1911.10.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 147

τῆς 21ης Ὀκτωβρίου 1911.

(Παρασκευή)

Προεδρία κ. Ἰωάννου Δ. Τσιριμώκου.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου ὥρᾳ 5 μ. μ., προεδρεύοντος τοῦ Ἀντιπροέδρου κ. Θ. Παπαϊωάννου, ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 131 Βουλευτῶν. Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν· 1) Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Κουκουράβας τοῦ δήμου Δωτίου ζητοῦσιν ἀτέλειαν οἰκοδομησίμου ξυλείας πρὸς κατασκευὴν καὶ ἐπισκευὴν τῶν ἐκ τοῦ σεισμοῦ καταστραφεισῶν οἰκιῶν των· 2) Ὁ λαὸς τοῦ δήμου Ἀρήνης αἰτεῖται, ὅπως μὴ ἐπιτραπῇ ἡ ὑλοτομία δασικῆς περιφερείας τοῦ χωρίου Σμέρνης· 3) Ὁ σύνδεσμος τῶν ἁμαξοκαρραγωγέων διαμαρτύρεται, διότι ἡ Ἑταιρεία τῶν τροχιοδρόμων κατεσκεύασε γραμμάς, αἵτινες ἐξέχουσι τοῦ ἐδάφους· 4) Οἱ κάτοικοι Δημινιῶν ὑποβάλλουσιν ἀναφορὰν περὶ ἐκτελέσεως τῶν ὅρων τῆς διαθήκης τοῦ συμπολίτου των Νικ. Δημοπούλου· 5) Ὁ δικηγορικὸς σύλλογος Ἀθηνῶν ὑποβάλλει προσθήκην εἰς τὴν τροπολογίαν του ἐπὶ τοῦ περὶ δικηγόρων νομοσχεδίου· 6) Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Κασίμης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προστατευτικῶν μέτρων ὑπὲρ τῶν δανειστῶν», καὶ πρότασιν νόμου «περὶ ποιμνιοβοσκῆς»· 7) Ὁ βουλευτὴς κ. Χ. Βοζίκης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου περὶ προσόντων δικαστικῶν ὑπαλλήλων. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, Τεῦχ. Βʹ). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§2Α. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ 5 ἡμερῶν ὑπεβλήθη πρότασις νόμου ἐκ μέρους 60 συναδέλφων περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς ἐγγραφὴν τῶν φοιτητῶν, συγχρόνως δ’ ἐζητήθη καὶ ἡ πρότασις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Τὴν ἑσπέραν ὅμως ἐκείνην ἀνεβλήθη ἡ συζήτησις ἀπόντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακλήσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἓν τῶν κατεπειγόντων, διότι πρόκειται νὰ δώσωμεν τὴν ἡσυχίαν εἰς 200 φοιτητάς, οἱ ὁποῖοι καὶ τὰ καθήκοντά των παραμελοῦσι καὶ δὲν δύνανται μὴ ἀνανεοῦντες τὰς ἐγγραφάς των νὰ προσέλθωσι πρὸς ἐξέτασιν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ νὰ ψηφισθῇ.

§3ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα, νὰ ψηφισθῇ.

§4Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Σύμπασα ἡ Βουλὴ παρακαλεῖ, κύριε Πρόεδρε.

§5Α. ΠΕΡΡΩΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ συνηγορῶ καὶ συνενῶ τὴν παράκλησίν μου, ὅπως γίνῃ δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον διὰ τὸν λόγον ὅτι δὲν πρέπει νὰ κριθῶσι τόσον αὐστηρῶς οἱ φοιτηταί, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον τὰ μέσα νὰ ἀνανεώσωσι τὰς ἐγγραφάς των.

§6Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, συνενῶ τὴν παράκλησίν μου.

§7Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ τὸ ἀπαιτεῖ νὰ γίνῃ.

§8Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ, διὰ νὰ ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Πρόκειται περὶ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι διήνυσαν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τὸ πέμπτον, τὸ ἕκτον, τὸ ἕβδομον, τὸ δέκατον ἔτος καὶ οἱ ὁποῖοι σήμερον ζητοῦσι νὰ ἔλθῃ πάλιν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ἄλλην μίαν φοράν, νὰ δώσῃ παράτασιν προθεσμίας. Διατί; Διότι δὲν ἐσεβάσθησαν τὸν νόμον! Δὲν θέλω νὰ δώσω ὁριστικὴν γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ σπεύσωμεν τόσον, διότι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ καταπατῶνται οἱ νόμοι ἑκάστοτε μόνον καὶ μόνον διότι ἠξεύρουσιν ὅτι θὰ ἔλθωμεν κατόπιν νὰ τροποποιήσωμεν αὐτοὺς καὶ πάλιν. Ἀφήσατε ἐν τούτοις νὰ ἐξετάσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς πόσος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν φοιτητῶν αὐτῶν, καὶ τότε θὰ ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἄξιον συμπαθείας, ὡς τὸ παρουσιάζετε. Πρέπει νὰ συνηθίσωμεν νὰ σεβώμεθα τοὺς νόμους.

§9Γ. ΠΩΠ. Κύριε Πρόεδρε, βεβαίως πρόκειται περὶ παρεξηγήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ ἐγνώριζε τὰς λεπτομερείας, καὶ εἶναι λυπηρὸν ὅτι δὲν εὑρίσκεται ἐνταῦθα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὅπως διασαφήσῃ τὰ πράγματα. Βεβαιότατα δὲν θὰ εἶναι ἐπιτετραμμένον ἑκάστοτε, ὅταν παραβαίνῃ τις τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον τῷ παρέχει ἡ Πολιτεία, νὰ ἔρχηται καὶ πάλιν ἡ Πολιτεία νὰ τῷ παρέχῃ τὸ αὐτὸ δικαίωμα. Ἀλλὰ πληροφορῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ ἐπιμονὴ τῆς Βουλῆς καὶ ἡ ἐπιθυμία νὰ φανῇ εὐάρεστος πρὸς τοὺς εἰρημένους φοιτητὰς προέρχεται ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ὁ μήν, ὁ ὁποῖος ἐδόθη εἰς τοὺς φοιτητὰς τοὺς πτωχούς, ὅπως προβῶσιν εἰς ἀνανέωσιν, δὲν ἦτο ὁ κατάλληλος, διότι δὲν τοῖς παρεῖχε τὰ μέσα πρὸς τοῦτο. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται, περὶ τοῦ μηνὸς Μαΐου, ὁπότε οἱ γονεῖς αὐτῶν δὲν ἐπήρκουν.

§10Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πρέπει ἰδιαιτέρως νὰ εὑρεθῇ δικαιολογία.

§11Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τόσον εἶναι τοῦτο ἀληθές, ὥστε πρέπει νὰ προστεθῇ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως οἱ δηλοῦντες φοιτηταὶ ὅτι θὰ ἀνανεώσωσι τὴν ἐγγραφὴν των ἀλλὰ στερούμενοι τῶν μέσων ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ καταβάλωσι τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς χρονικὸν διάστημα πολὺ μακρότερον τοῦ μηνός. Ἐφ’ ὅσον ἡ διάταξις αὐτὴ δὲν ὑπάρχει, θὰ παρατηρῆται πάντοτε τὸ τοιοῦτον, διότι ἡ μικρὰ προθεσμία, ἡ ὁποία θὰ παρασχεθῇ μίαν φοράν, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ εἶναι ἐπαρκὴς διὰ τοὺς φοιτητὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν εὐποροῦσιν οἰκονομικῶς. Ἡ διάταξις αὐτὴ ἰσχύει εἰς ὅλα τὰ Εὐρωπαϊκὰ Πανεπιστήμια. Νομίζω λοιπὸν ὅτι κατὰ τοιοῦτον τρόπον δύναται νὰ γίνῃ ἡ τροποποίησις τοῦ νόμου, ὅπως ἑκάστοτε οἱ στερούμενοι τῶν μέσων νὰ ἐγγραφῶσιν ἔχωσι δικαίωμα νὰ ἀνανεώσωσι τὰς ἐγγραφάς των διὰ πληρωμῆς τῶν διδάκτρων τμηματικῶς.

§12Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ ἀναμείνωμεν μέχρις ὅτου ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον ἀντικείμενον τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως: ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως τοῦ σχεδίου τῶν τροποποιήσεων ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§14Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐν τῇ διατυπώσει τοῦ ἄρθρου 32 ὑπῆρξε κάτι τὸ σφαλερόν, διότι ἡ τελευταία παράγραφος ἐτέθη ὡς νὰ ἀφεώρα καὶ ἐκείνους, τῶν Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι μετὰ τὴν ἀναγραφὴν τῆς ἀνακλήσεως εἰς τὴν τάξιν ἐν τοῖς Ἐπισήμοις Πρακτικοῖς ὑπέκυψαν εἰς τὸν Κανονισμόν, καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καὶ μετὰ τοῦτο δὲν ὑπήκουσαν καὶ διετάχθη ἡ τοιχοκόλλησις τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Βεβαίως τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι μέτρον ἴσον, καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν νομίζω ὅτι μετὰ τὴν αʹ παράγραφον δέον νὰ τεθῇ (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸν Βουλευτήν, ὅστις προυκάλεσε τὴν ἀναγραφὴν τῆς ἀνακλήσεως αὑτοῦ εἰς τὴν τάξιν ἐν τοῖς Ἐπισήμοις Πρακτικοῖς δὲν δίδεται πλέον ὁ λόγος ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ ἡ ἐπὶ τοῦ ἰδίου θέματος συζήτησις», διότι δὲν εἶναι δίκαιον εὐθὺς ὡς λήξῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος ἐκείνου, εἰς τὸ ὁποῖον ὡμίλησεν ὁ Βουλευτὴς ἤδη, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ὁποίου ἐπῆλθεν ἡ παρεκτροπὴ καὶ ἡ ἀνωμαλία, νὰ μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ τὸν λόγον πλέον. Ἀλλά, ἂν ἐξακολουθήσῃ παρεκτρεπόμενος καὶ ἂν φέρῃ τὴν Βουλὴν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν περὶ τοιχοκολλήσεως τῆς ἀποφάσεως τῆς πρώτης, τότε ὁ λόγος δὲν δίδεται μέχρι λήξεως τῆς συνεδριάσεως.

§15Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Συνέβη ποτὲ αὐτό;

§16Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἀφήσατε, παρακαλῶ, νὰ τελειώσω.

§17Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί νὰ τίθενται τοιαῦται διατάξεις;

§18Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐπειδὴ ἐγένοντο παρατηρήσεις εὔλογοι ἀπὸ μέρους ἀξιοτίμων Βουλευτῶν, ὅτι πρέπει νὰ ἀκούηται ἡ κρίσις τοῦ κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει ὁ Βουλευτής, διότι, διὰ νὰ ὑπάρξῃ γενικὴ γνώμη περὶ παρεκτροπῆς Βουλευτοῦ, πρέπει νὰ εἶναι γνώμη ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς καὶ οὐχὶ γνώμη τῆς πλειονοψηφίας, εὔλογον εἶναι νὰ ἀφεθῇ διέξοδος, ὅπως ἐπανέλθῃ εἰς τὸ δικαίωμα αὑτοῦ ὁ Βουλευτὴς ἐν τῇ αὐτῇ συνεδριάσει. Προστίθεται λοιπὸν περίοδος (ἀναγινώσκει): «Ἐκτὸς ἂν μετὰ παρέλευσιν ὥρας ἀπὸ τῆς ἀνωτέρω ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς ζητήσωσι τοῦτο 10 τοὐλάχιστον Βουλευταί». Ἂν μετὰ μίαν ὥραν, παρερχομένης τῆς ἐξάψεως καὶ τοῦ σάλου κοπάσαντος, δέκα Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀνήκωσιν εἰς τὸ αὐτὸ κόμμα, θὰ ἔχωσι τὰς αὐτὰς γνώμας ἢ θὰ ἐπιδοκιμάζωσι τὴν πορείαν αὐτοῦ, ζητήσωσι νὰ ἀνακτήσῃ τὰ δικαιώματά του ὁ Βουλευτὴς καὶ λάβῃ μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, ὑποχρεοῦται ἡ Βουλὴ ἄνευ συζητήσεως καὶ ἄνευ ἀποφάσεως νὰ δεχθῇ τὴν ἐπάνοδον τοῦ Βουλευτοῦ εἰς τὸ βῆμα.

§19Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ τοῦ καθ’ οὗ διετάχθη ἡ δημοσίευσις;

§20Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μάλιστα.

§21Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δηλαδὴ θὰ εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ Βουλευταὶ νὰ ἀνήκωσιν εἰς κόμματα;

§22Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καὶ δέκα συνάδελφοί του ἀρκεῖ νὰ τὸ ζητήσωσιν. Ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ὁ Βουλευτὴς δὲν εὑρίσκει οὔτε 10 Βουλευτὰς ὁμόφρονας αὐτῷ, ἂν δηλαδὴ εὑρίσκῃ ἡ Βουλὴ ὅλη ὅτι ἡ παρεκτροπή του ἦτο τοιαύτη, ὥστε οὐδεὶς νὰ τὸν συμπαθῇ καὶ νὰ ὁμογνωμονῇ, δίκαιον εἶναι νὰ μὴ λάβῃ τὸν λόγον, ἀλλ’ ἂν ὑπάρχωσι καὶ δέκα Βουλευταὶ ἔχοντες τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, νὰ δύναται νὰ λάβῃ μέρος. Οὕτω πως τροποποιούμενον τὸ ἄρθρον δύναται νὰ γίνῃ ἀποδεκτὸν ἄνευ ἀντιρρήσεως ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βάρθης ἔχει τὸν λόγον.

§24Ν. ΒΡΑΪΛΑΣ ΒΑΡΘΗΣ. Οὐδεμίαν τροπολογίαν, κύριοι συνάδελφοι, ἀποδεχόμεθα ἐκ τῶν προταθεισῶν ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς.

§25Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Σεῖς μόνον.

§26Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου καὶ θὰ τὴν ὑποστηρίξωμεν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ὑποστηρίζων ἀντιθέτους γνώμας ἐβασίσθη κυρίως ἐπὶ τῶν συμβαινόντων εἰς ξένα Κράτη, ὁμιλῶν δὲ περὶ ξένων Κρατῶν δὲν ὤκνησε νὰ ἀναφέρῃ καὶ περὶ τῆς Αὐστρίας.

§27Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ........

§28Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ἀνεφέρατε τὴν Ἰταλίαν, τὴν Ἀγγλίαν, τὴν Γαλλίαν καὶ τὴν Αὐστρίαν, ἀλλ’ ὠφείλετε νὰ γνωρίζητε, ὅτι ἐν Αὐστρίᾳ ὑπάρχει ἡ διαφορὰ τῶν φυλῶν, ὅπερ οὐδέποτε θὰ παρουσιασθῇ ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ. Ὠφείλετε νὰ γνωρίζητε ὅτι εἰς τὸ Αὐστριακὸν Κοινοβούλιον παρακάθηνται Τσέχοι, Οὗγγροι, Σλαῦοι, Γερμανοί, οἱ ὁποῖοι φέρουσιν ἐν ἑαυτοῖς τὸ μῖσος πρὸς ἀλλήλους. Ὑπάρχουσι φῦλα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἔμφυτον τὸ μῖσος ἐναντίον ἀλλήλων, πατροπαράδοτον, ἔνστικτον. Ἐκεῖ ὑπάρχουσι διαφοραὶ θρησκευτικαί, ἔχετε ἐκεῖ τοὺς καθολικοὺς καὶ τοὺς διαμαρτυρομένους. Ἔφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ὡς παράδειγμα τὰ συμβαίνοντα ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξακολουθεῖ ὁσάκις ὁμιλεῖ μέλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ μειδιᾷ εἰρωνικῶς. Αὐτὰ εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προυκάλεσαν τὰ ἐπεισόδια μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ τῶν Βουλευτῶν ἀφ’ ἑτέρου.

§29ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκπλήττομαι διὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ μειδιάματος, τὸ ὁποῖον συνήθως ἐπανθεῖ ἐπὶ τῶν χειλέων μου.

§30Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Σεῖς προεκαλέσατε τὰ ἐπεισόδια καὶ ἔρχεσθε νὰ τροποποιήσητε τὸν Κανονισμὸν καὶ νὰ ἐπιβάλητε ἀπολυταρχικὸν Κανονισμόν, ἵνα ἀπαγορεύσητε πᾶσαν φωνὴν διαμαρτυρίας ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἔλεγον λοιπὸν ὅτι ἔφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ὡς παράδειγμα τὰ συμβαίνοντα ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ, ἀλλ’ ἐκεῖ μέγισται διαιρέσεις ὑπάρχουσιν, ἐκεῖ ὑπάρχουσιν οἱ βασιλόφρονες, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, οἱ ὑπὲρ τῆς Αὐτοκρατορίας Βονοπαρτισταί, οἱ δημοκράται, οἱ σοσιαλισταί, οἱ ἄκρως σοσιαλισταί, οἵτινες τείνουσι νὰ κατεδαφίσωσι τὸ κοινωνικὸν οἰκοδόμημα, ὅπως ἐπὶ τῶν ἐρειπίων του ἀνεγείρωσιν ἕτερον νέον ἰδεῶδες κατ’ αὐτούς. Ἀνέφερε καὶ τὰ ἐν τῇ Ἰταλικῇ Βουλῇ, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ὑπάρχουσι διαφοραὶ τοιαύτης φύσεως. Ἀνέφερε τὰ ἐν τῇ Ἀγγλικῇ Βουλῇ, ἀλλά, ὡς εἶπον καὶ εἰς τὴν προγενεστέραν ἀγόρευσίν μου, καὶ ἐκεῖ ὑπάρχει διαφορὰ φυλῶν, ὑπάρχουσιν οἱ Ἰρλανδοί, οἵτινες εἰς ἓν καὶ μόνον ἀποβλέπουσι, νὰ ἀποκτήσῃ τὴν αὐτονομίαν της ἡ Ἰρλανδία· ὑπάρχουσιν οἱ καθολικοὶ καὶ οἱ διαμαρτυρόμενοι, οἵτινες ἀναμιμνήσκονται τὰς καταδιώξεις, αἵτινες ἐγένοντο εἰς προγενεστέρους αἰῶνας. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις τῶν φιλελευθέρων, ἡ ὁποία παριστᾷ τὸ θέαμα τῆς ἀντιθέσεως εἰς πᾶσαν πρᾶξιν καὶ εἰς πᾶσαν ἰδέαν, ἠθέλησε νὰ παρουσιάσῃ καὶ ἐν τῷ Κανονισμῷ τῆς Βουλῆς τὸ αὐτὸ θέαμα, καί, ἐνῷ ἐπαγγέλλεται τὴν φιλελεύθερον, θέλει νὰ ἐφαρμόσῃ Κανονισμὸν ἄκρως ἀπολυταρχικόν, νὰ παραδώσῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν εἰς χεῖρας τῆς Συμπολιτεύσεως, ὅπως ἴδωμεν θέαμα οἰκτρόν, θέαμα ἀποτρόπαιον, ὅπως ἴδωμεν τὴν Συμπολίτευσιν νὰ ἀπομακρύνῃ ἐκ τῆς αἰθούσης ὅλους ἐκείνους τοὺς Βουλευτάς, οἵτινες θὰ ἀντετίθεντο εἰς τὰς ὀρέξεις καὶ τὰς βλέψεις αὐτῆς. Θὰ ἀναμιμνήσκηται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, φαίνεται, τὰ συμβαίνοντα τῆς Κρήτης, ἤ, ἂν δὲν ἀναμιμνήσκηται τοῦτο, νοσταλγεῖ τὰ παλαιὰ γεγονότα. Θὰ ἐνθυμῆται ἴσως τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1906, ὅτε ἐν Κρήτῃ εὑρισκόμενος ἐτέθη ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ὑπὸ τοῦ διευθύνοντος τὰ διεθνῆ ἀγήματα. Τὴν 9 Σεπτεμβρίου 1906 διετάχθη νὰ ἐξέλθῃ τῆς αἰθούσης, καθ’ ὃν χρόνον ὅλη ἡ ἀντίθετος πτέρυξ τῆς Συμπολιτεύσεως ὠρύετο ἐναντίον τῆς ἀπολυταρχίας, αὐτὸς δὲ ὡς διαμαρτυρίαν ἐζήτησε νὰ ἀναγραφῶσιν ἐν τοῖς Πρακτικοῖς τὰ γεγονότα ἐκεῖνα.

§31Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἠγόρευεν.

§32Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἠγόρευε καὶ κατήγγελλε τὸν πρίγκιπα Γεώργιον καὶ τὴν Κυβέρνησιν ὡς καταχρασθεῖσαν εἰς προμήθειαν ξυλείας, ὅτε ἀπεκαλεῖτο ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ τῆς Συμπολιτεύσεως κ. Τσουδεροῦ προδότης, καὶ ὅτε ἄλλος Βουλευτής, ὁ κ. Δημητρακάκης, τὸν ἐμούντζωνε. Ἴσως ἐνοστάλγησε τὰ γεγονότα ἐκεῖνα, ἀλλ’ ἡμεῖς οὐδέποτε θὰ ἐπιτρέψωμεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ εἰσέλθῃ ἡ δημοσία δύναμις, ὅπως ἐξαγάγῃ Βουλευτὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶπον καὶ προχθὲς ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἐγνωρίζομεν ὅτι θὰ εὑρίσκετο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ Πρόεδρος Βουλῆς, ὅστις δὲν θὰ ἀνῆκεν εἰς φατρίαν τινά, ὅστις θὰ εἶναι προσηλωμένος εἰς τὸ καθῆκον καὶ μόνον καὶ εἰς ἓν καὶ μόνον θὰ ἐφορᾷ, ὅπως ἐφαρμόζῃ τοὺς ὅρους τοῦ Κανονισμοῦ, τότε βεβαίως θὰ ἠδυνάμεθα νὰ δώσωμεν εἰς τὸν Πρόεδρον αὐτὸν τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα, ἀλλά, ἐφ’ ὅσον ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ οἱ Πρόεδροι θὰ ἀντιπροσωπεύωσι πάντοτε τὴν ὁμάδα, ἐκ τῆς ὁποίας προέρχονται, οὐδέποτε θὰ δώσωμεν ἡμεῖς εἰς αὐτοὺς τοιαῦτα δικαιώματα. Εἶπον καὶ τὴν παρελθοῦσαν Τετάρτην, ὅτι οἱ Ἄγγλοι Πρόεδροι, ἀφ’ ἧς στιγμῆς καταλάβωσι τὴν προεδρικὴν ἕδραν, δὲν ἀνήκουσι πλέον εἰς κόμμα, δὲν ἔχουσι πλέον συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας, ἀλλὰ θεωροῦσι τοὺς Βουλευτὰς ὅλους ὡς μονάδας ἀντιπροσωπευτικὰς τοῦ λαοῦ, πρὸς οὓς οὐδεμία συμπάθεια ἢ ἀντιπάθεια τοὺς ἑνώνει παρὰ ἡ ἰδέα καὶ μόνη ἡ ἰδέα τοῦ καθήκοντος. Ἡμεῖς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἔχομεν καθῆκον νὰ διαμαρτυρηθῶμεν κατὰ τῶν τροπολογιῶν τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ σεῖς, ἂν νομίζητε ὅτι ὅσα ἡμεῖς λέγομεν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης εἶναι σύμφωνα πρὸς τὸ δίκαιον, τότε ὀφείλετε νὰ κατηψηφίσητε τὸν Κανονισμόν, διότι πᾶσαν σκέψιν ὑμῶν πρέπει τὸ δίκαιον νὰ διέπῃ, καὶ πᾶσαν ἀπόφασιν νὰ διευθύνῃ αὐτό. Εἶπεν ἐξ ἄλλου ὁ κ. Πρόεδρος, ὅτι καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅπου ὁ Πρόεδρος, ὡς λέγομεν, εὑρίσκεται εἰς τὸ ὕψος ἐκεῖνο, καὶ ἐκεῖ ὑπάρχουσιν αἱ ποιναί. Αὐτὸ ἔφερεν ὡς δικαιολογίαν, ἵνα ἀνατρέψῃ ὅλας τὰς ἀντιρρήσεις ἡμῶν, ἐνῷ ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ἐκεῖ ὑπάρχουσιν αἱ μέγισται διαφοραί, ὡς ἤδη εἶπον, αἱ διαφοραὶ τῶν φυλῶν. Μήπως νομίζετε, ὅτι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρίσκονται Τσέχοι; Μήπως νομίζετε, ὅτε ὁ κ. Κουλουμβάκης εἶναι Τσέχος, ἢ ὁ κ. Πὼπ καὶ ὁ κ. Πατσουράκος Οὖννοι, ἵνα λάβητε τὰ μέτρα τὰ σωτήρια καθ’ ὑμᾶς; ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι οὐδεὶς λόγος ἐπέβαλλε τὴν τροπολογίαν τοῦ Κανονισμοῦ· ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς γεγονότα τοῦ παρελθόντος, θέλομεν ἴδει, ὅτι ὅλαι αἱ ἔριδες προῆλθον ἐκ τῆς νευρικότητος τοῦ τέως Προέδρου· οὐδέποτε Βουλευτὴς προεκάλεσεν, οὐδέποτε ἡμεῖς ἐδώκαμεν ἀφορμήν, ἀλλὰ πάντοτε προεκλήθημεν· ἐφ’ ὅσον ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις στηριζομένη ἐπὶ τῆς δυνάμεως αὐτῆς ἐνόει νὰ καταπατήσῃ τὸν Κανονισμόν, παραβιάζουσα καὶ αὐτὸν καὶ τὰ πάντα, βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ συμβαίνωσιν ὅσα συνέβαινον. Ὁ ἱστορικὸς τοῦ μέλλοντος, ὅστις θὰ θελήσῃ νὰ δώσῃ πιστὴν τὴν εἰκόνα τῶν τελευταίων γεγονότων, θὰ εὑρεθῇ βεβαίως πρὸ δυσχερειῶν ἀνυπερβλήτων.

§33Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εὑρεθῇ ἱστορικὸς νὰ τὰ διαβάσῃ.

§34Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Θὰ εὑρεθῇ κατ’ ἀναπόφευκτον ἀνάγκην, καὶ θὰ εὕρῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως φιλελεύθερον μέν, ἐφ’ ὅσον εὑρίσκετο μακρὰν τῆς Ἀρχῆς, ἀπολυταρχικώτατον δέ, ὅτε ἀνέλαβε τὴν Ἀρχήν. Θὰ εὕρῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως πάντοτε ὁμιλοῦντα ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν, εἰσάγοντα δ’ ἐν τῷ Συντάγματι τὰς ἀπολυταρχικωτέρας τῶν διατάξεων. Θὰ εὕρῃ τοὺς Ὑπουργοὺς ὁμιλοῦντας πάντοτε ὑπὲρ τοῦ πτωχοῦ λαοῦ καὶ οὐδὲν ὑπὲρ αὐτοῦ πράξαντας. Αὐτὰ ἡμεῖς πολεμοῦμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ θὰ ἐξακολουθήσωμεν πολεμοῦντες, ὁπουδήποτε εὑρεθῶμεν, ὅπως ἀνατρέψωμεν τὸν ἀπολυταρχισμόν. Δὲν θέλομεν τὸν ἀπολυταρχισμόν, ὑφ’ οἱανδήποτε καὶ ἂν παρουσιάζηται μορφήν, εἴτε ἂν παρουσιάζηται ὑπὸ μορφὴν Νέρωνος ἢ Κρόμβελ ἢ Ῥοβεσπιέρου, εἴτε ἂν παρουσιάζηται ὑπὸ τὴν μορφὴν Προέδρου τῆς Βουλῆς. Ἀποκρούομεν αὐτόν, διότι δὲν εἶναι σύμφωνος μὲ τὸν χαρακτῆρα τὸν φιλελεύθερον ἡμῶν. Αὐτὰ ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· ἐὰν ὑμεῖς κρίνητε ταῦτα δίκαια καὶ σύμφωνα μὲ τὴν κατάστασιν, ὀφείλετε νὰ καταψηφίσητε τὴν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ μὴ ἀποβλέψητε εἰς τὰ κομματικὰ καὶ προσωπικὰ συμφέροντα.

§35Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλή, ὅπως ἀρχίσω τὴν βραχεῖαν ἀγόρευσίν μου διὰ μιᾶς Γαλλικῆς ἐκφράσεως, ἥτις ἀπευθύνεται πρὸς αὐτὸν τοῦτον τὸν κ. Πρωθυπουργόν, καὶ λέγω· «Voilà un rêve évanoui». Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐλθὼν ὑπὸ τὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἦλθε, κατατρίβει τὸν χρόνον αὑτοῦ ὄχι ἀσχολούμενος πρὸς βελτίωσιν τῶν πραγμάτων τῆς ἡμετέρας πατρίδος, ἀλλὰ πῶς θὰ ἐξουδετερώσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἔρχονται καὶ καταγγέλλουσι τὰ ἀληθῆ. Ἔρχεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ξεφτίζεται καὶ ἐξαντλεῖται ὠθούμενος ὑπὸ ἑρπετῶν ποταπῶν καὶ ἠλιθίων, ὅπως φιμώσῃ τὸ στόμα τῆς μικρᾶς ταύτης Ἀντιπολιτεύσεως. (Θόρυβος). Ἀντὶ νὰ μουρμουρίζητε, ὀφείλετε νὰ στρέψητε εἰς τὰ παρασκήνια καὶ ἐκεῖ νὰ ζητήσητε νὰ ἀνεύρητε τοὺς λόγους τῆς τραχείας ἡμῶν γλώσσης, ἐκεῖ ἔνθα γίνεται ἡ εὐτελεστέρα συναλλαγή, ἐκεῖ ἔνθα σφυρηλατοῦνται καὶ χαλκεύονται ὅλαι αἱ συμφοραὶ τῆς πατρίδος! Ἀντὶ νὰ μουρμουρίζητε, ὀφείλετε νὰ ἐνισχύσητε τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐπιστήσῃ αὕτη τὴν προσοχήν της εἰς τὰ παρασκήνια, ἔνθα τελεῖται καὶ κατεργάζεται πᾶν ὅ,τι ἐπιζήμιον διὰ τὸ ἔθνος ὑπάρχει! Σεῖς, οἱ ὁποῖοι μουρμουρίζετε αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ μετὰ χλευασμῶν ὑποδέχεσθε τὰ λεγόμενά μου, παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε· ποῦ εἶναι ἐκείνη ἡ ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἀσθενὴς πατρίς μας εὑρίσκετο ἐπὶ τῆς κλίνης, καὶ ὅλοι ἡμεῖς γύρωθεν προσεπαθοῦμεν νὰ θεραπεύσωμεν αὐτήν; Ποῦ εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος ἐσκόρπιζον τὴν ἱλαρότητα καὶ προεκάλουν γέλωτας χειμαρρώδεις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τῆς Βουλῆς; Οἱ μὲν ἐπαναπαύονται εἰς τὰ ἀποκτηθέντα λάφυρα, ὁ δὲ κατέστη ἄφαντος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μὲ ἐννοεῖ ἄριστα.

§36Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὄχι, σᾶς βεβαιῶ· τίποτε δὲν ἐνόησα (ἱλαρότης).

§37Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν μὲ ἐννοεῖ, θὰ προσπαθήσω, ὅπως γίνω σαφέστερος. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις μετεκαλέσατο τοὺς ἡλίους, ὅπως φωτίσωσι καὶ θερμάνωσι τὴν πατρίδα μας· οἱ ἥλιοι προσῆλθον καὶ κατήσχυναν τὸ ὄνομα τοῦ Φιλελευθέρου, καὶ τὴν ἀνόρθωσιν τῆς πατρίδος μετέβαλον εἰς ἐπιχείρησιν. Καὶ ἦλθον ἐνταῦθα ὄχι μὲ τὴν ἀπόφασιν, ὅπως ἐνισχύσωσι τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὅπως ἐκμεταλλευθῶσιν αὐτήν. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς προχθὲς ἀγορεύων ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι, ἂν ἐρωτηθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, κατὰ τὰ 9/10 θὰ ψηφίσῃ, ὅπως θέση βαρύτερον δεσμὸν κατὰ τῆς φρασεολογίας. Δὲν ἀπευθύνομαι, Κύριοι, πρὸς τὴν πλειονότητα, ἀπευθύνομαι εἰς ὡρισμένα πρόσωπα, ἀπευθύνομαι πρὸς ὑμᾶς, οἵτινες ἐννοεῖτε, ὅτι τοῦθ’ ὅπερ χαρακτηρίζεται ὡς ὕβρις δὲν εἶναι ὕβρις, ἀλλὰ πικρὰ ἀλήθεια. Καὶ τί θὰ ἐγίνοντο τὰ συμφέροντα τῶν ἀτόμων, τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος, ἐὰν δὲν εὑρίσκοντο ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι νὰ καταγγέλλωσιν ὅ,τι εἶναι ἄξιον καταγγελίας; Μὲ ἀνεκάλεσεν ὁ τέως Πρόεδρος τρὶς εἰς τὴν τάξιν· διατί; Πρῶτον διότι εἶπον τίνι τρόπῳ ἀπέκτησε τὰ χρήματα ὁ Βασιλεύς.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζητεῖτε ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ ἢ φέρετε πολιτικὸν ζήτημα;

§39Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Συζητῶ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται σήμερον οὔτε περὶ τῆς Κυβερνήσεως οὔτε περὶ πολιτικοῦ ζητήματος.

§41Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Θέλω νὰ δικαιολογήσω πῶς καὶ διατί εἶμαι ἀντίθετος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ δικαιολογήσητε. Ἐδῶ ἡ Βουλὴ θὰ ψηφίσῃ τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ Κανονισμοῦ. Τίνα σχέσιν ἔχει ἡ Κυβέρνησις;

§43Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Μεγίστην.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσηγητὴς εἶναι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς κ. Τσιριμῶκος καὶ ὄχι ἡ Κυβέρνησις.

§45Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ὁ τετιμημένος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ὑπέβαλεν ὑπὸ τὴν κρίσιν αὐτῆς τὸ σχέδιον τοῦτο τοῦ Κανονισμοῦ. Ἑπομένως, ἐὰν ἡ Βουλὴ τὸ ἐγκρίνῃ, θὰ τὸ ψηφίσῃ ἢ θὰ τὸ τροποποιήσῃ ἢ θὰ τὸ ἀπορρίψῃ. Τίνα σχέσιν ἔχει ἡ Κυβέρνησις; Ἐγὼ ὁ ὁμιλῶν αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἂν καὶ εἶμαι φίλος τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τοσούτῳ εἶμαι ἀντίθετος τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Βουλευτὴς δὲν θεωρεῖται παρών. Κατὰ τὰ ἄλλα συμφωνῶ.

