1911.12.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 198.

Τῆς 20ῆς Δεκεμβρίου 1911.

(Τρίτη, ὥρᾳ 5 μ. μ.).

Προεδρία κ. Ἰωάννου Δ. Τσιριμώκου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν: 1) Ὁ παρὰ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ ἔμμισθος δικαστικὸς κλητὴρ αἰτεῖται ἀπονομὴν συντάξεως· 2) Οἱ ἐν Κερκύρᾳ ποτοποιοὶ ὑποβάλλουσιν ἀναφοράν· 3) Αἴτησιν τῶν κτηματιῶν κατοίκων Παναρίτης τῆς Κορινθίας· 4) Ἀναφορὰν τῶν ἐμπόρων Κερκύρας· καὶ 5) Ὁ κ. Γ. Μεντζικὼφ Βελάρδος τελωνοφύλαξ αἰτεῖται ἀπονομὴν συντάξεως. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ἀποδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν νὰ παραπεμφθῶσι πᾶσαι εἰς τὰ οἰκεῖα Ὑπουργεῖα;

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§3Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ἔχω τὴν ὑπ’ ἀριθ. 3 ἀναφοράν, ἡ ὁποία δὲν δέχομαι ν’ ἀναβληθῇ.

§4Ν. ΡΑΦΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω μίαν ἐρώτησιν, τὴν ὑπ’ ἀριθμὸν 2, καὶ δὲν παραιτοῦμαι, ἵνα ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐπαιδεύσεως.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥαφτόπουλος παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ τὸν πληροφορήσῃ «διατί μέχρι τοῦδε δὲν ἐπλήρωσε τὴν ἐπισκοπικὴν ἕδραν Ἰθάκης πρὸ πολλοῦ κενὴν οὖσαν». Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν δύναται ν’ ἀπαντήσῃ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τὴν νομοθετικήν. Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΓΦΜΒʹ νόμου περὶ ὀργανώσεως τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων».

§6Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Μίαν παρατήρησιν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ κ. Ὑπουργός.

§8Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Θέλω νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὸ τρίτον ἄρθρον λέγει τὰ ἑξῆς: Ὁ ἀριθμὸς τῶν μηχανικῶν γʹ τάξεως δύναται νὰ εἶναι μείζων τῶν 5, ἀλλ’ οὐχὶ ἀνώτερος τοῦ συνόλου τῶν κενῶν θέσεων νομομηχανικῶν καὶ μηχανικῶν πάσης τάξεως». Κατὰ τὸν παλαιότερον νόμον, ὁ ὁποῖος τροποποιεῖται, ὁρίζεται ὁ ἀριθμός, μέχρι τοῦ ὁποίου δύναται ν’ αὐξήσῃ. Θὰ ἐπεθύμουν, ἐὰν ἦτο δυνατόν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἴπῃ πῶς θὰ γίνῃ ἡ αὔξησις· διὰ διαγωνισμοῦ, ὡς ὁρίζει τὸ ἄρθρον 37 τοῦ κειμένου νόμου;

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§10Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Βεβαίως, ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν ὅτι διαγωνισμὸς ἐγένετο εἰς τὸ παρελθὸν δι’ ὡρισμένας θέσεις καὶ ἐπέτυχον ὡρισμένοι, οἱ ὁποῖοι καὶ διωρίσθησαν. Κατὰ τὸν πίνακα ἐκεῖνον εἶναι καὶ ἄλλοι. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ κατὰ τὴν γνώμην μου ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθωσιν αὐτοὶ οἱ ἐπιτυχόντες, ἀλλὰ θὰ γίνῃ νέος διαγωνισμός. Διὰ πάντα ταῦτα παρακαλῶ νὰ ὁρισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀπαιτουμένων νέων θέσεων καὶ οἱ ὅροι, καθ’ οὓς θὰ διεξαχθῇ νέος διαγωνισμός.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἑρμηνείας καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διορθωθῇ κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου. Γραφικὰ μόνον λάθη δύνανται νὰ διορθωθῶσιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς ὑπηρεσίας τῶν Φάρων».

§12ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ μείνῃ αὐτό· θὰ ἔλθῃ μετ’ ὀλίγον, διότι ἔρχεται τροποποιημένον.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται προσωρινῶς. Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἱδρύσεως προτύπων μοναστηριακῶν ἀγροκηπίων». (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1–12 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δρ. 5830 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον μόνον καὶ τὸ σύνολον). Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως συνάψεως δανείου τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς Βόλου». Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§15Α. ΒΑΒΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ περιουσία τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Βόλου βεβαίως δὲν προέρχεται ἀπὸ εἰσπράξεις ἐξ ἐμπορευμάτων καταναλωθέντων ἢ ἐξαχθέντων ἐκ τῆς περιφερείας τοῦ νομοῦ Λαρίσης, ἀλλὰ προέρχεται ἐξ ἀποβιβάσεως καὶ ἐπιβιβάσεως ἐμπορευμάτων ἐξαχθέντων ἐξ ὅλης τῆς Θεσσαλίας ἢ καταναλωθέντων εἰς ὅλην τὴν Θεσσαλίαν. Ἕνεκα τούτου εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τὸ πλεῖστον τῆς περιουσίας τοῦ λιμενικοῦ ταμείου προῆλθεν ἐκ χρημάτων συνενεχθέντων ἐκ τῆς περιφερείας τοῦ νομοῦ Τρικκάλων. Δίκαιον λοιπὸν εἶναι καὶ εὔλογον, ὅπως πλὴν τῆς κατασκευῆς τῶν ὁδῶν τῶν προβλεπομένων διὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἀφορώντων τὰς περιφερείας Βόλου καὶ Λαρίσης κατασκευασθῶσιν ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ νομοῦ Τρικκάλων ὅμοιαι τοιαῦται ἄγουσαι πρὸς τοὺς σταθμοὺς τοῦ σιδηροδρόμου Θεσσαλίας καὶ ἐξυπηρετοῦσαι τὰ συμφέροντα τοῦ λιμενικοῦ ταμείου. Διὰ τοῦτο ὑπέβαλον μετ’ ἄλλων συναδέλφων τροπολογίαν, δι’ ἧς κατὰ τὸ ἄρθρον 1ον, ἀντὶ νὰ συναφθῇ δάνειον 580,000 διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ αὐτῷ ὁδῶν, νὰ συναφθῇ ὡς τοιοῦτον ἀνώτερον ποσὸν κατὰ 520,000 διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ συμπλήρωσιν τῶν ὁδῶν Καρδίτσης–Φαναρίου, Καρδίτσης–Τρικκάλων–Τρικκάλων–Καλαμπάκας κλπ., αἵτινες πᾶσαι ἄγουσαι πρὸς τοὺς σταθμοὺς τοῦ σιδηροδρόμου Θεσσαλίας ἐξυπηρετοῦσι τὰ συμφέροντα τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Βόλου. Διότι ἄλλως ἐκτὸς παντὸς ἄλλου λόγου θὰ εἶναι ἄδικον, ἵνα μὲ χρήματα τοῦ νομοῦ Τρικκάλων ἐξυπηρετηθῶσι τὰ συμφέροντα τοῦ νομοῦ Λαρίσης, ἀφοῦ ὁ νομὸς Τρικκάλων στερεῖται ὁδῶν καὶ ἀφοῦ αἱ ὑπάρχουσαι σχετικαὶ μελέται μένουσιν ἀνεκτέλεστοι.

§16Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ ἀρχὴ τῆς διαθέσεως χρήματος ἑνὸς λιμενικοῦ ταμείου ὑπὲρ ἄλλων ἀναγκῶν τῆς πόλεως μὴ ἐχουσῶν σχέσιν μὲ ἀκριβῆ ἐξυπηρέτησιν τοῦ λιμένος εἶναι ἐσφαλμένη. Ἐν πρώτοις τὰ χρήματα τοῦ λιμενικοῦ ταμείου δὲν προέρχονται ἐκ τῶν κατοίκων τῆς πόλεως μόνης, ἀλλ’ ἐξ ὁλοκλήρου τῆς ναυτιλίας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἕκαστος λιμὴν ἔχει χώραν, τὴν ὁποίαν ἐξυπηρετεῖ, φθάνουσαν πολὺ μακρότερον τῶν ὁρίων τῆς πόλεως. Τὸ τοιοῦτον συμβαίνει καὶ διὰ τὸ λιμενικὸν ταμεῖον Βόλου. Βεβαίως εἶναι δυνατὸν νὰ διατεθῶσιν ἐκ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου χρήματα διὰ νόμου πρὸς ἔργα μὴ ἔχοντα ἐκ πρώτης ὄψεως σχέσιν μὲ τὸν λιμένα, ὡς πρὸς τὴν ὕδρευσιν τῆς πόλεως, ἀλλὰ καὶ αὕτη ἐξυπηρετεῖ τὸν λιμένα καὶ ἑπομένως δι’ αὐτὴν δύναται νὰ συμμετάσχῃ τὸ λιμενικὸν ταμεῖον. Ἀλλὰ διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν, χωρὶς νὰ θέλω ν’ ἀμφισβητήσω τὴν χρησιμότητα τῶν ὁδῶν αὐτῶν καὶ τὴν τρόπον τινὰ δι’ αὐτῶν ἐξυπηρέτησιν τοῦ λιμένος, δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωνται χρήματα λιμενικῶν ταμείων. Αἱ ὁδοὶ πρέπει νὰ κατασκευάζωνται δι’ ἄλλων χρημάτων. Δυστυχῶς τὰ ταμεῖα ταῦτα διοικοῦνται ὡς διοικοῦνται καὶ διαθέτουσι τὰς εἰσπράξεις των δι’ ἀλλοτρίους πρὸς τὸν λιμένα σκοπούς. Μέγα παράδειγμα ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς. Δι’ ὅσων λέγω δὲν θὰ ἐμποδίσω βεβαίως τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ πρέπει νὰ κτυπηθῇ ἡ ἀρχὴ ὅτι τὰ χρήματα λιμενικοῦ τινος ταμείου πόλεώς τινος δύνανται νὰ διατεθῶσιν ὑπὸ τῶν κατοίκων αὐτῆς δι’ οἱασδήποτε ἀνάγκας.

§17Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Λακωνίας γενικῶς οὕτως ἐκτιθέμενα ἔχουσιν ἀξίαν, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. προλαλήσας ὅτι ἡ κατασκευὴ ὁδῶν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ἐξυπηρετεῖ τὴν εἰσαγωγὴν ἑνὸς λιμένος. Καὶ νομίζω ὅτι, ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ ἑνὸς λιμένος, δὲν ἀποβλέπομεν εἰς τὴν χρησιμότητα αὐτοῦ ὡς σημείου εἰσαγωγῆς, ἀλλὰ καὶ ἐξαγωγῆς. Εἶναι ἄξιον περισσοτέρας προσοχῆς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι μόνον τὸ Πήλιον οὔτε ὁ νομὸς Λαρίσης, ὅστις συνεισφέρει εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ἀπαιτουμένων τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Βόλου, ἀλλὰ καὶ ἕτερος νομός, ὁ τῶν Τρικκάλων, ἀλλ’ ἤδη ἔλαβον ἀφορμήν, ὅτε ἐψηφίσθη κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον, νὰ ἐξηγήσω εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς Τρικκάλων ὅτι τὸ γινόμενον σήμερον διὰ κατασκευὴν ὁδῶν εἰς τὸ Πήλιον καὶ ἀπὸ Βόλου εἰς Λάρισαν ὄχι μόνον δὲν κωλύει τὴν ἐμὴν μέριμναν διὰ τὴν κατασκευὴν ἔργων ὁδοποιίας ἐν τῷ νομῷ Τρικκάλων, ἀλλὰ καὶ καθιστᾷ ὑποχρέωσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως καὶ περὶ τούτων μεριμνήσῃ, ῥητὴν δ’ ἀνέλαβεν ὑποχρέωσιν, ὅπως φροντίσῃ περὶ τῆς μελέτης τοιούτων ἔργων, ἵνα ὑπὸ ὁμοίους ὅρους ἐκτελεσθῶσι καὶ ἐκεῖ τοιαῦτα. Ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ δεχθῇ σήμερον ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον διάταξις ποσοῦ τινος ἄνευ προηγουμένης μελέτης τῶν πραγμάτων καὶ ἐγκρίσεως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰσηγουμένης ὑπ’ εὐθύνην της, διότι τοῦτο θὰ ἔχῃ σχεδὸν χαρακτῆρα διανομῆς κολλύβων. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Βουλευτὰς Τρικκάλων ν’ ἀρκεσθῶσιν εἰς τὴν ἐπαναλαμβανομένην ἤδη δήλωσίν μου καὶ μὴ ἀντιστῶσιν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς διατάξεως ταύτης. Τὸ πρᾶγμα θὰ ἔλθῃ πρὸ τῆς Βουλῆς τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς Κυβερνήσεως; ἀναλαμβανούσης διὰ τοῦ μηχανικοῦ νὰ μελετήσῃ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι μᾶλλον κατεπείγοντα ἢ χρήσιμα ἐν συνδυασμῷ καὶ πρὸς ἔργα γινόμενα ἀπὸ ἄλλα ταμεῖα ἢ τὸ λιμενικόν.

§18Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ἕκαστος νομὸς δικαιοῦται λόγῳ τῆς μεταξὺ τῆς Πολιτείας καὶ τῶν μελῶν αὐτῆς ἀλληλεγγύης νὰ ζητήσῃ συγκοινωνίαν καὶ ἄλλας ἀντιπαροχὰς παρὰ τοῦ Κράτους καὶ πρὸ παντὸς ὁ νομὸς Τρικκάλων ὁ στερούμενος παντελῶς συγκοινωνίας. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀποβαίνει εἰς ἐμὲ ἄπορον, εἶναι ἡ δήλωσις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ νομὸς Τρικκάλων δὲν πρέπει νὰ προσδοκᾷ τι παρὰ τοῦ λιμενικοῦ Ταμείου Βόλου, ὡσεὶ οὗτος δὲν προσφέρει εἰς τὸ ταμεῖον τοῦτο ὅ,τι προσφέρει καὶ ὁ νομὸς Λαρίσης, ἀφοῦ ἐν τῷ νομῷ τούτῳ καὶ εἰς τὸ παρελθὸν οὐκ ὀλίγα διετέθησαν ἐκ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου εἰς ἔργα ὅλως ξένα πρὸς τὸν λιμένα.

§19ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παρεξηγήσατε τὰς δηλώσεις μου.

§20Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ εἴπετε.

§21ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ εἶπον ὅτι ἡ ἀξίωσις τῶν κατοίκων τοῦ νομοῦ Τρικκάλων, ὅπως ἀνάλογα ποσὰ διατεθῶσι δι’ ἀνάλογα ἔργα διὰ τὸν νομὸν ἐκεῖνον, εἶναι δικαία, ἀλλ’ εἶπον ὅτι δὲν ἔχομεν μόνον μελέτην ὑπ’ εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ψηφίσωμεν τὰ ποσά. Ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μεριμνήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως μελετηθῶσι τοιαῦτα ἔργα εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων καὶ προσαχθῇ εἰς τὴν προσεχῆ Βουλὴν τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον. Τώρα εἶπον ὅτι, πλὴν τούτων τῶν ἔργων τῶν μελλόντων νὰ κατασκευασθῶσιν ἐκ τοῦ ταμείου τούτου εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων, θὰ κατασκευασθῶσι καὶ ἐξ ἄλλου ταμείου... Νομίζω ὅτι εἶναι ἀρκετὰ αὐτά. (Μεθ’ ὃ ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1911 ἐκ δρ. 1344». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον). Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως προϋπολογισμῶν ὁλικῆς δαπάνης κατασκευῆς ἔργων ὁδοποιΐας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως προσθέτου ἀτμοπλοϊκῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν Ταχυδρομείων καὶ Τηλεγράφων καὶ τῆς ἐν Πάτραις ἑδρευούσης Ἀχαϊκῆς Ἀτμοπλοΐας». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον μόνον καὶ τὸ σύνολον). Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ παραχωρήσεως ἐκτάσεως μέχρι χιλίων στρεμμάτων ἐκ τῶν ἐν Λεσινίῳ τῆς Βονίτσης ἐθνικῶν γαιῶν πρὸς δοκιμαστικὴν καλλιέργειαν τοῦ βάμβακος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγγυήσεως τοῦ Δημοσίου διὰ τὰς ἐπὶ τόκῳ καταθέσεις τῶν διὰ λογαριασμὸν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους εἰς χρυσὸν τραπέντων ποσῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΣΞʹ νόμου τῆς 23 Ὀκτωβρίου 1853 περὶ διορύξεως τοῦ πορθμοῦ τοῦ Εὐρίπου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως πιστώσεως ἐκ δραχ. 30.000 πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν ἐξ Εὐρώπης μετακληθησομένων τριῶν ἀρχιτεκτόνων διὰ τὴν κρίσιν τῶν μελετῶν πρὸς ἀνέγερσιν δικαστικοῦ μεγάρου ἐν Ἀθήναις». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον μόνον καὶ τὸ σύνολον). Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως εἰδικῶν προϋπολογισμῶν ὁλικῆς δαπάνης ἐκ δρ.90.579 ἐν ὅλῳ πρὸς κατασκευὴν κτιρίων τῶν Ὑπουργείων Ἐσωτερικῶν, Οἰκονομικῶν καὶ Δικαιοσύνης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐφαρμογῆς τῆς προσωρινῆς φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ διὰ τὴν χρῆσιν 1912».

§23Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὀλίγας λέξεις ἔχω νὰ εἴπω, κύριοι συνάδελφοι, σκοπῶν νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἂν ἦτο δυνατὸν εἰς αὐτήν, κατὰ τὴν τελευταίαν ἔστω στιγμὴν ν’ ἀποσύρῃ τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας ἡμᾶς, τί εἶναι ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, καὶ τίνας ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον καταθλίβει, γνωστοῦ ὄντος ὅτι κατέπεσε μετὰ πατάγου ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἀγορευσασῶν τῶν μεγαλειτέρων διανοιῶν τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐκ τοῦ φόρου τούτου εἰσπράττονται 2,500.000, ἐνῷ ἐκ τοῦ φόρου τῶν σπειρομένων γαιῶν κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοὺς μᾶλλον ἀσφαλεῖς θὰ εἰσπράττωνται 4.000.000 περίπου. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἐψηφίσαμεν μὲν τὸν νόμον τῶν σπειρομένων γαιῶν, διὰ ν’ ἀντικαταστήσῃ τὸν φόρον περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν, ἀνεπτύξαμεν ὅμως κατὰ τὰς συζητήσεις ἐκείνου τοὺς λόγους τῆς ἀποτυχίας τοῦ νέου τούτου νόμου. Εἴπομεν δὲ τότε ὅτι οἱ σπουδαιότεροι λόγοι εἶναι τρεῖς, εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ὀφείληται ἡ ἀποτυχία τοῦ ἐψηφισμένου ἤδη ὑπὸ τῆς παρούσης Βουλῆς νόμου. Ὁ τρόπος δηλονότι τῆς βεβαιώσεως παρέχει τὸ δυσκολώτερον σημεῖον τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ἐκείνου, διότι, ἂν ἡ εἴσπραξις γίνηται δι’ ἐνοικιάσεως, θὰ περιπέσωμεν εἰς τοὺς τελώνας τοῦ Εὐαγγελίου, οἱ ὁποῖοι εἶναι γνωστὸν πόσον κατέθλιψον τὸν λαὸν καὶ πόσον θὰ καταθλίβωσιν αὐτόν, ἂν τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν ἔστω καὶ προσωρινῶς. Εἴπομεν ὅτι ἂν γίνηται ἡ βεβαίωσις διὰ τῶν δημοσίων ὀργάνων, θὰ περιπέσωμεν εἰς τὸ αὐτὸ καὶ ἔτι χεῖρον ἄτοπον, γνωστῆς οὔσης τῆς διαγωγῆς καὶ τῆς συμπεριφορᾶς, τὴν ὁποίαν δεικνύουσι τὰ ὄργανα τῆς καταδιωκτικῆς Ἀρχῆς πρὸς τοὺς πολίτας. Ἐτόνισεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι διὰ τῆς δηλώσεως τῶν φορολογουμένων οὐδεμίαν ἀσφάλειαν δύναται νὰ ἔχῃ περὶ τῆς εἰσπράξεως τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ ὑπολογίσῃ ἔστω καὶ κατὰ προσέγγισιν. Ἐτόνισε τότε, ὡς ἐνθυμεῖσθε κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις ὅτι θ’ ἀφήσῃ τὴν βεβαίωσιν εἰς τὰς κοινοτικὰς ἐπιτροπάς. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὤφειλε νὰ εἶχε ψηφίσει ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ τὸ θέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν καὶ νὰ εἶναι ἐν τάξει ἀπέναντι τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν παρουσίασεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τῆς ὁποίας τὰ ἀποτελέσματα θὰ ἐπρόκειτο νὰ ἐκτιμήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὸ «θά», ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ἡ Κυβέρνησις, πόσον ἐπισφαλὲς εἶναι, ὅταν πρόκειται νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἐφαρμογήν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω εἰδικῶς νὰ τονίσω, εἶναι ὅτι ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ σταθμίσῃ μόνον τὸν συμφέρον τοῦ πενομένου λαοῦ. Ἐγὼ λοιπὸν νομίζω ὅτι πενόμενος εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις κατέχει ἓν ζεῦγος βοῶν. Ἀλλά, ἅμα ἐρωτήσω καὶ τοὺς ἰδίους ποῖος εἶναι ὁ μᾶλλον καταθλιβόμενος διὰ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, θὰ μοὶ εἴπωσιν ὅτι εἶναι ὁ κάτοχος τοῦ τσιφλικίου. Ὀφείλει λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ σκεφθῇ καλῶς ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ πενομένου λαοῦ συμπίπτει καὶ πρὸς τὸ ἴδιον αὐτῆς πολιτικὸν συμφέρον. Ὀφείλει λοιπόν, καὶ πάλιν λέγω, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν εἶναι ἀπεχθὴς ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ· συνεπῶς καὶ ἀπὸ πολιτικῆς ἀπόψεως ἔχει συμφέρον ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον, διότι νομίζω ὅτι τοῦτο θὰ εἶναι ἓν μέσον, τὸ ὁποῖον θέτει εἰς ἐφαρμογὴν αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις, ἵνα καὶ πάλιν ἐπανέλθῃ πλησίστιον τὸ φαῦλον παρελθόν, ὡς ἐνασμενίζεται νὰ ὀνομάζῃ αὐτὸ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους. Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν.

§25Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἐσκόπουν νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ μόνον κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἀπεφάσισα νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ ὀλίγα λεπτὰ σχετικῶς μὲ τὴν ταχυδρομικὴν ὑπηρεσίαν, μὲ τὴν ἐν γένει ὑπηρεσίαν τῶν ταχυδρομείων, τηλεφώνων καὶ τηλεγράφων. Ἡ κλασσικὴ οἰκονομικὴ σχολή, ἡ ὁποία οὐδεμίαν ἐπιχείρησιν ἐπιτρέπει εἰς τὸ Κράτος, ἡ ὁποία θεωρεῖ τὸ Κράτος ἀνίκανον νὰ ἐξασκήσῃ οἱανδήποτε ἐπιχείρησιν, ἐξῄρεσε τὰς τραπεζικὰς ἐπιχειρήσεις καὶ τὰς τῶν ταχυδρομείων, διότι ἐθεώρησε ταύτας τόσον εὐκόλους, ὥστε καὶ τὸ Κράτος νὰ δύναται νὰ διεξαγάγῃ ταύτας. Καὶ εἶναι ἡ ταχυδρομικὴ ὑπηρεσία ἡ ἐπιχείρησις, τὴν ὁποίαν πάντα τὰ Κράτη ἀπὸ καιροῦ ἐφαρμόζουσι καὶ μετ’ ἐπιτυχίας, δύναταί τις εἰπεῖν, ἀφοῦ εἰς πάντα τὰ Κράτη ὄχι μόνον καλύπτουσι τὰ ἔξοδα, ἀλλ’ ἀφήνουσι καὶ ὄφελός τι ὑπὲρ τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἂν ἡ ταχυδρομικὴ ὑπηρεσία εἶναι σημασίας μεγάλης καὶ ἔλαβεν ἐπέκτασιν ὡς ἐκείνην, τὴν ὁποίαν πάντες γνωρίζετε, ἡ ἀνάγκη ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι μεγαλειτέρας σπουδαιότητος καὶ μάλιστα ἐπιβεβλημένη ἡ ἀνάγκη. Χώρα ὀρεινή, ὡς εἶναι ἡ Ἑλλάς, μὴ ἔχουσα καλὴν συγκοινωνίαν, ὡς μόνον μέσον συγκοινωνίας μεταξὺ τῶν διαφόρων τμημάτων ἔχει τὴν ταχυδρομικήν, τηλεφωνικὴν καὶ τηλεγραφικὴν συγκοινωνίαν. Ἀπόκεντρα μέρη καὶ ὀρεινὰ θὰ μένωσιν ἐκτὸς συγκοινωνίας ἐπὶ μακρὰν ἀκόμη σειρὰν ἐτῶν, διότι οὔτε ὁ σιδηρόδρομος δύναται νὰ φθάσῃ εἰς τὰ ὑψηλὰ ἐκεῖνα μέρη οὔτε ἄλλο εἶδος ὁδοῦ, ἐκτὸς ἴσως βατῆς ὁδοῦ. Τὸ μόνον μέσον συγκοινωνίας, τὸ ὁποῖον οἱ κάτοικοι δύνανται ν’ ἀναμένωσιν, εἶναι ἡ τηλεγραφικὴ καὶ τηλεφωνικὴ συγκοινωνία, ἀλλὰ περὶ πάσης ἄλλης δύναται νὰ γίνῃ λόγος ἐν Ἑλλάδι παρὰ περὶ σοβαρᾶς τοιαύτης. Ἡ ἐφεύρεσις τοῦ τηλεφώνου, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει τὴν συγκοινωνίαν μὲ τὰ ἀπόκεντρα μέρη, ἔχει ἀσημάντους δαπάνας, διότι καὶ ἡ ἐγκατάστασις στοιχίζει ὀλίγον καὶ ἡ διατήρησις ὀλιγώτερον, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν ὅτι 5 δρχ. ἐπίδομα λαμβάνουσιν οἱ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην ἐκτελοῦντες δημοδιδάσκαλοι τοῦ Κράτους. Ἡ τηλεφωνικὴ συγκοινωνία εἶναι ἀναξία λόγου ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ, ὅπου ἱδρύθησαν τηλέφωνα, ἡ χρησιμότης των εἶναι ἐντελῶς προβληματική. Εἶναι ἀκατανόητον ἐντελῶς ὅτι, ἐνῷ ὑπάρχουσι τηλέφωνα εἰς πολλὰ μέρη, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ τηλεφωνικὴ συγκοινωνία· εἶναι ἐντελῶς ἀκατανόητον καὶ μόνον εἰς μίαν Πολιτείαν ὡς ἡ Ἑλλὰς καταληπτόν, τηλέφωνον νὰ ὑπάρχῃ καὶ τηλεφωνικὴ συνεννόησις νὰ μὴ ἐπιτρέπηται, διότι τὰ τηλέφωνα χρησιμεύουσι μόνον πρὸς διαβίβασιν τηλεγραφημάτων, τὰ δὲ χωρία τὰ ἔχοντα τηλέφωνα δὲν δύνανται νὰ συνεννοῶνται τηλεφωνικῶς, εἰμὴ δι’ ἀποστολῆς τηλεγραφημάτων, καὶ ἐννοεῖτε πολὺ καλῶς ὅτι ἡ κατὰ τοιοῦτον τρόπον συνεννόησις ἀποβαίνει ἐντελῶς ἀδύνατος. Ἡ ἀνάγκη κλήσεως π.χ. εἰς ἓν χωρίον ἰατροῦ ἀπαιτεῖ τηλεφωνικὴν συνεννόησιν μεταξὺ τοῦ ἰατροῦ τοῦ τόπου καὶ τῶν συγγενῶν τοῦ ἀσθενοῦς, ἵνα κατασταθῇ γνωστὸν εἰς τὸν ἰατρὸν περὶ τίνος πρόκειται. Τοιαύτη ὑπηρεσία διὰ τοῦ τηλεφώνου εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ πρὸς ζημίαν τῆς Πολιτείας, διότι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ διαβίβασις τηλεφωνήματος ἀντὶ μικροῦ ποσοῦ, ἀφοῦ μάλιστα οὔτε κατανάλωσις ῥεύματος γίνεται οὔτε ἀπασχόλησις ἰδιαιτέρου ὑπαλλήλου, ἀφοῦ οἱ δημοδιδάσκαλοι ἀναλαμβάνουσι τὴν τοιαύτην ὑπηρεσίαν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτε πολλάκις ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἔλαβον τὸν λόγον ὑπὲρ συστάσεως τηλεφώνων εἰς διάφορα μέρη τῆς ἐγκαταλελειμμένης ὀρεινῆς Ἑλλάδος, τοῦ νομοῦ τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύω, εἶπεν ὅτι οἱονδήποτε ποσὸν δὲν θὰ ἐπήρκει, ὅπως συμπληρωθῇ ὁλόκληρος ἡ τηλεφωνικὴ ὑπηρεσία. Ἀλλὰ βεβαίως μὲ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐκμετάλλευσιν τοῦ τηλεφώνου οὐδέποτε θὰ εἶναι τὸ Κράτος εἰς θέσιν νὰ ἐγκαταστήσῃ τηλεφωνικὴν συγκοινωνίαν. Θὰ ἦτο δ’ ἐπικερδὴς ἐπιχείρησις, ὅτε μάλιστα εἰς τὰ περισσότερα μέρη προσφέρονται οἱ κάτοικοι νὰ τοποθετήσωσι τοὺς στύλους, οἱ ὁποῖοι θὰ χρησιμεύσωσι πρὸς τοποθέτησιν τοῦ σύρματος, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὄχι μόνον τὰ ἀπόκεντρα μέρη θὰ ᾐσθάνοντο ὅτι καὶ ταῦτα εὐηργετήθησαν ὑπὸ τῆς Πολιτείας, ἀλλὰ καὶ τὸ Δημόσιον θὰ ἠδύνατο νὰ εἰσπράττῃ μὲ αὐτά. Μὲ ἀναγκάζουσι νὰ κάμω λόγον περὶ τούτου δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἢ μᾶλλον δηλώσεις τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ σκεφθῇ οὐχὶ περὶ ἐπεκτάσεως τῆς τηλεφωνικῆς γραμμῆς, ἀλλὰ περὶ καταργήσεως, διότι δὲν ἱκανοποιοῦνται αἱ δαπάναι, ἐκτὸς ἐλαχίστων. Ἡ μπακάλικη αὐτὴ σκέψις δὲν εἶναι ἀξία μιᾶς Πολιτείας, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι, ἐφ’ ὅσον τὰ τηλέφωνα κατὰ τοιοῦτον τρόπον χρησιμοποιοῦνται, ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία θὰ φέρῃ τὸ βάρος τῆς τοποθετήσεως αὐτῆς ἄνευ τινὸς κέρδους.

§26Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Χθὲς ὑπεσχέθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι θὰ κάμῃ τηλεφωνεῖον.

§27Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἶναι ἐντελῶς ἀκατανόητον νὰ μὴ ἐπιτρέπηται τηλεφωνικὴ συνεννόησις, ἡ ὁποία θὰ καθίστα τὴν τοποθέτησιν τηλεφώνων ἐπικερδεστάτην ἐπιχείρησιν τοῦ Κράτους. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν ταχυδρομικὴν ὑπηρεσίαν. Ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας πάντες γνωρίζομεν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μοὶ κάμνει ἐντύπωσιν, εἶναι πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἀπησχολήθη νὰ λύσῃ τὸ μέγα πρόβλημα, ὥστε ἡ ἐπιστολὴ ἀπὸ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ νὰ φθάνῃ ἐντὸς τῆς αὐτῆς ἡμέρας. Πιστεύω πάντες νὰ ἔχητε πικρὰν πεῖραν τῆς ταχυδρομικῆς συγκοινωνίας μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, διότι βεβαίως, ἐάν τις ἔχῃ ἀνάγκην νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τοῦ Πειραιῶς ἐντὸς τῆς ἡμέρας μόνον, ἀνόητος θὰ εἶναι, ἐὰν χρησιμοποιήσῃ τὸ ταχυδρομεῖον ἤ, δύναμαι εἰπεῖν, καὶ τὸν τηλέγραφον. Συγκοινωνία μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ταχυδρομικὴ δὲν ὑπάρχει. Καὶ ἐνῷ εἰς ἄλλα μέρη, ἐντὸς τοῦ Λονδίνου παραδείγματος χάριν, τὸ ὁποῖον εἶναι μεγαλείτερον τῆς Ἀττικῆς, ἀπὸ τοῦ ἑνὸς μέρους εἰς τὸ ἄλλο τῆς πόλεως εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι αἱ ἐπιστολαὶ φθάνουσιν ἐντὸς 2 ὡρῶν, εἶναι λυπηρὸν πῶς ἡ ταχυδρομικὴ συγκοινωνία μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ ἐντὸς μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἡμέρας. Ποῖον εἶναι τὸ μυστήριον, ἐνῷ ὁ σιδηρόδρομος ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ φεύγει ἀνὰ 20 λεπτὰ τῆς ὥρας, νὰ μὴ δύνανται νὰ φθάνωσιν αἱ ἐπιστολαὶ ἐντὸς τῆς ἡμέρας εἶναι ἀκατανόητον ἐντελῶς. Ἐντὸς μιᾶς πόλεως ὡς αἱ Ἀθῆναι, ἥτις εἶναι πρωτεύουσα ἑνὸς Κράτους, ἐνῷ τὸ Κράτος δαπανᾷ τόσα, ἡ ταχυδρομικὴ συγκοινωνία διεξάγεται, ὡς γνωρίζετε, διὰ τῶν λούστρων, οἱ ὁποῖοι εἶναι τὸ μόνον μέσον τῆς ἀσφαλοῦς καὶ ταχείας μεταφορᾶς ἐντὸς τῆς πόλεως. Πρὸ 2–3 ἐτῶν εἶχον συσταθῆ ἐντὸς τῆς πόλεως ταχυδρομικὰ γραφεῖα, ἀλλ’ ἡ προοδευτικὴ Ἑλληνικὴ Πολιτεία, ἀντὶ νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ σύστημα τοῦτο, ἐφρόντισε νὰ καταργήσῃ τὰ ταχυδρομικὰ ταῦτα γραφεῖα, διότι ἡ στενωτάτη ἀντίληψις περὶ τοῦ κέρδους ἔπεισε τοὺς διοικοῦντας τὰ τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων ὅτι τὰ ἰδιαίτερα γραφεῖα ἐντὸς τῆς πόλεως ἔπρεπε νὰ καταργηθῶσι, διότι δὲν ἐκάλυπτον τὰς δαπάνας. Τίνι τρόπῳ ὑπελόγισαν τὰς δαπάνας, ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, οὔτε δύναταί τις νὰ ὑπολογίσῃ ἂν ἡ σύστασις ἑνὸς τηλεγραφικοῦ καὶ ταχυδρομικοῦ γραφείου ἐντὸς τῆς πόλεως θὰ φέρῃ ζημίαν ἢ ὠφέλειαν τοῦ Κράτους. Εἶναι ἐντελῶς δύσκολον νὰ ὑπολογίσῃ τις τοῦτο. Ἑπομένως ἐν τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν, ἡ ὁποία ἔλαβε τοιαύτην ἔκτασιν, ἐὰν τις θέλῃ νὰ στείλῃ ἐπιστολὴν πέρα τῆς ἕκτης ἑσπερινῆς ὥρας, πρέπει νὰ λάβῃ τὴν ἄγουσαν πρὸς τὸ Κεντρικὸν Ταχυδρομεῖον. Πόσοι ἐξ ὑμῶν, Κύριοι, ἠναγκασμένοι ὄντες πολλάκις νὰ στείλητε ἐπιστολὴν τὴν ἑσπέραν, ἠναγκάσθημεν, ὁπουδήποτε καὶ ἂν κατοικῶμεν, νὰ μεταβῶμεν νύκτα εἰς τὸ κεντρικὸν ταχυδρομεῖον, ὅπως διευθύνωμεν τὰς ἐπιστολάς μας εἴτε εἰς τὴν Πελοπόννησον εἴτε εἰς τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα, ἀφοῦ οἱ σιδηρόδρομοι ἀναχωροῦσι πρωίαν διὰ τὰ μέρη ταῦτα; Ἡ ταχυδρομικὴ ἑπομένως συγκοινωνία, ὅπως καὶ ἡ τηλεγραφική, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὸ αὐτὸ ἀξιολύπητον σημεῖον, οὔτε ἐντὸς τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν παρουσιάζει πρόοδον ἢ μᾶλλον παρουσιάζει τὴν ἀνάπτυξιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν θὰ περιέμενέ τις νὰ ἴδῃ, καὶ ἡ ὁποία ὑπάρχει σήμερον εἰς χώρας πολὺ μικροτέρας τῆς Ἑλλάδος. Ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη ἐσχάτως περὶ ἀγροτικῶν διανομέων, ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ φέρῃ συγκοινωνίαν εἰς τὰ ἀπόκεντρα μέρη τῆς Ἑλλάδος, νὰ ἴδωσι καὶ οἱ κάτοικοι τούτων τὸν μέγιστον ἄγγελον τοῦ πολιτισμοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ταχυδρομικὸς διανομεύς. Ἀλλὰ καὶ τὸ μέτρον τοῦτο πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ μὲ ἀνάλογα κακά, ὅπως μὴ ἐπέλθῃ πάντοτε ἡ αὔξησις τῆς δαπάνης ἐκείνης, ἡ ὁποία εἶναι ἤδη ὡρισμένη. Χωρία, τὰ ὁποῖα συνεκοινώνουν πεντάκις τῆς ἑβδομάδος διὰ τῶν ἀγροτικῶν διανομέων, θὰ συγκοινωνῶσι βραδύτερον, καὶ θὰ ἐπεκταθῇ μὲν ἡ ταχυδρομικὴ συγκοινωνία εἰς σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα ἄλλοτε δὲν ἔφθανεν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ, διὰ νὰ γίνῃ τὸ ἀγαθὸν τοῦτο εἰς τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ὑπῆρχε. Συγκοινωνία τρὶς τῆς ἑβδομάδος εἶναι βεβαίως καλλιτέρα πάσης ἐλλείψεως συγκοινωνίας, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ λεχθῇ συγκοινωνία αὕτη, καὶ πάντα ταῦτα δύνανται νὰ γίνωσιν ἀντὶ ἐλαχίστης δαπάνης, διότι τὰ ἀπόκεντρα μέρη—καὶ εἶναι ταῦτα πλεῖστα ὅσα ἐν Ἑλλάδι–τότε μόνον βλέπουσι τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν εὐεργετικῶς ἐπεμβαίνουσαν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων των, ὅταν βλέπωσι τὸν διανομέα, ὅταν ἔχωσι τηλεφωνεῖον ἢ ἓν τηλεγραφικὸν γραφεῖον. Κατὰ τὰ ἄλλα ἡ Πολιτεία εἶναι ἀφανής, καὶ μόνον τότε φαίνεται, ὅταν στέλλῃ τὸν χωροφύλακα, ἵνα εἰσπράξῃ τοὺς φόρους, οὐχὶ δὲ καὶ ἵνα τηρήσῃ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως ταύτης δὲν δύναται νὰ καυχηθῇ ὅτι ἔκαμε βῆμά τι, ἐνῷ, ἐπαναλαμβάνω, ἡ καλλιτέρευσις τῆς ὑπηρεσίας, ἡ βελτίωσις αὐτῆς εἰς ἀξιοζήλευτον σημεῖον εἶναι καὶ ἔργον εὔκολον καὶ ἔργον ἀδάπανον. Ἡ ταχυδρομικὴ καὶ ἡ ἐν γένει τηλεγραφικὴ συγκοινωνία κατὰ τὴν τελευταίαν εἰκοσαετίαν, δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ἕνα μόνον σταθμὸν ἐσημείωσεν, ὅτε ταύτην διηύθυνεν ἀνήρ, ὁ ὁποῖος πλέον δὲν ζῇ, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος ᾐσθάνθη ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὕτη ἦτο μία τῶν σπουδαιοτέρων ὑπηρεσιῶν καὶ ὑπὲρ ταύτης ἔπρεπε νὰ λάβῃ σοβαρὰν πρόνοιαν.

§28ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Λακωνίας περὶ τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας ὡς καὶ τῆς ταχυδρομικῆς εἶναι βεβαίως πραγματικαί. Δὲν δύναμαι ν’ ἀρνηθῶ ὅτι ἡ τηλεγραφικὴ συγκοινωνία οὔτε κατ’ ἔκτασιν οὔτε κατὰ ποιὸν εἶναι ὁποία πρέπει νὰ εἶναι, ἐπίσης δὲ καὶ ἡ ταχυδρομική, καὶ εἰδικῶς ἡ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ εἶναι ὁποία περιεγράφη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου. Εἰς ὅ,τι διαφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον εἶναι ὅτι πᾶσα βελτίωσις ἐπὶ τοῦ προκειμένου οὐ μόνον δὲν δύναται νὰ εἶναι ξένη πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀπαιτεῖ μεγάλην αὔξησιν δαπανῶν, πολὺ δὲ φοβοῦμαι ὅτι ἴσως αὐτὸς οὗτος ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἐὰν ἠθέλομεν προτείνει αὔξησιν προσωπικοῦ, θὰ διεμαρτύρετο ὅτι νέαι πάλιν θέσεις προστίθενται. Τὸ αὐτὸ ἐγένετο καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος καὶ ἤκουσα ἐπανειλημμένως διαμαρτυρίας πολλῶν ἀντιπροσώπων διότι ἐκλείσθησαν γραφεῖα πολλά. Πρὸς πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας καὶ βελτίωσιν αὐτῆς εὕρηται ἤδη ἑτοίμη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν σειρὰ νομοσχεδίων, ἀλλὰ μοὶ ἐδόθη ἄλλοτε ἀφορμὴ νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι εἰς τὰς μεταρρυθμίσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν εἶναι πολὺ εὔκολον νὰ προβῇ τις. Πρὶν πεισθῶ περὶ ἑνὸς σχεδίου ὅτι εἶναι ἀποτελεσματικόν, δὲν τολμῶ ν’ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην ὑποβολῆς νομοσχεδίου εἰς τὴν Βουλήν, ὑποβολῆς μάλιστα νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀναποφεύκτως θὰ ἐπιφέρῃ αὔξησιν δαπάνης. Ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐννοήσῃ τὸ μυστήριον πῶς ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ, ἐντὸς τοῦ μικροῦ διαστήματος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἔδει καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ μία ἐπιστολή. Ἐὰν εὐτυχήσῃ νὰ διοικήσῃ ὡς Ὑπουργός, τότε θὰ εὕρῃ ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι εὐχερές, διότι δὲν εἶναι ἀντικείμενον ἑνὸς νομοθετήματος. Τὰ νομοθετήματα δὲν δύνανται νὰ καταλύσωσιν ἕξεις κεκτημένας ἐκ τοῦ παρελθόντος. Δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω τὴν ὑπηρεσίαν, οὔτε αὐτήν, οὔτε ἄλλην τινά, ἀλλ’ ἡ ἀντίληψις, ἡ ὁποία ὑπάρχει, ὀφείλω ἐγὼ τοὐλάχιστον νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς πλεῖστα ὄργανα ἐν Ἑλλάδι, δὲν εἶναι πανταχοῦ ἀντίληψις ἀκριβοῦς καὶ εὐόρκου ἐκπληρώσεως τοῦ καθήκοντος, οὔτε εἶναι ἡ αὐτὴ πρὸς τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Εἶπον ὑμῖν, Κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐπὶ ἀριθμοῦ 500 ἢ 550 τηλεφωνείων ἐκ τῶν 300 δὲν εἰσπράττεται οὐδὲ λεπτόν· ἡ κατάχρησις λοιπὸν συμβαίνει ἢ οὐδεμία ἀνάγκη συστάσεως αὐτῶν ὑπῆρχεν· ἐγὼ δ’ ἀντελήφθην ὅτι εἰς τὰ περισσότερα γραφεῖα τῆς Ἀττικῆς εὕρηνται τὰ τηλέφωνα κατεστραμμένα, διότι τὰ χρησιμεύουσι, διὰ νὰ παίζωσιν οἱ μαθηταὶ τῶν Σχολείων. Ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν τηλεφωνικὴν ὀργάνωσιν τῆς ὑπηρεσίας ἔχω ὑποδείξει εἰς τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη ἑνὸς εἰδικοῦ νομοθετήματος· τοῦτο παρεσκευάσθη καὶ ἐτέθη ὑπὸ τὴν κρίσιν μου, εὗρον ὅμως ὅτι, ἀντὶ νὰ διευκολυνθῇ ἡ ὑπηρεσία, καθίσταται πολὺ δυσχερής. Ὁπωσδήποτε τὸ συμπέρασμά μου εἶναι ὅτι, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἤθελεν εἶσθαι δαπανηρὸς ὁ νόμος, ὁσονδήποτε καὶ ἂν προσετίθετο προσωπικόν, δὲν θὰ ἦτο ἱκανόν, ἵνα μὴ φέρῃ τὸν κ. συνάδελφον ἢ οἱονδήποτε ἄλλον εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ὑποβάλῃ διαμαρτυρίαν. Οὔτε ἡ δαπάνη οὔτε ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαλλήλων εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ καταστήσῃ τὴν συγκοινωνίαν ἐπαρκῆ.

§29Π. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, κατὰ τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον ὑφ’ ἡμῶν ἐξεπονήθη, μετ’ ὀλίγον, ἐντὸς τῆς αὔριον ὁ βίος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ τούτου Σώματος τερματίζεται. Ἐκλήθη τὸ Σῶμα τοῦτο διπλῆ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ ἴσως πρὸς ἐκδήλωσιν τῶν ἔργων, ἅτινα, ὡς ἐκ τῆς καταρτίσεως τούτου εἰς νομοθετικόν, ἔμελλε νὰ ψηφίσῃ· ὀρθότερον ὅμως νομίζω ὅτι θὰ ἦτο νὰ ἐπικληθῇ Ἐθνοσυνέλευσις, διότι ἔργα Ἐθνοσυνελεύσεως πιστεύω ὅτι οἱ περισσότεροι θὰ συμφωνήσητε μετ’ ἐμοῦ ἐπετέλεσεν. Εἶναι δ’ αὕτη ἡ τρίτη Ἐθνοσυνέλευσις μετὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ ἐλευθέρου Κράτους, δι’ ἡμᾶς δὲ τοὺς Θεσσαλοὺς τοῦτο ἰδιαιτέρως ἔχει παμμέγιστον ἐνδιαφέρον, διότι ἤδη δυνάμεθα νὰ λέγωμεν ὅτι διοικούμεθα ὑπὸ πολιτεύματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἡμεῖς αὐτοὶ ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ Θεσσαλικοῦ λαοῦ ἐλάβομεν μέρος εἰς τὴν ἐπιψήφισίν του, διότι μέχρι τοῦδε εἰς τὸ ἰσχῦον πολίτευμα ἡμεῖς οἱ Θεσσαλοί, ὡς γνωρίζετε, δὲν εἴχομεν συμμετάσχει τῆς ψηφίσεως, ὡς ἐκ τοῦ ὅτι κατὰ τοὺς χρόνους ἐκείνους ἐφ’ ἡμῶν ἐπεκάθητο ἡ τῶν ἀλλοφύλων τυραννίς. Τὸ τοιοῦτον δι’ ἡμᾶς τοὺς Θεσσαλοὺς δὲν δύναται εἰμὴ νὰ κρίνηται ὡς λίαν εὐχάριστον γεγονὸς ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν. Ἀλλ’ ἐν γένει πιστεύω ὅτι πάντες θὰ συνομολογήσωμεν ὅτι τὸ ἔργον ἡμῶν διεξήχθη δι’ ὅλης τῆς δυνατῆς ἐπιμελείας καὶ ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀπέλθωμεν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς μας ἀτενίζοντες πρὸς αὐτοὺς ὑπερηφάνως, διότι οὐδὲν παρημελήσαμεν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν τε γενικῶν καὶ τῶν μερικῶν τῆς χώρας. Ἀλλ’ ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Θεσσαλίας προκειμένου περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν νομίζω ὅτι δικαιοῦμαι καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα μοὶ ἐπιτρέψῃ, ὅπως ποιήσω πρὸς αὐτὸν ἐνδείξεις τινὰς σχετικῶς πρὸς τὸ μέγα τοῦτο τμῆμα τῆς ἑλληνικῆς χώρας, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε, καίτοι ἀπέκτησε καὶ συμμετέχει τῶν ἀγαθῶν τῆς ἐλευθερίας, ἐν τούτοις δὲν ἀπήλαυσεν ἀκόμη τὰ ἀγαθὰ ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων ἀναπτυσσόμενον θ’ ἀποδώσῃ πολὺ πολλαπλασίονα τῶν ὅσα ἡ Κυβέρνησις πιστεύει ὅτι δύναται ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν δημοσίων προσόδων νὰ ὑπολογίζῃ. Ὀφείλω, Κύριοι, νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἡ εἰς τὰ ἑδώλια ταῦτα παραμένουσα Κυβέρνησις πολλὰ τὰ ἀγαθὰ ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας ἐμερίμνησε κατὰ τὸ διάστημα τῆς διαμονῆς της ἐν τῇ Ἀρχῇ. Πολλὰ τῶν θεσσαλικῶν ζητημάτων, ἂν δὲν ἐλύθησαν πάντα, ὅμως ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι εἰσῆλθον εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς λύσεως, ἀλλὰ πολλὰ εἰσέτι ὑπολείπονται καὶ ἀπαιτοῦσι μελέτην καὶ λύσιν. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ μὲν τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἤδη καὶ ὡς ἐκ τῆς ἀγορᾶς τῶν κτημάτων τῶν κληρονόμων τοῦ Νεκῆ πασᾶ καὶ Μεταξᾶ καὶ ὡς ἐκ τῆς διανομῆς τῶν Ζαππείων πιστεύω ὅτι πραγματικῶς εἰσῆλθεν εἰς εὐοίωνον ἀρχὴν λύσεως, διὰ νὰ φθάσῃ, νομίζω, εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμεῖ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡμεῖς ἅπαντες, εἶναι ἀνάγκη νὰ καθορισθῇ καὶ ἐφαρμοσθῇ ἐν Θεσσαλίᾳ ἡ ἐπιμεμελημένη καλλιέργεια. Ἡ καλλιέργεια εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ λύσῃ πάντα τὰ ἀγροτικὰ ζητήματα καθὼς καὶ ἕν μέρος τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων τῆς χώρας. Πάνθ’ ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ τῆς ἀτελείας τοῦ σίτου καὶ περὶ τοῦ ὅτι ὁ λαὸς πρέπει ἐντὸς ὀλίγου νὰ τραφῇ μὲ ἄρτον εὐθηνόν, ταῦτα δὲν δύνανται, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, νὰ ἐπιτελεσθῶσιν ἐφ’ ὅσον δὲν προαγάγωμεν τὴν ἐπιμεμελημένην καλλιέργειαν τῆς χώρας. Δὲν εἶναι ὁ σῖτος ὁ ἔξωθεν εἰσαγόμενος, ὡς πιστεύομεν, ὁ ὁποῖος θὰ ἐλαφρύνῃ καὶ μειώσῃ τὰ ἔξοδα τῆς διατροφῆς τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ὁ σῖτος, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς καλλιεργείας δύναται ἀφθόνως νὰ παραχθῇ ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν, οὗτος ὁ ἐγχωρίας παραγωγῆς σῖτος εἶναι ὅστις θὰ συντελέσῃ καὶ εἰς τὸ ν’ ἀναπτύξῃ τὸ πλουτοπαραγωγὸν προϊόν, καὶ τὸν ἄρτον, τὸν ὁποῖον ζητοῦσι πλεῖστοι ἐκ τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν Βουλευταί, εὔωνον ἀληθῶς νὰ καταστήσῃ. Μετὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ δεύτερον εἰς τὴν σειρὰν νομίζω ὅτι ἔρχεται, τὸ κατασταθὲν σχεδὸν πρόβλημα, τὸ τῆς ἑνώσεως τῶν ἑλληνικῶν σιδηροδρόμων τῶν συνόρων μετὰ τῶν σιδηροδρόμων τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας, ἥτις θὰ μᾶς θέσῃ πλέον εἰς ἄμεσον ἐπαφὴν καὶ διαρκῆ συγκοινωνίαν μὲ τὸν πεπολιτισμένον κόσμον. Εἴμεθα, Κύριοι, τὸ μόνον Κράτος τῆς Εὐρώπης κατώτερον καὶ μέρους τῆς Ἀσίας, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἐκτὸς τοῦ σιδηροδρομικοῦ δικτύου τῆς Εὐρώπης. Τοῦτο, Κύριοι, εἶναι μέγιστον δεινόν. Διότι, ἐὰν ἐπιτευχθῇ ἡ σιδηροδρομικὴ συγκοινωνία μετὰ τῆς Εὐρώπης, εἶμαι βέβαιος ὅτι τὰ πάντα θὰ μεταβληθῶσι παρ’ ἡμῖν, ἤτοι καὶ οἱ ὅροι τοῦ βίου καὶ ἐν γένει ἡ πρὸς τὴν εὐπραγίαν προσέγγισις θὰ εἰσελάσωσιν ἁλματικῶς ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν, διότι ἡ Εὐρώπη ἀναμένει νὰ συντελεσθῇ ἡ πρὸς ἡμᾶς εὔκολος διὰ σιδηροδρόμων μετάβασις, ἵνα ἀθρόα προσέλθῃ καὶ γνωρίσῃ τὰ καθ’ ἡμᾶς, τὸν πλοῦτον τῶν ἀρχαιοτήτων, καὶ πάντα τὰ ἀγαθὰ τοῦ κλίματος, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν δυνάμεθα νὰ τὰ ἐκμεταλλευθῶμεν. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ μερίμνῃ αὐτῆς περὶ τῶν κοινῶν πολὺν ζῆλον θέλει καταβάλει διὰ τὸ μέγα τοῦτο ζήτημα ἐπ’ ἀγαθῷ καὶ τῆς Θεσσαλίας ἀλλὰ καὶ τῆς ὅλης Ἑλλάδος. Ἄλλο ζήτημα εἶναι τὸ τοπικὸν Θεσσαλικὸν σιδηροδρομικόν. Πρὸ 27 ἐτῶν ἑταιρεία τις ἐγένετο ἀνάδοχος τῆς κατασκευῆς σιδηροδρόμων ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἀλλ’ ἕν ἐκ τῶν ἄρθρων τῆς συμβάσεως ὁρίζει ὅτι ἡ ἑταιρεία αὕτη μετὰ δεκαπενταετῆ χρόνον λειτουργίας εἶναι ὑποχρεωμένη ἅμα θελήσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ ὅπως αἱ γραμμαί της ἐξαγορασθῶσιν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Ὁ ὅρος οὗτος τῆς συμβάσεως κατ’ ἐμὴν γνώμην ἐπίεσε καὶ πιέζει τὴν ἑταιρείαν ταύτην εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε νὰ μὴ θέλῃ νὰ ἐπιφέρῃ τὰς βελτιώσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι τῇ ἐπεβάλλοντο· μετὰ δὲ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τῶν συνόρων ἐπῆλθε τοιοῦτος ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ τῶν δύο ἑταιρειῶν, ὥστε ἡ μία θέλουσα νὰ ὑποσκελίσῃ τὴν ἄλλην ἐπέφερε πλήρη ἀναστάτωσιν εἰς τοὺς ὅρους τοῦ ἐμπορίου ἐν Θεσσαλίᾳ. Εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον εὐελπιστῶ ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ θελήσῃ ἐμβριθέστερον νὰ μελετήσῃ καὶ νὰ δώσῃ τὴν προσήκουσαν λύσιν. Διότι νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ δίκαιον οἱ πολῖται τοῦ αὐτοῦ Κράτους νὰ ὑφίστανται διαφορὰν πληρωμῆς κομίστρων σιδηροδρομικῶν, ἤτοι οἱ μὲν νὰ πληρώνωσιν εὐωνότερα σιδηροδρομικὰ κόμιστρα, οἱ δ’ ἄλλοι βαρύτερα καὶ ἀκριβότερα. Ἐκτὸς ὅμως τοῦ ζητήματος τούτου ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει τὴν κατάργησιν τοῦ ἄρθρου τούτου τῆς συμβάσεως, εἶναι ἡ μετὰ τῆς ἑταιρείας συνεννόησις ὅπως ἐπεκτείνῃ τὴν γραμμὴν Καλαμπάκας μέχρι Μαλακασίου, ἤτοι τῶν Ἠπειρωτικῶν συνόρων. Οἱ ἐκ Τρικκάλων συνάδελφοι γνωρίζουσι πολὺ καλλίτερον ἐμοῦ πῶς δι’ αὐτῆς τῆς γραμμῆς δύναται νὰ βελτιωθῇ ἡ συγκοινωνία τοῦ νομοῦ αὐτοῦ, νὰ προαγάγῃ τὸν δασικὸν πλοῦτόν της καὶ ἐν γένει ν’ ἀναπτύξῃ τὰς σχέσεις μας μετὰ τῆς Ἠπείρου, αἱ ὁποῖαι διεκόπησαν μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς Θεσσαλίας, καὶ τὰς πολλαπλασιάσωσιν εἰς βαθμόν, δι’ οὗ πολλὰ νὰ ἐλπίζωμεν. Νομίζω δ’ ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν τὴν τοιαύτην κατασκευὴν μέχρι Μαλακασίου ὡς καὶ πάσας τὰς ἄλλας συμπληρωτικὰς γραμμὰς τοῦ Θεσσαλικοῦ δικτύου, ἐὰν δεχθῶμεν νὰ μεταρρυθμισθῇ τὸ ἄρθρον τῆς συμβάσεως, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁσάκις θέλει ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐξαγοράσῃ τὰς σιδηροδρομικὰς γραμμὰς αὐτάς. Ἰδού, κατ’ ἐμὴν γνώμην, τρία σημεῖα φαεινὰ τοῦ ὅλου Θεσσαλικοῦ καθεστῶτος, τὰ ὁποῖα πέποιθα ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ μερίμνῃ αὑτῆς πρὸς βελτίωσιν τῶν κοινῶν θέλει μελετήσει δεόντως καὶ δώσει εἰς αὐτὰ τὴν πρέπουσαν λύσιν. Ἤδη, ἀφοῦ ἀρκετὰ ἀπησχόλησα ὑμᾶς, δὲν δύναμαι εἰμὴ ἀναπολῶν ὅ,τι ἔλεγον οἱ κατερχόμενοι ἐν Ῥώμῃ εἰς τὸν στίβον τοῦ Ῥωμαϊκοῦ ἱπποδρόμου πρὸς πάλην αἱματηράν, νὰ εἴπω ὅτι ὡς ἄλλοι πολιτικοὶ μονομάχοι ἂς εἴπωμεν πρὸς τὸν λαὸν «ave, Caesar», ἤτοι «χαῖρε, Ἑλληνικὲ λαέ. Οἱ πολιτικῶς ἐπιθανάτιοι σὲ ἀποχαιρετίζομεν». (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§30Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως μὴ παραβλέψῃ καὶ ὅπως ἀναγράψῃ μικρόν τι κονδύλιον βοηθήματος εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν διὰ σωματεῖον, τὸ ὁποῖον δρᾷ ἐπωφελέστατα. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ τῆς σηροτροφικῆς ἑταιρείας. Γνωρίζετε, Κύριοι, τὴν σηροτροφικὴν ἑταιρείαν, τὴν δρᾶσιν αὐτῆς τὴν ἐπωφελεστάτην καὶ τὴν ἐθνικήν. Μάλιστα κατὰ τὸ πρὸ τῶν διακοπῶν τῆς Βουλῆς διάστημα τὸ θέρος ἐψηφίσαμεν καὶ σχετικὴν πρότασιν νόμου εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ψηφισθῇ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν ἡ πρότασις αὕτη νόμου καὶ χορηγηθῇ τὸ μικρὸν ἄλλως τε καὶ ἀσήμαντον βοήθημα ἐκ 3000 δραχμῶν.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις νόμου, τὴν ὁποίαν ἔχει ὑπ’ ὄψει του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν δ’ ἡ Βουλὴ θελήσῃ νὰ ψηφισθῇ αὕτη, τότε εἶναι περιττὴ καὶ ἡ ἀγόρευσις καὶ ἡ σύστασις.

§32Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Παρακαλῶ νὰ προταχθῇ.

§33Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένη.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἡ ὑπ’ ἀριθ. 28.

§35ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην, κύριοι Βουλευταί, νὰ θεωρήσω ἀσθενῆ τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπαντῶντος εἰς τὰς παρατηρήσεις ἑνὸς τῶν κ. συναδέλφων. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ πύκνωσις τῆς συγκοινωνίας διὰ τηλεφώνων ἔδει νὰ ἔχῃ ὡς βάσιν αὐτῆς τὰς εἰσπράξεις τοῦ Δημοσίου. Ἐφ’ ὅσον ἡ πύκνωσις τῆς συγκοινωνίας διὰ τηλεφώνων ἐξυπηρετεῖ σπουδαίως πολλάκις τὴν δημοσίαν τάξιν, ἀλλὰ πάντως πάμπολλα κοινωνικὰ συμφέροντα, ἐφ’ ὅσον κατὰ τὴν ὁμολογίαν αὐτοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐξυπηρετεῖ αὐτοὺς τοὺς σκοποὺς τοῦ Κράτους, δὲν νομίζω ὅτι δικαιολογεῖται, λέγω, τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ τίθηται ὑπὸ συζήτησιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δημοσίων εἰσπράξεων. Καὶ ἐν τούτῳ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι ἀδικαιολόγητος. Κατ’ ἀκολουθίαν εἶναι ἐσφαλμένη ἡ σκέψις ἑκάστοτε τῆς Πολιτείας, ὅπως, προκειμένου περὶ τοιούτων ὑπηρεσιῶν, ἀνατίθηνται αὗται εἰς τὸν δημοδιδάσκαλον ἢ εἰς ἄλλον τινὰ ὑπάλληλον δημόσιον, ἢ νὰ δημιουργήσῃ νέον τινὰ δημόσιον ὑπάλληλον, χωρὶς νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι οὐδεὶς γινώσκει τὴν ὥραν καὶ τὴν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλει χρησιμοποιήσει οὗτος τὸ τηλέφωνον. Ὁ διδάσκαλος εἶναι ἀπησχολημένος ἐπὶ ὥρας εἰς τὸ ἔργον του, κεκοπιακὼς δ’ ἐκ τῆς ἐργασίας ἐξέρχεται εἰς περίπατον. Ὁ διδάσκαλος λαμβάνει ἄδειαν, ὁ διδάσκαλος βαρύνεται, τὸ δὲ τηλέφωνον κατὰ χρονικὸν διάστημα σχετικῶς ἐλάχιστον εἶναι εἰς τὴν διάθεσιν τῶν πολιτῶν.

§36Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Τώρα ὁ διδάσκαλος θὰ εἶναι καὶ γραμματεὺς τῆς κοινότητος.

§37ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐνῷ, ἂν ἐσκεπτόμεθα κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον, ὅτι τιθεμένης πάντοτε τῆς βάσεως ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀποβλέπωμεν εἰς τὰς δημοσίας εἰσπράξεις, ὅτι τὸ τηλέφωνον πρέπει νὰ εἶναι κατὰ πάσας τὰς ὥρας τῶν κατοίκων τῶν χωρίων, κωμῶν καὶ κωμοπόλεων, εἰς τὴν διάθεσιν αὐτῶν, θὰ εὑρίσκομεν ὡς ἐπιβεβλημένον νὰ τοποθετήσωμεν αὐτὸ εἰς ἓν παντοπωλεῖον, εἰς ἓν ἐμπορικὸν κατάστημα τοῦ χωρίου, τῆς κώμης ἢ τῆς κωμοπόλεως, ἢ εἰς ἓν μέρος, τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι ἀνοικτὸν κατὰ πάσας τὰς ὥρας τῆς ἡμέρας.

§38Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Εἰς τὸ φαρμακεῖον.

