1911.12.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 196.

τῆς 18ης Δεκεμβρίου 1911.

(Κυριακή, ὥρᾳ 7 καὶ 25′ μ.μ.)

Προεδρία κ. Ἰωάννου Δ. Τσιριμώκου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλήν: 1) Οἱ ἱερεῖς τῶν Καλαβρύτων διαμαρτύρονται κατὰ τῶν δημοτικῶν συμβούλων παρακωλυόντων τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ περὶ ἐνοριῶν νόμου· 2) Κτηματίαι Χαλικίου καὶ Σουλινοχωρίου αἰτοῦνται ἀπαλλαγὴν ἐκ φόρου ἀμπέλων 1910· 3) Κάτοικοι Περιγιαλὶ τῆς Κορινθίας αἰτοῦνται ἀρωγὴν πρὸς ἐπισκευὴν τῆς δέσεως τῆς ἀρδευτικῆς αὔλακος, καταστραφείσης ἐκ πλημμύρας ποταμοῦ. 4) Σύνδεσμος Ἀβιωτῶν παρακαλεῖ, ὅπως ληφθῇ μέριμνα περὶ ἀποξηράνσεως τοῦ ἕλους Ἁλμυροῦ. Ὑπάρχει διάθεσις νὰ συζητήσωμεν ἀναφοράς;

§2ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι. Ὄχι.

§3Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ἐγὼ θὰ συναινέσω ν’ ἀναβληθῶσιν αἱ ἰδικαί μου, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ προταχθῶσιν αὔριον.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον θὰ προταχθῶσιν αἱ ἐρωτήσεις τῶν ἀντιπολιτευομένων. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἱδρύσεως προτύπων μοναστηριακῶν ἀγροκηπίων». (Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκεται).

§5Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, κύριοι συνάδελφοι, ἐνῷ φαινομενικῶς εἶναι θαυμάσιον, πραγματικῶς θὰ ἐπιφέρῃ μέγα κακὸν εἰς τὸ γενικὸν ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον, τοῦ ὁποίου τὸν σκοπὸν ἴσως πάντες γνωρίζετε. Τὸ παρὸν νομοσχέδιον εἶναι ἀντισυνταγματικόν, διότι ἀφαιρεῖ μεγάλας ἐκτάσεις γαιῶν αὐθαιρέτως ἀπὸ γενικοῦ ἐνδιαφέροντος δημόσιον ταμεῖον καὶ ἐπιδιώκοντος γενικοὺς σκοποὺς ἐπωφελεῖς καὶ δι’ αὐτὸ τὸ Κράτος, καὶ τὰς προορίζει δι’ ὡρισμένον σκοπόν, ὁ ὁποῖος εἶναι οὐχὶ κατώτερος, ἀλλὰ μηδαμινὸς ἀπέναντι τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιτελεῖ τὸ γενικὸν ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον. Γνωρίζομεν βεβαίως πάντες, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ γενικὸν ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον ἐκπληροῖ σπουδαιότατον προορισμόν· ἡ δὲ Ἱερὰ Σύνοδος συνελθοῦσα ἀπηύθυνεν ἔγγραφον μακροσκελέστατον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, διὰ τοῦ ὁποίου διὰ μακροτάτων ἀναλυτικῶς πραγματεύεται περὶ τῶν μεγίστων καλῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιφέρῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἰς τὸ γενικὸν ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον. Τὸ γενικὸν ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον καταβάλλει τὰς δαπάνας διὰ τὴν μισθοδοσίαν τῶν ἀρχιερέων, τῶν ἱεροκηρύκων καὶ τῶν καθηγητῶν τῶν ἱερῶν μαθημάτων. Τί ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου; Ὅλως αὐθαιρέτως νὰ καταργηθῇ τὸ γενικὸν ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον. Οὐδὲν ἄλλο ἐπιδιώκει τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Προκειμένου λοιπὸν περὶ τῆς καταργήσεως τοῦ ταμείου τούτου, διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ ὅτι εἶναι προτιμότερον τοῦτο τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ συνεβούλευον τῇ Κυβερνήσει, εἶναι τοῦτο, ὅτι δύναται τὸ Ὑπουργεῖον, τὰς δαπάνας, τῶν ὁποίων θὰ ληφθῇ ἀνάγκη διὰ τὰ ἀγροκήπια, νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς πλουσιωτάτης γεωργικῆς ἑταιρείας, ἢ νὰ παραχωρήσῃ ἰδικά της γήπεδα ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐπὶ τῶν γηπέδων τῶν οὑτωσὶν ἀφαιρουμένων ἀπὸ τοῦ γενικοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου θὰ συσταθῶσι τὰ ἀγροκήπια ταῦτα. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπὸ ἔποψιν σοβαρὰν τὸ ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον ἐδόθη πρὸς αὐτὴν διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἡ Ἱερὰ Σύνοδος προέβαλεν ἐνώπιον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ν’ ἀποσύρῃ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, διότι χωρὶς κἂν νὰ πληρῶται ὁ σκοπός, τὸν ὁποῖον ἀνέφερα πρὸ ὀλίγου, εἶναι βεβαιωμένον ὅτι καὶ τὸ γενικὸν ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον θ’ ἀποθάνῃ κατὰ φυσικὸν λόγον, διότι δὲν θὰ ἐκπληροῖ τὸν σκοπόν, διὰ τὸ ὁποῖον προώρισται.

§6Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Τὸ γενικὸν ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον ἔχει περιουσίαν 1,500,000 δραχμ., τὸ δὲ νομοσχέδιον δὲν ἀφαιρεῖ εἰμὴ 64,000 δραχμῶν.

§7ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θ’ αὐξήσῃ τοὺς πόρους, κύριε συνάδελφε.

§8Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζετε ὅτι ἡ Ἱερὰ Σύνοδος, ἂν ἐπρόκειτο ν’ αὐξήσῃ τοὺς πόρους της, θὰ διεμαρτύρετο διὰ τὴν ἐπέμβασιν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως;

§9ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν δυνάμεθα ν’ ἀναγνωρίσωμεν δικαιώματα κηδεμονίας ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος.

§10Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Βεβαίως δὲν δυνάμεθα ν’ ἀναγνωρίσωμεν δικαιώματα κηδεμονίας ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος εἰσηγουμένης μάλιστα τῆς ὑπευθύνου Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ, ὡς εἴπομεν, προκειμένου νὰ γίνωσι δύο κακά, νομίζω ὅτι τὸ μὴ χεῖρον εἶναι βέλτιστον. Θὰ μοὶ εἴπητε τώρα: πρόκειται περὶ κακοῦ τινος διὰ τῆς συστάσεως ἀγροκηπίων; Πᾶν ἄλλο, ἀλλὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξοικονομήσῃ τὸ πρᾶγμα, χωρὶς νὰ θίξῃ τοὺς πόρους τοῦ γενικοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου, ἐξ οὗ εἶπον ὑμῖν ποῖοι καὶ πόσοι μισθοδοτοῦνται. Ὀφείλω νὰ τονίσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι καλὸν θὰ εἶναι ν’ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον, ἵνα σκεφθῇ ὡριμώτερον καὶ προβῇ βραδύτερον εἰς ὅ,τι σκέπτεται νὰ προβῇ διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου.

§11Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὑποθέτετε ὅτι ἡ καλλιέργεια τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων εἶναι ὑποδειγματική; Ὑποθέτετε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ βελτίωσις τῆς καλλιεργείας καὶ αὔξησις τῶν προσόδων αὐτῶν; Ἂν εἰς τὰς ἐρωτήσεις ταύτας δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ συμφωνήσητε, θὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θ’ αὐξήσῃ καὶ ἡ ἀξία τῆς περιουσίας τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων καὶ ἑπομένως τοῦ γενικοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου, ἐνῷ συγχρόνως θὰ χρησιμοποιηθῶσι καὶ ταῦτα διὰ ὑποδειγματικὴν καλλιέργειαν. Ἑπομένως συμβιβάζεται καὶ τὸ συμφέρον τοῦ ταμείου τούτου πρὸς τὸ τῆς Πολιτείας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ἀπηυθύνθη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἶπεν ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θὰ ζημιωθῇ τὸ ταμεῖον· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε μὲν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἐπιχειρήματα τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἀλλὰ δὲν συνεφώνησε μετ’ αὐτῆς. Ἀπέδωκεν ὅλην τὴν σημασίαν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ δίδηται εἰς ἓν Σῶμα, ὅπως ἡ Ἱερὰ Σύνοδος, ἀλλὰ θεωρεῖ ἡ Κυβέρνησις ὅτι δὲν εἶναι ὀρθαὶ αἱ σκέψεις τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Εὗρε τοὐναντίον ὅτι θ’ αὐξήσῃ ἡ ἀξία τῆς περιουσίας καὶ ἡ πρόσοδος τῶν κτημάτων τούτων, ἐνῷ συγχρόνως θὰ εἶναι ταῦτα καὶ ὑποδείγματα καλλιεργείας καὶ διασπορᾶς γεωργικῶν γνώσεων εἰς τοὺς πέριξ πληθυσμούς.

§12Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐγὼ μόλις πρὸ ὀλίγων στιγμῶν ἔλαβον γνῶσιν πάντων αὐτῶν τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξα κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὸ ὑπόμνημα τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, τὸ ἐμελέτησε, λέγει, ἐπισταμένως καὶ εὗρεν ὅτι θὰ εἶναι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συμφέρον καὶ πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν· αὐτὸ ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἠδυνήθην νὰ κατανοήσω. Δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ τὸ πράξῃ. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἔχω νὰ τονίσω, εἶναι ὅτι διαμαρτύρομαι ἐν ὀνόματι τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἡ ὁποία διεμαρτυρήθη κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον ἀφαιρεῖ σπουδαιοτάτους πόρους ἀπὸ τοῦ γενικοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου, ἐκ τοῦ ὁποίου συντηροῦνται πάντα τὰ ἱερὰ ἱδρύματα τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται εἶτα δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2–12 ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δρ. 5830 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1911». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως συνάψεως δανείου τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Βόλου πρὸς κατασκευὴν ἁμαξιτῶν ὁδῶν ἐν Πηλίῳ καὶ τῆς ὁδοῦ Βόλου–Λαρίσης». (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–2 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 3).

§14ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ ἐδάφιον βʹ τοῦ ἄρθρου 3 παρακαλῶ νὰ προστεθῇ καὶ γʹ ἔχον οὕτως: «Ἡ ἔναρξις τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου ὁρισθήσεται διὰ Β. Διατάγματος», διότι ἔχω καθῆκον νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι θὰ ἐξαρτήσω τὴν ἔναρξιν τῆς ἰσχύος τούτου ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως τῶν διαφόρων, οἱ ὁποῖοι θὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῶν ἔργων αὐτῶν, εἰς τὴν ἐξαιρετικὴν αὐτὴν δαπάνην, ἐν μέτρῳ, ἐννοεῖται, ἥτις θὰ γίνῃ.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγήσεως πιστώσεως δραχμῶν 1344 πρὸς πληρωμὴν δαπάνης δι’ ἀποστολὴν ὕδατος εἰς Παξούς». Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως προϋπολογισμῶν ἔργων ὁδοποιίας». Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§17Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἄν, κύριε Πρόεδρε, ἐρχόμεθα νὰ ἐπικροτήσωμεν, καὶ πραγματικῶς ὀφείλομεν νὰ ἐπικροτήσωμεν, τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ὀφείλω ὅμως νὰ παραπονεθῶ πρὸς τὴν Πολιτείαν, ἡ ὁποία δυστυχῶς μέχρι τοῦδε διὰ τὴν ἐπαρχίαν Καλαβρύτων ἔδειξε τοιαύτην διαγωγήν, ὡσὰν ἡ ἐπαρχία ἐκείνη νὰ μὴ εὑρίσκηται ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ Κράτους αὐτοῦ. Ἡ ἐπαρχία ἐκείνη, ἡ ὁποία προσέφερεν εἰς τὸν βωμὸν τῆς πατρίδος καὶ αἷμα καὶ χρῆμα ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην, ἔχει ἀποκληρωθῆ ἐντελῶς. Ἔχει μελετηθῆ πρὸ πολλοῦ, κύριε Πρόεδρε, δίκτυον ὁδοποιίας διὰ τὴν ἐπαρχίαν Καλαβρύτων καὶ μεταξὺ ταύτης καὶ τῆς Τριπόλεως, ἐπίσης μεταξὺ Ἠλείας καὶ Καλαβρύτων, ἀλλ’ οὐδὲν ἐγένετο. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον τέλος πάντων νὰ λάβῃ ἡ Πολιτεία τὴν μέριμναν, διότι λαὸς οὕτω φορολογούμενος δικαιοῦται τέλος πάντων νὰ τύχῃ τῶν συμπαθειῶν τῆς Πολιτείας.

§18Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Παρατηρῶ ὅτι εἰς διαφόρους ἐπαρχίας καὶ διαφόρους νομοὺς ἐδόθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διάφοροι παροχαί· παρατηρῶ ἐπίσης ὅτι καὶ εἰς τὸν Βόλον ἐγένοντο μελέται ἔργων ὁδοποιίας· ἐν τούτοις περὶ τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος καὶ δὴ περὶ τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων οὐδεμία ἐλήφθη μέριμνα. Διὰ τοῦτο ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ.

§19Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ πάταγος ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου δὲν ἔχει καμμίαν θέσιν, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν προβλέπεται ἡ κατασκευὴ μικροῦ ὑπολοίπου τεμαχίου μόνον συντετελεσμένης κατὰ τὰ λοιπὰ τελείως πρὸ πολλοῦ ἐθνικῆς ὁδοῦ, ἄρα πρόκειται περὶ συντελέσεως ἡμιτελῶν ἐθνικῶν ὁδῶν. Ἐνῷ οἱ προλαλήσαντες καὶ οἱ προτιθέμενοι κατ’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου ν’ ἀγορεύσωσιν ἐνδιαφέρονται περὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν. Ἄλλο εἶναι ἐθνικαὶ ὁδοὶ καὶ ἄλλο ἐπαρχιακαὶ τοιαῦται.

§20Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Ὡμίλησαν περὶ σιδηροδρόμου. Ἐν τούτοις ὁ σιδηρόδρομος εἶναι δῶρον ἄδωρον. Ἐπικαλοῦμαι τὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Πετμεζᾶ ὅτι δὲν ὑπάρχει οὔτε βατὴ ὁδὸς ἐν Ἀχαΐᾳ καὶ Ἤλιδι.

§21Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ὁ νόμος περὶ ὁδοποιΐας ὁ ψηφισθεὶς ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς, δηλονότι τῆς νομοθετησάσης ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1909, ἐκανόνισε τὰς δημοσίας ὁδοὺς εἰς τέσσαρας τάξεις, ἐθνικάς, ἐπαρχιακάς, δημοτικὰς καὶ ἀγροτικάς. Ἐγὼ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὁμιλῶ καὶ ὑπερασπίζομαι τὸ νομοσχέδιον ὡς ἀφορῶν τοῦτο ἐθνικὰς ὁδοὺς ἡμιτελεῖς, καὶ ἡμιτελεῖς ἀτυχῶς ἀπὸ εἰκοσαετίας.

§22ΠΛ. ΜΑΥΡΙΚΗΣ. Τὸ ἔχεις μονοπώλιον;

§23Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Μὴ εἶσθε αὐθάδης καὶ ἀντιποιεῖσθε ἔργα Προέδρου.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. συνάδελφόν σας, κ. Χρυσοστάλη, ὁ ὁποῖος μὲ ἀντικατέστησεν εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν ἐργασιῶν!

§25Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον προνοεῖ περὶ συντελέσεως, ὡς εἶπον, ἡμιτελῶν ἐθνικῶν ὁδῶν. Ὁ δὲ νόμος περὶ ὁδοποιΐας τοῦ 1909 λέγει ὅτι τὸ Κράτος ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ συντήρησιν μόνον, ἀκούετε!, μόνον τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν· περὶ τῶν ἄλλων τριῶν τάξεων τῶν ὁδῶν, ἤτοι ἐπαρχιακῶν, δημοτικῶν καὶ ἀγροτικῶν, προνοοῦσιν αἱ ἐπαρχίαι, εἰς ἃς ἀνήκουσιν ἰδιαιτέρως αἱ ὁδοί, τὰς ὁποίας ἀνέφεραν οἱ κύριοι ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συνάδελφοι, καὶ ὁ εἷς καὶ ὁ ἕτερος, εἰσὶν ἐπαρχιακαὶ ὁδοί, δὲν εἶναι ἐθνικαί. Δύο ἢ τρεῖς εἶναι αἱ ἡμιτελεῖς ἐθνικαὶ ἐν τῷ Κράτει. Εἶναι λοιπὸν ἔργον προνοίας ὑψίστης ἐκ μέρους τῆς ἀνορθωτικῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν τιμᾷ ὑπερβαλλόντως τοῦτο, διότι προβαίνει αὕτη ἤδη εἰς τὴν συντέλεσιν τῶν ἡμιτελῶν αὐτῶν σπουδαιοτάτων ἐθνικῶν ἔργων τῶν μελλόντων νὰ προσδώσωσι ζωὴν καὶ εὐρωστίαν οἰκονομικὴν εἰς μίαν τῶν μεγαλειτέρων ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους καὶ τὴν πλέον ἐγκαταλελειμμένην καὶ ἠδικημένην, τὴν Καρυστίαν.

§26Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Πρόκειται περὶ ἀρτηρίας Πελοποννησιακῆς.

§27Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. «Κλαίουν οἱ χῆραι, κλαίουν καὶ αἱ ὑπανδρευμέναι» (γέλωτες καὶ χειροκροτήματα). Κλαίομεν καὶ ἡμεῖς διὰ τὴν παρηγκωνισμένην ἀνέκαθεν ὑπὸ πασῶν τῶν Κυβερνήσεων Καρυστίαν, κλαίει καὶ ὁ κ. Πετραλιᾶς διὰ τὴν Ἀχαΐαν καὶ Ἤλιδα τὴν πολυχαϊδευμένην ἐπαρχίαν τοῦ Κράτους (εὖγε, εὖγε). Πρόκειται, Κύριοι, ἐπαναλέγω, περὶ συνδέσεως ὁλοκλήρου ἐπαρχίας ἐξ ἑξήκοντα πέντε χιλιάδων ψυχῶν, ἥτις εἶναι ἀπωρφανισμένη καὶ ἀπόκληρος ἀπὸ ὅλον τὸ Κράτος λόγῳ τῆς ἐλλείψεως συγκοινωνίας ἕνεκα τῆς μὴ εἰσέτι κατασκευῆς τοῦ μικροῦ αὐτοῦ τεμαχίου ὁδοῦ ὑπὸ τῆς Πολιτείας μέχρι σήμερον· καὶ δὲν τολμῶ νὰ πιστεύσω πῶς ἡ Βουλὴ αὕτη δὲν θὰ μᾶς χορηγήσῃ τὴν διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ζητουμένην πίστωσιν, ἀφοῦ τοιοῦτος μέγας σκοπὸς πρόκειται νὰ συντελεσθῇ διὰ ταύτης.

§28ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς πρὸς τὸν κ. Χρυσοστάλην). Ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου δὲν θ’ ἀγορεύσητε; Παρακαλῶ νὰ μὴ βλάψητε τὸ νομοσχέδιον.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§30Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὸ νομοσχέδιον τὸ ψηφιζόμενον ὁλονέν· μόνον παρατηρῶ ὅτι ἡ Βουλὴ ψηφίζει νομοσχέδιον προσωπικόν, ἐνῷ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ὤφειλον νὰ μεριμνῶσι περὶ τῶν γενικῶν συμφερόντων, ὄχι νὰ ἐξετάζωσι τὰ πράγματα μονομερῶς. Ὤφειλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ λαμβάνῃ πρόνοιαν γενικῶς περὶ πασῶν τῶν ἐπαρχιῶν, ὄχι δὲ διὰ μίαν καὶ μόνην ἐπαρχίαν. Κατ’ αὐτὰς ἔλαβον πλείστας ἐπιστολὰς ἐκ Κερκύρας, δι’ ὧν μοὶ καθιστῶσι γνωστὸν ὅτι πᾶσαι αἱ ὁδοὶ ἔχουσι καταστραφῆ τελείως, οὐδεμία δὲ πρόνοια λαμβάνεται. Ἀτυχῶς οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ καὶ οἱ κυβερνητικοὶ Βουλευταὶ ἔρχονται τὴν τελευταίαν στιγμὴν καὶ ὑφαρπάζουσι τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων τούτων, χωρὶς νὰ εἶναι δυνατὸν καμμία διαμαρτυρία ν’ ἀκουσθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Τὰ περισσότερα νομοσχέδια ὑφαρπάζονται κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ὥρας, ὅταν δὲν δύναται κανεὶς ἐξ ἡμῶν ν’ ἀντικρούσῃ αὐτὰ καὶ ἐφ’ ὅσον ἅπαντες εἴμεθα ἐξηντλημένοι ἐκ τῶν ἐπανειλημμένων συνεδριάσεων τῆς πρωίας καὶ τῶν νυκτερινῶν. Ἐγώ, κύριοι, βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ πράξω τίποτε ἄλλο. Μὴ ὄντες πλέον τῶν τεσσάρων οἱ ἀντιπολιτευόμενοι δὲν δυνάμεθα εἰμὴ νὰ διαμαρτυρηθῶμεν, ὅπως ἤδη διεμαρτυρήθημεν ἐναντίον πάντων τῶν ἐκτρόπων, τὰ ὁποῖα διαπράττει ἡ Κυβέρνησις ἀπό τινος συστηματικῶς. Οἱ κύριοι κυβερνητικοί, βεβαίως ἕτοιμοι νὰ ἐπικυρώσωσι καὶ νὰ χειροκροτήσωσι πᾶσαν αὐτῆς πρᾶξιν, ἀναμένουσιν. Ἐμπρός. Χειροκροτήσωμεν, Κύριοι.

§31Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον, παρακαλῶ.

§32Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τίς θὰ ἠδύνατο ν’ ἀρνηθῇ, Κύριοι, ὅτι τοιαῦτα ἔργα πρέπει καὶ ἐπιβάλλεται νὰ κατασκευασθῶσιν ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ; Ἡ κατασκευὴ ἑκάστου ἔργου ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ θὰ εἶχεν εἰς τὸ τέλος ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ἔχωσι κατασκευασθῆ ἔργα εἰς πᾶσαν ἐπαρχίαν. Ἀλλὰ τίς δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι ἐνέργειαι τοιαῦται μονομερεῖς τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας, κατὰ τὰς ὑστάτας στιγμὰς μιᾶς Βουλῆς, κατὰ παραμονὰς ἐκλογῶν εἶναι λίαν ἑπόμενον, εἶναι ἀναποφεύκτως ἐνδεχόμενον, νὰ παρεξηγηθῶσιν ἐν τῇ ἀντιλήψει τοὐλάχιστον τῇ λαϊκῇ; Δὲν εἶναι ἀπίθανος τοιαύτη παρεξήγησις ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ, ὑπολαμβάνοντος ὅτι ἔργον τοιοῦτον μονομερὲς ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, συζητεῖται τῇ εἰσηγήσει τῆς Κυβερνήσεως μόνον καὶ μόνον — ὅπερ βέβαια ἐγὼ δὲν πιστεύω — ἵνα ἐξυπηρετηθῶσι τὰ ἐκλογικὰ συμφέροντα Βουλευτῶν ὡρισμένου νομοῦ, ἢ μᾶλλον ὅπως πολεμηθῶσι παλαιότεροι πολιτευόμενοι, οἵτινες θὰ συνέβαινεν ἴσως νὰ θεωρῶνται ἐκ τῶν στηλοβατῶν τοῦ παρελθόντος. Πλειστάκις καὶ ἐγώ, ἀλλὰ περισσότερον καὶ ἐντονώτερον ἄλλοι ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐτόνισαν ὅτι ἡ χειρίστη συναλλαγὴ εἶναι ἡ συναλλαγὴ ἡ γινομένη διὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, διότι ἡ συναλλαγὴ ἐκείνη προσβάλλει τὴν ὑπόληψιν ὁλοκλήρου τοῦ Κράτους εἰς τὴν ἀντίληψιν τοῦ λαοῦ. Ποῖος, ἐπαναλέγω, κύριοι Βουλευταί, θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν, ἐὰν τοιοῦτο νομοσχέδιον προσήγετο καὶ ἐζητεῖτο ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς καὶ ἐπηκολούθουν ἄλλα τοιαῦτα νομοσχέδια, οὕτως ὥστε εἰς τὸ τέλος τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν νὰ ἔχωμεν μίαν πρόσφορον ἐργασίαν, ἥτις θ’ ἀπέκρουε πᾶσαν ἀντίληψιν ὅτι πρόκειται περὶ νομοσχεδίου μονομεροῦς, περὶ νομοσχεδίου δυναμένου νὰ ἐκληφθῇ καὶ ὡς χαριστικόν; Ποῖος θὰ εἶχεν ἀντίρρησιν—προβαίνω καὶ περαιτέρω—, ἐὰν εὑρισκόμεθα εἰς τὰς ἀρχὰς μιᾶς Βουλευτικῆς Περιόδου καὶ προσήγετο τοιοῦτο νομοσχέδιον καὶ ἐδήλου ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἔχει σταθερὰν ἀπόφασιν, ἐὰν προχωρήσωσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, νὰ φέρῃ ἐνώπιον αὐτῆς καὶ ἄλλα διάφορα νομοσχέδια; Διότι πόσοι δὲν εἶναι ἐξ ἡμῶν, κύριοι Βουλευταί, οἵτινες ἔχουσιν ὑπ’ ὄψει ἀνάγκας ὁμοίας, ἀνάγκας μᾶλλον ἐπιτακτικὰς ἐν τῇ ἰδίᾳ αὑτῶν ἐπαρχίᾳ; Ποῖος ἐξ ἡμῶν δὲν ἔχει ἔργα ἡμιτελῆ; Ὑπάρχει ἐπαρχία ὁλόκληρος, ἥτις δὲν ἔχει οὔτε ἑνὸς μέτρου ἐθνικὴν ὁδόν. Ἀπεφασίσθη πρὸ ἐτῶν νὰ ἑνωθῇ ἡ πρωτεύουσα μιᾶς ἐπαρχίας πρὸς τὴν ἄλλην, ἐδαπανήθησαν ἀρκετὰ καὶ ἔχει ἀρχίσει ἡ κατασκευὴ ἀπὸ τῆς μιᾶς πρωτευούσης εἰς τὴν ἑτέραν καὶ ἀπομένει ἡ συνένωσις τῆς ἁμαξιτοῦ ὁδοῦ....

§33Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Εἰς ἀπόστασιν μιᾶς ὥρας.

§34Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μάλιστα· ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ δαπάνην ὀλίγων χιλιάδων δραχμῶν καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐπέρχεται ἡ ἕνωσις, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ καταστρέφονται τὰ κατεσκευασμένα τμήματα, οὕτω δὲ ζημιοῦται καὶ τὸ Δημόσιον. Ὅταν λοιπὸν ἔχωμεν τοιαῦτα παραδείγματα, ὅταν ἔχωσιν οὕτω τὰ πράγματα, νομίζω ὅτι εἰς τὰς ὑστάτας στιγμὰς τῆς Βουλῆς δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ψηφίσωμεν τοιαῦτα νομοσχέδια, διότι ψηφιζομένων αὐτῶν εἶναι ἐντελῶς δεδικαιολογημένη ἡ γνώμη ὅτι ἡ συναλλαγὴ ἔπαυσε νὰ διεξάγηται εἰς τὰ ὑπουργικὰ γραφεῖα, εἰς τὰ γραφεῖα τῶν ἄλλων δημοσίων ὑπαλλήλων, καὶ εἰσήλασε μὲ ἰταμότητα ἐντὸς τῆς αἰθούσης τῆς Βουλῆς.

§35Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν εἶμαι, Κύριοι, διατεθειμένος ν’ ἀντιδράσω κατὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, διότι σὺν τοῖς ἄλλοις δὲν θέλω νὰ δυσαρεστήσω ἔντιμον συνάδελφον οὐδὲ θέλω νὰ ἐπεμβῶ εἰς τὰ συμφέροντα ξένης ἐπαρχίας. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐκτὸς τῆς ἀδικίας καὶ ποιά τις περιφρόνησις παρατηρεῖται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς πάντα τὰ ἄλλα τμήματα τοῦ Κράτους διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἐμὲ νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ἐὰν ἐπιμένῃ πρὸς τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, διότι καθαρῶς ὂν προσωπικὸν οὐδὲν ἄλλο ἀποδεικνύει εἰμὴ τὴν ἐσχάτην τῆς Κυβερνήσεως περιφρόνησιν πρὸς πάντας τοὺς ἄλλους νομοὺς τοῦ Κράτους, ἐὰν θὰ ἐπιμείνῃ νὰ ψηφίσῃ, εἰς τοιαύτας μάλιστα στιγμάς, τοιοῦτον νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀφορᾷ, ὡς βλέπετε, κ. Βουλευταί, δημόσια ἔργα, ἑξήκοντα ὅλων χιλιάδων δραχμῶν μέλλοντα νὰ γίνωσιν εἰς τὸν νομὸν Εὐβοίας καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Χαλκίδος. Ἀλλ’ ὅτε ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ νομοῦ Λακωνίας ἐτονίσαμεν ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην, χωρὶς νὰ ἐπιβαρυνθῇ πολὺ τὸ Κράτος, νὰ συμπληρωθῇ ἓν τμῆμα μιᾶς ὥρας περίπου τῆς ὁδοῦ Γυθείου–Ἀρεοπόλεως, δύο ἐπαρχιῶν συνδεομένων ὡς ἐκ τῆς φύσεως τοῦ ἐδάφους διὰ μιᾶς καὶ μόνης ὁδοῦ, τῆς ὁποίας τὸ ἓν τμῆμα ἀπὸ Γυθείου πρὸς τὴν Ἀρεόπολιν ἔχει κατασκευασθῆ πρὸ 26 ἐτῶν, τὸ ἕτερον δὲ τμῆμα ἀπὸ Ἀρεοπόλεως πρὸς τὸ Γύθειον πρὸ 12 ἢ 13 ἐτῶν, ὑπολείπεται δὲ διάστημα μιᾶς ὥρας, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ καὶ ἐλαχίστην δαπάνην, ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς εἶπεν ὅτι οὐδὲ ὡς σκέψιν δύναται νὰ θέση τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ διανοίᾳ της, ὅτι δὲν δύναται νὰ κατασκευάσῃ οὐδὲ μίαν σπιθαμὴν ὁδοῦ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μόνον θὰ δυνηθῇ νὰ πράξῃ, εἶναι, εἶπεν, ἐὰν δυνηθῇ καὶ τοῦτο, καὶ καθ’ ὅσον θὰ δυνηθῇ, νὰ συντηρήσῃ τὰς ὁδοὺς τὰς ὑπαρχούσας καὶ ἐξ αὐτῶν πάλιν μόνον τὰς ἀναγκαιοτάτας.

§36ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὅπως συμπληρώσῃ.

§37Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἡ λέξις «συμπλήρωσις» παράγεται ἐκ τοῦ ῥήματος συμπληρόω–ῶ, κ. Ὑπουργέ, ἡμεῖς δὲ ἀπὸ τῆς παρελθούσης Συνόδου οὐδὲν ἄλλο ἐζητήσαμεν εἰμὴ «συμπλήρωσιν» τῆς ὁδοῦ Γυθείου–Ἀρεοπόλεως· συνεπῶς, ὡς βλέπετε, δὲν διαφωνοῦμεν οὐδ’ ὡς πρὸς τὴν λέξιν, τὴν ὁποίαν ὡς ἐπιχείρημα ἀντιτάσσετε εἰς τὰ ἐπιχειρήματα ἡμῶν. Καὶ ἐρωτῶ ἤδη τὴν Βουλήν: Ὁ νομὸς Εὐβοίας ἔχει τὸ προνόμιον νὰ προτιμηθῇ τῶν ἄλλων νομῶν τοῦ Κράτους, ἀφοῦ ἄλλως τε ἡ ἀξίωσίς του καὶ ἐγένετο βραδύτερον καὶ εἶναι πολυδαπανωτέρα τῶν ἄλλων τμημάτων τῆς χώρας; Δὲν θέλω, Κύριοι, ν’ ἀδικήσω τὸν νομὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ζητεῖ ἓν ἔργον ἀναγκαῖον. Εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ ἔχῃ, καὶ πρέπει νὰ τὸ ἔχῃ. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι ὅμως νὰ μὴ ἀντιτάξω καὶ εἰς τὸν διαμαρτυρόμενον συνάδελφον ἐξ Εὐβοίας κ. Χρυσοστάλην ὅτι δὲν ἔπρεπε κατὰ τὰς τελευταίας στιγμὰς τῆς Βουλῆς καὶ αὐτὴ ἡ Εὔβοια νὰ ζητήσῃ τοῦτο, διότι θὰ ἔχῃ ἕκαστος δικαίωμα βεβαίως νὰ τονίσῃ ὅτι ἐν παραμοναῖς ἐκλογῶν κατέλαβε σφοδροτάτη ἐπιθυμία τοὺς Εὐβοεῖς ἀντιπροσώπους νὰ ζητήσωσι νὰ συμπληρωθῇ ἓν κενόν, τὸ ὁποῖον ἔδει νὰ εἶχε πρὸ πολλοῦ συμπληρωθῆ. Βεβαίως ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν ἐλησμόνητε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐφάνη ἀσυνεπὴς καὶ πρὸς τὰς ὑποσχέσεις αὑτῆς πρὸς ὡρισμένον τμῆμα τοῦ Κράτους, προκειμένου περὶ ζωτικωτάτων συμφερόντων ἀφορώντων οὐχὶ πλέον τοὺς τόπους ἐκείνους, τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, τοὺς νομοὺς ἐκείνους, ἀλλὰ συμφερόντων ζωτικωτάτων ἀφορώντων καὶ αὐτὰ ταῦτα τὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Δὲν ἐλησμονήσατε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι παρὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἡμεῖς ἐζητήσαμεν ἱκετευτικῶς, ὡς ἀνέφερα πρὸ ὀλίγου, τὴν συμπλήρωσιν τοῦ σιδηροδρομικοῦ δικτύου Τριπόλεως–Γυθείου. Ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἀντέταξεν, ὅτι ἀδυνατεῖ ἕνεκεν ἐλλείψεως χρημάτων. Ὑπεδείξαμεν εἰς αὐτὴν ὅτι μέλλει νὰ γένηται τὸ μέγα δάνειον καλούμενον, τοῦ ὁποίου ποσὸν βεβαίως θὰ ἔπρεπε νὰ διατεθῇ ὑπὲρ τῆς γραμμῆς αὐτῆς, ἀφοῦ ἄλλως τε ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ ἐκείνη, καθὼς καὶ ἡ τῆς Ἄρτης, δὲν ἀφεώρων μόνον τὰ συμφέροντα ὡρισμένου τμήματος τῆς χώρας, ἀλλ’ ἀφεώρων τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἡ Κυβέρνησις μᾶς ὑπεσχέθη, καὶ τὰ Ἐπίσημα Πρακτικὰ μαρτυροῦσιν αὐτό, ὅτι ἅμα τῇ ἀναλήψει τοῦ ὑπολοίπου ποσοῦ ἐκ τοῦ μεγάλου δανείου ἓν τῶν πρώτων μελημάτων αὐτῆς, ἡ ὁποία ἐνδιαφέρεται διὰ τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς χώρας, ἔσται ἡ συμπλήρωσις τοῦ σιδηροδρομικοῦ δικτύου τῆς Πελοποννήσου, ἐτόνισε δὲ ἐξαιρετικῶς, διὰ λόγων δυστυχῶς μόνον, ὅτι ἐνδιαφέρεται διὰ τὸν νομὸν Λακωνίας, εἰς τὸν ὁποῖον ἀναγνωρίζει δικαιώματα, διότι αὐτὸ καὶ μόνον τὸ μέσον συγκοινωνίας ἔχει. Τί ἐγένετο μετὰ ταῦτα γνωρίζομεν πάντες. Τὸ ὑπόλοιπον τοῦ μεγάλου δανείου ἀνελήφθη σχεδὸν ὅλον, καὶ ἐξητμίσθη, ὡς ἀπεδείχθη δι’ ἐπισήμων ἀριθμῶν κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐξητμίσθη μάλιστα μέχρι τοσούτου, ὥστε νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι θὰ μᾶς ἀφήσῃ καὶ ἔλλειμμα ὁ Προϋπολογισμός, καὶ περὶ σιδηροδρόμου Σπάρτης οὐδὲ λέξις ἠκούσθη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ αὐτὸς ἐκεῖνος νομός, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, ἀφοῦ ἀπηλπίσθη ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πληρωθῇ ἡ μεγάλη αὕτη ἀξίωσίς του, περιώρισε ταύτην, ἐζήτησε δὲ δι’ ἐπανειλημμένων ἀναφορῶν, συντεταγμένων μετὰ πολλοῦ σεβασμοῦ, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ ὑπογεγραμμένων ὑφ’ ἑκατοντάδων ὑπογραφῶν, ἐζήτησε τὴν «συμπλήρωσιν» κατὰ τὴν ἔννοιαν, ἣν ἔδωκεν εἰς τὴν λέξιν ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός, τῶν δύο μοναδικῶν ὁδῶν, διὰ τῶν ὁποίων καὶ μόνον συγκοινωνεῖ πρὸς τὸ λοιπὸν Κράτος, ἀλλὰ καὶ οἱ κάτοικοι τοῦ νομοῦ Λακωνίας συγκοινωνοῦσι πρὸς ἀλλήλους. Περιώρισε τουτέστι τὴν ἀξίωσιν αὐτοῦ ὁλόκληρον ὁ νομὸς εἰς τὴν ἐπισκευὴν τῶν ὁδῶν Τριπόλεως–Σπάρτης καὶ Σπάρτης–Γυθείου, τονίσας τοῦτο ὡς ζήτημα ὑπάρξεως, διότι ἡ ἐπαρχία Γυθείου δύναται νὰ συγκοινωνήσῃ καὶ διὰ θαλάσσης, ἀλλ’ ἡ Σπάρτη ἀποκλείεται παντελῶς ἀπὸ τοῦ λοιποῦ Κράτους, ἐὰν ἡ ὁδὸς αὕτη δὲν συντηρῆται καλῶς. Ἐν τῇ ἀναφορᾷ ἐκείνῃ περιέγραφον τὴν κατάστασιν τῆς ὁδοῦ ἐκείνης τοιαύτην, ὥστε νὰ φαίνωνται κραυγάζοντες πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἐπιβάλλεται, ἔστω καὶ ἐν πλήρει χειμῶνι, ἡ συμπλήρωσις αὐτῆς, καθόσον κινδυνεύει αὕτη νὰ καταστραφῇ τελείως, καὶ τότε ἡ ἐσχάτη πλάνη ἔσται χείρων τῆς πρώτης, ἡ ζημία δηλονότι τοῦ Κράτους ἔσται μεγίστη, διότι θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κατασκευάσῃ πλέον, ὄχι νὰ ἐπισκευάσῃ τὰς ὁδοὺς αὐτάς. Λυποῦμαι, κύριοι συνάδελφοι, διότι τοιαῦτα συζητῶ κατ’ αὐτὴν τὴν ὥραν, καθ’ ἣν ἔπρεπε βεβαίως νὰ συζητῆται πᾶν ἄλλο ἢ ζητήματα τοπικοῦ διαφέροντος μόνον, καὶ τοῦτο, διότι δύο ἡμέραι ἀκόμη ὑπολείπονται, ἵνα ψηφίσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, διὰ τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν τοὐλάχιστον ἑνὸς μηνὸς διάστημα· καθόσον εἶναι γνωστὸν ὅτι, καὶ ἑνὸς παντοπώλου τοὺς λογαριασμοὺς ἐὰν θελήσῃ τις νὰ ἐξελέγξῃ, θὰ χρειασθῇ δέκα ἡμέρας. Ἀλλ’ εἰς τοῦτο δὲν πταίομεν ἡμεῖς, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἐπιζητεῖ ἐντὸς δύο ἡμερῶν νὰ ψηφίσωμεν τοιαῦτα νομοσχέδια καὶ μετὰ ταῦτα ἐντὸς ὀλίγων ὡρῶν πλέον νὰ ἐξελέγξωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ παντοπωλείου, τὸ ὁποῖον ὀνομάζεται Ἑλληνικὸν Κράτος. Ἀλλ’ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ καθ’ ἡμᾶς. Λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τῆς ἀξιώσεως αὐτῆς ὁλοκλήρου νομοῦ τί νομίζετε ὅτι ἀντέταξεν; Ἐν πρώτοις ἐγνώρισεν εἰς ἡμᾶς καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅτι διετάχθη νὰ γένηται δημοπρασία πρὸς ἐπισκευὴν τῶν ὁδῶν ἐκείνων, ὅτε δὲ κατόπιν ἀλλεπαλλήλων πρὸς ἡμᾶς τηλεγραφημάτων τῶν κατοίκων διαμαρτυρομένων ὅτι δὲν τοῖς λέγομεν τὴν ἀλήθειαν ἐζητοῦμεν πληροφορίας, μᾶς ἐδίδετο ἡ ἀπάντησις ὅτι δημοπρασία διετάχθη καὶ τὸ ἔργον τάχιστα θὰ τελειώσῃ. Καὶ πάλιν ἀνηνέχθημεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὡς ἐκ τῆς θέσεως ἡμῶν ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἀπήντησεν ὅτι οὐδεὶς εὑρέθη ἐργολάβος ν’ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον, διέταξεν ἐν τούτοις νὰ γένηται δευτέρα δημοπρασία, καὶ ἐλπίζει ὅτι τάχιστα, καὶ ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου, θὰ ἄρξωνται αἱ ἐργασίαι πρὸς ἐπισκευὴν τῆς ὁδοῦ Τριπόλεως–Σπάρτης–Γυθείου. Δευτέρα δημοπρασία διετάχθη, τρίτη δημοπρασία διετάχθη, καὶ μέχρι τῆς ὥρας οὐδεμία ἐγένετο, αἱ δὲ ὁδοὶ πᾶσαι καὶ πρὸ παντὸς ἄλλου ἡ σπουδαιοτέρα ἀρτηρία ἡ Τριπόλεως–Σπάρτης καὶ Σπάρτης–Γυθείου θὰ καταστραφῇ ἐντὸς ὀλίγου. Ἀλλὰ καὶ πάλιν, ἐπαναλαμβάνω, κύριοι συνάδελφοι, ἡμεῖς καὶ μετὰ τούτους τοὺς ἐμπαιγμούς, οὐχὶ πρὸς ἡμᾶς, ἀλλὰ μᾶλλον πρὸς τοὺς φίλους της ἐκ Λακωνίας συναδέλφους, ἐζητήσαμεν 20,000 δραχμῶν μόνον, ἡ δὲ Κυβέρνησις, κ. κυβερνητικοὶ συνάδελφοι ἐκ Λακωνίας, δίδει 60,000 δραχ. καὶ εἰσηγεῖται καὶ νομοσχέδιον πρὸς τοῦτο καὶ δὴ εἰς τοιαύτας ὥρας διὰ τὴν κατασκευὴν ὁλοκλήρου τμήματος ὁδοῦ ἐν Εὐβοίᾳ. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους, Κύριοι, δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι ἄδικον καὶ ὅτι προκαλεῖ τὴν δικαίαν διαμαρτυρίαν ἡμῶν, ὅταν μετὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἀρνῆται εἰς ἡμᾶς 20.000 δρ. διὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ τμήματος ἐκείνου, διὰ τοῦ ὁποίου συγκοινωνοῦσι πρὸς ἀλλήλας δύο ἐπαρχίαι καὶ τῶν ὁποίων ἡ συγκοινωνία ἀποκλείεται ἐξ ὁλοκλήρου τὸν χειμῶνα ἕνεκα τῆς μὴ συμπληρώσεως τοῦ τμήματος ἐκείνου; Ἢ νομίζετε ὅτι ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος δὲν παρακολουθεῖ ὅ,τι γίνεται καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ δὲν θὰ μᾶς εἴπῃ αὔριον ὁ Λακωνικὸς λαός—ὑμᾶς νοῶ τοὺς κυβερνητικοὺς ἐκ Λακωνίας, πρὸ πάντων δ’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης—: «Οἱ Εὐβοεῖς, Κύριοι, κατώρθωσαν καὶ ἔλαβον 60,000 δραχ. πρὸς κατασκευὴν μιᾶς ὁδοῦ καὶ ὑμεῖς τί ἐπράττετε, ἀφοῦ ἄλλως τε ἐπρόκειτο ἀληθῶς περὶ συμπληρώσεως τμήματος μιᾶς ὥρας ἀναγκαιοτάτου, καὶ ἀφοῦ ἐκ τῶν δαπανῶν τῆς ἐπισκευῆς καὶ τῆς συντηρήσεως αὐτοῦ κατ’ ἔτος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἤδη συμπληρωθῇ;». Νομίζω ὅτι οὐδὲν θὰ ἔχωμεν ν’ ἀντιτάξωμεν. Ἀλλὰ καὶ ἑτέραν ἀναφορὰν ὑπογεγραμμένην παρ’ ἑκατοντάδων ὑπογραφῶν ὑπεβάλομεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν περὶ συμπληρώσεως ἐν τῷ δήμῳ Ἀβίας τοῦ τμήματος ἀπὸ Χανίου Κουμανταρέα ἕως Κάμπου Ἀβίας. Τὰ ⅘ τῆς ὁδοῦ....

§38Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν εἶναι ἐθνική, ἀλλ’ ἐπαρχιακή.

§39Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Παίζομεν μὲ τὰς λέξεις, κύριε Ὑπουργέ; Πρόκειται περὶ τῆς λέξεως ἐθνικῆς ἢ ἐπαρχιακῆς ἢ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀπαραιτήτου καὶ τῆς ἐπιβεβλημένης; Δὲν δύνασθε νὰ γράφητε ἆρά γε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβάλητε χάριν ἡμῶν, ἀντὶ ἐθνικὴ νὰ γράψητε ἐπαρχιακή; Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ τῆς λέξεως. Τὰ ⅘ τῆς ὁδοῦ ἐκείνης ἔχουσι συμπληρωθῆ· ὑπολείπεται ἐλάχιστον τμῆμα καὶ βεβαίως ἔπρεπε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀξίωσιν ταύτην τοῦ Λακωνικοῦ λαοῦ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἀφοῦ ἄλλως τε γνωρίζει ὅτι ἄλλας ἀξιώσεις ὁ τόπος ἐκεῖνος δὲν ἔχει, εἰμὴ μόνον τὰς ἀφορώσας τὴν συγκοινωνίαν αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ προχθές, μόλις δηλονότι πρὸ τριῶν ἡμερῶν, εἴχομεν ζητήσει τὸν λόγον ἐν τῇ συζητήσει τῆς ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Μαλευρίου, ζητούντων νὰ συμπληρωθῇ ἕν τμῆμα ἀπὸ τῆς ὁδοῦ Γυθείου–Ἀρεοπόλεως πρὸς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου Πάνιτσαν. Δύναται δι’ ἐλαχίστης δαπάνης ἴσως οὐχὶ δεκακισχιλίων δραχμῶν νὰ συμπληρωθῇ τὸ τμῆμα ἐκεῖνο ἀπὸ τῆς Ἀρεοπόλεως μέχρι τῆς Πανίτσης διὰ δαπάνης, ἐπαναλαμβάνω, 8,000 ἕως 10,000 δρ. Εἶναι ἀληθές, κύριε συνάδελφε;

§40Ι. ΒΑΒΒΑΝΑΚΟΣ. Μάλιστα.

§41Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τὸ πρῶτον, τὸ τῆς ὁδοῦ Γυθείου–Ἀρεοπόλεως. Δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ δεύτερον Χάνι Κουμανταρέα– Κάμπου Ἀβίας, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ τρίτον τμῆμα τῆς ὁδοῦ Γυθείου–Ἀρεοπόλεως πρὸς τὴν Πάνιτσαν, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ συγκοινωνήσῃ ὁ μεγαλείτερος δῆμος τῆς ἐπαρχίας μας πρὸς τὴν πρωτεύουσαν, ἀφοῦ ἄλλως τε εἶναι γνωστὸν ὅτι τεχνικὰ ἔργα δὲν ἀπαιτοῦνται εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι μετὰ ταῦτα νὰ ἐρωτήσω τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν νομίζετε ὅτι ἀπαιτεῖται καὶ ὀλίγος πρὸς ἡμᾶς σεβασμός; Δὲν νομίζετε, λέγω, ὅτι προσκομίζοντες τοιαῦτα νομοσχέδια ἀφορῶντα ὡρισμένα τοπικὰ συμφέροντα, δὲν νομίζετε, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡμεῖς θὰ τὰ ἀποδώσωμεν, ὡς καὶ εἶναι, εἰς σαφῶς πολιτικὸν ἐν τοιαύταις στιγμαῖς ὄφελος καὶ εἰς καθαρῶς πολιτικὴν κερδοσκοπίαν; Διότι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις ὅτι μία ὁδὸς ἐν Εὐβοίᾳ εἶναι τόσον ἀναγκαία κατὰ βάσιν ἀπόλυτον, ὥστε κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν καὶ ἐν τοσούτῳ κρισίμοις ὥραις νὰ προσκομισθῇ ὁ παρὼν νόμος μὲ τὴν ἀπαίτησιν, ὡσεὶ νὰ ἐπρόκειτο περὶ ὁδοῦ ἐν τοῖς συνόροις, ὅτε θὰ ἐδικαιολογεῖτο, ὅπως ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἄνευ οὐδεμιᾶς διαμαρτυρίας;

§42Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ παρὸν νομοσχέδιον ἀποτελεῖ παράρτημα τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ πᾶν ἄλλο ὅμοιον πρὸς τοῦτο. Κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον δὲν ἀρκεῖ ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν πίστωσις, ἀλλὰ πρέπει νὰ γίνῃ εἰδικὸς νόμος ἐγκρίνων τὸν προϋπολογισμὸν τῆς δαπάνης. Παρακαλῶ νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ μομφή σας εἶναι μομφὴ ἀναφερομένη εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ προσαχθῇ ἐνωρίτερον ἀπὸ τὸν Προϋπολογισμὸν ἡ πίστωσις.

§43Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Διατί;

§44Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις δὲν παρουσιάζει τὸν Προϋπολογισμὸν εἶναι ἀδύνατον νὰ γνωρίζῃ τί ποσὸν θὰ διαθέσῃ διὰ τοιαῦτα ἔργα.

§45Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἔχει δίκαιον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τοὺς τύπους, ἔχω ὅμως τὸ δίκαιον καὶ ἐγὼ περὶ τὴν οὐσίαν παραπονούμενος ὅτι δίδετε εἰς τὴν Εὔβοιαν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον 60,000 δραχ. καὶ εἰς ἡμᾶς ἀρνεῖσθε μόλις δέκα χιλιάδας διὰ τὸ ἓν τμῆμα, οὔτε 8,000 διὰ τὸ ἕτερον, οὔτε 20,000 διὰ τὸ ἕτερον. Ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον διαμαρτύρομαι.

§46Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§47Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Τὰ συμφέροντα τῆς ἰδιαιτέρας μου πατρίδος ὑποστηρίζω καὶ θὰ μὲ ὑποχρεώσητε, ἂν ἐπ’ αὐτῶν μοὶ ἀπαντήσητε.

§48Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν, ἡ ὁποία ἐλπίζω νὰ θέση τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν. Ὁ κ. συνάδελφος ὡμίλησε περὶ διαφόρων ὁδῶν ἐν Λακωνίᾳ, ὑποθέτω δ’ ὅτι καὶ οἱ ἄλλοι κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἐνεγράφησαν, θὰ ὁμιλήσωσι διὰ διαφόρους ἄλλας ὁδοὺς ἐν Ἑλλάδι. Θὰ πράξωσι δὲ τοῦτο, διότι πολλαὶ εἶναι αἱ ὁδοί, αἱ ὁποῖαι θὰ κατασκευασθῶσι καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσιν ἀποπερατωθῆ. Δίκαιον δὲ εἶναι, ὅτε βλέπουσιν ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ἡ Κυβέρνησις, διὰ ν’ ἀποπερατώσῃ μίαν ἢ δύο ὁδούς, νὰ λέγωσι: καὶ διατί διὰ τὰς ἰδικάς μας ὁδοὺς δὲν λαμβάνει πρόνοιαν ἡ Κυβέρνησις καὶ κάμνει τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην; Δίδω τὴν ἐξήγησιν. Αἱ ὁδοὶ ἐν Ἑλλάδι διαιροῦνται εἰς τρεῖς κατηγορίας· εἰς ἐθνικάς, ἐπαρχιακὰς καὶ δημοτικάς. Αἱ ἐπαρχιακαὶ καὶ αἱ δημοτικαὶ ὁδοὶ ἔχουσιν ὡρισμένον ταμεῖον. Αἱ μὲν ἐπαρχιακαὶ ἔχουσιν ἓν ποσόν, τὸ ὁποῖον ὀφείλεται εἰς τὸ ταμεῖον τοῦτο, 465.000 δρ. παρὰ τοῦ Δημοσίου, αἱ δὲ δημοτικαὶ διὰ ποσὸν 3.000.000. Τὰ ποσὰ ταῦτα ὀφείλει κατὰ τὸν νόμον τῆς ὁδοποιίας νὰ καταβάλῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰ ταμεῖα αὐτῶν. Πλὴν τούτων τῶν ποσῶν ὑπάρχουσιν αἱ ἐθνικαὶ ὁδοί, αἱ ὁποῖαι δὲν περιλαμβάνονται εἰς ταύτας, ἀλλὰ κατασκευάζονται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Λοιπὸν αἱ ὁδοί, περὶ τῶν ὁποίων τὸ νομοσχέδιον μεριμνᾷ, εἶναι ὁδοὶ ἐθνικαί, γνωρίζει δὲ ἡ Βουλὴ ὅτι πλὴν τῶν ὁδῶν τούτων οὐδεμία ἄλλη ὁδὸς ἐθνικὴ ὑπάρχει, ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ τμῆμα, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἔχῃ ἀποπερατωθῆ.

§49Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Τῆς πόλεως Ζακύνθου.

§50Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μόνον αὐτὴ ὑπολείπεται. Πᾶσαι αἱ ἄλλαι ὁδοί, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν ἡμιτελεῖς, εἶναι ὁδοὶ ἐπαρχιακαὶ καὶ δημοτικαί. Οὐδένα λόγον εἶχεν ἡ Κυβέρνησις νὰ προτιμήσῃ τὴν ὁδὸν Ἀλιβερίου–Χαλκίδος, καίτοι εἶναι ὁδός, διὰ τὴν ὁποίαν ἐξωδεύθησαν πολλὰ χρήματα, καὶ δὲν ἀπεπερατώθη ἀκόμη, δὲν ἠδύνατο δὲ ἡ Πολιτεία νὰ κερδίσῃ ἐκ τῆς ὁδοῦ ταύτης ὅ,τι περιμένει νὰ κερδίσῃ ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως αὐτῆς. Οὐδεὶς λόγος ἑπομένως ὑπῆρχε νὰ προτιμηθῇ ἡ ὁδὸς αὕτη. Προετιμήθη ὅμως, διότι μόνον αὐτὴ ὑπῆρχε καὶ μία ἄλλη ὁδός, ἡ ὁποία συμπληροῖ τὸ ποσὸν τῶν 95,000. Αἱ ἄλλαι ὁδοὶ εἶναι ἐπαρχιακαί, διὰ τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις κατέβαλε τὸ ποσὸν τῶν 465,000, τὸ ὅλον ἤγουν ποσόν, τὸ ὁποῖον ὠφείλετο εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιίας, καί, ἐπειδὴ δὲν ἔφθανε τοῦτο, ἀνέγραψεν ἐπὶ πλέον εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ποσὸν 1,200,000 διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν καὶ τὴν συμπλήρωσιν.

§51Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ πάλιν νὰ τονίσω πρὸς ὑμᾶς ὅτι ἐθέσατε βάσιν εἰς τὴν συζήτησιν στρεβλὴν κατὰ τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν εἰς τὸ κατ’ ἐπίφασιν στηριζόμενοι.

§52Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἀναγνώσατε, παρακαλῶ, θερμῶς ποῖαι εἶναι αἱ ἐθνικαὶ ὁδοί.

§53Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παρακαλέσητε ἀριθμὸν πολὺν Βουλευτῶν οὕτω πράττοντες, ὥστε νὰ εἶναι περιττὸς ὁ ὑπὲρ ἐμοῦ κόπος σας, διότι ἐνεγράφησαν πλείονες τῶν 10 νὰ ὁμιλήσωσιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ ἐν τῷ δικαίῳ των ἀτυχῶς. Ἐγὼ δὲν ἀποβλέπω οὔτε εἰς τὰς λέξεις οὔτε εἰς τὰ λοξὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ἀποβλέπω εἰς τὴν οὐσίαν. Τὴν τελευταίαν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἀποθνήσκει, προσκομίζεται εἰδικὸς νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται πρὸς πολιτικὴν κερδοσκοπίαν ποσὸν 60,000 δρχ., ἵνα συμπληρωθῇ δῆθεν ἡ Α ὁδὸς κειμένη ἐν τῷ νομῷ Εὐβοίας. Τώρα τί σημαίνει ἡ λέξις ἐθνικὴ ὁδός, τί ἐπαρχιακὴ καὶ τί δημοτικὴ δὲν εἶναι ἀνάγκην ν’ ἀναπτύξω, διότι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν τὸ γνωρίζει· ὑποθέτω ὅτι δὲν θὰ δυσαρεστηθῇ ὁ κ. συνάδελφος, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἐξ ἀνάγκης θὰ ἐδέχετο διακοπάς, ὅτε θὰ ἠγόρευε...

§54ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ συστηθῇ εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ μὴ διακόπτωσιν. Ὑποθέτω νὰ ἐνόησαν οἱ κύριοι συνάδελφοι ὅτι πρόκειται νὰ χάσωμεν 3–4 ὥρας διὰ τῶν διακοπῶν. Δύνανται αἱ τέσσαρες ὥραι νὰ γίνωσιν ὀκτώ. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀρκετὸς ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖον θὰ καταναλώσωμεν.

§55Ε. ΠΑΓΚΑΡΑΣ. Δὲν μᾶς ἐφέρατε σπουδαιότερα νομοσχέδια.

§56Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Καθ’ ὃν χρόνον ἔπρεπε ν’ ἀσχολώμεθα εἰς ζητήματα σοβαρώτατα διὰ τὸ Κράτος, ἡμεῖς ἐξ αἰτίας ὑμῶν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δαπανῶμεν τὸν πολύτιμον χρόνον εἰς τὴν συζήτησιν ζητημάτων ἀφορώντων μίαν ἐπαρχίαν καὶ οὐχὶ τὸ γενικὸν συμφέρον τοῦ Κράτους. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ἔχετε δίκαιον, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ν’ ἀδικῆτε, οὐδὲ νὰ στενοχωρῆσθε κατὰ τῶν ἀγορευόντων, ἀλλὰ καθ’ ὑμῶν αὐτῶν, οἵτινες εἶσθε οὕτω πράττοντες ἡ μόνη αἰτία.

§57ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶπον νὰ μὴ γίνωμεν ἀφορμή, ὥστε ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖον θ’ ἀπολέσωμεν ἐξ ὑπαιτιότητός σας, νὰ διπλασιασθῇ.

§58Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν ἐξετάζω λοιπόν, Κύριοι, τί νὰ εἴπῃ δημοτική, τί ἐπαρχιακή, τί ἐθνικὴ ὁδός· ἐξετάζω τοῦτο μόνον, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐπαρχίαι, ὑπάρχουσι τμήματα τῆς χώρας, τῶν ὁποίων αἱ ἀνάγκαι εἶναι ἐπιτακτικώτεραι καὶ μᾶλλον ἐπιβεβλημέναι, ἐπὶ τοσοῦτον μάλιστα, ὥστε νὰ πρόκειται καὶ διὰ τὸ Κράτος ἡ ζημία διπλῆ, καθόσον ἡ μὴ συμπλήρωσίς των θὰ ἐπιφέρῃ ἀσφαλῶς καὶ ἐκείνου τοῦ τμήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι κατεσκευασμένον, τὴν καταστροφήν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος ἤγαγεν ἐμὲ εἰς τὸ βῆμα, καὶ θ’ ἀγάγῃ καὶ ἄλλους κυρίους συναδέλφους ἐν τῷ δικαίῳ των ἵνα διαμαρτυρηθῶσι διὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ζητεῖται ἡ ἐπιψήφισις τοιούτων εἰδικῶν νόμων, οἱ ὁποῖοι ἀφορῶσι τοπικὰ συμφέροντα καθαρῶς πολιτικοῦ κέρδους, καὶ οὐχὶ τὰ γενικά, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔπρεπε ν’ ἀσχολώμεθα. Ἴσως, δὲν τὸ γνωρίζω, νὰ συνδέηται καὶ τοῦτο πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ πρὸς τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα ἐκπροσωπεῖ ὁ Προϋπολογισμός, δηλαδὴ νὰ συνδέηται καὶ τοῦτο πρὸς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἐθνική, ἐφ’ ὅσον αὕτη ἀντιπροσωπεύει τὸ ἔθνος· πιθανὸν νὰ συμβαίνῃ καὶ τοῦτο. Ἀλλ’ ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, ἴσως καὶ ν’ ἀπατῶμαι, διότι μόλις πρὸ ὀλίγων λεπτῶν ἀνέγνων τοῦτο, δὲν ἀντελήφθην οὐδὲ νομίζω, Κύριοι, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συνδέηται πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, οὔτε νὰ ἔχῃ ἐπίδρασίν τινα πρὸς τὰ γενικὰ συμφέροντα καὶ πρὸς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Μία δήλωσις πρὸς τοῦτο τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦτο καὶ ἀναγκαία καὶ σκόπιμος. Γνωστοῦ λοιπὸν ὄντος ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ὄχι μόνον δημόσιαι ὁδοὶ πρὸς συμπλήρωσιν, ἀλλ’ οὔτε βαταὶ κἂν εἰς ὡρισμένους τόπους, ὡς συμβαίνει εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, ἔνθα βατῆς ὁδοῦ κἂν οὔτε σπιθαμὴ ὑπάρχει, δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ διαμαρτυρηθῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι καταφρονεῖται κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὁ τόπος μου, τὰ συμφέροντα τοῦ ὁποίου ἐκπροσωπῶ; Ὅτε λοιπὸν ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ μου ἐπαρχίᾳ δὲν ὑπάρχει οὔτε σπιθαμὴ κἂν βατῆς ὁδοῦ, ὅπως οἱ κάτοικοι τῶν διαφόρων δήμων ἐπικοινωνῶσι πρὸς τὴν πρωτεύουσαν, δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ διαμαρτυρηθῶ, καθ’ οἱονδήποτε χρόνον καὶ ἂν προσεκομίζετο τοιοῦτον νομοσχέδιον, κατὰ μείζονα λόγον ἀφοῦ προσεκομίσθη τοῦτο εἰς τοιαύτας ὥρας; Ἐγὼ νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὤφειλον νὰ πράξω ὅ,τι ἔπραξα· δὲν θὰ θελήσω νὰ χωρήσω περαιτέρω, καίτοι ἔδει νὰ καταναλωθῇ χρόνος τοσοῦτος, ὥστε νὰ κατανοήσῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις ὅτι εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ καταναλίσκῃ τὸν ὄντως πολύτιμον χρόνον τῆς Βουλῆς εἰς μάτην. Ἀλλ’ ὁ καταναλισκόμενος ὄντως πολύτιμος οὗτος χρόνος δὲν ἀφορᾷ ἡμᾶς, ἀλλ’ ἀφορᾷ καὶ βαρύνει τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία γίνεται παραιτία διὰ τῆς προσκομίσεως τοιούτων εἰδικῶν νόμων κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τῆς σπατάλης τοῦ πολυτίμου ὄντως τούτου χρόνου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριοι συνάδελφοι, πρὶν χωρήσω περαιτέρω καὶ κατηγορηθῶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἐπιδιώκω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον αὐτὴ ἐξ ἰδίων κρίνουσα νομίζει, νὰ κατέλθω τοῦ βήματος, ἀλλὰ νὰ τονίσω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ἕτερος συνάδελφος, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐτόνισεν, ὅτι διὰ τῆς προσκομίσεως τοιούτων νομοσχεδίων ἐν τοιαύταις ὥραις ἡ συναλλαγὴ πλησιστία εἰσῆλθεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ὑπομιμνήσκει τὸ παρελθόν, ἀλλ’ ἐπηυξημένον καὶ βελτιωμένον.