§46Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Δὲν ψέγω, Κύριοι, τὴν Κυβέρνησιν· ἡ Κυβέρνησις ἐνισχυομένη.....

§47Ν. ΚΑΛΒΟΚΟΡΕΣΗΣ. Σεῖς ὑβρίζετε καὶ τοὺς Βουλευτὰς καὶ ὅλους.

§48Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Δὲν ὕβρισα κανένα· ἐὰν σᾶς πειράζῃ ἡ ἀλήθεια, τότε εἶσθε ἐλεύθεροι νὰ ἐκφράζησθε ὅπως θέλετε καὶ νὰ ἰσχυρίζησθε ὅ,τι θέλετε. Ὀφείλω ὅμως νὰ εἴπω ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέλει μείνει μετὰ δρακός, καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ὅλοι οἱ σήμερον δῆθεν συναγωνισταί του θὰ τὸν ἐγκαταλείψωσιν, ἡμεῖς δὲ θὰ μείνωμεν, καὶ ἡμεῖς θὰ συναγωνισθῶμεν μετ’ αὐτοῦ.

§49ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐὰν σᾶς θέλῃ.

§50Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Ἐὰν μᾶς θέλῃ ἢ δὲν μᾶς θέλῃ, τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα. Βεβαίως, ἀνελεύθερε ἄνθρωπε, οὔτε τὴν κηδεμονίαν ἀνεχόμεθα ἡμεῖς οὔτε καὶ τὴν προστασίαν. Θέλομεν νὰ εἴμεθα παντοῦ καὶ πάντοτε συνεπίκουροι καὶ συνεργάται, γνωρίζωμεν δὲ τὴν θέσιν μας καὶ κρατῶμεν αὐτὴν καταλλήλως. Ἐμνήσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ὅτι καὶ εἰς ἄλλα Κράτη ὑπάρχουσι περιορισμοὶ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου. Ὀφείλομεν νὰ γνωρίσωμεν ὅτι ἡμεῖς γνωρίζομεν ξένας γλώσσας, δυνάμεθα δὲ νὰ ἀναγνώσωμεν. Εἴχομεν δὲ προσέτι τὴν εὐτυχίαν ἢ τὴν ἀτυχίαν νὰ παρευρεθῶμεν εἰς τὰς συνεδριάσεις ξένων Βουλῶν, καὶ ἐπὶ μακρόν. Παρευρέθημεν, κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλήν, καὶ εἴδομεν θέαμα ἀπερίγραπτον, θέαμα, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε παρουσίασεν ἀπὸ τῆς ἐλευθερώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή. Παρευρέθημεν δὶς εἰς τὴν Αὐστριακὴν Βουλὴν καὶ εἴδομεν καθίσματα ἀναποδογυρισθέντα, ῥάβδους σηκωνομένας, βιβλία καὶ μελανοδοχεῖα ἐκσφενδονιζόμενα εἰς τὰς κεφαλὰς τῶν Ὑπουργῶν καὶ χίλια τόσα ἄλλα, τὰ ὁποῖα οὐδέποτε παρουσιάσθησαν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν. Ἀλλ’ εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ πρὸς οὐδεμίαν τῶν Εὐρωπαϊκῶν Βουλῶν δύναται νὰ συγκριθῇ, καὶ λέγω τοῦτο, διότι τὸ αἰσθάνομαι, διότι τὸ πιστεύω, τὸ ἀντελήφθην καὶ ἐπείσθην, καὶ δὲν εἶναι φυλετικὸς ἐγωισμός, ὁ ὁποῖος μοὶ ὑπαγορεύει τοῦτο. Βεβαίως, κύριοι Βουλευταί, σεῖς, οἵτινες ἐπετέθητε ἐναντίον μου, σεῖς, οἵτινες μουρμουρίζετε, γνωρίσατε τοῦτο, ὅτι ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, οἵτινες ἀνακαλούμενοι εἰς τὴν τάξιν οὐδέποτε βεβαίως, οἱανδήποτε καὶ ἂν ὑποστῶσι ποινήν, νὰ εἶσθε πλέον ἢ βέβαιοι, θὰ ἀνακαλέσωσι τὰς φράσεις αὑτῶν. Θὰ προτιμήσωσι νὰ ἀποσπασθῇ ἡ γλῶσσα αὑτῶν, θὰ προτιμήσωσι νὰ κατέλθωσι τῆς θέσεως ταύτης, ἡ ὁποία ἀνηγέρθη ὅπως ἀνηγέρθη, νεκροί, παρὰ ὡς ψωραλέα κυνάρια νὰ ἐξέλθωσι τῆς αἰθούσης. Καὶ ἄνδρας, κύριε Πρωθυπουργέ, στέργοντας νὰ ἐκδιώκωνται ἐκ τῆς αἰθούσης, ψωραλέα κυνάρια ἤλθετε νὰ διευθύνητε; Καὶ μὲ τοιοῦτον λαὸν καὶ μὲ τοιαύτην ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν θὰ δυνηθῆτε νὰ διοικήσητε ὅ,τι ὑψηλὸν καὶ ἱερὸν ὑπάρχει εἰς τὴν πατρίδα μας; Καὶ τίς σᾶς ἔδωκε, Κύριοι, τὸ δικαίωμα τοῦτο, νὰ ὑποβάλητε τοιοῦτον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἐξευτελίζει αὐτόχρημα οὐ μόνον τὰ ἄτομα, οὐ μόνον τὴν Πολιτείαν, ἀλλὰ τὴν Ἑλληνικὴν φυλήν; Ἴσως θὰ μὲ εὕρῃ τις ὑπερβολικόν, ἀλλ’ εἶχον τὴν εὐτυχίαν ἢ τὴν ἀτυχίαν νὰ γνωρίσω καὶ ἄλλους λαοὺς καὶ συγκρίνω καὶ διακρίνω καὶ κρίνω καὶ εὑρίσκωμαι ἐν τῇ ἀληθείᾳ. Ἀσχάλλετέ τινες· δύνασθε νὰ ἀσχάλλητε· εἶσθε ἐλεύθεροι. Ὀφείλω ὅμως νὰ γνωρίσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, ὅτι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν ὑπάρχουσιν ὁμάδες, αἵτινες νὰ ἐπιδιώκωσι τὴν ἀνατροπὴν τοῦ πολιτεύματος, δὲν ὑπάρχουσιν ὁμάδες, αἵτινες νὰ ἀντιτίθενται εἰς τὰ στρατιωτικὰ μέτρα καὶ ἐν γένει εἰς τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῆς χώρας. Δὲν ὑπάρχουσιν ὁμάδες Τσέχων, δὲν ὑπάρχουσιν ὁμάδες, αἱ ὁποῖαι νὰ ἀνήκωσιν εἰς φυλὰς ἄλλας, αἱ ὁποῖαι κατ’ ἀνάγκην νὰ παρακάθηνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ νὰ ζητῶσι τὴν διάσπασιν τοῦ ἔθνους καὶ τοῦ Κράτους· καὶ ἀφοῦ τοιαύτας δὲν ἔχετε ὁμάδας, καὶ ἀφοῦ τοιαύτας δὲν ἔχετε φυλάς, καὶ ἀφοῦ οὐδεμίαν ἀφορμὴν ἔχετε ἐκ τῆς σημερινῆς Βουλῆς, οὐδὲ τὸ παρελθὸν σᾶς δίδει τοιαύτην, οὐδὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ὑποβάλητε αὐτὸ τὸ ἄρθρον τοῦ σημερινοῦ Κανονισμοῦ. Ἀλλὰ τί πταίει, Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ πανταχόθεν ὠθεῖται, καὶ ἐνθαρρύνεται, ὅπως θέσῃ φίμωτρον εἰς τὸ στόμα ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσι τὴν δύναμιν καὶ τὸ σθένος νὰ καταγγέλλωσι τὴν ἀλήθειαν; Βεβαίως θὰ ἐφαρμόσητε τὸν Κανονισμὸν αὐτόν. Θὰ εὕρητε ψοφοδεεῖς μόνον νὰ ἀνακαλῶσι τὸν λόγον των, θὰ εὕρητε ἀσθενικοὺς καὶ μόνον ἀσθενικούς, οἵτινες θὰ κατέλθωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλ’ οἱ ἔχοντες συναίσθησιν καὶ συνείδησιν τῆς ἀποστολῆς των δὲν θὰ ἀνακαλέσωσιν οὐδὲ καὶ θὰ κατέλθωσιν ἐκ τῆς θέσεως ταύτης. Ἐφαρμόσατε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸν Κανονισμὸν αὐτόν, ὅπως ἀφεθῇ τὸ στάδιον ἐλεύθερον εἰς τοὺς ἐπιτηδείους καὶ κόλακας, ὑπάρχει δὲ καὶ φύλλον τὸ ὁποῖον ἐνισχύει τὸν ἀνορθωτικὸν ἀγῶνα καὶ τὸ ὁποῖον γράφει ὅτι μετεβάλομεν τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς εἰς καπηλεῖον καὶ ταβερνεῖον, καὶ παρουσιάζουσιν ἡμᾶς τοὺς ἐλαχίστους ὡς ὑβριστάς, καὶ εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι χαρακτηρίζουσιν ὡς ὕβριν τὴν ἀλήθειαν, τὴν ἀλήθειαν, ἡ ὁποία εἶναι πικρά, χαρακτηρίζουσιν ὡς ὕβριν τὸν πόνον, ὁ ὁποῖος βγαίνει μέσα ἀπὸ τὴν ψυχήν, καὶ ὁ ὁποῖος προκαλεῖται ἀπὸ τὴν ἀγανάκτησιν τῆς ἀδικίας καὶ τοῦ φατριασμοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν εἶσθε ἀνορθωταὶ πράγματι, ἀντὶ νὰ στρέψητε τὴν προσοχήν σας ἐντὸς τῆς αἰθούσης, στρέψατε αὐτὴν εἰς τὰ παρασκήνια. Ἐκεῖ τελοῦνται ὅλα, ὅσα γνωρίζομεν πάντες. Ἡ εἰλικρίνεια, τὸ θαυμάσιον τοῦτο αἴσθημα, δὲν ὑπάρχει δυστυχῶς παρὰ εἰς ἐλαχίστους, οἱ ὁποῖοι χαρακτηρίζονται εἴτε ὡς τρελλοὶ εἴτε ὡς ἀνισόρροποι! Προτιμῶ νὰ χαρακτηρίζωμαι ὡς τοιοῦτος παρὰ νὰ ψεύδωμαι καὶ νὰ ὑποκρίνωμαι. Ἀλλὰ τίνες εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες παροτρύνουσι τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλῃ τὸν Κανονισμὸν αὐτόν; Εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες εἰς πρώτην πνοὴν τοῦ ἐναντίου ἀνέμου θέλουσιν ἐγκαταλείψει τὸν σήμερον Πρωθυπουργόν. Καὶ ἀληθῶς εἶναι ἀπίστευτον πῶς ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις προϊόν μιᾶς ἐπαναστάσεως καὶ συγκροτουμένη ἐκ τῶν ἀρίστων τῆς χώρας στέργει τὴν ὑποβολὴν τοιούτου Κανονισμοῦ, καὶ ἀπορεῖ τις καὶ ἐξίσταται πῶς θὰ στέρξῃ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ τοιοῦτον Κανονισμὸν καὶ πῶς ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπιβάλῃ τοιαύτην δεσποτείαν. Καὶ διὰ νὰ θέσω τέρμα, Κύριοι, εἰς τὴν συζήτησιν, ὅπως μὴ ἀνησυχῇ ἡ πλειονοψηφία, ὀφείλω νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀκόλουθον δήλωσιν, εἴτε τὰ αὐστηρὰ ταῦτα μέτρα ψηφίσητε εἴτε ἄλλα αὐστηρότερα, βεβαιωθῆτε ὅτι, ὅταν τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Κράτους θὰ ἐπιβάλῃ νὰ εἴπωμεν τὰ πρέποντα, νὰ καταγγείλωμεν τὰ ἄξια καταγγελίας, θέλομεν πράξει τοῦτο ἄνευ δισταγμοῦ.

§51ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐλάχιστα θέλω εἴπει πρὸς ὑμᾶς, διότι κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου τοῦ σχεδίου τοῦ Κανονισμοῦ φθάνει εἰς τὸ τέρμα. Ἐλάχιστα ἀπέχομεν ἀπὸ τοῦ ὁριστικοῦ συμβιβασμοῦ. Εἶπον καὶ προχθές, ὅτι κατ’ ἀρχὴν δὲν εἶμαι ἐναντίος πρὸς διατάξεις τινὰς πειθαρχικάς, τιθεμένας ἐν τῷ Κανονισμῷ. Τοῦτο δέ, ὄχι διότι ὑπάρχουσι Κανονισμοὶ ἄλλων Κρατῶν τοιοῦτοι ἢ τοιοῦτοι. Ἐπ’ αὐτοῦ μάλιστα εἶναι ἐντελῶς σύμφωνος καὶ ὁ κ. Πρόεδρος ὁ καὶ εἰσηγητὴς τοῦ σχεδίου τοῦ Κανονισμοῦ, διότι καὶ ἐν τῇ διατυπώσει τοῦ ἄρθρου τούτου ἐλάχιστα λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τοὺς ξένους Κανονισμούς. Ἔχει εὐτυχῶς ἀρκετὰ κατανοηθῆ ὅτι οἱ θεσμοὶ καὶ οἱ νόμοι δὲν εἶναι ἐμπορεύματα δυνάμενα νὰ μεταφερθῶσιν ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ σιδηροδρομικῶς, ἀτμοπλοϊκῶς ἢ δι’ ἄλλου τινὸς μεταφορικοῦ μέσου, ἀλλ’ εἶναι ἁπλῶς θέματα μελέτης, ἵνα καταστῶμεν ἱκανοὶ ὅπως ἐπιστημονικῶς μελετήσωμεν τὰ παρ’ ἡμῖν πράγματα. Λοιπὸν δὲν εἶμαι ἐναντίος πρὸς πειθαρχικάς τινας διατάξεις, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν Σῶμα πολυμελές, πολιτικὸν μάλιστα, χωρὶς νὰ ἔχῃ πειθαρχικὰς διατάξεις, νὰ λειτουργῇ ὁμαλῶς, διότι καὶ ἐκ τῶν καθηκόντων αὐτοῦ ἰδίως ὑπόκειται ἀναποφεύκτως εἴς τινας παρεκτροπάς, διὰ τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ὑπάρχωσι διατάξεις, αἵτινες νὰ κωλύωσιν, ὅπως μὴ συμβαίνωσι, καὶ νὰ πλήττωσιν, ὅταν συμβαίνωσιν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἀπὸ τοιούτων σκέψεων ὁρμῶμαι, ἐνῷ, ἐπιτρέψατέ μοι ἀκόμη, θεωρῶ ἄκρως εὐχάριστον καὶ λίαν εὔελπι ὅτι μᾶς ἐμπνέει πνεῦμα τάξεως καὶ εὐπρεπείας — καὶ πρέπει νὰ πιστεύῃ τις ὅτι μᾶς ἐμπνέει καὶ πνεῦμα ἀμεροληψίας καὶ δικαιοσύνης —, νομίζω ὅτι δὲν κατηρτίσθη ὁ συμβιβασμὸς ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ποθῇ ὁ ἐμπνεόμενος ὑπὸ πνεύματος τάξεως καὶ εὐπρεπείας, ὁ συμβιβασμός, πρὸς τὸν ὁποῖον ἐδείχθη ὅτι οἱ εἰσηγηταὶ τοῦ σχεδίου τούτου εἶναι πρόθυμοι νὰ προέλθωσι, καὶ λέγω τοῦτο, διότι ἱκαναὶ ἐγένοντο μέχρι τοῦδε ὑποχωρήσεις, συμβιβασμός, ὅστις πρέπει νὰ ἐμπνέηται ἀπὸ πνεῦμα ἀμεροληψίας καὶ δικαιοσύνης. Ναί, νὰ δημοσιεύηται ἡ ἀπόφασις ἡ ἀνακαλοῦσα τὸν Βουλευτὴν τὸν ἐπανειλημμένως καὶ ἀσυγγνώστως παρεκτρεπόμενον. Ἀλλὰ δύναταί τις νὰ λάβῃ ἐξ ὑπαρχῆς ὡς δεδομένον ὅτι κατὰ πᾶσαν περίπτωσιν θὰ ἐκδίδηται ἡ ἀπόφασις αὕτη ἀμερολήπτως καὶ δικαίως; Νομίζω ὄχι. Δὲν πιστεύω νὰ εἶναί τις ἐξ ὑμῶν, ὅστις νὰ ἰσχυρισθῇ τοῦτο. Θὰ ὑπάρξῃ καὶ περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν μεροληπτικῶς καὶ ἀδίκως θὰ ληφθῇ τοιαύτη ἀπόφασις, καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ δημοσιεύηται ἡ ἀπόφασις, ἵνα καταφανῇ ἡ παρεκτροπὴ τοῦ Βουλευτοῦ, νομίζω ὅτι ὑπάρχει μείζων ἀνάγκη, μᾶλλον ἐπιβλητική, νὰ δημοσιεύηται ἡ σχετικὴ συζήτησις, ὅπως καταδειχθῇ ἡ μεροληψία τοῦ Προέδρου καὶ τῆς Βουλῆς. Νομίζω λοιπόν, ὅτι ἡ ἀπόφασις πρέπει νὰ δημοσιεύηται, καὶ ὄχι μόνον εἰς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν τοῦ Βουλευτοῦ, ἀλλ’ εἰς ἅπαν τὸ Κράτος, ἡ ἀπόφασις καὶ ἡ σχετικὴ συζήτησις μετὰ τῶν ἐξηγήσεων τοῦ Βουλευτοῦ, καὶ νὰ δημοσιεύηται ὑποχρεωτικῶς, διὰ νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ ποῖον τρόπον γίνονται αἱ συζητήσεις καὶ λαμβάνονται αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς. Ἀληθῶς παρατηρεῖται ἀκολασία τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἢ μήπως παρατηρεῖται αὐθαιρεσία ἀσύγγνωστος καὶ ἀπολυταρχικὴ τῆς πλειονοψηφίας; Λοιπὸν νὰ ἐκδίδηται ἡ ἀπόφασις καὶ νὰ ἀφίηται τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Πρόεδρον νὰ τὴν δημοσιεύῃ ἢ νὰ μὴ τὴν δημοσιεύῃ; Θὰ ἠδύνατό τις ἐν τούτοις, κύριοι Βουλευταί, νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι καὶ θὰ ἐπερίττευε τοιαύτη διάταξις, ἥτις καὶ δὲν τίθεται δικαίως καὶ ἀμερολήπτως, ἐὰν δὲν τεθῇ ὑπὸ τοὺς ὅρους καὶ τὰς συνθήκας, τὰς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω πρὸς ὑμᾶς. Κύριοι συνάδελφοι, ἐφηρμόσθη ὁ Κανονισμός, ὁ πρότερον κείμενος, προσηκόντως; Ἐνθυμοῦμαι πρὸ ἐλαχίστων ἡμερῶν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἀγορεύοντος ἑνὸς τῶν κυρίων συναδέλφων, εἶπε πρὸς αὐτόν, ἀλλὰ μὲ ἀξιοπρέπειαν καὶ σοβαρότητα παραδειγματικήν: — «ὁ κύριος Βουλευτὴς παρακαλεῖται νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν φράσιν του». Ὁ κ. Πρόεδρος ἐσταμάτησεν ἀναμένων τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. συναδέλφου ἂν θὰ ἀνακαλέσῃ. Δὲν γνωρίζω τί ἠσθάνθη ἕκαστος ἐξ ὑμῶν· σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ πιστεύσητε, ὅτι ἐγὼ ᾐσθάνθην ῥῖγος· δι’ ἐμὲ ἦτο ἡ στιγμή, καθ’ ἣν συνησθάνθην βαθύτατα ἐν τῇ ψυχῇ μου τὴν τιμὴν ὅτι εἶμαι Βουλευτής. Ἐνόμισα, ὅτι τὸ ἀνάστημα τοῦ κ. Προέδρου, καθημένου ἐπὶ τῆς ἕδρας του, ἐξήρθη ὑπεράνω τῆς στέγης τῆς αἰθούσης, ἐνόμισα, ὅτι εὑρισκόμην εἰς συνέδριον Βασιλέων — ἀλλὰ πρὸς τί βέβαια λέγω συνέδριον Βασιλέων, ὅταν αἰσθάνηταί τις ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὸ συνέδριον τῶν ἀντιπροσώπων ἑνὸς λαοῦ, ἑνὸς ἔθνους ἐνδόξου; Καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἰσχυρῶς ἔχονται τῶν ἰδεῶν των καὶ πεισμόνως τῶν γνωμῶν των, ἐν τούτοις, καὶ ἐνῷ τὴν γνώμην του διὰ μακρῶν εἶχεν ἀναπτύξει καὶ μετὰ πείσματος φθάνοντος μέχρις ὀργῆς, ἀνεκάλεσε. Καὶ ἤκουσα ψόγους κατ’ αὐτοῦ πολλούς. Ἀλλ’ ἐάν τις, ψέγων, ἠσθάνετο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ αἰσθανθῇ, καὶ ἠσθάνθη πᾶς τις παρὼν κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, θὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνθρωπίνη δύναμις ἱκανὴ νὰ ἀντίσχῃ καὶ νὰ μὴ ἀνακαλέσῃ, ὅταν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὁ Πρόεδρος τοῦ Σώματος ἐπιβάλλῃ τὸν Κανονισμόν, τοὺς κανόνας τῆς εὐπρεπείας, τῆς τάξεως, τῆς νομιμοφροσύνης. Ἀλλ’ ἐφηρμόσθησαν, Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω τὴν ἐρώτησιν, αἱ κείμεναι διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ; Ὑπάρχει μία διάταξις, ἥτις θὰ τεθῇ ὡς ἄρθρον 33 κατὰ τὸ σχέδιον, ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 32 τοῦ Κανονισμοῦ τοῦ κειμένου ἡ ἑξῆς: «Ἂν ἡ Βουλὴ καταστῇ θορυβώδης, ὁ δὲ Πρόεδρος δὲν δύναται νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν ἢ νὰ καταπαύσῃ τὸν θόρυβον διὰ τῆς κρούσεως τοῦ κώδωνος, ἀνίσταται ἀπὸ τῆς ἕδρας αὑτοῦ, προειδοποιῶν οὕτω τὸ Σῶμα ὅτι θέλει διακόψει τὴν συνεδρίασιν. Ἐὰν καὶ διὰ τούτου δὲν ἐπανέλθῃ ἡ τάξις, διακόπτει τὴν συνεδρίασιν ἐφ’ ὡρισμένην ὥραν, διαρκούσης τῆς ὁποίας οἱ Βουλευταὶ ἐξέρχονται τῆς αἰθούσης». Πολλὴ σοφία κρύπτεται εἰς τὴν διάταξιν ταύτην. Ἀλλὰ πολλὴν περιφρόνησιν δὲν παρετηρήσαμεν πάντοτε ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐφαρμογήν της; διότι οἱ κύριοι Πρόεδροι κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ κατὰ τὸ παρὸν καὶ ἡ Κυβέρνησις οὐδέποτε διακόπτουσιν ἐπί τινα λεπτὰ τὴν συνεδρίασιν, διότι: «Θὰ χάσωμεν πέντε νομοσχέδια κατὰ τὸ διάστημα τῆς δεκαλέπτου διακοπῆς», «Δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν δέκα νομοσχέδια», «Καὶ ἐπὶ τέλους αὐτοὶ θὰ πράττωσιν ὅ,τι ἂν θέλωσιν;»! Νομίζω ὅμως ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν. Καὶ ἔχει, λέγω, πολλὴν σοφίαν ἡ διάταξις αὕτη ἐντὸς αὑτῆς, διότι, ἐὰν διακοπῇ διὰ πέντε λεπτὰ ἡ συνεδρίασις, ὁ κ. Βουλευτὴς ὁ παρεκτρεπόμενος καὶ θορυβῶν, ἀφοῦ οἱ Βουλευταὶ ἐξέρχονται τῆς αἰθούσης, κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ ἀποχωροῦσιν εἰς τὰ διάφορα Γραφεῖα καὶ τὰ ἀναπαυτήρια τῆς Βουλῆς, θέλει συναντήσει τοὺς φίλους αὑτοῦ, θέλει εὑρεθῆ ἀπέναντι ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσι στοργὴν πρὸς αὐτόν, ἔχουσιν ἐπιβολὴν ἐπ’ αὐτοῦ, θέλει εὑρεθῆ ἀπέναντι ἐκείνων, τοὺς ὁποίους, λέγω, σέβεται, τῶν ὁποίων τιμᾷ τὸν χαρακτῆρα, ἐκτιμᾷ τὰς παραινέσεις, θέλει δὲ πεισθῇ κατὰ κανόνα, ἂν μὴ πάντοτε, ἀκραδάντως ὅτι τὴν παρεκτροπήν του κακῶς τὴν ἐξετίμησεν ἡ Βουλή, τὴν ἀπεδοκίμασεν αὕτη αὐστηρῶς, θέλει πεισθῇ ὅτι ἡ παρεκτροπή του εἶναι δυσανάλογος πρὸς τὴν θέσιν αὐτοῦ, εἶναι ἀνάρμοστος πρὸς τὸν χαρακτῆρα αὐτοῦ, εἶναι ἐπιβλαβὴς διὰ τὸ μέλλον αὐτοῦ, θέλει ἐπανακτήσει τὴν ψυχραιμίαν αὐτοῦ καὶ ἐπαναλαμβανομένης τῆς συνεδριάσεως περισσότεραι εἶναι αἱ πιθανότητες ἀναμφιβόλως ὅτι αὐθορμήτως θέλει προσέλθει εἰς τὸ βῆμα καὶ θὰ ζητήσῃ συγγνώμην παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ θὰ ἀνακαλέσῃ τὰς φράσεις αὑτοῦ τὰς ἀπρεπεῖς καὶ θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὁδὸν τὴν προσήκουσαν. Νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἠρχόμεθα τοιουτοτρόπως ἀντιλαμβανόμενοι τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἐγείρουσι καὶ διδάσκουσιν αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ, θὰ ἐπειθόμεθα ὅτι, τό γε νῦν τοὐλάχιστον, περιττεύουσιν ἄλλαι διατάξεις. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ πεισθῇ καὶ ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τοῦ σχεδίου τούτου, τοῦ ὁποίου ἐγὼ τὸ ἔργον ἀπροκαλύπτως καὶ ἀπεριφράστως ἐπῄνεσα καὶ ἐπαινῶ καὶ δι’ ὃ τὸν συγχαίρω ἀπὸ μέσης ψυχῆς, ὅτι περιττεύει ἡ διάταξις αὕτη. Αὐτὸς οὗτος τὸ ἀπέδειξεν ὅτι περιττεύει, διότι, ἐνῷ ὡμολόγησεν ὅτι μετὰ πάσης προσοχῆς εἰργάσθη διὰ τὴν διατύπωσιν αὐτήν, μετὰ πάσης ἐπιμελείας, ἐνῷ, ἀρξαμένης τῆς συζητήσεως ἔδειξεν ἐπιμονήν τινα θὰ ἔλεγον, ἐὰν δὲν ἐγίγνωσκον ὅτι ἔχει χαρακτῆρα ἀληθῶς φιλελεύθερον καὶ πράγματι συμβιβαστικόν, ἐν τούτοις προχωρησάσης τῆς συζητήσεως ἔστερξεν εἰς πολλὰς ὑποχωρήσεις. Τοῦτο δὲν ἀποδεικνύει ὅτι κατ’ ἀρχὴν ἐν τῷ συνόλῳ αὐτῆς ἡ διάταξις ἔχει ἐλλείψεις, ἔχει ἐλαττώματα; Ἀναμφιβόλως περιέχει διατάξεις, προελθούσας βέβαια ἐξ ἀγαθωτάτης προελεύσεως, δικαιολογουμένας ὁλοκλήρως, ἀφοῦ, ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ Σῶμα πολυμελὲς μὴ δεόμενον πειθαρχικῶν διατάξεων. Καὶ πρέπει νὰ πεισθῇ, διότι δὲν βλέπω τὴν ἀνάγκην αὐτήν, οὐχὶ μόνον ἕνεκα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, ἀλλὰ καὶ διότι ὑπάρχουσι διατάξεις πλέον ἢ ἀρκοῦσαι, ἀρκεῖ νὰ ἐφαρμόζωνται προσηκόντως, ἵνα συγκρατῶσι καὶ ἐπαναφέρωσι τὸ Σῶμα εἰς τὴν τάξιν καὶ τὴν εὐπρέπειαν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, Κύριοι, ἐὰν ἐπιμένῃ ὁ κ. εἰσηγητής, θὰ τὸν παρακαλέσω τοὐλάχιστον νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀντίθετον γνώμην του, ἐὰν ἔχῃ ἀντίθετον γνώμην, διατί δὲν στέργει, ὅπως ὑποχρεωτικῶς δημοσιεύηται ἡ ἀπόφασις, καὶ δημοσιεύηται ἡ ἀπόφασις ἔχουσα ἱστορικὸν καὶ αἰτιολογικὸν ὁλόκληρον τὴν προηγηθεῖσαν συζήτησιν. Ἐπίσης νομίζω, ὅτι, δι’ ὃν λόγον διεγράφη ἡ διάταξις ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Βουλευτὴς θὰ ἐθεωρεῖτο ἀπὼν τῆς συνεδριάσεως, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον εἶναι ἀπαράδεκτος καὶ ἡ παρεμφερὴς διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει δίδεται αὐτῷ ὁ λόγος μέχρι λύσεως τῆς συνεδριάσεως.

§52Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὸ «ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει» διεγράφη καὶ προσετέθη «ἐκτὸς ἐὰν μετὰ παρέλευσιν .... τὸ ζητήσωσι δέκα Βουλευταί».

§53ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δηλαδὴ δίδεται καὶ αὖθις ὁ λόγος, ἀλλά, ἐὰν δὲν τὸ ζητήσωσι δέκα Βουλευταί, στερεῖται καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς συνεδριάσεως τοῦ λόγου. Ὑποθέσατε, ὅτι στερεῖταί τις τοῦ λόγου κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως ζητῶν τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ ὅτι ἀκολούθως συζητοῦνται εἴκοσιν ἐν ὅλῳ νομοσχέδια· Θέλετε στερήσει τοῦ δικαιώματος τὸν Βουλευτὴν νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ ἐπὶ τῶν εἴκοσι νομοσχεδίων; Θέλετε ἔχει ἕνα ψηφοφόρον ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἀδυνατοῦντα νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ, συζητουμένων, λέγω, εἴκοσι νομοσχεδίων; Ὁ Βουλευτής, εἶναι φράσις κοινή, κοινοτάτη, γνωστοτάτη εἰς πάντα ὁπωσδήποτε ἔχοντα γνῶσιν τῶν ἐργασιῶν Βουλῆς, «ὁ Βουλευτὴς ἔχει γνώμην καὶ ψῆφον». Εἶναι καὶ ἔκφρασις συνταγματικὴ ἀκόμη, τοῦ ἄρθρου 62 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον καὶ προχθὲς ἀνέγνων, τὸ ὁποῖον λέγει· «Βουλευτὴς δὲν καταδιώκεται οὐδ’ ὁπωσδήποτε ἐξετάζεται ἕνεκα γνώμης ἢ ψήφου δοθείσης παρ’ αὐτοῦ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν βουλευτικῶν του καθηκόντων». Ἐὰν ἐθεωρήθη ἀντισυνταγματικὸν τὸ νὰ στερηθῇ τῆς ψήφου αὐτοῦ ὁ Βουλευτής, εἶναι ἐξ ἴσου καὶ ὁμοιότατα, κατὰ τὸν αὐτόν, θέλω νὰ εἴπω, λόγον, ἀντισυνταγματικόν, ἐὰν στερῆται τῆς γνώμης αὐτοῦ. Ὡς μίαν πειθαρχικὴν τιμωρίαν νὰ στερῆται τοῦ λόγου συζητουμένου τοῦ θέματος, κατὰ τὸ ὁποῖον παρεξετράπη, ὡς ἀνεγνωρίσθη ἤδη ὑπὸ τοῦ κ. εἰσηγητοῦ τοῦ σχεδίου διὰ τὴν μίαν περίπτωσιν, τὸ ἐννοῶ καὶ διὰ τὴν ἑτέραν περίπτωσιν, ἀλλὰ νὰ στερῆται τοῦ λόγου κατὰ τὸ διάστημα ὅλης τῆς συνεδριάσεως τὸ θεωρῶ ἄκρως καὶ ἀποτόμως ἀντισυνταγματικόν. Νομίζω, ὅτι καὶ ἐν τούτῳ ἐπιβάλλεται ὑποχώρησις. Καὶ περαίνων τὸν λόγον μου, κύριοι Βουλευταί, ὑποστηρίζω καὶ αὖθις ὅτι κυρίως κατὰ τὴν πεποίθησίν μου εἶναι καὶ ἡ διάταξις αὕτη περιττή, ἀλλά, ἐὰν δὲν θεωρηθῇ περιττή, πρέπει καὶ ἐπιβάλλεται νὰ διατυπωθῇ κατὰ τὰς ὑποδείξεις μου, πάντοτε κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου καὶ κατὰ τὴν γνώμην μου, διότι ἄλλως νομίζω ὅτι οὔτε πρὸς τὰ παρ’ ἡμῖν πράγματα τὰ παρελθόντα καὶ παρόντα προσαρμόζεται οὔτε πρὸς τὸ ἡμέτερον πολίτευμα. Ἐπιτρέψατέ μοι, ἵνα ἐλαχίστας ἀκόμη λέξεις εἴπω· ὅτι εὐλογώτατα κρατεῖ ἤδη πνεῦμα παρ’ ἡμῖν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀνατρέχωμεν, ὅπως μεταφέρωμεν πολὺ συχνὰ αὐτουσίους διατάξεις νόμων καὶ θεσμῶν ἀπὸ ξένων Κρατῶν, διότι ὑπάρχουσι βαθεῖαι διαφοραὶ καὶ τοῦ ἐσωτερικοῦ χαρακτῆρος, ἀλλὰ καὶ τῆς ἱστορίας μεταξὺ ἡμῶν καὶ ἐκείνων. Ἐλέχθη, Κύριοι, περὶ Ἀγγλίας, ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω διὰ πολλοστὴν ἄλλως τε φοράν· ἔχουσιν ἐν Ἀγγλίᾳ γραπτὸν Σύνταγμα, ἔχουσιν ἐν Ἀγγλίᾳ Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς; Οὐχί, οὐχί. Ἐν Ἀγγλίᾳ ἰσχύουσι κυρίως τὰ ἔθιμα τὰ κοινοβουλευτικά, τὰ ἔθιμα τὰ πολιτικά. Πρὸ ἐλαχίστου χρόνου παρουσιάσθη ἐν τῷ Ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ ζήτημα Κανονισμοῦ, καὶ ἀνεδίφα σωρείας πολιτικῶν περγαμηνῶν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἵνα εὕρῃ διατάξεις· καὶ δὲν εὗρε, κατ’ ἰδίαν δὲ ἀντίληψιν καὶ κρίσιν ἔλυσε τὸ ζήτημα. Ἐπηκολούθησε τὸ παράδειγμα τῆς Ἰταλίας, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἰταλία ἔχει διαρκῶς δρῶσαν τὴν συντακτικὴν ἐξουσίαν· ἔχει τὸ πολίτευμα ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐμπιστεύονται εἰς τὰς καθεστηκυίας ἐξουσίας τοῦ Κράτους, καὶ δὲν ἔχει θέσει ὡρισμένους κανόνας, πρὸς τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ συμβιβάζηται πᾶσα τιθεμένη διάταξις ὑπὸ τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος. Ὑπάρχουσι δὲ καὶ βαθεῖαι, λέγω, διαφοραί, θὰ ἠδυνάμην δὲ ἐπὶ ὥρας μακρὰς νὰ ἀναπτύσσω τοιαύτας διαφορὰς μεταξὺ τῶν Κρατῶν, ἀλλ’ ἀρκεῖ ὅτι ἔχομεν πεισθῆ, ὅτι δὲν μεταφέρονται οἱ νόμοι καὶ οἱ θεσμοὶ δίκην ἐμπορευμάτων· ἀρκεῖ νὰ καταστήσωμεν τὸν Κανονισμὸν ἡμῶν κατὰ τὸ πνεῦμα τοῦ τόπου μας, κατὰ τὰς ἀντιλήψεις ἡμῶν, κατὰ τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας προβλέπομεν καὶ ἀναγνωρίζομεν. Δὲν εἶναι θέμα, ὡς ἔλεγον καὶ προχθές, ὁ Κανονισμός, συζητήσεως μεταξὺ Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως· εἶναι ὁ Κανονισμὸς πάντων ἡμῶν. Ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχώρησις εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, εἰς τὴν πλειονοψηφίαν Σώματος κοινοβουλευτικοῦ, λαοῦ προηγμένου εἰς ἀληθῆ πολιτισμόν, διότι ἡ πλειονοψηφία εἶναι παντοδύναμος ἐν τῷ ἀριθμῷ αὐτῆς καὶ εὐχερῶς δύναται νὰ φθάσῃ εἰς καταχρήσεις, εἰς παραφοράς, εἰς παρεξηγήσεις, ἀφ’ ἑτέρου ἀναμφιβόλως ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ. Μὴ δὲ ὑπερτιμᾶτε τὰς δυνάμεις ὑμῶν, μὴ ὑπερτιμᾶτε τὴν ἐμπιστοσύνην, τῆς ὁποίας ἐτύχετε ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ λαός, δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ ἑαυτοῦ στιγματισμοῦ, ὥστε νὰ ἐπιδοκιμάζῃ διατάξεις ἐναντίον τῶν φιλελευθέρων θεσμῶν. Μείνατε εὐχαριστημένοι, διότι ἡμεῖς ἀναγνωρίζομεν τὰς προθέσεις ὑμῶν, προκειμένου περὶ τοῦ Κανονισμοῦ τούτου. Μὴ προκαλεῖτε τοιαύτας συζητήσεις, ἀφοῦ ἡμεῖς οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, καὶ ὡς ἐκ τῆς θέσεως ἡμῶν προκλητικοί, δὲν προεκαλέσαμεν, ἀλλὰ καὶ ἐπῃνέσαμεν. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μᾶς ἀνταποδώσητε τὴν φιλοφρόνησιν καὶ νὰ προέλθητε εἰς τὸν συμβιβασμὸν τὸν προσήκοντα· δὲν ὑπάρχει λόγος πρὸς πείσματα, ὅταν συζητῶμεν περὶ κανονισμοῦ τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν.

