1911.07.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 130.

Τῆς 4 Ἰουλίου 1911

(Δευτέρα)

Προεδρία Ν. Στράτου.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου ὥρᾳ 11 π. μ. προεδρεύοντος τοῦ Ἀντιπροέδρου κ. Θ. Πέρρου ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 127 Βουλευτῶν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν· 1) Ὁ δήμαρχος Ἀγρινίου ὑποβάλλει εὐχὴν περὶ ἱδρύσεως ὁπλοστασίου παρὰ τὸν Ἀχελῷον συμφώνως τῇ μελέτῃ τοῦ στρατηγοῦ Ἀνδρ. Στράτου· 2) Ὁ λαὸς τῆς ἐπαρχίας Δομοκοῦ εὐχαριστεῖ ἐπὶ ὑπαγωγῇ εἰς ἕνα νομόν· 3) Ὁ συνταξιοῦχος ἑλληνοδιδάσκαλος Εὐάγ. Παπαναστασίου ζητεῖ αὔξησιν συντάξεως· 4) Οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου Κοθωνίων, ζητοῦσιν, ὅπως ἡ ἕδρα τοῦ Εἰρηνοδικείου Πύρρας μετατεθῇ τὸν μὲν χειμῶνα εἰς Βοτήλαν, τὸ δὲ θέρος εἰς Πόρτα Παζάρ· 5) Ἡ ἐκ Καλαμῶν Σταυρούλα σύζυγος Κακοτυλιμένου διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καθυστερούσης ἀποζημίωσίν της· 6) Οἱ κάτοικοι Καραλὰρ διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ ἐπιστάτου τοῦ χωρίου των Πρόκα, τοῦ ἀνακριτοῦ καὶ τοῦ ἀστυνόμου· 7) Ὁ σύνδεσμος «Παλαιὰ Οἰχαλία» ὑποβάλλει ἀναφορὰν περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ κυριακῆς ἀργίας διὰ τὴν ἐν Ἀλητσελεπῇ ἑβδομαδιαίαν κατὰ Κυριακὴν ἐμπορικὴν πανήγυριν· 8) Οἱ παραγωγοὶ Λευκάδος ζητοῦσι καταψήφισιν τῶν νομοσχεδίων φόρου οἰνοπνεύματος καὶ περὶ ἐμπορίας τῶν οἴνων· 9) Ὁ λαὸς Τήνου διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ Ἐπισκόπου· 10) Οἱ ἱερεῖς Σοφάδων καὶ περιχώρων ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ περὶ ἐνοριῶν νόμου. Ὑποβάλλονται αἱ ἑξῆς τροπολογίαι· 1) Τοῦ κ. Λ. Καφετζοπούλου ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τελωνειακῆς Ἀστυνομίας»· 2) Τοῦ κ. Ἰ. Ἀκρίδα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓΣΙΗʹ (3218) περὶ ἀγροφυλακῆς»· 3) Τοῦ κ. Ν. Πετροπουλάκη ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἐκτελέσεως τῶν ἀποφάσεων»· 4) Τοῦ κ. Θ. Πέρρου ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συντάξεως δικαστικῶν ὑπαλλήλων»· 5) Τοῦ ἰδίου ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συντάξεως τῶν ἀπολυομένων δικαστικῶν ὑπαλλήλων». Ἅπασαι θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Ὑποβάλλονται πρὸς τὴν Βουλὴν αἱ κάτωθι ἐκθέσεις τῶν ἐπιτροπῶν· 1) Περὶ κυρώσεως διεθνοῦς συμβάσεως ἀφορώσης τὴν κυκλοφορίαν τῶν ἀκινήτων· 2) Περὶ παραχωρήσεως προνομίου ἁλιείας κοραλλιοφόρων κοιτασμάτων· 3) Περὶ προσθέτου φόρου ἐπιτηδεύματος τῶν ἰδιοκτητῶν μηχανῆς κατασκευῆς σιγαρέττων καὶ περὶ μηχανοποιήτων σιγαρέττων· 4) Περὶ ὀργανώσεως ἐν τῷ τμήματι τοῦ ἐμπορίου τῆς βιομηχανίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας γραφείου ἐργασίας. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρ. Βουλῆς, Τεῦχος Αʹ).

§2Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§4Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Γνωρίζετε, βεβαίως, Κύριοι, τὸ ἀναφυὲν ἐν Τήνῳ ἐκκλησιαστικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον προῆλθεν ἐκ τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ Σεβασμιωτάτου Σύρου.

§5Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνῃ συζήτησις· μόνον ἀνακοίνωσις τῆς ἀναφορᾶς ἐγένετο.

§6Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Πρόκειται, κ. Ὑπουργέ, περὶ ζητήματος σπουδαιοτάτου. Οἱ κάτοικοι τῆς Τήνου διατελοῦσιν ἐν ἐξεγέρσει καί, ἂν δὲν κατέφθανον χθὲς ἐγκαίρως νὰ ὁμιλήσω εἰς τὸν λαὸν καὶ τὸν καθησυχάσω, θὰ συνέβαινον ἴσως πολλὰ τὰ ἔκτροπα. Οἱ συμπολῖταί μου διαμαρτύρονται διὰ γεγονός, τὸ ὁποῖον εἶναι τόσον σοβαρόν, ὅσον καὶ πρωτοφανὲς καὶ περίεργον.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἤδη ὥρα κατάλληλος περὶ τῆς συζητήσεως τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§8Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Τὸ ἀναφυὲν ζήτημα εἶναι λίαν σοβαρὸν καὶ δέον νὰ συζητηθῇ.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ σεῖς ἐζητήσατε τὸν λόγον ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§10Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Ἐκεῖ θὰ καταλήξω, κ. Πρόεδρε. Ἐγνωρίσαμεν, λέγω, πολλῶν εἰδῶν ἀπεργίας, ἀλλὰ δὲν ἐγνωρίσαμεν ἀπεργίαν ἱερέων· εἶναι πρᾶγμα πρωτοφανὲς καὶ πρωτάκουστον, τὸ ὁποῖον ἐμβάλλει εἰς πολλὰς λυπηρὰς σκέψεις τοὺς παρακολουθοῦντας τὰ τοιαῦτα ζητήματα.

§11Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σημειώσατέ με, παρακαλῶ, ἵνα ἀνακοινώσω τίς προυκάλεσε καὶ διὰ τίνα λόγον προυκλήθη ἡ κατάστασις αὕτη.

§12Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ γίνῃ συζήτησις.

§13Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Τὸ πρᾶγμα εἶναι σοβαρόν, καθόσον ἐνδιαφέρει τὸν Πανελλήνιον ναόν, εἰς τὸν ὁποῖον ἔλαχεν ὁ κλῆρος, ἵνα χρησιμεύῃ ὡς ἐθνικὸς κρίκος· ὁ τόπος εὑρίσκεται ἐν συγκινήσει καὶ ἀγανακτήσει, καθόσον ὁ Ἐπίσκοπος μετῆλθεν ἐκβιαστικὰ μέτρα, διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τὰς θελήσεις του ἐπὶ δικαιωμάτων μὴ ἀνηκόντων εἰς αὐτόν.

§14Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Σεῖς τὰ προυκαλέσατε.

§15Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλεται εἰς τὴν αὐθαιρεσίαν τοῦ Ἐπισκόπου (Θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις).

§16Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Ὅστις ἐκήρυξε τοὺς συμπολίτας μου καὶ τοὺς πανέλληνας προσκυνητὰς αἱρετικοὺς παρεμποδίζων τούτους νὰ τελῶσι τὰ θρησκευτικά των καθήκοντα.

§17Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὁ Ἐπίσκοπος εἰς πᾶν ὅ,τι ἐνεργεῖ στηρίζεται εἰς τοὺς νόμους καὶ ἐξασκεῖ δικαίωμά του. Δὲν ἐνεργεῖ αὐθαιρέτως· ὁ Ἐπίσκοπος ἴσως εἶναι αὐθαίρετος ἤδη, διότι δὲν γίνεται ὄργανον τῶν πολιτικῶν σας συμφερόντων!

§18Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Κύριοι, ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ληφθῇ σύντονος μέριμνα, διότι, ὡς εἶπον, ἂν δὲν προελάμβανον χθὲς νὰ ὁμιλήσω πρὸς τὸν λαὸν καὶ τὸν καθησυχάσω, μεγάλα γεγονότα θὰ συνέβαινον.

§19Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Οὐδὲν θὰ συνέβαινε, διότι ὁ λαὸς τῆς Τήνου σέβεται καὶ τιμᾷ τὸν Ἐπίσκοπον, ὁ ὁποῖος εἶναι τὸ καύχημα τῆς ἐκκλησίας.

§20Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Βουλευτά, δὲν συζητεῖτε τὸ ζήτημα· καταλήξατε εἰς συμπέρασμα.

§21Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα σύντονα πρὸς ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος καὶ διὰ τὸ ἄνοιγμα τοῦ ναοῦ. Πᾶσα παράτασις καὶ τὸ γόητρον τῆς ἐκκλησιαστικῆς Ἀρχῆς διακυβεύει καὶ τὴν δημοσίαν τάξιν διασαλεύει. Ἔχω καθῆκον νὰ τὸ δηλώσω. Οἱ συμπολῖταί μου δὲν ζητοῦσιν ἢ τὸ δίκαιον, ὅπερ στραγγαλίζεται καὶ τείνει νὰ μεταβληθῇ εἰς πτῶμα πρὸς ἱκανοποίησιν ἀκαίρου φιλοδοξίας καὶ πείσματος καλογηρικοῦ.

§22Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι καὶ ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Κυκλάδων ὅπως καὶ ἡ ἄλλη, τὴν ὁποίαν ἀποπειρᾶται νὰ κάμῃ ἕτερος τῶν κυρίων Βουλευτῶν, δὲν στηρίζονται εἰς τὸν Κανονισμόν. Ἤνοιξε μία συζήτησις, ἡ ὁποία δὲν ἔχει θέσιν.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλαβάνος ἐζήτησε τὸν λόγον ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως καὶ δι’ αὐτὸ τῷ ἐδόθη.

§24Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναται νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις αὐτὴ ἡ κακῶς ἀρξαμένη. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ καθιστῶ δῆλον εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ὅτι ἐλήφθησαν πάντα τὰ ἀναγκαῖα μέτρα, θέλει ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα, νὰ εἶναι δὲ βέβαιος ὅτι ἡ δημοσία τάξις ὑπὸ οὐδενὸς δύναται νὰ διασαλευθῇ.

§25Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ κατηγγέλθη καὶ προσεχῶς δικάζεται εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον Σύρου διὰ τὰς παρανόμους ἐνεργείας της, ἃς ἐνήργησε κατ’ εἰσήγησιν τοῦ κ. συναδέλφου.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον, κ. Πετροπουλάκη.

§27Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, δύο λέξεις. Δὲν εἶναι δυνατόν, ἀφοῦ ἐπετράπη εἰς τὸν κ. συνάδελφον νὰ ὁμιλήσῃ καὶ νὰ εἴπῃ ὅσα εἶπε, νὰ μὴ ἀκουσθῶμεν καὶ ἡμεῖς, ἵνα ἀναιρέσωμεν τὰς ἀναληθείας τοῦ προαγορεύσαντος. Ὡς ἐπετράπη εἰς τὸν προλαλήσαντα, θὰ ἐπιτραπῇ καὶ εἰς ἐμέ.

§28Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλήσητε· εἶσθε ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ.

§29Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἀφοῦ ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ ἐπετράπη εἰς τὸν κ. συνάδελφον νὰ ὁμιλήσῃ, οὕτω πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ καὶ εἰς ἐμέ, ἵνα ἀναιρεθῶσιν αἱ ἀνακρίβειαι. Ἀπέδωκε τὸ ἀναφυὲν ζήτημα εἰς τὸν Ἐπίσκοπον, ἐνῷ ὀφείλεται εἰς αὐτὸν τὸν ἴδιον, θέλοντα νὰ παραβιάσῃ τοὺς νόμους, ἵνα διορίσῃ καὶ ἄλλους φίλους του ἐν τῷ ἱδρύματι, χωρὶς νὰ ἔχῃ δικαίωμα ἐκ τοῦ νόμου, ὅστις τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν καὶ ἀπολύειν τοὺς ψάλτας καὶ νεωκόρους ἔχει ἀναθέσει εἰς τὸν Ἐπίσκοπον καὶ νομίμως οὗτος ἀμύνεται ὑπὲρ τοῦ δικαίου τῆς ἐκκλησίας.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται συζήτησις. Διάφοροι Βουλευταὶ ζητοῦσι τὴν πρόταξιν διαφόρων νομοσχεδίων.

§31Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει εἰλημμένη ἀπόφασις τῆς Βουλῆς νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρωτικοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος».

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν Συμφώνως μὲ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἄρχεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρωτικοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος». Ἄρθρον 19 (ἀναγινώσκεται).

§33Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν λόγον.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλουμβάκης ἔχει τὸν λόγον.

§35Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, βάσις πρὸς ὑπολογισμὸν τοῦ εἰσοδήματος λαμβάνεται ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ἐνοίκιον, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐφοριακὴ Ἀρχὴ ἔχει τὸ δικαίωμα δι’ ἄλλων μέσων ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ἔχει εἰσόδημα μεγαλείτερον τοῦ ὑπολογισθέντος ἐκ τοῦ ἐνοικίου, καὶ ὁ φορολογούμενος ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ἔχει εἰσόδημα μικρότερον. Καὶ ὑπάρχει μία σειρὰ διατάξεων εἰς τὸ νομοσχέδιον, κατὰ τὰς ὁποίας ἐξακριβοῦται κατὰ τὸ δυνατὸν τὸ μεγαλείτερον ἢ μικρότερον τοῦ εἰσοδήματος. Συνιστᾶται ἓν Δικαστήριον, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου προσάγονται τὰ ἐπιχειρήματα ἢ τῆς ἐφοριακῆς Ἀρχῆς, ἢ τοῦ φορολογουμένου, ἢ καὶ ἀμφοτέρων. Μεταξὺ τῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι κανονίζουσι πάντα ταῦτα, εἶναι καὶ αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 19. Ἰδοὺ ποῖαι αἱ ἀντιρρήσεις ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον τοῦτο. Ἡ δευτέρα αὐτοῦ παράγραφος ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ ἐπιτροπὴ δικαιοῦται νὰ προσκαλῇ τὸν ἐνιστάμενον, ὅπως ἐμφανίζηται οὗτος ἐνώπιον αὐτῆς καὶ παρέχῃ τὰς ἀναγκαιούσας εἰς αὐτὴν πληροφορίας». Ζητοῦμεν ἀντὶ τῆς λέξεως «δικαιοῦται» νὰ τεθῇ «ὑποχρεοῦται», διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐπιδίδῃ τις τὴν ἔνστασίν του καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης νὰ ἵσταται εἰς τὴν θύραν τοῦ οἰκήματος, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ συνεδριάσῃ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ ἡμέρας ἢ ἐπὶ ἑβδομάδας ἢ μῆνας, διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ παρίσταται κατὰ τὴν δικάσιμον. Δευτέραν ἀντίρρησιν ἔχω ὡς πρὸς τὴν διάταξιν τῆς 5ης παραγράφου. Ὡς ἔλεγον καὶ προχθές, ὑποθέσατε ἕνα ἰατρὸν ἢ δικηγόρον· πῶς θὰ ἀποδείξῃ μὲ ἔγγραφα ἢ μὲ μάρτυρας τὸ εἰσόδημά του ὅτι εἶναι μικρότερον τοῦ ὑπολογιζομένου ἐκ τοῦ ἐνοικίου; Καλῶν πάντας τοὺς πελάτας του καὶ ὁρκίζων αὐτοὺς ἐνώπιον τοῦ διοικητικοῦ Δικαστηρίου, διὰ νὰ ἀποδείξῃ τί ἔλαβεν ἐξ ἑκάστου καὶ ἑπομένως τί ἔλαβεν ἐν τῷ συνόλῳ καὶ ποῖον ἔχει εἰσόδημα; Δὲν εἶναι δυνατὰ αὐτὰ τὰ πράγματα. Ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὸν νὰ ὁρκισθῇ, ἀλλὰ ποῖος τῷ ἐπάγει ὅρκον; Ἔχει στοιχεῖά τινα ἐνταῦθα, καθ’ ἃ ὁ ἔφορος ὑπολογίζει ἓν εἰσόδημα, ὅσον ἂν κατέβη εἰς τὴν κεφαλήν του, καὶ λέγει· «αὐτὸ εἶναι τὸ εἰσόδημα». Πῶς νὰ ἀποδείξω ἐγὼ ὁ δικηγόρος ὅτι εἶναι τὸ εἰσόδημά μου μικρότερον;

§36Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Νὰ κρατοῦν βιβλία.

§37Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Οὐδεὶς κρατεῖ βιβλία. Ἄλλως τε τὰ βιβλία εἶναι μονομερῆ. Ἐπὶ τέλους κρατῶ βιβλία καὶ μοὶ λέγει· δὲν ἔχεις γράψει πάσας τὰς εἰσπράξεις σου. Τὰ βιβλία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδείξουν, διότι τὰ γράφω ὁ ἴδιος. Ἄλλη ἀντίρρησις κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ὅσον ἀφορᾷ τὴν τελικὴν παράγραφον. Ὁ κύριος οἰκονομικὸς ἔφορος καὶ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἄγνωστον ἐπὶ πόσον θὰ λαμβάνωσιν αὐτὰς τὰς 5 δραχμὰς καθ’ ἡμέραν. Συμφέρον ἔχει ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος βοηθούμενος καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς νὰ καθορίσῃ δι’ ὅλους τοὺς φορολογουμένους μεγαλείτερον ἐνοίκιον, ἵνα πάντες δικασθῶσιν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς καὶ οὕτως αἱ δικάσιμοι εἶναι ἄπειροι καὶ τὸ χρονικὸν διάστημα, καθ’ ὃ θὰ λαμβάνῃ τὰς 5 δραχμάς, εἶναι ἀπεριόριστον. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὴν ἑπομένην διάταξιν. Ἄρχομαι ἀπὸ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου, ὅστις ἀποκλειστικὸν καθῆκον ἔχει ἐκ τῆς νομοθεσίας, δηλαδὴ οὐδὲν ἄλλο καθῆκον ἔχει ἢ νὰ βεβαιώνῃ τοὺς ἀμέσους φόρους, ὥστε ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος θὰ ἔχῃ 5 δραχμὰς τὴν ἡμέραν ἐφ’ ὅσον θὰ συνεδριάζῃ ἡ ἐπιτροπὴ — ἄγνωστον δὲ ἐπὶ πόσον θὰ συνεδριάζῃ ἡ ἐπιτροπὴ — καὶ ἄλλας 5 δραχμὰς τὴν ἡμέραν, οὕτως ὥστε 10 δραχμὰς τὸ ὅλον ἡμερησίως καθ’ ὅλον τὸ ἔτος, πέρα τοῦ μισθοῦ του, διότι καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ἀσχολεῖται εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν δηλώσεων καὶ τῶν ἀπογραφῶν τῶν κατοικιῶν. Καθ’ ὅλον τὸ ἔτος τοῦτο πράττει ὁ ἔφορος, νὰ ἐξελέγχῃ δηλώσεις καὶ νὰ ἐργάζηται εἰς τὴν ἀπογραφὴν τῶν κατοικιῶν, εἴτε αὐτοπροσώπως, εἴτε δίδων ὁδηγίας, εἴτε συμβουλεύων, εἴτε ἐξελέγχων τὰς παρεχομένας πληροφορίας ὑπὸ τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων, καὶ τοιουτοτρόπως αὐξάνεται διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ὁ μισθὸς ἑκάστου οἰκονομικοῦ ἐφόρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου κατὰ 300 δραχμὰς κατὰ μῆνα. Ἐκτὸς τῶν 300 δραχμῶν κατὰ μῆνα ἔχομεν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 26, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ ½%.

§38Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συνετάχθη προτοῦ νὰ συνταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τῶν οἰκονομικῶν Ἐφοριῶν, ἔνθα κανονίζονται τὰ ποσοστὰ ἐν γένει τῶν οἰκονομικῶν ἐφόρων, καὶ ἐκεῖ θὰ ἐξηγήσω διὰ τίνας λόγους ἐτέθησαν. Τοῦτο θὰ ἀπαλειφθῇ, ἐπειδὴ περιλαμβάνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῶν οἰκονομικῶν Ἐφοριῶν.

§39Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως μένομεν μὲ αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν ἐφόρων κατὰ 300 δραχ. κατὰ μῆνα.

§40Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Εἶναι σκανδαλώδης ἡ διάταξις.

§41Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὁ ἔφορος προσωπικῶς ἔχει 10 δραχμὰς τὴν ἡμέραν, οἱ δ’ ἄλλοι ἐφοριακοὶ ὑπάλληλοι ἔχουσι 5 δρ. καθ’ ὅλον τὸ ἔτος. Βεβαίως, διότι καθ’ ὅλον τὸ ἔτος αὐτὴν τὴν ἐργασίαν ἔχουν καὶ οὐδεμίαν ἄλλην. Αὐξάνομεν, Κύριοι, τῶν ἐφοριακῶν ὑπαλλήλων τὸν μισθὸν κατὰ 150 δρ. τὸν μῆνα, τοῦ δὲ ἐφόρου κατὰ 300, τοῦτο δέ, ἀφοῦ παρέχομεν εἰς αὐτὸν καὶ ποσοστά, ἀφοῦ ἐψηφίσαμεν νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον αὐξάνονται τὰ δημόσια ἔξοδα, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ 140,000 δρ. κατ’ ἔτος, ὡς εὐχερῶς δύναταί τις νὰ ἀποδείξῃ πολὺ περισσότερον, τοῦτο δέ, κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ηὐξήσαμεν δηλαδὴ τὰς θέσεις, τοὺς μισθούς, τὰς δαπάνας, καὶ ἀνεγράψαμεν ποσοστά, διότι, κατὰ τὰς τότε βεβαιώσεις σας, ἐπεβάλλετο διὰ πάντων τούτων νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἔχωμεν τὰς βεβαιώσεις τῶν φόρων καθὼς πρέπει. Δὲν σᾶς ἤρκεσεν ἐκεῖνο τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἔρχεσθε καὶ διὰ τούτου καὶ ζητεῖτε ἄλλας δαπάνας ἀνυπολογίστους! Ἀλλά, λέγει ὁ κ. Ὑπουργός: «δὲν εἶναι μεγάλαι αἱ δαπάναι, διότι θὰ ἴδητε εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ὅτι θὰ ἀναγράψωμεν 10.000 δρ.». Καὶ ἀκολούθως λέγω ἐγὼ ὅτι θὰ μᾶς ζητηθῶσιν 100.000 δρ. δι’ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων! Αἰωνίως τὰ ἴδια!

§42Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Αἱ ἐπὶ τοῦ 19 ἄρθρου ἀντιρρήσεις συνεκροτήθησαν κυρίως εἰς τὴν τελικὴν παράγραφον, ἥτις παρέχει ἀποζημίωσιν εἰς τὰ ἐκδικάζοντα τὰς ἐνστάσεις μέλη τῶν ἐπιτροπῶν ὡς καὶ εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι ἐξελέγχουσι τὰς δηλώσεις καὶ ἐνεργοῦσιν ἀπογραφὴν τῶν κατοικιῶν. Ὑποθέτω ὅτι ἡ νευρικότης, ἡ ὁποία κατέλαβε τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, εἶχε προέλθει ἐξ ὑπερκοπώσεως, διότι αἱ αὐταὶ διατάξεις ὑπάρχουσιν ἀπὸ πολλοῦ διὰ πολλοὺς τῶν ἀμέσων φόρων, οἱ ὁποῖοι βεβαιοῦνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Καὶ ἐκεῖ τὰ μέλη τῶν ἐπιτροπῶν λαμβάνουσιν ἀποζημίωσιν, ὡς ἐπίσης λαμβάνουσι τοιαύτην καὶ ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι, εἰς τοὺς ὁποίους ἀνατίθεται ἡ ἐξέλεγξις καὶ ἐπαλήθευσις τῶν δηλώσεων τῶν φορολογουμένων, ἢ ἡ ἀθρόα ἐπεξεργασία αὐτῶν. Τὸ μέτρον τοῦτο ἐλήφθη ἀνέκαθεν ἐν τῷ φόρῳ τῶν οἰκοδομῶν καὶ ἐπιτηδευμάτων ὑπὲρ τῶν ὑπαλλήλων, οἵτινες ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος ὀφείλουσι νὰ παράγωσι πολλὴν ἐργασίαν πρόσθετον. Χιλιάδες δηλώσεων φορολογουμένων πρέπει νὰ ἐξελεγχθῶσι καὶ οἱ κατάλογοι, πρέπει νὰ καταρτισθῶσι ταχέως, ἵνα μὴ εὑρίσκωνται οἱ φορολογούμενοι ἀγνοοῦντες πόσα θὰ πληρώσουν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἵνα συντελῆται ταχέως ἡ τοῦ φόρου βεβαίωσις. Ἐὰν δὲν τεθῇ διάταξις τοιαύτη, θὰ καταλήξωμεν εἰς πολὺ δαπανηρότερον σύστημα, τόσον δαπανηρόν, ὥστε καὶ ἡ Ἰταλία καὶ ἡ Γερμανία καὶ ἡ Βουλγαρία καὶ ἄλλα πολλὰ Κράτη τὸ ἀντικατέστησαν διὰ τῶν ἀμοιβῶν τούτων, αἵτινες ἐξένισαν τὴν Βουλήν. Καὶ παρ’ ἡμῖν δὲ εἰς ἄλλους ὑπαλλήλους ἐξ ἄλλων ὑπηρεσιῶν ἀνατίθενται προσθέτως αἱ ἔκτακτοι ὑπηρεσίαι, ἵνα οὕτω διὰ μεγάλου ἀριθμοῦ ὀργάνων ἐπιταχυνθῇ ἡ σύνταξις, ἡ ἐκδίκασις, ἡ ὁριστικότης τῶν καταλόγων καὶ ἡ βεβαίωσις τῶν φόρων. Διὰ τοῦτο θὰ αὐξήσωμεν τὸ προσωπικόν τῶν Ἐφοριῶν, ἵνα δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ καὶ εἰς τὴν πρόσθετον ταύτην ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ἤδη ἔχομεν ἕνα μῆνα κατ’ ἔτος. Ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπαλλήλων, οἵτινες ἔχουσι νὰ διεξαγάγωσι καὶ τὴν αὐξηθεῖσαν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν, εἶναι ἀδύνατον, ὅταν ἔρχωνται ἐξελέγξεις δηλώσεων 15.000 ἕως 30,000 φορολογουμένων, νὰ ἐπαρκέσωσιν οἱ ὑπάλληλοι, ἢ θὰ ἀπαιτηθῇ χρόνος περισσότερος πρὸς βλάβην καὶ ζημίαν καὶ τῶν φορολογουμένων καὶ τοῦ Δημοσίου. Κατὰ παλαιοτέρους φορολογικοὺς νόμους μάλιστα, ἐὰν ἄλλος οἰκονομικὸς ἔφορος ἦτο ὁ καταρτίζων τοὺς καταλόγους καὶ ἄλλος ὁ ἐκδικάζων αὐτούς, διενέμετο ἐξ ἴσου αὐτοῖς ἡ ἀμοιβὴ τῶν 5 δρ., διότι ἀνεγνωρίζετο ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη εἶναι πρόσθετος. Καὶ ἐνιαχοῦ δὲ συμβαίνει διὰ τὴν πρόσθετον αὐτὴν ἐργασίαν νὰ ἀμείβηται ὁ ὑπάλληλος. Ὑπάρχει διάταξις ἐν τοῖς φορολογικοῖς νόμοις, ὡς λ.χ. ἐν τοῖς περὶ ἐπιτηδευμάτων καὶ οἰκοδομῶν, δυνάμει τῆς ὁποίας δύνανται νὰ προσληφθῶσιν ἄλλοι δημόσιοι ὑπάλληλοι, ἵνα ἐν ὡρισμένῃ ὥρᾳ τοῦ ἔτους ἐπιταχυνθῇ ἡ ἐξέλεγξις τῶν δηλώσεων τῶν φορολογουμένων καθὼς καὶ ἡ ἐξακρίβωσις τῶν ἐνστάσεων καὶ λοιπῶν στοιχείων, παρουσιασθῇ δὲ οὕτως ἑτοίμη ἐργασία εἰς τὰς ἐπιτροπάς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐκδικάσωσιν. Ἀλλ’ αἱ ἐπιτροπαὶ αὗται συνιστάμεναι ἐξ ἑνὸς οἰκονομικοῦ ὑπαλλήλου καὶ ἐξ ἄλλων μελῶν, ἐὰν δὲν ἔχωσιν ἀμοιβὰς, θὰ προσέρχωνται οὐχὶ προθύμως καὶ τακτικῶς, θὰ ἀμελῶσι νὰ ἐκτελῶσι τὰ ἔργα των πρὸς ζημίαν τῶν φορολογουμένων καὶ τοῦ Δημοσίου. Ἔχομεν παραδείγματα ὅτι, ἀφ’ ὅτου αἱ τοιαῦται ἐπιτροπαὶ ἔλαβον ἀποζημιώσεις, ἡ ἐργασία ἐγένετο πολὺ ταχυτέρα καὶ ἀκριβεστέρα. Βεβαίως αἴσθημα φροντίδος ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ὑπεκίνησε τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ ὑποβάλωσι τὴν πρότασιν, ἣν ὑπέβαλον, ὅπως μεταβληθῇ ἡ διάταξις αὕτη καὶ μὴ αὐξηθῶσιν αἱ δαπάναι τοῦ Δημοσίου· ἀλλ’ ἀξιῶ ὅτι ἔχω μείζονα φειδὼ τῶν χρημάτων τοῦ Δημοσίου. Φρονῶ ὅτι ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἀναγκαία· νομίζω ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ καὶ οἱ ὑπάλληλοι οἱ ἐνεργοῦντες τὰς ἐξελέγξεις αὐτὰς δέον νὰ ἐργάζωνται ταχέως, καὶ πρὸς τοῦτο δέον νὰ ἐπιτρέπεται νὰ προσλαμβάνωνται ὑπάλληλοι ἐκ τῶν ἄλλων κλάδων τῆς ὑπηρεσίας, ἵνα τάχιστα καταρτίζωνται οἱ κατάλογοι. Ἐπαινῶ τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον ἤγαγε τοὺς κυρίους Βουλευτὰς εἰς τὰς παρατηρήσεις των ταύτας, ἀλλὰ νομίζω ὅτι οὐδεὶς θὰ μοὶ ἀρνηθῇ ὅτι δὲν θὰ προέτεινον ὅσα ὁρίζει ἡ ὑπὸ συζήτησιν διάταξις, καὶ εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιμείνω, ἐὰν μὴ ἤμην πεπεισμένος ὅτι ἡ διάταξις εἶναι ἀναγκαία, ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῶν φορολογουμένων καὶ ὅτι αἱ δαπάναι, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο τόσος λόγος, δὲν εἶναι καθόλου τόσαι ὅσαι ὑπελογίσθησαν ὑπὸ τῶν κ. Βουλευτῶν. Ἡ πεῖρα τοῦ παρελθόντος μᾶς διδάσκει, ἡ ἐκ τῶν ἀπολογισμῶν πεῖρα, ὄχι ἡ ἐκ τῶν Προϋπολογισμῶν, ὅτι ὁ μέσος ὅρος τῆς πραγματικῆς ἐτησίας δαπάνης ἐν τοῖς φόροις τῶν οἰκοδομῶν καὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων ὑπὲρ τοιούτων ἀποζημιώσεων τῶν ἐπιτροπῶν καὶ τῶν προσλαμβανομένων ἐπικουρικῶς δημοσίων ὑπαλλήλων εἶναι 25–30,000 δραχ. κατ’ ἔτος, οὕτω δὲ κατώρθωσεν ἡ ὑπηρεσία νὰ ἐκδικάσῃ καὶ ἐξακριβώσῃ πολὺ ταχύτερον ὅσα ἄλλοτε ἐγίνοντο ἀμελέστατα, ἀδικώτατα καὶ ἐν χρόνῳ πολὺ μακροτέρῳ. Δι’ αὐτὸ οὐδεμίαν δύναμαι νὰ δεχθῶ τροπολογίαν ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ τοῦ νομοσχεδίου. Ἄλλως ἡ διάταξις αὕτη ἔχει ὅπως καὶ ἐν τοῖς προηγουμένοις φορολογικοῖς νόμοις. Ὁ φόβος τῶν κυρίων Βουλευτῶν δὲν εἶναι πραγματικός· τὸ λεχθὲν ὅτι οὕτως αὐξάνομεν κατὰ 150 δραχ. ἴσως κατὰ μῆνα τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι καὶ ὁ ὑπάλληλος ἐξελέγχεται καὶ δὲν δύναται νὰ κάμῃ ὅ,τι θέλει, δέον δὲ νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι πάντοτε ἡ ὑπηρεσία προσέχει εἰς τὴν ἔγκρισιν τῶν ἀποζημιώσεων, καὶ οὐδέποτε ἀφήνει τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἐργάζωνται ἀμελῶς ἢ ῥαθύμως.

§43Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§44Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Μάλιστα.

§45Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. Εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου σας περὶ ἀναδιοργανώσεως τῆς ἐφοριακῆς ὑπηρεσίας προκειμένου περὶ συστάσεως νέων θέσεων λέγετε....

§46Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Σᾶς εἶπον πρὸ ὀλίγου ὅτι βελτιοῦται ἡ ὑπηρεσία, ἀλλά....

§47Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ συμπληρώσω ἐγὼ τὴν φράσιν, ἀφοῦ εἴχετε τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε τὴν διακοπήν.

§48Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Εἶπον ὅτι αἱ οἰκονομικαὶ Ἐφορίαι ν’ ἀναδιοργανωθῶσι καὶ θὰ βελτιωθῇ ἡ ὑπηρεσία αὐτῶν. Ἀλλ’ εἶπον καὶ ἐξακολουθῶ νὰ λέγω ὅτι τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἄσχετον πρὸς τὴν ταχεῖαν ἐξέλεγξιν τῶν δηλώσεων καὶ ἐκδίκασιν τῶν φορολογικῶν καταλόγων, καὶ εἶπον ὅτι θὰ ἦτο πολὺ δαπανηρὸν τὸ νὰ ἐπιδιώξωμεν διὰ τακτικῶν ὑπαλλήλων νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὴν πρόσθετον ταύτην ἐργασίαν τῶν φορολογικῶν καταλόγων, οἱ ὁποῖοι περιλαμβάνουσιν 80–90.000 φορολογουμένους καὶ οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ἐξελεγχθῶσιν ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος. Εἶπον ὅτι ἡ διὰ τακτικῶν ὑπαλλήλων ἐξέλεγξις καὶ ἐκδίκασις τῶν φορολογικῶν καταλόγων θὰ διήρκει πολὺ περισσότερον χρόνον, καὶ ὅτι, ἵνα ἐπιταχυνθῇ τὸ πρᾶγμα, ἵνα γίνηται ἐν βραχυτέρῳ χρονικῷ διαστήματι ἡ ἀπαιτουμένη ἐργασία, τίθεται ἡ διάταξις αὕτη, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει νὰ ληφθῶσιν ἐπίκουροι ὑπάλληλοι ἐκ τῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν, ἵνα δυνηθῶσιν οἱ κατάλογοι νὰ ἐξελεγχθῶσιν ἐντὸς βραχυτάτου χρονικοῦ διαστήματος. Πρόκειται περὶ προσθέτου ἐργασίας. Τὸ ἄλλο σύστημα εἶναι πολὺ μᾶλλον δαπανηρόν.

§49Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§50Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Δὲν θὰ εἴπῃ αὐτὸ ὅτι εἰς ἑκάστην Ἐφορίαν θὰ προσληφθῇ ὑπάλληλος. Πρόκειται περὶ ἐκείνων μόνον τῶν Ἐφοριῶν, τῶν ὁποίων τὸ προσωπικὸν δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὴν ἀθρόως ἐπερχομένην ἐργασίαν. Ἔχομεν καὶ σήμερον τοὺς φόρους αὐτούς, τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν καὶ τὸν φόρον τῶν ἐπιτηδευμάτων, καὶ ἐν τούτοις προσθέτομεν πάντοτε προσωπικὸν ἐκεῖ ὅπου δὲν ἐπαρκοῦσιν ὑπάλληλοι. Πρόκειται περὶ τῶν Ἀθηνῶν, τῶν Πατρῶν, τοῦ Βόλου καὶ ἀλλαχοῦ, ἔνθα κατὰ καιροὺς δεκαπλασιάζεται ὁ ὄγκος τῆς ὑπηρεσίας. Ἐκεῖ ὅπου ἐπαρκοῦσιν ὑπάλληλοι, δὲν θὰ προσληφθῶσιν ἄλλοι, ὡς δὲν προσελήφθησαν καὶ κατὰ τὸ παρελθόν.

§51Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν λέγει τὸ νομοσχέδιον οἱ «προσλαμβανόμενοι», λέγει οἱ «ἀσχολούμενοι».

§52Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Φυσικά.

§53Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀσχολοῦνται ὅλοι οἱ ἐφοριακοὶ ὑπάλληλοι.

§54Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Πρόκειται περὶ τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀσχοληθῶσιν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν καταλόγων.

§55Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μάλιστα, ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἀσχολοῦνται ὅλοι οἱ ἐφοριακοὶ ὑπάλληλοι.

§56Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ διάταξις τοῦ νόμου δὲν ἀφορᾷ εἰς τοὺς οἰκονομικοὺς ἐφόρους καὶ τοὺς ὑπαλλήλους αὐτῶν· ἀλλ’ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται πρὸς ἐξέλεγξιν ἐπίκουροι εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν Ἐφοριῶν. Πρόκειται περὶ τῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται ἐπίκουροι, ὅπου δὲν ἐπαρκεῖ τὸ σύνηθες προσωπικὸν τῶν Ἐφοριῶν.

§57Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι· περὶ αὐτοῦ πρόκειται.

§58Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἄλλως τε ἡ διάταξις εἶναι ἀντιγεγραμμένη ἀπὸ τὸν ὑπάρχοντα φόρον τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ κατὰ λάθος παρελείφθησαν δύο λέξεις, μετὰ τὴν προσθήκην τῶν ὁποίων ἐλπίζω νὰ παύσῃ ἡ νευρικότης τῆς Βουλῆς.

§59Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ εἶναι αὐταὶ αἱ δύο λέξεις;

§60Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. «Ἄλλων ὑπαλλήλων».

§61Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Εἶναι κοινῶς γνωστὸν ὅτι εἰς τὸν κόσμον τοῦτον οὐδεὶς εἶναι ἀναμάρτητος, ἑπομένως ἀναμάρτητοι δὲν εἶναι καὶ οἱ Ὑπουργοὶ καὶ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα οὗτοι εἰσάγουσι, καὶ διὰ τοῦτο αἱ Βουλαὶ συνέρχονται ὄχι διὰ νὰ ψηφίζωσιν ἁπλῶς, ἀλλὰ διὰ νὰ συζητῶσι καὶ ἐλέγχωσι τὰ νομοσχέδια. Πρὸ πάντων ἀπαιτεῖται προσοχὴ καὶ μελέτη ὁσάκις πρόκειται περὶ ἐπιβολῆς φόρων καὶ βαρῶν εἰς τὸν λαόν. Τοὺς φόρους καὶ τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις, προθύμως ἡ Βουλὴ θὰ τὰ ψηφίσῃ, ἀφοῦ ἀποδειχθῇ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰ ψηφίσῃ. Τὸν λόγον λαμβάνω μόνον ἵνα κάμω παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 καὶ θὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Λακωνίας. Κύριοι Βουλευταί, ἡ διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ «δικαιοῦται», πρέπει νὰ τροποποιηθῇ εἰς «ὑποχρεοῦται». Τί θέλει νὰ εἴπῃ «δικαιοῦται»; Ἐὰν ἐγὼ εἶμαι ἐνιστάμενος, ὀφείλει νὰ μὲ καλέσῃ, ἵνα ὑποβάλω τὰς ἐνστάσεις μου, καὶ κατόπιν αὕτη νὰ κρίνῃ κατὰ πόσον εἶναι βάσιμοι ἢ οὔ. Νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κάμῃ τὴν τροποποίησιν ταύτην, ὀφείλει δηλαδὴ νὰ ὑποχρεωθῇ ἡ ἐπιτροπή. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὴν ἐπὶ πλέον ἀνταμοιβὴν τῶν κυρίων ἐφόρων, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα φειδωλότεροι, διότι αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι, ἀφοῦ πληρώνονται περισσότερον, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ φείδωνται τοῦ δημοσίου χρήματος, ἀφοῦ μάλιστα καὶ εἰς ἄλλους ὑπαλλήλους ὡς π.χ. τοὺς ταχυδρομικοὺς καὶ τηλεγραφικούς, ἐπεβλήθησαν ἔκτακτοι πολλαὶ ἐργασίαι, ἐπιταγαί, ταχυδρομικὰ δέματα καὶ τόσαι ἄλλαι, καὶ οὐδεμίαν ἐπὶ πλέον ἀνταμοιβὴν λαμβάνουσι. Λέγω ταῦτα ἐγώ, ὁ ὁποῖος εἶμαι φίλος ἐκ τῶν φιλτάτων τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν θὰ μὲ παρεξηγήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός, τὸν παρακαλῶ δὲ νὰ μεταβάλῃ τὴν διάταξιν ταύτην καὶ νὰ μὴ ζητήσῃ νὰ ψηφισθῇ ὅπως ἔχει.

§62Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§63ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: 1) «Περὶ ἐπαναδιορισμοῦ τῶν προϋπηρετησάντων ταχυδρομικῶν διανομέων». 2) «Περὶ προσθήκης ἑτέρων 2 παραγράφων εἰς τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου ͵ΓΥϞʹ (ἀριθ. 3490) τοῦ 1910 περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ͵ΒΨΞΘʹ περὶ ταχυδρομικῶν ἐνσήμων καὶ ταχυδρομικοῦ μονοπωλίου». 3) «Περὶ καταβολῆς ἀποζημιώσεως τοῦ λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης ἀπαλλοτριωθέντος μέρους τοῦ παρὰ τὸ Λυσσιατρεῖον κτήματος Ἀ. Κοκκώνη». Παρακαλῶ νὰ κηρυχθῶσι κατεπείγοντα καὶ νὰ ψηφισθῶσι, χωρὶς νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς ἐπιτροπήν.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ;

§65ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. (Ψηφίζονται κατ’ ἀρχὴν τὰ νομοσχέδια).

§66Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἔσχον τὴν τιμὴν προχθές, κύριοι Βουλευταί, νὰ φέρω παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19. ἀναγνωρίζομεν βεβαίως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι πάντες εὑρισκόμεθα ὑπὸ νευρικότητά τινα τὴν ἡμέραν ἐκείνην, οὐχ ἧττον ὅμως ἡ συζήτησις αὕτη, καίπερ ἐν νευρικότητι διεξαχθεῖσα, ἐπέφερε καὶ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Τὸ ἀγαθὸν τῶν ἀποτελεσμάτων φαίνεται ἐκ τῶν πρὸ ὀλίγου ἀκριβῶς γενομένων δηλώσεων ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος ὄντως κατὰ πολὺ ἐβελτίωσε διὰ τῆς προσθήκης, τὴν ὁποίαν ἐπέφερε, τὴν διάταξιν τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 19, περὶ τῆς ὁποίας συζητοῦμεν.

§67Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. Πῶς ἐγένετο ἡ προσθήκη;

§68Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐγένετο προσθήκη, διότι κυρίως ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἐξέφρασα προχθὲς τὴν ἀπορίαν μου, ἦτο ἡ ἀοριστία τῆς παραγράφου εἰς τὸ σημεῖον «εἰς τοὺς ἐνεργοῦντας ἐξέλεγξιν τῶν δηλώσεων». Ὅταν λέγωμεν «εἰς τοὺς ἐνεργοῦντας ἐξέλεγξιν τῶν δηλώσεων», ἐγὼ ἐννοῶ τοὐλάχιστον ὅτι περιλαμβάνονται οἱ ὑπάλληλοι τῶν οἰκονομικῶν Ἐφοριῶν πάντως, διότι αὐτοὶ κύριον καὶ διηνεκὲς καθῆκον ἔχουσι τὸ τῆς ἐξελέγξεως τῶν δηλώσεων, ἤδη δὲ διὰ τῆς γενομένης προσθήκης καὶ ἄλλων ὑπαλλήλων καὶ κατὰ τὴν ἔννοιαν, ἡ ὁποία θὰ δοθῇ, ἡ παράγραφος ἀφορᾷ τὴν πρόσληψιν ἄλλων ὑπαλλήλων προσληφθησομένων δι’ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα, οἱ ὁποῖοι θὰ λάβωσιν ἀμοιβήν τινα, τούτου δὲ δεκτοῦ γενομένου συνεπείᾳ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον ἐκλείπει ὁ φόβος τῆς ἀοριστίας εἰς τὸ μέλλον. Πρόκειται περὶ δαπάνης τινός, ἡ ὁποία ὄντως θὰ δαπανηθῇ ἐκ τοῦ δημοσίου πλούτου, ἀλλ’ ἡ ὁποία θεωρεῖται ἀναγκαία ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας καὶ τὴν ὁποίαν ἴσως δὲν θὰ ἤμην διατεθειμένος νὰ ἀμφισβητήσω κατὰ τοῦτο τὸ σημεῖον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὅμως, Κύριοι, μὲ ἐνδιαφέρει ἰδιαιτέρως, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ὑμῶν, δὲν εἶναι τὸ ζήτημα τῆς δαπάνης τοῦ Δημοσίου, δὲν εἶναι τὸ ζήτημα ἂν θὰ δαπανᾷ τὸ Δημόσιον τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ ποσόν, διὰ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν λόγον—καὶ εἶχον ἀνάγκην καὶ τῆς προσοχῆς τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις, διότι κυρίως αὐτὸ τὸ ζήτημα προήγαγεν ἐμὲ τοὐλάχιστον ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ αὐτὸ μὲ ἠνάγκασε προχθὲς κυρίως νὰ ἐπιφέρω παρατηρήσεις τινάς— δὲν μὲν ἐνδιαφέρει τὸ ὑπόλοιπον μέρος εἰς αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον· μὲ ἐνδιαφέρει κυρίως μία ἀρχή, ἡ ὁποία ἐτέθη διὰ τοῦ Συντάγματος, ἀρχή, τὴν ὁποίαν εἶμαι ὑποχρεωμένος, κατὰ τὴν γνώμην μου καὶ τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω, νὰ ὑποστηρίξω πάσῃ δυνάμει, ἀρχή, ἡ ὁποία ὑπεστηρίχθη εἰσηγηθείσης αὐτῆς ταύτης τῆς Κυβερνήσεως, ἀρχή, ἡ ὁποία ἐνδιαφέρει ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν, ὁλόκληρον τὴν Βουλήν, ἐνδιαφέρει ἡμᾶς πάντας, οἱ ὁποῖοι ἐνομίσαμεν ὅτι θέτομεν ἀρχὴν νέαν πλέον εἰς τὴν δημοσιότητα τῶν ἀποφάσεων τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ. Ἐπιμένω δὲ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι εἶναι τὸ πρῶτον νομοσχέδιον μετὰ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται ἵνα προνοήσῃ περὶ τῆς ἐκδικάσεως τῶν ὑποθέσεων τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ καὶ πρέπει νὰ καταβληθῇ ἰδιάζουσα φροντίς, ὥστε ἡ ἀπόφασις τῶν ἀποτελούντων τὴν Βουλὴν ταύτην, ἡ ὁποία ἐψήφισε τὸ Σύνταγμα πρὸ ὀλίγου καὶ καθώρισε τὴν ἀρχὴν αὐτήν, νὰ θεωρηθῇ κυρίως ὡς ἑρμηνεία διὰ τὸ μέλλον, ὅτι αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει ἡ ψηφισθεῖσα ὑφ’ ἡμῶν συνταγματικὴ διάταξις. Κυρίως λοιπὸν βλέπετε ὅτι μὲ ἐνδιαφέρει οὐχὶ τὸ νομοσχέδιον, οὔτε ἡ φύσις αὐτοῦ, οὔτε ὁ τρόπος, καθ’ ὃν θὰ ἐκδικάζωνται, διότι ἐντεῦθεν θὰ ὑπάρχῃ ἴσως κίνδυνος, ἀλλὰ μὲ ἐνδιαφέρει ἀρχὴ συνταγματικὴ νέα, τὴν ὁποίαν ἐτάξαμεν καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας ὀφείλομεν νὰ βαδίσωμεν. Δημοσιότητα δὲ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω ἐγώ, ἐὰν δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ κλῆσις τῶν ἐκδικαζομένων εἰς ὡρισμένην ἡμέραν, ἐὰν δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὸς δηλαδὴ ὁ προσδιορισμὸς τῶν ἡμερῶν τῆς συνεδριάσεως τῶν δικαστηρίων τούτων. Ἐφ’ ὅσον ἑπομένως εἰσάγομεν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον προνοεῖ περὶ τούτου, εἶναι ἀνάγκη εὐθὺς ἀμέσως νὰ καθορίσωμεν—ὅπως ἄλλως τε καθορίζεται διὰ τοῦ ἄρθρου 19— ὅτι αἱ συνεδριάσεις εἶναι δημόσιαι, ὅτι αἱ ἀποφάσεις ἐκδίδονται δημοσίᾳ, ὅτι ὁρίζεται χρονικὸν διάστημα τῶν ἡμερῶν τῶν συνεδριάσεων τοῦ δικαστηρίου.

§69Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Νομίζω ὅτι συγχέετε δύο πράγματα ἐντελῶς διακεκριμένα, δηλαδὴ τὴν δημοσιότητα τῶν συνεδριάσεων καὶ τὸ δικαίωμα τῶν δικαζομένων νὰ προσέλθωσιν ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου πρὸς τὴν ὑποχρεωτικὴν πρόσκλησιν ἀπὸ μέρους τῆς διοικητικῆς Ἀρχῆς. Αὐτὰ εἶναι πράγματα ἐντελῶς διακεκριμένα. Δημοσιότητα τῶν συνεδριάσεων καὶ δικαίωμα τῶν δικαζομένων πρὸς τὸ προσέρχεσθαι ἔχομεν καὶ εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, ἠγγυημένην ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν καθεστώτων νόμων, ἀλλ’ ἀρχὴν ὑποχρεοῦσαν τὰ δικαστήρια νὰ προσκαλῶσι τοὺς διαδίκους δὲν ἔχομεν ἡμεῖς, καίτοι, ὡς γνωρίζετε, ἄλλαι δικονομίαι καὶ ἄλλα συστήματα δικονομικὰ καθιεροῦσι καὶ τοῦτο. Νομίζω ὅτι τὸ βῆμα, εἰς τὸ ὁποῖον προβαίνει ἤδη τὸ νομοσχέδιον, εἶναι ῥιζικώτερον καὶ βαίνει περαιτέρω καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων κρατοῦντος συστήματος· διότι ἀφ’ ἑνὸς παρέχει τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς δικαζομένους νὰ προσέρχωνται, ὅπερ εἶναι μία συνταγματικὴ ὑποχρέωσις πλέον, συνέπεια δὲ τῆς δημοσιότητος, τὴν ὁποίαν καθιέρωσε τὸ Σύνταγμα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ παρέχει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν δικάζουσαν Ἀρχὴν νὰ προσκαλέσῃ τὸν δικαζόμενον. Ταῦτα ἔχουσι, νομίζω, καλῶς. Ἄλλο δὲ εἶναι τὸ σημεῖον, τὸ ὁποῖον προκαλεῖ ἴσως τὰς αἰτιάσεις σας· τὸ ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ὡρισμέναι αἱ ἡμέραι καὶ αἱ ὧραι τῶν συνεδριάσεων. Αὐτὸ βεβαίως εἶναι εὔλογον. Ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε ὅτι τοῦτο εἶναι ζήτημα τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου. Ὅταν λοιπὸν θὰ ἐκδοθῇ Βασιλικὸν Διάταγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ ὁρίζωνται αἱ ἡμέραι καὶ αἱ ὧραι καὶ θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ δικαζόμενος νὰ προσέρχηται, κατὰ τί αὐτὸς μειονεκτεῖ τῶν ἐν τοῖς τακτικοῖς δικαστηρίοις διαδίκων;

§70Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Μειονεκτεῖ κατὰ τοῦτο, ὅτι οἱ διάδικοι καλοῦνται ἐνώπιον τῶν τακτικῶν δικαστηρίων.

§71Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ ποίους;

§72Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀπὸ τὸν εἰσαγγελέα μέν, ἐὰν πρόκειται περὶ ποινικῆς, ἀπὸ τὸν διάδικον δέ, ἐὰν πρόκειται περὶ πολιτικῆς δίκης.

§73Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ πρόκειται περὶ ἰδιωτικῆς διαφορᾶς, δηλαδὴ δικαίωμα ἰδιωτικὸν τοῦ πολίτου φιλονεικεῖται ἀπέναντι τοῦ Κράτους. Λοιπὸν γνωρίζει οὗτος πότε θὰ δικασθῇ καὶ ἔχει συνεπῶς τὴν εὐχέρειαν νὰ προσέλθῃ καὶ νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ δικαιώματά του.

§74Α. ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Νὰ τὸ γράψητε ἐν τῷ νόμῳ.

§75Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εἶναι ἀνατροπή....

§76Α. ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Δὲν εἶναι καμμία ἀνατροπή.

§77Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εἶναι ἀνατροπὴ τοῦ ὅλου παρ’ ἡμῖν δικονομικοῦ συστήματος νὰ θέσητε τὰς διοικητικὰς Ἀρχὰς εἰς τοιαύτην πολυτέλειαν, νὰ προσκαλῶσιν αὗται εἰς ἑκάστην δεδομένην περίπτωσιν τὸν διάδικον, δηλαδὴ τὸν ἐνδιαφερόμενον, καίτοι οὗτος γνωρίζει ἐκ τῆς κειμένης νομοθεσίας καὶ ἐκ τοῦ ἐκτελεστικοῦ Διατάγματος πότε θὰ δικασθῇ καὶ ἔχει τὴν εὐχέρειαν νὰ προσέλθῃ καὶ νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ ἑαυτοῦ δικαιώματα. Νὰ τὸν προσκαλῶσιν αἱ Ἀρχαὶ εἶναι κάτι τι, εἶναι παρὰ πολύ. Αὐτὸ ὅμως, τὸ ὁποῖον ζητεῖται, ὅπως γνωστοποιῶνται αἱ συνεδριάσεις, εἶναι εὔλογον καὶ θὰ γίνῃ διὰ τοῦ Διατάγματος.

§78Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἀνακληθῇ τὸ Διάταγμα, κύριε Ὑπουργέ, ἀπὸ μίαν ἄλλην Κυβέρνησιν;

§79Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε θέλετε ἐπιβουλευομένην τὴν Πολιτείαν νὰ εἴπητε! Δὲν εἶναι τρόπος, νομίζω, συλλογισμοῦ αὐτός, νὰ φαντασθῆτε κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὴν Πολιτείαν, ὥστε νὰ τὴν θέλητε λωποδυτοῦσαν τὰ ἄτομα. Δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ ὁρίσωμεν ὅτι διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος θέλουσι καθορισθῆ αἱ ἡμέραι καὶ αἱ ὧραι, καθ’ ἃς θὰ γίνῃ ἡ ἐκδίκασις. Αὐτὸ δύναται νὰ γίνῃ, ἀλλ’ αὐτὸ ἀναχωρεῖ καὶ ὁρμᾶται ἀπὸ προϋποθέσεως, ἡ ὁποία ὑπολαμβάνει ὅτι ἡ Πολιτεία εἶναι καλῆς πίστεως.

§80Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καὶ πάλιν ἀποδεικνύεται, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ συζήτησις δὲν βλάπτει, διότι καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀκόμη ἔχομεν ἀναγνωρίσει ὅτι εἶναι ὑποχρεωτικόν, εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ὁρίζηται ὁ χρόνος τῆς συνεδριάσεως τοῦ δημιουργουμένου τούτου δικαστηρίου, ὁ ὁποῖος ἐκ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐκ τοῦ ἄρθρου καθωρίσθη. Εἶπον δὲ ὅτι δὲν μὲ ὁδηγεῖ εἰς τὸν φόβον ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ καθορισθῶσι λεπτομέρειαι εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, ἀλλ’ ἡ ἀρχή, ἡ ὁποία τίθεται. Μὲ σκανδαλίζει — καὶ πρέπει νὰ μὲ σκανδαλίζῃ — ἡ φράσις «ἡ ἐπιτροπὴ δικαιοῦται». Δὲν εἶναι καθόλου συνταγματικὸν τὸ τοιοῦτον. Δὲν δικαιοῦται ἡ ἐπιτροπή· οὔτε δύναμαι ἐγὼ τοὐλάχιστον νὰ ἐννοήσω δημοσίαν συνεδρίασιν ἄνευ κλήσεως αὐτοῦ τούτου τοῦ ἐνδιαφερομένου, ἄνευ τούτου τοῦ ἀντιδίκου· διατί νὰ μὴ εἶναι ὡρισμένος ὁ χρόνος τῶν συνεδριάσεων τοῦ δικαστηρίου τούτου ἐπὶ δύο μῆνας ἀπὸ πρωίας μέχρις ἑσπέρας, ἀλλ’ ὁ ἐνδιαφερόμενος νὰ εἶναι ὑποχρεωμένος ἐπὶ δύο–τρεῖς μῆνας ἢ ὁλόκληρον ἔτος νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν καὶ παρακολουθῇ τὴν συνεδρίασιν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἀποτελούσης τὸ δικαστήριον τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ; Ἐὰν θέλητε καὶ διὰ παραδείγματος ἀκόμη νὰ μεταφέρωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἐπὶ πολιτικῶν δικαστηρίων, δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ κλῆσις; Δὲν εἶναι ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας, ἀλλὰ εἶναι ἐκ μέρους τοῦ ἀντιδίκου τοῦ προκαλοῦντος τὴν ἔκδοσιν τῆς δικαστικῆς ἀποφάσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀναφέρεται ἡ ἡμέρα, ὁ τόπος καὶ ὁ χρόνος. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ εἶχον τὴν γνώμην, διὰ νὰ μὴ καθιερωθῇ ἀρχὴ ἐπιζημία, ἡ ὁποία θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δώσῃ τὴν ὑπόνοιαν ὅτι οὕτως ἑρμηνεύει ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ τὴν συνταγματικὴν διάταξιν, νὰ ἀπαλειφθῇ τοὐλάχιστον ἡ λέξις «δικαιοῦται», νὰ ἀφεθῇ δὲ εἰς τὸ ἐκτελεστικὸν Διάταγμα.

§81ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Αἱ δύο πρῶται φράσεις δύνανται νὰ ἀφαιρεθῶσι.

§82Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πολὺ καλά.

§83Α. ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Νὰ τεθῇ ἀντὶ τοῦ «δικαιοῦται» «ὑποχρεοῦται».

§84Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπωμεν ὅτι ὑποχρεοῦται, εὐθὺς ὡς ἔχομεν συνταγματικὴν ὑποχρέωσιν. Ὅταν δὲν ἔχωμεν τὴν λέξιν ὅτι προσκαλεῖται, ἐννοεῖται ὅτι ἀπὸ συνταγματικῆς ὑποχρεώσεως προσκαλεῖται. Μετὰ τοῦ κ. Ρακτιβὰν ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς χεῖρας τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Νομίζω ὅτι, ἐὰν μελετήσῃ τὴν τροπολογίαν ταύτην, ἡ ὁποία μετ’ ὀλίγον θὰ ἀναγνωσθῇ καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, θὰ εἶναι δυνατὸν εἴτε νὰ γίνῃ δεκτὴ ὁλόκληρος εἴτε κατὰ πνεῦμα ἢ κατ’ ἔννοιαν τοὐλάχιστον νὰ γίνῃ δεκτή, ὥστε νὰ προσαρμοσθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 19, ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ προέκυπτε καὶ θὰ ἐφαίνετο πλέον ἡ πρόθεσις ἡμῶν τούτων τῶν Βουλευτῶν τῶν ψηφισάντων τὸ Σύνταγμα νὰ δώσωμεν εἰς τὴν συνταγματικὴν διάταξιν τῆς δημοσιότητος τὴν ἔννοιαν, ὁποίαν τὴν ἐννοοῦμεν διὰ τοῦ καθορισμοῦ τῶν ὡρῶν τῶν συνεδριάσεων τοῦ δικαστηρίου καὶ ὑποχρεωτικῆς προσκλήσεως τοῦ ἐνισταμένου κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην, καθ’ ἣν ὄντως θὰ ἐκδικασθῇ ἡ ὑπόθεσίς του. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν ἑτέραν παράγραφον, περὶ τῆς ὁποίας ἔσχον τὰς ἀντιρρήσεις, ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως, μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐφ’ ὅσον αὗται τεθῶσι σαφῶς καὶ καθωρισμένως εἰς τὴν παράγραφον ταύτην, ἐγὼ τοὐλάχιστον παύω νὰ ἔχω ἀντίρρησιν, ἐμμένω δὲ εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς δημοσιότητος καὶ ἐμμένω εἰς τὴν τήρησιν τῆς συνταγματικῆς διατάξεως καὶ οὐχὶ τῆς περιπτώσεως αὐτῆς τοῦ ἄρθρου 19.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀνακαλέσητε, τρόπον τινά, διὰ νὰ λείψωσιν αἱ συζητήσεις αἱ πολλαί; Εἶναι ἐγγεγραμμένοι δέκα. Ἐὰν ἀνακαλέσητε, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ λείψωσιν αἱ συζητήσεις. Ὁ κ. Κουτούπης ἔχει τὸν λόγον.

