1913.03.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 20

Τῆς 4ης Μαρτίου 1913

(Δευτέρα ὥρᾳ 4.30′ μ. μ.).

Προεδρία κ. Κωνστ. Γ. Ζαβιτσιάνου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα καὶ ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ Πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: 1) Ὁ ἐξ Αἰτωλικοῦ ἑλληνοδιδάσκαλος Γ. Παπαδημητρίου κριθεὶς ὑπὸ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ κ. Γρατσιάτου ὡς ἀνεπαρκὴς διαμαρτύρεται ζητῶν δικαιοσύνην· 2) Κάτοικοι Ἄργους διαμαρτύρονται, διότι τοῖς ἐπεβλήθησαν ἀδίκως πρόστιμα διὰ τὴν μὴ προσαγωγὴν ζῴων εἰς ἐπίταξιν· 3) Ὁ νομοδιδάσκαλος Ἰω. Βαγιονίτης ζητεῖ πλήρη μισθὸν ἢ τουλάχιστον τὸ ἥμισυ κατὰ τὴν ἐπιστράτευσιν· Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἀγγέλλει ὅτι ὑπάρχουσι διαθέσιμα χάριν τῶν κυρίων Βουλευτῶν τεύχη τῆς Στατιστικῆς τοῦ ἔτους 1910–1911· Ὁ ἐκ Κερκύρας Στ. Μαρτέλος ζητεῖ, ὅπως ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἀγορασθῇ ἡ βιβλιοθήκη τοῦ Μάρκου Πολυλᾶ· Ὁ Διάδοχος Κωνσταντῖνος, ἀπαντῶν εἰς τὸ διαβιβασθὲν αὐτῷ τηλεγράφημα ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, ἀπέστειλε τηλεγράφημα ἔχον οὕτω· «Πρόεδρον Βουλῆς Ἀθήνας Βαθέως συγκεκινημένος εὐχαριστῶ ἐκ βάθους καρδίας τὴν Βουλὴν διὰ τὰ συγχαρητήριά της πρὸς ἐμὲ καὶ τὸν Στρατόν. Εὔχομαι, ὅπως ὁ πόλεμος οὗτος ἀποτελέσῃ ἀπαρχὴν τοῦ μεγαλείου τῆς ἀγαπητῆς μας Πατρίδος, δυναμένης πάντοτε νὰ στηρίζηται ἐπὶ τῆς αὐτοθυσίας καὶ ἀφοσιώσεως τῶν τέκνων της». Ἀνακοινῶ προσέτι ὅτι οἱ βουλευταὶ κύριοι Θ. Φίλιος, Θεμ. Παπαϊωάννου, Ν. Καμπάνης, Ἰ. Μπρισιμιτζάκης, Γ. Κατσιμπίρης, Δ. Γκλαβᾶς, Ἐρρ. Τομπάζης, Π. Ἀραβαντινός, Ἰ. Βέρροιος, Δ. Βινιεράτος, Σ. Βακράτσας καὶ Ὄθ. Τετενὲς ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα συνιστῶντες εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὅπως ὑποβάλῃ νόμον «περὶ ἐξελέγξεως τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν καὶ περὶ εὐθύνης τῶν συμβούλων καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τί ἐνήργησεν ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Δελήμπαλη τοῦ δήμου Πηνειίων, ὅπως τὸ χωρίον των, τὸ φέρον τὴν ὀνομασίαν «Δελήμπαλη», ὀνομασθῇ Ἐλευθέριος Βενιζέλος». Τί ἐνήργησεν ὁ νομάρχης Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ἐπὶ τοῦ ψηφίσματος τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου τοῦ δήμου Ὀλυμπίων, δι’ οὗ ἐψηφίσθησαν δραχ. 5000, ὅπως διανεμηθῶσιν εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἀπόρων ἐπιστράτων τραυματιῶν καὶ φονευθέντων.

§2ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὴν πρώτην ἐρώτησιν τοῦ συναδέλφου ἀπαντῶ ὅτι δὲν ἔφθασεν ἀκόμη μέχρις ἐμοῦ ἡ ἀναφορά. Ἐν τούτοις φοβοῦμαι μὴ δὲν εὑρεθῶμεν σύμφωνοι, ὅπως ὀνομασθῇ τὸ χωρίον ὡς ζητοῦσιν οἱ κάτοικοι. Ὡς πρὸς τὴν δευτέραν ἐρώτησιν δὲν γνωρίζω εἰδικῶς τί ἀπεφάσισεν ὁ Νομάρχης· ἀπηύθυνα ὅμως ἔγγραφον εἰς αὐτόν, δι’ οὗ παραγγέλλω νὰ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαϊωάννου ἐρωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τίνα μέτρα ἔλαβεν ἐπὶ τῆς ἀπηνοῦς καταδιώξεως τῆς ἐνταῦθα Ἀστυνομίας τῆς ποιμενικῆς τάξεως καὶ τῶν ποιμνίων των. Ὁ κ. Παπαϊωάννου παρακαλεῖται ν’ ἀναπτύξῃ τὴν ἐρώτησίν του.

§4Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ζητῶ νὰ ληφθῇ μέτρον ἐπιεικείας ὑπαγορευόμενον λόγῳ τῶν ἐξαιρετικῶν περιστάσεων. Ὅτε ἐγένετο ἡ ἐπιστράτευσις, πολλοὶ τῶν ποιμένων δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἐγκατασταθῶσιν εἰς λιβάδια, ἀφῆκαν δὲ ἔκθετα σχεδὸν τὰ ποίμνια εἰς συγγενεῖς των, τρέξαντες εἰς τὸν ὑπὲρ πατρίδος ἀγῶνα. Ἐν τούτοις ἡ Ἀστυνομία ἀποδιώκει τὰ ποίμνια ἐκ τῶν μερῶν ὅπου ταῦτα βόσκουσι, καὶ ἀποστέλλει αὐτὰ πολὺ μακράν, ἄλλα εἰς τὰ Μέγαρα καὶ ἄλλα εἰς τὴν Ἐλευσῖνα, ὥστε νὰ καταστραφῶσι. Θὰ παρεκάλουν, ἵνα ὁ κ. Ὑπουργὸς συστήσῃ εἰς τὴν Ἀστυνομίαν, ὅπως λόγῳ τῆς ἐξαιρετικῆς καταστάσεως φαίνηται αὕτη μᾶλλον ἐπιεικὴς πρὸς τοὺς ποιμένας, οἱ ὁποῖοι βόσκουσι τὰ ποίμνιά των ἐπὶ οἰκοπέδων, ἐπὶ τῶν ὁποίων οὐδεμίαν προξενοῦσι βλάβην, ἐνῷ ἡ ἐκ τῆς ἀπηνοῦς καταδιώξεως τῶν ποιμνίων βλάβη εἶναι πολὺ μεγάλη.

§5ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Θὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὰς συστάσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ καὶ θὰ συστήσω νὰ γίνῃ ὅ,τι εἶναι δυνατόν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ κύριοι Σ. Σακελλαριάδης, Ἐπ. Δηλιγιάννης, Σ. Τσακόπουλος καὶ Β. Τουρκοβασίλης συνιστῶσιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς διευθύνοντας τὰ τηλεγραφικὰ γραφεῖα Καρυταίνης καὶ Μεγαλοπόλεως νὰ ἐκδίδωσι ταχυδρομικὰς ἐπιταγάς, καθόσον ἐκ τῆς μὴ ἐκδόσεως τούτων σπουδαίως παραβλάπτονται τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα.

§7ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Εἰς τὰ γραφεῖα ταῦτα ἐπῆλθε κατ’ ἀνάγκην ἡ διακοπὴ τῆς ἐκδόσεως ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν, διὰ τὸν λόγον ὅτι ἡ κατάληψις τῶν νέων χωρῶν ἀπῄτησεν ἀριθμὸν ὑπαλλήλων τηλεγραφικῶν, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσωμεν ἄλλως ἢ ἂν ἐκλείομεν γραφεῖα δευτερευούσης ὁπωσδήποτε ἀξίας ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ Βασιλείου. Πράγματι ἡ ὑπηρεσία μετὰ πολλῆς δυσφορίας προέβη εἰς τὸ μέτρον αὐτό, δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω τοὺς κυρίους Βουλευτὰς ὅτι ἐλήφθησαν τὰ ἀναγκαῖα μέτρα, ὅπως τὸ γραφεῖον Καρυταίνης ἀρχίσῃ ὅσῳ τὸ δυνατὸν ταχύτερον νὰ ἐκδίδῃ ταχυδρομικὰς ἐπιταγάς. Ἐλπίζω ὅτι ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου θὰ τοποθετηθῇ εἰδικὸς ὑπάλληλος. Εἰς δὲ τὸ γραφεῖον Μεγαλοπόλεως ἀνετέθη ἡ διεύθυνσις τοῦ ταχυδρομικοῦ γραφείου εἰς βοηθὸν μὴ ἔχοντα κατατεθειμένην τὴν ἐγγύησιν τὴν ἀπαιτουμένην ὑπὸ τοῦ νόμου πρὸς ἔκδοσιν ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν. Ὑποθέτω ὅτι ἐντὸς δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν θὰ φθάσῃ ὁ ὑπάλληλος ὁ ἔχων τὸ δικαίωμα ἐκ τοῦ νόμου νὰ ἐκδίδῃ ἐπιταγάς.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Γρηγορίου ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ ἐνεργείᾳ αὐτοῦ ἐν σχέσει πρὸς μήνυσίν του κατὰ τοῦ ἐφέδρου ἀρχιάτρου Ἰ. Παπαθεοδώρου.

§10Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἀμέσως κατόπιν, κύριε Πρόεδρε, εἶναι καὶ ἑτέρα ἐπερώτησις διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας ὡς πρὸς τὸν καθηγητὴν κ. Σκλαβοῦνον, καὶ παρακαλῶ νὰ συνενωθῶσι.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε νὰ συσχετισθῶσι.

§12Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Μάλιστα.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Γρηγορίου ἔχει τὸν λόγον.

§14Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Γνωρίζω καλῶς, κύριοι Βουλευταί, ὅτι εἴθισται ἀνακρίσεως ἐνεργουμένης ἐπὶ οἱασδήποτε ὑποθέσεως νὰ μὴ γίνηται συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ, ἵνα μὴ τυχὸν αἱ δικαστικαὶ Ἀρχαὶ ἐπηρεασθῶσιν ἐκ τοιαύτης συζητήσεως καὶ ὅπως αὗται παραμένωσιν ἐντελῶς ἀνεπηρέαστοι. Μετὰ μεγάλης μου ὅμως λύπης εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ παρίδω τὸ καθεστηκὸς τοῦτο ἔθος, διότι, καθ’ ὃν χρόνον ἐγὼ ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου ἀπέφυγον λίαν ἐπιμελῶς καὶ πρὸς τὸν τύπον νὰ ποιήσωμαι σχετικήν τινα ἀνακοίνωσιν καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ φέρω τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν, ὁ ὑπ’ ἐμοῦ μηνυθεὶς ἀπόστρατος ἀντισυνταγματάρχης τοῦ ὑγειονομικοῦ σώματος Ἰω. Παπαθεοδώρου μοὶ ἐπετέθη διὰ τοῦ τύπου καὶ δὴ διὰ τῆς ἐφημερίδος «Ἀθηνῶν», ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀναγράφονται τὰ ἑξῆς·

§15Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ποῖος εἶναι;

§16Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ὁ Παπαθεοδώρου. Ὑπὸ τὸν τίτλον: «Μία ἀστεία κατηγορία». (Ἀναγινώσκει): «Ὁ κ. Γρηγορίου κατήγγειλε» κλπ. καὶ κατωτέρω: «Φαίνεται ὅτι ὁ κ. Γρηγορίου ἐνασμενίζεται εἰς τοιούτου εἴδους καταγγελίας, διότι καὶ ἄλλοτε κατήγγειλε τὸν καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου κ. Σκλαβοῦνον ἐπὶ κλοπῇ ἑνὸς ὡρολογίου». Τὴν μομφὴν ταύτην, κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὦμοι οἱ ἰδικοί μου, ὅσον μικρὰ καὶ ἂν εἶναι ἡ ὀντότης μου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἄρωσιν οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν καὶ δι’ αὐτὸ ἐπικαλοῦμαι τὴν εὐμενῆ ὑμῶν ἐπιείκειαν, ὅπως μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς τί ἀκριβῶς συμβαίνει ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως, διότι ἄλλως τε δὲν μοὶ εἶναι εὔκολον νὰ ἀντεπεξέλθω διὰ τοῦ τύπου ἕνεκα λόγων οἰκονομικῶν. Καὶ γνωρίζετε πάντες ὑμεῖς ὅτι πολλοὶ γνωστοί μας καὶ φίλοι καὶ συνάδελφοι καὶ οἰκεῖοι, καίτοι ἔχουσι σπουδαῖον εἰσόδημα, καίτοι ζῶσι μετὰ πάσης τῆς δυνατῆς οἰκονομίας, δὲν δύνανται νὰ μεταβῶσιν οὔτε εἰς αὐτὸν τὸν κινηματογράφον, λόγῳ τῆς μεγάλης ἀκριβείας τοῦ βίου ἐν Ἀθήναις, χωρὶς νὰ ἐπιστρέψωσι σκεπτικοί. Κατ’ ἀντίθεσιν, Κύριοι, ὁ περὶ οὗ πρόκειται ἀπόστρατος ἀντισυνταγματάρχης εἶναι πλουσιώτατος, καίτοι κατάγεται ἐκ πενεστάτης οἰκογενείας, καίτοι ἐλάμβανεν ἐπὶ 20 συναπτὰ ἔτη μισθὸν κατὰ μέσον ὅρον 200 δραχμὰς κατὰ μῆνα. Καὶ δὲν δύναταί τις βεβαίως νὰ τὸν κατηγορήσῃ διὰ τοῦτο, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπίσης δυνατὸν νὰ ἀποδιώξητε ἀπὸ τὴν διάνοιαν τοῦ παντὸς ἰδέαν τινὰ ἔμμονον καὶ ἐρώτησιν ἀφ’ ἑαυτῆς προβαλλομένην, πῶς ὑπάλληλοι — ἐλάχιστοι εὐτυχῶς ἐν τῷ τόπῳ μας — κατορθώνουσι τόσον μικροὺς μισθοὺς λαμβάνοντες ν’ ἀποκτῶσι τόσον μεγάλας περιουσίας, καὶ ἔρχεται εἰς τὸν νοῦν μου τὸ σοφὸν μέτρον τῶν Ῥωμαίων νομοθετῶν, καθ’ ὅ, ὅτε ὑπάλληλός τις δὲν κατώρθωνε νὰ ἀποδείξῃ τὴν ἔντιμον προέλευσιν τῆς περιουσίας του, ἐδημεύετο αὕτη ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Ἄρχομαι ἤδη ἀπὸ τὸν καθηγητὴν κ. Σκλαβοῦνον, τὸν ὁποῖον δὲν γνωρίζω διατί ἠθέλησε νὰ ἀναμίξῃ ὁ κ. Παπαθεοδώρου εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσίν του, ἴσως διὰ νὰ ἔχῃ συντρόφους καὶ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα τοὺς ἔχει. Κατ’ αὐτοῦ, κύριοι Βουλευταί, ὑπάρχει ἐκκρεμὴς κατηγορία ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς συνεπείᾳ μηνύσεως, τὴν ὁποίαν ἐπέδωκε πρόσωπον, τὸ ὁποῖον οὔτε κατ’ ὄψιν οὔτε κατ’ ὄνομα γνωρίζω. Ἐγὼ μόνον, ὡς θὰ ἐνθυμῆσθε πάντες ὅσοι ἐχρηματίσατε Βουλευταὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, ὅπως ὑποστηρίξω τὴν γνώμην μου, ἣν εἶχον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔπρεπε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν κρίσιν τῆς σχηματισθείσης τότε ἐπιτροπῆς πρὸς διορισμὸν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ὅπως δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι οἱ ἀποτελοῦντες τὴν ἐπιτροπὴν ἐκείνην καὶ ἰδίως ὁ περὶ οὗ πρόκειται καθηγητὴς δὲν ἦτο εἰς τὸ ὕψος τῆς θέσεώς του, προσεπεκαλεσάμην καὶ τὰς κατ’ αὐτοῦ κατηγορίας· καὶ θὰ ἤθελον νὰ ὁμιλήσω οὐσιαστικώτερον ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς καὶ ἐπὶ βάσεως μᾶλλον σταθερᾶς, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν κατέθηκε τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἡ ἀνάκρισις δὲν ἐπερατώθη, καὶ ἴσως εἶχε δίκαιον. Ὡς πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ὅμως τοῦ ὡρολογίου οὐδείς ποτε κατήγγειλε τὸν κ. καθηγητήν, διότι οὐδέποτε ὁ κ. καθηγητὴς διέπραξε τοιαύτην εὐτελῆ κλοπήν· ἐλέγετο μόνον καὶ ἀνεγράφη ὅτι ὁ κ. καθηγητὴς ἀφῄρεσε βίᾳ τὸ ὡρολόγιον ἑνὸς φοιτητοῦ ὡς ἐνέχυρον καὶ δι’ ἀσφάλειαν τιμήματος συγγράμματός του, τὸ ὁποῖον ἀναγκαστικῶς πρὸς αὐτὸν ἐπώλησε καὶ συνεπείᾳ τῆς πράξεως ταύτης ἡ ἐφημερὶς «Χρόνος» ἐν φύλλῳ αὐτῆς, τὸ ὁποῖον δὲν ἐνθυμοῦμαι τώρα, ἀνέφερα ὅμως ἄλλοτε ἐν τῇ Βουλῇ, ὠνόμασε τοῦτον μέγαν ἐνεχυροδανειστήν.

§17ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πῶς;

§18Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Μέγαν ἐνεχυροδανειστήν. Χωρὶς ὁ κ. καθηγητὴς νὰ τὸν καταγγείλῃ. Κατόπιν ὁ κ. καθηγητὴς ἀπολογούμενος ἀπ’ αὐτῆς τῆς διδασκαλικῆς ἕδρας, χωρὶς ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ λάβῃ ἐναντίον του κανὲν μέτρον, ὡς ὤφειλε, παρεπονέθη μεταξὺ τῶν ἄλλων ὅτι ἐγὼ καταχρασθεὶς τὴν ἀσυλίαν τοῦ παρόντος βήματος ἐξύβρισα αὐτόν. Ἠναγκάσθην τότε νὰ ἐπαναλάβω ὅσα εἶπον ἐντεῦθεν εἰς τὸν τύπον ἐνυπογράφως, νὰ ἀναλάβω πᾶσαν τὴν εὐθύνην καὶ νὰ προκαλέσω αὐτόν, ἵνα ἐπιδώσῃ τὴν κατ’ ἐμοῦ σχετικὴν μήνυσιν, ἀλλ’ ὁ κ. καθηγητὴς εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μὴ μὲ μηνύσῃ. Δὲν δύναμαι βεβαίως νὰ βεβαιώσω οὐδὲ νὰ ἀποδείξω ὅτι εἶναι ἔνοχος πράγματι τῶν ἀποδιδομένων αὐτῷ πράξεων, δύναμαι ὅμως νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς θαρραλέως ὅτι ἄνθρωπος, κατὰ τοῦ ὁποίου ἀναγράφονται τοιαῦτα καὶ ἀποδίδονται τοιαῦτα ἀτιμωτικαὶ καὶ ἐγκληματικαὶ πράξεις, ὀφείλει δυοῖν θἅτερον, ἢ νὰ λάβῃ παραυτίκα τὴν ἄγουσαν εἰς τὸ πεδίον τῆς τιμῆς ἢ νὰ σπεύσῃ ἀμελλητὶ πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα. Ἐὰν δ’ οὐδέτερον τούτων πράξῃ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀνήρ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρῆται τίμιος ἄνθρωπος. Προκειμένου, Κύριοι, περὶ τοῦ κ. Παπαθεοδώρου, ὅστις καὶ ἔγραψεν αὐτὰ ἐν τῇ «Ἐφημερίδι», ὀλίγα μόνον ἔχω νὰ εἴπω. Ἕνεκα τῶν ἀναγκῶν τοῦ πολέμου συνεστάθη ἐν Ἀθήναις ΙΥ στρατιωτικὸν Νοσοκομεῖον, ὅπερ κατ’ εὐτυχῆ σύμπτωσιν ἀνέλαβεν ὑπὸ τὴν προστασίαν της ἡ Α. Β. Υ. ἡ Πριγκίπισσα Μαρία, τῆς ὁποίας, κύριοι Βουλευταί, τὸ μέγα ἐνδιαφέρον διὰ τοὺς ἀσθενεῖς, ὁ ζῆλος καὶ ἡ ἀφοσίωσις διὰ τὴν περιποίησίν των, καθὼς καὶ ἡ μεγάλη αὐτῆς ἀντοχὴ εἰς τοὺς κόπους καὶ ἡ ἡγεμονικὴ γενναιότης ἐπέσυρε τὸν θαυμασμὸν πάντων ἡμῶν τῶν ἐν τῷ Νοσοκομείῳ ὑπηρετούντων, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἐὰν αὕτη παρέμενε διαρκῶς ἐν Ἀθήναις καὶ δὲν διέκοπτε τὰς καθημερινὰς σχεδὸν ἐπιθεωρήσεις, οὖσα ἠναγκασμένη νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὴν Ἤπειρον πρὸς περισυλλογὴν καὶ μεταφορὰν τραυματιῶν, ὅπου καὶ σοβαρῶς ἠσθένησεν, εἶμαι βέβαιος, λέγω, ὅτι δὲν θὰ συνέβαινον ὅσα κατωτέρω θέλω εἴπει πρὸς ὑμᾶς. Τοῦ Νοσοκομείου τούτου διευθυντὴς διωρίσθη ὁ ἀπόστρατος ἀντισυνταγματάρχης τοῦ ὑγειονομικοῦ σώματος κ. Ἰωάννης Παπαθεοδώρου, εἰς τὰς διαταγὰς τοῦ ὁποίου ἀπεσπάσθησαν διάφοροι ὑγειονομικοὶ ἀξιωματικοί, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἐγὼ αὐτός. Ἀπὸ μακροῦ χρόνου, Κύριοι, παρετήρησα εἰς τὸ Νοσοκομεῖον ἀνωμαλίας τινὰς περὶ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἰδίως ἀνωμαλίας περὶ τὴν οἰκονομικὴν διαχείρισιν.

§19Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Ἀφοῦ ἡ ὑπόθεσις παρεπέμφθη εἰς τὴν ἀνάκρισιν, δὲν νομίζετε ὅτι δὲν προσφέρετε ὑπηρεσίαν τόσον εἰς τὴν Βουλήν, ὅσον καὶ εἰς τὸ Πανελλήνιον, λέγοντες ταῦτα καὶ δὴ εἰς τὰς στιγμὰς ταύτας τὰς κρισίμους;

§20Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Εἶπον ἤδη περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος.

§21Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Ἐὰν ἀποδειχθῶσιν εἰς τὴν ἀνάκρισιν, βεβαίως ὁ κ. Παπαθεοδώρου θὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας τοῦ νόμου.

§22Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ παρεκάλουν νὰ γενικευθῇ ἡ συζήτησις, διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Βουλευτήν. Πρὸς τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ τὴν σχηματισθεῖσαν δικογραφίαν ἕνεκα τῆς καταγγελίας τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου.

§23ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριε Βουλευτά, κατέθηκα ἤδη ἔγγραφα· δὲν δύναμαι οὔτε νομίζω σκόπιμον νὰ διακόψω τὴν ἀνάκρισιν. Βεβαίως καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνηται λόγος περὶ ὑποθέσεως, ἥτις ἀκόμη διατελεῖ ἐν τῷ σταδίῳ τῆς ἀνακρίσεως· ἀλλά, ἀφοῦ ὁμιλεῖ ὁ κ. συνάδελφος, δὲν δύναμαι καὶ νὰ τὸν ἐμποδίσω· θὰ τὸν παρεκάλουν μόνον ὅτι καλλίτερον ἤθελεν εἶσθαι νὰ ἐκράτει τὸ καθεστηκὸς ἔθος.

§24Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν εἶχε περατωθῇ ἡ ἀνάκρισις ἕως αὔριον τὸ πρωί, θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ τὴν δικογραφίαν, διὰ νὰ μάθῃ ὁ κ. συνάδελφος ποῖος εἶναι ὁ κ. Παπαθεοδώρου. Ὑπομιμνήσκω δὲ πρὸς ὑμᾶς ὅτι σεῖς αὐτός, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀπεστείλατε ἐπιστολὴν συγχαρητήριον διὰ τὰς ἐργασίας του τὰς πολυτίμους.

§25Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Δὲν τὸ πιστεύω. Σφοδρὰν ὅμως ἐπιθυμίαν ἔχω νὰ συμμορφωθῶ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ἄλλως τε τυγχάνει καὶ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος, εἰς τὰς τάξεις τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀνήκω καὶ ἐγώ, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ πράξω τοῦτο, διότι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ συνέλθῃ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν καὶ ἐγὼ δὲν θέλω νὰ μὴ ὁμιλήσω δι’ οὓς λόγους ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ἤδη.

§26Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ ἐπανέλθῃ αὐτὴ ἡ συζήτησις.

§27Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Βεβαίως· καὶ θὰ ἀποδείξω διὰ ποῖον λόγον ὑμεῖς ἐπεσκέπτεσθε τόσον συχνὰ αὐτὸν εἰς τὸ γραφεῖόν του. (Ζωηραὶ κωδωνοκρουσίαι).

§28Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως θὰ εἴπω διατί ἐγὼ μετέβαινον.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Βουλευτά..... (Ζωηραὶ κωδωνοκρουσίαι).

§30Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ προσέχῃ ὁ κ. Βουλευτής, ὅταν ὁμιλῇ πρὸς ἐμέ. Ἐγὼ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς διεχειρίσθην πρότερον ἀπὸ ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλὰ δυστυχῶς κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τὸν παραβιάζετε.

§32Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Εὐτύχημα, κύριοι Βουλευταί, ἀληθῶς ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν ἦτο κατατεθειμένος ὁ φάκελος τῶν ἀνακρίσεων. Ἔλεγον λοιπόν, ὅτι ἀπὸ μακροῦ χρόνου παρετήρουν ἀνωμαλίας τινὰς περὶ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἰδίως περὶ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἀναγκαιούντων εἰδῶν διὰ τὸ Νοσοκομεῖον, μολονότι ὁ ἐκεῖ γραμματεὺς τοῦ Νοσοκομείου, ἔντιμος καὶ ἀφωσιωμένος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του μόνιμος ἀξιωματικός, διακεκριμένος δὲ ἐπιστήμων ὑπίατρος κ. Σ. Τούμελας, προσεπάθει νὰ καταστείλῃ τὰς ἀνωμαλίας ταύτας ἐργαζόμενος ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας καὶ κατέστελλεν ἀληθῶς κατὰ τὸ δυνατὸν ταύτας καὶ χάρις εἰς τὸν ὁποῖον δὲν παρέλυσε τέλεον ἡ διοίκησις τοῦ Νοσοκομείου· τὰς ἀνωμαλίας δὲ ταύτας ἀνέφερα ἐπανειλημμένως πρὸς τὸν κ. Παπαθεοδώρου, ἀλλ’ ἀντελήφθην τάχιστα ὅτι ἦτο ἀκατάλληλος διὰ διεύθυνσιν καὶ ἠναγκάσθην νὰ τὸν καταγγείλω καὶ τὸν κατήγγειλα. Κατήγγειλα δ’ αὐτὸν ἐκτὸς τῶν ἄλλων καὶ ὅτι καταρρίπτει τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ ἀξιωματικοῦ καὶ διαφθείρει τὴν στρατιωτικὴν πειθαρχίαν, διότι, ὁσάκις συνήντα ἀξιωματικούς τινας, ἢ καὶ ὁπλίτας ἐνίοτε, ἤρχιζε νὰ βωμολοχῇ καὶ νὰ ἀπαγγέλλῃ ποιήματα δίκην ἀρλεκίνου τόσον αἰσχρά, ὥστε καὶ ἡ τελευταία ἱερόδουλος τοῦ ἐσχάτου ἐναγοῦς οἴκου ἤθελεν ἐρυθριάσει ἀκούουσα.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ φρασεολογία σας, κ. Βουλευτά, δὲν ἁρμόζει καὶ κυρίως καθόσον ἔχετε ὑπ’ ὄψει πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπόντα.

§34Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ὀρθόν.

§36Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Θὰ προσπαθήσω νὰ τὴν μετριάσω. Τὴν ἑσπέραν δὲ ἐλάμβανεν ἐντὸς τῆς διευθυντικῆς ἁμάξης του στρατιώτην τινὰ καὶ ἀπήρχετο οἴκαδε. Πολλάκις, Κύριοι, ἀνέφερα πρὸς αὐτὸν ὅτι τὰ εἴδη τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διαταγῇ, διὰ νὰ δοθῶσιν εἰς τοὺς θαλάμους πρὸς χρῆσιν τῶν ἀσθενῶν, δὲν ἐδόθησαν, ἐνῷ πληρώνονται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Ὁ κ. διευθυντὴς μοὶ ἔλεγεν ὅτι θὰ λάβῃ μέτρα, ἀλλ’ οὐδὲν μέτρον ἐλάμβανεν. Ἀνέφερα αὐτῷ ὅτι ἐγὼ μὲν πάντοτε καὶ πλεῖστοι συνάδελφοί μου πλειστάκις ἀπέρριπτον τὸ εἰσαγόμενον κρέας, τὸ ὁποῖον ἦτο κακίστης ποιότητος, ὁ δὲ κ. διευθυντὴς ἔλεγεν ὅτι «πολὺ καλὰ κάμνετε καὶ τὸ ἀπορρίπτετε· δικαίωμά σας εἶναι». — Ἀλλὰ τοῦτο, κ. Διευθυντά, εἶναι ἐμπαιγμὸς κατὰ τοῦ Νοσοκομείου ἐκ μέρους τῶν προμηθευτῶν καὶ προκαλεῖ καὶ δυσχέρειαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ πρέπει νὰ ἐφαρμόσητε τὰ συμβόλαια, ἐὰν τοιαῦτα ὑπάρχωσιν, ἐὰν δὲ δὲν ὑπάρχωσι, νὰ συντάξητε τοιαῦτα, διότι ἡ ὑπηρεσία μεγάλως δυσκολεύεται. Ὁ κ. διευθυντὴς ἀπήντα καὶ πάλιν ὅτι θὰ λάβῃ μέτρα, ἅτινα δὲν ἐλάμβανεν. Ἐζήτησα — διότι τὸ κρέας ἦτο ἐν γνώσει τοῦ διευθυντοῦ συνήθως ὀλιγώτερον κατὰ 10–20 ὀκάδας — τὸ βιβλίον τοῦ ἐφημερεύοντος, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω τοῦτο ἐγγράφως καὶ ἐπισήμως, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν κατετέθη, διότι δὲν ὑπάρχει, διατί δὲ δὲν ὑπάρχει ὅλως παρανόμως, μόνον ὁ κ. Παπαθεοδώρου γνωρίζει. Ἀπέστειλαν μόνον βιβλίον τι, τὸ ὁποῖον ὀνομάζεται πρόχειρον συσσιτίου, καὶ θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Βουλευτὰς καὶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ῥίψωσι βλέμμα ἐπ’ αὐτοῦ, διότι, ὅτε τὸ εἶδον πρὸ ὀλίγων ὡρῶν καὶ ἠθέλησα νὰ κάμω τὴν παραβολὴν μεταξὺ τῶν εἰσαγομένων καὶ τῆς δυνάμεως τῶν ἀσθενῶν, παρετήρησα μετὰ φρίκης, ὅτι εἶναι πλαστογραφημένον. Παρεποιήθησαν, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, καταφώρως οἱ ἀριθμοί. Ἁπλοῦν βλέμμα, κύριοι συνάδελφοι, ἂν ῥίψητε, θὰ ἴδητε ὅτι τὸ 50 ἔχει γίνει 70, τὸ 60 ἔχει γίνει 90, εἶναι δὲ ὅλοι οἱ ἀριθμοὶ παραπεποιημένοι· τοῦτο, ἐννοεῖται, συμβαίνει εἰς ὅλας τὰς γραμμὰς καὶ εἰς ὅλας τὰς σελίδας, τὰς ὁποίας ἔχω σημειώσει.

§37Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τί βιβλίον εἶναι αὐτό;

§38Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἀντὶ τοῦ μὴ ὑπάρχοντος βιβλίου ἐφημερεύοντος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κρατῆται ἐν τῷ ἑρμαρίῳ τοῦ ἐφημερεύοντος, κατετέθη τοῦτο τὸ ἐπίσημον βιβλίον τὸ χρησιμεῦον διὰ τὴν ἐξέλεγξιν. Ἐν αὐτῷ ὑπάρχουσι δύο στῆλαι, ὧν ἡ μία γράφει τὸ εἶδος καὶ ἡ ἄλλη τὰς ὀκάδας, ἤδη δ’ ἐπληρώθησαν ὁλογράφως τὰ ὑπάρχοντα κενά, πλὴν οἱ ἀριθμοί, οἱ ὁποῖοι ἦσαν γεγραμμένοι καὶ ὑπογεγραμμένοι ὑπὸ τῶν ἐφημερευόντων, παρεποιήθησαν διὰ τὴν συμφωνίαν.

§39ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἐπίσημον τὸ βιβλίον;

§40Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Βεβαίως· κατετέθη ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ μὴ διακόπτωσι τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ὑπεβλήθη εἰς τὸ Προεδρεῖον αἴτησις ὑπογεγραμμένη ὑπὸ δέκα Βουλευτῶν, δι’ ἧς ζητεῖται ἡ γενίκευσις τῆς συζητήσεως· ὅθεν ὅστις θέλει δύναται νὰ λάβῃ τὸν λόγον.

§42Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἀνέφερα πρὸς αὐτὸν πάντα ταῦτα, κύριοι Βουλευταί, καὶ προσέτι ὅτι θέρμανσις εἰς τὸ Νοσοκομεῖον δὲν ὑφίσταται καὶ οὗτος κατὰ τὴν συνήθειαν αὑτοῦ ἔλεγεν ὅτι θὰ λάβῃ μέτρα. Ἐγὼ ἤμην ἥσυχος, διότι πάντα ταῦτα ἀπέδιδον εἰς ὑπερβολικὴν ἀγαθότητα τοῦ κ. Παπα– Θεοδώρου, ὁπότε κατὰ τὴν 11ην Φεβρουαρίου, ἐπικρατοῦντος ἐν Ἀθήναις πρωτοφανοῦς χειμῶνος διὰ τὴν ἐποχὴν καὶ ψύχους δριμυτάτου, μετέβην εἰς τοὺς θαλάμους, τῶν ὁποίων προΐσταμαι ὡς τμηματάρχης, καὶ εὑρέθην πρὸ ἀθρόων παραπόνων τῶν τε νοσηλευομένων καὶ τοῦ προσωπικοῦ, ὅτι θέρμανσις δὲν ὑπῆρχε καὶ ὅτι ὑποφέρουσι δεινῶς ἐκ ψύχους. Ἀγανακτήσας τότε ἤρχισα νὰ καταφέρωμαι κατὰ πάντων λησμονήσας πρὸς στιγμὴν ὅτι ἤμην ἀξιωματικός. Προσῆλθον ἐνώπιόν μου τότε οἱ ἡμιονηγοὶ τοῦ καταστήματος καὶ ὁ ἀρχινοσοκόμος καὶ ἤκουσα τούτων μετὰ καταπλήξεως λεγόντων μοι ὅτι οἱ ἡμιονηγοὶ τοῦ Νοσοκομείου μετέβησαν εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ Ἀεριόφωτος, ἐπλήρωσαν τὰ ἁμάξια αὑτῶν γαιανθράκων καὶ ἔδωκαν ἀποδείξεις τοῦ Νοσοκομείου, ἀλλά, ἀντὶ νὰ μεταφέρωσι τούτους εἰς τὸ Νοσοκομεῖον, τοὺς μετέφεραν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. διευθυντοῦ, ὅπου τὰ ἐξεφόρτωσαν παρούσης μάλιστα καὶ τῆς συζύγου αὐτοῦ, ἡ ὁποία προσεκάλει συμπαροῦσαν φίλην της νὰ λάβῃ μέρος ἐξ αὐτῶν, διότι αὐτὴν τὴν ἡμέραν τῇ ἔφεραν πολλά! Ὡς παράδειγμα δὲ τῆς μεροληπτικῆς αὐτοῦ συμπεριφορᾶς ἀναφέρω πρὸς ὑμᾶς ὅτι στρατιώτην ἀπουσιάσαντα ἄνευ ἀδείας ἀπὸ τῆς 8ης Ἰανουαρίου μέχρι τῆς 23ης ἰδίου, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τοῦ ἀναφορείου τοῦ καταστήματος, ὄχι μόνον δὲν κατήγγειλεν, ὡς ὤφειλεν, ὄχι μόνον δὲν ἐπέβαλε ποινήν τινα αὐτῷ, ἀλλ’ εἶχε καὶ τὸ θάρρος νὰ τὸν παραπέμψῃ εἰς τὴν ὑπ’ αὐτὸν ἐπιτροπὴν τῶν ἀδειῶν καὶ νὰ χορηγήσῃ αὐτῷ καὶ μηνιαίαν ἀναρρωτικὴν ἄδειαν, καὶ ἐστάλη μάλιστα τὸ σχετικὸν ἔγγραφον εἰς τὸν λόχον αὐτοῦ, ἀλλά, τοῦ σκανδάλου ἐκραγέντος αὐτοστιγμεί, προσεκάλεσε τὸν ἀρχινοσοκόμον καὶ διεπυνθάνετο τί δέον γενέσθαι. Ὁ ἀρχινοσοκόμος συνεβούλευσεν αὐτὸν ὅτι ἄδεια ἀναρρωτικὴ δίδεται μόνον εἰς στρατιώτην ἀσθενήσαντα, εἴτε πραγματικῶς εἴτε καθ’ ὑπόκρισιν, ἀλλ’ ἄδεια ἀναρρωτικὴ εἰς μὴ ἀσθενήσαντα οὔτε κατὰ τὸν ἕνα οὔτε κατὰ τὸν ἄλλον τρόπον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ. Ὁ κ. διευθυντὴς ἔστειλε τότε νέον ἔγγραφον εἰς τὸν λόχον καὶ ἀνεκάλεσε τὸ πρῶτον δικαιολογούμενος κατὰ τρόπον τουρκικὸν λέγων «λάθος ἔγινεν».

§43ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Γιαγνὶς ὀλντοῦ.

§44Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Κατερχόμενος τοῦ βήματος, κύριοι Βουλευταί, ποιοῦμαι τὴν δήλωσιν, ὅτι πρώτην φορὰν ἐπιδίδω μήνυσιν καὶ προκαλῶ ἀνάκρισιν ὄχι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλ’ ὁ ἴδιος ἐπιδίδων ἰδιοχείρως μήνυσιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸν Εἰσαγγελέα, διὰ νὰ ὑπέχω ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην. Ἐνόμισα δὲ ὅτι εἶχον καθῆκον ἐπιβεβλημένον νὰ ἐπιδώσω τοιαύτην μήνυσιν, διότι τοὺς κλέπτοντας ἐν καιρῷ εἰρήνης θεωρῶ ἁπλοῦς λωποδύτας τιμωρητέους μέν, ἀλλὰ ἀναξίους προσοχῆς, τοὺς κλέπτοντας ὅμως ἐν καιρῷ πολέμου θεωρῶ προδότας τῆς πατρίδος. Πέπεισμαι ἀκραδάντως, ὅτι βαρεῖα θέλει ἐπιπέσει ἡ χεὶρ τῆς δικαιοσύνης εἰς ἐκείνους, οἵτινες, εἴτε ἐξ ἐγκληματικότητος εἴτε ἐξ ἀμελείας — ἀδιαφορῶ ἐγώ — ἐστέρουν τὴν τροφὴν καὶ τὴν θέρμανσιν εἰς ἀσθενεῖς καὶ τραυματίας καὶ εἰς τοὺς κρυοπαγήσαντας ἐκείνους πόδας, τῶν ὁποίων οἱ δάκτυλοι ἀπέπεσον εἰς τὰ χιονοσκεπῆ ὄρη τῆς Ἠπείρου, ὅπου ὑπερήσπιζον τὴν τιμὴν καὶ τὴν δόξαν τῆς πατρίδος καὶ ὅπου μόλις πρὸ ἡμερῶν νέον περίλαμπρον ἐθνικὸν τρόπαιον ἔστησαν.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τῇ αἰτήσει δέκα Βουλευτῶν γενικεύεται ἡ συζήτησις. Τίς ζητεῖ τὸν λόγον; Οὐδενὸς ζητήσαντος τὸν λόγον....

§46Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· θὰ ὁμιλήσω ἐγώ.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§48Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, ἀληθῶς ἤκουον πρὸ πολλοῦ ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐπρόκειτο νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ὁμιλήσῃ κατὰ τοῦ ἰατροῦ κ. Παπαθεοδώρου, ἰατροῦ, ὁ ὁποῖος ὑπηρέτησεν ἐπὶ τριάκοντα καὶ τρία ὁλόκληρα ἔτη εἰς τὸν στρατόν, ὁ ὁποῖος μέχρι τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπεμακρύνθη τοῦ στρατοῦ, δὲν ἐτιμωρήθη οὔτε μὲ ἐπίπληξιν κἄν. Ἔχει ἓν φύλλον ποιότητος λευκότατον, λευκότερον καὶ αὐτῆς τῆς περιστερᾶς, ἐπιστημονικῆς δὲ ἀξίας τοιαύτης, τὴν ὁποίαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ἐὰν λάβωσι μέρος, θέλουσιν ἐξάρει· ἀκεραιότητος τοιαύτης, ὥστε, ὅτε ἐτόλμησέ ποτε εἰς τὸν Βόλον καὶ ἄλλος τις ἀξιωματικὸς νὰ τὸν καταγγείλῃ, ἐνηργήθη ἀνάκρισις ἐπὶ τῇ καταγγελίᾳ τοῦ κ. Παπαθεοδώρου κατὰ τοῦ ἀξιωματικοῦ, ὁ ὁποῖος, ἐπαναλαμβάνω, ἠσέβησε πρὸς αὐτόν. Τὸ Φρουραρχεῖον ἐπελήφθη ἀνακρίσεων καὶ ἠθέλησε νὰ δικαιώσῃ τὸν ἀξιωματικόν. Ὁ κ. Παπαθεοδώρου ἀνηνέχθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ὄχι μόνον ὁ ἀξιωματικὸς ἐτιμωρήθη μὲ τὴν αὐστηροτέραν τῶν ποινῶν — νομίζω ὅτι ἀπεμακρύνθη τοῦ στρατοῦ —, ἀλλ’ ἐτιμωρήθησαν καὶ ὁ φρούραρχος καὶ ὁ διοικητὴς τοῦ συντάγματος. Τοιοῦτος εἶναι ὁ καθ’ οὗ βάλλει ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος. Κατηγόρησε λέγω, τὸν κ. Παπαθεοδώρου, διότι ἐν ὥρᾳ χειμῶνος ἔστειλεν εἰς τὸ Ἀεριόφως καὶ ἐπλήρωσε πρὸς 6½ λεπτὰ τὴν ὀκᾶν νὰ τῷ στείλωσι κὼκ καὶ τὸ ἔστειλαν πρὸς αὐτόν. Ἀλλὰ μὴ ὅλος ὁ κόσμος καὶ ὅλα τὰ Νοσοκομεῖα δὲν λαμβάνουσιν ἀπὸ τὸ Ἀεριόφως τὴν θέρμανσίν των; Καὶ ἐνόμισεν ὁ κ. συνάδελφος ὅτι τοῦτο δύναται ν’ ἀποτελέσῃ κατηγορίαν κατ’ ἐντίμου ἀξιωματικοῦ, γηράσαντος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος, ἀξιωματικοῦ, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα, καὶ ἂν ἀπεμακρύνθη, οἱ συνάδελφοι αὐτοῦ μετὰ σεβασμοῦ ἀναφέρουσι. Διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, Κύριοι, ποῖος εἶναι ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος, κατὰ τοῦ ὁποίου τοιαύτην τινὰ κατηγορίαν, τοιαύτην φοβερὰν συκοφαντίαν.....

