1911.12.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 199.

Τῆς 21ης Δεκεμβρίου 1911.

(Τετάρτη, ὥρα 5,30 π. μ.).

Προεδρία κ. Ἰωάννου Δ. Τσιριμώκου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν: 1) Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Βόλου αἰτεῖται νὰ μὴ κατασκευασθῇ ἡ ὁδὸς Πηλίου διὰ πόρων τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Βόλου· 2) Ὁ Ἀπόστολος Χριστοδουλάτος αἰτεῖται παροχὴν βοηθήματος καταστραφείσης ἐκ θυέλλης τῆς οἰκίας του· 3) Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τοῦ Γεωργικοῦ Συνδέσμου τοῦ νομοῦ Τρικκάλων ἐκφράζει ἀπείρους εὐχαριστίας πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν δι’ ἐπιψήφισιν νομοσχεδίου Ζαππείου. Συναινεῖ ἡ Βουλή, ὅπως μὴ συζητήσωμεν ἀναφοράς, ἀλλὰ παραπέμψωμεν αὐτὰς εἰς τοὺς οἰκείους Ὑπουργούς;

§3ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναδιοργανώσεως τῆς ὑπηρεσίας τῶν φάρων». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐργασίας γυναικῶν καὶ ἀνηλίκων». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις τοῦ συνόλου τῆς προτάσεως νόμου «περὶ πληρωμῆς τῶν ἡμερομισθίων τῶν ἐργατῶν καὶ περὶ τῶν μισθῶν τῶν ὑπηρετῶν καὶ ὑπαλλήλων, ὡς ἐτροποποιήθη». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις τοῦ συνόλου τῆς προτάσεως νόμου «περὶ διοικήσεως τοῦ Λιμενικοῦ Ταμείου Πατρῶν». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις τοῦ συνόλου τῆς προτάσεως νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου ͵ΓΩΚΕʹ περὶ Καποδιστριακοῦ καὶ ͵ΓΩΚΑʹ περὶ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις τοῦ συνόλου τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀπονομῆς προνομίου εὑρεσιτεχνίας μεταλλικοῦ μίγματος δι’ ὁδοστρώματα εἰς τὸν μηχανικὸν κ. Δ. Καλλίαν». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναγραφῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πιστώσεως διὰ δαπάνας παραστάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν». (Ψηφίζεται τὸ μόνον ἄρθρον καὶ τὸ σύνολον). Ψήφισις τοῦ συνόλου τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τοῦ ἐν Τήνῳ Ἱεροῦ ναοῦ τῆς Εὐαγγελιστρίας». (Ψηφίζεται εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ παροχῆς 25,000 δρ. πιστώσεως πρὸς ἀποστολὴν ἀθλητῶν εἰς τοὺς Ὀλυμπιακοὺς ἀγῶνας τῆς Στοκχόλμης».

§5Γ. ΠΩΠ. Ἐγένετο τροπολογία καὶ ἀφομοιοῦται σχεδὸν ὁ σύνδεσμος τῶν ἀθλητικῶν σωματείων πρὸς τὴν Ὀλυμπιακὴν ἐπιτροπήν. Ἡ Ὀλυμπιακὴ ἐπιτροπὴ ἀποτελεῖ καθεστὼς πλέον, διότι καὶ τὰ μέλη ὁρίζονται διὰ Β. Διατάγματος, δὲν εἶναι δυνατὸν δὲ νὰ δώσητε ἐν τῇ κρίσει ἰσοψηφίαν μεταξὺ Ὀλυμπιακῆς ἐπιτροπῆς καὶ συνδέσμου ἀθλητικῶν σωματείων. Βεβαίως ὁ Σύνδεσμος τῶν ἀθλητικῶν σωματείων πρέπει νὰ παρίσταται καὶ νὰ παρέχῃ τὴν γνώμην αὑτοῦ, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν ἀντιπροσώπων, τὸν ὁποῖον ἔχει καὶ ἡ Ὀλυμπιακὴ ἐπιτροπή, διότι ἡ Ὀλυμπιακὴ ἐπιτροπὴ ἀποτελεῖ καθεστὼς πλέον νομίμως δημιουργηθέν. Ἑπομένως ἂς ὁρισθῶσιν ἓξ ἐκ τοῦ ἑνὸς καὶ τέσσαρες ἐκ τοῦ ἑτέρου.

§6ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λησμονεῖτε τὸν τυπικὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τροπολογία.

§7Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ἄνευ τοῦ Συνδέσμου τῶν ἀθλητικῶν σωματείων οὔτε ἀγῶνες θὰ ἐγίνοντο. Ὁ Σύνδεσμος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος κάμνει τοὺς ἀγῶνας.

§8Γ. ΠΩΠ. Ἀντιλαμβάνομαι τὴν δυσκολίαν, εἶναι ὅμως δικαία ἡ τροπολογία. (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ὑπαγωγῆς τοῦ δήμου Οἰνιαδῶν τῆς ἐπαρχίας Ξηρομέρου οἰκονομικῶς καὶ ἀστυνομικῶς εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου». (Ψηφίζεται ἡ πρότασις νόμου κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§10ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 27, παρακαλῶ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως πρὸς συνδρομὴν τοῦ Κράτους εἰς δημοσυντήρητά τινα γυμνάσια καὶ εἰς φιλανθρωπικὰ καὶ ἄλλα ἱδρύματα».

§12ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ὀφείλω νὰ δηλώσω, Κύριοι, πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι, ἂν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρόκειται νὰ προκαλέσῃ τὴν συνήθη θύελλαν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ. Οἱαδήποτε προσπάθεια, οἱαδήποτε σύστασις πρὸς ἐγγραφὴν νέου βοηθήματος εἰς οἱονδήποτε σωματεῖον ἄλλο, μοναδικὸν ἀποτέλεσμα θὰ εἶχε τὸ νὰ μὴ ψηφισθῇ ἐξ ὁλοκλήρου τὸ νομοσχέδιον ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὴ οἱαδήποτε ἄλλη τροποποίησις διὰ τὸν λόγον τὸν συνταγματικόν. Ὀφείλω νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι, ἂν προσέξῃ εἰς τὰ βοηθήματα, θὰ ἴδῃ ὅτι τὸ πρὸς τὴν Ἐπαγγελματικὴν καὶ Οἰκοκυρικὴν σχολὴν εἶναι βοήθημα, τὸ ὁποῖον ὑποχρεοῦται ἡ Κυβέρνησις νὰ παράσχῃ πρὸς τὴν σχολὴν ἐκείνην, ἡ δὲ ὑποχρέωσις δὲν εἶναι κἂν νόμιμος ἁπλῶς, ἠθική, οἵα ἦτο, ὅτε ὑπεβλήθη τὸ πρῶτον τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ πολὺ βαθυτέρα, διότι ἡ Ἐπαγγελματικὴ σχολὴ στηριζομένη ἀκριβῶς εἰς τὴν πεποίθησιν παροχῆς βοηθήματος προέβη ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἀφ’ ἧς τὸ πρῶτον ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν, εἰς τὴν συνομολόγησιν δανείου πρὸς τὴν Τράπεζαν, διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ ὁποίου δὲν ἐπαρκοῦσιν οἱ ἄλλοι πόροι. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ εὕρῃ ἄσκοπον ἡ Βουλὴ τὸ βοήθημα πρὸς τὸν Ζωολογικὸν κῆπον, διότι, ὅσα καὶ ἂν ἤθελον λεχθῇ περὶ τοῦ μὴ σκοπίμου καὶ τοῦ μὴ ἐπωφελοῦς, δὲν θὰ ἦσαν βάσιμα. Ἐπίσης τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ὡς πρὸς τὸ βοήθημα διὰ τὴν Σηροτροφικὴν Ἑταιρείαν. Ὄχι διότι θέλομεν νὰ φανῶμεν εὐάρεστοι εἰς περισσοτέρας ἐπαρχίας ἢ νὰ ἐπικουρήσωμεν εἰς τὰ περισσότερα σωματεῖα, ἀλλὰ νὰ ἐπαρκέσωμεν, εἰ δυνατόν, εἰς πάσας τὰς παρεμβάσεις αὐτάς. Ὀφείλω δὲ νὰ δηλώσω ὅτι οἱαδήποτε ἄλλη ἀξίωσις ἓν καὶ μόνον θὰ ἔχῃ ἀποτέλεσμα, νὰ μὴ δοθῇ τίποτε.

§13Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἐὰν προστεθῇ καμμία πίστωσις, θὰ ἔχω ἀντίρρησιν.

§14ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ ποσὸν τῶν 3000 νὰ δώσωμεν εἰς τὸν Σύλλογον τῶν Ἐμποροϋπαλλήλων.

§15Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία.

§16Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Οἱ Βουλευταὶ Ἀττικῆς δὲν ἐζήτησαν τίποτε ἄλλο.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητοῦσι τὸν λόγον τριάκοντα.

§18Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ προστεθῇ εἰς τὰ βοηθήματα αὐτὰ καὶ ποσὸν 500 δρχ. διὰ τὴν φιλαρμονικὴν Γυθείου. Ἐπίσης διὰ τὸν ἐν Μαυροβουνίῳ σύλλογον ἡ «Μέλισσα», διότι πρόκειται περὶ σωματείων ἀξίων προστασίας ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας.

§19Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Διὰ τὸν σύνδεσμον τῶν Αʹ Βοηθειῶν, ὁ ὁποῖος παρέστη ἀρωγὸς εἰς τὸ Κράτος, δὲν ἔχει δὲ καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ μεταφέρῃ τοὺς στρατιώτας εἰς τὰ νοσοκομεῖα κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐπιδημίας τῆς μηνιγγίτιδος....

§20ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ν’ ἀποσυρθῇ, κ. Πρόεδρε.

§21Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Ὁ Σύλλογος τῶν ἐμποροϋπαλλήλων εἶναι σωματεῖον προοδευτικόν, καὶ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ εἰς αὐτὸ ἀρωγός. Μόνον εἰς τὰς Ἀθήνας πρέπει νὰ δίδηται, καὶ ὄχι καὶ εἰς τὰς Πάτρας; Πρέπει καὶ τὰ ἐκεῖ σωματεῖα νὰ ἐνθαρρύνωνται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλά, ἐὰν ἐπιμείνητε ν’ ἀποσύρητε τὸ νομοσχέδιον, δὲν θὰ πράξητε πρᾶξιν δικαίαν, τὰ δὲ σωματεῖα Πατρῶν, μὴ τυγχάνοντα οὐδεμιᾶς ἀρωγῆς, θ’ ἀπογοητευθῶσιν. Ἐπαναλαμβάνω νὰ μὴ ἀποσύρητε τὸ νομοσχέδιον.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἀπεσύρθη.

§23Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Ἐὰν πρόκειται ν’ ἀποσύρητε τὸ νομοσχέδιον καὶ ζημιωθῶσιν ἄλλα καταστήματα καὶ ἄλλα φιλανθρωπικὰ ἱδρύματα καὶ ἰδίως τοῦ Πύργου, ἀναγκάζομαι νὰ ὑποχωρήσω καὶ νὰ μὴ ἐπιμείνω ζητῶν βοήθημα ὑπὲρ τοῦ Συλλόγου τῶν ἐμποροϋπαλλήλων Πατρῶν, διότι δὲν θέλω ν’ ἀδικηθῶσιν οἱ ἄλλοι. Συνεπῶς μὴ ἀποσύρητε τὸ νομοσχέδιον.

§24Γ. ΠΩΠ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ σᾶς παρακαλέσω, μίαν παρατήρησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ παροχῶν εἰς σωματεῖα ἢ ἄλλο τι, θὰ ἠδύνατο ν’ ἀποδοθῇ εἰς τοπικήν τινα προσπάθειαν, ἀλλ’ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ ἀναγράφονται καὶ παροχαὶ πρὸς ὄντα, τὰ ὁποῖα βεβαίως δὲν δύνανται ν’ ἀποτελέσωσιν ἀντικείμενον δημοκοπίας, ἀλλὰ δύνανται ν’ ἀποτελέσωσιν ἀντικείμενον σπουδῆς καὶ μελέτης. Πρόκειται περὶ τῆς ἐπαναφορᾶς τοῦ ζωολογικοῦ κήπου. Ὑποθέτω ὅτι, ἀποσυρομένων πάντων τῶν ἄλλων τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, θὰ ἐπιτραπῇ ν’ ἀναγραφῇ ἡ πρὸς τὸν ζωολογικὸν κῆπον πίστωσις. Δὲν ὑποθέτω, Κύριοι, νὰ ἔχητε ἀπέναντι τῶν λεόντων τοιαύτας ἀγρίας διαθέσεις. Ἐὰν δημιουργήσητε καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις σας ζωολογικοὺς κήπους, σᾶς ὑπόσχομαι ἐγὼ καὶ πάλιν νὰ ἔλθω, ἵνα ὑποστηρίξω τὴν παροχὴν ὑπὲρ αὐτῶν. Ἀφήσατε τὰ ζῷα, διότι πρόκειται περὶ ἱδρύματος ἐπιστημονικοῦ.

§25Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, εὑρισκόμεθα εἰς τὰς τελευταίας στιγμὰς τῶν ἐργασιῶν μας.

§26ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀπεσύρθη τὸ νομοσχέδιον, κύριε Βουλευτά.

§27Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὁριστικῶς;

§28ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἐξασκήσεως τοῦ ἰατρικοῦ ἐπαγγέλματος παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συνθέσεως τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ». Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§30Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, εὐχαριστῶ τὸν Θεὸν πρῶτον, εὐχαριστῶ ὑμᾶς δεύτερον, διότι, καθὼς φαίνεται, κατώρθωσα νὰ διαπλεύσω τὸν τρικυμιώδη ὠκεανόν, ἐν μέσῳ τοῦ ὁποίου ἐρρίφθην μόνος παλαίων κατὰ τῶν στοιχείων τῆς φύσεως, πρὸς τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ παρομοιασθῶσιν οἱ φλογεροὶ ὑμῶν πόθοι, οἱ δυνατοὶ ὑμῶν παλμοί, ὅπως κατορθώσητε τὸ μέγα ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀνέθηκεν εἰς ὑμᾶς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 28 Νοεμβρίου. Λυποῦμαι, Κύριοι, διότι βαίνων πρὸς τὴν αὐτὴν κατεύθυνσιν μεθ’ ὑμῶν εὐθὺς ἀμέσως εὑρέθην εἰς διαφωνίας ἐπὶ κεφαλαιωδῶν γραμμῶν, ἐπὶ κεφαλαιωδῶν ζητημάτων.

§31Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Μόνος εἶσθε;

§32Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸ μόνος ἔχει τὴν ἔννοιαν ὅτι εἶμαι ἀντιπολιτευόμενος ὡς εἶναι καὶ ἄλλοι ἀντιπολιτευόμενοι, ἀλλά, ὡς διαφωνῶ πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν ἐπὶ κεφαλαιωδῶν καὶ θεμελιωδῶν ζητημάτων, εὑρισκόμην ἐν διαφωνίᾳ ἐπί τινων λεπτομερειῶν καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους ἀντιπολιτευομένους. Οὐχί, Κύριοι, διότι ἀγορεύω τὸ τελευταῖον ἐνώπιον ὑμῶν, οὐχὶ διότι πρόκειται περὶ νομοσχεδίου ἀποτελοῦντος κεφάλαιον μέγα τοῦ προγράμματος τοῦ κυβερνητικοῦ, ἀλλὰ διότι ἔχω ἀνάγκην νὰ στηρίξω τὰς σκέψεις μου ἀκολούθως ἐνόμισα ὅτι ἦτο ἀναγκαῖον, προλογιζόμενος, νὰ εἴπω τὰ ὀλίγα ταῦτα, ἵνα καὶ τὸ τελευταῖον εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν ἁπλῶς ὅτι, δικαιούμενος, ὡς νομίζω τοὐλάχιστον, νὰ ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου, δικαιοῦμαι ὡσαύτως νὰ ἐκφράσω αὐτήν. Ἀναγινώσκων πρὸ ἡμερῶν τὸ κείμενον τοῦ νόμου περὶ ἱδρύσεως τοῦ ταμείου τοῦ στόλου, ἀναγινώσκων τὸ κείμενον τοῦ ψηφισθέντος κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου, ἀναγινώσκων τὸν Προϋπολογισμόν, κατὰ τὴν πεποίθησίν μου ἀπέδειξα ὅτι ἡ ἐφαρμοζομένη νῦν πολιτικὴ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ναυτικὰς πολεμικὰς δυνάμεις τοῦ Κράτους εἶναι πολιτικὴ ἄστοχος, εἶναι πολιτικὴ ἀσύμφορος εἰς τὸ Κράτος, ἐπικίνδυνος εἰς τὸ ἔθνος, εἶναι πολιτικὴ τείνουσα κατὰ τὴν πεποίθησίν μου τὴν ἀκράδαντον, τὴν πεποίθησιν, ἣν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράσω, εἰς ἀφοπλισμὸν τοῦ Κράτους. Λυποῦμαι, διότι πρὸς τὴν ἔκφρασιν μιᾶς τοιαύτης πεποιθήσεως ἐπηκολούθησεν ἀπάντησις ὑπὸ τύπον, ὅστις δὲν ἦτο, νομίζω, ἐπιτετραμμένος εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν ἑνὸς Κράτους, νομίζω δ’ ὅτι ἕνεκα τῆς ἐκφράσεως ἐκείνης ἔπρεπε νὰ αἰσθανθῶ λύπην, διότι ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς πατρίδος μου μὲ τοιαύτην φρασεολογίαν ἀπήντησεν εἰς ἐκφρασθεῖσαν γνώμην. Ἀπήντησα τότε καὶ νομίζω ὅτι ἀπήντησα ὅπως ἔπρεπε καὶ ὅπως ἤξιζεν, ἀλλ’ αἰσθάνομαι σήμερον περισσοτέραν στενοχωρίαν ἐξετάζων τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν. Ἔχω δύο κείμενα τοῦ νομοσχεδίου ἐνώπιόν μου, κύριοι Βουλευταί, τὸ πρῶτον ὑποβληθὲν καὶ τὸ μετέπειτα τροποποιηθέν. Ὅτε ὑπεβλήθη τὸ πρῶτον εἰς τὴν Βουλήν, παρετήρησα ἐλλείψεις εὐθὺς ἀμέσως καταφώρους καὶ σημαντικάς, παρεκάλεσα δὲ καὶ συνέστησα, ὅπως ζητηθῶσιν ἐξηγήσεις ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ μετὰ τὰς αἰτηθείσας ἐκείνας ἐξηγήσεις προσήχθη τὸ δεύτερον σχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁρίζονται καὶ ἄλλαι διατάξεις ἀφορῶσαι τὰς γενικὰς ὑπηρεσίας, τὰ στρατεύματα, τὰς εἰδικὰς ὑπηρεσίας, τὰς ἀποθήκας καὶ καταστήματα, τὴν χωροφυλακήν, καὶ ἀκολούθως ἐπίσης ὁρίζεται ὅτι καὶ κατὰ τὸ σχεδίασμα τοῦτο ἀπομένουσι καὶ τὰ 6 τάγματα τῶν Εὐζώνων. Εἶχον ἀνάγκην τῶν ἐξηγήσεων ἐκείνων καὶ ἔσπευσα νὰ ζητήσω αὐτὰς διὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, τὸν ὁποῖον παρεκάλεσα, ὡς ἀποδεικνύει, λέγω, αὐτὸ τοῦτο τὸ δεύτερον ὑποβληθὲν σχέδιον. Ἀλλὰ καὶ τὸ σχέδιον τοῦτο, κύριοι Βουλευταί, ἐμὲ τοὐλάχιστον δὲν ἱκανοποιεῖ. Εἶναι γνωστὸν ὅτι κατὰ τὸ 1904 ἐψηφίσθη νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὀργανισμοῦ καταρτισθέντος ἐν τῇ Γενικῇ Διοικήσει τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς Α. Ὑ. τοῦ Διαδόχου, κατὰ δὲ τὸν ὀργανισμὸν ἐκεῖνον ὁ στρατὸς συνετίθετο ἐκ τριῶν Μεραρχιῶν, κατὰ δὲ τὸ σύστημα τὸ λεγόμενον δυαδικὸν ἑκάστη Μεραρχία ἀποτελεῖται ἐκ δύο Ταξιαρχιῶν, ἑκάστη Ταξιαρχία ἐκ δύο Συνταγμάτων, ἕκαστον Σύνταγμα ἐκ τριῶν Ταγμάτων καὶ ἕκαστον Τάγμα ἐκ 4 λόχων. Κατὰ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον εἰσάγεται σύστημα τριαδικόν. Ἑκάστη Μεραρχία ἀποτελεῖται ἐκ τριῶν Συνταγμάτων, ἕκαστον Σύνταγμα ἐκ τριῶν Ταγμάτων, ἕκαστον Τάγμα ἐκ 3 λόχων. Ἐκ τῆς τοιαύτης, Κύριοι, κατατάξεως τῶν πραγμάτων, ἐκ τῆς τοιαύτης διαιρέσεως τοῦ στρατεύματος προκύπτει εὐθὺς ἀμέσως ὑπὸ τὴν ἐξέτασιν τοῦ παρατηρητοῦ τοῦτο τὸ γενικώτατον, κατὰ πόσον δικαιολογεῖται ἡ ὑποβολὴ ἑνὸς ἁπλοῦ σχεδιάσματος, χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Βουλὴ ὁλόκληρον τὸν ὀργανισμόν. Ἐὰν δὲν ἐπείγωσιν αἱ περιστάσεις, δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῇ τὸ σχεδίασμα τοῦτο, θὰ ἠδυνάμεθα ν’ ἀναμείνωμεν, ὅπως ἡ μέλλουσα Βουλὴ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει τὸ ὅλον σύστημα τοῦ μελετωμένου καὶ καταρτιζομένου στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ, οὕτως ὥστε ἐν ἐπιγνώσει τῶν ζητημάτων, ἐν ἐπιγνώσει πάντων τῶν πραγμάτων νὰ κρίνῃ καὶ ἀποφασίσῃ. Ἂν ὅμως ὑπῆρξέ τις ἀνάγκη ἐπείγουσα εἰς τὸ νὰ ὑποβληθῇ τὸ σχεδίασμα τοῦτο, νομίζω ὅτι ἄγει εἰς ἄτοπα ἐκ τῆς τοιαύτης διαιρέσεως τοῦ στρατεύματος, διότι κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, καθ’ ὃ καταργοῦνται αἱ Ταξιαρχίαι, καταρτίζεται ἄλλη σύνθεσις τῶν Μεραρχιῶν, καὶ ἑπομένως ἄλλη σύνθεσις τοῦ ὅλου στρατεύματος, ὥστε ἅπασα ἡ μέχρι τοῦδε κατηρτισμένη ἐργασία τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, ὅλον τὸ ὑπάρχον σχέδιον ἐπιστρατεύσεως κατὰ μέγα μέρος δὲν χρησιμεύει, τὰ πάντα πρέπει νὰ ὑποστῶσι παραλλαγήν, διότι ἂν δὲν ὑποστῶσιν ὁλοκληρωτικὴν παραλλαγήν, ἐὰν τὰ πράγματα δὲν διαταχθῶσιν ἄλλως κατὰ τὸ μέγιστον μέρος μία τις κινητοποίησις θ’ ἀγάγῃ εἰς ἄτοπα. Θὰ δημιουργήσῃ βραδύτητας πολλάς, θ’ ἀγάγῃ ἀφεύκτως εἰς πολλὰ ἄτοπα. Μετὰ ταῦτα ἐκ τῆς τοιαύτης διαιρέσεως προκύπτει παρατήρησις ἐκτιμῶσα τὴν δύναμιν τοῦ στρατεύματος. Περιορίζομαι, Κύριοι, εἰς τὴν διάταξιν ταύτην, τὴν ἀφορῶσαν τὸ Πεζικόν, διότι, ὡς εἶναι ἐκ τῆς πείρας γνωστόν, τὸ Πεζικὸν εἶναι ἡ κυρία δύναμις τοῦ στρατεύματος, τὸ πεζικὸν εἶναι τὸ διεξάγον τὰς μάχας, τὰ δ’ ἄλλα ὅπλα εἶναι ὑπηρετικὰ τῆς δράσεως τοῦ πεζικοῦ. Κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ 1904 ἔχοντες 12 συντάγματα τοῦ πεζικοῦ, ἤτοι 36 τάγματα, δηλαδὴ 144 λόχους, ἔχοντες ἀκόμη 6 τάγματα εὐζώνων, δηλ. 24 ἀκόμη λόχους, ἔχομεν 168 λόχους. Ἐλέχθη, ὅτι τὸ ἓν τῶν τριῶν ταγμάτων ἦτο τάγμα νεκρόν, ἄλλως καλούμενον τάγμα ἔφεδρον· ναί, ἀλλὰ τὸ τάγμα εἶχε πάντα αὑτοῦ τὰ στελέχη, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στελεχῶν ἐκείνων ὑπελογίζετο ἡ δύναμις τοῦ στρατεύματος. Πρὶν προχωρήσω εἰς τὰς σκέψεις μου εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐφ’ ἑνὸς πράγματος γνωστοτάτου εἰς πάντας ὑμᾶς. Ὑπάρχει σήμερον πληθώρα στελεχῶν, στελεχῶν ἀνωτέρων, ἀκαταλλήλων ἔν τισιν, ἀνεπαρκῶν ἐν ἄλλοις, ἀλλὰ πληθώρα κατωτέρων ἀξιωματικῶν οὐδέποτε ὑπῆρξε, τὸ φαινόμενον δέ, τὸ ὁποῖον παρουσίασεν ὁ πόλεμος τοῦ 1897, ἦτο φαινόμενον ὀδυνηρότατον. Συνέβη λόχος, ἐνίοτε καὶ τάγμα, νὰ διοικῆται ὑφ’ ἑνὸς ἐφέδρου ἀνθυπολοχαγοῦ, ἐνίοτε καὶ σύνταγμα· συνέβη τοῦτο, διότι καὶ πολλοὶ ἱκανοὶ ἀξιωματικοὶ ὑπηρέτουν ἐν τῇ Ἀστυνομίᾳ, ἀλλ’ ἂς μὴ λησμονῇ τις ὅτι ἡ δύναμις τοῦ στρατεύματος δὲν ἦτο ἐκείνη, πρὸς τὴν ὁποίαν βαίνομεν σήμερον νὰ καταστήσωμεν. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ 1904 εἶχε λόχους 168, ἐπαναλέγω, ὅπερ σημαίνει, κ. Βουλευταί, ὅτι ἔχομεν ἐν εἰρήνῃ 168 λοχαγούς, ὅπερ σημαίνει, κ. Βουλευταί, ὅτι ἔχομεν 168 ὑπολοχαγούς. Διότι, ὡς εἶναι τοῖς πλείστοις ἐξ ὑμῶν γνωστόν, ὁ λόχος διαιρεῖται εἰς 4 διμοιρίας, διαιρεῖται εἰς 2 οὐλαμούς, ὁ δὲ ὑπολοχαγὸς εἶναι διοικητὴς τοῦ πρώτου οὐλαμοῦ καὶ τῆς πρώτης διμοιρίας. Κατὰ τὸ σχεδίασμα, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, οἱ λόχοι τοῦ πεζικοῦ εἶναι ὀλιγώτεροι κατὰ 42, ὅπερ σημαίνει ὅτι θὰ ἔχωμεν 42 λοχαγοὺς ὀλιγωτέρους, 42 ὑπολοχαγοὺς ὀλιγωτέρους. Παρακαλῶ, κύριοι Βουλευταί, νὰ μὲ παρακολουθήσητε εἴς τινας ὑπολογισμούς. Πάντες, ὑποθέτω, ἔχετε ἀναγνώσει εἰς τὰς ἐφημερίδας, αἵτινες περιεῖχον τὰ Πρακτικὰ τῶν συζητήσεων τῆς Βουλῆς τοῦ 1904, καὶ ἑπομένως ἔχετε ὑπ’ ὄψει ὅτι, ὅτε ἐτίθετο ὁ ὀργανισμὸς ἐκεῖνος, εἶχεν ὑπ’ ὄψει δύναμιν ὁλοκλήρου τοῦ ἐν πολέμῳ στρατεύματος ἀνδρῶν 120,000. Καὶ ἰδοὺ πῶς. 168 λόχοι· ἕκαστος λόχος μὲ ἐμπόλεμον δύναμιν ἀνδρῶν 250. Τὸ ὅλον τῆς δυνάμεως τοῦ πεζικοῦ 42,000. Ἀναπτυσσομένου τοῦ ὀργανισμοῦ, καλουμένων τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, προαγομένων τῶν ὑπολοχαγῶν εἰς λοχαγοὺς καθίστατο εὐχερής, κανονική, ἀβίαστος ἡ ἐνέργεια ἐκείνη, ἥτις εἶχεν ὡς ἄμεσον συνέπειαν τὸν διπλασιασμὸν τῆς δυνάμεως τοῦ στρατεύματος, καὶ αἱ 42000 καθίσταντο 84000. Μετὰ τῶν ἄλλων ὅπλων, τῶν ὁποίων ὡρίζετο ἡ ἀναλογία ὑπὸ τοῦ ὀργανισμοῦ ἐκείνου, τῶν ὁποίων τὴν ἀναλογίαν ἀγνοοῦμεν κατὰ τὸ σχεδίασμα τοῦτο, ἡ ὁλικὴ δύναμις τοῦ στρατεύματος ἀνήρχετο εἰς 120,000. Ἔχοντες ὀλιγωτέρους λόχους 42, δηλαδὴ ἐν πολέμῳ λόχους ὀλιγωτέρους 84, ἔχομεν μείωσιν τῆς δυνάμεως τοῦ πεζικοῦ κατὰ 21,000. Ὥστε ἀντὶ τῶν 84,000 ἀνδρῶν πεζικοῦ, οὓς ἔδιδεν ὁ ὀργανισμὸς τοῦ 1904, ἔχομεν 63,000 κατὰ τὸ σχεδίασμα τοῦτο. Ὁ ὑπολογισμὸς εἶναι ἀκριβέστατος, διότι ἀποδεικνύεται καὶ ἄλλως, ἀποδεικνύεται καὶ κατὰ τρόπον μηδ’ ἐλαχίστην καταλείποντα ἀμφιβολίαν. Εἶναι γνωστότατον ὅτι ἐπὶ χιλίων ἀνδρῶν ἀναλογοῦσιν εἴκοσιν ἀξιωματικοί. Ὥστε ἐπὶ 21,000 ἀνδρῶν ἀναλογοῦσιν ἀξιωματικοὶ 420. Ἀλλὰ 420 ἀκριβῶς εἶναι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἀπαιτούμενοι διὰ 84 λόχους. Ἀκριβῶς. Δὲν δύναται ἄρα οὐδ’ ἐλαχίστη, νὰ καταλειφθῇ ἀμφιβολία, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὸ σχέδιον τοῦτο, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν καταρτισθῇ τὸ σχέδιον τῆς ἐπιστρατεύσεως, οἱαδήποτε καὶ ἂν δοθῇ ἀνάπτυξις εἰς αὐτό, ἀντὶ τῶν 120,000 ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους ἔδιδεν ὁ ὀργανισμὸς τοῦ 1904, θὰ ἔχωμεν στράτευμα μὲ δύναμιν ἱκανῶς μικροτέραν τῶν 100,000, καὶ λέγω ἱκανῶς μικροτέραν, οὐχὶ δὲ 99,000, διότι, ὡς θὰ ἀφαιρέσωμεν καὶ ἐκ τῶν ἄλλων ὅπλων, διότι, ἐὰν ὑπάρξῃ δυσαναλογία μεταξὺ τοῦ πεζικοῦ καὶ τῶν ἄλλων ὅπλων, ἐπέρχονται ἄτοπα, τὰ ὁποῖα δυσχεραίνουσι τὰς κινήσεις τοῦ στρατεύματος. Καὶ κατὰ τὸν ἕνα τρόπον λοιπὸν ὑπολογίζοντες καὶ κατὰ τὸν ἕτερον ἀγόμεθα εἰς τὰ αὐτὰ ἀσφαλῆ συμπεράσματα, ὅτι κατὰ τὸ σχέδιον τοῦτο οἱασδήποτε τυγχάνον ἐφαρμογῆς, ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ἐκδοθῶσι Β. Διατάγματα, περὶ τῶν ὁποίων θὰ σᾶς εἴπω δι’ ὀλίγων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ τὰς 100,000 ἡ δύναμις ἡ ἐμπόλεμος. Ὅτε τοιαῦτα εἶναι τὰ πράγματα, Κύριοι, δικαιολογοῦνται αἱ δυσπιστίαι ἡμῶν, δικαιολογεῖται ἡ ἀντίθετος γνώμη ἡμῶν, δικαιολογεῖται ἡ ἁπλῶς διάφορος γνώμη ἡμῶν, δικαιολογούμεθα προκαλοῦντες μίαν συζήτησιν. Δὲν μᾶς παρηγορεῖ, δὲν μᾶς πείθει, περὶ τοῦ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ προκαλέσωμεν συζήτησιν, τὸ ὅτι διατίθενται μεγάλα ποσὰ ἐκ κεφαλαίων τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης.

§33Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός.). Δὲν εἶπον τοιοῦτό τι, Κύριε.

§34Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐγὼ τὸ λέγω.

§35Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός.). Πᾶν ἄλλο παρὰ νὰ μὴ θεωρῶ ἐπιβεβλημένην τὴν συζήτησιν οὕτω διεξαγομένην.

§36Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν μᾶς παρηγορεῖ, λέγω, τὸ ὅτι διατίθενται μεγάλα ποσὰ διὰ παραγγελίας ἐκ τῶν κεφαλαίων τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ποσὰ προερχόμενα ἐξ ἑνὸς δανείου ἐπαχθεστάτου, ποσὰ μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τῶν ὁποίων παύει πράγματι νὰ ὑπάρχῃ τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ οἱαδήποτε προσπάθεια φιλοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν θὰ εὑρίσκῃ ἀντιμέτωπον τὴν δυσχερῆ, τὴν ἐπίσης φιλότιμον προσπάθειαν ὑπὲρ τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν τοῦ ἑκάστοτε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Τὰ χρήματα θέλουσιν ἐξαντληθῆ, ἡ δὲ συνομολόγησις νέου δανείου καὶ ἀσύμφορος εἶναι καὶ πιθανῶς διὰ πολὺν χρόνον πολὺ δύσκολος. Διὰ τοῦτο ἔλεγον προχθὲς ὅτι οὐδὲν κακὸν ἄνευ ἐξαιρέσεως. Ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ ἱδρυθῶσι τὰ ταμεῖα ταῦτα, ὑπῆρχεν ἀνάγκη τῆς ἱδρύσεως αὐτῶν καὶ ἐπιστεύετο ὅτι ἡ συναίσθησις τοῦ καθήκοντος καὶ τῶν Κυβερνήσεων καὶ τῶν Βουλευτῶν καὶ τοῦ λαοῦ ὁλοκλήρου θὰ συνεκράτει τὰ ταμεῖα ταῦτα, ὅπως ἀσφαλίζωσι τὴν διαρκῆ ἐνίσχυσιν τῶν πολεμικῶν δυνάμεων, διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν μεγάλων σκοπῶν, οἵτινες ἱστορικῶς ἔλαχον εἰς τὸ Κράτος τοῦτο. Ἀλλὰ καὶ ἀκόμη, διαφωτίζεται ἡ Βουλὴ περὶ τῆς διαθέσεως τοῦ μεγάλου ἀληθῶς ἐκείνου ποσοῦ;

§37Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ νὰ σᾶς διευκολύνω, σᾶς λέγω ὅτι οὐδεμία διαφώτισις δὲν παρέχεται εἰς τὴν Βουλήν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διάθεσιν τοῦ ποσοῦ τούτου. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ δαπάνη εἶναι 15–16 ἑκατομμύρια διὰ κτίρια· οὐδεμία ἄλλη διαφώτισις θὰ δοθῇ.

