1911.11.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 178.

Τῆς 28ης Νοεμβρίου 1911.

(Δευτέρα, ὥρᾳ 4 καὶ 20′ μ.μ.)

Προεδρία κ. Ἰωάννου Δ. Τσιριμώκου.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ Πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ὑπάρχει ἀντίρρησίς τις ἐπὶ τῶν Πρακτικῶν; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Τὰ Πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς ἀναφοράς: 1) Ὁ ἀπόστρατος λοχαγὸς Χ. Κοντογιάννης αἰτεῖται ἀπονομὴν συντάξεως ταγματάρχου ἐν ἀποστρατείᾳ· 2) Ὁ ἐκ Γαϊτσᾶς Ε. Καραμπατέας καταγγέλλει παρανομίας τοῦ ἐπισκόπου Γυθείου–Οἰτύλου· 3) Ὁ ἐν Ἑρμουπόλει Σύλλογος Καφεπωλῶν αἰτεῖται μείωσιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ καφὲ καὶ ζακχάρεως· 4) Κάτοικοι Κωσταρίτσης διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ ἀστυν. σταθμάρχου Βωμέας ὡς καταδιώκοντος αὐτοὺς ἀδίκως καὶ παρανόμως· 5) Δημόται Κτημενίων καὶ Δολόπων αἰτοῦνται σύστασιν Εἰρηνοδικείου ἐν Φουρνᾷ τῆς Εὐρυτανίας· 6) Κάτοικοι Καζακλὰρ αἰτοῦνται νὰ τοῖς ἐπιτραπῇ ἡ ἐλευθέρα κλάδευσις ἰδιοκτήτων ἀγρίων δένδρων ἐπὶ τῶν ἀγρῶν των πρὸς καῦσιν· 7) Ἡ κοινότης Κιλελὲρ αἰτεῖται ὅπως τὸ χωρίον των συμπεριληφθῇ εἰς τὴν διανομὴν τῶν Ζαππείων· 8) Ὁ Σύνδεσμος καπνεργατῶν Πατρῶν αἰτεῖται ὅπως φορολογηθῶσι καὶ τὰ κατὰ τὴν 1ην Ἰανουαρίου εὑρισκόμενα μηχανοποίητα σιγαρέττα· 9) Αἱ διδασκάλισσαι Γαργαλιάνων αἰτοῦνται αὔξησιν μισθοῦ· Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Πετροπουλάκης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νόμου περὶ διδακτικῶν βιβλίων·» Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Σακελλαρίου ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 25 τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων· Ὁ βουλευτὴς κ. Φ. Νέγρης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων»· Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Καζανόβας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἔργων ἀσυμβιβάστων πρὸς τὴν δικηγορίαν»· Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Η. Βελλόπουλος, Σ. Σομμαρίπας, Ι. Γραμματίκας καὶ Ι. Βέρροιος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Δ. τῆς 29 Μαρτίου 1835 «περὶ πωλήσεως ἰατρικῶν». (Θέλουσιν ἅπαντα ἐκτυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Γ. Φικιώρης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Γοράνου περὶ παρερμηνείας τοῦ περὶ δασῶν νόμου.

§2Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἐπιθύμουν νὰ ἦτο παρὼν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅπως ἀκούσῃ καὶ ἀντιληφθῇ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν παραπόνων τῶν ὑποβαλλομένων διὰ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης. Οὐχ’ ἧττον ἀναγκάζομαι, καίτοι ἀπουσιάζοντος τούτου, νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν τινά, καθ’ ὅσον οἱ ἀναφερόμενοι ἀποτείνονται πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ζητοῦσι τὴν ἑρμηνείαν τὴν αὐθεντικὴν πλέον τοῦ νόμου παρὰ τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ οἱ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ κατ’ οὐδένα λόγον δέχονται νὰ ἑρμηνεύσωσι τοὺς νόμους συμφώνως μὲ τὸ πνεῦμα καὶ τὸ γράμμα αὐτῶν. Οἱ δασολόγοι ἐπιθυμοῦντες νὰ διαφυλάξωσι καὶ νὰ διασώσωσι τὰ δάση νομίζουσιν ὅτι οὐδεὶς ἐνδιαφέρεται ὑπὲρ αὐτῶν παρὰ αὐτοὶ καὶ μόνοι, ὁμολογῶ δὲ ὅτι πράγματι εἶναι δασολόγοι ἄριστοι, ἀλλὰ ὡς ἑρμηνευταὶ τῶν νόμων, ὡς τμηματάρχαι ἀπεδείχθησαν ὅλως ἀνεπιτήδειοι. Ὁ νόμος εἶναι σαφής, σαφέστατος, ὡς δάση δὲ χαρακτηρίζει (ἀναγινώσκει)· «πᾶσαν κτῆσιν ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει ὑπὸ ἀγρίων ξυλοειδῶν φυτῶν κεκαλυμμένην». Δάσος λοιπὸν εἶναι πᾶσα ἔκτασις ὑπὸ ἀγρίων ξυλοειδῶν φυτῶν κεκαλυμμένη καὶ οὐχὶ ὑπὸ δένδρων διὰ καλλιεργείας παραγομένη. Ὑπάρχει ἄλλως διάταξις, ἡ ὁποία καθορίζει ὅτι (ἀναγινώσκει) «τὰ δασικὰ προϊόντα διακρίνονται εἰς κύρια καὶ δευτερεύοντα κλπ.». Ἐν τούτοις ἡ δασικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου θέλει νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς δάση πᾶσαν φυτείαν καὶ νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν χρῆσιν τῶν φυτειῶν τῶν ἡμέρων δένδρων, τὰς χαρακτηρίζει δὲ οὕτω πῶς ὡς δάση τὰς ἰδιοκτήτους φυτείας, ὥστε οἱ κύριοι αὐτῶν, ἐὰν θέλωσι νὰ ὑλοτομῶσι, δὲν δύνανται, διότι τοῖς ἀπαγορεύεται ἡ ὑλοτομία ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τὸ ὁποῖον ἐποφελούμενον μιᾶς ἐκφράσεως ὅλως ἀθώας ὅτι «ὑπάγονται εἰς φορολογίαν ὑλοτομίας τὰ ὑλοτομούμενα ἐξ οἱουδήποτε δάσους». Αὐτὰ τὰ «ἐξ οἱουδήποτε δάσους» τὰ ἑρμηνεύει ὡς πᾶσαν ἰδιοκτησίαν, ὡς ὑλοτομίαν γινομένην εἰς δένδρα πάσης ἰδιοκτησίας εἰς οἱονδήποτε ἔδαφος. Τὰ χαρακτηρίζει λοιπὸν αὐτὰ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου ὡς ὑπαγόμενα εἰς τὸν νόμον περὶ ὑλοτομίας, ἐνῷ ὁ νόμος καὶ αὐτὰ ἀκόμη τὰ ἐν τοῖς κήποις καὶ τὰ ἐν τοῖς ἀμπέλοις ἄγρια δένδρα δίδει τὸ δικαίωμα νὰ τὰ ὑλοτομῶσιν ἄνευ ἀδείας· ἐν τούτοις καὶ αὐτὰ τὰ ἥμερα δένδρα, τὰ εὑρισκόμενα εἰς τὰ κτήματά των, ἀπαγορεύει ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου ὅπως ὑλοτομηθῶσιν, ἐὰν δὲν εἶναι πεφραγμένα διὰ τοίχου, ἐνῷ ὁ νόμος οὐδαμῶς ἀναφέρει περὶ δασῶν. Ὁ νόμος ἀναφέρει ὅτι πρέπει οἱ κῆποι καὶ αἱ ἄμπελοι νὰ εἶναι περιπεφραγμένοι. Ἠναγκάσθησαν ἐπανειλημμένως οἱ ἀναφερόμενοι νὰ ὑποβάλωσιν ἀναφορὰς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον κωφεύει· ἤδη ἀναγκάζονται οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ ὑποβάλωσι δευτέραν ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλήν, καὶ νὰ ζητήσωσιν αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν, εἰ δυνατόν, παρ’ αὐτῆς τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ ἐκλίπῃ πλέον ἡ ἐκ τοῦ στραγγαλισμοῦ καὶ τῆς παρερμηνείας τοῦ νόμου ἐπερχομένη ἀνωμαλία. Δὲν δύναμαι βεβαίως νὰ ἀξιώσω παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ δώσῃ ἑρμηνείαν τοῦ νόμου αὕτη, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ στείλῃ τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον μὲ τὰς γενομένας ταύτας παρατηρήσεις, ὅπως παύσῃ πλέον ἡ παρερμηνεία αὕτη.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλουμβάκης.

§4Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὡμιλήσαμεν καὶ προχθὲς ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης καὶ συνεστήσαμεν αὐτὴν πρὸς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν ὡς δικαίαν καὶ εὐλογωτάτην.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γόντικας· ὁ κ. Πετροπουλάκης.

§6Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε, νὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτούπης.

§8Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁ συνάδελφος κ. Φικιώρης περιέγραψε τὸ ζήτημα τόσον λαμπρὰ καὶ ἀνεπτύχθη καὶ προχθὲς τόσον λεπτομερῶς, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ προσθέσωμεν τίποτε ἄλλο.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πατσουρᾶκος.

§10ΙΩ. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὴν ἀναφοράν, διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ πιέζονται ἐναντίον τοῦ νόμου.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν καφφεπωλῶν Καλαμῶν περὶ χαρτοπαιγνίων. Ὁ κ. Δαζέας.

§12Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Παρακαλῶ νὰ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα.

§13Α. ΠΕΤΡΟΜΑΝΙΑΤΗΣ. Κάμνω καὶ ἐγὼ τὴν αὐτὴν παράκλησιν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκλαβᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Καλαβρύτων περὶ διακανονισμοῦ τῶν χρεῶν.

§15Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Μοὶ ἐδόθη πράγματι εὐκαιρία νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις πράγματι ὑπέβαλε τὸ σωτήριον ἐκεῖνο νομοσχέδιον περὶ διακανονισμοῦ τῶν χρεῶν, συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου οἱ συμπολῖταί μου ἔσπευσαν, πρὸ παντὸς οἱ ἐκ τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας, νὰ εἰσφέρουν τὸν ὀβολόν των καί, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, θὰ ἐπροικοδοτήθη τὸ Δημόσιον Ταμεῖον μὲ 5,000,000 δραχ. Ὑπῆρξε πράγματι εὐεργετικὸς ὁ νόμος ἐκεῖνος καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὀφείλομεν εὐγνωμοσύνην, ἡμεῖς πρὸ παντός, οἱ ἐκ τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας, διότι Ἐθνικαὶ γαῖαι περιλαμβάνονται εἰς τὸ ἓν τμῆμα τοῦ νομοῦ, τὴν Ἠλείαν. Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἀναφορᾶς τῶν συμπολιτῶν μου τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων, νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν εὐεργετικήν του πορείαν καὶ δρᾶσιν καὶ διὰ τὸ ἔτος 1909, διότι κατὰ τὸ νομοσχέδιον, Κύριοι, ὡς πάντες γνωρίζετε τὸ εὐεργέτημα ἐπεξετάθη μέχρι τοῦ 1908 καὶ ἐκείνου συμπεριλαμβανομένου. Πρόκειται λοιπόν, εἰ δυνατόν, νὰ περιληφθῇ καὶ τὸ ἔτος 1909 καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ εὐγνωμοσύνη τοῦ λαοῦ ἐκείνου θὰ εἶναι πλήρης. Τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι ἡ πολιτεία δὲν πρέπει κατ’ ἀρχὴν νὰ ὑποχωρῇ μέχρι σημείου τοιούτου, ὥστε νὰ ἀφήνῃ πολλὰ ἑκατομμύρια πρὸς τὸν Α.ʹ ἢ Β.ʹ πολίτην, ὅστις ἔπρεπε νὰ πληρώνῃ τὰς ἀπαιτήσεις αὐτοῦ, τὰς ὑποχρεώσεις αὐτοῦ, νὰ εἶναι συνεπὴς πρὸς τὴν πολιτείαν· διότι ἀλλοίμονον διὰ τὴν πολιτείαν ἐκείνην, εἰς ἣν οἱ πολῖται δὲν συνεισφέρουν ἐκεῖνο ὅπερ ὑποχρεοῦνται συνεπείᾳ τῶν νόμων· ἀλλ’ ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, Κύριοι, ὅτι ἀπὸ τοὺς πολίτας ἀφῃρέθη καὶ ἡ τελευταία οἰκονομικὴ ἰκμὰς καὶ ὅτι ὁ λαὸς αὐτός, ὁ ὁπωσδήποτε εὐπορῶν, μετεβλήθη εἰς τὸν πενέστερον τῶν λαῶν, μηδὲ αὐτῶν τῶν μεσημβρινῶν λαῶν τῆς Ἰταλίας ἐξαιρουμένων, βεβαίως δικαιοῦταί τις νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν πολιτείαν, ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὰς οἰκονομικάς μας ἀνυπερβλήτους στενοχωρίας. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν αἴτησιν αὐτὴν μὲ τὴν βεβαιότητα ὅτι καὶ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον θὰ τονωθῇ σοβαρῶς, διότι εἶναι κεφάλαιον παθητικὸν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ πληρώσῃ ὁ λαὸς αὐτά, καὶ τὸ ταμεῖον θὰ τονωθῇ καὶ οἱ πολῖται θὰ ἀνακουφισθοῦν καὶ τρόπον τινὰ θὰ ἀποφεύγουν τὴν μυσαρὰν ἐκείνην φυσιογνωμίαν τοῦ εἰσπράκτορος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲ θὰ παρακαλέσω—βεβαίως ὁ καιρὸς δὲν εἶναι κατάλληλος, ὁμολογῶ, ἀλλ’ εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ διάρκεια τῆς ζωῆς τῆς Βουλῆς ἐπεκταθῇ πέραν ἐκείνου τοῦ σημείου τὸ ὁποῖον φανταζόμεθα—θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν διὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸν διακανονισμὸν τῶν χρεῶν τῶν ἰδιωτικῶν, διότι πολῖταί τινες ἔχουν πληρώσει δὶς καὶ τρὶς καὶ τετράκις τὸ ἀρχικὸν κεφάλαιον καὶ ὅμως εἶναι ὀφειλέται πολλῶν χιλιάδων δραχ. Ὑπέβαλον ἄλλοτε σχέδιον νόμου, φέρον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸν ἀριθ. 45, τὸ ὁποῖον παρεπέμφθη εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Παρακαλῶ νὰ συστηθῇ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ τὸ ἐπεξεργασθῇ καὶ νὰ τὸ προσκομίσῃ, μὲ τὴν βεβαιότητα ὅτι τοῦτο ἀπορρέει ἀπὸ τὴν φιλανθρωπίαν καὶ εὐεργετικὴν δρᾶσιν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βέρροιος.

§17Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Καὶ ἐγὼ τὰς αὐτὰς συστάσεις ἔχω νὰ κάμω, ἃς ἀνέπτυξε τόσον εὐγλώττως ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος κ. Γκλαβᾶς.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πολυζωγόπουλος, ὁ κ. Φωτήλας.

§19Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἡ ἐπαρχία Καλαβρύτων, κ. Βουλευταί, πάντοτε ἐδείχθη πρόθυμος εἰς πληρωμὴν φόρων. Ἔχει κατοίκους φιλοτίμους, οἵτινες οὐδέποτε παραπονοῦνται μὲ ὅσα δήποτε βάρη καὶ ἂν ἐπιβαρύνονται, δι’ αὐτὸ εἶναι δεδικαιολογημένη ὡς ἐκ τῆς πενίας τῶν Καλαβρυτινῶν ἡ ὑποβολὴ τῆς παρακλήσεως, ὅπως ὁ νόμος περὶ διακανονισμοῦ τῶν χρεῶν περιλάβῃ καὶ τὸ 1909. Ὁ συνάδελφος κ. Γκλαβᾶς ἀνέπτυξε τὴν ἀνάγκην αὐτὴν καὶ δὲν μένει εἰς ἐμὲ τίποτε περισσότερον παρὰ νὰ παραλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅπως ὑποβάλῃ σχέδιον νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ περιλάβῃ εἰς τὴν ἀνανέωσιν καὶ τὸ ἔτος 1909.

§20Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε ἄλλο ἢ νὰ κάμω τὴν αὐτὴν σύστασιν, διότι ἄλλως τε δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ ἐποχή, ὅπως συζητήσωμεν ἐν ἐκτάσει τὸ ἄλλο ζήτημα, τὸ σπουδαιότερον, ὅπερ ἐναγωνίως ἀναμένει ὁ γεωργικὸς πληθυσμός, τὸ ζήτημα τοῦ διακανονισμοῦ τῶν ἰδιωτικῶν χρεῶν, ὅπερ ὀφείλει νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν, ἀλλ’ εἰς ἄλλας περιστάσεις. Ἐπιφυλάσσομαι ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ νὰ φέρω τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν, διότι ἔχομεν τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ συμπεριλάβῃ ἐν τῇ μερίμνῃ αὐτῆς καὶ τὴν λύσιν τοῦ ἀκανθώδους τούτου ἀλλ’ ὄχι ἀλύτου ζητήματος.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς φαρμακοποιῶν περὶ ἐξισώσεως τῶν φαρμακεμπορείων πρὸς τὰ φαρμακεῖα τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Νέγρης.

§22Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν εἶχε δηλώσει ὅτι κατ’ ἀρχὰς εἶχε παράσχει ἀκρόασιν εὐμενῆ εἰς τὴν παράκλησιν τῶν φαρμακεμπόρων, ἀλλ’ ὅτι μετ’ ὀλίγον οἱ φαρμακοποιοὶ τὸν ἠνάγκασαν ἂν ὄχι νὰ ἀλλάξῃ γνώμην τοὐλάχιστον νὰ ἀναβάλῃ.

§23Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρουσιάσθη ἐπιτροπὴ ἐκ φαρμακοποιῶν καὶ φαρμακεμπόρων, ἡ ὁποία διετείνετο ὅτι οἱ φαρμακοποιοὶ καὶ οἱ φαρμακέμποροι εἶναι σύμφωνοι νὰ ληφθῇ μέτρον διὰ τοὺς δευτέρους, ὅπερ δὲν βλάπτει οὐδὲν συμφέρον, καὶ τότε εἶπον ὅτι τοιοῦτον μέτρον, ὅπερ ἔχει τὴν συγκατάθεσιν ὁλοκλήρου τοῦ φαρμακευτικοῦ κόσμου, δὲν ἔχει ἀντίρρησιν νὰ τὸ ὑποστηρίξῃ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ εὐθὺς ὡς ἔμαθον ὅτι δὲν ἦτο ἀκριβὲς τοῦτο, ἐδήλωσα ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ μελετήσῃ τοιοῦτον νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἀργότερον.