§54Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ἐπίστευον, κύριοι Βουλευταί, ὅτι εἶχεν ἐγκαταλειφθῇ ἡ εἰς προγενεστέραν ἐποχὴν γενομένη ὑποβολή προτάσεως ἀπὸ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου πρώην Προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ ἐξεπλάγην, ὅτε προχθές, ἀνακοινωθέντος τοῦ νέου Κανονισμοῦ πρὸς τὴν Βουλήν, ἀνέγνωσα σχεδὸν τὴν αὐτὴν πρότασιν ὑπὸ ἄλλην μορφήν, χαλαρωτέραν ἴσως, πάντως ὅμως προσβάλλουσαν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ τὴν τιμὴν αὐτὴν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι ἐπιφέρει κολασμόν τινα εἰς τὰ συστατικὰ καὶ τὴν οὐσίαν τοῦ ἄρθρου 32 οὐδὲ ὁ περιορισμός, τὸν ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἐξήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ εἰσηγητὴς τοῦ σχεδίου τούτου καὶ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Διότι ἡ μεγάλη ζημία, τὴν ὁποίαν θεωρῶ προερχομένην ἐκ τῆς μελετωμένης διατάξεως, ἔγκειται οὐχὶ εἰς τὸ γεγονὸς μόνον ὅτι ἀφαιρεῖται ὁ λόγος ἀπὸ τὸν ὁμιλοῦντα, ἀλλ’ ἡ ζημία, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ἐπιφερομένην εἰς αὐτὸ τὸ πολίτευμα, εἶναι ὁ φόβος, ὃν ἡ διάταξις αὕτη ἐμπνέει κατὰ τοῦ ἐπιχειροῦντος κυβερνητικὸν ἔλεγχον. Βλέπων κυρίως τὴν ζημίαν εἰς τὴν δειλίαν, ἥτις θὰ συνέχῃ πάντα σκεπτόμενον νὰ ἐπιχειρήσῃ ἔλεγχον, εἰς τὴν δειλίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐμπνέῃ εἰς αὐτὸν ἡ ἰδέα, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ προσκρούσῃ εἰς τὰ νεῦρα καὶ τὰς παρατηρήσεις τοῦ Προέδρου καὶ ἐπισύρῃ τὰς συνεπείας τοῦ ἄρθρου τούτου τοῦ Κανονισμοῦ, θεωρῶ, Κύριοι, ἀναμφισβήτητον, ὅτι συνετελέσθησαν ἱκανοὶ περιορισμοὶ τῶν ἀπεράντων ἐλευθεριῶν τοῦ πολιτεύματος.

§55ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κανείς.

§56Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε.

§57ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐκπλήττομαι, διότι τὸ λέγετε σεῖς.

§58Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Νὰ ἐξηγηθῶ καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ μὲ δικαιώσητε οὕτω σκεπτόμενον. Οἱ περιορισμοί, οὓς ἐννοῶ ἐπελθόντας εἰς τὰς ἐλευθερίας τοῦ πολιτεύματος, εἶναι οἱ τεθέντες φραγμοί, ὅπως ὁ Βουλευτὴς μὴ ἔχῃ τὴν δύναμιν τοῦ λύειν καὶ δεσμεῖν.

§59ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἐλευθερία τοῦ πολιτεύματος αὐτό;

§60Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ἐννοῶ τὰς ἀχαλινώτους ἐλευθερίας τοῦ πολιτεύματος, καθ’ ἃς μία ὁμὰς σανιδοφόρων ἠδύνατο νὰ καταλύῃ καὶ νὰ ἀνακηρύσσῃ Κυβερνήσεις. Καὶ ταῦτα καὶ τὰ ἄλλα, ἅπερ ἐψήφισα μετὰ πλήρους τῆς συναισθήσεως, δὲν εἶναι περιορισμοὶ ἐν τῷ πολιτεύματι, σκοπιμώτατοι βεβαίως καὶ λαοπόθητοι;

§61ΠΕΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Συμπλήρωσις τῶν κενῶν τοῦ πολιτεύματος.

§62Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Καθαρώτατοι περιορισμοὶ εἰς τὰ ἀπέραντα συνταγματικὰ θέσμια καὶ ἤθη, οἵτινες ἐπιβληθέντες ἐπήνεγκον καὶ τὰ ἅπερ ἀπεξεδέχετο τὸ ἔθνος ἄριστα ἀποτελέσματα. Ἐνθυμεῖσθε πρὸ δύο μηνῶν τὴν συγκίνησιν τὴν καταλαβοῦσαν τὴν ἐθνικὴν ψυχὴν ἐκ τῶν ἐπεισοδίων τῆς ὑποθέσεως Τσουκαλᾶ, ἐνθυμεῖσθε ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς παρηκολούθησε μετ’ ἀγωνίας τὴν ἀπειληθεῖσαν διαδήλωσιν· ταύτην τὸ νέον καθεστὼς παρεῖχεν εὐκολίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ καταστείλῃ.....

§63ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δὲν μετεβλήθη καθόλου τὸ πολίτευμα κατὰ τοῦτο. Παρέμειναν αἱ παλαιαὶ διατάξεις. Ἀπορῶ, σᾶς βεβαιῶ, ἀκούων νὰ λέγητε σεῖς αὐτά.

§64Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Διὰ τῶν ψηφισθεισῶν ἐν γένει διατάξεων ἡ Κυβέρνησις δύναται.......

§65ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι ἔμεινεν ἡ παλαιὰ διάταξις.

§66Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πλανᾶσθε.

§67ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δύνασθε νὰ νομίζητε ὅτι περιωρίσαμεν τὸ πολίτευμα, ἀλλ’ αὕτη ἡ διάταξις, σᾶς ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἀνεθεωρήθη καθόλου.

§68Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ἐψηφίσατε ὅμως τὴν κατάστασιν πολιορκίας. Κηρύσσεται αὐτὴ ἐκ λόγων ἐξωτερικῆς ἀνάγκης.

§69Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ἐν τούτοις κατὰ τὴν ἰδίαν μου κρίσιν ἔστω, πιστεύω ὅτι αἱ ἐπενεχθεῖσαι ἐν τῷ πολιτεύματι τροποποιήσεις εἶναι περιοριστικαὶ τῶν συνταγματικῶν ἐλευθεριοτήτων τῶν ἀχαλινώτων.

§70Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖαι;

§71Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἀνέφερα· θέλετε καὶ ἄλλους περιορισμούς;

§72Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἴπετε οὔτε ἕνα.

§73Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Τὸ ὅτι ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται διὰ τοῦ ἑνὸς τρίτου;

§74ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶναι ἀνελευθερία αὐτό; Ἔχει σχέσιν μὲ τὰς ἐλευθερίας τοῦ πολιτεύματος;

§75Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ ῥήτορος.

§76Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Βεβαίως κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν κρίνω τοῦτο ἐπηρεαστικὸν κατὰ πολὺ τῶν πολιτικῶν ὅρων τοῦ πολιτεύματος, διότι ἀπεδόθη μείζων ἐξουσία εἰς τὴν ἡγεμονικὴν ἀρχήν.

§77ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καθόλου· οὔτε κατὰ κεραίαν.

§78Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Διότι παρέχεται ἡ εὐκαιρία εἰς τὸ ἐφεξῆς τοῦ σχηματισμοῦ καὶ ἐκ τοῦ προχείρου Κυβερνήσεων.

§79ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πῶς;

§80Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Δύναται εὐκολώτερον μία ὁμάς, ἔχουσα παραδείγματος χάριν πέντε ἢ δέκα ὀπαδούς, δύναται διὰ τῆς βασιλικῆς εὐνοίας νὰ κατορθώσῃ κατὰ τὸ νέον σύστημα νὰ ἔχῃ τὴν πλειονοψηφίαν ἐκ τοῦ ἑνὸς τρίτου, ὁσάκις αἱ ἀντιπολιτευτικαὶ ὁμάδες εἴτε διίστανται εἴτε ἀπέχουσιν.

§81Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ἀκριβῶς.

§82Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Εἶναι προσβολὴ κατὰ τοῦ Σώματος νὰ λέγητε ὅτι ἤλθομεν καὶ κατηργήσαμεν τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ.

§83Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ἐγὼ τέλος πιστεύω ἀδιστάκτως ὅτι ἐπηνέχθησαν περιορισμοὶ ἐν τῷ πολιτεύματι, καί τινας ἐψήφισα μετὰ πεποιθήσεως, ἀλλὰ πρὸ πάντων διότι, καὶ παρακαλῶ προσέξατε εἰς τοῦτο, διότι ἀπέβλεπον εἰς τὴν φιλελευθέραν φύσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀπέβλεπον εἰς τὴν μεγάλην ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν στοιχειώδης διάταξις τοῦ ἄρθρου 62 τοῦ πολιτεύματος ἀνέθετο ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ τούτου βωμοῦ τῆς πατρίδος, τοῦ βήματος. Ὁ Βουλευτὴς δὲν καταδιώκεται οὐδ’ ὁπωσδήποτε ἐξετάζεται διὰ γνώμην αὐτοῦ ἢ ψῆφον δοθεῖσαν. Εἶναι τοῦτο τὸ λάβαρον τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν, τὸ ὁποῖον κυματίζει ὑπερηφάνως ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ τούτου βωμοῦ. Καὶ εἶναι ὁ βωμὸς οὗτος, Κύριοι, ἐθνικῆς μας καταγωγῆς, εἶναι ἐθνικῆς μας κατασκευῆς, ἐθνικοῦ ῥυθμοῦ. Ἐδῶ ἐτέθησαν τὰ θεμέλια αὐτοῦ, ἐδῶ διεγράφησαν αἱ γραμμαὶ τοῦ βωμοῦ τούτου, ἐδῶ ἀνεπτύχθη καὶ ἐλαμπρύνθη καὶ ἐφώτισε καὶ φωτίζει τὰς πολιτικὰς ἐλευθερίας τῆς ἀνθρωπότητος. Καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὅτι δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω ὅτι εἶναι δυνατὸν χεὶρ Ἑλληνικὴ νὰ ἀφαιρέσῃ τὸν ἀκρογωνιαῖον λίθον τοῦ κολοσσιαίου τούτου ἐθνικοῦ μας κειμηλίου· τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου. Ἀλλά, μᾶς λέγουσι, δὲν βλέπετε τὰ πεπολιτισμένα ἔθνη πῶς κανονίζουσι τὰς ἐργασίας τῶν Βουλευτῶν αὐτῶν; Δὲν βλέπετε ὁποίους περιορισμοὺς ἐπιβάλλουσιν; Εἶπον ἐν ἀρχῇ ὅτι δὲν ἐπίστευον ὅτι ἠδύνατο πρότασις τοιαύτη νὰ ἔλθῃ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, καὶ ὁμολογῶ ὅτι εὑρίσκομαι ἀπαράσκευος, διὰ νὰ ἠδυνάμην νὰ φέρω μεμελετημένας τὰς ταπεινὰς μου σκέψεις ἐπὶ τόσῳ σοβαροῦ ζητήματος. Ἀλλ’ εἰς ὅσα ἄλλα ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἀντέταξαν κατὰ τοῦ ἐπιχειρήματος, τοῦ ὅτι αἱ ξέναι νομοθεσίαι ἀναγράφουσιν αὐστηρὰς ποινάς, ἐπιτρέψατε νὰ προσθέσω προχείρους σκέψεις, ὅτι πρωτίστως ἡμεῖς πρέπει νὰ εἴμεθα οἱ κατ’ ἐξοχὴν λάτραι καὶ πιστοὶ θεματοφύλακες τοῦ ἐθνικοῦ τούτου κειμηλίου· ὅτι δὲ ἡ κριτικὴ τῶν πολιτικῶν γεγονότων δὲν πρέπει νὰ περιορίζηται ἐντὸς στενοῦ ὁρίου, τοῦ χρόνου κατὰ τὸν ὁποῖον ἀναφέρεται πολιτικόν τι γεγονός, ἀλλά, διὰ νὰ εἶναι ἀσφαλὴς ἡ κριτική, πρέπει νὰ συνάγηται ἐκ τῆς ὅλης πολιτικῆς Ἱστορίας ἑκάστου ἔθνους. Τοιουτοτρόπως πρέπει νὰ κρίνωμεν τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας ἔχουσι τὰ ξένα Κοινοβούλια ἐν τοῖς Κανονισμοῖς αὐτῶν. Ἔχομεν τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον νεωστὶ ἐχορήγησεν ἡ γείτων Αὐτοκρατορία, καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἐκείνην πρό τινος καιροῦ εἷς Βουλευτὴς ἔπτυσε κατὰ πρόσωπον τοῦ ἄλλου ὅλας τὰς ἀκαθαρσίας τοῦ στόματός του, νομίζω μάλιστα Ὑπουργὸς κατὰ Βουλευτοῦ ἢ τἀνάπαλιν. Ἐπιβάλεται ἄρα εἰς τὴν Βουλὴν ἐκείνην νὰ θέσῃ περιορισμοὺς ἐν τῷ Κανονισμῷ αὐτῆς ἀναλόγους ἐκείνων, τοὺς ὁποίους καὶ ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ ἐπιβάλωμεν ἢ ἔστω καὶ αὐστηροτέρους, τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι περιορισμὸς ἐπιβαλλόμενος σήμερον εἰς τὴν Τουρκικὴν Βουλήν, ἀλλὰ σχετιζόμενον τοῦτο μὲ τὴν προηγηθεῖσαν κατάστασιν ἀπολυταρχίας τῆς Τουρκίας δὲν εἶναι περιορισμός, ἀλλ’ ἀνάπτυξις τῶν πολιτικῶν αὐτῆς ἐλευθεριῶν. Κατὰ τοιοῦτόν τινα συλλογισμὸν καὶ τὰ Εὐρωπαϊκὰ Κοινοβούλια, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ποία ἦτο ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου τὸν προηγούμενον αἰῶνα πρὸ τῆς Γαλλικῆς Ἐπαναστάσεως, θὰ ἔλεγέ τις ὅτι δὲν ὑπέβαλον περιορισμούς, ἀλλ’ ἀνάπτυξιν τῶν ἐλευθεριῶν τῶν λαῶν ἐκείνων τῶν ἐξερχομένων ἀπὸ τῆς δουλοφροσύνης τῶν παρελθόντων αἰώνων. Ἀλλὰ τάχα καὶ παρ’ ἡμῖν δὲν συμβαίνει τὸ αὐτό; δὲν εἴμεθα ὑπὸ τὴν αὐτὴν κατηγορίαν; δὲν ἐξερχόμεθα καὶ ἡμεῖς συντετριμμένοι ἀπὸ δουλείας μακρᾶς καὶ μαύρης; Ἀληθῶς, Κύριοι, μία τοιαύτη παρατήρησις μὲ σταματᾷ εἰς τὸν ῥοῦν τῶν σκέψεών μου, καὶ δὲν τολμῶ ἄλλο τι νὰ εἴπω, ἀλλὰ νὰ ὑπομνήσω καὶ πάλιν ὅτι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι εἴμεθα θεματοφύλακες τῆς ἀπεριορίστου ἐλευθερίας, ἐπὶ τῆς ὁποίας οἱ πρόγονοι ἡμῶν ἐδημιούργησαν τὸ βῆμα τοῦτο. Ἀλλὰ θὰ ἐτόλμων νὰ εἴπω καὶ ὅτι εἶναι προνόμιον τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς νὰ μὴ εἶναι εὔκολος ἡ πνευματικὴ αὐτῆς ὑποδούλωσις, διότι κατὰ τὴν γνώμην ξένου συγγραφέως οἱ ὑποδουλωθέντες τὸ ὑποδουλῶσαν αὐτοὺς ἄγριον Λάτιον ἐξεπολίτισαν. Αὐτὰ σᾶς ὑπενθυμίζω, καὶ τοῦτο ἀρκεῖ.

§84Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, ἀφορᾷ τὰ γράμματα καὶ τὸν πολιτισμόν.

§85Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Διατί ὄχι καὶ τὴν πολιτικὴν ἐλευθερίαν; Νομίζω μάλιστα ὅτι τὸ πᾶν εἰς τοῦτο ἔγκειται. Ἀλλά, Κύριοι, διατί νὰ προτιμήσωμεν νὰ δανεισθῶμεν παραδείγματα ἐκ τῶν Κανονισμῶν τῶν ξένων Βουλῶν, καὶ δὲν ἀρυόμεθα παραδείγματα, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ἐκ τῶν κανονισμῶν τῶν Δικαστηρίων;

§86Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν θὰ μείνητε εὐχαριστημένος. Εἷς συνάδελφός σας ἦλθε καὶ μοὶ ἐπέδειξε προχθὲς τὸν κανονισμὸν τῶν Δικαστηρίων, καὶ τῷ εἶπον ὅτι εἶναι πολὺ βαρὺς διὰ πολιτικὰ Σώματα.

§87Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Δὲν ἀποβλέπω εἰς τὰς ποινάς, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει ὁ νόμος εἰς τὸν παρεκτρεπόμενον ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου, ἀλλ’ ἀποβλέπω εἰς τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει σήμερον νὰ δανεισθῶμεν δηλαδὴ πρέπει ἀπὸ τὸν κανονισμὸν τῶν Δικαστηρίων τὴν διέπουσαν αὐτὸν ἀρχὴν καθ’ ἣν δὲν ἀφαιρεῖται ὁ λόγος.

§88Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφαιρεῖται καὶ τοῦ Σώματος.

§89Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ἀλλά, ἂν ἀφαιρεθῇ ὁ λόγος, ἡ ἀπόφασις εἶναι ἀναιρετέα ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἀλλὰ πρὸς τὸ μέγα τοῦτο, τὸ δυσμάχητον ἀληθῶς ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον οἱ ὑποστηρικταὶ τοῦ σχεδίου τοῦ Κανονισμοῦ ἐπικαλοῦνται, τῶν παραδειγμάτων δηλαδή, τὰ ὁποῖα παρουσιάζουσι τὰ εὐρωπαϊκὰ Κοινοβούλια, ἕτερον ἄξιον λόγου ἐπιχείρημα προυτάθη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου εἰσηγητοῦ τοῦ σχεδίου τούτου. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅτι, ἐὰν προεκαλεῖτο δημοψήφισμα, ἡ γνώμη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ ἦτο ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως καὶ βαρυτέρων ἀκόμη ποινῶν. Ἐγὼ θέλω νὰ πιστεύσω...

§90Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Τὸ λέγει καὶ ὁ «Ἀστήρ».

§91Μ. ΔΑΖΕΑΣ. .. Ἐγὼ θέλω νὰ πιστεύσω, ἀναγνωρίζων τὴν εὐθυκρισίαν ἢ τὴν πεῖραν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἀναγνωρίζων ὅτι δὲν εἶναι ποσῶς ἀδαὴς τῆς ἱστορίας τοῦ Ἕλληνος καὶ τῆς ἰδιοσυγκρασίας ἢ τοῦ χαρακτῆρος αὐτοῦ, θέλω νὰ πιστεύσω, ὅτι ἡ σκέψις ὅτι δύναται σήμερον διὰ δημοψηφίσματος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἐπικροτήσῃ τὰ μελετώμενα, ὅτι ἡ σκέψις αὕτη στιγμιαίως διῆλθε τῆς διανοίας αὐτοῦ καὶ τὸν κατέλαβεν ἐν τῷ βήματι, χωρὶς νὰ τὴν μελετήσῃ. Ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν Ἱστορίαν, Κύριοι, δὲν θὰ εὕρωμεν ἐποχήν, καθ’ ἣν ὁ Ἕλλην νὰ ἀπεδείχθη ἐστερημένος τοῦ ἔρωτος, τὸν ὁποῖον τρέφει πρὸς τὴν φιλοκατηγορίαν. Καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναφέρω μοναδικὴν εἰς τὴν ἱστορίαν ἐποχήν, τὴν ἐποχὴν τοῦ Ἀριστείδου. Καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ λαὸς ὅλος ἔλεγεν «ὁ δίκαιος Ἀριστείδης, ὁ δίκαιος Ἀριστείδης» δὲν ὑπῆρχε κανεὶς νὰ τὸν κατηγορήσῃ καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἔστειλαν εἰς κόρακας διὰ τοῦ ἐξοστρακισμοῦ. Ἴσως εἶναι ἡ μόνη ἐποχή, καθ’ ἣν εἶχεν ἐκλείψει, φαίνεται, ἡ φιλοκατηγορία. Ἀλλ’ ἐρευνήσατε εἰς τὸ πρόσφατον γεγονός, οὗτινος ἀρχικῶς ἐμνήσθην, τῆς ὑποθέσεως Τσουκαλᾶ. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἀπεδόθησαν κατηγορίαι, καὶ κατηγορίαι τοιαῦται, αἵτινες ἐπέστησαν τὴν προσοχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, κατηγορίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἐφήμεροι, ἀλλὰ καταλαμβάνουσι καὶ ἐν τῇ Ἱστορίᾳ θέσιν· καὶ ἐνῷ τὰ Δικαστήρια ἀποφαίνονται ὁμοφώνως ὅτι αἱ κατηγορίαι ἐκεῖναι εἶναι ψευδεῖς, καὶ ἐνῷ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀκούεται φωνή, τῆς ὁποίας ὁ τόνος συγκινεῖ εἰς τὸ βάθος τὴν Ἑλληνικὴν ψυχήν, ὅτι αἱ κατηγορίαι ἦσαν ψευδεῖς, καὶ διὰ τοῦτο ὑπεβλήθη εἰς τὸν κατήγορον καὶ ποινή, ἐν τούτοις ποῖα παρετηρήσατε ἀποτελέσματα, Κύριοι; Ἐξετάσατε εἰς τὸ βάθος τὰ γεγονότα αὐτά, διὰ νὰ ἀνεύρητε ποία εἶναι ἡ αἰτία, ἥτις ἔκαμε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ ἀνησυχήσῃ. Ἐπικαλοῦμαι τὸ παράδειγμα τοῦτο, διότι εὑρίσκω ἐν αὐτῷ ὅτι ἡ αἰτία, ἡ ὁποία προυκάλει τὴν συγκίνησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἔγκειται εἰς τὸν χαρακτῆρα αὐτοῦ. Κατηγγέλθησαν πράξεις ὡς ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι κατηγγέλθησαν· τοῦτο ἤρεσεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διότι αἱ κατηγορίαι ἐνδιέφερον τὰ κοινά, καὶ ἀδιάφορον ἂν ἀπεδείχθησαν ψευδεῖς’ αἱ κατηγορίαι ἐκεῖναι, καὶ ἀμφιβάλλετε ἀκόμη, ὅτι, ἂν ἐκαλεῖτο ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἀποφανθῇ ἂν θέλει ἐλεύθερον ἢ οὐ τὸν ἔλεγχον τῶν κοινοβουλευτικῶν πράξεων, ὅτι θὰ ἀπήντα ὅτι τὸν θέλει ἐλευθερώτατον;

§92Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν περιορίζεται ὁ ἔλεγχος διὰ τοῦ Κανονισμοῦ.

§93Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Πῶς δὲν περιορίζεται, ὅτε ἐγὼ θὰ φοβῶμαι νὰ ἔλθω νὰ κατηγορήσω μίαν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, μήπως προσκρούσω εἰς τὴν ἀντίληψιν ἢ εἰς τὰ νεῦρα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς;

§94Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Αὐτὸ δὲν σᾶς τὸ ἐμποδίζει κανείς, ἀρκεῖ νὰ ὁμιλῆτε ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ πρέποντος.

§95Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ἀλλὰ ποῖα εἶναι τὰ ὅρια τοῦ πρέποντος;

§96Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Πρέπει νὰ ὑβρίζῃ κανείς, διὰ νὰ ἐλέγξῃ;

§97Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ νόμου θίγοντος τὰ λαϊκὰ συμφέροντα· πρόκειται περὶ Κανονισμοῦ, ὁ ὁποῖος, ἂν ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν ἔχει καλῶς, δύναται νὰ μεταβληθῇ.

§98Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ἐν τούτοις καὶ ταῦτα θίγονται. Ἐὰν δὲ ἐξετάσωμεν τὰ θεμέλια τοῦ βήματος τούτου, τὰ ὁποῖα ἔθεσαν οἱ πατέρες ἡμῶν ἐν τῇ Βουλῇ τοῦ Ἀρείου Πάγου, θὰ ἴδωμεν ὅτι ὡς χρυσᾶ νομίσματα εἶναι κατατεθειμένοι ἐν αὐτοῖς ὁ λίθος τῆς ὕβρεως καὶ ὁ λίθος τῆς ἀναιδείας. Εἶναι τὰ δύο κεφάλαια τὰ συνιστῶντα τὸ βῆμα τοῦτο. Εἶναι διφυὴς ἡ ὑπόστασις αὐτοῦ. Ἐδῶ ὑπερασπίζονται τὰ δίκαια τῶν ἀτόμων καὶ τῶν λαῶν, καὶ ἀπ’ ἐδῶ κερκυνοῦται πᾶσα τάσι ἀνόσιος καὶ ἀνελευθέρα καὶ πᾶσα πρᾶξις κακή.

§99Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἔχει ὑπογράψει ὁ κ. Βοζίκης καὶ δι’ αὐτὸ τὰ λέγει αὐτά.

§100Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐγὼ οὐδέποτε ἐθεώρησα τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς ὡς δυνάμενον νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῶν λαϊκῶν συμφερόντων· οὐδέποτε ἐθεώρησα αὐτὸν ὥς τι μόνιμον καὶ ἀμετάβλητον, καὶ νομίζω ὅτι τοιαῦται τροποποιήσεις μὴ θίγουσαι τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου καὶ τοῦ ἐλέγχου δύνανται νὰ ψηφισθῶσι, καί, ἂν ἀποτύχωσι, δυνάμεθα νὰ τὰς μεταβάλωμεν καὶ νὰ μὴ χάνωμεν τὸν καιρόν.

§101Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριε Δαζέα, τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου ἔχουσι πολλὴν ἀλήθειαν, ἀλλ’ εἰς τὸ βάθος κρύπτουσι σανφασονισμόν, ὁ ὁποῖος καταστρέφει καὶ τὴν ἀντίληψιν καὶ τὰ συναισθήματα.

§102Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ἐγὼ ὅμως δὲν ἐννοῶ, διατί θὰ ἀφήσητε τοὺς κακολόγους νὰ διασύρωσι τὴν ὑπόληψίν σας εἰς τὰ παρασκήνια καὶ ἀφαιρεῖτε ἀπὸ αὐτοὺς τὴν εὐκαιρίαν, ἵνα ἐπιβάλωσιν αὐτοὶ εἰς ἑαυτοὺς τὴν βαρυτάτην τῶν ποινῶν, τὴν αὐτοκαταδίκην. Διατί δὲν τοὺς ἀφήνετε νὰ ἔλθωσιν ἐδῶ ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ κακολογήσωσι, διὰ νὰ στηλιτευθῶσιν ἐνώπιον τῆς λαϊκῆς συνειδήσεως;

§103ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποίους;

§104Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Τοὺς ὑβριστὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, ἂν δὲν τοὺς ἀφήνητε νὰ τὰ εἴπωσιν ἐδῶ, θὰ τὰ λέγωσιν εἰς τὰ παρασκήνια ὡσεὶ ἀπὸ φράκτου.

§105Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ ἀποβάλλῃ κανένα τῶν Βουλευτῶν. Εἰς τοῦτο συμφωνοῦσιν ὅλοι οἱ συνταγματολόγοι, τοὺς ὁποίους καὶ ἐγὼ παρακολουθῶ ὡς νεοσσὸς τῆς ἐπιστήμης.

§106Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ἀλλ’ εἴπατέ μοι σεῖς ἐκ τῆς πείρας σας, ἐκ τῆς στατιστικῆς.

§107Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν δέχεσθε τὴν πεῖράν μου, καί, ὅταν ὁμιλῶ, λέγετε ὅτι εἶναι σανφασονισμός.

§108Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διὰ τοῦτο ἤλθομεν ἐδῶ οἱ νέοι Βουλευταί, ἵνα καταλύσωμεν τὴν πεῖράν σας.

§109Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Λοιπὸν μὴ τὴν ζητεῖτε.

§110Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θέλομεν νὰ πιστεύωμεν εἰς τοὺς νόμους καὶ τοὺς θεσμοὺς καὶ νὰ μὴ τοὺς μεταβάλλωμεν ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν.

§111Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Τὴν πεῖραν τοῦ κ. ἐξ Ἀρκαδίας συναδέλφου ἐπεκαλέσθην, διότι τὴν ἐκτιμῶ καὶ ἵνα μὲ βοηθήσῃ εἰς τὴν στατιστικὴν ἐν τούτῳ τῷ ζητήματι. Πόσοι εἶναι οἱ ὠφεληθέντες, διότι μετῆλθον ἀπ’ ἐδῶ γλῶσσαν ὑβριστικήν, καὶ πόσοι εἶναι οἱ ζημιωθέντες ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παρ’ ἀξίαν ὑβρίσθησαν; Θέλω διὰ τούτου νὰ εἴπω, ὅτι αἱ ὕβρεις αἱ ἐντεῦθεν ἐκτοξευόμεναι οὐδὲν ἄλλο ἀποτέλεσμα ἐπιφέρουσι παρὰ νὰ ζημιῶσι καὶ νὰ καταισχύνωσιν ἐκεῖνον, ὅστις τὰς ἐκστομίζει. Ἀλλὰ τὸ χείριστον, Κύριοι, ἐκ τοῦ τοιούτου μέτρου εἶναι, ὅτι ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου θὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ τὴν τοιαύτην ἢ τοιαύτην ἀντίληψιν ἢ τὴν νευροπάθειαν τῶν ἑκάστοτε Προέδρων, καὶ δεδομένου ὅτι πᾶσα λέξις δύναται νὰ ἀποδίδῃ ἔννοιαν ὑβριστικὴν ἀνάλογον πρὸς τὸν τόνον καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐκφράσεως ἢ τὸν μορφασμόν, ὅστις τὴν συνοδεύει, παρ’ ὅσα καὶ ἂν εἴπητε, δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω ὅτι, ὅταν θὰ καταβιβάσητε τοῦ βήματος...

§112Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Δὲν καταβιβάζεται κανεὶς κάτω οὔτε βγαίνει ἔξω.

§113Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Ἀλλά, ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος ἐπιμένῃ νὰ ἀνακαλέσω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον αὐτὸς ἐθεώρησεν ἄκοσμον ἢ ὑβριστικόν, ἐγὼ ὅμως φρονῶ ὅτι ἐκεῖνο, ὅπερ ὑποστηρίζω, εἶναι καὶ ἡ ἀλήθεια, ἐρωτῶ· ὑπάρχει δύναμις νὰ μὲ ἐξαναγκάσῃ εἰς τὴν ἀνάκλησιν; Καὶ τότε δὲν θέλει μοῦ ἀφαιρεθῇ ὁ λόγος; Καὶ δὲν εἶναι τοῦτο χειρότερον τῆς ἀποβολῆς; Ὅσον ἀφορᾷ τὴν μὴ ἀναγραφήν, Κύριοι, τῶν γεγονότων ἐν τοῖς Πρακτικοῖς τῆς Βουλῆς, θεωρῶ...