§38Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸ γνωρίζω αὐτό, ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκολουθήσητε εἰς τὰς σκέψεις μου. Λοιπόν· «ἔξοδα προμηθείας ὑλικοῦ πολέμου, ὑλικοῦ στρατοῦ, στρατ. ἐγκαταστάσεων, κατασκευῆς στρατιωτικῶν κτιρίων, ὀχυρώσεων, συγκοινωνίας, ἱππωνίας, εἰδῶν ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας, ὁδοιπορικῶν ἐξόδων καὶ ἀποζημιώσεων ἐπιτροπῶν διὰ τὴν παραλαβὴν ὑλικοῦ ἔξοδα, διὰ τὴν ἐνέργειαν δοκιμῶν, μεταφορὰς ὑλικοῦ καὶ πληρωμῆς ἀσφαλίστρων, νομισματικῆς διαφορᾶς καὶ ἔξοδα ἀπροβλέπτων δαπανῶν ἐν γένει δραχμαὶ 24,741,439». Ταῦτα ἀναγράφονται ἐν σελίδι 426 τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἀταράχως καὶ μετὰ σπουδῆς νὰ ψηφίσωμεν τοιοῦτο νομοσχέδιον, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ὅτι ἐντὸς ὀλίγου παύει νὰ ὑπάρχῃ τὸ Ταμεῖον τῆς Ἀμύνης, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ὅτι ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τὸ μέγιστον, 15 ὅλα ἑκατομμύρια, διατίθεται πρὸς ἀνέγερσιν κτιρίων, τὸ δὲ ὑπόλοιπον κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, κατὰ πᾶσαν βεβαιότητα ὀρθῶς καὶ προσηκόντως καὶ ὠφελίμως θὰ διατεθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως; Ἀλλὰ μία Βουλὴ Ἑλληνικὴ νομίζετε ὅτι δὲν πρέπει νὰ συγκινῆται καὶ νὰ ταράσσηται, ὅταν δὲν θὰ ὑπάρχῃ πλέον χρῆμα τοσοῦτον ἄφθονον εἰς τὸ μέλλον τὸ προσεχὲς καὶ ὅταν, ἐπαναλαμβάνω διὰ μυριοστὴν φοράν, καὶ διὰ τρὶς μυριοστὴν φορὰν τονίζω, θὰ παύσῃ νὰ ὑπάρχῃ τὸ Ταμεῖον τῆς Ἀμύνης; Αὗται, Κύριοι, εἶναι αἱ σκέψεις, αἵτινες μὲ ἄγουσιν εἰς τὸ νὰ πολεμήσω τὸ σχεδίασμα τοῦτο, εἰς τὸ νὰ καταψηφίσω αὐτό, εἰς τὸ νὰ ὑποστηρίξω ὅτι καταφανέστατα μειοῖ τὴν δύναμιν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, συνδεδεμένον δὲ πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν καταφανέστατα θέτει ἔν τινι κινδύνῳ τὴν ἐξακολούθησιν καὶ ἐφαρμογὴν στρατιωτικῆς πολιτικῆς ἀναλόγου πρὸς τὰς ἐθνικὰς ἀνάγκας, ἀναλόγου πρὸς τὰς ἐθνικὰς ἐπιταγάς, δύναμαι νὰ προσθέσω. Δὲν ὑποθέτω ὅτι ἀποτελεῖ ἀμάχητον ὑπὲρ τοῦ σχεδίου τούτου ἐπιχείρημα τὸ ὅτι εἶναι ἔργον τῆς Γαλλικῆς Ἀποστολῆς. Μετὰ πάσης ἐμπιστοσύνης, μετὰ πάσης ἐκτιμήσεως παρακολουθοῦμεν πάντες τὴν ἐργασίαν τῶν φιλοτίμων ἐκείνων ἀξιωματικῶν Μεγάλης Δυνάμεως, πρὸς τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς πολλάκις συνέβη νὰ ἐκφράσῃ εὐλόγους εὐχαριστίας. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν πιστεύω νὰ σημαίνῃ ὅτι, ὁσάκις ἔρχεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς σχέδιόν τι νόμου, περὶ τοῦ ὁποίου λέγεται ὅτι συνετάχθη ὑπὸ ἀξιωματικῶν τῆς Γαλλικῆς Ἀποστολῆς, δὲν πιστεύω, λέγω, τοῦτο νὰ σημαίνῃ ὅτι πρέπει μετὰ δισταγμοῦ νὰ ἐπιλαμβανώμεθα τῆς συζητήσεως καὶ μετά τινος προδιαθέσεως ὅπως ἐν πάσῃ περιπτώσει, καὶ ἂν συζητήσωμεν, νὰ συζητήσωμεν καὶ διὰ βραχυτέρων, ἀλλὰ καὶ ἔν τινι προδιαθέσει, λέγω, ν’ ἀποδεχθῶμεν τὰ σχέδια αὐτῆς. Δὲν πιστεύω τοῦτο κυρίως νὰ σημαίνῃ πρέπουσαν ἡμῶν στάσιν διὰ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κράτους, κυριώτατα διὰ τὴν δικαιολογίαν τῆς ὑπάρξεως τοῦ Κοινοβουλίου, διότι, μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἀγνοῶ ποίαν θὰ εἶχε δικαιολογίαν ὑπάρξεως τὸ Κοινοβούλιον τοῦ Κράτους τοῦ Ἑλληνικοῦ, ὅπερ μετὰ πάσης προσοχῆς, μετ’ αὐστηρῶν ὑπολογισμῶν, μετὰ ἐντεταμένης ἐπιστασίας δὲν θὰ συνεζήτει καὶ δὲν θ’ ἀπεφάσιζεν ἐπὶ νομοσχεδίων στρατιωτικῶν, ἐπὶ νομοσχεδίων ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο, νομίζω, δὲν θὰ προσῆκεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως, διὰ τὴν φιλοτιμίαν αὐτῶν τούτων τῶν τοσαύτης τυγχανόντων παρ’ ἅπασιν ἡμῖν ἐκτιμήσεως ἀξιωματικῶν, προερχομένων ἐκ τῆς πατρίδος, ἥτις προφανῶς καὶ μεγίστας ἀριθμεῖ θυσίας ὑπὲρ τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν τῶν λαῶν, καὶ ἑπομένως ἐγὼ τοὐλάχιστον εἶμαι ἀκραδάντως πεπεισμένος ὅτι θὰ ἐθεώρουν θιγομένην τὴν φιλοτιμίαν αὐτῶν, ἐὰν μία Βουλὴ ἐπίσης ἐλευθέρου Κράτους ἔλεγεν ὅτι πρὸς χάριν αὐτῶν ἀποφεύγει καὶ ὁπωσδήποτε νὰ συζητήσῃ. Ὑποθέτω, Κύριοι, προβαίνων εἰς ἄλλας παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι δυσχερέστατον εἶναι μετὰ σπουδῆς καὶ ἐν τάχει νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν ἡ διάταξις αὕτη. «Ἡ σύνθεσις τῶν διαφόρων ἐπιτελείων καὶ πᾶσαι αἱ λεπτομέρειαι τῆς ἐκτελέσεως τοῦ παρόντος νόμου ὁρισθήσονται διὰ Βασιλικῶν Διαταγμάτων». «Ἡ ἰσχὺς τοῦ παρόντος νόμου», λέγει ἡ τελευταία διάταξις, ἄρχεται ἀπὸ τῆς 15 Φεβρουαρίου». Δὲν νομίζετε ὅτι μέχρις ὅτου συνεδριάση ἄλλη Βουλὴ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατόν, μεταβαλλομένης τῆς συνθέσεως τοῦ στρατεύματος, κατανεμομένων τῶν μονάδων αὐτοῦ κατὰ ἐντελῶς διάφορον τρόπον, κατὰ σύστημα διάφορον, δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν μέχρις ὅτου ἔλθῃ νέα Βουλὴ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ συνταχθῆ τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο, ὅπερ, ὡς εἶπον καὶ προηγουμένως, ἐλάχιστα θὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῶν ὑπαρχόντων σχεδίων ἐπιστρατεύσεως, ἐλάχιστα θὰ ὠφεληθῇ ἐξ ὅλου τοῦ ὑλικοῦ τοῦ πολυτίμου τῆς παρεσκευασμένης ἤδη ἐργασίας ὑπὸ τοῦ Ἐπιτελείου; Ἐπίσης θὰ προκύψωσι δυσχέρειαι ἀνυπέρβλητοι ἐκ τῆς ἄλλης διατάξεως (ἀναγινώσκει): «Τηροῦνται ἐν ἰσχύϊ αἱ διατάξεις τῶν ὑπαρχόντων σχετικῶν νόμων, ἐφ’ ὅσον ὅμως δὲν ἀντίκεινται εἰς διατάξεις τοῦ παρόντος· οὐδεμία δὲ ὑπέρβασις τοῦ παρ’ αὐτῶν προβλεπομένου ἀριθμοῦ ἀξιωματικῶν ἐπιτρέπεται». Ἡ σύγκρουσις διατάξεων πρὸς διατάξεις, τῶν ὁποίων ἡ πραγματικὴ ἔννοια δὲν θὰ φαίνηται ἀμέσως, διότι δὲν θὰ ἀποδεικνύηται παρὰ μετὰ συζήτησιν, οὐχὶ ἐξ ἀρχῆς μεταξὺ τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ διατάξεων, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ τῆς κατευθύνσεως, ἥτις ἔπρεπε νὰ δοθῇ κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τὸν ἰσχύοντα, ὅστις ἔχει ἄλλην τὴν κατανομὴν τοῦ στρατεύματος, καὶ τῆς κατευθύνσεως κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅπερ ἔχει ἐντελῶς ἄλλην τὴν κατανομὴν τοῦ στρατεύματος, ἡ σύγκρουσις, λέγω, θὰ εἶναι συχνὴ καὶ σημαντικὴ εἰς περιπλοκὰς καὶ βραδύτητας. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι εὔκολον. Τὸ πρᾶγμα εἶναι κατάδηλον. Περαίνω, Κύριοι, τὰς σκέψεις μου, ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ συγχωρήσητε μίαν ἐπανάληψιν. Καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ αὐξάνουσι κατ’ ἀριθμόν, οἱ δὲ κατώτεροι, ἐκεῖνοι τῶν ὁποίων ἔχομεν κυριώτατα ἀνάγκην, μειοῦνται καταπληκτικῶς. Δύναται δὲ νὰ εἴπῃ τις ὅ,τι ἂν θέλῃ, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον θὰ ἐπιζητῇ νὰ ἔχῃ στρατόν, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει ὅτι στρατὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ ἄνευ ἐπαρκοῦς ἀριθμοῦ ἀξιωματικῶν. Ὑπάρχουσι σκέψεις προκειμένου περὶ τῶν ἀνωτέρων βαθμῶν, ἀλλὰ τὸ θέαμα, τὸ ὁποῖον παρουσιάσθη κατὰ τὰ 1897, ἦτο θέαμα ὀδυνηρότατον, διότι ἦσαν ἀδύνατοι αἱ κινήσεις καὶ οἱ ἑλιγμοί, διότι διετασσόμεθα νὰ μεταβαίνωμεν ἀπὸ θέσεως εἰς θέσιν ἀπέχουσαν τῆς ἑτέρας μίαν ὥραν καὶ ἐχρειαζόμεθα ὥρας πολλάκις 3, ἐνίοτε 4, ὄχι σπανίως 5, διότι, ἵνα ἑλιχθῇ ἕν στράτευμα, ἵνα βαδίσῃ ταχέως — καὶ πολλάκις ἡ ταχύτης εἶναι τὸ στοιχεῖον τὸ ἀπαραίτητον τῆς νίκης —, πρέπει νὰ ὑπάρχωσι πάντες οἱ ἀπαιτούμενοι ἀξιωματικοὶ εἰς τὸν λόχον. Λόχος διοικούμενος ὑφ’ ἑνὸς ἐφέδρου ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ ἔχων διμοιρίτας δεκανεῖς καὶ ὑποδεκανεῖς εἶναι λόχος, ὅστις δὲν ἔχει βαίνων κατὰ παραγωγὴν 106 μέτρ. μῆκος, ἀλλὰ 500, 1000, ἐνίοτε 5000, καὶ ὁ λόχος ἐκεῖνος εἶναι ἀνίκανος πρὸς πᾶσαν δρᾶσιν. Ὑποθέτω ὅτι ταῦτα καὶ μόνα εἶναι ἱκανά, ἵνα καταπείσωσι τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι, ἐὰν μὲν ἐπείγῃ, εἶναι ἀνεφάρμοστον, ἐὰν δὲ δὲν ἐπείγῃ, εἶναι ἀτελέστατον. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι ἀτέλειαι, ἀλλ’ ἵνα συζητήσωμεν περὶ αὐτῶν, ἵνα συζητήσωμεν πείθοντες, ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ὁλόκληρον τὸν ὀργανισμόν, διότι, ἐὰν εἴπωμεν τὰς σκέψεις ἡμῶν, θέλετε ζητήσει ἀποδείξεις. Νομίζω ὅτι ἔσπευσεν ἡ Κυβέρνησις· νομίζω ὅτι, ἀφοῦ δὲν εἶχε κατηρτισμένον τὸν ὀργανισμόν, ἀφοῦ δὲν προελάμβανε νὰ ψηφίσῃ αὐτόν, ἔπρεπε νὰ θεωρήσῃ τὴν πρόκλησιν ἡμῶν, «διατί δὲν τολμᾶτε νὰ φέρετε τὸν ὀργανισμόν», ὡς πρόκλησιν ἐκ πνεύματος ἀντιπολιτευτικοῦ, ἔπρεπε νὰ θεωρήσῃ τὰς προκλήσεις ἐκείνας ὠφελούσας ἡμᾶς, βλαπτούσας δ’ ἐκείνην, διότι εἴχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ὠφεληθῶμεν, διότι εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ βλαφθῇ, ἀφοῦ δὲν προυνόησεν. Ἠδύνατο ἐπὶ τέλους καὶ ἐπὶ τούτου νὰ ὀχυρωθῇ ὄπισθεν τῶν ἐπειγουσῶν ἄλλων περιστάσεων καὶ νὰ μὴ σπεύσῃ, ἵνα ἀπαντήσῃ εἰς τὴν πρόκλησιν ἡμῶν, «διατί δὲν τολμᾶτε νὰ φέρητε τὸν ὀργανισμόν», διὰ τῆς ὑποβολῆς ἑνὸς ἀτελεστάτου σχεδιάσματος, τὸ ὁποῖον ἐμβάλλει, ἐπαναλαμβάνω, εἰς σοβαρωτάτας σκέψεις τὸν καὶ ἁπλῶς μελετῶντα αὐτό.

§39Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἴδε ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, κύριοι Βουλευταὶ (ἐπιδεικνύει τὸ νομοσχέδιον τετυπωμένον ἐπὶ ἡμίσεος φύλλου χάρτου)· ἴδε καὶ ἡ ὥρα, καθ’ ἣν ψηφίζεται συζητούμενος ὅπως συζητεῖται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ (δεικνύει τὸ ὡρολόγιον), κατὰ τὴν 7ην δηλονότι πρωινὴν ὥραν μετὰ παννυχίδα. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι· ἐφαρμόζεται ἐπὶ τούτου τοῦ σχεδιάσματος, ὡς ὀρθῶς ἀπεκάλεσε τοῦτο ὁ ἔντιμος ἐκ Λακωνικῆς συνάδελφος, τὸ ὤδινεν ὄρος καὶ ἔτεκε μῦν»; Δὲν θ’ ἀσχοληθῶ, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ πᾶσαν τὴν ἔκτασιν τοῦ σχεδιάσματος τούτου, ἐπαναλαμβάνω, ὡς τὸ ἀπεκάλεσε δικαίως ὁ ἔντιμος συνάδελφος, ἀλλ’ εἰς ἓν καὶ μόνον σημεῖον θὰ περιορισθῶ, τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 14, τὸ ἀφορῶν δηλονότι τὴν κατάργησιν τῆς σχολῆς τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν ἐν Κερκύρᾳ. Δὲν ἀγνοεῖτε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι οὐδὲν ἔθνος μὴ μωρὸν σκέπτεται ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συγκροτήσῃ μόνιμα στελέχη διὰ στρατὸν ἐφεδρείας. Κατὰ μείζονα λόγον δὲν δύνανται νὰ σκεφθῶσι τοιουτοτρόπως τὰ μικρὰ Κράτη ἕνεκα τῆς ἀδυναμίας ἰδίως τῆς ὑλικῆς περὶ τὴν διατήρησιν τῶν στελεχῶν αὐτῶν. Ταύτας τὰς σκέψεις ἔχων ὁ Τρικούπης ἐν ἔτει 1888 ὑπήκουσεν εἰς τὰς ὑποδείξεις τοῦ στρατηγοῦ Βοσὲρ καὶ συνέστησε τὸ πρῶτον τὴν σχολὴν τῶν ἐφέδρων ἐν Κερκύρᾳ. Ἐν ἔτει 1904, κύριοι Βουλευταί, ἡ Βουλγαρία ἀντέγραψε παρ’ ἡμῶν τὸν ὀργανισμὸν τῆς σχολῆς τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν καὶ ὄχι μόνον ἐξακολουθεῖ νὰ διατηρῇ τοιαύτην ἐν τῇ πρωτευούσῃ, ἀλλὰ καὶ δευτέραν τοιαύτην ἵδρυσεν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐν Τυρνόβῳ, καὶ παρέχει κατ’ ἔτος διὰ τὰ στελέχη τῆς ἐφεδρείας 500 ἀξιωματικοὺς θαυμασίως κατηρτισμένους, καὶ πλέον. Ἀλλὰ θὰ μᾶς εἴπῃ ἴσως ἡ Κυβέρνησις ὅτι προέτεινε τοῦτο ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή. Καὶ ἔχει δίκαιον νὰ τὸ εἴπῃ, διότι ὄντως οὕτω συμβαίνει συμφώνως πρὸς τὰς δηλώσεις αὐτῆς, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ ἐρωτήσω τὴν Κυβέρνησιν· γνωρίζουσιν ἆρά γε οἱ Γάλλοι ὀργανωταὶ καὶ τὰ παρ’ ἡμῖν; Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, ν’ ἀπαντήσητε ἐν συνειδήσει· τί ἀπέδειξεν ὁ πόλεμος τοῦ 1897; Τίνες ἦσαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ κεφαλῆς ὁλοκλήρων λόχων ἐπολέμησαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὁ ὁποῖος παρουσιάζει ἐνιαχοῦ μεθ’ ὅλην τὴν ἀτυχίαν αὐτοῦ καὶ φωτεινὰ σημεῖα; Τὰ φωτεινὰ δ’ ἐκεῖνα σημεῖα ὀφείλονται εἰς τὴν τάξιν ἐκείνων τῶν ἀξιωματικῶν, ἡ ὁποία προῆλθεν ἀπὸ τὴν σχολὴν τῶν ἐφέδρων ἐν Κερκύρᾳ, καὶ μόνον αὐτήν. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὅσον ἀφορᾷ τὸ σημεῖον τοῦτο, ἔδει νὰ σκεφθῇ ἄλλως καὶ νὰ ὑποδείξῃ τὰ παρ’ ἡμῖν συμβαίνοντα καὶ τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἔχει πρὸς τὸ ἵδρυμα, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ ποιὸν καὶ τὸ ποσὸν τῶν ἐξ αὐτοῦ ἐξερχομένων ἐτησίως ἀξιωματικῶν. Ὤφειλε, λέγω, νὰ ὑποδείξῃ εἰς αὐτοὺς ὅτι ἔδει νὰ μὴ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὰ συμβαίνοντα ἐν Γαλλίᾳ· διότι ἡ Γαλλία ἀποτελεῖ Κράτος πολλῶν δεκάδων ἑκατομμυρίων καὶ ὁ στρατὸς αὐτῆς ἀποτελεῖται ἐκ πολλῶν ἑκατοντάδων Συνταγμάτων καὶ θὰ εἶναι βεβαίως δύσκολον εἰς ἕν τόσον μέγα Κράτος νὰ διατηρῇ σχολὰς ἐφέδρων ἀξιωματικῶν διὰ τοσοῦτον ἀριθμόν, ὅσος θὰ τῷ χρειασθῇ δι’ ἐφεδρικὸν στρατόν. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἐκεῖνοι ἐν ἑκάστῳ Συντάγματι ἔχουσιν οὐλαμοὺς ἐν εἴδει σχολῆς ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, ὡς ἀκριβῶς περιγράφεται ἐν τῷ σχεδιάσματι τούτῳ ὑπ’ ἀριθ. 14. Ἔδει λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ σπεύσῃ, λέγω δὲ τοῦτο, διότι πρέπει νὰ δοθῇ ὁ χρόνος ὁ ἀπαιτούμενος πρὸς συζήτησιν τοῦ σπουδαιοτάτου θέματος, ἵνα καὶ τὸ συμπέρασμα ἐξαχθῇ ἀνετώτερον, ἀσφαλέστερον, ἄνευ οὐδεμιᾶς βίας, ἀλλὰ καὶ ἄνευ οὐδενὸς κλονισμοῦ. Ἀναγνωρίζω βεβαίως τὴν καταπόνησιν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ τὴν σπουδὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ τερματισθῇ τὸ ἔργον τῆς παρούσης Βουλῆς.

§40ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καθόλου δὲν ἐπιθυμεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ συντομευθῇ ἡ παροῦσα συζήτησις· ἐπιθυμεῖ μακροτάτη νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις καὶ θὰ λάβῃ μέρος εἰς αὐτὴν φυσικώτατα. Θὰ παρακαλέσω, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις, ἂν δ’ ἐπιθυμῇ ἡ ὀλιγάριθμος Ἀντιπολίτευσις, θὰ συνῄνουν νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις, διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν τὸ ἀπόγευμα.

§41ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§42Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἔδει λοιπόν, ἐπαναλαμβάνω, διὰ νὰ μὴ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας, ἀφήνων ταύτας εἰς τοὺς εἰδικώτερον ἀσχοληθέντας ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἔδει ἡ Κυβέρνησις, ἐπαναλαμβάνω, νὰ μὴ σπεύσῃ, ἵνα δοθῇ ὁ χρόνος νὰ μελετήσωσιν ἐν ἐκτάσει τὸν ὀργανισμὸν ἐκεῖνον τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος θ’ ἀπετελεῖτο ἀπὸ πολλὰς σελίδας καὶ οὐχὶ ἀπὸ ἕν σχεδίασμα ἀποτελούμενον ἐκ δύο σελίδων, ἀποτελουσῶν δῆθεν ὀργανισμὸν στρατοῦ. Ἐπιμένω δ’ εἰς τοῦτο, διότι ἡ σπουδὴ δὲν εἶναί ποτε ἀγαθὸς σύμβουλος. Τονίζω δὲ καὶ πάλιν τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, διότι ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλεγον οἱ ἀρχαῖοι πρόγονοι ἡμῶν: «Ὁ σπουδῇ χρώμενος ἐν τοῖς μεγίστοις καὶ τῶν μικρῶν ἐστὶν ἐλάσσων».

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στράτος.

§44Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλή, ἵνα συντελέσω εἰς παράτασίν τινα τῆς συνεδριάσεως, ἐλπίζω δ’ ὅτι θὰ μοὶ παράσχῃ τὴν συγγνώμην της διὰ τὴν παράτασιν τῆς κοπώσεως, εἰς τὴν ὁποίαν τὴν ἐμβάλλω, ἀποβλέπουσα εἰς τὴν σπουδαιότητα τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον οὐδ’ ἀφώτιστον καὶ ἀσυζήτητον νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῆς Βουλῆς ταύτης οὐδ’ ἀφώτιστον καὶ ἀσυζήτητον νὰ παραμείνῃ διὰ τοὺς ἔξω τῆς αἰθούσης ἀναμένοντας παρ’ ἡμῶν νὰ φωτισθῶσιν. Ἐπὶ μακρὰ ἔτη ἀπησχόλησε τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν τὸ ζήτημα τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἐπὶ μακρὰ δ’ ἔτη τὰ ζητήματα τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἐξητάσθησαν καὶ ἐντὸς τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ὑπὸ τῶν ἐπαϊόντων καὶ ὑπὸ τῶν οὐδὲν περὶ τούτων γνωριζόντων ἐξ ἀπόψεως κέρδους ἐντυπώσεων παρὰ τοῖς πλήθεσιν. Ἡ τοιαύτη δ’ ἐξέτασις τῶν ζητημάτων πάντων καὶ ἡ ἀπὸ τοιούτων ἀπόψεων μελέτη τοῦ ζητήματος τούτου ἀπέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἀρχίσαντες νὰ ὀργανώνομεν Ἑλληνικὸν στρατὸν ὑπὸ τὸ νεώτερον πολίτευμα ἀπὸ τοῦ 1862 ἐξακολουθοῦμεν ὀργανοῦντες χωρὶς νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ πέρας τοῦ ὀργανισμοῦ. Οὐδέποτε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἠδυνήθη ν’ ἀντιληφθῇ ὅτι ὀργάνωσις στρατεύματος ἐξικνουμένη εἰς τὸ ἄκρον ἄωτον τῆς τελειότητος εἶναι ἀδύνατον ἀποτόμως νὰ συντελεσθῇ οὐδ’ ἠδυνήθησαν ν’ ἀντιληφθῶσιν οἱ ὀργανοῦντες ὅτι βαθμηδὸν καὶ δι’ ἐξελίξεως ἠθέλομεν φθάσει μετὰ μακρὰ ἔτη εἰς τὴν συντέλεσιν τῆς πλήρους ὀργανώσεως, ὅτι ἔδει ἀπὸ τῶν μικρῶν ν’ ἀρξώμεθα συμπληροῦντες καὶ ἐξελίσσοντες τοὺς ὀργανισμούς, ἵνα φθάσωμεν εἰς τὴν πλήρη ὀργάνωσιν τοῦ στρατεύματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἡ ἐπιθετικὴ καὶ ἀμυντικὴ ἀνάγκη τῆς χώρας ἀπαιτεῖ. Ἀποβλέποντες δ’ εἰς τὰς προχείρους ἐντυπώσεις τῶν πληθῶν προσῆγον πάντοτε οἱ κυβερνῆται ὀργανισμοὺς ὑποσχομένους ἑκατοντάδας χιλιάδων στρατοῦ, πρὸ δύο ἐτῶν δὲ καὶ 600,000 στρατοῦ.

§45ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Τὸ μοναδικὸν ἐκεῖνο πρόγραμμα.