§59Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἀνέρχομαι τὸ βῆμα νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, εἶναι διὰ νὰ μὴ κάμω τοῦτο εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου. Σχετικῶς μὲ μίαν ἐπερώτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο πρὸς κατασκευὴν ὁδοῦ, εἶχον δήλωτιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἐπρόκειτο ἀκριβῶς περὶ τῆς ὁδοῦ, ἡ ὁποία ἀπησχόλησε τὸν συνάδελφον κ. Πατσουράκον, περὶ τῆς ὁδοῦ Γυθείου–Ἀρεοπόλεως, εἶχον δήλωτιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι διετάχθη ἡ δημοπρασία, τοῦτο ἐγράφη εἰς τοὺς συμπολίτας μου, ἤρκεσε δὲ νὰ μοὶ γίνωσι παρατηρήσεις δικτί ἐδέχθην τοιαύτην δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ διὰ τὴν ὁδὸν ταύτην, ὅτι διετάχθη δῆθεν δημοπρασία καὶ δὲν προσῆλθεν ἐργολάβος διὰ τὴν ὁδὸν ταύτην. Τοῦτο νομίζω ὅτι ἐκ πλάνης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἢ μᾶλλον ἐκ παρεξηγήσεως ἐγένετο. Τὸ τμῆμα τοῦτο Γυθείου–Ἀρεοπόλεως δὲν ἐξετέθη εἰς δημοπρασίαν, ἑπομένως δὲν συμπεριλαμβάνεται εἰς τὰς ἄλλας ὁδούς, περὶ τῶν ὁποίων ἐμερίμνησε μὲν ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἠδυνήθη ὅμως νὰ φέρῃ εἰς πέρας, διότι δὲν προσῆλθον ἐργολάβοι. Ἀλλὰ μία δήλωσις τὴν ἑσπέραν ταύτην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅτι δὲν εἶναι ἐθνικὴ ἡ ὁδὸς μὲ κάμνει νὰ εἴπω ὅτι ἐθνικωτάτη εἶναι ἡ ὁδὸς αὕτη, ὅτι ἀνήκει εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν ὑπὸ τὴν στενωτάτην σημασίαν τῆς λέξεως, διότι εἶναι μία ὁλόκληρος ἐπαρχία, ἡ ὁποία καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἰδιωτικῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ ἀπὸ ἀπόψεως προσφορᾶς τῶν ὑπηρεσιῶν εἰς τὸ Κράτος εἶναι ἐν τῇ πρώτῃ γραμμῇ. Ἐὰν ἑπομένως, διὰ νὰ εἶναι ἐθνικὴ ὁδός, πρέπῃ νὰ ἐξυπηρετῇ γενικώτερα συμφέροντα, ἐρωτῶ: ἂν ἐκαλεῖτο ἐπιστράτευσις, διὰ ποίας ὁδοῦ θὰ ἤρχοντο οἱ καλούμενοι ἐξ Ἀρεοπόλεως καὶ ἂν ὁ ποταμὸς ἔχῃ πλημμυρήσει βεβαίως θὰ ἐμποδίσῃ ἐκείνους νὰ συγκοινωνήσωσι μετὰ τῆς ἄλλης Ἑλλάδος. Ἡ δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅτι θὰ προτιμήσῃ τὰς ἀσυμπληρώτους ὁδοὺς καὶ ὅτι θὰ συμπεριλάβῃ καὶ τὴν ὁδὸν Γυθείου–Ἀρεοπόλεως εἰς τὸ ποσὸν τῶν 1,200,000 μὲ κάμνει νὰ μὴ εἴπω περισσότερα, πεπεισμένος ὅτι ἡ ὑπόσχεσις αὐτὴ θὰ ἐκπληρωθῇ.

§60Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν φθονῶ τοὺς Εὐβοεῖς διὰ τὴν φιλόστοργον μέριμναν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις λαμβάνει διὰ τὴν νῆσον αὐτῶν. Δράττομαι ὅμως τῆς εὐκαιρίας ταύτης, ἵνα ἐκφράσω δίκαιον παράπονον τῶν συμπολιτῶν μου, τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ διατυπώσω καὶ τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀναγραφῆ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ἀλλὰ δὲν ἦλθεν εἰσέτι πρὸς συζήτησιν. Τὸ παράπονον αὐτῶν ἀφορᾷ τὴν ἔλλειψιν μερίμνης κυβερνητικῆς διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῶν καταστραφεισῶν ὁδῶν, αἱ ὁποῖαι συνδέουσι τὴν ἐμὴν ἐπαρχίαν ἀφ’ ἑνὸς πρὸς τὸ Ἄργος καὶ τὸ Ναύπλιον καὶ ἀφ’ ἑτέρου πρὸς τὰς Πάτρας. Αὗται αἱ ὁδοὶ εἶναι ἐντελῶς κατεστραμμέναι καὶ ἐντελῶς ἀδιάβατοι. Καταθέτω καὶ ἀναφοράν, ἡ ὁποία παρακαλῶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦ συνδέσμου τῶν ἁμαξοκαρραγωγέων τῆς ἐπαρχίας μου, οἱ ὁποῖοι διαμαρτύρονται διὰ τὴν κατάστασιν ταύτην, διότι ἐμποδίζονται εἰς τὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματός των.

§61Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριοι Βουλευταί, νὰ παραπονεθῶ κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι, ἐνῷ πλειστάκις ἐγνώρισα πρὸς αὐτὸν ὅτι αἱ γέφυραι ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω, ἔχουσι καταστραφῆ, οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη περὶ αὐτῶν, καὶ ἐνῷ προσέτι ἐγνώρισα πρὸς αὐτὸν ὅτι εἶναι ἡ μόνη ὁδός, ἡ ὁποία συνδέει τὴν Τρίπολιν πρὸς τὸν Πύργον καὶ ἡ ὁποία ἀρξαμένη ἀπὸ τοῦ 1885 δὲν ἔφθασεν ἀκόμη εἰς πέρας. Καὶ ἐνῷ ἐνομίζετο ὅτι ἤθελε περατωθῆ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διέτασσε νὰ παύσῃ πᾶσα περαιτέρω ἐργασία καὶ ἐνῷ τοιαύτη γίνεται ἀστοργία τῆς Πολιτείας εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον βλέπω παραδόξως ἐν τοιαύτῃ μάλιστα ὥρᾳ καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Βουλὴ ψυχορραγεῖ νὰ διανέμωνται κόλλυβα καὶ νὰ δίδωνται παροχαὶ καὶ δωρεαὶ καὶ νὰ προπαρασκευάζηται τὸ ἐκλογικὸν ἔδαφος δι’ ὡρισμένα πρόσωπα, διότι δὲν ἔχει ἄλλον λόγον τοιοῦτον νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ ψήφισις, ἀλλὰ τὸν λόγον αὐτόν. Ζηλεύω τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους τοὺς καταγομένους ἐξ Εὐβοίας, διότι ἡ Εὔβοια ὑπῆρξε πάντοτε ὡς πρὸς τὴν συγκοινωνίαν ἀπὸ μακροῦ χρόνου τὸ χαϊδεμένο παιδὶ τοῦ Κράτους. Συνδέεται δι’ ἁμαξιτῶν ὁδῶν πανταχοῦ καὶ ἀκόμη συγκοινωνοῦσι δι’ ἁμαξιτῶν ὁδῶν, αἵτινες ἐγένοντο δαπάνῃ τοῦ Κράτους, καὶ ἰδιωτικὰ κτήματα. Συνδέεται διὰ σιδηροδρόμου, διὰ θαλάσσης, ἐνῷ εἰς πολλὰ μέρη τῆς ἐπαρχίας μου ὁ σιδηρόδρομος διέρχεται 10, 20 ἢ καὶ 25 ὥρας μακράν. Μία ὁδὸς ἤρξατο κατασκευαζομένη, καὶ κατόπιν διέταξε τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων τὴν διάλυσιν τῆς ἐργολαβίας, καὶ δύναμαι νὰ ἐρωτήσω πάντας διατί ἡ διαφορὰ αὕτη; Μὴ ἆρά γε ἔχουσι μεγαλείτερα δικαιώματα ἄλλαι ἐπαρχίαι τῆς ἐπαρχίας Γόρτυνος; Μήπως ἡ ἱστορία ἀπὸ τῆς παλιγγενεσίας δὲν μαρτυρεῖ ὅτι ἡ ἐπαρχία αὕτη ἔχει ὅπως καὶ ἄλλαι ἐπαρχίαι ἴσα τοὐλάχιστον δικαιώματα; Καὶ ἐρωτῶμαι διατί δὲν ἐμερίμνησα ἀπαντῶν εἰς τοὺς ἐρωτῶντας. Βεβαιῶ αὐτοὺς ὅτι ἐμερίμνησα, ἀλλὰ δυστυχῶς ἐπὶ εἰκοσιπενταετίαν μόλις 2½ ἔτη ἠδυνήθην νὰ ἤμην συμπολιτευόμενος· ἤμην ἀντιπολιτευόμενος καὶ διεμαρτυρόμην πάντοτε, καὶ αἱ ἐπερχόμεναι Κυβερνήσεις διέτασσον πάντοτε τὴν παῦσιν τῶν ἔργων. Δὲν περιέμενον ὅτι καὶ ὁ ἤδη Ὑπουργὸς ἤθελε μιμηθῆ τοὺς προκατόχους του καὶ ἤθελε διατάξει τὴν παῦσιν τῆς ἐργασίας τῆς μοναδικῆς ὁδοῦ, ἡ ὁποία συνδέει τὴν Τρίπολιν πρὸς τὴν Ἠλείαν καὶ διὰ τῆς ὁποίας συγκοινωνεῖ ὁλόκληρος ἡ Κυνουρία, ἡ Μαντίνεια, ἡ Γορτυνία μὲ τὴν Ἠλείαν. Διαμαρτύρονται καὶ οἱ Ἠλεῖοι καὶ οἱ συμπολῖταί μου καθ’ ἑκάστην διὰ τὴν ὁδὸν αὐτήν, ἀλλὰ τὰ ὦτα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι κεκλεισμένα πρὸς αὐτοὺς καὶ ἀνοικτὰ πρὸς τοὺς Εὐβοεῖς.

§62ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Πιστεύετε ὅτι τὸ ἔκαμον ἀπὸ ἐχθρότητα πρὸς ὑμᾶς;

§63Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ ἐπὶ τῶν πραγμάτων· ὁμιλῶ ὅτι διετάχθη ἡ διάλυσις τῆς πρὸς κατασκευὴν ἐργολαβίας τῆς μοναδικῆς ὁδοῦ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου καὶ βλέπω ὅτι ζητεῖται πίστωσις δι’ ἄλλα ἔργα. Ἀλλά, Κύριοι, παρεπονέθην πρὸ πολλοῦ ὅτι οἱ συμπολῖταί μου πνίγονται εἰς τοὺς ποταμοὺς διὰ τὴν μὴ ὕπαρξιν γεφυρῶν. Δὲν εἶχε καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ διορθώσεως τῶν γεφυρῶν αὐτῶν ἐξ αὐτῶν τῶν χρημάτων τῶν συμπολιτῶν μου, διὰ νὰ διέρχωνται τοὺς ποταμοὺς καὶ καλλιεργῶσι τὰ κτήματά των; Ἀποκλείονται τελείως ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ καὶ καταστρέφονται οὕτω τὰ συμφέροντά των. Καὶ πῶς θέλετε νὰ μὴ διαμαρτυρηθῇ πᾶς τις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, τοῦ ὁποίου ἡ ἐπαρχία εὑρίσκεται εἰς αὐτὴν τὴν ἀδαμιαίαν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται καὶ ἡ ἰδία μου πατρίς; Κάμνω τὴν σύστασιν διὰ τελευταίαν φορὰν καὶ δὲν πιστεύω κανεὶς νὰ νομίζῃ ὅτι τὸ κάμνω, διὰ ν’ ἀκουσθῶ ἀπὸ τοὺς συμπολίτας μου, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ μὴ ὑψώσω φωνὴν διαμαρτυρίας, ὅταν βλέπω τόσας χαριστικὰς πράξεις γενομένας εἰς ὡρισμένα πρόσωπα τὴν τελευταίαν στιγμήν, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ ψυχορραγεῖ.

§64Ι. ΔΟΓΑΝΗΣ. Ὀφείλω, κύριοι Βουλευταί, νὰ κάμω τὴν δήλωσιν ὅτι δὲν ἀνῆλθον ἐπὶ τοῦ βήματος δι’ ἄλλο τι εἰμὴ μόνον διότι αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν, ἵνα διαμαρτυρηθῶ καὶ ἐγώ, καθόσον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ τὰς πρὸ ὀλίγου δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν, εἶπεν ὅτι ἐθνικαὶ ὁδοὶ μόνον δύο εἶναι ἐν τῷ Κράτει. Βεβαίως πολλαὶ ἐθνικαὶ ὁδοὶ ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς ἐπαρχιακαὶ ἢ δημοτικαὶ δυνάμει ἑνὸς Διατάγματος τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ ὁποῖον τῷ ἔδωκε τὸ δικαίωμα ὁ νόμος τοῦ 1909. Ὁ νόμος τοῦ 1909 λέγει ὅτι ἐθνικαὶ ὁδοὶ εἶναι αἱ συνδέουσαι τὴν πρωτεύουσαν ἑνὸς νομοῦ πρὸς ἄλλην ἑτέρου νομοῦ. Ἀλλά, ἐὰν τοῦτο εἶναι βάσιμον, καὶ ἂν ὡς βάσις πρὸς ἔκδοσιν τοῦ Βασιλικοῦ Διατάγματος τοῦ χαρακτηρίσαντος τὰς ὁδοὺς εἰς ἐπαρχιακὰς καὶ δημοτικὰς ἐλήφθη ὁ νόμος ἐκεῖνος, διατί ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἐπαρχιακὴ ἡ ὁδὸς ἡ συνδέουσα τὰς Πάτρας πρὸς τὴν Τρίπολιν ὡς καὶ ἡ ὁδὸς Τριπόλεως–Πύργου;

§65Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν πταίω ἐγὼ εἰς τοῦτο.

§66Ι. ΔΟΓΑΝΗΣ. Καὶ διότι δὲν πταίετε σεῖς, ἡμεῖς πρέπει νὰ σιωπήσωμεν; Δὲν ἔχομεν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῶν συμπολιτῶν μας, προκειμένου περὶ ὁδῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπρόκειτο νὰ συνδέσωσι τὰς πόλεις τοῦ Πύργου, Γορτυνίας, Καλαβρύτων, Τριπόλεως καὶ πλείστας ἄλλας ὀρεινάς, καὶ αἱ ὁποῖαι εἰσέτι μένουσιν ἀκατασκεύαστοι, καίτοι ἐγένετο ἔναρξις αὐτῶν πρὸ 15 περίπου ἐτῶν; Διὰ τοῦτο ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ, καὶ τὴν διαμαρτυρίαν μόνον πρὸς ὑμᾶς δικαιοῦμαι νὰ κάμω, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων, ἡ ὁποία ὅ,τι καὶ ἂν ἐζήτησεν ἀπὸ τὸν λαὸν τὸ ἔλαβε, πλὴν ἂς μὴ λησμονῇ ὅτι ἔχει καὶ ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τοῦ λαοῦ. Ὀφείλω νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας, προκειμένου νὰ ἐπαναληφθῶσι τὰ ἔργα τῆς συγκοινωνίας, αἱ ὁδοὶ αὐταὶ νὰ μὴ παραλειφθῶσιν, ἤτοι αἱ ὁδοὶ αἱ συνδέουσαι τὰς Πάτρας μὲ τὴν Τρίπολιν, καὶ τὴν Τρίπολιν μὲ τὸν Πύργον, ἀφοῦ ἀμφοτέρων, ὡς προεῖπον, ἡ κατασκευὴ ἔχει ἀρχίσει πρὸ 15 ἐτῶν καὶ τμήματά τινα ὑπολείπονται πρὸς συμπλήρωσιν.

§67Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριοι Βουλευταί, νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ ὀλίγας λέξεις σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιίας διὰ τοὺς συμπολίτας μου Ἠλείους, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις εἰσέπραξεν ἐφέτος ἄνω τῶν 3 ἑκατομμυρίων καθυστερουμένους φόρους καὶ ἠνάγκασεν αὐτοὺς νὰ τραπῶσιν ἀνὰ τὰ ὄρη τῆς Ἠλείας. Ἀξιοῦσι λοιπὸν οὗτοι, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τούτων προνοήσῃ διὰ τὴν ὁδοποιίαν τῆς δυστήνου ταύτης ἐπαρχίας. Διὰ τίνα λόγον νὰ μὴ συνδεθῇ τὸ τμῆμα τῆς ὁδοῦ Τριπόλεως–Πύργου, ἀφοῦ χρειάζεται ὀλίγον χρῆμα; Καταδιώκονται οἱ ὀφειλέται καὶ ἐν τούτοις οὐδὲν εἶπον, ζητοῦσιν ἓν μόνον, ζητοῦσι συγκοινωνίαν, συγκοινωνίαν τονοῦσαν τὸν ὀργανισμόν, καθόσον ἡ συγκοινωνία εἶναι ἡ βάσις πάσης εὐνομουμένης Πολιτείας. Εἶναι δυνατὸν ἐν μιᾷ πεδιάδι πολλῶν χιλιομέτρων ἐκτάσεων νὰ μὴ ὑπάρχῃ μία ὁδός; Κατέρχομαι τοῦ βήματος μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει εἰσακούσει τὴν σύστασίν μου καὶ θέλει λάβει σχετικὴν πρόνοιαν.

§68Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κηρύσσομαι ὁλοψύχως, Κύριοι, ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, οὐδὲ ζηλεύω τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους ἐξ Εὐβοίας διότι τυγχάνουσιν αὐτοῦ τοῦ εὐεργετήματος· κηρύσσομαι δὲ ὑπὲρ αὐτοῦ, διότι ἔχομεν τὸ ἀτύχημα ἡμεῖς οἱ Λάκωνες, τοὐλάχιστον ἐν τῷ ἡμετέρῳ νομῷ, νὰ ὑστερῶμεν κατὰ πολὺ εἰς τὴν συγκοινωνίαν, ἡ ὁποία ὑπάρχει παρὰ τοῖς ἄλλοις νομοῖς. Τώρα, ὁπότε ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων, ἡ Κυβέρνησις ἡ ἀνορθωτική, ἀληθῶς ἐκτείνει εὐεργετικὴν τὴν χεῖρα μέχρι τοῦ ἀκροτάτου μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ συγκοινωνία ἐν Λακωνίᾳ, ἡ ὁποία τοσοῦτον ἐγκληματικῶς παρημελήθη ὑπὸ τῶν προκατόχων ταύτης Κυβερνήσεων, ὅτι ἡ συγκοινωνία ἐν Λακωνίᾳ βεβαίως θὰ γενικευθῇ. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίᾳ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ τείνῃ εὐήκοον τὸ οὖς ἐπὶ τῆς ἑξῆς ὑποθέσεως. Ἐν Λακωνίᾳ ὑπάρχει ὁδὸς ἐπαρχιακὴ κατασκευασθεῖσα κατὰ τὰ ⅔, οὖσα δὲ ἀκατασκεύαστος κατὰ τὸ ⅓, συνδέουσα δὲ τὰς πρωτευούσας τῶν δύο ἐπαρχιῶν τῆς Λακωνίας, τὸ Γύθειον καὶ τὸ Οἴτυλον. Ἡ ὁδὸς αὕτη, ἐνῷ κατηναλώθη δι’ αὐτὴν ἓν ἀρκετὰ σημαντικὸν χρηματικὸν ποσόν, οὐδένα σήμερον ἐκπληροῖ προορισμόν.

§69Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θὰ καταστραφῇ καὶ ἡ κατασκευασθεῖσα.

§70Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καὶ προχθὲς σᾶς εἶπον, καὶ ἤδη ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἔτεινα εὐμενὲς τὸ οὖς διὰ τὴν ὁδὸν ταύτην, καὶ θέλει εἶναι μεταξὺ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι θὰ συμπληρωθῶσιν ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας.

§71Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ. Δὲν δύναται, κύριε Ὑπουργέ, νὰ ἐξυπηρετηθῇ ἡ μεταφορὰ τοῦ ἐλαίου ἀπὸ τοῦ Οἰτύλου εἰς τὸ Γύθειον, ἂν μὴ ὑπάρξῃ ἡ ὁδὸς αὕτη. Τί γίνεται σήμερον; Τὸ ἔλαιον ὡς Λακωνικὸν προϊὸν πληρώνει δημόσιον φόρον 6 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν. Τὸ ἔλαιον λοιπὸν τοῦ Οἰτύλου ἐξάγεται σήμερον ἀπὸ τὸ Οἴτυλον, ἀλλ’ ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει τελωνειακὴ Ἀρχή, καὶ διὰ τοῦτο δὲν πληρώνουσι τὸν φόρον αὐτόν. Σᾶς καταγγέλλω τὴν παράβασιν αὐτήν, καὶ ἡ κατάχρησις αὕτη βεβαίως θὰ λείψῃ, ὅταν γίνῃ ἡ ὁδὸς αὕτη, διότι ἀσφαλῶς τότε ὅλον τὸ ἔλαιον θὰ διέρχηται διὰ Γυθείου καὶ ἐκεῖ θὰ φορολογῆται. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ δήλωσίς σας αὕτη θέλει ἐκτελεσθῇ, καὶ μὲ τοιαύτην πεποίθησιν κατέρχομαι τοῦ βήματος.

§72ΑΘ. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ, γεννᾷ εὔλογα παράπονα, καὶ διὰ τοῦτο θὰ ηὐχόμην νὰ μὴ ἐκπληρωθῇ ἡ τοιαύτη τακτική.

§73ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ. Τὸ νομοσχέδιον ἀφορᾷ τὴν ἔγκρισιν ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς πιστώσεως 60,000 δρ. διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ Κύμης–Χαλκίδος. Ἔχετε τὴν ἀξίωσιν διὰ τῶν 60,000 νὰ γίνωσι πᾶσαι αἱ ὁδοὶ τοῦ Κράτους; Εἶναι θλιβερὸν αὐτὸ τὸ θέαμα τῆς ἀντιδράσεως, ἡ ὁποία παρατηρεῖται διότι ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ ἐκτελέσῃ τὴν συγκοινωνίαν ἀρχίζουσα ἀπὸ ἑνὸς τμήματος τῆς χώρας. Ἡ Κυβέρνησις ὑπὲρ πάντα ἄλλον ἐπιθυμεῖ ν’ ἀποδώσῃ πλήρη συγκοινωνίαν εἰς τὴν χώραν· ἀλλ’ ἀμέσως δὲν εἶναι τοῦτο φυσικὰ δυνατόν. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω νὰ ψηφισθῇ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, νὰ παύσῃ δ’ αὐτὴ ἡ ἀντίδρασις, ἥτις παρατηρεῖται ἐπ’ αὐτοῦ.

§74Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Τὸ ζήτημα, κύριε Πρόεδρε, ἔχει σημασίαν ἐντελῶς διάφορον ἐκείνης, ἡ ὁποία φαίνεται, διότι δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος νομοθετικοῦ, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ζητήματος πολιτικοῦ. Ἐκφράζω κατάκρισιν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς δὲν ἐφρόντισε νὰ καθορίσῃ σαφῶς τὸ ζήτημα. Οὕτω συνέβη ἤδη ὅτι ἕκαστος Βουλευτής, αἰσθανόμενος ἑαυτὸν ὑπόχρεον ὅπως παρουσιασθῇ πρὸ τῶν ἐκλογέων του ὡς ὑπερασπιστὴς τῶν συμφερόντων τῆς ἰδιαιτέρας αὐτοῦ πατρίδος, λαμβάνει τὸν λόγον καὶ ἐξαιτεῖται τὴν εἰς τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας του ἀντιστοιχοῦσαν τροποποίησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§75ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τοῦτο εἶναι παράρτημα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐν ἄλλοις μάλιστα Προϋπολογισμοῖς δὲν τίθενται τὰ τοιαῦτα ὡς ἰδιαίτερον νομοσχέδιον.

§76Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Αὐτὸ ἔπρεπε νὰ δηλωθῇ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς. Τὸ θέαμα εἶναι πράγματι λυπηρόν, ὅτι οἱ Βουλευταὶ παρέρχονται ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον μόνον ὅπως ἀπηχήσῃ ἡ φωνὴ αὐτῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, πᾶς δὲ Βουλευτὴς σιγῶν ἐπὶ τοιούτου θέματος εἶναι δυνατὸν ν’ ἀκούσῃ μομφὰς παρὰ τῶν ἐκλογέων του, ὅτι αὐτὸς δὲν ἤγειρε φωνήν. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη ἡ Κυβέρνησις νὰ δηλώσῃ ὅτι πρόκειται περὶ τμήματος ἐθνικῆς ὁδοῦ, οὐδεμίαν σχέσιν ἐχούσης πρὸς τὰς ἐπαρχιακὰς ὁδούς.

§77ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ ἐδήλωσεν αὐτό.

§78ΕΥΑΓ. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Οὐδεμίαν ἔχω ὄρεξιν νὰ μακρηγορήσω, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ μᾶλλον θὰ δώσω τὴν πληροφορίαν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ὑπάρχουσι δύο ἐθνικαὶ ὁδοί, ἡ ὁδὸς Ἄρτης–Καλαρρυτῶν, ἡ ὁποία εἶναι ἐθνική, διότι εἶναι μεθοριακὴ καὶ ἐξυπηρετεῖ στρατιωτικὰς ἀνάγκας, καὶ ἡ ὁδὸς Βονίτσης–Καρβασσαρᾶ, τὰς ὁποίας παρακαλῶ νὰ περιλάβῃ.

§79Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐγὼ ἔσχον ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσω καὶ παρετήρησα ὅτι πλὴν τῆς ὁδοῦ Καρπενισίου–Ἄρτης, ἡ ὁποία εἶναι ἐθνική, πᾶσαι αἱ ἄλλαι εἶναι ἐπαρχιακαί.

§80ΕΥΑΓ. ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΙΑΣ. Ἡ ὁδὸς Ἄρτης–Καλαρρυτῶν ναὶ μὲν δὲν συνδέει νομούς, ἐπειδὴ ὅμως ἐξυπηρετεῖ στρατιωτικὰς ἀνάγκας, ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἐθνική. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπίσης γίνονται δεκτὰ εἰς αʹ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον συζήτησιν τὰ νομοσχέδια «περὶ κυρώσεως προσθέτου ἀτμοπλοϊκῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν Ταχυδρομείων καὶ Τηλεγράφων καὶ τῆς ἐν Πάτραις ἑδρευούσης Ἀχαϊκῆς Ἀτμοπλοίας» καὶ «περὶ παραχωρήσεως ἐκτάσεως χιλίων στρεμμάτων ἐκ τῶν ἐν Λεσινίῳ ἐθνικῶν γαιῶν πρὸς δοκιμαστικὴν καλλιέργειαν βάμβακος»)

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κανονισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῶν σιδηροδρομικῶν καὶ τροχιοδρομικῶν ὑπαλλήλων».

§82Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Κατὰ τὴν προσαρμογήν, κύριε Πρόεδρε, τῆς τροπολογίας τοῦ κυρίου Νέγρη ἐγένετο λάθος τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἀποδίδει ἀκριβῶς τὴν ἔννοιαν τῆς τροπολογίας καὶ τὸ ὁποῖον διορθοῦται διὰ μικρᾶς διορθώσεως, ἣν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω.

§83ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα· δι’ αὐτῆς τῆς διατυπώσεως ἀποδίδεται καλλίτερον ἡ ἔννοια τῆς τροπολογίας. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ὡς διετυπώθη).

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγγυήσεως τοῦ Δημοσίου διὰ τὰς ἐπὶ τόκῳ καταθέσεις τῶν διὰ λογαριασμὸν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους εἰς χρυσὸν τραπέντων ποσῶν».

§85Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, φρονῶ ὅτι θὰ ἦτο ἔργον προνοίας, ἂν ὡρίζετο ἐν τῷ νόμῳ τὸ ἀνώτατον ποσὸν καταθέσεως παρ’ ἑκάστῃ τῶν Τραπεζῶν. Ἔχει βεβαίως τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ καθορίσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο διὰ Διατάγματος, ἀλλὰ θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ἐλαμβάνετο νομοθετικὴ πρόνοια καὶ ὡρίζετο τὸ ἀνώτατον ὅριον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἶχε τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ καταθέτῃ εἰς τὰς Τραπέζας. Ὅσον ἰσχυραὶ καὶ φερέγγυοι καὶ ἂν εἶναι αἱ Τράπεζαι, πάντοτε ὑπάρχει εἷς κίνδυνος.

§86Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Αἱ καταθέσεις εἶναι ἀνάλογοι τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων· αἱ καταθέσεις ἐν ἑκάστῃ χώρᾳ γίνονται ἀναλόγως τοῦ ἐν τῇ χώρᾳ ταύτῃ ἀπαιτουμένου ποσοῦ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων.

§87Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Πρόκειται περὶ 30 ἑκατομμυρίων ἀναγκαιούντων πρὸς ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους.

§88Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Πρόκειται περὶ δεκαέξ, κατανεμομένων εἰς τέσσαρας κυρίως χώρας.

§89Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Μάλιστα. Ἐφ’ ὅσον τὸ κατατιθέμενον ποσὸν δὲν θὰ εἶναι ὑπέρτερον τῶν τεσσάρων ἑκατομμυρίων εἶμαι σύμφωνος. Ἀλλὰ νὰ μὴ εἶναι ἀνώτερον.

§90Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὄχι.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μόνον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. 10) Αʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΣΞʹ νόμου «περὶ διορύξεως τοῦ πορθμοῦ Εὐρίπου». Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μόνον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. 11) Αʹ συζήτητις κατ’ ἄρθρον «περὶ ὑποβολῆς σχεδίου νόμου πρὸς ἔγκρισιν πιστώσεως ἐκ δρ. 30.000 διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν ἐξ Εὐρώπης μετακληθησομένων τριῶν ἀρχιτεκτόνων πρὸς κρίσιν τῶν μελετῶν περὶ ἀνεγέρσεως δικαστικοῦ μεγάρου ἐν Ἀθήναις». Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἐπίσης παρεδέχθη καὶ τὸ σύνολον). 12) Αʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως εἰδικῶν προϋπολογισμῶν ὁλικῆς δαπάνης ἐκ δραχ. 90.579 ἐν ὅλῳ πρὸς κατασκευὴν κτιρίων τῶν Ὑπουργείων Ἐσωτερικῶν, Οἰκονομικῶν καὶ Δικαιοσύνης». Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§92Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Διὰ τοῦ παρόντος ὑπ’ ἀριθ. 12 νομοσχεδίου πρὸς κατασκευὴν κτιρίων τῶν Ὑπουργείων Ἐσωτερικῶν, Οἰκονομικῶν καὶ Δικαιοσύνης ζητοῦνται 90.579 δραχμαί.

§93ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε νὰ λύσω τὴν ἀπορίαν σας; Τὸ ποσὸν τοῦτο κατανέμεται κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας, ὡς ἑξῆς:

Αὐτὰ εἶναι.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι διάφοροι πιστώσεις, κύριε Βουλευτά. Ἀνήκουσιν εἰς διάφορα Ὑπουργεῖα. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. 13) Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν πρὸς προβιβασμὸν προσόντων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ καὶ περὶ ὀργανισμοῦ τῶν πληρωμάτων τοῦ Ναυτικοῦ διατάξεων». Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτόν). Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§95ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶχε προταθῆ ἡ γνώμη, κύριοι Βουλευταί, ὅπως ἐξαιρεθῶσι τῆς φοιτήσεως εἰς τὰς σχολὰς ταύτας οἱ ἀνθυποπλοίαρχοι τῶν ἐτῶν 1903 καὶ 1904, ἐκείνων δηλαδή, νομίζω, οἱ ὁποῖοι ἐξηκολούθουν νὰ φοιτῶσιν εἰς τὰς παραμονὰς τοῦ προβιβασμοῦ των.

§96Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Καὶ τῶν ὁποίων οἱ συνάδελφοι προήχθησαν.

§97ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα. Ἀλλὰ νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ ἐξαίρεσις αὕτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτή. Εἶναι καιρὸς ν’ ἀποβλέψωμεν, προκειμένου περὶ τῆς ὀργανώσεως τῶν πολεμικῶν μας δυνάμεων, κατ’ ἐξοχὴν εἰς τὸ συμφέρον αὐτὸ τοῦτο τῆς καλῆς ὀργανώσεως τῶν πολεμικῶν μας δυνάμεων. Πρέπει τὰ συμφέροντα τῶν προσώπων νὰ ἔρχωνται ἐν δευτέρᾳ ὅλως μοίρᾳ. Δίδω ἄλλως τε τὴν πληροφορίαν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐκεῖνοι ἐκ τῶν ἀνθυποπλοιάρχων, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ προαχθῶσι τὸν Ἰούνιον, οὐδὲν ἔχουσι νὰ ζημιωθῶσιν, ἐὰν εἶναι ἀληθῶς ἄξιοι διὰ νὰ προαχθῶσι, διότι ἡ ἱδρυθεῖσα μέχρι σήμερον σχολὴ ἐκ τῶν προβλεπομένων ὑπὸ τῆς ἐκθέσεως τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἀποστολῆς εἶναι ἡ τοῦ πυροβολικοῦ, τῆς ὁποίας ἡ λειτουργία ἄρχεται ἀπὸ 1ης Ἰανουαρίου. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω, Κύριοι, ποῖα εἶναι τὰ μαθήματα καὶ ποῖος εἶναι ὁ χρόνος, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ δοθῶσι τὰ μαθήματα ταῦτα εἰς τὴν σχολὴν τοῦ πυροβολικοῦ. Ἀκούσατε λοιπὸν (ἀναγινώσκει): Ἡ περίοδος τῶν μαθημάτων θὰ διαρκέσῃ ἐπὶ 65 ἡμέρας. Εἶναι δὲ μαθήματα κυρίως πρακτικά. Νομίζω ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀνθυποπλοιάρχων θὰ θελήσῃ ν’ ἀποφύγῃ τὴν παρακολούθησιν τῶν μαθημάτων τούτων καὶ τὴν δόσιν τῶν ἐξετάσεων, αἱ ὁποῖαι θ’ ἀποδείξωσιν ὅτι εἶναι ἀληθῶς ἄξιος διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τοὺς ἀνωτέρους βαθμούς, ὡς τοῦ ὑποπλοιάρχου. Ἡ διδασκαλία αὕτη θὰ περατωθῇ πολὺ πρὸ τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐνεργηθῶσι προβιβασμοί, δηλ. κατὰ Ἰούνιον. Νομίζω ὅτι ὑπὸ τοιούτους ὅρους οἱ ὑποβαλόντες τὰς διαφόρους προτάσεις θὰ τὰς ἀποσύρωσιν, ὅταν μάλιστα ἐπαναλάβω ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θὰ δεχθῶ νὰ ψηφισθῇ ἄλλη τις διάταξις παρ’ αὐτήν.

§98Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Μόνον εἰς τὴν σχολὴν αὐτὴν θὰ φοιτήσωσιν;

§99ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶπον, Κύριοι, ὅτι ὁ νόμος ὁρίζει πότε θὰ φοιτήσωσιν εἰς πάσας τὰς σχολάς. Ἀλλ’ ἡ ἱδρυθεῖσα σχολὴ εἶναι μία. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι μέχρι τοῦ Ἰουνίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἱδρυθῇ ἄλλη σχολὴ οὔτε ν’ ἀρχίσῃ λειτουργοῦσα.

§100Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὑποχρεωτικῶς δὲ θὰ εἰσαχθῶσιν οἱ ἔχοντες σειρὰν προβιβασμοῦ.

§101ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχει ἱδρυθῆ ἄλλη σχολὴ θ’ ἀρκέσῃ τὸ πτυχίον αὐτῶν. Παρέχω τὴν πληροφορίαν ὅτι μέχρι τοῦ Ἰουνίου δὲν θὰ ἱδρυθῇ ἄλλη σχολή, διότι ἐπαναλαμβάνω νὰ προσθέσω ὅτι δὲν θὰ ἀρχίσῃ ὄχι διὰ νὰ διευκολυνθῶσιν οἱ ἀνθυποπλοίαρχοι, ἀλλὰ διότι δὲν προφθάνουσιν.

§102Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Περιττὸν βεβαίως νὰ ὑποβάλῃ τις προτάσεις κατόπιν τῆς ὁριστικῆς δηλώσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ συστήσω, εἶναι ὅπως τὰ τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς κανονισθῶσι κατὰ τρόπον ὅπως μὴ ἀδικηθῶσιν, ὅπως εἶναι τὰ πρόσφατα γεγονότα.

§103ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα, μάλιστα. Ἔλαβον ἤδη πρόνοιαν.

§104Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἶναι ἀφορμαί· ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὅλην τὴν θέλησιν, πάντα τὰ χαρίσματα τοῦ καλοῦ ἀξιωματικοῦ, διότι ἴσως ἔχουσι χαρακτῆρα ζωηρὸν ν’ ἀποκλεισθῶσιν ἕνεκα τῆς ἀναμίξεώς των εἰς τὰ τελευταῖα γεγονότα τὰ ἔχοντα σχέσιν μὲ τὴν ἐπανάστασιν.

§105ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔλαβον ἤδη πρόνοιαν περὶ τούτου, καὶ δύνασθε νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι αὕτη θὰ εἶναι ἐπαρκής, ὥστε νὰ μὴ συμβῶσιν οὔτε ἀδικίαι οὔτε κἂν ὑποψίαι ἀδικίας, διότι καὶ αὕτη θὰ ἦτο καταστρεπτικὴ διὰ τὴν πειθαρχίαν.

§106Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, κύριε Πρόεδρε, παραιτοῦμαι.

§107Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Ἤθελον ζητήσει πληροφορίας τινὰς περὶ τῶν ἐχόντων τὰ προσόντα, κ. Πρόεδρε. Ἐπὶ τοῦ παρόντος εἴπετε ὅτι ἱδρύσατε μόνον μίαν σχολὴν ἐκ τῶν τεσσάρων. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως διὰ τοὺς ἄλλους ἀνθυποπλοιάρχους τοὺς κάτω τῆς ἡλικίας τοῦ 1903, σᾶς παρακαλῶ, τί θὰ γίνῃ, δεδομένου ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναφέρονται τέσσαρες σχολαί, ὑμεῖς δὲ ἔχετε μίαν, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ φοιτῶσιν οὗτοι κατ’ ἔτος μόνον εἰς μίαν, τουτέστι τετράμηνον ἢ τρίμηνον; Οὕτως οἱ ἔχοντες τὰ προσόντα νὰ προαχθῶσι τὸ ἑπόμενον ἔτος φέρ’ εἰπεῖν, συμφώνως μὲ τὸ πνεῦμα τὸ ἰδικόν σας καὶ τοῦ Τῶφφνελ θὰ προαχθῶσι μετὰ τέσσαρα ἔτη. Πῶς εἶναι δυνατὸν τοῦτο;

§108ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παρακαλῶ. Ἕκαστος τῶν ἀνθυποπλοιάρχων ὀφείλει, καθ’ ὃν χρόνον δύναται νὰ προαχθῇ, ὅπως προαχθῇ, νὰ ἔχῃ πτυχίον τῶν σχολῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ λειτουργῶσι μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης.

§109Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Δὲν λέγετε αὐτό.

§110ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ λέγει τὸ νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον λέγει ὅτι πρέπει νὰ φέρῃ τὸ πτυχίον. Ἀφοῦ δὲν ὑπάρχουσιν ἄλλαι σχολαί, μόνον δι’ ὅσας ὑπάρχουσιν.

§111Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἡ διατύπωσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἡ δήλωσίς σας ἦτο ἀναγκαία.

§112Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Νὰ σημειωθῇ ὅτι θὰ εἰσαχθῶσι μόνον ὅσοι ἔχουσι πτυχίον τῶν ἤδη ὑπαρχουσῶν σχολῶν.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὰ Ἐπίσημα Πρακτικά.

§114ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Νὰ περιληφθῇ εἰς τὰ Ἐπίσημα Πρακτικά.

§115ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τί θέλετε νὰ σημειωθῇ; Ὅτι «καθ’ ὃν χρόνον θὰ πρόκειται νὰ γίνωσι προβιβασμοὶ οὐδεὶς ἀνθυποπλοίαρχος θὰ προάγηται, ἐὰν μὴ ἔχῃ δίπλωμα σπουδῶν τῶν μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς προαγωγῆς του λειτουργουσῶν σχολῶν».

§116ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Μάλιστα. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ Πρακτικά.

§117ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα.

§118Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Καὶ ἐὰν θὰ τοὺς εἰσήγαγον εἰς τὴν σχολήν;

§119Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐπὶ τῶν ἀδυνάτων οὐκ ἔστιν ἐνοχή· Impossibilium nulla est obligatio!

§120ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν θὰ μᾶς μένῃ τίποτε ἄλλο παρὰ μία ἐπερώτησις τὴν ἐποχὴν ἐκείνην διὰ τὴν φρικώδη αὐτὴν κατάστασιν! Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προλάβωμεν αὐτά.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐσημειώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἅρθρον 3ον (ἀναγινώσκεται).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ τὸ σύνολον, μὴ γενομένης οὐδεμιᾶς τροπολογίας δεκτῆς).

§123Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ σύνολον τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 14 «περὶ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας δὲν εἶναι τυπωμένον».

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ εἰσαγωγῆς, παραγωγῆς καὶ πωλήσεως σακχάρεως ἐντὸς τοῦ Κράτους».

§125Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐλαττοῖ τὸν φόρον τῆς σακχάρεως καὶ μάλιστα ὁ ἀναγινώσκων τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν παρατηρεῖ ὅτι ἔχει ἐλπίδας ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ εἰσαχθῇ ἡ κατανάλωσις καὶ εἰς τὰς πενεστέρας τάξεις, ἔχει ἐλπίδας ὅτι θ’ αὐξήσῃ ἡ εἰσαγωγή, διότι ἡ εὐθηνία θὰ ἀναγκάσῃ καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἄχρι τοῦδε δὲν εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ γεύωνται τῆς σακχάρεως, ὅπως καὶ οὗτοι ἔχωσι τὴν αὐτὴν τύχην νὰ τρέφωνται μὲ σάκχαριν. Ἀλλὰ κατὰ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν ἡ σάκχαρις ἄχρι τοῦδε κατηναλίσκετο οὐχὶ ἀπὸ τὸν πτωχὸν λαόν, ὅστις δὲν ἔχει εἴδησιν μάλιστα κατὰ τὴν αὐτὴν ἔκθεσιν τῆς σακχάρεως ὁ ἀγρότης, ὁ γεωργός, ὁ ἐργάτης, ἀλλ’ εἶναι προνόμια τῶν εὐπόρων τάξεων. Καὶ ἤδη διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔρχεται καὶ ἐλαφρύνει τῆς φορολογίας τὰς τάξεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι δύνανται ἀρκούντως νὰ πληρώσωσι, καὶ ἀφοῦ τοῦτο πράττει ἐπαναφέρει τὴν ἰσχὺν καὶ διὰ τὸ ἔτος τὸ ἐρχόμενον τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Συλλογισθῆτε καὶ ἴδετε τὴν ἀντίφασιν, ἡ ὁποία κρατεῖ μεταξὺ τῶν εὐπόρων καὶ τοῦ λαοῦ τοῦ πτωχοῦ. Ζητεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐκ τῶν εὐπόρων τάξεων ἀφαιρῶν μέρος οὐσιῶδες τῆς πληρωμῆς αὐτῶν.

§126Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὀρθότατα.

§127Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Καὶ θὰ συνίστων καὶ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὡς καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ θελήσωσι ν’ ἀνακουφίσωσιν ἐκείνους, τῶν ὁποίων οἱ ὦμοι δὲν δύνανται ν’ ἀνθέξωσιν εἰς τὰ μεγάλα καὶ φοβερὰ βάρη. Καὶ ἂν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἐκρίθη ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ὡς φόρος ἄνισος καὶ ἄδικος εἶχεν ἐπὶ τέλους κατορθωθῆ νὰ πεισθῇ τὸ Πανελλήνιον ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς δὲν πρέπει πλέον νὰ βαρύνῃ τὸν γεωργὸν καὶ διὰ τοῦτο πρὸ διετίας ὁ φόρος αὐτὸς ὁ ἀπεχθὴς κατηργήθη. Ἀλλὰ τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν τὸν ἀντικατέστησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τοῦ φόρου τῶν σπειρομένων γαιῶν πέρυσι, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ἤδη διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 25 νομοσχεδίου τῆς σημερινῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ζητεῖται ἡ ἐπαναφορὰ τοῦ φόρου αὐτοῦ καὶ διὰ τὸ ἐλευσόμενον ἔτος, τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Θὰ γνωρίζητε ἴσως, Κύριοι, οἱ καταγόμενοι ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἰδίᾳ, ὅτι ἡ μεταβολὴ τῶν φορολογικῶν νόμων τόσον συχνὰ ἐπιβαρύνει ἐπὶ πλέον τὸν φορολογούμενον λαόν. Καὶ ἐπεθύμουν νὰ μάθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι οἱ γεωργοὶ ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ὅτι εἰς τὸ μέλλον δὲν θὰ πληρώσωσι φόρον ἀροτριώντων κτηνῶν ηὔξησαν τὰ ζῷα αὑτῶν πρὸς καλλιέργειαν, ἐδιπλασίασαν τὰ ζῷα αὑτῶν πρὸς καλλιέργειαν τῆς γῆς μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι δὲν θὰ πληρώσωσι φόρον, ἀλλὰ συλλογισθῆτε αὐτοὺς τοὺς δυστυχεῖς γεωργοὺς καταλαμβανομένους ἐξ ἀπροόπτου ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπαναφέροντος τὸν νόμον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν.

§128ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἶσθε ἐδῶ, ὅτε ἔκαμε δηλώσεις ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν ψήφισιν τῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διὰ τῶν ὁποίων ἐζήτησε καὶ μετεβλήθη τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἐνεγράφη φόρος ἀροτριώντων κτηνῶν ἢ σπειρομένων γαιῶν καὶ ὅτι ἔκαμε τὴν δήλωσιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤκουσε τὰς παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἴσως εὐκταῖον θὰ ἦτο φόρος, ὁ ὁποῖος κατεδικάσθη ὑπὸ τῆς κοινῆς συνειδήσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ εἰσπραχθῇ ἐπὶ ἓν ἔτος, ὅτι θὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν ὅπως κατορθωθῇ ἡ ἐπιτυχία τοῦ φόρου τῶν σπειρομένων γαιῶν, τοῦ ὁποίου ἄλλως τε ἡ ἀναβολὴ τῆς ἐφαρμογῆς προυκαλεῖτο ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ τῶν κοινοτήτων.

§129Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἐὰν αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἦσαν σαφεῖς καὶ κατηγορηματικαί, θὰ ἐπεράτουν τὴν ὁμιλίαν μου, ἀλλὰ τὸ «ἴσως» καὶ τὸ «ἐὰν» προκειμένου περὶ φορολογικοῦ νόμου εἶναι κάτι τι, τὸ ὁποῖον οὐδένα ἄλλον ἱκανοποιεῖ παρὰ μόνον τοὺς μωρούς. Τί θὰ εἴπῃ «ἴσως» καὶ «ἐάν»; Ἀλλά, Κύριοι, δι’ αὐτὸ διαμαρτύρομαι, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐλαφρύνονται αἱ μεγάλαι τάξεις, μένουσι δὲ τὰ βάρη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, μένουσι τὰ βάρη ἀκμαῖα καὶ ἐπηυξημένα καὶ ἐπιδιωρθωμένα εἰς τοὺς γεωργούς. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζητούμενον καὶ αἱ ἐπαγγελίαι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὅτι θ’ ἀνακουφίσῃ τὸν λαὸν ἀποδεικνύονται φροῦδαι. Ἔρχεται νὰ ὑπηρετήσῃ τοὺς ἀστούς, διότι μόνον οἱ κάτοικοι τῶν πόλεων καταναλίσκουσι σάκχαριν καὶ μόνον ἐν τῇ διανοίᾳ τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ὑπῆρχε καὶ ἡ ἀντίθετος ἰδέα.

§130Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Καὶ ὅμως εἶναι ἀληθές.

§131Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Σᾶς διαψεύδει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τῆς ἐκθέσεώς του καὶ ἐπειδή, ἐὰν ἐγὼ πλανῶμαι, τὴν γνώμην αὐτοῦ δὲν δύνασθε νὰ διαψεύσητε, θὰ συμφωνήσητε μετ’ αὐτοῦ ἀπορρίπτοντες τὴν γνώμην σας. Δὲν ἐξυπηρετεῖτε λοιπὸν τὸν λαόν, ἀλλὰ τοὺς δυναμένους νὰ πληρώσωσι, διπλασιάζετε δὲ τὰ βάρη τῶν γεωργῶν μὲ τὰ μέτρα σας καὶ θ’ ἀναγκάσητε τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμοὺς νὰ ἐγκαταλείψωσι τὴν πατρίδα μας πρὸς ἀναζήτησιν ἄρτου ἐν τῇ ξένῃ. Τοιαῦτα εἶναι τὰ μέτρα σας διαψεύδοντα τὰς ἐπαγγελίας, τὰς ὁποίας μετὰ πολλοῦ στόμφου ἀπὸ πολλοῦ διεκηρύξατε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μάνθου.

§133Δ. ΜΑΝΘΟΣ. Δὲν εἶχον σκοπόν, κύριοι Βουλευταί, νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς σακχάρεως, διότι κατ’ ἰδίαν ὑπέδειξα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν μερικὰς ἀναγκαίας τροποποιήσεις καὶ παρεκάλεσα αὐτόν, ἵνα λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅπως ἔπραττον πάντοτε ὁσάκις ἐπρόκειτο περὶ ζητημάτων ἀφορώντων τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν, καὶ ἐφ’ ὧν ὡς ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός μου καὶ τῆς πολυετοῦς πείρας μου ἠδυνάμην νὰ ἔχω ἰδίαν γνώμην πρὸς ὄφελος τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας καὶ ἄνευ βλάβης τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, καὶ μοὶ ὑπεσχέθη ὅτι ἤθελεν ἐπιφέρει τροπολογίας τινάς, πλὴν ἀτυχῶς ἐκ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἣν ὑποβάλλει ἤδη διὰ τὴν εἰς γʹ ἀνάγνωσιν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, βλέπω ὅτι δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ αὐτοῦ ὑπ’ ὄψιν αἱ τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας τῷ ὑπέδειξα. Εἶναι βέβαιον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι συνεπείᾳ τῆς πρακτικωτάτης ἀποφάσεως καὶ τοῦ πατρικοῦ ἐνδιαφέροντος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ νὰ ἐλαττωθῇ ὁ εἰσαγωγικὸς δασμὸς τῆς σακχάρεως κατὰ τὸ ἥμισυ, ἤτοι κατὰ πεντήκοντα λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, τὸ λαθρεμπόριον θὰ παύσῃ καθ’ ὁλοκληρίαν, διότι δὲν μένει περιθώριον ὠφελείας εἰς τὸν λαθρέμπορον ἐκ μιᾶς τοιαύτης παρανόμου καὶ ῥιψικινδύνου πράξεως. Δὲν ἐννοῶ ὅμως τὸν λόγον διατί νὰ λάβωμεν πάντα τὰ ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ ἀναφερόμενα περιοριστικὰ μέτρα. Ἐν πρώτοις, διατί νὰ ὑποχρεώσωμεν τὸν ἔμπορον νὰ εἰσάγῃ εἰς τὸν τόπον πρὸς κατανάλωσιν σάκχαριν εἰς τετραγωνίδια μόνον, ἡ ποιότης τῆς ὁποίας δὲν διαφέρει κατὰ πολὺ τῆς τῶν κεντροφύγων εἰς σάκκους, καθόσον ἡ εἰς τετραγωνίδια, ὡς καλῶς γνωρίζω, ἔχει διαφορὰν εἰς τὴν περιεκτικότητα τῆς γλυκάνσεως ἐπὶ πλέον τῶν κεντροφύγων μόνον 1%, ἥτις διαφορὰ ἀναλογεῖ εἰς τὴν ἀρχικὴν ἀξίαν ἥμισυ λεπτὸν κατ’ ὀκᾶν;

§134Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸν σκοπόν της διὰ τὴν λῆψιν τοῦ μέτρου τούτου.

§135Δ. ΜΑΝΘΟΣ. Δὲν γνωρίζω ποῖος ὁ σκοπός, ὃν ὑπονοεῖ ὁ κ. Ὑπουργός, ἀλλ’ ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς νομίζῃ ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τούτου θὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ καλὴ ποιότης τοῦ εἴδους τούτου, βεβαιῶ αὐτὸν ὅτι ἡ κατασκευὴ τετραγωνιδίων δὲν ἐξασφαλίζει καὶ τὸ ζήτημα τῆς ποιότητος, διότι ὁ ἔμπορος, ἐὰν θέλῃ νὰ παραγγείλῃ εὐθηνοτέραν σάκχαριν, θὰ συνεννοηθῇ μὲ τὸν ἐργοστασιάρχην, ἵνα ὑποβιβασθῇ κατὰ τι ἡ περιεκτικότης τῆς γλυκάνσεως, ὁπότε καθίσταται πολὺ κατωτέρας ποιότητος τῆς συνήθους ἐξοδευσίμου ποιότητος τῶν κεντροφύγων. Ἐὰν πάλιν ἄλλον σκοπὸν διαβλέπῃ ὁ κ. Ὑπουργός, δηλαδὴ τοῦ νὰ ὑποχρεώσῃ τὸ ἐμπόριον νὰ μὴ περιορίζηται εἰς τὴν ἐξ Αὐστρίας μόνον προμήθειαν τοῦ εἴδους, ἀλλὰ νὰ προσφύγῃ καὶ εἰς ἄλλα Κράτη παράγοντα σάκχαριν καὶ κατασκευάζοντα αὐτὴν εἰδικῶς εἰς τετραγωνίδια, ἀπαντῶ καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Δυστυχῶς τὸ ἐν Ἑλλάδι ἐμπόριον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀσχολοῦμαι ἐν Σύρῳ ἐπὶ τεσσαράκοντα ἤδη συνεχῆ ἔτη, εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προμηθεύηται τὴν σάκχαριν μόνον ἀπὸ τὴν Αὐστρίαν, διότι τὸ διεθνές, δύναμαι νὰ εἴπω, ἐμπόριον τοῦ εἴδους εἶναι εἰς χεῖρας τῶν μεγάλων ἐργοστασιαρχῶν τῆς Εὐρώπης, οἱ ὁποῖοι τετράκις τοῦ ἔτους, ὡς καλῶς γνωρίζω, συνερχόμενοι εἰς μίαν πρωτεύουσαν τῶν Κρατῶν, ἐν οἷς γίνεται ἡ μεγάλη παραγωγή, ἤτοι Αὐστρίας, Γαλλίας, Γερμανίας καὶ Ῥωσίας, συνεννοοῦνται μεταξύ των καὶ ἀναλόγως τῆς παγκοσμίου παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως κανονίζουσι τὰς ἐργασίας αὑτῶν διὰ μεταξύ των συμβάσεων. Οὕτως ἔχουσιν ἀναλάβει διὰ συμβάσεως σφαίρας ἐξοδεύσεως, εἰς τὰς σφαίρας δ’ αὐτὰς τῆς ἐξοδεύσεως ἔχουσιν ἀφήσει τὴν κατανάλωσιν Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας εἰς τὴν Αὐστρίαν. Διὰ τοῦτο ὁσάκις ἐζήτησε τὸ ἐμπόριον τῆς Ἑλλάδος νὰ προμηθευθῇ σάκχαριν ἀπὸ ἄλλο Κράτος ἐκτὸς τῆς Αὐστρίας, οἱ ἐργοστασιάρχαι ἢ δὲν ἀπήντησαν ποσῶς, ἤ, ἂν ἀπήντησαν, ἐζήτησαν τιμὰς κατὰ πολὺ ἀνωτέρας τῶν τῆς Αὐστρίας, καὶ τοῦτο ἀναμφιβόλως προέρχεται ἐκ τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος συμβιβαστικῆς δεσμεύσεως, εὑρίσκετο ὅθεν καὶ θὰ εὑρίσκηται, ὑποθέτω, καὶ εἰς τὸ μέλλον τὸ ἐμπόριον εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προμηθεύηται τὴν σάκχαριν πάντοτε ἐκ τῆς Αὐστρίας, ἐκτὸς ἂν ἐπέλθῃ διάσπασις τῆς ἀναφερομένης συνεννοήσεως. Ἐν ᾧ λοιπόν, ὡς εἶπον, ἡ εἰς τετραγωνίδια σάκχαρις θὰ εἶναι τῆς αὐτῆς ποιότητος μετὰ τῶν κεντροφύγων, θέλομεν ἔχει ὡς ἐκ τοῦ μέτρου τούτου τῆς Κυβερνήσεως διαφορὰν τιμῆς 10% ἐπὶ πλέον, ἤτοι πέντε λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν ἐκ τῆς ἀρχικῆς ἀξίας, διότι αἱ κεντρόφυγες σακχάρεις ἔχουσι σήμερον εἰς Τεργέστην 42 κορώνας τὰ 100 χιλιόγραμμα, ἐν ᾧ ἡ τιμὴ τῶν εἰς κιβώτια τετραγωνιδίων εἶναι κορῶναι 46· πρέπει δὲ νὰ τονισθῇ ὅτι ἡ διαφορὰ αὕτη τῆς τιμῆς προέρχεται ἐκ τῆς δαπάνης τῶν ἐργοστασίων διὰ τὴν εἰδικὴν ταύτην κατασκευὴν καὶ συσκευήν, ἥτις διαφορὰ ἐλαττώνει εἰς βάρος τῆς καταναλώσεως τὸ εὐεργετικὸν ἀληθῶς μέτρον τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἐκπτώσεως τῶν 50 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν εἰς λεπτὰ 45. Ἐκ πάντων τούτων ὑποθέτω ὅτι ἐπείσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀποκλειστικῆς εἰσαγωγῆς σακχάρεως εἰς τετραγωνίδια, ἀλλ’ ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσῃ τὸ ἐμπόριον ἐλεύθερον νὰ εἰσάγῃ ἐλευθέρως πᾶν εἶδος σακχάρεως μὴ φοβούμενος πλέον τὸ λαθρεμπόριον, τὸ ὁποῖον, ὡς προεῖπον, κατόπιν τῆς ἐλαττώσεως τοῦ δασμοῦ θὰ ἐκλείψῃ ὁλοτελῶς. Εἰς τὴν βʹ παράγραφον τοῦ 3ου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου ἀναφέρεται ὅτι τὰ κιβώτια θὰ περιτυλίσσωνται δι’ ἐνσήμων ταινιῶν ἤ, ὅπως μοὶ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, πιθανὸν διὰ συρμάτων σιδηρῶν, πραγμάτων τὰ ὁποῖα εἶναι εὔκολον νὰ θραυσθῶσιν ἢ ἄλλως πως νὰ φθαρῶσιν, εἴτε κατὰ τὴν μεταφορὰν εἴτε σκοπίμως ὑπὸ ἀχθοφόρου τινὸς ἢ ὑπαλλήλου, ὁ ὁποῖος ψυχραινόμενος μὲ τὸν προϊστάμενόν του πρόκειται νὰ ἀποσυρθῇ τοῦ καταστήματος εἰς ὃ ἐργάζεται, ἢ καὶ νὰ ἐκδιωχθῇ ὑπὸ τοῦ προϊσταμένου του δι’ οἱονδήποτε λόγον, οἵτινες ἀχθοφόροι ἢ ὑπάλληλοι δύνανται, λέγω, ἐν ἀγνοίᾳ φυσικὰ τοῦ προϊσταμένου των νὰ διαρρήξωσιν ἢ ἀφαιρέσωσι τὰς ταινίας ἢ τὰ σύρματα ἀπὸ κιβώτιά τινα, καὶ κατόπιν ἢ οἱ ἴδιοι ἢ διὰ μέσου τρίτου προσώπου νὰ καταγγείλωσι τὸν ἔμπορον ὅτι κατέχει πρᾶγμα προερχόμενον ἐκ λαθρεμπορίας, ὁπότε ἡ Ἀρχὴ θὰ συλλάβῃ τοῦτον, καίτοι ἀθῷον καὶ ἐντιμότατον, καὶ θὰ τὸν ῥίψῃ εἰς τὰς φυλακάς, καὶ ἐὰν δὲ ἀκόμη ἀποδειχθῇ ἡ ἀθῳότης του πάλιν ζημιωμένος ὑλικῶς τε καὶ ἠθικῶς θέλει ἐξέλθει τῆς ἀτυχοῦς αὐτῆς περιστάσεως, διότι θὰ τῷ μείνῃ τὸ στίγμα ὅτι κατηγορήθη ἐπὶ λαθρεμπορίᾳ, καὶ εἷς ἐχθρός του θὰ δύναται νὰ λέγῃ ὅτι ἦτο πραγματικῶς λαθρέμπορος, ἀλλ’ ὅτι εἶχε τὰ μέσα καὶ ἠθῳώθη, διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ δίκαιον ἡ Πολιτεία ν’ ἀφήσῃ τὸν ἔμπορον μικρὸν ἢ μεγάλον ἢ καὶ τὸν ἰδιώτην ἔστω, ἐκτεθειμένους εἰς τοιούτους κινδύνους, καὶ παρακαλῶ τὴν σεβαστὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀποσύρῃ τὸ μέτρον τοῦτο μὴ ἀφήνουσα τὸν ἔμπορον ἢ τὸν ἰδιώτην ἐκτεθειμένον εἰς τοὺς ῥηθέντας κινδύνους, τουτέστι μὴ ἐπιτρέπουσα νὰ ἐξαρτᾶται ἡ τιμή, περιουσία καὶ προσωπικὴ ἐλευθερία παντὸς ἐντίμου καὶ νομοταγοῦς πολίτου ἀπὸ τὰς διαθέσεις τυχόντος κακοβούλου, ἀφοῦ πρωτίστως τὸ μέτρον τοῦτο δὲν ἔχει πρακτικόν τινα σκοπόν.

§136ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αὐτὸς ὁ κίνδυνος ὑπάρχει καὶ τώρα διὰ τοὺς καπνοπώλας. Γνωρίζετε ἂν ὑπάρχει περιστατικὸν ἐφαρμογῆς;

§137Δ. ΜΑΝΘΟΣ. Διαφέρει πολύ, κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα· διότι ὁ καπνὸς ὑπόκειται εἰς φόρον καταναλώσεως δρ. 12.50 περίπου κατ’ ὀκᾶν· ἐκτὸς τούτου τὸ μικρὸν τοῦτο ἐμπόρευμά του ὁ καπνοπώλης τὸ ἔχει πάντοτε ἐμπρός του καὶ ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπίβλεψίν του, μεταφερόμενον δὲ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον δὲν διατρέχει τοὺς κινδύνους τῆς φθορᾶς τῶν ταινιῶν κ.λ., οὓς διατρέχει τὸ ὀγκῶδες ἐμπόρευμα τῆς σακχάρεως· ἐκτὸς ἐὰν τὰ λαμβανόμενα διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου μέτρα εἶναι πρόδρομος καὶ σκοπὸς μονοπωλίου τοῦ εἴδους ἐκ μέρους τοῦ Κράτους. Πρόκειται ὅθεν περὶ μονοπωλίου.

§138ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καθόλου· οὔτε λόγος νὰ γίνεται περὶ μονοπωλίου.

§139Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θὰ εἶναι λοιπὸν ταινίαι;

§140Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι τρόποι.

§141Δ. ΜΑΝΘΟΣ. Ἀφοῦ ἡ σεβαστὴ Κυβέρνησις ἐξακολουθεῖ νὰ νομίζῃ ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ λῆψις μέτρου πρὸς διάκρισιν τοῦ νομίμου ἀπὸ τοῦ ἐκ λαθρεμπορίας προερχομένου ἐμπορεύματος, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ συστήσω τὸ μέτρον τῆς διὰ πεπυρακτωμένου σιδήρου σφραγίσεως τῶν κιβωτίων εἰς τὰς τέσσαρας πλευράς, τὸ ὁποῖον μέτρον καὶ τὸν σκοπὸν ἐκτελεῖ καὶ τοὺς ἀναφερομένους κινδύνους ἀποκλείει.

§142Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Βεβαίως ἵνα μὴ συμβῇ ὅ,τι συμβαίνει καὶ εἰς τὰ σκάγια, διὰ τὰ ὁποῖα πολλοὶ ἔντιμοι ἔμποροι κατηγορήθησαν ἀδίκως.

§143Δ. ΜΑΝΘΟΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐννοῇ καὶ θὰ γνωρίζῃ ὅτι πᾶς ἔμπορος ἔντιμος ἐνδιαφέρεται, δύναμαι νὰ εἴπω, περισσότερον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν περιστολὴν τοῦ λαθρεμπορίου, τὸ ὁποῖον προσβάλλει καιρίως τὰ συμφέροντά του, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐξ ἰδίας πείρας, καθὸ ἔμπορος, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἐννοῶ καὶ νὰ γνωρίζω καὶ εἶμαι θιασώτης παντὸς μέτρου τῆς Κυβερνήσεως συντελεστικοῦ διὰ τὴν περιστολὴν τοῦ λαθρεμπορίου, χωρὶς ὅμως νὰ στενοχωρῆται ἢ ἐκτίθηται εἰς κινδύνους τὸ ἔντιμον ἐμπόριον. Βλέπω ἐπίσης εἰς τὴν γʹ παράγραφον τοῦ 5ου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου τὸ ἀφορῶν τὸ ζήτημα προνομίου, ὅπερ ἔχει ἡ βιομηχανία διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ ἐξαγωγὴν εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν λουκουμίων, ὅτι διὰ τῶν σχετικῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου δεσμεύεται ἢ μᾶλλον καταστρέφεται τὸ εἶδος αὐτὸ τῆς βιομηχανίας, ἀφοῦ ἀνακαλοῦνται αἱ μέχρι σήμερον παρεχόμεναι ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου εὐκολίαι, ὁρίζοντος τοῦ νομοσχεδίου ὅτι, ἵνα ὁ ἐργοστασιάρχης παραλάβῃ σάκχαριν ἐκ τοῦ τελωνείου καὶ τὴν μεταποιήσῃ εἰς λουκούμιον, πρέπει νὰ καταβάλῃ τραπεζιτικὴν ἐγγύησιν ἢ χρεόγραφα ἢ κτηματικὴν ἐγγύησιν ἔχουσαν ἀξίαν διπλασίαν τοῦ ἀναλογοῦντος φόρου, ἀλλ’ οἱ ἐργοστασιάρχαι, κύριοι συνάδελφοι, ἔχουσι μικρὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα πολλάκις δὲν ἐπαρκοῦσι κἂν εἰς τὴν ἐργασίαν των, καὶ εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀγοράζωσι τὴν σάκχαριν ἐπὶ προθεσμίᾳ πληρωμῆς, ποῦ θὰ εὕρωσι λοιπὸν τὰ μέσα, ἅτινα ἀπαιτεῖ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον; Νὰ καταφύγωσιν εἰς Τράπεζάν τινα καὶ ζητήσωσιν, ἵνα δώσῃ αὕτη τὴν ἀπαιτουμένην ἐγγύησιν εἰς τὸ τελωνεῖον; Ἀλλ’ ὁ διευθύνων αὐτὴν θ’ ἀρνηθῇ βεβαίως, διότι οὐδεμιᾶς Τραπέζης τὸ Καταστατικὸν ἐπιτρέπει τοιαύτης φύσεως ἐγγυήσεις, καὶ ἂν δὲ ἀκόμη θὰ ἠδύναντο νὰ ἐπιτύχωσι μίαν τοιαύτην ἐγγύησιν ἡ Τράπεζα θ’ ἀφήρει τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως ἐκ τοῦ ποσοῦ τῆς πιστώσεως, ἣν τῷ ἔχει ὁρίσει, καὶ κατὰ συνέπειαν, ἐὰν οὗτοι λάβωσι χρηματικὴν ἀνάγκην καὶ ἀποταθῶσι πρὸς αὐτήν, αὕτη δὲν θὰ δυνηθῇ πλέον νὰ τοῖς παραχωρήσῃ, ὅταν κλεισθῇ ἡ πίστωσίς των. Ἐὰν δ’ ἔχῃ τις κτηματικὴν περιουσίαν, φαντάζεσθε πόσας δυσχερείας ἔχει ν’ ἀντιμετωπίσῃ, ἰδίᾳ ὅμως εἰς πόσας δαπάνας τῶν σχετικῶν ἐπισήμων διατυπώσεων ἔχει νὰ ὑποβληθῇ. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ παρέχῃ τὸ Κράτος τὰς δυνατὰς καὶ νομίμους εὐκολίας εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν, θὰ συμβῇ τὸ ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου ψηφιζομένου ὡς ἔχει, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ὀπισθοδρομήσῃ γενικῶς ἡ βιομηχανία αὕτη καὶ πρὸ πάντων ἡ τῆς Σύρου, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω. Παρακαλῶ ὅθεν θερμῶς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ παραλείψῃ τὰς περιοριστικὰς καὶ ἐπιζημίους τῷ ἐμπορίῳ καὶ τῇ βιομηχανίᾳ τῶν λουκουμίων διατυπώσεις τοῦ νομοσχεδίου καὶ ν’ ἀφήσῃ τὸν ἐργοστασιάρχην νὰ κάμνῃ τὴν εὐκολίαν του εὑρίσκων φίλον τού τινα ἢ συγγενῆ του ἀξιόχρεον ἐγγυητήν, ἡ ἔγκρισις τῆς φερεγγυότητος τοῦ ὁποίου νὰ γίνηται ἐκ μέρους τοῦ τελώνου, ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ τὴν εὐθύνην, ὅπως γίνεται μέχρι σήμερον, ἀφοῦ ἄλλως τε δὲν ὑπάρχει παράδειγμα ζημίας τινὸς τοῦ Δημοσίου ἐκ τῶν τοιαύτης φύσεως ἐγγυήσεων, ὡς εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω καὶ ἐπισήμως νὰ διαβεβαιώσω, καθόσον τοὐλάχιστον ἀφορᾷ τὸν τόπον μου, τὸν ἀποκλειστικὸν σχεδὸν τόπον τῆς βιομηχανίας ταύτης, διότι, ὡς πάντες βεβαίως γνωρίζετε, τὰ Συριανὰ λουκούμια τυγχάνουσι παγκοσμίου φήμης. Εἰς τὴν εʹ παράγραφον τοῦ 10ου ἄρθρου βλέπω ἐπίσης ὅτι θὰ χορηγῆται παρὰ τοῦ Δημοσίου μέχρι δραχ. 200 ἀμοιβὴ ἐπὶ κατασχέσεως λαθρεμπορίου 150 τοὐλάχιστον χιλιογράμμων σακχάρεως, ἤτοι ὀκάδων 117. Τὸ τοιοῦτον δὲν νομίζετε, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι θὰ κάμῃ τοὺς μέχρι σήμερον λαθρεμπόρους ν’ ἀλλάξωσι σύστημα ἐργασίας; Δηλαδὴ ἐνῷ μέχρι σήμερον ἔκαμνον τὸ λαθρεμπόριον τῆς σακχάρεως, ἵνα ὠφεληθῶσιν ἕν μέγα μέρος τοῦ βαρέος φόρου, τώρα ἀναμφιβόλως θὰ φέρωσι σάκχαριν ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ, τὴν ὁποίαν θὰ ῥίπτωσιν εἰς διάφορα μέρη ἀνὰ ἕνα καὶ ἥμισυν σάκκον, ἤτοι 150 χιλιόγραμμα, ὡς ἀναφέρει τὸ νομοσχέδιον, καὶ κατόπιν δι’ ἑτέρων ὀργάνων των θὰ καταγγέλλωσι δῆθεν τὴν πρᾶξιν, ἵνα λαμβάνωσι τὴν ἀμοιβὴν τὴν προτεινομένην διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου· καὶ οὕτω τὸ Δημόσιον ἀνακαλύπτον τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 117 ὀκάδων εἰς ἀδέσποτον μέρος καὶ μὲ ἄγνωστον τὸν δράστην τῆς λαθρεμπορίας θὰ ὑποβάλληται εἰς πληρωμὴν ἀμοιβῆς δραχ. 200 ἀντὶ τῆς ἀξίας τοῦ ἀνακαλυπτομένου, ἡ ὁποία δὲν θὰ ὑπερβαίνῃ τὰς 50 δραχμὰς περίπου.

§144Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ νομοσχέδιον, κ. Βουλευτά, ἀναφέρει μέχρι 200 δραχ.

§145Δ. ΜΑΝΘΟΣ. Τὸ βλέπω, κύριε Ὑπουργέ, καὶ τὸ ἀνέφερα προηγουμένως, ἀλλ’ ἀμφιβάλλω ἄν ποτε θὰ πληρωθῶσιν ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου εἰς τοὺς ἀνακαλύπτοντας λαθρεμπόριον ποσὸν κατώτερον τῶν 200 δραχμῶν δι’ ἑκάστην ἀνακάλυψιν. Ἡ ἀναφερομένη λέξις «μέχρι» εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς οἱ ἔμποροι λέγομεν ὅτι «σηκώνει νερό».

§146Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τί φρονεῖτε καλλίτερον νὰ γίνῃ;

§147Δ. ΜΑΝΘΟΣ. Πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου καὶ ἵνα κεντῆται ὁ ζῆλος τῶν ὀργάνων του, ἂς τοῖς παραχωρῆται ἀμοιβὴ ἣν θὰ ἐγκρίνῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ αὕτη νὰ μὴ ὑπερβαίνῃ τὸ διπλάσιον τοῦ φόρου, ἤτοι μέχρι μιᾶς δραχμῆς κατ’ ὀκᾶν. Οὕτω καὶ ὁ ἀνακαλύπτων πραγματικὸν λαθρεμπόριον ἱκανοποιεῖται καὶ τὸ Δημόσιον δὲν θὰ ζημιοῦται, διότι ἡ ἀμοιβή, ἣν θὰ πληρώσῃ, καλύπτεται ἐκ τῆς ἀξίας καὶ τοῦ φόρου τῆς σακχάρεως, ὃν θὰ εἰσπράξῃ ἡ Κυβέρνησις πωλοῦσα αὐτήν. Μὴ ἐπιθυμῶν ν’ ἀπασχολήσω περισσότερον τὴν Βουλήν, διότι εἶναι πολὺ καταπεπονημένη, ὁ δὲ χρόνος εἶναι πολύτιμος διὰ τὰς πολλὰς εἰσέτι ὑπολειπομένας σοβαρὰς ἐργασίας της, κατέρχομαι τοῦ βήματος ἀπευθύνων καὶ πάλιν θερμὴν παράκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ ὀλίγαι αὗται παρατηρήσεις μου ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καὶ γίνωσιν αἱ ἐπιδεικνυόμενοι τροπολογίαι πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§148Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Παραιτούμενος τοῦ λόγου συμμερίζομαι πληρέστατα τὰ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Μάνθου λεχθέντα.

§149Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, παραιτοῦμαι τοῦ λόγου, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀκούσῃ καὶ δεχθῇ τὰς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου παρατηρήσεις τοῦ κ. Μάνθου, ὅστις εἶναι ὁ μόνος εἰδικὸς τῆς πείρας τῶν τοιούτων ζητημάτων.

§150Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Παραιτοῦμαι τοῦ λόγου καὶ ἐγώ, καθόσον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μάνθος ἐξήντλησε τὸ θέμα μετὰ πολλῆς ἐμβριθείας καὶ πρακτικότητος, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς τροποποιήσεις τοῦ κ. Μάνθου.

§151Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ καθ’ ὅλα μὲ τὸν κ. Μάνθον παρακαλῶν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του καὶ παρατηρήσεις τινάς, ἃς κατ’ ἰδίαν τῷ ὑπέδειξα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου.

§152Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Παραιτοῦμαι καὶ ἐγὼ τοῦ λόγου καὶ εἶμαι συμφωνότατος εἰς τὰ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Μάνθου ὑποδεικνυόμενα καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, διότι πρακτικώτεραι καὶ θετικώτεραι ὑποδείξεις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λεχθῶσιν οὔτε ἦτο εἰς θέσιν ἄλλος νὰ ὁμιλήσῃ μετὰ τοσούτου κύρους, ὅσον ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐπὶ τοιούτου ζητήματος.

§153Δ. ΜΑΝΘΟΣ. Ἐλησμόνησα, κ. Ὑπουργέ, νὰ σᾶς ἐρωτήσω πότε σκοπεύετε νὰ ἐφαρμόσητε τὴν ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ.

§154Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τοῦτο θὰ γίνῃ διὰ Β. Διατάγματος· φοβοῦμαι νὰ τὸ κάμω συντόμως, ἵνα μὴ ἐπέλθῃ ἀνωμαλία ἢ ἔλλειψις.

§155Δ. ΜΑΝΘΟΣ. Τοὐναντίον τὸ ἀβέβαιον τοῦτο φέρει εἰς δύσκολον θέσιν τὸ ἐμπόριον καὶ τότε πιθανὸν νὰ ἐπέλθῃ αὐτό, τὸ ὁποῖον φοβεῖσθε, ἐνῷ, ὅταν γνωρίζῃ τὸ ἐμπόριον τὸν χρόνον τῆς ἐφαρμογῆς, κανονίζει τὰς ἐργασίας του καὶ οὕτω θὰ εὑρίσκηται ἕτοιμον ἐν καιρῷ.

§156Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἔστω· τὸ ὁρίζω ἐντὸς δύο μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νομοσχεδίου.

§157Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, κύριοι Βουλευταί, ὡς εἶναι γνωστόν, ἐλαττοῦται ἡ τιμὴ τῆς σακχάρεως κατὰ 50 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν περίπου. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ παρατηρήσω δι’ ἐλαχίστων ἀγορεύων ἐπ’ αὐτοῦ, εἶναι τὰ κατὰ τὸ δεύτερον ἄρθρον, καθ’ ὃ ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις νὰ εἰσάγηται ἡ σάκχαρις ἐντὸς κιβωτίων ὡρισμένου σχήματος καὶ περιλαμβανόντων ὡρισμένον ποσόν. Ἐλαττοῦται λοιπὸν διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου κατὰ 50 λεπτὰ ἡ σάκχαρις· δὲν ἔχει οὕτως; Ἀλλὰ τὰ κιβώτια, παρακαλῶ, διὰ τῶν ὁποίων θ’ ἀναγκαζώμεθα νὰ εἰσάγωμεν ταύτην, δὲν νομίζετε ὅτι θὰ ἔχωσι βεβαίως δαπάνας; Ἀλλ’ ἐν πρώτοις, Κύριοι, ἔχουσι δαπάνην συσκευῆς, δεύτερον ἔχουσιν ἔξοδα ναύλων καὶ ὡσαύτως ἔξοδα μεταφορᾶς. Πάντα ταῦτα ἀποτελοῦσι μίαν δαπάνην, ἡ ὁποία πάντως θὰ ἐλαττώσῃ τὸ δῶρον, τὸ ὁποῖον δίδεται εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ἤδη τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν καὶ ἰδίᾳ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος εἰσηγήθη τὸν Προϋπολογισμόν, δι’ οὗ μᾶς παρουσίασε τόσας δεκάδας ἑκατομμυρίων, ὥστε ἐθαμβώθημεν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ νομίζωμεν ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ Πακτωλοῦ χρυσίου — Ἐρωτῶ, λέγω, τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν: Ἔχετε περισσεύματα πραγματικῶς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ σας; Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι δὲν ἔχετε τοιαῦτα.

§158Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Δι’ αὐτὸ ἐλαττώνω τὸν φόρον.

§159Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἀκριβῶς, ἂν εἴχετε περισσεύματα πραγματικά, εἴχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ λάβητε ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν, διότι σᾶς ἐνδιαφέρει ὡς Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χώρας, πρότασιν νόμου, τὴν ὁποίαν ὑπεβάλομεν μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας συναδέλφου κ. Βάρθη, καθ’ ἣν ὥραν ἠγορεύετε περὶ ἐλαττώσεως τοῦ φόρου τοῦ σίτου.

§160ΧΡ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Αὐτὰ λέγω ἐδῶ καὶ ἕξ μῆνας.

§161Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, καθὼς καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ὁ λαὸς ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως διαιρεῖται εἰς δύο τάξεις, εἰς τοὺς ἔχοντας καὶ τοὺς μὴ ἔχοντας. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι τὸ μεγαλείτερον μέρος τοῦ Βασιλείου, εἶναι οἱ πένητες, οἱ δὲ τὸ ὀλιγώτερον εἶναι κατὰ φυσικὸν λόγον οἱ πλούσιοι. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς: Τίνες εἶναι οἱ καταναλίσκοντες τὴν σάκχαριν κατὰ τὰ 9)10; Οἱ πτωχοὶ ἢ οἱ πλούσιοι; Βεβαίως οἱ πτωχοί. Τούτου λοιπὸν δεδομένου ὄντος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ τις ἐν συνειδήσει πείθων αὐτὸς ἑαυτὸν ὅτι πρόκειται ὄντως περὶ ἄρσεως βαρῶν ἀπὸ τῶν ὤμων τοῦ πενομένου λαοῦ διὰ τῆς ἐπιβαρύνσεως τῶν ἐχόντων, καὶ ἀγορεύων ἐν Πειραιεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔλεγεν ὅτι—καὶ ἤμην καὶ ἐγὼ ἐκ τῶν ἀκροωμένων—«τὸ πρώτιστον καθῆκον ἡμῶν ἔσται τὸ νὰ ἄρωμεν τὰ βάρη ἀπὸ τοῦ πενομένου λαοῦ»! Καὶ ὠρύετο ὁ πληθυσμὸς τοῦ Πειραιῶς, ὠρύετο ὁ πενόμενος λαὸς πιστεύων ὅτι πράγματι θ’ ἀρθῶσιν ἀπ’ αὐτοῦ τὰ βάρη.

§162ΧΡ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ εὐεργέτημα· νὰ ἀναγκάσῃ καὶ αὐτοὺς νὰ τρώγωσι σάκχαριν, τὴν ὁποίαν σήμερον δὲν τρώγουσιν!

§163Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Καὶ ἐπίστευον καὶ ἐγὼ ἀκροώμενος τῶν λόγων τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὅτι ὄντως οὕτως ἐσκέπτετο καὶ οὕτω θὰ ἔπραττε, διότι πρὸς τὸ Κράτος δὲν συνεδέετο διὰ δεσμῶν πολιτικῶν ἢ κομματικῶν ἢ συγγενικῶν ἢ ἄλλων ὑποχρεώσεων ἀπὸ πολλῶν χρόνων, καὶ ἐπίστευον ἐν συνειδήσει ὄντως ὅτι πρώτιστον μέλημα τῆς Κυβερνήσεως ταύτης ἐκπροσωπουμένης ὑπὸ τοῦ νῦν κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου θὰ ἦτο ἡ ἄρσις τῶν βαρῶν ἀπὸ τοῦ πενομένου λαοῦ. Ἀλλὰ διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ὅπερ εἶναι τὸ μοναδικὸν σημεῖον τὸ μαρτυροῦν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐσκέφθη νὰ ἄρῃ μερικὰ βάρη ἐκ τῶν προερχομένων ἐκ τῶν θυλακίων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὰ βάρη δὲν αἴρονται ἀπὸ τὸν πενόμενον λαόν. Συνεπῶς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν φαίνονται συνεπεῖς πρὸς τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκαν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Τὸ παρὸν νομοσχέδιον εἶναι τὸ μόνον σημεῖον, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι προυνόησε καὶ ἐφάνη συνεπὴς πρὸς τὰς ὑποσχέσεις αὐτῆς. Ἀλλὰ τοῦτο ἀκριβῶς δὲν εἶναι ὑπὲρ αὐτῆς, ἀλλ’ εἶναι κατ’ αὐτῆς, διότι θὰ ἦρεν ὄντως τὰ βάρη ἀπὸ τοῦ πενομένου λαοῦ διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλομεν ἡμεῖς οἱ δύο ἀντιπολιτευόμενοι, καὶ τότε θὰ ἐπίστευεν ὄντως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ θὰ ἐπιστεύομεν καὶ ἡμεῖς ὅτι πράγματι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις σκέπτεται νὰ φανῇ συνεπὴς πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν αἴρουσα τὸ σπουδαιότερον βάρος ἀπ’ αὐτοῦ, τὸν φόρον τοῦ σίτου δηλονότι, ἵνα οὕτω καὶ παρ’ ἡμῶν καὶ παρὰ τοῦ λαοῦ χειροκροτηθῇ.

§164ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀγόρευσίς σας λαμβάνει χαρακτῆρα συζητήσεως ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, καὶ θὰ εἶναι καλλίτερον νὰ γίνῃ εἰς τὸν Προϋπολογισμόν.

§165Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἔχω νὰ σᾶς τονίσω τοῦτο, ὅτι ὑμεῖς ὑπεσχέθητε νὰ ἄρητε τὰ βάρη ἀπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ὄντως παρουσιάζετε ἐλάττωσιν 3,100,000 ἀπ’ αὐτοῦ, παραιτεῖσθε δηλαδὴ 3,100,000, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπλήρωνεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Λοιπὸν σᾶς τονίζω τοῦτο· δὲν θὰ ἦτο καλλίτερον νὰ παρῃτεῖσθε τῶν 3,100,000 δραχμῶν οὐχὶ ἀπὸ τοῦ φόρου τῆς σακχάρεως, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ φόρου τοῦ σίτου;

§166ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σᾶς ἀπαντῶ ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν μόνον ἂν θὰ καταλήξητε εἰς αἴτησιν ἀπορρίψεως τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἔχητε τὸν λόγον νὰ συζητῆτε.

§167Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Περὶ αὐτοῦ ἀκριβῶς πρόκειται, διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὁ φόρος οὗτος ἐλαττούμενος δὲν ἀφορᾷ τὰ θυλάκια τοῦ πτωχοῦ λαοῦ, ἀλλὰ τῶν ἐχόντων. Ἰδοὺ ἀκριβῶς ἡ διαφωνία μας.

§168ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ ὁ πτωχὸς κόσμος ποιεῖται χρῆσιν σακχάρεως.

§169Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Λυποῦμαι, διότι διαφωνῶ πρὸς ὑμᾶς· λυποῦμαι, διότι ὑποκρίνεσθε ὅτι ἀγνοεῖτε, ὅτι οἱ ἄνθρωποι δὲν τρέφονται διὰ σακχάρεως, ὅτι ἡ τροφὴ τῶν ἀνθρώπων εἶναι ὁ ἄρτος, ὁ δὲ ἄρτος, ὡς γνωρίζετε, δὲν κατασκευάζεται ἐκ σακχάρεως, ἀλλ’ ἐκ τοῦ σίτου. Ἡ ἐλάττωσις λοιπὸν τοῦ φόρου τοῦ σίτου θὰ ἐπιφέρῃ κατὰ φυσικὸν λόγον τὴν ἐλάττωσιν τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω. Ἐπαναλαμβάνω δ’ ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ παραιτηθῇ τῶν 3,100,000, ἔπρεπε καὶ εἶχε καθῆκον νὰ παραιτηθῇ οὐχὶ τοῦ φόρου τῆς σακχάρεως, ἀλλὰ τοῦ σίτου, διὰ νὰ ἐλαττωθῇ ἡ ἀξία καὶ ἡ τιμὴ τοῦ ἄρτου. Τοιουτοτρόπως θὰ ἐπίστευον καὶ ἐγὼ ἐν συνειδήσει ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται περὶ τῆς ἐλαττώσεως τῶν βαρῶν, τὰ ὁποῖα ἔχουσι καταντήσει τὸν ἄρτον πολυτέλειαν διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶχον νὰ παρατηρήσω εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, παραιτοῦμαι, διότι διαφωνοῦμεν ῥιζικῶς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ χαρακτηρισθῶμεν ὡς κωλυσιεργοῦντες καὶ δαπανῶντες τὸν ἱστορικὸν «πολύτιμον χρόνον» τῆς Ἱστορικῆς Ἀνορθώσεως.

§170Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πρῶτον ἀποσύρω τὰς εὐχαριστίας μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι πᾶν ἄλλο ἔπραξεν ἢ νὰ μελετήσῃ τὰς συστάσεις, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνα πρὸς αὐτὴν ἐγὼ καὶ ἄλλοι ἀξιότιμοι συνάδελφοι. Ἡ Κυβέρνησις, κύριε Πρόεδρε, ἰσχυρίζεται ὅτι θέλει ὑποστῆ ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων ὁ Προϋπολογισμὸς ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ δὴ 3,100,000. Εἶπον καὶ χθές, νομίζω, ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ σήμερον, ὅτι, ἂν θέλωμεν νὰ ὑποστῶμεν ἐλάττωσιν μόνον κατὰ 2,200,000, ν’ ἀφήσωμεν τὸν φόρον τῆς σακχάρεως ὡς ἔχει καὶ νὰ διαγράψωμεν τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Οὕτω πράττουσα ἡ Κυβέρνησις καὶ τὴν Βουλὴν ἤθελεν εὐχαριστήσει καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν θὰ ἐξυπηρέτει καὶ τὸ ἐκλογικόν της συμφέρον ἦτο πρόδηλον καὶ ἀναμφισβήτητον.

§171Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Καὶ νὰ κερδίσῃ ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ λαοῦ ὡς κόμμα.

§172Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Βεβαιότατα. Λέγω ταῦτα καὶ μόνον, κύριε Πρόεδρε, διότι ὅσον ἀφορᾷ τὰ λοιπά, ὁ εἰδικώτερος ἐν τῇ Βουλῇ νὰ συζητῇ ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ νομοσχεδίου, ὁ κ. Μάνθος, τὰ ἐξήντλησε, καὶ θὰ ὑποστῶ μεγάλην κατάπληξιν, ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν δεχθῇ πάσας τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. συναδέλφου.

§173Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Τὸ ἄρθρον 2, ὡς εἶναι διατετυπωμένον ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ πατάξῃ τὸ λαθρεμπόριον. Ἀλλ’ ἡ ἐμπορικὴ πεῖρα σᾶς ὡμίλησε διὰ τοῦ στόματος τοῦ κ. Μάνθου, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, διότι τὸ λαθρεμπόριον συνήθως γίνεται εἰς τὰς διαφόρους οἰκίας ἀπὸ τοὺς διαφόρους χωρικούς. Ἐν τῇ οἰκίᾳ λοιπὸν δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος ἐκ τοῦ νόμου ὁ χωρικὸς νὰ ἔχῃ κιβωτίδια καὶ ἐντὸς αὐτῶν νὰ ἔχῃ τὴν σάκχαριν. Θὰ ἔχῃ τὴν σάκχαριν ὅπως θέλει αὐτός, ἀρκεῖ νὰ εἶναι τοῦ σχήματος, τὸ ὁποῖον θὰ ὁρίσῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ Β. Διατάγματος. Ἡ περιβολὴ τῆς ταινίας καὶ ἡ ἐν κιβωτιδίοις τοποθέτησις τῆς σακχάρεως εἰς οὐδὲν ἄλλο θὰ συντελέσῃ εἰμὴ εἰς τὴν αὔξησιν τῆς τιμῆς τῆς σακχάρεως, διότι καὶ τὰ ἔξοδα τῆς συσκευῆς θὰ εἶναι μεγαλείτερα καὶ τὸ εἶδος τῆς σακχάρεως θὰ ἔχῃ μεγαλειτέραν τιμὴν εἰς τὰς ἀγορὰς τὰς κεντρικάς. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον θὰ πολεμήσῃ τὸ λαθρεμπόριον, εἶναι ἡ μείωσις τοῦ δασμοῦ, διότι δὲν θὰ μείνῃ περιθώριον εἰς τὸν λαθρέμπορον, ἵνα λαθρεμπορεύηται καὶ διακινδυνεύῃ τὴν τύχην του καὶ τὴν ἐλευθερίαν του. Διὰ τῶν περιορισμῶν, οἱ ὁποῖοι τίθενται ἐν τῷ ἄρθρῳ 2, οὐδὲν ἄλλο θὰ κάμωμεν ἢ νὰ δώσωμεν λαβὴν εἰς τὸν λαθρέμπορον νὰ λαθρεμπορεύηται, διότι ἡ σάκχαρις διὰ τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα θὰ ὑφίσταται συσκευαζομένη, δὲν θὰ ἔχῃ πλέον ἐλάττωσιν 50 λεπτῶν, ἀλλὰ μόνον 35 ἕως 37. Θὰ μένῃ λοιπὸν εἰς τὸν λαθρέμπορον περιθώριον 65 λεπτῶν καὶ θὰ ζητῇ νὰ κερδίσῃ 30 λεπτά. Αὐταὶ αἱ παρατηρήσεις εἶναι ἐκ τῆς πείρας, καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον συμφώνως πρὸς τὰς ὑποδείξεις τοῦ κ. Μάνθου.

§174Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μίαν σύντομον ἀπάντησιν περὶ τιμῶν. Ἔχω τιμὰς Πειραιῶς καὶ τιμὰς Τεργέστης: Σάκχαρις εἰς κιβώτια τιμᾶται 55 φράγκα τὰ 100 χιλιόγραμμα, σάκχαρις εἰς σάκκους; 52. Αἱ τιμαὶ Τεργέστης εἶναι τῆς μὲν κεντρόφυγος πρὸς 42½ — 40 κορῶναι, τῆς δὲ εἰς τετράγωνα 46 ἕως 47 κορῶναι. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ τῶν τιμῶν. Ἐλησμόνησεν ὁ κ. συνάδελφος ὅτι δίδεται εἰς τὸν ἔχοντα ἀποθηκευμένην σάκχαριν πᾶσα προθεσμία, ἵνα τὴν ἐξοδεύσῃ. Προβαίνω τώρα εἰς τὰς ἑξῆς δηλώσεις. Τὸ ζήτημα τῆς ἐγγυήσεως οὐδεμίαν ἔχω ἀντίρρησιν—καὶ πιστεύω, ὅτι θὰ συμφωνήσῃ τώρα μετ’ ἐμοῦ ὁ κ. Καλομενόπουλος — ὅπως τροποποιηθῇ οὕτως: «ἢ ὀφείλουσι νὰ παράσχωσι προσωπικὴν ἐγγύησιν τρίτου ἐκ τῶν μάλιστα φορολογουμένων ἐπιτηδευματιῶν».

§175Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§176Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Προσθέτω εἰς τὴν γʹ παράγραφον (ἀναγινώσκει): «Συσκευασία κλπ.». Ὑποβάλλω ἐπίσης τροπολογίαν ἐν σχέσει πρὸς τὸ μέλι, τὸ ὁποῖον ἐζητήθη νὰ ἐξαιρεθῇ, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ βλάψῃ ἡ ἐλάττωσις τοῦ φόρου τῆς σακχάρεως, ἔχουσα οὕτω «§ γʹ. Μέλι ῥευστὸν ἢ εἰς κηρήθρας (πήττας) μὲ γενικὸν εἰσαγωγικὸν δασμὸν 90 δραχ. καὶ συμβατικὸν 73.91 εἰς μεταλλικὸν κατὰ 100 ὀκάδας». Τίθεται τέλος ἡ ἑξῆς προσωρινὴ διάταξις: «Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς προμήθειαν σακχάρεως ἐκ τῆς κατὰ τὸν παρόντα νόμον καθοριζομένης, ἐὰν τυχὸν κατὰ τοὺς τέσσαρας πρώτους μῆνας ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τούτου ἤθελε παρουσιασθῆ ἔλλειψις σακχάρεως, καὶ νὰ πωλῇ ταύτην εἰς τὴν τιμὴν τῆς ἀγορᾶς πλέον τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς, τὸν τελωνιακὸν δασμὸν καὶ τοὺς συμπαρομαρτοῦντας φόρους κατὰ τὰ διὰ Β. Διατάγματος κανονισθησόμενα». Τοῦτο, ἵνα ἀποτρέψωμεν τὸν κίνδυνον τῆς ἐνδεχομένης ὑψώσεως τῶν τιμῶν.

§177Δ. ΜΑΝΘΟΣ. Ὁ ἀνταγωνισμὸς δὲν ἀφήνει νὰ γίνῃ τοῦτο.

§178Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Παρακαλῶ, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον μὲ αὐτὰς τὰς τροποποιήσεις.

§179Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα πλέον, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἰσήκουσε τῆς σπουδαιοτέρας παρατηρήσεως ἡμῶν περὶ παραδοχῆς προσωπικῆς ἐγγυήσεως. Ἐν τούτοις θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, προκειμένου περὶ διατυπώσεως τοῦ Β. Διατάγματος τοῦ κανονίσοντος τὴν χορηγίαν τῆς προσωρινῆς ἀτελείας πρὸς τοὺς λουκουμοποιούς, νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν πλάνην, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν διατελεῖ ἐν σχέσει πρὸς τὴν λουκουμοποιίαν. Ἀντελήφθην, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπικρατεῖ ἡ πλάνη ὅτι ἡ λουκουμοποιία διέπραξε καταχρήσεις κατὰ τοῦ Δημοσίου. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι οὔτε τοιαύτας διέπραξεν οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ διαπράξῃ.

§180Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τόσῳ τὸ καλλίτερον. Ὥστε δὲν θὰ στενοχωρηθῇ ἐκ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα θὰ λάβω.

§181Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι πρόθυμος, κύριε Ὑπουργέ, ἐὰν εὐαρεστῆσθε, νὰ ἔλθω εἰς τὸ γραφεῖόν σας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ καὶ νὰ συνομιλήσωμεν καὶ μετὰ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας καὶ εἶμαι πεπεισμένος ὅτι θὰ κατορθώσω νὰ τοὺς πείσω, ὅπως μεταβάλωσι τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχουσι περὶ τῆς λουκουμοποιίας.

§182Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Εἶμαι πρόθυμος.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§184Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 2 εὑρέθησαν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ μονοπωλίου καὶ περιλαμβάνονται ἤδη εἰς τὸ νομοσχέδιον χωρὶς λόγον, χωρὶς αἰτίαν. Οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην δικαιολογίαν ἔχουσιν αὐτὰ τὰ κυτία καὶ κιβωτίδια καὶ δὲν ἠξεύρω ποῖα ἄλλα. Καὶ ἐπὶ πλέον: αʹ) Συσκευασία τῆς σακχάρεως εἰς κιβωτίδια ἢ κυτία διάφορα τῆς ἀνωτέρω ὁριζομένης καὶ ἡ ἀνοχὴ τοῦ βάρους αὐτῶν. βʹ) Τὸ εἶδος καὶ τὸ σχῆμα τῆς ἐν τῷ Κράτει εἰσαγομένης καὶ καταναλισκομένης σακχάρεως. Πᾶσαι αὐταὶ αἱ διατάξεις οὐδένα ἀπολύτως ἄλλον ἔχουσι σκοπὸν παρὰ νὰ φέρωσι δυσχερείας εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ ἑπομένως ἐπιβάρυνσιν τῆς τιμῆς. Δὲν κατώρθωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ δικαιολογήσῃ τὰς διατάξεις ταύτας. Τέλος πάντων ἠκούσθη εἷς μεγαλέμπορος, ὁ ὁποῖος κατηνάλωσε τὸν βίον του εἰς τὴν ἐμπορίαν τοιούτων εἰδῶν· ἔπρεπε ν’ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός, ἵνα δικαιολογήσῃ τὰ πράγματα. Νὰ πληρώνωμεν φόρον κυτίων;

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§186ΑΘ. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς πρώτης περιόδου τῆς παρούσης Βουλῆς οἱ ἔμποροι Μεσολογγίου καὶ οἱ ἔμποροι Ἀγρινίου ὑπέβαλον ἀναφορὰν καὶ ἐζήτησαν, ὅπως τὸ τελωνεῖον Μεσολογγίου γίνῃ βʹ τάξεως, διότι κατὰ τὸ παρὸν νομοσχέδιον εἰς τὸ Μεσολόγγιον καὶ ἑπομένως εἰς ὅλον τὸν νομὸν Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας δὲν ἐπιτρέπεται ἡ εἰσαγωγὴ σακχάρεως· θὰ εἴμεθα λοιπὸν ἠναγκασμένοι ἡμεῖς εἰς ὅλον τὸν νομὸν ν’ ἀγοράσωμεν τὴν σάκχαριν ἀπὸ ἄλλα τελωνεῖα. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσθέσῃ εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὥστε νὰ ἐπιτρέπηται ἡ εἰσαγωγὴ σακχάρεως καὶ διὰ τοῦ τελωνείου Μεσολογγίου.

§187Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται;

§188ΑΘ. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Ὄχι· εἰς τὰ αʹ καὶ βʹ τάξεως τελωνεῖα.

§189Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Διὰ Διατάγματος.

§190Α. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Θὰ εἶναι τὸ Μεσολόγγιον;

§191Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Φυσικά.

§192Α. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Νὰ ἔχωμεν δήλωσιν ἐπίσημον.

§193Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους εἶναι νὰ εἶναι εἰς τὰ πλεῖστα τελωνεῖα.

§194Α. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Ἐγὼ ἐνδιαφέρομαι εἰδικῶς διὰ τὸ Μεσολόγγιον.

§195Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἔχει καλῶς.

§196Α. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ δημοσίευσις καὶ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου, διότι εἰς τὰς ἀποκέντρους ἐπαρχίας ἤρχισεν ἡ σάκχαρις νὰ πωλῆται πολὺ ἀκριβά, 2 καὶ 2,10 δρ. κατ’ ὀκᾶν.

§197Δ. ΜΑΝΘΟΣ. Ἀπ’ ἐναντίας, θὰ ἐκπέσῃ ἡ τιμή της.

§198Α. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Ἐπίσης συμφωνῶ μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κουλουμβάκη, ὅπως ἀφαιρεθῶσι πᾶσαι αὐταὶ αἱ προφυλάξεις, αἱ ὁποῖαι λαμβάνονται, διότι θὰ ἐπιβαρύνωσι τὴν τιμήν, τὸ δὲ λαθρεμπόριον πατάσσεται μόνον διὰ τῆς ἐλαφρύνσεως τοῦ δασμοῦ. Ἐὰν ἐφαρμόσητε, Κύριοι, τὸν νόμον ἐκεῖνον, ὃν κατὰ τὸ ἔτος 1877 εἰσηγήσατο ὁ πολύκλαυστος καὶ ἔξοχος πολιτευτὴς Ἐπαμ. Δεληγεώργης νὰ ἀπαιτήσητε δηλ. κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν τῆς σακχάρεως τὰ δηλωτικὰ νὰ συντάσσωνται ἐπὶ τόπου κατὰ τὴν φόρτωσιν, ἂν κάμητε τοῦτο διὰ τὰ τελωνεῖα, δὲν θὰ γίνηται πλέον τὸ λαθρεμπόριον. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 καὶ τὰ ἄρθρα 4 ἕως 9 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 10).

§199Δ. ΜΑΝΘΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, βλέπω ἐδῶ εἰς τὴν εʹ παράγραφον ὅτι δίδεται ἀμοιβὴ εἰς τὸν ἀνακαλυπτὴν λαθρεμπορίου 100 ἕως 150 ὀκάδων σακχάρεως δραχμαὶ 200. Αὐτὸ εἶναι νόστιμον· δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πολλοὶ θὰ φέρωσι σάκχαριν μὲ ἓν μικρὸν πλοιάριον, θὰ ἐξαγάγωσι ταύτην εἰς μίαν ἀκτὴν καὶ θὰ καταγγέλλωσιν ἔπειτα νὰ συλληφθῇ ὡς λαθρεμπόριον.

§200Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι βέβαιον. Ἐγὼ εἶχον καὶ δίκας ἕνεκα τοιούτων λόγων. Οἱ λαθρέμποροι θὰ καταστρατηγήσωσι τὴν διάταξιν ταύτην.

§201Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἄχρι δραχμῶν 200, λέγει ἡ διάταξις.

§202Δ. ΜΑΝΘΟΣ. Νὰ τεθῇ πεντήκοντα λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν.

§203Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Νὰ τεθῇ ἄχρι τοῦ διπλοῦ τοῦ φόρου. Ἐδῶ ἐθέσαμεν 200 δραχμάς, ἵνα μὴ δώσωμεν 1000. Ἂς διατυπωθῇ οὕτως: «ἄχρι δραχμῶν 200, οὐδέποτε ὅμως πλέον τοῦ διπλοῦ τοῦ φόρου τῆς κατασχεθείσης σακχάρεως».

§204Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ τροποποιηθῇ καὶ ἡ διάταξις τοῦ ἐδαφίου 7 τοῦ ἄρθρου 10 καὶ νὰ ὁρισθῇ ὅτι ἡ διάταξις περιορίζεται εἰς τοὺς συλλαμβανομένους ἀγοράζοντας· διότι φαντασθῆτε πόσον ἄδικον θὰ εἶναι εἷς, ὁ ὁποῖος ἠγόρασε τὴν σάκχαριν καὶ μετέφερε ταύτην εἰς τὴν οἰκίαν του, νὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας τῆς διατάξεως ταύτης, διότι ἔτυχε νὰ μὴ ἔχῃ τὴν σάκχαριν εἰς τὸ δοχεῖόν της. Δύναται νὰ γίνῃ ἀφορμὴ πολλῶν πιέσεων. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10 καὶ τὸ ἄρθρον 11 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 12).

§205Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Θὰ παρακαλέσω καὶ πάλιν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀφήσῃ ὡρισμένον χρόνον διὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου.

§206Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Εἰς τὸ ἐμπόριον θ’ ἀφήσωμεν ὅλον τὸν χρόνον, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖται, ἵνα μὴ ζημιωθῇ.

§207Δ. ΜΑΝΘΟΣ. Ἡ ἀνωμαλία, ἡ ὁποία θὰ ὑπάρξῃ ἕνεκα τοῦ μὴ καθορισμοῦ ἐν τῷ νόμῳ τοῦ χρόνου, θὰ φέρῃ μεγάλην ζημίαν εἰς τὸ ἐμπόριον.

§208Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Πολὺ καλά· ἂς τεθῇ «ἐντὸς δύο μηνῶν». (Γίνεται εἶτα δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12, ὡς ἐτροποποιήθη).

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιψήφισις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως 1911 ἐκ δραχμῶν 3.089.576.21». Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης τοῦ ἔτους 1911 ἐκ δραχ. 110,260,824». Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτόν). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1911 ἐκ δρ. 43,780». Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτόν). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1912». Ἄρθρον 1 (δεκτόν). Ἄρθρον 2 (δεκτόν). Τὸ σύνολον (δεκτόν). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μερικῆς τροποποιήσεως τοῦ 3ου ἄρθρου τοῦ ͵ΓϞΗʹ νόμου.

§210Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ.

§211Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, μάλιστα. Τὸ εἰκοστὸν πρῶτον.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀπαλλαγῆς ἐκ τοῦ ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν φόρου ἐθνωφελῶν, φιλανθρωπικῶν καὶ ἐκπαιδευτικῶν τινων καταστημάτων». Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§213Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ ὑπέβαλον μίαν τροπολογίαν. Ὡς ἔχει συνταχθῆ τὸ νομοσχέδιον περὶ κληρονομιῶν εἶναι αὐστηρότατον. Δυστυχῶς ὁ κόσμος δὲν εἶχε λάβει γνῶσιν, διὰ νὰ δηλώσῃ ἐμπροσθέσμως τὰς κληρονομίας καὶ νὰ ὑποστῇ τὰς τοῦ νόμου συνεπείας. Ἀλλ’ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ, ἂν δοθῇ προθεσμία νὰ ἀνανεωθῶσιν αἱ προθεσμίαι, εἶναι μία εὐκολία, τὴν ὁποίαν θὰ παράσχῃ ἡ ὑπηρεσία εἰς τὸν κόσμον, διὰ νὰ μὴ ὑποστῇ τὰς συνεπείας, ἀφοῦ μάλιστα εἶναι γνωστὸν ὅτι δι’ ἄλλου νομοσχεδίου ἀπηλλάγησαν τῶν συνεπειῶν τοῦ νόμου οἱ συμβολαιογράφοι. Παρακαλῶ, κ. Ὑπουργέ, ἴδετε τὴν τροπολογίαν.

§214Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν δύναμαι νὰ τὴν δεχθῶ. Δὲν δυνάμεθα εἰς τοιαῦτα νομοσχέδια νὰ παρεμβάλλωμεν τοιαύτας διατάξεις.

§215ΣΠ. ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Πρὸ ἡμερῶν ὑπέβαλον τροποποίησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπαλλαγῆς ἐκ τοῦ ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν φόρου ἐθνωφελῶν, φιλανθρωπικῶν καὶ ἐκπαιδευτικῶν τινων καταστημάτων. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅπως εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο περιλάβῃ καὶ τὰ εὐεργετικὰ καταστήματα Κοργιαλένιου καὶ Χαροκόπου, διότι, ἂν δὲν περιληφθῶσι τυχὸν εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο αὐταὶ αἱ σχολαί, θὰ πληρώσωσι καὶ φόρον. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω....

§216Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Δὲν εἶναι ἀνεγνωρισμέναι ὡς εὐεργετικαί.

§217ΣΠ. ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Εἶναι.

§218Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Περιλαμβάνονται εἰς τὴν γενικὴν διάταξιν. Ὑπάρχει νόμος, ὁ ὁποῖος λέγει ἐν γένει ὅτι πάντα τὰ κληροδοτούμενα εἰς τὰ φιλανθρωπικὰ καὶ εὐεργετικὰ καταστήματα εἶναι ἀπηλλαγμένα τελῶν χαρτοσήμου, ἂν ταῦτα εἶναι ἀνεγνωρισμένα ὡς εὐεργετικὰ καὶ φιλανθρωπικά.

§219Σ. ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Εἶναι ἀνεγνωρισμένα, ἀλλὰ τὸ Διάταγμα τῆς ἀναγνωρίσεως μόλις προχθὲς ἐστάλη καὶ δὲν ἐπεστράφη.

§220Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ἐπιστραφῇ.

§221ΣΠ. ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Παρακαλοῦμεν νὰ γραφῇ εἰς τὰ Πρακτικά.

§222ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ γραφῇ.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὑπάρχει τροπολογία τῶν κυρίων Λ. Φλαμῆ καὶ Δ. Γκλαβᾶ ἔχουσα οὕτως: Εἰς τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀπαλλαγῆς ἐκ τοῦ ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν φόρου ἐθνωφελῶν, φιλανθρωπικῶν καὶ ἐκπαιδευτικῶν τινων καταστημάτων». Εἰς τὸν τίτλον τοῦ νομοσχεδίου νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «καὶ παρατάσεως τῶν πρὸς δήλωσιν προθεσμιῶν». Εἰς τὸ νομοσχέδιον νὰ προστεθῇ: Ἄρθρον 2.—Ἡ κατὰ τὴν διάταξιν τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου ͵ΓΤϞΑʹ (ὑπ’ ἀριθ. 3391) τῆς 24 Ὀκτωβρίου 1909 προθεσμία διὰ τὴν ἐπίδοσιν τῶν δηλώσεων εἰς τὰς Προξενικὰς Ἀρχὰς αὐξάνεται εἰς ἑξάμηνον. Καταργεῖται ἡ διάταξις τῆς τρίτης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ προμνησθέντος νόμου ͵ΓΤϞΑʹ, αἱ δὲ ἐν τῇ διατάξει ταύτῃ ἀναφερόμεναι προθεσμίαι ἐξομοιοῦνται πρὸς τὰς ἐν ἄρθροις 43 καὶ 45 τοῦ νόμου ᾼΧΚΕʹ ὁριζομένας». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μόνον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἐπίσης παρεδέχθη καὶ τὸ σύνολον).

§224ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω, ἐὰν συναινῇ ἡ Βουλή, ὅπως ψηφισθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ τελευταίου τῶν νομοσχεδίων ὑπ’ ἀριθ. 79 περὶ συνθέσεως τῆς ἐνεργοῦ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ ν’ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον. Καὶ νὰ κηρυχθῇ καὶ κατεπεῖγον, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συνθέσεως τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ» παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§226ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐκηρύχθη κατεπεῖγον;

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§228Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Νομίζω, Κύριοι, ὅτι πληρῶ ἀνάγκην ἀνωμολογημένην καὶ ὅτι ἀνταποκρίνομαι πληρέστατα εἰς τὸ φρόνημα τῆς Βουλῆς εἰσηγούμενος νομοσχέδιον περὶ παροχῆς ἐπιχορηγήσεως διὰ δαπάνας παραστάσεως εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Εἶμαι δ’ εὐτυχὴς ὅτι εἰσηγοῦμαι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, διότι εἶναι ἀπηλλαγμένον πάσης ἐννοίας προσωπικῆς, διότι δὲν ἀφορᾷ ἐμὲ τὸ νομοσχέδιον. Νομίζω ὅτι τὸ Κράτος ἔχει καθῆκον, εἴτε πλουσίου εἴτε μὴ ὄντος τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, αὐτὸ ν’ ἀναλάβῃ τὴν δαπάνην.

§229ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα...

§230Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Τί ποσὸν εἶναι, κύριε Ὑπουργέ;

§231ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). 10,000 κατ’ ἔτος. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, κύριε Πρόεδρε, νὰ ψηφισθῇ.

§232ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δώδεκα χιλιάδες νὰ γίνῃ. Δώδεκα.

§233ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἴκοσιν, εἴκοσιν.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον κηρύσσεται κατεπεῖγον.

§235ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν, κύριε Πρόεδρε.

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀμέσως τώρα, καὶ θὰ μᾶς τὸ φέρωσιν. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων.

§237ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἂς προχωρήσωμεν εἰς τὴν γραμμὴν τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§238Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ ψηφισθῇ τώρα;

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ κομίσῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἔκθεσίν της.

§240Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓΦΛΖʹ (3537) περὶ φόρου καταναλώσεως ἀσετυλίνης καὶ ἄλλων φωτιστικῶν οὐσιῶν». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον μόνον ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ). Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ παραχωρήσεως οἰκοπέδων τοῦ Δημοσίου εἰς τὸ ὑπὸ τὴν προεδρίαν τῆς Α. Β. Ὑ. τῆς Πριγκιπίσσης Σοφίας διατελοῦν οἰκονομικὸν συσσίτιον». Ἄρθρον 1ον.

§242Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν εἶναι δυνατόν, ὡς λαμβάνεται πρόνοια, ὅπως παραχωρηθῇ τὸ γήπεδον αὐτὸ διὰ συσσίτιον ἐν Ἀθήναις, νὰ ληφθῇ πρόνοια ὅπως τὸ γήπεδον, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ Δημόσιον ὅπου ἦτο ἄλλοτε τὸ παλαιὸν ταχυδρομεῖον ἐν Πάτραις παραχωρηθῇ διὰ τὸν αὐτὸν σκοπόν. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς παραχωρήσεως ταύτης θὰ τεθῇ μία τελεία εἰς ἓν σκάνδαλον, τὸ ὁποῖον ἀπὸ πενταετίας παρατηρεῖται ἐπὶ τοῦ οἰκήματος αὐτοῦ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅπως συμπεριλάβῃ εἰς τὸ νομοσχέδιον καὶ τὴν τροπολογίαν, ἵνα παραχωρηθῇ τὸ οἴκημα ὅπου ἦτο ἄλλοτε τὸ παλαιὸν ταχυδρομεῖον διὰ τὸν αὐτὸν σκοπὸν ἐν Πάτραις καὶ ὑπὸ τὰς αὐτὰς συνθήκας.

§243Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Συνηγορῶ καὶ ἐγὼ ἐνθέρμως, ἔχω δὲ δι’ ἐλπίδος ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ υἱοθετήσῃ τὴν πρότασιν ταύτην τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον καὶ ἡ φιλανθρωπία θὰ ἐξυπηρετηθῇ καὶ ἡ ἀσχημία θὰ ἀρθῇ ἀπὸ τὰς Πάτρας. Ἔχω δι’ ἐλπίδος ὅτι ὁ κ. Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος υἱοθέτησε πᾶσαν πρότασιν ἐμφαίνουσαν τὴν βελτίωσιν τῶν πενομένων τάξεων, θὰ υἱοθετήσῃ καὶ ταύτην.

§244ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν μεταβάλλεται τίποτε.

§245Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Πρὸ μακροῦ χρόνου ἐνεχείρισα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ψήφισμα τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου Πατρῶν καὶ ἐπιστολὴν τοῦ δημάρχου Πατρῶν, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλεῖται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα μεσολαβήσῃ καὶ παραχωρηθῇ τὸ οἰκόπεδον τοῦ παλαιοῦ ταχυδρομείου εἰς τὸν δῆμον Πατρέων, ἵνα κάμῃ οἱανδήποτε χρῆσιν ὁ δῆμος ἤθελεν. Ὁ δῆμος ἐσκόπει νὰ ἱδρύσῃ σταθμὸν Αʹ βοηθειῶν. Εἰς τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο τὸ δημοτικὸν Συμβούλιον Πατρῶν ἐπέμενεν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς γεγονότος, ἔχω δὲ ὑποχρέωσιν ν’ ἀναφέρω τὸ περιεχόμενον τοῦ ψηφίσματος, διότι θὰ ἐπηρεάσῃ τοῦτο εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς γνώμης τῆς Βουλῆς. Ὁ δῆμος Πατρέων παρεχώρησεν εἰς τὸ Δημόσιον οἰκόπεδα διὰ τὴν κατασκευὴν στρατώνων ἀξίας 60,000 ἕως 70,000 δραχ., εἶναι δὲ πρόθυμος ὁ δῆμος Πατρέων νὰ συντελέσῃ καὶ εἰς τὴν κατασκευὴν μεγάλης ὑπονόμου διηκούσης ἀπὸ τοὺς στρατῶνας μέχρι τῆς θαλάσσης καὶ ἡ ὁποία δὲν περιελαμβάνετο εἰς τὰ σχέδια τῶν στρατώνων, εἶναι δ’ ἐπιβεβλημένη ἡ κατασκευὴ τῆς ὑπονόμου ταύτης χάριν τῶν στρατώνων καὶ τῆς πόλεως Πατρῶν. Εἰς ἀντάλλαγμα λοιπὸν τῶν θυσιῶν, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ δῆμος Πατρέων ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, νομίζω ὅτι τὸ Δημόσιον ὀφείλει νὰ παραχωρήσῃ αὐτὸ τὸ γήπεδον, τοῦ ὁποίου ἡ ἀξία εἶναι πολὺ κατωτέρα τῶν θυσιῶν, ἃς ὑπέστη ὁ δῆμος.

§246Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Πολὺ λυποῦμαι, ἀξιότιμε κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι εἶσθε καὶ ὑμεῖς ἐξ ἐκείνων, οἵτινες δυστυχῶς ἐγκαθίδρυσαν τὸ δόγμα «τὰ πάντα ἐν Ἀθήναις καὶ τὰ πάντα διὰ τὰς Ἀθήνας». Εἶναι λυπηρόν, ἀλλ’ ἐν τούτοις ἀληθές, ὅτι ἀπό τινος παρατηρεῖται τάσις πρὸς συγκέντρωσιν πάντων τῶν φιλανθρωπικῶν καταστημάτων ἐν Ἀθήναις. Ἐν Ἀθήναις ἔχομεν οἰκονομικὸν συσσίτιον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἄνω τῶν 100,000 δρ. περιουσίαν, καὶ ἐν τούτοις ἐν Πάτραις μόλις κατωρθώθη νὰ συστηθῇ τοιοῦτον τῇ προσπαθείᾳ ἀξιοτίμων κυριῶν καὶ κυρίων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς παραπέμπει εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Καλένδας, ὁπότε θὰ εἶναι ἴσως πρέσβυς εἰς Ῥώμην ἢ εἰς Βασιγκτῶνα. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως οὐχὶ ὡς φίλος του, ἀλλ’ ὡς ἀντιπρόσωπος πόλεως, ἥτις ἐπρωτοστάτησε πάντοτε εἰς τὸν φιλελεύθερον ἀγῶνα, ὅπως δεχθῇ τὴν τροπολογίαν ταύτην.

§247ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λειτουργεῖ ἐν Πάτραις οἰκονομικὸν συσσίτιον καὶ ἀπὸ πότε; Ἐὰν ὑπάρχῃ, παρακαλῶ νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία· ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ, δὲν πρέπει ν’ ἀρχίζωμεν ἀπὸ τὴν παραχώρησιν οἰκοπέδων.

§248Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Ἔχει συστηθῆ οἰκονομικὸν συσσίτιον τῇ μερίμνῃ τῶν κυριῶν καὶ κυρίων τῆς πόλεως Πατρῶν. Ὑπάρχουσιν ἅπαντα πλὴν τοῦ ἱδρύματος· διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ δώσητε τὸ κτίριον τοῦ παλαιοῦ ταχυδρομείου.

§249Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κάμετε τὸ συσσίτιον καὶ ἐδῶ εἴμεθα· θὰ συναντηθῶμεν πάλιν.

§250Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Τὸ ἔχομεν τὸ συσσίτιον· ὀφείλετε νὰ υἱοθετήσητε τὴν πρότασιν τῶν κυρίων Φλαμῆ καὶ Γκλαβᾶ, οἱ ὁποῖοι ἐπρωτοστάτησαν εἰς τὸν ἀγῶνα τῶν Φιλελευθέρων. Δὲν ὁμιλῶ ὡς φίλος σας, διότι, ἐὰν ἤμην φίλος σας, θὰ τὸ ἀπῄτουν. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι θὰ μείνω ἐπὶ τὸ βῆμα ἐπὶ ὥρας ὁλοκλήρους κωλυσιεργῶν, ἐὰν δὲν ψηφισθῇ ἡ πρότασις.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀγορεύσατε, παρακαλῶ.

§252ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ ζήτημα θὰ μελετηθῇ, διότι τὸ κτίριον εὑρίσκεται εἰς κεντρικωτέραν θέσιν. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἱδρυθῇ τὸ οἰκονομικὸν συσσίτιον εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν. Σᾶς ὑπόσχεται ἡ Κυβέρνησις ὅτι θὰ ἐξετάσῃ τὸ πρᾶγμα καί, ἐὰν βεβαιωθῇ ὅτι πραγματικῶς λειτουργεῖ ἐν Πάτραις οἰκονομικὸν συσσίτιον, θὰ παραχωρήσῃ εἰς ἄλλο μέρος οἰκόπεδον, ὅπως ἱδρυθῇ οἰκονομικὸν συσσίτιον.

§253Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Δηλῶ ὅτι παραιτοῦμαι τοῦ λόγου καὶ ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον ἄλλοτε.

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν».

§255Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 5, ἔνθα λέγεται περὶ τῶν παθόντων «ἐκ πλημμυρῶν», νὰ προστεθῇ «καὶ ἐκ σεισμῶν».

§256Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Μάλιστα.

§257Δ. ΛΑΖΑΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 κάμνετε μνείαν περὶ τῶν ἀστυνομικῶν Ἀρχῶν, ὅπως δίδωσι πληροφορίας. Σχετικῶς πρὸς αὐτὸ θὰ συστήσω, ἵνα λάβητε ἰδιαιτέραν μέριμναν καὶ περὶ τῆς ἐπαρχίας Λεβαδείας, ἥτις τετράκις ἔπαθεν ἐκ πλημμύρας· καὶ ὅμως τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα, καίτοι παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ διετάχθησαν νὰ δώσωσι πληροφορίας, ταῦτα λίαν ἐσφαλμένως ἔδωκαν τοιαύτας. Εἶναι δὲ βέβαιον ὅτι τετράκις ἐφέτος ἡ ἐπαρχία μου αὕτη ἔπαθεν ἐκ πλημμυρῶν καταστρεψασῶν ἅπασαν τὴν βαμβακοσποράν, καὶ ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔχει περιλάβει τὰς βαμβακοφυτείας ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ. Σᾶς πληροφορῶ δ’ ὅτι κατὰ τὴν 15 Αὐγούστου, ὅτε ἐγένετο ἡ μεγάλη πλημμύρα, εἶχον τηλεγραφήσει ἐκ Λεβαδείας πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ἐτηλεγράφησεν ἀμέσως εἰς τὰς ἀστυνομικὰς Ἀρχὰς Λεβαδείας, ἵνα δώσωσι καὶ πάλιν πληροφορίας, ἀλλ’ ὁ ἀστυνόμος δὲν ἔδωκε τὰς δεούσας τοιαύτας, ὥστε νὰ προκληθῇ ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὅμως, ἐπαναλαμβάνω, ἐγένοντο τέσσαρες πλήμμυραι, διὰ τὴν πλήμμυραν δὲ τῆς 15 Αὐγούστου ὑπάρχει καὶ ἔκθεσις ἐπιτροπῆς, ἥτις μετέβη ἐπὶ τόπου εἰς τὸν Κηφισὸν ποταμόν.

§258Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Θὰ τὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν.

§259Γ. ΕΞΑΡΧΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἑσπεριδοειδῆ τῆς νήσου Νάξου ὡς ἐκ τοῦ βαρυτάτου χειμῶνος τοῦ παρελθόντος ἔτους ὑπέστησαν ἀνεπανόρθωτον καταστροφὴν καὶ θ’ ἀπαιτηθῇ χρόνος πολύς, ὅπως ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν προτέραν αὐτῶν κατάστασιν. Συνέβη ὅμως ἐν Νάξῳ ὅτι, ἐνῷ ὑπῆρχεν ὁ φόρος ὁ εἰδικὸς ὁ ψηφισθεὶς διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1894, καθ’ ὃν ἐπὶ τῶν ἑσπεριδοειδῶν εἰσπράττεται φόρος ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς, ἀπὸ ἔτους καὶ ἐντεῦθεν ἤρχισε νὰ ἐφαρμόζηται ὁ νόμος περὶ φορολογίας τῶν περιβολίων, οὕτω δὲ τὸ αὐτὸ κτῆμα πληρώνει φόρον περιβολίων καὶ φόρον ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς. Ἐξεδόθη ἐγκύκλιος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καθ’ ἣν ἀνετέθη εἰς τοὺς ἐφόρους νὰ ἐξετάσωσιν ἂν κτῆμά τι ἀποτελεῖται ἐξ ὀπωροφόρων δένδρων ἢ ἑσπεριδοειδῶν καὶ ἂν πρέπει νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ ἑνὸς νόμου ἢ καὶ τοῦ ἄλλου. Ὁ ἔφορος ἐπὶ πάντων τῶν κτημάτων ἀπεφάνθη ὅτι πρέπει νὰ πληρώνωσι φόρον περιβολίων στρεμματικὸν καὶ ὅμως, ὅταν γίνηται ἐξαγωγή, πληρώνεται καὶ ἕτερος φόρος. Ὑπεβλήθη τροπολογία ἐκ μέρους συναδέλφων, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται, ἵνα ὁ φόρος τῶν ἑσπεριδοειδῶν τῆς ἐξαγωγῆς, ἐφ’ ὅσον πληρώνεται καὶ ὁ φόρος τῶν περιβολίων, τὸν ὁποῖον ἡ ἐπιτροπὴ ἀπεφάνθη ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ, ἀντικατασταθῇ διὰ φόρου γενικοῦ ἐξαγωγῆς πληρωνομένου καὶ τούτου εἰς τὸ ἥμισυ, διότι τὸν φόρον δὲν πληρώνουσιν οἱ ἀγορασταὶ πράγματι, ἀλλ’ οἱ παραγωγοί.

§260Α. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν φορολογίαν ταύτην ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπαρχίαν Τροιζηνίας, διότι συντρέχουσι πᾶσαι αἱ προϋποθέσεις καὶ πάντες οἱ λόγοι, δι’ οὓς ἐπιβάλλεται τὸ νομοσχέδιον αὐτό, διότι, ἐνῷ ἀπαλλάσσονται οἱ ὑπαγόμενοι εἰς φόρον περιβολίων, δὲν ἀπαλλάσσονται οἱ ὑπαγόμενοι εἰς φόρον ἐξαγωγῆς τῶν ἑσπεριδοειδῶν, εἶναι δὲ γνωστὸν ποίαν καταστροφὴν ὑπέστη ἡ Τροιζηνία καὶ ἄλλαι ἐπαρχίαι καὶ ἐκ τῆς θεομηνίας καὶ ἐκ τῶν ἄλλων νόσων τῶν μαστιζουσῶν τὴν ἐσοδείαν ταύτην.

§261Τ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν τροπολογίαν καὶ ἢ ν’ ἀπαλλάξητε τοῦ φόρου τῆς ἐξαγωγῆς ἢ νὰ περιορίσητε αὐτὸν εἰς τὸ ἥμισυ.

§262Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Θὰ λάβω μέτρα περὶ τοῦ φόρου τῶν περιβολίων, ἀλλὰ μὴ ζητεῖτε τὴν τελευταίαν στιγμὴν διὰ τροπολογίας νὰ λάβω τοιαῦτα.

§263Δ. ΡΟΥΣΟΣ. Παρακαλῶ νὰ περιληφθῇ καὶ ἡ Ἀργολὶς εἰς τὴν τροπολογίαν, διότι καὶ αὐτὴ ἔχει πολλὰ ἑσπεριδοειδῆ, τὰ ὁποῖα κατεστράφησαν.

§264Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ὑπέβαλον τροπολογίαν εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Γόμφων.

§265Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τὴν δέχομαι· ἂς προχωρήσωμεν.

§266Χ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπέβαλον καὶ ἐγὼ μίαν τροπολογίαν διὰ τὴν ἐπαρχίαν Τροιζηνίας. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἂν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλαττώσητε ἢ νὰ καταργήσητε τὸν φόρον ἢ τουλάχιστον ν’ ἀνασταλῇ ἡ εἴσπραξις ἕως ὅτου βεβαιωθῇ ὑπὸ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου ἐκεῖ ὅτι ἡ νόσος, ἡ ὁποία καταστρέφει τὰ δένδρα, παρῆλθε, διότι εἶναι ἀδύνατον οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ πληρώνωσι φόρον ἐξαγωγῆς, χωρὶς νὰ ἔχωσιν ὠφελείας.

§267Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν δεχθῶ.

§268Α. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον λαμβάνεται πρόνοια, κύριε Ὑπουργέ, διὰ τοὺς δημητριακοὺς καρπούς· διατί αὐτὴ ἡ ἐξαίρεσις; Νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ διὰ τὰς καπνοφυτείας. Ἐκτὸς τούτου ζητεῖται ἡ φθορὰ νὰ εἶναι 75%, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι πολύ.

§269Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Αὐτὸ δὲν μεταβάλλεται· τὸ ἄλλο μάλιστα.

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε δέχεσθε διὰ τὰς καπνοφυτείας;

§271Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Μάλιστα.

§272Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔλαβε γνῶσιν τροπολογίας ὑποβληθείσης ὑπὸ διαφόρων συναδέλφων, καθ’ ἣν ἀπαλλάσσονται τοῦ ἡμίσεος τοῦ φόρου ἐξαγωγῆς ὡρισμένοι δῆμοι.