§49Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ. Δὲν ἐπιτρέπω νὰ ὁμιλῇ ὁ κ. Βουλευτὴς μεθ’ ὅλην του τὴν ἡλικίαν περὶ συκοφαντίας.

§50Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δηλῶ ὅτι, ὅ,τι λέγω ἐντεῦθεν, θὰ τὸ ὑποστηρίξω καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Θὰ ἀποδειχθῇ, ἂν ἔλθῃ ἡ δικογραφία, ὅτι ἀληθῶς ὑπάρχει συκοφαντία εἴτε ἐκ πλάνης τοῦ κ. συναδέλφου εἴτε ἐκ κακῶν εἰσηγήσεων εἴτε ἐκ κακῆς ἀντιλήψεως εἴτε διότι δὲν ἐπέτρεψεν αὐτῷ τὸ Νοσοκομεῖον νὰ γίνῃ πολιτικὸν πρακτορεῖόν του.

§51Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Δι’ ἐμὲ δὲν ἐπέτρεψε τίποτε, διότι τὰ ἔκαμεν ὅλα δι’ ὑμᾶς.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ δώσητε ἐξηγήσεις εἰς τὸν κ. συνάδελφον.

§53Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐάν, κύριε Πρόεδρε, περιορίσητε τὸν λόγον, ὥστε νὰ μὴ εἴπῃ τις τί συνέβαινεν εἰς τὸ Νοσοκομεῖον, τότε βεβαίως εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κατέλθω τοῦ βήματος.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύνασθε καὶ σεῖς νὰ εἴπητε ὅ,τι συνέβη εἰς τὸ Νοσοκομεῖον, ἀλλά, ἐφ’ ὅσον λέγετε ὅτι μετεβλήθη εἰς πολιτικὸν πρακτορεῖον καὶ ἀποδίδετε τοῦτο εἰς τὰς ἐνεργείας τοῦ προλαλήσαντος, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται ὑμῖν νὰ δώσητε ἐξηγήσεις.

§55Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως, δὲν μὲ ἀφήσατε. Ἀλλ’ ἐγὼ θὰ προκαλέσω καὶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Σκάσην, ἀλλὰ καὶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Χριστοδουλιᾶν, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν εἰς τὸ Νοσοκομεῖον ἐκεῖνο, ὡς ἰατροὶ καὶ συνάδελφοι νὰ ὁμιλήσωσι καὶ νὰ βεβαιώσωσι καὶ ν’ ἀποδείξωσιν ὅτι ἀνακριβῆ εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγω, ἢ ὅτι αἱ πληροφορίαι μου δὲν εἶναι οἷαι ἔπρεπε νὰ ὦσιν. Ἔχω τὴν πληροφορίαν, δύναμαι δὲ νὰ εἴπω αὐθεντικήν, καί, ἐὰν κατετίθετο ἐδῶ ἡ ἀνάκρισις, θὰ ἐβλέπετε ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγω, εἶναι ἀκριβές, ὅτι εἰς τὸ Νοσοκομεῖον εἰσήρχοντο στρατιῶται ὑγιεῖς κατὰ τὸ πλεῖστον, οἵτινες διεσκορπίζοντο εἰς τοὺς διαφόρους κοιτῶνας καὶ ἐν καιρῷ ἐλάμβανον τὴν ἄγουσαν εἰς τὰς οἰκίας των μὲ ἀδείας.

§56Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω ἐγώ.

§58Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ ἐπιτρέπω.

§59Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Τὴν ἐπιτρέπει ὁ ἴδιος.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπιτρέπω.

§61Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἠναγκάσθη ὁ ἰατρὸς περιερχόμενος ἀπὸ θαλάμου εἰς θάλαμον πρὸς ἐπίσκεψιν ἀσθενῶν, ἐπειδὴ ἔβλεπέ τινας ἐξ αὐτῶν εἰς τὰς κλίνας των σκεπασμένους καὶ προσποιουμένους τὸν ἀσθενῆ, ἠναγκάσθη, λέγω, νὰ ἐξετάζῃ αὐτούς, καθ’ ὃ εἶχε καθῆκον, καὶ τοὺς ὑγιεῖς ἐξ αὐτῶν ν’ ἀποστέλλῃ εἰς τοὺς στρατῶνάς των. Αὐτὸ προυκάλεσε τὴν μῆνιν τοῦ κ. συναδέλφου.

§62Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πῶς εἰσήγοντο;

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς.

§64Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὲ διευκολύνουσι.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπιτρέπω.

§66Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε σεῖς ἔχετε προορισμὸν νὰ δυσχεραίνητε τὴν συζήτησιν.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω προορισμὸν νὰ ἐφαρμόζω τὸν Κανονισμόν, ὁ ὁποῖος μοὶ ὑπαγορεύει νὰ μὴ ἐπιτρέπω διακοπάς.

§68Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ νὰ ἐμποδίζητε νὰ μοὶ διασαφηνίζωσιν ὅ,τι δὲν ἔχω εἰς τὴν μνήμην μου; Ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἐνδιαφέρεται οὔτε ὑπὲρ οὔτε κατά· θέλει νὰ λύσῃ ἀπορίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν ἔδωκα σαφῆ ἔννοιαν. Ἐρωτᾷ λοιπόν. Αὐτὸ δὲν λέγεται διακοπή.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ λέγεται διακοπή.

§70Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὥστε, ὅταν τις δὲν ἐννοῇ ἕν θέμα;

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ῥήτωρ δὲν ἔχει προορισμὸν νὰ ἐξηγῇ εἰς ὅλους τὰ θέματα.

§72Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μανθάνω τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἤξευρον, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον εἶναι ἀλληλοδιδακτικὸν σχολεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἕκαστος Βουλευτὴς ὡς μαθητὴς ὑψώνει τὴν χεῖρα καὶ ἐρωτᾷ τὸν διδάσκαλον.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, νὰ εἶσθε εὐπρεπέστερος εἰς τὰς ἐκφράσεις σας.

§74Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴ μεταχειρίζεσθε δι’ ἐμὲ αὐτὴν τὴν φράσιν. Ὑπῆρξα πάντοτε εὐπρεπής.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἐμποδίσω τὰς διακοπὰς καὶ μάλιστα ἐφ’ ὅσον αἱ διακοπαὶ προκαλοῦσιν ἀνησυχίας. Καὶ τοῦτο πράττω. Ἐάν τις θέλῃ ἐξηγήσεις, ἂς ζητήσῃ τὸν λόγον, διὰ νὰ τὰς λάβῃ.

§76Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἴσως ὁ κ. Γρηγορίου νὰ μὲ ἐρωτήσῃ καὶ νὰ προκαλέσῃ ταραχήν τινα, ἀλλ’ οἱ ἄλλοι Κύριοι δὲν ἔχουσι λόγον νὰ προκαλέσωσι ταραχάς.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ θὰ ἐκτιμήσω.

§78Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ λοιπόν, ἐπαναλαμβάνω, προυκάλεσε τὴν μῆνιν τοῦ κυρίου συναδέλφου καὶ ἐπετέθη κατὰ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Νοσοκομείου καὶ εὗρεν ὅτι, ἐκτὸς τῆς κατηγορίας τῶν 33 δραχμῶν τοῦ Ἀεριόφωτος, τῆς θερμάνσεως, ὅτι δὲν ἐσημείωνεν ὁ ἐφημερεύων τὰ τρόφιμα τὰ εἰσερχόμενα εἰς τὸ Νοσοκομεῖον, εἶναι δὲ ἰατρὸς καὶ γνωρίζει ὅτι οἱ ἰατροὶ ἐπισκεπτόμενοι τοὺς ἀσθενεῖς, ἀναλόγως τῆς ἀσθενείας των, γράφουσιν εἰς τὸ φύλλον των τί θὰ φάγῃ ὁ ἀσθενὴς κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην. Κατὰ συνέπειαν κατάχρησις δὲν δύναται νὰ γίνῃ, διότι, ἅμα ἐξελεγχθῶσι τὰ πρόχειρα φύλλα ὀψωνίου τοῦ ἰατροῦ καὶ τοῦ ἀρχινοσοκόμου, δύναται ν’ ἀποδειχθῇ, — αὐτοὶ δὲ οἱ δύο εἶναι ὑπεύθυνοι —, δύναται, λέγω, ν’ ἀποδειχθῇ, ἂν προκύπτει κατάχρησις. Ἀλλὰ καὶ τότε ἡ κατάχρησις αὕτη δὲν βαρύνει τὸν διευθυντὴν τοῦ Νοσοκομείου, ἀλλὰ τὸν ἐφημερεύοντα καὶ τὸν ἀρχινοσοκόμον. Αὐτὴ εἶναι ἡ δευτέρα καταγγελία. Ἡ τρίτη εἶναι ὅτι ὁ ἰατρὸς λέγει ποιήματα αἰσχρὰ καὶ μάλιστα ἐνώπιον τῶν συναδέλφων του ἐν τῷ Νοσοκομείῳ. Ἐπεθύμουν νὰ ἔχω τὴν σχετικὴν δικογραφίαν ἐδῶ, διὰ νὰ ἐμάνθανεν ἡ Βουλὴ μὲ ποίαν σοβαρότητα καὶ ἀξιοπρέπειαν καὶ ἐπιβολὴν εἰσήρχετο καὶ ἐξήρχετο εἰς τὸ Νοσοκομεῖον ὁ κ. Παπαθεοδώρου. Καὶ ἀκριβῶς διὰ νὰ μὴ ἀποδειχθῶσι ταῦτα ὁ κ. Βουλευτὴς ἔφερε τὸν λόγον εἰς τὴν Βουλήν. Τί νὰ κάμῃ ἡ Βουλή; Τί λόγον ἔχει; Νὰ δικάσῃ τὸν κ. ἀξιωματικόν; Ὁ κ. Βουλευτὴς μετέβη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, εἰς δὲ τὸν εἰσαγγελέα ἔδωκε μήνυσιν. Αὐτοὶ εἶναι ἁρμόδιοι. Ἐνήργησεν αὐτὸς καὶ ἐπῆλθε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀνακρίσεως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς παρεμέρισε τὴν ὑπόθεσιν ἢ μήπως ὁ εἰσαγγελεὺς ἔρριψε τὴν καταγγελίαν εἰς τὸ ἀρχεῖον καὶ σπεύδει νὰ κατηγορήσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἐνεργείᾳ, νὰ κατηγορήσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὡς ἀπ’ εὐθείας ἔνοχον καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διότι δὲν ἐπενέβη, δὲν προυκάλεσε τὴν προσοχὴν τοῦ εἰσαγγελέως εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων του, ἂν ἐπετρέπετο ἡ ἐπέμβασις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ; Ἐὰν ἦσαν ἀληθεῖς αἱ κατηγορίαι αὗται καὶ σοβαραί, βεβαίως ἀμφότεροι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ οὗτοι θὰ ἐξεπλήρουν τὸ καθῆκόν των καὶ θὰ ἱκανοποιεῖτο ὁ νόμος, καὶ ἤθελεν ὑπερηφανεύεσθαι ὁ κ. συνάδελφος ὅτι ἔφερεν ἕνα ἀξιωματικὸν παρεκτρεπόμενον εἰς τὸ καθῆκόν του, ὅτι τὸν ἐστιγμάτισεν ἐνώπιον τῶν συναδέλφων του καὶ τῆς κοινῆς γνώμης τῆς πατρίδος. Εἶναι τοῦτο τιμωρία ἀπηνὴς διὰ φιλότιμον ἀξιωματικόν. Εἶναι ἀπηνὴς δι’ ἕνα ἐγκληματίαν ἀξιωματικόν, διότι πᾶς ἔντιμος ἄνθρωπος δὲν θ’ ἀπευθύνῃ οὔτε χαιρετισμὸν πρὸς αὐτὸν ἀποδειχθέντα ὅτι εἰς τοιαύτας περιστάσεις οὕτω διεχειρίσθη τὴν ἐξουσίαν αὑτοῦ. Εἰς τὸν κ. Παπαθεοδώρου, τὸν κλέπτην τῶν 33 δραχ. τῆς θερμάνσεως, ἐστάλησαν ἐξ Ἑλβετίας δι’ ἐνεργειῶν του πρὸς τὸν γαμβρόν του κ. Σάξων περὶ τὰς 40.000 δραχ. ἕως σήμερον ὡς καὶ εἴδη ἱματισμοῦ καὶ διάφορα ἄλλα πράγματα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυρία του μετὰ τῆς κόρης του διένειμεν εἰς ἀξιωματικῶν Κυρίας, εἰς στρατιωτικῶν Κυρίας. Περιμένει δὲ ἀκόμη καὶ μίαν ἄλλην ἀποστολήν, 40.000 περίπου δραχμῶν. Καὶ εὗρε τὴν εὐκαιρίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀποστείλῃ ἐπιστολὴν πρὸς τὸν κ. Σάξων ἐκφράζων τὴν εὐγνωμοσύνην τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰς ἐνεργείας ταύτας καὶ διὰ τὰ ἀποτελέσματα. Τοιοῦτος εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον κατηγοροῦσι διὰ 33 δραχ. καὶ ὁ ὁποῖος ὑπηρέτησεν ἐπὶ 33 ἔτη καὶ τοῦ ὁποίου τὴν ἔντιμον στολὴν τοῦ στρατιώτου συνεκύλισαν εἰς τὰς ἀκαθάρτους καὶ ῥυπαρὰς ὁδούς. Εἶναι, μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἐντροπὴ καὶ ἁμαρτία ν’ ἀπευθύνωμεν κατηγορίας κατ’ ἐντίμων ἀνθρώπων, διότι δὲν εὕρομεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὑπηρετήσωμεν μίαν ἐπιθυμίαν, μίαν ἀπαίτησιν, μίαν ἀνάγκην μας. Καὶ ἔπρεπεν ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ συγκινηθῇ ἀναλογιζόμενος τὸ πρᾶγμα καὶ νὰ εἴπῃ· ἐάν τις ἀπευθύνῃ κατηγορίαν τινὰ πρός με, ποῖα θὰ ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ πόνου, τὰ ὁποῖα ἤθελον αἰσθανθῆ εἰς τὸ τέρμα τοῦ ἀνθρωπίνου βίου;». Ἰδού, Κύριοι, διατί εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναμιχθῶ εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν. Ἀνεμίχθην ἀπὸ ἀγανάκτησιν καὶ ὑπὲρ τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἀληθείας καὶ οὐχὶ διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξετόξευσε κατ’ ἐμοῦ ὁ κ. συνάδελφος, ὅστις εἶπεν ὅτι ἐγύριζον εἰς τὰ Νοσοκομεῖα καὶ δι’ αὐτὸ ὑπερασπίζομαι διὰ τὰς παροχάς, τὰς ὁποίας μοὶ παρεῖχε. Κύριοι, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ἐπισκέπτωμαι τοὺς ἐκ τοῦ πολέμου προερχομένους. Εἶμαι πολεμιστὴς καὶ γνωρίζω τὴν σημασίαν ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἀπὸ τὸ πεδίον τῆς μάχης φέρουσι πληγωμένους καὶ ἀκρωτηριάζουσιν εἰς τὰ Νοσοκομεῖα, διὰ νὰ δώσωσι τὴν ζωὴν εἰς αὐτούς. Ἔσπευδον νὰ παρηγορήσω, καθ’ ὃ εἶχον καθῆκον ἐπιβαλλόμενον, καὶ ἔσπευδον νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῶν ἰατρῶν ἐπὶ τῶν δυστυχῶν αὐτῶν, ὅπως παράσχωσιν εἰς αὐτοὺς πᾶσαν τὴν δυνατὴν περίθαλψιν τὴν ἀπαιτουμένην καὶ νὰ δώσωσιν ἄνεσιν εἰς αὐτούς, διὰ νὰ μεταβῶσιν εἰς τοὺς οἴκους των, ἀφοῦ ἐπολέμησαν ἐπὶ τετράμηνον ἐν τῷ μέσῳ δεινοῦ χειμῶνος. Γνωρίζω, διότι ἐκοιμήθην ὑπὸ χιόνα, γνωρίζω τί ὑπέστησαν εἰς τὸ Μπιζάνι οἱ μαχηταὶ αὐτοὶ ἥρωες, οἱ τιμήσαντες καὶ δοξάσαντες τὴν Ἑλλάδα. Γνωρίζω τί ὑπέστησαν. Ἐθαύμασα τὴν αὐταπάρνησίν των, τὸν πατριωτισμόν των, τὴν γενναιότητά των καὶ διὰ τοῦτο ἔσπευσα νυκτὸς καὶ ἡμέρας εἰς τὰ διάφορα Νοσοκομεῖα Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, διὰ νὰ παρηγορήσω, διὰ νὰ περιθάλψω, διὰ νὰ ὑποστηρίξω, διὰ νὰ κάμω ὅ,τι ἦτο δυνατὸν ὑπὲρ τοιούτων ἡρώων, ὑπὲρ τῶν ἀθανάτων αὐτῶν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἐσημείωσαν μὲ χρυσᾶ γράμματα τὴν σημερινὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος μας.

§79Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Λυποῦμαι, διότι εὑρίσκομαι εἰς δυσχερῆ θέσιν ἀπέναντι τοῦ κυρίου συναδέλφου, προκειμένου νὰ λάβω τὸν λόγον χάριν τῆς ἀληθείας καὶ ἀκριβείας καὶ χάριν τῆς ὑπολήψεως τῆς τρωθείσης ἑνὸς συναδέλφου μου ἐντιμοτάτου καὶ διακεκριμένου ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ. Ὑπηρέτησα μετ’ ἄλλων δύο ἀξιοτίμων συναδέλφων, τῶν κυρίων Θ. Σκάση καὶ Θ. Γρηγορίου, ἐν τῷ αὐτῷ Νοσοκομείῳ, τὸ ὁποῖον διηύθυνεν ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος ἀξιωματικός, καὶ δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς τιμῆς μου, ὅτι ὁ ἐν λόγῳ ἀξιωματικὸς ἐπέδειξε καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα τῆς λειτουργίας τοῦ Νοσοκομείου παραδειγματικὴν φιλοπονίαν καὶ αὐταπάρνησιν, ἐργαζόμενος ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας. Συγχρόνως δὲ ἐπέδειξεν ὁ κ. Παπαθεοδώρου διοίκησιν ἀπαράμιλλον καὶ αὐστηρὰν πειθαρχίαν τόσον πρὸς τοὺς ἀνωτέρους, ὅσον καὶ πρὸς τοὺς κατωτέρους. Ἤθελον εἶσθαι ἀγνωμοσύνη ἐκ μέρους μου, ὑπηρετήσαντος ἐπὶ τόσον χρονικὸν διάστημα ἐν τῷ ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ ἐν λόγῳ ἰατροῦ Νοσοκομείῳ, κληθέντος δι’ ἐκτέλεσιν ἀνωτέρας ὑπηρεσίας καὶ ἀπελθόντος ἐκεῖθεν, ἂν δὲν ἔλεγον ὅσα λέγω κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην. Λυποῦμαι δέ, διότι ὁ κ. συνάδελφος, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν θέλω παντάπασι νὰ ἀποδώσω πρόθεσιν κακήν, διότι ἐνδεχόμενον νὰ ἔπεσε θῦμα κακῆς ἀντιλήψεως ἢ κακῆς εἰσηγήσεως, ἐνῷ ἐπὶ πεντάμηνον ὑπηρέτησεν ἐν τῷ Νοσοκομείῳ, οὐδέποτε παρεπονέθη, καὶ μόλις κατὰ τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς ἀναχωρήσεώς του ὑπέβαλε μήνυσιν. Λυποῦμαι δ’ ἀκόμη περισσότερον, διότι εὑρέθη ἔντιμος συνάδελφος νὰ κατηγορήσῃ ἕτερον ἔντιμον συνάδελφον. Ἐγὼ ὑπηρέτησα ἐπὶ πεντάμηνον μετὰ τοῦ ἐν λόγῳ ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ καὶ ἄλλοτε ἐπὶ διετίαν καὶ εἶδον ὅτι ἡ διοίκησίς του ἦτο πάντοτε ἄσπιλος. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω πρὸς τὸν κ. συνάδελφον ὄχι ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὴν ὑπόθεσιν, διότι αὕτη παρεπέμφθη εἰς ἀνάκρισιν καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ ἀνάκρισις δὲν θὰ μὲ διαψεύσῃ παντάπασιν, ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Παπαθεοδώρου. Ὀφείλω ἤδη νὰ ἀπαντήσω καὶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μεσσηνίας συνάδελφον καταγγείλαντα ὅτι ἐν τῷ τρίτῳ Νοσοκομείῳ ὅλως ἀδικιολογήτως ἐχορηγήθησαν ἀναρρωτικαὶ ἄδειαι.

§80Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶπε τοιοῦτόν τι.

§82Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Ἐὰν ἐδόθησαν τοιαῦται ἄδειαι, ὠφείλετε νὰ εἴπητε εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ ποῖον ἐδόθησαν. Δὲν εἴπετε ὅμως τοῦτο. Εἰς τὰ Νοσοκομεῖα πλὴν τοῦ διευθύνοντος ὑπάρχουσι καὶ τμηματάρχαι, ὡς ὑπῆρξα καὶ ἐγὼ τμηματάρχης. Ἑπομένως πρέπει νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς ἕκαστον τὰ τοῦ Καίσαρος τῷ Καίσαρι. Ταῦτα χάριν τῆς ἀκριβείας.

§83Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἄξιος ἀληθῶς συγχαρητηρίων εἶναι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας Βουλευτής, ὁ ὁποῖος ἐκ πόνου ὁρμώμενος, ὡς εἶπεν, ἐπεσκέπτεται τοὺς τραυματίας τοῦ πολέμου καὶ τοὺς ἀσθενεῖς εἰς τὰ διάφορα Νοσοκομεῖα, ὅπου οἱ τραυματίαι τοῦ πολέμου καὶ οἱ ἀσθενεῖς εὑρίσκονται ἐν τοῖς θαλάμοις αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐγώ, κατὰ σύμπτωσιν ἴσως, οὐδέποτε εἶδον τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μεσσηνίας συνάδελφον νὰ μεταβαίνῃ εἰς τοὺς θαλάμους, ἀλλ’ εἶδον αὐτὸν συνεννοούμενον μὲ τοὺς διευθυντὰς τῶν Νοσοκομείων ἐν τοῖς γραφείοις αὐτῶν καὶ ἀπερχόμενον.

§84Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο.

§85Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Δυνατὸν κατὰ σύμπτωσιν ἐγὼ νὰ μὴ σᾶς ἔβλεπον, ἐνῷ ὑμεῖς πιθανὸν ἄλλοτε νὰ μετεβαίνετε εἰς τοὺς θαλάμους καὶ ἄλλοτε νὰ μὴ μετεβαίνετε. Καίτοι, κύριοι Βουλευταί, δὲν εἶμαι ἐγὼ ἀλλ’ ἄλλος κατηγορούμενος, ἐν τούτοις ἐκ τῶν λόγων τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσηνίας συναδέλφου εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀσχοληθῶ περὶ τῆς ὑπηρεσίας μου ἐν τῷ Νοσοκομείῳ, ὅπου ὡς ἔφεδρος ἀνθυπίατρος ὑπηρέτησα. Καθ’ ὅλον σχεδὸν τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας μου ἤμην προσκεκολλημένος εἰς τὸν θάλαμον, ὃν διηύθυνεν ὁ τέως καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου κ. Κατερινόπουλος, ἐν ᾧ ἐνοσηλεύοντο ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον τραυματίαι, μὴ ἔχων ἐγὼ καμμίαν δύναμιν ἢ δικαιοδοσίαν, μηδεμίαν δυνάμενος, καὶ ἂν ἤθελον, νὰ παράσχω εὐκολίαν ἢ χάριν, ἂν δ’ ἐδίδοντο ἄδειαι καλῶς ἢ κακῶς, τοῦτο ἦτο ἔργον τοῦ διευθυντοῦ, πρὸ ὀλίγων δὲ μόλις ἑβδομάδων ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τμήματος καὶ εἶναι ἀνακριβέστατον, ὅτι ὁ κ. Παπαθεοδώρου ἦλθεν εἰς τοὺς θαλάμους τοὺς ἰδικούς μου καὶ διέταξε τὴν ἔξοδον ἀσθενῶν ὡς δῆθεν ὑγιῶν. Δὲν ἐπέτρεψα μόνον νὰ παρουσιασθῶσι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ὑπηρεσίας μου εἰς τὴν ὑπὸ τὴν προεδρίαν του ἐπιτροπήν τινες, τὸ ὁποῖον ἦτο δι’ ἐμὲ ὅλως διόλου ἀδιάφορον. Ἔρις τις μόνον ἐπιστημονικὴ ἐπῆλθεν, ἐνώπιον μάλιστα τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Κυκλάδων κ. Σκάση, οὗτινος τὴν μαρτυρίαν ἐπικαλοῦμαι, μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Παπαθεοδώρου, καὶ τῷ ὑπέβαλον παρατήρησιν ὅτι μοναδικὸς ἀσθενὴς Σταυριανάκος ἄγνωστός μοι ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ, οὗτινος τὴν ἔξοδον διέταξεν, ἦτο πράγματι ἀσθενὴς καὶ δέον νὰ παραμένῃ καὶ ὅτι ἕτερός τις, συμπολίτης μου οὗτος, ὀνόματι Μπακούρης, ἔπρεπε νὰ τύχῃ ἀδείας ἀναρρωτικῆς, διότι ἔλαβε μέρος εἰς ὅλας τὰς μάχας καὶ εἰς ὅλην τὴν ἐκστρατείαν τόσον μᾶλλον, καθόσον ἀφειδῶς ἐχορήγει εἰς ἄλλους οὐδόλως τῆς ἐκστρατείας μετασχόντας. Μόνον αὐτὴ ἡ φιλονεικία ἐπῆλθε μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Παπαθεοδώρου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν τροφίμων ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μεσσηνίας, ὅτι τὴν εὐθύνην ἔχει ὁ ἐφημερεύων ἀνθυπίατρος καὶ ὁ ἀρχινοσοκόμος, λυποῦμαι πολὺ ὅτι εἰς τὸ στράτευμα ὑπηρετήσας εὐδοκίμως ἐπὶ τόσα ἔτη δὲν γνωρίζει τοὺς κανονισμοὺς τῶν Νοσοκομείων. Ὁ ἐφημερεύων ἀνθυπίατρος δὲν ἔχει καμμίαν εὐθύνην· φέρουσι τὰ τρόφιμα, τὰ παραλαμβάνει, ἐὰν ὦσι καλῆς ποιότητος, καὶ ὑπογράφει τὰ βιβλία· ἐὰν ταῦτα πλαστογραφῶνται κατόπιν, τίνα εὐθύνην ἔχει ὁ ἐφημερεύων ἢ ὁ ἀρχινοσοκόμος; Ἐπιφυλάσσομαι, Κύριοι Βουλευταί, νὰ ἐπαναφέρω τὴν ὑπόθεσιν ἐνώπιον ὑμῶν, ὅταν περατωθῶσιν αἱ ἀνακρίσεις, ἂν ἐπανέλθωμεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐπαίνους, οἱ ὁποῖοι ἀθρόοι ἐπεδαψιλεύθησαν διὰ τὸν κ. διευθυντὴν ἐκ μέρους τοῦ κ. Βουλευτοῦ Μεσσηνίας καὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ἔχω νὰ εἴπω ὅτι ἐγὼ δὲν κατήγγειλα τὸ παρελθὸν τοῦ κ. Παπαθεοδώρου, ὅπερ δὲν ἀνεσκάλισα· ἐγὼ κατήγγειλα τὸ παρόν, ὅπερ ἐγνώρισα καὶ δι’ ὡρισμένα γεγονότα, καὶ οὐχὶ δι’ ἀοριστολογιῶν, δι’ ὧν οἱ κύριοι συνάδελφοι τὸν ἐπῄνεσαν, χωρὶς ν’ ἀντικρούσωσι τὰ γεγονότα ταῦτα. Ἔχω ἀκόμη νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας. Θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν τίνα ἰδέαν ἔχει περὶ τοῦ διευθυντοῦ, ὅστις ἀνέχεται, καίτοι εἶχε γνῶσιν νὰ ὑπηρετῇ ἀνθυπίατρος μὲ βαθμὸν ὑπιάτρου, καὶ ποίαν ἰδέαν ἔχει περὶ τῆς τιμῆς τοῦ ἀνθρώπου, ὅστις ἀντιποιεῖται ξένον βαθμὸν καὶ λαμβάνει παρανόμως τὸ χρῆμα τοῦ Δημοσίου καὶ μολονότι μετέβη ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος εἰς τὸ ὑγειονομικὸν τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῷ εἶπον ὅτι «ἐδῶ εἰς τὰ χαρτιά μας σὲ ἔχομεν γραμμένον ἀνθυπίατρον καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπωφεληθῇς λάθους τινὸς τοῦ Στρατολογικοῦ Γραφείου, διὰ νὰ λάβῃς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπιάτρου, ἀφοῦ οὐδὲ τὰ προσόντα ἔχεις οὐδὲ Β. Διάταγμα ἐξεδόθη».

§86ΣΠ. ΑΓΑΠΗΤΟΣ. Νὰ συγκληθῇ, κύριε Πρόεδρε, κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ παραπεμφθῶσιν ὅλοι οἱ στρατιωτικοὶ ἰατροί, διὰ νὰ ἴδωμεν τέλος πάντων τί συνέβη.

§87Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χριστοδουλιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§89Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Οὐδέποτε ἐφανταζόμην ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὅσα εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἤθελε νομίσει ταῦτα ὡς προσωπικὴν ἐπίθεσιν ἐναντίον του. Ἐγώ, ὡς εἶπον, ὡμίλησα χάριν τῆς ἀληθείας καὶ τῆς δικαιοσύνης. Ἤδη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔσπευσε νὰ μὲ θίξῃ προσωπικῶς εἰς τὸ ζήτημα τοῦ βαθμοῦ.

§90ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διὰ σᾶς πρόκειται;

§91Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Μάλιστα. Συνέβη, κύριοι Βουλευταί, τὸ ἑξῆς. Ὑπηρέτησα ὡς ἔφεδρος ἀνθυπίατρος κατὰ τὸ 1905, δύο δὲ μῆνας πρὸ τῆς ἐπιστρατεύσεως ἔλαβον ἐκ τοῦ τμήματος τοῦ ὑγειονομικοῦ δήλωσιν καὶ σημείωσιν ἔγγραφον ἐμπιστευτικήν, δι’ ἧς μοὶ ἐδηλοῦτο, ὅτι προήχθην εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπιάτρου καὶ ὅτι μὲ ἐτοποθέτουν εἰς τὸ κινητὸν χειρουργεῖον ἐκστρατείας. Διετασσόμην δὲ νὰ παρουσιασθῶ εἰς τὸ ἁρμόδιον σῶμα μὲ τὴν στολὴν τοῦ νέου βαθμοῦ μου. Ἂν δὲν ἤμην Βουλευτής, θὰ ἔσπευδον ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας μου πατρίδος νὰ προσέλθω συμφώνως τῇ δηλώσει, τὴν ὁποίαν ἔλαβον, ὡς ὑπίατρος. Ἔτυχεν ὅμως νὰ εἶμαι Βουλευτὴς καὶ ἕνεκα τούτου προσῆλθον εἰς τὸ σῶμά μου συμφώνως μὲ τὸ ἔγγραφον τὸ ἐμπιστευτικὸν καὶ τὴν δήλωσιν τοῦ ὑγειονομικοῦ τμήματος ὅτι ἤμην ἀξιωματικὸς ὑγειονομικός, ὑπίατρος. Ὁ κ. Αἰγιαλείδης μοὶ ἐδήλωσεν ὅτι «δὲν ἀναφαίνεται Β. Διάταγμα τοῦ βαθμοῦ σας καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν εἶσθε ὑπίατρος».—«Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν, ἀπήντησα, νὰ φέρω τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπιάτρου».— «Ἐν πάσῃ περιπτώσει, μοὶ προσέθηκε, θὰ τηλεγραφήσωμεν εἰς τὸ Στρατολογικὸν Γραφεῖον Τρικκάλων καί, ἂν ἀπαντήσῃ ὅτι εἶσθε ὑπίατρος, δύνασθε νὰ φέρητε τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπιάτρου». Ὄντως προυκλήθη τηλεγραφικὴ διαταγὴ ἐκ μέρους τῆς ὑπηρεσίας, χωρὶς παντάπασιν ἐγὼ νὰ ἐκλιπαρήσω τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν, διότι δὲν εἶχον καμμίαν ὄρεξιν νὰ φορέσω τὰ δύο γαλόνια. Ἐγὼ προσῆλθον νὰ προσφέρω τὰς μικράς μου ὑπηρεσίας εἰς τὸ σῶμά μου καὶ δὲν ἐνδιεφερόμην διὰ τὰ γαλόνια. Τὸ Στρατολογικὸν Γραφεῖον ἀπήντησεν ὅτι ὁ ἐν λόγῳ ἰατρὸς φέρει τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπιάτρου καὶ εἶναι ἐγγεγραμμένος εἰς τὸ μητρῷον τῶν ἀξιωματικῶν ὡς ὑπίατρος. Τίποτε ἄλλο.

§92Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον (διαμαρτυρίαι).

§93ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετά, ἀρκετά.

§94ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ὁμιλήσω ἐγώ, κύριε Πρόεδρε. Ἡ διεξαγομένη συζήτησις, κύριοι Βουλευταί, εἶναι συζήτησις ἀντικανονικὴ ἐντελῶς. Φέρεται ὑπὸ τύπον ἐπερωτήσεως, ἐπερώτησις δὲ κατὰ τὸ ἄρθρον 58 τοῦ Κανονισμοῦ σκοπεῖ τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως καὶ συνίσταται εἰς τὴν ἔρευναν τῶν αἰτίων ἢ τοῦ σκοποῦ κυβερνητικῆς τινος πράξεως. Ἀλλ’ ἐρωτῶ· ἔχει περιεχόμενον ἀληθῶς ἐπερωτήσεως ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία ἤχθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς; Ἐπικρίνεται ἡ Κυβέρνησις ἢ ἐλέγχεται ὁ σκοπὸς τῶν πράξεών της; Ὄχι. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ γενομένη συζήτησις, ἡ ὁποία ἐτράπη εἰς προσωπικὰς ἀντεγκλήσεις, δὲν συντελεῖ καθόλου εἰς τὴν ἐξύψωσιν τοῦ γοήτρου τοῦ Σώματος, γοήτρου τὸ ὁποῖον εἰς πᾶσαν περίστασιν ὀφείλομεν νὰ διατηρήσωμεν ἀμείωτον, πολὺ δὲ περισσότερον εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην ὅτι ἡ ἀντικανονικὴ αὕτη συζήτησις προῆλθεν ἐκ Βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν ἀνήκει κἂν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, διὰ νὰ ἔχῃ λόγον τινά, ἀλλ’ ἀνήκει εἰς τὰς κυβερνητικὰς τάξεις, καὶ νομίζω ὅτι δικαιοῦμαι νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου.

§95Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Παραιτοῦμαι, κύριε Πρόεδρε.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ κύριοι Θ. Κουτούπης καὶ Π. Ἀραβαντινὸς ἐπερωτῶσι τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν «διατί δὲν προήχθη εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπιάτρου ὁ ἀνθυπίατρος νῦν καὶ κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897 Παναγιώτης Τζωρτζάκης ἔχων θέσιν περὶ προβιβασμοῦ. Ἐπίσης διατί δὲν προήχθησαν ὁ λοχίας Λέων Γουλᾶς εἰς ἀνθυπίατρον ἔχων ἄδειαν ἰατροῦ ἀπὸ ἐννεαετίας καὶ ὁ Γεώργιος Ἐγγονόπουλος λοχίας εἰς δόκιμον ἰατρὸν ἔχων δίπλωμα διδάκτορος τῆς Ἰατρικῆς».

§97Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν εἶναι κἂν ἐπερώτησις, κύριε Πρόεδρε, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στρέφηται ἐναντίον τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλ’ ἐν τῇ ἀπαντήσει σας ὑπάρχει ἡ ὁμολογία ὅτι ἔγιναν ἀταξίαι εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος ἐκ μέρους τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας.

§98ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τίνες ἀταξίαι ἐδήλωσα ὅτι ἐγένοντο;

§99Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὡμολογήσατε ὅτι, ὅτε ἐγένετο ἡ πρώτη πρόσκλησις τῶν ὑγειονομικῶν ὑπαλλήλων, δὲν κατεβλήθη ἡ δέουσα προσοχή, ὥστε νὰ μὴ γίνῃ ἡ ὑπέρβασις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν, οὕτως ὥστε ἄλλοι συγχρόνως ζητήσαντες θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προβιβασθῶσιν, ἂν δὲν ἐγίνοντο αἱ ἀταξίαι αὐταί.

§100ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον αὐτὰ ἀκριβῶς. Ἐγὼ εἶπον ὅτι δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον μητρῷον τῶν ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν, ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ βεβαιωθῶσι τὰ τῆς προηγουμένης ὑπηρεσίας, ἐν τῇ σπουδῇ δέ, μὲ τὴν ὁποίαν ἐκηρύχθη ὁ πόλεμος, ἐγένετο ὁ διορισμὸς τῶν ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν ἐκ τῶν αἰτησαμένων πρῶτον νὰ διορισθῶσι καὶ ὅτε παρουσιάσθησαν περιστάσεις, καθ’ ἅς, ἂν ἐγκαίρως εἶχον ὑποβάλει τὰ ἔγγραφα, θὰ προετιμῶντο. Ὅτε ὅμως ὑπεβλήθησαν ταῦτα, δὲν ἐνόμιζον ὅτι ἐπετρέπετο νὰ διορίσω καὶ ἄλλους, διότι θὰ ἐθεώρουν τούτους ὑπεραρίθμους, διότι οἱ διορισθέντες ἦσαν ἀρκετοί.

§101Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Προῆλθον τόσα ἄλλα ἐκ τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας, ὥστε θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ μὴ κάμωμεν συζήτησιν.

§102Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐκτείνομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐπερωτήσεως διότι νομίζω ὅτι δὲν εἶναι διατεθειμένη ἡ Βουλὴ ν’ ἀκούσῃ περὶ τοῦ θέματος τούτου· ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ δηλώσω, εἶναι ὅτι δὲν συνέβησαν αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐπὶ καλῇ τῇ πίστει λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι δὲν γνωρίζει γεγονότα τινά, τὰ ὁποῖα ἐγὼ δὲν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον, διότι οὐδέποτε ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ τὸν ἴδω. Ἔλαβον ὅμως τὴν τιμὴν ν’ ἀνακοινώσω πρὸς τὸν ἀναπληρώσαντα αὐτόν, τὸν ὁποῖον ἔσχον ἅπαξ τὴν τιμὴν νὰ ἴδω. Ἐκ τῶν γεγονότων τούτων ἀποδεικνύεται ὅτι περιῆλθον ταῦτα εἰς γνῶσιν τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ ὑπέβαλον ἁρμοδίως τὰς σχετικὰς αἰτήσεις· ἀλλ’ ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τοῦ ὑγειονομικοῦ τμήματος μοὶ εἶπεν ὅτι τοιαύτας αἰτήσεις δὲν ἔλαβε καὶ τότε ἠναγκάσθην ἐγὼ νὰ ὑποβάλω αἰτήσεις μετὰ τῶν ἀναγκαιούντων πιστοποιητικῶν, τὰ ὁποῖα μετὰ πολλοῦ κόπου κατώρθωσα νὰ λάβω. Μετὰ χρόνον μακρὸν διὰ μὲν τὸν πρῶτον μοὶ εἶπον ὅτι δὲν εἶχε ληφθῆ ἀναφορά, ἀλλ’ ὅτι, ὅτε ἐγὼ ὑπέβαλον τὴν ἀναφοράν, κατὰ περίεργον σύμπτωσιν τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἐλήφθη μία ἀναφορὰ ὑποβληθεῖσα πρὸ δύο μηνῶν ἀπὸ τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν. Διὰ τὸν ἄλλον μοὶ εἶπον ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ φέρῃ καὶ ἀπόσπασμα τῆς ὑπηρεσίας ἐκ τοῦ Στρατολογικοῦ Γραφείου, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ λάβῃ ἡ ὑπηρεσία πολὺ εὐκολώτερον καὶ ἁρμοδιώτερον ἐμοῦ. Ἐξ ὅλων τούτων ἄγομαι εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι αὐτοὶ δὲν προυβιβάσθησαν, διότι δὲν εἶχον προστασίαν· εἰδικῶς ὅμως διὰ τὸν πρῶτον δὲν νομίζετε ὅτι ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897 ὑπηρέτησε καὶ κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ στρατηγοῦ κ. Στράτου διέπρεψεν, ὁ ὁποῖος μάχεται καὶ εἶναι εἰς τὴν γραμμὴν καὶ ἐπληγώθη, δὲν νομίζετε ὅτι δικαίως προυβιβάσθη; Πῶς θέλετε ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἄγει ἡλικίαν 42 ἐτῶν, νὰ βλέπῃ ἑτέρους ἀξιωματικοὺς μὴ ὑπηρετήσαντας εἰς τὸν προηγούμενον πόλεμον, ἀλλ’ ὑπηρετήσαντας μόνον ἐπ’ ὀλίγον μετὰ τὸν πόλεμον, πῶς θέλετε, λέγω, νὰ βλέπῃ τούτους ὑπηρετοῦντας μὲ ἀνώτερον βαθμόν; Αὐτὸς βεβαίως ἔχει τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Στράτου διαπιστοῦσαν τὰς ὑπηρεσίας του καὶ τὴν ἀνδραγαθίαν του, ἡ ὁποία εἶναι πολυτιμοτέρα παντὸς βαθμοῦ. Ἐξ ἄλλου δικαιοῦμαι νὰ ἐλέγξω τὴν τοιαύτην τῆς ὑπηρεσίας εἰκόνα, διότι παρατηρῶ ὅτι χαρακτηρίζει αὐτὴν καθ’ ὅλην αὐτῆς τὴν ἐνέργειαν μία συνήθης στρεβλότης τῆς γραφειοκρατίας ζητησάσης καὶ ἐμὲ νὰ ἀπατήσῃ καὶ μὲ ἠπάτησε, καθόσον μὲ ἐβεβαίωσαν ὅτι δὲν εἶχεν ὑποβληθῆ ἑτέρα ἀναφορά, ἐνῷ τοιαύτη, εὑρέθη, ὅτε ὑπεβλήθη.

§103ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαιῶ ὅτι ἡ ὑπηρεσία μοὶ ὑπέβαλε Διάταγμα τῆς προαγωγῆς τοῦ ἀξιωματικοῦ τούτου, ἀλλ’ ἠγόμην ἐκ ταύτης τῆς ἀρχῆς, ὅτι εἶχον προβιβασθῆ ὑπεράριθμοι ὑγειονομικοὶ ἀξιωματικοὶ καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ προαχθῶσι καὶ ἄλλοι.