§46Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ ἔλλειψις τοιαύτης βασίμου μελέτης, ἡ ἔλλειψις παρακολουθήσεως τῶν σοφῶν ἀρχῶν, αἵτινες εἰς πάντας τοὺς στρατοὺς τῆς Εὐρώπης ἐκράτησαν, τῶν ἀρχῶν τῆς βαθμιαίας ἐξελίξεως, ἤγαγεν ἡμᾶς εἰς τὸ ἀπόλεμον, ἤγαγεν ὑμᾶς ἐκ τῶν προχείρων ἐντυπώσεων συγχρόνως καὶ εἰς τὰς πεπλανημένας ἰδέας, εἰς τὴν ἐπιπολαίαν ἀντίληψιν ὅτι ἔχομεν στρατόν, καὶ ἐκ τῆς προχείρου ταύτης ἀντιλήψεως ἐκινήσαμεν εἰς πόλεμον. Καὶ πολεμήσαντες δὲν ἐσυνετίσθημεν, ἀλλὰ μετὰ τὸν πόλεμον ἐζητήσαμεν ἐκ τοῦ προχείρου ἄνευ παρασκευῆς στελεχῶν, ἄνευ μελέτης τῶν δεδομένων εἰς ἄνδρας, κτήνη καὶ ἐφόδια, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Ἑλληνικὴ χώρα, νὰ ὀργανώσωμεν καὶ πάλιν, ἐσπεύσαμεν δ’ εἰς ὀργανισμὸν στρατοῦ ἀποβλέποντος εἰς παροχὴν ἀμέσως 120,000 ἀνδρῶν. Ἀποτέλεσμα τῆς τοιαύτης σπουδῆς ὑπῆρξεν ὁ ὀργανισμὸς τοῦ 1904, ὀργανισμὸς ἀξιώσας τὴν ὀργάνωσιν στρατοῦ ἐξ 120,000 ἀνδρῶν, χωρὶς πρότερον νὰ εἶναι παρεσκευασμένη ἡ οἰκονομικὴ βάσις, ἄνευ τῆς ὁποίας ἄνευ βάρους μεγάλου τοῦ ἔθνους εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ συγκρότησις ταμείου στρατοῦ. Ἐκ τῶν σφαλμάτων τούτων παρασυρόμενοι ἀφέθημεν εἰς τὸν ῥοῦν τῆς ἰδέας ὅτι δυνάμεθα προχείρως νὰ παρασκευάσωμεν στρατὸν ἐξ 120,000 ἀνδρῶν, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν ποία ἡ δύναμις τῆς χώρας εἰς ἄνδρας καὶ κτήνη καὶ ποία ἡ οἰκονομικὴ ἐπάρκεια καὶ πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς προσκτήσεως πυρομαχικῶν καὶ παντὸς εἴδους ἱματισμοῦ καὶ ἐξαρτύσεως. Ὅτε δὲ ἡ ἔναρξις τῆς ἐφαρμογῆς καὶ ἡ ἐκ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐφαρμογῆς μείζων μελέτη τοῦ πράγματος ἠνάγκασε τοὺς κυβερνῶντας ν’ ἀποβλέψωσιν εἰς τὴν σκληρὰν πραγματικότητα, ἠναγκάσθησαν τότε οἱ εἰσηγηθέντες τὴν ὀργάνωσιν 120,000 ἀνδρῶν νὰ ὀπισθοχωρήσωσι καὶ ἔσπευσαν νὰ ἐπιμεληθῶσι τῆς οἰκονομικῆς καὶ στρατιωτικῆς συντάξεως πρὸς ἐφοδιασμὸν τοῦ ὑπάρχοντος τότε στρατοῦ, ἵνα διὰ τῆς συμπληρώσεως αὐτοῦ ἐξελιχθῶσι πρὸς τὴν μείζονα ἐκείνην δύναμιν, ἥτις πράγματι εἶναι ἀπαραίτητος, ἵνα δύναται τὸ Κράτος ν’ ἀντιπαραταχθῇ ὑπὲρ τῶν σκοπῶν αὐτοῦ. Μετὰ τετραετῆ ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος τούτου ἤρξατο ἡ ἐξέλιξις τῆς περαιτέρω αὐξήσεως τοῦ στρατοῦ ἀνακοπεῖσα ὑπὸ νέας θήρας ἐντυπώσεων, ἐντυπώσεων τὰς ὁποίας ἐθήρευεν Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀποτεινόμενος πρὸς τὰ θεωρεῖα καὶ ὑπισχνούμενος 600,000 ἄνδρας, 18 Συντάγματα Πεζικοῦ καὶ 27 ὀρειβατικὰς πυρβολαρχίας, καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν ὑπῆρχον εἰς τὰς ἀποθήκας οὐδὲ ἓξ πυρβολαρχιῶν ὀρειβατικῶν πλήρη τὰ πυρομαχικά. Εὐτυχῶς τὸ ἔργον τοῦτο, τὸ οὐχὶ φρόνιμον, ἀνεκόπη ἐγκαίρως, καὶ σήμερον ἔχοντες τὴν βάσιν ὅτι ἔχομεν ἐξησφαλισμένην διὰ μίαν ἐπιστράτευσιν καὶ μίαν κινητοποίησιν ἐν εἰρήνῃ δύναμιν ἄνω τῶν 80,000 ἀνδρῶν, θέλομεν χωρήσει πρὸς τὴν ἐξέλιξιν τῆς ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ ἡμῶν, παρακολουθοῦντες ὅ,τι εἰς ταῦτα τὰ Κράτη συνέβη. Καὶ ἡ Γαλλία, ὅτε μετὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1870 συνετρίβη ὑπὸ τῶν Γερμανῶν καὶ ἔβλεπεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ στρατεύσιμος πᾶς ὁ πληθυσμὸς αὐτῆς, καὶ ἔβλεπεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη τὸν στρατὸν αὐτῆς, τὸν ἀπαρτιζόμενον ἐκ 300,000 ἀνδρῶν μέχρι τότε, ν’ αὐξήσῃ εἰς 3,000,000 ἀνδρῶν, μόνον μετὰ ὀργάνωσιν βαθμιαίαν ἔφθασεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο, τὸ μέγα. Καὶ ἡ Πρωσσία κατὰ τὴν αὐτὴν μέθοδον προέβη εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ στρατοῦ αὑτῆς, καὶ ἡ Αὐστρία, καὶ πᾶν Κράτος, ἔχον στρατιωτικὴν ἐπιστήμην καὶ στρατιωτικὰς ἀρχάς, ταύτην τὴν μέθοδον ἠκολούθησε. Νῦν λοιπὸν ἡμεῖς, εὑρισκόμενοι εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐξελίξεως, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν ποῖα δεδομένα ἔχομεν καὶ τί δυνάμεθα νὰ προσδοκῶμεν ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Εἶπον, Κύριοι, ὅτι ἦτο οὐχὶ ὀρθὸν καὶ σῶφρον τὸ ὑπὸ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐξαγγελθὲν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ παρατάξῃ 600,000 ἄνδρας. Δὲν ἦτο φρόνιμον, διότι ὁ Ὑπουργός, ὅστις ἐξήγγειλεν ἀριθμὸν τοιοῦτον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δὲν ἐξήγγειλε συγχρόνως πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἔχει καὶ τὰ στελέχη, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐφοδιασμόν, τὸν ἐφοδιασμὸν οὐχὶ μόνον τὸν πρόσκτητον, ἀλλὰ τὸν ὁποῖον αὐτὴ ἡ χώρα δύναται ν’ ἀποδώσῃ προχείρως. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ἄρχεται ἡ ἐπιστράτευσις πρὸς κήρυξιν πολέμου, εἶναι δυνατὸν αἱ ξέναι ἀγοραὶ μετὰ σπουδῆς νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν κενῶν καὶ τῶν ἀπαρκιτήτων πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ στρατοῦ ἐφοδίων, ἀλλὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁ πόλεμος κηρυχθῇ, παύει πᾶσα προμήθεια. Εἶναι ἀνάγκη λοιπόν, ἵνα προμηθευθῶμεν πρὸ παντὸς ἵππους καὶ πάντα τὰ κτήνη τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐκ τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἐξητάσθη ποτὲ ἂν εἶναι δυνατὸν ἡ χώρα νὰ δώσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν κτηνῶν, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ συντεταγμένον στρατὸν 400,000 ἀνδρῶν; Διὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν 70,000 ἀνδρῶν, δηλ. τῶν τριῶν Μεραρχιῶν, ἔχει ὑπολογισθῆ ὅτι ἀπαιτοῦνται 25,000 κτήνη. Ἐὰν προβῆτε εἰς ὑπολογισμὸν ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ οἱ γινώσκοντες ποία εἶναι ἡ ἀπόδοσις τῇ Ἑλληνικῆς χώρας εἰς κτήνη θὰ πεισθῆτε ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ παρίσταται ὠργανωμένη δύναμις 400,000 ἀνδρῶν, διότι ὠργανωμένη δύναμις ἄνευ ἐπιμελητείας καὶ ἄνευ πληρώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κτηνῶν, τὰ ὁποῖα διευκολύνουσι τὴν κινητοποίησιν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατανοηθῇ, οὐδὲ πιστεύω ὅτι εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ θέλῃ νὰ σκεφθῇ ὅτι ἀποτελεῖ στρατὸν τὸ ἄθροισμα ἀνδρῶν, τὸ στερούμενον ἐπιμελητείας καὶ παντὸς μέσου κινήσεως. Τὰ δεδομένα λοιπὸν ταῦτα τοῦ ἐφοδιασμοῦ πείθουσιν ἡμᾶς ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ὁ δυνάμενος νὰ κινητοποιηθῇ μετὰ πλήρους ἐφοδιασμοῦ εἶναι στρατός, ὅστις ἐξικνεῖται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 120,000–140,000 ἀνδρῶν τὸ πολύ. Ἀλλά, ἐκτὸς τοῦ ἐφοδιασμοῦ, τὸν ἀριθμὸν τοῦτον βεβαιοῖ καὶ ἡ κλήρωσις. Οἱ στρατολογικοὶ ἡμῶν νόμοι, τελευταίως δὲ ὁ κατ’ ἔντασιν ἐφαρμοζόμενος στρατολογικὸς νόμος τοῦ Διαδόχου μᾶς παρέχουσι 12,000–13,000 ἄνδρας κατ’ ἔτος. Μείζων ἀπόδοσις τοῦ ἀριθμοῦ τούτου εἶναι ἀδύνατος, διότι ὁ στρατολογικὸς νόμος κατατάσσει πάντας, πλὴν τῶν τελείως ἀνικάνων σωματικῶς καὶ τῶν μόνων υἱῶν. Πᾶσαι αἱ ἄλλαι τάξεις τῶν πρώην ἐξαιρέσεων κατηργήθησαν, δὲν εἶναι δὲ δυνατόν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ δεχθῇ τις, ὅπως ὑποχρεώσωμεν τὰς οἰκογενείας, ἵνα καὶ τοὺς μόνους υἱοὺς παράσχωσιν εἰς τὸν στρατόν, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ στράτευσις ἄγει εἰς ἐξόντωσιν τῆς οἰκογενείας. Αἱ 12,000 λοιπὸν τῶν ἐτησίων κληρώσεων πολλαπλασιαζόμεναι ἐπὶ 12 ἡλικίας, αἵτινες ἀποτελοῦσι τὸν στρατεύσιμον ἐνεργὸν στρατὸν, ἤτοι δύο ἡλικίας τῶν ὑπηρετούντων καὶ 10 τῆς ἐφεδρείας, ἀπαρτίζουσι τὸν ἀριθμὸν τῶν 144,000 ἀνδρῶν. Ἐὰν δέ τις ἀφαιρέσῃ ἐκ τοῦ ποσοῦ μίαν ἔκπτωσιν λόγῳ θανάτων, ἀποδημιῶν, τὴν συνήθη ἔκπτωσιν εἰς πάντας τοὺς στρατολογικοὺς νόμους φθάνομεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 120,000–130,000 ἀνδρῶν. Ἐπὶ τοιαύτης δυνάμεως λοιπὸν εἶναι δυνατὸν νὰ στηριχθῇ ἡ Ἑλλὰς πρὸς τὸ παρόν, μὲ τὸν παρόντα αὐτῆς πληθυσμόν, μὲ τὴν παροῦσαν αὐτῆς κοινωνικὴν κατάστασιν, μὲ τὰ ἐφόδια, τὰ ὁποῖα δύναται ἡ χώρα νὰ εἰσφέρῃ ἀφ’ ἑαυτῆς, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἐφοδιασμοῦ ἐκ τῶν ἀγορῶν ἐκείνων, αἵτινες θὰ εἶναι κεκλεισμέναι κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐπιστρατεύσεως. Προκειμένου νὰ ἔχῃ λοιπὸν ἡ χώρα εἰς παράταξιν 120,000 ἄνδρας, ἔχει ἀνάγκην τῆς ὀργανώσεως τοῦ ἐν εἰρήνῃ πυρῆνος τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅστις εἶναι ὁ ἐνεργὸς στρατός, καὶ συγχρόνως καὶ τῆς ὀργανώσεως τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἥτις ἐν τῷ ὀργανισμῷ, οἱῳδήποτε ὀργανισμῷ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι κατώτερος. Πρὸς τοῦτο δ’ ἀκριβῶς ἠπόρησα, ὅτε ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Λακωνίας ἠρώτα, διατί μετὰ τοσαύτης σπουδῆς ψηφίζομεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Εἶναι καταφανὲς διατί. Δεδομένου ὄντος ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία εἰσάγει ὀργανισμὸν μετὰ τοιαύτης συνθέσεως, δεδομένου δ’ ὄντος ὅτι κατὰ τοὺς κανονισμοὺς τοὺς ἰσχύοντας ἡ Ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία ὑποχρεοῦται, ἵνα ἐντὸς τοῦ ἔτους καταστρώσῃ τὸ σχέδιον ἐπιστρατεύσεως, εἶναι ἀνάγκη, ὅπως ἡ Ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία ἔχῃ πρὸ αὐτῆς τὴν σύνθεσιν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας θὰ ἐκτελέσῃ τὸ σχέδιον ἐπιστρατεύσεως. Δεδομένου λοιπὸν ὄντος ὅτι ἡ Ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία ἀπεφάσισε τὴν μεταβολὴν τῆς συνθέσεως τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, εἶναι ἀνάγκη, ὥστε ἡ μεταβολὴ αὕτη ταχέως νὰ διακανονισθῇ, ὅπως συνταχθῇ τὸ σχέδιον τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἐν τῷ σχεδίῳ δὲ τῆς ἐπιστρατεύσεως καταστρώννυται τὸ σχέδιον τῆς συνθέσεως τοῦ ἐμπολέμου στρατοῦ καὶ ἡ ῥύθμισις τῆς κινητοποιήσεως. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη, κύριοι Βουλευταί, τὴν ἐνεργὸν σύνθεσιν καὶ ἂς ἴδωμεν κατὰ πόσον ἡ σύνθεσις τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν, δι’ ἣν ἀκριβῶς καλεῖται ἵνα παράσχῃ τὰς ὑπηρεσίας αὑτοῦ. Μέχρι τῆς σήμερον ἔκειτο ἐν ἰσχύϊ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ 1904, τροποποιηθεὶς ἔν τισιν ὑπὸ τοῦ νόμου ΓΥΑʹ τοῦ 1909, οὗτινος εἰσηγητὴς ἐγένετο ὁ Ὑπουργὸς κ. Λαπαθιώτης. Δὲν πρέπει δὲ νὰ γίνεται σύγχυσις τοῦ νόμου τούτου, τοῦ τροποποιοῦντος τὸν ὀργανισμὸν τοῦ 1904, πρὸς τὸν μετέπειτα νόμον, οὗτινος εἰσηγητὴς ἐγένετο ἀκουσίως ὁ Ὑπουργὸς κ. Κωνσταντινίδης καὶ ὅστις δὲν ἐτέθη ἐν ἐνεργείᾳ, πλὴν τοῦ πίνακος τῆς συνθέσεως τοῦ πεδινοῦ πυροβολικοῦ. Κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ 1904 τὸ πεζικὸν συνέκειτο ἐκ λόχων 96 καὶ νεκρῶν λόχων 48, κατόπιν δὲ θὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν νεκρῶν λόχων καὶ τῆς χρησιμότητός των, τὸ δὲ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον ἔχει λόχους 108. Οἱ εὔζωνοι εἶχον λόχους 24, ἀλλ’ 24 ἔχει καὶ τὸ νομοσχέδιον. Τὸ ἱππικὸν ἀπετελεῖτο ἐκ 12 ἰλῶν καὶ σήμερον ἐκ 16. Τὸ πεδινὸν πυροβολικὸν ἀπετελεῖτο ἐκ 18 πυρβολαρχιῶν καὶ ἰσαρίθμων νεκρῶν, σήμερον δὲ θὰ ἔχῃ ἐν ἐνεργείᾳ 26 πυρβολαρχίας. Τὸ ὀρειβατικὸν πυροβολικὸν εἶχεν 6 πυρβολαρχίας καὶ σήμερον θὰ ἔχῃ 8. Τὸ βαρὺ πυροβολικὸν εἶχε 3 πυρβολαρχίας, τόσαι δὲ παραμένουσι καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον. Εἴχομεν 6 λόχους σκαπανέων καὶ θὰ ἔχωμεν ἤδη 8· εἴχομεν 3 λόχους γεφυροποιῶν καὶ θὰ ἔχωμεν 2· εἴχομεν 3 λόχους τηλεγραφητῶν καὶ θὰ ἔχωμεν 2. Δὲν εἴχομεν κανένα λόχον σιδηροδρόμων καὶ θὰ ἔχωμεν ἤδη ἕνα· ἕνα λόχον εἴχομεν πυροσβεστῶν καὶ εἰς παραμένει. Δὲν εἴχομεν κανένα λόγον ἀσυρμάτου τηλεγραφίας καὶ ἀεροπορίας καὶ θὰ ἔχωμεν ἤδη ἕνα· εἴχομεν 3 λόγους μεταγωγικῆς ὑπηρεσίας καὶ θὰ ἔχωμεν 4· δὲν εἴχομεν κανένα λόχον γραφέων καὶ θὰ ἔχωμεν τοῦ λοιποῦ δύο, θὰ παύσωσι δὲ πλέον αἱ διάφοροι ἀποσπάσεις ὁπλιτῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ τὰς διαφόρους ἄλλας ὑπηρεσίας. Καὶ οὕτω, Κύριοι, διὰ τοῦ νέου τούτου ὀργανισμοῦ δημιουργοῦνται ἐπὶ πλέον τῶν λόχων τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ 1904 λόχοι 31, εἰς τὸ πεζικόν, εἰς ἴλας καὶ πυρβολαρχίας. Τώρα ἐρχόμεθα εἰς τὴν κατ’ ἄνδρας δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἐκπροσωποῦσιν οἱ λόχοι οὗτοι. Κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ 1904 τὸ πεζικὸν εἶχε 1668 ὑπαξιωματικούς, σήμερον δὲ θὰ ἔχῃ 1788· εἶχεν 11,758 ὁπλίτας καὶ θὰ ἔχῃ σήμερον 13,212. Ἡ δύναμις τῶν εὐζώνων παραμένει ἡ αὐτή.

§47Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ εἶναι οἱ αὐτοὶ λόχοι;

§48ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Προκειμένου περὶ τῆς δυνάμεως τῶν εὐζώνων ἀναφέρεται εἰς τὸ νομοσχέδιον ὅτι τὰ τάγματα τοῦ εὐζωνικοῦ ἦσαν ἕξ καὶ θὰ παραμένωσι τοσαῦτα, δὲν ἀναφέρεται δὲ διαφορὰ ἀριθμοῦ λόχων, καὶ ἑπομένως ἰσχύει ἡ διάταξις τοῦ τελευταίου ἐδαφίου ὅτι ἰσχύει ἡ σύνθεσις ἡ ὑπάρχουσα ἐν τῷ ἤδη ἰσχύοντι ὀργανισμῷ.

§49Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τότε μάλιστα.

§50Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τὸ ἱππικὸν εἴχομεν 282 ὑπαξιωματικοὺς καὶ θὰ ἔχωμεν 366, εἴχομεν δὲ 1290 ἄνδρας καὶ θὰ ἔχωμεν 1718. Εἰς τὸ πυροβολικὸν εἴχομεν 634 ὑπαξιωματικοὺς καὶ 2452 ὁπλίτας, θὰ ἔχωμεν δ’ ἤδη ὑπαξιωματικοὺς μὲν 711, ὁπλίτας δὲ 3,212. Εἰς τὸ μηχανικὸν εἴχομεν 249 ὑπαξιωματικοὺς καὶ θὰ ἔχωμεν 289· εἴχομεν 1169 ἄνδρας, καὶ θὰ ἔχωμεν 1371. Εἰς τὴν μεταγωγικὴν ὑπηρεσίαν εἴχομεν 63 ὑπαξιωματικοὺς καὶ θὰ ἔχωμεν ἤδη 84· εἴχομεν 387 ἄνδρας καὶ θὰ ἔχωμεν 516. Εἰς τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν εἴχομεν 87 ὑπαξιωματικούς, τόσοι δὲ παραμένουσι καὶ νῦν· ἐπίσης δ’ εἴχομεν 366 ἄνδρας, τόσοι δὲ παραμένουσι καὶ νῦν. Ἐπίσης δὲν μειοῦται οὐδ’ αὐξάνεται ὁ ἀριθμὸς τῶν μουσικῶν, διατηρουμένων ὡς ἔχουσιν ἐν τῷ ἐν ἰσχύϊ ὀργανισμῷ, 215 ὑπαξιωματικῶν καὶ 40 ὁπλιτῶν. Ἐπίσης, ἐνῷ μέχρι σήμερον δὲν εἴχομεν ἰδιαιτέραν ὑπηρεσίαν γραφέων, ἐλαμβάνοντο δ’ οὗτοι δι’ ἀποσπάσεως ἐκ τῶν διαφόρων σωμάτων ἀπομακρυνόμενοι πλέον τῆς πραγματικῆς στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως, σήμερον ἔχομεν ἰδιαιτέραν ὑπηρεσίαν γραφέων ἐκ 34 ὑπαξιωματικῶν καὶ 137 ἀνδρῶν. Ἐπίσης ἔχομεν σήμερον καὶ ὑπηρεσίαν ἐργατῶν ἐκ 46 ὑπαξιωματικῶν καὶ 179 ἀνδρῶν. Κατὰ ταῦτα λοιπὸν ἔχομεν αὔξησιν σήμερον ὑπαξιωματικῶν μὲν 122, ἀνδρῶν δὲ 3289. Αὐτοί, Κύριοι, εἶναι ἀκριβῶς οἱ ἀριθμοί. Ἐὰν ἡ κατὰ τοιοῦτον τρόπον διάταξις τῶν ἀνδρῶν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ ἀποτελῇ ἐλάττωσιν τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, τότε βεβαίως οἱ ἀριθμοὶ ἔχουσιν ἀπολέσει τὴν σημασίαν αὐτῶν. Προκειμένου, Κύριοι, νὰ ὁμιλῶμεν περὶ συνθέσεως τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, δὲν πρέπει νὰ συγχέωμεν ποσῶς τὴν δύναμιν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ πρὸς τὴν ἐμπόλεμον δύναμιν, οὐδὲ νὰ ὑποπίπτωμεν εἰς τὴν πλάνην ὅτι ἡ κατὰ τρεῖς ἢ τέσσαρας χιλιάδας αὔξησις τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ εἶναι αὔξησις τῆς πολεμικῆς δυνάμεως τῆς σήμερον. Αὐξάνοντες κατὰ τρεῖς ἢ τέσσαρας χιλιάδας τὴν δύναμιν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ αὐξάνομεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκπαιδευομένων κατ’ ἔτος ἀνδρῶν, αὐξάνομεν δὲ πολλαπλασιάζοντες ἐπὶ δώδεκα τὸν ἀριθμὸν τῆς ἐμπολέμου δυνάμεως. Διότι ἠκούσθη χθὲς παρὰ τῶν μὴ γινωσκόντων τὰ πράγματα ἢ παρὰ τῶν γινωσκόντων καὶ προσπαθούντων νὰ συγχύσωσι ταῦτα, ὅτι ἠλαττώθη ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνδρῶν κατὰ 4–5 χιλιάδας τῶν διαγραφομένων ὑπὸ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ κ. Λαπαθιώτου, καὶ τοιουτοτρόπως ὑπάρχει ἀφοπλισμός. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ κ. Λαπαθιώτου ἦτο ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος, δύναμαι νὰ εἴπω, προχείρως πως συνετάχθη, διότι ἀπῄτει 4 ἑκατομμύρια δραχμῶν τοὐλάχιστον ὑπὲρ τὴν σήμερον ἀναγραφομένην ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πίστωσιν καὶ μὲ αὔξησιν 4.000.000 δραχμῶν ἦτο ἀδύνατον τὸ Κράτος ν’ ἀνθέξῃ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς δαπάνης αὐτῆς, ἵνα ὁ ὀργανισμὸς οὗτος δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ, εἴχομεν ἀνάγκην τροπολογίας, τὴν ὁποίαν δὲν ἠδύνατο ἡ Ἑλληνικὴ χώρα νὰ παράσχῃ, θὰ ἐφθάνομεν δὲ εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ καταβάλλωμεν δαπάνας διὰ πολυτελῆ στελέχη καὶ νὰ ἔχωμεν πρὸ ἡμῶν ἀναγκαίας μονάδας μὴ δυναμένας ποτὲ νὰ συμπληρωθῶσι. Τοιούτου εἴδους κατάρτισιν μονάδων, αἱ ὁποῖαι θὰ κατέληγον εἰς γυμνάσια διὰ σχοινίων, ὡς ἄλλοτε ἐνθυμοῦμαι, ὅτε ἐγυμναζόμεθα ὡς μαθηταί, τοιούτου εἴδους κατάρτισιν μονάδων εἶναι ἄπορον πῶς κατέστη δυνατὸν νὰ εἰσηγηθῇ στρατιωτικὸς Ὑπουργός. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν πρόκειται περὶ τοιούτου ἀνεφαρμόστου πράγματος μοὶ ἐπιβάλλεται ν’ ἀντιπαρέλθω τοῦτο καὶ νὰ συγκρίνω τί σήμερον προτείνεται καὶ τί μέχρι σήμερον ἐπεδιώχθη. Ἡ σύγκρισις δ’ αὕτη ἀποδεικνύει ὅτι τὸ σήμερον προτεινόμενον παρέχει αὔξησιν ἀριθμητικὴν κατὰ 3700 ἄνδρας, ἐτησίως ἐκπαιδευομένους, τοὺς ὁποίους ἀποκερδαίνει τὸ Κράτος ὑπὲρ τῆς ἐμπολέμου δυνάμεώς του. Καὶ ταῦτα, Κύριοι, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ἀνδρῶν. Ἀλλὰ τί ἀποκερδαίνεται ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν ἀξιωματικῶν; Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν, ὅστις κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ 1904 ἀνέρχεται εἰς 1855 ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι ὑπολελογισμένος ἐπίσης εἰς 1855, ἐμοῦ ὑπολογίσαντος, ἵνα εἶμαι ἐν τῇ ἀκριβείᾳ, τοὺς ἀξιωματικοὺς συμφώνως πρὸς τὴν διάταξιν τὴν τελευταίαν τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν περὶ τῶν στελεχῶν τηροῦνται ἐν ἰσχύϊ αἱ μέχρι τοῦδε διατάξεις. Τὸν ἀριθμὸν δὲ τοῦτον δίδουσιν αἱ μονάδες, τὰς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον δημιουργεῖ, συντιθέμεναι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατάξεων τῶν προϋφισταμένων νόμων, οἵτινες κατὰ τὴν τελευταίαν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου διατηροῦνται ἐν ἰσχύϊ ἐν τῷ θέματι τούτῳ. Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν τί ἔπραττον οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι ἐν τῷ παρελθόντι. 93 ἀξιωματικοὶ ἦσαν ἀπησχολημένοι εἰς γενικὰς θέσεις, δηλαδὴ εἰς Στρατοδικεῖα, στρατολογικὰ γραφεῖα καὶ διαφόρους ἄλλας ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ἐν τῷ πεζικῷ 216 ἀξιωματικοὶ οἱ νεώτεροι, λοχαγοί, ὑπολοχαγοὶ καὶ ἀνθυπολοχαγοί, ἀπησχολοῦντο εἰς τὸν σχηματισμὸν τοῦ στελέχους τοῦ 3ου τάγματος, 30 ἐπίσης ἀξιωματικοὶ τοῦ ἱππικοῦ, λοχαγοὶ ὑπολοχαγοὶ καὶ ἀνθυπολοχαγοί, ἠσχολοῦντο εἰς τὸν σχηματισμὸν τοῦ στελέχους τῶν πέμπτων καὶ ἕκτων ἰλῶν τῶν συνταγμάτων τοῦ ἱππικοῦ, καὶ 18 ἀξιωματικοὶ τοῦ πυροβολικοῦ ἐπίσης ἔμενον ἐν ἀργίᾳ ὡς ἀποτελοῦντες τὰ στελέχη τῶν νεκρῶν πυρβολαρχιῶν. Ἑπομένως 264 ἀξιωματικοὶ ἔμενον ἐν ἀργίᾳ. Καὶ τίνες ἀξιωματικοὶ ἔμενον ἐν ἀργίᾳ; Οἱ ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ τοῦ λοχαγοῦ καὶ κάτω, οἱ νεώτεροι. Ἀλλὰ σωφρονεῖ τὸ Κράτος, ὅπερ κρατεῖ ἐν ἀργίᾳ τοὺς ἀξιωματικούς, τοὺς ὁποίους ὤφειλε νὰ ὠθήσῃ εἰς ἐργασίαν μόλις ἐξήγαγεν αὐτοὺς ἐκ τῶν σχολῶν; Πράττει τι συντελοῦν εἰς τὴν πολεμικὴν αὐτῶν παρασκευὴν τὸ Κράτος οὕτω πολιτευόμενον καὶ ὠθεῖ τοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς ἀπώλειαν τῶν στρατιωτικῶν ἰδιοτήτων; Καὶ ἐν τίνι δικαίῳ ζητεῖ ζῆλον καὶ ἀφοσίωσιν πρὸς τὸ στράτευμα παρὰ τῶν ἀξιωματικῶν τούτων, ὅταν ὑπερβαίνοντες πλέον τὸ 40ὸν ἔτος τῆς ἡλικίας των, συνηθίσαντες εἰς τὴν ἀργίαν ἐν τοῖς κατωτέροις βαθμοῖς, καταλάβωσι βαθμοὺς ἀνωτέρους; Οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι ἀποβαλόντες τὴν ἕξιν πρὸς τὸ ἐκπαιδεύειν καὶ τὴν ὄρεξιν πρὸς τὸ ἐκπαιδεύεσθαι καὶ τὴν δεξιότητα πρὸς τὸ διοικεῖν, ὅταν διαταχθῶσι νὰ ὁδηγήσωσι τὸν στρατὸν ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ, δὲν θὰ ἔχωσι τὴν ψυχραιμίαν, ἡ ὁποία πηγάζει μόνον ἐκ τῆς γνώσεως καὶ τῆς πείρας τῶν ἐφαρμογῶν. Τὰ λεγόμενα παλληκάρια εἰς οὐδὲν συντελοῦσι σήμερον ἐν τῷ πολέμῳ, τὴν δὲ νίκην δίδει μόνον ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ ἕξις τοῦ διοικεῖν, ἥτις μόνη ἀσφαλίζει τὴν ψυχραιμίαν καὶ τὴν αὐτοπεποίθησιν τοῦ ἀρχηγοῦ καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν ἐμπιστοσύνην τῶν διοικουμένων. Ἐκ τῆς ἐμπιστοσύνης δὲ ταύτης προέρχεται ἡ ἐν τῷ ἀγῶνι σύσφιγξις τῆς πειθαρχίας, ἡ ὁποία σήμερον βάσιν δὲν ἔχει τὴν τυφλὴν καὶ κτηνώδη ὑποταγὴν εἰς τὸν ἀνώτερον, ἀλλὰ περισσότερον τὴν ἀναγνώρισιν τούτου ὡς κατὰ προσόντα ἀνωτέρου, ἐξ ἧς ἀπορρέει ἡ ἀσυζήτητος ἐκτέλεσις τῶν διαταγῶν. Τοιαύτην κατάστασιν ἐδημιούργησεν ἡ Πολιτεία κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη· ἐκράτησε μέγαν ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν ἔξω πάσης διοικήσεως. Ἀλλ’ ἀξιωματικός, ὅστις δὲν μορφοῦται ἐν τῷ στρατῶνι, οὔτε ἐκτελεστής διαταγῶν καλὸς ἔσεται οὔτε χορηγὸς διαταγῶν ἀσφαλής. Ταῦτα προέρχονται, Κύριοι, κατὰ τὸ πλεῖστον ἐκ τῶν νεκρῶν μονάδων, αἵτινες προήγαγον τὴν ἐξέλιξιν τῆς ἀργίας τῆς ἐκκολαφθείσης ἐκ τῶν γενικῶν θέσεων καὶ τῶν γραφείων. Μὴ δυνάμενον τὸ νομοσχέδιον ἤδη προχείρως νὰ καταργήσῃ τὰς ὑπηρεσίας, διότι τοῦτο εἶναι ἔργον τοῦ ὁριστικοῦ ὀργανισμοῦ, καταργεῖ τοὐλάχιστον τὴν νενομοθετημένην ἀργίαν. Καὶ ἡ δημιουργία τῶν τρίτων ταγμάτων καὶ τῶν περιπλέον πυρβολαρχιῶν καὶ ἰλῶν ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν κατάργησιν τῶν νεκρῶν μονάδων εἶναι ἐπιβολὴ τῆς ἐργασίας εἰς τοὺς ἀξιωματικούς. Ἔχομεν λοιπὸν ἀφ’ ἑνὸς βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν στελεχῶν, ἀφ’ ἑτέρου αὔξησιν τοῦ ἐκπαιδευομένου στρατοῦ καὶ τρίτον σχηματισμὸν πλήρη τῶν συνταγμάτων, ἐνῷ μέχρι τοῦδε ἡ ἐνεργὸς δύναμις τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ δὲν εἶδε παράταξιν συντάγματος μετὰ πλήρους δυνάμεως τῶν ταγμάτων. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ. Ἂς ἴδωμεν τώρα τὰ τῆς ἐμπολέμου συνθέσεως. Κύριοι, ὁ ἐνεργὸς στρατὸς ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τῆς ἐξελίξεως καὶ τῆς ὀργανώσεως τοῦ ἐπιστρατευομένου στρατοῦ. Ἀλλὰ κατὰ ποῖον τρόπον εἶναι δυνατὸν ὁ πυρὴν οὗτος νὰ περιλάβῃ τὸ σύνολον τῶν ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους ἡ ἐπιστράτευσις παρέχει; Βεβαίως ὁ ἐνεργὸς στρατὸς μόνος εἶναι ἀνεπαρκής, ὅπως περιλάβῃ τὴν ἔφεδρον δύναμιν ἄνευ προσθέτου σχηματισμοῦ μονάδων, οὐδεὶς δ’ ὀργανωτὴς ἐσκέφθη ποτέ, ὅπως διὰ μόνου τοῦ πυρῆνος τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ περιλάβῃ ὁλόκληρον τὴν ἐπιστράτευσιν. Ἐφαρμόζεται ἀλλαχοῦ τὸ σύστημα τοῦ ἀναδιπλασιασμοῦ τῶν στελεχῶν, ἀλλαχοῦ ἐφαρμόζεται σύστημα διπλασιασμοῦ μονάδων μικροτέρων ἐντὸς τοῦ διατηρουμένου στελέχους τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ. Δι’ ἡμᾶς ποῖον εἶναι δυνατόν; Τὸ σύστημα τοῦ πλήρους διπλασιασμοῦ τῶν στελεχῶν δὲν ἐθεωρήθη πανταχοῦ ἐφαρμόσιμον. Ἂν εἶναι ἐφαρμόσιμον ἐπὶ τῆς δυνάμεως τοῦ πεζικοῦ, δὲν εἶναι τοιοῦτον ἐπὶ τῆς δυνάμεως τῶν λοιπῶν ὅπλων, διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν πᾶσα χώρα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμβάλῃ εἰς τὴν ἄμεσον παροχὴν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀναγκαίων κτηνῶν καὶ ἐφοδίων, ἀλλὰ καὶ ἀφ’ ἑτέρου οἱ ἔφεδροι τῶν τεχνικῶν ὅπλων ἀποβάλλουσιν εὐκόλως τὴν ἕξιν τὴν ἀπαιτουμένην διὰ τὰ τεχνικὰ σώματα, δὲν εἶναι δὲ καὶ δυνατὸν τὰ τεχνικὰ σώματα νὰ ὑπηρετηθῶσι δι’ ἐφέδρων ἀξιωματικῶν ἰσαρίθμων πρὸς τοὺς μονίμους. Διὰ τοῦτο ἐθεωρήθη ὅτι πρέπει τὸ μὲν πεζικὸν ἐν πολέμῳ νὰ σχηματισθῇ διὰ διπλασιασμοῦ τῶν στελεχῶν, τὰ δὲ τεχνικὰ ὅπλα ἀποφεύγοντα τὸν διπλασιασμὸν νὰ προσκτήσωνται τὴν κατὰ τὸ ἐφικτὸν πρόσθετον δύναμιν. Τούτου ἕνεκα ἡ ἐν εἰρήνῃ σύνθεσις τῶν ὅπλων τούτων, διὰ νὰ προσεγγίζῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον πρὸς τὴν ἐμπόλεμον, ὥστε εὐχερὴς ν’ ἀποβαίνῃ ἡ συμπλήρωσις ταύτης. Τὸ πεζικὸν ἤδη ἀπετελέσθη ἐκ 12 συνταγμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν 108 λόχους· ἐπιστρατευόμενον δὲ θὰ σχηματίσῃ ἑτέρους 108. Κατὰ τὸν παλαιὸν ὀργανισμὸν εἶχεν ὡς ἐνεργοὺς λόχους 96, ἀλλ’ ἐπιστρατευόμενον ὤφειλε νὰ σχηματίσῃ ἑτέρους 192. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ὅσῳ ἡ ἐπιστράτευσις ἀπαιτεῖ τὴν δημιουργίαν ὀλιγωτέρων μονάδων, τόσον εἶναι ἀνωτέρα ἡ ὀργάνωσις αὐτῆς, ἐφ’ ὅσον μάλιστα συνδυάζεται πρὸς τὴν ἐν εἰρήνῃ διατήρησιν ἀξιωματικῶν διηνεκῶς ἐργαζομένων καὶ μὴ ἀποτελούντων ἐπὶ τοῦ χάρτου ἀργὸν στέλεχος ἐφεδρείας. Κατὰ τοῦτο λοιπὸν ἡ σημερινὴ σύνθεσις εὐχεραίνει ἀκριβῶς τὴν πλήρη συγκρότησιν τῶν στελεχῶν ἐν καιρῷ πολέμου. Ἀλλὰ καὶ τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λακωνίας Βουλευτοῦ ὅτι τὰ μὲν ἀνώτερα στελέχη μένουσιν ἐν τῷ αὐτῷ ἀριθμῷ, τὰ δὲ κατώτερα ἐλαττοῦνται, τοῦτο εἶναι ἀκριβῶς ἐκ τῶν προτερημάτων τοῦ νέου ὀργανισμοῦ.

§51Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδήλωσα ἤδη ὅτι τὰ ἀνώτερα αὐξάνονται, τὰ κατώτερα ἐλαττοῦνται, οὐ μόνον τὰ κατώτερα γενικῶς, ἀλλὰ οἱ δύο κατώτεροι βαθμοί, τῶν ὑπολοχαγῶν καὶ ἀνθυπολοχαγῶν.

§52Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα. Ἡ ἀδυναμία, κύριοι Βουλευταί, τῆς συνθέσεως ἑνὸς ἐπιστρατευομένου στρατοῦ εἶναι ἡ ἔλλειψις τῶν ἀπαραιτήτων ἀνωτέρων στελεχῶν, διότι ἡ ἐφεδρεία δύναται νὰ παράσχῃ τοὺς ἀνθυπολοχαγοὺς καὶ ὑπολοχαγούς, ἡ συστηματικὴ δὲ ἐκπαίδευσις τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν δύναται ν’ ἀγάγῃ ἡμᾶς εἰς ἀπόκτησιν καὶ λοχαγῶν ἔτι, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ ταγματάρχου καὶ ἄνω δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς ἀξιωματικοὺς τῆς ἐφεδρείας. Ἡ δυσχέρεια λοιπὸν ἀκριβῶς τῆς ἐν πολέμῳ συνθέσεως ἔγκειται ἐν τῇ ἐλλείψει τοῦ ἀπαιτουμένου ἀριθμοῦ τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν διὰ τὴν διοίκησιν τῶν ἀνωτέρων μονάδων. Ἐν τούτῳ λοιπὸν ἔγκειται ἡ ἐπιτυχία, ὅτι ὑπάρχει ἡ πρόνοια, ἵνα ἐν περιπτώσει ἐφαρμογῆς σχεδίου ἐπιστρατεύσεως ἐπὶ τοιαύτης ἀρχῆς ἐρειδομένου ὑπάρχωσι τὰ ἀνώτερα στελέχη, ἅτινα θ’ ἀναλάβωσιν ἀμέσως τὴν διεύθυνσιν τῶν ἐφέδρων μονάδων. Τὰ κατώτερα στελέχη δὲν στενοχωροῦσιν ἡμᾶς, διότι εὐτυχῶς ἡ ἔφεδρος δύναμις παρέχει πλέον ἴσως τοῦ ἀπαιτουμένου ἀριθμοῦ ἀνθυπολοχαγῶν καὶ ὑπολοχαγῶν, οἵτινες τυγχάνοντες καὶ τῆς συστηματικῆς ἐκγυμνάσεως ὑφ’ οἵους ὅρους τυγχάνουσιν ἤδη ἐκγυμνάσεως οἱ μόνιμοι ἀξιωματικοί, οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ἔχω ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν θέλουσι κληθῆ νὰ παράσχωσι τὰς ὑπηρεσίας αὑτῶν πρὸς τὸν τόπον, θὰ παράσχωσι ταύτας ἀκόμη πολυτιμοτέρας παρ’ ὅ,τι παρέσχον πολυτίμους ταύτας τῳόντι κατὰ τὸ 1897.

§53Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν ἐξεπαιδεύοντο κατὰ διάφορον τρόπον τότε.