§39ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὅπου ὑπάρχει φαρμακεῖον εἰς τὸ φαρμακεῖον. Διατί ὄχι; Νὰ παραλαμβάνωσι δὲ τὴν διεύθυνσιν τοῦ τηλεφωνείου συμβαλλόμενοι μετὰ τοῦ Δημοσίου καὶ ἀναλαμβάνοντες ὡρισμένας ὑποχρεώσεις, καὶ μάλιστα ἀναλαμβάνοντες τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παρέχωσι καὶ ποσόν τι εἰς τὸ Δημόσιον, μίσθωμα τουτέστιν, ὅπερ πιθανώτατα θὰ εἶναι ἐλάχιστον, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία πρὸς τὴν κοινωνίαν, ἡ ὑπηρεσία πρὸς τὴν Πολιτείαν θὰ εἶναι ἀνυπολόγιστος, τοιουτοτρόπως δὲ τὸ ζήτημα θὰ ἐλύετο εὐχερέστατα. Ἀλλ’ ἀπὸ τούτου προβαίνω εἰς τὴν γενικωτέραν ἐξέτασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐξετάζων ἐν τούτῳ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως νομίζω ὅτι δὲν θὰ διστάσῃ τις καὶ δὲν θὰ χρειασθῇ νὰ μελετήσῃ πολλά, ἵνα εὕρῃ ἀνεπαρκῆ τὸν προϋπολογισμόν. Εἶναι πασίγνωστον εἰς πάντας ἐκείνους, οἵτινες ἁπλῶς ἀνέγνωσαν Προϋπολογισμοὺς τοῦ παρελθόντος, ὅτι διὰ τὰ δημόσια ἔργα ἐδαπανῶντο περίπου 4.000.000 πάντοτε, ἂν μὴ καὶ περισσότερα. Ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινή, ἐνῷ ἔχει ὑπ’ ὄψει ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ κατὰ τὸ προπαρελθὸν ἔτος ἐλάχιστα, μηδαμινὰ πάντως ποσὰ ἐδαπανήθησαν διὰ κατασκευὴν καὶ ἐπισκευὴν πασῶν τῶν ὁδῶν τοῦ Κράτους, ἐν τούτοις ἀναγράφει εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας δαπάνην μόνον 2.800.000 δραχ. Καὶ δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ τις ἐκεῖνο, ὅπερ πολλάκις ἐπανέλαβον καὶ ἐτόνισα, ὅτι τὰ ἔργα ἐκεῖνα, μείναντα ἀνεπισκεύαστα ἐπὶ ἓν ἢ δύο ἔτη, ἀκολούθως διὰ τὴν ἐπισκευὴν αὐτῶν δὲν ἀπαιτοῦσι τὴν δαπάνην, τὴν ὁποίαν θ’ ἀπήτουν, ἐὰν ἐγκαίρως ἐπεσκευάζοντο, ἀλλ’ ἀπαιτοῦσι δαπάνην διπλασίαν καὶ τριπλασίαν, πολλαπλασίαν ἴσως. Ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι θὰ συναντήσω πάλιν διαμαρτυρίας, ὅτι θ’ ἀκούσω πάλιν κραυγὰς ὀδυνηράς, ἂν ἐπεχείρουν νὰ εἴπω τι προφανές, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προσπαθεῖ, μὴ ἐκτελοῦσα τὰ καθήκοντά της, νὰ οἰκονομῇ χρήματα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ ἐγκαταλείψῃ εἰς τοὺς διαδόχους αὑτῆς βαρυτάτην κληρονομίαν. Δὲν ὑποθέτω δ’ ὅτι καὶ ἐν ἄλλοις ἀκόμη ἐξεπλήρωσε πλήρως τὴν ἀποστολὴν αὑτοῦ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀληθῶς εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατεπόνησε καὶ τὸ πνεῦμα αὑτοῦ καὶ τὸ σῶμα, μέχρι κινδύνου, δι’ ὃ ἄξιος εἶναι πολλῆς καὶ μεγάλης εὐγνωμοσύνης, ὅπως ἀντιμετωπίσῃ ἕνα ἔξωθεν ἐπερχόμενον φοβερὸν ἐχθρὸν κατὰ τῆς δημοσίας ὑγείας. Ἀληθῶς ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ εἶναι ἀξία πάσης εὐγνωμοσύνης, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ἐντελῶς δεδικαιολογημένως περιωρίσθη μέχρι τοσούτου, δηλαδὴ εἰς ἐνέργειαν ἁπλῶς διοικητικῶν καθηκόντων. Δὲν εἴδομεν μέτρον τι γενικώτερον ὑπὲρ τῆς δημοσίας ὑγείας, δὲν ἀντελήφθημεν, ὑποθέτω, νὰ θέσῃ ὡς βάσιν πάσης τοιαύτης ἐνεργείας αὑτῆς ἡ Κυβέρνησις ὅτι πρὸ πάσης ἄλλης προστασίας ἔδει νὰ προστατευθῇ ἡ ζωή, διότι πρὶν ἢ ὑπάρξῃ πᾶν ἄλλο δικαίωμα καὶ συμφέρον ὑπάρχει τὸ δικαίωμα καὶ τὸ συμφέρον τῆς ζωῆς, εἶναι δ’ ἀναμφήριστον ὅτι ὑπὲρ τῆς ζωῆς, ὑπὲρ τῆς ὑγείας οὐδέποτε σοβαρὰ ἐλήφθη φροντὶς εἰς τὸ Κράτος τοῦτο. Εἶναι γνωστὴ ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξε μέγας ἐπιστήμων, ὅτι αὐτὴ ἡ παρακμὴ τῆς Ἑλληνικῆς ἀρχαιότητος ὀφείλεται εἰς τοὺς ἑλώδεις πυρετοὺς κυριώτατα. Εἶναι γνωστὴ ἡ στατιστική, ἧς ἐμνήσθην καὶ ἄλλοτε, ὅτι οἱ μαθηταὶ τῶν σχολείων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους εὑρέθησαν πάσχοντες ἐξ ἑλωδῶν πυρετῶν καὶ μέχρις 80–90%, ἐνιαχοῦ δὲ καὶ μέχρις 100%. Εἶναι γνωσταὶ ἕνεκα τούτου αἱ ἀπώλειαι μυριάδων ὑπάρξεων προώρως. Εἶναι πασίγνωστον, ἐπαναλέγω, ὅτι μυριάδες Ἑλλήνων πολιτῶν ἀδυνατοῦσι νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὰ ἔργα αὑτῶν μαστιζόμενοι ὑπὸ τῶν ἑλωδῶν πυρετῶν. Καὶ ἐν τούτοις ἀπὸ τοῦ 1866 μέχρι τοῦ 1907 τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐδαπάνησε πρὸς ἀποξήρανσιν ἑλῶν ποσὸν μικρότερον τῶν 1,500,000 δρ., καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινή, καίτοι εἶχεν ἐν ταῖς χερσὶν αὑτῆς χρήματα ἄφθονα, προερχόμενα ἐκ τοῦ δανείου ἐκείνου, μολονότι οὐδὲν ἐδαπάνησε πρὸς κατασκευὴν ἢ ἐπισκευὴν ἄλλων δημοσίων ἔργων, ἐν τούτοις μόλις κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμήν, μόλις κατὰ τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν προσεκόμισε νομοσχέδιον ἀποξηράνσεως ὀλίγων τινῶν ἑλῶν, ὀλίγων καὶ μικρῶν, ἐλαχίστων καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἀριθμοῦ καὶ ὑπὸ ἔποψιν μεγέθους ἑλῶν, καὶ δὴ ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων εὗρε πολλὰς μελέτας ἄγαν ἀμφιβόλου ἀρτιότητος καὶ ἀκριβείας ὑπολογισμῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐν ἄλλοις, νομίζω, κύριοι Βουλευταί, δύναται ν’ ἀποδείξῃ τις τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, συζητῶν περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἀνεπαρκῆ. Πάντες ἔχετε ὑπ’ ὄψει ὅτι ἀπὸ πλείστων ἐτῶν ἓν τῶν μεγίστων ζητημάτων τοῦ τόπου ἐθεωρεῖτο ἡ ἀγροτικὴ ἀσφάλεια. Ἀλλά, πρὶν ἢ περὶ τούτου λαλήσῃ τις, θὰ ἔπρεπε νὰ θέσῃ ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς ὅλον τὸ ζήτημα τὸ ἀστυνομικὸν τοῦ παρ’ ἡμῖν καθεστῶτος. Συχνὰ ἀκούει τις λεγόμενον, συχνὰ ἀναγινώσκει γραφόμενον, ὅτι ἀπέτυχεν οἰκτρότατα ἡ δημοτικὴ Ἀστυνομία. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀληθές, ἀλλὰ τοῦτο μόνον λεγόμενον δὲν προέρχεται ἐκ βαθείας καὶ ἐπιστημονικῆς μελέτης τῶν παρ’ ἡμῖν πραγμάτων. Ἀπέτυχεν ἡ δημοτικὴ Ἀστυνομία, ἀπέτυχεν ὁλοκλήρως, ἀπέτυχεν οἰκτρότατα, ἀλλὰ δὲν ἀπέτυχε καθ’ ἑαυτὴν οὐδὲ κατηργήθη διότι ἀπέτυχε. Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἀποτύχῃ ἡ Ἀστυνομία ἡ δημοτική, ἀφοῦ ἦτο μία τῶν δημοτικῶν λειτουργιῶν, καὶ ἀφοῦ εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ γενικῶς ὡμολογημένον ὅτι ἀπέτυχεν ὁλόκληρον τὸ σύστημα τῶν δήμων παρ’ ἡμῖν; (Θόρυβος).

§40Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή!

§41ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι Βουλὴ τέλος πάντων ...

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Κρούει τὸν κώδωνα).

§43Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὅταν πάσχῃ τὸ ὅλον τοῦ ὀργανισμοῦ, ὅταν λέγωμεν ὅτι ἓν σῶμα εἶναι ὁλόκληρον παράλυτον, εἶναι πλέον ὀρθὸν καὶ εἶναι σοβαρὸν νὰ λέγωμεν ὅτι δὲν λειτουργεῖ ἡ ἀριστερὰ χεὶρ τοῦ πάσχοντος ἐκείνου ὁλοκλήρου ὀργανισμοῦ; Ἡ δημοτικὴ Ἀστυνομία, ἐπαναλέγω, ἦτο μία τῶν δημοτικῶν λειτουργιῶν, καί, ἀφοῦ ὁλοκλήρως ὁλόκληρον τὸ δημοτικὸν σύστημα ἀπέτυχε, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἀποτύχῃ καὶ ἡ δημοτικὴ Ἀστυνομία. Ἀλλὰ λέγοντες τοῦτο ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν πλέον ὅτι ἡ δημοτικὴ Ἀστυνομία δὲν ἀπέτυχεν ὡς Ἀστυνομία τοπική, δὲν ἀπέτυχεν ἡ Ἀστυνομία ἐκείνη καθ’ ἑαυτήν, ἀλλ’ ἀπέτυχε τὸ ὅλον τῶν τοπικῶν θεσμῶν καὶ ἦτο ἑπόμενον, ἀναπόφευκτον, φυσικὸν νὰ εὑρεθῇ ἐν ἀποτυχίᾳ οἰκτρᾷ καὶ ἡ δημοτικὴ ἀκόμη Ἀστυνομία. Οὐδὲ κατηργήθη, εἶπον, ἡ δημοτικὴ Ἀστυνομία διότι εἶχεν ἀποτύχει· ὄχι. Ἡ δημοτικὴ Ἀστυνομία ἕνεκα τῆς οἰκονομικῆς ἀνεπαρκείας τῶν δήμων, ἕνεκα τῆς παντελοῦς αὐτῶν ἀδυναμίας νὰ ἐξυπηρετήσωσι σκοποὺς ἄλλους σπουδαίους, ἐνῷ κατέστη ἡ κυριωτάτη τῶν δημοτικῶν λειτουργιῶν, ἡ κυριωτάτη λειτουργία τῆς τοπικῆς διοικήσεως, ἦτο ἐκείνη ἡ ὑπηρεσία, ἥτις κυριώτατα ἐνδιέφερε τὸν ἰσχύοντα ἑκάστοτε κομματάρχην, τὸν ἰσχύοντα ἑκάστοτε δηλ. Βουλευτήν, ἐθεώρει δ’ ἀντιφάσκον τὸ σύστημα τοῦτο πρὸς τὴν ὅλην λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος ὁ ἰσχύων ἐκεῖνος Βουλευτής, ἐθεώρει ἀντικείμενον πρὸς τοὺς σκοπούς, τοὺς ὁποίους ἐπεδίωκε κατ’ αὐτὸν τὸ Κράτος, σκοποὺς νὰ ἐνισχύῃ αὐτὸν κομματικῶς, νὰ συμβαίνῃ νὰ ἔχῃ ἀστυνόμον ἀντίθετον πρὸς τοὺς σκοποὺς αὐτοῦ, μὴ κύπτοντα εἰς τὰς ἐπιταγὰς αὐτοῦ. Ὁ εἰσηγητὴς τοῦ θεσμοῦ τῆς στρατιωτικῆς Ἀστυνομίας βεβαίως ἐνεφορεῖτο ὑπὸ τῆς ἰδέας νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν δημοσίαν τάξιν τοῦ τόπου, ἀλλὰ κατὰ τὴν γνώμην μου περὶ τὰ μεγάλα ἀσχολούμενος καὶ οὐδέποτε λαβὼν ἐπαρκῆ χρόνον νὰ μελετήσῃ βαθέως τὰ πραγματικὰ ζητήματα τοῦ τόπου ἐνόμιζεν ὅτι θ’ ἀσφαλίσῃ τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ ἐπίστευσεν ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκείνη κατέλυσε τὴν δημοτικὴν Ἀστυνομίαν, διότι ἀπηχθάνετο αὐτὴν ἐν τῷ συνόλῳ της. Ἀπόδειξις ὅτι τ’ ἀληθῆ λέγω εἶναι ὅτι, μὴ ἀντιληφθέντες τὸ πρῶτον ποία ἦτο ἡ σημασία τοῦ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς τοῦ λειτουργήσαντος ἐπὶ δύο ἔτη, μόλις εὑρέθησαν πρὸ τοῦ ἀποτελέσματος νὰ καταλύσωσι τὴν δημοτικὴν Ἀστυνομίαν, ἵνα ἔχωσιν ὑποχειρίαν αὐτήν, ὅτε θὰ ἴσχυον αὐτοί, καὶ μὴ ἰδόντες τὸ καλὸν τοῦτο, ἕνεκα τοῦ Ἀρχηγείου τῆς Χωροφυλακῆς, εὐθὺς ἀμέσως, λέγω, ἀμέσως μετὰ δύο ἔτη κατήργησαν τὸ Ἀρχηγεῖον ἐκεῖνο, καὶ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἐνθυμεῖται ποία παρουσιάσθη κατάστασις εἰς τὸ Κράτος, τρὶς χειροτέρα, δεκάκις χειροτέρα τῆς δημοτικῆς Ἀστυνομίας. Μὴ συνετισθέντες ἐκ τοῦ παραδείγματος ἐκείνου ἐνομίσαμεν ὅτι ἐλύομεν τὸ ἀστυνομικὸν ζήτημα ἀναθέτοντες τὰ ἀστυνομικὰ καθήκοντα εἰς τὴν Χωροφυλακήν, ἀδιαφοροῦντες πρὸς πάντας τοὺς γενικοὺς κανόνας, πρὸς πάσας τὰς ἀρχὰς τὰς γενικάς, αἵτινες ἐμπνέουσι καὶ τοὺς νομοθέτας, τοὺς θέτοντας νόμους ἀστυνομικούς, καὶ τοὺς ἐπιστήμονας, τοὺς ἐξετάζοντας τὰ ἀστυνομικὰ ζητήματα, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ Ἀστυνομία εἶναι ἡ κυριωτέρα ἴσως τῶν λειτουργιῶν τοῦ Κράτους ἐν τῇ διοικήσει, τὸ ἔρεισμα τῆς πολιτικῆς κοινωνίας καὶ ἡ ἰατρικὴ τῶν Κρατῶν, ὅτι δὲ τὰ κυριώτερα καθήκοντά της ἐκτελεῖ προληπτικῶς. Ἀλλά, ὅταν ἔχῃ τις τοῦτο ὑπ’ ὄψει, ὅτι προληπτικῶς ἐξασκεῖ τὰ ἔργα αὑτῆς ἡ Ἀστυνομία, πῶς δύναται ν’ ἀνεχθῇ Ἀστυνομίαν ἀνατεθειμένην εἰς τὴν Χωροφυλακήν; Πῶς δύναται ν’ ἀναμένῃ ἀστυνομικὸν καθεστὼς ὁπωσδήποτε πρέπον, ὁπωσδήποτε ὠφέλιμον εἰς τὸν τόπον, ὅταν ἔχῃ ἐνώπιον αὑτοῦ τὸν εἰκοσιδιετῆ χθὲς φοιτητὴν τῆς νομικῆς, νῦν δ’ ἐνωμοτάρχην ἢ ὑπενωμοτάρχην δευτέρας τάξεως, ἐκτελοῦντα ἔργα ἀστυνόμου εἰς πληθυσμὸν ποιμενικοῦ νομοῦ, ἐνῷ κατάγεται ἐξ Ἀθηνῶν, ἐκτελοῦντα τὸν νεαρὸν σχεδὸν ἔφηβον ἐκεῖνον ἔργα ἀστυνόμου καὶ εὑρισκόμενον πολλάκις, ἵνα ἐνεργήσῃ προληπτικῶς ἐνώπιον ἀνθρώπων 50 ἢ 60 ἢ καὶ 70 ἐτῶν; Πῶς εἶναι δυνατὸν ἀκόμη περισσότερον ὁ νεαρὸς ἐκεῖνος ὑπενωμοτάρχης ν’ ἀσκήσῃ προσηκόντως τὰ ἔργα τῆς ὑπηρεσίας αὑτοῦ, ὅταν ἔχῃ ὄργανα χθὲς μόλις στρατιώτας, ποιμενίδια ἢ τέκνα γεωργῶν 22 ἐτῶν ἐκτελοῦντα τὰ ἔργα αὑτῶν ἐν Ἀθήναις; Καὶ τοιουτοτρόπως ἐφθάσαμεν εἰς μίαν κατάστασιν ἄκρως ἀπελπιστικήν, εἰς μίαν κατάστασιν γενικῆς παραλυσίας. Εἶναι ἄπειρον τὸ πλῆθος τῶν ἀδικημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύνατο νὰ προλάβῃ ἡ Ἀστυνομία, διότι εἶναι εἰς παντελῆ ἀδυναμίαν ν’ ἀσκήσῃ ἔργα προληπτικῶς. Εἶναι ἄπειρον τὸ πλῆθος τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ὁδηγοῦνται ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων, οἵτινες ὁδηγοῦνται ἀκολούθως εἰς τὰς φυλακάς, διότι δῆθεν ἀντέστησαν εἰς τὴν διαταγὴν καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς Ἀστυνομίας. Ἡ Ἀστυνομία ἡ ἔχουσα καθῆκον, τὸ λέγω διὰ μυριοστὴν φοράν, νὰ ἐνεργῇ προληπτικῶς, δηλαδὴ νὰ παραινῇ, νὰ ἐπιτιμᾷ, νὰ νουθετῇ, νὰ συγκρατῇ, ἡ Ἀστυνομία πᾶσαν οὐχὶ ἀντίστασιν, ἀλλὰ πᾶσαν μὴ πειθὼ εἰς τὰς τοιαύτας αὐτῆς ἐνεργείας τὰς ἐπιβαλλομένας ἐκ τῶν σκοπῶν αὐτῆς, ἐκ τῆς ἀποστολῆς αὐτῆς, τὰς χαρακτηρίζει ἀντιστάσεις, καὶ ἀτυχῶς εὑρίσκονται πρόθυμα Δικαστήρια νὰ καταδικάζωσι. Σήμερον, Κύριοι, ἐν τῷ Πλημμελειοδικείῳ τῶν Ἀθηνῶν διεξήχθη ἡ ἑξῆς δίκη. Ὁμὰς νέων τινῶν κατεχόντων καλὴν θέσιν ἐν τῇ πρωτευούσῃ κατὰ ἓν μέρος αὐτῆς εὑρέθη ἐν εὐθυμίᾳ εἰς τὴν κλίμακα μιᾶς λέσχης· τὸ ἕτερον μέρος τὸ ἐν νηφαλιότητι τῆς ὁμάδος προσεπάθει ν’ ἀπομακρύνῃ αὐτοὺς· ἐγένετο θόρυβος, προσῆλθον τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα ἢ μᾶλλον προσῆλθεν εἷς χωροφύλαξ καὶ παρέσχε συνδρομὴν εἰς τοὺς ἐν νηφαλιότητι εὑρισκομένους. Φυσικὸν ἦτο νὰ βραδύνωσιν ἐπί τινα λεπτὰ τῆς ὥρας ν’ ἀπομακρυνθῶσιν οἱ ἐν εὐθυμίᾳ διατελοῦντες νέοι. Ἡ ἀνυπομονησία τοῦ ὀργάνου τῆς Ἀστυνομίας κατεδείχθη καὶ τότε. Δὲν ἠδύνατο ἐκεῖνος ν’ ἀναμένῃ· ἐσύριξε, προσῆλθον καὶ ἄλλα ἀστυνομικὰ ὄργανα, ὡδηγήθησαν οἱ ἀτυχεῖς νέοι εἰς τὸ κρατητήριον τῆς Ἀστυνομίας, καὶ ἐπειδὴ δυσπειθῶς ἐφέρθησαν πρὸς τὸν χωροφύλακα, συνετάχθη καὶ ἡ μήνυσις ἐπὶ ἀντιστάσει καὶ κατεδικάσθησαν σήμερον ὑπὸ τοῦ Πλημμελειοδικείου! Ἐρωτῶ πάντα οὐχὶ Βουλευτήν, ἀλλὰ πάντα λογικὸν ἄνθρωπον: Ἡ Ἀστυνομία καλεῖται ἐκεῖ ἢ δὲν καλεῖται νὰ ἐνεργήσῃ προληπτικῶς; Ἐκλήθη νὰ ἐνεργήσῃ προληπτικῶς καὶ ἤσκησε τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἤσκησε κατὰ τὴν γνώμην μου ὑπερβολικῶς, διότι οὐδεὶς λόγος ὑπῆρχε νὰ διανυκτερεύσωσιν εἰς τὸ τρομερὸν ἐκεῖνο ἀστυνομικὸν κρατητήριον οἱ νέοι ἐκεῖνοι. Τέλος πάντων ἐγένετο καὶ αὐτό· ἐλειτούργει ἢ δὲν ἐλειτούργει ὁ νόμος; Ἱκανοποιήθη ἢ οὐ ἡ ἀπαίτησις τῆς νομιμοφροσύνης; Ποίαν πλέον θέσιν εἶχε τὸ ποινικὸν Δικαστήριον; Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐφθάσαμεν, ἀκριβῶς διότι οὐχὶ ἐκεῖνοι, ἀλλ’ ἐνταῦθα οἱ νομοθετοῦντες οὐδέποτε εἶχον σαφῆ τὴν ἀντίληψιν τί ἐστὶν Ἀστυνομία, καὶ οὐδέποτε ἠθέλησαν σοβαρῶς νὰ σκεφθῶσι ποῖον εἶναι τὸ προσῆκον ἀστυνομικὸν καθεστώς, ἀφοῦ τὴν βάσιν δὲν εἶχον προσήκουσαν. Πῶς δὲ ἦτο δυνατὸν νὰ διακρίνωσι μεταξὺ ἀστικῆς καὶ ἀγροτικῆς Ἀστυνομίας, μεταξὺ ἀσφαλείας εἰς τὰς πόλεις καὶ εἰς τοὺς ἀγρούς; Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ διακρίνωσιν ὅτι ἡ Ἀστυνομία τῶν πόλεων ἔχει τὴν ἀγορανομίαν, ὅτι ἡ ἀγροφυλακὴ πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τὴν ἀστυνομίαν ἐν τοῖς ἀγροῖς, ὅτι δ’ ἐντελῶς διαφέρει ὁ προορισμὸς τῆς Χωροφυλακῆς, ἥτις, ἄν τις ἐρευνήσῃ, οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ ἡ θεραπαινὶς τῆς δικαιοσύνης, ἥτις δὲν ἐξασκεῖ τὰ καθήκοντά της προληπτικῶς, ἥτις ἔχει πολλὴν τὴν ὑπόστασιν τὴν στρατιωτικήν, ἥτις ἔχει πολὺν τὸν τρόπον, τὴν μέθοδον τῆς ἀσκήσεως τῶν καθηκόντων αὐτῆς στρατιωτικήν, ἥτις μὴ ἐνεργοῦσα προληπτικῶς, ἀλλὰ κατασταλτικῶς, φυσικὰ διερεθίζεται, ὅταν δὲν συναντᾷ πανταχοῦ τὴν πειθὼ εἰς τὰς διαταγάς της, ἀφοῦ ἔχει διδαχθῆ καὶ ἐξασκηθῆ εἰς τὴν πειθαρχίαν τὴν στρατιωτικήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ διατασσόμενος πρέπει ἀγογγύστως καὶ ἀπροφασίστως νὰ ὑπακούῃ, οὕτως ὥστε οἱ χωροφύλακες εὑρίσκουσι πᾶσαν οἱανδήποτε ἀνυπακοὴν εἰς τὰς ἐνεργείας αὐτῶν ὡς περιέχουσαν τὰ στοιχεῖα τῆς ἀντιστάσεως, ὡς περιέχουσαν στοιχεῖα πράξεως ἀξιοποίνου; Τοῦτο κατὰ τὴν γνώμην μου, Κύριοι, δὲν συντελεῖ μόνον εἰς τὸ νὰ τίθενται ἐν κινδύνῳ πλειστάκις πολῖται φιλήσυχοι, ἀλλὰ συντελεῖ ἥκιστα εἰς αὐτὴν τὴν δημοσίαν τάξιν, διότι τὰ μέσα τῆς τραχύτητος, τῆς ἰταμότητος καὶ ὑπερβολῆς ἔχουσιν ἀντίθετον ἐπίσης ἀποτέλεσμα. Διηρεθισμένοι καὶ διερεθιζόμενοι οἱ Ἕλληνες πολῖται παρεκτρέπονται τοιουτοτρόπως οὗτοι καὶ πάντες οἱ ἄλλοι, εὑρισκόμενοι ἀπέναντι ἐκ τῶν προτέρων γνωστῆς ἐχθρότητος τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων, ἐκτρέπονται, λέγω, ἐπίσης εἰς παρεκτροπάς. Ἀλλὰ σκέψεις τοιαῦται περὶ καταλληλοτέρου ἀστυνομικοῦ καθεστῶτος, σκέψεις περὶ καταρτίσεως ἀγροφυλακῆς ἀγρῶν, δὲν εἴδομεν διατυπωθείσας ἐκ μέρους τῆς ἀνορθωτικῆς Κυβερνήσεως, οὔτε εἰς αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον περὶ δήμων σχετικῶς. Ἐπεζητήθη ἁπλῶς ἡ μεταβολὴ τῶν περιφερειῶν τῆς τοπικῆς διοικήσεως, ἀφέθησαν δὲ τὰ πράγματα κατὰ πάντα τὰ ἄλλα τὰ οὐσιώδη ὁμοιότατα, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν της, χωρίς, λέγω, νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν οὐσίαν τῶν πραγμάτων, εἰς τὸ βάθος αὐτῶν, καὶ νὰ μελετήσῃ τοὺς θεσμοὺς οὐχὶ κατὰ τὴν ἔκφανσιν τὴν ἐξωτερικήν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐσωτερικὴν ὑπόστασιν αὐτῶν. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων, κύριοι Βουλευταί, εἶναι πρόδηλον τὸ πρᾶγμα, ὅτι πᾶσα μακρηγορία ὑπὸ τῶν καιρῶν καὶ τῶν περιστάσεων καὶ ὑπὸ τοῦ καμάτου, ὑπὸ τοῦ ὁποίου κατεχόμεθα, ἀπαγορεύεται. Τὰ θέματα ἀπῄτουν λεπτομερεστέραν ἔρευναν, μᾶλλον ἐπισταμένην μελέτην, καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ εἰς συζήτησιν ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς. Σταματῶ, λέγω, εἰς ταῦτα, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ οὐδ’ ἐλαχίστη ἀμφιβολία ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς ἀνορθώσεως ὅσον ἀφορᾷ τὴν δημοσίαν ὑγείαν, τὴν ἐν γένει συγκοινωνίαν, τὴν ἐν γένει ἀστυνομίαν, τὴν ἀστυνομίαν τουτέστι τῶν πόλεων καὶ τῶν ἀγρῶν, δὲν ἔχει οὐδὲ ἕνα τίτλον, ὅπως παρουσιασθῇ ἐνώπιον τοῦ λαοῦ καὶ τύχῃ καὶ αὖθις τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτοῦ.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πατσουράκος ἔχει τὸν λόγον.

§45Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐτόνισα καὶ προχθές, κύριοι συνάδελφοι, ἐνώπιον ὑμῶν ὅτι, ἵνα κατορθώσῃ τις νὰ ἐξελέγξῃ τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα ἑνὸς μικροῦ παντοπωλείου, θὰ χρειασθῇ πάντως χρονικὸν διάστημα δέκα καὶ πλέον ἡμερῶν. Ἐτόνισα ὡσαύτως πρὸς ὑμᾶς ὅτι, διὰ νὰ ἐξελέγξωμεν ἡμεῖς τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, δὲν μᾶς ἐδόθη χρόνος εἰμὴ ἐλαχίστων ὡρῶν, καὶ ἐκεῖνος εἰς ἀνθρώπους ἐξηντλημένους, εἰς ἀνθρώπους ἐντελῶς καταπεπονημένους. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί· τί ἆρά γε εἶναι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους; Εἶναι τὸ κάτοπτρον, ἐν τῷ ὁποίῳ καταφαίνεται ἡ οἰκονομικὴ πολιτική, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται καὶ ἡ ἐθνικὴ πολιτικὴ μιᾶς Κυβερνήσεως. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἔχει ν’ ἀντιταχθῇ, εἶναι ὅτι ἴσως γίνεται τοῦτο ὡς ἐγένετο καὶ κατὰ τὸ παρελθόν, ἀλλὰ τὸ παρελθὸν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐκτὸς τῶν ἄλλων, κύριοι Βουλευταί, ἀγαγὸν τὸ Κράτος εἰς τὸ σημεῖον ὥστε νὰ ἐπαναστατήσῃ, ἤγαγε καὶ ἡμᾶς ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἵνα συζητῶμεν ἐπὶ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἤλθομεν ἡμεῖς ἐνταῦθα, διὰ νὰ καταλύσωμεν τὰς μεθόδους ἐκείνας, οὐχὶ διὰ ν’ ἀκολουθήσωμεν ταύτας καθ’ ὅλην αὐτῶν τὴν γραμμὴν καὶ καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μᾶς ἀπέστειλεν ἐνταῦθα πρωτίστως διὰ νὰ περισυλλέξωμεν τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας καὶ νὰ φροντίσωμεν διὰ τὴν χρηστὴν διοίκησιν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, περισυλλογὴν οὐχὶ βεβαίως διὰ τοῦ τρόπου ἐκείνου, ὁ ὁποῖος κατεδείχθη ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διὰ τῆς ἀποκοπῆς ἐνταλμάτων 1000 τὸν ἀριθμὸν ἐν τῷ νομῷ Κερκύρας, διὰ τὴν Λευκάδα εἰδικῶς, ὡς ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἐτόνισεν ὁ ἔντιμος ἐκ Κερκύρας συνάδελφος κ. Βάρθης, οὐχὶ βεβαίως κατάλυσιν τῆς σπατάλης καὶ περισυλλογὴν τῶν οἰκονομικῶν κατὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν καὶ ἐγὼ αὐτὸς ἐτόνισα πρὸς ὑμᾶς, ὅτι συνελήφθη χωρικὸς καὶ ἤχθη εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ του δι’ ἔνταλμα 28 λεπτῶν, τὰ ὁποῖα ὤφειλεν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἐνθυμεῖσθε ὡσαύτως ὅτι προχθὲς ἀγορεύων ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ὅσον ἀφορᾷ τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα ἐπῄνεσα, καὶ πολὺ δικαίως, τὴν φειδώ, τὴν ὁποίαν ἐπεδείξαντο οἱ ἀξιότιμοι Ὑπουργοὶ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι ἤδη ν’ ἀναιρέσω ὅ,τι προχθὲς εἶπον. Προχθὲς δηλονότι πλανηθεὶς ἐπῄνεσα τὴν φειδὼ ἐκείνην, διότι ἤδη, μόλις ἔρριψα ὀλίγα βλέμματα εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, κατενόησα ὅτι ἡ φειδὼ ἐκείνη ἦτο μὲν ἀξία ἐπαίνου, ἀλλὰ παραβαλλομένη πρὸς ἄλλας σπατάλας, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἐδόθη πολλὴ προσοχή, ἐξουδετερώνει τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἰς ἐμὲ ἡ πρώτη ἄποψις τοῦ ζητήματος ἐκείνου, τῆς φειδοῦς ἐκείνης ἔν τισιν ἀπέναντι τῆς ἐν τοῖς λοιποῖς σπατάλης. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀντέγραψε τὰ κονδύλια σχεδὸν ὅπως ἦσαν εἰς τὸν προηγούμενον Προϋπολογισμόν. Ἐνῷ εἶχεν ὅμως ἔξοδα ὑπηρεσίας τηλεφωνικῶν, ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν γραφείων εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1911 δραχμῶν 300,000, εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1912 ἔχει ἀναγράψει 230,000, τουτέστιν ἠλάττωσε τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἔπρεπε νὰ ἐλαττώσῃ, ἐνῷ ἄλλα κονδύλια ἔχει αὐξήσει, χθὲς δὲ μόλις ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ προσωρινός, ἐτόνισεν ὅτι ἐλήφθη πρόνοια διὰ τὴν ἵδρυσιν πολλῶν τηλεφώνων, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὸ τῆς Ῥηχέας τοῦ δήμου Ζάρακος, διὰ τὸ ὁποῖον εἶχον ὑποβάλει ἐρώτημα σχετικὸν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἤδη εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν σημειοῦται ὅτι ἠλαττώθη κατὰ 70,000 τὸ κονδύλιον τοῦτο. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἦτο ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ὅτε μοὶ εἶπεν ὅτι θὰ ἱδρυθῶσι καὶ ἄλλα τηλέφωνα, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὸ τῆς Ῥηχέας ἐν Ἐπιδαύρῳ Λιμηρᾷ, τὸ ὁποῖον ἐζήτησα ἐγώ.

§46Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ Ἀπολογισμὸς τοῦ 1911 δεικνύει ὅτι οὐδέποτε ἐφθάσαμεν εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε νὰ δαπανηθῇ ὁλόκληρον τὸ ποσόν, ἤδη δὲ θὰ δαπανηθῇ περισσότερον ἀπὸ ἄλλοτε.

§47Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐπιτρέψατε ὅμως εἰς ἐμὲ νὰ εἴπω ὅτι δικαίως ἔψεξα τοῦτο, διότι, ἐνῷ βλέπω 300,000 διὰ τὸ 1911, διὰ τὸ 1912 βλέπω 270,000. Ἤδη τονίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι, ἐνῷ εἶναι ἀναγεγραμμένον ὀλιγώτερον ποσὸν ἐν παραβολῇ πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1911, θὰ δαπανηθῇ περισσότερον, δι’ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων βεβαίως.

§48Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1912 τοῦτο ἔχει τὸ καινοφανές, ὅτι πάντα τὰ κονδύλια ἐτέθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀπολογισμῶν τοῦ 1910 καὶ 1911. Εἴδομεν πόσα ποσὰ ἐδαπανήθησαν δι’ ἕκαστον κονδύλιον καὶ ἂν ἐδαπανήθησαν ὀλιγώτερα τῶν προϋπολογισθέντων. Προϋπελογίσθησαν διὰ τὸ 1912 ὀλιγώτερα, πάντως ὅμως εἶναι περισσότερα ἀναγεγραμμένα ἀπὸ ὅσα ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1911.

§49Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἕτερον κονδύλιον: «Ἀμοιβῆς διδασκάλων ἐξεταστῶν μαθητῶν τῆς Τηλεφωνικῆς Σχολῆς 2700 δρ.». Ἀλλὰ πρὸς Θεοῦ δικαιολογεῖται κονδύλιον 2700 δρχ. δι’ ἐξέταστρα τῶν κυρίων καθηγητῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐξετάζωσι κατ’ ἔτος τοὺς μαθητὰς τῆς Τηλεφωνικῆς Σχολῆς; Ὡσαύτως ἔχω νὰ παρατηρήσω εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν βοηθημάτων καὶ συνδρομῶν ἐν σελίδι 222: «Βοηθήματα λόγῳ ἐθνικῆς ὑπηρεσίας δρ. 41,000». Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι συνάδελφοι, νὰ τονίσω ὅτι διαβλέπω καὶ ἐν τούτῳ τὴν ἐπανάληψιν τῶν γενομένων ἐν τῷ παρελθόντι, νὰ διατίθενται τουτέστι τὰ ποσὰ ἐκεῖνα δι’ ἄλλον σκοπὸν παρὰ δι’ ὃν ἦσαν προωρισμένα. Εἶχον ὑποβάλει σχετικὴν ἀναφοράν, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα, ὑπεσχέθη δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι θὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του, τοῦ ἐκ Βρεσθένων Οἰκονομοπούλου. Ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος ἦλθεν ἐκ Ῥωσίας, ἐγκατέλιπε τὸ ἐμπόριον αὑτοῦ τῶν σιτηρῶν καὶ μετέβη μετὰ τοῦ σώματος τοῦ Δημαρᾶ, ἀποτελουμένου ἐξ 150 ἀνδρῶν, εἰς τὴν Μακεδονίαν, ἔνθα πληγωθεὶς συνελήφθη καὶ ἀπεκεφαλίσθη βασανισθεὶς ἐν Καβάλλᾳ, ἀφῆκε δὲ 10 ἀδελφοὺς καὶ γέροντας γονεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν συνδρομὴν ἀπὸ τὸ Κράτος, καὶ τὸ Κράτος ἔβυσε τὰ ὦτα αὑτοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὤφειλεν, οὐχὶ μόνον ὅτε ὑπεδεικνύετο εἰς αὐτὸν τοιοῦτόν τι σοβαρὸν ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον βεβαίως ἀπέναντι τῆς ἀπωλείας οὐδὲν θὰ εἶναι μικρὰ συνδρομή, νὰ γνωρίζῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶχον ἀνάγκην τοιαύτης βοηθείας. Ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ ὅτι ἡ μήτηρ τινὸς ἐκ τῶν ἐκεῖ φονευθέντων εἶπεν ὅτι εἴθε νὰ ἠδύναντο καὶ αἱ τέσσαρες θυγατέρες μου νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ ν’ ἀποθάνωσιν ὑπὲρ τῆς πατρίδος. Ἐν τούτοις ἡ οἰκογένεια ἐκείνη πένεται κατὰ τρόπον προκαλοῦντα τὸν οἶκτον. Ἐνῷ λοιπὸν εἰς τὴν οἰκογένειαν ἐκείνην οὐχὶ χάριν αὐτῆς, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Πολιτείας, πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ὁποίας κατήντησεν εἰς τοιαύτην κατάστασιν, οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν φροντίζει «διὰ συνδρομὰς λόγῳ ἐθνικῶν ὑπηρεσιῶν εἰς ἰδιωτικὰ ἱδρύματα κ.λ.π.» δαπανῶν 41,000 δραχμῶν πρὸς προστασίαν ἱδρυμάτων οὐδένα σκοπὸν πληρούντων καὶ τῶν πλειόνων ἀχρήστων, ἂν μὴ καὶ ἐπιβλαβῶν. Ἰδοὺ δὲ ποία εἶναι ἡ διάθεσις αὐτοῦ. Ἐν τῇ αὐτῇ σελίδι· «Εἰς τὴν Φιλόπτωχον Ἑταιρείαν 25,000· εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων 20,000 κλπ.», κατὰ τὴν αὐτὴν πάντοτε ἀναλογίαν καὶ τὴν αὐτὴν κουφότητα. Ἀλλ’ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν δίδοντες ὅ,τι δίδετε δὲν εἴχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μᾶς προσκομίσητε καὶ τοὺς πίνακας τῶν δαπανῶν, ἵνα ἴδῃ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν πῶς διατίθενται τὰ χρήματα ἐκεῖνα, διὰ νὰ ἴδῃ, λέγω, ὅτι διατίθενται κατὰ τρόπον, τοῦ ὁποίου τὸν χαρακτηρισμὸν δὲν δύναται νὰ ὁρίσῃ τις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου; Ἀλλ’ ἐνῷ δίδει εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων, εἰς τὸν Καιάδαν ἐκεῖνον τῆς καταχρήσεως, 20,000 δρχ., εἰς τὸ Ὀφθαλμιατρεῖον τῶν Ἀθηνῶν τί δίδει, νομίζετε; 3000. Μὴ χειρότερα!

§50ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ὁρίζεται ὑπὸ τοῦ νόμου. Μὴ νομίζετε ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δύναται νὰ τὰ αὐξήσῃ.

§51Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν δύναται διὰ νόμου;

§52ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἴσως ἔλθῃ ἀπόψε εἰς συζήτησιν καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ στέρξῃ εἰς ψήφισίν των.

§53Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐγὼ συγκρίνω τὰ κονδύλια τὰ μὲν πρὸς τὰ δέ, τὸν ὄγκον δηλαδὴ τῶν μὲν πρὸς τὴν γλισχρότητα τῶν δέ. Καὶ ὁ νόμος ἦτο δυνατὸν νὰ εἶχεν ἤδη ψηφισθῆ, διότι εἶναι γνωστὸν πόσοι νόμοι ἐψηφίσθησαν κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας καὶ πῶς τοὺς ἐψηφίσαμεν.

§54Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν ὅτι ἐν τῷ νόμῳ, ὁ ὁποῖος ἀναγράφει τὰ διάφορα κονδύλια τὰ διδόμενα εἰς τὰ φιλανθρωπικὰ καταστήματα, θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του πρότασιν νόμου ὑποβληθεῖσαν ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Μαΐου, διὰ τῆς ὁποίας ἐλαμβάνετο μέριμνα καὶ διὰ τὴν Σχολὴν τῶν Ἀπόρων Παίδων. Ἐν τούτοις οὔτε ἐγένετο δεκτὴ ἡ πρότασις.

§55Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Βεβαίως τὸ ἐπιχείρημα εἶναι σοβαρώτατον. Προχωρῶ: «Εἰς τὸ Ἄσυλον τῶν Ἀνιάτων 2000 κ.λ.π. Εἰς τὸν ἐν Φαλήρῳ Ζῳολογικὸν κῆπον 1000 δρχ.». Ἀλλ’ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν γνωρίζει τί ἐστι Ζῳολογικὸς κῆπος καὶ εἰς ποῖον σημεῖον κατήντησεν ἕνεκα τῆς γλισχρότητος τοῦ βοηθήματος. Εἶναι δὲ γνωστὸν ποῖον προορισμὸν θὰ ἐξετέλει ὁ κῆπος ἐκεῖνος, ἐὰν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρίσκετο εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν θέσιν. Ἀλλὰ τί γίνεται; Καθ’ ἑκάστην ἀποθνήσκουσι τὰ ἐκεῖ ζῷα. Καὶ πολὺ φυσικῶς, διότι, ἐφ’ ὅσον δὲν τρέφονται ἐπαρκῶς τὰ δυστυχῆ ἐκεῖνα ζῷα, θ’ ἀποθνήσκωσι κατὰ φυσικὸν λόγον. Προχωρῶ: «Εἰς τὸ Γυμνάσιον Πύργου καὶ Ληξουρίου δρχ. 6000». Ἀλλὰ παραξενεύομαι, διότι εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἡ Μάνη ἀποτελεῖται ἀπὸ δύο ἐπαρχίας, τὰς ἐπαρχίας Γυθείου καὶ Οἰτύλου, καὶ ἀμφότεραι ἔχουσι μόνον ἓν Γυμνάσιον, τὸ Γυμνάσιον Γυθείου, τὸ ὁποῖον συντηρεῖ, τίς νομίζετε; ὁ δῆμος Γυθείου! Καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἀντὶ νὰ σπεύσῃ εἰς βοήθειαν πρὸς συντήρησιν ἀξιοπρεπῆ τοῦ Γυμνασίου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον συντηρεῖ μόλις καὶ μετὰ βίας εἷς πτωχὸς τόπος, παρέχει βοήθημα εἰς τὸ Γυμνάσιον Πύργου 6000 δραχμῶν. Καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ Πύργος εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ συντηρήσῃ θαυμάσια ἓν Γυμνάσιον. Νομίζω ὅτι εἶχον δίκαιον τονίσας ἐξ ἀρχῆς ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔδειξεν ἔν τισι φειδὼ ἐπαινετὴν ἀληθῶς, ἀλλ’ ἔδειξε καὶ τάσεις πρὸς σπατάλην κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὴν φειδώ, ἡ ὁποία δὲν εἶναι καὶ συμφέρουσα πολλάκις, δύναμαι νὰ εἴπω. Ἀλλ’ ἐνθυμεῖσθε χθὲς ἢ προχθὲς ποία καὶ πόση συζήτησις ἐγένετο ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀγροκηπίων. Ἀφαιρεῖ τὸ Κράτος διὰ τῆς βίας, ἁρπάζει τὸ Κράτος ἀπὸ τὸ γενικὸν ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον ὁλόκληρον περιουσίαν, ἐκ τῆς ὁποίας προικοδοτεῖται τὸ ταμεῖον τοῦτο, διὰ νὰ πληρώνῃ τοὺς ἐπισκόπους, τοὺς καθηγητὰς τῶν ἱερῶν μαθημάτων, τοὺς ἱεροκήρυκας καὶ λοιπούς, διότι ἀδυνατεῖ νὰ συντηρήσῃ τὰ ἱδρυόμενα ἀγροκήπια. Καὶ ἤδη ἔρχεται καὶ ἔχει ὁλόκληρον κατάλογον σπατάλης τοῦ δημοσίου χρήματος. Εἶχον τὴν γνώμην, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι μία Κυβέρνησις πραγματικῆς περισυλλογῆς τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας ὤφειλε ν’ ἀπαλείψῃ τελείως τὸ κεφάλαιον τοῦτο ἀπὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ἐὰν ἦτο ὄντως Κυβέρνησις περισυλλογῆς, διότι ἀνέρχεται εἰς 200,000 τὸ ὅλον δραχμῶν. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς Ἀστυνομίας ἤδη μετὰ τὰ λεχθέντα προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νομίζω ὅτι παρέλκει πᾶσα περαιτέρω συζήτησις. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ παρατηρήσω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι τοῦτο, ὅτι, ὅπως αὐτὸς νουθετεῖ τοὺς ἐπὶ κεφαλῆς τῶν χωροφυλάκων, ἔπρεπε νὰ ἐπιβάλῃ εἰς αὐτοὺς—ἂν καὶ κατὰ πόσον εἶναι δυνατὸν νὰ συνεννοηθῇ μετ’ αὐτῶν τὸ γνωρίζομεν ἀτυχῶς—νὰ νουθετῶσιν ἐκείνους διὰ τὰ καθήκοντα αὐτῶν, διότι ἐκτὸς ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐτόνισεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακωνίας συνάδελφος περὶ τῆς οἰκτρᾶς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται τὸ σῶμα αὐτό, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης, ἀφήνων κατὰ μέρος τὰ ζητήματα τῶν μηνύσεων, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦσι τὰ ὄργανα τῆς τάξεως καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, ἵνα πιέζωσι τοὺς πολίτας, τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ τονίσω ἰδιαιτέρως πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ θὰ τὸν παρεκάλουν νὰ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, εἶναι νὰ ἐξετάσῃ—ἀφοῦ ἔτυχεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς Ἀστυνομίας—νὰ ἐξετάσῃ, λέγω, περὶ τῶν περιφήμων διαταγῶν τῶν διδομένων ἀπὸ τῆς ἁμάξης, καθ’ ἣν στιγμὴν ταξιδεύει ὁ διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας—ἐνῷ ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Χωροφυλακῆς δὲν ἔχει ἅμαξαν — ὅπως αἱ ὑπηρέτριαι σύρωνται ὑπὸ τῶν χωροφυλάκων ἀπὸ τῶν οἰκημάτων, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπηρετοῦσιν, εἰς τὰ γραφεῖα τῆς Ἀστυνομίας, ἵνα φωτογραφῶνται. Συνέβη καὶ εἰς ἐμὲ αὐτὸ μόλις προχθές, ἀλλ’ ἐννοεῖται ὅτι ἀπεπέμφθησαν κακῶς ἔχοντες οἱ ἐλθόντες πρὸς τοῦτο χωροφύλακες. Ἀλλὰ φαντάζεσθε τὸ θράσος αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, ἀφοῦ ἔχουσι τὴν τόλμην νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὸν οἶκον ἐκείνων, ὑπὸ τῶν ὁποίων γνωρίζουσιν ὅτι θὰ ἀποπεμφθῶσι πὺξ καὶ λάξ, φαντάζεσθε, λέγω, πῶς συμπεριφέρονται πρὸς ἄλλους ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι περιδεεῖς ἵστανται πρὸ τῆς Ἀστυνομίας νομίζοντες οἱ ἀνόητοι ὅτι ἔχουσι πρὸ αὐτῶν ὄργανα, εἰς τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἐμπιστευθῆ τὴν ζωήν, τὴν τιμήν, καὶ τὴν περιουσίαν των. Περιέστησαν εἰς δύσκολον θέσιν οἱ οἰκογενειάρχαι, ὅπως εὕρωσιν ὑπηρετρίας, διότι ὁ πτωχὸς οἰκογενειάρχης, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν διάθεσιν, ὅπως τοποθετήσῃ τὴν κόρην αὑτοῦ παρὰ τινι οἰκογενείᾳ καὶ ὑπηρετήσῃ ἐντίμως καὶ ἐξασφαλίσῃ τὴν προῖκά της, δυσκολεύεται νῦν νὰ τὸ πράξῃ.

§56Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ τεθῇ κονδύλιον διὰ τὴν ἅμαξαν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς χωροφυλακῆς.

§57Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Κατόπιν τῆς δηλώσεως ταύτης, ἡ ὁποία βεβαίως ἀπέδειξεν ὅτι, ἐνῷ ἀνῆλθον, ἵνα διὰ τῆς συζητήσεως γένωμαι ἀφορμὴ περισυλλογῆς, ἀρχίζω νὰ γίνωμαι αἰτία σπατάλης, ὡς μαρτυρεῖ ἡ δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, κατέρχομαι τοῦ βήματος, ἵνα μὴ κεντήσω τὴν ὄρεξιν του καὶ προσθέσῃ καὶ ἕτερον κονδύλιον ὁμοίας φύσεως ἢ παραπλησίας.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν οὐδεὶς ἕτερος ἐζήτησε τὸν λόγον· ἑπομένως ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. Ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἀθηνογένης.

§59Ι. ΑΘΗΝΟΓΕΝΗΣ. Πλέον ἢ ἅπαξ, κύριοι Βουλευταί, εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταψηφίσω τῆς Πολιτείας ἢ τῶν μέτρων τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ, χαίρω ὅμως, διότι δύναμαι σήμερον νὰ τῷ ἀπευθύνω ἔπαινον διὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν συνέταξε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπ’ αὐτὸν Ὑπουργείου. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς κατώρθωσε νὰ πραγματοποιήσῃ σημαντικὰς οἰκονομίας εἰς δύο κυρίως κονδύλια· εἰς τὸ κονδύλιον τὸ ἀφορῶν τὰς δαπάνας τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης καὶ εἰς τὸ ἀφορῶν τὰ ὑπὸ τοῦ Κράτους καταβαλλόμενα ἐνοίκια. Τὴν περὶ τοῦ πρώτου κονδυλίου πίστωσιν ἀνέγραψεν, ὡς βεβαιοῖ, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πραγματικῶν ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἐπειδὴ ἀπὸ 15 ὁλοκλήρων μηνῶν προΐσταται τῆς Δικαιοσύνης μετὰ πλήρους γνώσεως τῶν λεπτομερειῶν τῆς λειτουργίας αὐτῆς, ὀφείλομεν νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἡ βεβαίωσις αὐτοῦ, ὅτι τὸ αἰτούμενον διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ποσὸν εἶναι ἐπαρκές, τυγχάνει βάσιμος. Ἀλλ’ ὅ,τι κυρίως μὲ ἤγαγεν ἐπὶ τὸ βῆμα εἶναι ἡ μείωσις, ἣν παρουσιάζει τὸ κονδύλιον τῶν ἐνοικίων. Εἰς 44,000 δραχμῶν, ὡς ἔγγιστα, ὑπολογίζω τὴν ἐκ ταύτης τῆς ἀφορμῆς ἐπερχομένην κατ’ ἔτος οἰκονομίαν, ἥτις, ἐπὶ τοῦ ὅλου ποσοῦ τοῦ ἐτησίως καταβαλλομένου ὑπὸ τῆς Δικαιοσύνης εἰς ἐνοίκια, ἀντιστοιχεῖ πρὸς 12 ἐπὶ τοῖς ἑκατόν. Τοῦτο, ὅπερ ἐλπίζω ὅτι ἀποτελεῖ ἀπαρχὴν μόνον γενναιοτέρας ἔτι ἐνεργείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἶναι ἄξιον παντὸς ἐπαίνου. Παρακαλῶ, ὅπως μή τις ἐξ ὑμῶν νομίσῃ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι περὶ μικρὰ ἀσχολοῦμαι ἐξαίρων οἰκονομίαν 40 χιλιάδων περίπου δραχμῶν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐξόδων ὑπερεκατὸν τεσσαράκοντα ἑκατομμυρίων, καθόσον, ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὰ μικρὰ ποσὰ τὰ τῇδε κἀκεῖσε περισυλλεγόμενα ὁμοιάζουσι πρὸς ῥύακας, οἵτινες ἑνούμενοι ἐπὶ τὸ αὐτὸ συγκροτοῦσι τοὺς μεγάλους ποταμούς, ἐξ ἄλλου δὲ διότι αἱ οἰκονομίαι, καὶ ὅταν δὲν εἶναι σπουδαῖαι ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν χρηματικήν, εἶναι ὅμως σπουδαιόταται ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν ἠθικήν. Καὶ θὰ ἦτο ἀληθῶς ἥκιστα εὐπρεπές, καθ’ ἣν ἐποχὴν νέας ζητοῦμεν παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θυσίας, νὰ ἐπιτρέπωμεν νὰ δαπανᾶται ἐκ τῶν φόρων, ἀσκόπως, ἔστω καὶ ἐλάχιστον ποσὸν πλέον τοῦ ἀπολύτως ἀναγκαίου. Ὅτε πρό τινων ἐτῶν, περιερχόμενος συστηματικῶς τὰς ἐπαρχίας, ἔβλεπον τὰ οἰκτρὰ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ οἰκήματα τὰ στεγάζοντα τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας καὶ ἐπληροφορούμην περὶ τῶν ὑπερόγκων μισθωμάτων, ἅτινα κατέβαλλε δι’ αὐτὰ τὸ Κράτος, κατελαμβανόμην ὑπὸ φρίκης ἀναλογιζόμενος ὅτι ἡ τοιαύτη ἐκ μέρους πλείστων ἰδιοκτητῶν ἀνίερος ἐκμετάλλευσις τοῦ Δημοσίου, ἥτις, γνωστὴ οὖσα τοῖς πᾶσι, προυκάλει μιμητάς, συνέτεινε τὰ μάλιστα εἰς τὴν διαφθορὰν τῶν χαρακτήρων, ἅτε ἐθιζομένων τῶν πολιτῶν οὐχὶ νὰ περιφρουρῶσιν, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ λεηλατῶσι τὰ κοινά. Εἰς τὴν ἄκοσμον ἐκείνην κατάστασιν τίθησιν εὐτυχῶς φραγμὸν ὁ ἐξαίρετος λογιστικὸς νόμος, ὃν εἰσηγήθη εἰς τὴν Βουλὴν ἡ πρώτη Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Ἀθ. Εὐταξίου. Τοῦ νόμου τούτου προσήκουσαν ἐποιήσατο χρῆσιν ὁ νῦν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργός, ἀλλὰ παραδόξως μόνος οὗτος· ἂν δέ τις στρέφων τὸ τελευταῖον φύλλον τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου του εἰσέλθῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ παρατηρήσῃ ἐν αὐτῷ ὅτι ἐπὶ κονδυλίου ἐνοικίων συμποσουμένων εἰς ἥμισυ καὶ πλέον ἑκατομμύριον δραχμῶν οὐδεμία ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ λῆγον ἔτος προκύπτει οἰκονομία, θέλει βεβαίως θαυμάσει τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν ὅτι τοιοῦτον ἔχων ἐν τῷ τεύχει τοῦ Προϋπολογισμοῦ γείτονα ἠδυνήθη νὰ διατηρήσῃ ἁγνὴν τὴν φειδωλίαν του. Ἐν τῷ κεφαλαίῳ περὶ φυλακῶν ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπ’ ἀμφοτέρων τῶν ἐκθέσεων, ἃς ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑπέβαλε κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐκφράζει τὴν εὐχήν, ὅπως διαρρυθμισθῶσιν ἀπὸ τοῦδε τὰ τῆς ἐργασίας ἐν ἐκείναις ταῖς φυλακαῖς, ὧν τὰ κτίρια ἐπιτρέπουσιν, ἵνα οἱ κατάδικοι ἐργάζωνται, συνιστᾷ δέ, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ κανὼν ὁ διέπων σήμερον τοὺς Προϋπολογισμοὺς πασῶν τῶν κοινοβουλευτικῶν χωρῶν, ἵνα τουτέστι πᾶν ὑπὲρ τοῦ Κράτους ἔσοδον, ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶναι μικρόν, ἄρα καὶ τὸ ἐκ τῆς ἐργασίας τῶν φυλακισμένων προερχόμενον, ἀναγράφηται ἐτησίως ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ καὶ παύσῃ διατελοῦν ὑπὸ τὴν ἀνεξέλεγκτον διαχείρισιν δημοσίων ὑπαλλήλων. Δικαιοῦται βεβαίως νὰ ἔχῃ της ἀντιρρήσεις ὅσον ἀφορᾷ τοὺς γενομένους ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὑπολογισμοὺς περὶ τῆς ἀπαιτηθησομένης πρὸς ἀνέγερσιν τῶν νέων φυλακῶν δαπάνης—ἥτις δαπάνη κατ’ ἐμὴν γνώμην θὰ εἶναι πολὺ ἀνωτέρα τῆς ὑπολογισθείσης—, ὡς ἐπίσης δικαιοῦταί τις πολλὰς νὰ ἔχῃ ἀμφιβολίας, καὶ ἔχω τοιαύτας, περὶ τοῦ ἂν οἱ Προϋπολογισμοὶ τοῦ 1913 καὶ ἰδίᾳ τοῦ 1914 θὰ δυνηθῶσιν ἢ θὰ πρέπῃ νὰ βαστάσωσι τὸ βάρος τῆς περαιτέρω αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν δικαστῶν. Πλὴν ταῦτα πάντα ἔσονται ἀντικείμενα συζητήσεων ἐν τῇ μελλούσῃ Βουλῇ. Ἐγώ, περιοριζόμενος σήμερον εἰς τὴν βάσανον τοῦ παρόντος τῆς Δικαιοσύνης προϋπολογισμοῦ, καθῆκον ἔχω ν’ ἀνομολογήσω ὅτι ὁ συντάκτης αὐτοῦ φαίνεται ἐμφορούμενος ὑπὸ τῆς ἀρχῆς, ἥτις ὀφείλει νὰ διαπνέῃ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας, τῆς ἀρχῆς ὅπως ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν δημοσίων χρημάτων καταβάλλωσιν ἰδιαιτάτην ἐπιμέλειαν ὡς περὶ ἰδίων αὐτῶν πραγμάτων», κατὰ τὴν ὡραίαν ῥῆσιν τοῦ Δημοσίου Λογιστικοῦ. Εἰς ἐμέ, κύριοι συνάδελφοι, παρακολουθοῦντα τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους καὶ ἔξω τῆς αἰθούσης ταύτης, ὁ δημόσιος θησαυρὸς ἐνεποίει πάντοτε τὴν ἐντύπωσιν πίθου περιτρήτου. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ἔκλεισε μίαν τῶν ἀναριθμήτων ὀπῶν τοῦ πίθου. Ὡς Ἕλλην πολίτης— διότι ἡ αὔριον δὲν θέλει εὕρει πλέον ἡμᾶς Βουλευτὰς—καὶ ὡς Ἕλλην φορολογούμενος ἐκφράζω πρὸς τὸν ἔντιμον ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴν τὴν πλήρη εὐαρέσκειάν μου. (Χειροκροτήματα).

