1911.06.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 119.

Τῆς 21 Ἰουνίου 1911.

(Τρίτη)

Προεδρία Ν. Στράτου.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου ὥρᾳ 11 π. μ. ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ παρόντων 122 Βουλευτῶν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλήν: 1) Οἱ φύλακες τοῦ μουσείου Ἀκροπόλεως ζητοῦσιν, ὅπως ἡ μισθοδοσία των ἀφομοιωθῇ πρὸς τὴν τῶν φυλάκων τοῦ κεντρικοῦ Μουσείου· 2) Οἱ ἔμποροι Πατρῶν ὑποβάλλουσιν αἴτησιν περὶ ἐλαττώσεως τοῦ δασμοῦ τοῦ ἀπεστειρωμένου Ἑλβετικοῦ γάλακτος· 3) Ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμὸς Ἑξαμιλίων διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τῶν σπειρομένων γαιῶν· 4) Κάτοικοι Καρνίων παρακαλοῦσιν, ὅπως μὴ ἡ Ἰθάκη ὑπαχθῇ εἰς τὴν Ἐπισκοπὴν Κεφαλληνίας· 5) Οἱ κάτοικοι Σουδενείκων τῆς Δύμης διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ ἀστυνομικοῦ σταθμάρχου Ἀχαΐας (Δύμης) Χ. Κογιώνη, ὡς παρεκτραπέντος εἰς ἀπειλάς, ὕβρεις καὶ βωμολοχίας· 6) Ὁ πολιτικὸς σύλλογος «ὁ Μέγας Κωνσταντῖνος» ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ κυριακῆς ἀργίας· 7) Οἱ καπνεργάται Αἰγίου αἰτοῦνται, ὅπως τεθῇ φόρος 40 δραχ. κατὰ ῥόλον σιγαροχάρτου. Ὁ βουλευτὴς κ. Ἰ. Βέρροιος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου». Ὁ βουλευτὴς κ. Ἀ. Καφετζόπουλος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ κωδικοποιήσεως τῆς οἰκονομικῆς νομοθεσίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Φορέστης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν νόμων περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων προσόδων καὶ τῶν ἀφορώντων τὴν ταμιακὴν ὑπηρεσίαν». Πᾶσαι αὗται θέλουσιν ἐκτυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα Β. Ἀναθ. Βουλῆς, Τεῦχος Αʹ). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§2Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, ὅπως διατάξητε, ἵνα τὸ ἐκτυπωθὲν νομοσχέδιον περὶ ἀμβύκων διανεμηθῇ τὸ ταχύτερον.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διανεμηθῇ ἀμέσως. Προκειμένου νὰ συζητήσωμεν, Κύριοι, περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, ἐπικαλοῦμαι τῆς Βουλῆς τὴν ἀντίληψιν ἐπὶ τῶν τελεσθέντων εἰς τὴν αʹ ἀνάγνωσιν, διὰ νὰ βοηθήσῃ αὐτὴν νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν συζήτησιν συστηματικῶς. Ὥστε, ἂν ἐπιτρέπῃ ἡ Βουλή, ἤθελον ἐπαναλάβει τὴν πρώτην σύστασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμον ἀκάρπως κατὰ τὴν αʹ συζήτησιν, νὰ συζητήσῃ τουτέστιν ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ἀμφοτέρων τῶν Πανεπιστημίων τῆς ἀφορώσης τὸν χωρισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τῶν ἑδρῶν καὶ κατόπιν νὰ συζητήσωμεν κατ’ ἄρθρον.

§4ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὑπάρχουσι, κύριε Πρόεδρε, μερικαὶ γενικαὶ ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι διήκουσιν εἰς ὁλόκληρον τὸν πανεπιστημιακὸν ὀργανισμόν, ἂν δηλαδὴ εἶναι φιλελεύθερον, ἂν εἶναι ἀνελεύθερον, ἂν εἶναι αὐτόνομον, ἂν δὲν εἶναι αὐτόνομον.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα διοικήσεως, κύριε Διομήδη.

§6ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Εἶναι ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι διατυποῦνται εἰς δύο καὶ τρία ἄρθρα· δὲν πρόκειται ἑπομένως περὶ συζητήσεως τῶν ἄρθρων.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Διομήδη· ἐγὼ δὲν προτείνω, ὅπως ἡ συζήτησις γίνῃ κατ’ ἄρθρον· ἂς γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ἑκάστου κεφαλαίου καὶ τῶν λεπτομερειῶν, διὰ νὰ ἐντοπισθῇ ἡ συζήτησις. Σᾶς πληροφορῶ ὅτι ὅ,τι λέγεται ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν ὑπὸ τὸν τύπον συζητήσεως κατ’ ἀρχὴν πηγαίνει ’ς τὸν ἀέρα. Ἂν δὲν τὸ ἀντελήφθητε, λυποῦμαι πολύ, ἐνῷ, ἂν γίνῃ ἄλλως ἡ συζήτησις, πιθανὸν νὰ εἶναι εὐρυτέρα, ἀλλ’ ἀσφαλῶς θὰ εἶναι συντελεστικωτέρα εἰς τὴν καλὴν διαρρύθμισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§8ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, πρὸς τὴν ὁποίαν παρεπέμφθη πρὸς ἐπεξεργασίαν τὸ νομοσχέδιον τοῦ Πανεπιστημίου, ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσιν αὑτῆς, ἐν τῇ ὁποίᾳ προτείνει διαφόρους τροπολογίας αὐτοῦ. Αἱ τροπολογίαι αὗται εἶναι: πρώτη, δι’ ἧς συνιστᾶται ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον· δευτέρα, διὰ τῆς ὁποίας αὐξάνονται αἱ τακτικαὶ ἕδραι τῶν δύο Πανεπιστημίων· τρίτη, διὰ τῆς ὁποίας κατονομάζονται αἱ ἔκτακτοι ἕδραι τῶν δύο Πανεπιστημίων· τετάρτη, διὰ τῆς ὁποίας ἀνασυνιστᾶται ἡ Ἀστυκλινικὴ ἡ καταργουμένη διὰ τῶν ἡμετέρων νομοσχεδίων· πέμπτη δὲ ἐκείνη, διὰ τῆς ὁποίας προτείνονται διάφοροι τρόποι ἀναθεωρήσεως τῶν ἀποφάσεων, σχετικῶς πρὸς τοὺς ἐκκαθαρισθέντας καθηγητάς, καὶ τῆς ἀποφάσεως διὰ τὸν διορισμὸν ἐπὶ τῶν ἑδρῶν τῶν ἤδη κενῶν. Ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν τούτων, Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις δὲν κρίνει εὔλογον σήμερον, ὅπως ἀποφανθῇ γνώμην, ἐπιφυλασσομένη νὰ πράξῃ τοῦτο κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν. Τοῦτο δέ, διότι ἐπὶ τούτων πρέπει νὰ ἀκουσθῶσι καὶ αἱ γνῶμαι καὶ τῶν ἄλλων συναδέλφων τῶν ἐκτὸς τῆς ἐπιτροπῆς, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ δώσωσι συμβολὴν ἀρκετὴν ὅπως ὑπάρξῃ ἀσφαλὴς πεποίθησις περὶ τοῦ χρησίμου ἢ μὴ τῆς παραδοχῆς τῶν τροπολογιῶν τούτων. Ἐκτὸς τῶν τροπολογιῶν τούτων ἡ ἐπιτροπὴ προέτεινε καὶ τὰς ἑξῆς ἑτέρας τροπολογίας: Πρῶτον· ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4, § 3, ὅπως ὁ ἀντιπρύτανις ἐκλέγηται ἐναλλὰξ ἐκ τῶν τακτικῶν καθηγητῶν ὁτὲ μὲν τοῦ Ἐθνικοῦ, ὁτὲ δὲ τοῦ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου. Πρόκειται νὰ ἀρθῇ ἡ ὑποψία ἡ ὑπάρχουσα, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐκ λόγων μεροληπτικῶν νὰ ὑπάρξῃ καταδολίευσις κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Πρυτάνεως. Τὸ πρᾶγμα δὲν πιστεύω νὰ ἐνέχῃ οἱανδήποτε σημασίαν· ἐν τούτοις, διὰ νὰ ἀρθῇ ἡ ὑπόνοια αὐτή, δέχομαι τὴν τροπολογίαν καὶ διατυπῶ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁ ἀντιπρύτανις ἐκλέγεται ἐναλλὰξ ἐκ τῶν τακτικῶν καθηγητῶν ὁτὲ μὲν τοῦ Ἐθνικοῦ, ὁτὲ δὲ τοῦ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου, τῶν διατελεσάντων ἅπαξ τουλάχιστον κοσμητόρων ἐν τῷ ἑτέρῳ αὐτῶν ...» κλπ. Ἡ δευτέρα τροπολογία εἶναι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5 ἐπὶ τῆς § 1, καθ’ ἣν εἰς τὰ μέλη, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποτελέσωσι τὴν πανεπιστημιακὴν Σύγκλητον, προστεθῶσι καὶ 5 συγκλητικοὶ ἐπὶ τούτῳ ἐκλεγόμενοι διὰ δύο ἔτη ὑφ’ ἑκάστης τῶν Σχολῶν. Ὑποθέτω, Κύριοι, ὅτι ἡ προσθήκη αὕτη τῆς ἐπιτροπῆς ἐγένετο, ἵνα ἐπὶ τὸ θετικώτερον ἐκπροσωπηθῶσι τὰ δύο Πανεπιστήμια, διότι ἐκρίθη ὅτι, ἐπειδὴ τὰ δύο Πανεπιστήμια θὰ ὑπαχθῶσιν ὑπὸ τὴν αὐτὴν διοίκησιν καὶ διαχείρισιν, καλὸν θὰ ἦτο, ὅπως αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκπροσωπῶσι ταῦτα, διὰ νὰ ὑπάρξῃ ὁπωσδήποτε ἐπιμελεστέρα ἡ διοίκησις αὐτῶν. Νομίζω ὅμως ὅτι, ὡς τὸ νομοσχέδιον τοῦ εἰσηγητοῦ καθορίζει τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν δύο Πανεπιστημίων, ὅτι ὁ Πρύτανις θὰ εἶναι ὁ τοῦ προηγουμένου ἔτους ἀντιπρύτανις—τοῦτο δὲ γίνεται, διὰ νὰ ἔχῃ τὴν σχετικὴν πεῖραν ὁ Πρύτανις, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται, ὅπως διοικήσῃ ἐπὶ τὸ θετικώτερον καὶ χρησιμώτερον τὸ Πανεπιστήμιον—θὰ ἔχωμεν ἔμπειρον τὸν ἄνθρωπον τὸν ἱστάμενον ἐπὶ κεφαλῆς τῶν δύο Πανεπιστημίων, διότι κατὰ τὸ ἔτος τῆς ἀντιπρυτανείας θὰ δυνηθῇ οὗτος νὰ κτήσηται τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖα, ὅπως κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος, τὸ δεύτερον, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ τεθῇ ἐπὶ κεφαλῆς τῶν Πανεπιστημίων, μὴ εὑρεθῇ ἀδαὴς καὶ ἐμπέσῃ εἰς σφάλματα κατὰ τὴν διοίκησιν αὐτοῦ. Ἐκτὸς δὲ τούτου, κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ ἐμόν, θέλουσιν ἀποτελεῖ τὴν πανεπιστημιακὴν σύγκλητον καὶ οἱ προκάτοχοι τῶν κοσμητόρων, ὥστε ἐκτὸς τῆς πείρας τοῦ Πρυτάνεως καὶ τοῦ ἀντιπρυτάνεως θὰ ἔχωμεν τὴν πεῖραν τῶν προκοσμητόρων, οἱ ὁποῖοι ἐξακολουθητικῶς ἐπὶ δύο ἔτη μετέχοντες εἰς τὴν πανεπιστημιακὴν Σύγκλητον, θὰ ἔχωσι περισσότερα ἐφόδια καὶ πεῖραν τῶν ἄλλων· ὥστε δὲν βλέπω τὸ σκόπιμον τῆς τροπολογίας· δὲν ἀποδέχομαι ἄρα τὴν προσθήκην τῶν πέντε συγκλητικῶν. Ἵνα δὲ μηδεμία ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἐκπροσώπησις ἐν τῇ Συγκλήτῳ θὰ εἶναι ἐν ἴσῃ μοίρᾳ διά τε τὸ Καποδιστριακὸν καὶ τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον, ἐθεώρησα πρέπον, ὅπως ἀμφότερα τὰ Πανεπιστήμια ἐκπροσωπῶνται ὑπὸ ἴσου ἀριθμοῦ μελῶν. Ἀλλά, ἐπειδὴ τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον ἐλαττοῦται κατὰ μίαν ἕδραν, προστίθενται ἐν τῇ Συγκλήτῳ καὶ δύο ἔτι μέλη τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου. Ἐκ τούτου ἕπεται ὅτι, ἀφοῦ τὰ δύο Πανεπιστήμια θὰ ἔχωσι τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν μελῶν, δὲν ὑπάρχει ὑποψία ὅτι τὸ ἕτερον τῶν Πανεπιστημίων θὰ ἐνεργήσῃ τι ἐναντίον τῶν συμφερόντων τοῦ ἄλλου. Ἡ τρίτη τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ἐπὶ τοῦ 8 ἄρθρου, § 2. Κατὰ ταύτην οἱ συγγενεῖς ἑνὸς τῶν ὑποψηφίων μέχρι καὶ τοῦ 4ου βαθμοῦ δὲν δύνανται νὰ συμμετάσχωσιν οὔτε ἐν τῇ ἐπιτροπῇ οὔτε ἐν τῇ συγκροτήσει τῆς Σχολῆς. Ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν ταύτην, διότι εὑρίσκω αὐτὴν σκόπιμον. (Ἐπιδοκιμασίαι). Ἑτέραν τροπολογίαν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ ἑτέρου νομοσχεδίου φέρει εἰς τὸ ἄρθρον 9, § 3, ὑποδεικνύουσα τὴν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν τε τακτικῶν καὶ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν. Τὴν τροπολογίαν ταύτην δὲν ἀποδέχομαι, διότι εὑρίσκω, καθ’ ἃ θὰ ἀναπτύξω κατὰ τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ὅτι ἡ μισθοδοσία τῶν τακτικῶν καθηγητῶν εἶναι ἐπαρκής, ἐπαρκεστάτη, ἀνερχομένη εἰς 700 δραχμὰς κατὰ μῆνα· εἶναι ὁ μεγαλύτερος ὑπαλληλικὸς μισθός, τὸν ὁποῖον ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 9, § ἐπίσης 3, εἰς τὸ βʹ ἐδάφιον, φέρεται τροπολογία ἐκ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως μὴ ἀποκλεισθῶσιν οἱ καθηγηταὶ τῆς ἀνατομικῆς, τῆς φυσιολογίας καὶ μικροβιολογίας ἐκ τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτῶν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἐνέχει τι τὸ αὐστηρόν, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς ὅτι, ἂν περιμένωμεν εἰς τὸ μέλλον πρωτοτύπους ἐργασίας ἐντοπίους, τὰς περιμένομεν ἐκ τῶν καθηγητῶν τούτων. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν καθηγητὰς εἰδικῶς ἀσχολουμένους εἰς τοὺς κλάδους τούτους τῆς ἐπιστήμης, κεκλεισμένους εἰς τὸ ἐργαστήριον αὐτῶν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτύχωμεν πρωτότυπον δημιουργικὴν δρᾶσιν ἐν Ἑλλάδι. Ἐπιθυμῶ ἄρα, ἵνα οἱ καθηγηταὶ οὗτοι περιορισθῶσιν ἐντὸς τοῦ ἐργαστηρίου των. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ ποινή, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται εἰς τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς διατάξεως ταύτης ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, ἐκρίθη λίαν αὐστηρά, μετατρέπω τὴν διάταξιν ταύτην καὶ διατυπῶ ταύτην, ὅπως ὁ καθηγητής, ὁ ὁποῖος παραβαίνει τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ νομοσχεδίου, χάνῃ τὸ ἐπιμίσθιον αὑτοῦ τῶν 200 δραχμῶν. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ πρώτη αὕτη ποινὴ τοῦ ἄρθρου 9, § 3, ἐδαφίου βʹ, εἶναι ἀρκοῦσα. Δὲν θὰ ὑπάρξῃ καθηγητής, ὁ ὁποῖος θὰ θελήσῃ νὰ ἐκτεθῇ εἰς τὴν ποινὴν τοῦ νομοσχεδίου, διότι θὰ ἐννοηθῇ ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον διὰ τὴν θεραπείαν τῆς ἐπιστήμης, ὅπως ἀπορροφηθῇ εἰς τὴν ἐνόχλησιν αὑτῆς ὁλοψύχως καὶ ἀδιαλείπτως ὁ καθηγητής, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ καλλιεργήσῃ τὸν κλάδον τοῦτον ἐπιτυχῶς καὶ μετ’ ἀποτελεσμάτων. Ἐὰν ἄλλως ἡ πρώτη αὕτη ποινὴ δὲν συνετίσῃ τὸν καθηγητὴν τοῦτον, ἐν ὑποτροπῇ τιμωρεῖται δι’ ἀπολύσεως. Ἐν τῷ αὐτῷ ἄρθρῳ καὶ τῇ αὐτῇ παραγράφῳ, ἐδαφίῳ δʹ καθ’ ὃ λέγεται ὅτι ἀπαγορεύεται εἴς τε τοὺς τακτικοὺς καὶ τοὺς ἐκτάκτους καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, τοὺς διευθύνοντας κλινικὰς αὐτοῦ νὰ διατηρῶσιν ἰδίαν τοιαύτην, ἡ ἐπιτροπὴ προσέθηκεν: «ἡ δὲ θέσις αὐτῶν εἶναι ἀσυμβίβαστος πρὸς τὴν θέσιν ἰδιωτικοῦ ὑπαλλήλου ἢ διευθυντοῦ ἰδιωτικῆς ἐπιχειρήσεως». Ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν ταύτην.

§9ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἡ διάταξις αὕτη ἀφορᾷ μόνον τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον ἢ καὶ τὰ δύο;

§10ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Καὶ τὰ δύο.

§11ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καθηγητὴς τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς δὲν ἐπιτρέπεται νὰ εἶναι καθηγητὴς εἰς τὴν Ῥιζάρειον σχολὴν ἢ τὸ Ἀρσάκειον.

§12ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν ὑποθέτω νὰ εἶναι ἰδιωτικαὶ ἐπιχειρήσεις αἱ Σχολαὶ αὗται.

§13ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἀλλ’ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ συσταθῇ εἰς τὸ μέλλον ἐμπορική τις Σχολὴ ὡς ἰδιωτικὴ ἐπιχείρησις.

§14ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐν Ἑλλάδι, ὅτε ὑπῆρξαν τοιούτου εἴδους ἰδιωτικαὶ ἐπιχειρήσεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἀξίαν τινά, ἡ Πολιτεία πάντοτε περιέβαλεν αὐτὰς διὰ τῆς προστασίας της καὶ καθώρισεν ὅτι οἱ μαθηταὶ αὐτῶν θὰ ἔχωσι τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώρισεν ἡ Πολιτεία ἀνωτέρω· παύουσιν ἑπομένως ἔχουσαι, αἱ τοιαῦται Σχολαὶ τὸν χαρακτῆρα τῆς ἰδιωτικῆς ἐπιχειρήσεως, τὸν ὁποῖον ἔχει ὑπ’ ὄψει ἡ ἐπιτροπή. Ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ἀποδέχεται ἡ Κυβέρνησις, εἶναι αὕτη, ὅτι ὀφείλουσιν οἱ καθηγηταὶ ν’ ἀποχωρισθῶσι τῶν ἀσχολιῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν σχέσιν τοῦ κλάδου, ὃν διατρέχουσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον.

§15Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν κείμενον νόμον προβλέπεται ὅτι μέχρις ὡρισμένων ὡρῶν ἐπιτρέπεται ἡ ἐνασχόλησις καὶ διδασκαλία ἐκτὸς τοῦ Πανεπιστημίου.

§16ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν δυνάμεθα ν’ ἀπαγορεύσωμεν εἰς οὐδένα καθηγητήν, ὅπως διδάσκῃ εἰς Σχολὴν εἴτε καθιδρύματα τοιαῦτα, δημόσια ἢ ἰδιωτικά, τὰ ὁποῖα ἔχουσι σχετικοὺς σκοπούς.

§17Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Νὰ μὴ ἐπιτρέπητε εἰς τὸν καθηγητὴν νὰ ἔχῃ καὶ φαρμακεῖον.

§18ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι οἰκεῖον πρὸς τοῦτο. Δύναται νὰ προστεθῇ ἀλλαχοῦ.

§19Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ συντήρησις ἰδίου φαρμακείου ἀπαιτεῖ πολύωρον ἐνασχόλησιν.

§20ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης πρόκειται ν’ ἀποκλεισθῶσιν οἱ καθηγηταὶ ἐκείνων τῶν ἐνασχολήσεων, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι καθαρῶς ἰδιωτικὸν χαρακτῆρα ἄσχετον τῷ κλάδῳ των, καὶ γίνονται οὕτως ἐπιζήμιοι εἰς τὸν ἀξιοπρεπῆ αὐτῶν βίον καὶ παράστασιν. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 10, τελευταίῳ ἐδαφίῳ, ἡ ἐπιτροπή δέχεται, ὅπως ὑποχρεωτικῶς ἀποχωρῶσι τοῦ Πανεπιστημίου οἱ καθηγηταί, οἵτινες συνελήρωσαν τὸ 70ὸν ἔτος τῆς ἡλικίας των, δὲν δέχεται ἤγουν τὴν διάκρισιν μεταξὺ τῶν καθηγητῶν τῶν ἀσχολουμένων εἰς τὴν χειρουργικὴν καὶ τῶν ἄλλων καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Προσχωρῶ εἰς τὴν γνώμην ταύτην καὶ δέχομαι καὶ ἐγὼ ὅριον γενικὸν διὰ πάντας τοὺς καθηγητὰς τὸ 70ὸν ἔτος. Τοῦτο γίνεται, διότι, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι εἰς τὸν εἰδικὸν χειρουργικὸν κλάδον οἱ καθηγηταὶ κατὰ τὴν ἐνάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος αὑτῶν ὑφίστανται κόπους μεγαλειτέρους καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ πρωϊμωτέρα ἡ ἀδυναμία, ὑπάρχει Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον πρὸς τοῦτο εἶναι τεταγμένον, ὅπως ἀπαλλάσσῃ αὐτοὺς τῆς ὑπηρεσίας. Ὥστε δὲν εἶναι ἀνάγκη ἡ Πολιτεία νὰ ὁρίσῃ γενικῶς ὅτι πᾶς καθηγητής, ὁ ὁποῖος ἀσχολεῖται εἰς τὴν χειρουργικήν, ὀφείλει ν’ ἀπολυθῇ ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ ὁρίου, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ὑπάρχωσι καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι νὰ ἔχωσι τοιαύτην ὑγείαν, ὥστε νὰ δύνανται νὰ παραμένωσιν ἐπιτυχῶς καὶ ὠφελίμως ἐπὶ πολὺ περισσότερα ἔτη. Ἐν τῷ αὐτῷ ἐδαφίῳ ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει, ὅπως ἡ διατύπωσις τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ἔχουσα οὕτως «οἱ οὕτως ἀποχωροῦντες λαμβάνουσι σύνταξιν ἴσην πρὸς τὸν μισθὸν αὐτῶν, ἐὰν ἔχωσι τριακονταπενταετῆ ὑπηρεσίαν καθηγητοῦ», τροπολογηθῇ προστιθεμένης τῆς φράσεως «ἐξ ἧς τοὐλάχιστον δεκαπενταετῆ ὡς καθηγητοῦ» καὶ ἀπαλειφομένης τῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ λέξεως «καθηγητοῦ». Ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν ταύτην ἀναβιβάζων ὀλίγον τὸ ὅριον τῶν ἐτῶν, κατὰ τὰ ὁποῖα ὀφείλει νὰ ὑπηρετήσῃ ὡς καθηγητής, εἰς 20 ἔτη. Δέχομαι δὲ τὴν τροπολογίαν ταύτην, διότι αὕτη θὰ διευκολύνῃ τὴν εἴσοδον ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ στοιχείων τινῶν, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ἐξ ἴσου χρήσιμα. Οὐδεὶς ἤθελε δεχθῆ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ἐὰν ἐπρόκειτο ν’ ἀπολέσῃ ὅλα τὰ προσόντα, τὸ ὁποῖα εἶχεν ἀποκτήσει ἐν τῇ δημοσίᾳ ὑπηρεσίᾳ. Εἰς τὸ ἄρθρον 11, τελευταῖον ἐδάφιον, ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει, ὅπως «οἱ ὑφηγηταὶ ἀπολύωνται κατὰ τὰς ἐν τῷ ἄρθρῳ 19 ἀναφερομένας περιπτώσεις. Οἱ διδάξαντες ἐπὶ μίαν δεκαετίαν ἀπαλλάσσονται τῆς ὑποχρεώσεως τῆς διδασκαλίας». Ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν ταύτην, διότι διὰ τῶν μέσων τούτων θὰ κατορθωθῇ, ὅπως ὑπάρξῃ παρ’ ἡμῖν ἐπιστημονικὴ κίνησις μεγάλη τῶν ἔξω εὑρισκομένων ἐπιστημόνων, ἐχόντων τὴν ἐλπίδα ὅτι καὶ οὗτοι θὰ καταλάβωσι θέσιν ὑφηγητοῦ, ἀπερχομένων τῶν παλαιῶν.

§21Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Ἐκ τῶν ὑπαρχόντων ὑφηγητῶν ὑπάρχει ἀκριβῶς ἀμφιβολία ἂν εἶναι δέκα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διαρκῶς εἰργάσθησαν καὶ ἐργάζονται. Αὐτοὺς λοιπὸν ἀκριβῶς θὰ ἀπομακρύνητε;

§22Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. «Δύνανται» δὲν τοὺς ἀπομακρύνει τὸ νομοσχέδιον.

§23ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Οὐδένα πρόκειται ν’ ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ τῆς βάσεως ταύτης.

§24Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Δηλαδὴ μετὰ δεκαετίαν οἱ ὑφηγηταὶ ἀπαλλάσσονται τῆς ὑποχρεώσεως τῆς διδασκαλίας.

§25ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τὸ λέγει ἀκριβῶς. Ὁ εἰσηγητής, Κύριοι, τῆς ἐπιτροπῆς πρὸς ἐπεξεργασίαν τῶν νομοσχεδίων προτείνει εἰς ταῦτα τὴν ἑξῆς τροπολογίαν τοῦ ἡμετέρου ὀργανισμοῦ ἐν τῷ ἄρθρῳ 8: «Ὑπάρχοντος Ἕλληνος καθηγητοῦ τακτικοῦ ἢ ἐκτάκτου διδάξαντος ἢ διδάσκοντος τὴν ἰδίαν ὕλην ἐν ξένῳ ἀνεγνωρισμένῳ Πανεπιστημίῳ καὶ συγγράψαντος ἔργα ἐπιστημονικῆς ἀξίας, ἡ Σχολὴ δύναται νὰ προτείνῃ τῷ Ὑπουργῷ τὸν διορισμόν, ἄνευ τηρήσεως τῶν διατυπώσεων περὶ δοκιμασίας, μετὰ σύμφωνον δὲ γνώμην τοῦ ἀνωτάτου ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου ὁ Ὑπουργὸς ὑποχρεοῦται νὰ διορίσῃ τοῦτον».

§26Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐδέχθη τοῦτο· τὸ ἀπέρριψεν.

§27Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Εἰς τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ εἰδωλολατρεία πρὸς τοὺς διδάσκοντας ἢ διδάξαντας εἰς τὴν Εὐρώπην;

§28ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἡ γνώμη σας εἶναι συζητήσιμος, διότι ἔχει ἀρκετὰ ὑπὲρ αὐτῆς ἐπιχειρήματα. Ὁ κ. εἰσηγητὴς προτείνει ἐπίσης καὶ τὸ ἑξῆς: «Ἡ Κυβέρνησις δύναται, ὅπως συνάπτῃ ἰδιαιτέρας συμβάσεις περὶ μισθοδοσίας καθηγητῶν τακτικῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ἂν οὗτοι εἶναι τακτικοὶ καθηγηταὶ ἐν ἀλλοδαπῷ ἀνεγνωρισμένῳ Πανεπιστημίῳ καὶ διορισθῶσι καθηγηταὶ τακτικοὶ ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ». Ἐμνημόνευσα, Κύριοι, τὴν γνώμην τοῦ εἰσηγητοῦ, διότι ἡ Κυβέρνησις πρόκειται ν’ ἀποδεχθῇ τὰς τροπολογίας ταύτας, ἵνα μὴ δὲ ὑποτεθῇ ὅτι ἡ γνώμη αὕτη εἶναι γνώμη ἰδική της, ὤφειλε νὰ εἴπῃ ποῖος εἶναι ὁ πρῶτος εἰσηγητὴς αὐτῆς. Ἀποδέχεται δὲ ἡ Κυβέρνησις τὴν τροπολογίαν ταύτην, διότι νομίζει ὅτι, ἐφ’ ὅσον Ἕλλην τις ἔφθασεν εἰς τὴν θέσιν νὰ γένηται ἀποδεκτὸς ἔν τινι Πανεπιστημίῳ τῆς Ἑσπερίας ὡς καθηγητὴς ἐν αὐτῷ, ἔχει τὴν γνώμην ἡ Κυβέρνησις ὅτι ὁ Ἕλλην οὗτος ἐπιστήμων βεβαίως ἔχει τὰ προσόντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἱκανά, ὅπως εἰσαγάγωσιν αὐτὸν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἄνευ περαιτέρω ἐν τῇ ἡμεδαπῇ δοκιμασίας. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν ποτε νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι ὑπάρχει ὁ πιστεύων ὅτι τὰ ξένα Πανεπιστήμια δὲν εἶναι εἰς τὸ ὕψος τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου, ὅτι δὲ οἱ καθηγηταὶ τῶν Πανεπιστημίων τούτων δὲν εἰσέρχονται ἐπὶ ἴσοις ὅροις, ἂν μὴ καλλιτέροις τοῦ ἰδικοῦ μας. Θὰ ἦτο δὲ ἀληθὴς μείωσις τοῦ γοήτρου αὐτῶν διάταξις τοῦτο καθιεροῦσα, ἥτις θὰ εἶχεν ὡς ἀτυχὲς ἀποτέλεσμα τὴν παρακώλυσιν ἀπὸ τοῦ νὰ φέρωσι τῇ πατρίδι αὐτῶν μεμαρτυρημένως ἐπιτυχῆ ἐπιστημονικὴν συνδρομήν. Ἐάν, κύριοι Βουλευταί, ἐπίσης εἶναι ἀκριβές, ὅτι πάντες οἱ θέλοντες νὰ συμπληρώσωμεν τὰς ἡμετέρας γνώσεις, ἵνα προαγάγωμεν καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ τὴν πατρίδα ἡμῶν ἐπιστημονικῶς, μεταβαίνομεν εἰς τὰ ξένα Πανεπιστήμια, ἵνα συνεχίσωμεν ἐκεῖ τὰς σπουδὰς μας, δὲν νομίζετε ὅτι θὰ εἶναι σωφροσύνης ἔργον, ὅπως τοὺς καθηγητὰς ἐκείνους τοὺς μετακαλέσωμεν ἐδῶ, καὶ ἐὰν τυχὸν οὗτοι ἤθελον δεχθῆ νὰ ἔλθωσι, συμπληρώσωμεν τὰς σπουδὰς μας ἐν μεγαλειτέρᾳ κλίμακι πλησίον τῶν φώτων αὐτῶν; Βεβαίως πρὸς τοῦτο θ’ ἀπαιτηθῇ, ὅπως αὐξηθῶσι κατὰ τι οἱ μισθοί, ἀλλ’ ἡ Πολιτεία ἔχει νὰ ζημιωθῇ διὰ τῆς τοιαύτης αὐξήσεως ἐλάχιστα, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου θὰ ἔχωμεν μεγίστην ὠφέλειαν ἐκ τῆς πεφωτισμένης διδασκαλίας των.

§29Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ Γερμανία ἀνταλλάσσει καθηγητὰς μὲ τὴν Ἀμερικήν.

§30Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐν ἄρθρῳ 14 φέρεται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἡ διόρθωσις (ἀναγινώσκει)· «ὁ τακτικὸς καθηγητὴς ὑποχρεοῦται ἐντὸς 5 ἐτῶν ἀπὸ τοῦ διορισμοῦ του νὰ ἐκδώσῃ σύγγραμμα τοῦ μαθήματος, ὅπερ δημοσιεύεται δαπάναις τοῦ Πανεπιστημίου, ἐὰν προτιμᾷ τοῦτο ὁ καθηγητής». Δὲν δέχομαι, Κύριοι, τὴν τροπολογίαν ταύτην, διότι φρονῶ ὅτι τὸ διάστημα τὸ τεθὲν ὑπ’ ἐμοῦ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ τριετές, εἶναι ὑπεραρκετόν, ὅπως ἐκδοθῇ τὸ σύγγραμμα τοῦτο. Ἐὰν ὑπάρξῃ καθηγητής, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι τόσον ἐλλιπῶς κατηρτισμένος, ὥστε νὰ μὴ δυνηθῇ μετὰ πεῖραν τριετοῦς διδασκαλίας νὰ ἐκδώσῃ σύγγραμμα, ὁ καθηγητὴς οὗτος ὀφείλει νὰ λάβῃ τὸν πῖλόν του καὶ ν’ ἀπέλθῃ.

§31Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Τὰ συγγράμματα πρέπει νὰ ἔχωσι κάποιαν πρωτοτυπίαν καὶ νὰ μὴ εἶναι ἀντιγραφή.

§32Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἐκεῖνος ὁ καθηγητὴς πρέπει νὰ πάρῃ τὸν πῖλόν του καὶ νὰ ἀπέλθῃ, ὁ ὁποῖος θὰ ἐδέχετο ἐντὸς τριετίας νὰ ἐκδώσῃ σύγγραμμα.

§33ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Πάντοτε ἐννοῶ κατ’ ἀρχὴν νὰ σέβωμαι ὅλας τὰς γνώμας τῶν συζητούντων καὶ νὰ συζητῶ ταύτας. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι γνῶμαι ἐκφερόμεναι οὕτως ἀπολύτως καὶ λέγουσαι ὅτι ὁ καθηγητής, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τριετίαν θὰ ἐδέχετο, ὅπως συγγράψῃ σύγγραμμά τι, δὲν εἶναι ἄξιος διὰ καθηγητής, εἶναι γνώμη, ἡ ὁποία εἶναι ὀλίγον τι ἐν τῇ διατυπώσει αὑτῆς αὐθαίρετος.