§54Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ἐνῷ ἐν καιρῷ εἰρήνης δὲν εἶναι ἀπαραίτητος ὁ μέγας ἀριθμὸς τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν διὰ λόχους ἀποτελουμένους ἐξ 120 ἀνδρῶν τῆς ἐνεργοῦ συνθέσεως, τὸν ἀριθμὸν δὲ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὴν πλήρη σύνθεσιν τοῦ λόχου θὰ παράσχῃ ἡ ἐφεδρεία, ἡ οἰκονομία αὕτη τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατωτέρων παρέχει εἰς τὸ Κράτος τὸ μέσον, ἵνα δημιουργήσῃ τὰ ἀνώτερα στελέχη τὰ διὰ τὴν ἐμπόλεμον δύναμιν ἀπαιτούμενα, συγχρόνως δὲ δημιουργεῖ καὶ τὴν εὐκολίαν τῆς προόδου τῶν ἀξιωματικῶν περὶ προαγωγῆς, ἥτις εἶναι ἀπαραίτητος, ἵνα μὴ μαραίνωνται παραμένοντες εἰς τοὺς κατωτέρους βαθμοὺς ἐπὶ πολὺν χρόνον. Τοιουτοτρόπως δὲ ἡ πυραμὶς τῆς προαγωγῆς μεταβάλλει ὄψιν ἐπὶ τὰ βελτίω. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ πυροβολικόν, ἀκριβῶς ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πυροβολαρχιῶν, ὡς καὶ ἡ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἰλῶν τοῦ ἱππικοῦ εἶναι αὔξησις τείνουσα εἰς προσέγγισιν κατὰ τὸ δυνατὸν πρὸς τὴν μόνιμον ἐμπόλεμον σύνθεσιν, διότι, ἐὰν ὁ ὀργανισμὸς τοῦ 1904 εἶχε σύνθεσιν πυροβολαρχιῶν 18 ἐν εἰρήνῃ ἀπέναντι 36 ἐν πολέμῳ, ἡ σημερινὴ αὔξησις τῶν ἐν εἰρήνῃ πυροβολαρχιῶν εἰς 26 προσεγγίζει κατὰ ὀκτὼ ἔτι πυροβολαρχίας τὴν σύνθεσιν τοῦ πυροβολικοῦ πρὸς τὴν ἐμπόλεμον κατάρτισιν, καὶ τοιουτοτρόπως ἀπομένει διὰ τὸ πυροβολικὸν ὁ καταρτισμὸς ἐν ἐπιστρατεύσει 10 μόνον πεδινῶν πυροβολαρχιῶν. Ἐπίσης δ’ ἀπομένει διὰ τὸ ἱππικὸν διατηροῦν ἐν εἰρήνῃ 16 ἴλας ἡ κατάρτισις μόνον δύο ἰλῶν πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ἐμπολέμου δυνάμεως. Ἀλλὰ καὶ ἔτι, Κύριοι, εὐχεραίνει τὴν ἐμπόλεμον σύνθεσιν τοῦ στρατοῦ ἀκριβῶς ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Μεραρχιῶν. Θὰ ἦτο, Κύριοι, ἐπιθυμητὸν καὶ τοῦτο, θὰ ἦτο ἡ τελειότης ἐν στρατεύματί τινι, ἂν κατωρθοῦτο, ἵνα τὸ στράτευμα ἐν καιρῷ εἰρήνης διατηρῇ τὰς μονάδας αὐτοῦ πλήρεις, αἵτινες θὰ περιλάβωσι τὴν ἔφεδρον δύναμιν ἐν καιρῷ πολέμου. Ἀλλὰ τοῦτο οὐδὲν μέγα Κράτος ἠδυνήθη νὰ λύσῃ, κατὰ μείζονα δὲ λόγον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λύσῃ ἡ πτωχὴ Ἑλλὰς μὲ τὰ ὀλίγα αὐτῆς μέσα τὰ χρηματικά, μὲ τὰς μεγάλας ἀνάγκας της τὰς ἐσωτερικὰς καὶ τὰς μεγαλειτέρας τὰς ἐξωτερικάς. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν δὲν εἶναι ἐφικτὴ ἡ λύσις τοῦ τοιούτου προβλήματος, ἡ προσέγγισις πρὸς τοιαύτην λύσιν ἔστω καὶ κατὰ μίαν Μεραρχίαν εἶναι πρόοδος ἐν τῇ συνθέσει τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἡ σύνθεσις τῶν Μεραρχιῶν στηρίζεται ἐπὶ πανθωμολογημένης πείρας στρατιωτικῆς ἐν Ἑλλάδι. Μεραρχίαι ἀποτελούμεναι ἐκ δύο Ταξιαρχιῶν ἦσαν ὄγκοι δυσκίνητοι ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους, οὐ μόνον δ’ ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ πέρα τῶν Ἑλληνικῶν ὁρίων συνεχοῦς ἐδάφους τοῦ ὁμοιοτύπου πρὸς τὸ Ἑλληνικόν. Ἡ διάπλασις τοῦ ἐδάφους τῆς δράσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ φαίνεται τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὴ ἡ κίνησις ὁλοκλήρου Μεραρχίας κατὰ τὴν παλαιὰν αὐτῆς σύνθεσιν. Ἐφ’ ὅσον δὲ εἶναι ἀναγκαία καὶ εἶναι ἐφικτὴ μόνον ἡ δρᾶσις διὰ μικτῶν ἀποσπασμάτων, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ν’ ἀχθῶμεν εἴτε εἰς τὴν συγκρότησιν Ταξιαρχίας μικτῆς, εἴτε εἰς τὴν συγκρότησιν τῆς Μεραρχίας κατὰ τὸν τύπον, τὸν ὁποῖον παραδέχεται τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον. Κατὰ τοῦτο δὲ εἶναι ἡ συγκρότησις τῆς νέας Μεραρχίας σπουδαιοτέρα, ὅσον διὰ ταύτης διευκολύνεται καλλίτερον ἐν εἰρήνῃ ἡ στρατολογία καὶ ἐπιστράτευσις, συγχρόνως δ’ ἐν τῷ σημερινῷ καθεστῶτι τῷ προσωπικῷ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατεύματος εἶναι εὐκολωτέρα ἡ διοίκησις.

§55Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Πάντοτε εἶναι ἡ Μεραρχία μικτή.

§56Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ. Ἔχομεν ἤδη Μεραρχίαν ἄνευ Ταξιαρχιῶν. Κατὰ τοὺς παραδεδεγμένους στρατιωτικοὺς ὅρους ἡ Μεραρχία ἀποτελεῖται ἐκ δύο Ταξιαρχιῶν πεζικοῦ ἔχουσα ἅμα τὴν ἀνάλογον δύναμιν πυροβολικοῦ, ἱππικοῦ καὶ μηχανικοῦ. Σήμερον καταργεῖται ἡ Ταξιαρχία πλέον, μορφοῦται δὲ μικτὸν ἀπόσπασμα, τὸ ὁποῖον λαμβάνει τὸν τύπον Μεραρχίας. Λέγω δ’ ὅτι ὅτι ὁ τύπος οὗτος ἐνῷ συνᾴδει.....

§57ΑΛ. ΓΡΙΒΑΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ προσθέσω ὅτι ἡ Μεραρχία ὅπως εἰσάγεται παρ’ ἡμῖν σήμερον, ἄνευ Ταξιαρχιῶν πρὸς τρία τάγματα ἐκ τριῶν λόχων, ἐπεζητήθη ἐπανειλημμένως ἐν Γαλλίᾳ, Γερμανίᾳ καὶ Αὐστρίᾳ, διότι ἐθεωρήθη ἀπὸ στρατιωτικῆς ἀπόψεως ὅτι εἶναι ἡ καταλληλοτέρα διαίρεσις, δὲν ἐφηρμόσθη δέ, διότι παρὰ στρατοῖς τόσον μεγάλοις, ὅσον εἶναι αὐτοί, ἡ μετάβασις ἀπὸ ἑνὸς ὀργανισμοῦ εἰς νέον τοιοῦτον θ’ ἀπῄτει πολὺν χρόνον καὶ δαπάνας πολλάς, θὰ μᾶς παράσχῃ δὲ τὴν εὐκολίαν.....

§58Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Γνωρίζετε κανὲν Κράτος μικρόν, τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ τὸν ὀργανισμὸν αὐτόν;

§59ΑΛ. ΓΡΙΒΑΣ. Ὄχι. Ἀλλὰ θὰ φαντασθῶμεν πάντοτε τὰ Κράτη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι τὴν μεγαλειτέραν δύναμιν καὶ τὰ ὁποῖα ἀσκοῦσι τὴν πεῖραν τὴν στρατιωτικήν.

§60Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν ἔχουσι τοιοῦτον ὀργανισμόν. Μόνον ἡ Ἑλλὰς πρόκειται νὰ τὸν ἔχῃ.

§61Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰμὶ ἠναγκασμένος νὰ εἴπω πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ὅτι οἱ ὀργανισμοὶ τῶν στρατῶν δὲν εἶναι ἀντιγραφὴ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς Κράτους εἰς τὸ ἄλλο, ἀλλ’ οἱ ὀργανισμοὶ τῶν στρατῶν βασίζονται πρὸ παντὸς ἐπὶ τῶν ἀριθμητικῶν δεδομένων τῶν ἀνδρῶν, ἐπὶ τῆς γεωγραφικῆς θέσεως, ἐπὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους καὶ ἐπὶ τῆς διαπλάσεως τοῦ ἐδάφους.

§62Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ἐπί τινος ἄλλου ἀκόμη.

§63Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν μέσων.

§64Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ἐπὶ ἄλλου ἀκόμη.

§65Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ τὸ εἴπητε, ὅταν ἀγορεύσητε. Ἄν ἐννοῶμεν ἡμεῖς νὰ ἐφαρμόσωμεν ἐν ὀρεινῇ χώρᾳ ὀργανισμούς, οἵτινες εἶναι ἐφηρμοσμένοι ἐπὶ μεγάλων Κρατῶν, ὡς ἡ Γαλλία καὶ ἡ Γερμανία, ἢ ἐπὶ πεδινῶν χωρῶν, ὡς ἡ Σερβία καὶ ἡ Βουλγαρία, βεβαίως κάτι τι σφαλερὸν θὰ διαπράξωμεν. Εἰς τοῦτο δ’ ἀκριβῶς ἔγκειται ἡ ἀρετὴ τοῦ ὀργανισμοῦ, διότι, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ προσκαλέσωμεν ἐνταῦθα ὀργανωτάς, ἵνα ἀντιγράψωσι τὰ συμβαίνοντα εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, ἠδυνάμεθα τοῦτο καὶ ἡμεῖς νὰ πράξωμεν μεταφράζοντες τοὺς ὀργανισμοὺς τῶν Κρατῶν τούτων. Ἡ ἀρετὴ τοῦ προκειμένου ὀργανισμοῦ εἶναι ὅτι ἐνέκυψεν εἰς τὴν μελέτην τοῦ ἐδάφους τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ χαρακτῆρος τοῦ λαοῦ καὶ τῆς συνολικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους, καὶ ἐκ τῆς μελέτης ταύτης εὗρεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ καταρτισθῇ ὁ στρατὸς ἐκ μονάδων ἐχουσῶν μικροτέραν τὴν σύνθεσιν, μᾶλλον δ’ εὐκίνητον, δυναμένων δὲ νὰ ὁδηγηθῶσιν ὑπὸ ἀξιωματικῶν ἀνωτέρων μὴ ἐχόντων πλήρη τὴν πεῖραν τῶν μεγάλων ἐφαρμογῶν καὶ τῶν μεγάλων διοικήσεων. Τοῦ καλοῦ ὀργανωτοῦ ἔργον καὶ ἀρετὴ εἶναι νὰ μὴ ὁδηγήσῃ ἀνωτέρους ἀξιωματικούς, τῶν ὁποίων ἡ μόρφωσις εἶναι ἀνάγκη νὰ συμπληρωθῇ, μετὰ εὐθύνης ἐπὶ κεφαλῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν δὲν δύνανται νὰ διοικήσωσιν. Ἄν τοιοῦτον ἔργον ὁ ὀργανωτὴς οὗτος διέπραττεν ἐν Ἑλλάδι, παρέβλεπε δ’ ἅμα τὰς ἀνάγκας τοῦ ἐδάφους καὶ τὴν φύσιν τοῦ λαοῦ, θὰ ἦτο ἀνάξιος ὀργανωτής, ἐνῷ κατ’ ἐμὴν γνώμην καὶ κατὰ τὴν γνώμην συμπάσης τῆς Ἑλλάδος ὁ ὀργανωτὴς οὗτος εἶναι πεπροικισμένος διὰ μεγάλων καὶ ἀληθῶν ὀργανωτικῶν ἀρετῶν. Καὶ μετὰ ταῦτα, Κύριοι, διὰ νὰ μὴ καταπονήσω ὑμᾶς περιπλέον, ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐξηγήσω πρὸς ὑμᾶς μίαν τελευταίαν ἀρετήν, τὴν ὁποίαν εἰμὶ ἠναγκασμένος νὰ βεβαιώσω ὡς ἐξαγομένην ἐκ τοῦ νομοσχεδίου. Εἶπον, Κύριοι, πρὸς ὑμᾶς ὅτι τὰ τῆς ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ πολλάκις ἔβαινον ἐξ ἀπόψεως παροχῆς ἐντυπώσεων, ἀλλ’ ἔβαινον καὶ ἐξ ἄλλης ἀπόψεως ὑπὸ τοὺς Ὑπουργοὺς τοὺς θηρεύοντας τὰς ἐντυπώσεις. Ὑπῆρχον καὶ οἱ λανθάνοντες ἐπιτήδειοι οἱ διευκολύνοντες ἑκάστοτε συνθέσεις ὑπηρεσιῶν, αἵτινες δὲν ἐξυπηρέτουν τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Εἶναι γνωστὴ ἡ ἱστορία τῆς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἀλλεπαλλήλου δράσεως αὐτῶν, εἶναι δ’ ἀναμφισβήτητον ὅτι τοιαύτη δρᾶσις ἀνώμαλος, τοιαύτη δρᾶσις μὴ ἔχουσα εὐθὺν τὸν σκοπὸν τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, τοιαύτη δρᾶσις συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐπὶ μακρὸν ἐν τῷ στρατῷ διχόνοιαν. Καὶ γινώσκομεν πάντες ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἦτο ἐπὶ μακρὰ ἔτη διῃρημένος, διότι ἡ κατάστασις ἡ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἐδημιούργει τὴν διχόνοιαν καὶ τοὺς ἀγῶνας τῆς ἐπικρατήσεως. Ἀλλ’ ἀπὸ τὸν ἀγῶνα τὸν μεταξὺ τῶν ὅπλων τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ διεξαγόμενον ὑπῆρχε καὶ ἡ λανθάνουσα ἐπιτυχία διαφόρων βοηθητικῶν ὑπηρεσιῶν, αὕτη δ’ ἤγαγε τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν, ὥστε νὰ ἔχῃ ἀναλογίας τινάς, τὰς ὁποίας θ’ ἀκούσητε καὶ θὰ λυπηθῆτε. Ἐπὶ 1871 ὀργανικῶν θέσεων ἀξιωματικῶν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ 1904 ἦσαν 1411 μάχιμοι καὶ 460 τῶν βοηθητικῶν ὑπηρεσιῶν, ἐκ τῶν ὑπηρετούντων δὲ πράγματι ἀξιωματικῶν 1284 ἦσαν μάχιμοι καὶ 506 βοηθητικοί, ἤτοι ἔλειπον 127 μάχιμοι ἀξιωματικοὶ καὶ ἐπλεόναζον ὑπὲρ τὰς ὀργανικὰς θέσεις 46 βοηθητικοί. Οὕτως ἔχομεν ἀναλογίαν βοηθητικῶν ἀξιωματικῶν 28% ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Ἴδωμεν, Κύριοι συνάδελφοι, ποίαν ἀναλογίαν κρατοῦσιν εἰς τοὺς λοιποὺς στρατούς: «Ἡ Βουλγαρία ἔχει ἀναλογίαν 6%, ἡ Ῥωμουνία 20%, ἡ Ἱσπανία 20%, ἡ Ἰταλία 16%, τὸ Βέλγιον 17%, ἡ Γερμανία 17½% καὶ ἡ Γαλλία 17½%. Ἡ Ἑλλὰς ἄρα ἔχει ὑπερτέραν παντὸς ἄλλου Κράτους ἀναλογίαν ἐπὶ βλάβῃ τῆς στρατιωτικῆς αὑτῆς συντάξεως.

§66Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Μήπως ἡ Βουλγαρία δὲν ἔχει οἰκονομικοὺς ἀξιωματικούς;

§67Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡσυχάσατε· θὰ τὰ ἴδητε πάντα. Μάλιστα· δὲν ἔχει οἰκονομικοὺς ἀξιωματικοὺς ἡ Βουλγαρία.

§68Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἴσως εἶναι ἡ μόνη χώρα ἡ ἔχουσα σῶμα φαρμακευτικόν, ὑγειονομικὸν καὶ οἰκονομικόν.

§69Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ Ἑλλὰς ἡ πτωχὴ ἡ ἔχουσα ἀνάγκην νὰ συγκεντρώσῃ ὅλας τὰς δυνάμεις της, διὰ νὰ καταστήσῃ δύναμιν ἐμπόλεμον, ἔχει τοιαύτην ἀναλογίαν. Σημειώσατε ὅτι οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι εἶναι ἐξηγμένοι ὑπ’ ἐμοῦ προσωπικῶς καὶ εἶναι ἀναγεγραμμένοι ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει μου ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Σχετικῶς δὲ πρὸς τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν καὶ εἰδικῶς ὑγειονομικήν, φαρμακευτικὴν καὶ κτηνιατρικὴν ἔχομεν τοὺς ἑξῆς ἀριθμούς. Ἡ Βουλγαρία ἔχει ἀναλογίαν 6%, ἡ Γαλλία 6½%, ἡ Γερμανία 10%, τὸ Βέλγιον 7%, ἡ Ἰταλία 6%, ἡ Ἱσπανία 5½%, ἡ Ῥωμουνία 6%. Ἀπέναντι δὲ τούτων ἔχει ἀναλογίαν ἡ Ἑλλὰς 14%. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία διέπει τοὺς ὀργανισμοὺς ἡμῶν μέχρι τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νομοσχεδίου. Θέλετε νὰ λάβητε γνῶσιν καὶ τί διέπραττεν ὁ περίφημος ὀργανισμὸς τῶν 600,000 στρατιωτῶν; Καθίστα τοὺς ἀξιωματικοὺς τῶν βοηθητικῶν ὑπηρεσιῶν 588 ἀπὸ 460, τοὺς ὁποίους ἔχει ὁ ὀργανισμὸς τοῦ 1904. Ηὔξησε τούτους κατὰ 128. Καθίστα ἀργοὺς ἀξιωματικοὺς 297. Ἐν συνόλῳ δ’ ηὔξησε τὴν ἀναλογίαν τῶν βοηθητικῶν ὑπηρεσιῶν, ὧν εἶχεν ὁ ὀργανισμὸς τοῦ 1904, ἀπὸ 28% καὶ κατέστησε ταύτην 33% ὁ ὀργανισμὸς ὁ εὐτυχῶς μὴ ἐφαρμοσθείς.

§70Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ὁ μὴ δυνάμενος νὰ ἐφαρμοσθῇ.

§71Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα· ὁ μὴ δυνάμενος νὰ ἐφαρμοσθῇ. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τῶν στελεχῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, κατάστασις τὴν ὁποίαν προεῖπον ὅτι θ’ ἀνακοινώσω πρὸς ὑμᾶς καὶ θὰ γίνω πρόξενος λύπης. Τοῦτο εὐτυχῶς βλέπετε ὅτι βαίνει πρὸς διόρθωσιν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν ὅτι θὰ γίνῃ διόρθωσις ὁριστικὴ διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ. Τὴν διόρθωσιν ταύτην δὲν δυνάμεθα νὰ προσδοκῶμεν ἀμέσως, διότι αὕτη θὰ ἔλθῃ ἐκ τῶν κάτω, θὰ γένηται ἡ ἐλάττωσις βαθμιαία τῶν εἰσαγομένων ἀξιωματικῶν, καὶ τὸ ἀγαθὸν τῆς ἐλαττώσεως τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν βοηθητικῶν θὰ ἴδωμεν μετὰ πάροδον χρόνου. Ἀλλ’ ἑτέρα ἔνδειξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ εἶναι σπουδαία καὶ ἀξία ἐπαίνου, ἡ ἔνδειξις τῆς καθιερώσεως σχολῶν εἰδικῶν καὶ σχολῆς ἀνωτέρων σπουδῶν καὶ ἐν γένει ἐκπαιδευτικῆς κινήσεως προγραμματικῆς. Ἄν τι ὑπῆρξεν ἐκτὸς τῆς καταστάσεως τῶν στελεχῶν ὀδυνηρὸν διὰ τὸν Ἑλληνικὸν στράτευμα, τοῦτο ὑπῆρξεν ἡ ἀνομοιότης τῆς συνθέσεως αὐτοῦ. Αἱ Κυβερνήσεις ὑπῆρξαν ἄστοργοι πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν καὶ πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, διότι διὰ τῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν ἐπεβράβευσαν οἱ νομοθέται, καὶ τὸ στράτευμα ἠδίκουν καὶ τὰ ἄτομα ἠδίκουν. Εἰσήχθη νόμος τις πρὸ ἐτῶν ὁ λεγόμενος εὐεργετικὸς νόμος, τοῦ ὁποίου σκοπὸς ὑπῆρξεν, ἵνα παρέχηται κατ’ εὐεργεσίαν προαγωγὴ εἰς μερίδα ἀξιωματικῶν, ἥτις λόγῳ ἡλικίας ἠδυνάτει νὰ παρακολουθήσῃ τὰς σπουδάς. Τοῦ νόμου τούτου ἐγένετο κατάχρησις καὶ παρέσχεν ἡ Πολιτεία τὴν εἰκόνα ὅτι, ἀντὶ νὰ εἰσάγῃ εἰς κενὰς θέσεις τῆς Σχολῆς τῶν Ὑπαξιωματικῶν ἀθρόως ὑπαξιωματικούς, εἰσῆγεν 8 ἢ 10 κατ’ ἔτος καὶ προῆγεν εἰς ἀνθυπασπιστὰς καὶ ἀνθυπολοχαγοὺς εὐεργετικοὺς 50 ἢ 100, παραβλέπουσα οὕτω καὶ τὸ οἰκονομικὸν ἔτι συμφέρον τοῦ Κράτους, διότι οἱ ὑπαξιωματικοὶ μαθηταὶ ἀποζημιοῦνται ὡς μαθηταί, ἐνῷ οἱ εὐεργετικοὶ ἀνθυπασπισταὶ καὶ ἀνθυπολοχαγοὶ λαμβάνουσιν ἀποζημίωσιν ἀξιωματικοῦ. Παρὰ τὴν οἰκονομίαν, λέγω, καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους ἐπροικίσθη τὸ Κράτος διὰ 500 ἀξιωματικῶν φιλοτίμων καθ’ ὅλα, μειονεκτησάντων δὲ τῶν μεθ’ ὧν διηγωνίσθησαν κατὰ δὲ κατά τινα βαθμοῦ κατὰ τὰς εἰσαγωγικὰς ἐξετάσεις τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν, οἵτινες προήγοντο ὅμως εἰς εὐεργετικοὺς ἀξιωματικοὺς μὲ τετραυματισμένον τὸ κῦρος αὐτῶν. Καὶ πῶς θέλετε νὰ ὑπάρχῃ κῦρος ἐν τῷ στρατεύματι, ὅταν ἀξιωματικός τις γινώσκῃ ὅτι, ἐνῷ εἶναι σήμερον ὑπολοχαγὸς ἀρχαιότερος ἐν τῷ λόχῳ ἐκτελῶν καθήκοντα λοχαγοῦ, τὴν ἐπαύριον τὸν ἕτερον ὑπολοχαγόν, τὸν ὁποῖον σήμερον διοικεῖ, θὰ ἴδῃ λοχαγὸν ὄχι δικαιώματι προαγωγῆς κατ’ ἀρχαιότητα, ἀλλὰ διότι ὁ νόμος ἀπαγορεύει εἰς αὐτὸν περαιτέρω προαγωγήν. Οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι, οἱ ὁποῖοι μὲ τοιοῦτον δυστύχημα ἐρρίφθησαν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, καὶ κῦρος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωσι καὶ μειονεκτικοὶ ἦσαν ἀπέναντι τῶν ἄλλων ἀξιωματικῶν. Οὗτοι ὄντες περιωρισμένης προαγωγῆς καὶ πρὸς τὴν πειθαρχίαν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι πρόσφοροι ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ὅτι ὑπὸ τοῦ σημερινοῦ διοικουμένου αὔριον θὰ διοικηθῶσιν, ἀλλὰ καὶ μετὰ ζήλου ἀπολύτου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐργασθῶσιν, ἐφ’ ὅσον ἐγίνωσκον ὅτι ἡ Πολιτεία εἶχε καταδικάσει αὐτοὺς εἰς στασιμότητα, ὁσηνδήποτε καὶ ἂν εἶχον ἱκανότητα καὶ ἐπιθυμίαν πρὸς μείζονας σπουδάς. Ὅταν τὸν ἀξιωματικὸν σταματᾷ ἡ Πολιτεία εἰς ὡρισμένον βαθμόν, ἀποσβέννυσι τὸν ζῆλον, τὴν ἐπιθυμίαν καὶ τὴν ἔφεσιν πρὸς ἐργασίαν. Τοῦτο ὑπῆρξεν ἓν δυστύχημα. Ἕτερον δυστύχημα ἦτο ἡ ἀθρόα εἰσαγωγὴ εἰς τὸ σῶμα τοῦ ὑλικοῦ πυροβολικοῦ ὑπαξιωματικῶν τοῦ πυροβολικοῦ, ἡ δημιουργία ἀνωτέρων στελεχῶν τοῦ ὑλικοῦ πυροβολικοῦ, ἡ ἔλλειψις πάσης προνοίας διὰ τὰ στελέχη τοῦ πεζικοῦ.

§72Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Πρωτότυπον σύστημα.