§114Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Διεγράφη τοῦτο.

§115Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Πολὺ ὀρθῶς διεγράφη, διότι θὰ ἦτο τοῦτο μηδενιστικὸν αὐτόχρημα, καὶ ὡσὰν διὰ δυναμίτιδος θὰ ἀνέτρεπε τὸ πᾶν, ἵνα μὴ περισῴζηται τίποτε ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῶν Πρακτικῶν. Περαίνων, Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ὡς ἐκ τῶν ἰδεῶν, ὑφ’ ὧν κατέχομαι, νὰ εἴπω ποίαν συνέλαβον ἐντύπωσιν κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 32· μοὶ ἐφάνη ὅτι μεταξὺ τῶν γραμμῶν τοῦ ἄρθρου τούτου διέβλεπόν που μακρόθεν πλανώμενον ἓν φάσμα ἀπολυταρχίας. Δὲν δύναται οὔτε πόρρωθεν νὰ διέλθῃ τοῦ νοῦ μου σκέψις, ὅτι ἀπὸ σκοποῦ ἀναλόγου δύναται ν’ ἄγηται οἱοσδήποτε εἰς τὴν ὑποστήριξιν τοῦ σχεδίου τούτου· τοῦτο εἶναι μακρὰν τῶν λογισμῶν μου, καὶ ὑποθέτω ὅτι εἶναι καὶ περιττὴ ἡ τοιαύτη διαβεβαίωσίς μου, ἀλλὰ λέγω, ὅτι ἐκ τῆς διατάξεως αὐτῆς, ἂν ἐπὶ μακρὸν κρατήσῃ, δύναται νὰ προέλθῃ σὺν τῷ χρόνῳ μετουσιούμενον τὸ ἀπαίσιον φάσμα, ὡς ὁ σκώληξ προέρχεται ἀπὸ τὸν σπόρον μετάξης.

§116ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅτι, κύριοι Βουλευταί, πρὸς ὄχι μόνον εὔκοσμον, ἀλλὰ καὶ λυσιτελῆ διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν παντὸς πολυμελοῦς Σώματος ἀπαιτεῖται Κανονισμὸς καὶ ἀναγνώρισις πειθαρχικῆς τινος ἐξουσίας εἰς τὸν διευθύνοντα τὰς ἐργασίας τοῦ Σώματος, ἀναγνώρισις πειθαρχικῆς τινος ἐξουσίας τοὐλάχιστον εἰς τοὺς ἀποτελοῦντας τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Σώματος, τοῦτο εἶναι τόσον φανερόν, ὥστε οὐδεὶς τὸ ἠμφεσβήτησεν. Ἀλλ’ ἐκρίθη ὑπό τινων τῶν ἀγορευσάντων, ὅτι καὶ ἄνευ παραδοχῆς αὐτῶν τῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι προτείνονται, ἐπαρκῶς ἔχει ὁ παλαιὸς Κανονισμὸς διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς εὐπρεπείας καὶ τῆς τάξεως τῶν συζητήσεων. Ἀλλά, Κύριοι, χωρὶς νὰ ἀνατρέξωμεν πολὺ μακράν, δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ ἐνθυμηθῶμεν αὐτὰ ταῦτα τὰ γενόμενα ἐνίοτε ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ ἴδωμεν ὅτι εὑρέθη πολλάκις ὁ κεκλημένος, ὅπως ἐξασφαλίσῃ τὴν κανονικὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος, εὑρέθη πολλάκις ἄοπλος. Ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὁ εἰσηγητὴς τοῦ σχεδίου τοῦ Κανονισμοῦ, ἐπεκαλέσθη πρὸς ὑποστήριξιν τῶν διατάξεων, τὰς ὁποίας προσφυῶς διετύπωσε, τὰ γινόμενα εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, καὶ σᾶς ἀνέφερε παραδείγματα Κανονισμῶν τῶν Βουλῶν λαῶν βορείων, νοτίων, Μέσων Ἀνατολῶν καὶ τῆς Ἀπωτάτης Ἀνατολῆς, κατὰ τὰ ὁποῖα ἡ πειθαρχικὴ ἐξουσία κατὰ τοῦ παρεκτρεπομένου φθάνει μέχρι τῆς ἀποδοκιμασίας, ἀπαγγελλομένης ὑπὸ τῆς Βουλῆς, μέχρι τῆς προσωρινῆς ἀπὸ τοῦ Κοινοβουλίου ἀποπομπῆς καὶ μέχρι τῆς φυλακίσεως ἀκόμη. Ἀλλὰ κατὰ τοῦ παραδείγματος αὐτοῦ τῶν κοινοβουλευτικῶν χωρῶν πανταχοῦ τοῦ κόσμου καὶ εἰς τὰ μᾶλλον πεπολιτισμένα Κράτη ἀντετάχθη ἡ ἀντίρρησις, ὅτι αὐτὰ δὲν μᾶς κάμνει καμμίαν ἐντύπωσιν· ἡμεῖς εἴμεθα Ἕλληνες. Βεβαίως πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ τοπικαὶ περιστάσεις καὶ ὁ ἐθνικὸς χαρακτήρ, ἀλλὰ θὰ ἦτο ἀπελπιστικόν, ὅτι κατὰ τοσοῦτον διαφέρομεν ὅλων τῶν ἄλλων πεπολιτισμένων λαῶν, ὥστε οὐδόλως νὰ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ τὸ παράδειγμα αὐτῶν εἰς ἡμᾶς ἀξιοῦντας ὅτι εἴμεθα περιούσιος λαός, καὶ ὅτι ὡς περιούσιος λαὸς δὲν δυνάμεθα νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὰ διὰ τὰ πεπολιτισμένα Κράτη κεκανονισμένα. Ταῦτα γνωρίζω ὅτι θὰ προκαλέσωσιν ἀγορεύσεις, ἀλλ’ ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω, ὅτι μόνον οἱ δημαγωγοῦντες τοὺς λαούς, οἱ θέλοντες νὰ φέρωσιν αὐτὸν εἰς ἀποφάσεις ὀλεθρίας διὰ τὸ μέλλον δύνανται νὰ λέγωσιν εἰς ἕνα λαόν· «σὺ εἶσαι ὁ λαὸς ὁ περιούσιος, καὶ ὅλα τὰ γινόμενα εἰς τὸν ἄλλον κόσμον διὰ σὲ δὲν ἐφαρμόζονται». (Χειροκροτήματα). Ὄντες ὁ περιούσιος λαός, τὸν ὁποῖον ἡ δημαγωγία ἑκάστοτε διεκήρυξεν, ἐφθάσαμεν πρὸ δύο ἐτῶν νὰ γίνωμεν ἀπὸ τὸν περιούσιον λαὸν ἐν λόγοις τὸ καταφρόνημα τῶν λαῶν ἐν ἔργοις (χειροκροτήματα), οὕτω δὲ προῆλθεν ἡ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη τὸ Κράτος πρὸ ὀλίγου ἀκόμη χρόνου, τὸ ὁποῖον κατήντησε νὰ μὴ ἔχῃ καμμίαν δύναμιν, ἵνα ἀμύνηται ὑπὲρ τῶν συμφερόντων του, ἵνα ἀμύνηται ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν αὐτοῦ ἰδεωδῶν, τὸ ὁποῖον κατήντησε νὰ νομίζῃ, ὅτι μόνον δι’ ἐπαιτίας δύναται νὰ προασπίζῃ τὰ ἐθνικὰ αὐτοῦ συμφέροντα, τὸ ὁποῖον κατήντησεν ἐκεῖ, ὅπου ἤχθημεν, εἰς τὴν ἐξέγερσιν δηλαδὴ καὶ τὴν ἐπανάστασιν. Ἐπικαλούμεθα λοιπὸν τὰ λαμβάνοντα χώραν εἰς ἄλλας χώρας, ἵνα ἀποδείξωμεν, ὅτι μέτρα πρόσφορα πρὸς κανονισμὸν παρεκτροπῶν εἶναι τὰ λαμβανόμενα, ταῦτα δέ, ὡς διετυποῦνται ὑπὸ τοῦ σχεδίου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ ὅπως τὰ διετύπωσα ἐγὼ κατὰ τὰς προτάσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λακωνίας, διατυποῦνται κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος παρουσιάζει τὸν ἡμέτερον Κανονισμὸν ὡς περιέχοντα τὰς ὀλιγώτερον αὐστηρὰς διατάξεις πρὸς περιστολὴν τῶν παρεκτροπῶν· διότι δὲν πρόκειται νὰ περιορίσωμεν τὰς ἐλευθερίας, ὅπως ἠκούσθη ὑπὸ τῆς πτέρυγος ἐκείνης καὶ ὅπως λυποῦμαι ὅτι ἤκουσα καὶ ἀπὸ τῆς πτέρυγος ταύτης, ἀπὸ τὸν ἄρτι καταβάντα τοῦ βήματος· πρόκειται μόνον νὰ περιορίσωμεν τὰς παρεκτροπάς, αἱ ὁποῖαι τὴν ἐλευθερίαν τὴν μεταβάλλουσιν εἰς ἀκολασίαν. Ὁ Βουλευτὴς εἶναι ἐλεύθερος καὶ ἐν τῇ ἐκδηλώσει τῆς γνώμης του ἀπαραβίαστος καὶ ἠσφαλισμένος, ἀλλά, ἂν ἕκαστος Βουλευτὴς εἶναι ἐλεύθερος ἐν τῇ ἐκδηλώσει τῆς γνώμης του, τὸ σύνολον τῶν Βουλευτῶν εἶναι ἐξ ἴσου τουλάχιστον ἐλεύθερον, καὶ δὲν δύνασθε νὰ ἀναγνωρίσητε, ὅτι ὁ Βουλευτὴς δικαιοῦται ποιούμενος κατάχρησιν τῆς ἐλευθερίας αὑτοῦ νὰ προσβάλῃ τὴν ἐλευθερίαν ὁλοκλήρου τοῦ Σώματος. Εἶναι τὸ πρᾶγμα τόσον ἁπλοῦν, ὥστε ἄκρως ἐκπλήττομαι ὅτι εὑρίσκονται ἄνθρωποι ἀπὸ καλῆς πίστεως, ὅπως οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, διατεινόμενοι ὅτι διὰ τῆς περιστολῆς τῆς ἀκολασίας πρόκειται νὰ περισταλῶσιν αἱ ἐλευθερίαι τοῦ Βουλευτοῦ. Ποῖος δὲ εἶναι ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον προτείνεται νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ περιστολὴ τῶν ἐκδηλουμένων παρεκτροπῶν; Ἐφιστᾶται πρῶτον ἡ προσοχὴ τοῦ Βουλευτοῦ τοῦ παραβιάζοντος τὸν Κανονισμὸν εἰς τὴν διάταξιν τοῦ πολιτεύματος, καὶ μόνον ἂν ἡ ὑπόμνησις αὕτη μείνῃ ἀτελεσφόρητος γίνεται ἡ ἀνάκλησις εἰς τὴν τάξιν. Ἐὰν ταῦτα δὲν ἀρκέσωσι καὶ ὁ Βουλευτὴς ἐξακολουθῇ παρεκτρεπόμενος, ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐγείρεται τῆς θέσεώς του καὶ προαναγγέλλει εἰς τὸν ἀγορεύοντα τὸν ἀνακληθέντα ἤδη εἰς τὴν τάξιν ὅτι θὰ τὸν ἀνακαλέσῃ καὶ πάλιν εἰς τὴν τάξιν καὶ θὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς, ὅπως ἡ ἀνάκλησις ἀναγραφῇ ἐν τοῖς Πρακτικοῖς! Ἐὰν καὶ μετὰ τοῦτο ὁ παρεκτρεπόμενος δὲν ἀποστῇ τῆς παρεκτροπῆς, ἐὰν ἐπιμείνῃ, ἂν καὶ καλούμενος νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις ἢ ἀρνηθῇ νὰ δώσῃ τοιαύτας ἢ δὲν δώσῃ ἱκανοποιητικάς, ἀλλ’ ἐμμείνῃ εἰς τὴν παρεκτροπήν, ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ δι’ ἀναστάσεως ἂν νομίζει ὅτι πρέπει ἡ ἀνάκλησις εἰς τὴν τάξιν νὰ καταχωρισθῇ ἐν τοῖς Πρακτικοῖς. Δεύτερον στάδιον τῆς ἐξουσίας τῆς πειθαρχικῆς. Ἐὰν καὶ μετὰ τὴν ἀπόφασιν ταύτην δὲν ἐπέλθῃ ἡ ἀποχὴ ἀπὸ τῆς παρεκτροπῆς, μετὰ τὴν δευτέραν ταύτην ἀπόφασιν, ὁ δὲ Βουλευτὴς ἐξακολουθῇ νὰ προκαλῇ τὴν ἀταξίαν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ νὰ θορυβῇ, ὁ Πρόεδρος ἐρωτᾷ τὴν Βουλὴν τί; Ἄν πρέπει ἡ ἀπόφασις περὶ ἀνακλήσεως εἰς τὴν τάξιν νὰ δημοσιευθῇ ἐν τῇ ἐπισήμῳ Ἐφημερίδι καὶ νὰ τοιχοκολληθῇ εἰς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν τοῦ Βουλευτοῦ. Ποῖος εἶναι, Κύριοι, ὁ περιορισμὸς καὶ ἡ πειθαρχικὴ ποινή, ἡ ὁποία τίθεται μέχρι τοῦ σημείου τούτου κατὰ τοῦ Βουλευτοῦ; Ὅτι παραπέμπεται πρὸς τοὺς φυσικοὺς δικαστάς του, τοὺς ἐκλογεῖς αὐτοῦ, ἵνα ὑπ’ ἐκείνων κριθῇ ἡ διαγωγὴ αὐτοῦ. Δύναται νὰ θεωρήσῃ τις, κύριοι Βουλευταί, ὅτι περιορίζεται ἡ ἐλευθερία του, διότι ἀποστέλλεται εἰς τοὺς φυσικοὺς δικαστάς του, τοὺς ἐκλογεῖς του, ἵνα κρίνωσιν ἐκεῖνοι τὴν συμπεριφοράν του; Τὸ σχέδιον, ὅπως εἶχεν, ὅπως περιωρίσθη μᾶλλον σήμερον ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Βουλῆς, περιέχει καὶ τὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκεῖνος, ὅστις μετὰ πρώτην ἀνάκλησιν εἰς τὴν τάξιν καὶ μετὰ δευτέραν ἀνάκλησιν ἤθελεν ἐπιμείνει, ὥστε νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀναγραφὴν ἐν τοῖς Πρακτικοῖς, ἀφαιρεῖται τὸν λόγον διαρκούσης τῆς συζητήσεως, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται τὴν στιγμὴν ἐκείνην. Ἐὰν δὲ ἤθελεν ἀνακληθῇ ἐκ τρίτου εἰς τὴν τάξιν, ἐὰν δηλαδὴ διὰ μεταγενεστέρου θορύβου ἤθελε προκαλέσει τὴν δημοσίευσιν ἐν τῇ ἐπισήμῳ Ἐφημερίδι καὶ τὴν τοιχοκόλλησιν αὐτῆς εἰς τὴν ἐκλογικὴν αὐτοῦ περιφέρειαν, τότε ὁρίζεται ὅτι ἐπὶ μίαν ὥραν δὲν δύναται νὰ λάβῃ τὸν λόγον, μετὰ πάροδον δὲ ταύτης δύναται, ἐὰν τὸ ζητήσωσι 10 ἐκ τῶν Βουλευτῶν, καὶ τοῦτο ὅπως προληφθῇ ἡ ὑπόνοια ὅτι ἐπεζητεῖτο κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ στερηθῇ τοῦ λόγου ἓν μέλος ἐκ τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν ἑκάστοτε μειονοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ. Ἡ διάταξις εἶχεν ἄριστα, κύριοι Βουλευταί, ἀλλὰ καὶ τὴν διάταξιν ταύτην θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον, ἀνταποκρινόμενος εἰς τὴν γενομένην ἔκκλησιν ἐκεῖθεν, νὰ ἀποσύρῃ, καὶ νὰ μείνωμεν μόνον μὲ τὸν περιορισμὸν ὅτι ἐν τῇ συζητήσει, ἡ ὁποία προυκάλεσε τὴν παρεκτροπήν, ἐν τῇ συζητήσει κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο ἡ ἀνάκλησις, ἡ πρώτη καὶ ἡ δευτέρα, καὶ ἡ ἀναγραφὴ ἐν τοῖς Πρακτικοῖς, ἐν τῇ συζητήσει ἐκείνῃ δὲν δίδεται πλέον ὁ λόγος εἰς τὸν Βουλευτήν, διότι τοῦτο τοὐλάχιστον εἶναι ἡ ἐλαχίστη ἱκανοποίησις, ἡ ὁποία ὀφείλεται εἰς τὸ Σῶμα, τὸ ὁποῖον ὑποτίθεται ὅτι διὰ τῆς παρεκτροπῆς ὑβρίζει ὁ Βουλευτής. Διότι πρόκειται τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ κρίνωμεν οὐχὶ περὶ τῆς ἐλευθερίας τῆς Βουλῆς καὶ τῶν Βουλευτῶν πρὸς ἐνάσκησιν τῶν ὑψηλῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ἀνατίθενται αὐτοῖς διὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ λαοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέρος τοῦτο, δὲν ἐπιζητεῖται καμμία τροποποίησις τῶν κειμένων, καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅτι προχθὲς ἀκριβῶς τὴν ἑσπέραν, συζητουμένου τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Κανονισμοῦ, ὅτι παρενέβην καὶ εἶπον: ἂς μείνῃ τὸ παλαιὸν κείμενον ὡς ἔχει, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ νοηθῇ ὅτι φράσις τις αὐστηρὰ μέν, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε συνδεομένη πρὸς ἔλεγχον κυβερνητικῶν πράξεων εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ ἀφορμὴν πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων τούτων. Μόλις προχθὲς εἶπον τοῦτο. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου, μέχρι τοῦ ὁποίου περιορίζεται ἡ ἐλευθερία τοῦ Βουλευτοῦ διὰ τὸν ἔλεγχον, μέχρι τοῦ σημείου, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ Βουλευτὴς ποιούμενος κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας αὑτοῦ, ποιούμενος κατάχρησιν τῶν δικαιωμάτων τῶν μεγάλων, τὰ ὁποῖα ἔχει ἐκ τοῦ πολιτεύματος καὶ τοῦ Συντάγματος ἔρχεται ἀσκῶν ἐλευθερίαν, ἡ ὁποία γίνεται πλέον ἀκόλαστος, νὰ παραβιάσῃ τὰ ἀντίστοιχα δίκαια, τὰ ὁποῖα ἔχει ἕκαστος τῶν λοιπῶν Βουλευτῶν καὶ πολὺ περισσότερον τὸ ὅλον Σῶμα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ ἑκατοντάδας Βουλευτῶν, ἡ ἀπόστασις εἶναι τόσον μεγάλη, ὥστε ἀληθῶς ἐπαναλαμβάνω τὴν ἔκπληξίν μου διὰ τί — ἀπὸ καλῆς πίστεως βεβαίως — διασκελίζεται ἡ ἀπόστασις αὕτη ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας, οἱ ὁποῖοι ὑπολαμβάνουσιν ὅτι διὰ τούτου ζητοῦμεν νὰ περιορίσωμεν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ Βουλευτοῦ. Οὐδαμῶς ἄρα πρόκειται περὶ περιορισμοῦ τῆς ἐλευθερίας· ζητοῦμεν μόνον, ὅπως αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς διεξάγωνται κατὰ τὸν κοσμιώτερον δυνατὸν τρόπον, ὅπως μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἑκάστοτε ὁ μεμονωμένος Βουλευτὴς νὰ παραβιάζῃ τὰ δικαιώματα πάντων τῶν ἄλλων συναδέλφων αὑτοῦ, καὶ ὅπως μὴ παρέχηται ἡ ἐντύπωσις ἐνίοτε, σπανιώτατα ἀληθῶς — καὶ τοῦτο τὸ λέγω πρὸς τιμὴν τοῦ Κοινοβουλίου τούτου — ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα ἐν συνεδρίῳ, ὅπου βουλεύονται οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ. Κύριοι, ἐγένετο ἐπίκρισις τῶν προτεινομένων διατάξεων καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν κατέχει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐν τῷ συνεδρίῳ τούτῳ. Ὁ παρελθὼν πολιτικὸς βίος μου ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἐγγύησις ὅτι ἐν τῇ λύσει τῶν ζητημάτων τούτων δὲν παραπλανῶμαι ἀπὸ τὴν προσωρινὴν διαμονὴν ἐν τῇ ἕδρᾳ ταύτῃ. Ὁ πολιτικὸς βίος μου ἐν τῇ μεγάλῃ του περιόδῳ δυστυχῶς μὲ εἶχεν ἀντιπολιτευόμενον· καὶ ὑπὲρ πάντας ἴσως τοὺς εὑρισκομένους ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ εἶμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος γνωρίζω καλῶς πόσον πρέπει νὰ εἶναι σεβαστὰ ἑκάστοτε τὰ δικαιώματα τῆς μειονοψηφίας. Γνωρίζω λοιπὸν καλῶς ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης ποῖαι εἶναι αἱ ἀσφαλιστέαι ἐλευθερίαι, καὶ γνωρίζω καλῶς ὅτι κατέχω προσωρινῶς τὰ ἑδώλια ταῦτα, εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον δὲ αὔριον, ἀσφαλῶς δὲ μετά τινα χρόνον νὰ κατέχω τὰ ἑδώλια τοῦ ἀντιπολιτευομένου. Δὲν συνδέεται λοιπὸν ἡ προτεινομένη τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ πρὸς τὴν σημερινὴν θέσιν τῶν πολιτικῶν μερίδων ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ. Ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ προτεινομένη τροποποίησις θὰ συντελέσῃ καὶ αὕτη, ὅπως ἡ κοσμιότης, ἡ ὁποία συνήθως ἀληθῶς διακρίνει τὰς συνεδριάσεις τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, γίνῃ ἀκόμη πληρεστέρα, καὶ ἐκφράζω ὄχι ἁπλῶς τὴν ἐλπίδα, ἀλλὰ τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ διατάξεις αὗται θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν κοσμιότητα αὐτήν, ἀλλὰ καὶ ὅπως προλαμβάνωνται ἐν γένει αἱ παρεκτροπαί, διότι ἀληθῶς ἡ παραπομπὴ ἑκάστοτε τοῦ Βουλευτοῦ, ἡ ἐνδεχομένη ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων του, πολλάκις θὰ συντελέσῃ, ὅπως προληφθῶσιν ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ σκηναί, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν βεβαίως αἱ προσήκουσαι. Ταῦτα ἦσαν ὅσα εἶχον νὰ εἴπω. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ ἀπαλειφθῇ ἀπὸ τὸ τελευταῖον μέρος τοῦ ἄρθρου τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸν παρεκτραπέντα Βουλευτήν, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὁ Πρόεδρος ἀπαγγείλῃ τὴν ἀναγραφὴν τῆς ἀνακλήσεως εἰς τὴν τάξιν ἐν τοῖς Ἐπισήμοις Πρακτικοῖς ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει δίδεται ὁ λόγος μέχρι λύσεως τῆς συνεδριάσεως», καὶ νὰ μείνῃ τό (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸν Βουλευτήν, ὅστις προυκάλεσε τὴν ἀναγραφὴν τῆς ἀνακλήσεως αὐτοῦ εἰς τὴν τάξιν ἐν τοῖς Ἐπισήμοις Πρακτικοῖς, δὲν δίδεται πλέον ὁ λόγος ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ ἡ ἐπὶ τοῦ ἰδίου θέματος συζήτησις».

§117Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις, οὐδ’ ἐπὶ μίαν στιγμήν, ἐφ’ ὅσον ἐπαρκῶς δὲν αἰτιολογηθῇ τί ἐνόει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λέγων ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατήντησε καταφρόνημα τῶν λαῶν.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον. Θὰ ἔλθῃ ἡ σειρά σας.

§119Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, πάντοτε ἠκούσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὕμνοι πρὸς τὴν ἐλευθερίαν, πρὸς τὴν ἐλευθερίαν ἐκείνην, πρὸς τὴν ὁποίαν πάντες ἀτενίζομεν καὶ τὴν ὁποίαν πάντες βεβαίως ποθοῦμεν. Ἀλλ’ οἱ ὕμνοι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐτονίσθησαν, εἶναι ὕμνοι οὐχὶ πρὸς τὴν πραγματικὴν ἐλευθερίαν, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἐλευθερίαν τὴν εἰκονικήν. Διότι βεβαίως, Κύριοι, εἰκονικὴ εἶναι ἡ ἐλευθερία, ὅταν ἐν τῇ ἐνασκήσει αὐτῆς ἐπιφέρῃ τὴν τυραννίαν εἰς τοὺς ἄλλους, εἰκονικὴ εἶναι ἐκείνη ἡ ἐλευθερία, ὅταν ὁ χρώμενος ταύτῃ κατατυραννῇ καὶ δὲν σέβηται τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἄλλου. Κατηγοροῦσιν ὅτι ἡμεῖς ἔν τε τῷ Συντάγματι καὶ τῷ ὑπὸ συζήτησιν Κανονισμῷ εἰσηγάγομεν ἀνελευθέρους διατάξεις, ἵνα ἱκανοποιήσωμεν τὰς ἀπολυταρχικὰς ἡμῶν διαθέσεις καὶ κατατυραννῶμεν τὴν μειονοψηφίαν. Ἀλλὰ νομίζουσιν ἆρά γε οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ὅτι ἀγνοοῦμεν ἡμεῖς τὸ εὐμετάβολον τῆς τύχης τῶν πολιτικῶν πραγμάτων καὶ δὲν ὑπολογίζομεν ὅτι αὔριον θ’ ἀποτελῶμεν τὴν Ἀντιπολίτευσιν; Καὶ σήμερον μέν, ὅτε προΐστανται τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἄνδρες ἀληθῶς φιλελεύθεροι, οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει κατὰ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, διότι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐφαρμόζουσι τὸν Κανονισμόν, τὸν ἐφαρμόζουσιν ἐν πνεύματι φιλελευθέρῳ. Ἀλλ’ ἂν τυχόν, Κύριοι, αὔριον ἐπὶ τὴν διεύθυνσιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἔλθωσιν ἄνδρες ἀπολυταρχικοί, τότε βεβαίως ὁ Κανονισμὸς θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἄσκησιν τυραννίδος. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν οὐδέποτε ἄνδρες τόσῳ φιλελεύθεροι, ὅσῳ τοὐλάχιστον ὁ εἰσηγητὴς τοῦ σημερινοῦ Κανονισμοῦ, νὰ εἰσαγάγῃ τυραννικὰς διατάξεις ἐν αὐτῷ, διότι αὗται πρὸ παντὸς θὰ στραφῶσι καθ’ ἡμῶν. Θὰ ἦτο περιττόν, Κύριοι, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περισσότερον, καὶ ἰδίως μετὰ τὴν τελευταίαν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου τὴν γενομένην ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἂν μὴ διεφώνουν, καὶ ἃς μοὶ ἐπιτρέψωσι τοῦτο, πρὸς ἀμφοτέρους τοὺς κυρίους Προέδρους ἐπὶ μιᾶς καὶ μόνης διατάξεως τῆς τελευταίας παραγράφου. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, Κύριοι, ὅτι ὁ παρεκτρεπόμενος Βουλευτὴς ὁσάκις ὑποπίπτει εἰς τὴν παρεκτροπὴν ὑποπίπτει ἐξ ἁγνῆς προθέσεως. Δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ, ὅτι ἐκ δολίας προαιρέσεως εἶναι δυνατὸν νὰ παρεκτραπῇ τις, θέλων ἐκ τῆς παρεκτροπῆς του ἐκείνης καὶ τοῦ θορύβου, ὃν δημιουργεῖ, νὰ καρπωθῇ ὀφέλη, νὰ ἀποκτήσῃ φήμην ζωηροῦ δῆθεν ὑπερασπιστοῦ τῶν συμφερόντων τῶν ἰδίων συμπολιτῶν του ἢ τῶν τοῦ ἔθνους. Τοπικὰ συμφέροντα, ἰδέαι, ἀνατροφὴ πολλάκις μᾶς δίδουσι τοιαύτην ἢ τοιαύτην ἀντίληψιν ἐπί τινος θέματος, πείσμων δὲ χαρακτὴρ μᾶς παραφέρει, ὥστε ὑπὲρ τὸ δέον, μετὰ ὑπερβολικοῦ ἐνδιαφέροντος νὰ ἐχώμεθα πρὸς τὰς ἰδέας μας. Ὅταν ὅμως ὁ Βουλευτὴς ἐκεῖνος ἀπὸ σκοποῦ παρεκτρέπηται, τότε βεβαίως ὁ Κανονισμὸς δὲν δύναται νὰ τὸν φέρῃ εἰς συναίσθησιν, οὐδ’ ἔχει ἀξίαν ἀπέναντι αὐτοῦ, θὰ ἔχῃ ὅμως ἀξίαν ἐπ’ αὐτοῦ ἡ γνώμη καὶ ἡ ψῆφος τῶν ἐκλογέων του, οἵτινες εἶναι οἱ φυσικοὶ αὐτοῦ κριταί, οἵτινες εἶναι καὶ οἱ ὑπαίτιοι τῆς ἀποστολῆς τοιούτου ἀναξίου ἀντιπροσώπου ἐν τῇ ἐθνικῇ ἀντιπροσωπεία. Ἀλλὰ καὶ ἕν, Κύριοι, τὸ ὁποῖον δὲν πιστεύω, ἂν ὑπάρχωσιν ἀντιπρόσωποι, οἵτινες ἔχουσι τοιαύτην δολίαν προαίρεσιν, οἵτινες ὡς κέντρον καὶ ἐλατήριον παντὸς ἀγῶνος αὑτῶν τίθενται οὐχὶ τὸ πραγματικὸν συμφέρον τῆς Πολιτείας, οὐχὶ τὸ πραγματικὸν συμφέρον τοῦ τόπου, τὸν ὁποῖον ἰδιαιτέρως ἐκπροσωποῦσι, διατί νὰ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα, ὥστε ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία διὰ τοῦ ἐπισήμου κύρους τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι ἐν τῇ ὑπερασπίσει τῶν ἰδιαιτέρων τοῦ τόπου των συμφερόντων ἠγωνίσθησαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἀποδοκιμασθῶσιν ὑφ’ ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς; Φέρω πρὸς ὑμᾶς ἕν παράδειγμα· ὑποθέσατε ὅτι αὔριον πρόκειται περὶ ἑνὸς τοπικοῦ ζητήματος, περὶ τῆς συγκοινωνίας τῆς ἰδιαιτέρας μου πατρίδος, καὶ ἐγὼ ἐν τῇ συζητήσει ἐκείνῃ ἐπὶ τοσοῦτον ἐξάπτομαι, ὥστε συγκρούομαι πρὸς ὅλους ὑμᾶς· ἐπανειλημμέναι τοῦ Κανονισμοῦ ἐπιπλήξεις δὲν ἀρκοῦσι νὰ μὲ φέρωσιν εἰς συναίσθησιν, διότι θέλω νὰ φαίνωμαι ὡς ζωηρὸς ὑπερασπιστὴς τῶν συμφερόντων τῶν συμπολιτῶν μου· ὁσασδήποτε καὶ ἂν μοὶ ἐπιβάλητε ποινὰς καὶ ἐπιπλήξεις, οὐδέποτε ἐγὼ θέλω παύσει ἀπὸ τοῦ νὰ ἔρχωμαι εἰς ἀντεγκλήσεις καὶ παρεκτροπὰς πρὸς ὅλους ὑμᾶς, ἀσεβῶν καὶ πρὸς ἐμαυτὸν καὶ τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου μου. Δὲν θέλω λοιπὸν νὰ ἔλθω εἰς συναίσθησιν, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ τελευταῖον μέσον τοῦ Κανονισμοῦ, δηλ. Θὰ μὲ ἀνακαλέσητε εἰς τὴν τάξιν, θὰ ἀναγράψητε ἐν τοῖς Πρακτικοῖς τὴν ἀνάκλησιν, θὰ μοῦ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον, καὶ θὰ δημοσιεύσητε εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως ὅλην τὴν σκηνήν, καὶ θὰ τοιχοκολλήσητε τὸ φύλλον τῆς ἐφημερίδος εἰς τὰ διάφορα μέρη, ἔνθα ἐκλέγομαι, τὰ ὁριζόμενα ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ. Ἀλλ’ ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ἔχω ἄλλο καλλίτερον νὰ κάμω παρὰ νὰ σᾶς ἐκφράσω τὰς εὐχαριστήσεις μου διὰ τὴν ὡραίαν ῥεκλάμαν, ἣν θὰ μοὶ κάμητε εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα.

§120ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οὕτω θὰ εἴπητε;

§121Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν σκέπτομαι οὕτως ἐγώ, ἐγὼ θὰ ἀδιαφορήσω πρὸς πᾶσαν ἐκδήλωσιν γνώμης τῶν ἐκλογέων μου, ὅταν ἔχω ἀπέναντί μου τὴν ψῆφον 300 ἀντιπροσώπων, οἵτινες θὰ μὲ ἀποδοκιμάσωσι. Δὲν πρόκειται περὶ ἐμοῦ, ἀλλ’ ἴσως εὑρεθῶσι καὶ ἀντιπρόσωποι, τοὺς ὁποίους εὐτυχῶς σήμερον δὲν βλέπω μεταξὺ ἡμῶν, ἴσως εὑρεθῶσι, λέγω, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ τὸ θεωρήσωσιν ὡς περγαμηνὴν τὸ τοιοῦτον, καὶ θὰ εἴπωσιν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς των· ἰδού, Κύριοι, ὑπῆρξα τὸ θῦμα, ἐγενόμην πρόσωπον, τὸ ὁποῖον κατεφρονήθη ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων, μόνον διὰ νὰ ὑπερασπίσω τὰ συμφέροντα καὶ τὰ δικαιώματά σας. Τοῦτο θὰ εὕρῃ ἀπήχησιν εἰς τὰς καρδίας τῶν ἐκλογέων, διότι οἱ ἐκλογεῖς, ὅσον καὶ ἂν εἶναι φιλελεύθεροι καὶ πατριῶται, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωσι τὴν μόρφωσιν ὑμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐκπροσωπεῖτε αὐτούς, ὑμῶν τοὺς ὁποίους ἐξέλεξαν ὡς πρώτους μεταξὺ αὑτῶν.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πολυχρονιάδης.