§24Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Σήμερον ἐπεθύμουν νὰ εὐκολύνω τὴν ἀπόφασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὑπενθυμίζων εἰς αὐτὸν ὅτι τὸ φαρμακευτικὸν συνέδριον τοῦ 1908, ὅπερ συνέκειτο ἐκ φαρμακοποιῶν καὶ φαρμακεμπόρων, εἶχε αὐτὸ τοῦτο προτείνει τὴν ἑξῆς διάταξιν (ἀναγινώσκει). «Πάντα τὰ μέχρι τοῦδε συστημένα φαρμακεμπορεῖα, τὰ ἀνήκοντα εἰς ἐπιστήμονας φαρμακοποιοὺς καὶ ὑπ’ αὐτῶν προσωπικῶς διευθυνόμενα, μὴ διατηρούντων ἄλλα φαρμακεῖα ἀλλαχοῦ, κεκτημένων δὲ καὶ ἄδειαν τοῦ Ἰατροσυνεδρίου, ἀναγνωρίζονται ὡς φαρμακεῖα καὶ ὑποχρεοῦνται ἐντὸς τριετίας ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου νὰ τοποθετηθῶσιν ἐν τῇ νομίμῳ ἀποστάσει πρὸς τὰ γειτνιάζοντα φαρμακεῖα». Περὶ τούτου δύναται νὰ μαρτυρήσῃ καὶ ὁ κ. Χρυσοστάλης. Τοῦτο ἀποδεικνύει πόσον ἔχει ῥιζωθῆ ἡ ἰδέα ὅτι τὰ φαρμακεμπορεῖα, τὰ διευθυνόμενα ὑπὸ ἐπιστημόνων φαρμακοποιῶν, πρέπει νὰ ἐξακολουθῶσιν ὑφιστάμενα. Ἀπὸ τοῦ 1835, καίτοι ὑπῆρχε διάταξις ἀπαγορεύουσα τοῦτο, οὐδέποτε ἀνεμίχθη ἡ ἀρχή, ὅπως παρεμποδίσῃ τὰ τοιαῦτα φαρμακεῖα. Ἐν τῇ ἰδέᾳ δὲ ὅπως ἀνορθώσωμεν τὰ πάντα, δὲν πρέπει νὰ ζητῶμεν τὴν μεταβολὴν καὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἡ κοινὴ γνώμη δὲν ἐζήτησεν, ἀλλὰ νὰ ἀνορθώσωμεν, ὅ,τι πράγματι εἶναι ἄξιον ἀνορθώσεως. Τὰ προσωρινὰ μέτρα ἀφήνουν τὸ κτῆμα εἰς τὸν διάδικον, τὸν κατέχοντα αὐτό. Νομίζω ὅτι τὴν αὐτὴν ἀρχὴν πρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν καὶ διὰ τὸ ἐπάγγελμα, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τόσον χρόνον ἐπαγγέλλεται ὁ ἐπαγγελματίας, δηλ. ἡ ἀστυνομία ὀφείλει νὰ ἡσυχάσῃ, μέχρις ὅτου λύσῃ τὸ ζήτημα ἡ Βουλή. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ δώσῃ διαταγάς, ὅπως μὴ διαταράσσωνται πολῖται ἥσυχοι, οἱ ὁποῖοι πρὸ δεκάδων ἐτῶν ἀσκοῦσι τὸ ἐπάγγελμά των καὶ βεβαίως ἤθελον διαμαρτυρηθῆ ἐναντίον τοῦ ὀλίγον ἀνορθωτικοῦ τούτου μέτρου.

§25Α. ΧΡΙΣΤΙΔΗΣ. Προτιθέμενος νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἀναφορὰν τῶν φαρμακεμπόρων ἐθεώρησα καθῆκον νὰ μελετήσω ὅλους τοὺς νόμους περὶ φαρμακοποιῶν, φαρμακεμπόρων ἢ ἄλλων πωλητῶν φαρμάκων, ἵνα μορφώσω τὴν δικαστικὴν λεγομένην πεποίθησιν. Καὶ τοῦτο ἔπραξα, ἵνα εὐκολύνω τὴν θέσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, νὰ κρίνῃ ἂν οἱ φαρμακέμποροι ἔχουσι δίκαιον ἢ ὄχι. Πάντες οἱ νόμοι ἐθεσπίσθησαν, ἵνα ληφθῇ πρόνοια, ὥστε πᾶν, ὅ,τι ἀπαιτεῖται διὰ τὴν δημοσίαν ὑγείαν, νὰ παρέχηται οὐχὶ παρὰ τοῦ θέλοντος νὰ πωλήσῃ τοῦτο, ἀλλὰ παρ’ ὡρισμένων προσώπων, ὑπεχόντων εὐθύνην, καὶ νὰ ὑπάρχωσιν ἱδρύματα ὡρισμένα πρὸς τοῦτο, ὥστε ἡ ἐποπτεία τῆς Ἀρχῆς νὰ δύναται νὰ προφυλάξῃ ἐνδεχομένην προσβολὴν τῆς δημοσίας ὑγείας. Ὥρισαν ἑπομένως φαρμακεῖα καὶ ἀπήτησαν οἱ φαρμακοποιοὶ νὰ εἶναι ἐπιστήμονες καὶ νὰ ἔχωσιν ἄδειαν, διὰ νὰ φέρωσι τὴν εὐθύνην. Ὥρισαν ἀκόμη καὶ ἀριθμὸν κατοίκων 3,000 δι’ ἓν φαρμακεῖον. Ἄλλην τινὰ ἀπαγορευτικὴν διάταξιν οἱ νόμοι οὗτοι δὲν ἔχουσιν. Ἀλλ’ ἐσκέφθη ὁ νομοθέτης ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ πωλῶνται καὶ εἰς ποσότητας τὰ φάρμακα καὶ διὰ νὰ μὴ τὰ πωλῇ πᾶς ἔμπορος, τὸν ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν ἡ διοικητικὴ ἀρχή, εἶπεν ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπιτρέψωμεν καὶ εἰς ἄλλους, ἀλλὰ θὰ μοὶ γίνωσιν οὗτοι γνωστοί, καὶ θὰ ἔχωσιν ἴδια ἱδρύματα, διὰ νὰ δύναμαι νὰ τοὺς ἐποπτεύω καὶ πλέον τούτων οὐδεὶς ἔχει δικαίωμα νὰ πωλήσῃ φάρμακα. Ἀλλὰ συνέβαινον καὶ καταχρήσεις, τὰς ὁποίας δὲν ἐσκέφθη πῶς θὰ προλάβῃ ἡ διοίκησις. Πολλοὶ τῶν ἐχόντων δίπλωμα φαρμακοποιοῦ καὶ ἄδειαν, δὲν εὗρον εὐκαιρίαν νὰ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν φαρμακείων, ὅπως συστήσωσι τοιαῦτα. Αὐτοὶ ἐζήτησαν νὰ ἔχωσι φαρμακεμπορεῖα. Ἐξεταστέον ἤδη, μὴ ὑπαρχούσης ἀπαγορευτικῆς διατάξεως διὰ τοὺς ἔχοντας δίπλωμα καὶ ἄδειαν φαρμακοποιοῦ νὰ ἐκτελῶσι συνταγάς, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει ἐνίοτε καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς δημοσίας ὑγείας, εἶναι τιμωρητέοι οὗτοι καὶ δύνανται νὰ ἀπαγορευθῶσιν; Ὄχι, διότι εἰς τὸν ἔχοντα δίπλωμα καὶ ἄδειαν ὑπάρχει ἡ εὐθύνη διὰ πᾶσαν πρᾶξίν του. Ἐὰν ὑπῆρχε διάταξις, καθ’ ἣν ὁ ἐνασκῶν οὕτω τὴν ἐργασίαν του, τουτέστιν ὁ ἐκτελῶν συνταγάς, προσκρούει πρὸς ἄλλην διάταξιν τοῦ περὶ συστάσεως φαρμακείου νόμου, τότε θὰ ἐθεωροῦντο ὅτι θὰ προσέβαλον τὰ δίκαια τῶν φαρμακοποιῶν ἐκείνων. Ἀλλὰ τοιαύτη δὲν ὑπάρχει καὶ ἐκεῖνοι οἱ φαρμακοποιοὶ δὲν ἔχουσι δίκαιον. Ἀρκεῖ ὅτι φέρουσι τὴν εὐθύνην οἱ φαρμακοποιοὶ ἐκτελοῦντες συνταγάς, καίτοι μὴ ἔχοντες φαρμακεῖον, ἀλλὰ φαρμακεμπορεῖον. Νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι ὁ νόμος λέγει ὅτι ὁ λαμβάνων ἄδειαν καὶ συνιστῶν φαρμακεῖον ἔχει προνόμια καὶ προσβάλλονται ἀστικὰ δικαιώματά του καὶ ζημιοῦται; Δὲν δυνάμεθα, διότι ὁ νόμος σιωπᾷ. Ἐνῷ προκειμένου νὰ ἐκτελῇ συνταγὰς μὴ ἐπιστήμων φαρμακοποιός, ἀπαγορεύεται, καθ’ ὅσον δύναται νὰ βλάψῃ τὴν δημοσίαν ὑγείαν. Τοῦτο λέγει τὸ ἄρθρον 564 τοῦ ποινικοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται, ὁ ἔχων ἄδειαν καὶ δίπλωμα φαρμακοποιὸς δύναται νὰ ἐκτελέσῃ συνταγὴν προσκαλούμενος ὅπως προλάβῃ κίνδυνον; Βεβαίως ναί. Αὐτὸ παρεδέχθη καὶ ἡ διοίκησις καὶ ἡ κοινωνία ἀπὸ τοῦ 1835 μέχρι σήμερον ἐν συνειδήσει δικαίου. Ἐν τούτοις καὶ πέρυσι καὶ ἐφέτος ἐσκέφθη ἡ διοίκησις νὰ καταδιώξῃ τοὺς φαρμακεμπόρους, ὡς ἐκτελοῦντας παρανόμως συνταγάς. Ἀλλὰ ποίαν διάταξιν ἐφαρμόζει; Δὲν γνωρίζει. Λέγει δὲ αὕτη, ἐὰν ἔχωσι δίπλωμα φαρμακοποιοῦ καὶ ἄδειαν φαρμακεμπόρου ποῖον εἶναι τὸ κύριον ἐπάγγελμα, νὰ πωλῇ μεγάλας ποσότητας. Ἀλλὰ μήπως δὲν δύνανται νὰ πωλήσωσι καὶ μικρὰς ποσότητας, ἤτοι ἕνα βάζο κινίνο π.χ.; Δὲν ὁρίζει ὁ νόμος ποίας ποσότητας δύναται νὰ πωλῇ. Ἐνῷ κατ’ ἀντίθεσιν ὁ φαρμακοποιὸς πωλεῖ μὲν 20 κόκκους, ἀλλὰ πωλεῖ καὶ ὁλόκληρον βάζο κινίνης. Τούτων οὕτως ἐχόντων θεωρεῖται ὅτι οἱ φαρμακέμποροι, ἔχοντες δίπλωμα καὶ ἄδειαν φαρμακοποιοῦ, ἐκτελοῦντες συνταγὰς δύνανται νὰ προσβάλωσι τὰ δικαιώματα τῶν φαρμακοποιῶν, διότι δὲν ἔχουσι τὸ ὄνομα τοῦ φαρμακοποιοῦ; βεβαίως ὄχι. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἔρχεται καὶ ἄλλο γεγονὸς σοβαρώτατον, ἐξ αὐτοῦ τοῦ νόμου ἀπορρέον. Αἱ Ἀθῆναι ἔχουσι 48 φαρμακεῖα. Ταῦτα ἀναλογοῦσιν εἰς 150,000 κατοίκους. Ἀλλ’ ὁ πληθυσμὸς τῶν Ἀθηνῶν εἶναι περισσότερος, ὑπερβαίνει τὰς 180,000 καὶ πολλάκις καὶ πλειοτέρας μὲ τὸν κινητὸν πληθυσμόν. Ἐὰν λοιπὸν τὰ 30 φαρμακεμπορεῖα μεταβληθῶσιν εἰς φαρμακεῖα καὶ αὐτά, θὰ ἔχωμεν περὶ τὰ 80 φαρμακεῖα, ἀναλογοῦντα νομίμως εἰς τὸν πληθυσμὸν τῶν Ἀθηνῶν, ἑπομένως καὶ ἐπὶ τῷ λόγῳ τούτῳ στηριχθεῖσα ἡ κοινὴ συνείδησις καὶ ἡ διοίκησις μέχρι τοῦδε καλῶς ἐσκέφθη πρὸς τὸ κοινὸν συμφέρον, ὁ δὲ κύριος Ὑπουργὸς δέον νὰ λάβῃ μέτρον καὶ εἰσηγηθῇ νόμον πρὸς αὔξησιν τῶν φαρμακείων.

§26ΣΤ. ΣΟΜΜΑΡΙΠΑΣ. Ὅλοι οἱ φαρμακοποιοὶ δὲν εἶναι σύμφωνοι εἰς τὴν ἀντίδρασιν κατὰ τῶν φαρμακεμπόρων, εἶναι πολὺ ὀλίγοι· οἱ περισσότεροι τῶν φαρμακοποιῶν εἶναι σύμφωνοι μὲ τοὺς φαρμακεμπόρους, εἶναι σύμφωνοι νὰ χορηγηθῇ ἡ ἄδεια νὰ ἐκτελοῦν συνταγάς. Καὶ τὰ ἀστυνομικὰ δελτία συμπεριέλαβον καὶ τοὺς φαρμακεμπόρους διὰ τὰς διημερεύσεις καὶ δικνυκτερεύσεις, ἀνεγνώρισαν δηλ. ὡς καλῶς καὶ νομίμως ἐνεργοῦντα. Νὰ ἐρευνήσητε τὸ πρᾶγμα καὶ θὰ ἴδητε ὅτι δὲν εἶναι σύμφωνοι ὅλοι οἱ φαρμακοποιοί.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτούπης.

§28Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Συνενῶ καὶ ἐγὼ τὴν φωνήν μου μετὰ τῆς τοῦ συναδέλφου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τονίζω ἰδιαιτέρως καὶ χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη περὶ τούτου, εἶναι ὅτι μία μακρὰ συνήθεια δημιουργεῖ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἡ Πολιτεία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφαιρέσῃ ἐξαπίνης. Σήμερον ἡ ἀστυνομία ἀπειλεῖ νὰ ῥίψῃ εἰς τοὺς δρόμους ἐπιστήμονας, ἐξασκοῦντας ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν τὸ ἐπάγγελμα των, τοῦ φαρμακεμπόρου, διότι πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἷς νόμος, ὁ ὁποῖος καλῶς ἢ κακῶς ἐκοιμήθη ἐπὶ ἀρκετὸν χρόνον. Ἡ τοιαύτη τῆς Πολιτείας νάρκη ἐπὶ τόσον χρόνον βεβαίως δίδει δικαιώματα εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διέθεσαν χρόνον, ἐπιστήμην καὶ χρήματα, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ τραπῶσιν εἰς ἄλλο ἐπάγγελμα. Ἡ ἐπιστήμη δὲν ζημιοῦται, διότι εἶναι ἰσότιμοι οἱ μὲν πρὸς τοὺς δέ, ἡ κοινωνία ἐπίσης, ἡ ὁποία οὐδένα λόγον ἔχει νὰ προτιμᾷ τοὐλάχιστον μέχρι τοῦδε ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐξασκοῦν τὸ ἐπάγγελμά των ὡς φαρμακοποιοὶ ἢ ὡς φαρμακέμποροι. Καὶ οἱ δύο ὑπάγονται εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, ἑπομένως ἔχουσι τὰ αὐτὰ δικαιώματα. Πᾶσα ἐνέργεια τῆς Πολιτείας, ἡ ὁποία θὰ τείνῃ νὰ ζημιώσῃ μίαν τῶν δύο κατηγοριῶν, βεβαίως εἶναι ἄδικος. Ζητοῦμεν λοιπὸν ἀφ’ ἑνὸς τὴν ἐπιείκειαν τῆς Πολιτείας, ἀφ’ ἑτέρου τὴν ἀκριβοδικαίαν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χρυσοστάλης.

§30Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἡ Βουλὴ αὕτη, ἡ ὁποία ἐπέλυσε τόσα ἄλλα δυσεπίλυτα ζητήματα, εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο νὰ ἐπέλυε καὶ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν ὅτι ἴσως δὲν θὰ ἐπαρκέσῃ ὁ χρόνος, ἵνα παρουσιάσῃ ἡ Κυβέρνησις νομοσχέδιον ἰδικόν της, ἄρτιον, μὴ θέλουσα οὕτω, προφανῶς, ἡ Κυβέρνησις νὰ υἱοθετήσῃ ἐκεῖνο τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν εἰσαγάγει ἐπὶ τῆς τελευταίας Πρωθυπουργίας τοῦ κ. Θεοτόκη ὁ κ. Λεβίδης. Ἀλλ’ οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες ἄγονται ὑπὸ ἑνός, δύναταί τις εἰπεῖν, ἀγαθοῦ σκοποῦ, ὅπως ἐξομοιωθῶσιν οἱ νόμιμοι φαρμακοποιοὶ μὲ τοὺς ἐπιστήμονας φαρμακεμπόρους. Εἰς τοῦτο δὲν ἀντιδρῶσιν οἱ νόμιμοι φαρμακοποιοί. Εἶπον ἄλλοτε ἐν τῷ Πανελληνίῳ Συνεδρίῳ τῶν Φαρμακοποιῶν καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ ἤδη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Νέγρης, καὶ ὅπερ εἶναι αὐτὸ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον τοῦ Ἰατροσυνεδρίου καὶ τοῦ κ. Λεβίδου, λέγεται ὅτι πρέπει νὰ ἀφομοιωθῶσιν οἱ νόμιμοι φαρμακοποιοὶ μετὰ τῶν ἐπιστημόνων φαρμακεμπόρων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, εἶναι καὶ πολλὰ ἄλλα πράγματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, εἶναι καὶ ἡ ἀπόστασις τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ τηρῶσι μεταξύ των οἱ ἐπιστήμονες φαρμακοποιοί, ὡς ὁ νόμος τοῦ 1835 κελεύει, ταῦτα δὲ πάντα μόνον δι’ ἀρτίου νόμου θὰ κανονισθῶσι, διότι 40 ἕως 50 εἶναι τὰ φαρμακεμπορεῖα εἰς ὅλον τὸ Κράτος, ἐνῷ οἱ ἐπιστήμονες φαρμακοποιοὶ εἶναι 500. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἀριθμοῦ, τίνες δηλονότι εἰσὶν οἱ περισσότεροι, ἀλλὰ περὶ τοῦ δικαίου· συναινοῦν οἱ φαρμακοποιοὶ νὰ ἔλθῃ ἡ ἀφομίωσις, ἂς συμμορφωθοῦν ὅμως καὶ μὲ τὰς ἀποστάσεις οἱ ἐπιστήμονες φαρμακέμποροι. Ἀλλὰ μήπως εἶναι ταῦτα μόνον; εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῆς κληρονομικότητος, διὰ τὸ ὁποῖον σφόδρα ἐνδιαφέρονται καὶ οἱ φαρμακοποιοὶ καὶ οἱ φαρμακέμποροι· ἄλλοι ὑπέρ, οἱ πολλοί, καὶ ἐλάχιστοι κατά, καὶ σωρεία εἶναι αἱ αἰτήσεις αἱ συσωρευθεῖσαι ἤδη εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον περὶ μεταβιβάσεως φαρμακείων καὶ ζητοῦσι νὰ δοθῶσι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν δίδει τοιαύτας, καθὸ στερούμενος τοῦ ἐπιτρέποντος τὴν μεταβίβασιν νόμου. Ταῦτα πάντα εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λυθῶσιν ἅπαξ διὰ παντὸς χάριν αὐτοῦ τούτου τοῦ συμφέροντος τῆς κοινωνίας.

§31Γ. ΠΩΠ. Ἂς ἀφομοιωθῶσι πρὸς τὸ παρόν, καὶ αἱ λεπτομέρειαι κανονίζονται, διὰ νὰ μὴ τοὺς κάμνῃ ἡ ἀστυνομία αὐτὰ τὰ ὁποῖα τοὺς κάμνει.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλουμβάκης.

§33ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἔχων ὑπ’ ὄψει πρὸ ἡμερῶν, Κύριοι, τὴν ἀναφορὰν ἐπὶ τῆς ὁποίας διεξάγεται ἡ συζήτησις, διετύπωσα μίαν τροπολογίαν τῆς προτάσεως τοῦ συναδέλφου κ. Ἀγαπητοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν διωρθοῦτο τὸ πρᾶγμα, ὡς θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ἐξηγήσω. Τὴν τροπολογίαν μου ἐκείνην ἐνεχείρισα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§34Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εὑρέθη.

