑπολοίπων δανείων εἴτε ἐξ εἰσπράξεων τακτικῶν ἢ ἐκτάκτων εἴτε ἐκ προσωρινῶν δανείων ἀνερχομένων εἰς 190,000,000, καί, ἂν εἶναι δυνατόν, εἴπατέ μοι, παρακαλῶ, ἡ σύγκρισις τῶν δύο ποσῶν ποῖον ἔλλειμμα ἀφήνει.

§66ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἔλλειμμα 100 ἑκατομμυρίων.

§67Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἰς τὰ 100 ταῦτα ἑκατομμύρια περιλαμβάνονται καὶ αἱ παραγγελίαι, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο;

§68ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τὸ μέλλον;

§69Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι.

§70ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Τὸ ἔλλειμμα τῶν 100 ἑκατομμυρίων ἀναφέρεται μόνον εἰς δαπάνας πολεμικὰς ἐνεργουμένας διὰ τῶν πολεμικῶν Ὑπουργείων καὶ τῶν ταμείων, ἀλλὰ δαπάνας ἀναφερομένας εἰς ὑποχρεώσεις ἀναληφθείσας κατὰ τὸ 1913 καὶ οὐχὶ κατὰ τὸ ἐπιόν.

§71Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πολὺ καλά· παρακαλῶ. Ἐγένοντο παραγγελίαι ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν;

§72ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα.

§73Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγένοντο παραγγελίαι πυροβολαρχιῶν πολλῶν, παραγγελίαι ὅπλων κλπ. Αἱ παραγγελίαι αὗται ἀπῄτησαν καταβολὴν ἑνὸς ποσοῦ κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς συμβάσεως διὰ τὴν παραγγελίαν. Τὸ ποσὸν αὐτὸ περιλαμβάνεται εἰς τὰ 100 ἑκατομμύρια;

§74ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὅλαι αἱ δαπάναι αἱ καταβληθεῖσαι καὶ καταβλητέαι ἐντὸς τοῦ 1913 περιλαμβάνονται εἰς τὰ 100 ἑκατομμύρια.

§75Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἓν σημείωμα τοῦ συνόλου τῶν δαπανῶν ὄχι ἐν σχέσει πρὸς τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ καταβληθῇ ἐντὸς τοῦ 1913, ἀλλὰ τοῦ ὅλου ποσοῦ;

§76ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τῶν μέχρι σήμερον προβλεπομένων;

§77Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τῶν μέχρι τοῦδε παραγγελθέντων, διότι τότε θὰ εἴχομεν σαφῆ εἰκόνα τῆς καταστάσεως.

§78ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἂν μοὶ ἐπιτρέπητε, ἤθελον νὰ προσθέσω τοῦτο, ὅτι πολλαὶ τῶν παραγγελιῶν τούτων, ἀναφερόμεναι εἰς τὸ μέλλον ἀναφέρονται καὶ εἰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ συντελεσθῶσιν ἐντὸς τῶν ἐπιόντων ἐτῶν τοῦ 1914 καὶ 1915 ἔτους.

§79Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν λέγω, ὅτι πρόκειται αἱ δαπάναι αὗται νὰ γίνωσιν ἐντὸς τοῦ 1913, ἀλλ’ ἀνελάβομεν ὑποχρεώσεις πρὸς δαπάνην, ἡ ὁποία θὰ πραγματοποιηθῇ ἐντὸς ἑνὸς ἢ δύο ἐτῶν. Πρέπει νὰ γίνῃ ἀπὸ τοῦδε πρόβλεψις, ὅπως δυνηθῶμεν ἐν τῷ μέλλοντι ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν δαπάνην ταύτην, διότι, ἐννοεῖτε, Κύριοι, ὅτι, ὅπως σχηματίσωμεν σαφῆ ἰδέαν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὄχι μόνον τὰ δαπανηθέντα, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατ’ ἀνάγκην θὰ δαπανηθῶσιν ἕνεκα τῆς ἀναπτύξεως, τὴν ὁποίαν θὰ δώσωμεν εἰς τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικόν. Ἑπομένως ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἴδωμεν ποῖαι παραγγελίαι ἐγένοντο ἤδη, ὅπως ὑπολογίσωμεν ποῖαι θὰ εἶναι αἱ δαπάναι διαρκοῦντος τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν πρόκειται αἱ παραγγελίαι αὗται νὰ ἐκτελεσθῶσι, καὶ ὑπολογίσωμεν ὡς ἔγγιστα ποῖαι θὰ εἶναι αἱ δαπάναι ἀνεξαρτήτως τῶν γενομένων παραγγελιῶν.