§273Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Δὲν τὴν δέχομαι.

§274Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Ὑπουργὸς δηλοῖ κατηγορηματικῶς ὅτι δὲν δέχεται τὴν τροπολογίαν θεωρῶ περιττὸν ν’ ἀναπτύξω τὸ δίκαιον αὐτῆς, διότι δὲν ἐλπίζω ὅτι θὰ μεταπείσω αὐτὸν κατὰ τὴν τελευταίαν ὥραν. Ἀλλὰ λαμβάνω ἀφορμὴν ἐκ τούτου, διὰ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ θέσῃ τέρμα εἰς ἓν ἄτοπον, τὸ ὁποῖον διαπράττεται ἐν Νάξῳ. Ἐν Νάξῳ οἱ ἰδιοκτῆται πληρώνουσι τὸν φόρον τῆς ἐξαγωγῆς καὶ οὐκ οἶδα πῶς πληρώνουσι καὶ φόρον εἰσαγωγῆς.

§275Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Μοὶ κατηγγέλθη τοῦτο καὶ θέλω λάβει ἄμεσον πρόνοιαν περὶ αὐτοῦ, διότι εἶναι παρὰ τὸν νόμον.

§276Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ μέρους τῶν συμπολιτῶν μου Ναξίων σᾶς ἐκφράζω τὰς εὐχαριστίας των. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἶτα τὰ 2 ἕως 5). Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§277ΙΩ. ΠΟΛΙΤΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δεχθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο ὅπως διατυποῦται ἐν τῇ ὑποβληθείσῃ τροπολογίᾳ μου, καθ’ ἣν οἱ φορολογούμενοι τοῦ δήμου Λιμναίων, λόγῳ τῆς ἐξαιρετικῆς συνεπείᾳ τῆς τελευταίας πλημμύρας πανωλεθρίας, ἣν ὑπέστησαν εἰς τὰ περιβόλιά των καὶ εἰς τὴν φθινοπωρινὴν σπορὰν τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων καὶ λόγῳ ἐμψυχώσεως τῶν εἰς ἀπόγνωσιν περιελθόντων κατοίκων, ἀπαλλάσσονται διὰ τῆς εἰδικῆς ταύτης διατάξεως τοῦ ἐγγείου στρεμματικοῦ φόρου τῶν περιβολίων ὁριστικῶς ἄνευ διατυπώσεων διὰ δύο χρήσεις, τοῦ 1911 καὶ 1912, ὡς καὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1912. Διὰ τὴν δευτέραν ταύτην περίπτωσιν, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπιμείνῃ εἰς τὴν γνώμην του, ἡ ἀπαλλαγὴ ἂς ὑπαχθῇ εἰς τὰς διατυπώσεις τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου.

§278ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ ληφθῇ εἰδικὴ πρόνοια περὶ τῶν περιβολίων τῶν δύο ἐτῶν, ὧν ἡ καταστροφὴ ἦτο πλήρης· τὴν ἀντελήφθην καὶ ἐγὼ μόνος καὶ βεβαιῶ τὴν Βουλήν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἐτροποποιήθη, ὡς καὶ τὸ 7). Ἄρθρον 8 (ἀναγινώσκεται).

§279Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀντελήφθη ὡς ἐκ τοῦ θορύβου, ὁ ὁποῖος ἐπεκράτει πρὸ ὀλίγου, τοῦ νοήματος τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ συνάδελφος κ. Σπηλιόπουλος.

§280Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Δὲν τὴν δέχομαι.

§281Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὲρ τῆς τροπολογίας ταύτης κηρύσσομαι ὁλοψύχως, διότι δὲν ὑπάρχει ἄλλο τι δικαιότερον μέτρον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ λάβῃ ἡ Βουλή, ἢ ἡ ἀποδοχὴ τῆς τροπολογίας ταύτης.

§282Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Δὲν τὴν δέχομαι.

§283Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο νὰ μοὶ τὸ εἴπητε, ὅταν τελειώσω τὴν ἔκθεσιν τῶν ἰδεῶν μου. Τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἡ Βουλὴ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργός, αὐτὸ τὸ μέτρον πρόκειται νὰ ἐπεκταθῇ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τροιζηνίας μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἡ ἀπαλλαγή, ἡ ὁποία γίνεται διὰ τὰς ἄλλας ἐπαρχίας διὰ τὸ 1911, ἐπεκτείνεται, ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ κατάστασις ἡ νοσηρά. Ἡ ἐπαρχία Τροιζηνίας, ὡς δὲν ἀγνοεῖτε, βεβαίως οὐδὲν σχεδὸν ἄλλο εἰσόδημα ἔχει πλὴν τοῦ εἰσοδήματος τῶν ἑσπεριδοειδῶν, τούτου δὲ καταστραφέντος εὑρίσκεται εἰς ἐντελῆ ἀπορίαν. Τὰ περιβόλια τῆς Τροιζηνίας ἔχουσι πάθει ἀπὸ δεκαετηρίδος καὶ πλέον ἀκόμη σχεδὸν πανωλεθρίαν καὶ ἕνεκα ἐξωτερικῶν ἐπιρροῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκ νόσων ἀθεραπεύτων, αἵτινες δὲν διεγνώσθησαν ἀκόμη, αἱ ὁποῖαι εἶναι πολὺ χειρότεραι τῆς βρωμιάσεως, διότι, ἐνῷ μὲ τὴν νόσον ταύτην δύναται νὰ διατηρηθῇ τὸ δένδρον, μὲ τὰς ἄλλας νόσους δύναται νὰ ξηρανθῇ ἐντὸς 5 μηνῶν. Τοιαῦται λοιπὸν νόσοι ἐπῆλθον εἰς τὰ δένδρα τῆς Τροιζηνίας, καὶ ἡ παραγωγὴ τῶν περιβολίων ἔχει ἐκμηδενισθῆ, ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέστειλε τὴν εἴσπραξιν τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ φόρου τοῦ ἐνοικίου, ὁ ὁποῖος πληρώνεται. Ἡ πρόσοδος τοῦ Δημοσίου, ἡ ὁποία ἀνέρχεται ἐνίοτε εἰς δεκάδας χιλιάδων δραχ., κατήντησε νὰ κατέλθῃ εἰς 7,000 δραχ. ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῆς παραγωγῆς ἐκ τῶν καιρικῶν μεταβολῶν καὶ τῶν νόσων. Ἡ τιμὴ τῶν ἑσπεριδοειδῶν κατῆλθε μέχρι τοῦ τελευταίου τιμήματος τῶν 5 δραχ., ἐνῷ ἄλλοτε ἦτο 50 καὶ 40 καὶ οἱ γαιοκτήμονες οὐδὲν ἀπολαμβάνουσι. Συνεπῶς ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Σπηλιόπουλος, εἶναι πλέον ἢ ἐπιβεβλημένη ἐκ τῆς ἀνάγκης τῶν πραγμάτων, ὅπως ἀπαλλάξῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τὴν Τροιζηνίαν ἀπὸ τοῦ ἀμέσου τούτου φόρου.

§284Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἐμμέσου, οὐχὶ ἀμέσου.

§285Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, καὶ ἐδῶ περὶ ἀμέσου πρόκειται, καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι ὅτι ὁ νόμος ΒΣΜΕʹ περὶ ἀμέσου φόρου ὁμιλεῖ, καὶ ἐπειδὴ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ταύτῃ δὲν ὑπάρχει ἄλλο προϊόν, ἐπιτρέπεται, ὥστε ὁ φόρος αὐτὸς νὰ πληρώνηται εἰς τὰ τελωνεῖα. Εἶναι δὲ πάντως φόρος ἔγγειος πληρωνόμενος εἰς τὰ τελωνεῖα. Πρόκειται λοιπὸν περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ ἐγγείου φόρου. Τὸ μέτρον λοιπόν, τὸ ὁποῖον λαμβάνεται διά τινας ἐπαρχίας, εἶναι πολὺ δικαιότερον νὰ ληφθῇ διὰ τὴν ἐπαρχίαν Τροιζηνίας, ὅπου ἐπῆλθε πανωλεθρία, καὶ θὰ εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Βουλὴ μὴ λαμβάνουσα ἐφέτος τὸ μέτρον τοῦτο νὰ τὸ λάβῃ κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν οὐδεμία πρόνοια λαμβάνεται, ἀπαλλάσσονται μόνον τὰ περιβόλια τῆς καταβολῆς τοῦ στρεμματικοῦ φόρου. Εἰς τὴν Τροιζηνίαν δὲν πληρώνουσι στρεμματικὸν φόρον, ἀλλὰ πληρώνουσι τὸν φόρον τοῦτον ὑπὸ τύπον ἐξαγωγῆς. Διὸ λέγω ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο δὲν ὠφελεῖ τὴν Τροιζηνίαν τὴν παθοῦσαν πανωλεθρίαν, καὶ διὰ τοῦτο ἡ τροπολογία τοῦ κ. Σπυροπούλου εἶναι πολὺ δικαία καὶ ἀναγκαία, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὴν δεχθῇ, ἐπιφυλασσομένου τοῦ δικαιώματος εἰς τὸ Δημόσιον ὀψέποτε ἀναπτυχθῶσι τὰ κτήματα, νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ φορολογία αὐτή, ἡ ὁποία ἔχει καθιερωθῆ κατὰ τὸ ἔτος 1894 καὶ 1896. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8, ἀναβάλλεται δὲ ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου, γενομένων δεκτῶν τροπολογιῶν).

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ ͵ΓϞΗʹ νόμου». Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 2).

§287Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἔχω μίαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἐτυπώθη· πρόκειται περὶ μιᾶς ἀνωμαλίας ὑπηρεσιακῆς, τὴν ὁποίαν βεβαίως ἡ ὑπηρεσία σας θ’ ἀναγνωρίσῃ. Ἡ ἀνωμαλία δὲν θεραπεύεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου σας, τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλήν, διότι δυστυχῶς δὲν θὰ κατορθωθῇ νὰ ψηφισθῇ ὁλόκληρος ἡ σειρὰ τῶν ἐκπαιδευτικῶν σας νομοσχεδίων. Ἡ ἀνωμαλία δ’ αὕτη θεραπεύεται διὰ τῆς τροπολογίας μου. (Ἀπορρίπτεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Γόντικα, γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει, καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§288ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐφαρμογῆς τῆς προσωρινῆς φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1912». Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§289Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὀλίγας μόνον λέξεις θὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου· πρόκειται περὶ ἐφαρμογῆς προσωρινῆς τῆς φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1912. Εἶναι γνωστὸν ὅτι καὶ πέρυσιν ἐξαιρετικῶς καὶ προσωρινῶς, ὡς ἐλέγετο, ὁ νόμος οὗτος ἐφηρμόσθη κατὰ τὸ ἔτος 1911, διότι δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ φορολογηθῶσιν αἱ σπειρόμεναι γαῖαι, ὅπως ἡ Βουλὴ ἐψήφισε κατὰ τὴν ἐποχήν, καθ’ ἣν ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ σπειρομένων γαιῶν. Καὶ ἐγὼ ἀκολουθῶν τὴν Κυβέρνησιν ἤμην εὐοίωνος ὡς πρὸς τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1911, βλέπων ἀφ’ ἑνὸς τὴν διοίκησιν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὰ ἔσοδα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων εἶχε συνταχθῆ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1911. Εἶχον δι’ ἐλπίδος ὅτι τὴν στιγμὴν ταύτην πραγματοποιουμένης τῆς προσδοκίας μου ταύτης ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν θὰ εἰσῆγε νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου δὲν θὰ ἐπανεφέρετο ὁ νόμος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἀλλὰ θὰ ἠλαττοῦτο κατά τι ὁ φόρος τῶν σπειρομένων γαιῶν καὶ δὴ διὰ τὴν κατωτέραν τάξιν, θὰ ηὐξάνετο δηλ. τὸ ποσὸν τὸ μὴ φορολογήσιμον. Ἤδη ὅμως, ὅτι πάντα τὰ πράγματα ἔτυχον ἀντιθέτως, ὅτε, ὡς λέγετε, μετὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ αἱ προβλέψεις σας τότε ἦσαν κατώτεραι τῶν πραγμάτων καὶ ἀπέδειξαν αἱ εἰσπράξεις καὶ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1911, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἤλπιζον ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὅτι σήμερον θὰ εὑρίσκεσθε ὑμεῖς μὲν εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ προτείνητε, ἐγὼ δὲ ἵνα σᾶς ἀκούσω, ὑποβάλλοντα νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τοῦ ἀφορολογήτου ποσοῦ τῶν σπειρομένων γαιῶν. Οὐχ ἧττον ὅμως διὰ τὸν λόγον ὅτι δὲν εἶναι ἐφικτὸν ἢ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐφέτος ὁ νόμος περὶ σπειρομένων γαιῶν κατὰ τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας χθὲς ἐκάματε, καὶ τὰς ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, ὑποβάλλετε νομοσχέδιον, ἵνα φορολογηθῶσι καὶ διὰ τὸ ἔτος τοῦτο τὰ ἀροτριῶντα κτήνη. Ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἔχω περὶ τῆς φορολογίας αὐτῆς, εἶναι γνωστὴ οὐ μόνον νῦν, ὁπότε εἶμαι Βουλευτής, ἀλλ’ ἀείποτε καὶ ἐγὼ μετὰ πλείστων ἄλλων ἐθεώρουν καὶ θεωρῶ καὶ μεθ’ ὑμῶν, κύριε Ὑπουργέ, τὸν νόμον τοῦτον ἄνισον, ἄδικον, ἀνεπιστημονικόν, καὶ ὅπως ἄλλως εἶναι δυνατὸν νὰ τὸν χαρακτηρήσητε. Εὑρισκόμεθα δυστυχῶς εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίσωμεν νομοσχέδιον τῇ εἰσηγήσει ὑμῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ φόρος οὗτος ἐπιβάλλεται καὶ αὖθις καὶ διὰ τὸ 1912. Ἄτοπα παρουσιάζονται καὶ θὰ παρουσιασθῶσι, κύριε Ὑπουργέ· τὰ ἄτοπα δὲν θὰ ἦσαν τόσα, ἐὰν ὁ νόμος οὗτος ἄλλοτε μὲν δὲν κατηργεῖτο, ἄλλοτε δὲ δὲν ἀνεστέλλετο ἡ ἐφαρμογή του καὶ ἄλλοτε δὲν ἐπανήρχετο. Εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας ὅτι οἱ πολῖται ὑπέστησαν μίαν πλάνην, ἐὰν δὲν δύναταί τις ἄλλως νὰ τὴν ὀνομάσῃ. Ἐπλανήθησαν κατὰ τὸ 1910 ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἡ ὁποία κατήργησε τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, διότι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς τὸν κατήργησεν, ἀφ’ ἑτέρου ἀνέβαλε διὰ τὴν ἑπομένην χρῆσιν τὴν ἰσχύν, ἀφοῦ τὸ ἔσοδον τὸ ἐβεβαίωσε καὶ ἐκείνη ἡ Κυβέρνησις δι’ ἑαυτὴν εἰς τὸν Προϋπολογισμόν της. Ἐπλανήθησαν πέρυσι κατὰ τὸ 1911, διότι πάλιν ἡμεῖς εὑρέθημεν εἰς τὴν δυσχέρειαν νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν φορολογίαν ταύτην, διότι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ θέσωμεν εἰς ἐφαρμογὴν τὸν νόμον περὶ σπειρομένων γαιῶν. Καὶ τί συνέβη κατὰ τὴν ἐποχὴν τὴν σημερινήν; Συνέβη, κύριε Ὑπουργέ, ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐκαλλιέργησαν παρὰ μίαν καὶ μόνην ἡμέραν, νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν τοιαύτην φορολογίαν. Θὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας τινάς, διότι νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ λάβητε κάποιαν πρόνοιαν θεραπείας, θὰ σᾶς παρακαλέσω δὲ νὰ μὲ ἀκούσητε, κύριε Ὑπουργέ. Συμβαίνουσι, λέγω, καὶ συνέβαινε πάντοτε εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ὅπου καλλιεργοῦσι μικρὰς γαίας 2–3 στρεμμάτων, ἄνθρωποι ἔχοντες ζῷα, νὰ ζεύξωσι τὰ ζῷά των καὶ ν’ ἀροτριάσωσι μίαν ἕως δύο ἡμέρας τὸ πολύ. Ὅτε ὑφίστατο ὁ νόμος περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν, οὐδέποτε ἐκαλλιέργουν τὰς γαίας διὰ τῶν ἰδίων των ζῴων.

§290Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Θὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τούτου.

§291Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὥστε βλέπετε ὅτι δὲν ἦτο ἐντελῶς περιττὴ ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμον.

§292Γ. ΠΩΠ. Μὲ ἐγγυήσεις θὰ ὁμιλῆτε; Νὰ ὁμιλῆτε καὶ νὰ κάμνητε τὸ καθῆκόν σας.

§293Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλῇ τις μὲ ἐγγυήσεις, ἀλλά, ὅταν γίνεται δεκτὴ ἡ παρατήρησις αὐτοῦ, δὲν πρέπει ν’ ἀπασχολῆται ἐπὶ πλέον ἡ Βουλή. Ἔχω καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν. Εἶπον ὅτι οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἠροτρίων διὰ μίαν ἡμέραν, ἐπλήρωνον ἡμερομίσθιον, διὰ ν’ ἀπαλλαγῶσιν ἀκριβῶς τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, πέρυσιν ἐνέπεσον εἰς τὴν πλάνην αὐτήν, διότι ὁ νόμος οὗτος δὲν ἴσχυε, συνεπῶς πάντας τοὺς ἡμιόνους καὶ ὄνους ἀκόμη ἠναγκάσθησαν νὰ ζεύξωσι καὶ ν’ ἀροτριάσωσι τὴν γῆν δι’ αὐτῶν, εὑρέθησαν δ’ ἔπειτα εἰς φορολογίαν, ἐνῷ ἦσαν πεπεισμένοι ὅτι δὲν θὰ ἐφορολογοῦντο. Ἐγεννήθησαν παράπονα διὰ τὴν φορολογίαν τοῦ 1911, ὅτε δὲ ἡμεῖς οἱ ἴδιοι, διακόψαντες τὰς ἐργασίας κατὰ Ἰούλιον, μετέβημεν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας, ἐδέχθημεν τὰ παράπονα ταῦτα, ἐξηγήσαμεν δὲ εἰς αὐτοὺς ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ γίνῃ τοῦτο, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ φορολογία τῶν σπειρομένων γαιῶν καὶ συνεπῶς εἶναι ἔκτακτον ὅλως τὸ μέτρον αὐτό, θὰ λείψῃ δὲ εἰς τὸ μέλλον. Ἡ σπορὰ ἐγένετο ἤδη, ἀρχίσασα ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου καὶ περατωθεῖσα τὸν Νοέμβριον, ἐγένετο δὲ ἡ σπορὰ ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι τὰ ἀροτριῶντα κτήνη δὲν θὰ φορολογηθῶσι, καὶ γνωρίζω ἐγὼ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι διὰ δύο ζώων ἔσπειραν μίαν καὶ μόνην ἡμέραν. Ἀλλ’ εἰς τὸ ἄτοπον τοῦτο προστίθεται καὶ τὸ ἑξῆς ἀκόμη. Οἱ ἄνθρωποι ἐνόμιζον ὅτι εἶναι ἀπηλλαγμένοι καὶ τῆς δημοτικῆς φορολογίας, διότι πέρυσι καλλιεργήσαντες τὴν γῆν κατόπιν ἐδήλωσαν διὰ τὸν δημοτικὸν φόρον, ἐγνωρίζομεν τοὐλάχιστον ἐκ τῶν προτέρων ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ πολῖται νὰ δηλώσωσι διὰ τὸν δημοτικὸν φόρον, καὶ τὸ ἄτοπον τὸ περυσινὸν εἶναι μικρότερον ἀπὸ τὸ ἐφετινόν. Ἐφέτος πεπεισμένοι ὄντες ὅτι δὲν ὑπάρχει οὔτε δημοτικὴ φορολογία ὡς πρὸς τὸν φόρον τοῦτον, διότι θὰ ἐφηρμόζετο ὁ νόμος περὶ σπειρομένων γαιῶν, δὲν προέβησαν εἰς δηλώσεις καὶ διὰ τὸν δημοτικὸν φόρον, γνωρίζετε δὲ πόσον εἶναι ἄνισος ἡ δημοτικὴ φορολογία, καί, ἂν ἔπρεπε νὰ καταργηθῇ ὁ νόμος περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν, ἔπρεπε πρὸ παντὸς δι’ αὐτὴν τὴν φορολογίαν. Ὁ φόρος τοῦ Δημοσίου εἶναι ἀνεπαίσθητος ἀπέναντι τοῦ δημοτικοῦ, καὶ γνωρίζετε πῶς ἔχει κανονισθῆ ἡ δημοτικὴ φορολογία τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν παμπαλαίων ἐκείνων πινάκων τῆς δεκάτης. Εἶναι μία φορολογία ἀδικωτάτη, κάτοικος ἑνὸς χωρίου νὰ πληρώνῃ δημοτικὸν φόρον 10 ἢ 12 δραχ., εἰς ἀπόστασιν δὲ δύο λεπτῶν τῆς ὥρας ἕτερος νὰ πληρώνῃ πέντε δραχ. Πάντα ταῦτα τὰ ἄτοπα παρουσιάζει ὁ νόμος περὶ φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Εἰς στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν θεωρεῖτε ἀναγκαῖον νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ἀφοῦ τὸ θεωρεῖτε ἀναγκαῖον, ἐγὼ ἔχω πεποίθησιν ὅτι δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος τῶν σπειρομένων γαιῶν, διότι, ἐὰν τὸν συνδέσωμεν μὲ τὰς κοινότητες, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ, καθόσον αἱ κοινότητες εἶναι ἀδύνατον πρὸ τοῦ θερισμοῦ νὰ λειτουργήσωσιν ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ μᾶς συντρέξωσιν εἰς τὴν φορολογίαν αὐτήν, ἐὰν ὅμως ἔχητε πιθανότητα, ὄχι πεποίθησιν, ὅτι πρόκειται νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν, θὰ σᾶς παρακαλέσω προσωρινῶς διὰ μίαν στιγμήν, ἵνα κανονίσητε δι’ ὅλον τὸ Κράτος τὴν δημοτικὴν φορολογίαν, νὰ ὁρίσητε ὡρισμένον ποσοστὸν διὰ πάντας τοὺς δήμους τοῦ Κράτους 4–5 δραχ. κατὰ ζεῦγος, ὅσον θέλετε, ἵνα λείψῃ τὸ ἄτοπον τοῦτο. Ἐνέπεσαν εἰς πλάνην πάντες καὶ ἔσπειραν γαίας διὰ ζώων, διὰ τῶν ὁποίων οὐδέποτε θὰ ἐκαλλιέργουν, ἐὰν δὲν εἶχον πεποίθησι ἐσχηματισμένην ὅτι δὲν θὰ φορολογηθῶσιν.

§294ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ μείνῃ, κύριε Πρόεδρε, δι’ αὔριον τὸ νομοσχέδιον, ἵνα ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ ἴδῃ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ θεραπευθῶσι τὰ παράπονα ταῦτα.

§295ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ δαπάνην παραστάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀναβιβαζομένην εἰς δρ. 12,000 ἐτησίως». Ἡ Βουλὴ δέχεται νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον;

§296ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Κηρυχθὲν κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν δι’ ἀναστάσεως εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ προσθήκης 8ης παραγράφου εἰς τὸ ἄρθρον 8 τοῦ νόμου ͵ΓΦΞΔʹ περὶ ἀντιποιήσεως τῶν ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ ἐθνικῶν ἐπισκοπικῶν καὶ τῶν εἰς διαλελυμένας Μονὰς ἀνηκόντων φθαρτῶν κτημάτων, οἰκοπέδων καὶ γαιῶν». Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ κανονισμοῦ τῆς διαθέσεως τῶν πλεονασμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν χρήσεων 1910 καὶ 1911 καὶ περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως 1911 ἐκ δραχμῶν 4,741,439», τὸ νομοσχέδιον περὶ παροχῶν τοῦ Δημοσίου εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου κατὰ τὸ ἔτος 1912» καὶ τὸ νομοσχέδιον «περὶ συστάσεως Συμβουλίου τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας καὶ περὶ μέτρων προστασίας αὐτῆς»).

§297ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου περὶ «τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ͵ΒΨΟΔʹ νόμου τῆς 16 Δεκεμβρίου 1900 περὶ συστάσεως Ταμείου Ἐθνικοῦ Στόλου». Ὁ κ. Κουλουμβάκης ἔχει τὸν λόγον.

§298Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πιθανώτατα πάντες, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν νύκτα, ἐμείναμεν σύμφωνοι ὅτι ὀρθὸν θὰ ἦτο νὰ καταργηθῶσι πάντες οἱ ἔκτακτοι καὶ εἰδικοὶ Προϋπολογισμοί, διότι τοῦτο θὰ δώσῃ τάξιν εἰς τὴν ἀναγραφὴν τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ ἐξόδων καὶ θὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐνημερότητα εἰς τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ οὐδεὶς κανὼν ἄνευ ἐξαιρέσεως. Δι’ αὐτὸ ἐθεωρήθη ἀπόλυτος ἀνάγκη, ἐπιβεβλημένη καὶ ἀναπόφευκτος, διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἐθνικῶν σκοπῶν, νὰ ὑπάρξωσιν εἰδικὰ ταμεῖα, προικοδοτηθέντα μὲ διαφόρους πόρους, καὶ διὰ τὰ ὁποῖα ἐπεβλήθησαν ὡρισμέναι καὶ ῥηταὶ ὑποχρεώσεις διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν σκοπῶν ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων εἶπον. Ἓν ἐκ τῶν ταμείων τούτων, τὸ σπουδαιότατον ἴσως, πρὸς τὸ ὁποῖον προσηλώθη ἡ προσοχὴ ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους καὶ διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ ὁποίου ἐπεζητήθη τὸ πεντάλεπτον τοῦ τελευταίου μαθητοῦ τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ ὁποίου ἐπεκαλέσθημεν τὰ αἰσθήματα πάντων τῶν Ἑλλήνων εἰς τὰ πέρατα τοῦ κόσμου, ὑπῆρξε τὸ Ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου.

§299ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι.

§300ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐπικαλοῦμαι καὶ ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, τὴν προσοχὴν ὑμῶν, διότι κατὰ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω, ἡ κατάργησις τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου σημαίνει ἔναρξιν ἀφοπλισμοῦ τοῦ Κράτους κατὰ θάλασσαν, ἀδιάφορον ἂν πρὸς τὸ παρὸν δὲν φαίνεται παρὰ μία τις ἐπιδεξιότης κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἵνα ἀναφανῶσι τὰ περισσεύματα εἰς τὰ ὄνειρα ἐκείνων, οἵτινες νομίζουσιν ὅτι τὰ εἶδον εἰς τὴν πραγματικότητα. Ὁ νόμος, ὅστις ἵδρυσε τὸ Ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, εἶναι ὁ νόμος ͵ΒΨΟΔʹ τοῦ 1900. Κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον, ἄρθρον 9, ἱδρύθη τὸ Ταμεῖον ἐκεῖνο διὰ τοὺς ἑξῆς σκοπούς· «Τὸ Ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου ὀφείλει ἐκ τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ παρόντος νόμου περιουσίας αὐτοῦ νὰ προσκτήσηται τὰ διὰ τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν κατάλληλα πλοῖα, τηρουμένων τῶν διατάξεων τῶν διαθηκῶν ἢ τῶν ὅρων τῶν δωρητηρίων. Οἱ δὲ κατὰ τὸ ἄρθρον 3 πόροι τοῦ Ταμείου δέον νὰ διατεθῶσι: 1) Εἰς ἀγορὰν πολεμικῶν μαχίμων πλοίων καὶ ὁπλισμοῦ αὐτῶν, ἐν ἀνάγκῃ δὲ καὶ εἰς ἀγορὰν πολεμικοῦ ὑλικοῦ χρησίμου εἰς ναυτικὰς πολεμικὰς ἐπιχειρήσεις καὶ ἄμυναν τῆς χώρας. 2) Εἰς ὑπηρεσίαν δανείου συνομολογουμένου ἀποκλειστικῶς πρὸς τοὺς ἐν τῷ προηγουμένῳ ἐδαφίῳ σκοπούς, ἀλλ’ οὐδεμία συνομολόγησις τοιούτου δανείου ἐπιτρέπεται ἄνευ εἰδικοῦ νόμου.» Αὐτοὶ ἐτέθησαν οἱ σκοποὶ τοῦ νόμου ἐκείνου. Κατὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ὅμως μεταβάλλονται ὁλοκλήρως οἱ σκοποὶ τοῦ νόμου ἐκείνου, δηλαδὴ δίδεται ἄλλη ὑπόστασις εἰς τὸ Ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, διότι μένει μόνον ἡ ἀγορὰ μαχίμων πολεμικῶν πλοίων, διασώζεται ἡ δευτέρα περίπτωσις τῆς προμηθείας πυροβόλων, πυρομαχικῶν, τορπιλλῶν καὶ ἐν γένει δι’ ἄμυναν τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἀκούσατε τὰς ἑπομένας περιπτώσεις: 3) «Εἰς προμήθειαν τοῦ διὰ τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν ἀπαιτουμένου ὑλικοῦ ἐπιστρατεύσεως. 4) Εἰς παντὸς εἴδους ναυπηγήσεις, μετασκευὰς πλοίων ἢ πολεμικοῦ ὑλικοῦ, ἐγκαταστάσεις, κατασκευάς, ἐπακτίους ὀχυρώσεις, διαρρυθμίσεις ἢ βελτιώσεις πολεμικῶν ναυστάθμων καὶ ὁρμητηρίων, ἐφ’ ὅσον πᾶσαι αὗται σχετίζονται πρὸς τὴν ναυτικὴν παρασκευήν. 5) Εἰς τὴν ὑπηρεσίαν δανείων συνομολογουμένων πάντοτε κατόπιν εἰδικοῦ νόμου καὶ ἀποκλειστικῶς διὰ τοὺς ἐν τοῖς προηγουμένοις ἐδαφίοις σκοπούς.» Διότι ἄλλη, λέγουσιν, εἶναι ἡ πολιτικὴ ἡμῶν. Ἀλλὰ μήπως, κύριοι Βουλευταί, προκειμένου περὶ ἑνὸς τοιούτου Ταμείου, τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, προσήλωσε τὴν ψυχήν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐνθουσιασμὸν τοῦ ἔθνους, ἀπὸ περάτων ἕως περάτων, ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε μόνον διὰ νομοσχεδίου ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν κύρωσιν τῆς γνώμης της ὑπὸ τῆς Βουλῆς; Ὄχι. Προκαταλαμβάνει τοὺς πάντας. Τὸ νομοσχέδιον ἔχει σκοπὸν νὰ δικαιολογήσῃ συντεταγμένον ἤδη καὶ ὑποβεβλημένον εἰς τὴν Βουλὴν Προϋπολογισμόν· δαπάναι, αἵτινες θὰ ἐγίνοντο ἐκ τῶν τακτικῶν πόρων τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ θ’ ἀνεγράφοντο ὡς τακτικαὶ δαπάναι, ἔχουσιν ἤδη ἀναγραφῆ εἰς τὸν συζητούμενον Προϋπολογισμὸν ὡς δαπάναι τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου.

§301Γ. ΠΩΠ. Καὶ πέρυσι τὸ ἴδιον ἐγένετο.

§302ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διότι πρέπει, κατὰ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἀνορθώσεως, βαθμηδὸν μέν, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ κατ’ ὀλίγον, βαθμηδὸν μέν, ἀλλὰ κατὰ ποσὰ γενναῖα νὰ ἐξαντληθῶσι τὰ κεφάλαια τοῦ Ταμείου ἐκείνου, καὶ ἀφοῦ ἐξαντληθῶσι τὰ κεφάλαια τοῦ Ταμείου ἐκείνου νὰ ἔλθωσι πρὸς ἡμᾶς καὶ νὰ εἴπωσιν: «Οἱ πόροι τοῦ Προϋπολογισμοῦ δυστυχῶς δὲν ἐξαρκοῦσιν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ ναυτικοῦ ἐξοπλισμοῦ τοῦ Κράτους». Ἀναγινώσκω ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ταμείου ἐκείνου, ἐν σελίδι 434 τοῦ Γενικοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὰ ἑξῆς· «Κεφάλαιον Γʹ. Ἄρθρον 1. Προμήθεια ὑλικοῦ ἐπιστρατεύσεως. Γαιάνθρακες, ὑλικὸν κινήσεως μηχανῶν, ἱματισμὸς ἐπιστρατεύσεως, ναῦλοι, ἀσφάλειαι, ἐκφορτωτικὰ αὐτῶν 700,000 δραχ». Πάντα ταῦτα ξένα πρὸς τὸν τεθειμένον ἀπὸ τοῦ 1900 νόμον, ἀλλότρια τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπεδίωκε τὸ Ταμεῖον ἐκεῖνο, δαπάναι, αἵτινες ἔδει ν’ ἀναγράφωνται ὡς δαπάναι τακτικαὶ τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ. Καὶ ἀπὸ λογιστικῆς ἀπόψεως ἄνω ποταμῶν τὰ πράγματα, διότι δὲν ὑπάρχει λογιστικὴ στοιχειωδεστάτη, ἥτις νὰ ἐπιτρέπῃ ἐν τῷ αὐτῷ ἄρθρῳ ἀνάμιξιν ὑλικῶν ἐπιστρατεύσεως, γαιανθράκων, ναύλων, ἀσφαλειῶν, ἐκφορτωτικῶν, ἱματισμοῦ, ὑλικοῦ κινήσεως μηχανῶν, καὶ τὰ τοιαῦτα. Δὲν ἐπιτρέπει δὲ οἱαδήποτε λογιστικὴ τοιαύτας ἀναμίξεις, διότι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ διαφωτισθῆτε πόσον ἐκ τῶν 700,000 δρ. διατίθεται διὰ τοῦτο, πόσον δι’ ἐκεῖνο, πόσον διὰ τὸ ἄλλο; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις προσήκουσα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, πεφωτισμένη, διαφωτιστική; Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιστάσει πᾶσαι αἱ περιπτώσεις αὗται εἶναι ξέναι πρὸς τοὺς σκοπούς, οὓς ἐπεδίωξε τὸ Ταμεῖον ἐκεῖνο. Ἀναγινώσκω ἐπίσης: «Προμήθεια καὶ ἐγκατάστασις ψυκτικῶν μηχανημάτων πυριτιδαποθηκῶν τῶν θωρηκτῶν καὶ τῶν ἐν Λέρῳ δρ. 576,000». Καὶ ἔχομεν οὕτως 1,276,000 δραχμῶν, αἵτινες ἔδει ν’ ἀναγράφωνται ὡς τακτικαὶ δαπάναι τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Εἶναι καὶ ἄλλα τοιαῦτα ἀναγεγραμμένα, ἅτινα συνδυαζόμενα μὲ ἄλλα τινὰ ποσὰ ἀναγραφόμενα εἰς τὸ αὐτὸ μέρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ πείθουσιν ἀκραδάντως ὅτι ἐπιδιώκεται ἤδη σταθερῶς καὶ ἀποφασιστικῶς ἡ κατ’ οὐσίαν κατάργησις τοῦ εἰδικοῦ τούτου Ταμείου. Διότι καὶ εἰς ποίου εἴδους ναυπηγήσεις διατίθενται οἱ πόροι τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου; Ἀκούσατε, κύριοι Βουλευταί· «Ἀποπληρωμὴ καταδυομένου «Δελφὶν» δρ. 493,750. Ἀποπληρωμὴ δευτέρου καταδυομένου δραχ. 1,244,750. Ναυπήγησις νέων πολεμικῶν πλοίων, καταβληθησόμεναι δόσεις ἐντὸς τοῦ 1912, δρ. 13,224,000». Ὁλόκληρον τὸ πρόγραμμα τοῦ Φουρνιέ. Ποίου εἴδους πλοῖα εἶναι αὐτὰ δὲν λέγει ὁ Προϋπολογισμός.

§303Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Συνέχεια τῶν καταδυομένων.

§304ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸ ὅλον διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀποτροπαίου αὐτοῦ προγράμματος τοῦ Φουρνιέ, κατὰ τοῦ ὁποίου ἐξηγέρθη πρὸ ἐλαχίστου χρόνου τὸ ἔθνος ὁλόκληρον, ὀργὴ δὲ καὶ ἀγανάκτησις κατεῖχε πάντας τοὺς δυναμένους νὰ κρίνωσι περὶ στόλου, ἀναγράφεται ποσὸν 15,962,500 δραχμῶν. Αὐτός, λέγω καὶ τονίζω, εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, σκοπὸς προφανής, νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἔρχεται νὰ αἰτιολογήσῃ τὰς ἀναγραφὰς ταύτας τὰς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἀνορθώσεως, τυχοῦσα διαρκῶς καὶ πρεπόντως τῆς ἀμερίστου ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, τῆς ἐνθουσιώδους ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, ἐτόλμησε πολλὰ μέχρι τοῦδε, τοῦτο δὲ δὲν εἶναι βεβαίως τὸ μεγαλείτερον τῶν τολμημάτων. Νομίζω ὅμως ὅτι, προκειμένου νὰ καταργηθῇ τὸ Ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, καὶ εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν εἶναι ὀρθὴ ἡ γνώμη ὅτι ἡ ἐξάντλησις καὶ συνεπῶς ἡ κατάργησις τοῦ Ταμείου ἐκείνου σημαίνει πάντοτε τοὐλάχιστον μίαν τινὰ ἕναρξιν τοῦ κατὰ θάλασσαν ἀφοπλισμοῦ τῆς χώρας, πρέπει τοὐλάχιστον κατὰ τοιαύτην τινὰ περίπτωσιν, ὅπως τολμηθῶσι τὰ πράγματα ταῦτα, νὰ εἶναι ἀλλοία καὶ οὐχὶ μονομερὴς ἡ σύστασις τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ δὲν συμμερίζομαι, Κύριοι, οὐδὲ ἐπ’ ἐλάχιστον τὰς γνώμας ἐκείνων, οἵτινες νομίζουσιν ὅτι ἀρκετὰ ἐδαπανήσαμεν διὰ τὸν ἐξοπλισμὸν τοῦ Κράτους. Εἶπον μάλιστα ἄλλοτε ὅτι, κατὰ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας πρεσβεύω μὲ ὅλην μου τὴν ψυχήν, ἀφιλότιμον καὶ ἀσυνείδητον εἶναι, κατὰ τὴν ἰδικήν μου, ἐπαναλέγω, ἀντίληψιν, καὶ ἐπὶ μίαν ἀκόμη στιγμὴν νὰ σκέπτηταί τις ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ τεθῇ ἐπὶ τάπητος πολιτικὴ συζήτησις, ἂν συμφέρει ἢ δὲν συμφέρει, καὶ κατά τι ἐλάχιστον μέτρον ἀκόμη, ὁ περιορισμὸς τῶν δαπανῶν πρὸς ἐξοπλισμὸν τοῦ Κράτους, διότι πλὴν τοῦ ὅτι πάντες ἡμεῖς ἔχομεν ψυχικῶς ζυμωθῆ μὲ τὴν ἐθνικὴν ἰδέαν ἐκείνην, τῆς ὁποίας ἡ ἀπόσπασις θὰ συναποσπάσῃ αὐτὴν τὴν ψυχήν μας, δὲν ὑποθέτω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ οὐχὶ πολιτικῶς, ἀλλ’ ἀνθρωπίνως ἀνεκτὸς βίος ἐν Ἑλλάδι, χωρὶς νὰ ἔχῃ πᾶς τις ἐξ ἡμῶν ὑπ’ ὄψει ὅτι τὸ ἔθνος ὁλόκληρον εἶναι τὸ στάδιον τῆς δράσεως ἑνὸς ἑκάστου ἡμῶν, ὅτι τὸ ἔθνος ὁλόκληρον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐμπνέει, ὥστε ν’ ἀνυψώμεθα εἰς ἀντιλήψεις καὶ εἰς συναισθήματα καθήκοντος ὑπεράνω τοῦ ὑλικοῦ κόσμου. Ἐτολμήθησαν πολλά, καὶ χθὲς ἀκόμη ἐτολμήθη μία τις ἀσέβεια πρὸς τὴν Βουλήν, ὑπὸ μιᾶς χαριτοβρύτου χειρονομίας—ἐννοῶ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως ἐπὶ τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος— ἥτις συμβαίνει ἐνίοτε νὰ καταλαμβάνῃ πρὸς γενικὴν θυμηδίαν τὸ βῆμα τοῦτο. Καὶ χθές, λέγω, ἐτολμήθη τόλμημα κατὰ τῆς γενικῆς καὶ στοιχειώδους ἀντιλήψεως τῆς Βουλῆς, κατὰ τῆς στοιχειώδους ἀντιλήψεως τοῦ ἔθνους, τόλμημα ἐναντίον ἑνὸς μέρους τοῦ ἐθνικοῦ ἰδεώδους· καὶ σήμερον δὲ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου τόλμημα ἐπίσης ἐπαναλαμβάνεται. Ἐὰν ἐπέπρωτο ὁ ἁγνὸς ὑμῶν πόθος, ἡ ὑψηλὴ ἐν τῇ προθέσει ἀληθῶς ἔμπνευσις ὑμῶν, ὅπως ὑποστηρίξητε Κυβέρνησιν, ἣν ἐνομίσατε ὡς ἐκπροσωποῦσαν τοὺς πόθους τοῦ ἔθνους, ἐὰν ἐπέπρωτο νὰ φθάσῃ καὶ μέχρι καταργήσεως τοιούτων Ταμείων, μέχρις ὑποστηρίξεως πολιτικῆς, ἥτις καταφώρως ἀποδεικνύεται ἐπιδιώκουσα τὸν ἐθνικὸν ἀφοπλισμόν, ἐπιδιώκουσα οὕτω τὴν ἐξαφάνισιν τοῦ ἐθνικοῦ ἰδεώδους, κρίνατε ὑμεῖς. Ἐγὼ τὸ καθῆκόν μου ἔπραξα. Δυστυχῶς δὲν δύναμαι νὰ πράξω τι πλειότερον.

§305Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀνέρχομαι τὸ βῆμα, κύριοι Βουλευταί, μετ’ αἰσθήματος ὀλίγον ἀπέχοντος τῆς ἀηδίας, διότι ἀληθῆ ἀηδίαν μόνον δύναται νὰ προκαλέσῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅταν κατὰ τοιοῦτον τρόπον χειρίζηται τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, τὴν ὁποίαν τῇ ἀσφαλίζει τὸ βῆμα τοῦτο. Δύναται εἰς τὰς ἀγυιάς, δύναται εἰς τὰ καπηλεῖα νὰ γίνεται ἀντιπολίτευσις τοιαύτης μορφῆς, οἵα ἡ ἀντιπολίτευσις ἡ γενομένη πρὸ μικροῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Δύνανται ἐκεῖ νὰ καταγγέλλωσιν οἱ τυχαῖοι ἄνθρωποι τὴν ἀποῦσαν Κυβέρνησιν ὅτι θέλει ν’ ἀφοπλίσῃ τὸν τόπον, ὅτι θέλει νὰ καταργήσῃ τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, ὅτι θέλει ἴσως νὰ παραδώσῃ δεσμίαν τὴν Ἑλλάδα εἰς τοὺς ἐχθροὺς αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, ἀπὸ βήματος τόσον ὑψηλοῦ, καθ’ ἣν στιγμὴν παρίστανται τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον. (Χειροκροτήματα). Καταγγελλόμεθα ὅτι θέλομεν νὰ ἀφοπλίσωμεν τὴν χώραν, νὰ καταλύσωμεν τὸ ταμεῖον τοῦ στόλου, τοῦ ἐθνικοῦ, νὰ παραδώσωμεν τὴν Ἑλλάδα ἄμαχον. Καὶ πότε ταῦτα γίνονται; ὅτε τὸ Κράτος ἐντείνει τὰς δυνάμεις του, τὰς εὐτυχῶς ἀκμαίας σήμερον ἕνεκα τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν, ὅτε τὸ Κράτος εὑρίσκεται εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ δώσῃ ἐκ τῶν περισσευμάτων αὐτοῦ, εἴτε ἐκ δανείων προερχομένων εἴτε ἐκ τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅτε εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσῃ καὶ δίδει διὰ νομοθετήματος, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη ἤδη, εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου 27.000.000 δραχμῶν. Καὶ καταγγέλλεται ἡ Κυβέρνησις ὡς θέλουσα ἄμαχον τὴν Ἑλλάδα τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν παρουσιάζει ἔκτακτον Προϋπολογισμὸν 19.000.000, αἵτινες μέλλουσι ν’ ἀφιερωθῶσι κατὰ τὸ τρέχον ἔτος εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῶν κατὰ θάλασσαν δυνάμεων ἡμῶν, καὶ ὅτε, πλὴν τοῦ ποσοῦ τούτου, ἔχετε βεβαιωμένον διὰ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσατε, ὅτι κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, ὁ ὁποῖος ἀνήρχετο εἰς 2,500,000 προσόδων τακτικῶν, πρόκειται νὰ ἀνέλθῃ εἰς 16,000,000 δρ., διότι εἰς τὰ 2,500,000 τῶν τακτικῶν προσόδων θὰ προστεθῶσι καὶ 13,500,000, τὸ ὑπόλοιπον τῆς ἐπιχορηγήσεως, τὴν ὁποίαν τὸ δημόσιον ταμεῖον παρέχει εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου. Ἄν δὲ ἡ ἀναγραφὴ τοῦ ποσοῦ τούτου γίνεται εἰς δύο ἀλληλοδιαδόχους χρήσεις καὶ ὄχι εἰς ἓν ἔτος, γίνεται ὄχι διότι δὲν ὑπάρχουσι τὰ χρήματα, διότι ταῦτα ὑπάρχουσιν, ἀλλὰ διότι ἔδει νὰ συντάξωμεν Προϋπολογισμὸν εἰλικρινῆ, καὶ δὲν θὰ ἤμεθα εἰλικρινεῖς, ἐὰν ἠθέλομεν ἐντὸς ἑνὸς ἔτους νὰ διαθέσωμεν τὰ 27,000,000 καὶ τὰ 5,500,000 τὰ ἐφετινὰ καὶ τὰ 2,500,000 τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἑπομένου ἔτους. Ἐχρειάζετο διάστημα χρόνου διετές, καὶ θὰ ἤμεθα εὐτυχεῖς, ἐὰν τὸ διάστημα τοῦτο ἤρκει εἰς ἡμᾶς, ἵνα ἐφαρμόσωμεν ὁλόκληρον τὸ πρόγραμμα τὸ ναυτικὸν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰς παρασκευὰς τῆς χώρας. Καὶ χωρὶς νὰ γνωρίζωσι ποῖον εἶναι τὸ πρόγραμμα τοῦτο καὶ χωρὶς νὰ κρίνωσιν ἀναγκαῖον νὰ προκαλέσωσι τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐκθέσῃ τὸ πρόγραμμά της, ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου ἔρχονται νὰ ὁμιλήσωσιν, ὅτε πρόκειται νὰ δαπανηθῇ ὑπὸ τοῦ Κράτους ποσὸν 19,000,000 καὶ 16,000,000, ἤτοι 35,000,000 δραχμῶν, εἰς διάστημα διετίας δι’ ἐκτάκτου Προϋπολογισμοῦ ἀνεξαρτήτου τῆς τακτικῆς δαπάνης τῶν 8,500,000, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνέρχεται ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἔρχονται νὰ καταγγείλωσιν ὅτι κατὰ τὰ δύο ἔτη, καθ’ ἃ τόσα ποσὰ θὰ δαπανηθῶσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκοπεῖ ν’ ἀφοπλίσῃ τὴν Ἑλλάδα, διότι, ἂν πρόκειται νὰ δαπανήσῃ τόσα χρήματα, θὰ τὰ δαπανήσῃ διὰ πλοῖα ἄχρηστα, βοηθητικὰ καὶ σκάουτ καὶ ὅπως ἄλλως ὀνομάζουσι ταῦτα. Ἀλλ’ ἂς ἔλθω εἰς τὴν κατηγορίαν τὴν εἰδικήν. Κατηγορούμεθα ὅτι καταργοῦμεν τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου καθ’ ἣν στιγμὴν προικοδοτοῦμεν αὐτὸ διὰ ποσῶν, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου ἀκόμη χρόνου καὶ οἱ αἰσιοδοξότεροι μεταξὺ ἡμῶν δὲν ἐφαντάζοντο ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ δοθῶσιν εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ στόλου.

§306Γ. ΠΩΠ. Ἀφοῦ ἐκάμαμεν δάνειον;

§307Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κατηγορούμεθα λοιπὸν ὅτι καταργοῦμεν τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, ὅτε τοῦτο εἶναι πλούσιον, ὅτε ἐφωδιάσαμεν αὐτό. Ποία δὲ ἡ βάσις τῆς κατηγορίας ταύτης; Διότι ζητοῦμεν διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὅπως ἐκ τῶν προσόδων τοῦ εἰδικοῦ τούτου ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου ἐπιτραπῇ νὰ γίνωνται καὶ ἄλλαι τινὲς δαπάναι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνωσιν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀρχικοῦ νόμου τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου. Καὶ ἡ ἐπιδίωξις ἐκ μέρους ἡμῶν, ὅπως διὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἐπιτύχωμεν τὴν μετατροπὴν τοῦ νόμου, κατηγγέλθη σχεδὸν ὡς κατάχρησις, ὡς κάτι τι τερατῶδες, διότι διενοήθημεν νόμον ὑπάρχοντα καὶ προερχόμενον ἐκ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας νὰ μεταβάλωμεν δι’ ἄλλου νόμου νεωτέρου, μέλλοντος νὰ προέλθῃ καὶ αὐτοῦ ἐκ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἀλλὰ ποῖαι αἱ τροποποιήσεις τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον εἰσηγούμεθα; Ὁρίζομεν ὅτι πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ σκοποῦ, διὰ τὸν ὁποῖον ἀρχικῶς ἱδρύθη τὸ ταμεῖον, θὰ ἐξακολουθῶσι χρησιμοποιούμεναι καὶ εἰς τὸ μέλλον αἱ ὑπὲρ τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου δωρεαὶ καὶ εἰσφοραὶ ἐκ κληρονομιῶν καὶ κληροδοσιῶν ὡς ὑπὲρ τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου καθαρὸν ἔσοδον. Ταῦτα καὶ μόνα ὡρίσαμεν διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὅτι τοῦ λοιποῦ θέλουσι διατίθεσθαι ὑπὲρ τῶν σκοπῶν, ὑπὲρ ὧν τὸ ταμεῖον τοῦ στόλου Ποῖοι εἶναι οἱ σκοποὶ οὗτοι; Ἡ προμήθεια καὶ ἡ ἀγορὰ πολεμικῶν μαχίμων πλοίων καὶ ὁ ὁπλισμὸς καὶ ἡ προμήθεια χρησίμου πολεμικοῦ ὑλικοῦ διὰ τὴν ἄμυναν τῆς χώρας. Ἀλλ’ ὡρίσαμεν ὅτι πέρα τῶν προσόδων τούτων τῶν προερχομένων ἐξ εἰσφορῶν, δωρεῶν, κληρονομιῶν κτλ., πέρα τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα εἰσπράττονται προφανῶς διότι οἱ δώσαντες ἀποβλέπουσι κυρίως εἰς τὴν ἀγορὰν πλοίων πολεμικῶν, πέρα τῶν ποσῶν τούτων τὸ Κράτος ἐρχόμενον νὰ προικοδοτήσῃ τὸ ταμεῖον τοῦ στόλου δι’ 27,000,000, πλὴν τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα παρέχει ἐκ τῶν τακτικῶν προσόδων, ζητεῖ, ὅπως ἔχῃ τὸ δικαίωμα μέρος τούτων τῶν προσόδων νὰ διαθέσῃ καὶ εἰς ἄλλους σκοπούς. Ποῖοι εἶναι οἱ ἄλλοι σκοποί; Μήπως εἶναι ξένοι πρὸς τὴν ναυτικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας; Ζητεῖται νὰ ἐπιτραπῇ, ὅπως ἐκ τῶν ἄλλοθεν προερχομένων πόρων τοῦ ταμείου καὶ εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τοῦ Δημοσίου ἐπιτραπῇ καὶ συμπληρωθῇ βηθμηδὸν ὁ Ναύσταθμος, τὸν ὁποῖον ἔχομεν, νὰ γίνωσιν αἱ ἀναγκαῖαι ἐκεῖ ἐγκαταστάσεις, νὰ τοποθετηθῶσι καὶ ψυκτήρια μηχανήματα εἰς τὰς πυριτιδαποθήκας τῆς Λέρου, ἵνα μὴ θρηνήσωμεν τὴν ἔκρηξιν τῶν πυριτιδαποθηκῶν καὶ τὴν ἀπώλειαν τοῦ περιεχομένου αὐτῶν. Καὶ κρίνεται ὅτι ἡ συμπλήρωσις τοῦ Ναυστάθμου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ ἀπαραίτητος προϋπόθεσις πάσης σοβαρᾶς ὀργανώσεως ναυτικῆς, κρίνεται, λέγω, ἡ συμπλήρωσις τοῦ Ναυστάθμου καὶ ἡ ἵδρυσις ὁρμητηρίων διὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ στόλου ὅτι πάντα ταῦτα εἶναι σκοποὶ ἄσχετοι πρὸς τὴν ὀργάνωσιν τῆς χώρας. Καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία διαθέτει τόσα ποσὰ καὶ ζητεῖ, ὅπως ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου μεριμνήσῃ περὶ τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν, εἶναι Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ καταστήσῃ ἄμαχον τὴν χώραν! Ἀλλὰ συγχρόνως, πλὴν τῆς συμπληρώσεως τοῦ Ναυστάθμου, ζητεῖται, ὅπως ἐπιτραπῇ ἐκ τῶν ἐκτάκτων τούτων προσόδων τοῦ ταμείου νὰ γίνωσιν καὶ τὰ ἀναγκαῖα ὀχυρωματικὰ ἔργα κυρίως διὰ τὴν προστασίαν τοῦ Ναυστάθμου, ἂν μὴ διὰ προστασίαν ἄλλων μερῶν τῆς χώρας. Ζητεῖται ἀκόμη, ὅπως ἐπιτραπῇ καὶ ὑλικὸν ἐπιστρατεύσεως ἐκ τῶν ἐκτάκτων τούτων πόρων δυνηθῇ ν’ ἀγοράζηται ὑπὲρ τῶν ναυτικῶν ἀναγκῶν. Ἀλλὰ σᾶς ἀνεγνώσθη ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου ἡ διάθεσις μέρους ἐκ τῶν πόρων τοῦ ἐφετινοῦ ἔτους, μέρους 500,000 περίπου διὰ τὴν ἀποπληρωμὴν τοῦ καταδυομένου «Δελφῖνος», ὁ ὁποῖος φθάνει μετ’ ὀλίγους μῆνας εἰς τὴν Ἑλλάδα, 1,250,000 διὰ τὴν ἀποπληρωμὴν τοῦ δευτέρου καταδυομένου, καὶ σχεδὸν ἐζητήθη νὰ παρασταθῇ ὅτι πρόκειται περὶ ἀνακαλύψεως προδοσίας, τὴν ὁποίαν διέπραξεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ ὁποία εἰς φῶς ἔρχεται σήμερον τὸ πρῶτον διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ αὐτῆς. Ἀλλὰ διότι ἡ Κυβέρνησις ἡ προκάτοχος εἶχε παραγγείλει μόνον ἓν καταδυόμενον, ἡ δὲ παροῦσα παρήγγειλεν ἕτερον καταδυόμενον, διότι, λέγω, ἐγένοντο αἱ παραγγελίαι αὗται δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ δικαιολογηθῶ ἐνώπιον ὑμῶν· θὰ ἦτο ὕβρις πρὸς τὴν ἀντίληψιν τῆς Βουλῆς, ἐὰν ἐκρίνετο ὡς ὑπόχρεος ἡ Κυβέρνησις νὰ λογοδοτήσῃ διατί παρήγγειλεν αὐτὴ ἕτερον· Θὰ ἦτο τιμή της, ἂν εἶχε παραγγείλει δύο πλοῖα, τὰ ὁποῖα ἀνταποκρίνονται τόσον προσφυῶς, τόσον ἀκριβῶς πρὸς αὐτὸν τὸν χαρακτῆρα τὸν Ἑλληνικὸν καὶ τὰ ὁποῖα εἶμαι βέβαιος ὅτι εἰς χεῖρας ναυβατῶν ἐνθυμουμένων τὰς παραδόσεις τὰς ἐθνικὰς θ’ ἀποβῶσιν ὄργανα πολέμου ἀξιολογώτατα (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Ἀλλ’ ὁ πόλεμος κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐζητήθη καὶ ἐν τῇ ἐπισείσει ἑνὸς μορμολυκείου, ἀποτελέσαντος ἄλλοτε πρόγραμμα ναυτικῆς παρασκευῆς. Δὲν θέλω, κύριοι Βουλευταί, νὰ ἐξετάσω τὴν ἀξίαν τοῦ προγράμματος ἐκείνου· δύναμαι μόνον νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ εἶχεν ἐφαρμοσθῆ τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο, καθ’ ἣν ἐποχὴν προυτάθη ἐνταῦθα, καὶ ἂν ὑπῆρχον διαθέσιμα τότε χρήματα, βεβαίως ἡ πολεμικὴ δύναμις τῆς Ἑλλάδος θὰ ἦτο ἐντελῶς διάφορος κατὰ τὸ διαρρεῦσαν διάστημα μέχρι σήμερον. Ἀλλὰ ταῦτα λέγων δὲν ἔρχομαι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῆς ἐφαρμογῆς προγράμματος κατασκευῆς μικρῶν μόνον πλοίων. Ἐάν, Κύριοι, δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἄλλος τις λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ χρησιμοποίησις πάντων τῶν διαθεσίμων διὰ ναυτικὰς παρασκευὰς χρημάτων δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ μόνον δι’ ἀγορὰν μικρῶν πλοίων, θὰ ἦτο ἐπαρκὴς λόγος ἡ τόσον ὁμόθυμος καὶ βεβαία συνείδησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι ἀνεπαρκὴς θὰ ἦτο ἡ κατὰ θάλασσαν παρασκευὴ αὐτοῦ, ἐὰν περιωρίζοντο μόνον εἰς τὴν ἀπόκτησιν μικρῶν πλοίων. Ἡ Κυβέρνησις τοῦτο ἔχουσα ὑπ’ ὄψει καὶ γνωρίζουσα ὅτι ἡ ναυτικὴ μοῖρα, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν εἰς τὸν ἀείμνηστον Τρικούπην, φθάνει μετὰ μικρὸν πρὸς τὸ τέρμα τοῦ φυσικοῦ βίου αὐτῆς, ἡ Κυβέρνησις, λέγω, τοῦτο ἔχουσα ὑπ’ ὄψει ἐν τῷ προγράμματι αὐτῆς τῷ ναυτικῷ ἔκρινεν ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν δημιουργίαν νέας μοίρας, μοίρας ἥτις ν’ ἀντικαταστήσῃ τὴν οἰχομένην ἤδη ἕνεκα τῆς ἡλικίας παλαιὰν μοῖραν, πολὺ ἰσχυροτέρας ὅμως καὶ πολὺ ἐπαρκεστέρας πρὸς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Δὲν ἐφαντάσθη ἡ Κυβέρνησις ὅτι δύναται ἀμέσως νὰ συμπληρώσῃ τὴν μοῖραν ταύτην, τῆς ὁποίας τὸν πυρῆνα ἀποτελεῖ ὁ «Ἀβέρωφ»· ἔκρινεν ὅτι ἀπολύτως ἀναγκαῖον ἦτο νὰ κατασκευασθῇ ἓν ἀκόμη ἰσχυρὸν πλοῖον, τὸ ὁποῖον μετὰ τοῦ «Ἀβέρωφ» καὶ μετ’ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον οἱ μεθ’ ἡμᾶς θὰ κατώρθωνον νὰ κατασκευάσωσι, θ’ ἀπετέλει μίαν ναυτικὴν μοῖραν, ἡ ὁποία θὰ δύναται ὑπερηφάνως ἀληθῶς νὰ φέρῃ εἰς τὰς Ἑλληνικὰς θαλάσσας τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα). Ἀλλὰ τοιοῦτον ἔχουσα πρόγραμμα ἡ Κυβέρνησις ἔκρινε συγχρόνως ὅτι ἦτο ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον, ὅπως καὶ τὴν δύναμιν τὴν ναυτικὴν ἡμῶν εἰς μικρὰ πλοῖα, εἰς ἀντιτορπιλλικὰ καὶ εἰς τορπιλλοβόλα, εἰς τὰ τελευταῖα τῶν ὁποίων καθυστεροῦμεν, διότι ἔχομεν τοιαῦτα ἡλικίας 26 ἐτῶν, ἔκρινε, λέγω, ὅτι καὶ τοιαῦτα πλοῖα ἔπρεπε νὰ προμηθευθῇ· καὶ ἡ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ διαθέσῃ διὰ τὴν ἀγορὰν πλὴν τῆς μιᾶς μεγάλης μονάδος—δὲν περιμένετε βεβαίως ἀπὸ ἐμὲ νὰ μάθητε τὰς λεπτομερείας, διότι δὲν ἔχουσι κανονισθῆ εἰσέτι, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν δημοσιότητα—πλήν, λέγω, τῆς μεγάλης μονάδος, ἡ ὁποία θὰ εἶναι παράλληλος πρὸς τὴν τοῦ «Ἀβέρωφ», ἔχει σκοπὸν νὰ δαπανήσῃ περὶ τὰ 8,000,000 φράγκα διὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ἀντιτορπιλλικοῦ καὶ τορπιλλικοῦ στολίσκου ἡμῶν. Ἐὰν ὑποθέσητε, Κύριοι, ὅτι τὸ πλοῖον τῆς γραμμῆς, τὸ πλοῖον τὸ ἀντίστοιχον πρὸς τὸν «Ἀβέρωφ», θὰ ἐστοίχιζε περὶ τὰ 27,000,000 δραχμῶν, προσθέσητε δὲ εἰς ταῦτα τὰ 8,000,000 τῶν δραχμῶν διὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ἀντιτορπιλλικοῦ καὶ τορπιλλικοῦ στολίσκου, θὰ εἴχομεν δαπάνην 35,000,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας θὰ εἴχετε ν’ ἀντιμετωπίσητε διὰ τῶν προσόδων τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου. Ἀλλὰ τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου εἶχεν ἐκ τῆς χορηγίας τοῦ Δημοσίου τὰ 27,000,000, λείπουσι δὲ ἀπ’ αὐτά, ὅπως συμπληρωθῇ τὸ πρόγραμμα τοῦτο τῆς ναυτικῆς παρασκευῆς, 8,000,000 ἀκόμη δραχμῶν. Καὶ ταῦτα, Κύριοι, εἶναι ἡ πρόσοδος τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου διὰ μίαν τριετίαν, δηλαδὴ χρόνον ὀλίγον μακρότερον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖος διὰ νὰ συμπληρωθῇ ὁλόκληρος ἡ συμπλήρωσις τοῦ προγράμματος ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέγα πλοῖον, διότι διὰ τὰ μικρότερα εἶναι εὐκολωτέρα ἡ κατασκευή, θὰ συνομολογήσητε δ’ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ εὑρεθῇ ἐνώπιον δυσχερειῶν, διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ πρόγραμμα, ὅταν κατὰ τὰς παραμονὰς τοῦ τρίτου ἔτους θὰ περιμείνῃ τὰς προσόδους τοῦ ἐπιόντος ἔτους καὶ θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ καταβάλῃ, ἂν μή τι ἄλλο, διὰ δανείου μικροῦ 3,000,000, τὴν ὁλικὴν δαπάνην διὰ τὴν κατὰ θάλασσαν παρασκευὴν τῆς χώρας. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν κατὰ θάλασσαν παρασκευήν· εἶναι τοιοῦτον, ὥστε εἶμαι βέβαιος ὅτι οἱ ἀπαισιόδοξοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν ποτὲ ἐλπίδα εἶχον καὶ οὐδεμίαν πεποίθησιν διὰ τὸ μέλλον τῆς χώρας ταύτης, οἱ ἀπαισιόδοξοι, λέγω, ἐκεῖνοι πρὸ ὀλίγων ἀκόμη μηνῶν θὰ ἐθεώρουν ὡς χίμαιραν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος τούτου. Καὶ διότι σήμερον ἦλθε τὸ πρόγραμμα τοῦτο ἐνώπιον ὑμῶν, διότι σήμερον εὑρίσκετε ἐνώπιον ὑμῶν ὑπάρχοντας τοὺς πόρους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀναγκαῖοι διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος τούτου, καὶ διότι εὑρίσκετε Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία, μεθ’ ὅλην τὴν ἀπαισιοδοξίαν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁσάκις πρόκειται νὰ ἐκτιμᾷ τὰς προσόδους τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀναλαμβάνει νὰ ἐφαρμόσῃ πολιτικήν, ἡ ὁποία δι’ ἡμᾶς τοὺς μικροὺς δύναται νὰ ὀνομασθῇ μεγαλοπράγμων, διότι μεγαλοπράγμων εἶναι ἡ πολιτική, ἡ ὁποία πρόκειται εἰς διάστημα δύο ἐτῶν ἢ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἐτῶν νὰ διαθέσῃ 35,000,000 διὰ ναυτικὰς παρασκευὰς καὶ 47,000,000 διὰ στρατιωτικάς, νὰ διαθέσῃ δηλ. 82,000,000 δρ., διὰ τοῦτο κατηγοροῦσιν ἡμᾶς ὡς ἀφοπλίζοντας τὴν Ἑλλάδα! Ἀλλὰ σᾶς παρουσιάζω, Κύριοι τὰ ἀποτελέσματα διαχειρίσεως 15 μηνῶν, σᾶς παρουσιάζω τὰ ἀποτελέσματα δύο Προϋπολογισμῶν, τῶν ὁποίων ὁ εἷς ἀνήκει ἐντελῶς εἰς τὴν ἰδικήν μας διαχείρισιν, τὸ μεῖζον δὲ μέρος τοῦ ἄλλου εἶναι ἰδικόν μας, σᾶς παρουσιάζω ταῦτα ὡς δεῖγμα πράξεων ἀνταποκρινομένων εἰς τὴν ἀξίωσιν, τὴν ἐπίμονον, τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως παρασκευάσῃ τὰς δυνάμεις αὑτοῦ, διὰ νὰ εἶναι ἱκανὸς ν’ ἀμύνηται ὑπὲρ τῶν συμφερόντων του, ὑπὲρ τῆς τιμῆς του, ὑπὲρ τῆς ἀξιοπρεπείας του. Πραγματοποιοῦντες τὴν ἐπίμονον ταύτην ἀπαίτησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ κατωρθώσαμεν νὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, χωρὶς κἂν νὰ ὑπερβῶμεν τοὺς πόρους τοῦ Κράτους, καὶ εἶμαι πεπεισμένος ὅτι οἱ πόροι αὐτοί, ἂν ἐξακολουθήσωσι διαχειριζόμενοι μετὰ τῆς αὐτῆς συνέσεως καὶ ἐντιμότητος, θέλουσι κατορθώσει ν’ ἀσφαλίσωσι τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ εὐρυτάτου τούτου προγράμματος. (Παταγώδη χειροκροτήματα).