§35ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δόξα τῷ Θεῷ! Εἶχον ἀπελπισθῆ. Πιστεύω, Κύριοι, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, οὐδὲ ἐγείρεται κἂν ζήτημα, ὅτι καθορίζονται τὰ περὶ φαρμακείων εἰς τοὺς νόμους κατὰ παρέκκλισιν τῶν περὶ ἐλευθερίας ἀρχῶν περὶ τῶν ἐπαγγελμάτων, ἕνεκα τοῦ κοινωνικοῦ συμφέροντος, τὸ ὁποῖον εἶναι στενότατα συνδεδεμένον πρὸς τὴν ἄσκησιν τῆς φαρμακευτικῆς. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τις ἐξ ἡμῶν, μὴ ἀναγνωρίζων ὅτι ἐξυπηρετεῖται ἄριστα τὸ κοινωνικὸν συμφέρον ὑπὸ φαρμακεμπόρων, εἴτε ἐπιστημόνων εἴτε ἐμπειρικῶν, ἐκτελούντων ἀναμφιβόλως συνταγάς. Βεβαίως δὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν οὔτε συντελεστικὸν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ κοινωνικοῦ συμφέροντος, ἐν πάσῃ περιπτώσει εἰς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐπιστημόνων φαρμακοποιῶν, οἵτινες δικαιοῦνται κατὰ μείζονα λόγον νὰ προστατεύωνται ὑπὸ τῆς νομοθεσίας, νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ πρᾶγμα εἰς τὸ μέλλον, ἀλλὰ τό γε νῦν ἔχον δὲν νομίζω ὅτι ἔχει δικαίωμα ἡ Πολιτεία νὰ εἴπῃ εἰς ἀνθρώπους ὅτι δύνανται ἐπιτυχῶς νὰ συναγωνισθῶσι πρὸς ἐπιστήμονας φαρμακοποιούς, οἵτινες ἐδημιούργησαν δι’ ἑαυτοὺς καὶ τὰς οἰκογενείας των μίαν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοιαύτην, ὥστε ν’ ἀποτελῇ δι’ αὐτοὺς αὐτόχρημα ἔγκλημα νὰ ῥιφθῶσιν εἰς τὰς ὁδοὺς καὶ ἑπομένως νὰ δικαιολογῶνται νὰ εἴπωσι πρὸς ἡμᾶς: σταματήσατε ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέλλον, ἀλλὰ τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν νομιμοποιήσατε. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἐνεχείρισα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν, λέγει ταῦτα, ν’ ἀφομοιωθῶσι πρὸς τοὺς φαρμακοποιοὺς οἱ φαρμακέμποροι ἐπιστήμονες ὡς καὶ οἱ πρακτικοὶ οἱ διατηροῦντες ἀπὸ ἐτῶν φαρμακεμπορεῖα, εἰς τὸ μέλλον δὲ φαρμακοποιοὶ νὰ διορίζωνται μόνον ἐπιστήμονες, φαρμακέμποροι νὰ διορίζωνται μόνον ἐπιστήμονες, οἱ δὲ πρακτικοὶ νὰ μὴ ἔχωσι δικαίωμα ἢ μόνον ἀποθήκας νὰ διατηρῶσιν, εἰς τὰς ὁποίας ν’ ἀπαγορεύηται ἡ τοποθέτησις ἑρμαρίων, προθηκῶν καὶ λοιπῶν σκευῶν φαρμακείου. Ἀσφαλίζεται οὕτως εἰς τὸ μέλλον ἡ ἵδρυσις φαρμακείων καὶ φαρμακεμπορείων ὑπὸ μόνον ἐπιστημόνων φαρμακοποιῶν καὶ τὸ κοινωνικὸν συμφέρον εὑρίσκει πλήρη τὴν προστασίαν του, ἀλλὰ καὶ τὸ δίκαιον, τὸ συνυφανθὲν μετὰ μιᾶς πραγματικῆς καταστάσεως ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, ἱκανοποιεῖται.

§36Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἂν δέχεται νὰ προταχθῇ μία ἀναφορὰ ἡ ὑπὸ τὸν ἀριθμὸν 86, ἡ ἀφορῶσα τὴν οἰκογένειαν Λιβαδᾶ.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ὑποβάλω πρὸς τὴν Βουλὴν ἐρώτημα, χωρὶς νὰ εἰσαχθῇ κανονικῶς. Ὁ κ. Γρίβας ἔχει τὸν λόγον ἐπ’ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τῶν δήμων Σιλλάνον καὶ Ἰθώμης.

§38Β. ΓΡΙΒΑΣ. Ὑπάρχουσι δῆμοί τινες τοῦ νομοῦ Τρικκάλων, οἵτινες ὑπὸ ἔποψιν συγκοινωνίας εὑρίσκονται σχεδὸν εἰς ἀρχέγονον κατάστασιν, καὶ τοῦτο, διότι αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις ἔδειξαν οὐχὶ ἀστοργίαν, ἀλλ’ ἐγκληματικὴν ἀδιαφορίαν. Κατὰ τὸ 1908 ἐνεκρίθη τμῆμα τῆς ὁδοῦ Τρικκάλων–Καρδίτσης καὶ ἐξ αὐτοῦ κατεσκευάσθη μόνον 3½ χιλιομέτρων, τὸ δὲ ὑπόλοιπον ἔμεινεν ἀνεκτέλεστον πρὸς βλάβην ὁλοκλήρου τοῦ νομοῦ. Ἡ ὁδὸς εἶναι χρησιμωτάτη, πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα ὁλοκλήρου τοῦ νομοῦ καὶ ἰδιαίτατα 20 χωρίων, ἅτινα εὑρίσκονται πλησίον τῆς γραμμῆς καὶ τὰ ὁποῖα ἀπὸ τοῦ φθινοπώρου μέχρι τῆς ἀνοίξεως διατελοῦσιν ἐν τελείῳ ἀποκλεισμῷ καὶ οἱ κάτοικοι εὑρίσκονται εἰς μεγίστην ἀπελπισίαν, διότι ἡ ἀπόστασις εἶναι πολὺ μεγάλη, τὸ δὲ ἐκ 12 χιλιομέτρων τμῆμα μένει ἀνεκτέλεστον, ὑπάρχουσι δὲ κατὰ τὴν χαραχθεῖσαν ταύτην ὁδὸν ῥυάκια, χείμαρροι, δύο μεγάλοι ποταμοὶ καὶ δύο ἕλη. Καὶ τὰ μὲν ἕλη ἔχουσιν ἀπόστασιν ½ ὥραν, οἱ δὲ ποταμοὶ ἐν καιρῷ χειμῶνος πλημμυροῦσιν. Ἐκτὸς δὲ τούτου οἱ χωρικοὶ πλεῖστα ζημιοῦνται καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν καρπῶν, τοὺς ὁποίους ἔχουσι εἰς τὰς οἰκίας των, διότι λόγῳ τῆς ὑγρασίας φθείρονται οὗτοι καὶ πωλοῦνται κατόπιν εἰς εὐτελεστάτας τιμάς. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν παράκλησίν μου ταύτην καὶ διατάξῃ πρὸ παντὸς τὴν κατασκευὴν τῶν γεφυρῶν, διότι οἱ ποταμοὶ δὲν ἔχουσι γεφύρας. Ἔξωθεν τῆς Καρδίτσης ὑπάρχει ποταμὸς ἐγγὺς τῆς Παπαρράντζας, εἰς τὸν ὁποῖον εἶχε κατασκευασθῆ πρὸ ἑνὸς ἔτους γέφυρα, ἀλλὰ πλήμμυρα κατέρριψεν αὐτήν, καὶ οἱ δυστυχεῖς κάτοικοι τοῦ δήμου Νεβροπόλεως ὑποφέρουσι τὰ πάνδεινα, διὰ νὰ διέλθωσι τὴν γέφυραν ταύτην.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπ’ ἀναφορᾶς τοῦ Ἀνδρέου Γεννηματᾶ κατὰ εἰσαγγελέως Πλημμελειοδικῶν τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἀλεξάκης.

§40Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τὴν ἀναφοράν, περὶ ἧς πρόκειται, παρακαλῶ νὰ τὴν ἀποστείλετε μὲ θερμὴν σύστασιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα λάβῃ γνῶσιν αὐτῆς καὶ πράξῃ τὰ καθ’ ἑαυτόν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαλέας.

§42Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Παραιτοῦμαι.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπ’ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Σκλαταίνης περὶ φόρου ἀροτριώντων κτηνῶν τῶν ἐτῶν 1907 καὶ 1908 ὁ κ. Βαβυλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§44Α. ΒΑΒΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι τρίτη ἤδη φορά, καθ’ ἣν ὑποβάλλεται ἐκ μέρους τῶν κατοίκων Σκλαταίνης ἀναφορὰ περὶ ἀπαλλαγῆς των ἀπὸ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν τῶν ἐτῶν 1907 καὶ 1908, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι κατὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα ὑπέστη τοιαύτην καθίζησιν τὸ χωρίον των, ὥστε πᾶσαι αἱ οἰκίαι των κατέρρευσαν καὶ οὕτως ἔμειναν ἄστεγοι. Ἡ τότε Κυβέρνησις ἀνεγνώρισε τὴν ἐπελθοῦσαν καταστροφὴν καὶ ἀνέστειλε τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου μὲ τὴν πρόθεσιν οὐ μόνον διὰ νόμου νὰ χαρίσῃ τὸν φόρον, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπέλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὴν ἀνέγερσιν τῶν οἰκιῶν των καὶ διατροφήν των. Ὅθεν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν, ὅπως ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ ἀπαλλαγῆς αὐτῶν ἀπὸ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν τῶν ἐτῶν 1907 καὶ 1908, διότι εἶναι ἄδικον νὰ καταδιώκωνται διὰ τὸν φόρον τοῦτον, ἀφοῦ τοιαύτην ὑπέστησαν καταστροφήν.

§45Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως συστήσῃ εἰς τὸν συνάδελφόν του κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ληφθῇ πρόνοια διὰ τὰ αἰτήματα τῶν συμπολιτῶν μου κατοίκων Σκλαταίνης, ἀφοῦ μάλιστα καὶ αὐτὴ ἡ Πολιτεία ἔχει ἀναγνωρίσει ὅτι δὲν ὀφείλουσι φόρους ὡς παθόντες ἐκ θεομηνίας, οὐδὲν ἔσοδον λαβόντες ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀπὸ τριετίας ἐπῆλθεν ἡ καταστροφὴ τοῦ χωρίου Σκλαταίνης, ἐξακολουθεῖ δ’ οὕτω κατ’ ἔτος νὰ δίδηται ἀναβολὴ πρὸς πληρωμὴν τῶν φόρων μέχρις ἐπιψηφίσεως νόμου περὶ ἀπαλλαγῆς, δὲν κατωρθώθη ὅμως ἔτι νὰ ὑποβληθῇ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τοιοῦτον μέτρον. Οὕτω δ’ ἐξακολουθεῖ νὰ παίζηται αὐτὴ ἡ κωμῳδία κατ’ ἔτος, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπὸ πολλοῦ χρόνου κανονισθῆ. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω καὶ πάλιν τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συστήσῃ πρὸς τὸν ἀπόντα ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν συνάδελφόν του τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§46Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ τοῦ ἔτους 1907 οἱ κάτοικοι Σκλαταίνης δεινὰ πάσχουσι, διότι τὸ ἔδαφος, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται τὸ χωρίον των, ἔπαθε καθίζησιν, κατεστράφησαν αἱ οἰκίαι των καὶ τὸ Κράτος μόλις καὶ μετὰ βίας ἦλθεν ἀρωγὸν διὰ 2.000 δραχμῶν. Συγχρόνως τότε εἶχεν ἀνασταλῆ καὶ ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἀλλ’ ἔκτοτε ἀπὸ ἀναστολῆς εἰς ἀναστολὴν διατρέχομεν τὸ 1912 καὶ οὐδεμία πρόνοια νομοθετικὴ ἐλήφθη περὶ ἀπαλλαγῆς αὐτῶν ἀπὸ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι καὶ ἐφέτος, ὡς γνωρίζετε, ὑπέστησαν καὶ ἄλλα χωρία ζημίαν, καταστραφέντα ἐντελῶς ἀπὸ τοὺς ἀρουραίους, καὶ ἐβεβαιώθη ἐκ μέρους τῶν Ἀρχῶν ὅτι ὄντως ὑπέστησαν ζημίαν, καὶ ἐν τούτοις, καίτοι πολλαὶ παραστάσεις ἐγένοντο, δὲν προσάγονται τὰ σχετικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα μοὶ φαίνεται τέλος πάντων ὅτι δὲν εἶναι σπουδαία τις μέριμνα κυβερνητική, ἀλλὰ τῶν τμηματαρχῶν ἐπί τινας στιγμὰς ἀπασχόλησις, προκειμένου νὰ ἀπαλλαγῶσιν οἱ πτωχοὶ ἐκεῖνοι ἄνθρωποι ἀπὸ τοὺς ὄνυχας τοῦ εἰσπράκτορος, ὁ ὁποῖος τοὺς πιέζει.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γαρδικιώτης ἐπ’ ἀναφορᾶς κατοίκων Εὐξεινοπόλεως.

§48Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς προκειμένης ἀναφορᾶς, καίτοι ἀπουσιάζει ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός. Ἡ ἀναφορὰ εἶναι σχετικὴ μὲ τὸν τελευταῖον νόμον, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν.

§49ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἀναβάλλετε, ἵνα ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργός;

§50Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ἴσως δὲν θὰ ἔλθῃ, καὶ ἐπείγει τὸ πρᾶγμα.

§51ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπουφίδης ἐπ’ ἀναφορᾶς τοῦ Ἀντ. Καλοκαιρινοῦ περὶ ἄρσεως τοῦ προνομίου τοῦ κ. Δ. Ἀργυροπούλου.

§53Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Καὶ αὐτὴ ἡ ἀναφορὰ ἔχει ἀνάγκην τῆς παρουσίας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀφορᾷ τὸ δασμολόγιον. Εἶναι δὲ παρατηρήσεις σοβαραὶ ἐπὶ τοῦ δασμολογίου.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Βάρθης—ὁ ὁποῖος παρεκάλεσε—ἐπ’ ἀναφορᾶς τοῦ Π. Λιβαδᾶ πρὸς αὔξησιν συντάξεως. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν, ἀφοῦ εἶναι ἐπείγουσα ἀναφορά.

§55ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§56Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ὀλίγα, Κύριοι, θὰ εἴπω ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης τοῦ Π. Λιβαδᾶ, ῥιζοσπάστου Κεφαλλῆνος. Εἶναι γνωστοί, ὑποθέτω, καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν οἱ ἀγῶνες τῶν ῥιζοσπαστῶν τῆς Κεφαλληνίας, ἑπομένως νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβω ὁπόσα οὗτοι ἔπραξαν καὶ ὁπόσα ὑπέστησαν ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς Ἑπτανήσου. Τοῦτο μόνον λέγω, ὅτι εἶχεν ὁρισθῆ ἀπὸ τοῦ 1866 σύνταξις εἰς τὴν οἰκογένειαν 150 δραχμῶν μηνιαίως μέχρις ἐγγόνου τοῦ Γερασίμου Λιβαδᾶ, τοῦ πρώτου ῥιζοσπάστου Κεφαλληνίας· ἔκτοτε ὅμως, δὲν γνωρίζω ἕνεκα ποίων λόγων, ἡ σύνταξις ἡ ἀπονεμομένη περιεκόπη εἰς τὸ εὐτελέστατον ποσὸν τῶν 57 δραχμῶν. Ἡ οἰκογένεια αὕτη εὑρίσκεται σήμερον ἐν ἐσχάτῃ πενίᾳ. Ἐγὼ ἀντελήφθην ἰδίοις ὄμμασιν ἀτυχῶς διερχόμενος ἐκ Κεφαλληνίας ὅτι ἡ οἰκογένεια αὐτὴ πάσχει τὰ πάνδεινα καὶ ὑφίσταται μετὰ καρτερίας πάνθ’ ὅσα φέρει ἡ πενία μεθ’ ἑαυτῆς. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ στέρξῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐν τῷ μέλλοντι ἡ ἐξ 150 δραχμῶν ἀπονεμηθεῖσα ἀρχικῶς σύνταξις. Ὑποθέτω ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ θὰ εἶναι σύμφωνος, διότι οἱ ἀγῶνες τοῦ Γερασίμου Λιβαδᾶ εἶναι γνωστὸν ὁπόσον συνέβαλον εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς Ἑπτανήσου.

§57ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§58Ν. ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ. Καὶ ἡμεῖς οἱ ἐκ Κεφαλληνίας συνιστῶμεν τὴν ἀναφορὰν αὐτήν, διότι ἡ οἰκογένεια αὐτὴ πένεται καὶ προσέφερε πολλὰς ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα.

§59Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Νομίζω ὅτι ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ θὰ εἶναι σύμφωνος. Δὲν θέλω ν’ ἀπαριθμήσω πάντα τὰ δεινὰ καὶ τὰς καταδιώξεις καὶ τὰς ἐξορίας, τὰς ὁποίας ὑπέστη ὁ Γεράσιμος Λιβαδᾶς. Ἐὰν θέλητε, δύναμαι νὰ σᾶς ἀναγνώσω καὶ τὰ Πρακτικὰ τῆς Βουλῆς τοῦ 1866, ὅτε ὁ ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος, Πρόεδρος ὢν τῆς τότε Κυβερνήσεως, ὥρισε τὴν ἄνω μνησθεῖσαν σύνταξιν τῶν 150 δραχμῶν ὑπὸ τὰς ἐπευφημίας ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς.

§60Ν. ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ. Ὡς ἐκ τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας εἶχε παράσχει.

§61Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ἡ Βουλή, ὡς βλέπω, εἶναι σύμφωνος. Παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἰς ὃν ὑπέβαλον ὑπόμνημα τῆς οἰκογενείας τοῦ Γερ. Λιβαδᾶ, ἀναμένων καὶ τὴν ἐπὶ τούτου ἀπάντησιν κατέρχομαι τοῦ βήματος.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκιαδαρέσης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς περὶ παροχῆς βοηθήματος εἰς τοὺς κατοίκους Καλαμιτσίου τοῦ δήμου Ἐξανθείας.