§80ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἀλλὰ σημειῶ τοῦτο, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ζητεῖτε, ἀναφέρονται ἀκριβῶς εἰς ὁποῖον ποσὸν ἐν συνόλῳ ὑπολογίζομεν τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι θὰ βαρύνωσι τοῦ λοιποῦ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἀλλ’ αἱ πληροφορίαι αὗται διδόμεναι πρὸς ὑμᾶς σήμερον δὲν θὰ ἔχωσιν ἄλλην ἀξίαν παρὰ μόνον τὴν ἀξίαν πληροφοριῶν μὴ ἀπολύτου ἀκριβείας. Τὸ πρόγραμμα τοῦ συνόλου τῶν δαπανῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους τῶν ἀναφερομένων εἰς τὴν στρατιωτικὴν παρασκευήν, δηλαδὴ εἰς τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ ὑλικοῦ καὶ τὴν ῥύθμισιν αὐτοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νέων ἀναγκῶν, αὐτὰ θὰ γίνωσι διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1914.

§81Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ζητῶ αὐτά.

§82ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ζητεῖτε τὰ μέχρι τοῦδε.

§83Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὰ μέχρι τοῦδε. Ἄλλο ζήτημα φυσικὰ τὸ ὁποῖον ἔπειτα θὰ συζητηθῇ εἶναι ποῖαι αἱ παραγγελίαι, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται διὰ τὸ μέλλον. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν γνῶσιν, ποῖαι αἱ μέχρι τοῦδε γενόμεναι παραγγελίαι, ἀπέναντι τῶν ὁποίων ἐδόθησαν ποσά τινα.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κατατεθέντα νομοσχέδια, ὡς καὶ αἱ δηλώσεις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, παραπέμπονται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἡ δὲ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀσκήσεως τῶν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετούντων ὑποψηφίων δικηγόρων καὶ ἀναβολῆς ἐξετάσεων».

§85Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς. Εἶναι ὑπεράγαν ἐπιεικές, ἀλλὰ τὸ δεχόμεθα. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3). Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§86Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Ἐκ τοῦ ἄρθρου τούτου παρακαλῶ νὰ διαγραφῇ ἡ τελευταία φράσις «θέλουσιν ὅμως ἐνεργηθῇ αὗται ἐντὸς τοῦ μηνὸς Φεβρουαρίου τοῦ 1914», διότι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τὸ κάμω.

§87Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κατὰ τὸν ὑφιστάμενον νόμον ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὸ κάμητε μέχρι τοῦ Ἰουνίου. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἠθέλησε νὰ ἐμποδίσῃ τοῦτο, ὥστε νὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ ἐξετάσεις ἐντὸς τοῦ Φεβρουαρίου.

§88Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Ἐδήλωσα ὅτι θὰ κάμω αὐτό, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ τεθῇ ἐν τῷ νόμῳ.

§89Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀρκεῖ ἡ δήλωσις. (Μεθ’ ὃ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καὶ τὸ σύνολον).

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀθεμίτου ἀνταγωνισμοῦ». Ἀναβάλλεται, ἀπόντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Αʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως Β. Διαταγμάτων προκληθέντων κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς».

§91ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε· κάμνω τὴν δήλωσιν ὅτι τὰ ὑπ’ ἀριθ. θʹ, ιʹ καὶ ιαʹ νομοθετικὰ Διατάγματα ἀπαλείφονται, διότι θὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον σχετικὸν πρὸς τὰ τρία ταῦτα Διατάγματα ἀμέσως μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἐπίσης εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. ιγʹ ἐκεῖ ὅπου ἀναφέρεται ἀπὸ 15 Σεπτεμβρίου Β. Διάταγμα εἶναι τυπογραφικὸν λάθος καὶ πρέπει νὰ τεθῇ ἀπὸ 25 Σεπτεμβρίου. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ νομοσχέδιον).

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας ἐν τῷ στρατῷ ἐφέδρων ὑπιάτρων, ἀνθυπιάτρων καὶ ἀνθυποφαρμακοποιῶν». (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον). Αʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὑπηρεσίας ἐν ἐνεργείᾳ ἐφέδρων ἀνθυπολοχαγῶν καὶ ὑπολοχαγῶν τοῦ μηχανικοῦ». (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσθήκης διατάξεως εἰς τὸ ἄρθρον 43 τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας». (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον μόνον).