§308Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Θὰ ἦτο οὐτοπία νὰ λάβω τὸν λόγον μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τούτοις ὅμως, ὁμιλοῦντος τοῦ ἐκ Λακωνίας κ. συναδέλφου, μοὶ ἐγεννήθη ἡ ἀπορία πῶς τὰ ποσὰ τῶν 490,000, τοῦ 1,200,000 καὶ τῶν 950,000, τὰ προωρισμένα διὰ τὴν ναυπήγησιν τῶν καταδυομένων καθὼς καὶ διὰ τὴν προμήθειαν τοῦ ῥυμουλκοῦ, ἐξωγκώθησαν καὶ ἔγιναν 15,900 000. Καὶ ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπὸ τὸν κ. Βουλευτὴν Λακωνίας ὅτι 15,900,000 διαθέτει ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸ πρόγραμμα τοῦ Φουρνιέ. Βεβαίως δὲν ἐπαγγέλλομαι τὸν οἰκονομολόγον. Ἐν τούτοις ὅμως νομίζω ὅτι οἱοσδήποτε Βουλευτὴς ὀφείλει νὰ παρακολουθῇ τὰς προσπαθείας οἱασδήποτε Κυβερνήσεως πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως καὶ ἐνίσχυσιν τῆς χώρας στρατιωτικῶς καὶ ναυτικῶς. Διὰ τοῦτο, μὴ ἐπαγγελλόμενος, ὡς εἶπον, τὸν οἰκονομολόγον, ὡς μερικοὶ ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων αὐτοσχέδιοι οἰκονομολόγοι, ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Κουλουμβάκην πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρητε τὰ 15,950,000 ἀπὸ τὸν Προϋπολογισμόν, ὁ ὁποῖος ἀπόψε μόλις μᾶς ἐδόθη; Μερικοὶ συνάδελφοι γελῶσι, ἀλλὰ βεβαίως ἐγὼ δὲν ἐπαγγέλλομαι τὸν οἰκονομολόγον, ὅπως μερικοὶ κύριοι αὐτοσχέδιοι τοιοῦτοι, ἐν τούτοις ὅμως νομίζω ὅτι ἔχω μεγαλείτερον πατριωτισμὸν ἀπὸ τοὺς Κυρίους ἐκείνους.

§309ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα, πρὸ παντὸς μὲ τὴν βαθεῖαν συναίσθησιν τοῦ καθήκοντος, ὅπως μεταχειρισθῶ φράσεις καὶ λέξεις προσηκούσας εἰς τὸ βῆμα τοῦτο. Διότι ἡ χρῆσις ἄλλων τινῶν λέξεων, μὴ προσηκουσῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸ παντὸς θάρρος δὲν ἀπαιτεῖ. Διότι, ἂν θὰ ἐπρόκειτο περὶ ἐπιδείξεως θάρρους, δὲν θὰ προσῆκε, λέγω, τὸ βῆμα τοῦτο. Εἶπον καὶ ἐπαναλέγω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1900, ὁ συστήσας τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, ἀπῄτησεν, ὅπως οἱ πόροι τοῦ ταμείου ἐκείνου διατίθενται πρὸς ὡρισμένους, ῥητοὺς σκοπούς. Καὶ ἔχομεν ἤδη ἔναρξιν ἀναγραφῆς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ εἰδικοῦ ἐκείνου ταμείου δαπανῶν ὀγκωδῶν, αἵτινες προσήκουσιν εἰς τὸν γενικὸν Προϋπολογισμόν, εἰς τὸν τακτικὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Δὲν δύνανται νὰ ἰσχυρισθῶσιν ἐπὶ μίαν μόνην στιγμὴν ὅτι διατηροῦσι πράγματι τὸ ταμεῖον τοῦ Στόλου οἱ παρασκευάσαντες τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅτε εἶναι ἀναγεγραμμέναι δαπάναι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ταμείου διὰ γαιάνθρακας, δι’ ἱματισμόν...

§310Ν. ΞΗΡΟΣ. Εἶναι ὑποχρεώσεις πρὸς ἀπόδοσιν.

§311Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν δύνανται νὰ λαλῶσι μετὰ τοσαύτης ἀπρεποῦς δριμύτητος, διότι δὲν ἔχουσιν ἐπιχειρήματα πραγματικὰ πρὸς ἀπολογίαν, ὅτε εἶναι ἀπολύτως πεπεισμένοι ὅτι τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο τὸ ναυτικὸν κατεδικάσθη ὑπὸ τοῦ ἔθνους· καὶ ἐν τούτοις ἀνεγράφησαν πιπτώσεις ἑκατομμυρίων ὁλοκλήρων εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου πρὸς ἀγορὰν καταδυομένων. Ἀλλ’ ἀπαιτοῦσιν ἐκ μέρους τοῦ ἔθνους εὐγνωμοσύνην διότι παρουσίασαν πλεονάσματα ἐπὶ πλεονασμάτων. Ποίου εἴδους πλεονάσματα, κύριοι Βουλευταί; Χρήματα προερχόμενα, ὡς ἔλεγον καὶ χθές, ἐκ δανείου τοκογλυφικοῦ; Δὲν ἀνεμένομεν, λέγουσιν, ἡμεῖς τοσαῦτα οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα τῆς Ἀνορθωτικῆς Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς ὅμως ἀποδεικνύομεν ὅτι ἀσφαλῶς ἀνεμένομεν τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα τῶν τοιούτων πλεονασμάτων. Διότι εἴχομεν ὑπ’ ὄψει ὅτι πρὸ διετίας ἐγένοντο αἱ διαπραγματεύσεις πρὸς συνομολόγησιν τοῦ δανείου, ὅτι ὁ νόμος περὶ τοῦ δανείου ἐψηφίσθη τὸν Μάρτιον τοῦ 1910, ὅτι ἡ σύμβασις ὑπεγράφη τὸν Ἰούλιον τοῦ 1910, τέσσαρας μῆνας πρὶν ἢ ἔλθῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἰς τὰ πράγματα, διότι ἔχομεν ὑπ’ ὄψει ὅτι πρὶν ἢ ἔλθῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἰς τὰ πράγματα ἐλήφθη ἡ προκαταβολὴ τῶν 40,000,000, διότι ἡμεῖς αὐτοὶ ἐψηφίσαμεν ἐν τῇ παρούσῃ Βουλῇ τὴν σύμβασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν συνωμολογήθη τὸ ὑπόλοιπον μέρος τῶν ἄλλων 70,000,000 ὀνομαστικῶν, διότι εἴχομεν ὑπ’ ὄψει πάντα ταῦτα. Κατὰ ταῦτα δὲ πῶς δὲν ἀνεμένομεν ὅτι θὰ ὑπάρξωσι τὰ λεγόμενα περισσεύματα; Ἀλλ’ ἂν εἶναί τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνεμένομεν, δὲν ἀνεμένομεν τὰ χρήματα δανείου τοκογλυφικοῦ νὰ ὀνομασθῶσι πλεονάσματα, διότι εἴχομεν ὑπ’ ὄψει ὅτι ὁ βαθυνούστερος πολιτικὸς καὶ ἱστορικὸς συγγραφεὺς τῆς ἀρχαιότητος, ὁ Θουκυδίδης, εἶπεν ὅτι τὴν ἐσχάτην ἠθικὴν κατάπτωσιν σημαίνει ἡ μεταβολὴ τῶν ὀνομάτων, ἡ μεταβολὴ τουτέστι τῆς σημασίας τῶν λέξεων. Ταύτην τὴν μεταβολὴν δὲν ἀνεμένομεν. Δὲν ἀνεμένομεν τὰ χρήματα δανείου τοκογλυφικοῦ, δανείου, διὰ τὸ ὁποῖον καὶ ὡρισμένοι τοῦ Κράτους πόροι ἔχουσι δοθῆ εἰς ἐγγύησιν, δανείου διὰ τὸ ὁποῖον βαρεῖς τόκους πληρώνει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, νὰ ὀνομασθῶσι περισσεύματα, νὰ ὀνομασθῶσι πλεονάσματα, καὶ διὰ τὰ τοιαῦτα πλεονάσματα, τὰ πληρωνόμενα μὲ τὸ αἷμα ἑνὸς λαοῦ, νὰ ζητῆται τοῦ αὐτοῦ λαοῦ ἡ εὐγνωμοσύνη, αἱ ζητωκραυγαί, τὰ χειροκροτήματα. Αὕτη εἶναι ἡ μεταβολὴ τῆς σημασίας τῶν λέξεων, ἡ μεταβολὴ τῶν ὀνομάτων, ὅπως εἶπεν ὁ Θουκυδίδης, ἥτις σημαίνει τὴν ἐσχάτην κατάπτωσιν, ἥτις παραδόξως ὀνομάζεται Ἀνόρθωσις.

§312ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται ἡ συζήτησις περατωμένη. (Γίνονται εἶτα δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–3, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓΥΠΑʹ (3481) τῆς 9 Δεκεμβρίου 1909 περὶ ναυτικοῦ ἀκολούθου». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς καὶ τὸ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης δρ. 172,000 ἐν συνόλῳ διὰ τὴν κατασκευὴν διαφόρων ἔργων ἐν τῷ ἐν Σαλαμῖνι Β. Ναυστάθμῳ, νησῖδι Λέρῳ καὶ τῇ πέριξ τοῦ Β. Ναυστάθμου περιοχῇ». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς καὶ τὸ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως τριῶν προϋπολογισμῶν δαπάνης ἐκ δρ. 67,400 ἐν συνόλῳ διὰ τὴν κατασκευὴν ναυτικῶν κτιρίων καὶ σταθμοῦ καταδυομένων ἐν τῷ ἐν Σαλαμῖνι Β. Ναυστάθμῳ καὶ τῇ νησῖδι Λέρῳ». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς καὶ τὸ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ δαπάνης διὰ τὴν κατασκευὴν δωματίων πρὸ τῶν ἐν Ναυστάθμῳ συνεργείων καὶ πρὸ τῆς ἀποθήκης πυροβολικοῦ». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς καὶ τὸ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀνεγέρσεως στρατώνων, στρατιωτικῶν νοσοκομείων καὶ στρατιωτικῶν ἀποθηκῶν ἐκ τῶν πόρων τοῦ ταμείου τῆς Ἀμύνης». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς καὶ τὸ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναβολῆς ἐπὶ ἓν εἰσέτι ἔτος τοῦ σχηματισμοῦ τοῦ 2ου πυροσβεστικοῦ λόγου». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς καὶ τὸ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ ͵ΓΧΛϚʹ νόμου «περὶ Ἐλευθερίων». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 38 ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐκτελέσεως ἔργων ἀποξηράνσεως ἑλῶν καὶ τελμάτων, διευθετήσεως ποταμῶν καὶ χειμάρρων κλπ. καὶ περὶ καταργήσεως διατάξεων τοῦ νόμου ͵ΓΦϞΘʹ (3599) τοῦ ἔτους 1910». Ἄρθρον 1. (ἀναγινώσκεται).

§313Α. ΒΟΥΤΣΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν ἔλαβον τὸν λόγον οὔτε ὅτε ἐπρόκειτο περὶ ὁδῶν, οὔτε ὅτε ἐπρόκειτο περὶ ποταμῶν, οὔτε ὅτε ἐπρόκειτο περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν, οὔτε ὅτε ἐπρόκειτο τέλος περὶ τοῦ πενομένου Ἑλληνικοῦ λαοῦ· δὲν τὸν ἔλαβον δέ, διότι ἐφρόνουν ὅτι ἠδυνάμην νὰ παρεξηγηθῶ, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ δημοκοπήσω. Ἀπέφυγον τελείως νὰ λάβω τὸν λόγον, ἵνα συνηγορήσω ὑπὲρ τοῦ πενομένου λαοῦ, πλὴν ὅμως τὸ μαχαῖρι κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον ἔφθασεν εἰς τὸ κόκκαλο, εἰδικῶς δι’ ἐμὲ τὸν ἐκπροσωποῦντα βεβαίως τὴν Ἀρκαδίαν, ὡς ἀντιπρόσωπον ἐκπροσωποῦντα τὸ Ἔθνος, τὸ Κράτος, ἀλλ’ ἐκπροσωποῦντα καὶ κυρίως τὴν ἐπαρχίαν Μαντινείας. Δὲν ἐφρόνουν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἠδύνατο ἡ Πολιτεία νὰ φανῇ ἐπὶ τοσοῦτον μητρυιὰ διὰ τὴν ἐπαρχίαν Μαντινείας, ὥστε οὔτε μελέτη κἂν ἐπὶ τῶν ἔργων τῶν ἀφορώντων τὰ τέλματα καὶ τὰς λίμνας καὶ ἐν γένει τοὺς χειμάρρους νὰ ὑφίσταται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§314Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Αὐτὸ ἀνήκει εἰς τὸ παρελθόν.

§315Α. ΒΟΥΤΣΗΣ. Βεβαίως δὲν θὰ ζητήσω εὐθύνας ἀπὸ τὸ παρελθόν. Ἐγὼ ὁμιλῶ γενικῶς περὶ τῆς συμπεριφορᾶς τῆς Πολιτείας ἀπέναντι μιᾶς Ἐπαρχίας, ἥτις, ἐνῷ κεῖται ὑπεράνω τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης περὶ τὰ 600 μέτρα καὶ πλέον, οὖσα ὀρεινὴ χώρα, δὲν ἔχει παρὰ μόνον ὀλιγίστας γαίας δυναμένας νὰ καλλιεργηθῶσιν, ἐκ τῶν ὀλιγίστων δ’ αὐτῶν γαιῶν τὸ πλεῖστον μέρος, τὸ μέγα μέρος καλύπτεται ὑπὸ ὑδάτων.

§316Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ὑμεῖς εἴχετε Ὑπουργούς.

§317Α. ΒΟΥΤΣΗΣ. Τὸ ὅτι εἴχομεν ἢ δὲν εἴχομεν Ὑπουργούς, τὸ πρᾶγμα εἶναι ἕν, ὅτι οὐδὲ κἂν μελέτη ὑφίσταται, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ βεβαιώσῃ ἂν ὑφίσταται καὶ ἐλήφθη πρόνοια, καί, ἂν τοιαύτη δὲν ὑφίσταται, νὰ βεβαιώσῃ τὴν Βουλὴν καὶ τοὺς πάντας καὶ τὸν Μαντινειακὸν λαὸν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ὑπεύθυνος ἂν δὲν ἔλαβε μέτρα πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν χειμάρρων, ἑλῶν καὶ τελμάτων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὰ δύνανται ν’ ἀφορῶσι τὸ παρελθόν. Ἤδη ἐγὼ ὡς πρὸς τὸ παρὸν παρακαλῶ ὡς Μαντινεὺς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸν πόνον τῶν κατοίκων ἐκείνων καὶ κανονίσῃ ἓν ποσὸν δυνάμενον νὰ θέσῃ τουλάχιστον τὴν ἀπαρχὴν μιᾶς μελέτης καὶ ἑνὸς ἔργου, τὸ ὁποῖον θὰ φανῇ ἐπωφελὲς διὰ τὸν τόπον ἐκεῖνον, ἵνα τουλάχιστον πεισθῇ καὶ ὁ κόσμος ἐκεῖνος ὅτι ἔχει μητέρα τὴν Πολιτείαν, διότι ἄλλως τε θὰ φανῇ ὅτι εἶναι ἀπόκληρος, θὰ φανῇ ὅτι εἶναι πεπρωμένον τέλος πάντων πᾶσαι αἱ Κυβερνήσεις νὰ μὴ μεριμνῶσι περὶ αὐτοῦ.

§318Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Ἔχω τροπολογίαν.

§319Α. ΒΟΥΤΣΗΣ. Ὑπὲρ τῆς τροπολογίας αὐτῆς κηρύσσομαι τροποποιουμένης μάλιστα κατὰ τοῦτο: Εἰς τὸν δῆμον τῆς Τεγέας ἔχομεν ἕνα χείμαρρον, ὁ ὁποῖος κατακλύζει, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ἥμισυ καὶ πλέον τοῦ δήμου ἐξ εὐφορωτάτων γαιῶν, καθὼς καὶ τὸ ἥμισυ τοῦ δήμου Κορυθίου. Ἡ κοίτη τοῦ ποταμοῦ ἐκείνου ἐγένετο μελέτη ἵνα διευθετηθῇ, ἀλλά, ἀντὶ νὰ διευθετηθῇ, ἐξετράπη τελείως τῆς κοίτης ὁ ποταμός, καὶ οὕτω καταστρέφεται τὸ ἥμισυ τοῦ δήμου Τεγέας καὶ τὸ ἥμισυ τοῦ δήμου Κορυθίου. Ἐὰν αὐξηθῇ οὕτω τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Βοζίκης ᾐτήσατο, νὰ θέσῃτε καὶ ἓν ποσὸν εἰδικῶς δι’ ἐκεῖνο τὸ μέρος, διότι ἐκείνου τοῦ μέρους ἐπείγει ἡ διόρθωσις, διότι τὸ ἥμισυ τοῦ δήμου Τεγέας καὶ τὸ ἥμισυ τοῦ δήμου Κορυθίου καταστρέφει κυριολεκτικῶς. Πρέπει λοιπὸν νὰ τεθῇ ἓν ποσὸν ἐλάχιστον, τοὐλάχιστον 5,000 δραχμῶν, ἵνα τακτοποιηθῇ εἰς ἐκεῖνο τὸ μέρος ἡ κοίτη.

§320Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τὸ ποσὸν αὐτό, κύριε Πρόεδρε, τῶν 3,000,000, τὸ ὁποῖον διατίθεται πρὸς ἀποξήρανσιν ἑλῶν καὶ τελμάτων, ἔχει ὑποστῆ Ὀδύσσειαν καὶ ἐγένετο ἀπόπειρα κατ’ ἐπανάληψιν, ἵνα δαπανηθῇ τὸ ποσὸν αὐτό, ἀλλά, ἐπειδὴ δὲν διετίθετο ὡς ἔδει, ἀλλὰ μεροληπτικῶς, ἐματαιοῦτο ἡ τοιαύτη ἐργασία. Ἐνόμιζον, ὅτε ἤκουσα ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις προετίθετο νὰ διαθέσῃ τὸ ποσὸν αὐτό, ὅτι δὲν ἤθελε διαθέσει αὐτὸ μεροληπτικῶς, ἀλλ’ ἤθελε διαθέσει τὸ ποσὸν αὐτὸ κατὰ τρόπον δίκαιον· δυστυχῶς ἐπλανήθην εἰς τὰς σκέψεις μου καὶ βλέπω ὅτι καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ διατίθεται ἐντελῶς μεροληπτικῶς. Ἂν ἄλλοτε ἐγένετο ἀπόπειρα νὰ διατεθῇ πρὸς ἐξυπηρέτησιν συμφερόντων προσώπων, ἤδη διατίθεται πρὸς ἐξυπηρέτησιν ὁμάδων προσώπων. Καὶ ἔχω δίκαιον, Κύριοι, νὰ παραπονεθῶ ἐγὼ ἰδίᾳ, ὁ ὁποῖος καὶ ἄλλοτε παρεπονέθην, διότι διὰ τὸν τόπον, τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύω, οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια. Ὅτε ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ὅτε ἐγὼ ἀπουσίαζον, ἤκουσα ὅτι εἰς αἴτησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐδόθη ἡ ἀπάντησις ὅτι δὲν ὑπάρχουσι μελέται διὰ τὰς λίμνας καὶ τὰ ἕλη τῆς Μαντινείας καὶ ἤκουσα καὶ ἤδη φωνασκίας ὅτι τὸ παρελθὸν δὲν ἐμερίμνησε. Πλανῶνται, Κύριοι, οἱ τὰ τοιαῦτα λέγοντες. Τὸ παρελθὸν καὶ ἰδίᾳ ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἀνήκω, ἐμερίμνησε καὶ πολὺ καὶ ἐγένοντο μελέται πλήρεις τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν καὶ τῶν τελμάτων τῆς Μαντινείας, ἀλλὰ δυστυχῶς αἱ μελέται ἐκεῖναι δὲν εὑρίσκονται σήμερον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλὰ μὴ τάχα ὑπάρχουσι μελέται δι’ ἐκεῖνα τὰ ἔργα, διὰ τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένον τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν 3,000,000; Εἶναι γνωστὸν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐνταῦθα καὶ εἰς τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον τῆς Βουλῆς, ὅτι αἱ μελέται γίνονται κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐσπευσμένως, ὥστε οἱ μηχανικοὶ ἐκεῖνοι ἠρώτων ἂν ἔπρεπε νὰ ὑποβάλωσι τοιαύτας, ἀφοῦ δὲν ἐγγυῶνται περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων, διότι δὲν ἐδόθη αὐτοῖς οὔτε ὁ κατάλληλος χρόνος οὔτε τὰ ἀναγκαῖα μέσα, ἵνα προέλθωσιν εἰς μελέτας πλήρεις. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν καὶ ἐδῶ μελέτη, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι ἐκεῖ, ὅπου διατίθεται ποσὸν 800,000 δραχμῶν, θ’ ἀπαιτηθῶσι 3 καὶ πλέον ἑκατομμύρια. Διὰ τοῦτο θὰ παρεκάλουν ν’ ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§321ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτὸ ζητεῖτε;

§322Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Βεβαίως, αὐτὸ ζητῶ. Ζητῶ νὰ μὴ δοθῇ ὑπὲρ προσώπων, νὰ μὴ δοθῇ ὑπὲρ τόπων ὡρισμένων. Ζητῶ νὰ κατανεμηθῇ, ζητῶ τὴν ἰσότητα καὶ τὴν δικαιοσύνην. Δι’ αὐτὸ πρέπει ν’ ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον, νὰ γίνωσι μελέται τακτικαὶ καὶ τὸ ποσὸν τῶν 3,000,000 νὰ γίνῃ 5,000,000, νὰ γίνῃ 10,000,000, νὰ συμπεριληφθῶσι πάντα τὰ μέρη, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀνάγκην· τοῦτο θὰ εἴπῃ δικαιοσύνη Σώματος βουλευομένου. Ὅτε ὅμως μετεβάλλετε τὸ δίκαιον καὶ χαρίζετε τὸν ἱδρῶτα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑπὲρ ὀλίγων, ὡρισμένων προσώπων, τοῦτο λέγεται ἀδικία, καὶ ἐλπίζω ὅτι οὐδεὶς θέλει τὴν ἀδικίαν τοῦ ἄλλου· πρέπει νὰ σεβασθῇ ἕκαστος τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ ἄλλος. Καὶ ὅταν κατὰ τοιοῦτον τρόπον σκεφθῶμεν, βεβαίως θὰ συμφωνήσωμεν ν’ ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον, νὰ γίνωσι μελέται γενικώτεραι, ἀφοῦ μάλιστα ἔχομεν τὴν εὐτυχίαν νὰ ἔχωμεν κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τοιαῦτα καὶ τηλικαῦτα περισσεύματα, νὰ διατεθῶσιν ἐξ αὐτῶν ὑπὲρ τῶν ἔργων τούτων. Ἐὰν ὅμως θελήσητε νὰ διαθέσητε τὸ ποσὸν αὐτὸ ὑπὲρ ὡρισμένων προσώπων καὶ ἀφήσητε ἄλλους ἐκτός, θὰ ἔχῃ ἕκαστος τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι πράττετε ἔργον ἄδικον καὶ δίδετε τὸν ἱδρῶτα τοῦ λαοῦ ὑπὲρ ὡρισμένων προσώπων.

§323Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἡ Βουλὴ βεβαίως θ’ ἀντελήφθη ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δι’ εὐνοήτους λόγους θέλει ν’ ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§324ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι· δὲν ἀποσύρεται.

§325Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἤθελον παρακαλέσει ὅμως τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως τὸ ποσὸν τῶν 5,000, τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ὁ συνάδελφός μου κ. Βοζίκης δεχθῇ ἡ Κυβέρνησις, διότι εἶναι ἀσήμαντον, προκειμένου νὰ προληφθῇ τόσον μεγάλη καταστροφή.

§326Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶπον καὶ προχθές, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Βοζίκην καὶ ἐνόμισα ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀπαντήσω καὶ πάλιν ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ διατεθῇ οὔτε ἓν λεπτόν. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν δίδεται τὸ δικαίωμα νὰ διαθέτῃ ποσὸν ὅσον νομίσῃ ἀρκετὸν πρὸς ἀποξήρανσιν τοῦ ἕλους αὐτοῦ. Τὸ ἕλος αὐτὸ δύναται νὰ ἀπαιτήσῃ, εἶπον, 15 χιλιάδας· ὀφείλει νὰ τὰς δώσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ ἀποφασίσῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ν’ ἀναθέσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τοῦ νόμου νὰ κάμῃ τὴν ἀποξήρανσιν. Διατί νὰ περιορίσωμεν τὸ ποσὸν εἰς τὰς πέντε χιλιάδας;

§327Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Καὶ ἕν ἄλλο. Νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ προβαίνῃ εἰς ὅσα μέτρα ἐπιβάλλονται πρὸς σωτηρίαν τῶν μερῶν ἐκείνων, ἅτινα μαστίζονται ὑπὸ μικρῶν ἑλῶν, γελοίων μὲν τὴν ἔκτασιν, σοβαρῶν ὅμως τὸ ἀποτέλεσμα.

§328Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δι’ ἐκεῖνα τὰ μικρὰ ἕλη ἂν ἐργασθῇ εἷς ἐργοδηγὸς εἰς τρεῖς ἡμέρας, τὰ τελειώνει.

§329ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα ἄνευ νόμου δι’ αὐτά.

§330Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν μελέτην τῆς τροπολογίας, διὰ νὰ ἴδῃ ὅτι ὁ σκοπὸς αὐτῆς δὲν εἶναι τὸ ν’ ἀναγραφῇ πίστωσις καὶ μόνον, διότι καὶ ἡμεῖς οἱ γνωρίζοντες ν’ ἀναγινώσκωμεν εἴδομεν ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου δίδεται τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καίτοι εἴχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν ν’ ἀναγραφῇ καὶ περὶ τούτου ἀκόμη, διότι καὶ ἄλλοτε ἀνεγράφησαν εἰς τοὺς Προϋπολογισμοὺς ποσὰ διὰ τὴν μελέτην τῶν ὑδραυλικῶν τῆς Μαντινείας καὶ δὲν ἐπραγματοποιήθησαν. Ἀλλ’ εἴδομεν τοῦτο. Καὶ ὁ σκοπὸς τῆς τροπολογίας μου δὲν εἶναι ἡ ἀναγραφή. Ἐζήτησα κατ’ ἐπανάληψιν παρ’ ὑμῶν νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τοῦτο, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων διὰ τῶν μηχανικῶν, τοὺς ὁποίους ἔχει, καὶ τῶν ἐκτάκτων, τοὺς ὁποίους προτίθεται νὰ προσλάβῃ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν μελέτην τῶν ἑλῶν τοῦ Κράτους καὶ πρὸ πάντων τῶν τῆς Μαντινείας. Εἶναι μεγάλη ἡ μελέτη καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς τακτικῆς ὑπηρεσίας νὰ γένηται. Ἀνέγραψα λοιπὸν εἰς τὴν τροπολογίαν τοῦτο, ὅτι: ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προσλάβῃ ἰδιώτας μηχανικοὺς ὑπὸ ἰδιαιτέρας συμφωνίας καὶ κατ’ ἀποκοπὴν νὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς τὴν μελέτην τῶν ἑλῶν τῆς Μαντινείας. Θὰ δύναται νὰ κάμῃ τοῦτο καὶ δι’ ἄλλα ἕλη καὶ ὑπὸ ὅρους, τοὺς ὁποίους δύναται ν’ ἀναγράψῃ, καὶ ὑπεστήριξα καὶ προχθές, ὅτι ἡ πρόσληψις τοιούτων ἐπιστημόνων μηχανικῶν οὐδεμίαν βλάβην ἔχει νὰ φέρῃ εἰς τὴν μελέτην τῶν ἔργων, διότι ταῦτα πρὶν ἢ ἐφαρμοσθῶσι θὰ ὑποστῶσι τὴν θεώρησιν καὶ ἔγκρισιν τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ ἐὰν δὲν ἔχωσι καλῶς δὲν θὰ πληρωθῶσι· καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ δὲν θὰ πληρωθῇ ὁ ἰδιώτης, ὁ ὁποῖος θ’ ἀναλάβῃ τὴν σύνταξιν τῶν τοιούτων μελετῶν. Εἶναι δὲ δυνατόν, διὰ νὰ εἴμεθα ἐξησφαλισμένοι ὅτι αἱ μελέται αὗται θὰ εἶναι πλήρεις, τὰ ἰδιωτικὰ ταῦτα συνεργεῖα νὰ παρακολουθήσῃ καὶ ἐπιβλέπῃ ὁ ἁρμόδιος μηχανικός, ὥστε νὰ ἔχωμεν πλήρεις μελέτας. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι οὐ μόνον τῆς Μαντινείας τὰ ἕλη θ’ ἀποπερατωθῶσι ταχέως, ἀλλὰ θὰ συμπληρωθῶσι καὶ πᾶσαι αἱ μελέται τῶν ἑλῶν τοῦ Κράτους ταχύτερον, διότι κατ’ ἄλλον τρόπον—ἴσως εἰμὶ πολὺ ἀπαισιόδοξος— δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχητε πλήρεις μελέτας, καὶ νὰ τὰς ἔχητε πρὶν ἢ ἐξαντλήσητε τὰ ποσὰ τὰ προωρισμένα διὰ τὰ ἔργα τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν. Θὰ τὰς ἔχητε ἴσως πολὺ ἀργά, θὰ τὰς ἔχητε μετὰ ἔτη, δὲν θὰ τὰς ἔχητε δ’ ὅταν εἶναι ἀνάγκη νὰ κρίνητε — ἔχοντες ὑπ’ ὄψει πάσας τὰς ἀνεκτελέστους μελέτας— ποίαν πρέπει νὰ προτιμήσητε καὶ ποίαν ὄχι. Ὁπωσδήποτε τὸ μέρος τοῦτο τῆς τροπολογίας, ἀσχέτως πρὸς τὰ ἕλη τῆς Μαντινείας, εἶναι ἀνάγκη νὰ μελετηθῇ καὶ ἐν σχέσει πρὸς ὅλον τὸ Κράτος. Ὑμεῖς κατ’ ἀρχὴν τὸ ἔχετε δεχθῆ· ἔχετε δεχθῆ τὴν πρόσληψιν δηλαδὴ ἐκτάκτων μηχανικῶν. Φοβοῦμαι μή, ὡς ἐφαρμόζετε τὴν ἀρχὴν αὐτήν, καταλήξητε εἰς ἀποτυχίαν, διότι εἶναι δυνατὸν οἱ ἔκτακτοι μηχανικοὶ νὰ παρατείνωσι τὴν μελέτην, διὰ νὰ παρατείνωσι τὴν ὑπηρεσίαν των· ἐφ’ ὅσον αὐτοὶ εἶναι προσειλημμένοι ὡς ἔκτακτοι θὰ φροντίζωσι νὰ κάμωσιν ὡς δημόσιοι ὑπάλληλοι τὸν βίον των μακρόν. Ἐὰν προσλάβητε ἰδιώτας καὶ κατ’ ἀποκοπήν, θὰ ἔχητε ταχυτέραν περάτωσιν τῶν μελετῶν τούτων, ἐπαναλαμβάνω.

§331Π. ΜΑΥΡΙΚΗΣ. Ἐργοδηγοὺς ἰδιώτας.

§332Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἰδιώτας. Τοῦτο δύναται νὰ διευκολύνῃ τὸ ἔργον. Ἄλλος λόγος, ἂν δὲν τὸ θέλητε διὰ τὸ ὅλον Κράτος· θελήσατέ το μόνον διὰ τὴν Μαντίνειαν, διότι οὕτω μόνον θὰ ἐπιτύχῃ. Ἀκόμη δὲ σᾶς λέγω καὶ τοῦτο. Ὅταν ἀκούητε ὑδραυλικὰ ἔργα καὶ ἀκούητε ὅτι θὰ μετακαλέσωμεν ὑδραυλικόν, νὰ μὴ πιστεύητε ὅτι πρόκειται περὶ ἔργων ἀπαιτούντων εἰδικάς τινας γνώσεις· εἶναι κυρίως ἔργα μηχανικά, ὄχι ὑδραυλικὰ ὑπὸ τὴν στενωτέραν σημασίαν τῆς λέξεως. Τί νομίζετε ὅτι χρειάζεται ἡ ἐπαρχία Μαντινείας; Ὑδραυλικόν; Ὄχι. Μόνον διάτρησιν ἑνὸς βουνοῦ ἢ δύο διατρήσεις δύο βουνῶν, διὰ νὰ φύγωσι τὰ ὕδατα ἀπὸ τὸ λεκανοπέδιον τῆς Μαντινείας καὶ ὑπάγωσιν εἰς τὴν θάλασσαν. Δὲν νομίζω ὅτι χρειάζεται σοφία.

§333Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ὑπάρχει διαφορὰ εἰς τοῦτο, ὅτι ἀπαιτεῖται εἰδικότης διὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ὕδατος, τὴν σκοποῦσαν τὴν καταπολέμησιν τῆς ἑλονοσίας. Ἐν Ἰταλίᾳ ἔγιναν ἀποξηράνσεις ἐκτεταμέναι ἐπὶ τῆς Ῥωμαϊκῆς πεδιάδος καὶ ἀλλαχοῦ, οὕτω δ’ ἀπεκτήθη πεῖρα εἰδικὴ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Θὰ ἦτο λοιπὸν σκόπιμον, ἂν μετεκαλεῖτο μηχανικός τις ἐκ τῶν λαβόντων μέρος εἰς τὴν ἐργασίαν ἐκείνην, ὅπως καθοδηγήσῃ ἐν ἀρχῇ τοὺς ἡμετέρους.

§334Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω τοῦτο, ὅτι αὐτὸ δὲν ἀπαιτεῖ εἰδικὰς ὑδραυλικὰς γνώσεις. Ἀρκοῦσιν αἱ μηχανικαὶ γνώσεις, καὶ πρὸς τοῦτο εἶναι κατάλληλοι οἱ ἰδιῶται μηχανικοί, ἐὰν προσληφθῶσιν.

§335Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας ἐκπαιδεύσεως καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀφοῦ εἶναι κατάλληλοι οἱ ἰδιῶται καὶ ἀφοῦ τὸ νομοσχέδιον δὲν προνοεῖ παρὰ τοῦτο, τὸ νὰ λαμβάνῃ ἔξωθεν τῆς ὑπηρεσίας ἰδιώτας ἐπιστήμονας μηχανικούς, δέκα δὲ τὸν ἀριθμόν, δὲν βλέπω κατὰ τί διαφωνοῦμεν πρὸς τὸν κύριον συνάδελφον, διότι ἡμεῖς προσλαμβάνομεν μηχανικοὺς δι’ ὡρισμένον χρόνον μὲ ἀντιμισθίαν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἡ συνήθης εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀκριβῶς διότι πρόκειται νὰ καταβάλωσι περισσοτέραν μέριμναν διὰ τὰς μελέτας ταύτας καὶ νὰ προσληφθῶσιν εἰς τὸ Κράτος δι’ ἐλάχιστον χρόνον. Διὰ τοῦτο γίνεται τοῦτο, διότι μετὰ ταῦτα θὰ παραμείνωσι πάλιν οἱ ἴδιοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ὁ κ. συνάδελφος δὲ λέγει ὅτι, ἐὰν αὐτοὶ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, θὰ προσπαθήσωσι νὰ παραμείνωσι πολὺ ἐν αὐτῇ καὶ ἕνεκα τούτου τοῦ λόγου δὲν θὰ ἐκτελέσωσι ταχέως τὸν προορισμόν, διὰ τὸν ὁποῖον προσελήφθησαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ τότε δὲν ἀντιλαμβάνομαι διατί ὑπάρχει ἡ σωρεία τῶν μηχανικῶν, διατί ὑπάρχει ὁ ἔλεγχος τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος σκοπὸν ἔχει νὰ διαμαρτύρηται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Νομίζετε ὅτι πάντας τοὺς ὑπερέβαλεν ἡ ἔλλειψις τῶν ἰδιωτῶν τούτων μηχανικῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ προσληφθῶσι, καὶ δὲν θὰ ὑπάρχῃ κανείς, ὁ ὁποῖος θὰ θελήσῃ νὰ κεντρίσῃ τὸν ζῆλον αὐτῶν καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐργασίας αὐτῆς;

§336Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Νομίζετε ὅτι διευθύνετε τὰ δημόσια ἔργα ὑμεῖς; Διότι ἐγὼ νομίζω ὅτι σᾶς διευθύνουσιν.

§337Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὁ κ. συνάδελφος, τὸν ὁποῖον διακρίνει τόσος ζῆλος, δὲν γνωρίζει ὅτι δι’ ἕκαστον συνεργεῖον δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη παρὰ δύο μόνον, ἑνὸς τοπογράφου καὶ ἑνὸς μηχανικοῦ, δὲν ὑπάρχει δὲ ἀνάγκη ἄλλων προσώπων, διότι ὁ μηχανισμὸς εἶναι ἁπλοῦς καὶ δὲν ἀπαιτεῖ εἰδικὰ ὄργανα. Ἀλλὰ διὰ τὴν μελέτην τοῦ ἔργου ἀρκεῖ εἷς τοπογράφος καὶ εἷς μηχανικός; Καὶ νὰ κάμωσι τί; Ὁ μὲν εἷς νὰ κάμνῃ τὴν μελέτην διὰ τὴν ὑψομετρικὴν κλίσιν τοῦ ἐδάφους, ὁ δὲ ἕτερος νὰ καταρτίσῃ τὰ σχέδια.! Ἀλλὰ αὐτὸ δὲν εἶναι μελέτη· εἶναι προκαταρκτικὴ ἐργασία. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῆς προκαταρκτικῆς ταύτης ἐργασίας γίνεται ἡ μελέτη, ὅπως καθορισθῇ ἡ ἀξία τοῦ ἔργου.

§338Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ἔχω, κύριοι Βουλευταί, καθῆκον νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγώ, καθόσον ἔλαβον τηλεγράφημα ἐκ Ζακύνθου, διὰ τοῦ ὁποίου μὲ παρακαλοῦσι νὰ συνηγορήσω, ὅπως ἡ Κυβέρνησις λάβῃ πρόνοιαν διὰ τὰ ἕλη τὰ κατακλύζοντα τὸ χωρίον «Κερί». Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν ὅτι θὰ παραπονεθῶσιν οἱ ἐκλογεῖς ἡμῶν, διότι δὲν ἐφροντίσαμεν νὰ συμπεριληφθῶμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τοὺς εὐνοηθέντας. Τοῦτο δὲν παραδέχομαι, διότι, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις μεταχειρίζεται γλῶσσαν εἰλικρινείας, ὀφείλομεν καὶ ἡμεῖς νὰ μεταχειρισθῶμεν τοιαύτην εἰς τοὺς συμπολίτας μας. Θὰ εἴπωμεν εἰς αὐτοὺς ὅτι ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ ἔκαμε, δὲν ἠδύνατο δὲ διὰ μαγικῆς ῥάβδου ν’ ἀποξηράνῃ πάντα τὰ ἕλη καὶ νὰ διορθώσῃ πάσας τὰς ὁδούς. Αἰσθάνομαι ὅμως τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ περὶ τοῦ νομοῦ Ζακύνθου, δὲν ἐννοῶ δὲ νὰ ῥίψω τὴν εὐθύνην εἰς πρώην Προέδρους τῆς Βουλῆς καὶ Ὑπουργούς. Ἐγὼ θὰ εἴπω εἰς τοὺς συμπολίτας μου νὰ ἡσυχάσωσιν· ἀφοῦ δὲ ὑπέφερον ἐπὶ 20 ἔτη, ἂς ὑποφέρωσιν ἀκόμη ὀλίγους μῆνας, διότι ἡ Κυβέρνησις θὰ φροντίσῃ καὶ περὶ ἡμῶν, ἤρχισε δὲ νὰ φροντίζῃ. Ἐπιθυμῶ ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μοὶ δώσῃ ὑπόσχεσιν ὅτι θὰ φροντίσῃ καὶ διὰ τὰ ἕλη καὶ διὰ τὴν ὁδοποιίαν τοῦ νομοῦ Ζακύνθου, διότι εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, πολὺ ἠδικημένος νομός.

§339Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπόσχομαι.

§340Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Νὰ μᾶς ὑποσχεθῆτε ὅτι καὶ ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἄν, ὃ μὴ γένοιτο, γίνητε τοιοῦτος, θὰ φροντίσητε διὰ τὴν Ζάκυνθον.

§341ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3). Ἄρθρον τέταρτον.

§342Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Προχθὲς ἔδωκα τρεῖς προϋπολογισμοὺς διὰ τὸ ἕλος «Τζιτζιφιῶν» τοῦ Φαλήρου καὶ διὰ δύο ἄλλα.

§343ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μηχανικοὶ ἐγένοντο δέκα. Ἤκουσα τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§344Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Καὶ νὰ προσλαμβάνωνται ἰδιῶται μηχανικοὶ μὲ ἰδίους ὅρους καὶ ἰδίας συμφωνίας.

§345Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Εἶχον καταθέσει τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶδον τυπωμένην καὶ ἥτις ἀφορᾷ τὸ ἕλος «Ἀσπροπύργου».

§346Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὑπάρχει μελέτη;

§347Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Βεβαίως ὑπάρχει.

§348Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα πάσας τὰς μελέτας καὶ δὲν εὗρον τοιαύτην.

§349Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ὄχι μόνον ὑπάρχει μελέτη, ἀλλ’ ἤρχισε καὶ ἡ ἐργασία ἐπὶ Δημητρίου Σούτσου μηχανικοῦ, ἥτις δὲν ἐτελείωσεν.

§350Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν δύναμαι ταύτην τὴν στιγμὴν νὰ συμπεριλάβω τὸ ἕλος τοῦτο, διότι, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ μελέτη διὰ τὸ ἰδικόν σας ἕλος, δὲν θὰ κυρώσω τὸν νόμον. Ὀφείλω νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι τὸ ποσὸν πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν ἀνέρχεται εἰς 1,800,000, ὑπολείπεται δὲ 1,200,000 ἀκόμη, τὸ ὁποῖον θὰ διατεθῇ μετὰ τρεῖς μῆνας.

§351Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Πρόκειται περὶ 14600 μόνον δραχμῶν.

§352Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Εἶχον ὑποβάλει μίαν τροπολογίαν.

§353ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὴ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 4ον, γενομένης δεκτῆς τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Θ. Παπαϊωάννου. Ἀκολούθως ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 5 καὶ 6). Ἄρθρον 7ον (ἀναγινώσκεται).

§354Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Εἰς τὰ Καλάβρυτα, κ. Ὑπουργέ, καὶ εἰς τὸ χωρίον Στρέζοβα εἶναι ἓν μικρὸν ἕλος «Μετόχι» καλούμενον, 400 στρεμμάτων ἐκτάσεως, εἶναι δὲ ἀσθενεῖς ἀπὸ τὸ ἕλος αὐτὸ 300 ἄνθρωποι. Ἀπαιτοῦνται δὲ πρὸς ἀποξήρανσιν αὐτοῦ 2000 δρ. μόνον. Ὑπάρχει μελέτη, ἀλλὰ καὶ ἄνευ μελέτης δύνασθε νὰ τὸ συμπεριλάβητε εἰς τὸν νόμον.

§355Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐὰν πρόκειται περὶ 2,000, θὰ ἀποξηρανθῇ.

§356Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Νὰ γραφῇ εἰς τὰ Πρακτικὰ ἡ διαβεβαίωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅτι, ἐὰν πρόκειται περὶ 2,000 δραχμῶν, θ’ ἀποξηρανθῇ τὸ ἕλος αὐτό.

§357Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μάλιστα.

§358ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τριγώνης.

§359Α. ΤΡΙΓΩΝΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἔργου τῆς ἀποξηράνσεως τοῦ ἕλους τῆς ἐπαρχίας Βονίτσης παρακαλῶ νὰ γίνῃ ἡ ἑξῆς διατύπωσις: Ἐὰν δι’ οἱονδήποτε λόγον δὲν δαπανηθῇ τὸ ἀναγραφὲν ποσὸν διὰ τὸ ἕλος αὐτό, νὰ δαπανηθῇ διὰ τὸ ἄλλο ἕλος, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὴν ἐπαρχίαν...

§360Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν τὸ δέχομαι.

§361ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι Χαριτᾶτος καὶ Ἰγγλέσης συνιστῶσι νὰ περιληφθῇ καὶ τὸ ἕλος τῆς Κεφαλληνίας. Ὁ κ. Παπαδάμ διὰ τὸ ἕλος τῆς ἐπαρχίας του. Ὁ κ. Ἀλαβάνος ἐπίσης.

§362Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν δέχομαι τίποτε.

§363ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ τροπολογίαι ἀπορρίπτονται πᾶσαι ὅσαι δὲν ἐγένοντο δεκταὶ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἕβδομον ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται.

§364Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἔχω νὰ δηλώσω ὅτι μελέτη περὶ ἀποξηράνσεως τοῦ ἕλους Τρινάσου ὑπάρχει τοῦ νομομηχανικοῦ κ. Γράβαρη εἰς τὰ ἀρχεῖα. Τὴν πληροφορίαν δὲ ταύτην ἔχω παρ’ ὑπαλλήλου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Δυστυχῶς λόγῳ τῆς Κυριακῆς δὲν κατώρθωσα νὰ φέρω περὶ λεπτομερειῶν πληροφορίας, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὡς ἔχων ὑπὸ τὰς διαταγάς του τὰ ὄργανά του ἠδύνατο καὶ σήμερον νὰ τὰς φέρῃ. Ὑπάρχει μελέτη δι’ 90.000 δραχ. καὶ εἶναι ἀληθὲς ὅτι αὕτη δὲν εἶναι πλήρης καὶ δὲν ἱκανοποιεῖ τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ πᾶσαι αἱ μελέται, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων διετέθησαν τὰ ποσά, δὲν ἐμπνέουσιν ἐμπιστοσύνην. Συνετάχθησαν αἱ περισσότεραι δι’ ἐκλογικοὺς σκοπούς. Ἀπεστέλλοντο μηχανικοὶ κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν καὶ συνέτασσον μίαν μελέτην. Ὑπάρχουσι μελέται, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων συνέταξε τὸ περίφημον νομοσχέδιον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐν γνώσει ὅτι αἱ ἐργασίαι δὲν θὰ γίνωσιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μελετῶν αὐτῶν. Τὸ αὐτὸ δύναται νὰ γίνῃ καὶ διὰ τὸ ἕλος Τρινάσου. Ἀλλὰ δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον, ἐνῷ νομοθετοῦμεν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρίσωμεν ποσόν τι διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τοῦ ἕλους αὐτοῦ, καὶ ἂν ἀκόμη δὲν ὑπάρχῃ μελέτη.

§365ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατέθεσε τὴν ἔκθεσίν της περὶ παροχῆς πιστώσεως δραχ. 25,000 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1912 πρὸς ἀποστολὴν ἀθλητῶν εἰς τοὺς διεθνεῖς Ὀλυμπιακοὺς ἀγῶνας τῆς Στοκχόλμης. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν.

§366Γ. ΠΩΠ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσωσιν 25.000 διὰ τοιαύτην ἀποστολήν. Πρέπει νὰ προστεθῇ ἓν ποσὸν μεγαλείτερον.

§367ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐθεωρήθη ὅτι εἶναι ἀρκετόν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§368Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ εἶναι πρακτικώτερον νὰ εἰσέλθωμεν ἤδη εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ μετ’ αὐτὴν εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ ἀγροτικῶν κτημάτων ἐκ τῆς Ζαππείου ἐπιτροπῆς.

§369ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐξωτερικῶν, Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν καὶ τῶν εἰδικῶν ταμείων τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου καὶ τῶν Ἀρχαιοτήτων τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ ταμείου τῶν Φάρων καὶ Φανῶν».

§370Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Κύριοι, νομίζω ὅτι ἐρευνῶντες τὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πρέπει νὰ κάμωμεν μίαν εἰδικὴν σύστασιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ὀργανώσῃ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ἐμπορικὴν δι’ ἑνὸς εἰδικοῦ τμήματος. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀπό τινος ἔνιοι τῶν προξένων ἤρξαντο ἀσχολούμενοι εἰς ἐπισκόπησιν οἰκονομικὴν τῶν περιφερειῶν τῆς δικαιοδοσίας των, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὕτη, ἂν ὑπάρχῃ καὶ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει, δὲν εἶναι εἰς τὴν περιωπήν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ εἶναι. Δὲν ἀγνοεῖτε ὅτι σήμερον ὁ ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ τῶν ἐθνῶν γίνεται ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ πεδίου· δὲν εἶναι πλέον ἡ διαμάχη ἡ ἄλλοτε, ἥτις ἐχώριζε τὰ ἔθνη, ἡ διαμάχη τῶν κατακτήσεων τῶν ἐδαφικῶν, ἀλλ’ εἶναι ἡ διαμάχη ἡ οἰκονομική· ὅλος ἀγὼν, ὁ ὁποῖος διεξάγεται μεταξὺ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, δὲν εἶναι ἀγὼν περὶ ἐδαφικῆς ἐπικρατήσεως, ἀλλ’ εἶναι ἀγὼν περὶ κατακτήσεως οἰκονομικῆς ἐπιρροῆς καὶ κατακτήσεως ἐμπορικῶν ἀγορῶν καὶ οἰκονομικῶν πλεονεκτημάτων.

§371Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ἰδὲ καὶ Μαρόκκον, ὅπου ἠπειλήθη ἐσχάτως πόλεμος ἐξ ἐμπορικοῦ ἀνταγωνισμοῦ.

§372Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Καὶ ἂν γίνωνται πόλεμοι, καὶ ἂν θὰ γίνωσι πόλεμοι εἰς τὸ μέλλον, θὰ εἶναι πόλεμοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι τὴν προέλευσιν ἐξ ἀνταγωνισμοῦ οἰκονομικοῦ. Ἐκ τοιούτων σκέψεων ὁρμώμενος, σκέψεων αἱ ὁποῖαι, ὑποθέτω, πρυτανεύουσι καὶ παρ’ ὑμῖν καὶ παρὰ τῇ Κυβερνήσει τῆς χώρας, νομίζω ὅτι ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ σπουδαῖον τοῦτο ζήτημα καὶ νὰ ὀργανώσῃ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπηρεσίαν ἐμπορικήν, ἐννοεῖται κατὰ τὸ μέτρον τῶν ἡμετέρων δυνάμεων, εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα κυρίως, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ πρόξενοι δὲν ἔχουσι καὶ ἄλλας ὑπηρεσίας σοβαρωτέρας νὰ ἐπιτελέσωσιν. Ἐν Ἀνατολῇ ἴσως δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ παρακολουθήσωσι τὴν ἐμπορικὴν κίνησιν ὅπως δύνανται νὰ τὴν παρακολουθήσωσιν εἰς τὰ ἄλλα κέντρα τῆς γηΐνης σφαίρας. Θὰ παρακαλέσω ἐπίσης νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως δεικνύωσιν οἱ ἀντιπρόσωποι ἡμῶν ἐν τῇ ξένῃ μεγαλείτερον ἐνδιαφέρον, καὶ νὰ παρακολουθῶσι τὰ πράγματα τὰ ἡμέτερα κατὰ τρόπον—δὲν ἐννοῶ τοὺς προξένους μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀνωτέρους διπλωμάτας, τοὺς πρέσβεις — παρέχοντα τὴν ἐντύπωσιν ὅτι δὲν εἴμεθα ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ τελείως ἔρημοι προστασίας, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἐμπορικὸν ἀνταγωνισμόν. Μοὶ ἐδόθη ἀφορμή, καὶ τὴν γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ πεισθῶ ὅτι μία τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν διπλωματικῶν ἐπὶ ὁλόκληρον ἑξάμηνον παρέβλεψε καθῆκον, τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ ἐπιτελέσῃ, διότι ἐδημοσιεύθησαν ἐν ξένῃ χώρᾳ τερατολογίαι θίγουσαι ἓν τῶν κυριωτέρων ἡμῶν προϊόντων—τὴν σταφίδα—καὶ δὲν συνέπεσε νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσιεύματος αὐτοῦ, διὰ διὰ νὰ τὸ διαψεύσῃ, ὅτε δὲ ἔλαβε γνῶσιν, ἡ ἐνέργεια αὐτῆς δὲν ὑπῆρξε τόσον ταχεῖα, ὅσον ὤφειλε νὰ εἶναι. Μοὶ ἐδόθη ἀπόψε ἐπίσης ἡ πληροφορία ὅτι, ἡ Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς, πολλάκις ἐπεκαλέσθη τὴν παρέμβασιν τῶν διπλωματικῶν πρακτόρων πρὸς ἀποστολὴν ἐγγράφων χρησίμων εἰς τὴν Βουλήν· τοιαῦτα ἔγγραφα εἶναι οἱ Προϋπολογισμοὶ τῶν διαφόρων Κρατῶν, ἰδίᾳ τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν, καὶ στατιστικαὶ πληροφορίαι. Δὲν ἔδειξαν οὗτοι τὴν προθυμίαν, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ δείξωσι, διὰ νὰ ἔχωμεν τοὐλάχιστον ἐν τῇ Βουλῇ τὰ μέσα τῆς ἐρεύνης τῶν ἀλλαχοῦ γενομένων. Εἶναι βεβαίως πολλοὶ μεταξὺ ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀρέσκονται νὰ μανθάνωσι τὰ ἀλλαχοῦ γινόμενα, διότι ὑποθέτουσιν ὅτι εἶναι πρότυπον ἐν τῇ Ἀνατολῇ τὸ Βασίλειον ἡμῶν, καὶ τὰ πάντα ἔχουσι καλῶς καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μανθάνωμεν ἑπομένως τί γίνεται ἀλλαχοῦ. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν γνώμην ταύτην καὶ φρονῶ ὅτι μετὰ προσοχῆς πρέπει νὰ παρακολουθῶμεν τί γίνεται ἀλλαχοῦ καὶ ἰδίᾳ εἰς τὰ ἐγγὺς κείμενα Κράτη. Ἐὰν ζητήσητε εἰς τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς νὰ μάθετε ἂν ὑπάρχουσιν οἱ Προϋπολογισμοὶ τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν, θὰ σᾶς ἀπαντήσωσιν ὅτι δὲν ὑπάρχουσι· καὶ σᾶς λέγουσιν ἐρωτώμενοι «δὲν εἶναι ἔλλειψις προνοίας ἐκ μέρους ἡμῶν, διότι τοὺς ἐζητήσαμεν ἀπὸ τοὺς διπλωματικοὺς ἡμῶν πράκτορας καὶ κατέστη ἀδύνατον νὰ μᾶς τοὺς στείλωσι». Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι μία παράλειψις τῶν διπλωματικῶν ἡμῶν πρακτόρων, φρονῶ δ’ ὅτι πρέπει νὰ ἐκτελῶσι τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην καὶ νὰ στέλλωσι πάντα τὰ ἔγγραφα, ὅπως ἐκτελοῦσι τὴν αὐτὴν ὑπηρεσίαν αἱ ἐνταῦθα ξέναι διπλωματικαὶ Ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι διαβιβάζουσιν ὄχι μόνον ἔγγραφα σοβαρὰ καὶ Προϋπολογισμούς, ἀλλὰ καὶ τὰ ἡμερήσια δημοσιεύματα οὐ μόνον τῶν μεγάλων ἐφημερίδων, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν ἀκόμη τῶν λαθροβίων. Ἐὰν συμπέσῃ νὰ προσφύγῃ τις εἰς τὰς ὑπηρεσίας τὰς διπλωματικὰς ἀλλαχοῦ, θὰ λάβῃ πληροφορίας, τὰς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον νὰ λάβῃ εἰς τὸν τόπον του. Ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι ὁσάκις ἐζήτησα ν’ ἀνεύρω ἐμπορικὰς στατιστικὰς ἐνδιαφερούσας τὸν τόπον μας, δὲν τὰς εὑρῆκα εἰς τὸ ἡμέτερον Ὑπουργεῖον, τὰς εὑρῆκα ἐν τῇ ξένῃ, ὁσάκις ἀπεδήμησα. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν ὅτι ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ὀργανώσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν τὴν διπλωματικὴν καὶ τὴν προξενικὴν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην. Ἐὰν οἱ διπλωμάται ἡμῶν εἶναι τόσον ἀπησχολημένοι ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ, ὥστε δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς πάντα ταῦτα, πρέπει νὰ δαπανήσωμεν, ἵνα ὀργανώσωμεν ἐπαρκῆ ὑπηρεσίαν. Ταῦτα εἶχον νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τούτου.

§373ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετραλιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§374Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Δὲν δύναμαι, κύριοι Βουλευταί, ἢ νὰ ἐπικροτήσω τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος. Τελευταίως τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν προέβη εἰς μίαν ὠφέλιμον πρᾶξιν, δημοσιεῦον τὰς ἐκθέσεις τὰς μέχρι τοῦδε μὴ δημοσιευθείσας καὶ μὴ δημοσιευομένας, τὰς ἐκθέσεις τῶν διαφόρων γενικῶν προξένων τῆς Ἑλλάδος ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ, τὰς ἐκθέσεις τὰς ἐμπορικάς. Νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον, ὅπως τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ ὑποστηριχθῶσι, διοριζομένων καταλλήλων ἐμπορικῶν πρακτόρων καὶ παρὰ ταῖς Πρεσβείαις καὶ παρὰ τοῖς Προξενείοις. Συμβαίνει πολλάκις μέγιστα ἐμπορικὰ συμφέροντα ἐν τῇ Εὐρώπῃ καὶ ἰδίᾳ ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ, οὐχὶ ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ὡς ὡμολόγησεν ὁ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ἔντιμος συνάδελφος, νὰ διακυβεύωνται, χωρὶς ὄχι μόνον νὰ μὴ δύναται νὰ τὰ ὑποστηρίξῃ ὁ ἁρμόδιος πρόξενος, ἀλλ’ οὔτε κἂν νὰ δώσῃ τὰς σχετικὰς πληροφορίας. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι καθῆκον ἐπιβεβλημένον εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως προβῇ εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῆς σχετικῆς ὑπηρεσίας, καθὼς ὀφείλομεν νὰ τὸν συγχαρῶμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Ἐμπορικοῦ Δελτίου, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὰς ἐκθέσεις τῶν διαφόρων προξένων. Ταῦτα εἶχον νὰ προσθέσω, συνενῶν καὶ ἐγὼ τὴν παράκλησίν μου.

§375Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ἔχω τὴν τιμὴν ἀπαντῶν ν’ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἀπὸ τῆς ἀναλήψεως τῆς διευθύνσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καθῆκόν μου ἐθεώρησα νὰ ἐπιστήσω διὰ μακροτάτης ἐγκυκλίου ἀπευθυνθείσης πρὸς τὰς προξενικὰς Ἀρχὰς ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ τὴν προσοχὴν αὐτῶν ἐπὶ τῆς ἀνάγκης ἐκείνης ἀκριβῶς, τὴν ὁποίαν τόσον ὀρθῶς διετύπωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτής, νὰ λαμβάνωσι τουτέστι καὶ παρέχωσι πληροφορίας περὶ τῆς ἐμπορικῆς ἐν γένει κινήσεως τῶν μερῶν τῆς προξενικῆς αὐτῶν περιφερείας. Ἀποτέλεσμα τῆς τοιαύτης ἐνεργείας ὑπῆρξαν αἱ ἐκθέσεις, περὶ ὧν προέβησαν εἰς ἀνακοινώσεις οἱ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευταί, ἐκθέσεις αἵτινες ἐκδιδόμεναι εἰς ἰδιαίτερον δελτίον γίνονται διὰ τὴν χρησιμότητα αὐτῶν ἀνάρπαστοι. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄλλην παρατήρησιν τοῦ κυρίου Βουρλούμη, ὅτι τουτέστι δὲν ἀποστέλλονται εἰς τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς προϋπολογισμοὶ καὶ στατιστικαὶ τῶν ξένων Κρατῶν, πρώτην φορὰν μανθάνω τὸ πρᾶγμα. Θέλω ἐξετάσει, δύναται δὲ νὰ εἶναι βέβαιος ὁ κ. Βουλευτὴς ὅτι θέλω μεριμνήσει, ὅπως ἐν τῷ μέλλοντι τακτικῶς περιέρχωνται εἰς τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς τὰ τοιαῦτα ἔγγραφα.

§376Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Δύναμαι νὰ σᾶς πληροφορήσω ὅτι ἀπόψε ἔλαβον τὴν πληροφορίαν ταύτην παρ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς.

§377Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Πιθανώτατα, ἀλλὰ πάντως θὰ διορθωθῇ τὸ πρᾶγμα. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν διορισμὸν ἐμπορικῶν πρακτόρων καθῆκον ἔχω νὰ δηλώσω ὅτι ἐγένετο γενικωτέρα ἐργασία ὑπὸ ἐπιτροπῆς πρὸς μεταρρύθμισιν καὶ συμπλήρωσιν τοῦ προξενικοῦ νόμου. Ἡ ἐργασία αὕτη δυστυχῶς δὲν ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν, καὶ διότι δὲν ἐγένετο πλήρης ἡ ἐπεξεργασία αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγους στενότητος χρόνου καὶ ἄλλους συνδεομένους πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Ἐν τῇ ἐπεξεργασίᾳ ταύτῃ περιελήφθη καὶ τὸ θέμα, περὶ οὗ ἐγένετο λόγος, ἡ ἵδρυσις τουτέστιν ἐμπορικῶν πρακτόρων παρά τισι τῶν προξενικῶν Ἀρχῶν. Ἡ ἐργασία αὕτη θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν προσεχῆ Βουλήν, εἶμαι δὲ πεπεισμένος ὅτι θ’ ἀποτελέσῃ καλὴν συμβολὴν εἰς τὴν περαιτέρω διαρρύθμισιν τῆς ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ ἡμετέρας ὑπηρεσίας.