§34Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Καὶ ἡ ἰδική σας γνώμη εἶναι ἀπόλυτος.

§35ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Διότι ὁ κ. συνάδελφος ὁ διακόψας με, παρακολουθῶν ἐν ταῖς ξέναις χώραις τὴν διδασκαλίαν, ἐκεῖ γνωρίζει ἢ δύναται νὰ γνωρίζῃ ὅτι δὲν ὑπῆρξε καθηγητής, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ συνέγραψε τοιοῦτον σύγγραμμα τῶν παραδόσεων αὐτοῦ.

§36Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι, ὄχι.

§37Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πάντοτε λέγω εἶμαι πρόθυμος νὰ τὸ ὑποστηρίξω καὶ ἀμέσως.

§38Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑποθέτετε ὅτι καὶ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν πᾶν ὅ,τι λέγομεν.

§39Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὁ καθηγητὴς ἐν Εὐρώπῃ ἔχει καθῆκον νὰ καταστήσῃ γνωστὸν τὸ ὑλικόν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου θὰ διδάξῃ. Δὲν ὑπῆρξαν καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔπραξαν τοῦτο. Καὶ ἂν ὑπῆρξάν τινες, οἵτινες δὲν τὸ ἔπραξαν, δὲν τὸ ἔπραξαν, διότι οὐδεμία ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ τὸ πράξωσι, διότι καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρὸ αὐτῶν εἶχον διδάξει εἰς τὰς οἰκείας ἕδρας, εἶχον ἐκπληρώσει τὸν σκοπὸν αὐτῶν. Δυστυχῶς ὅμως τοῦτο ἐν Ἑλλάδι δὲν ἐγένετο, καὶ εἴχομεν καθηγητὰς διδάξαντας ἐκ χειρογράφων συγγραμμάτων ἐκ 16 σελίδων ἀπαρτιζομένων, καὶ εἴχομεν φοιτητάς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔφθασαν εἰς τὴν θέσιν νὰ διδαχθῶσιν ὁλόκληρον τὴν ὕλην ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὤφειλον νὰ διδαχθῶσιν. Ἡ ἐπιτροπή, κύριοι Βουλευταί, ἡ ὁποία εὗρε δεδικαιολογημένην κατ’ ἀρχὴν τὴν τοιαύτην διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου, προσέθηκέ τι, τὸ ὁποῖον εὑρίσκει ἡ Κυβέρνησις λογικόν, ὅτι, ἐπειδὴ δυστυχῶς ὁ κλάδος σήμερον τῶν ἐπιστημῶν παρ’ ἡμῖν δὲν ἔχει τὴν εὐρεῖαν διάδοσιν τῶν ξένων, καὶ ἐπειδὴ οἱ φοιτηταὶ εἶναι ὀλίγιστοι, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἓν σύγγραμμα ἐξ ἑκάστου κλάδου ἐπιστημονικοῦ νὰ ἔχῃ τὴν κυκλοφορίαν τόσον ἀρκετήν, ὥστε νὰ καλύπτῃ τὰς δαπάνας τῆς ἐκδόσεως αὐτοῦ, πρέπει νὰ ἀναλαμβάνῃ τὸ Πανεπιστήμιον τὴν ἐκτύπωσιν τῶν συγγραμμάτων τούτων, ὡς καὶ τὴν πώλησιν μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ καλυφθῇ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν ἐκτύπωσιν αὐτοῦ. Τὴν τροπολογίαν ταύτην ἀποδέχεται ἡ Κυβέρνησις. Εἰς τὸ ἄρθρον 18, παράγραφον πρώτην, ἐδάφιον γʹ, προκειμένου περὶ τοῦ εἰσηγητοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ σχετικῶς μὲ τὴν ἐργασίαν, ἡ ὁποία θὰ ὑποβληθῇ, ὡς καὶ τὴν λεπτομερῆ ἀνάλυσιν τῆς διατριβῆς διὰ τὴν ἀναγόρευσιν τοῦ ἐπὶ διπλώματι διδάκτορος, ἡ ἐπιτροπὴ ἐθεώρησε καλόν, ὅπως ἡ ἔκθεσις τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς Σχολῆς περὶ τῆς διατριβῆς εἶναι ἠτιολογημένη καὶ ἔγγραφος, τοῦτο δέ, ἵνα ἐξασφαλισθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν καλλίτερον ὁ ἔλεγχος καὶ ἀποφύγωμεν τὸ συμβαῖνον κατὰ τὸ παρελθόν, κατὰ τὸ ὁποῖον πᾶσαι αἱ ἀναλύσεις διατριβῶν ἐγένοντο ἀποδεκταὶ ἄνευ ἄλλης τινὸς παρατηρήσεως. Ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν καὶ διατυπῶ ταύτην οὕτως: Ἐν τῷ ἐδαφίῳ βʹ, παραγράφῳ δευτέρᾳ, προσθέτω «ἐν ἐγγράφῳ ἠτιολογημένῃ ἐκθέσει». Ἐν τῷ ἄρθρῳ 20 ἡ ἐπιτροπεία γνωμοδοτεῖ, ὅπως τὸ ὀδοντοϊατρικὸν σχολεῖον μετατραπῇ εἰς ὀδοντοϊατρικὸν τμῆμα εἰς τὸ Πανεπιστήμιον· ἡ ἐπιτροπεία διετύπωσε τὴν ἐπικεφαλίδα τοῦ ἄρθρου ὡς ὀδοντοϊατρικὸν τμῆμα, προήχθη δὲ εἰς τὴν δικτύπωσιν ταύτην ἐκ τῆς ἑξῆς σκέψεως, ὅτι οἱ μέλλοντες νὰ λάβωσι δίπλωμα ὀδοντοϊατροῦ πρέπει νὰ λάβωσι πρῶτον τοιοῦτον ἰατροῦ καὶ νὰ ποιήσωνται κατόπιν μίαν πρακτικὴν διδαχὴν ἐν τῷ εἰδικῷ τούτῳ τμήματι, ὅπως μετὰ ἐξέτασιν ἐν τῷ τμήματι τούτῳ λάβωσι κατόπιν τὸ δίπλωμα τοῦ ὀδοντοϊατροῦ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὅτι εὑρίσκω αὐστηρὰν τὴν τοιαύτην ἀξίωσιν τῆς ἐπιτροπῆς. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ διπλωματοῦχος ὀδοντοϊατρὸς πρέπει νὰ ἔχῃ ἀρκετὰς γνώσεις ἰατρικῆς, πρὸ πάντων δὲ τὰς κεφαλαιώδεις γνώσεις τῆς ἀνατομίας καὶ τῶν σχετικῶν πρὸς ταύτην μαθημάτων· ἀλλ’ οὐδεμία ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ εἶναι ἰατρός. Δύναται μετὰ μίαν τριετῆ φοίτησιν ἐν τῇ Ἰατρικῇ Σχολῇ νὰ παρακολουθήσῃ κατόπιν καὶ ἐπὶ ἓν ἔτος πρακτικῶς τὴν εἰδικὴν διδασκαλίαν ἐν τῷ ἰατρικῷ τμήματι καὶ νὰ λάβῃ δίπλωμα ὀδοντοϊατροῦ. Τὸ νὰ θέλωμεν νὰ τὸν ὑπαγάγωμεν εἰς μίαν τυραννικὴν διδασκαλίαν διπλῆν, εἶναι παρὰ πολύ. Διὰ τοῦτο δὲν ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς, διότι νομίζω ὅτι εἶναι ἐπαρκὴς ἡ διατύπωσις ἡ τεθειμένη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Παρέλειψα, Κύριοι, νὰ ὁμιλήσω περὶ μιᾶς τροπολογίας καὶ θὰ ἀναδράμω εἰς τὸ ἄρθρον 7. Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἡ ἐπιτροπὴ καθορίζει τὰς ἕδρας ἑκάστου τῶν μαθημάτων εἰς θεμελιώδη καὶ μὴ θεμελιώδη, ζητεῖ δ’ ὅπως ἐν τῷ ὀργανισμῷ καθορισθῶσι ποῖα μαθήματα εἶναι θεμελιώδη καὶ ποῖα δὲν εἶναι. Ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου ἐλήφθη ἐκ τοῦ 15 ἄρθρου τοῦ Ἰταλικοῦ νόμου, εἰς τὸν ὁποῖον γίνεται μία τοιαύτη διάκρισις θεμελιωδῶν καὶ μὴ θεμελιωδῶν μαθημάτων, δὲν δύναται δέ τις νὰ μὴ ὁμολογήσῃ ὅτι ἡ διάκρισις αὕτη εἶναι οὐσιώδης, διότι ὅλα τὰ μαθήματα τὰ διδασκόμενα ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ δὲν ἔχουσι τὴν αὐτὴν ἀξίαν, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατόν ποτε νομοθετικῶς ὑπὸ μιᾶς Βουλῆς, ἄνευ γνώμης μάλιστα εἰδικῆς τῶν Σχολῶν τούτων, νὰ καθορισθῶσι τὰ μαθήματα ὑπ’ αὐτῆς εἰς θεμελιώδη ἢ μή, διότι ἡ τοιαύτη ἐργασία, διὰ νὰ εἶναι πραγματική, εἰλικρινής, ὀφείλει νὰ γίνῃ μετὰ κύρους, ἐκεῖ δέ, ὅπου ἐγένετο ἡ τοιαύτη διάκρισις, ἐγένετο μετ’ ἐπιμελῆ τῶν Σχολῶν ἐπεξεργασίαν, ἡ ὁποία διήρκεσεν ἐπὶ δύο καὶ ἥμισυ ἔτη. Διὰ τοῦτο, χωρὶς νὰ θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ διάκρισις δὲν εἶναι ὀρθή, λέγω ὅτι δὲν δύναμαι παρὰ ν’ ἀναθέσω εἰς τὰς Σχολὰς τοῦτο, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον καὶ ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἠδυνήθη νὰ κατορθώσῃ τὸν τοιοῦτον καθορισμόν. Διὰ τοῦτο, καίπερ δεχόμενος κατὰ θεωρίαν τὴν διάκρισιν ταύτην ὡς ὀρθήν, δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς, διότι εἶναι ἀβασάνιστος. Ἡ ἐπιτροπεία, Κύριοι, μετὰ τὸ ἄρθρον 20 προσέθηκεν ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου ἱδρύει κτηνιατρικὴν Σχολὴν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Οὐδεὶς ἀρνεῖται τὴν μεγάλην σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει παρ’ ἡμῖν ἡ κτηνιατρικὴ ἐκπαίδευσις, διότι ἡ Ἑλλὰς μετὰ τὴν γεωργικὴν αὐτῆς μορφὴν ἔχει τὴν κτηνοτροφικὴν τοιαύτην. Θὰ εἶναι δὲ εὐχάριστον νὰ ἴδωμεν μίαν ἡμέραν ἀναπτυσσόμενον εἰς ἐπιστήμην τὸν κλάδον τοῦτον τῆς παραγωγῆς, διότι οὕτω σπουδαίως θ’ ἀναπτυχθῶσιν οἱ πλουτοπαραγωγοὶ τῆς χώρας ἡμῶν πόροι. Δὲν ὑπάρχει δὲ ἀκόμη ἀμφιβολία ὅτι αὐξανομένων παρ’ ἡμῖν τῶν κτηνιάτρων θέλει καταπολεμηθῆ ἡ ἐπιζωοτία, ἡ ὁποία δεινῶς μαστίζει τὴν κτηνοτροφίαν, θέλουσι δὲ ἐκ τούτου προέλθει πολλὰ ἄλλα ὀφέλη εἰς τὴν κτηνοτροφίαν καὶ ἐν γένει εἰς τὴν πλουτοπαραγωγὴν τοῦ τόπου. Ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τούτων ὁρμώμενα πάντα τὰ Κράτη προέβησαν εἰς ἵδρυσιν Σχολῶν διὰ τὸν καταρτισμὸν κτηνιάτρων, ἀλλ’ ὀλίγιστα εἶναι τὰ Κράτη ἐκεῖνα, μετρούμενα εἰς τὰ δάκτυλα τῆς μιᾶς χειρός, τὰ ὁποῖα ἐδέχθησαν, ὅπως αἱ κτηνιατρικαὶ Σχολαὶ ἀποτελέσωσι μέρος τῶν Πανεπιστημίων. Ἐκεῖ, ὅπου ἐδέχθησαν τοῦτο, τὸ ἔκαμον ἕνεκα εἰδικῶν λόγων οἰκονομικῶν, διὰ νὰ δύνανται ἤγουν μερικὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι συναφῆ πρὸς τὰ μαθήματα τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, νὰ διδάσκωνται εἰς τὸ κτηνιατρικὸν τμῆμα. Ἀλλὰ τὰ Κράτη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προέβησαν εἰς τὴν τοιαύτην προσκόλλησιν τῶν Σχολῶν τούτων εἰς τὰ Πανεπιστήμια, μετεμελήθησαν ταχέως, διότι, διὰ νὰ ὑπάρξῃ τοιοῦτον σχολεῖον, ὀφείλει νὰ εἶναι ἐκτὸς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἐντελῶς διακεκριμένον ἀπ’ αὐτοῦ, διότι ὅλα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα θὰ συντρέξωσι τὴν πραγματικὴν τοῦ κλάδου τούτου λειτουργίαν, ὅπως ἀποδώσῃ τοὺς καρπούς, τοὺς ὁποίους περιμένομεν, εἶναι ἐκτὸς τῶν πόλεων, μακρὰν τούτων, εἶναι εἰς μέρη ἐξοχικά, ὅπου δύνανται νὰ ὑπάρχωσι τὰ φροντιστήρια καὶ αἱ κατάλληλοι κλινικαί. Ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου ὑπάρχει τὸ μεγαλείτερον κτηνιατρικὸν σχολεῖον, εἰς τὸ Alfort, ἠναγκάσθησαν νὰ τὸ τοποθετήσουν ἐκτὸς τῶν Παρισίων. Δὲν δυνάμεθα δὲ ἐνταῦθα νὰ ἔχωμεν ἐκτὸς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ μακρὰν τούτου τὸ κτηνιατρικὸν σχολεῖον, διότι τὰ πρὸς συντήρησιν αὐτοῦ ἔξοδα θὰ εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ καλύψωσι τὴν ὠφέλειαν, ἡ ὁποία θὰ προέλθῃ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ δυσκολεύσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἀποδεχθῇ τὴν τοιαύτην ἵδρυσιν κτηνιατρικοῦ σχολείου. Εἶναι καί τι ἕτερον. Διὰ νὰ ὑπάρξῃ πραγματικὴ κτηνιατρικὴ μάθησις, ὀφείλει ἐν συνόλῳ ἡ διδασκαλία τοῦ μαθήματος αὐτοῦ νὰ εἶναι ἑπταετής, δύο ἔτη νὰ εἶναι προκαταρκτικὴ εἰς τὴν Ἰατρικὴν Σχολήν, πενταετὴς δὲ κατόπιν εἰς τὴν Σχολήν. Καὶ διὰ νὰ ἔχωμεν κτηνιατρικὴν Σχολὴν ὀφείλομεν νὰ ἱδρύσωμεν ὀκτὼ νέας ἕδρας εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Εἶναι ἀδύνατον ὅμως, Κύριοι, νὰ ἔχωμεν καθηγητήν, ὁ ὁποῖος νὰ διδάξῃ τὴν περιγραφικὴν ἀνατομίαν τῶν ζώων, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρχῃ καθηγητής, ὁ ὁποῖος νὰ διδάξῃ τὴν μαιευτικὴν τῶν ζώων, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρχῃ καθηγητής, ὁ ὁποῖος νὰ διδάξῃ τὴν θεραπευτικὴν τῶν ζώων, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρχῃ καθηγητής, ὁ ὁποῖος νὰ διδάξῃ τὴν ἐμβρυολογίαν τῶν ζώων; Ἀκόμη δὲ ὅλοι οὗτοι οἱ κτηνίατροι, οἱ ὁποῖοι, σημειώσατε, σήμερον ἔχουσι μόνον τὸ δίπλωμα τοῦ φοιτητοῦ, ἄνευ ἰδιαιτέρων σπουδῶν, θὰ τοὺς καλέσωμεν νὰ τοὺς καταστήσωμεν καθηγητὰς εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ θὰ τοὺς περιβάλωμεν μὲ τὰ αὐτὰ προσόντα μὲ τοὺς ἄλλους. Ἀλλ’ ἐπιμένω περισσότερον νὰ ὑποστηρίζω ὅτι θὰ ἦτο παράτολμον νὰ θελήσωμεν νὰ πρωτοτυπήσωμεν καθ’ ὅλα ταῦτα καὶ πρὸ παντὸς νὰ τὴν καταστήσωμεν ἐν τῇ πόλει ἀστικὴν Σχολήν, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὰ ἐν Γαλλίᾳ γινόμενα, διότι καὶ ἐν Νεαπόλει ἀκόμη, ὅπου ἡ Σχολὴ αὕτη ὑπῆρξε παράρτημα τοῦ Πανεπιστημίου, ἐχωρίσθη ἀπ’ αὐτοῦ καὶ ἱδρύθη μακρὰν τῆς πόλεως, Διότι δὲν ἦτο δυνατόν ποτε νὰ ὑπάρξῃ πλησίον τοῦ Πανεπιστημίου. Εἶναι περίεργον δὲ ὅτι βλέπω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Σκάσην οὕτω πως διαμαρτυρόμενον, καὶ ἐπεθύμουν νὰ ἀκούσω τὴν γνώμην του κατόπιν. Ὀφείλω, Κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὰ Κράτη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατ’ ἐξοχὴν κατέγιναν εἰς τὴν ἵδρυσιν κτηνιατρικῆς Σχολῆς, εἶναι τὸ Βέλγιον καὶ ἡ Γαλλία καὶ κατὰ τρίτον λόγον ἡ Ἑλβετία. Πάντα τὰ Κράτη ταῦτα ἀπεφάσισαν ἔχοντα τὴν σκέψιν νὰ καταρτίσωσι σχολεῖα, τὰ ὁποῖα νὰ ἀποδώσωσι πρακτικοὺς καρποὺς ἀναλόγους, νὰ ἐκτοπίσωσι τὰ σχολεῖα ταῦτα ἐκ τῶν πόλεων καὶ νὰ ἱδρύσωσι ταῦτα ἐκτὸς τῶν πόλεων, νὰ καταρτίσωσι δὲ εἰδικὰς Σχολάς, αἱ ὁποῖαι ν’ ἀνήκωσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι οὕτω καὶ ἐνταῦθα θὰ σκεφθῶμεν περὶ τούτου μίαν ἡμέραν καὶ πολὺ ταχέως, ἀλλ’ ὅταν πρῶτον ἀποκτήσωμεν τὸ ἐπιστημονικὸν ὑλικόν, τὸ ἀναγκαιοῦν πρὸς τοῦτο, καὶ ὅταν ὑπάρξῃ μεγαλειτέρα τις εὐρωστία οἰκονομικὴ τοῦ Κράτους, διότι ὀφείλω νὰ σᾶς γνωρίσω ὅτι ἐκ τῆς μελέτης τὴν ὁποίαν ἔκαμον τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀπαιτηθῶσιν, ἐπείσθην ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν αὗται νὰ εἶναι ὀλιγώτεραι τῶν 150,000 δραχμῶν. Ἡ τελευταία, Κύριοι, τῆς ἐπιτροπῆς τροπολογία εἶναι σχετικὴ μὲ τοὺς ὑφηγητάς. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐδέχθη, ὅπως οἱ ὑφηγηταὶ ἅπαντες οἱ μέχρι τοῦδε ὑπάρχοντες ἀπολυθῶσι.

§40Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἡμεῖς οἱ ὑφηγηταὶ τὸ ἐπροτείναμεν αὐτό· νὰ τὸ δεχθῆτε.

§41Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐπειδὴ οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν ὅτι ἐκ πρωτοβουλίας τῶν οἰκείων ὑφηγητῶν προέρχεται, εὗρον τοῦτο ὀρθόν.

§42Π. ΛΙΒΙΕΡΑΤΟΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ τὸ ἴδιον καὶ διὰ τοὺς καθηγητάς.

§43Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον ἐν μιᾷ διακοπῇ τῆς ἀγορεύσεως ταύτης, ὅτι αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας ἀπεδέχθην, καὶ ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἀπέρριψα, ἐθεωρήθησαν τοιαῦται κατόπιν βαθείας αὐτῶν ἐξετάσεως καὶ ἐρεύνης, καὶ συνεκεφαλαίωσα ταύτας εἰς τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις. Ἐὰν ὅμως ἡ κεφαλαιώδης αὕτη ἀνάπτυξις δὲν κρίνηται ἀρκοῦσα ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἡ Κυβέρνησις εἶναι πρόθυμος ὅπως ἀναπτύξῃ τὰς γνώμας αὑτῆς ταύτας εὐρέως καὶ λεπτομερῶς κατὰ τὴν συζήτησιν κατ’ ἄρθρον.

§44Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, προκειμένου νὰ συζητηθῇ ἡ ἕδρα τοῦ Πανεπιστημίου, θεωρῶ ὀρθὸν νὰ κατατεθῇ ἡ διαθήκη τοῦ Δομπόλη, ἵνα ἴδωμεν καὶ ἡμεῖς κατὰ πόσον ἡ ἑρμηνεία, ἣν ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν διαθήκην τοῦ Δομπόλη, εἶναι νόμιμος ἢ τοὐναντίον αἱ ἀξιώσεις τῶν δύο πόλεων Πατρῶν καὶ Κερκύρας εἶναι ἐπίσης εὔλογοι.

§45ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ τῆς Λαρίσης.

§46Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνάγκη νὰ κατατεθῇ ἀντίγραφον τῆς διαθήκης τοῦ Δομπόλη, ἵνα ἴδωμεν ἂν ἐπακριβῶς ἡ ἑρμηνεία, ἣν ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις, στηρίζεται εἰς τὸ γράμμα τῆς διαθήκης.

§47Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Νομίζω ὅτι ὑπῆρξεν ἐκ μέρους συναδέλφων τινῶν, ἐκ τῶν πόλεων τούτων καταγομένων, ἡ αἴτησις ὅπως ἡ συζήτησις αὕτη γένηται κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ περὶ τοῦ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου νομοσχεδίου. Ἐπιθυμῶ δὲ νὰ ἀκούσω τὰς γνώμας αὐτῶν ταύτας, διὰ νὰ ἀπαντήσω. Ἐν τοσούτῳ ὁ φάκελος εἶναι αὐτός. Εἶναι καὶ ἡ διαθήκη Ῥωσιστί. Τὴν καταθέτω.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§49Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποβάλλω τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: «Περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως δραχμῶν 1500 εἰς βάρος τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τῆς χρήσεως τοῦ 1910», «περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως δραχμῶν 3.137.71 εἰς βάρος τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1910», «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1911, πρὸς πληρωμὴν ἀπαιτήσεως τοῦ ἐργολάβου τῆς κατασκευῆς τοῦ ἐν Ναυπλίῳ δικαστικοῦ μεγάρου». Παρακαλῶ νὰ τυπωθῶσι.

§50ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ψηφισθῶσι κατ’ ἀρχήν.

§51Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Νὰ ψηφισθῶσι κατ’ ἀρχὴν καὶ μετὰ τοῦτο νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅπως θεωρηθῶσι τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια ὡς κατεπείγοντα καὶ προτασσόμενα ψηφισθῶσιν, ἵνα παραπεμφθῶσιν εἶτα εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπήν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Συζήτησις κατ’ ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως δραχμῶν 1,500 εἰς βάρος τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τῆς χρήσεως τοῦ 1910». Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Συζήτησις κατ’ ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως δραχμῶν 3.137.71 εἰς βάρος τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1910». Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Συζήτησις κατ’ ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1911, πρὸς πληρωμὴν ἀπαιτήσεως τοῦ ἐργολάβου τῆς κατασκευῆς τοῦ ἐν Ναυπλίῳ δικαστικοῦ μεγάρου». Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Θὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπήν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτούπης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§54Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δύο λέξεις. Ὑποβάλλονται ἐξακολουθητικῶς νομοσχέδια περὶ ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων. Ἡ Βουλὴ ἀκόμη ὅμως δὲν εἶδε τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Νομίζω ὅτι ἡ περαιτέρω βραδύτης εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος. Φοβοῦμαι μήπως τόσον ἡ ἔκθεσις, ὅσον καὶ αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβληθῶσι τόσον χρόνον πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ χρόνος πρὸς μελέτην. Ἐννοεῖτε πάντες, ὅτι τὸ σπουδαιότερον θέμα μιᾶς Βουλῆς εἶναι ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ μορφώσῃ τις γνώμην ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅταν τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ὅπως καὶ τὰς δηλώσεις ἔχῃ μόνον ὀλίγας ὥρας ἢ ἔστω καὶ ὀλιγώτερον πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Αἱ ἡμέραι λήγουσι καὶ νομίζω ὅτι ἐντὸς τῆς ἑπομένης ἑβδομάδος μοιραίως θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Πότε σκέπτεται ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τέλους νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της, ἡ ὁποία ὁλονὲν συντάσσεται καὶ τυπώνεται ὡς βάτος καιομένη καὶ μὴ καταφλεγομένη, ἀλλ’ οὐδέποτε ὅμως γνωστοποιημένη εἰς τοὺς Βουλευτάς; Ἐπίσης καὶ αἱ δηλώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πρέπει πλέον νὰ ὑποβληθῶσι, διότι δὲν νομίζω ὅτι περιμένει τίποτε περισσότερον ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅπως συμπληρώσῃ ταύτας.

§55Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Τόσον τελειότεραι θὰ εἶναι, ὅσον βραδύτεραι!

§56Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Βεβαίως. Ἀλλὰ πρὸ τούτου εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια τὰ ὑποβληθέντα ὑπ’ ἐμοῦ, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιδράσωσι μεγάλως ἐπὶ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Μετὰ τοῦτο θὰ προβῶ εἰς τὰς δηλώσεις.

§57Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ἀκολουθήσῃ ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀμέσως, τότε θὰ ὑποβληθῶσιν αἱ δηλώσεις καὶ θὰ μελετηθῶσι;

§58Λ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τότε. Διότι δὲν δύναμαι νὰ ὑποβάλω δηλώσεις, ἐὰν δὲν ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμός.

§59ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Προτείνετε τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὅλη συζήτησις αὕτη εἶναι ἀκανόνιστος. Ὁ Ὑπουργός, καθ’ ὃ ἔχει δικαίωμα, ἔκαμεν εἰσήγησιν ἐπὶ νομοσχεδίων, ἀλλὰ συζήτησις ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως δὲν εἶναι ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου κανονική. Ὅ,τι ἐλέχθη ἐλέχθη, καὶ νὰ σταματήσωμεν πλέον καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν τάξιν. Λοιπὸν ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ πανεπιστημιακοῦ νομοσχεδίου.

§61Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μόνον ἤθελον παρακαλέσει τοὺς Κυρίους νὰ μὴ ἀναμίξωμεν τὴν μὲν μὲ τὴν δὲ συζήτησιν, ἀλλὰ νὰ γίνῃ γενικὴ συζήτησις καὶ κατ’ ἀρχήν.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προκειμένου νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις πρέπει νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ πῶς θὰ διεξαχθῇ.

§63Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Περιορισμοὺς δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε ἡ Βουλὴ νὰ θέσῃ. Εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουσι τόσον κυρίως τὸ ἔθνος καὶ τὴν Βουλήν, ὥστε νὰ εὑρίσκωμεν ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν μόνον ὑμεῖς δύνασθε νὰ περιορίσητε.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐγὼ δηλῶ ὅτι πάντα ῥήτορα, ὁ ὁποῖος θὰ ἀρχίσῃ νὰ συζητῇ ἐπὶ τροπολογιῶν ἄρθρων, ὅταν συζητῇ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, θὰ τὸν διακόψω.

§65Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Δικαίωμά σας.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. Εἶναι καθῆκόν μου. Ἐὰν ἀρχίσῃ ἡ κατ’ ἀρχὴν συζήτησις καὶ ὑποβάλλωνται τροπολογίαι ἐπὶ τῶν ἄρθρων, βεβαίως θὰ διακόψω τὸν ῥήτορα.

§67Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐὰν καταλήξῃ διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του νὰ ὑποβάλῃ τροπολογίαν, δὲν εἶναι ἄσχημον.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ θὰ διακόπτω πάντα ῥήτορα, ὁ ὁποῖος συζητῶν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς θὰ ὑποβάλῃ τροπολογίας ἐπὶ ἄρθρων καὶ θὰ τοὺς παραστήσω ὅτι εἶναι ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ. Λοιπὸν ὁ κ. Διομήδης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§69Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἔχω τὸν λόγον, ὡς ἐθέσατε τὸ ζήτημα.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προληπτικῶς θὰ κάμητε συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τώρα;

§71Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὄχι. Διότι ἔχομεν νὰ ἀποφύγωμεν κινδύνους.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην τὰ λέγετε.

§73Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ δημιουργηθῶσιν ἐπεισόδια.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θὰ δημιουργηθῶσιν ἐπεισόδια παρὰ μόνον ὑπὸ τῶν θελόντων νὰ δημιουργῶσιν ἐπεισόδια ἀπὸ τὸ πρωῒ ἕως τὸ βράδυ!

§75Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ναί, ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως. Πρόκειται νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ὄχι βεβαίως τῆς ἀρχῆς τῆς παλαιᾶς πανεπιστημιακῆς, διότι περὶ τούτου οὐδεὶς ἔχει ἀντίρρησιν, ἀλλ’ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου διαπνέεται ἀπὸ μίαν ἀρχήν, ἡ ὁποία διατυποῦται εἰς ὡρισμένα ἄρθρα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἄρθρα λεπτομερειῶν, ἀλλ’ εἶναι μερικὰ ἄρθρα κεφαλαιώδη ἐντελῶς, πρὸ τῶν ὁποίων ἐμφαίνεται ποῖον εἶναι τὸ ὅλον πνεῦμα τὸ διῆκον τὸ Πανεπιστήμιον. Ἑπομένως, ὅταν λέγωμεν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἐννοοῦμεν τὴν συζήτησιν τῶν ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι διέπουσι τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου. Ἑπομένως ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις τοῦ ἄρθρου 7, τὸ ὁποῖον κατὰ τύχην περιέχει ἐκείνην τὴν ἀρχήν, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§76ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς ἀρχίσῃ ὁ ῥήτωρ, ἵνα ἴδωμεν πῶς θὰ ἀρχίσῃ, καὶ βεβαίως εἰς τὰς λεπτομερείας τὸ κανονίζομεν.

§77Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Τὸν τόνον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργός. Κατ’ ἀρχήν.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς πληροφορῶ, Κύριοι, ὅτι θὰ συμβῇ τὸ ἑξῆς. Ἐγὼ ἀπεκδύομαι πάσης εὐθύνης. Κατὰ τὴν αʹ ἀνάγνωσιν ἐγένετο ἡ πρότασις αὐτή· τὴν ἀπέκρουσαν ὅλοι οἱ θέλοντες νὰ ὁμιλήσωσι. Παρῃτήθην τῆς προτάσεως. Ὅτε ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις, καὶ οἱ ὁμιλήσαντες ὡμολόγουν ὅτι δὲν ἐγένετο τίποτε. Σήμερον ἦσαν ὅλοι σύμφωνοι ἐκτὸς τῆς συνεδριάσεως. Ὅταν εἰσάγεται πρότασις, πάλιν ἐπαναλαμβάνονται αἱ ἀντιρρήσεις. Τὴν Δευτέραν, ὅτε θὰ λήξῃ ἡ συζήτησις, θὰ ἔχωσιν ὁμολογήσει πάντες ὅτι οὐδὲν συνεισέφερον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Εἶσθε ἐλεύθεροι. Ἐγώ εἰμι ἁπλοῦς ἀκροατής!

§79Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡμίλησε κατ’ ἀρχὴν περὶ ὅλων, περὶ τρόπου διδασκαλίας, περὶ ξένων καθηγητῶν, περὶ κλινικῶν.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρεκάλουν ἓν πρᾶγμα· νὰ ἀφαιρέσητε τὴν συζήτησιν τῶν ἑδρῶν ἀπὸ τὴν συζήτησιν τῆς ἀρχῆς, διότι θὰ πελαγοδρομήσητε!

