1913.02.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 11

Τῆς 21ης Φεβρουαρίου 1913.

(Πέμπτη, ὥρα 4 καὶ 15 μ. μ.).

Προεδρία κ. Κωνστ. Γ. Ζαβιτσιάνου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν: ἐπιτρέπει ν’ ἀπευθύνω συγχαρητήριον εἰς τὴν Δούμαν τῆς Ῥωσίας λόγῳ τοῦ γεγονότος ὅτι συμπληροῦται ἡ τριακοσιετὴς ἐπέτειος τῆς δυναστείας τῶν Ῥωμανώφ;

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Χειροκροτήματα).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§4Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων μόλις ἀνέρχεται εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. Πρωθυπουργός). Λαμβάνω τὴν τιμὴν ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα τῆς Α. Β. Υ. τοῦ Διαδόχου στρατηγοῦ, ἀρχηγοῦ τοῦ στρατοῦ, σταλὲν χθὲς τὸ μεσονύκτιον ἀπὸ Χάνι Ἐμὶν Ἀγᾶ ἔχον οὕτω (ἀναγινώσκει): «Τὴν τρίτην πρωινὴν ἤρξατο γενικὴ ἐπίθεσις κατὰ τοῦ φρουρίου Ἰωαννίνων. Τὴν κυρίαν ἐπίθεσιν διέταξα κατὰ τοῦ δυτικοῦ μετώπου τοῦ φρουρίου, ἤτοι κατὰ τῆς γραμμῆς Μανωλιάσας, Ἁγίου Νικολάου, Σαδοβίτσης. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον συνεκέντρωσα εἰς τὸ ἀριστερόν μου λίαν σημαντικὰς δυνάμεις, ἐξ ὧν ἀπετέλεσα τμῆμα στρατιᾶς ἐκ τριῶν φαλάγγων ὑπὸ τὸν στρατηγὸν Μοσχόπουλον. Τὸ ἡμέτερον πεζικὸν ἔβαλεν ἐκ τῶν θέσεών του κατὰ τῶν ἐχθρικῶν χαρακωμάτων παρασῦραν τὸν ἐχθρὸν εἰς τὸ νὰ τάξῃ τὸ πεζικὸν αὐτοῦ εἰς τὰς θέσεις μάχης καὶ νὰ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν πάντα τὰ πυροβολεῖά του. Τὸ πυροβολικόν μας ἐπωφεληθὲν ἔβαλε σφοδρότατα κατὰ τοῦ ἐχθροῦ ἐπενεγκὸν εἰς αὐτὸν μεγάλας φθορὰς ἀνδρῶν καὶ ὑλικοῦ. Τὸ πῦρ τοῦ πυροβολικοῦ ἡμῶν ἐξηκολούθησε καὶ καθ’ ὅλην τὴν νύκτα. Διὰ τὴν σήμερον διέταξα γενικὴν ἐπίθεσιν. Κατὰ ταύτην τὸ μὲν δεξιὸν καὶ τὸ κέντρον ἔδει νὰ ἐκτελέσωσιν ἀγῶνα κατατριβῆς πρὸς δέσμευσιν ἐχθρικῶν δυνάμεων, τὸ δὲ ἀριστερὸν αἰφνιδιαστικὴν ἐπίθεσιν. Ἡ πορεία καὶ ἡ συγκέντρωσις πασῶν τῶν φαλάγγων τοῦ ἀριστεροῦ ἐγένετο μετὰ θαυμαστῆς ἀκριβείας καὶ τάξεως, τοῦ ἐχθροῦ μὴ ἀντιληφθέντος τὴν κίνησιν ταύτην. Ὁ αἰφνιδιασμὸς αὐτοῦ ὑπῆρξε πλήρης καὶ ὁλοσχερής. Τὴν ἑβδόμην πρωινὴν ὥραν κατελήφθη δι’ αἰφνιδιασμοῦ ἡ Τσούκα, ἁλωθέντων τεσσάρων πυροβόλων καὶ συλληφθέντων 50 αἰχμαλώτων ὑπὸ τῆς ἀριστερᾶς φάλαγγος. Τοῦ δευτέρου τμήματος τῆς στρατιᾶς ἡ ἀριστερὰ φάλαγξ περὶ τὴν 10 πρωινὴν ἐκυρίευσε τὰ ὑψώματα Μανωλιάσας καταλαβοῦσα 6 πυροβόλα καὶ συλλαβοῦσα αἰχμάλωτον ὁλόκληρον τάγμα μετὰ τῶν πυροβόλων. Ἡ κεντρικὴ φάλαγξ ἐν συμπράξει μετὰ τῆς ἀριστερᾶς φάλαγγος ἐκυρίευσε τὸν Ἅγιον Νικόλαον, ὅπου τὸ αʹ τάγμα τοῦ 11ου συντάγματος ἐκυρίευσε 10 πυροβόλα καὶ πολλὰ ἐφόδια. Ἀπὸ τῆς 11ης πρωινῆς πολυάριθμα ἐχθρικὰ τμήματα ἤρξαντο κατερχόμενα ἐκ τῶν κλιτύων Μανωλιάσας, Ἁγ. Νικολάου μέχρι Κοσμιρᾶς ἐν ἀταξίᾳ πρὸς τὴν πεδιάδα, περὶ δὲ τὴν 1.30′ ἐγένοντο ἀντιληπταὶ προσπάθειαι τοῦ ἐχθροῦ πρὸς συγκέντρωσιν φυγάδων παρὰ τὴν Ῥαψίσταν. Κατὰ τὴν συγκέντρωσιν ταύτην ὅμως ἔβαλε τὸ ὀρειβατικὸν ἡμῶν πυροβολικὸν δι’ ἐκρηκτικῶν ὀβίδων διασκορπίσαν αὐτούς. Ἀπὸ τῆς 2ας ὥρας ὁ ἐχθρὸς ἐθεᾶτο φεύγων πρὸς τὰ Ἰωάννινα καταδιωκόμενος ὑπὸ τοῦ πυρὸς τοῦ πυροβολικοῦ. Ἡ τοιαύτη ὑποχώρησις τοῦ ἐχθροῦ ἐξηκολούθησε μέχρι τῆς ἑσπέρας. Ὀλίγον πρὸ τῆς ἑσπέρας παρετηρήθη ἐκ τοῦ παρατηρητηρίου τοῦ πυροβολικοῦ ὅτι τὰ φεύγοντα ἐχθρικὰ στρατεύματα συνεκρούσθησαν νοτίως τῶν Ἰωαννίνων πρὸς ἕτερα Τουρκικὰ στρατεύματα σταλέντα ἴσως ὅπως τὰ σταματήσωσι. Κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα ἡ μικτὴ ταξιαρχία Μετσόβου κατελάμβανε τὸ Δρίσκον καὶ τὸ Κοντοβράκι, ἀφοῦ ἀπὸ τῆς προχθὲς διὰ διαδοχικῶν ἀγώνων ἀπώθει τὸν ἐχθρὸν ἐκ Χρυσοβίτσης–Δρεστενίκου–Λιάπη Δεμάτι. Τὸ δεξιὸν τῆς 6ης μεραρχίας ἐπροχώρησε καὶ τοῦτο ὀλίγον, τὰ δὲ τμήματα τῶν λοιπῶν μεραρχιῶν, καθ’ ἃς εἶχον διαταγάς, παρέμειναν βάλλοντα εἰς ἃς κατεῖχον θέσεις. Τὸ πυροβολικὸν συνέδραμε τὸν ἀγῶνα, καταπιέζον τὸν ἐχθρὸν διὰ σφοδροτάτου πυρός. Κατὰ τὴν κατάληψιν τῆς Τσούκας, Ἁγίου Νικολάου, ἡ τρίτη ἀριστερὰ φάλαγξ προελάσασα ἐκυρίευσε τὸ συγκρότημα Δουρούτι, τὸ δὲ σκότος εὗρε τὸ ἀριστερὸν ἡμῶν ἐπὶ τῆς γραμμῆς Δουρούτι–Ῥαψίστα, Βοδιβίστα, πεδιάδος βορείως Μανωλιάσας. Οὕτω τὰ στρατεύματά μου ἐνίκησαν σήμερον καθ’ ὅλην τὴν γραμμήν. Ἡ ἐπίθεσις καὶ καταδίωξις θὰ ἐξακολουθήσῃ αὔριον μέχρι πλήρους καταστροφῆς τοῦ ἐχθροῦ. Μετὰ τὸ πέρας τῆς ὅλης ἐπιχειρήσεως θὰ ὑποβάλω λεπτομερεστέραν ἔκθεσιν.