§63Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Πρὸ ἑνὸς ἔτους, πέρυσι τὸν Δεκέμβριον, τὸ χωρίον Καλαμίτσι τοῦ δήμου Ἐξανθείας τῆς ἐπαρχίας Λευκάδος ὑπέστη δεινὴν καταστροφήν. Περὶ τὰ εἴκοσιν ἑκατομμύρια κυβικὰ μέτρα χώματος καὶ λίθων καταπεσόντα ἀπὸ ὕψους κατεπλάκωσαν τοὺς ἀγροὺς καὶ τὰ δένδρα τῶν κατοίκων ἐκείνων μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ μὴ ἔχωσι πλέον γῆν, διὰ νὰ καλλιεργήσωσι καὶ ἀποζήσωσι. Δὲν ἔσπευσαν οἱ κάτοικοι Καλαμιτσίου ν’ ἀπευθυνθῶσι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τηλεγραφημάτων καὶ δι’ ἀναφορῶν νὰ ζητήσωσι παροχὴν βοηθήματος, τοῦ ὁποίου εἶχον ἀνάγκην· ἐγνώσθη ὅμως εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ καταστροφὴ ἀπὸ τὰς Ἀρχὰς καὶ ἡ Κυβέρνησις μετὰ πάροδον τεσσάρων ὁλοκλήρων μηνῶν διέταξε τὸν μηχανικὸν Λευκάδος νὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου, νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα καὶ πληροφορήσῃ ποία εἶναι ἡ καταστροφὴ αὐτὴ καὶ τί ἐγένετο. Ὁ μηχανικὸς Λευκάδος μεταβὰς ἐπὶ τόπου κατὰ τὸν παρελθόντα Ἰούνιον καὶ ἰδὼν τὰ πράγματα συνέταξε τὴν ἀναφορὰν καὶ ὑπέβαλε ταύτην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἔλαβον γνῶσιν τῆς ἐνεργείας τοῦ Ὑπουργείου, ἔλαβον ἐπίσης γνῶσιν καὶ τῆς ἀποστολῆς τῆς ἀναφορᾶς, ἀλλ’ ἀφῆκα τὰ πράγματα νὰ τρέξωσι τὸν κανονικὸν ῥοῦν των. Εἶχον τὴν πεποίθησιν ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔβλεπεν ὅτι ἦτο ἀνάγκη ἀποστολῆς βοηθήματος, θὰ ἐξετέλει τὸ καθῆκον αὐτῆς καὶ θ’ ἀπεστέλλετο τὸ βοήθημα, χωρὶς ἐγὼ νὰ ἀπασχολήσω αὐτὴν τὸ παράπαν. Ἀλλὰ παρῆλθον ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου πέντε ὅλοι μῆνες καί, ἐπειδὴ δὲν ἔβλεπον τίποτε νὰ γίνεται μετέβην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἠρεύνησα, διὰ νὰ ἴδω τί ἐβεβαίωσεν ὁ κ. μηχανικὸς Λευκάδος, ἐζήτησα τὴν ἀναφορὰν ἐκείνην καὶ ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ δὲν εὑρίσκετο. Οἱ ἁρμόδιοι, πρὸς τοὺς ὁποίους ἀπηυθύνθην, μοὶ ἀπήντησαν ὅτι ἴσως οὐδεμία σημαντικὴ ζημία ἐγένετο καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἡ ἀναφορὰ ἐκείνη θὰ ἐρρίφθη εἰς τὰ ἄχρηστα. Ἐπέμεινα, κύριε Ὑπουργέ, ν’ εὑρεθῇ ἡ ἀναφορὰ καὶ μετὰ πολυώρους ἐρεύνας κατωρθώθη ν’ ἀνελκυσθῇ ἀπὸ τὸ βάθος τοῦ ἀρχείου τοῦ Ὑπουργείου. Καὶ τί εἶδον τότε τὸ πρῶτον; Ὅτι ἡ βλάβη ἐκείνη, τὴν ὁποίαν προφορικῶς μοὶ μετέδιδον οἱ κάτοικοι Καλαμιτσίου, ἦτο παμμεγίστη· ἐπιστοποιεῖτο ἀπὸ τὸν μηχανικὸν Λευκάδος ὅτι ἀνέρχεται εἰς 50,000 ὅλας. Καὶ ἠξεύρετε τί μοὶ ἀπήντησαν οἱ ἁρμόδιοι ἐκεῖνοι, οἵτινες πρὸ ὀλίγου μοὶ ἔλεγον ὅτι θὰ πρόκειται περὶ ἀσημάντου ζημίας καὶ διὰ τοῦτο ἀπερρίφθη ἡ ἀναφορά; Μοὶ ἀπήντησαν: — ἆ! ἀφοῦ πρόκειται περὶ 50 χιλιάδων, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐρρίφθη εἰς τὰ ἄχρηστα, διότι τὸ Κράτος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ! Δὲν φέρω τὸν λόγον, διὰ νὰ ζητήσω βεβαίως, ὅπως τὸ Κράτος ὑποστῇ δαπάνην 50 χιλιάδων, διὰ νὰ ἔλθῃ καὶ ἀναπληρώσῃ τὴν ἐκλιποῦσαν περιουσίαν τῶν πτωχῶν ἐκείνων κατοίκων· ἔχω ὅμως τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐλπίζω ὅτι θὰ εὕρῃ δικαιοτάτην ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι, ἐὰν εἰς οἱανδήποτε ζημίαν προσωρινὴν τὸ Κράτος ἔρχηται ἀρωγόν, εἰς ζημίαν τοιαύτην διαρκῆ, ζημίαν τοιαύτην, ἡ ὁποία ἀποστερεῖ ἀπὸ τῶν κτημάτων αὐτῶν τοὺς κατοίκους τοῦ χωρίου ἐκείνου, ζημίαν, ἡ ὁποία ἀφήνει εἴκοσιν ὁλοκλήρους οἰκογενείας, κατὰ τὸν κ. μηχανικὸν Λευκάδος, εἰς τοὺς δρόμους, ἄνευ γῆς, διὰ νὰ σπείρωσιν, ἄνευ μέτρου γῆς, τὴν ὁποίαν νὰ καλλιεργήσωσι, διὰ νὰ ἐξοικονομήσωσι τὰ πρὸς τὸ ζῆν, ἐπιβάλλεται καὶ ἡ προσοχὴ καὶ ἡ ἐπικουρία τοῦ Κράτους. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ σεβαστὴ Κυβέρνησις θὰ ἀποστείλῃ τὰς πρώτας βοηθείας εἰς τοὺς ἀτυχεῖς ἐκείνους, διότι δὲν ἔχουσι ποῦ νὰ στραφῶσι. Θὰ ἐπεθύμουν διὰ ζώσης νὰ σᾶς πληροφορήσω ὅτι τὸ χωρίον αὐτὸ εἶναι πολὺ ἀπομεμακρυσμένον τῶν ἄλλων χωρίων τῆς νήσου καὶ εἰς μέρος, εἰς ὃ δυσκόλως δύναταί τις νὰ μεταβῇ...

§64ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πῶς τὸ ἠξεύρετε;

§65Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Ἐγὼ μετέβην ἐκεῖ καί, ὅταν εἶπον ὅτι ἀπορῶ πῶς κατέρχονται τοῦ μέρους ἐκείνου οἱ κάτοικοι, ἔλαβον τὴν ἀπάντησιν ὅτι κατέρχονται ἀνυπόδητοι, διὰ νὰ μὴ πέσωσιν. Εἶναι πράγματα, κύριοι συνάδελφοι, τὰ ὁποῖα ἐκπλήσσουσι τοὺς πάντας...

§66ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ὅπως ἔχει διὰ τὸ πρωτότυπον τοῦ πράγματος (ἱλαρότης).

§67Α. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ. Προκαλῶ λοιπὸν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία πλειότερον πάσης ἄλλης Κυβερνήσεως σπεύδει ν’ ἀκούσῃ τὴν φωνὴν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, στηριζόμενοι ἐπὶ τοῦ δικαίου, ἐπικαλοῦνται τὴν ἀρωγὴν αὐτῆς, ὅπως μεριμνήσῃ καὶ περὶ τῶν ἀτυχῶν ἐκείνων, ἵνα δυνηθῶσι κατόπιν διὰ τῆς ἐπιμόνου ἐργασίας αὐτῶν νὰ πορισθῶσι τὰ πρὸς τὸ ζῆν.

§68Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα, κύριε Βουλευτά.

§69ΕΥΘ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Καὶ ἐγώ, κύριε Ὑπουργέ, συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην ἐκθύμως, θεωρῶν περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω ὅσα καὶ ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας εἶπεν ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμπληρωθείσης τῆς ὥρας αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ ἀναβάλλονται δι’ αὔριον. Ἤδη εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων.

§71Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω, Κύριοι, τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον «περὶ ἀδείας συνομολογήσεως Γεωργικοῦ Θεσσαλικοῦ δανείου χρεωλυτικοῦ ἐκ δραχμῶν εἰς χρυσὸν 2.850.000 πραγματικοῦ κεφαλαίου πρὸς ἀγορὰν τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καρδίτσης χωρίων Γουργοβίτσες, Καπουτσῆ, Κουμάδες, Κουρτέσι, Μύρους, Δελήβελι καὶ τῶν δύο πέμπτων τῶν χωρίων Σοῦπι τῶν κληρονόμων Νεχῆ πασᾶ». Εἶναι γνωστὴ ἡ ἔκτασις τῶν κτημάτων τούτων· εἶναι τοσαύτη, ὥστε ὄχι μόνον ἡ ἐγκατάστασις τῶν παλαιῶν κολληγῶν, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐγκατάστασις ἄλλου τόσου ἀριθμοῦ γεωργῶν νὰ ἐπιτευχθῇ. Παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ὅπως κηρύξῃ τὸ νομοσχέδιον κατεπεῖγον, ὅπως ψηφισθῇ ταχέως καὶ ἐπιτελεσθῇ ἄνευ βραδύτητος ἡ ἀγορὰ τῶν κτημάτων.

§72Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Βινιεράτος ἐζήτησε προχθὲς ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐνεργηθείσης ἀνακρίσεως κατὰ τοῦ ἀστυνομικοῦ σταθμάρχου Σάμης. Ἐζητήθησαν πληροφορίαι καὶ εἰς ἀπάντησιν ἐλήφθη τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον καταθέτω, ὅπως λάβωσι γνῶσιν οἱ βουλόμενοι τῶν κυρίων Βουλευτῶν. Ἐπίσης ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Κερκύρας κύριος Σκιαδαρέσης ἠρώτησε περὶ ἐγκαταστάσεως τηλεγραφικῆς γραμμῆς ἐν Ποταμῷ. Γνωρίζω εἰς τὸν κύριον Βουλευτὴν ὅτι δὲν ἀπεστάλησαν τὰ σχετικά, ὅπως ἐκτελεσθῇ ἡ γραμμὴ αὕτη. Ἤδη λαμβάνω τὴν τιμήν, Κύριοι, νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια, ἀφορῶντα τὴν μέσην καὶ δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν (παρατεταμένα χειροκροτήματα). Κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ ἔτους τούτου ἀνέπτυξα εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἐκπαιδευτικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ περὶ τούτου ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντα εὑρίσκονται ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ εἰς τὰ Ἐστενογραφημένα Πρακτικά. Τὰ μέτρα ταῦτα, τὰ ὁποῖα οὐδόλως μετεβλήθησαν, εἶναι τὰ ἑπόμενα, περὶ ὧν πραγματεύονται τὰ ἀκόλουθα νομοσχέδια. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα, Κύριοι, εἰσὶ πολλά, πρόκειται δ’ ὅπως μεταβάλωσι ῥιζικῶς τὴν κρατοῦσαν παρ’ ἡμῖν νομοθεσίαν τῆς Μέσης καὶ Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ τούτου ἕνεκα, ὅπως ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἐλαχίστων ποῖοι λόγοι ἔπεισαν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως προβῇ εἰς τὴν νομοθετικὴν ταύτην μεταρρύθμισιν ὡς καὶ ἀπὸ ποίας ἀρχῆς ἠλάθη, ὅπως προβῇ εἰς τὴν σύνταξιν τῶν νομοσχεδίων. Θὰ ἐνθυμῆται ἡ Βουλὴ ὅτι πρὸ τῆς συμπληρώσεως τοῦ πρώτου μέρους τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, κατὰ Ἰούνιον, ἐψηφίσθη νόμος περὶ διδακτηρίων ἐν τῷ Κράτει. Ὁ νόμος οὗτος ἦλθεν, ὅπως μεταβάλῃ ἕτερον νόμον, ψηφισθέντα πρὸ 15ετίας, ἐπίσης περὶ διδακτηρίων ἐν τῷ Κράτει τῆς Δημοτικῆς καὶ Μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ὁ νόμος τοῦ 1875 ἐπρόκειτο νὰ θεραπεύσῃ τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως ἐν τῷ Κράτει διδακτηρίων, δυναμένων ὁπωσδήποτε νὰ περιλάβωσιν ἐν ἑαυτοῖς τοὺς Ἑλληνόπαιδας ὑπὸ ὅρους ὑγιεινούς, ὑπὸ ὅρους ἀνετωτέρους ἐκείνων, ὑφ’ οὓς εὑρίσκονται σήμερον εἰς τὰ διδακτήρια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀναγκάζεται νὰ ἐνοικιάσῃ τὸ Κράτος, διὰ νὰ ἐγκαταστήσῃ αὐτούς. Δυστυχῶς ὁ νόμος ἐκεῖνος ἀπέτυχε, καὶ ἀπέτυχε, διότι εἶχε νόσημα ἐν ἑαυτῷ, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἀποτυχίαν του. Τὸ νόσημα τοῦτο ἦτο ὁ εἷς τύπος τῶν διδακτηρίων διὰ πάσας τὰς πόλεις, τὰς κωμοπόλεις καὶ τὰ χωρία. Ὁπουδήποτε ἐπρόκειτο νὰ κατασκευασθῶσι σχολεῖα, εἴτε ἐν Ἀθήναις εἴτε ἐν τῷ πλέον ἀπομεμακρυσμένῳ χωρίῳ, ἔπρεπε νὰ φέρωσιν ἕνα τύπον, νὰ γίνωσι μὲ κιονόκρανον, μὲ ἀετώματα καὶ μὲ τοιοῦτον πλοῦτον κατασκευῆς, ὁ ὁποῖος καθίστα τὰ σχολεῖα ταῦτα εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη ὄχι τόσον στερεά, τὸ δὲ ἐξέθετε τὸ Δημόσιον εἰς μεγάλας δαπάνας χρηματικάς. Ἀρκεῖ, Κύριοι, ν’ ἀναφέρω πρὸ ὑμᾶς, ὅτι κατὰ πίνακα, ὁ ὁποῖος κατηρτίσθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, τὰ σχολεῖα ἐκεῖνα κατὰ μέσον ὅρον ἐστοίχισαν τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει)...

§73Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Μετὰ πόσον χρόνον ἐκρημνίσθη ἕκαστον ἐξ αὐτῶν;

§74Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δυστυχῶς, καθ’ ἃ ὀρθῶς διακόπτων παρατηρεῖ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, πολλὰ ἔχουσι σχεδὸν καταρρεύσει, καὶ εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἐξοδεύωμεν 250,000 δραχ. κατ’ ἔτος πρὸς συντήρησιν τῶν σχολείων τούτων. Τὸ πρᾶγμα δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξακολουθήσῃ οὕτω πως, διότι δυστυχῶς τὸ Κράτος κατηνάλωσε μέχρι σήμερον ποσὸν πλέον τῶν 8,000,000 καὶ ἠδυνήθη νὰ κατασκευάσῃ ἐν συνόλῳ σχολεῖα 230, ἂν δ’ ἐξακολουθήσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, οὐδέποτε θέλομεν φθάσει εἰς τὴν εὐτυχῆ ἡμέραν νὰ ἴδωμεν κατασκευαζόμενα ἐν Ἑλλάδι τὰ 2360 σχολεῖα, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην σήμερον ἡ Ἑλλάς, διὰ νὰ συμπληρώσωμεν τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως διδακτηρίων τύπου τινός, διὰ ν’ ἀποθέσωμεν τὰ τέκνα μας μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν θὰ πάθωσι κατὰ τὴν ὑγείαν καὶ τὴν ζωὴν αὐτῶν. Ἠναγκάσθη λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις, ὅπως μεταρρυθμίσῃ τὸν νόμον ἐκεῖνον, καὶ κατὰ τὸν ψηφισθέντα νόμον τὰ σχολεῖα θέλουσι κατασκευάζεσθαι κατὰ διάφορον τύπον ἀναλόγως τοῦ μέρους, εἰς τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ οἰκοδομηθῶσιν. Ἔχω ἐνώπιόν μου, καὶ θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν πάντας τοὺς προϋπολογισμούς, οἱ ὁποῖοι κατηρτίσθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον σχετικῶς μὲ τὴν δαπάνην τῶν νέων διδακτηρίων, δύναμαι δὲ νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ ἐπερχομένη ἐκ τῆς μεταβολῆς ταύτης οἰκονομία εἶναι σημαντικωτάτη.... (ἀναγινώσκει). Σήμερον, Κύριοι, ἔχομεν, ὅπως διαθέσωμεν διὰ τὴν κατασκευὴν διδακτηρίων περὶ τὰ 3,000,000· τὸ ἓν τῶν ἑκατομμυρίων τούτων εἶναι τοῦ ἀειμνήστου Συγγροῦ, τὸ ὁποῖον ἀφῆκε διὰ τὸν σκοπὸν τοῦτον, τὸ δ’ ἕτερον εἶναι ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν τοῦ ἔτους τούτου καὶ ἐκ τῶν ἀπομεινάντων ἐκ τοῦ 1910. Διὰ τῶν πόρων τούτων θὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ κατασκευάσῃ 80–100 μονοτάξια καὶ διτάξια σχολεῖα, δι’ ἴσου δὲ ποσοῦ θὰ δυνηθῶμεν νὰ παραδώσωμεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν 200 διδακτήρια, εἰς τὰ ὁποῖα θ’ ἀποτεθῶσιν οἱ Ἑλληνόπαιδες, ὅμοια πρὸς τὰ πανταχοῦ τοῦ κόσμου ὑπάρχοντα. Εἶπον τοῦτο, διότι πρὸ παντὸς πρέπει ν’ ἄρξηται ἡ στοργὴ τῆς Πολιτείας διὰ τὴν πραγματικὴν ἐκπαίδευσιν τῶν Ἑλληνοπαίδων ἐκ τοῦ σχολείου, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι εἰς τὰ μικρὰ πρὸ πάντων μέρη τὸ σχολεῖον δὲν εἶναι ἢ ὁ ἐκπαιδευτικὸς ναός, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ προσηλυτίσῃ τὸν ἄπιστον παῖδα, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει ὁ παῖς μεταβαίνων ἀπὸ τῆς οἰκίας του εἰς τὸ σχολεῖον νὰ μὴ εὑρίσκῃ τρώγλην, ἐν ᾗ θὰ διδαχθῇ, ἀλλὰ νὰ εὕρῃ πραγματικὸν ναόν, τὸν ὁποῖον ν’ ἀγαπήσῃ καὶ ὅστις θὰ εἶναι ἄξιος, ὅπως τὸν συγκρατήσῃ καὶ τὸν κάμῃ ν’ ἀγαπήσῃ περισσότερον τὸ σχολεῖον καὶ τὴν διδαχήν. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο μόνον, τὸ ὁποῖον ἐλλείπει ἀπὸ τὸ σχολεῖον; Δύναμαι νὰ βεβαιώσω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως καὶ ἐκ τῶν ἐκθέσεων τῶν ἐπιθεωρητῶν ἐν ταῖς διαφόροις ἐπαρχίαις ὅτι σήμερον δυστυχῶς ἐλλείπουσιν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ταύταις περὶ τὰς 3000 θρανίων. Ὑπάρχουσι 3000 μαθηταί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ ἵστανται ὄρθιοι ἢ νὰ κάθηνται ἐπὶ τοῦ δαπέδου ἢ ἐπὶ τοῦ πηλοῦ νὰ διδάσκωνται.

§75Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἀκόμη.