§86Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἰς τὴν μεταμεσονύκτιον συζήτησιν τῆς προχθὲς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐχαρακτήρισε τὰς βραχυλόγους παρατηρήσεις μου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου καὶ σχετικῶς πρὸς τὸ τελευταῖον αὐτοῦ ἐδάφιον ὡς κωλυσιεργίαν, καὶ παρεστάθη εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ὅτι πράγματι τάσεις κωλυσιεργίας ὑπῆρχον, ὥστε νὰ μὴ γίνῃ λόγος καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅτι δηλώσας νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου παρῃτήθην τῆς ὁμιλίας μου, καὶ καθ’ ὅλην τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου μόνον κληθεὶς ἐκ παρατηρήσεώς τινος τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ εἶπον ὀλίγας λέξεις, καὶ ὅμως ἐχαρακτηρίσθην ὡς κωλυσιεργός. Θέλω νὰ εἴπω τοῦτο ἀπαντῶν εἰς τὸν ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος βουλευτὴν κ. Γόντικαν.

§87ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Κύριε Κουτούπη, μοὶ ἐπιτρέπετε; Ἴσως νὰ ἱκανοποιηθῆτε. Ὕστερον ἀπὸ τὴν τριήμερον καὶ τρινύκτιον τέλος πάντων ἐνασχόλησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δυνατὸν ὅλοι νὰ ἔχωμεν ὑποστῆ νευροπάθειάν τινα.

§88Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ νευρικότης δὲν ἐξετάθη καὶ μέχρις ἐμοῦ. Ἡ νευρικότης, τὴν ὁποίαν κατελογίσατε εἰς ὅλους, δὲν ἔχει ἐπεκταθῆ ἰδιαιτέρως ἐπ’ ἐμοῦ, διότι εἰς ἐμὲ ὑπῆρξε μεγάλη ἀδιαφορία, διότι ἐπιθυμῶ νὰ ἴδω ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὸ νομοσχέδιον γινόμενον νόμον τοῦ Κράτους, ἀφοῦ μοὶ φαίνεται ὅτι περισσότερον καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἔδειξα ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου. Τώρα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δικαιολογεῖ τὴν ἰσχυρογνωμοσύνην του ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου. Ἠθέλησε νὰ μᾶς διαβεβαιώσῃ ὅτι ἔχει ἴσον πρὸς ἡμᾶς ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Ἀλλοίμονον ἐὰν δὲν εἶχεν ἐνδιαφέρον· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ εἴχομεν ζήτημα ἐμπιστοσύνης καὶ ὄχι συζήτησιν, δὲν ἕπεται δ’ ἐκ τούτου ὅτι τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ πάντοτε τὸν ἄγει εἰς τὴν ὀρθοτέραν σκέψιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δύναται πολλάκις νὰ ἐπηρεάζηται ἀπὸ τοὺς ἐνδιαφερομένους ὑπαλλήλους, δὲν δύνανται δὲ οἱ ὑπάλληλοι νὰ κάμουν ὅ,τι θέλουν, καὶ πρέπει νὰ τίθηται φραγμὸς εἰς τὰς ὑπερφιάλους ἀξιώσεις των. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ὑπῆρξεν ἐποχή, καθ’ ἣν οἱ ὑπάλληλοι ἀλληλοϋποστηρίζοντο παραβιάζοντες τὸν νόμον, διὰ νὰ λάβωσι χρήματα, δύναμαι δὲ νὰ ἀναφέρω καὶ παράδειγμα. Ὑπῆρχον ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἐλάμβανον 4 δραχμὰς τὴν ἡμέραν καὶ διὰ ψευδῶν φύλλων πορείας μετέβαινον τὴν πρωίαν εἰς τὸν Ναύσταθμον καὶ ἐπέστρεφον τὴν ἑσπέραν εἰς τὰς Ἀθήνας. Σειρὰ δὲ ἀξιωματικῶν ἐφ’ ἱκανὸν χρονικὸν διάστημα ἐλάμβανε 4 δραχμὰς τὴν ἡμέραν, χωρὶς νὰ ἔχωσι γνῶσιν οὔτε οἱ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ οὔτε οἱ ἐν τῷ Ναυστάθμῳ. Λοιπὸν ὁ εἷς ὑπάλληλος θὰ ὑποστηρίξῃ εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν τὸν ἄλλον. Εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν δὲν ἐφαρμόζεται τὸ «κεραμεὺς κεραμεῖ κοτέει», ἀλλὰ τὸ «κόρακας κοράκου δὲν βγάζει μάτι».

§89Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ ἕνα χέρει νίβει τὸ ἄλλο.

§90Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μάλιστα. Τὸ ἕνα χέρει νίβει τὸ ἄλλο. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὰς ἀπολήψεις αὐτάς, λέγει ὅτι τὸ Δημόσιον εἶναι βεβαρημένον ἀπὸ ἐργασίαν καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ἀμειφθῶσιν οἱ ὑπάλληλοι. Ἐὰν εἶναι βεβαρημένον τὸ Δημόσιον μὲ ἐργασίαν, δὲν πρέπει ἐκ τούτου νὰ δοθῶσι χρήματα. Οὐδέποτε ἡ ἀμοιβὴ θὰ ἐνισχύσῃ τὸν ὑπάλληλον, διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ὑπηρεσίαν του.

§91Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Πρόκειται περὶ ἐκτάκτου ὑπηρεσίας.

§92Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μάλιστα. Ἀλλ’ ὄχι καὶ περὶ ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία εἶναι παντοτινή. Ἐὰν τὸ λάβωμεν ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔποψιν, τότε διατί νὰ μὴ διπλασιάσωμεν τὸν μισθὸν τῶν δικαστῶν, ὅπως οἱ δικασταὶ εἶναι ἐνήμεροι; Δίδονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου 2½%.

§93Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Θὰ συζητηθῇ τοῦτο εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ Ἐφοριῶν. Θὰ διαγραφῇ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐφοριακοὺς ὑπαλλήλους καὶ θὰ μείνῃ διὰ τοὺς ταμειακούς.

§94Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι ὀλίγον καὶ αὐτὸ τῶν ταμιῶν, θὰ ἦτο εὐχῆς δὲ ἔργον νὰ ὁρισθῇ ὡρισμένη ἀμοιβὴ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους.

§95Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ διὰ τοὺς ταμιακοὺς ὑπαλλήλους γνωρίζετε ὅτι δὲν δύνανται οὗτοι νὰ ὑπερβῶσιν ὡρισμένον ὅριον. Ὥστε αὐτὸ δὲν ἔχει σημασίαν.

§96Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μάλιστα. Ἐπὶ τῆς τελευταίας διατάξεως ὑπάρχει αὐτὸς ὁ φραγμὸς τοῦ ὁρίου ἐκ τῶν ποσοστῶν. Ἀλλ’ οὐδένα λόγον βλέπω διατί νὰ δίδωνται πέντε δραχμαὶ τὴν ἡμέραν.

§97Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τοῦτο εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, διὰ νὰ τελειώσωσι ταχέως αἱ ἐνστάσεις, διότι ἄλλως τε δὲν θὰ εἰσπράξῃ τὸ Δημόσιον τοὺς φόρους. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι τοῦτο εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, διὰ νὰ ἐπιταχυνθῇ ἡ ἐργασία.

§98Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀμφισβητῶ ὅτι, ἐὰν δὲν εἶναι πρόθυμοι οἱ ὑπάλληλοι, θὰ ἐξαναγκασθῶσιν ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας. Περὶ τούτου οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία· δὲν εἶναι ὅμως ὑπὲρ τοῦ ὑπαλλήλου τὸ νὰ λέγωμεν ὅτι, ἐπειδὴ ἐργάζονται καθ’ ὅλον τὸ ἔτος πρὸς ἐξέλεγξιν τῶν ἐνστάσεων, πρέπει νὰ λαμβάνωσι καὶ μίαν καθημερινὴν ἀμοιβήν. Δικαιολογεῖται μία ἀμοιβὴ πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους ἐξ 150 δραχμῶν.

§99Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Εἶναι ἀδύνατον ἡ κεντρικὴ ὑπηρεσία νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους νὰ λάβωσιν 150 δραχμὰς διὰ δύο φόρους ὑπάρχοντας.

§100Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μὴ ἐπικαλεῖσθε τοὺς ὑπάρχοντας φόρους, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι δὲν εἶχόν ποτε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐξετάσω τὰ ἐντάλματα τῶν ὑπαλλήλων, διὰ νὰ εἶμαι βέβαιος ὅτι ὑπάλληλοί τινες δὲν λαμβάνουσι χρήματα.

§101Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἐγὼ ἐξήτασα τοῦτο.

§102Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ἠθέλετε πράξει ὅ,τι ἔπραξεν ἡ Γαλλία, θὰ ἤρχοντο εἰς φῶς πολλὰ σκάνδαλα. Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι εἰς τὸ ναυτικὸν ὑπῆρξαν πολλοί, οἱ ὁποῖοι ἐλάμβανον κολοσσιαῖα ποσὰ καὶ μάλιστα διὰ πλαστογραφιῶν. Ὥστε μὴ λέγετε ὅτι δὲν γίνεται τοῦτο. Βεβαίως τοῦτο γίνεται. Βεβαίως δὲν ἐπικαλοῦμαι τοῦτο ὡς γεγονός· θὰ ἠδύνατο ὅμως ν’ ἀποδειχθῇ ὅτι τὸ τοιοῦτον γίνεται, ἂν ὄχι δι’ ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους, τοὐλάχιστον διά τινας.

§103Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐὰν οἱ ὑπάλληλοι ἔπραττον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπαγορεύει εἰς αὐτοὺς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, ἡμεῖς δὲν θὰ εὑρισκόμεθα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συζητοῦντες περὶ ἀνορθώσεως.

§104ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔχει σταματήσει τὸ κακόν.

§105Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Οὐδόλως δὲν ἔχει σταματήσει,

§106Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σκοπιμώτερον θὰ ἦτο, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἤθελεν ὑποβάλει τροπολογίας τινὰς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου, νὰ ἀνακοινώσῃ ταύτας εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ κανονισθῇ ἡ περαιτέρω συζήτησις, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει αἱ ὑποβληθησόμεναι τροπολογίαι ἱκανοποιοῦσι τὰς ἀξιώσεις τῆς Βουλῆς τότε νὰ μὴ ματαιοπονῶμεν συζητοῦντες.

§107Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Πρόκειται περὶ τῆς τελευταίας παραγράφου;

§108ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ διὰ τὰς δύο παραγράφους.

§109Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Αἱ δύο πρῶται παράγραφοι διαγράφονται.

§110Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐχὶ αἴσθημα στοργῆς καὶ ἐνδιαφέροντος ἰδιαιτέρως πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου ἤγαγεν ἡμᾶς τοὺς ἀντιλέγοντας εἰς τὴν διατύπωσιν τῶν παρατηρήσεών μας, ἀλλὰ κυρίως στοργὴ καὶ ἐνδιαφέρον πρὸς τὰ νόμιμα συμφέροντα τῶν πολιτῶν, διότι ταῦτα βλέπομεν ἐκτεθειμένα εἰς κινδύνους ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου τούτου. Οἱ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους προβλέπομεν, εἶναι ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον σήμερον οἱ κατάλογοι οἱ φορολογικοὶ νὰ καταρτίζωνται ἀπὸ σκοποῦ ὅπως δημιουργῶνται ἀντιρρήσεις κατὰ τῶν καταλόγων καὶ ἐνστάσεις, ὥστε νὰ δημιουργῆται ἐντεῦθεν καὶ ἐργασία, ἥτις ν’ ἀπασχολῇ τὸ διαιτητικὸν Δικαστήριον. Ἤδη ἐπέρχεται βελτίωσίς τις, διότι οἱ οἰκονομικοὶ ἔφοροι ἐξηρέθησαν τῆς πενταδράχμου ἀμοιβῆς. Ἄρα δὲν δύναταί τις παρὰ νὰ εἴπῃ ὅτι ἀτόπως εἶχε καταρτισθῆ ἡ διάταξις ὡς εἶχε, διότι καὶ ἡ ἀμοιβὴ τῶν οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων τῶν παρεχόντων τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν, ἐν τῇ ἐξελέγξει τῶν ἐνστάσεων, εἶναι ὅλως ἀδικαιολόγητος, ἐὰν ἀνατρέξωμεν δὲ εἰς τὰ γενόμενα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν, θέλομεν πεισθῆ ὅτι κακῶς ἔχει ἡ διάταξις αὕτη. Ἴσως μάλιστα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἀφορμὴ εἰς ἡμᾶς, ἵνα γενικώτερον σκεφθῶμεν περὶ καταργήσεως ὅλων ἐκείνων τῶν ποικίλων ἐπιμισθίων ὑπὲρ τῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ προσθέτῳ ἀμοιβῇ εἶναι ἐντεταλμένοι νὰ ἐκτελῶσιν ὑπηρεσίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐν τούτοις ἀμείβονται ὑπὸ τοῦ νόμου. Ἴσως μάλιστα πρέπει νὰ καταργηθῶσι καὶ αἱ ἀποζημιώσεις τῶν διαφόρων ὑπαλλήλων. Ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου διαφόρους καταγγελίας ὑπὸ τῶν συναδέλφων γενομένας καὶ τὰ τοιαῦτα σκάνδαλα εἶναι τερατώδη καὶ πρέπει νὰ προσέξῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὸ μέλλον νὰ μὴ γίνωνται αἱ καταχρήσεις αὐταὶ ἐπὶ ζημίᾳ τῶν συμφερόντων τῶν πολιτῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περιώρισε τὴν δαπάνην τὴν ἐνδεχομένην νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς τοιαύτης ἡμερησίας ἀποζημιώσεως εἰς ποσὸν ἰσοδύναμον διὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐνστάσεων, ἀλλ’ ἡ περίστασις σήμερον εἶναι διάφορος. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι πρόκειται περὶ ἐφαρμογῆς ἐντελῶς νέου νόμου, ὁ ὁποῖος θὰ γεννήσῃ μυρίας δυσχερείας κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ· μὴ λησμονεῖτε ἐπίσης ὅτι ἐν τῇ ἐπιτροπῇ δύνανται νὰ ὑπάρχωσι καὶ ἕτεροι ὑπάλληλοι κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν, κατὰ τὴν ἀπογραφὴν τῶν κατοίκων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περιώρισεν ἐν τῇ δηλώσει του τὴν πρόσληψιν ἐκτάκτων ὑπαλλήλων εἰς τὰς ἐπιτροπάς· δὲν γνωρίζω ὅμως ἂν τοῦτο, τὸ ὁποῖον κατ’ ἀρχὴν εἶναι ὀρθόν, ἐὰν καθιερούμενον ὑπὸ τοῦ νόμου δὲν θὰ δώσῃ ἀφορμήν, ἂν ὄχι εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ εἰς τὰς μελλούσας Κυβερνήσεις, χαριστικῶν πράξεων καὶ διορισμῶν καὶ ἄρα ζημιῶν τοῦ Δημοσίου καὶ καταχρήσεων, ἀφορμὴν δημιουργίας θέσεων ἀμειβομένων διὰ πενταδράχμου ἀποζημιώσεως καθ’ ἑκάστην. Ὅτε δὲ τοιαῦτα εἶναι τὰ ἐνδεχόμενα ἐκ τοιαύτης διατάξεως, εἶναι ἄπορος ἡ ἐπιμονὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, θέλοντος διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ν’ ἀφήσῃ ἀνοικτὴν εἰς τὸ μέλλον τὴν ὁδὸν τῶν σκανδάλων καὶ τῶν καταχρήσεων. Δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ἐσχάτως καὶ τὰ ὁποῖα ἔπρεπε μέχρι τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης νὰ φέρωσι τοὺς τὰ τοιαῦτα διαπράξαντας ὑπαλλήλους. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν τὴν ἔκδοσιν καὶ τὴν ἐπικύρωσιν ἐνταλμάτων ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν δι’ εἰκονικὰς ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν ὑπηρεσίας ἀξιωματικῶν ἐν αὐτῷ τῷ Ὑπουργείῳ ἐργαζομένους.

§111Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Καὶ λαμβάνοντας φύλλα πορείας.

§112Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ λαμβάνοντας φύλλα πορείας, ὡς λέγει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακωνίας συνάδελφος, πρὸς ἐκτέλεσιν ὑπηρεσίας ὅλως φαντασιώδους, καὶ μὴ ἐκτελοῦντας ὑπηρεσίαν. Εἶναι πρόσφατα καὶ ἔναυλα εἰς τὰς ἀκοὰς ἡμῶν τὰ σκάνδαλα, τὰ ὁποῖα ἐξήγειραν τὴν κοινὴν ἀγανάκτησιν.

§113Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τῆς Κηφισίας.

§114Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλάκις ἐγένετο λόγος περὶ τῶν ἀμοιβῶν τῶν ἐκτάκτων ὑπαλλήλων. Καὶ ὑπομιμνήσκω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὑπάρχουσιν ὑπάλληλοι λαμβάνοντες ἀποζημιώσεις ἐξαιρετικὰς δι’ ὑπηρεσίας, ἐνῷ οὐδεμίαν προσφέρουσιν ὑπηρεσίαν. Ἀναμιμνήσκομαι τὸν διευθυντὴν τῶν Ταχυδρομείων καὶ Τηλεγράφων λαμβάνοντα ἀδικαιολογήτως ἐπὶ τοῦ γραμματοσήμου ποσοστά. Διὰ ποῖον λόγον καὶ ἐν τίνι δικαιώματι, παρακαλῶ; Μήπως δι’ αὐτοῦ πρόκειται ν’ αὐξηθῇ ἡ κατανάλωσις τοῦ γραμματοσήμου, ὥστε νὰ λαμβάνῃ ποσοστά; Εἶναι, νομίζω, καιρὸς νὰ περιστείλωμεν τὰς ἐκτάκτους ταύτας ἀμοιβὰς καὶ μάλιστα ἐκεῖ, ὅπου ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν ἀνατεθειμένων ὑπὸ τῆς Πολιτείας εἰς ὑπαλλήλους εἶναι οὗτοι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐκτελῶσι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀναθέτει εἰς αὐτοὺς ὁ νόμος. Καὶ διὰ τοῦτο εὔλογος ὑπῆρξεν ἡ πρότασις, ὅπως ἐξαιρεθῶσιν οἱ ἔφοροι τῶν ἐξαιρετικῶν ἀμοιβῶν. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἤθελεν ἐμμείνει εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου τοῦ δίδοντος ἡμερησίας ἀποζημιώσεις πενταδράχμους εἰς ἕκαστον μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, ἤθελον προτείνει νὰ γίνῃ δεκτὸν ἕτερον σύστημα ἐκθέτον εἰς ὀλιγωτέρους κινδύνους ζημιῶν τὸ Δημόσιον. Ν’ ἀναγνωρισθῇ δικαίωμα ἀποζημιώσεως ὡρισμένης κατὰ ποσὸν ἀμοιβῆς ἐφ’ ἑκάστης ἐκδιδομένης ἀποφάσεως, τουτέστι νὰ κανονίζηται ἡ ἀποζημίωσις κατὰ λόγον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀποφάσεων τῶν ἐκδιδομένων. Διότι τοῦτο δὲν θὰ παρατείνῃ ἐπ’ ἄπειρον τὰς ἐργασίας τοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ θὰ τὰς περιορίσῃ εἰς τὸν ἀπολύτως ἀναγκαῖον χρόνον. Τὸ τοιοῦτον σύστημα ὡς προσφορώτερον ἐλπίζω ὅτι θὰ γίνῃ δεκτόν. Ὡς πρὸς τὴν δημοσιότητα τῶν συνεδριάσεων διαιτητικοῦ δικαστηρίου ἐπιφυλάσσομαι νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς βʹ παραγράφου τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§115Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐνέδωκε νὰ κανονισθῇ διὰ Β. Διατάγματος ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου, ἐπεθύμουν νὰ εἴπω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ γίνῃ τόσος πόλεμος, διότι οὐδεμία διάταξις τοῦ Συντάγματος παραβιάζει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐνισταμένου νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου. Εἶναι λοιπὸν περιττὸν ἐν τῷ νόμῳ, ἀφοῦ ὑπάρχει ἐν τῷ Συντάγματι. Πολλάκις τὰ Δικαστήρια διακόπτουσι τὰς συνεδριάσεις διὰ τὰ Χριστούγεννα ἢ τὰς Ἀπόκρεως, καὶ οἱ διάδικοι δὲν καλοῦνται νὰ ἐμφανισθῶσιν ἐκ νέου ἢ δι’ ἁπλῆς τοιχοκολλήσεως. Τοιαύτην ἂς τοιχοκολλήσῃ ὁ ἔφορος. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ἀποζημιώσεις, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ νὰ καταργήσῃ παντὸς ὑπαλλήλου τὰς ἀποζημιώσεις, τότε δύναται νὰ γίνῃ σκέψις περὶ τῆς καταργήσεως τῆς ἀποζημιώσεως καὶ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν, ἀλλά, ἐφ’ ὅσον δίδομεν ἀποζημιώσεις εἰς ἄλλους ὑπαλλήλους, δὲν πρέπει νὰ καταργήσωμεν ταύτας δι’ αὐτούς.

§116Α. ΒΑΒΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σχετικῶς πρὸς τὰς ἀντιρρήσεις κατὰ τῶν προσθέτων ἀποζημιώσεων καὶ τῆς ἐπ’ ἄπειρον παρατάσεως τῶν ἐργατικῶν συμβουλίων, μήπως καὶ προκειμένου περὶ ἐπαληθεύσεως τῶν δηλώσεων καὶ ἰδίως τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν δὲν κανονίζεται καὶ τὸ ποιὸν τῆς ἀμοιβῆς τῶν ἡμεραργιῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐργασίας τῶν ὑπαλλήλων; Πρὸς ἀποφυγὴν ὅμως πάσης ὑπονοίας διὰ τὴν παράστασιν δύναται νὰ τεθῇ ἡ ἑξῆς φράσις: «Ἡ ἀποζημίωσις παρέχεται κλπ.». Ἐὰν θὰ πληρωθοῦν οἱ ὑπάλληλοι, τοῦτο θὰ ἀποβῇ εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἰδιωτῶν.

§117Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Προκειμένου περὶ θεσμοῦ, τὸν ὁποῖον τὸ πρῶτον καλούμεθα νὰ θεσπίσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου Συντάγματος, ἐπιβάλλεται βεβαίως μεγάλη προσοχή. Διὰ τῆς νέας συνταγματικῆς διατάξεως περὶ δημοσιότητος τῆς διαδικασίας προβλέπονται δύο τινά. Εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι ἡ δημοσιότης τῆς διαδικασίας, ἣν ἀνέγραψε τὸ Σύνταγμα ἀνέκαθεν ἐπὶ τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων καὶ ἥτις ἐξετάθη καὶ ἐπὶ τῶν διοικητικῶν, περιλαμβάνει φυσικῶς τὸ δικαίωμα τοῦ διαδίκου νὰ τυγχάνῃ ἀκροάσεως, ἤτοι ἐν προκειμένῳ τὴν εὐχέρειαν τοῦ φορολογουμένου νὰ καταφεύγῃ εἰς τὸ συμβούλιον καὶ νὰ παρίσταται εἰς τὴν ἐνώπιον αὐτοῦ συζήτησιν πρὸς ὑπεράσπισιν τοῦ δικαίου του, ἀλλὰ καὶ τὴν εὐχέρειαν παντὸς πολίτου ὅπως παρακολουθῇ τὰς συζητουμένας ὑποθέσεις πρὸς ἔλεγχον τῆς κανονικῆς λειτουργίας τοῦ Δικαστηρίου. Ἑπομένως εἶναι βεβαιότατον ὅτι, ἐὰν τὸ διοικητικὸν Δικαστήριον ἤθελε μεταβῆ ἡμέραν τινὰ αὐτοπροαιρέτως καὶ ἄνευ προειδοποιήσεως εἰς τὸ πεδίον τοῦ Ἄρεως καὶ ἐκδικάσῃ αὐτόθι τὰς ὑποθέσεις του, ὁ ὅρος τῆς δημοσιότητος δὲν πληροῦται. Διὰ νὰ τηρηθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς δημοσιότητος, πρέπει ὁ ἰδιώτης νὰ εἰδοποιῆται περὶ τῆς δικασίμου ἢ διὰ κλήσεως ἢ δι’ ἁπλῆς γνωστοποιήσεως, ἐπίσης δὲ νὰ παρέχηται εἰς πάντα ἡ εὐκαιρία νὰ παρίσταται ὡς ἀκροατὴς εἰς πᾶσαν ἄλλην δίκην καὶ δὴ ὡρισμένην τοιαύτην, ἣν θέλει νὰ παρακολουθήσῃ. Ὑποθέσατε ὅτι θέλω νὰ παραστῶ κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐνστάσεως τοῦ κ. Σκουλούδη ἢ Καραπάνου ἢ Μπενάκη. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν διετύπωσα τροπολογίαν μετὰ τοῦ συναδέλφου κ. Γόντικα ἔχουσαν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὸ Δικαστήριον κανονίζει κλπ.» Τοιουτοτρόπως ὁ ἰδιώτης θὰ εἰδοποιῆται καὶ ἐκ τοῦ ἐκθέματος, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ἀνηρτημένον, θὰ παρακολουθῇ τὴν σειρὰν αὐτῆς, ἐκ τοῦ αὐτοῦ δὲ ἐκθέματος ταυτοχρόνως θὰ πληροφορῆται πᾶς τις καὶ περὶ τῶν ἄλλων ὑποθέσεων. Αὐταὶ αἱ ἐγγυήσεις εἶναι ἀπαραίτητον, ἐὰν θέλωμεν νὰ τηρηθῇ ἡ συνταγματικὴ διάταξις, νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῷ νόμῳ, διότι προκειμένου περὶ συνταγματικῆς διατάξεως ἡ τήρησις αὐτῆς πρέπει νὰ προκύπτῃ ἐξ αὐτοῦ τοῦ νόμου· ἄλλως οὗτος εἶναι ἀντισυνταγματικός. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀφεθῶμεν εἰς τὸ Διάταγμα νὰ κανονίσῃ τὸν τόπον καὶ τὸν τρόπον τῆς διαδικασίας καὶ τὴν γνωστοποίησιν εἰς τοὺς διαδίκους, διότι εἶναι ταῦτα οὐσιώδη. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἐδαφίου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου παρατηρῶ ὅτι τὸ ἐν αὐτῷ ἀναγραφόμενον εἶναι ἄλλο, ἡ ὑποχρέωσις τοῦ πολίτου, καλουμένου ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα παράσχῃ αὐτῇ πληροφορίας, ὄχι δικαίωμά του. Ἀλλὰ τὸ ἐνδιαφέρον εἶναι τὸ πρῶτον ἐδάφιον, καθ’ ὃ οἱ ἐνιστάμενοι δικαιοῦνται νὰ ἐμφανισθῶσιν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς· ἑπομένως πρέπει νὰ τοῖς δώσωμεν τὰ μέσα, ὅπως ἐμφανισθῶσιν, ἡ διάταξις δ’ αὕτη περιέχεται ἐν τῇ ὑποβληθείσῃ τροπολογίᾳ. Αἱ αὐταὶ ἐγγυήσεις πρέπει νὰ τηρηθῶσι κατὰ τὸν δεύτερον βαθμόν, εἰς τὸ ἄρθρον 21, καθ’ ὃ ἡ ἐπιτροπὴ ἡ δικάζουσα κατ’ ἔφεσιν κέκτηται πάντα τὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 18 παρεχόμενα δικαιώματα, ἀλλὰ καὶ τὰς αὐτὰς ὑποχρεώσεις, καὶ τοῦτο ἐπίσης προστίθεται διὰ τῆς ὑποβληθείσης τροπολογίας.

§118Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ κ. συναδέλφου;

§119Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δέχομαι τὴν τροπολογίαν τῶν κυρίων Ῥακτιβὰν καὶ Γόντικα· «ὁ τόπος καὶ ὁ χρόνος τῆς συνεδριάσεως τῆς κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ἐπιτροπῆς ὁρίζεται διὰ Β. Διατάγματος. Δι’ ἐκθέματος πρὸ ὀκτὼ ἡμερῶν ὁρίζει ἡ ἐπιτροπὴ τὰς κατ’ ἔνστασιν συζητηθησομένας ὑποθέσεις ἐν ἑκάστῃ συνεδριάσει».

§120Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Καὶ ὅτι ἀπόσπασμα τοῦ ἐκθέματος ἀποστέλλεται...

§121Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὄχι, διότι τὸ ἔχει ὁ νόμος.

§122Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι ὑποχρέωσις δι’ ἐμὲ νὰ ὑποστηρίξω τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. συναδέλφου, ὄχι μόνον ὡς ἂν νὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συζητηθῇ σοβαρώτατα, διότι αὐτὸ τείνει εἰς ἐφαρμογὴν τῆς ἀρχῆς τῆς δημοσιότητος, τῆς τεθείσης ἐν τῷ Συντάγματι, ἀλλὰ καὶ ὡς δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀμφισβητήσῃ τις διατί εἶναι ἀνάγκη ἡ διάταξις αὕτη νὰ συγχωνευθῇ πρὸς ὅλους τοὺς δικονομικοὺς ἡμῶν νόμους. Ἠπόρησα, ὅτε ἤκουσα λεγόμενον ὅτι πρόκειται περὶ ἰδιωτικῆς διαφορᾶς μεταξὺ φορολογουμένου καὶ Δημοσίου, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη κλητεύσεως αὐτοῦ. Καὶ πρῶτον εἰς τὰ διαιτητικὰ Δικαστήρια, ὅπου πρόκειται περὶ ἰδιωτικῆς διαφορᾶς μεταξὺ δύο ἴσης δυνάμεως διαδίκων, ὑπάρχει ἐκ τοῦ νόμου ὑποχρέωσις νὰ κληθῇ ὁ διάδικος καὶ ἡ Πολ. Δικονομία ἐκεῖ καὶ ἐπιβάλλει τὴν κλήτευσιν. Τοῦτο σκοπεῖ ἡ τροπολογία, τὴν κλήτευσιν, ὁ λέγων δὲ διάφοράν τι παίζει μὲ τὰς λέξεις. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἠθικὴ ὑποχρέωσις, εἶναι καὶ ὑποχρέωσις ἐκ τῆς κειμένης νομοθεσίας, ἥτις πρέπει νὰ ἔχῃ μίαν ὁμοιομορφίαν. Διατί, ἀφοῦ προσεπαθήσαμεν κατὰ πάντα τρόπον, καθ’ ὅσον ἦτο δυνατόν, νὰ ἐξομοιωθῶσι πάντα τὰ Δικαστήρια, νὰ μὴ ἔχωμεν ἐξομοίωσιν καὶ τῆς δικονομίας ἡμῶν; Αὐτὸ εἶναι ἀνώμαλον. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ στέρξωμεν εἰς ταῦτα, κύριοι συνάδελφοι, διότι καθωρίσθη τέλος πάντων τακτικὴ κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, ὅταν δὲν κατωρθώνομεν νὰ συμβιβασθῶμεν πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν, νὰ παραπέμπωμεν τὰ ζητήματα πρὸς τὰ Βασ. Διατάγματα. Θὰ ὑποκύψωμεν καὶ τὴν φορὰν ταύτην, διότι ὁπωσδήποτε ἱκανοποιούμεθα. Θὰ ἐπεθύμουν ὅμως νὰ στέρξῃ εἰς τὴν ἄλλην τροπολογίαν ὁ κ. Ὑπουργός, νὰ ἐπάγηται ὅρκος καὶ εἰς τὸν ἔφορον. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω νὰ προσέξῃ καὶ εἰς τοῦτο, ἔχων ὑπ’ ὄψει ὅτι οἱ νόμοι πρέπει νὰ εἶναι ἀκριβεῖς κατὰ πᾶσαν αὐτῶν φράσιν: προκειμένου περὶ τῆς τελευταίας παραγράφου, τὴν ὁποίαν ἐτροπολόγησεν, οὐχὶ ἡ αὐτὴ ἀποζημίωσις, ἀλλ’ ἀποζημίωσις μέχρι τοῦ αὐτοῦ ποσοῦ, διότι, ὅταν λέγωμεν ἡ αὐτὴ ἀποζημίωσις, θὰ δύναται νὰ ἑρμηνευθῇ ὅτι ὅση ἀποζημίωσις ὡρίσθη διὰ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, τόση θὰ ὁρισθῇ καὶ δι’ ὅλους τοὺς ἐλεγκτάς.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη.

§124Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Λοιπὸν μετὰ τὴν ἀποδοχὴν τῆς τροπολογίας τὸ ἐδάφιον ἔχει οὕτως: «ὁ ἐνιστάμενος δικαιοῦται νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ἐπιτροπῆς ἢ αὐτοπροσώπως ἢ διὰ πληρεξουσίου καὶ ὑποστηρίξῃ καὶ προφορικῶς τὰς ἐνστάσεις του». Κατόπιν τὸ τρίτον ἐδάφιον: «Διὰ Β. Διατάγματος ὁρισθήσονται τὰ περὶ τοῦ τόπου καὶ τοῦ χρόνου τῶν συνεδριάσεων τῆς ἐπιτροπῆς ὡς καὶ τῆς προσηκούσης γνωστοποιήσεως περὶ τῶν ἑκάστοτε συζητηθησομένων ὑποθέσεων. Τὸ τελευταῖον ἐδάφιον: «Εἰς ἕκαστον τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, πλὴν εἰς τὸν εἰσηγητὴν οἰκονομικὸν ἔφορον, παρέχεται ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ἀποζημίωσις μέχρι δραχ. 5 δι’ ἑκάστην συνεδρίασιν. Μέχρι τοῦ αὐτοῦ ποσοῦ ἀποζημίωσις κλπ.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 19, ὡς ἐτροπολογήθη, καθὼς καὶ τὸ 20ὸν ὡς ἔχει).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 21ον (ἀναγινώσκεται).

§126Δ. ΛΑΖΑΡΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, νομίζω ὅτι πρέπει εἰς τὴν κατ’ ἔφεσιν δικάζουσαν ἐπιτροπὴν νὰ προστεθῶσι καὶ δύο ἄλλαι γνῶμαι, ἵνα ἐξασφαλισθῶσιν ἀκόμη περισσότερον οἱ φορολογούμενοι. Νὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλα δύο πρόσωπα, τὰ ὁποῖα, κατ’ ἐμὴν γνώμην, πρέπει νὰ εἶναι εἷς τῶν ἀνωτάτων ὑπαλλήλων, τὸν ὁποῖον θὰ δύναται νὰ ὑποδεικνύῃ ὁ διευθυντὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ ἄλλο πρόσωπον, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποδεικνύῃ ὁ διευθυντὴς τῆς ἀσφαλιστικῆς ἑταιρείας.

§127Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Ὅλοι, κύριοι Βουλευταί, ἐβάλομεν μύδρους κατὰ τοῦ παρελθόντος, ὅλοι ἐφωνάζομεν κατὰ τῆς γραφειοκρατίας. Ἐνταῦθα ὅμως, λεληθότως, δὲν πράττομεν ἄλλο τι εἰμὴ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ γραφειοκρατία μᾶς προπαρασκευάζει καὶ μᾶς φέρει ἐνώπιον ἡμῶν πρὸς ἐπιψήφισιν. Καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου πάντες ἐνθυμούμεθα τὰ σκάνδαλα, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ ἐκδικασθῶσιν αἱ ἐφέσεις ἐπὶ διαφόρων ταμειακῶν ὑποθέσεων. Τὰ καλλιμάρμαρα μέγαρα τῶν διαφόρων τμηματαρχῶν εἶναι ἀπόδειξις περὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῶν ἐφέσεων ἐκείνων. Ὁ ἰσχυρότερος κατὰ τὸ χρῆμα ἢ τὰ πολιτικὰ μέσα, ἐκεῖνος ἐπετύγχανε τὸ δίκαιον αὐτοῦ. Αὐτὸ κυρίως πρόκειται νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῶν διατάξεων τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ἐὰν σᾶς ἀδικήσῃ ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐκτελεῖ κατὰ τὰς ὑποδείξεις τοῦ ἐφόρου, δὲν ἔχετε νὰ παραπονεθῆτε εἰς ἄλλον τινὰ παρὰ εἰς τὸν τμηματάρχην τῶν ἀμέσων φόρων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Γνωρίζετε ὅμως ποία στενὴ ἀλληλεγγύη ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Δι’ αὐτὸ νομίζω, καὶ ἀποτείνομαι πρὸς πάντας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν ἀτυχίαν ἐν τῷ παρελθόντι νὰ συντάξωσιν ἐφέσεις ἐνώπιον τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς, τῆς ἑδρευούσης ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐξέλθῃ ὁλόκληρος ἡ παράγραφος τοῦ 21 ἄρθρου, ἡ δευτέρα καὶ ἡ τρίτη, ὑπέβαλον δὲ ὡρισμένην τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν πιστεύω νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του ὁ κ. Ὑπουργός. Ἡ τροπολογία μου λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): Δικαιοῦνται δὲ οἱ φορολογούμενοι κλπ.». Δηλαδὴ προτείνω, ὅπως τὰς ἐφέσεις, ἀντὶ νὰ τὰς δικάζῃ μία ἐπιτροπὴ ἀνήθικος, νὰ τὰς δικάζῃ τὸ ἁρμόδιον Πρωτοδικεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαρτίζηται ἀπὸ πρόσωπα γνωρίζοντα καὶ τὴν κοινωνικὴν κατάστασιν τοῦ φορολογουμένου καὶ τὴν χρηματικήν, δὲν θὰ κάμνῃ δ’ ἀποφάσεις ἐν κρυπτῷ καὶ παραβύστῳ ἐκφερομένας, ἀλλὰ τακτικὰς ἀποφάσεις ἐμπνεομένας ἀπὸ τὸν σεβασμὸν πρὸς τὴν περιουσίαν τοῦ ἄλλου, ἐνῷ τοὐναντίον, ἂν παραπέμψωμεν τὰς ἐφέσεις ἐνώπιον τῆς κρυφίας ἐπιτροπῆς τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ ἔχωμεν ἀποφάσεις ἀνεξελέγκτους.

§128Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Συνεδριάζει δημοσίᾳ· τὸ εἶπον αὐτό.

§129Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Θὰ μοὶ προτείνῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἢ δὲν γνωρίζω τίς ἄλλος τῶν κ. συναδέλφων, διότι καί τις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων προέτεινε τὴν διοικητικὴν διαδικασίαν, ἀφοῦ τόσα χρόνια ὑπάρχει. Ἀλλὰ τί εἶναι αὐτὴ ἡ ἰδιαιτέρα διαδικασία; Μὰ τὴν ἱερὰν ἀλήθειαν δὲν ἠδυνήθην νὰ τὸ ἐννοήσω· ἓν μόνον γνωρίζω, ὅτι ἀκούω ὅτι θὰ συνταχθῇ διοικητικὴ δικονομία πρὸ πολλῶν ἐτῶν, ἀλλ’ οὐδέποτε αὕτη εἶδε τὸ φῶς. Ἂς τροποποιηθῇ, ἀφοῦ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι μερικαὶ τῶν διατάξεων αὐτῶν εἶναι προσωριναί, ἂς τροποποιηθῇ ἡ διάταξις αὐτή, διὰ νὰ ὑπάρχωσι περισσότερα ἐχέγγυα εἰς τοὺς δυστυχεῖς φορολογουμένους, καί, ὅταν θὰ γίνῃ ἡ διοικητικὴ δικονομία καὶ ἱδρυθῶσι τακτικὰ διοικητικὰ Δικαστήρια, τότε ἂς γίνῃ τὸ μέλημα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Αὐτὸ εἶχον νὰ προτείνω.

§130Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Θὰ ὑποβάλω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν (ἀναγινώσκει): «Τῆς ἐπιτροπῆς προεδρεύει ὁ νομικὸς σύμβουλος, εἰσηγητὴς δ’ ἐστὶν ὁ τμηματάρχης. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀποφαίνεται ᾐτιολογημένως ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει ἐφ’ ἑκάστης ἐκθέσεως, ἐφαρμόζονται δὲ ἐν γένει ὡς πρός τε τὴν διαδικασίαν καὶ τὴν ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 19».

§131ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἤθελον νὰ παρατηρήσω τὸ ἑξῆς, ὅτι τὸ ἔνδικον μέσον, τὸ ὁποῖον δίδεται, εἶναι καλλίτερον νὰ μὴ ὀνομάζηται ἔφεσις, ἀλλὰ προσφυγή, εἰς τρόπον ὥστε, ὅταν εἰσαχθῇ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, νὰ δύναται νὰ εἰσάγηται κατ’ ἔφεσιν εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Τοιουτοτρόπως καὶ ἐν Γερμανίᾳ τὸ ἀνώτατον διοικητικὸν Δικαστήριον δικάζει κατ’ ἔφεσιν.

§132Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§133Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ λοιπὰ βεβαίως ἡ τροπολογία τοῦ κ. Συγγούρη ἔχει τοῦτο τὸ πρακτικόν, ὅτι εἶναι πολὺ ἐπιεικεστέρα διὰ τοὺς φορολογουμένους δύναται ἴσως νὰ εἶναι ἀντίθετος ὡς πρὸς τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπικρατήσῃ διὰ τοὺς φορολογουμένους. Μεταξὺ αὐτῶν δύνασθε νὰ ἐκλέξητε.

§134Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἔδιδε μερικὰς διασαφήσεις. Τὸ ἔνδικον μέσον τῆς ἐφέσεως χορηγεῖται εἰς τοὺς φορολογουμένους, δικαιοῦνται δὲ οἱ φορολογούμενοι, ὡς λέγει τὸ ἄρθρον, ὧν κατόπιν ἐνστάσεως ὡρίσθη φορολογητέον εἰσόδημα ἀνώτερον τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 2 καθοριζομένου ἐκ τοῦ ἐνοικίου κλπ. Δι’ ἐμὲ γεννῶνται δύο ζητήματα· πρῶτον ἐκ τῆς φράσεως αὐτῆς δύναται νὰ συναχθῇ ὅτι τὴν ἔνστασιν δικαιοῦνται νὰ τὴν κάμωσιν οὐχὶ μόνον ἐκεῖνοι, εἰς τοὺς ὁποίους ἀφορᾷ ἡ κατάταξις ἐν τῷ φορολογικῷ καταλόγῳ, ἀλλὰ καὶ ἕτεροι πολῖται ἐνιστάμενοι, κατόπιν δὲ τῆς τοιαύτης ἐνστάσεως νὰ προσδιορισθῇ τὸ ποσὸν τοῦ φόρου ἀνώτερον.

§135Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατόπιν ἐνστάσεως τοῦ φορολογουμένου.

§136Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἔχει δύο ἐννοίας καὶ καλὸν εἶναι νὰ σαφηνισθῇ διὰ δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.

§137Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου εἶναι ἡ ἑξῆς, ὅτι, ὅταν ὑπάρχῃ ἔνστασις διὰ ποσὸν ἀνώτερον τῆς ἐνδείξεως, τότε ὑπάρχει ἔφεσις· διὰ κατώτερον τῆς ἐνδείξεως ἀπορρίπτεται καὶ δὲν ὑπάρχει ἕτερον στάδιον.

§138Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐπειδὴ εἶσθε ὁ πατὴρ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἀμφέβαλλον ὅτι θὰ ἦτο σαφὲς δι’ ὑμᾶς καὶ δι’ ἐμὲ κατόπιν πολλῆς σκέψεως ἐγένετο σαφές, ὅτι αὐτὴ θὰ εἶναι ἡ ἔννοιά σας.

§139Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Συνεπέσετε· ἄρα ἦτο σαφές.

§140Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὡς πρὸς τὸ ἄλλο ζήτημα ὑπάρχει μία ἔνστασις popularis τρόπον τινά.

§141Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν κανονίζει ἐδῶ τὰ περὶ ἐνστάσεων.

§142Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 18. Ἐγὼ ὁ φορολογούμενος δύναμαι νὰ κάμω ἔνστασιν ὅτι ὁ κ. Σκουζὲς κακῶς κατετάχθη διὰ τόσον ὀλίγον ποσόν, ἐνῷ ὤφειλε νὰ καταταχθῇ διὰ περισσότερον; Αὐτὸ προκύπτει καὶ ἐκ τῆς διατυπώσεως τοῦ ἄρθρου 18.

§143Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μόνον διὰ τοὺς φορολογουμένους.

§144Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ θὰ ἀπήτει δημόσιον βίον πολὺ προηγμένον.

§145Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρεκάλουν καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δεχθῇ ὡς μᾶλλον συμφέρουσαν διὰ τοὺς φορολογουμένους τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος καὶ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι διὰ τοῦ μέλλοντος νὰ συστηθῇ Συμβουλίου Ἐπικρατείας θὰ δικάζωνται κατὰ δεύτερον βαθμὸν ὑποθέσεις.

§146Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τότε θὰ μεταβληθῇ ὁ νόμος.

§147Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί νὰ διορίζῃ δικηγόρον εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ νὰ μὴ δύναται νὰ διορίζῃ εἰς τὸ δικαστήριον τῆς κατοικίας, ὅταν θέλῃ νὰ κάμῃ προσφυγὴν κατὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία κατ’ ἔφεσιν δικάζει; Χάριν τῶν φορολογουμένων, χάριν τῶν δικηγόρων τῶν ἐπαρχιῶν καὶ χάριν καὶ τοῦ Δημοσίου πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος.

§148Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Εἶναι ἄδικον νὰ ἔρχωνται οἱ ἄνθρωποι ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, ἐνῷ ὑπάρχουσιν ἐκεῖ Ἐφορίαι, ὅπως λύωσι τὰς διαφοράς.

§149Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, διότι εἶναι συμφέρουσα.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Συγγούρη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη). (Ἀπορρίπτεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Συγγούρη, τὸ ἄρθρον 21 γίνεται δεκτόν, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ). Ἄρθρον 22 (ἀναγινώσκεται).

§151Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέτω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι διέλαθε τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ περίπτωσις, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ὡς περίπτωσις ἐπιτρέπουσα τὴν μεταβολὴν τοῦ ὁριστικοῦ καταλόγου. Εἶναι ἡ περίπτωσις, περὶ τῆς ὁποίας προυνόησε τὸ ἄρθρον 12 τὸ εἰσάγον ἔκπτωσιν δι’ ἕκαστον μέλος τῆς οἰκογενείας ὑπὲρ τὰ 5 κατὰ 100 δραχμάς, καὶ ἑπομένως εὐλόγως δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι πρέπει ν’ ἀναγραφῇ εʹ περίπτωσις, καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται τροποποίησις τῶν καταλόγων τούτων, ἡ περίπτωσις αὐξήσεως.

§152Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἢ ἐλαττώσεως.

§153Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐξήσεως ἢ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μελῶν ἑκάστης οἰκογενείας.

§154Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Πολὺ καλά. Νὰ προστεθῇ «καὶ ἐ’ αὐξήσεως ἢ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μελῶν τῆς οἰκογενείας συνεπαγομένης μεταβολὴν φόρου». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 22, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ). Ἄρθρον 23 (ἀναγινώσκεται).

§155Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Μίαν σύστασιν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 23 οἱ συμβολαιογράφοι ὀφείλουσι ν’ ἀποστέλλωσιν ἀντίγραφα τῶν συνταχθησομένων δανειστικῶν, διανεμητικῶν καὶ ἄλλων τοιούτων συμβολαίων καθ’ ἕκαστον μῆνα διὰ τὸν προηγούμενον μῆνα. Νομίζω ὅτι καλὸν θὰ ἦτο διὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου νὰ προενοεῖτο, ὥστε νὰ συνταχθῇ τοιοῦτος κατάλογος διὰ τὰ τοιαῦτα συμβόλαια τῶν συμβολαιογράφων, ὄχι τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων, διότι θὰ ἀπῃτεῖτο μεγάλη ἐργασία, τὰ ἀναγόμενα μέχρι μιᾶς δεκαετίας, τασσομένης μιᾶς προθεσμίας ἀναλόγου, διότι φυσικὰ δὲν δύναται ἡ ἐργασία νὰ γίνῃ ταχέως· κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θ’ ἀνακαλύψητε τὰ εἰσοδήματα τῶν φορολογουμένων· ὅταν εἶναι ἐξωφλημένον, φαίνεται ἐν τῷ συμβολαίῳ τῷ ἰδίῳ.

§156Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Αὐτὸ ἂς μείνῃ διὰ τὸ ἐκτελεστικὸν Διάταγμα.

§157Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι φορολογικόν, εἶναι πρὸς καθοδήγησιν.

§158Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἐὰν δὲν περιληφθῇ εἰς τὸν νόμον, δὲν θὰ ἐπιβάλληται ἡ ἐκτέλεσις εἰς τοὺς συμβολαιογράφους καὶ δὲν θὰ δύνασθε νὰ τοὺς τιμωρήσητε.

§159Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς ὄχι· ἂν δὲν συμμορφωθῶσι μὲ τὴν διαταγήν, θὰ τιμωρῶνται πειθαρχικῶς.

§160Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ αὐτὸ τὸ ὑπέβαλον ὡς σύστασιν. Ἐὰν φρονῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι δύναται νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς καλλιτέραν διαρρύθμισιν τοῦ νόμου, ἂς τὸ δεχθῇ.

§161Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τὸ εἶχον ἐγὼ ὑπ’ ὄψει μου.

§162Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου ἐπιβάλλεται ὡρισμένη ὑποχρέωσις, κ. Ὑπουργέ, εἰς τοὺς συμβολαιογράφους, εἰς τοὺς φύλακας μεταγραφῶν, εἰς τοὺς γραμματεῖς Πρωτοδικῶν καὶ ἄλλους ὑπαλλήλους, τοὺς ὁποίους προβλέπει ὁ νόμος. Διὰ τῆς τρίτης δὲ παραγράφου τοῦ ἄρθρου τούτου ὁρίζεται ὅτι «πᾶσα παράβασις τῶν διὰ τοῦ παρόντος ἄρθρου ἐπιβαλλομένων ὑποχρεώσεων τιμωρεῖται διὰ προστίμου δραχμῶν 50 μέχρι 1000 ἐπιβαλλομένου δι’ ἀποφάσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου. Μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ τιμωρῇ διὰ προστίμου τὸν γραμματέα τῶν Πρωτοδικῶν, ὁ ὁποῖος ἄλλως τε γνωστὸν ὅτι εἶναι ἀνώτερος τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου, ὑπόκειται δὲ καὶ εἰς τὴν ἰδιάζουσαν δικαιοδοσίαν.

§163Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος τῷ ἔδωκε τὴν ἰδιάζουσαν ταύτην δικαιοδοσίαν, ὁ νόμος τῷ ἐπιβάλλει καὶ τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην. Εἶναι ὑπόχρεος νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του· ἂν δὲν τὸ ἐκτελέσῃ, θὰ τιμωρηθῇ. Ἡ τιμωρία ὅμως νὰ μὴ ἐπιβάλληται ἀπὸ κατώτερον ὑπάλληλον πρὸς ἀνώτερον. Εἶναι δὲ εὔκολον νὰ θεραπευθῇ τὸ πρᾶγμα, ἐὰν ὁρισθῇ ὅτι καὶ ἡ ποινὴ τοῦ προστίμου θὰ ἐπιβάλληται, ὡς ἡ κατωτέρω ἄλλη ποινὴ ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου τῇ ἐκτιμήσει τοῦ ἐφόρου.

§164Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Μάλιστα.

§165Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ ἄρθρου ἡ ὁρίζουσα τὰ τῆς ἐπιβολῆς τῆς ποινῆς φυλακίσεως πρέπει νὰ διαγραφῇ, διότι πρόκειται περὶ ὑπαλλήλου τοῦ Δημοσίου πολυσχόλου. Ὑποθέσατε ὅτι εἷς συμβολαιογράφος ἢ γραμματεὺς Πρωτοδικείου ἕνεκα ἀμελείας δὲν εἰδοποίησε τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον ὅτι συνετάχθησαν τὰ ἔγγραφα, περὶ τῶν ὁποίων προνοεῖ τὸ ἄρθρον τοῦτο. Φρονεῖτε ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις, ἵνα ἐπιβληθῇ ποινὴ τοιαύτη στερήσεως τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας διὰ τὴν τοιαύτην ἀμέλειαν; Δὲν φρονῶ ἐπίσης ὅτι πρέπει νὰ παραμένωσι καὶ αἱ δύο ποιναί, καὶ ἡ φυλάκισις καὶ ἡ χρηματικὴ ποινή. Ἂς ὁρισθῇ διαζευκτικῶς ὅτι ἐπιβάλλεται φυλάκισις ἢ χρηματικὴ ποινή.

§166Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἂς τεθῇ διαζευκτικῶς.

§167Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὑποθέτω ὅτι πάντως τὸ δικαστήριον ἤθελε διστάσει νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸν συμβολαιογράφον ἢ τὸν γραμματέα χρηματικὴ ποινὴ μέχρι 1000 δραχμῶν καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἤθελον μετριασμὸν τοῦ ποσοῦ.

§168Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἡ παράγραφος αὕτη νομίζω ὅτι δύναται νὰ διατυπωθῇ οὕτω· «Πᾶσα παράβασις τῶν διὰ τοῦ παρόντος ἄρθρου ἐπιβαλλομένων ὑποχρεώσεων τιμωρεῖται κατ’ ἔγκλησιν τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου κλπ...».

§169Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω νὰ προσθέσω καί τι ἄλλο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν ὑμῶν. Ἐν τῷ πρώτῳ ἐδαφίῳ τοῦ ἄρθρου τούτου ὁρίζεται ὅτι «οἱ συμβολαιογράφοι διὰ πᾶν συντασσόμενον ἐνώπιόν των δανειστικὸν ἢ διανεμητικὸν περιουσίας συμβόλαιον ἢ οἱονδήποτε ἄλλο συμβόλαιον ὑποχρεοῦνται κλπ.», περαιτέρω δὲ τὸ ἄρθρον λέγει «ὡς καὶ διὰ πᾶσαν κατάταξιν ἐν ὁριστικῷ καὶ τελεσιδίκῳ πίνακι διανομῆς ἐκπλειστηριάσματος». Ἀλλ’ ἡ κατάταξις τοῦ δανειστοῦ ἐπὶ τοῦ ἐκπλειστηριάσματος, σκοπὸν ἔχει τὴν ἀπόληψιν τοῦ κεφαλαίου, ἡ δὲ ἀπόληψις κεφαλαίου δανεισθέντος ἢ ὁπωσδήποτε ἀνήκοντος εἰς τὸν δανειστὴν δὲν εἶναι εἴσπραξις εἰσοδήματος, ἀλλ’ εἴσπραξις κεφαλαίου.

§170Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ δὲν ἱδρύεται φορολογικὴ ὑποχρέωσις. Πρόκειται περὶ ὑποχρεώσεως τῶν συμβολαιογράφων ν’ ἀποστέλλωσιν ἀντίγραφα τῶν πράξεων αὐτῶν.

§171Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ μὲ διαφωτίσητε περὶ τοῦ ὅτι δὲν ὁρίζεται φορολογία διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου· ὁρίζεται ὅμως ὅτι ταῦτα θὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἀφετηρία ἐκτιμήσεως εἰσοδήματος εἰς τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον. Δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον τοιαύτη διάταξις, ἄσκοπος κατ’ ἐμέ, δυναμένη δὲ ν’ ἀγάγῃ εἰς ἐπιζημίους συνεπείας, νὰ τεθῇ ἐν τῷ νόμῳ. Ἐννοῶ τὴν διάταξιν τὴν ὑποχρεοῦσαν τὸν συμβολαιογράφον ν’ ἀνακοινώσῃ τὴν εἴσπραξιν εἰσοδημάτων, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ τὴν διάταξιν τὴν ὑποχρεοῦσαν τὸν συμβολαιογράφον ν’ ἀνακοινώσῃ τὴν εἴσπραξιν κεφαλαίου. Προτείνω λοιπὸν τὴν μεταρρύθμισιν τῆς πρώτης παραγράφου διὰ τῆς διαγραφῆς τῶν λέξεων «ὡς καὶ διὰ πᾶσαν κατάταξιν ἐν ὁριστικῷ καὶ τελεσιδίκῳ πίνακι διανομῆς ἐκπλειστηριάσματος, συνεπείᾳ ἀναγκαστικῆς ἢ δικαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως περιουσίας».

§172ΧΡ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 23 ἀναφέρεται ὅτι αἱ Τράπεζαι εἶναι ὑποχρεωμέναι ν’ ἀποστέλλωσι καθ’ ἕκαστον ἑξάμηνον εἰς τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον ὀνομαστικὴν κατάστασιν διὰ τοὺς κατὰ τὸ προηγούμενον ἑξάμηνον πληρωθέντας ἢ ὑπολογισθέντας τόκους χρηματικῶν καταθέσεων ἐν γένει. Ἐννοεῖτε κατάστασιν περιλαμβάνουσαν τὸ ὄνομα ἑκάστου καταθέτου;

§173Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Βεβαίως.

§174ΧΡ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄδικον καὶ βλαβερὸν καὶ θὰ γίνῃ ἀφορμὴ νὰ φύγωσι τὰ κεφάλαια ἐξ Ἑλλάδος. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἀρκεῖ νὰ ὁρισθῇ ὅτι, ἂν γίνῃ ἀμφισβήτησις ὑπὸ τοῦ ἐφόρου, τότε νὰ ζητῆται πληροφορία διὰ τὸ πρόσωπον, διὰ τὸ ὁποῖον γίνεται ἡ ἀμφισβήτησις· ὄχι ὀνομαστικῶς νὰ γίνωνται γνωστὰ ὅλων τῶν καταθετῶν τὰ ὀνόματα εἰς τὸν ἔφορον.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ προτελευταία παράγραφος τοῦ ἄρθρου 23 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πᾶσα παράβασις τῶν διὰ τοῦ παρόντος ἄρθρου ἐπιβαλλομένων ὑποχρεώσεων τιμωρεῖται κατ’ ἔγκλησιν τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου διὰ χρηματικῆς ποινῆς δραχ. 50 μέχρι χιλίων, ἢ διὰ φυλακίσεως τριῶν ἡμερῶν μέχρι τριῶν μηνῶν». Πᾶσαι αἱ λοιπαὶ διατάξεις τῆς παραγράφου ταύτης διαγράφονται. Ἐπίσης δὲ καὶ ἡ τελευταία παράγραφος. (Μεθ’ ὃ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 23, ὡς ἐτροπολογήθη). Ἄρθρον 24 (ἀναγινώσκεται).

§176Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν (ἀναγινώσκει): «Ἡ παράβασις τῆς διατάξεως ταύτης τιμωρεῖται δι’ ἐπιβολῆς προστίμου δρ. 2 συνεισπραττομένου μετὰ τοῦ φόρου οἰκοδομῶν».

§177Δ. ΛΑΖΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ διαγραφῇ αὐτό· δὲν πρόκειται περὶ τῆς ποινῆς, ἀλλὰ θὰ εἶναι ὀχληράν.

§178Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Βεβαίως ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐλαττώνει τὸ κακόν· ἡ ἐνόχλησις ὅμως εἶναι ὅτι ὁ ὑπάλληλος ἢ ὁ δικαστικὸς κλητὴρ θὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν οἰκογένειαν ἓν χαρτὶ καὶ θὰ τὸ λάβῃ μία σύζυγος, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἠξεύρῃ ἂν πρέπει νὰ ὑπογράψῃ καὶ θὰ ὑπάρχῃ ἀνησυχία καθ’ ὅλον τὸ διάστημα. Νὰ ἐπιβάλλωμεν ἀνησυχίαν εἰς τὸν φορολογούμενον τὸ ἐννοῶ, ἀλλ’ εἰς ὅλους τοὺς πολίτας εἶναι ἄδικον.