§60Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν ἔλαβον τὸν λόγον προκειμένου περὶ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους διὰ τὴν εὐνόητον αἰτίαν ὅτι ὑπὸ τὸ τάχος μεθ’ οὗ διεξάγεται ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐμπεριστατωμένη ἔρευνα καὶ ἀνάλυσις τῆς καθόλου οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἐξ ἄλλου δὲ διότι δύο μέλη ἐκ τῆς ὁμάδος, εἰς ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀνήκω, ἔλαβον ἤδη τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων. Ἄν τὸ τάχος, μεθ’ οὗ διεξάγεται ἡ συζήτησις ἐν γένει τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀφαιρεῖ τὴν εὐκαιρίαν τῆς ἐμπεριστατωμένης καὶ ἀναλυτικῆς συζητήσεως τῶν καθόλου οἰκονομικῶν περιστάσεων, ὑφ’ ἃς ἐκλήθη ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἀρχήν, καὶ τῶν οἰκονομικῶν μέτρων, δι’ ὧν προσπαθεῖ ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς περιστάσεις ταύτας, πάντως ὅμως ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς ἡ ἔρευνα καὶ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς γενικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ τοῦτο ὅμως τὸ ἐγχείρημα εἶναι μέγα, τὸ νὰ κρίνῃ τις δηλ. τὴν καθόλου πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τόσον συμπεπυκνωμένον ἀριθμὸν ἡμερῶν, ὅσος ἀφιερώθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ πολυσχιδεῖς ὑπῆρξαν αἱ ἐκδηλώσεις τῆς κυβερνητικῆς προνοίας κατὰ πάντα τὸν δημόσιον βίον. Ἐξέλεξα ὡς ἐκ τούτου ἐν τῇ προθέσει τοῦ νὰ ἐρευνήσω καὶ νὰ συζητήσω τὴν γενικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐκεῖνον τὸν κλάδον τῆς κυβερνητικῆς μερίμνης, περὶ τοῦ ὁποίου καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης πιστεύεται καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ἐλέχθη ὅτι τὰ μάλιστα ἐπιτυχὴς παρίσταται ἡ κυβερνητικὴ δρᾶσις, διότι, ἂν μή τι ἄλλο, κατώρθωσεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, πάντως ὅμως κατώρθωσε, τὸν ἀνακαινισμὸν καὶ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν πραγμάτων τῆς Δικαιοσύνης. Καὶ εὐθὺς μὲν ἐξ ἀρχῆς δὲν ἔχει τις εἰμὴ νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἀνυπόκριτον αὐτοῦ χαράν, διότι τόσον ἀτενὴς ἐπεστήθη ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν κλάδον τοῦτον τοῦ δημοσίου βίου, κλάδον τοῦ ὁποίου οἱ εὐάριθμοι λειτουργοὶ στηρίζουσι τὴν προαγωγὴν πάντων τῶν συμφερόντων, τῶν ἠθικῶν, τῶν κοινωνικῶν καθόλου καὶ τῶν οἰκονομικῶν. Τὴν τοιαύτην περὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῆς λειτουργίας τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας ἀντίληψιν ἔσχε πρώτη καὶ ἐκύρωσε πρώτη ἡ ἐπανάστασις τῆς 15 Αὐγούστου 1909, καὶ κατὰ τὴν περίοδον τὴν ἐπαναστατικὴν ἐξεδηλώθη περιτράνως τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ ἐπαναστατήσαντος λαοῦ πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν τῆς Δικαιοσύνης πραγμάτων, ἐπὶ πλέον δ’ ἐκυρώθη ἡ ἀντίληψις αὕτη, καθ’ ἣν ἔπρεπεν ἰδιαιτέρα προσοχὴ νὰ ἐπιστηθῇ εἰς τὰ τῆς Δικαιοσύνης κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἀναθεωρουμένων διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ ἄν τις ἔχει νὰ ἐκφράσῃ ἀνυπόκριτον χαράν, διότι προέβη Κυβέρνησις ἢ μᾶλλον διότι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις συνεχίζουσα τὸ διάγραμμα τῶν ἐπαναστατικῶν Κυβερνήσεων ἰδιαιτέρως ἐπέστησε τὴν προσοχὴν αὑτῆς εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν τῆς δικαιοσύνης πραγμάτων, ἐρευνητέον εἶναι ἂν καὶ κατὰ πόσον ἡ πρόθεσις αὕτη ἡ ἀγαθωτάτη, ἡ ἀξία συγχαρητηρίων, ἐπραγματοποιήθη. Τοῦτο θέλω ἐπιχειρήσει ἤδη νὰ ἐρευνήσω. Οὐδέποτε μὲ κατεκήλησαν αἱ ὑποσχέσεις οὔτε αἱ ἀγαθαὶ προθέσεις· μόνον τὰ πράγματα κινοῦσι τὸ ἐνδιαφέρον μου, περὶ τούτων δὲ συζητῶ καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι οὐδέποτε ὑπῆρξα ἄδικος συζητητής. Μετὰ νηφαλιότητος καὶ δικαιοσύνης θέλω διεξαγάγει τὴν ἔρευναν καὶ τὴν συζήτησιν τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς Δικαιοσύνης. Διὰ νὰ κυριαρχήσω δὲ τοῦ ἀντικειμένου τῆς ἐρεύνης μου, θέλω διαιρέσει αὐτὴν εἰς τὰ ἑξῆς τμήματα· πρῶτον εἰς τὸν κύκλον τῆς ἀνορθώσεως τῆς δικαστικῆς καθόλου νομοθεσίας· δεύτερον εἰς τὸν κύκλον τῆς ἀνορθώσεως τῆς ὀργανικῆς, δύναμαι νὰ εἴπω, νομοθεσίας, τῆς νομοθεσίας δηλ. τῆς ἀναγομένης εἰς τὰ ὄργανα, τοὺς δικαστὰς καὶ τοὺς δικηγόρους· τρίτον εἰς τὸν κύκλον τῆς ἐκτελέσεως τῶν ποινικῶν ἀποφάσεων, δηλ. εἰς τὰ ζητήματα τῶν φυλακῶν· τέταρτον εἰς τὸν κύκλον τῆς ἀνορθώσεως τῶν μεθόδων τῆς διοικήσεως τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἀσκήσεως τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας· καὶ τελευταῖον εἰς τὰς συνεπείας τῶν δικαστικῶν μέτρων ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας. Καὶ ἄρχομαι ἀπὸ τῆς ἀνορθώσεως τῆς δικαστικῆς καθόλου νομοθεσίας. Ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ ἔλαβε τὸ μέτρον, τὸ κατὰ τὰ ἄλλα ἀξιέπαινον, ὅπως καταστήσῃ ἐπιτροπὰς νομομαθῶν, αἵτινες νὰ ἐπεξεργασθῶσι καὶ νὰ προτείνωσι νομοσχέδια μεταρρυθμίσεως εἰς τοὺς μεγάλους κλάδους τῆς δικαστικῆς νομοθεσίας, ἐθεώρησεν ἐπιβεβλημένον εἰς αὑτὴν καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ἐξοικονομήσεως ἐπειγουσῶν τινων ἀναγκῶν καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς προοδοποιήσεως, κατὰ τὴν φράσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, τῶν μελλουσῶν μεταβολῶν, νὰ εἰσηγηθῇ καὶ διάφορα εἰδικὰ μέτρα. Τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἀναγόμενα εἰς τὸ ἀστικὸν δίκαιον εἰσηγήθη ἡ Κυβέρνησις, ποῖα εἶναι; Τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῇ εἰσηγήσει αὐτῆς συνετελέσθη ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νόμου περὶ διαθηκῶν, ἡ κατάργησις τοῦ Ἀναστασιανοῦ νόμου, ἡ κατάργησις τοῦ Βελλειανείου δόγματος, ἐψηφίσθη νόμος περὶ τοκογλυφίας, περὶ προστατευτικῶν μέτρων τῶν δανειστῶν καί τινα ἄλλα. Εἶναι ταῦτα ἀρκετά; Δεικνύουσι ταῦτα ἔστω καὶ ἐν τῇ λήψει ἐπειγόντων μέτρων συστηματικὴν κατεύθυνσιν ἐν τῇ ἀνακαινίσει τῆς ἡμετέρας δικαστικῆς νομοθεσίας; Κατ’ ἐμὲ κριτὴν βεβαίως ὄχι. Δὲν ἀδικῶ τὴν Κυβέρνησιν διότι μεταξὺ τῶν ἐπειγόντων νομοθετημάτων δὲν εἰσηγήθη νομοθετήματα ἀναγόμενα εἰς τὸ κληρονομικὸν δίκαιον, εἰς τὸ οἰκογενειακὸν δίκαιον, εἰς τὸ ἐμπράγματον δίκαιον, διότι καὶ ὁ χρόνος ἐπέλειπε καὶ ἡ δέουσα προπαρασκευὴ δὲν ὑπῆρχε· καλῶς δ’ ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις ἐπιστήσασα τὴν προσοχὴν αὑτῆς εἰς τὸν κύκλον τοῦ ἐνοχικοῦ δικαίου. Ἐν τῷ κύκλῳ τοῦ ἐνοχικοῦ δικαίου δρῶσι κυρίως δύο παράγοντες πλούτου· δρᾷ τὸ κεφάλαιον, δρᾷ ἡ ἐργασία. Καὶ οἱ δύο οὗτοι παράγοντες ἔχουσιν ἀνάγκην τῆς νομοθετικῆς ἀντιλήψεως τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον, ὅπως ἐξασφαλίζει τὸ κεφάλαιον, οὕτως ὀφείλει συγχρόνως νὰ ἐξασφαλίζῃ καὶ τὴν ὕπαρξιν καὶ πρόοδον τῶν ἀδυνατωτέρων, τῶν ἐργαζομένων τάξεων. Κατὰ δύο λοιπὸν κατευθύνσεις στρέφεται ἡ μέριμνα τοῦ Κράτους καὶ συνεπῶς καὶ ὁ ἡμέτερος ἔλεγχος. Τὸ κεφάλαιον ἔχει ἀνάγκην νομοθετικῆς μερίμνης διὰ τὴν ἐξησφαλισμένην καὶ μέχρι ῥευστότητος εὐχερῆ αὐτοῦ κυκλοφορίαν. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ὅμως ταύτης ἐκ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα εἰσηγήθη ἡ Κυβέρνησις, οὐδὲν δύναται κατ’ ἀξίαν νὰ συγκριθῇ πρὸς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα εἰσηγήθη ἡ ἐπανάστασις, τὰ μέτρα διὰ τῶν ὁποίων ἡ συναλλαγματικὴ πράγματι κατέστη ὄργανον κυκλοφορίας κεφαλαίου καὶ διὰ τῶν ὁποίων διησφαλίσθη κατὰ τῶν πτωχευόντων ἡ ἱκανοποίησις τῶν πιστούχων. Οὐδεμία ὑπερβολὴ θὰ εἶναι, ἂν εἴπω ὅτι ὑπῆρξε κατὰ τοῦτο ἐλλιπὴς ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν σχέσει πρὸς τὴν προστασίαν τῆς κινήσεως, τῆς ῥευστῆς ἀλλὰ καὶ ἠσφαλισμένης κινήσεως τοῦ κεφαλαίου, ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν μόνον δύο νομοθετήματα, τὴν κατάργησιν τοῦ Ἀναστασιανοῦ νόμου καὶ τὴν κατάργησιν τοῦ Βελλειανείου δόγματος, ἅτινα καὶ αὐτὰ ἡ ἐπανάστασις εἶχεν εἰσηγηθῆ καὶ ὧν ἡ τεχνικὴ διατύπωσις ἦτο εὐχερεστάτη, ὑπῆρχε δὲ καὶ ἑτοίμη. Μέτρον ὑπὲρ τοῦ κεφαλαίου ὑπῆρξεν ἀναντιρρήτως ὁ νόμος περὶ προστατευτικῶν μέτρων τῶν πιστωτῶν· ἀλλά, ὅπως μάλιστα εἶχε διατυπωθῆ τὸ σχέδιον ἐκεῖνο κατὰ τὴν πρώτην ὑποβολὴν αὐτοῦ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὶν διορθωθῇ κατὰ τὰς παρατηρήσεις μου, ἐκαλεῖτο νὰ προστατεύσῃ κεφάλαια σχηματισθέντα διὰ πλεονεξίας, διὰ τοκογλυφίας καὶ δι’ ἀθεμίτων ἐν γένει μεθόδων. Ἐν γένει ὅμως ὁ ψηφισθεὶς νόμος προστατεύει τὰ κεφάλαια μόνον κατὰ τῶν ἀδυνάτων ὀφειλετῶν. Δὲν ἐσκέφθη ἡ Κυβέρνησις οὔτε εἰσηγήθη μέτρα πρὸς πολὺ σπουδαιοτέραν καὶ ἀναγκαιοτάτην προστασίαν τοῦ κεφαλαίου, πρὸς προστασίαν δηλ. τοῦ κεφαλαίου κατὰ τῶν κεφαλαιοκρατικῶν μεθόδων τῆς πλεονεξίας, τῆς καταδολιεύσεως, τῆς ἀπάτης. Δὲν ἔχομεν νομοθεσίαν ῥυθμιστικὴν καὶ καταστατικὴν τῶν ἑταιρειῶν. Καὶ χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπὸ ἄλλων ῥητόρων ἐτονίσθη ἡ παράλειψις αὕτη τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπελήφθη ὅτι ἀρκούντως προστατεύονται τὰ κεφάλαια, ἂν μόνον κατὰ τῶν ὀφειλετῶν ληφθῶσι μέτρα, οὐδεμία δ’ ἐλήφθη μέριμνα ὑπὲρ προστασίας τῶν κεφαλαίων κατ’ αὐτῶν τῶν κεφαλαιοκρατικῶν μεθόδων. Θὰ ἠδύνατό τις ἐν τούτῳ τῷ κύκλῳ τῶν σκέψεων εὑρισκόμενος νὰ ἐκφράσῃ σύστασιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι, ὑπὸ τὸ καθεστὼς τὸ μικροαστικόν, τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζει οἰκονομικῶς τὴν ἡμετέραν κοινωνίαν, ἐνδεικνύεται κυρίως ἡ μελέτη καὶ ἡ εἰσαγωγὴ νόμου περὶ ἑταιρειῶν περιωρισμένης εὐθύνης, οὐχὶ τοῦ τύπου τῆς ἀνωνύμου ἑταιρείας, διότι σήμερον, ἂν δυσχεραίνεται ἡ τοποθέτησις κεφαλαίων τῶν μικρῶν ἀστῶν εἰς ἐπιχειρήσεις, δυσχεραίνεται ὄχι μόνον διὰ τὴν ἔλλειψιν οἱασδήποτε νομοθεσίας σοβαρᾶς περὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν καὶ οἱουδήποτε ἐλέγχου ἐπὶ τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν, ἀλλὰ δυσχεραίνεται, καὶ διότι εἰς τὸν μικρὸν ἀστὸν ἐκτὸς τῆς ἀνωνύμου ἑταιρείας, οὔσης καθ’ ἑαυτὴν κινδυνώδους, δὲν παρέχονται εἰμὴ δύο ἕτεραι ὁδοὶ ὅπως τοποθετήσῃ τὰ κεφάλαιά του, ἡ ὁμόρρυθμος ἑταιρεία, κατὰ τὴν ὁποίαν τρέχει τὸν κίνδυνον νὰ εὐθύνηται μεθ’ ὅλης αὐτοῦ τῆς περιουσίας, καὶ ἡ ἑτερόρρυθμος, ὁπότε, ἂν ὁ μικρὸς ἀστὸς καταθέσῃ κεφάλαια ὡς ἑτερόρρυθμος, βεβαίως εὐθύνεται μέχρι τοῦ καταβεβλημένου κεφαλαίου, ἀλλὰ μόνον ἐφ’ ὅσον δὲν μετέχει εἰς τὴν διοίκησιν τῆς ἑταιρείας. Ἂν μετάσχῃ, ἂν διαχειρισθῇ πρᾶξίν τινα, ἔστω καὶ εὐτελῆ, παύει ἡ περιωρισμένη εὐθύνη του καὶ ὅλη ἡ περιουσία του εὑρίσκεται ὑπέγγυος εἰς τοὺς δανειστὰς τῆς ἑταιρείας. Ἐννοεῖται λοιπὸν πόσον δυσκόλως πείθεται ὁ μικρὸς ἀστὸς εἰς κυκλοφορίαν τῶν κεφαλαίων του διὰ τοποθετήσεως εἰς ἐπιχειρήσεις ὑπὸ τὸ ὑπάρχον καθεστώς. Τὸν συνδυασμὸν τῆς περιωρισμένης εὐθύνης μετὰ τῆς αὐτοπροσώπου διαχειρίσεως τῶν ἑταιρικῶν ὑποθέσεων ἐπιτυγχάνει ὁ τύπος τῶν περιωρισμένης εὐθύνης ἑταιρειῶν τοῦ γερμανικοῦ δικαίου, ὅστις διευκολύνων τὴν ἀνάμιξιν τῶν μικροαστικῶν κεφαλαίων εἰς τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν ἐπετέλεσεν ἐν Γερμανίᾳ θαύματα. Ἐπὶ πλέον θὰ ἠδύνατό τις νὰ διαμαρτυρηθῇ διὰ τὴν παράλειψιν τῆς Κυβερνήσεως ἐν τούτῳ ἀκριβῶς τῷ κύκλῳ τῆς κινήσεως τῶν κεφαλαίων, ὅπως λάβῃ μέριμναν, ἵνα αἱ ἑταιρεῖαι αἱ συμβεβλημέναι μετὰ τοῦ Κράτους ἐκτελῶσι τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῶν. Ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς συχνάκις κατηγγέλθησαν παραβάσεις ἐκ μέρους τῶν ἑταιρειῶν, αἵτινες ἔχουσι συνομολογήσει συμβάσεις μὲ τὸ Κράτος καὶ ἡ ἀπάντησις τῶν Ὑπουργῶν πρὸς τοὺς καταφερομένους Βουλευτὰς ὑπῆρξε πάντοτε: «Τί θέλετε νὰ κάμωμεν; Οὐδὲν ἄλλο μέσον ἔχομεν, διὰ νὰ ἀναγκάσωμεν τὴν ἑταιρείαν εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ συμβολαίου της εἰμὴ νὰ τὴν κηρύξωμεν ἔκπτωτον. Θέλετε νὰ προχωρήσωμεν ἕως ἐκεῖ;». Καὶ ἄλλοτε ὅμως εἶπον· διατί δὲν φέρετε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ εἰσάγῃ κανόνας ἐξ ἀντικειμένου δικαίου περὶ ποινῶν καὶ ἄλλων συνεπειῶν διὰ τὰς ἑταιρείας ὅσαι δὲν τηροῦσι τὰς μετὰ τοῦ Κράτους συμβάσεις των; Ἀφοῦ ἡ ἐν τοῖς συμβολαίοις συμφωνουμένη ἔκπτωσις εἶναι τόσον δυσεκτέλεστος, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ παράδειγμα ἐκπτώσεως, δὲν ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις μετὰ τὰς ἀλλεπαλλήλους καταγγελίας τῶν Βουλευτῶν νὰ σπεύσῃ νὰ λάβῃ μέριμναν, διὰ νὰ μὴ ἐμπαίζηται τὸ Κράτος ἀπὸ τὰς ἑταιρείας; Δὲν ὤφειλε νὰ σπεύσῃ νὰ λάβῃ τοιαύτην μέριμναν ἡ Κυβέρνησις, ὅτε κατήγγειλα ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐναντίον τῆς συμβάσεώς της δὲν ἔχει διατεθειμένα τὰ κεφάλαιά της πρὸς 6%, ἀλλ’ εἰσπράττει τόκον 8% ἀπὸ τοὺς γεωργοκτηματίας; Δὲν ἔπρεπε νὰ λάβῃ μέριμναν ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἡ Ἠλεκτρικὴ ἑταιρεία καὶ ἡ Ἑταιρεία τῶν τροχιοδρόμων ἐκτελῶσι τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, ἣν ἑκατέρα ἔχει συνάψει μὲ τὸ Κράτος; Ἀλλά, ὡς προεῖπον, ἐν τῷ πεδίῳ τοῦ ἐνοχικοῦ Δικαίου καὶ κατ’ ἄλλην μεγάλην γραμμὴν ὤφειλε νὰ ἔχῃ στρέψῃ τὴν προσοχήν της ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὴν προστασίαν τῶν οἰκονομικῶς ἢ ἄλλως ἀσθενεστέρων μελῶν τῆς κοινωνίας καὶ ἰδίως τῶν ἐκ τῆς ἐργασίας αὑτῶν ἀποζώντων. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς κραυγῆς τοῦ λαοῦ, ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς κοινῆς γνώμης εἰσηγήθη ἓν νομοσχέδιον περὶ τοκογλυφίας καὶ ὑπεβιβάσθη οὕτω τὸ μέτρον τοῦ τόκου εἰς 9%. Ἀλλ’ ὡσὰν δύο ἄνθρωποι ἢ δύο ψυχαὶ ἐν τῷ αὐτῷ σώματι νὰ ὑπῆρχον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς εἰσηγεῖτο τὸ μέτρον τοῦ ὑποβιβασμοῦ τοῦ τόκου εἰς 9%, ἀφ’ ἑτέρου ῥητῶς ἐπέτρεπεν, ὅπως εἰσπράττηται τόκος μέχρι 12% ἐπὶ τῇ βάσει τῶν παλαιῶν συμβάσεων. Τοιουτοτρόπως δὲ ἡ στάσις αὕτη τῆς Κυβερνήσεως παρουσιάζει τὴν ἡμετέραν νομοθεσίαν ὡς ἔχουσαν δύο μέτρα ἠθικῆς. Κατὰ τὸ ἓν ἀνήθικος εἶναι ἡ εἴσπραξις τόκου ἄνω τῶν 9%, κατὰ τὸ ἕτερον ἠθικὴ εἶναι ἡ εἴσπραξις καὶ ἄνω τῶν 9%, ἀρκεῖ νὰ γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει παλαιᾶς συμφωνίας. Τοιαῦτα ἀντιφατικά, ἀλλοπρόσαλλα μέτρα εἶναι ἀπολύτως καταδικαστέα. Ἐξ ἄλλου ἡ προστασία τῶν πενεστέρων τάξεων δὲν ἔδει νὰ περιορισθῇ εἰς τὸν κύκλον τῶν πιστωτικῶν πράξεων, ἀλλ’ ἔδει νὰ περιλάβῃ πάσας τὰς συναλλακτικὰς πράξεις, διότι τοῦτο εἶχεν ὑποσχεθῆ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶχεν ὑποσχεθῆ ὅτι ἐκτὸς τῆς τοκογλυφίας καὶ περὶ πάσης ἐν γένει αἰσχροκερδίας ἤθελε μεριμνήσει. Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ὑποσχέσεως, ἤτοι ἀπὸ τῆς πρώτης εἰσηγήσεως δικαστικῶν νομοσχεδίων, μέχρι τῆς συζητήσεως τοῦ νόμου αἱ ἰδέαι, φαίνεται, τῆς Κυβερνήσεως ἤλλαξαν, καὶ περιώρισεν αὕτη ὄχι τὸ εὐεργέτημα, ἀλλὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ὑποχρεώσεώς της, εἰς μόνας τὰς πιστωτικὰς σχέσεις. Ἂν πενιχρὰ ὑπῆρξεν ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν κίνησιν τοῦ κεφαλαίου, διὰ τὴν προστασίαν τῆς ἐργασίας καθ’ ἑαυτήν, οὐδεμία ὑπῆρξε μέριμνα. Ἄνευ ἀμφιβολίας ἐκ τοῦ ἐνοχικοῦ Δικαίου προέχει καὶ ἐπειγούσης ἀνάγκης εἶναι νὰ ῥυθμισθῇ παρ’ ἡμῖν ἡ σύμβασις τῆς μισθώσεως ὑπηρεσιῶν, διότι δυστυχῶς τὸ κρατοῦν Δίκαιον διεμορφώθη εἰς ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἄνθρωποι διεκρίνοντο καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν μέγαν φιλόσοφον τῶν Σταγείρων εἰς φύσει ἐλευθέρους καὶ εἰς φύσει δούλους. Ἡ θεωρία τῆς διακρίσεως τῶν ἀνθρώπων εἰς ἐλευθέρους καὶ δούλους ἐξεβλήθη ἐκ τῆς νομοθεσίας, δὲν ἐξεβλήθη ὅμως καὶ ἡ διάκρισις αὐτὴ ἐκ τῆς κοινωνίας ἐφ’ ὅσον τὸ κρατοῦν Δίκαιον ἐπιτρέπον τὴν ἐλευθέραν κατάρτισιν τῆς συμβάσεως ἐργασίας μεταξὺ προσώπων διαφόρου κοινωνικῆς καὶ οἰκονομικῆς δυνάμεως ἐπιτρέπει τὴν τελείαν ὑποδούλωσιν, τὴν τελείαν οἰκονομικὴν ἐξάρτησιν τοῦ ἐργάτου ἀπὸ τὸν ἐργοδότην. Ἀπὸ ταύτης τῆς ἀπόψεως προεῖχεν ἡ ῥύθμισις τῆς συμβάσεως ἐργασίας παντὸς ἄλλου νομοθετικοῦ μέτρου. Ἐν τῇ αὐτῇ γενικῇ κατευθύνσει τῆς προστασίας τῶν ἀπορωτέρων τάξεων ἐπεβάλλετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως κανονισθῶσιν αἱ ἀποζημιώσεις τῶν προσώπων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα μὴ ἔχοντα περιουσίαν δὲν προσβάλλονται καὶ δὲν ζημιοῦνται ἐν τῇ περιουσίᾳ των, ἔχοντα ὅμως ὡς ἄνθρωποι καὶ ἐλευθερίαν καὶ τιμὴν καὶ ὑγείαν προσβάλλονται καὶ ζημιοῦνται κατὰ τὴν τιμήν των, κατὰ τὴν ὑγείαν των, κατὰ τὴν ἐλευθερίαν των. Ἐπεβάλλετο λοιπὸν μεταξὺ τῶν πρώτων νὰ εἰσαχθῇ, καὶ θὰ ἐννοῆτε οἱ ἐξ ὑμῶν νομομαθεῖς ποῦ θέλω νὰ καταλήξω, ἡ ἀρχὴ τῆς ἀποζημιώσεως δι’ ἠθικὴν ζημίαν, θ’ ἀνέμενε δέ τις ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν συμφώνως πρὸς τὰς ὑποδείξεις τοῦ ἀναθεωρηθέντος Συντάγματος νὰ εἰσαγάγῃ νόμον κανονίζοντα τὴν ἀποζημίωσιν ταύτην. Ἀλλ’ ἐπίσης ἐν τῇ αὐτῇ γραμμῇ τῆς προστασίας τῶν ἀδυνάτων εἰς πάσας τὰς νομοθεσίας σήμερον λαμβάνεται πρόνοια, ὅπως χωρῇ ἀποζημίωσις καὶ ἄνευ πταίσματος, προκειμένου περὶ ὡρισμένων ἐπιχειρήσεων, αἵτινες ἀποδίδουσι πολλὰ κέρδη εἰς τοὺς ἐπιχειροῦντας, ἀλλ’ αἵτινες γίνονται μὲ κίνδυνον καὶ τῶν ἐργαζομένων εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις ταύτας καὶ τρίτων. Ἡ ἀποζημίωσις ἡ ἄνευ πταίσματος χωροῦσα, ἡ ἀποζημίωσις, ἡ ὀφειλομένη διὰ τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας ἐπάγεται ὡρισμένη ἐπιχείρησις, ὤφειλε νὰ ἐπισπάσηται τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἀντὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις συμπτωματικῶς ἐνεργοῦσα καὶ ἄνευ ἐπιγνώσεως τῶν θεμελιωδῶν ἀρχῶν καὶ ἀξιωμάτων τοῦ νεωτέρου Δικαίου μᾶς παρουσίασε μόνον τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποζημιώσεως διὰ τὰ ἐξ αὐτοκινήτων ἀτυχήματα. Καὶ ὅμως ὑπεδείχθη ἤδη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐπεξεργασαμένης τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο τὸ ἄτοπον τοῦ ν’ ἀποφεύγῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν νομοθετικὴν ῥύθμισιν ἐν τῷ συνόλῳ τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀπασχόλησεν ἀλλαχοῦ τὰ νομοθετικὰ Σώματα, τὸ ὁποῖον ἐκυρώθη διὰ νομοθετικῶν διατάξεων καὶ τὴν μεγάλην αὐτοῦ σπουδαιότητα ἔχει εἰς τὰς μεταλλευτικάς, σιδηροδρομικάς, βιομηχανικὰς καὶ ναυτικὰς ἐπιχειρήσεις, ὀλιγώτερον δὲ εἰς τὰ αὐτοκίνητα. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον ἐπεβάλλετο ἐν τῇ αὐτῇ μερίμνῃ τῆς προστασίας τῶν ἀδυνάτων, ἐπειδὴ πάντοτε τὰ ἄτομα εἶναι ἀδύνατα ἀπέναντι τοῦ Κράτους, ἡ εἰσαγωγὴ νομοθετήματος καθιεροῦντος τὴν εὐθύνην τοῦ Κράτους πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν ὑπὸ τῶν ὀργάνων αὐτοῦ, ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις, ἀδικουμένων πολιτῶν. Τοῦτο ἦτο ὑποχρέωσις τῆς Κυβερνήσεως νὰ πράξῃ. Τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην δὲν ἐξετέλεσεν ἡ Κυβέρνησις. Ἐκ τοῦ συνόλου τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου ὑπάρχει ἀκόμη ἓν ἄλλο σημεῖον, τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ ἐπισπάσηται τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως· ἡ εἰσαγωγὴ καταστατικοῦ νόμου διὰ συλλόγους καὶ σωματεῖα, ἡ ὁποία θὰ ἐπέτρεπε τὴν ἀνάπτυξιν τῆς εὐρύθμου ζωῆς τῶν ὁμάδων ἐν τῇ ἡμετέρᾳ κοινωνίᾳ. Ἦτο καὶ αὐτὸ ὑποχρέωσις ἀπορρέουσα ἐκ τοῦ Συντάγματος· κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου...

§61Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν νομίζετε ὅτι ἀνήκει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἡ μεταρρύθμισις αὕτη;

§62Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὁμολογῶ περὶ συλλόγων ἐν γένει καὶ περὶ τῆς γενικῆς πολιτικῆς Κυβερνήσεως, ἣν ὑπολαμβάνω ἐν τῇ ἀλληλεγγύῃ τῶν μελῶν της. Ταῦτα λοιπὸν θὰ εἶχε νὰ παρατηρήσῃ τις ὡς πρὸς τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου.

§63Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Δὲν εἶναι ἡ ὥρα τώρα νὰ εἴπητε ὅτι παρέλειψεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ψηφίσῃ τὸν νόμον περὶ ἀκατασχέτου μέρους τοῦ σταφιδοκάρπου;

§64Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Βεβαίως καὶ σᾶς εὐχαριστῶ, διότι μοὶ τὸ ὑπεμνήσατε. Μοὶ ὑπομιμνήσκει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός τι, διὰ τὸ ὁποῖον προσήκει ἔλεγχος κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις, ἐνῷ υἱοθέτησε διαφόρους ἄλλας προτάσεις προελθούσας ἐκ τῆς Βουλῆς, ταύτην μόνην, τὴν περὶ ἀκατασχέτου μέρους τοῦ σταφιδοκάρπου, δὲν υἱοθέτησε. Παρὰ τὰς ἀρχὰς τὰς ὑπαγορευομένας ὑπὸ τῆς μερίμνης ὑπὲρ τῶν ἀπορωτέρων τάξεων, μερίμνης, ἡ ὁποία στηρίζεται οὐχὶ ἐπὶ λόγων φιλανθρωπίας, διότι τοιοῦτον λόγον ἐγὼ οὐδέποτε θὰ ἐθεώρουν εὐπρεπὲς νὰ προτάξω ὑπὲρ ὁμοίων μου, ἀλλὰ στηριζομένης εἰς τὴν ὀρθὴν ἀντίληψιν περὶ προστασίας πάντων τῶν μελῶν τῆς κοινωνίας, διότι οὕτω προάγεται ἡ δύναμις τοῦ συνόλου, δὲν ἠθέλησε νὰ υἱοθετήσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν πρότασιν τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ διαφόρων συναδέλφων καὶ ἐμοῦ περὶ ἀκατασχέτου μέρους τοῦ σταφιδοκάρπου, ἐνῷ τὸ μέτρον τοῦτο ἐνδείκνυται ὡς παράλληλον πρὸς τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἤδη ἡ νομοθεσία, ὅπως μὴ ἀφαιρῶνται οἱ ὀφειλέται οὔτε τὰ μέσα τῆς παραγωγῆς οὔτε τὸ ἐλάχιστον ποσὸν τοῦ ἡμερομισθίου, τὸ ὁποῖον ἐξαρκεῖ εἰς αὐτοὺς καὶ τὴν οἰκογένειάν των, διὰ νὰ συντηρηθῶσι, διότι τοῦτο ἀντίκειται οὐχὶ μόνον εἰς τὴν φιλανθρωπίαν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ὑγιᾶ ἀντίληψιν περὶ τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων τῆς κοινωνίας. Ἀλλ’ ἔλθωμεν ἤδη εἰς τὸν κλάδον τοῦ Ποινικοῦ Δικαίου. Τὰ μεγάλα νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα, ἐὰν πράγματι εἴτε εἰσήγοντο εἴτε εἰσαχθέντα ἐψηφίζοντο, θὰ περιεποίουν τιμὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ταῦτα δυστυχῶς δὲν ἐγένοντο. Ἐννοῶ τὸ ἐξαγγελθὲν καὶ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ τύπου, τὸ νομοσχέδιον περὶ καταδιώξεως τῶν χαρτοπαιγνίων, ἀλλὰ καὶ τὸ μὴ ὑποβληθὲν ἀλλ’ ὑποσχεθὲν ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐκλογικὸν νομοσχέδιον.

§65Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπεσχέθην.

§66Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ὑπεσχέθητε.

§67Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀνεγνώσατε καλῶς· ὑπεσχέθην ὅτι, ὅταν ψηφισθῇ ἐκλογικὸς νόμος, θὰ μεριμνήσω περὶ ἐκλογικῶν ἀδικημάτων.

§68Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἴπετε ὅτι θὰ συνυποβληθῶσιν· ἄρα πάντως ὑπεσχέθητε τὴν ὑποβολὴν τοῦ περὶ ἐκλογικῶν ἀδικημάτων.

§69Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως περιμείνατε ν’ ἀκούσητε ὑποβαλλόμενον τὸ περὶ ἐκλογῶν, διὰ νὰ ἴδητε ὑποβαλλόμενον καὶ τὸ περὶ ἀδικημάτων.

§70Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω ὅ,τι δὲν βλέπω. Ἐκτὸς δὲ τοῦ ὅτι δὲν εἶδον νομοσχέδιον δὲν βλέπω καὶ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον τὴν μέριμναν περὶ ἐκλογικῶν ἀδικημάτων ἐξαρτᾶτε ἐκ τῆς ὑποβολῆς νομοσχεδίου περὶ ἐκλογῶν. Ἀλλ’ ἄλλο τὸ ἕν καὶ ἄλλο τὸ ἄλλο. Οὔτε θὰ εἰσηγηθῆτε ὑμεῖς νόμον περὶ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἐκεῖ παύει ἡ ἰδική σας ἁρμοδιότης καὶ ἱκανότης.

§71Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη.

§72Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Αἱ παραλείψεις αὗται τῆς Κυβερνήσεως εἶναι κεφαλαιώδεις κατ’ ἐμέ, ὅπως ἐπίσης κεφαλαιώδης εἶναι καὶ ἡ παράλειψις ἄλλου μέτρου, τὸ ὁποῖον δὲν εἰσηγήθη οὔτε ὑπεσχέθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐνῷ ὤφειλε καὶ νὰ σκεφθῇ περὶ αὐτοῦ καὶ νὰ τὸ εἰσηγηθῇ, ἐννοῶ τὴν λῆψιν νομοθετήματος ἀφορῶντος τὴν καταστολὴν τῆς ὁπλοφορίας. Ἀπέναντι τῶν κεφαλαιωδῶν τούτων παραλείψεων εἰσηγήθη τῇ ἀληθείᾳ ἡ Κυβέρνησις μέτρα τινὰ ὡς τὰ ἀφορῶντα τὴν ἀποπλάνησιν πρὸς ἀσέλγειαν, τὴν ἀπαγωγήν, τὴν ζωοκλοπὴν καὶ ἄλλα, τινὰ τῶν ὁποίων ὁμολογῶ ὅτι εἶναι ὀρθά, πολλὰ ὅμως ἐξ αὐτῶν εἶναι ἀντιδραστικά, καὶ ἐν τῷ κύκλῳ τούτῳ δύναταί τις νὰ καταγνώσῃ τῆς Κυβερνήσεως ἐν γένει ὅτι καὶ ἐνταῦθα ἡ ἐργασία της ὑπῆρξεν ἐντελῶς συμπτωματική, ὅτι διέφυγε τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἐλάττωμα τῆς ἡμετέρας νομοθεσίας εἶναι ἡ ὕπαρξις πολλῶν ἀδικημάτων βαρέως τιμωρουμένων καί, ἀντὶ νὰ φροντίσῃ ν’ ἀναστείλῃ τὸ κακόν, ἐπέτεινεν αὐτὸ μέχρι τοῦ νὰ δημιουργήσῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑποδείξεων τοῦ κ. Χριστίδου καὶ ἰδιώνυμον ἀδίκημα τῆς φυγοδικίας. Εἶναι καλὸν τὸ μέτρον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετράπη ἡ ἀνάκλησις τῆς ἐγκλήσεως, καὶ δύναταί τις νὰ συγχαρῇ τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἰς τὸν κύκλον τῶν δικαστικῶν νομοσχεδίων ἤκουσε τουλάχιστον μίαν εἰσήγησιν καὶ ἠκολούθησε μίαν σύστασιν, τὴν σύστασιν τοῦ ἐξ Ἀρκαδίας ἐντίμου συναδέλφου κ. Τριανταφυλλάκου, εἰς τὸν ὁποῖον ὀφείλεται ἡ πρωτοβουλία τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ μέτρου τῆς ἀνακλήσεως τῶν ἐγκλήσεων. Ἐν γένει ὅμως ἐν τῷ κύκλῳ τῶν μεταρρυθμίσεων τοῦ ποινικοῦ δικαίου ἡ τάσις τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν ἀντιδραστικὴ καὶ δὲν συνωδεύετο ἀπὸ τὰς νεωτέρας ἐπιστημονικάς τε καὶ πολιτικὰς ἀντιλήψεις. Σήμερον ἡ ποινικὴ νομοθεσία κατὰ τὸ δικονομικὸν αὐτῆς ἰδίως μέρος ἀποβλέπει εἰς προστασίαν τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων τοῦ κατηγορουμένου. Ἀπὸ ταύτης δὲ τῆς ἀπόψεως ἐνδεικνύονται μέτρα, τὰ ὁποῖα καὶ παρ’ ἡμῖν ἐν τῷ δικαστικῷ τύπῳ καὶ ἀλλαχοῦ ἔχουσι συζητηθῆ καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι μέτρα γενναῖα καὶ ψηφιζόμενα θ’ ἀπετέλουν τίτλον τιμῆς διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ θὰ προσέδιδον εἰς αὐτὴν τὸν τίτλον τοῦ πραγματικοῦ ἀνακαινιστοῦ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν. Τοιοῦτον μέτρον εἶναι ἡ συμμετοχὴ τῶν ἐνόρκων εἰς τὴν ἐπιβολὴν τῆς ποινῆς. Ἔχομεν νόμον ποινικὸν πεπαλαιωμένον, τοῦ ὁποίου ἡ διόρθωσις ὀρθῶς παρεπέμφθη εἰς ἐπιτροπήν, ἀλλὰ τὰ κακὰ αὐτοῦ θὰ ἠδύναντο ἐν πολλοῖς νὰ μετριασθῶσιν, ἐὰν εἰσήγετο τὸ μέτρον τῆς συμμετοχῆς τῶν ἐνόρκων εἰς τὴν ἐπιβολὴν τῆς ποινῆς. Ἐπίσης ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσηγηθῇ τὴν θεσμὸν τῆς ἐκδικάσεως τῶν μικρῶν πταισμάτων κατὰ συνοπτικωτέραν διαδικασίαν τῆς τηρουμένης σήμερον. Ἀλλ’ ἐπίσης ἔδει νὰ εἰσηγηθῇ καὶ μέτρα προστατευτικὰ τῶν ἀνηλίκων τῶν ἐπιρρεπῶν εἰς ἐγκληματικὰς πράξεις. Ἀπέναντι τῶν γενναίων τούτων μέτρων, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, δὲν εἰσηγήθη ἡ Κυβέρνησις παρὰ ἐλάχιστα νομοθετήματα ἀναγόμενα εἰς τὴν καθαρογράφησιν τῶν ποινικῶν ἀποφάσεων καὶ ἄλλα τινὰ τόσον μικρά, μὰ τόσον μικρά, ὥστε πάντα ὁμοῦ λαμβανόμενα νὰ μὴ δύνανται ν’ ἀντικρούσωσι τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ θεσμοῦ τῆς φανερᾶς ἀνακρίσεως, τὸν ὁποῖον ἐπέβαλεν ἡ ἐπανάστασις. Καὶ ἐν γένει πάντα τὰ δικαστικὰ μέτρα τὰ ληφθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως παραβαλλόμενα ἐν τῷ συνόλῳ τῶν πρὸς μόνον τὸν θεσμὸν αὐτὸν ὠχριῶσι, καὶ ὀφείλεται ἀναντιρρήτως ἐθνικὴ εὐγνωμοσύνη εἰς τὴν ἐπανάστασιν, διότι παρὰ πάσας τὰς ἀντιδράσεις, εἰς ἃς μετεῖχε καὶ ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐπέμεινεν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς φανερᾶς ἀνακρίσεως, ὅπως ἐπίσης ὀφείλεται τιμὴ εἰς τὴν ὑποστηρίξασαν τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ θεσμοῦ ἐφημερίδα «Δικαιοσύνην» καὶ τὸν ἐπεξεργασθέντα τὸν σχετικὸν νόμον πολιτευτὴν Ἰωάννην Δ. Ῥάλλην.

§73Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὀφείλεται εἰς τὸν κ. Ἰωάννην Ῥάλλην. Ἡμεῖς ἁπλῶς ἐβοηθήσαμεν.

§74Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Εἷς εἶναι ὁ Δημητρακόπουλος εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§75ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἕνας εἶναι καὶ ὁ Μπέης, ὁ ὑποδηματοποιός!

§76Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐν τούτῳ τῷ κύκλῳ τῶν σκέψεων εὑρισκόμενος δὲν δύναμαι νὰ παραλίπω νὰ ἐκφράσω παράπονον, διότι ἡ Κυβέρνησις περὶ διάφορα ἐπουσιώδη ἀσχοληθεῖσα δὲν ἀντελήφθη τὴν σημασίαν καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς λήψεως καὶ ἑνὸς ἄλλου μέτρου, ὑποδειχθέντος κατ’ ἐπανάληψιν ὑπό τε τῶν ἐπιστημονικῶν καὶ τῶν ἐπαγγελματικῶν κύκλων τοῦ μέτρου τῆς καταπολεμήσεως τοῦ ἀθεμίτου ἐπαγγελματικοῦ ἀνταγωνισμοῦ. Τοῦτο ἐπεβάλλετο ἀπὸ πολλῶν ἀπόψεων νὰ ληφθῇ καὶ πρὸς προστασίαν τοῦ ὑγιοῦς ἐμπορίου καὶ πρὸς προστασίαν τῶν παραγωγῶν, τῶν ὁποίων τὰ συμφέροντα μένουσιν ἔκθετα εἰς τὰς ὑποδολιεύσεις ἐμπόρων καταχρωμένων καὶ σήματα καὶ διαφημίσεις καὶ πρὸς προστασίαν τῆς κοινωνίας ἐν γένει καὶ ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑγείαν αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀντοχὴν τῶν θυλακίων τῶν πολιτῶν προκειμένου περὶ τροφίμων, τὰ ὁποῖα σήμερον ὑπὸ τὴν κρατοῦσαν ἀναρχίαν παρέχονται καὶ νοθευμένα καὶ ἀκριβά. Ἀλλὰ τοιοῦτο μέτρον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐδείκνυε μίαν πραγματικὴν κατεύθυνσιν πρὸς ῥύθμισιν καὶ ἀνακαίνισιν τῶν ποινικῶν διατάξεων ἡμῶν, δὲν εἰσηγήθη ἡ Κυβέρνησις. Παρατηροῦμεν λοιπὸν καὶ ἐν τῷ κύκλῳ τούτῳ τὴν αὐτὴν συμπτωματικὴν ἀλλὰ καὶ ἀντιδραστικὴν καὶ ἐν πολλοῖς ἀνελευθέραν κατεύθυνσιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἔρχομαι εἰς τὰς δικονομικὰς διατάξεις. Εἰς τὸ μέρος τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς παρουσίασε τὰ καλλίτερα ἴσως νομοσχέδιά του, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι ἤσκησε τὴν δικηγορίαν μετ’ ἐπιμελείας καὶ ὀξύτητος καὶ διεῖδε πολλὰ τρωτὰ τῆς ἡμετέρας Δικονομίας καὶ ἐπεζήτησε νὰ ἄρῃ ταῦτα. Τοιουτοτρόπως διὰ πολλαπλῶν νομοσχεδίων ἐζήτησε νὰ διορθώσῃ τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν κοινοποίησιν τῶν διαφόρων δικογράφων. Εἰσηγήθη νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐπεξεργασθῆ καὶ καταρτίσει ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Ἀστικοῦ Δικαίου περὶ τῆς ἐκδικάσεως τῶν προσωρινῶν μέτρων ἐπὶ διαφορῶν περὶ διακατοχῆς, ἄριστον τῇ ἀληθείᾳ μέτρον, διὰ τὸ ὁποῖον ὁμολογῶ ὅτι εὐλογεῖται καὶ πρέπει νὰ εὐλογῆται ἡ Κυβέρνησις. Ἐπίσης εἰσηγήθη τὸν περιορισμὸν καὶ τὴν τροποποίησιν ἐν γένει τῆς ἐφέσεως ἐπὶ προδικαστικῶν ἀποφάσεων περὶ ἀποδείξεως καθὼς καὶ ἁπλούστευσιν τῆς διαδικασίας περὶ παρατάσεως προθεσμίας καὶ ἄλλα τινά. Ἐν γένει διαβλέπει τις εἰς τὰ μέτρα ταῦτα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἐξ ὧν τὸ ὡραιότερον εἶναι τὸ ἀφορῶν εἰς τὰς δικονομικὰς ἀκυρότητας καὶ τοὺς λόγους ἀναιρέσεως, ὅτι παρ’ αὐτῷ ἐπρυτάνευσεν ἡ σκέψις, ὅπως ἡ διαδικασία ἀποβῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχυτέρα. Νομίζω ὅμως ὅτι, ἐνῷ ἠθέλησε νὰ ἐπιταχύνῃ τὴν ἐκδίκασιν τῶν διαφορῶν, εἰσηγήθη ἐξ ἄλλου καὶ μέτρα, τὰ ὁποῖα σημαίνουσιν αὐτόχρημα ἄρνησιν δικαιοσύνης, ἰδίως διὰ τοὺς περὶ μικρῶν συμφερόντων δικαζομένους. Καὶ τοιοῦτο μέτρον εἶναι τὸ τοῦ ἀνεκκλήτου τῶν διαφορῶν, τὸ κατ’ ἐμὲ ἀστοχώτατον καὶ ἀδικώτατον καὶ ἀποδεικνύον ὅτι ἐν τῇ Κυβερνήσει κυριαρχεῖ ἡ ἰδέα δύο δικαίων, τοῦ δικαίου τοῦ ἰσχυροῦ, τοῦ μεγάλου συμφεροντούχου, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀνάγκην διονυχίσεως καὶ εἰς δεύτερον βαθμὸν διαδικασίας, καὶ τοῦ δικαίου τοῦ πτωχοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀρκετὸν νὰ κριθῇ ἐν ἑνὶ βαθμῷ. Δὲν δύναμαι τέλος παρὰ νὰ ἐκφράσω τὴν ὀδύνην μου, διότι ὑπὸ τὴν μορφὴν τῶν προστατευτικῶν μέτρων τῶν δανειστῶν ἐπανῆλθεν ἐν τῇ δόξῃ της ἡ προσωπικὴ κράτησις, καὶ τοῦτο θεωρῶ σκοτεινὸν σημεῖον εἰς τὴν ἡμετέραν νομοθεσίαν. Σταματῶ ἕως ἐδῶ, διὰ νὰ δώσω τὸν γενικὸν χαρακτηρισμὸν τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ δικαιοσύνῃ. Ὁ εἰσηγητὴς τῶν δικαστικῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως ἀποδεικνύεται ὅτι ὡς δικηγόρος εἶχε μελετήσει τρωτά τινα τῆς νομοθεσίας μας, ὅτι εἶχε τὴν ὀξύτητα νὰ διαγνώσῃ τὰς αἰτίας τινῶν ἐλαττωμάτων τῆς νομοθεσίας μας, ἔσχε τὴν ἀγαθωτάτην πρόθεσιν νὰ ἄρῃ τὰ ἄτοπα ταῦτα, ἀλλ’ εἰργάσθη ἐπὶ τῇ βάσει οὐχὶ γενικωτέρων σκέψων, οὐχὶ εὐρυτέρων ἀντιλήψεων, ἀλλ’ ἐντελῶς συμπτωματικῶς, ἐπέτεινε δὲ τὰ ἐλαττώματα ταῦτα, ἅτινα ὑπῆρχον εἰς τὰ νομοσχέδιά του, καὶ ἡ, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω....

§77Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἀκαμψία.

§78Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εὐχαριστῶ πολύ, διότι μοὶ δίδετε κοινοβουλευτικὴν ἔκφρασιν, διὰ νὰ χαρακτηρίσω ὅτι κατ’ ἐμὲ ἀποτελεῖ ἔλλειψιν κοινοβουλευτικῆς ἀγωγῆς καὶ ἡ ἀκαμψία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅστις ἠρνεῖτο, ὅπως ἡ Βουλὴ διὰ τῆς συζητήσεως ἐπιδράσῃ ἐπωφελῶς εἰς τὴν διαρρύθμισιν τῶν νομοσχεδίων του. Ἐξ ἄλλου τὸ γενικὸν χαρακτηριστικὸν τῆς δράσεως ταύτης εἶναι ὅτι εἰσήχθησαν πολλὰ νομοσχέδια, πλεῖστα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο ἄριστα νὰ περιληφθῶσι κατὰ κλάδους εἰς ἕν, οὕτως ὥστε νὰ ἔχωσι καὶ οἱ δικασταὶ καὶ οἱ διάδικοι καὶ οἱ δικηγόροι τὴν ἐποπτείαν τῶν κατὰ κλάδον μεταρρυθμίσεων. Π. χ. ἠδύνατο δι’ ἑνὸς νόμου διὰ μιᾶς Νεαρᾶς νὰ εἰσαχθῶσιν ἑνιαίως πᾶσαι αἱ δικονομικαὶ μεταρρυθμίσεις. Διατί δὲν ἐγένετο τοῦτο; Δυοῖν θάτερον, ἢ ὁ κ. Ὑπουργὸς κατέταμε τὴν ἐργασίαν αὑτοῦ ἐπίτηδες καὶ παρουσίασε ταύτην πολλαπλῆν, ἵνα διὰ τοὺς μὴ δυναμένους νὰ ἐρευνήσωσι ταῦτα ἀπὸ τῶν γενικῶν γραμμῶν καὶ τῶν γενικῶν κατευθύνσεων παρασταθῇ ὡς κατ’ ὄγκον καὶ ἑπομένως καὶ κατὰ ποιὸν σπουδαία ἐργασία. Τοῦτο ὅμως, μὴ ἐπιθυμῶν νὰ θίξω τὴν καλὴν πίστιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ. Τὰ νομοσχέδια συνελαμβάνοντο ἐν τῷ νῷ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ συμπτωματικῶς ἐφ’ ὅσον ἀνεκαλύπτοντο ἐν τοῖς συρταρίοις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἕτοιμα ἢ ἐφ’ ὅσον ἠκούοντο γνῶμαί τινες ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ.

§79ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ διορισμὸς τῆς ἐπιτροπῆς διὰ τὴν ἀνακαίνισιν τῆς νομοθεσίας δὲν εἶναι συστηματικὴ μέριμνα;

§80Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὡμίλησα περὶ αὐτῆς ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, κύριε Πρόεδρε, ὅτε ὑμεῖς ἦσθε ἀπών.

§81Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἂν ἐπετρέπετε νὰ δοθῇ ἀμέσως ἀπάντησις εἰς αὐτά, θὰ ἦτο ἱκανὸν ν’ ἀναγνώσητε τὴν εἰσηγητήριον ὁμιλίαν μου, διὰ νὰ ἴδητε ὅτι πάντα ἦσαν προανηγγελμένα. Ἐπίσης εἶναι αὐτονόητον διὰ πάντα ὄχι ὑπάρξαντα ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ἔξωθεν παρακολουθήσαντα τὰς συζητήσεις, ὅτι νομοσχέδια ἀφορῶντα εἰς θέματα δικονομικὰ δὲν ἦτο δυνατόν ποτε νὰ ψηφισθῶσιν, ἂν ἡνωμένως εἰσήγοντο. Ποτὲ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ περιλάβω πάσας τὰς διατάξεις ἐν ἑνὶ νομοσχεδίῳ, διότι οὐδέποτε θὰ ἐψηφίζοντο.

§82Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τὸ μεγαλείτερον προτέρημά σας, τὸ ὁποῖον θὰ ἔλεγον ἐν καιρῷ, ἀλλὰ μὲ ἀναγκάζετε ἀπὸ τοῦδε νὰ σᾶς τὸ ἐξαγγείλω, εἶναι ἀκριβῶς ὅτι ὑμεῖς μᾶς ἐπείσατε ὅτι μία Κυβέρνησις εἶναι ἱκανή, ἂν θέλῃ, νὰ ψηφίζῃ δικαστικὰ νομοσχέδια.

§83Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι παράδειγμα, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ μνησθῶ ἐκ τοῦ παρελθόντος πολιτικοῦ βίου λίαν εὐφήμως, εἶναι τὸ παράδειγμα τοῦ ἀειμνήστου Βουλπιώτου, ὁ ὁποῖος εἰσήγαγε νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπεψηφίσθησαν ἕνεκα τῶν τότε πολιτικῶν περιστάσεων, ἀλλ’ εἰσήγαγε μεταρρυθμίσεις διατάξεων μιᾶς διατάξεως τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ἕτερον νομοσχέδιον δι’ ἑτέραν διάταξιν, ἄλλο διὰ δύο ἢ τρία ἄρθρα, ἀκριβῶς διότι προσέκρουεν ἐκ τῆς φύσεως τοῦ πράγματος καὶ τῆς συνθέσεως τοῦ Κοινοβουλίου εἰς ἀντιδράσεις, αἵτινες κατέπνιγον πᾶσαν ἀγαθὴν πρόθεσιν. Ἦσαν ἄλλαι αἱ περιστάσεις, ἐν τούτοις τὰ πράγματα αὐτὰ εἶναι, καὶ ἂν ἐλαμβάνετο πρόνοια νὰ εἰσηγηθῶσι 10, 20, 30 μεταρρυθμίσεις τῆς Πολ. Δικονομίας, βεβαιότατα οὐδέποτε θὰ ἐψηφίζοντο.

§84Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ δικηγόρων, τὸ ὁποῖον ἔθιγε συμφέροντα τῶν δικηγόρων, ἀπετελεῖτο ἐκ πολλῶν ἄρθρων, καὶ ἐν τούτοις ἐψηφίσθη.

§85Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπετε ὅτι διατελεῖτε ἐν ἀγνοίᾳ καὶ τῆς κοινοβολευτικῆς ἱστορίας καὶ τῆς πολιτικῆς ἱστορίας τοῦ τόπου. Εἶναι παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἔλαβον ἄλλοθεν καὶ εὐχαρίστως τὸ ἐξαγγέλλω εἰς τὴν Βουλήν. Μόνον δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἠδυνάμην νὰ ἐπιτύχω ὅ,τι ἐπέτυχον.

§86Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εὐχαριστῶ πολὺ διὰ τὸ μάθημα, τὸ ὁποῖον δίδετε. Πιστεύσατε ὅτι καὶ ἄνευ αὐτοῦ ἐγὼ ἐγνώριζον ὅτι ἐκ τῆς φαυλοκρατίας λαμβάνετε τὰ παραδείγματα καὶ ταύτην συνεχίζετε καὶ ἐφαρμόζετε ὡς Ὑπουργός. Ἔρχομαι εἰς τὸ βʹ τμῆμα τῆς ὁμιλίας μου, εἰς τὴν ἔρευναν τῆς ἀνορθώσεως τῆς ἀναγομένης εἰς τὰ ὄργανα τὰ ἀπονέμοντα ἢ συντελοῦντα εἰς τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Καὶ μετὰ τὴν παρατήρησιν τὴν τελευταίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης δὲν δύναμαι εἰμὴ καὶ πάλιν νὰ χαρακτηρίσω ὡς συμπτωματικὰς τὰς γενομένας μεταβολὰς εἰς τὸν νόμον περὶ προσόντων.

§87Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς εἴπω πάλιν καὶ νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω ὅτι ἡ λέξις «συμπτωματικὴ» εἶναι εἰλημμένη ἐκ τῆς ἐμῆς εἰσηγητηρίου ἀγορεύσεως, διότι ἀκριβῶς τοῦτο ἦτο τὸ σύστημα τῆς ἀνακαινίσεως τῶν κωδίκων, τὸ συμπτωματικόν, ἡ συμπτωματικὴ μέριμνα ἐφ’ ὡρισμένων κωδίκων. Λοιπὸν ὅ,τι χαρακτηρίζει τὸ σύστημα τὸ εἰσαχθὲν καὶ ψηφισθὲν εἶναι ἡ συμπτωματικότης ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστον. Λοιπὸν ἐπαναλαμβάνετε μίαν φράσιν καὶ λέξιν, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς τὴν ἐμὴν εἰσήγησιν καὶ ἡ ὁποία ἀποτελεῖ αὐτὸ τὸ σύστημα.

§88Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Δὲν δύναται νὰ εἶναι κακή.

§89Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λέγω ὅτι δύναται νὰ εἶναι κακή. Αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημα, δηλαδὴ ἡ καθολικὴ ἀνακαίνισις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως παρὰ διὰ συστάσεως τῶν ἐπιτροπειῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ φέρωσι τοὺς κώδικας ἐν προσεχεῖ μέλλοντι καὶ διὰ τῆς συμπτωματικῆς ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστον προνοίας.

§90Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Αὐτὸ τὸ γνωρίζω· τόσον ἀφελῆ δὲν πιστεύω νὰ μὲ ἐκλάβητε, ὥστε νὰ μὴ τὸ γνωρίζω...

§91Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§92Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. ... Καὶ ὅταν μεταχειρίζωμαι τὴν λέξιν «συμπτωματικὴ» ὅσον ἀφορᾷ τὴν συμπτωματικήν σας νομοθεσίαν, τοῦτο σημαίνει ὅτι ἀρνοῦμαι εἰς τὰ συμπτωματικά σας μέτρα τὴν γενικότητα τῆς βάσεως, ἀφ’ ἧς ὡρμήθητε, τὴν ἑνότητα τῆς κατευθύνσεως, πρὸς ἣν τείνετε. Δὲν εἶναι μόνον συμπτωματικὰ τὰ μέτρα σας διότι περιστρέφονται περὶ πολλὰς λεπτομερείας, ἀλλ’ εἶναι διπλῶς συμπτωματικά, διότι δὲν ἐμπνέονται ἀπὸ μίαν ἰδέαν. Ἐνοήσατε τώρα; Καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε, πῶς ἄλλως θέλετε νὰ χαρακτηρίσω τὸ σύστημα, καθ’ ὃ διὰ τριῶν ἀλλεπαλλήλων νόμων καὶ διὰ τροπολογιῶν ὑποβαλλομένων κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν ἐτροποποιήσατε τοὺς νόμους περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων; Καὶ πῶς θέλετε νὰ χαρακτηρίσω τὴν ἀνοχήν, τὴν ὁποίαν ἐπεδείξατε, εἰς τὸ νὰ ψηφισθῇ μέτρον αἶρον τὴν διαστολήν, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ εἰσαγγελικῆς καὶ δικαστικῆς ὑπηρεσίας; Καὶ πῶς θέλετε νὰ χαρακτηρίσω ἄλλως τὴν ἔλλειψιν ἢ τὴν παράλειψιν μερίμνης πρὸς ὀργάνωσιν ἀνακριτικῆς ὑπηρεσίας, ποινικῆς ὑπηρεσίας καθόλου; Ταῦτα ἐλέχθησαν, ταῦτα ἐπανελέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατ’ ἐπανάληψιν, θὰ ἐδικαιοῦτο δέ τις, ὑποθέτω, ν’ ἀναμένῃ τὴν εἰσήγησιν καὶ τὴν λῆψιν τοιούτων μέτρων ἐκ μέρους Κυβερνήσεως, ἥτις θέλει νὰ καυχᾶται ὅτι συνδέει τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς πρὸς τὴν ἀνακαίνισιν τῆς Δικαιοσύνης. Ὥστε δὲν δύναται νὰ τύχῃ τῆς ἐπιδοκιμασίας ἡμῶν ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν νομοθεσίαν περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων, ὄχι μόνον διότι παρέλιπε νὰ διορθώσῃ σοβαρὰ αὐτῆς ἐλαττώματα, ἀλλὰ καὶ διότι ἐπέτεινε τὰ ὑπάρχοντα. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὀργανικὴν ταύτην νομοθεσίαν, ἡ Κυβέρνησις ἔχει νὰ μᾶς ἐπιδείξῃ ἀληθῶς τὴν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν δικαστῶν, ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι ἡ Βουλὴ διατηρεῖ ἀκόμη ἐν τῇ μνήμῃ της τὸν πόλεμον, τὸν ὁποῖον καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος ἀντέταξα κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου. Τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, θέλων νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ νομοσχέδιόν του, εἶπεν ὅτι τὴν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν δικαστῶν ἐπιβάλει ἡ ὀρθὴ καὶ ὑγιὴς ἀντίληψις τῶν συμφερόντων ἰδίως τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, καὶ ἀπὸ ταύτης τῆς ἀπόψεως, οὐχὶ ἀπὸ τοῦ συμφέροντος τῶν θυλακίων τῶν δικαστῶν, εἰσηγήθη καὶ ἐπέμεινεν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν δικαστῶν. Ἀλλ’ ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ἀντιλήψεως ἐγὼ ἀντέταξα τὴν ἐμήν, ὅτι θὰ ἦτο σκοπιμώτερον, ἂν ἐκ τῆς αὐξήσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία θ’ ἀνέλθῃ κατὰ τοὺς μετριωτέρους ὑπολογισμοὺς μετὰ τριετίαν εἰς 1.500.000, διετίθετο μέρος μὲν πρὸς συστηματικὴν καὶ οὐχὶ συμπτωματικὴν ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν, μέρος δὲ πρὸς ὑπηρεσίαν δανείου διὰ τὴν προικοδότησιν κτηματικῆς Τραπέζης, ἥτις νὰ δύναται νὰ προικοδοτῇ τοὺς κατὰ τόπους συσταθησομένους πιστωτικοὺς συνεταιρισμούς. Ἂν ταῦτα τὰ μέτρα ἐλαμβάνοντο, ὄχι μόνον αἱ ἀποδόσεις τῶν φόρων θὰ ἦσαν μεγαλείτεραι, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις θὰ εἶχε καὶ βάσιν, ὅπως καὶ αὔξησιν τῶν φόρων ἐπιβάλῃ, ἵνα αὐξήσῃ τότε τοὺς μισθοὺς καὶ τῶν δικαστικῶν καὶ τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δικηγορικὸν νομοσχέδιον, τοῦτο ἐψηφίσθη συντελέσαντος καὶ ἐμοῦ διὰ τῆς σιωπῆς μου εἰς τὸ νὰ ψηφισθῇ, ἀφοῦ προηγουμένως ἀπηλείφθησαν διατάξεις τινές, τὰς ὁποίας ἐχαρακτήρισα ὡς οὐχὶ καλάς. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχει τις ἐν τούτῳ τῷ τμήματι τῆς μερίμνης τοῦ Κράτους περὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐλέγξῃ, εἶναι ἡ παράλειψις τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐγκαθιδρύσῃ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας καὶ εἰσηγηθῇ νόμον περὶ τῆς ὀργανώσεως καὶ λειτουργίας αὐτοῦ καὶ τῆς ὑπ’ αὐτοῦ τηρητέας δικονομίας. Εἶναι ἡ παράλειψις αὕτη κεφαλαιώδης, καὶ κατ’ ἐμὲ οὐδεμίαν ἔχει δικαιολογίαν ἡ Κυβέρνησις, Εἶναι δὲ τόσῳ μᾶλλον κεφαλαιώδης, ἰδίᾳ προκειμένου περὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅσῳ ἐκ τῆς ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας ἐξαρτᾶται ἡ λειτουργία ἑτέρου Δικαστηρίου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαιότατον διὰ τὴν εὔρυθμον ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, τοῦ Δικαστηρίου τῆς κακοδικίας. Ἐφ’ ὅσον δὲν λειτουργεῖ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας καὶ ἑπομένως δὲν δύναται κατὰ τὸ Σύνταγμα νὰ λειτουργήσῃ τὸ Δικαστήριον τῆς κακοδικίας ἔχομεν ἀσυδότους τοὺς δικαστάς. Καὶ τοῦτο εἶναί τι ἀνήκουστον! Ὄσον ἀφορᾷ τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως περὶ φυλακῶν γνωρίζετε ἐκ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐγένετο νόμος τοῦ Κράτους, ποῖαι εἶναι αἱ ἰδέαι μου περὶ τοῦ μέτρου τούτου τῆς Κυβερνήσεως, πῶς ἐπολέμησα αὐτὸ καὶ ἐπολέμησαν αὐτὸ καὶ ἄλλοι ῥήτορες καὶ ἀπεδείξαμεν ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο, μετὰ σπουδῆς συνταχθὲν καὶ ὑποβληθέν, εἶναι ἀτυχὲς καὶ ἄξιον καταργήσεως. Διὰ νὰ μὴ καταπονήσω τὴν Βουλήν, ἐπειδὴ ὑπάρχουσι διατετυπωμέναι αἱ γνῶμαί μου εἰς τὰ Ἐστενογραφημένα Πρακτικά, δὲν θέλω ν’ ἀσχοληθῶ εἰς τὴν ἐπανάληψιν τῆς καταδίκης τοῦ συστήματος καὶ τοῦ τρόπου, μεθ’ οὗ ἐπετεύχθη ἡ ψήφισις τοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει in aeternum τὴν ἐπιπολαιότητα καὶ κενότητα τῆς ἐν τούτῳ πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ποινικὴν ἐκτελεστικὴν ὑπηρεσίαν δὲν δύναμαι εἰμὴ νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὴν ἐπὶ τῆς ἀνορθωτικῆς Κυβερνήσεως ἐπιδεικνυομένην ἀστοργίαν πρὸς τοὺς καταδίκους. Ἔχω τοὺς ἀριθμοὺς τῶν μηνιαίων καταστάσεων θανάτων τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς κρατουμένων, παρατηρῶ δ’ ὅτι 80% ἐκ τῶν ἀποθνησκόντων εἰς τὰς φυλακὰς ἀποθνήσκουσιν ἐκ φυματιώσεως. Ἡ κατάστασις αὕτη εἶναι ἀφόρητος, εἶναι στίγμα διὰ τὸν πολιτισμόν.

§93Ν. ΞΗΡΟΣ. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ὠργανώθησαν αἱ φυλακαί.

§94Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἰς τὴν φαντασίαν σας. Ἐγὼ εὔχομαι νὰ ὀργανωθῶσιν αἱ φυλακαί, ἔστω καὶ ὅπως εἰσηγήθη τὴν ὀργάνωσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλ’ ὅ,τι κακίζω αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι ὅτι καὶ σήμερον ἀκόμη ἐξακολουθεῖ ἡ αὐτὴ κατάστασις, ἀλλοίμονον δὲ ἂν περιμένωμεν, διὰ νὰ θεραπευθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις, τὴν ἀνέγερσιν τῶν νέων φυλακῶν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔλεγεν ἄλλοτε ὅτι ἤθελεν εἰσηγηθῇ μέτρον, ὅπως κατὰ τὸ μεταβατικὸν ἐδάφιον, καθ’ ὃ θὰ συνυπάρχωσι δύο τύπων φυλακαί, τοῦ παλαιοῦ καὶ τοῦ νέου, ληφθῇ πρόνοια καὶ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις. Ἔλεγεν, ἀλλὰ δὲν εἰσηγήθη. Ἀντιθέτως παρατηρῶ ὅτι ἐλαττώνει ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τὸ ποσὸν τὸ διατιθέμενον πρὸς τροφοδοσίαν τῶν καταδίκων· ἐπίσης ἐλαττώνει τὸ ποσὸν πρὸς πληρωμὴν ἡμερομισθίων τῶν ἐργαζομένων κατὰ 50.000 δραχ. Τὴν ἐλάττωσιν ταύτην ἐγὼ θὰ ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἔβλεπον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Οἰκονομίαι, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ὀλεθριώτατα ἀποτελέσματα ἐπὶ τῆς ζωῆς καὶ ὑγείας ἀνθρώπων, δὲν πρέπει νὰ ἐγκρίνῃ ἡ Βουλή. Ἔρχομαι, Κύριοι, εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τὴν ὑπεσχημένην καὶ διαλαληθεῖσαν, τῶν μεθόδων τῆς διοικήσεως τῆς δικαιοσύνης. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν μεθόδων τούτων ἡ Κυβέρνησις ἔχει νὰ παρουσιάσῃ ὡς πρῶτον μέτρον τὴν μεταβολὴν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου καὶ ἰδίως τὴν ἀπόπειραν, διότι κατ’ ἐμὲ ἀπόπειρα εἶναι μόνον, ἱδρύσεως στατιστικῆς ὑπηρεσίας. Ἡ ἀπόπειρα αὕτη συνετέλεσεν εἰς ἐπιβάρυνσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ὄχι μόνον ἐν τῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ ἀναγομένῳ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Πρωτοδικείων, διότι συνωδεύθη ἀπὸ αὔξησιν προσωπικοῦ, αὔξησιν, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς 90.000 δρ. κατ’ ἐλάχιστον ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ ἔτος 1910. Τὸ μέτρον τοῦτο μαρτυρεῖ μὲν πρόθεσιν ἀγαθὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν στατιστικὴν ἐλέχθη καὶ κατέστη communis opinio, ὅτι, διὰ νὰ ὀργανώσωμεν στατιστικήν, πρέπει νὰ ἱδρυθῇ ἰδία αὐτοτελὴς ὑπηρεσία, διὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ δαπανήσῃ τὸ Κράτος, καὶ ἥτις πρέπει νὰ περιλάβῃ ἐν ἑαυτῇ τὰ διάφορα στατιστικὰ γραφεῖα τῶν Ὑπουργείων, οὕτως ὥστε μὲ καλλιτέραν μέθοδον νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ὑπηρεσία ἡ στατιστική, ἡ ὁποία νῦν εἶναι ἀνύπαρκτος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς κατὰ τὴν πρώτην αὑτοῦ εἰσήγησιν δικαστικῶν νομοσχεδίων εἶχεν ὑποσχεθῆ τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίου περὶ ἀσκήσεως τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας ἐπὶ τῶν δικαστῶν. Ἡ εἰσαγωγὴ τοιούτου νομοσχεδίου ἐπεβάλλετο πλέον μετὰ τὸ ἀναθεωρηθὲν ἄρθρον 88 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον καθιερῶσαν τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν δικαστῶν, ἕνεκα πειθαρχικῶν παραπτωμάτων ἢ νόσου ἢ ἀνεπαρκείας, βεβαιουμένων καθ’ ὃν τρόπον ὁ νόμος ὁρίζει, ἐπέβαλλεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν εἰσήγησιν νόμου τοιούτου, ἵνα λειτουργήσῃ ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἀποτολμηθεῖσα φυσιολογικὴ ἐκκαθάρισις τῶν ὀργάνων τῆς Δικαιοσύνης. Ἐν τούτοις νόμον τοιοῦτον δὲν εἴδομεν, καὶ δυνάμεθα νὰ παραπονεθῶμεν διὰ τοῦτο. Διὰ τὸν ἔλεγχον ἐν γένει τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐν τούτῳ τῷ σημείῳ δὲν ἔχει τις εἰμὴ ν’ ἀναμνήσῃ τὴν στάσιν αὐτῆς, συζητουμένης τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ὅτε ὅλος ὁ κόσμος ἦτο πεπεισμένος ὅτι αἱ ἁμαρτίαι τοῦ παρελθόντος εἶχον ἐπεκταθῆ καὶ εἰς τὸν δικαστικὸν κλάδον καὶ εἶχον κορυφωθῆ ἀκριβῶς εἰς τὸ ἀνώτατον κριτήριον καὶ ὅλος ὁ κόσμος ἐζήτει τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ ἀνωτάτου τούτου κριτηρίου, ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ἀντέστη καὶ μετὰ διάφορα κενὰ ἐπιχειρήματα ἐξήγγειλεν ὅτι συνδέει τὴν τύχην αὑτοῦ ὡς Ὑπουργοῦ πρὸς τὴν ψήφισιν τῆς περὶ ἐκκαθαρίσεως προτάσεως, ἐπικαλεσθεὶς καὶ τὸν μακαρίτην Νικίαν. Ἀλλ’ ὅπως ὁ ἀρχαῖος Νικίας, ὅτε παρὰ τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ ἀπεφασίσθη ἡ ἐκστρατεία εἰς Σικελίαν, δὲν παρῄτησε τὴν Ἀρχήν, ἀλλὰ παρέμεινεν ἐν αὐτῇ καὶ ἐπὶ πλέον πρὸς δυστυχίαν τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ ἐγένετο καὶ ἀρχηγὸς τῆς ἐκστρατείας ἐκείνης, τοιουτοτρόπως καὶ ὁ νέος Νικίας ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ὄχι μόνον δὲν παρῃτήθη, ὅτε ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐψηφίσθη ἡ ἐκκαθάρισις ὑπὸ τὴν μορφὴν τὴν καθιερωθεῖσαν εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ καὶ συνειργάσθη εἰς αὐτήν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι δὲν συνετελέσθη ἡ ἐκκαθάρισις ἐν ᾧ μέτρῳ ἐπέβαλλον τὰ πράγματα καὶ ἐπεθύμει ἡ κοινὴ γνώμη, ἀλλὰ τὰ ἐντεῦθεν ἀγαθά, ἤτοι ἡ ἄνοδος εἰς τὰς ἀνωτάτας θέσεις ἐν τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ δικαστῶν, οἵτινες ἀπολαύουσι τοῦ σεβασμοῦ ἡμῶν, ὀφείλονται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ οὐχὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι, ἐὰν δὲν ἦτο ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ τὴν ἐκκαθάρισιν, βεβαίως δὲν θὰ ἠδύναντο τὰ ἀγαθὰ ἐκεῖνα στοιχεῖα ν’ ἀνέλθωσιν εἰς τὰς θέσεις, εἰς ἃς ἀνῆλθον. Ἐν τούτῳ τοῦ λόγου γενόμενος ὀφείλω νὰ μὴ λησμονήσω, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ἄσκησιν τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας ἐκ μέρους τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ δικαστικὸς ἡμῶν κλάδος ἔπασχε κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ ὅτι ἡ Πολιτεία ἢ μᾶλλον ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἠδίκει τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους, ἐξαρτῶσα τὴν τοποθέτησιν καὶ προαγωγὴν αὐτῶν καὶ ἐν γένει τὴν ἀπέναντι αὐτῶν συμπεριφοράν της ἐκ τῶν διαθέσεων τοῦ κατὰ τόπους ἰσχύοντος κόμματος. Ἀνεμένετο λοιπὸν μετὰ τὴν ὑπὸ τῆς ἐπαναστάσεως ἐγκαθίδρυσιν τοῦ ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου ἡ ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας μετὰ δικαιοσύνης συμπεριφορὰ πρὸς τοὺς δικαστάς. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ἀντὶ δικαιοσύνης παρέσχεν εἰς αὐτοὺς αὐστηρότητα, αὐστηρότητα θίγουσαν καιρίως τὴν εὐθιξίαν τῶν λεπτοτάτων τούτων ὀργάνων τῆς Πολιτείας, εὐθιξίαν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ νὰ διατηρῆται ἀκεραία καὶ ἀκμαία, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν καλοὺς δικαστάς. Θὰ ἠδυνάμην νὰ χαρακτηρίσω μάλιστα ὡς προσωπισμὸν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ διαχειρίσει τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας μετεχειρίσθη ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργός. Δὲν δύναμαι εἰμὴ δριμέως νὰ τὸν κατακρίνω ὅτι μέχρι τοιούτου σημείου ἐξίχθη ἡ αὐστηρότης του, ὥστε νὰ ἐγκαλέσῃ ἐνώπιον τῆς ὁλομελείας τοῦ Ἀρείου Πάγου ἀρεοπαγίτην διὰ παράπτωμα πραχθὲν ὑπ’ αὐτοῦ καὶ τιμωρηθὲν πρὸ τριακονταετίας ὅλης, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἦτο πρωτοδίκης. Ἡ τοιαύτη ὑπερβολικὴ αὐστηρότης συντελεῖ μὲν εἰς τὴν διαφήμισιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ προσωπικῶς παρὰ τοῖς ἁπλουστέροις, ἀλλὰ βεβαίως δὲν συντελεῖ εἰς τὴν διάπλασιν τοῦ φρονήματος τῶν δικαστῶν, καὶ θὰ ἦτο κοινοτοπία νὰ εἴπω ὅτι οἱ δικασταί μας ἔχουσιν ἀνάγκην κυρίως φρονήματος δικαστικοῦ, ἐὰν δὲν ἐπειθόμην ὅτι τοῦτο ἀκριβῶς παρεῖδεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Ὅτε ὁ δικαστὴς ἐκεῖνος προήχθη ἀπὸ πρωτοδίκου εἰς πρόεδρον καὶ ἀπὸ προέδρου εἰς ἐφέτην καὶ ἀπὸ ἐφέτου εἰς ἀρεοπαγίτην, καὶ ὑπὸ τῆς ὁλομελείας τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐτιμωρήθη ὡς πρόεδρος τοῦ συμβουλίου τῆς διοικητικῆς ὑπηρεσίας παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, νομίζω ὅτι οὐδεμία δικαιολογία δύναται πλέον νὰ καλύψῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐλθόντα, μετὰ τοσαύτας ἀναγνωρίσεις τῆς ἐπισήμου Πολιτείας πρὸς τὸν δικαστὴν ἐκεῖνον, νὰ παραπέμψῃ αὐτὸν εἰς τὴν ὁλομέλειαν τοῦ Ἀρείου Πάγου.