§123Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Μὲ ἄγει εἰς τὸ βῆμα, κύριοι Βουλευταί, ἡ διατύπωσις τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 32. Ἐν αὐτῇ ἡ ἀφαίρεσις τοῦ λόγου παρίσταται ὡς συνέπεια τῆς ἀπαγγελίας τῆς ἀναγραφῆς τῆς ἀνακλήσεως εἰς τὴν τάξιν ἐν τοῖς Ἐπισήμοις Πρακτικοῖς, ἐνῷ πανταχοῦ αὐτό, ὅπου ἀναφέρεται, ἀναφέρεται ὡς συνέπεια ἄλλης ποινῆς, τῆς ποινῆς τῆς ἐξώσεως, καὶ τότε ὁ Βουλευτὴς ὡς ἀπὼν στερεῖται τοῦ λόγου. Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν ἡ ποινὴ αὕτη ἐπιβάλλεται κατὰ Βουλευτοῦ παρόντος.

§124Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ φεύγῃ μόνος του ἔπειτα καὶ δὲν θὰ εἶναι παρών.

§125Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Κατωτέρω, κ. Ὑπουργέ, θὰ εἴπω διατί θὰ μένῃ καὶ δὲν θὰ φεύγῃ. Εἶναι δὲ ποινὴ αὐτοτελὴς καὶ πρωτοφανὴς οὐχὶ διὰ τὴν αὐστηρότητα αὐτῆς, ἀλλ’ εἶναι πρωτοφανὴς διὰ τὴν δημιουργουμένην εἰς τὸν Βουλευτὴν κατάστασιν· κατάστασιν Βουλευτοῦ παρόντος μέν, ἀλλ’ ἀπόντος κατὰ πλάσμα· κατάστασιν Βουλευτοῦ ἐπισύροντος καθ’ ἑαυτοῦ τὰς διατάξεις περίπου τοῦ πολιτικοῦ θανάτου· κατάστασιν Βουλευτοῦ, ὅστις ὑποχρεοῦται νὰ παραμείνῃ, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, διὰ νὰ ψηφίσῃ, διότι δὲν ἐστερήθη τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου.

§126Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δικαιοῦται.

§127Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Ὑποχρεοῦται ὅμως, ἐὰν ἔχῃ τὸ συμφέρον ὡς ἀντιπολιτευόμενος, νὰ παραμείνῃ.—Κατάστασιν, λέγω, Βουλευτοῦ ὑποχρεουμένου νὰ παραμείνῃ χωρὶς νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα οὔτε τὴν δικαιολογίαν τῆς ψήφου του νὰ ἐκφέρῃ· κατάστασιν τέλος Βουλευτοῦ ἐπαναφέρουσαν εἰς τὴν μνήμην μας τὰ κατὰ κυριολεξίαν βωβὰ Κοινοβούλια, διότι ἔχομεν Βουλευτὴν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐστερημένον τοῦ λόγου, ἀφ’ ἑτέρου δ’ ἔχομεν Βουλευτὴν ἀπόντα μὲν κατὰ πλάσμα, ἐνῷ εἶναι παρὼν καὶ ψηφίζει. Τὸ τοιοῦτον, Κύριοι, κατὰ τὴν ἐμὴν τοὐλάχιστον ἀντίληψιν εἶναι ἀκατανόητον. Δι’ αὐτὸ ἤθελον παρακαλέσει τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅπως ἀναγνωρίζων τὸ πρωτοφανὲς καὶ τὸ παράδοξον τῆς εἰσαγομένης ταύτης διατάξεως ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἤθελεν ἐπιφέρει, ἐν τῇ ἐφαρμογῇ της ἡ διάταξις αὕτη, εὐαρεστηθῇ νὰ ἀποσύρῃ τὴν διάταξιν ταύτην, ἐὰν δὲ μὴ ἀποσύρῃ ταύτην, παρακαλῶ τοῦτον, ὅπως τοὐλάχιστον εἰλικρινέστερον φερόμενος ἀναγράψῃ καὶ τὴν ἔξωσιν, τῆς ὁποίας τότε ἀναγκαῖον ἐπακολούθημα θὰ ἀποτελῇ ἡ διάταξις αὕτη. Ἐπειδὴ ὅμως μετὰ τὰς ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς ἑσπερινὰς δηλώσεις καὶ τὰς τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως βλέπω ὅτι ἐπιμένουσιν εἰς τὴν ἀναγραφὴν τῆς διατάξεως ταύτης, δι’ ἧς ἀφαιρεῖται ὁ λόγος μέχρι λύσεως τῆς συνεδριάσεως, παρατηρῶ ἐπὶ τῆς ἐπιβολῆς ταύτης δύο τινά, εἰς τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀλλαγῇ ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου τούτου· πρῶτον ὡς πρὸς τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει τὴν ποινὴν ταύτην, καὶ δεύτερον ὡς πρὸς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν αὕτη ἐπιβάλλεται. Διότι εἰς ὅλους τοὺς Κανονισμοὺς καὶ εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐφαρμόζουσι ποινὰς πολὺ αὐστηροτέρας τῶν εἰσαγομένων διὰ τοῦ Κανονισμοῦ τούτου, πᾶσα ποινὴ μετὰ τὴν ποινὴν τῆς ἀνακλήσεως εἰς τὴν τάξιν, ἐνίοτε δὲ καὶ αὐτὴ ἡ ἐν τοῖς Πρακτικοῖς ἀναγραφὴ τῆς ἀνακλήσεως ἐπιβάλλεται οὐχὶ πλέον ὑπὸ τοῦ Προέδρου, ἀλλὰ ὑπ’ αὐτῆς ταύτης τῆς Βουλῆς. Πλὴν δὲ τούτου καὶ ὡς πρὸς τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται αὕτη, διότι εἰς ὅλους τοὺς Κανονισμοὺς μετὰ τὴν ποινὴν τῆς ἀνακλήσεως εἰς τὴν τάξιν πᾶσα ποινὴ ἐπιβάλλεται μετὰ ἐξηγήσεις τοῦ καθ’ οὗ ἡ ποινὴ ζητεῖται Βουλευτοῦ. Διὰ τοῦτο καταλήγων, Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω τὴν παράκλησιν, ὅπως διαγράψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ὁλόκληρον τὴν φράσιν ταύτην λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι μόνον ὁ ἐσωτερικὸς νόμος ὁ διέπων τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἀσκεῖ ἐν ταὐτῷ ἐπιρροὴν πολὺ μείζονα τῆς τοῦ Συντάγματος, ὡς ἀναφέρει που ὁ Πιέρ, ἐπὶ τοῦ δημοσίου βίου τῶν ἐλευθέρων λαῶν. Ἐὰν ὅμως ἐπιμείνῃ εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου τούτου ὡς διετυπώθη τελευταίως ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὴν ἀκόλουθον τροπολογίαν μου ἐπὶ ταύτης ἔχουσαν ὡς ἑξῆς: «Μετὰ τὴν ἀναγραφὴν τῆς ἀνακλήσεως εἰς τὴν τάξιν δύναται ὁ Πρόεδρος νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ λόγου τοῦ παρεκτραπέντος Βουλευτοῦ ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος μόνον μετ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς λαμβανομένην δι’ ἀναστάσεως καὶ μετὰ παροχὴν ἐξηγήσεων ἐκ μέρους τοῦ καθ’ οὗ ζητεῖται ἡ ἀφαίρεσις τοῦ λόγου Βουλευτοῦ».

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Νέγρης ἔχει τὸν λόγον.

§129Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Νομίζω ὅτι περιττεύει ἡ συζήτησις μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς ὡς καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἂς ἐπιτραπῇ εἰς ἡμᾶς ἕνεκα ἴσως τῆς μικροτέρας πείρας τῆς τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἴπωμεν τὴν γνώμην ἡμῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, προκειμένου ἰδίως νὰ ἐκδηλώσωμεν ταύτην μετ’ ὀλίγον καὶ διὰ τῆς ψήφου ἡμῶν. Μέχρι τοῦδε πάντοτε παρετηρήσαμεν μετ’ εὐχαριστήσεως ὅτι τὸ κῦρος τοῦ Προέδρου ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ ἦτο γενικῶς ἀνεγνωρισμένον, καὶ ὁσάκις Βουλευτής τις παρεξετρέπετο, φανερῶς ἐν τῷ ἀδίκῳ αὐτοῦ, πάντοτε σύσσωμος ἡ Βουλή, Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις, ἐτάσσετο μὲ τὸν Πρόεδρον.

§130Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ὁποῖος δὲν εἶχε καὶ κουδούνι τότε!

§131Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Συνέβη ἅπαξ ἢ δὶς ἢ τρὶς νὰ δοθῇ ἀφορμὴ ἀδίκως παρὰ Προέδρου, καὶ τότε βεβαίως ἐδιχάζετο καὶ ἡ Βουλὴ καὶ δὲν ἐτάσσετο σύσσωμος παρὰ τῷ Προέδρῳ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς· εἶναι τοῦτο περίστασις, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ τιμωρήσωμεν τὸν Βουλευτήν; νομίζω ὄχι. Οὐδεὶς ἐννοεῖ ὅτι εἴμεθα πρότυπον ἔθνους, καὶ δυστυχῶς ἀκριβῶς ἐπειδὴ δὲν θεωρῶ ἡμᾶς ὡς πρότυπον ἔθνους ἢ Κράτους, διὰ τοῦτο θέλω παρακαλέσει καὶ ἐγὼ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν διάταξιν ταύτην, διότι ἓν καὶ μόνον, τὸ ὁποῖον ἀπομένει εἰς τὴν διάταξιν ταύτην, τροποποιοῦν τὸ παρελθόν, τοῦτο θεωρῶ ὡς τὸ μάλιστα σπουδαῖον καὶ ἐπικίνδυνον, δηλαδὴ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ λόγου ἀπὸ τοῦ Βουλευτοῦ. Τὴν ὥραν, καθ’ ἣν θέλετε ἀφαιρέσει τὸν λόγον ἀπὸ τοῦ Βουλευτοῦ, τοῦ Βουλευτοῦ τοῦ ἤδη ἐν ἐξάψει καὶ συγχύσει εὑρισκομένου, ἐν καταστάσει, καθ’ ἣν δὲν ἀντιλαμβάνεται ὁ ἴδιος τί πράττει, θέλετε διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ λόγου φέρει αὐτὸν εἰς ἀληθῆ ἀπόγνωσιν. Καὶ ἐρωτῶ· τίνι τρόπῳ τότε θέλομεν ἐπιβληθῆ εἰς τὸν παρεκτρεπόμενον Βουλευτήν; Ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς μοὶ εἶπεν ἰδιαιτέρως ὅτι θέλει τότε διακόψει τὴν συνεδρίασιν καὶ ἐλπίζει ὅτι οἱ φίλοι αὐτοῦ θέλουσι πείσει αὐτὸν νὰ συνέλθῃ. Μάλιστα· ἐλπίζω καὶ ἐγὼ τοῦτο. Ἀλλὰ τοῦτο θέλει συμβῆ εὐκολώτερον, ἐὰν δὲν τῷ ἔχῃ ἐπιβληθῆ προηγουμένως ἡ ποινὴ αὕτη. Ἴσως οἱ φίλοι αὐτοῦ δὲν θέλουσι κατορθώσει τοῦτο, ἐὰν εὑρεθῶσιν ἐνώπιον τοῦ τετελεσμένου γεγονότος τῆς ποινῆς καὶ ἐὰν οἱ φίλοι αὐτοῦ δὲν κατορθώσωσι νὰ πείσωσιν αὐτὸν καὶ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν Βουλήν, τότε τρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωμεν σκηνάς, τὰς ὁποίας δὲν εἶδεν ἀκόμη ἡ Βουλὴ ἡ ἡμετέρα. Τοῦτο ἐννοοῦσι πολλοὶ ἐξ ἡμῶν, λέγοντες ὅτι διαφέρομεν τῶν ἄλλων ἐθνῶν, ὅτι σκηναὶ τοιαῦται μέχρι τοῦδε ἐν Ἑλλάδι δὲν συνέβησαν. Μὴ προκαλῶμεν τοιαύτας εἰς τὸ μέλλον. Τοῦτο μὲ ἀναγκάζει νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς πρῶτον νὰ ἐξαλείψωμεν τὴν διάταξιν περὶ ἀφαιρέσεως τοῦ λόγου τελείως, ἀλλ’ ἰδίως, ἐὰν ἐπιμείνητε νὰ μὴ τὴν ἀφαιρέσωμεν, εἶναι ἐπάναγκες, ὅπως εἰς τὸ ἄρθρον 36 ἀφαιρεθῇ ἐπίσης προσθήκη τίς, ἡ ὁποία, ἐάν, καθ’ ἃ μὲ ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἐτέθη ἐντελῶς ἀθῴως, δύναται ὅμως νὰ παρεξηγηθῇ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 36 λέγεται ὅτι: «στρατιωτικὴ δύναμις δὲν δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν αἴθουσαν τῶν συνεδριάσεων εἰμὴ διαταγῇ τοῦ Προέδρου καὶ ἀφοῦ διακοπῇ ἢ διαλυθῇ ἡ συνεδρίασις».

§132Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ διαγραφῇ αὐτό.

§133Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἐννοεῖτε ὅτι τοῦτο ἀκριβῶς δίδει ὑποψίαν ὅτι ἐτέθη χάριν τῆς περιστάσεως ἐκείνης, καθ’ ἣν ἔχει ἀφαιρεθῇ ὁ λόγος, καὶ διακόπτεται ἡ Βουλή, ὅπως ἐκβιασθῇ ὁ Βουλευτὴς νὰ κατέλθῃ τοῦ βήματος. Νομίζω ὅτι καὶ ἡ διάταξις αὕτη πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ. Ἐάν, Κύριοι, τὰς διατάξεις ταύτας ἀφαιρέσωμεν, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν, ὅπως δημοσιευθῇ ἡ ἀνάκλησις εἰς τὴν τάξιν. Ἐὰν εἰς τοῦτο ἐπιμείνῃ ἡ Κυβέρνησις, ἐγὼ εὐχαρίστως θὰ ψηφίσω τοῦτο. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶμαι δυστυχῶς ἠναγκασμένος νὰ καταψηφίσω, εἶναι ἡ ἀφαίρεσις τοῦ λόγου καὶ ἐπίσης τὸ ἐδάφιον δεύτερον, ὡς ἐν τῷ ἄρθρῳ 36 διατυποῦται.

§134Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Πρόκειται, κύριοι Βουλευταί, νὰ λάβωμεν μέτρα πρὸς προστασίαν τῆς τάξεως ἐν τῇ Βουλῇ κατὰ τὰς συζητήσεις. Τὰ μέτρα ταῦτα εἶναι προφανῶς ἐπιεικέστατα καὶ ἡμερώτατα καὶ εὐγενέστατα καὶ ὅ,τι καλὸν ἔχουσιν εἰς ὑπέρτατον βαθμόν. Ἐγὼ δὲν θὰ εἴπω οὔτε μίαν λέξιν, διὰ νὰ ἀποδείξω τοῦτο, διότι σέβομαι τὴν ἀντίληψιν ὅλων ὑμῶν. Μόνον θὰ ὑποβάλω δύο ἐρωτήματα ἢ ἓν διαζευκτικὸν ἰδίως πρὸς τινας ἐγγραφέντας νὰ ὁμιλήσωσι καὶ δηλῶ ὅτι, ἂν ἀπαντῶντες οὗτοι μὲ πείσωσι, τότε θέλω ἐγκαταλείψει τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Βεβαιῶ ὅτι κάμνω σπουδαίως τὰς δηλώσεις ταύτας. Τὸ ἐρώτημα δὲ εἶναι τὸ ἑξῆς. Τὰ λαμβανόμενα μέτρα εἶναι ποιναὶ κατὰ τῆς ἐλευθερίας, κατὰ τῆς ζωῆς, κατὰ τῆς τιμῆς, κατὰ τῆς περιουσίας; Ἢ τὰ μέτρα ταῦτα εἶναι ἁπλᾶ σβεσίματα, γραψίματα καὶ δημοσιεύσεις ἄνευ οὐδενὸς ὑβριστικοῦ χαρακτῆρος καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς συνεπείας πλὴν τῆς συνεπείας τῆς ἐκλογικῆς, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ὑπάρχει πολιτικὸν φρόνημα εἰς τὴν Ἑλλάδα;

§135Γ. ΠΩΠ. Ἡ ἀποβολὴ ἀπὸ τὴν Βουλὴν τί εἶναι; Εἶναι γράψιμον;

§136Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Δὲν λαμβάνεται τοιοῦτόν τι μέτρον. Ἐπαναλαμβάνω νὰ ἐρωτήσω ἀπὸ ὅσα μέτρα λαμβάνονται εἶναι κανὲν ἀπὸ αὐτά, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ σβέσιμον, γράψιμον, δημοσίευσις, αὐτὰ δὲ τὰ σβεσίματα, τὰ γραψίματα καὶ αἱ δημοσιεύσεις ἔχουσι κανένα ὑβριστικὸν χαρακτηρισμὸν δι’ ἐκεῖνον, κατὰ τοῦ ὁποίου λαμβάνονται; καὶ ὅλα αὐτὰ ἔχουσι συνέπειαν ἄλλην τινὰ παρὰ τὴν ἐκλογικήν, καὶ ταύτην ἐν ᾗ περιπτώσει ὑπάρχει πολιτικὸν φρόνημα ἐν Ἑλλάδι; Ἐὰν ἀπαντήσητε καὶ μὲ πείσητε ὅτι ὑπάρχει καὶ ἄλλο τι εἰς τὰ μέτρα ταῦτα, ἐγὼ εἶμαι πρόθυμος νὰ ἐγκαταλείψω τὸ κόμμα μου. Δὲν θὰ εἴπω τίποτε ἄλλο, ἐπειδὴ δὲ ἤκουσα πολλοὺς λόγους καὶ ἐπιχειρήματα πολλά, καὶ εἶναι πιθανὸν νὰ ὑπάρχῃ διάθεσις καὶ δι’ ἄλλα, θὰ παρακαλέσω τοὺς μέλλοντας νὰ ὁμιλήσωσι νὰ φυλάξωσιν αὐτὰ δι’ ἄλλα ζητήματα, διότι οὐδεμίαν θέσιν ἔχουσιν ἐν τῷ προκειμένῳ καὶ εἶναι εἰς βάρος αὐτῶν. Ἢ τουλάχιστον, ἂν πρόκειται νὰ λεχθῶσι καὶ ἄλλα πολλὰ δι’ ἐμὲ εἰς ἀπάντησιν πρὸς τὸ ἄνω ἐρώτημα, παρακαλῶ νὰ λεχθῶσιν ὀλίγα, καὶ νὰ σεβασθῶσιν οἱ ῥήτορες οὕτω τὴν ἀντίληψίν μου, ὅπως ἐγὼ σέβομαι τὴν ἰδικήν των. Λέγω αὐτὰ μόνον ποῦ εἶπον.

§137Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς ἀρνεῖται, κύριοι Βουλευταί, ὅτι εἶναι ἀνέφικτος ἡ εὔρυθμος λειτουργία πολυμελοῦς Σώματος ἄνευ Κανονισμοῦ διαγράφοντος τὸν τρόπον τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἔργων αὐτοῦ. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι συνέλευσις ἀνθρώπων ἐχόντων διαφόρους γνώμας καὶ πολιτικὰς δοξασίας ἤθελε προδήλως καταλήξει εἰς θορυβώδη ἀναρχίαν, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε δύναμις συγκρατοῦσα ἕκαστον ἐντὸς τῆς σφαίρας τῶν δικαιωμάτων καὶ καθηκόντων αὐτοῦ. Ἡ δύναμις ἡ κανονίζουσα ἐν τῇ Βουλῇ τὸν τρόπον τοῦτον εἶναι ὁ Κανονισμός, ὅστις, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς τείνει εἰς τὴν διευκόλυνσιν τῶν συζητήσεων, ἀφ’ ἑτέρου συντελεῖ εἰς τὴν ἀμείωτον τήρησιν τῶν δικαιωμάτων καὶ εἰς τὴν εὐκοσμίαν καὶ ἀξιοπρέπειαν τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος. Βεβαίως εἶναι ἀνάγκη, ὅπως ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς ῥυθμισθῇ ἀναλόγως καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πνεύματος τοῦ Συντάγματος, ὅπερ ἐψηφίσαμεν. Καὶ ἐν πολλοῖς καλῶς ἔχουσιν αἱ μεταβλητέαι διατάξεις, ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ὁ καὶ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ μείνῃ ὡς εἶχεν. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ διαφωνήσω πρὸς τὴν γνώμην αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ἤντλησε δὲ τὴν γνώμην του ἐκ παραδειγμάτων τῆς παρούσης Συνελεύσεως. Παρακολουθῶ, κύριοι Βουλευταί, σχεδὸν ἁπάσας τὰς συνεδριάσεις, δὲν ἐνθυμοῦμαι δὲ παρεκτροπήν τινα Βουλευτοῦ, ὅστις, καίτοι ἀνεκλήθη εἰς τὴν τάξιν, νὰ ἐπέμεινεν εἰς τὴν παρεκτροπήν, ἵνα ἐντεῦθεν προκύψῃ ἀνάγκη βαρυτέρων μέτρων. Ἀφοῦ ὅθεν δὲν ὑπάρχει προηγούμενόν τι, δὲν εἶναι ἀνάγκη τῆς προτεινομένης μεταρρυθμίσεως. Ἐὰν δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν ὅσα συμβαίνουσιν εἰς ἄλλας Βουλάς, δὲν δικαιολογεῖται ὑποστηρίζων τὴν προτεινομένην μεταρρύθμισιν. Ἀλλ’ ὡς ἐξέθηκα, ἐὰν Βουλευτὴς τῆς παρούσης Συνελεύσεως ἐν ταραχῇ καὶ ἐν ψυχολογικῇ ὀργῇ κατὰ τὴν συζήτησιν ὑπέπεσεν εἰς παρεκτροπήν τινα, ἀμέσως παρακληθεὶς οὗτος ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς ἔσπευσε νὰ τὴν ἀνακαλέσῃ. Περιστατικόν τι ἄλλο τεῖνον ὅπως πείσῃ ὑμᾶς περὶ τοῦ ἐναντίου δὲν ἐνθυμοῦμαι τοὐλάχιστον ἐγώ, διότι ἅπαντες οἱ Βουλευταί, ὅσοι ἔλαβον τὸν λόγον κατὰ τὰς συζητήσεις ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ, πάντες οὗτοι ἐτήρησαν τὴν δέουσαν ἀξιοπρέπειαν, σεβασθέντες καὶ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ Κανονισμοῦ μετὰ τὰς γενομένας συζητήσεις θέλει συναινέσει εἰς τὴν διαγραφὴν τῆς προτεινομένης μεταρρυθμίσεως ὡς ἐντελῶς ἀσκόπου. Ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει φρονῶ ὅτι, ἐὰν ὁ παρεκτρεπόμενος Βουλευτὴς στερηθῇ τοῦ δικαιώματος τοῦ ψηφοφορεῖν, τότε ἐν ᾗ περιπτώσει νομοσχέδιόν τι ψηφισθῇ μὲ μίαν ψῆφον, τότε εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία τὴν ἑπομένην ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἶχε τοιόνδε ἢ τοιόνδε ἀποτέλεσμα.

§138Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Αὐτὸ ἐγένετο δεκτὸν ἀπὸ προχθές.

§139Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν αὐτό.

§140Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε καταπαύω τὸν λόγον μου, μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ εἰσηγητὴς θέλει δεχθῆ τὰς ὑποδειχθείσας τροποποιήσεις ἢ διαγραφάς.

§141Γ. ΠΩΠ. Δὲν ἐσκόπουν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ μετάσχω τῆς συζητήσεως περὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Καὶ ἦτο δεδικαιολογημένη ἡ ἀπόφασίς μου ἐκείνη, διότι εἶχον τὴν πεποίθησιν τὴν ἀκράδαντον, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, τοῦ ὁποίου τὴν ἐνέργειαν καὶ τὴν ὑποστήριξιν εἶχεν ἀναλάβει αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις. Ἂν δὲ καὶ οἱ συνάδελφοι οἱ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ἠγόρευσαν καὶ ὡμίλησαν διὰ μακρῶν, βεβαίως δὲν ἔπραξαν τοῦτο ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποτρέψωμεν τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου τούτου περὶ τιμωριῶν ἐπιβαλλομένων εἰς τοὺς Βουλευτάς. Ὡμίλησαν ἀναμφισβητήτως ἀπὸ τῆς ἀρχῆς καὶ ἀπὸ τῆς ἐννοίας τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λόγου, ἀπὸ τῆς ἀρχῆς καὶ ἀπὸ τῆς ἐννοίας τῆς κοινοβουλευτικῆς ἰσότητος. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὁσάκις ἔχει νὰ εἰσηγηθῇ πρᾶγμά τι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι συμφυὲς πρὸς τὸν ἑλληνικὸν χαρακτῆρα, πρὸς τὰς ἑλληνικὰς περὶ ἐλευθερίας γνώμας, γνώμας ἐλευθέρως ἑδραζομένας πάντοτε ἐπὶ τῆς νομιμοφροσύνης, ἔχει τὴν εὐχέρειαν νὰ ἀρύηται τὰ παραδείγματα αὐτοῦ ἐκ μακρυνῶν χωρῶν. Εὗρε δὲ νῦν συνεπίκουρον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ προσεκόμισεν ἐνώπιον ἡμῶν φόρτον ὁλόκληρον Κανονισμῶν, οἵτινες ῥυθμίζουσι τὰς ἐργασίας ξένων Κοινοβουλίων. Δὲν θέλω νὰ μακρηγορήσω, διότι εἰς τὴν συνείδησιν ἑκάστου ἡμῶν εἶναι γνωστὸν κατὰ ποῖον τρόπον εἰς τὰ Κοινοβούλια, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι Κανονισμοί, τοιοῦτοι διετυπώθησαν, ἐψηφίσθησαν καὶ διεμορφώθησαν σὺν τῷ χρόνῳ, εἰς τὰ Κοινοβούλια ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων ἡ πρώτη ὕπαρξις εἶναι παραχώρησις γενομένη ὑπὸ τοῦ μονάρχου, καὶ οὐχὶ εἰς ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων ἡ ὕπαρξις ὀφείλεται καὶ ἀντλεῖται ἐκ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁ ὁποῖος ἀρύεται τὰ παραδείγματα αὐτοῦ ἐκ τῶν ξένων, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν δημιουργίαν θεσμῶν οὐδέποτε συνυφανθέντων πρὸς τὰς πολιτικὰς ἰδέας τῆς χώρας ἡμῶν, λησμονεῖ νὰ ἀρυσθῇ καὶ διδάγματα ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατέχουσι τὴν ἐκτελεστικὴν Ἀρχὴν τῶν φιλελευθέρων χωρῶν. Ὁ θέλων νὰ εἰσηγηθῇ Κανονισμοὺς ὀφείλει τῶν ἐργασιῶν ἑνὸς Κοινοβουλίου νὰ γνωρίζῃ τὰ στοιχεῖα, κατὰ τὰ ὁποῖα ἓν κοινοβουλευτικὸν Σῶμα ἐν τῇ ἀξιοπρεπείᾳ αὐτοῦ καὶ ἐν τῇ ἐκπροσωπήσει τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας ἔχει δικαίωμα μόνον ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας νὰ κανονίζῃ τὰ τῆς αὐτονομίας αὐτοῦ. Εἰς οὐδὲν Κοινοβούλιον εἶναι ἐπιτετραμμένον, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, τοῦ ὁποίου γνωρίζομεν τὴν λαϊκὴν καταγωγήν, νὰ παρεμβαίνῃ ἡ Κυβέρνησις ἢ καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅστις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἡμῶν οὐδὲν ἄλλο ἐκπροσωπεῖ ἢ τὴν θέλησιν τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τύπους καὶ κατ’ οὐσίαν, διότι ἀπὸ τῆς ψήφου τῆς πλειονοψηφίας προέρχεται, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ παρεμβαίνῃ ὡς εἰσηγητὴς μάλιστα τοῦ σχεδίου Κανονισμοῦ. Διότι οὕτω καταλύουσι τὰ δικαιώματα τῆς αὐτονομίας τῆς Βουλῆς ὡς Σώματος ἐκπροσωποῦντος τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν. Ἔχω ἐνώπιόν μου τὴν τελευταίαν, τὴν πρόσφατον ἔκδοσιν συγγράμματος περιλαμβάνοντος τὰς περὶ τούτου θεωρίας, τὸ ὁποῖον λέγει «ὅτι εἶναι ἀρχὴ ἀπαράβατος, ὅπως οὐδέποτε παρεμβαίνῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς συζητήσεις περὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῶν Βουλῶν». Καὶ γίνεται τοῦτο ἐν Γαλλίᾳ, γίνεται ἐν Γερμανίᾳ, ὅπου Γερμανὸς συνταγματολόγος προσθέτει ὅτι τὸ Ῥάϊχσταγ «εἶναι κυρίαρχον ἐντὸς τοῦ κύκλου τῆς αὐτονομίας του. Οὐδὲν ἄλλο διάμεσον ὄργανον οὔτε Κυβέρνησις συμμετέχει προκειμένου περὶ συντάξεως, καταργήσεως καὶ ἑρμηνείας τοῦ Κανονισμοῦ». Τοῦτο γίνεται ἐν Γαλλίᾳ, ἐν Ἰταλίᾳ, ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ πανταχοῦ, ὅπου ὑπάρχει εὐλάβεια πρὸς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν καὶ δύναμιν. Ἀλλά, ὅτε ἔρχεται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου σήμερον ὁ προχθὲς αἰσιοδοξῶν καὶ χειροκροτούμενος, ἕνεκα τῆς αἰσιοδοξίας του, ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ ἐξαγγείλῃ ἀντιθέτως, ὅτι τὸ Κράτος ἡμῶν ἔπαυσε νὰ εἶναι τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον θὰ νικήσῃ εἰς εὔθετον χρόνον, ὅτε ἔρχεται, λέγω, μετὰ εἰκοσιτετράωρον ὡς Κασσάνδρα πενθοῦσα καὶ θρηνεῖ τὴν ἐξασθένησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀπὸ τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν κατέχει, τῆς θέσεως τῆς ὑπευθύνου, βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσδοκῶμεν ἀλλοίαν τὴν διαμόρφωσιν τοῦ Κανονισμοῦ καὶ εὐλάβειαν πλείονα πρὸς τὸ Σῶμα τοῦτο, εἰμὴ τὴν παρέμβασιν καὶ εἰς τὴν αὐτονομίαν τοῦ Κοινοβουλίου τῆς ἐκτελεστικῆς Ἀρχῆς. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχων τὴν γνώμην ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐγένετο τὸ ἐξουθένομα τῶν λαῶν καὶ ἔχων τὴν ὑπερηφάνειαν νὰ προΐσταται λαοῦ, τὸν ὁποῖον αὐτὸς οὗτος καταδικάζει, βεβαίως καὶ πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ, ἡμᾶς, δὲν προσδοκῶμεν ἵνα ἐπιδείξῃ μείζονα προσοχήν, οὐδ’ εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, ἥτις τὸν περιστοιχίζει, μείζονα εὐλάβειαν. Δὲν πρόκειται, κύριοι συνάδελφοι, συνεπῶς περὶ τοῦ ἂν θὰ ψηφισθῇ ἢ οὐ τὸ ἄρθρον. Δι’ ἡμᾶς ἀρκοῦσιν ἄλλαι τινὲς ὁμολογίαι γενόμεναι πρὸ μικροῦ ὑπὸ τοῦ κατελθόντος τοῦ βήματος κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἔχομεν τὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἡ ὁποία ἀληθῶς ἀνακουφίζει ἡμᾶς, διότι περισώζει τὴν πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον ὀφειλομένην εὐλάβειαν, μὲ κίνδυνον μειώσεως τῆς ἀπαρασαλεύτου πίστεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Ἡ ὁμολογία εἶναι ὅτι δὲν ὑπῆρξε παράδειγμα κατὰ τὸ παρελθόν, τὸ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως κοινοβουλευτικὸν παρελθόν, καθ’ ὃ αἱ Βουλαὶ νὰ δώσωσι δείγματα τοιαύτης ἀνοικείου συμπεριφορᾶς, ὥστε νὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῶσι μέτρα, οἷα περιλαμβάνονται ἐν τῷ ἄρθρῳ 32 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔλεγεν, ὅτι ἐκ τῆς Βουλῆς τῆς παρούσης καὶ ἡμῶν πάντων ἀρύεται τὸ δεδομένον, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιβάλῃ δεσμὰ εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου ὑπὸ τὸ πρόσχημα εὐπρεπείας. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἔχουσι δικαίωμα οὕτω νὰ κρίνωσιν ἢ νὰ μορφώνωσι γνώμην προκειμένου περὶ Βουλῆς, ἡ ὁποία περιβάλλει αὐτοὺς διὰ τῆς παμψηφίας της. Ἔχομεν ὅμως συγχρόνως τὴν δήλωσιν καὶ τὴν διαμαρτυρίαν ὅτι δὲν στρέφεται καθ’ ἡμῶν τῶν ἀντιπολιτευομένων ἡ τοιαύτη ἀπόφασις, ἀφοῦ ἐξ ἡμῶν δὲν ἐδόθη ἀφορμή. Καθ’ ὑμῶν πάντων λοιπὸν στρέφεται. Ψηφίσατέ τον. Ἡμεῖς δὲν θὰ ἀντιδράσωμεν, διότι δὲν πρόκειται ἐπὶ τέλους περὶ θέματός τινος, τοῦ ὁποίου ἡ διάρκεια θὰ εἶναι τόση, ὅση θὰ εἶναι καὶ ἡ διάρκεια ἴσως καὶ τῆς Βουλῆς ταύτης. Πρόκειται περὶ νομοθετήματος, τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως θὰ μεταβληθῇ εἰς τὴν πρώτην ἀντίξοον πνοήν, ἡ ὁποία θὰ φέρῃ ῥεύματα δροσίζοντα τὴν αὐχμηρότητα ἰδεῶν τοιούτων, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται εἰμὴ νὰ συγκαλύπτωσι τὸ σπέρμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, ὡς εἶπεν ὁ κ. ἐκ Μεσσηνίας συνάδελφος, ἐξεδηλώθη ἐπανειλημμένως ἤδη ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ Συντάγματος, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καρποφορήσωσι διάφοροι διατάξεις, πλὴν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται ὑπὸ τὴν ψῆφον ἡμῶν. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω. Αἱ Βουλαὶ τοῦ μέλλοντος, Βουλαὶ ὁπωσδήποτε ἐρχόμεναι εἴτε ὅπως πάντες εὐχόμεθα εἴτε ὅπως τὰ πράγματα ἐξωθοῦσι νὰ ἔλωσι, θ’ ἀποκαταστήσωσιν ἐκεῖ, ὅπου ἀρχικῶς ὡδήγησεν ὁ πρῶτος τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων Κανονισμός. Ἐκεῖ, ὅπου ἡ ἀντίληψις τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ λόγου ἑνὸς καὶ μόνον Βουλευτοῦ ἦτο συμφυὴς πρὸς τὴν ἀντίληψιν τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ λόγου ἀπὸ τῆς Βουλῆς ὁλοκλήρου. Αὐτὸ ἦτο τὸ πνεῦμα τοῦ ἀρχικοῦ Κανονισμοῦ, ὅστις ἐν ἄρθρῳ 32 ἔδιδε τὸν ἀληθῆ τόνον τῆς σεμνότητος πρὸς τὴν ὑπεροχὴν τῆς θέσεως τοῦ Προέδρου, ἀλλὰ καὶ τῆς εὐλαβείας πρὸς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν, ἵνα ἐν ὁμοιομορφίᾳ ἐκδηλῶται τὸ θέλημα ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους. Διότι εἰς ὁλόκληρον τὸ ἔθνος καὶ οὐχὶ εἰς ὁμάδα τῶν ἐκλογέων ἀνήκει ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν. Ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, συμφώνως πρὸς τὸν ἀρχικὸν Κανονισμόν, καθ’ ἣν περίπτωσιν προυκαλεῖτο θόρυβος, σκηναὶ ἀνοίκειοι, ἀνίστατο τῆς θέσεώς του, ἔκρουε τὸν κώδωνα καὶ διέκοπτε τὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς. Διότι δὲν ἤθελε νὰ μείνῃ νεκρὸν οὐδὲ ἓν μέλος τοῦ Σώματος, ἀλλ’ ἐνόμιζεν ὅτι ἔπρεπε πρὸς στιγμὴν νὰ νεκρωθῇ ὁλοκλήρου τοῦ Σώματος ἡ φωνή, διότι ἡ φωνὴ ἑνὸς ἑκάστου ἐξ ἡμῶν εἶναι φωνὴ πάντων ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐκπροσωποῦμεν τὸ ἔθνος. Αὐτὸ ἦτο τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἐμόρφωσε τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ εἶναι ἀναμφισβητήτως μεγάλη ἡ ἠθικὴ τιμωρία ἡ ἐπιβαλλομένη εἰς τὸν Βουλευτήν, ὅστις ἐγίνετο ἀφορμή, ὅπως καὶ ἐπὶ δευτερόλεπτον ἀκόμη ἀνασταλῇ καὶ ἀνακοπῇ ἡ φωνὴ τοῦ ἔθνους, τῆς ὁποίας καὶ αὐτὸς ἀπετέλει ἕνα δονισμόν, ἕνα ἦχον, ἀλλ’ ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἄλλη ὁλότης τῆς ἐθνικῆς φωνῆς. Οὕτω διῆλθε τὸ Κράτος ἡμῶν ὁλόκληρον βίον, 65 ἐτῶν, βίον κοινοβουλευτικόν, ὅστις ἀποτελεῖ ἀληθῶς τὸ σέμνωμα τῆς παραστάσεως, ἀποτελεῖ εἰκόνα μοναδικὴν εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ χρονικὰ εὐλαβείας πρὸς ἑαυτὸν ἑνὸς ἑκάστου Βουλευτοῦ καὶ εὐλαβείας πρὸς ὅλους ὑφ’ ἑκάστου. Δὲν ὑπάρχει ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῶν συγχρόνων Κοινοβουλίων οἷον τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον. Διότι ἐν αὐτῷ μία καὶ μόνη, κεχωρισμένων καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀφετηρίας ὁρμωμένων ἀνθρώπων, ἀνίσταται ἰδέα, ἡ ἰδέα τοῦ ἔθνους καὶ τῆς ἑνότητος αὐτοῦ. Τοῦ βίου τούτου ὁλοκλήρου τοῦ κοινοβουλευτικοῦ τῆς Ἑλλάδος θέλετε πρὸς στιγμὴν ν’ ἀνακόψητε τοῦτον, ἵνα εἰσηγηθῆτε ὑπὸ προσχήματα ποικίλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐλέγχουσι παρέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν αὐτονομίαν τῆς Βουλῆς καὶ τὰ ὁποῖα οὔτε ἡ φύσις οὔτε ἡ ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου ἀνηνέχθη ποτέ. Συμπράξατε εἰς τοῦτο. Ἡ νέα ὅμως Βουλὴ ὁθενδήποτε καὶ ὁπωσδήποτε ἐρχομένη θὰ καταρρίψῃ τὸ ἔργον, ὥστε νὰ ἐπανέλθῃ ἐκεῖ, ἔνθα ὑπῆρχεν ἡ ἁγνότης τοῦ φρονήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένοι οἱ κύριοι Μιχαλέας, Πατσουράκος καὶ Κουλουμβάκης, διὰ τρίτην ὅμως φοράν·

§143Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ὑποχρέωσις τοῦ κ. Προέδρου νὰ ἀναιρέσῃ τὴν ὕβριν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε κατὰ τοῦ λαοῦ.

§144Μ. ΓΑΛΑΝΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι ὑπάρχει ὑπόκρισις καὶ δόλος, πρέπει ὅμως νὰ γίνῃ παραδεκτὸν ὅτι ὑπάρχει πάντως πλάνη καὶ παρανόησις. Ὑπάρχει πλάνη καὶ παρανόησις προκειμένου περὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἐλευθεριῶν εἰς πλείστους τῶν παρ’ ἡμῖν ἐγκεφάλων. Καθώς τινες πλανῶνται περὶ τοῦ λεγομένου ἐλευθερίας τῆς σκέψεως, ὑπολαμβάνοντες τοιαύτην τὴν ἀναρχίαν καὶ τὴν κακοποιὸν ἀκυβερνησίαν αὐτῆς, ἀπαραλλάκτως ἄλλοι πλανῶνται προκειμένου περὶ τῶν πολιτικῶν καὶ κοινοβουλευτικῶν ἐλευθεριῶν. Ἡ ἐλευθερία δὲν δύναται νὰ διαχωρισθῇ ἀπὸ τῆς ἰδέας τῆς εὐπρεπείας καὶ τῆς κοσμιότητος· ἐλευθερία δέ, ἀσκουμένη κατὰ τρόπον ἀντιτιθέμενον πρὸς τὴν εὐκοσμίαν καὶ τάξιν, εἶναι κατάχρησις τῆς ἐλευθερίας, αἴρουσα ἐντελῶς πᾶσαν ἰδέαν καὶ πᾶσαν αὐτῆς ὑπόστασιν. Φρονῶ καὶ ἐγώ, ὅπως φρονοῦσιν ὅλοι, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ζωηρότατον τὸ αἴσθημα τῆς ἐλευθερίας· ἀλλὰ ἀλλοίμονον ἂν ἐγίνετο παραδεκτόν, ὅτι ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἡ πολιτικὴ καὶ κοινοβουλευτικὴ ἐλευθερία συγχέεται πρὸς τὴν πολιτικὴν ἀναρχίαν καὶ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἀκολασίαν! Ὑπῆρξαν ἐποχαὶ ἐν τῇ μακρᾷ ἱστορίᾳ τῶν Ἑλληνικῶν Πολιτειῶν, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ἄλλοτε κοσμίως ἀσκουμένη ἐλευθερία μετετράπη εἰς εἶδός τι ἀναρχίας. Ἡ πολιτικὴ ἐκείνη ἀναρχία ὑπῆρξε τὸ ἐξαγόμενον διανοητικῆς καὶ ἠθικῆς ἀσυστασίας ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν πεπλανημένων καὶ ἀνατρεπτικῶν τῆς Φιλοσοφίας συστημάτων· ἀλλ’ ἡ τοιαύτη τροπή, ἀντὶ νὰ ἐνισχύσῃ τὴν πολιτικὴν ἐλευθερίαν, κατηδάφισε καὶ ἀνέτρεψεν αὐτὴν καθ’ ὁλοκληρίαν. Τὰ μέτρα, τὰ προβαλλόμενα ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ ἐναντίον τῆς ἀφορήτου καταχρήσεως τοῦ λόγου, καθ’ ὃν τρόπον προβάλλονται, βαθμηδὸν καὶ κατὰ σύστημα, φρονῶ ὅτι, ἀντὶ νὰ καταλύσωσι τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, θέλουσι τοὐναντίον ἐξυπηρετήσει σπουδαίως αὐτήν. Φρονῶ ἀκόμη, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, οἱ ὁποῖοι ἤθελον τεθῇ ὑπὸ τὴν ἐπιρροὴν τῶν μέτρων τούτων, θέλουσι καταστῆ ἐκ τούτου ἰσχυρότεροι ἐν τῷ ἀντιπολιτευτικῷ αὐτῶν σταδίῳ. Διότι δὲν πρέπει νὰ μᾶς λανθάνῃ ἡ ἑξῆς ἀλήθεια· ὅτι πολύτιμοι παράγοντες τοῦ Κοινοβουλίου, ἐνασκοῦντες τὸ ἔργον τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀσκοῦσιν αὐτὸ κατὰ τρόπον ἀσθενῆ, οὐχὶ δι’ ἄλλον λόγον, παρὰ διότι δὲν ὑπάρχει ὅριον εἰς τὸ μέτρον τῆς ἀντιπολιτεύσεώς των. Ἡ κοινὴ συνείδησις δὲν ἀποστέργει τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἐννοεῖ καὶ ἀξιοῖ ὅμως αὐτὴν προσήκουσαν καὶ σκόπιμον ἀντιπολίτευσιν, μέτρα δὲ τείνοντα εἰς τὸ νὰ χαλινώσωσι τὴν ὁρμὴν τὴν ἀντιπολιτευτικὴν καὶ νὰ περιορίσωσιν αὐτὴν ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἀληθοῦς ἐλευθερίας καὶ ἐντὸς ἄρα τῶν ὁρίων τῆς εὐπρεπείας καὶ τῆς τάξεως, ἀντὶ νὰ εἶναι ἀντικοινοβουλευτικά, φρονῶ ὅτι εἶναι κατ’ ἐξοχὴν κοινοβουλευτικά. Ἀσκῶν ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου ἔργον, τὸ ὁποῖον μὲ φέρει πολλαχοῦ τῶν κέντρων τῶν Ἑλληνικῶν, ὀφείλω νὰ μὴ ἀποκρύψω, ὅτι κατεῖδον καὶ ἐψηλάφησα, οὕτως εἰπεῖν, δυσφορίαν τινά, διότι ἄνδρες, ἀξίας ἄλλως τε ὡμολογημένης ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ, ἐχρησιμοποίησαν τὴν ἀντιπολίτευσιν αὐτῶν κατὰ τρόπον, ὅστις ἀδικεῖ αὐτούς, καὶ δὲν τοὺς καθιστᾷ χρησίμους καὶ ἀποτελεσματικοὺς παράγοντας ἐν τῇ κοινοβουλευτικῇ ἡμῶν λειτουργίᾳ. Οὐδ’ εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ κατάχρησις τῶν προτεινομένων μέτρων κατὰ τρόπον δυνάμενον νὰ ἀποβῇ εἰς πραγματικὴν βλάβην τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐλευθερίας. Διότι εἶναι ἀδύνατον ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ κατέχωσι τὴν Ἀρχὴν σήμερον, νὰ λησμονήσωσιν ὅτι, κατὰ τὸν νόμον τῆς ἀντιστροφῆς τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων, ἰσχύοντα τὰ μάλιστα ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ πεδίου, θὰ ἀντιστραφῇ ἡμέραν τινὰ ἡ θέσις συμπολιτευομένων καὶ ἀντιπολιτευομένων, θὰ ἔχωσι δὲ πάντοτε ὑπ’ ὄψει των, ὅτι οἱαδήποτε τυραννία ἐξασκουμένη ὑπ’ αὐτῶν θὰ ἀποβῇ ποτε εἰς ἄμετρον τυραννίαν ἀσκηθησομένην κατ’ αὐτῶν· οὕτω, μεριμνῶντες καὶ περὶ τῆς ἀσφαλείας τῆς ἰδίας αὐτῶν ἐλευθερίας, θὰ σεβασθῶσι τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἀντιπολιτευομένων, μόνον δ’ ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν κατέστη ἀναπόδραστος ἡ λῆψις μέτρου αὐστηροῦ, μόνον τότε ὁ Κανονισμὸς θὰ ἔλθῃ νὰ ἀσκήσῃ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ προβλεπόμενα μέτρα. Οὐδὲ πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι παρὰ τὴν Συμπολίτευσιν ὑπάρχει καὶ Ἀντιπολίτευσις, ἥτις, ὁσονδήποτε ἀσθενὴς καὶ ἂν εἶναι, διαθέτει πάντοτε ἠθικῶς δύναμιν ἱκανήν. Ὅτι δ’ ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἄσκησις τῶν μέτρων τοῦ Κανονισμοῦ δὲν εἶναι ἐπαρκῶς δεδικαιολογημένη ὑπὸ τῶν πραγμάτων, θέλει ἀνάψει θύελλα καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, θύελλα, ἥτις θὰ βλάψῃ οὐχὶ ἐκείνους, ἐναντίον τῶν ὁποίων τὰ μέτρα ἐφαρμόζονται, ἀλλ’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐφαρμόζουσιν αὐτὰ ἀδίκως, ἀκαίρως καὶ ἀτόπως. Διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἑπομένως ὁ Κανονισμὸς εἰς τὰ πειθαρχικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα προβλέπει, ἀνάγκη νὰ ὑπάρξῃ διαγωγὴ ἐντελῶς ἔκτροπος καὶ ἀφόρητος, ἡ ὁποία οὐδεμιᾶς ὑπερασπίσεως δύναται νὰ τύχῃ οὔτε ἐν τῇ Βουλῇ οὔτε ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει. Οὐδεὶς δὲ θ’ ἀρνηθῇ ὅτι, ὑπαρχούσης τοιαύτης περιπτώσεως καὶ συντρεχόντων τοιούτων ὅρων, θὰ εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος ὁ παρεκτρεπόμενος Βουλευτὴς ὁ θέλων νὰ τυραννῇ ὁλόκληρον Σῶμα καὶ νὰ παρέχῃ παράδειγμα ἀκοσμίας καὶ οἰκτρᾶς συμπεριφορᾶς πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι λεγόμεθα πατέρες τοῦ ἔθνους, καὶ ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα τοιοῦτοι· ὀφείλομεν τουτέστι νὰ εἴμεθα ὑπόδειγμα εἰς τὸν λαὸν πάσης κοσμιότητος καὶ πάσης εὐπρεπείας, ἀληθινοὶ αὐτοῦ παιδαγωγοί. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου εὑρέθησαν παραδείγματα μὴ τείνοντα πρὸς τοιαύτην λαϊκὴν ἠθικὴν ἐποικοδομήν. Τὸ πνεῦμα τὸ Ἑλληνικὸν καὶ ἡ Ἱστορία ἡ Ἑλληνικὴ εἶναι ἀναντιρρήτως πνεῦμα ἐλευθερίας καὶ ἱστορία ἐλευθερίας· ἀλλ’ ὀρθῶς ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι παρεξηγοῦμεν τὴν Ἑλληνικὴν συνείδησιν, καὶ ἔχομεν ἀντίληψιν οὐχὶ τόσῳ τιμητικὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἂν ἠθέλομεν νὰ τὸν θέσωμεν ἐκτὸς τῶν ὅρων, εἰς τοὺς ὁποίους ὑποτάσσονται λαοὶ ἄλλοι, ὅρων δέ, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ἀπόρροια τῆς ἰδιοσυγκρασίας τῶν λαῶν ἐκείνων, ἀλλ’ ἠθικῶν ἀρχῶν, αἵτινες δικαιοῦνται νὰ ῥυθμίζωσι τὸν βίον οἱουδήποτε λαοῦ καὶ οἱουδήποτε ἔθνους. Ἑπομένως, χωρὶς νὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν περισσότερον, φρονῶ ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δύναται νὰ ψηφισθῇ χωρὶς οὐδένα φόβον, μᾶλλον ὡς συμβολὴ εἰς τὴν ἀληθῆ κοινοβουλευτικὴν ἐλευθερίαν, καὶ ἔχομεν τὴν ἐλπίδα, ὅτι αἱ διατάξεις αὐτοῦ, ἀκριβῶς διότι εἰσάγουσι περιστολήν τινα εἰς ἐλευθερίαν, ἥτις τείνει νὰ ὑπερβῇ πᾶν ὅριον ἐλευθερίας, θέλουσι καταστήσει τοὺς Βουλευτὰς πλειότερον προσεκτικούς, ὥστε εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ Σώματος τούτου νὰ φέρωνται κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος καὶ αὐτοὺς νὰ τιμᾷ καὶ ἀξίους νὰ τοὺς καθιστᾷ εἰς τὸ νὰ παρέχωσι πρὸς τὸν λαὸν ὑπόδειγμα διαγωγῆς ἀξίας γνησίων πατέρων τοῦ ἔθνους. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν θὰ θεωρηθῶ ὅτι εἰσέρχομαι ἐπὶ ἐδάφους θεολογικοῦ, ἂν ἤθελον ὑπενθυμίσει ῥῆσίν τινα ἐκ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Ἰακώβου, ἥτις λέγει· «εἴ τις δοκεῖ θρῆσκος εἶναι ἐν ὑμῖν, μὴ χαλιναγωγῶν γλῶσσαν αὑτοῦ, ἀλλ’ ἀπατῶν καρδίαν αὑτοῦ, τούτου μάταιος ἡ θρησκεία». Δὲν γνωρίζω ὑψηλοτέραν ἔξαρσιν τῆς ἠθικῆς σπουδαιότητος, ἣν κέκτηνται διὰ τὸν ἄνθρωπον καθόλου ἡ σεμνότης καὶ ἡ ἐγκράτεια περὶ τὴν γλῶσσαν. Μεταφέρων δὲ τὴν ἀλήθειαν ταύτην ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ ἐδάφους θὰ ἔλεγον, ὄχι ἀτόπως, πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπερβολικώτεροι καὶ σφοδρότεροι ζηλωταὶ τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐλευθεριῶν, ὅτι, «εἴ τις δοκεῖ ἐλεύθερος εἶναι ἐν ὑμῖν, μὴ χαλιναγωγῶν γλῶσσαν αὑτοῦ, ἀλλ’ ἀπατῶν καρδίαν αὑτοῦ, τούτου μάταιος ἡ ἐλευθερία.» (Ἐπιδοκιμασίαι).

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδενὸς ἑτέρου ἐγγεγραμμένου κηρύσσομεν περατωμένην τὴν συζήτησιν. Τὸ σχετικὸν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἔχει οὕτως: Ἄρθρον 32.— «Προκειμένου ὁ Πρόεδρος νὰ διατάξῃ τὴν ἀναγραφὴν τῆς ἀνακλήσεως εἰς τὴν τάξιν παρεκτραπέντος Βουλευτοῦ ἐν τοῖς Ἐπισήμοις Πρακτικοῖς, ἐγείρεται προηγουμένως τῆς θέσεώς του καὶ προαναγγέλλει τὴν τοιαύτην του ἀπόφασιν καλῶν τὸν Βουλευτὴν νὰ δικαιολογηθῇ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ εὕρῃ ἐπαρκεῖς τὰς δικαιολογίας, ἀποφαίνεται δι’ ἀναστάσεως καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς συζητήσεως. Ἐὰν ὁ Βουλευτὴς δὲν θελήσῃ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν παρεκτροπήν του εἴτε ἀνακαλῶν ἀπρεπεῖς φράσεις, ἃς τυχὸν ἐξεστόμησεν, εἴτε παρέχων ἐξηγήσεις διὰ πᾶσαν τοῦ Κανονισμοῦ παράβασιν, ὁ Πρόεδρος διατάσσει τὴν ἀναγραφὴν τῆς ἀνακλήσεως εἰς τὴν τάξιν ἐν τοῖς Ἐπισήμοις Πρακτικοῖς. Τοῦτ’ αὐτὸ πράττει, καὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν εὕρῃ ἐπαρκεῖς τὰς ἐξηγήσεις τοῦ Βουλευτοῦ. Ὁ Βουλευτής, ὅστις ἀνεκλήθη εἰς τὴν τάξιν καὶ ἐπιμένων ἐν τῇ παρεκτροπῇ προυκάλεσε τὴν ἀναγραφὴν τῆς ἀνακλήσεως ἐν τοῖς Ἐπισήμοις Πρακτικοῖς, λογίζεται ἀπὼν καθ’ ὅλην τὴν συνεδρίασιν. Οὔτε εἰς τὰ Ἐπίσημα οὔτε εἰς τὰ Ἐστενογραφημένα Πρακτικὰ ἀναγράφονται οἱ λόγοι του οὔτε ἀναγινωσκομένου τοῦ καταλόγου ἐκφωνεῖται τὸ ὄνομά του. Ἐὰν καὶ μετὰ ταῦτα ὁ Βουλευτὴς προκαλῇ ἀταξίαν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐξακολουθῇ θορυβῶν, ὁ Πρόεδρος ἐρωτᾷ τὴν Βουλήν, ἂν ἡ κατὰ τοῦ Βουλευτοῦ ἀπόφασις πρέπει νὰ δημοσιευθῇ διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀποσταλῇ πρὸς τοιχοκόλλησιν εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν δήμων τῆς περιφερείας, ἐξ ἧς ἐκλέγεται. Ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται ἄνευ συζητήσεως καὶ δι’ ἀναστάσεως. Εἰς τὸν Βουλευτήν, ὅστις προυκάλεσε τὴν ἀναγραφὴν τῆς ἀνακλήσεως αὑτοῦ εἰς τὴν τάξιν ἐν τοῖς Ἐπισήμοις Πρακτικοῖς, δὲν δίδεται πλέον ὁ λόγος ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ ἡ ἐπὶ τοῦ ἰδίου θέματος συζήτησις». Ὑπάρχει πρότασις περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἀνεγνώσθη λέγουσι «ναί», οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «ὄχι». (Ἐνεργεῖται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν κυρίων Π. Λαγοπάτη καὶ Ν. Βάρθη κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 154· ὑπὲρ τῆς προτάσεως 138· 14 κατ’ αὐτῆς καὶ 2 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως τὸ ἄρθρον ἐγένετο δεκτὸν ὡς ἀνεγνώσθη. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 10ην μ. μ. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ἄρθρον 34ον (ἀναγινώσκεται):

§148Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω ποῖον εἶναι τὸ πνεῦμα τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου τούτου, τὸ ὁποῖον σὺν τοῖς ἄλλοις λέγει ὅτι οἱ Βουλευταὶ δὲν δύνανται νὰ ἀπουσιάσωσιν ἄνευ ἀδείας τοῦ Προέδρου, ἣν ἐκδίδει καὶ ὑπογράφει οὗτος λαμβάνων προηγουμένως τὴν συναίνεσιν τῆς Βουλῆς, ἂν πρόκειται νὰ χορηγηθῇ ἄδεια διὰ τὸ Ἐξωτερικὸν ἢ διὰ τὸ Ἐσωτερικόν, ἀλλὰ διὰ χρόνον μείζονα τῶν πέντε ἡμερῶν.

§149Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Πρόεδρος). Μέχρι πέντε ἡμερῶν.

§150Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Διὰ τῆς ἀδείας αὐτῆς ὁ Βουλευτὴς θεωρεῖται παρὼν ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὴν ἀποζημίωσιν;

§151Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Βεβαίως· ὁ ἐπ’ ἀδείᾳ Βουλευτὴς εἶναι παρών.

§152Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 76 τοῦ Συντάγματος, ὅπερ λέγει «ἐν ἀπουσίᾳ Βουλευτοῦ ἐπὶ πλείονας τῶν πέντε συνεδριάσεων κατὰ μῆνα, ἄνευ ἀδείας τῆς Βουλῆς, ἐν τακτικῇ ἢ ἐκτάκτῳ Συνόδῳ, κρατοῦνται ἐκ τῆς ἄνω ἀποζημιώσεως δρ. εἴκοσι δι’ ἑκάστην συνεδρίασιν», ὥστε ἐκτὸς τῶν πέντε ἡμερῶν, τὰς ὁποίας δίδει ὁ Πρόεδρος, δύναται νὰ ἀπουσιάσῃ ἄνευ ἀπωλείας τῆς ἀποζημιώσεως καὶ ἄλλων πέντε ἡμερῶν.

§153Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μάλιστα.

§154Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ ἄρθρον 76 τοῦ Συντάγματος εἶναι περιττόν, διότι ὁ Πρόεδρος δύναται νὰ δίδῃ ἄδειαν ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ. Ὁ Πρόεδρος δύναται νὰ δίδῃ ἄδειαν πέντε ἡμερῶν καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἀδείας τῶν πέντε ἡμερῶν νὰ δώσῃ ἄλλην ἄδειαν, καὶ οὕτω πως τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος γίνεται κενὸν γράμμα.

§155ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι ἀντισυνταγματικόν.

§156Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Καθαρώτατον ἀντισυνταγματικόν.

§157Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Νὰ τεθῇ «συναινέσει τῆς Βουλῆς».

§158Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἔχετε τὸ δεύτερον μέρος, διὰ τοῦ ὁποίου τίθεται εἷς περιορισμὸς εἰς τὴν ἄδειαν τοῦ Βουλευτοῦ, δηλαδὴ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐπ’ ἀδείᾳ Βουλευτῶν οὐδέποτε πρέπει νὰ ὑπερβαίνῃ τὸ ἕκτον τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν ἐκλεγομένων Βουλευτῶν. Μὲ μίαν τοιαύτην ἄδειαν πάλιν τὸ πνεῦμα τοῦ ἄρθρου 76 τοῦ Συντάγματος δὲν θὰ ἐκπληρωθῇ. Γνωρίζετε διὰ τοὺς Βουλευτὰς τῆς πλειονοψηφίας μετὰ ποίας εὐκολίας θὰ δίδηται ἡ ἄδεια, ἀφοῦ οὐδεὶς τίθεται περιορισμός, διότι δυνατὸν νὰ λάβῃ εἷς Βουλευτὴς ἄδειαν κατ’ ἐπανάληψιν καὶ νὰ μὴ πατήσῃ ποτὲ εἰς τὴν Βουλήν.

§159Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἶναι δυνατὸν ἡ πλειονοψηφία νὰ δώσῃ εἰς τὰ μέλη της ἄδειαν ἀπουσίας, διὰ νὰ γίνῃ ὑποχειρία εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν;

§160Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου δὲν θὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν ἀνοησίαν, θὰ ἔχῃ ὅμως τὴν εὐφυΐαν νὰ δίδῃ ἄδειαν εἰς τοιοῦτο σημεῖον, ὥστε οὐδεὶς νὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας τοῦ ἄρθρου 76 τοῦ Συντάγματος.

§161ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι πνεῦμα ἐπιεικείας.

§162Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μήπως δὲν εἶναι δι’ ὅλους, ἀλλὰ διά τινας; Σκοπὸς τοῦ ἄρθρου 76 τοῦ Συντάγματος εἶναι νὰ ἐμποδίσῃ τὸν Βουλευτὴν νὰ ἀπουσιάσῃ πέρα τῶν πέντε ἡμερῶν. Διὰ τοῦ Κανονισμοῦ ἀνατρέπεται ὅ,τι ἐπιδιώκει τὸ ἄρθρον 76 τοῦ Συντάγματος. Περὶ τούτου οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία.

§163Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τίθεται «συναινέσει τῆς Βουλῆς».

§164Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τώρα ἔχομεν τὸ ἄλλο. Τὸ ἄρθρον λέγει ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐπ’ ἀδείᾳ Βουλευτῶν οὐδέποτε πρέπει νὰ ὑπερβαίνῃ τὸ ἓν ἕκτον. Προκειμένου νὰ θέσωμεν ἕνα περιορισμόν, τὸν ὁποῖον τὸ Σύνταγμα δὲν ἔχει, νομίζω ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ θέσωμεν ἕνα πρακτικώτερον περιορισμὸν καὶ ὄχι τὸν περιορισμὸν τοῦ ἑνὸς ἕκτου, διότι συμβαίνει πολλάκις ἅμα ἀρχίσῃ ἡ Σύνοδος νὰ ζητῆται ἑξάμηνος ἄδεια, καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ἀποδέχηται τοῦτο, ἴσως καὶ μετὰ χειροκροτημάτων, ἂν καὶ οὐδεὶς τῶν κ. Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὀχληροί, διότι ἀνέρχονται συχνὰ εἰς τὸ βῆμα, οὐδέποτε θὰ ζητήσῃ ἄδειαν. Ὑποθέτω ὅτι κάπως πρακτικώτερος περιορισμὸς πρέπει νὰ τεθῇ.

§165Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἰδοὺ πῶς τροποποιεῖται τὸ ἄρθρον· «Οἱ Βουλευταὶ δὲν δύνανται νὰ ἀπουσιάσωσιν ἄνευ ἀδείας τοῦ Προέδρου, ἣν ἐκδίδει καὶ ὑπογράφει οὗτος λαμβάνων προηγουμένως τὴν συναίνεσιν τῆς Βουλῆς κτλ.» Ὥστε πάντοτε ἀπαιτεῖται ἡ συναίνεσις τῆς Βουλῆς.

§166Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὁσονδήποτε χρόνον, κύριε Πρόεδρε;

§167Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μάλιστα.

§168ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διὰ δύο ἡμέρας ἀπαιτεῖται ἔγκρισις τῆς Βουλῆς; Ἂς τὸ ἀφήσωμεν τοὐλάχιστον τρεῖς ἡμέρας.

§169Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ δὲν ἔχει δικαίωμα ἀπὸ τὸ Σύνταγμα....

§170ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐὰν θέλῃ 24 ὡρῶν ἄδειαν, πρέπει νὰ τὴν ζητήσῃ ἀπὸ τὴν ὁλομέλειαν;

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 34 ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 35ον (ἀναγινώσκεται).

§172Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διαγραφῇ ἡ τρίτη παράγραφος· «Ἀπὼν λογίζεται καὶ ὁ Βουλευτής, ὅστις κατά τινα συνεδρίασιν δὲν ἤθελεν ἀπαντήσει εἰς τὰς ἀναγνώσεις τοῦ ὀνοματικοῦ καταλόγου, εἴτε προκειμένης ψηφοφορίας πρὸς λῆψιν ἀποφάσεως εἴτε προκειμένης ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου πρὸς βεβαίωσιν τῆς ἀπαρτίας». Νομίζω, ὅτι ἔχει σπουδαιοτάτην σημασίαν. Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ καταστῇ ἓν Σῶμα μηχανὴ καὶ νὰ ἀποκλεισθῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀπὸ μέσα, τὰ ὁποῖα νομίζει σκόπιμα διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων της.

§173Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Ἡ διάταξις αὕτη δέον νὰ παραμείνῃ ὡς ἔχει, διότι ἀφαιρουμένης ταύτης οἱ Βουλευταὶ θὰ ὑπογράφωσι καὶ θὰ ἀπέρχωνται. Διὰ τῆς τηρήσεως τῆς διατάξεως ταύτης καὶ ὁ λαὸς θὰ βλέπῃ τίνες εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες δὲν παρακολουθοῦσι τὰς συνεδριάσεις.

§174Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι αὐτό, κύριε συνάδελφε, διότι ἀνήκετε εἰς Φιλελεύθερον κόμμα. Τὸ Φιλελεύθερον πολίτευμα ἔχει ἀνάγκην ἐλαστικότητος, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ κανονίσωσιν οἱ Κανονισμοὶ μέχρι τῆς τελευταίας λεπτομερείας τὸν τρόπον, ὃν νομίζει ἓν κόμμα κοινοβουλευτικὸν ὁλόκληρον κατάλληλον, ὅπως ἐκπληρώσῃ τὰ καθήκοντά του πρὸς τὴν Πολιτείαν. Δὲν εἶναι οἱ Κανονισμοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀσχολοῦνται εἰς τόσας λεπτομερείας, ὥστε νὰ κανονίσωσι τὴν δρᾶσιν τῶν πολιτικῶν κομμάτων. Τὰ πολιτικὰ κόμματα ἀνέρχονται πολλάκις εἰς σφαίρας ὑψηλοτέρας ἀπὸ ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας ἀσχολοῦνται οἱ πρακτικοί, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ βελτιώσωσι τὰ τῆς Πολιτείας μὲ Κανονισμοὺς λεπτομερειῶν. Οὔτε εἶναι σύμφωνον πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Βουλευτοῦ νὰ εἶναι ὑποχρεωμένος δίκην στρατιώτου νὰ εὑρίσκηται διαρκῶς εἰς τὸν στρατῶνα κατὰ τὰς ὥρας, κατὰ τὰς ὁποίας ἀναγράφουσιν οἱ Κανονισμοί. Εἶναι δυνατὸν κατὰ μίαν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου εἷς Βουλευτὴς δι’ ἕνα ἢ ἄλλον λόγον οἱονδήποτε νὰ ἀπουσιάζῃ. Τοῦτο δὲν εἶναι λόγος νὰ ὑφίσταται ποινάς.

§175Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὄχι ποινάς.

§176Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ ἔλθῃ κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ εἶναι δυνατὸν νὰ τὸν ἀπασχολήσῃ ἡ μελέτη ἑνὸς ζητήματος, νὰ ἀφοσιωθῇ εἰς τὴν Βιβλιοθήκην, εἰς τὴν μελέτην ἑνὸς σπουδαίου ζητήματος, καὶ νὰ ἀπουσιάσῃ. Νὰ πληρώσῃ λοιπὸν εἰς τὸ ταμεῖον τὴν ἀπουσίαν του εἰς τὸ καθῆκόν του, ἕνεκα τοῦ ὁποίου εὑρίσκεται εἰς τὴν Βιβλιοθήκην πρὸς μελέτην ἑνὸς σπουδαιοτάτου, λέγω, ζητήματος τῆς νομοθεσίας, τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς;

§177Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Δὲν ἐμποδίζεται.

§178Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐμποδίζεται.

§179Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ὅταν εἶναι εἰς τὴν αἴθουσαν μέσα.