§179Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ διαγραφῇ.

§180Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Διατί, ἀφοῦ ἡ ποινὴ εἶναι ἐλαχίστη;

§181Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀγράμματοι ἰδιοκτῆται καὶ θὰ προστρέχωσιν εἰς δικηγόρους.

§182ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Καὶ ἐγὼ ἤθελον νὰ ὑποβάλω ὁμοίαν παράκλησιν, διότι ἄλλως θὰ κατατυραννήσωμεν τοὺς ἀνθρώπους.

§183Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Σεῖς, ὅστις εἶσθε ὑπὲρ τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος, γνωρίζετε ὅτι πανταχοῦ ὑπάρχει.

§184ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἀφοῦ ἐπιμένετε εἰς τὴν μὴ διαγραφὴν στηριζόμενος εἰς τὸ ὅτι ὑπάρχει καὶ ἀλλαχοῦ, θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ ὅτι διὰ τῆς ἐπιβολῆς χρηματικῆς ποινῆς καθιεροῦτε τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Πλημμελειοδικείου, ἑπομένως πρέπει νὰ τεθῇ πρόστιμον.

§185Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ «ὑπαγομένου ὡς ἐκ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐνοικίου εἰς φόρον» εἶναι ἀπροσδιόριστον, διότι δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάγηται ἐκ τοῦ ἐνοικίου, ἀλλ’ ἐκ προσαυξήσεως δευτέρας κατοικίας, ἐπαύλεως, στάβλου.

§186Γ. ΣΤΡΑΤΟΥΛΗΣ. Διατί νὰ μὴ μεταφερθῇ ἡ ὑποχρεώσεως εἰς τὸν ἐνοικιαστήν; Τί πταίει ὁ ἰδιοκτήτης ὁ δυστυχής;

§187Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὁ ἐνοικιαστὴς δύναται νὰ φύγῃ κρυφὰ καὶ νὰ μὴ τὸν γνωρίζω.

§188ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ ἰδιοκτήτου ἐκείνου, πρὸς τὸν ὁποῖον θὰ καταβάλληται ἐνοίκιον ποσότητος ληπτέας ὑπ’ ὄψιν πρὸς ὑπολογισμὸν εἰσοδήματος ὑπαγομένου εἰς φόρον κατὰ τὸν παρόντα νόμον.

§189Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὑπαγομένου ὡς ἐκ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐνοικίου.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 25 (ἀναγινώσκεται).

§191Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Παρακαλῶ νὰ διαγραφῇ. (Διαγράφεται τὸ ἄρθρον 25). Ἄρθρον 26 γινόμενον 25 (ἀναγινώσκεται).

§192Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Νὰ διαγραφῶσι τὰ ἄλλα καὶ νὰ μείνῃ μόνον «εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν ταμείων παρέχονται ποσοστὰ 1% ἐπὶ τοῦ εἰσπραττομένου ποσοῦ κατὰ τὰς διατάξεις τῶν σχετικῶν νόμων».

§193Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι, ὅπως βλέπω, ἀκατάσχετος ἡ ῥοπὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὁρίζῃ ποσοστὰ ὑπὲρ τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη ταῦτα· εὔχομαι νὰ ἀποβῇ εἰς καλὸν καὶ νὰ εἰσπράττωνται καλλίτερον οἱ φόροι. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν ἑξῆς σύστασίν μου. Ὅπως εἶχον ὑποβάλει καὶ ἐγένετο δεκτὴ ἡ πρότασις, ἵνα ὁρισθῇ ποσόν τι ἐκ τοῦ φόρου τῶν σπειρομένων γαιῶν, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ τοῦτο πρὸς ἵδρυσιν πιστωτικοῦ τινος ταμείου πρὸς παροχὴν δανείων ὑπὲρ τῶν γεωργῶν δι’ ἀγορὰν γεωργικῶν εἰδῶν, εὔχομαι δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας νὰ προικοδοτήσῃ τὸ ταμεῖον αὐτὸ καλλίτερον. Ὑποβάλλω καὶ σήμερον τὴν πρότασιν καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ἵνα, εἰ δυνατόν, ἐκ τοῦ φόρου, ὅστις ἀποβλέπει εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι καὶ πληρώνουσιν ἐνοίκια, διατεθῇ ἓν ἐλάχιστον ποσόν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἔχει γίνει καὶ ἀλλαχοῦ, ὡς βεβαίως θὰ γνωρίζῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὁ παρακολουθῶν τὰ τοιαῦτα, ἵνα χρησιμεύσῃ πρὸς παροχὴν στέγης ὑπὲρ τῶν ἀστέγων.

§194ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ τοὺς λωποδύτας!

§195ΠΕΛ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Πολιτεία δύναται διὰ τῆς καλῆς διδασκαλίας νὰ ἀπαλλαγῇ τῶν λωποδυτῶν. Ὑποθέτω ὅτι θὰ θελήσῃ νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν ὅτι πρέπει νὰ στέρξῃ ἓν ἐλάχιστον ποσόν, ὅπως χρησιμεύσῃ πρὸς στεγασμὸν τῶν ἀστέγων. Εἰς ἄλλα μέρη ἔχουσι μέγαρα ὁλόκληρα. (Ἀπορρίπτεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ἠλιοπούλου. Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 26 γενόμενον 25, τὸ 27 ὡς 26 καὶ τὸ 28 ὡς 27).

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις περὶ προσθήκης.

§197Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§198Ν. ΧΑΡΙΤΑΤΟΣ. Εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Κουλουμβάκη καὶ πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον (διάλογοι).

§199Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀκριβῶς περὶ τούτου πρόκειται καὶ θὰ ἐπεθύμουν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακωνίας Βουλευτὴς νὰ διακρίνῃ τὴν μεγαθυμίαν τῶν ἐξ Ἑπτανήσου, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐζήτησαν τοιοῦτόν τι.

§200Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ἀντιλέγομεν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κουλουμβάκη.

§201Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε. Εἶσθε εἰσηγητὴς τῆς προτάσεως.

§203Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ὑπέβαλον τὴν πρότασιν.

§204Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἀπήντησα ὅτι δὲν δέχομαι.

§205Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἀφοῦ δὲν δέχεσθε... Νομίζω ὅτι εἶναι ἄδικον.

§206Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μὲ τὴν ὑπάρχουσαν ἐξαίρεσιν 4,000 δὲν εἶναι φόβος νὰ θιχθῇ τις. Ἐὰν θιχθῶσι τρεῖς–τέσσαρες, περὶ αὐτῶν δὲν ἐνδιαφερόμεθα. Ἡ πρότασις ὅμως τοῦ κ. ἐκ Λακωνίας συναδέλφου ἔχει ἕνα λόγον, ὅτι ἡ ὕπαρξις τῆς διατάξεως θὰ ἀπαλλάξῃ τοὺς κατοίκους αὐτοὺς εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν εἴτε ὁ φόρος αὐξηθῇ εἴτε δι’ ἄλλου νόμου τὸ ἀπαλλακτέον ποσὸν ἐλαττωθῇ εἰς χιλίας δρχ., ὅπως εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ. Ἡ ὕπαρξις λοιπὸν τῆς διατάξεως, ἐνῷ δὲν θὰ ζημιώσῃ τὸ Δημόσιον, δύναται αὔριον νὰ ζημιώσῃ τοὺς κατοίκους αὐτούς. Ἡ παρέμβασις δὲ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν Ἑπτάνησον. Ἡ Ἑπτάνησος ἔχει ἑκατομμυριούχους. Εἰς τὴν Μάνην ὅμως οὐδεὶς ὑπάρχει ἑκατομμυριούχος.

§207Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Δὲν θὰ πληρώσωσι.

§208Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν θὰ πληρώσωσιν. Εἶναι δυνατόν, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἐλαττωθῇ τὸ ποσὸν τοῦ φόρου.

§209Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τότε νὰ πληρώσωσι.

§210Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Σήμερον δὲ οἱ κάτοικοι, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλοῦμεν—διότι δὲν ζητῶ διὰ τὴν ἐπαρχίαν Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς καὶ Λακεδαίμονος, μόνον διὰ τὰς δύο ἐπαρχίας τῆς Μάνης — πληρώνουσι περισσότερον παντὸς ἄλλου, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπάρχοντος φορολογικοῦ συστήματος, διότι ὅλη ἡ κατανάλωσις γίνεται ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ. Οὐδεὶς φορολογεῖται περισσότερον τοῦ πτωχοτέρου λαοῦ αὐτοῦ τῆς Μάνης.

§211Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐγὼ ἔχω νὰ κάμω τὴν τελευταίαν ταύτην διατύπωσιν πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. Ἀφοῦ ὅλοι εἶσθε σύμφωνοι νὰ καταργηθῶσι τὰ ἐκλογικὰ προνόμια τῶν νήσων Ὕδρας, Σπετσῶν καὶ τῶν Ψαριανῶν τῶν κατοικούντων εἰς τὴν Ἐρέτριαν, ἐσεβάσθητε τοὺς ἀγῶνας αὐτῶν καὶ δὲν κατηργήσατε τὰ προνόμια τὰ ἐκλογικά, σήμερον ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων τοὺς ἀγῶνας τῆς Μάνης, τὴν εὐγνωμοσύνην, τὴν ὁποίαν ὀφείλει εἰς τὴν Μάνην, δὲν τὴν σέβεται καὶ εἰσάγει φορολογίαν. Ἐγὼ θεωρῶ ὅτι τοῦτο εἶναι ἀσεβὲς πρὸς ἕνα λαόν, πρὸς τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ εὐγνωμονῆτε.

§212Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Δὲν ἀντιλέγω καθόλου εἰς τὴν πρότασιν τῶν ἀξιοτίμων ἐκ Λακωνίας συναδέλφων· οὐχ ἧττον ὅμως τὰ αὐτὰ προνόμια ἔχομεν καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ νὰ κάμνητε ῥεκλάμαν.

§214Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Τίς θέλει νὰ κάμῃ ῥεκλάμαν; Καὶ ἐπειδὴ θέλετε αὐτό, νὰ γραφῇ εἰς τὰ Πρακτικά. Ἡ Ἑπτάνησος ἔχυσεν αἷμα!

§215ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὅλη ἡ Ἑλλάς!

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Κουλουμβάκη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ὑπάρχει πρότασις τοῦ κ. Κουλουμβάκη περὶ προσθήκης ἄλλου ἄρθρου ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Ὁ προσωπικῶς ἢ ἐν συνεταιρισμῷ διατηρῶν πρακτορεῖον πωλήσεως δύο ἢ πλειόνων ἐφημερίδων ὑποχρεοῦται κατὰ τὰς ἀνωτέρω διατάξεις εἰς πληρωμὴν ἐτησίου φόρου ἑκατὸν χιλιάδων δραχμῶν».

§217Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ ὑποστηρίξω τὴν τροπολογίαν μου. Θὰ σᾶς παρεκάλουν, κύριοι Βουλευταί, νὰ πιστεύσητε ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη τόσον σημαντικὴ φαίνεται εἰς ἐμέ, ὥστε νὰ τὴν θεωρῶ ὅτι εἶναι σπουδαιοτέρα ὅλου τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἐξετελέσαμεν καὶ θὰ ἐκτελέσωμεν κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην.

§218Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί;

§219Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διότι πρόκειται νὰ ἀπελευθερώσῃ, ἐν κυριολεξίᾳ, τὴν μεγίστην δύναμιν ἐν τῷ τόπῳ, ὅπως ἔλεγον συζητουμένου τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ Συντάγματος, τὴν ἐξουσίαν τῶν ἐξουσιῶν. Ἡ ἐξουσία τῶν ἐξουσιῶν ἐν Ἑλλάδι δὲν εἶναι ἐλευθέρα, οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐλευθέρα εἰς αὐτὴν καὶ ἡ ἀνάπτυξις. Διότι δὲν εἶναι ἐλεύθερος ὁ ἀνταγωνισμός. Διότι δεσμευόμενος ὁ τύπος ἀπετέλεσεν ἓν συνδικάτον, πέρα τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἀνάπτυξις. Ἕκαστος δυνατὸν νὰ ἐννοήσῃ τί εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Πῶς εἶναι δυνατόν, παραδείγματος χάριν, Ἀντιπολίτευσις νὰ διαθέσῃ ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως ὁλόκληρον τὸν τύπον; Πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ Συμπολίτευσις νὰ διαθέσῃ ἐναντίον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὁλόκληρον τύπον; Πῶς εἶναι δυνατὸν εἷς Ὑπουργὸς νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ ὁλόκληρον τὸν τύπον, καὶ κατὰ τῶν ἄλλων μελῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐπίσης ὁλόκληρον τὸν τύπον; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθῶσι μεγάλοι ἄνδρες ἐκ τοῦ προχείρου; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συντριβῶσιν ὑπολήψεις; Πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ εἷς νὰ θεωρῆται ὡς ἀποτυχὼν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον του κατὰ τρόπον οἰκτρότατον, ὁ δὲ ἕτερος νὰ παρουσιάζηται ὡς ὁ Βίσμαρκ, ὁ μέγιστος τῶν ἀνδρῶν τοῦ κόσμου; καὶ τὰ παρόμοια;

§220Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Μάλιστα. Ἐδῶ εἴμεθα σύμφωνοι.

§221Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπευθυνθῇ, παραδείγματος χάριν, ἐναντίον ἑνὸς Ὑπουργοῦ μία ἐπερώτησις, ἐκ τῆς ὁποίας νὰ ἐξέλθῃ συντετριμμένος καὶ τὴν ἄλλην ἡμέραν νὰ ἀναγινώσκωμεν εἰς τὰς ἐφημερίδας ἁπάσας ὅτι ἐθριάμβευσεν, ὅτι κατήγαγε νίκας τοῦ Καίσαρος, τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου καὶ δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο ἀκόμη ἀηδέστερον καὶ ἀναιδέστερον;

§222Α. ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Κατὰ βαρβάρων!

§223Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω τὸ ἄλλο κακόν· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκδοθῇ ἄλλη ἐφημερίς.

§224Α. ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Διατί;

§225Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διότι ὑπάρχει συνδικάτον. Πρέπει νὰ εἶναι σοβαρὰ ἡ ἐπιχείρησις, διὰ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκδοσις τῆς ἐφημερίδος· πρέπει νὰ εἶναι σοβαρά, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα κρίσεως τοῦτο, κρίσεως τοῦ συνδικάτου.

§226Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Κατηργήθη ἡ συνταγματικὴ ἐλευθερία τοῦ τύπου.

§227Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Βεβαίως κατηργήθη. Ἐπίσης αἱ τιμαὶ τῶν διαφόρων δημοσιεύσεων κανονίζονται κατὰ τὰς συμφωνίας τοῦ συνδικάτου. Λοιπὸν ἡ συνταγματικὴ ἐλευθερία τοῦ τύπου δὲν ὑπάρχει, ὅπως λέγει ὁ κ. συνάδελφος, ἡ ἀνάπτυξις τοῦ τύπου δὲν ὑπάρχει, ἡ ἀμεροληψία, ἡ ὁποία πρέπει νὰ κρατῇ, κρινομένων τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν καὶ τῶν πολιτικῶν πράξεων ἀπέναντι τοῦ ἔθνους δὲν ὑπάρχει.

§228Α. ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Σύμφωνοι.

§229Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πῶς θὰ διορθωθῇ;

§230Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ διορθωθῇ διὰ τῆς διατάξεως, ἡ ὁποία λέγει ὅτι ὁ διατηρῶν πρακτορεῖον ἐφημερίδων, εἴτε προσωπικῶς εἴτε ἐν συνεταιρισμῷ, καὶ ἔχων ἀναλάβει τὴν πώλησιν δύο ἢ πλειόνων ἐφημερίδων ὑποβάλλεται εἰς φόρον 100.000 δραχμῶν. Διότι ἔχει ἀναλάβει τὴν πώλησιν ὅλων τῶν ἑλληνικῶν ἐφημερίδων εἰς τὴν ἔσω καὶ ἔξω Ἑλλάδα· συλλέγει ποσὰ ἀμύθητα τὸ πρακτορεῖον καὶ εἰς τὸ μέλλον θὰ συλλέγῃ περισσότερα.

§231Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἶναι ἀποκλειστικὴ ἡ πώλησις.

§232Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§233Α. ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Δὲν εἶναι ἀποκλειστικὴ πώλησις.

§234Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι σήμερον ἀποκλειστική.

§235Α. ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Ὄχι.

§236Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐκ τῶν πραγμάτων εἶναι ἀποκλειστική.

§237Α. ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Ὄχι.

§238Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριε συνάδελφε, παρῆλθον οἱ χρόνοι ἐκεῖνοι, κατὰ τοὺς ὁποίους ἐξητάζοντο τὰ ζητήματα μὲ τὰς σχολαστικὰς διατάξεις τῶν νόμων, σχολαστικῶς ἑρμηνευομένων. Ὁ σημερινὸς νομοθέτης καὶ νομικὸς εἶναι τῶν πραγμάτων, δὲν εἶναι μπουρμπουληθρολόγος, ὁ ὁποῖος βλέπει μίαν διάταξιν καὶ τὴν σέβεται ὡς ἅγιον λείψανον. Τὰ πράγματα εἶναι αὐτά, ὅτι ἡ πώλησις εἶναι ἀποκλειστική.

§239Α. ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Φέρω εἰς ὑμᾶς παράδειγμα τὴν «Ἀκρόπολιν», ἡ ὁποία δὲν εἶναι εἰς τὸ πρακτορεῖον.

§240Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι τώρα καὶ αὐτὴ εἰς τὸ πρακτορεῖον. Ἡ «Ἀκρόπολις», ἡ ὁποία ἦτο καὶ ἡ ἀκρόπολις τῆς δημοσιογραφίας καὶ εἶχεν ἑκατοντάδας χιλιάδων ἀναγνωστῶν ἀνὰ τὸ Ἑλληνικὸν ἅπαν, διὰ νὰ θελήσῃ νὰ ἀποχωρήσῃ τοῦ πρακτορείου σήμερον ἔχει ὑποστῆ καταστροφὰς καὶ μόλις κατώρθωσε νὰ ἵσταται ἐπὶ τῶν ποδῶν της, ἀναλαβοῦσα κατ’ ἀνάγκην καὶ ἐκείνη καὶ ἄλλους μεγάλους ἄνδρας νὰ κατατάξῃ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν πάνθεον.

§241Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Καὶ τὰ ἐπαρχιακὰ πρακτορεῖα;

§242Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ τὰ ἐπαρχιακὰ εἶναι τοῦ αὐτοῦ πρακτορείου, καὶ τὸ τῆς Σμύρνης εἶναι τοῦ αὐτοῦ πρακτορείου, καὶ τὸ τῆς Θεσσαλονίκης εἶναι τοῦ αὐτοῦ πρακτορείου, καὶ τὸ τῆς Κωνσταντινουπόλεως εἶναι τοῦ αὐτοῦ πρακτορείου· πανταχοῦ. Λοιπόν, ἐὰν νομίζητε ὅτι ἐλεύθερον πολίτευμα, ἐλεύθερος λαὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ παρὰ μόνον ἐὰν ὑπάρχῃ ἐλεύθερος τύπος, νὰ δεχθῆτε αὐτὴν τὴν διάταξιν. Ἐὰν νομίζητε ὅτι εἶναι ζήτημα ἀνάξιον λόγου καὶ προσοχῆς, συγχωρήσατέ μοι νὰ ἐξακολουθῶ ἐγὼ νὰ ἔχω τὴν γνώμην μου, τὴν ὁποίαν ἔχω, καὶ νὰ ἐξακολουθήσω τὸν ἀγῶνα, ὅπως εἰς τὸ μέλλον τεθῇ τοιαύτη διάταξις, τῆς ὁποίας, ἐπαναλαμβάνω νὰ δηλώσω, σημαντικωτέραν οὔτε ἐθέσαμεν οὔτε θὰ θέσωμεν.

§243Α. ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Κουλουμβάκη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί). Ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα. Θὰ ἐρωτήσω ἀντιθέτως. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κουλουμβάκη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. Ἐν τῷ δικαιώματί μου θὰ ἐνεργήσω ὀνομαστικὴν κλῆσιν τὸ ἀπόγευμα. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τῇ 5 μετὰ μεσημβρίαν. Μετὰ τὴν διακοπήν (Τὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Θ. Παπαιωάννου).

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις.

§246ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀποσύρω, κύριε Πρόεδρε, τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασίν μου.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ἡ ψήφισις ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρωτικοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος».

§248ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπετε ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἐγένοντο τόσαι μεταβολαὶ καὶ κατὰ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν καὶ πρέπει ν’ ἀνατυπωθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§249ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πολὺ καλά.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναγραφῆς ἐτησίως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν πιστώσεως πρὸς περίθαλψιν τῶν προσφύγων». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς αʹ ἀνάγνωσιν). Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναγραφῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1911 πιστώσεως διὰ τὸ ἐνοίκιον τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει πρεσβευτικοῦ μεγάρου τοῦ ἔτους 1911». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν). Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ᾼΨΘ’ περὶ βοσκῆς ζῴων». (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον). Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ͵ΓΨΒʹ (3702) τῆς 31 Μαρτίου 1910 περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, τῶν Νομαρχιῶν καὶ τῶν Ἀρχειοφυλακείων». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ ἀνάγνωσιν). Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διατάξεών τινων τοῦ νόμου ͵ΓΥΚΖʹ (3427) τῆς 20 Νοεμβρίου 1909 περὶ ὁδοποιίας».

§251ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ν’ ἀναβληθῇ μέχρις ὅτου ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§252Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ περὶ ἐφίππου χωροφυλακῆς, κύριε Πρόεδρε.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ αὐξήσεως τῆς δυνάμεως τῆς ἐφίππου χωροφυλακῆς». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν). Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ͵ΓΧΙΒʹ (3612) τοῦ 1910, δι’ οὗ μετερρυθμίσθη ὁ νόμος ͵ΓΚʹ τοῦ 1845 περὶ ὑγειονομικῶν Ἀρχῶν ἐν γένει».

§254ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ μείνῃ ἕως ὅτου ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσλήψεως ἑνὸς τοπογράφου ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῶν Δημοσίων ἔργων». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ ἀνάγνωσιν κατ’ ἄρθρον καὶ κατὰ σύνολον). Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1910 ἐκ δραχμῶν 756,891.87». (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1911 πρὸς πληρωμὴν ἀπαιτήσεως τοῦ ἐργολάβου τῆς κατασκευῆς τοῦ ἐν Ναυπλίῳ δικαστικοῦ μεγάρου». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως πιστώσεως ἐκ δρ. 28.000 πρὸς πληρωμὴν ἀμοιβῶν τοῦ διενεργηθησομένου κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος 1911 διαγωνισμοῦ πρὸς σύνταξιν μελετῶν διὰ τὴν ἀνέγερσιν δικαστικοῦ μεγάρου ἐν Ἀθήναις». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον μόνον κατ’ ἀρχὴν καὶ σύνολον). Ιʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως συμπληρωματικῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν συμπληρωματικῆς δαπάνης διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν ἔργων ὁδοποιίας, ὧν ἕκαστον ἀπαιτεῖ δαπάνην μετὰ τοῦ ἀρχικοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ ἀνωτέραν τῶν δρ. 10.000, πάντων δ’ ὁμοῦ ἡ δαπάνη ἀνέρχεται εἰς δρ. 16.397.59». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν τὸ ἄρθρον μόνον ὡς καὶ τὸ σύνολον). Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ ὁλικῆς δαπάνης ἐκ δρ. 48.000 διὰ τὴν κατασκευὴν λιθοδμήτων βάθρων μετὰ σιδηροῦ ζεύγματος τῆς ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Βωβοῦ καὶ ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Ἄρτης–Κοπραίνης κατασκευασθησομένης γεφύρας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν τὸ ἄρθρον μόνον ὡς καὶ τὸ σύνολον). Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως εἰδικῶν προϋπολογισμῶν ὁλικῆς δαπάνης ἐκ δρ. 412.000 ἐν ὅλῳ πρὸς κατασκευὴν κτιρίων τῶν Ὑπουργείων Ἐσωτερικῶν, Οἰκονομικῶν καὶ Δικαιοσύνης». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν τὸ ἄρθρον μόνον ὡς καὶ τὸ σύνολον). Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κηλώνων ἵππων, ὄνων κλπ.». (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον). Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανώσεως τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 1–4). Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§257Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὸ τέλος τῆς βʹ παραγράφου προστίθενται τὰ ἑξῆς: «ἢ ἐν τῇ ταμειακῇ ὑπηρεσίᾳ ἐπὶ πενταετίαν τοὐλάχιστον».

§258Θ. ΠΕΡΡΟΣ. Ἢ ἐν τμήματι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν.

§259Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι.

§260Θ. ΠΕΡΡΟΣ. Δὲν εἶναι τὸ ἴδιον.

§261Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἀντὶ τῆς 3ης παραγράφου διαγραφομένης τίθεται. «Οὐδεὶς ὅμως ἔχων τὰ νόμιμα προσόντα διορίζεται ἢ προάγεται ἢ μετατίθεται εἰς ὑποδιευθυντὴν ἢ τμηματάρχην ἐν τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ, ἂν μὴ διετέλεσεν ἐπὶ τριετίαν τοὐλάχιστον ἐν αὐτῇ ὑπουργικὸς γραμματεὺς αʹ τάξεως ἐντὸς τῆς τελευταίας πρὸ τοῦ διορισμοῦ ἢ τῆς προαγωγῆς ἢ τῆς μεταθέσεως πενταετίας κλπ.». Ἐν τέλει δὲ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου 5 προστίθενται τὰ ἑξῆς· «Εἰς τὸν κατὰ τὴν προηγουμένην παράγραφον διαγωνισμὸν δύνανται νὰ μετάσχωσι καὶ οἱ αʹ ἢ βʹ τάξεως ταμειακοὶ γραμματεῖς μετὰ διετῆ ὑπηρεσίαν, ἐὰν ἔχωσι δίπλωμα τῆς Νομικῆς Σχολῆς τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ἢ μετὰ δεκαετῆ τοιαύτην, ἐὰν ἔχωσιν ἀπολυτήριον Γυμνασίου». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀπορριπτομένων τῶν ἐπ’ αὐτοῦ τροπολογιῶν διαφόρων Βουλευτῶν).

§262ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§263Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Προσθέτω καὶ τὸ ἑξῆς· εἰς τὸ τέλος «διατηροῦνται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ οἱ ἤδη ὡς ἔκτακτοι ὑπάλληλοι ὑπηρετοῦντες».

§264Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Θὰ διατηρηθῶσιν ὡς ἔκτακτοι, διότι τὸ διατηροῦνται τοὺς μεταβάλλει εἰς τακτικούς.

§265Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὡς ἔκτακτοι οἱ ἤδη ὡς τοιοῦτοι ὑπηρετοῦντες.

§266Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Πρέπει νὰ προστεθῇ.

§267Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Τὸ προσωπικὸν τῶν ἐκτάκτων ὑπαλλήλων περιλαμβάνει, ὡς λέγει τὸ νομοσχέδιον, καὶ τὸν ὑπηρετήσαντα ἐν τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ καὶ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ· δηλ. εἰς ὅλα τὰ μέρη, ὅπου εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσιν οἱ ἔχοντες τὰ προσόντα, ἀλλὰ παραλείπονται οἱ ὑπηρετήσαντες ὡς ἔκτακτοι λογισταὶ εἰς τὸ λιμενικὸν Τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.

§268Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὄχι· διατηροῦνται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ὡς ἔκτακτοι ὑπάλληλοι οἱ ἤδη ὡς τοιοῦτοι ὑπηρετήσαντες.

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου 6 ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Μαμάη. (Ἀπορρίπτεται συναινέσει τῆς Βουλῆς ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μαμάη καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 6ον ὡς καὶ τὸ 7ον).

§270Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἀντὶ τοῦ ἄρθρου 8, τὸ ὁποῖον θὰ γίνῃ τελευταῖον, προστίθεται τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 8. «Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μετακαλέσῃ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς ἀνώτερον λογιστικὸν ὑπάλληλον διὰ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου τοῦ Κράτους κλπ.».

§271ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁ διευθυντὴς θὰ εἶναι καὶ ὀργανωτής.

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 8 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 8).

§273Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Μετὰ τοῦτο προστίθεται ὡς ἄρθρον 9ον τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 9. «Ἀπαγορεύεται πᾶσα ἀπόσπασις ἢ προσκόλλησις τῶν τακτικῶν ἢ ἐκτάκτων ὑπαλλήλων τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου εἰς ἄλλας ἐκτὸς αὐτοῦ ὑπηρεσίας».

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 9ον, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι). (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 9ον, τὸ 10ον ὡς καὶ τὸ σύνολον) Ὑποβάλλεται ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου τοῦ τροποποιοῦντος τὸν νόμον ͵ΓΝΗʹ τοῦ 1856 «περὶ πεζοδρομίων». Ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τῆς ἐνεργοῦ δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ τοῦ ἔτους 1911 ὑποβάλλεται ἡ ἐπ’ αὐτοῦ ἔκθεσίς της. Ὑπὸ τῶν βουλευτῶν κυρίων Ἀ. Σακελλαρίου, Β. Κυρέλλου, Στ. Γρανίτσα, Γ. Βλάχου καὶ Γ. Συγγούρη ὑποβάλλονται τροπολογίαι ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀναστολῆς τῆς ἐκτελέσεως μέρους τῆς ποινῆς καταδίκων». Οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν κύριοι Βουλευταὶ ζητοῦσιν, ὅπως αὕτη προταχθῇ καὶ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχὴν καὶ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν. Δέχεται ἡ Βουλή;

§275ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν ἡ πρότασις αὕτη νόμου καὶ παραπέμπεται εἰς ἐπιτροπήν). Ὑπὸ τῶν βουλευτῶν κυρίων Δ. Σλῆμαν, Μ. Μπουφίδου, Σ. Σίμου κλπ. ὑποβάλλεται πρότασις νόμου «περὶ κανονισμοῦ διαδικασίας ἐπὶ τῶν διαφορῶν μεταξὺ ἰδιοκτητῶν τσιφλικίων καὶ ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν». Ἅπασαι τυπωθήσονται πρὸς διανομήν. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρητ. Βουλῆς, Τεῦχος Αʹ)

§276ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 7 «περὶ ὁδοποιίας».

§277ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα, κ. Πρόεδρε, Προσελθόντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν παρακαλῶ νὰ συζητηθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 7 «περὶ ὁδοποιίας».

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ͵ΓΥΚΖʹ (3427) τῆς 20 Νοεμβρίου 1909 «περὶ ὁδοποιίας).

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1–8 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 9).

§280ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἄρθρον 9ον νὰ διαγραφῇ, διότι θὰ τεθῇ γενικωτέρα διάταξις περὶ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου. Θὰ τεθῇ ἐν τῷ κατωτέρω ἄρθρῳ ὅτι ἡ ἰσχὺς τοῦ παρόντος νόμου ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς δημοσιεύσεως ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τοῦτο, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς τάχιστα. Τὸ ἄρθρον λοιπὸν 9 νὰ διαγραφῇ, τὸ δὲ ἄρθρον 10 θὰ γίνῃ 9ον μὲ τὴν ἑξῆς προσθήκην. Εἰς τὸ τέλος θὰ προστεθῇ ἡ ἑξῆς τροπολογία· «Χρεοῦται ὅμως δι’ αὐτῶν τῶν δαπανῶν ὁ οἰκεῖος δῆμος ἐν τῷ παρὰ τῷ ταμείῳ ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιίας.... λογαριασμὸς αὐτοῦ».

§281Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλουσι καὶ ἄλλοι...

§282ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρόκειται περὶ τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας ἀνέλαβε τὸ Κράτος διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν, αἵτινες ἐχαρακτηρίσθησαν διὰ τοῦ νόμου, οὕτω μεταρρυθμιζομένου, ὡς δημοτικαί, καὶ τῶν ὁποίων ἡ συντήρησις κατεστάθη ἀδύνατος ἄλλως ἢ διὰ παρεμβάσεως τοῦ Δημοσίου. Τὸ Δημόσιον ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως εἶχεν ἀναλάβει τὴν δαπάνην διὰ διοικητικῆς πράξεως κατ’ ἀνοχὴν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου. Τὴν αὐτὴν δαπάνην περιῆλθεν εἰς τὴν ἀνάγκην τὸ Δημόσιον νὰ ἀναλάβῃ καὶ τώρα διὰ συντήρησιν τμημάτων τῶν τοιούτων ὁδῶν. Ἡ δαπάνη αὕτη νομιμοποιεῖται. Νομίζω ὅμως, ἐπειδὴ ἄλλα προβλέπονται, ὅτι ἡ μερὶς τοῦ ταμείου τοῦ δήμου Ἀθηναίων παρὰ τῷ ταμείῳ τῆς ὁδοποιίας ἐκ τῶν προσόδων τῶν κανονιζομένων διὰ τοῦ ἰσχύοντος νόμου δὲν εἶναι ἐπαρκής. Φρονῶ ὅτι εἶναι δίκαιον, ἀφοῦ ἀνατίθεται εἰς τὸ ταμεῖον ἡ περαιτέρω δαπάνη διὰ τὸ κατάβρεγμα κ.λ.π., νὰ ἀναλάβῃ εἰς χρέωσίν του ὁ δῆμος Ἀθηναίων παρὰ τῷ ταμείῳ ὁδοποιίας καὶ τὸ ποσὸν τὸ δαπανηθὲν κατὰ τὸ διάστημα ἐκεῖνο τῆς μεσοβασιλείας.

§283Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Μετὰ τὴν προσθήκην τὴν γενομένην ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν παρέλκει ἐντελῶς ἡ ἀγόρευσίς μου, διότι τοῦτον τὸν σκοπὸν εἶχον, νὰ ποιήσωμαι τὴν σύστασιν πρὸς εἰδικωτέραν διαρρύθμισιν τοῦ νόμου τούτου, διότι θὰ εἶναι ἄδικον νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 10, ὡς εἶχε πρίν, ἐσήμαινεν ἄφεσιν χρέους τοῦ Δημοσίου πρὸς τὸν δῆμον, ὁ ὁποῖος θὰ ἀνελάμβανε τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν. Διὰ τῆς προσθήκης τῆς γενομένης ἤρθη τὸ ἄτοπον τοῦτο καὶ ἑπομένως οὐδεμία ἀντίρρησις ὑπάρχει.

§284Σ. ΑΓΑΠΗΤΟΣ. Παρὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὰ ἔξοδα τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν τῶν Ἀθηνῶν θὰ βαρύνωσι τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, διότι ὁ νόμος περὶ ὁδοποιίας φέρει εἰς τὸ ἄρθρον 8 ὅτι, ἐὰν τὰ κεφάλαια ἑκάστης ἐπαρχίας ἢ δήμου δὲν ἐπαρκῶσι πρὸς πληρωμὴν τῶν δαπανῶν τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν, τὸ Δημόσιον ἐπέρχεται ἀρωγὸν διὰ τὸ ὑπόλοιπον τῆς δαπάνης.

§285ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἐδήλωσα τὸ ἑξῆς· ὅτι βεβαίως, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, προκειμένου νὰ λειτουργήσῃ τὸ ταμεῖον ἐπαρχιακῆς ὁδοποιίας, θὰ συμβῇ αὐτό. Ὑποθέσατε ὅτι τὰ ἐφετινὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου τῆς συντηρήσεως ἐπαρχιακῶν ὁδῶν ἀπὸ τοῦ Αὐγούστου καὶ πέρα, διότι περὶ τῶν ὑπολοίπων δὲν πρόκειται, ἀρκοῦσιν· ὑποθέσατε προσέτι ὅτι κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος ἡ πίστωσις, ἐπὶ παραδείγματι, τῆς ἐπαρχίας Ἀρκαδίας διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν δὲν ἐπαρκεῖ. Τὸ Δημόσιον τότε ὀφείλει, ἔχει ὑποχρέωσιν, καὶ ἔχει ταύτην ἐκ τοῦ νόμου, νὰ ἔρχηται ἐπίκουρον. Ἀλλὰ προέβην εἰς δήλωσιν, ἡ ὁποία φαίνεται ὅτι ἐξέφυγε τῆς προσοχῆς σας, ὅτι, ἐπειδὴ προβλέπεται ἤδη, ἢ μᾶλλον εἶναι βέβαιον, θὰ ἦτο δὲ εὐχῆς ἔργον νὰ ἔχωσι τοιαύτας πιστώσεις παρὰ τῷ ταμείῳ ὁδοποιίας καὶ ἄλλοι δῆμοι, οἵαν θὰ ἔχῃ ὁ δῆμος Ἀθηναίων, ὅτι, λέγω, ἐπειδὴ προβλέπεται, ἐκ τούτου αἱ πρόσοδοι αἱ καθοριζόμεναι δι’ ἕκαστον δῆμον εἶναι τοιαύτης φύσεως, ὥστε ὁ δῆμος Ἀθηναίων θὰ ἔχῃ μεγίστας προσόδους, ἵνα ἐπαρκῇ καὶ πρὸς ἄλλας ἀνάγκας περαιτέρω τῆς συντηρήσεως τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ὁδῶν, τὰς ὁποίας καθορίζει ὁ κείμενος νόμος. Ὥστε δὲν εἶναι ἀφῃρημένη ἡ διάταξις περὶ χρεώσεως τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ἀλλ’ οὐσιώδης. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει, ἐὰν πρόκειται νὰ μὴ λάβωμεν παρὰ τοῦ μὴ ἔχοντος, ὅ,τι ἂν πράξωμεν θὰ ἦτο μάταιον. Ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται νὰ ὑπάρξῃ ὅ,τι ὑπῆρχε, διατί νὰ μὴ ὑφίσταται διάκρισις, ὥστε νὰ κρατήσῃ τὸ Δημόσιον ὅ,τι ἐδαπάνησε χάριν τοῦ δήμου;

§286Σ. ΑΓΑΠΗΤΟΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν ἔχω ἄλλο τι νὰ προσθέσω. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 9, ὡς ἐτροποποιήθη).

§287ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ προστεθῇ ἄρθρον 10 ὡς ἑξῆς: «ἡ ἰσχὺς τοῦ παρόντος νόμου ἐν γένει καὶ ὡς πρὸς τὴν σύστασιν τῆς διοικητικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ταμείου τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιίας καὶ τὴν κατὰ τὰ λοιπὰ λειτουργίαν αὐτοῦ ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς δημοσιεύσεως ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως».

§288ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 10 καὶ τὸ σύνολον).

§289ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, θὰ παρακαλέσω νὰ ψηφισθῇ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ͵ΓΧΙΒʹ τοῦ 1910 περὶ ὑγειονομικῶν ἀρχῶν ἐν γένει». Ἐὰν ὅμως τυχὸν ὑπάρχωσι παρατηρήσεις, θὰ παρεκάλουν τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ ὑποβάλωσιν ἐγγράφως ταύτας, ἵνα τὰς ἔχω ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν. Ἵνα δὲ ὑπάρχῃ μεγαλειτέρα σαφήνεια εἰς τὸ ἄρθρον 1, παρακαλῶ μεταξὺ τοῦ «ἐπιστάται καὶ «λοιμοκαθαρτηρίων» νὰ προστεθῇ «ἢ ἰατροί». (Ψηφίζεται συναινέσει τῆς Βουλῆς τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη, καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ σύνολον).

§290Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων προσόδων καὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ταμειακὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους νόμων». (Συναινέσει τῆς Βουλῆς ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1, 2, 3 καὶ 4 τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 5).

§291Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἀντὶ τοῦ 65 νὰ τεθῇ τὸ 67 ἔτος. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἐτροπολογήθη, καὶ τὰ ἄρθρα 6–9 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 10).

§292Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 10, κ. Ὑπουργέ, ὑπεβάλομεν τροπολογίαν, ἀφορῶσαν τοὺς ὑποταμίας, οὓς ἡ ἐκκαθάρισις διετήρησε, καὶ παρακαλοῦμεν νὰ ἐξαιρεθῶσι προνομιακῶς οὗτοι τοῦ διαγωνισμοῦ, διότι εἶναι ἄδικον διὰ τοῦ παρόντος νόμου νὰ τοὺς πετάξωμεν εἰς τοὺς δρόμους.

§293Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Βραδύτερον λαμβάνεται πρόνοια περὶ αὐτῶν εἰς ἕτερον ἄρθρον, εἰς τὸ ὁποῖον δύνασθε νὰ ὑποβάλητε τὴν τροπολογίαν σας, ἐὰν δὲν σᾶς φανῇ ἐπαρκὴς ἡ λαμβανομένη πρόνοια. (Ἀπορρίπτεται ἡ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 10 τροπολογία τοῦ βουλευτοῦ κ. Γ. Βλάχου).

§294ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 10 ὑπάρχει ἡ ἑξῆς τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ (ἀναγινώσκει): «Κατ’ ἐξαίρεσιν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Δομοκοῦ τοποθετεῖται εἷς εἰδικὸς γραμματεὺς τῆς εἰσπράξεως ἔχων ἕδραν τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας καὶ ἐκπληρῶν πάντα τὰ εἰς τὸν ἐπαρχικὸν ταμίαν ἀναγόμενα καθήκοντα. Ἐπ’ αὐτοῦ ἐφαρμόζονται πᾶσαι αἱ περὶ δημοσίων ὑπολόγων διαχειριστικαὶ διατάξεις τῶν σχετικῶν νόμων». Τὴν δέχεται ἡ Βουλή;

§295ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ). Ἄρθρον 11 (ἀναγινώσκεται). (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 11 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 12). Ὁ κ. Βούτσης ἔχει τὸν λόγον. Ἀπών. Ὁ κ. Ἀκρίδας.

§296Ι. ΑΚΡΙΔΑΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ ἀνατεθῇ εἰς τοὺς γραμματεῖς τῶν Δικαστηρίων ἡ εἴσπραξις τῶν δικαστικῶν ἐξόδων, διότι θὰ συμβαίνωσι καταχρήσεις. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 12, ὡς ἔχει, καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 13). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13 ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 14). Ἄρθρον 15 (ἀναγινώσκεται).

§297Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Προτείνω ἀντὶ τῆς πρώτης παραγράφου τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἔμμισθοι δημόσιοι εἰσπράκτορες διορίζονται δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν οἱ ἔχοντες ἐνδεικτικὸν προαγωγῆς εἰς τὴν βʹ τάξιν Γυμνασίου ἢ εἰς ὁμοιόβαθμον τάξιν ἀνεγνωρισμένης ἐμπορικῆς σχολῆς καὶ συμπεπληρωμένον τὸ 22ον, μὴ ὑπερβάντες δὲ τὸ 35ον ἔτος τῆς ἡλικίας των καὶ μὴ καταδικασθέντες ἐπὶ κακουργήματι ἢ πλημμελήματι προβλεπομένῳ ἐν τοῖς ἄρθροις 21 καὶ 22 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, ἢ οἱ ὑπηρετήσαντες ὑπὲρ τὰ 5 ἔτη ὡς ὑποταμίαι, ἔμμισθοι ἢ ἄμισθοι δημόσιοι εἰσπράκτορες, ἐὰν πρωτεύσωσιν ἐν διαγωνισμῷ· εἰδικοὶ δὲ τῆς εἰσπράξεως γραμματεῖς διορίζονται διὰ Β. Διατάγματος ἐπὶ βαθμῷ ὑπουργικοῦ γραφέως βʹ τάξεως οἱ ἔχοντες τὰ αὐτὰ ὡς ἄνω προσόντα καὶ ἀπολυτήριον Γυμνασίου, ἢ ὑπηρετήσαντες ὑπὲρ τὰ 10 ἔτη ὡς ὑποταμίαι, ἐὰν πρωτεύσωσιν ἐν διαγωνισμῷ».

§298Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι, κ. Ὑπουργέ, ἐκρίθησαν ὑπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ τοῦ συμβουλίου, τὸ ὁποῖον ἐξεκαθάρισεν ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους, ὡς ἔχοντες ἱκανότητα. Πρέπει λοιπὸν νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸν διαγωνισμὸν αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ἐπὶ δέκα ἔτη καὶ ἐπέδειξαν ἐντιμότητα καὶ ἱκανότητα; Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν νὰ διαγραφῇ ἡ διάταξις αὕτη.

§299Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἐὰν εἶναι καλοί, θὰ διαγωνισθῶσιν ἐπιτυχῶς.

§300Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Εἰς τίνα διαγωνισμὸν θὰ ὑποβληθῶσι; Νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις, ὥστε οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ νὰ ἔχουν προνόμια ἀπὸ τὰ παιδαρέλια. Τίνα διαγωνισμὸν θέλετε;

§301Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, προκειμένου περὶ τοῦ διαγωνισμοῦ, ἐγὼ τοὐλάχιστον οὐδεμίαν ἀντίρρησιν ἔχω. Διαγωνισμὸν δέχομαι καὶ διὰ τοὺς τὸ πρῶτον εἰσερχομένους καὶ διὰ τοὺς ὁπωσδήποτε εἰσερχομένους, εἴτε προϋπηρετήσαντας εἴτε μή. Θὰ ἐδεχόμην μάλιστα τὸν διαγωνισμὸν καὶ διὰ τοὺς ἐν ὑπηρεσίᾳ ἀκόμη εὑρισκομένους, ἂν ἦτο δυνατόν, πρὸς διατήρησιν αὐτῶν. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου λοιπόν, ἐγὼ τοὐλάχιστον, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν. Ἐκεῖνο ὅμως, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω ἀντίρρησιν, εἶναι τὸ καὶ προχθὲς προταθέν. Ἀπαιτεῖται, διὰ νὰ διορισθῇ τις δημόσιος εἰσπράκτωρ, ἐνδεικτικὸν προαγωγῆς εἰς τὴν βʹ γυμνασιακὴν τάξιν, ἤτοι ὅτι ὁ ὑποψήφιος ἀπεφοίτησεν ἐκ τῆς αʹ γυμνασιακῆς τάξεως καὶ προήχθη εἰς τὴν βʹ. Ἤθελον νὰ μάθω κατὰ τί βελτιοῦται ἡ ἱκανότης τινός, ὁ ὁποῖος ἀπελύθη ἐκ τοῦ Σχολαρχείου καὶ ἐφοίτησεν ἓν ἔτος ἀκόμη εἰς τὴν Αʹ Γυμνασίου.

§302Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τοῦτο εἶναι σπουδαιότατον.

§303Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Θὰ ἐνόουν νὰ ζητήσητε ἀπολυτήριον Γυμνασίου καὶ δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν, διότι πράγματι πρόκειται περὶ μορφώσεως κλασσικῆς, ὡς γίνεται εἰς τὴν Μέσην ἐκπαίδευσιν· εἰς τὴν αʹ ὅμως γυμνασιακὴν τάξιν δὲν ἀποκτᾶται ἀπολύτως εἰδικωτέρα μόρφωσις τῆς ἀποκτωμένης ἐν τῇ γʹ τάξει τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου. Ἐὰν ἔχητε τὴν γνώμην ὅτι οἱ εἰσπράκτορες πρέπει νὰ εἶναι τελείως μεμορφωμένοι, θὰ σᾶς παρεκάλουν, ὑπερθεματίζων ἐγώ, νὰ δεχθῆτε ἀπολυτήριον Γυμνασίου.

§304Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Διὰ τοὺς 55 ταμειακοὺς γραμματεῖς ζητεῖτε ἀπολυτήριον Γυμνασίου;

§305Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αὐτοὶ εἶναι γραμματεῖς· δὲν εἶναι εἰσπράκτορες. Τοῦτο μοὶ φαίνεται ὀλίγον πρωτότυπον. Λέγετε «ὁ ἔχων ἐνδεικτικὸν τῆς αʹ γυμνασιακῆς τάξεως». Ποῖος ὁ λόγος νὰ δεχθῆτε τοῦτο καὶ νὰ μὴ δεχθῆτε «ὁ ἔχων ἐνδεικτικὸν βʹ ἢ γʹ γυμνασιακῆς τάξεως»; Πάντοτε εἰς ὅλους τοὺς νόμους μέχρι σήμερον προκειμένου περὶ κατωτέρων ὑπαλλήλων ἀπαιτεῖται ὡς προσὸν ἀπολυτήριον Σχολαρχείου ἢ Γυμνασίου, ὄχι τῆς αʹ γυμνασιακῆς τάξεως, διότι ἠδύνατό τις νὰ ὑποθέσῃ ὅτι τοῦτο γίνεται, ἵνα μὴ διορισθῇ τις ἐκ τῶν προϋπηρετησάντων δημοσίων εἰσπρακτόρων καὶ ἐχόντων ἀπολυτήριον Σχολαρχείου, διότι μέχρι τοῦδε σκοπὸς πάντων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ εἰσέλθωσιν εἰς δημοσίαν ὑπηρεσίαν ὁπωσδήποτε, ἦτο νὰ ἀποκτήσωσιν ἀπολυτήριον Σχολαρχείου. Ἐφρόντιζον δὲ μόνον περὶ τούτου, διότι πάντες οἱ νόμοι μέχρι σήμερον ἐδέχοντο ὡς βάσιν εἰσαγωγῆς εἰς δημοσίαν ὑπηρεσίαν εἴτε ἀπολυτήριον Σχολαρχείου ἢ ἀπολυτήριον Γυμνασίου ἢ δίπλωμα Πανεπιστημίου. Τώρα ἔχομεν μίαν καινοτομίαν· τὸ ἐνδεικτικὸν τῆς αʹ γυμνασιακῆς τάξεως.

§306Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἔχει σημασίαν τοῦτο, διότι, ἵνα εἰσέλθῃ τις εἰς τὸ Γυμνάσιον, ὑφίσταται ἐξετάσεις αὐστηράς· ὥστε ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ζητεῖ παρὰ ἐκ τῶν ἐχόντων ἀπολυτήριον Σχολαρχείου τοὺς ἀρίστους.

§307Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ζητεῖ ἐνδεικτικὸν τῆς αʹ τάξεως τοῦ Γυμνασίου, εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι εἰς πλείστας κωμοπόλεις τοῦ Κράτους ὑπάρχουσι Σχολαρχεῖα μόνον. Πολλοὶ μαθηταὶ περατοῦσι τὰς σπουδάς των ἐν τοῖς Ἑλληνικοῖς σχολείοις, νομίζοντες δʹ ὅτι ἐξεπλήρωσαν ἕνα σκοπὸν μαθήσεως παύουν τὴν περαιτέρω σπουδὴν μὴ εἰσερχόμενοι εἰς Γυμνάσια. Εἰς τὰ Γυμνάσια εἰσέρχονται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν σκοπὸν εἴτε νὰ λάβουν ἀπολυτήριον εἴτε νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Εἶναι πρωτότυπον αὐτό, τὸ ὁποῖον γίνεται σήμερον, καὶ ἄνευ σκοποῦ. Ἀφήνετε τάξιν πολιτῶν Ἑλλήνων καὶ λέγετε: «στερεῖσθε τοῦ δικαιώματος σεῖς νὰ γίνητε εἰσπράκτορες καὶ ἔχουν τοῦτο μόνον οἱ ἐν ταῖς πόλεσι κατοικοῦντες», διότι μόνον οἱ ἐν ταῖς πόλεσι κατοικοῦντες δύνανται εὐχερῶς καὶ ἀνεξόδως νὰ παρακολουθήσωσι μαθήματα καὶ τῆς αʹ τάξεως τοῦ Γυμνασίου. Οἱ κάτοικοι τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μόνον Ἑλληνικὰ σχολεῖα ἐν τῷ τόπῳ των, θεωροῦσι συμπεπληρωμένην τὴν ἐκπαίδευσιν αὑτῶν διὰ τῆς λήψεως τοῦ ἀπολυτηρίου τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου.

§308Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐκεῖνοι, οἵτινες τελειώνουσι τὸ Σχολαρχεῖον, εἶναι προωρισμένοι διὰ τοὺς ἀγρούς. Ἀφήσατε τὰ ἀστικὰ ἐπαγγέλματα διὰ τοὺς ἀστοὺς καὶ μὴ σύρετε εἰς αὐτὰ τοὺς ἀγρότας.

§309Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὰ ἀστικὰ ἐπαγγέλματα δὲν εἶναι προνόμιον τῶν ἀστῶν, εἶναι δικαίωμα ὅλων τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν καὶ ἐφ’ ὅσον καὶ οἱ μὴ κατοικοῦντες εἰς τὰς πόλεις δύνανται νὰ συμμετέχωσι τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, ὡς συμμετέχουσι καὶ εἰς τὰ βάρη, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀφαιρῆτε παρ’ αὐτῶν τὸ δικαίωμα τοῦτο. Καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν· λέγετε νὰ εἰσέρχωνται ἀπὸ 22 μέχρι 35 ἐτῶν. Τοῦτο, προκειμένου περὶ κατωτέρων ὑπαλλήλων, τὸ νομίζω μικρόν. Πρῶτον οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ γίνονται συντάξιμοι ἐνωρίτερον. Εἰσέρχονται εἰς τὸ 35ον ἔτος καὶ ἀποχωροῦν εἰς τὸ 55ον ἔτος σύνταξιν ἔχοντες μετὰ εἰκοσαετῆ ὑπηρεσίαν.

§310Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Οἱ κατώτεροι δημόσιοι εἰσπράκτορες δὲν ἔχουν σύνταξιν.

§311Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Οἱ γραμματεῖς, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ μὴ ἔχωσι καὶ αὐτοὶ πέρα τῶν 35 ἐτῶν. Ἤκουσα δὲ ὅτι ἐδέχθητε καὶ ἄλλην τροπολογίαν διὰ τοὺς προϋπηρετήσαντας ἐφ’ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα, ὡς ἐδέχθητε, ἐπὶ πενταετίαν, εἴτε περὶ τῶν εἰσπρακτόρων εἴτε περὶ τῶν ὑποταμιῶν· ἂν ὅμως ἀντελήφθην καλῶς, ὡς διατυποῦται ἡ τροπολογία σας, εἰσέρχονται καὶ αὐτοὶ εἰς τὸ 35ον ἔτος, συμπεριλαμβάνονται δηλαδὴ καὶ αὐτοὶ εἰς τὸ ὅριον τοῦτο τῆς ἡλικίας, καὶ ἂν καὶ αὐτοὺς καταλαμβάνῃ τὸ 35ον ἔτος τότε εἶναι δῶρον ἄδωρον. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ἀφεθοῦν ἐλεύθεροι, διότι, ἐὰν εἴπητε 35ον ἔτος καὶ προϋπηρετήσαντες, οὐδένα ἔχει σκοπόν, διότι, ὅστις ὑπηρέτησε δεκαετίαν εἴτε πενταετίαν, αὐτὸς θὰ ἔχῃ πάντοτε ἀνωτέραν ἐργασίαν. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι διὰ τὴν θέσιν τοῦ εἰσπράκτορος κατάλληλοι εἶναι οἱ ἄγοντες τὸ 35ον–40ὸν–45ον ἔτος τῆς ἡλικίας των, τοσούτῳ δὲ μᾶλλον εἶναι κατάλληλοι, διότι θὰ εἶναι ὁπωσδήποτε οἰκοκυραῖοι καὶ θὰ καταβάλλωσι καὶ ἐγγυήσεις καὶ δὲν θὰ εἶναι καὶ ὑπάλληλοι νέοι. Εἴσπραξιν τῶν δημοσίων χρημάτων θὰ κάμνωσιν ὑπὸ τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας λέγετε. Θὰ ἔχητε δημοσίους ὑπηρέτας· ὁ ὑπηρέτης δύναται νὰ εἶναι καὶ 30, 35, 40 καὶ 45 ἐτῶν. Ἐὰν θέλητε νὰ ἔχητε εὐρὺ τὸ στάδιον, προκειμένου περὶ διαγωνισμοῦ,—καὶ νομίζω ὅτι ἦτο πρέπον νὰ δεχθῆτε ταυτοχρόνως ἐκλογήν—, πρέπει νὰ ἀποδεχθῆτε ἀπολυτήριον τοῦ Σχολαρχείου. Δὲν βλάπτει τίποτε. Ἐὰν ὁ ἔχων ἐνδεικτικὸν Αʹ Γυμνασίου θὰ εἶναι ἱκανώτερος, οὗτος θὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν, καὶ ὁ ἔχων ἀπολυτήριον Σχολαρχείου θ’ ἀπορριφθῇ. Ἐὰν ὅμως τις ἔχει ἐπιδοθῆ εἰς λογιστικὰς γνώσεις καὶ εἶναι ἱκανὸς νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὸν διαγωνισμόν, τὸν ὁποῖον θὰ προκηρύξητε, διότι ἔχει μόνον ἀπολυτήριον Σχολαρχείου καὶ δὲν ἔχει ἐνδεικτικὸν Αʹ τάξεως Γυμνασίου, τοῦτο δὲν εἶναι λόγος νὰ μὴ εἰσέλθῃ οὗτος ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, καὶ πρέπει νὰ εὐρυνθῇ ὁ κύκλος τῶν ἐχόντων τὰ προσόντα ἵνα διαγωνισθῶσιν. Ἐπίσης πρέπει νὰ αὐξηθῇ καὶ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας ἀπὸ 35 εἰς 50.

§312Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ ἔχωσι πλέον ζῆλον.

§313Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι προϋπηρέτησαν καὶ ἀπελύθησαν. Αὐτοὶ θὰ εἰσέλθουν.

§314Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Οἱ προϋπηρετήσαντες καὶ ἀπολυθέντες ἀνήκουσιν εἰς ὡρισμένην πολιτικὴν μερίδα.

§315Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ὑποστηρίζω καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν.

§316ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Κατὰ καθῆκον, κύριοι Βουλευταί, λαμβάνω τὸν λόγον, ἂν καὶ παρετήρησα μετὰ λύπης μου ὅτι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἐννοεῖ νὰ δεχθῇ οἱανδήποτε τροπολογίαν. Θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ἔστω καὶ διὰ μεταβατικῆς διατάξεως, διὰ τοὺς ὑπάρχοντας ἤδη ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ εὐδοκίμως ὑπηρετοῦντας καὶ χρηστοὺς κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῆς ὑπηρεσίας, λαμβανομένης καθ’ οἱονδήποτε τρόπον θέλει ὁ κ. Ὑπουργός. Αὐτὰ τὰ πρόσωπα δὲν πρέπει νὰ ἀποβληθῶσι τῆς ὑπηρεσίας μόνον καὶ μόνον διότι δὲν ἔχουσι τὸ ἐνδεικτικὸν τῆς αʹ τάξεως τοῦ Γυμνασίου. Διὰ τὸ μέλλον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχητε τοιοῦτον προσόν. Οἱ ἔχοντες τὸ τοιοῦτον ἐνδεικτικὸν τῆς αʹ τάξεως τοῦ Γυμνασίου νομίζω ὅτι κατὰ πρόληψιν πρέπει νὰ θεωρηθῶσι πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν παρέχουσι τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ἔχουσι τὸ ἀπολυτήριον τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου, διότι πρόκειται περὶ προσώπων, τὰ ὁποῖα διέκοψαν τὰς σπουδάς των, καὶ εἶναι ἀμφίβολον ἂν ἐξ ὑλικῆς ἀνεπαρκείας ἢ ἐκ πνευματικῆς τοιαύτης τὰς διέκοψαν. Προτιμότερον εἶναι τὸ στάδιον τὸ φυσικὸν τοῦ ἀπολυτηρίου τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου, τοῦτο δὲ διότι εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς ὑπάρχουσι μὲν Ἑλληνικὰ σχολεῖα, δὲν ὑπάρχουσιν ὅμως Γυμνάσια καὶ διὰ τοῦ τρόπου τούτου οἱ ἐκ τοιούτων πληθυσμῶν ἀποκλείονται τοῦ διαγωνισμοῦ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ἡ μεταβατικὴ διάταξις διὰ τοὺς εὑρισκομένους νῦν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, τοὺς ὁποίους νὰ ὑποβάλητε μὲν εἰς διαγωνισμὸν, ἀλλὰ νὰ μὴ τοὺς ἀποκλείσητε διὰ μόνον τὸν λόγον ὅτι δὲν ἔχουσι τὸ ἐνδεικτικὸν τῆς αʹ τάξεως τοῦ Γυμνασίου.

§317Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, θὰ παρεκάλουν καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀναβιβάσῃ εἰς τὸ 40ὸν ἔτος τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας· ἀλλὰ πρὸ πάντων ἤθελον οἱ δημόσιοι εἰσπράκτορες νὰ μὴ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸν νόμον περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, διότι, ἐὰν τοὺς μισθοδοτήσωμεν μὲ 40 μόνον δραχμάς.....

§318Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Κύριε Βουλευτά, ἡ διάταξις αὕτη ἐτέθη ἀκριβῶς ἵνα λυτρωθῇ ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τοὺς ἐντοπίους εἰσπράκτορας. Εἶναι ὅρος ἀπαράβατος.