§73Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρωτότυπον σύστημα, καὶ χάρις εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην τὸ πεζικόν, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ κύριον ὄργανον τῆς μάχης, μέχρι τοῦ 1907 διῳκεῖτο ὑπὸ ἀξιωματικῶν ἀνωτάτων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον τύχει σπουδῶν εἰσελθόντες ὡς ἐθελονταί· εἶχε λοχαγοὺς καὶ ταγματάρχας ἀξιωματικοὺς προαχθέντας ὡς ἀνδραγαθήσαντας καὶ 500 ἀξιωματικοὺς καταδίκους ἐκ τοῦ νόμου, μὴ ἔχοντας τὸν ζῆλον πρὸς ἐργασίαν, διότι δὲν εἶχον τὴν ἐλπίδα τῆς προαγωγῆς. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους δὲν ἦτο δυνατόν, οὔτε ὁμόνοια, οὔτε ὁμοιογένεια, οὔτε ἐργασία συστηματικὴ νὰ ὑπάρξῃ. Ταῦτα φρονῶ ὅτι καταστέλλονται ἤδη. Καὶ τὰ μὲν τοῦ εὐεργετικοῦ νόμου ἔχουσιν ἤδη κατασταλῆ, ἀλλ’ ἤδη ἐκ τοῦ νομοσχεδίου διαβλέπω ὅτι ἐπεζητήθη ἡ ὁμοιογένεια καὶ ἐν ταῖς σπουδαῖς τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἵνα ὡς βάσις τῆς προαγωγῆς, τῆς ἀποκτήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς διοικήσεως ὑπάρξῃ οὐχὶ ἡ κατὰ τὰς τυπικὰς διατάξεις τοῦ νόμου προαγωγή, ἀλλ’ ἡ πραγματικὴ ἐκπαίδευσις, ἡ πραγματικὴ εὐδοκίμησις ἐν τῷ ἔργῳ. Βεβαίως λέγω ὅτι διαβλέπω ὅτι ταῦτα διαφαίνονται ὑπὸ τὸ γράμμα τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶναι σύνοψις τοῦ ὀργανισμοῦ, ἐφ’ ὅσον δὲ δὲν ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν πλήρη τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι βεβαιοῦμαι καὶ βεβαιῶ ταῦτα. Ἀλλ’ εἶναι καταφανεῖς διὰ τοὺς δυναμένους ν’ ἀναγινώσκωσι σχέδια ὀργανισμῶν, εἶναι καταφανεῖς οἱ σκοποί, πρὸς τοὺς ὁποίους τείνει τὸ νομοσχέδιον, εἶναι δὲ περιττὸν ὁ ἕτερος ἐκ Λακωνίας Βουλευτής, ὁ κ. Πατσουράκος, νὰ ἐπιδεικνύῃ εἰς ἐμὲ τὸ νομοσχέδιον! Δύναμαι νὰ διίδω ἐγὼ ἐξ ἴσου ἐπιτυχῶς πρὸς ὑμᾶς, κύριε συνάδελφε, τοὺς σκοποὺς ἑνὸς στρατιωτικοῦ νομοσχεδίου, ὡς ὑμεῖς διαγινώσκετε τὰς διακρίσεις τῶν γλωσσικῶν ἰδιωμάτων! (Ἱλαρότης). Τοιαύτας προθέσεις ἔχοντος τοῦ νομοσχεδίου, κύριοι συνάδελφοι, καὶ τοιούτους σκοπούς, οἵτινες κατ’ ἐμὲ εἶναι καταφανεῖς, νομίζω ὅτι ἡ ἐπιψήφισις αὐτοῦ εἶναι ἀναγκαία καὶ ἀναπόφευκτος, φρονῶ δ’ ὅτι ψηφίζοντες τὸ νομοσχέδιον θέλομεν προσενέγκει ὑπηρεσίαν εἰς τὰ πραγματικὰ συμφέροντα τοῦ στρατεύματος, θέλομεν προσενέγκει ὑπηρεσίαν ἀληθῆ εἰς τὴν κατάρτισιν τῆς ἐπιστρατεύσεως τοῦ 1912, ἀλλὰ καὶ ὑπηρεσίαν ἀληθῆ διὰ τὴν ἀναγνώρισιν τῶν ὀρθῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας εἷς ὀργανισμὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ σκοπεῖ. Εἶναι καιρὸς πλέον νὰ παύσῃ ἡ ἰδέα ὅτι πᾶς ὀργανισμὸς στρατοῦ ἀποβλέπει μόνον πρὸς δημιουργίαν θέσεων. Ἡ ἰδέα αὕτη ἐκράτει μέχρι τοῦδε ἀνοργάνωτον τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν, ἡ ἰδέα αὕτη ἐδημιούργησε τὰς διαιρέσεις, ἡ ἰδέα αὕτη ἐδημιούργησε τὰς συζητήσεις ἐνταῦθα περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στελεχῶν τοῦ Α ἢ Β ὅπλου, τῆς Α ἢ Β ὑπηρεσίας. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ πρέπει νὰ βασισθῇ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ αὐστηροῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους, τῆς αὐστηρᾶς οἰκονομίας εἰς τὰ στελέχη καί, εἰ δυνατόν, τῆς τελειοτέρας ἐκπαιδεύσεως τῶν στελεχῶν καὶ τοῦ μεγαλειτέρου ἀριθμοῦ τῶν ἀνδρῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ δέον νὰ βασίζηται καὶ ἐπὶ τοιούτων βάσεων, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸς καὶ ὁ σύγχρονος ἐφοδιασμὸς τοῦ στρατεύματος διὰ τῶν ἀναγκαιούντων αὐτῷ. Τί πρὸς ἡμᾶς, ἂν δημιουργήσωμεν στελέχη μεγάλα στρατοῦ καὶ ἂν ἡ οἰκονομικὴ μείωσις τῶν δυνάμεων τῆς χώρας ἕνεκα τοιούτων δαπανῶν περὶ τὰ πρόσωπα ἀγάγῃ ἡμᾶς εἰς τὸ ἀποτέλεσμα ὥστε τὰς 120.000 ἀνδρῶν νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἐπιστρατεύσωμεν ὡς πρέπει; Μόνον ἀπὸ τοιούτων ἀρχῶν ἐὰν θελήσωμεν νὰ ὁρμηθῶμεν εἰς τὸ μέλλον, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ὠργανώσαμεν στράτευμα καὶ ὅτι παρέσχομεν συμβολὴν εἰς τὴν ὀργάνωσιν τοῦ στρατεύματος· εἶναι εὐχάριστον δ’ ὅτι ἡ νέα ὀργάνωσις τελεῖται ὑφ’ ὅρους ὑφ’ οὓς καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ ἡ εἰσαγωγὴ τοιούτου νομοσχεδίου. Ἐπὶ ἔτη παρεδρεύων συνεχῶς ἐνταῦθα γινώσκω τοὺς σκοποὺς τῶν ὀργανισμῶν, εἶδον τὰς διαμάχας κατὰ τὰς συζητήσεις ὀργανισμῶν τοῦ στρατοῦ. Καὶ βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι ὀργανισμός τις δέον νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἐπιταγὴν καὶ ἀσυζητητί, ἀλλ’ εἶναι ὅμως εὐτύχημα διὰ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις ἔχουσα τὸ κῦρος ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ τῇ χώρᾳ, ὁ ὀργανισμὸς οὗτος περιβάλλεται καὶ τὸ κῦρος ἀρχηγοῦ ὀργανωτικῆς ἀποστολῆς, τοῦ ὁποίου ἡ ὑπηρεσία μόνον ἐπαίνους δύναται παρ’ ἡμῖν νὰ ἐπισπάσηται, διότι ἔχει τὸ κῦρος ἑνὸς ἀνωτάτου ἀξιωματικοῦ τοῦ Γαλλικοῦ στρατοῦ, ὅστις καὶ ἔτυχε προβιβασμοῦ ἐν τῇ χώρᾳ αὑτοῦ ὑπηρετῶν ἐν Ἑλλάδι, καὶ διὰ τὴν ἐν Ἑλλάδι ὑπηρεσίαν του. Τὸ κῦρος αὐτοῦ εἶναι συμβολὴ εἰς τὴν διαφώτισιν τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν εὐχερεστέραν ψήφισιν τοῦ ὀργανισμοῦ, ἀλλὰ πρὸ πάντων διὰ τὴν κατανόησιν ὑπὸ πάντων ἡμῶν ὅτι ἡ ἐργασία τοῦ ὀργανισμοῦ εἶναι ἀμερόληπτος περὶ τὰ πρόσωπα, ἄσχετος πρὸς παροχὰς εἰς ἄτομα, ἄσχετος πρὸς διανομὴν κολλύβων εἰς ὅπλα ἢ σώματα, ἀλλὰ μόνον ὠφελείας παρέχει εἰς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον μετὰ πλήρους ἐνθουσιασμοῦ καὶ πλήρους ἀγάπης καὶ ἀφοσιώσεως ἦλθε νὰ ὑπηρετήσῃ ὁ Γάλλος στρατηγὸς μετὰ τῶν ἀξιωματικῶν συνεργατῶν του. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§74Γ. ΠΩΠ. Ὁ Beimann, κύριοι συνάδελφοι, ὑπῆρξε σοφὸς Γερμανός, ὁ ὁποῖος, διὰ νὰ σώσῃ τὴν πατρίδα αὑτοῦ ἀπὸ τὴν φθοράν, πρὸς τὴν ὁποίαν ἔβαινεν, ἠθέλησε κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τῆς συστάσεως τοῦ Πρωσσικοῦ Κράτους νὰ ἀποσπάσῃ αὐτὸ μιᾶς ὁδοῦ, εἰς τὴν ὁποίαν εἰσήρχετο καὶ ἥτις ὡδήγει εἰς τὴν καταστροφήν. Δὲν ἠθέλησεν ἀπ’ εὐθείας νὰ κτυπήσῃ τὰ ἐλαττώματα τῆς φυλῆς ἐκείνης, τὰ ὁποῖα ἔβλεπεν αὐξάνοντα, καὶ τὰ ὁποῖα ἀνασταλέντα ἐν τούτοις ἔδωκαν τὸ Πρωσσικὸν Κράτος, καὶ συνέγραψε βιβλίον θαυμάσιον, τὰ «Ἄβδηρα». Τὰ «Ἄβδηρα» ἔχουσι σκηνὴν κινδύνου τῆς παραδόξου ἐκείνης κοινωνίας τῶν ἀποίκων τῆς Ἰωνίας πρὸς τὰς ἀκτὰς τῆς Θρᾴκης. Ἐχθρὸς ἠπείλει μέρη, τὰ ὁποῖα κατεῖχον οἱ φανταζόμενοι ὅτι εἶναι τῆς Λητοῦς ἀπόγονοι καὶ συνῆλθον νύκτα τινά, ἵνα συζητήσωσι τὴν ὀργάνωσιν τῆς ἐκστρατείας. Διήρκει ἡ συζήτησις ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς νυκτὸς μέχρι πρωίας, περιγράφει ὁ Γερμανὸς σοφός, καὶ συνεζήτουν κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ὀργανώσωσι τὸν στρατὸν αὑτῶν καὶ πῶς θὰ ὥδευον νὰ καταλάβωσι τὴν Λῆμνον, ἥτις ἠπείλει αὐτούς. Μεταξὺ τῶν συζητητῶν ἦτο φυσικόν, κύριοι συνάδελφοι, τινὲς ἐξ αὐτῶν νὰ καταληφθῶσιν ὑπὸ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ Μορφέως τοῦ ἀκατανικήτου καὶ ἠγέρθη, λέγει ὁ συγγραφεὺς ἐκεῖνος, μεταξὺ αὐτῶν εἷς καὶ ἀνεφώνησε μόλις παύσας νὰ ἐνυπνιάζηται καὶ εἶπεν «εὗρον, εὗρον» καὶ ἀνεφάνη διοσημεία, διότι αἱ διοσημεῖαι, εἶχον μεγάλην σημασίαν ἐπὶ τῶν τυχῶν τῶν λαῶν, διοσημεία δὲ προερχομένη ἐξ ἐνυπνιασθέντος εἶναι διοσημεία, ἡ ὁποία ἔχει σημασίαν μεγαλειτέραν, διότι ἔχει καὶ τὴν συμμετοχὴν τοῦ Μορφέως, εἶπε δ’ ὅτι εὗρε τὴν νίκην, ὅτι ἡ νίκη ἐνεφανίσθη ἐνώπιον αὐτοῦ εἰς τὴν μορφὴν ἑνὸς ἀρχηγοῦ καὶ ὁ ἀρχηγὸς αὐτὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος βοῇ ἐγένετο δεκτὸς ὑπὸ τῆς ἀφυπνισθείσης συνελεύσεως τῶν Ἀβδήρων καὶ ἐγένετο ἡ ἐκστρατεία τῆς Λήμνου μετὰ τὴν ὁλονυκτίαν ἐκείνην καὶ ἡ ἐκστρατεία τῆς Λήμνου ἐπέφερε τὴν συντριβὴν τῆς πόλεως τῆς παραδόξου. Λαοί, οἵτινες κατὰ τοιαύτας ὥρας συζητοῦσι τὴν τύχην τῆς πατρίδος, διότι τύχη τῆς πατρίδος εἶναι ἡ ὀργάνωσις τοῦ στρατοῦ των, εἶναι λαοί, οἵτινες δὲν ὁδηγοῦνται, ἵνα πέσωσιν ὑπὸ τὰς σημαίας, ὡς ἔλεγε προχθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἢ νὰ νικήσωσιν ἢ τὸν ὅρκον νὰ δώσωσι βαπτόμενοι μὲ αἷμα ὑπὸ τὴν κυανόλευκον, ὑπὸ τὴν ὁποίαν θὰ ὀμόσωσι τὸν ὅρκον τῆς σωτηρίας τῆς πατρίδος, λαοὶ οὕτως ὀργανούμενοι εἶναι λαοί, οἵτινες μέλλουσι παρὰ τὴν βούλησιν τοῦ Θεοῦ, ὅστις προστατεύει τοὺς εὐγενεῖς καὶ ἔχοντας ἱστορίαν λαούς, ὁδηγοῦνται πρὸς μοιραίας μᾶλλον ἥττας. Καὶ εἴδομεν συζήτησιν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, χωρὶς νὰ ἔχωμεν ὀργανισμὸν ἐνώπιον ἡμῶν. Καὶ ἠκούσαμεν τοῦ πρὸ μικροῦ κατελθόντος τοῦ βήματος τούτου λίαν ἐντριβοῦς περὶ τὰς στρατιωτικὰς μελέτας συναδέλφου ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας νὰ λέγῃ πρὸς ἡμᾶς ὅτι διαβλέπει ὅτι ἔχει ἐνδείξεις, ὅτι ἔχει πληροφορίας, ὅτι ἔχει συμπτώσεις τῶν σπουδῶν του πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἴδητε, τὰ πανύψιστα ταῦτα τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ τῷ δὶς εἰσαχθέντι καὶ συμπληρωθέντι, ὅτι ἔχει πληροφορίας ὅτι πρόκειται περὶ ὀργανώσεως στρατοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ συντίθηται ὑπὸ τοιαύτας καὶ τοιαύτας μονάδας καὶ ὅτι κατὰ τὰς διοσημείας, τὰς ὁποίας διαβλέπει, καὶ κατὰ τὰς ἐνδείξεις, τὰς ὁποίας ἔχει, θὰ ὑπάρχῃ πλέον καὶ αὐτὴ ἡ ὁμοιογένεια ἐν τῇ μορφώσει τῶν στρατιωτῶν καὶ ἡ ὁμοιομορφία ἐν τῇ μορφώσει τῶν στελεχῶν. Διεῖδεν ἀκόμη ὅτι μόνον οὕτως εἶναι δυνατὸν νὰ ὀργανωθῇ Ἑλληνικὸς στρατός, ἀλλ’ ἡμεῖς, οἵτινες δὲν διαβλέπομεν καὶ δὲν ζητοῦμεν ἐνδείξεις, ἵνα συζητῶμεν, ἀλλὰ θέλομεν ἐνώπιον ἡμῶν οὐχὶ τὸ φῶς τῆς ἡμέρας ν’ ἀντικρύζωμεν ἄϋπνοι καὶ κεκοπιακότες, ἀλλὰ τὸ φῶς τῆς ἀληθείας τὸ προκῦπτον ἀπὸ τῶν νομοθετημάτων, θὰ εἴχομεν τὴν ἀξίωσιν νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον ἡμῶν πραγματικὸς ὀργανισμὸς στρατοῦ, ὄχι ἀπάνθισμα ὀργανισμοῦ, ὡς τὸ ἐτιτλοφόρησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ ἀπάνθισμα, εἰς τὸ ὁποῖον λησμονοῦνται νὰ τεθῶσιν ἓξ τάγματα εὐζώνων τὴν μίαν ἡμέραν, τάγματα τὰ ὁποῖα συντίθενται ἀντιθέτως πρὸς τὰ λοιπά, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διὰ 4 λόχων. Καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ διίδωμεν καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ φαντασθῶμεν, ὅτε ἔρχεται καὶ ἐμφανίζει ὁλόκληρον τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ σύνθεσις τοῦ στρατοῦ συμφώνως πρὸς τὰ σήμερον κρατοῦντα καὶ πρὸς τοὺς νόμους, οἵτινες δὲν καταργοῦνται. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν θὰ ἔλαβεν ἴσως πληροφορίας ἀπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ὅτι, ἂν ἠνέχθη ὁ ἀρχηγὸς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς νὰ ἐμφανισθῇ ὡς ἔργον αὑτοῦ οὗτος ὁ φακός, μέσῳ τοῦ ὁποίου εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἡμεῖς νὰ διακρίνωμεν τὰ ἔργα ἐκείνου, θὰ ἐπίστευεν ἀναμφιβόλως ὅτι τοῦτο τὸ νομοσχέδιον θὰ συνώδευον τοὐλάχιστον οἱ πίνακες τῆς συνθέσεως τοῦ στρατοῦ, θὰ συνώδευον 30, 40, 50 ἴσως πίνακες, διότι ἄνευ πινάκων, ἄνευ μελέτης πινάκων τοιούτων οὐδεὶς δύναται νὰ διίδῃ καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ μελετήσῃ ἂν ὑπάρχει ὁμοιογένεια, ἂν ὑπάρχουσι θέσεις καὶ κατὰ ποῖον τρόπον συντίθενται αἱ θέσεις αὗται. Ἐν Γαλλίᾳ, ὡς θὰ γνωρίζῃ ὁ Γάλλος στρατηγός, εἶναι δύο νόμοι ψηφιζόμενοι διαφόρως· εἶναι ὁ νόμος τῆς ὀργανώσεως, ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος βεβαίως δὲν εἰσάγεται ὡς ἀπάνθισμα, ὁ ὁποῖος ἐγὼ παραδέχομαι ὅτι καὶ ὡς ἀπάνθισμα δύναται νὰ εἰσαχθῇ, ἵνα ἀποφύγωμεν τὴν συζήτησιν, καὶ νόμος, ὁ ὁποῖος περιλαμβάνει εἰδικοὺς πίνακας, loi des cadres καλούμενος. Τοιούτους πίνακας προσεκομίσατε, ἵνα καὶ ἡμεῖς διίδωμεν διὰ τῶν πινάκων τούτων; Μᾶς εἴπετε ὅτι πρέπει νὰ πεισθῶμεν ὅτι παντάπασι δὲν μειοῦται ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ, καὶ ἡμεῖς σᾶς λέγομεν ὅτι εἰς τοὺς ἀριθμοὺς καὶ ὄχι εἰς τὴν ἐντύπωσιν τῆς ἀναγνώσεως ὀλίγων παραγράφων διαβλέπομεν ὅτι μειοῦτε τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ κατὰ 36 λόγους. Ἡμεῖς σᾶς λέγομεν ὅτι δὲν μειοῦτε τὰς πυρβολαρχίας, ἀλλὰ μειοῦτε τὸν ἀριθμὸν τῶν πυροβόλων, καὶ εἰς ἀπάντησιν μᾶς λέγετε ὅτι θὰ παραγγείλητε καὶ ἄλλας πυρβολαρχίας, ἵνα τὰς τοποθετήσητε ποῦ; Ἔχετε κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Διαδόχου καὶ νεκρὰς πυρβολαρχίας, ἀλλ’ ἔχετε πυρβολαρχίας πρὸς 4 πυροβόλα, διότι οὕτω πράγματι ὀργανικῶς συντίθενται, διότι οὕτως ἐν Γαλλίᾳ συντίθενται, ἀνὰ 4 πυροβόλα, αἱ πυρβολαρχίαι. Μὲ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Διαδόχου ἔχετε 144 πυροβόλα καὶ μὲ τὸν ὀργανισμόν, τὸν ὁποῖον ἐφέρατε ἐνώπιον ἡμῶν, ἵνα διίδωμεν τὴν ἀλήθειαν, ἔχετε 104 μόνον πυροβόλα. Τὰ 40 ἐκεῖνα πυροβόλα ἀποτελοῦσι μίαν δύναμιν ἐπὶ πλέον, τὰ δὲ πυροβολικὰ δὲν εἶναι ἄλλα ἐν εἰρήνῃ καὶ ἄλλα ἐν πολέμῳ· τὰ πυροβόλα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωσι, κανονίζονται οὐχὶ μὲ τὰ συντάγματα, ἀλλὰ κανονίζονται ἐν ἀναλογίᾳ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πυρβολαρχιῶν, αἱ δὲ πυρβολαρχίαι συντίθενται ἐκ 4 πυροβόλων ἑκάστη, ἐνῷ ὑμεῖς ἔχετε πυρβολαρχίας ὀλιγωτέρας ἐν εἰρήνῃ καὶ ἑπομένως ἐν πολέμῳ κατὰ 40 πυροβόλα, ἐνῷ δὲ λέγομεν ταῦτα πρὸς ὑμᾶς μᾶς καλεῖτε νὰ διίδωμεν ἀκόμη ὅτι θὰ φέρητε ἀκόμη καὶ νέα πυροβόλα, ἵνα τὰ τοποθετήσητε ἄχρηστα ἴσως εἰς τὰς ἀποθήκας σας. Ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτε ἐζήτησα, πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, βεβαιῶ ὅτι οὐδόλως ἐσκόπουν νὰ συζητήσω περὶ αὐτοῦ. Δὲν θὰ ἤθελον ἐγὼ κατὰ τοιαύτην ὥραν καὶ κατὰ τὸ δίδαγμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀναφέρει ἡ ἱστορία τοῦ σοφοῦ Πρώσσου, νὰ εἰσέλθω εἰς συζήτησιν, ἥτις, ἐπαναλαμβάνω, καθ’ ὅμοιον τρόπον διεξαγομένη δὲν ὁδηγεῖ εἰς νίκας τοὺς λαούς, ὅταν πρόκειται περὶ τῆς ὀργανώσεως ἐπὶ τοῦ στρατοῦ, περὶ τῆς συνθέσεως τῶν δυνάμεων τῆς χώρας εἰς ψυχὰς καὶ εἰς χρῆμα, ἀλλ’ ἤθελον ἁπλῶς νὰ ὑποδείξω τὴν σειρὰν τῶν ἀτελειῶν, αἱ ὁποῖαι, καὶ μετὰ τὰς τροπολογίας καὶ ἀφοῦ προσετέθησαν τὰ λησμονηθέντα τάγματα τῶν εὐζώνων καὶ αἱ λησμονηθεῖσαι διαιρέσεις τοῦ στρατοῦ, ἀφέθησαν ἀκόμη ὥστε ὁ ὀργανισμὸς οὗτος, τὸ ἀπάνθισμα τοῦτο τοῦ ὀργανισμοῦ, νὰ εἶναι κατὰ νόμον ἀνεφάρμοστος, διότι εἶναι ὅλως διάφορος πρὸς τὸν Προϋπολογισμόν, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν πρὸ μικροῦ, διότι εἶναι ὅλως ἀντίθετος ἐν ταῖς διατάξεσιν αὐτοῦ πρὸς αὐτὸν τοῦτον τὸν παρ’ ἡμῖν ἰσχύοντα λογιστικὸν νόμον, διότι εἶναι ὅλως διάφορος ἐν τῇ συνθέσει αὐτοῦ πρὸς τὰ ὑφιστάμενα στρατιωτικὰ ἱδρύματα, πρὸς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν διαρρυθμίζονται τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν ἱδρύματα. Ποία εἶναι ἆρά γε ἡ αὔξησις; Ἡ αὔξησις εἶναι ἆρά γε ἐκείνη, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὰς ὀρεινὰς πυρβολαρχίας; Δὲν ὑποθέτω νὰ τὸ θεωρῇ τις σοβαρόν. Ἀλλὰ μήπως τάχα εἰς τὰ μηχανικὰ συντάγματα ἐπέρχεται αὔξησίς τις; Οἱ λόχοι παραμένουσι σχεδὸν οἱ αὐτοὶ καὶ μόνον προστίθενται οἱ λόχοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀφορῶσι τὴν συγκοινωνίαν, τὴν ἀεροπλοΐαν καὶ τὸν ἀσύρματον τηλέγραφον. Διὰ νὰ ἐννοήσητε δὲ μετὰ πόσης σπουδῆς εἶναι συντεταγμένον τὸ τεμάχιον τοῦτο τοῦ χάρτου, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην ὑπέστη τοιαύτας τροπολογίας, ὥστε νὰ ἐμφανίζηται μετὰ πάσης περιφρονήσεως καὶ ἀμελείας πρὸς τὴν Βουλήν, ἀπόδειξις εἶναι ὅτι ἐλησμονήθη εἷς λόχος νοσοκόμων, διότι ἔχομεν τρεῖς λόχους νοσοκόμων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, γίνεται καὶ ἑτέρα προσθήκη ἑνὸς τάγματος βαρέος πυροβολικοῦ καὶ τριῶν πυρβολαρχιῶν.

§75ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σᾶς διαφεύγει ἄλλη προσθήκη· ὅτι τὰ συντάγματα τοῦ πυροβολικοῦ εἶναι 3, ἐνῷ ἦσαν 4.

§76Γ. ΠΩΠ. Ἀλλὰ ποῦ εἶναι τὰ πυροβόλα σας; Τὰ ἔχετε; Ὄχι· καὶ θὰ ἐφαρμόσητε τὸν ὀργανισμὸν τοῦτον ἀπὸ τῆς 15 Φεβρουαρίου. Μήπως ἆρά γε εἶναι τὰ παλαιά;

§77ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα.

§78Γ. ΠΩΠ. Μὲ αὐτὰ θὰ ἔχητε τὸ βαρὺ πυροβολικόν; Ἀξίζει, κύριοι συνάδελφοι τὸν κόπον νὰ συζητῇ τις περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐδόθη κατ’ ἀρχὰς ὡς ἐδόθη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ἠθέλησεν ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ μορφὴν ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ μεθόδων στρατολογίας τῆς χώρας, χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της οὔτε στρατολογικὰς μεθόδους οὔτε ὀργανισμόν, ἀξίζει νὰ συζητῇ τις σοβαρῶς περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ; Τὰ λεχθέντα μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἀρκοῦσι δι’ ἡμᾶς τοὐλάχιστον κἄν, ὅπως ἀποδείξωσιν ὅτι κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου τῆς Βουλῆς διέπραξεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἀπέναντι τῆς Βουλῆς καὶ ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ κάτι τι, τὸ ὁποῖον εἶναι πλέον ἢ τόλμημα, διότι δὲν ἀφορᾷ περὶ μικρῶν, ἀφορᾷ περὶ αὐτῆς ταύτης τῆς τύχης αὐτοῦ τῆς ἐν πολέμῳ, καὶ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν θὰ κατευθυνθῇ, ἵνα ζητήσῃ μετ’ ὀλίγον τὴν ἐμπιστοσύνην του. Καθ’ ὃν τρόπον εἶναι συντεταγμένη ὁλόκληρος ἡ πολεμικὴ δύναμις τῆς χώρας ἡμῶν, οὔτε εἶναι πεπρωμένον ν’ ἀπολείψῃ καὶ ἡ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ κυβερνητικὴ μέριμνα, βεβαιοῦσα πάντοτε ὅτι ὁ ὀργανισμὸς οὗτος οὐδεμίαν σημασίαν ἔχει διὰ τὴν τύχην τῶν προβιβασμῶν, διότι δὲν ἠθέλομεν νὰ θίξωμεν ἡμεῖς, οἱ ἔχοντες τὴν πυγμὴν καὶ οἱ ἰσχυροί, λεπτά τινα ἐλατήρια, τὰ ὁποῖα ἐμποδίζουσι δῆθεν τοὺς παλαιοὺς ὀργανισμούς, ἵνα προοδεύσωσι. Καὶ εἶπον ὅτι κατὰ τοὺς παλαιοὺς ὀργανισμοὺς καὶ τὰς παλαιὰς συνθέσεις θὰ γίνωνται καὶ οἱ στρατιωτικοὶ προβιβασμοί. Καὶ ἐπιμένει τὸ ἀπάνθισμα τοῦτο (δεικνύει τὸ σχέδιον), τὸ ὁποῖον φρονῶ ὅτι πάντες κατενοήσατε καὶ ὁποῖον εἶναι καὶ εἰς τί ἀποβλέπει, ἐπιμένει τὸ ἀπάνθισμα τοῦτο, ἵνα ἀπὸ τῆς 15 Φεβρουαρίου καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπάρχει ἴσως ἀνάγκη ἵνα προβῶμεν εἰς ἐπιστράτευσιν δι’ ἐπιχείρησιν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ θελήσωμεν ἢ νὰ διεκδικήσωμεν δίκαια καταπατηθέντα ἢ ν’ ἀμυνθῶμεν ὑπὲρ ἀπειλουμένων δικαίων, θὰ εὑρεθῶμεν ἔχοντες 9.000 ἄνδρας ὀλιγωτέρους ἐκείνων, οὓς θὰ μᾶς παρεῖχεν ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Διαδόχου. Καὶ πλὴν τούτου θὰ ἔχωμεν ἐν ἀχρηστίᾳ 40 τηλεβόλα, ἐξ ἐκείνων, διὰ τὰ ὁποῖα καὶ ἐπληρώσαμεν καὶ ὑπόσχεται ἡ Κυβέρνησις νὰ πληρώσῃ νέα ἑκατομμύρια τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας συνάδελφος ὅτι ὁ ὀργανισμὸς ἐγένετο συμφώνως πρὸς τὰς οἰκονομικὰς ἀνάγκας τῆς χώρας. Θὰ ἦτο σύμφωνος πρὸς τὰς οἰκονομικὰς ἀνάγκας τῆς χώρας, ἂν δὲν ἐγίνετο ἡ σπατάλη ἐκείνη τοῦ χρήματος, τὸ ὁποῖον δίδεται ἀπὸ πάσης στιγμῆς, ἐκρέοντος ὡς ἀπὸ κρουνοῦ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος ηὔξησε κατὰ 14.000.000 τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους ἀλλὰ καὶ τὴν φορολογίαν τὴν τεθεῖσαν ἀπὸ τῆς ἐπαναστάσεως καὶ ἐντεῦθεν διὰ τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ στρατιωτικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ βεβαίως ἔπρεπε καὶ αὕτη νὰ βαίνῃ ἐκ παραλλήλου μὲ τὴν ἐθνικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως!

§79Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, τὸ προκεχωρηκὸς τῆς ὥρας καὶ ἡ ἀρίστη ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας μὲ ἀπαλλάσσουσι τοῦ νὰ μακρηγορήσω· ἐν τούτοις λαμβάνω τὸν λόγον, ἵνα εἴπω ὀλίγα τινὰ πρὸς ὑμᾶς ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου «περὶ συνθέσεως τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ», προϊὸν μικρᾶς μου πείρας καὶ μελέτης. Τὸ παρ’ ἡμῖν κρατοῦν σύστημα ὅπως ἑκάστη Μεραρχία συνίσταται ἐκ δύο ταξιαρχιῶν, ἑκάστη δὲ ταξιαρχία ἐκ δύο συνταγμάτων πεζικοῦ καὶ ἀναλόγου πυροβολικοῦ, μηχανικοῦ καὶ ἱππικοῦ, εἶναι τὸ λεγόμενον δυαδικὸν σύστημα, πλὴν τὸ σύστημα τοῦτο ἔχει πολλὰς τὰς πλημμελείας καὶ ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ. Ὁ Γερμανὸς στρατηγὸς Μπὰλκ ἐν τῷ συγγράμματί του ψέγει τὴν ὑποδιαίρεσιν τῆς ταξιαρχίας, ὀνομάζων αὐτὴν ἀνωφελῆ ὑποδιαίρεσιν. Ἐὰν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν ὅτι πολεμικὰς ὁδοὺς δὲν ἔχομεν, Μεραρχία τοιαύτην σύνθεσιν ἔχουσα καὶ ἐν φάλαγγι βαδίζουσα δι’ ἡμιονικῶν ὁδῶν, ἐὰν εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀναπτυχθῇ ἐν τάξει μάχης, θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ συμμετάσχῃ ἡ οὐρὰ τῆς φάλαγγος, ἥτις κατὰ πολλὰ χιλιόμετρα θ’ ἀπεῖχε τῆς κεφαλῆς. Ἐκ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως, Κύριοι, συνάγεται ὅτι ὁ ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἐκπονηθεὶς νέος ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, καίτοι εἶναι ἕτοιμος, δὲν εἰσάγεται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐπιψήφισιν, ἐλλείψει χρόνου πρὸς εὐρυτέραν συζήτησιν τούτου. Ἐν τούτοις προκειμένου νὰ καταρτισθῇ σχέδιον ἐπιστρατεύσεως τοῦ 1912 ἐθεωρήθη πολὺ ὀρθῶς ἐπάναγκες, ὅπως προσαχθῇ πρὸς ἐπιψήφισιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συνίσταται ἐξ ἑνὸς μὲν ἄρθρου, ἀλλὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι ὁ πυρὴν τοῦ νέου ὀργανισμοῦ. Διὰ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ ἀντὶ τῶν μέχρι τοῦδε τριῶν Μεραρχιῶν ἱδρύονται τέσσαρες τοιαῦται, πρὸς τρία συντάγματα ἑκάστη, ἐκ τριῶν ταγμάτων ἕκαστον, ἑκάστου δὲ τάγματος ἐκ τριῶν λόχων. Τὸ τριαδικὸν τοῦτο σύστημα, ἐκτὸς τοῦ ὅτι θεωρεῖται ἐπιτυχὴς διαίρεσις διὰ τὸ εὐδιοίκητον καὶ ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ, προσαρμόζει καὶ εἰς τὸ ἡμέτερον ἔδαφος, εἰς ὃ δὲν ὑπάρχουσιν, ὡς εἶπον, πολεμικαὶ ὁδοί. Τὸ σύστημα τοῦτο ἐφηρμόσθη καὶ εἰς ἄλλα τινὰ Κράτη, ὑπὸ δὲ τοῦ στρατηγοῦ Γκὸλτς εἰς τὸν στρατὸν τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας, ὅστις καὶ ἐπαινεῖ τοῦτο ἐν τῷ συγγράμματί του «Nation armée». Ὡς πρὸς τὸ πεζικὸν οἱ προαγορεύσαντες ἰσχυρίσθησαν ὅτι ἐμειώθησαν οἱ λόχοι καὶ ὅτι ἀπὸ 144 περιωρίσθησαν εἰς 96. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Οἱ λόχοι ἀπὸ 96 πραγματικούς, κατὰ τὸν ἰσχύοντα, καθόσον οἱ 144 λόχοι μόνον ἐν τῷ χάρτῃ ἀνεγράφοντο, ηὐξήθησαν εἰς 108 πραγματικούς, ἤτοι κατὰ 12 ἐπὶ πλέον, ἐν ἐπιστρατεύσει δὲ οἱ λόχοι οὗτοι εἶναι δυνατὸν νὰ διπλασιασθῶσι, καὶ τοῦτο διότι ὑπάρχει ὁ πρὸς τοῦτο ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν, ὁ ὁποῖος ποσῶς διὰ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ δὲν ἐλαττοῦται. Ἤδη εἰς ἕκαστον σύνταγμα ὑπάρχει τάγμα ὁλόκληρον μὴ ἐργαζόμενον, λεγόμενον νεκρόν, εἰς τὸ ὁποῖον οἱ ἀποτελοῦντες τὰ στελέχη τούτου ἀξιωματικοὶ ἐλάχιστα ἐργάζονται, οὕτω δ’ ἐπιβαρύνεται τὸ ταμεῖον τοῦ Κράτους, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀνάλογος ἀπόδοσις ἐργασίας καὶ ἐπὶ βλάβῃ τῶν οὕτως ἀδρανούντων ἀξιωματικῶν. Ἰσχυρίσθησαν ἐπίσης ὅτι καὶ τὸ πυροβολικὸν μειοῦται. Κατὰ τὸν νόμον ΓΛΑʹ τοῦ 1904 εἴχομεν τρία συντάγματα πεδινοῦ πυροβολικοῦ· ἕκαστον σύνταγμα ἀπετελεῖτο ἐκ τεσσάρων μοιρῶν, ἀλλ’ αἱ 4 αὗται μοῖραι εἶχον καὶ μίαν νεκράν· ὁ νόμος ΓΥΕʹ τοῦ 1909 προσέθηκε καὶ ἑτέρας δύο μοίρας, ἑπομένως νῦν ἔχομεν ἓξ μοίρας πεδινὰς ἐκ δύο πυρβολαρχιῶν ἑκάστην, ἀλλ’ αἱ τρεῖς μοῖραι ἐκ τούτων εἶναι νεκραί· ἄρα ἐν ἑκάστῳ συντάγματι ἔχομεν πραγματικὰς ἓξ πυρβολαρχίας πεδινάς, κατὰ θεωρίαν δὲ δώδεκα, ἤτοι ἔχομεν τριάκοντα ἓξ πεδινὰς πυρβολαρχίας κατὰ θεωρίαν, πραγματικὰς δὲ μόνον 18, πρὸς τούτοις ἔχομεν καὶ δύο ὀρειβατικὰς μοίρας ἐξ ἓξ ὀρειβατικῶν πυρβολαρχιῶν, ἑπομένως οὕτως ἔχομεν ἐν ὅλῳ τεσσαράκοντα δύο πυρβολαρχίας κατὰ θεωρίαν, πραγματικὰς δὲ εἰκοσιτέσσαρας μόνον. Διὰ τοῦ ὑπὸ ἐπιψήφισιν νομοσχεδίου θὰ ἔχωμεν τέσσαρα συντάγματα πεδινοῦ πυροβολικοῦ, ὧν τὰ τρία ἐξ ἓξ πυροβολαρχιῶν, τὸ δὲ τέταρτον ἐξ ὀκτώ, δύο δὲ συντάγματα ὀρειβατικοῦ πυροβολικοῦ ἕκαστον ἐκ τεσσάρων πυροβολαρχιῶν, ἤτοι εἴκοσιν ἕξ πεδινὰς πυροβολαρχίας καὶ ὀκτὼ ὀρειβατικάς, ἑπομένως θὰ ἔχωμεν ἐν ὅλῳ τριάκοντα τέσσαρας πυροβολαρχίας, ἤτοι αὐξάνεται τὸ πυροβολικὸν κατὰ δέκα πραγματικὰς πυροβολαρχίας. Οὕτως ἐν τῷ πυροβολικῷ δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον νεκρὰς πυροβολαρχίας, οὐδ’ ἐν τῷ πεζικῷ νεκρὰ τάγματα, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν πυροβολαρχίας καὶ τάγματα ἐνεργά. Ὅθεν ἡ δύναμις τοῦ στρατεύματος διὰ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ δὲν ἐλαττοῦται, ἀλλ’ ἀντιθέτως αὐξάνεται καὶ εἰς τὸ πεζικὸν καὶ εἰς τὸ πυροβολικὸν καὶ εἰς τὸ μηχανικὸν καὶ εἰς τὸ ἱππικόν. Τὰ εὐζωνικὰ μένουσιν ὡς ἔχουσιν, ἤτοι 6 τάγματα ἐκ 4 λόχων ἕκαστον. Οἱ 108 πραγματικοὶ καὶ οὐχὶ ἰδανικοὶ λόχοι τοῦ πεζικοῦ, κατὰ 12 πλειότεροι τῶν ἤδη πραγματικῶν 96 τοῦ ἰσχύοντος ὀργανισμοῦ, εἶναι δυνατὸν ν’ αὐξηθῶσιν εἰς 216, ὡς εἶπον, ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως, διότι ὑπάρχουσι τὰ στελέχη εἰς αὐτὰ ταῦτα τὰ συντάγματα. Ὁ ὑποδιοικητὴς τοῦ συντάγματος δύναται νὰ γίνῃ διοικητὴς νέου σχηματισθησομένου συντάγματος, οἱ λοχαγοὶ ἐπιτελεῖς δύνανται νὰ παραλάβωσι νέους λόχους καὶ οἱ ταγματάρχαι πρόεδροι τῆς οἰκονομικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου νὰ παραλάβωσι τάγματα, τὰ δὲ λοιπὰ κενὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συμπληρωθῶσι δι’ ἐφέδρων ὑπολοχαγῶν καὶ ἀνθυπολοχαγῶν, περὶ τῆς τελειοτέρας ἐκπαιδεύσεως τῶν ὁποίων δέον ν’ ἀσχοληθῇ σοβαρῶς ἡ Πολιτεία. Οὕτως, ὡς εἶπον, δυνάμεθα ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως νὰ διπλασιάσωμεν τοὺς 108 λόχους καὶ νὰ ἔχωμεν 216 πλήρεις λόχους, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καὶ πλείονας ἀκόμη τούτων, ἀλλὰ τοῦτο τὸ μὲν εἶναι ἀντικείμενον μερίμνης τοῦ Ἐπιτελείου, τὸ δὲ ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐφέδρων, ὃν δύνανται πραγματικῶς ν’ ἀποδώσωσιν αἱ δώδεκα ἡλικίαι. Τὸ Ἐπιτελεῖον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μόνον γινώσκει τί θέλει πράξει ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατεύσεως ἢ πολέμου, διὸ καὶ τὸ σχέδιον ἐπιστρατεύσεως εἶναι αὐστηρῶς ἐμπιστευτικόν. Τὰ Κράτη σκοπίμως δὲν καθορίζουσι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν καὶ ἐν γένει τῶν πολεμικῶν δυνάμεων, τὰς ὁποίας θέλουσι παρατάξει ἐν ὥρᾳ πολέμου, διότι τὸ ἀντίπαλον Κράτος δὲν πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἐκ τῶν προτέρων τίς ἔσεται ἡ δύναμις, ἥτις ἀντιπαραταχθήσεται αὐτῷ. Οἱ στρατοί, Κύριοι, δὲν αὐξάνουσιν ἁλματικῶς. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἐν Γερμανίᾳ, ἵνα προσθέσωσιν ἓν σῶμα εἰς τὰ 24 σώματα τοῦ στρατοῦ, ἐπὶ πενταετίαν ὁλόκληρον συνεζήτουν ἂν ἔπρεπε νὰ προσθέσωσι τὸ σῶμα τοῦτο, διότι ἡ προσθήκη μιᾶς στρατηγικῆς μονάδος συνδέεται μὲ πλείστας ἄλλας νέας ὑπηρεσίας. Ὁ ἐπιδιώκων νὰ συντάξῃ ὀργανισμὸν ὡς βάσιν κυρίως θὰ λάβῃ τὰ μέσα, ἅτινα τὸ Κράτος διατίθησιν, ἤτοι πόσους ἄνδρας πραγματικῶς θὰ δώσωσιν αἱ ἐφεδρικαὶ ἡλικίαι, ποίας θυσίας εἰς χρῆμα εἶναι δυνατὸν ἄνευ κλονισμοῦ νὰ ὑποστῇ τὸ Κράτος, ὁποῖαι αἱ ἐδαφικαὶ συνθῆκαι τοῦ ὑποτιθεμένου θεάτρου τοῦ πολέμου ποῖος ὁ ὑπάρχων ὁπλισμὸς καὶ τὰ τοιαῦτα. Οἱ στρατοὶ δὲν ὀργανοῦνται ἐν τῷ χάρτῃ μόνον. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἔχωμεν μονάδας ἰδανικὰς ἐν τῷ χάρτῃ μόνον ἀναγεγραμμένας, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔχωμεν στρατὸν χάρτινον καὶ οὐχὶ πραγματικόν. Ὁ διαπρεπὴς στρατηγὸς τῆς Γαλλίας Λαγκλοὰν ὡς ἑξῆς ἀποφαίνεται περὶ τοῦ πῶς δεῖ νὰ ᾖ συντεθειμένος ὁ στρατός: «Προτιμότερον εἶναι νὰ ἔχῃ τις ὀλιγάριθμον στρατόν, ἀλλὰ στρατὸν γεγυμνασμένον, πειθαρχοῦντα καὶ συμπαγῆ, παρὰ πολυάριθμον, ἀλλ’ ἀποσυντεθειμένον· ἐὰν λάβητε, λέγει, μεγάλην σφῦραν, συνισταμένην ὅμως ἐκ μετάλλου μαλακοῦ καὶ μὴ συμπαγοῦς, καὶ ἐπιχειρήσητε διὰ ταύτης νὰ σφυρηλατήσητε καρφίον τι, τὸ καρφίον, ἀντὶ νὰ καρφωθῇ, θὰ εἰσδύσῃ εἰς τὴν σφῦραν, ἐνῷ ἀντιθέτως, ἐὰν ἔχητε μικρὰν μὲν σφῦραν, ἀλλ’ ἐκ μετάλλου σκληροῦ καὶ συμπαγοῦς, ἀναμφιβόλως τὸ καρφίον θὰ ὑποχωρήσῃ μὲ τὰ πρῶτα κτυπήματα». Κύριοι, οἱ στρατοί, ὡς εἶπον, δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ αὐξηθῶσιν ἁλματικῶς, ἀλλὰ βαθμιαίως καὶ μεθοδικῶς. Ὅπως δώσω μικράν τινα ἰδέαν, ὁπόσος ἀριθμὸς κτηνῶν ἀπαιτεῖται, ἵνα κινητοποιηθῇ ὅπλον τι, ἀναφέρω τὰ ἑξῆς: Ἓν σύνταγμα πεζικοῦ, ὅπως κινητοποιηθῇ, ἔχει ἀνάγκην 280 ἡμιόνων. Αἱ 34 πυρβολαρχίαι, τὰς ὁποίας, κατὰ τὸν νέον ὀργανισμὸν θὰ ἔχωμεν μετὰ τῶν τριῶν πυρβολαρχιῶν τοῦ βαρέος πυροβολικοῦ, ὅπως κινητοποιηθῶσιν, ἔχουσιν ἀνάγκην πλέον τῶν 4 χιλιάδων ἵππων καὶ ἡμιόνων.