§81Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Τὸν προκείμενον ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ ὁποῖος ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, τὸν διαπνέει ἄκρα δυσπιστία. Νομίζω δὲ ὅτι ὁ ὀργανισμὸς οὗτος, τὸν ὁποῖον καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν, εἶναι οὐχὶ ὁ ὀργανισμὸς ὁ εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας του προσήκων ὅπως συντελέσῃ εἰς τὴν δημιουργίαν πανεπιστημιακῆς κινήσεως καὶ ἐπιστημονικῆς δράσεως ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀρχή, ἀπὸ τῆς ὁποίας δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀπομακρυνθῶμεν προκειμένου περὶ ὀργανώσεως τοῦ Πανεπιστημίου, εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς ἐλευθερίας καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς σχετικῆς αὐτονομίας τοῦ Πανεπιστημίου. Ἡ ἱστορία τῶν Πανεπιστημίων καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς ζωῆς τῆς ἐπιστημονικῆς ὅλου τοῦ κόσμου καὶ ὅλων τῶν χρόνων διδάσκει, ὅτι, ὅπου τὰ Πανεπιστήμια εἶχον ἐλευθερίαν ἐν τῇ κινήσει καὶ εἶχον ἐξουσίαν τινὰ αὐτονομίας ἐν τῷ καθορισμῷ λεπτομερειῶν διοικητικῶν καὶ διδακτικῶν, ἐκεῖ τὰ Πανεπιστήμια ἤκμασαν καὶ ἐκεῖ ἡ δρᾶσις τῶν Πανεπιστημίων ὑπῆρξε λυσιτελὴς καὶ τελεσφόρος διά τε τὴν Πολιτείαν καὶ ὅλην τὴν κοινωνίαν. Τοὐναντίον δέ, ὅπου τὰ Πανεπιστήμια περιωρίσθησαν νὰ εἶναι καθαρὰ ἱδρύματα τοῦ Κράτους δεχόμενα ἐκεῖθεν πᾶσαν κίνησιν καὶ πᾶσαν ζωήν, ἐκ μέρους τοῦ Κράτους λεπτολόγως ὀργανούμενα καὶ ἐπιβλεπόμενα, ἐκεῖ τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξεν ὅτι ἡ πανεπιστημιακὴ κίνησις ἐνεκρώθη ἐντελῶς καὶ ἀπεπνίγη πᾶσα ἰκμὰς ζωτικότητος καὶ ἐν γένει ἐπιστημονικῆς δράσεως. Αὐτὸ εἶναι ἱστορικὸν γεγονὸς ἀνεπίδεκτον οἱασδήποτε ἀμφισβητήσεως. Ἀλλὰ θὰ ἀντείπῃ τις ὅτι ἡ αὐτοδιοίκησις τοῦ Πανεπιστημίου παρ’ ἡμῖν καὶ ἡ δῆθεν αὐτονομία του κατὰ τὸ παρελθὸν ἐγένετο ἀφορμὴ ὅλης ἐκείνης τῆς κακοδαιμονίας, τὴν ὁποίαν δὲν θέλω νὰ ζωγραφήσω περισσότερον. Εἰς ταῦτα ὅμως θὰ παρατηρήσω ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαπενταετίαν ὑπέστη καὶ αὐτὸ τὸν νόμον τῆς ἐπιδράσεως τοῦ περιβάλλοντος. Ἐπειδὴ οἱ ἀποτελοῦντες αὐτὸ καὶ ἐν αὐτῷ καλούμενοι εἰς ἐπιστημονικὴν ἐργασίαν δὲν εἶχον οἱ ἴδιοι ψυχικὸν σθένος ἰσχυρόν, τὸ ὁποῖον νὰ δύναται ν’ ἀνθίσταται ἐπιτυχῶς ἐναντίον τῆς ἐπιδράσεως ἑνὸς ἰσχυροτέρου ὀργανισμοῦ, ἀλλ’ εἶχον ἐν ἑαυτοῖς διάφορα μικρόβια διαφθορᾶς, ἐξέπεσεν ἐν συνόλῳ τὸ Πανεπιστήμιον τῆς ἠθικῆς καὶ πνευματικῆς αὑτοῦ περιωπῆς. Ἐξέπεσε δὲ τὸ Πανεπιστήμιον τῆς περιωπῆς αὑτοῦ τῆς τε πνευματικῆς καὶ τῆς ἠθικῆς, οὐχὶ διότι ἔβλαπτεν ὁ ὀργανισμὸς αὐτοῦ, ἀλλὰ διότι τὸ περιβάλλον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἐκαλεῖτο νὰ δράσῃ, ὑπῆρξε τοιοῦτον, ὥστε νὰ καταρρίψῃ καὶ αὐτὸ τὸ Πανεπιστήμιον. Θὰ τὸ κατέρριπτε δέ, καὶ τελειότερος ἐὰν ἦτο ὁ ὀργανισμός του. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι μὲ οἱονδήποτε ὀργανισμόν, τὸν ὁποῖον θὰ φέρητε, ὁσονδήποτε τέλειος καὶ ἂν εἶναι, θὰ ἐπιφέρητε οἱανδήποτε μεταβολὴν ἐπὶ τὰ βελτίω, ἐὰν ἡ ῥοπὴ τῆς ὅλης κοινωνίας δὲν ὑπάρξῃ τοιαύτη, ὥστε καὶ αὐτὴ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν μεταβολήν. Ἐκεῖνα δέ, τὰ ὁποῖα ζητεῖτε σήμερον διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ σας νὰ διορθώσητε, διὰ νὰ προλάβητε δῆθεν τὴν ἐπανάληψιν τῶν καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐσημειώθησαν κατὰ τὸ παρελθόν, δὲν θὰ τὰ κατορθώσητε, ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον τὸ περιβάλλον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου θὰ ζήσῃ τὸ Πανεπιστήμιον, δὲν τὸ βοηθήσῃ εἰς τὸ νὰ ὑψωθῇ εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν θέσιν. Νομίζω ὅτι μεταξὺ τῶν σημείων, ἐκ τῶν ὁποίων σαφῶς καταφαίνεται τὸ ἀνελεύθερον καὶ τὸ μὴ αὐτόνομον τοῦ Πανεπιστημίου, εἶναι καὶ τὰ ἑξῆς: Εἶναι ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐπιλέγωνται οἱ καλούμενοι νὰ διδάξωσιν ἐν αὐτῷ. Καὶ νομίζω ὅτι εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο διίσταμαι πρὸς τὴν γνώμην τῶν πλείστων συναδέλφων καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, λυποῦμαι ὅμως διὰ τὴν μὴ σύμπτωσιν αὐτὴν τῶν γνωμῶν, ἀλλ’ ἐπιμένω εἰς τὴν ὀρθότητα τῆς ἰδικῆς μου. Νομίζω ὅτι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ζητεῖται νὰ περιορισθῇ ἡ κατάχρησις κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν καθηγητῶν διὰ τῶν διαφόρων, ὅπως λέγει τὸ νομοσχέδιον, εἰσηγητικῶν ἐπιτροπειῶν διὰ τῶν διαφόρων ἐκθέσεων αὐτῆς κλπ., νομίζω ὅτι ὁ τρόπος αὐτὸς βεβαίως δὲν εἶναι ὁ προσφορώτερος, καὶ δὲν εἶναι βεβαίως ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀσφαλῶς βεβαιοῖ τὴν ἐπιλογὴν τῶν καλλιτέρων καὶ ἱκανωτέρων. Νομίζω ὅτι οἱ περιορισμοί, τοὺς ὁποίους θέτει τὸ ἄρθρον 13, δηλαδὴ ὅτι πρέπει ὁ καθηγητὴς νὰ ἔχῃ ἀξιολόγους πραγματείας καὶ μίαν τοὐλάχιστον πρωτότυπον τοῦ εἰδικοῦ κλάδου, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη δίδει λαβὴν εἰς ποικιλωτάτας καὶ ἀπείρους καταχρήσεις. Εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἔλθει εἰς συνάφειαν στενωτέραν μὲ τὰς πανεπιστημιακὰς ἐν Εὐρώπῃ σπουδάς, εἶναι γνωστὸν ὁπόση ἀπειρία λεγομένων πρωτοτύπων διατριβῶν ἐξέρχονται κατ’ ἔτος ἐκ τῶν φροντιστηρίων τῶν πανεπιστημιακῶν, τὰ ὁποῖα οὕτω θαυμασίως λειτουργοῦσιν ἐν τοῖς Πανεπιστημίοις τῆς δυτικῆς Εὐρώπης. Δὲν ἔχετε λόγους νὰ θεωρῆτε ἀλάθητον τεκμήριον ἱκανότητος τὴν ὕπαρξιν πρωτοτύπου δῆθεν διατριβῆς καὶ νὰ θεωρήσητε τὸν ἔχοντα τοιαύτας ὡς τὸν κατάλληλον πράγματι νὰ καταλάβῃ ἕδραν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, διότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κάμνει τὸν καθηγητήν, δὲν εἶναι ἡ πρωτότυπος διατριβή, δὲν εἶναι ἡ ἀξιόλογος πραγματεία, ἀλλ’ εἶναι ἐν συνόλῳ ἡ ἐπιστημονικὴ αὐτοῦ κατάρτισις, εἶναι τὸ ἐπιστημονικὸν ἦθος, τὸ ὁποῖον πρέπει ν’ ἀποπνέῃ καὶ πρὸ παντὸς εἶναι τὸ ἀνθρώπινον κῦρος, τὸ ὁποῖον ἀπολύτως πρέπει νὰ τὸν διακρίνῃ. Πάντα ταῦτα δὲν ἀποδεικνύονται ἐκ τῆς ὑπάρξεως πρωτοτύπου διατριβῆς καὶ ἀξιολόγου πραγματείας· αὐτὰ εἶναι προσόντα, τὰ ὁποῖα ἠμπορεῖ νὰ ὁρίζῃ ὁ νόμος καὶ ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ὁ ὑποψήφιος, χωρὶς ὅμως νὰ εἶναι καὶ ἐπιστήμων. Μὲ αὐτὰς τὰς διατάξεις περὶ προσόντων στενεύετε τὴν κρίσιν καὶ φράσσετε τὰς πύλας ἴσως εἰς τοὺς ἀληθῶς γονίμους παράγοντας. Τὸ καθηγετικὸν ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ εἶναι κύρωσις τοῦ ἐπιστήμονος, δὲν ἀνέχεται λεπτολόγα προσόντα διοικητικῶς ἐρευνώμενα, ἀλλὰ θέλει εὐρὺ τὸ πεδίον, ἐξ οὗ νὰ δύναται ν’ ἀντλῇ ἡ Πολιτεία τοὺς ἀληθῶς ἀξίους αὐτοῦ. Εἰς τὴν γνώμην μου ταύτην ἐνισχύθην ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ τελευταίου ὀργανισμοῦ τοῦ κατὰ τὸ παρελθόν, νομίζω, ἔτος ψηφισθέντος, τοῦ ἀνωτάτου ἐκείνου Γαλλικοῦ Πανεπιστημίου, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ Collège de France. Τὸ ἵδρυμα τοῦτο ἀποτελεῖται ἀπὸ ἐπιστήμονας ἀνήκοντας εἰς ὅλους σχεδὸν τοὺς κλάδους τῆς ἐπιστήμης. Εἶναι ὁ τύπος τοῦ ἀληθῶς ἐπιστημονικοῦ Πανεπιστημίου ὁ καλλίτερος. Ἐζητήθη καὶ ἐκεῖ, ὅτε ἐγένετο συζήτησις περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ του, νὰ χωρίσωσιν αὐτὸ εἰς τμήματα, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἀνῆκεν ἕκαστος τῶν καθηγητῶν ἀναλόγως τῆς εἰδικότητός του, καὶ κατὰ τμήματα νὰ γίνωνται αἱ προτάσεις περὶ τῶν νέων καθηγητῶν. Ἀλλ’ ἡ ἀπόφασις τῆς ὁλομελείας τῶν καθηγητῶν τοῦ Collège de France, τῶν σπουδαιοτέρων δηλαδὴ ἐπιστημόνων, τοὺς ὁποίους ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ τὸ Γαλλικὸν ἔθνος, καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξαν σύμφωνοι, ὅτι προκειμένου περὶ ἐκλογῆς ἑνὸς ἐπιστήμονος δὲν πρέπει ν’ ἀνατεθῇ ἡ βεβαίωσις περὶ τῆς ἱκανότητος καὶ καταλληλότητος αὐτοῦ εἰς εἰδικοὺς μόνον, διότι δὲν πρόκειται νὰ διακανονισθῇ, ἂν ὁ Α ἢ ὁ Β ἔχει καλὴν πραγματείαν καὶ ἀξιολόγους διατριβὰς ἐπὶ τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ θέματος. Τὸ ἐρευνητέον πρὸ παντὸς διὰ τὸν καταλαμβάνοντα ἐπιστημονικὴν θέσιν εἶναι ἂν εἶναι ἀληθῶς ἐπιστήμων. Ὁ ἐπιστήμων πρέπει νὰ εἶναι ἐπιστήμων σχεδὸν Dei gratiae. Ποῖος δὲ εἶναι ἐπιστήμων; Τοῦτο δὲν θὰ ἐξαγάγωμεν ἐκ τῆς τυχὸν ὑπάρξεως τυπικῶν προσόντων ἀξιολογωτάτων ἴσως, ἀλλὰ θὰ τὸ εὕρωμεν ἐξ ἀσταθμήτων τινῶν παραγόντων, τοὺς ὁποίους ἐν πάσῃ ἐλευθερίᾳ κρίσεως θ’ ἀναζητήσουν οἱ ὁμότιμοι τοῦ μέλλοντος καθηγητοῦ.

§82ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ εὐσυνειδησία μέχρι τοῦδε ἔλλειψεν.

§83Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δὲν ἔχω οὐδένα λόγον νὰ πιστεύσω, ὅτι αἱ διατυπώσεις καὶ αἱ δυσχέρειαι, αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦνται σήμερον, δὲν θὰ γεννήσουν νέας καταχρήσεις καὶ ὅτι ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ καταρτίζηται, διὰ νὰ ἐξετάζῃ τὰ συγγράμματα καὶ νὰ διατυπώνῃ τὰ συμπεράσματά της εἰς ἐκθέσεις, ὅτι αὐτὴ δὲν θὰ γίνῃ τὸ κέντρον νέας συναλλαγῆς καὶ νέων συνεννοήσεων μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων καὶ τῶν κριτῶν των. Νομίζω ὅτι, ἐφ’ ὅσον θέτομεν περιορισμοὺς ἐφ’ ὅλων αὐτῶν τῶν ζητημάτων, οὐδὲν ἄλλο πράττομεν παρὰ νὰ ἀνοίγωμεν ὀρθάνοικτα τὰς θύρας εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπιτηδειότεροι διὰ νὰ εὑρίσκουν τοὺς σφυγμοὺς ἑνὸς ἑκάστου κριτοῦ.

§84ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Φαντάζεσθε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεασθῶσι τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας;

§85Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Τὴν δημοσιότητα τὴν παραδέχομαι· παραδέχομαι τὴν ᾐτιολογημένην ἔκθεσιν, παραδέχομαι τὴν δημοσίευσιν ὅλων αὐτῶν τῶν στοιχείων, ἀλλὰ νομίζετε ὅτι ἀρκοῦσιν ὅλαι αὐταὶ αἱ ἀσφάλειαι, ὅταν πρόκειται νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς ἐπιτροπὰς δῆθεν εἰδικῶν νὰ κρίνωσι; Διότι ἔχω τὸν εὔλογον φόβον, ὅτι οἱ ἄλλοι καθηγηταί, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ δύνανται νὰ κρίνωσιν εἰδικῶς, θὰ περιορίζωσι τὸν ἔλεγχόν των, ἀναφερόμενοι εἰς τὴν ἔκθεσιν, διὰ νὰ ἀποφύγουν οἱανδήποτε εὐθύνην.

§86Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Τί θέλετε;

§87Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Θέλω ἐλευθεριωτέραν τὴν κρίσιν.

§88Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ποῖος τρόπος εἶναι ὁ καταλληλότερος;

§89Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἀπόλυτος ἐλευθερία κρίσεως καὶ φανερὰ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ καταλλήλου προσώπου.

§90Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Μέχρι τοῦδε δὲν ἴσχυεν αὐτὸ τὸ σύστημα.

§91Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δὲν ἔχομεν φανερὰν ψηφοφορίαν. Ὑποστηρίζω δὲ ὅτι ἡ διάταξις τοῦ παλαιοῦ νόμου, προστιθεμένης τῆς ὑποχρεώσεως φανερᾶς ψηφοφορίας, εἶναι καλή. Ἡ διάταξις αὐτὴ ἡ νέα τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι διόλου φιλελευθέρα, οὐδόλως θὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ φέρῃ πράγματι εἰς τὴν καταλληλοτέραν κατάληψιν τῶν ἑδρῶν. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον θεωρῶ αὐτόχρημα ὀλέθριον, εἶναι ἡ ἄλλη διάταξις, ἐφ’ ἧς παρακαλῶ καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ προσέξουν πολύ, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον, ἐὰν γίνῃ δεκτή, νὰ στερήσῃ τὸ Ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον τῶν καλλιτέρων ἐπιστημόνων. Ἐξηγοῦμαι. Καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ συνταχθὲν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τακτικὸς καθηγητὴς δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἄλλος παρὰ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὑποβάλλει αἴτησιν ὑποψηφιότητος ἐντὸς τασσομένης τινὸς προθεσμίας, καὶ ἔχει διέλθει δι’ ὅλων ἐκείνων τῶν σταδίων κατὰ κανόνα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν λεγομένην ἀκαδημαϊκὴν σταδιοδρομίαν. Ἀποκλείεται δηλ. πᾶς τις ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκλεχθῇ καθηγητής, ὁ ὁποῖος δὲν θέλει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς ὑποβολῆς ὑποψηφιότητος, πᾶς τις, ὁ ὁποῖος ἀρχῆθεν τοῦ βίου του δὲν ἀπέβλεψεν εἰς τὴν λεγομένην ἀκαδημαϊκὴν σταδιοδρομίαν. Μὲ ἄλλους λόγους περιορίζομεν τὴν ἐκλογὴν τῶν μελλόντων καθηγητῶν ἀποκλειστικῶς καὶ περιοριστικῶς μεταξὺ τῶν προσώπων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θέλουν νὰ τὸ κάμωσιν ἐπάγγελμα καὶ εἰς μόνον αὐτὸ ἀποβλέπουσι, χωρὶς ἴσως ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτῶν καὶ ἐν τῇ ψυχῇ αὐτῶν νὰ ἔχουν καὶ ἕνα γενικώτερον καὶ εὐγενέστερον σκοπόν. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Δὲν λέγω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν αὐτοί, οἱ ἀρχικῶς ἐκλέξαντες ὡς σκοπὸν τοῦ βίου των τὸ καθηγητικὸν στάδιον, διότι βεβαίως ἡ βάσις ἡ μεγάλη, τὸ στὸκ τὸ μέγα, ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ προέρχωνται οἱ καθηγηταί, θὰ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διὰ τοῦ σταδίου τοῦ ἀκαδημαϊκοῦ θὰ ἀνέρχωνται. Ἀλλ’ ὑποστηρίζω ὅτι ἡ ζημία θὰ εἶναι ἀνυπολόγιστος, ἐὰν κλείσητε τὰς θύρας εἰς πάντα ἄλλον ἐπιστήμονα ἐκτὸς αὐτῶν. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἡ ἀληθὴς ἐπιστήμη καθιστᾷ πολλάκις κοινωνικῶς ἄτολμον τὸν ἔχοντα αὐτήν, ὅτι οἱ ἀληθεῖς ἐπιστήμονες ἔμειναν συχνότατα κεκρυμμένοι, ὅτι οἱ ἀληθεῖς ἐπιστήμονες δὲν ἠθέλησάν ποτε νὰ ἔλθωσιν οὔτε εἰς παράκλησίν τινα οὔτε εἰς συμφωνίαν πρὸς τοὺς ἄρχοντας ἢ ἰσχυροὺς τῆς ἡμέρας, ὧν ἴσως καὶ τὰ ὀνόματα ἀγνοοῦν.

§92Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἀπόδειξις εἶναι ὁ κ. Λιβαδᾶς.

§93Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι ὑπάρχουν διακεκριμένοι ἐπιστήμονες πολλοί, εἴς τινας κλάδους τοὐλάχιστον, οἱ ὁποῖοι, τραπέντες ὡρισμένον τι στάδιον δὲν θέλουν νὰ τὸ ἐγκαταλείψουν, διὰ νὰ εἰσέλθουν εἰς αὐτὴν τὴν σταδιοδρομίαν, τὴν ἄλλην. Νομίζετε ὅμως ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Κράτος νὰ περιορίσῃ τὸ δικαίωμά του εἰς τὴν ἐκλογήν; Νομίζετε, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος ἀναμφισβητήτως εἶναι μία κορυφὴ τῆς Νομικῆς ἐπιστήμης ἐν Ἑλλάδι, καθὼς καὶ ἄλλος συνάδελφος παρακαθήμενος μεταξὺ ἡμῶν, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ καὶ αὐτὸς μίαν κορυφὴν τῆς Νομικῆς ἐπιστήμης, νομίζετε ὅτι αὐτοί, διὰ νὰ περιορισθῶ μόνον εἰς ὅσους προχείρους ἔχω ἐνώπιόν μου, θὰ θελήσωσί ποτε νὰ ζητήσουν μόνοι των νὰ γίνουν καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου; Θὰ θελήσουν νὰ θέσουν ἑαυτοὺς καὶ τὰ ἔργα των ὑπὸ τὸν ἔλεγχον κριτῶν ἴσως κατωτέρων των; Καὶ νομίζετε ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Κράτος νὰ στερηθῇ τῶν φώτων των, ὅτι δὲν πρέπει τὸ Κράτος βίᾳ σχεδόν, ἐὰν ἐπιτρέπηται ἡ φράσις, νὰ τοὺς ἀνασύρῃ, τοὺς μὲν ἐκ τῆς κρύπτης των, τοὺς δὲ ἐκ τῶν ἄλλων των ἐπαγγελμάτων, καὶ νὰ τοὺς εἰσαγάγῃ εἰς τὴν σταδιοδρομίαν τοῦ πανεπιστημιακοῦ βίου, εἰς ἣν φύσει ἀνήκουν καὶ ἀπὸ τῆς ὁποίας βεβαίως θὰ ἀντλήσῃ ὠφελείας καὶ τὸ Κράτος καὶ ἡ κοινωνία καὶ ἡ ἐπιστήμη; Ἐπιμένω εἰς τὴν ὀρθότητα τῆς προτεινομένης ὑπ’ ἐμοῦ διατάξεως ταύτης καὶ νομίζω τοὐλάχιστον ὅτι ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς καθαρῶς πνευματικὰς ἐπιστήμας,—ὄχι τὰς ἐπιστήμας τὰς φυσικὰς ἢ τὰς ἐφηρμοσμένας, διότι ἀρνοῦμαι εἰς ἐμαυτὸν τὴν ἁρμοδιότητα νὰ ὁμιλήσω ἐπ’ αὐτῶν καὶ περιορίζομαι εἰς τὰς ἐπιστήμας τὰς καθαρῶς θεωρητικάς, τὰς φιλοσοφικὰς καὶ νομικάς, — δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀποκλείσητε τὸ καθηγητικὸν ἀξίωμα ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι κρύπτονται ὁ μὲν ἐδῶ, ὁ δὲ ἐκεῖ, διὰ νὰ ἀφοσιωθοῦν εἰς τὰς μελέτας των μόνοι των ἐν ἀδεσμεύτῳ ἐργασίᾳ, μὴ θέλοντες νὰ ἔλθουν ἐξ ἰδιοσυγκρασίας εἰς οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τὸ ἐπίσημον Κράτος.

§94Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Παραδείγματος χάριν;

§95Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὁ κ. Ῥακτιβὰν καὶ ἄλλοι.

§96Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἀποκλείονται ἤδη;

§97Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἀποκλείονται, διότι οὐδέποτε θὰ ὑποβάλωσι αἴτησιν, διότι εὐλόγως δὲν θὰ θελήσουν ποτὲ νὰ προκαλέσουν οἱ ἴδιοι ἀνταγωνισμὸν περὶ τὸ ὄνομά των.

§98Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Γνωρίζετε πόσην ὑπόληψιν ἔχω εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν ἀξίαν καὶ τὴν κατάρτισιν τῶν κυρίων συναδέλφων, ἀλλὰ, ἐὰν οἱ κύριοι συνάδελφοι φθάσουν μέχρι τοῦ σημείου νὰ τοὺς καλῇ ἡ Πατρὶς νὰ ὑποβληθοῦν μόνον εἰς τὸν κόπον τοῦ νὰ ὑποβάλλωσι μίαν αἴτησιν καὶ δὲν τὴν ὑποβάλλουν, θεωρῶ ὅτι δὲν ἔχουσιν ὄρεξιν καὶ ἀγάπην νὰ ὑπηρετήσουν τὴν πατρίδα.

§99Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἀρνοῦμαι τὴν ὀρθότητα τῆς ἀντιλήψεώς σας. Θὰ σᾶς παρατηρήσω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ ὁ κ. Ῥακτιβὰν καὶ εἴ τις ἄλλος ὑπάρχει εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν καθ’ ὅμοιον ἢ παραπλήσιον τρόπον ἐπιστημονικῶς δράσας οὐδέποτε θὰ θελήσουν, καὶ εὐλόγως, νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς αἴτησιν καὶ ὑποβολὴν ἐπισήμου ὑποψηφιότητος μετὰ πασῶν τῶν συνεπειῶν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δικαιοῦται, ὅτι ὑποχρεοῦται σχεδὸν τὸ Κράτος χάριν αὐτοῦ τοῦ συμφέροντός του νὰ τοὺς εἰσαγάγῃ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Ἔχετε δὲ πρὸ ὑμῶν καὶ τὸ ἑξῆς γεγονός, ὅτι κατὰ τὸ παρελθόν, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐκράτει ἐπίσης ἡ αὐτὴ ἀρχή, ἣν καὶ σήμερον ὑποστηρίζετε, ἦλθε περίπτωσις, καθ’ ἣν ἐπρόκειτο ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ νὰ πληρωθοῦν δύο ἕδραι, τὰς ἕδρας δὲ αὐτὰς τὰς ἐπλήρωσεν ἡ Σχολὴ διὰ δύο ὑφηγητῶν, οἱ ὁποῖοι ἔτυχε νὰ εἶχον καὶ σχέσεις οἰκογενειακὰς πρὸς τοὺς ἐκλέγοντας καθηγητὰς καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν οἱ ἄριστα πάντων κατηρτισμένοι ἐπιστήμονες μεταξὺ τῶν συγχρόνων των.

§100Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἀναφέρατε τὰ πρόσωπα. Ἀπέκλεισαν δύο κορυφάς, τοὺς κυρίους Μομφερρᾶτον καὶ Εὐκλείδην.

§101Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἀπέκλεισαν δύο τῶν διαπρεπεστέρων νομικῶν τῆς συγχρόνου Ἑλλάδος μόνον καὶ μόνον διότι δὲν εἶχον ὑποβληθῆ εἰς τὴν διατύπωσιν ἐκείνην καὶ δὲν ἦσαν ὑφηγηταί.

§102ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἡ αὐτὴ διατύπωσις χρειάζεται σήμερον; Εἶναι τὸ ἴδιον πρᾶγμα;

§103Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἶναι τόσον ὀρθὸν αὐτό, ὥστε γνωρίζω ὅτι ὁ μακαρίτης Ἀραβαντινός, ἐὰν δὲν εἰδοποιεῖτο ὑπό τινος τῶν καθηγητῶν, δὲν θὰ ὑπέβαλλεν αἴτησιν καὶ δὲν θὰ διωρίζετο, διότι ἡ πρότασις ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐγένετο, ὅπως διορισθῇ ἄλλος καθηγητής.

§104ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Σήμερον ὅμως δὲν εἶναι τὸ ἴδιον πρᾶγμα. Τότε αἱ προτάσεις ἐγένοντο κρυφίως.

§105Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Αὐτὸ προτείνει ὁ κ. συνάδελφος· νὰ γίνωνται κρυφά.

§106Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὄχι· ἀποκρούω ἐντελῶς πᾶσαν μυστικότητα, ἀλλὰ προτείνω, ὅπως ἡ Σχολὴ δικαιοῦται, πρόσωπα μὴ ὑποβαλόντα ὑποψηφιότητα, ὅπως καὶ αὐτὰ τὰ πρόσωπα δι’ ἀπολύτου πλειονοψηφίας τοῦ συνόλου ἀριθμοῦ τῶν καθηγητῶν τῆς Σχολῆς, διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας, δι’ ἠτιολογημένης ἐκθέσεως, δι’ ὅλων τῶν ἐγγυήσεων, τὰς ὁποίας ζητεῖ σήμερον ὁ νόμος, ὅπως τὰ πρόσωπα ταῦτα δύνανται νὰ ἐκλεγῶσι καθηγηταί. Ζητῶ δὲ τοῦτο, ἵνα ἔχω εὐρὺν τὸν κύκλον, ἐξ οὗ θὰ λαμβάνωνται οἱ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καθηγηταί. Διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι, ἐὰν μείνῃ ἡ διάταξις ὅπως ἔχει, ὅπως διαρρυθμίζεται, δηλ. ἡ λεγομένη σταδιοδρομία ἡ ἀκαδημαϊκή, οἱ ὑποψήφιοι δὲν θὰ εἶναι πάντοτε οἱ ἄριστοι, πολλάκις δὲν θὰ εἶναι οἱ μᾶλλον διακεκριμένοι ἐπιστήμονες. Βλέπομεν εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, εἰς ὅλα τὰ Πανεπιστήμια, τὰ Γερμανικά, τὰ Ἑλβετικά, τὰ Αὐστριακά, τὰ Ὁλλανδικά, τὰ Σκανδιναυικά, νὰ καλῶνται ἄνευ περιορισμῶν ὑποβολῆς ὑποψηφιότητος ἐπιστήμονες, ὅπως διδάξωσι καὶ δράσωσιν ἐπιστημονικῶς. Ἡ πρότασις εἶναι τιμητικὴ διὰ τοὺς καθηγητὰς τοὺς οὕτω καλουμένους, ἀλλ’ οὐδόλως θίγεται τὸ Πανεπιστήμιον, ἐὰν ἡ πρότασίς του δὲν γίνῃ δεκτή.

§107Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Τόση εἶναι ἡ ἀξιοπρέπεια τῶν ἀτόμων αὐτῶν ἀπέναντι τοῦ δυσμοίρου Πανεπιστημίου καὶ τοῦ Κράτους;

§108Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐννοῶ νὰ δώσητε τὸ δικαίωμα εἰς τὸ Κράτος νὰ δύναται νὰ διορίσῃ διαπρεπεῖς ἐπιστήμονας ὡς καθηγητάς, καὶ ἂν οὗτοι δὲν θελήσουν νὰ ὑπαχθοῦν εἰς τὰς διατυπώσεις.

§109Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἄκοντας; Ποτέ.

§110Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἐὰν δὲν θέλουν, δὲν θὰ γίνουν, οὐδεμία δὲ ἀνάγκη ὑπάρχει προκαταβολικῶς νὰ δηλώσουν ὅτι δέχονται μίαν ἕδραν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Φρονῶ ὅτι ὁ καθορισμὸς τῶν ἑδρῶν εἶναι ζήτημα ἀρχῆς, ἐπιτρέπεται δὲ ἡ σήμερον συζήτησίς του ἐφ’ ὅσον δὲν εἰσέλθῃ τις εἰς τὰς λεπτομερείας. Ἔχω γνώμην ἀντίθετον πρὸς τὴν μεγάλην πλειονότητα τῆς Βουλῆς, ἥτις ὑποστηρίζει ὅτι διὰ νόμου πρέπει νὰ γίνεται ὁ καθορισμὸς τῶν ἑδρῶν. Τοῦτο εἶναι μέγιστον σφάλμα· ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν γνωρίζω οὐδένα ὀργανισμὸν οὐδαμοῦ τοῦ κόσμου, ὅπου ὁ καθορισμὸς τῶν ἑδρῶν γίνεται διὰ νόμου, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ νόμου νὰ κανονίζωμεν ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα δέονται ἀμέσου καὶ ταχείας ἀντιλήψεως τῆς διοικήσεως. Ἡ ἐπιστήμη δὲν εἶναί τι ἀκινητοῦν, εἶναί τι τὸ ὁποῖον τρέχει, καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σήμερον ἐθεωρεῖτο ἀλήθεια, αὔριον θὰ θεωρῆται ὡς ἄχρηστον καὶ ἐπιζήμιον ἴσως. Ὅταν ἔχωμεν τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος θὰ καθορίσῃ τὴν μεταβολὴν αὐτῶν τῶν πραγμάτων εἰς τὸ μέλλον, ὅταν ἔχωμεν τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος θὰ πρέπῃ ἑκάστοτε νὰ τίθηται εἰς ἐνέργειαν διὰ μίαν ἑκάστην ἕδραν, θὰ γίνουν ἀμετάβλητοι αἱ ἕδραι. Βεβαίως δὲν φαντάζεσθε τὴν δυσκολίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Βουλὴ νὰ ἐργάζηται ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχουν τόσα συγκρουόμενα συμφέροντα καὶ τόσαι φιλοδοξίαι. Αὐταὶ ὑπῆρξαν πάντοτε ἀντικείμενον Διαταγμάτων. Δὲν ἐννοῶ ὅμως ὅτι ἡ διοίκησις ἔχει ἀπεριόριστον τὸ δικαίωμα νὰ ὁρίζῃ αὐτὴ μόνη της διὰ Διατάγματος τὰς ἕδρας ἑκάστοτε. Ἀλλὰ ζητῶ ἐγγυήσεις διαφόρους, γνωμοδότησιν διὰ μεγάλης πλειονοψηφίας, ἂν θέλητε, τῶν οἰκείων Σχολῶν, ἔγκρισιν τῆς Συγκλήτου καὶ εἰς τὸ τέλος τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργοῦ. Θέλω ἐγγυήσεις ὅσας ἄλλας θέλετε, ἀλλὰ θέλω τὴν μορφὴν τοῦ Διατάγματος, ὄχι τὴν μορφὴν τοῦ νόμου. Ἀρνοῦμαι εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἁρμοδιότητα νὰ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτῶν τῶν ζητημάτων πράγματι ἐν βαθείᾳ τῶν πραγμάτων ἐπιγνώσει. Δὲν προσήκει εἰς τὴν ἰδιότητα τῆς Βουλῆς νὰ κρίνῃ ποῖαι θὰ εἶναι αἱ ἀναγκαῖαι ἕδραι τῆς Νομικῆς σχολῆς καὶ ποῖαι τῆς Θεολογίας καὶ ποῖαι τῆς Ἰατρικῆς κλπ. Δὲν γνωρίζω πόσοι τῶν κυρίων συναδέλφων ἐν συνειδήσει θὰ ψηφίσωσι τὸ ἄρθρον τὸ κανονίζον τὰς ἕδρας, διότι ἀγνοῶ πόσοι αὐτῶν ὡς ἐκ τῶν μελετῶν των γνωρίζουν τὸ θέμα. Ἐπειδὴ ἐγένοντο καταχρήσεις εἰς τὸ παρελθόν, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἀντίθετον ἐντελῶς σημεῖον. Αἱ καταχρήσεις εἰς τὸ παρελθὸν ὑπὸ ποίων ἐγένοντο; Καὶ πῶς; Ὑπῆρχον 57 ἐν συνόλῳ ἕδραι καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου...

§111Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Τῶν ἰατρῶν ἢ τῶν νομικῶν τὴν ἰδιότητα ἀμφισβητεῖτε;

§112Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὅλων, καὶ πρῶτον τὴν ἰδικήν μου. Ὑπῆρχον 57 ἕδραι καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, αἱ ὁποῖαι ἕνεκα ἀκηδίας τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων δὲν εἶχον κατανεμηθῆ ἀκριβῶς μεταξὺ τῶν διαφόρων Σχολῶν· ἑπομένως ἀναλόγως τοῦ ἰσχυροῦ τῆς ἡμέρας κατελαμβάνοντο αὗται ὑπὸ τῶν ἐπιτηδειοτέρων. Ἡ κατανομὴ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν ἑκάστης Σχολῆς εἶναι βεβαίως ἀντικείμενον νόμου, ἀλλὰ τὸ πῶς θὰ καθορισθῶσιν ἐντὸς ἑκάστης Σχολῆς αἱ ἕδραι, ἂν θὰ εἶναι τοῦτο τὸ μάθημα ἢ ἐκεῖνο, αὐτὰ δὲν εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς.