ΚΩΝΣΤΑΝΣΤΙΝΟΣ ΔΙΑΔΟΧΟΣ

Μετ’ ὀλίγας ὥρας ἐλήφθη καὶ τὸ ἀκόλουθον τηλεγράφημα τοῦ Διαδόχου: ΕΜΙΝ ΑΓΑ 6 π. μ. 21)2)13 Α. Μ. Βασιλέα Θεσσαλονίκην, Πρωθυπουργὸν Ἀθήνας. Ἁλωθέντος ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ ὁλοκλήρου τοῦ δυτικοῦ μετώπου τοῦ φρουρίου τῶν Ἰωαννίνων καὶ κυκλωθείσης τῆς γραμμῆς τῶν ἐρυμάτων Μπιζανίου καὶ Καστρίτσης, ὁ Ἐσσὰτ πασᾶς μοὶ ἐδήλωσε τὴν στιγμὴν ταύτην ὅτι ὁ στρατός του παραδίδεται αἰχμάλωτος πολέμου. Λεπτομερείας μεγάλης νίκης τοῦ ἀνδρείου στρατοῦ μας τηλεγραφήσω προσεχῶς.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΔΙΑΔΟΧΟΣ

Ἐπίσης τὴν μεσημβρίαν ἐλήφθη εἰς τὸ Γραφεῖον τοῦ τύπου, τὸ ἀκόλουθον τηλεγράφημα περιέχον λεπτομερείας τῆς παραδόσεως: ΕΜΙΝ ΑΓΑ ὥρα 8η π. μ. — Σήμερον 2 καὶ ½ μετὰ τὸ μεσονύκτιον ὁ Ἐσσὰτ πασᾶς ἐδήλωσεν εἰς τὴν Α. Β. Υ. τὸν Διάδοχον ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ παραδοθῇ. Μετὰ δύο περίπου ὥρας αὐτοκίνητον φέρον τὸν Ῥεοὺφ πασᾶν καὶ τὸν Ταλαὰτ βέην μετὰ τοῦ Πρωτοσυγκέλλου τῆς Μητροπόλεως Ἰωαννίνων ἔφθασεν εἰς Ἐμὶν Ἀγᾶ. Οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἡττημένου ἀρχιστρατήγου ἄνευ περιφράσεως ὡμολόγησαν ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ Τουρκικοῦ στρατοῦ εἶναι τελείως ἀπελπιστικὴ μετὰ τὴν χθεσινὴν τῶν ἡμετέρων ἐπίθεσιν καὶ ὅτι ἡ παράδοσις εἶναι εὐκταία διὰ τὸν Ἐσσὰτ λύσις. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης ὁ ἐχθρικὸς στρατὸς κατέστη αἰχμάλωτος πολέμου. Ἕκαστον τμῆμα τῆς Τουρκικῆς στρατιᾶς θὰ ὑψώνῃ λευκὴν σημαίαν καὶ θὰ παραδίδηται εἰς τοὺς ἡμετέρους. Ἡ μεγάλη εἴδησις διαδοθεῖσα ἀνὰ τὸ στρατόπεδον περὶ τὸ λυκαυγὲς ἐχρησίμευσεν ὡς τὸ πλέον εὐφρόσυνον σάλπισμα διὰ τὸν ἀναπαυόμενον μετὰ τοὺς μόχθους τοῦ χθεσινοῦ ἀγῶνος στρατόν μας. Οἱ ἄνδρες ἐγείροντες ἀλλήλους ἀναφωνοῦσι: «Χριστὸς Ἀνέστη», ζητωκραυγάζουσιν ὑπὲρ τοῦ Διαδόχου καὶ ἑορτάζουσι μὲ σεμνότητα νικητῶν τὸν ἡρωικὸν θρίαμβον τῶν Ἑλληνικῶν ὅπλων.

§5Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ζήτω ὁ Διάδοχος! (Ζητωκραυγαὶ καὶ χειροκροτήματα ἐν τῇ Αἰθούσῃ καὶ ἐκ τῶν θεωρείων).

§6Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀλίγον βραδύτερον ἕτερον τηλεγράφημα τοῦ Ὑπαρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου ἀγγέλλει ὅτι «τρεῖς ἶλαι ἱππικοῦ ὑπὸ τὴν διοίκησιν τοῦ ὑποστρατήγου Σούτσου εἰσῆλθον εἰς Ἰωάννινα μετὰ τῆς χωροφυλακῆς». Πρὸς τὴν Α. Β. Υ. τὸν Διάδοχον Ἀρχηγὸν τοῦ στρατοῦ διεβίβασα τηλεγράφημα διαπέμπων τὰ συγχαρητήρια τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν δαφνοστεφῆ Στρατηλάτην καὶ τὸ ἡρωικὸν στράτευμα διὰ τὸ ἐθνικὸν τρόπαιον, τὸ ὁποῖον ἔστησεν ἐπὶ τῶν ὀχυρωμάτων τῶν Ἰωαννίνων. Τὴν ἀγγελίαν τοῦ εὐτυχοῦς γεγονότος ἀνεκοίνωσα πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα συγχαίρων ἐπίσης. Ἡ Α. Μ. ἀπήντησε διὰ τοῦ ἑξῆς τηλεγραφήματος: «Δόξα τῷ Ὑψίστῳ διὰ τὸν νέον θρίαμβον τοῦ στρατοῦ μας. Συγχαίρω μετὰ μεγάλης συγκινήσεως τὴν Κυβέρνησιν. Εἶμαι ὑπερήφανος διὰ τὴν νέαν ταύτην ἐθνικὴν δόξαν. (Ζητωκραυγαὶ παρατεταμέναι καὶ παταγώδη χειροκροτήματα ἐν τῇ αἰθούσῃ καὶ ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαυρομιχάλης ἔχει τὸν λόγον.