§80ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σᾶς δίδω μίαν πληροφορίαν, ὅτι προβλέπεται καὶ μία οὐσιωδεστάτη αὔξησις τοῦ πυροβολικοῦ.

§81Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς λέγω· ὅτι αἱ τοιαῦται περιπτώσεις παραβλέπονται ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου καὶ δὲν εἶναι ὀρθόν, οὐδὲ σκόπιμον, νὰ κοινολογῶνται αὗται. Διὰ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ τὰ στελέχη μένουσι τὰ αὐτά, μειοῦται δὲ μόνον ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπολοχαγῶν καὶ ἀνθυπολοχαγῶν, οἵτινες ἀγκπληρωθήσονται δι’ ἐφέδρων ὑπολοχαγῶν καὶ ἀνθυπολοχαγῶν. Κατὰ τὸ 1904, ὅτε ἐτέθη ἐν ἐνεργείᾳ ὁ ἰσχύων ὀργανισμός, οἱ τότε ἰθύνοντες τὰ τῆς Πολιτείας εἰς ἐκεῖνο, εἰς ὃ ἀπέβλεψαν, ἦτο νὰ δαπανήσωσιν εἴκοσιν ὁλόκληρα ἑκατομμύρια πρὸς ἀνέγερσιν ἀποθηκῶν καὶ στρατώνων ἐκτάκτως πολυδαπάνων καὶ πολυτελῶν, ἐν πολλοῖς δὲ καὶ ἀκαταλλήλων, ἐνῷ αἱ ὑπάρχουσαι ἀποθῆκαι κεναὶ πολεμεφοδίων καὶ μέχρι τοῦ 1909 ἐξηκολούθουν ἔτι νὰ μένωσι κεναὶ κατ’ ἀσύγγνωστον ἀμέλειαν, οὐδ’ ὑπόστεγα κἂν διὰ τοὺς ἵππους ἐμερίμνησαν ν’ ἀνεγείρωσιν, οἵτινες ἵπποι ἐν ὑπαίθρῳ μένοντες ἀπέθνησκον ἐκ τοῦ ψύχους καὶ τῆς βροχῆς, οὐδ’ ὄρχους διὰ τὰ νέα πυροβόλα νὰ κατασκευάσωσιν. Ὡς πρὸς τὴν Σχολὴν τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, λυποῦμαι, Κύριοι, ὅτι μεταφέρεται αὕτη ἐκ τῆς ὡραίας νήσου τῆς Κερκύρας, ἀλλ’ ἐν τούτοις ὀρθῶς ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις, διότι ἐκεῖ ἐλλείψει μέσων καθίστατο ἀπολύτως ἀδύνατος ἡ ἐκπαίδευσις τῶν ἐφέδρων. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ σύστασιν ποιοῦμαι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐπιμεληθῇ τὰ μάλα τοῦ θεσμοῦ τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, ὅστις τόσον λαμπροὺς καρποὺς ἀπέδωκε καὶ δὴ κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897. Κύριοι, μετεκαλέσαμεν ἐκ Γαλλίας τὴν στρατιωτικὴν ἀποστολήν, ἧς ἔργον εἶναι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Παρὰ πάντων ἀνομολογεῖται ὅτι μετὰ ζήλου καὶ αὐταπαρνήσεως εἰργάσθησαν καὶ ἐργάζονται οἱ ἀποτελοῦντες ταύτην δεδοκιμασμένοι ἀξιωματικοί, ὅπως φανῶσιν ἀντάξιοι τῆς ἀποστολῆς των. Ἄς ἐμπιστευθῶμεν εἰς αὐτούς· ἂς ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις μετ’ ἐντεταμένης ἐπιμελείας παρακολουθεῖ τὸ ἔργον αὐτῶν· ἂς ἐμπιστευθῶμεν τέλος εἰς τὸν πατριωτισμὸν καὶ τὴν φιλοτιμίαν τῶν ἀξιωματικῶν μας καὶ ἂς ὦμεν βέβαιοι ὅτι κάμνομεν τὰ πρῶτα μεγάλα βήματα πρὸς τὴν ἀληθῆ στρατιωτικὴν ἡμῶν ὀργάνωσιν. (Χειροκροτήματα).

§82Π. ΜΑΝΩΛΙΤΣΗΣ. Ἀντιλαμβάνομαι, κύριοι Βουλευταί, ὅτι εὐάρεστος θέλει ἀποβῆ εἰς ὑμᾶς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ εἴπῃ ὀλιγώτερα αὐτὴν τὴν στιγμήν· τοῦτο καὶ ὑπόσχομαι ὑμῖν. Κατόπιν μάλιστα τῶν ὅσα ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἐξ ἀφορμῆς τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίου εἶπε, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑφίσταται ἡ δυσφορία διὰ τὴν μὴ ὑποβολὴν τοῦ ὀργανισμοῦ, ἀφοῦ τὸ ὑποβληθὲν προέβλεψε καὶ περιέλαβεν ἁπάσας τὰς περιπτώσεις τῆς ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς· αἰσθάνομαι μόνον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ φέρω μίαν γνώμην μᾶλλον ὅπως ἐξυπηρετήσω τὰς περιστάσεις καὶ συντρέξω αὐτὴν τὴν ἀποστολήν. Καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ λεχθέντα ὡς πρὸς τὸ σύστημα τῆς ὀργανώσεως προσθέτω ὑμῖν ὅτι αἱ μεγάλαι μονάδες δὲν αὐτοσχεδιάζονται ἐν πολέμῳ, ἀλλὰ παρασκευάζονται ἐν εἰρήνῃ. Ἑπομένως τὸ σύστημα, ἐὰν τὸ ἐβλέπετε εἰς τὸν ὀργανισμὸν αὐτόν, θὰ ἐλαμβάνετε μεγαλειτέραν ἰδέαν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν λαμβάνετε διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ μὴ ἐμπιστευθῶμεν πλήρως τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν εἰς τὴν πεῖραν καὶ τὰ φῶτα τῆς στρατιωτικῆς ἀποστολῆς· δὲν βλέπω μόνον κατὰ τί θὰ ἐδυσκολεύετο ἡ ὀργάνωσις τοῦ στρατοῦ ἡμῶν καὶ θὰ προσέκοπτεν ἡ λειτουργία τῆς διοικήσεως ἐκ τῆς μὴ καταργήσεως προσωρινῶς τοὐλάχιστον τῆς Σχολῆς τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, ἐνῷ κατὰ τὸν χρόνον αὐτὸν θὰ ἠδύνατο ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ νὰ μελετήσῃ κάλλιον τὸν τόπον μας, νὰ μελετήσῃ κάλλιον τὸν ἀριθμὸν τὸν μέγαν ἢ μικρὸν τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν μας καὶ τὸν χαρακτῆρα προπάντων ἡμῶν καὶ ἤθελεν ἴσως ἀποφασίσει μέτρον σκοπιμώτερον διὰ τοὺς ἐφέδρους ἀξιωματικούς, ἂν δὲν ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τὸ Κράτος ἠσπάσθη. Πάντες οἱ ἐπιφανεῖς ἀξιωματικοὶ ἡμῶν ἀνεγνώρισαν τὴν χρησιμότητα καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς Σχολῆς τῶν Ἐφέδρων Ἀξιωματικῶν καί, ὅτε εἰς μίαν περίοδον κατηργήθη αὕτη λόγῳ οἰκονομίας, ταχέως ἀνεγνώρισαν τὸ σφάλμα καὶ ἔφεραν αὐτὴν εἰς λειτουργίαν. Ὑπάρχει ὁ ἰσχυρισμὸς σήμερον ὅτι ὁ κατὰ Μεραρχίας τρόπος ἐκπαιδεύσεως τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν εἶναι ὁ σκοπιμώτερος. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, ἵνα ἴδωμεν κατὰ ποῖον τρόπον καὶ κατὰ πόσον χρόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ προσαρμόσωμεν εἰς τὸ ἄτομον ἀφ’ ἑνὸς τὴν ἔννοιαν τῆς ἐπιβολῆς τοῦ ἀξιωματικοῦ καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὴν ἕξιν τῆς πειθαρχίας καὶ ὑπακοῆς ὡς πρὸς τοὺς συστρατωνιζομένους ὁπλίτας, ἔτι δὲ καὶ διδάξοντας ὑπαξιωματικούς, διότι τοῦτο θὰ ἐπιτευχθῇ μὲ τὸν ἐκπαιδευτικὸν λεγόμενον οὐλαμὸν εἰς τὰς Μεραρχίας. Ἂν ὅλος ὁ κόσμος ἔχει τὴν ἀδυναμίαν νὰ θαυμάζῃ τὸ ἄγνωστον, πολὺ περισσότερον ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος ὅμως εὐθὺς ὡς ἴδῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θαυμάζει, ὡς τὸ ἀντικρύσῃ κάμνει καὶ τὴν ἰσοπέδωσίν του. Φαντασθῆτε τότε τοὺς ἐφέδρους αὐτοὺς ἀξιωματικοὺς ὡς συμπολίτας τῶν συστρατωνιζομένων καὶ συνασκουμένων ὁπλιτῶν νὰ ἐμφανίζωνται ἐνώπιον αὐτῶν μὲ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ ἀξιωματικοῦ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ φέρῃ γνώμην ὄχι βεβαίως ἐναντίον τῆς γνώμης τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἴσως διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν προβῇ εἰς σύστασιν πρὸς τοὺς λεπτοὺς ξένους ὅτι εἶναι γνώμη καὶ ἐπιθυμία τῆς Βουλῆς ν’ ἀναβληθῇ προσωρινῶς τὸ μέτρον αὐτὸ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν Ἐφέδρων Ἀξιωματικῶν, διότι, καὶ ἂν ἤθελεν ἀποβῆ σφαλερόν, καὶ ἂν ἤθελε τὸ ἀντιληφθῆ ἡ ἀποστολὴ ὅτι εἶναι σφαλερόν, δὲν ἤθελε τὸ διορθώσει ἄνευ ἀπωλείας μεγάλης τοῦ γοήτρου της. (Χειροκροτήματα).

§83Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ καταφύγω οὔτε εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Γαλλικοῦ στρατεύματος, οὔτε εἰς τὸν τοῦ Γερμανικοῦ, οὔτε εἰς τὸν Μ. Ναπολέοντα καὶ τὸν Ἀννίβαν, ὅπως ζητήσω ἐνισχύσεις πρὸς ἄμυναν ἢ ἐπίθεσιν τοῦ ὑποβληθέντος ὀργανισμοῦ· ἀλλ’ ἔχων ὑπ’ ὄψει αὐτὸ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐπιχειρήσω νὰ καταρρίψω πάσας τὰς ὑποθέσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διὰ τῶν ὁποίων μᾶς λέγει ὅτι παρασκευάζει στράτευμα 170 χιλιάδων ἀνδρῶν. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι πᾶς τις ἔχων ἴσως καὶ μικράς τινας γνώσεις στρατιωτικὰς θ’ ἀντελήφθη ὅτι πρόκειται περὶ ὀργανισμοῦ προνοοῦντος περὶ στρατοῦ 60 μόνον χιλιάδων ἀνδρῶν. Ἡ μόνη διαφορὰ ἡ παρουσιαζομένη μεταξὺ τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου καὶ τοῦ ὑφισταμένου ὅτε εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀρχὴν ὁ κ. Θεοτόκης εἶναι ὅτι, ἀντὶ τῶν 3 Μεραρχιῶν, ἑδρευουσῶν δύο μὲν ἐν Λαρίσῃ καὶ μιᾶς ἐν Μεσολογγίῳ, ἐν τῷ προκειμένῳ ὑπάρχουσι 4 Μεραρχίαι, διὰ τὰς ὁποίας ἐφαρμόζει τὸ τριαδικὸν σύστημα ὅσον ἀφορᾷ τὰς μικροτέρας μονάδας. Περὶ τούτου οὐδεμία χωρεῖ ἀμφιβολία, ἔχομεν δὲ ὑποχρέωσιν, ἱερὰν νὰ καταγγείλωμεν τὴν Κυβέρνησιν τῶν φιλελευθέρων, ὡς καὶ ὑμεῖς αὐτοὶ οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰς τάξεις τῆς Κυβερνήσεως, ἀποκηρύσσοντες ταύτην, διότι ὀφείλετε ν’ ἀναμνησθῆτε ὅτι εἶσθε ὑμεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπέσχεσθε εἰς τὸν λαὸν νὰ παρασκευάσητε στράτευμα 200 χιλιάδων ἀνδρῶν.

§84ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἐλέχθη ποτὲ τοιοῦτόν τι.

§85Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ἂν εἶχον τὰ δημοσιογραφικὰ ὄργανα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἀνὰ χεῖρας, θὰ ἠδυνάμην ν’ ἀποδείξω πρὸς ὑμᾶς ὅτι λέγω τὴν ἀλήθειαν. Αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀγορεύων ἀπὸ τῶν ἐξωστῶν τῶν ξενοδοχείων, ἔλεγεν ὅτι θὰ παρασκευάσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅπως δυνηθῇ ν’ ἀποπλύνῃ πάσας τὰς ὕβρεις, τὰς ὁποίας ἀπὸ τῶν χρόνων τῆς πολυπαθοῦς φαυλοκρατίας ὑπέστημεν παρὰ τῶν Τούρκων. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας συνάδελφος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἠθέλησε νὰ ἐξετάσῃ γενικῶς τὰ τοῦ στρατεύματος, τὴν ἱστορικὴν αὐτοῦ ἐξέλιξιν, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ 1863 τουτέστιν, εἰσῆλθε δὲ γενικῶς εἰς πάσας τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ, ἐξήτασε τὴν σύστασιν αὐτοῦ, τὴν διάφορον προέλευσιν τῶν ἀξιωματικῶν, τὸ ποιὸν τῶν στρατιωτῶν. Ἓν ὅμως δὲν εἶπεν εἰς τὴν Βουλήν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὤφειλε πρὸ παντὸς νὰ τονίσῃ, νὰ τονίσῃ τί ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διὰ τοῦ παρόντος ὀργανισμοῦ ἔρχεται νὰ ἐπιτελέσῃ. Οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι οἱ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρελάσαντες, ἀγωνιωδῶς ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως παλαίσαντες παρέστησαν εἰς ἡμᾶς τίνα ἀγαθὰ παρασκευάζονται διὰ τοῦ παρόντος ὀργανισμοῦ τούτου, χωρὶς ὅμως ν’ ἀρνηθῶσι τὴν βάσιν, ἐφ’ ἧς ἡμεῖς στηρίζομεν τὴν κατηγορίαν, τὸ ὅτι οὐ μόνον δὲν αὐξάνει τὸ στράτευμα, ἀλλὰ τοὐναντίον ὅτι ἐλαττοῦται. Αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀγορεύων χθὲς εἶπε πρὸς ἡμᾶς μετὰ τῆς διακρινούσης αὐτὸν πράγματι εἰλικρινείας ὅτι τὸ πεζικὸν ἐλαττοῦται κατὰ 36 ὁλοκλήρους λόχους· καθ’ ὁμοίαν ἀναλογίαν ἐλαττοῦται καὶ τὸ πυροβολικὸν καὶ τὸ μηχανικὸν καὶ τὸ ἱππικὸν ὡς καὶ τὰ βοηθητικὰ ὅπλα. Ἡ μόνη διαφορά, ὡς ἔλεγον καὶ ἐκ τῆς θέσεώς μου, ἡ ὁποία παρατηρεῖται, εἶναι ὅτι καταργεῖ τὴν Σχολὴν τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν καὶ ἀντὶ τούτου συνιστᾷ παρ’ ἑκάστῃ Μεραρχίᾳ οὐλαμὸν μαθητῶν ὑποψηφίων ἐφέδρων ἀξιωματικῶν. Ἐγὼ νομίζω ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τούτου θὰ ἐπέλθῃ μεγάλη βλάβη εἰς τὸ ποιὸν τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν· ἐπειδὴ δὲ πρέπει νὰ προνοήσωμεν πρὸ παντὸς διὰ τὸν καταρτισμὸν ἀρτίων ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, θὰ ὑποδείξω ὅτι ἡ μόνη μέθοδος, διὰ τῆς ὁποίας θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦτο, εἶναι ἡ διὰ τοῦ ἑνιαίου συστήματος τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅπερ καὶ ἐκ τῆς πείρας ἐπιβάλλεται. Ἡ ἐν Κερκύρᾳ σχολὴ τῶν ἐφέδρων, ὡς γνωρίζετε πάντες — ἀφοῦ ἄλλως τε καὶ πολλοὶ τῶν παρακαθημένων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ διῆλθον ἐξ αὐτῆς — ἔδωκεν ἄριστα ἀποτελέσματα. Τοῦτο δὲ γνωρίζω ἐγὼ καλλίτερον παντὸς ἄλλου, διότι ἐν τῇ Σχολῇ ἐκείνῃ παρέμενον ἐπὶ δύο ἔτη ὡς ἀξιωματικὸς τῆς ὑπηρεσίας καὶ τέλος, ἐπειδὴ μοὶ ἐπεβλήθη, ἀνέλαβον καὶ μάθημα, διότι διετέλεσα ἐπὶ δύο ἔτη καθηγητὴς τῆς Ποινικῆς Δικονομίας, διὸ μὴ ὢν εἰδικὸς προσεπάθησα μελετῶν καὶ ἐγὼ ν’ ἀνταποκριθῶ πρὸς τὰς νέας αὐτὰς ὑποχρεώσεις, ἐὰν δ’ ἐρωτήσητε τοὺς μαθητάς, οἱ ὁποῖοι διῆλθον ἐκεῖθεν, θὰ σᾶς εἴπωσιν ὅτι ἀνταπεκρίθην καὶ ἐγὼ πλήρως πρὸς τὰς δικαίας ἀπαιτήσεις τῶν διευθυνόντων τὴν Σχολήν. Οὕτω θὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, ἀφοῦ ἐλαττώνει τὸ στράτευμα τόσον καταπληκτικῶς, ἀφοῦ δὲν προνοεῖ περὶ στελεχῶν στρατεύματος πραγματικῶς ἀνερχομένου εἰς 120,000 ἀνδρῶν, νὰ προνοήσῃ τοὐλάχιστον πρὸς καταρτισμὸν σώματος ἐφέδρων ἀξιωματικῶν ἀρτιωτάτων, τοῦτο δὲ μόνον θὰ ἐπιτύχῃ, ὅτε ἐν Κερκύρᾳ ἤθελεν ἐπανιδρυθῆ ἐκ νέου ἡ Σχολή, τὴν ὁποίαν πρὸ μικροῦ κατήργησε, καί, ἂν δὲν σφάλλωμαι, μάλιστα ὑφίσταται ἡ Σχολή, διότι ἀπεσπάσθη τελευταῖον ὁ συνταγματάρχης κ. Λαπαθιώτης ὡς διοικητής! Τώρα δὲν ὑπάρχει τὸ κατάστημα, διότι τὸ κατέλαβεν ἡ Χωροφυλακή, ἀλλὰ θὰ εἶναι.

§86Γ. ΠΩΠ. Καὶ τὸν Λαπαθιώτην ἡ Χωροφυλακὴ τὸν κατέλαβε καὶ τὸν κατέσχεν! (Ἱλαρότης).

§87Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Οὕτω πρὶν ἢ κατέλθω θὰ συστήσω καὶ πάλιν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ γνωρίζει κάλλιστα τὰ πράγματα, ὑποθέτω δ’ ὅτι εἰς τοῦτο συμφωνεῖ καὶ ὁ κ. Σῖμος, ὁ ὁποῖος δὶς ἢ τρὶς ἐψιθύρισε, νὰ συστήσῃ, φαίνεται, καὶ αὐτὸς καὶ συνηγορήσῃ ὑπὲρ τῆς γνώμης μου, νὰ ἐπανιδρύσῃ τὴν Σχολήν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ εἶναι δυνατὸν ἅπαντες οἱ ὑποψήφιοι οἱ ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ νὰ ὑπόκεινται εἰς ἓν ἑνιαῖον σύστημα ἐκπαιδεύσεως καὶ στρατιωτικῆς ἀνατροφῆς. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω καὶ εὔχομαι καλὴν ἀντάμωσιν.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετραλιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§89Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ἐγώ.

§90Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι καὶ ἐγὼ ἐγγεγραμμένος. Δύο λέξεις μόνον. Κύριοι Βουλευταί, ἐθεώρησα καθῆκόν μου ἐπιβεβλημένον ὡς Βουλευτοῦ οὐχὶ κυβερνητικοῦ ἀλλ’ ὡς Βουλευτοῦ ἀντιπολιτευομένου, ἵνα ἀνέλθω ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ δηλώσω ὅτι θέλω δώσει λευκὴν καὶ τετιμημένην ψῆφον εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον· δὲν δύναμαι δὲ ἢ νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου καὶ τὰ συγχαρητήριά μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καθόσον νομίζω καὶ ἀκραδάντως πιστεύω ὅτι ὁ ὀργανισμὸς οὗτος γινόμενος νόμος τοῦ Κράτους θέλει ἐν προσεχεῖ μέλλοντι ἐξυπηρετήσει τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν ἰδεώδη, ἵνα δυνηθῶμεν ἐν προσεχεῖ, προσεχεστάτῳ μέλλοντι ἀντάξιοι τῶν μεγάλων ἡμῶν ἐθνικῶν παραδόσεων νὰ διεκδικήσωμεν τὴν πάτριον ἡμῶν κληρονομίαν ἀποδίδοντες τὴν ἐλευθερίαν εἰς τοὺς ὀλίγον ἐντεῦθεν οἰκοῦντας ἀτυχεῖς ἀδελφοὺς ἡμῶν.

§91Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ζητεῖται νὰ εἰσαχθῇ παρ’ ἡμῖν σύστημα στρατιωτικῆς διαιρέσεως πρωτότυπον, ὅπερ οὐδαμοῦ ἀλλαχοῦ ἔχει μέχρι τοῦδε δοκιμασθῇ. Ἐν τούτῳ διαβλέπω κίνδυνόν τινα. Ἐν γένει δ’ ὅμως ὁ ὀργανισμὸς οὗτος πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὸς οἷος εἶναι, ἀλλά, καὶ οἱοσδήποτε ἂν ἦτο, ἀφοῦ εἶναι ἔργον τῆς ξενικῆς ἀποστολῆς, ἥτις ἐπὶ τούτῳ καὶ ἐκλήθη. Ἡ δυστυχία τῆς στρατιωτικῆς ἡμῶν πολιτικῆς ἔγκειται ὄχι, ὡς ὁ κ. Στράτος εἶπεν, εἰς τὸ ὅτι δὲν ἀνεγνωρίσθη τάχα ἡ ἀνάγκη τῆς βαθμιαίας ἐξελίξεως τοῦ στρατεύματος, ἀλλ’ εἰς τὸ ὅτι ἕκαστος νέος Ὑπουργός, ἅμα ἐρχόμενος, προσκομίζει καὶ νέον ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ. Διὰ τοῦτο εἰς ἡμᾶς δὲν μένει ἄλλο εἰμὴ νὰ εὐχηθῶμεν, ὅπως ἡ ἐξ ὕψους ἀντίληψις φωτίσῃ τούς μέλλοντας Ὑπουργούς, ἵνα παύσωσι παρασκευάζοντες νέους ὀργανισμούς. Ὑμᾶς δέ, κύριοι Βουλευταί, θὰ παρεκάλουν θερμῶς, ὅπως μὴ δεικνύησθε τοσοῦτον ἀφειδεῖς εἰς χειροκροτήματα. Ἐὰν οἱ τοῖχοι τῆς Βουλῆς εἶχον φωνήν, θὰ σᾶς ἔλεγον ὅτι πᾶσα νέα δῆθεν ὀργάνωσις τοῦ στρατοῦ ἐγένετο δεκτὴ διὰ χειροκροτημάτων, ἵνα καὶ πάλιν διὰ χειροκροτημάτων καταργηθῇ καὶ ἀντικατασταθῇ δι’ ἄλλης. Ἐπειδὴ λοιπὸν εἶναι φόβος νὰ πάθωμεν τὰ αὐτὰ παθήματα, ἂς δείξωμεν τοὐλάχιστον σοβαρότητα καὶ ἂς εὐχηθῶμεν μόνον, ὅπως παύσῃ ἐπὶ τέλους ἡ βιομηχανία αὕτη τῶν ὀργανισμῶν τοῦ στρατοῦ.

§92Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ἂν δὲν ἐσκόπουν, Κύριοι, νὰ λάβω καὶ αὖθις τὸν λόγον, θεωρῶ ἐπιβλητικωτάτην ὑποχρέωσίν μου—ὑποχρέωσίν μου ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, ὑποχρέωσίν μου ἀπέναντι τῆς σοβαρότητος τῆς Βουλῆς— ν’ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα, ὅπως καταδηλώσω τὴν κατάπληξιν, ὑπὸ τῆς ὁποίας κατέχομαι μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας Βουλευτοῦ. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ ὅτι τὸ ἐθεώρουν ἀπίστευτον ὅτι θ’ ἀκουσθῇ τοιαύτη ἀγόρευσις ἀπὸ τοῦ βήματος, διότι ὁ κύριος συνάδελφος εἶπε πολλά, εἶπε πλεῖστα, εἶπε καὶ πολλὰ ἐξ αὐτῶν καλά, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἀμφιβάλλω ἂν καὶ ἓν μόνον εἶπε. Δὲν νομίζω δ’ ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον, προκειμένου περὶ νομοσχεδίου, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται αὐτὴ ἡ ἀσφάλεια τοῦ Κράτους, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται αὐτὴ αὕτη ἡ ἐξυπηρέτησις τῶν ἐθνικῶν σκοπῶν, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς Βουλευτάς, οἵτινες διεχειρίσθησαν τὰ κοινά, οἵτινες ὑπῆρξαν Πρόεδροι τῶν Βουλῶν, νὰ ἔρχωνται ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου καὶ ν’ ἀγορεύωσι διὰ μακρῶν, χωρὶς νὰ θίγωσι κἂν τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, ν’ ἀπέρχωνται δ’ ἀκολούθως πλήρεις αὐταρεσκείας εἰς τὸν οἶκον αὐτῶν, ἵνα κοιμηθῶσι τὸν ὕπνον τοῦ δικαίου! Τίς ἔφερε, Κύριοι, συζήτησιν περὶ τῆς πειθαρχίας τοῦ στρατεύματος; Τίς ἔφερε συζήτησιν περὶ τῆς μὴ χρησιμότητος τῶν ἀξιωματικῶν, οἵτινες κηφηνεύουσιν ἐν τοῖς καφενείοις; Τίς ἔφερε συζήτησιν περὶ τοῦ πόση πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἀνδρεία τοῦ στρατοῦ καὶ πότε παρουσιάζεται ἀνδρεῖος καὶ πότε δειλός; Τὰ ζητήματα ἦσαν συγκεκριμένα, τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ δὲν εἶναι, λέγω, ἐπιτετραμμένον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐπισκοτίζωσι σοβαρωτάτην συζήτησιν, λέγω ὅτι ἁπλῶς δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, διότι θὰ ἔλεγον ὅτι εἶναι τὰ μάλιστα ἀξιοκατάκριτον νὰ ἐπισκοτίζηται τοιαύτη συζήτησις. Τὰ ζητήματα εἶναι δύο, σαφῶς, ῥητῶς, συγκεκριμένως τεθέντα ὑφ’ ἡμῶν, οἵτινες ἠρξάμεθα τῆς συζητήσεως. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐλαττοῖ τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ ἢ ὄχι;

§93ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ναί.

§94ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§95Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν πρόκειται νῦν περὶ τούτου. Τοῦτο εἶναι ἓν ζήτημα, τὸ ἕτερον ζήτημα παρουσιάζεται ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, παρουσιάζεται κίνδυνος, ὅπως εἰς τὸ μέλλον εὑρεθῇ εἰς ἀδυναμίαν, τοὐλάχιστον εἰς δυσχέρειαν οἰκονομικήν, τὸ Κράτος, ὅπως ἐξακολουθήσῃ ὑπηρετοῦν στρατιωτικὴν πολιτικὴν τὴν ἀπαιτουμένην; Ταῦτα ἦσαν τὰ ζητήματα, τὰ δύο, τὰ τεθέντα. Ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, τοῦ καὶ σπουδαιοτέρου, ἴσως οὐδὲ λέξιν μίαν εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ἐπὶ τοῦ ἑτέρου διεῖδε ταῦτα, διέβλεπεν ἐκεῖνα, ἐφαντάζετο τὰ ἄλλα —εἶναι αὐταὶ αὗται αἱ ἐκφράσεις του—ὀνειροπολεῖ ἴσως τώρα τὰ περισσότερα καὶ ἐξήνεγκε τὰς γνώμας του εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῇ βάσει ἐκείνων, τὰ ὁποῖα διέβλεπε καὶ ὠνειρεύετο! Τίς ἔθηκεν, ἐπαναλέγω, κύριοι Βουλευταί, ζήτημα πειθαρχίας; Τίς ὡμίλησε περὶ συμπεριφορᾶς τῶν ἀξιωματικῶν; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παρασυρθῇ εἰς τοιαύτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο; Ἐρωτῶμεν, Κύριοι, ὑμᾶς, ἐρωτῶμεν τοῦτο· ὁ ἀριθμὸς τῶν λόχων ἐλαττοῦται, ναὶ ἢ ὄχι;

§96Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ὄχι.

§97Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πῶς ὄχι; Οἱ λόχοι τοῦ πεζικοῦ κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ 1904 ἦσαν 144, οἱ λόχοι τοῦ πεζικοῦ κατὰ τὸ σχεδίασμα τοῦτο εἶναι 108. Ἡ δύναμις ἑκάστου λόχου εἶναι ὡρισμένη ἐξ ἀνδρῶν 250, πρόκειται δὲ περὶ ποίας δυνάμεως λόχου; Περὶ τῆς δυνάμεως ἐν εἰρήνῃ; Οὐχί. Περὶ τῆς δυνάμεως ἐν πολέμῳ. Διότι τὸ στράτευμα, τὸ ὁποῖον θὰ ὑπάρξῃ ἐν εἰρήνῃ, καὶ κατὰ τὸ σχεδίασμα τοῦτο δὲν θὰ εἶναι στράτευμα ἔχον λόχους ἐν εἰρήνῃ μὲ 250 ἄνδρας, καθόσον, ἐὰν συμβῇ τοῦτο, ἔχετε τότε δύναμιν πεζικοῦ 27.000 ἀνδρῶν, δύνασθε δὲ νὰ ὑπολάβητε ὅτι θὰ ἔχητε ἐν εἰρήνῃ δύναμιν 27.000 ἀνδρῶν; Βεβαιότατα ὄχι. Πρόκειται λοιπὸν περὶ ἀριθμοῦ λόχων ἐχόντων δύναμιν ἐμπόλεμον 250 ἀνδρῶν καὶ ἄρα μειοῦται ἡ δύναμις τοῦ στρατεύματος ἐν πολέμῳ, διότι ἔχοντες 108 λόχους ἐν εἰρήνῃ, οὐχὶ μὲ δύναμιν 250 ἀνδρῶν, ἀλλὰ μὲ τὴν δύναμιν, ἥτις θὰ κατανεμηθῇ ἐκ τοῦ ὅλου δύο ἀπογραφῶν κληρωτῶν, ἔχοντες 108 λόχους ἐν εἰρήνῃ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχητε πλείονας τῶν 216 λόχων ἐν πολέμῳ. Αὕτη εἶναι ἡ ἀναλογία, αὕτη εἶναι ἡ πρόσθεσις, ἥτις δὲν δύναται νὰ σᾶς ἀγάγῃ ἀκαταμαχήτως εἰς ἄλλο συμπέρασμα παρ’ ὅτι, ἐὰν ἤθελε γίνει δεκτὸν ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ὅτι τὰ εὐζωνικὰ τάγματα θὰ ἔχωσιν ἐξαιρετικῶς τέσσαρας λόχους, θὰ ἔχητε μείωσιν 18000 ἀνδρῶν τοῦ πεζικοῦ ἐν πολέμῳ, ἐὰν δὲ τὰ εὐζωνικὰ τάγματα ἔχωσι καὶ ἐκεῖνα λόχους τρεῖς, ἀσφαλῶς καὶ ἀναποφεύκτως θὰ ἔχητε 21.000 ἀνδρῶν πεζικοῦ ὀλιγώτερον ἐν πολέμῳ, μειουμένου δὲ τοῦ πεζικοῦ μειοῦνται κατ’ ἀναλογίαν καὶ τὰ ἄλλα ὅπλα. Ὑπελόγισα προηγουμένως, ὑπολογίζω καὶ νῦν, ὅτι αἱ μειώσεις αὗται προέρχονται ἐκ τῆς μειώσεως τῶν λόχων, ἀλλὰ μειουμένων τῶν λόχων ἔχομεν καὶ ἄλλην μείωσιν, μείωσιν τῶν στελεχῶν. Ἀλλ’ ἐλέχθη ὅτι τὸ νεκρὸν τάγμα, τὸ ἄλλως λεγόμενον ἔφεδρον τάγμα, ἐλέχθη καὶ ὑπετέθη καὶ ἐτολμήθη νὰ ὑποστηριχθῇ καὶ ἐπιστεύθη ἀτυχῶς, διότι ἐχειροκροτήθη, ὅτι οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰ ἔφεδρα τάγματα ἀξιωματικοὶ ἦσαν ἀργοί. Οὐδὲν ὅμως τούτου ἀναληθέστερον.

§98Ι. ΤΕΡΖΑΚΗΣ. Δὲν τὸ ἐπίστευσαν ὅλοι.