§180Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν λέγει τοῦτο. Δὲν γνωρίζω ἂν τοιαύτη περίπτωσις παρουσιάζεται κατὰ κανόνα, ἀλλὰ εἶναι βέβαιον ὅτι ἀριθμὸς ἱκανὸς ἀνθρώπων ἀπασχολουμένων εἰς τὴν μελέτην σπουδαίων ζητημάτων ἀφαιροῦνται ἐπὶ τοσοῦτον κατὰ τὴν μελέτην, ὥστε λησμονοῦσι τὰ πάντα. Ὑποθέσατε λοιπὸν ἕνα Βουλευτήν, ἐπαναλαμβάνω καὶ τονίζω, ἐντὸς τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς, ἀπασχολούμενον εἰς τὴν μελέτην σπουδαίου ζητήματος, ἀπασχολοῦντος τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς ψηφοφορίας. Κατὰ τὴν ψηφοφορίαν οἱ κλητῆρες δὲν γνωρίζουσι τὸν Βουλευτὴν ἐκεῖνον ἀναγινώσκοντα ἐκεῖ. Ἐκεῖνος ἔχει τοσοῦτον προσηλωθῆ ἴσως εἰς τὴν μελέτην του, ὥστε καὶ νὰ εἴπῃ πρὸς τὸν κλητῆρα· «πήγαινε ἀπ’ ἐδῶ». Ὁ Βουλευτὴς λοιπὸν ἐκεῖνος θὰ πληρώσῃ; καὶ νομίζετε ὅτι τοῦτο εἶναι σύμφωνον πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν ἑνὸς ἀντιπροσώπου τοῦ ἔθνους; εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγνωσθῇ δεκάκις ὁ κατάλογος εἰς μίαν συνεδρίασιν. Δεκάκις πρέπει ὡρισμένως καὶ ὑποχρεωτικῶς νὰ εἶναι παρὼν ὁ Βουλευτής; Καὶ ἐὰν ἀπουσιάσῃ κατὰ τὴν μίαν τῶν δέκα ψηφοφοριῶν, ἐνῷ ἦτο παρὼν κατὰ τὰς ἐννέα, νὰ πληρώσῃ εἰς τὸ ταμεῖον; Ἀλλ’ ὑπάρχει μία ἀνάγκη ἀκόμη, πάντως ἐνίοτε παρουσιαζομένη καὶ διὰ τὸν Βουλευτήν, εἷς λόγος ἐκ τῆς ὑγείας του ἀκόμη. Καὶ τότε θὰ θεωρῆται ἀπών;

§181Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐτέθησαν, μοὶ φαίνεται, ἀρκεταὶ διατάξεις κατὰ τῆς κωλυσιεργίας, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ προστεθῇ καὶ μία ἐπὶ πλέον. Ὁ σκοπὸς τῆς διατάξεως αὐτῆς εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, ἡ κωλυσιεργία. Αὕτη προλαμβάνεται διὰ τῶν ἄλλων διατάξεων. Τίθεται ἡ πρότασις ὑπὸ πέντε Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι θεωροῦνται παρόντες. Ἐξ ἄλλου ἐλήφθη ἡ πρόνοια τοῦ Συντάγματος νὰ ἀποτελῆται ἀπαρτία διὰ τοῦ ἑνὸς τρίτου τῶν Βουλευτῶν. Ἑπομένως ἡ κωλυσιεργία ἐκτυπήθη ἀποτελεσματικῶς, ἴσως περισσότερον τοῦ δέοντος, διότι ἴσως ἐφηρμόσθη ἡ κωλυσιεργία ἐν Ἑλλάδι κακῶς. Ἀλλὰ δὲν ἀποκλείεται ὡς ὅπλον πολιτικὸν ἡ κωλυσιεργία. Ἄλλος ὅμως σκοπὸς ἐπιδιώκεται, ὅπως οἱ Βουλευταὶ παρίστανται εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Καὶ αὐτὸς ὁ λόγος εἶναι ὀρθός. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ἄλλο πρᾶγμα, ποίους Βουλευτὰς θέλομεν νὰ προσελκύσωμεν, τοὺς μὴ παρισταμένους καθ’ ὅλας τὰς συνεδριάσεις ἢ τοὺς ἐκλεγομένους, διὰ νὰ μὴ πατήσωσι ποτὲ εἰς τὰς Ἀθήνας. Κατ’ αὐτῶν πρέπει νὰ λάβωμεν μέτρα, καὶ κατ’ αὐτῶν λαμβάνονται διὰ τῶν ἄλλων παραγράφων τοῦ ἄρθρου. Ἐὰν ὁ Βουλευτής, ἵνα θεωρηθῇ παρών, ἀρκεῖ νὰ προσέλθῃ καὶ ἐγγραφῇ εἰς τὸν κατάλογον, θὰ ἀγνοῇ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων του. Ἐκεῖνος θὰ εἶναι εἰς τὴν ἐπαρχίαν του. Ἐὰν ὅμως ἔρχηται τακτικῶς εἰς τὴν Βουλήν, θὰ παραμένῃ ὁριστικῶς ὀλίγον ἢ πολύ.

§182Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν θελήσῃ νὰ φύγῃ, διὰ νὰ κωλυσιεργήσῃ;

§183Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θὰ μείνῃ ἡ πλειονοψηφία. Ἄλλως τε τώρα τὸ ⅓ ἀρκεῖ διὰ τὴν ἀπαρτίαν. Ἐὰν δὲ πολλοὶ τοιουτοτρόπως κωλισιεργήσωσι, σημαίνει ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχασε τὴν δύναμίν της, καὶ πρέπει νὰ πέσῃ.

§184Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν σεῖς ἐννοῆτε τὴν κωλυσιεργίαν ὡς πολιτικὸν ὅπλον ἄξιον σεβασμοῦ, δὲν τὸ νομίζετε ὅτι εἶναι τόσης ἀξίας ὅπως καὶ ἡ ἀποζημίωσις;

§185Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν σᾶς ἀναγνωρίζομεν τὸ δικαίωμα ἀπὸ τοῦδε νὰ ἀποκλείσητε πᾶν πολιτικὸν ὅπλον.

§186Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις τὸ ὅπλον τῆς κωλυσιεργίας δὲν ἀποκλείεται, ἀλλ’ ἐλήφθησαν τοιαῦται διατάξεις διὰ τοῦ Συντάγματος, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὴ ἡ ματαίωσις τῆς συνεδριάσεως.

§187Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν θεωρεῖτε λοιπὸν πολύτιμον ὅπλον;

§188Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό. Αὐτὸ εἶναι σόφισμα. Εἶναι ἐνίοτε πολύτιμον ὅπλον.

§189Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξαγοράζεται ὁπωσδήποτε.

§190Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη εἶναι μᾶλλον κατὰ τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας.

§191Γ. ΠΩΠ. Προκειμένου περὶ τῆς παρούσης Βουλῆς τὸ ἄρθρον αὐτὸ εἶναι ἀνεφάρμοστον, διότι τὰ χρήματα ἔχουσιν ἤδη χωνευθῆ. Προκειμένου δὲ περὶ τῆς μελλούσης ὁ Κανονισμὸς θὰ καταργηθῇ.

§192Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς παραδέχεται ὅτι εἶναι ὅπλον ἐξαναγκαστικὸν κατὰ τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας, ἀλλὰ τότε, ἐὰν αὕτη κωλυσιεργῇ, ἂς παραιτηθῇ ἡ Κυβέρνησις.

§193Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Πρόεδρος). Ὡς συντάκτης τοῦ ἄρθρου σᾶς λέγω ὅτι δὲν προυτιθέμην οὔτε κατὰ τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας νὰ στραφῶ οὔτε κατὰ τῆς κωλυσιεργίας τῆς μειονοψηφίας. Ἔχομεν διάταξιν ἐν τῷ Συντάγματι, καθ’ ἣν οἱ Βουλευταὶ πρέπει νὰ παρίστανται, ἀπουσιάζοντες δ’ ὑφίστανται τὰς συνεπείας τῆς διατάξεως. Πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις καὶ πρέπει νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῷ Κανονισμῷ διατάξεις περιφρουροῦσαι τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ Συντάγματος. Ἐὰν περιωριζόμην εἰς τὴν διάταξιν τῆς πρώτης παραγράφου, τότε ἠθέλομεν ἔχει Βουλευτάς, καὶ ὁμιλῶ κυρίως περὶ τῶν κατοικούντων ἐν Ἀθήναις, προσερχομένους εἰς τὸ Βουλευτήριον καθ’ οἱανδήποτε ὥραν ηὐκαίρουν νὰ ὑπογράφωσι καὶ ἀπουσιάζοντας καθ’ ὅλην τὴν συνεδρίασιν. Οὗτοι δὲ θὰ ὑφίσταντο τὰς συνεπείας τῆς συνταγματικῆς διατάξεως. Ἔπρεπε νὰ λάβωμεν πρόνοιαν, ὅπως οἱ Βουλευταὶ πάντες ὑφίστανται ἴσῳ μέτρῳ τὰς συνεπείας. Διότι ὁ Βουλευτὴς τῶν ἐπαρχιῶν ἐρχόμενος ἐν Ἀθήναις παραμένει εἰς τὰς συνεδριάσεις, ἀλλ’ ὁ τῶν Ἀθηνῶν δὲν θὰ πράξῃ τὸ αὐτὸ λόγῳ τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτοῦ ἐνταῦθα.

§194Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁ Βουλευτὴς ὁ προσερχόμενος εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ γράψῃ τὸ ὄνομά του, δὲν θὰ ἀπουσιάζῃ συχνὰ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Βλέπετε; Οἱ Βουλευταὶ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες δὲν ἐφάνησάν ποτε ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς Βουλῆς.

§195Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡ πρόνοια, ὅπως παρίστανται οἱ Βουλευταί, σᾶς φαίνεται κακή; Ἐὰν θέλῃ ὁ Βουλευτὴς νὰ ἀπουσιάσῃ διὰ λόγους ὑγείας ἢ ἐργασίας, θὰ ζητήσῃ ἄδειαν, καὶ ἡ Βουλὴ οὐδέποτε θ’ ἀρνηθῇ.

§196Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θὰ ἔχῃ ἀνάγκην, ὡς ὑπεστήριξεν ὁ κ. Βουλευτὴς Λακωνίας, ὁ Βουλευτὴς καὶ δι’ ἀπουσίαν πρόσκαιρον νὰ ζητήσῃ ἄδειαν, ὅπως τὰ παιδία τοῦ Δημοτικοῦ σχολείου.

§197Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Σφάλλεσθε εἰς τοῦτο, διότι ἔχετε ἐκ τοῦ Συντάγματος 5 συνεδριάσεις κατὰ μῆνα ἐλευθέρας. Ἐὰν συμπέσῃ λοιπὸν ἐξ ἀτυχήματός τινος ἢ ἐργασίας νὰ ἀπουσιάσῃ τοσάκις μόνον ὁ Βουλευτής, δὲν θὰ ὑποστῇ συνέπειάν τινα.

§198Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι διακρίνομαι διὰ τὴν ἐν τῇ Βουλῇ παράστασιν καὶ δὲν θὰ ὑποστῶ ποτὲ τὰς συνεπείας, διότι ἐκτὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τοῦ συναδέλφου κ. Χηνιάδου οὐδεὶς εἶναι ἐπιμελέστερός μου εἰς τὰς συνεδριάσεις. Νομίζω ὅμως ὅτι εἶναι ἄτοπον, διότι θὰ φθάσωμεν εἰς σχολαστικότητας. Ὁ Βουλευτὴς ὁ θέλων νὰ ἀπουσιάζῃ θὰ λαμβάνῃ ἄδειαν, ὅταν δὲ ἀρχίζῃ ὁ κατάλογος, θὰ συμβῇ τὸ κωμικώτατον νὰ τρέχωσιν οἱ κλητῆρες τῆς Βουλῆς, ὄχι ἵνα ἀποτελέσωσιν ἀπαρτίαν, ἀλλ’ ἵνα ἀπαλλάξωσι Βουλευτὰς τῶν συνεπειῶν τῆς ἀπουσίας.

§199Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι προχθὲς ἀγορεύων ἐνόμισα ὅτι ὁ Κανονισμὸς εἶναι ἡ δύναμις ἐκείνη, ἡ ὁποία, πλὴν τῶν ἄλλων, δὲν ἐπιτρέπει νὰ μεταβάλληται μία συνέλευσις εἰς θορυβώδη ἀναρχίαν. Ἐνῷ δ’ ἐκτὸς τούτου τείνει εἰς διευκόλυνσιν τῶν συζητήσεων, ἀφ’ ἑτέρου τηρεῖ καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Σώματος ἀμείωτον. Ἀλλὰ διὰ τῆς παρούσης διατάξεως ἡ Κυβέρνησις, διότι περὶ αὐτῆς πρόκειται, ἐφρόντισε πᾶν ἄλλο ἢ νὰ τηρῶνται διὰ τοῦ Κανονισμοῦ ἀμείωτα τὰ δικαιώματα, ἡ ἀνεξαρτησία καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος. Λόγον ποιεῖται τὸ ἄρθρον 35 περὶ ἀπουσιῶν τῶν Βουλευτῶν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μοὶ ὑπενθυμίζῃ τὸ γινόμενον εἰς τὰ σχολεῖα τῆς Γαλλίας, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχει ἐπὶ τούτῳ βιβλίον, ἐν τῷ ὁποίῳ παραπλεύρως τοῦ ὀνόματος τοῦ καθηγητοῦ ὑπάρχει τετραγωνίδιον, εἰς τὸ ὁποῖον εἰσερχόμενος οὗτος θέτει τὴν ὑπογραφήν του. Εἰς Δημοτικὸν σχολεῖον ἢ Γυμνάσιον τῆς Γαλλίας θὰ μεταβάλωμεν τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων;

§200Γ. ΠΩΠ. Θὰ ὑφίστανται μάλιστα καὶ μετεξεταστέοι.

§201Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Θὰ ἐξακολουθήσωμεν λοιπὸν συνεδριάζοντες 30 Βουλευταί;

§202Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Οὐδέποτε ἀπουσιάσαμεν ἡμεῖς ἐκτὸς σοῦ.

§203Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Οὔτε ἐγὼ δὲν ἀπουσίασα.

§204Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Μᾶς εἶσαι ἄγνωστος!

§205Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τέκνα καὶ οἰκογένειαν καὶ περιουσίαν καὶ ἔργα, ἀλλ’ οὐδέποτε ἀπουσιάσαμεν, διότι τὸ βουλεύεσθαι δὲν ἐθεωρήσαμεν πάρεργον. Ἕκαστος Βουλευτής, ἐκτὸς τῶν Ὑπουργῶν, διότι ἀσφαλῶς θὰ χρεοκοπήσωσιν οἱ Ὑπουργοί, ἐὰν περιληφθῶσιν εἰς τὴν διάταξιν ταύτην, εἰσερχόμενος εἰς τὸ Βουλευτήριον ὑπογράφει ἀπέναντι τοῦ ὀνόματός του ἐν τῷ παρὰ τὴν θύραν ἐκτεθειμένῳ ὀνοματικῷ καταλόγῳ, τοῦ ὁποίου ἡ τήρησις ἀνατίθεται ὑπὸ τοῦ Προέδρου εἰς ἕνα τῶν ὑπαλλήλων τῆς Βουλῆς.

§206Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Διατί ἐξαιροῦνται οἱ Ὑπουργοί;

§207Γ. ΠΩΠ. Διότι τινὲς δὲν ἠξεύρουσι νὰ ὑπογράφωσιν.

§208Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Εἷς ἐκ τῶν κλητήρων θὰ παρίσταται εἰς τὴν εἴσοδον καὶ θὰ ἐπιβλέπῃ.

§209Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὑπάλληλος τῆς Βουλῆς· ὑπάλληλοι δὲν εἶναι οἱ κλητῆρες. Ὑπάλληλος τεταγμένος ὑπὸ τοῦ Προέδρου, καὶ ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν Κοσμήτορος, ὁ δὲ Κοσμήτωρ θὰ εἶναι ἐκλεκτὸς τῆς Βουλῆς.

§210Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἔχετε τὴν ἰδέαν ὅτι ὁ Κοσμήτωρ θὰ ἔρχηται τὴν ὥραν ἐκείνην, ἐνῷ εἶναι καὶ αὐτὸς Βουλευτὴς καὶ ἔχει τὰς ἀσχολίας του, καὶ ὅτι θὰ κάθηται ὑπὸ τὰς διαταγάς σας ὡς κλητὴρ καὶ ἐκεῖνος, ἵνα ἐφορεύῃ ἐπὶ τῆς ἐγγραφῆς τοῦ Βουλευτοῦ; Ἐγὼ θὰ θεωρήσω ἀνάξιον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θὰ καθίσῃ νὰ ἐφορεύῃ τοιουτοτρόπως. Δὲν πιστεύω δὲ νὰ κατηγορηθῶμεν ἐπὶ δημαγωγίᾳ καὶ πάλιν διὰ τὴν προσβολὴν τῆς διατάξεως ταύτης, γνωστοῦ ὄντος ὅτι ἡ δημαγωγία ἀνήχθη εἰς ἐπιστήμην ἐνταῦθα μόνον καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον. Καὶ τὸ Σύνταγμα, κύριοι Βουλευταί, προσεβλήθη διὰ τῶν διατάξεων τούτων, διότι πάντες γνωρίζομεν τί γράφει τὸ 65ον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ὅτι «ἡ Βουλὴ κανονίζει πῶς θέλει νὰ ἐκπληροῖ τὰ καθήκοντά της». Ἠκούσατε δὲ μετὰ ποίου τόνου ὡμίλησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸ ὀλίγου, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του τὸ 65ον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἀπαγορεύει νὰ ἔχῃ γνώμην ἡ Κυβέρνησις. Ἐκτὸς τούτων συμφωνῶ μὲ τοὺς προλαλήσαντας ὡς πρὸς τὴν γʹ παράγραφον δι’ οὓς λόγους οἱ προλαλήσαντες ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἀνέπτυξαν. Ἐπειδὴ εἷς ἐκ τῶν συναδέλφων, ὁ ὁποῖος κατὰ πάσας τὰς συνεδριάσεις εἶναι παρὼν καὶ ὁ ὁποῖος παρακολουθεῖ κατὰ βῆμα τὸ βουλεύεσθαι ἐν τῇ αἰθούσῃ, ἐν μιᾷ στιγμῇ εὑρέθη ἀπών, ὑποβάλλεται εἰς πρόστιμον ὡς ὁ τελευταῖος χωροφύλαξ ὑπὸ τοῦ ἀνωτέρου του. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν τελευταίαν παράγραφον πιστεύω ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν ὁ κ. Πρόεδρος, ὅτι ὀφείλει νὰ ἀπαλειφθῇ, διότι ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἤγειρε τόσον σφοδρὰς συζητήσεις κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον, «ὑπολογίζεται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀπουσιῶν», εἰς τοὺς περιορισμοὺς δηλαδή, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις ὑπεχώρησεν, ἔρχεται διὰ τῆς τελευταίας ταύτης παραγράφου νὰ τὰς ἐπαναφέρῃ ἐν ἰσχύϊ, διότι ἐπιβάλλει ἤδη καὶ πρόστιμον. Ἀλλὰ τί εἶναι ὁ Βουλευτής, ὁ ὁποῖος καίπερ παρὼν θὰ ὑποβάλληται εἰς πρόστιμον; Διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνεπτύξαμεν ἐν τῇ συζητήσει τοῦ ἄρθρου 33ου, νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ προτελευταία καὶ ἡ τελευταία παράγραφος. Ἀλλὰ εἰς τὴν διαγραφὴν τῆς τελευταίας ἐπιμένω, διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι εἶναι ἡ χειροτέρα εἰδικῶς διὰ τὴν ἀξιοπρέπειαν αὐτοῦ τούτου τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετμεζᾶς.

§212Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Θὰ διαφωνήσω, κύριοι συνάδελφοι, πρὸς τοὺς προαγορεύσαντας ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀντισυνταγματικὸν τῆς γʹ παραγράφου. Ἐγὼ δὲν τὴν εὑρίσκω ἀντισυνταγματικὴν τὴν παράγραφον ταύτην, νομίζω δὲ ὅτι ἀποτελεῖ ἀναγκαῖον συμπλήρωμα τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος περὶ ἀπαρτίας. Ἐφ’ ὅσον ἐδέχθημεν, κακῶς κατ’ ἐμέ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῶσιν ἀποφάσεις ὑπὸ τοῦ Σώματος καὶ ὑπὸ κατάστασιν ἀριθμητικὴν μικροτέραν τῆς ὑπὸ τοῦ προηγουμένου Συντάγματος διὰ τὴν ἀπαρτίαν ἀπαιτουμένης, πρέπει διὰ τοιούτων διατάξεων νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν παρουσίαν ὅσῳ τὸ δυνατὸν περισσοτέρων ἐν τῇ Βουλῇ, ὥστε αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς νὰ εἶναι ἀποφάσεις Σώματος, τὸ ὁποῖον νὰ ἐμπνέῃ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἀντιπροσωπεύει τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν. Ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ ἀνωτέρου συμφέροντος πρέπει νὰ ὑποχωρήσωσιν οἱ ἐνδοιασμοὶ τῶν προαγορευσάντων ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἡ διάταξις αὕτη ὡς πρὸς τὰς κινήσεις τὰς πολιτικὰς μιᾶς μειονοψηφίας, εὑρισκομένης ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Οὐδὲ φαντάζομαι ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ παρακωλυθῇ σπουδαίως ἡ ἐλευθέρα πολιτικὴ κίνησις τῆς μειονοψηφίας ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δεδομένου ὅτι πέντε ἀπουσίαι ἐντὸς τοῦ μηνὸς ἀπαιτοῦνται, ὥστε νὰ εἶναι καὶ ὑλικῶς ἐπαισθηταὶ εἰς τὴν μειονοψηφίαν. Εἶμαι λοιπὸν σύμφωνος εἰς τὴν διατήρησιν τῆς τρίτης παραγράφου. Ἔχω ὅμως ἀντίρρησιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην παράγραφον. Νομίζω ὅτι ὡς πρὸς ταύτην ὑπάρχει μία ἀντισυνταγματικὴ διάκρισις μεταξὺ Βουλευτοῦ καὶ Ὑπουργοῦ. Ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ ἔχῃ τὴν τιμὴν νὰ εἶναι καὶ Βουλευτής, ὢν δὲ Βουλευτὴς πρέπει νὰ καυχᾶται διότι εἶναι Βουλευτής, οὐδεμίαν δὲ διάκρισιν νὰ ἀξιοῖ ἀπὸ τοῦ Σώματος. Εἶναι Βουλευτής, ὡς εἶναι Βουλευτὴς καὶ ὁ Πρόεδρος. Δὲν ἐννοῶ παντάπασι τὴν διάκρισιν μεταξὺ Ὑπουργῶν καὶ Βουλευτῶν. Ἐννοῶ τὴν διάκρισιν μεταξὺ Ὑπουργοῦ μὴ κοινοβουλευτικοῦ καὶ Βουλευτοῦ, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ τὴν διάκρισιν μεταξὺ Βουλευτοῦ Ὑπουργοῦ καὶ λοιπῶν Βουλευτῶν ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 75 τοῦ ἀναθεωρηθέντος Συντάγματος. Δεύτερον ἔχω μίαν καλαισθητικὴν παρατήρησιν. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, ὑποθέτω, νὰ προσδιορισθῇ ἐν τῷ Κανονισμῷ ἡ τοποθεσία, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐκτεθῇ ὁ κατάλογος, οὐδὲ νὰ ὁρισθῇ ἡ παρὰ τὴν θύραν θέσις ὡς ἡ καταλληλοτέρα! Ἀρκεῖ νὰ ὁρισθῇ ὅτι ὑποχρεοῦται ὁ Βουλευτὴς νὰ ἐγγράφῃ τὸ ὄνομά του εἰς τὸν ἐπὶ τούτῳ ἐκτιθέμενον κατάλογον. Ἔχω προσέτι ῥιζικὴν ἀντίρρησιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν τελευταίαν παράγραφον (ἀναγινώσκει): «Συνυπολογίζεται διὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀπουσιῶν καὶ ἡ συνεδρίασις καθ’ ἣν ὁ Βουλευτὴς ἀνεκλήθη εἰς τὴν τάξιν μετ’ ἀναγραφῆς ἐν τοῖς Ἐπισήμοις Πρακτικοῖς κατὰ τὰς σχετικὰς διατάξεις τοῦ παρόντος Κανονισμοῦ». Μετὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 32, καθ’ ἣν ἀνεγνωρίσθη ὅτι ἡ τοιαύτη ἐγγραφὴ ἐν τοῖς Ἐπισήμοις Πρακτικοῖς δὲν θὰ ἐξομοιοῦται πρὸς ἀπουσίαν τοῦ Βουλευτοῦ, ἡ τοιαύτη διάταξις παρέλκει. Διότι ὁ οὕτω πως ἐγγραφόμενος ἐν τοῖς Ἐπισήμοις Πρακτικοῖς Βουλευτής, ὡρισμένως καὶ σαφῶς ἐν τῇ γενομένῃ συζητήσει τοῦ ἄρθρου 32 ἐδηλώθη ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίζῃ. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ ψηφίζῃ τις καὶ νὰ λογίζεται συγχρόνως ὡς ἀπών;

§213Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Καὶ μετὰ μίαν ὥραν νὰ συζητῇ;

§214Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἀντίκειται ἐντελῶς πρὸς τὸ ἄρθρον 32, ὅπως τὸ ἐψηφίσαμεν, ἡ παράγραφος αὐτή.

§215Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Εἶναι ποινὴ καὶ ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα· ποινὴ προστίμου.

§216Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Λαμβάνω καὶ ἐγώ, Κύριοι, τὸν λόγον διὰ τὴν τελευταίαν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 35, διότι νομίζω ὅτι μετὰ τὴν διαγραφὴν ἐκ τοῦ ἄρθρου 32 τοῦ μέρους τοῦ σχετικοῦ δὲν δύναται νὰ παραμείνῃ ἡ παράγραφος αὕτη. Οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ βλέπω τὴν ἐπιμονὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, προτείνω τὸ ἀντισυνταγματικόν, διότι εἰς τὸ ἄρθρον 76 τοῦ Συντάγματος ὁρίζονται αἱ πραγματικαὶ ἀπουσίαι καὶ ὁρίζονται αἱ συνέπειαι τούτων, ἐδῶ δὲ καθιεροῦται κατὰ πλάσμα ἀπουσία, οὐχὶ πραγματική, ἐπισύρουσα καὶ αὐτὴ τὰς τοῦ Συντάγματος συνεπείας καὶ ἐξομοιουμένη πρὸς τὴν πραγματικήν, καὶ διὰ τοῦτο προτείνω νὰ ἀπαλειφθῇ.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκλαβᾶς.

§218Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Δὲν γνωρίζω, Κύριοι, ποῖαι εἶναι αἱ σκέψεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ ἂν ἐπείσθη ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε ῥητόρων, ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ γʹ παράγραφος, διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐξ ὅσων ἤκουσα ἐπείσθην ὅτι εἶναι ἐξοβελιστέα. Ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἐν γένει αἱ διατυπώσεις αἱ ἀναγραφόμεναι ἐν ὅλῳ τῷ Κανονισμῷ, ἀλλ’ ἰδίᾳ ἐν τῷ ἄρθρῳ 35, εἶναι νηπιώδεις, ὥστε νομίζει κανεὶς ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ νηπιαγωγείου, διότι νηπιαγωγεῖον τὸ κατηντήσαμεν τὸ συνέδριον. Τὸ Σύνταγμα παρέχει 5 ἡμερῶν ἄδειαν, ἀλλά, ὅτε παρέχει εἰς τοὺς Βουλευτὰς τῶν ἐπαρχιῶν τὴν ἄδειαν ταύτην, οὗτοι δὲν θὰ παραμένωσιν εἰς τὰς Ἀθήνας νὰ παρατηρῶσι τὰς βιτρίνας τῶν διαφόρων καταστημάτων, ἀλλὰ θὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των διὰ τὰς ἐργασίας των τὰς προσωπικάς, ἂν ἔπαθεν ὁ συγγενής των, ἂν ἔπαθεν ὁ πατήρ των καὶ τὰ λοιπά. Ὥστε αἱ 5 ἡμέραι θὰ ἐξαντληθῶσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ὅταν ἐπανέλθωσι λοιπόν, θὰ τοῖς ὑπολείπωνται 25 ἡμέραι. Ἔρχονται ἐδῶ εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ἔχομεν τὰς παννυχίδας, τὰς ὁποίας τελευταίως εἴχομεν· ἐπὶ ἕνα μῆνα ἡ Βουλὴ εἶχεν ἐκνευρισθῆ τελείως· ἐρχόμεθα εἰς τὰς 10 καὶ φεύγομεν τὴν 1ην μ. μ.· τὴν 1 μ. μ. διακόπτομεν μέχρι τῆς 4 μ. μ. καὶ ἀρχίζομεν ἀπὸ τῆς 4ης μέχρι τῆς 5ης πρωινῆς.

§219Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μέχρι τῆς 6ης, τῆς 7ης.

§220Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἀλλ’ ὁ Βουλευτὴς ἐκτὸς τῶν βουλευτικῶν καθηκόντων ἔχει καὶ ἑτέρας ὑποχρεώσεις πρὸς τοὺς συμπολίτας του. Λαμβάνομεν κατὰ δεκάδας ἐπιστολὰς ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ προστρέχωμεν εἰς ἕνα ἕκαστον τῶν ὑπαλλήλων, ὁ ὁποῖος συμβαίνει ἐνίοτε νὰ μὴ δίδῃ προσοχὴν ἢ νὰ μὴ εὑρίσκηται εἰς τὸ γραφεῖόν του, ὅτε εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ πηγαίνωμεν δεκάκις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, διὰ νὰ λάβωμεν μίαν πληροφορίαν.

§221Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ποίαν ὑποχρέωσιν ἔχετε δυνάμει τοῦ Κανονισμοῦ; Νὰ ἔλθητε μίαν στιγμὴν νὰ ἐγγραφῆτε καὶ ἔπειτα μὴ ἐπανέρχεσθε.

§222Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ μείνητε μέχρι πρωΐας.

§223Γ. ΠΩΠ. Θὰ σᾶς τελειώσωμεν τοὺς συμπολιτευομένους! (ἱλαρότης).

§224Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ὅταν φεύγητε, θὰ ἀφήσητε ἐντολὴν νὰ σᾶς ζητήσωσιν εἰς ἓν ὡρισμένον μέρος.

§225Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Σὲ καλοῦσιν εἰς τὸ τηλέφωνον νὰ συνεννοηθῇς μὲ τὰς Πάτρας.

§226Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Θὰ ἀφήσητε ἐντολὴν εἰς ἕνα κλητῆρα νὰ σᾶς εἰδοποιήσῃ. Αὐτὸ γίνεται πάντοτε.

§227Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Εἰς τοὺς τελευταίους μῆνας μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν διέκοπτε καθ’ ὁλοκληρίαν. Ἔμενε μόνον ἄνευ κοινοβουλευτικῆς ἐργασίας τὸ χρονικὸν διάστημα ἀπὸ τῆς πρωΐας μέχρι τῆς 10ης (διάλογοι ζωηροί). Δὲν εἶναι Βουλὴ αὐτή, κύριε Πρόεδρε· εἶναι χάβρα!

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ (κρούων τὸν κώδωνα). Κύριε Βουλευτά.

§229Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Δὲν εἶναι Βουλή!

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι Βουλή, κύριε Βουλευτά.

§231Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Κάθε ἄλλο!

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ δώσητε ἐξηγήσεις.

§233Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Δὲν δίδω καμμίαν ἐξήγησιν.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος καὶ ἡ Βουλὴ σᾶς ἀκούει· ποῖος θέλετε νὰ σᾶς ἀκούῃ;

§235Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Πρὸ παντὸς οἱ συντάκται καὶ οἱ εἰσηγηταὶ ἔχουσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δίδωσιν ἰδιαιτέραν προσοχὴν ὁσάκις ὁμιλοῦσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ. Δὲν ἤλθομεν ἐδῶ νὰ παίξωμεν!

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν παίζει κανείς.

§237Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἂν εἶναι ἐκνευρισμένη ἡ Βουλή, ἂς διακόψῃ.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀκούει ἡ Βουλὴ μετὰ προσοχῆς· δὲν εἶναι ἐκνευρισμένη.

§239Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ γʹ παράγραφος τοῦ ἄρθρου τούτου, διότι εἶναι δυνατὸν ἐκτὸς τῶν 5 ἡμερῶν, τὰς ὁποίας παρέχει τὸ Σύνταγμα, κατὰ τὰς ὑπολειπομένας 25 νὰ ἀπουσιάσῃ τις εἰς μίαν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου εἰς μίαν ἀπὸ τὰς παννυχίδας τῆς Βουλῆς. Πρὸ παντὸς ἡ διάταξις αὐτὴ ἀφορᾷ τοὺς Βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι ἐκληρονόμησαν ἔντιμον πενίαν, δὲν ἀποβλέπει εἰς τὸν κ. Νεγροπόντην οὔτε εἰς τὸν κ. Ἀθανασάκην, διότι, ἂν λείψῃ ὁ κ. Νεγροπόντης ἢ ὁ κ. Ἀθανασάκης, δὲν τοῖς στοιχίζουσι τίποτε αἱ 20 δραχμαί, ἀλλ’ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς τὸν κ. Κουλουμβάκην στοιχίζουσιν. Εἶναι λοιπὸν δυνατὸν οἱ Βουλευταὶ νὰ μὴ δύνανται νὰ παρακολουθῶσιν ὅλας τὰς συνεδριάσεις μέχρι πρωΐας, ἐνῷ ἡ διάταξις αὐτὸ λέγει, ὅτι μέχρι πρωΐας πρέπει νὰ παρακολουθῶσι τὰς ἐργασίας μὴ τυχὸν ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, ὁπότε εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐκφωνήσωσι τὸ «παρών». Ἴσως εἴπῃ τις ὅτι δύναται ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ α ἢ ὁ β νὰ ζητήσῃ ἄδειαν ἐκτὸς τῶν 5 ἡμερῶν, τῇ συναινέσει τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ τὴν λάβῃ. Ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος ἀναφορικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἀδείας, ἀλλ’ ἡ ἄλλη διάταξις, τὴν ὁποίαν ἐψηφίσαμεν, λέγει ὅτι ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως πρέπει νὰ ζητῇ ἄδειαν· διότι, ἂν δὲν πράττῃ τοῦτο, δὲν δύναται νὰ ζητήσῃ ἄδειαν εἰς τὸ μέσον. Δύναταί τις ἐξ ἡμῶν νὰ ἀσθενήσῃ τὴν 2αν, τὴν 3ην, τὴν 4ην πρωινήν, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος κάθηται μέχρι τῆς 4ης πρωινῆς δυστυχῶς δὲν εὑρίσκεται παρὼν εἰς τὰς 4 καὶ 10′, ὅτε ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ θεωρηθῇ ἀπὼν καὶ θὰ καταλογισθῇ εἰς αὐτὸν ἡ ἀπουσία διὰ τὴ ἀποζημίωσιν; Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον νὰ τροποποιήσῃ αὐτό, διότι εἶναι διάταξις, ἡ ὁποία ἥκιστα τιμᾷ τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Προέδρου.