§113Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ποῖοι εἶναι οἱ ἁρμόδιοι;

§114Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Τὰ ὄργανα τῆς Πολιτείας, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τῶν ἔργων των γνωρίζουσι τοῦτο καλλίτερον, τὰ ὁποῖα κατὰ τεκμήριον ἔχουσιν ἁρμοδιότητα.

§115Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἀγνοεῖτε ὅτι ἔχομεν τὰς κρίσεις των. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἐκείνων καὶ ἡμῶν εἶναι ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν πλήθουσαν Βουλὴν καὶ δεχόμεθα πᾶσαν ἐπίκρισιν, ἐνῷ ἐκεῖνοι ἐν κρυπτῷ θὰ ἀποφασίζωσιν.

§116Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὑπάρχουν μερικὰ ὅρια τῆς νομοθετικῆς πολιτικῆς, πέρα τῶν ὁποίων δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐξέρχηται ἡ Βουλή, ὄχι διότι δὲν δικαιοῦται, ἀλλὰ διότι δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ σκόπιμον. Ὁ νόμος δύναται νὰ σᾶς εἴπῃ λ. χ. ὅτι πρέπει νὰ φορῆτε ἄσπρα ῥοῦχα καὶ ὄχι μαῦρα ὅπως φορεῖτε. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ προσῆκον μέτρον; Εἶναι ἀντικείμενον σκοπιμότητος ἐκ μέρους τοῦ Κράτους; Ἡ σκοπιμότης δὲ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ὁρίζει βεβαίως ὅτι ὅλα πρέπει νὰ ὁρισθῶσι διὰ νόμου, διότι δὲν γνωρίζω ἂν μετὰ δύο ἔτη δὲν θὰ εὑρεθῶμεν εἰς μεγάλην δυσκολίαν, χωρὶς νὰ εἶναι εὔκολον νὰ μεταβάλωμεν τὸν νόμον. Ἡ διάταξις δὲ αὐτὴ δὲν ἀποδεικνύει ἢ δειλίαν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν σήμερον νὰ ἀναθέσωμεν εἰς ἐκείνους, οἵτινες, ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων, εἶναι ἁρμόδιοι νὰ κρίνωσιν ἐπ’ αὐτῶν. Ἡ διάταξις 31 καὶ 34 περὶ διδασκαλίας εἶναι ὄχι ἀντικείμενον νόμου οὔτε κἂν Διατάγματος, ἀλλ’ ἀντικείμενον ἐσωτερικοῦ κανονισμοῦ, εἶναι τὸ πεδίον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ αὐτονομία τοῦ Πανεπιστημίου ἔδρασε πάντοτε ἐπ’ ἀγαθῷ. Οὐδέποτε ὑπῆρξε μομφή τις διὰ τὴν κακὴν διαχείρισιν, ἐὰν δὲ τυχὸν κατὰ τὸ παρελθὸν ἐγένοντο καταχρήσεις, καὶ δὲν γνωρίζω ἂν ἐγένοντο τοιαῦται, δύναται τὸ Κράτος μὲ τὴν κοινὴν ἐποπτείαν ἐπὶ τοῦ Πανεπιστημίου νὰ τοὺς διορθώσῃ. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ θέσητε εἰς κίνησιν ὁλόκληρον τὸν ὄγκον τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας καὶ τῶν πειθαρχικῶν ποινῶν τῶν 1000 δραχμῶν, ἵνα ἐπιβάλητε τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων εἰς τοὺς καθηγητάς. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑποπέσωσιν εἰς τὰς ποινάς, ἴσως θὰ εἶναι οἱ ἀθῳότεροι, θὰ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τυχὸν παρεκτραπέντες θὰ ἠδύναντο καὶ δι’ ἠπιωτέρων μέσων νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸ καθῆκόν των. Οἱ ἐπιτήδειοι ὅμως, οἱ ἀληθῶς ἔνοχοι νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι οὐδέποτε θὰ περιπέσουν εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς ποινῆς. Ἡ μόνη μέθοδος, διὰ τῆς ὁποίας τὸ Κράτος δύναται νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, εἶναι ἡ ἠθικὴ ἐποπτεία, εἶναι ἡ ἐπὶ τῆς φιλοτιμίας ἐπίδρασις καὶ ὄχι ἡ διὰ τῆς ὀγκώδους πειθαρχικῆς ἐξουσίας. Τὸ Κράτος εἶναι δύναμις πολὺ ἀδεξία ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἐπιστημονικὰ ζητήματα, τὸ Κράτος πρέπει μόνον ἀκροθιγῶς νὰ ἅπτηται τῶν ζητημάτων αὐτῶν· ποτὲ τὸ Κράτος δὲν ἔθιξε τὰ ζητήματα αὐτὰ ἐπωφελῶς, μόνον δὲ τὰ Κράτη τὰ ἀπολυταρχικὰ τὰ μὴ ἀνεχόμενα ἐλευθερίαν, τὰ ζητοῦντα τὰ πάντα νὰ κηδεμονεύσουν εἰσέρχονται περισσότερον εἰς λεπτολόγους κανονισμούς, τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα θέλουν νὰ πνίξουν παντὸς εἴδους ἐπιστημονικὴν πρόοδον, αὐτὰ ἐπεμβαίνουν. Αἱ διατάξεις αὐταὶ περὶ ὡρῶν κλπ. εἶναι διατάξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καθορισθῶσιν ἐνταῦθα, διότι οὐδέποτε ἠμπορεῖτε νὰ καθορίσητε εἰς τὸν καθηγητὴν πῶς θὰ παραδώσῃ καὶ πόσας ὥρας θὰ παραδώσῃ. Αὐτὸ εἶναι ἀντικείμενον ἰδιοφυΐας τοῦ διδάσκοντος, ὁ ὁποῖος ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ δὲν ἔχει ἔργον νὰ μεταδώσῃ μερικὰς ξηρὰς μόνον γνώσεις εἰς τοὺς φοιτητάς, τὸ Πανεπιστήμιον εἶναι ἐργαστήριον ἐπιστήμης, τὸ Πανεπιστήμιον εἶναι ὁ ὀργανισμὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ μάθῃ εἰς τὴν σπουδάζουσαν νεότητα τὸν τρόπον τοῦ ἐπιστημονικῶς σκέπτεσθαι, τοῦ μεθοδικῶς ἐργάζεσθαι, τὸν τρόπον τῆς ἐπιστημονικῆς ἐρεύνης, διὰ νὰ δώσῃ εἰς τοὺς σπουδάζοντας τὰ ἐφόδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα διὰ τὸν ἀνταγωνισμὸν τὸν κοινωνικόν. Ὅταν ὅμως τὸ Πανεπιστήμιον ἐκπέσῃ εἰς Σχολὴν μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ εἰς Σχολὴν ὑπαξιωματικῶν, ἴσως τότε δὲν θὰ ἔχητε ἀποτελέσματα, οἷα ἐπιθυμεῖτε, θὰ ἔχητε μικροεπαγγελματίας ἴσως, ὄχι ὅμως ἐπιστήμονας, ὄχι ἀνθρώπους μὲ ἀνεπτυγμένον ἐπιστημονικῶς πνεῦμα, οἷοι πρέπει νὰ εἶναι σήμερον οἱ ἐπιστημονικῶς καταρτιζόμενοι καὶ ἐξερχόμενοι τοῦ Πανεπιστημίου. Καὶ ἄλλη διάταξις, τὴν ὁποίαν περιλαμβάνει τὸ νομοσχέδιον καὶ τὴν ὁποίαν ὑπερησπίσθη μετὰ πολλῆς θέρμης ὁ κ. Ὑπουργός, εἶναι ἡ διάταξις περὶ συγγραφῆς εὐσυνόπτου συγγράμματος τῆς διδακτέας ὑπὸ τοῦ καθηγητοῦ ὕλης, πέρα τῆς ὁποίας δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἐξέτασις. Καὶ ἀναλογισθῆτε τὴν πλειάδα ἐκείνην τῶν ἐπιστημόνων τῆς προπαρελθούσης γενεᾶς, οἱ ὁποῖοι εἶναι τὸ μόνον φαεινὸν σημεῖον τῆς ἐπιστήμης ἐν Ἑλλάδι, τὸν Οἰκονομίδην, τὸν Καλλιγᾶν, τὸν Παπαρρηγόπουλον, τὸν Κόκκινον κλπ. Βεβαίως ἐκεῖνοι οἱ καθηγηταὶ θὰ ἔπιπτον ὑπὸ τὴν πειθαρχικὴν ἐξουσίαν τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἂν ὑπῆρχεν ἡ διάταξις αὕτη, βεβαίως δὲ αὐτὸς διὰ τοῦ ὄγκου του καὶ διὰ τῆς φυσικῆς βιαιότητος, ἡ ὁποία συμπαρομαρτεῖ εἰς τὴν ἄσκησιν τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας, βεβαίως, λέγω, θὰ τοὺς ἠνάγκαζεν εἴτε νὰ φύγουν εἴτε νὰ μὴ προέλθωσιν εἰς οὐδενὸς εἴδους ἐπιστημονικὴν ἐργασίαν. Θὰ ἀπεκόπτετο πᾶν εἶδος καὶ πᾶσα τάσις πρὸς ἐπιστημονικὴν ἐργασίαν εἰς τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου. Δὲν εἶναι ἔργον τοῦ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου ἐντὸς τριῶν ἐτῶν νὰ συγγράψῃ τοιοῦτον σύγγραμμα, δὲν ὑπάρχει δὲ ἓν εὐσύνοπτον ἔργον, οἷον νοεῖ τὸ νομοσχέδιον, γεγραμμένον ἀπὸ ἐπιστήμονα συγγραφέα, ἀπὸ ἐπιστήμονα καθηγητήν. Εἰς ὅλα τὰ Εὐρωπαϊκὰ Πανεπιστήμια γνωρίζω πολλὰ εὐσύνοπτα συγγράμματα, γεγραμμένα ὅμως ἀπὸ τοὺς διατηροῦντας φροντιστήρια ἢ ἄλλους ὁμοίους τούτων, βεβαίως ὅμως δὲν θὰ ἰδῆτε εὐσύνοπτα ἔργα προερχόμενα ἀπὸ μεγάλους ἐπιστήμονας. Ἂν δὲ ὑπάρχῃ εὐσύνοπτον σύγγραμμα προερχόμενον ἀπὸ ἀληθῆ ἐπιστήμονα, τὸ σύγγραμμα αὐτὸ ἐγράφη ἴσως μετὰ τριακονταετίαν, ὅτε ὁ καθηγητὴς ἐκεῖνος διῆλθεν ὁλόκληρον ζωὴν ἐπεξεργαζόμενος τὴν ἐπιστήμην ἐν πάσαις ταῖς λεπτομερείαις της, καὶ τότε ὁ ἐπιστήμων ἐκεῖνος τὸ ἀπαύγασμα τῶν μελετῶν του τὸ ἐξέθεσεν εἰς εὐσύνοπτον σύγγραμμα. Ἀλλ’ αὐτὸ σπανιώτατα ἀπαντᾷ.

§117Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Πρέπει νὰ παυθῇ ὁ Βάσης, διότι δὲν ἔχει γεγραμμένον εὐσύνοπτον σύγγραμμα;

§118Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁ καθηγητὴς Marschall εἰς ἡλικίαν ἑξήκοντα ἐτῶν ἐξέδωκε τὸ ἥμισυ τοῦ συγγράμματός του περὶ οἰκονομολογικῆς ἐπιστήμης, εἶναι δὲ ἡ κορυφὴ τῶν οἰκονομολόγων τοῦ κόσμου.

§119Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὁ Γέριγκ δὲν ἐτελείωσεν ἀκόμη τὸ σύγγραμμά του.

§120Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Μάλιστα. Γνωρίζετε δ’ ὅτι ὁ Μόμσεν, ὁ μεγαλείτερος ἴσως ἱστορικὸς τοῦ 19 αἰῶνος, εἰς ἡλικίαν 75 ἐτῶν μετὰ 55 ἐτῶν γονιμωτάτην ἐπιστημονικὴν ἐργασίαν ἔγραψεν ἓν εὐσύνοπτον σύγγραμμα ἐκ 300 ἢ 400 σελίδων περὶ τῆς Ῥωμαίων Πολιτείας, τὸ ὁποῖον μεταχειρίζονται οἱ φοιτηταί. Ἂν νομίζητε ὅτι ἐντὸς τριῶν ἐτῶν θὰ δυνηθοῦν οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου νὰ γράψωσιν εὐσύνοπτον σύγγραμμα, τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ ἐπιστημονικὴν ἀξίαν, τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐντελῶς λελανθασμένον, καὶ ἂν δὲ τυχὸν ἐπεβάλλετο ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐπετύγχανε, φρικιῶ πρὸ τῆς σκέψεως ὅτι θὰ ἔχωμεν ἑβδομήκοντα εὐσύνοπτα συγγράμματα, τὰ ὁποῖα θὰ γεμίσουν τὴν Ἑλλάδα, ἐστερημένα πάσης ἐπιστημονικῆς ἀξίας, διὰ τῶν ὁποίων θὰ μετοχετεύωνται εἰς τοὺς ἐγκεφάλους τῶν ἀτυχῶν νέων, οὐχὶ ἡ μέθοδος τοῦ ἐπιστημονικῶς σκέπτεσθαι, ἀλλὰ μόνον μερικαὶ ξηραὶ γνώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ τοὺς ὠφελήσουν εἰς τίποτε, καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν τότε παρὰ μόνον ἓν εἶδος ἀνωτέρας μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἡ ὁποία θὰ ἀποτύχῃ ἐπίσης, ὡς ἀπέτυχε καὶ ἡ σημερινὴ μέση ἐκπαίδευσις. Ὅταν, Κύριοι, πρόκειται νὰ ὀργανώσωμεν Πανεπιστήμιον, πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸν κύριον σκοπὸν αὐτοῦ, καὶ κύριον σκοπὸν ἔχομεν τὴν καλλιέργειαν τῆς ἐπιστήμης. Πρώτιστος σκοπὸς τοῦ Πανεπιστημίου δέον νὰ θεωρῆται ἡ δημιουργία ἐπιστημόνων πραγματικῶν καὶ ἐπιστημονικοῦ πνεύματος, ἐντελῶς δὲ δευτερεύων σκοπὸς εἶναι ἡ ἐξυπηρέτησις τῆς ἀνάγκης τοῦ Κράτους, ὅπως μεταχειρίζηται εἰς δημοσίας θέσεις τοὺς ἐξερχομένους ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου. Τὸ Πανεπιστήμιον προτίθεται τοὺς ἐφιεμένους ἐπιστημονικῆς μορφώσεως, ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὀρέγονται νὰ ἀνέλθουν εἰς ὑψηλότερα πνευματικά, ἀλλὰ καὶ κοινωνικὰ ἐπίπεδα, αὐτοὺς νὰ τοὺς μορφώσῃ, νὰ τοὺς θρέψῃ μὲ ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἐπιστημονικὰ ἐφόδια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖα. Λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι σήμερον, ὁπότε ἔχομεν αὐτὸν τὸν ἄγριον ἀνταγωνισμὸν εἰς τὸν καθ’ ἡμέραν βίον, ἀλλὰ καὶ τὸν ἄγριον ἀνταγωνισμὸν εἰς τὸν δημόσιον βίον, ὅτι σήμερον εἶσθε ὑποχρεωμένοι σεῖς οἱ κυβερνῶντες νὰ μεριμνήσητε περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, εἶσθε ὑποχρεωμένοι, διότι εἶναι ἐκ τῶν ὑψηλοτέρων καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ἔχετε νὰ ἐκτελέσητε, δηλαδὴ περὶ τοῦ καταλληλοτέρου τρόπου τῆς ἐπιστημονικῆς μορφώσεως τῆς ἐρχομένης γεννεᾶς. Βεβαίως δὲ δὲν θὰ ἐπιτύχητε τοῦτο μὲ αὐτὰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τῶν εὐσυνόπτων συγγραμμάτων τῶν ἐντὸς τριετίας ἐκδιδομένων καὶ λοιπῆς ὀγκώδους πειθαρχικῆς ἐξουσίας, μὲ αὐτὰς τὰς διατάξεις καὶ τὰς ἄλλας παραπλησίας τοῦ νομοσχεδίου, δι’ ὧν ὑποβιβάζεται τὸ πνευματικὸν ἐπίπεδον τοῦ Πανεπιστημίου. Εἶναι πλάνη νὰ φαντάζησθε τοῦτο, ἀλλὰ πλάνη, ἡ ὁποία θὰ φέρῃ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ὀλέθρια καὶ τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι δύσκολον νὰ τὰ ἐπανορθώσωμεν. Εἶναι πλάνη, ἡ ὁποία ἐγένετο μία τῶν ἀφορμῶν τῆς μεγάλης πνευματικῆς καὶ ἠθικῆς ἐκπτώσεως τοῦ Πανεπιστημίου κατὰ τὸ παρελθόν. Ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον σκοπὸν ἔχει νὰ παράγῃ ἐπαγγελματίας, εἶναι ταπεινὴ ἀντίληψις, ἡ ὁποία διέκρινε τοὺς καθηγητάς, οἱ ὁποῖοι ἠμαύρωσαν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τὸ γόητρον τοῦ Πανεπιστημίου, εἶναι ταπεινὴ ἀντίληψις ὅτι πρέπει νὰ ἐφοδιάσῃ τὸ Πανεπιστήμιον τοὺς φοιτῶντας ἐν αὐτῷ μὲ ποσότητά τινα ξηροτάτων καὶ ἀγόνων γνώσεων, διὰ νὰ πάρουν ἕν δίπλωμα καὶ ν’ ἀποκτήσουν τὰ προϊόντα, διὰ νὰ καταλάβουν μίαν θέσιν ἢ νὰ γίνουν ἐπαγγελματίαι. Τοῦτο κυρίως, δηλαδὴ ἡ σαθρὰ αὐτὴ ἀντίληψις, συνετέλεσε πρὸ πάντων νὰ ἔχωμεν σωρείας ὁλοκλήρους ἡμιμαθῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπλήρωσαν τὴν Ἑλλάδα μὲ τὴν ἀλαζονείαν τῆς ἀμαθείας των. Τὸ Πανεπιστήμιον ἀποστολὴν ἔχει, καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ, διὰ νὰ εὐδοκιμήσῃ, ὑψηλήν. Πρέπει νὰ εἶναι ἐργαστήριον ἐπιστημονικῆς ἐρεύνης, ἐπιστημονικῆς μεθόδου δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἰσέρχονται εἰς αὐτό. Ἔργον τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι νὰ φωτίζῃ τὰς διανοίας, ἔργον τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι νὰ μορφώνῃ οὕτω πως τοὺς ἀποφοιτῶντας αὐτοῦ καὶ εἰσερχομένους εἰς τὴν κοινωνίαν ὡς ἐνεργὰ μέλη αὐτῆς, ὥστε αἱ διάνοιαί των νὰ ἔχουν γίνει φωτειναὶ ἐκ τῆς πανεπιστημιακῆς παιδεύσεως, ὥστε πράγματι αὐτοὶ νὰ γίνωνται οἱ ἡγήτορες τοῦ κοινοῦ φρονήματος, νὰ δημιουργοῦν φρόνημα, τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι ἀπηλλαγμένον ἀπὸ τὰς διαφόρους ἐκείνας προλήψεις καὶ τὰς σκέψεις τὰς ταπεινὰς καὶ σκοτεινὰς καὶ στενὰς καὶ πλήρεις ἀλαζονείας, ὁποίας ἀπεργάζεται ἡ μέχρι σήμερον πανεπιστημιακὴ μόρφωσις. Καὶ πρέπει ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐξέρχονται ἐκεῖθεν, εἰσερχόμενοι εἰς τὴν δρῶσαν ζωὴν νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζουν τί θέλουν καὶ διατί τὸ θέλουν. Νὰ μὴ εἶναι ἐφωδιασμένοι μὲ τυπικὴν μόνον μάθησιν ἢ γνώσεις τυπικὰς ἐπαγγελματίου, ἔχοντος κατὰ τύπους τὰ προσόντα, οὐχὶ ὅμως καὶ τὸ πνεῦμα καὶ τὸ φῶς τῆς ἐπιστήμης, διὰ νὰ μὴ παρασύρουν αὐτοὶ οἱ δῆθεν πεπαιδευμένοι τοὺς ἄλλους, τοὺς ἀγαθούς, τοὺς εὐήθεις, τοὺς ἀμαθεῖς εἰς γνώμας καὶ ἰδέας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐπικίνδυνοι καὶ ὀλέθριαι εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ τὸ Κράτος. Εὑρισκόμεθα σήμερον εἰς μίαν περίοδον, τὴν ὁποίαν ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω περίοδον ἀνθήσεως· εἶναι μία περίοδος ἀνθήσεως τῆς Ἑλλάδος, τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, ἐκ τῆς ὁποίας ἀπεκδεχόμεθα αἰσιώτερον μέλλον διὰ τὴν φυλὴν ἡμῶν. Ἀλλ’ ἡ ἄνθησις αὕτη ἔχει ἀπαραίτητον ἀνάγκην μεγάλης καλλιεργείας, ἵνα ἀποδώσῃ τοὺς καρπούς, τοὺς ὁποίους ζητοῦμεν ἀπὸ αὐτήν, διὰ νὰ φέρῃ γόνιμα ἀποτελέσματα. Ἂν δὲν καλλιεργηθῇ κατὰ τὰς συγχρόνους ἀπαιτήσεις τοῦ βίου τοῦ εὐρυτέρου, θὰ περιπέσωμεν εἰς κατάστασιν ἴσως χείρονα ἐκείνης, εἰς ἣν περιήλθομεν κατὰ τὸ παρελθόν. Κατ’ ἐμὲ τὰ νομοσχέδια τὰ κυριώτερα, τὰ ὁποῖα εἰσηγήθη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ κοινοτήτων καὶ τὸ νομοσχέδιον τὸ πανεπιστημιακόν. Τὰ δύο αὐτὰ νομοσχέδια καλοῦνται ν’ ἀποτελέσουν σταθμὸν σπουδαιότατον, διότι αὐτὰ πρόκειται βαθύτατα νὰ ἐπιδράσουν ἐπὶ τῆς μορφώσεως τῆς Ἑλλάδος καὶ νὰ ἐνισχύσουν τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἕλληνος καὶ νὰ ἀναπτύξουν τὴν Ἑλληνικὴν διάνοιαν καὶ νὰ θέσουν ἐπὶ ἄλλης βάσεως τὴν ἐν γένει κοινωνικὴν καὶ πολιτειακὴν πρόοδον τῆς χώρας, τῆς ὁποίας τὸ μέλλον θέλομεν νὰ προσδοκῶμεν εὔελπι. Τὰ νομοσχέδια, λέγω, αὐτὰ πρέπει ἐπὶ πολὺ νὰ τὰ μελετήσητε, ἐπὶ πολὺ τὰς διαφόρους λεπτομερείας αὐτῶν νὰ ἐξετάσητε καὶ νὰ ζυγίσητε λεπτολόγως τὰς διατάξεις αὐτῶν, πρὶν ἢ θελήσητε νὰ τὰ περιβάλητε διὰ τοῦ κύρους τοῦ νόμου. (Χειροκροτήματα πανταχόθεν).

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 5 μ. μ. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Μέρμηγκας ἔχει τὸν λόγον.

§123Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Καθ’ ὃ σύστημα ἐτέθη, ὁμιλῶ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν δύο νομοσχεδίων. Θὰ ἐκόμιζε γλαῦκα εἰς Ἀθήνας, κύριοι Βουλευταί, ὅστις θὰ ἐπειρᾶτο νὰ ἐξάρῃ τὴν σημασίαν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καὶ νὰ ὑποδείξῃ τὸ μέγεθος τῆς προσοχῆς, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται, προκειμένου περὶ ἐπιψηφίσεως τοιούτου νομοθετήματος. Ἡ εὐγνωμοσύνη ἡμῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία εἰσηγήσατο καὶ ἐπιμένει εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, μεγεθύνεται τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ἔχομεν πρὸ ἡμῶν τὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οὖς εὐήκοον θὰ παράσχῃ εἰς πάσας τὰς σκέψεις καὶ τὰς κρίσεις ἡμῶν καὶ ὅτι θέλει προσπαθήσει οὐ μόνον νὰ πείσῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ πεισθῇ. Ὡς ἀνταπόδοσιν εἰς τὴν τοιαύτην τῆς Κυβερνήσεως εὐμένειαν ὑπισχνούμεθα, ὅπως ὅσον οἷόν τε δριμύτερον πολεμήσωμεν πᾶσαν ἰδέαν ἀντικειμένην πρὸς ὅσα ἡμεῖς φρονοῦμεν....

§124Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοὶ ἐπιτρέπετε; Γεγονὸς ἀνηγγέλθη, τὸ ὁποῖον συνετάραξε τὴν ἐθνικὴν ψυχήν...

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ· ὅταν ἔλθῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός· εἰδοποίησα τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ προσέλθῃ καὶ μετ’ ὀλίγον θὰ προσέλθῃ καὶ θὰ δώσῃ πᾶσαν σχετικὴν πληροφορίαν. Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ὁ κ. Μιχαλέας μοὶ ἐδήλωσεν ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ ἐπερωτήσῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§126Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ διακόψω ὀλίγα λεπτὰ μέχρις ὅτου ἔλθῃ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§127ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει· δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν μέχρις ὅτου ἔλθῃ.

§128Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Δὲν μοὶ εἶναι ἄλλως εὐάρεστον, προκειμένου περὶ τοιούτου θέματος νὰ ὁμιλῶ πρὸ κενῶν ἑδωλίων.

§129ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἂς προχωρήσωμεν, διότι πιθανὸν νὰ μὴ ἔλθῃ ἀμέσως ὁ κ. Πρόεδρος.

§130Γ. ΙΑΤΡΙΔΗΣ. Τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Βουλῆς εἶναι ἀλλαχοῦ καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ παρακολουθήσωμεν.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχωρήσατε, κ. Μέρμηγκα. Ἡ Βουλὴ σᾶς ἀκούει.