§104Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁ ἐν λόγῳ ἀξιωματικὸς ἐκλήθη δι’ ὡρισμένην ἡλικίαν 42 ἐτῶν καὶ μὲ ὡρισμένον βαθμὸν ὡς ἀνθυπίατρος, κατὰ τὸν νόμον δὲ οἱ ἄγοντες ἡλικίαν πέρα τῶν τεσσαράκοντα ἐτῶν καὶ λαβόντες μέρος εἰς τὸν πόλεμον τοῦ 1897 ἠδύναντο νὰ προαχθῶσιν. Ἑπομένως ἡ δικαιολογία αὕτη τῆς ὑπηρεσίας εἶναι ἐξ ἐκείνων, ἃς τόσον συνήθεις ἔχει ἡ ἑλληνικὴ γραφειοκρατία.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Πρῶτον ἀντικείμενον· Συζήτησις ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσθήκης εἰς τὰ ἄρθρα 138 καὶ 141 τῆς Στρατιωτικῆς Ποινικῆς Νομοθεσίας». (Γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπίσης γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ ἐπὶ τῶν ἄρθρων συζήτησιν τὰ ἑξῆς νομοσχέδια· 1) «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως 1913 δραχ. 3,000,000 δι’ ἔξοδα διοικήσεως τῶν καταληφθεισῶν χωρῶν» καὶ 2) «περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχ. 350,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1912»). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναγραφῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1913 καὶ ὑπὸ Κεφ. Βʹ, ἄρθρον 8, πιστώσεως 10,000 φρ. διὰ τὸ ἐνοίκιον τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει πρεσβευτικοῦ μεγάρου τοῦ ἔτους 1913». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον μόνον ὡς καὶ τὸ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἐπεκτάσεως τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου μόνου τοῦ νόμου ͵ΔΙΔʹ, τοῦ ἀφορῶντος τοὺς δήμους Κερκύρας, καὶ εἰς τοὺς δήμους Λευκάδος». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον μόνον ὡς καὶ τὸ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσωρινῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως 1913 περὶ χορηγίας πιστώσεως πρὸς πληρωμὴν τῶν διὰ τοὺς τέσσαρας πρώτους μῆνας τῆς ἰδίας χρήσεως ἐξόδων τοῦ Κράτους καὶ περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 23 Ἰανουαρίου 1913 σχετικοῦ Β. Διατάγματος». Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§106ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἦτο, Κύριοι, ὄντως ἐπιτυχὴς ἡ σκέψις τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς ἀνέλθωσιν ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἐξαγγείλωσι μετ’ ἐθνικῆς ὑπερηφανείας ἐκεῖνος μὲν τὸν πολεμικὸν θρίαμβον τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου ἡμῶν, οὗτος δὲ τὸν εἰρηνικὸν θρίαμβον, τὸν ὁποῖον ἔχομεν νὰ ἐπιδείξωμεν τὴν σήμερον ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικήν. Πρόκειται δὲ πράγματι περὶ δύο μεγάλων ἐθνικῶν κατορθωμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀρρήκτως συνδεδεμένα πρὸς ἄλληλα, διότι ἄνευ τῆς συντελεσθείσης οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως θὰ ἦτο ὁμολογουμένως ἀδύνατον παντάπασι νὰ σκεφθῶμεν περὶ πολέμου, καὶ περὶ πολέμου, μάλιστα τόσον μακροῦ καὶ δαπανηροῦ, ὁποῖος ὁ παρών. Θὰ συνομολογήσητε δέ, Κύριοι, πάντες μετ’ ἐμοῦ, ὡς ἐλπίζω, ὅτι ἔχομεν ἐνώπιόν μας ἀληθῆ οἰκονομικὸν θρίαμβον, ὅταν ἀναλογισθῆτε ὅτι τὸ περίσσευμα τῶν 11,881,663 δραχ. τῆς χρήσεως τοῦ 1911, τὸ ὁποῖον ἐξήγγειλε τώρα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἦτο μόλις πρὸ διετίας ἔλλειμμα 11,227,283 δραχ., ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τοῦ προσωρινοῦ ἀπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1909, τοῦ φέροντος τὴν ὑπογραφὴν τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Λ. Κορομηλᾶ. Τί σημαίνει τοῦτο; ὅτι κατωρθώθη ἐντὸς βραχυτάτου χρονικοῦ διαστήματος νὰ βελτιωθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους κατὰ 23 περίπου ἑκατομμύρια. Ἂν δὲ προσυπολογίσωμεν εἰς ταῦτα καὶ τὴν ἐν τῷ μεταξὺ ἐπελθοῦσαν αὔξησιν τῶν ἐξόδων αὐτοῦ καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα κεφάλαια, ἰδίως δὲ εἰς τὸ τοῦ δημοσίου χρέους, εἰς τὸ ὁποῖον προσετέθησαν τώρα ὡς 5 ἑκατομμύρια ἔξοδα τοῦ δανείου τῶν 110 ἑκατομμυρίων, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ τοιαύτη βελτίωσις ὑπερβαίνει κατὰ πολὺ τὰ 30 ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ εἰς τί ὀφείλεται τὸ θαῦμα τοῦτο; Ὁ κ. Ὑπουργός, πλήρης αἰσιοδοξίας τόσον διὰ τὸ ἐνεστώς, ὅσον καὶ διὰ τὸ μέλλον τὸ οἰκονομικόν μας, δὲν ἐδίστασε ν’ ἀποδώσῃ τὴν παροῦσαν βελτίωσιν εἰς τὴν ἐπιμελεστέραν διοίκησιν καὶ εἰς τὴν αὐτόματον αὔξησιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, τὴν ἐρειδομένην εἰς τὴν οἰκονομικὴν εὐεξίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο ἀκριβὲς ἐν πᾶσιν; Ἐγώ, Κύριοι, νομίζω ὄχι, τὴν δὲ γνώμην μου ταύτην ἐθεώρησα καθῆκον νὰ ἐκθέσω σήμερον πρὸς τὴν Βουλὴν τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ πολὺ φοβοῦμαι μήπως ἡ Κυβέρνησις συμμεριζομένη τὴν πεπλανημένην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ γνώμην παρασυρθῇ εἰς ἀποφάσεις καὶ μέτρα, δι’ ὧν θὰ ἀνετρέποντο ἴσως ἐν τῷ μέλλοντι τὰ μέχρι τοῦδε ἐπιτευχθέντα οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα. Παρακαλῶ δὲ νὰ μὴ νομίσῃ τις ὅτι ἄγομαι εἰς τοῦτο ἐκ πνεύματος ἀντιπολιτευτικοῦ. Ὑπὸ τὰς σημερινάς, Κύριοι, περιστάσεις οὐδεὶς λόγος δύναται νὰ γίνῃ περὶ συμπολιτεύσεως καὶ ἀντιπολιτεύσεως μεταξὺ ἡμῶν. Πάντες οἱ Ἕλληνες ἔχομεν τώρα ἓν καὶ μόνον ἐπιτακτικὸν καθῆκον, νὰ συνδράμωμεν καὶ νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἐκ παντὸς τρόπου εἰς τὸν μέγαν ἀγῶνα, ἐν τῷ ὁποίῳ ἡγεῖται αὐτὴ ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους. Τὸ καθῆκον τοῦτο ἔρχομαι νὰ ἐπιτελέσω καὶ ἐγὼ νῦν δι’ ὅσων μέλλω νὰ εἴπω περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, ἐξετάζων τοῦτο ἐν πρώτοις αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ καὶ εἶτα ἐν σχέσει πρὸς τὴν νέαν κατάστασιν τῶν πραγμάτων, τὴν δημιουργουμένην διὰ τοῦ παρόντος πολέμου. Δὲν ἀρνοῦμαι, Κύριοι, ὅτι εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν συνετέλεσεν ὁπωσδήποτε καὶ ἡ ἐπιμελεστέρα διοίκησις καὶ ἡ αὐτόματος αὔξησις τῶν δημοσίων ἐσόδων, ἡ ἐρειδομένη εἰς τὴν οἰκονομικὴν εὐεξίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶμεν ὅτι ἐκ τοιούτων λόγων πράγματι ἐπῆλθε βελτίωσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ τριάκοντα καὶ πλέον ἑκατομμύρια, ἤτοι κατὰ τὸ ἓν τέταρτον αὐτοῦ; Δὲν πιστεύω ἄλλος τις, ἐκτὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν γνώμην, τὴν ἀντιτιθεμένην ἐκ διαμέτρου καὶ πρὸς τὴν ἱστορίαν τῶν οἰκονομικῶν μας, ἥτις μᾶς διδάσκει ὅτι πολλάκις μέχρι τοῦδε εἴχομεν ἰσοζύγια καὶ περισσεύματα, ὀφειλόμενα εἰς οἰκονομίας, εἰς νέα φορολογικὰ βάρη καὶ εἰς καιρικὰς περιστάσεις, καὶ ὅτι μεθ’ ὅλα ταῦτα κατὰ περιόδους ἐνεφανίζοντο ἐλλείμματα, καταλήγοντα εἰς κρίσεις, ἅπαξ δὲ καὶ εἰς ἀναστολὴν πληρωμῶν. Πρὸς τοῦτο δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ προσφύγωμεν εἰς ἀρχαιοτέρους χρόνους. Ἀρκεῖ ν’ ἀνασκοπήσωμεν τὴν ἀπὸ τοῦ 1882 χρονικὴν περίοδον, ἀφ’ ὅτου ἤρξατο νέα ἐποχὴ πολιτικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ βίου ἐν Ἑλλάδι. Εἶχε προσαρτηθῆ τότε ἡ Θεσσαλία, μικρὸν δὲ μετὰ τοῦτο ἀνέλαβε τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας ὁ ἀείμνηστος Χ. Τρικούπης. Τὸ Ὑπουργεῖον αὐτοῦ ἐν τῷ μέσῳ τῆς τότε κρατούσης αἰσιοδοξίας ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν διάφορα νομοσχέδια, δι’ ὧν ἐπετίθεντο μὲν νέα φορολογικὰ βάρη εἰς τὸν λαόν, ἀλλ’ ηὔξανον ἐν ταὐτῷ καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐγίνετο δὲ ἔναρξις νέας πολεμικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας καὶ κατασκευῆς πολλῶν δημοσίων ἔργων. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν Καλλιγᾶς, ἐρωτηθεὶς ἐν μιᾷ τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς, πόθεν θὰ ἐπορίζετο ἡ Κυβέρνησις τὰ ἀναγκαῖα χρήματα, διεκήρυξεν: «Ἔχομεν ἑκατομμύρια δεξιᾷ, ἑκατομμύρια ἀριστερᾷ». Καὶ ὅμως μετ’ ὀλίγον ἐξερράγη οἰκονομικὴ κρίσις, ἥτις μικροῦ δεῖν κατέληγεν εἰς πλήρη καταστροφήν. Ἐν ἔτει 1886 ἐπανελθὼν ὁ Τρικούπης εἰς τὴν Κυβέρνησιν προέβη ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς οἰκονομίας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς νέα φορολογικὰ βάρη, ἀποκαταστήσας οὕτω τὸ ἰσοζύγιον. Ἀλλὰ καὶ πάλιν ἐξερράγη κρίσις, καταλήξασα τῷ 1893 εἰς ἀναστολὴν τῶν πληρωμῶν. Μετὰ τὸν ἀτυχῆ πόλεμον τοῦ 1897 συνωμολογήθη ὁ συμβιβασμὸς μετὰ τῶν δανειστῶν τοῦ Κράτους, δι’ οὗ ἀνεκουφίσθη κατὰ πολὺ ὁ Προϋπολογισμός, καὶ εἴχομεν ἔκτοτε περισσεύματα, ἅτινα ὅμως μετ’ ὀλίγον μετετράπησαν εἰς ἐλλείμματα, ἕως οὗ τῷ 1905 κατελήξαμεν καὶ πάλιν εἰς κρίσιν οἰκονομικήν. Αὕτη ἀπεσοβήθη διὰ τῆς προσφυγῆς εἰς νέα φορολογικὰ βάρη, ἰδίως διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, οὕτω δέ πως εἴχομεν τῷ 1906 περίσσευμα ἐκ 4,460,746 δραχ., ὅπερ ὅμως αὖθις ἀπὸ τοῦ ἐπιόντος ἔτους μεταπίπτει εἰς ἐλλείμματα τῷ 1907 ἐκ 466,651, τῷ 1908 ἐξ 7,318,112 καὶ τῷ 1909 ἐξ 11,227,283 δραχ. διὰ τοὺς ἑξῆς κυρίως λόγους. Ἐν πρώτοις, Κύριοι, ἕνεκα τοῦ Μακεδονικοῦ ζητήματος ηὔξησεν ἡ γνωστὴ πίστωσις τοῦ κεφ. Δʹ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐξ 710,000 τῷ 1905 εἰς 1,350,000 τῷ 1907, εἰς 3,400,000 τῷ 1908 καὶ εἰς 2,650,000 δραχ. τῷ 1909. Συγχρόνως προσετέθη καὶ νέον ἔξοδον εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ ὑπὲρ τῶν προσφύγων ἐκ Βουλγαρίας καὶ Ἀνατολικῆς Ῥωμηλίας ἐξ 150,000 τῷ 1906, ἐκ 2,500,000 τῷ 1907, ἐκ 4,000,000 τῷ 1908 καὶ ἐκ 3,000,000 δραχ. τῷ 1909. Ἔπειτα δὲ εἴχομεν ἐλάττωσιν ἐσόδων, προελθοῦσαν ἰδίως ἐκ τῆς μειώσεως τῶν τελωνιακῶν εἰσπράξεων. Ἐνῷ κατ’ ἀκολουθίαν σιτοδείας τῷ 1906 εἴχομεν κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο καὶ κατὰ τὸ ἐπιὸν 1907 αὔξησιν τελῶν ἐκ τοῦ δασμοῦ τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων δημητριακῶν καρπῶν εἰς 15,017,392 καὶ εἰς 15,519,450, ἠλαττώθησαν αὐτὰ κατὰ τὰ ἐπιόντα ἔτη 1908 καὶ 1909 διὰ τὴν ἐπακολουθήσασαν τότε ἐν Ἑλλάδι εὐφορίαν εἰς 13,277,357 καὶ εἰς 12,693,832 δραχ. Ἕνεκα δὲ τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως, τῆς ἀρξαμένης ἀπὸ τοῦ 1908 καὶ ἐπιταθείσης τῷ 1909, εἴχομεν ἐλάττωσιν καὶ τῶν ἄλλων τελωνιακῶν εἰσπράξεων ἐξ 29,023,063 τοῦ 1907 εἰς 28,232,773 τῷ 1908 καὶ εἰς 26,168,752 δραχ. τῷ 1909. Ἐν ἄλλαις λέξεσι, Κύριοι, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1906 ηὔξησαν τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῷ 1908 κατὰ 5,750,000, καὶ τῷ 1909 κατὰ 3,900,000 δραχ. (ἡ μείωσις αὕτη ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1908 ὀφείλεται εἰς τὴν ἡμετέραν Κυβέρνησιν, ἥτις τοὺς τελευταίους μῆνας περιέκοψε τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος ἔξοδα κατὰ 1,850,000 δραχ.) Ἐν συγκρίσει δὲ πρὸς τὸ 1907, ὅτε εἴχομεν τὴν μεγίστην ἀπόδοσιν τῶν δημοσίων ἐσόδων πρὸ τοῦ 1910, ἐμειώθησαν αἱ τελωνιακαὶ εἰσπράξεις τῷ 1908 κατὰ 3,032,383 καὶ τῷ 1909 κατὰ 5,679,922. Οὕτω πως ἐπῆλθεν ἐν συνόλῳ χειροτέρευσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῷ μὲν 1908 κατὰ 8,782,383, τῷ δὲ 1909 κατὰ 9,579,922 δραχ. Ἰδού, Κύριοι, ἡ ἐξήγησις τῶν πρὸ τοῦ 1910 ἐλλειμμάτων. Ἐξ αὐτῆς πείθεται ἕκαστος ὁπόσον εὐπαθὴς εἶναι ὁ Προϋπολογισμὸς ἡμῶν, ὁπόσον δ’ εὐκόλως μεταβάλλονται τὰ περισσεύματα αὐτοῦ εἰς ἐλλείμματα, ἐπηρεαζόμενα πολλάκις ἐκ τυχαίων ὅλως γεγονότων, χωρὶς νὰ ἔχῃ πολλὴν ἐπιρροὴν ἐπ’ αὐτῶν ἡ ἐπιμελεστέρα ἢ ἀμελεστέρα διοίκησις τῶν οἰκονομικῶν. Εἶναι ἀλήθεια αὐτή, ἡ παραγνώρισις τῆς ὁποίας δύναται νὰ ἔχῃ δυσκρέστους συνεπείας. Καὶ νῦν ἂς ἴδωμεν πῶς τὸ μέγα ἔλλειμμα τοῦ 1909 μετετράπη εἰς μέγα περίσσευμα τοῦ 1911. Ἅμα τῇ ἐκ νέου ἐμφανίσει τοῦ ἐλλείμματος τὸ Ὑπουργεῖον Θεοτόκη, ὅπερ ἦτο τότε ἐν τοῖς πράγμασιν, ἐσκέφθη, λήγοντος τοῦ ἔτους 1908, νὰ προσφύγῃ εἰς τὸ σύνηθες μέσον πρὸς ἀποκατάστασιν τοῦ ἰσοζυγίου, ἤτοι εἰς νέα φορολογικὰ βάρη. Ἀλλά, Κύριοι, πρὸς τῇ δημοσιονομικῇ εἶχεν ἐκραγῆ ἤδη καὶ οἰκονομικὴ κρίσις, ἕνεκα τῆς ὁποίας δυσφορῶν ὁ λαὸς ἐξανέστη, ἀρχομένου τοῦ ἔτους 1909, κατὰ πάσης νέας φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως, ἀξιῶν πρὸ παντὸς οἰκονομίας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων, εἶτα δὲ φορολογικὴν μεταρρύθμισιν, καθ’ ἣν θὰ ἀνεκουφίζετο μὲν ἐν μέτρῳ δικαίῳ ἡ λαϊκὴ καὶ ἡ μεσαία κοινωνικὴ τάξις, θὰ ἐπεβαρύνετο δὲ ἡ πλουσία τάξις, ἡ μὴ ἐπαρκῶς φορολογουμένη, καὶ τέλος μεταρρύθμισιν καὶ ἀνόρθωσιν τῆς διοικήσεως καὶ δικαιοσύνης καὶ προστασίαν καὶ ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας. Μετ’ ὀλίγον ἐξηγέρθη καὶ ὁ στρατὸς ἐπὶ τῇ ματαιώσει τῆς τότε ἀναμενομένης αἰσίας λύσεως τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος καὶ ἐπὶ τῷ ἐξευτελισμῷ καὶ διωγμῷ, οὓς ὑφίσταντο τὸ Κράτος καὶ τὸ ἔθνος ἡμῶν ἐκ μέρους τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας. Ἠξίωσε δὲ καὶ αὐτὸς νὰ πληρωθῶσι μὲν τὰ αἰτήματα τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ἐν ταὐτῷ νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τῆς ἀμέσου πολεμικῆς ἡμῶν παρασκευῆς, ἵνα οὕτω δυνηθῶμεν νὰ διεκδικήσωμεν ἐν ἀνάγκῃ διὰ τῶν ὅπλων τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν δίκαια. Οὕτω πως ὅμως ἐτέθη τότε τὸ μέγα καὶ δυσεπίλυτον οἰκονομικὸν πρόβλημα ἐνώπιόν μας, τὸ πρόβλημα τῆς βελτιώσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους κατὰ 20 τουλάχιστον ἑκατομμύρια· διότι οὕτω πως μόνον ἠδυνάμεθα νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὴν κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος, ὅπερ τότε ὑπελογίζετο εἰς 8 περίπου ἑκατομμύρια, προσέτι δὲ εἰς τὴν πολεμικὴν παρασκευὴν καὶ εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν ἄλλων αἰτημάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Πρὸ τοῦ τοιούτου, Κύριοι, προβλήματος ἔμειναν τότε πάντες οἱ ἄλλοι ἰλιγγιῶντες, διότι ἐθεώρουν ἀμήχανον ὅλως τὴν λύσιν αὐτοῦ. Μόνη ἡ ἐθνικὴ μερὶς ἡ ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λακωνίας πολιτευτοῦ εἶχε τὸ θάρρος τότε νὰ δημοσιεύσῃ λεπτομερὲς πρόγραμμα, δι’ οὗ ἐπηγγέλλετο καὶ τὴν βελτίωσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ 20 ἑκατομμύρια περίπου καὶ τὴν πλήρωσιν πάντων τῶν αἰτημάτων τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ στρατοῦ. Κατ’ ἀνάγκην δὲ τότε καὶ ὁ λαὸς καὶ ὁ στρατὸς ἔπρεπε νὰ στραφῶσι πρὸς τὴν πολιτικὴν ταύτην μερίδα, ἀφοῦ οὐδεὶς ἄλλος ἀνελάμβανε τὴν πραγμάτωσιν τῶν αἰτημάτων αὐτῶν. Οὕτω δὲ ἅμα τῇ ἐκρήξει τῆς ἐπαναστάσεως τῆς 15 Αὐγούστου ἐκλήθη αὐτὴ εἰς τὴν Ἀρχήν, ἵνα ἐκπληρώσῃ τὰς ἐπαγγελίας της καὶ ὑπὸ πᾶσαν ἄλλην ἔποψιν, μάλιστα δὲ ὑπὸ οἰκονομικήν, ἀφοῦ τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν ἦτο ἡ βάσις καὶ ἡ κρηπὶς παντὸς ἄλλου ζητήματος, οὕτως ὥστε ἄνευ τῆς αἰσίας αὐτοῦ λύσεως νὰ μὴ δύναται νὰ γίνῃ λόγος περὶ τῆς λύσεως οἱουδήποτε ἄλλου ζητήματος. Θὰ ἐνθυμῆσθε, Κύριοι, πάντες ὑφ’ ὁποίας περιστάσεις εἴχομεν ἀναλάβει ἡμεῖς τῇ 15 Αὐγούστου 1909 τὴν Κυβέρνησιν. Εἰ καὶ περιεσπώμεθα τότε νύκτα καὶ ἡμέραν ὑπὸ παντοίων μεριμνῶν καὶ φροντίδων πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς διασαλευθείσης τάξεως καὶ πρὸς ἐξοικονόμησιν τῶν καθημερινῶν ἀναγκῶν τοῦ δημοσίου ταμείου, κινδυνεύοντος ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν ν’ ἀναστείλῃ τὰς πληρωμάς, οὐχ ἧττον οὐδόλως ὠλιγωρήσαμεν καὶ τοῦ νομοθετικοῦ ἡμῶν ἔργου. Ἐνεφανίσθημεν τότε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῇ 20 Σεπτεμβρίου, μετὰ μίαν δ’ ἑβδομάδα ἐγένετο καθ’ ἡμῶν σφοδρὰ ἐπίθεσις ἐν αὐτῇ, διότι δὲν εἴχομεν ὑποβάλει ἀκόμη ὁλόκληρον τὴν νομοθετικὴν ἡμῶν ἐργασίαν, τὴν μεταρρυθμιστικὴν καὶ ἀνορθωτικὴν τῶν πάντων, μάλιστα δὲ τῶν οἰκονομικῶν. Λάβρος, Κύριοι, ἰδίως ὑπῆρξε κατὰ τὴν ἐπίθεσιν ἐκείνην ὁ τότε βουλευτὴς Βάλτου κ. Στράτος, ὅστις μονονουχὶ διέρρηξε τὰ ἱμάτιά του, διότι ἡμεῖς ἐντὸς ἑπτὰ ἑβδομάδων καὶ ἐν μέσῳ ὅλων ἐκείνων τῶν περιπετειῶν δὲν εἴχομεν κατορθώσει νὰ προσκομίσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν πλήρη τὴν νομοθετικήν μας ἐργασίαν. Τώρα ὅμως, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, εἶναι αὐτὸς μέλος τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἥτις ἐπὶ δύο καὶ ἥμισυ ἔτη προΐσταται τῶν κοινῶν ἀπολαύουσα τῆς ἀμερίστου ἐμπιστοσύνης καὶ τοῦ Στέμματος καὶ τῆς Βουλῆς, χωρὶς μέχρι τοῦδε ὄχι μόνον πλήρη νομοθετικὴν ἐργασίαν νὰ μὴ παρουσιάσῃ, ἀλλὰ μηδὲ νὰ εἶναι κἂν εἰς θέσιν νὰ εἴπῃ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν σαφῶς καὶ ἀπεριφράστως ποία εἶναι τέλος πάντων αὐτὴ ἡ περίφημος δημοσιονομική της πολιτική, τὴν ὁποίαν κατ’ ὄνομα μόνον ἀναφέρουσιν ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν οἱ μακάριοι ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοί της. Ὁ κ. Στράτος τώρα οὐδόλως αἰσθάνεται τὴν συνείδησίν του ἐξεγειρομένην κατ’ αὐτῆς τῆς καταστάσεως, ἀλλὰ τοὐναντίον μάλιστα φαίνεται καὶ πολὺ ηὐχαριστημένος ἐξ αὐτῆς. Ἐν τούτοις, Κύριοι, τῇ 30 Σεπτεμβρίου, ἤτοι ἕνα καὶ ἥμισυν μῆνα ἀπὸ τῆς ἀναρρήσεώς μας εἰς τὴν Ἀρχήν, ὑπεβάλομεν ἡμεῖς εἰς τὴν Βουλὴν σωρείαν νομοσχεδίων, μεταρρυθμιστικῶν τῶν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ πολεμικοῦ ἡμῶν ναυτικοῦ, τῆς δικαιοσύνης καὶ διοικήσεως, τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς παιδείας, τῆς ἐξωτερικῆς ἡμῶν ὑπηρεσίας καὶ τέλος τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν καὶ καθόλου τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν οἰκονομίας. Οἱ καλοθεληταὶ ἡμῶν ἀνέκρουσαν τότε πρύμναν κατακρίνοντες ἡμᾶς οὐχὶ πλέον διὰ τὴν βραδύτητα, ἀλλὰ διὰ τὴν μεγάλην σπουδήν, μεθ’ ἧς συνετάξαμεν καὶ ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ νομοσχέδιά μας, ἅτινα ἔσπευσαν νὰ χαρακτηρίσωσιν αὐτοὶ ὡς ἀμελέτητα καὶ ὡς συνταχθέντα, τὸ δὴ λεγόμενον, ἐπὶ τοῦ γόνατος, χωρὶς κἂν προηγουμένως ν’ ἀναγνώσωσιν αὐτά. Ἐκεῖνοι, Κύριοι, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἴσως καθ’ ὅλον τὸν βίον των ἐσκέφθησαν σοβαρῶς περὶ τῶν πολιτικῶν καὶ οἰκονομικῶν ἡμῶν ζητημάτων, δὲν ἠδύναντο νὰ φαντασθῶσι πῶς ἄλλοι ἐντὸς ὀλίγων ἑβδομάδων κατώρθωσαν νὰ διατυπώσωσιν εἰς νομοσχέδια τὸ πόρισμα τριακονταετῶν μελετῶν καὶ ἀγώνων δημοσιογραφικῶν καὶ κοινοβουλευτικῶν. Τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος ζητήματα εἶχον πρὸ πολλοῦ ἤδη διονυχισθῆ καὶ εἶχεν ἀποκρυσταλλωθῆ ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει ἡ λύσις αὐτῶν, ἡ ὁποία καὶ πρὸ δεκαετίας ἤδη εἶχε διατυπωθῆ εἰς πρόγραμμα λεπτομερὲς καὶ ἐξακριβωμένον ἐν πᾶσιν. Ἦτο, Κύριοι, αὐτὸ τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον λήγοντος τοῦ ἔτους 1908 εἴχομεν συντάξει καὶ ἀπευθύνει πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ ὡς πρόγραμμα τῆς τότε ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν του συσταθείσης νέας πολιτικῆς μερίδος. Ἂν δὲ ὑπὸ τὰς τότε κρατούσας πολιτικὰς συνθήκας εἶχεν ἀποβῆ ἀδύνατος ἡ ἐφαρμογή του, ἐν ἔτει ὅμως 1909 ὑπὸ τὴν τότε ἐξέγερσιν τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ στρατοῦ, ζητούντων μεταρρύθμισιν καὶ ἀνόρθωσιν τῶν πάντων, ἡμεῖς τοὐλάχιστον ἐνομίσαμεν ὅτι ἐπέστη ἡ κατάλληλος στιγμή, ἵνα τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο τεθῇ εἰς ἐνέργειαν ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ Κράτους καὶ τοῦ ἔθνους ἡμῶν. Ἂν δ’ ἔκτοτε, Κύριοι, τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο ἐφαρμοσθὲν ἀπέδωκεν ἀγλαοὺς καρπούς· ἂν ἔκτοτε παρατηρεῖται παρ’ ἡμῖν μεταρρύθμισις καὶ ἀνόρθωσις τῶν πάντων· ἂν ἔκτοτε ἔχει δημιουργηθῆ ἐν μιᾷ λέξει νέα Ἑλλάς, πάντα ταῦτα ὀφείλονται κατὰ πρώτιστον καὶ κυριώτατον λόγον εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν τῆς Δʹ Συνόδου τῆς ΙΗʹ Βουλευτικῆς Περιόδου. Καὶ δὲν ἔχω μὲν ἐγὼ τὴν ἀξίωσιν νὰ τύχω νῦν ἀναγνωρίσεώς τινος διὰ τὴν ἐργασίαν ἐκείνην παρὰ τῶν ἔκτοτε δρεπόντων τοὺς καρποὺς αὐτῆς. Ἂν συνετέλεσα κατά τι καὶ ἐγὼ εἰς τὴν εὐόδωσιν αὐτῆς, ἀρκεῖ δι’ ἐμὲ ἡ ἀγαθὴ συνείδησις ὅτι ἐξεπλήρωσα οὕτω πως ἓν καθῆκον πρὸς τὴν πατρίδα μου. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶναι ἔργον συνειδήσεως νὰ τύχωσι δι’ αὐτὴν τῆς προσηκούσης ἀναγνωρίσεως ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας, καὶ καθόλου ἡ Βουλὴ τῆς ΙΗʹ Περιόδου. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακωνίας Βουλευτὴς ἐγκολπωθεὶς τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο κατώρθωσε διὰ τοῦ κύρους, τὸ ὁποῖον προσδίδει εἰς αὐτὸν τὸ ἔνδοξον ὄνομα, ὅπερ φέρει, καὶ ἡ προσωπική του ἀξία καὶ ἐπιβολή, ν’ ἀχθῇ αὐτὸ εἰς αἴσιον πέρας. Ἀλλὰ πᾶσα ἡ ἐργασία ἐκείνη θὰ ἐματαιοῦτο, ἐὰν δὲν ἐτυγχάνομεν τότε τῆς συνδρομῆς τῆς Βουλῆς, ἰδίως δὲ τοῦ ἡγέτου τῆς ἐν αὐτῇ πλειονοψηφίας κ. Γ. Θεοτόκη. Οὐδεμία ἀνθρωπίνη δύναμις θὰ κατώρθου νὰ ἐξαναγκάσῃ τοῦτον, ἄκοντα, ὡς ἐνόμισάν τινες, ἵνα ἐγκαταλίπῃ τότε τὴν Κέρκυραν καὶ ἐπανερχόμενος ἐνταῦθα ἐπιβληθῇ εἰς τοὺς φίλους του, ἵνα περιβάλωσι διὰ τῆς ψήφου των τὸ νομοθετικόν μας ἔργον. Διὰ τῆς μετριοπαθείας καὶ τῆς νομιμοφροσύνης του συνετέλεσεν ὑπὲρ πάντα ἄλλον ὁ ἐκ Κερκύρας πολιτευτής, ἵνα ἡ Βουλὴ ἐκείνη ψηφίσῃ τὸ μεταρρυθμιστικὸν καὶ ἀνορθωτικὸν ἡμῶν πρόγραμμα, οὕτω δὲ ἀπεφύγομεν τὴν διάλυσιν αὐτῆς, ἥτις κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θὰ ὡδήγει τὴν χώραν ἡμῶν εἰς οἰκονομικὸν καὶ πολιτικὸν χάος. Ἡ Βουλή, Κύριοι, τῆς ΙΗʹ Περιόδου ἐντὸς τριῶν μηνῶν καὶ ἡμίσεος ἤγαγε τότε εἰς πέρας τῇ εἰσηγήσει ἡμῶν ἔργον νομοθετικόν, τὸ ὁποῖον οὐδεμία ἄλλη Βουλὴ ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ καὶ διὰ τὸ ὁποῖον δικαιοῦται αὐτὴ νὰ ὑπερηφανεύηται. Ἂν δὲ ὑπάρχουσι τώρα οἱ βάλλοντες καὶ κατ’ αὐτῆς, ὡς καὶ καθ’ ὅλου τοῦ παρελθόντος ἀδιακρίτως, τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος, ἡ ἱστορία ὅμως μίαν ἡμέραν θὰ δικαιώσῃ αὐτὴν πληρέστατα ἀνομολογοῦσα ὅτι διὰ τῆς ψήφου αὐτῆς συνετελέσθη τὸ μέγα μεταρρυθμιστικὸν καὶ ἀνορθωτικὸν ἔργον, διὰ τὸ ὁποῖον ἄλλοι τὴν σήμερον καυχῶνται. Καὶ νῦν ἐπανέρχομαι εἰς τὸ κύριον ἡμῶν θέμα, τὸ οἰκονομικόν. Πολύς, Κύριοι, λόγος γίνεται ἀπό τινος παρ’ ἡμῖν περὶ δημοσιονομικῆς πολιτικῆς, χωρὶς ὅμως οἱ πολλοὶ νὰ ἔχωσι σαφῆ ἔννοιαν τοῦ πράγματος. Περὶ δημοσιονομικῆς πολιτικῆς ὡμίλησαν ἤδη ἐπανειλημμένως, ἀλλὰ πάντοτε γενικῶς καὶ ἀορίστως, καὶ ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Λ. Κορομηλᾶς, εἰσηγούμενος τοὺς Προϋπολογισμοὺς τοῦ 1911 καὶ 1912, καὶ ὁ νῦν κ. Ἀλ. Διομήδης, εἰσηγούμενος τὸν τοῦ 1913. Ἐξ ὅσων ὅμως εἶπον αὐτοὶ ἐγὼ τοὐλάχιστον ἓν ἠδυνήθην νὰ συναγάγω, ὅτι ἀμφότεροι ὑπὸ δημοσιονομικὴν πολιτικὴν ἐννοοῦσιν ἓν εἶδος μουσικῆς τοῦ μέλλοντος, τῆς ὁποίας τὴν ἐκτέλεσιν ἀναβάλλουσιν ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος, ὁ πρῶτος αὐτῶν ἀπὸ τοῦ 1911 εἰς τὸ 1912 καὶ ἀπὸ τοῦ 1912 εἰς τὸ 1913, ὁ δὲ δεύτερος ἀπὸ τοῦ 1913 εἰς τὸ 1914 καὶ πάλιν βλέπομεν. Ἀλλαχοῦ, Κύριοι, ὅπου τὸ πρῶτον ἐγένετο χρῆσις τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος ὅρου, ὑπὸ δημοσιονομικὴν πολιτικὴν ἐννοοῦσι τὸ σύνολον τῶν νομοθετικῶν καὶ διοικητικῶν μέτρων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν προαγωγὴν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν, ὡς ὑπὸ οἰκονομικὴν πολιτικὴν ἐννοοῦσι τὸ σύνολον τῶν νομοθετικῶν καὶ διοικητικῶν μέτρων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν προστασίαν καὶ ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας. Τοιαύτην ἔννοιαν ἔχοντες καὶ ἡμεῖς τοῦ πράγματος ἐσπεύσαμεν νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν δεκάδας ὅλας νομοσχεδίων, ἀφορώντων εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν μας, ἐπιφυλαττόμενοι μετὰ τὴν ψήφισιν καὶ ἐφαρμογήν των νὰ προβῶμεν καὶ εἰς τὰ ἀναγκαῖα διοικητικὰ μέτρα, ἅτινα ὁμοῦ μετὰ τῶν νομοθετικῶν θὰ συναπετέλουν τὴν δημοσιονομικὴν πολιτικήν μας. Τὰ νομοθετικὰ ἡμῶν μέτρα ἀνεφέροντο εἰς τὴν διοίκησιν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν, εἰς τὰς οἰκονομίας καὶ εἰς τὴν φορολογικὴν μεταρρύθμισιν. Ἐν πρώτοις, Κύριοι, ἐφροντίσαμεν νὰ θέσωμεν εἰς τάξιν τὰ δημόσια οἰκονομικά μας, καθιεροῦντες ἀληθῆ προσόντα καὶ μονιμότητα ἐπὶ πάντων τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἀναδιοργανοῦντες τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας, τὰς ὑπαγομένας εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τούτου, ἰδίως δὲ τὴν λογιστικήν, ταμειακὴν καὶ τελωνικήν. Δωδεκὰς νόμων, ψηφισθέντων ὑπὸ τῆς Βουλῆς, τῇ ἡμετέρᾳ εἰσηγήσει μαρτυρεῖ περὶ τῆς τοιαύτης μερίμνης ἡμῶν. Ἀλλὰ κορωνὶς ὅλων αὐτῶν ὑπῆρξεν ὁ ͵ΓΤΟΔʹ νόμος τῆς 10 Ὀκτωβρίου 1909 ἢ περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΣΙΒʹ ἀπὸ 1 Ὀκτωβρίου 1852 περὶ διοικήσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ ἐξόδων καὶ περὶ δημοσίου Λογιστικοῦ τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦ νόμου, Κύριοι, τούτου μετατίθεται ἡ ἀρχὴ τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου εἰς τὴν 1 Ἰουλίου καὶ περιορίζεται ἡ διάρκειά του ἐξ 22 εἰς 18 μῆνας, ὅπως οὕτω συντάσσηται καὶ συζητῆται ὁ Προϋπολογισμὸς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς προηγουμένης χρήσεως, ψηφίζηται δὲ οὗτος πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς του. Εἶτα δὲ ἐπιβάλλεται ἡ ἀναγραφὴ τῶν ἀναγκαίων ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων ἐν ἑκάστῳ Προϋπολογισμῷ, ὅπως προβλέπωνται οὕτω καὶ τὰ ἀντίστοιχα ποσὰ ἐν τοῖς ἐσόδοις. Πρὸς τούτοις ἀπαγορεύεται 1) ἡ ὑποδιαίρεσις τῶν ἄρθρων τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἰς ἐδάφια, ἡ παρέχουσα ἀφορμὴν εἰς παντοίας καταστρατηγήσεις, 2) ἡ πληρωμὴ ἐνταλμάτων μὴ θεωρηθέντων ὑπὸ τῆς ὁλομελείας τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, 3) ἡ ἀναγραφὴ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πιστώσεων μὴ στηριζομένων εἰς νόμον, 4) ἡ ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν ἀναδοχὴ νέων ἐξόδων ἢ αὔξησις αὐτῶν, πρὶν ἢ χορηγηθῇ ἡ ἀπαιτουμένη διὰ τὴν πληρωμήν των πίστωσις, καὶ 5) ἡ ἄνευ διαγωνισμοῦ ἔκδοσις πάσης διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους προμηθείας ἢ ἐργασίας καὶ ἡ μίσθωσις ἰδιωτικῶν κτιρίων χάριν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Δημοσίου. Ἡ ὅλη, Κύριοι, νομοθετικὴ ἡμῶν ἐργασία, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν διοίκησιν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε, ἐὰν ἐφηρμόζετο αὐτή, οὐ μόνον πᾶσα κατάχρησις περί τε τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους θὰ ἐπατάσσετο κατὰ κεφαλῆς διὰ τῆς καθιερώσεως ζῶντος καὶ ἐνεργοῦ διοικητικοῦ καὶ δικαστικοῦ ἐλέγχου τῆς ὅλης οἰκονομικῆς διαχειρίσεως, ἀλλὰ καὶ ἡ κυρία πηγὴ τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ θὰ ἐστείρευε. Δυστυχῶς ὅμως τὸ διάδοχον ἡμῶν Ὑπουργεῖον ἔσπευσεν ἄλλας μὲν τῶν νομοθετικῶν ἐκείνων διατάξεων νὰ καταργήσῃ, ἄλλων δὲ τὴν ἰσχὺν ν’ ἀναβάλῃ ἐπ’ ἀόριστον. Μεταξὺ τῶν τελευταίων τούτων εἶναι καὶ αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν μετάθεσιν τῆς ἀρχῆς καὶ εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς διαρκείας τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους, προσέτι δὲ εἰς τὰς ἀναπληρωματικὰς καὶ ἐκτάκτους πιστώσεις. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐπανειλημμένως συνέστησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν εἰς ἰσχὺν ἐπαναφορὰν τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος διατάξεων. Ἀλλὰ καὶ τὸ προκάτοχον καὶ τὸ ἐνεστὼς Ὑπουργεῖον ἐκώφευσαν πρὸς τὰς τοιαύτας συστάσεις. Μετὰ τὴν τακτοποίησιν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν ἔπρεπε νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας εἰς τὰς οἰκονομίας. Ἡμεῖς, Κύριοι, εἴχομεν καὶ ἔχομεν ἔτι καὶ νῦν τὴν γνώμην ὅτι ἔπρεπε πρὸς καιρὸν τουλάχιστον νὰ ὑποχωρήσῃ πᾶσα ἄλλη βλέψις καὶ δαπάνη εἰς τὴν ἀποκατάστασιν πλήρους καὶ εὐρέος ἰσοζυγίου μὲ περιθώριον, ἐπιτρέπον τὴν ταχεῖαν πολεμικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας· διότι ἐγινώσκομεν ἔκτοτε ὅτι ἐπέκειτο σύρραξις ἐπὶ τῆς Ἰλλυρικῆς χερσονήσου, καθ’ ἣν δὲν ἔπρεπεν ἡ Ἑλλὰς νὰ μείνῃ ἀνέτοιμος ἔξω τοῦ νυμφῶνος. Διὰ τοῦτο ἀπεφασίσαμεν τότε νὰ προβῶμεν εἰς πᾶσαν δυνατὴν οἰκονομίαν ἀποκόπτοντες οὐ μόνον τὰς περιττάς, ἀλλὰ καὶ τὰς μὴ ἀπολύτως ἀναγκαίας δαπάνας. Περιεστείλαμεν τότε τὰς γνωστὰς ἐξωτερικὰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ δύο ὡς ἔγγιστα ἑκατομμύρια, κατηργήσαμεν δὲ τὸ βοήθημα ὑπὲρ τῶν προσφύγων ἐκ Βουλγαρίας καὶ Ἀνατολικῆς Ῥωμυλίας, ὅπερ τῷ 1908 εἶχεν ἀνέλθει εἰς τέσσαρα ἑκατομμύρια, καὶ προέβημεν εἰς πολλὰς οἰκονομίας ἐν ἑνὶ ἑκάστῳ τῶν πολιτικῶν Ὑπουργείων ἐλαττοῦντες οὕτω πως τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ δώδεκα περίπου ἑκατομμύρια. Καὶ ἀποκατεστάθησαν μὲν ὑπὸ τῶν διαδόχων ἡμῶν Ὑπουργείων πολλαὶ τῶν δαπανῶν ἐκείνων, ἐναπέμειναν ὅμως καὶ οὕτως οἰκονομίαι ἀνερχόμεναι εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια. Ὡς παραδείγματα, Κύριοι, σᾶς ἀναφέρω τὰς ἐπιτευχθείσας οἰκονομίας ἐκ τῆς μισθώσεως ἰδιωτικῶν κτιρίων χάριν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Δημοσίου διὰ δημοπρασίας, ἐκ τῶν προκαταβολῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ ἐκ τῆς καθιερωθείσης ἀποκεντρώσεως ἐφ’ ὅλων τῶν κλάδων τοῦ δημοσίου ἡμῶν βίου, κατ’ ἀκολουθίαν τῆς ὁποίας ἡ μονιμότης ἄρχεται οὐχὶ μετὰ δεκαεξαετῆ, ὡς πρίν, ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ ἅμα τῇ εἰσόδῳ εἰς αὐτήν, δὲν μετατίθενται δὲ πλέον εὐκόλως οἱ ὑπάλληλοι. Ἐκ μόνων τῶν προκαταβολῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἔχομεν οἰκονομίαν ὑπὲρ τὸ ἑκατομμύριον. Τὴν οἰκονομίαν ταύτην ὡμολόγησε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ὅμως παραδόξως πως ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ καὶ αὐτὴν ὡς «ἔργον καλῆς διαχειρίσεως τῆς διοικήσεως», ἴσως διότι ἀγνοεῖ ὅτι αὕτη εἶναι ἀποκλειστικὸν κατόρθωμα τοῦ νόμου ͵ΓΤΞʹ τῆς 24 Ὀκτωβρίου 1909 «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως» καὶ τοῦ ἐκτελεστικοῦ Διατάγματος τῆς 13 Ἰανουαρίου 1910. Διὰ τοῦ νόμου καὶ τοῦ Διατάγματος, περὶ ὧν ὁ λόγος νῦν, ἐθέσαμεν ἡμεῖς πέδας σιδηρᾶς εἰς τὰς χεῖρας τῶν δημάρχων καὶ τῶν νομαρχῶν, τὸ τελευταῖον δὲ τοῦτο πρέπει νὰ γινώσκῃ αὐτός, ἀφοῦ τότε ὑπηρέτει ὡς νομάρχης. Ἐάν, Κύριοι, ἠθέλομεν ἡμεῖς νὰ περιορισθῶμεν εἰς μόνην τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἰσοζυγίου, θὰ ἠρκούμεθα εἰς μόνας τὰς οἰκονομίας ταύτας καὶ θ’ ἀνεμένομεν τὴν αὔξησιν καὶ τῶν ἄλλων εἰσπράξεων, ἰδίως δὲ τῶν τελωνειακῶν, αἵτινες θὰ ἐπανήρχοντο θᾶττον ἢ βράδιον εἰς ὃ σημεῖον εἶχον φθάσει τῷ 1907. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν τότε κατάλληλον τὴν στιγμήν, ἵνα προβῶμεν εἰς φορολογικὴν μεταρρύθμισιν, καθ’ ἣν θὰ ἐπεβάλλομεν νέα φορολογικὰ βάρη εἰς τοὺς δυναμένους νὰ φέρωσιν αὐτὰ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἐξασφαλίσωμεν οὕτω πως τὰ μέσα τῆς πολεμικῆς παρασκευῆς, νὰ καταστήσωμεν δὲ δυνατὴν καὶ τὴν ἐν μέτρῳ φορολογικὴν ἀνακούφισιν τῶν ἀπορωτέρων καὶ τὴν προστασίαν καὶ ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας. Ἔχομεν, Κύριοι, φορολογικὴν δυσαναλογίαν ἐν Ἑλλάδι, οὐδαμοῦ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου ἀπαντῶσαν. Ἀλλαχοῦ οἱ ἄμεσοι φόροι ἐπιβαρύνουσι κυρίως τὰς εὐπόρους καὶ πλουσίας τάξεις, οἱ δ’ ἔμμεσοι φόροι τῆς καταναλώσεως ἐπιπίπτουσι καὶ εἰς αὐτὰς καὶ εἰς τὰς λαϊκὰς τάξεις. Εἶναι ὅμως οἱ ἔμμεσοι φόροι τόσον ἐπαχθεῖς, ὥστε αἱ τελευταῖαι αὗται τάξεις ἐξανίστανται ἐναντίον των ἀγωνιζόμεναι ὑπὲρ ἀνακουφίσεως ἐξ αὐτῶν, ἐπιβαρυνομένων ἔτι μᾶλλον τῶν εὐπόρων καὶ πλουσίων τάξεων διὰ τῶν ἀμέσων φόρων. Παρ’ ἡμῖν ὅμως ἔχουσιν ἀναστραφῆ οἱ ὅροι ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν. Παρ’ ἡμῖν καὶ οἱ ἔμμεσοι καὶ οἱ ἄμεσοι φόροι ἐπιβαρύνουσι μᾶλλον τὴν μεσαίαν κοινωνικὴν καὶ τὰς λαϊκὰς τάξεις. Μέχρι τοῦ 1909 οἱ ἄμεσοι φόροι τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τῶν ἀμπέλων, τοῦ ἐλαίου, τῆς σταφίδος, τῶν οἰκοδομῶν καὶ τοῦ ἐπιτηδεύματος αὐτὰς κυρίως ἔπληττον, ἐπιβαλλόμενοι ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου καὶ ἀναλογοῦντες πολλάκις πρὸς 10, 20, 30, 40 καὶ πλέον τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος, ἐνῷ αἱ Τράπεζαι καὶ αἱ ἀνώνυμοι ἑταιρεῖαι ὤφειλον νὰ καταβάλλωσι μόνον 5% ἐπὶ τῶν καθαρῶν κερδῶν των. Καὶ οἱ ἔμμεσοι φόροι ἔπληττον κυρίως καὶ κατ’ ἐξοχὴν τὴν μεσαίαν κοινωνικὴν καὶ τὰς λαϊκὰς τάξεις, ἀνερχόμενοι ἐπὶ ἀντικειμένων πρώτης ἀνάγκης, οἷον τοῦ ἄρτου, τῆς σακχάρεως, τοῦ πετρελαίου καὶ τοῦ ἅλατος, εἰς 30, 200, 300 καὶ 1400 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν, ἐνῷ ἀντικείμενα ἀπολαυστικὰ καὶ ἐπιβλαβῆ εἰς τὴν ὑγείαν καὶ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, ὡς τὸ οἰνόπνευμα καὶ αἱ ἐκρηκτικαὶ ὗλαι, ἔμενον ἐντελῶς ἀφορολόγητοι. Ἡμεῖς, Κύριοι, ἀνελάβομεν ν’ ἀποκαταστήσωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν τὴν φορολογικὴν ἀναλογίαν, ἥτις εἶναι ἐκ τῶν κυριωτάτων γνωρισμάτων τῆς ἰσοπολιτείας, τὸν ἀκρογωνιαῖον τοῦτον λίθον τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, τόσον ὑπὸ ἔποψιν ἀμέσων, ὅσον καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἐμμέσων φόρων. Καὶ ὑπὸ τὴν μίαν καὶ ὑπὸ τὴν ἄλλην ἔποψιν ἠθελήσαμεν νὰ μεταθέσωμεν ἐν μέτρῳ δικαίῳ τὰ φορολογικὰ βάρη ἐκ τῶν ὤμων τῆς μεσαίας κοινωνικῆς καὶ τῶν λαϊκῶν τάξεων εἰς τοὺς τῶν πλουσίων. Ἀλλ’ ὠφείλομεν εἰς τὴν τοιαύτην μεταρρύθμισιν νὰ προβῶμεν μετὰ πολλῆς τῆς περισκέψεως καὶ οὐχὶ εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν. Ὠφείλομεν πρῶτον νὰ ἐπιβάλωμεν τὰ νέα βάρη εἰς τὰς εὐπόρους καὶ πλουσίας τάξεις καί, ἀφοῦ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῶν ἐπειθόμεθα ὅτι δὲν διέτρεχον κανένα κίνδυνον διαταράξεως τὰ δημόσια ἡμῶν οἰκονομικά, τότε νὰ προβῶμεν εἰς τὰς φορολογικὰς ἀνακουφίσεις τῆς μεσαίας κοινωνικῆς καὶ τῶν λαϊκῶν τάξεων. Τοιαύτην, Κύριοι, φορολογικὴν μεταρρύθμισιν ἐπεδιώξαμεν ἡμεῖς. Ἐν τούτοις ὑπῆρξαν οἱ ἰσχυριζόμενοι ὅτι οἱ νέοι ἡμῶν φόροι ἔπληξαν τὰς λαϊκὰς τάξεις ἢ ὅτι ἡμεῖς ἐπεβάλομεν μόνον ἐμμέσους φόρους καὶ οὐχὶ ἀμέσους, ἐναντίον τῶν διδαγμάτων τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς πείρας τῶν ἄλλων λαῶν, τῶν μᾶλλον ἡμῶν προηγμένων. Καὶ εὑρέθησαν δυστυχῶς οἱ ἀγαθόπιστοι, οἱ ἀποδεχόμενοι ἀβασανίστως πᾶν ὅ,τι λέγουσιν οἱ ἄλλοι, ἀρκεῖ μόνον οὗτοι ν’ ἀποφαίνωνται ἀποφθεγματικῶς καὶ ἐν ὀνόματι τῆς ἐπιστήμης, τῆς ὁποίας νομίζουσιν ὅτι κατέχουσιν αὐτοὶ τὸ μονοπώλιον. Ἐγὼ προκαλῶ τοὺς ἀντιφρονοῦντας νὰ μὴ ἰσχυρίζωνται μόνον ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀποδείξωσι τὸν ἰσχυρισμόν των. Τοὺς προκαλῶ, Κύριοι, ν’ ἀποδείξωσιν, ἂν δύνανται, ὅτι οἱ νέοι ἡμῶν φόροι ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος καὶ τῶν κινητῶν ἀξιῶν, ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν καὶ τῶν κληροδοσιῶν καὶ ἐπὶ τῶν οἰκοπέδων, τῶν ἐχόντων ἀξίαν ἄνω τῶν 5 χιλιάδων δραχμῶν, ὅτι ὁ αὐξηθεὶς ὑφ’ ἡμῶν φόρος ἐπὶ τῶν βοσκησίμων γαιῶν καὶ ὁ φόρος ἐπιτηδεύματος, ὁ ἐπιβληθεὶς ἐπὶ τῶν ἐργοστασίων τοῦ φωταερίου καὶ τοῦ ἠλεκτρικοῦ ῥεύματος, ἐπὶ τῶν ἰδιωτικῶν ἁμαξῶν καὶ αὐτοκινήτων, προσέτι δὲ ἐπὶ πολλῶν νέων ἐργοστασιαρχῶν καὶ μεγάλων ἐπιτηδευματιῶν ἀγνώστων εἰς τὸν παλαιότερον νόμον περὶ φόρου ἐπιτηδεύματος, ὅτι ὁ αὐξηθεὶς φόρος ἐπὶ τῶν καθαρῶν κερδῶν τῶν προνομιούχων Τραπεζῶν καὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, προσέτι ὁ ἐπὶ τῶν ἀσφαλιστικῶν καὶ τῶν ξένων ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιρειῶν, ὡς καὶ ὁ ἐπὶ τῶν μεταλλείων καὶ λατομείων, ὅτι, λέγω, ὅλοι αὐτοὶ οἱ φόροι ἡμῶν δὲν εἶναι ἄμεσοι, ἀλλ’ ἔμμεσοι, καὶ ὅτι ἐπιβαρύνουσιν οὐχὶ τοὺς πλουσίους, ἀλλὰ τὰς λαϊκὰς τάξεις! Τοὺς προκαλῶ, Κύριοι, ν’ ἀποδείξωσιν ὡσαύτως, ἂν δύνανται, ὅτι οἱ νέοι ἔμμεσοι ἡμῶν φόροι ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἰνοπνεύματος, τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν καὶ τῶν σφαγίων, τοῦ ἠλεκτρικοῦ φωτὸς καὶ τοῦ φωταερίου εἶναι ἄδικοι καὶ ἐπιβαρύνουσι καὶ αὐτοὶ οὐχὶ τοὺς πλουσίους, ἀλλὰ τὰς λαϊκὰς τάξεις, ὅτι δὲ δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθῶσι παρ’ ἡμῖν, καθ’ ὃν χρόνον δὲν ὑπάρχει λαὸς πεπολιτισμένος ἢ ἡμιπολίτιστος, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν ἔχουσιν ἐπιβληθῆ αὐτοί, βαρύτεροι μάλιστα ἢ ἐν Ἑλλάδι! Τοὺς προκαλῶ τέλος ν’ ἀποδείξωσι κατὰ τί προσεκρούσαμεν ἡμεῖς εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς δικαίας καὶ ἀναλογικῆς φορολογίας ἀνακουφίσαντες ὡρισμένας λαϊκὰς τάξεις ἐκ τῶν δυσβαστάκτων βαρῶν των, ὡς τοὺς ἁμαξηλάτας καὶ καρραγωγεῖς, τοὺς ἐλαιοπαραγωγούς, τοὺς οἰνοπαραγωγοὺς καὶ τοὺς ἐπιμόρτους καλλιεργητὰς καὶ μικροϊδιοκτήτας γεωργούς, καὶ θελήσαντες διὰ τοῦ μονοπωλίου τῆς σακχάρεως νὰ ἐξασφαλίσωμεν ταύτην εἰς τὸν λαὸν ἀντὶ μικροτέρας τιμῆς, εἰς καλλιτέραν ποιότητα καὶ ἀκριβοζυγισμένην. Ἡμεῖς, Κύριοι, εἰργάσθημεν καὶ ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως τῆς τιμῆς τοῦ πετρελαίου ἐκ 30 εἰς 20 δραχμὰς τὸ κιβώτιον, ἀλλὰ δὲν ἐπετύχομεν τοῦ σκοποῦ ἡμῶν ἐκ λόγων ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεώς μας. Ἐσκέφθημεν καὶ περὶ δασμολογικῶν ἀνακουφίσεων, πρὸς τοῦτο δὲ ὑπεβάλομεν νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, ὅπερ ψηφισθὲν ἔκτοτε ἐγένετο νόμος τοῦ Κράτους. Δι’ αὐτοῦ συνιστᾶτο ἐπιτροπὴ ἐξ ἀνωτέρων οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων, ἐξ εἰδικῶν ἐπιστημόνων καὶ ἐξ ἀντιπροσώπων τοῦ ἐμπορίου, τῆς βιομηχανίας καὶ τῆς γεωργίας, εἰς ἣν ἀνετίθετο ἡ συστηματικὴ μελέτη καὶ ἐπεξεργασία τοῦ δασμολογίου κατὰ τρόπον συνδυάζοντα τὰ διάφορα συμφέροντα, τὰ συγκρουόμενα ἐν αὐτῷ. Ἐν τῷ μεταξὺ θὰ εἴχομεν πλήρη τὰ ἀποτελέσματα τῶν νέων φορολογικῶν μας μέτρων καί, καθ’ ὅσον θὰ μᾶς ἐπέτρεπον αὐτά, θὰ προεβαίνομεν εἰς δασμολογικὰς ἀνακουφίσεις ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πορισμάτων τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος ἐπιτροπῆς. Καὶ καθυστεροῦσι μὲν ἔτι τὰ πορίσματα ταύτης, εἰ καὶ ἔχει πρὸ τριετίας καὶ ἐπέκεινα δημοσιευθῆ ὁ σχετικὸς νόμος. Ἀλλ’ ἔχομεν ἤδη πλήρη τὰ ἀποτελέσματα τῶν φορολογικῶν μας μέτρων κατὰ τὸν δημοσιευθέντα προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως 1911, εἰς αὐτὴν δὲ τὴν ἐξέτασιν μεταβαίνω νῦν, ὅπως ἀποδείξω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ποῦ κυρίως ὀφείλεται τὸ μέγα αὐτῆς περίσσευμα. Εἰσηγούμενος, Κύριοι, τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1910 εἰς τὴν Βουλήν, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπελόγισα ἐγὼ αὔξησιν ἐσόδων ἐκ τῶν νέων φορολογικῶν μας μέτρων περὶ τὰ 12 ἑκατομμύρια. Ἐθεωρήθην τότε ὡς ἄγαν αἰσιόδοξος, ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι τοῦτο δὲν μοὶ ἔκαμε τόσην αἴσθησιν, ὅσην ὁ στόμφος, μετὰ τοῦ ὁποίου ὁ πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Λ. Κορομηλᾶς, εἰσηγούμενος εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς Προϋπολογισμοὺς τοῦ 1911 καὶ 1912, δὲν ἐδίστασε νὰ μὲ κακίσῃ, ὡς ὑπολειφθέντα ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς μου ἐκείνοις καθ’ ἑκατομμύρια πολλά. Καὶ τώρα ἔρχονται τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα αὐτὸν μὲν διαψεύδουσιν οἰκτρῶς, ἐμὲ δὲ δικαιοῦσι πληρέστατα. Τὰ φορολογικά μας, Κύριοι, μέτρα δὲν ἐφηρμόσθησαν πάντα ὑπὸ τῶν διαδόχων Κυβερνήσεων. Καὶ ἐκ τῶν ἐφαρμοσθέντων δέ τινα δὲν ἐφηρμόσθησαν πλήρη. Ἔμειναν ἀνεφάρμοστοι οἱ νόμοι ἡμῶν περὶ φορολογίας τοῦ εἰσοδήματος καὶ περὶ μονοπωλίου τῆς σακχάρεως, ἐξ ὧν ἐγὼ ὑπελόγιζον αὔξησιν ἐσόδων κατὰ 2 ἑκατομμύρια. Δὲν ἐφηρμόσθη ἀκόμη ὁ νόμος περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τῶν προξενικῶν νόμων, διὰ τοῦ ὁποίου (ἄρθρ. 6) καθιερώθη διὰ τοὺς Ἕλληνας τοῦ μὲν Ὀθωμανικοῦ Κράτους καὶ τῶν ὑποτελῶν χωρῶν προοδευτικὴ κλῖμαξ ἐπὶ τοῦ τέλους τοῦ διαμονητηρίου ἀνωτέρα τῆς πρίν, ἤτοι, ἀντὶ 2–60, νῦν 3–300 δραχ. ἐτησίως, τῶν δὲ ἄλλων χωρῶν πιστοποιητικὸν ἰθαγενείας μὲ τέλος 5–50 δραχ. Ἐκ τῆς πλήρους ἐφαρμογῆς αὐτοῦ θὰ εἴχομεν αὔξησιν ἐσόδων ἐκ 2 ἑκατομμυρίων περίπου. Δὲν ἐφηρμόσθη ἀκόμη ὁ φόρος τῶν οἰκοπέδων, ἠλαττώθησαν δὲ οἱ φόροι τῶν βοσκησίμων γαιῶν, ἐξ 9 εἰς 8%, τῆς κυνηγετικῆς πυρίτιδος ἐκ δραχ. 3 εἰς 1 δραχ. κατ’ ὀκᾶν καὶ τῶν σφαιριδίων ἐκ 50 εἰς 20 λεπτά. Κατὰ ταῦτα ἔπρεπε νὰ ὑπολειφθῶσιν αἱ εἰσπράξεις ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ ὑπολογισμοῦ μου κατὰ 4½ περίπου ἑκατομμύρια, ἤτοι νὰ εἰσπραχθῶσι τώρα ἀντὶ 12 μόλις 7½ ἑκατομμύρια. Τί ἀποδεικνύει ὅμως ὁ δημοσιευθεὶς προσωρινὸς ἀπολογισμὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1911, καθ’ ἣν τὸ πρῶτον ἐφηρμόσθησαν τὰ νέα φορολογικὰ μέτρα ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους αὐτῆς; Ἀκούσατε, παρακαλῶ δὲ καὶ τὸν κ. πρώην καὶ τὸν κ. νῦν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ μ’ ἐπανορθώσωσιν, ἂν ὑποπέσω εἰς ἀνακρίβειάν τινα. Εἰσεπράχθησαν, Κύριοι, τῷ 1911 I. Ἐκ τῶν νέων ἡμῶν φόρων