§378Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Καθ’ ἣν στιγμήν, Κύριοι, ἠκούσαμεν τὴν εὐφρόσυνον εἴδησιν ὅτι ἐντὸς ὀλίγου θὰ δυνάμεθα νὰ παρατάξωμεν 130.000 ἀνδρῶν, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπισκοπήσω ὀλίγον τὸ παρελθόν, ὅπως ἴδωμεν τίνι τρόπῳ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. Ὅτε διὰ πρώτην φορὰν παρουσιάσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Διαδόχου, δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εὑρίσκωμαι μεταξὺ τῶν μελῶν αὐτῆς, ἀλλ’ ἔσπευσα διὰ τῆς δημοσιογραφίας νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ ἄνευ δαπανῶν πολὺ μεγαλειτέρων ἐκείνων, τὰς ὁποίας ὑπεδείκνυεν ὁ τότε Πρωθυπουργός, δαπάνας τὰς ὁποίας ὑπελόγιζε τότε εἰς 1.500.000–2.000.000. Μολοντοῦτο ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ ἐψηφίσθη. Δὲν ἐβράδυνεν ὅμως ὁ τότε Πρωθυπουργὸς ν’ ἀντιληφθῇ ὅτι αἱ δαπάναι ἦσαν πολὺ μεγαλείτεραι ἢ ὅσον ἐνόμιζε, καὶ ἔφερεν εἰς τὴν ἑπομένην Σύνοδον σειρὰν νομοσχεδίων φορολογικῶν ἀνερχομένων εἰς 8.000.000 ὁλόκληρα. Καὶ τότε ἀκόμη δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρευρίσκωμαι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλὰ καὶ πάλιν ἔλαβον τὸν κάλαμον καὶ ἔγραφον ὅτι καὶ τὰ 8.000.000 καὶ ἄλλα τόσα ἂν ψηφισθῶσι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὸν ὀργανισμὸν ἐκεῖνον. Κύριοι, ἔρχονται σήμερον τὰ πράγματα καὶ ἀποδεικνύουσι πόσον εἶχον δίκαιον. Ἔκτοτε ἀληθῶς ἐψηφίσθησαν ὄχι μόνον τὰ 8.000.000, ὄχι μόνον 16.000.000, ἀλλ’ ἐπῆλθε βελτίωσις ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πολλῷ περισσοτέρων καὶ οὕτω μόνον κατωρθώσαμεν τὴν σήμερον ν’ ἀκούσωμεν τὴν εὐφρόσυνον ἀληθῶς εἴδησιν ὅτι δυνάμεθα ἐντὸς ὀλίγου χρόνου νὰ παρατάξωμεν τὰς 130.000 ἀνδρῶν.

§379Γ. ΠΩΠ. Αὐτοὶ θὰ παρετάσσοντο ἀπὸ πέρυσι.

§380Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Καὶ θέλω παραβάλει τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1912 μὲ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1896, ὅπως ἴδωμεν ποῖαι αἱ δαπάναι αἱ ἀπαιτηθεῖσαι διὰ τὰς πολεμικὰς προπαρασκευάς. Καὶ πρῶτον ἔχομεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν δαπάνας μεγαλειτέρας τῶν κατὰ 1896 ὑπαρχουσῶν 7.025,905 ὁλόκληρα· ἔχομεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν 2.173.876 περιπλέον· ἔχομεν εἰς τὸ ταμεῖον Ἀμύνης δαπάνην 4.767.234· ἔχομεν εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου δαπάνην 1.540.667. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἠναγκάσθημεν ν’ ἀποσπάσωμεν τὴν ἀστυνομίαν ἀπὸ τὸν στρατόν, καὶ ὡς ἐκ τούτου ηὔξησαν αἱ δαπάναι κατὰ 2.837.043· ηὔξησαν αἱ δαπάναι αἱ ἐξωτερικαὶ κατὰ 1.475.968· ηὔξησαν αἱ δαπάναι τοῦ δημοσίου χρέους ἐκ τῶν νέων δανείων, τὰ ὁποῖα ἐχρησιμοποιήθησαν τὸ πλεῖστον χάριν τοῦ στρατοῦ κατὰ 13.571.622 καὶ προσετέθησαν νέαι συντάξεις, τῶν ὁποίων μέγα μέρος ἀνήκει εἰς τὸν στρατόν, κατὰ 3.915.837. Ἅπασαι αἱ αὐξήσεις αὗται, αἵτινες ἀφορῶσι κατὰ μέγα μέρος τὴν προπαρασκευὴν τῆς χώρας ἡμῶν, ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν ὡς ἔγγιστα τῶν 37.000,000. Ἡ διαφορὰ δὲ μεταξὺ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1912 καὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1896 εἶναι ὡς ἔγγιστα 49.000.000, ὥστε μᾶς λείπουσιν ἀκόμη 12.000.000. Εἰς τί ἀφορῶσι τὰ 12.000.000 αὐτά; Εἶναι εὔκολον ν’ ἀπαντήσω. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ηὔξησε κατὰ 1.552.000, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας κατὰ 2.329.000. Ἡ τελωνιακὴ ἀστυνομία κατὰ 741.000 καὶ τέλος ἔχομεν τὰς ἑξῆς αὐξήσεις, αἵτινες βεβαίως οὐδεμίαν ἔχουσι σχέσιν μὲ τὴν προπαρασκευὴν τοῦ στρατοῦ· ἐκ τοῦ γεωργικοῦ Θεσσαλικοῦ ταμείου ἔχομεν αὔξησιν 728.000, ἐκ τοῦ ταμείου κληροδοτημάτων 836.000 καὶ ἐξ ἐξόδων ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων 2.422.000. Ἐκ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τῆς αὐξήσεως τῶν δαπανῶν τῶν μετενεχθεισῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο 2.443.384. Ὑπάρχουσι βεβαίως καὶ διάφοροι αὐξομειώσεις εἰς ἕτερα ποσά, ἃς χάριν συντομίας παραλείπω. Οὕτω βλέπομεν ὅτι ὄχι 8,000,000, ὄχι 16,000,000 ἦσαν ἀναγκαῖα διὰ τὰς προπαρασκευάς, ἀλλὰ δὲν ἤρκεσαν οὐδὲ 30,000,000, ὡς ἐγὼ διετεινόμην κρούων ἀκαταπαύστως τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου, εἴτε ἐντὸς εἴτε ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Καὶ δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς αὐτὰς ἔστω καὶ μὲ τὰ 18,000,000 νέων φόρων ἐπιβληθέντων ἀπὸ τοῦ 1896, ἂν δὲν εἶχεν ἐπέλθει ῥαγδαία ἡ ἔκπτωσις τοῦ συναλλάγματος ἐλαττώσασα τὰς δαπάνας κατὰ πολλὰ ἑκατομμύρια. Ἐνταῦθα σταματῶ ἐπὶ μίαν στιγμήν, διὰ ν’ ἀποδείξω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι, ἂν εἶναι ἐπιφυλακτικός, δὲν ἤμην ἐγὼ ὀλιγώτερον αὐτοῦ, τοιοῦτος, καὶ ὅτε διηύθυνον τὰ κοινὰ καὶ καθ’ ὅλην τὴν πολιτικήν μου πορείαν καὶ ἐκτὸς καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς· καὶ μὲ ἀναγκάζει ὁ ὑπαινιγμός, τὸν ὁποῖον ἐξέφερε χθὲς τὴν ἑσπέραν οὗτος, ὅτι, ὅτε συνειργαζόμεθα, ἠναγκάσθη ν’ ἀποσπασθῇ πρὸς μεγάλην αὐτοῦ λύπην ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, διότι δὲν παρεδέχθην, ἵνα ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1899 γίνῃ κατὰ τὰς ὑποδείξεις αὐτοῦ νὰ εἴπω τὰς λέξεις ταύτας. Ἀλλὰ δὲν προσέθηκεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ποῖος εἶχε δίκαιον, καὶ δυστυχῶς σήμερον βλέπω εἰς τὴν «Ἑστίαν», ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει συνήθως τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δίκαιον εἶχεν ὁ κύριος Ὑπουργός. Λοιπὸν τὰ ἀποτελέσματα εἶναι τὰ ἑξῆς. Εἶχον Προϋπολογισμὸν τοῦ 1899 103,655,000, ἐξ ὧν ἔκτακτα ἔξοδα 1,473,000· ἄρα τακτικὰ 102,182,000. Τί δὲ ἀπεδείχθη; Εἰσεπράχθησαν ἐν συνόλῳ 111,244,000, ἐξ ὧν ἔκτακτα 3,855,000· ὥστε τακτικὰ 107,389,000. Ἄρα ἀπέδωκεν ἐπὶ πλέον τῶν ὅσα εἶχον ὑπολογίσει 5,200,000. Ἀφήνω ἤδη τὴν Βουλὴν νὰ κρίνῃ ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι μᾶλλον ἐπιφυλακτικὸς ἢ ἐγώ.

§381Γ. ΠΩΠ. Ὅτε, κύριοι συνάδελφοι, πρὸ μικροῦ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀπαντῶν εἰς ἐγκλήσεις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Λακωνίας παρετήρει ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ σκοποῦ ἀντιπολιτευτικοῦ ἐλέγοντο, ἦσαν λόγοι διατυπούμενοι μόνον εἰς κέντρα, τὰ ὁποῖα δὲν βουλεύονται περὶ τῶν ἐθνικῶν πραγμάτων, ἀλλ’ ἦσαν λόγοι τῶν τριόδων καὶ τῶν καπηλείων, δὲν ἐγνώριζεν ὅτι χωρὶς νὰ θέλῃ, ἐν τῇ λήθῃ, ἥτις ἐπέρχεται λόγῳ τῶν ἀντιφάσεων, ἐπέρριπτε τὴν μομφὴν ταύτην ἐναντίον αὐτοῦ τούτου τοῦ ἐγγράφως διατετυπωμένου ἔργου τῆς Κυβερνήσεως, ἐναντίον αὐτοῦ τούτου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβαλόντος τὸν Προϋπολογισμὸν ἐξ ὀνόματος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Δὲν εἶχεν ἴσως πρόχειρα εἰς τὴν μνήμην ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακωνίας συνάδελφος ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1909 ἔλεγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰσηγούμενος τὸν Προϋπολογισμὸν περὶ τῆς τύχης τοῦ στρατιωτικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν γνωρίζω ἂν ἡ ἔκθεσις ἐκείνη ἦτο ἔκθεσις προωρισμένη ἵνα περιπατήσῃ εἰς τὰς τριόδους καὶ ἵνα εἰσέλθῃ καὶ ἐμπνεύσῃ τοὺς ἐν τοῖς καπηλείοις ἀσχολουμένους· ἦτο ὅμως ἔκθεσις ἐπίσημος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβαλλομένη ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἐν τῇ σελίδι 16 διατύπωσιν τῆς φράσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἔλεγεν ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: «Ἐὰν ἐφηρμόζετο πλήρως τὸ σχέδιον ἐκεῖνο, εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ εἰσηρχόμεθα ταχέως εἰς νέαν οἰκονομικὴν κρίσιν, διότι τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ καλύψωσι τὰ νέα βάρη· θὰ ἠναγκαζόμεθα νὰ θυσιάσωμεν ὁλόκληρον τὸ πρόγραμμα τῆς στρατιωτικῆς ἡμῶν πολιτικῆς». Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ παράσχω τὴν ἔγκρισιν ἐκείνην, καθ’ ὃν τρόπον τὴν διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας. Ἀλλ’ εἶναι ἆρά γε ἀνάγκη νὰ εἰσέλθῃ τις εἰς καπηλεῖα καὶ νὰ περιέρχηται τὰς τριόδους, ἵνα εὕρῃ ἐπιχειρήματα καὶ ὑποστηρίξῃ ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας; Ἀρκοῦσιν αἱ πληροφορίαι, ἃς διετύπωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὡς προκαταβολὴν ἐπὶ τῆς στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, βεβαίως δὲ τὰς ἐγκλήσεις ἐκείνας μόνον ὡς ξένας πρὸς τὴν ἀκρίβειαν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα διατυποῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἠδύνατο νὰ χαρακτηρίσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτε μετὰ τοσαύτης σφοδρότητος σχεδὸν ἀδίκου ἐνεκάλει τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Λακωνίας. Δὲν γνωρίζω ἂν ἀκριβῆ ἦσαν ταῦτα, τὰ ὁποῖα τότε ἔλεγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ ταῦτα γράφονται ἐπισήμως καὶ μετὰ μελέτην μάλιστα μακράν, διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἐπὶ πέντε ὁλοκλήρους μῆνας τὸ Κράτος ἡμῶν ἐκυβερνᾶτο διὰ δωδεκατημορίων, καὶ ὁ Προϋπολογισμός, ἀναλαβούσης τῆς Κυβερνήσεως τὰ ἔργα αὑτῆς ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου, εἰσήγετο εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ μῆνα Φεβρουάριον.

§382Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μήπως θὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν;

§383Γ. ΠΩΠ. Μάλιστα.

§384Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν θὰ ὁμιλήσητε;

§385Γ. ΠΩΠ. Ἁπλῶς θὰ θίξω τοῦτο, χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας.

§386Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τότε ἤθελον σᾶς παρακαλέσει νὰ ἐπιτρέψητε νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ νὰ κανονισθῇ ἡ συζήτησις, καὶ ἔπειτα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§387Γ. ΠΩΠ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§388ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ κ. Φικιώρης ἔχει τὸν λόγον.

§389Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ὁρμώμενος καὶ ἀντιπροσωπεύων ἐπαρχίαν, κύριοι Βουλευταί, ἡ ὁποία ἔστειλε τοὺς πρώτους μετανάστας εἰς τὴν Ἀμερικήν, ἐνόμισα καθῆκόν μου πάντοτε νὰ παρακολουθῶ τὰ τῆς μεταναστεύσεως, τελευταῖον δὲ ἐνόμισα καλὸν νὰ ἐπισκεφθῶ καὶ αὐτοπροσώπως τὸν τόπον ἐκεῖνον, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπὲρ τὰς 200,000 Ἑλλήνων ἔχουσι μεταναστεύσει. Ἐγνώρισα ἐπιτοπίως τὰς ἀνάγκας αὐτῶν, περιῆλθον πολλὰς πόλεις πρὸς τοῦτο, ἐζήτασα πάντας τοὺς ἐκεῖ, ἐφ’ ὅσον ἦτο δυνατόν, καὶ εἰς πάντα τὰ ἐπαγγέλματα ἀναμιγνυομένους, κατῆλθον καὶ εἰς αὐτὰ τὰ ὑπόγεια, διὰ νὰ ἴδω πῶς διάγουσιν οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖ, παντοῦ δέ, ἵνα μὴ μακρηγορῶ, παρὰ πάντων ἤκουσα ὅτι δυστυχοῦσι κατὰ 90%, ὅτι δ’ ἔχουσιν ἀνάγκην μεγίστης προστασίας παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας, διὰ προξένων οὐχὶ τυχαίως λαμβανομένων ἐκ τῶν τάξεων τῶν κατωτέρων τῶν ἐργατῶν, τῶν μεταβαινόντων ἐκεῖ πρὸς εὕρεσιν ἐργασίας, ὅπως ἀποκτήσωσι τὰ ἀμύθητα, ὡς λέγουσι, πλούτη. Ἐπανελθὼν ἐκεῖθεν ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ ἴδω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ νὰ συστήσω εἰς αὐτὸν ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀφήσωμεν ἐπὶ πλέον ἐγκαταλελειμμένους τοὺς ἐκεῖ Ἕλληνας Ἀνεγνώρισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν ἀνάγκην ταύτην, ἀνέμενον δὲ ν’ ἀναγνωρίσῃ ταύτην καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἐν τοῖς κόλποις τῆς ὁποίας ὑπάρχει Ὑπουργὸς ὑπηρετήσας ἐκεῖ ὡς ἐπιτετραμμένος τῆς Ἑλλάδος, ὅπως ληφθῇ πρόνοια ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ περὶ διορισμοῦ προξένων ἐμμίσθων. Δυστυχῶς ὅμως οὐδὲν βλέπω. Δὲν εἶναι μικρὰ ἡ ὠφέλεια, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς προστασίας 200,000 Ἑλλήνων ἐγκαταλελειμμένων εἰς τὴν τύχην των ἐκεῖ. Κύριοι, ὁσημέραι λαμβάνουσιν ἀνάγκην προστασίας καὶ ἀναγκάζονται ἀτυχῶς, προτρεπόμενοι ὡς ἐκεῖ ἐπληροφορήθην, καὶ ὑπὸ τοῦ νῦν ἐπιτετραμμένου τῆς Ἑλλάδος, ν’ ἀσπάζωνται τὴν Ἀμερικανικὴν ὑπηκοότητα.

§390Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Μὴ πιστεύετε τοιαῦτα πράγματα.

§391Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Παρεξήγησίς τις θὰ εἶναι.

§392Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ὄχι· εἶναι γεγονότα. Τοῖς εἶπε μάλιστα καὶ τὸν λόγον ὁ ἐπιτετραμμένος, ὅτι θὰ εὑρίσκωσι προστασίαν, τὴν ὁποίαν σήμερον δὲν εὑρίσκουσιν. Ἐὰν δὲ ἔφερον εἰς ὑμᾶς ν’ ἀναγνώσητε τὸν ὅρκον, τὸν ὁποῖον ὡς Ἀμερικανοὶ πολῖται δίδουσι, θὰ φρίξητε, ὅταν ἴδητε τί ἀπαρνεῖται ὁ Ἕλλην πολίτης καθιστάμενος Ἀμερικανὸς πολίτης. Λοιπὸν παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιστήσῃ μεγίστην προσοχὴν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ νὰ σπεύσῃ νὰ συμπεριλάβῃ πίστωσιν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν περὶ διορισμοῦ ἐμμίσθων προξένων τοὐλάχιστον εἰς τὰ κέντρα, ὅπου ὑπάρχουσι πολλαὶ χιλιάδες Ἑλλήνων, ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ, ἐν Σικάγῳ, καὶ ἐκ τῶν διακεκριμένων μάλιστα, διὰ νὰ συγκρατήσωμεν ἐκεῖ τοὺς Ἕλληνας. Βλέπετε πῶς συντρέχουσιν εἰς τὰς ἐθνικὰς ἀνάγκας τὰ ἄλλα Κράτη. Ἄλλως ἐκεῖ λάβετε παράδειγμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατώρθωσεν ὁ ἔντιμος ἡμῶν συνάδελφος κ. Ματσούκας. Νὰ ληφθῇ δὲ πρόνοια, ὅπως ἀποσταλῇ καὶ Ἐπίσκοπος, διότι δυστυχῶς ὁ κλῆρος, οἱ ἱερεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀποστέλλονται ἑκάστοτε, διαιροῦσι τὰς κοινότητας εἰς δύο στρατόπεδα. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει λάβει ὑπὸ σοβαρωτάτην ἔποψιν τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ θὰ ἐπιμεληθῇ περὶ τῶν ἐκεῖ Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰ 90% λιμοκτονοῦσιν. Ἐγὼ καὶ ὁ κ. Οἰκονόμου μεταβάντες ἐκεῖ κατωρθώσαμεν δι’ ὀλίγων διαλέξεων νὰ πείσωμεν πολλοὺς νὰ ἐπανέλθωσιν, ὥστε εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἂν ὑπῆρχον προξενικαὶ Ἀρχαὶ εἰς τὸ ὕψος τῆς θέσεώς των, ἤθελον κατορθώσει νὰ ἐπαναφέρωσι τοὺς πάντας. Βλέπετε ἡλικίας ἀπὸ 15–40 ἐτῶν, αἱ ὁποῖαι πᾶσαι ἐλλείπουσιν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα.

§393ΙΩΑΝ. ΑΘΗΝΟΓΕΝΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, κύριοι Βουλευταί, καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1911 καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1912, ποιεῖται παμψηφεὶ παρατηρήσεις, ἃς πληρέστατα συμμερίζομαι, ἐπὶ τοῦ κονδυλίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπὸ κεφάλαιον Δʹ, παρατηρήσεις ἀφορώσας εἴς τε τὸ ποσὸν τῆς αἰτουμένης πιστώσεως καὶ εἰς τὸ μὴ κανονικὸν τῆς ἀναγραφῆς τῆς τοιαύτης δαπάνης μεταξὺ ἐκείνων, ἐφ’ ὧν, διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, ἐπιτρέπεται νὰ χορηγῶνται διὰ Βασιλικῶν Διαταγμάτων πιστώσεις ἀναπληρωματικαί. Στηρίζει δὲ τὰς ἀντιρρήσεις αὐτῆς ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νόμου ἀκριβῶς ͵ΒΚΔʹ τοῦ 1892, ἔχοντος οὕτως (ἀναγινώσκει): «Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου ἀναγράφεται κατ’ ἔτος εἰδικὴ πίστωσις εἰς ἐξωτερικὰς δαπάνας. Ἡ πίστωσις αὕτη διατίθεται ἀποκλειστικῶς εἰς τὸν δι’ ὃν ἀναγράφεται σκοπόν, διὰ Βασιλικῶν Διαταγμάτων ἐκδιδομένων ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, κατὰ εἰδικὸν προϋπολογισμὸν προεψηφισμένον ὑπ’ αὐτοῦ καὶ ἀνεπίδεκτον αὐξήσεως διὰ μεταγενεστέρων πιστώσεων πέρα τῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου ἀναγεγραμμένης». Ὁ νόμος, Κύριοι, εἶναι σαφής. Καὶ ὅμως ἡ Κυβέρνησις μὴ ἀρκουμένη εἰς τὸ νὰ ζητῇ παρὰ τῆς Βουλῆς δι’ ἐξωτερικὰς δαπάνας τὸ ὑπέρογκον ποσὸν τῶν δραχμῶν 2,100,000, οὗτινος ἡ διηνεκὴς αὔξησις ἐμβάλλει εἰς εὔλογον ἀνησυχίαν σύμπασαν τὴν ἐπιτροπὴν πολλὰς ἔχουσαν ἀμφιβολίας περὶ τοῦ ἀπαραιτήτου ἢ καὶ τοῦ σκοπίμου τῆς τοσαύτης ὑλικῆς θυσίας, μὴ ἀρκουμένη, λέγω, εἰς τοῦτο ἡ Κυβέρνησις προβαίνει ἔτι περαιτέρω καὶ ἀξιοῖ, παρὰ τὴν ῥητὴν ἀπαγόρευσιν τοῦ νόμου, ὃν πρὸ μικροῦ ἀνέγνωσα, ἵνα χορηγήσωμεν αὐτῇ παρατύπως τὸ δικαίωμα, ὅπως δι’ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων δαπανήσῃ καὶ μεῖζον ἔτι τοῦ ἀναγεγραμμένου ποσόν. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους, ἐὰν τοσοῦτον ἐπιτακτικὴ ὑφίσταται ἡ ἀνάγκη πιστώσεων ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου Δʹ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, φρονῶ ὅτι θὰ ἦτο ὀρθότερον νὰ μεταρρυθμίσωμεν τὸν νόμον ͵ΒΚΔʹ παρά, καταπατοῦντες πάντα συνταγματικὸν καὶ δημοσιονομικὸν κανόνα, νὰ καταργῶμεν διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ διατάξεις νόμων καὶ δὴ λογιστικῶν.

§394Δ. ΚΑΛΕΡΓΗΣ. Ὀλίγας παρατηρήσεις ἢ μᾶλλον συστάσεις σκοπῶ νὰ κάμω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Προϋπολογισμοῦ. Ἐν πρώτοις νομίζω ὅτι πολλὰς ἀδιαθέτους πιστώσεις ἔχομεν εἰς τὸν παρελθόντα Προϋπολογισμόν, καίτοι αἱ αὐταὶ πιστώσεις ἀνεγράφησαν καὶ πάλιν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1912. Ἄξιον παρατηρήσεως εἶναι ὅτι αἱ ἀδιάθετοι πιστώσεις, ἰδίως αἱ ἀφορῶσαι τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου, προέρχονται ἐκ τῆς μὴ συμπληρώσεως τῶν κενῶν θέσεων. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δυοῖν θἄτερον συμβαίνει· ἢ ὁ νέος ὀργανισμὸς τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου εἶναι πολυτελὴς καὶ δέον νὰ παρουσιάσητε ὀργανισμὸν σύμφωνον πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, ἢ ὁ νέος ὀργανισμὸς καλῶς ἔχει καὶ τότε βεβαίως δὲν λειτουργεῖ καλῶς, ἀφοῦ ὑπάρχουσι κεναὶ θέσεις τμηματαρχῶν καὶ πάντων σχεδὸν τῶν γραμματέων. Θὰ παρεκάλουν ἑπομένως τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προβῇ εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῶν κενῶν θέσεων, καίτοι γνωρίζω ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν ἐξωτερικῶν ὑπαλλήλων δὲν ἐπιθυμοῦσι νὰ ἐπιστρέψωσιν εἰς τὸ κέντρον διὰ λόγους οἰκονομικούς, καθότι λαμβάνουσι μεγαλείτερον μισθὸν ὑπηρετοῦντες εἰς τὸ Ἐξωτερικόν. Ἐὰν δὲν συμπληρώσητε ἐγκαίρως τὰς ὀργανικὰς θέσεις τοῦ Ὑπουργείου, θὰ ἐπέλθῃ πλήρης παραλυσία εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ δὲν θὰ λειτουργήσῃ καλῶς ὁ νέος ὀργανισμός. Ὡς ὀρθῶς παρετήρησαν καὶ οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες συνάδελφοι, ἐλήφθη ἰδιαιτέρως πρόνοια ἐν τῷ νέῳ ὀργανισμῷ καὶ περὶ τῶν ἐμπορικῶν ὑποθέσεων· διῃρέθη ὁλόκληρος ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου εἰς δύο τμήματα ἢ μᾶλλον εἰς δύο γενικὰς διευθύνσεις, εἰς τὴν μίαν δ’ ἐξ αὐτῶν ἀνετέθη σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ ἡ μελέτη παντὸς ὅ,τι σχετίζεται πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν καὶ ξένον ἐμπόριον. Ὁ ὀργανισμὸς ὥρισε ῥητῶς ὅτι δέον ἅπαξ τοῦ μηνὸς νὰ ἐκδίδωνται δελτία, ἐν οἷς νὰ δημοσιεύωνται αἱ ἐμπορικαὶ ἐκθέσεις τῶν προξένων. Δυστυχῶς μέχρι τοῦδε τέσσαρες μόνον τοιαῦται ἐδημοσιεύθησαν· δὲν ἐδημοσιεύθησαν δὲ πλείονες, διότι δὲν ἐπαρκεῖ τὸ προσωπικόν, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, καὶ δὲν δύναται νὰ ἐπαρκῇ, ἐφ’ ὅσον δὲν συμπληροῦνται αἱ θέσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγεγραμμέναι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ καὶ μένουσι κεναί. Δὲν ἀνεγράφη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1912 ἡ σχετικὴ πίστωσις τοῦ ἐνοικίου τῆς Πρεσβείας Κωνσταντινουπόλεως, διὰ τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφισθῇ εἰς γʹ ἀνάγνωσιν. Συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὴν ἀνάγκην τῆς πληρωμῆς τοῦ ἐνοικίου τῆς Πρεσβείας Κωνσταντινουπόλεως, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ λάβῃ ἄλλα μέτρα περὶ πρεσβευτικοῦ μεγάρου ἐν Κωνσταντινουπόλει. Πᾶσαι αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις ἔχουσι πολυτελῆ πρεσβευτικὰ μέγαρα ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἀλλὰ καὶ ἄλλα Κράτη, ὅπως π.χ. ἡ Σουηδία, ἡ Ὁλλανδία, τὸ Βέλγιον, ἡ Ῥωμουνία, ἔχουσι μέγαρα εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, καὶ μόνον ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει ἰδιόκτητον μέγαρον. Θὰ ἠδύνατο κάλλιστα ἡ Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην ἄλλων πόρων, μόνον διὰ μικρᾶς οἰκονομίας καὶ μικρᾶς φροντίδος νὰ ἔχῃ μέγαρον ἐν Κωνσταντινουπόλει. Καταβάλλονται 10,000 δρ. ἐτησίως διὰ τὸ ἐνοίκιον τῆς Πρεσβείας καὶ 10,000 δρ. διὰ τὸ ἐνοίκιον τοῦ Προξενικοῦ γραφείου· ἰδοὺ ἀμέσως 20,000 δρ. Ἐπίσης ὑπάρχουσιν ἐν Κωνσταντινουπόλει πολλὰ ἀκίνητα ἀνήκοντα τῷ Δημοσίῳ καὶ προερχόμενα ἐκ δωρεῶν διαφόρων ὁμογενῶν, τὰ ὁποῖα σήμερον δὲν ἀποφέρουσι τίποτε ἀπολύτως· εἶναι οἰκόπεδα, τὰ ὁποῖα δύνανται κάλλιστα νὰ ἐκποιηθῶσι, τὸ δὲ προϊὸν τῆς πωλήσεως νὰ χρησιμοποιηθῇ ὡς βάσις τῆς ἀπαιτηθησομένης δαπάνης πρὸς ἀνοικοδόμησιν μεγάρου.

§395Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ἐν Κωνσταντινουπόλει;

§396Δ. ΚΑΛΕΡΓΗΣ. Βεβαίως.

§397Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ἐλάχιστα.

§398Δ. ΚΑΛΕΡΓΗΣ. 6,000 λιρῶν.

§399Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ὄχι, κύριε Βουλευτά.

§400Δ. ΚΑΛΕΡΓΗΣ. Μάλιστα· εἶναι Προϋπολογισμός, ὁ ὁποῖος ἔχει γίνει πρὸ ὀκτὼ ἐτῶν. Ὑπάρχουσι τὰ ἔγγραφα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς ν’ ἀναφέρῃ περὶ αὐτοῦ· ἕξ ἢ ἑπτὰ χιλιάδες λιρῶν. Εἰς τὸ Γαλατᾶ, εἰς τὸ Ἀρναούτκιοϊ εὑρίσκονται, μοὶ φαίνεται, καὶ εἰς διάφορα ἄλλα μέρη. Πρὸς συμπλήρωσιν δὲ τῆς ὅλης δαπάνης θὰ ἠδύνατο κάλλιστα ἡ Κυβέρνησις νὰ συνάψῃ χρεολυτικὸν δάνειον, τοῦ ὁποίου ἡ ὑπηρεσία θὰ ἐκαλύπτετο διὰ τοῦ ποσοῦ τῶν 20,000 δρ., ὅπερ κατ’ ἔτος ἀναγράφεται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ διὰ τὸ ἐνοίκιον τῆς Πρεσβείας καὶ τοῦ Προξενικοῦ γραφείου. Ἔχει δὲ μεγίστην σημασίαν ἡ ἀξιοπρεπὴς παράστασις τῆς Ἑλλάδος ἐν Κωνσταντινουπόλει. Τὸ αὐτὸ καὶ ἐν Πετρουπόλει, ὅπου ὑπάρχει ἰδιαιτέρα περιουσία τριῶν ἑκατομμυρίων προερχομένων ἐκ δωρεᾶς ὁμογενοῦς καὶ ἥτις νὰ χρησιμοποιηθῇ πρὸς ἀνέγερσιν μεγάρου πρεσβευτικοῦ. Ἀλλ’ οὐδεμία ἐλήφθη μέριμνα καὶ περὶ αὐτοῦ. Ὑπάρχει τὸ αὐτὸ σχεδὸν καὶ ἐν Βουλγαρίᾳ· ὁμογενεῖς εἰς τὴν Σόφιαν τῆς Βουλγαρίας ἔκαμον δωρεάς.

§401Γ. ΠΩΠ. Ἔχομεν καὶ εἰς τὸ Βουκουρέστιον, κύριε συνάδελφε, καὶ κάθεται ὁ πρέσβυς εἰς τὸ ξενοδοχεῖον.

§402Δ. ΚΑΛΕΡΓΗΣ. Δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει. Διὰ πάντα ταῦτα ἀντὶ νὰ λαμβάνῃ ἡ Κυβέρνησις προσωρινὰ μέτρα δι’ ἓν ἔτος καὶ δύο ἔτη, ἔπρεπε νὰ ἐλαμβάνετο ὁριστικὴ ἀπόφασις καὶ νὰ ὑπεβάλλετο νομοσχέδιον διὰ τὴν ἀνέγερσιν Πρεσβειῶν τοὐλάχιστον εἰς τὰ τρία αὐτὰ μέρη, διὰ τὰ ὁποῖα καὶ ἂν μὴ ὑπάρχῃ ὁλόκληρον τὸ χρῆμα, ὑπάρχει ὅμως τρόπος πρὸς ἐξοικονόμησιν τῆς ἀπαιτηθησομένης δαπάνης. Τὸ κεφάλαιον τῶν ἐξωτερικῶν δαπανῶν ηὐξήθη κατὰ 100 χιλ. δραχμῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτε ὑπέβαλε τὸν Προϋπολογισμόν, κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, εἶπεν, ἐὰν δὲ μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὅτι ηὔξησε τὸ κεφάλαιον τῶν ἐξωτερικῶν δαπανῶν κατά τι, διότι δὲν ἐνόμιζεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ἀνάγκην καὶ πάλιν ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως. Δὲν γνωρίζει ὅτι προτάσεις καὶ πάλιν ὑπεβλήθησαν περὶ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως τριακοσίων χιλιάδων; Δὲν φρονῶ ὅτι ἡ δαπάνη αὐτὴ εἶναι χρήσιμος. Τουναντίον θὰ ἐπεθύμουν, ὅπως ἡ Ἑλλὰς δαπανήσῃ καὶ τέσσαρα καὶ δέκα ἑκατομμύρια διὰ τὸν σκοπὸν αὐτόν. Τὰ χρήματα αὐτὰ διετίθεντο μέχρι τοῦ 1904 οὐ μόνον ἄριστα, ἀλλὰ καὶ τακτικώτατα· ἴσως οὐδεμία δαπάνη τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐγίνετο τακτικωτέρα ἀπὸ τὴν δαπάνην τῶν ἐξωτερικῶν δαπανῶν μέχρι τοῦ 1904 ἢ 1905, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς· μετὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἕνεκα λόγων ἀνεξαρτήτων τῆς καλῆς θελήσεως τῶν Κυβερνήσεων ἡ δαπάνη δὲν ἐγένετο τακτικῶς, κατὰ τύπους τοὐλάχιστον. Φρονῶ ὅτι σήμερον, ὅτε ἐξέλιπον οἱ λόγοι, οἵτινες ὑπῆρχον τότε, καὶ ὅτε ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα ἔχει τὴν δύναμιν νὰ τακτοποιήσῃ τὰ πάντα, ἔδει νὰ τακτοποιήσῃ καὶ τὰς δαπάνας ταύτας, νὰ τὰς τακτοποιήσῃ δὲ εἰς τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ἀναγκάζηται νὰ παρουσιάζῃ ἐντὸς ἓξ μηνῶν δύο νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων νὰ ζητῇ, οὕτως εἰπεῖν, ἄφεσιν ἁμαρτιῶν. Ἐὰν δὲν κανονισθῶσι τὰ τῶν ἐξωτερικῶν δαπανῶν, μετὰ ἓξ μῆνας θὰ παρουσιάσητε καὶ πάλιν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ζητήσητε ἀπὸ τὴν Βουλὴν ν’ ἀναγνωρίσῃ τὰς παρατύπως γενομένας δαπάνας. Νομίζω ὅτι δύναται νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος νὰ ψηφισθῇ νομοσχέδιον, οὐχὶ ὅπως τὸ ὑποβληθέν, ἀλλ’ ἄλλως πως διατυπούμενον, εἰς τρόπον ὥστε αἱ δαπάναι αὐταὶ καὶ τυπικῶς νὰ ἔχωσι καλῶς, διότι τυπικῶς ἔχουσι κακῶς, κάκιστα.

§403Γ. ΠΩΠ. Οὐσιαστικῶς;

§404Δ. ΚΑΛΕΡΓΗΣ. Οὐσιαστικῶς ὑποθέτω ὅτι οἱ διαχειριζόμενοι τὰ χρήματα αὐτὰ εἶναι ἀνώτεροι πάσης ὑπονοίας καὶ ὑποψίας.

§405Γ. ΠΩΠ. Περὶ σκοπιμότητος πρόκειται.

§406Δ. ΚΑΛΕΡΓΗΣ. Περὶ σκοπιμότητος σᾶς εἶπον ὅτι τὸ χρῆμα αὐτὸ σκοπίμως διατίθεται. Τώρα ὁ τρόπος τῆς διαθέσεως τὸ καθιστᾷ ἐνίοτε οὐχὶ τόσον χρήσιμον, ἀλλὰ κατ’ ἀρχήν, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι ἀπαραίτητος.

§407Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐγένοντο καὶ καταχρήσεις.

§408Δ. ΚΑΛΕΡΓΗΣ. Αὐταὶ εἶναι αἱ καταχρήσεις αἱ ἀναπόφευκτοι εἰς τοιαύτας δαπάνας. Τώρα δὲν δύναμαι νὰ ἐπεκταθῶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὰς δαπάνας ἐν γένει. Θὰ ἐπεθύμουν μόνον νὰ κάμω καὶ μίαν σύστασιν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν—καὶ ἐλπίζω ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς συστάσεως αὐτῆς— Θὰ ἐπεθύμουν δηλονότι νὰ δώσῃ μίαν κατεύθυνσιν ὡρισμένην εἰς τὴν πολιτικήν της, τὴν ἐξωτερικὴν τοὐλάχιστον, διότι φρονῶ ὅτι ὅσα μέχρι τοῦδε συνέβησαν —δὲν ἐννοῶ ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως— ὀφείλονται οὐχὶ μόνον εἰς τὴν ἔλλειψιν στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς παρασκευῆς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν παντελῆ ἔλλειψιν πολιτικῆς κατευθύνσεως. Οὐδεμίαν εἴχομεν μέχρι τοῦδε πολιτικὴν κατεύθυνσιν. Ἐλπίζω καὶ ὑποθέτω ὅτι θὰ δώσητε σήμερον μίαν κατεύθυνσιν, διὰ νὰ μὴ εὑρεθῶμεν, ὡς καὶ κατὰ τὸ παρελθόν, εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μεταβάλλωμεν καθ’ ἡμέραν πορείαν. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν οὐδεμίαν εἶχε πολιτικὴν ἡ Ἑλλάς· ἄλλοτε μὲν ἐδεχόμεθα ἰδιαιτέρους ἀπεσταλμένους τοῦ Σουλτάνου καὶ ἐκηρυττόμεθα ὑπὲρ τοῦ ἐν Τουρκίᾳ παλαιοῦ καθεστῶτος, δέκα δὲ ἡμέρας μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τῶν νεοτούρκων οἱ Μητροπολῖται ἀντήλλασσον δημοσίᾳ ἀδελφικὸν ἀσπασμὸν μετὰ τῶν μουφτήδων, ὅτι, ἐνῷ ταῦτα συνέβαινον ἐν Τουρκίᾳ, ἡμεῖς ἐλύομεν τὸ Κρητικὸν ζήτημα ἐν Εὐρώπῃ διαδίδοντες ὅτι ὁ Κλεμανσὼ ἀνέλαβε τὴν ὑποστήριξιν τῶν συμφερόντων μας. Καὶ ἐνῷ τοιαῦτα διεδίδοντο περὶ Γαλλικῆς πρωτοβουλίας ἐν τῷ Κρητικῷ ζητήματι, δὲν παρέλειπον νὰ θέσωσιν εἰς κυκλοφορίαν τὴν εἴδησιν ὅτι ὁ αὐτοκράτωρ τῆς Γερμανίας, ὅστις τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἦτο εἰς τὴν Κέρκυραν, ὑπεσχέθη νὰ μεσολαβήσῃ ὑπὲρ ἡμῶν, ἐὰν τῷ ἐνεπιστευόμεθα τὴν διεύθυνσιν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς μας. Ἀλλὰ μήπως ἐλησμονήσαμεν καὶ τὴν Τουρκίαν; Ἐνῷ ἀνεμένετο ἡ λύσις τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος ἀπὸ τὰς Δυνάμεις, ἀπεστέλλοντο εἰς Κωνσταντινούπολιν ἀνεπίσημοι ἀντιπρόσωποι, οἱ ὁποῖοι ὑπέσχοντο νὰ ἐξαγοράσωσιν ἀπὸ τοὺς νεοτούρκους τὴν Κρήτην.

§409Γ. ΠΩΠ. Ὁ κ. Κατσίνας ἐλάμβανε συνεντεύξεις!

§410Δ. ΚΑΛΕΡΓΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ συστήσω θερμῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ κατεύθυνσιν ὁριστικὴν εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν αὐτῆς, καὶ ἡ κατεύθυνσις αὕτη θὰ ὠφελήσῃ ἴσως ἐξ ἴσου, ἂν ὄχι καὶ περισσότερον, μὲ τὴν στρατιωτικὴν καὶ ναυτικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας. (Χειροκροτήματα).

§411ΙΩΑΝ. ΓΡΥΠΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακωνίας βουλευτὴς κ. Φικιώρης, ὅστις ἐξ ἰδίας τῶν πραγμάτων ἀντιλήψεως ἐξέθηκε γνώμας ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἐν Ἀμερικῇ, εἶπεν ὅτι θεωρεῖ ἀπόλυτον καὶ ἐπιβαλλομένην τὴν ἀνάγκην, ὅπως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀντιπροσωπευθῇ ἐν Ἀμερικῇ ἀντὶ τῶν νῦν ἀμίσθων δι’ ἐμμίσθων προξενικῶν Ἀρχῶν. Ἡ γνώμη αὕτη εἶναι καὶ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως, παρακαλῶ ὅμως τὴν Βουλὴν νὰ πιστεύσῃ ὅτι, ἂν τὸ πρᾶγμα δὲν ἐπραγματοποιήθη μέχρι τοῦδε, ἡ ἀναβολὴ τῆς μέχρι τοῦδε πραγματοποιήσεως ὀφείλεται εἰς τοῦτο, ὅτι εἶχεν ἀρχίσει προκαταρκτικὴ ἐργασία πρὸ σύνταξιν νομοσχεδίου περὶ μεταναστεύσεως, πρὸς τὸ ὁποῖον ἤθελε συνδυασθῆ ἡ δι’ ἐμμίσθων προξενικῶν Ἀρχῶν ἀντιπροσωπεία τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἐν Ἀμερικῇ, λόγῳ ὅμως ἀσθενείας τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ δὲν κατέστη δυνατὴ ἡ ὑποβολὴ καὶ ἐπιψήφισις αὐτοῦ ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ, πάντως ὅμως ἐν τῇ μελλούσῃ Βουλῇ θὰ ψηφισθῇ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου του διετύπωσε μομφὴν κατὰ τοῦ ἐν Οὐασιγκτῶνι ἐπιτετραμμένου τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι οὐ μόνον παραινεῖ, ἀλλὰ καὶ κατά τινα τρόπον ἐκβιάζει τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους, ὅπως λάβωσι τὴν Ἀμερικανικὴν ὑπηκοότητα ἐπὶ βλάβῃ τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων. Ἀναντιρρήτως, ἐὰν οὕτως ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, ὁ ἐν λόγῳ ἐπιτετραμμένος καταδεικνύεται ἐκτρόπως ἐνεργῶν. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ τῷ παρατηρήσω ὅτι βεβαίως ἐγένετο ἠχὼ ἀναληθῶν πληροφοριῶν. Εἶναι ἀδύνατον ὁ ἐκεῖ ἐπιτετραμμένος τῆς Ἑλλάδος, ὅστις πλήρη ἔχει συναίσθησιν τῶν καθηκόντων αὑτοῦ, εἶναι ἀδύνατον, λέγω, νὰ παροτρύνῃ τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους, ὅπως μεταβάλωσιν ὑπηκοότητα. Ὁ ἕτερος τῶν ἀξιοτίμων ἐκ Λακωνίας βουλευτῶν κ. Ἀθηνογένης ὡμίλησε περὶ τῆς τελουμένης παραβάσεως τοῦ ΒΚΔʹ νόμου δι’ αἰτήσεως ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων. Ἀναντιρρήτως τὸ πρᾶγμα εἶναι ἔκτροπον· οὕτως ὅμως ἐγένετο καὶ ἐν τῷ παρελθόντι πάντοτε, οὐδὲ δύναται νὰ γίνῃ ἄλλως, ἐφ’ ὅσον τὸ κονδύλιον τὸ ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δὲν ἐπαρκεῖ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας βουλευτὴς καὶ φίλος μου κ. Καλέργης εὐηρεστήθη νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν μου ἐπὶ ἑνὸς ἀτόπου, ὡς εἶπεν, ὅτι τουτέστι δὲν εἶναι συμπεπληρωμέναι αἱ θέσεις πάντων τῶν τμηματαρχῶν καὶ τῶν γραμματέων ἐν τῇ κεντρικῇ ὑπηρεσίᾳ. Ὁ κ. Καλέργης εἰπὼν τοῦτο δὲν εἶπεν ἀναληθῆ. Ἀληθῶς δὲν εἶναι συμπεπληρωμέναι ἅπασαι αἱ θέσεις, γραμματέων ἰδίᾳ, διότι τμηματάρχου μία μόνον θέσις εἶναι κενή. Πρὸς πλήρωσιν αὐτῶν καταβάλλεται μέριμνα, ἐὰν δὲ δὲν συνεπληρώθη εἰσέτι ἡ ἔλλειψις αὕτη, ὀφείλεται εἰς δυσχερείας ἐκ τῆς ἐλλείψεως προσωπικοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐκ λόγων ἄλλων σχετιζομένων πρὸς τὸ ζήτημα, ἐκ τῆς βραδύτερον διαρρυθμίσεως τῶν ὁποίων θὰ προκύψωσι πρόσωπα καταλληλότατα πρὸς κατάληψιν θέσεων ἐν τῇ κεντρικῇ ὑπηρεσίᾳ. Ὁ κ. Καλέργης ὡμίλησε καὶ περὶ τῆς ἀνάγκης οἰκοδομήσεως ἢ ὀπωσδήποτε ἀποκτήσεως μεγάρου πρεσβευτικοῦ παρά τισι τῶν Πρεσβειῶν, ἰδικάτατα δὲ ἐν Κωνσταντινουπόλει. Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ εἶναι ὀρθοτάτη. Ἀναντιρρήτως, κύριοι Βουλευταί, ἁπανταχοῦ μὲν, ἰδικάτατα ὅμως ἐν Τουρκίᾳ, ἡ ἀρτία ἐξωτερικὴ παράστασις τῆς ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας τὰ μέγιστα ἐπιδρᾷ καὶ ἐπὶ τὴν τελεσφόρον προστασίαν τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων. Πολλάκις οὕτως ὁ ἀοίδιμος προκάτοχός μου ἐν τῇ ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείᾳ, Μαυροκορδᾶτος, ἀνηνέχθη πρὸς τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, παραστήσας τὴν πλήρωσιν τῆς ἀνάγκης ταύτης καὶ ὑποβαλὼν προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ἦτο δυνατὸν καὶ ἔπρεπε νὰ γίνωσιν ἀποδεκταί. Ἀλλ’ οὐδὲν δυστυχῶς ἐγένοντο, ὅτε δ’ ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας, κατανοήσας ἐπιβαλλομένην τὴν πλήρωσιν τῆς ἀνάγκης αὐτῆς ἐπανέλαβον καὶ ἐγὼ συστάσεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, αἵτινες ὅμως δυστυχῶς δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν. Καὶ τελευταῖον ἀκόμη ἐγένοντο σκέψεις περὶ ἀποκτήσεως οἰκήματος ἐν Κωνσταντινουπόλει διὰ Πρεσβείαν, ἀλλὰ ἕνεκα διαφόρων λόγων αἱ σκέψεις αὗται δὲν ἐπραγματοποιήθησαν. Συνομολογῶ οὕτω μετὰ τοῦ κ. Καλέργη ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ κατὰ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν τρόπον ἀπόκτησις οἰκημάτων διὰ Πρεσβείας, ἰδιαίτατα δ’ ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἀλλὰ διαφωνῶ μόνον πρὸς αὐτὸν ὡς πρὸς τὸ ποσόν, ὅπερ δύναται νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς πωλήσεως τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχει ἐν Κωνσταντινουπόλει τὸ Δημόσιον, διότι ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τῆς γενομένης πρὸ τριετίας, νομίζω, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἐκ ποίας ἀφορμῆς, προέκυψεν ὅτι ἐκ τῶν κτημάτων αὐτῶν μικρὸν ποσόν, 3000 λίρας μόνον νομίζω, δυνάμεθα νὰ πορισθῶμεν.

§412Δ. ΚΑΛΕΡΓΗΣ. Ἔχει καὶ τὰ ἐνοίκια τῶν δύο Προξενείων.

§413Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀναντίρρητον εἶναι ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ἀνάγκη, ὅπως ἀποκτήσωμεν μέγαρον διὰ τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει ἰδίᾳ Πρεσβείαν, ἐλπίζω δ’ ὅτι δὲν θέλει βραδύνει πολὺ ἡ πλήρωσις αὐτῆς. Ὄσον ἀφορᾷ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, περὶ τῆς ὁποίας ἐποιήσατο λόγον ὁ κ. Καλέργης, συστήσας εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ εἰς αὐτὴν μίαν κατεύθυνσιν, καθῆκον ἔχω νὰ δηλώσω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ ὑπερτάτῃ ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων μερίμνῃ αὑτῆς, πρὸς τὴν ὁποίαν ἐκ καθήκοντος πλήρη ἔχει τὴν συναίσθησιν, νὰ δηλώσω λέγω ὅτι ἐπετέλεσε καὶ ἐν τῇ ἐξωτερικῇ αὑτῆς πολιτικῇ καὶ θὰ ἐπιτελέσῃ πλήρως τὸ ἐν λόγῳ καθῆκον. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§414Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Βουρλούμης, εἶναι ζήτημα σπουδαιότατον, ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἂν εἶχον ὑπ’ ὄψει αἱ ἑκάστοτε Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις καὶ ἐρρύθμιζον τὰς ἐνεργείας αὑτῶν προσηκόντως, πανταχοῦ μέν, ἀλλ’ ἰδίᾳ ἐν τῇ Ἀνατολῇ, σήμερον ὁ Ἑλληνισμὸς θὰ εἶχε δυνάμεις ἀκαταγωνίστους, θὰ εἶχε τοιαύτας δυνάμεις, ὥστε εὐχερῶς νὰ δύναται νὰ προσανατολισθῇ καὶ πρὸς τὰς ἀπόψεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἐπεκαλέσθη ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, ὁ ἀξιότιμος κ. Καλέργης. Διότι θὰ ἦτο εὐχερὲς εἰς τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν νὰ δώσῃ κατεύθυνσιν ἐξωτερικῆς πολιτικῆς οὐχὶ ἁπλῶς πρεπούσης, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλητικῆς, ἂν εἶχεν ἀνέκαθεν τὸ Κράτος τοῦτο συναισθανθῆ ὅτι τὸ μέγιστον πάντων τῶν ἄλλων καθηκόντων αὑτοῦ ἦτο νὰ ῥυθμίσῃ καὶ ἔχῃ ὑπὸ τὴν χεῖρα αὑτοῦ πᾶσαν καὶ πᾶσαν κίνησιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Προκειμένου περὶ τοῦ ἄλλου ζητήματος, τῶν ἐν Ἀμερικῇ Ἑλλήνων, ἐγὼ γνωρίζω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι λαμβάνω σχεδὸν καθ’ ἑκάστην ἐκ μέρους Ἑλλήνων ἐγκατεστημένων ἐν Ἀμερικῇ, Ἑλλήνων, μορφώσεως, πολλάκις, πάντως δὲ κατεχόντων θέσιν ἐξαιρετικὴν μεταξὺ τῶν ἐκεῖ μεταναστῶν, ἐπιστολάς, πρέπει νὰ εἴπω ἐκθέσεις πολυσελίδους, αἵτινες εἶναι πλήρεις πάθους καὶ ἐχθροπαθείας καὶ μίσους Ἑλλήνων καθ’ Ἑλλήνων. Ἔχει δημιουργηθῆ κατάστασις ἐν Ἀμερικῇ χειροτέρα πάσης περιγραφῆς. Θὰ προσπαθήσω νὰ συλλέξω τὰς ἀπομενούσας εἰς τὸ γραφεῖον μου ἐκ τῶν ἐκθέσεων ἐκείνων καὶ τὰς διευθύνω πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Κυριώτατα ἔχουσι διαιρεθῆ εἰς ὀπαδοὺς φανατικοὺς τῆς λεγομένης Πανελληνίου Ἑνώσεως καὶ εἰς ἐχθίστους πρὸς αὐτήν, τὴν ὁποίαν ἀποκαλοῦσιν οἱ ἀντίθετοι Πανελλήνιον διαίρεσιν, πανελλήνιον ἐξάρθρωσιν καὶ ἀποσύνθεσιν.

§415Γ. ΠΩΠ. Ἄς τὴν εἴπωμεν ἀνόρθωσιν.

§416Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ποίαν τινὰ σημασίαν ἔχει τὸ ζήτημα εἶναι περιττολογία καταφανὴς νὰ τὸ εἴπω ἐντεῦθεν. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη ἐπιβλητικὴ καὶ κατεπείγουσα, ἔχων ἀφορμὴν πρό τινος, νὰ τὸ εἴπω καὶ αὖθις, νὰ ὑπάρξῃ κατάλληλος προξενικὴ ὑπηρεσία ἐν Ἀμερικῇ, νὰ μελετηθῇ ἡ διαίρεσις αὕτη ἡ φανατική, ἡ δημιουργήσασα μίση καὶ πάθη ἄσπονδα, ὑπ’ ἀνθρώπου ὄχι μόνον μεμελετημένου καὶ ἁπλῶς ἐναρέτου, ὡς ἔλεγον πρὸ μηνῶν, ἀλλὰ πρακτικοῦ ἀνθρώπου, σοβαροῦ, θετικοῦ, οὐχὶ ἀνθρώπου, ὅστις ἔχει μόνον τὴν ἀρετὴν τοῦ Ἕλληνος, τὴν φιλοπατρίαν τὴν φλογεράν, παρασυρομένου δὲ ἀπὸ μίαν ὑπόσχεσιν εἰς θουρίους ὕμνους, εἰς αἰσθηματικότητας ὑπερβολικὰς ἐν τῇ ἀρετῇ του καὶ τῇ φιλοπατρίᾳ του. Διότι, καὶ ἂν ἀφαιρέσῃ τις τὰς ὑπερβολικότητας, αἵτινες περιέχονται καὶ εἰς ταύτας τὰς ἐκθέσεις καὶ εἰς ἐκείνας, θὰ πεισθῇ ὅτι ἔχει δημιουργηθῆ ἐν Ἀμερικῇ μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων κατάστασις, ἥτις καὶ τὴν φιλοπατρίαν αὐτῶν μαραίνει καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀκμὴν ἐξαντλεῖ, πάντως δὲ δὲν ὑπάρχει ἡ ἀλληλοβοήθεια μεταξὺ αὐτῶν, ἥτις θ’ ἀπετέλει τὴν μεγαλειτέραν δύναμιν τῆς προόδου αὐτῶν καὶ τὸ μεγαλείτερον ἐλατήριον, τὸ ὁποῖον θὰ προσώθει διαρκῶς τὴν φιλοπατρίαν των εἰς ἔργα ὠφέλιμα δι’ αὐτοὺς καὶ θὰ τοὺς συνεκράτει εἰς τὴν ἰδέαν, ὅπως ἐπανέλθωσί ποτε εἰς τὴν πατρίδα των.

§417Σ. Κ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῶν δυστυχῶν μεταναστῶν, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐν Ἀμερικῇ. Καὶ ἐκ τῆς ἡμετέρας νήσου χιλιάδες μετενάστευσαν. Γνωρίζω ὅτι πλεῖστοι ἐκ τῶν μεταναστευόντων ἐκεῖσε μεταναστεύουσι κυρίως ἐκ τοῦ κακοῦ παραδείγματος καὶ δευτερευόντως ἐκ λόγων οἰκονομικῶν. Ἐγκαταλείπουσι δὲ τὰς οἰκογενείας αὑτῶν, ὅπως φέρωσι πλοῦτον εἰς αὐτάς, ἀλλὰ δυστυχῶς ἀντὶ χρυσοῦ φέρουσι πολλάκις ἐν ἀφθονίᾳ τὰ μικρόβια τῆς φθίσεως. Εἶναι ἀνάγκη ὡσαύτως ἀποστολῆς ἑνὸς Ἐπισκόπου καταλλήλου, ὁ ὁποῖος νὰ ἐνσταλάξῃ εἰς τὰς ψυχὰς αὐτῶν τὰ διδάγματα τῆς ἀρετῆς, ὅστις νὰ εἶναι ἀληθὴς χριστιανός, ὀπαδὸς πραγματικὸς τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὄχι νὰ χρηματίζηται, ἀλλὰ νὰ θυσιάζηται ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς Πατρίδος. Ἐπίσης εἶναι ἀνάγκη νὰ διευκολυνθῶσιν οἱ θέλοντες νὰ ἐπιστρέψωσι μετανάσται.

§418Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Δὲν εἶχον πρόθεσιν ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ τοῦ λεχθέντος ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ δώσῃ τέλος πάντων ὡρισμένην κατεύθυνσιν εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία, πιστεύω, θὰ ὠφελήσῃ, ἂν ὄχι περισσότερον, ἐξ ἴσου ὅμως μὲ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ. Ὁ συνάδελφος κ. Καλέργης ὡμολόγησεν ὅτι μέχρι τοῦδε ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶχεν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν καὶ εἰς τοῦτο ὀφείλονται σχεδὸν πάντα τὰ δυστυχήματα καὶ ἡ μέχρι σήμερον κατάστασις τοῦ Κράτους καὶ τοῦ Ἔθνους. Ἀπορῶ πῶς βουλευτὴς τῆς περιωπῆς τοῦ κ. Καλέργη ἔκαμε τοιαύτην πρότασιν, ὡσεὶ νὰ ἠγνόει διατί ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶχεν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν οὔτε ἔχει οὔτε καὶ θὰ ἔχῃ. Καὶ ἐπειδὴ εἶπεν ὅτι ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ ἔχει ἴσην σημασίαν καὶ ἴσα ἀγαθὰ ἀποτελέσματα πρὸς τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ στρατοῦ, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν εἶχεν οὔτε θὰ ἔχῃ. Ἀπαντῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐμερίμνησε περὶ πάντων καὶ μεριμνᾷ καὶ θὰ μεριμνήσῃ καὶ περὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Ἔχω ἀπεριόριστον πεποίθησιν καὶ ἐμπιστοσύνην πρὸς τὰ λεγόμενα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀλλ’ ἔχω ἐπίσης καὶ τὴν βεβαιότητα ὅτι παρὰ τὴν καλήν του θέλησιν, τὸν πόθον καὶ τὴν ἐπιθυμίαν, ὅπως ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος του, θὰ εὑρεθῇ ἀσφαλῶς πρὸ ἐμποδίων δυσυπερβλήτων. Καὶ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ μὲ ὅλον τὸν σεβασμόν μου πρὸς αὐτὸν νὰ ἐρωτήσω αὐτόν: — Ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος πραγματικῶς μετεβλήθη; Ἀλλά, ἐὰν μετεβλήθη, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος θὰ εἶχε πρέσβεις ἀνὰ τὰς αὐλὰς τῆς Εὐρώπης ἀνθρώπους, οἵτινες ἔχουσι τοιαύτας γνώσεις διπλωματικάς, οἵας ἐγὼ περὶ Ἀστρονομίας; Τοὺς πρέσβεις, οὓς ἔστειλεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις τῆς ἀνορθώσεως, ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐκλήθη ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ν’ ἀνορθώσῃ ὄχι μόνον τὴν ἐσωτερικὴν κατάστασιν τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ καὶ τὸ γόητρον αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον καθ’ ἡμέραν τσαλαπατεῖται, ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ τῇ ὑποδείξει τῶν ἀνευθύνων διώρισε πρέσβυν εἰς τὴν Ῥωμουνίαν, ὁ ὁποῖος, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ἔχει τοσαύτας καὶ τοιαύτας διπλωματικὰς γνώσεις, οἵας ἐγὼ περὶ Ἀστρονομίας. Καὶ ἔτος ἢ μᾶλλον διετία παρῆλθεν ἀφ’ ἧς ὑπάρχει νόμος περὶ ἐκποιήσεως κτημάτων ἀνηκόντων εἰς τὸ Κράτος καὶ ὅμως οὔτε ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔστερξε, ῥίπτουσα τὸ χειρόκτιον, νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκποίησιν αὐτῶν. Ταῦτα πάντα μὲ πείθουσιν ἀδιστάκτως ὅτι εἰς ὃν λόγον ὀφείλεται ἡ στρατιωτικὴ γυμνότης, εἰς τὸν ἴδιον λόγον ὀφείλεται καὶ ἡ διπλωματικὴ κακομοιριά. Παρὰ τὴν ἀγαθὴν θέλησιν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι οὐδὲν θὰ ἐπιτελεσθῇ. Ἐφ’ ὅσον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἀνανήφει ὑποδεικνύων πρὸς τοὺς λεγομένους ἀνευθύνους, ἀλλ’ ὑπευθύνους ἀπέναντι Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ὅτι πρέπει νὰ συνετισθῶσιν, ἀσφαλῶς ἡ ἰδία θὰ ἐξακολουθήσῃ κατάστασις.

§419Δ. ΚΑΛΕΡΓΗΣ. Ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα παραστάσεως νομίζω, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι τὰ ἔξοδα αὐτὰ δὲν πρέπει νὰ εἶναι ἔξοδα παραστάσεως προσωρινὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ πέσωμεν εἰς τὸ ἄλλο κακόν. Ἀφ’ ἑνὸς θέλομεν νὰ μὴ ἔχωμεν τοὺς πλουσίους ὡς Ὑπουργούς.

§420ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀφήνετε αὔριον, ὅτε θὰ συζητηθῇ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον;

§421Δ. ΚΑΛΕΡΓΗΣ. Μάλιστα.

§422Ι. ΓΡΥΠΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἔχω ἤδη καθῆκον εἰς ἀπάντησιν πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ ἔντιμος ἐκ Λακωνίας βουλευτὴς κ. Μιχαλέας νὰ ὑπεραμυνθῶ τῶν ἀντιπροσώπων μας ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ. Νομίζει ὁ κ. Μιχαλέας, καὶ ἀνεκοίνωσε πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποί μας ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ γινώσκουσι τὰ τῆς διπλωματίας ὅσον γινώσκει ὁ κ. Μιχαλέας, δὲν ἠξεύρω ποίαν ἐπιστήμην. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ πιστεύσῃ ὅτι ἡ ἀντιπροσωπεία μας ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ εὑρίσκεται εἰς τὴν θέσιν της, ὅτι οἱ διαπεπιστευμένοι αὐτοὶ γινώσκουσιν ἄριστα νὰ ἐπιτελῶσι τὰ καθήκοντα αὑτῶν, διότι ὁμολογουμένως εἶναι κάτοχοι καὶ παιδεύσεως καὶ διπλωματικῆς ἱκανότητος καὶ παραστάσεως ἀξιοπρεπεστάτης παρὰ ταῖς Αὐλαῖς καὶ ταῖς Κυβερνήσεσι, παρὰ ταῖς ὁποίαις εἶναι ἐμπεπιστευμένοι. Ἐνόμισα ὅτι εἶχον τὸ καθῆκον ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ν’ ἄρω τὴν μομφήν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακωνίας Βουλευτὴς ἐπὶ τῇ βάσει ἐσφαλμένων βεβαίως πληροφοριῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διετύπωσε, διότι ἦτο ἄδικον κατ’ ἀνθρώπων, οἵτινες γνωρίζουσι νὰ ἐπιτελῶσι τὸ καθῆκόν των πλήρη ἔχοντες τὴν συναίσθησιν αὑτοῦ, νὰ ἐπιρρίπτηται μομφή, κατὰ βάσιν ἀνυπόστατος.

§423ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στράτος.

§424Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, ἵνα ἐκδηλώσω τὴν ἀνακούφισιν, ὑφ’ ἧς κατέχομαι ἐπὶ τῇ ἀναγραφῇ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐξόδων παραστάσεως διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Τὴν ἀνακούφισιν ταύτην αἰσθάνομαι, διότι θεωρῶ ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη τῆς Κυβερνήσεως τερματίζει ὁριστικῶς τὴν κατάστασιν, ἥτις ἐπεκράτησεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἐν τῇ διευθύνσει τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐν τῇ ἀναζητήσει τῶν καταλλήλων διὰ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τούτου Ὑπουργῶν καὶ ἐν τῷ ἐλέγχῳ τῶν προσόντων, τὰ ὁποῖα ἐθεωροῦντο ἀπαραίτητα διὰ τὴν τοιαύτην ὑποψηφιότητα. Θεωρῶ ὅτι σὺν τῇ τερματίσει ταύτῃ διανοίγεται παρήγορος ἡ ἐλπὶς τῆς Βουλῆς ὅτι ἐν τῷ μέλλοντι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς νῦν διευθύνεται ἐπιτυχῶς, θὰ διευθύνηται ὑπὸ μόνην τὴν ἀρχὴν τῆς ἐπικρατήσεως ἐν τῇ ἐκλογῇ τῶν ὑπουργῶν τοῦ πνεύματος καὶ τῆς ἀληθοῦς ἀξίας.

§425Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ἂν ἐπιτρέπητε μίαν προσθήκην: Εἶναι ἀνεπαρκὴς ἡ διδομένη πίστωσις· νὰ αὐξηθῇ.

§426Π. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Δὲν νομίζω ὅτι ὁ πλοῦτος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐμποδίζει τὸ πνεῦμα· δύνανται καὶ τὰ δύο νὰ συνυπάρχωσι.

§427Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι Βουλευταί, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ κάμω τὰς ἑξῆς δηλώσεις πρὸς τὴν Βουλὴν ἐν σχέσει πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν.

§428ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσομεν περατωμένην τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸν εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία θὰ γίνῃ κατόπιν. Συζήτησις τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν Ὑπουργείων Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Πὼπ.