§132Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ κυριαρχεῖ ἡ ἀνάγκη τῆς διακρίσεως, τῆς κεφαλαιώδους, εἰς δύο μεγάλα τμήματα, τὸ πρῶτον τὸ ἀναφερόμενον εἰς τὸν τρόπον τοῦ διορισμοῦ τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ καὶ τὸν καθορισμὸν τῶν ἑδρῶν, καὶ τὸ δεύτερον τὸ ἀφορῶν εἰς τὰ λοιπά, ἤτοι τρόπον διδασκαλίας, ἐξετάσεων κλπ. Τὸ πρῶτον ἐκ τῶν δύο τούτων ἀποτελεῖ τὸ κύριον ζήτημα, τὸ οὐσιωδέστερον, τὸ χωριζόμενον διὰ μεγάλου χάσματος ἀπὸ τοῦ ἄλλου, ὅπερ ἔχει δευτερεύουσαν σημασίαν καὶ ὅπερ θὰ ἠδύνατο νὰ ῥυθμισθῇ διὰ μόνης τῆς ἐργασίας τῶν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς παραγόντων. Ἀντιθέτως δ’ ὅμως ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ζήτημα κηρύσσομαι ἐναντίος πρὸς τὴν γνώμην τοῦ βουλευτοῦ κ. Διομήδους, ὅστις καὶ ἠρνήθη αὐτόχρημα τὴν ἱκανότητα εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως θεσπίσῃ τὸν νόμον τοῦτον τὸν πανεπιστημιακόν. Βεβαίως πᾶν ὅ,τι ἀνάγεται εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐξετάσεως, εἰς τὸν μισθὸν τῶν ὑπαλλήλων καὶ τὸν καθορισμὸν λεπτομερειῶν διαφόρων, διδάκτρων καὶ τῶν τοιούτων, ἠδύνατο νὰ καθορισθῇ ἐν συνεννοήσει Ὑπουργοῦ καὶ εἰδικῶν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἀνδρῶν· ἀλλὰ τὸ κύριον ζήτημα, ὁ διορισμὸς τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ, ὁ καθορισμὸς τῶν ἑδρῶν, ταῦτα ἐπιβάλλεται ἀπαρκιτήτως ὅπως γένωνται ὑπὸ τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ τοῦτο πάσῃ δυνάμει ἀντέκρουσα καὶ διέκοψα τὸν βουλευτὴν κ. Διομήδη, ὑποστηρίζοντα ὅτι ἠδύνατο ν’ ἀφεθῇ εἰς τοὺς ἐκτὸς τῆς Βουλῆς καὶ ὁ καθορισμὸς τῶν ἑδρῶν, καὶ ἠρώτησα, ποῖοι θὰ εἶναι τάχα οἱ εἰδικοὶ ἐκεῖνοι, οἱ «ἁρμόδιοι» κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον. Πρωτίστως οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰς Σχολὰς τοῦ Πανεπιστημίου ἢ καὶ ἄλλοι τινές. Ἀλλ’ ἤδη ἁπάντων τούτων ἔχομεν τὰς γνώμας ἐκπεφρασμένας, τετυπωμένας, καὶ ἡμεῖς οἱ ἐκλεγέντες, ὅπως ἀποτελέσωμεν ἐπιτροπήν, διορθωτικὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν τὰς γνώμας ταύτας ἁπάσας, ὧν ἄλλας μὲν ἀπεδέχθημεν, ἄλλας δὲ ἀπεκρούσαμεν. Καὶ εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀπαριθμήσω πόσα τοιαῦτα ὑπομνήματα καὶ ἀναφορὰς ἔχομεν; Ἰδού: Ὑπόμνημα τῶν σχολῶν τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, ὑπόμνημα τῶν ὑφηγητῶν τῆς Ἰατρικῆς σχολῆς, σχέδιον νόμου τῆς Συγκλήτου τοῦ Πανεπιστημίου, ὑπόμνημα τῆς Ἰατρικῆς ἑταιρείας Ἀθηνῶν, ὑπόμνημα τῆς Συγκλήτου τοῦ Πανεπιστημίου, διάφορα ὑπομνήματα διαφόρων ὑφηγητῶν, ἐνυπόγραφα δημοσιεύματα καθηγητῶν καὶ ἄλλα. Τί περισσότερον ἠδύνατο νὰ παρασχεθῇ; Ἐπὶ τούτοις δ’ ἡμεῖς οἱ ἐν τῇ Βουλῇ εὑρισκόμεθα καὶ ἐν θέσει προτερηματικῇ, ἡμεῖς οἵτινες, ἀφοῦ εἴχομεν ὑπ’ ὄψει πάντα ταῦτα, ἐσχηματίσαμεν τὰς γνώμας ἡμῶν καὶ ταύτας ἔχομεν τὸ θάρρος, ὅπως ἐξενέγκωμεν ἐν Βουλῇ πληθούσῃ, ἕτοιμοι ὅπως ἀκούσωμεν ἀντιθέτους γνώμας καὶ προκαλέσωμεν ἐπιθέσεις καθ’ ἡμῶν αὐτῶν, ὅταν καὶ ἴχνος ὑποψίας παράσχωμεν, ὅτι ἡμᾶς ὁδηγεῖ ἄλλη σκέψις ἢ τὸ ἁγνὸν ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τοῦ Πανεπιστημίου. Οὕτως ἱστάμεθα πρὸ τῆς Βουλῆς καὶ κηρύττομεν τὴν ὀρθότητα τῆς γνώμης ἡμῶν. Ποία διαφορὰ μεταξὺ ἡμῶν καὶ ἐκείνων, οἵτινες ἐν κρυπτῷ καὶ παραβύστῳ ἐξήνεγκον τὴν ἑαυτῶν γνώμην, ἔχουσαν μὲν ἴσως τινὰ ἀξίαν, ὅταν ἐκφέρηται ὑπὸ εἰδικῶν ἀνδρῶν, ἀλλὰ μὴ ἔχουσαν τὸ κῦρος, τὸ ὁποῖον προσδίδει ἡ δημοσιότης, τὸ ἀλάνθαστον τοῦτο κριτήριον μάλιστα διὰ τὴν Ἑλλάδα; Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον λοιπὸν κεφάλαιον, τὸ τοῦ καθορισμοῦ τῶν ἑδρῶν καὶ τὸ τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ, ἡ γνώμη καὶ ἐμοῦ καὶ τῶν πλειόνων μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἀφίσταται ἀπὸ τῆς γνώμης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ· οὕτω δὲ θὰ ἐλογιζόμεθα εὐτυχεῖς, ἂν κατωρθοῦμεν, ὅπως μεταπείσωμεν τὸν κ. Ὑπουργόν. Εἶχον ἤδη ἀνέκαθεν ἐκπεφρασμένην γνώμην καὶ ταύτην ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν καὶ τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἔτι καὶ τῆς Βουλῆς, διὰ τροπολογίας μου, τὴν ὁποίαν πάντες ὑμεῖς, κύριοι Βουλευταί, ἔχετε ὑπ’ ὄψει. Ἐτόνισα ἐκεῖ ὅτι τρία τινὰ ἐπιβάλλονται ἀπαραιτήτως ἐπὶ τῷ σκοπῷ ὅπως παρασχεθῶσιν αἱ ἐγγυήσεις αἱ ἀπαιτούμεναι πρὸς τὴν ἀπόκτησιν τῶν ἱκανωτέρων καθηγητῶν. Καὶ πρῶτον ἐπιβάλλεται αὔξησις τῶν ἐμποδίων, ἅτινα ὀφείλει νὰ ὑπερπηδήσῃ ὁ ὀρεγόμενος πανεπιστημιακῆς ἕδρας, ὅλως δηλαδὴ ἀντιθέτως πρὸς τὴν γνώμην τοῦ βουλευτοῦ κ. Διομήδους τοῦ ἀρνηθέντος τὴν χρησιμότητα ἔτι καὶ τοῦ ἐλαχίστου φραγμοῦ. Νομίζω ὅτι οἱ φραγμοὶ πρέπει νὰ κατασταθῶσιν ὡς οἷόν τε μείζονες καὶ τὰ ἐμπόδια πολυπληθέστερα καὶ μᾶλλον δυσυπέρβλητα. Καὶ ἂν παρίδωμεν τὸ ἐπιχείρημα, τὸ κύριον ὅτι τὸ παρελθὸν παρέσχε πικρὰν πεῖραν καὶ δίδαγμα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὰς χεῖρας λυτὰς εἰς τοὺς μέλλοντας νὰ κρίνωσι, καὶ ἂν παρίδωμεν τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, Κύριοι, ἀλλὰ πρὸς Θεοῦ καὶ πρὸς ἀνθρώπων ποῦ ἠκούσθη ὅτι ζητεῖ τις νὰ ἐπιτύχῃ θέσιν ἰσοδύναμον πρὸς τὴν τοῦ ἀρεοπαγίτου, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ στηριχθῇ ἐπί τινος ἄλλου εἰμὴ μόνον ἐπὶ τῆς ἀγάπης καὶ τῆς ἐκτιμήσεως ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ κρίνωσιν αὐτόν! Εἶναι ἀνάγκη καὶ πάλιν νὰ ἀνατρέξω εἰς τὸ παρελθόν, τὸ καὶ πρόσφατον ἔτι, ὅπως πείσω ὑμᾶς, ὅτι ἡ τοιαύτη στοργὴ καὶ ἀγάπη καὶ ἐκτίμησις ἀπεκτήθη πάντοτε κατὰ τρόπον ἥκιστα ἀκαδημαϊκόν, ἥκιστα σύμφωνον πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς ἐπιστήμης; Τῶν ἐμποδίων λοιπὸν ἡ αὔξησις ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῆς ἀνάγκης τῆς λογικῆς, ἥτις ὡς ὅρον ἀπαραίτητον ἐπιβάλλει εἰς τοὺς ἐπιθυμοῦντας νὰ ἀποκτήσωσι θέσιν τοιαύτην, ὅπως ὑπερπηδήσωσι πολλαπλᾶ ἐμπόδια· ὅσῳ δὲ μείζονα καὶ μᾶλλον δυσυπέρβλητα εἶναι ταῦτα, τοσούτῳ μᾶλλον καὶ μέλλει νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν κοινὴν ἐκτίμησιν ἐκεῖνος, ὅστις θὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ τέρματος. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ἡ ἀνεπάρκεια δὲν παρατηρεῖται μόνον ἐν τῷ παρελθόντι, ἀλλ’ ἔτι καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, τῷ ὑπὸ συζήτησιν. Νομίζω ὅτι οἱ φραγμοὶ οἱ παρεμβαλλόμενοι ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς. Ἡμεῖς ἀπαιτοῦμεν παρ’ ἐκείνων, οἵτινες θὰ προβάλλωσιν ὡς μνηστῆρες τῆς θέσεως ταύτης, νὰ παράσχωσι τρία στοιχεῖα ἀπαραίτητα, ἤτοι πρῶτον συγγραφὴν τοιαύτην, οἵα ἁρμόζει εἰς τὴν θέσιν, περὶ ἧς πρόκειται· ἄρα ἀπαιτοῦμεν ὄχι ὅπως ὁ καθηγητής, ἀφοῦ ἀποκτήσῃ τὴν θέσιν ταύτην, συγγράψῃ ἐντὸς χρόνου ὡρισμένου, φέρ’ εἰπεῖν ἐντὸς τριῶν ἐτῶν, συνοπτικὸν σύγγραμμα— τοῦτο τὸ ἀποκρούω, διότι δὲν τὸ θεωρῶ ἀκαδημαϊκόν, ἀλλ’ ἀνελεύθερον καὶ ἀσύμφορον—, ἀλλ’ ἀπαιτοῦμεν, ὅπως ἐκ τῶν προτέρων ὁ ὑποψήφιος δώσῃ δείγματα τῆς συγγραφικῶς αὐτοῦ ἱκανότητος. Πρῶτον εἶναι δυνατὸν κἂν νὰ εὑρεθῇ ἐπιστήμων τις ἀντάξιος τοῦ ὀνόματος, ἄξιος θέσεως ἀκαδημαϊκῆς, ὅστις δὲν συνέγραψε σοβαρῶς; Ἔγκειται ἐν τῇ φύσει τοῦ πράγματος. Δύνασθε νὰ καθεσθῆτε παρὰ τὴν τράπεζαν καὶ νὰ ἀναδιφήσητε τὰ βιβλία ὑμῶν, νὰ συλλάβητε ἐν τῷ νῷ σκέψεις τινάς, προαγούσας τὴν ἐπιστήμην, χωρὶς νὰ αἰσθανθῆτε τὴν ἀνάγκην ὅπως ἀνακοινώσητε τὸ πόρισμα τῶν σκέψεων τούτων διὰ τῆς συγγραφῆς; Ἐγνωρίσατε ἕνα, ὅστις ὑπῆρξεν ἐπιστήμων ἀκαδημαϊκός, χωρὶς νὰ συγγράψῃ σοβαρῶς; Ὀνομάσατε αὐτόν. Τἀνάπαλιν ὑπάρχει καὶ εἷς ἔτι, ὅστις συνέγραψε σοβαρῶς καὶ τονίζω τὸ «σοβαρῶς» γιγνώσκων ποίαν ἀξίαν ἔχει — διότι ἀπέχει συγγραφὴ ἀπὸ συγγραφῆς, ὅσον ἀπέχει καὶ ὁ δάσκαλος ἀπὸ τοῦ διδασκάλου, τουτέστιν ὅσον ἀπέχει πόλος εἷς τῆς γῆς ἀπὸ τοῦ ἄλλου, ὅπως λέγει ὁ Ὀρφανίδης — ὑπάρχει τις, ὅστις συνέγραψε σοβαρῶς, χωρὶς νὰ εἶναι ἀληθὴς ἐπιστήμων; Ἐντεῦθεν νομίζω, ὅτι πρώτιστα ἐπιβάλλεται νὰ παρασχεθῇ ἡ ἐγγύησις αὕτη, δηλαδὴ ἡ σοβαρὰ συγγραφή· ὑπὸ τὴν ἔποψιν δὲ ταύτην νομίζω, ὅτι αἱ ἐγγυήσεις αἱ παρεχόμεναι ὑπὸ τοῦ παρελθόντος ἦσαν μηδέν, ἀλλὰ καὶ αἱ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὄχι ἐπαρκεῖς. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἄλλου σημείου ἐξαιτοῦμαι τὴν ὑμετέραν προσοχήν, ὅτι, προκειμένου περὶ ἔργων, ὧν καὶ ἡ πρακτικὴ ἐφαρμογὴ εἶναι ἀπαραίτητος, ὅτι ὡς πρὸς αὐτὰ ἀποβαίνει ἐπάναγκες, ὅπως ὁ μνηστὴρ τῆς καθηγεσίας ἀποδείξῃ ὅτι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ διδάξῃ, κατέχει καὶ ὁ ἴδιος, ὅτι ἄρα ἐξήσκησεν αὐτὸ ἐπιτυχῶς, ὅτι ηὐδοκίμησεν ἐν τῇ ἐμπράκτῳ αὐτοῦ ἐφαρμογῇ. Ὑπάρχει δ’ ὅμως διαφορὰ σημαντικὴ καὶ ἐν τούτῳ, ὅτι διὰ τὰς λοιπὰς Σχολάς, μάλιστα μὲν τὰς θεωρητικάς, τὴν Νομικήν, τὴν Θεολογικήν, τὴν Φιλολογικήν, ἀλλ’ ἔτι καὶ τὴν τῶν Φυσικομαθηματικῶν, δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐπιτυχὴς ἐκλογὴ καθηγητοῦ μεταξὺ τῶν εὐδοκιμησάντων εἰς τὸ ἔργον καὶ συγγραψάντων σοβαρῶς, ἀλλὰ τοῦτο οὐδαμῶς ἐξαρκεῖ καὶ ὡς πρὸς τὴν Ἰατρικὴν Σχολήν. Τοῦτο κατανοήσασα ἡ ἐπιτροπὴ ἀπεδέξατο τὴν τροπολογίαν τὴν ὑπ’ ἐμοῦ προταθεῖσαν, ἣν ὅμως δυστυχῶς φαίνεται ὅτι δὲν ἀποδέχεται καὶ ὁ κ. Ὑπουργός. Δὲν ἀρκεῖ δὲ τοῦτο πρὸς τὴν Ἰατρικὴν Σχολήν, διότι ὁ ἰατρὸς δύναται νὰ εὐδοκιμήσῃ πληρέστατα εἰς τὸ πρακτικὸν ἑαυτοῦ ἔργον, δύναται νὰ ἀποκτήσῃ τὴν ἐκτίμησιν τῆς κοινωνίας, νὰ προσπορισθῇ πλοῦτον καὶ δόξαν καὶ ὅμως νὰ εἶναι ἐπὶ τούτοις ἐντελῶς ἀνάξιος δι’ ἕδραν καθηγητικήν. Τοῦτο δὲ καὶ παρετηρήθη πολλάκις, ὅτι ἰατροὶ εὐδοκιμήσαντες κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἐπαγγέλματος ἀπεδείχθησαν τελείως ἀνίκανοι καθηγηταί. Ὥστε ὡς ὅρον ἀπαραίτητον θεωροῦμεν ἡμεῖς, οἱ ψηφίσαντες ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ὅτι ὀφείλει ὁ ὑποψήφιος νὰ παράσχῃ καὶ τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατέχει, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προήγαγε, δύναται νὰ μεταδώσῃ καὶ εἰς ἄλλους. Διατηρῶ ἀνεξιτήλως ἐν τῇ μνήμῃ μου ἐκεῖνο, ὅπερ ἐν τῇ νεκρολογίᾳ ἐπιστήμονος μεγάλου, τοῦ Weigert, ἔγραψεν ὁ καθηγητὴς Strümpell: «Πῶς συνέβη ν’ ἀποθάνῃ ὁ Weigert, χωρὶς νὰ ἴδῃ ἐκπληρούμενον τὸ ὄνειρόν του, χωρὶς δηλαδὴ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν καθηγητικὴν ἕδραν! Ἄλλοι ὠνόμασαν ἄλλα αἴτια, ἀλλ’ ἐγὼ γνωρίζω ὅτι τοῦτο συνέβη, διότι ὁ διαπρεπὴς παθολογοανατόμος, ὁ τοσοῦτον εὐδοκιμήσας, ὁ προαγαγὼν τὸ ἑαυτοῦ ἔργον, δὲν ἠδύνατο νὰ μεταδώσῃ τὰ ἐγνωσμένα». Οὕτως αἱ Σχολαὶ ἔλεγον: γνωρίζομεν τὴν ἀξίαν τοῦ Weigert, ἀλλ’ ἔχομεν ἀνάγκην καὶ διδασκάλου, ὅστις νὰ δύναται νὰ μεταδώσῃ εἰς τοὺς νέους ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ μάθωσιν. Εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀνασκευάσω τὴν σφαλερότητα τῆς ἀντιλήψεως, ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εὐδοκιμεῖ εἰς τὴν πρακτικὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἔργου, μέλλει ἀσφαλῶς νὰ εὐδοκιμήσῃ καὶ ὡς καθηγητής; Ἐὰν ἐπρόκειτο ὁ κόσμος, ἔστω καὶ ὁ πεπαιδευμένος, νὰ κρίνῃ περὶ τῶν ὑποψηφίων, ἕκαστος θὰ ἐξέλεγεν ἐκεῖνον, ὃν ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ἢ ἐκ φήμης γνωρίζει ὡς ἐπιτυχόντα ἐν τῇ ἐνασκήσει τοῦ ἔργου. Εἷς τῶν συγχρόνων ἡμῶν λογογράφων, ὁ Νιρβάνας, ἔγραψέ τι σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἀναγνώσω (ἀναγινώσκει): «Μία πτωχὴ γρηούλα, μέχρι τῆς ὁποίας εἶχε φθάσει τὸ πανεπιστημιακὸν ζήτημα, ἤθελε νὰ μὲ πείσῃ προχθές, ὅτι ὁ μόνος ἰατρός, ὁ ὁποῖος πρέπει ἀφεύκτως νὰ διορισθῇ καθηγητής, ὅταν ἐκκαθαρισθοῦν οἱ ἀμαθεῖς καὶ ξυλοσχίσται, εἶναι ὁ διαπρεπὴς Κύριος...—μὲ συγχωρεῖτε, ἂν ἐλησμόνησα τὸ ὄνομά του—, ὁ ὁποῖος ἔσωσε τρεῖς φορὰς τὸ ἐγγονάκι της ἀπὸ ἀμυγδαλίτιδα! Καὶ ἡ μὲν πτωχὴ γραῖα δὲν ὑπάρχει καμμία πιθανότης νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκκαθαρίσῃ καὶ θὰ ἀνασυστήσῃ τὸ Πανεπιστήμιον. Ἀλλ’ ἂν ὁ ἴδιος ἐξοχώτατος Κύριος, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα διαφεύγει τὴν ἐλεεινήν μου μνήμην, συνέπεσε νὰ σώσῃ ἄλλας τρεῖς φορὰς τὸ τέκνον ἑνὸς Ὑπουργοῦ ἀπὸ τὴν ἰδίαν ἀμυγδαλίτιδα, ποῖος μὲ βεβαιώνει ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θὰ σκεφθῇ ὅπως ἐσκέφθη ἡ φιλόστοργος μάμμη;». Πόση λογικὴ δὲν ἐγκρύπτεται εἰς τοὺς λόγους τούτους! Διὰ τοῦτο ἡμεῖς οἱ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐνομίσαμεν, ἐτονίσαμεν καὶ κατεκτήσαμεν καὶ τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας, ὅτι ὡς πρὸς τοῦτο ὀφείλει νὰ χαραχθῇ ἡ γραμμὴ ἀφοριστικὴ μεταξὺ τῶν λοιπῶν Σχολῶν καὶ τῆς Ἰατρικῆς. Δείκνυνται δ’ ἐν τούτῳ εὐεξήγητοι ἡμῶν τῶν ἰατρῶν ὁ ζῆλος καὶ ἡ προσπάθεια· διότι ἡμεῖς γινώσκομεν πάντα τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὴν ἕδραν τῆς ἰατρικῆς καθηγεσίας, εἰς ἐμὲ δ’ ἔστω ἐπὶ πλέον ἡ δικαιολογία, ὅτι ἀπὸ εἰκοσαετίας ἀναπνέω πανεπιστημιακὸν ἀέρα, διδάσκω δὲ καὶ ἀπὸ ἑξαετίας ὡς ὑφηγητής. Ὥστε ἀνάγκη πρῶτον νὰ ἀποδείξῃ ὁ ὑποψήφιος ὅτι δύναται νὰ συγγράψῃ σοβαρῶς· τονίζω τὴν λέξιν «σοβαρῶς» καὶ δὲν ἀρκοῦμαι εἰς τὴν λέξιν «πρωτότυπον». Ἀλλὰ πάντοτε θὰ ἀφεθῇ εἰς ἄνδρας εἰδικούς, ἵνα κρίνωσιν ὑπευθύνως, δεδικαιολογημένως, οὐ μόνον πάντες περὶ ἑνὸς ἑκάστου τῶν ὑποψηφίων, ἀλλὰ καὶ ἕκαστος κριτὴς περὶ ἑνὸς ἑκάστου τῶν ὑποψηφίων. Τοῦτο ἔχει μεγίστην σημασίαν, διότι, ὡς εἶπον, ἐν Ἑλλάδι σώζει μόνον ἡ δημοσιότης. Ἐὰν εἴχομεν τὰς ὑπογραφὰς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διώρισαν ἐν τῷ παρελθόντι τινὰς ἐξ ὅσων περιέλαβεν ἡ ἐκκαθάρισις, οὗτοι θὰ ἔκρυπτον τὸ πρόσωπον ἐξ αἰσχύνης καὶ ἴσως θὰ εἴχομεν ἄλλην ἐκκαθάρισιν διὰ τοὺς κριτὰς ἐκείνους. Τίς δύναται νὰ ψέξῃ ἡμᾶς ἐπὶ προσωποληψίᾳ; Τὰ ἐμπόδια θέλομεν ν’ αὐξήσωμεν· δύναται νὰ ἀντείπῃ ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι δὲν ἐπιβάλλεται αὔξησις τῶν ἐμποδίων; Ἢ νομίζετε ἴσως ὅτι, ἂν αὐξηθῶσι τὰ ἐμπόδια, δὲν θὰ εὑρεθῶσιν οἱ ἱκανοὶ ἵνα πληρώσωσι τὰς θέσεις; Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐμνημόνευσε πρότασίν τινα τῆς ἐπιτροπῆς, ἐπὶ τῆς ὁποίας ὅμως δὲν ἐπανῆλθε καὶ δὲν ἐγνωμάτευσεν ἐπ’ αὐτῆς, δηλαδὴ τὴν πρότασιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν αὔξησιν τῶν θέσεων.

§133Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν θὰ κάμωμεν περὶ αὐτοῦ λόγον.

§134Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἡ αὔξησις τῶν ἑδρῶν ἐπιβάλλεται ἀπαραιτήτως. Ἴσως οὕτω καθίσταμαι δυσάρεστος, διότι πνεῦμα ἐπικρατεῖ ἐν τῇ Βουλῇ ἐναντίον πάσης αὐξήσεως θέσεων. Μήπως καὶ ἐγὼ δὲν ὡμίλησα ἐν πνεύματι τοιούτῳ καὶ δὲν ἐπολέμησα τὴν πρότασιν περὶ προσθήκης νέων θέσεων ἐν τῷ Στρατῷ; Ἀλλ’ ἄλλως ἔχει τὸ πρᾶγμα ἐνταῦθα. Ἐν πρώτοις λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὸ γεγονός, ὅπερ καὶ ὑπ’ ἄλλων συναδέλφων ἐτονίσθη, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἔθνος, τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ τοσαύτην δυσαναλογίαν μεταξὺ τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πανεπιστημιακῶν ἑδρῶν. Ἐνῷ ἐν Γερμανίᾳ ἀντιστοιχεῖ ἓν Πανεπιστήμιον πρὸς τρία περίπου ἑκατομμύρια κατοίκων, παρ’ ἡμῖν ἐπὶ δέκα ἑκατομμυρίων ὑπάρχει ἓν καὶ μόνον Πανεπιστήμιον. Ἐὰν ἑξήκοντα ἄνθρωποι δύνανται νὰ ἐξοικονομηθῶσι διὰ τοῦ ἀριθμοῦ εἴκοσιν, οἱ δέκα διὰ τοῦ ἑνὸς πῶς θὰ ἐξοικονομηθῶσιν; Ἐπὶ τούτοις δὲ σημειωτέον ὅτι οἱ ὑποψήφιοι καθηγηταὶ τῆς Γερμανίας ἔχουσιν ἀνοικτὰς τὰς πύλας οὐ μόνον τῶν Γερμανικῶν ἀλλὰ καὶ τῶν Πανεπιστημίων τῆς Αὐστρίας καὶ τῆς Ἑλβετίας, ὥστε ὁ Γερμανὸς ὑποψήφιος καθηγητής, ἐὰν ἔχῃ ἀντιπάλους ἑξήκοντα, ἀλλ’ ἔχει ἐνώπιον αὐτοῦ τριακοντάδα θέσεων. Ποία διαφορὰ μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ Ἕλληνος ἐπιστήμονος, ὅστις, καὶ ἄριστος ὤν, οὐδεμίαν θὰ ἔχῃ ἐλπίδα ἐπὶ εἴκοσι καὶ τριάκοντα ἔτη νὰ εὕρῃ θέσιν κενήν, ἵνα καὶ τότε συνάψῃ ἀγῶνα ἐξοντώσεως πρὸς τοὺς συνυποψηφίους· οὗτος δ’ ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποκτήσωμεν ἱκανοὺς ὑφηγητὰς εἰς ἕδρας τοιαύτας, αἵτινες δὲν συμβάλλονται εἰς ἀνάπτυξιν τῆς φήμης καὶ αὔξησιν τῆς πελατείας τοῦ ἰατροῦ, οἷαι εἶναι ἡ τῆς Ἀνατομικῆς, τῆς Ἱστολογίας, τῆς Ἰατροδικαστικῆς κ. τ. ὁμ. Εἰς ἐρώτησίν μου πρός τινα νέον διατί δὲν σπουδάζει τὴν Ἰατροδικαστικὴν ἔλαβον τὴν ἀπάντησιν, ὅτι εἰς ὅλον τὸν Ἑλληνισμὸν ὑπάρχει μία ἕδρα Ἰατροδικαστικῆς· ὅταν ὁ κατέχων αὐτὴν εἶναι νέος, ποῖοι θὰ ζητήσωσι νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς αὐτὴν καὶ προαγάγωσι τὸ ἔργον αὐτό, ἐνῷ οὐδεμίαν ἔχουσιν ἐλπίδα ὅτι θὰ δυνηθῶσι ταχέως νὰ καταλάβωσι τὴν ἕδραν ταύτην; Ἀλλά, κ. Πρόεδρε, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φαίνεται ὅτι ἔχει νὰ ἀνακοινώσῃ τι εἰς τὴν Βουλήν· νομίζω ὅτι δύναται νὰ γίνῃ μικρὰ διακοπή. Ἐγὼ εὐχαρίστως θὰ ἐδεχόμην νὰ διακόψωμεν. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§135Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Τὴν 11ην νυκτερινὴν ὥραν τοῦ Σαββάτου πρὸς τὴν Κυριακήν, ἐνῷ τὸ θωρηκτὸν καταδρομικὸν «Ἀβέρωφ» ἔπλεε πρὸς ἀγκυροβολίαν κυβερνώμενον ἀπὸ τὸν κυβερνήτην αὐτοῦ κ. Δαμιανόν, «προσέκρουσεν ἐπὶ ὑφάλου» εἰς ἀπόστασιν μιλλίου ἀπὸ τὴν Πλυμούθην παρὰ τὸ Draystone, χωρὶς νὰ καθίσῃ, ἐνῷ ἡ βολὶς ἐδείκνυεν ἑκατέρωθεν 5½ ὀργυιάς. Τὸ πλοῖον καταπλεῦσαν εἰσῆλθεν εἰς τὴν δεξαμενήν, ὅπου ἐβεβαιώθη ὅτι εἰς 6 διπύθμενα τῆς ἀριστερᾶς πλευρᾶς ἐγγὺς τῆς τρόπιδος ὑπῆρχε λάσπη. Ταῦτα κατὰ τηλεγράφημα τοῦ πλοιάρχου Δαμιανοῦ, προσθέτοντος ἀκόμη ὅτι ὁ ναυπηγὸς τοῦ Ναυστάθμου θέλει ἐξετάσει τὴν ζημίαν, ὅτι δὲ συνεστήθη ἐπιτροπὴ ἐξ ὑπάρχου, μηχανικοῦ καὶ ναυπηγοῦ, ὅπως συντάξῃ ἔκθεσιν περὶ τῶν ζημιῶν καὶ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν. Συγχρόνως ἐλήφθη τηλεγράφημα τὴν Κυριακὴν τοῦ πρέσβεως ἐν Λονδίνῳ βεβαιοῦντος ὅτι ὁ Ἄγγλος ναύαρχος, ἀρχηγὸς τῆς ἀποστολῆς, ἀνεχώρησε διὰ τὴν Πλυμούθην πρὸς ἐξέτασιν τῶν γενομένων ζημιῶν. Ἐτηλεγραφήσαμεν ἐντεῦθεν πρὸς τὸν ναύαρχον Τῶφνελ, ὅπως τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀνακρίσεως, τὴν ὁποίαν θὰ ἐνεργήσῃ, καὶ τὸ πόρισμα τῆς σχετικῆς ἐκθέσεως διαβιβάσῃ τηλεγραφικῶς. Μέχρι τῆς ὥρας ταύτης δὲν ἔχομεν ἐκ μέρους τοῦ ναυάρχου τὴν ἀπάντησιν.

§136Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἰσῆλθε τὸ πλοῖον εἰς τὴν δεξαμενήν;

§137Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τὸ πλοῖον ἐξηκολούθησε πλέον, εἰσῆλθεν εἰς τὸν λιμένα, ἀνειλκύσθη καὶ εὑρίσκεται εἰς τὴν δεξαμενὴν ἀπὸ τῆς νυκτὸς ἐκείνης.

§138Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Αἱ ζημίαι;

§139ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Περὶ ζημιῶν δὲν ἔχω ν’ ἀνακοινώσω τι διότι δὲν ἔχομεν ἀκόμη τὴν ἔκθεσιν τοῦ ναυάρχου, ἀλλὰ σήμερον πρὸ μικροῦ ἀκριβῶς ἐλήφθη τηλεγράφημα τοῦ κυβερνήτου τοῦ πλοίου εἰς συνέχειαν τοῦ πρώτου τηλεγραφήματός του, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐκτίθενται ποῖαι εἶναι αἱ ζημίαι. Αἱ ζημίαι λοιπὸν συνίστανται (ἀναγινώσκει): «εἰς παραμόρφωσιν ἐλασμάτων τρόπιδος ἀπὸ τοῦ 22ου μέχρι τοῦ 4ου νομέως τῆς πρῴρας, ὁμοίως δὲ εἰς διάφορα μέρη 16 ἐλασμάτων ἐξωτερικοῦ περιβλήματος καὶ ἀντιστοίχων νομέων ἀπὸ 23 πρῴρας ἕως 8 πρύμνης μετὰ ἐκκαρφώσεως εἰς 4 σημεῖα· ἓν μικρὸν ῥῆγμα εἰς ἔλασμα τρόπιδος ἄνευ οὐδεμιᾶς βλάβης λεβήτων ἢ μηχανῶν, οὔτε κύρτωμα εἰς ἐντερόνειαν. Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει ἔκθεσιν». Αὗται εἶναι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχω σχετικῶς πρὸς τὸ ἐπελθὸν ἀτύχημα διὰ τὸν «Ἀβέρωφ». Πρέπει νὰ προσθέσω ὅτι ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία ἐκ τοῦ δευτέρου τούτου τηλεγραφήματος ὑπολογίζει, ὅτι ἡ ὅλη δαπάνη διὰ τὴν ἐπανόρθωσιν τῶν ἐπελθουσῶν ζημιῶν δὲν θὰ ὑπερβῇ τὸ ποσὸν τῶν 100,000 δραχμῶν. Νομίζω ὅτι ὑπὸ τοιούτους ὅρους τὸ ἀτύχημα, ὅσον καὶ ἂν εἶναι θλιβερόν, περιορίζεται εἰς διαστάσεις πολὺ μικροτέρας...

§140Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Χρόνος ἐπισκευῆς;

§141Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Εἰς τηλεγράφημα χθεσινὸν τοῦ κ. Δαμιανοῦ ὁ χρόνος ὑπολογίζεται εἰς ἕξ ἑβδομάδας. Δὲν ἔχω τὴν ἔκθεσιν τοῦ ναυάρχου οὔτε τοῦ ναυπηγείου, τὸ ὁποῖον ὁριστικῶς θὰ μᾶς εἴπῃ πόσος χρόνος θ’ ἀπαιτηθῇ, ἔχομεν ὅμως τηλεγράφημα τοῦ ναυπηγικοῦ οἴκου τῶν ἀδελφῶν Ὀρλάνδο, οἱ ὁποῖοι κατεσκεύασαν τὸ θωρηκτόν, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐκφράζουσι τὰ συλλυπητήρια αὑτῶν διὰ τὸ ἐπελθὸν ἀτύχημα, καὶ δηλοῦσιν ὅτι εἶναι πρόθυμοι νὰ ἐπανορθώσωσι τὰς γενομένας ζημίας μὲ τὸ ἐνδιαφέρον βεβαίως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατεσκεύασαν τὸ πλοῖον. Τὸ Ὑπουργεῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κρίνῃ ἂν πρέπει νὰ δεχθῇ νὰ ἐπιδιορθωθῇ τὸ πλοῖον ἐκεῖ ἢ νὰ προτιμήσῃ νὰ γίνῃ ἡ ἐπισκευὴ ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκεται, ἀφοῦ τὸ πλοῖον εἶναι ἤδη ἐξηγμένον ἔξω εἰς τὴν δεξαμενήν. Ὁπωσδήποτε τοῦτο θὰ κανονισθῇ μετὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ ναυάρχου Τὤφνελ.

§142Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Δυνάμεθα νὰ μάθωμεν ἂν τὸ πλοῖον εἶχε πλοηγόν, ὅτε εἰσήρχετο εἰς τὸν λιμένα;

§143Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Περὶ αὐτοῦ δὲν ἔχομεν πληροφορίας. Ἀλλά, ἐπειδὴ ὁ κυβερνήτης τοῦ πλοίου λέγει ὅτι αὐτὸς ἐκυβέρνα κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν τὸ πλοῖον, ὑποθέτω ὅτι δὲν εἶχε πλοηγόν. Πρέπει νὰ προσθέσω ὅτι διὰ τὸ ἐπελθὸν ἀτύχημα θὰ ζητηθῶσιν εὐθῦναι καὶ ταύτας θὰ ἐπακολουθήσωσιν αἱ ἀναγκαῖαι κυρώσεις. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δικαιοῦμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος συγκινήσεως μεγάλης, διότι πρόκειται περὶ γεγονότος συνηθεστάτου διὰ τὰ ναυτικὰ τοῦ κόσμου, ἀσυνήθους διὰ τὸ ἰδικόν μας εὐτυχῶς ἕως σήμερον, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ οὔτε τὴν μαχητικὴν τοῦ πλοίου ἱκανότητα παντάπασιν οὔτε τὸν Προϋπολογισμὸν νὰ ἐπηρεάσῃ ὑπερόγκως, διότι ἡ δαπάνη θὰ εἶναι πολὺ μικρά, οὔτε τὸ ἠθικὸν τοῦ πολεμικοῦ Ναυτικοῦ ἄλλως τε νὰ θίξῃ, διότι ἀκριβῶς τὸ παρελθόν, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, τοῦ πολεμικοῦ μας Ναυτικοῦ εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ θιχθῇ ἀπὸ ἓν ἀτύχημα συνηθέστατον εἰς πᾶν ναυτικὸν τοῦ κόσμου.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μέρμηγκας, ὅπως συνεχίσῃ τὴν ἐπὶ τοῦ πανεπιστημιακοῦ νομοσχεδίου ἀγόρευσίν του.

§145Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. .. Τοῦτο καὶ μόνον τὸ ἐπιχείρημα πείθει ὑπὲρ τῆς ἀνάγκης τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πανεπιστημιακῶν ἑδρῶν· ὁ ἐξαναγκασμὸς τῶν Ἑλλήνων ἐπιστημόνων ὅπως ἀριθμὸς αὐτῶν οὐ σμικρὸς μάχηται περὶ μίαν ἕδραν, ἕδραν πολλάκις κατεχομένην ὑπὸ καθηγητοῦ σχετικῶς νέου τὴν ἡλικίαν, φέρει εἰς ἓν τῶν δύο δυσαρέστων ἐπακολουθημάτων, ἢ ὅτι οἱ ἐπιστήμονες ἐκεῖνοι παραιτοῦνται τοῦ περαιτέρω ἔργου καὶ προσπαθείας, ἀφοῦ οὐδεμία ὑπάρχει δι’ αὐτοὺς ἐλπὶς πρὸς κατάληψιν τῆς θέσεως αὐτῆς, ἢ ὅτι ζητοῦσι νὰ ὑπονομεύσωσι τὴν θέσιν τοῦ κατέχοντος τὴν ἕδραν ταύτην ἐπὶ τῷ σκοπῷ ὅπως διαδεχθῶσιν αὐτόν. Εἷς ἐκ τῶν λόγων τῆς ἀνυπομονησίας, τῆς στενοχωρίας τῶν ἐπιστημόνων, τῆς ἄλλως οὐχὶ ἐντελῶς ἀδικαιολογήτου, ἦτο καὶ οὗτος, ὅτι οἱ μὲν μνηστῆρες τῶν θέσεων ἦσαν πολλοί, αἱ δὲ θέσεις ὀλίγισται ἢ καὶ μία μόνη. Τούτων ἕνεκα θεωρῶ ἐπιβεβλημένον ὅπως θεσπισθῇ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν, ἰδίως δὲ οὐχὶ τῶν ἀναγομένων εἰς μαθήματα τοιαῦτα, ἅτινα ἐπιτρέπουσιν εἰς τὸν καθηγητήν, ὅπως ἐργάζηται καὶ ἐκτὸς τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλὰ τῶν ἑδρῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι περιορίζουσι τὸν ἐπιστήμονα εἰς τὸ πανεπιστημιακὸν καθῆκον. Δὲν ἐννοῶ νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς διὰ τῆς θεσπίσεως πολλῶν τακτικῶν ἑδρῶν, προτείνω δὲ μόνον ν’ αὐξηθῶσιν αἱ ἔκτακτοι, ἔστωσαν καὶ ἄμισθοι. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ τακτικὴ ἕδρα μαθήματος, ἥτις νὰ μὴ ἔχῃ καὶ τὴν ἀντίστοιχον ἔκτακτον. Πῶς εἶναι δυνατὸν πληθυσμὸς δέκα ἑκατομμυρίων, ὡς εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς πληθυσμὸς, ν’ ἀποβλέπῃ εἰς μίαν καὶ μόνην ἕδραν δι’ ἓν οἱονδήποτε πανεπιστημιακὸν μάθημα! Τὴν γνώμην ταύτην ὑπεστήριξα καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο τι ὑπεστήριξα ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ὅπερ καὶ ἐγένετο δεκτόν, δηλαδὴ τὴν παραδοχὴν ἀκαδημαϊκῆς σταδιοδρομίας ἰδιαίτατα διὰ τὴν Ἰατρικὴν Σχολήν.