II. Ἐκ μεταρρυθμίσεως ὑφισταμένων φόρων.

Κατὰ ταῦτα, Κύριοι, πείθεται ἕκαστος ἐξ ὑμῶν ὁπόσον ἄδικον εἶχεν ὁ κ. πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς θελήσας νὰ μὲ μεμφθῇ, ἀπόντα ἐκ τῆς Βουλῆς, ὅτι ὑπελείφθην ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς μου περὶ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐκ τῶν φορολογικῶν μας μέτρων κατὰ πολλὰ ἑκατομμύρια. Τί θὰ εἴπῃ ὅμως τώρα ὁ κ. Λ. Κορομηλᾶς, ἀναλογιζόμενος τὸ ἴδιον πάθημα; Μετὰ πολύμηνον μελέτην κατώρθωσεν αὐτὸς νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν δύο καὶ μόνα φορολογικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσθησαν καὶ ἔγιναν νόμοι, ἀλλ’ ἀφοῦ προηγουμένως ὑπέστησαν τόσας μεταμορφώσεις, ὥστε μετὰ δυσκολίας τώρα ν’ ἀναγνωρίζωνται αὐτά. Ἐκ τῶν δύο τούτων νόμων τοῦ κ. Κορομηλᾶ ὁ εἷς, ὁ περὶ φορολογίας τῶν σπειρομένων γαιῶν, δύναται νὰ θεωρηθῇ θνησιγενής, ὡς μὴ ἐφαρμοσθεὶς ἐπὶ δύο ἤδη ἔτη. Ὁ ἕτερος, ὁ περὶ συμπληρωτικοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος, ὅστις οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ πρόσθετος φόρος εἰς τοὺς ἤδη καταβαλλομένους παρ’ ἡμῖν ἀμέσους φόρους, ἐφηρμόσθη, ἀφοῦ ὁ εἰσηγητής του μετὰ πολλῆς μετριοφροσύνης, ὡς διεβεβαίου τὴν Βουλήν, ὑπελόγισεν ἐξ αὐτοῦ ἔσοδον τοὐλάχιστον 1,100.000. Πόσα δὲ πράγματι εἰσεπράχθησαν ἐξ αὐτοῦ; μόλις καὶ μετὰ βίας 426,714 δραχμαί! Εἶναι δέ, Κύριοι, αὐτὸ τὸ φορολογικὸν οὕτως εἰπεῖν ἅπαντον τοῦ κ. Λ. Κορομηλᾶ, μὲ τὸ ὁποῖον καὶ μόνον ἔπεσεν αὐτὸς ἔξω εἰς τοὺς ὑπολογισμούς του κατὰ 70 τοῖς ἑκατόν, ὡς παρατηρεῖτε. Καὶ ἐν τούτοις εἶχεν αὐτὸς τὸ θάρρος νὰ ἐλέγξῃ ἡμᾶς ὡς ὑπολειφθέντας ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς ἡμῶν, καθ’ ὃν χρόνον ἦτο εἰς θέσιν, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ γινώσκῃ κάλλιον παντὸς ἄλλου, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῶν φορολογικῶν ἡμῶν μέτρων θὰ ὑπερηκόντιζον πᾶσαν προσδοκίαν κατὰ τρόπον πρωτοφανῆ εἰς τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν χρονικά. Ὁ ἴδιος εἶχε τὸ θάρρος ἐπὶ πλέον νὰ διακηρύξῃ — πάντοτε ἐν ἀπουσίᾳ ἡμῶν ἐκ τῆς Βουλῆς — ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησίς μας παρέμενεν ἐπὶ μικρὸν ἔτι ἐν τοῖς πράγμασι, θὰ εἴχομεν ἀφεύκτως νέαν κρίσιν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν μας! Ἀλλά, Κύριοι, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ὁ κ. Κορομηλᾶς εἶχε τόσην εἰλικρίνειαν, ὥστε ν’ ἀναγνωρίσῃ ὅτι ἐκ τῶν φορολογικῶν μας μέτρων θὰ εἰσεπράττοντο ἑκατομμύριά τινα, τὰ ὁποῖα θὰ συνετέλουν καὶ αὐτὰ ὁπωσδήποτε εἰς βελτίωσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Δυστυχῶς ὅμως δὲν δύναμαι νὰ πράξω τὸ αὐτὸ καὶ ὡς πρὸς τὸν διάδοχόν του ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν. Οὗτος ἀπέφυγεν ἐπιμελῶς νὰ εἴπῃ λέξιν κἄν μίαν περὶ τοῦ ἔργου ἡμῶν, διὰ νὰ μὴ φανῇ ἴσως ὅτι συνετελέσαμεν καὶ ἡμεῖς, ἔστω καὶ κατ’ ἐλάχιστον, εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν μας. Αὐτὸς τὸ πᾶν ἀπέδωκεν εἰς τὴν ἐπιμελεστέραν διοίκησιν καὶ εἰς τὴν αὐτόματον αὔξησιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, τὴν ὀφειλομένην εἰς τὴν οἰκονομικὴν εὐεξίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ τί ἐκέρδισε μὲ τοῦτο; Ἰδοὺ ὅτι μὲ ἠνάγκασεν οὕτω πως νὰ λύσω ἀπὸ τοῦδε τὴν σιωπὴν καὶ ν’ ἀποδείξω κατὰ τρόπον ἀναντίλεκτον, ὡς νομίζω, ὅτι ἡ βελτίωσις ὀφείλεται κατὰ τὰ δύο τρίτα τοὐλάχιστον εἰς τὴν δημοσιονομικήν μας πολιτικήν. Ἀπέδειξα, Κύριοι, ἤδη ἡλίου φαεινότερον ὅτι ἡμεῖς εἴχομεν τῳόντι σαφῆ καὶ ὡρισμένην δημοσιονομικὴν πολιτικήν, τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ὁποίας ἐπεδιώξαμεν δι’ ὅλων τῶν νομοθετημάτων μας, τῶν ἀφορώντων αʹ) εἰς τὴν τακτοποίησιν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν διὰ τῆς ἀναδιοργανώσεως πασῶν τῶν οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους, βʹ) εἰς τὰς οἰκονομίας καὶ τὴν περικοπὴν πάσης περιττῆς ἢ μὴ ἀπολύτως ἀναγκαίας δαπάνης καὶ γʹ) εἰς τὴν φορολογικὴν μεταρρύθμισιν, δι’ ἧς μετεθέσαμεν ἱκανὰ βάρη ἐκ τῶν ἀσθενῶν ὤμων τῶν λαϊκῶν τάξεων εἰς τοὺς τῶν εὐπόρων καὶ πλουσίων. Κατέστη δὲ οὕτω καὶ τυφλῷ δῆλον, τὸ δὴ λεγόμενον, ὅτι διὰ τῆς τοιαύτης δημοσιονομικῆς πολιτικῆς μας τὰ μὲν ἔξοδα περιωρίσθησαν κατὰ 10 περίπου ἑκατομμύρια, τὰ δὲ ἔσοδα ηὔξησαν κατὰ 11 ἑκατομμύρια καὶ πλέον, ἤτοι ἐπῆλθεν ἐν ὅλῳ βελτίωσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ 21 ἑκατομμύρια περίπου. Εἶναι δ’ ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν δὲν ἠναγκάζετο νὰ παραιτηθῇ, ἅμα τῇ ἐπιψηφίσει τῶν νομοθετικῶν μας ἐκείνων μέτρων, ἐὰν ἐδίδετο εἰς ἡμᾶς ἡ εὐκαιρία νὰ ἐφαρμόσωμεν οἱ ἴδιοι αὐτὰ καὶ νὰ τὰ συνοδεύσωμεν μὲ τὰ ἀναγκαῖα διοικητικὰ μέτρα, θὰ εἴχομεν βεβαίως πολὺ ἀνωτέραν βελτίωσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὑπολείπεται, Κύριοι, τώρα νὰ ἐξετάσω εἰς τί ὀφείλεται ἡ κατὰ τὸ ἕτερον τρίτον βελτίωσις τούτου. Ἀπέδειξα πρίν, δι’ ὅσων εἶπον περὶ τῶν ἐλλειμμάτων τῶν πρὸ τοῦ 1910 Προϋπολογισμῶν, ὅτι ἔχομεν ἑκατομμυρίων ὅλων αὐξομειώσεις ἐν τοῖς ἐσόδοις αὐτῶν, προερχομένας ἐκ τυχαίων λόγων ἢ ἐκ καιρικῶν περιστάσεων, ἀσχέτων ὅλως πρὸς τὴν ἐπιμελεστέραν διοίκησιν ἢ τὴν αὐτόματον αὔξησιν αὐτῶν, τὴν ἐρειδομένην εἰς τὴν οἰκονομικὴν εὐεξίαν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἤρκεσεν, ὡς εἴδομεν πρότερον, ἡ ἐν Ἑλλάδι σιτοδεία τοῦ 1906 νὰ ἀναβιβάσῃ τὰς τελωνιακὰς εἰσπράξεις ἐπὶ τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ τῶν δημητριακῶν καρπῶν κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο καὶ τὸ ἐπιὸν 1907 εἰς ὕψος δυσθεώρητον, ἐνῷ ἡ ἐπακολουθήσασα εὐφορία κατέρριψεν αὐτάς, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1907, κατὰ 2,242,093 τῷ 1908 καὶ κατὰ 2,825,618 δραχ. τῷ 1909. Ἀλλὰ κατὰ τὰ δύο ταῦτα ἔτη εἴχομεν καὶ τὴν οἰκονομικὴν κρίσιν, ἧς ἕνεκεν ἐμειώθησαν καὶ αἱ ἄλλαι τελωνιακαὶ εἰσπράξεις ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1907 τῷ μὲν 1908 κατὰ 790,290, τῷ δὲ 1909 κατὰ 2,854,311. Ἀφοῦ δὲ ἀπὸ τοῦ 1910 ἔληξεν ἡ οἰκονομικὴ κρίσις, εἴχομεν δὲ κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο νέαν σιτοδείαν, μείζονα πάσης ἄλλης προηγουμένης, κατ’ ἀνάγκην ἔπρεπε ν’ αὐξήσωσι καὶ πράγματι ηὔξησαν αἱ τελωνιακαὶ εἰσπράξεις τοῦ 1911, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς τοῦ 1909, ἐκ μὲν τῶν δημητριακῶν καρπῶν κατὰ 3,335,695, ἐκ δὲ τῶν λοιπῶν εἰδῶν κατὰ 3,000,000 περίπου (κυρίως πρόκειται περὶ 3,688,853, ἀλλ’ ἀφαιρῶ τὰς 600,000 ἐξ αὐτῶν, ὡς ἀνηκούσας εἰς τὰς ἡμετέρας δασμολογικὰς αὐξήσεις), ἤτοι ἐν ὅλῳ κατὰ 6 περίπου ἑκατομμύρια. Τούτων δὲ προστιθεμένων εἰς τὰ 21 ἑκατομμύρια ἔχομεν ἐν συνόλῳ βελτίωσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ 27 ἑκατομμύρια, ἐπὶ τῆς ὁποίας οὐδεμίαν ἐπιρροὴν ἠδύνατο νὰ ἐνασκήσῃ ἡ ἐπιμελεστέρα διοίκησις τοῦ πρώην ἢ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐναπομένουσιν τώρα 3–4 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα δύνασθε, Κύριοι, ἂν θέλητε, ν’ ἀποδώσητε εἰς τὴν αὐτόματον αὔξησιν τῶν δημοσίων ἐσόδων κατ’ ἀκολουθίαν τῆς οἰκονομικῆς εὐεξίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἢ καὶ εἰς τὴν ἐπιμελεστέραν διοίκησιν. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι ἡ κατὰ 3–4 ἑκατομμύρια μόνον βελτίωσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι κατόρθωμα ἀποκλειστικὸν τῆς ἐπιμελεστέρας διοικήσεως, τίνα σημασίαν δύναται νὰ ἔχῃ αὐτὴ ἀπέναντι τῆς καταπληκτικῆς ἐξογκώσεως τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τῆς ἐπελθούσης ὑπὸ τὰς διαδόχους ἡμῶν Κυβερνήσεις καὶ μάλιστα ὑπὸ τὴν παροῦσαν; Ἡ ἐξόγκωσις αὕτη δὲν ὀφείλεται μόνον εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ δημοσίου χρέους, εἰς τὴν προσαύξησιν τῶν πλεονασμάτων, τῶν διατεθειμένων ὑπὲρ τῶν ὁμολογιούχων τῶν παλαιῶν δανείων καὶ καθόλου εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὡς ἰσχυρίσθη μετὰ πολλῆς τῆς αὐταρεσκείας ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι αὐξήσεις ἐξόδων ἄσχετοι ὅλως πρὸς τὰς μνημονευθείσας ὑπὸ τούτου καὶ πρὸς τὴν πολεμικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας. Τὰς αὐξήσεις ταύτας, ἀνερχομένας εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια, ἐπιφυλάττομαι ν’ ἀπαριθμήσω μίαν πρὸς μίαν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Τό γε νῦν ἔχον ἀρκοῦμαι, Κύριοι, νὰ σᾶς ἀναφέρω δύο μόνον ἐξ αὐτῶν, τὰς ἑξῆς: Ἐνῷ κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1909 τὰ ἔξοδα τῆς Βουλῆς τῶν ἀντιπροσώπων ἦσαν 479,030, κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1911 ἀνῆλθον αὐτὰ εἰς 1,567,347, ἵνα κατέλθωσι τῷ 1912 εἰς 701,340 καὶ τῷ 1913 ἀνέλθωσι πάλιν εἰς 898,260 δρ. καὶ ἔχει ὁ Θεὸς διὰ τὸ 1914. Ἐνῷ κατὰ τὸν αὐτὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1909 αἱ συντάξεις ἀνῆλθον εἰς 7,186,015, κατὰ τὸν ὑποβληθέντα Προϋπολογισμὸν τοῦ 1913 ηὔξησαν αὐταὶ εἰς 9,420,000 δρ. Κύριος δὲ οἶδε ποῦ θὰ φθάσωσιν αὐταὶ ἐν τῷ μέλλοντι. Ἐπὶ μόνον τῶν δύο τούτων κεφαλαίων ἑνὸς ἐκ τῶν ἕξ πολιτικῶν Ὑπουργείων, τοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἔχομεν αὔξησιν ἐξόδων κατὰ 2,653,230 δρ. Καὶ νῦν, Κύριοι, κρίνατε ἐξ ὄνυχος τὸν λέοντα. Τὴν δημοσιονομικήν, Κύριοι, πολιτικήν μας ἠθελήσαμεν ἡμεῖς νὰ παγιώσωμεν καὶ κρατύνωμεν διὰ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς· διότι ἡμεῖς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν δὲν θεωροῦμεν ὡς ἀγελάδα, ἣν δύναται ἡ Πολιτεία ν’ ἀμέλγῃ ἐπ’ ἄπειρον, χωρὶς νὰ σκεφθῇ ποτε περὶ διατροφῆς της. Ἀνάγκη πᾶσα νὰ τύχῃ αὐτὴ πάσης δυνατῆς προστασίας καὶ ἐνισχύσεως ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας, ὅπως ἀντέχῃ εἰς τὰ δημόσια βάρη. Δυστυχῶς δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ ψηφισθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς πάντα τὰ σχετικὰ ἡμῶν νομοσχέδια. Καὶ ὅσα ὅμως ἐψηφίσθησαν εἶναι ἱκανὰ νὰ παράσχωσιν εἰκόνα τινὰ τῆς οἰκονομικῆς μας πολιτικῆς. Βάσις, Κύριοι, καὶ κρηπὶς πάσης τοιαύτης πολιτικῆς εἶναι ἡ χρηστὴ διοίκησις καὶ ἡ ταχεῖα καὶ ἀκεραία ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης. Περὶ ἀμφοτέρων δὲ τούτων ἐμεριμνήσαμεν ἡμεῖς, ὡς μαρτυροῦσι πάντες οἱ ἀποκεντρωτικοί μας νόμοι, διὰ τῶν ὁποίων καὶ αὕτη καὶ ἐκείνη ἐχειραφετήθησαν τελείως ἐκ πάσης κομματικῆς ἐπηρείας. Τὴν σήμερον εἰσέρχεταί τις εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν ἐπὶ τῇ βάσει ἀληθινῶν προσόντων καὶ κατ’ ἀκολουθίαν διαγωνισμοῦ, ἅμα δὲ τῇ εἰσόδῳ εἰς αὐτὴν καθίσταται μόνιμος. Τὴν σήμερον οὐδένα κίνδυνον διατρέχει ὁ ὑπάλληλος νὰ μετατεθῇ ἢ καὶ ν’ ἀπολυθῇ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ἂν μὴ γίνῃ ὄργανον τῆς ἑκάστοτε κρατούσης φατρίας. Τόσον ἡ μετάθεσις καὶ ἡ ἀπόλυσίς του, ὅσον καὶ ἡ διατήρησις καὶ προαγωγή του ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἐξήρτηται ἐξ αὐτοῦ καὶ μόνου, ἐκ τῆς ὀλιγώρου ἢ πιστῆς καὶ εὐόρκου ἐκπληρώσεως τῶν καθηκόντων του. Εἰς τὴν τοιαύτην δὲ ἀνόρθωσιν τῆς διοικήσεως ὀφείλεται κατὰ μέγα μέρος καὶ ἡ νῦν ἐπιμελεστέρα διοίκησις τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν μας. Εἰδικώτερον δέ, Κύριοι, ἐφροντίσαμεν περὶ προστασίας καὶ ἐνισχύσεως τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας διὰ τῆς συστάσεως τοῦ ὁμωνύμου Ὑπουργείου, τοῦ ὁποίου τὸ ὀργανικὸν νομοσχέδιον ἡμεῖς ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ τῶν νόμων δὲ ἡμῶν περὶ τελωνιακῶν ἀμφισβητήσεων, περὶ ἀναδιοργανώσεως τῆς ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας, περὶ κατασκευῆς διαφόρων νέων σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, περὶ ὁδοποιίας, περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ δασμολογίου, περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ δασμολογίου πρὸς προστασίαν διαφόρων βιωσίμων παρ’ ἡμῖν βιομηχανιῶν, ἰδίως τῆς μεγάλης ἡμῶν σιδηροβιομηχανίας, περὶ ἐλαττώσεως τῶν ὑγειονομικῶν καὶ προξενικῶν τελῶν χάριν τῆς ἡμετέρας ναυτιλίας, περὶ συστάσεως ταμείου ἀμύνης τῆς οἰνοπαραγωγῆς, περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων, περὶ κτηματολογίου, περὶ γεωργικοῦ ταμείου καὶ τόσων ἄλλων ἀπεδείξαμεν τὸ μέγα ἡμῶν ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τοῦ ἐμπορίου, τῆς ναυτιλίας, τῆς βιομηχανίας καὶ τῆς γεωργίας. Δυστυχῶς ὅμως, Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν ἐξηναγκάσθη εἰς παραίτησιν, πρὶν ἢ ἐφαρμόσῃ αὐτὴ πάντα τὰ νομοθετήματα ἐκεῖνα. Ἔπρεπε νὰ παραμείνωμεν ἡμεῖς ἐν τῇ Ἀρχῇ ἐπὶ ἓν τοὐλάχιστον ἔτος· ἔπρεπε νὰ δοθῇ οὕτως εἰς ἡμᾶς ἡ εὐκαιρία νὰ προσθέσωμεν εἰς τὰ νομοθετικὰ καὶ τὰ ἀπαραίτητα διοικητικὰ μέτρα, τὰ συναπαρτίζοντα μετ’ ἐκείνων τὴν οἰκονομικήν μας πολιτικήν, καὶ τότε θὰ ἐβλέπετε τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς. Τότε θὰ εἴχομεν ὄντως νέαν Ἑλλάδα, πλήρη οἰκονομικῆς ζωῆς καὶ ἀκμῆς. Ἀλλὰ διατί, Κύριοι, αἱ διάδοχοι ἡμῶν Κυβερνήσεις καὶ ἰδίως ἡ παροῦσα, ἡ εὑρισκομένη ἐν τοῖς πράγμασιν ἐπὶ δύο καὶ ἥμισυ ἤδη ἔτη, δὲν ἐφρόντισε μέχρι τοῦδε νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτά; Τί γίνονται καὶ ἄλλα νομοθετήματα ἡμῶν, μάλιστα δὲ τὰ περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ δασμολογίου, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει ἐξ ἴσου τὸ ἐμπόριον, τὴν βιομηχανίαν, τὴν γεωργίαν καὶ τὸν πολὺν λαόν, τὸν κύπτοντα τὴν σήμερον ὑπὸ τὰ ἀφόρητα δασμολογικὰ βάρη, τὸ περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων καὶ τὰ περὶ κτηματολογίου καὶ γεωργικοῦ ταμείου, ἄνευ τῶν ὁποίων οὐδείς ποτε λόγος δύναται νὰ γίνῃ περὶ κτηματικῆς καὶ γεωργικῆς πίστεως ἐν Ἑλλάδι, περὶ συστάσεως γεωργικῆς Τραπέζης καὶ περὶ ἐπιλύσεως τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος; Περὶ ὅλων δὲ αὐτῶν ἐμεριμνήσαμεν ἡμεῖς κύριον μέλημα ἔχοντες τὴν σύντονον πολεμικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας κατὰ γῆν τε καὶ θάλασσαν, ὡς ἐὰν ἐμέλλομεν ἐντὸς ἔτους νὰ διεκδικήσωμεν τὰ ἐθνικά μας δίκαια. Διότι ἡμεῖς, Κύριοι, ἤλθομεν τότε εἰς τὴν Κυβέρνησιν μὲ ἐκπεφρασμένην ἐθνικὴν πολιτικήν. Πρὸς τοῦτο τῇ εἰσηγήσει ἡμῶν ἡ Βουλὴ ἐψήφισε πολλὰ νομοθετήματα ἀναδιοργανωτικὰ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Μεταξὺ αὐτῶν ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐξάρω ἰδιαιτέρως τοὺς νόμους τοὺς ἀφορῶντας εἰς τὴν μετάκλησιν τῶν ξένων ἀξιωματικῶν πρὸς ἐκγύμνασιν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου, προσέτι δὲ τοὺς νέους περὶ στρατολογίας καὶ περὶ ἐπιτάξεως νόμους, οἵτινες ὑπὸ τοσαύτης ἐπιτυχίας ἐστέφθησαν κατὰ τὸν παρόντα πόλεμον καὶ χάριν τῶν ὁποίων ἠδυνήθημεν νὰ παρατάξωμεν κατ’ αὐτὸν ὑπερδιακοσίας χιλιάδας ἀνδρῶν. Ἐπὶ τῇ βάσει δέ, Κύριοι, τοῦ νέου στρατολογικοῦ νόμου ἠρχίσαμεν ἡμεῖς καλοῦντες ὑπὸ τὰς σημαίας ἡλικίας ἀπαλλαγέντων πρὸς ἐκγύμνασιν, κατεβάλομεν δὲ καὶ ἄλλως ὑπὸ ἔποψιν διοικητικὴν πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν, ὅπως ἀναδείξωμεν τὸν στρατὸν καὶ τὸν στόλον ἡμῶν ἀξιομάχους. Πρὸς τοῦτο προέβημεν εἰς μεγάλας προμηθείας ὑλικοῦ πολέμου, ὡς φυσιγγίων, πυρομαχικῶν, τῶν ἀπαραιτήτων διὰ τὰ ἀντιτορπιλλικά μας τορπιλλῶν, ἀκάπνου πυρίτιδος καὶ ἱματισμοῦ. Ἡμεῖς τέλος ἐπρομηθεύθημεν καὶ τὸν μονάκριβόν μας «Ἀβέρωφ», ἄνευ τοῦ ὁποίου εἶναι ζήτημα ἂν οὐχὶ μόνον ἡμεῖς ἀλλὰ καὶ οἱ σύμμαχοί μας θὰ ἐπεχείρουν ποτὲ τὸν κατὰ τῆς Τουρκίας πόλεμον· διότι ἄνευ αὐτοῦ θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ κυριαρχήσωμεν κατὰ θάλασσαν καὶ νὰ ἐξασφαλίσωμεν οὕτω καὶ κατὰ γῆν τὴν νίκην ὑπὲρ ἡμῶν καὶ τῶν συμμάχων μας. Ὁ ἀξιότιμος νῦν ἐξ Ἀρκαδίας καὶ πρώην ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, ἀκούσας προχθὲς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἀνομολογοῦντα ὅτι ἡ ἡμετέρα Κυβέρνησις ἐπρομηθεύθη τὸν «Ἀβέρωφ», ἐξανέστη κατὰ τοῦ τοιούτου ἰσχυρισμοῦ, οἱονεὶ θέλων νὰ οἰκειοποιηθῇ αὐτὸς τὴν προμήθειαν ταύτην.