§95Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ποῖον ἦτο τὸ παράπτωμα, τὸ ὁποῖον εἶχε διαπράξει;

§96Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἶχε δημοσιογραφήσει.

§97Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Λησμονεῖτε τὴν νομικὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν εἶχον;

§98Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δέχομαι πρὸς στιγμὴν ὅτι καλῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶχε τὴν ἀντίληψιν ὅτι εἶχε νομικὴν ὑποχρέωσιν.

§99Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ λέγει ῥητῶς ὁ νόμος.

§100Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἀφοῦ τόσα ἄλλα ἠθελήσατε νὰ διορθώσητε, ἠδύνασθε νὰ εἰσηγηθῆτε καὶ νόμον περὶ παραγραφῆς τῶν τοιούτων πειθαρχικῶν ἀδικημάτων καὶ ἀποφάσεων. Δὲν ἦτο ἄλλως ἐπιτετραμμένον τοιαῦται καταδιώξεις νὰ γίνωσιν.

§101Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ νομικὴ ἀντίληψις τοιαύτη.

§102Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ φρονῶ ὅτι δὲν ὑπῆρχε τοιαύτη νομικὴ ὑποχρέωσις. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ὑπερέβαλεν ἐν τῇ ἀσκήσει τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας πᾶν ὅριον παραπέμψας καὶ ὁλόκληρον Δικαστήριον Ἐφετῶν, διότι τοῦτο ἐν τῇ ἐκδόσει ἀποφάσεώς τινος ἐξετίμησε τὰ πράγματα ἄλλως ἢ ὡς ἐξετίμησε αὐτὰ ὁ κ. Ὑπουργός. Ὁ τότε εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου λαβὼν τὸ ἔγγραφον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὸ ἐπέστρεψε, παρατηρήσας ὅτι ἐπὶ τοιαύτῃ πράξει δὲν ἠδύνατο νὰ ἐγκαλέσῃ τὸ Συμβούλιον τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν. Καὶ ἐδικάσθη τότε τὸ Συμβούλιον τῶν Ἐφετῶν, ὑποστηρίξαντος τοῦ εἰσαγγελέως ἄλλο πειθαρχικὸν παράπτωμα, οὐχὶ τὴν κακὴν ἐκτίμησιν τῶν πραγμάτων, ἠθωώθησαν δὲ οἱ ἐφέται. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ μετὰ τὸ ῥάπισμα τοῦ εἰσαγγελέως ἐθεώρησε καλὸν νὰ ἐκδώσῃ ἐγκύκλιον δικαιολογοῦσαν τὴν γενομένην παραπομπὴν τοῦ Συμβουλίου, ὡς ἔρεισμα δὲ τῆς γνώμης του ἐπεκαλέσθη ἀπόφασιν τοῦ ἑνδεκάτου ἔτους τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας. Ἀλλ’ εἰς τὴν πηγήν, ἐκ τῆς ὁποίας ἤντλησε τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ παρετήρησε καὶ τὴν αὐστηροτάτην κριτικήν, ἡ ὁποία ἠσκήθη κατ’ αὐτῆς, ὡς προσβαλλούσης τὴν δημοσίαν ἠθικήν, ὑπὸ τῶν διαπρεπεστάτων νομομαθῶν τῆς Γαλλίας, τοῦ Dalloz, τοῦ Carnot· κριτικὴν δριμυτάτην, ἡ ὁποία ἤρκεσεν, ἵνα παραμείνῃ unicum ἡ ἀπόφασις ἐκείνη τοῦ ἑνδεκάτου ἔτους τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας, οὐδεὶς δὲ συνιστᾷ αὐτὴν σήμερον ὡς ἀξιομίμητον παράδειγμα. Ἀλλ’ ὅμως, ἐνῷ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπῆρξε μέχρις ὑπερβολῆς αὐστηρός, διότι ὑπερβολὴν καταγινώσκω τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἐν τῇ ἀσκήσει τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐκφράσω καὶ ἔκπληξιν καὶ παράπονον καὶ διαμαρτυρίαν, διότι ἀνέχεται, ὥστε ἀκόμη νὰ διαιωνίζωνται δίκαι, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσιν εἴτε ἑταιρείας εἴτε ἰσχυρούς, ἀνέχεται νὰ παραβιάζηται ὁ νόμος τῆς κυριακῆς ἀργίας ἀσυστόλως ὑπὸ τῶν διευθυντῶν τῶν ἐφημερίδων, ἀνέχεται, ὥστε ἀκόμη νὰ μὴ ἔχῃ περατωθῇ ἡ ἀνάκρισις κατὰ τῆς ἠλεκτρικῆς ἑταιρείας, νὰ μὴ ἔχῃ ἀρχίσει ἡ ἀνάκρισις κατὰ τῆς Ὑπερωκεανείου ἑταιρείας, νὰ μὴ περατοῦται ἡ ἀνάκρισις κατὰ τοῦ Σέκερη καὶ τῶν ἄλλων συνεργῶν τῆς λαφυραγωγίας τῆς Μονῆς Δομποῦς, ἥτις ἀπὸ τοῦ 1908 ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν ταύτην καὶ περὶ τῆς ὁποίας ὑπάρχει μήνυσις ὑπεβεβλημένη ἀπὸ τοῦ 1908. Σημαίνει τοῦτο ταχύτητα εἰς τὴν ἀπονομὴν τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης; Ταχύτητα κυρίως εἰς τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης ὑπεσχέθη ὁ κ. Ὑπουργός, καὶ ἰδοὺ παραδείγματα, κατὰ τὰ ὁποῖα ἡ ταχύτης αὕτη δὲν ἐπετεύχθη. Ἀλλ’ ἀπέχουσι πολὺ οἱ λόγοι τῶν ἔργων. Ὅτε, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὴν Γερμανίαν καθυστέρησεν ἐπὶ 4 μῆνας τὸ Γερμανικὸν ἀκυρωτικόν, ἠγέρθη μεγάλη κατακραυγή, ἐπηκολούθησε σφοδρὰ συζήτησις ἐν τῷ τύπῳ, ἐξεδόθησαν διάφορα φυλλάδια, καὶ ἀπησχολήθη ἐπὶ μακρὸν τὸ Reichstag, πῶς θὰ κατορθωθῇ, ὥστε νὰ μὴ καθυστερῇ ἐπὶ 4 μῆνας τὸ ἀκυρωτικόν. Αὐτὰ ἐγένοντο ἐν Γερμανίᾳ ἄνευ ἀνορθώσεως καὶ διαφημίσεως. Παρ’ ἡμῖν ἐξακολουθεῖ ἀκόμη νὰ συζητῶνται ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου ὑποθέσεις ἐγγραφεῖσαι εἰς τὸ Πινάκιον πρὸ ἔτους καὶ πλέον, ἐὰν δ’ ἐξετάσητε καὶ τὰ Ἐφετεῖα, ἡ αὐτὴ βραδύτης ἐπικρατεῖ, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς δυσανασχετεῖ διότι τὸν ἐλέγχομεν καὶ δὲν τὸν ἐπαινοῦμεν. Ἐβελτιώθη κατὰ ποιὸν ἡ δικαιοσύνη, ἤκουσά τινα ἐκ τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως νὰ λέγῃ, ἀλλ’ ἐβελτιώθη κυρίως ἡ εἰρηνοδικειακὴ δικαιοσύνη καὶ ἐβελτιώθη, οὐχὶ διότι ἤσκησε τὴν πειθαρχικήν του ἐξουσίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς — τοῦτο ἤθελεν εἶναι βλασφημία —, ἀλλὰ διότι ἀφέθησαν ἐλεύθεροι οἱ εἰρηνοδίκαι ἀπὸ τῶν κομματικῶν πιέσεων. Ἡ ἄλλη δικαιοσύνη, ὡς πρὸς τὴν ὁποίαν ἐπενέβη καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ αὕτη διὰ τῶν νομοθετημάτων της, ἵνα διεξάγηται ταχύτερον, διεξάγεται μὲν πράγματι ταχύτερον, ἀλλὰ μόνον εἰς τὰ Πρωτοδικεῖα, ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν μαρτυρίαν πάντων τῶν δικηγορούντων κ. συναδέλφων, ἂν κατὰ ποιὸν δὲν εἶναι κατωτέρα ἀπὸ ὅ,τι ἦτο ἄλλοτε. Τώρα δὲν μοὶ ὑπολείπεται παρὰ νὰ ἐξετάσω τὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα τὰ συνδεόμενα μὲ τὰ δικαστικὰ μέτρα. Θὰ προτιμήσω ὅμως νὰ σιγήσω περὶ αὐτῶν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἄλλως νὰ παρέλθω τὸ ζήτημα τοῦ δικαστικοῦ ἐνσήμου καὶ τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν ἀστοχώτατα καὶ ἀτοπώτατα καθιέρωσεν ἡ Κυβέρνησις, τῆς χρησιμοποιήσεως τῆς δικαιοσύνης πρὸς φορολογικοὺς σκοπούς, ἀρχὴν ἡ ὁποία εἶναι ἀπολύτως κατακριτέα εἰς τὰ σημερινὰ πεπολιτισμένα Κράτη. Ἔχω πολλοὺς ἐνδοιασμοὺς διὰ τὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωσιν οἱ νόμοι, τοὺς ὁποίους ἐψηφίσαμεν περὶ ἀνεγέρσεως δικαστικῶν κτιρίων καὶ ἀνεγέρσεως φυλακῶν, ἀπεδείχθη δὲ κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων ὅτι ὑπ’ αὐτὰ ὑποκρύπτεται ἀφορμὴ νέων ἐπιβαρύνσεων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Κύριοι Βουλευταί, μετὰ τὰς παρατηρήσεις ταύτας, αἱ ὁποῖαι, καὶ ἂν ἐφάνησαν εἰς ὑμᾶς ἢ εἴς τινας ἐξ ὑμῶν αὐστηραί, εἶναι δεδικαιολογημέναι, διότι τὸ ἔργον τοῦ ἐλέγχου τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ἔργον ποιητοῦ ἐγκωμίων, ἀλλ’ εἶναι ὅμοιον πρὸς τὸ ἔργον τοῦ μηχανικοῦ, ὅστις πρὶν ἐκκινήσῃ ἡ ἁμαξοστοιχία σφυροκοπεῖ τοὺς τροχοὺς αὐτῆς, ἵνα ἴδῃ ἂν ἀντέχουσιν οὗτοι διὰ τὸ νέον ἐπιχειρούμενον ταξίδιον, μετὰ τὰς παρατηρήσεις ταύτας ὀφείλω, διὰ νὰ εἶμαι δίκαιος, ν’ ἀναγνωρίσω ὅτι ἐν τῇ καθόλου πολιτικῇ τῆς Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾷ τὴν δικαιοσύνην ἐμαρτυρήθη ἀγαθωτάτη πρόθεσις, ἐμαρτυρήθη μεγάλη ἀφοσίωσις, ἐμαρτυρήθη μεγάλη ἐργατικότης. Ἀλλ’ ἕως ἐδῶ ὀφείλομεν νὰ σταματήσωμεν εἰς τοὺς ἐπαίνους μας. Χάρις εἰς τὴν ἀγαθὴν πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, χάρις εἰς τὴν ἀφοσίωσιν πρὸς τὸ ἔργον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις πάλιν ἔφθασε μέχρις ὑπερβολῶν, θέλων νὰ συνδέσῃ τὴν ὑπουργίαν του πρὸς μέτρα ἀνακαινίζοντα καὶ ἀνορθοῦντα κατ’ αὐτὸν τὴν δικαιοσύνην, χάρις εἰς τὴν ὑπερβολικὴν ἐργατικότητά του παρέχει τὴν ἔλλειψιν ἀνωτέρου γενικωτέρου πολιτικοῦ πνεύματος, τὴν ὁποίαν κατ’ ἐμὲ ἐπεδείξατο, συντρεχούσης καὶ τῆς οἰκειοποιηθείσης ἑτοίμου ἐργασίας προκατόχων του Ὑπουργῶν, ἀλλὰ συντρεχόντων καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν νόμων τῆς Ἐπαναστάσεως, κατωρθώθη, ὥστε νὰ γεννηθῇ εἰς τὸν λαὸν ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἡ δικαιοσύνη πράγματι ἠνορθώθη. Τοῦτο δὲν εἶναι μικρὸν κατόρθωμα. Οὐσιαστικῶς ὅμως ἐκτιμωμένων τῶν πραγμάτων ὀφείλει ν’ ἀναγνωρισθῇ ὅτι, ἐὰν δὲν εἶχε συντελεσθῇ τὸ Σύνταγμα, ἐὰν δὲν εἶχε ψηφισθῇ τὸ γενναιότατον ἐκεῖνο μέτρον, ὁ θεσμὸς τῶν Κοινοτήτων, ἐὰν δὲν εἶχε παγιωθῇ ἡ πειθαρχία ἐν τῷ στρατῷ, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἄκρα περὶ τὴν διοίκησιν τῶν δημοσίων ὑποθέσεων προσωπικὴ ἀκεραιότης τοῦ ἡγέτου τῆς πλειονοψηφίας καὶ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν δὲν ὑπῆρχον πάντα ταῦτα καὶ ἠθέλετε μόνον τὴν ἀνόρθωσιν τῆς δικαιοσύνης νὰ ἐμφανίσητε εἰς τὸν λαὸν ὡς καρπὸν τῆς μεταεπαναστατικῆς περιόδου, νομίζω ὅτι δικαίως θὰ ἠδύνατο νὰ λεχθῇ πρὸς ὑμᾶς ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἀνορθώσεως ὑπολείπεται τοῦ ἔργου τῆς ἐπαναστάσεως. Δὲν εἶμαι ὅμως, Κύριοι, ἀπαισιόδοξος. Ὅπως εἰς ἄλλας ἐπαναστάσεις, οὕτω καὶ εἰς τὴν ἰδικήν μας ἐπανάστασιν ἐφαρμόζεται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔγραφεν ὁ Κάμιλλος Ντεμουλὲν κατὰ τὸ ἔτος 1793 πρὸς τὸν πατέρα του: «Μοὶ γράφεις ὅτι δὲν ἔκαμε τίποτε ἡ ἐπανάστασις, ὅτι, ὅπου πρὶν ὑπῆρχε φιλοδοξία παρ’ ἀξίαν, ἐκεῖ καὶ σήμερον ὑπάρχει φιλοδοξία παρ’ ἀξίαν, ὅπου δ’ ὑπῆρχεν ἡ πλεονεξία, ἐκεῖ καὶ σήμερον ὑπάρχει ἡ πλεονεξία· ἀλλὰ μὴ λησμονεῖς ὅτι ἡ ἐπανάστασις κατώρθωσεν, ὥστε, καὶ ἂν σήμερον ὑπάρχουσι κακά, ὑπάρχει ὅμως ἐλπὶς ὅτι ταῦτα θὰ διορθωθῶσιν, ἐνῷ ὑπὸ τὸ παλαιὸν καθεστὼς τοιαύτη ἐλπὶς δὲν ὑπῆρχεν».

§103Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Εἶναι ἀληθές, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας Βουλευτὴς πολὺ ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν προκειμένου περὶ συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Καὶ εἶναι πράγματι σπουδαῖον τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, διότι δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον βάσις πάσης Πολιτείας καὶ πάσης κοινωνίας δὲν εἶναι ἄλλο τι ἢ ἡ δικαιοσύνη μιᾶς χώρας. Καὶ ἂν ὑπῆρξε, Κύριοι, καλὸν καὶ βραβεῖον διὰ τὴν ἐπανάστασιν εἶναι μόνον καὶ μόνον διότι διὰ τῆς ἐργασίας, ἡ ὁποία ἐξετυλίχθη κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Βουλῆς ἐκείνης τῆς ἐπαναστάσεως, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ἐργασίας, ἥτις ἐξετυλίχθη ἀπὸ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν μετὰ θάρρους ὅτι αἱ ἐργασίαι ἀμφότεραι ἀποτελοῦσι τὴν ἐπισημοτέραν ἐγγύησιν τῆς ὀρθῆς ἀπονομῆς τῆς Δικαιοσύνης, διότι ἡ δικαιοσύνη πάντες ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν καὶ οἱ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ἀλλὰ καὶ οἱ ἐκτὸς αὐτῆς ὅτι εἶχε καταστῆ θεραπαινὶς τῶν ἰσχυρῶν τῆς ἡμέρας. Εἶναι ἀληθές, Κύριοι, ὅτι ἐγένοντο πολλοὶ νόμοι εὐεργετικοί. Βεβαίως δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας νὰ μνημονεύσωμεν τοὺς νόμους τοὺς ψηφισθέντας ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλ’ ἀποβλέπων τις εἰς τὸ καταστάλαγμα τῶν μέχρι τοῦδε ἐφαρμοσθέντων νόμων δύναται νὰ εἴπῃ μετὰ θάρρους ὅτι τὸ ἔγκλημα ἐμειώθη λίαν ἐπαισθητῶς. Διετελοῦμεν καὶ εὑρισκόμεθα εἰς μέγαν ἐγκληματικὸν κλαυθμῶνα, καὶ ὅμως δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν μετὰ θάρρους ὅτι τὰ Πλημμελειοδικεῖα καὶ αὐτὰ τὰ Κακουργιοδικεῖα ἔτι λίαν προσεχῶς, ἐὰν ἐξακολουθήσωσιν ἐφαρμοζόμενοι οἱ νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἐψηφίσθησαν, ἐφαρμοζόμενοι ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν Ὑπουργοῦ τῆς περιωπῆς τοῦ κ. Δημητρακοπούλου, βεβαίως εἶμαι ἀδιστάκτως πεπεισμένος ὅτι προσεχῶς θέλομεν ἴδει ἀναπεπταμένας λευκὰς σημαίας καὶ εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον καὶ εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον. Δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ εἰσέλθω εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα. Θὰ συστήσω ἰδιαζόντως πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ὅτι, ἐὰν τύχῃ — καὶ καὶ θὰ τύχῃ ἀσφαλῶς κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην — τῆς ἐμπιστοσύνης ἀπὸ μέρους τοῦ λαοῦ καὶ ἐὰν λάβῃ καὶ πάλιν τὴν διαχείρισιν καὶ τὴν ἐποπτείαν τῆς Δικαιοσύνης, νὰ ἐξασκῇ μεγαλειτέραν τὴν ἐποπτείαν ἐπὶ τοῦ μεγάρου τῆς ὁδοῦ Σταδίου, διὰ νὰ μὴ πιστευθῇ ὅτι ἡ λυσίκομος ἐκείνη μαινάς, ἡ συναλλαγή, φυγαδευθεῖσα ἐκ τοῦ μεγάρου τῆς ὁδοῦ Ἑρμοῦ ἔστησε τὸν θρόνον αὐτῆς εἰς τὸ μέγαρον τῆς ὁδοῦ Σταδίου. (Εὖγε, εὖγε!). Ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἔλεγέ τις ὅτι τὸ ἔργον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης θ’ ἀποτελέσῃ περιφανὲς μνημεῖον εἰς τὸν καλλιτέχνην, ὁ ὁποῖος θὰ συγγράψῃ τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου τούτου, καὶ θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον πάντες οἱ μετ’ αὐτὸν διαδεξόμενοι Ὑπουργοὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἐὰν οὗτος δὲν ἐπέφερε πλῆρες τὸ ἔργον καὶ ὁλοκληρωτικόν, ἂς μιμηθῶσι τοῦτον, ἵνα καὶ οὗτοι θέσωσι τὸν θεμέλιον λίθον ἐπὶ τῆς δημιουργίας τοῦ μεγάρου τοῦ καλλιμαρμάρου τῆς Δικαιοσύνης. (Εὖγε εὖγε, ζωηρὰ χειροκροτήματα). Θὰ ἔλεγέ τις περισσότερα προκειμένου περὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἐξηντλήθη, ἡ μορφὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι πλήρης καὶ ἑπομένως πᾶσα σύστασις ἀπὸ μέρους ἡμῶν περιττεύει.

§104Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θὰ εἶναι λίαν ηὐχαριστημένος ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συναδέλφου, ὄντος γνησίου τέκνου τοῦ λαοῦ, καθόσον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπικοινωνεῖ μὲ τὸν λαὸν διὰ τοῦ κ. Γκλαβᾶ.

§105Α. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἐκφράζω τὸν θαυμασμόν μου καὶ τὰς ἀπείρους εὐχαριστίας καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην μου διὰ τὴν ἐπιτυχῆ ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν προσεκόμισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἡ ὁποία ἔτυχε κατὰ τὸ πλεῖστον νὰ εἶναι σημαντική. Θὰ ἐπεθύμουν ὅμως ὀλίγον πρακτικώτερον νὰ εἰργάζετο, καὶ ἐλπίζω ὅτι εἰς τὴν μέλλουσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς θὰ συμπληρώσῃ τὸ ἔργον του. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τό γε νῦν ἔχον νὰ τῷ ὑπενθυμίσω ὅτι τὴν ὑπόσχεσιν, ἣν ἔδωκεν, ὅτι ἤθελεν εἰσηγηθῆ ὁ ἴδιος νομοσχέδιον κανονίζον τὰ τοῦ νομίμου καὶ ὑπερημερίας τόκου, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἠναγκάσθην κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμβατικοῦ τόκου νὰ ἀποσύρω τὴν ἐμὴν πρότασιν νόμου, ἣν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν περὶ ὁρισμοῦ τοῦ νομίμου καὶ ὑπερημερίας τόκου εἰς 6% διὰ τὰ ἀστικὰ καὶ 6½ διὰ τὰ ἐμπορικὰ χρέη, δὲν ἐξεπλήρωσεν ἄχρι τοῦδε. Ὡς ἐκ τοῦ ὑπολειπομένου δὲ μικροῦ χρόνου τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς δὲν ὑπάρχει κἂν ὁ ἀνάλογος χρόνος πρὸς εἰσήγησιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ τοιούτου νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἂν δὲν δυνάμεθα ἤδη νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τοῦ καθορισμοῦ τοῦ νομίμου καὶ ὑπερημερίας τόκου διὰ τὰς ἐν γένει συναλλαγὰς καὶ δικαιοπραξίας, δύναται οὐχ ἧττον ἡ Κυβέρνησις νὰ μεριμνήσῃ, ἀπαιτοῦσα τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ὑπαρχόντων νόμων, νὰ παύσῃ ἡ παρατηρουμένη κατάχρησις εἰς τὰς συναλλαγὰς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος μετὰ τῶν πολιτῶν· καὶ ἐξηγοῦμαι. Κατὰ τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 4 τῆς συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τῆς ἐπικυρωθείσης διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΩΞʹ τοῦ 1903, ἐχούσης ὡς ἑξῆς: «Ὁ τόκος ἐπὶ τῶν γεωργοκτηματικῶν χορηγήσεων ὑποβιβάζεται εἰς 6% ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1905. Ἀπὸ τῆς αὐτῆς προθεσμίας θέλει ἀνέρχεσθαι εἰς δρ.21,000,000 τὸ κατὰ τὴν 30 Ἰουνίου ἑκάστου ἔτους διατεθειμένον εἰς γεωργοκτηματικὰς χορηγήσεις ποσὸν ὑπὸ τῆς Τραπέζης. Ὁ τόκος τῶν ἐνυποθήκων δανείων τῆς Τραπέζης ὑποβιβάζεται εἰς 6% κατ’ ἔτος, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἄρχεται ἡ παράτασις τοῦ προνομίου αὐτῆς», ἡ Τράπεζα ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δανείζῃ εἰς τοὺς γεωργοὺς καὶ κτηματίας ἐπὶ τόκῳ 6%. Διὰ τῆς αὐτῆς διατάξεως τὰ πρὸς τὴν Τράπεζαν ἐνυπόθηκα δάνεια ἀπὸ τῆς κυρώσεως τῆς συμβάσεως καὶ ἐντεῦθεν καταβάλλουσι τόκον 6%. Ἐκτὸς τούτων κατὰ τὸν πάγιον νόμον τοῦ 1882 ὁ ἀνατοκισμὸς παντὸς δανείου ἀπαγορεύεται. Κατὰ δὲ τὴν σύμβασιν τοῦ 1859 εἰς τὴν Τράπεζαν ἐξαιρετικῶς ἐπιτρέπεται τόκος ἐπὶ τόκου καθυστερουμένου. Ἐν τούτοις ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τὰς ἀνανεώσεις τῶν γραμματίων τῶν μετ’ αὐτῆς συναλλασσομένων λαμβάνει διὰ μὲν τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ τόκον 7%, διὰ δὲ τὰς ἐπαρχίας 8%. Ἐπὶ δὲ τῶν ἐνυποθήκων δανείων της, ἐν περιπτώσει καθυστερήσεως δόσεώς τινος, δὲν ἀρκεῖται εἰς τὴν πληρωμὴν τόκου ἐπὶ τοῦ καθυστερουμένου τόκου, ἀλλ’ ἀπαιτεῖ καὶ λαμβάνει, συγκεφαλαιοῦσα τοὺς τόκους τῶν τόκων, καὶ ἐπὶ τῶν συγκεφαλαιωθέντων οὕτω τόκων, τόκους. Ἡ Τράπεζα προφασίζεται ὅτι ἐπὶ τῶν γραμματίων τῶν μὴ ἐμπροθέσμως πληρωνομένων δικαιοῦται νὰ λάβῃ τόκους ὑπερημερίας κατὰ τὸ κοινὸν δίκαιον. Ἀλλ’ ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἀπὸ τῆς ἀνανεώσεως τῶν γραμματίων δὲν ὑφίσταται οὐδὲ δικαιολογεῖται τόκος ὑπερημερίας, ἀφ’ ἑτέρου αἱ διατάξεις τῆς συμβάσεως τοῦ 1903, ὡς ἐξαιρετικαί, ἰσχύουσι καὶ ἐπὶ ἁπλῆς μὴ ἐμπροθέσμου πληρωμῆς τῶν γραμματίων, ἡ δὲ διὰ τῶν ἰδίων γραμματίων ἰδιαιτέρα συμφωνία περὶ πληρωμῆς τόκου ὑπερημερίας 8% κατ’ ἔτος, ὡς ἀντικειμένη εἰς τὴν σύμβασιν καὶ τὸν νόμον, δὲν εἶναι ὑποχρεωτική. Τοῦτ’ αὐτὸ καὶ διὰ τὰ ἐνυπόθηκα δάνεια, διὰ τὰς μετὰ τὴν σύμβασιν καθυστερήσεις. Ἡ ἀξίωσις δὲ τῆς Τραπέζης περὶ ἀνατοκισμοῦ τῶν συγκεφαλαιωμένων τόκων ἐπὶ τῶν τόκων εἶναι ἄντικρυς ἐναντία τοῦ νόμου καὶ τῆς συμβάσεως τοῦ 1859, καὶ δέον νὰ ἐπιστήσῃ ἐπὶ τούτων ἁπάντων ἡ Κυβέρνησις τὴν προσοχήν της, ἵνα παύσῃ ἡ παρανομία αὕτη. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶναι ὁμολογουμένως εὐεργετικὸν ἵδρυμα καὶ εἰς τὰς δυσχερεστέρας περιστάσεις τοῦ Ἔθνους ἦλθεν εἰς βοήθειαν αὐτοῦ. Ἔχομεν μεγίστην ἀνάγκην νὰ στηρίζωμεν διὰ παντὸς μέσου τὴν πίστιν αὐτῆς, καὶ μὴ κλονίσωμεν τὸ κῦρός της. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τοὺς τόκους δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἀπαίτησιν νὰ ἐξέρχηται τῆς συμβάσεως καὶ τοῦ κοινοῦ δικαίου. Ἀρκετὰ μεγάλα εἶναι τὰ προνόμια, μεθ’ ὧν περιβάλλει ταύτην τὸ ἔθνος. Χάριν τῶν προνομίων τούτων αἱ μετοχαί της ἐκ δραχμῶν 1000, ὡς ἀρχικῶς ἦσαν, ἀνῆλθον εἰς τὸ τεράστιον ποσὸν τῶν δραχμῶν 4700. Τὸ μέγιστον μέρος τῆς ἀκινήτου περιουσίας τῶν ἰδιωτῶν περιῆλθεν εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν αὐτῆς. Δὲν γνωρίζω τί συμβαίνει. Βεβαιῶ ὅμως ἀναμφισβήτητον γεγονός, ὅτι σπανιώτατα οἱ ἐπὶ ὑποθήκῃ εἰς τὴν Τράπεζαν ὀφείλοντες διέφυγον τὴν ἀναγκαστικὴν ἐκποίησιν τῆς ἐνυποθήκου περιουσίας των, καὶ ὅτι ἅπασα σχεδόν, ἐλλείψει ἀνταγωνισμοῦ, περιῆλθεν εἰς τὴν Τράπεζαν. Τὰ διδόμενα εἰς τοὺς μετόχους μερίσματα εἶναι πάντοτε ὑπερβολικὰ καὶ δυσανάλογα πρὸς πᾶσαν ἄλλην ἐπιχείρησιν. Αἱ θύραι τοῦ Κεντρικοῦ ἰδίως καταστήματος εἶναι πάντοτε ἀνοικταὶ διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν τέκνων τῶν μετόχων· οἱ δὲ ἀριθμοὶ τῶν ὑπαλλήλων καὶ τῶν δῆθεν νομικῶν Συμβούλων αὐτῆς ὑπερβαίνει πᾶν μέτρον. Καὶ ἐντεῦθεν παρατηρεῖται ὅτι κατὰ τὰς γενικὰς Συνελεύσεις τῆς Τραπέζης οὐδεμία φωνὴ ἢ διαμαρτυρία ἐγείρεται κατὰ τῶν ἀνωτέρω ὑπερβασιῶν αὐτῆς. Ἀλλά, ἂν οἱ μέτοχοι ἔχουσι συμφέρον νὰ καλύπτωσι τὰς ὑπερβασίας ταύτας, ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἰδίᾳ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀπαντήσῃ δι’ ὧν ἐκ τοῦ νόμου καὶ τῆς συμβάσεως διαθέτει μέσων τὴν παῦσιν αὐτῶν· καὶ ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, τὸν ὁποῖον χαρακτηρίζει ἄκρα εὐλάβεια πρὸς τήρησιν τῶν νόμων, δὲν θ’ ἀνεχθῇ ἐπὶ πλέον τὰς ὑπερβασίας ταύτας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ εἰσηγήσηται νομοσχέδιον καθορίζον ἐν λογικοῖς ὁρίοις τὸν νόμιμον καὶ ὑπερημερίας τόκον. Περὶ τῆς κινητῆς περιουσίας, περὶ τῶν ἐπίπλων ἐλήφθη ἀρκοῦσα νομοθετικὴ πρόνοια· περὶ τῆς μικρᾶς ὅμως ἀκινήτου περιουσίας, περὶ τῆς στέγης αὐτῆς τοῦ γεωργοῦ, οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη ἄχρι τοῦδε. Ἐντούτοις τὸ ἀκατάσχετον τῆς μικρᾶς τῶν οἰκογενειῶν ἰδιοκτησίας, δι’ οὗ ἐξασφαλίζεται εἰς τὸν ἀτυχήσαντα πολίτην ἡ στέγη, ἔνθα νὰ δύναται νὰ ἐπιρρωννύηται ἐν τῇ ἀναπαύσει καὶ ἀσφαλείᾳ καὶ προπαρασκευάζηται εἰς νέους ἀγῶνας, εἶναι ἐκ τῶν μᾶλλον ἐπιβεβλημένων θεσμῶν, περὶ οὗ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ζητήσῃ τὴν νομοθετικὴν πρόνοιαν ἔχων ὑπ’ ὄψει του καὶ τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑπ’ ἐμοῦ εἰς τὴν Βουλὴν σχετικὴν πρότασιν νόμου.

§106Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ἀτυχῶς, κύριοι συνάδελφοι, ἀπουσιάζουσιν ἐκ τῆς Βουλῆς πάντες οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ ἠδύναντο διὰ μιᾶς νὰ καταρρίψωσι τὰ φροῦδα ὄνειρα, τὰ ὁποῖα ἔπλασεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτε ἐψήφιζεν ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἀνόρθωσιν τῆς χώρας. Ἀπουσιάζουσιν οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι, οἵτινες εἰδήμονες τῶν πραγμάτων τῆς χώρας θὰ ἠδύναντο ν’ ἀποδείξωσι διὰ μιᾶς ὁπόσον σφαλερὰ ἦτο ἡ γνώμη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἥτις ἔφερεν ἐκ Κρήτης τὸν ἀξιότιμον νῦν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑλλάδος, ὅπως φέρῃ εἰς ἡμᾶς τὸν χρυσοῦν αἰῶνα. Ἀτυχῶς ὁ κλῆρος ἔλαχεν εἰς ἡμᾶς τοὺς μὴ γνωρίζοντας τὰ πράγματα τῆς χώρας, τοὺς μὴ ἔχοντας τὴν πεῖραν ἐκείνων, εἰς ἡμᾶς ἀτυχῶς τοὺς στερουμένους τοῦ κύρους ἐκείνων, διὰ νὰ ὑποδείξωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὁπόσον σφαλερὰ ἦτο ἡ γνώμη αὐτοῦ. Ἐγὼ ἀντιπολιτευόμενος τῆς Κυβερνήσεως ἐκ πεποιθήσεως, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, κυρίως διότι τὸ παρελθὸν τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐν Κρήτῃ πολλὰ ἔχει τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρέπει εἰς πάντα Ἕλληνα νὰ ἐμπνεύσωσι τὴν δυσπιστίαν καὶ τὴν ἰδέαν ὅτι δὲν πρέπει τυφλῶς ν’ ἀκολουθῆται ὑπὸ τοῦ λαοῦ (θόρυβος)....

§107ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί εἶναι αὐτά! (θόρυβος).

§108Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Νὰ προστατεύσητε, κύριε Πρόεδρε, τὸν ῥήτορα.

§109Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ὅσοι δυσκολεύεσθε νὰ παραμείνητε, δύνασθε ν’ ἀπέλθητε.

§110Π. ΦΛΕΣΣΑΣ. Μᾶς ὑβρίζεις.

§111Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Δὲν ὑβρίζω (θόρυβος).

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι Βουλευταί, ἀφήσατε τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ ὁμιλήσῃ.

§113Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Τὸ παρελθὸν τοῦ νῦν κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πολλὰ ἔχει σημεῖα, τὰ ὁποῖα μὲ ἔπεισαν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρακολουθήσω αὐτὸν κατὰ τὴν νέαν αὐτοῦ ἐν Ἑλλάδι πολιτικὴν σταδιοδρομίαν. Τὸ ἔργον τῆς νῦν Κυβερνήσεως κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην καὶ κατὰ τὴν γνώμην τῶν ὀλίγων ἀντιπολιτευομένων τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ παρισταμένων οὐδὲν φωτεινὸν σημεῖον παρουσιάζει· ἐὰν παρουσιάζῃ φωτεινόν τι σημεῖον, τὸ παρουσιάζει μόνον ἐν τῇ σφαίρᾳ τῆς δράσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Τοῦτο λέγω εἰλικρινῶς ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι οὐδαμοῦ ἀλλοῦ ὁρῶμεν φωτεινόν τι σημεῖον, οὔτε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, οὔτε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, οὔτε εἰς τὰ δημόσια ἔργα, οὔτε εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν· πανταχοῦ ἀπέτυχεν ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων. Οὐδὲν ἕτερον πράττετε καὶ ὑμεῖς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ τὰ ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν εἰμὴ νὰ ἐξυμνῆτε τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως· χίμαιρα πραγματικὴ ἡ ἀνόρθωσις· οὐδὲν ἔχετε νὰ ἐπιδείξητε οὔτε ἐν τῷ στρατῷ οὔτε ἐν τῷ ναυτικῷ, ὑμεῖς οἵτινες ἀνηγγείλατε πρὶν ἢ ἔλθητε εἰς τὴν Ἀρχὴν ὅτι θὰ παρασκευάσητε στρατὸν διπλάσιον, ὅτι θὰ φέρητε νέας ναυτικὰς μονάδας. (Θόρυβος). Ἡ δημοσία ἀσφάλεια ἐξακολουθεῖ νὰ παραμένῃ ἡ αὐτή. Πρὸ τόσου καιροῦ ἀνηγγείλατε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ τῶν ὀργάνων σας ὅτι θὰ φέρητε ὀργανωτάς, ὅτι ἐξ Ἰταλίας θὰ κατέλθωσιν ὀργανωταί, καὶ ὅτι θὰ δώσητε εἰς τὸ σῶμα τῆς Χωροφυλακῆς, τὸ ὁποῖον δὲν ἐκτελεῖ σήμερον τίποτε, νέαν κατεύθυνσιν, ὅπως ἐπέλθῃ ἡ ζητουμένη ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀσφάλεια τόσον ἐν ταῖς πόλεσιν, ὅσον καὶ εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς. Ὑμεῖς ἐξηγγείλατε πρὸς πάντας ἡμᾶς ὅτι θὰ προβῆτε εἰς καταρτισμὸν σώματος ἀγροφυλακῆς, καὶ ὅμως τοιοῦτον σῶμα δὲν συνεστάθη. Ἐγκατελείψατε τὰ πάντα. Τὰ δημόσια ἔργα εἶναι ἐγκαταλελειμμένα τελείως· ἓν ἑκατομμύριον μόνον προορίζετε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ὑμῶν ὑπὲρ τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ φθάνει νὰ γνωρίζῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὅτι αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι ὑπὸ τὴν ἀρὰν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐξαπατηθέντος ἠναγκάσθησαν ν’ ἀπέχωσι τῆς πολιτικῆς ἐπὶ χρονικόν τι διάστημα καὶ διὰ δεκαπεντάδος ὁλοκλήρων ἑκατομμυρίων ὀλιγωτέρων καὶ εἰς δημόσια ἔργα προέβησαν καὶ ὁδοὺς κατεσκεύασαν καὶ σιδηροδρομικὰς γραμμὰς καὶ πλεῖστα ὅσα κτίρια σχολείων ἁπανταχοῦ τῆς Ἑλλάδος. Ὑμεῖς ἐγκατελείψατε τὰ ὑπάρχοντα, δὲν προβαίνετε δ’ ὄχι μόνον εἰς κατασκευὴν νέων, ἀλλὰ καὶ τὰ παλαιὰ ἐγκατελείψατε. Ἐὰν ῥίψωμεν βλέμμα ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ μόνη μεταβολή, τὴν ὁποίαν ἔφερεν, εἶναι ἡ κατάργησις τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς τῶν ἐφέδρων. Οὐδὲν ἕτερον παρουσιάζει. Ποία εἶναι ἡ ἄλλη μεταβολή; Ὅτι τὰς τρεῖς μεραρχίας σχηματίζει εἰς τέσσαρας μεραρχίας, ἑκάστη δὲ μεραρχία ἀπαρτίζεται ἐκ τριῶν συνταγμάτων, ἀντὶ τῶν τεσσάρων, δι’ ὧν ἀπηρτίζοντο αἱ τρεῖς τοῦ παλαιοῦ ὀργανισμοῦ, οἱ λόχοι ὅμως ἐλαττοῦνται εἰς πάντα τὰ ὅπλα, οὐδεμία δὲ μεταβολὴ ἐπὶ τὰ βελτίω ἐπέρχεται. Εἰς προμήθειαν νέου ὁπλισμοῦ δὲν προέβη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· εἰς τὸ Ναυτικὸν παραμένει ἡ αὐτὴ κατάστασις.

§114Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς πληροφορῶ, κύριε Βουλευτά, ὅτι κατὰ τὸ 18μηνον χρονικὸν διάστημα, καθ’ ὃ εἴμεθα εἰς τὴν Ἀρχήν, ἐδαπανήθησαν 30,000,000 δι’ ἐφοδιασμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἤδη δ’ ἀπεφασίσαμεν νὰ δαπανήσωμεν καὶ 47,000,000 ἀκόμη.

§115Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Δὲν ἀνεπληρώσατε διὰ νέων ὅσα κατεστρέψατε κατὰ τὰς τελευταίας ἀσκήσεις. Εἴπετε εἰς τὸν λαὸν ὅτι καὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτοῦ θὰ ἐξασφαλίσητε καὶ εἰς τὴν κατασκευὴν νέων ἔργων θὰ προβῆτε καὶ τὸ στράτευμα θὰ διπλασιάσητε, ἀλλ’ οὐδὲν ἐξ ὅσων ἐπηγγέλλεσθε ἐπράξατε. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπράξατε μόνον, εἶναι ν’ ἀρνηθῆτε τὴν ἔλευσιν τῶν Κρητῶν Βουλευτῶν ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ ἐνῷ τοῦτο ἦτο σύμφωνον πρὸς τοὺς πόθους ἁπάντων τῶν Ἑλλήνων καὶ ἐνῷ τοῦτο ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κυρίως προυκάλεσε τὴν στάσιν, ἡ ὁποία σᾶς ἔφερεν εἰς τὴν Ἀρχήν.

§116Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Αὐτὸ ἀνήκει εἰς ὑμᾶς.

§117Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Εἰς ἡμᾶς τοὺς ἀντιπολιτευομένους νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται μεγαλειτέρα εὐλάβεια, διότι ἡμεῖς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ παρέστημεν ἀείποτε παρακολουθοῦντες τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπεδείξαμεν πάντα τὰ τρωτά, τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Οὐδὲν ἔχετε νὰ εἴπητε ἐναντίον μας· παρηκολουθήσαμεν τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, δὲν μετέβημεν εἰς τὰς οἰκογενείας ἡμῶν ἐπὶ τρεῖς μῆνας, ἀλλ’ ἐμείναμεν ἐδῶ παρακολουθοῦντες ἀγρύπνως τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ὑμεῖς, οἱ ὁποῖοι κατηγορεῖτε ἡμᾶς ἐν πᾶσι σήμερον, ὅτι κωλυσιεργοῦμεν, ὅτι φέρομεν προσκόμματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν δύνασθε νὰ μᾶς ἀποδώσητε ἑτέραν κατηγορίαν παρὰ μόνον ταύτην, διότι ἡμεῖς πιστοὶ εἰς τὰς ὑποσχέσεις μας πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν παριστάμεθα ἐδῶ ἐπακριβότατα ἀείποτε παρακολουθοῦντες τὰ ἔργα τῆς Κυβερνήσεως, δεικνύοντες τὰ τρωτά, ἐπιφέροντες μεταβολάς, πιστοὶ εἰς τὸν ὅρκον, τὸν ὁποῖον ἐδώκαμεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον τοῦτο, πιστοὶ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις μας ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ τώρα ἀπερχόμεθα μὲ τὴν συνείδησιν τελείως ἀναπεπαυμένην.

§118Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. (Χειροκροτεῖ).

§119Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Καὶ πιστοὶ εἰς τὸ παρελθόν.

§120Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ἀναγνωρίζω τὴν βελτίωσιν, ἡ ὁποία παρατηρεῖται εἰς τὰ τῆς Δικαιοσύνης. Πολλὰ ἔχει νὰ παρατηρήσῃ τις, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὥρα νὰ φέρω τὰς παρατηρήσεις. Μίαν παρατήρησιν ἔχω, ὅτι θὰ ἦτο εὔκολον νὰ διαγραφῇ τὸ κονδύλιον τῶν δρχ. 4500 διὰ τὸ ἀνώτατον συμβούλιον, διότι ὡς Δικαστήριον ἐνεργοῦν ἐν αὐτῇ τῇ ἕδρᾳ τοῦ ἀνωτάτου Δικαστηρίου δὲν πρέπει νὰ πληρώνηται, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη καὶ νὰ γίνωσι δημόσια κτίρια διὰ τὰ Εἰρηνοδικεῖα τῶν μεμακρυσμένων μερῶν, διὰ νὰ ἐμπνέωσι σεβασμόν, διότι μετὰ τὰς ἐκκλησίας ἔρχεται τὸ Εἰρηνοδικεῖον. Ἐλησμόνησαν ἐπίσης οἱ κύριοι συνάδελφοι νὰ ἐξάρωσι τελευταίαν τινὰ πρᾶξιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, τὴν ἀνάρτησιν ἐν τοῖς Δικαστηρίοις εἰκόνων ἐξεχουσῶν μορφῶν ἐν τῇ Δικαιοσύνη, ἀλλὰ μολονότι ἐξαίρω ἤδη ἐγὼ τὴν πρᾶξιν ταύτην, ἡ ὁποία παρελείφθη ἐπὶ τόσα ἔτη, ἐκφράζω καὶ ἓν παράπονον, παράπονον βαθύτατον, ὅτι παρελείφθη ὁ Τερτσέτης, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα ἡ ἱστορία ἀναφέρει ἐξ ἴσου μὲ τὸ τοῦ Πολυζωίδου καὶ μάλιστα τὰ ἀνέκδοτα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἀναφέρουσι πλείονα διὰ τὸν Τερτσέτην, ὁ ὁποῖος ἀντέσχεν εἰς τὴν πίεσιν, διότι ἐνηργήθη κτηνωδεστάτη πίεσις κατὰ τῶν δικαστῶν ἐκείνων. Πάντες δὲ συμφωνοῦσιν ὅτι καὶ τοῦ Τερτσέτη ὁ χαρακτὴρ ἀνεδείχθη κατὰ τὴν δίκην τοῦ Κολοκοτρώνη, ἂν ὄχι περισσότερον ἄκαμπτος ἀπὸ τὸν τοῦ Πολυζωίδου, ἀλλ’ ἐξ ἴσου ἀδαμάντινος, καὶ ἔπρεπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μὴ τὸν παραλείψῃ, διὸ καὶ διαμαρτύρομαι καὶ ὡς Ἑπτανήσιος καὶ ὡς Ἕλλην καὶ ὡς Ζακύνθιος.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν δεκάτην παρὰ τέταρτον. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Πρὶν ἢ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν θὰ συζητήσωμεν τὸ ὑπ’ ἀριθ. 3 νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν παραλείψει. Βʹ συζήτησις τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναδιοργανώσεως τῆς ὑπηρεσίας τῶν φάρων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον τὸ νομοσχέδιον.) Ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται διὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν. Συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Πατσουράκος ἔχει τὸν λόγον.

§123Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἡ βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται ἡ πολιτικὴ καὶ κοινωνικὴ πρόοδος πάσης Πολιτείας, εἶναι ἡ μετὰ λόγου καὶ ἐπιστημονικῆς ὀρθοφροσύνης παρεχομένη παίδευσις εἰς τὴν νεολαίαν τὴν μαθητιῶσαν ὑπὸ διανοίας ὄντως πεφωτισμένης, ὑπὸ διανοίας ἀληθῶς ὀρθοφρονούσης. Δι’ αὐτῆς καὶ μόνον δι’ αὐτῆς προάγονται, ἐξυψοῦνται καὶ μεγαλουργοῦσι τὰ ἔθνη ἐν τῷ βίῳ, μέγα δὲ συμβάλλεται εἰς τὴν καθόλον ἐπίδοσιν τοῦ πολιτισμοῦ. Δι’ αὐτῆς καὶ μόνον δι’ αὐτῆς γεννῶνται εἰς τὰς ἁπαλὰς καὶ εὐπλάστους τῶν παίδων ψυχὰς τὰ πρῶτα σπέρματα τῆς ἀγάπης, τῆς δικαιοσύνης, τῆς ἐλευθερίας, τῆς φιλοπατρίας καὶ συμπάσης ἐν γένει τῆς ἀρετῆς, καθὼς λέγει ὁ Πλούταρχος· «Πηγὴ καὶ ῥίζα πάσης καλοκαγαθίας ἐστὶ τὸ νομίμου τυχεῖν παιδείας». Δὲν θὰ θελήσω, κύριοι Βουλευταί, νὰ μακρηγορήσω ἔχων ὑπ’ ὄψει μου τὸ ἀντίθετον περὶ τοῦ βίου τῆς Βουλῆς τοῦ Εὐαγγελικοῦ ῥητοῦ «μικρὸν καὶ οὐ θεωρεῖτέ με καὶ πάλιν μικρὸν καὶ οὐκ ὄψεσθέ με». Τοῦτο δὲν ἀφορᾷ ἐμέ, ἔστω πρὸς γνῶσιν ὑμῶν— Ἡ ἐσχάτη τῆς παρούσης Βουλῆς ὥρα, λέγω, ἤγγικε καὶ δὲν θὰ θελήσω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω εἰσερχόμενος εἰς λεπτομερεῖς περιγραφὰς τῶν παιδαγωγικῶν ἀρχῶν, τῶν ὁποίων βρίθουσι τὰ συγγράμματα τῶν σοφῶν προγόνων ἡμῶν καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζονται πάντα τὰ παιδαγωγικὰ συστήματα τῆς σήμερον, σὺν τῇ προσθήκῃ ὅτι ἔλαβον μόνον ὑπ’ ὄψιν τὰς σημερινὰς βιοτικὰς ἀνάγκας καὶ τὰς νῦν κοινωνικὰς συνθήκας. Αἰσθάνομαι ὅμως τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑπομνήσω εἰς ὑμᾶς τί περὶ τῆς καθόλου παιδεύσεως εἶπον οἱ διεθνεῖς τοῦ πνεύματος ἀριστοκράται. Ἐκ τούτων ὁ μὲν διάσημος τῆς ἑσπερίας παιδαγωγὸς Πεσταλότσι εἶπεν ὅτι ὁ ἄνθρωπος μόνον διὰ τῆς παιδεύσεως γίνεται ἄνθρωπος· ὁ Φίχτε εἶπεν ὅτι ἡ ἀκμὴ καὶ ἡ παρακμὴ παντὸς ἔθνους εἶναι κατ’ εὐθεῖαν ἀνάλογος πρὸς τὴν παίδευσιν τῆς νεολαίας.

§124Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Ὄχι.

§125Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὁ Κομένιος εἶπεν ὅτι ὁ ἄνθρωπος, διὰ νὰ γίνῃ ἄνθρωπος, πρέπει πρωτίστως νὰ ἐκπαιδευθῇ. Ὁ δὲ Ἰούλιος Σιμὸν εἶπεν ὅτι τὸ Κράτος ἐκεῖνο θὰ εἶναι τὸ Κράτος τοῦ μέλλοντος, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ τὰ καλλίτερα σχολεῖα, καί, ἂν δὲν εἶναι τὴν σήμερον, θὰ εἶναι τὴν αὔριον ὡρισμένως καὶ ἀσφαλῶς. Τούτου δοθέντος ἐξεταστέον ποία ἄρά γε εἶναι ἡ κατάλληλος παίδευσις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ παρέχηται εἰς τὴν μαθητιῶσαν νεολαίαν, τίνα εἶναι τὰ κατάλληλα πρὸς τοῦτο σχολεῖα, καὶ τίνες οἱ κατάλληλοι διδάσκαλοι, ἵνα δώσωσι τὴν ἐκπαίδευσιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν νοοῦσιν οἱ διεθνεῖς, ὡς ἀνωτέρω εἶπον, τοῦ πνεύματος ἀριστοκράται. Ἰδοὺ τρία ἐρωτήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ δίδηται ὑπὸ τοῦ ἑκάστοτε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ῥητή, σαφὴς καὶ κατηγορηματικὴ ἀπάντησις, ἐὰν θέλῃ νὰ ἔχῃ ἀξίωσιν ἐπὶ τῆς ἀποδοχῆς τῶν γνωμῶν αὑτοῦ ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας καὶ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀρχόμενος λοιπὸν ἀπὸ τοῦ πρώτου ἐρωτήματος ἐν γενικαῖς γραμμαῖς καὶ ἐξετάζων κατ’ ἀρχὴν τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως παρ’ ἡμῖν θὰ ἠρώτων τὸν ἔντιμον ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργόν, ἀπόντα ἤδη—δι’ αὐτὸ λέγω καὶ θὰ ἠρώτων τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας—: ποία ἆρά γε εἶναι παρ’ ἡμῖν ἡ ἐκπαίδευσις ἡ κατάλληλος, ἀρχόμενος ἀπὸ τοῦ πρώτου ἐρωτήματος, ἡ ὁποία πρέπει νὰ παρέχηται εἰς τὴν μαθητιῶσαν νεολαίαν; Ποία εἶναι ἡ κατάλληλος παίδευσις, ἡ ὁποία δύναται νὰ καταστήσῃ τὴν νέαν γενεὰν τοιαύτην, οἵαν, καὶ πάλιν λέγω, τὴν ἐνόησαν οἱ διεθνεῖς ἀριστοκράται τοῦ πνεύματος; Ὑποθέτω ὅτι δὲν θ’ ἀγνοῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὅτι ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις εἶναι τετραετὴς καὶ σὺν τοῖς ἔτεσι, τὰ ὁποῖα προστίθενται ἀκόμη ὑπὸ τῶν τελευταίως τεθέντων ὑπὸ τὴν ψῆφον ἡμῶν νομοσχεδίων, ἑξαετής. Ζητεῖ διὰ τούτου τοὺς ἑξαετεῖς κύκλους καλουμένους, οἱ ὁποῖοι ἀτυχῶς εἶναι ἐντελῶς ὀθνεῖοι περὶ τὰ καθ’ ἡμᾶς, ἐπεχειρήθη δὲ νὰ ἐφαρμοσθῶσι καὶ ἐν Κρήτῃ. Ἀλλ’ ἀτυχῶς εἶναι καὶ αὐτὸς εἷς ἐκ τῶν νόμων, ὁ ὁποῖος ἀπέτυχε καθ’ ὅλην αὐτοῦ τὴν γραμμὴν καὶ καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν. Ἀλλὰ δὲν θ’ ἀγνοῇ ὡσαύτως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὅτι ἐν Ἑλβετίᾳ ὁ χρόνος τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως εἶναι ἐννεαετής, ἐν Γερμανίᾳ κατὰ τὸ πλεῖστον ὀκταετής, ἐν Ἰαπωνίᾳ ὡσαύτως ὀκταετὴς καὶ ἐν Ἰταλίᾳ, τὴν ὁποίαν πάντοτε ἔχω τὴν γνώμην, κ. συνάδελφοι, ὅτι ἐν παντὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν πρὸ ὀφθαλμῶν, διότι καθ’ ἅπαντα εἴμεθα συγγενεῖς πρὸς τὸν λαὸν ἐκεῖνον, εἶναι ἑπταετής. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου δὲν θ’ ἀγνοῇ βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὅτι ἐκεῖνοι ἐκτὸς τῆς στοιχειώδους παιδείας τῆς ὑποχρεωτικῆς ὑπὸ τοῦ Κράτους ἔχουσι καὶ τὰ enseignemant post scolaires, δηλαδὴ τὴν μετασχολικὴν παίδευσιν, τὴν ὁποίαν τείνουσι νὰ καταστήσωσιν ὑποχρεωτικήν. Δὲν θ’ ἀγνοῇ ὡσαύτως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὅτι ἡ πόλις τοῦ Μονάχου κατέστησε ταύτην τὴν μετασχολικὴν παίδευσιν ὑποχρεωτικήν. Ἀλλὰ μήτοι καὶ ἡ Μέση ἐκπαίδευσις, ὡς ἔχει παρ’ ἡμῖν κατὰ μέρος, οὐχὶ καθ’ ὅλου, εἶναι ἐν τάξει πρὸς τὴν παίδευσιν ἐκείνην, ἡ ὁποία πρέπει νὰ παρέχηται εἰς τὴν μαθητιῶσαν νεολαίαν τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος; Εἶπον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὑπάρχει παρ’ ἐκείνοις ἡ μετασχολικὴ παίδευσις, ἡ ὁποία τείνει νὰ καταστῇ ὑποχρεωτικὴ καὶ κατέστη τοιαύτη ἐν τῇ πόλει τοῦ Μονάχου, διὰ ταύτης δὲ ὁ παῖς μέχρι τοῦ δεκάτου ἔτους τῆς ἡλικίας εἶναι ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν καὶ τὴν ἐπίδρασιν τοῦ σχολείου. Ἀλλὰ μήτοι ἡ Μέση ἐκπαίδευσις, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου διὰ δύο λέξεων παρέστησα, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἔδει νὰ εἶναι παρ’ ἡμῖν; Ὄχι βεβαίως, διότι ὁ χρόνος εἶναι πρὸς τοῦτο ἀνεπαρκής. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου διὰ τῆς νεωτέρας μεταρρυθμίσεως τῆς νομοθετικῆς, τὴν ὁποίαν ἔχετε πρὸ ὀφθαλμῶν, οὐδὲν ἄλλο ἐπιδιώκεται, εἰμὴ ἡ τελεία κατάργησις αὐτῆς ἄνευ ἀναπληρώσεως. Ἀλλ’ αἱ τοιαῦται σκέψεις μίαν καὶ μόνην κατεύθυνσιν ἔχουσι, τίνι τρόπῳ ἡ παίδευσις θὰ καταστῇ προνομιοῦχος, τίνι τρόπῳ ἡ παίδευσις θ’ ἀνήκῃ πλέον ἐν τῷ μέλλοντι οὐχὶ εἰς ἅπαντας ἐξ ἴσου, ἀλλ’ εἰς τὴν προνομιοῦχον τάξιν τῶν ἀρχόντων καὶ πλουτοκρατῶν. Τὸ λέγω δὲ τοῦτο ἔχων ὑπ’ ὄψει μου τί εἶπεν ὁ σοφὸς Κοραῆς περὶ τῆς παροχῆς τῆς παιδείας: «Ἐκεῖνο τὸ Κράτος δύναται νὰ καυχηθῇ ὅτι ἔχει πραγματικὴν παίδευσιν, τὸ ὁποῖον παρέχει ταύτην ἐξ ἴσου εἰς πάντας τοὺς πολίτας. Ἀλλ’ ὡς ἐστραγγαλίσθη — ἐπιτρέψατε μοι τὴν λέξιν, κύριοι Βουλευταί — διὰ τῆς μελετηθείσης, ἀλλ’ εὐτυχῶς μὴ ψηφισθείσης, μεταρρυθμίσεως οὐδὲν ἄλλο ἐπεδιώχθη εἰμὴ νὰ καταστῇ αὕτη προνομιοῦχος δι’ ὡρισμένας τάξεις, ἀπὸ τῶν ὁποίων ὅμως σημειωθήτω ἀργὰ καί που ἐξεπήδησεν ὑψηλή τις διάνοια, ἀλλὰ καὶ αὕτη ὡς φαινόμενον, ὡς διάττων ἀστήρ. Ἀλλὰ κράζουσι — συγχωρηθήτω μοι ἡ λέξις — οἱ μωροί· «μᾶς ἔφαγαν τὰ γράμματα». Εὑρίσκομαι ταύτην τὴν στιγμήν, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι προχθὲς ἀγορεύων ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 24 τοῦ περὶ κοινοτήτων νόμου περὶ τοῦ ἂν εἶναι καὶ κατὰ πόσον εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγουσιν οἱ μωροὶ μόνοι, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι «μᾶς ἔφαγαν τὰ γράμματα». Ἰδοὺ τί λέγουσι, Κύριοι, οἱ ἀψευδεῖς ἀριθμοὶ κατὰ προσέγγισιν (ἀναγινώσκει): «δημοτικὰ σχολεῖα 1222 ἀρρένων καὶ 623 θηλέων· γραμματεῖα 1571 μὲ δημοδιδασκάλους 2059 καὶ γραμματιστὰς 1360, μὲ μαθητὰς ἐγγραφέντας ἀρρένων 170,500, θηλέων 71,100, μὲ μαθητὰς φοιτῶντας ἀρρένων 157,590, θηλέων 63,900. Ὑπάρχει διαφορὰ μεγίστη μεταξὺ ἐγγραφέντων καὶ φοιτώντων· καὶ ἰδοὺ αὐτή: 157,590 ἄρρενες καὶ 63,900 θήλεις, ἐν ὅλῳ 221,490 ἀπέναντι 241,600 ἐγγραφέντων· δηλαδὴ ἔχομεν μὴ φοιτῶντας περίπου 20,000 μαθητῶν, δηλαδὴ εἰς βάρος τῆς προόδου τοῦ Κράτους. Ἔχομεν Ἑλληνικὰ σχολεῖα μὲ φοιτῶντας μαθητὰς 20,000, Γυμνάσια μὲ φοιτῶντας 4,000, καὶ Πανεπιστήμιον μὲ φοιτῶντας περίπου 2,000· ἐν ὅλῳ ἤδη ἔχομεν 3627 σχολεῖα περίπου. Ἀλλὰ ἐπειδὴ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις σκοπεῖ νὰ ἐφαρμόσῃ οὐχὶ τὸ ἄρθρον 54 τοῦ κοινοτικοῦ νόμου, ἀλλὰ τὸ ἀμέσως κατωτέρω, δι’ οὗ θ’ ἀφήσῃ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν εἰς τὰς κοινότητας, θὰ ἔχωμεν 2220 σχολεῖα· τουτέστιν ἐκ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν 1407, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ καταργηθῶσι. Θὰ ἔχωμεν συνεπῶς μαθητὰς 28,240 ἀγραμμάτους καὶ 30,000, περὶ τῶν ὁποίων ἀνεφέραμεν ἀνωτέρω, διότι ἐλησμόνησα νὰ προσθέσω εἰς ὑμᾶς ὅτι ἔχομεν καὶ γραμματεῖα ἐν χρήσει 211 μὲ μαθητὰς 10,000 τοὐλάχιστον, ἔχομεν, ἐκτὸς τῶν 20,000, καὶ 10,000 μὴ φοιτῶντας ἕνεκα ἀδυναμίας· ἔχομεν δηλαδὴ ἐν ὅλῳ 58,240 ἀγραμμάτους. Συνεπῶς; Πολίτας ἀγραμμάτους διὰ τὴν ἀνόρθωσιν καὶ διὰ τῆς ἀνορθώσεως περὶ τὰς 60,000! Δαπανᾷ τὸ Κράτος ἡμῶν περίπου 255,262 διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν καὶ μετὰ τῶν δήμων 6,690,000, εἰς Ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ δημοτικὰ 3,670,000, ἡ δὲ Βουλγαρία δαπανᾷ 16,488,000 περίπου· τουτέστιν ἐπὶ πλέον ἡμῶν 12,818,000.

§126ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις καὶ ἡ μέση παρ’ ἡμῖν εἶναι περίπου 10,000,000· ἐκεῖ εἶναι 16,000,000.