§8Κ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ χαρμόσυνον ἄγγελμα, τὸ ὁποῖον μετέδωκε πρὸ μικροῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν Βουλήν, ἤγειρεν ἐν ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν αἰσθήματα ἀνεκφράστου ἀγαλλιάσεως καὶ ἀνακουφίσεως. Διότι σήμερον πληροῦται ὁ αἰώνιος καὶ κοινὸς πόθος ὄχι μόνον τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος ἀλλὰ καὶ τῆς ἱστορικῆς ἠπειρωτικῆς πρωτευούσης. Ἐὰν δὲ ἡ Ἑλληνικὴ φυλὴ δύναται νὰ καυχηθῇ ὅτι οὐδέποτε ἔπαυσεν ἀγωνιζομένη ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας, ἐὰν δύναται νὰ καυχηθῇ ὅτι δὲν ἀπεσπάσθη ποτὲ ἀπὸ τῶν μεγάλων αὐτῆς ἱστορικῶν ἀναμνήσεων καὶ ὀνείρων, δύνανται νὰ καυχηθῶσιν ἐπίσης καὶ οἱ ὁμογενεῖς ἡμῶν ὅτι καὶ αὐτοὶ ἔμειναν πιστοὶ εἰς τὴν καταγωγήν των. Καὶ δι’ αὐτό, Κύριοι, σπεύδω νὰ χαιρετίσω μετὰ συγκινήσεως τὴν εἴσοδον τῶν Ἠπειρωτῶν εἰς τὸν κόλπον τῆς μεγάλης ἑλληνικῆς οἰκογενείας. Ἀλλ’ ἐν τῷ μέσῳ τῆς τόσης χαρᾶς δὲν πρέπει, φρονῶ, νὰ λησμονήσωμεν καὶ τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ δὲ ταύτῃ ἐπιτραπήτω εἰς ἡμᾶς νὰ ἐκφράσωμεν τὴν βαθυτάτην θλῖψιν ὅτι προκειμένου νὰ κριθῇ ἡ τύχη 500 χιλιάδων ὁμογενῶν δὲν ἐθεωρήθη ἀναγκαία ἡ ἐγκαιρότερον παρουσία τῆς Βουλῆς, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἐν τούτοις ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελε βεβαίως ἀντλήσει δύναμιν ἐπαρκῆ, ὅπως ἀντιστῇ κατὰ πάσης τυχὸν ἀδικίας καὶ ἀπληστίας. Εἰς ἡμᾶς δὲ θὰ ἐδίδετο ἡ ἀφορμή, ὅπως διαμαρτυρηθῶμεν ἔκτοτε προσηκόντως καὶ ῥάνωμεν δι’ ἀνθέων καὶ δακρύων τοὺς τάφους ἐκείνων, οἵτινες ἐπὶ αἰῶνας ὁλοκλήρους ἠγωνίσθησαν ἡρωικῶς, ἵνα μείνωσιν Ἕλληνες. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ περιορίσωμεν τὰς σκέψεις ἡμῶν καὶ νὰ σιγήσωμεν μὴ τυχὸν ὑποληφθῶμεν ἔστω καὶ πόρρωθεν ὅτι παραβλάπτομεν κατά τι τὰς ἐθνικὰς ὑποθέσεις, νὰ σιγήσωμεν μάλιστα, ἵνα διὰ τῆς στάσεως ἡμῶν ταύτης ἐνισχύσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, εὐτυχῶς ὑπὸ ἔποψιν στρατιωτικήν, ὑπὸ ἔποψιν πολεμικὴν δυνάμεθα ἐλευθέρως καὶ ἀπροκαλύπτως νὰ ὁμιλήσωμεν. Καὶ λέγομεν, ὅτι ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς χώρας ἓν καὶ μόνον κυριαρχεῖ αἴσθημα, αἴσθημα ἀπεράντου ἐνθουσιασμοῦ καὶ εὐγνωμοσύνης διὰ τὰ ἡρωικὰ κατορθώματα τοῦ τε στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης. Πᾶς ὁπλίτης καὶ πᾶς ναύτης ὑπῆρξεν ἥρως ἀληθής. Ὑπεράνω ὅμως ὅλων αὐτῶν τῶν ἡρωισμῶν καὶ ὅλων αὐτῶν τῶν αὐτοθυσιῶν ὑπερίπταται ἡ αἰγλήεσσα μορφὴ τοῦ Διαδόχου τοῦ Ἑλληνικοῦ θρόνου, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς στρατηγικῆς αὑτοῦ δεξιότητος κατώρθωσε νὰ ὁδηγήσῃ τὰ στρατεύματά του εἰς τὴν δόξαν καὶ εἰς τὴν νίκην. Ἐὰν δὲν εἶχον ἄλλην ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω σήμερον, θὰ ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ λάβω τὸν λόγον, μόνον καὶ μόνον ὅπως εὐχαριστήσω τοὺς ἥρωας ἐκείνους, οἵτινες ηὐτύχησαν νὰ συνδέσωσι τὴν ἀπαράμιλλον ἱστορίαν τοῦ παρελθόντος μὲ τὴν ἔξοχον ἱστορίαν τοῦ παρόντος. (Χειροκροτήματα).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ῥάλλης ἔχει τὸν λόγον.

§10Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ τρόπαιον, ὅπερ ἔστησεν ὁ ἀληθῶς ἔνδοξος καὶ γενναῖος ἐθνικὸς στρατός, ὁδηγούμενος ὑπὸ τοῦ μέλλοντος Βασιλέως αὑτοῦ, καὶ τοῦ μέλλοντος Βασιλέως τοῦ Ἑλληνισμοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ ἐξάψῃ τὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν καὶ νὰ διαθρύψῃ τὰς ἐλπίδας τοῦ ὅλου Ἑλληνικοῦ. Δύναται νὰ καυχηθῇ ὁ ἐθνικὸς στρατὸς καὶ ὁ ἀρχηγὸς αὐτοῦ ὅτι τὸ τελευταῖον αὑτοῦ τρόπαιον ἀμαυρώνει ὅλας τὰς νίκας ἐκείνων, οἵτινες ἠθέλησαν νὰ ἀμφισβητήσωσι τὴν δόξαν αὑτοῦ καὶ τοὺς ἀγῶνας αὑτοῦ, ἡ δόξα του δὲ θὰ ὑπάρξῃ τοιαύτη, οἵα ὑπῆρξεν ἡ δόξα τῶν Μαραθωνομάχων, διότι ἀναμφισβητήτως, ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους διεξήχθη ὁ Ἠπειρωτικὸς ἀγών, δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ θαυμάσῃ τις τὸν ἡρωισμὸν τῶν μαχητῶν τῶν ἐθνικῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ θαυμάσῃ τις τὴν ἀντοχὴν αὐτῶν καὶ τὴν αὐτοθυσίαν των. Τὸ γεγονὸς ἀποτελεῖ ἀληθῶς ἐθνικὸν τρόπαιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ στηριχθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ἐκπροσωποῦσα τὴν χώραν, ὅπως διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματα ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἡ Ἤπειρος ἀληθῶς ὑπῆρξεν ἡ κυρία τροφὸς τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλ’ εἰς τοὺς ἀγῶνας τοὺς μακραίωνας, τοὺς ὁποίους ὑπὸ ἐπαχθῆ δουλείαν διεξήγαγεν ὁ Ἑλληνισμός, οὐδὲ ἡ Μακεδονία, οὐδὲ ἡ Θράκη, οὐδὲ αἱ νῆσοι ὑστέρησαν. Ἡμεῖς δὲ σήμερον ὑπὸ τοὺς ὅρους τοὺς ἀληθῶς εὐτυχεῖς, τοὺς ὁποίους κατέστησεν ὁ ἐθνικὸς ἡμῶν στρατός, δὲν πρέπει οὐδὲ ἐπὶ στιγμὴν νὰ λησμονῶμεν τὴν ἀλληλεγγύην, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ ἐλευθέρου Βασιλείου, μεταξὺ τῶν χωρῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι κατεκτήθησαν καὶ κατέχονται ὑπὸ τοῦ ἐνδόξου ἡμῶν στρατοῦ, καὶ τῶν ἄλλων ἐκείνων χωρῶν, ἐν αἷς ἀνθεῖ ὁ Ἑλληνισμός, καὶ ὅστις ἀποτελεῖ ἐν αὐταῖς τὴν κινητήριον δύναμιν. Ἡ Κυβέρνησις, εἶπον, σήμερον εἰς τὸν θρίαμβον αὐτὸν στηριζομένη δύναται νὰ διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματα τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ καὶ νὰ ὑπενθυμίσῃ μεθ’ ὅλης τῆς ἀγερωχίας εἰς πάντα ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς τοὺς ἀγῶνας αὐτῆς, εἰς τὸν στρατὸν αὐτῆς καὶ εἰς τὸν ἡρωισμὸν τῶν τέκνων αὐτῆς ὀφείλεται κατὰ τὸ πλεῖστον ἡ ἔκβασις τοῦ Βαλκανικοῦ ἀγῶνος. Εἰς τοιαύτην πανηγυρικὴν συνεδρίασιν, οἵα ἡ σημερινή, δὲν ἁρμόζει νὰ ἀνταποδώσῃ τις τὰς ἀπειλάς, αἱ ὁποῖαι ἐξηνέχθησαν εἰς ἄλλην αἴθουσαν, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ ὑπομνήσωμεν εἰς πάντα ὅτι, ἐὰν τὸ μέλλον ἐπιφυλάσσῃ ἀγῶνας εἰς τὸν Ἑλληνισμόν, τοὺς ἀγῶνας αὐτοὺς θὰ τοὺς διεξαγάγῃ οὗτος μετὰ τῆς αὐτῆς δόξης καὶ τῆς αὐτῆς ἀντοχῆς, ὡς διεξήγαγε καὶ τὸν τελευταῖον. (Παταγώδη χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων).