§107Ν. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Αἱ διαπραγματεύσεις εἶχον γίνει ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Ῥάλλη.

§108ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅλα ἔγιναν ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Ῥάλλη! Καὶ αἱ διαπραγματεύσεις περὶ τοῦ «Ἀβέρωφ εἶχον προχωρήσει τόσον πολὺ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν αὐτῆς, ὥστε ἐδέησε μετὰ τὴν παραίτησίν της νὰ παρέλθωσι δύο καὶ ἥμισυς μῆνες ἕως οὗ κατορθώσωμεν ἡμεῖς νὰ καταλήξωμεν εἰς συμφωνίαν μετὰ τοῦ κ. Ὀρλάνδο, ἐλθόντος ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Κυβερνήσεώς μας ἐνταῦθα, διότι ἡμεῖς, προκειμένου περὶ τοιούτων προμηθειῶν, ἀπεφεύγομεν κατ’ ἀρχὴν τοὺς μεσίτας. Δὲν ἀμφιβάλλω, Κύριοι, ὅτι θὰ εἶχε σκεφθῇ καὶ ἡ προκάτοχος ἡμῶν Κυβέρνησις περὶ τοῦ «Ἀβέρωφ» καὶ θὰ εἶχε προβῇ μάλιστα καὶ εἰς διαπραγματεύσεις περὶ αὐτοῦ. Τὴν τοιαύτην δόξαν οὐδεὶς διαφιλονεικεῖ πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτήν. Ἀλλ’ ἐλπίζω νὰ συμφωνήσῃ μετ’ ἐμοῦ καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Σπετσῶν, ὅτι ὁ «Ἀβέρωφ» φέρει τὴν σήμερον ὑπερήφανος τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν καὶ ἀπέκλεισε καὶ κατετρόπωσεν ἐπανειλημμένως τὸν Τουρκικὸν στόλον πρὸ τοῦ Ἑλλησπόντου, διότι ἡ ἡμετέρα Κυβέρνησις ἔκλεισε τὴν συμφωνίαν περὶ αὐτοῦ, ἐξεῦρε δὲ καὶ τὰ 18 ἑκατομμύρια χρ. φρ., τὰ ὁποῖα ὁμοῦ μετὰ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ ἀοιδίμου ἐθνικοῦ εὐεργέτου Γ. Ἀβέρωφ ἐξ 7 ἑκατομμ. χρ. φρ. ἀπῃτοῦντο διὰ τὴν πληρωμήν του.

§109Ν. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Ἐὰν ἔμενεν εἰς τὴν Ἀρχήν, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη θὰ εὕρισκεν.

§110ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δυστυχῶς ὅμως οὔτε εἰς τὴν Ἀρχὴν ἔμενεν οὔτε τὰ χρήματα εὗρεν αὐτή.—Τοιαύτας, Κύριοι, προσπαθείας κατεβάλομεν ἡμεῖς ὑπὲρ τῆς ἀμέσου πολεμικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας ἔχοντες ἔκτοτε τὴν πεποίθησιν ὅτι ταχέως τὰ πράγματα ἐν τῇ ὁμόρῳ Ἐπικρατείᾳ θὰ ἐξωθοῦντο εἰς κρίσιν. Καὶ τὰς προσπαθείας ἡμῶν ἐκείνας ἀνέκοψε τότε ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις μετακληθεὶς ἐκ Κρήτης ἐπέβαλε τὴν γνώμην του, καθ’ ἣν ἔπρεπε νὰ προβῶμεν προηγουμένως εἰς ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος καὶ νὰ ἐπιδοθῶμεν καθόλου εἰς τὰ ἔργα τῆς εἰρήνης, διότι αὐτὸς προέβλεπε τότε μακροχρόνιον τὴν ἡσυχίαν ἐπὶ τῆς Ἰλλυρικῆς Χερσονήσου. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἀφ’ ὅτου αὐτὸς κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1910 ἀνέλαβε τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας δὲν ἐκάλεσε πλέον ὑπὸ τὰς σημαίας καμμίαν ἡλικίαν ἀπαλλαγέντων πρὸς ἐκγύμνασιν, οὐδὲ προέβη ἐν τῷ μεταξὺ εἰς καμμίαν προμήθειαν ὑλικοῦ πολέμου μέχρι τῶν παραμονῶν τῆς ἐπιστρατεύσεως, ὅτε εἰσελθὼν αὐτός, ὡς εἰσῆλθεν, εἰς τὴν συμμαχίαν τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν προέβη σπασμωδικῶς εἰς πολλὰς προμηθείας. Λέγω δὲ ταῦτα, οὐχὶ διὰ νὰ κατηγορήσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὡς ἀνακόλουθον, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι αὐτός, εἰ καὶ δὲν εἶχε κύριον μέλημα τὴν ἄμεσον πολεμικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας, ὡς ἡμεῖς, κατ’ ἀκολουθίαν δὲ εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν ἐπὶ δύο καὶ ἥμισυ ἤδη ἔτη, καθ’ ἃ κυβερνᾷ τὴν χώραν μὲ ἀμέριστον τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ τοῦ Στέμματος καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ μὲ παμψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ, ἢ νὰ συμπληρώσῃ τὸ ἔργον τῆς δημοσιονομικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἡμῶν πολιτικῆς ἐφαρμόζων πάντα τὰ σχετικὰ νομοθετήματά μας ἤ, ἐὰν διεφώνει πρὸς αὐτήν, νὰ παρουσιάσῃ ἰδίαν δημοσιονομικὴν καὶ οἰκονομικὴν πολιτικὴν μὲ ἴδια νομοθετήματα καὶ ταῦτα, ψηφιζόμενα, νὰ ἐφαρμόσῃ πάραυτα, ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὔτε τὸ ἓν οὔτε τὸ ἄλλο ἔπραξε μέχρι τοῦδε. Διατί τοῦτο; Ἀλλοίμονον, Κύριοι, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου συμμεριζόμενος τὴν αἰσιοδοξίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπαναπαυθῇ εἰς τὰς διαβεβαιώσεις τούτου ὅτι πράγματι ἡ παροῦσα βελτίωσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὀφείλεται καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὴν ἐπιμελεστέραν διοίκησιν καὶ τὴν αὐτόματον αὔξησιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, τὴν ἐρειδομένην εἰς τὴν οἰκονομικὴν εὐεξίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Μεθ’ ὅλην τὴν αὔξησιν τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους ἡμῶν, μεθ’ ὅλους τοὺς νέους οἰκονομικοὺς ὁρίζοντας, οἱ ὁποῖοι οὕτω πως διανοίγονται ἐνώπιόν μας, κινδυνεύομεν νὰ πάθωμεν καὶ πάλιν ὅ,τι καὶ μετὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Θεσσαλίας, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι τώρα δὲν ἔχομεν νὰ προσφύγωμεν εἰς τὰ μέσα τῆς οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως, τὰ ὁποῖα τότε ἦσαν εἰς τὴν διάθεσίν μας. Δὲν πρέπει, Κύριοι, νὰ λησμονῶμεν ὅτι τὸ κεφάλαιον τῆς αὐξήσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων διὰ νέων φορολογικῶν ἐπιβαρύνσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἔχει ἐξαντληθῆ ἤδη. Οὔτε νέους φόρους δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν πλέον—ἐγὼ τοὐλάχιστον ὁμολογῶ ὅτι οὐδένα τοιοῦτον διαβλέπω— οὔτε τοὺς ὑφισταμένους ν’ αὐξήσωμεν. Ἡ ἐσχάτη προσπάθεια ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην κατεβλήθη ὑφ’ ἡμῶν ἐν ἔτει 1909 μὲ τὴν πρόθεσιν μάλιστα ἀναλόγως τῆς ἀποδόσεως τῶν τότε φορολογικῶν μας μέτρων ν’ ἀρχίσῃ ἐφεξῆς τὸ στάδιον τῆς φορολογικῆς ἀνακουφίσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, οὐδ’ ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς νὰ σκεφθῶμεν περὶ φορολογικῆς ἀφομοιώσεως τῶν νέων ἐπαρχιῶν, ἂν μὴ προηγουμένως προβῶμεν εἰς τὴν τοιαύτην ἀνακούφισιν ἰδίως ὑπὸ ἔποψιν δασμολογίων. Ἄν, Κύριοι, ἠναγκάσθην νὰ λάβω τὸν λόγον τώρα καὶ νὰ μακρηγορήσω πως περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, ἔπραξα τοῦτο, οὐχὶ διὰ νὰ περιαυτολογήσω, ἀλλὰ διὰ νὰ κρούσω τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου, ἐνόσῳ εἶναι ἔτι καιρὸς νὰ προλάβωμεν τοῦτον. Πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποστείλῃ τὰ ἱστία τῆς αἰσιοδοξίας καὶ ν’ ἀποφύγῃ πᾶσαν περιττὴν ἢ μὴ ἀπολύτως ἀναγκαίαν δαπάνην. Πρέπει νὰ ἐφαρμόσῃ ὁλόκληρον τὸν νέον λογιστικὸν ἡμῶν νόμον, τοῦ ὁποίου τὰς κυριωτέρας διατάξεις ἀνέστειλε τὸ Ὑπουργεῖον Δραγούμη. Πρέπει οὕτω πως νὰ μεταβάλωμεν τὸ μέχρι τοῦδε διέπον ἡμᾶς σύστημα, καθ’ ὃ δὲν εἶναι δυνατόν ποτε οὔτε Προϋπολογισμὸν νὰ ἔχωμεν ἀπ’ ἀρχῆς ἑκάστου οἰκονομικοῦ ἔτους, οὔτε Ἀπολογισμόν, ὑποβαλλόμενον εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, αἱ δὲ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις δύνανται νὰ προσφεύγωσιν εἰς ὁσασδήποτε θέλουσιν ἀναπληρωματικὰς καὶ ἐκτάκτους πιστώσεις ἄνευ ἀντιστοίχων ἐσόδων ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ πρώτη καὶ κυρία πηγὴ τῶν ἐλλειμμάτων καὶ τῆς πτωχεύσεως τοῦ Κράτους, μεθ’ ὅλα τὰ ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἐπιβαλλόμενα φορολογικὰ βάρη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Αὐτὴ ἐγκυμονεῖ καὶ διὰ τὸ μέλλον ἡμῶν νέας οἰκονομικὰς συμφοράς, ἂν μὴ στειρεύσῃ αὐτὴ ταχέως καὶ διὰ τοῦ νέου λογιστικοῦ νόμου καὶ διὰ τῶν ἄλλων νομοθετημάτων ἡμῶν, διὰ τῶν ὁποίων καὶ μόνον, ἐφαρμοζομένων, θ’ ἀποκτήσωμεν παγίαν εὐεξίαν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν μας, ἑδραζομένην εἰς παγίαν οἰκονομικὴν εὐρωστίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ αἰσιοδοξία, Κύριοι, τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικὴν θὰ ἦτο κάπως δεδικαιολογημένη, ἐὰν ὡς γέρας τῶν νικῶν ἡμῶν ἐμέλλομεν πράγματι νὰ λάβωμεν πάσας τὰς ἐκ τοῦ Τουρκικοῦ ζυγοῦ ἀπελευθερουμένας ἑλληνικὰς χώρας τῆς Ἰλλυρικῆς χερσονήσου, αἵτινες ἀνήκουσιν εἰς ἡμᾶς διὰ λόγους ἱστορικοὺς καὶ ἐθνολογικούς. Αἱ χῶραι αὗται εἶναι, πλὴν τῆς Ἠπείρου, ἡ Θράκη καὶ ἡ Μακεδονία, περὶ τῶν ὁποίων ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ, παρακαλῶ, νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἰδιαιτέρως, ἀφοῦ ἐν τῇ τελευταίᾳ αὐτῶν διήνυσα ἑπτὰ ὅλα ἔτη, τὰ ἀκμαιότερα τοῦ βίου μου, ἀγωνιζόμενος καὶ ἐγὼ ἐν αὐτῇ, ὅσῃ μοι δύναμις, τὸν ἀγῶνα τὸν καλὸν ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τοῦ Γένους ἡμῶν. Ἐν Θράκῃ, Κύριοι, καὶ Μακεδονίᾳ διεξάγουσιν ἀνέκαθεν ἀγῶνα ἐπικρατήσεως ἀφ’ ἑνὸς μὲν οἱ Σλαῦοι καὶ οἱ Βούλγαροι, ὡς ἐπήλυδες, ἀφ’ ἑτέρου δὲ οἱ Ἕλληνες, ὡς αὐτόχθονες. Ὅτι οἱ Ἕλληνες εἶναι οἱ αὐτόχθονες μαρτυρεῖ τρανῶς ἡ Ἱστορία, προσεπικυροῖ δὲ καὶ τὸ γεγονός, καθ’ ὃ ὁ ἐπισκεπτόμενος τὰς χώρας ἐκείνας τὴν σήμερον ἀνὰ πᾶν σχεδὸν βῆμα προσκόπτει εἰς μνημεῖα τοῦ πάλαι ἑλληνικοῦ βίου, ἅτινα μονονουχὶ φωνὴν ἀφιέντα διακηρύττουσι «καὶ αὕτη γῆ ἑλληνική ἐστὶν». Οἱ Σλαῦοι καὶ οἱ Βούλγαροι ἀπὸ τῆς πρώτης ἐμφανίσεώς των ἐπὶ τῆς Ἰλλυρικῆς χερσονήσου ἐγκαταστάντες μονίμως ἐν τῇ πέρα τοῦ Αἵμου χώρᾳ, τῇ διηκούσῃ μέχρι τοῦ Δουνάβεως καὶ καλουμένῃ ἔκτοτε Βουλγαρίᾳ, ἐπέδραμον πολλάκις ἐναντίον τῆς Θράκης καὶ Μακεδονίας, δῃοῦντες καὶ καταστρέφοντες κυρίως τὴν ὕπαιθρον αὐτῶν χώραν καὶ ἐπεκτείνοντες πρὸς καιρὸν τὸ Κράτος των ἐπ’ αὐτῶν. Ἀλλὰ θᾶττον ἢ βράδιον ἐξηναγκάζοντο πάντοτε ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων νὰ περιορισθῶσιν εἰς τὴν πέρα τοῦ Αἵμου χώραν. Εἶναι, Κύριοι, ἀληθὲς ὅτι οἱ Σλαῦοι καὶ οἱ Βούλγαροι εἰσχωρήσαντες ὀλίγον κατ’ ὀλίγον εἰς τὰ βόρεια διαμερίσματα τῆς Θράκης καὶ τῆς Μακεδονίας κατώρθωσαν πολλαχοῦ αὐτῶν νὰ εὑρίσκωνται ἐν πλειονοψηφίᾳ, νὰ μεταδώσωσι δὲ καὶ τὴν γλῶσσάν των, ὡς ἁπλουστέραν καὶ εὐκολωτέραν πρὸς ἐκμάθησιν, εἰς τοὺς ἐκεῖ Ἕλληνας. Ἀλλ’ οὗτοι, καίπερ ἀποβαλόντες τὴν μητρικήν των γλῶσσαν ἐν τῷ καθ’ ἡμέραν βίῳ, διέσωσαν ὅμως ἀείποτε ἀκμαίαν τὴν ἐθνικήν των συνείδησιν, ὡς μαρτυρεῖ ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα, ἡ οὖσα ἀνέκαθεν παρ’ αὐτοῖς ἐν χρήσει ἐπ’ ἐκκλησίας καὶ ἐν τοῖς σχολείοις ἐν ἀντιθέσει πρὸς τοὺς ἐπήλυδας Σλαύους καὶ Βουλγάρους, παρ’ οἷς ἔκπαλαι ἦτο ἐν χρήσει ἡ σλαυικὴ γλῶσσα. Οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος βουλγαρόφωνοι Ἕλληνες ἀντέστησαν ἐρρωμένως κατὰ πάσης ἀποπείρας, γενομένης παρ’ αὐτοῖς πρὸς ἀποσκίρτησιν ἐκ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου καὶ πρὸ τῆς ἐπικηρύξεως τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σχίσματος κατὰ τῶν Βουλγάρων καὶ μετ’ αὐτήν. Καὶ ὑπῆρξε μὲν ἐποχή, καθ’ ἣν ἐκεῖ, ἔνθα ἀπαντῶσιν αὐτοί, ἀνεγνωρίζοντο ὑπὸ τῶν Τουρκικῶν Ἀρχῶν μόναι αἱ ἐκ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἐξαρτώμεναι ἐκκλησιαστικαὶ Ἀρχαί. Τότε δὲ οἱ σχισματικοὶ Βούλγαροι τοὺς ἀπεκάλουν πατριαρχικοὺς Βουλγάρους, ἰσχυριζόμενοι ὅτι κατ’ ἀνάγκην παρέμενον τοιοῦτοι, ἵνα ἀπολαύσωσι τῆς προστασίας τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἡμῶν Ἀρχῶν ἀπέναντι τῶν τουρκικῶν. Ἀλλά, Κύριοι, ἦλθε καιρός, καθ’ ὃν ἡ Βουλγαρία, γενομένη ἡμιυποτελὴς ἡγεμονία, κατώρθωσε νὰ ἐκδοθῶσιν ὑπὸ τοῦ Σουλτάνου βεράτια, δι’ ὧν ἀνεγνωρίσθησαν αἱ σχισματικαὶ ἐκκλησιαστικαὶ Ἀρχαί, ἔχουσαι τὰ αὐτὰ δικαιώματα μὲ τοὺς Ἕλληνας Μητροπολίτας ἀπέναντι τῶν Τουρκικῶν Ἀρχῶν, διαθέτουσαι δὲ καὶ πλείονα ὑλικὰ μέσα πρὸς ἀποτελεσματικωτέραν προστασίαν τῶν σχισματικῶν Βουλγάρων. Ἔκτοτε ἐδοκιμάσθη, ὥσπερ χρυσὸς ἐν πυρί, τὸ ἐθνικὸν φρόνημα τῶν βουλγαροφώνων Ἑλλήνων, οἵτινες καὶ οὕτω παρέμειναν πιστοὶ εἰς τὸν Ἑλληνισμὸν παρ’ ὅλας τὰς ἀπατηλὰς ὑποσχέσεις, τὰς δολοπλοκίας καὶ τὸν ἄγριον διωγμόν, τὸν ὁποῖον αὐτοὶ ὑφίσταντο συκοφαντούμενοι, ῥιπτόμενοι εἰς τὰς φυλακὰς καὶ δολοφονούμενοι ὑπὸ τῶν σχισματικῶν Βουλγάρων. Ἔκτοτε οὗτοι ἀποκαλοῦσιν αὐτοὺς «γραικομάν», ἤτοι ἑλληνομανεῖς, διότι τοὺς θεωροῦσιν ὡς φανατικωτέρους Ἕλληνας καὶ αὐτῶν τῶν ἑλληνοφώνων ὁμοφύλων μας. Καὶ εἶναι αὐτοὶ πράγματι τοιοῦτοι, εἰ καὶ εὑρίσκονται δυστυχῶς καὶ παρ’ ἡμῖν οἱ νομίζοντες ὅτι πρόκειται ἁπλῶς περὶ Βουλγάρων, ἐκκλησιαστικῶς μόνον ἀποκρουόντων τὸ σχίσμα καὶ μενόντων πιστῶν εἰς τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον. Ὄχι, Κύριοι· πρόκειται περὶ Ἑλλήνων ἀκραιφνῶν, οἵτινες, ἀνερχόμενοι εἰς ἑκατοστύας χιλιάδων, ἀπὸ δεκαετηρίδων ἤδη πρωταγωνιστοῦσιν ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τοῦ Γένους ἡμῶν ἐναντίον τῶν παντοίων ξενικῶν προπαγανδῶν. Ἐγὼ δ’ εἰδὼς κάλλιστα τὸν χαρακτῆρα αὐτῶν ὁμολογῶ ὅτι μετὰ φρίκης ἀναλογίζομαι ὁποία μαύρη μοῖρα ἀναμένει αὐτούς, ἄν ποτε περιπέσωσιν εἰς χεῖρας τῶν ἀμειλίκτων διωκτῶν τῶν σχισματικῶν. Μετὰ τῶν βουλγαροφώνων, Κύριοι, ἀπαρτίζομεν οἱ Ἕλληνες τὴν πλειονοψηφίαν ἐν τῇ μέσῃ Μακεδονίᾳ, διότι περὶ τοῦ ἑλληνικοῦ χαρακτῆρος τῆς νοτίου Μακεδονίας καὶ ὁλοκλήρου σχεδὸν τῆς Θράκης τῆς πρὸς νότον τῆς Ἀνατολικῆς Ῥωμυλίας οὐδεμία σοβαρὰ ἀμφισβήτησις ἐγχωρεῖ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον οὐδόλως ἀμφιβάλλω ὅτι, ἂν οἱ κάτοικοι αὐτῶν ἐκαλοῦντο ν’ ἀποφασίσωσι περὶ τῆς τύχης των διὰ δημοψηφίσματος, χωρὶς ν’ ἀσκηθῇ ἐπ’ αὐτῶν βία, θὰ ἐκηρύττοντο ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος διὰ μεγάλης πλειονοψηφίας. Ἤκουσα, Κύριοι, καὶ ἐγὼ μετ’ ἐκπλήξεως τῆς προχθεσινῆς δηλώσεως τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι παρητήθη πάσης ἀξιώσεως ἡμῶν ἐπὶ τῆς Θράκης χάριν τῶν συμμάχων μας Βουλγάρων, ὁμολογῶ δ’ ὅτι ἀκόμη δὲν δύναμαι νὰ συνέλθω ἐξ αὐτῆς. Διότι ἐγὼ ἔζησα μέχρι τοῦδε, ὡς πάντες οἱ πολιτικοὶ τῆς Ἑλλάδος ἄνδρες, μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ κάθοδος τῶν Βουλγάρων εἰς τὸ Αἰγαῖον πέλαγος δὲν θὰ ἐδιχοτόμει μόνον τὸν Ἑλληνισμὸν εἰς τὸ μέσον κατὰ τρόπον λίαν ἐπικίνδυνον διὰ τὸ μέλλον αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ θὰ ἐδημιούργει νέαν ἀντίπαλον πρὸς ἡμᾶς ναυτικὴν δύναμιν, ἱκανὴν νὰ διαμφισβητήσῃ ἐν τῷ μέλλοντι τὴν ναυτικὴν ἡμῶν ὑπεροχὴν ἐν τῇ ἀνατολικῇ λεκάνῃ τῆς Μεσογείου. Ἀλλ’ ἀφοῦ, Κύριοι, ἅπαξ ἀπεφασίσαμεν, λαμβάνοντες διαζύγιον ἀπὸ τὰς ὑπερχιλιετεῖς ἐθνικάς μας παραδόσεις, καθ’ ἃς τὸ ἑλληνικὸν ἔθνος ἠγωνίσθη ἀείποτε πρὸς ἀπόκρουσιν τῆς καθόδου τῶν Βουλγάρων εἰς τὸ Αἰγαῖον πέλαγος, θεωροῦν τοῦτο ὡς ζήτημα ὑπάρξεως δι’ αὐτό· ἀφοῦ, λέγω, ἀπεφασίσαμεν, ἀπαρνούμενοι τὸ παρελθόν μας, οὐ μόνον νὰ ἐπιτρέψωμεν, ἀλλὰ καὶ νὰ ὑποβοηθήσωμεν διὰ τῶν ἡμετέρων ὅπλων τὴν ὑπὸ τῶν Βουλγάρων κατάληψιν ὁλοκλήρου σχεδὸν τῆς Θρακικῆς καὶ μεγάλου μέρους τῆς Μακεδονικῆς παραλίας ἐπὶ τοῦ Αἰγαίου πελάγους, ἃς ἀναλογισθῶμεν νῦν τοὐλάχιστον ὁποίας ὑποχρεώσεις ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας ἡ νέα αὕτη κατάστασις τῶν πραγμάτων. Ἄν, Κύριοι, περιορισθῶμεν εἰς μόνα τὰ διαμερίσματα τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Ἠπείρου, τὰ ὁποῖα κατέχομεν τώρα στρατιωτικῶς, θὰ ἀναγκασθῶμεν κατὰ πᾶσαν πιθανότητα νὰ δαπανῶμεν πολὺ περισσότερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσπράττωμεν ἐξ αὐτῶν. Ὡς γνωστόν, τὰ διαμερίσματα αὐτὰ εἶναι τὰ ἀγονώτερα ἐξ ὅλων τῶν χωρῶν, τὰς ὁποίας τὰ σύμμαχα Βαλκανικὰ Κράτη ἀπέσπασαν ἐκ τῆς Εὐρωπαϊκῆς Τουρκίας. Μόνη ἡ νέα μεθόριος ἡμῶν γραμμή, ἡ μέλλουσα νὰ ἄρχηται ἀπὸ τοῦ Ἀδρίου καὶ νὰ καταλήγῃ εἰς τὰς ἐκβολὰς τοῦ Νέστου ἢ καὶ τοῦ Στρυμόνος ποταμοῦ, θ’ ἀπαιτήσῃ κολοσσιαίας δαπάνας πρὸς ὀχύρωσιν καὶ περιφρούρησίν της. Ἐάν, Κύριοι, κατωρθοῦτο ἡ νέα μεθόριος ἡμῶν γραμμὴ ἐν Ἠπείρῳ καὶ ἐν Μακεδονίᾳ νὰ εἶναι ἐκείνη, ἣν ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, θὰ εἴχομεν ὄντως πολλαχοῦ αὐτῆς φύσει ὀχυρὰ σημεῖα. Ἐγὼ εἰς ἓν μόνον δὲν συμφωνῶ πρὸς τὸν κ. συνάδελφον. Ἄν πρόκειται ἡ γραμμὴ αὕτη ἐν τῇ μέσῃ Μακεδονίᾳ ἐκ τοῦ ὄρους Φαλακροῦ (Μπὸζ–Ντὰγ) νὰ βαίνῃ κατ’ εὐθεῖαν εἰς Γευγελὴν καὶ ἐκεῖθεν διασχίζουσα τὸ διαμέρισμα τῆς Καρατζόβας εἰς τὸν Ἐριγόνα ποταμόν, τὸν διαβεβαιῶ ὅτι οὐδὲν φυσικὸν ἀμυντικὸν σημεῖον θὰ ἔχωμεν πρὸς βορρᾶν τῆς Θεσσαλονίκης. Ὡς μόνην μεθόριον γραμμὴν ὑποδεικνύει ἐκεῖ αὐτὴ ἡ φύσις τὴν ἀπὸ τοῦ ὄρους Φαλακροῦ κατερχομένην βορειοδυτικῶς εἰς τὸν Στρυμόνα ποταμὸν καὶ παρακολουθοῦσαν τοῦτον μέχρι τοῦ παραποταμίου του Στρωμνίτσης, ἐκεῖθεν δὲ φθάνουσαν παρὰ τὰς Σιδηρᾶς Πύλας (Ντεμὶρ– Καποῦ) εἰς τὸν Ἀξιὸν ποταμὸν μέχρι τῶν ἐκβολῶν τοῦ Ἐριγόνος ποταμοῦ, ὅπου ἔκειντο πάλαι ποτὲ οἱ Στόβοι, καὶ ἐκεῖθεν πρὸς δυσμὰς τὸν τελευταῖον ποταμόν, καθ’ ἣν διεύθυνσιν καθώρισε καὶ ὁ κ. Καλέργης. Ἀλλ’ ἐὰν παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν ἔχωμεν ἐν Ἠπείρῳ μὲν τὴν μεθόριον γραμμήν, ἣν ὑπέδειξεν ἤδη ἐν Λονδίνῳ αὐτὴ ἡ Ἑλλάς, ὡς ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀφορμὴν λαβὼν ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Καλέργη· ἐὰν καὶ ἐν Μακεδονίᾳ περιορισθῶμεν εἰς ὅσα μέρη κατέχομεν νῦν στρατιωτικῶς, σᾶς βεβαιῶ, Κύριοι, ἐγὼ ὁ γινώσκων τὴν χώραν ἐκείνην σπιθαμὴν πρὸς σπιθαμὴν ὅτι ἐλάχιστα φυσικὰ ἀμυντικὰ σημεῖα θὰ ἔχωμεν ἐν τῇ νέᾳ μεθορίῳ ἡμῶν γραμμῇ, ὅτι δέ, ὅπως ἐξασφαλίσωμεν αὐτήν, θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ δαπανήσωμεν οὐχὶ δεκάδας, ἀλλ’ ἑκατοντάδας ἴσως ἑκατομμυρίων. Καὶ πρέπει, Κύριοι, νὰ ἐξασφαλίσωμεν αὐτὴν ὡς τάχιστα, διότι ἐν τῷ μέλλοντι δὲν θὰ ἔχωμεν ἓν μόνον ὅμορον Κράτος καὶ τοῦτο ἑτοιμόρροπον, ὡς ἦτο μέχρι τοῦδε ἡ Τουρκία, εἰς ἣν ἄλλως δὲν ἦτο καὶ ἐπιτετραμμένον εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε νὰ ἐπιδράμῃ καθ’ ἡμῶν. Ἐν τῷ μέλλοντι θὰ ἔχωμεν τρία νέα ὅμορα Κράτη, τὴν Ἀλβανίαν, τὴν Σερβίαν καὶ τὴν Βουλγαρίαν. Πολὺ δὲ φοβοῦμαι μήπως μὲ τὰ δύο ἐξ αὐτῶν ἔχωμεν πάντοτε προστριβάς, ἕνεκα τῶν ὁποίων πρέπει ὄχι μόνον νὰ ὀχυρώσωμεν ἐκ παντὸς τρόπου τὴν μεθόριον ἡμῶν γραμμήν, ἀλλὰ καὶ νὰ εἴμεθα πάντοτε ἐν ἐπιφυλακῇ. Πλὴν τούτου ἡ Βουλγαρία, ἐνῷ ἔχει ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ μικρότερον δημόσιον χρέος τῆς Ἑλλάδος, καταλαμβάνει τώρα καὶ τὰ γονιμώτερα διαμερίσματα τῆς Θράκης καὶ Μακεδονίας, ἐξ ὧν ὑπολογίζεται ὅτι θὰ ἔχῃ τετραπλάσια τοὐλάχιστον ἔσοδα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ἡ Ἑλλὰς ἐκ τῶν νέων προσκτήσεών της. Τί σημαίνει τοῦτο; ὅτι ἡ Βουλγαρία Θὰ εἶναι τώρα εἰς θέσιν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον ἐκ 300 –400 ἑκατομμυρίων καὶ νὰ διαθέσῃ τὸ πλεῖστον τούτου εἰς καταρτισμὸν στόλου ἐν τῷ Αἰγαίῳ πελάγει. Εἶναι, Κύριοι, πλάνη νὰ νομίζῃ τις ὅτι οἱ Βούλγαροι, ὡς χερσαῖος λαός, δὲν θὰ δυνηθῶσί ποτε νὰ καταρτίσωσι ναυτικὴν δύναμιν. Τὸ ἴδιον ἐπιστεύετο πάλαι ποτὲ καὶ περὶ τῶν Πρώσσων καὶ τῶν Γερμανῶν· καὶ ὅμως τὴν σήμερον ἔχουσιν οὗτοι νὰ ἐπιδείξωσι τὴν δευτέραν ναυτικὴν δύναμιν τοῦ κόσμου μετὰ τοὺς Ἄγγλους. Διατί καὶ οἱ Βούλγαροι, λαὸς πλήρης ζωῆς καὶ ἐνεργείας, νὰ μὴ ἀποκτήσωσιν ἐν τῷ μέλλοντι ἀξιόμαχον ναυτικὴν δύναμιν; Ἀλλ’ οὕτω θὰ ἀναγκασθῶμεν καὶ ἡμεῖς ἐφεξῆς, πλὴν τῶν Τούρκων, νὰ ὑπολογίζωμεν καὶ αὐτοὺς κατὰ θάλασσαν, κατ’ ἀκολουθίαν δὲ νὰ ἐντείνωμεν καὶ ὑπὸ ἔποψιν ναυτικὴν τὰς δυνάμεις ἡμῶν κατὰ τρόπον ἐπιβαρύνοντα ἡμᾶς μὲ διπλασίας καὶ τριπλασίας ἴσως τῶν μέχρι τοῦδε δαπανῶν, ἂν θέλωμεν νὰ περιφρουρήσωμεν καὶ διασώσωμεν τὰ μέχρι τοῦδε κεκτημένα, νὰ μὴ ἐμβάλωμεν δὲ εἰς τελείαν ἀπόγνωσιν καὶ τὰ τέσσαρα ἕως πέντε ἑκατομμύρια Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι ἢ θ’ ἀλλάξωσι τώρα δεσπότην ἢ θὰ παραμείνωσιν ὑπὸ τὸν τουρκικὸν ζυγόν. Καὶ αὐτή, Κύριοι, ἡ Θεσσαλονίκη, πρὸς ἣν ἔχομεν στρέψει ἀπερίσπαστον τὴν προσοχήν μας, ἀφ’ ἧς ἡμέρας εἰσήλασε νικηφόρος ὁ Ἑλληνικὸς στρατός, θὰ ἔχῃ ἆρά γε τὴν πρὶν σημασίαν, ἂν παραμείνῃ εἰς χεῖρας ἡμῶν, ὡς ἐλπίζομεν; Ἂν αὕτη παύσῃ ἐν τῷ μέλλοντι οὖσα ὁ μόνος ἐμπορικὸς λιμὴν ὁλοκλήρου τῆς Μακεδονίας καὶ μεγάλου μέρους τῆς Ἀλβανίας καὶ τῆς Θράκης· ἂν οἱ Βούλγαροι κατορθώσωσι νὰ στερήσωσιν αὐτὴν πάσης περιοχῆς πρὸς Βορρᾶν, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τοῦ Διατάγματος τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως τῆς Βουλγαρικῆς Μακεδονίας, τοῦ δημοσιευθέντος ἤδη ἐν Σοφίᾳ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ περιστῇ αὐτὴ ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικὴν πολὺ ταχέως εἰς ἣν θέσιν περιέγραψεν ἤδη ὁ δεύτερος πληρεξούσιος τῆς Βουλγαρίας ἐν Λονδίνῳ κατὰ τὰς ἐκεῖ διεξαχθείσας διαπραγματεύσεις περὶ εἰρήνης ἔν τινι συνεντεύξει του. Τί δὲ θὰ στοιχίζῃ εἰς ἡμᾶς ἡ περιφρούρησίς της ἀπέναντι γείτονος, ὅστις ἐλλοχῶν πάντοτε ἐκεῖ πλησίον θὰ εἶναι ἕτοιμος, δραττόμενος τῆς πρώτης τυχούσης προστριβῆς μεθ’ ἡμῶν, νὰ ἐπιτεθῇ κατ’ αὐτῆς; Προστριβάς, Κύριοι, πολλὰς θὰ ἔχωμεν ἐν τῷ μέλλοντι καὶ μὲ τὸ νεότευκτον Ἀλβανικὸν Κράτος, ἀλλ’ ἀδιάλειπτοι θὰ εἶναι αὐταὶ ἰδίως μὲ τοὺς Βουλγάρους. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ἐξ ἰδίας πείρας ὅτι αὐτοὶ οὐδέποτε θὰ ἡσυχάσωσι· θὰ μᾶς παρέχωσι πάντοτε πράγματα. Δὲν παρατηρεῖτε, τί συμβαίνει ἀκόμη καὶ τώρα, ὅτε ἐξακολουθεῖ ἔτι ὁ συμμαχικός μας μετ’ αὐτῶν πόλεμος ἐναντίον τῶν Τούρκων; Τὰς στήλας τῶν ἐφημερίδων πληροῦσιν ἑκάστοτε αἱ ἀφηγήσεις τῶν δεινοπαθημάτων τῶν Ἑλλήνων τῶν διαμερισμάτων τῆς Θράκης καὶ Μακεδονίας τῶν κατειλημμένων ὑπὸ τῶν Βουλγάρων. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ ἁπλῶν καταπιέσεων ἐκ μέρους τούτων, ἀλλὰ περὶ ἀληθοῦς διωγμοῦ, διεξαγομένου ἀπὸ σχεδίου κατὰ τῶν Ἑλλήνων ἐκείνων, περὶ διωγμοῦ μέχρις ἐξοντώσεως τοῦ ἐθνισμοῦ των. Τὰ πάνδεινα, Κύριοι, ἔχει ὑποστῆ ὁ Ἑλληνισμὸς ὑπὸ τὸν τουρκικὸν ζυγόν. Ἐν τούτοις εἶναι ἱστορικῶς βεβαιωμένον ὅτι οὐδέποτε διέτρεξεν αὐτὸς κίνδυνον ἐξοντώσεως ὑπὸ τὸ Κράτος τοῦ Ἰσλάμ. Τοὐναντίον μάλιστα ὑπ’ αὐτὸ προώδευσαν καὶ ἐπληθύνθησαν οἱ Ἕλληνες εἰς βαθμόν, τὸν ὁποῖον πᾶς τις θὰ ἐθεώρει ἀπίστευτον κατὰ τοὺς χρόνους τῆς πρώτης ὑποταγῆς των εἰς τὴν ἡμισέληνον. Ἀρκεῖ πρὸς τοῦτο νὰ ἀναμνησθῶμεν ὅτι κατὰ τοὺς χρόνους τῆς ἁλώσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὑπὸ Μωάμεθ τοῦ Βʹ εἶχε περιορισθῆ ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν κάτω τοῦ ἑκατομμυρίου κατ’ ἀκολουθίαν τῶν ἀλλεπαλλήλων βαρβαρικῶν ἐπιδρομῶν καὶ καταστροφῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων διεκρίθησαν αἱ τῶν Σλαύων καὶ τῶν Βουλγάρων. Ἐνῷ τώρα οἱ Ἕλληνες ἀνέρχονται εἰς 10 ὅλα ἑκατομμύρια, κατέχουσι δὲ περίβλεπτον θέσιν καθ’ ἅπασαν τὴν Ἀνατολὴν ὑπὸ ἔποψιν προόδου καὶ πολιτισμοῦ, μάλιστα δὲ ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικήν, διασώζοντες εἴπερ ποτὲ καὶ ἄλλοτε ἀκμαῖον τὸ ἐθνικόν των φρόνημα, ποία τύχη ἀναμένει αὐτοὺς τώρα ἀπὸ τοὺς Βουλγάρους; Ἆρά γε θὰ εἶναι αὕτη καλλιτέρα τῆς τῶν Ἑλλήνων τῆς Ῥωμουνίας; Δύο, Κύριοι, ὑπῆρξαν τὰ προπύργια τοῦ ὀρθοδόξου Ἑλληνισμοῦ κατὰ τοὺς ἀργαλέους χρόνους τῆς δουλείας ὑπὸ τὸν ἀλλόφυλον ζυγόν, τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον καὶ τὸ Ἅγιον Ὄρος. Ὁ προορισμὸς αὐτῶν δὲν ἔληξε μὲ τὸν τελευταῖον ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν. Ἀφοῦ κατέστη ἀναπόδραστος ἡ διχοτόμησις τοῦ Ἑλληνισμοῦ διὰ τῆς καθόδου τῶν Βουλγάρων εἰς τὸ Αἰγαῖον πέλαγος, ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ἔχομεν κατ’ ἐξοχὴν ἀνάγκην τῶν προπυργίων ἐκείνων, διότι αὐτὰ θὰ εἶναι ἐν τῷ μέλλοντι ὁ κυριώτατος συνεκτικὸς δεσμὸς μεταξὺ τῶν ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν τῆς νέας μεγάλης Βουλγαρίας Ἑλλήνων. Ἀλλά, Κύριοι, τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον πρόκειται τώρα νὰ στερηθῇ τοὺς πλείστους τῶν μητροπολιτικῶν του θρόνων καὶ ν’ ἀποβάλῃ οὕτω τὸ μέγιστον μέρος τῆς δυνάμεώς του. Πολλὰ δὲ γράφονται καὶ λέγονται ἀπό τινος περὶ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σχίσματος, τοῦ χωρίζοντος ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας ἀπὸ τῶν Βουλγάρων, τὰ ὁποῖα ἐμὲ τοὐλάχιστον ἐμβάλλουσιν εἰς πολλὴν ἀνησυχίαν περὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ καὶ ἐθνικοῦ ἡμῶν κέντρου παρὰ τὸν Βόσπορον, ἐν τῷ μεταιχμίῳ τούτῳ τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀσίας. Πῶς θὰ συγκρατηθῇ καὶ ἐνισχυθῇ αὐτὸ ἐν τῷ μέσῳ τῶν κινδύνων, ὑφ’ ὧν περιστοιχίζεται τὴν σήμερον; Δὲν ἠξεύρω τί σκέπτεται περὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις. Ἐγὼ ὅμως, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους, ἐπάναγκες ἐνόμισα ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν αὐτῆς εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἐκκλησιαστικόν, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖται τώρα διὰ τῆς ἐπερχομένης πολιτικῆς μεταβολῆς ἐπὶ τῆς Ἰλλυρικῆς χερσονήσου· διότι αὐτὸ εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἐθνικὸν ζήτημα δι’ ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας. Ἰδιαιτέρως ὅμως, Κύριοι, μὲ ἀνησυχεῖ ἡ λύσις, ἡ ὁποία μέλλει νὰ δοθῇ ἐπὶ τῇ ἐπικειμένῃ συνομολογήσει τῆς εἰρήνης εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Ἁγίου Ὄρους. Ἡ ἀνακήρυξις τούτου εἰς μοναχικὴν δημοκρατίαν ἀνατρέπει ἐκ βάθρων τὸ ἐκκλησιαστικὸν καθεστώς του καὶ δύναται νὰ ἔχῃ ὀλεθρίας συνεπείας δι’ ἡμᾶς καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἐθνικήν. Οἱ μοναχοὶ τοῦ Ἁγίου Ὄρους ἀκολουθοῦντες τὸ παράγγελμα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν «ἀπόδοτε τὰ τοῦ Καίσαρος τῷ Καίσαρι καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ», ὡς καὶ τὸ τοῦ Ἀποστόλου Παύλου, καθ’ ὃ «οὐδεὶς στρατευόμενος ἐμπλέκεται ταῖς τοῦ βίου πραγματείαις», δὲν δύνανται ν’ ἀναλάβωσιν ἔργα ἀλλότρια τοῦ προορισμοῦ των, ὡς τὰ τῆς πολιτικῆς των διοικήσεως. Τί δὲ σημαίνει, Κύριοι, δι’ αὐτοὺς ἡ μοναχικὴ δημοκρατία; Σημαίνει κατάργησιν τῶν κρατούντων ἐν Ἁγίῳ Ὄρει προνομίων τῶν διαφόρων Μονῶν, καθ’ ἃ αὗται διοικοῦνται ἐκκλησιαστικῶς δι’ ἀντιπροσώπων, τοὺς ὁποίους αὐταὶ αἱ Μοναὶ καὶ οὐχὶ οἱ μοναχοὶ ἀποστέλλουσιν εἰς τὴν ἐν Καρυαῖς Σύναξιν. Σημαίνει καθιέρωσιν τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας παρ’ αὐτοῖς τοῖς μοναχοῖς, ὁπότε κινδυνεύει τὸ Ἅγιον Ὄρος ν’ ἀποβάλῃ τὸν Ἑλληνικόν του χαρακτῆρα καὶ νὰ περιέλθῃ εἰς χεῖρας ἀλλοφύλων. Ἀλλά, Κύριοι, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἦτο ἀνυπολόγιστος ἡ ζημία ὑπὸ ἔποψιν οὐ μόνον ἐκκλησιαστικήν, ἀλλὰ καὶ ἐθνικήν. Αἱ Μοναὶ τοῦ Ἁγίου Ὄρους ἔχουσι μεγάλας ἰδιοκτησίας, τὰ λεγόμενα μετόχια, τόσον ἐπὶ τῆς Χαλκιδικῆς, ὅσον καὶ ἐπὶ πολλῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου πελάγους. Ὁ μέλλων ἄρα νὰ κυριαρχήσῃ ἐν Ἁγίῳ Ὄρει θὰ ἔχῃ ἀξιώσεις καὶ ἐπὶ τῶν ἀπεράντων κτήσεων τῶν Μονῶν, περὶ ὧν ὁ λόγος νῦν. Πρόκειται, Κύριοι, ὡς παρατηρεῖτε, περὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἢ δὲν λύονται διόλου ἢ λύονται κατὰ τρόπον ἐπιδεινοῦντα μᾶλλον τὴν κατάστασιν καὶ δυνάμενον νὰ προκαλέσῃ νέα ζητήματα πολυπλοκώτερα τῶν μέχρι τοῦδε. Πάντα δὲ ταῦτα εἶναι ἱκανά, νομίζω, νὰ πείσωσι καὶ τὸν μᾶλλον δύσπιστον ὅτι ὄχι μόνον δὲν θὰ ἐκλίπωσιν ἐφεξῆς, ἀλλὰ τοὐναντίον καὶ θὰ πολλαπλασιασθῶσιν αἱ ἀφορμαὶ προστριβῶν καὶ ῥήξεων μετὰ τῶν νέων ἡμῶν γειτόνων. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσε κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ὅτι θὰ ζητήσῃ κατὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς εἰρήνης ἐγγυήσεις ὑπὲρ τῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι θὰ περιέλθωσιν ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν τῆς Βουλγαρίας, ἵνα διατηρήσωσιν αὐτοὶ ὑπὸ τὸ νέον πολιτικὸν καθεστὼς ἀκεραίαν τὴν ἐθνικήν των συνείδησιν, ἐξακολουθοῦντες νὰ ἐκπαιδεύωνται, ὡς μέχρι τοῦδε, ἐν τῇ μητρικῇ των γλώσσῃ καὶ νὰ ἐμμένωσιν εἰς τὴν πίστιν τῶν πατέρων των. Προσέθηκε δ’ ὅτι τοιαύτας ἐγγυήσεις θὰ παράσχῃ καὶ ἡ Ἑλλὰς διὰ τοὺς Βουλγάρους σχισματικούς, οἱ ὁποῖοι θὰ περιέλθωσιν εἰς τὴν δικαιοδοσίαν της, καὶ ὅτι κατ’ ἀκολουθίαν τὰ συμβαλλόμενα Κράτη θὰ τηρήσωσιν ἀμοιβαίως τὰς οὕτω πως ἀναληφθησομένας ὑποχρεώσεις των. Οἱ Βούλγαροι, Κύριοι, γινώσκουσι κάλλιστα ὅτι οἱ σχισματικοί, οἱ ὑπαχθησόμενοι εἰς τὴν δικαιοδοσίαν μας, εἶναι μόλις τὸ δεκατημόριον τῶν Ἑλλήνων, τῶν ὁποίων θὰ ἐξουσιάσωσιν αὐτοί. Πλὴν τούτου ἔχουσιν αὐτοὶ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡμεῖς θὰ ἐκπληρώσωμεν ἀπαρεγκλίτως τὰς ἡμετέρας ὑποχρεώσεις καὶ δι’ ἄλλους λόγους καὶ διὰ τὸν ἑξῆς. Πρό τινων ἑβδομάδων ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ ἡμιεπισήμῳ Βουλγαρικῇ ἐφημερίδι τῆς Σοφίας «Δνέβνικ», ἀνεδημοσιεύθη δὲ ἐν μεταφράσει καὶ μὲ παχέα στοιχεῖα ὑπὸ τῆς ἡμιεπισήμου ἐφημερίδος τῶν Ἀθηνῶν «Ἑστίας», ἄνευ σχολίου τινός, ἓν εἶδος ἀνακοινωθέντος ὑπὸ τὸν τύπον «δηλώσεων διπλωμάτου, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς του δυναμένου νὰ γινώσκῃ ἀκριβῶς τὸ ζήτημα». Κατὰ τὰς δηλώσεις ταύτας μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βουλγαρίας ἐπῆλθε πλήρης συνεννόησις, διότι εὑρέθη ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ἐν Ἑλλάδι Κυβερνήσεως ἄνθρωπος, ὡς ὁ κ. Βενιζέλος, ὅστις, ἀπολαύων τῆς πλήρους ἐμπιστοσύνης τοῦ ἔθνους του, ἀπέκτησεν ἐπιρροὴν ὑπερβαίνουσαν τὴν ἰσχὺν τοῦ κυβερνήτου, ἔχει δὲ κῦρος ὑπερβαῖνον καὶ τὸ κῦρος τοῦ Στέμματος, οὕτως ὥστε εἶναι γεγονὸς τώρα ὅτι πᾶν ὅ,τι σκέπτεται καὶ πράττει ὁ κ. Βενιζέλος σκέπτεται καὶ πράττει αὐτὴ ἡ Ἑλλάς.