§429Γ. ΠΩΠ. Εἶπον πρὸς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ὑπῆρξεν ἐντελῶς ἄδικος ἡ μομφή, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου πρὸς τὸν ἔντιμον ἐκ Λακωνίας συνάδελφον.

§430Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὑποθέτω, κύριε συνάδελφε, ὅτι ἔχετε ὑπ’ ὄψει ὅτι ὑπὸ τὴν κεκαλυμμένην φρασεολογίαν ἡ ἀπάντησις ὑπῆρξε δριμυτάτη, ἡ ἀπάντησις ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε πρέπει νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος προυκάλεσε τοιαύτην ἀπάντησιν, διότι εἶπον ὅτι τοιαύτη φρασεολογία μόνον θάρρος δὲν ἀπαιτεῖ.

§431Γ. ΠΩΠ. Ἔλεγον λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὴν μομφὴν ταύτην θὰ ἠδύνατο ν’ ἀπευθύνῃ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἰς τὸν συνάδελφόν του κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἐκθέτων ἐνώπιον ἡμῶν τὸ σχέδιον καὶ τοὺς σκοποὺς τῆς ἀνορθώσεως ἔλεγεν ὅτι, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐπραγματοποίει τὸ ὑπόλοιπον τοῦ δανείου πέρα τῶν 40,000,000, εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐγκαταλείψῃ ἐντελῶς τὸ στρατιωτικὸν σχέδιον, τὸ ὁποῖον ἦτο ἡ ἀνάπτυξις καὶ ἡ ἐνίσχυσις τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν. Δὲν εἶναι πάντοτε ἡ πρόθεσις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἄγει εἰς ἀποτελέσματα. Πάντες γνωρίζομεν ὅτι καὶ ἐν τῷ ἰδιωτικῷ καὶ ἐν τῷ δημοσίῳ βίῳ ὑπάρχουσι πολλάκις αἱ ἀγαθώτεραι προθέσεις, ἀλλὰ τὰ μέσα καὶ ἡ ἄσκησις τῶν μέσων ὁδηγοῦσιν εἰς δεινά, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐξ ἴσου βαρύτατα, ὡς ἂν προήρχοντο ἀπὸ προθέσεως ἀληθοῦς. Καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ ἔντιμος ἐκ Λακωνίας συνάδελφος, προκειμένου περὶ τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, θὰ ἠδύναντο νὰ λεχθῶσι καὶ περὶ τοῦ ταμείου τῆς Ἀμύνης. Ἄν ὑπάρχῃ, ἐπαναλαμβάνω, ἡ διαφορὰ τῆς προθέσεως, δὲν ὑπάρχει καμμία διαφορὰ ἐν τῷ τρόπῳ, καθ’ ὃν εἰσηγήσαντο τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ καθ’ ὃν θὰ ἐκτελέσωσι τοῦτον διὰ τῶν συνυποβαλλομένων νομοσχεδίων. Δὲν εἶναι νέον τὸ σχέδιον, ὅπως τὰ χρήματα ἐκεῖνα τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου δίδωνται, τὰ περισσεύοντα ἐκ τούτων, ὑπὲρ ἀναγκῶν ἄλλων ἀσχέτων πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἱδρύσεως τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου· καὶ πρὶν ἢ λάβωμεν τὸ δάνειον καὶ πρὶν ἀποκαλυφθῶσι τὰ παράδοξα καὶ περίεργα περισσεύματα ἐν τῇ εἰσηγήσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ τὸν παρελθόντα Φεβρουάριον, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶπεν ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποβιβάσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν κατὰ τὴν ἐπανάστασιν καὶ διὰ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον συνετίθετο εἰς τὸ Γουδῆ καὶ τοῦ ὁποίου ἠσπάζετο τὴν ἐφαρμογὴν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἔλεγεν ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἔχει ἀνάγκην τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ δαπανῶν, μένοντος ἀθίκτου τοῦ κατατεθειμένου εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου ποσοῦ, 10,000,000, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰσηγούμενος κατὰ Φεβρουάριον τὸν Προϋπολογισμόν, ἔλεγε τὰ ἑξῆς ἐν σελίδι 11ῃ (ἀναγινώσκει): «Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν κ.λ.π.». Κατὰ Φεβρουάριον τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου ἦτο εὔπορον· εἶχε χρήματα καὶ ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ εὕρῃ τὸ ἰσοζύγιόν της εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον, εἰσηγήσατο τὸ ἑξῆς ὡς πρῶτον ἀνορθωτικὸν βῆμα ἐν τῇ οἰκονομικῇ αὑτῆς ἐξελίξει· εἶπεν ὅτι 3,000,000 δαπάναι, τὰς ὁποίας μέχρι τοῦδε τὸ Κράτος κατέβαλλεν, ἐγὼ τὰ καταθέτω εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, καὶ ἤρξατο ἡ μεγάλη ἐκείνη προσπάθεια, ὅπως ἀπολήξωμεν εἰς τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον εἴδετε. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἂν ἤρχετο ἡ Κυβέρνησις καὶ ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς εἰλικρινῶς ὅτι τὸ Κράτος ἔδωκε χρήματα εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου καὶ ἔχει ἀνάγκην νὰ λάβῃ ὑπὲρ αὐτοῦ τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα ἀναγράφει ὁ Προϋπολογισμός, τὸ 1,491,000, θὰ ἐλέγομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δώσασα τὸ χρῆμα ἐκεῖνο καλῶς ἔπραξεν. Ἀλλὰ δὲν μᾶς λέγει τοῦτο, καὶ αὐτὸς ἐν τούτοις εἶναι ὁ σκοπὸς καὶ ἡ πρόθεσίς της. Ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ταμείου τοῦ Στόλου ἐνυπάρχει πλὴν τοῦ ποσοῦ τούτου του ἐτησίου ἀπόθεμα ἐξ 1,896,769. Προσθέσατε τὸ ἀπόθεμα τοῦτο πρὸς τὸ εἰς ἀπόδοσιν διδόμενον εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Στόλου καὶ θὰ εὕρητε τὸ ποσὸν τῶν 3,466,769. Πόσα μᾶς ἐζήτει ὁ κ. Ὑπουργὸς κατὰ τὸν Φεβρουάριον; 3,382,000 καὶ ἔρχεται σήμερον καὶ λαμβάνει τὸ 1,500,000, τὸ ὁποῖον δίδει ἐκ τῶν ἀποδόσεων, ὡς εἶπον, καὶ λαμβάνει τὸ ἀτυχὲς αὐτὸ ἀπόθεμα τῶν 1,800,000 δρχ., καὶ ἀναγράφει τὸ ποσὸν τῶν 200,000 μόνον, ἵνα συμπληρωθῇ ὅλον τὸ ποσὸν τῶν 3,800,000. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὁδός, διὰ τῆς ὁποίας ἔφθασαν, ὅπως τὸ ταμεῖον τοῦ Στόλου κατέλθῃ ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτοῦ ὡς μέλος τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ὡς εἷς ἐκ τῶν μικρῶν ἐκείνων κουμπαράδων, εἰς τοὺς ὁποίους εἰσάγονται τὰ εἰς ἀπόδοσιν εἰσπραττόμενα ἐκ τοῦ γενικοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἀληθῆ πρᾶξιν οὐχὶ ἀξίαν ἐπαίνου, ἀλλ’ ἀξίαν προσοχῆς διὰ τὰ τελούμενα ἐν τῇ εἰδικῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνῆλθεν ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ τοῦ ταμείου τοῦ Στόλου ὡμίλησε περὶ προγράμματος ναυτικοῦ τῆς Ἑλλάδος, καὶ θὰ ἠρώτων ἐγὼ ἕκαστον ἐξ ὑμῶν νὰ μοὶ εἴπῃ, ποία ἡ σκέψις του καὶ τί φαντάζεται ὅτι θὰ ἴδῃ παρατασσομένην τὴν ναυτικὴν δύναμιν; Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς τὴν εἴπω, ἀπήντησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν δύναται, διότι εἶναι μυστικὸν καὶ ἀπόκρυφον. Ἀλλ’ ὅτε, προκειμένου νὰ ὁμιλῶμεν περὶ ὑποβρυχίων, φανταζόμεθα ὅτι συνδέεται ἡ ἐν αὐτοῖς ἐκτέλεσις πρὸς τὴν ἱστορίαν τῶν προγόνων ἡμῶν, εἶναι φυσικὸν νὰ σᾶς λέγωμεν ὅτι ἔχομεν ναυτικὸν πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ σᾶς τὸ εἴπωμεν, ἀλλὰ διὰ τοῦ ὁποίου θὰ μεγαλουργήσῃ ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὸ μέλλον, ὅτε τὸ 1,700,000 τοῦ ἀποθέματος τοῦ ταμείου τοῦ Στόλου ῥίπτεται εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Ποῖος δὲ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ἐν τοῖς ἐσόδοις αὐτοῦ, εἶπον κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν. Σήμερον δὲ θὰ παρατηρήσω ἐν γενικωτάταις γραμμαῖς, ποία εἶναι ἐν ἐξόδοις ἡ κατάστασις τοῦ Κράτους ἡμῶν. Ἐλέχθη χθὲς ὅτι ἀπὸ τοῦ 1896 μέχρι τοῦ 1909 ἐπεβλήθησαν φόροι ὑπὲρ τὸ ποσὸν τῶν 93,000,000, ὥστε ἀνῆλθεν ὁ Προϋπολογισμὸς εἰς 126,000,000, καὶ σᾶς εἶπον ὅτι ἀπὸ τοῦ 1909 μέχρι τοῦ ἔτους τῆς ἀνορθώσεως τὰ ἑκατομμύρια ἐκεῖνα ἀνῆλθον εἰς 52,000,000 ὁλόκληρα, ἐκ τῶν 52,000,000 δ’ αὐτῶν μόνον 16 ἀπαιτεῖ ἡ αὔξησις τοῦ δημοσίου χρέους καὶ 14 μόνον θὰ ἦταν ἐπαρκῆ, ἵνα διαρρυθμίσωσι τὰ τῆς διοικήσεως ἡμῶν καλλίτερον. Ὑπῆρχε κατὰ τὴν ἐπανάστασιν δαπάνη 10,000,000, σήμερον δὲ 20,000,000 διδομένη διὰ τὴν διοίκησιν δῆθεν τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα δίδονται δῆθεν πρὸς δημιουργίαν δόσεων, καὶ αὐτοὶ ἀκριβῶς εἶναι οἱ ἀργόμισθοι. Αὐτοὶ εἶναι οἱ ἀργόμισθοι, καὶ παίζομεν μὲ τὰς λέξεις, ὅταν λέγωμεν ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἀργόμισθοι. Αὐτοὶ εἶναι οἱ ἀργόμισθοι, ἡ σπατάλη καὶ ἡ πολυτέλεια, ἡ ὁποία ἐντὸς δεκαεξαετίας ἐπεβάρυνε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ 50,000,000. Τί δὲ ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου ἐδόθησαν; Ἐλάχιστα, ἓν μικρὸν πινάκιον. Μετὰ τὸ ἔτος τῆς ἐπαναστάσεως, λόγῳ τῆς σπατάλης, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, τὰ ἔξοδα ἀνέρχονται εἰς 57,000,000 δρ., τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως ἀνῆλθον εἰς 66,000,000, καὶ ἀπὸ τῆς ἐπαναστάσεως μέχρι τῆς σήμερον ἔχομεν αὔξησιν 10,000,000 δρ., ἤτοι ἀκριβῶς 92,000,000. Ἀκριβῶς τὰ 10,000,000, περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ὡμίλησα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐγένετο ἡ ἐπανάστασις, ἂν ἤμεθα εἰλικρινεῖς, ἔπρεπε νὰ καλέσωμεν τὸν λαὸν διὰ τὰ 10 αὐτὰ ἑκατομμύρια νὰ κάμῃ καὶ ἄλλην ἐπανάστασιν, διότι πλέον εἶναι σπατάλη 20 ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ τί ἔδωκε τάχα ἐκ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ τῆς αὐξήσεως τῶν 20 ἑκατομμυρίων εἰς τὸν στρατόν; Ἀκούσατε. Κατὰ τὸ 1909, τὸ ἔτος τῆς ἐπαναστάσεως, ἐδαπανῶντο διὰ τὴν στρατιωτικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας 27,887,000. Κατὰ τὸ ἔτος τὸ μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τῆς ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος ἀνῆλθεν εἰς 31 ἑκατομμύρια, καὶ κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1912 ἀμφότερα τὰ στρατιωτικὰ Ὑπουργεῖα μὲ τὴν μεγάλην αὐτῶν ἀνάπτυξιν τῆς ἐθνοστρατιᾶς, διὰ τῆς ὁποίας θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν τὸ συναίσθημα τῆς ἀσφαλείας, ὡς λέγει συνήθως ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀνῆλθεν εἰς 30 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ποία εἶναι ἡ διαφορὰ ἡ ἐπὶ πλέον διὰ τὰ δύο Ὑπουργεῖα τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν; Μεταξὺ τοῦ 1909, ἔτους τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ τοῦ 1912, ἔτους σημερινοῦ θέτοντος τὰς βάσεις τῆς στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς ἡμῶν ὀργανώσεως, ἡ διαφορὰ εἶναι 2,400,000. Διὰ τὰς θέσεις καὶ τὴν διοίκησιν τὸν Κράτους γνωρίζομεν νὰ δαπανῶμεν 20 ἑκατομμύρια ὁλόκληρα, διὰ δὲ τὰς στρατιωτικὰς δαπάνας ἡμῶν ἀπὸ δεκαεξαετίας καὶ μετὰ ἕνα ἐπαίσχυντον καὶ ἀτυχῆ πόλεμον αὐξάνομεν αὐτὰς κατὰ ὀκτὼ ἑκατομμύρια καὶ εἰς τὰ δύο Ὑπουργεῖα, καὶ ἐπικαλούμεθα διαρκῶς τὸν πατριωτισμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἵνα εἰσφέρῃ ἀγγογύστως, διότι γνωρίζομεν νὰ θίγωμεν τὰς πατριωτικὰς αὐτοῦ χορδάς, τὰς πατριωτικὰς αὐτοῦ ἐμπνεύσεις. Αὐτὰ λέγουσιν οἱ ἀριθμοί, δὲν πρόκειται δὲ νὰ καταρτίσω Προϋπολογισμὸν ἐνώπιον ὑμῶν, ἵνα φαντασθῇ τις ὅτι θὰ ἔχωσι καὶ εἰς χεῖράς μου τὴν ἐλαστικότητα ζύμης οἱ ἀριθμοί, ὥστε νὰ διαπλάττωνται τὰ μηδενικὰ εἰς ἑκατομμύρια καὶ τὰ ἑκατομμύρια εἰς μηδενικά, ὅταν πρόκειται περὶ ἐλλειμμάτων. Ἐγὼ ἔχω ἐνώπιόν μου τὸν σιδηροῦν κύκλον, τὸν ὁποῖον διαγράφει σειρὰ ἀριθμῶν ἐπισήμων, ἀριθμῶν εἰλημμένων ἐξ αὐτῶν τούτων τῶν ἐπισήμων καταστάσεων καὶ τῶν ἀπολογισμῶν τοῦ Κράτους. Διὰ νὰ ἐννοήσητε δὲ κατὰ ποῖον τρόπον συντάσσονται οἱ ὑπολογισμοὶ καὶ παρουσιάζονται ἐνώπιον ὑμῶν, ἵνα ἐμφανίσωσιν εἰλικρίνειαν, δὲν θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν σειρὰν ὁλοκλήρων καταστάσεων, τὰς ὁποίας ἐξήγαγον καὶ ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἐκ τῆς προσωρινῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τέλους ηὐδόκησαν νὰ μοι δώσωσι τῶν εἰσπράξεων μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου. Δὲν θέλω ν’ ἀναγνώσω ἐνώπιον ὑμῶν τὴν κατάστασιν ταύτην, ἵνα μὴ σᾶς ἀπασχολήσω, ἀλλ’ οἱ ἀριθμοὶ δίδουσι τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα εἰς στρογγύλους ἀριθμοὺς προκειμένου περί τε τῶν εἰσπράξεων, καὶ περὶ τῶν δαπανῶν. Προκειμένου περὶ τῶν εἰσπράξεων ἀπέδειξα εἰς ὑμᾶς ὅτι τὰ 12,500,000 περίπου ἢ τὰ 12,150,000, ὡς ὑπεβίβασε ταῦτα ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν δευτέραν αὑτοῦ ἀγόρευσιν, προέρχονται οὐχὶ ἐξ ἐπιμελείας τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ προέρχονται ἐκ τῆς ἀγογγύστου νέας εἰσφορᾶς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐκ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐγένοντο αἱ εἰσπράξεις ἐν τοῖς τελωνείοις, ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς ἐντελῶς ἐχούσης διαφόρους τοὺς λόγους ἀπό τε τῆς κυβερνητικῆς παρεμβάσεως καὶ τῆς νομοθετικῆς καὶ τῆς καθόλου διοικητικῆς. Καὶ εἰς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀπητεῖτο ἡ ἐργασία τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ παρέμβασις αὐτῆς πρὸς δίωξιν τῶν εἰσπράξεων, σᾶς ἀπέδειξα ὅτι εὕρομεν ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ ἔτους 1909 ἀπέδωκε πλεόνασμα εἰσπράξεων κατὰ 199,000 πλέον τῆς χρήσεως τοῦ 1910, τῆς χρήσεως τῆς ἀμέσως, τῆς χρήσεως κατὰ τὴν ὁποίαν ἠνορθοῦτο τὸ Κράτος ἡμῶν. Ἀλλ’ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ αἱ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι ἀναγράφονται, ἀναγράφονται ἐπὶ πλέον καὶ ἐπὶ ἔλαττον, εἶναι δὲ νέα ἡ διαρρύθμισις, ἐντελῶς ἀλλοία τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ὥστε καὶ αὐτὸς ὁ ἐμπειρότατος συνάδελφός μου, ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας κ. Βουρλούμης ν’ ἀσχολῆται ἐπὶ ἡμέρας ὁλοκλήρους, διὰ νὰ εὕρῃ ποῦ τέλος πάντων κεῖνται τὰ ἐπὶ πλέον καὶ τὰ ἐπὶ ἔλαττον εἰσπραττόμενα. Τὰ ἐπὶ πλέον καὶ τὰ ἐπὶ ἔλαττον εἰσπραττόμενα διερρυθμίσθησαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος οὐχὶ ἁπλῶς γνωρίζει ν’ ἀναγινώσκῃ Προϋπολογισμούς, ἀλλ’ ἐκεῖνος, ὅστις θὰ εἶχε τὴν φιλοπονίαν καὶ τὸ ἀκούραστον ἀληθῶς ἵνα ἐξετάζῃ καὶ νὰ καλύπτῃ, θὰ ἔβλεπε μετὰ μεγάλης περιεργείας τὰ ἐν τοῖς ἀριθμοῖς τελούμενα, ἀνακαλύπτων ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ παραδοξοτέρου τρόπου τῆς διαρρυθμίσεως τῶν ἀριθμῶν, τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον οὐδέποτε θὰ ἐνεφανίζετο οἰκονομικὴ πολιτικὴ Κυβερνήσεως ἐνώπιον Βουλῆς σκοπούσης νὰ παρακολουθήσῃ τὸ οἰκονομικὸν αὐτῆς ἔργον. Τὰ ἐπὶ πλέον καὶ τὰ ἐπὶ ἔλαττον ἔχουσι καὶ αὐτὸ τὸ λάθος, ὅτι ἀναγράφουσι καὶ τὰ εἰς παρελθούσας χρήσεις ὀφειλόμενα. Γνωρίζετε πάντες, κύριοι συνάδελφοι, ὁποίαν σημασίαν θὰ ἔχῃ τοῦτο, ἐὰν δώσῃ τις προσοχήν, καὶ τοῦτο λέγω εἰδικῶς διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ὡς ἐκομίσθη καὶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὡς θὰ ἴδωμεν μετ’ ὀλίγον, πρέπει πάντες νὰ εἶναι λίαν ἀφελεῖς, ἵνα πιστεύσωσιν ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς ψηφιζόμενος κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην, προκειμένου περὶ πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουσιν εἰς παρελθούσας χρήσεις, ὅτι, λέγω, ὄντως τόσον ὀλίγαι θὰ εἶναι αἱ ζητούμεναι πιστώσεις, ἀφοῦ γνωρίζομεν ὅτι κατὰ τὸ λοιπὸν χρονικὸν διάστημα οἱ Προϋπολογισμοὶ ἐψηφίζοντο κατ’ Ἀπρίλιον καὶ Μάϊον μόνον, καὶ συνεπῶς ὅτι τὸ ζήτημα τῶν ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἔπρεπε νὰ κανονισθῇ συμφώνως πρὸς τὰ τότε δεδομένα, διότι πιθανὸν ἄλλαι πιστώσεις νὰ ἐμφανισθῶσι μέχρι τοῦ Ἰουλίου, ὡς ἐνεφανίζοντο καὶ κατὰ τὸ παρελθόν. Ἀλλὰ τὸ ἐκ τούτου πλέον ἢ ἔλαττον δὲν ἔχει σημασίαν μεγάλην, διότι καὶ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἔχουσι μεγίστην σημασίαν τὰ ποσὰ ταῦτα, καθόσον περὶ μικρῶν πρόκειται. Ἐγὼ θὰ ηὐχόμην νὰ μὴ ἐπηλήθευον ταῦτα, ἀλλὰ τὸ λέγω, διὰ ν’ ἀποδείξω κατὰ ποῖον τρόπον αὐθεντικὸν συντάσσονται ταῦτα, διὰ τὰ ὁποῖα οὐδεὶς δύναται ν’ ἀποφανθῇ, καὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων οὔτε εὐθύνην τινὰ θὰ φέρῃ ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν δὲν ἤρχοντο ἢ ἐὰν προσήρχοντο ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων πιστοῦχοι, ἵνα πληρωθῶσιν. Ἀλλ’ ἔχομεν τὰ ἐπὶ ἔλαττον, τὰ ὁποῖα ἀνήρχοντο εἰς 4,929,000, καὶ ἔχομεν τὰ ἐπὶ πλέον εἰς τὸ 1912, τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς 8,560,000, αὐτὸς δὲ εἶναι ὁ ἀριθμός, ὁ ὁποῖος, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι τὰ ἐπὶ ἔλαττον εἶναι ἀκριβῆ, αὐξάνουσι πραγματικῶς τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους κατὰ 4,500,000 ἐτησίως, καὶ ἐὰν τὰ ἐπὶ ἔλαττον ταῦτα διαψευσθῶσι, θὰ διαψευσθῶσιν ἐπὶ τῇ ἀνυψώσει αὐτῶν, διότι, ὡς εἶπον ὑμῖν, πιθανὸν καὶ ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων νὰ ἔλθωσι νὰ πληρωθῶσι, πιθανὸν καὶ λάθη τινὰ νὰ ἔχωσι γίνει ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς, ἀλλὰ προκειμένου περὶ δαπανῶν οὐδεμία εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ διαφορὰ ὡς πρὸς τὰ 8,560,000.

§432Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Περὶ ποίων ὀκτὼ ἑκατομμυρίων ὁμιλεῖτε;

§433Γ. ΠΩΠ. Ὄχι περὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ ὁμιλῶ γενικῶς περὶ τῶν ἐξόδων· ἀλλοίμονον ἐὰν εἴχετε πάθει αὐτὴν τὴν συμφορὰν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Οὕτως ἐμφανίζεται ὁ Προϋπολογισμὸς ἔχων ἀναμφισβητήτους τὰς αὐξήσεις τὰς ἐπὶ πλέον εἰς 5 ἑκατομμύρια, ἐξ αὐτῶν δὲ δίδετέ τι χάριν τοῦ Ναυτικοῦ ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους; Δίδετέ τι χάριν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους; Περὶ ποίου προγράμματος λοιπὸν στρατιωτικοῦ καὶ ποίου προγράμματος ναυτικοῦ λέγονται ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐκ τοῦ δανείου γίνονται, ἂν θὰ διατεθῶσι καὶ πῶς θὰ διατεθῶσιν; Ἡ οὐσία εἶναι ὅτι, προκειμένου περὶ τοῦ Ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, ὅσα εἰσφέρει τὸ Κράτος λόγῳ ἀποδόσεων, ἀφαιροῦνται ὁριστικῶς διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη. Ἐκ τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης πληρώνονται ἐκεῖνα, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσι πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ δανείου τοῦ συνομολογηθέντος τῶν 20 ἑκατομμυρίων, τὰ δὲ ἄλλα ἐναπόκεινται πλέον εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἵνα εἰσαγάγῃ ταῦτα εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Βεβαίως δὲ ἡ πολιτικὴ τῆς καταργήσεως δῆθεν τῶν κορβανάδων καὶ τῶν ἰδιαιτέρων ταμείων θὰ ἀπέληγεν εἰς τὴν συγχώνευσιν ὁλοκλήρου τοῦ ταμείου τῆς Ἀμύνης ἐν τῷ γενικῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ σύμβασις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀπαγορεύει οὐ μόνον τὴν κατάργησιν τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἀλλ’ ἀπαγορεύει καὶ τὴν μετατροπὴν αὐτοῦ τούτου τοῦ νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐγένετο τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Καὶ δὲν εἶναι παράδοξον ἡ Κυβέρνησις, πρὶν ἢ εἰσηγηθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, νὰ ἐζήτησε καὶ ἔλαβε παρὰ τῶν δανειστῶν ἄδειαν, διότι τὸ ἄρθρον 4ον τοῦ νόμου περὶ ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἀπαγορεύει καὶ τοῦτο. Τοσαύτη ἦτο ἡ δυσπιστία, ἥτις ἐκράτει πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους καὶ κατὰ τὸ παρελθόν, ἀλλὰ τοσαύτην δυσπιστίαν μείζονα παρέχει ἡμῖν ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον συντάσσονται οἱ Προϋπολογισμοὶ τοῦ Κράτους. Διὰ νὰ ἔλθω δὲ εἰδικῶς ν’ ἀποδείξω ὁποία εἶναι ἡ μέθοδος ἡ λογιστική, ἥτις ἐφηρμόσθη, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ποίου εἴδους προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐνεχείρισαν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, διότι τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀληθῶς παράδοξον. Ἐὰν μικρόν τις ἀναδράμῃ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦτον, θὰ ἴδῃ τὰ ἑξῆς παράδοξα πράγματα. Ἀνοίξατε, κύριοι συνάδελφοι, ἐν σελίδι 317, ἔνθα ἀναγράφεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνδρῶν· ἐκεῖ φέρεται σαλπιγκταὶ καὶ στρατιῶται 18,875. Ἔλθετε νῦν εἰς τὴν σελ. 349. Εὑρίσκετε διὰ τροφὴν δι’ ὅλον αὐτὸν τὸν στρατὸν μερίδας 6,775,862. Οἱ στρατιῶται εἶναι 18,875. Διὰ νὰ εὕρητε τὰς μερίδας, πολλαπλασιάσατε τὰς 18,875 πρὸς 366 ἡμέρας καὶ θὰ εὕρητε τὸ ποσόν. Ἀλλὰ πλὴν τῆς μέσης ταύτης δυνάμεως, ἐὰν ἀνατρέξητε εἰς τὴν σελ. 17, θὰ εὕρητε ὅτι ὑπάρχουσι 2,802 ὑπαξιωματικοί. Ἐὰν πολλαπλασιάσητε τοὺς 2,802 πρὸς 366 ἡμέρας, θὰ εὕρητε 1,025,532, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπάρχουσιν ἀναγεγραμμέναι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους. Καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοιούτων προϋπολογισμῶν καὶ τοιούτων λογαριασμῶν γίνονται καὶ τὰ περισσεύματα, τὰ ὁποῖα ἔρχονται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὰ ὁποῖα πολλάκις συζητοῦνται ἐπὶ ἡμέρας. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο μόνον; Ἀκούσατε, κύριοι συνάδελφοι· φαίνεται ὅτι ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ γενομένη συζήτησις ἀπῄτησε πλείονα ποσὰ ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνεγράφοντο· ἴσως ἀπῄτησε 13,023,000, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἰδὼν 13,023,000 εἶδε τὸ περίσσευμά του θνησιγενές, ὡς ἐλέχθη χθές, καὶ ἀπέκοψε τὴν τροφὴν 2,802 ἀνδρῶν, διὰ τοὺς ὁποίους θὰ ζητήσωμεν αὔριον ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις. Τοιουτοτρόπως ἀπεκόπησαν καὶ ἄλλαι πιστώσεις. Ὑπάρχει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀναγεγραμμένη πίστωσις, ἡ ὁποία φέρεται ἐν σελίδι 356, ὅπου ὑπάρχει τίτλος στερεαὶ χορηγήσεις. Ὁ τίτλος οὗτος εἴθισται ἀναγράφηται ἐν 12 κεφαλαίῳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, λέγεται δὲ εἰς τὴν ἀπέναντι πλευρὰν ὅτι αἱ χορηγήσεις αὗται ἐλαττοῦνται κατὰ 214,000 δραχμῶν. Διατί νομίζετε; Λόγῳ ὑπαγωγῆς πολλῶν δαπανῶν τοῦ ἄρθρου τούτου εἰς τὰ ἄρθρα ἱματισμοῦ, ὁπλισμοῦ καὶ φωτισμοῦ δι’ ἀεριόφωτος. Τώρα ἀνοίξατε τὴν σελίδα 352 τοῦ αὐτοῦ Προϋπολογισμοῦ, κεφάλαιον 12, εὐθὺς ἐν ἀρχῇ, καὶ ἀκούσατε· «δι’ ἔξοδα συντηρήσεως τοῦ στρατωνισμοῦ, οἷον πλυντικὰ κλινοστρωμνῶν, ἀγορὰν καυσοξύλων πρὸς παρασκευὴν συσσιτίου ὁπλιτῶν καὶ σαρώθρων, καθαριότητα θαλάμων καὶ τραπεζῶν συσσιτίου, ἀγορὰν ἐλαίου πρὸς φωτισμὸν καὶ θέρμανσιν στρατιωτικῶν Σωμάτων καὶ Καταστημάτων». Ἐφαντάσθητέ ποτε ὅτι ἡ διαφορὰ τοῦ φωτισμοῦ τῶν στρατώνων δι’ ἀεριόφωτος ἀντὶ ἐλαίου θ’ ἀφήσῃ 214,000 δραχμῶν ἐτησίως κέρδος ὑπὲρ τοῦ Κράτους; Ἐφαντάσθητε ὅτι τὸ ἀεριόφως θ’ ἀντικαταστήσῃ τὰ πλυντικὰ καὶ τὰ καυσόξυλα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ κατασκευάζηται τὸ συσσίτιον τῶν ὁπλιτῶν καὶ τὰ σάρωθρα; Ἀλλὰ τάχα εἶναι μόνον τοῦτο; Ῥίψατε τὸ βλέμμα σας εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἀμύνης, διότι καὶ ἐκεῖ ἀφῃρέθησαν ἐντεῦθεν καὶ προσετέθησαν ἐκεῖ, διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἐλάφρυνσις, καὶ αὐτὸ εἶναι ἄλλο πάλιν· εἶναι ἀνατροπὴ ἐντελῶς τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον συνετάσσοντο οἱ Προϋπολογισμοὶ τοῦ Κράτους. Εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἀμύνης, ἐν σελ. 426, ὑπάρχει ὑπὸ κεφάλαιον Γʹ καὶ ἄρθρον Μʹ «Ἀνανέωσις ὑλικοῦ πυροσβεστικῆς ὑπηρεσίας» παρὰ τὸν νόμον τοῦ ταμείου τῆς Ἀμύνης ἀναγεγραμμένον, ἀναγραφόμενον πάντοτε εἰς πάντας τοὺς Προϋπολογισμούς, γνωστότατον δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔτυχεν ἅπαξ ἢ δὶς ν’ ἀναγνώσωσι Προϋπολογισμὸν καὶ γνωρίζοντας ποῦ μεταβαίνουσι τὰ εἴδη ταῦτα; Διὰ νὰ ἐλαφρυνθῇ ὁ Προϋπολογισμός, ἀνεγράφη καὶ τοῦτο εἰς ἄλλο μέρος. Ἀλλ’ εἶναι τάχα μόνον τοῦτο; Θὰ ἴδητε κεκλεισμένας χρήσεις ἐχούσας μείωσιν μεγίστην, μείωσιν ἐπὶ ἔλαττον 145,000. Ἀλλὰ κεκλεισμέναι χρήσεις προϋπολογιζόμεναι εἰς 13,000 κατὰ μῆνα Δεκέμβριον εἶναι κάτι τι ἀστεῖον.

§434Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ὁ νέος νόμος, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ ἐπιβάλωμεν φορολογίαν ἐπὶ τῶν ἀσφαλίστρων, ὁρίζει ὅτι τὰ ἀσφάλιστρα ταῦτα λαμβάνει τὸ ταμεῖον τῆς Ἀμύνης χάριν τῶν ὑλικῶν τῶν πυροσβεστικῶν.

§435Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι προγενέστερος ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν νόμος αὐτός.

§436Γ. ΠΩΠ. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1911 εἶναι ἀναγεγραμμένον εἰς τὴν τακτικὴν πίστωσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀλλὰ σᾶς λέγω καὶ πάλιν ὅτι πρόκειται περὶ ἐλαχίστου ποσοῦ, περὶ 40 χιλιάδων, τοῦ ὁποίου καὶ ἐγὼ παραιτοῦμαι ἐντελῶς. Δὲν ἔχει καμμίαν ἔννοιαν. Ἀλλὰ θέλω νὰ σᾶς εἴπω πῶς σᾶς παρασύρουσι καὶ ὑπεγράψατε Προϋπολογισμόν, διὰ τὸν ὁποῖον μόνον διὰ τροφὴν θὰ θελήσητε μεθαύριον νὰ ζητήσητε 500 χιλιάδων πίστωσιν. Ἀλλὰ καὶ προκειμένου περὶ τοῦ ἱματισμοῦ μήτοι δὲν συμβαίνει τὸ αὐτό; Ἀναγνώσατε τὸ κεφάλαιον περὶ ἱματισμοῦ καὶ ἐξαρτύσεως καὶ θὰ ἴδητε ἐν τῷ κεφαλαίῳ ἐκείνῳ σύγχυσιν πλήρη ἐξαρτύσεως πρὸς τὸν ἱματισμόν, διὰ νὰ εὕρωμεν καὶ ἐκεῖθεν νέαν μέθοδον περισσευμάτων, διὰ νὰ κατορθώσωμεν, ὥστε μειοῦντες ἐντεῦθεν καὶ μειοῦντες ἐκεῖθεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὰ ἀποτελέσματα τῆς μειώσεως τῶν 23,400,000, τὰ ὁποῖα ἐπιφέρει ἴσως ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή, εἰς τὰ 20,000,000 καὶ μόνον τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ μήπως προκειμένου περὶ γυμνασίων δὲν εἶναι τὸ αὐτό, ἐὰν σοβαρῶς σκέπτηται ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ γυμνάσια, ἐὰν πρόκειται σοβαρῶς νὰ καλέσῃ ἐφεδρείας; Ἐν τῷ εἰδικῷ κεφαλαίῳ τούτου ἔχει ἀναγράψει 700,000· εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι πάντοτε, τοὐλάχιστον προκειμένου περὶ τῶν γυμνασίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐτελοῦντο μέχρι πρὸ διετίας, ἐδαπανῶντο κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 1,300,000· καὶ μόνον συνεπῶς ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὴν λησμονηθεῖσαν τροφὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ τὸ λησμονηθὲν ποσὸν τῶν 600,000, αἱ ὁποῖαι ἀπῃτοῦντο διὰ τὰ ἐφεδρικὰ γυμνάσια — ἐάν, ἐπαναλαμβάνω, ἔχῃ σκοπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ γυμνάσια — μᾶς δίδουσι λελανθασμένον ἓν ἑκατομμύριον ὁλόκληρον εἰς δύο καὶ μόνον κονδύλια τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Διὰ τοῦτο βεβαίως δὲν εἶναι ὑπεύθυνος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν· εἶναι μόνον ὑπεύθυνος ἡ λογιστικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, ἡ ὁποία τοιοῦτον ἐμφανίζει Προϋπολογισμόν, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος ἐξάγει τὰ περισσεύματα καὶ ἐξάγει τὰ ἐλλείμματα ἐκ τοιούτων πληροφοριῶν. Διὰ τοῦτο σᾶς ἔλεγον ὅτι...

§437Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀνεύθυνον θεωρεῖτε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν;

§438Γ. ΠΩΠ. Προκειμένου περὶ τοιούτων λεπτομερειῶν βεβαίως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὀφείλει νὰ ἔχῃ πίστιν εἰς τὴν λογιστικήν του ὑπηρεσίαν. Δὲν δύναμαι νὰ μεμφθῶ ὑμᾶς· ἀλλὰ δὲν ὀφείλετε ν’ ἀφήσητε ἀπαρατήρητον τοῦτο ἀπέναντι τῆς ὑπηρεσίας τῆς λογιστικῆς. Ἐὰν δὲ ὑμεῖς εἶσθε ἀνεύθυνος, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος μετὰ τόσης ἐπιμονῆς ἐπιζητεῖ νὰ ἐξάγῃ συμπεράσματα περὶ ἀριθμῶν, δὲν ὤφειλε ν’ ἀφήσῃ ἓν ἑκατομμύριον, ἐπὶ δύο μόνον κονδυλίων, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἔλλειμμα πλέον τοῦ Προϋπολογισμοῦ του, νὰ παρουσιασθῇ ἀναγραφόμενον ὡς νομίμως ἀναγεγραμμένον. Εἶναι τίς οἶδεν ὁποῖον χάος ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τούτῳ. Σᾶς λέγω τοῦτο μόνον ἁπλῶς — καὶ ἴσως εἶναι τῆς μοίρας σύμπτωσις — ὅτι ἀνοίγων αἰφνιδίως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὸν αὐτὸν Προϋπολογισμὸν εὑρίσκω κατὰ μοῖραν καὶ σύμπτωσιν τί νομίζετε εἰς ἓν κεφάλαιον;

§439Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός.). Μὴ συγχέωμεν πάντα, κύριε συνάδελφε!

§440Γ. ΠΩΠ. Παρακαλῶ. Προκειμένου περὶ τοῦ τρόπου τῆς συντάξεως τῶν Προϋπολογισμῶν ὁμιλῶ. Εὑρίσκω ἀναγεγραμμένην πίστωσιν ἐπὶ πλέον, ἡ ὁποία πρέπει νὰ μειωθῇ, 2,400 δραχμῶν, διότι ἀναγράφεται εἰς βάρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διὰ τί νομίζετε; Διὰ τὴν θέσιν δύο νομισματολόγων! Ἴσως ἡ μοῖρα ἔκαμε τοῦτο, ὅπως μετὰ τὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἐξευρέθησαν, χρειασθῇ καὶ ἰδιαίτερος νομισματολόγος τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἵνα κανονίσῃ τὸν τύπον καὶ τὴν μορφὴν αὐτῶν καὶ τὴν ὑπόστασιν! Δι’ αὐτὸ σᾶς εἶπον ὅτι τῆς μοίρας ἴσως ἐπικουρία ἦτο νὰ συμβῇ τοῦτο, καὶ δι’ αὐτὸ ἴσως ἐρρίφθη τυχαίως καὶ τὸ βλέμμα μου εἰς τὸ κονδύλιον τοῦτο τῶν δύο παραδόξων καὶ ἀνυπάρκτων καὶ νόμῳ νομισματολόγων, τοὺς ὁποίους ἀναγράφει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Τοιαῦται εἶναι, Κύριοι, αἱ βάσεις αἱ ἀριθμητικαὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου. Βεβαίως δὲν ὑπάρχει εἰς ἡμᾶς μέσον, ἵνα κρίνωμεν ὁποῖαι θὰ ἦσαν ἐν συνόλῳ αἱ λεπτομερεῖς ἐν τῇ προσθαφαιρέσει ἀφαιρέσεις τῶν ἀναγραφομένων κονδυλίων. Ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐξέθεσε τὸ στρατιωτικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἀπετελεῖτο ἀπὸ τὸ ἄγνωστον καὶ τὸ μυστήριον, διὰ τοῦ ὁποίου μόνον αἱ ἐπαγγελίαι καὶ οὐχὶ τὰ πράγματα συνηθίζουσι νὰ ἐπικαλῶνται εἰς προστασίαν των οἱ σήμερον κυβερνῶντες, ἐκόμισεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ μᾶς εἶπεν ὅτι ἐψηφίσθη ἴσως καὶ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ τὸ στρατιωτικὸν αὐτοῦ πρόγραμμα, τὸ πρόγραμμα τὸ συνδεόμενον πρὸς τὰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, διότι τοῦτο εἶναι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, τὸν ὀργανισμὸν τῶν 130,000 ἀνδρῶν, περὶ τῶν ὁποίων ἠγόρευσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ εἶπεν ὅτι ἔχετε πλέον τὸ συναίσθημα τῆς ἀσφαλείας, διότι σᾶς δίδομεν στρατὸν 130 χιλιάδων ἐν πολέμῳ, καὶ θὰ σᾶς δώσωμεν τὸν ἐπὶ τούτῳ ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ ἦτο ἐπιτετραμμένον προκειμένου περὶ Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ ἐγνώριζεν ὅτι θὰ ἐψηφίζετο ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον καὶ ἂν τὸν ἔφερε, νὰ κομίσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τοιοῦτο τεμάχιον ἐντύπου χάρτου, τὸ ὁποῖον λέγεται ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ καὶ ὁ ὁποῖος ἀφήνει διὰ Β. Διαταγμάτων νὰ κανονίσῃ πᾶσαν λεπτομέρειαν;

§441ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Φέρεται μόνον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, κύριε συνάδελφε, συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ», ἀλλ’ εἶναι νομοσχέδιον «περὶ συνθέσεως τοῦ στρατοῦ».

§442Γ. ΠΩΠ. Λέγετε ὅτι ἡ σπουδή, μετὰ τῆς ὁποίας ἐπρόκειτο νὰ ὑποβληθῇ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ ἐγένετο ἀφορμὴ νὰ ἐμφανίσητε αὐτόν, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ καταρτίσητε τὰς ἐφεδρείας.

§443Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ σπουδὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς δὲν ἐπέτρεπε τὴν ὑποβολήν.

§444Γ. ΠΩΠ. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι δὲν ἔχετε ὀργανισμόν. Ὅτε δὲ ψηφίζετε κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὸν Προϋπολογισμόν, νομίζω ὅτι δύο ἢ τρεῖς ὧραι, αἱ ὁποῖαι ἀπασχολοῦσι τὴν Βουλήν, θὰ ἦσαν ἐπαρκεῖς νὰ ψηφίσωμεν τὸν ὀργανισμόν σας. Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν τί λέγει ὁ ὀργανισμὸς αὐτός. Γνωρίζετε ὅτι ἔχομεν τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Διαδόχου. Γνωρίζετε συγχρόνως, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι πλὴν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Διαδόχου ὑπῆρξεν ἄλλος διάμεσος ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος ἐν τῇ ἐξελίξει αὐτοῦ μέχρι τοῦ 1911 θὰ ἔδιδεν 120,000 ἀνδρῶν, καὶ θὰ ἐφθάνομεν περίπου βραδέως, ἀλλ’ ἕν ἔτος μετὰ τὴν ἐπανάστασιν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 120.000 ἀνδρῶν διὰ τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν. Ἦλθεν ἡ ἐπανάστασις καὶ ἠκούσαμεν περὶ ἐθνοστρατιᾶς καὶ 600,000 ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ παρετάσσοντο πρὸ τοῦ ἐχθροῦ, καὶ ἠκούσθη πρὸς τούτοις καὶ τὸ θαῦμα τῆς Πύρρας καὶ τοῦ Δευκαλίωνος, τῆς μεταβολῆς τῶν λίθων εἰς ἄνδρας καὶ τῆς κατατάξεως ἐν τῷ στρατῷ τῶν ἐν Ἀμερικῇ Ἑλλήνων δυναμένων νὰ πολεμήσωσιν ἐντὸς δύο ἑβδομάδων. Ἀλλ’ οἱ φρόνιμοι καὶ βαίνοντες μετὰ περισκέψεως ἔλεγον ὅτι στρατὸς 130,000 ἀνδρῶν θὰ ἦτο ἐπαρκής. Εἰς τοῦτο δ’ ἀπέβλεπε, πρὸς τὰς 120,000 ἢ 130,000 ἀνδρῶν περίπου ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Διαδόχου. Ἀλλὰ τί μᾶς δίδει ὁ ὀργανισμὸς αὐτός, ὁ ὁποῖος ἐκομίσθη ὡς κομίζεται; Θὰ ἔχωμεν δι’ αὐτοῦ τοῦ ὀργανισμοῦ τέσσαρας μεραρχίας.

§445ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τί θέλετε νὰ εἴπητε μὲ αὐτά;

§446Γ. ΠΩΠ. Θέλομεν νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ Προϋπολογισμός, τὸν ὁποῖον συνετάξατε, συνετάχθη κατόπιν προσθαφαιρέσεως κονδυλίων, διότι πλείονα σᾶς ἐζήτησαν χρήματα· θέλομεν νὰ εἴπωμεν ὅτι αἱ προμήθειαι, τὰς ὁποίας ἐκάματε, θὰ εἶναι ὑπέρτεραι τῆς ἀριθμητικῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς παράσχῃ ὁ ὀργανισμός, καὶ θέλομεν νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον εἶναι σκόπιμον πρὶν ἢ ἔχητε τοὺς ἄνδρας καὶ τὰ στελέχη ν’ ἀγοράζητε ὑλικὰ στρατοῦ καὶ νὰ τὰ ἀποθηκεύητε, ἀδιάφορον ἂν εἶναι τηλεβόλα, ὅταν δὲν ἔχητε ἐπαρκῆ στελέχη ἀξιωματικῶν, ἵνα προσέλθωσι καὶ ὑπηρετήσωσιν οἱ ἔφεδροι καὶ οἱ κληρωτοί. Διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου γίνονται τέσσαρες μεραρχίαι, αὗται δὲ αἱ μεραρχίαι ἔχουσι τρία συντάγματα ἑκάστη. Τὰ τρία συντάγματα μᾶς δίδουσι, πολλαπλασιαζόμενα ἐπὶ τέσσαρα, δώδεκα συντάγματα. Ἕκαστον σύνταγμα ἀποτελεῖται, ὡς λέγει ὁ νέος ὀργανισμός, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ κάμωμεν τὰς ἐφεδρείας μας, ἀπὸ τρία τάγματα. Ἔχομεν τότε τάγματα 36, ἕκαστον δὲ τάγμα ἀποτελεῖται ἀπὸ τρεῖς λόχους· ἑπομένως ἔχομεν 108 λόχους. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις. Ὑποθέτω ὅτι, ἂν οἱ πλεῖστοι δὲν ἔχητε στρατιωτικὰς γνώσεις, ἐκτὸς ἐὰν εἶσθε ἀπαλλαγέντες καὶ ὑποδεκανεῖς, ἢ ἂν δὲν ὑπηρετήσατε ὡς συσσιτιάρχαι, γινώσκετε ὅτι ὁ λόχος εἶναι ἡ βάσις, ἡ ὁποία δημιουργεῖ τὸ σύνολον τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες θὰ εἰσρεύσωσι καλούμενοι νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα αὐτῶν. Ἔχομεν λοιπὸν 108 λόχους μὲ τὸν νέον ὀργανισμόν. Τί μᾶς δίδει ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Διαδόχου; Ἀκούσατε. Ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Διαδόχου εἶχε τρεῖς μεραρχίας· ἑκάστη δὲ μεραρχία εἶχε τέσσαρα συντάγματα· αἱ τρεῖς μεραρχίαι μᾶς ἔδιδον δώδεκα συντάγματα· ἕκαστον δὲ σύνταγμα εἶχε τρία τάγματα· ἑπομένως εἴχομεν 36 τάγματα. Ἀλλ’ οἱ λόχοι τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Διαδόχου ἦσαν τέσσαρες ἐν ἑκάστῳ τάγματι· καὶ ἑπομένως, ἂν κάμητε ἕνα πολλαπλασιασμόν, θὰ ἔχητε 144 λόχους. Ἑκατὸν τεσσαράκοντα τέσσαρας λόχους, κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Διαδόχου ἕως σήμερον, ἐνῷ ἔχετε 108 λόχους, ἤτοι 36 λόχους ὀλιγωτέρους, οἵτινες διαιρούμενοι διὰ τοῦ 4 μᾶς δίδουσιν ὀκτὼ λόχους εἰς ἕκαστον σύνταγμα ὀλιγωτέρους. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Διαδόχου βαίνει κατὰ τὸ Πρωσσικὸν σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἕκαστον τάγμα ἔχει ἐννέα χιλιάδας ἀνδρῶν· καὶ ἑπομένως ἔχομεν ἐννέα χιλιάδας ὀλιγωτέρους ἀπὸ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Διαδόχου, ὁ ὁποῖος θὰ ἐφηρμόζετο ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους.

§447Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι πολλοὶ λόγοι ἀκόμη. Ἄν δοθῇ αὐτὴ ἡ ἑρμηνεία εἰς τὴν διάταξιν, εἶναι καί τι ἄλλο σημαντικόν. Δὲν βλέπω οὐδὲ λέξιν τινὰ περὶ ἐξόδων.

§448Γ. ΠΩΠ. Παρακαλῶ. Ὁμολογῶ ἀκριβῶς περὶ τῶν ταγμάτων, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Τοιουτοτρόπως διὰ τοῦ νέου τούτου ὀργανισμοῦ ἔχομεν 9,000 ἄνδρας κατ’ ἔτος ὀλιγωτέρους ἐκείνων, τοὺς ὁποίους θὰ εἴχομεν, ἂν ἐφηρμόζομεν τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Διαδόχου.

§449Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐννέα χιλιάδας;

§450Γ. ΠΩΠ. Ἐν συνόλῳ ὀλιγωτέρους, διότι θὰ ἔχωμεν ὀλιγωτέρους διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου 36 λόχους. Τί δὲ συμβαίνει προκειμένου περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Διαδόχου; Γνωρίζετε πάντες ὅτι ἡ Α. Ὑ. ὁ Διάδοχος εἶχε τὴν ἀγαθωτάτην ἐπίνοιαν ὅτι πλὴν τῶν λόχων τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ὑφίσταται πάντοτε καὶ εἰδικὸν στέλεχος, ὅπως διὰ τοῦ στελέχους τούτου κατορθοῦται ἡ συγκέντρωσις τῶν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο νὰ συγκεντρωθῶσι καθ’ ἣν ὥραν θὰ ἐκαλοῦντο, ἵνα ποιήσωνται πολεμικήν τινα ἐπιχείρησιν.

§451Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τί ἐννοεῖτε διὰ τοῦ στελέχους;

§452Γ. ΠΩΠ. Ὅτι συντηροῦνται τὰ στελέχη δι’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἦταν ὀλιγώτεροι καὶ δὲν διατελοῦσιν ἐν ἐνεργείᾳ. Ὑμεῖς ἔχετε τρεῖς λόχους κατὰ τάγμα.

§453Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁ τέταρτος λόχος εἶναι ὁ νεκρὸς λόχος.

§454Γ. ΠΩΠ. Ἂν ἐπιστρατεύσητε, τί θὰ κάμητε τοὺς ἄνδρας ἐκείνους; Ἐγὼ σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς, ὅτι ἔχετε 36 ὀλιγωτέρους λόχους.

§455Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα.

§456Γ. ΠΩΠ. Ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη περαιτέρω διασαφήσεως.

§457Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὄχι.

§458Γ. ΠΩΠ. Καὶ οὕτως ὁ στρατός, ὁ ὁποῖος θὰ ἐξασφαλισθῇ διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ ὁ ὁποῖος θ’ ἀπαιτήσῃ τὰς νέας θυσίας, ἀποδεικνύεται ὅτι εἶναι οὐχὶ ὀργανισμός, τὸν ὁποῖον ἐζήτησεν ἡ ἐπανάστασις, ἀλλ’ εἶναι ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος δίδει 36 λόχους ὀλιγωτέρους ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους θὰ εἶχεν ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Διαδόχου, ὅστις θὰ ἐφηρμόζετο κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Δὲν γνωρίζω δέ, διότι τοῦτο εἶναι καθαρῶς στρατιωτικῆς δυνάμεως ζήτημα καὶ δὲν εἶναι ζήτημα αὐξήσεως τῶν δυνάμεων, ἂν οἱ λόχοι ἀποτελοῦνται ἀπὸ 110 ἢ ἀπὸ 100 ἄνδρας. Τοῦτο θὰ τὸ μάθωμεν, ἂν εἴμεθα Βουλευταί, καὶ ἂν ἐξετάσωμεν ἂν σκοπίμως διατίθενται τὰ χρήματα τοῦ Κράτους, καὶ ἂν σκοπίμως κοπιάζομεν, διότι οὐδέποτε ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς στρατιωτικὴ ὀργάνωσις διατυμπανιζομένη ὡς ἀναγκαία ν’ αὐξήσῃ τοὺς φόρους τοῦ Κράτους ἀπὸ τοῦ 1899 μέχρι σήμερον, κατὰ τὰ ποσά, ἅτινα πρὸ μικροῦ σᾶς ἀνέγνωσα, ν’ αὐξήσῃ τοὺς φόρους τοῦ Κράτους ἐντὸς δωδεκαετίας κατὰ 50,000,000, διότι πᾶσα δαπάνη εἶναι καὶ φόρος τοῦ Κράτους, καὶ βεβαίως ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Βουρλούμης ἔλεγε χθὲς ὅτι σημεῖον ζωῆς καὶ προόδου ἑνὸς Κράτους, ὅτι οἱ Προϋπολογισμοί του δὲν μένουσι στάσιμοι, δὲν εἶναι τέλματα ἀκινητοῦντα. Ἀπέδειξε δὲ ἀναγνώσας καὶ ἀριθμοὺς ὅτι, ἐνῷ ἡ Γαλλία καὶ ἡ Πρωσσία ηὔξησαν αὐτοὺς κατὰ 20%, ἡ Ἑλλὰς ηὔξησε κατὰ 26%, πολλοὶ δ’ ἐξ ὑμῶν ἐπέχαιρον διὰ τοῦτο. Ἀλλ’ εἰς ἐμέ, ὅστις γνωρίζω πῶς διατίθενται τὰ ποσὰ ταῦτα, ὅστις γνωρίζω τοὺς Προϋπολογισμοὺς μὲ τοὺς ἀριθμοὺς κατὰ κονδύλια, δὲν συνέβη τὸ αὐτό. Καὶ ὁ κύριος δὲ συνάδελφος, ἂν ἐπρόκειτο ν’ ἀναγνώσῃ κατ’ ἐντολήν τινος ἀριθμοὺς ἀνήκοντας εἰς ἐπιχείρησιν ἰδιωτικήν, δὲν θὰ ἐδείκνυε τοσαύτην ἀμεριμνησίαν. Ἡ τοιαύτη σπουδὴ καὶ ἐπιδίωξις τῆς δαπάνης ὡς σημείου προόδου μοὶ ἐνθυμίζει ἑταιρείαν τινὰ πτωχεύσασαν, ἥτις ὡς διαφήμισιν διὰ τοῦ ἰσολογισμοῦ της καὶ τῶν ἐφημερίδων διεκήρυττεν ὅτι πάντες ὀφείλουσι νὰ ἔχωσι πίστιν πρὸς αὐτήν, διότι, ἐνῷ μόνον 1,000,000 ὤφειλεν ἄλλοτε, κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ὀφείλει 2,000,000. Καὶ ηὔξανε μὲν ἡ πίστις καὶ διεδόθη ἡ φήμη τῆς προόδου τῆς ἑταιρείας ταύτης τότε, ἀλλὰ μετά τινα χρόνον ἐκαλοῦντο οἱ σύνδικοι νὰ διαμοιράσωσιν ὅ,τι ἀπέμεινεν ἐξ αὐτῆς. Πρὸς τοιαύτην ἐπιχείρησιν ὁδηγεῖ τὸ Κράτος ἡμῶν ἡ ὑποβολὴ τοιούτων Προϋπολογισμῶν. Ψηφίσατε τὸν Προϋπολογισμὸν αὐτὸν σεῖς· ἀλλ’ ἡμεῖς ἔχοντες τοιοῦτον καθῆκον διεμαρτυρήθημεν μὲ τὰς ἀσθενεῖς μας δυνάμεις χθές, τοῦτο πράττομεν καὶ σήμερον καὶ θὰ πράττωμεν τοῦτο, διότι νομίζομεν ὅτι καὶ ἡ ἀσθενεστέρα φωνὴ ἀκουομένη ἐν τῇ Βουλῇ δὲν δύναται ἢ νὰ δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀφορμὴν νὰ σκεφθῇ ὅτι δὲν δύναται τὸ Κράτος νὰ διέρχηται διαρκῶς ἀνορθωτικὸν ἀγῶνα, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὡς μήτηρ ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀποκοιμίζῃ τὰ τέκνα της παρέχουσα τοιαῦτα ᾄσματα διαρκοῦς ἐπιτυχίας της καὶ ἀκμῆς. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀναμφισβητήτως κατελήφθη ὑπὸ παραδόξου τάσεως πρὸς ὑπνωτισμόν, δύναμαι νὰ εἴπω πρὸς ὑπνηλίαν, αἰσθάνεται κόπωσιν σκεπτόμενος. Ἴσως ἡ ἔντασις τῶν δυνάμεών του εἰς τὸ πρόσφατον παρελθὸν νὰ ἐγένετο ἀφορμὴ τῆς τοιαύτης χαλαρώσεως τῶν νεύρων καὶ τῶν ψυχικῶν δυνάμεων αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἂν οἱ λαοὶ βαίνοντες πάντοτε καὶ παρατηροῦντες δὲν εἶναι τόσον ἐπικίνδυνοι δι’ ἐκείνους, οἵτινες κυβερνῶσι, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἀνίστανται καὶ ἐξ ἑνὸς ὡραίου ὀνείρου εὑρίσκονται ἐνώπιον δεινοῦ ἐφιάλτου, οἱ λαοὶ τότε εἶναι ἐπικίνδυνοι διὰ τοὺς κυβερνῶντας αὐτούς. Ἡ φωνὴ ἡμῶν ἀπὸ τοιούτου κινδύνου θέλει νὰ σώσῃ ὑμᾶς, διότι σῳζομένης τῆς τάξεως ἐν τῇ χώρᾳ ταύτῃ—ἡ δὲ τάξις βασίζεται ἐπὶ τῆς ἀληθείας τῶν πραγμάτων, ἐπὶ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν πόθων καὶ ἐλπίδων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ—σῴζεται τὸ Κράτος ἡμῶν καὶ μετὰ τοῦ Κράτους ἡ Ἑλλὰς αὐτή.