§11Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Λαβών, Κύριοι, τὸν λόγον εἰς μίαν τῶν συνεδριάσεων τῶν πρὸ τῆς διακοπῆς ηὐχήθην, ὅπως τὰ Ἑλληνικὰ ὅπλα θριαμβεύσωσι, καὶ ἡ εὐχή μου ἐκείνη εὐτυχῶς ἐπραγματοποιήθη. Καὶ ἐπραγματοποιήθη, Κύριοι, ἡ εὐχή μου ἐκείνη καὶ ἐθριάμβευσεν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς καὶ ἐδοξάσθη ὁ ἀρχηγὸς αὐτοῦ, ὁ Διάδοχος τοῦ Θρόνου. Ὁ Ἑλληνικὸς στρατός, Κύριοι, διὰ τῆς δράσεώς του, διὰ τῆς ἀνδρείας του, διὰ τῶν νικῶν του ἐν Μακεδονίᾳ, διὰ τῆς ἡρωικῆς στάσεώς του ἐν Ἠπείρῳ, διὰ τοῦ θριάμβου, ὃν κατήγαγε καὶ τὸν ὁποῖον ἀνεκοίνωσε πρὸ ὀλίγου εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἔγραψε νέαν σελίδα δόξης μεγάλης εἰς τὴν ἔνδοξον τῆς Ἑλλάδος Ἱστορίαν. Ἀλλὰ δὲν ἐθριάμβευσε, Κύριοι, μόνον ὁ στρατὸς τῆς ξηρᾶς, δὲν ἐδοξάσθη μόνον ὁ στρατὸς τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἐθριάμβευσε καὶ ἐδοξάσθη καὶ τὸ ναυτικὸν ἡμῶν, τὸ ὁποῖον μεγίστας προσέφερεν ὑπηρεσίας, διότι οὐ μόνον ἐκυριάρχησε τοῦ Αἰγαίου, οὐ μόνον κατέλαβε τὰς Ἑλληνικὰς νήσους, ἀλλ’ ἠμπόδισε καὶ τὴν μεταφορὰν στρατοῦ Τουρκικοῦ ἀπὸ Ἀσίας καὶ Ἀφρικῆς εἰς τὴν Εὐρώπην, συνέβαλε δὲ διὰ τῆς δράσεως αὐτοῦ εἰς τὰς ἐπιτυχίας καὶ τὰς νίκας οὐ μόνον τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ εἰς ἐκείνας τῶν συμμάχων τῆς Ἑλλάδος. Δυνάμεθα δὲ νὰ εἴπωμεν ὑπερηφάνως ὅτι διὰ τῶν κατορθωμάτων τούτων τὸ ναυτικὸν ἡμῶν νέαν σελίδα δόξης ἔγραψεν εἰς τὴν ἔνδοξον ἱστορίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ναυτικοῦ. Καὶ ἐδοξάσθη, Κύριοι, καὶ ὁ διοικητὴς τοῦ Ἑλληνικοῦ Ναυτικοῦ καὶ ὁ διοικῶν τὸ ναυτικὸν ἀνέγραψε καὶ οὗτος σελίδα δόξης εἰς τὴν ἔνδοξον ἱστορίαν τῆς οἰκογενείας, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει. Ταῦτα, Κύριοι, ἔπραξεν ὁ στρατὸς καὶ τὸ ναυτικὸν ἡμῶν καὶ πρέπει ἡ Βουλὴ ἅπασα συμμεριζομένη τὴν γνώμην ὅλης τῆς Ἑλλάδος, συμμεριζομένη τὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνισμοῦ, νὰ διερμηνεύσῃ τὴν γνώμην ταύτην, νὰ ἐκφράσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτῆς πρὸς τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικόν, τὰ ὁποῖα τοσαῦτα κατορθώματα ἔπραξαν. Ὀφείλομεν νὰ εὐγνωμονῶμεν, Κύριοι, πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔπεσον καὶ φόρον εὐγνωμοσύνης εἰς τὴν μνήμην αὐτῶν νὰ προσφέρωμεν. Ὀφείλομεν νὰ εὐγνωμονῶμεν πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ στρατιώτας ἅπαντας, οἱ ὁποῖοι τοσοῦτον ἐπεδείξαντο ἡρωισμὸν καὶ οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς ἡρωικῆς στάσεώς των τοσοῦτον ἐτίμησαν τὸ ὄνομα τὸ Ἑλληνικόν. Ἡ εὐχή μου λοιπόν, τὴν ὁποίαν ὡς Ἕλλην ἀπηύθυνα λαβὼν τὸν λόγον εἴς τινα τῶν συνεδριάσεων τῶν πρὸ τῆς διακοπῆς, ἐπραγματοποιήθη ἐντελῶς. Ἀλλὰ καὶ ἑτέραν εὐχὴν τότε διετύπωσα, τὴν εὐχὴν ὅπως τὰ ἀποτελέσματα τοῦ πολέμου ὦσιν ἀντάξια τῶν μεγάλων θυσιῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐλπίζω—θέλω νὰ ἐλπίζω—, ὅτι ἡ εὐχή μου αὕτη θέλει πραγματοποιηθῆ. Ἐλπίζω—θέλω νὰ ἐλπίζω—, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ πολέμου θὰ ὦσιν ἀντάξια τῶν μεγάλων θυσιῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ θεωρῶ καθῆκον, ἵνα συστήσω θερμῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως βασιζομένη ἐπὶ τῶν ἐπιτυχιῶν, ἐπὶ τῶν κατορθωμάτων, ἐπὶ τοῦ ἡρωισμοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ τοῦ τε τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης δώσῃ εἰς τὰς διπλωματικὰς αὐτῆς ἐνεργείας τὴν διεύθυνσιν τὴν ἀνεξαρτήτως συμπαθειῶν ὑπὸ τῶν ὑψίστων τοῦ Ἔθνους συμφερόντων ἐπιβαλλομένην καὶ καταβάλῃ πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν, ὅπως τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος μὴ παροραθῶσι, καταβάλῃ πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν, ὅπως ἀναγνωρισθῶσι τὰ δίκαια τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὅπως ἀναγνωρισθῶσι τὰ δίκαια τῶν χωρῶν καὶ τῶν νήσων τῶν οἰκουμένων ὑπὸ ἀμιγοῦς Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ, καὶ ὅπως ἱκανοποιηθῇ ὁ πόθος τῶν κατοίκων τῶν χωρῶν καὶ τῶν νήσων τούτων, ἵνα ἀπολαύσωσιν ἀληθοῦς ἐλευθερίας, ἣν δὲν δύνανται νὰ ἀπολαύσωσιν ἢ διὰ τῆς ἑνώσεως αὐτῶν μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος. (Χειροκροτήματα).