§111ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Οὔτε φαντάζομαι ὅτι ἔχω τοιαύτην θέσιν ἐν Ἑλλάδι. Δύναμαι δὲ νὰ διαβεβαιώσω ὑμᾶς ὅτι, ὅσον ἐχρειάζετο νὰ εἶναι γνωστόν, εἶναι γνωστὸν ποῦ ὑπάρχουσι τὰ σημεῖα, πέρα τῶν ὁποίων οὔτε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις οὔτε τὸ Ἑλληνικὸν Στέμμα ἠδύναντο νὰ ὑποχωρήσωσιν.

§112ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται τώρα περὶ τούτου, κ. Πρωθυπουργέ. Πρόκειται περὶ τοῦ ἀνακοινωθέντος μιᾶς ἡμιεπισήμου Βουλγαρικῆς ἐφημερίδος, τὸ ὁποῖον ἀνεδημοσίευσεν ἑλληνιστὶ ἡ ἐνταῦθα ἡμιεπίσημος ἐφημερὶς «Ἑστία» μὲ παχέα στοιχεῖα καὶ ἄνευ σχολίων τῇ 15 Φεβρουαρίου ἐ. ἔ. καὶ τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθην ἐγώ, ἵνα ἀποδείξω ὁποίαν πεποίθησιν ἔχουσιν οἱ ἐν Βουλγαρίᾳ ἐπὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ὑμεῖς ἀνελάβετε ἐν ὀνόματι τῆς Ἑλλάδος. Δυνάμεθα ὅμως, Κύριοι, νὰ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν αὐτὴν πεποίθησιν ἐπὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἀνέλαβεν ἢ θὰ ἀναλάβῃ ἀπέναντι ἡμῶν ὁ κ. Γκέσωφ ἐν ὀνόματι τῆς Βουλγαρίας; Ἠξεύρομεν ἤδη ἐκ τῆς ἱστορίας ὁποία ὑπῆρξεν ἡ τύχη ἄλλων ἀνδρῶν ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ, οἵτινες παρέσχον πολὺ ἀνωτέρας τοῦ κ. Γκέσωφ ὑπηρεσίας εἰς αὐτήν.

§113ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μὴ λησμονεῖτε, κ. Βουλευτά, ὅτι ὁμιλεῖτε περὶ συμμάχων, μετὰ τῶν ὁποίων διεξάγομεν δεινὸν ἀγῶνα κατὰ κοινοῦ ἐχθροῦ. Ἔχετε ὑποχρέωσίν τινα νὰ ἐνθυμῆσθε αὐτό.

§114ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ὁ κ. Γκέσωφ.....

§115ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἴμεθα σύμμαχοι μετὰ τοῦ κ. Γκέσωφ, ἀλλὰ μετὰ τῆς Βουλγαρίας.

§116ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μήπως καὶ οἱ Βούλγαροι, κ. Πρωθυπουργέ, δὲν εἶναι σύμμαχοι μετὰ τῆς Ἑλλάδος; Διατί ὅμως γράφουσιν αὐτοὶ ὅσα γράφουσι περὶ ὑμῶν ἐν ἀντιδιαστολῇ πρὸς τὴν Ἑλλάδα; Ἐγὼ δ’ ὁμολογῶ ὅτι θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἔχῃ καὶ ὁ κ. Γκέσωφ ἐν Βουλγαρίᾳ ἣν θέσιν ἔχετε ὑμεῖς ἐν Ἑλλάδι, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες εἰς αὐτὸν τὴν πεποίθησιν, ἣν ἔχουσιν οἱ Βούλγαροι εἰς ὑμᾶς. Διότι οὐδεὶς ἀμφιβάλλει περὶ τῆς εἰλικρινείας τῶν προθέσεων καὶ τῆς νομιμοφροσύνης τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ τῆς Βουλγαρίας. Ἀλλ’ ἐγὼ τοὐλάχιστον πολὺ φοβοῦμαι μήπως ἀνατρεπομένου αὐτοῦ ἔχωσι καὶ αἱ νῦν δοθησόμεναι πρὸς ἡμᾶς ἐγγυήσεις διὰ τοὺς Ἕλληνας τῆς Θράκης καὶ τῆς Μακεδονίας τὴν αὐτὴν τύχην μὲ τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ἐζήτησαν καὶ ἔλαβον πάλαι ποτὲ αὐταὶ αἱ Μ. Δυνάμεις παρὰ τῶν Βουλγάρων διὰ τοὺς Ἕλληνας τῆς Βουλγαρίας καὶ τῆς Ἀνατολικῆς Ῥωμηλίας. Κατὰ ἕνα, Κύριοι, καὶ μόνον τρόπον, ὡς ἐγὼ νομίζω, δυνάμεθα τώρα καὶ τὰς περὶ ὧν ὁ λόγος ἐγγυήσεις νὰ καταστήσωμεν σεβαστὰς καὶ νὰ σώσωμεν ἐν τῷ μέλλοντι ὅ,τι εἶναι ἔτι δυνατὸν νὰ σωθῇ ἐκ τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν δικαίων. Ὁ τρόπος αὐτὸς εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον μετέρχονται τὴν σήμερον πάντα τὰ Κράτη, ἀκολουθοῦντα ἐν τούτῳ τὸ πάλαι Ῥωμαϊκὸν λόγιον, καθ’ ὃ «ὁ θέλων τὴν εἰρήνην πρέπει νὰ εἶναι ἕτοιμος πρὸς πόλεμον». Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἀνάγκη πᾶσα νὰ διατηρήσωμεν ἀείποτε ἀκμαῖα τὰ οἰκονομικά μας, εἰδότες καλῶς ὅτι πᾶσα καταστροφὴ αὐτῶν ἐν τῷ μέλλοντι θὰ ἐσήμαινε καὶ τὸν ἐθνικόν μας ὄλεθρον. Πρέπει δὲ τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν νὰ εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ ἐπιτρέψωσι τὸν διπλασιασμὸν καὶ τριπλασιασμὸν τῆς παρούσης πολεμικῆς ἡμῶν δυνάμεως. Πρέπει οὕτω πως τὸ ἔθνος ἡμῶν νὰ εἶναι ἕτοιμον ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν, ἵνα κατέλθῃ πάνοπλον εἰς τὸν περὶ τῶν ὅλων ἀγῶνα. Οὕτω πως μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ προστατεύσωμεν ἀποτελεσματικῶς τοὺς Ἕλληνας τῆς Θράκης καὶ Μακεδονίας· οὕτω πως μόνον θὰ σώσωμεν ἐν τῷ μέλλοντι αὐτὴν τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν ὑπόστασιν. (Χειροκροτήματα).

§117Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω, Κύριοι, τὴν Βουλὴν εἰμὴ μόνον ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐδάφους. Ὁ λαός, ὅστις ἐξηγέρθη πρό τινων ἐτῶν, δὲν ἐζήτησε μόνον διοικητικήν, ἀλλὰ καὶ οἰκονομικὴν ἐπανάστασιν. Κυρίως αὐτὴν ἐζήτησε, διότι τὸ ὑπάρχον οἰκονομικὸν καθεστὼς εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔφερεν αὐτὸν εἰς σημεῖον, ὥστε νὰ ἀρχίζῃ νὰ σκέπτηται ἂν εἶναι πλέον δυνατὸν νὰ παραμένῃ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ πατρίδι. Ὁ κύριος ἑπομένως λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐπῆλθεν ἡ ἐξέγερσις, εἶναι κυρίως τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ πάντας. Εἰς αὐτὸ πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν ἅπασαν τὴν προσοχὴν ἡμῶν, ἵνα ἴδωμεν πῶς εἶναι δυνατὸν ὄχι μόνον νὰ ἀναπτύξωμεν τοὺς ἡμετέρους πόρους, ἀλλὰ καὶ πῶς θὰ δυνηθῶμεν, ἀφοῦ πρῶτον πλουτίσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, νὰ ζητήσωμεν νὰ φορολογήσωμεν αὐτὸν καὶ δυνηθῶμεν νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς νέας ἀπαιτήσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ τὸ Κράτος. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος Βουλευτὴς ἤρχισεν, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, ab ovo, ἀπὸ τοῦ ἔτους 1882. Ἀνέφερε τὸ γνωστὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον τότε κατὰ πρῶτον εἰσῆλθεν ἐν Ἑλλάδι, διότι πραγματικῶς μόνον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλήσῃ τις περὶ οἰκονομικοῦ συστήματος, διότι πρὶν ὑπῆρχον οἱ λογαριασμοί, τοὺς ὁποίους κατ’ ἔτος συνέτασσε τὸ Κράτος ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ μεγάλου τῆς Ἑλλάδος πολίτου, τοῦ Καποδιστρίου. Ὅτε λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἠθέλησε κατὰ πρῶτον νὰ ἐγκαταστήσῃ οἰκονομικὸν σύστημα ἐν Ἑλλάδι, εὑρέθη πρὸ μιᾶς οἰκονομικῆς ἀρχῆς ἐπικρατούσης τότε, τὴν ὁποίαν ἀμέσως ἐδέχθη, οἰκονομικῆς ἀρχῆς ἡ ὁποία δύναται νὰ συνοψισθῇ εἰς μίαν καὶ μόνην λέξιν, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη δὲν ἐζήτει εἰμὴ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν αὐτάρκειαν τῆς Ἑλλάδος, τὴν ὁποίαν ἐστήριζεν ἐπὶ τῆς θεωρίας τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου. Καὶ ὄντως προσεπάθησε πάσῃ θυσίᾳ, ἵνα ὁ ἐμπορικὸς ἰσολογισμὸς μεταξὺ ἐξαγωγῆς καὶ εἰσαγωγῆς τοὐλάχιστον ἐπέλθῃ ἐν Ἑλλάδι. Δεδομένου ὅτι ἐν Ἑλλάδι μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ὅπως καὶ σήμερον ἐξακολουθεῖ, ἡ ἐξαγωγὴ ἦτο πολὺ μικροτέρα τῆς εἰσαγωγῆς, ἐνομίσθη ὅτι ἔδει νὰ τεθῇ φορολογία ὁλόκληρος, ἵνα κατορθωθῇ νὰ συγκρατήσωμεν τὸν πλοῦτον τῆς χώρας παρ’ ἡμῖν. Ἐφορολογήθησαν τὰ ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ εἰσαγόμενα μὲ βαρυτάτους δασμούς, ἵνα ἀποκλεισθῶσιν αἱ ἑλληνικαὶ ἀγοραὶ ἀπὸ προϊόντων, τῶν ὁποίων εἴτε δὲν εἶχεν ἀνάγκην εἴτε ἠδύναντο νὰ παραχθῶσιν ἐν Ἑλλάδι. Καὶ ἐπαρουσιάσθη ἓν περίεργον οἰκονομικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον δύναταί τις νὰ ἀποκαλέσῃ οἱονεὶ προστατευτικόν. Καὶ τὸ σύστημα αὐτό, Κύριοι, μᾶς διέπει μέχρι τῆς σήμερον. Οὐδεμία ἐδόθη προσοχὴ ἐν Ἑλλάδι κατὰ πόσον τὸ σύστημα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἴσως δύναταί τις νὰ ἀποκαλέσῃ προστατευτικόν, ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Εὑρισκόμεθα ἐνώπιον ἑνὸς λαοῦ, ὁ ὁποῖος κατὰ πρῶτον λόγον εἶναι ναυτιλιακός, κατὰ δεύτερον κτηνοτροφικός, κατὰ τρίτον γεωργικός, ὑπεράνω δ’ ὅλων τούτων εἶναι λαὸς ἐμπορικός. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατόν ποτε νὰ κατανοηθῇ περιορισμὸς εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ ἑπομένως δὲν εἶναί ποτε δυνατὸν νὰ ἐννοήσωμεν λαὸν ἐμπορικὸν περιοριζόμενον εἰς τὴν ἐνάσκησιν τοῦ ἐμπορίου του ὑπὸ τῶν διαφόρων αὐτῶν φορολογικῶν νόμων. Καὶ εὕρομεν τὸν λαὸν ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ὑποφέροντα, μὴ δυνάμενον νὰ ζήσῃ ἐν τῷ τόπῳ, μὴ δυνάμενον νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς Πολιτείας. Παρατηροῦμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διαρκῶς φορολογούμενον καὶ βλέπομεν, ὅτι ἡ πραγματικὴ ἐμφάνισις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ μᾶς παρουσιάζεται ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς διαφορᾶς τῆς τιμῆς μεταξὺ χαρτονομίσματος καὶ χρυσοῦ, ἐγείρεται ὅριον ὑπέρτατον μεταξὺ χρυσοῦ καὶ δραχμῆς χαρτίνης καὶ τὸ ὅριον τοῦτο τὸ βλέπομεν ἀποτόμως, ἄνευ οὐδενὸς κυβερνητικοῦ μέτρου, ἄνευ οὐδεμιᾶς κυβερνητικῆς ἐπεμβάσεως, ἀρχίζον νὰ καταπίπτῃ καὶ φθάνον εἰς τὸ ἄρτιον μόνον καὶ μόνον χάρις εἰς τὴν ἐργασίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μόνος του κατώρθωσε τὸ μέγα αὐτὸ οἰκονομικὸν φαινόμενον, τὸ ὁποῖον εἶναι πρωτοφανὲς ἐν τῇ οἰκονομικῇ ἱστορίᾳ τῶν διαφόρων ἐθνῶν. Οὐδαμοῦ, ὅπου ὑπῆρχε νομισματικὴ διαφορά, κατέπεσεν αὕτη μόνη της· πάντοτε ὑπῆρξεν ἐπίδρασις εἴτε ἐξωτερικῶν γεγονότων, ὡς αἱ ἀθρόαι μεταναστεύσεις, εἴτε κυβερνητικῶν μέτρων. Τοῦτο δὲ εἶναι ἀνάγκη ἀκριβῶς νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν ἀμέριστον τὴν ἡμετέραν προσοχὴν ἐπὶ τῶν λόγων ἐκείνων, οἵτινες ἀποτελοῦσι τοὺς κυρίως πλουτοπαραγωγικοὺς τοῦ τόπου παράγοντας, παράγοντας τῶν ὁποίων τὰ συμπεράσματα εἶναι τόσον πολὺ ἁπτὰ καὶ ἔχουσι τόσον μεγάλην τὴν σημασίαν καὶ διὰ τὸν λαὸν καὶ διὰ τὴν ὕπαρξιν τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέφερεν, ὅτι θεωρεῖ ὡς πρῶτον παράγοντα τὴν μετανάστευσιν. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ διαφωνήσω πρὸς αὐτόν.

§118ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶπον ὡς ἕνα τῶν κυρίων παραγόντων.

§119Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Τὸν ἀνεφέρατε πρῶτον. Μὲ εὐχαριστεῖ ἡ διακοπή σας καὶ χαίρω διότι παρατηρῶ ὅτι συμφωνοῦμεν. Ἡ ναυτιλία δυστυχῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρισθῇ τί συνεισφέρει εἰς τὸ Κράτος· ἀλλ’ ἐὰν θελήσῃ τις νὰ ὑπολογίσῃ ἐλάχιστόν τι ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν, πολλοστημόριον, θὰ φθάσῃ εἰς ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ μυθῶδες καὶ δι’ αὐτὸ θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ μὴ τὸ ἀναφέρω.

§120Μ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Εἴπατέ το.

§121Κ. ΣΟΚΟΛΗΣ. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. συνάδελφος νὰ μὴ τὸ ἀναφέρω, ἀκριβῶς διότι εἶναι ὄντως μυθῶδες. Τὸ ἐκ τῆς μεταναστεύσεως εἰσρέον χρῆμα εἶναι μικρόν. Δὲν μεταναστεύει μόνον σήμερον τὸ Ἑλληνικόν· τὸ Ἑλληνικὸν μετενάστευεν ἀνέκαθεν. Ποῦ εὑρέθησαν 500,000 ἐν Ῥωμουνίᾳ; Ποῦ εὑρέθησαν αἱ 250,000 ἐν Αἰγύπτῳ; Οἱ μεταναστεύοντες διαρκῶς εἰσέφερον χρυσόν. Ἐν τούτοις δὲν βλέπομεν τὴν εἰσαγωγὴν αὐτὴν τοῦ χρυσοῦ νὰ φέρῃ οὐσιῶδές τι ἀποτέλεσμα ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, ἐνῷ ἀφ’ ἧς στιγμῆς παρακολουθήσωμεν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς Ἑλληνικῆς ναυτιλίας βλέπομεν ὅτι, ἐφ’ ὅσον προστίθενται τόννοι κατ’ ἔτος εἰς τὸ βιβλίον τῆς Ἑλληνικῆς ναυτιλίας, κατὰ τοσοῦτον καταπίπτει ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος καὶ κατορθώνει νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ἄρτιον. Αὐτὸ τὸ φαινόμενον πασιφανῶς ἀπέδειξεν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στηριχθῇ ἡ θεωρία τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου, θεωρία πεπαλαιωμένη, θεωρία ἡ ὁποία ἀπέδειξεν, ὅτι ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον πρέπει νὰ διαπιστωθῇ. Τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν Κράτος τι ἔχει ἐξαγωγὴν χρήματος μεγαλειτέραν τῆς εἰσαγωγῆς, ἐρωτᾶται· ποῦ εὑρίσκει τὸ χρῆμα καὶ πληρώνει τὰς ὑποχρεώσεις του; Ὑπάρχουσιν οἱ ἄδηλοι πόροι, δύνανταί τινες ν’ ἀπαντήσωσιν· ἀλλ’ οἱ ἄδηλοι πόροι εἶναί τι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπολογισθῇ ἐν τῷ ζητήματι τοῦ πλούτου καί, ἂν θελήσωμεν νὰ ῥίψωμεν βλέμμα ἐπὶ τοῦ ἐμπορίου τοῦ διεθνοῦς, θέλομεν παρατηρήσει, ὅτι ἡ Ἑλλὰς πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἐτῶν μόνον πρὸς τὰ μεγάλα Εὐρωπαϊκὰ Κράτη ἦτο δυνατὸν νὰ συγκριθῇ ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως. Ἂν λάβωμεν δ’ ὑπ’ ὄψιν τὴν Ἀνατολήν, οἱ ἀριθμοί, οἱ ὁποῖοι παρατάσσονται, εἶναι πράγματι καταπληκτικοὶ τῆς προόδου καὶ τοῦ μεγαλείου τῆς ἀποδόσεως, τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ ἐργασία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἐτῶν ἡ Ἑλλὰς εἶχεν ἐμπόριον εἰσαγωγῆς 150,000,000 καὶ ἐξαγωγῆς 120,000,000, δηλ. ἔλλειμμα κατὰ τὴν ἰσχύουσαν θεωρίαν 30,000,000· σημειώσατε τοῦτο ἐπὶ πληθυσμοῦ κατὰ τὴν τελευταίαν στατιστικὴν 2,630,000. Ἡ Βουλγαρία μὲ πληθυσμὸν 4,100,000 κατοίκων, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι βεβαίως διπλάσιος, ἀλλ’ εἶναι κατὰ τὸ τρίτον ὑπέρτερος τοῦ ἰδικοῦ μας, εἰσήγαγεν 120,000,000 ἀπέναντι ἐξαγωγῆς 140,000,000, ἀλλὰ δὲν ἕπεται, ὅτι ἡ Βουλγαρία εἶναι Κράτος πλουσιώτερον τῆς Ἑλλάδος· ἡ Ἑλλὰς μὲ μικρότερον πληθυσμὸν καταναλίσκει προϊόντα ἐξωτερικὰ πολυτιμότερα τῶν ἐξωτερικῶν προϊόντων, τὰ ὁποῖα καταναλίσκει ἡ Βουλγαρία. Ἡ Σερβία, Κύριοι, μὲ πληθυσμὸν 2,680,000 ἔχει εἰσαγωγήν, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς ποσὸν ἀπίστευτον, θὰ τὸ ἀναφέρω ὅμως, εἰς 55,000,000 καὶ ἐξαγωγὴν 75,000,000. Ἡ Ἑλλάς, μικροτέρα τῆς Σερβίας κατὰ 50,000, ἔχει 150,000,000, ἡ δὲ Σερβία ἔχει μόνον 55,000,000. Συγκρίνατε, παρακαλῶ, τοὺς δύο λαοὺς καὶ ἴδετε τίς ἐκ τῶν δύο εἶναι πλουσιώτερος. Ἂν δὲ θελήσωμεν νὰ ῥίψωμεν βλέμμα εἰς τὰ μικρὰ Εὐρωπαϊκὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀναπτύξει ὅλους αὐτῶν τοὺς πόρους, θέλομεν ἴδει καταπληκτικὰ φαινόμενα. Οὕτως ἡ Δανία ἐπὶ πληθυσμοῦ κατὰ 50,000 μικροτέρου τῆς Ἑλλάδος ἔχει εἰσαγωγὴν ἑνὸς δισεκατομμυρίου καὶ ἐξαγωγὴν 750,000· δηλαδὴ ἡ διαφορὰ ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 250,000, ἀκριβῶς διότι ἡ Δανία εἰσάγει προϊόντα κατὰ 250,000 ἀνώτερα ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐξάγει, διότι εἶναι πλουσία. Ἀνάλογα φαινόμενα παρατηροῦνται καὶ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, ἰδιαίτατα δὲ εἰς τὴν Ὁλλανδίαν, ἡ ὁποία ἐπὶ πληθυσμοῦ ἓξ ἑκατομμυρίων καταντᾷ χάρις εἰς μονοπώλια, τὰ ὁποῖα ἔχει, ὡρισμένων προϊόντων, καταντᾷ νὰ ἔχῃ εἰσαγωγὴν κατά τι μικροτέραν τῆς τῆς Γαλλίας, διότι ἡ Ὁλλανδία ἔχει εἰσαγωγὴν 200,000,000 λιρῶν, ἡ δὲ Γαλλία 220,000,000. Αὐτὰ εἶναι τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι διδόμενα, ὥστε νὰ στηρίξῃ τις ἐπ’ αὐτῶν μεγάλην πεποίθησιν ὅτι ἡ πρόοδος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι ἰδεώδης, ὅτι ἡ πρόοδος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἡ ὀφειλομένη ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ, εἰς τὸ φιλοπρόοδον αὐτοῦ, θέλει λάβει τοιαύτην ἔκφανσιν, ὥστε οἱαδήποτε Κυβέρνησις νὰ δύναται νὰ στηριχθῇ ἐπ’ αὐτῆς. Δὲν ἀπομένει πλέον παρὰ ἡ εἰσαγωγὴ συστήματος οἰκονομικοῦ. Καὶ ἐρωτᾶται· ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι οἰκονομικὸν σύστημα; Τί σύστημα ἀκολουθοῦμεν ἐν Ἑλλάδι; Εἴμεθα προστατευτικοί; Οὐδεὶς τὸ γνωρίζει. Εἴμεθα φιλελεύθεροι; Οὐδεὶς τὸ γνωρίζει. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀπό τινος καιροῦ μᾶς ἀναφέρει διαρκῶς τὸ ζήτημα τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ δασμολογίου, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἓν μόνον στοιχεῖον ἐκ τῶν πολλῶν τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ ἀντίθετον σύστημα τοῦ κρατοῦντος σήμερον ἐν Ἑλλάδι. Ποία θὰ εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως; Οὐδεὶς τὸ γνωρίζει. Θὰ ἔλθῃ ἐν Ἑλλάδι τὸ σύστημα τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου ἢ θὰ ἐξακολουθῶμεν νὰ ἔχωμεν τὸ σύστημα τὸ προστατευτικόν; Τοῦτο εἶναι ἄδηλον καὶ πρέπει νὰ δοθῇ μία κατεύθυνσις ἐπὶ τούτου, διότι τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ φορολογήσωμεν τὸν λαὸν κατὰ τρόπον ὄντως ἁρμόζοντα, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ φόροι τοὺς ὁποίους θὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τοὺς ὁποίους ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πληρώνει δὲν θὰ εἰσέρχωνται εἰς ταμεῖα ἀλλότρια, ἀλλ’ εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους, τότε θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκπληροῖ τὸν προορισμὸν αὐτῆς, ὁ ὁποῖος συνίσταται εἰς τὸ πῶς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ κατασταθῇ πλουσιώτερος, διότι τότε δύναται νὰ φορολογηθῇ. Τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον εἰσήχθη διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1882 εἰσάγει φορολογίαν, τὴν ὁποίαν ἂν θελήσῃ τις οὐχὶ βεβαίως νὰ χαρακτηρίσῃ ἐπισταμένως, ἀλλὰ νὰ τῇ δώσῃ τὸ ὄνομα τὸ ὁποῖον τῇ προσαρμόζει, θὰ εἴπῃ ὅτι ἡ φορολογία αὕτη δὲν εἶναι φορολογία ὑπὲρ τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ὑπὲρ ἄλλων σκοπῶν, ἡ ὁποία δὲν προβλέπει πῶς νὰ εἰσέλθωσι τὰ χρήματα εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους ἀλλ’ εἰς ἄλλα βαλλάντια ὑπὲρ ἄλλων σκοπῶν. Καὶ τὸ σύστημα αὐτὸ δίδει ἀφορμὴν πρὸς σύστασιν αὐτοῦ τοῦ λαθρεμπορίου τοῦ κολοσσιαίου. Εἶναι πολὺ πιθανὸν αἱ στατιστικαί, τὰς ὁποίας σήμερον ἔχομεν ὑπ’ ὄψει περὶ τῆς εἰσαγωγῆς ἑνὸς καὶ μόνου προϊόντος, τῆς σακχάρεως, νὰ μᾶς πείθωσι περὶ τούτου. Ἀλλὰ καὶ ἂν θελήσῃ τις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς συνηθείας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ προσέξῃ εἰς τὴν κατανάλωσιν ἡ ὁποία γίνεται ἐν Ἑλλάδι, θὰ ἴδῃ ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ καταναλίσκηται τόσον ὀλίγη σάκχαρις ὅσον ἐκείνη ἡ ὁποία ἀναφέρεται εἰς τὰ δελτία εἰσαγωγῆς. Ἑπομένως τὸ λαθρεμπόριον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ σπουδαιότατον παράγοντα διοχετεύσεως τοῦ χρήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς ἄλλα βαλλάντια καὶ ὄχι εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους, κατὰ πρῶτον λόγον πρέπει νὰ κτυπηθῇ, διότι αὐτὸ ἀκριβῶς γίνεται ἀφορμὴ ὄχι μόνον τῆς βαρυτάτης αὐτῆς φορολογίας, ἀλλὰ καὶ τῆς διαφορᾶς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τῆς δημιουργίας τάξεως ἡ ὁποία οὐδένα ἄλλον ἔχει σκοπὸν παρὰ τὴν διασάλευσιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Ἐκτὸς τούτου ἔχομεν καὶ τὰ προϊόντα τὰ ὁποῖα χαρακτηρίζονται ὡς εἶδος πολυτελείας. Τί εἶναι πολυτέλεια; Αἱ σαρδέλλαι τοῦ κουτιοῦ θεωροῦνται ὡς πολυτέλεια. Ἐνῷ 20 λεπτὰ τὸ κυτίον πωλοῦνται παντοῦ καὶ ὅλος ὁ κόσμος τὰς τρώγει, ἐν Ἑλλάδι θεωροῦνται πολυτέλεια! Τὰ διάφορα ἁλίπαστα καὶ αἱ κονσέρβαι ἐν Ἑλλάδι θεωροῦνται πολυτέλεια· τὰ διάφορα ἐνδύματα θεωροῦνται πολυτέλεια. Τὸ δασμολόγιον, τὸ ὁποῖον ἔγινε καθ’ ἣν ἐποχὴν αἱ μητέρες ἡμῶν ἐφόρουν τὰ καλεμκεριά, θεωρεῖ, Κύριοι, τοὺς γυναικείους πίλους ὡς πολυτέλειαν. Οὕτω δὲ ὑποβοηθοῦμεν καὶ τὴν κοινωνικὴν ἀνισότητα, διότι βεβαίως ἡ κοινωνικὴ ἰσότης οὐδαμοῦ ἀλλοῦ δύναται νὰ κατανοηθῇ παρὰ εἰς τὴν ἐξωτερικὴν παράστασιν, εἰς τὴν κατοικίαν, εἰς τὴν τροφήν. Ἀρκεῖ νὰ κατορθώσωμεν τὰ πράγματα ταῦτα νὰ εἶναι προσιτὰ εἰς πάσας τὰς τάξεις, διὰ νὰ ἔχωμεν κοινωνικὴν ἰσότητα. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Βασιλεὺς θὰ φάγῃ τὴν πρωίαν τὸ αὐτὸ φαγητὸν τὸ ὁποῖον καὶ ὁ ἐργάτης, βεβαίως ἡ ἰσότης ὑπάρχει. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἐργάτης θὰ δύναται νὰ ἐνδυθῇ ἀκριβῶς μὲ τὴν ἐξωτερικὴν παράστασιν τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ ὁ πλούσιος βεβαίως ἡ ἰσότης ὑπάρχει. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ σύζυγος τοῦ ἐργάτου θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνδυθῇ ὡς καὶ ἡ Κυρία τοῦ πλουσίου βεβαίως θὰ ὑπάρξῃ ἰσότης, ἐνῷ, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ὑπάρχουσα ἡ σημερινὴ φορολογία, αὕτη θὰ δημιουργῇ μεταξὺ τῶν φορολογουμένων τὸ μῖσος καὶ τὴν ἀνισότητα. Ἄν λοιπὸν θελήσωμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἔρευναν τῶν ζητημάτων αὐτῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι τὸ ἐπικρατοῦν οἰκονομικὸν σύστημα ἔχει ἀσφαλῶς χρεοκοπήσει· ἐπὶ ἄλλων ἑπομένως βάσεων πρέπει νὰ τὸ στηρίξωμεν καὶ ἐπὶ ἄλλων μέσων ἔχομεν καθῆκον νὰ τὸ διαμορφώσωμεν. Τὴν στιγμὴν δὲ καθ’ ἣν θ’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἐμφανίζεται καὶ ἑτέρα μεγάλη διαφορὰ ἀπὸ τὸ παρελθὸν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, διότι εἶναι γνωστόν, Κύριοι, ὅτι πάντες οἱ Ἕλληνες εἶναι πατριῶται καὶ φιλελεύθεροι. Δὲν γνωρίζω ἄν τις ἐξ ὑμῶν δὲν εἶναι δημοκράτης, ἐνῷ ταυτοχρόνως ἅπαντες εἴμεθα βασιλόφρονες. Αἱ διαιρέσεις αὗται ἐπὶ τῶν ἀρχῶν αὐτῶν τὰς ὁποίας πάντες ἔχομεν δὲν εἶναι δυνατόν ποτε νὰ ὑπάρξωσι, καὶ διὰ τοῦτο θεωρούμεθα ὡς μὴ ἔχοντες πολιτικὰς ἀρχάς, ἐνῷ ἔχομεν ἀρχὰς κοινὰς εἰς ὅλους. Τὴν στιγμὴν ὅμως κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν κοινὰς ἀρχὰς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν διαιρέσεις, ὥστε νὰ βλέπωμεν Βουλευτὰς κατηγορουμένους ὡς ἀφιλοπάτριδας. Ἐὰν ὑπάρχωσι διαιρέσεις κομματικαὶ καὶ πολιτικαί, αὗται δὲν δύνανται παρὰ νὰ στηριχθῶσιν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἀρχῶν τὰς ὁποίας ἐν Ἑλλάδι πάντες πρεσβεύομεν, θὰ στηριχθῶσιν ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐδάφους, καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς συνέβη καὶ εἰς τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος προσομοιάζει πρὸς ἡμᾶς, διότι μόνος εἶναι ναυτίλος καὶ ἔμπορος, ὅπως καὶ ἡμεῖς εἴμεθα. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐν Ἀγγλίᾳ ἡ πολιτικὴ διαφορὰ μεταξὺ τῶν Οὐίγων καὶ τῶν Τόρεων ἔλειψε, διότι ἔλειψαν αἱ μεταξὺ αὐτῶν ἐμφιλοχωροῦσαι διαφοραί, ἠπειλήθη ἡ Ἀγγλίᾳ νὰ εὑρεθῇ μὲ κόμματα ἄνευ πολιτικῶν ἀρχῶν. Εὑρέθη ὅμως ἀμέσως ἡ διαίρεσις ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐδάφους· ἐσχηματίσθησαν οἱ φιλελεύθεροι μὲ τὸ σύστημα τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου καὶ οἱ συντηρητικοὶ μὲ τὸ σύστημα τῆς προστασίας, καὶ σήμερον ἀκόμη βλέπομεν τὴν διαίρεσιν αὐτὴν ὑφισταμένην ὀνόματι μόνον καὶ οὐχὶ πράγματι, διότι εἶναι γνωστόν, Κύριοι, εἰς πάντας ἡμᾶς ὅτι τὸ κόμμα τὸ συντηρητικόν, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὲρ τῆς προστασίας τοῦ ἐμπορίου καὶ οὐχὶ ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας αὐτοῦ, τί ἐζήτει ὡς φορολογικὴν βαθμίδα, διὰ νὰ ὑπάρχῃ διαφορά; ἓν 7%. Θὰ ἐπροτίμων, Κύριοι, νὰ ἐθέτομεν 20–25% δασμοὺς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν προϊόντων καὶ νὰ ἐλεγόμεθα φιλελεύθεροι. Ἑπομένως τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα ἀφ’ ἧς στιγμῆς θελήσωμεν νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὴν ὁδὸν ἀπὸ τὴν ὁποίαν σήμερον ἔχομεν χαράξει καὶ θελήσωμεν ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς ἀπωτέρους ὁρίζοντας ἀποβαίνει ὄχι μόνον ζήτημα πατριωτικόν, ἀλλ’ ἀποβαίνει κυρίως ζήτημα πολιτειακόν, διότι ὑπὸ τὴν αἰγίδα αὐτοῦ θὰ δυνηθῶμεν νὰ δράσωμεν καὶ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ παρὰ τῷ λαῷ, χωρὶς νὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ καταφεύγωμεν εἰς ὕβρεις ἴσως ἢ χαρακτηρισμούς, οἵτινες εἰς οὐδένα Ἕλληνα οὔτε ἥρμοσαν οὔτε ἁρμόζουσιν. (Ἐπιδοκιμασίαι καὶ χειροκροτήματα).