§319Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Δι’ 80 δραχμῶν μισθὸν καὶ διὰ 40, αἵτινες θ’ ἀναλογῶσι πρὸς αὐτοὺς ἐκ τῶν ποσοστῶν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπαχθῇ οἰκογενειάρχης εἰς τὸν νόμον περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων, ἐνῷ, ἐὰν ὁρίσωμεν 40 δραχμὰς ὡς μισθὸν καὶ 40 ὡς ποσοστά, ἐν ὅλῳ 80, μεταθέτωμεν δὲ ἀπὸ δήμου εἰς δῆμον ἐντὸς τῆς ἰδίας ἐπαρχίας τὸν εἰσπράκτορα, αὐτὸ θὰ ἦτο ἀπείρως προτιμότερον καὶ διὰ τὸ Δημόσιον καὶ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ διορισθῶσι.

§320Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Αὐτὴ ἡ διάταξις εἶναι ἀπαραίτητος. Εἶναι τὸ μόνον καλὸν τοῦ νομοσχεδίου.

§321Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Κύριοι, θὰ ζητήσω καὶ πάλιν ὀλίγην δικαιοσύνην ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ ταύτην παρὰ τῶν πολιτῶν, φαίνεται δὲ ἀγνοοῦν αὐτὴν ἐκ τῶν ὑπηρεσιῶν του. Ἅπαντες συμπαθῶς ἀκούομεν τοὺς ἐργάτας παραπονουμένους ὅτι ἀπολύονται αὐθαιρέτως ἀπὸ τὰς διαφόρους ἰδιωτικὰς ἐπιχειρήσεις, καὶ πρόκειται νὰ ληφθῶσι μέτρα, ὅπως κανονισθῇ ὁ τρόπος τῆς ἀπολύσεως αὐτῶν. Καὶ ἐρωτῶ: ὅτε τοιούτους σκοποὺς ἔχει ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ καὶ νομοθετήματα τοιαῦτα ἔχει κατὰ νοῦν νὰ ὑποβάλῃ, εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά, ἄλλα διὰ τοὺς ἰδιώτας καὶ ἄλλα διὰ τὸν ἑαυτόν της; Ἐδῶ πρόκειται περὶ ὑπαλλήλων, ἔστω καὶ κατωτέρων, τοὺς ὁποίους ἔχει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ὑπηρεσίαν της πρὸ 2, 3, 5 καὶ 10 ἐτῶν. Ἐπιτρέπεται λοιπὸν εἰς αὐτὴν ἄνευ οὐδενὸς λόγου νὰ ἀφήσῃ αὐτοὺς εἰς τοὺς δρόμους, ἀδιαφοροῦσα ἂν ἔχουν κανονίσει τὸ στάδιόν των ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐργασίας αὐτῆς; Τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἐναντίον τῶν ἀρχῶν τοῦ φιλελευθέρου κόμματος.

§322ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Προηγεῖται τὸ δημόσιον συμφέρον ἀπὸ τὸ ἰδιωτικόν, κύριε Νέγρη, εἰς πᾶσαν περίστασιν.

§323Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Βεβαίως, ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ παραβλαφθῇ τὸ δημόσιον συμφέρον. Πρόκειται ἀκριβῶς νὰ εὕρωμεν τὸν τρόπον νὰ προφυλάξωμεν αὐτό. Ἔχομεν τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον, εἰς τὸ ὁποῖον, ἐὰν οἱ ὑπάλληλοι δὲν εἶναι καλοί, δύνασθε νὰ παραπέμψητε αὐτούς, ὅπως ἀπολυθῶσιν. Ἐνόσῳ ὅμως δὲν πράττομεν τοῦτο, βεβαίως ἀδικεῖτε τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς.

§324Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Εἶναι ὅλοι ἀντιπρόσωποι τῶν κομμάτων, κύριε Βουλευτά.

§325Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἐὰν δὲν κάμνουν τὸ καθῆκόν των, ἔχετε τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον, ὅπως τοὺς ἀπολύσητε. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ φέρησθε ἄλλως πρὸς τοὺς μὲν καὶ ἄλλως πρὸς τοὺς δέ. Βεβαίως τοῦτο εἶναι ἐναντίον πάσης ἀρχῆς φιλελευθέρας.

§326Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§327ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Μετ’ ἄλλων συναδέλφων εἴχομεν τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλωμεν τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας προστατεύονται οἱ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ διατελοῦντες σήμερον ὑποταμίαι καὶ εἰσπράκτορες. Πολλοὶ ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ὑπεστήριξαν τὴν πρότασιν ταύτην, δι’ ἧς δὲν προβλέπεται ὑποστήριξις προσώπων, ἀλλ’ ὑποστήριξις τῆς δικαιοσύνης, ἡ ὁποία ὀφείλεται εἰς ἀνθρώπους εὐόρκως ὑπηρετήσαντας τὴν Πολιτείαν καὶ νομίζω ὅτι δὲν ἔχω τίποτε νὰ προσθέσω εἰς ταῦτα. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἔφερε τὴν εὔλογον ἐν μέρει ἀντίρρησιν ὅτι θέλων νὰ ὀργανώσῃ τελείως τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην ἔχει ἀνάγκην ὁμοιομόρφου ὑπηρεσίας ἀποτελουμένης ἐξ ἱκανῶν ὑπαλλήλων, ἐκπληρούντων ὡρισμένους ὅρους· ἑπομένως ἐπιθυμεῖ οὗτοι νὰ προσέλθωσιν ἐκ νέου εἰς ἐξέτασιν. Οὐδεμίαν ἔχω ἀντίρρησιν ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐξετασθῶσι καὶ οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι, διότι βεβαίως δὲν πρόκειται νὰ ὑποστηρίξωμεν μὴ ἱκανούς, διότι βεβαίως οὗτοι προκειμένου νὰ ἐξετασθῶσιν εἰς πρακτικὰ μαθήματα θὰ εἶναι ἱκανώτεροι τῶν ἄλλων. Ἑπομένως τοῦτο ὑποστηρίζοντες οὐδεμίαν ἔχομεν ἀμφιβολίαν ὅτι καὶ οὗτοι θὰ γίνωσι δεκτοί. Ἡ ἀδικία ὅμως, κατ’ ἐμέ, ἔγκειται εἰς τὸ ἑξῆς: Ἐὰν πρόκειται οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι νὰ παυθῶσι, δυνάμει τῶν γενικῶν διατάξεων, θὰ μείνωσιν ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας, ὅταν δὲ προκηρυχθῇ ὁ διαγωνισμός, νὰ προσέλθωσι καὶ αὐτοὶ μετὰ τῶν ἄλλων καὶ διαγωνισθῶσιν ἐκ νέου. Διὰ τοῦτο ἤθελον προτείνει τὴν ἑξῆς μέσην πρότασιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει τελείως αὐτόν, ὥστε νὰ ἔχῃ ὑπαλλήλους τελείως ἱκανούς, ἀκριβῶς ὅπως τοὺς θέλει· νὰ προτείνῃ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ ἑξῆς: Ἐκ τῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ διατελούντων νὰ κρατήσῃ κατόπιν ἐξετάσεων ἐκείνους, τοὺς ὁποίους θέλει, δηλαδὴ νὰ μὴ παύσῃ τοὺς ὑπαλλήλους τούτους καὶ τοὺς φέρῃ κατόπιν εἰς ἐξέτασιν, διότι αὐτοί, ἐὰν θὰ ἐπιτύχωσιν εἰς τὸ μέλλον καὶ εἶναι ἱκανοί, διατί νὰ ὑποστῶσι τοιαύτην ζημίαν καὶ μείνωσιν ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας, ἐνῷ θεωροῦνται ὡς ἱκανοί; Ἤθελον ἑπομένως προτείνει ἵνα ὁ κ. Ὑπουργὸς δικαιοῦται νὰ κρατήσῃ ἐκ τῶν ὑπαλλήλων τῶν ὑπαρχόντων ἐκείνους, τοὺς ὁποίους θεωρεῖ ἱκανοὺς κατόπιν ἐξετάσεως, χωρὶς νὰ παύσῃ ὅμως αὐτοὺς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας.

§328Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Δὲν ἀποκλείονται· ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θὰ τοὺς παύσῃ.

§329ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Ἑπομένως ἤθελον προτείνει, ὅπως ἐκ τῶν διατελούντων κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ παρόντος νόμου ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ὑποταμιῶν καὶ εἰσπρακτόρων τῶν ἐχόντων πλέον τῶν 15 ἐτῶν τοιαύτην ὑπηρεσίαν μὴ παυθῶσι πάντες, ἵνα προσέλθωσιν εἶτα εἰς διαγωνισμόν, ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ διατηρήσῃ ὅσους ἐκ τῶν ὑπαλλήλων ἤθελε κρίνει ἱκανοὺς πρὸς διατήρησιν, ἐὰν ἐπιτύχωσιν εἰς ἐξετάσεις, τὰς ὁποίας θὰ προκηρύξῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§330Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Δὲν ὑπάρχει διαφορά.

§331ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Θὰ παυθῶσι, κύριε Ὑπουργέ.

§332Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Πέντε ἡμερῶν διαφορὰ εἶναι.

§333ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Ἐὰν εἶναι ἱκανοί. Ἐὰν δὲν εἶναι ἱκανοί, βεβαίως θὰ τοὺς παύσῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§334Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Δὲν ὑπάρχει διαφορά.

§335Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ προσφέρω χεῖρα βοηθείας εἰς τὴν κίνησιν, ἥτις γίνεται, τοῦ μοχλοῦ αὐτοῦ, τοῦ προωρισμένου ὅπως διασείσῃ τὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ, τοῦ τοσοῦτον σταθερῶς ἐρειδομένου ἐπὶ τῶν δύο αὐτῶν ἐπάλξεων, πρῶτον μὲν τῆς ἀπολύσεως τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι συμπληρώσει ὡρισμένον χρόνον ὑπηρεσίας, ἀλλ’ οἵτινες κατὰ τὸν νέον νόμον δὲν θὰ ἔχωσι τὰ προσόντα, καὶ δεύτερον ὅσον ἀφορᾷ τὴν προτίμησιν τῶν ἤδη εἰσελθόντων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον νομίζω ὅτι ἔχει σημασίαν πολὺ μείζονα ἐκείνης, ἥτις καταφαίνεται ἐν τῷ νόμῳ, διότι εἶναι ἀρχὴ βάσεως πολιτικῆς ὅτι, ἐὰν θέλητε, ἂς διηγωνίζετο ὁ προϊστάμενος ὑπηρεσίας τινός, καὶ ἂν ἀποδειχθῇ ἱκανὸς ὅπως διακρίνῃ τοὺς ἱκανούς, τότε πάντως θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἐκεῖνος, ὅπως ἐκλέγῃ τοὺς ὑπαλλήλους αὐτοῦ, καὶ τεκμήριον ὑπάρχει ὅτι ἕκαστος προϊστάμενος ὑπηρεσίας, καὶ δὴ οἱ ἀνώτεροι προϊστάμενοι τῶν ὑπηρεσιῶν, ἔχουσι τὴν ἱκανότητα αὐτὴν ὅπως διακρίνωσιν ἂν ὁ ὑπάλληλος, περὶ οὗ πρόκειται, ὁ διατελέσας ἐπὶ συνεχῆ ἔτη, ἐπὶ μίαν δεκκετηρίδα, ὑπὸ τὰς διαταγάς του, κατέχει τὴν ἐντιμότητα καὶ τὴν ἱκανότητα.

§336Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑπὸ ποίας συνθήκας;

§337Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ὑπὸ οἱασδήποτε συνθήκας. Ἐὰν ἔχητε ὑπηρέτην καὶ ὑπηρετήσῃ ὑμᾶς καὶ προσέρχηται ὕστερον διδάκτωρ τοῦ Πανεπιστημίου, ἔχετε καθῆκον ἱερὸν νὰ κρίνητε ἂν ἐκεῖνος εὐδοκίμως ἀνταπεκρίθη εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς ὑπηρεσίας. Τί ἄλλο ζητεῖτε εἰμὴ ἂν ἐξετέλεσε τὸν ἑαυτοῦ προορισμόν; Ἐὰν ὁ προϊστάμενος τῆς ὑπηρεσίας δὲν ἔχῃ τὴν ἱκανότητα αὐτὴν νὰ κρίνῃ τοὺς ἱκανούς, τότε εὐθύνεται ἐκεῖνος· ἐὰν ὅμως ἔχῃ τὴν ἱκανότητα, προβάλλει τὴν ἐρώτησιν τὴν δικαίαν εἰς ἑαυτόν: ἤδη τετέλεκα τὸν νόμον; Ἐπιβάλλεται ἡ ἀρχὴ ὅτι ἕκαστος ὑπηρετήσας οἱανδήποτε Ἀρχὴν ἐπὶ μίαν δεκαετίαν δύναται νὰ προτείνῃ εἰς ἑαυτὸν τὸ ἐρώτημα τοῦτο. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὸ δεύτερον, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν εὐγλώττως ὁ κ. Σλῆμαν, δύο εἶναι οἱ παράγοντες, οἱ συντελεσταί, οἵτινες κρίνουσι περὶ τούτου, ἀναφορικῶς πρὸς τὸ ἀπολυτήριον τοῦ Σχολαρχείου καὶ τὴν φοίτησιν ἐν τῷ Γυμνασίῳ· πρῶτον ἡ παίδευσις καὶ δεύτερον ἡ λοιπὴ ἱκανότης καὶ ἐντιμότης. Ποῖον ἐκ τῶν δύο παρέχει εἰς μείζονα βαθμὸν ὁ εἰσελθὼν εἰς τὸ Γυμνάσιον καὶ ἀποφοιτήσας; Εἴπατε ποῖον προτέρημα παρέχει, ἵνα τὸ παραδεχθῶ.

§338Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Περιορισμὸν τῆς θεσιθηρίας.

§339Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐφοίτησαν εἰς τὸ Γυμνάσιον, ἐὰν δὲν τελειώσωσι τὸ Γυμνάσιον καὶ ἐπιζητήσωσι νὰ γίνωσιν εἰσπράκτορες, σημαίνει ὅτι ἔφυγον ἀπὸ τὸ Γυμνάσιον, διότι δὲν εἶχον τὴν ἱκανότητα νὰ προχωρήσωσιν, ἢ ἀπεβλήθησαν, καὶ εἶναι χειρότερον.

§340Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἐτόνισαν καὶ πολλοὶ συνάδελφοι ὅτι σημεῖόν τι ἀσθενὲς ὑπάρχει ἐν τούτῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ἄλλῳ.

§341Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τί προτείνετε, κύριε Βουλευτά;

§342Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἐὰν εἶναι δυνατόν, νὰ μὴ εὑρεθῶσιν εἰς θέσιν προκριματικὴν μόνον οἱ εἰσελθόντες εἰς τὸ Γυμνάσιον καὶ ὑπερπηδήσαντες τὴν πρώτην τάξιν, ἀλλὰ καὶ οἱ ἔχοντες Σχολαρχείου ἀπολυτήριον.

§343Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλει ἡ Κυβέρνησις, εἶναι νὰ βελτιώσῃ τοὺς ὑπαλλήλους.

§344Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Δὲν βλέπω βελτίωσιν.

§345Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μὴ ὠθεῖτε τοὺς μαθητὰς τῶν δημοτικῶν σχολείων νὰ φθάσωσιν εἰς τὸ Σχολαρχεῖον, διὰ νὰ ἔλθωσιν ἐδῶ. Ἀφήσατέ τους νὰ τραπῶσιν εἰς ἄλλα ἐπαγγέλματα.

§346Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Τὸ μέγα ἐμπόδιον, τὸ χεῖλος τοῦ χάσματος, τὸ ὁποῖον δὲν δύνανται νὰ ὑπερπηδήσωσιν οἱ πολλοὶ μαθηταί, εἶναι τοῦτο, πῶς θὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ ἢ τοῦ ἄλλου νομοῦ.

§347Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὠφέλιμον θὰ εἶναι νὰ ἀποτραπῶσιν ἀπὸ τοιοῦτο στάδιον καὶ μεταβῶσιν ἐγκαίρως μετὰ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον εἰς πρακτικὸν στάδιον, εἰς τὴν γεωργίαν ἰδίως, εἰς τὰ ἄλλα ἐπαγγέλματα. Λοιπὸν θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ ἀποκρούσωμεν αὐτό, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ μὴ ὠθῶμεν αὐτοὺς τοὺς νέους εἰς τὸ λεγόμενον Ἑλληνικὸν σχολεῖον, τὸ ὁποῖον γνωρίζετε τί εἶναι!

§348Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἐπαναλαμβάνω· πάλιν θὰ εἴμεθα ἡμεῖς νὰ ἐξαγγέλλωμεν τοὺς καλλιτέρους.

§349Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πρῶτον ὅτι ὑπάρχει ἐπιλογή τις καὶ δεύτερον εἶναι στενώτερος ὁ κύκλος.

§350Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Εἰς αὐτὸ θὰ ἀπήντων ὅτι γινώσκω ὅτι ὁ ἡμέτερος δῆμος παρέχει μεγάλην ἀναλογίαν μαθητῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ προτιμῶσι νὰ μεταβῶσιν εἰς Καλάμας· εἶναι δὲ ὄχι οἱ χειρότεροι, ἀλλὰ, ἂν μὴ οἱ κρείττονες, οἱ καλλίτεροι πολλάκις μαθηταί, οἱ ὁποῖοι μένουσιν ἐκεῖ, καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἱκανότητος, ἀλλὰ καὶ ἐντιμότητος. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀποκλεισθῶσιν ἀπολύτως.

§351Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἀντιρρήσεις, κύριοι Βουλευταί, αἱ ὁποῖαι προεβλήθησαν κατὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου, ἐστράφησαν ἄλλαι μὲν πρὸς τὴν ἡλικίαν τῶν δημοσίων εἰσπρακτόρων, ἄλλαι δὲ εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἤδη ὑπαρχόντων ταμιῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἡλικίας καὶ τῶν προσόντων τοῦ δημοσίου εἰσπράκτορος, βεβαίως αἱ ἀρχαί, τὰς ὁποίας τίθησι τὸ νομοσχέδιον, ἀποτελοῦσι τὰ φωτεινότερα σημεῖα τοῦ νομοσχεδίου, διότι τοῦτο ἀπαιτεῖ ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡλικίαν νεαράν, ἤτοι 35 ἐτῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀπολυτήριον αʹ τάξεως Γυμνασίου. Ἄν ὑπάρχῃ τι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς εἶναι ἄξιος συγχαρητηρίων, εἶναι ἀκριβῶς τὰ προσόντα, ἅτινα ἀπῄτησε διὰ τοὺς διορισθησομένους δημοσίους εἰσπράκτορας. Τὸ νομοσχέδιον ἀπαιτεῖ ὀλιγώτερα προσόντα ἀπὸ ὅ,τι ἴσως ἔπρεπε ν’ ἀπαιτήσῃ πρὸς ἐξύψωσιν καὶ βελτίωσιν τοῦ ὑπαλληλικοῦ τούτου κλάδου, ἀλλὰ τοῦτο ἔστε βέβαιοι ὅτι δὲν θὰ ἐμποδίσῃ ποσῶς νὰ προσέλθωσιν εἰς τὰς ἐξετάσεις καὶ ἄλλοι ἔχοντες μεγαλείτερα τῶν ἀπαιτουμένων προσόντα, ἤτοι ἀπολυτήριον Γυμνασίου, ἂν μὴ Πανεπιστημίου. Τὸ νομοσχέδιον ἐξ ἄλλου θέλει νέους ἀνθρώπους, διότι οἱ εἰσπράκτορες, οἱ ὁποῖοι θὰ μεταβαίνωσιν ἀπὸ τόπου εἰς τόπον, πρέπει νὰ εἶναι νεαροί· θὰ εἰσέλθωσιν οὕτως εἰς τὴν ὑπηρεσίαν εἰς ἡλικίαν 35 ἐτῶν· πλὴν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ταύτῃ θὰ διανύσωσι πολλὰ ἔτη ἕως οὗ τύχωσι συντάξεως. Πρέπει ὅθεν ν’ ἀρχίσωσιν ἀπὸ τὸ 35 ἔτος, διὰ νὰ φθάσωσιν εἰς τὸ 60 ἔτος, ὅπερ ὁρίζει ὡς ὅριον ἀποχωρήσεως αὐτῶν. Εἶχον ὑποβάλει μίαν τροπολογίαν ἐν σχέσει μὲ τοὺς ἤδη ὑπηρετοῦντας ὑποταμίας, οἵτινες θ’ ἀπολυθῶσιν, ἀλλ’ εἰς τὸν θόρυβον, ὁ ὁποῖος ἐπηκολούθησε, δὲν ἀντελήφθην ἂν ἐγένετο αὕτη δεκτὴ ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ. Γνωρίζετε ὅτι τὸ προσωπικὸν αὐτὸ τῶν εἰσπρακτόρων καὶ ὑποταμιῶν διωρίζετο ἀπὸ τοὺς κομματάρχας, ὅτε δὲ μετέβαινον εἰς τοὺς διαφόρους δήμους, οὐδὲν ἄλλο ἔκαμνον παρὰ νὰ ἐκπληρῶσι τὰς ὀρέξεις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τοὺς διώριζον, καὶ ν’ ἀσχολῶνται εἰς τὸ νὰ δημιουργῶσι κόμμα ὑπὲρ τῶν προστατῶν των. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ἐκλείψῃ αὐτὸ τὸ σημερινὸν καθεστώς. Καὶ θὰ ἐκλείψῃ, ἐὰν ζητήσωμεν ἐγγυήσεις καὶ προσόντα. Εἶχον ὑποβάλει μίαν τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπὸ τοὺς προϋπηρετήσαντας ὡς ὑποταμίαι ἐπὶ πενταετίαν δὲν ἀπαιτοῦνται οὔτε τὸ προσὸν τῆς ἡλικίας οὔτε τὸ ἐνδεικτικὸν τῆς αʹ γυμνασιακῆς τάξεως, ἀλλ’ ἡ πενταετὴς προϋπηρεσία αὐτῶν εἶναι προσόν, ὅπως γίνωσι δεκτοὶ εἰς τὸν διαγωνισμόν.

§352Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἐδέχθην τὴν τροπολογίαν σας. Ἀντὶ ἄλλων προσόντων οἱ πρωτεύσαντες ἐν τῷ διαγωνισμῷ ὑποταμίαι θὰ διορίζωνται πλὴν τῆς ἡλικίας.

§353Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θεωρῶ περιττὸν ν’ ἀναπτύξω τὴν τροπολογίαν μου.

§354Ν. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§355Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῇ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου προνοίᾳ του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρέπει νὰ προσέξῃ πρωτίστως μήπως ἀδικηθῶσι πολῖται. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδέχθη τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ μετ’ ἄλλων συναδέλφων εἴχομεν τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ τὴν μετέτρεψεν ἐν μέρει. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὑπηρετήσει ὑπὲρ τὰ δέκα ἔτη, φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει οὗτοι νὰ δεσμευθῶσι μὲ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τῶν 30 καὶ 35 ἐτῶν, διότι, ἐφ’ ὅσον θὰ ἐπιτύχωσιν εἰς τὸν διαγωνισμόν, δὲν βλέπω τὸν λόγον διατί ν’ ἀδικήσωμεν αὐτοὺς χάριν δύο ἢ τριῶν τοιούτων ὑπαρχόντων ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, διότι πλείονες τούτων εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἤδη ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Φρονῶ ἑπομένως ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς προϋπηρετήσαντας δὲν πρέπει νὰ δεσμεύσωμεν αὐτοὺς μὲ τὸ 35 ἔτος τῆς ἡλικίας. Ὅθεν παρακαλῶ, ἵνα συμπληρωθῇ κατὰ τοῦτο ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον καὶ ἡ ὑπηρεσία θέλει ἱκανοποιηθῆ καὶ δὲν θὰ προκύψωσιν αἱ ἀδικίαι, τὰς ὁποίας ὑπέδειξαν ἤδη οἱ κύριοι συνάδελφοι.

§356Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἔχω τὴν αὐτὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχουσι καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, προκειμένου περὶ τοῦ ἐνδεικτικοῦ τῆς πρώτης τάξεως τοῦ Γυμνασίου. Σταθμὸς ἐκπαιδευτικῆς προόδου εἶναι πρῶτον τὸ ἀπολυτήριον τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, δεύτερον τὸ ἀπολυτήριον τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου καὶ τρίτον τὸ ἀπολυτήριον τοῦ Γυμνασίου. Ὁ διάμεσος αὐτὸς σταθμὸς τοῦ ἐνδεικτικοῦ τῆς πρώτης τάξεως τοῦ Γυμνασίου οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν. Δὲν βλέπω ποία εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἀπολυτηρίου τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου καὶ τοῦ ἐνδεικτικοῦ τῆς αʹ τάξεως Γυμνασίου. Σήμερον ἀπαιτεῖτε κάτι τι, τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν μόνην σημασίαν τοῦ νὰ θέσητε ἐκτὸς διαγωνισμοῦ τοὺς ὑπηρετήσαντας καὶ ὑπηρετοῦντας εἰσπράκτορας. Ἐὰν θέλητε ν’ ἀπολύσητε ὅλους τοὺς εἰσπράκτορας, τὸ μέτρον τοῦτο δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθόν, διότι μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουσι πολλοί, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦσιν εὐδοκίμως. Διατί λοιπὸν ἐπιδιώκετε τὴν ἀπόλυσιν ὅλων αὐτῶν; Ἐάν, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁρίσητε ἐν τῷ νόμῳ ὅτι δύνανται νὰ διαγωνισθῶσιν οἱ βουλόμενοι ἐκ τῶν ἤδη εἰσπρακτόρων, χωρὶς νὰ ζητήσητε παρ’ αὐτῶν πρόσθετα προσόντα, μοὶ φαίνεται ὅτι θὰ συντελέσητε νὰ πλουτισθῇ ἡ ὑπηρεσία δι’ ἐμπείρων εἰσπρακτόρων. Διαφωνῶ λοιπὸν πρῶτον ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐνδεικτικὸν τῆς αʹ τάξεως τοῦ Γυμνασίου. Πρέπει ν’ ἀφήσητε τὸ ἐνδεικτικὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου, ἐὰν δὲ θέλητε νὰ προαγάγητε τὰ προσόντα τῶν εἰσπρακτόρων, ζητήσατε ἀπολυτήριον Γυμνασίου, ἀλλὰ συγχρόνως χορηγήσατε καὶ μισθὸν μεγαλείτερον. Μὴ νομίσητε ὅτι διὰ τοῦ ἐνδεικτικοῦ τῆς πρώτης τάξεως Γυμνασίου δύνασθε νὰ βελτιώσητε τὸν κλάδον τοῦτον. Διαφωνῶ δεύτερον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὁριζομένην ἡλικίαν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὁρίζεται ἡλικία 35 ἐτῶν. Ἔχετε μεγάλην ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν νεαρὰν ἡλικίαν καὶ νομίζετε ὅτι ὁ ἔχων ἡλικίαν 40 καὶ 45 ἐτῶν δὲν θὰ διαχειρισθῇ καλῶς. Ἐγὼ ὥρισα τὸ 40 ἔτος ὡς τὸ ἀνώτερον ὅριον εἰσαγωγῆς εἰς τὸν κλάδον καὶ τὸ 60 ἔτος ὡς τὸ χρονικὸν ὅριον τὸ κατάλληλον διὰ τὴν ἀποχώρησιν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῶν εἰσπρακτόρων.

§357ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι ἡ ἡλικία ἡ ἀναφερομένη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ εἶναι πολὺ μικρά;

§358Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μάλιστα· αὐτὸ εἶπον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠλάττωσε καὶ τὴν ἐγγύησιν ἀπὸ 2000 δραχ. εἰς 500, διὰ νὰ διευκολύνῃ τοὺς νεαροὺς εἰσπράκτορας καὶ τὴν μετανάστευσιν δαπάναις τοῦ Δημοσίου. Ἡ πρότασίς μου συνοψίζεται εἰς ταῦτα· νὰ ὁρίσητε ὡς ὅριον ἡλικίας εἰσαγωγῆς τὸ 40 ἔτος καὶ τὸ 60 ὡς ὅριον ἐξαγωγῆς, νὰ ἐπιτρέψητε εἰς τοὺς προϋπηρετήσαντας καὶ ὑπηρετοῦντας ἤδη εἰσπράκτορας τοὺς ἔχοντας ἐνδεικτικὸν Ἑλληνικοῦ σχολείου, ὅπως ὑποστῶσι πρακτικὴν δοκιμασίαν, διὰ νὰ διατηρηθῶσιν οἱ ἱκανώτεροι ἐξ αὐτῶν εἰς τὰς θέσεις των, καὶ ν’ αὐξήσητε τὴν ἐγγύησιν εἰς χιλίας δραχμάς.

§359Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Προτείνω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν (ἀναγινώσκει)· «Εἰς τοὺς ἔχοντας ἐνδεικτικὸν δευτέρας τάξεως Γυμνασίου ἢ ἀνεγνωρισμένης ἐμπορικῆς σχολῆς κλπ.». Ἐπίσης εἰς τὸ τέλος νὰ τεθῇ· «Διὰ τοὺς προϋπηρετήσαντας διὰ τὰς θέσεις τῶν εἰσπρακτόρων ἢ ὑποταμιῶν ὁρίζεται ἀνώτατον ὅριον ἡλικίας τὸ 40».

§360Π. ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ. Ἔχω καὶ διὰ τοὺς ὑποταμίας ὑποβάλει τροπολογίαν μετὰ τοῦ κ. Σλῆμαν, ὅπως καὶ οἱ ἔχοντες ὑπερδεκαετῆ ὑπηρεσίαν διεκδικῶσι τὰς θέσεις, ὑποχρεούμενοι νὰ δώσωσιν ἐξετάσεις ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς.

§361Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὄχι.

§362Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅπως παρὰ τὸ προσὸν τοῦ ἀπολυτηρίου τοῦ Γυμνασίου προστεθῇ ὡς προσὸν καὶ τὸ πτυχίον τοῦ Διδασκαλείου.

§363Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Μάλιστα, «Διδασκαλείου ἢ ἐμπορικῆς σχολῆς».

§364ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 15, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 16 (ἀναγινώσκεται).

§365Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἤδη θ’ ἀπολυθῇ μέγα μέρος ὑποταμιῶν· ἔρχομαι νὰ ζητήσω δι’ αὐτοὺς τὸ εὐεργέτημα, τὸ ὁποῖον παραχωρεῖται εἰς τοὺς ἐφοριακοὺς ὑπαλλήλους διὰ τοῦ ἑπομένου νομοσχεδίου, εἰς τὸ ὁποῖον λέγονται τὰ ἑξῆς· «οἱ δυνάμει τοῦ νόμου τούτου ἀπολυόμενοι, ἐὰν ἔχωσι δεκαπενταετῆ συντάξιμον ὑπηρεσίαν, ἀπολαύουσι τοῦ δικαιώματος τῆς συντάξεως κατὰ τὰ κρατοῦντα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ⅕ τοῦ μέσου ὅρου κλπ. συνταξίμου ὑπηρεσίας». Νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἀρνηθῆτε αὐτό.

§366Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὑπάρχει νόμος ἰδιαίτερος περὶ τῆς συντάξεως τῶν ὑποταμιῶν, ψηφισθεὶς πέρυσι, καὶ ὁ ὁποῖος προβλέπει περὶ ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσι προϋπηρετήσει.

§367Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Δὲν δύναται νὰ ἔχῃ κῦρος, διότι ἦτο διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν.

§368Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πόσοι εἶναι;

§369Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἑπτὰ ἢ ὀκτώ.

§370Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐὰν εἶναι πολλοί, τὸ πρᾶγμα διαφέρει, διότι μὲ τὴν ἐκκαθάρισιν αὐξάνομεν τὸν ἀριθμὸν τῶν συνταξιούχων, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ παραμένωσι μέχρι συμπληρώσεως τῆς συντάξεώς των.

§371Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Διὰ τῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν ἐψηφίσαμεν, παραμένουσιν ὅσοι εἶναι ἱκανοί.

§372ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Νέγρη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἀπορρίπτεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Νέγρη καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 16ον). Ἄρθρον 17ον (ἀναγινώσκεται). Ὑπάρχει ἐπ’ αὐτοῦ τροπολογία τῶν κυρίων Γ. Πολίτου καὶ Δ. Ζακμάνου. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 17, ἀπορριφθείσης τῆς τροπολογίας συναινέσει τῆς Βουλῆς τῶν κυρίων Γ. Πολίτου καὶ Δ. Ζαμάνου).

§373ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 18 (ἀναγινώσκεται).

§374Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Εἰς τὴν 6ην περίπτωσιν νὰ τεθῇ· «Ἐὰν συμπληρῶσι τὸ ἑξηκοστὸν ἔτος τῆς ἡλικίας των». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 18, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 19 καὶ 20).

§375ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 21 (ἀναγινώσκεται).

§376Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἐπὶ τοῦ 21 ἡ ἐγγύησις αὐξάνεται εἰς χιλίας δραχμάς.

§377Δ. ΧΡΥΣΟΣΤΑΛΗΣ. Καὶ κτηματικὴν ἐγγύησιν.

§378Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὄχι. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 21, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 22–30). Ἄρθρον 31 (ἀναγινώσκεται).

§379Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἡ γʹ παράγραφος τοῦ ἄρθρου 31 λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ διάταξις τοῦ ἐδαφίου 7 τοῦ ἄρθρου 1020 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας κλπ.». Ἡ διάταξις 7 τοῦ ἄρθρου 1020 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας εἶχεν ἄλλοτε οὕτως (ἀναγινώσκει)· «Ἐὰν ἡ φυλάκισις διαρκέσῃ κλπ.». Ἡ διάταξις αὕτη ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ 1900 ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει)· «Ἐὰν ἡ φυλάκισις διαρκέσῃ ἓν ἔτος κλπ.». Ὑποθέτω λοιπὸν ὅτι ἡ νέα αὕτη διάταξις τοῦ νομοσχεδίου σκοπὸν ἔχει νὰ παύσῃ ἡ ἰσχὺς τῆς διατάξεως τοῦ νόμου τοῦ 1900 καὶ νὰ ἐπανέλθῃ ἡ διάταξις ὡς εἶχε πρότερον.

§380Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἐλαττώνει διὰ τὰ μικρὰ χρέη τὸν χρόνον τῆς φυλακίσεως. Διὰ 400 δραχ. ὁρίζει τὸν χρόνον εἰς 3 μῆνας.

§381ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὥστε ἡ 3η παράγραφος ἔρχεται εἰς ἑρμήνευσιν τῶν δύο προηγουμένων; Τότε περιττεύει ἐντελῶς καὶ δυνάμεθα ἐντελῶς νὰ τὴν διαγράψωμεν.

§382ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ δεχθῶμεν νὰ διαγραφῇ ἡ 3 παράγραφος, ὥστε νὰ ἐπέρχηται ἐλάττωσις διὰ τῆς 2ας παραγράφου. Κατὰ τὰ λοιπὰ νὰ ἐφαρμόζηται ἡ Πολ. Δικονομία.

§383ΙΩ. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἰς τὴν 4ην παράγραφον φέρεται: «Δὲν ἐπιτρέπεται ἐκ νέου προσωποκράτησις εἰμὴ μετὰ πάροδον μηνός». Μέχρι τοῦδε δὲν ἐπετρέπετο πλέον ἡ προσωποκράτησις, ἐὰν τὸν ἀπεφυλάκιζον, διότι δὲν κατετέθη ἡ διατροφή· διατί σήμερον παρέχεται τὸ δικαίωμα τῆς ἐκ νέου προσωπικῆς κρατήσεως; Αὐτὸ ἀφορᾷ τὴν ἐπιμέλειαν τῶν ὑπαλλήλων. Διατί οἱ ὑπάλληλοι νὰ τὸν ἀποφυλακίσωσι καὶ ἔπειτα νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ τὸν συλλάβουν; Ἄς δεικνύουν ἐπιμέλειαν νὰ καταθέσουν τὴν διατροφήν των.

§384Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Πρόκειται περὶ ὀφειλετῶν μεγάλων, οἱ ὁποῖοι κατώρθωσαν νὰ διαφύγωσιν.

§385Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Αὐτούς; δὲν πρέπει ὁ ταμίας νὰ ἀπολύῃ, πάντως ὅμως πρέπει νὰ τάξωμεν προθεσμίαν πλέον τῶν τριῶν μηνῶν, διότι, ἐὰν τὸν ἀπολύητε σήμερον καὶ τὸν συλλαμβάνητε πάλιν μετὰ ἕνα μῆνα, τίνα καιρὸν τῷ δίδετε νὰ συλλέξῃ τὰ χρήματα;

§386ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἄς τεθῇ μετὰ πάροδον τριῶν μηνῶν.

§387Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦ ἄρθρου 31, τὸ ὁποῖον ἤδη συζητεῖται, κανονίζεται ὁ χρόνος τῆς φυλακίσεως τῶν διαφόρων ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου. Πόθεν θὰ προέρχηται τὸ χρέος τοῦτο πρὸς τὸ Δημόσιον; Ἐκ φόρων βεβαίως εἶναι οἱ συνήθεις ὀφειλέται. Ἀλλὰ τοὺς ὀφειλέτας αὐτοὺς δὲν ἀφορᾷ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον, διότι τοὺς περιλαμβάνει εἰς τὸ πρῶτον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ (ἀναγινώσκει): «Ὀφειλέται τοῦ Δημοσίου κλπ.». Κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ φορολογικοῦ νόμου τάσσεται προθεσμία πρὸς πληρωμὴν τοῦ φόρου καί, ἐὰν δὲν πληρώσῃ ἐγκαίρως, γίνεται ἐκπρόθεσμος ὁ ὀφειλέτης καὶ ὑποβάλλεται εἰς πρόστιμα καὶ τόκους. Τοὺς τοιούτους λοιπὸν ὀφειλέτας δὲν ἀφορᾷ τὸ παρὸν ἄρθρον, καὶ ἑπομένως ὅλοι οἱ ὀφειλέται θὰ εὑρίσκωνται εἰς τὰς φυλακάς.

§388Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ δώσωσι προσοχὴν ἐπὶ τῶν ἑξῆς συμβάντων ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Πατρῶν. Τὰ ὄργανα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνετέθη ἡ εἴσπραξις τῶν φόρων, καταπιέζουσι μετὰ τόσης ἀσυνειδησίας αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, ὥστε προβαίνουσιν εἰς πλαστογραφίας. Φαντασθῆτε ὅτι τὴν αὐτὴν ὥραν 7 π. μ. κατώρθωσαν αὐτοὶ οἱ Κύριοι νὰ μεταβῶσι νὰ μετρήσωσι τὸν σῖτον, τὸν ὁποῖον συνεκόμισαν 200 οἰκογένειαι χωρικῶν! Τοιαῦτα πρωτόκολλα ὅμοια καὶ μὲ τὴν αὐτὴν ὥραν ἔχουσι συντάξει καὶ τὰ καταθέτω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§389ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς ἡμέραν ἐπερωτήσεως ταῦτα. Δὲν ἔχουσι σήμερον σχέσιν τινὰ πρὸς τὸ νομοσχέδιον.

§390Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Ἔχουσι μεγάλην σχέσιν κατὰ τοῦτο, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι τὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα θὰ κάμωσι τὰς εἰσπράξεις, θὰ ἐκλέγωσι τὸν κατάλληλον χρόνον πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ φορολογουμένου· πρέπει εἰς τοῦτο νὰ προσέξητε, διότι βεβαίως εἰς ἀκατάλληλον χρόνον θὰ γίνηται τοῦτο καὶ ὄργια θὰ τελῶνται, ἀφοῦ κατὰ παράβασιν καὶ τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας κατέσχον 200 ὀκάδας εἰς οἰκίαν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶδον.

§391Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Αὐτὰ εἶναι διὰ τὸν Εἰσαγγελέα· καταγγείλατέ τα.

§392ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Ὑπάρχει εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ τροπολογία τοῦ κ. Π. Κασίμη. (Ἀπορρίπτεται ἡ τροπολογία ὑπὸ τῆς Βουλῆς).

§393Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κασίμη, κ. Πρόεδρε, δὲν ἐγένετο δεκτὴ μὲ τὴν γνώμην πάντων, ὅτι διατυποῖ πολὺ λογικὰ καὶ πολὺ σωστὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἡ ἑκάστοτε διοίκησις τοῦ Ὑπουργείου πρέπει νὰ τὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει.

§394Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι σοβαρώτατον καὶ δὲν παρουσιάζεται τὸ πρῶτον σήμερον. Πρέπει νὰ ὑποχρεώσωμεν πρὸ παντὸς τοὺς ὑπαλλήλους νὰ σέβωνται τοὺς κειμένους νόμους καὶ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους νὰ ἐνεργῶσι τὴν εἴσπραξιν. Ἔχομεν νόμους λοιπόν, κατὰ τοὺς ὁποίους δὲν ἐπιτρέπεται ἡ κατάσχεσις τῶν ἐνδυμάτων καὶ τῶν σκεπασμάτων τῶν οἰκογενειαρχῶν, ἔχομεν νόμους, καθ’ οὓς δὲν ἐπιτρέπεται ἡ κατάσχεσις τῶν ἀρότρων, ποσότητός τινος δημητριακῶν καρπῶν κλπ. Ἐκείνους, τοὺς ὁποίους θὰ ἐξαπολύσητε πρὸς εἴσπραξιν τῶν φόρων καὶ οἱ ὁποῖοι ἐξαπελύθησαν καὶ ἄλλοτε καὶ δὲν ἐφείσθησαν οὐδὲ τῶν ἐξῃρημένων τῆς κατασχέσεως, καταπιέζοντες τὰς πενεστέρας τάξεις.

§395Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ καταγγελθῶσιν αὐτὰ καὶ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς θὰ ἐπέλθῃ αὐστηρότατος τιμωρός.

§396Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζετε ὅτι πρόκειται περὶ ἀνθρώπων δυναμένων νὰ προστατεύσωσι τὰ δικαιώματά των; Πρόκειται περὶ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τὸ θάρρος νὰ τὰ ὑποστηρίξωσιν.

§397Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Λαμβάνεται πρόνοια, ὅπως βελτιωθῇ ἡ ὑπηρεσία, ἵνα γίνωνται ὀλιγώτεραι παρανομίαι καὶ ὀλιγώτερα κακά. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι, ὅπου ὁ πολίτης δὲν εἶναι ἄξιος νὰ καταγγέλλῃ τὴν παρανομίαν καὶ νὰ προασπίζῃ τὰ δικαιώματά του, ἐκεῖ πάντοτε ὁ πολίτης θὰ πάσχῃ.

§398Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν παραβαίνῃ τὸν νόμον ὁ δημόσιος ὑπάλληλος, θὰ ζητήσητε νὰ προστρέξῃ εἰς δικηγόρον.

§399Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Πῶς θέλετε νὰ κάμῃ;

§400Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς, ὁ ὁποῖος ζῆτε εἰς ἐπαρχίαν, νὰ φέρητε ἀντίρρησιν εἰς τὴν πρότασίν μου, ἀδικεῖτε τὴν νοημοσύνην σας. Ἂν ὁ εἰσπράκτωρ λάβῃ παρὰ τοῦ χωρικοῦ τὸν ἄρτον, τὰ φορέματά του, ἕως οὗ μεταβῇ αὐτὸς νὰ κάμῃ τὴν καταγγελίαν, ἐχάθησαν τὰ πράγματα. Προτείνω λοιπόν, ἵνα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὁρίσῃ πρῶτον διαφόρους χρονικὰς περιόδους, κατὰ τὰς ὁποίας εἰς ἕκαστον διαμέρισμα τῆς Ἑλλάδος νὰ εἰσπράττωνται οἱ φόροι· δεύτερον νὰ ἐκδώσῃ αὐστηρὰν ἐγκύκλιον καὶ διαταχθῶσιν οἱ ὑπάλληλοι νὰ μὴ προβαίνωσιν εἰς κατάσχεσιν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐξαιροῦνται τῆς κατασχέσεως. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω.

§401Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐν πρώτοις νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη γενικῶς τοῦτο νὰ λεχθῇ, ὅπερ εἶπε μέγας νομοδιδάσκαλος: «ὅταν τις εἶναι σκώληξ, νὰ μὴ παραπονῆται διότι τὸν πατοῦσι»· δεύτερον νὰ ὁρισθῇ ὑπὸ τοῦ νόμου ὅτι καθ’ ὡρισμένας περιφερείας θὰ γίνεται ἡ εἴσπραξις, θὰ εἴπῃ νὰ ὁρισθῇ ὑπὸ τοῦ νόμου, καὶ φέρετε τὴν πρότασιν· ἀλλά, ἂν εἴπωμεν ὅτι θὰ ὁρίσῃ τὴν προθεσμίαν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ἑκάστου τόπου, θὰ ἔχωμεν ὡς ἀποτέλεσμα τὸ δημοτικὸν συμβούλιον νὰ ὁρίζῃ τοὺς ἕξ μῆνας.

§402Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ὁρισθῇ ὑπὸ τοῦ νόμου.

§403Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν θὰ ἀφήσωμεν τίποτε εἰς τοὺς Ὑπουργούς; (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 31). Ἄρθρον 32 (ἀναγινώσκεται, ὡς ἐτροποποιήθη πρὸ τῆς γʹ ἀναγνώσεως).

§404Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Εἶχον μόνον τὴν παρατήρησιν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἔπρεπε τοὐλάχιστον ὁ ἐνοικιαστὴς νὰ δύναται νὰ κάμῃ δήλωσιν διὰ τρεῖς μῆνας, διότι αἱ συμβάσεις γίνονται διὰ τρεῖς μῆνας καὶ αἱ προπληρωμαί, ὥστε ἡ δήλωσις διὰ τρεῖς μῆνας ἔπρεπε νὰ εἶναι ἔγκυρος.

§405Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην ἀνάγνωσιν, κύριε Πρόεδρε, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ὅτι διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς μᾶς ἀπαγορεύονται συμβάσεις μέλλουσαι καὶ τίμιαι, διότι τιμία εἶναι ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία συνωμολογήθη πρὸς τὸ συμφέρον ἀμφοτέρων τῶν συμβαλλομένων, οὐδετέρου ἐξ αὐτῶν δυναμένου νὰ προϋποθέσῃ ὅτι θὰ ἐπέλθωσιν ἐκεῖνα τὰ γεγονότα, περὶ τῶν ὁποίων προβλέπει τὸ νομοσχέδιον. Εἶναι τίμιον εἰς τοὺς συμβαλλομένους ὁ εἷς νὰ λάβῃ προκαταβολικῶς τὸ ἐνοίκιόν του, ὁ δ’ ἕτερος νὰ δώσῃ ὀλιγώτερον ἐνοίκιον ἐκ τῶν προτέρων, χωρὶς προηγουμένως νὰ ἔχωσι λάβει ὑπ’ ὄψιν ὅτι θὰ ἐπέλθωσι τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἠθέλησε νὰ πλήξῃ τὸ νομοσχέδιον. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἕνα νόμον νὰ ἀπαγορεύῃ συμβάσεις τιμίας καὶ δυναμένας νὰ ὠφελήσωσι τοὺς συμβαλλομένους.

§406Ν. ΞΗΡΟΣ. Εἶναι ἀληθές, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔχουσι βάσιν καὶ ἔρεισμα εὐλογοφανές· ἀλλ’ ἐν τούτοις ὀφείλω νὰ καταστήσω γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ δὲν θὰ ἀγνοῶσι πολλοὶ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ὅτι πολλὰ γίνονται εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου ἐξ ἐλλείψεως τῆς διατάξεως ταύτης, ὅτι εἶναι ἀδύνατον τὸ Δημόσιον νὰ εἰσπράξῃ ἀπὸ χήρας, ἀπὸ ὀρφανά, ἀπὸ προικοδοσίας, διότι ὅλα αὐτὰ δύνανται, ὅταν προφυλαχθῶσιν ἐκ τῆς κατασχέσεως, νὰ ἀποφύγωσι τὴν πληρωμήν.

§407ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν, κύριε Πρόεδρε, ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ κάμω ὁμοίας πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους συστάσεις πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν σήμερον ὑπέβαλε, δέχεται μόνον μέρος τῶν συστάσεων τούτων. Θὰ ἐπεθύμουν τουλάχιστον, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὰ ἐνοίκια συνήθως πληρώνονται κατὰ τριμηνίαν νὰ ἐπεκταθῇ, κατὰ ἕνα μῆνα ἡ ἐπιείκεια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅπως μὴ ἐπέλθωσιν ἀδικίαι ἐν τῷ αὐτῷ μέτρῳ.

§408Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καλῶς· ἀλλὰ τὸ δικαίωμα πρέπει νὰ ὁρισθῇ εἰς ἑξάμηνον.

§409ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 32, ὡς ἐτροπολογήθη). Ἄρθρον 33 (ἀναγινώσκεται), (Ψηφίζονται τὸ ἄρθρον 33ον, τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, καθὼς καὶ τὸ σύνολον. (Ψηφίζεται ἐπίσης κατ’ ἀρχὴν ἡ πρότασις νόμου «περὶ κανονισμοῦ διαδικασίας ἐπὶ τῶν διαφορῶν μεταξὺ ἰδιοκτητῶν τσιφλικίων καὶ ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν»).

§410Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἤδη νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν.

§411ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Ψηφίζεται εἶτα εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον «περὶ συστάσεως Ἀβερωφείου πρακτικῆς Γεωργικῆς Σχολῆς ἐν Λαρίσῃ».

§412Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νὰ διακόψωμεν διὰ τὴν 10 καὶ 30′.

§413ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 10 καὶ 30′. Μετὰ τὴν διακοπὴν.

§414ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Γʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου». Ὁ κ. Ῥακτιβὰν ἔχει τὸν λόγον.

§415Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Ἡ πανεπιστημιακὴ αὐτονομία, ἡ ἐλευθερία ἐν τῇ διδασκαλίᾳ καὶ τῇ σπουδῇ τῆς ἐπιστήμης εἶναι καὶ ὡς λέξεις μὲν γοητευτικαὶ καὶ ὡς ἔννοιαι βεβαίως ὑπέροχοι. Ἵνα κρίνωμεν ὅμως ἂν δυνάμεθα ἐπὶ τῶν ἀρχῶν τούτων νὰ στηρίξωμεν τὸν κανονισμὸν τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου, πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν καὶ θετικώτερα εἰς τὸ ὑπάρχον παρ’ ἡμῖν ἔδαφος, διὰ τὰ ἀποτελέσματα, ἅτινα δύναται νὰ ἔχῃ τὸ νομοθέτημα τοῦτο παρ’ ἡμῖν ὑπὸ τὰς συνθήκας, ὑφ’ ἃς ἡμεῖς τελοῦμεν. Ἐὰν ἦτο δυνατόν, εἰσάγοντες ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἡμῶν τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Βερολίνου ἢ τῆς Λειψίας ν’ ἀναγάγωμεν αὐτὸ διὰ τοῦ τρόπου τούτου εἰς τὴν αὐτὴν περιωπήν, βεβαίως ἀνώτερον ἰδανικὸν δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν. Ἀλλὰ πρέπει, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὰς παρ’ ἡμῖν περιστάσεις καὶ νὰ ἐξετάσωμεν ἰδίως ποία ἐλευθερία ἐπεκράτησε μέχρι τοῦδε ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ καὶ τίνα ἔσχεν ἀποτελέσματα. Ποία δὲ εἶναι ἡ εἰκών, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει τὸ Πανεπιστήμιον τοὐλάχιστον κατὰ τὴν τελευταίαν 25ετίαν; Ἡ ἐλευθερία περὶ τὸ διδάσκειν κατέστησε τοὺς καθηγητὰς ἀπολύτως ἐλευθέρους νὰ διδάσκωσι μίαν ὥραν καθ’ ἑβδομάδα ἢ καὶ ἅπαξ τοῦ μηνός, ἐπέτρεψεν εἰς τοὺς καθηγητάς, ἐὰν θέλωσι, νὰ ἀπουσιάζωσιν ὁποτεδήποτε, ἐπέτρεψεν εἰς αὐτοὺς νὰ συνδυάζωσι πρὸς τὸ ἔργον τοῦ καθηγητοῦ καὶ οἱονδήποτε ἄλλο ἐπάγγελμα ἐμπορικὸν ἢ τραπεζιτικόν, ἐπέτρεψεν εἰς καθηγητὴν ν’ ἀπουσιάζῃ ἐπὶ ἔτη ἤδη ἐκπληρῶν ἔργον πατριωτικώτερον ἴσως, ἀλλὰ χωρὶς νὰ πληροῖ τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν ἔχει αὐτοῦ τὸ Πανεπιστήμιον. Ἡ ἐλευθερία περὶ τὸ συγγράφειν καὶ μὴ συγγράφειν ἔφερε τὸ ἀποτέλεσμα, ὥστε καθηγηταὶ ἐπὶ 30ετίαν ὅλην καὶ πλέον κατέχοντες ἕδραν πανεπιστημιακὴν νὰ μὴ ἔχωσι δημοσιεύσει οὔτε σειράν, ἀντὶ δὲ τῶν περιληπτικῶν συγγραμμάτων, ἅτινα ἐπόθησεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ πρὸς τὸν ὁποῖον πόθον ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ διαφωνήσω ἀπολύτως, ἀντ’ αὐτῶν εἴχομεν μόνον σήμερον τὰ τετράδια, τὰ ὁποῖα συνετάχθησαν πρὸς ὁδηγίαν τῶν φοιτητῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς τελευταίους τούτους ἡ ἐλευθερία τῆς ἀκροάσεως ἐπέτρεψεν αὐτοῖς νὰ μὴ παρακολουθῶσι τὰς σπουδάς των μόνον φοιτῶντες ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ἀλλὰ καὶ διαμένοντες ἐν ταῖς ἑστίαις των, νὰ κατέχουν ἐν ταὐτῷ ἄλλας θέσεις ἰδιωτικὰς ἢ δημοσίας, φροντίζοντες μόνον νὰ ἀνανεώνωσι τὰς ἐγγραφὰς αὐτῶν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καὶ νὰ λαμβάνωσιν ἐτησίως τὰς ἀποδείξεις τῆς ἀκροάσεως ἄνευ ἐλέγχου τινὸς ἐπίσης, καὶ κατόπιν, ὅταν ἔρχηται ἡ στιγμὴ τῶν ἐξετάσεων, νὰ καταγίνωνται ἐπὶ μῆνάς τινας εἰς τὰ φροντιστήρια ἀποστηθίζοντες τύπους ἢ ὁρισμούς, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων εὐδοκιμοῦσιν ἐν ταῖς ἐξετάσεσι. Τὸ δὲ ἔργον τῶν καθηγητῶν κατὰ τὸ στάδιον τῶν ἐξετάσεων συνίσταται εἰς τὸ ἑξῆς. Εἷς ἕκαστος καθηγητὴς ἐρχόμενος κατὰ τὴν ὥραν τῶν ἐξετάσεων θέτει εἰς τὸν ἐξεταζόμενον μίαν ἢ δύο ἐρωτήσεις, βαθμολογεῖ αὐτὸν ἐπὶ τῇ βάσει ταύτης καὶ μόνης, ἂς εἴπω κατὰ συνείδησιν, καὶ ἔπειτα ἀπέρχεται, οὐδέποτε δὲ εἷς καὶ ὁ αὐτὸς καθηγητὴς παρηκολούθησε τὸν φοιτητὴν εἰς τὸ σύνολον τῶν ἐξετάσεων αὐτοῦ. Τὸ αὐτὸ πράττουσιν ὅλοι οἱ ἐξετασταί, καὶ τὸ ἄθροισμα τῶν βαθμῶν αὐτῶν δίδει τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ ἐπιτυχία τοῦ φοιτητοῦ. Αὕτη εἶναι ἡ εἰκών, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει τὸ Πανεπιστήμιον μὲ τὴν ἄκρατον ἐλευθερίαν καὶ τὴν τακτικήν, ἡ ὁποία ἐτηρήθη μέχρι τοῦδε.

§416Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δύνασθε νὰ μὲ πληροφορήσητε ποῖοι καὶ πόσοι καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου ἐτιμωρήθησαν πειθαρχικῶς; Δὲν εἶναι λοιπὸν ἡ ἄκρατος ἐλευθερία εἰς τὸν ὀργανισμὸν ἀλλ’ εἰς τὸ Κράτος.