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γούναρης ἔχει τὸν λόγον.

§13Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ὁ νέος θρίαμβος τῶν ὅπλων τῶν Ἑλληνικῶν πρὸ τῶν Ἰωαννίνων προσέθηκεν ἕνα ἀκόμη κλάδον δάφνης εἰς τὸν ἀμάραντον στέφανον, μὲ τὸν ὁποῖον ἡ νίκη ἐπέστεψε τὰ ὅπλα τῆς πατρίδος. Δὲν θὰ τονίσω, Κύριοι, τὴν σημασίαν τῆς ἐπιτυχίας ἐπιχειρήσεως, τῆς ὁποίας αἱ δυσχέρειαι ἦσαν τοσαῦται, ὥστε ἠδύναντο νὰ ἐγερθῶσιν ἀμφιβολίαι καὶ περὶ τοῦ πραγματοποιήσιμου αὐτῆς· δὲν θὰ ἐξάρω τὴν ὑπέροχον δρᾶσιν, χάρις εἰς τὴν ὁποίαν ἐν βραχυτάτῳ χρόνῳ καὶ ὑπὸ περιστάσεις δυσμενεστέρας ἐστέφθη ὑπὸ ἐπιτυχίας ὁ ἀγὼν τῶν ἡμετέρων, ἐνῷ παρόμοιοι ἀγῶνες ἄλλων γενναίων λαῶν, παραπλεύρως ἡμῶν ἀγωνιζομένων, δὲν κατώρθωσαν νὰ φθάσωσιν ἀκόμη εἰς τὸ τέρμα αὐτῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν θεωρείων). Δὲν θὰ ἐξάρω τὴν δύναμιν τὴν ψυχικήν, τὴν δύναμιν τὴν ἀντλουμένην ἐκ τῆς ἐμπνεύσεως τῶν μεγάλων ἰδανικῶν καὶ ἐκ τῆς συναισθήσεως ὑπερτέρων καθηκόντων, τῆς ὁποίας ἡ ὕπαρξις ἐμπράκτως ἐμαρτυρήθη παρὰ τοῖς γενναίοις ἐκείνοις, εἰς τοὺς ὁποίους ὀφείλεται τὸ νέον μεγαλούργημα· δὲν θὰ ἐξάρω τὴν δύναμιν ταύτην τὴν ψυχικήν, διότι ἡ Ἱστορία ὁλόκληρος μαρτυρεῖ ὅτι, ἐάν τι δὲν ἀπέλιπέ ποτε τὴν Ἑλληνικὴν φυλήν, κατὰ τὴν ἱστορικὴν αὐτῆς σταδιοδρομίαν, οὐδὲ κατὰ τὰς μᾶλλον ἀντιξόους περιόδους τῆς μεγίστης ὑλικῆς καταπτώσεως, τὸ τὶ τοῦτο εἶναι ἡ δύναμις ἡ ψυχική, ὁ μοναδικὸς οὗτος παράγων τῆς ζωτικότητος τῆς ἐθνικῆς, ὁ θετικὸς οὗτος προάγγελος καὶ ἀσφαλὴς ἐγγυητὴς τοῦ αἰσιωτέρου μέλλοντος τῶν λαῶν τῶν ἀξίων νὰ προαχθῶσιν. (Εὖγε, εὖγε!). Καὶ κατὰ τὸν διεξαγόμενον ἀκόμη πόλεμον τὰ κατορθώματα τοῦ στρατοῦ ἡμῶν τοῦ τε κατὰ ξηρὰν καὶ τοῦ κατὰ θάλασσαν κατέδειξαν, ὅτι δὲν ἀπέλιπον τοὺς ἐπιγόνους αἱ πατρῷαι ἀρεταί, αἱ ἀρεταὶ ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τῆς χώρας, ἐπὶ τῆς ὁποίας οἰκοῦμεν, ὑψώθησαν τὸ πάλαι εἰς τὸ ἐπίπεδον ἐκεῖνο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἄφθαστοι παραμένουσιν, ἀποτελοῦσαι τὸ ἀνέφικτον ἰδανικὸν πάσης εὐγενοῦς καρδίας, ὁπουδήποτε γῆς καὶ ἂν πάλλῃ αὕτη. Ἀμφότερα τὰ τμήματα τῶν στρατιῶν ἡμῶν κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν ἐπετέλεσαν καὶ διὰ τοῦ σημερινοῦ θριάμβου συνεπλήρωσαν τὴν ταχθεῖσαν εἰς αὐτὰ ἀποστολὴν καὶ ἐδείχθησαν ἀντάξια τῶν προσδοκιῶν τοῦ ἔθνους. Ἡ εὐγνωμοσύνη τῆς πατρίδος θὰ παρακολουθήσῃ ἐσαεὶ τὰ ἡρωικὰ αὐτῆς τέκνα, τὰ ὁποῖα πάντα — ἀπὸ τοῦ τετιμημένου στρατηλάτου, τοῦ ὁποίου τὸ μέτωπον ἡ δόξα ἐπέστεψε μὲ ἔκπαγλον στέμμα δόξης ὑπὲρ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν εἰς αὐτὸν ἡ γέννησις, μέχρι τοῦ τελευταίου στρατιώτου — ἐξεπλήρωσαν τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον αὐτῶν ἠρέμα καὶ ἀθορύβως. Ἀλλὰ νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ ὑψίστη ἱκανοποίησις, τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν ἡμεῖς οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες πρὸς τοὺς ἥρωας ἐκείνους, καὶ τοὺς πεσόντας μὲ τὸ ὅραμα τῆς μεγάλης πατρίδος ἐλευθέρας εἰς τὴν ἐκφεύγουσαν ψυχὴν καὶ τοὺς παλαίσαντας καὶ ἐπιζήσαντας, εἶναι νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν, ὥστε ὁ σκοπός, διὰ τὸν ὁποῖον ἐκεῖνοι ἐπάλαισαν, ἠγωνίσθησαν, ὑπέφεραν, ἀπέθανον, πραγματοποιηθῇ ἐν ὅλῳ αὐτοῦ τῷ μεγαλείῳ. Τότε μόνον, ἐὰν κατορθώσωμεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν τοὺς καρποὺς τῶν ἀγώνων καὶ τῶν νικῶν τῶν γενναίων ἐκείνων, θέλομεν αὐτοὺς μὲν ἱκανοποιήσει, ἡμᾶς δὲ ἀναδείξει ἀνταξίους αὐτῶν καὶ θέλομεν συμμετάσχει καὶ τῆς τιμῆς, τὴν ὁποίαν ἐκεῖνοι ἀναφαίρετον ἐκτήσαντο.