§76Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Μάλιστα· ἔλαβον ἀφορμὴν χθὲς ἐκ τῆς συστάσεως λοχαγοῦ τινος καὶ μετέβην εἰς τὸ σχολεῖον καὶ ἀντελήφθην ὅτι ἐν τῇ πρωτευούσῃ ὑπάρχουσιν εἰς τὸ Δʹ δημοτικὸν σχολεῖον 40 μαθηταί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι ποῦ νὰ μένωσιν, ἠναγκάσθημεν δ’ ἡμεῖς χωρὶς νὰ ἔχωμεν ὑποχρέωσιν πρὸς τοῦτο, ἀλλ’ ὁ δῆμος, νὰ δώσωμεν χρήματα πρὸς κατασκευὴν τῶν θρανίων, διὰ νὰ καθίσωσιν οἱ μαθηταί. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον διαθέτει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸν σχετικὸν Προϋπολογισμὸν 100,000 δρ., ἐγένετο δ’ ἡ σχετικὴ μελέτη καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ ἐκτεθῇ εἰς μειοδοτικὴν δημοπρασίαν ἡ κατασκευὴ 2500 θρανίων, ὥστε νὰ κατορθώσωμεν νὰ καθίσωμεν τοὺς μαθητὰς εἰς τὸ σχολεῖον. Τὸ σύστημα τῶν θρανίων εἶναι ἐκ τῶν τελειοτέρων συστημάτων, μικτὸν Βουλγαρικὸν καὶ Γερμανικόν, κατὰ τρόπον, ὥστε τὸ θρανίον νὰ συντρέχῃ τὴν ὑγιεινὴν ἀνάπτυξιν τοῦ σώματος καὶ οὐχὶ νὰ στρεβλώνῃ αὐτό, ὡς ἐγένετο δυστυχῶς μέχρι τοῦδε διὰ πολλῶν θρανίων ἐν τῷ Κράτει. Εἶναι, Κύριοι, δυστυχῶς γνωστὸν ὅτι ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται εἰς τὴν πρώτην σειρὰν τῶν Κρατῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι τοὺς περισσοτέρους ἀγραμμάτους. Εἶναι ἀληθὲς ἐπίσης ὅτι ὑπάρχει νόμος τις, καθ’ ὃν ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρεωτικὴ διδασκαλία τῶν μαθητῶν. Ἀλλ’ ὁ νόμος ἐκεῖνος οὐδέποτε μέχρι τοῦδε ἐφηρμόσθη. Καὶ ἔχω τὴν γνώμην, Κύριοι, ὅτι ὁ νόμος δὲν ἐφηρμόσθη δικαίως, διότι μέχρι σήμερον ὑπῆρξαν πολλὰ τὰ κωλύματα, τὰ ὁποῖα ἐπέβαλον εἰς τὴν Πολιτείαν, ὅπως μὴ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον τοῦτον. Ἡ ἐκπαίδευσις δυστυχῶς δὲν ὑπῆρξεν εὐθηνὴ εἰς τὸν τόπον, δὲν ἠδύνατο δὲ καὶ νὰ ὑπάρξῃ πλήρης, διότι δὲν ὑπῆρχον οἱ διδάσκαλοι οἱ ἄξιοι, ὅπως δώσωσιν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν τὴν ἐκπαίδευσιν τὴν ὀφειλομένην ὑπὸ μιᾶς Πολιτείας, ἐπιθυμούσης τὴν ἀγαθὴν τῶν μικρῶν αὐτῆς παιδίων ἀνατροφήν, δὲν ὑπῆρξαν δὲ τοιοῦτοι διδάσκαλοι μέχρι σήμερον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον. Δὲν ὑπῆρξαν καὶ τὰ σχολεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ καθίστων εὔκολον τὴν ἐκπαίδευσιν ταύτην εἰς πάντα Ἕλληνα, ἐπιθυμοῦντα ὅπως μεταλάβῃ ταύτης. Εἶναι γνωστόν, Κύριοι, ὅτι τὰ βιβλία παρ’ ἡμῖν μέχρι σήμερον ἐστοίχιζον πολὺ ἀκριβὰ εἰς τὸν μαθητήν. Μέχρι πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἐστοίχιζον ἕνεκα τῆς μεγάλης ἐν τῷ τόπῳ παρατηρουμένης βιβλιοκαπηλίας. Ἀπό τινων ἐτῶν, ἀπὸ τῆς ψηφίσεως νεωτέρου νόμου, ὁ ὁποῖος ἐφήρμοζεν ἐν τῷ Κράτει τὸ ἓν βιβλίον, δυστυχῶς ἀντὶ νὰ ἴδωμεν ἐλαττουμένην τὴν τιμὴν τοῦ βιβλίον, τὴν εἴδομεν κάτι τι αὐξανομένην. Τὸ τοιοῦτον συνέβη ἐκ δύο λόγων· πρῶτον διότι ἐν τῷ βιβλίῳ ἐκείνῳ, τῷ σημερινῷ, ἠθέλησαν νὰ περιλάβωσιν ὅλην τὴν ὕλην, ἡ ὁποία εὑρίσκετο εἰς διάφορα ἄλλα βιβλία μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει καὶ τὰ ὁποῖα ἐθεωροῦντο κατάλληλα, χωρὶς ἡ ἐπιτροπὴ νὰ προσέξῃ, ὅπως ἐν τῷ βιβλίῳ ἐκείνῳ περιλάβῃ ὁμογενῆ ὕλην, δυναμένην πραγματικῶς νὰ δώσῃ ἐκπαίδευσιν ἀρτίαν εἰς τοὺς μαθητάς. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἡ ὕλη ἐκείνη συνεπληρώθη καὶ δι’ ἑτέρας, καὶ οὕτω πως ὁ ἀριθμὸς τῶν τυπογραφικῶν φύλλων, ὁ ὁποῖος ἐθεωρήθη κατ’ ἀρχὴν ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ περιληφθῇ εἰς τὸ βιβλίον, ἐδιπλασιάσθη, διπλασιασθέντος δὲ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν φύλλων ἐδιπλασιάσθη καὶ ἡ τιμὴ τοῦ βιβλίου, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ βιβλίου μετρεῖται κατὰ τυπογραφικὰ φύλλα. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον προῆλθεν, ἡ ὠφέλεια τῆς αὐξήσεως τοῦ ποσοῦ τῆς ὕλης, εἶναι ὅτι τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν ἔλαβε τὸ μεγαλείτερον ποσοστὸν ἐκ τῆς πωλήσεως τοῦ βιβλίου τούτου ἀπὸ τὸ ποσοστόν, τὸ ὁποῖον ὑπελόγιζεν ὅτι θὰ λάβῃ ἐκ τοῦ ἑνὸς βιβλίου. Ὀφείλω νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι διπλάσιον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὑπελογίσθη, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο δυστυχῶς ἐλήφθη ἐκ τῶν πτωχῶν Ἑλλήνων πατέρων, οἱ ὁποῖοι ἠναγκάσθησαν νὰ τὸ καταβάλωσι. Φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον τοῦτο, ὅτι δὲν δυνάμεθα σήμερον, θέλοντες νὰ ἐπιβάλωμεν ὑποχρεωτικὴν τὴν μάθησιν, νὰ προχωρήσωμεν διὰ τοῦ μέτρου τούτου, ἐκτὸς ἂν θέλωμεν τὴν μάθησιν τὴν παρεχομένην εἰς τὰ ὑποδιδασκαλεῖα, τὰ συστάντα πρὸ 12ετίας εἴς τινας πόλεις τῆς Ἑλλάδος. Ἡ μάθησις ὅμως αὕτη δυστυχῶς δὲν εἶναι ἐπαρκὴς διὰ τὰς σημερινὰς ἀνάγκας τοῦ βίου. Σήμερον πανταχοῦ τοῦ κόσμου ἠθέλησαν νὰ δώσωσι πρὸ τοὺς παῖδας τοὺς ἀνωτέρους τῶν διδασκάλων καὶ διδάξωσιν εἰς αὐτοὺς τὰ στοιχεῖα, τῶν ὁποίων θὰ ἔχωσιν ἀνάγκην εἰς τὸν πρακτικὸν βίον. Βεβαίως αὐτὸ εἶναι σφάλμα τῆς Πολιτείας, διότι ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι πάντοτε, ὁσάκις ἡ Πολιτεία ἠθέλησε νὰ ἐπιβάλῃ ἀνωτέραν μάθησιν εἰς τὸν διδάσκαλον, ὁ διδάσκαλος ὑπέστη ταύτην μὲ τὸν γλίσχρον μισθόν, τὸν ὁποῖον σήμερον λαμβάνει. Ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ ἀπεφασίσθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως τὸ σημερινὸν ποιὸν τῶν δημοδιδασκάλων βελτιοῦται διὰ συμπληρωτικῆς μαθήσεως ἐν Ἀθήναις, εἰς τὸ διδασκαλεῖον, ἔνθα θὰ διδάσκηνται πάντα ἐκεῖνα τὰ βιοφελῆ μαθήματα, τὰ ὁποῖα κατόπιν θὰ διδάξωσιν οὗτοι. Οὕτω δὲ θὰ δυνηθῶσι νὰ προσπορισθῶσιν ἀρκετὰς γνώσεις, ὥστε νὰ εἶναι ἄξιοι νὰ διδάξωσι τοὺς παῖδας τοὺς μικρούς. Σὺν ταύτῃ δὲ τῇ μαθήσει θέλουσι παρακολουθεῖ πρὸς τούτοις ἐπὶ μίαν διετίαν τὸν διδάσκαλον τὸν διδάσκοντα εἰς τὴν σχολήν, ὥστε νὰ δύνανται καὶ ἐκεῖθεν νὰ πορισθῶσι τὰς γνώσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἴσως δὲν κατώρθωσαν ἐπὶ μίαν τριετίαν νὰ λάβωσι κατὰ τὰς θερινὰς διακοπὰς ἐν τοῖς διδακτηρίοις τοῦ Κράτους. Οὕτω πως μετ’ ὀλίγα ἔτη θὰ ἔχωμεν τὸν γραμματοδιδάσκαλον πράγματι διδάσκαλον δυνάμενον νὰ δώσῃ τὰς μαθήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἀναγκαιοῦσιν εἰς τὰ τέκνα ἡμῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου θὰ μορφωθῇ καὶ ἑτέρα κλάσσις διδασκάλων, καὶ τῶν Ἑλληνοδιδασκάλων, ἐξαιρουμένων ἐκείνων, οἵτινες θέλουσι λάβει ἐν τοῖς σχολείοις ἐκείνοις ἐπὶ μίαν τετραετίαν μάθησιν ἰσοδύναμον μὲ τὴν μάθησιν, τὴν ὁποίαν λαμβάνει ὁ διδαχθεὶς εἰς τὸ διδασκαλεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐπὶ πλέον δὲ θὰ ἔχωσι καὶ τοῦτο τὸ προσόν, ὅτι ἡ ἐπ’ αὐτοὺς πεποίθησις τῆς Πολιτείας θὰ εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα καὶ τὸ κῦρος καὶ τὸ γόητρον αὐτῶν πολὺ μεγαλύτερον, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐσπούδασαν ἐπὶ τόσα ἔτη, καὶ θέλουσι συντελέσει εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ τόπου, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἔλθωσι νὰ διδάξωσι. Παρέλειψα, Κύριοι, νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς ὅτι ἐλήφθη πρόνοια, ὅπως διὰ νομοσχεδίου καθορισθῇ καὶ τὸ τετράδιον τῶν μαθητῶν, διότι δυστυχῶς μετὰ τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη διὰ τὰ βιβλία, ἡ βιβλιοκαπηλία μετετράπη εἰς βιβλιοκαπηλίαν τετραδίων, ὁ δὲ μαθητής, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀνάγκην 5–6 τετραδίων, ἀγοράζει ταῦτα εἰς πολὺ ἀνωτέραν τιμὴν ἀπὸ τῆς πραγματικῆς. Τὸ Κράτος ἀπεφάσισε νὰ καθορίσῃ τὴν τιμὴν τῶν τετραδίων εἰς τιμὴν 10 λεπτῶν, θὰ εἶναι δὲ πολὺ κατάλληλος ὁ χάρτης, διότι ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν τὸ σχέδιον τὸ γερμανικόν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου κατηρτίσθη καὶ ἡ δημοπρασία. Ἀλλὰ θὰ μὲ ἐρωτήσητε· ἐὰν λαμβάνηται μέριμνα περὶ τῶν Ἑλληνοπαίδων, περὶ τῶν πολιτῶν τοῦ μέλλοντος, ἵνα οὗτοι ὦσιν ἐγγράμματοι καὶ μεμορφωμένοι, ὁποία μέριμνα λαμβάνεται περὶ τῶν ἀγραμμάτων τῶν ὑπαρχόντων σήμερον ἐν τῷ Κράτει, οἵτινες εὑρίσκονται ἐν ὑπερπλεονασμῷ κατὰ 64%; Καὶ δὲν ὀφείλει ἡ Πολιτεία νὰ λάβῃ μίαν μέριμναν περὶ μιᾶς ἐπιπολαίας πάντοτε καὶ ἐλαφρᾶς μαθήσεως, ἀλλὰ τοὐλάχιστον περὶ τῆς γνώσεως ἐκείνων τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ κατέχῃ πᾶς πολίτης, ἵνα εὑρίσκηται ζῶν ἐν τῷ Κράτει τούτῳ νὰ προασπίζῃ τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα; Τοῦτο, Κύριοι, εἶναι ἀληθές. Ὀφείλει πραγματικῶς ἡ Κυβέρνησις νὰ μεριμνήσῃ καὶ περὶ τῶν ἀνθρώπων τούτων, καὶ μεριμνῶσα περὶ αὐτῶν ἱδρύει σήμερον δύο εἰδῶν σχολεῖα, τὰ κυριακὰ σχολεῖα καὶ τὰ νυκτερινὰ τοιαῦτα. Τὰ κυριακὰ σχολεῖα γίνονται διὰ τοὺς ἀγραμμάτους τῶν μικρῶν χωρίων, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ μεταβαίνωσι καθ’ ὅλην τὴν ἑβδομάδα καὶ νὰ παρακολουθῶσι μάθησιν ἐν τοῖς σχολείοις, καὶ οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν Κυριακὴν μετὰ τὴν θείαν λειτουργίαν θὰ δύνανται ὁπωσδήποτε ὁδηγούμενοι ὑπὸ τοῦ διδασκάλου εἰς τὸ πλησίον τῆς ἐκκλησίας σχολεῖον νὰ λαμβάνωσι γνώσεις τινάς. Ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς ἀγραμμάτους τῶν πόλεων, οἱ ὁποῖοι εἶναι πολλοί, λαμβάνεται μέριμνα, ὅπως ἱδρυθῶσι νυκτερινὰ σχολεῖα, ἵνα προσέρχωνται ἐκεῖ μετὰ τὴν ἐργασίαν αὑτῶν, εἰς τρόπον ὥστε τὰς ὥρας, τὰς ὁποίας δὲν καταναλίσκουσιν, ἵνα πορισθῶσι τὰ πρὸς τὸ ζῆν, καταναλίσκωσι ταύτας εἰς τὰ φῶτα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἵνα αὐξήσωσι τοὺς πόρους αὑτῶν τοὺς βιοποριστικούς.

§77Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀπαραίτητος ἡ γενίκευσις τῆς κυριακῆς ἀργίας ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει.

§78Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐκτὸς αὐτοῦ, Κύριοι, ἐὰν θέλωμεν πραγματικῶς νὰ ἑλκύσωμεν ἐν τοῖς σχολείοις μαθητὰς καὶ πατέρας, πρὸς μίαν πραγματικὴν μάθησιν, ἡ ὁποία θὰ εἶναι ὠφέλιμος εἰς αὐτούς, ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς τὴν μάθησιν ἐκείνην, ἡ ὁποία εἶναι συναφὴς πρὸς τὸ ἐπάγγελμά των, διότι, μόνον ἐὰν παρουσιάσωμεν πρὸς αὐτοὺς τὴν ὠφέλειαν τοῦ ἐπαγγέλματος, θὰ δυνάμεθα νὰ τοὺς τρέψωμεν εἰς τὴν ὠφέλειαν τοῦ μαθήματος εὐχερέστερον ἀπὸ οἱανδήποτε ἄλλην μορφήν, τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν εἰς τὴν μάθησιν ὡς πρὸς αὐτούς. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισεν, ὅπως ἱδρύσῃ εἰς τὰς ἐπαρχίας πρότυπα ἀγροκήπια, ἵνα εἰς τὰ ἀγροκήπια ταῦτα διδάσκωνται οὐ μόνον οἱ παῖδες τῶν σχολείων καθ’ ἑκάστην Κυριακὴν καὶ κατ’ ἄλλας ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος παρὰ τῶν διδασκάλων, ἀλλὰ νὰ διδάσκωνται ἐκεῖ καὶ παρὰ τοῦ γεωπόνου, ὁ ὁποῖος θὰ εὑρίσκεται, μαθήματά τινα πληρέστερον ἢ ὅ,τι θὰ ἐδιδάσκοντο ταῦτα ἐν τοῖς σχολείοις ὑπὸ τῶν διδασκάλων. Διότι ὀφείλω νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀνεγέρσεως διδακτηρίων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς ἕκαστον διδακτήριον ὑπάρχει ἀπαραιτήτως καὶ ὁ σχετικὸς κῆπος, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ διδάσκωνται ὑπὸ τοῦ διδασκάλου πρακτικαί τινες γνώσεις. Ἀλλὰ γενικῶς πρακτικώτερον καὶ πρωτοτυπώτερον θὰ διδάσκωνται τὰς γνώσεις ταύτας ὑπὸ τοῦ γεωπόνου. Ἐκτὸς τούτου θὰ μεταβαίνωσι καὶ οἱ πατέρες, ἵνα λαμβάνωσι γνώσεις τινάς, τὰς ὁποίας θὰ ζητῶσι νὰ λαμβάνωσι παρὰ τοῦ γεωπόνου σχετικῶς πρὸς τὰς ἐργασίας αὐτῶν. Τὴν ἀρχὴν ταύτην καθιεροῖ τὸ νομοσχέδιον περὶ προτύπων ἀγροκηπίων. Ἄς ὁμολογήσωμεν, Κύριοι, ὅτι δυστυχῶς μέχρι σήμερον ἡ Πολιτεία δι’ ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν παρ’ ἡμῖν πρόοδον καὶ ἐνθάρρυνσιν τῶν δημοδιδασκάλων δὲν ἐπέδειξε τὴν στοργὴν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὀφείλει τις νὰ περιμένῃ παρ’ αὐτῆς σχετικῶς πρὸς τὸν κλάδον τοῦτον. Δύναμαι νὰ εἴπω μετά τινος πεποιθήσεως ὅτι μέχρι τοῦ 1904 ἡ ἐκπαίδευσις τῶν δημοδιδασκάλων ἐχώλαινε παρ’ ἡμῖν πολύ, διότι δυστυχῶς μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, παρὰ τὰς γενομένας ἀληθῶς προόδους περὶ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν δημοδιδασκάλων, σύστημα παιδαγωγικόν, τὸ ὁποῖον εἰδικῶς θ’ ἀπέβλεπεν εἰς τὰ σχολεῖα τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως παρ’ ἡμῖν δὲν ὑπῆρχεν, ἤγουν σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὡς βάσιν τὴν πραγματογνωσίαν, ἡ ὁποία εἶναι τὸ σύστημα τὸ παιδαγωγικὸν διὰ τὰ σχολεῖα τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Τοῦτο ἦτο μία ἐκ τῶν μεγαλειτέρων ἐλλείψεων ἐν τῷ τόπῳ, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἦτο ἡ μόνη, ἡ ὁποία δὲν συνέτεινεν εἰς τὴν πραγματικὴν ἐκπαίδευσιν, εἰς τὴν θετικὴν ἐκπαίδευσιν τῶν δημοδιδασκάλων. Δύναμαι ν’ ἀναφέρω, διότι τοῦτο ἀπεδείχθη ἐκ τῆς πείρας ἀληθῶς, πείρας δεκαπενταετοῦς, ὅτι παρὰ πάντα τὰ μεγάλα προσόντα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ὁ νόμος τοῦ 1895 περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, κατὰ τοῦτο, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναφέρω, σπουδαίως ἐζημίωσε τὴν στοιχειώδη παρ’ ἡμῖν ἐκπαίδευσιν, κατὰ τὸ ὅτι διὰ τῶν διατάξεων τῆς αὐτοδιοικήσεως παρέδωκε τὸν δημοδιδάσκαλον χειροδέσμιον εἰς τὴν μικροπολιτικήν. Διὰ τοῦ συστήματος τοῦ διορισμοῦ τῶν δημοδιδασκάλων, διὰ τοῦ συστήματος τῆς ὑπαγωγῆς αὐτῶν ὑπὸ τὸ ἐποπτικὸν Συμβούλιον, ὡς ἦτο κατηρτισμένον, παρέδωκε πᾶσαν τὴν ἐποπτείαν τῶν δημοδιδασκάλων εἰς τὴν δημοτικὴν Ἀρχήν, ἐνώπιον τῆς ὁποίας ἐδεσμεύετο ὁ δημοδιδάσκαλος διὰ τὴν συγκράτησιν ἐν τῇ θέσει αὐτοῦ.