§417Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι τὸ κακὸν ἔγκειται εἴς τε τὸν ὀργανισμὸν καὶ εἰς τὴν τακτικὴν τὴν τηρηθεῖσαν. Τώρα, ἐὰν θελήσωμεν νὰ θέσωμεν φραγμοὺς εἰς τοὺς καθηγητάς, ἐὰν ἐπὶ παραδείγματι θελήσωμεν νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τοὺς καθηγητάς, ὅπως ἐκδώσωσιν ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος τὰ τεύχη τῶν παραδόσεων αὐτῶν, ἐκ τούτου δύναται νὰ ἐπέλθῃ τι κακόν; Βεβαίως καὶ ἐγὼ συμφωνῶ ὅτι διὰ τοιούτων διατάξεων δὲν δύνανται νὰ δημιουργηθῶσι διδάσκαλοι ὡς ὁ Καλλιγᾶς καὶ ὁ Οἰκονομίδης, ἀλλὰ δυνάμεθα ἀρνητικῶς νὰ ἔχωμεν τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν καθηγητὰς ἐπὶ 35ετίαν ὅλην διδάσκοντας, καὶ οἱ ὁποῖοι νὰ μὴ ἔχωσιν ἐκδώσει μηδὲ κἂν τὸ κείμενον τοῦ μαθήματος, τὸ ὁποῖον διδάσκουσιν, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει οἱ μὴ συμμορφούμενοι θ’ ἀναγκασθῶσι νὰ καταλίπωσι τὴν θέσιν αὐτὴν εἰς ἄλλους, ἄλλως ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ ὦσιν ἐπιμελέστεροι. Τὸ δυσχερέστερον σημεῖον κυρίως εἶναι ὁ διορισμὸς τῶν καθηγητῶν, διότι διὰ τὴν ἐκλογὴν ἑνὸς καθηγητοῦ ἀπαιτοῦνται πάντως εἰδικαὶ γνώσεις. Οἱ ἁρμοδιώτεροι βεβαίως εἶναι οἱ καθηγηταὶ τῶν ἰδίων κλάδων. Δυστυχῶς καὶ εἰς τοῦτο ἡ μέχρι τοῦδε πεῖρα δὲν παρέχει ἱκανὰς ἐνδείξεις ἐγγυωμένας τὴν ἀμερόληπτον καὶ εἰλικρινῆ ἐκλογήν. Δὲν νομίζω ὅμως ὅτι δύναται νὰ βασισθῇ τις καὶ εἰς τὰς γνώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἔχῃ βεβαίως ἀρίστην θέλησιν, ἀλλὰ ἀναμφισβητήτως δὲν κατέχει τὰς λεπτομερείας ὅλων τῶν ἐπιστημῶν. Ἕνεκα τούτου ἀκριβῶς ὀφείλω νὰ κηρυχθῶ ἐναντίος καὶ τῶν προτεινομένων μεταβατικῶν διατάξεων, καθ’ ἃς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον θέλει συμπληρώσει τὰς κενὰς θέσεις. Ὡς μόνην δὲ διέξοδον εὗρον τὴν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ὑποδεικνυομένην διὰ τῆς συστάσεως ἀνωτάτου συμβουλίου ἐκπαιδεύσεως. Ἴσως ὁ καταρτισμὸς τοῦ συμβουλίου τούτου ὅπως προτείνεται δὲν εἶναι ὁ ἄριστος· ἴσως ἐπιδέχεται μετασκευήν τινα καὶ τροποποίησιν, ἀλλὰ κατ’ ἐμὲ εἶναι ἡ μόνη βάσις, ἥτις δύναται νὰ τεθῇ κατ’ ἀρχὴν πρὸς ἐξέλεγξιν τοῦ ἔργου τῆς σχολῆς. Κατὰ τὸ σύστημα, ὅπερ ὑποδεικνύει ἡ ἐπιτροπή, ἡ σχολὴ ἐκλέγει, ἀλλ’ ἡ κρίσις αὐτῆς εἶναι δεκτικὴ ἀκυρώσεως ὑπὸ τοῦ ἀνωτάτου ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου, ἐὰν κατὰ τὴν γνώμην τούτου ἡ κρίσις τῆς Σχολῆς δὲν παρίσταται ἐπαρκῶς ᾐτιολογημένη. Τοιοῦτο σύστημα δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν ἐκλογὴν ὅσον ἔνεστιν ἀρίστων καθηγητῶν· ἀντετάχθη ὅτι ὁ τρόπος ἐν γένει τῆς δι’ ἐλέγχου ἐκλογῆς θ’ ἀπεμάκρυνεν ἐπιστήμονας μὴ στέργοντας νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν δοκιμασίαν αὐτήν, ἣν κανονίζει τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἐν μέρει ἀπεδέξατο ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς. Ὡς παράδειγμα μάλιστα ἀνέφερεν ὁ ἐκ Σπετσῶν συνάδελφος τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ συμπεριλάβῃ καὶ τὸν ὑποφαινόμενον, ὡς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Δὲν ἠδύναντο δὲ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τοιαύτην δοκιμασίαν. Καὶ ὁ μὲν κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης παρίσταται, ἡλικίαν ἔχει καὶ δύναται νὰ ἀπολογηθῇ ὁ ἴδιος, ὅσον ἀφορᾷ ὅμως ἐμὲ ὀφείλω νὰ πληροφορήσω καὶ τὸν συνάδελφον καὶ τὴν Βουλὴν ὅτι τοιοῦτο κώλυμα δὲν ὑπῆρξε συμπτώσεως περιστάσεων· μοὶ ἐδόθη τὸ δικαίωμα νὰ εἰσέλθω καὶ ἄνευ δοκιμασίας, ἐθεώρησα ὅμως ὅτι δὲν θὰ ἤμην ἐπαρκῶς παρεσκευασμένος διὰ τοιαύτην ἐργασίαν καὶ δὲν εἶχον πλέον τὸν καιρὸν νὰ καταρτισθῶ καὶ ἐργασθῶ καθ’ ὃν τρόπον ἐνόουν καὶ ἐπόθουν. Τίς ὅμως βεβαιοῖ ὅτι, ἂν μοὶ παρείχετο τὸ μέσον καὶ αἱ ἀποχρῶσαι ἐγγυήσεις πρὸ 15 ἢ καὶ πρὸ 20 ἐτῶν, ὅπως εἰσέλθω εἰς τὸ Πανεπιστήμιον διὰ διαγωνισμοῦ, ὅτι ἀπέστεργον καὶ τὴν δοκιμασίαν; Ἔχω προηγούμενον, κατὰ τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθην εἰς ἀνάλογον διαγωνισμόν, δυστυχῶς ὅμως τὰ ἀποτελέσματα ἦσαν τοιαῦτα, ὥστε μὲ ἀπεμάκρυναν τελείως πάσης περαιτέρω σκέψεως. Δὲν θέλω νὰ ἀσχοληθῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἀλλὰ δὲν παραδέχομαι ὅτι εἶναι κώλυμα δι’ οἱονδήποτε ἄλλον νεώτερον, ὁ ὁποῖος φιλοδοξεῖ νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν τοῦ καθηγητοῦ, ἡ κατόπιν δοκιμασίας ἐκλογὴ αὐτοῦ καὶ ὄχι μόνον δὲν θὰ εἶναι κώλυμα, ἀλλὰ θὰ ἐπεβάλλετο νὰ δώσῃ καὶ δείγματα ἱκανότητος διά τινος δοκιμασίας παρὰ τῇ σχολῇ. Ἕτερον ζήτημα δυσχερὲς εἶναι ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐξάσκησις τοῦ ἔργου ἰατροῦ καὶ δικηγόρου ἐπὶ τῶν καθηγητῶν τῆς ἰατρικῆς καὶ νομικῆς. Καὶ ὁ ἰατρὸς καὶ ὁ νομικὸς εἶναι ὀρθὸν νὰ μὴ ἀπέχωσι τέλεον τῆς πρακτικῆς ἐξασκήσεως, διότι πολλὰ πληροφοροῦνται καὶ φωτίζονται ἐξ αὐτῆς. Ἐξ ἄλλου πρέπει νὰ μὴ ἀπορροφῶνται ὑπὸ τῆς πρακτικῆς, διότι τότε παραμελοῦσι τὴν καλλιέργειαν τῆς ἐπιστήμης. Καὶ ἔχομεν ἐν τῇ νομικῇ παράδειγμα τρανότατον τῆς ἀληθείας ταύτης, τὸν μακαρίτην Ψαρᾶν, ὁ ὁποῖος ἀφοσιωθεὶς εἰς τὴν δικηγορίαν δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐργασθῇ, ἐνῷ ἠδύνατο τελεσφόρως νὰ ἐργασθῇ. Τὸ κακὸν δύναται νὰ θεραπευθῇ ἐν μέρει, ἐὰν ὑποβληθῶσιν εἰς περιορισμοὺς περὶ τὴν πρακτικὴν ἐξάσκησιν τῆς ἐπιστήμης, τιθεμένους ὑπὸ τῆς Πολιτείας, καὶ ἐπιβληθῇ ἡ τήρησις τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ καθηγητοῦ πρὸ παντός. Διότι καὶ εἰς τὸν μακαρίτην Ψαρᾶν ἂν ἐπεσείετο ἡ ἀπειλὴ ὅτι θὰ ἀπολυθῇ τοῦ Πανεπιστημίου, ἐὰν δὲν ἐδημοσίευε τὰς παραδόσεις του, καὶ αὐτὰς θὰ ἐδημοσίευε καὶ θὰ ὠθεῖτο εἰς τὸ νὰ παραγάγῃ ἔργα τελειότερα τῶν ἁπλῶν παραδόσεων.

§418Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Καὶ ὁ Καλλιγᾶς ἦτο καθηγητής.

§419Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Ὅσοι ἐκ τῶν κυρίων Καθηγητῶν εἶχον τὸ πῦρ τὸ ἐσωτερικόν, δὲν εἶχον ἀνάγκην τοιούτων μέτρων, ἵνα δημιουργήσωσι. Καὶ ὁ Καλλιγᾶς καὶ ὁ Οἰκονομίδης καὶ ὁ Παπαρηγόπουλος ἐξέδιδον οἴκοθεν τὰ συγγράμματά των. Τὰ τοιαῦτα μέτρα δέον νὰ ληφθῶσι κατὰ τῶν μὴ θελόντων νὰ ἐργασθῶσιν. Ὅταν θέσωμεν ὡς ὅριον ἐντὸς 5 ἐτῶν νὰ ἐκδώσωσι τὰς παραδόσεις των, θὰ παρακινῶνται νὰ ἐκδώσωσι πληρέστερα συγγράμματα. Πρέπει νὰ ὑπάρξῃ τοιοῦτος περιορισμὸς νομοθετικός. Ἐλέχθη ἀκόμη ὅτι διὰ τῶν πολλαπλῶν περιοριστικῶν διατάξεων καθιστῶμεν τὸ Πανεπιστήμιον ἀνάλογον πρὸς τὰ σχολεῖα τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ἢ τὴν Σχολὴν τῶν Ὑπαξιωματικῶν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ προσέξωμεν πολὺ περισσότερον μήπως οἱ διδάσκαλοι τοῦ Πανεπιστημίου μεταβάλλονται εἰς τοιούτους τῶν δημοτικῶν σχολείων, διότι, ἐὰν τηρηθῇ μόνον τάξις ἀνάλογος, εἶναι τὸ ὀλιγώτερον ἐπιβλαβές. Δυστυχῶς ἐν τῇ Νομικῇ Σχολῇ ἀσχολοῦνται εἰς ὁρισμοὺς καὶ ἀποστηθίζουσι κανόνας τινὰς τοῦ Δικαίου, τὸ ὁποῖον εἶναι σύστημα δημοτικοῦ σχολείου καὶ ὄχι Πανεπιστημίου. Πρὸ παντὸς ὀφείλομεν νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν οὐσίαν τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ δὲν πρέπει νὰ θεωρήσωμεν ὅτι τοιοῦτοι περιορισμοὶ εἶναι ἀναξιοπρεπεῖς, ὅταν ἐξασφαλίζηται δι’ αὐτῶν ἡ οὐσία. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἔχει καὶ ὑπερβολάς τινας, ἐφ’ ὧν ἐξεδήλωσα διαφωνίαν ἐξ ἀρχῆς. Τὰ εὐσύνοπτα ἐγχειρίδια δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν ἀποστολὴν τῆς ἐπιστήμης. Ἐπίσης ὁ ἕτερος ὁρισμὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅτι πρέπει νὰ περιορίζωνται αἱ ἐξετάσεις εἰς τὰ ἐγχειρίδια αὐτά, εἶναι ἀπολύτως ἀποκρουστέος.

§420ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Διεγράφη.

§421Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Πρέπει ὁ φοιτητὴς ν’ ἀσχολῆται καὶ νὰ ἐξετάζηται εἰς περισσότερα τῶν ἐν τοῖς ἐγχειριδίοις διαλαμβανομένων. Πρέπει δὲ νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τοὺς καθηγητὰς νὰ ἐκδίδωσι τὰ κείμενα τῶν παραδόσεών των, ἵνα φαίνηται τί διδάσκουσιν εἰς τοὺς φοιτητὰς καὶ λαμβάνωσιν ἀφορμὴν νὰ ἐκδίδωσι καὶ ἐκτενέστερα συγγράμματα. Διὰ τοῦτο κηρύσσομαι κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τῶν ὁρισμῶν τοῦ νομοσχεδίου μέ τινας τροποποιήσεις εἰς τὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα ὑπέδειξα, καὶ ἐπεξεργασίαν γενικὴν ἐν ταῖς λεπτομερείαις, διότι ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀκολουθήσω τὰ ἄρθρα καὶ ὑποβάλω καὶ γνώμας μου ἐπί τινων σημείων.

§422Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μὴ ἐκπλαγῆτε, Κύριοι, ἂν ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου κάμνω μνείαν δύο Πανεπιστημίων, διότι εἰς τὸ στάδιον τῆς συζητήσεως περὶ τοῦ Πανεπιστημίου συζήτησις περὶ δύο Πανεπιστημίων θὰ παρεῖλκε. Θέλω ὅμως, Κύριοι, ἄλλο νὰ ἀποδείξω, καὶ διὰ τοῦτο κάμνω λόγον περὶ δύο Πανεπιστημίων. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἶχεν ἡ Ἑλλὰς δύο Πανεπιστήμια, ὄχι ὡς παρουτιάζονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι αὐτὰ εἶναι ἓν Πανεπιστήμιον, καί, διὰ νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς, προσπαθοῦμεν νὰ ἀποκτήσωμεν τὸ Δομπόλειον κληροδότημα διὰ τὸ ὑπάρχον Πανεπιστήμιον. Ἀλλὰ καὶ εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἦτο δυνατὸν ἡ Πολιτεία νὰ διαθέσῃ τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν δι’ ἵδρυσιν δύο Πανεπιστημίων, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο, διότι τὸ Πανεπιστήμιον δὲν εἶναι μόνον ζήτημα δαπάνης, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ζήτημα ἐπιστημόνων. Εἰδικῶς μάλιστα διὰ σχολάς, ὡς ἡ Φιλοσοφικὴ Σχολὴ καὶ ἡ Νομική, εἶναι ζήτημα καθηγητῶν καὶ οὐχὶ δαπάνης, ὡς συμβαίνει διὰ τὴν Ἰατρικήν. Ἐπιστήμονες ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπάρχουσιν, οὔτε ὅσοι ἀπαιτοῦνται δι’ ἓν μόνον Πανεπιστήμιον καὶ μὲ ὡρισμένον ἀριθμὸν καθηγητῶν.

§423ΛΑΥΡ. ΜΑΒΙΛΗΣ. Ἀπὸ τοιούτους εἶναι καὶ διὰ δύο Πανεπιστήμια.

§424Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Διότι, ἂν ἐξετάσωμεν τὸ ποσὸν τῆς ἐπιστήμης, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἐκτὸς τοῦ Πανεπιστημίου, οὐχὶ τοῦ κολοβοῦ ἀλλὰ καὶ ὡς ἦτο πρὶν κολοβωθῇ, ἐὰν πρέπῃ νὰ ὀνομασθῇ κολόβωμα ἡ πρόοδος ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπέστη, δὲν ὑπάρχει τὸ ποσὸν ἐκεῖνο τῆς ἐπιστήμης, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπέβαλλε τὴν σύστασιν δευτέρου Πανεπιστημίου καὶ εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἡ Πολιτεία διέθετε τὰ μέσα τὰ ὑλικά, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἡ μόρφωσίς μας ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἀτελής· καὶ εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν ἐὰν μεταβαίνωσιν οἱ φοιτηταί, δὲν συμπληροῦσι τὴν μόρφωσιν ταύτην, διότι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οἱ μεταβαίνοντες εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν νομίζουσιν ὅτι ἐπιστρέφοντες ἔχουσι τὸν ἀπαραίτητον τίτλον ὅπως διορισθῶσι καθηγηταί, κανονίζουσι δὲ οἱ πλεῖστοι τὰς σπουδάς των μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ καταλάβωσιν ὡρισμένην ἕδραν. Ἀσκοῦνται εἰδικώτερον εἰς τὰ τῆς μιᾶς ἕδρας, ἐκδίδουσι σύγγραμμά τι καὶ νομίζουσιν ὅτι ὁ προορισμός των ἐτελείωσεν· ἀπαγγέλλουσι καὶ τὸν ἐναρκτήριον λόγον, γενόμενοι ὑφηγηταί, καὶ νομίζουσιν ὅτι ἡ θύρα πρὸς τὸ Πανεπιστήμιον εἶναι ἐλευθέρα.

§425Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀληθέστατον.

§426Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀλλά, ἐνῷ τοῦτο εἶναι ἀληθές, ἐξ ἄλλου εἶναι γνωστὸν πολὺ περισσότερον εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἐξετίμησαν καὶ παρηκολούθησαν τοὺς καθηγητὰς ἄλλων Πανεπιστημίων, ὅτι οἱ μεγάλοι ἐπιστήμονες εἰς τὰ τελειότερα Πανεπιστήμια ἀριθμοῦνται εἰς τοὺς δακτύλους, ὅτι εἰς αὐτὰ ὑπάρχουσι καθηγηταὶ δευτέρας ἀξίας, οἵτινες καὶ διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον θὰ ἐθεωροῦντο ἀνεπαρκεῖς. Δι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγον ἡ Πολιτεία, ὅταν ἔχῃ σκοπὸν νὰ σχηματίσῃ ἓν Πανεπιστήμιον, πρέπει νὰ κινήσῃ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ὅτι θὰ εἶναι εὐτυχὴς εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν θὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ ⅕ ἐκ καλῶν καθηγητῶν. Καὶ ἰδοὺ ὅτι εἶναι καὶ ζήτημα δαπάνης ἡ ἵδρυσις ἑνὸς τελείου Πανεπιστημίου. Ὑπάρχουσι σήμερον 58 καθηγηταί, καί, διὰ νὰ εἶναι 58 καθηγηταί, ἔπρεπεν εἰς ὡρισμένας ἕδρας νὰ διδάσκῃ εἷς καὶ μόνος καθηγητής, καὶ τὸ περίεργον νὰ μὴ ὑπάρχῃ κανεὶς ἄλλος καθηγητὴς νὰ διδάσκῃ συναφές τι μάθημα, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπληρώσῃ τὴν τυχὸν ἀνεπάρκειαν τοῦ ἑνὸς καθηγητοῦ εἰς εἰδικὸν μάθημα. Ἰδοὺ ὅτι εἶναι κακὸν τὸ σύστημα τῆς εἰδικεύσεως τῶν καθηγητῶν, τὸ ὁποῖον ἐπεκράτησεν. Ἔχομεν 58 καθηγητὰς καὶ κατὰ τὸ σχέδιον τοῦ Ὑπουργοῦ, 66 δὲ ἢ 65 κατὰ τὴν ἐπιτροπήν, καὶ ἀριθμὸν ἐκτάκτων, τὸν ὁποῖον δύναταί τις νὰ ὑπολογίσῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς εἰς 60. Ἔχομεν ἑπομένως εἰς τοὺς 58 καθηγητὰς 8 τακτικοὺς ἐπιπλέον, τῶν ὁποίων ἡ δαπάνη πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ εἰς 40,000, καὶ 60 ἐκτάκτους, οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύουσι μίαν δαπάνην πρὸς 200 δραχ. κατὰ μῆνα 150.000, τὸ ὅλον 190,000 πρόσθετον δαπάνην. Εἰς τὴν δαπάνην αὐτὴν ἐὰν προσθέσωμεν διὰ διαφόρους λόγους 50,000 δι’ ἐπιμελητάς, ἐργαστήρια καὶ λοιπά, φθάνομεν εἰς ποσὸν 240,000 ἐπὶ πλέον ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐδαπάνα ἡ Πολιτεία μέχρι τοῦδε, ἀλλὰ τοῦ Δομπολείου οἱ τόκοι, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζω ἂν ἀντιπροσωπεύουν ποσὸν ἀνώτερον τῶν 240,000, δὲν ἠξεύρω εἰς ποῖον ποσὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει ὑπολογίσει τὴν δαπάνην, ἡ ὁποία θέλει ἀπαιτηθῆ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει οἱ ὑπολογισμοὶ δὲν θὰ διαφέρουν πολύ· οἱ τόκοι τοῦ Δομπολείου θὰ ἐξασφαλίζουν ποσὸν περισσότερον τῶν 240,000 καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ἡ μόνη περίστασις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκει τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐφαρμόσῃ μέτρον τι ἄνευ προσθέτου δαπάνης. Λυποῦμαι, διότι δύναμαι νὰ ἐπαινέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας φροντίσαντα περὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας ἀντιθέτως πρὸς τοὺς ἄλλους κυρίους Ὑπουργούς, οἵτινες ἀντίθετον διεύθυνσιν ἔλαβον μὴ ἐξαιρουμένου καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος, ἵνα τελειοποιήσῃ τὴν δικαιοσύνην, ἀπέβλεψεν εἰς δαπάνην φθάνουσαν εἰς 600,000 δρχ.

§427Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Διὰ τὰς μισθοδοσίας; Δὲν ἐψηφίσθησαν. Ἢ θὰ τιμωρήσητε τὴν διάνοιάν μου;

§428Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρόθεσίς σας. Ἀναγκάζομαι νὰ ἐλέγξω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας διὰ τὸν ἀντίθετον λόγον, διότι ἴσως νὰ φανῶ ἀσυμβίβαστος τὰ πάντα κατακρίνων. Ὁπωσδήποτε, ἐὰν ὑπολογίσωμεν τί δαπανᾷ ἡ Πολιτεία, ὅπως μορφώσῃ ἐλάχιστον ἀριθμὸν δι’ ἄλλους κλάδους, θὰ συμπεράνωμεν ὅτι πολλαπλάσιον τούτου ποσὸν θὰ ἦτο ἐντελῶς ἀνεπαρκὲς διὰ τὸ Πανεπιστήμιον. Ὁμιλῶν προχθὲς ἐντεῦθεν εἶπον ὅτι διὰ τὴν σχολὴν τῶν Δοκίμων δαπανᾷ ἡ Πολιτεία ἀπὸ 200,000 μέχρι 240,000, ἐὰν συνυπολογισθῇ καὶ ἡ ἀπαιτουμένη δαπάνη διὰ τὸν ἐκπαιδευτικὸν πλοῦν κατ’ ἔτος.

§429Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Κατ’ ἔτος;

§430Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κατ’ ἔτος.

§431Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Διὰ πόσους;

§432Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δι’ εἴκοσιν. Ἑπομένως δαπανᾷ δι’ ἕκαστον 10,000. Λαμβάνει δὲ ἐκ τῶν εἴκοσι τούτων δικαίωμα 20,000 κατ’ ἔτος ὡς δίδακτρα, ποσὸν τὸ ὁποῖον δὲν παίζει κανένα ῥόλον ἀπέναντι τῆς ὁλικῆς δαπάνης, τὴν ὁποίαν ὑφίσταται ἡ Πολιτεία. Καὶ εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων ἡ δαπάνη τῆς Πολιτείας εἶναι ἀρκετὰ μεγάλη, ἀνερχομένη εἰς 140,000 δραχμῶν· εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον εἰς μικρότερον ποσὸν καὶ οὕτω καθεξῆς. Δὲν ἠξεύρω ἄλλας στατιστικάς· ἐνθυμοῦμαι ὅμως καλῶς ὅτι ἤκουσα καθηγητήν τινα ἐν Βερολίνῳ νὰ ὑπολογίζῃ τὴν δαπάνην τῆς Πρωσσίας δι’ ἕκαστον φοιτητὴν εἰς 700 μάρκα. Αὐτὸ εἶναι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ὑφίσταται ἡ Πρωσσία δι’ ἕκαστον φοιτητήν. Καὶ ἔχει κολοσσιαῖον ἀριθμὸν φοιτητῶν, ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι μόνον τὸ τοῦ Βερολίνου ἔχει ἀριθμὸν φοιτητῶν ἐγγίζοντα τὰς 15,000.

§433Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Παρ’ ἡμῖν εἰσέπραττε μὲν κατ’ ἔτος περὶ τὰς 800,000 δραχμῶν, ἐδαπάνα δὲ μόλις 850,000.

§434Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές. Αὐτὸ τὸ ποσὸν τὸ θεωρῶ φορολογίαν. Μᾶς ἐνδιαφέρει νὰ ἴδωμεν τί δαπανᾷ ἓν Κράτος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐκλεκτὰ Πανεπιστήμια, πολλὰ Πανεπιστήμια, καὶ τί ἡ Ἑλλάς· Ἡ Πρωσσία λοιπὸν διαθέτει διὰ τὴν ἀνωτάτην ἐκπαίδευσιν κατὰ μέσον ὅρον 700 μάρκα καθ’ ἕκαστον· ἑπομένως περίπου 900 δραχμάς. Συγκριτικῶς ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ ὑφίσταται δαπάνην κατ’ ἔτος, ἂν ἔχῃ 3.000 φοιτητάς, περίπου 3,000,000. Ἀντὶ τούτων ὅμως ἡ δαπάνη δὲν θὰ φθάνῃ οὐδὲ τὰς 700,000 δραχμῶν.

§435Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἐκ μέρους τοῦ Κράτους μέχρι τοῦδε.

§436Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μὲ τὸ Πανεπιστήμιον, ὅπως συνίσταται, δὲν θὰ ὑπερβαίνῃ τὰς 700,000.

§437Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου: «Παρ’ ἡμῖν τὸ Δημόσιον, ἐὰν εἶναι ἀκριβεῖς αἱ δοθεῖσαι τῷ εἰσηγητῇ πληροφορίαι, εἰσέπραττε μὲν κατ’ ἔτος περὶ τὰς 800,000 δραχμῶν ἐκ τελῶν καὶ χαρτοσήμων πανεπιστημιακῶν, ἐδαπάνα δὲ μόλις 580,000 δραχμῶν».

§438Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, κύριε συνάδελφε, ὅτι τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη...

§439Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἴχομεν μίαν ἔκθεσιν τοῦ πανεπιστημιακοῦ ζητήματος, διὰ νὰ ἴδωμεν τὴν εἴσπραξιν τῶν τελῶν.

§440Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Κατσαρᾶ λέγει ὅτι ἐν ὅλῳ τὸ Κράτος εἰσπράττει 588,000 δραχμῶν.

§441Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ τέλη τὰ ἐκπαιδευτικά.

§442Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ ἔκθεσις (ἀναγινώσκει): «Διὰ τὴν ἐγγραφὴν καὶ ἀνανέωσιν ἐγγραφῆς, δι’ ἀσκήσεις εἰς ἐργαστήρια, δι’ αἰτήσεις ἐξετάσεων καὶ ἀποδείξεις ἀκροάσεως μαθημάτων καὶ βαθμολογίας γενικῶν ἐξετάσεων καὶ διὰ διπλώματα καὶ πιστοποιητικὰ κ.τ.λ. κ.τ.λ.». Βλέπετε ὅτι τὰ διαλαμβάνει ὅλα. Ὑπὸ τοῦ κ. Κατσαρᾶ εἶναι γεγραμμένη, ὁ ὁποῖος—παράξενον πρᾶγμα—ἐνῷ ἐνταῦθα λέγει 588,000, ἀλλαχοῦ λέγει 800,000.

§443Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. 503 δραχμὰς ἕκαστος φοιτητής.

§444Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. 588,000 εἰσπράττει, καθ’ ἃ λέγει. Σημειώσατε ὅτι αὐτὸς εἶναι φόρος πάγιος, ὁ ὁποῖος καθ’ ἕκαστον ἔτος ἀναγράφεται. Τώρα δὲ προστίθενται 400 χιλιάδες δραχμῶν.

§445Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ δαπάνη, τὴν ὁποίαν εἴπετε, κύριε Ὑπουργέ, εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ὑφίσταται τὸ Κράτος διὰ τὸ Πανεπιστήμιον, ἢ ἡ ὁλικὴ δαπάνη;

§446Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τοῦ Κράτους μόνον. Τὸ Πανεπιστήμιον ἔχει ἄλλην.

§447Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἰς τί ποσόν;

§448Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. 600,000 δραχμῶν.

§449Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὥστε περίπου τώρα θὰ φθάσῃ εἰς 900,000; Ἢ ὑπολογίζετε μεγαλείτερον ποσόν;

§450Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μεγαλείτερον.

§451Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀκόμη μεγαλείτερον;

§452Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Βεβαίως. Οἱ ὑπολογισμοί σας εἶναι πολὺ ὀρθοὶ διὰ τὸν μισθὸν τῶν καθηγητῶν, ἀλλὰ διὰ τὰ ἄλλα....

§453Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁπωσδήποτε, ὅτε ἐφέτος ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε περίπου 600,000 δραχμὰς διὰ τοὺς οἰκονομικοὺς ὑπαλλήλους πρὸς αὔξησιν καὶ πρὸς βελτίωσιν τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων, ὅτε, διὰ νὰ μορφώσωμεν δικαιοσύνην, ἔχομεν ἀνάγκην προσθέτου δαπάνης 700 χιλιάδων, νομίζω ὅτι ἡ Πολιτεία δὲν πρέπει νὰ φανῇ καθόλου φειδωλή, ὅπως δαπανήσῃ διὰ τὴν πηγὴν ὅλων αὐτῶν τῶν κλάδων διὰ τὸ Πανεπιστήμιον, ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ μορφωθῶσιν οἱ ὑπάλληλοι ὅλων τῶν κλάδων διὰ τὴν δικαιοσύνην, διὰ τὸν στρατόν, δύναμαι νὰ εἴπω, καὶ τὸ Ναυτικόν. Καὶ εἶναι ἀνάγκη ἡ Πολιτεία νὰ ὑποβληθῇ εἰς μεγάλην δαπάνην διὰ τὸ Πανεπιστήμιον, διότι οἱ Ἕλληνες εἴμεθα κατ’ ἐξοχὴν ἐπιπόλαιοι καὶ δοκησίσοφοι· εἶναι ἀνάγκη νὰ μορφωθῶμεν, ὅπως ἐννοήσωμεν ὅτι γνωρίζομεν πολὺ ὀλίγα καὶ ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μάθωμεν πολλά. Ὅπως τοῦτο ἐπιτευχθῇ καὶ ὅπως ἀναπτυχθῇ ἓν Πανεπιστήμιον, ἔπρεπε πρὸ παντὸς νὰ ληφθῇ πρόνοια, ἵνα ἀναπτυχθῇ ἅμιλλα μεταξὺ τῶν καθηγητῶν, τοῦθ’ ὅπερ διὰ νὰ γίνῃ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχωσι πλείονες τοῦ ἑνὸς εἰς τὴν αὐτὴν ἕδραν. Ἀλλά, ἐὰν τοῦτο ἦτο δυνατόν, θὰ ἦτο δυνατὴ καὶ ἡ ἵδρυσις δευτέρου Πανεπιστημίου, καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἓν δεύτερον Πανεπιστήμιον οὐ μόνον θὰ ἐχρησίμευεν, ὅπως ἡ ἐπιστήμη ἀναπτυχθῇ, ἀλλ’ ὅπως ἡ ἐπιστήμη τελειοποιηθῇ, διότι θὰ ἀνεπτύσσετο ἡ ἅμιλλα, ἡ ὁποία δὲν δύναται ν’ ἀναπτυχθῇ, ὅταν ὑπάρχῃ ὁ αὐτὸς ἀριθμὸς καθηγητῶν, οἷος θὰ ὑπῆρχεν εἰς δύο Πανεπιστήμια καὶ εἰς τὸ αὐτὸ ἵδρυμα. Θὰ ἦτο εὐτύχημα λοιπόν, ἂν ἡ Πολιτεία ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ μέσα, ὅπως προβῇ εἰς τὴν διαίρεσιν τοῦ Πανεπιστημίου, ἔστω καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἱδρύσῃ ἓν δεύτερον Πανεπιστήμιον οὐχὶ πλῆρες—ἐννοῶ οὐχὶ ὑπὸ ἔποψιν μαθημάτων, ἀλλ’ ὑπὸ ἔποψιν ἑδρῶν—. Θὰ ἦτο εὐτύχημα, λέγω, ὅπως τὸ δεύτερον αὐτὸ Πανεπιστήμιον ἱδρύετο εἰς τὴν πόλιν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἔχει περισσότερα δικαιώματα πάσης ἄλλης καὶ ἥτις κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι ἡ Κέρκυρα. Βεβαίως θὰ ἦτο δυνατὸν καὶ ἀλλαχοῦ νὰ ἱδρυθῇ Πανεπιστήμιον· ἀλλὰ πρέπει πάντοτε τὸ Πανεπιστήμιον νὰ εὑρίσκηται εἰς μίαν πόλιν, ὥστε νὰ δώσῃ εἰς αὐτὴν τὸν τόνον τῆς ζωῆς, ἀπορροφήσῃ πᾶσαν ἄλλην ζωήν. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον οὐδέποτε θὰ ἦσαν κατάλληλοι αἱ Πάτραι ἢ ἡ Σῦρος διὰ Πανεπιστήμιον ἢ ὁ Πειραιεύς, διότι αἱ πόλεις αὗται ἔχουσιν ἰδίαν ζωήν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπορροφήσῃ τὸ Πανεπιστήμιον. Ἐὰν δὲν ἦτο ἡ Κέρκυρα, θὰ ἦσαν ἄλλαι μικραί, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι πολλὰς παραδόσεις, τὸ Μεσολόγγιον, ὁ Μυστρᾶς, ἄλλαι πόλεις, οἱ ὁποῖαι θὰ ἐχρησίμευον, ὅπως ὁ φοιτητὴς εὑρισκόμενος εἰς τὴν πόλιν ἐκείνην ἐννοήσῃ ὅτι εἶναι μόνον φοιτητής, ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἄλλη κοινωνικὴ ζωή, ἡ ὁποία παρατηρεῖται εἰς τὴν πόλιν, πρέπει νὰ μείνῃ ξένη δι’ αὐτόν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ὁ φοιτητής, ἀλλὰ καὶ ὁ καθηγητής. Καὶ ὁ καθηγητὴς ἀκόμη τοῦ Πανεπιστημίου μιᾶς μεγάλης πόλεως, ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου ἐν Ἀθήναις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ συγκεντρώσει ὁλόκληρον τὴν προσοχήν του εἰς τὸ Πανεπιστήμιον—θὰ εἶναι ἐξαίρεσις αὐτὸ— οὐχὶ μόνον λόγῳ τῆς εὐκαιρίας, τὴν ὁποίαν ἔχει στρέφων ἀλλαχοῦ τὴν προσοχήν του, εἴτε νὰ κερδίζῃ ὑλικῶς εἴτε νὰ κερδίζῃ ἠθικῶς, ἀλλὰ διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπορροφηθῇ ὑπὸ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ νὰ ζήσῃ μετὰ τῶν φοιτητῶν, ὅπως εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον, ἵνα ὁ φοιτητὴς εἰσέλθῃ εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ καθηγητοῦ, ζῶν καὶ μαθητεύων μαζί του καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῶν σπουδῶν. Τὸ τοιοῦτον θὰ ἐπετυγχάνετο μόνον ἐφ’ ὅσον εὑρίσκετο ἓν Πανεπιστήμιον εἰς μίαν μικρὰν πόλιν, ὅπου ὁ φοιτητὴς μεταβαίνων ἐκεῖ θὰ ἔχῃ ἕνα καὶ μόνον σκοπόν, τὸ πῶς νὰ σπουδάσῃ, διότι οὐδεμίαν ἄλλην ἀπόλαυσιν ἐκτὸς τῆς ἀκαδημαϊκῆς ζωῆς θὰ τῷ παρέχῃ τὸ Πανεπιστήμιον. Δυστυχῶς δι’ ἕνα ἢ δι’ ἄλλον λόγον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐσκέφθη νὰ ἱδρύσῃ εἰς ἄλλην πόλιν Πανεπιστήμιον, εἴτε τὸ Ἐθνικόν, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ μετατεθῇ, μένοντος ἐνταῦθα, λόγῳ τῆς διαθήκης, τοῦ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου, εἴτε ἱδρύουσα Πανεπιστήμιον πλῆρες εἰς ἄλλην τινὰ πόλιν. Θὰ μείνωμεν λοιπὸν μὲ τὸ ὑπάρχον, καὶ τοῦτο πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ κατὰ τίνα τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ ῥυθμισθῇ τελειότερον. Ὡς ἓν τῶν κυριωτέρων ζητημάτων λοιπὸν θεωρῶ τὴν ὕπαρξιν διδάκτρων διὰ τοὺς καθηγητάς. Θὰ φανῇ παράξενον τοῦτο, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίζηται σήμερον πληρωμή, λόγῳ ἐκπαιδεύσεως, ὅτε ἡ Πολιτεία δύναται νὰ παράσχῃ τὴν ἐκπαίδευσιν ταύτην δωρεάν. Δὲν εἶναι λόγος, ὅπως ἔλθωσιν ἐπίκουροι εἰς τὰ οἰκονομικὰ τῆς Πολιτείας οἱ σπουδασταί, ἀλλ’ εἶναι ἄλλος λόγος, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει τὴν ἐπιβολὴν διδάκτρων. Πᾶν ὅ,τι πληρώνει τις, Κύριοι, τὸ ἐκτιμᾷ προσηκόντως· καὶ ἓν βιβλίον, τὸ ὁποῖον κατὰ λάθος ἠγόρασε καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εὑρίσκει μεγίστης ἀξίας, διότι ἴσως τὸ ἐπλήρωσε, θὰ ἔχῃ τὴν περιέργειαν νὰ τὸ διέλθῃ. Ἀκούων τις λοιπὸν τὸν καθηγητὴν δωρεὰν δὲν ἐκτιμᾷ αὐτόν, ἀλλά, ὅταν πληρώσῃ αὐτόν, ἔστω καὶ κατ’ ὀλίγον, θὰ ἐκτιμήσῃ αὐτὸν προσηκόντως. Ἀλλ’ ἐπέρχονται καὶ ἄλλα ἀγαθὰ ἐκ τῶν διδάκτρων. Θὰ ἐκλέγῃ ὁ σπουδαστὴς τὸν καθηγητήν, τὸν ὁποῖον θὰ ἀκούσῃ καὶ εἰς τὸν ὁποῖον θὰ πληρώσῃ τὰ δίδακτρα, καὶ ἑπομένως θὰ γίνηται διάκρισις μεταξὺ τῶν καλῶν καὶ τῶν κακῶν καθηγητῶν, ἐνῷ ἐξ ἄλλου οἱ καθηγηταὶ θὰ ἁμιλλῶνται τίς τούτων νὰ εἶναι καλλίτερος, ὅπως συγκεντροῖ περισσότερον ἀριθμὸν φοιτητῶν, διότι πληρώνοντες ἐκεῖνοι θὰ κανονίζωσι τὴν προτίμησίν των ἀναλόγως τῆς ἀξίας. Τότε ὄχι μόνον θὰ ἔχωσιν οἱ καθηγηταὶ τὴν ὑλικὴν ὠφέλειαν, ἥτις συμβαδίζουσα μὲ τὴν ἠθικὴν εἶναι ἀρκετὰ ἐπαρκής, ἀλλὰ θὰ χρησιμεύῃ, ὅπως οἱ ἀνίκανοι καθηγηταί, οἱ ἀμελεῖς καθηγηταί, ἐννοῶσιν ὅτι ἡ παραμονή των εἰς τὸ Πανεπιστήμιον εἶναί τι πολὺ δυσάρεστον δι’ αὐτούς, διότι τὸ ἀκροατήριόν των θὰ ἀριθμῇ ἐλάχιστον ἀριθμόν. Τότε ὁ καθηγητὴς θὰ ἐννοήσῃ ὅτι πρέπει ὁλόκληρον τὴν ζωήν του νὰ τὴν ἀφιερώσῃ εἰς τοὺς σπουδαστάς, ὅτι πρέπει μετ’ αὐτῶν νὰ ζῇ, καὶ ὁ φοιτητὴς ἀποκτῶν τὸ θάρρος, τὸ ὁποῖον θὰ τῷ δώσῃ ἡ κοινωνικὴ ἐπικοινωνία καὶ ὄχι μόνον ἡ ἀκαδημαϊκὴ ἐπικοινωνία, μετὰ τοῦ καθηγητοῦ του, θὰ δύναται νὰ συμβουλεύηται τὸν καθηγητήν του καὶ νὰ λύῃ ὅλας τὰς διαφοράς. Ὅταν ὑπάρχῃ τὸ διάφραγμα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει σήμερον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον, μεταξὺ τοῦ καθηγητοῦ καὶ τοῦ σπουδαστοῦ, οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν ὁ σπουδαστὴς νὰ κερδίσῃ. Τὰ φροντιστήρια, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν, ἐλάχιστα συμβάλλουσι πρὸς τὴν μόρφωσίν του. Ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ συνδεθῶσι καὶ κοινωνικῶς ὁ καθηγητὴς μετὰ τοῦ σπουδαστοῦ καὶ τότε μόνον θὰ εἶναι δυνατὸν ὁ φοιτητὴς νὰ κερδίσῃ τὸ ἐπιδιωκόμενον τήν τε κοινωνικὴν καὶ τὴν ἐπιστημονικὴν μόρφωσίν του. Ἀλλά, ἐὰν τὰ δίδακτρα θὰ ἦσαν κώλυμα διὰ τοὺς πτωχοὺς νέους ἀλλ’ ἱκανοὺς νὰ παρακολουθῶσι τὰ μαθήματα, θὰ ἦτο δυνατὸν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἤθελον ἀποδείξει διὰ τῶν ἐξετάσεών των κατ’ ἔτος ὅτι ἐπιδίδουσιν ἐκτάκτως εἰς τὴν ἐπιστήμην, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦσι, θὰ ἦτο δυνατόν, λέγω, οἱ τοιοῦτοι νὰ ἐξαιρεθῶσι τῶν διδάκτρων. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ νὰ λαμβάνωσι καὶ χρήματα πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν σπουδῶν των. Πρέπει ὁ κύκλος τῶν μαθημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ διδάξῃ εἷς καθηγητής, νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρύτερος, ὥστε ὅσοι ἐκ τῶν σπουδαζόντων δὲν ἐδιδάχθησαν καλῶς ὑπό τινος καθηγητοῦ ἕν μάθημα, νὰ δύνανται νὰ διδαχθῶσι τοῦτο ὑπ’ ἄλλου. Ὁ κύκλος τῶν μαθημάτων πρέπει νὰ εἶναι εὐρύς. Οἱ καθηγηταὶ πρέπει νὰ ἔχωσιν ἐλευθερίαν νὰ διδάξωσιν εἰς οἱαδήποτε μαθήματα ἤθελον κρίνει ἑαυτοὺς ἱκανοὺς νὰ διδάξωσι. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς συγγραφῆς λέγω ὅτι βεβαίως τὰ συγγράμματα εἶναι τὸ μεγαλείτερον μαρτύριον τῆς ἀξίας τοῦ καθηγητοῦ· ἀλλὰ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ καθηγητοῦ νὰ ἐκδώσῃ σύγγραμμα μετὰ 3 ἢ 4 ἔτη, τὸ θεωρῶ λίαν ἐπιβλαβές, διότι ὄχι μόνον θὰ ἀναγκασθῇ ὁ καθηγητὴς νὰ συγγράψῃ τὸ σύγγραμμά του, εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν θὰ διδάσκῃ εἰδικὸν μάθημα, καὶ θὰ εἶναι εἰς αὐτὸν δύσκολον τότε νὰ πράξῃ τοῦτο, ἀλλ’ ὁ φοιτητὴς θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ μελετᾷ καὶ νὰ ἀκολουθῇ τὸ σύγγραμμα, τὸ ὁποῖον κατὰ διαταγὴν ἐξέδωκεν ὁ καθηγητής, ἐνῷ μὴ ὑπάρχοντος αὐτοῦ τοῦ συγγράμματος, τοῦ ἀναξίου λόγου, θὰ ἀναγκασθῇ νὰ μελετᾷ καὶ συγγράμματα ἄλλων καθηγητῶν ἢ καὶ μεταφράσεις ξένων συγγραμμάτων. Ἐὰν λοιπὸν ὑποχρεώσωμεν τὸν καθηγητὴν νὰ συγγράψῃ σύγγραμμά τι, οἱ φοιτηταὶ θὰ θεωρῶσιν ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ τελειότερον καὶ καλλίτερον. Θὰ εἶναι προτιμότερον, ὅπως ἔκαμεν ἄλλοτε ὁ ἀείμνηστος καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου Θ. Ἀφεντούλης, ὁ ὁποῖος ἀποτόμως καὶ ἐντελῶς ἀδικαιολογήτως, πρύτανις ὤν, ἐκάλεσε τοὺς καθηγητὰς νὰ δηλώσωσιν ἂν ἐντὸς διετίας εἶχον σκοπὸν νὰ συγγράψωσι σύγγραμμα ἢ νὰ μεταφράσωσι τὸ καλλίτερον σύγγραμμα κατὰ τὴν κρίσιν των τοῦ μαθήματος, τὸ ὁποῖον ἐδίδασκον, θὰ ἦτο προτιμότερον, ἐπαναλαμβάνω, νὰ γίνῃ τοιοῦτόν τι, μία μετάφρασις δὲ καλὴ δύναται νὰ γίνῃ εἰς διάστημα 3 ἐτῶν, ἐνῷ ἡ συγγραφὴ εἶναι πρᾶγμα ἐντελῶς ἀδύνατον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τρία ἔτη δὲν ἀρκοῦσι διὰ συγγραφὴν ἑνὸς συγγράμματος, πολλάκις οὔτε τρεῖς δεκάδες ἐτῶν δὲν ἀρκοῦσι. Τὰ μεγαλείτερα συγγράμματα τῶν διαπρεπεστέρων καθηγητῶν ἐξεδόθησαν κατὰ τὴν δύσιν τοῦ καθηγετικοῦ των βίου. Ἀφήνω δ’ ὅτι τινὲς θὰ ἀποθάνωσι, χωρὶς νὰ ἴδωσι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἤρχισαν, ὅτε εἰσῆλθον εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Βεβαίως ἡ ὕπαρξις συγγράμματος ἀπαιτεῖται καὶ διὰ τοὺς καθηγητάς· ἀλλά, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ κάμωμεν διάκρισιν μεταξὺ τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων καθηγητῶν, ἀπαραιτήτως ἔπρεπε νὰ συμφωνήσωμεν μὲ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι ὁ διαγωνισμὸς εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τοὺς ἐκτάκτους καθηγητάς. Εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον ὁ καθηγητὴς νὰ μένῃ ἐπ’ ἄπειρον, ὅσον θέλει, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ καταλείπῃ τὴν τακτικὴν ἕδραν· δὲν πρέπει αἱ ἕδραι νὰ χρησιμεύωσιν ὡς ἀμοιβὴ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν. Πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν ὅτι οἱ καθηγηταὶ εἶναι διὰ τὸ Πανεπιστήμιον, καὶ ὄχι τὸ Πανιπιστήμιον διὰ τοὺς καθηγητάς. Διὰ τὸν διορισμὸν τῶν καθηγητῶν οὐδεὶς θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποστηρίξῃ τελειότερον τρόπον διορισμοῦ καθηγητῶν ἀπὸ τὸν τῆς προτάσεως τῶν Σχολῶν, ὄχι βεβαίως ὡς ἐγίνετο μέχρι τοῦδε, ἀλλ’ ὡς ὁ κ. Ὑπουργὸς προτείνει καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἀποδέχεται, διὰ τῆς δημοσιεύσεως δὲ τῶν κρίσεων τῶν καθηγητῶν, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν ἀδικαιολογήτως οἱ διάφοροι καθηγηταὶ νὰ προτείνωσιν ἐκεῖνον, μεθ’ οὗ συνδέονται διὰ φιλίας καὶ ὄχι ἐξ ἐκτιμήσεως ἐπιστημονικῆς. Ἀλλὰ τό γε νῦν ἔχον, καὶ διότι αἱ Σχολαὶ δὲν εἶναι ἄρτιαι καὶ διότι οὐδεμίαν ἐμπνέουσιν ἐμπιστοσύνην, δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ πληρωθῶσι διὰ προχειροτέρου μέσου, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὅπως ὑπάρχῃ ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος, ἀφοῦ δὲν δύναται νὰ ἐξελεγχθῇ ὁ ἐπιστημονικὸς ἔλεγχος. Πρέπει νὰ συμπληρωθῶσιν αἱ Σχολαὶ μέχρι τοιούτου σημείου κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε εἰς τοὺς καθηγητὰς νὰ ἐμπιστευθῇ τὸ ἔργον τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τῆς προσλήψεως ἐκτάκτων καθηγητῶν. Οἱ ὑπάρχοντες καθηγηταὶ ἔχουσι πλείστας ὅσας κακὰς ἕξεις καὶ οὐδεμίαν ἐμπιστοσύνην ἐμπνέουσιν ὅτι θὰ ἀποβάλωσιν αὐτάς. Ὅτε κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος συνώμοσαν ὅλοι ἐναντίον τῆς ἐπαναστάσεως, εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ περὶ ἐκκαθαρίσεως τοῦ Πανεπιστημίου ἀπήντησαν ὅτι οὐδὲν τὸ σαπρὸν ὑπάρχει ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ· τὸ πᾶν ἦτο δι’ αὐτοὺς τὸ τέλειον. Ἀλλὰ θὰ εἴπω ὅτι ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχῃ τὸ σαπρὸν ἔστω καὶ εἰς τὸ ἥμισυ καὶ τὸ ἕν τρίτον, ἵνα ἐπέλθῃ ἡ διαφθορὰ καὶ εἰς τὸ ὑπόλοιπον. Θὰ ἦτο βλασφημία κατὰ τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος νὰ ὑποστηρίξῃ τις ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον δὲν περιεῖχε κορυφὰς ἐπιστημονικὰς καὶ ὅτι εἰς τὸ Πανεπιστήμιον δὲν εἰσῆλθον οἱ κράτιστοι τῶν Ἑλλήνων ἐπιστημόνων. Τίς θὰ ἀρνηθῇ ποτε νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον τιμῶσι σήμερον ἐπιστημονικαὶ κορυφαὶ τῶν κυρίων Χατζιδάκι καὶ Βάση; Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι μία Σχολή, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπῆρξαν δύο κορυφαί, συμπεριέλαβεν εἰς τοὺς κόλπους της καθηγητάς, τοὺς ὁποίους ἤθελε νὰ διατηρήσῃ καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἐτίμων οὔτε Ἑλληνικὸν σχολεῖον. Ὁ καθηγητὴς ἔχει διπλοῦν προορισμόν, νὰ διδάξῃ ἀφ’ ἑνὸς καὶ νὰ ἐκλέξῃ τοὺς συναδέλφους του ἀφ’ ἑτέρου. Ὑπὸ τὴν μίαν ἔποψιν ἐξεπλήρωσαν τὸν προορισμόν των οἱ καθηγηταί, ὑπὸ τὴν ἄλλην ἔποψιν διετέλεσαν εἰς ἀναισθησίαν, διότι εἰσήγαγον ἀμαθεῖς συναδέλφους καὶ φίλους των. Εἶναι πολὺ εὔκολον νὰ λέγῃ τις ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον διατελεῖ εἰς ἀρίστην κατάστασιν, ὅτι ὑπάρχουσι καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι τιμῶσι τὸ Πανεπιστήμιον. Βεβαίως ἔχει τις τὰ ἐπιχειρήματά του, διὰ νὰ στηρίξῃ τὸ τοιοῦτον, ἀλλ’ οὐδένα θὰ πείσῃ ὅτι δὲν εἰσῆλθον εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ἄνθρωποι ἀμαθεῖς. Ἡ ἀπόστασις εἶναι μεγάλη, δύνασθε νὰ τὴν ὁρίσητε ὑμεῖς αὐτήν, δύνασθε νὰ μοὶ εἴπητε τόσος ἀριθμὸς καθηγητῶν τοιούτων ἦτο, ὥστε νὰ μὴ κατηγορήσω αὐτούς. Ἐγὼ ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου εἶπον ὅτι ὑπάρχουσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ οἱ φιλότιμοι, διὰ νὰ διδάξωσιν, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον νὰ εἰσαγάγωσιν ἀμαθεῖς.

§454Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§455Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ καλόν, τὸ ὁποῖον γίνεται, τὸ ἀνάξιον λόγου, εἶναι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐπεκρότησεν ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή, ὁ Ἑλληνικὸς τύπος, ἕν μέρος τῆς κοινωνίας καὶ πολλοὶ τῶν συναδέλφων, νὰ γίνῃ ἐκκαθάρισις τῶν ὑφηγητῶν. Ἐνῷ, λέγω, ὅλοι ἐνδιαφέρονται καὶ τόσοι καὶ τόσοι ἐξέφρασαν τὴν ἀπορίαν των διατί τὸ Πανεπιστήμιον ἔχασε τόσας καὶ τόσας κορυφὰς κατόπιν τῆς τελευταίας ἐκκαθαρίσεως, βλέπω ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ἀγριωτάτη πρὸς τοὺς ὑφηγητὰς τοὺς δυστυχεῖς, οἱ ὁποῖοι οὐδόλως ἐζημίωσαν τὸ Πανεπιστήμιον, οἱ ὁποῖοι οὔτε κατὰ ἕν λεπτὸν ἐβάρυναν τὸ δημόσιον ταμεῖον. Κατ’ αὐτῶν πρέπει νὰ πέσῃ βαρὺς ὁ πέλεκυς, νὰ ἐκκαθαρισθοῦν οἱ ὑφηγηταί. Πρέπει ὅμως νὰ γνωσθῇ ὅτι, ἂν οἱ ὑφηγηταὶ ἔκαμαν ἐλάχιστα καὶ τίποτε μέχρι τοῦδε, τοῦτο ὀφείλεται εἰς αὐτοὺς τοὺς καθηγητάς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐχορήγησαν εἰς αὐτοὺς τὰ μέσα. Ὑφηγητής, ὁ ὁποῖος θὰ ἤθελε νὰ διδάξῃ, θὰ ἦτο ὑποχρεωμένος πολλάκις νὰ διδάσκῃ πρὸ τῆς ὀγδόης πρωινῆς ἢ μετὰ τὴν ἑβδόμην ἑσπερινὴν καὶ οὕτως ἐκινδύνευε νὰ διδάσκῃ πρὸ κενῶν καθισμάτων καὶ οὐδεὶς ἀπεφάσιζε νὰ διδάσκῃ. Τὸ Πανεπιστήμιον δὲν εἶναι ἀρκετόν. Ἡ Νομικὴ Σχολὴ ἔχει μίαν αἴθουσαν, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ διδάσκουν 10–12 καθηγηταὶ καὶ 40–50 ὑφηγηταί, ἀντὶ δὲ νὰ διαθέσουν οἱ καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι διοικοῦν τὸ Πανεπιστήμιον, τὰς αἰθούσας, αἱ ὁποῖαι ἐγκατελείφθησαν μετὰ τὴν μεταφορὰν τῆς Βιβλιοθήκης, διὰ μαθήματα, τὰς μετέβαλον εἰς πολυτελῆ γραφεῖα, τὰ ὁποῖα οὐδὲν Πανεπιστήμιον ἔχει. Τὸ μεγαλείτερον Πανεπιστήμιον τοῦ κόσμου, τὸ τοῦ Βερολίνου, ἔχει διὰ γραφεῖα τοῦ πρυτάνεως καὶ τῶν κοσμητόρων μικρὰ δωμάτια, τὰ χειρότερα τοῦ ἱδρύματος, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶναι κατάλληλα δι’ αἰθούσας παραδόσεων, καὶ διαθέτει 80–90 αἰθούσας διὰ παραδόσεις τῶν καθηγητῶν καὶ ὑφηγητῶν. Ποῖος ὁ λόγος νὰ μὴ μείνουν ἐλεύθεραι αἱ Σχολαὶ νὰ αὐξήσωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑφηγητῶν καὶ νὰ κρατήσουν καὶ τοὺς ὑπάρχοντας, ἀφοῦ ἐλήφθη πρόνοια, ὅπως καὶ οἱ ὑπάρχοντες ὑποχρεωθοῦν νὰ διδάσκωσι τοὐλάχιστον ἅπαξ τῆς ἑβδομάδος, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ προσλαμβάνωνται, ὑφίστανται μίαν δοκιμασίαν πολὺ ἀνωτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὑφίστανται τώρα; Ἐὰν ὑπῆρχον τὰ δίδακτρα, τότε θὰ ηὐδοκίμει ὁ θεσμὸς τῶν ὑφηγητῶν. Μεταξὺ τῶν ὑφηγητῶν σήμερον πρὸ πάντων τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς ὑπάρχουν πολλοὶ καλλίτεροι τῶν καθηγητῶν, καί τινες τῶν ὑφηγητῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἔχομεν τὴν εὐτυχίαν νὰ συγκαταριθμῶμεν συναδέλφους εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ἔχουσι μεγαλείτερον ἀκροατήριον ἀπὸ ὅ,τι ἔχουσι καθηγηταί. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐὰν ὑπῆρχον τὰ δίδακτρα, ἐκτὸς τοῦ λόγου, τὸν ὁποῖον θὰ εἶχεν ὁ ὑφηγητής, ὅπως δείξῃ ἐνδιαφέρον πρὸς τοὺς φοιτητάς, θὰ ὑπῆρχε καὶ ἡ ἐκτίμησις τῶν φοιτητῶν, οἵτινες θὰ ἐπλήρωνον δι’ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους θὰ ἔκρινον καλούς, τὸ δὲ μεγαλείτερον κριτήριον τοῦ καλοῦ καθηγητοῦ καὶ ὑφηγητοῦ εἶναι ὁ φοιτητής, διότι ἐκεῖνος διαθέτων τὸν χρόνον του καὶ τὸ χρῆμά του θὰ ἐκλέξῃ τὸν καλὸν καθηγητήν. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν νὰ δηλώσω, κατερχόμενος ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι θεωρῶ ἀναγκαιότατον, ὅπως ὁ ἀριθμὸς τῶν διδασκόντων εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλείτερος, καὶ ἐὰν ἡ Πολιτεία δὲν εἶναι εἰς θέσιν ἕνεκα οἰκονομικῶν λόγων νὰ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν καθηγητῶν, νὰ φροντίσῃ, ὅπως ἀναπτύξῃ τὸν θεσμὸν τῶν ὑφηγητῶν, καὶ διὰ διαφόρων δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἤθελε δώσει εἰς αὐτούς, ἴσως τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐξετάζειν, ἀναπτύξῃ τὸν ζῆλον τῶν ὑφηγητῶν, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον, ὑπαρχόντων καὶ τῶν λοιπῶν μέσων, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διδάσκουν 200–250 ἐπιστήμονες καί, διὰ τούτων θὰ ἐξασφαλίζηται ἡ μόρφωσις τῶν φοιτητῶν. Εἶναι δὲ ἀπαραίτητον νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ὑφηγητὰς νὰ μετέχωσι τῶν ἐξετάσεων καὶ διότι οἱ φοιτηταὶ θὰ παρακολουθῶσι τὰ μαθήματα τοῦ φοιτητοῦ καὶ διότι δὲν θὰ γνωρίζῃ ὁ σπουδαστὴς ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ τὸν ἐξετάσῃ, ὅπως μάθῃ τοὺς ὁρισμοὺς ἐκείνους, εἰς τοὺς ὁποίους ἔχει ἰδιαιτέραν ἀδυναμίαν ὁ ἐξετάζων καθηγητής. Εἶναι σπουδαῖος λόγος ὁ διδάσκων καθηγητὴς νὰ μὴ εἶναι ὁ ἐξετάζων, ἵνα ὁ σπουδαστὴς μὴ μάθῃ τοὺς ὁρισμούς του καὶ τὸ σύγγραμμά του ἀλλὰ τὴν ἐπιστήμην. Εἰς τὰ Ἀγγλικὰ Πανεπιστήμια δὲν ἐξετάζουν οἱ καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι διδάσκουν, ἀλλὰ καλοῦνται καθηγηταὶ ἄλλων Πανεπιστημίων καὶ οὕτως ὁ φοιτητὴς μανθάνει τὴν ἐπιστήμην ὅπως εἶναι καὶ οὐχὶ ὅπως θέλει καὶ διδάσκει αὐτὴν ὁ καθηγητὴς ἐκεῖνος.

§456Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Θὰ παρακαλέσω τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ ἀφήσωσι τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν, ἥτις θὰ μᾶς καταναλώσῃ πολὺν χρόνον, καὶ νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν, διὰ νὰ δύναμαι νὰ ἀπαντῶ καὶ ἐγώ. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ ὀνόματα τῶν ἐγγεγραμμένων, καί, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, νὰ παραιτηθῶσι τῆς κατ’ ἀρχὴν συζητήσεως.