§14Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Προκειμένου, κύριοι Βουλευταί, νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν πατριωτικὴν κρίσιν τῆς ψήφου ὑμῶν πρότασιν σχετιζομένην πρὸς τὰς σημερινὰς ἱερὰς στιγμὰς τῆς πάνυ δικαίας συγκινήσεως, ἥτις κατέχει τὰς ψυχὰς οὐ μόνον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ συμπάσης τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ, ὅπως ἐπὶ μικρὸν σᾶς ἀπασχολήσω καὶ αἰτιολογήσω ταύτην. Ἐὰν ὑπάρχωσι, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν ἐθνῶν...

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν μόνον δέκα Βουλευταὶ δύνανται νὰ ὑποβάλωσι πρότασιν.

§16Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ συμπεράσματος τῆς ὁμιλίας.

§17Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Ἐάν, κύριοι Βουλευταί, ὑπάρχωσιν εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν ἐθνῶν ἡμέραι, αἵτινες λαμπρύνουσι τὴν ἱστορίαν αὐτῶν, διὰ τῆς ἀναμνήσεως γεγονότων σχόντων μεγίστην ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς ἐξελίξεώς των, ἀναντιρρήτως μία τοιαύτη διὰ τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος εἶναι ἡ σημερινὴ ἡμέρα, ἡ 21 Φεβρουαρίου τοῦ 1913, εὐκλεὴς ἡμέρα τῆς καταλήψεως τῶν ἐνδόξων Ἰωαννίνων. Τὰ ἀνδρεῖα ἑλληνικὰ στρατεύματα ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ ἐνδόξου καὶ δαφνοστεφοῦς στρατηλάτου αὐτῶν Κωνσταντίνου τοῦ Διαδόχου τοῦ Θρόνου κατήγαγον σήμερον θρίαμβον στρατιωτικόν, τὸν ὁποῖον σπανίως ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἡ ἱστορία. Εἰς τὴν ἐκστρατείαν ταύτην ἀπεδείχθη ἀριδήλως καὶ θαυμάζεται παγκοίνως ἡ ἀντοχὴ τῆς ἑλληνικῆς φυλῆς. Ἐν τῇ ἐκστρατείᾳ ταύτῃ ἀπεδείχθη περιτράνως, ὅτι καὶ ὀχυρώματα, ἅτινα χαρακτηρίζονται ὑπὸ τῶν εἰδικῶν ὅλου τοῦ κόσμου ὡς ἡ τελευταία λέξις τῆς ὀχυρωτικῆς, πίπτουσι πρὸ τῆς ἀνδρείας καὶ τῆς καρτερίας στρατοῦ ἔχοντος ἀκεραίαν τὴν συνείδησιν τῆς ἀποστολῆς του καὶ ἐμπνεομένου ὑπὸ πατριωτισμοῦ ἀφθάστου. Ἐντεῦθεν ἀγόμενος ἐν ὀλίγοις λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν πατριωτικὴν ψῆφον ὑμῶν κεκανονισμένως ὑπογεγραμμένην πρότασιν νόμου, καὶ παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ, ὅπως ὑπομνήσω ὑμῖν, πρὶν κατέλθω τοῦ βήματος τούτου, ὅτι πρέπει καὶ ἐπιβάλλεται νὰ συντελεσθῇ ἐν τῇ Βουλῇ τῶν Ἑλλήνων ὅ,τι ἀκριβῶς συνετελέσθη ἐπὶ παρομοίῳ ἐνδόξῳ γεγονότι ἐν τῇ Βουλῇ τῆς Γερμανίας, τοῦ στρατιωτικωτέρου Κράτους τοῦ κόσμου. Ἐν τῇ Γερμανίᾳ τυγχάνει ὑμῖν γνωστόν, Κύριοι, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1870 καὶ ἐντεῦθεν ἡ 2 Σεπτεμβρίου, ἡμέρα τῆς ἁλώσεως τοῦ Σεδάν, καθιερώθη διὰ νόμου, ὅπως ἡ ἡμέρα αὕτη ἑορτάζηται ὡς ἐθνικὴ ἑορτή. Τὸ σημερινὸν δὲ ἔνδοξον γεγονὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ θριάμβου ἐκρίθη ὡς ὑπέρτερον, πάντως ὅμως εἶναι ἐφάμιλλον τοῦ τότε συντελεσθέντος. Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ θέτω ὑπὸ τὴν ψῆφον αὐτῆς, καὶ παρακαλῶ, ὅπως εὐαρεστουμένη ἀποδεχθῇ, ἵνα ἡ 21η Φεβρουαρίου τοῦ 1913 ἑορτάζηται ὡς δευτέρα ἐθνικὴ ἑορτή.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Παναγιώτης Πετροπουλάκης.

§19Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, μετὰ τὰ λεχθέντα καὶ μετὰ τὴν συγκίνησιν τὴν ἱερὰν καὶ τὴν ἔξαλλον χαράν, ὑφ’ ἧς κατέχεται σύμπασα ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή, φρονῶ ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, ὅπως ἁπτότερον καὶ ζωηρότερον ἐκδηλώσῃ τὴν ἐθνικὴν εὐγνωμοσύνην πρὸς τὸν στρατὸν τῆς τε ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης καὶ τοὺς ἀρχηγοὺς αὐτοῦ. Ὁ Διάδοχος Κωνσταντῖνος ὁ μέλλων ἡμῶν Βασιλεὺς εὐτυχῶς ἔχει διαδόχους, τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ, τοὺς ἐν τοῖς πεδίοις τῶν μαχῶν προπαρασκευαζομένους καὶ προπαιδευομένους. Φρονῶ ὅτι ἐκ τῶν νικῶν τούτων τῶν ἀλλεπαλλήλων, καθ’ ἃς τοσαύτην δεξιότητα στρατιωτικὴν ἀπέδειξεν ὁ Κωνσταντῖνος Διάδοχος καταταχθεὶς μεταξὺ τῶν πρώτων στρατηγῶν τῆς Εὐρώπης, ὅτι πλὴν τῆς ἐκφράσεως τῆς εὐγνωμοσύνης τῆς ἐθνικῆς πρὸς Αὐτὸν πρέπει ἡ Βουλὴ σύμπασα, ἐκπροσωποῦσα τὴν πανελλήνιον γνώμην, νὰ ἀπονείμῃ πρὸς Αὐτὸν τὸν τίτλον τοῦ Νικητοῦ, καὶ ἐφεξῆς ὁ Κωνσταντῖνος Διάδοχος νὰ φέρῃ καὶ τὴν προσωνυμίαν τοῦ Νικητοῦ.

§20Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ’πῆρε μὲ τὸ σπαθί του.

§21Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν λέγω ὅτι διὰ τοῦ ξίφους του δὲν κατέκτησε τὸν τίτλον τοῦτον, ἀλλ’ ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία ὀφείλει πανηγυρικῶς νὰ τῷ ἀπονείμῃ αὐτόν. Προτείνω δὲ νὰ σχηματισθῇ καὶ ἐπιτροπὴ ἐκ μέρους Βουλευτῶν, ἡ ὁποία νὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου εἰς τὴν Ἤπειρον καὶ νὰ ἐκφράσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ Ἔθνους πρὸς Αὐτόν, ὡς καὶ πρὸς τὸν στρατὸν τῆς Ἠπείρου.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἕτερος κ. Πετροπουλάκης ἔχει τὸν λόγον.