§127Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. 16,000,000 ἦσαν, ἀλλ’ ἤδη εἶναι 18,000,000. Ἔχω δ’ ὑπ’ ὄψει μου πίνακας πρὸ δεκαετίας περίπου, ὥστε ἔχομεν 9+9=18, ἤτοι 10,000,000 περίπου δαπανᾷ περισσότερα ἡ Βουλγαρία. Ἀλλ’ ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν στηριζόμενος προχθὲς σᾶς ἀνέπτυξα ὅτι δαπανῶσι διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν κατὰ κεφαλὴν ἡ μὲν Γερμανία 10 φράγκα, ἡ Αὐστρία 3.50, ἡ Ἰταλία 3.80, ἡ Βουλγαρία 8, ἡ Νορβηγία 9, ἡ Σουηδία 9, ἡ Ἀμερικὴ 28, ἡ Ὁλλανδία 14, ἡ Δανία 28.50. Καὶ ἡ Ἑλλὰς; 2.50! Ταῦτα δὲ τὰ ἀποτελέσματα, προτοῦ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν ἡ ἀνορθωτικὴ μεταρρύθμισις, ἡ ὁποία θ’ ἀναβιβάσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀγραμμάτων παρ’ ἡμῖν, ἴσως ἀκολουθοῦσα τὰς νεωτέρας προόδους! Ἐπὶ 1000 νεοσυλλέκτων ἔχει ἀγραμμάτους ἡ Σουηδία 1, ἡ Γερμανία 2, ἡ Ἑλβετία 22, ἡ Ὁλλανδία 50, ἡ Γαλλία 55, καὶ ἡ Ἑλλὰς; Πόσους νομίζετε; 300. Ἂς λάβωμεν λοιπὸν τὸ πρῶτον Κράτος πρὸς σύγκρισιν. Ἡ Σουηδία λοιπόν, Κύριοι, ἐπὶ 1000 νεοσυλλέκτων ἔχει ἀγραμμάτους 1, ἡ δὲ Ἑλλὰς ἔχει 300. Τὸ μόνον Κράτος, τὸ ὁποῖον προσεπάθησεν ἴσως ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀκολουθήσῃ, εἶναι ἡ Ῥωσία, ἥτις ἐπὶ 1,000 νεοσυλλέκτων ἔχει 700 ἀγραμμάτους. Αὐτὰ λέγουσιν οἱ ἀριθμοί, κύριοι συνάδελφοι. Καὶ τώρα ἴσως ἐρωτήσῃ τις· τί δέον γενέσθαι; Θὰ ὁμιλήσωμεν κατωτέρω δι’ ἀριθμῶν, οἵτινες δεικνύουσι τί διαθέτει αὐτὸ τὸ Κράτος ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὑπὲρ τῆς προόδου τουτέστι τοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ τὴν σήμερον πανίσχυρος ἡ ἀνόρθωσις. Ἐπανέλαβον καὶ ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, ὅτι ἔδει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας τὸ Ἰταλικὸν Κράτος, διότι πρὸς τὸν λαὸν ἐκεῖνον εἴμεθα συγγενεῖς κατὰ πάντα, ποῖα εἶναι τὰ σχολεῖά του. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶναι ἄξιος ἐπαίνου, διότι ἐζήτησε καὶ παρὰ τῆς Ἰταλίας τὰ ἐσχάτως ψηφισθέντα νομοσχέδια, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι δὲν ἐδόθησαν, διότι εἶχον σταλῆ ἀπὸ τῆς Βουλῆς εἰς τὴν Γερουσίαν πρὸς μελέτην καὶ κύρωσιν καὶ δὲν εἶχον ἐπιστραφῆ ἀκόμη. Οἱ Ἰταλοὶ ἔχουσιν ἐν γενικαῖς γραμμαῖς πενταετῆ τὴν κατωτάτην ἐκπαίδευσιν πλὴν τῶν νηπιαγωγείων, τετραετῆ τὴν τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων καὶ τετραετῆ τὴν γυμνασιακήν, τουτέστι δεκατριετῆ φοίτησιν. Ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι ἐπιδιώκεται διὰ τῆς παρούσης μεταρρυθμίσεως ὁ περιορισμὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως. Μετὰ τοῦτο ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐρωτήσω· μᾶς ἔφαγαν λοιπὸν τὰ γράμματα; Ἀλλ’ ἐρωτῶ καὶ ὑμᾶς ἐν συνειδήσει καὶ ὡς Βουλευτὰς—ἐπὶ ὥρας τινὰς ἀκόμη—καὶ ὡς πολίτας Ἕλληνας· ἐρωτῶ ὑμᾶς, λέγω· τὰ γράμματα δὲν εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συνέτριψαν τὰ δεσμὰ καὶ τὰ ὁποῖα ἤγαγον ἡμᾶς μέχρι τῆς αἰθούσης ταύτης πρὸς διόρθωσιν τῶν κακῶς κειμένων ἐν τῇ Πολιτείᾳ; Μᾶς ἔφαγαν λοιπὸν τὰ γράμματα; Ἐκτὸς ἐὰν συμφωνήσαντες πρὸς τὴν γνώμην μου ὁμολογήσητε ὅτι θὰ ἦτο αἱρετώτερον νὰ μὴ ἔλθωμεν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ἀφοῦ ψηφίζομεν ὅ,τι καὶ ὅπως τὸ ψηφίζομεν. Ἰδοὺ λοιπόν, ἐπαναλαμβάνω νὰ τονίσω, ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι παρασκευάζουσι τὸ ἔδαφος, ἵνα πλησίστιοι εἰσέλθωσιν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἐνασμενιζόμεθα νὰ ὀνομάζωμεν φαυλοκράτας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐπὶ ἕξ ὁλοκλήρους μῆνας Ὑπουργὸς ὢν παρεσκεύαζε τὰ νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων θὰ μετερρυθμίζοντο ἐπὶ τὸ βέλτιον, καθὼς ἰσχυρίζεται, τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως παρ’ ἡμῖν. Τῇ 21 Μαρτίου, ὡς ἐνθυμεῖσθε, μετὰ μακρὰν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν ἐτόνισεν ὅτι ὑπέβαλε τότε τὰ νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων θὰ μετερρυθμίζετο ἡ ἐκπαίδευσις καὶ τὰ ὁποῖα χωρὶς νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἀνέγραψαν αἱ ἐφημερίδες, χωρὶς νὰ λάβωμεν ἡμεῖς γνῶσιν παρὰ πρό τινων ἡμερῶν. Ἓν περὶ ἀγροτικῶν διδασκαλείων· βʹ) περὶ σχολικῶν ἀγροκηπίων· γʹ) περὶ ἱεροδιδασκαλείου· δʹ) περὶ μεταρρυθμίσεως τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, εʹ) περὶ ὀργανώσεως τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως· ϛʹ) περὶ προπαρασκευῆς ἐπαγγελματικῶν σχολῶν· ζʹ) περὶ ὀργανώσεως τῆς γυναικείας ἐκπαιδεύσεως· ηʹ) περὶ διδασκαλίας τῶν θηλέων· θʹ) περὶ πρακτικοῦ λυκείου· ιʹ) περὶ κεντρικοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως· ιαʹ) περὶ ἐποπτικοῦ συμβουλίου τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως· ιβʹ) περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν· ιγʹ) περὶ διδακτικῶν βιβλίων καὶ τέλος ιδʹ) περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀλλὰ τότε, καίτοι ἐγράφη ὅτι ὑπεβλήθησαν, δὲν ὑπεβλήθη εἰμὴ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου. Θὰ ἦτο λυπηρὸν ὄντως, κύριοι Βουλευταί, νὰ ὑποτεθῇ ὅτι εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὴν εἰσηγητικήν του ἀγόρευσιν ὅτι ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα οὐδὲ κἂν εἶχον γραφῆ ἐπὶ τούτῳ ἵνα προσκομισθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν· ἀλλ’ ἴσως τὰ εἶχεν ἐν νῷ, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἔχει ἐν νῷ τὴν κατασκευὴν μονάδων πρὸς ὑποστήριξιν τῶν συμφερόντων κατὰ θάλασσαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους! Προκειμένου ἤδη περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου ἐλάχιστα ἔχω νὰ σᾶς εἴπω· ὅτι ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως προκειμένου περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ δύο Πανεπιστημίων ἀπετελεῖτο, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἀπὸ 2½ στήλας. Ἔχω ὑπ’ ὄψει τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν ἄλλου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἡ ὁποία ἀπετελεῖτο ἀπὸ 60 περίπου σελίδας ἀναλυτικωτάτας.

§128Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς λέγει: οὐκ ἐν τῷ πολλῷ τὸ εὖ, ἀλλ’ ἐν τῷ εὖ τὸ πολύ.

§129Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Εἴθε νὰ ἦτο ἀληθὲς τοῦτο, κύριε συνάδελφε. Ἀλλ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ παρ’ ἡμῖν τὸ τοῦ ἐπιστολέως τοῦ Μινδάρου Ἱπποκράτους ὀλιγόλογον περὶ τῆς ναυμαχίας ἐκείνης, ὅσον εἶναι δυνατόν, λέγω, μία τοιαύτη ναυμαχία νὰ περιγραφῇ δι’ ἑνὸς διστίχου τὴν σήμερον, ἐπὶ τοσοῦτον καὶ ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις ἐκείνη εἶναι ἱκανὴ νὰ διαφωτίσῃ ἡμᾶς τοὺς νεωτέρους Ἕλληνας διὰ διστήλου ἄρθρου, δύναταί τις εἰπεῖν, προωρισμένου διὰ τὰς στήλας ἐφημερίδος μόνον. Ὁμιλῶν λοιπὸν ἐν τῷ ὀργανισμῷ ἐκείνῳ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὠνόμασεν αὐτόν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, κανονισμὸν προσωρινόν.

§130Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τὸ Διάταγμα τοῦ 1837 οὕτω τὸν ὀνομάζει.

§131Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, προκειμένου περὶ τοῦ προσωρινοῦ κανονισμοῦ, δὲν ἐσκέφθη ὅτι δὲν πρόκειται ἤδη περὶ τοιούτου τινός, ἀλλ’ ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ὀργανισμοῦ, ὅστις θὰ διεῖπε δύο Πανεπιστήμια.

§132Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἔλαβον τὴν ὀνομασίαν τοῦ παλαιοῦ ὀργανισμοῦ.

§133Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Προσωρινὸς ὀργανισμὸς ὠνομάζετο.

§134Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὄχι· κανονισμός.

§135Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὑμεῖς ὁμιλεῖτε περὶ προσωρινοῦ κανονισμοῦ, ἐνῷ πρόκειται περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ· δηλαδὴ ἐκάμετε σύγχυσιν. Ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ μακρηγορῶ ἐπὶ τοῦ πανεπιστημιακοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπησχόλησε διὰ μακρῶν, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐλησμονήσατε ὡσαύτως κατὰ πόσον καὶ ἐγὼ αὐτὸς συνετέλεσα εἰς τὴν ἐπιψήφισιν ἐκείνου ἀναχωρῶν ἀπὸ τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοτε ἐξέθηκα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δὲν δύναμαι νὰ μὴ εἴπω ὅτι ὁ προσωρινὸς αὐτὸς κανονισμὸς κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως οὐδὲν ἄλλο εἶναι εἰμὴ κυκεὼν γλώσσης καὶ ἐννοιῶν κατὰ τὴν γνώμην μου, τὴν ὁποίαν ἴσως θεωρεῖ ἐσφαλμένην ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὁ ὁποῖος ὅμως οὐδὲν ἄλλο κατώρθωσεν εἰμὴ ν’ ἀνατρέψῃ καὶ ἄν τι ἦτο ὀρθὸν ἐν τῷ ἐν ἰσχύϊ ἕως τότε ὀργανισμῷ τοῦ Πανεπιστημίου. Δύναμαι νὰ τονίσω, κύριοι συνάδελφοι, χωρὶς νὰ θεωρηθῶ ὑπερβολικός, ὅτι ἐγένετο οὗτος ἐπὶ τῇ βάσει προσωπικῶν καὶ πολιτικῶν ὑπολογισμῶν. Δὲν ἐλησμονήσατε βεβαίως, κύριοι συνάδελφοι, οὐδὲ δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε ὅτι αὐτὸς οὗτος ὁ ὀργανισμὸς οὐδὲν ἄλλο ἀνέπτυξεν εἰμὴ ἔριδας μεταξὺ τῶν ὑπαρχόντων καὶ τῶν μελλόντων νὰ εἰσέλθωσιν ἐν αὐτῷ. Ἦτο προϊόν ἄνευ οὐδενὸς οὐσιαστικοῦ σημείου, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπαναγάγῃ τὸ Πανεπιστήμιον εἰς τὴν προτέραν αὐτοῦ περιωπήν, ἀπὸ τῆς ὁποίας εἶχεν ἐκπέσει, καὶ τὴν ὁποίαν ὅμως κακῶς κατὰ τὴν γνώμην μου ἡ ἐπανάστασις ἐπεχείρησε νὰ διορθώσῃ. Οὐδὲν ἄλλο θὰ προσθέσω περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου εἰμὴ μόνον τοῦτο, ὅτι διὰ τοῦ νέου ὀργανισμοῦ προσετέθησαν πλὴν τοῦ ποσοῦ τοῦ Δομπολείου κληροδοτήματος καὶ δραχμαὶ 100,000 ἐπὶ πλέον εἰς βάρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐκτὸς ἐὰν παίζων ὁ κ. Ὑπουργὸς στηριχθῇ εἰς τὸ ὅτι ἀντὶ ἑνὸς θὰ ἔχωμεν δύο Πανεπιστήμια. Ἀλλὰ πιστεύω ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀντιταχθῇ τοιοῦτον ἐπιχείρημα, διὰ νὰ θεωρηθῇ σοβαρόν, διότι εἶναι γνωστὸς εἰς ἡμᾶς ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον τὸ ἓν διὰ μαγικῆς ῥάβδου μετεβλήθη εἰς δύο. Ἀλλ’ ἐάσωμεν χαίρειν, ἐπαναλαμβάνω, καὶ τὰ δύο Πανεπιστήμια καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἂς εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς κατωτάτης καὶ μέσης Ἐκπαιδεύσεως, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν δι’ ὀλιγίστων γραμμῶν διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀρχόμενος εἶπον. Ἐν πρώτοις ποία εἶναι ἡ βάσις τῆς Ἐκπαιδεύσεως; Τὴν γνωρίζει βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργός, καὶ ἔδει νὰ λάβῃ αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν ἐν τῇ μερίμνῃ ὑπὲρ αὐτῆς, ἐὰν ἦτο εἰλικρινής. Δὲν ἔλαβεν ὅμως ὑπ’ ὄψιν του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας τί εἶπον οἱ σοφοὶ ἡμῶν πρόγονοι περὶ τῶν διδασκάλων, περὶ ἐκείνων δηλαδή, εἰς τοὺς ὁποίους ἀναθέτομεν τὴν θεωρητικὴν διδασκαλίαν τῆς νεολαίας· δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καταγγέλλων σειρὰν ὁλόκληρον λειτουργῶν τῆς Ἐκπαιδεύσεως μὴ κατεχόντων ἐπαξίως τὴν θέσιν αὐτῶν. Οὐδαμῶς ἐμερίμνησεν ὡς ἐκπροσωπῶν τὴν Ἀνόρθωσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἵνα νέαν βάσιν ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει θέσῃ, τὴν βάσιν τῆς ἠθικῆς τῶν διδασκόντων πρωτίστως, διότι δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ τις ὅτι ὁ ἀνήθικος θὰ ἐργασθῇ ὑπὲρ τῆς ἠθικῆς ἢ ὅτι ὁ ἄθρησκος θὰ ἐργασθῇ εἰλικρινῶς ὑπὲρ τῆς θρησκείας. Δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ Πλούταρχος· «Διδασκάλους ζητητέον τοῖς τέκνοις, οἳ καὶ τοῖς βίοις εἰσὶν ἀδιάβλητοι καὶ τοῖς τρόποις ἀνεπίληπτοι καὶ ταῖς ἐμπειρίαις ἄριστοι· πηγὴ γὰρ καὶ ῥίζα καλοκαγαθίας τὸ νομίμου τυχεῖν παιδείας». Δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του ὡς νέος ἀνὴρ τουλάχιστον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐσχάτως μόλις ἀνεδημοσιεύθη, ἔκτακτον ἄρθρον τῆς «Matin» τοῦ Βαλδὲκ Ῥουσὼ περὶ τῶν διδασκόντων, ποῖοι πρέπει νὰ εἶναι, ὅτι δὲν πρέπει δηλονότι νὰ λησμονῶσιν οἱ διδάσκοντες ἐν γένει ὅτι εἰς καθωρισμένους τύπους καὶ καθ’ ὡρισμένους κανόνας πρέπει νὰ ζῶσιν οἱ θέλοντες νὰ διδάσκωσιν. Ἄρχομαι ἀπὸ τῆς κατωτάτης ἐκπαιδεύσεως, ἵνα ἴδωμεν ποία εἶναι ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως τῆς παρούσης ἐκπροσωπουμένης ὑπὸ τοῦ ἐκ Θεσσαλίας Βουλευτοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Δὲν ἐλησμονήσατε ὅτι ἀπὸ τῆς παρελθούσης Συνόδου ἐτόνισα ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μέριμνα ὑπὲρ τῆς κατωτάτης τάξεως τῆς κατωτάτης ἐκπαιδεύσεως τῶν δημοδιδασκάλων, ὅτι ἔδει νὰ ληφθῇ μία μέριμνα καὶ ποία, τῆς παροχῆς δηλονότι εἰς αὐτοὺς μιᾶς γλίσχρου συντάξεως.

§136Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὑπεβλήθη νομοσχέδιον.

§137Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἀλλὰ θὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τί ἔλεγε περὶ τῶν ὑποδιδασκάλων αὐτῶν ἐν συνεντεύξει.

§138Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Νὰ εἶσθε ὀλίγον συντομώτερος, διὰ νὰ προλάβωμεν νὰ ψηφίσωμεν τὸ περὶ συντάξεως τῶν ὑποδιδασκάλων νομοσχέδιον. Θὰ εἶναι ἡ μεγαλειτέρα εὐεργεσία, τὴν ὁποίαν θὰ κάμητε.

§139Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν σᾶς συγχαίρω, ἂν τὸ πιστεύητε. Ἐν τούτοις ἐγὼ βεβαίως προσπαθῶ νὰ εἶμαι ὅσον τὸ δυνατὸν συντομώτερος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως λέγει ἐν συνεντεύξει, προκειμένου περὶ ὑποδιδασκάλων, τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει)· ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Ἀ. Ἀλεξανδρῆς ἔχει παρασκευάσει τὰ ἁρμόζοντα διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν νομοσχέδια, ὡς ἄλλως καὶ ἐπισήμως καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 22 Μαρτίου, εἰσηγούμενος γενικῶς τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια ἐν τῇ Βουλῇ, ἐδήλωσεν ὅτι ὑποβάλλει καὶ νομοσχέδιον περὶ «Ἀγροτικῶν διδασκαλείων». Ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐξετάσωμεν καθ’ ὅλην αὐτῶν τὴν ἔκτασιν πάντα τὰ νομοσχέδια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, βεβαίως καὶ κοπιῶδες θὰ ἦτο καὶ χρόνος παρὰ πολὺ μακρὸς θ’ ἀπῃτεῖτο. Ἐκεῖνο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν, κύριοι Βουλευταί, εἶναι τοῦτο, ὅτι ἡ σύστασις τῶν ὑποδιδασκαλείων κατὰ τὸ 1892 ἀπεδείχθη ἐπιτυχής, διότι ὄντως οἱ ἀγροτικοὶ πληθυσμοὶ ἀπέκτησαν διδασκάλους ἐργαζομένους, ὡς πάντες γνωρίζομεν, καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία ζητεῖ νὰ ψηφισθῇ τι ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν ὡς ἐργαζομένων εὐσυνειδήτως ὑπὲρ τῶν τέκνων τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ· ἀλλ’ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ἄλλους τινὰς εἰμὴ ἐκείνους, περὶ τῶν ὁποίων θὰ ὁμιλήσωμεν εὐθὺς ἀμέσως δι’ ἐλαχίστων εἰδικῶς καὶ οἱ ὁποῖοι οὐδὲν ἄλλο ἐπεζήτησαν ἢ τὴν ἐξόντωσιν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἔχει τόσον ἀγαθὰς διαθέσεις ἡ Βουλή. Ἐζήτησαν οὐχὶ πλέον, οὐχὶ ἔλαττον, εἰμή, ἀφοῦ ῥίψωσι κατ’ ἀρχὴν τὰ ¾ εἰς τὰς ὁδούς, νὰ καταλάβωσι τὰς θέσεις αὐτῶν οὗτοι, ἵνα κενωθῶσιν ἄλλαι ἐξ ἀνάγκης ὡς ἐκ τοῦ κοινοτικοῦ νομοσχεδίου, ἵνα εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ τὸ Κράτος νέων δαπανῶν κολοσσιαίων διὰ τὴν ἵδρυσιν καὶ συντήρησιν καὶ ἄλλων διδασκαλείων, ὅπως ἐξέρχωνται ἐξ αὐτῶν συνάδελφοι αὐτῶν νέοι κατὰ ἑκατοντάδας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἔπρεπε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ὅτι τότε μόνον θὰ ἔθετε φραγμὸν ὡς πρὸς τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον μέλλει νὰ προέλθῃ, ἂν ψηφισθῇ συμφώνως πρὸς τὰς ὑποδείξεις τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀγροτικῶν διδασκάλων, ὅτι αὐτοὶ λαμβάνοντες τὰς συντάξεις αὐτῶν ἐπιζητοῦσιν, ὅπως σὺν τῇ συντάξει ἔχωσι καὶ δεύτερον μισθόν, ἵνα ἐν ἀνέσει διέρχωνται τὰς τελευταίας ἡμέρας τοῦ βίου των. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι δι’ ὅσων ὑπέβαλε δὲν θὰ ἦτο εὐχερὲς νὰ κατορθώσῃ, ὥστε, χωρὶς νὰ φανῇ δυσάρεστος εἰς τὴν τάξιν τῶν διδασκάλων ἐκείνων, νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐξόντωσιν μικρὸν κατὰ μικρὸν καὶ ἀναπλήρωσιν αὐτῶν δι’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰσηγήσαντο αὐτῷ τὰ νομοθετήματα ἐκεῖνα. Θὰ γνωρίζῃ ὅτι εἶναι ἀδύνατον φυσικῶς νομοθετῶν τοὺς ἑξαετεῖς κύκλους νὰ ἔχῃ τὰ ἀποτελέσματα ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπιζητοῦσιν οἱ διεθνεῖς τοῦ πνεύματος ἀριστοκράται. Γνωρίζει ἄριστα ὁ κ. Ὑπουργός, καὶ ἐν συνειδήσει ὀφείλει νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον ὁ ἀπόφοιτος τῆς ϛʹ τάξεως νὰ εἶναι ἱκανὸς οὐχὶ νὰ φοιτήσῃ εἰς τὸ Γυμνάσιον, ἀλλ’ οὔτε εἰς τὴν γʹ τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου. Εἶναι δὲ ἄγνωστον εἰς αὐτόν, ὡς ἀσχοληθέντα ἔστω καὶ ἐσχάτως, ἔστω καὶ κατ’ ἐπίφασιν περὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν ἡμῶν πραγμάτων, ὅτι εἶναι ἱκανοὶ οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ Δημοτικοῦ σχολείου, ἔστω καὶ διὰ τὴν γʹ τάξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου, ὄχι διότι βεβαίως δὲν ἐργάζονται οἱ δημοδιδάσκαλοι, ἀλλὰ διότι ἐν τῷ Ἑλληνικῷ σχολείῳ συστηματικῶς καὶ κατὰ πρόγραμμα διδάσκεται πρῶτον ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα ἡ ἀρχαία, τὰ δὲ μαθήματα διδάσκονται καὶ ταῦτα καθ’ ὡρισμένον πρόγραμμα καὶ κατ’ ἐπίβλεψιν αὐστηρὰν ἐσχάτως, καίτοι καὶ αὕτη ἐχαλαρώθη ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς ἀνορθώσεως. Περὶ τοῦ τίνες ἐπεδίωξαν τοῦτο καὶ τί ἐπεζήτησαν διὰ τούτου θὰ εἴπωμεν δι’ ἐλαχίστων εὐθὺς κατόπιν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ παρατηρήσωμεν, εἶναι ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ διὰ τῶν ἱεροδιδασκαλείων, τὰ ὁποῖα συνιστᾷ, οὐδὲν ἄλλο ἐπεδίωξεν εἰμὴ τὴν εἰς πολὺ κατώτερον ἐπίπεδον καταβίβασιν τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἶχε τονίσει διὰ τοὺς ὑποδιδασκάλους, δικαιολογούμενος, διότι ἐπεζήτησε νὰ θέσῃ αὐτοὺς ἐκποδὼν ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Διότι οἱ ἱεροδιδάσκαλοι ἐκτὸς τοῦ ὅτι θὰ εἶναι ἀπόφοιτοι τῆς τρίτης τάξεως τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου, ὡς λέγει, ἀλλὰ δίδει εἰς αὐτοὺς καὶ 60 ἢ 70 δραχμὰς μισθὸν κατὰ μῆνα, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἄνευ συντάξεως καὶ ἄνευ προαγωγῆς, κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς ὅ,τι γίνεται εἰς πάντας τοὺς κλάδους τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας.

§140ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὑπεβάλομεν νομοσχέδιον ἰδιαίτερον καὶ δίδομεν.

§141Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὄχι διὰ τοὺς ἱεροδιδασκάλους. Εἰς τοὺς ἱεροδιδασκάλους ἐκείνους, δι’ οὓς ἐζήτησε τὴν νομοθετικὴν κύρωσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ εὐτυχῶς ἡ Βουλὴ δὲν ἔσχε τὸν καιρὸν νὰ ψηφίσῃ, παρεῖχεν 70 δραχμὰς μισθὸν ἄνευ συντάξεως, ἄνευ οὐδεμιᾶς αὐξήσεως. Καὶ φαντάζεται ἕκαστος ἐξ ὑμῶν, ἂν εἶναι δυνατὸν οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου καὶ μὲ αὐτὰ τὰ ἐφόδια, τὰ ὁποῖα τοῖς παρέχει ἡ Πολιτεία, εὐδιαθέτως ἀλλὰ καὶ εἰλικρινῶς νὰ ἐργασθῶσιν ὡς ἐργάζονται οἱ σήμερον ἐργαζόμενοι ὑποδιδάσκαλοι καὶ οἱ ἀνωτέρας ἔχοντες γνώσεις ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ζητοῦνται διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν ἔλαβε τὴν στοιχειώδη μέριμναν ταύτην, κύριοι συνάδελφοι. Δὲν ἦρε μίαν ἀδικίαν, ἡ ὁποία προσγίνεται εἰς ἐκείνους, δὲν ἦρε δέ, διότι ἁπλούστατα ἐσκέφθη περὶ τῆς ἀποπομπῆς αὐτῶν ἐκ τοῦ κλάδου. Δὲν ἦτο λοιπὸν δυνατὸν νὰ λάβῃ τοιαύτην μέριμναν, ἡ ὁποία ἐπεβάλλετο ἀπὸ στοιχειώδους καθήκοντος πρὸς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀδικοῦνται καταφώρως ὑπὸ τῆς Πολιτείας. Γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὅτι ἐπὶ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἀντικατέστησεν ἡ παροῦσα, εἶχε ψηφισθῆ νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου πάντες οἱ ὑπάλληλοι οἱ ἔχοντες μισθὸν ἀπὸ 70 δραχμῶν καὶ ἀνωτέρω κατέβαλλον πρὸς προικισμὸν τοῦ ταμείου τοῦ Μετοχικοῦ δραχμὴν μίαν κατὰ μῆνα, 12 δηλαδὴ δραχ. κατ’ ἔτος. Οἱ ὑποδιδάσκαλοι λοιπὸν λαμβάνοντες 70 μόνον δραχμὰς κατὰ μῆνα παρέχουσι τὴν δραχμὴν ἐκείνην ἐξ ἀνάγκης πρὸς τὸ ταμεῖον ἐκεῖνο, πρὸς τὸ ὁποῖον οὐδὲν τοὺς συνδέει. Ἐνῷ τουτέστι δὲν εἶναι συντάξιμοι, παρέχουσι πρὸς πάχυνσιν τῶν γαστέρων τῶν ἐν τῷ Μετοχικῷ ταμείῳ καὶ πρὸς ἀπόληψιν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι ἀπολαμβάνουσι τὸν ἱδρῶτα, τὸν ὁποῖον αὐτοὶ καταβάλλουσιν, ἀπαιτούσης τῆς Πολιτείας τοῦτο παρὰ πάντα νόμον καὶ παρὰ πᾶσαν λογικὴν καὶ παρὰ πᾶσαν ἠθικὴν ἀρχήν. Ἐν ἀλλεπαλλήλοις ἐπιστολαῖς, ἃς ἔλαβον παρὰ τῶν Παριῶν αὐτῶν, μία, ἡ καὶ σοβαρωτάτη, ἦτο αὐτή, εἰς τὴν ὁποίαν γράφει μετὰ πικροῦ παραπόνου ἐπιτροπὴ ἐξ ὑποδιδασκάλων, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀναφέρεται καὶ τὸ γεγονὸς τοῦτο, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἴσως ἄγνωστον εἰς πολλοὺς ἐξ ὑμῶν, κύριοι, μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης. Ἀλλ’ ἤδη ἔλθωμεν εἰς τὰ κατὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ὡρῶν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως θὰ εὐδοκήσῃ ἔχων ὑπ’ ὄψει τὰς διαθέσεις συμπάσης τῆς Βουλῆς νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁμὰς Βουλευτῶν, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖ τὴν παροχὴν εἰς τοὺς ὑποδιδασκάλους συντάξεως, ἵνα καὶ αὐτοὶ ἐργάζωνται μετὰ πλείονος ζήλου ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ὅτι θὰ ἔχωσιν ἓν τεμάχιον ἄρτου, ὅταν θ’ ἀποχωρήσωσιν ἀνίκανοι νὰ ὑπηρετήσωσι πλέον τὴν πατρίδα, ἵνα διέλθωσι τὸ ὑπόλοιπον τοῦ βίου αὐτῶν ἐν ταῖς καλύβαις των. Ἔλθωμεν ἤδη εἰς τὴν μεταρρύθμισιν τὴν σπουδαίαν, διὰ τῆς ὁποίας ἐτόνισε καὶ τονίζει ὅτι ἱδρύων τοὺς ἱστορικοὺς ἑξαετεῖς κύκλους θὰ προαγάγῃ σπουδαίως τὴν ἐκπαίδευσιν. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι ἔχω οὐχὶ τὴν γνώμην, ἀλλὰ τὴν πεποίθησιν ὅτι, ἂν ἐγίνετο νόμος τοῦ Κράτους, θὰ ἐστραγγαλίζετο ἡ παρ’ ἡμῖν ἐκπαίδευσις κυριολεκτικῶς. Λέγει λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐν ἄρθρῳ 1: «Τὰ σχολεῖα τῆς στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν τῷ Κράτει ἀπαρτίζονται ἐκ τάξεων ἐνιαισίων ἕξ». Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως: πάντα τὰ σχολεῖα τὰ ἐν τῷ Κράτει ἡμῶν θὰ ἔχωσι τάξεις ἕξ; Ναὶ βεβαίως. Ἐρωτῶ ὅμως — καὶ αὐτὸ συμπληρωματικῶς — μὲ διδασκάλους πόσους; Ἕνα! Γνωστοῦ λοιπὸν ὄντος, Κύριοι, ὅτι ὁ εἷς διδάσκαλος εἶναι ἀνεπαρκέστατος, ὡς θ’ ἀποδείξω ἐν τοῖς κατόπιν διὰ τῆς γνώμης αὐτῶν τούτων τῶν δημοδιδασκάλων, πῶς θὰ γίνῃ δυνατὸν ὁ εἷς ἐκεῖνος δημοδιδάσκαλος νὰ ἐπαρκέσῃ διὰ τάξεις ἕξ καὶ ἀριθμὸν μαθητῶν βεβαίως πολὺ μείζονα ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἔχει σήμερον; Τί λοιπὸν ἐπιδιώκεται κύριοι συνάδελφοι, διὰ τῆς μεταρρυθμίσεως ταύτης; Δὲν ἐπιδιώκεται, ἐπαναλαμβάνω, ὁ στραγγαλισμὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως; Δὲν ἐπιδιώκεται ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐτόνισε πρὸ ὀλίγου ὁ ἔντιμος ἐκ Λακωνίας συνάδελφος, ὅτι δι’ αὐτῆς θὰ φθάσωμεν οὐχὶ πλέον πρὸς τὴν ἡμιμάθειαν, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἀμάθειαν; Ἀλλ’ ἡ ἀμάθεια δὲν εἶναι ἐκείνη, κύριοι ἀνορθωταί, ἡ ὁποία ἄγει σὺν τοῖς ἄλλοις κατ’ εὐθεῖαν πρὸς τὸ ἔγκλημα; Ἐξακολουθῶν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐν τῷ δευτέρῳ ἄρθρῳ ὁμιλεῖ, ἐπαναλαμβάνω, ὡς εἶπον καὶ ἐν τῷ περὶ κοινοτήτων νομοσχεδίῳ συζητουμένῳ, καὶ περὶ συνεκπαιδεύσεως ἀρρένων καὶ θηλέων.

§142Γ. ΠΩΠ. Εἰς αὐτὸ θὰ καρποφορήσῃ τὸ νομοσχέδιον!

§143Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Θὰ καρποφορήσῃ ἀσφαλῶς, συμφώνως πρὸς τὴν Γραφήν, συμφώνως πρὸς τὴν πρώτην εὐχὴν τοῦ ἰθύνοντος τὸ Σύμπαν· «Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε»! Ἰδοὺ λοιπὸν αἱ νέαι ἀρχαί, τὰς ὁποίας εἰς διαμόρφωσιν εἰσάγει εἰς τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους τοὺς ἁγνοὺς καὶ τοὺς σεμνοτύφους κατὰ τὴν Ἀνόρθωσιν. Σεμνοτύφους δὲ κατά τὰς νέας ἀρχάς, οὐχὶ τὰς ὑγιεῖς βεβαίως, ὀνομάζουσι τοὺς μὴ δεχομένους τὰ καινὰ δαιμόνια περὶ ἠθικῆς, ἢ καὶ τοὺς δεχομένους ἔστω, ἀλλ’ ἐπὶ τοσοῦτον, ἐφ’ ὅσον ἔχουσιν ὑπ’ ὄψει των ἓν καὶ μόνον, ὅτι ἡ φύσις οὐδέποτε ἡττᾶται, καὶ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος παραβαίνει τὴν φύσιν, οὐδὲν ἄλλο εἶναι εἰμὴ παρὰ φύσιν, «ἀφύσικος» τουτέστι. Καὶ βεβαίως ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τονίσω ὅτι θὰ εἶναι ὄντως «ἀφύσικα» τὰ τέκνα ἡμῶν, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι δὲν γίνεται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τὸ παρὸν νομοσχέδιον λεληθότως ἐπιδιώκει, τὸν πολλαπλασιασμὸν τουτέστι τῆς φυλῆς καὶ τοῦ γένους ἡμῶν διὰ τῆς συνεκπαιδεύσεως ἀρρένων καὶ θηλέων. Ἀλλ’ εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπαναλάβω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐτόνισα καὶ προχθὲς ἀγορεύων ἐπὶ τῆς γνώμης Συλλόγου διδασκάλων ἐπ’ αὐτοῦ τῆς Λακεδαίμονος. Ἐπιφέροντες τροποποίησιν εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον, κ. Ὑπουργέ, τονίζουσιν ἀνενδοιάστως τοῦτο, ὅτι «ἡ τροποποίησις αὕτη ἐτέθη πρὸς πρόληψιν τῶν πολλῶν ἠθικῶν ἀτοπημάτων τόσον μεταξὺ τῶν διδασκόντων, ὅσον καὶ μεταξὺ τῶν διδασκομένων (τῶν συνδιδασκομένων τουτέστι), διότι διὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης ὀλιγώτερα πάντως θ’ ἀριθμῶμεν κακὰ ἢ ἐὰν ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ συνδιδασκαλία καὶ ἐν τοῖς πολυπροσώποις σχολείοις. Ἡ γνώμη ἡμῶν εἶναι νὰ λείψῃ τελείως, λέγουσιν, ἡ παράγραφος αὕτη, διότι ἑξαετὴς συναναστροφὴ πολλὰ τὰ ζιζάνια θὰ φυτρώσῃ». Αὐτοὶ οὗτοι λοιπὸν οἱ διδάσκαλοι βλέπετε ποίαν γνώμην ἔχουσι, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας; Ἀλλ’ ἰδοὺ καὶ ἑτέρα γνώμη αὐτῶν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 12, ἵνα μὴ ἀπασχολῶμεν καὶ τὴν Βουλὴν συζητοῦντες ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου ἐξ αὐτῶν: «Διορίζεται εἷς εἰς σχολεῖα ἔχοντα (ἀναγινώσκει) μαθητὰς μέχρις 50, δύο εἰς ἔχοντα μέχρις 100, τρεῖς εἰς ἔχοντα μέχρι 150 καὶ οὕτω καθεξῆς, ἀνὰ 50 προστίθεται καὶ εἷς διδάσκαλος». Ἰδοὺ ἡ γνώμη τῶν γινωσκόντων κάλλιον καὶ ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι προερχόμεθα ἐκ τοῦ αὐτοῦ κλάδου, τὰ περὶ τὴν κατωτάτην ἐκπαίδευσιν (ἀναγινώσκει): «Διότι—λέγουσιν αὐτοὶ σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς—ὅσον ὀλιγώτεροι εἶναι οἱ μαθηταί, τόσον τελειότερον καταρτίζονται, καὶ δὴ μὲ τὰς ἕξ ἐνιαυσίους τάξεις. Ὁ δὲ εἷς διδάσκαλος—προσέξατε τί τονίζουσιν αὐτοὶ οὗτοι, εἰς οὓς θὰ ἐμπιστευθῆτε τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου,—εἶναι ἀνεπαρκέστατος διὰ περισσοτέρους τῶν 50 μαθητῶν. Ἀλλ’ ἐν τῷ ἄρθρῳ 16 ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐμερίμνησε καὶ περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ πληροῖ καὶ τὰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι θὰ γεννῶνται μικρὸν κατὰ μικρόν, διότι μὴ λησμονῶμεν ὅτι σήμερον εἴμεθα Ἐθνοσυνέλευσις, ἀλλ’ αὔριον δὲν θὰ εἴμεθα. Ὁμιλεῖ περὶ ἀμεθόδου, δηλαδὴ περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ δύναται τοὺς δημοδιδασκάλους νὰ τοὺς ἀποβάλλῃ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας μεταχειριζόμενος μίαν λέξιν, ἡ ὁποία εἶναι τὸ σπουδαιότερον σημεῖον, διὰ νὰ καθιστᾷ καὶ τὸν κράτιστον διδάσκαλον ἀμέθοδον, ἵνα τὸν ἀποβάλλῃ τῆς ὑπηρεσίας. Ἐπὶ πάντων τῶν ἄρθρων δὲν θὰ ἐκφέρω πολλὰς παρατηρήσεις, διὰ νὰ μὴ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν. Ἔρχομαι ἤδη, Κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναγνωρίσεως ὡς διδασκαλείου θηλέων Ἀθηνῶν ὑπὸ τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς ἑταιρείας. Πῶς ἤρχισε τοῦτο, ποίας προόδους ἔκαμε καὶ τίνα τὰ μέχρι σήμερον διαδραματισθέντα ἕκαστος ἐξ ἡμῶν τὰ γινώσκει. Εἶναι ἀπολύτως ἀνάγκη νὰ λεχθῶσι καί τινα πράγματα περὶ αὐτοῦ, διότι πρέπει νὰ ἔχῃ ἀπὸ τοῦδε ὑπ’ ὄψει του ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ποῖον θὰ εἶναι ἐν τοῖς καθέκαστα τὸ πρόγραμμα τῆς ἀνορθώσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ἀρρένων καὶ τῶν θηλέων τέκνων αὐτοῦ. Οὐδεμία Κυβέρνησις ἐσκέφθη μέχρι τοῦδε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπεφάσισε νὰ θέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν ἡ ἀνόρθωσις. Οὐδεμία Κυβέρνησις ἐσκέφθη νὰ μεταβάλῃ τὸ ἐκπαιδευτήριον τοῦ Ἀρσακείου εἰς σχολεῖον τοῦ Κράτους ἐπίσημον, νὰ τὸ καλύψῃ δηλονότι ὑπὸ τὴν σκέπην του τὸ Κράτος ἄνευ οὐδενὸς ἐλέγχου ἀφήνων αὐτὸ νὰ λειτουργῇ ὡς ἐλειτούργει καὶ νὰ διευθύνηται ὡς διευθύνεται μέχρι σήμερον. Διότι δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι βεβαίως θὰ διέρχηται ὁ κ. Ὑπουργὸς πεζῇ ἢ ἀνοικτῇ ἁμάξῃ καὶ θὰ βλέπῃ τὰ ἰκρία, τὰ ὁποῖα στιγματίζουσι καὶ Κράτος καὶ Κυβέρνησιν καὶ λαὸν τοιαῦτα ἀνεχόμενον ἐν μέσῃ τῇ ὁδῷ Σταδίου. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἐγκληματήσῃ ἡ Κυβέρνησις δίδουσα προνόμιον εἰς οὕτω διοικούμενον ἵδρυμα, ὡς πράττει διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει καιρὸς νὰ ψηφισθῇ εὐτυχῶς. Ἔχει ὑπ’ ὄψει του καὶ ὁ ἄριστα εἰδὼς κ. Ὑπουργὸς τὰ κατὰ τὴν διοίκησιν αὐτοῦ. Δὲν ἀγνοεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ὁ μακαρίᾳ τῇ λήξει ἐθνικὸς εὐεργέτης Ἀρσάκης ἀφῆκε τὴν περιουσίαν αὑτοῦ ὅλην, ἵνα ἐκπαιδεύωνται ἐν τῷ τεμένει αὐτῷ αἱ μητέρες, αἱ ὁποῖαι μέλλουσι νὰ καταστήσωσι τὰς μητέρας τῶν μητέρων τοιαύτας, ὥστε ἐκ τῆς διαπλάσεως αὐτῶν σοβαρώτατα νὰ ἐξαρτᾶται ἡ τύχη καὶ τὸ μέλλον τῆς νεωτέρας γενεᾶς. Ἂν καὶ κατὰ πόσον ἐξετέλεσε τοῦτο ἕως τοῦ νῦν τὸν προορισμὸν αὐτοῦ, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξηγήσω πρὸς ὑμᾶς νῦν. Ἐκεῖνο ὅμως, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν, εἶναι τοῦτο, τίς εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ ἐκπαιδευτηρίου ἐκείνου. Πρώτιστος βεβαίως σκοπὸς ἐκείνου εἶναι ἡ προαγωγὴ καὶ ἡ καλλιέργεια τῶν γραμμάτων, πρωτίστως ὅμως τῆς ἀρετῆς, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε τὰ πολυτελῆ κτίρια, οὔτε τὸ ποσόν, ἡ πληθὺς τουτέστι τῶν διδασκόντων, οὔτε ἡ πληθὺς τῶν μαθημάτων νὰ καταστήσῃ τὰς φοιτώσας εἰς αὐτὸ οἵας ὠνειροπόλησεν ὁ μακαρίτης Ἀρσάκης. Μὴ θέλων δὲ ν’ ἀσχοληθῶ εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ σκοποῦ τοῦ ἠθικοῦ, τὸν ὁποῖον ἐπεδίωκε καὶ ἐπιδιώκει τὸ ἵδρυμα ἐκεῖνο περιορίζομαι καὶ πάλιν νὰ γνωρίσω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ ἴδῃ τὸ ἐξωτερικὸν αὐτοῦ πρῶτον, καὶ νὰ εἰσέλθῃ εἶτα καὶ ἐν αὐτῷ, διὰ νὰ ἴδῃ καὶ τὰ ἔσωθεν, καίτοι ἐδόθη εἰς αὐτὸν ἀφορμὴ ἔκ τινος Διατάγματος, δίκην τουρκικοῦ φετφᾶ, καὶ ἐξ εἰδικῆς ἐπερωτήσεως, δι’ ἧς ἐζητήθη νὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν τὸ θέμα αὐτὸ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἵνα λάβῃ γνῶσιν, διότι ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἠθικῆς διαπλάσεως τῶν μητέρων, ἢ μᾶλλον ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι θὰ καταστήσωσιν ἱκανὰς τὰς μητέρας νὰ διδάξωσι τὰ τέκνα αὐτῶν, νὰ καταστήσωσιν αὐτὰ πρωτίστως πολίτας φιλοπάτριδας. Ἐζήτησαν λοιπὸν νὰ διδάξωσιν αὐτὰς ἐμπράκτως ἀλλὰ καὶ σκανδαλωδῶς, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ἴσως τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἔγραψεν ὁ ἐπόπτης τῶν σχολείων τῆς Γαλλίας Rivier, ἔχοντες δηλαδὴ ὑπ’ ὄψει ὅτι καὶ διὰ τὰς τρεῖς μορφὰς τῆς ἀναπτύξεως ὤφειλον νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν μόνον τὴν περιστολὴν ἑνὸς καὶ μόνου, τοῦ σώματος, συστήματος, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀνορθωτικοῦ τούτου μέτρου ἔκριναν ὅτι θὰ ἦτο γελοῖον καὶ σεμνότυφον τὸ νὰ ἦτο κεκαλυμμένον τὸ σῶμα τῶν μαθητριῶν, ἔστω καὶ διὰ φύλλων συκῆς. Μὴ χειρότερα! Ἀλλά, ἀφοῦ ὁ σκοπὸς τοῦ μέτρου ἦτο, λέγουσιν, ἡ καλλιέργεια τῆς ἀρετῆς; Ἀλλὰ δὲν ἀγνοεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ ὅλον προσωπικὸν τῶν διδασκόντων ἐν τῷ ἐκπαιδευτηρίῳ ἐκείνῳ. Ἐπρόκειτο ὡσαύτως καὶ περὶ καταρτίσεως προσωπικοῦ, διὰ νὰ προαγάγῃ τὰ ἠθικὰ σπέρματα τὰ καθαρῶς ἑλληνικὰ ἐπὶ τὰ βελτίω. Ἐν τῷ σχεδίῳ νόμου ὁ κ. Ὑπουργὸς περὶ ἀναγνωρίσεως τοῦ ἐκπαιδευτηρίου τῶν θηλέων κλπ. καὶ ἐν τῷ αʹ ἄρθρῳ λέγει «μέχρις οὗ ἱδρυθῇ...». Τὸ μέχρις οὗ γνωρίζετε τί σημαίνει; Οὐδέποτε. Ὑποκαθίσταται δὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας δι’ αὐτοῦ τούτου τοῦ ἐκπαιδευτηρίου, τοῦ ὁποίου τὰ χάλια βλέπει τις καὶ ἐξωτερικῶς καὶ ἐσωτερικῶς. Ἀπόδειξις δὲ εἶναι τὸ ἄρθρον 18, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει)· «κατὰ τὸ σχετικὸν ἔτος 1912– 1913 καταρτισθήσεται ἡ προπαρασκευαστικὴ τάξις διὰ τὸ Διδασκαλεῖον, κατὰ δὲ τὸ σχολικὸν ἔτος 1913– 1914 λειτουργήσει ἡ Αʹ ἢ κατωτάτη τάξις τοῦ Διδασκαλείου, ὡς κελεύει ὁ παρὼν νόμος, αἱ δύο δ’ ἄλλαι λειτουργήσουσι κατὰ τὰς μέχρι τοῦδε μέχρις ἀπολύσεως τῶν μαθητριῶν διατάξεις». Ἐν δὲ τῷ ἄρθρῳ 5 λέγει (ἀναγινώσκει)· «οἱ μέλλοντες νὰ διδάξωσι τὰ ἀνωτέρω μαθήματα διοριζόμενοι ὑπὸ τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς ἐν Ἀθήναις Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρείας ὀφείλουσι νὰ ἔχωσι τὰ ἀκόλουθα προσόντα...». Διορίζονται δηλαδὴ ὑπὸ τῶν συμβούλων ἐκείνων, περί τινων τῶν ὁποίων δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀσχοληθῇ τις. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ὡσαύτως, κύριοι Βουλευταί, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς θὰ νοῇ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔθεντο διάδοχον ἐκείνης τὴν ὁποίαν— μὲ συγχωρεῖτε, διότι ὁμιλῶ κεκαλυμμένως — ἐπὶ 13 ἔτη ὠνόμαζον ἀλληγορικῶς «μητέρα». Ἀλλ’ ἰδοὺ τὸ σπουδαιότερον ἐξ ὅλου τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ ἄρθρον 15 ἐν τῷ πρώτῳ ἐδαφίῳ λέγει (ἀναγινώσκει): «Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως χορηγεῖ κατ’ ἔτος εἰς τὸ Διδασκαλεῖον πρὸς συντήρησιν αὐτοῦ τε καὶ τῶν προτύπων δραχμὰς τοὐλάχιστον...». Πόσας, κ. Ὑπουργέ; Δὲν λέγει τὸ νομοσχέδιόν σας τίποτε, καὶ ἔχω βεβαίως τὸ δικαίωμα ν’ ἀπορήσω, διότι λέγει «τοὐλάχιστον» καὶ δύναται ὁ στίχος ἐκεῖνος νὰ περιλάβῃ μέχρι 500,000, μέχρις 1,000,000. Εἰς τὸ ἑπόμενον ἐδάφιον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἐπίσης παρέχει εἰς βάρος τῶν εἰσοδημάτων τῶν εἰς τὴν διαχείρισιν αὐτοῦ ὑπαγομένων κληροδοτημάτων, τῶν τε μὴ καθωρισμένων ὑπὲρ εἰδικῶν σκοπῶν καὶ τῶν καθωρισμένων ἐπὶ σκοπῷ τῆς μορφώσεως νεανίδων ὑποτροφίας ἑβδομήκοντα δραχμὰς κλπ.». Ἀφοῦ λοιπὸν τὸ Ὑπουργεῖον ἔχει τοιαῦτα κληροδοτήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι, ὡς λέγει, προωρισμένα δι’ ὑποτροφίας, διατί προσέθηκε τὸ βʹ ἐδάφιον; Ἀλλ’ ἀφέντες κατὰ μέρος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ καθ’ ὁλόκληρον ἀσφαλῶς συνεδρίασιν, ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἕτερον νομοσχέδιον περὶ ἱδρύσεως παρθεναγωγείων καὶ ἀνωτέρων παρθεναγωγείων· ἀφήνω τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπισωρευθῶσιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ εἰς βάρος τοῦ λαοῦ διὰ τούτου τοῦ νομοσχεδίου ἂν ἐγίνετο νόμος τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ὑπομιμνήσκω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι ὁ Ὄθων, ὁ ἀοίδιμος ἐκεῖνος βασιλεύς, κατὰ τὸ ἔτος 1861 εἰς ἐπιτροπὴν Βουλευτῶν ἔλεγεν· «ἐν τῷ κεφαλαίῳ ἐκείνῳ τοῦ Προϋπολογισμοῦ διατί προστίθεται τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐκπληροῖ τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει;». Ἤδη ἡμεῖς εἴμεθα πρόθυμοι νὰ συζητήσωμεν, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος, Κύριοι, ἀλλὰ περὶ ἀνατροπῆς τοῦ νῦν ἐν ἰσχύϊ ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἐν ἄρθρῳ 5 διαφαίνεται ὁ σκοπὸς τοῦ ἀντιστοίχου ἄρθρου, ἐπὶ τοῦ Διδασκαλείου τῶν θηλέων, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει ὅτι ἡ διάταξις αὕτη εἶναι προσωπική (ἀναγινώσκει): «Ἡ διεύθυνσις τῶν ὑπὸ τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρείας συντηρουμένων Παρθεναγωγείων ἀνατίθεται ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τοῦ Διοικητικοῦ ταύτης εἰς — προσέξατε — Κυρίαν ἀναγνωρισμένης ἐπιβολῆς καὶ μεμαρτυρημένης — ἀλλὰ πόθεν; Διατί δὲν λέγει; — ἐγκυκλοπαιδικῆς μορφώσεως καὶ διοικητικῆς ἱκανότητος». Ἀλλ’ ὀρθότερον θὰ ἦτο νὰ ὥριζεν ὀνομαστικῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν Κυρίαν ἐκείνην, ἵνα γνωρίζῃ καὶ ἡ Βουλὴ ταύτην, κατωτέρω δ’ ἐν ἄρθρῳ 7 λέγει (ἀναγινώσκει): «Διδάσκονται μαθήματα τὰ ἑξῆς: «ἀρχαῖα ἑλληνικά· ταχεῖα ἀνάγνωσις συγγραφέων». Ἐπιτρέψατε εἰς ἐμέ, κύριοι συνάδελφοι, διότι δὲν γνωρίζω ἂν ὑμεῖς ἐνοήσατέ τι ἐκ τούτου, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐγὼ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν ἐνόησα τί σημαίνει ἡ φράσις «ταχεῖα ἀνάγνωσις συγγραφέων».

§144Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Νὰ λείψωσιν οἱ ἀναφορικοὶ λόγοι καὶ τὰ ἀπαρέμφατα, τὰ ὁποῖα μᾶς κατέστρεψαν.

§145Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὁποία ἄνοια! Ἕκαστος, φίλτατε, ἂς περιορίζηται εἰς ὅ,τι γνωρίζει· εἰς ὅ,τι δὲ δὲν γνωρίζει ἂς μὴ ἀναμιγνύηται, διότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴπετε αὐτὴν τὴν στιγμήν, σᾶς βεβαιῶ ὅτι — διὰ νὰ μὴ εἴπω ἄλλην λέξιν — δὲν ἀνήκει εἰς τὸν ὀρθὸν λόγον. Οὕτω λοιπὸν τὸ ἐνοήσατε ὑμεῖς;

§146Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Μάλιστα.

§147Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν σᾶς συγχαίρω ἐπὶ τούτῳ, ἐπιτρέψατέ μοι δὲ νὰ εἶμαι ἀνόητος ἀπέναντι ὑμῶν, ὁ ὁποῖος δὲν τὸ ἐνόησα. (Ἀναγινώσκει) «Οἱ διδάσκοντες τὰ νέα ἑλληνικὰ νὰ εἶναι διακεκριμένοι Ἕλληνες λογοτέχναι». Οὐδὲ τοῦτο ἐνόησα. Ἀλλὰ πόθεν ἡ διάκρισις, παρακαλῶ, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Ἐκπαιδεύσεως; Δὲν μᾶς ὁρίζετε τὴν διάκρισιν; Πῶς καλύπτετε διὰ λέξεων ἀορίστων ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς μόνον, ἴσως καὶ ἀδίκως ὑποπτεύοντες, νομίζομεν ὅτι νοεῖτε, τοὺς μαλλιαροὺς δηλονότι Δελμοῦζον καὶ συντροφίαν; Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ὡσαύτως σπουδαῖον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι τοῦτο, (ἀναγινώσκει): «Ὁ μέχρι τοῦδε χρόνος τῆς ὑπηρεσίας ἐν τοῖς πλήρεσι Παρθεναγωγείοις τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρείας ὑπηρετούντων ὡς ἄνω ὑπαλλήλων ἢ μέρος αὐτοῦ δύναται νὰ προσμετρηθῇ εἰς τὰ ἔτη τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς παροχὴν τῆς συντάξεως, ἐφ’ ὅσον οὗτοι καταβάλλουσιν εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον κατὰ δόσεις ἐντὸς διετίας τὸ ἀνάλογον πρὸς τοὺς ληφθέντας μισθοὺς ποσὸν τῶν κρατήσεων». Δηλαδὴ πρόκειται περὶ συντάξεως, ἡ ὁποία παρέχεται εἰς τοὺς διδάσκοντας ἐν τῷ ἐκπαιδευτηρίῳ ἐκείνῳ. Τὸ προσωπικὸν τοῦ Διδασκαλείου κατὰ μῆνα θὰ ὑποβάλλῃ τὰς καταστάσεις εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον, διὰ νὰ γίνωνται αἱ δέουσαι κρατήσεις. Δηλαδὴ ὑποκαθίσταται τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως εἰς τὸ σχολεῖον ἐκεῖνο, καὶ τοιουτοτρόπως ἔχομεν δύο Ὑπουργεῖα, ὧν τὸ ἕτερον εἰς τὸν χῶρον ἀκριβῶς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ εἶχε κενωθῆ ἀπὸ τοῦ ἄγους ἐκείνου τοῦ Κλεμπερείου ποτὲ καὶ νῦν Βαρουξακείου. Καὶ ἤδη ἔλθωμεν εἰς ἕτερον νομοσχέδιον (ἀναγινώσκει): «Περὶ τοῦ κεντρικοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως». Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ λεχθῶσι πράγματά τινα, Κύριοι, τὰ ὁποῖα θ’ ἀποδείξωσιν ἀληθῆ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐτονίσαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον τὸ σχετικόν. Γνωρίζετε ὅτι ἐψηφίσαμεν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἱδρύθη Κεντρικὸν Ἐποπτικὸν Συμβούλιον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας. Βάσις ἦτο ἡ ἐν ταῖς λέξεσιν ἀποκέντρωσις, πράγματι ὅμως συγκέντρωσις τῶν πάντων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας, μόνον καὶ μόνον ἵνα περιέλθωσιν οἱ διδάσκαλοι εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, τουτέστιν ὁ Ὑπουργὸς νὰ συγκεντρώσῃ ὅλην τὴν δύναμιν εἰς χεῖρας αὑτοῦ, διὰ νὰ ὑποκαταστήσῃ τὴν δύναμιν ἐκείνην, ἀπὸ τῆς ὁποίας κατωρθώθη μετὰ πολλοὺς ἀγῶνας νὰ ἀπαλλαγῇ ὁ διδασκαλικὸς κόσμος ἀπὸ τῶν ὀνύχων δηλονότι τῆς πολιτικῆς. Ἂν περὶ ἐκείνου, πλήν τινων ἄλλων, τὸν ὁποῖον διώρισεν ὁ κ. Ὑπουργός, τὸν Μπουντώναν νοῶ, ἐδίδετο εἰς αὐτὸν ὁ χρόνος ν’ ἀναγνώσῃ τί φύλλα κατ’ αὐτοῦ ἔγραφον ἐν Θεσσαλονίκῃ, δὲν θὰ ἦτο ἀναγκαῖον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι κακίστην ὑπηρεσίαν προσφέρει εἰς τὸ Κράτος περισυλλέγων πανταχόθεν, ἐπιτρέψατέ μοι τὴν φράσιν, τὰ διάφορα ἀπορρίμματα τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλά, διὰ νὰ ἀποδείξω ἀκριβῶς ὅτι τὸ Κεντρικὸν Ἐποπτικὸν Συμβούλιον ἀπέτυχεν, ὅτι κακῶς ἐψηφίσθη ὁ σχετικὸς νόμος κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον ἐπὶ τοῦ τί ἐγένετο ἐν αὐτῇ τῇ πρωτευούσῃ τοῦ νομοῦ τῆς ἐπαρχίας, ἐν ᾗ ἐκλέγεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ὑπάρχει Β. Διάταγμα, δι’ οὗ συνέρχεται τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον τὸ τοπικόν, πλὴν τοῦ Αὐγούστου, κατὰ πάντας τοὺς ἄλλους μῆνας. Ἐν τούτοις τὸ τοπικὸν Ἐποπτικὸν Συμβούλιον συνῆλθε κατ’ Αὔγουστον ἐν Καρδίτσῃ καὶ ἔγραψεν ὅτι προέβη εἰς μεταβολὰς πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ εἴπῃ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἶμαι σύμφωνος ὅτι ἐπεδίωξε τὴν ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν τοῦ Διατάγματος τὸ τοπικὸν Ἐποπτικὸν Συμβούλιον καὶ ὁ πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν ὁ ἀντικαταστήσας δυστυχῶς τὸν Ἐπίσκοπον καὶ ὑπογράψας τὰς παρανόμους μεταβολὰς ἐκείνας, περὶ ὧν θὰ ὁμιλήσωμεν ἀμέσως. Ἀπέστειλε μετὰ τὰς μεταβολὰς ἐκείνας ἐπιστολὴν ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν δημοτικῶν σχολείων ἐκεῖ πρὸς τὸν ἐκπροσωποῦντα τὴν ἰσχὺν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, δι’ ἧς ἔγραφεν ὅτι πάντα τὰ ῥουσφέτια ἐδόθησαν καὶ ὅτι μεταξὺ τῶν ἄλλων μετετέθη καὶ ὁ Μπαρμπάτσικος εἰς Ἀραχωβίτσαν. Ἡ ἐπιστολὴ ὅμως αὕτη ἡ σταλεῖσα ἐδόθη εἰς ἄλλου χεῖρας καὶ ἠνοίχθη. Ἠπείλησεν ὁ ἐπιθεωρητὴς ὅτι θὰ καταγγείλῃ αὐτόν, ἀλλὰ δὲν ἐτόλμησεν, ἐγένετο δὲ λόγος περὶ τούτου εὐρύς, ἰδίως ἐν ταῖς τοπικαῖς ἐκεῖ ἐφημερίσι. Μετετέθησαν διὰ πράξεως τοῦ Συμβουλίου ὁ μὲν δημοδιδάσκαλος Βούρδας, περὶ οὗ δικαίως ἄλλοτε ἠρώτησε τὸν κ. Ὑπουργόν, ὁ καὶ συγγενὴς αὐτοῦ, εἰς Καρδίτσαν, ὡς καὶ ὁ βαπτιστικὸς αὐτοῦ Μαράκης.