§240Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Πρόεδρος). Ἔλεγον καὶ προηγουμένως, Κύριοι, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐτέθη, διὰ νὰ κατασταθῇ δυνατὴ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ὑποτίθηται παρὼν ὁ Βουλευτὴς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν ἐκπληροῖ τὸ κυριώτατον αὑτοῦ καθῆκον, τὸ νὰ μετέχῃ τῆς ψηφοφορίας, ψηφοφορία δὲ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα μιᾶς συζητήσεως ἐπὶ τῶν νομοθετικῶν ἔργων τοῦ Σώματος. Ἐὰν ὁ Βουλευτὴς ἔρχηται νὰ ὑπογράψῃ καὶ ἀποφεύγῃ νὰ μετάσχῃ τῆς συζητήσεως, ἀποφεύγῃ νὰ μετάσχῃ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, ἀποφεύγῃ νὰ μετάσχῃ τῆς ψηφοφορίας, δὲν θεωρεῖται ἐκπληρῶν τὰ καθήκοντα αὑτοῦ, δὲν θεωρεῖται ὅτι παρευρίσκεται κἂν ἐν τῇ συνεδριάσει. Λοιπὸν διὰ τὸν λόγον τοῦτον δὲν ἐκρίθη ὅτι ἀρκεῖ ἡ ὑπογραφὴ ἐν τῷ καταλόγῳ, ἡ ὁποία ἀναπληροῖ τὸν ὀνοματικὸν κατάλογον τὸν ἐκφωνούμενον μέχρι τοῦδε ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ μετέχῃ τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος καθ’ ἑκάστην συνεδρίασιν. Ἐὰν δὲ συμβῇ Βουλευτής τις νὰ ἔχῃ ἀνάγκην ν’ ἀπουσιάσῃ κατὰ μίαν, δύο, τρεῖς, τέσσαρας, πέντε συνεδριάσεις, οὐδὲν ἔχει νὰ ζημιωθῇ, διότι ἕκαστος Βουλευτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπουσιάσῃ ἐπὶ πέντε ἡμέρας κατὰ μῆνα. Ἀλλά, ἂν ὑπάρχωσι συνάδελφοι ἔχοντες ἀνάγκην πρὸς περάτωσιν τῶν ὑποθέσεών των περισσοτέρων ἡμερῶν, δὲν πιστεύω νὰ εἶναι κόπος νὰ ζητηθῇ ἄδεια πρὸς τοῦτο, ἡ ὁποία παρέχεται ἄνευ διατυπώσεων, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ ἁπλῇ ἀναγγελίᾳ πρὸς τὸ Σῶμα. Δὲν βλέπω δὲ τὸν λόγον νὰ ἐξανίστανται οἱ κύριοι συνάδελφοι, καὶ μάλιστα οἱ ἐν τῇ πρωτευούσῃ κατοικοῦντες, ἀλλ’ οὐδὲ οἱ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, οἱ ὁποῖοι, ἐρχόμενοι ἐν Ἀθήναις, δὲν ἔχουσι λόγον ν’ ἀπουσιάσωσιν οὐδ’ ἐπὶ μίαν ἡμέραν, καθόσον οὗτοι, ἐνταῦθα διαμένοντες, οὐδεμίαν ἰδιαιτέραν ἐργασίαν ἔχουσιν. Ἠδυνάμεθα λοιπόν, ἀφοῦ τοιαύτη διάταξις ἐτέθη ἐν τῷ Συντάγματι, νὰ ἀφήσωμεν αὐτὴν ἔκθετον καὶ νὰ μὴ φροντίσωμεν νὰ τὴν περιφρουρήσωμεν; Τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Πετμεζᾶ εὑρίσκω λογικωτάτην, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁρίζηται μέρος ἐν τῇ Βουλῇ, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ εὑρίσκηται ὁ ὀνοματικὸς κατάλογος πρὸς ὑπογραφήν· διὰ τοῦτο δέχομαι ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ φράσις «ἐν τῷ παρὰ τὴν θύραν ἐκτεθειμένῳ», καὶ νὰ τεθῇ ὡς ὁ κ. Πετμεζᾶς διετύπωσεν αὐτήν, ὅτι δηλαδὴ ἕκαστος Βουλευτὴς ὑπογράφει ἀπέναντι τοῦ ὀνόματός του ἐν τῷ ὀνοματικῷ καταλόγῳ τῷ τηρουμένῳ ἐν τῷ γραφείῳ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν τελευταίαν παράγραφον, αὕτη εἶχε τεθῆ, ἐφ’ ὅσον, κατὰ τὸ ἄρθρον 32, ἐλογίζετο ἀπὼν ὁ Βουλευτής, τοῦ ὁποίου ἡ ἀνάκλησις εἰς τὴν τάξιν ἀνεγράφη ἐν τοῖς Ἐπισήμοις Πρακτικοῖς. Τότε ἦτο φυσικώτατον, ἀφοῦ ἐλογίζετο ἀπών, νὰ συνυπολογίζηται καὶ ἡ ἀπουσία ἐκείνη εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀπουσιῶν, διότι ἄλλως, ἐνῷ θὰ ἐλογίζετο ἀπών, θὰ ἐλάμβανεν ἀποζημίωσιν διὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην. Ἤδη, ἀπαλειφθέντος τοῦ μέρους ἐκείνου ἐκ τοῦ ἄρθρου 32, ἀπαλειπτέα τυγχάνει καὶ ἡ ἀντίστοιχος διάταξις τοῦ ἄρθρου 35, καίτοι εἰς τοὺς Κανονισμοὺς ἄλλων Βουλῶν ὑπάρχουσιν εἰδικαὶ διατάξεις κρατήσεως μέρους τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἀνακαλουμένων εἰς τὴν τάξιν ἢ τῶν ἄλλην ποινὴν ὑφισταμένων Βουλευτῶν. Αἱ ἄλλαι παράγραφοι δέον νὰ μείνωσιν ὡς ἔχουσιν,

§241ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Διὰ τὴν ἐξαίρεσιν τῶν Ὑπουργῶν ἀπὸ τῆς διατάξεως ταύτης, τί φρονεῖτε, κ. Πρόεδρε;

§242Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὴν ἐξαίρεσιν τῶν Ὑπουργῶν τὴν ἔκαμα σκεφθείς, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ ἔχουσι νὰ ἐκπληρώσωσι καθήκοντα πολλαπλᾶ, δὲν πρέπει δὲ νὰ ἔχωσιν ὑποχρέωσιν νὰ παρευρίσκωνται πάντοτε καὶ εἰς ὅλας τὰς συνεδριάσεις· οἱ Ὑπουργοί, λόγῳ τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν, εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ μὴ παρευρίσκωνται τακτικῶς εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς ἐν σώματι· δὲν εἶναι οὔτε δυνατὸν οὔτε συμφέρον νὰ ὑποχρεώσωμεν αὐτοὺς πρὸς τοῦτο. Βεβαίως θὰ ἔχωσι τὴν ὑποχρέωσιν οἱ ἐκ τῶν Ὑπουργῶν Βουλευταὶ νὰ τηρῶσι τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ θὰ καθιερωθῇ ἕτερος τρόπος βεβαιώσεως τῆς τοιαύτης τηρήσεως.

§243ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ὁ Πρόεδρος δὲν δύναται νὰ ἐξακριβώνῃ τὴν παρουσίαν τῶν Ὑπουργῶν;

§244Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὁ Πρόεδρος ἔχει πάντοτε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ βεβαιοῖ, ἂν οἱ Ὑπουργοὶ εἶναι παρόντες, δὲν θὰ ἔχῃ δὲ δυσκολίαν πρὸς τοῦτο, διότι οἱ Ὑπουργοὶ εἶναι τόσον ὀλίγοι καὶ τὰ ἑδώλια αὐτῶν καθωρισμένα ἐνώπιον τοῦ Προεδρείου.

§245ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σχετικῶς μὲ τὴν γενομένην συζήτησιν ἔχω ἀνάγκην νὰ δηλώσω ὅτι οἱ Ὑπουργοί, καθ’ ἣν στιγμὴν ἀπουσιάζουσιν ἀπὸ τὴν Βουλὴν εὑρίσκονται ἀπησχολημένοι εἰς τὰ καθήκοντα αὐτῶν, διὰ τὰ ὁποῖα ἔχουσι κληθῆ. Ὥστε δὲν δύνασθε νὰ τοῖς καταγνώσητε τὴν ἀπουσίαν. Καθορίζοντες τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ παρευρίσκωνται κατὰ τὰς συνεδριάσεις οἱ Βουλευταί, δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ κάμωμεν διάκρισιν προκειμένου περὶ τῶν Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑποχρεωμένοι πολλάκις, ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῶν καθηκόντων των, νὰ παρευρίσκωνται ἀλλαχοῦ.

§246Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐπί τινων γνωμῶν καὶ πεποιθήσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς θὰ δώσω μίαν βραχεῖαν ἀπάντησιν, διὰ νὰ ἀποκρούσω τὰ ἐπιχειρήματά του ὑπὲρ τῆς διατάξεως, τῆς ὁποίας ἐζητήσαμεν τὴν διαγραφήν. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ οὔτε ἡ δευτέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐξεδήλωσε, θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, καὶ ἀπέχθειάν τινα κατὰ τῶν κατοικούντων ἐν τῇ πρωτευούσῃ.

§247Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καὶ μὴ ἐργαζομένων ἐν τῇ Βουλῇ.

§248Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ τὸν προεκάλουν νὰ ἀριθμήσωμεν τοὺς ζῶντας Βουλευτὰς καὶ κάμωμεν μίαν ἀναλογίαν μεταξὺ τῶν κατοικούντων ἐν Ἀθήναις καὶ τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις κατοικούντων, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖοι εἶναι οἱ περισσότεροι, οἱ ἐν Ἀθήναις κατοικοῦντες ἢ οἱ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις κατοικοῦντες καὶ μένοντες ἐν Ἀθήναις καὶ προσερχόμενοι εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Διότι, ἐὰν ἐκάμνομεν τὴν ἀναλογίαν ταύτην, θὰ ἐπείθετο ὅτι περισσότεροι κατ’ ἀναλογίαν ἐκ τῶν κατοικούντων ἐν Ἀθήναις προσερχόμεθα εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ἐπίσης εὑρίσκεται ἐν πλάνῃ, ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἀνάγκην, νομίζω, νὰ ἀναπτυχθῇ, ἐν τῇ πλάνῃ ὅτι οἱ ἐν Ἀθήναις κατοικοῦντες οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει νὰ μὴ εἶναι ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς μέχρι τῆς τελευταίας παρόντες κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ τὸ ἔπραξα τοῦτο, ἀλλὰ δὲν τὸ νομίζω οὐδὲ κἂν ἀναγκαῖον νὰ τὸ πράττῃ πᾶς Βουλευτὴς ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς συνεδριάσεως μέχρι τῆς τελευταίας κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς. Δὲν τὸ νομίζω καὶ ὠφέλιμον· δὲν πιστεύω ὅτι εἶναι ὠφέλιμον εἰς μίαν Πολιτείαν κοινοβουλευτικὴν οἱ Βουλευταὶ νὰ εἶναι τοσοῦτον προσηλωμένοι εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει νὰ παρίστανται ἀπὸ τῆς πρώτης μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς κατὰ τὰς συνεδριάσεις. Εἶναι ἐπιβλαβὲς βέβαια νὰ ὑπάρχωσι Βουλευταὶ ἀφελεῖς καὶ ἀμελεῖς περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων αὑτῶν, ἀλλὰ θὰ εἶναι ἀνθρωπίσκοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰς συνήθεις περιστάσεις διαρκῶς θὰ ἵστανται μὲ τὸ ὡρολόγιον εἰς τὴν χεῖρα, διὰ νὰ ἴδωσι πότε ἀρχίζει ἡ συνεδρίασις ἐπακριβῶς καὶ πότε θὰ λήξῃ, διὰ νὰ ἐγερθῶσι τῆς θέσεώς των. Ὁ Βουλευτὴς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶναι προωρισμένος νὰ παράσχῃ σπουδαίας ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα του, εἶναι ἀνώτερος τοιούτων μικροτήτων. Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς φιλοσοφίας ταύτης ἂς κατέλθωμεν εἰς τὰ πράγματα τὰ πεζά. Ἔχει τις τὸ δικαίωμα ἐκ τοῦ κειμένου τοῦ Συντάγματος νὰ ἀπουσιάσῃ ἐπὶ 5 συνεδριάσεις κατὰ μῆνα. Ἀσκῶν τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀπουσιάζει 5 ἡμέρας. Τὴν ἕκτην ἡμέραν προσέρχεται ἐν τῇ Βουλῇ. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην ἐνεργοῦνται 10 ψηφοφορίαι.

§249Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Σᾶς σταματῶ εἰς αὐτό.

§250Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ τελειώσω κάμνων τροπολογίαν.

§251Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὴν κάμνω τὴν τροπολογίαν ἀμέσως. Τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς τὸ τρίτον ἐδάφιον: «Ἀπὼν λογίζεται καὶ ὁ Βουλευτής, ὅστις κατὰ τινα συνεδρίασιν δὲν ἤθελεν ἀπαντήσει εἰς μίαν τοὐλάχιστον τῶν ἀναγνώσεων τοῦ ὀνοματικοῦ καταλόγου».

§252Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ἂν εἶναι μία;

§253Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Θὰ λογισθῇ ἀπών, ἐὰν δὲν παρευρέθη. Τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν θὰ ἐνεργηθῶσι πολλαὶ ψηφοφορίαι, θέλομεν νὰ προλάβωμεν.

§254Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἔχω νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις, ὅπως ἐκδηλώσω τὴν εὐχαρίστησιν διὰ τὴν διεξαχθεῖσαν συζήτησιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξαίρεσιν τῶν Ὑπουργῶν, διότι μὲ κατέλαβεν ἀγανάκτησις ἀκούσαντα προχθὲς ἑνὸς τῶν κυρίων συναδέλφων, ἀνδρὸς μάλιστα κοινοβουλευτικοῦ, ὅστις καὶ ἐκεῖνος κατελήφθη ὑπὸ ἀγανακτήσεως ἀκολούθως, ὅτε ἐξεδήλωσα πρὸς αὐτὸν τὴν ἐντύπωσίν μου, διότι εἶπε, λέγω, πρὸ ἡμερῶν: «Ἀπευθύνομαι πρὸς τὴν σεβαστὴν Κυβέρνησιν». Ὁ Βουλευτὴς ὁ ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκπροσωπεῖ τὴν Βουλήν, εἶναι ἡ Βουλή, εἶναι ὁ ἐντολεὺς τῶν Ὑπουργῶν, εἶναι ἀνώτερος τῶν Ὑπουργῶν. Ἕκαστος Βουλευτὴς ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἶναι ἡ Βουλή, ἀναμφιβόλως εἶναι ἡ Βουλή, εἶναι ἡ φωνὴ τῆς Βουλῆς, εἶναι ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, εἶναι τὸ ὄργανον τῆς Βουλῆς, εἶναι ἡ ἐκπροσώπησις τῆς Βουλῆς, ἀσκεῖ δικαιώματα τῆς Βουλῆς, εἶναι ἑπομένως —τὸ τονίζω— αὐτὴ αὕτη ἡ Βουλή. Διότι εἶναι καιρὸς καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ ἀκραιφνὴς κοινοβουλευτικὴ ἰδέα, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ Ὑπουργοὶ δὲν εἶναι ὄντα ἀνώτερα τῶν Βουλευτῶν. Ἀπὸ τῆς ἰδέας ταύτης ἀπορρέουσι πρακτικαὶ συνέπειαι σπουδαιόταται διὰ τὸν τόπον. Διότι ὁ ὀλιγώτερον ὑπεύθυνος διὰ τὰ σφάλματα τοῦ παρελθόντος, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐκ τῶν ζώντων πολιτικῶν ἀρχηγῶν, ὁ Δημήτριος Ῥάλλης, εἶπέ ποτε, ἵνα ἐξηγήσῃ διατί δὲν ἐλειτούργησε καλῶς τὸ πολίτευμα: «Τὰ κόμματα κατέστησαν ἑσμοὶ ὑπουργειοθηρῶν, καὶ διότι κατέστησαν τὰ κόμματα ἑσμοὶ ὑπουργειοθηρῶν, διὰ τοῦτο οἱ ἄριστοι ἐκ τῶν Βουλευτῶν παρέβαινον τὰ καθήκοντά των, ἐστραγγάλιζον τὴν συνείδησίν των, διὰ νὰ ἀνέλθωσι, δῆθεν νὰ ἀνέλθωσιν, εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐνῷ, κατὰ τὴν γνώμην μου, κατήρχοντο ἀπὸ πάσης ἀπόψεως πολλάκις, μάλιστα τοιουτοτρόπως ἐπιδιώκοντες νὰ κατακτήσωσι τὸ ὑπουργικὸν ἀξίωμα. Δὲν ὑπάρχει θέσις ἀνωτέρα τῆς τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ ἔθνους, ὅστις ὁμιλεῖ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου.

§255Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Ἡ ἀνάγκη, ἥτις ὑπηγόρευσε τὴν ἀναγραφὴν τῆς τρίτης παραγράφου, εἶναι καταφανής. Τὸ θέαμα Βουλῆς συζητούσης μὲ ἐλάχιστον ἀριθμὸν Βουλευτῶν ἔπρεπε νὰ λήξῃ. Οἱ φίλοι τῶν διαφόρων πολιτικῶν ὁμάδων, οἱ ὁποῖοι ἄλλοτε παρουσιάζοντο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἄλλοτε ἀπουσίαζον, ἔπρεπε, νομίζω, νὰ ὑπάρξῃ τρόπος ὅπως εἶναι παρόντες πάντοτε. Νομοθετοῦντες ὅμως δὲν πρέπει διὰ τῶν αὐστηρῶν διατάξεων νὰ νομίζωμεν ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦ ποθουμένου. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι θὰ δεχθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅπως ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε, διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς: «Ἀπὼν λογίζεται καὶ ὁ Βουλευτής, ὅστις εἰς δύο συνεχεῖς συνεδριάσεις δὲν ἤθελεν ἀπαντήσει εἰς μίαν τῶν ἀναγνώσεων τοῦ ὀνοματικοῦ καταλόγου». Νομίζω, ὅτι οὐ μόνον εἰς μίαν συνεδρίασιν, ἀλλ’ ὁ Βουλευτὴς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἰς δύο συνεδριάσεις κατὰ συνέχειαν ἀπουσίασεν, ἐκεῖνος πρέπει νὰ ὑφίσταται τὴν ποινὴν τῆς ἀπουσίας, διότι πᾶς ἐξ ἡμῶν εἰς μίαν συνεδρίασιν δύναται ν’ ἀπουσιάσῃ καὶ ἐξ ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεώς του περιστατικῶν.

§256Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἐγὼ ἀνέμενον ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ ἀνεύρῃ εὐφυέστερον τρόπον, δι’ οὗ νὰ ἐξακριβῶται ὅτι ὁ Βουλευτὴς εἶναι παρὼν ἑκάστοτε εἰς τὴν συνεδρίασιν. Τώρα ὁμολογῶ ὅτι μὲ τὰς τροποποιήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, ἐβελτιώθη κατὰ πολὺ τὸ ἄρθρον, ἀλλ’ ἐπεθύμουν νὰ βεβαιώσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ὅτι βεβαίως θ’ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις, καθ’ ἣν ὑποχρεοῦται ὁ Βουλευτὴς νὰ ὑπογράφῃ παρὰ τὴν θύραν, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθῃ τις διὰ τῆς ὀπισθίας θύρας.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ διεγράφη.

§258Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἐγὼ μάλιστα θὰ ἠρκούμην εἰς τὴν βεβαίωσιν τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Βουλευτοῦ ἅμα τῇ εἰσόδῳ του, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ ἄλλο κακὸν ἐκ τῆς τροποποιήσεως, τὴν ὁποίαν προέτεινεν ὁ κ. Πρόεδρος. Καὶ ἐπὶ παραδείγματι, ἐὰν ἀπουσιάσῃ τις κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου ἀπό τινος ψηφοφορίας, θὰ ἔλθῃ κατόπιν καὶ φοβούμενος ὅτι δὲν θὰ γίνῃ ἄλλη ψηφοφορία θὰ ἀναγκασθῇ νὰ προκαλέσῃ νέαν ψηφοφορίαν συνεννοούμενος μετ’ ἄλλων συναδέλφων. Δι’ αὐτὸ θὰ προέτεινον νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὸ τεκμήριον τῆς ὑπογραφῆς.

§259Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐδῶ ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ δημοσίευσις τῶν ἀπουσιαζόντων πλέον τῶν 5 ἡμερῶν ἀδικαιολογήτως.

§260Π. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος νὰ παρατηρήσω ὅτι ὁλόκληρος ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ δεῖται ἐντελοῦς μεταβολῆς, διότι ἡ παράγραφος αὕτη ἀναγράφει ὅτι ἕκαστος Βουλευτὴς εἰσερχόμενος εἰς τὸ Βουλευτήριον ὑπογράφει, ἀλλὰ τοῦτο δὲν πληροῖ τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον προτίθεται, διότι ὁ εἰσερχόμενος εἰς τὸ Βουλευτήριον δὲν σημαίνει ὅτι εἰσέρχεται εἰς τὴν αἴθουσαν τῶν συνεδριάσεων, ἡ αἴθουσα δὲ τῶν συνεδριάσεων εἶναι ἐκείνη, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ εἰσέλθῃ ὁ Βουλευτής, διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ καθήκοντά του. Ἂς δεχθῶμεν ὅτι εἰσέρχεται ἀριθμὸς Βουλευτῶν καὶ μεγαλείτερος τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ τὴν ἀπαρτίαν, δὲν εἰσέρχεται δὲ κανεὶς εἰς τὴν αἴθουσαν τῶν συνεδριάσεων· ἆρά γε τότε ἡ Βουλὴ λογίζεται ἐν ἀπαρτίᾳ; Τὸ τοιοῦτον νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ πρέπει νὰ μεταβληθῇ κατὰ τρόπον ἐκπληροῦντα τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον προτίθεται ὁ συντάκτης. Ἐκτὸς τούτου νομίζω ὅτι εἶναι ἐξευτελιστικὸν καὶ ταπεινωτικὸν διὰ τὸν Βουλευτὴν τὸ νὰ ὑπογράφῃ, ὅταν εἰσέρχηται εἰς τὸ Βουλευτήριον, ἐνώπιον ἑνὸς ὑπαλλήλου. Ὁ μόνος, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ἠδύνατο νὰ ὑπογράφῃ, εἶναι ὁ Πρόεδρος.

§261Ν. ΔΕΛΑΚΟΒΙΑΣ. Θὰ εἶναι ὁ Κοσμήτωρ.

§262Π. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Οὔτε ὁ Κοσμήτωρ εἶναι ὁ κατάλληλος. Τὸ πρέπον εἶναι νὰ ὑπάρχωσι δύο κατάλογοι ἐπὶ τοῦ Προεδρείου ἐκ δεξιῶν καὶ ἀριστερῶν, ὥστε νὰ ἐπιβλέπωνται ὑπὸ τοῦ Προέδρου.

§263Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς τελευταίας παραγράφου, δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε.

§264Μ. ΔΑΖΕΑΣ. Τοῦτο μόνον ἔχω νὰ παρατηρήσω, ὅτι τοῦ λοιποῦ θὰ γίνηται σπανίως χρῆσις τῆς ἐνστάσεως περὶ μὴ ἀπαρτίας, διότι ὑποβολὴ μιᾶς τοιαύτης προτάσεως θὰ ἐσήμαινε τὴν καταδίκην τῶν ἀπόντων.

§265Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, τὸν εἰσηγητὴν τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ ἀποσύρῃ τὴν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε, διότι ἡ τροποποίησις αὕτη θὰ ἐπιφέρῃ τὴν καταστρατήγησιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος· διότι ἐξ ἄλλου εὑρίσκω ὅτι ἐκ τῆς διατάξεως, ὡς ἔχει, δὲν διατρέχει κανένα κίνδυνον κανεὶς Βουλευτής. Ὁ Βουλευτής, ὁ ὁποῖος θὰ ἀπουσιάσῃ, θὰ ἀπουσιάσῃ διὰ τρεῖς λόγους, ἢ λόγῳ ἀσθενείας, ὁπότε ἠμπορεῖ νὰ λάβῃ ἄδειαν ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἑπομένως δὲν ἔχει κανένα κίνδυνον νὰ ὑποστῇ ποινήν, ἢ θὰ ἀπουσιάσῃ μακρὰν τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ καὶ τότε ἠμπορεῖ νὰ λάβῃ ἄδειαν, ἑπομένως καὶ πάλιν οὐδεμίαν συνέπειαν ἠμπορεῖ νὰ ὑποστῇ ἢ ἠμπορεῖ νὰ ἀπουσιάσῃ ἀπὸ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ νὰ εἶναι ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν. Αὐτὸ ὅμως δὲν ἠμπορεῖ νὰ τῷ συμβῇ περισσότερον ἀπὸ 5 ἡμέρας τὸν μῆνα, καθ’ ἃς νὰ μὴ τῷ εἶναι δυνατὸν διὰ μίαν στιγμὴν νὰ ἔλθῃ καὶ νὰ βάλῃ τὴν ὑπογραφήν του καὶ νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ὁσάκις ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος. Ἠμπορεῖ, εἶπον, νὰ τῷ συμβῇ τοῦτο ὀλιγώτερον τῶν 5 ἡμερῶν τὸν μῆνα, ἀλλὰ καὶ τότε, ἅμα φοβηθῇ ὅτι ἠμπορεῖ νὰ τῷ συμβῇ περισσότερον τῶν 5 ἡμερῶν, δύναται καὶ πάλιν νὰ λάβῃ ἄδειαν, ἧς νὰ μὴ κάμῃ χρῆσιν παρὰ ὅταν παραστῇ ἀνάγκη, καὶ ἑπομένως καὶ πάλιν οὐδεμίαν ποινὴν νὰ ὑποστῇ.

§266Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Δὲν προέτεινα τοιοῦτόν τι.

§267Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἀδιάφορον. Ἐγὼ παραδέχομαι ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ὡς εἶχεν ἡ διάταξις καὶ νὰ ἀποσυρθῇ ἡ τροποποίησις, ἀφοῦ ἄλλως καὶ ἡ ἀρχικὴ γνώμη τοῦ κ. Προέδρου ἦτο σύμφωνος μὲ τὴν ἀρχικὴν διάταξιν.

§268Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Νὰ ὁρισθῇ μία ὥρα διὰ τοὺς θερμοὺς θιασώτας τῆς τάξεως· νὰ ὁρισθῇ ὅτι ἄρχεται ἡ συνεδρίασις τὴν 5ην μέχρι τῆς 6ης, καὶ ὁ κατάλογος θὰ εἶναι εἰς τὴν διάθεσιν τῶν κυρίων Βουλευτῶν. Ἀπὸ τῆς 6ης δὲ καὶ πέρα οὐδεὶς θὰ ἔχῃ δικαίωμα νὰ ὑπογράφῃ. Θέλω νὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος.

§269ΙΩ. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ (Πρόεδρος). Ἀφοῦ δὲν ἀπαντῶ, σημαίνει ὅτι δὲν δέχομαι.

§270Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ὡς καὶ ἡ Κυβέρνησις διισχυρίσθησαν ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένοι ἐκ τοῦ Συντάγματος, ὅπως τηρήσωσι κατὰ γράμμα τὸ Σύνταγμα ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δέ, ὅπως ἐξυπηρετήσωσι τὰ συμφέροντα αὐτῶν καὶ ἐξαναγκάσωσι τοὺς Βουλευτὰς νὰ ἐπιτελῶσι τὸ ἑαυτῶν καθῆκον. Ἀλλὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἐγώ, ὁ ὁποῖος νομίζω ὅτι δὲν ἔλειψα οὔτε μίαν κἂν ὥραν, ἐν τούτοις προτείνω πρὸς τὸν κύριον Πρόεδρον καὶ τῷ λέγω ὅτι ὁ κατάλογος θὰ μένῃ ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος εἰς τὴν διάθεσιν τῶν Βουλευτῶν καὶ πέρα τούτου πρέπει νὰ κλεισθῇ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι Βουλευταί, ποῦ εὑρίσκετε τὸ παράλογον, τὸ ἄδικον τέλος πάντων εἰς τὴν πρότασιν αὐτήν; Καὶ διατί ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν στέργει νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν εὑρίσκω λογικήν, τὴν εὑρίσκω πρακτικωτάτην, τὴν εὑρίσκω οὐσιωδεστάτην; Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν συμφέρει εἰς τοὺς θερμοὺς πατριώτας καὶ τοὺς λάτρας τοῦ καθήκοντος, διὰ τοῦτο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς λέγει: ἀποκρούω αὐτήν. Ἄρα οὐδὲν ἕτερον ἐπιδιώκει διὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ἄρθρου τούτου ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἢ ἁπλῶς καὶ μόνον διὰ νὰ ἐπιδείξῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅτι κάποιαν νέαν ἐργασίαν προσέφερε, καὶ συγχρόνως νὰ παρουσιασθῇ Κυβέρνησις ὅτι μόνος της προορισμὸς εἶναι νὰ κήδηται τῶν συμφερόντων αὐτῆς.

§271Σ. ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Ὅταν ὑπάρχῃ τρικυμία, τί θὰ γίνῃ δι’ ἡμᾶς, οἵτινες κατοικοῦμεν εἰς τὰς νήσους;

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀπόλυτος ἀδυναμία καὶ ἑπομένως δικαιολογεῖται. Κηρύσσομεν περατωμένην τὴν συζήτησιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 35 ὡς ἐτροποποιήθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 36ον (ἀναγινώσκεται).

§273Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ἡ δευτέρα παράγραφος θὰ διαγραφῇ, διότι δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον αὐτῆς.

§274Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἶναι ἀπαγορευτικὴ διάταξις.

§275Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ κατόπιν δὲν δύναται νὰ εἰσέλθῃ, ἐὰν δὲν λάβῃ ἄδειαν.

§276Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καὶ πάλιν.

§277Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἰδοὺ ποία εἶναι ἡ ἀντίρρησίς μου. Λέγει· «στρατιωτικὴ δύναμις δὲν δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν αἴθουσαν τῶν συνεδριάσεων, εἰμὴ διαταγῇ τοῦ Προέδρου καὶ ἀφοῦ διακοπῇ ἢ διαλυθῇ ἡ συνεδρίασις». Καὶ κατὰ τὴν διακοπὴν ἀκόμη τῆς συνεδριάσεως θὰ εἰσέλθῃ; Τί θὰ πράξῃ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο καὶ τί θὰ κάμῃ μετ’ αὐτό;

§278Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὑπάρχει ἀνάγκη κατὰ τὴν διακοπὴν νὰ εἰσέλθῃ. Ὑποθέσατε ὅτι δύο ὑπάλληλοι συμπλέκονται· ἀναγκάζεται ὁ Πρόεδρος νὰ διακόψῃ καὶ διατάσσει νὰ εἰσέλθωσι τὰ ὄργανα τῆς τάξεως καὶ τοὺς ὁδηγήσωσιν εἰς τὰς φυλακάς.

§279Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀλλὰ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οὐχὶ ἡ ὑπηρεσία τῆς ἀστυνομικῆς ἐξουσίας τῆς Βουλῆς· διότι, ἂν δὲν συμβῇ τοιοῦτόν τι, ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐν πάσῃ περιπτώσει κατὰ τὴν διακοπὴν τῆς συνεδριάσεως ἀκόμη, ὡς ἔχετε διατυπώσει τὸ πρᾶγμα, θὰ δύναται νὰ καλῇ τὴν ἀστυνομικὴν δύναμιν.

§280Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ναί.

§281Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ναί, κύριε Πρόεδρε, ἀλλὰ θὰ ἠδύνατο νὰ πράξῃ τοῦτο καὶ κατὰ τὰς περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὴν χώραν ἡ γαλήνη, ἡ ὁποία ὑπάρχει νῦν.

§282Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Πάντοτε ὑπῆρχε τὸ δικαίωμα αὐτό.

§283Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πάντοτε ὑπῆρχε τὸ δικαίωμα αὐτό, ἀλλὰ πάντοτε παρετηρήθη ὅτι ἐκεῖ ὅπου βαίνουσι κανονικῶς καὶ ἀσφαλῶς ἀπὸ περιόδου εἰς περίοδον χωροῦσιν εἰς τὴν σύνταξιν μᾶλλον φιλελευθέρων πολιτευμάτων καὶ Κανονισμῶν.

§284Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὴ εἶναι ἀπαγορευτικὴ διάταξις. Περίεργος ἀντίληψις! Ὑποθέσατε ὅτι συμβαίνουσιν ἀδικήματα ἐντὸς τῆς αἰθούσης. Καὶ πάλιν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ ὅτι ὁ Πρόεδρος ἐπέτρεψε τὴν εἴσοδον. Ἐὰν τὰ ἀφήσωμεν αὐτά, θὰ λείψωσιν αἱ ἐγγυήσεις διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς Βουλῆς.

§285Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Συμπλέκονται δύο ὑπάλληλοι, καὶ ὁ Πρόεδρος διατάσσει τὸν φρούραρχον τῆς αἰθούσης.

§286Γ. ΠΩΠ. Πλὴν διακοπῆς. Νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ φράσις «ἀφοῦ διακοπῇ». Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Ἀφοῦ ἔχετε τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ἀρκεῖ.

§287Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὑποθέσατε ὅτι μεταξὺ τῆς ὥρας, κατὰ τὴν ὁποίαν πρὸ τοῦ φαγητοῦ διακόπτομεν καὶ ἐπιστρέφομεν, συμβαίνει κάτι τι· πρέπει εἰς αὐτὴν τὴν αἴθουσαν οὔτε κἂν διὰ τοῦ Προέδρου νὰ ἐπιβληθῇ ἡ τάξις; Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις εἶναι ἀρκετή, διὰ νὰ σᾶς πείσῃ.

§288Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἡμᾶς δὲν μᾶς ἔπεισεν.

§289Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Λυποῦμαι.

§290Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ λυποῦμαι καὶ θὰ ζητήσω τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§291Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ· ὑποβάλλω ἔνστασιν ἀπαρτίας.

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ μοὶ δώσητε τὴν ἔνστασιν. Ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας ἐκ μέρους τῶν βουλευτῶν κυρίων Ἰ. Πατσουράκου, Ν. Βάρθη, Β. Μιχαλέα, Γ. Πὼπ καὶ Ε. Κουλουμβάκη. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. Πρῶτον ἀναγινώσκονται τὰ ὀνόματα τῶν ὑπογραψάντων τὴν ἔνστασιν. (Ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος καὶ ἡ Βουλὴ δὲν εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ). Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 12 καὶ 10′ μ. μ)