§23Δ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ταύτην τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁ γενναῖος στρατηλάτης τῆς Ἑλλάδος, ὁ Διάδοχος τοῦ Θρόνου, μετὰ τοῦ γενναίου στρατοῦ του ἐξαγιάζει μὲ τὰ νάματα τῆς ἐλευθερίας τὰ νερὰ τῆς φαρμακωμένης λίμνης τῶν Ἰωαννίνων, προτείνω, ὅπως ἡ Βουλὴ σύσσωμος, ἡγουμένης τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προεδρείου αὐτῆς, μεταβῇ εἰς τὸ τηλεγραφεῖον λύουσα τὴν συνεδρίασιν εἰς ἔνδειξιν τιμῆς καὶ διαπέμψῃ ἐκεῖθεν τὰ συγχαρητήρια αὐτῆς πρός τε τὸν Διάδοχον καὶ τὸν γενναῖον στρατόν του καὶ ἐκεῖθεν ἐπίσης μεταβῇ σύμπασα ἡ Βουλὴ καὶ συγχαρῇ τὴν σεπτὴν αὐτοῦ σύζυγον.

§24Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μετὰ τὰς εὐγλώττους ὄντως ἀγορεύσεις τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων ἃς ἐπιτραπῇ καὶ ἡ εὐμενὴς ἀκρόασις φωνῆς τινος ἐκ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ἐρχομένης νὰ διατυπώσῃ τὴν ἐλπίδα πάντων ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν γενναίων ἀγώνων τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ὅστις κατέρριψε σήμερον καὶ τὸ τελευταῖον ὀχύρωμα τῆς Τουρκικῆς ἀντιστάσεως, θὰ εἶναι ἀντάξιον τῶν ἐθνικῶν πόθων τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Καὶ τὴν ἐλπίδα, τὴν πεποίθησιν ταύτην στηρίζομεν ὄχι μόνον εἰς τὴν δικαιοσύνην πάντων, ἀλλὰ πρὸ παντὸς εἰς τὴν εὐγλώττως τεθεῖσαν ἀπελευθερωτικὴν βάσιν τοῦ ἀναληφθέντος ἀγῶνος. Ἡ βάσις αὕτη μᾶς ἀσφαλίζει τὸν ἐθνικὸν σύνδεσμον μετὰ παντὸς ὅ,τι ἑλληνικὸν εἰς τὰς ἀπελευθερωθείσας χώρας. Καὶ δὲν ζητοῦμεν τίποτε τούτου πλέον, οὔτε ἀπὸ τοῦ πλεονάσματος οὔτε ἀπὸ τοῦ στερήματος οὐδενός. Μᾶς ἐδόθη ὑπὸ τὸν ἥλιον διὰ τῶν μεγάλων ἔργων τῶν πατέρων μας ἀρκετὴ ἔκτασις, ἣν τὸ ἑλληνικὸν πνεῦμα καὶ ἡ ἑλληνικὴ ψυχὴ συνετήρησαν ἐγκαρτερήσαντα εἰς σκληρὰς δοκιμασίας ἐπὶ μακροὺς αἰῶνας. Δὲν ζητοῦμεν σήμερον εἰμὴ ὅ,τι ἑλληνικόν, ὡς αἷμα, συνείδησις, αἴσθημα, θρησκεία, ἀνάπτυξις διεσώθη καὶ ἔζησεν εἰς τὸ σκότος τῆς δουλείας εἰς τὰς ἱστορικὰς αὐτοῦ κατοικίας, νὰ μὴ πνιγῇ ἀπὸ κανένα ὑπὸ τὸ φῶς τῆς ἐλευθερίας, μὲ οἱονδήποτε πρόσχημα, ἀλλὰ νὰ συνδεθῇ μετὰ τῆς Μητρὸς Ἑλλάδος, ὅπως ἐκθρέψῃ μὲ τὴν ἀκατάβλητον ἰκμάδα του τὸν μέγαν ἐκπολιτιστικὸν σκοπόν, ὃν προώρισται νὰ ἐπιτελέσῃ ἐν τῷ κόσμῳ ὁ Ἑλληνισμός. (Χειροκροτήματα). Τίς δύναται, Κύριοι, νὰ μιάνῃ τὴν μεγάλην ταύτην ἠθικὴν ἀρχὴν δι’ ἀντιρρήσεων; Κοινὸς ὑπῆρξεν ὁ ἀγὼν ὑπὲρ τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν ὑπὸ τὸν ζυγὸν ὁμαιμόνων ὅλων. Ἐὰν μοναδικὸς ὑπῆρχεν ὁ ὑπὲρ τοῦ μεγάλου τούτου χριστιανικοῦ σκοποῦ ἐργασθείς, εἰς τὸν χριστιανὸν τοῦτον τὸν μέγα ἀληθῶς ἐπιτελέσαντα κατόρθωμα ἔδει νὰ δοθῇ ἡ ἐπιμέλεια πάντων. Ἀλλ’ ὅταν ἕκαστος ἔχῃ μεταξὺ τῶν ἐλευθερωτῶν τὸν ὁμαίμονα, τὸν ὁμόθρησκον, τὸν ὁμόφρονα αὑτοῦ κατὰ πλῆρες αἴσθημα, καρδίαν καὶ ἀνάπτυξιν, εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀποσπασθῶσιν οὗτοι ἀπὸ τοὺς ἀδελφικοὺς βραχίονας, διὰ νὰ δοθῶσιν εἰς τὴν ἐποπτείαν ἄλλων, ὧν τὸ αἷμα αἰσθάνονται ὅτι δὲν ἐξῆλθεν ἀπὸ τὴν αὐτὴν πηγήν, οὔτε ἡ καρδία των πάλλει διὰ τὰ αὐτὰ ἰδεώδη. Ὑπάρχει ἄρα τὸ ἀνίσχυρον τοῦ ὁμαίμονος ἐλευθερωτοῦ, ὅπως παράσχῃ τοῖς ἐλευθερουμένοις ἀσφάλειαν ζωῆς καὶ εὐημερίαν δράσεως; Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς δικαιοῦται νὰ πιστεύῃ ὅτι οὐδενὸς ὑπελείφθη εἰς τὴν ἡρωικὴν συντριβὴν τῶν ἐχθρικῶν κωλυμάτων, ὄχι μόνον δὲ μεθ’ ὁρμῆς ἀναπολούσης τὴν προγονικὴν ψυχὴν ἀπώθησε πᾶσαν ἀντίστασιν, ἀλλὰ καὶ ἔδωκε τρανὰ δείγματα πεπολιτισμένης παραστάσεως ἐκεῖ ὅπου μέχρι σήμερον ἀντικατέστησε τὸν ἡττηθέντα. Πρόκειται μήπως περὶ ἀνταμοιβῆς μεγαλειτέρων θυσιῶν ἢ ὑπηρεσιῶν; Ἀλλ’ ὑπῆρξέ τις μᾶλλον τῆς Ἑλλάδος, ὅστις ἐξεμηδένισε ταχύτερον τὴν ἀντίστασιν, παρέλυσε τὴν συνοχὴν καὶ τὸ ἠθικὸν τοῦ ἐχθροῦ, συνέτριψε τὸν στόλον καὶ ἔθηκεν ἐκτὸς μάχης, πλὴν τοῦ ἡττηθέντος στρατοῦ, καὶ διπλάσιον τοιοῦτον, οὗτινος διὰ τοῦ στόλου της παρεκώλυσε τὴν συνδρομήν; Αὐτὴ εἶναι ἡ πλεονεκτικὴ ἡμῶν θέσις σήμερον πρὸς εὔγλωττον καὶ στερρὰν στήριξιν τῶν ἐθνικῶν μας δικαίων. Ἄς ὁμολογήσωμεν, Κύριοι, ὅτι τὴν θέσιν ταύτην μᾶς τὴν ἐδημιούργησεν ὁ πόλεμος, ὄχι μόνον διότι θὰ συγκρατηθῇ τελειωτικῶς ὁ κινδυνεύων ὑπὸ τὸν ζυγὸν Ἑλληνισμός, ἀλλὰ καὶ διότι ἀπέδωκεν οὗτος εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν ἠθικὴν αὐτῆς θέσιν, ἣν ἐκοπίασεν αὕτη ὅπως παρασκευάσῃ ἐν τῇ Βαλκανικῇ. Ἀναθέσαντες τὰς ἐθνικάς μας τύχας εἰς τὰ ὅπλα ὄχι μόνον συνήψαμεν συμβόλαια μετὰ τῆς νίκης, ἀλλ’ ἔχομεν πλέον γενναῖον ἔρεισμα ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ὅπερ μᾶς γεννᾷ τὴν πίστιν. Μὲ τὴν πεποίθησιν ταύτην ἀναθέτει εἰς τὰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως τὴν περαιτέρω ὑπερήφανον διεξαγωγὴν τῆς ἐθνικῆς μας ὑποθέσεως ἡ Ἑλλὰς ἐκείνη, ἥτις δὲν ἐφοβήθη εἰμὴ τὴν στενότητα τοῦ ἐθνικοῦ θώρακος καὶ τὸν πολιτικὸν ὕπνον ὡς τοὺς μόνους ἐχθρούς, οἵτινες ἠδύναντο νὰ μᾶς παραδώσωσι βορὰν εἰς τὴν ξένην ἐπιβουλήν. Σήμερον, ὅτε ἐλύθησαν τὰ δεσμὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὅτε ἡ Ἑλλὰς ἐσάλπισε διὰ τῆς νίκης τὴν ὑγιᾶ ἀνασύνθεσιν τοῦ τόπου, δὲν φοβούμεθα τὴν δηλωθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Λακεδαίμονος ἀπληστίαν καὶ ἀδικίαν οὐδενός, ἀλλ’ ἔχομεν πεποίθησιν τοὐναντίον εἰς τὴν δικαιοσύνην πάντων, διότι ταύτην δικαιολογεῖ ὄχι πλέον ὁ ἡρωισμὸς τῶν πατέρων ἡμῶν, ἀλλ’ ἡ ἀνδρεία τῆς ἐνόπλου καὶ θωρηκτῆς ἡμῶν δυνάμεως καὶ ἡ ἀκατάβλητος ζωτικότης τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. (Χειροκροτήματα).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς συμπέρασμα τῶν δηλώσεων, εἰς ἃς προέβησαν οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταί, θεωρῶ ὑποχρέωσίν μου ἀνταποκρινομένην εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Βουλῆς, ὅπως προτείνω εἰς αὐτὴν ν’ ἀπευθύνωμεν συγχαρητήριον τηλεγράφημα πρὸς τὴν Α. Υ. τὸν Διάδοχον διὰ τὸ νέον ἐθνικὸν τρόπαιον, τὸ ὁποῖον κατήγαγε. (Χειροκροτήματα).