§457Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὸ τεῦχος τὸ περιέχον τὰς δηλώσεις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1911. Ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς αὐτοῦ πλεῖστοι νόμοι ἐψηφίσθησαν, διὰ τῶν ὁποίων ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους μετεβλήθη, ἂν ὄχι κατ’ οὐσίαν, ἀλλὰ κατὰ τὴν μορφήν, παρὰ πολύ. Καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Συντάγματι ἐψηφίσθησαν διατάξεις, διὰ τῶν ὁποίων ηὐξήθησαν τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ νομοσχέδια μετὰ τοῦτο ἐψηφίσθησαν, διὰ τῶν ὁποίων ηὐξήθησαν τὰ ἔξοδα διαφόρων Ὑπουργείων. Ἐν δὲ τοῖς ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθεῖσιν οἰκονομικοῖς μέτροις ὑπάρχουσι διατάξεις αὐξάνουσαι τά τε ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐν τῷ περὶ σπειρομένων γαιῶν νόμῳ περιελήφθη διάταξις, διὰ τῆς ὁποίας περιορίζονται τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους τούτου. Συνήφθη δὲ καὶ τὸ δάνειον τῶν 150,000,000, διὰ τοῦ ὁποίου τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ βαρύνονται διὰ τῆς ὑπηρεσίας τῆς πρώτης τριμηνίας τοῦ ἔτους τούτου. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὸ δάνειον, καθ’ ἣν ὥραν συνεζητεῖτο ἡ σύμβασις αὐτοῦ, ἐξήγησα πῶς ἡ Κυβέρνησις ἀπ’ ἀρχῆς ἐθεώρησεν ὅτι τὸ ὅλον αὐτοῦ ἦτο παρὰ πολὺ βαρὺ ἢ ὥστε ν’ ἀντίσχῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ ἡ χρῆσις τοῦ 1910 ὡς καὶ ἡ χρῆσις τοῦ 1911, καθ’ ἃς δὲν ὑπῆρχον ἀρκετοὶ διαθέσιμοι πόροι, ἵνα ἀντισηκώσωσι τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν, ἥτις θὰ ἐπήρχετο ἐκ τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ ὅλου αὐτοῦ κεφαλαίου. Ἀλλ’ οἱ ἀναλαβόντες τὸ δάνειον ἐδήλωσαν ὅτι εἶναι ἕτοιμοι νὰ τὸ ἐκδώσωσι πρὸ τοῦ Ἰουλίου, ὡς εἶχον δικαίωμα, καὶ ἡ Κυβέρνησις κρίνουσα ὅτι ἡ ἔκδοσις τοῦ ὅλου κεφαλαίου τοῦ δανείου θὰ ἦτο ἀσύμφορος, ἐνῷ τὰ ἐκ τοῦ δανείου χρήματα δὲν θὰ ἦσαν ἀμέσως χρήσιμα, προσεπάθησεν ἐν ἀρχῇ ν’ ἀναβάλῃ τὴν ἔκδοσίν του, ὕστερον δὲ κατώρθωσε τοὐλάχιστον νὰ ἐλαττώσῃ τὸ ποσὸν τοῦ ἐντὸς τοῦ 1911 μέλλοντος νὰ ἐκδοθῇ κεφαλαίου καὶ οὕτω τὸ δάνειον περιωρίσθη εἰς μόνον 110,000,000 δραχμῶν. Ἵνα ἡ Κυβέρνησις ἀντιμετωπίσῃ τὴν αὔξησιν τῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δαπάνης, ἥτις ἐπήρχετο ἐκ τῆς ἐκδόσεως τοῦ τμήματος τούτου τοῦ δανείου, ἐπέτυχε ν’ αὐξήσῃ τὴν τιμὴν τῆς ἐκδόσεως κατὰ ἓν τέταρτον ὑπὲρ τὰ 84%. Καὶ τοῦτο τὸ τέταρτον ἀφῃρέθη ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῶν τόκων τῆς πρώτης τριμηνίας, ἥτις ἐβάρυνε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1911. Ἐν τῷ συνόλῳ κατὰ τὸ 1911 ἡ πρόσθετος δαπάνη πράγματι δὲν θὰ βαρύνῃ τὸν Προϋπολογισμόν, διότι ὄχι μόνον ἠλαττώθη ἐν τῷ τμήματι τῷ ἀναφερομένῳ εἰς τὸ Δημόσιον χρέος ἡ πίστωσις διὰ τόκους ἐντόκων γραμματίων, ἀλλ’ ἠλαττώθη καὶ ἡ πίστωσις ἡ ἀναφερομένη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῆς προκαταβολῆς, διότι ὑπάρχει ὑπὲρ ἡμῶν διαφορὰ μεταξὺ τῶν τόκων τοῦ δανείου τῆς προκαταβολῆς καὶ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους θὰ καταβάλωμεν διὰ τὴν πρώτην τριμηνίαν τοῦ δανείου τῶν 110,000,000. Ἀλλ’ ἔχομεν πλὴν τούτου μεγάλην αὔξησιν ἐσόδων ἐκ τῶν τόκων τῶν διαθεσίμων κεφαλαίων τοῦ τε δανείου τῆς προκαταβολῆς ὡς καὶ τοῦ νέου δανείου, ὡς καὶ τῶν ἄλλων διαθεσίμων πόρων τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἀφ’ ὅτου ὑπεβλήθη ὁ Προϋπολογισμὸς πολλὰ ἐλέχθησαν περὶ αὐτοῦ. Δὲν ἔλειψαν οἱ ἐπικριταί. Ἐν τούτοις πάντες, νομίζω, ὡμολόγησαν ὅτι, ἐὰν ἔχῃ ἐλαττώματα ὁ Προϋπολογισμός, ἐλαττώματα ἀνθρώπινα, εἶχεν ἕν προσόν, τὸ τῆς εἰλικρινείας, τινὲς δὲ μάλιστα διετείνοντο ὅτι ἦτο ὑπεράγαν εἰλικρινὴς καὶ ἴσως ἔκρυπτε περισσεύματα. Αἱ ἐπικρίσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1911 ἔλαβον ἄλλον τύπον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἐλάμβανον αἱ ἐπικρίσεις τῶν προτέρων Προϋπολογισμῶν, καὶ ἐπεζητήθη ἡ ἐξεύρεσις τῶν πραγματικῶν λαθῶν, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ περιέχῃ, δηλαδὴ ἐὰν κατὰ λάθος δὲν εἶχον περιληφθῆ τινες πιστώσεις. Ἐξευρέθησαν οὕτω λάθη τινά, τὰ ὁποῖα νῦν ἐπανορθοῦνται ἐν τῷ παρόντι τεύχει τῶν δηλώσεων. Καθόσον παρήρχετο ὁ ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ χρόνος, ἐπειδὴ οἱ ἐπικρίνοντες ἔβλεπον ὅτι διὰ διαφόρων δηλώσεων ηὐξάνοντο τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐνόμισαν ὅτι ἀντὶ τῶν περισσευμάτων, τὰ ὁποῖα κατηγγέλλετο ὅτι ὑπέκρυπτε, θὰ κατέληγεν εἰς ἔλλειμμα, εἰς ἔλλειμμα τόσον μέγα, ὥστε οὔτε αὐτὴ ἡ αὔξησις τῶν τελωνιακῶν ἐσόδων, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε κατὰ τὰς παρούσας δηλώσεις μέχρι τῆς 20 Ἰουνίου ἀνήρχετο εἰς 5,017,000 δραχμῶν, κατὰ τὸ τέλος δὲ Ἰουλίου ἀνῆλθεν εἰς 5,158,000 δραχμῶν, νὰ μὴ ἐπήρκει, ὅπως καλύψῃ τὸ γεννηθὲν χάσμα. Ἐλέχθη δὲ πλὴν τούτου ὅτι οὐ μόνον τὰ ἐκ προκαταβολῆς εἰσπραχθέντα εἶχον ἤδη ἐξατμισθῆ, ἀλλ’ ὅτι οὐδ’ αὐτὸ τὸ δάνειον τὸ μέγα, τὸ ὁποῖον συνήψαμεν πρὸ ὀλίγου, δὲν θὰ ἐπήρκει, ἵνα καλύψῃ τὰ βαθμηδὸν δημιουργηθέντα ταῦτα ἐλλείμματα. Ὀφείλω νὰ δώτω ὑμῖν ἓν εἶδος προσωρινοῦ λογαριασμοῦ τοῦ δανείου τῆς προκαταβολῆς, ἵνα δείξω ὑμῖν ἂν ἀληθῶς ἐξητμίσθησαν καὶ τὰ τελευταῖα ἑκατομμύρια αὐτῆς. Ὅτε ἐπεδιώχθη ἡ σύναψις τοῦ δανείου τῶν 150 ἑκατ. καὶ ἐλήφθη ἐκ τούτου διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ δημοσίου ταμείου προκαταβολὴ 40 ἑκατομ., ἡ κατάστασις ἦτο ἡ ἀκόλουθος. Ὠφείλομεν 17 ἑκατομ. εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου διὰ τὴν ἀποπληρωμὴν τοῦ θωρηκτοῦ «Ἀβέρωφ». Ὠφείλομεν διὰ λογαριασμὸν τοῦ 1908 ἀπλήρωτα ὑπόλοιπα ὑπερβαίνοντα τὰ 4,000,000 δραχμῶν. Ὠφείλομεν διὰ λογαριασμὸν τῆς χρήσεως 1909 ὑπόλοιπα μὴ δυνάμενα νὰ πληρωθῶσι διὰ τὴν πλήρη ἀνέχειαν ἡμῶν, ὑπὲρ τὰ 6,300,000 δραχμῶν. Μέσα, ὅπως ἀποτίσωμεν τὰς ληξιπροθέσμους ταύτας ὀφειλάς, δὲν εἴχομεν, διότι εἴχομεν ἐξαντλήσει ὅλους ἡμῶν τοὺς πόρους, τὸ δὲ κεφάλαιον τῶν ἐντόκων γραμματίων εἶχεν ἀνέλθει εἰς τὸ ἀνώτατον σχεδὸν ὅριον, ὅπερ ἐπιτρέπει ὁ νόμος, δηλαδὴ εἰς δρ. 9,440,000 περίπου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἔτος 1910 διεφαίνετο ἤδη ὅτι δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ βαστάσῃ τὰ ἔξοδα τὰ προερχόμενα ἐκ τῆς συνάψεως τοῦ ὅλου κεφαλαίου τοῦ δανείου τῶν 150 ἑκατομμυρίων, διότι καὶ μὲ μόνην τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῆς προκαταβολῆς τὰ ἔσοδα τοῦ 1910 μόνον ἐπήρκεσαν, ἵνα καλύψωσι τὰ ἔξοδα. Εἶχον προβλέψει κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1911 ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1910 θὰ ἄφηνεν ἓν ἔλλειμμα μικρὸν μέν, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ὑπερβαῖνον τὸ ἑκατομμύριον. Ἀγγέλλω εὐχαρίστως ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦτο θὰ εἶναι πολὺ μικρότερον, πρὸ πάντων ἕνεκα οἰκονομιῶν, αἵτινες ἐγένοντο ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν.

§458Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Περίπου τί ποσὸν ὑπολογίζετε;

§459Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὑπελόγιζον τότε ὅτι τὸ ποσὸν θὰ ἀνήρχετο εἰς 1,200,000 δραχμῶν, ἐνῷ ἀληθῶς δὲν θὰ εἶναι ἢ δραχ. 500,000 ἢ μᾶλλον οὔτε 500,000 δραχμῶν. Δὲν ἐτελείωσεν ἡ χρῆσις, καθὼς γνωρίζετε, καὶ εἶναι πολὺ δύσκολον νὰ καθορίσῃ τις ἀκριβῶς τὸ ποσόν. Ἀνέφερα ἀνωτέρω ποία ἦτο ἡ πρὸ 14 μηνῶν κατάστασις τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἰδοὺ ποία εἶναι καὶ ἡ σημερινή: Κατεβάλομεν ἐγκαίρως εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου τὸ ποσὸν τῶν 17 ἑκατομμυρίων διὰ τὴν ἀποπληρωμὴν τοῦ θωρηκτοῦ «Ἀβέρωφ». Οὐδὲν ὀφείλομεν διὰ λογαριασμὸν τῆς χρήσεως 1908. Οὐδὲν ὀφείλομεν διὰ λογαριασμὸν τῆς χρήσεως 1909, πλὴν ὑπολοίπου μικροῦ, τὸ ὁποῖον κανονίζεται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1911. Εἴμεθα ἐνήμεροι εἰς ὅλας τὰς ἀποδόσεις τοῦ 1910. Εἴμεθα ἐνήμεροι καὶ εἰς τὰς τοῦ ἔτους 1911 ἀκόμη, δηλαδὴ ὅ,τι ὀφείλομεν εἰς τὰ στρατιωτικὰ ταμεῖα τὸ ἀποδίδομεν διὰ πρώτην φορὰν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἐγκαίρως. Ἀφοῦ δὲ ἀπετίσαμεν πάντα ταῦτα, μένει ὑπόλοιπον ἐκ τῆς προκαταβολῆς ὑπὲρ τὰ 10,000,000 δραχμῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι κατατεθειμένα ἐντόκως εἰς τὰς Τραπέζας ἐν Εὐρώπῃ καὶ ἐνταῦθα. Πλὴν δὲ τούτων τῶν 10,000,000 ὑπάρχει διαρκῶς εἰς διάθεσιν τοῦ δημοσίου ταμείου ποσὸν κυμαινόμενον μεταξὺ 4 ἕως 7 ἑκατομμυρίων κατατεθειμένων ἐν ταῖς Τραπέζαις ἐντόκως. Οὕτως, ἀφ’ ὅτου ἡ Κυβέρνησις ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κανονίζων κατὰ τὸ δυνατὸν ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου καὶ ἀποτίσας ἐμπροθέσμως πλέον πάντα τὰ ὀφειλόμενα, ἔχει πάντοτε ἕτοιμα εἰς πρώτην ζήτησιν διὰ πᾶν ἀπρόοπτον—καὶ τὰ ἀπρόοπτα εἶναι πολλά—εἶχεν ἐκτὸς τῶν ἐν τοῖς ταμείοις χρημάτων πάντοτε ἕτοιμα 15 ἑκατομμύρια εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον οὐδέποτε, καθ’ ὅσον ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι τοὐλάχιστον, εἶχε συμβῆ ἐν Ἑλλάδι. (Χειροκροτήματα). Βλέπετε κατὰ τίνα τρόπον ἐξητμίσθησαν τὰ ἑκατομμύρια τῆς προκαταβολῆς, καὶ πόσον ὀλίγον εἴχομεν ἀληθῶς ἀνάγκην νὰ συνάψωμεν νῦν τὸ δάνειον τῶν 150 ἑκατομμυρίων, ἵνα καλύψωμεν ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι μόνον ἐν τῇ φαντασίᾳ τῶν ἐπικρινόντων τὸν Προϋπολογισμόν.

§460Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Καὶ χρυσωρυχεῖον ἐὰν εὑρίσκομεν, τοιαύτην ἀπόδοσιν δὲν θὰ εἴχομεν.

§461Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Βεβαίως συνετέλεσεν εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν πραγμάτων καὶ τὸ δάνειον τῆς προκαταβολῆς, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐπελθοῦσα ἀπὸ δέκα ἤδη μηνῶν βελτίωσις τῶν συνθηκῶν, ὑπὸ τὰς ὁποίας ζῇ ἡ χώρα, ἐπήνεγκεν αὔξησιν τῶν ἐσόδων, ἥτις ἐξακολουθεῖ ἐπιτεινομένη. Ἔχομεν εἰσπράξεις κατὰ δρ. 5,158,000 ἀνωτέρας τῶν περυσινῶν ἐκ τῶν τελωνιακῶν δασμῶν· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν θὰ ὑπολογίσω αὔξησιν 5,158,000 εἰς τὰς δηλώσεις μου· Θὰ ὑπολογίσω πολὺ μικροτέραν. Θὰ ὑπολογίσω ὄχι τὴν προερχομένην ἐκ τοῦ δασμοῦ τῶν σιτηρῶν, ἀλλὰ θὰ ὑπολογίσω ἐκείνην μόνον, ἡ ὁποία προέρχεται ἐκ τῶν ἄλλων εἰδῶν, καὶ μόνον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μέχρι τοῦδε εἰσπράξεων, καίτοι ἕνεκα τῆς μεγάλης εὐφορίας τῆς γενικῆς τοῦ ἔτους τούτου ἡ προσαύξησις θὰ βαίνῃ ὀγκουμένη· ἑπομένως πολὺ ἀνώτερον ποσὸν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐγὼ θὰ ἀναγράψω, ἵνα ἐξακολουθῶ νὰ εἶμαι κατὰ τὸ δυνατὸν εἰλικρινής, θὰ εἰσπραχθῇ, ὁ δὲ ἀπολογισμὸς πάντως θὰ εἶναι πολὺ ἀνώτερος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον παρουσιάζω. Ἀλλ’ ἡ αὔξησις δὲν εἶναι μόνον εἰς τὰ τελωνεῖα. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν νὰ ἐπικρίνωσι τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ εἶπον ὅτι μόνον διὰ τῶν τελωνιακῶν δασμῶν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ καλύψωμεν μέρος τῆς αὐξήσεως τῶν δαπανῶν, ἀγνοοῦσιν ὅτι πολλὰ ἔσοδα παρουσιάζουσι μεγάλας ἐπὶ πλέον διαφορὰς, π. χ. τὸ ἔσοδον τοῦ χαρτοσήμου, τὸ ὁποῖον δεικνύει ὅτι αἱ συναλλαγαὶ τῆς χώρας εἶναι πολὺ ζωηρότεραι ἢ πρίν. Τοῦ χαρτοσήμου ἡ αὔξησις τῶν εἰσπράξεων θὰ ὑπερβῇ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα τὰς 700,000 ὑπὲρ τὸ ποσόν, ὅπερ ἀνεγράφη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Πλὴν τούτου ἔχομεν καὶ ἄλλας προσαυξήσεις, ὡς λ.χ. τὰς ἐκ τῶν κερδῶν τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν. Ἤδη κατὰ τὸ 1910 εἰσεπράξαμεν σχεδὸν 200,000 δρ. ὑπὲρ τὸ ποτόν, τὸ ὁποῖον προϋπελόγισα ἐν τῷ τοῦ 1911 Προϋπολογισμῷ. Ἐξ ὅσων δὲ γνωρίζω τὰ κέρδη τῶν Τραπεζῶν θὰ εἶναι ἀκόμη μεγαλείτερα κατὰ τὸ 1911 καὶ ἑπομένως καὶ τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου θὰ εἶναι ἀνώτερα καὶ τῶν διὰ τῶν δηλώσεων τούτων ὁριζομένων. Ἔρχομαι νῦν εἰς τὰς ἐλαττώσεις τῶν ἐσόδων, αἵτινες ἦσαν γνωσταὶ εἰς τοὺς ἐπικρίνοντας τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐβασίσθησαν, ἵνα ἐξαγγείλωσι μέγα ἐν αὐτῷ ἔλλειμμα. Ἐκ τῆς φορολογίας τῶν σπειρομένων γαιῶν ὑπελόγιζον εἰσπράξεις δραχμῶν 4 ἑκατομμυρίων. Ἀφοῦ δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ ἐφέτος ὁ νόμος, ὑπολογίζω ὅτι θὰ ἔχωμεν ἐλάττωσιν εἰσπράξεως ἐσόδων ὄχι μείζονα τῶν δραχμ. 1,800,000, διότι ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν οὐδέποτε ἀπέδωκε κάτω τῶν δρ. 2,000,000. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι ἐλαττώσεις. Ὑπάρχει ἐλάττωσις εἰς τὴν ἀπόδοσιν τοῦ καπνοῦ, ἐλάττωσις καταφανής, προερχομένη ὄχι μόνον ἐκ τῆς μεγαλειτέρας παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ, ἀλλὰ πρὸ πάντων ἐκ τῆς ἀζητησίας αὐτοῦ. Ἡ ἀζητησία τοῦ καπνοῦ δίδει ἀποθέματα μεγάλα, αὐξάνει δὲ τὸ ἐξωτερικὸν λαθρεμπόριον. Ἐπίσης παρατηροῦνται ἐλαττώσεις εἰς τὰ ἐκ μονοπωλίων, ἰδίᾳ εἰς τὸ πετρέλαιον, ἀλλ’ εὐτυχῶς αὕτη καλύπτεται ἐκ τῆς ἀνωτέρας ἀποδόσεως τῶν φόρων τῶν ἄλλων φωτιστικῶν ὑλῶν. Ἐπίσης περιλαμβάνω εἰς τὰς ἐπανορθούσας τὸν Προϋπολογισμὸν δηλώσεις ταύτας καὶ ἐλαττώσεις ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀνανεώσεως τῶν χρεῶν, ἀλλ’ ἡ ἐλάττωσις αὕτη θὰ ἔχῃ ἀντίστοιχον αὔξησιν εἰς τὰ ἐξ ἀνανεώσεως τῶν χρεῶν εἰσπραχθησόμενα. Αὗται εἶναι αἱ ἐλαττώσεις τῶν ἐσόδων, αἱ ὁποῖαι ἐν τῷ συνόλῳ ἀνέρχονται ὄχι εἰς δραχ. 1.800.000, ὡς ὑπολογίζουσιν οἱ ἐπικρίναντες τὸν Προϋπολογισμόν, ἀλλ’ εἰς 3.000.000, ὡς ἐγὼ τὰς ὑπολογίζω. Αὗται εἶναι αἱ ἐλαττώσεις τῶν ἐσόδων. Ἀλλ’ εἴχομεν διὰ δηλώσεων καὶ αὔξησιν ἐξόδων ἀφ’ οὗ χρόνου ὑπεβλήθη ὁ Προϋπολογισμός· εἴχομεν αὐξήσεις ἐξόδων μεγάλας, αἱ ὁποῖαι ἔκαμαν τοὺς ἐπικριτὰς τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ ὑπολάβωσιν ὅτι θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ παρουσιάσῃ ἰσοζύγιον. Καὶ πράγματι μόνον ὁ Προϋπολογισμὸς τῆς Βουλῆς φέρει αὔξησιν 410,000 δραχμῶν περίπου ὑπὲρ τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ ὑποβληθέντι Προϋπολογισμῷ. Ὑπάρχουσιν ἐπίσης αὐξήσεις 516,000 δραχμῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, προερχόμεναι ἀληθῶς ἐξ αὐξήσεως ἐσόδων. Πλὴν τούτου ηὐξήθησαν αἱ πιστώσεις διὰ τὰς κεκλεισμένας χρήσεις κατὰ δρ. 881,000. Σημειωτέον ὅτι τὰ ποσὰ ταῦτα ἔπρεπε νὰ καλυφθῶσιν ἐκ τοῦ δανείου τῆς προκαταβολῆς, ἀφοῦ αὕτη συνήφθη πρὸς κάλυψιν τῶν μέχρι τοῦ ἔτους 1910 ἐλλειμμάτων, ἀλλὰ προτιμῶ νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1911, ἵνα μὴ θίξωμεν τὰ ἐκ τῆς προκαταβολῆς κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἔχομεν κατατεθειμένα παρὰ ταῖς Τραπέζαις. Αἱ αὐξήσεις δαπανῶν τῶν ἄλλων Ὑπουργείων εἶναι αἱ ἀκόλουθοι: Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἕνεκα τοῦ προσφάτως ψηφισθέντος νόμου ἔχει αὔξησιν κατὰ 254,000 δραχμῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν αὔξησιν 815,000 δραχ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν αὔξησιν 74,000 δρ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, πρὸ πάντων διὰ τὴν προμήθειαν ἐντομοκτόνων φαρμάκων, παρουσιάζει αὔξησιν 325,000 δραχ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν παρουσιάζει αὔξησιν 550,000 δραχμῶν, πρὸ πάντων ἕνεκα αὐξήσεως τῆς δι’ ἱπποφορβὴν πιστώσεως. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, κατὰ τὰς γενομένας δηλώσεις, ἔχει αὔξησιν δαπανῶν 829,000 δραχμῶν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν προενόει, ὅπως ἀντιστοίχους ἐπιφέρῃ οἰκονομίας, βεβαίως θὰ ἐδυσκολεύετο νὰ καταστήσῃ ἰσοσκελῆ τὸν ὑποβληθέντα Προϋπολογισμὸν τοῦ 1911. Διὰ τοῦτο, καθ’ ὃ εἶχε καθῆκον, προέβη εἰς περικοπὴν πάσης δαπάνης, ἥτις ἀκινδύνως ἠδύνατο νὰ περικοπῇ. Αἱ δὲ ἐλαττώσεις αὗται τῶν δαπανῶν δὲν εἶναι εἰκονικαί, εἶναι πραγματικαί. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἐλαττοῦνται αἱ πιστώσεις κατὰ 345.000 δραχμῶν, ἐκ τῶν ὁποίων 250,000 ἀνεφέρονται εἰς τὴν ἀγορὰν τελωνίδων, διότι δὲν προεκηρύχθησαν ἀκόμη αἱ πρὸς κατασκευὴν μειοδοσίαι καὶ δὲν εἶναι ἐκ τούτου ἀνάγκη ἀνωτέρας πιστώσεως. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει ἐλάττωσιν 65,000 δραχμῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει ἐλάττωσιν 689,000 δραχμῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔχει ἐλάττωσιν 58,000 δραχμῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἔχουσι τὰς μεγαλειτέρας οἰκονομίας. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἡ οἰκονομία εἶναι δρ.1.000.000, προέρχεται δὲ αὕτη ἐκ τῆς πιστώσεως τῆς ἀναγραφομένης διὰ γενικὰς ἀσκήσεις. Κατὰ τὴν γνώμην τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς πρὶν γυμνασθῇ κατὰ μονάδας μεγάλας, κατὰ σώματα στρατοῦ, πρὶν ἢ προβῇ εἰς γενικὰς ἀσκήσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι τὸ κορύφωμα τῆς στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως, πρέπει νὰ συμπληρώσῃ τὴν στοιχειώδη αὐτοῦ ἐκπαίδευσιν. Διὰ τοῦτο προέτεινεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἵνα ἐφέτος ἀρκεσθῶμεν εἰς τὰς ἀσκήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι διεξάγονται ἤδη καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ προπονήσωσι τὸν στρατόν, ἵνα ἐκτελέσῃ βραδύτερον γενικὰς ἀσκήσεις. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐπῆλθεν ἡ ἐλάττωσις εἰς τὰς πιστώσεις ἐπισκευῆς πλοίων, ἡ ὁποία ἐλάττωσις ἀνεπλήρωσε τὰς ἐν ἄλλοις ἄρθροις αὐξήσεις πιστώσεων. Ἐὰν ἀφαιρέσητε τὸ ὅλον τῶν ἐλαττώσεων ἀπὸ τῶν αὐξήσεων, θὰ ἴδητε ὅτι τὰ ἔξοδα τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἄλλων Ὑπουργείων, πλὴν τοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν αὐξάνονται εἰμὴ κατὰ 432,000 δραχμῶν, ὥστε δὲν προέρχεται σπουδαία μεταβολὴ εἰς τὸ σύνολον τῶν δαπανῶν τοῦ ὑποβληθέντος Προϋπολογισμοῦ. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἡ αὔξησις εἶναι πολὺ μείζων, ἀνερχομένη εἰς 1.364.000, ὡς ἐπίσης εἶναι μεγάλαι καὶ αἱ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Δημοσίου χρέους καὶ ἐν ταῖς δαπάναις τῆς Βουλῆς ἐπελθοῦσαι ἐπὶ πλέον μεταβολαί. Ἵνα καλύψῃ τὰς ἐπὶ πλέον ταύτας δαπάνας ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἠδύνατο νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ παλαιὸν σύστημα, καθ’ ὃ διὰ μικρᾶς αὐξήσεως ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἄρθρων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων ἐγεννῶντο αὐτομάτως ἐπὶ τοῦ χάρτου τὰ ἑκατομμύρια. Ἀντὶ τούτου προετίμησα ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει καταφανῶς πιθανὴ ἡ ἐλάττωσις τῶν ἐσόδων νὰ μὴ διστάσω νὰ τὴν ἀποδεχθῶ, ἐκεῖ δ’ ὅπου αἱ μέχρι τοῦδε εἰσπράξεις ὑποδεικνύουσι μεγάλην ἀπόδοσιν νὰ δεχθῶ μόνον μέρος αὐτῆς. Οὕτως ἐκ τῶν τελωνείων αἱ εἰσπράξεις εἶναι ἀνώτεραι μέχρι τοῦδε τῶν ἀντιστοίχων τοῦ παρελθόντος ἔτους κατὰ δραχ.5,158,000, δὲν ὑπολογίζω δὲ εἰμὴ μόνον 1,600,000 δραχ., καίτοι ἐν τῷ ὑποβληθέντι Προϋπολογισμῷ ἀνέγραψα ὡς ἔσοδον ἐκ τελωνιακῶν δασμῶν κατώτερον τοῦ πέρυσιν εἰσπραχθέντος. Ἐκ τοῦ φόρου τοῦ οἰνοπνεύματος εἰσεπράχθησαν ἐντὸς τῶν πέντε πρώτων μηνῶν τοῦ 1911 1,000,000 δραχμῶν, εἶναι δὲ οἱ μῆνες οὗτοι ἄγονοι διὰ τὸ οἰνόπνευμα· οἱ μῆνες οἱ γόνιμοι εἶναι ἀπὸ τοῦ Αὐγούστου καὶ περαιτέρω. Ὥστε τὸ ἓν ἑκατομμύριον τὸ εἰσπραχθέν, καὶ ἂν διατηρηθῇ ὅπως ἔχει ὁ νόμος, ἀντιστοιχεῖ πρὸς ὁλικὴν εἴσπραξιν 2,500.000 δραχμῶν, διότι ἕκαστον ἔσοδον ἀκολουθεῖ ἰδίους νόμους· π. χ. οἱ πρῶτοι ἓξ μῆνες τῶν τελωνιακῶν ἐσόδων δὲν εἶναι τὰ 50% τοῦ ἐσόδου, ἀλλὰ τὰ 40%.

§462Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἡ χρῆσις διὰ τὸ οἰνόπνευμα ὑποθέτω ὅτι θὰ εἶναι ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου.

§463Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ὑπολογίζονται τὰ ἔσοδα ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου· τὰ ἔσοδα τοῦ παρελθόντος ἔτους ὑπερέβησαν τὰς δραχμὰς 1.100.000, ἀναφέρονται δὲ εἰς τὸ ἀπὸ Μαΐου μέχρι Δεκεμβρίου ὀκτάμηνον χρονικὸν διάστημα, διότι ἐπὶ ὀκτὼ μῆνας ἐλειτούργησε πέρυσιν ὁ νόμος. Ἀπὸ δὲ τοῦ Ἰανουαρίου 1911 βλέπετε ὅτι ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἰνοπνεύματος βαίνει ἁλματικῶς καὶ θὰ ἀνέλθῃ εἰς ἀνώτερον ποσὸν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀνέγραψα ἐν τῷ ὑποβληθέντι Προϋπολογισμῷ. Ἐπίσης τὸ ἀνθρακασβέστιον θὰ ἀποδώσῃ πολὺ ἀνώτερον ποσὸν τοῦ ἀρχικῶς ἀναγραφέντος, ἴσως κατὰ δραχμ. 100,000. Ἀλλ’ ὑπολογίζω τὴν ἐπὶ πλέον ἀπόδοσιν εἰς 50,000 δραχμ. μόνον. Εἶπον περὶ τοῦ φόρου τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν ὅτι ἀνέγραψα τὸ ποσὸν τὸ βεβαιωθὲν κατὰ τὸ 1910, καίτοι θὰ εἶναι ἀνώτεραι κατὰ τὸ 1911 αἱ εἰσπράξεις. Ὑποθέτω ὅτι, ἂν μοὶ ἀναγνωρίσητε ἐν ταῖς δηλώσεσί μου ταύταις τὴν αὐτὴν εἰλικρίνειαν, ἥτις μοὶ ἀνεγνωρίσθη κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὴν εἰλικρινῆ πρόθεσιν νὰ ὁρίσω τὰ ἔσοδα κάτω τοῦ πιθανοῦ, θὰ πιστεύσητε ὅτι ὁ ἀπολογισμὸς θὰ ἀποδείξῃ ἔσοδα ἀνώτερα τῶν νῦν διὰ τῶν δηλώσεων ἐπανορθουμένων. Ὑπελόγισα ἐκ τοῦ ἐλαίου 2,200,000 δραχμῶν, καίτοι ἡ ἐσοδεία τοῦ ἐλαίου προβλέπεται πολὺ ἀνωτέρα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν εἴχομέν ποτε· προβλέπεται τοιαύτη, ὥστε τὸ ἐκ τοῦ φόρου τοῦ ἐλαίου ἔσοδον θὰ ὑπερβῇ τὰ 2,350,000 δραχμῶν. Ἐκ τοῦ περὶ ἀνανεώσεως τῶν χρεῶν νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον, καὶ ὅπερ ἐλπίζω νὰ ψηφισθῇ, ὑπολογίζω αὔξησιν εἰσπράξεων, ἀλλά, ἐπειδὴ ἐλαττῶ ἀντιστοίχως τὰς ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων εἰσπράξεις, δὲν ἐπέρχεται ἀξία λόγου μεταβολὴ ἐν τῷ συνόλῳ τῶν ἐσόδων. Ἀλλ’ ὅμως ἐλπίζω βασίμως ἐκ τῆς βελτιώσεως τῆς ταμειακῆς καὶ τῆς ἐφοριακῆς ὑπηρεσίας καὶ ἐκ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον μέχρι τοῦδε βαδίζει ἡ βεβαίωσις τῶν φόρων, αὔξησιν 650.000 δρχ., τὰς ὁποίας θὰ ἴδητε ἀναγεγραμμένας ἀναλυτικώτερον κατ’ ἄρθρον. Αἱ ἄλλαι αὐξήσεις τῶν ἐσόδων προέρχονται, ὡς προεῖπον ὑμῖν, ἐκ τόκων τῶν διαθεσίμων ἡμῶν κεφαλαίων. Εἶπον ἤδη ὑμῖν τίνα κεφάλαια ἔχομεν κατατεθειμένα ἐκ τῆς προκαταβολῆς, μόνον δὲ ἐκ τῶν τόκων τῶν κεφαλαίων τούτων τὰ ἔσοδα θὰ ὑπερβῶσι τὰς 250.000 δραχ. Τὰ δὲ κεφάλαια τοῦ νέου δανείου θὰ ἀποδώσουν ἡμῖν ἐκ τόκων διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον, καὶ διὰ τῶν συνεννοήσεων, τὰς ὁποίας διεξάγω, ποσὸν ἀξιόλογον, οὕτως ὥστε οἱ ἐκ τῶν διαθεσίμων ἐν γένει κεφαλαίων τοῦ δημοσίου ταμείου τόκοι θ’ ἀντισταθμίσωσι τὴν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῆς πρώτης τριμηνίας τοῦ δανείου τῶν 110.000.000 δρχ. αὔξησιν τῶν δαπανῶν. Ταῦτα ὅσον δυνατὸν βραχέως εἶναι τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὸν τακτικὸν τοῦ 1911 Προϋπολογισμόν. Ἀλλ’ ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος ἔπρεπε νὰ ἀναγράψῃ τὸ ἐκ τοῦ δανείου κεφάλαιον καὶ ἔπρεπε νὰ ἀναγράψῃ καὶ τὰς διὰ τὴν ἔκδοσιν αὐτοῦ δαπάνας ὡς καὶ τὰς διὰ τὴν ἀπότισιν τῶν 40 ἑκατομμυρίων τοῦ δανείου τῆς προκαταβολῆς. Αἱ δαπάναι τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου ἀνέρχονται εἰς 5.450.000. Πάντα ταῦτα τὰ ποσά, ἅμα ὡς ἀναγραφῶσι, μεταβάλλουσι τὸν Προϋπολογισμὸν ὡς ἀκολούθως:

Μεταξὺ δὲ τῶν τακτικῶν ἐξόδων καὶ τῶν τακτικῶν ἐσόδων ὑπάρχει διαφορὰ περισσεύματος 991.000 δρχ. Ἀλλὰ βεβαίως ὁ ἀπολογισμὸς θὰ ἔχῃ περίσσευμα πολὺ μεγαλείτερον.

§464Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἐλπίζομεν.

§465Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Εἶμαι βέβαιος. Σημειώσατε ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1911 ἔχει ἐκτάκτους δαπάνας, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ βαρύνωσι τοὺς ἑπομένους Προϋπολογισμούς. Ἔκτακτος δαπάνη ὑπὲρ τὴν συνήθη ἐν τῷ μέλλοντι εἶναι ἡ τῆς Βουλῆς. Ἡ δαπάνη τῆς Βουλῆς τῆς Ἀναθεωρητικῆς εἶναι κατὰ 737.000 ἀνωτέρα ἐκείνης, ἥτις θὰ βαρύνῃ τοὺς Προϋπολογισμοὺς τοῦ μέλλοντος. Ἔχει πλὴν τούτου ἕτερον ἔκτακτον ἔξοδον, τὴν δευτέραν δόσιν τῆς ἀγορᾶς τοῦ ἐργοστασίου Χριστάκη Ζωγράφου ἐκ 525.000 δρ., ἡ ὁποία ἐξοφλεῖ πρὸς αὐτὸν τὸ χρέος ἡμῶν. Ἔχει πλὴν τούτου ὁ τοῦ 1911 Προϋπολογισμὸς διπλῆν δαπάνην ἐκ τῆς ἀναγραφῆς τῆς πιστώσεως πρὸς ἀπόδοσιν τοῦ ἀντισηκώματος τῶν κληρωτῶν τῆς χρήσεως 1909. Πλὴν τούτου ἀναγράφεται πίστωσις ὑπὲρ τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας ἐκ 400.000 δραχμῶν, ἥτις εἶναι καθ’ αὑτὸ εἰπεῖν ἔκτακτος. Ἡ δαπάνη αὕτη δὲν ἔπρεπε ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, διότι εἶναι ἀπόδοσις ὀφειλῆς πρὸς τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας, λογαριασμῶν ἀνεξαρτήτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὀφείλομεν εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν ὁδοποιΐαν 3.000.000 δρ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὀφείλουσιν εἰς ἡμᾶς αἱ ἐπαρχίαι καὶ οἱ δῆμοι περὶ τὰ 1.800.000 δρ., ἀλλ’ ἡμεῖς μὲν πρέπει καὶ δυνάμεθα νῦν νὰ τὰ ἀποδώσωμεν, ἀμφιβάλλω ὅμως ποτὲ ἂν οἱ δῆμοι καὶ αἱ ἐπαρχίαι θὰ δώσωσιν εἰς ἡμᾶς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μᾶς ὀφείλουσι. Μέρος ταύτης τῆς ὀφειλῆς, ποτὲ ἀνώτερον τοῦ συνήθως ἀναγραφομένου, ἤτοι δρ. 400.000, βαρύνει τὸν παρόντα Προϋπολογισμόν, πρᾶγμα ὅπερ οὐδέποτε μέχρι τοῦδε ἐγένετο.

§466Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἐκτὸς 100.000 δραχ. τακτικῶν.

§467Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Πλὴν ἀληθῶς 100.000 δρ., ἐξ ὧν ὅμως ἐδαπανῶντο μόνον 80–90.000 δραχ. συνήθως. Εἶναι ἡ πρώτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἀναγραφόμενον ποσὸν εἶναι τόσον γενναῖον. Ἐλπίζω δὲ ταχέως νὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀποδώσωμεν τὸ ὅλον τῶν ὀφειλομένων εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ τὴν δημοτικὴν ὁδοποιΐαν, ἵνα ἀντιληφθῶσι καὶ οἱ δῆμοι καὶ αἱ ἐπαρχίαι ὅτι τὸ Κράτος ὄντως δὲν θέλει νὰ ἐξακολουθῇ μὴ ἀποδίδον χρήματα, τὰ ὁποῖα πολὺ μᾶλλον παραγωγικὰ θὰ εἶναι δαπανώμενα γενναίως ὑπὲρ τῆς συγκοινωνίας παρὰ ἐὰν μένωσιν ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ.

§468Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δώσατέ μας τὰ διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν ποσὰ καὶ εἴμεθα ηὐχαριστημένοι.

§469Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Βλέπετε ὅτι ἀνέγραψα πολὺ μεῖζον ποσὸν ἢ κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ βεβαίως εἰς τὸ μέλλον θὰ ἀναγραφῶσι πλειότερα. Οὕτως ἔχουσι τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὰ ὁποῖα θὰ μελετήσητε, ἅμα ὡς διανεμηθῇ τὸ τεῦχος τῶν δηλώσεων. Ἐλπίζω ὅτι ἐκ τῶν ὀλίγων, τὰ ὁποῖα εἶπον ὑμῖν, ἐπείσθητε ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα πρὸ χάους οὔτε μικροῦ οὔτε μεγάλου τοιούτου, ὥστε νὰ καταβαραθρώσῃ τὴν Κυβέρνησιν. Ἐλπίζω ὅτι ἐπείσθητε ὅτι ἡ Κυβέρνησις δεξιῶς διεχειρίσθη μέχρι τοῦδε τὰ δημόσια χρήματα καὶ τὰ τοῦ δανείου τῆς προκαταβολῆς κεφάλαια, ὅτι ἀληθῶς δὲν εἴχομεν ἐπείγουσαν ἀνάγκην, ὡς καὶ ὅτι, ὅτε συνεζητεῖτο ἡ σύμβασις τοῦ δανείου τῶν 150 ἑκατομμυρίων, εἶπον νὰ συνάψῃ ἐφέτος τὸ δάνειον τοῦτο, καὶ ὅτι ἐκτὸς τῆς προκαταβολῆς ἠδυνήθη τόσον μέγα ποσὸν νὰ διαφυλάξῃ. Δύναται νὰ εἶναι βεβαία ἡ Βουλὴ ὅτι καὶ τὰ κεφάλαια τοῦ δανείου τῶν 150 ἑκατομμυρίων θὰ διατεθῶσι μετὰ φειδοῦς καὶ θὰ χρησιμοποιηθῶσιν ὑπὲρ τῆς παραγωγῆς καὶ τῶν δυνάμεων τῆς χώρας.

§470Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ (Πρόεδρος τῆς Βουλῆς). Κατὰ τὸ ἄρθρον 60 τοῦ Συντάγματος ὁρίζεται ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς ψηφίζεται εἰς τέσσαρας συνεδριάσεις κατὰ τέσσαρας διαφόρους ἡμέρας καὶ διαιρούμενος εἰς τέσσαρα τμήματα κατὰ τὰ ἐν τῷ Κανονισμῷ ὁρισθησόμενα. Ὁ Κανονισμὸς δὲν περιέχει διάταξίν τινα περὶ τούτου. Συνέταξα λοιπὸν τροπολογίαν τοῦ Κανονισμοῦ, ἣν θέλω ἀναγνώσει εἰς τὴν Βουλήν, παρακαλῶ δὲ ὅπως, εἰ δυνατόν, ἡ τροποποίησις αὕτη ψηφισθῇ τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἵνα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπακολουθήσῃ ἀπὸ τῆς αὔριον ἡ ψήφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§471ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ δὲν κατωρθώθη νὰ διανεμηθῇ ἀπόψε τὸ τεῦχος τῶν δηλώσεων, ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ δύναται νὰ ἀρχίσῃ μεθαύριον, ὥστε νὰ ψηφισθῇ Τετάρτην, Πέμπτην, Παρασκευὴν καὶ Σάββατον. Λοιπὸν παρακαλῶ νὰ κηρυχθῇ κατεπείγουσα τροπολογία καὶ νὰ ψηφισθῇ αὔριον.

§472ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ προστιθεμένη διάταξις ἔχει ὡς ἑξῆς: «Εἰς τὸ ἄρθρον 55 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς προστίθεται ὡς τελευταῖον ἐδάφιον, τὸ ἑξῆς· «Ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων συζητεῖται κατὰ τὰ ἑξῆς τέσσαρα τμήματα· αʹ) Συζήτησις τῶν ἐσόδων· βʹ) Συζήτησις τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῶν Ὑπουργείων Ἐξωτερικῶν, Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν καὶ τῶν εἰδικῶν ταμείων τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, τοῦ λαχείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου καὶ τῶν ἀρχαιοτήτων τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ ταμείου τῶν Φάρων καὶ Φανῶν· γʹ) Συζήτησις τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῶν Ὑπουργείων τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τοῦ θεσσαλικοῦ γεωργικοῦ ταμείου· δʹ) Συζήτησις τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν, τῆς Δικαιοσύνης, τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, καὶ τῶν εἰδικῶν ταμείων ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιίας, ἀρχαιολογικοῦ ταμείου καὶ τῶν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὑπαγομένων κληροδοτημάτων».

§473Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἡ συζήτησις κατ’ ἀρχήν;

§474ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κατ’ ἀρχὴν εἶναι ἡ συζήτησις τῶν ἐσόδων. Εἶναι γνωστόν, Κύριοι, πάντοτε εἰς πάντας τοὺς ἐν τῇ Βουλῇ παρισταμένους ἀπὸ μακρᾶς σειρᾶς ἐτῶν καὶ τοὺς παρακολουθοῦντας τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς ὅτι ἡ συζήτησις κατ’ ἀρχὴν ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ συζήτησις τῶν ἐσόδων. Λοιπὸν θὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐσόδων πρῶτον, καὶ εἰς ἕκαστον τμῆμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅπου θὰ γίνηται ἡ συζήτησις ἑκάστου Ὑπουργείου, θὰ γίνηται συζήτησις ἀποτελοῦσα κατ’ ἀρχὴν τὴν συζήτησιν τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ἐξωτερικῆς, τῆς στρατιωτικῆς, τῆς ναυτικῆς κλπ.

§475Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπιφέρετε ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ συζήτησις τῶν ἐσόδων, ἐνῷ θ’ ἀρχίσῃ τὴν Τετάρτην, ὀφείλει νὰ λήξῃ τὴν ἑσπέραν τῆς ἰδίας ἡμέρας, διότι τότε μόνον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὸ Σάββατον· γνωρίζετε δὲ πολὺ καλῶς ὅτι ἡ συζήτησις τῶν ἐσόδων πολλάκις ἀποτελεῖ πλέον τοῦ ἡμίσεος, τὰ ⅔ ἴσως, τῆς ὅλης συζητήσεως, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ ἔξοδα κατὰ τὰ 9/10 εἶναι κεκανονισμένα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ περατώσωμεν τὴν συζήτησιν τῶν ἐσόδων καὶ νὰ ψηφίσωμεν ταῦτα τὴν ἑσπέραν τῆς Τετάρτης. Τὸ τοιοῦτον θὰ εἶναι ἴσως ἀδύνατον, διότι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελον λάβει τὸν λόγον 4–5 ῥήτορες, νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν πλέον. Διὰ τοῦτο θὰ ἦτο ἐπιθυμητόν, ἐφ’ ὅσον εἶναι ὁ χρόνος βραχύς, νὰ δώσωμεν περισσότερον χρονικὸν ὅριον εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἐσόδων.

§476ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς πρέπει νὰ στηρίζηται ἐπί τινος ἀρχῆς διαιρέσεως τῆς ὕλης, οὐχὶ δὲ ἐπὶ ὑπολογισμοῦ ἀκριβῶς τῶν ἡμερῶν. Ἐὰν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ἡ συζήτησις τῶν ἐσόδων εἶναι δυνατὸν νὰ καταναλώσῃ πλείονας ἡμέρας, τότε θὰ ἦτο ὀρθότερον, ἵνα οἱ ἕτοιμοι νὰ συζητήσωσιν ἐπὶ τῶν ἐσόδων ἐπιληφθῶσιν ἀπὸ τῆς σήμερον τῆς συζητήσεως, ὥστε νὰ καταναλωθῶσι τοιουτοτρόπως πέντε ἡμέραι συζητουμένου τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ὄχι τέσσαρες. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ παραβλάψῃ τὴν διαίρεσιν καθ’ ὕλην, διότι, ἂν δώσωμεν εἰς τὰ ἔσοδα διὰ τοῦ Κανονισμοῦ δύο ἡμέρας, τότε θὰ δώσωμεν δύο μόνον ἡμέρας διὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐξόδων τῶν προϋπολογισμῶν ὅλων τῶν Ὑπουργείων καὶ τῶν λοιπῶν ταμείων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι δὲν εἶναι σκόπιμον.

§477Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντως πρέπει νὰ μεσολαβῇ μία ἡμέρα.

§478ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι· δὲν πρέπει νὰ μεσολαβῇ μία ἡμέρα. Τὸ Σύνταγμα ὁρίζει, ἡμεῖς δὲ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀκολουθήσωμεν τὸ Σύνταγμα, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς συζητεῖται κατὰ τέσσαρας διαφόρους ἡμέρας, ὥστε νὰ ἀπαγορεύηται ἡ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ καὶ μόνη συζήτησις καὶ ψήφισις καὶ κατὰ τέσσαρα τμήματα καθοριζόμενα ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ. Εἶναι δυνατὸν τὰ τέσσαρα τμήματα νὰ ἀπασχολῶνται εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ ἕνα μῆνα· δὲν δύνανται νὰ ἀπασχολῶνται τὰ τμήματα ἐπὶ μίαν ἡμέραν οὔτε δύο οὔτε τρεῖς οὔτε τέσσαρας, ἀλλὰ πέρα τῶν τεσσάρων ἡμερῶν, καὶ ἔχομεν παραδείγματα ἐν συζητήσεσι πρὸ πολλοῦ χρόνου γενομέναις, ὁπότε ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους συνεζητεῖτο διὰ μακρῶν καὶ δεκαπέντε ἡμέρας ἐγίνετο ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐξόδων. Ἤδη, ἐπειδὴ ὁ χρόνος εἶναι βραχύς, ἕκαστος τῶν ῥητόρων πρέπει νὰ περιορίσῃ τὴν κατανάλωσιν τοῦ χρόνου, ἐκτὸς ἂν ἡ Βουλὴ εὕρῃ σκόπιμον νὰ παρατείνῃ τὰς ἐργασίας της, ὅτε εἶναι ἄλλο ζήτημα. Ὁ Κανονισμὸς δὲν δύναται νὰ διαιρέσῃ τὰ τμήματα κατ’ ἄλλον τρόπον. Ἐγὼ νομίζω ὀρθότερον, ἐὰν ὑπάρχωσι παρατηρήσεις, νὰ διατυπωθῶσιν ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς διαιρέσεως τῶν τμημάτων. (Διάλογοι). Νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν συζητοῦντες περὶ Κανονισμοῦ καὶ διατάξεως τῆς ὕλης νὰ προσυζητῶμεν περὶ τοῦ χρόνου, τὸν ὁποῖον θὰ ἀπαιτήσῃ ἡ συζήτησις. Ἐὰν ὑπάρξωσι δέκα ῥήτορες, εἶναι πιθανὸν νὰ καταναλωθῶσι τρεῖς ἡμέραι· ἐὰν ὑπάρχῃ εἷς ῥήτωρ, εἶναι πιθανὸν νὰ καταναλωθῇ μία ἡμέρα. Δι’ αὐτὸ εἰσάγω τὴν τροποποίησιν, ἵνα ἀπὸ τῆς αὔριον ἰσχύσῃ ὁ Κανονισμός, καὶ τὴν Τετάρτην θὰ κανονίσωμεν τὰ τῆς ἐπιμηκύνσεως ἢ τῆς ἐπιβραχύνσεως τῆς συζητήσεως.

§479Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ διατύπωσις πρέπει νὰ λάβῃ ἄλλην μορφήν. Εἶναι ἀδύνατον νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι ἡ πρώτη συζήτησις θὰ εἶναι ἐπὶ τῶν ἐξόδων. Γνωρίζομεν τὴν αὐστηρότητα τοῦ Προέδρου, διότι ἡμεῖς θὰ ἀρχίσωμεν νὰ ὁμιλῶμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, νὰ παρέλθωμεν τὴν ὅλην συζήτησιν καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Πρόεδρος ἔξαφνα ὅτι σεῖς ὁμιλεῖτε διὰ τὰ ἔξοδα. Ἐννοεῖτε ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν. Εἶναι ἀνάγκη βεβαίως νὰ γράψωμεν ὅτι ἡ πρώτη συζήτησις θὰ εἶναι ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§480Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει συζήτησις κατ’ ἀρχήν, κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸ Σύνταγμα.

§481ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀκριβῶς αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ζητεῖ νὰ ἀναγράψῃ τι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι σύμφωνον πρὸς τὸ Σύνταγμα. Τὸ Σύνταγμα τὸ παλαιὸν ὥριζεν ὅτι συζητοῦνται τρὶς κατ’ ἀρχὴν τὰ πρὸς ψήφισιν εἰσαγόμενα εἰς τὴν Βουλήν, τὸ δὲ νέον ἅπαξ, ἀλλὰ περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν λέγει τίποτε. Διὰ τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναγράψωμεν εἰς τὸν Προϋπολογισμόν τι, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει· ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ στερήσῃ τὸ δικαίωμα ἑκάστου Βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ λάβῃ τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων, ἡ ὁποία προηγεῖται ὡς πρῶτον τμῆμα, ἵνα ὁμιλήσῃ, φυσικά, γενικώτατα, διὰ νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Δὲν θὰ εὑρεθῇ ποτε οὔτε Πρόεδρος τῆς Βουλῆς οὔτε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐμποδίσῃ τοῦτο. Ἐὰν βέβαια ἤθελεν εἰσέλθει εἰς τὴν συζήτησιν τῶν λεπτομερειῶν τῶν ἐξόδων, θὰ ἠδύνατο νὰ τῷ γεννηθῇ μία παρατήρησις, ἀλλ’ ὡς γενικὴ συζήτησις θὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις τῶν ἐσόδων. Ἡ κατανομὴ τῆς ὕλης νομίζω ὅτι εἶναι ἡ προσήκουσα, ὅπως γίνεται ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς. Τέσσαρα τμήματα εἶναι καλῶς ὡρισμένα. Ἐὰν ἐφέτος ἕνεκα τῆς σπουδῆς, τὴν ὁποίαν ἔχομεν νὰ τελειώσωμεν, κατορθώσωμεν νὰ συζητήσωμεν τὰ τέσσαρα τμήματα εἰς τέσσαρας ἡμέρας, θὰ εἶναι κατόρθωμα. Ἐὰν δὲν τὸ κατορθώσωμεν, δυνατὸν νὰ διαρκέσῃ ἡ συζήτησις δέκα ἡμέρας διὰ τὸ ἓν τμῆμα, δέκα ἡμέρας διὰ τὸ ἄλλο· οὔτε δυνάμεθα ἐκ τῶν προτέρων νὰ ὁρίσωμεν. Ὁ Κανονισμὸς κατανέμει τὴν ὕλην εἰς τέσσαρα τμήματα. Ἡ διάρκεια τῶν συζητήσεων θὰ κριθῇ ἐκ τῶν διαθέσεων τῆς Βουλῆς. Δύναται λοιπὸν ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ, ὅπως κηρυχθῇ κατεπείγουσα ἡ πρότασις περὶ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ψηφισθῇ σήμερον. Τὸ πρωὶ θὰ διανεμηθῇ τὸ τεῦχος τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν ὑπάρχωσι τοὐλάχιστον δύο–τρεῖς ῥήτορες ἕτοιμοι νὰ ἀρχίσωσιν ἀπὸ αὔριον τὴν συζήτησιν, θὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ αὔριον· ἂν ὄχι, τότε νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν Τετάρτην.

§482Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Προτιμότερον ἀπὸ αὔριον.

§483Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἶπον, ἐὰν εἶναι δύο–τρεῖς, οἱ ὁποῖοι θὰ καταναλώσωσι τοιοῦτον χρόνον, ἀρχίζομεν ἀπὸ αὔριον. Δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ἀπόφασιν διὰ τῆς πλειονοψηφίας, ἡ ὁποία νὰ πιέσῃ. Δι’ αὐτὸ λέγω νὰ ψηφισθῇ καὶ ἀρχίζομεν ἀπὸ αὔριον, ἐὰν ὑπάρχωσι ῥήτορες.

§484ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, Κύριοι, πρὸς ἀπομάκρυνσιν πάσης ἰδέας τυχὸν σχετικῆς πρὸς τοὺς φόβους, τοὺς ὁποίους ἐξεδήλωσεν ὁ κ. Νέγρης, εἶναι ὀρθὸν εἰς τὰ Ἐπίσημα Πρακτικὰ νὰ ἀναγραφῇ ἡ ἑρμηνεία ὅτι «ἐν τῇ συζητήσει τῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ περιλαμβάνεται ἡ γενικὴ συζήτησις αὐτοῦ», διότι αὐτὴ εἶναι καὶ ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν ἀποδίδω καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος εἰς τὸν Κανονισμόν.

§485Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Μάλιστα.

§486ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ κηρυχθῇ κατεπείγουσα καὶ νὰ ψηφισθῇ ἄνευ παραπομπῆς εἰς ἐπιτροπὴν ἡ πρότασίς μου;

§487ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§488ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γραμματεὺς ν’ ἀναγνώσῃ τὴν πρότασιν.

§489ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Εἰς τὸ ἄρθρον 55 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς προστίθεται τελευταῖον ἐδάφιον, τὸ ἑξῆς· «Ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων συζητεῖται κατὰ τὰ ἑξῆς τέσσαρα τμήματα· αʹ) Συζήτησις τῶν ἐσόδων· βʹ) Συζήτησις τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῶν Ὑπουργείων Ἐξωτερικῶν, Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν καὶ τῶν εἰδικῶν ταμείων τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου καὶ τῶν ἀρχαιοτήτων τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ ταμείου τῶν Φάρων καὶ Φανῶν· γʹ) Συζήτησις τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῶν Ὑπουργείων τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τοῦ θεσσαλικοῦ γεωργικοῦ ταμείου. δʹ) Συζήτησις τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν, τῆς Δικαιοσύνης, τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, καὶ τῶν εἰδικῶν ταμείων ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιίας, ἀρχαιολογικοῦ ταμείου καὶ τῶν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὑπαγομένων κληροδοτημάτων».

§490ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου». Ὁ κ. Μιχαλόπουλος. Ὁ κ. Π. Ἠλιόπουλος. Ὁ κ. Μερλόπουλος. Ἀπόντες. Ὁ κ. Ζαβιτσᾶνος.

§491Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Καίτοι φίλος καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας δὲν θὰ δυνηθῶ νὰ συμμορφωθῶ πρὸς τὴν παράκλησιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε, καὶ τοῦτο διότι τὸ μὲν ἔχω νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τὸ δὲ νὰ ἐκπληρώσω ἐπιτακτικὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον. Τοῦτο ὅμως ἔχω νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει ὅλοι οἱ ἄλλοι ἐγγεγραμμένοι ῥήτορες σκέπτονται νὰ παραιτηθῶσι τῆς συζητήσεως αὐτῆς, διὰ νὰ προηγηθῇ καὶ γίνῃ συζήτησις τῶν ἄρθρων, εἶμαι ἕτοιμος καὶ ἐγώ, ἀλλὰ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου, ἡ ὁποία δὲν θὰ εἶναι ἀπόψε.

§492ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαξίρης.

§493Κ. ΜΑΝΟΣ. Θὰ ὁμιλήσω δύο λέξεις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§494ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ παρῃτήθησαν οἱ ἄλλοι;

§495Κ. ΜΑΝΟΣ. Ὄχι· δὲν παραιτοῦμαι. Θὰ εἴπω δύο λέξεις.

§496Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, δὲν παραιτοῦμαι.

§497Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐὰν πρόκειται νὰ παραιτηθῶσιν ὅλοι, οὐδεμίαν καὶ ἐγὼ θὰ φέρω ἀντίρρησιν, ἀλλά, ἂν δὲν παραιτηθῶσιν οἱ ἄλλοι, θὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγώ.

§498Κ. ΜΑΝΟΣ. Μετὰ τὴν παράκλησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ὅπως οἱ ἀκολουθοῦντες τὴν Κυβέρνησιν Βουλευταὶ παραιτηθῶσι τοῦ λόγου, δὲν θέλω νὰ ἐπιμείνω διὰ μακρῶν ἐπὶ τῶν ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίων καὶ ἰδίως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ χωρισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ Δομπολείου κληροδοτήματος, χωρισμοῦ τὸν ὁποῖον θεωρῶ ὀρθὸν καὶ ὑπὸ τῶν πραγμάτων ἐπιβαλλόμενον. Διότι, καίτοι ὑπάρχουσιν οἱ ἰσχυριζόμενοι ὅτι ἡ ἔξαρσις τῆς παρ’ ἡμῖν ἐπιστήμης δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ μόνον διὰ τῆς ἱδρύσεως καὶ δευτέρου Πανεπιστημίου, ἐν τούτοις φρονῶ ὅτι τὸ πρῶτον πλῆρες Πανεπιστήμιον ἀπέτρεψεν ἱκανοὺς Ἕλληνας πολίτας ἀπὸ τῆς ἐπιδιώξεως ἐντίμων πρακτικῶν ἐπαγγελμάτων, ὥστε νὰ μὴ φρονῶ ὅτι εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἱδρύσεως καὶ δευτέρου τοιούτου πλήρους Πανεπιστημίου. Ἐπίσης νομίζω ὅτι ἡ καθιέρωσις ἑνὸς πρυτάνεως καὶ μιᾶς συγκλήτου διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ τε Καποδιστριακοῦ καὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου εἶναι ὀρθή· οὔτε δύναμαι νὰ φαντασθῶ ὅτι ἡ φρόνησις ἤθελεν ἀπολείπει τοσοῦτον τοὺς καθηγητὰς τοῦ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου, ὥστε νὰ καταχρασθῶσι τῆς ἐν τῇ συγκλήτῳ πλεονεκτικῆς αὐτῶν θέσεως πρὸς βλάβην τῶν συμφερόντων τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου.

§499Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Δὲν θὰ εἶναι διῃρημένα.

§500Κ. ΜΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι, ἐπειδὴ εἶναι τρεῖς σχολαί...

§501Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Ὥστε συνομολογεῖτε ὅτι διὰ τῶν προτεινομένων μέτρων δὲν ἱδρύεται νέον Πανεπιστήμιον.