§93ΑΘ. Τ. ΜΠΑΣΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 43 τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας. Ἔχω ὑποβάλει δύο προτάσεις νόμων, αἱ ὁποῖαι ἐπίσης ἀφορῶσι τὸν νόμον περὶ στρατολογίας. Τὰς προτάσεις ταύτας ὑποβάλλω ὡς τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Καὶ ἡ μὲν πρώτη ἀφορᾷ ἀδελφοὺς ἐν πολέμῳ παθόντων εὑρισκομένους ὑπὸ τὰ ὅπλα ὡς κληρωτούς, ἡ δ’ ἑτέρα ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν στρατιωτικῶν ἀντισηκωμάτων....

§94ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν, κύριε Βουλευτά.

§95Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἐγὼ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ἑξῆς φράσεις: «Ἀναστέλλεται ἐφ’ ὅσον χρόνον οἱ ἔχοντες τοιαύτην ὑπηρέτησαν ἐν τῷ στρατῷ». Λόγου χάριν ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν ἔληξεν ἡ ἀναβολὴ ἐπὶ ὑπηρεσίᾳ ἐν τῷ στρατῷ ἑξαμήνῳ ἢ τριμήνῳ ἢ μηνὸς χορηγεῖται ἴσος χρόνος εἰς αὐτούς. Ἀλλ’ ἐρωτῶ· δὲν νομίζει ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι νέος ὁ ὁποῖος ἦτο ἕτοιμος μετὰ μηνὸς ἢ δύο μηνῶν μελέτην νὰ προσέλθῃ εἰς ἐξετάσεις, ὅτι ἤδη, ὅτε ὑπηρέτησε τοσοῦτον χρόνον εἰς τὸν στρατόν, δὲν ἀρκεῖ πλέον, ὅπως παρασκευασθῇ, ὁ μὴν αὐτὸς ἢ οἱ δύο μῆνες; Νομίζω ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῇ τις, ἵνα ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ὁ μὴν ἢ οἱ δύο μῆνες ἢ οἱ τρεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐχρησίμευον πρὸς συμπλήρωσιν τῶν μελετῶν του πρὶν καταταχθῇ ἐν τῷ στρατῷ, δὲν ἀρκοῦσι πλέον, ἀφοῦ ἐγκατέλειψε τὰ μαθήματα καὶ ἐπεδόθη εἰς ἕτερα ἔργα, πολεμικὰ μάλιστα. Δι’ αὐτὸ ὑποβάλλω τὴν τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ ἀναβολὴ ἦτο ὀλιγωτέρα τοῦ ἑξαμήνου, νὰ δοθῇ ἑξάμηνος ἀναβολὴ τοῦ λοιποῦ ὡρισμένως· διότι φρονῶ ὅτι ἑξάμηνος χρόνος ἀπὸ τῆς ἀπολύσεώς του ἐκ τοῦ στρατοῦ θὰ εἶναι ἐπαρκὴς ἵνα συμπληρώσῃ τὰς μελέτας του. Ἐὰν ἀφήσωμεν ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον, θὰ ὑπάρξωσι νέοι, τῶν ὁποίων ἡ ἀναβολὴ ἔληξε μετὰ ἕνα μῆνα ἀπὸ τῆς κατατάξεώς των εἰς τὸν στρατόν, οὗτοι δὲ δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν ἐντὸς μηνὸς νὰ συμπληρώσωσι τὰς μελέτας των, τὰς ὁποίας ἀφῆκαν καὶ χάριν τῶν ὁποίων εἶχον λάβει τὴν ἀναβολὴν κατατάξεως.

§96ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μοὶ δοθῇ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Βουλευτοῦ, καθὼς καὶ ἡ τῶν ἐκ Μεσσηνίας κυρίων Βουλευτῶν. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ ἄρθρον μόνον καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπίσης ψηφίζεται εἰς αʹ συζήτησιν κατ’ ἄρθρον τὸ νομοσχέδιον «περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τὸν ΓΣΛʹ νόμον περὶ διδακτικῶν βιβλίων».

§97ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰσηγοῦμαι εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ προσωρινῆς διὰ Β. Διατάγματος συγκροτήσεως τῶν ἀναγκαιούντων μεγάλων μονάδων στρατοῦ καὶ ὑποδιαιρέσεως τῆς χώρας εἰς στρατιωτικὰς περιοχὰς καὶ διαμερίσματα πρὸς διευκόλυνσιν τῶν στρατολογικῶν ἐργασιῶν». Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν αὔριον νὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, Τὰ λοιπὰ νομοσχέδια δὲν εἶναι ὥριμα. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὔριον τῇ 4 μ.μ. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 8.30′ μ.μ.)