§79Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου;

§80Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Βεβαίως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, διότι ἐν τῷ Δημοτικῷ Συμβουλίῳ εἴχετε δύο μέλη ἐκλεγόμενα ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐξυπηρέτουν τὰς θελήσεις τῆς δημοτικῆς Ἀρχῆς.

§81Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τώρα τὴν φέρετε εἰς τὸ κέντρον.

§82Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν ἦτο δυνατὸν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ ὑπάρξῃ ἐποπτεία ἐκ μέρους τῆς διοικήσεως. Καί, ἀφοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐποπτεία ἐκ μέρους τῆς διοικήσεως, οὐδεὶς ἔλεγχος ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ, ὑμεῖς δέ, ὁ ὁποῖος ταύτην τὴν ὥραν διαμαρτύρεσθε, εὑρέθητε εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν, κύριε Βουλευτὰ ἐξ Ἀρκαδίας, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθην καὶ ἐγώ, τὸ νὰ μὴ δυνάμεθα δυστυχῶς νὰ ἐλέγξωμέν τινα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, διότι ὁ Ὑπουργὸς ἀπήντα: ἐγὼ εἶμαι ἄοπλος, ἐγὼ οὐδεμίαν ἔχω ἐποπτείαν, καὶ ὁ ἐπιθεωρητὴς εἰς οὐδένα εἶχεν ἀνάγκην ν’ ἀπαντήσῃ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, κύριοι συνάδελφοι, οὐδεμίαν εἴχομεν μέχρι σήμερον, ὀφείλω νὰ εἴπω, πραγματικῶς ἀνεξαρτησίαν εἰς τὸν κλάδον τῶν δημοδιδασκάλων, διότι, ὅτε ἦτο ὑποχρεωμένος ὁ δημοδιδάσκαλος νὰ ἕρπῃ εἰς τὰς θελήσεις τῆς δημοτικῆς Ἀρχῆς, ὁ δημοδιδάσκαλος ἐκεῖνος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι πραγματικῶς παιδαγωγὸς τῶν τέκνων ἡμῶν. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι τοῦτο ἐβελτιώθη βεβαίως πολὺ διὰ τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη πρὸ 6 μηνῶν. Τὰ ἀποτελέσματα τῆς βελτιώσεως εἶναι καταφανῆ, εἶναι καταφανῆ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δύνανται πραγματικῶς νὰ δώσωσιν εἰς ἡμᾶς παραδείγματα τῆς τοιαύτης βελτιώσεως, ἐξ αὐτῶν τῶν δημοδιδασκάλων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν πρώτην τοῦ νομοσχεδίου παρουσίασιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ κατά τι ἐδυσφόρησαν, καὶ τὴν δυσφορίαν αὐτῶν ἐπέδειξαν διάφοροι συνάδελφοι γνῶσται τῶν ἐκπαιδευτικῶν πραγμάτων, ἀλλὰ κατόπιν εἶδον ὅτι κατὰ τὴν ἀντίληψιν ἐκείνην ἐπλανήθησαν, διότι ἀπεδείχθη ὅτι οἱ δημοδιδάσκαλοι πλέον δὲν εἶναι ἕρμαιον τῶν ἐπιθεωρητῶν, δὲν κύπτουσι πρὸ αὐτῶν, ἀλλὰ δύνανται νὰ ἐφεσιβάλλωσι τὴν ἀπόφασιν ἐκείνων καὶ νὰ ἐπιτυγχάνωσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπετύγχανον ἀπὸ τὸν κοτζαμπασισμὸν τῶν ἐπιθεωρητῶν.

§83Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Εἶχεν ἐκλέξει ἡ Πολιτεία κακοὺς ἐπιθεωρητάς.

§84Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὥστε, Κύριοι, ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι μέχρι τοῦ 1905 παρετηρήθη ἡ ἔλλειψις αὕτη τῆς στοργῆς τῆς Πολιτείας πρὸς τοὺς δημοδιδασκάλους. Μετὰ τὸ 1905 ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ὅτι κατὰ πολὺ ἐβελτιώθη τοῦτο, ἐβελτιώθη κατὰ τρόπον πλησιάζοντα πρὸς τὰ κρατοῦντα ἐν Εὐρώπῃ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐκπαιδευτικὸν σύστημα τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ τρόπος ὁ ἐξασκούμενος ὑπὸ τῶν δημοδιδασκάλων εἶναι τρόπος, ὁ ὁποῖος δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ καρποφόρα ἀποτελέσματα ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, ἐάν, ἐννοεῖται, τροποποιηθῇ κατά τι εἴς τινα σημεῖα ἔχοντα ἀνάγκην τροποποιήσεως. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἀπεφάσισεν ἡ Πολιτεία νὰ μεταβάλῃ ῥιζικῶς τὴν ἀντίληψιν τὴν παιδαγωγικὴν τῆς διδασκαλίας ἔφερε τῷ 1905 νόμον τινά, διὰ τοῦ ὁποίου προσεπάθησε ν’ ἀπονεκρώσῃ ὅλον τὸν ἐνθουσιασμόν, τὸν ὁποῖον ὤφειλον νὰ ἔχωσιν οἱ δημοδιδάσκαλοι περὶ τὸ ἔργον αὐτῶν, τὸν νόμον ἤγουν, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ μισθὸς τῶν δημοδιδασκάλων τούτων ὄχι ἐμετριάζετο, ὄχι ἠλαττοῦτο, ἀλλ’ ἐξεμηδενίζετο, ἔφερε νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ὄχι μόνον τοῦτο ἐγίνετο, ἀλλὰ διῃροῦντο δυστυχῶς οἱ δημοδιδάσκαλοι εἰς δύο τάξεις, εἰς τὴν τάξιν τῶν δυναμένων ν’ ἀποζῶσι καὶ εἰς τὴν τάξιν τῶν μὴ δυναμένων ν’ ἀποζῶσιν οὔτε μόνοι αὐτοί, ὄχι καὶ ἡ οἰκογένειά των. Τοῦ νόμου ἡ ἱστορία εἶναι γνωστή. Κατὰ τὸ 1905 οἱ δῆμοι παρουσίαζον μεγάλα ἐλλείμματα εἰς τὴν συνδρομὴν αὐτῶν εἰς τὴν Δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Ὑπῆρχον δηλώσεις καὶ διαμαρτυρίαι τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, αἱ ὁποῖαι ἔλεγον εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ὁ νόμος ὑφιστάμενος ὡς μέχρι τότε, θὰ ἴδωμεν τὴν χρεοκοπίαν τοῦ Κράτους ἐκ τούτου καὶ μόνου τοῦ κονδυλίου. Αἱ τοιαῦται φωναὶ διαμαρτυρίας ἐπέδρασαν σημαντικῶς ἐπὶ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ἥτις ἐψήφισεν εἰς 3 ἡμέρας τὸν νόμον, καὶ νόμοι ψηφιζόμενοι εἰς 3 ἡμέρας δὲν νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ λεχθῇ ὅτι ψηφίζονται ἐκ συναρπαγῆς. Διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου τί γίνεται, Κύριοι; Καλοῦνται οἱ δημοδιδάσκαλοι, ὅπως συντρέξωσι τὸ Κράτος μόνοι οὗτοι διὰ τῆς ἀποκοπῆς τῆς καθημερινῆς αὐτῶν ζωῆς, ἵνα μὴ ἐπέλθῃ χρεοκοπία τοῦ Κράτους. Ἐσκέφθη ἡ Πολιτεία εἰς αὐτοὺς ν’ ἀποταθῇ καὶ εἴπῃ· «ἐκ τοῦ μισθοῦ, τὸν ὁποῖον λαμβάνετε, τῶν 150 δρ., δώσατέ μοι τὰς 50, ἵνα μὴ χρεοκοπήσω. Ἡ Βουλὴ φοβηθεῖσα ἔσφιγξε τὸν κλοιὸν εἰς τὴν τάξιν ταύτην καὶ ἠνάγκασε τοὺς ἀποτελοῦντας αὐτὴν διδασκάλους νὰ καταβάλλωσι τὸ ἥμισυ σχεδὸν τοῦ μισθοῦ αὐτῶν, ἵνα ζήσῃ ἡ Πολιτεία. Καί, ἂν τουλάχιστον τὸ μέτρον τοῦτο ἦτο γενικόν, θὰ ἦτο ὑποφερτόν, ἀλλὰ λέγει ὅτι οἱ εὔποροι δῆμοι νὰ καταβάλλωσιν ὁλόκληρον τὸν μισθόν, οἱ δὲ ἄποροι νὰ καταβάλλωσιν αὐτὸν περικεκομμένον. Καὶ εἶδον οἱ διδάσκαλοι ὅτι δὲν ἔφθανον εἰς αὐτοὺς πᾶσαι αἱ ἄλλαι καταδρομαί, τὰς ὁποίας εἶχον, ἀλλὰ προσετίθετο καὶ ἡ περικοπὴ τοῦ μισθοῦ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν ποῖον ἦτο τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῆς περικοπῆς τοῦ μισθοῦ τῶν δημοδιδασκάλων. Τὸ παρ’ ἡμῖν Κεντρικὸν Ἐποπτικὸν Συμβούλιον ὑπέβαλεν εἰς ἡμᾶς μετὰ μελέτην ἀκριβῶς 5 μηνῶν τὸν πίνακα τοῦτον, τὸν ὁποῖον παρουσιάζω ὑμῖν καὶ ἐκ τοῦ ὁποίου φαίνεται ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι 421.770 δραχμῶν. Τοῦτο εἶναι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο ἡ Πολιτεία νὰ ὠφεληθῇ. Ἑπομένως, Κύριοι, τὸ ποσὸν τοῦτο ἡ Κυβέρνησις τῆς σήμερον νομίζω ὅτι ὤφειλε ν’ ἀποδώσῃ εἰς τοὺς ἀνθρώπους τούτους (εὖγε, εὖγε καὶ χειροκροτήματα), διότι, ἐὰν πρόκειται ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία διὰ ποσοῦ 400.000 δραχμῶν τῶν δημοδιδασκάλων νὰ ζήσῃ, ἐρρέτω ἡ Πολιτεία, δύναμαι νὰ εἴπω· δίδουσα δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο ἡ Πολιτεία λαμβάνει ἐξ ἄλλης χειρὸς τὸ εὐεργέτημα, τὸ ὁποῖον λέγεται ἐνθουσιασμὸς τοῦ ἐπαγγέλματος, διότι οἱ ἄνθρωποι οὗτοι θὰ ἐννοήσωσιν ὅτι ὀφείλουσι ν’ ἀποδώσωσι διὰ μεγαλειτέρας μερίμνης, διὰ μεγαλειτέρου ζήλου τὸν ὀβολόν, τὸν ὁποῖον καταβάλλει ἡ Πολιτεία σήμερον ἐκ τῶν οἰκονομικῶν αὑτῆς, τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστά. Ἀλλά, Κύριοι, ὡς εἶπον πρὸς ὑμᾶς, ἡ ἐπίδοσις τῶν διδασκάλων ἀπὸ τοῦ 1905 κατὰ πολὺ χωλαίνει· οἱ ἐξελθόντες μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης στεροῦνται δυστυχῶς τῶν γνώσεων τῆς βιοτεχνίας, στεροῦνται τῶν ἀνωτέρων παιδαγωγικῶν γνώσεων, τῶν γνώσεων πάντων ἐκείνων τῶν παιδαγωγικῶν μαθημάτων, τὰ ὁποῖα σήμερον οἱ διδάσκαλοι διδάσκονται ἐν τοῖς διδασκαλείοις. Ὅτε δ’ οὕτως ἔρχεται ἡ Πολιτεία νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις αὑτῆς πρὸς τοὺς δημοδιδασκάλους καὶ ἀναπληρώσῃ τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον ἐγένετο πρὸς αὐτοὺς πρὸ ἐτῶν, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ πρὸς αὐτοὺς ὅτι ὀφείλουσι νὰ σπεύσωσι νὰ λάβωσιν ἐγκυκλοπαιδικὴν μάθησιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐξῆλθον πρὸ τοῦ 1905, ἵνα κατορθώσωσι διὰ τῶν γνώσεων αὑτῶν νὰ ἐπαρκέσωσι. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλεται νομοσχέδιον περὶ θερινῶν ἀσκήσεων τῶν δημοδιδασκάλων. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑποχρεοῦνται οἱ ἐν ὑπηρεσίᾳ διατελοῦντες δημοδιδάσκαλοι καθ’ ἕκαστον θέρος ν’ ἀσκῶνται εἰς τὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔμαθον, ὅτε ἐδιδάσκοντο εἰς τὸ Διδασκαλεῖον, διότι δὲν ἐδιδάσκοντο τότε ταῦτα. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, Κύριοι, ὅτι ἡ διδασκαλία τῶν δημοδιδασκάλων ἡ γινομένη σήμερον ἐν τῷ Διδασκαλείῳ εἶναι διδασκαλία, ἡ ὁποία ὀφείλει νὰ εὐχαριστήσῃ τὸν ποθοῦντα, ὅπως ἴδῃ τὴν μάθησιν τῶν παίδων ἡμῶν βελτιουμένην, ἀλλὰ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι, ὁσηδήποτε καὶ οἱαδήποτε καὶ ἂν καταβάλληται πρὸς τοῦτο προσπάθεια, δὲν εἶναι δυνατὸν περὶ τὴν διδασκαλίαν τῶν πρακτικῶν μαθημάτων τὸ Διδασκαλεῖον τοῦτο νὰ ἔχῃ πάντα τὰ μέσα, πάντα τὰ ὄργανα, ὅλον τὸν χῶρον, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖται πρὸς τοῦτο. Ἂν δὲν τολμῶ νὰ εἴπω τοῦτο διὰ τὸ Διδασκαλεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, δύναμαι ἀπροκαλύπτως νὰ εἴπω τοῦτο διὰ τὸ Ἀρσάκειον, ἐκ τοῦ ὁποίου πάντα τὰ μαθήματα ταῦτα ἐλλείπουσι σήμερον. Καὶ εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὑποβάλλεται νομοσχέδιον, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κατασταθῇ τοιαύτη ἡ διδασκαλία ἐν τῷ σχολείῳ τούτῳ, ὥστε νὰ δύναται ν’ ἀποδώσῃ τοὺς διδασκάλους, τοὺς ὁποίους ἡ Πολιτεία ἀπεκδέχεται ἐξ αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλεται νομοσχέδιον περὶ ἱδρύσεως ἐν Ἀθήναις Γενικῆς Τεχνικῆς Σχολῆς, ἡ ὁποία θὰ παρασκευάζῃ συμπληρωματικῶς τοὺς δημοδιδασκάλους εἰς τὰ πρακτικὰ ταῦτα μαθήματα. Ὁ σκοπὸς τῆς σχολῆς ταύτης εἶναι ἐξόχως πρακτικὸς καὶ ὠφέλιμος, εἶναι σκοπός, τὸν ὁποῖον ἐπεδίωξαν πάντα τὰ Κράτη καὶ πανταχοῦ ἐφήρμοσαν, δὲν δύναμαι δὲ νὰ εἴπω ὅτι ἡ ἀντίληψις τούτου διέφυγε τοὺς μέχρι τοῦδε διευθύναντας τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ ἐγκατάστασις τῆς σχολῆς ταύτης, τόσῳ ἡ οἰκοδόμησις τῶν κτιρίων τῶν ἀπαιτουμένων, ὅσῳ καὶ τὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν πραγματικὴν λειτουργίαν αὐτῆς, ἀπήτουν ποσόν, τὸ ὁποῖον δὲν ἀπεφάσιζε νὰ καταβάλῃ ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία. Εὐτυχῶς δι’ αὐτὴν εὑρέθη ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος θὰ καταβάλῃ τὸ ποσὸν τοῦτο. Εἶναι ὁ διαπρεπὴς πολιτευτὴς κ. Κωνσταντῖνος Καραπάνος, ὁ ὁποῖος ἔδωκε τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται (παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§85Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Πόσον εἶναι τὸ ποσόν;

§86Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὅσον καὶ ἂν εἶναι, θὰ τὸ καταβάλῃ ἐξ ὁλοκλήρου. Ὅταν θὰ γίνῃ τὸ κτίριον, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ εἴπῃ ὅτι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ τὴν συντήρησιν αὐτοῦ καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι μεγαλείτερον τῶν 30,000 δραχμῶν ἐτησίως, θὰ τὸ καταβάλλῃ. Διὰ τῶν ὑποβληθέντων τούτων νομοσχεδίων, Κύριοι, ὡς βλέπετε, βελτιοῦται σημαντικῶς ἡ ἐκπαίδευσις τῶν διδασκάλων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι πρακτικωτέραν τὴν μάθησιν αὐτῶν ἐν τῷ Διδασκαλείῳ, καὶ ἐπιτυγχάνεται πραγματικῶς ἡ μόρφωσις τῶν διδασκάλων, ἱκανοποιοῦσα καὶ τοὺς αὐστηροτέρους περὶ τὴν ἐκπαίδευσιν παιδαγωγούς. Ἀλλὰ θὰ ἐρωτηθῶ ὁποία ὀφείλει νὰ εἶναι ἡ διδασκαλία τοῦ μαθητοῦ, διότι μέχρι τοῦδε ὡμίλησα περὶ εὐθηνῆς μαθήσεως, περὶ μαθήσεως τῶν διδασκάλων, ἀλλὰ δὲν ὡμίλησα περὶ τοῦ τρόπου, περὶ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ εἶναι διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ μαθητοῦ. Κύριοι, τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως ἐξετέθη εἰς ὑμᾶς πρὸ ἕξ μηνῶν. Σχετικῶς μὲ τὸ σύστημα τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ μαθητοῦ ὑπάρχουσι δύο τίτλοι, τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς Στοιχειώδους Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Τίτλος ἑξαετὴς διὰ τὴν Στοιχειώδη Ἐκπαίδευσιν καὶ ἑξαετὴς διὰ τὴν Μέσην Ἐκπαίδευσιν. Ὁ ἑξαετὴς τίτλος τῆς Στοιχειώδους Ἐκπαιδεύσεως ἐν συνόλῳ ἐξαντλεῖται εἰς τὰ σχολεῖα τὰ δημοτικά, ὁ δὲ ἑξαετὴς τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως ἐξαντλεῖται εἰς τὰ γυμνάσια. Τὰ γυμνάσια θέλουσιν εἶσθαι ἑξατάξια ἀντὶ τῶν μέχρι σήμερον τετραταξίων. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐξέθηκα ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ, ὑπάρχουσιν αἱ γνῶμαί μου ἐν ταῖς ἀγορεύσεσί μου, αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνονται ἐν τοῖς δημοσιευθεῖσιν Ἐστενογραφημένοις Πρακτικοῖς, τὰ ὁποῖα ἔχει ὑπ’ ὄψει της ἤδη ἡ Βουλή, ὥστε δὲν ἐπανέρχομαι, ἵνα μὴ καταπονήσω αὐτήν. Τοῦτο μόνον δύναμαι νὰ προσθέσω ἤδη, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο, τοῦ ὁποίου τοὺς καρποὺς θέλομεν ἴδει ταχέως ὡριμάζοντας, θέλει εὐαρεστήσει σύμπασαν τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν. Ἐκτὸς ὅμως τῆς μαθήσεως ταύτης ἡ ἐκπαίδευσις ἔχει δύο ἔτι σκοποὺς γενικούς· πρῶτον νὰ δώσῃ τὰς ἀναγκαίας στοιχειώδεις γνώσεις εἰς τὸν πολίτην, ὁ ὁποῖος ἐπιθυμεῖ νὰ τερματίσῃ, μετὰ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ νὰ ἐξέλθῃ εἶτα εἰς τὸν κοινωνικὸν βίον, καὶ δεύτερον νὰ βοηθήσῃ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐπιθυμεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκπαίδευσίν του. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων ἐπιδιώκει καὶ τρίτον σκοπὸν ἡ Κυβέρνησις· τὸν σκοπὸν τῆς προπαρασκευαστικῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν Ἑλληνοπαίδων διὰ τὴν πρακτικὴν μόρφωσιν. Εἶναι γνωστόν, Κύριοι, ὅτι μέχρι σήμερον ὑφίστανται Σχολαὶ Τεχνικαί, Σχολαὶ Ἐμπορικαί, Σχολαὶ Βιοπονικαί, Σχολαὶ Ναυτικαί. Αἱ σχολαὶ αὗται αἱ σήμερον ὑπάρχουσαι εἶναι σχολαὶ ἀνώτεραι τεχνικαί, ἐν ταῖς ὁποίαις διδάσκονται μαθήματα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ παρακολουθήσωσιν οἱ μαθηταί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔτυχον πανεπιστημιακῆς μορφώσεως. Δὲν δύναται οὔτε ὁ καθηγητὴς νὰ μεταδώσῃ εἰς τὸν ἀτελῶς μορφωθέντα μαθητὴν τὰ ἀνωτέρω μαθήματα, ἀλλ’ οὔτε καὶ ὁ μαθητὴς νὰ παρακολουθήσῃ ταῦτα, διότι δὲν ἔχει τὴν ἀναγκαιοῦσαν διὰ ταῦτα μόρφωσιν καὶ ἐκπαίδευσιν. Δυστυχῶς δὲν ὑπάρχουσι παρ’ ἡμῖν σχολαὶ προπαρασκευαστικαί, διὰ τοῦτο δὲ ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμοῦσα νὰ καταστήσῃ τοὺς Ἑλληνόπαιδας καὶ πρακτικῶς μεμορφωμένους, πρόκειται νὰ ἱδρύσῃ σχολὰς τοιαύτας, καθ’ ὃν τρόπον καὶ ἐν Εὐρώπῃ λειτουργοῦσι σχολαὶ τοιαῦται αἱ παρ’ ἡμῖν καλούμεναι προπαρασκευαστικαί. Αἱ σχολαὶ αὗται, Κύριοι, θὰ ἱδρυθῶσι κατὰ πολλὰς δεκάδας πολλαχοῦ τοῦ Κράτους, θὰ ἱδρυθῶσι δέ, τὸ μὲν ἵνα ἐπιδιώξωσι τὸν τρόπον τῆς μορφώσεως τῆς πρακτικῆς τῶν Ἑλληνοπαίδων, τὸ δὲ ὅπως συμπληρώσωσι τὰς ἐλλείψεις τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως.