§459Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ὁ Βουλευτὴς ὁ ἀναλαμβάνων ὅπως κανονίσῃ τὴν ἑαυτοῦ θέσιν ἀπέναντι προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ αἰσθανθῇ τὴν ἐπήρειαν τῆς εὐρείας σημασίας, ἣν ἔχει τὸ ζήτημα τοῦτο. Δὲν εἶναι ὑπερβολή, ἐὰν λεχθῇ ὅτι τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα ἀποτελεῖ τὴν κρηπῖδα τοῦ ὅλου οἰκοδομήματος, τοῦ κοινωνικοῦ καὶ πολιτικοῦ. Ἡ πολιτικὴ τῶν Κρατῶν στρέφεται ὡς περὶ ἄξονα περὶ τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα. Ἡ ζωὴ τῶν ἐθνῶν κανονίζεται ὑπὸ τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος. Βέβαιον εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι σήμερον δὲν ἀποβλέπομεν εἰς τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα, ὅπως πρὸ χιλιετηρίδων ἢ καὶ ἑκατονταετηρίδων. Ὁ στρατὸς δὲν εἶναι πλέον ὁ ἀποτελούμενος ἐξ ἀθροίσματος ἀνθρώπων προσερχομένων ἐθελουσίως, ἵνα ἀποδυθῶσιν εἰς ἀγῶνα χάριν τῆς ἐπανακτήσεως τῆς Ἑλένης, ἢ ἕνεκα τῆς ὕβρεως ἡγεμόνος τινὸς καθ’ ἑτέρου, οὔτε ἀποτελεῖται ἐκ μισθωτῶν στιφῶν, τὰ ὁποῖα ἐνίοτε ἀπετέλουν τὴν μάστιγα καὶ αὐτῆς τῆς τροφοῦ Πολιτείας. Οἱ στρατοὶ σήμερον κατὰ κανόνα προέρχονται ἐξ αὐτῆς τῆς καρδίας τοῦ ἔθνους, εἶναι τὸ ἄνθος τῆς κοινωνίας, ἀλλὰ διὰ τοῦτο εἶναι καὶ αἰτία μεγάλης δυστυχίας διὰ τοὺς λαοὺς καὶ μάλιστα τοὺς ἀποτελοῦντας τὰ μικρὰ Κράτη. Τὸν πυρῆνα τοῦ ὅλου ζητήματος τοῦ κοινωνικοῦ καὶ πολιτικοῦ, διὰ πάντα τὰ ἔθνη ἀποτελεῖ ἡ στρατιωτικὴ ἀνάγκη. Θὰ ἦτο δὲ σφάλμα μέγα διὰ πάντα Βουλευτήν, ὅστις, ἱστάμενος πρὸ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ ἔδιδε τὴν ἑαυτοῦ ψῆφον, χωρὶς νὰ διατελῇ ἐν πλήρει ἐπιγνώσει πάντων τῶν ὅρων, οἵτινες διέπουσι σήμερον τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα. Καὶ πρώτιστον τὰ στηρίγματα, ἐφ’ ὧν ἐβασίζετο μέχρι τοῦδε ἡ ὕπαρξις τῶν στρατῶν, ὑπέστησαν σοβαρὸν κλονισμόν. Ἡ προκατάληψις καὶ ἡ ἀμοιβαία ἐχθρότης τῶν ἐθνῶν εὑρίσκονται ἤδη ἐν ναυαγίῳ. Ἡ αὔξησις τῆς συγκοινωνίας πρὸ παντὸς κατήνεγκε καίριον τραῦμα κατὰ τῆς προκαταλήψεως ταύτης καὶ τῆς μεταξὺ τῶν «ἐχθρικῶν» ἐθνῶν διαμάχης. Μοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ λησμονήσω τὴν ἐντύπωσιν, ἣν εἶδον παραχθεῖσαν ἐκ τῆς ἐπισκέψεως τῆς γερμανικῆς πρωτευούσης ὑπὸ ἑκατοντάδος Γάλλων ἰατρῶν. Ἡ γνωριμία καὶ ἡ συναναστροφὴ μετὰ τῶν Γερμανῶν συναδέλφων αὐτῶν ἐπήνεγκεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἀνάπτυξιν εἰλικρινοῦς ἀμοιβαίας ἐκτιμήσεως καὶ ἀγάπης, ἥτις βεβαίως δὲν θὰ ἐβράδυνε νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς κύκλους καὶ ὁρίζοντας εὐρυτέρους. Ἡ ἐντύπωσις καὶ τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ ἦτο ὅτι δὲν ἠδύνατο πλέον νὰ ὑπάρξῃ ἐθνικὴ ἐχθρότης κατόπιν τῆς ἐπικοινωνίας ταύτης καὶ τῆς ἀναγνωρίσεως τῶν σημείων, πρὸς τὰ ὁποῖα ἤδη ὀφείλει νὰ στρέφηται ὁ ἀγὼν ὁ κοινωνικὸς καὶ ἡ προσοχὴ τῶν λαῶν. Ἤδη ὁμολογεῖται ὑπὸ πάντων ὅτι ἡ ἀνάπτυξις τῆς συγκοινωνίας μέλλει νὰ ἐπιφέρῃ τὴν τελικὴν κατάργησιν τοῦ πολέμου καὶ τῶν στρατῶν. Τὸ δὲ δεύτερον ζήτημα, τὸ κυριώτατον πάντων, ὅπερ ἐφελκύει ἐφ’ ἑαυτὸ τὴν προσοχήν, εἶναι τὸ οἰκονομικόν. Διότι ὄπισθεν πασῶν τῶν ἀποφάσεων, αἵτινες ἀποτελοῦσι τὸ ἔρεισμα τῶν «ἐθνικῶν ἰδεωδῶν» καὶ τῆς «ἐθνικῆς τιμῆς» κ.τ.λ, κρύπτεται τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικόν. Χάριν αὐτοῦ κυριώτατα διεξάγονται οἱ ἀγῶνες, ἕνεκεν αὐτοῦ διατηροῦνται οἱ στρατοὶ κατὰ τὸ πλεῖστον, ἔτι δὲ καὶ ἡ διεύθυνσις τῶν πολεμικῶν ἐργασιῶν καὶ τῶν στρατηγικῶν ἐπιχειρήσεων κεῖται ἤδη κυρίως ἐν χερσὶ τῶν οἰκονομολόγων καὶ τῶν χρηματιστῶν. Τὰ Μαροκκηνὰ καὶ Ἀνατολικὰ κ.λ.π. ζητήματα διευθύνονται ὑπὸ χειρῶν ἐμπορικῶν. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ παριστῶν κατὰ τὸ φαινόμενον τὴν βασιμωτέραν αἰτίαν τῆς διατηρήσεως τῶν στρατῶν καὶ τῆς ἀπειλῆς τοῦ πολέμου, τουτέστιν ὡς πρὸς τὸν οἰκονομικὸν ἀνταγωνισμόν, παρεσχέθη ἀντίδρασις λογικὴ καὶ ἤδη ἠκούσθη ἡ πρώτη φωνὴ ἀπὸ τοῦ ἔθνους ἐκείνου, ὅπερ ἐκράτησε τὴν σημαίαν τῆς προόδου, ἀπὸ τῆς Γαλλίας, φωνὴ τοιαύτη, ἥτις παρεκίνησεν εἰς σοβαρὰς σκέψεις ἀναφορικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Καὶ εἶπον ἐκεῖ· «ἐὰν χάριν τῆς ἐπανακτήσεως τῆς Ἀλσατίας καὶ Λωρραίνης καὶ χάριν μελλούσης οἰκονομικῆς ὑπερτερήσεως ὑφιστάμεθα τοιαῦτα βάρη, διατί δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπαλλασσόμενοι τῶν βαρῶν τούτων νὰ εἴμεθα ἀπὸ τοῦδε εἰς θέσιν πολλῷ κρείσσονα ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν ἐλπίζομεν ὅτι θὰ δυνηθῶμέν ποτε νὰ φθάσωμεν κατόπιν πολέμων καὶ νικῶν;». Ἡ σκέψις αὕτη ἀποτελεῖ τὸν κυριώτερον λόγον, ὁ ὁποῖος μέλλει ν’ ἀνατρέψῃ τὸ σπουδαιότατον ἔρεισμα τοῦ πολέμου, δηλαδὴ τὸν οἰκονομικὸν ἀνταγωνισμὸν μεταξὺ τῶν λαῶν. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἡ ἄλλη ὄψις τοῦ ζητήματος, ἧστινος δὲν δυνάμεθα ν’ ἀρνηθῶμεν τὴν σημασίαν, δηλαδὴ ἡ ἄποψις τοῦ ἱπποτισμοῦ, τῆς ἀτομικῆς ἀνδρείας, τῆς εὐγενοῦς ῥοπῆς πρὸς τὸν κίνδυνον καὶ τὴν περιφρόνησιν τοῦ θανάτου, ἥτις καὶ παριστᾷ ἀληθῶς τὴν ὑγιᾶ ὄψιν τοῦ ζητήματος· ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς αὐτὸ παρεσχέθη ἤδη ἡ βεβαιότης τοῦ δυνατοῦ ἀντισταθμίσματος, ὅπερ παρουσιάζεται καθ’ ἑκάστην ἐν ταῖς κοινωνίαις ὑπὸ μορφὴν προσωπικῆς ἀνδρείας καὶ αὐταπαρνήσεως, προσφερομένης πρὸς προαγωγὴν τῆς ἐπιστήμης ἢ πρὸς διατράνωσιν τοῦ αἰσθήματος τῆς φιλαλληλίας, σκοποὺς ἀμφοτέρους ἐπίσης εὐγενεῖς, ἂν μὴ εὐγενεστέρους ἢ ἡ στρατιωτικὴ θυσία. Τοιαύτη εἶναι ἡ σημερινὴ ῥοπὴ τῆς σκέψεως· ὅστις δὲ θ’ ἀπηρνεῖτο τὴν ὕπαρξιν τοῦ ῥεύματος τούτου, θὰ ὡμοίαζεν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλῶν ἐπὶ ἄλλου ζητήματος, πρὸς τὸ πτηνὸν ἐκεῖνο, τὴν στρουθοκάμηλον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἥτις νομίζει ὅτι ἀποφεύγει τὸν ἐπερχόμενον κίνδυνον, ἐνῷ κλείει τὰ ὄμματα καὶ κρύπτει τὴν κεφαλήν. Ταῦτα ἀναφέρονται εἰς τὴν πρώτην ἄποψιν τοῦ ζητήματος, τὴν γενικήν· ἀλλὰ πλὴν αὐτῆς ὑπάρχει καὶ ἡ δευτέρα ὄψις, ἡ ἐντελῶς εἰδική, ἡ δεσμεύουσα τὸν κ. Βουλευτήν, τὸν καλούμενον ὅπως κρίνῃ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Κράτους, οἷον τὸ ἡμέτερον. Δὲν πρέπει νὰ λανθάνῃ ἡμᾶς ἡ ἐντελῶς ἰδιάζουσα ἡμῶν θέσις· διότι δὲν εἴμεθα μόνον ἄτομα, δὲν εἴμεθα ἐπιστήμονες, κρίνοντες ἀνεπηρεάστως καὶ ὑψηλοφρόνως, ἀλλ’ εἴμεθα πρὸ παντὸς Βουλευταὶ Κράτους, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡρισμένην ἀποστολήν, ὡρισμένας ὑποχρεώσεις. Εὑρισκόμεθα ἄρα πρὸ ἀπόψεως τοῦ ζητήματος ὅλως εἰδικῆς καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ὀφείλω, ὅπως ἀνακοινώσω ὑμῖν ποίαν ἀντίληψιν ἔχω αὐτοῦ καὶ ὁποῖος νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ κεῖται ἐνώπιον ἡμῶν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ πρῶτον ἐπιβάλλεται, ὅπως ἐπὶ τέλους συνετισθῶμεν ἐκ τοῦ διδάγματος, ὅπερ προέρχεται ἡμῖν καὶ ἐκ τῆς ἱστορίας, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς συγχρόνου ζωῆς, ὅτι δηλαδὴ αἱ βλέψεις τοῦ Ἑλληνισμοῦ δὲν πρέπει νὰ στρέφωνται πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ἐπικράτησιν, ἔτι δὲ μᾶλλον δὲν πρέπει νὰ ἐπιζητῆται ἡ κατάρτισις ἀξιομάχου στρατοῦ κατὰ τὸ σύστημα τῶν στρατοκρατουμένων Κρατῶν. Διότι καὶ ἀνέκαθεν ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ συγχρόνῳ ζωῇ ὁ Ἕλλην παρίσταται ὡς ὁ νομοταγὴς καὶ εὔτακτος ἐκεῖνος πολίτης, ὅστις θέλει, ἀπηλλαγμένος ἀπὸ τὸν παλληκαρισμόν, ἀπηλλαγμένος ἀπὸ τὴν βίαν καὶ ἀπὸ τὴν κακουργίαν, ν’ ἀναπτύξῃ τὰς πνευματικὰς καὶ ἠθικὰς αὑτοῦ δυνάμεις, ἐπιφυλάσσων τὴν ἀνδρείαν διὰ τὴν ἔκτακτον καὶ ἐξαιρετικὴν περίστασιν τῆς ἀνάγκης· ὁμοιάζει δηλαδὴ πρὸς πολίτην ἐνάρετον καὶ γενναῖον, ἀλλ’ ὅστις πρὸ παντὸς ἔχει ἀνάγκην ἡσυχίας πνεύματος, ὅπως ἀποδείξῃ τί δύναται νὰ παραγάγῃ. Ὀρθῶς ἐσκέπτετο ἐκεῖνος, ὅστις ἔλεγεν ὅτι, ἂν ἔμελλε νὰ ἐπέλθῃ ἐξασφάλισις τῆς εἰρήνης, ἡ Βαλκανικὴ Χερσόνησος θὰ περιήρχετο εἰς τὴν κυριαρχίαν τῶν Ἑλλήνων. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπερτερήσῃ ἡμᾶς ἄλλος εἰς πνευματικὸν ἀγῶνα, εἰς βιομηχανικόν, ἐμπορικόν, ἐπιστημονικὸν ἀγῶνα. Ἔτι δὲ καὶ εἰς τὸν ἄλλον ἐκεῖνον ἀγῶνα, τὸν ὑπὲρ πατρίδος ἐπιχειρούμενον, τὸν ἀπαιτοῦντα τὴν θυσίαν τοῦ χρήματος καὶ τοῦ αἵματος, καὶ εἰς τοῦτον ὁ Ἕλλην δείκνυται οὐδενὸς ἄλλου κατώτερος· ἀλλὰ τὸν ἀγῶνα τοῦτον, τὸν τελευταῖον, ἐννοεῖ ὁ Ἕλλην ὡς ἔκφανσιν ψυχικῆς ὁρμῆς, ὡς ἐνθουσιασμὸν ἄγοντα μέχρι τῶν ἄκρων, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ ὡς διηνεκῆ στρατιωτικὴν τυραννίαν, βασιζομένην ἐπὶ τῆς πειθαρχίας. Ἐν τῇ τοιαύτῃ στρατιωτικῇ παρασκευῇ στρατοῦ, ὡς πειθαρχικοῦ σώματος, οὐδέποτε θὰ δυνηθῶμεν νὰ καταστῶμεν ἰσόπαλοι πρὸς ἄλλον τινὰ στρατὸν ἐκ τῶν ἀντιπάλων γειτόνων, οἵτινες μεταχειρίζονται τοὺς στρατιώτας ὡς μηχανὰς κινουμένας διὰ τῆς πειθαρχίας τῆς σχεδὸν κτηνώδους. Παράδειγμα ἀρίστου στρατοῦ, οἷον οἰκοδομεῖ ἡ πειθαρχία, εἶναι ὁ γερμανικὸς στρατός, ὅστις στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ταύτης, δηλαδὴ τῆς ἀναπτύξεως τῆς βαναύσου πειθαρχίας. Στρατὸς τοιοῦτος δὲν ζητεῖ ν’ ἀναπτύξῃ ἐν τῷ στρατιώτῃ τὸ αἴσθημα τῆς φιλοπατρίας καὶ τῆς αὐταπαρνήσεως, ἀλλὰ θέλει ὡρισμένον ἀριθμὸν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι παρέχουσιν ὑγιεῖς βραχίονας καὶ θώρακας καὶ οἱ ὁποῖοι ὑπακούουσιν εἰς ἓν νεῦμα καὶ κινοῦνται ὡς μία μηχανή. Εἶναι ἀδύνατον νὰ λησμονήσω παράδειγμά τι, ὅπερ μοὶ ἐνέτυχεν, ἐν ᾧ εὑρισκόμην ἐν Βερολίνῳ. Φιλοξενούμενος παρά τινι καθηγητῇ ἤκουσα παρ’ αὐτοῦ τὴν διήγησιν περὶ ἑνὸς ὑπηρέτου τοῦ πανεπιστημιακοῦ ἐργαστηρίου, ὅστις ἡμέραν τινὰ μεθυσθεὶς εἰς οὐδένα ἤθελε νὰ ὑπακούσῃ. «Οὕτω, διηγεῖται ὁ καθηγητής, ἀφοῦ πάντα τὰ λοιπὰ μέσα ἐξηντλήθησαν ἐπὶ ματαίῳ, ἐνεθυμήθην ὅτι ὁ ὑπηρέτης οὗτος εἶχέ ποτε ὑπηρετήσει ἐν τῷ στρατῷ· λαβὼν λοιπὸν τότε ἐγὼ ὕφος διατάσσοντος ἀξιωματικοῦ ἐξεφώνησα τὸ στρατιωτικὸν παράγγελμα «προσοχή!». Ἀμέσως ὁ οἰνοβαρὴς ὑπηρέτης ἐγείρεται ὄρθιος καὶ λαμβάνει τὴν στάσιν τῆς προσοχῆς· εἰς τὸ δεύτερον παράγγελμα «μεταβολὴ—μάρς» ἐπηκολούθησε κανονικὴ ὑπακοὴ αὐτοῦ καὶ ἀποχώρησις». Ὅτε δ’ ἐγὼ τῷ εἶπον ὅτι βεβαίως τοιουτοτρόπως συνέβη ἀφύπνισις τῆς στρατιωτικῆς ὑπερηφανείας τοῦ ὑπηρέτου, ἐκεῖνος ἐμειδίασε καὶ εἶπεν: Ἂν τοιαύτας ἰδέας ἔχητε εἰς τὴν Ἑλλάδα, βεβαίως δὲν θ’ ἀποκτήσητε στρατόν. Οὐδὲν αἴσθημα ἐζήτησα ν’ ἀφυπνίσω· μόνον τὴν μηχανὴν ἐκανόνισα». Τοιαύτη εἶναι ἐκεῖ ἡ ἀντίληψις περὶ τοῦ τρόπου τῆς παρασκευῆς ἀξιομάχου στρατοῦ. Τοῦτο δ’ εἶναι δι’ ἡμᾶς τὸ φλέγον ζήτημα, ἂν θὰ δυνηθῶμεν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην νὰ παραλληλισθῶμεν πρὸς τὰ γείτονα ἡμῶν Κράτη, ἅτινα ἀπὸ χαρακτῆρος ῥέπουσιν εἰς καλλιέργειαν τῆς αὐστηρᾶς πειθαρχίας, ἣν ὅμως ὁ Ἕλλην οὐδέποτε ἠδυνήθη νὰ προσοικειωθῇ. Τὸ δεύτερον ζήτημα διὰ τὴν Ἑλλάδα εἶναι ὅτι αἱ δαπάναι, αἵτινες ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν διατήρησιν τοῦ στρατοῦ, εἶναι δι’ ἡμᾶς ὄχι πλέον δυσβάστακτοι, ἀλλ’ ἀβάστακτοι. Δὲν πρέπει δὲ νὰ κρίνωμεν ὑπὸ τὸ αὐτὸ μέτρον τὰς δαπάνας ἡμῶν πρὸς τὰς ἀντιστοίχους εἰς ἄλλα Κράτη, ἔστω καὶ μικρά· διότι, ἂν λ. χ. τὸ Βέλγιον ἢ ἡ Ὁλλανδία δαπανᾷ τὸ ⅙ ἢ τὸ ⅐ τοῦ Προϋπολογισμοῦ των διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ τὸ μέγα μέρος τῶν χρημάτων τούτων ἐπιστρέφουσιν εἰς τὸ ἴδιον Κράτος, ἀφοῦ τὸν ὁπλισμὸν καὶ ἱματισμὸν κλπ. τοῦ στρατοῦ αὑτῶν κατασκευάζουσιν ἐν τῇ ἰδίᾳ αὑτῶν χώρᾳ, ἐνῷ πρὸς ἡμᾶς συμβαίνει τοῦτο τὸ τερατῶδες, ὅτι ὄχι μόνον πλοῖα καὶ πυροβόλα καὶ ὅπλα μικρὰ κ.τ.λ. προμηθευόμεθα ἔξωθεν, ἀλλὰ καὶ τὰ πυρομαχικὰ καὶ τὰς στολὰς καὶ αὐτὰ τὰ κομβία ἔτι· μάλιστα δὲ καὶ ἐξαποστέλλονται ἀξιωματικοὶ καὶ πληρώνονται ἁδρῶς, ὅπως ἐπιστατήσωσι καὶ εἰς τὴν κατασκευὴν αὐτῶν, καὶ τέλος εἰς ἐπίμετρον πάντων τούτων κατηντήσαμεν μετὰ 90 ἐτῶν ἐλεύθερον βίον νὰ καλέσωμεν ἔξωθεν καὶ διδασκάλους διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἡμῶν. Ὥστε, ἵνα ὁπλίσωμεν τὴν χεῖρα ἡμῶν τὴν ἀσθενικήν, ὄχι μόνον πληρώνομεν εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν κολοσσιαῖα ποσὰ διὰ τὸν ἐφοδιασμόν, ἀλλ’ ἔχομεν ἀνάγκην καὶ ξένων διδασκάλων, ὅπως οὗτοι διευθύνωσι τὴν παράλυτον ἡμῶν χεῖρα. Καὶ τρίτος δὲ λόγος σοβαρὸς ὑπάρχει, ὅτι ἡμεῖς ὡς Κράτος εὑρισκόμεθα εἰς θέσιν ἐκτάκτως δυσχερῆ, τραγικὴν θέσιν, διότι ἔχομεν ἐλλείψεις ἄλλας τοιαύτας, οἵας δὲν ἔχουσι τὰ λοιπὰ Κράτη, καθόσον καὶ αὐτῶν τῶν μᾶλλον ἀπαραιτήτων στερούμεθα· δημοσίαν ὑγείαν, ἀγροτικὴν ἀσφάλειαν, συγκοινωνίαν· οὐδὲν ἐκ τούτων ἔχομεν. Τῆς συγκοινωνίας ἡ ἔλλειψις, ἢ μᾶλλον τῶν ἄλλων προφανής, προκαλεῖ καθ’ ἑκάστην ἐνταῦθα τὰς διαμαρτυρίας τῶν Βουλευτῶν, τῶν ἀπηχούντων τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ λαοῦ, τοῦ ἀπαιτοῦντος τὰ στοιχειώδη ταῦτα μέσα τῆς ζωῆς. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα ἀπαιτοῦσι δαπάνας, τὰς ὁποίας ὅμως δὲν ἐπιτρέπει ἡ ὑποδούλωσις ἡμῶν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἰδέαν. Κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη αἱ πολεμικαὶ ἡμῶν δαπάναι ἀνέρχονται ἐν συνόλῳ μέχρι τοῦ ⅓ τοῦ ὅλου Προϋπολογισμοῦ, ὅπερ αὐτόχρημα τερατῶδες. Καὶ ἐνῷ μὲν οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα καὶ ἰλιγγιᾷ ὁ βλέπων εἰς τὸ σημεῖον, πρὸς ὃ ἀγόμεθα, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου θ’ ἀπετέλει καὶ μέγα καταστρεπτικὸν σφάλμα, ἂν μὴ ἀνωμολογεῖτο τὸ ἐκτάκτως δυσχερὲς καὶ αὐτόχρημα τραγικὸν τῆς θέσεως ἡμῶν. Ἀπέναντι ἡμῶν ἔχομεν κατάστασιν πραγμάτων τοιαύτην, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν ν’ ἀντιμετωπίζωμεν διὰ μέτρων καταστρεπτικῶν δι’ ἡμᾶς· διότι καὶ τῆς γείτονος Ἐπικρατείας ἡ κατάστασις ἀλλὰ καὶ τῶν λοιπῶν ἀντιπάλων κρατιδίων ἡ πολιτικὴ οὐδεμίαν παρέχουσιν εἰς ἡμᾶς ἐγγύησιν ὅτι δυνάμεθα ἔστω καὶ ἐπὶ στιγμὴν νὰ μένωμεν ἥσυχοι. Οὕτω λοιπόν, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ὀφείλομεν ν’ ἀποβλέπωμεν ὡς εἰς ἰδεῶδες εἰς τὴν ἐποχήν, καθ’ ἣν δὲν θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην τῆς τοιαύτης πολεμικῆς παρασκευῆς, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου, ἕως ἂν ἀνατείλῃ ἡ ἡμέρα ἐκείνη, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι εἰς τὴν συντήρησιν τοῦ στρατοῦ. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν λοιπὸν ταύτην, τῆς ὑπάρξεως τοῦ στρατοῦ ὡς σκληρᾶς ἀνάγκης, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα καὶ ἴδωμεν τί δύναται νὰ γίνῃ. Ἐν τῇ ὅλῃ διαρκείᾳ τοῦ χρόνου διακρίνονται κυρίως δύο περίοδοι, ἡ πρὸ τοῦ πολέμου καὶ ἡ μετ’ αὐτόν. Μέχρι τοῦ 1897 ὅ,τι ἐπετελέσθη ὑπὸ ἔποψιν στρατιωτικὴν σχεδὸν κατ’ οὐδὲν διαφέρει τοῦ μηδενός. Οὔτε τὰ στοιχεῖα τῆς ὀργανώσεως τῆς στρατιωτικῆς ὑπῆρχον οὐδὲ οἱ διοικοῦντες τὰς μονάδας εἶχον κἂν ἰδέαν διοικήσεως. Οὕτως, ὡς ἐμπειρικοὶ ὁδηγοὶ ἀνθρωπίνου, συρφετοῦ, ὡδήγησαν ἡμᾶς εἰς τὸν πόλεμον. Ἀλλὰ πόλεμος δὲν σημαίνει ἐνέργειαν διεξαγομένην κατὰ τὴν κρίσιμον ἐκείνην περίοδον τοῦ χρόνου, ἀλλὰ σημαίνει δοκιμασίαν τοῦ ἔθνους, ὁμοίαν πρὸς τὴν δοκιμασίαν, ἣν ὑφίστανται οἱ μαθηταὶ κατὰ τὸ τέλος τοῦ σχολικοῦ ἔτους. Ὁ μαθητής, ὅστις ὑπῆρξε καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ἐπιμελής, ἐκεῖνος καὶ θὰ εὐδοκιμήσῃ κατὰ τὰς ἐξετάσεις· οὕτω δὲ καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ πολέμου θὰ εἶναι πάντοτε ἀνάλογον πρὸς τὴν ἐργασίαν, ἥτις ἐπετελέσθη ἐν τῇ μακρᾷ σειρᾷ τῶν ἐτῶν, ἅτινα προηγήθησαν αὐτοῦ. Πάντες γνωρίζομεν ὅτι μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης οὐδὲν εἶχεν ἐπιτελεσθῇ σκόπιμον, πᾶσαι δ’ αἱ δαπάναι, τὰς ὁποίας τὸ δύσμοιρον τοῦτο Κράτος εἶχε καταβάλει μέχρι τότε, ὄχι μόνον δὲν συνετέλεσαν εἰς τίποτε, ἀλλὰ παρήγαγον καὶ τὴν ἀπατηλὴν ἐκείνην ἰδέαν περὶ τῶν ἡμετέρων δυνάμεων, ἥτις ἤγαγεν εἰς πόλεμον τοσοῦτον ταπεινωτικόν. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν δευτέραν περίοδον, τὴν μετὰ τὸν πόλεμον. Μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δύναταί τις πεποιθότως νὰ εἴπῃ ὅτι πᾶν ὅ,τι συνετελέσθη ἐν τῷ στρατῷ ὑπῆρξεν ἔστω καὶ κατὰ προσέγγισιν ἀντάξιον τῶν προσδοκιῶν τοῦ ἔθνους; Τοὐναντίον μόλις θὰ ἐτόλμα τις ν’ ἀντείπῃ εἰς τὴν ἰδέαν ὅτι ὑπὸ ἔποψιν ὀργανωτικὴν εὑρισκόμεθα σχεδὸν εἰς οἵαν καὶ πρὸ τοῦ πολέμου κατάστασιν, διότι τὸ μέγα καὶ φοβερὸν ἐκεῖνο ἐλάττωμα, ὅπερ ἤγαγεν ἡμᾶς μέχρι τοῦδε εἰς τὴν ἀποτυχίαν, δηλ. ἡ ἀέναος μεταβολή, ἐξακολουθεῖ ἔτι καὶ νῦν ὑπάρχον. Θὰ προετίμων ἐλαττωματικόν τι σύστημα, ἀλλὰ μόνιμον, παρὰ τὴν διαρκῆ μεταβολὴν συστημάτων. Ὅστις ἐπισκεφθῇ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν θὰ ἴδῃ ἐν τῷ γραφείῳ τῶν Ὑπασπιστῶν κρεμάμενον πίνακα, ἐφ’ οὗ ἀναγράφονται τὰ ὀνόματα τῶν ὑπαρξάντων Ὑπουργῶν. Ὁ ἀριθμὸς τῶν διατελεσάντων Ὑπουργῶν τῶν Στρατιωτικῶν ἀπὸ τῆς μεταπολιτεύσεως μέχρι τοῦδε εἶναι κατὰ πολὺ ἀνώτερος τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐτῶν, τὰ ὁποῖα ἔκτοτε παρῆλθον, ἕκαστος δὲ Ὑπουργὸς ἔφερε καὶ νέον σύστημα καὶ νέον ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ. Ἓν σημεῖον φωτεινὸν ἀπαντῶμεν μετὰ τὸν πόλεμον, τὴν σύστασιν Ἐπιτελείου, ὅπερ ἐπεξειργάσθη ἐπιστημονικὸν σχέδιον ἐκστρατείας, ἐργασίαν εὐσυνείδητον, ἀνομολογηθεῖσαν ὑπὸ πάντων, ὡς γενομένην διὰ πρώτην φορὰν ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐργασία αὕτη ἐματαιώθη σὺν τῇ ἀνατροπῇ τοῦ ὅλου συστήματος, ἐφ’ οὗ αὕτη ἐβασίζετο. Οὕτω μετὰ τὴν ἐπανάστασιν ἐπηκολούθησε νέα κατάστασις πραγμάτων, ἧς καὶ χειροκροτοῦμεν σήμερον τὴν ἐγκαινίασιν, ὡς ἐχειροκροτήσαμεν καὶ τόσας ἄλλας ἐν τῷ παρελθόντι. Καὶ ἤδη οὐδὲν ἄλλο ἀπομένει ἢ ὅπως εὐχηθῶμεν, ἵνα τουλάχιστον τὸ σύστημα τοῦτο τὸ νέον ἀποτελέσῃ σταθμὸν μονιμότητος· διότι ἐγὼ φοβοῦμαι ὅτι καὶ τοῦτο ταχέως θ’ ἀνατραπῇ καὶ θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν τροχιὰν τῆς αἰωνίου μεταβολῆς, ἀπὸ τῆς ὁποίας μόνον ναυάγιον περιμένομεν. Εἶναι καιρὸς ἐπὶ τέλους νὰ παύσωμεν ἀνατρέποντες τὰ καθεστῶτα. Ὁ σεβασμὸς πρός τι σύστημα ὑπάρχει ἤδη, ἔστω καὶ μετρίως καλόν, εἶναι πολιτικὴ ἀρχὴ ὑγιής, ἧστινος ἡ τήρησις παρήγαγεν ἤδη ἀγλαοὺς καρποὺς παρ’ ἄλλοις ἔθνεσι. Τὸ Ἀγγλικὸν ἔθνος ὡς ἕν ἐκ τῶν πρώτων αὐτοῦ πλεονεκτημάτων παρέχει τὴν συντηρητικότητα. Θεσμοὺς παμπαλαίους μόνον μετὰ πολλὴν μελέτην καὶ σκέψιν ἀποφασίζει ν’ ἀντικαταστήσῃ διὰ νέων. Παρ’ ἡμῖν δυστυχῶς κυριαρχεῖ ἡ ἀντίθετος τάσις τῆς διαρκοῦς ἀνατροπῆς καὶ ἀντικαταστάσεως. Ἔφθασε δ’ ἡ μανία ἡμῶν αὕτη εἰς τὸν ὕψιστον βαθμὸν ἐν τῇ ἀποφάσει ὅπως, ἀπορριπτομένης πάσης ἐργασίας, ἥτις εἶχε συντελεσθῆ μέχρι τοῦδε καὶ περιφρονουμένων πάντων τῶν ἀνδρῶν, ὅσοι ἀπέδειξαν ὅτι ἠδύναντο νὰ συνεισφέρωσιν εἰς ὀργάνωσιν τοῦ στρατοῦ τῆς πατρίδος, προσκληθῶσι ξένοι ὀργανωταί, ἵνα οὗτοι αὐτεξουσίως καὶ ἀνευθύνως ἐφαρμόσωσιν ὃ ἂν θελήσωσι νέον σύστημα ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ ἡμῶν. Παρεκτὸς λοιπὸν τοῦ κινδύνου, ὃν ἐγκλείει ἡ παραδοχὴ τοῦ νέου τούτου συστήματος, τῆς στρατιωτικῆς συνθέσεως, ὅπερ ἄλλως οὐδὲν ἔθνος ἔχει μέχρι τοῦδε ἐφαρμόσει, ὑπάρχει καὶ τὸ ὀλίσθημα τῆς προσκλήσεως τῶν ξένων ὀργανωτῶν. Κράτος, ἀριθμοῦν ὀγδοήκοντα ἐτῶν ἐλεύθερον βίον, ἔπρεπε ν’ ἀναμετρήσῃ σοβαρώτερον τὸ διάβημα τοῦτο τῆς μετακλήσεως τῶν ξένων τῶν ἐρχομένων ὅπως ὀργανώσωσιν αὐτὸ στοιχειοδῶς. Μή τις νομίσῃ ὅτι ἀντίκειμαι ἐν γένει εἰς τὴν ἰδέαν τῆς προσκλήσεως παντὸς ξένου ὀργανωτοῦ διὰ πᾶσαν ἐργασίαν. Προχθὲς ἔτι ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν ὑπέβαλον ἐγὼ αὐτὸς πρότασιν, ἥτις καὶ ἐγένετο δεκτή, ὅπως μετακληθῇ ἐπὶ τούτῳ Ἰταλὸς ὑδραυλικός, γνώστης τῶν κατὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην, τὴν ἤδη ἐπιτυχῶς ἐκτελεσθεῖσαν πολλαχοῦ τῆς Ἰταλίας. Ἀλλ’ ἐν τῷ στρατῷ δὲν πρόκειται περὶ τοιούτου τινός, δηλ. περὶ μεταδόσεως πείρας ἐλλειπούσης μὲν παρ’ ἡμῖν, κεκτημένης δ’ ἀλλαχοῦ, ἀλλὰ πρόκειται περὶ διοικήσεως καὶ τῶν ἁπλουστέρων ἔτι μονάδων, τῶν ταγμάτων καὶ τῶν λόχων, ἐργασίας δηλ. ἡ ὁποία βεβαίως δύναται καὶ ὀφείλει νὰ ἐκτελῆται ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων, ἀφοῦ πρόκειται περὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν δὲ ταύτην ἀντεπεξῆλθον τότε κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσκλήσεως τῶν ξένων (ὄχι τῶν Γάλλων, ἀλλὰ τῶν ξένων ἐν γένει) ὀργανωτῶν τοῦ στρατοῦ. Οἱ λόγοι μου ἐκεῖνοι, οἱ ἐκφράζοντες τὸν πόνον οὐ μόνον ἐμοῦ, ἀλλὰ καὶ πλείστων ἄλλων, ἐχόντων ὑγιᾶ ἐγωισμὸν καὶ πεποίθησιν ἐφ’ ἑαυτούς, ἡρμηνεύθησαν ὑπὸ τοῦ πολλοῦ πλήθους κατὰ τρόπον μὴ τιμῶντα τὴν νοημοσύνην αὐτοῦ. Ὅτε κατὰ τὸ θέρος, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1911 τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ κ. Κουτούπης ἤλεγξεν αὐτόν, ἐγὼ διακόψας αὐτὸν εἶπον ὅτι δὲν πρόκειται περὶ προϋπολογισμοῦ μονίμου, καὶ ὅτι ἄρα, ὅπως σχηματίσωμεν γνώμην περὶ τῆς στρατιωτικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἔπρεπε ν’ ἀναμείνωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1912. Ἤδη ἔχομεν τὸν Προϋπολογισμὸν τὸν μόνιμον, τὸν τοῦ 1912, ὅστις δυστυχῶς ὅμως δὲν διαφέρει σοβαρῶς τῶν προηγουμένων. Ἡ κατάστασις παραμένει ἡ αὐτή, κατάστασις πειραματισμοῦ, κατάστασις ἀβεβαιότητος. Καὶ ἐν ταῖς γενικαῖς γραμμαῖς ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις βλέπομεν τὸ αὐτὸ πνεῦμα διέπον καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦτον, ὡς καὶ τὸν τοῦ 1911. Οὕτως ἀποδεικνύεται ὅτι τὸ πνεῦμα, ὑφ’ ὃ κυβερνώμεθα, δὲν ἐξαίρεται ὑπεράνω τοῦ συνήθους ἐπιπέδου· διότι ἡ κυρία μέριμνα στρέφεται περὶ τὴν δικτήρησιν ὡρισμένων θέσεων καὶ βαθμῶν.

§460Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐνῷ τόσον καταφέρεσθε κατὰ τῶν νέων ἀρχῶν ὡς ἐπικινδύνων, ἐν τούτοις μᾶς ὑπερέβητε εἰς καινοτομίαν, διότι οὐδέποτε ἡμεῖς ἐξεφράσαμεν τόσον ῥιζικὰς ἰδέας ὡς ὑμεῖς.

§461Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Νομίζω ὅτι ἐγένετο ἀντιληπτὴ ἡ ἔννοια τῶν ἰδεῶν μου τούτων. Τοῦτο εἶναι τὸ προτέρημα τῆς θέσεως τοῦ Βουλευτοῦ, ὅτι παρέχεται εἰς αὐτὸν πλήρης ἡ ἐλευθερία ὅπως ἐκφράζῃ τὰς ἰδέας αὑτοῦ, ἅστινας νομίζει συντελούσας εἰς τὴν πρόοδον, τὴν εὐημερίαν καὶ τὸν πολιτισμὸν τοῦ ἔθνους, ὅπερ ἀντιπροσωπεύει. Ἐκφράζω λοιπὸν καὶ πάλιν τὴν λύπην μου ὅτι βλέπω τὸν παρουσιαζόμενον πρὸς ἐπιψήφισιν Προϋπολογισμὸν ὅμοιον πρὸς τοὺς τοῦ παρελθόντος. Ἀρκεῖ μία λεπτομέρεια, ὅπως πεισθῆτε ὅτι οὐδεμία ἐδόθη προσοχὴ πρὸς διόρθωσιν. Ἡ ὑπηρεσία ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν ὑγίειαν τῶν στρατιωτῶν ἡμῶν ἐξακολουθεῖ εὑρισκομένη εἰς τὴν αὐτὴν κακὴν κατάστασιν ὡς καὶ πρότερον· ἡ ἀσηψία ἐν ταῖς ἐπαρχιακαῖς φρουραῖς εἶναι ἄγνωστος, μέσα μεταφορικὰ δὲν ὑπάρχουσιν, εἰς ἐπίμετρον δ’ ἐξακολουθεῖ διατηρουμένη ἡ ἀκατανόητος ἐκείνη διφυὴς ὑπόστασις τῆς ὑγειονομικῆς διοικήσεως, ἡ ἐκπροσωπουμένη ἀφ’ ἑνὸς ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Ἀρχιατρείου καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὑπὸ τοῦ Ὑγειονομικοῦ τμήματος τοῦ Ὑπουργείου, δύο Ἀρχῶν, αἵτινες κύριον προορισμὸν ἔχουσι τὴν ἀμοιβαίαν ἀντίδρασιν καὶ ἐχθρότητα, ἀπαραλλάκτως ὡς τοῦτο συνέβαινε καὶ μεταξὺ τῶν δύο πρώην ἐπιτελείων, τοῦ ἑνὸς ἐν τῇ Γενικῇ Διοικήσει καὶ τοῦ ἄλλου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Πρὸς συμπλήρωσιν τῆς συγχύσεως προσεπῆλθε καὶ ὁ ξένος ὀργανωτὴς τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, ἀγόμενος οὗτος ὑπὸ ἄλλων ἰδεῶν καὶ εἰσακούων ἄλλας εἰσηγήσεις καὶ ὑποβολάς. Εὔχομαι πρὸς τὸ καλὸν τῆς πατρίδος ἡμῶν, ὅπως ἀποκτήσωμεν ἐπὶ τέλους ἓν σύστημα στρατιωτικῆς διοικήσεως σταθερὸν καὶ μόνιμον.

§462Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Καὶ εἰς περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν, κύριοι συνάδελφοι, ἀπεφάσιζον νὰ παραιτηθῶ τοῦ λόγου, διότι πλησιάζει ἡ αὐγή, ὑπάρχουσι πολλοὶ ἕτεροι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ σᾶς ἔδιδον τὴν εὐχάριστον εὐκαιρίαν ν’ ἀκούσητε ἕτερον θέμα, ἀφοῦ περὶ διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως δὲν ἐπρόκειτο οὔτε τώρα οὔτε μετὰ πολὺν χρόνον νὰ γίνῃ λόγος. Ἡ ὁλονυκτία θὰ συμπληρωθῇ. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι εἰς πάντα ἐξ ὑμῶν θὰ ἐγεννήθη ἡ ἰδέα, διατί μία χώρα, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς ὁμοίας περίπου συνθήκας μὲ ἡμᾶς, χώρα πολὺ νεωτέρα ἡμῶν κατὰ τὴν ἡλικίαν καὶ τὸν πολιτισμόν, ἡ Βουλγαρία, διατί αὕτη ἔχει τόσον μέγαν στρατὸν ἀπέναντι ἡμῶν, ἐχόντων ἀσήμαντον τοιοῦτον. Ἡ ἀναλογία, ἡ ὁποία ὑπάρχει σήμερον μεταξὺ τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν Ἑλλάδος καὶ Βουλγαρίας, παρετηρεῖτο καὶ κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη. Ὅτε ὁ Ἑλληνικὸς Προϋπολογισμὸς ἀνέγραφε διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δαπάνην 14 ἕως 18 ἑκατομμυρίων, οἱ Προϋπολογισμοὶ τῆς Βουλγαρίας ἀνέγραφον δαπάνην ἀπὸ 22 ἕως 26 ἑκατομμύρια. Πάντοτε ἡ ὁλικὴ δαπάνη διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Βουλγαρίας ἦτο ἴση ἢ κατά τι ἀνωτέρα τῆς δαπάνης, ἡ ὁποία ἀναγράφεται διὰ τὰ δύο πολεμικὰ ἡμῶν Ὑπουργεῖα. Ἐν τούτοις ἀπὸ μακροῦ χρόνου ὄχι μόνον εἶχε στρατὸν ἄξιον λόγου ἡ Βουλγαρία, ἀλλ’ ἐθεωρεῖτο ὅτι εἶναι ἡ Πρωσσία τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν. Ποῦ ἔγκειται τὸ μυστήριον, ἀφοῦ δὲν θ’ ἀμφισβητήσῃ κανεὶς ὅτι ὁ στρατὸς εἶναι ζήτημα χρήματος, διατί ἡ Βουλγαρία εἶχε πάντοτε στρατόν, καὶ στρατὸν δυνάμενον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὄχι μόνον διὰ τὰ ζητήματα ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἀλλὰ δι’ ἄλλα γενικώτερα καὶ διατί ἡ Ἑλλὰς ἐθεωρεῖτο πάντοτε ἔχουσα στρατὸν ἀνάξιον λόγου; Σήμερον ἡ Βουλγαρία διαθέτει διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν 40 ἑκατομμύρια· ἡμεῖς διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς ἔχομεν 22 ἑκατομμύρια καὶ διὰ τὸν στρατὸν τῆς θαλάσσης περίπου 9,000,000. Ἐὰν ὅμως εἰς τὰ ποσὰ ταῦτα προσθέσωμεν 7.000.000 περίπου, τὰ τῶν ταμείων Ἀμύνης καὶ Στόλου, ἔχομεν 39.000.000 ἀπέναντι τῶν 40.000.000, τὰ ὁποῖα διὰ στρατιωτικοὺς σκοποὺς διαθέτει ἡ Βουλγαρία. Δύναται ὅμως νὰ γίνῃ σύγκρισις μεταξὺ τοῦ στρατοῦ τῆς Βουλγαρίας καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἢ ἠδύνατο μέχρι τοῦδε νὰ γίνῃ σοβαρὰ σύγκρισις; Πᾶν ἄλλο. Ποῦ ἔγκειται αὐτὸ τὸ μυστήριον; Εἰς χρήματα ἀπέχομεν πολὺ ὀλίγον, καὶ ἄνδρας βεβαίως ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν περισσοτέρους ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἔχομεν, ἢ νὰ ἔχωμεν ἄνδρας κατ’ ἀναλογίαν μεταξὺ τοῦ πληθυσμοῦ ἡμῶν καὶ τοῦ τῆς Βουλγαρίας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ κατὰ θάλασσαν δύναμις τῆς Ἑλλάδος, ἧς ἡ Βουλγαρία παντελῶς στερεῖται, πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, διότι ἄλλως θὰ ἠδυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ μὴ διατηρῶμεν κατὰ θάλασσαν δύναμιν καὶ νὰ ἔχωμεν μόνον κατὰ ξηρὰν τοιαύτην, ὅτε θὰ ἠδυνάμεθα νὰ διαθέτωμεν τὴν δαπάνην τοῦ ναυτικοῦ ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, τῆς ὁποίας ἡ θέσις εἶναι προνομιακή, διότι ἔχει τὴν θάλασσαν καὶ δὲν συνορεύει ὡς ἡ Βουλγαρία μὲ δύο ἄλλα Κράτη ἐκτὸς τῆς Τουρκίας.

§463ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ Βουλγαρία ἔχει μεγαλείτερον πληθυσμόν.

§464Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Πολὺ δικαίως ἤκουσα διακοπὴν ὅτι ἡ Βουλγαρία ἔχει πλειότερον πληθυσμόν· ἀλλὰ ζήτημα πληθυσμοῦ δὲν εἶναι. Μετὰ εἰρωνείας καὶ σαρκασμοῦ ἀκούομεν πάντοτε νὰ γίνεται λόγος περὶ τῶν ἑκατοντάδων χιλιάδων, τὰς ὁποίας παρέταξεν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης εἷς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ μεγαλειτέρα κατὰ τούτου ἀδικία δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ. Οὕτως ἐξετάζομεν ἡμεῖς πάντα τὰ ζητήματα ἐπιπολαίως ἀπὸ τῶν λεγομένων ἐν τοῖς τριόδοις, καὶ λέγομεν «αἱ 500,000, αἱ 600,000 τοῦ Λαπαθιώτου», καὶ ὅμως ὁ ἄξιος αὐτὸς στρατιώτης πᾶν ἄλλο ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἢ ὅτι θὰ παρεσκεύαζε στρατὸν 600,000. Δὲν εὗρον τὰ ἐστενογραφημένα Πρακτικά, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀκόμη ἐκτετυπωμένα, ἀλλ’ εὗρον φύλλον ἡμερησίας ἐφημερίδος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναγράφονται οἱ ἀριθμοί, τοὺς ὁποίους εἶπεν ὁ σοφὸς συνταγματάρχης καὶ τοὺς ὁποίους ἐγὼ ἤκουσα τότε ἀπὸ τοῦ θεωρείου. Ὡς δὲν ἀγνοεῖτε, ἡ Ἑλλὰς ἡτοιμάζετο διὰ στρατὸν 60.000, καὶ τοῦτο ἐθεωρεῖτο ὡς κατόρθωμα μιᾶς Κυβερνήσεως, ἥτις εἶχε τὸ πρόγραμμα τοῦτο. Καὶ πρέπει νὰ ὁμολογήσω καὶ ἐγὼ ὅτι τότε τὸ ἀπόκτημα στρατοῦ 60.000 στρατιωτῶν δὲν ἦτο μικρὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα, διότι ἡ Ἑλλὰς ἠδύνατο ἄλλοτε νὰ ἐπιστρατεύσῃ περισσότερον ἀριθμὸν ἀνδρῶν, ἀλλ’ οὐχὶ στρατιωτῶν. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Λαπαθιώτης θελήσας ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει πληθυσμὸν δυνάμενον νὰ παράσχῃ τόσον στρατόν, ὅσον νὰ μὴ δύναται νὰ γυμνάσῃ ἐλλείψει ὑλικῶν μέσων, παρέταξεν ἀριθμούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι τόσον ἀληθεῖς, ὅσον εἶναι καὶ τὰ στοιχεῖα τῆς φυσικῆς. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι οἱ ἀριθμοί, τοὺς ὁποίους παρέταξε, δὲν προϋπέθετον ἀπαραιτήτως καὶ ἐκγύμνασιν πρὸς παρασκευὴν στρατοῦ. Μία χώρα ἔχουσα ὡρισμένον πληθυσμὸν δύναται καθ’ ὅλους τοὺς κανόνας, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν καὶ τῆς ἐξαιρετικῆς καταστάσεως τῆς ἐκτάκτου μεταναστεύσεως ἐξ Ἑλλάδος, δύναται, λέγω, νὰ παράσχῃ ὡρισμένον ἀριθμὸν ἀνδρῶν καὶ ἑπομένως χώρα ἔχουσα πληθυσμὸν περίπου 2,700,000 πᾶν ἄλλο παρὰ ἐλλείψει ἀνδρῶν ἠδύνατο νὰ σκέπτηται περὶ στρατοῦ μόνον 60 χιλιάδων. Ὅτε ὁ κ. Λαπαθιώτης παρατάσσων ἀριθμοὺς ἔλεγε: μὲ τὰς ἀφαιρέσεις λοιπὸν θὰ ἔχωμεν 200 ἢ 300,000 ἀνδρῶν, ἐπρόκειτο, ἐπαναλαμβάνω, πάντοτε περὶ ἀνδρῶν καὶ οὐχὶ περὶ στρατοῦ. Ἂν δὲ ὡμίλησε καὶ διὰ 400 καὶ 500 καὶ 600 χιλιάδας ἀνδρῶν, δὲν ὡμίλει περὶ ἰσαρίθμου στρατοῦ, ἀλλὰ παρατάσσων ἀριθμοὺς μὲ ἐκπτώσεις διὰ διαφόρους λόγους ἔφθανεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι θὰ ὑπάρχωσιν ἑκατοστύες χιλιάδων ἀνδρῶν ἠσκημένων καὶ μὴ διὰ τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου. Ἄνδρας ἐνόει, καὶ οὐχὶ 600 χιλιάδας στρατόν. Ἰδοὺ τί ἔλεγεν ἐκεῖνος (ἀναγινώσκει «Χρόνον» τῆς 9/ Ὀκτωβρίου 1909): «Διότι, ὅταν σοβαρῶς θὰ παρασκευασθῇ τὸ Κράτος, θὰ προσέλθωσι πλειότεροι. Ἑπομένως δὲν βλέπω διὰ ποῖον λόγον νὰ διακηρύσσωμεν ὅτι μόνον 60,000 στρατὸν ἔχομεν. Γ. Θεοτόκης. Πάντοτε 100,000 διεκηρύξαμεν. Λ. Λαπαθιώτης. Ἐν ἐκστρατείᾳ ὅμως συμπεριλαμβάνεται καὶ ἡ ἐθνοφρουρά, κατὰ τὸν νόμον. Κατὰ τοὺς πίνακας ἡ ἐφεδρεία ἀνέρχεται εἰς 127,000, ἡ ἐθνοφρουρὰ εἰς 73,000, ἡ ἐφεδρεία τῆς ἐθνοφρουρᾶς εἰς 60,000». Ἀλλὰ δὲν ἕπεται ὅτι 127,000 ἠδύναντο νὰ κληθῶσι τότε, διότι πρὸς τοῦτο ἔπρεπε νὰ ὑπάρχωσιν ἀξιωματικοί, ὅπλα, πυροβόλα, στολαὶ καὶ τὰ λοιπὰ χρειώδη, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπῆρχον τότε, ὅτε ἠγόρευεν ὁ κ. Λαπαθιώτης. Ἡ ἐφεδρεία ὅμως παρέχει πάντοτε τὰς 127 χιλιάδας. Μὲ τοὺς ὑπολογισμοὺς ἐκείνους — διότι ἡ παροχὴ ἀνδρῶν ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένου πληθυσμοῦ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ζήτημα ὑπολογισμοῦ—βεβαίως ἔφθανεν ὅτι ἡ Ἑλλάς, ἐὰν κατ’ ἄλλον τρόπον ἤθελε νὰ παρασκευασθῇ, ἐὰν εἶχε τὰ μέσα, ἠδύνατο μὲ τὸν πληθυσμόν της εἰς περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ γυμνάσῃ τὴν ἐφεδρείαν καὶ τὴν ἐθνοφρουράν, τὴν ὁποίαν ἐκεῖνος τότε καθώρισε, νὰ καλέσῃ στρατὸν καταπληκτικὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα.

§465Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πόσους ὑπελόγιζεν ἐν συνόλῳ ὁ κ. Λαπαθιώτης;

§466Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὅτι μέχρι τῆς ἡλικίας τῶν πεντήκοντα ἐτῶν ἠδύνατο νὰ ὑπερβῇ τὰς 400 χιλιάδας. Ὁμιλεῖ περὶ ἀνδρῶν. Εἶναι ζήτημα πληθυσμοῦ. Βεβαίως ἀπὸ ἡλικίας 18 ἐτῶν.

§467Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Διὰ 400 χιλιάδας στρατὸν ἠξεύρετε τί πυροβολικὸν ἀπαιτεῖται;

§468Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν γίνεται λόγος περὶ ὁπλισμοῦ. Ἐπρόκειτο περὶ πληθυσμοῦ, τὸν ὁποῖον δύναται νὰ παράσχῃ ἡ χώρα. Μήπως, ὅταν ἀκούωμεν ὅτι ἡ Γερμανία ἔχει πέντε ἑκατομμύρια καὶ ἰσάριθμον στρατὸν ἡ Γαλλία, ἕπεται ὅτι αὐταὶ αἱ Δυνάμεις ἀμέσως θὰ παρατάξωσι τὰ πέντε αὐτὰ ἑκατομμύρια ἀνδρῶν; Αὐτὰ λέγονται, ἀλλὰ δυσκόλως παρατάσσονται.

§469Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι ἐπὶ τοῦ χάρτου στρατοί.

§470Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἤθελον μὲ τοῦτο νὰ εἴπω ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει πάντοτε πληθυσμὸν δυνάμενον νὰ δώσῃ εἰς τὴν χώραν τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν ἀνδρῶν, ὅπως ἡ Ἑλλὰς παρασκευάσῃ στρατὸν πολὺ ἀνώτερον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον παρεσκεύαζεν, ἀρκεῖ νὰ ἔχῃ πρὸς τοῦτο κάτι τι ἄλλο. Ποῖον; Τὰ μέσα. Ἀφοῦ λύεται τὸ ζήτημα τοῦ πληθυσμοῦ, ὡς ἀπέδειξεν ὁ κ. Λαπαθιώτης, ἔρχεται τὸ ζήτημα τοῦ χρήματος. Ὅσον ἀφορᾷ λοιπὸν τοὺς ἄνδρας ἡ Ἑλλὰς θέλουσα νὰ κινητοποιήσῃ τὴν ἐφεδρείαν της καὶ τὴν ἐθνοφρουράν, ἐὰν ἔχῃ ἐν καιρῷ γυμνάσει ὅλον τὸν ἄρρενα πληθυσμόν, δύναται σοβαρῶς νὰ σκεφθῇ περὶ παρατάξεως 500 χιλιάδων. Τοῦτο ὅμως θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐλύοντο καὶ ἄλλα ζητήματα ἐκτὸς τῆς ἐκγυμνάσεως. Βεβαίως ὁ κ. Λαπαθιώτης εἶχεν ὑπ’ ὄψει του τὸ οἰκονομικὸν πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἀπειλητικὸν προέβαλλε πάντοτε πρὸ οἱουδήποτε Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ βεβαίως θὰ συνενοεῖτο μὲ τὸν συνάδελφόν του Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν πρὶν ἢ θελήσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ τοιαῦτα μεγάλα σχέδια· διὰ τοῦτο ἐφρόντιζε περὶ ἐκγυμνάσεως εἰς τρόπον ὥστε ἡ Ἑλλὰς νὰ ἔχῃ παρεσκευασμένον 200,000 στρατόν, τὸν ὁποῖον ἐν ἀνάγκῃ νὰ ἠδύνατο νὰ κινητοποιήσῃ. Λοιπὸν ἀναμφιβόλως ἡ Ἑλλὰς ἔχει πληθυσμὸν διὰ παράταξιν στρατοῦ πολὺ μεγαλειτέρου ἀπὸ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον εἶχεν ὡς πρόγραμμα μία Κυβέρνησις καὶ ἐκείνου τὸν ὁποῖον σήμερον ἔχομεν ὑπ’ ὄψει ἡμῶν κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἰσηγηθέντος τὸν Προϋπολογισμόν. Σήμερον γίνεται λόγος περὶ 130 χιλιάδων, οὐχὶ πάλιν διότι τόσον πληθυσμὸν ἐπιτρέπει ἡ χώρα, ἀλλὰ διότι τόσος δύναται νὰ παρασκευασθῇ ἀναλόγως τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα διαθέτομεν, καὶ ἐφρόντισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εἴπῃ ὅτι αὐταὶ αἱ 130,000 εἶναι ὁ στρατός, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ φροντίσῃ ὁ ὀργανισμός, ἐκτὸς τῶν ἐφέδρων, συνεπῶς καὶ ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἐγένετο δεκτὸν ὅτι λυομένων ἄλλων ζητημάτων εἶναι δυνατὴ ἡ παρασκευὴ μεγάλου ἀριθμοῦ ἀνδρῶν. Ἔρχεται λοιπὸν τὸ ἐρώτημα: διατί ἡ Βουλγαρία εἶναι τόσον περισσότερον στρατιωτικῶς παρεσκευασμένη ἀπὸ ἡμᾶς; Δὲν ὑπάρχει κανὲν ἄλλο ζήτημα βεβαίως παρὰ τὸ τοῦ χρήματος· διαφορὰ Προϋπολογισμοῦ 5–6 ἑκατομμυρίων μεταξὺ τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν Ἑλλάδος καὶ Βουλγαρίας—ἀφήνομεν τὰ μεγάλα δάνεια, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς διεθέσαμεν ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ—θὰ ἐπέτρεπεν εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον τὰ ⅔ τοῦ Βουλγαρικοῦ στρατοῦ· κατὰ ὑπολογισμοὺς ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὰ ¾· ἀλλ’ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τὰ ⅔, ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἀναμφισβητήτως τὸ ἥμισυ, ἀλλὰ βεβαίως δὲν ἔχει οὔτε τὸ ἥμισυ. Κατὰ ποσὸν καὶ κατὰ ποιὸν δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος. Ἡμιεπίσημα Γερμανικὰ περιοδικὰ στρατιωτικὰ ὁμιλοῦσι περὶ στρατοῦ Βουλγαρικοῦ 350 χιλιάδων· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ 350, 000· οὐδεὶς ὅμως ἀμφισβητεῖ ὅτι αἱ πραγματικαὶ δυνάμεις τοῦ Βουλγαρικοῦ στρατοῦ δύνανται νὰ φθάσωσι τὰς 250, 000· καὶ καθ’ ὃν χρόνον ἡ Βουλγαρία ἡτοίμαζε στρατὸν 250 χιλιάδων, ἡ Ἑλλὰς ἐνόμιζεν ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ ποσὸν τῶν 60,000. Βλέπετε ὅτι εἴμεθα εἰς τὸ τέταρτον μόνον, ἐνῷ, ἀγαπητὲ συνάδελφε ἐξ Αἰτωλίας, κύριε Καλαντζόπουλε, ἡ διαφορὰ εἰς τὸ χρῆμα ἦτο πολὺ μικροτέρα, ἦτο κατὰ τὸ ¼ μικροτέρα. Τώρα ἔχω ὑπ’ ὄψει μου προσφάτους λόγους τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Τουρκίας. Ὅτε προσήρχοντο εἰς αὐτὸν διάφοροι κοινοβουλευτικοὶ ἄνδρες καὶ ἔλεγον ὅτι κατ’ οὐδένα λόγον δύνανται νὰ ψηφίσωσι τὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας ἐζήτει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν Σεφκὲτ πασᾶς ἀνέπτυξεν εἰς αὐτοὺς ὅτι οὐδεμία ἄλλη οἰκονομία δύναται νὰ γίνῃ ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν παρὰ διὰ τῆς ἀφαιρέσεως ἀνδρῶν. Ἐδῶ ἔγκειται λοιπὸν τὸ μυστήριον. Ὁ Ἑλληνικὸς Προϋπολογισμὸς ἐφρόντισε περὶ στελεχῶν καὶ ἐπειδὴ δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἀνάλογον πρὸς τὰ στελέχη στρατὸν εἰς ἄνδρας προέβαινεν εἰς οἰκονομίας. Ποίου εἴδους; Εἰς ἄνδρας. Καὶ ἢ μετέθετε τούτους εἰς τὴν χωροφυλακήν, ἢ δὲν τοὺς ἐκάλει, ἢ τοὺς ἀπέλυε. Διὰ νὰ οἰκονομήσῃ δ’ ἓν ἑκατομμύριον κατ’ ἔτος, ἐστερεῖτο δυνάμεως ἓξ χιλιάδων ἀνδρῶν ἐπὶ ἓξ μῆνας κατ’ ἔτος, διότι αὐτὴ ἡ δαπάνη, ἡ δαπάνη ἑνὸς ἑκατομμυρίου καλύπτει τὴν διατήρησιν ἓξ χιλιάδων ἀνδρῶν εἰς τὰ ὅπλα ἐπὶ ἓξ μῆνας τοῦ ἔτους καὶ ἑπομένως, διὰ νὰ οἰκονομήσῃ δύο ἑκατομμύρια, ἔχανε δύναμιν δώδεκα χιλιάδων ἀνδρῶν ἐπὶ ἓξ μῆνας, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐγυμνάζοντο καὶ ἐλλείψει τούτων δὲν παρεσκευάζετο καὶ στρατὸς εἰς τὴν γενικήν του ἔννοιαν· δὲν παρεσκευάζοντο δηλαδὴ τὰ στελέχη ἐλλείψει ἀνδρῶν. Καὶ παρετηρήθη τοῦτο τὸ κωμικὸν παρ’ ἡμῖν, ὅτι εἴχομεν στρατὸν χωρὶς ἄνδρας καὶ ναυτικὸν μὲ πληθώραν ἀνδρῶν χωρὶς πλοῖα, καὶ ἔλειπε καὶ ἀπὸ τὸν στρατὸν καὶ ἀπὸ τὸ ναυτικὸν ἡ κυρία βάσις, ἥτις εἰς τὸν στρατὸν εἶναι ὁ ὁπλίτης καὶ εἰς τὸ ναυτικὸν τὰ πλοῖα. Λοιπὸν ὁ Σεφκὲτ πασᾶς εἶπεν ὅτι, ἐὰν θέλωμεν νὰ κάμωμεν τὴν μικρὰν οἰκονομίαν, τὴν ὁποίαν ζητεῖτε, θὰ ἐλαττώσωμεν τὰ στελέχη. Ἐὰν δ’ ἀπεφασίζετο ἡ ἐλάττωσις, θὰ εὕρισκε καὶ ἡ Τουρκία τὸν διάβολόν της ὅπως καὶ ἡ Ἑλλάς. Ἐδῶ λοιπὸν ἔγκειται τὸ μυστήριον, ὅτι πληθυσμὸς ὑπῆρχεν ἐν Ἑλλάδι, χρῆμα ὑπῆρχεν, ἔστω καὶ ὀλίγον, δὲν ὑπῆρχεν ὅμως ἡ κατάλληλος διάθεσις τοῦ χρήματος, ὅπως παρασκευασθῇ ἐπαρκὴς στρατός. Καὶ σήμερον δ’ ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θελήσῃ νὰ μᾶς παρουσιάσῃ Προϋπολογισμὸν κατὰ 2,000,000 ὀλιγώτερον, θ’ ἀφοπλίσῃ ἐντελῶς τὴν Ἑλλάδα, διότι θ’ ἀναγκασθῇ νὰ στείλῃ πάντας τοὺς κληρωτοὺς εἰς τὰς ἑστίας των καὶ ὁ στρατὸς θὰ μείνῃ χωρὶς ἄνδρας. Ἔρχομαι εἰς ἕνα ἄλλον ὑπολογισμόν. Διατί ἡ Βουλγαρία, ἡ ὁποία ἔχει 2,500 ἀξιωματικούς, σκέπτεται περὶ παρατάξεως 250,000 ἀνδρῶν; Διότι ἔχει 2,000 ἐφέδρους. Διατί ἡ Ῥωμουνία, ἥτις ἀναμφισβητήτως κέκτηται στρατὸν ὑπὲρ τὰς 300,000, ἔχει 2,800 ἀξιωματικούς; Ποῖον στρατὸν ἔχει ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία εἶχεν ἀπὸ ἐτῶν 1,900 ἀξιωματικούς; Ποῖα ἦτο ἡ δύναμις, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ παραταχθῇ; Ἦτο μηδαμινὴ καὶ ἀσήμαντος. Ἔλθωμεν λοιπὸν ἀπὸ αὐτὰ τὰ δεδομένα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναμφισβήτητα, νὰ ἴδωμεν λεπτομερείας τινάς. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἦτο μισθολόγιον καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι καὶ νῦν ἐν πολλοῖς μισθολόγιον, ὅπως δὲ εἶπεν ὁ βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας κ. Κ. Μέρμηγκας ἡ μόνη σκέψις, ἡ μόνη κατεύθυνσις οὐχὶ ἑνὸς ἑκάστου, διότι ὡς ἄτομα οἱ ἀξιωματικοί μας εἶναι ἀξιέπαινοι, ἀλλ’ ἐν συνόλῳ, ἦτο κατὰ τίνα τρόπον θ’ ἀπέκτων περισσότερα γαλόνια· βλέπει δέ τις, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὰς ὁδοὺς ἀξιωματικοὺς μὴ δυναμένους νὰ σύρωσι τὸ γεροντικὸν αὑτῶν σαρκίον καὶ ἐπιδεικνύοντας τὰ γαλόνια αὑτῶν ὅσον τὸ δυνατὸν πλατύτερα. Βεβαίως ἐπιδιώκοντες γαλόνια δὲν ἀποβλέπουσιν εἰς τὸν μισθὸν τὸν μεγαλείτερον, ἀλλ’ ἡ φιλοδοξία αὐτῶν περιορίζεται εἰς τὴν παράταξιν σειρητίων διότι, ἐὰν ἄλλο τι τοὺς ἀπησχόλει, θὰ ἐσκέπτοντο καὶ περὶ αὐτοῦ, θὰ ἐστενοχωροῦντο νὰ ἦσαν συνταγματάρχαι ἀνυπάρκτων συνταγμάτων, ὡς ἦσαν εἰς τὸν πόλεμον ἄνιπποι ἴλαι. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ σῶμα τοῦ μηχανικοῦ, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἔχομεν 80 ἀξιωματικοὺς ὑπηρετοῦντας εἰς τὰ γραφεῖα καὶ 64 εἰς τοὺς λόχους, καὶ τούτους ἐπὶ τοῦ χάρτου. Κατὰ τὸν ὀργανισμὸν ἔχομεν μικρότερον ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν ὑπηρετούντων εἰς μαχίμους ὑπηρεσίας καὶ περισσοτέρους μαχίμους ὑπηρετοῦντας εἰς τὰς ὑπαρχούσας διευθύνσεις τῆς Βορειοδυτικῆς καὶ τῆς Ἀνατολικῆς Ἑλλάδος, ἠδύναντο δὲ νὰ προστεθῶσι χίλιαι δύο διευθύνσεις καὶ τοιουτοτρόπως θὰ ἔφθανον τὰ πράγματα εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε ἑκάστη ἐπαρχία νὰ ἔχῃ διεύθυνσιν μηχανικοῦ, χωρὶς νὰ ἔχῃ λόγον ὑπάρξεως ἡ διεύθυνσις αὐτή. Μόλις οἱ Γάλλοι ἐφήρμοσαν σύστημα πυρβολαρχιῶν ἀνὰ 4 πυροβόλα ἐμιμήθημεν καὶ ἡμεῖς αὐτοὺς καὶ ηὐξήσαμεν ὡς ἐκ τούτου τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πυροβολικοῦ, ὅστις ἀνέρχεται νῦν εἰς 360, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐκ τῶν τεσσαράκοντα πυρβολαρχιῶν, τὰς ὁποίας ἔχομεν νέου συστήματος, εἶναι ζήτημα κατὰ τὴν γνώμην ἁρμοδίων ἀξιωματικῶν, ἂν ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ κινητοποιήσῃ 20 πυρβολαρχίας μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἵππων λόγῳ τῶν μεγάλων πυρομαχικῶν, τὰ ὁποῖα καταναλίσκουσι τὰ νέα πυροβόλα. Καθ’ ὃν δὲ χρόνον ἦτο δυνατὸν νὰ κινητοποιήσωμεν 20 πυρβολαρχίας, ἐφροντίσαμεν νὰ ἔχωμεν 360 ἀξιωματικούς, ἤτοι δι’ ἕκαστον πυροβόλον 4–5 ἀξιωματικούς. Ἰδοὺ παράδειγμα πολυτελείας ἀξιωματικῶν. Δὲν δύναται ν’ ἀρνηθῇ τις ὅτι ὑπάρχει μεγάλη πληθὺς ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν, ὄχι διότι οἱ ὑπάρχοντες δὲν χειάζονται, ἀλλὰ διότι δύναται νὰ δανεισθῇ ἡ ὑπηρεσία ἐν καιρῷ ἀνάγκης καὶ πολιτικοὺς ἰατρούς, καθόσον δι’ ἡμᾶς τὸ πεδίον τοῦ πολέμου δὲν θὰ εἶναι πολὺ μακρόν· ἄλλως τε οἱ πληγωμένοι ἀποστέλλονται ἀμέσως εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ὡς συνέβη κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897 καὶ δύνανται νὰ νοσηλεύωνται ἐδῶ ὑπὸ πολιτικῶν ἰατρῶν. Ἡ Γερμανία, ἀφοῦ συνεπλήρωσε τὸ πυροβολικόν της καὶ ἀνήγειρε στρατῶνας καὶ κατεσκεύασε σιδηροδρόμους, τότε καὶ μόνον συνεπλήρωσε τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη συμπλήρωσις εἶναι τελεία; Ἐγὼ βλέπω τοὺς ἀριθμούς, οἱ ὁποῖοι παρουσιάζονται ψυχροὶ ἐνώπιον ἡμῶν.