§502Κ. ΜΑΝΟΣ. Δὲν ἱδρύεται, οὔτε δύναται νὰ ἱδρυθῇ κατ’ ἐμέ. Ἀλλά, ἐνῷ ὡς πρὸς ταῦτα θεωρῶ ὅτι ἔχουσιν ὀρθῶς τὰ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδια, ἐν τούτοις συντάσσομαι μὲ τὴν γνώμην ἐκείνων ἐκ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων, οἱ ὁποῖοι θεωροῦσιν αὐτὰ ἀρκούντως ἀνελεύθερα. Διότι, ὅπως παρετήρησάν τινες προλαλήσαντες, σκοπὸς τοῦ Πανεπιστημίου δὲν εἶναι μόνον ἡ διοχέτευσις γνώσεων πρὸς παρασκευὴν ἐπαγγελματιῶν· τὸ Πανεπιστήμιον εἶναι ἐπίσης ἐργαστήριον ἐπιστημονικῆς ἐρεύνης καὶ κύριος αὐτοῦ σκοπὸς εἶναι ἡ μόρφωσις ἐπιστημόνων. Διὰ δὲ τῶν διατάξεων τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου περὶ καθηγητῶν, περὶ ἐξετάσεων, περὶ διδασκαλίας, μεταβάλλεται σχεδὸν τὸ Πανεπιστήμιον εἰς εἶδος ἀνωτέρου Γυμνασίου. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν δι’ ὀλιγίστων τί γίνεται ἀλλαχοῦ. Ἐν Ἀγγλίᾳ τὰ Πανεπιστήμια τοῦ Ὄξφορδ καὶ τοῦ Καῖμπριτς διετήρησαν τὸν μεσαιωνικὸν αὐτῶν χαρακτῆρα. Ἀποτελοῦνται ἀπὸ πολλὰς αὐτοσυντηρήτους Σχολάς, αἵτινες εἶναι εἶδος μικρῶν Πανεπιστημίων τελείων. Εἰς τὰς Σχολὰς ταύτας δίδεται ἡ τελεία ἀγωγὴ ἡ προσήκουσα εἰς ἕνα κύριον καὶ κύριος αὐτῶν σκοπὸς εἶναι ἡ μόρφωσις χαρακτήρων. Εἰς τὰ Πανεπιστήμια ταῦτα ὀφείλει ἡ Ἀγγλία τὸ ὕψος, εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασεν ἐν τῷ ἀνθρωπισμῷ. Ἡ παρασκευὴ ἐπαγγελματιῶν καὶ ἡ μόρφωσις ἐπιστημόνων εἶναι ἐν αὐτοῖς ἐντελῶς δευτερεύων σκοπός. Ἐν Γερμανίᾳ τὰ Πανεπιστήμια πληροῦσι τὸν διπλοῦν σκοπὸν τοῦ Πανεπιστημίου, ἤτοι τῆς παρασκευῆς ἐπαγγελματιῶν, ἀλλὰ καὶ τῆς μορφώσεως ἐπιστημόνων, εἶναι δὲ καὶ ἐργαστήρια ἐπιστημονικῆς ἐρεύνης. Οἱ πλεῖστοι τῶν ἐν ταῖς ἐπιστήμαις διαπρεπόντων Γερμανῶν ἀνήκουσιν εἰς ἓν ἐκ τῶν πολλῶν αὐτῶν Πανεπιστημίων. Ἐν Γαλλίᾳ τὰ Πανεπιστήμια, διότι καὶ ἐκεῖ σήμερον ἀπὸ τοῦ 1895 ὑπάρχουσι Πανεπιστήμια καὶ ὄχι μόνον Σχολαί (facultés), τὰ Πανεπιστήμια εἶναι καθιδρύματα τοῦ Κράτους, κύριος δὲ σκοπὸς αὐτῶν εἶναι ἡ παρασκευὴ ὑπαλλήλων καὶ ἐπαγγελματιῶν. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸς ἐν ἀντιδράσει πρὸς τὴν πλήρη πανεπιστημιακὴν ἐλευθερίαν ἢ μᾶλλον ἀκολασίαν τοῦ παρελθόντος ἐπηρεάσθη ὑπὲρ τὸ δέον ἐκ τῶν ἐν Γαλλίᾳ ἰσχυόντων. Ἀλλὰ λησμονεῖ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ὅτι ἐν Γαλλία ἐκτὸς τῶν Πανεπιστημίων, τὰ ὁποῖα εἶναι κυρίως διδακτικὰ καὶ ἐξεταστικὰ σώματα, ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ τὸ Collège de France, ἡ École des Chartes ἢ École des hautes Études, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐργαστήρια ἐπιστημονικῆς ἐρεύνης, ἐνῷ παρ’ ἡμῖν, ἐὰν τὸ Πανεπιστήμιον, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ μονάκριβον ἐπιστημονικόν μας καθίδρυμα, καταβιβασθῇ εἰς τὸν ῥόλον Γυμνασίου, ἀποπνίγεται πλέον πᾶσα ἐπιστημονικὴ ἐν Ἑλλάδι ζωή, καὶ ἐὰν εἶναι πιθανὸν ὅτι σήμερον δὲν ὑπάρχουσιν ἐπιστήμονες ἐν Ἑλλάδι, εἶναι ὅμως βέβαιον ὅτι δὲν θὰ γεννηθῶσι τοιοῦτοι οὔτε εἰς τὸ μέλλον. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας, ὅπως δεχθῇ τροπολογίας τινάς, αἱ ὁποῖαι περιορίζουσι τὸ κάπως ἀνελεύθερον τῶν νομοσχεδίων. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου νὰ ὁμιλήσω εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§503ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κανονισμοῦ τῶν σχέσεων κολληγῶν καὶ ἰδιοκτητῶν ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. Παρακαλῶ νὰ δηλώσωσι ποῖοι θὰ ὁμιλήσωσι. Θὰ ὁμιλήσῃ ὅλον τὸ τάγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγεγραμμένον;

§504Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρῃτήθησαν ὅλοι.

§505Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι ἐγγεγραμμένος καὶ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας.

§506ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὔτε τὸ 1915 θὰ τελειώσωμεν. Ἐγὼ θὰ συμβουλεύσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον.

§507Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Θὰ τὸ ἀποσύρω.

§508ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μέχρι τῆς ὥρας εἶναι 80 ἐγγεγραμμένοι. Πρώτην φορὰν βλέπω τοῦτο. Ἐπιτρέπει ἡ Βουλὴ νὰ κηρύξω περατωμένην τὴν συζήτησιν;

§509Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἔχω ζητήσει τὸν λόγον.

§510Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὅλοι οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως νὰ παραιτηθῶσι.

§511ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλοι ἐδήλωσαν ὅτι παραιτοῦνται. Οἱ κύριοι Π. Ἠλιόπουλος, Π. Μερλόπουλος, Κ. Ζαβιτσᾶνος, Γ. Τσαξίρης, Λ. Κογεβίνας, Θ. Πετμεζᾶς, Τ. Ἠλιόπουλος, Ε. Κυταριόλος, Ἀ. Σκιαδαρέσης, Ἀ. Ῥοντήρης καὶ Δ. Κλάδης παραιτοῦνται.

§512Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι ἐγένετο μεγίστη κατάχρησις ὑπὸ τῶν ῥητόρων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ ἐγὼ παραιτοῦμαι.

§513Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Οἱ ἄλλοι συνάδελφοι ὡμίλησαν εἰς τὴν αʹ καὶ εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν· τώρα θὰ ὁμιλήσωμεν καὶ ἡμεῖς.

§514ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον, εἰς τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ κάμητε παρατήρησιν, ὁμιλεῖτε ἐν ἐκτάσει. Ὁ κ. Ε. Κουλουμβάκης ἔχει τὸν λόγον.

§515Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐκεῖνο, ὅπερ θὰ εἶχέ τις νὰ εἴπῃ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, συζητῶν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, θὰ ἦτο ἂν ἀπαιτεῖται καὶ ἐπιβάλλεται νὰ μεταρρυθμισθῇ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ τεθεὶς κατὰ τὸ ἔτος 1837. Καὶ ἐπὶ τούτου ἀναμφιβόλως οὐδεμία θὰ ὑπῆρχεν ἀντίρρησις, διότι παράδοξον μάλιστα εἶναι πῶς συνέβη, ὥστε τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικόν, τὸ ἱδρυθὲν ἵνα ἀποτελέσῃ ἓν πρότυπον Κράτος ἐν τῇ Ἀνατολῇ, πῶς συνέβη, λέγω, τὸ Κράτος τοῦτο νὰ διατηρήσῃ μέχρι τοῦ 1911 τὸν ὀργανισμὸν ἐκεῖνον. Δεύτερον ζήτημα τῆς κατ’ ἀρχὴν συζητήσεως ἔπρεπε νὰ εἶναι ὁ χωρισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου εἰς δύο. Τὸ ζήτημα ὅμως τοῦτο ἐξηρτᾶτο ἀπὸ ἄλλων ζητημάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ εἴχομεν ἢ μᾶλλον θὰ ἔχωμεν νὰ ἐξετάσωμεν τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Τό γε νῦν ἔχον δὲν εὑρίσκω προσήκουσαν τὴν συζήτησιν. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον ζήτημα τῆς κατ’ ἀρχὴν συζητήσεως, Κύριοι, κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶναι τὸ ἂν ἦτο ἐπιτετραμμένον, προσῆκον, ὠφέλιμον, ἦτο ὀρθόν, θὰ προσέθετον, ἦτο νοητὸν ἔτι νὰ συζητῶμεν τοιοῦτο νομοσχέδιον περὶ τοῦ Πανεπιστημίου, χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἐνώπιον ἡμῶν τὸ ἐκπαιδευτικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως.

§516Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἶναι ὅλα τὰ νομοσχέδια ἕτοιμα καὶ τυπωμένα.

§517Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὰ ὁποῖα ὅμως ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψει.

§518Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τὰ ἔχομεν, ἀλλὰ δὲν τὰ ὑπεβάλομεν, διότι δὲν ὑπῆρχε χρόνος. Θὰ ἐνόμιζον δ’ ὅτι ἀστειεύομαι πρὸ τῆς Βουλῆς, ἐὰν ὑπέβαλλον νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν πρόκειται νὰ ψηφισθῶσιν.

§519Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διότι δὲν δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ ταῦτα, ὅτι ἕκαστον τῶν κατωτέρω ἐκπαιδευτηρίων προώρισται βεβαίως, ἵνα ἐξυπηρετήσῃ ὡρισμένον τινὰ καὶ διακεκριμένον σκοπόν, ἀλλ’ ἐξ ἴσου ὅπως παρασκευάσῃ ἐκείνους, οἵτινες θὰ ἀνέλθωσι τὰς ὑψηλοτέρας βαθμίδας τῆς κλίμακος τῆς ἐκπαιδευτικῆς, καὶ θὰ ἔπρεπεν ἑπομένως νὰ ἴδωμεν κατὰ ποῖον τρόπον παρασκευάζονται ἐκ τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως οἱ εἰσαγόμενοι εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, διότι ἐκ τούτου ἠθέλομεν κρίνει ὁποῖόν τι πρέπει νὰ εἶναι τὸ Πανεπιστήμιον, ποῖαι πρέπει νὰ εἶναι αἱ ἕδραι αἱ δευτερεύουσαι, αἱ ἕδραι τῶν τακτικῶν καθηγητῶν καὶ αἱ ἕδραι τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν. Ἤδη, ἀφοῦ τοῦτο δὲν γίνεται, κατὰ τὴν γνώμην μου ἡ συζήτησις, λαμβανομένου μάλιστα ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὑπὸ τῶν ἀντιπολιτευομένων, μὴ ἀποτελούντων κόμμα πολιτικόν, δὲν θὰ ἀναπτυχθῇ πρόγραμμα πολιτικόν, ἑπομένως καὶ πρόγραμμα ἐκπαιδευτικόν, ἡ συζήτησις, λέγω, δὲν θὰ εἶναι ἀρτία, διότι ἡ συζήτησις, ἥτις προσήκει καὶ ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς, εἶναι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ὑποβαλλομένων νομοσχεδίων καὶ μόνων. Ἀρκοῦμαι, Κύριοι, νὰ δηλώσω πρὸς ὑμᾶς ὅτι εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες δὲν εἶναι ηὐχαριστημένοι ἐκ τῶν σχολείων, ἐκ τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως, διότι, π. χ, ἵνα δι’ ἐλαχίστων εἴπω, νομίζω ὅτι τὸ Γυμνάσιον παρ’ ἡμῖν καθ’ ὅσον μὲν ἀποβλέπει εἰς ἕνα σκοπόν, τὸν ὁποῖον αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ, ἔχει πολυτελῆ μαθήματα, καθ’ ὅσον δὲ πρόκειται νὰ παρασκευάσῃ ἐκείνους, οἵτινες θὰ ἀκολουθήσωσι μαθήματα εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, εἶναι τὸ Γυμνάσιον ἀσυγγνώστως ἐλαττωματικόν. Καταφανὲς εἶναι λοιπὸν ἐκ τούτου ὅτι ὁ λόγος μου θὰ εἶναι βραχύς, διότι δὲν ἔχω τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἔχω ἐνώπιόν μου, ἵνα συζητήσω. Ὡς ἔχει τὸ πανεπιστημιακὸν νομοσχέδιον, ὡς δύναταί τις νὰ τὸ κρίνῃ, αὐτὸ καθ’ ἑαυτό, προκειμένου περὶ τῆς ἐκτάσεως τῆς ὕλης, ἥτις θὰ διδάσκηται εἰς τὸ Πανεπιστήμιον κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην μου, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Ἰατρικὴ Σχολὴ πενιχρότατα ἱδρύεται, σκοποῦσα νὰ ὑπηρετήσῃ τόσους μεγάλους ἐθνικοὺς σκοπούς. Τὸ ἔλεγον καὶ πρὸ ἡμερῶν, ἐλάττωμα σπουδαιότατον εὑρίσκω εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι δὲν ἀπεδέχθη τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως ἱδρυθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν Τμῆμα Φυσιογραφικόν, ὅπως διδάσκωνται αἱ κατ’ ἐξοχὴν νεώτεραι ἐπιστῆμαι, αἵτινες θ’ ἀγάγωσιν ἡμᾶς ἐπὶ μᾶλλον εἰς ἰσορροπίαν πολιτισμοῦ πρὸς ἄλλα ἐξόχως προηγμένα Κράτη. Ἐν γένει δὲ καὶ εἰς τὰς ἄλλας Σχολὰς παρατηρεῖται ἡ αὐτὴ πενιχρότης, ὥστε Πανεπιστήμιον ἔθνους, ὅπερ ἐφώτισε τὸν κόσμον, ἔθνους, ὅπερ κρατεῖ ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ ἔχει ἀνάγκην νὰ κρατήσῃ τὴν ὑπεροχήν του ἐν παντὶ ὑπὲρ πᾶν ἄλλο, ἔθνους, τὸ ὁποῖον βλέπει τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ νὰ ἱδρύωσι καθ’ ἑκάστην Σχολὰς καὶ Πανεπιστήμια, διὰ τῶν ὁποίων διαφιλονεικοῦσι πρὸς ἡμᾶς τὴν ὑπεροχὴν τὴν πνευματικήν, μετὰ πολλῆς φειδοῦς νὰ παρέχῃ τὰ μέσα, ὥστε νὰ κρατῇ καὶ ἀποβλέπῃ μετ’ ἐλπίδος τὸ ἔθνος τὴν τοιαύτην νίκην. Αὐτὰ εἶναι τὰ βραχύτατα, τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω, ἔχων ἀφ’ ἑτέρου τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σεβασθῶ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ἥτις δὲν εἶναι διατεθειμένη ν’ ἀνεχθῇ μακροτέραν συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἀλλ’ ἁπλῶς εἰδικωτέραν πως ἐπὶ τῶν κεφαλαίων. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὴν διαίρεσιν καὶ παρ’ ἡμῖν τῶν καθηγητῶν εἰς τακτικοὺς καὶ ἐκτάκτους, τοὺς ἐκτάκτους δὲ διοριζομένους δι’ ἓν διάστημα ἑπταετές, δὲν γνωρίζω πόσον, μὲ 200 δραχ. μηνιαίως, μὲ μισθὸν δηλ. γλισχρότατον, μισθόν, ὅστις βεβαίως δὲν θὰ συντελῇ ἐπ’ ἐλάχιστον, ὅπως προσελκύωνται οἱ κάλλιστοι ὡς ἔκτακτοι καθηγηταὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ θὰ εἶναι ἢ οἱ ἐπιθυμοῦντες ἕνα τίτλον, ἵνα δημιουργήσωσιν ἓν στάδιον διὰ τοῦ τίτλου καὶ ὄχι διὰ τῆς ἱκανότητος αὐτῶν, ἢ ἄνδρες ἐμπνευσμένοι ἀληθῶς ὑπὸ τοῦ πρὸς τὴν ἐπιστήμην ἔρωτος καὶ τοὺς ὁποίους τὸ Κράτος θὰ παραλαμβάνῃ ἐπὶ μίαν ἑπταετίαν καὶ ἀκολούθως θὰ τοὺς ῥίψῃ εἰς τὰς ὁδοὺς ἀχρησιμοποιήτους, ἀπογοητευμένους, ἀδυνατοῦντας μάλιστα νὰ ἐργασθῶσι, διότι συνήθως πολλάκις οἱ ἐμπνευσμένοι ἀκριβῶς ὑπὸ τοῦ ἔρωτος πρὸς τὴν ἐπιστήμην εἶναι καὶ οἱ εὐκολώτερον ἀπογοητευόμενοι.

§520Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ δύνανται νὰ γίνουν τακτικοί.

§521Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ναί, ἀλλ’ ὑποβαλλόμενοι εἰς ἄλλας διατυπώσεις καὶ εὑρίσκοντες πάντοτε ἴσως τὴν θύραν κλειστήν, διότι θὰ ἔχῃ κλείσει ταύτην ὁ τακτικὸς καθηγητής. Ἡ γνώμη μου εἶναι νὰ διαιρεθῶσιν αἱ ἕδραι εἰς κυρίας καὶ δευτερευούσας καὶ νὰ διορίζωνται πασῶν τῶν ἑδρῶν οἱ καθηγηταὶ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ νὰ λαμβάνωσι μισθὸν οὐχὶ πολὺ κατώτερον οἱ μὲν τῶν δέ. Ἐὰν εἶναι πάντες οἱ καθηγηταὶ διαρκεῖς, ὡς οἱ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τακτικοί, θὰ εἶναι δυνατὸν καὶ νέαι τακτικαὶ ἕδραι νὰ ἱδρυθῶσι καὶ νέαι ἔκτακτοι κύριαι, ὡς ἐγὼ λέγω, καὶ δευτερεύουσαι, καὶ μία δευτερεύουσα ἕδρα, εἴτε ἕνεκα τῆς προαγωγῆς τοῦ κλάδου τῆς ἐπιστήμης, τὴν ὁποίαν ἐξυπηρετεῖ, εἴτε ἕνεκα ἐξόχου ἱκανότητος ἑνὸς καθηγητοῦ, νὰ προαχθῇ εἰς ἕδραν κυρίαν, οὕτως ἐνόουν τὰ πράγματα. Ἐπίσης ἀντίρρησιν ἔχω ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐνιαυσίους ἐξετάσεις, διότι, μὰ τὸν Δία, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς θὰ κατορθωθῶσιν αἱ ἐτήσιαι ἐξετάσεις νὰ γίνωνται. Τὸ Πανεπιστήμιόν μας ἔχει Σχολάς, ἐν ταῖς ὁποίαις φοιτῶσιν οἱ φοιτηταὶ κατὰ χιλιάδας· ἡ Ἰατρικὴ νομίζω ὅτι συνέβη νὰ ἔχῃ πλέον τῶν 1500, πολὺ δὲ πλείονας ἡ Νομική. Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξετάζωνται χιλιάδες φοιτητῶν κατ’ ἔτος, νὰ ἐξελέγχωνται τὰ γραπτά των ἢ νὰ ἐξετάζωνται προφορικῶς· δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐννοήσω. Περίεργον θὰ ἦτο νὰ ἐξετάζηται ὁ φοιτητὴς κατὰ Μάρτιον, διὰ νὰ κριθῇ ἂν καλῶς ἔπραττε σπουδάζων εἰς ὡρισμένην τάξιν ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου. Περίεργον θὰ ἦτο τοῦτο ὄχι μόνον διὰ τὸν φοιτητήν, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς γονεῖς του ἀκόμη. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀκατόρθωτον καὶ πρέπει νὰ σκεφθῆτε ὅτι πρέπει νὰ διαγράψητε τὴν διάταξιν ταύτην. Ἐπίσης ἡ ἀντίρρησίς μου ὑπῆρξεν ὅσον ἀφορᾷ τὸν εἰσηγητήν, ἀλλὰ τὸ θέμα τοῦτο νομίζω ὅτι τὸ ἔχω ἐξαντλήσει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ δὲν σκοπεύω νὰ τὸ ἐπαναλάβω. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις καὶ περὶ ἑνὸς θεσμοῦ, προκειμένου περὶ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Ἀνωτάτου Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀντιτάσσομαι ἐξ ὅλης ψυχῆς. Θὰ ἔλεγον δ’ ὅτι τὸ ἀνώτατον αὐτὸ συμβούλιον μοὶ ἐπενθυμίζει τὸν «Ἐκπαιδευτικὸν ὅμιλον», περὶ τοῦ ὁποίου τοσοῦτος ἐγένετο λόγος. Ἔλεγον καὶ τότε ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς δικηγόροι, ἰατροί, ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης συνήρχοντο ἐπὶ τὸ αὐτό, ὅπως καταρτίσωσι πρόγραμμα ἐκπαιδευτικόν. Αὐτὸ τοῦτο διατάσσει καὶ ἡ ἐπιτροπὴ διὰ τοῦ θεσμοῦ, τὸν ὁποῖον προτείνει. Καθηγηταὶ ἐφ’ ὅλων τῶν Σχολῶν καὶ λόγιοι γράφοντες χρονογραφήματα εἰς τὰς ἐφημερίδας, συνηθέστατα μαλλιαρά, θὰ συνέρχωνται ν’ ἀποφαίνωνται περὶ ὅλων τῶν ἐκπαιδευτικῶν ζητημάτων καὶ θὰ εἶναι καὶ εἷς σύμβουλος Ἐπικρατείας καὶ θὰ εἶναι καὶ ὁ νομικὸς σύμβουλος καὶ θὰ εἶναι καὶ εἷς στρατιωτικὸς καὶ θὰ καταρτίζωνται τὰ προγράμματα τὰ ἐκπαιδευτικά! Ἀντιτάσσομαι λοιπὸν ἐξ ὅλης ψυχῆς ὅσον ἀφορᾷ τὸν θεσμὸν τοῦτον. Σπανιώτατα μὲ ἤκουσεν ἡ Βουλὴ ἐπαναλαμβάνοντα ὅ,τι ἂν εἶπον πρότερον, ἐν τούτοις τὴν ἑσπέραν ταύτην, προκειμένου περὶ τόσῳ σημαντικοῦ νομοσχεδίου, θεωρῶ ὑποχρέωσίν μου νὰ δηλώσω καὶ αὖθις ὅτι ἀτόπως ἔρχεται πρὸς συζήτησιν πανεπιστημιακὸν νομοσχέδιον, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἡ Βουλὴ ὑπ’ ὄψει πάντα τὰ νομοσχέδια τὰ κανονίζοντα τὸ ὅλον ἐκπαιδευτικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως. Ὡσαύτως θεωρῶ ὑποχρέωσίν μου νὰ δηλώσω ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ πανεπιστημιακὸν ἱδρύει παρ’ ἡμῖν Πανεπιστήμιον, ὅπερ δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς προσδοκίας καὶ τοὺς πόθους τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους.

§522Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, εἰλικρινῶς ἐπιθυμῶν ἵνα ἀποκτήσῃ τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον ὀργανισμὸν ἀνώτερον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἤδη κατέχει, ὀργανισμὸν ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὰς νεωτέρας βλέψεις καὶ τοὺς ἀνωτέρους σκοπούς, τοὺς ὁποίους συνδέει ἡ ἐπιστημονικὴ καὶ διανοητικὴ κοινωνία τῆς σήμερον πρὸς τὴν λειτουργίαν τοῦ Πανεπιστημίου, βλέπω μετ’ εὐχαριστήσεως ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς μετὰ φιλεργίας ἐργασθεὶς κατήρτισε τὸ παρὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον διὰ πολλῶν ἐκ τῶν λεπτομερειῶν αὐτοῦ ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς τάσεις καὶ τὴν ἐπιθυμίαν πρὸς διόρθωσιν τῶν ἀτόπων, τὰ ὁποῖα παρετηρήθησαν κατὰ τὸ παρελθὸν ἐν τῇ λειτουργίᾳ τοῦ Πανεπιστημίου μας. Ἐν τούτοις, ἐνῷ ἀναγνωρίζω τὴν φιλότιμον προσπάθειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, δὲν δύναμαι νὰ εἶμαι σύμφωνος μετ’ αὐτοῦ ὡς πρὸς γενικάς τινας ἰδέας, αἵτινες διαπνέουσι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Καὶ πρῶτον κατ’ ἀρχὴν εἶμαι ἐναντίος τῆς ἰδέας τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ κληροδοτήματος Δομπόλη ὑπὲρ τοῦ ἤδη ὑφισταμένου Πανεπιστημίου, διότι δὲν πρέπει νὰ λανθάνῃ ὑμᾶς ὅτι δημιουργοῦμεν μὲν τύποις δύο Πανεπιστήμια, κατ’ οὐσίαν ὅμως συγχωνεύομεν ἁπλῶς μίαν περιουσίαν εἰς τὴν ἤδη ὑπάρχουσαν περιουσίαν τοῦ Πανεπιστημίου. Οἱ τύποι εἶναι ὅτι δημιουργοῦμεν δύο διάφορα νομικὰ πρόσωπα, ἀλλ’ ἡ οὐσία εἶναι ὅτι μία περιουσία, ἡ τοῦ ὑφισταμένου ἤδη Πανεπιστημίου, ἐπαυξάνεται διὰ τῆς περιουσίας τοῦ κληροδοτήματος τοῦ Δομπόλη. Δὲν εἶμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ θελήσω νὰ ζητήσω νομικὰς παρατυπίας εἰς τὴν τοιαύτην χρῆσιν τοῦ κληροδοτήματος. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ προσελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ἦτο τὸ ἐκ τῆς διαθήκης ἀπορρέον δικαίωμα ἀναμίξεως τῆς Ῥωσικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Πανεπιστημίου. Τὸ ζήτημα ὅμως τοῦτο ἐξωμαλύνθη καὶ δὲν ἔχομεν εἰμὴ λόγους εὐγνωμοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ῥωσικῆς Αὐτοκρατορίας διὰ τὴν παραίτησιν αὐτῆς ἀπὸ δικαιώματας, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο μὲν κατὰ τὴν διαθήκην νὰ ἐνασκήσῃ αὕτη, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον φυσικῶς προσέκρουεν εἰς τὴν κυριαρχίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Δὲν εἶμαι λοιπὸν ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ θελήσω νὰ ἀνεύρω τυπικὰς ἀκυρότητας ἢ αἰτιάσεις κατὰ τῆς προτεινομένης χρησιμοποιήσεως τοῦ κληροδοτήματος, αἰσθάνομαι ὅμως τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐπιμείνω ὅτι λόγοι σκοπιμότητος ἐπιβάλλουσιν, ὅπως ἡ περιουσία Δομπόλη παραμείνῃ ἄθικτος διὰ τὸν σκοπὸν τῆς συστάσεως τοῦ δευτέρου Πανεπιστημίου. Σημειώσατε ὅτι ἀναχωρῶ ἐκ τῆς ἀρχῆς ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ ὑφιστάμενον Πανεπιστήμιον νὰ λειτουργήσῃ καλῶς, μὲ πλήρη οἰκονομικὴν ἐπάρκειαν, λαμβανομένων ὅμως ἄλλων μέτρων, ἓν ἐκ τῶν ὁποίων, ὡς ὑπέδειξε καὶ ἕτερος συνάδελφος, εἶναι τὸ τῆς εἰδικῆς φορολογίας τῶν δημοτῶν Ἀθηνῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι συμφέροντα καὶ ὠφελείας ἐκ τῆς ἐν τῇ πόλει των λειτουργίας τοῦ Πανεπιστημίου. Εἶπον ὅτι θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ διατηρηθῇ ἡ περιουσία Δομπόλη, ἵνα διατεθῇ ἐν καιρῷ πρὸς ἵδρυσιν δευτέρου Πανεπιστημίου, καὶ ὑπὲρ τῆς γνώμης ταύτης συνηγοροῦσι πολλοὶ λόγοι, τοὺς ὁποίους πάντας δὲν θέλω νὰ ἐκθέσω, διότι τοὺς εἶπον ἤδη ἄλλοι ἀξιότιμοι συνάδελφοι, θέλω ὅμως ἐξάρει τὸν ἑξῆς. Ὅτι συμφέρει διὰ τῆς ἱδρύσεως δευτέρου Πανεπιστημίου νὰ δημιουργήσωμεν καὶ δεύτερον ἐπαρχιακὸν κέντρον διανοητικῆς κινήσεως, οὕτως ὥστε ἡ διανοητικὴ κίνησις τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας νὰ μὴ ἀπορροφᾶται εἰς τὴν ζωὴν τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ νὰ ὑπάρχῃ ἰσορροπία τῶν διανοητικῶν δυνάμεων ἐπαρχιῶν καὶ πρωτευούσης. Οἱ Γερμανοὶ καυχῶνται, διότι χάρις εἰς τὰ Πανεπιστήμιά των δὲν παρουσιάζουν παρ’ αὐτοῖς αἱ ἐπαρχίαι τὴν ἰδιαιτέραν χονδροειδῆ, ἐπαρχιωτικήν, διανοητικὴν καὶ ἠθικὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία παρατηρεῖται εἰς ἐπαρχίας ἄλλων Κρατῶν, ὑπολειπομένας τῶν πρωτευουσῶν. Τὰ Πανεπιστήμια εἶναι ἐκεῖνα, ἅτινα μεταλαμπαδεύουσι πανταχοῦ τῆς Γερμανικῆς αὐτοκρατορίας τὰ φῶτα τῶν ἐπιστημῶν καὶ τὰ συμφυῆ πρὸς τὰς ἐπιστήμας γενναῖα αἰσθήματα. Προκειμένου νὰ ἱδρυθῇ δεύτερον Πανεπιστήμιον κηρύσσομαι ἀπεριφράστως ὑπὲρ τῆς ἰδέας ὅτι ὁ κατάλληλος τόπος διὰ τὸ δεύτερον Πανεπιστήμιον, ὅταν ἐπιστῇ ὁ χρόνος τῆς χρησιμοποιήσεως τῆς περιουσίας Δομπόλη, εἶναι ἡ Κέρκυρα. Δύο εἶναι κατ’ ἐμὲ οἱ κυριώτατοι λόγοι, οἱ συνηγοροῦντες ὅπως ἐν Κερκύρᾳ ἱδρυθῇ τὸ δεύτερον Ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον καὶ διαφυλαχθῇ πρὸς τοῦτο ἡ περιουσία Δομπόλη. Ὁ πρῶτος λόγος εἶναι ἱστορικός, τὸν ὁποῖον ἀνέπτυξε μετὰ θέρμης καὶ ποιητικώτατα παραστήσας τὰ πράγματα ὁ σεβαστὸς καὶ ἀγαπητὸς συνάδελφος κ. Μαβίλης. Ἡ Κέρκυρα εἶχε τὴν Ἰόνιον ἀκαδημίαν καὶ ἀπώλεσε ταύτην θελήσασα νὰ ἑνωθῇ μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος. Εἶναι λοιπὸν δίκαιον, ὅπως εἰς ἀντικατάστασιν παράσχωμεν εἰς τὴν Κέρκυραν τὸ δεύτερον Πανεπιστήμιον. Ἔχει ἱστορικὰ δικαιώματα ἡ Κέρκυρα καὶ διὰ τὸν λόγον ὅτι ἐκεῖ ἤκμασαν τὸ πάλαι τρεῖς ἀκαδημίαι, συγκρατήσασαι τὸ διανοητικὸν ἐπίπεδον τῆς Ἑπτανήσου εἰς σημεῖον ἐπίφθονον διὰ τοὺς ἄλλους Ἕλληνας. Τί δὲ ὀφείλομεν εἰς τὴν τελευταίαν ἀκαδημίαν τοῦ Γκύλφορδ καὶ πόσον προήγαγεν αὕτη τὴν διανοητικότητα ἐν Ἑλλάδι, κατανοεῖ εὐχερῶς πᾶς τις ἀναμιμνησκόμενος τῶν ὀνομάτων τῆς πλειάδος τῶν Ἰονίων θεολόγων, φιλολόγων, φιλοσόφων, ἰατρῶν, νομικῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ἱστορικοῦ λόγου συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς Κερκύρας καὶ ἄλλος οὐχὶ ἥσσονος σπουδαιότητος λόγος. Προκειμένου νὰ ἔχωμεν δύο Πανεπιστήμια, τὸ ἓν τῶν ὁποίων ἐπιβάλλεται νὰ ἱδρύσωμεν εἰς ἐπαρχιακὴν πόλιν, ἡ προτίμησις θέλει ἀνήκει εἰς τὴν πόλιν, ἥτις παρουσιάζει διανοητικὴν ἀτμόσφαιραν ἱκανὴν διὰ νὰ ἀναπτυχθῇ ἐν αὐτῇ ἀκαδημαϊκὸς βίος. Οὐδεμίαν ἐκ τῶν ἐπαρχιακῶν πόλεων τῆς Ἑλλάδος ἀδικῶ, ἀλλ’ ἀναντίρρητον μοὶ φαίνεται ὅτι διανοητικὴ ἀτμόσφαιρα ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν ὑπάρχει κατ’ ἐξοχὴν ἐν Κερκύρᾳ.

§523ΑΝ. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε, κύριε συνάδελφε; Ὁ μακαρίτης Δομπόλης δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἶχε τὴν Κέρκυραν ὑπ’ ὄψει του, ἡ ὁποία δὲν ἦτο Ἑλληνική, διότι, ὅτε συνέταξε τὴν διαθήκην του, ἡ Κέρκυρα ἦτο μέρος τῆς Ἀγγλικῆς Πολιτείας.

§524Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τώρα ἀνεξαρτήτως τοῦ ζητήματος τῆς χρησιμοποιήσεως τῆς περιουσίας Δομπόλη δύναταί τις νὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν κατὰ τῶν γενικῶν ἀρχῶν τοῦ νομοσχεδίου ὅσον ἀφορᾷ αὐτὴν ταύτην τὴν ὀργάνωσιν τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀναντίρρητον εἶναι ὅτι τὰ τοῦ Πανεπιστημίου πράγματα κατὰ τὴν τελευταίαν τεσσαρακονταετίαν εἶχον περιέλθει εἰς κατάστασιν λυπηρὰν καὶ δὲν ἐλειτούργει τοῦτο εἰς τρόπον οἷον θὰ ἐπεθύμει ἡ Ἑλληνικὴ ψυχὴ καὶ θὰ ἐπεθύμουν αἱ Ἑλληνικαὶ καρδίαι. Πολλαὶ αἰτίαι συνετέλεσαν καὶ προσωπικαὶ καὶ πραγματικαί. Ἀναγκαῖαι δὲ κατέστησαν καὶ ἡ ἐκκαθάρισις τοῦ προσωπικοῦ ἀπὸ τῶν ἀναξίων μελῶν καὶ ἡ ἐπὶ νέων βάσεων ἀνοικοδόμησις τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου. Τὴν πρώτην ἐπεχείρησεν ἡ Ἐπανάστασις, τὴν δευτέραν ἐπιχειρεῖ ἡ Ἀνόρθωσις. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, δὲν δύναταί τις νὰ ἀπεκδέχηται ὅτι θὰ προέλθῃ τὸ μέγιστον καλόν, τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ προέλθῃ, ἐὰν ἠκολουθοῦντο ἄλλαι ἀρχαὶ ἐν τῇ διατυπώσει τοῦ νομοσχεδίου. Φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον καὶ μετὰ τὴν ὀργάνωσιν, τὴν ὁποίαν εἰσηγεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας, δὲν θὰ κατακτήσῃ ἐν τῇ κοινωνίᾳ τὴν θέσιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν εἰς παλαιοτέραν ἐποχὴν εἶχεν. Ὀφείλω ὅμως εὐθὺς ἀμέσως νὰ δηλώσω ὅτι ἓν ἐκ τῶν αἰτίων, ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατακτήσῃ τὸ Πανεπιστήμιον τὴν ἐξέχουσαν θέσιν, ἣν κατεῖχεν εἰς παλαιοτέρας ἐποχάς, εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ μᾶς κάμνῃ νὰ μὴ ἀπελπιζώμεθα. Τὸ ἓν τῶν αἰτίων—καὶ τὸ φαινόμενον τοῦτο παρετηρήθη καὶ εἰς ἄλλα Κράτη—εἶναι ἡ ἀναντίρρητος ἀνύψωσις τοῦ διανοητικοῦ ἐπιπέδου τῆς ὅλης κοινωνίας, εἰς τρόπον ὥστε ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν ἀνύψωσιν τοῦ διανοητικοῦ ἐπιπέδου τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας τὸ Πανεπιστήμιον κατ’ ἀνάγκην νὰ φαίνηται ὑστεροῦν. Ἡ διανοητικὴ ἀνύψωσις τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας ὀφείλεται ἐν μέρει εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸ Πανεπιστήμιον, ἐν μέρει εἰς τὴν μεταλαμπάδευσιν φώτων ἐξ Ἑσπερίας, κατὰ μέγα ὅμως μέρος εἰς τὸν τύπον καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου. Τὰ Πανεπιστήμια ἄλλοτε εἶχον ὑπέροχον θέσιν καὶ ἦσαν οἱ τηλαυγεῖς φάροι τῶν κοινωνιῶν· τότε αἱ κοινωνίαι ὑστέρουν διανοητικῶς. Ἀλλ’ ἦλθεν ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν φαινομενικῶς παρήκμασαν τὰ Πανεπιστήμια καὶ παρετηρήθη ὅτι εἶχον ἐξ ἀντιθέτου ἀναπτυχθῆ ἡ κοινωνία. Κέντρα μεγάλα οἰκονομικὰ εἶναι κέντρα, εἰς τὰ ὁποῖα καταβάλλεται διανοητικὴ ἐργασία μεγάλη, ἡ ὑλικὴ δὲ ἀνύψωσις τῆς κοινωνίας, ὁ σχηματισμὸς βιομηχανιῶν, ὁ σχηματισμὸς οἰκονομικῶν ἑνώσεων, ὁ σχηματισμὸς Τραπεζῶν δὲν εἶναι δυνατὸν εἰμὴ νὰ μετριάσωσι διὰ τῆς ἰδίας ἀκτινοβολίας καὶ νὰ ἐπιφέρουν ἐλάττωσιν τῆς ἀκτινοβολίας τοῦ Πανεπιστημίου. Ἡ ἐκ τοῦ τύπου ἐκπορευομένη ἀκτινοβολία εἰς πολιτικάς, φιλολογικάς, ψυχολογικὰς καὶ παντοειδεῖς ἄλλας μελέτας δὲν εἶναι δυνατὸν εἰμὴ νὰ μετριάσῃ τὴν ἀκτινοβολίαν τοῦ Πανεπιστημίου. Τὸ σπουδαιότερον ὅμως εἶναι ἡ ἐργασία ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις. Καὶ εἰς τὴν Γερμανίαν ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ πολιτεύματος τὰ Πανεπιστήμια ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ Κοινοβούλια θεωροῦνται ὑπολειπόμενα. Δὲν δύναταί τις δὲ παρὰ νὰ συμφωνήσῃ μετ’ ἐμοῦ, ἐὰν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν καταβολὴν διανοητικῆς ἐργασίας, ἡ ὁποία ἐγένετο καὶ ἐν τῷ ἡμετέρῳ Κοινοβουλίῳ κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη. Αἱ ἐκθέσεις ἐπιτροπῶν ἐπὶ διοικητικῶν πραγμάτων, αἱ ἐκθέσεις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, αἱ ἐκθέσεις ἐπὶ διαφόρων νομοσχεδίων, εἶναι τόσαι ἐπιστημονικαὶ ἐργασίαι, αἱ ὁποῖαι μετρούμεναι πρὸς τὰς ἐργασίας τοῦ Πανεπιστημίου ἀναγκάζουσιν εἰς κρίσεις καὶ συγκρίσεις ἀποβαινούσας πολλάκις ἐναντίον τοῦ Πανεπιστημίου. Τὸ φαινόμενον λοιπὸν τῆς σχετικῆς μειονεξίας τοῦ Πανεπιστημίου, ἐφ’ ὅσον συνδέεται πρὸς τὸ ἐκτεθὲν φυσιολογικὸν αἴτιον τῆς προόδου τῆς κοινωνίας, θὰ παρατηρῆται καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ἡ κατάστασις δὲν θὰ διορθωθῇ, πρέπει δὲ νὰ εὐχώμεθα νὰ μὴ διορθωθῇ, διότι πρέπει ἡ πνευματικὴ κίνησις ἐν τῇ κοινωνίᾳ νὰ ἐξακολουθήσῃ διαρκῶς προοδεύουσα.

§525Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Αὐτὸ θὰ γίνῃ διὰ τοῦ δευτέρου Πανεπιστημίου εἰς τὴν Κέρκυραν, διὰ νὰ προοδεύσῃ ὁ μαλλιαρισμός.

§526Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἀλλά, ἐὰν ὑπάρχῃ ἓν αἴτιον φυσιολογικῶς ἐξηγοῦν τὴν ἐν συγκρίσει πρὸς παλαιοτέρας ἐποχὰς μειονεκτικὴν θέσιν τοῦ Πανεπιστημίου, εἶναι ὅμως ἐξ ἄλλου ἀναντίρρητον ὅτι μέγα μέρος τῶν ἀτελειῶν τοῦ Πανεπιστημίου μας καὶ τῆς λειτουργίας αὐτοῦ κατὰ τὸ παρελθὸν ὀφείλεται εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸ Πανεπιστήμιον, εἰς τὸ ὅτι αὐτὸ τοῦτο τὸ Πανεπιστήμιον δὲν παρηκολούθησε τὴν πρὸς τὰ πρόσω ἐξέλιξιν τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, δὲν παρηκολούθησε τὴν διστακτικὴν πρόοδον αὐτῆς. Ἐφ’ ὅσον ἴσχυεν ὁ παλαιὸς ὀργανισμός, ἐφ’ ὅσον ἴσχυον αἱ δυνάμεις αὐτοῦ δημιουργηθεῖσαι καὶ ἀποκρυσταλλωθεῖσαι ἀντιλήψεις τοῦ παρελθόντος, δὲν ἦτο δυνατὸν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον νὰ προσεταιρισθῇ ἐκ τῆς ἔξω κοινωνίας νέας μεγάλας δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι νὰ τονώσωσι τὰς Σχολὰς καὶ αἱ ὁποῖαι νὰ κάμωσιν, ὥστε αἱ Σχολαὶ νὰ παρακολουθῶσι τὴν πρόοδον τὴν κοινωνικὴν καὶ νὰ ἵστανται ὑπεράνω τῆς κοινωνίας. Ἡ μὴ ἀνανέωσις τῶν δυνάμεων τοῦ Πανεπιστημίου διὰ τῆς προσλήψεως τῶν μεγάλων διανοητικῶν δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον εἰς τὴν κοινωνίαν, ὠφείλετο κατὰ μέγα μέρος εἰς τὴν ἀντίληψιν τὴν ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ παλαιοῦ ὀργανισμοῦ δημιουργηθεῖσαν εἰς τοὺς καθηγητὰς τῶν Σχολῶν, ὅτι οὗτοι ἅμα διοριζόμενοι καθηγηταὶ ἀπέκτων δικαιώματα ἐπὶ τῶν ἑδρῶν, δικαιώματα ἰδιοκτησίας ἀναφαίρετα καὶ κληρονομικά, καὶ ὄχι ὅτι διωρίζοντο λειτουργοὶ πρὸς πραγματοποίησιν ἀνωτέρων σκοπῶν. Ὅτε εἶχον κατακτήσει πλέον τὰ δικαιώματά των, ἐφησύχαζον καὶ τὸ πολὺ πολὺ προσεπάθουν νὰ διαφυλάξουν τὴν διατήρησιν τῶν δικαιωμάτων των ὑπὲρ τῶν συγγενῶν των, ὑπὲρ τῶν εὐνοουμένων των. Ἀνεπτύχθη ὁ νεποτισμὸς ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ, νεποτισμός, ὁ ὁποῖος διὰ τοὺς γνωρίζοντας τὰ πράγματα ἀπέβη ὀλεθριώτατος διὰ τὴν διάδοσιν καὶ πρόοδον τῶν ἐπιστημῶν. Ἐπληρώθησαν αἱ ἕδραι ἀπὸ ξυλοσχίστας ἀνεψιοὺς καὶ ἄλλαι συνεστάθησαν πρὸς ἐξοικονόμησιν συγγενῶν καὶ φίλων. Τὰ πάντα ὑπὲρ τῶν καθηγητῶν, ἐλάχιστα ὑπὲρ τοῦ Πανεπιστημίου. Ἐκτὸς ὅμως τῆς αἰτίας ταύτης, ἥτις ἐκράτησε μακρὰν τοῦ Πανεπιστημίου τὰς ἀρτιωτέρας διανοητικὰς δυνάμεις τοῦ Ἔθνους, συνετέλεσε πρὸς τοῦτο καὶ ἡ ἄλλη αἰτία, ὅτι δὲν παρείχοντο εἰς τοὺς καθηγητὰς ἀμοιβαὶ ἐπαρκεῖς, ὥστε νὰ προσελκύσωσι πρὸς τὸ Πανεπιστήμιον τοὺς ἀνθρώπους τοὺς διακρινομένους ἐν τῇ ἰδιωτικῇ αὐτῶν δράσει καὶ πείσωσιν αὐτούς, ὅπως ἀφοσιωθῶσιν ἐφεξῆς εἰς μόνην τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς ἐπιστήμης. Ὅτε συνεπείᾳ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν, ἡ ζωὴ κατέστη δαπανηρά, αἱ διανοητικαὶ δυνάμεις ἔφυγον ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου, ἀνεπτύχθη οὕτως εἰπεῖν μία κεντρόφυξ δύναμις, ἡ ὁποία ἐξώθησε μεγάλους διδασκάλους ἔξω τοῦ Πανεπιστημίου, ἵνα ἀποδυθῶσιν εἰς τὸν ἐλεύθερον ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος ἀμείβει καὶ δικαίως καὶ γενναίως τοὺς ἀξίους ἐπιστήμονας. Ἐπεβάλλετο λοιπὸν διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἀμοιβῶν νὰ δημιουργηθῇ μία ἀντίστοιχος κεντρομόλος δύναμις πρὸς προσέλκυσιν καὶ συγκράτησιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῶν ἀξίων ἐπιστημόνων. Δυστυχῶς οὐδεμία καταβάλλεται μέριμνα ἐκ μέρους τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργοῦ τοιαύτη, ὅπως αἱ ἐκτὸς τοῦ Πανεπιστημίου δρῶσαι ἐπιστημονικαὶ ἀξίαι πεισθῶσι νὰ θυσιάσωσι τὴν δρᾶσιν αὐτῶν τὴν ἰδιωτικὴν καὶ ἀφοσιωθῶσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς φέρεται καὶ αὐτὸς πρὸς τὴν ἀνωτάτην ἐκπαίδευσιν ὡς μητρυιά· ὄχι δὲ μόνον πρὸς τὴν ἀνωτάτην ἐκπαίδευσιν καθ’ ἑαυτήν, ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτοὺς τοὺς φοιτητάς, δι’ οὓς διατηρεῖ τὴν ὑπάρχουσαν φορολογίαν τῶν ἀκαδημαϊκῶν τελῶν πρὸς κάλυψιν ἐξόδων οὐχὶ τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ τῆς μέσης καὶ τῆς κατωτάτης ἐκπαιδεύσεως.

§527Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Δι’ ἀνάγκας τοῦ Κράτους.

§528Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τὰ Κράτη ὅμως τὰ πεπολιτισμένα εἰσφέρουσι γενναίως αὐτά, ὅπως εἰς τὰ Πανεπιστήμια ἱδρύωνται ὑποτροφίαι διὰ τοὺς φοιτητάς.

§529Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. 588,000 δραχμῶν ἀναγράφονται ὡς ἔξοδα, ἐκ τῶν ὁποίων ἐδαπανήθησαν 388,000 διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν δημοτικῶν σχολείων.

§530Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Αἱ 588,000 εἶναι ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ μόνον, τὸ δὲ ἄλλο ποσὸν εἶναι ἐκ τῶν λόγῳ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, τὰ ὁποῖα διατίθενται ὑπὲρ διαφόρων σκοπῶν. Τὸ ποσὸν λοιπὸν εἶναι 588,000 δραχμῶν, τὸ δὲ Κράτος δαπανᾷ διὰ τὸ Πανεπιστήμιον 670.000 δραχμῶν. Δὲν ἔχετε ἀνάγκην, ἔχετε τὸν Προϋπολογισμὸν πρὸ ὑμῶν· ἀνοίξατε ἐκεῖ, ἵνα ἴδητε ὅτι εἶναι ἀναγεγραμμέναι.

§531Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Αἱ δαπάναι δὲν ἀναγράφονται εἰς τὸ Πανεπιστήμιον.

§532Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐτελειώσατε; Εἰς τὸ σημεῖον τῶν ἀμοιβῶν τῶν καθηγητῶν βλέπω ὅτι δὲν καταβάλλεται ἡ προσήκουσα μέριμνα ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐξάνει τοὺς ἤδη κεκανονισμένους μισθοὺς καὶ αὐτοὺς καθ’ ἑαυτοὺς καὶ διὰ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν ἐξετάστρων. Ἀλλ’ ἀφήνω ὅτι καὶ μετὰ τὰς προτεινομένας αὐξήσεις πάλιν αὐταὶ καθ’ ἑαυτὰς αἱ ἀμοιβαὶ δὲν εἶναι γενναῖαι, ὥστε νὰ προσελκύσουν τοὺς κρατίστους ἐκ τῶν ὡρίμων ἐπιστημόνων καὶ παρατηρῶ ὅτι ὑπὸ τὸ διατηρούμενον σύστημα, ὅπως διὰ παγίως ὑπολογιζομένων καὶ ἐξ ἴσου μεταξὺ τῶν καθηγητῶν ἑκάστης Σχολῆς διανεμομένων ἀμοιβῶν εἶναι ἀδύνατον νὰ προσδοκῶμεν διόρθωσιν τῶν ἐν τῷ παρελθόντι παρατηρηθέντων ἀτόπων. Δέχομαι πρὸς στιγμὴν ὅτι αἱ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτεινόμεναι ἀμοιβαὶ τῶν καθηγητῶν εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ πείσουν τοὺς ἀρίστους ἐκ τῶν ἔξω Πανεπιστημίων ἐπιστημόνων νὰ προσέλθουν εἰς αὐτό, ἀλλ’ ἅπαξ εἰσελθόντες θὰ σχηματίσουν καὶ οὗτοι ταχέως τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἔφθασαν εἰς ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσουν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐλπὶς βελτιώσεως οὔτε κίνδυνος χειροτερεύσεως τῆς θέσεώς των καὶ θὰ παρέχουν τὰς ὑπηρεσίας των τυπικῶς ὅπως τυπικῶς παρείχοντο καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν αἱ τῶν καθηγητῶν ὑπηρεσίαι. Εἶμαι ὅμως βέβαιος, κύριοι Βουλευταί, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθῶσι ταχέως αἱ ἀναμνήσεις καὶ αἱ ἀντιλήψεις, τὰς ὁποίας ἐκληροδότησε τὸ οἰκτρὸν παρελθὸν τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν καλλιτέραν ἐκλογὴν τῶν καθηγητῶν, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκει νὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας· ἀρκεῖ μόνον ν’ ἀκολουθήσωμεν ὡς πρὸς τοὺς μισθοὺς ἄλλην ὁδὸν καὶ οὐχὶ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ τὸ νομοσχέδιον. Διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου οὐδὲν λαμβάνεται μέτρον, ὅπως διατηρηθῇ ἡ ζωτικότης τοῦ καθηγητοῦ. Τὸ μόνον πρὸς τοῦτο μέσον εἶναι ἡ ἅμιλλα. Ἡ ἐλευθέρα ἅμιλλα μεταξὺ ἐπιστημόνων, αὕτη εἶναι ἐκείνη, ἥτις θὰ διατηρήσῃ τοὺς καθηγητὰς εἰς διαρκῆ ἐνεργητικότητα, εἰς διαρκῆ μελέτην τῆς ἐπιστήμης των, εἰς διηνεκῆ καλλιέργειαν αὐτῆς. Μόνον ἡ ἐλευθέρα ἅμιλλα μεταξὺ τῶν καθηγητῶν εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει τὴν ζωὴν καὶ τὴν πρόοδον τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τῶν ἐπιστημῶν. Τὴν ἅμιλλαν τὴν ἔπνιγε τὸ παλαιὸν σύστημα καὶ δυστυχῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔμεινεν εἰς τὸ παλαιὸν σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ καθηγητὴς ἐθεωρεῖτο ὄχι μόνον ὅτι εἶχε δικαίωμα ἰδιοκτησίας ἐπὶ τῆς ἕδρας του, ὡς προεῖπον, ἀλλὰ καὶ ὅτι ἐδικαιοῦτο ν’ ἀποκρούῃ πᾶσαν ἐπέμβασιν καθηγητοῦ ἑτέρου μαθήματος. Μίαν φορὰν εἷς καθηγητὴς ἐν τῇ Νομικῇ Σχολῇ ἠθέλησε νὰ ἐπεκταθῇ εἰς ἕτερον μάθημα, διὰ τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν ἄλλη εἰδικὴ ἕδρα, καὶ ἡ Σχολὴ ἀπηγόρευσε τὴν τοιαύτην ἐπέκτασιν. Καὶ σήμερον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπιμένει εἰς τὰς εἰδικὰς ἕδρας καὶ δὲν παρέχει τὰ μέσα, ὅπως ὑπὸ πολλῶν καθηγητῶν διδάσκηται τὸ αὐτὸ μάθημα, ἵνα οὕτω γεννηθῇ ἡ ἐπιστημονικὴ ἅμιλλα. Μόνον μεταξὺ τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων καθηγητῶν καὶ μόνον εἰς τὰς ἐπικουρικὰς ἕδρας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐλάχισται, ἐπιτυγχάνει τὴν ἅμιλλαν τὸ νομοσχέδιον. Μεταξὺ ὅλων τῶν τακτικῶν καθηγητῶν καὶ μεταξὺ ὅλων τῶν ἐκτάκτων, ἀποκλείει τὴν ἅμιλλαν τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου περὶ παγίων μισθῶν. Καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ν’ ἀνατρέξω καὶ πάλιν εἰς τὴν Γερμανίαν τὴν φημιζομένην διὰ τὰ Πανεπιστήμιά της. Ἐν τοῖς Γερμανικοῖς λοιπὸν Πανεπιστημίοις προσπαθοῦν ν’ ἀναπτύξουν τὴν μεταξὺ τῶν ἀκαδημαϊκῶν διδασκάλων ἅμιλλαν παρέχοντες εἰς αὐτοὺς καὶ πάγιόν τινα μισθόν, ἀλλὰ συνάμα καὶ ἕτερον ῥευστὸν μισθόν, τοῦ ὁποίου ἡ ἀπόλαυσις ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἐργασίας τοῦ καθηγητοῦ. Δὲν θέλω ἤδη νὰ προτείνω, ὅπως αὐξήσωμεν τὰ ὑπάρχοντα ἀκαδημαϊκὰ τέλη· εἰς γενικὰς μόνον γραμμὰς διατυπώνω τὴν ἰδέαν ὅτι πρέπει νὰ διαρρυθμισθῶσι καὶ τὰ τέλη καὶ τὰ ἐξέταστρα κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε μέρος μὲν αὐτῶν νὰ καλύπτῃ τὸν μισθὸν τῶν καθηγητῶν, μέρος νὰ διατεθῇ δι’ ὑποτροφίας ἀπόρων φοιτητῶν, καὶ ἕτερον μέρος νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ῥευστὸν χρῆμα, τὸ ὁποῖον ὁ φοιτητής, ὑπὸ τὴν μορφὴν τῶν γερμανικῶν Kollegien gelder, νὰ παρέχῃ εἰς τὸν καθηγητήν, ὃν ἰδιαιτέρως ἀκροᾶται. Ἐὰν δὲν ἀκολουθήσωμεν τοιοῦτον σύστημα, σύστημα διδάκτρων, ἂς μὴ ἐλπίζωμεν ὅτι θὰ διορθώσωμεν τὸ Πανεπιστήμιον.

§533Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθῃ συζήτησις ἐπὶ τῶν ὑποτροφιῶν, ὀφείλω νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι καθ’ ἑκάστην σήμερον ἀποστέλλονται φοιτηταὶ εἰς τὴν Ἑσπερίαν, οἵτινες δεικνύουσιν ἰδιαιτέραν ἐπίδοσιν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Ἂν δὲ πραγματικῶς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο αὐξάνει τὸν ἀριθμὸν τῶν φοιτητῶν τούτων, τοῦτο συμβαίνει, ἵνα ἐπαυξηθῇ ἐμμέσως ἡ ἐπίδοσις καὶ ἡ προαγωγὴ τῶν φοιτητῶν διὰ τῆς ἀποστολῆς αὐτῶν εἰς τὴν Εὐρώπην. Εἶναι τόσα κληροδοτήματα ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ὥστε, ἐὰν θέλωμεν εὑρεθῆ εἰς τὴν θέσιν νὰ τὰ χρησιμοποιήσωμεν ὅλα, δυνάμεθα νὰ ἀποστέλλωμεν ἑκατὸν κατ’ ἔτος.

§534Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὑπάρχουσι πολλοὶ ἄποροι φοιτηταί, οἱ ὁποῖοι λόγῳ τῆς ἀπορίας αὐτῶν ἐγγράφονται εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ἀλλὰ δὲν παρακολουθοῦσι τὰ μαθήματα.

§535Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἔχομεν 160 διαθήκας, ἐκ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποστέλλωνται 100 εἰς τὴν Ἑσπερίαν.

§536Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Παρακαλῶ· ἐγὼ ὡμίλησα περὶ ὑποτροφιῶν διὰ τὰς ἐν Ἑλλάδι σπουδάς, δὲν ὡμίλησα περὶ ὑποτροφιῶν ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος.

§537ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Εἶναι 40 σήμερον ὑπότροφοι ἐνταῦθα.

§538Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπὶ 2000 φοιτητῶν 40 εἶναι πολλοί;

§539Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Γνωρίζετε ὅτι εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν δὲν εἶναι οὔτε 1%.

§540Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐὰν δέχησθε νὰ εἰσαχθῇ εἰδικὴ φορολογία, τὴν ὁποίαν νὰ διαθέσητε ὑπὲρ τοιούτου σκοποῦ, θὰ ἠδύνασθε νὰ ὠφεληθῆτε αὐτὸ τὸ ποσόν.

§541Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀπὸ τοὺς μέχρι τοῦδε ἀποσταλέντας ὑποτρόφους εἶσθε ηὐχαριστημένοι; Διότι ἔχομεν καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς ὑποτρόφους, οἱ ὁποῖοι μετέβησαν νὰ σπουδάσωσι πολιτικὰς ἐπιστήμας καὶ ἔμειναν ἐκεῖ ἐπὶ ἔτη, καὶ συνεζητήσαμεν ἐνταῦθα ὁλόκληρον πολίτευμα, καὶ τὸ στοματάκι τους δὲν τὸ ἤνοιξαν μίαν φορὰν νὰ εἴπωσι μίαν γνώμην!