§87Γ. ΠΩΠ. Πόσα θὰ στοιχίσωσιν; Αὐτὸ τὸ ζήτημα μᾶς ἀνησυχεῖ.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ. Ἠμπορεῖτε νὰ ἔχητε μίαν ἀνησυχίαν, τὴν ὁποίαν νὰ μὴ ἐκδηλώσητε πρὸς τὸ παρόν.

§89Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἔλθω. Λοιπὸν διὰ τῆς ὑπάρξεως τῶν σχολῶν τούτων, διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν τάξεων ἐν τῷ γυμνασίῳ εἰς 6 ἀντὶ τῶν μέχρι τοῦδε 4, διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν στοιχειωδῶν σχολῶν, εἶναι ἀναμφισβήτητον, Κύριοι, ὅτι θὰ ἐπέλθῃ πλήρης ἡ μάθησις καὶ ἡ μόρφωσις. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, Κύριοι, ὑπέβαλον τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανώσεως τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ προπαρασκευαστικῶν σχολῶν. Ἀλλὰ βλέπω ὅτι παρὰ τοῖς κυρίους συναδέλφοις ὑπάρχει δυσφορία τις, διότι ἐπιθυμοῦσι νὰ γνωρίσωσι τὸ οἰκονομικὸν μέρος τῶν νομοσχεδίων.

§90ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ οἱ Ἑλληνοδιδάσκαλοι τί θὰ γίνωσι, κ. Ὑπουργέ;

§91Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Περὶ τοῦ σπουδαίου τούτου θέματος λέγω τὰ ἑξῆς. Ὑπάρχει ἀριθμός τις διδασκάλων, ὁ ὁποῖος βεβαίως δὲν θὰ τοποθετηθῇ ἐν τοῖς νέοις σχολείοις. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι ὁ ἀριθμὸς οὗτος τῶν Ἑλληνοδιδασκάλων ἦτο κυρίως νὰ ἐξέλθωσιν ἐκ τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων, διότι οἱ διδάσκαλοι οὗτοι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρήσωμεν ὅτι μὲ τὰ ἐφόδια τὰ ἐκ τῶν φροντιστηρίων τῶν Πανεπιστημίων δύνανται νὰ ἐξισωθῶσι πρὸς τοὺς διδασκάλους, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον δίπλωμα τῆς φιλοσοφικῆς σχολῆς, οἱ ὁποῖοι ἠκολούθησαν τὰ ἐν τοῖς ἐκπαιδευτηρίοις τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ συνεπλήρωσαν τὰς σπουδὰς αὑτῶν ἐν Εὐρώπῃ, ὤφειλον λοιπὸν νὰ ἐξέλθωσιν. Ἀλλὰ δὲν ὤφειλε νὰ εἶναι ἄστοργος ἡ Πολιτεία εἰς αὐτούς· ὤφειλε νὰ τοῖς δώσῃ ἡ Πολιτεία τὰ μέσα τῆς συντηρήσεως.

§92Γ. ΠΩΠ. Βέβαια· κάποιον θησαυρὸν θὰ ἔχωσι κεκρυμμένον καὶ δίδουσι δεξιὰ καὶ ἀριστερά!

§93Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐρχόμεθα, Κύριοι, εἰς τὸ οἰκονομικὸν μέρος τοῦ νομοσχεδίου, διότι παρατηρῶ ὅτι μετὰ πολλῆς ἀγωνίας μερικοὶ συνάδελφοι...

§94Γ. ΠΩΠ. Καθόλου μάλιστα, τοὐναντίον...

§95Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ποῖα εἶναι τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα εἴμεθα ἠναγκασμένοι ν’ ἀποδώσωμεν εἰς τὴν Μέσην ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν Δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν διὰ τῆς τοιαύτης ὀργανώσεως τῶν σχολείων τῆς Στοιχειώδους καὶ τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως; Τὸ ποσὸν τὸ ἀποδιδόμενον εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν εἶναι τὸ ποσὸν τῶν 412.000 δραχ. Τὸ ποσόν, κατὰ τὸ ὁποῖον αὐξάνει διὰ τὰς Γενικὰς Τεχνικὰς Σχολάς, εἶναι 40 ἕως 50 χιλ. δραχμῶν. Ἔχομεν λοιπὸν ποσὸν 450,000 δραχμῶν. Τὸ ποσόν, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ αὐξήσωσιν αἱ συντάξεις ἐκ τῶν συντάξεων τῶν ὑποδιδασκάλων, ὑπολογίζεται εἰς 200.000 δραχ., οὕτω δὲ γίνονται 700.000. Παρέλειψα νὰ εἴπω ὅτι θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐξίσωσις τῶν μισθῶν τῶν διδασκαλισσῶν πρὸς τοὺς διδασκάλους, ποσὸν τὸ ὁποῖον θ’ αὐξήσῃ τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους κατὰ 100.000 δραχμῶν. Γίνονται 800.000. Θὰ ἔχωμεν τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ἵδρυσιν τῶν προπαρασκευαστικῶν σχολῶν. Ἑκάστη αὐτῶν κατὰ τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, θὰ στοιχίσῃ εἰς τὸ Κράτος 13.000 δραχμῶν, ἂν δὲ ἱδρύσωμεν τοιαύτας περὶ τὰς ἑκατόν, θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην 1.300.000 δραχμῶν. Ἔχομεν λοιπὸν 2.000.000. Θὰ αὐξήσωσι δὲ κατά τι καὶ αἱ συντάξεις τῶν ἑλληνοδιδασκάλων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐξέλθωσι τῶν σχολείων. Ὡς εἶπον, οὗτοι δὲν εἶναι πολλοί, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ὀφείλει τις νὰ ὑπολογίσῃ τὸ ποσὸν εἰς 200.000 δραχμῶν· οὕτω φθάνομεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 2.200.000. Κύριοι, τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ περισσεύσῃ εἰς τὸ Κράτος ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων, εἶναι 2.300.000, ὥστε θὰ ἔχωμεν καὶ περίσσευμα.

§96Γ. ΠΩΠ. Λαμπρά!

§97Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἀλλά, καὶ ἂν ἐπρόκειτο, Κύριοι, νὰ δαπανήσῃ τὸ Κράτος καὶ 500,000 δραχμῶν διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, νομίζω ὅτι δὲν θὰ εὑρίσκετο εὐκόλως ὁ ἐναντιούμενος εἰς τοῦτο, ἀλλὰ μὲ τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως οὐδὲ κατὰ λεπτὸν ἐπιφορτίζεται ὁ Προϋπολογισμός. Ἐκτὸς τῶν νομοσχεδίων τούτων ὑποβάλλω καὶ ἕτερα νομοσχέδια, περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως, περὶ τροποποιήσεως τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου τῆς Δημοσίας ἐκπαιδεύσεως. Διὰ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν σκοπεῖται, ὅπως ἀναληφθῶσι δικαιώματα, τὰ ὁποῖα σήμερον κατὰ μεγάλην ἀποκεντρωτικὴν ἀντίληψιν παρεχωρήθησαν εἰς τὰ ἐποπτικὰ συμβούλια, ἀναλαμβάνονται τὰ δικαιώματα ταῦτα παρὰ τῆς κεντρικῆς διοικήσεως, ἔχω δὲ τὴν γνώμην ὅτι ἀναλαμβάνονται ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Μέσης καὶ τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τοῦτο εἶναι τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως ἐν συνόλῳ, πρόγραμμα τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει τὴν εὐθηνοτέραν ἐκπαίδευσιν εἰς τὸν τόπον, τὴν καθολικὴν ἐκπαίδευσιν ἐν τῷ τόπῳ, τὴν ὑγιεινὴν τῶν μαθητῶν, τὴν βελτίωσιν τῆς διδασκαλίας τῶν διδασκάλων, ἀλλὰ καὶ τὴν βελτίωσιν κατὰ πολὺ τῆς διδασκαλίας τῶν μαθητῶν. Τὸ πρόγραμμα, Κύριοι, τοῦτο, ἂν εἶναι τὸ πρέπον διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ τόπου θέλει φανῆ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Σήμερον ἓν δύναται νὰ λεχθῇ, ὅτι τὸ πρόγραμμα τοῦτο ἀποτελεῖ ἓν σύστημα πλῆρες συνδέσμου καὶ ἁρμονίας ἀπὸ τῆς ἀνωτάτης μέχρι τῆς κατωτάτης ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὅτι πάντα τὰ μέτρα τὰ λαμβανόμενα εἶναι μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν ὡς μία μονὰς ἐν τῷ ὅλῳ συστήματι. Εἶναι μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔρχονται νὰ τροποποιήσωσιν ἓν ὁλόκληρον παρελθόν, διὰ νὰ δημιουργήσωσιν ἓν νέον σύστημα, ὁ δὲ εἰσηγητὴς τῶν νομοσχεδίων τούτων ἐλπίζει πολὺ περισσότερον εἰς τὴν εὐδοκίμησίν των ἐκ τῆς στοργῆς, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιδείξῃ ἡ Βουλὴ περὶ τὴν διόρθωσιν τῶν μερῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀνάγκην διορθώσεως, καὶ τῆς στοργῆς, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιδείξῃ κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν (χειροκροτήματα).

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ ἐξουσιοδοτεῖ ἡ Βουλὴ νὰ καταρτίσω ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ παραπέμψω τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια;

§99ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ὁ κ. Πετραλιᾶς ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§101Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, κύριοι Βουλευταί, κατὰ τὰς κρισίμους ταύτας περιστάσεις, ἂν δὲν ἐνόμιζον ὅτι εἶναι καθῆκόν μου ἐπιβεβλημένον ὡς Βουλευτοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ὅπως ἐγείρω φωνὴν διαμαρτυρίας διὰ τὰ ἐν Πάτραις τελούμενα...

§102ΧΡ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Ὑπάρχει ἐπερώτησις περὶ αὐτοῦ.

§103Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Ὁ κ. Μεϊτάνης κατέθετο ἐπερώτησιν μετὰ τοῦ κ. Γκλαβᾶ περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα θὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως καταστείλῃ τὴν ἐξέγερσιν ταύτην. Ἀτυχῶς οἱ νόμοι δὲν ἐφαρμόζονται ἐξ ἴσου. Ἐν Πάτραις ἀπό τινων ἑβδομάδων διενεργεῖται συστηματικὸς διωγμός...

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ εἰσέρχεσθε εἰς τὴν οὐσίαν. Τί ζητεῖτε;

§105Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Ὑποβάλλω πρότασιν δέκα Βουλευτῶν, ὅπως προταχθῇ ἡ ὑπ’ ἀριθ. 38 ἐπερώτησις τῶν Βουλευτῶν κυρίων Μεϊτάνη καὶ Γκλαβᾶ, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς: «Διατί ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἐφαρμόζει τὸν ἀστυνομικὸν νόμον ἐξ ἴσου ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πάτραις, ἀλλ’ ἀνίσως καὶ μεροληπτικῶς;», καὶ νὰ γενικευθῇ ἡ ἐπ’ αὐτῆς συζήτησις.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ: Οἱ παραδεχόμενοι ὅπως προταχθῇ ἡ ἐπερώτησις αὕτη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Φωναὶ θορυβώδεις: Ὄχι, ὄχι. Ναί, ναί).

§107Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ εἶδος τῆς ψηφοφορίας διὰ φωνῶν δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένον εἰς τὸν Κανονισμόν. Εἶναι ψηφοφορία δι’ ἀναστάσεως. Ἑπομένως ἐρωτῶ: Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προταχθῇ ἡ ἐπερώτησις παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§109Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Ἂν ἐπέτυχεν ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἐπέτυχε διὰ τῆς ἰσοπολιτείας, ἐνῷ δὲν ὑπάρχει ἰσοπολιτεία ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Βουλευτὴς παρακαλεῖται νὰ ἐπανακτήσῃ τὴν ἠρεμίαν.

§111Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Ὀφείλει νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον ἐξ ἴσου· ὄχι μὲ δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ σιωπήσῃ, διότι θὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ἐφαρμόσω τὸν Κανονισμόν. Ὁρίσατε, κύριε Φλαμῆ.

§113Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Εἶναι τιμή μου νὰ μὲ ἀνακαλέσητε εἰς τὴν τάξιν διὰ τὸ ζήτημα τῶν συμπολιτῶν μου.

§114Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ δώσῃ τὴν δέουσαν προσοχὴν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλω, διότι δὲν ἐπερωτῶ, ἀλλὰ καταγγέλλω, διότι δὲν πρόκειται περὶ πράξεως ὅλως τυπικῆς τῶν καθηκόντων τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ πρόκειται περὶ κλοπῆς, τὴν ὁποίαν ἐνήργησε πρώην Ὑπουργὸς εἰς βάρος τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Κατακώλου καὶ ὑπὲρ τοῦ ἑαυτοῦ του. Ἔχω, λέγω, καθῆκον νὰ καταγγείλω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸν Ὑπουργὸν ἐκεῖνον διὰ τὴν κλοπήν, τὴν ὁποίαν ἐνήργησε.

§115ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος;

§116Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Θὰ τὸν ὀνομάσω, ἵνα μάθῃ ὁ λαὸς ποῖοι ἦσαν οἱ Ὑπουργοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὸν διηύθυνον μέχρι τῆς προχθές, διὰ νὰ μάθῃ ὁ λαὸς ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐτάχθησαν, ἵνα φρουρήσωσι τὰ λιμενικὰ ταμεῖα, τὰ ἐλήστευσαν. Εἶναι καιρός, λέγω, νὰ μάθῃ ὁ λαὸς ὅτι οἱ διάδοχοι τῶν μεγάλων κομμάτων, τοὺς ὁποίους οἱ ἀρχηγοὶ προώριζον, ὑπῆρξαν λωποδύται. Καὶ διὰ νὰ εἶμαι, Κύριοι, σαφής, θὰ ὀνομάσω καὶ τὸν κύριον Ὑπουργόν, μὴ τυχὸν συμβῇ παρεξήγησις. Πρόκειται περὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ 1905 Νικολάου Καλογεροπούλου. Ἕν τηλεγράφημα τοῦ ἐμπορικοῦ συλλόγου Πύργου μὲ ἤγαγεν εἰς τὸ ν’ ἀνακαλύψω τὴν κλοπὴν ταύτην. Ὁ ἐμπορικὸς σύλλογος Πύργου ἐζήτησε παρὰ τῆς Βουλῆς, ἵνα ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δάνειον 300 χιλιάδων. Ἵνα λάβωμεν γνῶσιν πῶς ἔχουσι τὰ λιμενικὰ πράγματα τοῦ Κατακώλου, ἠναγκάσθημεν νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸ οἰκεῖον τμῆμα, νὰ ζητήσωμεν τοὺς σχετικοὺς φακέλους τῶν τελεσθέντων μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν ὑπεβλήθη τὸ τηλεγράφημα, ἔργων, διὰ νὰ μορφώσωμεν γνώμην κατὰ πόσον ὁ σύλλογος ζητῶν τὸ δάνειον αὐτὸ εὑρίσκετο ἐν δικαίῳ καὶ κατὰ πόσον ὑπάρχει ἀνάγκη ἐκτελέσεως ἔργων. Καὶ ἐζητήσαμεν μὲν παρὰ τοῦ οἰκείου τμήματος νὰ μᾶς δώσῃ τὸν φάκελον, ὁ ὁποῖος ἀφορᾷ τὰ λιμενικὰ ἔργα Κατακώλου, δυστυχῶς ὅμως οὐδαμοῦ οὗτος εὑρέθη. Παρουσιάσθημεν τότε εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ κατηγγείλαμεν τὸ γεγονὸς αὐτό, ὁ δὲ κύριος Ὑπουργός, διέταξε τὸν τμηματάρχην καὶ τοὺς ἁρμοδίους, ἀλλὰ δυστυχῶς μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς δὲν ἀνευρέθη ὁ φάκελος. Κύριοι Βουλευταί, αὐτὸ μοὶ ἐνέβαλε τὴν ὑπόνοιαν ὅτι πρόκειται περὶ πράξεως ἐγκληματικῆς. Ἡ ἐξαφάνισις τοῦ φακέλου ἦτο ἡ ἐξαφάνισις ἐγκληματικῆς πράξεως, ἡ ὁποία εἶχε διαπραχθῆ.

§117Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πότε ἐξηφανίσθη, κύριε συνάδελφε;

§118Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Δὲν γνωρίζω ἐγὼ πότε ἐξηφανίσθη ὁ φάκελος. Ἠξεύρω τὸ ἑξῆς γεγονός, ὅτι ἐξηφανίσθη μετὰ τὸ ἔγκλημα, καὶ βεβαίως ἐξηφανίσθη ὑπ’ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος εἶχε συμφέρον νὰ ἐνεργήσῃ τὴν ἐξαφάνισιν.

§119Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὑμεῖς πότε ἐπληροφορήθητε ὅτι ἐξηφανίσθη;

§120Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Πρὸ πέντε, ὑποθέτω, μηνῶν.

§121Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἔχετε πληροφορίας ὅτι ἐνηργήθη ἡ ἀναζήτησις;

§122Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Βεβαίως. Ἔχω τὴν βεβαίωσιν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καίτοι δὲ πολλάκις ἦλθεν ἡ σειρὰ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης, ἐν τούτοις ἀνέβαλλον, ἵνα παρίσταται καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἔχει πλήρη γνῶσιν τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, ἵνα συμπληρώσῃ τὰ κενά, τὰ ὁποῖα δυνατὸν νὰ εἶχον ἐγώ.