§146Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ὑπάρχει που αὐτό;

§147Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Θὰ σᾶς εἴπω. Ὑπεράνω παντὸς ἄλλου ἐπιχειρήματος κεῖται τὸ ἐπιχείρημα τῆς λογικῆς. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοήσητε ἄνδρα τινὰ ἱκανὸν ὅπως καταλάβῃ τὴν ἕδραν τακτικοῦ καθηγητοῦ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, θέσιν ἀρεοπαγίτου, χωρὶς οὐδ’ ἅπαξ νὰ τολμήσῃ ν’ ἀνέλθῃ βῆμά τι, ἐξ οὗ νὰ ἐκθέσῃ τὰς ἰδέας του καὶ νὰ μεταδώσῃ τὰς γνώσεις του; Ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ πολίτου τοῦ ἁπλοῦ νὰ διορισθῇ ἀμέσως ἀρεοπαγίτης! Διὰ πάσας τὰς λοιπὰς Σχολὰς ὑπάρχουσιν ἄλλα στάδια, εἰς τὰ ὁποῖα ἐπιδιδόμενοι οἱ ἐπιστήμονες, ὡς λ.χ. τὴν καθηγεσίαν ἐν γυμνασίῳ, τὴν δικηγορίαν ἐν δικαστηρίῳ κ. τ. λ., ἔχουσι τὴν εὐκαιρίαν ἕκαστος νὰ ἀποδείξῃ ὅτι δύναται νὰ μεταδώσῃ καὶ εἰς ἄλλους ὅσα γνωρίζει. Ἀλλ’ ἐν τῇ Ἰατρικῇ; Τίς ἐξ ἡμῶν δὲν γινώσκει πλείονα τοῦ ἑνὸς παραδείγματα, καθ’ ἃ ἰατροὶ κατώρθωσαν νὰ μεταπηδήσωσιν ἀμέσως ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ ἁπλοῦ πολίτου, τοῦ ἐξασκοῦντος τὸ ἰατρικὸν ἔργον εἰς τὰς κατοικίας τῶν ἀσθενῶν, ἐπὶ τὴν ἕδραν τοῦ καθηγητοῦ καὶ δὴ τοῦ τακτικοῦ! Καὶ δὲν ἀναμετρεῖτε τὸ μέγεθος τοῦ τολμήματος, ὅπερ ἀποτελεῖ ἡ ἀναβίβασις ἀνδρὸς ἐντελῶς ἀπείρου ἐπὶ τὸ ἀκαδημαϊκὸν βῆμα, ὅπερ δι’ αὐτὸν ὁμοιάζει πρὸς ἀληθὲς ἰκρίωμα, ὡς ἐθεώρησε δι’ ἑαυτὸν εἷς Βουλευτὴς ἐκ Θεσσαλίας τὸ βουλευτικὸν βῆμα! Καὶ ἂν ὅμως οὕτως ὠνομάσθη τὸ βῆμα τοῦτο δι’ ἕνα ἄπειρον κοινοβουλευτικὸν ῥήτορα, πῶς πρέπει νὰ ὀνομασθῇ τὸ βῆμα ἐκεῖνο, ἀπὸ τοῦ ὁποίου δὲν δύναταί τις νὰ ἐκτοξεύσῃ μόνον λόγους περὶ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ καὶ περὶ θεσμῶν κ. τ. τ., ὡς ἐνίοτε πράττουσί τινες κοινοβουλευτικοὶ ῥήτορες, ἀλλ’ ὀφείλει ν’ ἀποτείνῃ ἐπιστημονικὰ ῥήματα βάσιμα καὶ ὀρθά, ἅτινα οἱ ἀκούοντες εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσωσι καὶ ἐξελέγξωσιν!

§148Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὑπάρχει κάποια ὑποτίμησις τοῦ βήματος αὐτοῦ πρὸς ἐκεῖνο.

§149Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ὕψους βεβαίως τὸ βῆμα τοῦτο εἶναι ἀνώτερον· ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου δὲν θ’ ἀρνηθῆτε ὅτι πολλάκις ῥήτορες τοῦ βήματος τούτου ἐπιτυγχάνουσι νὰ χειροκροτῶνται, καίπερ κενὰ λέγοντες. Πρέπει ἑπομένως νὰ λαμβάνωμεν πρόνοιαν, ὅπως ματαιώσωμεν τὰς τάσεις ἐκείνων, οἵτινες, θηρεύοντες καθηγητικὴν ἕδραν, φέρουσι πᾶσαν ἄλλην ἱκανότητα πλὴν τῆς πανεπιστημικῆς. Τοῦτο ὀφείλουσι νὰ ἐνωτισθῶσι πάντες ἐκεῖνοι, οἵτινες φιλοδοξοῦσι νὰ καταλάβωσι πανεπιστημιακὴν ἕδραν, ὅτι προηγουμένως πρέπει νὰ δώσωσι δείγματα ἁπτά, ὅτι δύνανται νὰ καταλάβωσιν ἐπαξίως τὴν ἕδραν. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἤκουον ἄλλο ἐπιχείρημα ἐκ μέρους τῶν ἀντιφρονούντων ἐκτὸς τοῦ ὅτι τοιοῦτο σύστημα δὲν ὑπάρχει ἀλλαχοῦ.

§150Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ ζητεῖτε τοιαῦτα ἐπιχειρήματα, εἰδικῶς δι’ ἕνα ἰατρόν, διότι περὶ αὐτῶν ὁμιλεῖτε, δὲν νομίζετε ὅτι καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει στερεῖται τοῦ χαρίσματος τῆς διδασκαλίας εἶναι δυνατὸν νὰ προαγάγῃ πολὺ τὴν ἐπιστήμην διὰ τῆς ἐφαρμογῆς; Ἐφέρατε παράδειγμα τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἐπιστήμονος καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι εἷς τοιοῦτος ἐπιστήμων εἰς μίαν κλινικὴν δύναται νὰ προαγάγῃ τὴν ἐπιστήμην, καὶ ὅταν στερῆται τοῦ χαρίσματος νὰ διδάξῃ τὰ γνωστά, θὰ διδάξῃ τὰ ἄγνωστα.

§151Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἰδοὺ ἡ σύγχυσις, εἰς τὴν ὁποίαν περιπίπτετε. Συγχέετε τὴν εὔροιαν τοῦ λόγου, τὴν ῥητορικήν, τὸν τρόπον ἴσως τοῦ παριστᾶν τὸν ἥσσονα λόγον κρείττονα, πρὸς τὴν ἱκανότητα τὴν στοιχειώδη τοῦ μεταδίδειν τὰ ἐγνωσμένα. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ· πρόκειται περὶ τῆς ἀδυναμίας τοῦ καθηγητοῦ εἰς τὸ ν’ ἀρθρώσῃ λέξιν, περὶ τῆς ἀνικανότητος αὐτοῦ, ὅπως καταστήσῃ ἀντιληπτὰς καὶ τὰς κοινοτέρας τῶν σκέψεων. Συνοψίζων τὰ εἰρημένα προτείνω πρῶτον αὔξησιν τῶν ἐμποδίων, δεύτερον αὔξησιν τῶν πανεπιστημιακῶν ἑδρῶν καὶ τρίτον ἐγκαθίδρυσιν ἀκαδημαϊκῆς σταδιοδρομίας εἰδικῶς διὰ τὴν Ἰατρικὴν Σχολήν. Ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ ἄλλα τινὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ εἰς τὰ ὁποῖα ἡ ἀντίθεσις οὐ μόνον ἐμοῦ ἀλλὰ καὶ πολλῶν ἄλλων μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι μεγάλη. Ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς σημειοῦται ἡ γνώμη τοῦ εἰσηγητοῦ, πρὸς ἣν ὅμως συνεφώνησε μόνον ἡ μειονοψηφία, ὅπως δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ τὸ δικαίωμα, ἵνα τὸν διδάσκοντα ἐν ξένῳ Πανεπιστημίῳ ὡς τακτικὸν ἢ ἔκτακτον καθηγητὴν καλῇ ἐπὶ τὴν τακτικὴν ἕδραν τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου, θεμένη οὕτως αὐτὸν ὑπὲρ πᾶσαν δοκιμασίαν καὶ πᾶσαν κρίσιν. Πρῶτον διαμαρτύρομαι, διότι ἡ πρότασις αὕτη ἐμνημονεύθη ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει, ἐνῷ δὲν ἔτυχε τῆς ἐγκρίσεως τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς. Ἠδύνατο ὁ εἰσηγητὴς νὰ ἐκθέσῃ τὴν γνώμην του, ἀλλὰ νὰ ἐκθέσῃ καὶ τὰ ἐπιχειρήματα ἐκεῖνα, ἅτινα κατέρριψαν αὐτὴν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ.

§152Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐμνημόνευσα καὶ τὴν γνώμην τοῦ εἰσηγητοῦ, διὰ νὰ μὴ ὑποτεθῇ ὅτι σφετερίζομαι τὴν γνώμην ταύτην, τὴν ὑπεστήριξα ὅμως δι’ ἰδίων ἐπιχειρημάτων. Ἐὰν τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα δὲν δύνανται νὰ σᾶς πείσουν, δύνασθε νὰ τὰ ἀναιρέσητε, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ὑποστηρίξητε ὅτι ἐσφετερίσθην ξένα ἐπιχειρήματα.

§153Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Τὸ παράπονόν μου εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι ἔπρεπε τοὐλάχιστον ν’ ἀναγραφῶσιν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ὤθησαν τὴν ἐπιτροπὴν ν’ ἀποκρούσῃ τὴν γνώμην ταύτην, καθ’ ἣν πᾶς ὁ ἐν ξένῳ Πανεπιστημίῳ διδάσκων ἢ διδάξας τίθεται ὑπὲρ πᾶσαν κρίσιν καὶ σύγκρισιν πρὸς τὸν Ἕλληνα ἐπιστήμονα, ὅστις εἶχε τὴν ἀτυχίαν νὰ ἐργάζηται ὑπὸ τὸν Ἑλληνικὸν οὐρανόν.

§154Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ δοκιμασία ἡ ἀκαδημαϊκὴ βεβαίως εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ κάμῃ τὸν νέον ἐπιστήμονα νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, νομίζω δ’ ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ὑποθέσητε ὅτι ἡ δοκιμασία ἡ γενομένη ἐν τῷ ξένῳ Κράτει δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ θεωρήσωμεν ὅτι ἔχει τὰ προσόντα πρὸς κατάληψιν θέσεως ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ. Θὰ ἦτο δὲ περίεργον νὰ θεωρήσωμεν ὅτι ὁ Ἕλλην ἐπιστήμων ἐν ξένῳ Πανεπιστημίῳ διδάσκων κατέχει ὀλιγώτερα προσόντα τοῦ ἐνταῦθα ἐπιστήμονος.

§155Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Παράδειγμα ἁπλοῦν, διὰ τοῦ ὁποίου λύεται ἀμέσως τὸ ζήτημα: Κενοῦται ἡ ἕδρα τῆς παθολογικῆς κλινικῆς, μία τῶν ἀνωτέρων ἑδρῶν· ὑποψήφιος δικαιοῦται νὰ εἶναι ὁ τακτικὸς καθηγητὴς τῆς εἰδικῆς νοσολογίας, ἐπιθυμῶν οὕτω νὰ προαχθῇ εἰς τὴν ἀνωτέραν ἕδραν· ἀλλὰ τοιουτοτρόπως ὁ τακτικὸς αὐτὸς καθηγητὴς θὰ τεθῇ οὐ μόνον ἐν ἥσσονι, ἀλλὰ καὶ ἐν ταπεινωτικῇ θέσει ἀπέναντι τοῦ ἐκτάκτου καθηγητοῦ τοῦ ξένου Πανεπιστημίου, ὅστις κατὰ τὴν ὑμετέραν πρότασιν θὰ δύναται τιθέμενος ὑπεράνω πάσης κρίσεως νὰ προτιμηθῇ τοῦ τακτικοῦ καθηγητοῦ τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου. Εἶναι λοιπὸν ἐλαττωματικὴ ἰδιότης διὰ τὸν Ἕλληνα ἐπιστήμονα, ὅτι εἰργάσθη ὑπὸ τὸν Ἑλληνικὸν οὐρανόν; Διατί ἀρνεῖσθε εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα νὰ συγκριθῇ πρὸς τὸν Ἕλληνα τὸν ἐκ ξένου Πανεπιστημίου ἐρχόμενον καὶ μάλιστα κατώτερον αὐτοῦ ἐν τῷ βαθμῷ; Ἀρνεῖσθε εἰς ἡμᾶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον οὔτε εἰς τοὺς ἐρυθροδέρμους δὲν ἀρνοῦνται, δηλ. τὸ δικαίωμα τῆς ἐξ ἀντικειμένου κρίσεως! Ὑμεῖς λέγετε «ἐκεῖνος ἐπήδησεν εἰς τὴν Ῥόδον» καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω «ἰδοὺ ἡ Ῥόδος, ἰδοὺ καὶ τὸ πήδημα». Ἐπειδὴ ἐκεῖνος εὑρίσκεται ἐν τῇ ξένῃ καὶ ἀπέκτησε φήμην τινὰ κρίμασιν οἷς οἶδε Κύριος, ἄρα εἶναι κατὰ τεκμήριον ἀνώτερος παντὸς ἐκ τῶν ἐνταῦθα ἐργαζομένων!

§156Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὸ ἑξῆς: Πόθεν τὸ εὑρίσκετε αὐτό, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζετε; Ὑπάρχει εἰς τὸ νομοσχέδιον τοιοῦτό τι, ἐὰν ὑπάρχῃ τις ὑποψήφιος Ἕλλην καὶ ὑποψήφιος ξένος, ὅτι πρέπει νὰ προτιμηθῇ ὁ ξένος;

§157Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Βεβαίως τὸ νομοσχέδιον ὑμῶν λέγει ὅτι ὁ ἔκτακτος καθηγητὴς ξένου Πανεπιστημίου θὰ δύναται χωρὶς δοκιμασίαν καὶ κρίσιν νὰ προτιμηθῇ ἀπὸ τὸν τακτικὸν Ἕλληνα καθηγητήν. Τὸν Ἕλληνα καθηγητὴν καὶ τὸν τακτικὸν ἔτι, τὸν ζητοῦντα νὰ καταλάβῃ χηρεύουσάν τινα θέσιν ἀνωτέρας ἕδρας, θὰ τὸν ὑποβάλητε ὑπὸ τὴν ἐξέτασιν καὶ κρίσιν τῆς Σχολῆς, ἐνῷ τὸν ἐκ ξένου Πανεπιστημίου ἐρχόμενον ἔκτακτον θὰ δύναται πᾶσα Κυβέρνησις νὰ διορίζῃ, χωρὶς τινα κρίσιν ἐκ μέρους τῆς Σχολῆς. Ἡμεῖς, ἂν θέλητε, δεχόμεθα καὶ προτίμησίν τινα διὰ τὸν ἐν ξένῳ Πανεπιστημίῳ διδάσκοντα Ἕλληνα, πρὸ τοῦ ὁποίου καὶ ἀποκαλυπτόμεθα, ὅταν οὗτος τιμᾷ τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα ἐν τῇ ξένῃ, ὡς εὐτυχῶς συμβαίνει ἐν τῇ πλειονότητι τῶν περιπτώσεων, ἀλλὰ τὸ νὰ θεωρῶνται οὗτοι ἐκ τῶν προτέρων ὑπέρτεροι πάσης ἐπιστημονικῆς κρίσεως καὶ συγκρίσεως πρὸς οἱονδήποτε ἐν Ἑλλάδι ἐργαζόμενον, τοῦτο θεωρῶ ἄδικον καὶ ἄλογον.

§158Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει κρίσις ξένη ἐπ’ αὐτοῦ;

§159Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Καὶ ἐπὶ τοῦ Ἕλληνος δὲν ὑπάρχει Ἑλληνικὴ κρίσις;

§160Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τότε διατί νὰ ὑπαγάγωμεν τὸν ἐκ τῆς ξένης ὑπὸ διπλῆν κρίσιν;

§161Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Καὶ διατί ζητεῖτε, ὅπως ὁ Ἕλλην, καὶ τακτικὸς ἔτι ὢν καθηγητής, ὑπαχθῇ ὡς ὑποψήφιος διά τινα ἕδραν ὑπὸ ἀλληλοδιαδόχους ἐξετάσεις; Ἄλλως τε, ἐὰν εἶναι τόσον ὑπέροχος, διατί νὰ φοβῆται τὴν κρίσιν; Ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις εἶναι τόσον ὑπέροχος, ὥστε νὰ μὴ καταδέχηται ν’ ἀγωνισθῇ καὶ κριθῇ; Ὁ Γολιάθ, ἀπαρνούμενος τὸν ἀγῶνα, γίνεται γελοῖος. Δὲν εἶναι ἔντιμον ν’ ἀποφεύγῃ τις ἐπιστημονικὴν πρόκλησιν, προερχομένην ἔστω καὶ ἀπὸ μειράκιον. Δὲν ζητοῦμεν τίποτε ἄλλο εἰμὴ ἰσότητα.

§162Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Μοὶ ἐπιτρέπετε; Ὅταν οἱ κατέχοντες θέσεις ἐν Γαλλίᾳ εἴτε ἐν Γερμανίᾳ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ διδάσκουν Γάλλους καὶ Γερμανοὺς φοιτητάς, δὲν τίθενται εἰς ὑπερτέραν θέσιν ἀπὸ ἡμᾶς;

§163Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Οὕτω θὰ ὡμίλει εἷς Ἄγγλος περὶ ἐρυθροδέρμων. Ἰσότητα ζητοῦμεν, κ. Ἀνδρέου.

§164Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι ἀδύνατα αὐτά.

§165Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Εἰς οὐδένα δύνασθε νὰ ἀφαιρέσητε τὸ δικαίωμα τῆς κρίσεως τῆς ἐξ ἀντικειμένου. Διατί νὰ θέσωμεν περιορισμὸν τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἀπαγορεύηται εἰς τὴν Σχολὴν νὰ κρίνῃ περὶ οἱουδήποτε, ὅστις ζητεῖ θέσιν καθηγητοῦ;

§166Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε....

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω οὐδεμίαν διακοπὴν πλέον.

§168Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Καὶ εἰς ἄλλα τινὰ σημεῖα διαφωνῶ, ἔχοντα καὶ ταῦτα σχέσιν πρὸς τὴν ἀντίληψιν περὶ φιλελευθέρων ἰδεῶν καὶ ἀρχῶν — καὶ ἂν ἡ ἐμμονὴ εἰς τὰς φιλελευθέρους ἰδέας ἐξαίρεται ὡς πολιτικὸν δόγμα, πόσῳ μᾶλλον ἐπιβάλλεται τοῦτο προκειμένου περὶ τῆς ἐπιστήμης! Ἀναφέρομαι εἰς τὸ κεφάλαιον τὸ διαλαμβάνον περὶ τοῦ δικαιώματος καθηγητῶν τινων πρὸς ἐξάσκησιν τοῦ ἰατρικοῦ ἔργου, ἢ μᾶλλον περὶ τῆς ἀπαγορεύσεως τοῦ δικαιώματος τούτου. Καὶ τοῦτο τὸ μέτρον ὀνομάζω ἀνελεύθερον. Δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ὁ καθηγητὴς ἀπέκτησε κατόπιν νομίμων ἐξετάσεων, τυχὼν καὶ τῆς ἀδείας τοῦ Κράτους, ἐν τῇ ἐξασκήσει τοῦ ὁποίου μάλιστα καὶ διαπρέπει, ἀφοῦ ἔφθασεν εἰς τὴν ὑψίστην κορυφήν, τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ στοιχειῶδες, τὸ ὁποῖον δὲν ἀρνεῖσθε οὐδ’ εἰς τὸν τελευταῖον διδάκτορα, τὸ ἀρνεῖσθε εἰς καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου! Ὑπάρχει που τοῦ κόσμου ἀπαγόρευσις τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματος ἐκ μέρους καθηγητοῦ τινος τοῦ Πανεπιστημίου; Προλαμβάνω τὸ ἐπιχείρημα ὑμῶν, ὅτι τάχα ὁ ἀποκλειστικὸς περιορισμὸς εἰς τὸ πανεπιστημιακὸν ἔργον καὶ τὸ διδακτικὸν θὰ ἐπενέγκῃ πολλαπλασιασμὸν τῆς ἐργασίας καὶ ἐξύψωσιν τῆς ἀποστολῆς τοῦ καθηγητοῦ. Αὐτὸ εἶναι τὸ μόνον ὑμῶν ἐπιχείρημα. Ἀλλὰ πρῶτον ἡ ἰδέα τοῦ ἐπιχειρήματος. Ἐὰν νομίζητε ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τούτου θὰ δυνηθῆτε νὰ ἐξαναγκάσητε τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, ὅπως δεικνύωσι μείζονα ἀφοσίωσιν εἰς τὸ καθῆκον, ἀλλὰ τότε διατί νὰ μὴ ἐπιβάλλητε εἰς αὐτοὺς καὶ νὰ μὴ ἐξέρχωνται τῆς θύρας εἰμὴ καθ’ ὡρισμένας ὥρας, διατί δὲ νὰ μὴ ἀπαγορεύσητε εἰς αὐτοὺς καὶ τὴν φοίτησιν τοῦ καφενείου καὶ τὰ ταξίδια κλπ., ἢ ἔτι διατί νὰ μὴ ἀπαγορεύσητε καὶ τὸν γάμον καὶ τὴν ἀποτέλεσιν οἰκογενείας, ἥτις αὐτὴ καταστρέφει τὸ μεῖζον μέρος τοῦ χρόνου καὶ τρέπει εἰς ἔργα ἀλλότρια τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς διδασκαλίας! Ὥστε, ἐὰν ὁ καθηγητὴς οὗτος, βαδίζων καθ’ ὁδόν, ἀκούσῃ ἄνθρωπον ἱκετεύοντα αὐτὸν ὅπως παράσχῃ βοήθειαν εἴς τινα κινδυνεύοντα, ὀφείλει κατὰ τὸν νόμον ὑμῶν νὰ κωφεύσῃ, ἀφοῦ τῷ ἀπαγορεύεται νὰ εἶναι ἰατρός. Τὸ ὀρθὸν εἶναι ὅπως εἰς τὰς προϊσταμένας Ἀρχὰς ἀφεθῇ τὸ δικαίωμα νὰ κρίνωσιν ἂν ὁ καθηγητὴς ἐξετράπη τοῦ καθήκοντος, παρασυρθεὶς ὑπὸ τῆς ἰδιωτικῆς πελατείας. Ἀλλοίμονον εἰς τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι πεποίθησιν εἰς ἑαυτά, ὅτι θὰ ἀσκήσωσιν ἔλεγχον ἐπὶ τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλ’ ὁρίζουσι δι’ αὐτοὺς ἀστυνομικὰς ἐπιτηρήσεις, διότι πρὸς ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν ἰσοδυναμεῖ ἡ ἀπαγόρευσις τοῦ νὰ εἰσέλθῃ ὁ καθηγητὴς εἰς τὴν οἰκίαν ἔστω τοῦ ἀδελφοῦ του καὶ νὰ ἴδῃ τὸ ἀσθενοῦν αὐτοῦ τέκνον.

§169Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Περὶ κλινικῆς ὁμιλεῖ.

§170Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ὄχι· ὁμιλεῖ περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἰατρικοῦ ἔργου διὰ τοὺς καθηγητὰς τῆς Ἀνατομικῆς, τῆς Φυσιολογίας καὶ τῆς Ὑγιεινῆς. Καί τι δὲ ἄλλο σοβαρόν· ἀκριβῶς οἱ καθηγηταὶ οἱ νῦν κατέχοντες τὰς περὶ ὧν πρόκειται ἕδρας οὐδεμίαν παρέσχον οὐδὲ παρέχουσι πρὸς ὑμᾶς ἀφορμήν, ὥστε νὰ προβῆτε εἰς τὸ μέτρον τοῦτο. Διότι ἀκριβῶς οἱ τρεῖς οὗτοι καθηγηταὶ διακρίνονται διὰ τὴν ἀποχὴν αὑτῶν ἀπὸ τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἰατρικοῦ ἔργου. Ὀνομάσατέ μοι, ἂν δύνασθε, ἕνα ἐκ τῶν τριῶν τούτων καθηγητῶν, ὅστις ἐξήσκησε τὸ ἑαυτοῦ ἔργον εἰς ἀπόκτησιν πελατείας· ὁ τῆς Ἀνατομικῆς, ὁ τῆς Φυσιολογίας ἢ ὁ καθηγητὴς τῆς Ὑγιεινῆς, ὅστις, ἐὰν ἤθελε, θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἑκατοντάδα δραχμῶν καθ’ ἑκάστην ἐξ ἰατρικῶν συμβουλίων; Δὲν σᾶς τρομάζει ἡ ἰδέα τῆς ἀδικίας καὶ δὲν σᾶς συγκινεῖ τὸ θέαμα αὐτὸ τῶν τριῶν τούτων καθηγητῶν, διὰ τοὺς ὁποίους ἀκριβῶς ὁρίζετε διάταξιν ἀτιμωτικήν, ἄλογον καὶ πρωτοφανῆ;

§171Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Δὲν τοὺς πειράζει ὁ νόμος.

§172Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἀλλὰ τίς λόγος λοιπὸν ὑπαγορεύει τὸ μέτρον τοῦτο; Ὀνομάσατέ μοι τὸν λόγον τὸν πρακτικόν, τὸν ἐπιστημονικόν, τὸν θεῖον ἢ ἀνθρώπινον λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἀπαγορεύετε τὴν ἰατρικὴν ἄδειαν εἰς διακεκριμένους ἐπιστήμονας ἀτιμωτικῷ τῷ τρόπῳ, οὕτως εἰπεῖν, ὡσεὶ κατεδικάσθησαν ἐπὶ ἀτιμωτικῷ ἐγκλήματι. Καὶ ἤδη ἐπί τινα ἄλλα. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ὑπῆρξα ὁ κύριος εἰσηγητὴς ἰδεῶν τινων, αἵτινες ἐγένοντο μὲν δεκταὶ ὑπ’ αὐτῆς, ἀπερρίφθησαν δ’ ὅμως ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Καὶ πρῶτον τὸ ζήτημα τῆς ὀδοντοϊατρικῆς παιδεύσεως. Σοβαροφανῆ τὰ ἐπιχειρήματα, ὅσα ἐξέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργός, ἀλλὰ μόνον διὰ τοὺς μὴ εἰδότας. Διότι εἶπεν ὅτι ὅστις φοιτήσει δύο ἢ τρία ἔτη ἐν τῇ ἰατρικῇ ἀποκτᾷ τοσαύτας γνώσεις, ὅσαι ἀρκοῦσιν εἰς αὐτόν, ἵνα ἔπειτα μαθητεύσῃ εἰς τὸ ὀδοντοϊατρικὸν σχολεῖον καὶ ὀνομασθῇ ὀδοντοϊατρὸς ἢ ὀδοντίατρος κατὰ τὴν νέαν ἐκδοχὴν τῶν φιλολογούντων. Ἀλλ’ ἤδη, ἐνῷ ὡμίλει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁ συνάδελφος αὐτοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἐποιεῖτο τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἐν Ἀμερικῇ ἡ ὀδοντιατρικὴ ἀσκεῖται ὑπὸ ἰατρῶν. Ἐπὶ τούτου δὲ βασίζεται καὶ ἡ ἐμὴ πρότασις, ὅπως δηλ. τὸ πτυχίον ὀδοντιάτρου παρέχηται μόνον εἰς τελείους ἰατροὺς κατόπιν ὀλιγοχρονίου εἰδικῆς ἀσκήσεως. Ὁ λόγος εἶναι ἁπλοῦς· διότι, ὡς τὸ στόμα καὶ οἱ ὀδόντες ἀποτελοῦσι μέρος τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος, οὕτω καὶ αἱ παθήσεις αὐτῶν σχετίζονται πρὸς τὴν κατάστασιν τοῦ ὅλου ὀργανισμοῦ, ἣν ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ ὁ ἀναλαμβάνων νὰ θεραπεύσῃ τὸ στόμα, ὡς τοῦτο ἐπιβάλλεται καὶ εἰς τὸν ἰατρὸν τῶν ὤτων καὶ τῶν ὀφθαλμῶν κλπ. Συνάδελφος ἀνέφερεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ πρόσφατον περίπτωσιν, καθ’ ἣν εἷς ὀδοντίατρος ἠσχολεῖτο ματαίως νὰ θεραπεύσῃ βλάβας τοῦ στόματος ἀσθενοῦς τινος πάσχοντος ὑπὸ διαβήτου, νόσου, ἧς δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν αἰτιολογικὴν ἐπήρειαν καὶ σημασίαν. Φοίτησις διετὴς καὶ τριετὴς ἐν τῇ Ἰατρικῇ εἶναι μηδέν, μέλλει δὲ νὰ συντελέσῃ μόνον εἰς ἡμιμάθειαν.

§173Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὑπῆρχε μέχρι σήμερον διάταξις τοιαύτη;

§174Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἰδοὺ τί προτείνομεν. Ἀφοῦ ἰατρῶν ὑπάρχει πληθώρα, τὰ δὲ κέρδη τῶν ὀδοντιάτρων εἶναι οὐκ ὀλίγα, ὑπάρχει βεβαιότης ὅτι πολλοὶ ἰατροὶ θὰ ἐπιδιώξωσι τὴν ἀπόκτησιν τοῦ ὀδοντιατρικοῦ πτυχίου καὶ οὕτω μετὰ χρόνον οὐ μακρὸν θὰ ἔχωμεν πανταχοῦ τῆς Ἑλλάδος ἐπιστήμονας ὀδοντιάτρους, παρέχοντας ἐγγύησιν ἀσυγκρίτως μείζονα ἢ οἱ διὰ τοῦ νομοσχεδίου μέλλοντες νὰ παρασκευασθῶσι. Πρὸς τὴν ἀπόκτησιν τοῦ ὀδοντιατρικοῦ πτυχίου θεωροῦμεν ἡμεῖς ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ τὴν γενικὴν ἰατρικὴν παίδευσιν. Διότι εἶναι ἐπὶ τέλους καὶ ἀναχρονισμὸς τὸ νὰ ἐμπιστευώμεθα τὴν θεραπείαν ἑνὸς τμήματος τοῦ σώματος εἰς ἀνθρώπους μὴ κεκτημένους τὰς γενικὰς ἰατρικὰς γνώσεις. Καὶ νῦν ὁ λόγος περὶ τοῦ κτηνιατρικοῦ σχολείου. Ὁ κ. Ὑπουργός, ἀποκρούων τὴν ἵδρυσιν τοιούτου σχολείου, ἐξέθηκεν ἐπιχειρήματά τινα, ἅτινα μὲ ἤγειραν ἀπὸ τῆς θέσεώς μου· εἶπεν ὅτι δὲν εἴμεθα τάχα ὥριμοι εἰσέτι ὅπως ἱδρύσωμεν κτηνιατρικὸν σχολεῖον. Πρὸς Θεοῦ καὶ πρὸς ἀνθρώπων! Ὅταν καλλιεργῶμεν καὶ προάγωμεν ἁπάσας τὰς λοιπὰς ἐπιστήμας, καὶ μεταξὺ τούτων πρώτιστα τὴν Ἰατρικήν, δὲν δυνάμεθα τάχα νὰ μορφώσωμεν καὶ κτηνιάτρους; Τί ἀπαιτεῖται λοιπόν, ὅπως καταστῶμεν ὥριμοι πρὸς τὸ μέγα τοῦτο διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐγχείρημα; Τί δὲ σημαίνει κτηνιατρικὴ παίδευσις; Νομίζετε ὅτι εἶναι ἀνωτέρα τῆς Ἰατρικῆς καὶ τῆς Νομικῆς καὶ τῆς Φιλοσοφίας, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἐκπαιδεύσωμεν Ἕλληνας κτηνιάτρους; Ἔχει δ’ ἄλλως ἡ κτηνιατρικὴ μεγάλην σχέσιν ἄμεσον πρὸς τὴν Ἰατρικήν· διότι πολλὰ νοσήματα μεταδίδονται ἀπὸ τῶν ζώων εἰς ἀνθρώπους, διὰ τὰ ὁποῖα καὶ ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη πολλῶν ἱκανῶν κτηνιάτρων, ὧν ἀποροῦμεν ἐν Ἑλλάδι. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξακολουθῶμεν νὰ περιμένωμεν μόνον τοὺς ἐκ τῶν ξένων Σχολῶν ἐρχομένους κτηνιάτρους, ἐνῷ τοσαύτας ἀπαιτήσεις ἔχομεν ἀπὸ τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου ὡς πρὸς τὰς λοιπάς, πολλῷ ὑψηλοτέρας, ἐπιστήμας; Καὶ μόνη ἡ ὕπαρξις Ἰατρικῆς Σχολῆς ἐπιβάλλει τὴν ἵδρυσιν καὶ κτηνιατρικοῦ σχολείου. Καὶ τὰ λοιπὰ δὲ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν εἶναι περισσότερον ὀρθά. Τὸ ὑπ’ αὐτοῦ λεχθὲν ὅτι τὸ σχολεῖον τοῦτο ὤφειλε νὰ ἱδρυθῇ μακρὰν τῆς πόλεως εἶναι δι’ ἐμὲ ἀκατανόητον. Ὁ φόβος τῆς γειτνιάσεως τῶν Νοσοκομείων χρονολογεῖται ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἄλλαι ἐκράτουν ἰδέαι περὶ μεταδόσεως τῶν νόσων, ἀλλὰ σήμερον ἀποτελεῖ ἀναχρονισμόν.

§175ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὑπάρχει κτηνιατρικὸν Νοσοκομεῖον;

§176Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Νὰ γίνῃ.

§177ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Νὰ γίνῃ, ἀλλὰ ἔχομεν ἓξ ἰατροὺς μόνον εἰς τὸν στρατιωτικὸν κλάδον, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι δίπλωμα τοιοῦτον. Δὲν ἔχομεν κανένα κτηνίατρον, ὁ ὁποῖος νὰ εἶναι ἱκανὸς ὅπως διδάξῃ. Ποῦ θὰ τοὺς εὕρωμεν αὐτοὺς νὰ τοὺς κάμωμεν;

§178Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἡ πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς ἀπαντᾷ. Ὅταν ὁμολογηθῇ ἡ ἀνάγκη τῆς ἱδρύσεως τοῦ κτηνιατρικοῦ σχολείου, τὰ λοιπὰ εἶναι εὔκολα. Διότι, ὡς βλέπετε ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς, λαμβάνεται πρόνοια τοιαύτη, ὥστε νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ πλήρης διδασκαλία ἐν τῷ σχολείῳ τούτῳ διὰ τῆς προσθήκης δύο μόνον ἐκτάκτων ἑδρῶν, τῆς παθολογίας καὶ τῆς χειρουργικῆς τῶν ζῴων. Καὶ τὸ ζήτημα δὲ τοῦ πρὸς διδασκαλίαν ἀπαιτουμένου ἐπιστημονικοῦ ὑλικοῦ λύεται ἀφ’ ἑαυτοῦ, διότι βεβαίως οἱ πτωχοὶ κάτοικοι τῆς πόλεως θὰ ὁδηγῶσι λίαν προθύμως τὰ ἀσθενοῦντα ζῷα αὑτῶν εἰς τὸ κτηνιατρικὸν σχολεῖον, ὅπως δεχθῶσι δωρεὰν συμβουλὴν καὶ θεραπείαν, παρέχοντες ὡς ἀντάλλαγμα τὴν ἄδειαν τῆς ἐπιδείξεως εἰς τοὺς φοιτητάς, ὡς τοῦτο συμβαίνει καὶ πρὸς τοὺς ἀσθενεῖς ἀνθρώπους. Ὥστε οὔτε ὁ λόγος τῆς δαπάνης οὐδ’ ἄλλος τις λόγος οἱοσδήποτε δύναται νὰ στηρίξῃ τὴν ἐπιμονὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀρνουμένης ὅπως ἀποδεχθῇ τὴν ἵδρυσιν τοῦ σχολείου τούτου. Τὸ ὅτι δὲ δὲν ἔχομεν ἐπιστήμονας ἑτοίμους ὅπως χρησιμεύσωσιν ὡς καθηγηταί, καὶ περὶ τούτου ἐλάβομεν ἤδη πρόνοιαν, ὁρίσαντες ὅτι ἡ ἔναρξις τῆς λειτουργίας τοῦ σχολείου τούτου θὰ γίνῃ μετὰ παρέλευσιν τριετίας ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου, ἐν τῇ διαρκείᾳ τῆς ὁποίας θὰ δυνηθῶσιν ἱκανὸς ἀριθμὸς κτηνιάτρων νὰ ἐκπαιδευθῶσιν ἐν ξέναις μεγάλαις Σχολαῖς, ὥστε νὰ καταλάβωσι τὰς καθηγητικὰς ἕδρας. Διότι ἐπὶ τέλους νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ περιμένωμεν μέχρι συντελείας τοῦ αἰῶνος; Τελευτῶν δὲ προτείνω τι, ὅπερ ἐλπίζω ὅτι ἀσμένως θ’ ἀποδεχθῆτε, ἵνα οὕτω τερματίσω τὸν λόγον ἐν πνεύματι συμβιβασμοῦ. Παρακαλῶ δηλ., ὅπως προστεθῇ εἰς τὸν νόμον τοῦτον παράγραφος, καθ’ ἣν θὰ δύναται νὰ ὀργανωθῇ ἐν τῇ Ἰατρικῇ Σχολῇ σύστημα ἐπακολούθου ἐκπαιδεύσεως διὰ τοὺς ἰατρούς, οἵτινες, προσερχόμενοι κατ’ ἔτος, φέρ’ εἰπεῖν κατὰ τὸν μῆνα Ἀπρίλιον, θὰ δύνανται νὰ πληροφορῶνται περὶ τῶν νεωτέρων προόδων τῆς ἐπιστήμης, διδασκόμενοι ὑπὸ τῶν καθηγητῶν καὶ ὑφηγητῶν ἀντὶ ἐλαχίστου τιμήματος ἢ καὶ δωρεάν.