§99Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι ὅλη ἡ Βουλὴ τὸ ἐπίστευσεν, ἀλλ’ ἐν τούτοις ὑπῆρξαν Βουλευταὶ οὐχὶ μόνον ἀκούοντες ἀλλὰ καὶ ἀγορεύοντες καὶ ὑποστηρίζοντες ὅτι οἱ ἀνήκοντες εἰς τὸ ἔφεδρον τάγμα ἦσαν ἀργοί. Ἀλλὰ πᾶς ὅστις ὑπηρέτησεν ἐν τῷ στρατεύματι καὶ παρηκολούθησε τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν γινώσκει ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι ἐλάμβανον μέρος εἰς τὰς ἀσκήσεις καὶ εἰς τὴν θεωρητικὴν διδασκαλίαν ὡς οἱ ἄλλοι ἠσκοῦντο καὶ ἐγυμνάζοντο. Δὲν ἦσαν λοιπὸν ἀργοὶ οἱ ἀξιωματικοί, καὶ ἂν ἦσάν τινες δὲν ἦσαν διότι ὑπῆρχον τὰ ἔφεδρα τάγματα, ἀλλὰ διότι ἡ διοίκησις τοῦ στρατεύματος δὲν ἦτο ἡ προσήκουσα. Ἀλλὰ τίς ἔθηκε ζήτημα διοικήσεως τοῦ στρατεύματος; Τίς εἶπεν ὅτι θαυμασίως διῳκεῖτο τὸ στράτευμα; Ὅταν ἔχητε 36 λόχους ἐν εἰρήνῃ τοῦ πεζικοῦ ὀλιγωτέρους, 72 λόχους ἐν πολέμῳ ὀλιγωτέρους, εἶσθε ὑποχρεωμένοι νὰ δεχθῆτε ὅτι καταργοῦνται 72 θέσεις λοχαγῶν ἐν πολέμῳ καὶ κατ’ ἀναλογίαν 72 θέσεις ὑπολοχαγῶν, ὅπερ τὸ σπουδαιότατον, ὅταν δὲ θὰ θελήσητε νὰ δημιουργήσητε στρατεύματα ἐν πολέμῳ μεγαλειτέρου ἀριθμοῦ, θὰ εὑρεθῆτε πρὸ τοῦ ἀδυνάτου, μὴ ἔχοντες τοὺς διοικητὰς τῶν λόχων. Ἀλλοίμονον δέ, τὸ ἐπαναλέγω, Κύριοι, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ λέγηται κατὰ πᾶσαν στιμήν, ἀλλοίμονον, ἐὰν παρουσιάσωμεν τὸ θέαμα τοῦ 1897 μὲ διοικητὰς λόχων ἐφέδρους ἀνθυπολοχαγούς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων. Ἀλλ’ ἠκούσθη καὶ μία ἄλλη παράδοξος θεωρία, ὅτι θὰ ὠφελήσῃ καταπληκτικῶς καὶ τὸ τριμερὲς τῆς διαιρέσεως. Προωρίζετο ἄλλοτε τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον νὰ καταστῇ πρότυπον Κράτους ἐν τῇ Ἀνατολῇ, τώρα καθίσταται πρότυπον στρατιωτικοῦ Κράτους ἐν τῷ Κόσμῳ! Διαίρεσιν, τὴν ὁποίαν οὐδὲν μέγα Κράτος ἔχει, διαίρεσιν τὴν ὁποίαν οὐδὲν ἄλλο μικρὸν Κράτος ἀπεδέχθη, διαίρεσιν ἀντικειμένην πρὸς ὅλην τὴν ἐργασίαν τὴν ἐπιτελικὴν τὴν παρ’ ἡμῖν, διαίρεσιν ἥτις θὰ ἐπιβάλῃ καί τινα μεταβολὴν τῶν κανονισμῶν, τὴν εἰσάγει τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, διότι ....ἐπείγεται! Καὶ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι μεταβολή τις τῶν κανονισμῶν εἶναί τι εὐχερές, εἶναί τι πρὸς τὸ ὁποῖον μετ’ ἀφελείας ἀποβλέπουσι τὰ Κράτη; Νομίζετε ὅτι ὁ κανονισμὸς εἶναί τι τὸ ὁποῖον δύναταί τις ν’ ἀναγνώσῃ εἰς τὸ διάστημα ἡμερῶν τινων ἢ μηνῶν, καὶ τὸ Κράτος νὰ πιστεύῃ ὅτι οἱ ἀναγινώσκοντες τὸν κανονισμὸν ἐκεῖνον εἰς ἕνα μῆνα, εἰς δύο μῆνας, εἰς ἕξ μῆνας εἶναι καὶ εἰς θέσιν νὰ ἐφαρμόσωσιν αὐτὸν πλήρως καὶ ἐντελῶς; Νὰ μὴ μορφάζητε, κ. Πρωθυπουργέ, διότι ὑπεσχέθητε ὅτι θὰ παρακολουθήσητε τὴν συζήτησιν μετὰ προσοχῆς. Ὁ κανονισμὸς διαγράφει κανόνας, Κύριοι, τοὺς ὁποίους μανθάνει μόνον ἐκεῖνος, ὅστις ἐφαρμόζει ἐπὶ μακρὸν καὶ ἀποκτᾷ ἐκείνην τὴν δεξιότητα τοῦ ἐκτελεῖν τὰ διατασσόμενα ὑπὸ τοῦ κανονισμοῦ ἀσυνειδήτως, ἀπὸ ἕξεως. Τὸ τριμερὲς λοιπὸν τῆς διαιρέσεως ἐπιβάλλει καί τινα μεταβολὴν τῶν κανονισμῶν, ἐπιβάλλει δὲ πάντως μεταβολὴν ὅλων τῶν σχεδίων ἐπιστρατεύσεως καὶ εἶναι ἐντελῶς δεδικαιολογημένη ἡ ἀπορία, πῶς ὁ στρατηγὸς Ἀρχηγὸς τῆς Γαλλικῆς Ἀποστολῆς τολμᾷ νὰ εἰσαγάγῃ τοιοῦτο σύστημα εἰς τὴν Ἑλλάδα, σύστημα ἐν τῇ ἐφαρμογῇ καθ’ ὁλοκληρίαν πρωτότυπον, σύστημα μὴ κρατοῦν εἰς οὐδὲν Κράτος τοῦ Κόσμου διότι, ἐὰν εἶναι ἀληθές, καὶ εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ πρόοδος εἶναι καὶ αὐτὴ μία ἐξέλιξις, εἶναι ἓν ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐπέρχεται βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἐξ ἀρχῆς νὰ τίθηνται πρωτοτύπως συστήματα ὁλόκληρα εἰς ἐφαρμογήν. Τὸ πρᾶγμα λοιπὸν καὶ τὰ ζητήματα τὰ ἁπτά, τὰ ἀναμφισβήτητα, εἶναι ταῦτα, ὅτι ἡ δύναμις τοῦ πεζικοῦ μειοῦται κατὰ 21.000· ἀπαρκίτητον τὸ ὅλον τῆς δυνάμεως νὰ μειοῦται κατὰ 30 ἢ καὶ 35 περίπου χιλιάδας. Τὸ ἕτερον ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι ὅλα τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα κατώρθωσε συνάψαν καὶ τοκογλυφικὸν δάνειον τὸ Κράτος τοῦτο νὰ περισυλλέξῃ, ὅλα τὰ χρήματα ἐκεῖνα δαπανῶνται ὁλοκλήρως. Ἐπεβλήθησαν νέα βάρη μέγιστα φορολογικά, ηὐξήθησαν αἱ δαπάναι τεραστίως, ὥστε νὰ εὑρεθῇ προσεχῶς τὸ Κράτος τοῦτο εἰς παντελῆ ἀδυναμίαν οἰκονομικήν, ὅπως ἐπαρκέσῃ καὶ εἰς τὰς ἄλλας αὐτοῦ ἀνάγκας, ἀκόμη περισσότερον εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν μιᾶς γενναίας στρατιωτικῆς πολιτικῆς. Διὰ τοῦτο ἄρχονται ἀπὸ τοῦδε καταργοῦντες τὸ Ταμεῖον τοῦ Στόλου, καταργοῦντες τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἀγοράζοντες καταδυόμενα, διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν ὁποίων συνωμολογήθη ἴσως τὸ δάνειον, καταργοῦντες μέγα μέρος τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, αὐξάνοντες, λέγω, τεραστίως τὰς δαπάνας καὶ τοὺς φόρους, ἐξαντλοῦντες οἰκονομικῶς τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, ἵνα ἔλθωσιν ἐντὸς ὀλίγου καὶ εἴπωσιν: «Ἰδού, ἀδυνατοῦμεν νὰ ἐξυπηρετήσωμεν ἐθνικὴν πολιτικήν· καταργήσατε τὸν στρατὸν καὶ τὸν στόλον, ἐγκαταλείψατε τὰ ἐθνικὰ ὄνειρα καὶ τὰς ἐθνικὰς ἐλπίδας»!

§100ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί, ἂν προσήγαγον ἐνώπιον ὑμῶν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ συνθέσεως τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, δὲν ἔπραξα τοῦτο, διότι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ δὲν ἦτο ἕτοιμος, ὅπως ὑποβληθῇ πρὸς ὑμᾶς. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ εἶναι τελείως ἕτοιμος, εἶναι ἐκτετυπωμένος, προσήχθη μάλιστα εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, ἀλλὰ δὲν ὑπεβλήθη εἰς αὐτήν, διότι ἔκρινα ὅτι ἀληθῶς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ σοβαρὰ ἐπίκρισις, ἂν θὰ ἠξίουν παρὰ τῆς Βουλῆς ὀργανισμὸν περιλαμβάνοντα 60 ἄρθρα μακρά, ἀντιστοιχοῦντα πρὸς συνήθους νομοσχεδίου 120– 130 ἄρθρα, ὀργανισμὸν ἀποτελοῦντα ὁλόκληρον τεῦχος, τὸ ὁποῖον βλέπετε ἐνώπιον ὑμῶν (δεικνύει τὸ τεῦχος), δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀξιώσω, ὅπως τὸν ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ ἀσυζητητί, διότι ἀσυζητητὶ μόνον ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ, διὰ νὰ προλάβῃ νὰ ψηφισθῇ σήμερον, ὁπότε κατὰ κοινὴν σχεδὸν συνεννόησιν ἀπεφασίσθη νὰ τερματισθῶσιν αἱ ἐργασίαι μας. Προσήχθη λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητεῖται ἁπλῶς καὶ μόνον, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀποτελοῦντος, ὡς εἶπον καὶ προχθές, ἀπάνθισμα τῶν βάσεων τοῦ νέου ὀργανισμοῦ, θὰ ἦτο δυνατόν, ὅπως τὸ σχέδιον τῆς ἐπιστρατεύσεως τοῦ 1912 καταρτισθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου ὀργανισμοῦ, τοῦ ὁποίου ἀπάνθισμα ἀποτελεῖ τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Δὲν νομίζω δ’ ὅτι ἔχω ἀνάγκην νὰ δικαιολογήσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν σπουδήν μου, ὅπως μὴ ἀφήσω, ὑπαρχούσης τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, νὰ συνταχθῇ διὰ τὸ ἔτος 1912 καὶ ἐφαρμοσθῇ, ἂν ἤθελεν ὑπάρξει ἀνάγκη, σχέδιον ἐπιστρατεύσεως ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καταλυομένου ὀργανισμοῦ. Ἀλλ’ αἱ βάσεις τοῦ νέου ὀργανισμοῦ ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύνθεσιν τοῦ στρατοῦ καὶ μόνον ἐπεκρίθησαν, Κύριοι, διότι ἀντὶ τῶν τριῶν Μεραρχιῶν, τὰς ὁποίας προέβλεπεν ὁ ὀργανισμὸς τοῦ 1904, συντίθεται ὁ στρατὸς εἰς 4 Μεραρχίας πρὸς τρία συντάγματα, καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μετὰ ἀξιώσεων κύρους, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ὑπέθετον ὅτι θὰ διεξεδίκουν ἄνθρωποι ἰδιῶται εἰς τὰ στρατιωτικά, καὶ ὀνομάζω αὐτοὺς ἰδιώτας, ὅσους καὶ ἂν ἐξεγύμνασαν κληρωτοὺς καὶ ἐφέδρους, ὅτι, λέγω, θὰ προσήρχοντο μετὰ τόσου κύρους νὰ ὁμιλήσωσι περὶ τοιούτου ζητήματος, διὰ νὰ ἀποκρούσωσι τὴν ἰδέαν ὅτι διὰ τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν ἡ τριμερὴς διαίρεσις αὕτη εἶναι ἡ μᾶλλον προσήκουσα. Πρέπει δὲ νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς ὅτι ἡ τριμερὴς αὕτη διαίρεσις δὲν εἶναι ἐφεύρεσις νέα, δὲν ἐφευρέθη εἰδικῶς σήμερον δι’ ἡμᾶς, ἀλλὰ ταύτην οἱ ἐπιφανέστεροι τῶν συγγραφέων ἀπὸ πολλοῦ εἰσηγήθησαν καὶ ἀπὸ πολλοῦ ὑπεστήριξαν, ἐν τοῖς ἄλλοις δὲ καὶ ὁ ἐπιφανέστατος Γκόλτς πασᾶς εἰς τὸ ἔργον του περὶ τοῦ «Ἐνόπλου ἔθνους», καὶ ἐφήρμοσεν ὁ Γκόλτς πασᾶς μερικῶς τοὐλάχιστον ἐν τῇ ὁμόρῳ Ἐπικρατείᾳ, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι πλὴν τοῦ Γκὸλτς πασᾶ, ἰδιαίτατα δὲ πάντων οἱ παρ’ ἡμῖν ἁρμοδιώτεροι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἶχον ἀναγνωρίσει τὴν ἀνάγκην, ὅπως λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν τοῦ πιθανοῦ θεάτρου τοῦ πολέμου, εἰς τὸ ὁποῖον θέατρον θὰ ἔμελλε νὰ δράσῃ ὁ Ἑλληνικὸς στρατός, ἀντὶ Μεραρχιῶν ἐκ 4 συνταγμάτων ἑκάστης, συνθέτωμεν τὸν στρατόν μας ἐκ 4 Μεραρχιῶν ἐκ 3 συνταγμάτων ἑκάστης, διότι οἱ πολλοί, οἱ ἰδιῶται, ὡς τοὺς ὠνόμασα, δὲν γνωρίζουσιν ἴσως ποῖον εἶναι τὸ μῆκος μιᾶς Μεραρχίας, δὲν γνωρίζουσιν ὅτι καταλαμβάνει μῆκος 12 χιλιομέτρων ἐν ὅλῳ, ἐννοεῖτε δὲ πόσην σημασίαν ἔχει ὡς ἐκ τῆς διαμορφώσεως τοῦ ἐδάφους τοῦ πιθανοῦ πολέμου ἡμῶν τὸ νὰ περιορισθῇ τὸ μῆκος αὐτό, τὸ τόσον μέγα, κατὰ τὸ δυνατόν, καὶ περιορίζεται εἰς 9 χιλιόμετρα διὰ τῆς διαρρυθμίσεως ταύτης, ἡ ὁποία γίνεται. Εἰς τοιαύτας μόνον πληροφορίας ἀρκούμενος μεταβαίνω εἰς ἄλλο ζήτημα, διότι θὰ ἐνόμιζον ὅτι θὰ ἠδίκουν τὴν ἀντίληψιν τῆς Βουλῆς, ἂν ἤθελον νὰ ἐνδιατρίψω περισσότερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἀλλὰ κατηγορεῖται ἡ νέα σύνθεσις τοῦ στρατεύματος καὶ δι’ ἄλλον λόγον οὐσιωδέστατον, ὅτι ἐλαττώνει τὴν δύναμιν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ καὶ ἑπομένως ἐλαττώνει καὶ τὴν ἀπόδοσιν τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἐλαττοῦται δ’ ἡ δύναμις τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, διότι, ἀντὶ τὸ σύνταγμα νὰ ἔχῃ, ὅπως κατὰ τὸν τέως ἰσχύοντα ὀργανισμόν, δύο μόνον τάγματα ἐνεργὰ πράγματι ἐκ τεσσάρων λόχων ἕκαστον καὶ ἓν τάγμα ἐν τῷ χάρτῃ μόνον ὑφιστάμενον καὶ τοῦ ὁποίου ὑπῆρχον μόνον τὰ στελέχη, προτείνεται διὰ τοῦ νέου συστήματος τῆς συνθέσεως, ὅπως τὸ σύνταγμα ἀποτελῆται τοῦ λοιποῦ ἀπὸ τρία τάγματα ἐνεργά, ἕκαστον τῶν ὁποίων θὰ ἔχῃ τρεῖς λόχους. Θὰ μὲ ἐρωτήσητε· διατί, Κύριε, ἀφοῦ νομίζετε χρήσιμον, ὅπως τὸ σύνταγμα ἔχῃ καὶ τὰς τρεῖς μονάδας τοῦ ἐνεργοῦς, ἀφοῦ θεωρεῖτε χρήσιμον καὶ πρέπον νὰ εἶναι καὶ αἱ τρεῖς ἐνεργοί, διότι καὶ διὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ διοικοῦντος τὸ σύνταγμα εἶναι ἀναγκαῖον νὰ γνωρίζῃ τί σημαίνει σύνταγμα καὶ ἐν καιρῷ πολέμου μὲ 3 τάγματα, διότι ἡ ὅλη τακτικὴ σχετίζεται μὲ τὴν σύστασιν ταύτην, καὶ θὰ ἔχῃ ψευδῆ ἀντίληψιν ἂν γνωρίζει νὰ διοικῇ τὸ σύνταγμα μὲ 2 τάγματα καὶ ὄχι μὲ τρία, θὰ μὲ ἐρωτήσητε, ἀφοῦ σκόπιμον εἶναι νὰ ἔχῃ τρία τάγματα διὰ τὴν ἀρτιότητα τῆς ἐκπαιδεύσεως ἰδίως τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν στελεχῶν, διατί περικόπτεις τὰ τάγματα καὶ δὲν ἀφήνεις, ὥστε νὰ ἔχῃς εἰς ἕκαστον σύνταγμα 12 ἐνεργοὺς λόχους; Ἡ ἀπάντησις εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο φαίνεται ὅτι ἔγινεν ἐκ μέρους τῶν ἐπικρινόντων τὸ νομοσχέδιον· ἡ ἀπάντησις φαίνεται ὅτι δίδεται ἐκ τοῦ λόγου ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ ἐξοικονομήσῃ τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦσαν ἀναγκαῖοι διὰ τὴν λειτουργίαν καὶ τοῦ ἐπὶ πλέον αὐτοῦ λόχου εἰς ἕκαστον τάγμα. Θὰ δώσωσι τὴν ἀπάντησιν ἀκόμη, διότι τοῦ ἰσχυρισμοῦ ὅτι κάμνετε ἀπὸ τρεῖς λόχους ἕκαστον τάγμα, διὰ νὰ οἰκονομήσητε καὶ στρατιώτας, διότι, ἂν ἐκάμνετε ἕκαστον τάγμα νὰ ἔχῃ 4 λόχους, θὰ εἶχεν ἀνάγκην καὶ περισσοτέρων στρατιωτῶν, καὶ τὸ συμπέρασμα εἶναι ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ ἐπεδιώξατε νὰ οἰκονομήσητε στελέχη καὶ στρατιώτας, καὶ ἑπομένως τὸ κινοῦν αἴτιον εἶναι νὰ οἰκονομήσητε δαπάνας. Ταῦτα σκέπτονται καὶ προβάλλουσιν οἱ ἰδιῶται, ἀλλ’ οἱ εἰδότες ἔχουσι νὰ δώσωσιν εἰς ὑμᾶς ἀλλοίως ἐντελῶς τὸν λόγον, ὅπως θὰ σᾶς ἀποδείξω μετ’ ὀλίγον. Διὰ τῆς νέας ταύτης συνθέσεως τοῦ στρατεύματος δὲν πρόκειται νὰ ἐπιτύχωμεν ἀλλοίωσιν τῶν στελεχῶν τῶν ἀνωτέρων τοὐλάχιστον ἀξιωματικῶν καὶ τῶν λοχαγῶν, ἐκείνων δηλαδὴ τῶν ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους δὲν δύναται νὰ μᾶς δώσῃ ἡ ἐφεδρεία ἐν τῷ παρόντι τοὐλάχιστον χρόνῳ, διότι βραδύτερον δύναται νὰ μᾶς δώσῃ καὶ λοχαγούς. Θ’ ἀποδείξω λοιπὸν ὅτι οὗτοι οἱ ἀξιωματικοὶ ὄχι μόνον δὲν περιορίζονται, ἀλλὰ καὶ αὐξάνονται. Ἀλλὰ θ’ ἀπαντήσω ὅτι, ἂν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν εὑρισκόμην εἰς δυσκολίαν νὰ χρησιμοποιήσω τοὺς ὑπάρχοντας ἀξιωματικούς, διὰ νὰ ἔχω ἐνεργοὺς καὶ τοὺς ἄλλους λόχους, ἠναγκάσθην ὅμως συμμορφούμενος πρὸς τὴν γνώμην τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ν’ ἀποδεχθῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχω πάντας αὐτοὺς τοὺς λόχους ἐνεργούς, διότι δὲν εἶχον στρατιώτας ἄλλους, διὰ ν’ ἀποτελέσω τοὺς λόχους τούτους.

§101Γ. ΠΩΠ. Ἄν ἐπιστρατεύσητε, ποῦ θὰ βάλητε τοὺς ἄνδρας τούτων;

§102Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἄν περιμένητε, θὰ ἔχητε τὴν ἀπάντησιν, χωρὶς νὰ μὲ διαψεύσητε.

§103Γ. ΠΩΠ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§104ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Διὰ τοῦτον λοιπὸν τὸν λόγον περικόπτεται, ὡς ἔλεγον, ὁ λόχος ἐξ ἑκάστου τάγματος: διότι δὲν ἔχω στρατιώτας νὰ τοποθετήσω εἰς τοὺς λόχους τούτους, διότι, ὅπως γνωρίζετε, ὁλόκληρον τὴν ἐτησίαν ἀπογραφὴν λαμβάνομεν εἰς τὸ στράτευμα ἡμῶν, ὁλόκληρον τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν μᾶς παρέχει ἡ στρατολογία, κατατάσσομεν εἰς τὸν στρατόν, ἀλλ’ ἡ στρατολογία αὕτη δὲν εἶναι ἀτυχῶς ἐπαρκής, διὰ νὰ τροφοδοτήσῃ προσηκόντως 4 λόχους εἰς ἕκαστον τάγμα, διότι τότε ἡ δύναμις ἑκάστου λόχου θὰ εἶναι ἀνεπαρκὴς καὶ τὸ ἀνεπαρκὲς τῆς δυνάμεως τοῦ λόχου εἶναι αἰτία ἐπηρεάζουσα τὰ μέγιστα τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ στρατεύματος. Ἡ ἐκπαίδευσις τοῦ στρατεύματος δὲν δύναται παρὰ νὰ εἶναι ἀτελὴς μὲ δύναμιν μονάδων ἀνεπαρκῆ. Ἰδοὺ λοιπὸν ἡ ἐξήγησις διατί, ἀφοῦ ἔχομεν ἀρκετοὺς ἀξιωματικούς, διὰ τῶν ὁποίων ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καὶ τὸν τέταρτον λόχον εἰς ἕκαστον σύνταγμα, ὁρίζομεν ὅτι θ’ ἀποτελῆται ἕκαστον τάγμα ἐκ τριῶν λόχων ἐνεργῶν. Ἀλλ’ ἐντεῦθεν συνάγεται ὅτι ἡ σύνθεσις ἡ νέα τοῦ στρατεύματος ὄχι μόνον τὴν καλλιτέραν ἐκπαίδευσιν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ, ἀλλὰ συγχρόνως αὐξάνει ἀληθῶς καὶ τὴν δύναμιν τοῦ στρατεύματος, διότι ἀντὶ λόχων 8 τῶν συνταγμάτων πραγματικῶν, ἀντὶ λόχων 96 πραγματικῶν ἐν τῷ πεζικῷ, ἔχομεν σήμερον λόχους 108, ἔχομεν δηλαδὴ περισσοτέρους εἰς τὸ πεζικὸν λόχους 12, ἔχομεν δ’ εἰς τὸ ἱππικὸν ἀντὶ 12 ἰλῶν, διότι ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἐφαρμόζονται εἰς τὸ πεζικόν, ἔχουσιν ἐφαρμογὴν καὶ εἰς τὰ ἄλλα ὅπλα, ἔχομεν κατὰ τὴν νέαν σύνθεσιν ἀντὶ 12 ἐνεργῶν ἰλῶν εἰς τὸ ἱππικὸν καὶ 6 ἐν τῷ χάρτῃ, ἔχομεν 16 ἴλας πραγματικάς, ταῦτα δὲ σχηματίζομεν οὐχὶ διὰ τῆς τοποθετήσεως εἰς τοὺς 16 λόχους τοὺς ἐνεργοὺς τῆς δυνάμεως, ἡ ὁποία ἦτο προωρισμένη κατὰ τὸν ὑπάρχοντα ὀργανισμὸν διὰ τοὺς 12 λόχους, διότι τότε ἠδύνατο νὰ μοὶ γίνῃ ἡ παρατήρησις ὅτι ἐξαδυνατίζεις τὴν ἐκπαίδευσιν τοποθετῶν εἰς πλείονας μονάδας τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν, οὐχὶ εἰς τοὺς 16 λόχους τοὺς ἐνεργούς, εἰς οὓς πρόκειται νὰ τοποθετήσωμεν δύναμιν στρατιωτικὴν μεγαλειτέραν, καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη ἡ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἀγορὰ χιλίων ἵππων. Ἀνάλογον συμβαίνει εἰς τὸ πυροβολικόν. Εἰς τὸ πυροβολικὸν ἔχομεν 26 πυροβολαρχίας πεδινάς, ἀντὶ 18 τοῦ ὑπάρχοντος ὀργανισμοῦ, ὅπως δὲ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ὁ ὁποῖος καὶ ἐξήντλησε τὸ θέμα τοῦτο ἀληθῶς, ἐν συνόλῳ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νέας συνθέσεως θὰ ἔχωμεν 206 λόχους, ἴλας, πυρβολαρχίας ἀντὶ 175, δηλαδὴ 31 ἐπὶ πλέον. Ἀλλὰ δύνανται, κύριοι Βουλευταί, ν’ ἀναγνωρίσωσιν οἱ ἐπικρίνοντες τὸ νομοσχέδιον ὅτι διὰ τούτου ἐπιτυγχάνεται μὲν κρείσσων ἡ ἐκπαίδευσις τοῦ στρατεύματος, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀπὸ τῆς εἰρηνικῆς εἰς τὴν ἐμπόλεμον κατάστασιν μετάβασιν τοῦ στρατεύματος θὰ ἔχωμεν ὀλιγωτέραν στρατιωτικὴν δύναμιν. Διατί δὲ θὰ ἔχωμεν ὀλιγωτέραν στρατιωτικὴν δύναμιν; Διότι διὰ τὸ Πεζικὸν ἔχετε ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου ὀργανισμοῦ 108 λόχους ἀληθεῖς, ἀλλὰ κατὰ τὸν παλαιὸν ὀργανισμὸν εἴχομεν 96 λόχους ἀληθεῖς, ἀλλ’ εἴχομεν καὶ 48 νεκρούς, ἑπομένως εὐκολώτερον ἦτο νὰ σχηματίσωμεν πλείονας λόχους ἐν ἐπιστρατεύσει, διότι ἐπρόκειτο ἁπλῶς νὰ δημιουργήσωμεν 44 ἀκόμη λόχους, ἐνῷ δὲν εἶναι εὔκολον νὰ πράξητε τὸ αὐτὸ μὲ τὸ σύστημα τὸ ἰδικόν σας τῶν 108 λόχων. Ἀλλ’ ἐδῶ δὲν χρειάζεται τεχνικὴ γνῶσις εἰδικωτέρα, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχομεν πάντες, διὰ νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο· χρειάζεται ἁπλούστατα ἀριθμητική. Κατὰ τὸ σύστημα τὸ νέον ἔχομεν 108 ἐνεργοὺς καὶ πραγματικοὺς λόχους, διὰ νὰ σχηματίσωμεν τοὺς 218. Ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰσχύοντος ὀργανισμοῦ, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν δύναμιν αὐτὴν ἐν ἐπιστρατεύσει, ἔχομεν ἀνάγκην τοὺς 96 πραγματικοὺς λόχους, τοὺς ὁποίους καὶ μόνους ἔχομεν πραγματικούς, ν’ αὐξήσωμεν προσθέτοντες 122. Ἐρωτῶ λοιπόν, ἂν δὲν φαίνεται προφανῶς ὅτι διὰ τοῦ νέου συστήματος ἡ ἀπόδοσις μείζονος δυνάμεως ἐν ἐπιστρατεύσει εἶναι περισσότερον ἐξησφαλισμένη. Οἱ νεκροὶ λόχοι, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουσιν εἰς τὸν παλαιὸν ὀργανισμόν, ὅπως σᾶς εἶπον, ὑφίστανται μόνον εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν βαθμοφόρων, βαθμοφόρων ὅμως μὴ ἐχόντων διοίκησιν, μὴ ἐχόντων ἔργον τι, περιοριζομένων εἰς τὸ νὰ παρακολουθῶσι τοὺς ἄλλους καὶ νὰ βλέπωσι τί κάμνουσι. Καὶ ἔρχομαι τόρα εἰς τὸ ν’ ἀποδείξω εἰς ὑμᾶς ὅτι τὰ στελέχη, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι χρήσιμα κατὰ τὴν ὥραν τῆς ἐπιστρατεύσεως διὰ τὴν πλαισίωσιν ὁλοκλήρου τῆς μαχίμου δυνάμεως, τὴν ὁποίαν παρέχει τὸ Κράτος, κατὰ τὸ νέον σύστημα εἶναι πλέον παρὰ ἐπαρκῆ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. Θὰ ἠδύναντο νὰ ἰσχυρισθῶσιν οἱ ἐπικρίνοντες τὸ νομοσχέδιον ὅτι δὲν εἶχον δοθῆ πληροφορίαι ποῖα θὰ εἶναι τὰ στελέχη ταῦτα, ἀλλ’ ἔδωκα μίαν πληροφορίαν γενικὴν ὅτι τὰ στελέχη τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν καὶ λοχαγῶν δὲν περιορίζονται, ἀλλὰ κατά τι αὐξάνονται, ἐλαττοῦνται δὲ μόνον οἱ ἀνθυπολοχαγοὶ καὶ ὑπολοχαγοί, τοὺς ὁποίους ἄριστα δύναται νὰ δώσῃ ἡ ἐφεδρεία, καὶ ἡ ἐλάττωσις αὕτη συντελεῖ, ὥστε ἡ προαγωγὴ νὰ εἶναι ἀναλογωτέρα, ἵνα τοὺς ἀνωτέρους βαθμοὺς καταλαμβάνωσι νέοι ἀξιωματικοὶ καὶ ὄχι πλέον γηράσαντες, ὅπως συνέβαινε μέχρι τινός. Παρέχω λοιπὸν εἰς ὑμᾶς τὴν πληροφορίαν ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου ὀργανισμοῦ οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ καὶ οἱ λοχαγοὶ εἶναι 718, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ σᾶς πληροφορήσω ὅτι ὁμιλῶ περὶ τῶν μαχίμων ἀξιωματικῶν, διότι οὗτοι μὲ ἐνδιαφέρουσι καὶ οὗτοι ἐνδιαφέρουσι πάντας, ὄχι διότι ὑποτιμῶ κυρίως τὴν ἀξίαν τῶν ἄλλων ὅπλων, ἀλλὰ διότι ἡ δύναμις τῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν γνωρίζομεν ὅτι εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα παρ’ ὅσον ἐχρειάζετο ἕως τώρα, ὥστε νὰ μὴ φοβώμεθα ὅτι ἔχομεν ἔλλειψιν ἀπὸ τοιαύτας ὑπηρεσίας. Ἔχομεν λοιπὸν ἀνάγκην κατὰ τὸν νέον ὀργανισμὸν 718 ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν. Πόσοι νομίζετε ὅτι εἶναι οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ πλαισιώσωσι τὴν μάχιμον δύναμιν ἐπιστρατευομένην ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπάρχοντος ὀργανισμοῦ; 588. Ἡ διαφορὰ λοιπὸν εἶναι 130 ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ 96 εἶναι λοχαγοί, οἱ ὁποῖοι θὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν πλαισίωσιν τοῦ στρατεύματος ἐν ἐπιστρατεύσει, ἐκεῖνοι δέ, οἱ ὁποῖοι θὰ δύνανται ν’ ἀναπληρωθῶσιν ὑπὸ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ἐφεδρείας, οἱ ἀξιωματικοὶ τῶν δύο κατωτέρων βαθμῶν, οἱ ὑπολοχαγοὶ καὶ ἀνθυπολοχαγοί, ἐλαττοῦνται, τοῦτο δὲ γίνεται ὄχι μόνον ἄνευ οὐδεμιᾶς ζημίας τοῦ στρατεύματος, ἀλλὰ καὶ πρὸς ὄφελος αὐτοῦ, διότι, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, καθίσταται ταχυτέρα ἡ προαγωγὴ εἰς τοὺς ἀνωτέρους βαθμούς. Παρέχω δὲ εἰς ὑμᾶς τὴν πρόσθετον πληροφορίαν ὅτι οἱ ἀνθυπασπισταί, οἱ ὁποῖοι εἶναι παράγοντες ἐκ τῶν ἀπαραιτήτων διὰ τὴν ἐπιστράτευσιν κατὰ τὴν ὥραν τοῦ πολέμου, καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ν’ αὐτοσχεδιασθῶσιν, ἐνῷ κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τὸν ἰσχύοντα εἶναι 158, κατὰ τὸν νέον ὀργανισμὸν αὐξάνονται εἰς 322, ἤτοι ὑπερδιπλασιάζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνθυπασπιστῶν ἀπὸ τὸν σημερινόν. Ὅτε λοιπὸν παρέχω εἰς ὑμᾶς τὰς πληροφορίας ταύτας, ὅτι αὐξάνονται οἱ βαθμοί, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται ν’ αὐτοσχεδιασθῶσι τὴν στιγμὴν τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἐπιτυγχάνεται δὲ διὰ προσφυεστάτης ἀληθῶς μεθόδου ἡ ἐλάττωσις τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν, ἵνα μὴ ἐπέλθῃ ἐντεῦθεν ἐπαύξησις εἰς τὸν Προϋπολογισμόν, ἐρωτῶ· ἐπιτρέπεται εἰς καλῆς πίστεως συζητητὴν νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ....

§105Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Οἱ κατώτεροι, ὑπολοχαγοὶ καὶ ἀνθυπολοχαγοί, πῶς θὰ συμπληρωθῶσιν;

§106ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶπον ὅτι ἔχομεν ἐφέδρους ἀνθυπολοχαγοὺς καὶ ὑπολοχαγοὺς ἱκανωτάτους, ἵνα πληρώσωσι τὰ κενά.

§107Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἔχομεν ἀπειρίαν ὑπολοχαγῶν τοῦ Πεζικοῦ, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τοῦ 1891 δὲν ἔχουσι λάβει εἰς χεῖρας ὅπλον.