§148ΕΥ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ πόσων ἐτῶν εἶναι ὁ κ. Ὑπουργός, ἔχων βαπτιστικὸν διδάσκαλον;

§149ΙΩ. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἡλικίαν ἔχει· αὐτὸν ἐρωτήσατε. Ὁ ἐπιθεωρητὴς λοιπὸν εἶναι ὑποχρεωμένος κατὰ τὸ Β. Διάταγμα νὰ εἰδοποιῇ τοὺς διδασκάλους περὶ τῆς μεταθέσεως αὐτῶν «ἐπὶ ἀποδείξει». Ἀλλ’ ὁ ἐπιθεωρητὴς ἐκεῖνος, ἐνεργῶν κατ’ ἐντολὴν τοῦ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὡς ἔλεγε, δι’ ἁπλῶν σημειώσεων καὶ προφορικῶς ἔλεγε πρὸς τοὺς δημοδιδασκάλους ποῦ μετετέθησαν. Ἀλλ’ αἱ μεταβολαὶ αὗται ἐφεσιβληθεῖσαι εἰς τὸ κεντρικὸν Ἐποπτικὸν Συμβούλιον ἀπερρίφθησαν κατὰ γνωμοδότησιν τοῦ νομικοῦ Συμβούλου ἕνεκα τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἐξεδόθησαν. Ἀλλ’ ἐντεῦθεν ἄρχεται τὸ σκάνδαλον· τὰ μαθήματα κατὰ τὸ Β. Διάταγμα τῆς 10 Ἰουλίου ἔπρεπε ν’ ἀρχίσωσι τὴν 10 Σεπτεμβρίου, ἀλλ’ ἤρχισαν τῇ 16ῃ. Ἦσαν ἄκυροι λοιπὸν αἱ μεταβολαὶ ἐκεῖναι, καὶ ἔπρεπε νὰ ληφθῇ μέριμνα ὑπὲρ τοῦ ἐναντίου ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Καὶ ἐξεδόθη νέον Διάταγμα, δι’ οὗ ὡρίζετο χρόνος τῆς ἐνάρξεως τῶν μαθημάτων ἡ 1 Ὀκτωβρίου, ἵνα εἶναι ἐν τάξει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Τῇ 23 Σεπτεμβρίου τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον τὰς ἐφέσεις τῶν δημοδιδασκάλων ἀπέρριψε πάσας πλὴν μιᾶς παρὰ τὸν νόμον. Γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀναφέρω τὸ ὄνομα τῆς διδασκαλίσσης, διὰ τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸν κόπον μία τῶν καλλιτέρων δεσποινῶν τῆς Καρδίτσης νὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα χάριν τῆς διατηρήσεως αὐτῆς παρὰ τὸν νόμον. Αὐταὶ εἶναι αἱ ὑπηρεσίαι πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν, δι’ ἣν συνεστάθη τὸ κεντρικὸν Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, τὸ νὰ εἶναι εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ. Τί ἔλεγε δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς πρὸς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς Καρδίτσης, αὐτοὶ δύνανται νὰ μαρτυρήσωσι, προκειμένου περὶ δημοδιδασκάλου μετατεθέντος ἐκ Καρδίτσης, ἵνα ἀντικατασταθῇ ὑπ’ ἄλλου ἔξωθεν ἔλεγε λοιπὸν πρὸς αὐτούς: Τί ἐνδιαφέρον ἔχετε δι’ αὐτόν; Οὔτε ἰδικός μου φίλος εἶναι, οὔτε ἰδικός σας πολιτικὸς φίλος. Ἀκούετε, Κύριοι; Ἂς τολμήσωσιν οἱ Βουλευταὶ ἐκ Καρδίτσης νὰ τὸ ἀρνηθῶσιν. Ἔχω δὲ τὸν λόγον μου προκαλῶν αὐτούς. Ἰδοὺ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ψηφίσεως τοῦ θεσμοῦ τοῦ κεντρικοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Κατέστησαν οἱ διδάσκαλοι ὑποχείριοι τῶν διαθέσεων ἑνὸς Ὑπουργοῦ, ὅστις, ὅσον καὶ ἂν θέλῃ, δὲν δύναται νὰ εἶναι καλῆς πίστεως ἀπέναντι τῆς ἐκπαιδεύσεως. Περὶ ἑνὸς δ’ ἐκ τῶν μελῶν αὐτοῦ δὲν σᾶς ἀπασχολῶ· σᾶς παραπέμπω μόνον ν’ ἀναγνώσητε τὸν «Φάρον» τῆς Θεσσαλονίκης, ἐν ᾧ ἐν κυρίῳ ἄρθρῳ τῆς 15 Ὀκτωβρίου 1909 δηλοῦται ὅτι ἐκ τῶν καταχρήσεων, αἵτινες ἐγένοντο, ἐγένετο παραίτιος ζημίας τοῦ Δημοσίου κατὰ 4,000 λίρας διαχειρισθεὶς ὡς αὐτὸς ἤθελε καὶ ἐβούλετο. Ἀκούσατε δι’ ἐλαχίστων καὶ ἕτερον νομοσχέδιον ἀνορθωτικόν, τὸ «Περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου περὶ Ἐλευθερίων». Ἀφοῦ εἶπεν ὅσα εἶπε περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ὑμεῖς τὸ ἐψηφίσατε, σᾶς ὑπομιμνήσκω μόνον ὅτι ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προσέξητε εἰς τὸν πίνακα τῆς διαφημίσεως. Ἐν τῷ πίνακι λοιπὸν τῆς διαφημίσεως τῶν Ἐλευθερίων παρατηρήσατε μετὰ προσοχῆς καὶ θὰ ἴδητε οὐχὶ Ἕλληνας, ἀλλὰ χασισοπότας· θὰ ἴδητε παραπλήσιόν τι πρὸς τὴν πρώτην διαφήμισιν τοῦ λαχείου τοῦ Στόλου, ἐνῷ, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἡ πεντὰς τῶν δακτύλων τῆς μιᾶς χειρὸς ἐζωγραφίζετο ὑπὸ τῶν Γερμανῶν, εἰς οὓς παρηγγέλθη ἡ διαφήμισις. Ἐκ τοῦ ὅτι ὁ γνωστὸς ἐκεῖνος Ὑπουργὸς προέβη εἰς τοῦτο, ὁ καὶ μέλος γενόμενος ἐπὶ τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ Πανεπιστημίου, αὐτὸ ἤρκει, νομίζω, ὅπως ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς μὴ ὑποβάλῃ τοιοῦτον νομοσχέδιον. Ἀφήνω κατὰ μέρος τὸ «Περὶ τῶν ἐν τοῖς σχολείοις τετραδίων», διὰ τὸ ὁποῖον ἤδη ὡμιλήσαμεν. Ἔχομεν τὸ ἕτερον νομοσχέδιον, περὶ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, τὸ ὁποῖον ὡς ἀνάξιον λόγου παρερχόμεθα. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἕτερον, τὸ «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου». Κύριοι Βουλευταί, ἀναγνωρίζω τὴν καταπόνησιν τῆς Βουλῆς διερχομένης τὸν ἐπιθανάτιον ῥόγχον. Θὰ ἐπεθύμουν ὄντως νὰ συζητήσω σοβαρῶς ἐφ’ ἑνὸς ἑκάστου τῶν νομοσχεδίων, ἵνα ἀπεδείκνυον, ἂν ὁ σκοπός, δι’ ὃν ἐπεδιώχθη ἡ ψήφισις τοιούτων νομοσχεδίων, ἰδίως τῶν βάσεων, καὶ οὐχὶ τῶν λεπτομερειῶν, τὰς ὁποίας ἔσχε πρὸ ὀφθαλμῶν ὁ κ. Ὑπουργός, ἦτο ὁ συμφέρων. Ἀλλὰ μόνον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κεντρικοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως ἔπρεπε νὰ καταναλωθῇ μία συνεδρίασις. Καὶ ὁ ῥήτωρ ὁ ἔχων τὸ καθῆκον ν’ ἀποδείξῃ, πόσον οἰκτρὸν εἶναι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ὤφειλε νὰ ὁμιλῇ ἀπὸ τῆς ἑσπέρας μέχρι τῆς πρωίας μόνον δι’ αὐτό. Ἐπεθύμουν ὡσαύτως ν’ ἀποδείξω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἂν ἐψηφίζοντο τὰ νομοσχέδιά του, πῶς οἱ δημοδιδάσκαλοι θὰ ἐρρίπτοντο εἰς τοὺς δρόμους, ἄνθρωποι εἰς τοὺς ὁποίους ὀφείλει ἡ Πολιτεία πολλά. Θ’ ἀπεδείκνυον εἰς αὐτὸν δι’ ἀριθμῶν ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δῆθεν ἐπιδιώκει, τὴν ἐλάττωσιν τῶν βαρῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ τῆς καταργήσεως τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων, θ’ ἀποβῇ εἰς τὸ ἀντίθετον· τουτέστιν ὅτι θὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν Προϋπολογισμὸν δι’ 600,000 καὶ πλέον, διότι θὰ προσετίθεντο νέαι τάξεις εἰς τὸ Γυμνάσιον. Ἀναγνωρίζω τὴν καταπόνησιν, ἐπαναλαμβάνω, τῆς Βουλῆς, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀναγκάζομαι νὰ παρέρχωμαι ἓν πρὸς ἓν ταῦτα. Θ’ ἀπεδείκνυον ὡσαύτως ὅτι δὲν προέβη εἰς τὴν διόρθωσιν ἐλαχίστου μέρους τῶν φανερῶς κακῶς κειμένων ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει ἀπὸ ἠθικῆς ἀπόψεως· θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐγνώριζον εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν σκάνδαλα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐτολμῶντο νὰ γίνωνται οὔτε ἐπὶ τῆς φαυλοκρατίας, νὰ ὑπηρετῇ δηλονότι γυμνασιάρχης ἐν Ναυπλίῳ, καὶ νὰ ἐργάζηται ἐν τούτοις ἐν τῷ Ἀρσακείῳ μισθοδοτούμενος καὶ παρὰ τοῦ Δημοσίου καὶ παρὰ τοῦ Ἀρσακείου. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐγνώριζον πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως ποία εἶναι ἡ μέριμνά του διὰ τὸν καθηγητὴν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος παρὰ τὸν λογιστικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι μετὰ τρίμηνον ἀπουσίαν δὲν δικαιοῦται νὰ μισθοδοτηθῇ ὁ ὑπάλληλος, περιήρχετο τὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν ἐπὶ 9 μῆνας μισθοδοτούμενος, χωρὶς νὰ ἐργάζηται. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐγνώριζον πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως ποῖοι προήχθησαν καὶ ποῖοι μετετέθησαν εἰς Ἀθήνας χάρις εἰς τοὺς ὑποστηρικτὰς αὐτῶν, τοὺς ὁποίους ὑπεβοήθησαν εἰς τοὺς σκοπούς των ὡς κριταὶ τῶν βιβλίων, τῶν ὁποίων τὴν οἰκτρότητα θὰ ἐγνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, ἂν ἦσθε εἰδικοί, διὰ νὰ τὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας, διότι τότε θὰ ἠδύνασθε νὰ γνωρίζητε καὶ τὰς λεπτομερείας. Ἂν εἴχετε ὑπ’ ὄψει σας ἐπὶ παραδείγματι τὴν Λογικὴν αἴφνης ἢ τὴν Ψυχολογίαν ἢ τὸ Συντακτικὸν τοῦ Κατεβαίνη, πῶς ἦσαν καὶ πῶς εἶναι σήμερον, τότε θ’ ἀπεφαίνεσθε γνώμην, καὶ θὰ ἐβλέπομεν, ἂν θὰ ἦτο αὕτη ὑπὲρ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἢ ὑπὲρ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος θὰ κατήγγελλε ταῦτα. Οὐδὲν ἔπραξεν ἐπίσης, θ’ ἀπεδείκνυον, περὶ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου, τοῦ ὁποίου τὰ οἰκτρὰ χάλια οἱ πάντες γινώσκομεν. Μόνον γνωρίζομεν ἐν τῇ μωρίᾳ τῇ ἐκ τῆς ἀγνοίας ἡμῶν νὰ κραυγάζωμεν «μᾶς κατέστρεψεν ἡ Ἐκπαίδευσις», μᾶς κατέστρεψε τὸ σύστημα», χωρὶς νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας ποῖον εἶναι τὸ σύστημα, ἂν πταίει τὸ σύστημα, καὶ πόθεν καὶ πῶς ἔπρεπε νὰ τὸ ἀντικαταστήσωμεν, καὶ ποῖα εἶναι τὰ κενά, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ συμπληρώσωμεν ἐν τούτῳ. Θὰ ἔφερον πρὸ τῆς Βουλῆς καὶ πρὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ πόσαι εἶναι αἱ τάξεις εἰς τὰ σχολεῖα τῆς Ἰταλίας, πόσα εἶναι τὰ μαθήματα καὶ ποῖα εἶναι ταῦτα, τὰ ὁποῖα διδάσκονται ἐν τοῖς Ἰταλικοῖς σχολείοις, τῶν ὁποῖον τὸ κατώτατον σχολεῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ τάξεις 5, τὸ καλούμενον «Scuola Elementare», ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν σχολεῖον τὸ καλούμενον Γυμνάσιον παρὰ τοῖς Ἰταλοῖς, καὶ τὸ Γυμνάσιον τὸ παρ’ ἡμῖν, τὸ καλούμενον παρ’ ἐκείνοις Λύκειον. Θὰ ἐγνώριζον πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν ποῖοι καὶ πῶς ἐργάζονται διὰ τὴν σχολικὴν ὑγιεινὴν ἐν Γαλλίᾳ καὶ ποῖα τὰ ἀποτελέσματα τῆς σχολικῆς ὑγιεινῆς, καὶ τί ἐγένετο παρ’ ἡμῖν ἄλλο, εἰμὴ ὁ διορισμὸς ἑνὸς ἰατροῦ ἀρίστου ἴσως, δὲν τὸν γνωρίζω, ὡς ἐτόνισα πρὸς ἔντιμον συνάδελφον πρό τινων ἡμερῶν ποιησάμενον λόγον περὶ αὐτοῦ, ἀλλ’ ἄχρηστον δι’ ὃν λόγον διωρίσθη. Θὰ ἐγνώριζον πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν πῶς συσκέπτονται περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἀμερικῇ, κατὰ πόσα χρονικὰ διαστήματα συγκαλοῦσι τοὺς δημοδιδασκάλους καὶ τίνες εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τίθενται ἐπὶ κεφαλῆς καὶ συμβουλεύουσιν αὐτοὶ τί πρέπει νὰ πράττωσι περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ποῖος ὁ σκοπὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως ὁ πρακτικὸς ὅσον καὶ θεωρητικός. Καὶ ἤδη νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ γνωρίζητε μερικὰ περὶ κληροδοτημάτων, ἐκτὸς ἂν δὲν γίνῃ παντάπασι συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ παρ’ οὐδενὸς ἄλλου Βουλευτοῦ. Προκειμένου ὅμως νὰ γένηται συζήτησις τοιαύτη εἶμαι ὑποχρεωμένος, καίτοι ἀναγνωρίζω τὴν καταπόνησιν τῆς Βουλῆς, νὰ μὴ παρέλθω τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἕκαστος ἐξ ὑμῶν, κύριοι συνάδελφοι, γνωρίζει τί ἐστι κληροδότημα, γνωρίζει πῶς ἐσκέφθη ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀφῆκε τὴν περιουσίαν του ἢ μέρος αὐτῆς καὶ ὥρισε τὸν σκοπὸν καὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἤθελε νὰ διατεθῇ. Πῶς διατίθενται πάντα ταῦτα, ἐλάχιστα φέρων παραδείγματα, δι’ ἐλαχίστων, κύριοι συνάδελφοι, θ’ ἀναπτύξω πρὸς ὑμᾶς, ἵνα μὴ καταπονήσω ὑμᾶς ἔτι μᾶλλον. Εἶχε προκηρυχθῆ διαγωνισμὸς ἐκ τῶν γενικῶν κληροδοτημάτων δι’ ἓξ ἄρρενας ὑποτρόφους, ἵνα σταλῶσιν εἰς Εὐρώπην. Ἤδη τίνι τρόπῳ μετεβλήθησαν οἱ ἄρρενες ὑπότροφοι εἰς θήλεις πρέπει νὰ γίνῃ γνωστὸν εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ σοφὸν Νομικὸν λοιπὸν Συμβούλιον ἀντικατέστησε τὴν Κίρκην, ἡ ὁποία μετέβαλε τοὺς ἄνδρας τοῦ Ὀδυσσέως εἰς χοίρους καὶ τἀνάπαλιν. Προυκηρύχθη διαγωνισμὸς δι’ ἓξ θέσεις ὑποτρόφων. Ἀλλ’ οἱ ὑποψήφιοι οἱ ἔχοντες τὴν δύναμιν νὰ μετάσχωσι τῆς πανδαισίας τῶν κληροδοτημάτων ἐκείνων ἦσαν 11. Ἀπεφασίσθη λοιπὸν νὰ σταλῶσιν 11, ἀφοῦ ἐξέφρασε τὴν πρὸς τοῦτο εὐχὴν κατ’ εἰσήγησιν τῶν ἰσχυόντων ὁ ἐπὶ κεφαλῆς καὶ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τότε, καὶ νῦν τμηματάρχης ἐπὶ τῆς Ἀνορθώσεως, ὁ ἱστορικὸς καταστὰς Φίλιππος Γεωργαντᾶς, διὰ τὸν ὁποῖον καὶ ὁ Στρατιωτικὸς Σύνδεσμος ἐκπροσωπῶν τὴν κοινὴν γνώμην ἀπῄτησε ν’ ἀπολυθῇ ὡς φαυλότατος, καὶ ἐν τούτοις παραμένει ἀκόμη, καίτοι αὐτὸν ἐνόει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅτε παραλαμβάνων τὸ Ὑπουργεῖον εἶπεν ἀποτεινόμενος πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους του «νὰ προσέξωσι μήπως ἐξακολουθήσωσι τὰ αὐτά, διότι θὰ τοὺς ῥίψῃ εἰς τὴν ὁδὸν ἀπὸ τοῦ παραθύρου». Ὁ κύριος λοιπὸν οὗτος, πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τότε καὶ νῦν τμηματάρχης, εἶπεν ὅτι ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν γραπτῶν τῶν ὑποψηφίων ὑποτρόφων φαίνεται ὅτι μικρὰ ἢ ἐλαχίστη μᾶλλον εἶναι ἡ διαφορὰ ἀπὸ τῆς ἕκτης μέχρι τῆς ἑνδεκάτης, καὶ ἐξέφραζε τὴν εὐχὴν ἡ ἐπιτροπή, ἵνα σταλῶσι καὶ οἱ ἕνδεκα. Ἀλλὰ τὰ κληροδοτήματα δὲν ἤρκουν δι’ ἕνδεκα· ἤρκουν διὰ δέκα μόνον. Πρόχειρος λοιπὸν ἡ θεραπεία.

§150Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε ἐγένοντο αὐτά, κύριε συνάδελφε;

§151Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Γνωρίζω τὸν σκοπὸν τῆς ἐρωτήσεώς σας. Ἀλλὰ νομίζετε ὅτι δικαιολογεῖτε τὴν ἀνόρθωσιν, ὅταν ἀνέχηται μέχρι σήμερον αὐτὴν τὴν κατάστασιν, τὸ νὰ εἶναι δηλονότι θήλεις ὑπότροφοι εἰς τὴν Εὐρώπην, ὑμεῖς δὲ ψηφίζητε κονδύλια, διὰ νὰ μείνωσιν ἐν Εὐρώπῃ μέχρι τοῦ πέρατος τῶν σπουδῶν αὐτῶν παρανόμως; Καταρρακώσατε λοιπὸν καὶ ὑμεῖς καὶ αὐτὴν τὴν ἠθικήν, διὰ νὰ μείνῃ ἡ κόρη τοῦ ἐλεεινοῦ Παλαμᾶ, ἥτις ἐστάλη παρὰ πάντα νόμον ἐκ τοῦ κληροδοτήματος Βόζου.

§152ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί σπουδάζει;

§153Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐρωτήσατε τὸν πατέρα καὶ τὸν Ὑπουργόν. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο σκάνδαλον, κύριοι συνάδελφοι, θὰ σᾶς ἀναφέρω, τὸ ὁποῖον ὡσαύτως γνωρίζετε. Συμφώνως πρὸς τὸ Β. Διάταγμα ἔπρεπε νὰ εἶναι ἀρτιμελεῖς καὶ νὰ μὴ ὑπερβαίνωσι τὸ 25ον ἔτος τῆς ἡλικίας των. Ἀλλὰ μία ἐξ αὐτῶν, ἡ ὁποία εἶναι εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ ἐπὶ τῆς ἀνορθώσεως, ἦτο 30 ἐτῶν καὶ χωλὴ τὸν ἕτερον πόδα. Ψηφίσατε, κύριε συνάδελφε, ὑπείκοντες εἰς τὰ κελεύσματα τῆς ἀνορθώσεως τὸ κονδύλιον τοῦτο πρὸς περαιτέρω καὶ ταύτης διαμονὴν ἐν Εὐρώπῃ. Θὰ ἐπεθύμουν, κύριοι συνάδελφοι, διὰ μακρῶν νὰ ὡμίλουν περὶ τοῦ Ζιτσαίου κληροδοτήματος, τοῦ ὁποίου ἀκριβῆ γνῶσιν ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἅτε μετασχὼν τῆς ὑποθέσεως ὡς δικηγόρος καὶ γνωρίζων, ἂν μὴ καθόλου, μερικὰς πτυχὰς αὐτοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου θ’ ἀποδεικνύηται τί ὤφειλε νὰ πράξῃ καὶ τί ἔπραξε ποῖα Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις μέχρι τοῦδε μηδ’ αὐτῆς τῆς παρούσης ἐξαιρουμένης. Ἀλλ’ ὀλίγιστα ἀκόμη θὰ εἴπω περὶ κληροδοτημάτων, διὰ νὰ καταλήξω ἐκεῖ ὅπου ἐσκόπουν νὰ καταλήξω. Ἰδοὺ καὶ ἕτερον σκάνδαλον κυρούμενον καὶ τοῦτο ὑπὸ τῆς Ἀνορθώσεως. Προεκηρύχθη διαγωνισμός, ἵνα σταλῶσιν εἰς τὴν Εὐρώπην 2 ὑπότροφοι. Ὑπεγράφη τὸ Β. Διάταγμα, ὁ εἷς νὰ γνωρίζῃ τὴν Γαλλικήν, ὁ δὲ ἄλλος τὴν Ἰταλικήν, ἡ ἡλικία δὲ ὡρίζετο τοιαύτη, ὥστε νὰ σταλῇ ὁ Α καὶ ὁ Β, ὁ μὲν εἰς Γαλλίαν ὁ δὲ εἰς Ἰταλίαν. Γινώσκετε τὰ ὀνόματα καὶ δύναται ἕκαστος ἐξ ὑμῶν νὰ τὰ μάθῃ, ἵνα μὴ εὑρίσκηταί τις εἰς τὴν ἀνάγκην ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ κατονομάζῃ πρόσωπα. Προσέξατε, Κύριοι. Ὁ εἷς εἶναι ἐκ Κερκύρας, ὁ δ’ ἕτερος ἐκ Πόρου. Ἡ ἀπόφασις λοιπὸν λέγει ὅτι ἐστάλησαν ἐκ τῆς μερίδος τῆς... Πελοποννήσου! Δὲν ἐγνώριζον μέχρι τοῦδε ἂν ἡ Κέρκυρα ὑπάγεται εἰς τὴν Πελοπόννησον. Γνωρίζει ὁ κ. συνάδελφος ὅτι συνάδελφος αὐτοῦ ἴσως ἐν ἄλλῃ Βουλῇ ἐστάλη εἰς τὴν Εὐρώπην κατόπιν διαγωνισμοῦ ἐκ τοῦ κληροδοτήματος Κρήτσκη, ἀλλά, ἐπειδὴ εἶχον ἐξαντληθῆ τὰ χρήματα τοῦ κληροδοτήματος αὐτοῦ, ἐστάλη δι’ ἄλλου; Ἀλλ’ ἐλησμονήσατε τὸ κληροδότημα, περὶ τοῦ ὁποίου ἔκαμον καὶ ἄλλοτε λόγον, ἐκ τοῦ ὁποίου, προωρισμένου διὰ φιλανθρωπικοὺς σκοπούς, ὁ νῦν πρύτανις κ. Λάμπρος ἥρπασε 10.000 δραχμῶν;

§154Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τί πταίομεν ἡμεῖς δι’ αὐτά;

§155Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Τί πταίετε, εἴπετε; Ἀλλὰ παρανόμως παραμένουσιν ἐκεῖνοι εἰς τὴν Εὐρώπην ἢ ὄχι; Διατί λοιπόν, κύριοι Ἀνορθωταί, ὑμεῖς δι’ αὐτοὺς τοὺς Κυρίους καὶ Κυρίας ἔχετε ὁλόκληρον μερίδα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ;

§156Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τί νὰ τοὺς κάμωμεν;

§157Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Νὰ τοὺς ἀνακαλέσητε ἀμέσως καὶ νὰ καταδιώξητε ποινικῶς εἰσάγοντες ἀμέσως εἰς εἰδικὸν Δικαστήριον τὸν Ὑπουργὸν ἐκεῖνον ἢ τοὺς Ὑπουργούς, οἱ ὁποῖοι προέβησαν εἰς τοιαύτας πράξεις παρανόμους καὶ ἀνηθίκους καὶ ἐγκληματικάς.

§158Ι. ΔΟΓΑΝΗΣ. Ποῖος ἦτο ὁ Ὑπουργὸς αὐτός;

§159Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν ἀπαντῶ εἰς τὴν ἐρώτησίν σας, διότι γνωρίζετε κάλλιστα ὅτι πρόκειται περὶ συμπολίτου ὑμῶν. Ἀλλὰ θὰ γνωρίζητε βεβαίως ὅτι αὐτὸς ὁ συμπολίτης σας ἐδημοσίευσεν εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως προκήρυξιν διαγωνισμοῦ, ἡ ὁποία ὅμως δὲν ἐκυκλοφόρησε μόνον καὶ μόνον ἵνα σταλῇ ὡρισμένος ἄνθρωπος, καὶ τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα γνωρίζετε, καὶ ὁ ὁποῖος ἐσπούδασεν εἰς τὴν Εὐρώπην εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ ταμείου.

§160ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος τὰ ἔκαμεν αὐτά;

§161Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ τὸν ἀναφέρω. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ καταλήξω, διὰ νὰ μὴ εἴπω περισσότερα, εἶναι τοῦτο. Ὑπῆρξε συμπολίτης ὑμῶν ἐξ Ἀρκαδίας, ὁ ὁποῖος ἀφῆκε 2,000 λιρῶν, νομίζω, ὀνόματι Γρίβας, ὅπως ἱδρυθῇ Ἑλληνικὸν σχολεῖον ἐν Τεγέᾳ. Μετὰ 9 ὁλόκληρα ἔτη τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας ἀπέστειλεν ἔγγραφον διὰ τοῦ ἐκεῖ προξένου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζητήθη τὸ κληροδότημα ἐκεῖνο. Ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀποθανόντος ὑπεσχέθη ὅτι θὰ δώσῃ καὶ ἐκεῖνο τὸ ποσὸν καὶ ἕτερον ἐκ 1000 λιρῶν ἐξ ἰδίων. Ἀλλὰ τί νομίζετε ὅτι ἔγινε; Μόλις πρὸ μηνὸς ἔκαμε στάσιν πληρωμῶν ὁ ἀδελφὸς ἐκεῖνος τοῦ ἀποθανόντος, καὶ τοιουτοτρόπως τὸ κληροδότημα χάρις εἰς τὴν μέριμναν τῆς ἀνορθώσεως ἐξέπνευσεν.

§162Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τὸν ἐκαλέσαμεν δύο φοράς.

§163Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Οὐδεμίαν σημασίαν ἔχει ἂν τὸν ἐκαλέσατε μόνον.

§164Α. ΒΟΥΤΣΗΣ. Μετὰ πόσα ἔτη συνετάχθη τὸ ἔγγραφον;

§165Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐρωτήσατε τὴν ἀνόρθωσιν, ἥτις συνεχίζει τὰ φαῦλα.

§166Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Δὲν ἔπρεπε νὰ ὑβρίζωνται οἱ ἀπόντες.

§167Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Καὶ ἐγὼ παρατηρῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν ἔχετε διάθεσιν νὰ τελειώσωμεν ταχέως. Ἂν νομίζητε ὅτι δυνάμεθα νὰ τελειώσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἐπανέρχομαι. Γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἶπον ὅτι Βουλευταὶ προτείνουσι δι’ εἰδικῆς προτάσεως νὰ εἰσαχθῇ εἰς εἰδικὸν Δικαστήριον πρώην Ὑπουργὸς διὰ πράξεις παρανόμους, αἱ ὁποῖαι εἶναι αὐτόφωροι καὶ ἐγκληματικαί. Τοῦτο ὤφειλε νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς καταλήψεως τῆς Ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ἔχει· πάντας ἐκείνους ἔπρεπε νὰ τοὺς εἰσαγάγῃ εἰς εἰδικὸν Δικαστήριον καὶ ἔπρεπεν ἤδη νὰ ἔχωσι δώσει λόγον τῶν πράξεών των. Δὲν ἦταν παραγεγραμμέναι αἱ πράξεις τῶν Ὑπουργῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι Ὑπουργοὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὄντες ἐπυροβόλουν τὰς εἰκόνας κατὰ τοὺς περιπάτους, διὰ νὰ δείξωσι καταφώρως κατὰ ποῖον τρόπον ἕκαστος ἐκ τῶν πολιτῶν πρέπει νὰ σέβηται τὴν θρησκείαν τῶν πατέρων του! Εἶναι γνωστὰ πάντα ταῦτα εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὤφειλε νὰ στραφῇ ἀμέσως κατὰ τῶν ἐγκληματιῶν τούτων, καὶ ὄχι ν’ ἀρνῆται, ἵνα διὰ λόγων καταδικάζῃ τὸ φαῦλον παρελθόν. Καὶ ὑμεῖς οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἀνορθώσεως ἔπρεπε νὰ ἐπιβάλητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι, ἂν ἤθελε νὰ εἶναι ἐν τάξει πρὸς τὴν ἐντολὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὤφειλεν ἡ πρώτη αὐτῆς πρᾶξις νὰ εἶναι νὰ παραπέμψῃ εἰς εἰδικὸν Δικαστήριον ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐγκλημάτησαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον εἰς βάρος τοῦ ἱδρῶτος τοῦ λαοῦ καὶ τῶν ἱερῶν σκιῶν τῶν διαφόρων ἐθνικῶν εὐεργετῶν. Ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ καταλήξω, εἶναι τοῦτο, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως παρήγγειλεν εἰς ὑπαλλήλους εἰδικοὺς καὶ κατήρτισαν πίνακα κληροδοτημάτων, ὅστις νομίζω ὅτι ὑπεβλήθη ἀπαρτιζόμενος ἐξ 103 σελίδων ὁλοκλήρων. Ἀλλ’ ἀκούσατε πῶς ἀμείβει τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι τόσον ὑπερανθρώπως εἰργάσθησαν διὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς τοιαύτης ἐκθέσεως, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως· ὑπέβαλε νομοσχέδιον, δι’ οὗ ζητεῖ νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἀμοιβὴν ταύτην δι’ ἐκείνους, γνωστοῦ ὄντος ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ πλέον τοιοῦτον νομοσχέδιον.

§168Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν ὑπέβαλον τοιοῦτον νομοσχέδιον.

§169Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἔχετε ἐγγράψει εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν πίστωσιν;

§170Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν ἐνέγραψα.

§171Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Διατί; Εἶναι δικαιοτάτη ἡ πρότασις, κύριοι συνάδελφοι. Οἱ ἄνθρωποι οὗτοι εἰργάσθησαν ἢ οὐ ὑπερανθρώπως; Οὕτω λοιπὸν ἀμείβετε τὴν ὑπηρεσίαν; Ὅπως ἠμείψατε καὶ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔχασε τὴν θέσιν αὐτοῦ ἀπὸ ἐκεῖνον, τοῦ ὁποίου τὰς πράξεις κατήγγειλεν ἐγγράφως διὰ τῆς ὑπογραφῆς του, καὶ τοῦ ὁποίου ὑπόμνημα ἔχετε εἰς χεῖράς σας, κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Παιδείας; Τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸν ὑπάλληλον ἐκεῖνον, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ ἐξεγερθεῖσα καὶ ἐκδηλωθεῖσα συγκίνησις ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ ἠξίωσε τὴν ἐπαναφορὰν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ; Τί διδάσκει ἡ ἀνόρθωσις διὰ τῆς πράξεως ταύτης εἰμὴ ὅτι ἐνισχύει ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ποιούμενοι κατάχρησιν τῆς ἐντολῆς τῆς δοθείσης εἰς αὐτοὺς παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διαρπάζουσι τὰ κληροδοτήματα, τὰ ὁποῖα οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ χρήματα ἱερά, ἐκπροσωποῦντα τὰς τελευταίας θελήσεις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀποθνήσκοντες ἀφήνουσιν αὐτὰ διὰ λόγους καὶ σκοποὺς γνωστοὺς τόσον, ὅσον καὶ ἁγίους; Ἐπεθύμουν, κύριοι συνάδελφοι, ν’ ἀναγνώσω πρὸς ὑμᾶς στατιστικὴ τῶν διαφόρων ἄλλων Κρατῶν περὶ τῶν δαπανῶν ἐπὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ζητεῖ παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δεικνύουσα ὅλην αὐτῆς τὴν φειδωλίαν, ποῦ νομίζετε; Εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἐνῷ κατὰ τὸ 1907 τὸ Κράτος ἡμῶν ἔδιδε 7,192,000, σήμερον ἐλαττοῦται εἰς 6,230,000 δρ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ὑποδείξω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ τὴν Κυβέρνησιν, τί δαπανᾷ ἡ Ῥωμουνία καὶ ἡ Βουλγαρία διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν ἐν παραβολῇ πρὸς ὅ,τι δαπανῶμεν ἡμεῖς βαίνοντες πρὸς τὰ ὀπίσω, δηλαδὴ περικόπτοντες τὰς δαπάνας. Ἐπεθύμουν ὡσαύτως— ἀλλ’ ὁ χρόνος δὲν ἐπιτρέπει—νὰ ὑπεδείκνυον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν Οἰκονομικῶν,—διότι δὲν ἔλαβον οὔτε θὰ λάβω τὸν λόγον εἰς τὴν συζήτησιν τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἄλλων Ὑπουργείων—, νὰ ὑπεδείκνυον, λέγω, πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τί ζητεῖ ὁ Ῥωμοῦνος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν παρ’ ἑκάστης κεφαλῆς Ῥωμούνου, τί ζητεῖ ὁ Βούλγαρος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρ’ ἑκάστης κεφαλῆς Βουλγάρου, καὶ τί ζητεῖ ὁ ἀνορθωτὴς Ἕλλην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν παρ’ ἑκάστης κεφαλῆς Ἕλληνος, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι εἶναι σχεδὸν τὸ διπλάσιον. Ἐνῷ τουτέστιν ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ζητεῖ παρ’ ἑκάστου Ἕλληνος 53 δραχμ., ὁ Ῥωμοῦνος καὶ ὁ Βούλγαρος Ὑπουργὸς ζητοῦσι σχεδὸν 27 δρ. παρ’ ἑκάστου τῶν συμπολιτῶν των, γνωρίζετε δὲ καὶ ποία εἶναι ἡ πρόοδος ἡ στρατιωτικὴ αὐτῶν ἀπέναντι ἡμῶν. Ἰδοὺ λοιπὸν ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, κύριοι συνάδελφοι, μὲ ὀλίγας λέξεις καθ’ ὅλην τὴν γραμμήν, ἀφοῦ βιαζόμεθα πάντες ν’ ἀποθάνωμεν διαλυομένης τῆς Βουλῆς. Τοῦτο τὸ παράδοξον παρατηρεῖται εἰς τὴν Βουλὴν ταύτην τῆς ἀνορθώσεως ὅτι, ἐνῷ πρότερον εἶχε τὴν διάθεσιν, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ παραταθῇ ὁ βίος αὐτῆς ὅσον τὸ δυνατὸν μακρότερον, ἤδη βιάζεται ν’ ἀποθάνῃ. Ἰδοὺ λοιπὸν μὲ ὀλίγας λέξεις συλλήβδην ἡ πολιτικὴ τῆς ἀνορθώσεως. Δὲν νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι θὰ περιμένητε βεβαίως νὰ ἐπαινέσω τὴν Ἀνόρθωσιν· ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀκούσητε τὰς γνώμας τῶν δύο ξυνωρίδων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, χωρὶς νὰ στενοχωρηθῆτε καθ’ ὁλοκληρίαν, διότι ἡ ἀλήθεια, ὅσον πικρὰ καὶ ἂν εἶναι, πάντοτε εἶναι ἀλήθεια. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν στρατὸν δὲν πιστεύω νὰ ἔχητε ἀντίθετον γνώμην ὅτι συνεκρότησεν ἡ Κυβέρνησις τοῦτον κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ χρησιμεύῃ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν δι’ ἐπιφυλακὰς καὶ διὰ σκοποὺς ξένους τελείως πρὸς τὴν ἀποστολὴν αὐτοῦ. Γνωρίζετε βεβαίως, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μακρηγορήσῃ τις, ἀλλὰ νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς ὀλίγας λέξεις, ὅτι ὁ στόλος ἡμῶν παρεσκευάσθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον καὶ ἐδόθη μετὰ τὴν ἐπανάστασιν καὶ διὰ τῆς Ἀνορθώσεως εἰς αὐτὸν τοιαύτη κατεύθυνσις, ὥστε ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τερατῶδες σημεῖον νὰ καταδιώκῃ ἡ Ἑλληνικὴ σημαία τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν ὡς ἐκπροσωποῦσαν τὸ ἐπίσημον Κράτος. Κατηντήσαμεν δηλαδὴ εἰς τοιαύτην οἰκτρότητα, ὥστε ἐντολῇ τοῦ Κράτους νὰ στρέψῃ τὰ τηλεβόλα του ὁ στόλος μας κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦσαν ἀνάξιοι νὰ ὀνομάζωνται Ἕλληνες, ἂν δὲν ἔπραττον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπραξαν οἱ Κρῆτες καὶ οἱ ἐκ Κρήτης Βουλευταί. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐκ Λακωνίας καὶ Ψαρῶν ἀνέπτυξαν ταύτην δι’ ἀριθμῶν, οὕς, ὅσον καὶ ἂν ἠθέλησεν ἡ ἀνόρθωσις νὰ διαστρέψῃ διὰ φράσεων ὡραιοτάτων προκαλουσῶν τὰ χειροκροτήματα, δὲν τὸ κατώρθωσεν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν, βεβαίως δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μακρηγορήσῃ τις· ἀρκεῖ μόνον νὰ ὑποδείξω εἰς ὑμᾶς ὅτι οὐδένα ἄλλον σκοπὸν ἐκπληροῖ εἰμὴ νὰ εἶναι ταπεινὴ θεραπαινὶς τῆς Ἀνορθώσεως. Γνωρίζετε βεβαίως τίνες συντελοῦσιν εἰς τὸν διορισμὸν τῶν νομαρχῶν εἰς τοὺς διαφόρους νομοὺς τῆς Ἑλλάδος, ὅπως καὶ εἰς τοὺς διορισμοὺς τῶν καθηγητῶν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν, ἐπαναλαμβάνω, ἓν μόνον ἔχω νὰ σᾶς ὑπομνήσω, ἐπαναλέγων ὅ,τι ἔλεγεν ὑμῖν αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργός· ἐρωτηθεὶς οὗτος, διατί ὁ τηλεγραφητὴς Α ἔδωκε πρὸς δημοσίευσιν τηλεγράφημα ἀπαγορευόμενον ὑπὸ τῆς διοικήσεως, ἀπήντησε· «διότι ἐνόμισεν ὅτι ἦτο σύμφωνον πρὸς τὰς ἰδέας τῆς Ἀνορθώσεως». Εἶχον λοιπὸν δίκαιον εἰπών, ὄχι ἀπομακρυνόμενος τῆς ἀληθείας, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον, ὅτι ἡ διοίκησις μετεβλήθη εἰς θεραπαινίδα τῆς Ἀνορθώσεως; Τελευτῶν λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ ἱστορικὴ αὕτη Ἀνόρθωσις ἐπεζήτησε τὴν διαρρύθμισιν τῆς ἐκπαιδεύσεως δι’ ἕνα καὶ μόνον σκοπόν, ὡς ἀπέδειξαν τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν, καὶ διὰ τῶν ὁποίων ἐπεζητήθη ἡ μεταρρύθμισις δῆθεν ἐπὶ τὰ βελτίω αὐτῆς, πρὸς καταστροφὴν δηλονότι τῆς θρησκείας καὶ τῆς γλώσσης, τῶν δύο ἐκείνων στηλοβατῶν, διὰ τῶν ὁποίων ὁ ἀτυχὴς Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ μέσου καταιγίδων καὶ λαιλάπων διετήρησεν ἁγνὸν τὸν Ἑλληνικὸν αὐτοῦ χαρακτῆρα ἐπὶ 4000 ὁλοκλήρων ἐτῶν. Οὐδὲν ἔχω νὰ προσθέσω, κύριοι συνάδελφοι, ἐπὶ πλέον, εἰμὴ νὰ τονίσω πάσῃ δυνάμει τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις: «Ὁ Θεὸς μόνον τῆς Ἑλλάδος εἴθε νὰ σώσῃ τὸν περιούσιον αὐτοῦ λαὸν ἀπὸ τὴν θεομηνίαν ταύτην, ἡ ὁποία κατ’ εὐφημισμὸν ὀνομάζεται Ἀνόρθωσις».

§172Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ προηγηθεῖσα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως κατάστασις δύο κυρίως ἀφῆκε κενὰ εἰς τὴν παροῦσαν πρὸς ἐκτέλεσιν, καὶ τὰ δύο κυριώτερα ταῦτα εἶναι πειθαρχία εἰς τὸν στρατὸν καὶ συμπλήρωσις τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου. Ἕν τῶν κυρίων ἔργων τῆς ἐπαναστάσεως ἦτο ἡ ἐκκαθάρισις τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἓν τῶν πρώτων αἰτημάτων τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀντεπροσώπευον τὴν ἐπανάστασιν, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἐπαναστάσεως ἦτο ἡ ψήφισις νόμου πρὸς ἐκκαθάρισιν τοῦ Πανεπιστημίου. Εἰς ταύτην ἡ ἐπανάστασις ἐπέτυχεν, ἀλλὰ μετὰ ταύτην δὲν ἀνεμίχθη οὔτε εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐκκαθαρίσεως οὔτε εἰς τὴν ἀναπλήρωσιν τῶν ἐκ τῆς ἐκκαθαρίσεως κενῶν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι αὕτη δὲν ἐπετελέσθη ὅπως ἡ ἐπανάστασις ἠθέλησεν ὁπωσδήποτε καλῶς ἢ κακῶς ἡ ἐκκαθάρισις ἐγένετο καὶ ἐν μέρει ἡ ἀναπλήρωσις τῶν ἀπολυθέντων καθηγητῶν, ἔμεινεν ὅμως τὸ πολὺ τοῦ ἔργου εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία, ἵνα συμπληρώσῃ τὸ ἔργον, ἀντὶ νὰ πληρώσῃ τὸ κενόν, τὸ ὁποῖον παρέλαβεν ἐμεγάλωσεν αὐτό. Ὁλόκληρον τὸ ἔργον τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας περιορίζεται μόνον εἰς ἕνα νόμον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ εἰς τὸν νόμον αὐτὸν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς οὐδεμίαν μεταβολὴν ἐπέτρεψε, διότι ἐνόμιζεν ὅτι διὰ τοιούτου ἀρτίου ἠδύνατο νὰ θεραπεύσῃ πᾶν ὅ,τι κακὸν εἶχεν ἡ ἀνωτάτη ἐκπαίδευσις. Τί ἐπετελέσθη διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου, γνωρίζομεν πάντες· τὸ Πανεπιστήμιον σήμερον εὑρίσκεται εἰς ἀθλιεστέραν κατάστασιν ἤ ποτε ἄλλοτε· ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐτόλμησε νὰ προβῇ εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν κενῶν αὐτοῦ ἢ καὶ ἐκεῖ, ὅπου ἐτόλμησεν, ἔπραξε τοῦτο οὐχὶ ἐπιτυχῶς. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι, διότι ἡ κοινὴ γνώμη δὲν ἐξεδήλωσε τὴν ἀπαρέσκειάν της ὅσον ἀφορᾷ μίαν σχολήν, τὴν νομικήν, ὁ Ὑπουργὸς συμπληρώσας αὐτὴν καὶ προσαγορεύων τοὺς νέους καθηγητὰς συνεχάρη αὐτοὺς εἰπὼν ὅτι περὶ τὴν ἐκλογήν των μόνον ἡ ἐκτίμησις πρὸς τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν πρόοδον ἐν τῇ ἐπιστήμῃ ὡς καὶ ἡ λαμπρότης τοῦ χαρακτῆρος ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν. Κατὰ τίνα τρόπον ὅμως προέβη εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῶν καθηγητῶν τῆς νομικῆς σχολῆς γνωρίζετε πάντες ὑμεῖς· ἀνετέθη τὸ ἔργον εἰς δύο ἀνωτάτους δικαστικοὺς ὑπαλλήλους ἐντελῶς ἀναρμοδίους διὰ τὸ ἔργον τοῦτο, διότι πρὸς τοῦτο οὔτε τὰ ἐφόδια τῆς πανεπιστημιακῆς ἐπιστήμης εἶχον οὔτε τὴν γνῶσιν τῶν προσώπων, καὶ παρετηρήθη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον βλέπομεν, νὰ πληρωθῇ μὲν ἡ νομικὴ σχολή, ἀλλὰ νομικὴν σχολὴν τὸ Πανεπιστήμιον νὰ μὴ ἀποκτήσῃ.

§173Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ποῖοι παρελήφθησαν, ποῖοι ἠδικήθησαν;

§174Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀκριβῶς τοῦτο, κύριε Ὑπουργέ, ἦτο ἡ ἀντίληψις, ποῖοι ἠδικήθησαν, καὶ δὲν ἐλήφθη μέριμνα περὶ ἄλλου τινὸς ἢ πῶς νὰ ἱκανοποιηθῶσι πρόσωπα, καὶ τὸ Πανεπιστήμιον ἐχρησίμευσεν, ἵνα ἱκανοποιηθῶσι μερικαὶ φιλοδοξίαι. Ἡ δικαιολογία τοῦ Ὑπουργοῦ ὅτι οὐδένα ἄλλον καλλίτερον εἶχε νὰ διορίσῃ μᾶς κάμνει νὰ συμπεράνωμεν ὅτι, ἂν ἀμαθέστεροι παρουσιάζοντο, ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ εἶχε τὴν δικαιολογίαν διορίζων αὐτοὺς νὰ εἴπῃ ὅτι διώρισε τοὺς ἱκανωτέρους. Ἡ Ῥωμουνία καὶ ἡ Βουλγαρία ἔχουσιν ἐπιστήμονας καλλιτέρους, διότι δὲν ἔχουσι Πανεπιστήμιον ὡς τὸ ἡμέτερον, διότι οἱ ὀλίγοι, οἱ πράγματι ἱκανοί, μεταβαίνουσιν εἰς Πανεπιστήμια ξένα, ὅπου οἱ καθηγηταὶ εἶναι πράγματι καθηγηταί, ὅπου δὲν διορίζονται, ἵνα ἱκανοποιηθῶσι φιλοδοξίαι ἢ ὑλικὰ συμφέροντα. Πλοῦτος ἐπιστημονικός, ἁγνότης χαρακτῆρος παρουσιάσθη· ἀλλὰ πῶς; Διότι ἡ πελατεία μερικῶν διορισθέντων καθηγητῶν ηὔξησε καταπληκτικῶς, καίτοι ὁ νόμος λέγει ὅτι μόνον εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς καθηγητὰς νὰ δικηγορῶσιν. Ἀλλὰ θὰ παρατηρήσῃ τις· πῶς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ τις ὅτι ἡ συμπλήρωσις τῆς νομικῆς σχολῆς δὲν ἐγένετο τελεία, ἀφοῦ οὐδεμία διαμαρτυρία ἠκούσθη; Μάλιστα· δὲν ἠκούσθη διαμαρτυρία, διότι οἱ νομικοὶ δὲν περιμένουσι μόνον τὸ Πανεπιστήμιον, ἵνα δείξωσι τὴν σοφίαν αὑτῶν. Διὰ τοὺς νομικοὺς ὑπάρχουσιν ἄλλα κριτήρια, τὸ Δικαστήριον, ἐν τῷ ὁποίῳ κρίνονται ὑπὸ τῶν δικαστῶν, ὑπὸ τῶν συναδέλφων αὐτῶν, ὑπὸ τῆς κοινῆς γνώμης. Τῶν ἰατρῶν δυστυχῶς δὲν ὑπάρχει ἕτερον κριτήριον ἢ μόνον τὸ Πανεπιστήμιον. Καὶ διὰ τοῦτο ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔμειναν ἔξω, ἔκριναν καλὸν νὰ διαμαρτυρηθῶσιν ὅπως διεμαρτυρήθησαν. Διὰ τὴν ἐκλογὴν καθηγητῶν καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν, ὅπως πάντοτε, ἄλλα προσόντα πλὴν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσιν ἀκαδημαϊκὸν ἄνδρα· διωρίσθησαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ λεγόμενοι «καλοὶ νέοι», οἱ ὁποῖοι ἐφρόντισαν «νὰ πασαλειφθῶσιν» ὀλίγον μὲ τὴν ἐπιστήμην καὶ τὸ περισσότερον τοῦ χρόνου διέθεσαν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν κοινωνικῶν σχέσεων, διότι αὗται ἀποτελοῦσι τὸ κυριώτερον προσόν, ὅπως ἐπιτύχῃ τις ἀκαδημαϊκὴν ἕδραν! Ἀλλ’ ἂν συνεπληρώθη ἡ νομικὴ σχολὴ καὶ εἶναι εὐτυχὴς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, διότι κατώρθωσε τοῦτο ἄνευ διαμαρτυρίας τῆς κοινῆς γνώμης, ἄνευ ταραχῆς, ἄνευ συζητήσεως ἐν τῇ Βουλῇ, εἶναι γνωστὰ εἰς ὑμᾶς τί συνέβησαν διὰ τὰς ἄλλας σχολάς, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ ἀπὸ πολλῶν μηνῶν σπεύδουσα νὰ συμπληρώσῃ τὸ Πανεπιστήμιον δὲν τολμᾷ νὰ συμπληρώσῃ τοῦτο, ἴσως περιμένουσα νὰ φύγῃ ἡ Βουλή, διὰ νὰ μὴ ἀκούσῃ τὰς διαμαρτυρίας ἐκείνας, τὰς ὁποίας θὰ ἤκουεν, ἂν ἐτόλμα νὰ συμπληρώσῃ τὰς καθηγητικὰς ἕδρας κατὰ τὰς ὑποδείξεις ἐκείνων, τοὺς ὁποίους διώρισεν ὡς κριτάς. Ἐξέλεξεν ἐπιτροπὰς καὶ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἰατρικῆς σχολῆς ἔθηκεν ἐκεῖνον, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα διαλαλεῖται καθ’ ἑκάστην εἰς τὰς ἐφημερίδας διὰ τὰς ἀκατονομάστους ἐκείνας πράξεις, τὰς ὁποίας οὐχὶ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλὰ κοινότερος λῃστὴς δὲν διαπράττει. Καί, ὅτε εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως περιῆλθον τοιαῦτα γεγονότα, ἐφρόντισε νὰ διατάξῃ ἀνάκρισιν, ὅπως ταῦτα καλυφθῶσιν ὑπὸ τοῦ προσώπου, τὸ ὁποῖον ἐκάλυψε τὰ αἴσχη ἄλλου συναδέλφου καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, εἰς τὸν ὁποῖον κρῖμα διότι δὲν ἀνέθηκεν ἡ Κυβέρνησις τὴν ὑπόδειξιν τῶν διοριστέων καθηγητῶν ἄλλης σχολῆς, ἀφοῦ ἀκριβῶς οὗτος θὰ ἦτο ὁ ἀνάλογος πρὸς τὸν καθηγητὴν τῆς ἰατρικῆς σχολῆς καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου. Ὁ Κύριος οὗτος κατηγγέλθη ὅτι ἐπληρώθη, ἵνα προσφέρῃ τὴν μαρτυρίαν του, καὶ τὴν κατάθεσιν ταύτην ἔδωκεν ἀξιότιμος δικηγόρος. Ἐκρίθη ἀπαλλακτέος ὁ καθηγητὴς οὗτος, κατὰ τοῦ ὁποίου ὑπῆρξαν καταθέσεις, τὰς ὁποίας ἀναγινώσκων τις ἐλεεινολογεῖ οὐχὶ τὸ Πανεπιστήμιον, ἀλλὰ καὶ τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν ὁλόκληρον.

§175ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὅταν θέλητε νὰ κάμητε τοιαύτας ἐπικρίσεις, νὰ ὑποβάλητε ἐπερωτήσεις. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι εὐπρεπὲς αὐτό, τὸ ὁποῖον γίνεται. Ὅταν ὑποβάλητε ἐπερώτησιν, δύναμαι νὰ σᾶς ἀπαντήσω δι’ ἐγγράφου. Αὐτὰ δὲν λέγονται αὐτὴν τὴν ὥραν. Θὰ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ἐγὼ τίνα ἀπόφασιν ἐξέδωκα κατὰ τὸν Σεπτέμβριον; Ὁ κ. Κουλουμβάκης ὑπέβαλεν ἐπερώτησιν καὶ τῷ ἀπήντησα. Τὸ αὐτὸ πρέπει νὰ πράξητε καὶ ὑμεῖς.

§176Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἶχον ἐγγραφῆ καὶ ἐγώ, κύριε Ὑπουργέ, ἀλλὰ δὲν μοὶ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία, διότι ἡ ὑπόθεσις αὕτη δὲν ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρὸς συζήτησιν.

§177Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἦλθε προχθές, ὅτε ὡμιλήσατε διὰ τὴν Ὑπερωκεάνειον. Δὲν ἦλθε, κύριε Κουλουμβάκη, τὸ ζήτημα αὐτὸ εἰς τὴν Βουλήν;

§178ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ποῦ νὰ ἐνθυμηθῶ μὲ τὰς ἀναβολὰς τὰς συχνάς, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο;

§179Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁπωσδήποτε ὅμως εἶναι περιττὸν νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν πάντων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα γνωρίζει ἡ Βουλή, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἰατρικὴν σχολὴν καὶ τῶν φυσικομαθηματικῶν ὡς καὶ τὴν ἄλλην σχολήν, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ πληρώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἀναλόγως τῶν ἐνεργειῶν εἰς τὰς ὁποίας προέβη. Δι’ ἀλλεπαλλήλων τηλεγραφημάτων ἐξέλεξεν ἐπιστήμονα Ἕλληνα ζῶντα εἰς τὸ Ἐξωτερικόν—ἱκανότητος ἢ μὴ ἱκανότητος ἀδιάφορον, διότι αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν εἶμαι ἐγὼ ἁρμόδιος νὰ ἐξετάσω τοῦτο—τὸν ὁποῖον ἐξηνάγκασε νὰ κατέλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ὅτε ἐλθὼν οὗτος ἐπελήφθη τοῦ ἔργου του καὶ παρέστησε μόνον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὅτι ἡ ἀμοιβή, ἡ ὁποία τῷ ἐδίδετο, δὲν τῷ ἐπέτρεπε νὰ καλύψῃ τὰ ἔξοδά του τῆς μεταβάσεως καὶ ἐπιστροφῆς καὶ τὰς δαπάνας τῆς ἐδῶ διαμονῆς, τῷ ἐγνωστοποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὅτι ὁ νόμος μόνον 500 δραχ. ἀμοιβὴν ὁρίζει, καὶ εἶπεν εὐφυέστατός τις συνάδελφος διακόπτων—ἀστειζόμενος ἴσως— ὅτι τοιαύτη τακτικὴ ἦτο τῆς πρακτικῆς φιλοσοφίας. Ἀλλὰ δυστυχῶς πρῶτον πρέπει νὰ φάγῃ τις καὶ ἔπειτα νὰ φιλοσοφήσῃ! Ὁ δυστυχὴς δ’ ἐκεῖνος ἐλθὼν εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ἠδύνατο, ὡς γνωρίζομεν πάντες, νὰ ἔλθῃ καὶ ἐπιστρέψῃ μὲ τὸ ποσὸν τῶν 500 δραχ., πολὺ δ’ ὀλιγώτερον ν’ ἀποκτήσῃ καὶ τὰ ἔξοδα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν διαμονὴν ἐνταῦθα· ἀλλὰ εἰς τὸν βιοπαλαιστὴν αὐτὸν ἐπιστήμοοκ ἐγνώσθη ὅτι ὁ νόμος πρέπει νὰ εἶναι γνωστὸς εἰς πάντας, καί, ὅτε ἐκαλεῖτο ἐδῶ, ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ ὅτι μόνον 500 δραχ. ἀμοιβὴν ἔπρεπε νὰ λάβῃ· τῷ ἀντέταξεν ὁ δυστυχὴς ἐκεῖνος ὅτι ὁ νόμος ὑποτίθεται ὅτι εἶναι γνωστὸς μόνον εἰς τοὺ Ἕλληνας ὑπηκόους, αὐτὸς δὲ ἦτο Τοῦρκος ὑπήκοος· ἑπομένως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γνωρίζῃ καὶ ἐκ τῶν περάτων ἐρχόμενος.

§180Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Δὲν τῷ ἐγνώσθη;

§181Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§182ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Οὔτε τὸ ἐζήτησε.

§183Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Διότι ἐνόμιζεν ὅτι ἔρχεται εἰς Κράτος καλῆς πίστεως, ὅτι ἐρχόμενος ἐνταῦθα δὲν θὰ κλαπῇ. Ἐπιστήμων ἐρχόμενος ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ ὤφειλε βεβαίως νὰ λάβῃ τὰς δαπάνας. Ἐὰν δὲν ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ διὰ τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν παρεῖχεν, ἔπρεπεν ὅμως νὰ πληρωθῇ δι’ ὅσα ἐδαπάνησεν. Ἀλλὰ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀποστέλλονται εἰς Εὐρώπην πρὸς διασκέδασιν, ἡ Κυβέρνησις ἔχει νὰ παρέχῃ ποσὰ ἄφθονα.

§184Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Πῶς εἶναι δυνατόν, ἀφοῦ εἶναι νόμος ὡρισμένος; Τί εἶναι αὐτά; Ἡ Κυβέρνησις ἤκουσε λεγόμενον ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἐλῃστεύθη· ὀφείλει νὰ ἀπαντήσῃ ὅτι ἡ ἐντύπωσις, τὴν ὁποίαν ἀπεκόμισεν ἐκ τῆς συναντήσεως μετὰ τοῦ φιλοσόφου τούτου, ὑπῆρξεν ἥκιστα ἐποικοδομητική!

§185Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν εἶναι ὥρα εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν νὰ λέγωνται τὰ τοιαῦτα. Πρώτην φορὰν ἀκούονται τὰ τοιαῦτα ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ!

§186Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Λυποῦμαι, κύριε Ὑπουργέ, διότι κατὰ τὴν ἀντίληψίν σας συζητουμένου τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ἀσχολοῦμαι μὲ τὸ ἐδάφιον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅτι ὁ Ἔφορος τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης δὲν πρέπει νὰ λαμβάνῃ 480 δραχ., ἀλλὰ 479, διότι τοῦτο ἴσως κατὰ τὴν ἀντίληψίν σας ἀποτελεῖ συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§187Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Αὐτὰ εἶναι ἐπερωτήσεις, διὰ τὰς ὁποίας ὀφείλει ν’ ἀπαντήσῃ ὁ Ὑπουργός.

§188Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι ἐπερωτήσεις. Εἶναι κατάστασις τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως πῶς παρελήφθη καὶ εἰς ποῖον σημεῖον φαίνεται σήμερον· ἀπόδειξις ὅτι διὰ τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν οὐδὲν ἐπετελέσθη. Ἀλλὰ παρατηρεῖται τὸ οἰκτρὸν θέαμα ἐκ τῶν μελῶν συσταθείσης ἐπιτροπῆς νὰ προτείνῃ ἕκαστον ἴδιον καθηγητὴν πρὸς πλήρωσιν τῶν ἑδρῶν, ὥστε ὁ ὑπαίτιος τῆς καταστάσεως Ὑπουργὸς νὰ εὑρίσκηται εἰς ἀμηχανίαν περὶ τοῦ πρακτέου· διότι τοῦτο θέλομεν νὰ ἴδωμεν, κατὰ τίνα τρόπον νὰ πληρωθῶσιν αἱ ἕδραι τῶν Σχολῶν, ὅταν ὁ Ὑπουργὸς θελήσῃ νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὰς ἀποφάσεις τῆς ἐπιτροπῆς, ἐκ καθηγητῶν, οἵτινες δημιουργήσαντες τὴν κατάστασιν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ θελήσωσι νὰ τὴν διορθώσωσιν. Ἐκεῖνοι εἰς ἓν καὶ μόνον ἀπέβλεπον, νὰ ἐπαναφέρωσι τὸ Πανεπιστήμιον εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπῆρχε· διότι αὐτὴν τὴν γνώμην ἐξέφρασαν, ὅτε ἐκλήθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νὰ δηλώσωσι τὴν γνώμην περὶ ἐκείνων τῶν καθηγητῶν, οἱ ὁποῖοι ἦταν ἐκκαθαριστέοι. Ἡ Σχολὴ τότε ἀπήντησεν ὅτι οὐδὲν τὸ τρωτὸν ὑπῆρχεν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ὅτι τὰ πάντα εἶχον καλῶς! καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τοιαύτην ἐξεδήλωσαν γνώμην, ἀνετέθη ν’ ἀναδημιουργήσωσι τὸ μόνον Πανεπιστήμιον, καὶ κρίνονται ἱκανοὶ δι’ ἕδρας ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀντὶ ἐνυπογράφως νὰ κρίνωσι τοὺς ἐπιστήμονας τοὺς ἀντιπάλους αὐτῶν, περιήρχοντο εἰς τὰ δημόσια γραφεῖα συκοφαντοῦντες τὸν ἕνα καὶ τὸν ἄλλον καὶ στηριζόμενοι εἰς τὸ εὐπαθὲς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς διατήρησιν τῆς θρησκείας του καὶ τῆς γλώσσης του ἀπέδιδον εἰς ἐπιστήμονας ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα αὐτοὶ δὲν εἶχον. Ἐξ ἄλλου, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἐταλαντεύθη ὅσον ἀφορᾷ τὸν διορισμὸν κριτῶν, ἐπὶ τέλους ἐξηναγκάσθη νὰ διορίσῃ καθηγητὰς ἔχοντας τοιαύτην ἀντίληψιν, ὥστε ὁ εἷς ἐπρότεινεν ἕνα καὶ ὁ ἄλλος ἄλλον, ἵνα ἱκανοποιηθῇ ἡ φιλοδοξία ἢ μᾶλλον ἡ ἐνέργεια πάντων τῶν συκοφαντῶν τῆς ἐπιστήμης.

§189Σ. ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Εἶσαι καλὰ διαβασμένος, κύριε συνάδελφε. Εἶναι ἐντροπή!

§190Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὸ Πανεπιστήμιον θὰ μείνῃ εἰς τὴν κατάπτωσιν καὶ ἐπιστήμονες δὲν θὰ δημιουργηθῶσιν, ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ ὑπάρχῃ Πανεπιστήμιον νὰ δημιουργῇ τοιούτους· συνεπῶς καὶ πάντες οἱ κλάδοι τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας θὰ χωλαίνωσιν. Ἀφοῦ ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εὑρίσκει ὅτι ἡ ἐξέτασις τῆς καταστάσεως τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν συζήτησιν τῆς ἑσπέρας ταύτης, δὲν γνωρίζω τί θὰ ἠδύνατο νὰ μᾶς παρουσιάσῃ σχετικῶς μὲ τὴν Μέσην Ἐκπαίδευσιν, ἐκτὸς ἐὰν εὑρίσκῃ ὅτι τὰ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως ἔχουσι καλῶς. Ποῖον εἶναι τὸ σύστημα τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως γνωρίζομεν πάντες, διότι πάντες διήλθομεν διὰ ταύτης. Τὸ σύστημα τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως χωρίζει τὸν καθηγητὴν ἀπὸ τὸν μαθητὴν καὶ καθιστᾷ τὸν μαθητὴν πονηρὸν πῶς ν’ ἀποκτήσῃ τὸν διδασκαλόν του, πῶς ν’ ἀποδείξῃ εἰς αὐτὸν ὅτι ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του, ὁ δὲ μαθητὴς τελειώνων τὸ Γυμνάσιον δὲν εἶναι παρεσκευασμένος καθόλου διὰ τὸν ἀγῶνα τῆς ζωῆς, οὐδὲν ἐφόδιον ἔχει. Ἐκ τῶν τελειοφοίτων δὲ τοῦ Γυμνασίου, οἱ ὁποῖοι μεταβαίνουσιν εἰς Ἀμερικήν, οὐδεὶς δύναται νὰ ἐκτελέσῃ ἔργον ἄλλο πλὴν τοῦ ἔργου τοῦ μεταπωλητοῦ. Ἡ παιδεία οὐδὲν ἐπὶ πλέον πλεονέκτημα δίδει εἰς αὐτοὺς καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὸν διεθνῆ ἀγῶνα οἱ Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι διῆλθον τὰ ἐγκύκλια αὐτῶν μαθήματα, οὐδὲν ἐφόδιον ἔχουσιν ἐν συγκρίσει πρὸς τοὺς ἀγραμμάτους. Διὰ τὴν παιδείαν λοιπὸν δὲν ἐγένετο τίποτε, ἐὰν δέ, διὰ νὰ μὴ εἴπω περισσότερα, ἂν διὰ πάντα κλάδον ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ παρουσιάσῃ κάτι τι διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, οὐδὲν δύναται νὰ παρουσιάσῃ, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἤθελε προσπαθήσει. Ἕως τώρα μεθ’ ὅλας τὰς ἀντιρρήσεις εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἐμερίμνησε περὶ προπαρασκευῆς κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν, εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἀντεμετώπισε τὴν διοίκησιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας, εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι παρεσκεύασεν ἓν νομοθέτημα περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων, εἶναι δυνατὸν καὶ αὐτὸς ἀκόμη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του ἐψηφίσθη νόμος ἀφορῶν τὴν ἐργασίαν τῶν γυναικῶν καὶ ἀνηλίκων, καὶ μόνος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ τίποτε, διότι, εἰς οἵαν οἰκτρὰν κατάστασιν παρέλαβε τὴν ἐκπαίδευσιν ἐκτὸς τῆς δημοτικῆς τοιαύτης, εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν μᾶς τὴν παρουσιάζει σήμερον, ὅτε πρόκειται νὰ χωρισθῶμεν ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης.

§191Ν. ΔΕΛΑΚΟΒΙΑΣ. Ἀναγνωρίζων, κύριοι Βουλευταί, τὴν καταπόνησιν τῆς Βουλῆς θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι σύντομος, οὐχὶ ἐπαναλαμβάνων ἀλλὰ συμπληρῶν ὅσα ὁ ἐκ Λακωνίας Βουλευτής, ὃν διεδέχθην εἰς τὸ βῆμα, περὶ διαχειρίσεως τῶν κληροδοτημάτων εἶπεν. Εἶχον ἐγγραφῆ πρὸ πολλῶν μηνῶν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ἵνα ποιήσωμαι συστάσεις περὶ διαχειρίσεως τῶν κληροδοτημάτων ἐν γένει. Ἀτυχῶς ἡ ἐπερώτησίς μου ἐκείνη ἕνεκα τῆς κατευθύνσεως, ἣν ἔλαβον αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, δὲν κατωρθώθη νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν, διὸ καὶ σήμερον ἐπωφελούμενος τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ λαμβάνω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, διὰ νὰ εἴπω μὲ συντομίαν ὅ,τι ἐφρόνουν καὶ ὅ,τι νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λεχθῇ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ περὶ διαχειρίσεως τῶν κληροδοτημάτων ἐν γένει. Ἀρχόμενος ἀνάγκη νὰ προσθέσω ὅτι δὲν προτίθεμαι νὰ εἴπω τί δὲν ἔπραξεν ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἀλλὰ τί ἔπραξαν οἱ συνάδελφοι αὐτοῦ κατὰ τὸ παρελθόν. Θ’ ἀναφέρω γεγονότα, χωρὶς νὰ ἐλέγξω, χωρὶς νὰ σχολιάσω, καὶ ἡ Βουλὴ ἂς κρίνῃ ἂν ἡ διαχείρισις τῶν κληροδοτημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπάγονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ὑπῆρξε κατὰ τὸ παρελθὸν ἀξία στιγματισμοῦ, δικαιολογοῦσα τὴν Πανελλήνιον ἐξέγερσιν τῆς 15 Αὐγούστου.

§192Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ ἐγκλημάτων (θόρυβος).

§193Ν. ΔΕΛΑΚΟΒΙΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ, μὴ θορυβεῖτε. Δὲν θὰ κατέλθω τοῦ βήματος πρὶν περατώσω ὅ,τι ἔχω νὰ εἴπω· σᾶς παρακαλῶ ἑπομένως νὰ μοὶ χαρίσητε τὴν προσοχήν σας ἄνευ διακοπῶν, διὰ νὰ δυνηθῶ ταχέως νὰ φθάσω εἰς τὸ τέρμα.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ· ἡσυχάσατε, κύριοι Βουλευταί.

§195Ν. ΔΕΛΑΚΟΒΙΑΣ. Αἱ πολλαὶ ἀσχημίαι αἱ γενόμεναι κατὰ τὸ παρελθὸν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας πρέπει νὰ λεχθῶσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ πρὸ τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνωνται ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν τοῦ μέλλοντος, καὶ διὰ νὰ τὰς μάθῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅστις θὰ κληθῇ προσεχῶς νὰ δικάσῃ τὴν πολιτείαν αὐτῶν. Πρέπει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ μάθῃ τίνι τρόπῳ διεχειρίσαντο τὸ ἱερὸν χρῆμα τῶν κληροδοτημάτων ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐπηγγέλθησαν τὴν ἐκπαιδευτικὴν ἀνόρθωσιν τοῦ ἔθνους, καὶ πῶς τὰ κληροδοτήματα ὑπῆρξαν κατὰ τὸ παρελθὸν ἀντικείμενον ἀνηθίκου ἐκμεταλλεύσεως καὶ μέσον πολιτικῆς συναλλαγῆς τοῦ αἰσχίστου εἴδους (εὖγε). Ἡ λέξις λεηλασία δὲν εἶναι ἐπαρκής, ἵνα χαρακτηρίσῃ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν διεχειρίσαντο τὸ χρῆμα τῶν ἀειμνήστων ἐκείνων ἀνδρῶν, οἵτινες, ἀποβλέποντες εἰς ἐθνικὰ ἰδεώδη, κατέλιπον θνήσκοντες τὴν περιουσίαν των, διὰ νὰ γίνῃ αὕτη μέσον κομματικῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ πολιτικῆς διαφθορᾶς (χειροκροτήματα). Ἡ μελέτη καὶ ἔρευνα τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρίσκονται τὰ κληροδοτήματα, εἶναι μακρά, καὶ ὁμολογῶ ὅτι καὶ ἐμὲ ἀπησχόλησεν ἐπὶ μακρόν, διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ συλλέξω πληροφορίας ὅσον τὸ δυνατὸν ἀκριβεῖς· ἐλπίζω δ’ ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἐν ὀλίγοις νὰ γνωρίσω πρὸς αὐτὴν πῶς ἔχει ἡ διαχείρισις αὐτῶν. Πρὸς συλλογὴν ἀκριβῶν πληροφοριῶν ἀπετάθην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, εἰς αὐτὸν τὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργόν, ἀπετάθην εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, διὰ νὰ μάθω ποῖα τὰ σημερινὰ κεφάλαια, ποῖα τὰ πρὸ δεκαετίας, ποῖα τὰ πρὸ εἰκοσαετίας δι’ ἕκαστον κληροδότημα χωριστά. Ποῖοι τέλος ἦσαν οἱ εὐτυχεῖς θνητοί, οἵτινες δαπάναις τῶν κληροδοτημάτων ἐσπούδασαν εἰς Εὐρώπην. Εἰς ποίας πόλεις διέτρεψαν καὶ τίνα ἐπιστήμην ἠκολούθησαν. Ἂν ἦσαν ἄποροι ἢ πλούσιοι, καὶ ἂν τέλος ὑπηρετοῦσι σήμερον τὸ Κράτος οἱ δαπάναις αὐτοῦ σπουδάσαντες. Ἐπιμόνως ἐζήτησα νὰ εὕρω τὰ πρακτικὰ τῶν διαγωνισμῶν, διὰ νὰ ἴδω τίνι τρόπῳ ἐνηργοῦντο οἱ διαγωνισμοὶ καὶ ἂν ἐτηροῦντο αἱ διατάξεις τῶν διαθηκῶν τῶν ἀειμνήστων ἐκείνων ἀνδρῶν. Ἐζήτησα εἰς τοὺς σχετικοὺς φακέλους νὰ εὕρω μίαν ἔστω προξενικὴν ἔκθεσιν περὶ τῶν σπουδῶν τῶν διαφόρων ὑποτρόφων ἢ ἁπλῆν πιστοποίησιν ὅτι ἐνεγράφησαν εἰς μίαν οἱανδήποτε Εὐρωπαϊκὴν Σχολήν. Δυστυχῶς τίποτε ἐκ πάντων τούτων δὲν εὗρον οὔτε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας οὔτε εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, διότι εἰς ἀμφότερα δὲν ὑπῆρχε εἰδικὸν γραφεῖον τῶν κληροδοτημάτων, διότι οὐδαμοῦ εὗρον βιβλίον δοσοληψίας τῶν κληροδοτημάτων, ἀλλ’ οὔτε καὶ μητρῷον τῶν ὑποτρόφων. Εὐτυχῶς ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ Ἀναστασοπούλου ἀπὸ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον μᾶς ἀφήνει πολλὰς ἐλπίδας ὅτι ἡ ἀκαταστασία τοῦ παρελθόντος θὰ ἐκλείψῃ. Οὐδεμία ἄλλη πηγὴ πληροφοριῶν ἀκριβῶν ὑπάρχει ἐκτὸς τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ μόνον τὰ Βασιλικὰ Διατάγματα τῆς ἀποστολῆς τῶν ὑποτρόφων θὰ εὕρητε μόνον· τίποτε περὶ διαχειρίσεως, περὶ δοσοληψίας, περὶ σπουδῶν. Ὡς μὲ διεβεβαίωσεν ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, τὸν Ἰούνιον τοῦ 1910 μὲ τὸ σακκὶ παρεδόθη εἰς τὴν σημερινὴν ὑπηρεσίαν ὁ φάκελος τῶν κληροδοτημάτων, ἀφοῦ πρῶτον ἐξηφανίσθησαν πάντα τὰ πρακτικὰ τῶν διαγωνισμῶν. Τοιαύτη ὑπῆρχεν ἀκαταστασία (αἴσθησις), ἥτις φυσικὸν ἦτο νὰ διευκολύνῃ τὸ ἔργον τῆς λεηλασίας, ὑπὸ τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν, τῆς τελευταίας δεκαετίας.