§179Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Ἀρκαδίας κ. Δ. Πλαπούτα ὑποβάλλεται πρότασις νόμου «περὶ διαθέσεως τοῦ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς ὁδοποιίας τοῦ δήμου Ἡραίας ὀφειλομένου ποσοῦ πρὸς διοχέτευσιν ὕδατος κλπ.» Ὑπὸ τῶν βουλευτῶν Ἀρκαδίας κυρίων Χ. Στασινοπούλου καὶ Δ. Πλαπούτα ὑποβάλλεται πρότασις νόμου «περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ εὐεργετήματος τῶν δικαστικῶν διακοπῶν καὶ εἰς τοὺς ἐμμίσθους παρέδρους», τυπωθησομένη πρὸς διανομήν». (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ. Ἀναθ. Βουλῆς, Τεῦχος Αʹ).

§181Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν σήμερον νὰ ἀναπτύξω τὰς γνώμας μου ἐνώπιον ὑμῶν καὶ νὰ ὑποστηρίξω τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας θεωρῶ ἀπαραιτήτους, ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ ἰδίως Πανεπιστημίου. Φρονῶ ὅτι ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἰατροῦ, ὅστις ὡς ὑφηγητὴς ἐδίδαξα ἀπὸ τῆς πανεπιστημιακῆς ἕδρας, ὡς ἐπιμελητὴς δὲ διηύθυνα πανεπιστημιακὴν κλινικὴν ἐπὶ πέντε συναπτὰ ἔτη, δύναμαι νὰ ἔχω ἐμπεριστατωμένην γνώμην περὶ τῶν ἐπιβαλλομένων νὰ ληφθῶσιν ὑπὸ τῆς Πολιτείας μέτρων πρὸς εὔρυθμον καὶ σκόπιμον λειτουργίαν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἰδίως τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, διότι ἐν τῇ δημοσίᾳ συνειδήσει κατέπεσε τὸ γόητρον τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ἐν γένει καὶ τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς ἰδίᾳ. Τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον κακῶς μέχρι τοῦδε ἐξελαμβάνετο ὑπὸ τῶν ἑκάστοτε ἰθυνόντων ὡς ἵδρυμα δημοσίου δικαίου, ἐνῷ πράγματι ἔδει νὰ ᾖ καὶ ὄργανον καθαρῶς ἐπιστημονικῆς λειτουργίας, ἀφοῦ καὶ ὁ προορισμὸς αὐτοῦ εἶναι διττός, τοῦτο μὲν ἡ διάδοσις τῆς ἐπιστήμης διὰ τῆς καταρτίσεως ἐπιστημόνων, τοῦτο δὲ ἡ προαγωγὴ τῶν ἐθνικῶν φωτεινῶν κέντρων ἀφ’ ὧν ἐκπέμπεται πᾶσα ἡ ζωτικότης αὐτοῦ, ἥτις ἕνεκα τοῦ νόμου τοῦ ἰσοδυνάμου τῶν μετατρεπομένων δυνάμεων μετατρέπεται εἰς ἠθικὴν ἀκμὴν καὶ διαπλάσσεται εἰς πλουτοπαραγωγοὺς δυνάμεις. Ἀναμφισβητήτως λοιπὸν συγκεντροῦσιν ἐν ἑαυτοῖς οἱ ἑκάστοτε καθηγηταὶ τῶν διαφόρων Σχολῶν τοῦ Πανεπιστημίου τὰς τοιαύτας δυνάμεις, διὸ καὶ πρόδηλον εἶναι ὅ,τι εἶπον, ὅτι ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου ἐκπηγάζουσι καὶ προάγονται τὰ φωτεινὰ ἐθνικὰ κέντρα. Ὡς ἔφθημεν εἰπόντες, εἶναι ὁ συντελεστὴς τῆς πνευματικῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν ἕκαστος ἐκ τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου συγκεντροῖ ἐν ἑαυτῷ. Κατ’ ἀκολουθίαν πρόδηλον καθίσταται ὅτι βάσις τῆς εὐεργετικῆς διὰ τὸ Κράτος καὶ τὸ Ἔθνος δράσεως τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι τοῦτο μὲν ἡ δι’ αὐστηρᾶς ἐπιλογῆς ὑπὸ ἠθικὴν καὶ ἐπιστημονικὴν ἔποψιν ἐξασφάλισις καλῶν κἀγαθῶν καθηγητῶν, τοῦτο δὲ ἡ παροχὴ ὑλικῆς ἀνεξαρτησίας εἰς αὐτό, διότι, ὡς πᾶσα καλλιέργεια, οὕτω καὶ ἡ ἐπιστημονικὴ ἀπαιτεῖ δαπάνην πρὸς καλὴν ἀπόδοσιν, τέλος δὲ πλειοτέρα ἐλευθερία, διότι σήμερον ἡ ἐπιστημονικὴ διδασκαλία ἐν τῇ ἀνωτάτῃ ἐκπαιδεύσει δὲν δύναται νὰ ὑπαχθῇ εἰς δεσμὸν ἄλλον, ἀλλ’ ἀναγκαίως πρέπει νὰ προσαρμόζηται εἰς ἀγράφους νόμους, οὓς ἐπιβάλλουσιν αἱ ἐπιστημονικαὶ μέθοδοι, αἱ ὁποῖαι διαφεύγουσι τὴν ἀντίληψιν τοῦ νομοθέτου, ὡς ἐπὶ τὸ πολύ. Ὅθεν φρονοῦμεν ὅτι, προκειμένου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, τελείως ἀπαραίτητον εἶναι νὰ λαμβάνωνται τότε τὰ μέτρα τὰ νομοθετικά, τὰ ὁποῖα ἐξασφαλίζουσιν εἰς αὐτὸ τὴν ἀπόκτησιν ἱκανῶν καθηγητῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποβῶσι πνευματικοὶ ἡγήτορες τοῦ Ἔθνους, καὶ νὰ παρέχωνται ἐπαρκῶς τὰ ὑλικὰ μέσα, δι’ ὧν θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ταχεῖα διάδοσις καὶ ἡ προαγωγὴ ἐν ταῖς ἐπιστήμαις ὁσάκις παρίσταται ἀνάγκη. Ὁσάκις ὁ νομοθέτης ἐπιχειρεῖ νὰ προνοήσῃ πέρα τῶν κεντρικῶν τούτων σημείων, δύναται νὰ εἶναι βέβαιος ἐκ τῶν προτέρων ὅτι θὰ ἀποτύχῃ. Ἄλλως τε τὸ παρελθὸν διδάσκει ἡμᾶς ὅτι ἡ ἀνάγκη τοῦ κανονίζειν νομοθετικῶς τὰ πάντα ἐλέγχει μείωσιν τῶν δυνάμεων τοῦ Κράτους, ἡ δὲ ἀνάγνωσις τοῦ Μοντεσκιού καὶ ἄλλων συγγραφέων πείθει ἡμᾶς ὅτι ἡ διακοίνωσις τῶν πάντων διὰ νόμου ἀπετέλεσε τὸ κύριον γνώρισμα τῆς Ῥωμαϊκῆς παρακμῆς, ὡς ὅτε π. χ. ἐπὶ Διοκλητιανοῦ διὰ νόμου ἐκανονίζετο ἡ ἀγοραία τιμὴ τῶν χηνῶν. Μήπως ἤδη διὰ νόμου δὲν κανονίζεται ἡ ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος συντομωτάτη συγγραφὴ ἐπιστημονικοῦ συγγράμματος, ὡς βλέπομεν ἐν τῷ ἐδαφίῳ 3ῳ τοῦ ἄρθρου 32 τοῦ νομοσχεδίου;

§182Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Διαγράφεται αὐτό.

§183Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀλλὰ τί νὰ εἴπω καὶ περὶ γραπτῶν ἐξετάσεων ἐτησίων, ὡς θεσμοθετεῖ τὸ ἄρθρον 35 καὶ τὸ περὶ ἑκατονταδράχμου ἐξαγορᾶς τοῦ δικαιώματος τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἰατρικοῦ ἐπαγγέλματος; Βεβαίως πρόκειται περὶ συγχύσεως τῆς ἀνωτάτης πρὸς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν καὶ περὶ μέτρου ἀναμφισβητήτως περιοριστικοῦ τῆς ἐπιστημονικῆς ἐλευθερίας. Ἀναμφισβητήτως εἰς τὰ Γυμνάσια, ὡς καὶ εἰς τὰ Πανεπιστήμια, διδάσκονται μαθήματα, ἀλλ’ ὁ τρόπος τῆς διδαχῆς εἰς ταῦτα διαφέρει ἀναμφιβόλως. Καὶ εἰς τὰ Πανεπιστήμια διδάσκονται πρωτίστως τὰ μαθήματα τὰ ἀποτελοῦντα ἑκάστην ἐπιστήμην, ἀλλ’ ἐν τοῖς Πανεπιστημίοις διδάσκεται καί τι πλέον, δηλαδὴ ὀφείλει ὁ διδάσκων νὰ μετοχετεύσῃ πλὴν τοῦ θεωρητικοῦ καὶ τεχνικοῦ μέρους τῆς ἐπιστήμης, ὀφείλει νὰ ἀναπτύξῃ εἰς τὸν φοιτητὴν τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιστήμης, τὴν φιλοσοφίαν τῆς ἐπιστήμης, ὀφείλει, συνελόντι εἰπεῖν, νὰ ὁδηγήσῃ τοὺς φοιτητὰς εὐστόχως εἰς τοὺς ἀτέρμονας λειμῶνας τῆς ἐπιστήμης καὶ νὰ ἀφήνῃ αὐτοὺς ἐκεῖ ἐν ἐλευθερίᾳ νὰ συλλέγωσι πᾶν τὸ ἐπιστημονικῶς χρήσιμον δι’ αὐτούς, οὐ μόνον διὰ τὰς ἐπαγγελματικὰς ἀνάγκας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς ἐπιστήμης. Τούτων οὕτως ἐχόντων πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ ἐξετάζων καθηγητὴς νὰ ἀπαντᾷ ἐν ἐπιγνώσει παρὰ τοῦ ἐξεταζομένου τὰς στοιχειώδεις γνώσεις, ἃς δύναται εὐσύνοπτον σύγγραμμα νὰ περιλάβῃ; Ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ, ἀφοῦ διεγράφη, δὲν ὁμιλῶ, διότι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ κρίνῃ τις περὶ τῆς ὡριμότητος τῆς σκέψεως τοῦ μέλλοντος ἐπιστήμονος, ἐὰν τυχὸν ἤθελε κριθῇ ὅτι ἐξετάζει πέρα τῆς ὕλης τοῦ εὐσυνόπτου συγγράμματος καὶ ἐνῷ πράγματι ἐδίδαξεν ἀπὸ ἕδρας ὕλην πολὺ περισσοτέραν τῆς περιλαμβανομένης κατ’ ἀνάγκην ἐν εὐσυνόπτῳ συγγράμματι. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ἀνεφαρμόστου διὰ πολλοὺς λόγους τῶν γραπτῶν ἐξετάσεων εἰς ἁπάσας τὰς Σχολὰς τοῦ Πανεπιστημίου, τὸ ὁποῖον ἐντὸς ὀλίγου δύναται νὰ ὀνομασθῇ Πανεπιστήμιον τῶν θετικῶν ἐπιστημῶν, ὁπότε ἀφεύκτως αἱ θεωρητικαὶ ἐξετάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἐμπεδώσωσι τὴν χρῆσιν μαυροπινάκων, ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται ὁ ἐξετάζων νὰ ἀναγράψῃ τὰς γνώσεις του, δὲν εἶναι ἀρκετὸν τοῦτο, ἵνα σᾶς ἀποδείξῃ τὰς γνώσεις τοῦ ἐξεταζομένου; Πρὸς δὲ ἐρωτῶ: τίνι φιλελευθέρῳ δικαιώματι χρωμένη ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι ἐδικαιοῦτο ὑποχρεωτικῶς νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπό τινων καθηγητῶν ὡρισμένων ἑδρῶν τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς ἀντὶ πινακίου φακῆς, διότι πρόκειται περὶ 100 δραχμῶν, τὸ ἀναφαίρετον δικαίωμα τῆς ἀσκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματος; Βεβαίως ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν ἡ Πολιτεία νὰ ἐπιβλέπῃ καὶ κανονίζῃ τὰ καθήκοντα τῶν καθηγητῶν· δὲν δύναται ὅμως, φρονῶ, νὰ θεσπίσῃ ἀσυμβίβαστον τὴν ἐξάσκησην τοῦ ἐπαγγέλματος πρὸς τὴν θέσιν τοῦ καθηγητοῦ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἁπανταχοῦ διά τινας ἕδρας τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς καθιερώθη, ὅπως οἱ καθηγηταὶ ὡρισμένων μαθημάτων ἀφορώντων ἀποκλειστικῶς εἰς λατρείαν τῆς ἐπιστήμης μὴ ἀσκῶσι τὸ ἐπάγγελμα αὑτῶν. Ἀλλὰ τοῦτο περιελήφθη εἰς τοὺς ἀγράφους νόμους τοὺς διέποντας τὸ Πανεπιστήμιον, δὲν νομίζω ὅμως ὅτι οὐδαμοῦ ὁ νομοθέτης ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο λόγου χάριν εἰς τὸν καθηγητὴν τῆς Φαρμακολογίας, τῆς Γενικῆς Παθολογίας, νὰ δίδῃ μὲν τὸ δικαίωμα νὰ χορηγῇ κινίνην ἢ ἄλλο φάρμακον εἰς τὰ ζῷά του ἐν τῷ ἐργαστηρίῳ, τὸ ὁποῖον διευθύνει, δὲν δύναται ὅμως νὰ ἀναγράψῃ ἐπὶ ποινῇ ἀπολύσεως φάρμακον εἰς ἀσθενοῦντα, καίτοι κέκτηται δίπλωμα χορηγηθὲν ὑπὸ τοῦ Κράτους. Ἢ μήπως νομίζετε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀναγνωρίσωμεν εἰς τὴν Πολιτείαν τὸ δικαίωμα νὰ ἀφαιρῇ διὰ φετφάδων δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐκτήθησαν νομίμως; Ὅταν τὰς θέσεις τῶν καθηγητῶν καταλάβωσιν ἀληθεῖς ἐπιστήμονες, περὶ τούτου δὲ καὶ μόνον πρωτίστως ὀφείλει νὰ προνοήσῃ ἡ Πολιτεία, τότε καὶ μόνον θὰ ἀναπτυχθῶσιν ἐν Ἑλλάδι ἐπιστήμονες καὶ ἐπιστήμη. Ὥστε τὰ ἄρθρα, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησαν, τὰ ἀφορῶντα τὰς ἐξετάσεις, τὰ ἀφορῶντα τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦ ἐπαγγέλματος μὲ τὴν θέσιν τοῦ καθηγητοῦ ὡρισμένων μαθημάτων, εἴτε τὰ ἄρθρα ταῦτα ὑπάρχουσιν εἴτε δὲν ὑπάρχουσιν ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ μέλλοντι νὰ διέπῃ τὸ Πανεπιστήμιον ὀργανισμῷ, οὐδεμίαν θὰ ἔχωσι σημασίαν. Πάντες γνωρίζετε, ὅτι μέχρι τοῦδε νόμοι ὑπῆρχον ὧν οἱ πλεῖστοι ἦσαν ἄριστοι, οὐδέποτε ὅμως παρ’ οὐδενὸς καὶ ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει ἐφηρμόσθησαν λόγῳ τοῦ συναλλακτικοῦ πνεύματος, τὸ ὁποῖον ἐπεκράτει, ἢ τοῦ φαυλοκρατικοῦ, ὅπως ἀρεσκόμεθα νὰ ἀποκαλῶμεν τοῦτο σήμερον. Ὄχι, κύριοι συνάδελφοι· ἡ κακοδαιμονία τοῦ Πανεπιστημίου δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν ἔλλειψιν νόμων καὶ ἐπιστημονικῶν μέσων, ἀλλ’ εἰς τὴν ἔλλειψιν χαρακτήρων, εἰς τὴν ἐπιδρομὴν καὶ εἰσβολὴν ἐν αὐτῷ πολλῶν καθηγητῶν, οἵτινες δὲν ἦσαν εἰς θέσιν οὔτε τὴν ἐπιστήμην νὰ προαγάγωσιν, ἀλλ’ οὔτε κἂν τὸ ἐκπαιδευτικὸν αὑτῶν καθῆκον νὰ ἐπιτελέσωσιν, ὄντες ὑπὸ ἐπιστημονικὴν ἔποψιν τελείως ἀνερμάτιστοι. Ἐπεκράτησεν ἀτυχῶς ἐν Ἑλλάδι νὰ θεωρῶνται ἐξέχοντες ἐν τῇ ἐπιστήμῃ οἱ ἔχοντες πελατείαν καὶ οἱ ἐπιτήδειοι, οἱ γνωρίζοντες νὰ διαφημίζωσι τὸ ἐμπόρευμά των καὶ οἱ γνωρίζοντες νὰ κάμπτωσι τὴν ὀσφὺν αὑτῶν μέχρις ἐξαρθρώσεως. Παρεγνωρίσθησαν τὰ προσόντα τοῦ διδασκάλου καὶ ἀνεγνωρίσθη ἡ ἐπιτυχία ἐν τῇ πράξει, ἀλλὰ γνωρίζετε ὅτι ἡ ἐν τῇ πράξει ἐπιτυχία ἔχει καὶ δόσιν τινὰ τσαρλατανισμοῦ, ἡ ὁποία δὲν χωρεῖ ἐν τῇ ἀληθεῖ καθηγητικῇ σταδιοδρομίᾳ. Μέχρι τοῦ νῦν ὑπὸ τοὺς φαινομενικῶς ἀποκεντρωτικοὺς νόμους τοὺς διέποντας τὸ Πανεπιστήμιον ἰδίᾳ, τοὺς ἀφορῶντας τὴν ἐκλογὴν τῶν καθηγητῶν, περιῆλθεν εἰς κατάστασιν οἰκτρὰν ἀπό τε ἐθνικῆς καὶ ἠθικῆς ἀπόψεως. Οὕτως, ἄν τις ἐπισκοπήσῃ τὰ συντελεσθέντα κυρίως κατὰ τὴν διαρρεύσασαν τελευταίαν δεκαπενταετίαν, βεβαιοῦται ὅτι τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον, οὗ ἀποστολὴ εἶναι ἡ τῆς ἐπιστήμης καλλιέργεια, ἐγένετο ἀντικείμενον φαύλης ἐκμεταλλεύσεως, συνταχθὲν δὲ πρὸς τὸ περιβάλλον κατέληξεν ἀπὸ ἱεροῦ τεμένους καὶ πνευματικοῦ κέντρου εἰς χαλκευτήριον χαμαίζηλον. Αἱ ὑλικαὶ ὑστεροβουλίαι ἐπρυτάνευον, ἡ συναλλαγὴ εἰς ἁπάσας τὰς Σχολάς, ἰδίως δὲ εἰς τὴν Ἰατρικὴν Σχολήν, ἔφθασεν εἰς τὸ κατακόρυφον. Αἱ ὑψηλαὶ καὶ χαμηλαὶ εὔνοιαι καὶ αἱ ἀναλήψεις ὑποχρεώσεων διὰ τὸ μέλλον καὶ αἱ παροχαὶ ἀνταλλαγμάτων ἦσαν τὰ μόνα ἐφόδια τῶν μνηστήρων τῶν ἑδρῶν. Κύριον μέλημα τῶν ἀποτελούντων τὸ Πανεπιστήμιον δὲν ἦτο ἡ ἐπιστήμη, οὔτε ἐφρόντιζον νὰ καταστήσωσι τοῦτο σύμβολον τῆς Ἑλληνικῆς ἰδέας, φωτίζον καὶ θερμαῖνον, ἀλλ’ ἁλώσαντες τοῦτο οὐχὶ πνευματικῇ καὶ ἠθικῇ ῥώμῃ, ἀλλὰ διὰ χαμερπῶν κολακειῶν καὶ ἥκιστα ἠθικῶν καὶ πλαγίων μέσων, συμπαρέσυρον καὶ τοὺς ἄλλους, ἂν δέ που ὑπῆρχόν τινες, οἱ ὁποῖοι εἶχον συναίσθησιν τῶν καθηκόντων αὑτῶν, οὗτοι ἀπετέλουν μειονότητα ἀποπνιγομένην ἐντὸς τῆς μεθυστικῆς ἀτμοσφαίρας. Οὐ τοῦ παρόντος νὰ καταδείξω τὰ ἐλατήρια τῆς συμπράξεως ἐνίων καθηγητῶν καὶ τῆς αἰσχρᾶς συναλλαγῆς, ἥτις διενηργεῖτο ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Τὰ κυριώτερα ἐλατήρια μεταξὺ τῶν πολλῶν καὶ ποικίλων ἦσαν ἡ ἐπιθυμία πρὸς δημιουργίαν συντετονισμένων πρὸς τὴν ἑαυτῶν ἐπιστημονικὴν ἀνεπάρκειαν καθηγητῶν ἢ πρὸς ὑποστήριξιν πρὸς μεταπήδησιν ἀπὸ ἕδρας εἰς ἕδραν. Ἡ κυριωτέρα πηγὴ τῆς συναλλαγῆς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἦτο ὁ νεποτισμός, καθ’ ὃν καθηγηταὶ ἔχοντες καὶ ἀπὸ δύο υἱοὺς οὐδὲν ἄλλο ἐσκέπτοντο ἢ νὰ διορίσωσιν αὐτοὺς καθηγητάς, καὶ ἐπ’ αὐτῶν διενηργεῖτο ἡ συναλλαγὴ διὰ μίαν τριακονταετίαν ἐπελευσομένην, καὶ τέλος ἑτέρα πηγὴ ἦτο τὸ ὑλικὸν συμφέρον. Μάλιστα, Κύριοι, ἀπεδείχθη ὅτι ὑπῆρξαν καθηγηταί, οἵτινες ἐχρηματίζοντο εἰς βάρος τοῦ Ταμείου τοῦ τε δημοσίου καὶ τοῦ πανεπιστημιακοῦ. Ταῦτα πάντα κατήγγειλα διὰ καταγγελίας, τὴν ὁποίαν ἰδιοχείρως ἐνεχείρισα τῷ Ὑπουργῷ κ. Παναγιωτοπούλῳ καὶ διὰ δημοσιευμάτων δημοσιευθέντων ἐν τῷ ἀθηναϊκῷ τύπῳ, οὐδεὶς δὲ τῶν καταγγελλομένων ἐτόλμησε νὰ μὲ καταγγείλῃ, καίτοι προυκάλεσα αὐτούς. Ἀλλ’ ἐννοεῖτε ὅτι, ἂν ἔπραξα τοῦτο ὡς ἁπλοῦς πολίτης, πολὺ προθυμότερον πράττω τοῦτο ὡς Βουλευτής, ἵνα προλάβω τὴν ἐπαναφορὰν οἱουδήποτε τῶν ἐκκαθαρισθέντων, ὡς προβλέπει ἡ ὑπὸ τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς ὑποβληθεῖσα μεταβατικὴ διάταξις. (Χειροκροτήματα ἀφ’ ἑνός, διαμαρτυρίαι ἀφ’ ἑτέρου).

§184Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον εἶναι γνωστόν, ὅτι ἔλαβον χώραν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο κατὰ τὴν ἐκκαθάρισιν, ἐφ’ ὅσον ταῦτα ἐκοινολογήθησαν ὑπὸ Ὑπουργοῦ τῆς τότε Κυβερνήσεως, βεβαίως ὤφειλεν ἡ ἐπιτροπὴ νὰ μεριμνήσῃ ὑπὲρ τῶν ἀδικηθέντων.

§185Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀφήσατε αὐτά, κύριε συνάδελφε· εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω τί ἐγένετο κατὰ τὴν ἐκκαθάρισιν.

§186Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν συνέπραττε τότε. Εἶναι Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος ἀφῆκε τὸ Ὑπουργεῖον κατ’ ἐξοχὴν εἰς βρωμερὰν κατάστασιν καὶ τολμᾷ καὶ ὁμιλεῖ περὶ τῆς γνώμης τῶν συναδέλφων του.

§187ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἦτο ἀνάξιος νὰ γίνῃ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὡμίλησε τοιουτοτρόπως περὶ τῆς ἐκκαθαρίσεως (θόρυβος).

§188Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτο Ὑπουργὸς τῆς ἐπαναστάσεως.

§189Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἦτο τὸ αἶσχος τῆς ἐπαναστάσεως.

§190Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, γνωρίζω πολλά, ἀλλὰ δὲν συμφέρει νὰ τὰ εἴπω. Ἠξεύρω πῶς ἐγένετο ἡ ἐκκαθάρισις, καὶ ἂν ἐγένοντο ἀδικίαι, ἐγένοντο, ὄχι διότι οἱ ἐκκαθαρισθέντες ἠδικήθησαν, ἀλλὰ διότι ἔμειναν καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ὤφειλον νὰ ἐκκαθαρισθῶσι.

§191Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπικαλεῖται ὁ κ. συνάδελφος τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργοῦ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἀφῆκεν ὁλόκληρον τὴν κλίκαν, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησεν ὁ ἐκ Κερκύρας πολιτευτής.

§192Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὑπῆρξαν ὅμως καὶ οἱ ἀδίκως ἀπελθόντες καὶ οἱ συκοφαντηθέντες· δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία περὶ τούτου.

§193Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ καταδικάσητε μίαν ἐπανάστασιν, διότι τυχὸν ἔπεσε καὶ εἷς θῦμα.

§194ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ὑπάρχει εἰδικὸν ἄρθρον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ γίνῃ συζήτησις. Ἔχετε ὑπομονήν.

§195Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἄν τολμῶσιν, ἂς φέρωσι ζήτημα προσωπικόν, διὰ νὰ ἴδωσιν...

§196Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ν’ ἀναλάβητε ὑπεράσπισιν ἄνευ κατηγορίας;

§197ΝΙΚ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καὶ ὑμεῖς εἶμαι βέβαιος, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τοιαύτην ὑπεράσπισιν οὐδέποτε θὰ δεχθῆτε νὰ ἀναλάβητε. Γνωρίζω τὰ φρονήματά σας καὶ τὸ ὕψος τῶν ἰδεῶν σας.

§198Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Γενικῶς βεβαίως δὲν θὰ ἀναλάβω τὴν ὑπεράσπισιν.

§199ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπιφυλαχθῆτε νὰ εἴπητε τὴν γνώμην σας μετ’ ὀλίγον, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου. Δὲν εἶναι ἀνάγκη παρεμπιπτόντως τόσον πολὺ νὰ τανύωμεν τὴν συζήτησιν.

§200Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ ἀποδείξω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ σύγχυσις εἰς τὰς ἰδέας μου καὶ ὅ,τι θέλω νὰ ὑποστηρίξω τὸ ὑποστηρίζω.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ λείψωσιν αἱ διακοπαί.

§202Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις, εἰς ἣν ἡ ἐπανάστασις ἐνεπιστεύθη τὴν ὡριμάσασαν ἐν τῇ δημοσίᾳ συνειδήσει ἐκκαθάρισιν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, προκειμένου περὶ τῆς ἐπιβαλλομένης ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ ἐκκαθαρίσεως, προσεπάθησε νὰ μορφώσῃ ὡς οἷόν τε πεφωτισμένην καὶ ὡς ἔνεστι δικαίαν γνώμην περὶ τῆς ἐπιστημονικῆς ἀνεπαρκείας, περὶ τῶν διαπραχθεισῶν παρανομιῶν καὶ ἀσχημιῶν ἐκ μέρους τινῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι μετ’ ἀμεροληψίας, ἀλλὰ καὶ μετὰ τόσης ἐπιεικείας, ἥτις ἔδωκε τὰ μόνα ὅπλα νὰ μεμφθῶσιν αὐτῆς, προέβη μετὰ θάρρους τιμῶντος αὐτὴν εἰς τὴν παῦσιν τῶν ἀναξίων καὶ ἀνικάνων καθηγητῶν. Δὲν θὰ ἐπιμείνω ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου σήμερον ἐπιφυλασσόμενος νὰ ἐπανέλθω, κύριε Ὑπουργέ, ὀψέποτε γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ὑποβολιμαίου....

§203Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ὄχι ὑποβολιμαίου. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§204Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἠθέλησα νὰ προσβάλω τὴν ἐπιτροπὴν· δὲν πρόκειται περὶ τῆς μεταβατικῆς διατάξεως· πρόκειται περὶ τοῦ ἐπαναδιορισμοῦ τῶν καθηγητῶν εἰς τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον.

§205Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις ὑπεγράφη ὑπὸ 190 Βουλευτῶν καὶ δὲν σᾶς ἐπιτρέπεται νὰ λέγητε ὅτι εἶναι ὑποβολιμαία. Εἶμαι καὶ ἐγὼ εἷς ἐκ τῶν ὑπογραψάντων.

§206Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἶναι γνωστὸν πῶς ἐλήφθησαν πολλαὶ ὑπογραφαί.

§207Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ σᾶς συλλυποῦμαι, διότι ἐθέσατε τὴν ὑπογραφήν σας. (Θόρυβος).

§208Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν δέχομαι συλλυπητήρια.

§209Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Κλάδη, ἔχετε πάντα λόγον νὰ μὴ δέχησθε συλλυπητήρια, προκειμένου περὶ ζητημάτων ἀναγομένων εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν· ἐγὼ ὅμως λέγω τὴν γνώμην μου ἀπροκαλύπτως καὶ ἀπεριφράστως.

§210Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Μετὰ μεγάλης προσοχῆς σᾶς ἀκούω· δὲν εἶναι ὅμως ὀρθὸν νὰ συλλυπῆσθε 190 συναδέλφους σας.

§211Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Συλλυποῦμαι ὡρισμένως ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐφρόντισαν νὰ μάθωσι λεπτομερείας τῆς ἐκκαθαρίσεως καὶ ἔπειτα νὰ ὑπογράψωσι, διότι μὴ νομίσητε ὅτι μία Κυβέρνησις θ’ ἀπεφάσιζε νὰ παύσῃ καθηγητάς, ἀφοῦ δὲν ἐτόλμα νὰ παύσῃ τὸν τελευταῖον ὑπάλληλον ἄνευ σπουδαίων λόγων.

§212Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Ἠκούσθη ἡ γνώμη μου περὶ τῆς ἐκκαθαρίσεως καὶ εἶμαι εὐτυχής, διότι καὶ ἐντὸς ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἐκρίθη εὐμενῶς. Ὑπέγραψα τὴν πρότασιν, διότι, ὅτε εἶδον, ὅτι ὁ πρύτανις τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ἐκηρύσσετο ἀνεπαρκής, ἐνόμισα ὅτι, ἂν ἦτο δικαία ἡ κρίσις, οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν θὰ ἦτο ἐπιστήμων μὲ τοιοῦτον πρύτανιν, τὸν ὁποῖον ἐξέλεξαν. Ἦτο προσβολὴ κατὰ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ πρυτάνεως.

§213Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἂν τοῦτο ἦτο ἀκριβές, αἱ διάφοροι Σχολαὶ δὲν περιεῖχον ἕνα καθηγητήν, ὁ ὁποῖος ἐνόμισεν ὅτι προσεβλήθη καὶ ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ τὸ θάρρος νὰ ὑποβάλῃ τὴν παρκίτησίν του, ἵνα μὴ συμμετέχῃ Σχολῆς, ἥτις κατ’ αὐτὸν ἐδέχθη τοιαῦτα ῥαπίσματα.

§214Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ ὑπέγραψα, διότι φρονῶ.... (Θόρυβος).

§215Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Βεβαίως αὐτὸ θὰ γίνεται, ὅταν προσβάλλητε 190 συναδέλφους σας.

§216Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν προσβάλλω τοὺς ὑπογράψαντας 190.

§217Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν λέγητε ὅτι εἶναι ὑποβολιμαία ἡ πρότασις.

§218Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι οἱ 190 δὲν εἶχον τοιαύτην πρωτοβουλίαν.

§219Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Σᾶς ὡμίλησε περὶ ἐκκαθαρισθέντος ὁ κ. Κλάδης, περὶ τοῦ ὁποίου ἔχω τὰς ἀποδείξεις καὶ ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα καὶ ἀποδεικνύω μὲ ἔγγραφα πλέον, ὅτι ἐσυκοφαντήθη κακοηθέστατα. (Ἐπιδοκιμασίαι).