§542Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας ἠθέλησε νὰ εἰσαγάγῃ τοὺς ἐκτάκτους καθηγητάς, καὶ πράγματι ὀφείλεται πᾶς ἔπαινος καὶ πᾶσα τιμὴ εἰς αὐτὸν διὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ θεσμοῦ τούτου μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι εἰσάγει τὸν θεσμὸν ὑπὸ ἔννοιαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι γνωστοὶ οἱ ἔκτακτοι καθηγηταί. Οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ πρέπει νὰ εἶναι ἱκανοὶ εἴτε νὰ διδάξωσι κλάδον αὐτοτελῆ τῆς ἐπιστήμης, εἴτε ν’ ἀναπληρώσωσι τὸν ἕνεκα σωματικῆς ἀσθενείας εἴτε ἕνεκεν ἡλικίας εἴτε ἄλλως πως κωλυόμενον τακτικὸν καθηγητήν. Δὲν εἶναι στάδιον δοκιμαστικὸν ἡ ἔκτακτος καθηγεσία, ἀλλὰ πρέπει οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ νὰ κατέχωσι τὴν ἐπιστήμην των καὶ τὰς μεθόδους τῆς διδασκαλίας αὐτῆς, ὅπως καὶ οἱ τακτικοί. Ὑμεῖς ὅμως, κύριε Ὑπουργέ, ἔχετε τοὺς ἐκτάκτους καθηγητὰς ὡς δοκιμαστικὸν στάδιον. Οἱ ἔκτακτοι καθηγηταί, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι τακτικοὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἐπιστημονικῆς συγκροτήσεως καὶ τῆς διδακτικῆς ἱκανότητος. Σεῖς ὅμως θέλετε ὡς ἐκτάκτους ν’ ἀπασχολήσητε ἐπιστήμονας, περὶ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι πεπεισμένη ἡ κοινωνία ὅτι εἶναι ἱκανοὶ διὰ τὰς ἕδρας των. Ὡς πρὸς μίαν ἄλλην γενικὴν γραμμήν, ὡς πρὸς τὴν ἐλευθερίαν τῆς διδασκαλίας τῶν ἐπιστημῶν, ἐλέχθησαν τοσαῦτα ὑπ’ ἄλλων συναδέλφων, ὥστε δὲν θέλω ἐπιμείνει. Ὡς πρὸς τὰς γενικὰς κατευθύνσεις, τὰς ὁποίας λέγετε εἰς τὴν αἰτιολογικήν σας ἔκθεσιν ὅτι ἀκολουθεῖτε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ σας, νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὴν ἔκθεσιν. Ὑπολείπονται αἱ πολιτικαὶ ἐπιστῆμαι, εἰς τὸν καθορισμὸν τῶν ἑδρῶν, καὶ ἡ φιλοσοφία περικεκομμένη ἐξέρχεται ἐκ τοῦ νομοσχεδίου σας. Ἐὰν τὰ σημεῖα τὰ τελευταῖα διορθώσητε, ἐγὼ θὰ σᾶς ἀναγνωρίσω ὅτι κάμνετε κάτι τι. Ἀλλά, ἐφ’ ὅσον δὲν δέχεσθε τὰς ἄλλας γενικὰς ἀρχάς, τὸ ἔργον σας δὲν θὰ ζήσῃ ἐπὶ μακρόν· ταχέως θὰ παραστῇ ἡ ἀνάγκη τῆς συμπληρώσεως, καὶ εὐχῆς ἔργον εἶναι τάχιστα νὰ ἀρχίσῃ αὕτη, ἵνα καταστῇ ἱκανὸν τὸ Πανεπιστήμιον νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμόν του. Εἶπον ταῦτα ἐν μεγάλῃ βραχυλογίᾳ. Ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω ὅτι, ἐὰν ἡ εὐαγγελικὴ ῥῆσις ἐλέχθη διὰ τοὺς μαθητὰς τοῦ Χριστοῦ, δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἄριστα καὶ διὰ τὸ Πανεπιστήμιον καὶ διὰ τοὺς ἄνδρας τῆς πνεύματος ὅτι εἶναι ὡς τὸ ἅλας τῆς γῆς, καὶ ἐὰν τὸ ἅλας μωρανθῇ ἐν τίνι ἁλισθήσεται; Πρέπει τὸ Πανεπιστήμιον νὰ τὸ ἔχωμεν ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ καὶ νὰ κάμωμεν ὅ,τι εἶναι δυνατὸν καλλίτερον ὑπὲρ αὐτοῦ, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ κεφάλαιον, ἐκ τῶν τόκων τοῦ ὁποίου συντηρεῖται καὶ ζῇ ὅλη ἡ κοινωνία καὶ ὅλαι αἱ ἐκφάνσεις αὐτῆς, πρωτίστως δὲ συντηρεῖται ὁ πολιτικὸς βίος.

§543Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἔδωκε μίαν εἴδησιν εἰς τὴν Βουλὴν σημαντικήν. Θὰ τὸν παρεκάλουν, ἐὰν εἶναι δυνατόν, νὰ ἐκτυπωθῶσιν ὅλαι αἱ διαθῆκαι, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησε, καὶ νὰ φέρῃ ἕνα κατάλογον, ἐὰν ἔχῃ τὴν καλωσύνην, ὅλων τῶν νέων ὑποτρόφων εἰς τὴν Εὐρώπην, ἵνα ἴδωμεν τέλος πάντων ὅλος αὐτὸς ὁ πλοῦτος πῶς χρησιμοποιεῖται μέχρι τῆς σήμερον καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς τὸ μέλλον.

§544Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐὰν πρόκειται νὰ τυπώσωμεν ὅλας τὰς διαθήκας καὶ νὰ τὰς διανείμωμεν εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς, δέον νὰ ἀναβάλωμεν τοὐλάχιστον ἐπὶ μίαν διετίαν τὸ νομοσχέδιον.

§545Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὄχι, κύριε Ὑπουργέ· ἀσχέτως πρὸς τὸ νομοσχέδιον. Τοὐλάχιστον ἕνα κατάλογον δηλοῦντα τὰς ποσότητας τὰς καταλειπομένας ὑπὸ τῶν διαθηκῶν, καὶ ἕνα κατάλογον τῶν ὑποτρόφων.

§546Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τῶν ὅρων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἑκάστη διαθήκη ἐφαρμόζεται.

§547Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διότι, ἐὰν ἦτο δυνατόν, ἐγὼ θὰ συνεβούλευον καὶ θὰ προέτρεπον ν’ ἀνακαλέσωμεν ὅλους τοὺς ὑποτρόφους παντὸς εἴδους καὶ παντὸς γένους.

§548ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῶν κληροδοτημάτων εἶναι ὅλοι ἀναγεγραμμένοι.

§549Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§550ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ἐπερατώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκεται).

§551Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤκουσα, κύριοι Βουλευταί, μετὰ προσοχῆς τὴν μεστὴν ἀληθειῶν ἀγόρευσιν τοῦ εὐρυμαθοῦς ἐκ Κερκύρας βουλευτοῦ κ. Μαβίλη περὶ χωρισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ περὶ τῆς διαθήκης τοῦ Δομπόλη καὶ ἤλπιζον ὅτι μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας θὰ ἤκουον τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, διὰ νὰ ἴδωμεν τὰ ἐπιχειρήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη, διὰ νὰ δώσῃ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν εἰς τὴν προκειμένην διαθήκην. Διὰ τοῦτο ἀναγκάζομαι, ὅπως λάβω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον, ἁπλῶς μόνον διὰ νὰ συμφωνήσω μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος, διότι δὲν εὑρίσκω παντάπασιν ἰσχυρὰ τὰ ἐπιχειρήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηριζομένη ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ ὅτι πιστῶς ἐκπληροῖ τὴν θέλησιν τοῦ διαθέτου, ἐγκαθιδρύουσα τὸ Δομπόλειον Πανεπιστήμιον ἐν Ἀθήναις. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου τὸ Καποδιστριακὸν Πανεπιστήμιον...

§552Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ ἄλλου Πανεπιστημίου.

§553Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Ἐπὶ τοῦ ἄλλου νομοσχεδίου ὁμιλῶ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ τέταρτος ὅρος τῆς διαθήκης τοῦ ἀειμνήστου Δομπόλη ἀναφέρει ὅτι ἡ ἕδρα τοῦ νέου Πανεπιστημίου, τὸ ὁποῖον ὁ διαθέτης κατελίμπανεν εἰς τὸ ἔθνος, ἔπρεπε νὰ ἱδρυθῇ ἐν τῇ πρωτευούσῃ, ἢ ἐν τῇ πρωτευούσῃ τῶν Ἀθηνῶν ἢ εἰς ἐκείνην, ἡ ὁποία θὰ ἦτο κατὰ τὸ 1900, φανταζόμενος ἐν τῇ ἐμπνεομένῃ αὑτοῦ ἀντιλήψει ὅτι μέχρι τοῦ σωτηρίου ἐκείνου ἔτους θὰ εἶχε πραγματοποιηθῆ ἡ ἐθνικὴ ἡμῶν ἀποκατάστασις καὶ ἡ ἕδρα τοῦ Βασιλείου θὰ ἦτο ἡ Κωνσταντινούπολις.

§554ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καθὼς φαίνεται, δὲν θὰ ψηφισθῇ ἀπόψε.

§555Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀποσκοπῶ προφανῶς νὰ κωλυσιεργήσω, ἀλλ’ αἰσθάνομαι ἐπιβεβλημένον μοι καθῆκον νὰ ῥίψω ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος κραυγὴν διαμαρτυρίας διὰ τὴν τάσιν τῆς συγκεντρώσεως τῶν πάντων ἐν Ἀθήναις ἐπὶ ζημίᾳ προφανεῖ διαφόρων ἐπαρχιακῶν πόλεων, αἵτινες, ἐνῷ ἔχουσιν ὅλα τὰ στοιχεῖα νὰ προοδεύσωσιν, εἰσὶ καταδεδικασμέναι εἰς αἰώνιον μαρασμόν, λόγῳ τῆς συγκεντρωτικῆς ταύτης τάσεως, ἥτις κινδυνεύει νὰ καταντήσῃ τὰς Ἀθήνας ἀληθῆ ὑδροκέφαλον. Διὰ νὰ ἐξαλείψω δὲ πᾶσαν ὑπόνοιαν ὅτι δὲν ἀνῆλθον τὸ βῆμα, διὰ νὰ κωλυσιεργήσω, ἀλλ’ εἶμαι καλῆς πίστεως συζητητής, ἔρχομαι νὰ ὑποβάλω τὴν ἑξῆς πρότασιν. Ἀφοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ εὔκολον τὸ Δομπόλειον Πανεπιστήμιον νὰ παραχωρηθῇ εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἐγκρίνει μόνη ἡ Κυβέρνησις, οὔτε θέτομεν ἡμεῖς ζήτημα ἂν ἡ ἐπαρχία αὐτὴ πρέπει νὰ εἶναι ἡ Κέρκυρα ἢ αἱ Πάτραι.

§556Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Διατί νὰ μὴ εἶναι ἡ Σπάρτη, ἡ ὁποία ἔχει ἱστορικὰ δικαιώματα;

§557Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς εἶναι καὶ αὐτή. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Θέλω νὰ καταλήξω εἰς τὸ ἑξῆς, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἤδη ὑπάρχον Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον οὐδὲν κώλυμα εἴτε νομικὸν εἴτε ἄλλης φύσεως ὑπάρχει, ὅπερ νὰ ἐμποδίζῃ τὴν μετάθεσιν τούτου εἰς μίαν ἐκ τῶν ἐπαρχιακῶν πόλεων. Ἡμεῖς οἱ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν καταγόμενοι φρονοῦμεν....

§558Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὅτι δύνασθε νὰ λάβητε τὸ ἥμισυ Πανεπιστήμιον.

§559Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· ἡμεῖς χαρίζομεν εἰς τοὺς Ἀθηναίους καὶ τὰ κτίρια τοῦ σημερινοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου καὶ τὸ Δομπόλειον καὶ τὰ παραρτήματα τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου· ἀρκεῖ αἱ τρεῖς Σχολαί, ἤτοι ἡ Νομική, ἡ Θεολογικὴ καὶ ἡ Φιλοσοφική, νὰ ἱδρυθῶσιν εἰς μίαν οἱανδήποτε πόλιν, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἐγκρίνει ἡ Κυβέρνησις. Ἔχομεν τὴν ἰδέαν ὅτι, ἀφοῦ ἠδυνήθη ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν ὑποβεβλημένων νομοσχεδίων οἱονεὶ νὰ τεμαχίσῃ τὸ ὑπάρχον ἤδη Πανεπιστήμιον καὶ τὰς Σχολὰς νὰ τὰς περιορίσῃ εἰς δύο μόνον ἐκ τῶν πέντε, ἃς περιεῖχεν, ὅτι δύναται νὰ κάμῃ χάριν τῶν ἐπαρχιῶν μίαν μετάθεσιν. Φρονοῦμεν ὅτι ἡ ἀξίωσις τῶν ἐπαρχιῶν εἶναι δικαιοτάτη. Δὲν θὰ ἐπαναλάβω τὰ ἐπιχειρήματα, ἅτινα παρέταξαν αἱ ἐπαρχίαι ὑπὲρ τῆς προτάσεως ταύτης, διότι ὑπ’ οὐδενὸς κατερρίφθησαν, καὶ δὲν κατερρίφθησαν, διότι στηρίζονται ἐπὶ τοῦ δικαίου καὶ τῶν πραγμάτων. Ἀφήνομεν τὸ Δομπόλειον κατὰ μέρος, καθόσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραβῶμεν τὴν διαθήκην τοῦ Δομπόλη, ὡς ἰσχυρίζεσθε, ἀφοῦ ὥρισεν ὡς ἕδραν τοῦ Πανεπιστημίου τὴν πρωτεύουσαν, ἀλλά, ἀφοῦ οὐδεμία δυσκολία ὑπάρχει διὰ τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον, διατί ἡ ἕδρα τοῦ παλαιοῦ Πανεπιστημίου νὰ μὴ ὁρισθῶσιν αἱ Πάτραι ἢ ἡ Κέρκυρα;....

§560Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἶναι τόσον ἐνδεδειγμένη ἡ Λάρισα, ὥστε δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ συζήτησις.

§561Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Συζητοῦμεν ὅτι πρέπει νὰ ἱδρυθῶσι δύο Πανεπιστήμια καὶ ὄχι ἕν, καὶ δὲν ἐξετάζω τὰ δίκαια τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης πόλεως.

§562Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Συμφωνῶ ὑπὸ τὴν αἵρεσιν νὰ ἱδρυθῇ τὸ ἓν εἰς τὴν Λάρισαν.

§563Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοὺς λόγους μου, καὶ εἶναι εἰσέτι εἰς καιρὸν νὰ τροποποιήσῃ τὸ νομοσχέδιον κατὰ τὰς ὑποδείξεις τῶν ἐπαρχιῶν. Ἀρκετὰ ἠδικήθησαν μέχρι σήμερον αἱ διάφοροι ἐπαρχίαι ὑπὸ τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων. Ἡ ἐπανάστασις δὲν ἐγένετο, διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ παλαιὸν συγκεντρωτικὸν σύστημα, ὅπερ κατήντησε τὰς μὲν ἐπαρχίας ἀτροφικάς, τὸ δὲ ἰοστέφανον ἄστυ ὑπερτροφικόν. Δὲν ἔρχομαι ἐγὼ νὰ ὑποστηρίξω τὰ δίκαια τῆς πόλεως Πατρῶν. Σέβομαι τὰ δίκαια ὅλων, ἀλλ’ ἀφήνω τὸ ζήτημα αὐτὸ νὰ τὸ κανονίσῃ ἐν τῇ εὐθυκρισίᾳ της ἡ Κυβέρνησις, ἣν πάντες ἐμπιστευόμεθα. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παρουσίασεν ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἔχωμεν τουτέστι δύο Πανεπιστήμια αὐτοτελῆ μὲν καθ’ ἑαυτὰ ἀλλ’ ὑπὸ ἕνα κοινὸν πρύτανιν καὶ ὑπὸ μίαν σύγκλητον, παρουσιάζει τὸ φαινόμενον τῶν δύο Σιαμαίων ἀδελφῶν, οἱ ὁποῖοι συγκεκολλημένοι ἀπετέλουν δύο κεχωρισμένους κορμούς, ἀλλ’ ἓν καὶ μόνον ἄτομον. Ἡ θέλησις τοῦ Δομπόλη ἦτο νὰ ἱδρυθῇ οὐχὶ μόνον νέον Πανεπιστήμιον ἀλλὰ καὶ νέον κέντρον φιλολογικῆς, ἐπιστημονικῆς καὶ πνευματικῆς κινήσεως, καὶ τοῦτο βεβαίως δὲν κατορθοῦται διὰ τῆς συγχωνεύσεως τῶν δύο Πανεπιστημίων εἰς ἓν ἀλλὰ διὰ τοῦ ἐντελοῦς ἀποχωρισμοῦ αὐτῶν.

§564Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἡ θέλησις τοῦ Δομπόλη δὲν θὰ κανονίσῃ τὸ ἐθνικὸν ἡμῶν μέλλον.

§565Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι. Ἡμεῖς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ καταστήσωμεν γνωστὸν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν συμπληρωτικῶς ὅτι ὁ δῆμος Πατρῶν ἀποδέχεται νὰ παραχωρήσῃ δωρεὰν τὸ γήπεδον καὶ νὰ ἀναλάβῃ τὰ ἔξοδα τοῦ δευτέρου Πανεπιστημίου ἢ τῶν τριῶν θεωρητικῶν Σχολῶν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἀπομακρυνθῆ τῆς σημερινῆς βάσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἐξεύρισκε τὸν τρόπον τῆς δικαιώσεως τῶν ἐπαρχιῶν.

§566Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Καὶ ἡμεῖς ἀναλαμβάνομεν εἰς τὴν Σπάρτην νὰ τὰ κάμωμεν ὅλα.

§567ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐνόμισα ὅτι μετὰ τὴν σαφῆ δήλωσιν, ἣν ἔκαμα, εἰσηγούμενος τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ὅτι ἡ ἐν Ἀθήναις ἵδρυσις δευτέρου Πανεπιστημίου, τοῦ ὀνομαζομένου Καποδιστριακοῦ, ἐγένετο, ὅπως ἐκπληρωθῇ ῥητὸς ὅρος τῆς διαθήκης τοῦ ἀειμνήστου Δομπόλη, ἐνόμισα, λέγω, ὅτι ἡ δήλωσίς μου θ’ ἀπήλλασσε τοῦ κόπου τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους μεγαλειτέρας ἀναπτύξεως σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐφρόνουν καὶ φρονῶ πάντοτε ὅτι ἡ θέλησις τοῦ μεγάλου ὁμογενοῦς, ὁ ὁποῖος ἀφῆκεν ὁλόκληρον τὴν περιουσίαν του δι’ ἐκπλήρωσιν τοσοῦτον μεγάλου σκοποῦ, κατὰ τοῦτο τοὐλάχιστον, τὸ ὅτι πρέπει ἡ ἕδρα τοῦ Πανεπιστημίου τούτου νὰ ὑπάρξῃ ἐκεῖ ὅπου αὐτὸς ἠθέλησε, φρονῶ, λέγω, ὅτι δὲν ὤφειλε παρ’ οὐδενὸς ν’ ἀμφισβητηθῇ. Ἀλλά, ἐνῷ κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς ἠμφεσβητεῖτο ῥητῶς τοῦτο καὶ ἠναγκάσθην νὰ προσαγάγω ἐνταῦθα τὴν διαθήκην καὶ νὰ τὴν τυπώσω, ὥστε νὰ κατανοηθῇ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στηριχθῇ οἱονδήποτε ἐπιχείρημα ἐπὶ τούτου, διότι ὁ διαθέτης ἐκεῖνος ἐπεθύμει τὸ Πανεπιστήμιον αὐτοῦ νὰ ἱδρυθῇ ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τοιαύτη δὲ σήμερον εἶναι αἱ Ἀθῆναι, ἤδη ἀντιστρέφονται τὰ ἐπιχειρήματα καὶ ἔρχονταί τινες τῶν κυρίων Βουλευτῶν νὰ ἐλέγξωσι τὴν Κυβέρνησιν, πρῶτον διατί δὲν ἐκπληροῖ τὴν διαθήκην ἐν συνόλῳ, ἀλλὰ μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὥραν, καὶ λέγουν πρὸς ἡμᾶς ὅτι δὲν ἐκτελοῦμεν τὴν διαθήκην, ἐφ’ ὅσον διατηροῦμεν ἓν Πανεπιστήμιον μὲ τὴν αὐτὴν σύγκλητον καὶ τὸν αὐτὸν ὀργανισμόν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, κύριοι Βουλευταί, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπεθύμει νὰ ἱδρύσῃ Πανεπιστήμιον, Δομπόλειον ἐν Ἀθήναις ἐν ἀνυπαρξίᾳ ἄλλου Πανεπιστημίου δὲν ἠδύνατο νὰ ἱδρύσῃ τοιοῦτον ἐκ τριῶν Σχολῶν; Ναὶ ἢ οὔ; Καὶ εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀποτελεσθῇ τὸ Πανεπιστήμιον ἐκ πέντε Σχολῶν, διὰ νὰ ὀνομασθῇ Πανεπιστήμιον; Εἶναι γνωστὸν ὅτι καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ ὑπάρχουσι Πανεπιστήμια μὲ μίαν μόνον Σχολήν· εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀπὸ τοῦ 1885 ἐν Γαλλίᾳ ὅλα τὰ Πανεπιστήμια ἔχουν μίαν μόνον Σχολήν, καὶ ἡμεῖς ἱδρύοντες Πανεπιστήμιον μὲ τρεῖς Σχολὰς θὰ εὑρισκόμεθα ἐκτὸς τῆς διαθήκης. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ τις ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπρόκειτο, ἁπλῶς διὰ νὰ λάβῃ ἓν κληροδότημα, νὰ παραβιάσῃ καὶ τὴν θέλησιν τοῦ διαθέτου καὶ τὴν καλὴν πίστιν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ χαρακτηρίζῃ πάντοτε πᾶσαν Κυβέρνησιν εἰς τὰ ἔργα αὐτῆς. Ὑποθέτω λοιπὸν ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο ἐξετοπίσθη. Ἀλλὰ μένει τὸ ἕτερον· διατί, Κύριοι, δὲν μᾶς δίδετε τὸ ἕτερον, τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον, ἀφοῦ δὲν δίδετε τὸ Καποδιστριακόν; Ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, νὰ εἴπω ὅτι ἡ αἴτησις αὕτη δημιουργεῖται ἐκ τῶν περιστάσεων, διότι δὲν πιστεύω ποτὲ νὰ ζητήσωμεν ν’ ἀποκόψωμεν τὸ Πανεπιστήμιον εἰς δύο καὶ νὰ δώσωμεν τὸ ἥμισυ εἰς τὰς ἐπαρχίας. Πιστεύω ὅτι οὐδεὶς θὰ ἔφθανε μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἀξίωσιν ταύτην, ὄχι διότι ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως ἡ ἀξίωσις δὲν εἶναι ἀκριβής, διότι ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι συμβαίνει κάτι τι τὸ λίαν περίεργον μέχρι τοῦδε εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας, μία τάσις συγκεντρωτικὴ εἰς τὴν πρωτεύουσαν ὅλων τῶν ἐκπαιδευτηρίων, ἡ ὁποία παρουσιάζει μίαν ἐγκεφαλικὴν αἱμορραγίαν εἰς τὸ Κράτος. Εἶναι προφανῆ τὰ δίκαια τῶν ἐπαρχιῶν καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις νὰ θεραπεύσῃ τὸ κακὸν τοῦτο, ἱδρύουσα ἔργα τινὰ καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἀλλὰ διότι ἡ Κυβέρνησις θὰ πράξῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ πραχθῇ, θὰ ἱδρύσῃ ἐκπαιδευτήρια, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἱδρυθῶσιν. Ἀλλὰ ζητεῖται σήμερον νὰ ἱδρυθῇ Πανεπιστήμιον. Ἀλλ’ οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ ζητοῦντες τοῦτο, ἐσκέφθησάν ποτε τί σημαίνει ἡ ἐν ἐπαρχίᾳ ἵδρυσις τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, ἀποτελουμένου ἐκ τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς καὶ τῆς Φυσικομαθηματικῆς; Σημαίνει δαπάνην 15.000.000 τοὐλάχιστον.

§568Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ μᾶς δώσητε τοὐλάχιστον τὰς θεωρητικὰς ἐπιστήμας.

§569Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι δὲν ἔχετε μελετήσει τὸ νομοσχέδιον.

§570Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ ἔχητε πέντε Σχολάς.

§571Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Νὰ ἱδρύσωμεν δύο Πανεπιστήμια, ἓν μὲ πέντε Σχολὰς ἐνταῦθα καὶ ἕτερον εἰς τὰς ἐπαρχίας μὲ τρεῖς Σχολάς. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν κ. συνάδελφον· ἐσκέφθη ποτὲ ὁποῖα μέσα ἀπαιτοῦνται διὰ τοιαύτην ἵδρυσιν Πανεπιστημίου, μέσα ὑλικὰ καὶ πνευματικὰ τοιαῦτα; Δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ ἱδρύσωμεν καὶ ἕτερον Πανεπιστήμιον, παρέχοντες εἰς αὐτὸ πάντα τὰ μέσα, διὰ νὰ κατορθώσῃ ἡ Ἑλλὰς ν’ ἀναπτυχθῇ πνευματικῶς; Διὰ ταῦτα πάντα, κύριοι Βουλευταί, σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμένητε περισσότερον εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἵνα μὴ ἐπὶ ματαίῳ ἀπόληται χρόνος.

§572Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐπεθύμουν πρὸ παντὸς νὰ δώσω τὴν ἐξήγησιν εἰς ἓν μέρος τοῦ λόγου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ἑρμηνεύων τὴν φράσιν τῶν προαγορευσάντων καὶ ζητησάντων ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ σκέπτομαι νὰ ζητήσω, ἐθεώρησεν ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ ἔλεγχον εἰς τὰς κυβερνητικὰς πράξεις. Εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν προαγορευσάντων ἠθέλησε νὰ ἐλέγξῃ τὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως. Ὅλοι ὡμίλησαν καὶ ὅλοι ἠγόρευσαν ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπέστεργε τὴν συζήτησιν αὐτήν, διὰ νὰ καταλήξῃ εἰς συμπέρασμα. Μετὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν εἶμαι βέβαιος ὅτι ἀπεδέχθη, ἐζήτησα νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, κυρίως ὅπως θίξω τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν πρὸ ὀλίγου. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ παρατήρησις ὅτι ἔπρεπεν ὁπωσδήποτε νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, συνδυαζομένη πρὸς τὴν σκέψιν ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἔπρεπε νὰ συζητηθῇ κυρίως κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου, μὲ ἔκαμε ν’ ἀναβάλω τὴν ἀγόρευσίν μου, διὰ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ἐκείνου τοῦ νομοσχεδίου. Αἱ παρατηρήσεις ὅμως, αἱ ὁποῖαι σήμερον ὑποβάλλονται ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, μοὶ ἐπιβάλλουσι τὴν ὑποχρέωσιν διὰ βραχυτάτων μέν, πάντως ὅμως ν’ ἀντιταχθῶ κατ’ αὐτῶν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ τις ὅτι ἡ ἀναδιοργάνωσις τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως, ἡ ὁποία σήμερον ὑποβοηθεῖται μεγάλως ἐκ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ Δόμπολη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ τις, λέγω, ὅτι πρέπει νὰ συντελεσθῇ ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ θίξωμεν τὰ χρήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν διετέθησαν συμφώνως πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ διαθέτου τὴν πραγματικήν. Ἔχω δὲ ἐγὼ τὴν γνώμην καὶ ὀφείλω νὰ τὴν ὑποστηρίξω, ὅτι, ἂν ἤθελε γίνει δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ φίλου μου κ. Μαβίλη, ὁ ὁποῖος πρῶτος ὑπεστήριξεν αὐτήν, οὐδεμία διάταξις τῆς διαθήκης θέλει παραβιασθῆ. Ἐφρόνουν καὶ φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι, ὑφ’ οὓς ὅρους σήμερον ζητεῖται ἡ διάθεσις τοῦ κληροδοτήματος, ὁλόκληρος ἡ διαθήκη καταστρατηγεῖται, καὶ τοῦτο ζητοῦμεν ἀκριβῶς ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζομεν ὅτι δύναται τὸ Καποδιστριακὸν Πανεπιστήμιον νὰ ἱδρυθῇ εἰς ἐπαρχίαν, ὅπως μὴ καταστρατηγηθῇ ἡ διαθήκη. Εἶναι βέβαιον, Κύριοι, ὅτι ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ μεταχειρισθῶμεν τὸ ξένον χρῆμα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀφῆκαν πρὸς ὡρισμένον σκοπόν, εἶναι βέβαιον ὅτι τὸ χρῆμα ἐκεῖνο πρέπει νὰ τὸ μεταχειρισθῶμεν οὐχὶ πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν σκοπῶν, τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκομεν, ἀλλὰ κυρίως πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς θελήσεως καὶ μόνον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος μᾶς τὸ ἀφῆκε, καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἔρευνα ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ δὲν πρέπει νὰ περιορισθῇ ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὸ ἂν τὸ προτεινόμενον μέτρον εἶναι σκόπιμον, ἀλλὰ κυρίως ἂν τοῦτο ἄγει πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ σκοποῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ὁ διαθέτης ἀπέβλεπεν. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι τὰ προτεινόμενα μέτρα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ βεβαίως δὲν ἄγουσιν εἰς ἐκπλήρωσιν τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ὁ διαθέτης ἀπέβλεπεν, ἀφοῦ οὗτος ἀποθανὼν τρία ἔτη μετὰ τὴν σύστασιν τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου καὶ ὁρίσας ὅτι ἡ περιουσία αὕτη ἤθελε διατεθῆ διὰ τὴν σύστασιν αὐτοτελοῦς Πανεπιστημίου κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὸ ὑπάρχον δὲν ἐνόει βεβαίως νὰ συγχωνεύσῃ τὴν περιουσίαν του πρὸς τὴν ὑπάρχουσαν. Καὶ ἐρωτῶ· τὰ προτεινόμενα μέτρα ἄγουσιν ἀληθῶς εἰς τὴν ἵδρυσιν δευτέρου Πανεπιστημίου ἢ ἄγουσιν ἀληθῶς εἰς τὴν συγχώνευσιν τῶν δύο περιουσιῶν; Αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσία τοῦ πράγματος καὶ ἐδῶ κρίνεται τὸ ζήτημα. Ἐγὼ δὲν διστάζω νὰ δεχθῶ ὅτι ἐπέρχεται πλήρης τῶν δύο περιουσιῶν συγχώνευσις καὶ νομίζω ὅτι ἤθελον ἀδικήσει τὴν ἀντίληψίν σας, ἐὰν ἤθελον ἐπιμείνει περισσότερον ὑποστηρίζων ὅτι Πανεπιστήμιον μὲ τὴν αὐτὴν ἕδραν, μὲ τὴν αὐτὴν περιουσιακὴν διοίκησιν, ὑπὸ τὴν αὐτὴν σύγκλητον, ὑπὸ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν διεύθυνσιν, εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποτελῇ δύο Πανεπιστήμια, ἀλλ’ ἀποτελεῖ ἓν καὶ μόνον. Μὲ τὸ νὰ λέγωμεν δ’ ὅτι τρεῖς Σχολαὶ θ’ ἀνήκωσιν εἰς τὸ δῆθεν Καποδιστριακὸν Πανεπιστήμιον βεβαίως δὲν ἱδρύομεν αὐτὸ οὐσιαστικῶς.

§573Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Διατί δῆθεν; Νομίζετε ὅτι δὲν εἶναι ἀκέραιον μὲ τρεῖς Σχολάς, ἢ νομίζετε ὅτι ἐν Εὐρώπῃ δὲν ὑπάρχουν Πανεπιστήμια μὲ μίαν καὶ μὲ δύο Σχολάς;

§574Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Λέγω ὅτι δὲν δύναται, κ. Ὑπουργέ, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, διότι δὲν δύναται συμφώνως πρὸς τὴν βούλησιν τοῦ διαθέτου νὰ ἱδρυθῇ Πανεπιστήμιον μὲ δύο ἢ τρεῖς Σχολάς. Οὐδεμία αὐτοτέλεια ὑπάρχει· ὑπάρχει πλήρης καὶ ὁλοσχερὴς συγχώνευσις. Ἂν δὲ ἐλαμβάνομεν τὴν ἀπόφασιν νὰ καταλύσωμεν τὰ τυπικὰ προσκόμματα καὶ κατελήγομεν εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ συγχωνευθῶσιν αἱ περιουσίαι, τί θὰ ἐπράττομεν;

§575ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἰδοὺ τί θὰ ἐπράττομεν· δὲν θὰ ἔλεγεν ἡ Βουλή, ἐντίμως συζητοῦσα, ὅτι εἶναι ἴδιον ἵδρυμα μὲ ἰδίαν περιουσίαν, μὲ ἰδιαίτερον ταμεῖον, μὲ ἰδίαν λογοδοσίαν. Τί ἄλλο νὰ κάμωμεν, διὰ νὰ καταστήσωμεν ἐμφανεστέραν τὴν αὐτοτέλειαν;

§576Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Αὐτὰ ὅλα εἶναι τὰ τυπικά· τὰ οὐσιαστικὰ εἶναι ὅπως σᾶς τὰ λέγω ἐγὼ καὶ μηδεμίαν ἔχετε ἀμφιβολίαν. Προσθέτω καὶ τὸ ἑξῆς: Ὁ Δόμπολης λέγει σαφῶς τί θέλει: «ἀφήνω τὴν περιουσίαν μου, διὰ νὰ ἱδρυθῇ ἓν Πανεπιστήμιον ἐν Ἀθήναις ἢ ἐν ἄλλῃ οἱᾳδήποτε πόλει, ἥτις ἤθελεν εἶσθαι πρωτεύουσα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους κατὰ τὸ 1906», καὶ προσθέτει ὅτι τὸ ⅓ ἢ ¼ τῆς περιουσίας αὐτοῦ θὰ τὸ προορίσῃ διὰ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ κτιρίου καὶ τὴν ἐξασφάλισιν ὡρισμένων συλλογῶν. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ· αὐταὶ αἱ συλλογαί, τὰς ὁποίας ὁρίζει ὁ Δόμπολης, προορίζονται διὰ τὰς Σχολὰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας ὑμεῖς ὁρίζετε; Ὅτε ὁ Δόμπολης εἶπεν ὅτι θέλω ἓν αὐτοτελὲς Πανεπιστήμιον, τί ἐνόει; Ἐνόει ὅ,τι πᾶς ἄνθρωπος τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ σήμερον νοεῖ, ἓν ἀνώτατον ἐκπαιδευτικὸν ἵδρυμα, περιλαμβάνον πάσας τὰς Σχολάς.

§577Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὑπάρχει ἀνάγκη διὰ τὴν Βουλὴν ν’ ἀκούσῃ μίαν ἐξήγησιν διατί ὁ μακαρίτης Δόμπολης ἐζήτησε τὴν ἵδρυσιν δευτέρου Πανεπιστημίου, ἐνῷ ἐγνώριζεν ὅτι ὑπῆρχεν ἓν Πανεπιστήμιον. Εἶναι μία ἀπορία καὶ παρακαλῶ νὰ δώσητε τὴν ἐξήγησιν σεῖς καὶ θὰ σᾶς εἴπω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου.

§578Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Ἀφήσατε νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν σκέψιν μου καὶ θὰ σᾶς εἴπω. Ἔλεγον ὅτι ὁ Δόμπολης ἠθέλησεν αὐτοτελὲς Πανεπιστήμιον καὶ δι’ αὐτὸ ὥρισεν ὅτι τὸ ¼ τῆς περιουσίας του προορίζει διὰ τὸ κτίριον καὶ τὰς συλλογάς, καὶ ἐν τούτοις οὐδεμίαν πρόνοιαν λαμβάνετε οὔτε διὰ τὰς συλλογὰς οὔτε διὰ τὸ κτίριον, ἀλλὰ πρόκειται τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον ν’ ἀπορροφήσῃ μέγα μέρος.

§579Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μόλις ἐγκατασταθῶσι δύο νομικὰ πρόσωπα εἶναι γνωστὸν ὅτι συμβάλλονται ὅπως θέλουσι. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπωσι τί θὰ κάμωσιν· ἐκεῖ ὅπου ἐδώσαμεν λόγον τὸ εἴπομεν.

§580Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι αὐτοτελὲς Πανεπιστήμιον αὐτό· δὲν εἶναι Πανεπιστήμιον τῶν ἀντιλήψεων τοῦ Δόμπολη· δὲν εἶναι Πανεπιστήμιον τοῦ τύπου τοῦ θρησκευτικοῦ, τοῦ ἰδιαιτέρου. Ὅτε ὁμιλεῖ ὁ Δόμπολης περὶ ἐκκλησίας καὶ λέγει...

§581ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ γίνῃ ἡ ἐκκλησία.

§582Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Βεβαίως θὰ γίνῃ. Πῶς τὸ θέλετε;

§583Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἵδρυσιν, διὰ νὰ ἔλθω εἰς τὸ συμπέρασμά σας, ὁ Δόμπολης ὥριζεν ὅτι (ἀναγινώσκει) «ἀφήνω τὴν περιουσίαν μου πρὸς ἀνίδρυσιν Πανεπιστημίου, τὸ ὁποῖον κλπ.». Αὐτὴ εἶναι κατὰ λέξιν ἡ διαθήκη τοῦ Δόμπολη. Εἶναι βέβαιον καὶ ὑμεῖς θὰ τὸ δεχθῆτε, ὡς καὶ πάντες τὸ δέχονται, ὅτι εἰς τὴν διατύπωσιν ἐκείνην κατέληξεν ὁ διαθέτης ἀναχωρῶν ἐκ τῆς προϋποθέσεως ὅτι μέχρι τοῦ 1906 ἤθελον ἐκπληρωθῆ τὰ ἐθνικὰ αὑτοῦ ἰδεώδη.

§584Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἡ ἐξήγησις αὕτη εὑρέθη ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουσι τὴν πραγματικὴν καὶ ἀληθῆ βούλησιν τοῦ Δόμπολη, καὶ οἵτινες βλέποντες ὅτι ὑπῆρχεν ἓν Πανεπιστήμιον ἐν Ἀθήναις εἶπον ὅτι δὲν ὑπῆρχε λόγος ν’ ἀφήσῃ χρήματα δι’ ἕτερον Πανεπιστήμιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐγίνετο ἐν Ἀθήναις, ἀλλ’ εἰς ἄλλην πόλιν, διότι ὑπέθετεν ὅτι μέχρι τοῦ 1906 ἠδύναντο νὰ θεραπευθῶσιν οἱ πόθοι αὑτοῦ οἱ ἐθνικοί. Τὸ ἀληθὲς ὅμως εἶναι ὅτι μετὰ τὴν ἵδρυσιν τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ὁ μακαρίτης Ὄθων, παρατηρήσας ὅτι δὲν ἦτο δυστυχῶς δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ Πανεπιστήμιον ἐν Ἑλλάδι μὲ τὰ γλίσχρα μέσα, τὰ ὁποῖα διέθετεν ὁ Προϋπολογισμός, διότι ἔβλεπεν ὅτι ἡ λειτουργία αὐτοῦ θ’ ἀπῄτει μεγάλα ποσά, τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος ἀφ’ ἑαυτοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καταβάλῃ, ἀπηύθυνεν ἔκκλησιν εἰς ὅλους τοὺς Ἕλληνας, ἥτις δημοσιεύεται εἰς τοῦ Πανταζίδου τὰ Ἱστορικά, δι’ ἧς ἐκάλει αὐτούς, ὅπως συνεισφέρωσι τὸν ὀβολόν των, διὰ νὰ ἱδρυθῇ Πανεπιστήμιον. Ὁ Δόμπολης τότε ἔχων ὡς σύμβουλον τὸν ἀείμνηστον Καποδίστριαν ἐνεθυμήθη τὴν συμβουλὴν ταύτην καὶ ἀφῆκεν ὅλην αὐτοῦ τὴν περιουσίαν, ἵνα γίνῃ πραγματικὸν Πανεπιστήμιον, ἀνάλογον πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔβλεπε παραμένον ἐν Ῥωσίᾳ καὶ παρακολουθῶν τὴν ἐκπαίδευσιν. Κατενόει ὅτι ὑπῆρχεν ἀνάγκη πολλῶν μέσων καὶ ὄχι τῶν γλίσχρων μέσων, τὰ ὁποῖα διέθετε τὸ Κράτος, καὶ ἀφῆκε τὰ χρήματά του, διὰ νὰ γίνῃ μετὰ 50 ἔτη Πανεπιστήμιον, ὅτε ὑπελόγιζεν ὅτι τὸ ποσὸν θὰ καθίστατο ἐπαρκές.

§585Λ. ΜΑΒΙΛΗΣ. Δὲν θὰ ἔλεγεν ὅτι θέλω νὰ ἐνισχυθῇ τὸ ἄλλο Πανεπιστήμιον;

§586Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὄχι, διότι εἶπεν ὁ Ὄθων ὅτι δὲν θὰ ὑφίσταται τὸ Πανεπιστήμιον καὶ δι’ αὐτὸ ὁρίζει νὰ γίνῃ Ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὅλην τὴν ζωήν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ Πανεπιστήμιον προωρισμένον διὰ τὸν Ἑλληνισμὸν ὁλόκληρον. Ἰδοὺ ποία ἦτο ἡ πραγματικὴ αἰτία, ἡ ὁποία ἤγαγε τὸν μακαρίτην Δόμπολην ν’ ἀφήσῃ τὴν περιουσίαν αὑτοῦ.

§587Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Αὐτὴ εἶναι μία ὑπόθεσις, τὴν ὁποίαν κάμνετε ὑμεῖς ἐν σχέσει πρὸς τὴν βούλησιν τοῦ διαθέτου. Ἐγὼ κάμνω μίαν ἄλλην ὑπόθεσιν καὶ νομίζω ὅτι ἐγὼ εὑρίσκομαι ἐν τῇ ἀληθείᾳ καὶ ὄχι ὑμεῖς, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι ὥριζε: νὰ ἱδρυθῇ Πανεπιστήμιον ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους κατὰ τὸ 1906. Διὰ τοῦτο λέγω καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτός, ὁ ὁποῖος ἐνεπνέετο ἀπὸ τόσα ἰδανικὰ καὶ πατριωτικὰ αἰσθήματα, λέγων ἐν Ἀθήναις ἢ ἐν ἄλλῃ οἱᾳδήποτε πόλει, ἥτις θὰ ἦτο πρωτεύουσα τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου κατὰ τὸ 1906, ὡμίλει ἐν τῇ ἀπολύτῳ πεποιθήσει ὅτι θὰ ἦτο ἄλλη οἱαδήποτε πρωτεύουσα κατὰ τὸ 1906 συμφώνως πρὸς τὰ ὄνειρά του. Τοῦτο ἔχων δεδομένον ὁρίζει ὡς ἕδραν τὰς Ἀθήνας ἢ εἰς τὴν μέλλουσαν πρωτεύουσαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους· δὲν λέγει ἐν τῇ πρωτευούσῃ, ἀλλ’ ἐν Ἀθήναις ἢ ἐν οἱᾳδήποτε ἄλλῃ πόλει, ἥτις ἤθελεν εἶσθε ἡ πρωτεύουσα τοῦ Βασιλείου. Ἐν ἄλλαις λέξεσιν ὁ Δόμπολης ἀνεχώρει ἐκ μιᾶς προϋποθέσεως σφαλείσης, καὶ ὅταν σφαλῇ αὕτη θεωρεῖται ἡ διάταξις ὡς μὴ γραφεῖσα καὶ πρέπει νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ διαθήκη συμφώνως πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ διαθέτου· ἄλλως δὲν δύναταί τις νὰ θεωρηθῇ ἀποβλέπων εἰς τὸν σκοπὸν τῆς διαθήκης, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ σοβαρῶς ὅτι ὁ διαθέτης ἐθεώρει τὴν διάταξιν περὶ ἕδρας ὡς διάταξιν οὐσιώδη, ἐκ τῆς παραλείψεως τῆς ὁποίας ἐπέρχεται ἡ ἀκυρότης τῆς διαθήκης. Εἶναι ἐπουσιωδεστάτη διάταξις συμφώνως πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ Δόμπολη, ὅστις δὲν ἀπέβλεπεν εἰς τὸ συμφέρον μιᾶς πόλεως, ἀλλ’ εἰς τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους ὁλοκλήρου καὶ κυρίως τοῦ ὑποδούλου Ἑλληνισμοῦ, ὅστις πρωτίστως ἔχει νὰ εὐεργετηθῇ. Βεβαίως δὲν εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν βούλησιν τοῦ διαθέτου ἡ ἵδρυσις τοῦ Πανεπιστημίου εἰς ἄλλην πόλιν. Αὐτὰ εἶχον νὰ προσθέσω ἐν σχέσει πρὸς τὴν βούλησιν αὐτοῦ, ὅτι εἶναι διάταξις, ἡ ὁποία δὲν εἶναι οὐσιώδης καὶ ὅτι δὲν θ’ ἀντέκειτο εἰς τὴν βούλησιν τοῦ διαθέτου ἡ ἵδρυσις τοῦ Πανεπιστημίου ἐν ἄλλῃ πόλει, ἐπιφυλάσσομαι δὲ αὔριον, ὅτε θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου, νὰ ὑποστηρίξω εὐρύτερον τὸ ζήτημα καὶ νὰ ὑποστηρίξω τοὺς λόγους, ἐκ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ὁδηγηθῶμεν, διὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα εἰς ποίαν πόλιν εἶναι συμφέρον νὰ συστήσωμεν τὸ Πανεπιστήμιον τοῦτο.

§588Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Καταγγέλλετε τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ παραβάσει τῆς συμβάσεως;

§589Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν ἑρμηνεύει ὀρθῶς τὴν διαθήκην. Τὴν ἑρμηνεύει συμφώνως πρὸς τὰς πεποιθήσεις της, αἵτινες ὅμως δὲν εἶναι καὶ ἰδικαί μας.

§590Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§591ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί, θὰ παρακαλέσω νὰ τερματισθῇ αὐτὴ ἡ συζήτησις. Νομίζω ὅτι ἱκανὰ ἐλέχθησαν· ἀφοῦ μάλιστα ἐπαπειλούμεθα νὰ ἀκούσωμεν τὰ αὐτὰ καὶ αὔριον, πρέπει νὰ δηλώσω ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδένα ἄλλον τρόπον εὑρίσκει, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ κληροδότημα, εἰμὴ μόνον αὐτόν, τὸν ὁποῖον ἐξεῦρε. Πιθανὸν νὰ μὴ εἶναι ὁ ἄριστος τρόπος κατὰ τὴν γνώμην τῶν κ. Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι μετέσχον τῆς συζητήσεως, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ ὅτι εἶναι ὁ ἄριστος τρόπος, ἵνα χρησιμοποιήσωμεν αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια, ἵνα ἀποκτήσωμεν ἕν Πανεπιστήμιον ἀληθές.

§592Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου οὐδὲ περὶ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ἄρτι ἀπησχόλησε τὴν Βουλήν, ἀλλὰ πρόκειται νὰ κάμω τὴν ἀρχήν, ὅπως εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν καθ’ ἕκαστον, δηλαδὴ τὴν ἐξέτασιν τῶν ἄρθρων, ἵνα φθάσωμεν εἰς ἕν τέλος. Ἄρχομαι ἀπὸ τοῦ 1 ἄρθρου· ὀρθῶς ἐλέχθη ὅτι πρόκειται νὰ ἱδρύσωμεν πράγματι Πανεπιστήμιον ἄξιον τῶν προσδοκιῶν τοῦ ἔθνους καὶ τῶν θυσιῶν, τὰς ὁποίας τὸ ἔθνος καταβάλλει. Εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον, τελευταῖον ἐδάφιον, περιέχεται ἡ διάταξις ὅτι ἡ Φυσικομαθηματικὴ Σχολὴ διαιρεῖται εἰς τὸ τῶν μαθηματικῶν καὶ εἰς τὸ τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν τμῆμα. Θὰ εἶμαι εὐτυχής, ἂν ἐν τῇ ἐπιβαλλομένῃ συντομίᾳ λόγου κατορθώσω δι’ ὀλίγων λέξεων νὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἔχω περὶ τοῦ πράγματος καὶ ἣν ἔχω ἤδη λάβει τὴν τιμὴν νὰ διατυπώσω ἐν εἰδικῇ τροπολογίᾳ, καὶ νὰ συντελέσω τὸ ἐπ’ ἐμοί, ὅπως δεχθῶμεν εἰς τὴν Φυσικομαθηματικὴν Σχολὴν νὰ κάμωμεν ἓν βῆμα προόδου, βῆμα ἐν ταὐτῷ ἐπιβεβλημένης ἀνάγκης. Ποῖον βῆμα; Νὰ ἱδρύσωμεν ἀντὶ ἑνὸς τμήματος φυσικῶν ἐπιστημῶν δύο διακεκριμένα ἀπ’ ἀλλήλων τμήματα, τμῆμα φυσικὸν ἢ φυσιογνωστικὸν καὶ τμῆμα φυσικοϊστορικὸν ἢ φυσιογραφικόν. Ἡ ἀνάγκη τῆς διαιρέσεως ταύτης εἶναι ἐκ τῶν πραγμάτων ἐπιβεβλημένη καὶ ἐνδεδειγμένη. Ὅπως ἔχουσι σήμερον τὰ πράγματα οὐδένα ἐκ τῶν σκοπῶν, τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει ἡ Φυσικομαθηματικὴ Σχολή, κατορθοῦμεν νὰ ἐπιτυγχάνωμεν· ἐννοῶ τὸν καθαρῶς ἐπιστημονικόν, τὸν πλουτοπαραγωγικὸν καὶ τρίτον τὸν τῆς παρασκευῆς ἀξίων ἑλληνοδιδασκάλων καὶ καθηγητῶν τῶν φυσικῶν μαθημάτων. Ἐὰν ἤθελε μᾶς ἐρωτήσει τις σήμερον τί ζητεῖτε διὰ τῆς Φυσικομαθηματικῆς Σχολῆς, τίνας σκοποὺς ἐπιδιώκει καὶ τίνας ἐπιτυγχάνει τὸ Κράτος διὰ τῆς Σχολῆς αὐτῆς, θὰ ἐμένομεν ἀναπολόγητοι. Ἔχομεν μίαν Σχολήν, τῆς ὁποίας ἀναγκάζομεν πάντας τοὺς φοιτητὰς νὰ παρακολουθῶσι πάντες κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἅπαντα τὰ μαθήματα, ὅπως δώσωσιν εἰς τὸ τέλος τῆς τετραετίας ἐξετάσεις· εἶναι δὲ μόνα τὰ εἰδικὰ μαθήματα, τὰ ὑποχρεωτικὰ δι’ ἕκαστον φοιτητήν, κατὰ τὴν σήμερον προτεινομένην κατάστασιν (ἀναγινώσκει): «Φυσικὴ πειραματική, Φυσικὴ θεωρητική, Χημεία ὀργανική, Χημεία ἀνόργανος, Γεωλογία καὶ Παλαιοντολογία, Ὀρυκτολογία καὶ Πετρολογία, Ζωολογία, ἤτοι Ἀνατομία τῶν ζώων, Φυσιολογία τῶν ζώων καὶ Συστηματικὴ ζωολογία, ὁμοίως δὲ καὶ Φυτολογία. Παραλείπω τὰ μὴ εἰδικά, ἀλλ’ ὑποχρεωτικὰ ἐπίσης μαθήματα, Τριγωνομετρίας, Ἀλγέβρας κλπ.». Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκύψῃ ὁ φοιτητὴς ὅσον δεῖ καὶ ὡς δεῖ εἰς ἅπαντα ταῦτα τὰ μαθήματα. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ χωρίσωμεν τὰς ἐπιστήμας αὐτάς, ἵνα ἐνισχύσωμεν αὐτάς, καὶ ὄχι νὰ ὑποχρεώσωμεν τοὺς φοιτητὰς εἰς τὴν ἐκμάθησιν ἁπάντων τούτων τῶν μαθημάτων· διότι τότε οὔτε ἀξίους λόγου θεωρητικοὺς ἐπιστήμονας παρασκευάζομεν οὔτε σπουδαίους πλουτοπαραγωγοὺς οὔτε ἀξίους διδασκάλους τῶν φυσικῶν μαθημάτων. Διὸ συμφέρον θεωρῶ νὰ δεχθῶμεν τὴν διαίρεσιν αὐτήν, ὡς ἐν τῇ τροπολογίᾳ μου ἔχω ὑποδείξει, διαίρεσιν τὴν ὁποίαν οὐ μόνον προηγμένα εἰς τὰς ἐπιστήμας Κράτη, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ Ῥωμουνία ἔχει εἰσαγάγει εἰς τὸ Πανεπιστήμιόν της. Οὕτω δὲ θέλομεν, φρονῶ, δυνηθῆ νὰ ἐπιτύχωμεν ἐκ τῆς δράσεως τοῦ Πανεπιστημίου ἡμῶν σπουδαιότερα ἀποτελέσματα.

§593ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐξηντλήθη. (Ἀπορρίπτεται συναινέσει τῆς Βουλῆς ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μιχαλοπούλου. Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 4). Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Μιχαλόπουλος.

§594Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀντὶ τῶν «τακτικῶν» προτείνω ἁπλῶς τῶν «ἐκτάκτων», ὅπως γίνεται καὶ εἰς ἄλλα Πανεπιστήμια.

§595Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Ἐκεῖ ἔνθα λέγει «Τὸν πρύτανιν ἀπόντα ἢ κωλυόμενον» παρελείφθη κατὰ λάθος τὸ «ἀπόντων».

§596ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα· εἶναι τυπογραφικὸν λάθος. Θὰ προστεθῇ. (Ἀπορρίπτεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μιχαλοπούλου. Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 4). Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§597Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Εἰς τὴν δʹ παράγραφον λέγεται· «ἡ πανεπιστημιακὴ σύγκλητος γνωμοδοτεῖ». Βεβαίως ἐπὶ τῇ βάσει ἀποφάσεως τῆς οἰκείας Σχολῆς.

§598Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τὸ λέγει κατωτέρω.

§599Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Πρέπει νὰ μὴ θέσωμεν ὅτι ἡ γνωμοδότησις εἶναι ὑποχρεωτική.

§600ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅπου εἶναι γνωμοδότησις, αὕτη δὲν εἶναι ὑποχρεωτική.

§601Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Νὰ τεθῇ αὐτό.

§602Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἂς σημειωθῇ εἰς τὰ Πρακτικὰ ὅτι δὲν εἶναι ἡ γνωμοδότησις ὑποχρεωτική.

§603ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σημειωθῇ τοῦτο εἰς τὰ Πρακτικὰ, ἂν καὶ διὰ πάντα νομικὸν ἡ γνωμοδότησις δὲν εἶναι ὑποχρεωτική. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ βουλευτοῦ κ. Μιχαλοπούλου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§604Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἐνταῦθα εἶναι ἀνάγκη νὰ σημειωθῇ ὅτι αἱ Σχολαὶ δὲν συνεδριάζουσι κατὰ τὰς διακοπὰς τῶν μαθημάτων, διότι οἱ καθηγηταὶ φεύγουσιν ἐξ Ἀθηνῶν.

§605Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Διὰ νὰ ὑπάρξῃ νόμιμος ἀπαρτία, πρέπει ἑκάστη Σχολὴ νὰ συνεδριάζῃ μὲ τὸ ½ πλέον ἑνὸς τῶν μελῶν αὐτῆς.

§606Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Θὰ ἐλλείπουν καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἔχωσι γνώμην διάφορον καὶ γνώμην σοβαράν.

§607Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὅταν λέγωμεν τὸ ½ πλέον ἑνός, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ σκεπτώμεθα περὶ τῶν ἄλλων.

§608Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Θὰ ἐκλέξῃ ἐποχὴν ὁ Κοσμήτωρ ἢ ὁ Ὑπουργός, κατὰ τὴν ὁποίαν θ’ ἀπουσιάζωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐπηρεάσωσιν ἐπὶ τῆς γνώμης των, καὶ θὰ ἐπιφέρωσιν ἓν ἀποτέλεσμα κατὰ τὴν ἀρέσκειαν αὐτῶν.

§609Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἡ Πολιτεία μεριμνᾷ πάντοτε νὰ ἔχῃ τὴν πλειοψηφίαν ἐκείνην, ἡ ὁποία εἶναι ἀναγκαία.

§610Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ὀρθοτέρα εἶναι ἡ λέξις «πλειονοψηφία» καὶ οὐχὶ «πλειοψηφία» καὶ παρακαλῶ νὰ διορθωθῇ παντοῦ ὅπου ὑπάρχει.

§611Π. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Εἰς τὸ βʹ ἐδάφιον τῆς 2ας παραγράφου λέγονται τὰ ἑξῆς: «Αἱ ἀποφάσεις τῆς Σχολῆς ἐκτελοῦνται ὑπὸ τοῦ Κοσμήτορος, ἀπ’ εὐθείας μέν, ὅταν ἀφορῶσι ζητήματα ἐσωτερικῆς φύσεως, διὰ τοῦ Πρυτάνεως δέ, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ τοιούτων ἐξωτερικῶν». Ὑποθέτω ὁπωσδήποτε ὅτι ἡ φράσις εἶναι ἀνώμαλος λέγουσα «ζήτημα ἐξωτερικῆς ἢ ἐσωτερικῆς φύσεως», καὶ νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ὁμαλώτερον, ἐὰν διερρυθμίζετο κατ’ ἄλλον τινὰ τρόπον.

§612ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τῶν κυρίων Θ. Μιχαλοπούλου καὶ Π. Λαγοπάτη. (Ἀπορρίπτονται ἀμφότεραι αἱ τροπολογίαι. Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 6 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 7).

§613Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ Κυβέρνησις καθιέρωσε τὰς ἕδρας ἐν τῷ κυβερνητικῷ νομοσχεδίῳ ὄχι μόνον κατὰ τὰς γνώμας αὐτῆς, ἀλλ’ ἀκόμη διότι αἱ ἕδραι αὐταὶ ὑπῆρχον ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καὶ οὕτως ὑφίστανται μέχρι σήμερον. Ἐν τῇ μερίμνῃ δὲ αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις πρὸς βελτίωσιν τῶν τοῦ Πανεπιστημίου ἐσκέφθη νὰ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν τακτικῶν ἑδρῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον εἰς τὸν προσωρινὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου, ἀποφασίσασα δὲ νὰ πράξῃ τοῦτο ἐθεώρησε πάντως ἐπιβεβλημένον αὐτῇ νὰ συμβουλευθῇ τὸ Πανεπιστήμιον καὶ ἔπραξε τοῦτο οὐ μόνον ἐκ λόγων φιλοφροσύνης, ἀλλὰ διότι ἐθεώρησεν, ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον ἦτο τὸ μόνον κατάλληλον, ὅπως δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν λόγῳ πείρας τῶν πανεπιστημιακῶν πραγμάτων ὅλας τὰς πληροφορίας περὶ τοῦ χρησίμου μιᾶς ἑκάστης τῶν ἑδρῶν ὅσον καὶ τῆς ὑπάρξεως τῶν μέσων διὰ τὴν ὠφέλιμον σύστασιν καὶ λειτουργίαν μιᾶς ἑκάστης αὐτῶν. Ὁ καθορισμὸς λοιπὸν τῶν ἑδρῶν, ὡς διαγράφεται ἐν τῷ κυβερνητικῷ νομοσχεδίῳ, εἶναι διατετυπωμένος καθ’ ὃν τρόπον ὑπεδείχθη οὗτος ὑπὸ τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ἀφ’ ἑτέρου ὅτι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ διετυπώθησαν μετὰ πολλοῦ κύρους καὶ ἰσχυρῶν ἐπιχειρημάτων σοβαραὶ γνῶμαι περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς προσθήκης καὶ ἑτέρων ἑδρῶν μὴ συμπεριλαμβανομένων εἰς τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον. Αὗται ἐν τοσούτῳ δὲν μοὶ φαίνονται ἐπαρκεῖς, ὅπως ἀποδεχθῶ τὴν προτεινομένην αὔξησιν. Βεβαίως ὅμως θὰ ζητήσω ἐπὶ τούτῳ τὴν γνώμην τῶν πανεπιστημιακῶν Ἀρχῶν. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ψηφίσωμεν τὸν καθορισμὸν τῶν ἑδρῶν ὡς ἔχουσιν ἐν τῷ κυβερνητικῷ νομοσχεδίῳ, θὰ ἐθεώρουν ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος, ὅπως ζητήσωμεν τὴν γνώμην τοῦ Πανεπιστημίου, διότι αὕτη ἤδη ἔχει δοθῆ. Ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται νὰ προσχωρήσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν γνώμην τῶν κυρίων Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι πολλὰς ἐξήνεγκον γνώμας οὐσιαστικὰς περί τε τοῦ τρόπου τοῦ καθορισμοῦ ὡς καὶ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν, νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο, ἐὰν δὲν ζητήσῃ ἐπὶ τούτου τὴν γνώμην τοῦ Πανεπιστημίου. Τοῦτο δὲ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὀφείλει νὰ πράξῃ ὄχι βεβαίως τόσον ὅπως ἔχῃ καὶ γνωμοδότησιν εἰδικὴν περὶ τῆς ἀνάγκης καὶ τῆς χρησιμότητος τῆς προσθήκης τῶν ὑποδεικνυομένων ἑδρῶν, ἀλλὰ περὶ τοῦ δυνατοῦ τῆς τοποθετήσεως ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ συμφώνως μὲ τὴν σημερινὴν ἐπιστημονικὴν διευθέτησιν αὐτοῦ ὅλων τῶν ἑδρῶν, αἱ ὁποῖαι ὑποδεικνύονται σήμερον. Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν μὲν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι αἱ ἕδραι αἱ τεθειμέναι ἐν τῷ κυβερνητικῷ νομοσχεδίῳ εἶναι αἱ μόναι ἐπαρκεῖς, δέχεται νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει· ἐὰν ὅμως ἡ Βουλὴ νομίσῃ ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς καὶ ὅτι ὑπάρχει πρὸς τοῦτο ἀνάγκη αὐξήσεως αὐτῶν πρὸς θετικωτέραν πρόοδον καὶ ἀνάπτυξιν τῶν φοιτητῶν, τότε ἡ Κυβέρνησις δέχεται τὴν τροπολογίαν τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν Λαγοπάτη, Νεγροπόντη καὶ ἄλλων, καθ’ ἣν ὁρίζεται ὁ ὁλικὸς ἀριθμὸς τῶν ἑδρῶν, ἐπαφίεται δὲ ὁ καθορισμὸς τούτων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἰς ὃν θὰ προβῇ αὕτη καθ’ ὃν ἐλέχθη τρόπον.