§123Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Προεκλήθη ἡ ἐπέμβασις τοῦ εἰσαγγελέως.

§124Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ἡ ἐξαφάνισις, λέγω, τοῦ φακέλου αὐτοῦ μοὶ ἐνέβαλε τὴν ὑπόνοιαν ὅτι πρόκειται περὶ ἐγκληματικῆς πράξεως. Ἠναγκάσθην τῇ συνδρομῇ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος βουλευτοῦ κ. Συριοπούλου ν’ ἀνατρέξωμεν εἰς ἀνεύρεσιν πλέον ἐγγράφων εἰς τὰ γραφεῖα τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς Πύργου, εἰς τὰ διάφορα Δικαστήρια–Πρωτοδικεῖα, Ἐφετεῖα καὶ Ἄρειον Πάγον— διὰ νὰ συγκεντρώσωμεν τὰ στοιχεῖα τοῦ ἐγκλήματος. Εὐτυχῶς δὲν ὠφέλησεν ἡ ἀπώλεια τοῦ φακέλου τοὺς ἐγκληματίας αὐτούς, διότι πάντα τὰ στοιχεῖα παρουσιάζονται. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Κατὰ τὸ 1875 ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ Κατακώλου προεκήρυξε δημοπρασίαν πρὸς κατασκευὴν τοῦ λιμένος Κατακώλου. Ἀνεδείχθη ἐργολάβος ὁ Desirée Michel. Ἐξηκολούθησε τὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων μέχρι τοῦ 1884. Κατὰ τὸ 1884 ἐγίνετο θεομηνία καὶ κατεστράφη ὁλόκληρον τὸ ἔργον, πρόκειται δὲ περὶ ἑκατομμυρίων.

§125Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται ἀκριβῶς περὶ 12 ἑκατομμυρίων.

§126Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Μετὰ τὴν καταστροφὴν ἠξίωσεν ὁ Desirée Michel νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον ἐπὶ τῶν αὐτῶν βάσεων.

§127Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τῶν μονάδων.

§128Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Τῶν μονάδων καὶ ἐπὶ τῶν αὐτῶν βάσεων, δηλαδὴ νὰ ἐπέλθῃ ἡ δευτέρα καταστροφή. Ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ προέλαβε μόνον τὸ πρῶτον μέρος, ἤλεγξε μὲν τὴν βάσιν τῶν ἔργων, ἀλλ’ ἠθέλησε ν’ ἀναθέσῃ εἰς τὸν Desirée Michel τὸ ἔργον ἄνευ δημοπρασίας. Τὸ Ὑπουργεῖον διέταξε νὰ ἐνεργηθῇ δημοπρασία, προεκηρύχθη αὕτη ἀνεκηρύχθη δ’ ἐργολάβος ὁ Λουκᾶς Σγούτας. Ἡ δημοπρασία διετάχθη τῷ 1888, ἀνεκηρύχθη δ’ ἐργολάβος ὁ Λουκᾶς Σγούτας τῷ 1889. Μετὰ τὴν ἀνακήρυξιν ὡς ἐργολάβου τοῦ Λ. Σγούτα ὁ Desirée Michel ἐνόμισεν ὅτι ἐπεβάλλετο ν’ ἀναφερθῇ εἰς τὸν νομάρχην Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν διαιτησίαν ἐπὶ τῆς διαφορᾶς του, διότι ἠξίωσε διαφορὰν εἰς βάρος τοῦ λιμενικοῦ ταμείου, διώρισε δὲ πρὸς τοῦτο διαιτητήν τινα, Νικόλαον Ῥαζῆν. Ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ Πύργου ἀπέφυγε νὰ διορίσῃ διαιτητήν, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἔμεινεν ἡ ὑπόθεσις ὑπὸ ἐκκρεμότητα μέχρι τοῦ 1892. Τῷ 1892, καίτοι ὑπῆρχεν ἔκθεσις τοῦ Κελενέκ, ὁ ὁποῖος ἦτο πρόεδρος τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς καὶ εἶχε κάμει ἔκθεσιν μετὰ τὴν καταστροφὴν τοῦ ἔργου, ὅτι τὸ ἔργον κατεστράφη ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ Desirée Michel καὶ ὅτι ὁ Desirée Michel πρέπει νὰ ἐπιστρέψῃ ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν εἰς τὸ λιμενικὸν ταμεῖον, καίτοι ἐξεδόθη κατὰ τοῦ Desirée Michel ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου κατὰ τὸ 1885, ἡ ὑπ’ ἀριθμὸν 9984 τῆς 3ης Ὀκτωβρίου 1885 ἀπόφασις, ἐν τούτοις ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ Κατακώλου παρεδέχθη ἀπὸ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἠξίου ὁ Desirée Michel,60,000. Τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ ἐπέστειλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον πρὸς ἔγκρισιν. Τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἐνέκρινε τὴν ἀπόφασιν. Μετὰ παρέλευσιν ἀρκετοῦ χρονικοῦ διαστήματος ἀπεβίωσεν ὁ Desirée Michel καὶ ἔρχονται οἱ κληρονόμοι αὐτοῦ καὶ διὰ μιᾶς κοινοποιήσεως δηλοῦσιν ὅτι ἀποδέχονται τὴν ἀποζημίωσιν τῶν 60,000 δρ., τὴν ὁποίαν ἀπεφάσισε νὰ δώσῃ ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπή, καίτοι ἡ ἀπόφασις τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς δὲν εἶχεν ἐγκριθῆ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου καὶ ἑπομένως ἦτο ἄκυρος. Τὸ Ὑπουργεῖον κατόπιν τῆς δηλώσεως τῆς ἀποδοχῆς τῶν κληρονόμων τοῦ Desirée Michel ἀπέστειλε τὴν ἔκθεσιν τοῦ Κελενὲκ εἰς τὴν λιμενικὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἐρωτᾷ, ἂν ἐμμένει εἰς τὴν ὑπ’ ἀριθ. 28 ἀπόφασιν τῆς προγενεστέρας λιμενικῆς ἐπιτροπῆς. Συνέρχεται τότε ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ καὶ διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 90 ἀποφάσεώς της ἀνακαλεῖ τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς καὶ λέγει ὅτι ὁ Desirée Michel ὄχι μόνον δὲν δικαιοῦται λαμβάνειν, ἀλλὰ καὶ ὑποχρεοῦται πρὸς ἐπιστροφήν. Ἔκτοτε παρέμεινεν ἡ ὑπόθεσις κοιμωμένη μέχρι τοῦ 1905. Ἐντεῦθεν ἀρχίζει τὸ σκάνδαλον, δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ 1884–1905 ἐκοιμήθη ἡ ὑπόθεσις ἐπὶ 21 ἔτη, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι εἶδε χρυσᾶ ὄνειρα ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος.

§129Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§130Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος.

§131Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Βεβαίως ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος.

§132Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπλήρωσε τοὺς τόκους ὁ Ἠλειακὸς λαός.

§133Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Δυστυχῶς Ὑπουργὸς κατὰ τὸ 1905 ἦτο ὁ κ. Καλογερόπουλος, ὁ ὁποῖος σὺν τοῖς ἄλλοις ἦτο καὶ δικηγόρος τοῦ Desirée Michel.

§134Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἐπίσημα αὐτὰ τὰ πράγματα.

§135Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Εἶναι ἐπίσημα. Ἂν ὑπάρχῃ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, οὐδὲν ἄλλο ἔχετε νὰ κάμητε παρὰ νὰ ἐρωτήσητε τὸν ἐπ’ ἀδείᾳ Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ σᾶς πληροφορήσῃ, διότι ἔχει πάντα τὰ στοιχεῖα, καθότι ἐπελήφθη πλέον ἡ Δικαιοσύνη. Τί δὲ νομίζετε ὅτι ἐσκέφθη ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος; Ἐσκέφθη ὅτι, ἀφοῦ ἐνδιέφερε τὸν ἑαυτόν του, ἠδύνατο νὰ κανονίσῃ τὴν ὑπόθεσιν καὶ ὅπως ἤθελεν, εἰς οὐδένα εἶχε νὰ δώσῃ λόγον. Ἀμέσως λαμβάνει τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν καὶ τὰς ἄλλας ἀποφάσεις, διότι ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ συνήθως ἔλεγεν, «ἀνακαλῶ τὴν ὑπ’ ἀριθ. δεῖνα ἀπόφασιν», — φαίνεται δ’ ὅτι ἐγένοντο ἐνέργειαι ἐμμέσως διὰ τῶν φίλων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ ἰσχυρῶν τῆς ἡμέρας τότε, ὅπως ἀποδεχθῇ ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπή, ἥτις ἐν τούτοις ἐπανειλημμένως ἀπεφάνθη ὅτι ἐμμένει εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ 1892—. Ὁ τότε Ὑπουργὸς λοιπὸν καὶ ὡς καλὸς δικηγόρος, κατὰ τὴν φήμην τὴν δικηγορικήν, ἐσκέφθη ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ γίνῃ νεωτέρα ἀπόφασις τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς καὶ νὰ ἐμμείνῃ μὲ τὴν ἀρχικὴν ἀπόφασιν, καὶ λαμβάνει τὴν ἀπόφασιν ὑπ’ ἀριθ. 28 τοῦ 1892 τῷ 1905, χωρὶς δὲ νὰ ἐρωτήσῃ τὴν λιμενικὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἐν γένει τοὺς ἐνδιαφερομένους....

§136Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ὁποία ἔχει ἀνακληθῆ.

§137Λ. ΦΛΑΜΗΣ. ... ἐπιδικάζει εἰς τοὺς κληρονόμους Desirée Michel 60,000 δραχμῶν.

§138Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ τοὺς τόκους μάλιστα.

§139Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ἡ ἔγκρισις τῆς ὑπ’ ἀριθ. 28 ἀποφάσεως τοῦ 1892 τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς ἐστάλη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου καὶ εἰς τὴν λιμενικὴν ἐπιτροπήν. Ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ δὲν ἠθέλησε νὰ τὴν ἀναγνωρίσῃ, οἱ δὲ κληρονόμοι φυσικὰ ἤγειραν ἀγωγήν. Ἐντεῦθεν ἄρχεται ἡ δευτέρα φάσις τοῦ σκανδάλου. Τί νομίζετε ὅτι ἐγένετο; Ἐξεδόθη ἀπόφασις ὁριστικὴ ὑπὸ τοῦ Πρωτοδικείου Πύργου, ἥτις ἐπιδικάζει εἰς τοὺς κληρονόμους καὶ τὰς 60,000, καὶ τὸ σκεπτικὸν αὐτῆς ἦτο βραχύτατον. Δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη σκέψεως σοβαρωτέρας.

§140Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ἁπλῆ ἡ ὑπόθεσις.

§141Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Κοινοποιεῖται ἡ ἀπόφασις ὑπὸ τῶν κληρονόμων, οὕτως εἰπεῖν, ἢ μᾶλλον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ—διότι οἱ κληρονόμοι, φαίνεται, ἔλαβον ὅ,τι ἔλαβον, καὶ ἡ ὑπόθεσις ἐξηκολούθει διὰ λογαριασμὸν τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ τότε— κοινοποιεῖται εἰς τὴν λιμενικὴν ἐπιτροπήν. Τί φαντάζεσθε ὅτι ἐγένετο; Δὲν ἔγινεν ἔφεσις, ἢ μᾶλλον ἔγινεν, ἀλλ’ ἐκπρόθεσμος, ὅπερ εἶναι τὸ ἴδιον. Τί ἄλλο ἐγένετο, νομίζετε; Ἐγένετο καὶ ἀναίρεσις, ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ αὐτὴ ἔγινεν ἐκπρόθεσμος, κατὰ μοιραίαν σύμπτωσιν, οὕτω δὲ κατώρθωσε...

§142Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίαν ἐποχὴν ἔγιναν αὐτά;

§143Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ἡ ἀγωγὴ ἠγέρθη τῷ 1906, διότι μόλις ἔλαβον τὴν ἐγκριτικὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀρ. 28 ἀποφάσεως ὄχι μόνον ἔσπευσαν, ἀλλ’ ἔκαμαν καὶ κατάσχεσιν εἰς τὸ λιμενικὸν ταμεῖον καὶ μάλιστα διὰ ποσὸν μέγα, τοιοῦτον, ὥστε τὸ λιμενικὸν ταμεῖον δὲν ἠδύνατο νὰ κινηθῇ, δὲν ἠδύνατο νὰ πληρώσῃ οὔτε τὰς ἀμέσους αὐτοῦ ἀνάγκας. Ἐξεδόθη ἀπόφασις, τελεσίδικος πλέον, καὶ τὸ λιμενικὸν ταμεῖον Κατακώλου ἐπλήρωσεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τότε τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ ποσὸν τῶν 60,000 δρ. μὲ τόκους καὶ ἄλλα, ἀνελθὸν εἰς 124,000 δραχμῶν.

§144Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἢ τοὺς κληρονόμους;

§145Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ἀλλ’ εἴπομεν ὅτι οἱ κληρονόμοι ἀπεχώρησαν· ὁ Ὑπουργὸς τὰ ἔλαβε. Δὲν θέλει συζήτησιν.

§146Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἀφήκατε μίαν ἀσάφειαν· ἐπειδὴ πρόκειται περὶ συμπολίτου μου, ἔστω καὶ ἀντιπάλου μου, νὰ καθορίσητε αὐτό: Εἴπετε ὅτι εἰς τὴν ὑπ’ ἀριθ. 28 ἀπόφασιν τοῦ 1892 βασισθεὶς ὁ Ὑπουργὸς ἐξέδωκε τὴν ἀπόφασιν τοῦ νὰ πληρωθῶσιν 60,000 δρ. εἰς τοὺς κληρονόμους τοῦ Desirée Michel. Ἐδῶ νὰ μοὶ ἀπαντήσητε· ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον τὸ πρῶτον ἠρώτησε τὸ λιμενικὸν ταμεῖον Πύργου καὶ τῷ ἀπήντησεν ὄχι, καὶ αὐτὸς δὲν ἐσεβάσθη τὴν γνώμην τοῦ λιμενικοῦ ταμείου, ἀλλ’ ἐβασίσθη εἰς τὴν πρώτην ἀπόφασιν;

§147Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ γνωρίζητε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι, ὅταν καταγγέλλω πρόσωπα, ὀφείλω νὰ εἶμαι ἀκριβής. Λοιπὸν εἶμαι προθυμότατος, ἂν παραμένῃ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, νὰ τὴν διασαφήσω.

§148Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μίαν διακοπήν.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεμίαν.

§150Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι πρόθυμος νὰ δέχωμαι διακοπάς, ἀλλὰ ἀνὰ μίαν, διὰ νὰ συνεννοηθῶμεν καὶ ἐννοήσῃ καὶ ἡ Βουλὴ καὶ κρίνῃ ἂν συκοφαντοῦμεν ἕνα ἄνθρωπον ἢ τὸν καταγγέλλομεν ὡς ἐγκληματίαν. Λοιπόν, κύριε συνάδελφε, ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ προυνόησε δι’ αὐτό, διότι ἴσως νὰ ἐφαντάζετο ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐγερθῇ αὐτὴ ἡ σκέψις, καὶ ὄχι μόνον ἠκύρωσε τὴν ὑπ’ ἀριθ. 28 ἀπόφασιν δι’ ἄλλης πράξεως, ἀλλ’ ἔκαμε καὶ ἄλλας πράξεις, τέσσαρας ἐν ὅλῳ, ἡ δὲ τελευταία πρᾶξις ἐγένετο τῷ 1903 καὶ λέγει ὅτι ἀνακαλεῖ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 28, διότι, φαίνεται, καθ’ ὅλον τὸ χρονικὸν διάστημα αὐτὸ ἐγίνοντο ἐνέργειαι, διὰ νὰ τὴν ἀναγνωρίσῃ, καὶ ἡ φυσικὴ σειρὰ τῶν πραγμάτων ἦτο, ἐφ’ ὅσον δὲν εὕρισκον χαρακτῆρας νὰ συναινέσωσιν εἰς τὴν αἴτησίν των, νὰ ἐκδίδηται ἡ ἀπόφασις ἐναντίον των. Λοιπὸν τῷ 1907 ἐξεδόθη ἡ πρώτη ἀπόφασις ἡ ἀνακαλοῦσα τὴν ὑπ’ ἀριθ. 28· ἔχει ἀριθμὸν 90.

§151Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἀλλὰ πότε κατηγγείλατε τὸν Ὑπουργόν;

§152Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Τῷ 1897. Τῷ 1908, τὴν 5 Ἰουνίου, ἐξεδόθη ἄλλη ἀπόφασις τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς καὶ λέγει ὅτι ἀνακαλεῖ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 28, ὥστε ὁ κ. Ὑπουργός...

§153Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Δὲν λέγει...

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε. Δὲν γίνεται ἡ συζήτησις διαλογικῶς.

§155Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ἀφήνετε σκοτεινὰ σημεῖα.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει κατατεθῆ πρότασις νὰ γενικευθῇ ἡ συζήτησις· ἀναμείνατε ν’ ἀπαντήσητε.

§157Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀγνοῶ τελείως τὴν ὑπόθεσιν, ἀλλ’ ἔχω καθῆκον νὰ δηλώσω, ὡς ἀναμιχθεὶς ἐπαγγελματικῶς εἰς παραπλησίαν ὑπόθεσιν....

§158Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ὄχι εἰς αὐτήν.

§159Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι, ἀλλ’ εἰς παραπλησίαν. ...ὅτι δικηγόρος τῶν κληρονόμων τοῦ Desirée–Michel δὲν ἐτύγχανεν ὁ κ. Καλογερόπουλος, ἀλλ’ ὁ συνάδελφος κ. Ῥακτιβάν, ὅστις εἶναι ἐκτὸς τῆς κατηγορίας.

§160Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Κύριε Βουλευτά, κρίνετε ἐπὶ τῇ βάσει ὄχι αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, ἀλλὰ παραπλησίας· ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἔχητε ἀκριβῆ γνώμην κρίνοντες ἐξ ὑπολογισμῶν.

§161Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγενικεύθη ἡ συζήτησις;

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§163Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Ζητῶ τὸν λόγον, διότι συκοφαντεῖται ἐκλεκτὸς συμπολίτης μου, ὅστις φρονῶ ὅτι τιμᾷ τὴν Ἑλλάδα, ἂς εἶναι καὶ ἀντίπαλός μου. (Θόρυβος).

§164Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Κύριε Φλαμῆ, θ’ ἀγορεύσητε ἐπὶ μακρόν;

§165Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ὄχι, ὀλίγον.

§166Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. .. διότι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀνάγκην νὰ διακόψῃ.

§167Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ὄχι, ὀλίγον, καὶ ἀναγκάζομαι νὰ ἐπισπεύσω τὴν ὁμιλίαν μου διὰ 5 λεπτά. Κατόπιν τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς...

§168Γ. ΠΩΠ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§169Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Πολὺ εὐχαρίστως.

§170Γ. ΠΩΠ. Δὲν ἠκούσατε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§172Γ. ΠΩΠ. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀνάγκην νὰ διακόψῃ.

§173Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Καὶ ἐγὼ εἶπα τὸ ἑξῆς, ὅτι δὲν ἔχω παρὰ 5 λεπτὰ νὰ συνεχίσω· ἐὰν εἶναι ὅμως ἀπόλυτος ἀνάγκη, διακόπτω ἀμέσως.

§174Γ. ΠΩΠ. Ἐφ’ ὅσον ἔκαμε τοιαύτην δήλωσιν ἡ Κυβέρνησις εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν; Ἐφ’ ὅσον λέγει ὅτι εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀπουσιάσῃ τῆς Βουλῆς, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ διακόψωμεν.

§175Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μάλιστα.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7 μ. μ.).