§122ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος Βουλευτὴς διὰ τῆς μακρᾶς του ἀγορεύσεως ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ ὅτι κατὰ μέγα μέρος ἡ σημερινὴ εὐρωστία τοῦ δημοσίου ταμείου ὀφείλεται εἰς τὴν μέριμναν ἣν ἔλαβε περὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τῆς χώρας ἡμῶν ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἐντίμου ἐκ Λακωνίας Βουλευτοῦ, ἧς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος μετεῖχεν ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν προτίθεμαι ποσῶς ν’ ἀμφισβητήσω τὴν πατρότητα ὡρισμένων φόρων εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος Βουλευτήν· εἶμαι μάλιστα πρόθυμος ν’ ἀναγνωρίσω ὅτι ἔν τισι τὸ σύστημα τῆς φορολογίας ἣν τότε ἐπέβαλε, σύστημα τὸ ὁποῖον πρὸ μακροῦ εἶναι εἰσηγμένον ἀλλαχοῦ καὶ τὸ ὁποῖον παρ’ ἡμῖν ἔμενεν ἀκόμη ἐν τῷ πεδίῳ τῆς θεωρητικῆς συζητήσεως, παρουσιάζει πολλὰς ἀρετάς· ὅτι προσέτι τὸ πρῶτον τότε ἡ φορολογία τῶν κινητῶν ἀξιῶν εἰσαχθεῖσα συστηματικώτερον ἤρξατο νὰ φορολογῇ προσόδους αἱ ὁποῖαι μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἀδικαιολογήτως ἢ ἔμενον ἀφορολόγητοι ἢ ἀτελῶς μόνον συνεισέφερον ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λακωνίας Βουλευτοῦ ὀφείλεται ἡ τιμὴ ὅτι κατώρθωσεν αὐτὴ τέλος πάντων, ἕνεκα τῶν ἐξαιρετικῶν περιστάσεων ὑφ’ ἃς διῴκησε τὴν χώραν, νὰ ψηφίσῃ τοὺς φορολογικοὺς ἐκείνους νόμους, τοὺς ὁποίους ἄλλοι μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης κατὰ θεωρίαν μόνον ἐτόλμων νὰ συζητήσωσι, μὴ δυνάμενοι νὰ προσδοκῶσιν ἐπιτυχίαν εἰς τὰς προτάσεις των. Ἀλλ’ ἴσως ὁ αὐτὸς ἔπαινος δὲν δύναται ν’ ἀπονεμηθῇ καὶ εἰς ὅλα τὰ ἄλλα τμήματα τῆς φορολογίας τῆς τότε εἰσαχθείσης, ἰδίως τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὴν ἔμμεσον ἐπὶ τῆς καταναλώσεως φορολογίαν. Βεβαίως αἱ ἀποδόσεις τῶν φόρων ἐκείνων ὑπῆρξαν τοιαῦται οἵας προσεδόκα ὁ τότε εἰσαγαγὼν αὐτοὺς Ὑπουργός, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω ἂν ἡ φορολογία τοῦ οἰνοπνεύματος ἐπὶ παραδείγματι, ἡ ὁποία εἰσήχθη τότε καὶ ἀπέδωκε κατόπιν τὰ καλὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα πάντες γνωρίζομεν, δὲν γνωρίζω ἂν ἡ φορολογία ἐκείνη, ἥτις εἶχεν ὡς παρακολούθημα καὶ κατάργησιν δικαιώματος σχετιζομένου πρὸς αὐτήν, ἂν ἡ φορολογία ἐκείνη ἀπέδωκεν ὅλας τὰς ὠφελείας καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὰς ὁποίας ἠδύνατο ν’ ἀποδώσῃ καὶ ὤφειλε ν’ ἀσφαλίσῃ ὁ εἰσαγαγὼν αὐτὴν Ὑπουργός. Βεβαίως ἐξ ἄλλου δὲν δύναταί τις νὰ εἶναι ὑπερήφανος διὰ τὸ πρόσθετον δικαίωμα καταναλώσεως καπνοῦ, διότι ναὶ μὲν τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον εἰσεπράξαμεν ἔκτοτε ἀνέρχεται εἰς τὰ 2,224,000, ἀλλ’ εἴχομεν ἀντιστοίχως μείωσιν τῆς καταναλώσεως ἐν συνόλῳ τοῦ καπνοῦ καὶ ἔχομεν ἀποδεικνυόμενον καὶ εἰς τὴν φορολογίαν αὐτὴν τὸ φαινόμενον τῆς καταδήλου μειώσεως τῆς καταναλώσεως ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τοῦ φορολογικοῦ ὁρίου, καὶ δὲν γνωρίζω ἂν ὑπῆρξεν ὄντως ὀρθὴ ἡ φορολογία ἐκείνη καὶ ἀπὸ ταμειακῆς ἀπόψεως, δεδομένου ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν τὸ εἶδος τὸ φορολογητέον ὡς εἶδος τοιαύτης ἀπολύτου ἀνάγκης, ὡς ἄλλως τε ἀποδεικνύεται καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ βασιζώμεθα ἀπολύτως ἐπὶ ἀναλόγου προσαυξήσεως τῆς εἰσπράξεως καὶ ἐπὶ βαρυτέρου φόρου. Τὸ σύνολον ὁπωσδήποτε τῆς φορολογίας τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λακωνίας Βουλευτοῦ κατὰ τοὺς ἰδικούς μου ἐπίσης ὑπολογισμοὺς ἀνέρχεται εἰς 7.600.000 περίπου δρ. ἐκ τῆς νέας φορολογίας. Ἀπὸ τοῦ 1909 ὅμως μέχρι τοῦ 1911 ἔχομεν διαφορὰν εἰς τὰς εἰσπράξεις 21.500.000, περιοριζόμενοι, ἐννοεῖται, μόνον εἰς τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἐσόδων τὸ ἀναφερόμενον μόνον εἰς τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους. Ἡ πρόσθετος φορολογία ἀνέρχεται εἰς 7.600.000 περίπου. Τὸ ὑπόλοιπον ποῦ ὀφείλεται, δεδομένου ὅτι οὐδεμία νέα αὔξησις φορολογίας ἐγένετο ἀπὸ τοῦ 1909; Καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λακωνίας Βουλευτοῦ εἰσήγαγε μὲν τὴν νέαν ἐκείνην φορολογίαν, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου εἰσήγαγε καὶ φορολογικὰς ἄλλας μεταρρυθμίσεις αἱ ὁποῖαι κατήργουν ὡρισμένους κειμένους φόρους. Τὸ σύνολον δὲ τῶν καταργουμένων τούτων φόρων ὑπολογίζεται περίπου εἰς 2.900.000, ἤτοι θὰ εἴχομεν πραγματικὴν αὔξησιν μόνον 4.500.000 περίπου. Νομίζετε ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ἐπὶ τῆς αὐξήσεως μόνον αὐτῆς νὰ στηρίξωμεν τὸ μέλλον καὶ τὰς ἀνάγκας του, καὶ ὅτι μόνον ἡ ἀπόδοσις τῆς νέας φορολογίας μᾶς ἔδωκεν ὅλας τὰς δυνάμεις τὰς οἰκονομικάς, τὰς ὁποίας σήμερον ἔχομεν καὶ αἱ ὁποῖαι ἐπέτρεψαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ στηρίξῃ τὴν πολιτικήν της ἐπὶ οἰκονομικῆς βάσεως ἀσφαλοῦς; Ὑπεστήριξα ἐν τῇ εἰσηγητηρίῳ μου ἀγορεύσει, καὶ τὸ σημεῖον τοῦτο ἔτυχεν ἐπικρίσεως ὑπὸ τοῦ κ. ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος Βουλευτοῦ, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ ἀκμή, ἡ οἰκονομικὴ ἄνθησις τῆς χώρας ἡμῶν καὶ ἡ ἐπιμεμελημένη διοίκησις ὑπῆρξαν οἱ δύο κύριοι παράγοντες οἱ ὁποῖοι ἤγαγον πρὸ πάντων εἰς τὴν ἄνεσιν τοῦ δημοσίου ἡμῶν ταμείου, καὶ ἡ ἀντίληψις ἡμῶν αὕτη, ὅτι πρὸ πάντων εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἄνθησιν τῆς χώρας, ἡ ὁποία εὑρίσκει συνθήκας προσφορωτέρας πρὸς ἐργασίαν παραγωγικήν, ὅτι εἰς τὴν ἐπιμεμελημένην ἄσκησιν τῆς διοικήσεως κυρίως πρέπει νὰ στηριχθῶμεν, ἡ ἀντίληψις ἡμῶν αὕτη ἀποδεικνύεται ἐξ αὐτῶν τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἄλλων φόρων, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρχον καὶ πρότερον καὶ δὲν ὀφείλονται εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λακωνίας Βουλευτοῦ. Λεπτομερέστερον ἐρευνῶντες τὰς ἀποδόσεις τῶν διαφόρων φόρων καὶ τῶν λοιπῶν δημοσίων προσόδων ἔχομεν τὰς ἑξῆς διαφορὰς μεταξὺ τῶν ἀποδόσεων τῆς χρήσεως 1909 καὶ 1911, αἱ διαφοραὶ δ’ αὗται ἀποδεικνύουσι σαφῶς ὅτι κυρίως ἡ αὔξησις αὐτὴ ὀφείλεται εἰς οἰκονομικὴν ἄνεσιν τοῦ λαοῦ μεγαλειτέραν καὶ εἰς ἐπιμέλειαν τῆς οἰκονομικῆς διοικήσεως κατά τε τὴν βεβαίωσιν καὶ τὴν εἴσπραξιν. Διότι ἔχομεν ἐκ τῶν φόρων ἐπὶ τῆς ἐγγείου παραγωγῆς, δηλ. ἀμέσων φόρων ἐπὶ διαφόρων προσόδων, διαφορὰν ἀποδόσεων ἐπὶ πλέον κατὰ τὸ 1911 650.000 δρ., καὶ τοῦτο δεδομένου ὅτι ἐπῆλθε κατὰ τὸ 1911 ἡ κατάργησις τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀμπέλων, ἔχομεν δὲ τὰς αὐξήσεις αὐτὰς ἄνευ οὐδεμιᾶς μεταβολῆς ἐπὶ τὰ ἄνω τοῦ φορολογικοῦ ὁρίου. Καὶ οἱ δύο Προϋπολογισμοὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ, στηρίζονται ἐπὶ τῶν αὐτῶν φορολογικῶν δεδομένων. Καὶ ἐν τούτοις ἔχομεν διαφορὰν 650,000 δραχ. Ἐκ δὲ τῶν ἄλλων ἀμέσων φόρων, ἤτοι ἐπιτηδευμάτων καὶ οἰκοδομῶν, ἔχομεν διαφορὰν ἐπὶ πλέον 480,000 δραχμῶν. Καὶ οὗτοι οὐδεμίαν ἀλλοίωσιν παρουσιάζουσιν εἰς τὴν φορολογικὴν βάσιν· ἐν τούτοις ἔχομεν τὴν ἄνετον αὐτῶν ἀπόδοσιν ἐπὶ πλέον, χωρὶς ἡ ἀπόδοσις ἡ ἐπὶ πλέον αὕτη νὰ ὀφείληται εἰς πίεσιν ἐκ μέρους τῆς διοικήσεως ἢ εἰς ἄλλους λόγους ξένους πρὸς αὐτὴν ταύτην τὴν μείζονα οἰκονομικὴν δύναμιν τοῦ φορολογουμένου. Ἔχομεν ὅμως τελωνιακὸν δασμὸν εἰσαγωγῆς ἀντὶ 39,500,000 κατὰ τὸ 1909, ἔχομεν κατὰ τὸ 1911 δραχμὰς 45,800,000, ἔχομεν δηλαδὴ ἐπὶ πλέον διαφορὰν 6,300,000. Καὶ θὰ εἴπητε ὅτι τοῦτο ὀφείλεται κατὰ μέγα μέρος εἰς τὴν ἔλλειψιν σιταρκείας, εἰς τὴν κακὴν ἐσοδείαν τῶν σιτηρῶν, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἐπακόλουθον τὴν αὔξησιν τῆς εἰσαγωγῆς τῶν σιτηρῶν. Βεβαίως ὀφείλεται εἰς τὴν αὔξησιν ταύτην, ἥτις ἀνέρχεται εἰς 4,000,000 περίπου δραχ. Ἔχομεν ὅμως περὶ τὰ 2.300.000 αὔξησιν ἐκ τῶν λοιπῶν εἰδῶν εἰσαγωγῆς, αὔξησιν ἡ ὁποία ὀφείλεται κυρίως εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἀκμὴν τῆς χώρας, ἧς ἡ δύναμις τῆς καταναλώσεως ὑψώθη ἀπό τινος ἀπαιτήσασα τὴν εἰσαγωγὴν καὶ ἄλλων εἰδῶν ὄχι ἐκ τῶν θεωρουμένων πρώτης ἀνάγκης. Ἀλλὰ καὶ τὸ ὑπέγγυον χαρτόσημον παρουσιάζει αὔξησιν ἀπὸ τοῦ 1909 εἰς τὸ 1911. Διότι, ἀπὸ 10.623.000 κατὰ τὸ 1909, ἔχομεν 12.332.000 κατὰ τὸ 1911. Δηλαδὴ ἐπὶ πλέον διαφορὰν 1.709.000 ἄνευ οἱασδήποτε μεταβολῆς εἰς τὸν φορολογικὸν ὅρον. Σᾶς παρακαλῶ, τί καταδεικνύει ἡ μείζων κατανάλωσις χαρτοσήμου παρὰ κυκλοφορίαν τοῦ πλούτου, ἡ ὁποία γίνεται σὺν τῷ χρόνῳ ταχυτέρα, παρὰ κίνησιν τοῦ ἐμπορίου γοργοτέραν, κίνησιν ἡ ὁποία εἶναι πραγματικῶς παραγωγική, χάρις εἰς τὴν αὐξάνουσαν ἀσφάλειαν καὶ πεποίθησιν ἐπὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐργασίας καὶ εἰς τὸ αἴσθημα ὅτι ὁ λαὸς ἐργαζόμενος ἔχει παρ’ αὑτῷ Κράτος παρέχον ἀσφαλείας καὶ ἐγγυήσεις δικαιοσύνης καὶ ἰσότητος; Ἀλλὰ καὶ τὰ ταχυδρομικὰ καὶ τηλεγραφικὰ τέλη παρουσιάζουσιν ἐπὶ πλέον αὔξησιν ὑπὲρ τὰς 600.000 δραχ., ἥτις ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἡ διὰ τῶν τηλεγραφείων καὶ ταχυδρομείων κυκλοφορία γίνεται ζωηροτέρα ἕνεκα τῆς ἀνάγκης τὴν ὁποίαν αἰσθάνονται οἱ πολῖται νὰ ποιῶνται χρῆσιν τῶν μέσων τούτων χάριν τῆς ἐργασίας των. Ἐπίσης τὰ τέλη καὶ τὰ δικαιώματα τὰ δικαστικὰ παρουσιάζουσιν αὔξησιν 508.000 δρ. Αἱ εἰσπράξεις ἐξ ἀνανεώσεως παλαιῶν χρεῶν παρουσιάζουσιν αὔξησιν περίπου 400.000 δραχμῶν. Αἱ εἰσπράξεις ἐξ ἀναλογίας τῶν δήμων διὰ τὰς δαπάνας τῆς Ἀστυνομίας παρουσιάζουσιν αὔξησιν 562.000 δραχ. Ἐν συνόλῳ ἔχομεν αὔξησιν ἀποδόσεως ὑπὲρ τὰ 12.000.000, μὴ ὑπολογιζομένης τῆς φορολογίας τῆς εἰσαχθείσης κατὰ τὸ 1909, καὶ ἡ αὔξησις αὕτη ὀφείλεται ἀποκλειστικῶς εἰς ἀπόδοσιν αὐτόματον, ἀφθονωτέραν τῶν διαφόρων κειμένων φόρων, χωρὶς νὰ μεταβάλωμεν ποσῶς τὸν φορολογικὸν ὅρον καὶ τὴν φορολογικὴν βάσιν αὐτῶν. Καὶ ἐπετεύχθη τοῦτο διὰ τῆς καλλιτέρας διοικήσεως, δι’ ὀργανώσεως διοικητικῆς ἀρτιωτέρας, διὰ τῆς ὁσημέραι προαγομένης ὀργανώσεως ἰδίᾳ τῶν οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐντεταλμέναι ἀκριβῶς τὴν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τῶν ἐσόδων τούτων. Κατωρθώθη δέ, λέγω, κατὰ μέγα μέρος ἐν πολλοῖς ἡ αὔξησις αὕτη τῶν ἐσόδων, καὶ παρατηρεῖται τοῦτο ἰδίως εἴς τινα ἔσοδα, τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ἄφηνον μέγα καθυστέρημα, ἄφηνον δὲ μέγα καθυστέρημα, διότι ἡ ἐπὶ τῶν ἐσόδων τούτων μέριμνα τῆς διοικήσεως, ὡς σχετιζομένη στενώτερον πρὸς ἀτομικὰ συμφέροντα, ἦτο χαλαρά. Ἡ ἴση ὅμως ἀπέναντι πάντων καὶ κατ’ ἀκολουθίαν δικαία ἐνέργεια τῆς διοικήσεως ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε καὶ αὐτὰ τὰ ἔσοδα τὰ παρουσιάζοντα ἄλλοτε τὰ μεγάλα ἐκεῖνα καθυστερήματα νὰ ἐλαττώσωσι τὸ καθυστέρημα καὶ νὰ μᾶς παρουσιάσωσι διοίκησιν, διὰ τὴν ὁποίαν δικαιούμεθα νὰ εἴμεθα ὑπερήφανοι. Εἰς τὴν αὔξησιν ταύτην τῆς ἀποδόσεως τῆς φορολογίας πρὸ πάντων ἠδυνήθη καὶ δικαίως ἡ Κυβέρνησις νὰ στηριχθῇ, διὰ νὰ προβῇ εἰς τὰς δαπάνας ἐκείνας τὰς ὁποίας ἐθεώρησεν ἀναγκαίας ἐκ τῶν περιστάσεων. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος ἐκάκισε τὴν Κυβέρνησιν, ἐκάκισε καὶ ἐμέ, διότι ἐπηγγέλθην ὅτι θὰ εἰσαγάγω βραδύτερον πρόγραμμα οἰκονομικόν, διότι μεταχειριζόμεθα τὰς λέξεις «δημοσιονομικὴ πολιτική», χωρὶς πράγματι κατ’ οὐσίαν ἴσως νὰ ἔχωμεν ἐν νῷ τι περὶ αὐτῆς. Εἰς τοῦτο θ’ ἀπαντήσω ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν εἰσηγούμην τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους τούτου, εἶπον ῥητῶς ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς αὐτὸς εἶναι τυπικός, σχεδὸν πιστὸν ἀντίγραφον τῶν προηγουμένων Προϋπολογισμῶν, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς αὐτὸς δὲν παρουσιάζει εἰκόνα τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἰδιαιτέραν, ὑφ’ ἃς δὲ συνθήκας σήμερον εὑρισκόμεθα δὲν δύναται ἀκριβῶς ἀπὸ τοῦδε ἡ Κυβέρνησις ἀσφαλῶς νὰ εἴπῃ ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ τὴν δημοσιονομικὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν σκοπεῖ ν’ ἀκολουθήσῃ εἰς τὸ μέλλον ὑπὸ τὰς νέας συνθήκας εἰς ἃς εἰσέρχεται ἡ Ἑλλάς. Δὲν ἐπιθυμεῖ ν’ αὐτοσχεδιάζῃ ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ. Ἀλλ’ ἔχουσα πλήρη ἐπίγνωσιν τῆς μεγάλης σοβαρότητος τοῦ ζητήματος τοῦ οἰκονομικοῦ ἰδίως ὑπὸ τὰς νέας συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας θὰ εὑρεθῇ ἡ μείζων Ἑλλὰς τῆς αὔριον προτίθεται τότε μόνον νὰ παρουσιάσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ οἰκονομικὸν αὐτῆς πρόγραμμα πλῆρες καὶ τὴν δημοσιονομικὴν αὐτῆς πολιτικήν, ἀφοῦ προηγουμένως μελετήσῃ ἐπισταμένως τὰ διάφορα πρὸς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν συναπτόμενα ζητήματα, ἀφοῦ προηγουμένως ἐρευνήσῃ τὰς συνθήκας τὰς ἰδιαιτέρας ἰδίως τῶν νέων χωρῶν αἵτινες προστίθενται εἰς τὸ παλαιὸν Κράτος. Μόνον τότε, ἀφοῦ προηγουμένως ἀποκτήσῃ βαθεῖαν συνείδησιν ὅλων τῶν συμφερόντων καὶ ὅλων τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λάβῃ, τότε μόνον θὰ ὑποβάλῃ τὸ οἰκονομικὸν αὐτῆς πρόγραμμα. Πρὸ τοῦ χρόνου αὐτοῦ, μὴ ἐπιθυμοῦσα ν’ αὐτοσχεδιάζῃ μηδὲ νὰ παρουσιάζῃ ἀμελέτητα ἢ ἀνεφάρμοστα νομοθετήματα, προτιμᾷ ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ νὰ μὴ ἐκτείνηται, ἀλλ’ ἀναμένουσα τὸ πόρισμα τῶν μελετῶν της ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ σιωπᾷ.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Δεμερτζῆς.

§124Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ μακρόν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὀφείλω ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως ταύτης νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ πρὸς ἀντίκρουσιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος. Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὰς ὑπολογισθείσας ὑπ’ αὐτοῦ ἀποδόσεις τῶν διαφόρων φόρων, τοὐλάχιστον τῶν φόρων τοὺς ὁποίους οὗτος εἰσήγαγεν ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸ ἔτος 1909, δὲν ἀφίσταται πολὺ τῆς ἀληθείας, ἀλλὰ δι’ ὅσα ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπε διὰ τὸ φιλοτεχνηθὲν ὑπ’ αὐτοῦ δημοσιονομικὸν πρόγραμμα νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἔχω ἰσχυροτάτας ἀμφιβολίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸ 1909 καὶ ἡ τότε Κυβέρνησις εὑρέθησαν τότε πρὸ πλήρους ὁμοφωνίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους πρὸς αὔξησιν τῶν πόρων τοῦ Κράτους καὶ εἶχον παντοδυναμίαν σχεδόν, ὤφειλον δὲ νὰ παρουσιάσωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρόγραμμα τὸ ὁποῖον ν’ αὐξάνῃ μὲν τοὺς πόρους τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ συγχρόνως νὰ χαράττῃ ὀρθὴν δημοσιονομικὴν πολιτικήν, ἐκείνην τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐπεκαλέσθη ὡς ἀναπόφευκτον ὁ κ. Βουλευτής· ἀλλ’ ἡ χαραχθεῖσα ὑπ’ αὐτοῦ πολιτικὴ κατὰ τὸ 1909 ὑπῆρξεν ἀντίθετος πρὸς ὅλους τοὺς κανόνας τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς δημοσιονομίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος ἠκολούθησε τὴν πεπατημένην ὁδὸν ἐν τῷ φορολογικῷ ἡμῶν συστήματι, ἔχων δ’ ἀνάγκην ὅπως ἐξεύρῃ τὰ μέσα ἵνα καλύψῃ τὰς τότε προκυψάσας ἀνάγκας ἀνέτρεξεν ἀμέσως εἰς τὴν ἔμμεσον φορολογίαν καὶ ἐπέβαλεν 8 ὅλα ἑκατομμύρια φόρων ἐπὶ τῆς ῥάχεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐνῷ ἠδύνατο, ἔχων τότε τὴν παντοδυναμίαν, τὴν ὁποίαν ἀμφιβάλλω ἂν ἐν τῷ μέλλοντι θὰ ἔχῃ ἄλλη Κυβέρνησις, ἠδύνατο, λέγω, ἐὰν τῳόντι κατὰ τριακονταετεῖς σπουδὰς εἶχε καταρτίσει ὁλόκληρον πρόγραμμα, ἠδύνατο καὶ ὤφειλε τότε νὰ τὸ παρουσιάσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ διοργανώσῃ ὅλον τὸ σύστημα τῶν ἀμέσων κυρίως φόρων, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποδώσῃ μείζονας ἀποδόσεις, καὶ νὰ κατανείμῃ δικαιότερον τὰ βάρη τῆς φορολογίας. Ἀντὶ τούτου ὅμως ἐπεδείνωσε τὰ δεινὰ τῆς ἀμέσου ἡμῶν φορολογίας, διότι ἄνευ οὐδενὸς λόγου κατήργησε δύο ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων, οἱ ὁποῖοι ἦτο ἀναπόφευκτον νὰ ὑπάρχωσι, κατήργησε τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἀμπέλων καὶ τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ἀλλ’ εἶναι δυνατόν, Κύριοι, νὰ φαντασθῇ τίς ποτε ὅτι δύναται νὰ θεωρηθῇ ὀρθὴ δημοσιονομικὴ πολιτικὴ τὸ ν’ ἀφήσῃ τὸ μέγιστον μέρος τοῦ πλούτου ἡμῶν ἐντελῶς ἀφορολόγητον, δημιουργῶν προφανῆ ἀδικίαν ἐν τῷ συστήματι τῶν ἀμέσων φόρων; Εὑρεθεὶς δ’ ὁ τότε κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρὸ ἐξεγέρσεως τῶν φορολογουμένων τάξεων διὰ τὸ σύστημα καὶ τὸν τρόπον τῆς φορολογίας ἐνόμισεν ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ παρακάμψῃ τὸν σκόπελον καταργῶν τοὺς φόρους τούτους καὶ κατήργησε τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τῶν ἀμπέλων, μειώσας κατὰ 3.000.000 τοὐλάχιστον τὰς ἀποδόσεις τοῦ Δημοσίου ἄνευ οὐδενὸς λόγου. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἐπικαλεσθῇ ὅτι ἔπραξε τοῦτο διότι ἠθέλησε ν’ ἀνακουφίσῃ τὰς ἀγροτικὰς τάξεις, διότι, ἐὰν ἤθελε ν’ ἀνακουφίσῃ ταύτας, ὡς ἔπρεπεν, οὐδέποτε θὰ τὰς ἀνεκούφιζεν ἐπαρκῶς διὰ καταργήσεως τῶν φόρων οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ἐπιβάλλωνται ἐξ ἴσου εἰς ὅλους, ἀλλὰ δι’ ἄλλων ἔργων, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν ν’ αὐξήσωσι τὸν ὅλον ἐθνικὸν πλοῦτον καὶ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν, ἀνακουφίζοντα τὰς ἀγροτικὰς τάξεις. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ ἀπέναντι τῶν ἀμέσων φόρων καὶ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ μέγα ζήτημα τοῦ τελωνιακοῦ δασμολογίου. Εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ποῖον εἶναι τὸ σύστημα αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον θέλει ἀκολουθήσει ἐν τῷ μέλλοντι ἀπέναντι τῶν τελωνιακῶν δασμῶν; Ἡ Κυβέρνησις ἐν προγράμματι, ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω, γενικωτάτῳ εἶπεν ὁποία εἶναι ἡ ὁδός, τὴν ὁποίαν θ’ ἀκολουθήσῃ, καίτοι ἡ ἄμεσος αὐτῆς πολιτικὴ δὲν ὑπάρχει ἀκόμη σαφῶς ἐκδεδηλωμένη, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν ἐπ’ αὐτῆς· εἶπεν ὅμως ἐν γενικαῖς γραμμαῖς, ὅτι σκοπεῖ ν’ ἀνακουφίσῃ ὡρισμένας τάξεις, καὶ ἰδίως τὰς ἀπόρους, καταργοῦσα ἢ μειοῦσα ὡρισμένους δασμούς, ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, παρελθὼν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἶπεν ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον, ὅτι ἐν τούτῳ ὑπῆρξεν ἡ πολιτικὴ αὐτοῦ, ὅτι ηὔξησε τοὺς δασμοὺς διὰ τῶν νόμων τοῦ 1911, αὐξήσας οὕτως ἀκόμη περισσότερον τὴν ἔμμεσον ἡμῶν φορολογίαν, τὴν καταθλιπτικήν. Κύριοι, δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ συμφωνῶ ἀνεξελέγκτως καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν πρὸς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ὑποβάλλονται ὑπὸ τοῦ κόμματος καὶ τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκω, καὶ ὀφείλω τούτου ἕνεκα νὰ ὁμολογήσω ὅτι, καίτοι τὸ γενικὸν οἰκονομικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν ἄψογον καθ’ ὅλου καὶ συντελεστικὸν διὰ τὴν καθολικὴν εὐημερίαν, διότι τείνει εἰς τὸ νὰ καταστήσῃ δικαίαν τὴν ἄμεσον φορολογίαν καὶ δικαιοτέραν τὴν ἔμμεσον τοιαύτην, ἐν τούτοις διεπράχθησαν καὶ ὑπ’ αὐτῆς λάθη τινὰ ἐν τῇ ἀμέσῳ φορολογίᾳ, τὰ ὁποῖα δὲν θίγουσι τὸ κυβερνητικὸν πρόγραμμα, ἀλλὰ τὴν ἀκολουθηθεῖσαν ἀμεσωτέραν, τὴν τεχνικὴν οὕτως εἰπεῖν διατύπωσιν τοῦ προγράμματος τούτου. Ἀλλ’ ἐπὶ τούτων ἄλλοτε. Ἀπὸ τοῦ σημείου ὅμως τούτου μέχρι τοῦ σημείου τοῦ νὰ ἔρχηται ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος καὶ νὰ λέγῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν πολιτικὴν ἠκολούθησεν ἐν τῇ φορολογίᾳ καὶ ὅτι αὐτὸς ἠκολούθησε τὴν προσήκουσαν, ὑπάρχει μεγάλη ἀπόστασις, διότι χωρὶς ν’ ἀμφισβητήσω ὅτι ηὔξησε τοὺς φόρους, τὸ ὁποῖον ἄλλως τε ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ γίνῃ, ἀμφισβητῶ ὅτι ἠκολούθησε τοιαύτην πολιτικήν, ἡ ὁποία νὰ φέρῃ εἰς ἀληθῆ εὐόδωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν ὅρων, ἐνῷ εἰς τοῦτο τείνει ἡ ὅλη φορολογικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα).

§125Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ βεβαίως δὲν θὰ λάβω τὸν λόγον ἐπιφυλασσόμενος νὰ πράξω τοῦτο, ὅταν ὑποβληθῇ ὁ ἀληθὴς Προϋπολογισμὸς τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὁ ὑποβληθεὶς ὑπεβλήθη μόνον ὅπως πληρωθῇ ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος καὶ καταστῇ δυνατὴ ἡ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πληρωμὴ τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα ὅπερ μεσολαβεῖ μέχρι τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν θὰ ὑποβληθῇ ὁ τακτικὸς Προϋπολογισμὸς ὁ μέλλων νὰ κατοπτρίζῃ τὴν πολιτικὴν αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ παρήλασαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου συνάδελφοι οἱ ὁποῖοι ἔθιξαν καὶ τὴν πολιτικὴν τοῦ παρελθόντος καὶ φρονῶ ὅτι εἰμὶ ὑπόχρεος νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος ἔπλεξε τὸ ἐγκώμιον τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν αὐτὸς ἐφήρμοσεν, ἠρίθμησε δὲ μεθ’ ὑπερηφανείας τοὺς φόρους τοὺς ὁποίους ἐπέβαλεν, ὅπως καὶ τὴν ἀπόδοσιν τῶν φόρων τούτων. Ἀλλά, ἐὰν ἡ ἐπιβολὴ φόρων ἔδιδε δικαίωμα, ὅπως καυχᾶταί τις, τοῦτο θὰ ἦτο τὸ εὐκολώτερον. Ὁ καθεὶς θὰ ἠδύνατο νὰ καυχηθῇ ἐξαντλῶν ὁλόκληρον τὸ ὁρμαθολόγιον τῶν φόρων, ὁ καθεὶς θὰ ἠδύνατο ἐπιβάλλων εἰς τὸ Κράτος ὅσους φόρους ἐφαντάσθη ἡ οἰκονομικὴ ἱστορία τοῦ παρελθόντος, θὰ ἠδύνατο, λέγω, νὰ καυχᾶται ὅτι ὑπερέβη πάντα ἄλλον εἰς τὴν ἐπιβολὴν τῶν φόρων καὶ ὅτι ηὔξησε τὰς προσόδους τοῦ Κράτους περισσότερον παντὸς ἄλλου. Δὲν ἀμφισβητῶ ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς Ἐπαναστάσεως ἦτο ὑποχρεωμένος ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν τὴν προκύψασαν ἐκ τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς τὴν λῆψιν μέτρων τὰ ὁποῖα θὰ ἐθεράπευον τὴν κατάστασιν ἐκείνην· ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι ὀφείλει νὰ καυχηθῇ διὰ τοῦτο καὶ νὰ νομίζῃ ὅτι ηὔξησε τὰς προσόδους τοῦ Κράτους ἐπιφέρων τὴν φορολογικὴν μεταρρύθμισιν τὴν ὁποίαν ἐπέφερεν. Ἐὰν τοὐλάχιστον ἔλεγεν ὅτι πράξας ὅσα ἔπραξεν ἀντεμετώπισε τὴν κατάστασιν καὶ ὅτι ἐξήγαγεν οὕτω τὸ ἔθνος τῆς δυσκόλου θέσεως εἰς ἣν εὑρίσκετο, θὰ ἦτο ἀξιέπαινος. Παρουσιάζων ὅμως τὴν τοιαύτην ἐπιβολὴν φόρων ὡς οἰκονομικὴν πολιτικὴν βεβαίως δὲν δικαιοῦται νὰ τύχῃ τῆς εὐαρεσκείας τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἔθνους. Κατὰ τὴν ἐπιβολὴν τῶν φόρων ἐκείνων ἔθιξε τὸ ζήτημα τῆς ἰσότητος ἢ τῆς ἰσορροπίας τῶν ἐμμέσων καὶ ἀμέσων φόρων. Ἀλλ’ εἰς μὲν τὴν ἐπιβολὴν τῶν ἀμέσων φόρων ἐπέτυχε πληρέστατα, διότι ἡ ἄμεσος φορολογία εὐκολώτατα ἐπιβάλλεται καὶ εὐκολώτερον εἰσπράττεται εἰς τὴν ἐπιβολὴν ὅμως τῶν ἀμέσων φόρων ἀπέτυχε τελείως. Ὅλοι οἱ φόροι, οὓς ἠρίθμησα, ἐξαιρέσει ὀλιγίστων πληξάντων τὰς εὐπόρους τάξεις, εἶναι φόροι καταναλώσεως εἰς βάρος τῆς πτωχῆς τάξεως, ἥτις φέρει δυστυχῶς τὰ βάρη τῆς Πολιτείας. Ἐπέβαλον φορολογίαν ἐπὶ τῶν ἀξιῶν ἀλλὰ μικράν, ἀφοῦ ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος καταβάλλεται 5%, ἐνῷ ἡ ἀκαθάριστος πρόσοδος τῆς παραγωγῆς της μὲ ὅλας τὰς δαπάνας της καταβάλλει 10% καὶ 15% καὶ ἡ καθαρὰ πρόσοδος τῆς ἐργασίας ἐπιβαρύνεται μὲ 20% καὶ 30% καὶ πλέον. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν παρακολουθήσας τὸν κ. προλαλήσαντα εἰς τὰ ἐπιχειρήματά του ὑπέπεσεν εἰς μεγαλείτερον λάθος ἀναγνωρίσας ὅτι ηὔξησαν τὰ ἔσοδα κατὰ 7.500.000, καὶ θελήσας νὰ παραστήσῃ ὅτι τὸ καλὸν ἐμειώθη διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν φόρων, ὡσανεὶ ἡ ἐπιβολὴ φόρων νὰ ἀποτελῇ ἀρετήν, ἐνῷ τὸ ἀντίθετον εἶναι ἀρετή. Ἔπρεπε τοὐναντίον νὰ ἐπαινέσῃ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ 1909 ἐλαττώσαντα ἕνα φόρον.

§126Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἄμεσον.

§127Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁ ὁποῖος ὅμως ἦτο χειρότερος καὶ τοῦ κεφαλικοῦ φόρου, διότι δὲν κάμνει ἡ ὀνομασία φόρον τινὰ καλὸν ἢ κακόν, ἀλλ’ ἡ σκέψις ποῦ θὰ ἐπιπέσῃ οὗτος. Ἄμεσος εἶναι καὶ ὁ κεφαλικὸς φόρος, ἀλλὰ δὲν παύει νὰ εἶναι ὁ χειρότερος φόρος ἐξ ὅσων ἐφαντάσθη ἡ φορολογικὴ ἱστορία. Τὸ κακὸν εἶναι ὅτι ὁ φόρος ἐκεῖνος δὲν κατηργήθη, καίτοι ἐδόθη ἐπαγγελία περὶ καταργήσεως αὐτοῦ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον οὐδεὶς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρέπει νὰ δέχηται, διότι ὑποσχόμενος ὅτι θὰ καταργήσῃ ὅλους τοὺς φόρους καὶ μὴ πράττων τοῦτο οὐδὲν ἄλλο κάμνει ἢ νὰ ῥίπτῃ τὸ βάρος εἰς τοὺς διαδόχους του. Δύναται νὰ καυχηθῇ ὁ προνοήσας νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάργησιν δι’ ἄλλου εἰσοδήματος καὶ παρουσιάσας ἀπολογισμόν, οὐχὶ ὅμως καὶ ὁ μεταφέρων τὴν ὑπόσχεσίν του εἰς τὰ ἑπόμενα ἔτη. Δύναται νὰ καυχᾶται ὁ κύριος Βουλευτὴς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος διὰ τὸν φόρον τοῦ εἰσοδήματος, ὅστις εἶναι ὁ ἄριστος τῶν φόρων, διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ὁποίου καὶ ἄλλοτε ἐπήνεσα τὸν κ. Εὐταξίαν. Ἀλλ’ ἐφαρμόσας τὸν φόρον αὐτὸν ὡς τὸν ἐφήρμοσεν ἔκαμε κακὸν ἀντὶ καλοῦ, διότι διὰ τοῦ δευτέρου ἄρθρου τοῦ φόρου ἐκείνου κατέστησεν αὐτὸν ἄχρηστον μὴ δυνάμενον ν’ ἀποδώσῃ τίποτε καὶ ἐδέησε νὰ ἔλθῃ ἡ κατόπιν Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἐπιβάλῃ ἄλλον φόρον, διὰ νὰ πεισθῇ ὁ λαὸς ὅτι εἶναι εἰρωνεία καὶ οὐτοπία ὁ φόρος τοῦ εἰσοδήματος καὶ δὲν δύναται ν’ ἀποδώσῃ τίποτε. Τοῦτο εἶναι τὸ μέγα κακόν, ὅπερ ἔφεραν οἱ δύο Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὸν σπουδαιότατον φόρον, ἐφ’ οὗ στηρίζει πᾶν Κράτος τὴν φορολογικήν του μεταρρύθμισιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἀπέδωκεν εἰς τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν τῆς χώρας τὰς ἀποδόσεις τῶν φόρων, δὲν ἐτόλμησεν ὅμως νὰ εἴπῃ ὁποία τις εἶναι ἡ κυβερνητικὴ ἐνέργεια, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλεται τοῦτο ἐκτὸς τῆς ἐνεργείας τῆς ἐπαναστάσεως, ἡ ὁποία ἐξύπνισε τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἐκτὸς τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν ἐγέννησεν ἡ ἐπανάστασις. Οὐδεμία κατόπιν αὐτῆς ἢ ἐφ’ ὅσον ἦτο ἐκτὸς τῆς πιέσεως τῆς ἐπαναστάσεως κυβερνητικὴ ἐνέργεια ἐπέφερεν ἀγαθόν τι, ἐξ οὗ ἐξαρτᾶται ἡ οἰκονομικὴ ἀντοχὴ τῆς χώρας. Ἂν εἰσεπράχθησαν πολλά, ἂν οἱ φόροι τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἀποδεικνύονται περισσότεροι κατὰ τὸ προϊὸν ἢ τῶν προηγουμένων, αὐτὸ εἶναι εὐχάριστον· ἀλλὰ τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ἐκ τῆς ἐπαναστάσεως κατάστασιν, ἥτις ἐπέφερε τὴν καλὴν εἴσπραξιν καὶ ἥτις δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν νὰ καυχηθῇ ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς προηγουμένας ὡς καλλιτέρα εἰσπράκτωρ, οὐχὶ ὅμως καὶ οἰκονομολόγος. Κατὰ τὴν ἀρίθμησιν τῶν φόρων τῶν ἀμέσων ἐτονίσθη ὅτι ἐπῆλθεν αὔξησις αὐτῶν καὶ ὅτι μόνον ὁ τῶν σιτηρῶν ἔπρεπε νὰ ἐξαιρεθῇ ὡς μὴ δηλωτικὸς τῆς αὐξήσεως τῆς οἰκονομικῆς δυνάμεως τῆς χώρας. Βεβαίως εἶναι πολὺ καταφανὴς ἡ πενία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ τὴν τοιαύτην αὔξησιν τῶν φόρων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ὁ φόρος ἐπὶ τῶν σιτηρῶν δηλωτικὸς τῆς οἰκονομικῆς ἀδυναμίας καὶ οὐχὶ τῆς ἀντοχῆς τῆς χώρας· εἶναι καὶ ἄλλοι φόροι ἔχοντες τὰ αὐτὰ στοιχεῖα τοῦ φόρου τούτου. Δὲν εἶναι πάντοτε ἡ αὔξησις τῆς καταναλώσεως δηλωτικὴ τῆς οἰκονομικῆς δυνάμεως μιᾶς χώρας. Καὶ βεβαίως ἡ αὔξησις τῶν ἐμμέσων φόρων προῆλθεν ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς χρημάτων ἐξ Ἀμερικῆς· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι δηλωτικὸν τῆς οἰκονομικῆς καταστροφῆς τῆς χώρας, τῆς οἰκονομικῆς ἀδυναμίας, ἥτις ὤθησε δεκάδας χιλιάδων Ἑλλήνων ν’ ἀναζητήσωσι τύχην καὶ νὰ εὕρωσι τοιαύτην μακρὰν καὶ ν’ ἀποστέλλωσιν ἐνταῦθα χρήματα, ὥστε οἱ οἰκεῖοί των νὰ δύνανται νὰ καταναλώσωσι περισσότερα. Ἀλλ’ ὁλόκληρος ὁ μηχανισμὸς πᾶν ἄλλο δεικνύει ἢ οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τῆς χώρας. Τονίζονται προγράμματα ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου καὶ οὐδὲν ἐξ αὐτῶν πραγματικῶς δικαιοῦται τῆς ἐγκρίσεως καὶ ἐπιδοκιμασίας τοῦ λαοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς εἶπεν ὅτι μετά τινας μῆνας, συμπληρουμένου τοῦ ἐθνικοῦ ἔργου, θὰ ἴδωμεν τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν αὐτῆς εἴδομεν, ὅτε ἐνεφανίσθη, ὅπως ἐπιβάλῃ δύο φόρους, ὧν οὐδέτερος ἠδυνήθη νὰ ἐφαρμοσθῇ. Τοῦτο πείθει ἡμᾶς ὅτι καὶ πάλιν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ἔχῃ νὰ περιμένῃ πολλὰς Κυβερνήσεις ἀκόμη καὶ θὰ ἴδῃ πολλὰ προγράμματα ἐπαγγελλόμενα ἕως ὅτου ἴδῃ τὴν ἀληθῆ φορολογικὴν μεταρρύθμισιν, ἧς δικαιοῦται νὰ τύχῃ ὁ λαός. Ποῖον εἶναι τὸ οἰκονομικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ ὁποίου μᾶς ὑπέσχεσθε ὅτι μετά τινας μῆνας θὰ ἐπέλθῃ ἡ συμπλήρωσις, ὅτε τρία ἔτη ὁλόκληρα παρῆλθον καὶ ὑπεβάλετε ἤδη τὸν τρίτον Προϋπολογισμόν, χωρὶς οὐδεμίαν ἐκ τῶν ἐπαγγελιῶν σας νὰ πραγματοποιήσητε; Ἢ πρέπει νὰ δώσωμεν σημασίαν εἰς ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν ἐπανάστασιν εἶχε τὴν δύναμιν νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸν λαὸν οἱονδήποτε φόρον, ἡ δὲ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν ἔχει; Διόλου· δὲν εἶχε τόσην δύναμιν ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐπαναστάσεως, ὅσην ἡ παροῦσα, ἡ ὁποία δὲν ἀντλεῖ τὴν δύναμίν της ἀπὸ τῆς ἐπαναστάσεως οὔτε ἀπὸ μιᾶς τάξεως, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐμπιστευθέντος εἰς αὐτὴν πᾶν δικαίωμα, ἀπὸ τοῦ λαοῦ ὁ ὁποῖος εἶναι πρόθυμος νὰ χειροκροτῇ οἱονδήποτε μέτρον, ἔστω καὶ ἂν εἶναι ἄστοχον, διότι πολλάκις τὰ ἀκροατήρια τῆς αἰθούσης ταύτης ἐχειροκρότησαν ἐπαγγελίας τῆς Κυβερνήσεως μόνον καὶ μόνον διότι προήρχοντο ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἢ διότι ἐξηνέχθησαν μετά τινος ἰσχυροῦ τόνου. Ἀκριβῶς οἱ δύο φόροι, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλεσαν τὴν γενομένην φορολογικὴν μεταρρύθμισιν, διὰ τῆς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὑπέσχετο εἰς τὰς ἐκλογικάς του περιοδείας ὅτι θὰ μεταφέρῃ τὰ βάρη ἀπὸ τῶν ὤμων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ τὰ φέρωσιν, εἰς τοὺς ὤμους τῶν δυναμένων νὰ τὰ φέρωσι, μόνον δύο φόροι ἐπεβλήθησαν· ἀλλ’ οἱ φόροι αὐτοὶ ἐπεβλήθησαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῶν, διότι οὔτε ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ Κοινοτήτων θὰ καταστήσῃ δυνατὴν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τῶν σπειρομένων γαιῶν, τοῦ ὁποίου ἄλλως ἡ ἐφαρμογὴ εἶναι ἀδύνατος, διότι ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία δὲν ἐφρόντισε νὰ μορφώσῃ ὑπαλλήλους, ὥστε νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐφαρμόσῃ ἕνα τοιοῦτον νόμον, οὔτε ὁ φόρος τοῦ εἰσοδήματος ἐφηρμόσθη ὡς ἔδει καὶ ἀπέφερε 400,000 δραχ. πρὸς εἰρωνείαν καὶ ἐξευτελισμὸν τοῦ ἀρίστου τῶν φόρων. Φοβοῦμαι ὅτι ἤδη, μεγεθυνομένης τῆς Ἑλλάδος, εἶναι δυνατὴ καὶ ἐπιβάλλεται νὰ ἐφαρμοσθῇ οἰκονομικὴ πολιτικὴ ἐπὶ νέων βάσεων, φοβοῦμαι, λέγω, μὴ ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία δὲν εἶναι παρεσκευασμένη νὰ δικαιώσῃ ἕνα τοιοῦτον πόθον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Θὰ μείνωμεν καὶ πάλιν μὲ ἐπαγγελίας. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ διαψευσθῶ, ἀλλὰ φοβοῦμαι μὴ μετ’ ὀλίγους μῆνας, ὅτε θὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ ψηφίζωμεν Προϋπολογισμὸν ἐκ πολλῶν ἑκατομμυρίων περισσοτέρων διὰ τὴν μείζονα Ἑλλάδα, μὴ καὶ τότε θὰ ἔχωμεν νὰ συζητήσωμεν Προϋπολογισμὸν στηριζόμενον ἐπὶ τῶν αὐτῶν βάσεων, τὰς ὁποίας ἔθηκεν ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς οὐδὲν ἄλλο ἐγίνετο παρὰ μόνον εὕρεσις φόρων ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως καὶ εἰς βάρος τῶν αὐτῶν τάξεων. Θὰ ἔχωμεν καὶ τότε ἴσως ἐπαγγελίας· ἀλλά, ὅταν μία Κυβέρνησις μετὰ τρία ἔτη οὐδεμίαν δύναται νὰ μᾶς παρουσιάσῃ φορολογικὴν μεταρρύθμισιν, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρέπει νὰ μὴ ἐλπίσῃ ὅτι θὰ ἴδῃ ταχέως τοιαύτην, διότι ὁ βίος τῶν Κυβερνήσεων δυστυχῶς δὲν εἶναι μακρός. Εὔχομαι εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν νὰ ἔχῃ μακρότατον βίον, ἀλλ’ εὔχομαι ἐπίσης, ὅπως καὶ εἰς τὰς φορολογικὰς μεταρρυθμίσεις πράξῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔπραξε παραλλήλως εἰς ἄλλους κλάδους. Οὐδεὶς ἀρνεῖται ὅτι ἐφρόντισε περὶ τῆς πολεμικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας καὶ ὅτι ἀντεμετώπισε τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐπῆλθε, μὲ τὰ ἐφόδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχῃ. Δύναται ἐπίσης νὰ καυχηθῇ δι’ ἄλλα μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβε, καὶ δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ τις ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς ἐπαναστάσεως διὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐπηκολούθησεν, ἐπετεύχθη ἐν μέρει. Εἰς τὸν κλάδον ὅμως τοῦτον τῆς οἰκονομικῆς μεταρρυθμίσεως, εἰς τὸν κλάδον τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ἡ Κυβέρνησις δυστυχῶς δὲν ἔχει νὰ παρουσιάσῃ τίποτε καὶ ὑφίσταται ἀπόλυτος ἀνάγκη, ὅταν ὑποβληθῇ ὁ Προϋπολογισμός, νὰ μὴ ἀρκεσθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι θὰ τροποποιήσῃ τὸ δασμολόγιον ἁπλῶς διότι συνέστησε μίαν ἐπιτροπήν, πρᾶγμα εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ὑπῆρξε πρωτότυπος, καθόσον καὶ ἄλλος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔσπευσε νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως ἐπιτροπῆς πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ δασμολογίου. Σύστασις ἐπιτροπῆς πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ δασμολογίου δὲν ἀποτελεῖ οἰκονομικὴν πολιτικὴν οὐδὲ θὰ πεισθῶ ποτε, ὅτι ἡ τροποποίησις τοῦ δασμολογίου θὰ φέρῃ μεταβολὴν ὅσον ἀφορᾷ τὸ ποσὸν τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων, διότι ἡ τροποποίησις τοῦ δασμολογίου δύναται ἀπὸ ἓν κεφάλαιον νὰ ἀφαιρέσῃ καὶ εἰς ἄλλο νὰ προσθέσῃ, ὥστε καὶ πάλιν οἱ φόροι νὰ εἶναι φόροι καταναλώσεως, νὰ πλήττωσιν ἐκείνας τὰς τάξεις, περὶ τῶν ὁποίων ὑπεσχέθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι θὰ ἐλάμβανε πρόνοιαν, ἀλλὰ περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἔλαβεν εἰσέτι τοιαύτην.