§196Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Ἐπὶ τίνος Ὑπουργοῦ ἐγένετο ἡ μεγάλη λεηλασία;

§197Ν. ΔΕΛΑΚΟΒΙΑΣ. Ἐπιθυμῶ ν’ ἀποφύγω τὰ ὀνόματα καὶ διὰ τοῦτο σᾶς παραπέμπω εἰς τὸν κατάλογον τῶν Ὑπουργῶν τῆς πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως δεκαετίας.

§198Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Ἐπειδὴ εἶσθε ἐκ τῶν Βουλευτῶν, οἵτινες πάντοτε διεκρίθησαν διὰ τὸ θάρρος τῆς γνώμης των, πρέπει ν’ ἀναφέρητε τὸ ὄνομα τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅστις διέπραξε τὰς ἀσχημίας, τὰς ὁποίας ὅλος ὁ κόσμος γνωρίζει.

§199Ν. ΔΕΛΑΚΟΒΙΑΣ. Ἀκριβῶς διότι τὰς γνωρίζει, διὰ τοῦτο καὶ ἀποφεύγω, ἀφοῦ ἄλλως εἶναι λίαν γνωστὸς ὁ Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος δὲν ἀφῆκε συγγενῆ του, τὸν ὁποῖον νὰ μὴ ἔστειλεν ὡς ὑπότροφον εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ ἀσυγχωρήτους τὰς Κυβερνήσεις τοῦ παρελθόντος, εἶναι ὅτι, ἐνῷ πᾶσαι ἀνεγνώριζον τὴν ἀκαταστασίαν, εἰς ἣν εὑρίσκετο ἡ διαχείρισις τῶν κληροδοτημάτων, οὐδεμία ἔλαβε νομοθετικὰ μέτρα βελτιοῦντα τὴν κατάστασιν. Ἐν ἔτει 1870 ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας Αὐγερινὸς ἐν ὑπομνήματι πρὸς τὸν Βασιλέα (τὸν Ἰούνιον τοῦ 1870) ἔγραφεν· «ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν σπουδαίαν ἐμπνέει τὴν ἀνησυχίαν ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ Πανελληνίου τὸ ζήτημα τῶν εἰς τὴν ἀπόλυτον καὶ ὅλως ἀνεξέλεγκτον διαχείρισιν τοῦ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργείου κειμένων κληροδοτημάτων καὶ ἄλλων καταθέσεων, ἐκδηλούντων τὴν φιλόστοργον πρὸς τὴν ἠθικὴν διάπλασιν τῆς Ἑλληνίδος νεότητος πρόνοιαν φιλομούσων ὁμογενῶν...». Ἡ μακρὰ αὕτη ἔκθεσις περὶ τῶν κληροδοτημάτων, ἔργον τοῦ τότε προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου Λεβίδου, ἐχρησίμευσε δυστυχῶς μόνον ὡς πηγὴ πληροφοριῶν εἰς τὰς μετέπειτα Κυβερνήσεις καὶ οὐδὲν πλέον, διότι μέχρι τοῦ Ἰανουαρίου 1894 οὐδὲν ἐγένετο ὑπὲρ τῆς διασώσεως τῶν κληροδοτημάτων, αἱ δὲ συστάσεις τοῦ τότε Ὑπουργοῦ περιωρίσθησαν εἰς εὐχὰς μόνον, ἀναγραφεῖσαι εἰς τὴν ἔκθεσιν, διὰ νὰ τὰς ἐπαναλάβῃ ἄλλος Ὑπουργὸς τῷ 1894, ὁ κ. Σκουλούδης, διὰ τοῦ τμηματάρχου του κ. Φανδρίδου κατὰ Ἰανουάριον τοῦ 1894. Καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ ἀνομολογεῖται ἡ πλημμελὴς διαχείρισις καὶ ἡ ἀκαταστασία, ἣν ἀνέφερον. Δυστυχῶς οὔτε τότε ἐλήφθη πρόνοια καὶ αἱ συστάσεις καὶ τῆς ἐκθέσεως ταύτης ἔμειναν ἀπραγματοποίητοι μέχρι τοῦ 1901, ὅτε ἄλλος Ὑπουργός, ὁ κ. Μομφερρᾶτος διὰ τοῦ τμηματάρχου του κ. Πρέκα ἐπαναλαμβάνει διὰ μακρᾶς καὶ ἀξιολόγου ἐκθέσεώς του τὰ αὐτά, περὶ διαχειρίσεως πλημμελοῦς καὶ περὶ ἀκαταστασίας περὶ τὴν διεύθυνσιν καὶ διαχείρισιν. Ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ ἀναφέρονται μεταξὺ ἄλλων ὅτι «τὰ πλεῖστα τῶν κληροδοτημάτων μὴ τυχόντα διαχειριστῶν εὐσυνειδήτων κατεκρατήθησαν ὑπὸ τῶν ἐκτελεστῶν, περιεπλάκησαν εἰς δίκας καὶ σχεδὸν ἐξητμίσθησαν». Ἐν τέλει τῆς ἐκθέσεως συνιστᾶται, ὅπως ἡ Πολιτεία λάβῃ σύντονα νομοθετικὰ μέτρα πρὸς διάσωσιν τῶν κληροδοτημάτων. Δυστυχῶς αἱ συστάσεις καὶ αἱ εὐχαί, αἱ ὁποῖαι καὶ διὰ τῆς τελευταίας ταύτης ἐκθέσεως τοῦ κ. Μομφερράτου ὑπεδεικνύοντο, ἔμειναν ἀπραγματοποίητοι καὶ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν 15 Αὐγούστου τοῦ 1909 ἐπανεστάτησεν, ἐτελέσθησαν τοσαῦται καὶ τοιαῦται ἀσχημίαι εἰς βάρος τῶν κληροδοτημάτων καὶ τῆς ἠθικῆς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας, ὅσαι δὲν ἐτελέσθησαν εἰς μίαν ὁλόκληρον πενταετίαν εἰς πάντα τὰ λοιπὰ Ὑπουργεῖα ὁμοῦ. Τοῦτο ὁμολογεῖ καὶ ἡ τελευταία ἔκθεσις, ἡ τὴν ἑσπέραν ταύτην κατατεθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἡ συνταχθεῖσα ὑπὸ τριμελοῦς ἐπιτροπῆς συνεπείᾳ τοῦ νόμου ͵ΓΤϞΔʹ τῆς 15 Ὀκτωβρίου τοῦ 1909. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, λαβοῦσα τὴν ἐντολὴν νὰ ἐξελέγξῃ τὰ κληροδοτήματα τὰ ὑπαγόμενα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, εὐσυνειδήτως καὶ μὲ πολλὴν ἐπιμέλειαν κατώρθωσεν ἐπὶ ἑξάμηνον ἐργασθεῖσα νὰ περατώσῃ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς δοσοληψίας μόνον τῆς τελευταίας πενταετίας (1906–1910) δυστυχῶς. Ἡ ἐπιτροπὴ ὁμολογεῖ ὅτι «παρηρμηνεύθησαν αἱ βουλήσεις τῶν ἀειμνήστων κληροδοτῶν (σελ. 5) διὰ τῆς ἀναμίξεως κληροδοτημάτων ὡρισμένου σκοποῦ καὶ τῆς ὑπαγωγῆς τούτων εἰς τὰ γενικὰ κληροδοτήματα». Προσθέτει δ’ ἀκόμη ὅτι «διὰ τὴν παντελῆ ἔλλειψιν βάσεως πραγματικῶν λογιστικῶν στοιχείων τῶν εἰσπράξεων καὶ πληρωμῶν τῶν κληροδοτημάτων ἡ ἐκκαθάρισις τῆς ἐνεργηθείσης ληψοδοσίας τῶν ὑπὸ τὴν διαχείρισιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν διατελούντων κληροδοτημάτων παρέχει τοιαύτας ἀνυπερβλήτους δυσχερείας, ὥστε νὰ καθίσταται ἀπραγματοποίητος μία τοιαύτη ἐργασία». Τί ἄλλο ἀποδεικνύεται ἐκ πασῶν τῶν ἐκθέσεων, τὰς ὁποίας ἀνέφερον ἢ ὅτι πλημμελῶς ἔχει ἡ διαχείρισις τῶν κληροδοτημάτων; Εὐτυχῶς ἡ λεηλασία ἐσταμάτησε χάρις εἰς τὸν νόμον ͵ΓΤϞΔʹ τῆς 15 Ὀκτωβρίου, τὸν ὀφειλόμενον εἰς τὸν πολυμαθέστατον κ. Πλατύκαν, γενικὸν διευθυντὴν τοῦ Λογιστηρίου. Ὅπως καὶ ἄλλοτε διὰ τῶν εἰσοδημάτων τῶν ἐτῶν 1881–1899 τὰ ἐτήσια ἔσοδα τῶν γενικῶν κληροδοτημάτων ἐπήρκεσαν, ὅπως καλυφθῶσι τὰ πρὸ τοῦ 1881 ἐλλείμματα ἕνεκα τοῦ ἀπὸ 8 Μαΐου 1880 Β. Διατάγματος τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, δι’ οὗ κατηργεῖτο πᾶσα ὑποτροφία. Δυστυχῶς ἀπὸ τοῦ 1899 ἤρχισε συστηματικὴ λεηλασία τῶν ἱερῶν χρημάτων, μὲ τὰ ὁποῖα οἱ ἔκτοτε Ὑπουργοὶ τῆς Παιδείας δὲν ἀφῆκαν συγγενεῖς καὶ φίλους, τοὺς ὁποίους νὰ μὴ στείλωσιν εἰς τὴν Εὐρώπην δι’ εὐρυτέρας σπουδάς. Οὔτε ἡ σκοπιμότης τῶν κληροδοτημάτων ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν, οὔτε αἱ διατάξεις τῶν διαθηκῶν ἐτηρήθησάν ποτε. Ὑπουργοὶ φαῦλοι καὶ ἀναιδεῖς οὐδεμίαν σχέσιν ἔχοντες πρὸς τὴν ἠθικὴν συνηλλάσσοντο πρὸς Βουλευτὰς εὐγλώττους καὶ ἐπιτηδείους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὧν ἔπεμπον εἰς Εὐρώπην δαπάναις τῶν κληροδοτημάτων τὰ τέκνα των ἢ καὶ τοὺς ἀδελφούς των, λαμβάνοντες ὡς ἀντάλλαγμα τὴν σιωπήν των ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς Βουλῆς διὰ τὰς παρανόμους πράξεις των (εὖγε).

§200Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπρόκειτο περὶ συμπολιτευτικῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Προεκηρύσσοντο διαγωνισμοὶ ὑποτροφιῶν καὶ ἐλάμβανον γνῶσιν τῆς προκηρύξεως μόνον οἱ ἐνδιαφερόμενοι, διότι πολλάκις ἡ προκήρυξις ἐδημοσιεύετο εἰς ἓν καὶ μόνον φύλλον τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως» καὶ τὴν ἑπομένην τῆς δημοσιεύσεως προσήρχετο, ἵνα διαγωνισθῇ ἐνώπιον ἐπιτροπῆς, ἐκ τῶν προτέρων γνωστῆς, μόνον ὁ ἐκλεκτὸς τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἐὰν δὲ ῥίψητε βλέμμα ἐπὶ τῶν γνωστῶν ὀνομάτων τῶν σπουδασάντων τὴν τελευταίαν δεκαετίαν δαπάναις τῶν κληροδοτημάτων, θὰ ἴδητε ὅτι ἦσαν πάντοτε ἢ ἀδελφοὶ Βουλευτῶν ἢ τέκνα Βουλευτῶν πλουσίων. Δὲν θὰ ἴδητε τέκνα ὀρφανῶν γονέων ἐν πολέμῳ πεσόντων, ὡς ἀναγράφουσιν αἱ πλεῖσται διαθῆκαι. Ἀλλά, καὶ ὁλόκληρον τὸ ἀρχεῖον τῶν κληροδοτημάτων ἐὰν ἀναδαφίσητε, δὲν θὰ εὕρητε οὔτε μίαν προξενικὴν ἔκθεσιν πιστοποιοῦσαν σπουδὴν ὑποτρόφων. Τὸ Κράτος σήμερον ζητεῖ ἰχθυοκόμους, γεωπόνους, ὑδραυλικούς· ζητεῖ ἀναδιοργανωτὰς τοῦ Λογιστηρίου, τῆς ἀστυνομίας τῶν τελωνιακῶν ὑπηρεσιῶν, καὶ ὅμως ἐλλείψει Ἑλλήνων εἰδικῶν καλεῖ ἔξωθεν τοιούτους, διότι πάντες σχεδὸν οἱ δαπάναις τῶν κληροδοτημάτων ἐπὶ τριετίαν διασκεδάσαντες εἰς Εὐρώπην ἦσαν ἰατροὶ καὶ δικηγόροι τελειοποιηθέντες εἰς τὰς πολιτικὰς ἐπιστήμας.

§201Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Πόσοι ἔχουσι σταλῆ κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν;

§202Ν. ΔΕΛΑΚΟΒΙΑΣ. Περὶ τοὺς 50, ἐξ ὧν οὐδεὶς ἄπορος.

§203ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Γνωρίζετε ποῖοι εἶναι;

§204Ν. ΔΕΛΑΚΟΒΙΑΣ. Τὰ ὀνόματα τὰ πλεῖστα ἀναγράφονται εἰς τὴν ἔκθεσιν, ἥτις συνετάχθη ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Μομφερράτου, καθὼς καὶ εἰς τὸν περυσινὸν εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας θὰ εὕρητε τὰ ὀνόματα πάντων ὅσοι ἐξακολουθοῦσι νὰ μισθοδοτῶνται ὡς ὑπότροφοι. Ἀλλ’ ἡ τελευταία πρᾶξις, κύριοι Βουλευταί, τῆς κωμῳδίας, ἥτις ἐπαίζετο εἰς βάρος τῆς διαχειρίσεως τῶν κληροδοτημάτων, εἶναι ἡ ἀποστολὴ 10 κορασίων εἰς Εὐρώπην, ἵνα σπουδάσωσι τὴν οἰκοκυρικήν. Ὑπουργοὶ τῆς Παιδείας, ἀφοῦ ἀπέστειλαν τοὺς ἄρρενας ἀνεψιούς των εἰς Εὐρώπην, ἦτο ἀνάγκη νὰ στείλωσι καὶ τοὺς θήλεις τοιούτους· ἦτο ἀνάγκη νὰ ἱκανοποιηθῶσι καί τινες φίλοι τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ δημιουργεῖται προκήρυξις διαγωνισμοῦ πρὸς ἀποστολὴν 10 δεσποινίδων εἰς Εὐρώπην πρὸς σπουδὴν τῆς οἰκοκυρικῆς, ἀνυπάρκτου οἰκοκυρικῆς σχολῆς, δαπάναις τῶν ἀνυπάρκτων εἰσοδημάτων τῶν κληροδοτημάτων. Ἡ τελευταία αὕτη πρᾶξις ἔχει πολλὰς τὰς κωμικὰς ἀλλὰ καὶ ἀνηθίκους ὄψεις. Ἐν πρώτοις προκηρύσσεται διαγωνισμὸς καὶ προσέρχονται πλέον τῶν 30 δεσποινίδων πρὸς διαγωνισμόν, ἐνῷ ἦσαν ἐκ τῶν προτέρων γνωστὰ τὰ ὀνόματα τῶν δέκα, αἵτινες θὰ ἐστέλλοντο εἰς Εὐρώπην. Ἡ ἐπιτροπὴ κατηρτίσθη ἀπὸ τὸν κουμπάρον τοῦ Ὑπουργοῦ κ. Γεωργαντᾶν, ἡ παραμονὴ τοῦ ὁποίου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας ἀποτελεῖ στῖγμα διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς ἐπαναστάσεως, ὡς πρόεδρον, καὶ ἀπὸ τοὺς συμπολίτας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ Μέρμορην καὶ Παπαθανασόπουλον. Δυστυχῶς τὰ πρακτικὰ τοῦ διαγωνισμοῦ, ἐξαφανισθέντα ἐκ τοῦ ἀρχείου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, λυποῦμαι διότι δὲν δύναμαι νὰ παρουσιάσω εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ πεισθῇ καὶ ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ ἔθνους μαζί μου ὅτι κατὰ τρόπον ἀστεῖον ἐνηργοῦντο οἱ διαγωνισμοί· ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω ὅτι ὡς θέμα τῆς ἐξετάσεως ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς εἶχεν ὁρισθῆ ἡ σύνταξις ἐκθέσεως ἐκ μέρους τῶν δεσποινίδων, αἱ ὁποῖαι, σημειωτέον, προωρίζοντο διὰ τὴν σπουδὴν τῆς οἰκοκυρικῆς μὲ τὸ θέμα «ποία ἡ σύγκρισις μεταξὺ τοῦ ἔαρος καὶ τῆς νεότητος», θέμα τὸ ὁποῖον οὐδεμίαν σχέσιν εἶχεν οὔτε μὲ τὴν ἡλικίαν τῶν ἐξεταζομένων οὔτε μὲ τὴν οἰκοκυροσύνην, δι’ ἣν προωρίζοντο. Ἀλλὰ μόνον ταῦτα; Οἱ συλλαβόντες τὴν ἰδέαν τῆς ἀποστολῆς τῶν 10 νεανίδων εἰς Εὐρώπην διὰ σπουδὴν τῆς οἰκοκυρικῆς οὔτε ἰδέαν εἶχον περὶ τῆς ἐν Εὐρώπῃ λειτουργίας σχολῶν οἰκοκυρικῆς. Ἠγνόουν ὅ,τι ὅλος ὁ κόσμος πρὸ πολλοῦ γνωρίζει· ὅτι αἱ τελειότεραι σχολαὶ τῆς οἰκοκυρικῆς λειτουργοῦσιν εἰς Βέλγιον. Καί, ἀντὶ νὰ σταλῶσιν ἀμέσως εἰς Βρυξέλλας, ἐστάλησαν εἰς Φριβοῦργον τῆς Ἑλβετίας, ὅπου ἀντὶ τῆς οἰκοκυρικῆς ἠσχολοῦντο εἰς τὴν ἐκμάθησιν τῆς Γαλλικῆς γλώσσης, ἣν ἠγνόουν. Διὰ ν’ ἀναχωρήσωσιν ἐκεῖθεν τὸ δεύτερον ἔτος ἄλλαι διὰ τὸ Βέλγιον, ἄλλαι διὰ τὴν Ἀγγλίαν, ἄλλαι διὰ τὴν Γερμανίαν καὶ ἄλλαι διὰ τὴν Δανίαν. Καὶ ὅλη αὐτὴ ἡ κωμῳδία, κύριοι Βουλευταί, ἐπαίχθη ὑπὸ Ὑπουργοῦ παρὰ τὴν γνώμην τῶν ἁρμοδίων ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τῆς ἀλληλογραφίας, ἥτις διημείφθη μεταξὺ τοῦ Γενικοῦ λογιστηρίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ἠρνοῦντο νὰ ἐγκρίνωσιν ἐντάλματα, διότι ἦτο καταφανὲς ὅτι αἱ νέαι αὗται ὑποτροφίαι ἐδημιουργήθησαν ἐπὶ τῇ βάσει φαινομενικοῦ ὑπολοίπου εἰς πίστωσιν τῶν γενικῶν κληροδοτημάτων, μὲ ἕνα καὶ κοινὸν σκοπόν, τὴν ἐξυπηρέτησιν προσωπικῶν καὶ πολιτικῶν συμφερόντων. Ἡ ὥρα δὲν μοὶ ἐπιτρέπει νὰ εἰσέλθω εἰς ἄλλας λεπτομερείας. Ἡ τελευταία ἔκθεσις ἀνομολογεῖ ὅ,τι καὶ ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος εἶπον. Ἡ Κυβέρνησις τῆς ἀνορθώσεως ἔχει καθῆκον νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὴν σύνταξιν εἰδικῶν βιβλίων δι’ ἕκαστον κληροδότημα· ἔχει καθῆκον διὰ συμπληρωματικοῦ νόμου νὰ περιφρουρήσῃ τὸ ἱερὸν χρῆμα τῶν κληροδοτημάτων, ὅπως εἰς τὸ μέλλον μὴ ἐπαναληφθῶσιν αἱ ἀσχημίαι, αἱ παγκοίνως γνωσταί, αἵτινες ἐγένοντο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§205Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἐν τῇ σειρᾷ τῆς ἐξετάσεως τῶν Προϋπολογισμῶν ἔρχεται τελευταῖον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, διότι καὶ τελευταῖον εὑρίσκεται ἐν τῇ παραγωγικῇ ἐργασίᾳ. Δὲν θὰ εἶναι ὑπερβολή, ἐὰν λεχθῇ ὅτι κατέχει τὴν κατωτάτην βαθμίδα ἐν τῇ κλίμακι τοῦ κυβερνητικοῦ ἔργου. Δύο εἶναι τὰ σημεῖα, πρὸς τὰ ὁποῖα ὀφείλει νὰ στραφῇ ἡ προσοχὴ ἀναφορικῶς πρὸς τὴν ὑπὸ τῶν Ὑπουργείων συντελουμένην ἐργασίαν. Τὸ πρῶτον εἶναι ἡ ἀναμορφωτικὴ τάσις, δηλαδὴ ἡ νομοθετικὴ παραγωγή, καὶ τὸ δεύτερον ἡ διαχείρισις, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία. Καὶ ὡς πρὸς τὰ δύο ταῦτα σημεῖα τὸ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας συντελεσθὲν ἔργον οὐδὲ πόρρωθεν δύναται ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς προσδοκίας ἡμῶν. Καὶ πρῶτον ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν ἐν οὐδενὶ ἄλλῳ Ὑπουργείῳ, ὅσον ἐν τούτῳ, καταφαίνεται τοσοῦτον ἐναργὲς τὸ μέγα ἐκεῖνο σφάλμα, καθ’ ὅ, προκειμένου νὰ προσκομισθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἔργον τι νομοθετικόν, ἀνασκευάζον τὰ ἤδη ὑπάρχοντα, τὸ ἔργον τοῦτο προσφέρεται οὐχὶ ὡς ἀπαύγασμα τῆς ἐργασίας ὑπαλλήλων εἰδικῶν, κατεχόντων τὸν περὶ οὗ ἑκάστοτε πρόκειται κλάδον, ἀλλ’ ὡς ἀποκύημα τοῦ ἐγκεφάλου τοῦ Ὑπουργοῦ, τοῦ πολλάκις ἐντελῶς ἀδαοῦς ἔργου, τοῦ προσλαμβάνοντος ἑκάστοτε ὡς συμβοηθοὺς ἀνθρώπους ἐκ τῶν παρασκηνίων καὶ τῶν προθαλάμων τοῦ Ὑπουργείου, ἀνθρώπους νομοθετοῦντας ἀνευθύνως καὶ ἰδιοτελῶς. Οὕτω παρασκευασθὲν τὸ νομοθέτημα προσφέρεται εἰς τὴν Βουλὴν ὡς ἔργον κυβερνητικὸν καὶ ἐπιβάλλεται εἰς ψήφισιν, παρουσιαζόμενον πολλάκις καὶ ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Τοῦτο ἀποτελεῖ σφαλερότητα νομοθετικήν, ἡ ὁποία διεπράχθη ἐν τῷ παρελθόντι πλέον ἢ συχνάκις καὶ ἥτις ἐπανελήφθη εἰς μεγάλην κλίμακα καὶ ἐν τῷ παρόντι. Προσφέρεταί τι νομοθέτημα ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἔχει δικαίωμα ὁ κ. Ὑπουργὸς οὗτος, ὅπως τὸ ἀναφερόμενον εἰς τὸν κλάδον, εἰς ὃν ἀνήκει, νομοσχέδιον παρουσιάσῃ ὡς ἴδιον αὑτοῦ ἔργον καὶ ζητήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ψῆφον ἐμπιστοσύνης· ἀλλὰ δύναται νὰ ἔχῃ ὁμοίαν ἀπαίτησιν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας προκειμένου περὶ νομοθετήματος ἀναφερομένου εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, τὴν στοιχειώδη, τὴν μέσην καὶ πανεπιστημιακήν, καὶ τὰς διαφόρους εἰδικὰς Σχολάς, περὶ τῶν λεπτομερειῶν τῶν ὁποίων οὗτος οὐδὲ τὸ παράπαν διατελεῖ ἐν γνώσει; Ὑπουργὸς τοιοῦτος, ἀδαὴς τῶν ὅσα παρουσιάζει πρὸς ψήφισιν, ἐστερημένος δὲ καὶ τοῦ ἐπιτελείου ἐκείνου, ὅπερ ἐξ εἰδικῶν ἀνδρῶν ἀποτελούμενον καὶ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἑδρεῦον θὰ εἶχε τὸν προορισμὸν νὰ παρασκευάζῃ τὴν τοιαύτην νομοθετικὴν ἐργασίαν, ὤφειλεν ἐπὶ τῇ ὑποβολῇ τῶν πανεπιστημιακῶν νομοσχεδίων νὰ ὀνομάσῃ ἐκείνους, οἵτινες παρέσχον εἰς αὐτὸν τὰ στοιχεῖα πρὸς τὴν νομοθεσίαν ταύτην τὰ ἄλλως ἐντελῶς ξένα πρὸς τὰς γνώσεις αὐτοῦ. Ἐξ ὅσων προσήχθησαν ἐνώπιον ἡμῶν νομοσχεδίων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, περὶ μὲν τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν μέσην καὶ στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν, ἀφοῦ ταῦτα μόλις πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν προσήχθησαν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τύπους καὶ παρεπέμφθησαν εἰς ἐπιτροπάς· ἀλλὰ περὶ τῶν πανεπιστημιακῶν, ἅτινα καὶ παρεσκευάσθησαν καὶ ἐψηφίσθησαν ὅλως διαφόρως ἢ ὡς ἦν ἡ γνώμη πάντων ἡμῶν τῶν γινωσκόντων τὰ πράγματα, δυνάμεθα καὶ ἤδη, μετὰ τὴν παρέλευσιν τοσούτου χρόνου, νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν περὶ αὐτῶν κρίσιν ἡμῶν, ὅτι δηλ. ταῦτα παρέστησαν ἐργασίαν νομοθετικὴν τοιαύτην, οἵα συντελεῖται συνήθως ἐν τοῖς καφενείοις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, εἰσηγούμενος τὰ πανεπιστημιακὰ ταῦτα νομοσχέδια, εἶπεν ἐν τέλει ὑπὸ τὰ χειροκροτήματα τῆς Βουλῆς ὅτι ἐμπιστεύεται τὴν ἐπεξεργασίαν αὐτῶν εἰς χεῖρας σεμνάς, ἐννοῶν ἡμᾶς τοὺς ἀποτελέσαντας τὴν ἐπιτροπήν. Οὕτω προσήλθομεν ἡμεῖς ἔμπλεοι ἀγαθῶν ἐλπίδων ὅτι αἱ γνῶμαι ἡμῶν, καλουμένων ὅπως διορθώσωμεν τὰ νομοθετικὰ ἐκεῖνα κατασκευάσματα, θὰ εἰσηκούοντο καὶ ὅτι τέλος πάντων τοιουτοτρόπως τὸ Πανεπιστήμιον ἡμῶν τὸ κυβερνώμενον κατὰ τὸν παλαιὸν ἐκεῖνον προσωρινὸν κανονισμὸν τοῦ 1837 θ’ ἀπέκτα νέον ὀργανισμὸν ἀντάξιον αὐτοῦ. Εὔλογος ἡ συγκίνησις ἡμῶν καὶ ἡ χαρά, ὅτι ἐμέλλομεν νὰ προσενέγκωμεν καὶ ἡμεῖς συνδρομὴν εἰς τὴν ἀνακαινιστικὴν ταύτην ἐργασίαν τοῦ Πανεπιστημίου. Ἐπὶ τούτοις δὲ τότε, προκειμένου νὰ σχηματισθῇ ἡ ἐπιτροπὴ πρὸς ἐπεξεργασίαν τῶν νομοσχεδίων, ὅτε τις συνάδελφος Βουλευτὴς ἐξέφρασεν ὑπόνοιαν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀμερόληπτον ἐργασίαν ἐκ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς, ἐν ᾗ θὰ περιελαμβάνοντο πολλοὶ ὑφηγηταί, ἐνδιαφερόμενοι καὶ περὶ τῆς ἰδίας αὑτῶν ἐκλογῆς ὡς καθηγητῶν, ἐγερθεὶς ἐγὼ τότε παρεκάλεσα καὶ ἐκ δευτέρου τὸν κ. Πρόεδρον, ὅπως μὲ συμπεριλάβῃ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ἔπραξα δὲ τοῦτο ἐν συνειδήσει τῆς εὐθύνης, ἣν ἀνελάμβανον, καὶ ἐν ἐπιγνώσει τῶν ὑπονοιῶν, ἃς πάντοτε ἐγείρει ἡ διαχείρισις οἱασδήποτε ἐργασίας, ἐξ ἧς δύναται νὰ προκύψῃ ἀτομικὸν ὄφελος τοῦ διευθύνοντος αὐτήν. Διότι ἡ γενναιοφροσύνη ἀπαιτεῖ ὄχι ὅπως ἀποφεύγῃ τις ν’ ἀναλάβῃ ὑπηρεσίαν, δι’ ἧς δύναται νὰ γεννηθῇ εἰς βάρος αὐτοῦ ὑπόνοια, ἀλλ’ ὅπως ἀναλαβὼν τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην μετὰ θάρρους διαχειρισθῇ αὐτήν, ὥστε νὰ δύναται, ὡς ὁ ἀρχαῖος Περικλῆς, ἐν πάσῃ στιγμῇ, ὅταν κληθῇ, ν’ ἀνατάμῃ τὴν ἑαυτοῦ πρᾶξιν καὶ παρουσιάσῃ αὐτὴν εἰς στάθμισιν. Ἡ ἐπιτροπὴ εἰργάσθη λίαν φιλοτίμως ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, ἤγαγε δ’ εἰς τέλος, μετὰ ἐργασίαν μακράν, νομοθέτημα τοιοῦτο, περὶ τοῦ ὁποίου πείθεται πᾶς ὁ ἀναγνώστης ὅτι προωρίζετο πράγματι ν’ ἀναμορφώσῃ τὸ Πανεπιστήμιον. Δυστυχῶς ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν ἐσκέπτετο νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐργασίαν ταύτην τῆς ἐπιτροπῆς, ὡς τοῦτο ἀπεδείχθη καὶ ἐκ τοῦ ὅτι ἐκυκλοφόρησε δευτέρα ἔκδοσις τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου τροποποιηθέντος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ ἤδη πρὶν ἢ παρασχεθῇ ἔτι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς. Τέλος δ’ ἐπακολουθεῖ καὶ τρίτη ἀνατύπωσις τοῦ νομοσχεδίου τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅστις μόλις κατεδέχθη εἴς τινα δευτερεύοντα σημεῖα νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς. Οὕτως ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τὸ ἐν τρίτῃ ἐκδόσει εὑρισκόμενον. Πάντες ἐνθυμεῖσθε ὅτι καὶ τὸ τρίτον τοῦτο νομοσχέδιον, πολλῷ δὲ μᾶλλον τὰ δύο ἄλλα ἦσαν τοιαῦτα, ὥστε περὶ αὐτῶν ἀσφαλῶς δύναται νὰ λεχθῇ ὅτι ἦσαν σχεδὸν ἀνεπίδεκτα συζητήσεως· ἀλλὰ καὶ ἐν τέλει καὶ εἰς τὸ ἐν τρίτῃ ἀνατυπώσει προσαχθὲν ἐνώπιον ἡμῶν ὑπῆρχε τοιαύτη σύγχυσις καὶ τόσαι ἀντιφάσεις, ὥστε, ἐνῷ τοῦτο ἐψηφίζετο ἐν προκεχωρημένῃ ὥρᾳ καὶ ἐν μέσῳ θορύβου, μόλις κατωρθώθη νὰ διορθωθῶσί τινες δι’ αὐτῶν, νὰ ταξινομηθῶσι δὲ καὶ πολλὰ ἄρθρα καὶ ἐδάφια, ἅτινα συνεκρούοντο πρὸς ἄλληλα. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ μονίμου ὀργανικοῦ νόμου τοῦ Πανεπιστημίου ἐψηφίσθη καὶ ἕτερος εἰδικὸς προσωρινὸς νόμος, ἀποβλέπων εἰς τὸν ἄμεσον διορισμὸν καθηγητῶν κατὰ τρόπον ἀλλοῖον ἢ ὡς ὁ ὀργανικὸς κελεύει, δηλαδὴ δι’ ἀποφάσεως τῆς Κυβερνήσεως μετὰ συμβουλευτικὴν γνωμοδότησιν τριμελοῦς ἐπιτροπῆς δι’ ἑκάστην Σχολήν. Τὸ ἀνάρμοστον τοῦ πράγματος τούτου, καθ’ ὃ μέγας ἀριθμὸς τακτικῶν καθηγητῶν θὰ διωρίζοντο μονίμως σχεδὸν ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἐδικαιολογήθη τότε διὰ τοῦ ἐπιχειρήματος ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ὀργανικοῦ νόμου διὰ τὸν διορισμὸν τῶν καθηγητῶν ἔμελλε ν’ ἀπαιτήσῃ χρόνον μακρόν, ἐνῷ ἡ πλήρωσις τῶν κενῶν ἑδρῶν ἦτο ἐπείγουσα καὶ πρὸς τούτοις καὶ ὅτι αἱ Σχολαὶ ἐν τῇ διαχειρίσει τῆς ἐξουσίας αὑτῶν ὡς πρὸς τὸν διορισμὸν τῶν καθηγητῶν ἐναυάγησαν, καὶ ἑπομένως ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις κ’ ἀναλάβῃ εἰς χεῖρας αὑτῆς τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ τούτου.

§206ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οὐδεὶς ἠμφεσβήτησε τότε αὐτό.

§207Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἡ προσωρινὴ ἐκείνη διάταξις ἐψηφίσθη τῇ 5ῃ πρωινῇ ὥρᾳ, καὶ ὅτι ὅστις ἐζήτει νὰ ὁμιλήσῃ ἐπ’ αὐτῆς μονονουχὶ καταγέλαστος ἐγένετο. Ἐνθυμεῖσθε πάντες ὅτι μόλις κατώρθωσα τότε νὰ προτείνω, ὅπως τοὐλάχιστον ὁρισθῇ ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς Κυβερνήσεως περιωρίζετο μόνον διὰ τοὺς τακτικοὺς καθηγητὰς καὶ ὅπως τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς κρίσεως τῶν ἐπιτροπῶν ὁρισθῇ εἰς τρεῖς μῆνας ἀντὶ δύο, ὡς εἶχεν ὁρίσει ἡ Κυβέρνησις. Ἰδὲ περὶ τούτων τὰ Ἐστενογραφημένα Πρακτικά. Ἀλλ’ ἂν τὸ ἔργον τῶν Σχολῶν ὡς πρὸς τὸν διορισμὸν τῶν καθηγητῶν θεωρεῖται ναυαγῆσαν, πῶς πρέπει νὰ θεωρηθῇ τὸ ἔργον τῶν Βουλῶν καὶ τῶν Κυβερνήσεων ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, μάλιστα δὲ καὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως; Εὔκολον εἶναι νὰ ἐπιρρίπτωνται αἱ εὐθῦναι εἰς ἄλλους. Ἀλλ’ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ αἱ κατήγοροι Βουλὴ καὶ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ εἶναι κατηγορούμεναι· ὅστις ἀναλαμβάνει ν’ ἀποκαθάρῃ τι πρέπει πρὸ παντὸς αὐτὸς νὰ ἔχῃ τὰς χεῖρας καθαρᾶς. Ἡ ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις ἀνέλαβε νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὸ Πανεπιστήμιον, ἐνῷ εἶχε τὰς χεῖρας μεμολυσμένας ἐκ τῆς συναλλαγῆς καὶ τῆς προσωποληψίας. Καὶ τοῦτο συνέβαινε πάντοτε, ὅτι αἱ Βουλαὶ καὶ αἱ Κυβερνήσεις, ἀφοῦ ἐμηχανῶντο τὰ πάντα, ὅπως διαφθείρωσι τὸ Πανεπιστήμιον, εἶτα διελάλουν ἀπὸ τοῦ βήματος ὅτι οἱ καθηγηταὶ αὐτοῦ εἶναι ἀνάξιοι. Ἔχω καθῆκον ὡς γινώσκων κάλλιστα τὰ πράγματα νὰ στιγματίσω τὴν διαγωγὴν ταύτην τῶν Βουλῶν καὶ Κυβερνήσεων. Δὲν θέλω διὰ τούτου νὰ εἴπω ὅτι αἱ Σχολαὶ ἐπετέλεσαν τὸ ἑαυτῶν ἔργον, οὐδὲ νὰ δικαιολογήσω τὸ παράπαν τὴν μέχρι τοῦδε διαγωγὴν τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, οἵτινες διεχειρίσθησαν τὴν ἑαυτῶν ἐξουσίαν κατὰ τρόπον ἐντελῶς ἀνάρμοστον καὶ ποταπόν· οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου ἔπτησσον, ἀλλὰ πρὸ τίνος; Πρὸ τοῦ Κράτους, πρὸ τῶν Ὑπουργῶν, οἵτινες ἐπίεζον καὶ ἐξεβίαζον αὐτούς. Ἡ ἀγανάκτησις, ὅση ἐκορυφώθη κατὰ τῶν καθηγητῶν, εἶναι δεδικαιολογημένη. Ὑπῆρξαν καθηγηταί, πρὸς τοὺς ὁποίους ἥρμοζον οἱ λόγοι, οὓς ἄλλοτε ἔγραψεν ὁ ποιητὴς τοῦ «Ῥωμηοῦ», ὁ ἰδὼν ἐν τῇ φαντασίᾳ αὐτοῦ ἐσκορπισμένας τὰς κεφαλὰς τῶν ἀνάνδρων τούτων: Κεφάλια κακοκέφαλα, κεφάλια ποῦ τιμούσατε τὴ δόξα τῆς πατούσας καὶ τὴν ἐπροσκυνούσατε, φτοῦ σας καὶ πάλιν φτοῦ σας! Ποῖος ὅμως ἦτο ἡ αἰτία τῆς καταπτώσεως ταύτης τοῦ Πανεπιστημίου, ποῖος ἦτο ὁ προαγωγὸς καὶ διαφθορεύς; Ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κράτους! Ὀνομάσατε ἔστω καὶ ἕνα Ὑπουργὸν τῆς Ἑλλάδος, ὅστις προκειμένου περὶ ἐκλογῆς καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου ἐκάλεσε παρ’ ἑαυτῷ τοὺς ἐκλέκτορας καθηγητὰς καὶ εἶπεν εἰς αὐτούς· «Ἐν ὀνόματι τῆς πατρίδος καὶ τῆς ἐπιστήμης ἐκλέξατε τὸν ἄριστον». Ἀντὶ τούτου τί ἔπραττον οἱ Ὑπουργοί; Ἐν κρυπτῷ καὶ παραβύστῳ ἐκάλουν ὅσους ἠδύναντο καθηγητὰς καὶ ἠπείλουν πολλάκις αὐτοὺς διὰ τῆς ἰσχύος τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ ἐξεβίαζον αὐτοὺς εἰς ἐκλογὴν τῶν ἑκάστοτε προστατευομένων. Κατὰ τοῦτο βεβαίως εἶναι οἱ καθηγηταὶ ἀξιοκατάκριτοι, ὅτι δὲν εἶχον τὸ σθένος ν’ ἀντιστῶσιν. Εἶναι ἔτι τόσον ἐγγύς, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ λησμονηθῇ ἡ ἐποχή, καθ’ ἣν οἱ ὑπάλληλοι διωρίζοντο καὶ ἀπελύοντο δι’ ἑνὸς σημειώματος Βουλευτοῦ, οἱ δικασταὶ παρεδίδοντο ὡς λάφυρον εἰς τοὺς κομματάρχας καὶ αὐτοὶ ἔτι οἱ ἀξιωματικοὶ ἦταν ἕρμαιον τῆς πολιτικῆς. Τοῦ λόγου ἐμπεσόντος ἐπιτρέψατέ μοι, ὅπως ἀναφέρω ἓν παράδειγμα ἐκ τῆς ὑπηρεσίας μου, λίαν χαρακτηριστικόν. Ὑπηρετῶν (πρὸ 13 ἐτῶν) ἐν τῇ φρουρᾷ Ναυπλίου εἶχον ἀναλάβει καὶ τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν τῶν φυλακῶν. Ἦσαν καὶ τότε παραμοναὶ Χριστουγέννων· ἀριθμός τις καταδίκων, πέντε ἢ ἕξ, ἔπασχον ὑπὸ φυματιώσεως καὶ δὴ εἰς προκεχωρημένον βαθμόν. Χάριν αὐτῶν εἶχον ὑποβάλει ἐπανειλημμένως ἀναφοράς, ἐν τῇ τελευταίᾳ δ’ ἐξ αὐτῶν ὅτι, ὑπομιμνήσκων τὴν ἁγιότητα τῶν ἡμερῶν τούτων, ἐζήτουν νὰ ὑπεκκαύσω τὸ αἴσθημα τῆς φιλανθρωπίας χάριν οὐ μόνον τῶν δυστυχῶν ἐκείνων, οἵτινες οὐδὲν ἄλλο ἐζητοῦντο ἢ ὅπως ἀποθάνωσιν ἐκτὸς τῶν φυλακῶν, ἀλλὰ καὶ χάριν τῶν λοιπῶν καταδίκων, οἵτινες ἦσαν ἐκτεθειμένοι εἰς τοιοῦτον κίνδυνον μολύνσεως. Εἰς ἀπάντησιν τῶν ἀναφορῶν μου ἐκείνων ἐλήφθη τηλεγράφημα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, προκληθὲν ὑπὸ φίλου τοῦ κόμματος, δι’ οὗ διετάσσετο ὁ νομάρχης, ὅπως διατάξῃ τὸν ὑγειονομικὸν ἀξιωματικόν, ἐμὲ δηλαδή, ἵνα τηλεγραφικῶς γνωστοποιήσω ποία ἡ κατάστασις τῆς ὑγείας ἑνὸς καταδίκου ὑγιεστάτου, ὅστις ἐζήτει νὰ μετατεθῇ εἰς ἄλλην φυλακὴν χάριν δῆθεν τῆς ὑγείας του. Ἔσπευσα νὰ ἐξετάσω τὸ πρᾶγμα, εἶδον δ’ ὅτι οὐδὲ ὑπῆρχε τὸ ὄνομα αὐτοῦ γεγραμμένον ποτὲ εἰς τὸν κατάλογον τῶν ἀσθενῶν, καὶ ἡ ἄμεσος δ’ ἔρευνα περὶ τῆς ὑγείας αὐτοῦ ἀπέδειξεν αὐτὴν ἐντελῶς ἀπρόσβλητον. Τηλεγραφικῶς λοιπὸν ἀπήντησα· «ὑγιέστατος», ἀλλ’ ἀμέσως διετάχθη ἡ μετάθεσίς μου εἰς Βόλον. Τοιαύτη ἦτο ἡ κατάστασις ἐκείνη. Οὕτω δὲν ἠδυνάμεθα ν’ ἀπαιτήσωμεν παρὰ παντὸς ὑπαλλήλου, βλέποντος πρὸ ἑαυτοῦ ἄμεσον τὸν κίνδυνον τῆς δυστυχίας αὐτοῦ τε καὶ τῆς οἰκογενείας του, νὰ ἔχῃ τὸ θάρρος ν’ ἀντιστῇ εἰς τὰς πιέσεις ταύτας, ἀλλὰ παρὰ καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, παρ’ ἀρεοπαγιτῶν, παρ’ ὑπαλλήλων τοιούτων ἰσοβίων καὶ ἀμεταθέτων εἴχομεν τὴν ἀπαίτησιν νὰ δείξωσι μεῖζον σθένος κατὰ τῶν ὑπουργικῶν ἢ καὶ ἄλλων ἐπεμβάσεων. Ἔργον δικαιοσύνης ἐπιτελῶν ὀφείλω νὰ ἐξάρω ἐνταῦθα τὸ γεγονός, ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα ἀκριβῶς ἔτη εἶχεν ἀρχίσει νὰ πνέῃ ἄνεμος ἀνεξαρτησίας ἐν ταῖς Σχολαῖς, οὕτως ὥστε, ὅτε Πρωθυπουργός τις ἠθέλησε νὰ ἐπιβάλῃ τὸν ἑαυτοῦ προστατευόμενον ὑποψήφιον, ἡ Σχολὴ ἀντέστη καὶ προέτεινεν ἄλλον ἀντ’ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἡ κοινὴ γνώμη ἦτο ἤδη κεκορεσμένη ὑπὸ δυσμενείας πρὸς τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ἡ Ἐπανάστασις, ἀναγράφουσα εἰς τὸ πρόγραμμα αὐτῆς καὶ τὴν προγραφὴν μεγάλου ἀριθμοῦ ἐξ αὐτῶν, ἀνταπεκρίνετο εἰς γενικὴν ἐπιθυμίαν. Ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἐκκαθαρίσεως ἐκείνης δὲν ὑπῆρξεν εὔστοχον, τοῦτο ἀνομολογεῖται ἤδη ὑπὸ πάντων· ἡ δ’ αἰτία τῆς ἀποτυχίας ταύτης ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ἀναλαβόντες νὰ τιμωρήσωσι τοὺς ἐργάτας τῆς συναλλαγῆς, εἰργάσθησαν αὐτοὶ οὗτοι ἐν ὀνόματι τῆς συναλλαγῆς. Ὥστε τὸ ναυάγιον τῶν Σχολῶν δὲν ἦτο ἀποχρῶσα αἰτία, ὅπως πείσῃ τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τοῦ διορισμοῦ τῶν καθηγητῶν, εὐθύνην ἣν αὐτὸς οὗτος ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐχαρακτήρισεν ὡς ἀνωτέραν τῶν δυνάμεων καὶ τῆς ἱκανότητος τῆς Κυβερνήσεως. Διότι ἰδοὺ τί εἶπεν ἐπὶ λέξει ὁ Ὑπουργὸς κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην (Ἐστενογραφημένα Πρακτικὰ τοῦ Ἰουλίου 1911) (ἀναγινώσκει): «Α. Ἀλεξανδρῆς (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἶμαι ὑποχρεωμένος, Κύριοι, ἀφοῦ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν τοιαύτην πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς διὰ τὴν ἀπεριόριστον ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν δεικνύει διὰ τῆς τοιαύτης διατάξεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ γνωρίσω πρὸς ὑμᾶς ὅτι εὑρίσκεται αὕτη ἐν ἀδυναμίᾳ ν’ ἀποδεχθῇ τὸν τρόπον τοῦτον τῆς πληρώσεως τῶν κενῶν ἑδρῶν. Κ. Μέρμηγκας. (Εὖγε). Ἀπ. Ἀλεξανδρῆς. Ἡ μόνη δικαιολογία τῆς ἀρνήσεως ταύτης εἶναι ἡ πίστις, ἣν ἔχει, ὅτι εἶναι ἀδύνατον διὰ τοῦ τρόπου τούτου νὰ μὴ ὑπάρξωσι σφάλματα καὶ πλάναι κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν καθηγητῶν.... Κ. Μέρμηγκας. Ἐν τῇ δειλίᾳ ἔγκειται ἡ γενναιότης. Ἀπ. Ἀλεξανδρῆς. Ναί, Κύριοι, εἶναι φρονήσεως ὑπερτέρας ἔργον, ὅπως ἀποφύγωμεν νὰ ἴδωμεν τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου φερομένους ὡς γεννήματα καὶ ὡς σπέρματα ἔχοντα ἐν ἑαυτοῖς τὸ ἁμάρτημα τῆς πλάνης τοῦ παρελθόντος· δυστυχῶς δέ, ὡς εἶναι διατετυπωμένη ἡ πρότασις ἐκείνη, οὐδόλως συμβάλλει εἰς τὴν ἀποφυγὴν ταύτην...». Καὶ ἀναφέρει ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ παράδειγμα τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς γενομένης ὑπὸ τῆς ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία τόσον ἀπέτυχε καὶ τόσα διέπραξε σφάλματα. Τοῦτο τὸ συμπέρασμα ἀνέφερε τότε ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, καὶ ὄντως ἐχειροκρότουν ἐγὼ καὶ ἔλεγον «εὖγε», διότι ἔβλεπον αὐτὸν ἀνομολογοῦντα τὴν ἑαυτοῦ ἀδυναμίαν. Τοῦτο λοιπὸν εἶναι τὸ μέγα ζήτημα, ὅτι, ὅσον καὶ ἂν διέπραξαν αἱ σχολαὶ ἐν τῷ παρελθόντι τοιαῦτα ἁμαρτήματα, οὐχ ἧττον καὶ ἡ Κυβέρνησις μόνη δὲν δύναται νὰ φέρῃ τὸ βάρος τῆς διαχειρίσεως τῆς τοιαύτης ἐξουσίας, καὶ δι’ ἄλλους μὲν λόγους, ἀλλὰ κυρίως καὶ διὰ τὴν ἔλλειψιν τῆς ἀπαιτουμένης ἱκανότητος εἰς τὸ κρίνειν, εἰς τὸ ἐξενεγκεῖν ἀπόφασιν ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν μεταξὺ εἰδικῶν ἐπιστημόνων. Ἀλλὰ καὶ ἄλλη ὑπῆρξεν αἰτία, δι’ ἣν ἡ προσωρινὴ αὕτη διάταξις ἐγένετο δεκτή, τὸ ἐπεῖγον τοῦ πράγματος. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι καὶ ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει ἀνεγράφετο καὶ ἕκαστος ἐξ ὑμῶν ἐπανελάμβανεν ὅτι, ἐὰν ἀφεθῇ ἡ κρίσις εἰς τὰς Σχολάς, ὡς ἐν τῷ ὀργανικῷ νόμῳ ὁρίζεται, μέλλει ν’ ἀπαιτηθῇ μέγα διάστημα χρόνου, καθ’ ὃν ἐν τούτοις τὸ Πανεπιστήμιον δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ἄνευ καθηγητῶν. Τοῦτο εἶναι τὸ ἐπιχείρημα. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀποδείξω ἤδη ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο ἦτο ἐντελῶς ἀβάσιμον; Ἡ ἀπόδειξις παρέχεται ἀφ’ ἑαυτῆς. Διέρρευσαν ἔκτοτε ἕξ μῆνες, χωρὶς ἐν τούτοις νὰ πληρωθῇ οὔτε μία ἕδρα ἐν τῇ φυσικομαθηματικῇ καὶ ἰατρικῇ Σχολῇ (πλὴν ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἐδώρησεν ἡ Κυβέρνησις εἰς ἕνα ὄχι ὑποψήφιον ἀλλὰ κριτήν, διορισθέντα δῆθεν ὅπως κρίνῃ τοὺς ὑποψηφίους ἕδρας, ἣν ἐπωφθαλμία αὐτὸς οὗτος ὁ κριτής)! Ταῦτα, Κύριοι, ὡς πρὸς τὴν ἀναμορφωτικὴν ἐργασίαν τοῦ Ὑπουργείου τούτου, τὴν γενομένην χάριν τοῦ ἀνωτάτου ἡμῶν ἐκπαιδευτικοῦ ἱδρύματος. Καὶ ἤδη ἔρχεται τὸ δεύτερον ζήτημα, δηλ. ἡ διαχείρισις τῆς ἐξουσίας, ἥτις ὑπὸ τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος μετεβιβάσθη εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θὰ ἔλεγεν ὑπερβολὴν ὁ διατεινόμενος ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη, δηλαδὴ ἡ ἐκλογὴ τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ἰδίᾳ δὲ τῶν Σχολῶν Φυσικομαθηματικῶν καὶ ἔτι μᾶλλον τῆς Ἰατρικῆς, παριστᾷ τὴν λυδίαν λίθον διὰ τὸν χαρακτηρισμὸν πάσης Κυβερνήσεως ἀναφορικῶς πρὸς τὴν εὐθυδικίαν καὶ ἀπροσωποληψίαν αὐτῆς. Διότι οἱ ἐπιτυγχάνοντες τὸν διορισμὸν τοῦτον οὐ μόνον ἀναβιβάζονται εἰς ἀξίωμα μέγα, ἀλλὰ λαμβάνουσι καὶ τὸ χρῖσμα τῆς ἐπιστημονικῆς ὑπεροχῆς ἀπέναντι τῶν λοιπῶν συναδέλφων αὐτῶν. Ἔχομεν λοιπὸν καθῆκον νὰ ἴδωμεν ποίαν στάσιν ἐτήρησεν ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τοῦ ζητήματος τούτου, ποίαν ἀντοχὴν παρέσχε κατὰ τῶν πιέσεων, αἵτινες ἐξησκήθησαν ἐπ’ αὐτῆς. Καὶ ἀνεμένομεν μὲν πάντες παρ’ αὐτῆς σφάλματα μεγάλα, ὀφειλόμενα εἰς τὴν ἔλλειψιν γνώσεων, εἰς τὴν ἔλλειψιν τῶν στοιχείων, ἅτινα ἀπαιτοῦνται πρὸς τοιαύτην κρίσιν. Ἡ κρίσις μου θὰ ἦτο ἐπιεικής, ἂν τὰ σφάλματα περιωρίζοντο μόνον εἰς τοῦτο, καὶ θὰ ἐδικαιολόγουν τὸν Ὑπουργόν, ὅστις θὰ ἔλεγε· «πῶς θέλετε νὰ γνωρίζω ποῖος εἶναι ὁ κατάλληλος διὰ τὴν Ἀστρονομίαν, διὰ τὴν Μαιευτικήν, διὰ τὴν Δερματικὴν καὶ διὰ τὴν Ὀργανικὴν Χημείαν;». Δὲν πιστεύω δέ τις ἐξ ὑμῶν νὰ προσδοκᾷ ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ ἄλλην εὐθύνην πλὴν τοῦ ἐλέγχου τούτου καὶ τῆς δημοσίας κατακρίσεως. Ἡ τοσάκις ἐπαναλαμβανομένη ἐκείνη φράσις «ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις» ἢ «νὰ διορίσῃ ὑπευθύνως» κ.τ.τ. εἶναι ἐντελῶς ἀερώδης. Διὰ τοῦτον δ’ ἀκριβῶς τὸν λόγον κατευθύνω τὴν πᾶσάν μου ἐπίθεσιν κατὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὑπευθύνου ἀπέναντι τῆς λαϊκῆς ἐκτιμήσεως, εἰς βάρος τοῦ ὁποίου ὀφείλει νὰ καταλογισθῇ ἡ ὅλη αὕτη οἰκτρὰ ἀποτυχία. Ἤδη συνεληρώθη ἔτος ἀπὸ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν, καθ’ ἃς καὶ ἐγὼ τὸ πρῶτον ἐξετέθην, ἐνθυμοῦμαι δὲ πῶς τὴν ἑπομένην τῆς ἐκλογῆς ἐξεφραζόμην περὶ τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ καὶ πῶς ἐχαιρέτισα τὴν ἀνάμιξιν αὐτοῦ εἰς τὴν πολιτικὴν τοῦ ἐλευθέρου Βασιλείου· τὴν ἐντύπωσίν μου παρίστων τότε διὰ τῆς σκέψεως ὅτι ἐγεννήθη ἡμῖν Πρωθυπουργός. Ἐθεώρουν δὲ τὴν ἐμφάνισιν τοῦ νέου τούτου πολιτικοῦ ἀνδρὸς ἀπόκτημα μέγα διὰ τὸ Κράτος ἡμῶν. Διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι ἡ δυστυχία τῶν μικρῶν Κρατῶν ἔγκειται κυρίως εἰς τοῦτο, ὅτι ταῦτα εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ ἐκλέγωσι τοὺς ἑαυτῶν κυβερνήτας μεταξὺ ἐλαχίστου ἀριθμοῦ ἀνδρῶν, ὅλως δηλ. διαφόρως ἢ ὡς συμβαίνει ἐπὶ τῶν μεγάλων Κρατῶν, ἅτινα ἔχουσι τὴν ἐκλογὴν μεταξὺ μεγάλου ἀριθμοῦ ἐξεχόντων πολιτευομένων καὶ τὰ ὁποῖα ἑπομένως δὲν δυσκολεύονται ν’ ἀνεύρωσι τὸν ἱκανὸν κυβερνήτην. Δικαίως ἄρα ἐχαιρέτισα μετ’ ἐνθουσιασμοῦ τὴν ἐμφάνισιν τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ, τοῦ παρέχοντος ἐκ τοῦ παρελθόντος αὐτοῦ ἁπτὰ δείγματα ἐξαιρέτου ἱκανότητος. Καὶ εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς ἀναμίξεώς μου εἰς τὴν πολιτικὴν ἐτάχθην ὑπέρμαχος καὶ θιασώτης αὐτοῦ, ἀλλά, ὡς καὶ τότε ἔλεγον, ἐν πνεύματι τοιούτῳ, ὅτι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ὑπεστήριζον τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου δὲν ἔπαυσα καὶ νὰ τηρῶ τὴν πορείαν αὐτοῦ διαρκῶς ὑπὸ τὴν σκοπευτικὴν διεύθυνσιν τοῦ ὅπλου μου, ἕτοιμος πάντοτε, ὅπως πλήξω πᾶσαν ἐνδεχομένην αὐτοῦ παρεκτροπήν. Καὶ νῦν ἰδοὺ ποία εἶναι ἡ τελικὴ ἐντύπωσίς μου ἐκ τῆς ἀγρύπνου ταύτης ἐπισκοπήσεως· Ὁ Πρωθυπουργός, πρότυπον φιλεργίας καὶ ἀφοσιώσεως εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος, ὁ Πρωθυπουργὸς ὁ ἀπέριττος, ὁ ἀπηλλαγμένος πάσης ἀλαζονείας καὶ τύφου, ὁ ὀξὺς παρατηρητὴς καὶ ἑτοιμολόγος, ὁ γενναῖος εἰς τὰς ἀποφάσεις αὐτοῦ, ὁ διαπρεπὴς ἐπιστήμων καὶ δεινὸς ῥήτωρ, ὁ συμπαθὴς τοὺς τρόπους καὶ τὴν παράστασιν, ὁ ὑπὸ τοιούτων προτερημάτων κεκοσμημένος Πρωθυπουργός, ἐπέπρωτο νὰ δειχθῇ ἀφ’ ἑτέρου τοσοῦτον ἐλλιπὴς καὶ ἀσθενικὸς τὸν χαρακτῆρα, ὥστε νὰ μοὶ παραγάγῃ ἔκπληξιν καὶ ἐντύπωσιν οἰκτράν, οἰκτροτάτην. Τί ἀπέγινεν ἡ σιδηρᾶ ἀκαμψία τοῦ Πρωθυπουργοῦ; Πῶς ἡ σπονδυλικὴ στήλη αὐτοῦ, ἡ θεωρουμένη δύσκαμπτος, μετεβλήθη εἰς ἐλαστικὸν σωλῆνα! Ὁ Πρωθυπουργὸς ἡμῶν, ἐμπεσὼν εἰς τὴν ἐπιτηδείως στηθεῖσαν παγίδα, ἐγένετο αἰχμάλωτος ἀνθρώπων, αἵτινες δὲν ἔπρεπεν οὐδὲ νὰ πλησιάσωσιν αὐτόν. Ἡ σοβαρότης τοῦ ζητήματος δὲν ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι οὕτως ὑπνωτισθεὶς ὁ Πρωθυπουργὸς διέθεσε τὴν ὑπὸ τοῦ ἔθνους ἀνατεθεῖσαν αὐτῷ ἐξουσίαν εἰς ὄφελός τινων προσώπων, ἀλλ’ εἰς τὸ ὅτι τοιουτοτρόπως διεσείσθη ἡ ἐμπιστοσύνη ἡμῶν πρὸς τὸν Πρωθυπουργόν, ὃν εἴδομεν γινόμενον ὄργανον ἐπιτηδείων ἐκμεταλλευτῶν, οἵτινες ἔφθασαν μέχρι τοσούτου, ὥστε καὶ τίτλους ψευδεῖς ἔθηκαν εἰς χεῖρας αὐτοῦ καὶ παρεκίνησαν αὐτὸν νὰ παρουσιάσῃ αὐτοὺς πρὸ τῆς Βουλῆς. Ὅπερ ἔτι χεῖρον, ἡ ἀδυναμία τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐδείχθη τοσαύτη, ὥστε καὶ μετὰ τὴν βεβαίωσιν τούτων, μετὰ τὴν ἀπόδειξιν τῆς παρασκευασθείσης ἐπιβουλῆς, δι’ ἣν καὶ ἡ πλειονοψηφία ἡ μεγάλη τῆς Βουλῆς δυσηνεσχέτησε καὶ ἐξέφρασε τὴν ἑαυτῆς ἀποδοκιμασίαν, ἀλλὰ καὶ ἡ κοινὴ γνώμη σύμπασα ἐξηγέρθη καὶ μετὰ πάντα ταῦτα ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀντὶ νὰ συλλάβῃ ἐκ τοῦ ὠτίου τοὺς οὕτως ἐξαπατήσαντας αὐτὸν καὶ ἀποδιώξῃ αὐτούς, ἐξακολουθεῖ ἐν τούτοις, ὡς ὑπνωτισμένος, νὰ γίνηται ὄργανον τῶν θελήσεων αὐτῶν. Δὲν ἐννοεῖ ἐπὶ τέλους ὁ Πρωθυπουργὸς ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους ταυτίζεται πρὸς τὸ ἴδιον αὐτοῦ συμφέρον! Ποῖος δ’ ἄλλος ἔβλαψεν αὐτὸν τόσον καὶ κατέρριψεν εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ ἔθνους, ὅσον οἱ παρασκευάσαντες τὸν ἐξευτελισμὸν τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ πανεπιστημιακῷ ζητήματι! Καὶ ὅμως καὶ μετὰ ταῦτα, πρὸ ὀλίγου ἔτι, ἤρκει νὰ ἴδῃ τις μετὰ ποίας διαχυτικότητος συνωμίλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν αὐτῇ τῇ αἰθούσῃ τῆς Βουλῆς μετὰ τῶν πρωτεργατῶν τοῦ πανεπιστημιακοῦ ἄγους, ὅπως ἀπελπισθῇ τελείως. Ἀντὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ὁμολογήσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅτι ἐξηπατήθη ἐν τῷ πανεπιστημιακῷ ζητήματι καὶ νὰ ζητήσῃ, ὅπως ἐπανορθώσῃ ὡς δυνατὸν τὸ σφάλμα, τοὐναντίον ἐξακολουθεῖ ὑποστηρίζων τὴν κατάστασιν ταύτην. Καί τι δὲ ἄλλο τρωτὸν σημεῖον ἀπέδειξεν ὁ Πρωθυπουργὸς ἡμῶν· ἀπέδειξε προκατάληψιν καὶ ἐπιμονὴν ἀσύγγνωστον. Δὲν ἠκούσατε προκειμένου περὶ ἐκλογῆς εἰδικῶν ἐπιστημόνων τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐκφέροντα γνώμας καὶ ἀποφθέγματα περὶ τῆς ἱκανότητος ἑκάστου ἐξ αὐτῶν, ἐνῷ δὲν κατέχει οὐδὲ τὰ στοιχεῖα τῆς περὶ ἧς πρόκειται ἐπιστήμης, πολλῷ δὲ μᾶλλον οὐδὲ τὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν θὰ ἠδύνατο νὰ στηρίξῃ τὴν ἑαυτοῦ κρίσιν! —«Ἐγὼ λέγω εἰς τὸν Κύριον δεῖνα ὅτι κρίνω ἀνώτερον τὸν Α». Τὸ ἠκούσατε τοῦτο ἢ ὄχι; Τοῦτο ἀποτελεῖ μέγα σφάλμα, ὅπερ ὀφείλω νὰ τονίσω ὅλως ἰδιαζόντως, διότι θεωρῶ καθῆκον, ἐπαναλαμβάνω, παντὸς Βουλευτοῦ, ὅπως ὑποδεικνύῃ εἰς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος τὰ διαπραττόμενα σφάλματα, ἵνα, ἐφ’ ὅσον ταῦτα δὲν εἶναι θανάσιμα, ὥστε ν’ ἀγάγωσιν εἰς τελείαν ἄρσιν τῆς ἐμπιστοσύνης, ἐπανορθωθῶσιν ὅσον ἔνεστιν ἢ τοὐλάχιστον προληφθῶσιν ἐν τῷ μέλλοντι. Ἡ προκατάληψις αὕτη καὶ ἡ εὐκολία πρὸς χαρακτηρισμὸν καὶ διαβάθμισιν προσώπων καὶ πραγμάτων, κρινομένων οὕτως ἀδαῶς καὶ ἀβασανίστως, μοὶ εἶναι κατ’ ἐξοχὴν μισητή. Εἶναι ὁ συνήθης ἀποφθεγματικὸς τρόπος τῶν συζητητῶν τοῦ καφενείου: «Ἐγὼ νομίζω ὅτι ὁ ἄριστος διὰ τὴν θέσιν ἀρεοπαγίτου εἶναι ὁ δεῖνα». Εἶναι καὶ τοῦτο ἐθνικὸν ἡμῶν ἐλάττωμα, τὸ κρίνειν ἐκ τοῦ προχείρου καὶ ἀντιτάσσειν πρὸς τὸν ἀντιλέγοντα τὸ μόνον ἐπιχείρημα: «ἄκουσε ποῦ σοῦ λέγω ἐγώ· μὴ ἐπιμένῃς»! Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐπιτρέπεται εἰς σοβαρὸν πολιτικὸν ἄνδρα, εἰς τὸν ἰθύνοντα τὰς τύχας ἑνὸς Κράτους, εἰς τὸν Πρωθυπουργόν. Τοιουτοτρόπως λοιπὸν ὁ Πρωθυπουργὸς ἡμῶν, ὅστις, ὡς εἴπομεν, τοιαύτην ἐγέννησεν εἰς τὴν ψυχὴν ἡμῶν ἀγάπην καὶ ἀφοσίωσιν, ἐπέπρωτο νὰ παράσχῃ εἰς ἡμᾶς τὴν ἀπογοήτευσιν ταύτην. Ἐὰν ἔμελλε νὰ συνεχισθῇ ὁ τρόπος οὗτος τοῦ σκέπτεσθαι καὶ πράττειν ἐν τῇ Κυβερνήσει, τότε οὐ μόνον κίνδυνος μέγας ἐν τῷ παρόντι ἐπίκειται τοῦ ἔργου τοῦ Πρωθυπουργοῦ, τοῦ ὑπὸ τοσοῦτον αἰσίους οἰωνοὺς ἀρξαμένου, ἀλλ’ ἔτι καὶ βαθμιαία ἀποξένωσις αὐτοῦ ἀπὸ τῶν πλείστων, ἂν μὴ πάντων, τῶν νῦν ἀφωσιωμένων εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ, τῶν συνδεθέντων μετ’ αὐτοῦ διὰ τῶν δεσμῶν τῆς ἐκτιμήσεως. Ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἀναμετρῶν τὴν ἀπόστασιν μεταξὺ τῆς περυτινῆς καὶ τῆς ἐφετινῆς θέσεως τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐν τῇ κοινῇ ἐκτιμήσει, ἀδυνατῶ νὰ κρύψω τὸν φόβον, μήπως ταχέως εὑρεθῶμεν εἰς τὴν θέσιν, ὥστε ἐνθυμούμενοι τὴν 28ην Νοεμβρίου καὶ προσβλέποντες εἰς τὴν καρδίαν ἡμῶν νὰ ἴδωμεν εἰς μίαν γωνίαν αὐτῆς πλάκα ἐπιτύμβιον μετὰ τῆς ἐπιγραφῆς «ἐνθάδε κεῖται Βενιζέλος». Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὸν Πρωθυπουργόν. Ἀλλὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας τὸ ἔργον ὑπῆρξεν ἔτι χεῖρον. Ὑπ’ αὐτοῦ παρεσχέθησαν δείγματα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ τύχωσιν ἐπιδοκιμασίας καὶ τὰ ὁποῖα ὀφείλουσι νὰ ἐξασκήσωσι πολλὴν τὴν ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ πνεύματος τῆς Βουλῆς, εὑρισκομένης ἀπέναντι τοῦ ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ. Καὶ πρῶτον ἀποβαίνει σχεδὸν ἄπορον πῶς εἶναι δυνατὸν Ὑπουργὸς διαχειριζόμενος τὴν κυβερνητικὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁπωσδήποτε παρασχεθεῖσαν εἰς αὐτόν, ν’ ἀποδείξῃ τοσαύτην ἀνακολουθίαν, ὥστε νὰ γεννήσῃ τὴν ἀγανάκτησιν μεταξὺ σχεδὸν συμπάντων τῶν Βουλευτῶν καὶ ἔτι καὶ ὁλοκλήρου τῆς σκεπτομένης κοινωνίας. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς λεπτομερείας, διότι δύναται ἕκαστος, ἀφοῦ ἤκουσε τὰς πρὸ ὀλίγου ὑπ’ ἐμοῦ ἀναγνωσθείσας περικοπὰς τῆς ἀγορεύσεως αὐτοῦ, νὰ παραβάλῃ τὰ τότε ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντα πρὸς τὰ κατόπιν ὑπ’ αὐτοῦ πραχθέντα, ὅπως ἴδῃ τὴν πλήρη σύγκρουσιν τῶν μὲν πρὸς τὰ δέ. Τοσαύτη δ’ ὑπῆρξεν ἡ σύγχυσις ἐν ταῖς δηλώσεσι καὶ ταῖς πράξεσι τοῦ Ὑπουργοῦ, ὥστε καὶ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως διεμαρτύροντο καὶ ἠπόρουν πῶς εἶναι ταῦτα δυνατά. Ἠκούσθησαν ὀπαδοὶ τοῦ κυβερνητικοῦ κόμματος λέγοντες: «πρὶν ἢ ἀπαιτήσῃ ἐκ μέρους ἡμῶν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος ὅπως ὑποστηρίξωμεν αὐτὸν ἐν τῷ ἀγῶνι κατὰ τῶν ἀντιπολιτευομένων, οἵτινες μετὰ τόσης ὁρμῆς ἐπιτίθενται κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ πανεπιστημιακῷ ζητήματι, θὰ ἔπρεπε νὰ καθορίσῃ πρότερον τὸ σημεῖον τοῦτο τῆς ὑπουργικῆς δράσεως, ὡς πρὸς τὸ ὁποῖον εὑρισκόμεθα ἐν τελείᾳ συγχύσει. Οὐδὲν λοιπὸν ἄλλο ἔχω νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὴν δρᾶσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας εἰμὴ νὰ εὐχηθῶ, ὅπως μὴ ὑπάρξῃ διάδοχος, ὅστις νὰ μιμηθῇ αὐτόν. Οὕτως ἄρα ἡ ἐπισκόπησις τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐν σχέσει πρὸς τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν παρέχει τὴν ἑξῆς εἰκόνα: Ὡς πρὸς μὲν τὴν στοιχειώδη καὶ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν δὲν ἐπιτρέπεται κρίσις ἀπὸ τοῦδε, ἀφοῦ τὰ σχετικὰ νομοθετήματα, ὅσα προσηνέχθησαν ἐνώπιον ἡμῶν, μόλις παρεπέμφθησαν εἰς ἐπιτροπάς· ὥστε περὶ αὐτῶν οὐδεμία συζήτησις, μόνον δ’ ἡ ἁπλῆ σκέψις ὅτι δυνατὸν νὰ ὁμοιάζωσι πρὸς τὰ πανεπιστημιακὰ γεννᾷ ἐν ἡμῖν τὸ αἴσθημα τοῦ φόβου. Εἴθε ἡ μέλλουσα Βουλὴ νὰ εὕρῃ ταῦτα κρείσσονα ἢ ὡς ἡμεῖς εὕρομεν τὰ μέχρι τοῦδε ὑποβληθέντα καὶ ψηφισθέντα. Προκειμένου δὲ περὶ τοῦ Πανεπιστημίου δύναται ἤδη, μετὰ τὴν παρέλευσιν ἑξαμηνίας ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου, νὰ λεχθῇ μετὰ θετικότητος ὅτι οὐδὲ τὸ παράπαν ἐπετεύχθη ὁ σκοπός, ὅστις δι’ αὐτοῦ ἐπεδιώχθη. Τί ἐλέγετε τότε; Τοὐλάχιστον ν’ ἀποκατασταθῇ ἡ ἡσυχία, νὰ ἐπέλθῃ ἡ γαλήνη ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Δύναται νῦν νὰ ὑπάρξῃ λόγος περὶ γαλήνης; Ἴδετε τὸν κυκεῶνα, ὃν ἐγεννήσατε, ἴδετε τὴν ἀλληλομαχίαν, ἥτις προυκλήθη ἐκ τῆς ἐνεργοῦ ἐπεμβάσεως τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἥτις προήχθη μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε καθηγηταὶ νὰ μεταχειρίζωνται τὸ πανεπιστημιακὸν βῆμα, ὅπως ἀντεπεξέρχωνται κατὰ τῶν ἀντιπάλων ἐπιστημόνων καὶ Βουλευτῶν, μάλιστα δὲ καὶ νὰ δημοσιεύωσι τὰς ἐστενογραφημένας ταύτας ἀγορεύσεις διὰ τῶν ἐφημερίδων (ἀναγνώσατε τὴν «Ἀκρόπολιν» τῆς 18 Δεκεμβρίου, τὴν προχθεσινήν). Μέχρι τοσούτου προήγαγε τὴν διαμάχην καὶ τὴν ἐχθρότητα ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἄλλο τι δ’ ἀκόμη. Δὲν εἶπεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι τὸ ἐπεῖγον τοῦ πράγματος ἐπέβαλλεν, ὅπως ὁ διορισμὸς τῶν καθηγητῶν γίνῃ ταχέως; Ἀλλ’ ἤδη μετὰ ἑξάμηνον οὐδεὶς ἄλλος ἔχει διορισθῆ ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ πλὴν ἑνός, ὅστις εἶχε διορισθῆ κριτὴς διὰ τὴν ἕδραν, ἣν ἐπρόκειτο νὰ καταλάβῃ! Πόθεν ἡ βραδύτης αὕτη; Μέλλουσιν ἴσως νὰ προσκομισθῶσι νέα φῶτα σὺν τῇ παρόδῳ τοῦ χρόνου, ἢ μήπως θέλετε νὰ φθάσῃ ἡ ἀλληλομαχία μέχρις ἀλληλοκτονίας, ὥστε νὰ διορίσητε τοὺς ἐπιζήσοντας! Καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν λοιπὸν ταύτην δὲν δύναμαι νὰ ἐγκρίνω τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλά, Κύριοι, δὲν ὀφείλει τις μόνον νὰ κατακρίνῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ προτείνῃ τι θετικόν. Οὕτω λοιπὸν θὰ παρεκάλουν θερμῶς τὴν Κυβέρνησιν ἐν ὀνόματι τῆς σφαγιασθείσης τιμῆς τοῦ Πανεπιστημίου, ἐν ὀνόματι τῆς καταπατηθείσης ἀξιοπρεπείας τῆς Ἐπιστήμης — διότι κατεπατήθη καὶ κατεσπιλώθη ἡ ἁγνότης τῆς Ἐπιστήμης —, ὅπως ἀπόσχῃ πλέον ἀπὸ πάσης ἐνεργοῦ ἀναμίξεως, ἐναπολίπῃ δὲ τὴν πᾶσαν εὐθύνην τῆς ὑποδείξεως τῶν ἱκανῶν ἐπιστημόνων εἴτε εἰς τοὺς ὑπάρχοντας καθηγητὰς εἴτε καὶ εἰς ἄλλους ἐπιστήμονας, διοριζομένους κοινῇ μετ’ αὐτῶν ἐπὶ τούτῳ (ψιθυρισμοὶ ἔκ τινων ἑδρῶν). Θὰ ἔλεγον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐν σχέσει πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο ὅ,τι ὁ Διογένης εἶπε πρὸς τὸν Ἀλέξανδρον· «τίποτε ἄλλο δὲν ζητῶ εἰμὴ μόνον νὰ σταθῇς ὀλίγον πέρα τοῦ ἡλίου». Μὴ ἵστασθε πρὸ τῶν ἐπιστημόνων· ἀφήσατε νὰ ὁδηγηθῶσι μόνοι καὶ οὕτως ἔχωσιν αὐτοὶ ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην, ἂν βαραθρώσωσι τὸ Πανεπιστήμιον καὶ τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπιστήμην. Ναυάγιον μεῖζον ἐκείνου, ὅπερ ἐπῆλθεν ἤδη διὰ τῆς ὑμετέρας ἐπεμβάσεως, βεβαίως δὲν προσδοκᾶται. Περαίνων τὸν λόγον, κύριοι Βουλευταί, αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον, ὅπως οἱονεὶ πολιτικὴν ἐξομολόγησιν ποιούμενος καθορίσω τὴν θέσιν μου ἀπέναντι τῆς ἐν γένει πολιτικῆς τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ. Ἀκολουθῶ τὴν ἀρχὴν ὅτι ὁ Βουλευτής, καὶ ὅταν ἔτι διατελῇ κατειλημμένος ὑπὸ πικρίας καὶ δυσθυμίας, προξενηθείσης αὐτῷ ἐκ τῆς σφαλερᾶς πολιτικῆς τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παρασύρηται εὐκόλως μέχρις ἀποδοκιμασίας τοῦ ὅλου ἔργου αὐτοῦ καὶ μέχρις ἄρσεως τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτοῦ ἐν γένει. Ἡ μέχρι τοῦδε ἐπιμελὴς παρατήρησίς μου ἐπὶ τῆς πολιτικῆς πορείας τοῦ Πρωθυπουργοῦ μὲ ἔπεισεν ὅτι τὰ μειονεκτήματα αὐτοῦ εἶναι μὲν σοβαρά, ἀλλ’ ὄχι καὶ θανάσιμα· ἐπιτρέπεται δ’ ἄλλως καὶ νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι ἀνὴρ τοιαύτης ὀξυδερκείας, οἷος ὁ Πρωθυπουργός, δὲν θ’ ἀφεθῇ νὰ παρασυρθῇ μέχρι τέλους εἰς τὴν κατωφέρειαν ταύτην, ἥτις μέλλει ν’ ἀγάγῃ ἀσφαλῶς εἰς ναυάγιον. Ὁ κυριώτερος σκόπελος, κατὰ τοῦ ὁποίου κινδυνεύει νὰ συντριβῇ τὸ πολιτικὸν σκάφος παντὸς δημοσίου ἀνδρὸς ἐν Ἑλλάδι, εἶναι ἡ προσωποληψία. Ὑπάρχουσι δὲ παρ’ ἡμῖν τόσοι ἐπιτήδειοι καὶ μετὰ τοσαύτης τέχνης ὡπλισμένοι, ὥστε νὰ παραπλανῶσι καὶ τὸν μᾶλλον διορατικόν, ὡς τοῦτο ἐπέτυχον καὶ διὰ τὸν νῦν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὁποῖον προήγαγον μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ λησμονήσῃ ὅτι τὸ συμφέρον αὐτοῦ ὡς ἀρχηγοῦ κόμματος ταυτίζεται πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους. Ὁ λαὸς ἡμῶν δύναται νὰ συγχωρήσῃ τὰ πάντα, πλὴν ὅμως τῆς προσωποληψίας καὶ τῆς ἀδικίας· καὶ ὡς εἶναι ἕτοιμος νὰ συγχωρήσῃ τὸν στρατηγὸν ἐκεῖνον, ὅστις ἀπώλεσε μὲν ἴσως τὰ πάντα ἐν τῇ μάχῃ, ἀλλ’ ἐπέδειξεν ἀτομικὴν γενναιότητα, οὕτως εἶναι διατεθειμένος καὶ νὰ παρίδῃ τὰ λοιπὰ σφάλματα τοῦ κυβερνήτου, ἀρκεῖ μόνον νὰ πεισθῇ περὶ αὐτοῦ ὅτι ὑπῆρξεν ἀμερόληπτος καὶ δίκαιος. Οὕτω φρονῶ ὅτι ἐπετέλεσα ἔργον συνειδήσεως ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς μὲν κατήγγειλα τὰ σφάλματα τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δ’ ἐτόνισα τὰ προτερήματα αὐτοῦ. Ὡς φιλόπατρις Βουλευτὴς εὔχομαι, ὅπως ὁ Πρωθυπουργὸς ἡμῶν, διατηρῶν τὰ τοσαῦτα αὑτοῦ πλεονεκτήματα, τὰ σπάνια, ἅτινα δικαίως ἐξύψωσαν αὐτὸν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ἐν ταὐτῷ καὶ βελτιῶν τὰ ἐλαττώματα, τὰ τοσοῦτον σοβαρὰ ὅπως προάγων τὰ μέν, ἀποβάλλων τὰ δέ, ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ χρόνον ὡς οἷόν τε μείζονα διευθύνων τὰς τύχας τοῦ τόπου ἡμῶν ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς πατρίδος (χειροκροτήματα).