§108ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτοὶ δὲν θὰ κληθῶσιν ἐν ἐπιστρατεύσει. Ἐγώ, Κύριοι, οὐδέποτε διῴκησα οὔτε ἤσκησα στρατιώτας, ὀφείλω δὲ μάλιστα νὰ δώσω εἰς ὑμᾶς τὴν πληροφορίαν ὅτι εἶμαι καὶ ἀνάσκητος στρατιωτικῶς, ἂν καὶ δὲν εἶμαι ἐκ τῶν ἀπαλλαγέντων. Ἐν τούτοις μετοχετεύων πρὸς ὑμᾶς τὰς γνώμας τῶν μετὰ κύρους δυναμένων νὰ ἔχωσι τοιαύτας γνώμας, σᾶς παρέχω τὴν πληροφορίαν ὅτι, ἐάν τις τῶν ὁμογενῶν πολυεκατομμυριοῦχος εὑρίσκετο, διὰ νὰ μοὶ προσφέρῃ 3,000,000 δραχμῶν, τὰ ὁποῖα ὑποθέτω ὅτι εἶναι περίπου ἀναγκαῖα διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ 1910, δηλαδὴ διὰ τὴν δημιουργίαν 500 ἀκόμη βαθμοφόρων, ἐὰν μάλιστα ἦτο τόσον πλούσιος καὶ τόσον γενναῖος, ὥστε νὰ διαθέσῃ 7,000,000, ἵνα τὰ ποσὰ αὐτὰ διαθέσωμεν, ὅπως δημιουργήσωμεν ἄλλους τόσους ἀπὸ τοὺς ὑπάρχοντας, ἵνα ἐν περιπτώσει ἐπιστρατεύσεως ἔχωμεν τοὺς ἐν καιρῷ εἰρήνης ὑπάρχοντας ἐξ ἐπαγγέλματος, ὅπως διευθύνωσι τὸν στρατόν, ἡ ἀπάντησίς μου θὰ ἦτο νὰ χαρῇ τὰ χρήματά του, διότι ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν θέλω νὰ καταστρέψω τὸν στρατὸν τῆς Ἑλλάδος, διότι θὰ ἦτο ἀληθῶς καταστροφὴ τοῦ στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος ἡ ὕπαρξις στελεχῶν ἐν καιρῷ εἰρήνης πλέον ἐκείνων, ἅτινα εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα διὰ τὴν καλὴν τοῦ στρατεύματος ἐκπαίδευσιν, καὶ ἐκείνων τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους θὰ δύναται νὰ ἀποδώσῃ ἡ ἐφεδρεία, καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀναγκαῖοι διὰ τὴν σύνταξιν τῆς ἐπιστρατεύσεως. Ἀλλὰ πρὸς τί θέλετε αὐτὰς τὰς λεπτομερείας; Διατί θέλοντες νὰ κρίνητε ἂν ἀληθῶς ἐν γένει τὸ πρόγραμμα τὸ στρατιωτικόν, τὸ ὁποῖον τὸ Κράτος εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐφαρμόσῃ, θέλοντες, λέγω, νὰ κρίνητε τοῦτο, διατί καταφεύγετε εἰς πάσας αὐτὰς τὰς συζητήσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἐνόουν γινομένας διὰ τὰ δικαστικὰ νομοσχέδια—ὄχι διότι ἔχουσιν ὀλιγωτέραν ἀξίαν τὰ δικαστικὰ νομοσχέδια ἀπὸ τὸ συζητούμενον, ἀλλὰ διότι τέλος πάντων πάντες δυνάμεθα νὰ ὁμιλῶμεν διὰ τὰ δικαστικὰ νομοσχέδια—διατί, λέγω, δὲν λαμβάνετε ἕνα γνώμονα, τὸν ὁποῖον ἔχετε ἐνώπιόν σας ἄριστον, διὰ νὰ κρίνητε ποία εἶναι ἡ ἐνίσχυσις τοῦ στρατεύματος, ποία μέλλει νὰ εἶναι ἡ ἀπόδοσις αὐτοῦ ἀληθῶς, τὸν γνώμονα, τὸν ὁποῖον σᾶς παρέχουσι τὰ 16,000,000 τῶν δραχμῶν, τὰ ὁποῖα θὰ δαπανηθῶσι διὰ κτίρια, ὄχι βεβαίως τῆς πολυτελείας κτίρια, τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ἤρχισαν νὰ γίνωνται, ἀλλὰ κτίρια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα διὰ τὴν καλὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ στρατεύματος, διὰ τὴν πειθαρχίαν, διὰ τὴν ὑγείαν τῶν στρατιωτῶν, διὰ τὴν ὅλην ἐν γένει συγκρότησιν, τὴν ἀληθῆ, τὴν στρατιωτικὴν τοῦ στρατοῦ, καὶ πλέον τούτων 31 ἢ 32 ἑκατομμύρια, διὰ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ γίνωσι πάντες οἱ ἐφοδιασμοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀναγκαῖοι διὰ τὴν ἐφαρμογήν του ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου ὀργανισμοῦ, τοῦ ὁποίου ἀπάνθισμα εἶναι τὸ παρὸν νομοσχέδιον, σχεδίου τῆς ἐπιστρατεύσεως; Κατηγορήθην, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐλεύσεώς μου εἰς Ἀθήνας ὑπεσχέθην εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν στρατὸν 200.000 καὶ κατακτήσεις ταχείας. Ἔχω καθῆκον ν’ ἀποκρούσω αὐτὴν τὴν κατηγορίαν. Ὁ ἐνθυμούμενος ὅσα εἶπον—καὶ εἶναι εὔκολον νὰ προσφύγῃ εἰς αὐτά, ἐὰν δὲν τὰ ἐνθυμῆται—θ’ ἀνεύρῃ μετὰ ποίας νηφαλιότητος ὡμίλησα περὶ τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως τῆς χώρας. Εἶπον ὅτι θὰ συγκροτηθῇ στρατὸς ἀνάλογος πρὸς τοὺς ἄνδρας καὶ τὰ χρήματα τῆς χώρας, ἀλλὰ στρατὸς μὲ φρόνημα στρατιωτικὸν καὶ ἑτοιμοπόλεμος, ὅπως πάντοτε ἀμυνθῇ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς χώρας. Ταῦτα εἶπον, Κύριοι, καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν μετὰ τόσης νηφαλιότητος ἔλεγον τὰς ἰδέας μου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς χώρας, δὲν εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν, ἣν ἔχω σήμερον· ἴσως, δύναμαι εἰπεῖν, δὲν εἶχον ἐκείνην τὴν ἐλπίδα τὴν βάσιμον ὅτι ἠδύνατο τὸ Κράτος τόσον ταχέως διὰ τῆς κρείττονος διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν του νὰ ἀπίδῃ εἰς τὴν συγκρότησιν στρατοῦ, ἡ ὁποία τῷ ἐπιτρέπει νὰ παρατάξῃ ἀμέσως ὅλην τὴν ἐμπόλεμον δύναμιν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ καὶ τῆς ἐφεδρείας τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ δύναμις τῶν 132.000 ἀνδρῶν, τὴν ὁποίαν μᾶς παρέχει τὸ σχέδιον τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου ὀργανισμοῦ, καὶ ἡ ὁποία περιλαμβάνει, ὡς εἶπον, πάντα τὸν γεγυμνασμένον πληθυσμὸν τὸν ἀνήκοντα εἰς τὸν ἐνεργὸν στρατὸν καὶ εἰς τὴν ἐφεδρείαν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, εἶναι δύναμις, ἡ ὁποία δὲν θὰ κριθῇ ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὡς ἀνεπαρκής, ὡς μικρά, ὡς ἀποδεικνύουσα ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ἠθέλησε νὰ ἀποκλείσῃ τὴν χώραν. Ἐὰν θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἐπίκρισίς τις καὶ μετὰ καλῆς πίστεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅπως εἶπον καὶ προχθές, ἡ ἐπίκρισις ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἀλλοίαν τὴν κατεύθυνσιν· ἠδυνάμεθα νὰ κατηγορηθῶμεν ὅτι δὲν προέβημεν εἰς ἐπαρκῆ ἐξακρίβωσιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας καὶ ὅτι προβαίνοντες εἰς τοιαύτην σύνθεσιν στρατιωτικῶς, ἐὰν ἐκ τῶν ὑστέρων ἤθελεν ἀποδειχθῆ, Κύριοι, ὅτι ἀδυνατοῦμεν νὰ συντηρήσωμεν ταύτην, ἠθέλομεν φέρει τότε στρατιωτικὴν ἀνατροπήν, ἡ ὁποία θὰ ἦτο καταστρεπτική. Ἀλλ’ ἐγώ, Κύριοι, ἐνῷ θὰ ἐδεχόμην τὴν ἐπίκρισιν ταύτην ὡς σοβαρὰν ἀληθῶς ἐπίκρισιν, εἶμαι ἀκραδάντως πεπεισμένος ὅτι τοιοῦτον κίνδυνον δὲν διατρέχομεν, ἂν δὲν πρόκειται τὸ καθεστὼς—καὶ λέγων τὸ καθεστὼς δὲν ἐννοῶ τὴν Κυβέρνησιν τὴν παροῦσαν, ἀλλὰ τὸ καθεστὼς τῶν νέων ἰδεῶν, τὸ ὁποῖον ἐχάραξεν ἡ ἐπανάστασις—ἂν δὲν πρόκειται τὸ καθεστὼς τοῦτο ν’ ἀνατραπῇ καὶ ἂν ἡ χώρα μέλλῃ νὰ ἀκολουθήσῃ, ὅπως ἔχω τὴν πεποίθησιν, ἀστασίαστον τὴν ὁδὸν πρὸς τὴν νέαν κατεύθυνσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν, οὐδένα φόβον ἔχω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσι πλέον οἱ φόβοι ὅπως διατηρήσωμεν τὴν στρατιωτικὴν ταύτην ὀργάνωσιν. Ἔχω μάλιστα ἀντιθέτως τὴν γνώμην, ἔχω ἀντιθέτως μάλιστα τὴν πεποίθησιν, ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ ὀργάνωσις τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν ἡ ἀρτία, ἡ ὁποία μέλλει νὰ γίνῃ διὰ τοῦ νέου συστήματος, ἀκριβῶς καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ ὀργάνωσις αὕτη ἤθελε προχωρήσει τόσον ἐπαρκῶς, ὥστε ν’ ἀποδώσῃ εἰς ἡμᾶς διὰ τὴν ἐπιστράτευσιν τῆς ἐφεδρείας τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο νὰ χρησιμεύσωσι διὰ τὴν ἐπιστράτευσιν τῆς ἐθνοφρουρᾶς· ἕως ὅτου, λέγω, ἡ ὀργάνωσις αὕτη τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν θὰ ἤρχιζε νὰ παρέχῃ εἰς ἡμᾶς τὴν πεποίθησιν ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὰς παραμονὰς τῆς ἀποδόσεως τοσούτου ἀριθμοῦ ἀξιωματικῶν τῆς ἐφεδρείας, τὸ Κράτος θὰ ἦτο εἰς θέσιν οἰκονομικῶς νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν δαπάνην τὴν ὄχι τότε σημαντικὴν τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς ἐθνοφρουρᾶς, διὰ τῆς ὁποίας ἐκπαιδευομένη ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ θ’ ἀνεβιβάζετο εἰς 185.000 ἀνδρῶν. Δὲν νομίζω, Κύριοι, ὅτι θέλομεν τὸν ἀφοπλισμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, εἶμαι δὲ τοὐναντίον βέβαιος ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ὀργάνωσις τῆς χώρας γίνεται ἐντελῶς ἀναλόγως πρὸς τοὺς πόρους αὐτῆς· προσθέτω ἀκόμη ὅτι ἡ ὀργάνωσις αὕτη εἶναι ἐντελῶς ἀνάλογος πρὸς τὴν ὅλην αὐτῆς πολιτικήν. Ὅταν ἡ χώρα δύναται νὰ διαθέτῃ ἐν καιρῷ πολέμου καλῶς συγκεκροτημένην, καλῶς ὠργανωμένην, καλῶς ἐφωδιασμένην ὅλην τὴν δύναμιν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ καὶ τῆς ἐφεδρείας αὐτοῦ, μία τοιαύτη χώρα δὲν δύναται νὰ ἴδῃ οὔτε τὰ ἐδάφη αὑτῆς οὔτε τὴν τιμήν της καταπατούμενα. Ἀλλὰ θὰ ἔλεγον ἀκόμη, Κύριοι, ὅτι ἐλπίζω καὶ λυποῦμαι, διότι ἐψεύσθησαν αἱ ἐλπίδες μου, ὅτι ἐν τῇ συζητήσει τοῦ νομοσχεδίου τούτου θὰ ἐτίθετο κατὰ μέρος, πρὸς στιγμὴν τοὐλάχιστον, τὸ ἀντιπολιτευτικὸν πνεῦμα, τὸ ὁποῖον νομίζει—δὲν γνωρίζω ἂν καλῶς ἢ κακῶς—ὅτι εἰς πᾶσαν περίστασιν, καὶ ὅταν τὰ πράγματα ἀκόμη δὲν παρέχωσιν ἔδαφος, ἡ ἐπίκρισις εἶναι ἀκόμη ἀναγκαία, δὲν ἐνόμιζον ὅτι ὑπῆρχε λόγος νὰ ἐπιδιωχθῇ ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων, ὅπως συγκλονισθῇ, ἂν εἶναι δυνατόν, τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος μανθάνει ἐξ ἐπισήμων χειλέων καὶ ἐγκύρως δυναμένων νὰ ὁμιλῶσι πρὸς αὐτὸν περὶ τῶν τοιούτων πραγμάτων, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ αὐτοῦ ὀργάνωσις εἶναι τοιαύτη, ὥστε ν’ ἀνταποκρίνηται ἀληθῶς εἰς ὅ,τι ἐζήτησεν, ἐνόμισα, λέγω, ὅτι θὰ ἐπέλειπε τὸ πνεῦμα τὸ ἀντιπολιτευτικόν, ὥστε νὰ μὴ συγκλονίζηται τὸ φρόνημα τὸ γενναῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ τοῦτο στοιχεῖον δυνάμεως διὰ τὴν χώραν, φρόνημα γενναῖον, ὄχι διὰ νὰ παρασύρηται εἰς τὰς πρώτας κραυγὰς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὸν πατριωτισμὸν νομίζουσιν ὅτι δύνανται καὶ νὰ οἰκειοποιῶνται· ἀλλὰ χώρα, ἔχουσα γενναῖον τὸ φρόνημα καὶ ἔχουσα πεποίθησιν ὅτι δὲν εἶναι ἄμαχος, ὅπως ἄλλοτε, θὰ δύναται νὰ κρίνῃ πάντα τὰ ζητήματά της μετὰ τῆς ἠρεμίας τοῦ πνεύματος, τὴν ὁποίαν παρέχει ἀκριβῶς ἡ συνείδησις περὶ τῆς ἰδίας δυνάμεως, ἀλλὰ καὶ ἡ μὴ παραγνώρισις τῶν πραγμάτων, ὡς ἔχουσιν ἀντικειμενικῶς ἐν συγκρίσει τῆς δυνάμεως ταύτης, ὑπολογιζομένης πάντοτε καὶ πρὸς τὸν ἀντίπαλον καὶ πρὸς τοὺς σκοπούς, τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ ἐπιδιώξῃ τὸ Κράτος ἐν πάσῃ περιπτώσει. Ταῦτα ἦσαν ὅσα εἶχον νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς· ἐλπίζω δ’ ὅτι οἱ ἀξιότιμοι κύριοι προλαλήσαντες ἔχοντες δικαιολογίαν τινὰ ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι λεπτομερεῖς πληροφορίας περὶ τῶν στελεχῶν δὲν εἶχον δώσει κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου θὰ θελήσωσι νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις καὶ νὰ ψηφισθῇ τὸ περὶ συνθέσεως τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ νομοσχέδιον, μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι τὸ Κράτος βαδίζει ἀσφαλῶς εἰς τὴν σύνταξιν αὐτοῦ τὴν στρατιωτικήν. Θὰ προσθέσω καὶ τοῦτο, ὅπως ἀποφύγω πᾶσαν παρεξήγησιν καὶ ἵνα μὴ νομισθῇ ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔρχεται νὰ δρέψῃ τὰς δάφνας τῆς ἐργασίας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνήκουσιν εἰς αὐτήν. Ἀληθῶς, Κύριοι, γενναῖον βῆμα πρὸς σύνταξιν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας ἐγένετο κατὰ τὸ 1904, ἀλλὰ τὸ σφάλμα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὑπῆρξε τὸ ὅτι δὲν ἐξετιμήθησαν πᾶσαι αἱ ἐξωτερικαὶ περιστάσεις τοῦ προσεχοῦς μέλλοντος καὶ δὲν ἐπεδιώχθη ἡ ἄμεσος ἐφαρμογή· θὰ προσθέσω ἀκόμη ὅτι δὲν ἐπεδιώχθη ἡ ἐνωρίτερον ψήφισις τοῦ ὀργανισμοῦ αὐτοῦ μετὰ τὸ ἔτος 1897, εὑρέθημεν δὲ κατὰ τὴν νέαν ἀνακίνησιν ζητημάτων, θιγόντων τόσον ἀμέσως τὸ ἐθνικόν μας μέλλον, ἀνέτοιμοι. Εἰς τοῦτο στρέφεται ἡ ἐπίκρισις. Ἀλλ’ ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1904 ἤρξαντο τιθέμενα τὰ θεμέλια ἀληθοῦς καὶ πραγματικῆς ὀργανώσεως πᾶς ἄλλος ἤθελεν ἀρνηθῆ ἢ ἐγώ· λέγω μάλιστα ὅτι ὁ ὀργανισμὸς ἐκεῖνος, καὶ σᾶς λέγω διὰ νὰ σᾶς καθησυχάσω, ὁ ὀργανισμὸς ἐκεῖνος τοῦ 1904 ἦτο προωρισμένος ν’ ἀποδώσῃ στρατὸν ἐν πολέμῳ 120.000 ἀνδρῶν, καὶ ἀληθῶς, ἂν ἦτο δυνατὴ ἡ ἔκτοτε ἐφαρμογή του, θ’ ἀπέδιδε τὴν δύναμιν ταύτην. Ὅταν τοῦτο ἔχητε ὑπ’ ὄψει καὶ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω, τοῦ νέου ὀργανισμοῦ, ἡ διαφορὰ τῶν 12,000 ἢ 13,000 δὲν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ σᾶς ἀνησυχῇ ὅτι δὲν δύναται νὰ παρασχεθῇ. Ὅταν τοῦτο ἔχητε ὑπ’ ὄψει καὶ ὅτι ἡ δρᾶσις τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς εἶναι τοιαύτη, ὥστε παρέσχε τοιαύτην ἐμπιστοσύνην διὰ τὸ στρατιωτικὸν μέλλον τῆς χώρας, ὥστε καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρέπει νὰ εἶναι ἀσφαλὴς ὅτι τὸ στρατιωτικόν του ζήτημα ἔλαβεν ἐκείνην τὴν ὁδόν, ἡ ὁποία ἀμέσως καὶ ἀσφαλῶς ἄγει εἰς τὴν πλήρωσιν τῆς στρατιωτικῆς αὑτοῦ ἀποστολῆς.

§109Γ. ΠΩΠ. Δύο μόνον λέξεις ἔχω νὰ εἴπω, διότι μὲ ἀπαλλάσσει μακρᾶς ἀγορεύσεως ὁ ἐπίλογος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἀγορεύων ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἠθέλησε νὰ ῥίψῃ ὑπαινιγμὸν ὅτι ἡ συζήτησις εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ἦτο δυνατὸν νὰ διαφέρῃ ἀπὸ τὴν ἀντίληψιν αὐτοῦ, δὲν ἐνέχει ἀπολύτως τὴν δόσιν ἀγαθῆς πίστεως· ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὡμολόγησεν ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀριθμοὺς τῆς συνθέσεως τῶν στελεχῶν, ὁ ἀγὼν ἦτο ἄνισος, καθόσον ἐστέρησεν ἡμᾶς εἰς τὴν μελέτην τῶν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους εἶχεν ἐντύπους καὶ ἠδύνατο νὰ συνυποβάλῃ μετὰ τοῦ ἀπανθίσματος. Ἡμεῖς ἠθελήσαμεν νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Διαδόχου, τοῦ ὁποίου ἡ ἐφαρμογὴ δὲν ἐγένετο πρὸ δύο ἐτῶν, ὄχι μόνον δὲν συμπληροῦται, ἀλλ’ ἐφαρμόζεται σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄηθες διὰ μικρὸν Κράτος, εἶναι ἀνοίκειον διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, τὸ ὁποῖον ἀποδίδει ἀριθμὸν ἀνδρῶν μικρότερον τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Διαδόχου. Ἀλλὰ συγχρόνως ἤθελον νὰ παρατηρήσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι τὸ σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον φρονεῖ ὅτι δύνανται νὰ διεξάγωνται αἱ συζητήσεις, ἀποτελεῖ σύστημα ἐμφανιζόμενον μόνον εἰς τοὺς κανονισμοὺς τοῦ στρατοῦ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐνόμισεν ὅτι δὲν δύναται ἄλλος τις μὴ κατέχων χαρτοφυλάκιον Ὑπουργοῦ ἢ μὴ ὢν στρατηγὸς ὀργανωτὴς νὰ συζητήσῃ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι δὲν εἴμεθα εἰδικοὶ περὶ τὰ στρατιωτικά, ἐγὼ ὁ ὁποῖος οὔτε μικρὰν ὁμάδα διῴκησα, ἀλλὰ καὶ ὡς πρῶτος ὀρφανὸς ἀπὸ πατρὸς εἶμαι καὶ ἀπαλλαγείς, δὲν δύναμαι νὰ ἔχω τὴν ἀξίωσιν μετὰ κύρους νὰ ἐπιβληθῶ, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀπέδειξεν ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπεδείχθη Μόλτκε, ἀνώτερός μου, διότι καὶ τὰ φῶτα, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, εἶναι τὰ φῶτα, τὰ ὁποῖα ἐδανείσθη παρὰ τῆς ἀποστολῆς, καὶ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα εἶχεν εἰς χεῖράς του. Ἀπὸ τῆς ἐννοίας ταύτης ἡ ἀνισότης ἐν τῇ συζητήσει δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀμφισβητηθῇ, ἡ ἀνισότης δ’ ἐν τῇ συζητήσει δὲν ἀνήκει ὡς πταῖσμα εἰς ἡμᾶς, ἀλλ’ ἀνήκει ὡς πταῖσμα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐστέρησεν ἡμᾶς τῶν φώτων, τὰ ὁποῖα εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ μᾶς παραχωρήσῃ. (Γίνεται δεκτὸν εἶτα τὸ νομοσχέδιον περὶ συνθέσεως τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ εἰς βʹ συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου).

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γραμματεὺς παρακαλεῖται, ἵνα ἀναγνώσῃ τὰ Πρακτικά, ὅπως ἐπικυρωθῶσιν.

§111Γ. ΠΩΠ. Πρὸ τῆς ἐπικυρώσεως τῶν Πρακτικῶν, παρακαλῶ, δύο λέξεις. Ἡ ψῆφος ἡμῶν, ἡ ὁποία ἀνέδειξε Πρόεδρον τοῦ Σώματος ἡμῶν τὸν κ. Τσιριμῶκον, ἐπεφύλαξεν εἰς ἡμᾶς τὴν ὀλιγάριθμον Ἀντιπολίτευσιν κατὰ τὴν ὑστάτην ταύτην ὥραν τοῦ ἔργου ἡμῶν, ἵνα ἐκδηλώσωμεν πάντα τὰ αἰσθήματα τῆς ἰδιαιτέρας συμπαθείας καὶ τῆς ἰδιαιτέρας ἐκτιμήσεως ἡμῶν πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ὑπερηφάνως ἀληθῶς ἀντιληφθεὶς τοῦ ἀξιώματος αὑτοῦ, ἐν τῇ ὑπερηφανίᾳ ἐκείνῃ, ἥτις παρέχει καὶ τὴν εὐθυκρισίαν καὶ τὴν ἀμεροληψίαν, ἀναμφισβητήτως παρέσχε μεγίστην ὑπηρεσίαν εἰς τὴν ἐπιτέλεσιν τοῦ ἔργου τοῦ Σώματος, τῆς ἐπικουρίας δὲ ταύτης δὲν εἴμεθα ἀμέτοχοι ἡμεῖς, τῶν ὁποίων οὐδεὶς βεβαίως ἠθέλησε ν’ ἀμφισβητήσῃ τὰς ἀγαθὰς προθέσεις τῆς συζητήσεως καὶ ἐν αὐτῇ τῇ σφοδροτέρᾳ διαπάλῃ. Διὰ τοῦτο θὰ ἐπεθύμουν πρὸ τῆς κυρώσεως τῶν Πρακτικῶν—καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησα τὸν λόγον—, ὅπως ὡς ὑστάτη πρότασις ἐν τοῖς Πρακτικοῖς δημοσιευθῶσι, προερχομένης τῆς προτάσεως ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, αἱ εὐχαριστίαι καὶ ἡ δήλωσις τῆς ἐκτιμήσεως τῆς Βουλῆς.

§112Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Εἶχον λάβει τὴν τιμὴν νὰ ζητήσω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον, ὅπως ἀκριβῶς ὑποστηρίξω ὁμοίαν πρότασιν ἀπέναντι τοῦ Προεδρείου, τὸ ὁποῖον διὰ τὸν ζῆλον αὐτοῦ καὶ τὴν ἀμερόληπτον διεύθυνσιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος κατέστη ἄξιον τῶν εὐχαριστιῶν καὶ ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνήκομεν ἀκριβῶς εἰς τὰς τάξεις τὰς κυβερνητικάς, καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Σώματος.

§113Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριε, Πρόεδρε, ὡς Ἕλλην πολίτης καὶ ἀφωσιωμένος ὁλοκλήρως εἰς τοὺς κοινοβουλευτικοὺς θεσμοὺς αἰσθάνομαι καθῆκον νὰ σᾶς εὐχαριστήσω, διότι διηυθύνατε μετὰ δεξιότητος καὶ πρὸ πάντων μετ’ ἀμεροληψίας τὰς συζητήσεις τοῦ Σώματος κατὰ τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον προηδρεύσατε αὐτοῦ.

§114ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι τὴν αὐτὴν χαρὰν αἰσθάνεται καὶ ἡ πλειονοψηφία διὰ τὴν μετὰ δεξιότητος καὶ ἀμεροληψίας διεύθυνσιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου καὶ εἶναι περιττόν, νομίζω, νὰ βεβαιώσω ὑμᾶς περὶ τῶν αἰσθημάτων αὐτῆς. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§115Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, ὅπως καὶ ἐκ μέρους τοῦ Ζαϊμικοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ τὸ ἐλάχιστον μέρος, ἐκφράσω πρὸς ὑμᾶς τὰς ἀπείρους εὐχαριστίας διὰ τὴν ὄντως τελείαν διεξαγωγὴν ὑμῶν ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν προεδρικῶν σας καθηκόντων.

§116Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Πρόεδρος). Εἶμαι βαθύτατα συγκεκινημένος, Κύριοι, διὰ τὴν τοιαύτην ὁμόθυμον ἐκδήλωσιν τῆς ἀγάπης ὑμῶν. Εὐγνωμονῶ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Ψαρῶν Βουλευτὴν καὶ τοὺς ἀξιοτίμους ἐκ Λακωνίας, ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας καὶ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι πρῶτοι ἔσπευσαν νὰ καταδηλώσωσι τοιαῦτα συμπαθῆ αἰσθήματα πρὸς ἐμέ. Ὁμολογῶ ὅτι, ἂν ἐξεπλήρωσα ἐπ’ ἐλάχιστον τὸ καθῆκόν μου, τοῦτο δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν ἰδίαν ἐμοῦ ἱκανότητα, ἀλλ’ ὀφείλεται κυρίως εἰς τὴν εὐμένειαν ἁπάσης τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν καλωσύνην αὐτῆς, εἰς τὴν διάθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔδειξε νὰ μὲ συνδράμῃ εἰς τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβον διὰ τῆς ψήφου αὐτῆς. Εὐγνωμονῶ καὶ αὖθις, κύριοι Βουλευταί, πάντας ὑμᾶς καὶ εὔχομαι, ὅπως τὸ λαϊκὸν κριτήριον ἀναδείξῃ ἐξ ὑμῶν καὶ αὖθις τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα). (Ἀναγινώσκονται τὰ Πρακτικά). Ὑπάρχει ἀντίρρησίς τις ἐπὶ τῶν Πρακτικῶν; Κυροῦνται τὰ Πρακτικά;

§117ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§118ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐφθάσαμεν κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ τέρμα τοῦ μακροῦ ἔργου ἡμῶν. Ἡ ὥρα εἶναι τοιαύτη, καὶ ἡ καταπόνησις καὶ ὑμῶν καὶ ἐμοῦ εἶναι τοσαύτη, ὥστε δὲν νομίζω εὔθετον τὴν στιγμὴν νὰ ἀναθεωρήσω ὅλον τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον συνετελέσθη κατὰ τὸ ἐνιαύσιον σχεδὸν διάστημα τῶν ἐργασιῶν μας. Μοὶ ὑπολείπεται μᾶλλον ν’ ἀπευθύνω θερμὰς τὰς εὐχαριστίας μου πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν πρῶτον τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία τοιαύτην ὁμόθυμον παρέσχεν ὑποστήριξιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν συνεδρεύσασα ἐνταῦθα ἐπὶ ἐννέα ὅλους μῆνας, οὐδέποτε καταπονηθεῖσα, παροῦσα πάντοτε καὶ παρέχουσα εἰς αὐτὴν ἀμέριστον τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ τὴν συνδρομὴν ἐπὶ τῇ βάσει ἁπλῶς καὶ μόνον τῶν ἠθικῶν δεσμῶν, οἱ ὁποῖοι συνέχουσιν ἡμᾶς, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κοινοῦ προγράμματος, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἐξελέχθημεν. Νὰ εὐχαριστήσω δεύτερον τοὺς ἀντιπολιτευομένους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ αὐτὸ μακρὸν διάστημα τῶν ἐργασιῶν μας συμμετέσχον ὅλων τῶν κόπων καὶ ὅλων τῶν μόχθων καὶ συνεισέφερον τὰ φῶτά των καὶ συνετέλεσαν, ὅπως ἐν πολλοῖς τὸ ἔργον ἡμῶν ἀποβῇ τελειότερον παρ’ ὅ,τι θὰ ἦτο ἄνευ τῆς συμμετοχῆς αὐτῶν καὶ ἄνευ τῆς συνεργασίας αὐτῶν. (Εὖγε, εὖγε! Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην νομίζω ὅτι μοὶ ἐπιτρέπεται, Κύριοι, ἀφοῦ ἐξέφρασα τὰς εὐχαριστίας ταύτας, ν’ ἀποβλέπω καὶ πρὸς ὅλην σχεδὸν τὴν ὁμήγυριν ὡς πρὸς συναγωνιστὰς κοινοῦ ἀγῶνος. Σχεδὸν πάντες οἱ εὑρισκόμενοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ ἂν δὲν ἐξελέχθημεν ἐπὶ τῇ βάσει κοινοῦ προγράμματος, ἐξελέχθημεν ὅμως ὑπὸ τὰς αὐτὰς περίπου ἀρχὰς καὶ εἰσήλθομεν εἰς τὸν περίβολον τοῦτον ἀντιπρόσωποι τῶν νέων ἰδεῶν. Ἄν ἐχωρίσθημεν ἐνταῦθα, τὸ πρᾶγμα ἦτο φυσικόν, θὰ προσθέσω δ’ ἀκόμη ὅτι ἦτο καὶ ἀναγκαῖον καὶ χρήσιμον. Ἀλλὰ παρὰ τὸν χωρισμὸν τοῦτον ὀφείλω ν’ ἀναγνωρίσω, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ σύνολον σχεδὸν τῆς Βουλῆς ἀνεξαρτήτως ἐντελῶς τῶν πολιτικῶν φρονημάτων ἀποτελεῖται ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἀποβλέπουσι πρὸς τὸ παρελθὸν μετ’ ἀποστροφῆς, ἡ ὁποία ἀπευθύνεται ὄχι πρὸς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ὑπῆρξαν ἐν πολλοῖς θύματα τῆς ὅλης καταστάσεως, ἀλλὰ πρὸς τὴν κατάστασιν ταύτην, ἀποβλέπουσι δὲ μετ’ ἐλπίδων ἄλλοι μειζόνων, ἄλλοι ἐλασσόνων. Ἐγὼ εἶμαι ἐκ τῶν ἐχόντων μεγάλας τὰς ἐλπίδας διὰ τὸ μέλλον. Καὶ συνετελέσαμεν ἐν τούτῳ πάντες, ὅπως ὁ ἀγὼν τῆς ἐπαναστάσεως, ὁ ὁποῖος ἦτο ἐν ἀρχῇ ἐν τῇ κατευθύνσει αὐτοῦ σκοτεινός, λάβῃ τὴν ὀρθὴν κατεύθυνσιν καὶ ὅπως οἱ ἀόριστοι πόθοι, οἱ ὁποῖοι ἐνέπνευσαν τὴν ἐξέγερσιν, δυνηθῶσι νὰ εὕρωσιν ἐν τῇ νέᾳ νομοθετικῇ δράσει, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ νέᾳ διοικητικῇ τῆς Κυβερνήσεως ἐνεργείᾳ τὴν ὀρθὴν κατεύθυνσιν, τὴν ὁποίαν οἱ ἀντιδραστικοὶ ἐνόμιζον ὄχι δυσεύρετον, ἀλλὰ μονονουχὶ ἀνεύρετον, σχεδὸν ἀνύπαρκτον. Ὑπῆρχον, Κύριοι, ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ χρηστοῦ συνειδότος ἐφρόνουν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διοικηθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νέων ἀρχῶν καὶ νέων πολιτικῶν ἠθῶν. Ὑπῆρχον οἱ ἄνθρωποι, οἱ φρονοῦντες ὅτι ἡ κοινοβουλευτικὴ δρᾶσις ἦτο ἀδύνατος ἄνευ τῶν διηνεκῶν παροχῶν, ἄνευ τῆς ἀπεμπολήσεως τῆς διοικήσεως πρὸς τὰς ἀξιώσεις τῶν Βουλευτῶν ἢ τὰς ἀξιώσεις τῶν κομματαρχῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριζον τοὺς Βουλευτὰς καὶ ἐν τῇ ἀπὸ χρηστοῦ συνειδότος πεποιθήσει ταύτῃ ἐνέμενον εἰς τὸ καθεστώς, τὸ ὁποῖον ἤγαγε τὰ πράγματα μέχρι τῆς 15 Αὐγούστου 1909, ἐνέμενον, λέγω, εἰς κατάστασιν πραγμάτων ἀναγκαίων, ὡς εἰς κατάστασιν πραγμάτων συνεδεομένων πρὸς ἐλάττωμα ἐθνικὸν σχεδὸν ἀπελπίζοντες περὶ τοῦ μέλλοντος ἡμῶν καὶ συντελοῦντες οὕτως ὅπως τὰ πράγματα ἀχθῶσι μέχρι τῆς ἀποσυνθέσεως, ἡ ὁποία ἐν τούτοις ἔφερε τὴν ἐξέγερσιν, ἡ ὁποία, ἐπειδὴ ὑπῆρχεν εἰς τὸ βάθος τῆς ἑλληνικῆς ψυχῆς ὑγιὴς βάσις, ἔφερε τὴν ἀναδημιουργίαν, τὴν ὁποίαν βλέπομεν ἤδη ὁσημέραι ἀνδρουμένην, διότι δὲν θὰ εἴπω ὑπερβολήν, Κύριοι, ἂν ἰσχυρισθῶ ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον ἀναδημιουργίας, ἐνώπιον ἀναπλάσεως μιᾶς νέας Ἑλλάδος καλλιτέρας μέχρι τῆς χθὲς καὶ ἀνταποκρινομένης καλλίτερον καὶ πληρέστερον πρὸς πάντα τὰ ἰδανικὰ καὶ πρὸς ἐκείνους οἵτινες ἀνήγειραν τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τοῦ τάφου. Μὲ αὐτὰς τὰς ὀλίγας σκέψεις ἀποχαιρετίζω ὑμᾶς καὶ λαμβάνω τὴν τιμὴν ἐν ταὐτῷ ν’ ἀνακοινώσω τὸ ἑπόμενον Διάταγμα τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. (Ἀναγινώσκει τὸ Διάταγμα. Χειροκροτήματα καὶ φωναὶ «Ζήτω ὁ Βενιζέλος»). (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 π. μ.).

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Αʹ

ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὸ ἄρθρον 37 τοῦ Συντάγματος καὶ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ ἀπὸ 27 Μαΐου 1911 ψηφίσματος τῆς Βʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων Κηρύσσομεν τὴν λῆξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς διπλῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἡμετέρου Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, δημοσιεύσει καὶ ἐκτελέσει τὸ Διάταγμα τοῦτο. Ἐν Ἀθήναις τῇ 20 Δεκεμβρίου 1911.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ

Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον Ὁ Πρόεδρος Ἐλευθέριος Κ. Βενιζέλος Τὰ μέλη Ἰ. Γρυπάρης Ν. Π. Δημητρακόπουλος Ἐμμ. Ῥέπουλης Ἀπ. Γ. Ἀλεξανδρῆς Λ. Α. Κορομηλᾶς Ἐμμ. Α. Μπενάκης