§128Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἐνόμιζον, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ λόγος σήμερον περὶ οἰκονομικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ σαφῶς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰσηγούμενος εἰς τὴν Βουλὴν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1913, ἐδήλωσεν ὅτι πρόκειται μόνον νὰ ζητηθῇ ἀπὸ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ζήσῃ τὸ Κράτος κατὰ τὸ ἀρχόμενον οἰκονομικὸν ἔτος διὰ τῆς εἰσπράξεως τῶν ὑπαρχόντων φόρων καὶ τῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν ἀναγκαίων δαπανῶν. Δὲν θὰ μακρηγορήσω ἑπομένως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην. Ἔχω μόνον τὸ καθῆκον ν’ ἀπαντήσω εἰς μίαν κατηγορίαν, ἐπιρριπτομένην κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, τὴν κατηγορίαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐξεπλήρωσε τὰς ἐπαγγελίας αὑτῆς ὅσον ἀφορᾷ τὰς φορολογικὰς μεταρρυθμίσεις. Καὶ ἔχω καθῆκον νὰ ἀπαντήσω διὰ δύο μόνον λέξεων ὑπομιμνήσκων ὅτι ὁ πρῶτος Προϋπολογισμός, ὁ ὁποῖος ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ταύτης, ὑπεβλήθη τρεῖς ἢ τέσσαρας μῆνας, ἂν ἐνθυμῶμαι καλῶς, ἀπὸ τῆς ἀνόδου αὑτῆς εἰς τὴν Ἀρχήν· ὑπεβλήθη καθ’ ἣν στιγμὴν ἦτο ἄγνωστον ἀκόμη ποία ἦτο ἡ οἰκονομικὴ βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἠδυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν. Ὑπεβλήθη ὁ Προϋπολογισμός, καθ’ ἣν στιγμὴν ὅλοι ἤμεθα πολὺ ὀλιγώτερον αἰσιόδοξοι, παρ’ ὅσον ἀπέβημεν βραδύτερον, ὅτε ἐδείχθησαν ποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα τῆς διοικήσεως τῶν οἰκονομικῶν ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναμένῃ τις παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν πρῶτον Προϋπολογισμόν, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλε τρεῖς μῆνας μετὰ τὴν ἄνοδόν της εἰς τὴν Ἀρχήν, οἰκονομικὰς μεταρρυθμίσεις, καθ’ ἣν στιγμὴν εἴχετε ἐνώπιόν σας Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία παρεσκεύαζε τὸν πόλεμον. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε· διατί αἱ οἰκονομικαὶ αὐταὶ μεταρρυθμίσεις ἢ αἱ φορολογικαὶ μεταρρυθμίσεις ὅλαι δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς τὸν δεύτερον Προϋπολογισμόν, τὸν ὁποῖον ὑπεβάλετε εἰς τὴν Βουλὴν ἓν ἔτος μετὰ τὴν ἄνοδόν σας εἰς τὴν Ἀρχήν, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1912 ὑπεβλήθη ἓν ἔτος μετὰ τὴν ἄνοδον τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἀρχήν; Καὶ ὑπομιμνήσκω καὶ πάλιν ὅτι ἐγένετο ἤδη μερικῶς, ἀτελῶς ἀληθῶς, ἐφαρμογὴ τῶν ἐπαγγελιῶν ὄχι μόνον διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν διὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν σπειρομένων γαιῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ φόρου τῆς σακχάρεως. Καὶ δικαιοῦμαι νὰ ἐκφράσω τὴν ἔκπληξίν μου, Κύριοι, πῶς δύναται νὰ κατηγορῆται ἡ Κυβέρνησις αὕτη ὅτι ἓν ἔτος μετὰ τὴν ἄνοδόν της εἰς τὴν Ἀρχήν, καθ’ ἣν στιγμήν, καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω, παρεσκεύαζε τὸν πόλεμον καὶ τὴν νίκην, δὲν ἐτόλμησε νὰ προβῇ εἰς βαθυτέραν φορολογικὴν μεταρρύθμισιν καὶ διατί θὰ θεωρηθῇ ἀνεπαρκὴς ἡ τόλμη, τὴν ὁποίαν εἶχε, νὰ φέρῃ μίαν ἐλάττωσιν τόσον οὐσιώδη ἐφ’ ἑνὸς ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον ὀλίγον ἀπέχει ἀπὸ τοῦ νὰ εἶναι ἀντικείμενον πρώτης ἀνάγκης, ὁποῖον εἶναι τὸ τῆς σακχάρεως.

§129ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πρωτίστης ἀνάγκης.

§130Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐγὼ τὸ θεωρῶ ἐντελῶς πρώτης ἀνάγκης· ἀλλ’ ἐφοβήθην ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις καὶ δι’ αὐτὸ δὲν τὸ εἶπον. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν νομίζει ὅτι διὰ τῆς φορολογικῆς αὑτῆς μεταρρυθμίσεως, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1912, ἀνταπεκρίθη ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ πρακτικῶς δυνατοῦ, καθ’ ἣν στιγμήν, ἐπαναλαμβάνω, εὑρίσκετο παρασκευάζουσα πόλεμον, ἀνταπεκρίθη ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ, καὶ εἶναι ἄδικος ἡ κατηγορία ὅτι δὲν προέβη εἰς βαθυτέραν φορολογικὴν μεταρρύθμισιν. Καὶ γνωρίζομεν ὅλοι ὅτι ὅλαι αἱ φορολογικαὶ μεταρρυθμίσεις διανοίγουσι κινδύνους μὴ πραγματοποιήσεως τῶν οἰκονομικῶν προβλέψεων, ἀφήνουσι κινδύνους ἐπὶ δύο, τρία, πέντε ἔτη νὰ ψευσθῶσιν αἱ προσδοκίαι. Οὐχὶ λοιπὸν μόνον διὰ τοῦτον τὸν λόγον θὰ ἦτο ἀδικαιολόγητος ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν προέβαινεν εἰς μεταρρυθμίσεις ἓν ἔτος μετὰ τὴν ἄνοδόν της εἰς τὴν Ἀρχήν, ἀλλὰ θὰ ἦτο ἀδικαιολόγητος καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως, διότι θὰ προέβαινεν εἰς μεταρρυθμίσεις διὰ τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ δασμολογίου, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἐργασία ἡ ἀρξαμένη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς συσταθείσης ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως δὲν ἦτο συντετελεσμένη οὔτε ἠδύνατο νὰ ἔχῃ συντελεσθῆ. Ἡ ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς προυχώρησε περισσότερον παρ’ ὅσον θὰ ἐνόμιζέ τις· εἶναι σχεδὸν πλήρης. Ἀλλὰ δύνασθε εὐλόγως νὰ ζητήσητε λόγον ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν διατί προσερχομένη κατὰ τὸν Ὀκτώβριον καὶ σήμερον ὑπὸ πόλεμον δὲν σᾶς φέρει φορολογικὰς μεταρρυθμίσεις. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν νομίζω ὅτι μεθ’ ὅσα ἔπραξεν ἀρκετὸν καθῆκον ἐξεπλήρωσε. Δι’ οὗ τρόπου διεχειρίσθη τὰ δημόσια οἰκονομικὰ κατώρθωσεν ἄνευ νέων ἐπιβαρύνσεων, δι’ ἐλαφρύνσεως μάλιστα τοῦ φόρου τῆς σακχάρεως καὶ διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν σπειρομένων γαιῶν, κατώρθωσε, λέγω, νὰ εἰσκομίσῃ τόσας δεκάδας ἑκατομμυρίων ἐπὶ πλέον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὥστε νὰ δώσῃ εἰς τὸ Κράτος τὴν ἑδραίαν οἰκονομικὴν βάσιν διὰ τὸ μέλλον. Ἐὰν δὲ λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν ὅτι κατώρθωσε νὰ ἔχῃ 90,000,000 κατὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ πολέμου, δύναται ν’ ἀποβλέπῃ μετὰ πλήρους αἰσιοδοξίας εἰς τὸ μέλλον τὸ οἰκονομικόν, ὅτε τὰ ὅρια τῆς Ἑλλάδος θὰ ὦσι τοσοῦτον ηὐξημένα.

§131ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, ἵνα προσθέσω ὀλίγα τινὰ εἰς ὅσα εἶπον πρίν, ἀφοῦ ὁπωσδήποτε προκαλοῦμαι εἰς τοῦτο ὑπὸ τῶν προαγορευσάντων. Οὐδεὶς τούτων ἀπεπειράθη κἂν ν’ ἀνασκευάσῃ τὴν ἀγόρευσίν μου, πάντες δὲ ἠθέλησαν νὰ ψέξωσι σημεῖά τινα μόνον αὐτῆς ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ἴσως νὰ μειώσωσιν οὕτω πως τὴν ἐξ αὐτῆς ἐντύπωσιν. Ἀλλὰ πάντες, ὡς νομίζω, ἠστόχησαν τοῦ σκοποῦ των. Οὐδὲν ἔχω νὰ παρατηρήσω ὡς πρὸς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἀνελθὼν εἰς τὸ βῆμα, ὅπως ἀπαντήσῃ πρὸς ὅσα ἐγὼ εἶπον, δὲν εἶχεν, ὡς φαίνεται, πρὸ ὀφθαλμῶν τὴν ἀγόρευσίν μου. Δι’ αὐτὸν δὲ τὸν λόγον ἴσως ἔσπευσαν εἰς ἐπικουρίαν του οἱ διαδεχθέντες αὐτὸν ἐπὶ τοῦ βήματος. Καὶ οὗτοι ὅμως περιωρίσθησαν εἰς γενικότητας καὶ ἀοριστολογίας, χωρὶς νὰ ἔλθωσιν εἰς τὰ πράγματα. Ἐπανέλαβον διὰ μυριοστὴν ἴσως φορὰν τὰς γνωστὰς περὶ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων κοινοτοπίας, χωρὶς ν’ ἀντιμετωπίσωσι διόλου τὰ πραγματικὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ παρέταξα μετὰ τόσης σαφηνείας ὑποστηρίζων τὴν ἡμετέραν δημοσιονομικὴν καὶ οἰκονομικὴν πολιτικὴν καθόλου, ἰδίως δὲ τὴν ὑφ’ ἡμῶν ἐπιχειρηθεῖσαν φορολογικὴν μεταρρύθμισιν. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἀττικῆς ἐχαρακτήρισε μονονουχὶ ὡς ἔγκλημα ὅτι ἡμεῖς, ἐνῷ ἀπηλλάξαμεν τοὺς ἀμπελοκτήμονας, τοὺς ἐπιμόρτους καλλιεργητὰς καὶ τοὺς μικροϊδιοκτήτας γεωργοὺς ἐκ τῶν φόρων τῶν ἀμπέλων καὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, οὐχ ἧττον ηὐξήσαμεν συγχρόνως τὸν τελωνιακὸν δασμὸν χάριν προστασίας ὡρισμένων βιομηχανιῶν. Εἶναι αὐτὸ τὸ μόνον πραγματικὸν ἐπιχείρημα τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Δεμερτζῆ, τὸ ὁποῖον χρήζει βραχείας ἀπαντήσεως. Τὸν φόρον, κύριε Πρόεδρε, τῶν ἀμπέλων καὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν κατηργήσαμεν ἡμεῖς εἰς ἀντάλλαγμα διὰ τὴν ἀπαγόρευσιν τῶν κοινῶν ἀμβύκων, διὰ τῶν ὁποίων ἀποστάζοντες τὰ στέμφυλά των οἱ ἀμπελοκτήμονες, οἵτινες εἶναι συνήθως καὶ μικροϊδιοκτῆται γεωργοί, εἶχον ἓν ἐτήσιον εἰσόδημα, ὅπερ θὰ ἐστεροῦντο τώρα, ἀφοῦ ἦτο ἀδύνατον ἄλλως νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ βεβαίωσις καὶ εἴσπραξις τοῦ φόρου τοῦ οἰνοπνεύματος. Καὶ ἐλέγχει τώρα ἡμᾶς διὰ τοῦτο ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς, ὅστις ἐψήφισε προθύμως τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν εἰς τοὺς μικροϊδιοκτήτας γεωργοὺς τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, οἱ ὁποῖοι τὸν ἐξέλεξαν ἀντιπρόσωπόν των, χωρὶς ν’ ἀπαιτήσῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει, ἵνα ἐπιτρέψῃ εἰς αὐτοὺς τοὐλάχιστον τὸ ληφθὲν ἀντάλλαγμα ἀφήνουσα ἐλευθέραν, ὡς πρίν, τὴν μικρὰν ἀπόσταξιν διὰ τῶν κοινῶν ἀμβύκων. Καὶ δι’ ἄλλον λόγον κατηργήσαμεν ἡμεῖς τὸν φόρον τῶν ἀμπέλων καὶ τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν· τὸν τελευταῖον τοῦτον, ἐπαναλαμβάνω, ἐπὶ μόνων τῶν ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν καὶ τῶν μικροϊδιοκτητῶν γεωργῶν, οὐχὶ δὲ καὶ ἐπὶ τῶν μεγάλων γαιοκτημόνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐξηκολούθουν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι καταβάλλοντες αὐτόν. Εἴχομεν, κύριε Πρόεδρε, μέχρι τοῦ 1909 κρίσιν οἰνολογικὴν ἐν Ἑλλάδι, ἧς χάριν ἔπρεπε νὰ γίνῃ κάτι τι ὑπὲρ τῶν ἀμπελοκτημόνων τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο τὸ Δημόσιον εἶχε προβῆ εἰς πολλοὺς πλειστηριασμοὺς ἀμπέλων διὰ καθυστεροῦντας φόρους τούτων, χωρὶς τὸ ἐκπλειστηρίασμα ἐνίοτε νὰ καλύπτῃ κἂν τοὺς ὀφειλομένους φόρους. Ἦτο τοῦτο τρανὴ ἀπόδειξις ὅτι αἱ ἄμπελοι δὲν εἶχον τότε νὰ ἐπιδείξωσι καθαρὸν εἰσόδημα, ἐλλείψει δὲ τοιούτου ἦτο ἄδικος ὅλως πᾶς φόρος ἐπιβαλλόμενος εἰς αὐτάς. Ἀλλὰ μήπως, κύριε Πρόεδρε, ἔχομεν καθαρὸν εἰσόδημα ἐπὶ τῶν ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν καὶ τῶν μικροϊδιοκτητῶν γεωργῶν; Ἐργάζεται ὁλόκληρος ἡ γεωργικὴ οἰκογένεια εἰς τὴν γῆν καθ’ ὅλον τὸ ἔτος, ἂν δ’ ὑπολογίσητε ἐν τέλει, θὰ ἴδητε ὅτι τὸ εἰσόδημά της μόλις ἀναλογεῖ πρὸς ἡμερομίσθιον 50–80 λεπτῶν δι’ ἕκαστον τῶν μελῶν της. Πῶς δὲ θέλετε νὰ φορολογήσητε αὐτὸ τὸ ἡμερομίσθιον, ἐξ οὗ μόλις καὶ μετὰ βίας πορίζεται τὸν ἐπιούσιον ἄρτον του ὁ γεωργικὸς ἐργάτης, καθ’ ὃν χρόνον μάλιστα ὄχι μόνον ἀφήνετε ὅλως ἀφορολόγητον τὸ ἐκ 3, 5, 7 δρ. καὶ πλέον ἡμερομίσθιον τῶν ἐργατῶν τῶν πόλεων, ἀλλὰ καὶ λαμβάνετε διὰ τούτους τόσα ἄλλα προστατευτικὰ μέτρα; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ περιφήμου νόμου περὶ φορολογίας τῶν σπειρομένων γαιῶν ὅτι οἱ γεωργοί μας εἶναι εὐτυχεῖς καὶ δὲν πρέπει νὰ μείνωσιν ἀφορολόγητοι. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι διόλου ἀκριβές. Ἀπὸ εὐτυχίαν ἢ ἀπὸ δυστυχίαν μεταναστεύει κανείς; Βεβαίως ἀπὸ δυστυχίαν. Ἀλλὰ διατί τότε δὲν μεταναστεύουσιν ἄλλαι τάξεις ἐξ Ἑλλάδος εἰμὴ μόνον οἱ γεωργοί; Δὲν εἶναι τοῦτο τρανὴ ἀπόδειξις ὅτι αὐτοὶ εἶναι οἱ δυστυχέστεροι πάντων τῶν ἄλλων; Ὁ δ’ ἐκπατρισμός των εἶναι μέγα δυστύχημα διὰ τὸν τόπον μας, ὄχι μόνον διότι τοιουτοτρόπως βλάπτεται ἡ γεωργία καὶ καθόλου ἡ ἐγχωρία παραγωγή, ἀλλὰ καὶ διότι χάνομεν τὸ ὑγιέστερον καὶ συντηρητικώτερον στοιχεῖον, τὸν ἀκμαιότερον πληθυσμόν μας. Ἀλλὰ ταῦτα, ὡς φαίνεται, δὲν ἔχουσι καμμίαν σημασίαν διὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν φίλον του Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς· διὸ αὐτοὶ ἔσπευσαν νὰ ἐπαναφέρωσιν εἰς ἰσχὺν τὸν ἄδικον καὶ ἄνισον φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, δίδοντες μάλιστα εἰς τὸν σχετικὸν νόμον ἀναδρομικὴν δύναμιν, ἵνα μὴ μείνωσιν ἔστω καὶ ἐπὶ ἓν ἔτος ἀφορολόγητοι οἱ γεωργικοί μας ἐργάται· πότε δὲ τοῦτο; ἀκριβῶς καθ’ ὃν χρόνον ἐχάριζον ἐπὶ ἓν ἔτος τὸν φόρον τοῦ εἰσοδήματος εἰς τοὺς πλουσίους τῶν πόλεων. Ἡμεῖς, κύριε Πρόεδρε, καυχώμεθα διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐπὶ τῶν ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν καὶ τῶν μικροϊδιοκτητῶν γεωργῶν, δὲν διστάζομεν δὲ νὰ διακηρύξωμεν ὅτι, ἂν ἐπανέλθωμέν ποτε εἰς τὰ πράγματα, καὶ πάλιν θὰ καταργήσωμεν αὐτόν, ἕως οὗ, ἐφαρμοζομένου τοῦ ἡμετέρου νόμου περὶ κτηματολογίου, δυνηθῶμεν ἐπὶ τῇ βάσει τούτου νὰ ἐπιβάλωμεν τὸν μόνον λογικὸν καὶ δίκαιον ἔγγειον φόρον, τὸν στρεμματικόν. Ἠναγκάσθημεν δέ, κύριε Πρόεδρε, νὰ προβῶμεν εἰς αὐξήσεις τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ χάριν προστασίας ὡρισμένων βιωσίμων βιομηχανιῶν ἐν Ἑλλάδι, μάλιστα δὲ τῆς σιδηροβιομηχανίας, ἥτις καὶ ἀλλαχοῦ, ἰδίως δ’ ἐν Πειραιεῖ, ἔσχε κατὰ τὰς τελευταίας δεκαετηρίδας μεγάλην ἐπίδοσιν ὄχι τόσον διὰ τὸν προστατευτικὸν δασμόν, ὅσον διὰ τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ χρυσοῦ καὶ τοῦ συναλλάγματος. Ἀλλ’ ἐν ἔτει 1909 εἴχομεν φθάσει σχεδὸν εἰς τὴν ἰσοτιμίαν τούτων πρὸς τὸ τραπεζιτικὸν γραμμάτιον, κατ’ ἀκολουθίαν τῆς ὁποίας ἀπέβαινεν ἀδύνατος πλέον ὁ ἀνταγωνισμὸς τῆς ἡμετέρας πρὸς τὴν ξένην σιδηροβιομηχανίαν. Προσῆλθον δὲ τότε εἰς ἐμέ, ὡς Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, οἱ μεγάλοι σιδηροβιομήχανοι τοῦ Πειραιῶς, οἵτινες ἐδήλωσαν ὅτι, ἐὰν δὲν ἐλαμβάνετο κανὲν προστατευτικὸν μέτρον, ἦσαν ἠναγκασμένοι νὰ διακόψωσι τὰς ἐργασίας των καὶ νὰ ῥίψωσιν εἰς τοὺς δρόμους χιλιάδας ὅλας ἐργατῶν. Ὁ προστατευτικὸς δασμός, τὸν ὁποῖον τότε ἐπεβάλομεν ἡμεῖς, ἔσωσε τὴν ἑλληνικὴν σιδηροβιομηχανίαν, ἐκπροσωποῦσαν ἐθνικὸν πλοῦτον ἀξίας πολλῶν δεκάδων ἑκατομμυρίων. Ἔκτοτε δ’ ἐξακολουθεῖ αὐτὴ ἐργαζομένη ἀπροσκόπτως καὶ συντηροῦσα χιλιάδας ἐργατῶν, οἱ ὁποῖοι ἐξέλεξαν ἀντιπρόσωπόν των τὸν κ. Δεμερτζῆν, ἵνα ζητήσῃ τώρα λόγον παρ’ ἡμῶν, διατί ἐξησφαλίσαμεν εἰς αὐτοὺς ἐργασίαν καὶ ἄρτον καὶ δὲν τοὺς ἀφήσαμεν ἐγκαταλελειμμένους εἰς τὴν τύχην των, δηλαδὴ εἰς τὸν δι’ ἀσιτίας θάνατον! Ἐν τούτοις, κ. Πρόεδρε, ἡμεῖς συγχρόνως μὲ τὸ νομοσχέδιον «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως κλάσεών τινων καὶ ἄλλων διατάξεων τοῦ τελωνιακοῦ δασμολογίου» ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ νομοσχέδιον «περὶ μελέτης γενικῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ δασμολογίου καὶ ἐν γένει τῶν τελωνιακῶν νόμων». Ἀμφότερα δὲ τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, ψηφισθέντα, ἐδημοσιεύθησαν ὡς νόμοι τοῦ Κράτους, ἐξ ὧν ὁ πρῶτος ἐφαρμόζεται ἔκτοτε, ὁ δεύτερος ὅμως, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἡ ἀναθεώρησις τοῦ δασμολογίου καὶ τῶν τελωνιακῶν καθόλου νόμων, δὲν ἐξετελέσθη ἀκόμη. Τοῦτο ἐτόνισα ἐγὼ πρίν, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπήντησεν ὅτι ἡ διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου συσταθεῖσα ἐπιτροπὴ εἰργάσθη καὶ ἔχει ἀποπερατώσει ἤδη τὸ ἀνατεθὲν εἰς αὐτὴν ἔργον. Ἀλλ’ ἐγὼ τὸν διαβεβαιῶ ὅτι ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος ἐπιτροπὴ ἔχει παύσει πρὸ πολλοῦ τὰς ἐργασίας της, χωρὶς ν’ ἀγάγῃ αὐτὰς εἰς πέρας, ἢ μᾶλλον χωρὶς νὰ τὰς ἀρχίσῃ καλὰ καλά. Ἐὰν εἶχε τελειώσει αὐτάς, ὡς ἰσχυρίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργός, θὰ εἶχε πρὸ πολλοῦ ἤδη δημοσιευθῆ ἡ σχετικὴ ἔκθεσίς της, καθ’ ἃ διακελεύει ὁ νόμος. Ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς εἶχεν ἀνησυχήσει κάπως ὡς πρὸς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἐπαγγελιῶν τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις πρὸ δύο καὶ ἡμίσεος περίπου ἐτῶν εἶχεν ἀπευθύνει πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, περὶ φορολογικῆς ἀνακουφίσεως τῶν λαϊκῶν καὶ ἐπιβαρύνσεως τῶν πλουσίων τάξεων. Τὸν καθησύχασεν ὅμως, ὡς φαίνεται, ὁ κ. Πρωθυπουργός, δηλώσας ὅτι ἐν μέτρῳ δυνατῷ ἐξεπληρώθησαν ἤδη αἱ ἐπαγγελίαι ἐκεῖναι, ἀφοῦ ἐντὸς τοῦ βραχέος αὐτοῦ χρονικοῦ διαστήματος τῶν 2½ ἐτῶν κατωρθώθη νὰ ἐλαττωθῇ ὁ δασμὸς τῆς σακχάρεως καὶ νὰ ἐπιβληθῇ ὁ φόρος τῶν σπειρομένων γαιῶν! Τί ἐπιτυχὴς συνδυασμὸς αὐτός! Λοιπὸν ὁμολογεῖ τοιουτοτρόπως ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἵνα καταστήσῃ εὐωνοτέραν τὴν σάκχαριν, τῆς ὁποίας μεγαλείτεροι καταναλωταὶ εἶναι οἱ πλούσιοι, ἐδέησε νὰ φορολογήσῃ ἀπηνῶς τὸ ἐκ 50–80 λεπτῶν ἡμερομίσθιον τῶν γεωργικῶν ἐργατῶν. Αὐτό, κ. Πρόεδρε, εἶναι καὶ λέγεται φορολογικὴ ἀνακούφισις τῶν λαϊκῶν καὶ ἐπιβάρυνσις τῶν πλουσίων τάξεων! Εἶναι εὐτύχημα ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὡς μᾶς διεβεβαίωσε κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἤρξατο ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ἀνόδου του εἰς τὴν Ἀρχὴν νὰ ἐργάζηται διὰ τὸν πόλεμον καὶ δὲν εἶχε καιρὸν ν’ ἀσχοληθῇ περισσότερον μὲ φορολογικὰς μεταρρυθμίσεις· διότι ἄλλως Κύριος οἶδεν ὁπόσας ἀκόμη τοιαύτας φορολογικὰς ἐκπλήξεις θὰ ἐπεφύλαττεν αὐτὸς διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἰσχυρίσθη τις τῶν προαγορευσάντων ὅτι ἦτο εὔκολον εἰς τὴν ἡμετέραν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁλόκληρον τὴν νομοθετικὴν ἐκείνην ἐργασίαν καὶ νὰ ἴδῃ αὐτὴν ἐπιψηφιζομένην, διότι ἐτύγχανεν αὐτὴ τότε τῆς συνδρομῆς τῆς ἐπαναστάσεως καὶ εἶχε παντοδυναμίαν. Ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς μὲ ὑπενθυμίζει τὸν γνωστὸν θρῦλον τῶν ἀγυιῶν καὶ τριόδων, καθ’ ὃν δῆθεν ὅλα τὰ νομοσχέδια ἡμῶν, τὰ οἰκονομικά, διοικητικά, δικαστικά, ἐκκλησιαστικὰ κλπ., ἦσαν ἔργα τῆς ἐπαναστάσεως, τὰ ὁποῖα παραλαμβάνοντες ἡμεῖς δὲν ἠξεύρω παρὰ τίνος συμβουλίου αὐτῆς προσεκομίζομεν εἰς τὴν Βουλήν, αὕτη δ’ ἐψήφιζε τυφλῶς κατὰ πρόσταγμα. Ἐάν, κύριε Πρόεδρε, ὑπὸ τὸ συμβούλιον ἐννοοῦσιν οἱ τὰ τοιαῦτα διαδίδοντες τὸν τότε Στρατιωτικὸν Σύνδεσμον, ὁμολογῶ ὅτι ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικὰ καὶ τὰ ναυτικὰ νομοσχέδια ἐξέφερεν αὐτὸς γνώμην, χωρὶς βεβαίως καὶ νὰ τὰ συντάσσῃ ὁ ἴδιος. Ὡς πρὸς τὰ ἄλλα ὅμως νομοσχέδια οὔτε ἠρωτᾶτο οὔτε ἠδύνατο νὰ ἔχῃ αὐτὸς γνώμην. Πῶς δὲ ἠθέλετε τὰ μέλη αὐτοῦ, τὰ ὁποῖα ἦσαν βεβαίως ἐξαίρετοι ἀξιωματικοί, νὰ ἔχωσι γνώμην περὶ ζητημάτων οἰκονομικῶν, διοικητικῶν, δικαστικῶν, ἐκκλησιαστικῶν κλπ.; Σᾶς διαβεβαιῶ ὅτι ὁ Στρατιωτικὸς Σύνδεσμος ἔδειξεν ἐνδιαφέρον μέγα διὰ μόνα τὰ στρατιωτικὰ καὶ τὰ ναυτικὰ νομοσχέδια, ὡς πρὸς τὰ ἄλλα ὅμως καὶ ἰδίως ὡς πρὸς τὰ οἰκονομικὰ νομοσχέδια ἀντὶ συνδρομῆς εἴχομεν ἡμεῖς ἐνίοτε ἀντίδρασιν ἐκ μέρους αὐτοῦ. Ἐὰν λ. χ. προσεφεύγομεν εἰς γενναίας οἰκονομίας, καθ’ ὧν ἐξηγείρετο ἐνιαχοῦ ὁ λαός, διότι ἐθεώρει αὐτὰς ἀντιστρατευομένας πρὸς τὰ τοπικά του συμφέροντα, εἴχομεν ἀμέσως παραστάσεις ἐκ μέρους τοῦ Στρατιωτικοῦ Συνδέσμου, ἵνα ἀπόσχωμεν αὐτῶν, διότι ἡ ἐπανάστασις θὰ ἐγίνετο οὕτως ἀντιδημοτική. Ἐὰν προεβαίνομεν εἰς τὴν ἐπιβολὴν νέων φόρων, ἐξηγείροντο δὲ κατὰ τούτων οἱ ἐπιβαρυνόμενοι δι’ αὐτῶν, καὶ πάλιν εἴχομεν παραστάσεις ὅτι ἡ ἐπανάστασις καθίστατο οὕτως ἀντιδημοτική. Αὐτή, κύριε Πρόεδρε, ἦτο ἡ συνδρομὴ ἐκ μέρους τοῦ Στρατιωτικοῦ Συνδέσμου καὶ ἡ δῆθεν παντοδυναμία ἡμῶν, διὰ τὴν ὁποίαν μᾶς ζηλεύουσι τώρα τίνες; ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπὶ δύο καὶ ἥμισυ ἔτη δὲν ἐγνώρισαν Ἀντιπολίτευσιν, διότι ἀπολαύουσι τῆς ἀμερίστου ἐμπιστοσύνης τοῦ Στέμματος, τῆς τυφλῆς ἀφοσιώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς παντοδυναμία, διὰ τὴν καλὴν χρῆσιν τῆς ὁποίας ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ Κράτους καὶ τοῦ Ἔθνους εὔχομαι νὰ εἶναι εἰς θέσιν καὶ αὐτοὶ μίαν ἡμέραν νὰ λογοδοτήσωσι πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὡς ἡμεῖς τώρα. Μίαν τελευταίαν παρατήρησιν ἔχω ν’ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λακωνίας, ἰσχυρισθέντα ὅτι ἐγὼ ἐκαυχήθην κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, διότι ηὔξησα τὰ φορολογικὰ βάρη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ἠναγκάσθην ν’ ἀποδείξω μόνον εἰς τί ὀφείλονται τὰ σημερινὰ περισσεύματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ἵνα ἐξαγάγω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐκ τῆς πλάνης, ὑπὸ τὴν ὁποίαν διατελῶν οὗτος ἀπέδωκεν αὐτὰ εἰς τὴν ἐπιμελεστέραν διοίκησιν καὶ τὴν αὐτόματον αὔξησιν τῶν δημοσίων ἐσόδων. Δὲν ἀγνοῶ ὅτι ὑπῆρξαν καὶ ὑπάρχουσιν ἔτι οἱ καλοθεληταί μας, οἱ ὑποστηρίζοντες ὅτι ἡμεῖς ἀνήλθομεν τῇ 15 Αὐγούστου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οὐχὶ ὅπως ἐπιτελέσωμεν ἓν καθῆκον πρὸς τὴν πατρίδα, ἀλλ’ ὅπως ἐργασθῶμεν ὑπὲρ τῆς κομματικῆς ἡμῶν ἐνισχύσεως καὶ ὅτι ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἀνετράπημεν μετὰ πέντε μῆνας. Θὰ ἔλθῃ βεβαίως ἡ ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ γνωσθῶσιν ἐν πλάτει οἱ λόγοι τῆς τότε ἀνατροπῆς μας. Ἐπὶ τοῦ παρόντος ὅμως ἀρκεῖ εἰς διάψευσιν τῶν περὶ κομματικῆς μας ἐνισχύσεως τερθρειῶν ν’ ἀναφέρω τὸ γεγονός, καθ’ ὅ, ὅτε παρῃτήθημεν ἐκ τῆς Κυβερνήσεως, ἐμείναμεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης μετὰ τοῦ γυναικαδέλφου του κ. Ἀλ. Ῥώμα καὶ τοῦ ἐξαδέλφου του κ. Γ. Μαυρομιχάλη καὶ ἐγὼ μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ μου Χαραλάμπους! Ἀλλὰ διὰ τοῦτο οὐδόλως μεταμελόμεθα. Ἀρκεῖ δι’ ἡμᾶς ἡ ἀγαθὴ συνείδησις ὅτι ἐπετελέσαμεν πιστῶς καὶ εὐόρκως τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον, ὅτι δέ, ἂν ἐθυσιάσαμεν οὕτω πως τὰ κομματικά μας συμφέροντα, κατεθέσαμεν ὅμως τὰς βάσεις νέου οἰκονομικοῦ καὶ πολιτικοῦ βίου ἐν Ἑλλάδι.

§132Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. Θέλω, Κύριοι, νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐναντίον μιᾶς φράσεως ἡ ὁποία ἐξέφυγε τῶν χειλέων τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος σχετικῶς μὲ τὸν φόρον ἐπὶ τῆς σακχάρεως. Ἐχαρακτήρισεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος τὸ εἶδος τοῦτο ὡς περιττὸν διὰ τὴν ἀγροτικὴν τάξιν. Διαμαρτύρομαι διὰ τοῦτο ἐντόνως καὶ δράττομαι τῆς εὐκαιρίας νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, διότι ἡ Κυβέρνησις μεθ’ ὅλα τὰ εὐάρεστα ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα παρέσχεν ἡ ἐλάττωσις τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σακχάρεως, δὲν ἔχει σήμερον τὸ θάρρος, ἀνεξαρτήτως τοῦ μέλλοντος οἰκονομικοῦ της προγράμματος, νὰ προβῇ καὶ εἰς περαιτέρω ἐλάττωσιν τοῦ ἐπὶ τῆς σακχάρεως εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ. Βεβαίως ἡ γενομένη ἐλάττωσις ἦτο καλὴ κατ’ ἀρχήν. Δὲν ἠμέλησα ἐν τούτοις νὰ χαρακτηρίσω αὐτὴν εὐθὺς ἀμέσως ὡς ἀνεπαρκῆ· τὴν ἐθεώρησα μάλιστα πρὸς στιγμὴν καὶ ὡς ἐπικίνδυνον φοβούμενος μήπως ἡ μετρία τοῦ λαθρεμπορίου ἐλάττωσις καὶ ἡ ἀναγκαία ὡς ἐκ τούτου μείωσις τῶν δημοσίων εἰσπράξεων ἤρχετο εἰς βλάβην αὐτῆς τῆς ἰδέας πρὸς ἀνακούφισιν τοῦ ὑπεράγαν φορολογουμένου τούτου εἴδους. Ἰσχυρίζομαι δέ, Κύριοι, ὅτι ἡ καταναλωτικὴ δύναμις τῆς Ἑλλάδος εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα τῆς σήμερον ἐν τοῖς ἐπισήμοις πίναξιν ἐνδεικνυομένης, διότι τὸ λαθρεμπόριον ἐξακολουθεῖ καὶ σήμερον νὰ ὀργιάζῃ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἂν ὁ δασμὸς τῶν 50 λεπτῶν ὑπεβιβάζετο εἰς 30 μόνον λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Τότε καὶ μόνον τὸ λαθρεμπόριον θὰ ἐξέπνεεν ἀφ’ ἑαυτοῦ, τότε καὶ μόνον ἡ σάκχαρις θὰ ἔπαυε νὰ εἶναι εἶδος πολυτελείας. Ἐφ’ ὅσον ἡ τιμὴ τῆς σακχάρεως εἶναι δρ. 1.20 κατ’ ὀκᾶν, εἰς δὲ τὰ ἀπομεμακρυσμένα κέντρα φθάνει τὴν δρ. 1.60, τὸ προϊὸν τοῦτο μένει ἀπρόσιτον εἰς τὰς πτωχὰς τάξεις. Ἐπιμένω ὅτι, ἂν ἐλαττωθῇ ὁ φόρος καὶ ἡ ἀγοραία τιμὴ τῆς σακχάρεως κατέλθῃ τῆς δραχμῆς, τότε θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν καλύβην τοῦ πτωχοῦ λαοῦ καὶ θὰ θαυμάσωμεν τὴν καταναλωτικὴν δύναμιν τοῦ Ἕλληνος. Εἶναι ἡ καλλιτέρα εὐκαιρία νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα, τοῦθ’ ὅπερ θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὴν γενικωτέραν φορολογίαν τῆς αὔριον.

§133Γ. ΤΣΑΞΙΡΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω δύο λέξεις, διὰ νὰ ἐξηγήσω πῶς εἶναι δυνατὸν Βουλευταὶ καταγόμενοι ἐξ ἐπαρχίας καθαρῶς ἀγροτικῆς νὰ ὑποστηρίζωσι τὸ πρόγραμμα Κυβερνήσεως ἡ ὁποία τόσην ἀστοργίαν κατηγορεῖται ὅτι ἐπέδειξε πρὸς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω πρὸς τὸν κ. Βουλευτήν, ὁ ὁποῖος τὴν γνώμην ταύτην ἐξέφερεν, ὅτι οἱ ἀγροτικοὶ πληθυσμοὶ εἶναι πολὺ περισσότερον ηὐχαριστημένοι ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τοῖς ἐδόθη ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῶν φιλελευθέρων, καθόσον τοῖς ἐδόθη καλλιτέρα διοίκησις καὶ μεγαλειτέρα ἀσφάλεια. Τοῦτο δ’ εἶναι μεγαλειτέρα ὠφέλεια δι’ αὐτοὺς ἀπὸ τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου. Βεβαίως δὲν ἦτο κακὸν νὰ ὑποστηρίξῃ ἡ Πολιτεία ὁλόκληρον τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος διὰ τῆς ἀπαλείψεως τῶν διαφόρων κονδυλίων ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο περισσότερον χρήσιμον ἀπὸ τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου εἶναι μία μελέτη περὶ τῶν ἀναγκῶν τὰς ὁποίας οἱ διάφοροι πληθυσμοὶ ἔχουσι καὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν τὸ Κράτος θὰ δυνηθῇ νὰ τοῖς φανῇ χρήσιμον διότι ἐπὶ τῶν 100 ἑκατομμυρίων καὶ πλέον εἰς ὅσα ἀνέρχεται ὅλη ἡ ἔγγειος παραγωγὴ τοῦ Κράτους ὁ φόρος ἐπὶ τῆς ἐγγείου παραγωγῆς ἀποφέρων περὶ τὰ 3 ἑκατομμύρια ἀντιστοιχεῖ μόνον πρὸς 3%. Ἡ ἀνακούφισις ἔστω καὶ προκειμένου περὶ ἡμερομισθίου 50 λεπτῶν εἶναι συνεπῶς μηδαμινή. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα ἠθέλησα νὰ εἴπω σήμερον πρὸς τὸν κ. ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτήν. (Γίνεται δεκτὸν εἶτα τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον. Ἐπίσης ψηφίζεται εἰς αʹ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ τῆς ὀρθῆς ἑρμηνείας τῆς § 3ης τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου ͵ΓϠΜΗʹ τοῦ 1911).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει δὲν μένει πλέον τώρα ἢ ἓν νομοσχέδιον νὰ ψηφισθῇ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν. Ἐὰν θέλητε, τὴν Τετάρτην δυνάμεθα νὰ ἔλθωμεν τὴν 11ην πρὸ μεσημβρίας.

§135ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§136Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπικυρωθῶσι τὰ Πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως). Συνεδρίασιν, κύριοι Βουλευταί, πρὸς ἐπιψήφισιν καὶ ἑνὸς ἔτι νομοσχεδίου θὰ ἔχωμεν τὴν Τετάρτην ὥρᾳ 11 π. μ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 9 καὶ 10′ μ. μ.).