§208Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγας λέξεις ἔχω νὰ προσθέσω ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, διότι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἔλεγχος μᾶλλον τοῦ κυβερνητικοῦ ἐκπαιδευτικοῦ προγράμματος ἠκούσθη καὶ οὐδὲν ἄλλο. Ὡς ἐκ τοῦ προκεχωρηκότος τῆς ὥρας ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐλάχιστα θὰ εἴπω, ἀφοῦ ἄλλως τε ἐδήλωσα ὅτι θὰ λάβω τὸν λόγον οὐχὶ βεβαίως ἵνα ὑπεραμυνθῶ τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἵνα παραστήσω πῶς ἔχουσι τὰ πράγματα, καὶ μετ’ ὀλίγον πρόκειται νὰ λάβῃ πέρας τὸ μέγα καὶ βαρὺ ἀληθῶς ἔργον τοῦ συνεδρίου τούτου. Ἐνόμισα ὅτι ἐπεβάλλετο ν’ ἀκουσθῶσι λέξεις τινὲς προκειμένου περὶ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως. Ἀληθῶς ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως συνετάχθη ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων. Καὶ τοῦτο δεικνύει ὅτι αἱ μεταρρυθμίσεις ἐν γένει αἱ πολιτικαί, αἱ ὁποῖαι ἐξετάθησαν εἰς πάντας σχεδὸν τοὺς κλάδους τῆς Πολιτείας, δὲν ἐξετάθησαν καὶ ἐπὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως ἡμῶν. Ἐκ τούτου ὅμως δὲν ἕπεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε νὰ πρωτοστατήσῃ πρὸς τοῦτο οὔτε ὅτι ἡ Βουλὴ παρεγνώρισε τὴν ἀποστολήν της εἰς τὰ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν Παιδείας. Προῆλθε, νομίζω, ἡ καθυστέρησις αὕτη ἐξ ἄλλων λόγων καὶ ἰδίως ἐκ τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ 16ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Αἱ μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεις εἶχον παραβλέψει τὸ ζήτημα τὸ ἐκπαιδευτικόν, τὸ κατ’ ἐξοχὴν μέγα καὶ ὑψηλόν, διότι ἡ Ἑλληνικὴ Παιδεία ἐφώτισε σύμπασαν τὴν Οἰκουμένην. Καὶ διὰ τοῦτο τὰ ἀφορῶντα τὴν ἐκπαίδευσιν ἔπρεπε σοβαρῶς ν’ ἀπασχολήσωσι τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις. Διότι, ὡς εἶπον προηγουμένως, ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ἐν γένει τὰ νομοθετήματα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἔδει νὰ ἐνδιαφέρωσι περισσότερον ἴσως τῶν ἄλλων Ὑπουργείων καί, τολμῶ νὰ εἴπω, καὶ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· τῳόντι δὲν δύναταί τις νὰ ἐννοήσῃ ἀνόρθωσιν, χωρὶς ν’ ἀρχίσῃ αὕτη ἀπὸ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐπειδὴ ὁ γενναῖος στρατιώτης, ὁ χρηστὸς καὶ ὁ ἔντιμος πολίτης, ὁ τίμιος ὑπάλληλος καὶ ἐν γένει πάντες οἱ ἀνήκοντες εἰς τοὺς κλάδους τῆς δημοσίας λειτουργίας ἀπὸ τῆς ἐκπαιδεύσεως θὰ λάβωσι τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ὁδηγήσωσιν εἰς τὴν εὐημερίαν τὸ Κράτος· τόσον ἡ Κυβέρνησις, ὅσον καὶ ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἐν καθυστερήσει εὑρίσκονται διὰ τὴν μὴ ἔγκαιρον εἰσαγωγὴν καὶ ἐπιψήφισιν μέτρων ὀργανικῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως, διὰ τὰ οὐσιώδη τοὐλάχιστον σημεῖα αὐτῆς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπέβαλε πράγματι ἀρκετὰ νομοσχέδια ἀναμορφωτικὰ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ἡμῶν συστήματος, καὶ ἐποιήσατο, ὡς γνωστόν, μακρὰν καὶ ἀναλυτικὴν εἰσήγησιν ἐπ’ αὐτῶν ἀλλ’ εἰς τὰς δυσμάς, δύναταί τις εἰπεῖν, τοῦ βίου τῆς Βουλῆς ταύτης. Ἠδύνατο κατὰ τὴν ἡμετέραν γνώμην νὰ ὑποβάλῃ τὰ κυριώτερα καὶ ἐν καιρῷ, διὰ νὰ συζητήσωμεν ταῦτα καὶ ἐπιψηφισθῶσι. Τέλος πάντων ἡ ἐπακολουθήσουσα τακτικὴ Βουλὴ λαμβάνει παρὰ τῆς παρούσης ἀληθῶς βαρεῖαν κληρονομίαν προκειμένου νὰ συζητήσῃ καὶ νὰ ἐπιψηφίσῃ, ἂν ἤθελεν ἀποδεχθῆ, τὰ εἰσαχθέντα ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα τροπολογούμενα καὶ διαρρυθμιζόμενα καταλλήλως καὶ εἰς ὅσα σημεῖα δέονται μεταρρυθμίσεως ἐλπίζομεν ὅτι θὰ χρησιμεύσωσιν ὡς βάσις τῆς μελλούσης ἐκπαιδευτικῆς ἡμῶν προκοπῆς, ἥτις ἀναντιρρήτως θέλει μᾶς ὁδηγήσει εἰς τὴν ποθουμένην ἐθνικὴν ἀναγέννησιν.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσω περατωμένην τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Θὰ ἐνεργηθῇ ἤδη ψηφοφορία πρὸς ἐκλογὴν τριῶν μελῶν ἀνωτάτου συμβουλίου ἐργασίας. Νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κύριοι Κ. Γόντικας καὶ Ν. Δελακοβίας.

§210Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Παρακαλῶ νὰ διανεμηθῶσι λευκὰ ψηφοδέλτια, ὅπως ἕκαστος ψηφίσῃ κατὰ τὸ δοκοῦν.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσι λευκά. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν κυρίων Κ. Γόντικα καὶ Ν. Δελακοβία.)

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 171, ἐξ ὧν 133 ἔλαβεν ὁ κ. Φ. Νέγρης, 118 ὁ κ. Μ. Νεγροπόντης, 109 ὁ κ. Σ. Θεοδωρόπουλος, 25 ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς, 14 ὁ κ. Ἀ. Παπαναστασίου, 8 ὁ κ. Ἀ. Τριγώνης καὶ ἕτεροι ἔλαβον ἀπὸ 1–7 ψήφους. Ἑπομένως ἐξελέγησαν κατὰ σειρὰν οἱ κύριοι Φ. Νέγρης, Μ. Νεγροπόντης καὶ Σ. Θεοδωρόπουλος.

§213ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δηλῶ ὅτι δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὴν ψηφοφορίαν, ἵνα μὴ γίνῃ κανὲν λάθος.

§214Ε. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ποιοῦμαι τὰς ἑξῆς δηλώσεις ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν 1) Εἰς τὸ ἄρθρον 8 τοῦ Κεφαλαίου 4 «Δημοσία ὑγεία» νὰ προστεθῶσι δραχ. 16,560 διὰ μεταβολὰς γενομένας εἰς τὸ προσωπικὸν τοῦ Νοσοκομείου Α. Συγγροῦ, ἤτοι ἡ πίστωσις ἀπὸ δραχ. 21,000 ν’ αὐξηθῇ εἰς δραχ. 37,560. 2) Εἰς τὸ ἄρθρον 7 τοῦ Κεφαλαίου 7 «Βοήθειαι καὶ συνδρομαὶ» ἡ διὰ τὴν ἀνέγερσιν Ἡρώου ἐν Ἁγίᾳ Λαύρᾳ τῶν Καλαβρύτων συνδρομὴ ν’ αὐξηθῇ ἀπὸ δραχ. 1,000 εἰς δραχ. 5,000, ἤτοι κατὰ δραχ. 3,800. Ἡ πίστωσις δὲ τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ αὐτοῦ Κεφαλαίου 7 ἐκ δραχ. 150,000 ν’ ἀπαλειφθῇ ὡς μετενεχθεῖσα εἰς τὸν εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. 3) Εἰς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Κεφαλ. 11 νὰ ἐπενεχθῶσιν αἱ ἑξῆς μεταβολαί:

Αἱ ἀναγραφόμεναι δ’ ἐν τῷ ὑποβληθέντι προϋπολογισμῷ πιστώσεις διὰ μισθοὺς ὑπομηχανικῶν Αʹ, Βʹ, Γʹ καὶ Δʹ τάξεως νὰ διαγραφῶσιν. Ἤτοι διὰ τῶν μεταβολῶν τούτων αἱ ἀναγραφόμεναι πιστώσεις ν’ αὐξηθῶσι κατὰ δρ. 5,160. 4) Μετὰ τὸ ἄρθρον 4 τοῦ Κεφαλαίου 14, «Σχέδια πόλεων», νὰ προστεθῶσι τὰ ἑξῆς νέα ἄρθρα: Ἄρθρον 5. Ἐπισκευὴ κλπ. τῶν κρασπέδων τῆς ὁδοῦ Πανεπιστημίου πρὸ τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης δρ. 366. Ἄρθρον 6. Ἐπισκευὴ κλπ. τῶν κρασπέδων τῆς αὐτῆς ὁδοῦ πρὸ τῆς Ἀκαδημίας δραχ. 165. Τὸ δὲ ἄρθρον 5 τοῦ κεφαλαίου τούτου νὰ μεταβληθῇ εἰς 7, αὐξανομένης συγχρόνως καὶ τῆς πιστώσεως αὐτοῦ ἀπὸ δραχ. 5,000 εἰς δρ. 10,000. Μετὰ τὸ ἄρθρον 15 τοῦ Κεφαλαίου 16, «Κατασκευὴ κλπ. κτιρίων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν», νὰ προστεθῶσι τὰ ἑξῆς ἄρθρα: Ἄρθρον 16. Ὑπόλοιπον ἀποζημιώσεως διὰ μελέτην κλπ. πρὸς κατασκευὴν τοῦ ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς καταστραφέντος μέρους τῆς σιδηρᾶς στέγης τῶν Ἀνακτόρων δραχ. 1000. Ἄρθρον 17. «Διὰ τὴν μετατροπὴν ἑνὸς θαλάμου τῶν στρατώνων Ἀργοστολίου εἰς γραφεῖα Ἀστυνομικῆς Διευθύνσεως καὶ ἐπισκευὴν ἑτέρων πρὸς στρατωνισμὸν τῶν ὁπλιτῶν δραχ. 4.900. Ἄρθρον 18. Διὰ τὴν μετασκευὴν τῆς αἰθούσης καὶ τὴν διαρρύθμισιν ἐν γένει τοῦ Βουλευτηρίου δραχ. 9,500. Ἡ πίστωσις δὲ τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ κεφαλαίου τούτου (16), «Ἐπισκευὴ μεγάρου Ὀλυμπίων», ν’ αὐξηθῇ ἀπὸ δραχ. 3,500 εἰς δραχ. 16,615. Κεφάλαιον 18.—Κατασκευὴ καὶ συντήρησις κτιρίων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Ἐν τέλει τοῦ κεφαλαίου τούτου νὰ προστεθῶσι τὰ ἀκόλουθα ἄρθρα, πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων, δι’ ἃ ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἔγκρισιν ἢ ἐνεκρίθησαν οἱ ἀπαιτούμενοι εἰδικοὶ προϋπολογισμοί: Ἄρθρον 14. Συμπληρωτικὴ δαπάνη διὰ τὴν προσθήκην ἑνὸς ὀρόφου κλπ. τοῦ κτιρίου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης δρ. 4,964. Ἄρθρον 15. Ἀποζημίωσις μετακληθησομένων τριῶν Εὐρωπαίων ἀρχιτεκτόνων διὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν μελετῶν τοῦ διαγωνισμοῦ ἀνεγέρσεως δικαστικοῦ μεγάρου ἐν Ἀθήναις δρ. 30.000. Ἄρθρον 16. Πρὸς πληρωμὴν ἀμοιβῶν τοῦ ἀναβληθέντος διὰ τὸ 1912 διαγωνισμοῦ διὰ τὴν σύνταξιν μελετῶν ἀνεγέρσεως δικαστικοῦ μεγάρου ἐν Ἀθήναις δραχ. 28.000. Τῶν ἄρθρων δὲ 7 καὶ 13 τοῦ κεφαλαίου τούτου αἱ πιστώσεις νὰ μεταβληθῶσιν ὡς ἑξῆς: Ἄρθρον 7. Ἐπισκευὴ τοῦ ἐν Σπάρτῃ Δικαστηρίου (Πρωτοδικείου) δρ. 7.500. Ἄρθρον 13. Κατασκευὴ δικαστικοῦ μεγάρου ἐν Κεφαλληνίᾳ δρ. 80.000. Κεφάλαιον 20.—Ὁδοποιία.—Τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ κεφαλαίου τούτου ν’ αὐξηθῇ ἡ πίστωσις ὡς ἀκολούθως συμφώνως πρὸς τὸ ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλὴν σχετικὸν νομοσχέδιον: Ἄρθρον 7. Κατασκευὴ ἐθνικῶν ὁδῶν καὶ γεφυρῶν κατὰ τοὺς περὶ αὐτῶν εἰδικοὺς προϋπολογισμοὺς κλπ. δρ. 80.000. Ἐν τέλει τοῦ ἰδίου κεφαλαίου νὰ προστεθῶσι τὰ ἀκόλουθα νέα ἄρθρα πρὸς ἀναγραφὴν πιστώσεων διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων, δι’ ἃ ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν οἱ σχετικοὶ εἰδικοὶ προϋπολογισμοί: Ἄρθρον 8. Συμπληρωτικὴ δαπάνη διὰ τὴν κατασκευὴν ὁδοῦ Ποταμοῦ–Ἁγίας Πελαγίας ἐν Κυθήροις δρ. 1,172. Ἄρθρον 9. Πρὸς πληρωμὴν τόκων ἐπὶ τῆς τελικῆς δόσεως παραληφθείσης γεφύρας Ἁγ. Σώστη (Ἀνδριτσαίνης) δραχ. 34. Ἐν τέλει δὲ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προστεθῇ ἴδιον τμῆμα ὑπὸ τὸν τίτλον «Ἔκτακτος προϋπολογισμὸς ἐξόδων εἰς βάρος τῶν πλεονασμάτων τῶν χρήσεων 1910 καὶ 1911» καὶ μὲ εἰδικὸν κεφάλαιον καὶ ἄρθρον ὡς ἑξῆς: Ἔκτακτος προϋπολογισμὸς ἐξόδων εἰς βάρος τῶν πλεονασμάτων τῶν χρήσεων 1910 καὶ 1911. Κεφάλαιον 29.—Κατασκευὴ ἔργων καὶ μετασκευὴ κτιρίων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ἄρθρον 1. Μετασκευὴ τῶν τελωνειακῶν καταστημάτων 350.000. Ὅλον ἐκτάκτου προϋπολογισμοῦ 350.000. Ἐν τέλει κατατίθημι διαφόρους εἰδικοὺς προϋπολογισμοὺς ἐκτελέσεως δημοσίων ἔργων, δαπάνης 2,000–10,000 ἕκαστον, ὅπως δημοσιευθῶσιν ὡς παραρτήματα τοῦ γενικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. (Αἱ δηλώσεις αὗται γίνονται δι’ ἀναστάσεως δεκταὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς).

§215Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ποιοῦμαι τὰς ἑξῆς δηλώσεις: Εἰς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ κεφαλαίου 1 νὰ προστεθῶσι δρ. 23520 καὶ νὰ μεταβληθῇ οὕτω τὸ σύνολον αὐτοῦ ἀπὸ δρ. 64920 εἰς δρ. 88440. Εἰς τὸ αὐτὸ κεφάλαιον 1 νὰ προστεθῇ νέον ἄρθρον 6 «Ἔκτακτοι δαπάναι στατιστικῆς ὑπηρεσίας» καὶ πίστωσις δρ. 2280. Ἡ πίστωσις τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ κεφαλαίου 3 «βοηθητικὸν προσωπικὸν Ἐφετείων νὰ μειωθῇ κατὰ δρ. 720, ἤτοι ἀπὸ δρ. 50880 νὰ γίνῃ δρ. 50160. Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ κεφαλαίου 7, «βοηθητικὸν προσωπικὸν Πρωτοδικείων», νὰ μειωθῇ κατὰ δρ. 5040, ἤτοι ν’ ἀναγραφῇ ἀπὸ δρ. 303.960 εἰς δρ. 298.920. Τὸ ἄρθρον 1 τοῦ κεφαλαίου 8, «Γραφικὴ ὕλη κλπ.», ν’ αὐξηθῇ κατὰ δρ. 250, ἤτοι ἀπὸ δρ. 18.900 νὰ γίνῃ δρ. 19.150. Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ κεφαλαίου 14, «Ἀποζημίωσις ἀνακριτῶν καὶ ἀνακριτικῶν ὑπαλλήλων», νὰ μειωθῇ ἀπὸ δρ. 75.000 εἰς δρ. 65.000. Τὸ ἄρθρον 10 τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου, «δικαιώματα χωροφυλάκων», νὰ μειωθῇ ἀπὸ δρ. 30.000 εἰς δρ. 25.000. Τὸ ἄρθρον δὲ 14 τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου, «ἀντίτιμον φαρμάκων χορηγηθέντων εἰς ἀσθενεῖς κλπ.», νὰ μειωθῇ ἀπὸ δρ. 20.000 εἰς δρ. 18,000. Τὸ ἄρθρον 1 τοῦ κεφαλαίου 16. «Ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων», ν’ αὐξηθῇ κατὰ δρ.2902, ἤτοι ἀπὸ δρ.1891.85 νὰ γίνῃ δρ. 4793.85. Ἤτοι τὸ σύνολον τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου θ’ αὐξηθῇ κατὰ δρ. 6,192, θὰ γίνῃ τουτέστιν ἀπὸ δρ. 6,696, 808.55 δρ. 6,703,000.55. (Αἱ δηλώσεις αὗται γίνονται δι’ ἀναστάσεως δεκταὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς).

§216Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Συνεπείᾳ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων: 1) περὶ τροποποιήσεως τοῦ Ὀργανισμοῦ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου καὶ 2) περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓΩΚΓʹ «περὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου» ἀνάγκη νὰ ἐπενεχθῶσιν αἱ ἑξῆς μεταβολαὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ. Κεφάλ. 1 «Κεντρικὴ Ὑπηρεσία». Ἄρθρον 1 «Προσωπικόν». Μετὰ τὴν λέξιν «Ὑπουργὸς» νὰ προστεθῇ· Γενικὸς Γραμματεὺς 1Χ480=δραχμαὶ 5,760. Μετὰ τὸ τρίτον ἐδάφιον νὰ γραφῇ ἀντὶ Τμηματάρχης Βʹ τάξεως Αʹ τάξεως, προστεθῇ δὲ πίστωσις δρχ. 960, ἤτοι 1Χ320=3,840+960=4,800. Μετὰ τὸ δέκατον ἐδάφιον, ἤτοι τοὺς γραφεῖς αʹ τάξεως, νὰ προστεθῇ: «Γραφεὺς αʹ τάξεως ὡς ἀπειράριθμος δυνάμει τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ νόμου ΓΠΘʹ τοῦ 1911 1 X 120=δρ. 1440. Ὁ ἀριθμὸς δὲ τῶν κλητήρων ν’ αὐξηθῇ ἀπὸ 4 εἰς 5, αὐξανομένης καὶ τῆς δι’ αὐτοὺς πιστώσεως ἀπὸ δρ. 2880 εἰς δρ. 3600. Κεφάλαιον 3 «Βιβλιοθῆκαι». Ἄρθρον 1. «Προσωπικόν.» Νὰ τροποποιηθῇ οὕτως: «Ἀπόδοτις εἰς τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον τοῦ ἡμίσεος τοῦ μισθοῦ τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης δραχμαὶ 14,340». Τὸ ἄρθρον 3 ν’ αὐξηθῇ κατὰ δραχμὰς 500. Μετὰ τὸ ἄρθρον 3 νὰ προστεθῇ ὡς ἄρθρον 4:«Πρόσκτησις νέων συγγραμμάτων καὶ συνέχεια ἐκείνων, ὧν ἔχει ἡ βιβλιοθήκη κλπ.(ὡς ἐν τῷ τεύχει τοῦ ὑποβεβλημένου Προϋπολογισμοῦ) καὶ ἀναγραφῇ πίστωσις δραχ. 500. Τὸ ἄρθρον 4 νὰ μεταβληθῇ εἰς ἄρθρον 5. Τὸ ἄρθρον 5 νὰ μεταβληθῇ εἰς ἄρθρον 6, προστεθῇ δὲ πίστωσις ἐκ δραχ. 1,250. Τὸ ἄρθρον 6 νὰ μεταβληθῇ εἰς ἄρθρον 7, προστεθῇ δὲ πίστωσις ἐκ δραχ. 950. Τὸ ἄρθρον 7 νὰ μεταβληθῇ εἰς ἄρθρον 8, προστεθῇ δὲ πίστωσις ἐκ δραχ. 120. Τὸ ἄρθρον 8 νὰ μεταβληθῇ εἰς ἄρθρον 9, προστεθῇ δὲ πίστωσις ἐκ δραχ. 1,250. Τὸ ἄρθρον 9 νὰ μεταβληθῇ εἰς ἄρθρον 10, προστεθῇ δὲ πίστωσις ἐκ δραχ. 500. Τὸ ἄρθρον 10 νὰ μεταβληθῇ εἰς ἄρθρον 11 καὶ τὸ ἄρθρον 11 εἰς 12. Ὁ τίτλος τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ Κεφαλαίου 7 νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς: «Διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ὑποβληθέντων εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίων περὶ τῆς Μέσης καὶ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως». Κεφάλαιον 14 «Ἔξοδα παρελθουσῶν χρήσεων». Ἄρθρον 1. Νὰ προστεθῇ πίστωσις δραχ. 1,185.90. Ἄρθρον 2. Νὰ προστεθῇ πίστωσις δραχ. 120. Ἐπίσης ἡ πίστωσις τοῦ κεφαλαίου 15, ἄρθρου 1, «Καταβαλλόμενα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἐλευθερίων κλπ.» ν’ αὐξηθῇ ἀπὸ δραχ. 25,000 εἰς δραχ. 40,000. Ἐπίσης ποιοῦμαι τὰς ἑξῆς δηλώσεις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῶν κληροδοτημάτων. Κεφάλαιον Δʹ «Γενικὰ κληροδοτήματα». Νὰ προστεθῇ ἄρθρον 5 μὲ πίστωσιν δραχ. 900. Κεφάλαιον Ιʹ. «Κληροδοτήματα Ι. Βαρβάκη». Νὰ προστεθῶσι τὰ ἑξῆς νέα ἄρθρα. Ἄρθρον 12 μὲ πίστωσιν δραχ. 10,000. Ἄρθρον 13 μὲ πίστωσιν δραχ. 15,000. Ἐπίσης ποιοῦμαι τὰς ἑξῆς δηλώσεις ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ κατασκευῆς κλπ. διδακτηρίων ἐν γένει: Τὰ ἄρθρα 2–5 τοῦ κεφαλαίου Αʹ νὰ μεταβληθῶσιν ὡς ἑξῆς: Ἄρθρον 2. Κατασκευὴ διδακτηρίων Στοιχειώδους Ἐκπαιδεύσεως καὶ ἀποζημίωσις γηπέδων αὐτοῦ δρ. 1,300,000. Ἄρθρον 3. Ἐξαγορὰ διδακτηρίων Στοιχειώδους Ἐκπαιδεύσεως 30,000. Ἄρθρον 4. Κατασκευὴ διδακτηρίων Μέσης Ἐπαιδεύσεως καὶ ἀποζημίωσις γηπέδων αὐτοῦ 640,000. Ἄρθρον 5. Ἐξαγορὰ διδακτηρίων Μέσης Ἐπαιδεύσεως 10,000. Ἄρθρον 4 γίνεται 6. Ἄρθρον 5 γίνεται 7. (Καὶ αἱ δηλώσεις αὗται γίνονται δι’ ἀναστάσεως δεκταὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ψηφισθέντων δ’ εἶτα κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν, Δικαιοσύνης καὶ Ἐκκλησιαστικῶν ἀκολουθεῖ ἡ τοῦ συνόλου ἑκάστου αὐτῶν ἐπιψήφισις, ἐνεργουμένης κατὰ τὸν Κανονισμὸν ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας).

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ἔχομεν ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸν λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Ἐνεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν κυρίων Π. Φλέσα καὶ Ν. Χαριτάτου καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας:)

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 193· ἐξ αὐτῶν 189 εἶπον ναὶ καὶ 4 εἶπον ὄχι. Συνεπῶς ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος ἐγένετο δεκτός. Ἑτέρα ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. (Ἐνεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν αὐτῶν ψηφολεκτῶν, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ κατὰ τὸ ἀνωτέρω παρατεθὲν πρωτόκολλον).

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐπίσης 193, ἐκ τῶν ὁποίων 189 εἶπον ναὶ καὶ 4 εἶπον ὄχι. Ἑπομένως ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος ἐγένετο δεκτός. Ἤδη θὰ γίνῃ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. (Ἐνεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν αὐτῶν ψηφολεκτῶν, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ κατὰ τὸ ἀνωτέρω παρατεθὲν πρωτόκολλον).

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα τὸ αὐτό. Ἐψήφισαν 193, ἐξ ὧν 189 εἶπον ναὶ καὶ 4 εἶπον ὄχι. Ὅθεν ἐγένετο δεκτὸς καὶ ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος.

§221ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ποιοῦμαι τὰς ἑξῆς δηλώσεις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιίας διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1912. Πρὸ τοῦ κεφαλαίου Γʹ, μεταβαλλομένου εἰς Δʹ, νὰ προστεθῇ ἴδιον κεφάλαιον Γʹ ὡς ἑξῆς: Κεφάλαιον Γʹ. «Εἰσπρακτέα ἔσοδα παρελθουσῶν χρήσεων». Ἄρθρον 1. Ἀντίτιμον παρεχομένης εἰς χρῆμα πρὸς κατασκευὴν καὶ συντήρησιν τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ὁδῶν προσωπικῆς ἐργασίας τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1911 δραχ. 200.000. Τὸ ποσὸν δὲ τοῦ κεφαλαίου Δʹ νὰ ἐλαττωθῇ ἀπὸ δραχ. 1,075,000 εἰς δραχ. 875,000. (Γίνεται εἶτα δι’ ἀναστάσεως δεκτοὶ κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθησαν διὰ δηλώσεων τῶν κυρίων Ὑπουργῶν οἱ εἰδικοὶ προϋπολογισμοὶ τῶν εἰδικῶν ταμείων ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιίας, ἀρχαιολογικοῦ ταμείου, τῶν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὑπαγομένων κληροδοτημάτων καὶ τῆς κατασκευῆς, ἐπισκευῆς κλπ. διδακτηρίων ἐν γένει).

§222Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑπολείπεται ἤδη τὸ νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1912».

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους». (Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1912». (Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Οὕτω πως ἐψηφίσθη ὅλος ὁ Προϋπολογισμός.

§224ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Προτάσεις νόμων.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἰσχύος τοῦ πίνακος τῶν ταμιακῶν καὶ εἰδικῶν γραμματέων τῶν εἰσπράξεων», ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§226Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὑπάρχουσι τυπογραφικὰ λάθη.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ διωρθώσαμεν.

§228Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Καὶ ἑπομένως δύναται νὰ ψηφισθῇ καὶ τὸ σύνολον.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μόνον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀνασταλτικῆς ἰσχύος τῆς ἀνακοπῆς κατὰ προσκλήσεων πρὸς πληρωμὴν μεταλλαγῶν περιελθουσῶν δυνάμει τοῦ ᾼΦΙʹ νόμου εἰς τοὺς δήμους Κερκύρας». Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείπονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἤδη ἔχομεν τὴν πρότασιν νόμου «περὶ διοικήσεως τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Πατρῶν».

§231ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μείνῃ ὀλίγον.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἐπὶ τοῦ παρόντος. Τρίτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ὑπαγωγῆς τοῦ Πρωτοδικείου Εὐρυτανίας εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν».

§233Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§235Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Τὴν τελευταίαν στιγμὴν τοιαῦτα νομοσχέδια, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀποκόπτωμεν διαμερίσματα;

§236Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Ζητεῖται, κύριοι Βουλευταί, ὅπως περὶ ὥραν τετάρτην πρωινὴν ὑπαχθῇ τὸ Πρωτοδικεῖον Εὐρυτανίας εἰς τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν· ἔχομεν καθῆκον ἐπιβεβλημένον ὡς Βουλευταὶ τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ἐκπροσωποῦντες τὸν νομὸν ἡμῶν, ὅπως καταπολεμήσωμεν τὴν τοιαύτην πρότασιν νόμου, καθόσον νομίζομεν ὅτι ἡ Εὐρυτανία κεῖται πολὺ πλησιέστερον τῶν Πατρῶν παρὰ τῶν Ἀθηνῶν, καὶ δὲν ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τοιαύτας στιγμὰς καὶ εἰς ὥραν τετάρτην πρωινὴν νὰ θέλῃ νὰ φέρῃ τοιαῦτα νομοσχέδια. Πρὸ πολλοῦ ἔχομεν ζητήσει, ὅπως ὑπαχθῇ ἡ ἐπαρχία Τριφυλίας εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Πύργου· πολλάκις ἐπίσης ἐζητήσαμεν ὄχι μόνον ἡμεῖς, ἀλλὰ καὶ οἱ Κεφαλλῆνες Βουλευταί, ὅπως ὑπαχθῇ τὸ Πρωτοδικεῖον Κεφαλληνίας εἰς τὸ Ἐφετεῖον Πατρῶν, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω διὰ ποίους λόγους οἱ κάτοικοι Κεφαλληνίας ἀναγκάζονται, ὅπως μεταβαίνωσιν εἰς Κέρκυραν μέσῳ Πατρῶν, ὑποβάλλωνται δὲ εἰς βαρύτατα ἔξοδα.

§237Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ἀγνοεῖτε ὅτι ἡ μεταξὺ Κερκύρας καὶ Κεφαλληνίας συγκοινωνία εἶναι δὶς τῆς ἑβδομάδος;

§238Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διατί οἱ Κεφαλλῆνες ἔχουσι παλαβώσει νὰ τὸ μεταφέρωσιν. (Ἱλαρότης).

§239Ν. ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ. Ὄχι δά, κύριε συνάδελφε.

§240Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Τὸ ἔχετε τετραγωνικόν, ἀλλὰ θέλετε νὰ τὸ μεταφέρητε. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει τὰ συμφέροντα τῶν ἐπαρχιῶν νὰ κρίνωνται μὲ δύο μέτρα καὶ μὲ δύο σταθμά. Δὲν γνωρίζω τί θὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις· ὀφείλω ὅμως νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐντόνως κατὰ τῆς παρατηρουμένης συγκεντρώσεως τῶν πάντων εἰς τὴν πρωτεύουσαν. Ἀφήσατε καὶ εἰς ἡμᾶς νὰ ἔχωμεν δύο Πρωτοδικεῖα. Δὲν εἶναι διόλου ὀρθὰ αὐτὰ τὰ πράγματα. Διὰ τοῦτο εἴμεθα ἠναγκασμένοι, ὅπως καὶ δευτερολογήσωμεν καὶ τριτολογήσωμεν καὶ μείνωμεν ἐδῶ μέχρι πρωίας προκειμένου νὰ ψηφίσωμεν τοιοῦτο νομοσχέδιον προσωπικόν, μὲ ὅλην τὴν ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν τρέφομεν πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας καὶ ἀξιότιμον κύριον τέως προϊστάμενον καὶ Πρόεδρόν μας.

§241Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐμὲ δὲν ἐνδιαφέρει.

§242Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω καὶ ἐπιφυλάσσομαι.

§243ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐπεθύμουν ν’ ἀκούσω τὴν γνώμην τῶν ἄλλων συναδέλφων.

§244Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῶμεν. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§245Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ὑποθέτω ὅτι θὰ πεισθῇ ἡ Βουλὴ καὶ οἱ ἐκ Πατρῶν ἀξιότιμοι συνάδελφοι ὅτι εἶναι περίεργος ἡ ἀντίληψις αὕτη τῶν συμφερόντων καὶ τῶν ὑποχρεώσεων πρὸς τὴν ἰδιαιτέραν ἑκάστου πατρίδα. Θέλουσιν οἱ ἀξιότιμοι ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος νὰ κανονίσωσιν αὐτοὶ τὰ συμφέροντα τῆς Εὐρυτανίας. Ὅτε νόμιμοι ἀντιπρόσωποι, οἱ καὶ ἁρμοδιώτεροι, σᾶς λέγουσιν ὅτι ἡμεῖς θέλομεν νὰ δικαζώμεθα ἐκεῖ, ὅπου ἡ συγκοινωνία μᾶς τὸ ἐπιτρέπει καλλίτερον, νὰ μὴ δικαζώμεθα εἰς Δικαστήριον ἀπέχον δύο καὶ τρεῖς ἡμέρας τῆς ἐπαρχίας μας, ἀλλ’ εἰς τὸ τῶν Ἀθηνῶν, ὅπερ ἀπέχει ὀλιγώτερον τῆς μιᾶς ἡμέρας, εἶναι παράλογον ν’ ἀντιστρατεύωνται εἰς τὰ συμφέροντα καὶ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ἐπαρχίας ταύτης ἀντιπρόσωποι ἄλλου νομοῦ. Εἶναι ἄδικον νὰ θέλητε νὰ ταλαιπωρῆται μία ἐπαρχία ὁλόκληρος δι’ ὀλίγας ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι δικάζονται εἰς τὸ Ἐφετεῖον Πατρῶν, ἵνα μὴ ὀλιγοστεύσῃ ἡ δικηγορικὴ ἐργασία ἐνίων δικηγόρων. Φαίνεται περίεργον εἴς τινας διατί δικηγόροι τινὲς ἐξ Εὐρυτανίας ἐπιθυμοῦσιν ἡ Εὐρυτανία νὰ ὑπάγηται εἰς τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν, ἀλλ’ αὐτοὶ εἶναι Εὐρυτᾶνες καὶ διάδικοι καὶ δικαιοῦνται νὰ μεριμνῶσι περὶ τῶν συμφερόντων των. Ὅτε οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ἐπεμβαίνουσιν εἰς τοιαῦτα ζητήματα, νομίζω ὅτι ἐπεμβαίνουσιν εἰς καθήκοντα ἀλλότρια. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν διὰ βοῆς νὰ δεχθῇ, ὅπως ὑπαχθῇ ἡ Εὐρυτανία εἰς τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν, καθόσον φρονῶ ὅτι οὐδεμία ζημία ἐπέρχεται εἰς τὴν πόλιν Πατρῶν, ἡ δ’ ἐπιμονὴ τῶν κ. συναδέλφων εἶναι ὅλως ἀδικαιολόγητος.

§246ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐξέθηκεν ὁ κ. Θ. Παπαϊωάννου, Ἀντιπρόεδρος τῆς Βουλῆς, εἶναι ἄξια μεγάλης προσοχῆς, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἡ ἀντίδρασις τῶν ἀντιπροσώπων ὡρισμένης πόλεως, ὡς εἶναι ἡ πόλις τῶν Πατρῶν, κατὰ τῶν συμφερόντων τῆς Εὐρυτανίας, ἡ ὁποία θέλει νὰ δικάζηται ἐδῶ, ὅτι ἡ ἀντίδρασις αὕτη εἶναι ἱκανὴ νὰ ματαιώσῃ τὴν προσάρτησιν τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης εἰς τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν, ἀλλὰ προκειμένου νὰ γίνῃ τοῦτο θὰ γίνῃ ἐκ πρωτοβουλίας τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ὀφείλει νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον κανονίζον πολλὰς τῶν δικαστικῶν περιφερειῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσιν ἀσφαλῶς λόγον. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐσκέφθη περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, καὶ ἐφ’ ὅσον ἔρχεται τὸ πρᾶγμα διὰ τῆς πρωτοβουλίας Βουλευτῶν τινων, ὑπάρχει δὲ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο μερῶν, παρακαλῶ ν’ ἀποσυρθῇ ἡ πρότασις αὕτη νόμου, εἰς τὴν ἄλλην δὲ Σύνοδον τῆς Βουλῆς, ὁπότε θὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν δικαστικῶν περιφερειῶν, τότε συζητοῦμεν περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος.

§247Γ. ΙΑΤΡΙΔΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι ἐκ κυβερνητικῆς πρωτοβουλίας ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ γενικωτέρα διαρρύθμισις τῶν δικαστικῶν περιφερειῶν τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον τοῦτο δὲν ἀμφισβητεῖται νομίζω ὅτι, οἱ ἐκ Πατρῶν συνάδελφοι ἀνθιστάμενοι, καί, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ἐκμεταλλευόμενοι τὴν στενοχωρίαν τοῦ χρόνου, ὁ ὁποῖος ἐπείγει λόγῳ τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, δὲν εὑρίσκονται ἐν τῷ δικαίῳ. Ἐὰν οἱ δικηγόροι, οἱ παρὰ τῷ Ἐφετείῳ Ἀθηνῶν ὑπηρετοῦντες, ἐπεδίωκον τὴν ἀπόσπασιν τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας ἀπὸ τὸ Ἐφετεῖον Πατρῶν εἰς τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν, θὰ ἐνόουν τὴν ἀντίδρασιν αὐτῶν, διότι θὰ ἦτο pro domo sua, θὰ ἦτο ἀντίδρασις λογική, ἐφ’ ὅσον ὅμως οἱ Εὐρυτᾶνες ζητοῦσι τοῦτο, ἐφ’ ὅσον εἶναι βεβαιωμένον ὅτι ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Πρωτοδικείου Εὐρυτανίας ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν ἐν Πάτραις Ἐφετῶν οὐδεμίαν δίκην προσδιορίζει, νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ ἀξιώσεις καὶ τὰ δίκαια αἰτήματα τῶν Εὐρυτάνων καὶ νὰ μὴ ἐπιτρέπηται εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους ἐκ Πατρῶν, ἵνα διὰ τοιούτων ἐπιχειρημάτων ζητῶσι νὰ πειθαναγκάσωσι καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τὸ σωτήριον διὰ τὴν Εὐρυτανίαν. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τοὺς κυρίους ἐκ Πατρῶν συναδέλφους ν’ ἀναπτύξωσι τὰ ἐπιχειρήματά των, ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ τὰ εὕρῃ βάσιμα, νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἄλλως νὰ ψηφισθῇ, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εἰς τὰ ἄλλα νομοσχέδια τὰ τοπικὰ ἐξ ἴσου δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς ν’ ἀντιδράσωμεν, ὥστε νὰ μὴ προχωρήσῃ ἡ νομοθετικὴ ἐργασία, τοῦτο ὅμως εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνέχεται ἡ ἰδική μας συνείδησις.

§248Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ὀφείλω νὰ δικαιολογήσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§249ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τῆς προτάσεως νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Διατάγματος τῆς 30 Μαρτίου 1835 περὶ πωλήσεως ἰατρικῶν». Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§251Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Πρόκειται περὶ πωλήσεως φαρμάκων ὑπὸ τῶν παντοπωλῶν. Δὲν πρέπει νὰ δώσωμεν προνόμιον εἰς τοὺς παντοπώλας νὰ πωλῶσι φάρμακα καθ’ ἣν ἐποχὴν δὲν ἐλάβομεν πρόνοιαν περὶ ἀναγνωρίσεως τῶν ἐπιστημόνων φαρμακεμπόρων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων εἴμεθα πάντες οἱ ἐπιστήμονες φαρμακοποιοί. Ἂν πρόκειται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἡ τροπολογία μου διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς τοῦ νόμου, τότε συναινοῦμεν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεως αὐτῆς.

§252ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ν’ ἀναβληθῇ.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεβλήθη.

§254ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 6.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἐψηφίσαμεν χθές.

§256ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πολὺ καλά. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 10.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῆς προτάσεως νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου ͵ΓΩΚΕʹ (3825) περὶ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου καὶ ͵ΓΩΚΓʹ (3823) περὶ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου».

§258Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ παροχῶν, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ γίνῃ ἡσυχία, ἡ δὲ ἀνάγνωσις νὰ εἶναι εὐκρινεστέρα.

§259ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μετ’ ἰδιαιτέρας εὐκρινείας ν’ ἀναγνωσθῇ.

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, παρακαλῶ, διὰ ν’ ἀκούσητε, διότι ἐγένοντο τροποποιήσεις. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 1 ὡς ἐτροποποιήθη). (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1, καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2).

§261Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Παρακαλεῖται ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀκούσῃ. Ἀπόψε πρὸ ὀλίγων στιγμῶν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐξετυπώθη ἐν τάχει αὐτό. (Ἀναγινώσκει): «Διὰ Β. Διατάγματος...».

§262ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ ὅλον ἐξετυπώθη ἐν τάχει.

§263Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Δὲν ὑπῆρχε τὸ ἄρθρον τοῦτο· τώρα προσετέθη.

§264ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα.

§265Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Τὰ δύο ταῦτα ἄρθρα διετυπώθησαν οὕτως ὑπ’ ἐμοῦ καὶ δύναμαι, ἂν τὸ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλή, ν’ ἀναπτύξω τοὺς λόγους, δι’ οὓς τὰ διετύπωσα οὕτω.

§266Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. (Ἀναγινώσκει): «συμβουλευτικὴν γνωμοδότησιν τῆς Σχολῆς κλπ.».Εἶναι ἔναυλος εἰς τὰ ὦτα τῆς Βουλῆς ἡ φωνή μου, καταπολεμοῦντος τὰ τοιαῦτα ἄστοχα καὶ χαριστικὰ μέτρα, ἀλλ’ ἐπανέρχομαι καὶ πάλιν εἰς ὅσα εἶπον. Ἤθελον νὰ γνωρίζω ποῖος εἶναι ὁ εἰσηγούμενος ταῦτα. Διότι οὗτος βεβαίως δὲν γνωρίζει τί ἐστὶ Νοσοκομεῖον. Μήπως μέλος τι τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου; Ἤθελον νὰ γνωρίζω τὸν εἰδικὸν τὸν εἰσηγησάμενον τοῦτο. Δύναται οὗτος νὰ ὀρθώσῃ τὸ ἀνάστημά του;

§267Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§268Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἀναλαμβάνετε τὴν εὐθύνην ὑμεῖς;

§269Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον εἶπε τὴν γνώμην του.

§270ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δὲν ἐξεδήλωσε γνώμην.

§271Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἐνταῦθα εἶναί τι ἄξιον ἐντελῶς ἰδιαιτέρας σημασίας. Ἤδη ὁ νόμος ὁ ὀργανικὸς ὁ ἰσχύων, ὅστις καὶ δὲν ἐπρόφθασε νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογήν, καὶ τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ διορθώσῃ ἡ πρότασις αὕτη...

§272ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι σοβαρόν· διωρθώσαμεν καὶ ἄλλα ἄρθρα.

§273Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Διωρθώσαμεν ἄλλα πράγματα, περὶ ὧν ἔκρινεν ἡ πεῖρα καὶ ἡ παρατήρησις τῶν πανεπιστημιακῶν ἀρχῶν, ὄχι δὲ ἄρθρα, ἅτινα θέλομεν νὰ μετατρέψωμεν χαριστικῶς. Ἡ διαφορὰ εἶναι ἡ ἑξῆς· ἐν τῇ 4ῃ παραγράφῳ τοῦ ἄρθρου 21 τοῦ νόμου ἐκείνου ἀναγράφεται τοῦτο: (Ἀναγινώσκει): Διὰ τὰς λοιπὰς ὁρισθήσονται διὰ Β. Διαταγμάτων ἐκδοθησομένων μετὰ γνωμοδότησιν τῆς Συγκλήτου τὰ πανεπιστημιακά, δημόσια, ἢ δημοτικὰ ὑφιστάμενα ἢ συσταθησόμενα Νοσοκομεῖα, ἐν οἷς λειτουργήσουσιν αἱ Κλινικαί». Ἴδετε ποίαν πρόνοιαν ἔχει λάβει ὁ νόμος.

§274ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παρακαλῶ «Δημόσια»;

§275Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. «Πανεπιστημιακά, δημόσια ἢ δημοτικά».

§276ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Οὕτως ὁ «Εὐαγγελισμὸς» καὶ ἡ «Πολικλινικὴ» θὰ περιλαμβάνωνται εἰς αὐτά.

§277Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Θὰ ἤμην ἐντελῶς σύμφωνος, ἵνα περιληφθῶσι καὶ ταῦτα.

§278ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁ «Εὐαγγελισμὸς» καὶ ἡ «Πολικλινικὴ» περιλαμβάνονται.

§279Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ περιλαμβάνωνται, θὰ ἐπεθύμουν ὅμως ἡ γνωμοδότησις τῆς Σχολῆς ἢ οἱασδήποτε ἄλλης Ἀρχῆς, ἂν θέλητε, γνωριζούσης τὰ πράγματα νὰ ἦτο ὄχι μόνον συμβουλευτική. Νὰ μὴ ἀφήσωμεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ φέρῃ γνώμην.

§280ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κατὰ τὸν νόμον εἶναι ὑποχρεωτική;

§281Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Μάλιστα.

§282ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δέχεσθε νὰ τεθῇ ὡς ἔχει ὁ νόμος ὁ ὀργανικός;

§283Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Μάλιστα.

§284ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔχω καθῆκον νὰ σᾶς δώσω τὴν πληροφορίαν ὅτι καὶ ὡς ἔχει ὁ νόμος δὲν εἶναι ὑποχρεωτική, ἀλλ’ εἶναι σκόπιμον νὰ διατυπωθῇ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, διότι θὰ ἀναγνωρίσητε καὶ ὑμεῖς ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀποκλεισθῶσι καὶ πάντα τὰ ἱδρύματα ταῦτα.

§285Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἰδοὺ περὶ τίνος πρόκειται. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τοῦτο ἐγένετο χάριν προσωπικοῦ συμφέροντος· μὴ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου ἡμῶν.

§286ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ποῦ βλέπετε τὸ προσωπικόν;

§287Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Βλέπω ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τὸ ἀποτελούμενον ἐξ ἀδαῶν ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην προπαρεσκευάσθη ν’ ἀποφανθῇ ὑπὲρ ὡρισμένων προσώπων.

§288ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἂν ἀναγνωρίσῃ εἰς τὴν Πολικλινικὴν νὰ ἱδρυθῇ πανεπιστημιακὴ κλινική. Τί κακὸν βλέπετε;

§289Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Μήπως τὸ ἴδιον δὲν μοὶ ἐλέγετε καὶ ἀλλαχοῦ, ἵνα ὑπὸ τὸν πέπλον τῆς γενικότητος ὑποστηριχθῇ τὸ προσωπικὸν συμφέρον;

§290ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι· θέλω νὰ πληροφορηθῶ παρ’ ὑμῶν τί κακὸν βλέπετε εἰς αὐτὸ καὶ εἰς τὸ τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ», ἐπαναλαμβάνω, ὅπου ἀναμφισβητήτως πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν νὰ ἐγκατασταθῶσι καὶ ἐκεῖ αἱ πανεπιστημιακαὶ Ἀρχαί.

§291Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Θέλω τὰ τοιαῦτα νὰ γίνωνται κατόπιν γνωμοδοτήσεως ἀνδρῶν ἐπιστημόνων.

§292ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θέλετε τὴν Σύγκλητον; Δὲν εἶναι καθ’ ἑαυτὸ τὸ πρᾶγμα ἄξιον ἀποκλεισμοῦ.

§293Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Θέλω οἱανδήποτε Ἀρχὴν ἐπιστημονικήν· οὐδὲν ἄλλο.

§294Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. «Μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τῆς Συγκλήτου».

§295Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Μάλιστα, ἢ καί, ἂν θέλητε, «γνωμοδοτήσει τῆς οἰκείας Σχολῆς».

§296ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι· νὰ τεθῇ «τῆς Συγκλήτου», διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἁρμονία.

§297Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Μάλιστα· νὰ τεθῇ ὡς ἔχει ἐπὶ λέξει, καὶ τοιουτοτρόπως δὲν ὑπάρχει συζήτησις.

§298ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα.

§299ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται εἶτα καὶ τὸ ἄρθρον 3, ἀναβάλλεται δὲ ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου διὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τοῦ ἐν Τήνῳ Ἱεροῦ ναοῦ τῆς «Εὐαγγελιστρίας».

§300ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, ἂν εἶναι δυνατόν, ἡ ὑπ’ ἀριθ. 12 πρότασις.

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ πληρωμῆς τῶν ἡμερομισθίων τῶν ἐργατῶν καὶ περὶ διαδικασίας τῶν ἐξ ἡμερομισθίων ἀξιώσεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον μεταβληθέντος τοῦ τίτλου ὡς ἑξῆς· «περὶ πληρωμῆς τῶν ἡμερομισθίων τῶν ἐργατῶν καὶ περὶ μισθῶν τῶν ὑπηρετῶν καὶ ὑπαλλήλων», ἡ δὲ ψήφισις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται). Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τῆς προτάσεως νόμου «περὶ διαθέσεως ποσοῦ μέχρι δρ. 6394 ἐκ τῶν ὀφειλομένων ἐκ τῆς δημοτικῆς ὁδοποιίας εἰς τὸν δῆμον Κτημενίων, πρὸς κατασκευὴν ὑδραγωγείου ἐν τῇ κωμοπόλει Φουρνᾶ, πρωτευούσῃ τοῦ δήμου». Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον καὶ τὸ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τῆς προτάσεως νόμου «περὶ κανονισμοῦ τῶν ὁρίων τῶν δήμων Ἰτάμου καὶ Δολόπων».

§302Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Διὰ τῆς προτάσεως ταύτης προσπαθοῦσι νὰ καταλάβωσι περιφέρειαν τοῦ δήμου Δολόπων. Ὑποθέτω ὅτι συνεπὴς πρὸς τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις, δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ψηφισθῇ ταύτην τὴν ὥραν πρότασις περὶ θέσεως φιλονεικουμένης. Κύριε Πρόεδρε, ἂν ψηφισθῇ τοιαύτη πρότασις, θὰ γίνῃ μέγα ἀδίκημα εἰς ἐπαρχίαν λατρεύουσαν τὸ κόμμα τῶν φιλελευθέρων.

§303ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ν’ ἀποσυρθῇ. Διὰ τὰ τοπικοῦ ἐνδιαφέροντος νομοσχέδια, ὡς τὸ τοῦ κανονισμοῦ ὁρίων, θὰ ψηφίζωνται, ἂν ἀμφότερα τὰ μέρη συμφωνῶσιν ἢ ἂν εἰσάγωνται πρωτοβουλίᾳ τῆς Κυβερνήσεως.

§304Π. ΖΩΓΛΟΠΙΤΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ κανονισμοῦ ὁρίων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ πρότασις εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).