§26Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Καὶ εἰς τὸν στρατόν, κύριε Πρόεδρε. (Χειροκροτήματα).

§27ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα ληφθὲν ταύτην τὴν στιγμὴν ἐκ τοῦ Στρατηγείου τοῦ Στρατοῦ καὶ ὅπερ ἀποστέλλει ὁ ὑπαρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου. Τὸ τηλεγράφημα ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐμὶν–Ἀγᾶ, 4.30′ μ. μ. — Τῇ 4.40′ π. μ. ἐπανῆλθον ἐξ Ἰωαννίνων οἱ πληρεξούσιοι τοῦ Διαδόχου διὰ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ πρωτοκόλλου. Τὸ φρούριον καὶ ἡ φρουρὰ παραδίδονται ἄνευ ὅρων. Τὸ συνταχθὲν πρωτόκολλον περιλαμβάνει τὰς τέσσαρας ἑπομένας παραγράφους: 1) Τὸ φρούριον τῶν Ἰωαννίνων παραδίδεται εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν· 2) Τὰ σήμερον ἐν τῷ φρουρίῳ εὑρισκόμενα στρατεύματα παραδίδονται ὡς αἰχμάλωτα πολέμου· 3) Ἅπαν τὸ πολεμικὸν ὑλικόν, ὅπλα, σημαῖαι καὶ ἵπποι, τὰ ἀνήκοντα εἰς τὸν στρατόν, παραδοθήσονται τῷ Ἑλληνικῷ στρατεύματι εἰς ἣν κατάστασιν εὑρίσκονται· 4) Πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται, οἱ πληγωμένοι καὶ ἀσθενεῖς ὑπάγονται εἰς τὸν νόμον τοῦ πολέμου. Κατὰ τὰς πληροφορίας τοῦ ἀπεσταλμένου τοῦ Ἐσσὰτ πασᾶ παρὰ τῷ Στρατηγείῳ εἰς Ἐμὶν–Ἀγᾶ, σήμερον τὴν πρωίαν ἡ ὅλη φρουρὰ συνέκειτο ἐκ 33.000 ἀνδρῶν. Ὁ ὑπίλαρχος Στάϊκος ἀναφέρει ἐξ Ἰωαννίνων, ὅπου ἀπεστάλη ὑπὸ τοῦ στρατηγοῦ, ὅτι χθὲς ἑσπέρας ἰσχυρὸν σῶμα στρατοῦ ἐν τελείᾳ ἀποσυνθέσει ἀπεχώρησε πρὸς Λυκόστομον. Ὁ Ἐσσὰτ πασᾶς ἐδικαιολογήθη λέγων ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ὑποχώρησιν ταύτην, καθόσον οὗτοι ὑπήγοντο εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ἀρχιστρατήγου Ἀλῆ Ῥιζᾶ πασᾶ, ἐπὶ τούτου δὲ οὐδεμίαν εἶχε δικαιοδοσίαν ὁ Ἐσσάτ. Ἡ Α. Β. Υ. ὁ Διάδοχος καταγίνεται ἤδη ἐπὶ τῆς λήψεως διαφόρων μέτρων σχετικῶς πρὸς τὴν νέαν κατάστασιν. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα καὶ ζητωκραυγαί). Λαμβάνω ἐπίσης τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρὸς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον «περὶ προσθέτου μισθοδοσίας ἀξιωματικῶν, ἀνθυπασπιστῶν καὶ ὁπλιτῶν ἐν ἐκστρατείᾳ».

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ θεωρήσῃ σύμφωνον πρὸς τὰς νέας περιστάσεις καὶ τὴν ἐθνικὴν συγκίνησιν, ὑφ’ ἧς κατέχεται, νὰ διακόψῃ τὴν συνεδρίασιν εἰς ἔνδειξιν χαρᾶς, διὰ νὰ παραστῇ εἰς τὴν δοξολογίαν, ἡ ὁποία γίνεται ταύτην τὴν στιγμήν.

§29ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 5. 10′ μ. μ.).