§220Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐσυκοφαντήθη ἢ εἶναι ὁ κατ’ ἐξοχὴν κάπηλος τῆς ἐπιστήμης, ὁ ἀπόβλητος πρύτανις; (Θόρυβος).

§221Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Ἡ μόνη ὀρθὴ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ λάβῃ ἡ Βουλή, εἶναι νὰ μὴ ὁμιλῇ περὶ προσώπων.

§222ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μὴ ἐπιτρέπετε διακοπὰς πλέον.

§223Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Αἱ διάφοροι Σχολαὶ τοῦ Πανεπιστημίου περικλείουσιν ἐν πλειονοψηφίᾳ ἀγαθὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα καταλλήλως ἐνισχυόμενα διὰ καλῆς νομοθεσίας καὶ διὰ βασανισμένης πληρώσεως τῶν κενῶν ἑδρῶν βεβαίως ἐν τῷ μέλλοντι θὰ δράσωσιν ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς Πολιτείας, ἥτις ἔταξεν αὐτοὺς ἐπὶ τοῦ ὑψηλοῦ στηλοβάτου τοῦ καθηγητικοῦ ἀξιώματος, πολλὰ ἐξ αὐτῶν ἀπεκδεχομένη διὰ τὴν λοιπὴν προαγωγὴν πασῶν τῶν τάξεών της καὶ τὴν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν αὐτῶν εὐημερίαν. Κατὰ τὸ παρελθόν, Κύριοι, λόγῳ τοῦ κακοῦ προγράμματος τῶν σπουδῶν καὶ λόγῳ τοῦ ποιοῦ τῶν καθηγητῶν, ὧν ἡ διδασκαλία ἀσαφῶς ἐγίνετο καὶ ἄκαρπος ἀπέβαινεν εἰς τοὺς φοιτητάς, ἐπείθοντο οἱ τελευταῖοι οὗτοι, ὅτι ἡ ἐνδελεχὴς φοίτησις ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ εἶναι ἀνωφελὴς καὶ ὅτι ἠδύναντο νὰ διάγωσι τὸν φοιτητικὸν αὐτῶν βίον εἴτε ἐν τῷ πατρικῷ αὐτῶν οἴκῳ εἴτε διασκεδάζοντες ἐν Ἀθήναις. Πρὸς δὲ ἡ ἐγκληματικὴ ἐπιείκεια τῶν καθηγητῶν κατὰ τὰς ἐξετάσεις συνετέλει, ὥστε νὰ ἐνθαρρύνωνται οἱ φοιτηταὶ εἰς τὴν ἐν ἰδιωτικοῖς φροντιστηρίοις πρόχειρον ἑτοιμασίαν αὑτῶν δι’ ἐξετάσεις καὶ δι’ ἐπιτροχάδην μελέτης εἰς ἐκμάθησιν στοιχειωδῶν μόνον ἐπιστημονικῶν γνώσεων. Τέλος εἷς τῶν σπουδαιοτέρων λόγων τῆς μετρίας ὑπὸ ἐπιστημονικὴν ἔποψιν ἀποδόσεως καταρτίσεως ἀποφοίτων τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου εἶναι καὶ ἡ πλημμελὴς ἐπιπλέον κατάρτισις τῶν ἀποφοίτων τῶν ἡμετέρων γυμνασίων, οἱ ὁποῖοι, ὡς γνωστόν, ὑστεροῦν πολὺ ὑπὸ ἔποψιν ἐγκυκλοπαιδικῆς μορφώσεως, ἰδίᾳ δὲ εἶναι τελείως ἀτερμάτιστοι κατὰ τὰς φυσικὰς ἐπιστήμας. Μόνον ὅταν ἐγγραφῶσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον οἱ ἀπόφοιτοι τῶν ἡμετέρων γυμνασίων, μανθάνουσιν ὅτι πλὴν τοῦ ὑπερσυντελίκου καὶ τοῦ γερουνδίου ὑπάρχουσι καὶ φυσικαὶ ἐπιστῆμαι, γνώσεις χρησιμώταται εἰς πάντα ἄνθρωπον, ἰδίᾳ δὲ εἰς μέλλοντα ἐπιστήμονα. Ἤδη εἰσέρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου.

§224ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, δὲν ἀφήνετε νὰ ἐξετάσητε τὰς λεπτομερείας εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν;

§225Ν. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πολὺ καλά. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης).

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαβίλης.

§227Λ. ΜΑΒΙΛΗΣ. Κατ’ ἀρχάς, κύριοι συνάδελφοι, ἤθελον καὶ ἐγὼ νὰ συμμορφωθῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι τὸ ζήτημα τῆς διαιρέσεως τῶν δύο Πανεπιστημίων. Ἀκούσας ὅμως τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κύριον Διομήδη ἐπείσθην ὅτι δύναμαι νὰ ἀκολουθήσω τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχον ἤδη σχηματίσει, ὅτι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι καὶ διάφορα οὐσιώδη ἄρθρα αὐτοῦ, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἄξιον νὰ συζητηθῇ. Διὰ τοῦτο ἐπιθυμῶ καὶ ἐγὼ πρῶτον ὀλίγα μόνον ἐπὶ τῆς τοιαύτης ἀρχῆς καὶ ὄχι ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς διαιρέσεως νὰ εἴπω. Συμφωνῶ μὲ τὸν κύριον Βουλευτὴν ἐκ Σπετσῶν εἰς τὸ ὅτι τὸ πνεῦμα τὸ διέπον τὸν νέον κανονισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου πρέπει νὰ εἶναι φιλελευθερώτερον πρὸ πάντων εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς τῶν καθηγητῶν, πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ μεγαλειτέρα ἐλευθερία. Βεβαίως πρέπει νὰ ὑπάρχουν καὶ τὰ ἐμπόδια, ἀλλὰ πρέπει νὰ δύναται καὶ ἡ Σχολή, ὅταν παρουσιάζηται εὐκαιρία, νὰ δύναται νὰ συμπληρώσῃ τὰς κενὰς ἕδρας, παραλαμβάνουσα καὶ ἔξωθεν τοῦ Πανεπιστημίου μετὰ μεγαλειτέρας εὐκολίας καθηγητὰς καὶ δὴ χωρὶς οὗτοι οἱ ἐκλεγόμενοι νὰ ἀναγκάζωνται νὰ ζητήσωσι τοῦτο δι’ ἰδιαιτέρων αἰτήσεων. Ἐννοῶ καὶ εἰς τοῦτο δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τοὺς προλαλήσαντας, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ μεγάλη σημασία παρ’ ἡμῖν εἰς τὴν διδακτικὴν ἱκανότητα τῶν μελλόντων νὰ ἐκλεχθῶσι. Τὸ σύστημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Πανεπιστημίου εἶναι συγγενὲς μὲ τὸ Γερμανικόν. Τὸ Γερμανικὸν σύστημα ἐπιδιώκει συγχρόνως καὶ τὴν καλλιέργειαν τῆς ἐπιστήμης, τὴν καθαρὰν ἐπιστημονικὴν ἔρευναν, ἀλλὰ καὶ τὴν μόρφωσιν ἐπιστημόνων καθαρῶν καὶ ἐπιστημόνων ἐπαγγελματιῶν. Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν μεγαλειτέραν σημασίαν εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν ἔρευναν παρὰ εἰς τὴν μόρφωσιν τῶν διαφόρων ἐπαγγελματιῶν, διότι δυστυχῶς δὲν ὑπάρχει ἀκόμη ἐπιστήμη Ἑλληνική. Πρέπει νὰ ἔχωμεν τοῦτο ὡς ἰδεῶδες διὰ τὸ μέλλον· προσωρινῶς πρέπει νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ νὰ ἔχωμεν καλοὺς διδασκάλους, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ ἐλλείπουσι καὶ τὰ βοηθητικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀλλαχοῦ, ἐλλείπουσι τὰ βιβλία, καὶ ἴσως ἐκ τῆς ἐλλείψεως ταύτης παρεκινήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ ἀπαιτήσῃ τὴν συγγραφὴν ἐκ μέρους τῶν καθηγητῶν εὐσυνόπτων ἐγχειριδίων. Ἕν ἄλλο σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐπιμείνω, εἶναι ὅτι ὄχι μόνον ἐπὶ τὸ φιλελευθερώτερον ἀλλὰ ἐπὶ τὸ φιλοσοφικώτερον ἔπρεπε νὰ τροποποιηθῇ, νὰ ἀναπτυχθῇ ἡ ἡμετέρα ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις μὲ τὸ νὰ ἀποδοθῇ μεγαλειτέρα σημασία εἰς τὰ φιλοσοφικὰ μαθήματα καὶ νὰ ἀπαιτηθῇ παρὰ τῶν φοιτητῶν τῶν διαφόρων Σχολῶν νὰ φοιτῶσι τοὐλάχιστον ἓν ἔτος εἰς τὴν Φιλοσοφικὴν Σχολήν.

§228Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Πολὺ ὀρθῶς.

§229ΑΛ. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὡραῖα!

§230Λ. ΜΑΒΙΛΗΣ. Καὶ τοῦτο ἕνεκα τῆς μεγάλης εἰσροῆς τῶν ξένων συγγραμμάτων, τὰ ὁποῖα ἀναγινωσκόμενα ὑπὸ νέων ἀπροετοιμάστων πρὸς τοιαύτας ἀναγνώσεις διασαλεύουσιν ἐν ταῖς διανοίαις αὐτῶν τὰς ἀληθείας, τῶν ὁποίων τὸ κῦρος προέρχεται ἐξ ἀποκαλύψεως. Μόνη δὲ ἡ φιλοσοφία εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἑδραιώσῃ ὑγιεῖς ἠθικὰς ἀρχάς, ὑγιεῖς γνώμας ἐπὶ τῶν μεγάλων ζητημάτων τῶν παρουσιαζομένων εἰς τὴν ζωὴν τοῦ ἀνθρώπου· αὐτὴ δύναται νὰ δώσῃ κανόνα βίου σταθερόν, καὶ ἂν αὐτὴν πρὸ καιροῦ εἴχομεν καλλιεργήσει περισσότερον, ἴσως οἱ χαρακτῆρες δὲν θὰ εἶχον περιέλθει, καὶ πρὸ πάντων εἰς τὴν μεμορφωμένην τάξιν, εἰς τοιαύτην ἀστασίαν, ὥστε νὰ παρουσιάζωνται τὰ γνωστὰ φαινόμενα, τὰ ὁποῖα διεξετραγῳδήθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸ ὀλίγων ἔτι λεπτῶν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας. Αὐτὰ μόνον εἶχον νὰ εἴπω, Κύριοι, διὰ τὸ γενικόν. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ ζήτημα τῆς διαιρέσεως τῶν δύο Πανεπιστημίων, περὶ τοῦ ὁποίου ἐξ ἀνάγκης πρέπει νὰ ὁμιλήσω, διότι ὁμιλῶν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου διερμηνεύω ἕνα μύχιον πόθον τοῦ νομοῦ, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω. Ἡ διαίρεσις αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν τοῦ Πανεπιστημίου δὲν ἀποτελεῖ τι τὸ ἀξιοκατάκριτον. Ὁ λόγος ὅμως, διὰ τὸν ὁποῖον ἔγινεν ἡ διαίρεσις, τὸν ὁποῖον νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπικρίνω, εἶναι διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ εἰσρεύσῃ τὸ ποσὸν τὸ ἐκ τοῦ Δομπολείου κληροδοτήματος προερχόμενον εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ νῦν ὑφισταμένου Ὀθωνείου, Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου. Ἐὰν ὁ διχασμὸς καὶ ἡ διαίρεσις καθ’ ἑαυτὴν θὰ ἠδύνατο μόνον ὥς τι παράδοξον νὰ θεωρηθῇ, ὁ λόγος ὁ ἐπενεγκὼν τὴν διαίρεσιν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ κριθῇ πολὺ αὐστηρότερον, διότι νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ μίαν ἀθέτησιν τῆς θελήσεως τοῦ διαθέτου, μίαν καταστρατήγησιν τῆς διαθήκης καὶ αὐτόχρημα μόλις συγκαλυπτομένην καταδολίευσιν αὐτῆς. Ὁ μακαρίτης Δόμπολης ἀφῆκε τὸ ποσὸν τῶν δύο καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίων ῥουβλίων πρὸς ἵδρυσιν αὐτοτελοῦς Πανεπιστημίου ἐν Ἀθήναις ἢ ἐν ἄλλῃ πόλει, ἥτις ἤθελεν εἶναι πρωτεύουσα τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου κατὰ τὸ 1906. Αὐτὸ βεβαίως δὲν σημαίνει ὅτι ἡ θέλησις τοῦ διαθέτου ἦτο νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ ποσὸν ἐκεῖνο πρὸς πλουτισμόν, πρὸς εὔρυνσιν, πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ὑπάρχοντος ἤδη Πανεπιστημίου. Ἐγνώριζε δὲ ὁ μακαρίτης Δόμπολης, διότι τοιουτοτρόπως τὸν ὠνομάζομεν εἰς τὴν Κέρκυραν καὶ ὄχι Δομπόλην, ἐκ τῆς διαθήκης προκύπτει ὅτι ὁ μακαρίτης διαθέτης ἐγνώριζε τὴν ὕπαρξιν τοῦ Πανεπιστημίου ἐν Ἀθήναις. Ἐὰν ἤθελε νὰ κληροδοτήσῃ τὸ ποσὸν ἐκεῖνο πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ὑπάρχοντος Πανεπιστημίου, ἦτο εὔκολον νὰ τὸ δηλώσῃ, ἀλλ’ αὐτὸς ἀπεναντίας δηλοῖ ὅτι θέλει ἴδιον Πανεπιστήμιον.

§231Κ. ΜΑΝΟΣ. Βεβαίως ὁ Δόμπολης ἀπέβλεπεν εἰς ἵδρυσιν Πανεπιστημίου ἐν Κωνσταντινουπόλει.

§232Λ. ΜΑΒΙΛΗΣ. Εἶναι πολὺ δύσκολον νὰ ἐξηγηθῇ πῶς, γνωρίζων ὅτι ὑπῆρχε Πανεπιστήμιον ἐν Ἀθήναις, ἀφῆκε τὸ χρῆμά του, διὰ νὰ ἱδρυθῇ δεύτερον Πανεπιστήμιον, ἰδέα, ἡ ὁποία, ἂν σήμερον εἶναι σόλοικος, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην νομίζω ὅτι ἦτο σπανιωτάτη, διότι δὲν γνωρίζω νὰ ὑπῆρχε πόλις ἔχουσα δύο Πανεπιστήμια. Ἐγὼ προσεπάθησα ἀκριβῶς νὰ ἐξηγήσω τὸ φαινόμενον τοῦτο, ὅπως τὸ ἐξηγεῖ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Μᾶνος. Ἦτο τοιαύτη ἡ πεποίθησις τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου ἐπὶ τῇ ταχείᾳ πραγματώσει τῶν ἐθνικῶν ὀνείρων, ὥστε, ἐνῷ τῷ 1809, καθὼς ἀφηγεῖται ἐν τῇ διαθήκῃ του, εἶχεν ἀποφασίσει συνομιλῶν μετὰ τοῦ μακαρίτου Καποδιστρίου νὰ διαθέσῃ τὰ χρήματά του ὑπὲρ ἱδρύσεως Πανεπιστημίου ἐν Ἀθήναις, ὅτε ἐχρονολόγησε τὴν διαθήκην, ἐμφορούμενος ἀπὸ τῆς ἰδέας τῆς βεβαιότητος ὅτι μετὰ πεντήκοντα καὶ ἑπτὰ ἔτη, δηλαδὴ μετὰ μίαν αἰωνιότητα διὰ τὴν ψυχήν, ἡ ὁποία ἐπιθυμεῖ κάτι διακαῶς, παρέλειψε νὰ διαγράψῃ τὸ ἐν «Ἀθήναις». Μία τοιαύτη ψυχολογικὴ κατάστασις ἐκφράζεται εἰς τὸ ἐθνικόν μας ᾆσμα τῆς Ἁλώσεως: «Σώπασε, κυρὰ Δέσποινα, Καὶ σεῖς, ἅγιοι, μὴ κλαῖτε. Πάλι μὲ χρόνια καὶ καιρούς, Πάλι ’δικά μας....

§233ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θᾆναι.

§234Λ. ΜΑΒΙΛΗΣ. ... Εἶναι. Καὶ ὄχι θᾆναι, διότι ὁ ποιητὴς τὸ θεωρεῖ ὥς τι παρόν, τὸ ὁποῖον βλέπει ἡ ὁραματιζομένη ψυχή του. Εἶναι σχῆμα, τὸ ὁποῖον ἀπαντᾷ εἰς τοὺς μεγάλους συγγραφεῖς. Δὲν ἐπραγματώθη τὸ ὄνειρον καὶ ἡμεῖς καλούμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν τὴν διαθήκην συμφώνως μὲ αὐτὴν τὴν ῥήτραν. Βεβαίως τὸ Πανεπιστήμιον πρέπει νὰ ἱδρυθῇ ἐν Ἀθήναις, ἐὰν ἀπεδόθη τόση σημασία εἰς τὴν κατ’ ἐμὲ ἐπουσιωδεστέραν διάταξιν, διότι δὲν εἶναι ἐξ αὐτῶν τῶν κληροδοτημάτων, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουσιν εἰς τὸ νὰ εὐεργετήσωσιν ὡρισμένην πόλιν, καθὼς ὅταν ὁ διαθέτης ἀφήνῃ νὰ ἱδρυθῇ ἓν Νοσοκομεῖον εἰς ὡρισμένην πόλιν. Ἐδῶ θέλει νὰ ἱδρυθῇ ἐν τῇ πρωτευούσῃ, διότι νομίζει ὅτι τὸ κέντρον τοῦ ἔθνους εἶναι ἡ πρωτεύουσα καὶ δύναται νὰ φωτίσῃ πλειότερον ἓν Πανεπιστήμιον ἱδρυόμενον ἐν τῷ κέντρῳ. Ὥστε δὲν συνδέεται μὲ τὴν πόλιν, ἀλλὰ μὲ τὴν ἔννοιαν τῆς πρωτευούσης καὶ θὰ ἦτο μικρὰ παράβασις τῆς διαθήκης, ἐὰν ἤθελε κανεὶς νὰ τὸ ἱδρύσῃ ἀλλαχοῦ, ἀλλὰ πάντως ἡ ἄλλη παραβίασις τῆς θελήσεως τοῦ διαθέτου εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα. Ἐὰν ἀπεφάσιζέ τις ν’ ἀφήσῃ τὴν περιουσίαν του πρὸς ἕνα ὡρισμένον σκοπὸν εἰς τὴν μνήμην ἑνὸς μεγάλου ἀνδρός, τὸν ὁποῖον λατρεύει ὡρισμένως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ὅπως ἱδρύσῃ ἓν ὡρισμένον μνημεῖον καὶ νὰ ὁρίζηται ὅτι διαιρεῖται τὸ ὑπάρχον Πανεπιστήμιον, ἵνα χρησιμοποιηθῶσιν αὐτὰ τὰ χρήματα, μοὶ φαίνεται ὅτι δύναται νὰ εἶναι σκόπιμον, ἀλλὰ παραβιάζει τὰς ἠθικὰς ἀρχάς, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ διέπωσι μίαν Πολιτείαν. Ὥστε δὲν νομίζω ὅτι μία Πολιτεία πρέπει ν’ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην, ἔστω καὶ πρὸς ἐπίτευξιν ἑνὸς μεγάλου σκοποῦ, νὰ πετάξῃ κατὰ πρόσωπον τοιουτοτρόπως τὴν θέλησιν τοῦ διαθέτου. Ἐκτὸς τούτου δὲν εἶναι νόμιμον, ἄλλοι δὲ εἰδικώτεροι ἐμοῦ θέλουσι πραγματευθῆ τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπὸ νομικὴν ἔποψιν καὶ δὲν ἠξεύρω ἂν τοιαύτη πρᾶξις δὲν δύναται νὰ προσβληθῇ ὡς ἄκυρος.

§235Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Ἀπὸ τοὺς ἐξ ἀδιαθέτου κληρονόμους.

§236Λ. ΜΑΒΙΛΗΣ. Δὲν γνωρίζω· δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ παραγραφή.

§237Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Οὐδεμία παραγραφὴ ἐχώρησεν ἀπὸ τοῦ 1906.

§238Λ. ΜΑΒΙΛΗΣ. Ἡ μόνη, πιστεύω, ἐκπλήρωσις τῶν ὅρων τῆς διαθήκης ἦτο νὰ ἱδρυθῶσι δύο Πανεπιστήμια ἐν Ἀθήναις καὶ ἐπειδὴ δύο Πανεπιστήμια, δύο σύμπαντα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνυπάρχωσιν, ἀφοῦ ὑπὸ τὴν τόσην πανεπιστημοσύνην δυνατὸν νὰ κρύπτηται καὶ μεγάλη ἀνεπιστημοσύνη, θὰ ἦτο μία λύσις συμβιβάζουσα ἀφ’ ἑνὸς καὶ τὴν αὐστηρὰν τήρησιν τῆς διαθήκης καὶ τὴν σκοπιμότητα καὶ τὴν ὠφέλειαν, τὴν ὁποίαν ἐπεδίωξεν ὁ ἀείμνηστος Δόμπολης διὰ τὸ ἔθνος, ὡς ῥητῶς γράφει: «πρὸς διαφώτισιν τοῦ ἔθνους», ἀφοῦ δὲν δύναται νὰ φύγῃ τὸ Δομπόλειον ἀπὸ τὰς Ἀθήνας, νὰ φύγῃ τὸ ἄλλο. Θὰ ἦτο λοιπὸν πιστὴ ἐφαρμογὴ τῆς διαθήκης, θὰ ἤμεθα ἐν τάξει καὶ μὲ τὴν ἠθικὴν καὶ ἠθέλομεν ἐπιτύχει καὶ μεγάλα ὀφέλη διὰ τὸ ἔθνος. Διατί; Ἐκ τῆς ὑπάρξεως δύο Πανεπιστημίων ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἤθελε πάντως ἀναπτυχθῆ μία ἅμιλλα μεταξὺ τῶν δύο Πανεπιστημίων, ἀκριβῶς ὅ,τι ἔλειψεν ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ ἐνταῦθα Πανεπιστημίου. Οἱ καθηγηταί μας μὴ ἔχοντες ἄλλον ὅμοιόν των, τὸν ὁποῖον νὰ φοβῶνται ἢ πρὸς τὸν ὁποῖον νὰ θέλουν νὰ διαγωνισθοῦν καὶ νὰ ὑπερνικήσουν, δὲν ἐφρόντιζον παρὰ νὰ εἶναι ἐν τάξει μὲ τοὺς ἰσχυροὺς τῆς ἡμέρας καὶ ἐξετέλουν τὸ καθῆκόν των, ὅπως τὸ ἐξετέλουν. Ὑπάρχοντος ἄλλου Πανεπιστημίου θὰ ἀναγκασθῶσι νὰ ἐπιμελῶνται τοῦ μαθήματος, τὸ ὁποῖον διδάσκουν, διότι ἄλλως κινδυνεύουσι νὰ φύγωσιν οἱ μαθηταὶ καὶ νὰ ἐπισκεφθῶσι τὸν ἄλλον συνάδελφον. Ἐκτὸς τῆς ἁμίλλης ταύτης θὰ προκύψῃ καὶ τὸ ἕτερον μέγα ὄφελος, ὅτι ἓν μέρος τῆς φοιτητικῆς νεολαίας τῆς Ἑλλάδος θ’ ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τὴν τύρβην τῆς πρωτευούσης, ἀπὸ ὅλους τοὺς πειρασμούς, ἀπὸ τὰ μεγάλα ἔξοδα, ἀπὸ τὴν ψυχοφθόρον ἐπίδρασιν τῆς πολιτικῆς, δὲν θὰ εἶναι ἐκτεθειμένον εἰς τὰς ἐνεργείας τῶν δημοκόπων, εἴτε καθηγητῶν εἴτε μή, οἱ ὁποῖοι ἐκμεταλλευόμενοι τὰ ἁγνὰ αἰσθήματα τῆς νεολαίας, διὰ νὰ τοὺς σύρωσιν ἐκεῖ ὅπου θέλουσιν ἐπὶ μεγίστῃ βλάβῃ καὶ τῆς Πολιτείας καὶ τῶν νέων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι δι’ ὅλου των τοῦ βίου ἀκολουθοῦσι τὴν ὁδὸν εἰς τὴν ὁποίαν τοὺς ὡδήγησαν, τοιαῦτα μετεχειρίζοντο μέσα. Εἰς τὰς ἐπαρχίας θὰ ἠδύναντο μάλιστα οἱ φοιτηταὶ νὰ συγκεντρωθῶσι πολὺ περισσότερον καὶ νὰ μορφώσωσι τὸ ἦθός των ἐπωφελέστερον παρὰ εἰς τὴν πρωτεύουσαν. Θὰ γεννηθῇ ὅμως τὸ ζήτημα εἰς ποίαν ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἤθελεν ἱδρυθῆ τοιοῦτον Πανεπιστήμιον. Δι’ ἐμέ, Κύριοι, θὰ ἦτο πολὺ εὐχάριστον ν’ ἀκούσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁμιλοῦντας καὶ τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἄλλων νομῶν, ὅσοι διεξεδίκησαν τὴν ἵδρυσιν τοῦ Πανεπιστημίου.

§239Δ. ΜΑΡΚΟΥ. Ἐμφύλιος πόλεμος.

§240Λ. ΜΑΒΙΛΗΣ. Δὲν θὰ γίνῃ ἐμφύλιος πόλεμος. Ἀρκεῖ νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ ἀρχὴ τῆς ἀποκεντρώσεως. Ἡμεῖς πρῶτοι θὰ ὑποκύψωμεν εἰς ὅ,τι ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή.

§241Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Βεβαιότατα.

§242Λ. ΜΑΒΙΛΗΣ. Μακρὰν ἀπὸ ἐμὲ ἡ ἰδέα νὰ διαμφισβητήσω τοὺς μεγάλους τίτλους, τοὺς ὁποίους ἔχει ἐπὶ τῆς εὐγνωμοσύνης τοῦ ἔθνους ἡ ἔνδοξος πρωτεύουσα τῆς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, καὶ μακρὰν ἀπὸ ἐμὲ ἐπίσης ἡ ἰδέα νὰ διαμφισβητήσω ὅτι ἡ Θεσσαλία καὶ ὑπὸ ἔποψιν γεωγραφικὴν εἶναι καταλληλοτάτη πρὸς ἵδρυσιν τοιούτου ἀνωτάτου ἐκπαιδευτηρίου, ἀλλὰ καὶ δι’ ἐθνικοὺς λόγους, διότι γειτνιάζει μὲ τὰ Τέμπη, τὴν Μακεδονίαν καὶ τὰ ὑμνηθέντα ὑφ’ ὅλων τῶν ποιητῶν τοῦ ἀρχαίου καὶ νεωτέρου κόσμου, καὶ γειτνιάζει μὲ τὸν Ὄλυμπον, τὴν κατοικίαν τῶν θεῶν, καὶ μὲ τὸν Γέρο Ὄλυμπον, τὴν κατοικίαν τῶν ἡρώων τῆς νεωτέρας ἡμῶν Ἱστορίας.

§243Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ ἡμεῖς οἱ Ἀθηναῖοι;

§244Λ. ΜΑΒΙΛΗΣ. Σεῖς ἔχετε Πανεπιστήμιον ἐδῶ· τώρα θέλετε δύο. Εἰς ἐμὲ ὅμως θὰ συγχωρηθῇ ὡς εἰς Κερκυραῖον νὰ ὁμιλήσω διὰ τὴν Κέρκυραν. Ἡ Κέρκυρα ἀντιστᾶσα εἰς ὅλας τὰς ἐπιβουλὰς ἐπὶ αἰῶνας τῶν ξένων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν μὲν αἱμοβόροι καὶ βάρβαροι, ἀλλ’ ἴσως ἦσαν ἐπικινδυνότεροι, διότι μετεχειρίζοντο καὶ τὰ ὅπλα τοῦ πολιτισμοῦ, διασώσασα ἀμιγῆ τὴν γλῶσσάν της, τὴν θρησκείαν της ἀνεπηρέαστον καὶ τὸ ἐθνικὸν φρόνημα ἀκραιφνές, ἐχρησίμευσεν ὡς ἡ χρυσῆ λουλουδισμένη γέφυρα, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἡ μία μετὰ τὴν ἄλλην ἐπανέκαμψαν αἱ Μοῦσαι ἀπὸ τῆς Ἑσπερίας, ὅπου εἶχον περίτρομοι φυγαδευθῆ ἅμα τῇ ἁλώσει τῆς Βασιλίδος τῶν πόλεων. Ἡ Κέρκυρα ἐχρησίμευσεν ἐπὶ αἰῶνας πρὸς μεταλαμπάδευσιν τοῦ πολιτισμοῦ τῆς Δύσεως εἰς τὸ ὑπόδουλον Γένος· ἐν αὐτῇ συνηντῶντο ἐκλεκτὰ τέκνα τῆς Ἰταλίας μὲ ἐπίσης ἐκλεκτὰ τέκνα τῶν ὑποδούλων μερῶν, τὰ ὁποῖα κατέφευγον ἐκεῖ. Μεταξὺ τῶν Ἰταλῶν ἀρκεῖ νὰ ὀνομάσω τὸν Tomaso καὶ ἄλλους πρόσφυγας, καὶ ἐξ ἐπικοινωνίας αὐτῆς προέκυπτε μέγα ὄφελος καὶ διὰ τὸν τόπον, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς ἔξωθεν ἐρχομένους ὁμοεθνεῖς. Πρὸ πάντων εἰς τὸ πρῶτον ἥμισυ τοῦ 19 αἰῶνος ἔφθασεν ὁ ἰδιαίτερος ἐκεῖνος πολιτισμὸς εἰς τὴν ἀκμήν του. Πρῶτοι μεγάλοι βλαστοὶ αὐτοῦ τοῦ πολιτισμοῦ εἶναι οἱ φωστῆρες τῆς Ἐκκλησίας Εὐγένιος Βούλγαρης καὶ Νικηφόρος ὁ Θεοτόκης, καὶ ὁ μέγας πολιτικὸς τῆς Ἑλλάδος Ἰωάννης Καποδίστριας. Καὶ ὅταν ὁ Γκύλφορδ, ὁ Ἄγγλος φιλέλλην, ὁ καὶ τὴν Ὀρθοδοξίαν ἀσπασθείς, ἵδρυσε τὴν ἐκεῖ Ἀκαδημίαν, προσῆλθον ἐξ ὅλων τῶν μερῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐκ τῶν ἐκεῖ πλησιεστέρων πρόσφυγες ξένοι καθηγηταί, ἦτο φυσικὸν ἡ ἐπίδοσις εἰς τὰ γράμματα νὰ ἀναπτυχθῇ ἔτι πλέον, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς ἀπαριθμήσω ὅλους τοὺς διακεκριμένους ἐπιστήμονας καὶ καλλιτέχνας, ὅσοι ἐν τῷ μικρῷ ἐκείνῳ κύκλῳ ἀπετέλουν ὅ,τι ἐκλεκτότερον εἶχε τότε ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος. Ἀρκεῖ μόνον νὰ εἴπω ὅτι, καθὼς ἐγεννήθη εἰς αὐτὸ τὸ περιβάλλον ὁ μέγιστος πολιτικὸς τῆς Ἑλλάδος, οὕτως ὁ μέγιστος ποιητὴς τῆς Ζακύνθου ἐγκατεστάθη ἐκεῖ ἐκλέξας τὴν Κέρκυραν ὡς θετήν του πατρίδα. Ἐπίσης καὶ ὁ Μάντζαρος, ὁ συνθέτης τοῦ ὕμνου τῆς ἐλευθερίας, μουσικὸς ἐκ τῶν μεγαλειτέρων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, τὸν ὁποῖον καὶ διάσημοι συνθέται, οἱ Ἰταλοὶ ἀκόμη, συνεβουλεύοντο εἰς ζητήματα μουσικῆς θεωρίας. Εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ἐκεῖ ἐδίδαξαν ἐκτὸς τῶν μεγάλων διδασκάλων τοῦ Γένους, τοῦ Βάμβα, τοῦ Οἰκονομίδου καὶ ἄλλων, ἐδίδαξε καὶ ὁ μόνος ἴσως φιλόσοφος τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος, ὁ Πέτρος Ἀρμένης Βράϊλας. Ἀλλὰ δὲν παρεδίδετο μόνον εἰς τὰς τέχνας καὶ τὰς ἐπιστήμας κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἡ Ἑπτάνησος, διότι προσήγγιζεν ἤδη ἡ πλήρωσις τῶν προαιωνίων πόθων τῶν Ἑπτανησίων, ἡ ἕνωσις μετὰ τῆς φιλτάτης μητρός. Εἶναι ὑπέροχον φαινόμενον, τὸ ὁποῖον παρουσίαζον τὰ ἀπεσπασμένα μέλη τῆς Ἑλληνικῆς οἰκογενείας, τὰ ὁποῖα ἀψηφοῦντα πᾶσαν εὐμάρειαν καὶ πᾶσαν ὑλικὴν εὐημερίαν ἕνα μόνον πόθον δεικνύουσι, νὰ ἑνωθῶσι μὲ τὸ πτωχόν, μὲ τὸ πανταχόθεν καταπολεμούμενον, μὲ τὸ μικρὸν Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος. Τὸ αὐτὸ φαινόμενον παρουσιάζει σήμερον ἡ μεγαλόνησος Κρήτη, τὸ αὐτὸ ἡ Κύπρος· εἶναι φαινόμενον, τὸ ὁποῖον εἰς ἕνα Ἄγγλον συγγραφέα περιγράφοντα τὸν ἀγῶνα τῆς Μακεδονίας ἐνθυμίζει τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν δίδει τὸ ἐναέριον πνεῦμα τῆς τρικυμίας, ὁ Ἄριελ τοῦ Σαιξπήρου, εἰς τὸν μάγον, ὁ ὁποῖος τὸ ἔχει διὰ τῆς μαγικῆς του τέχνης δεσμεύσει, καὶ ὁ ὁποῖος τῷ προσφέρει ὅλα τὰ ἀγαθά, ὅσα εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς μαγικῆς του τέχνης νὰ τῷ προσφέρῃ, καὶ αὐτὸ ἀπαντᾷ ὅτι θέλω ἓν μόνον πρᾶγμα, τὴν ἐλευθερίαν. Τὸ αὐτὸ φαινόμενον προκαλεῖ καὶ ἕνα ἄλλον σοφὸν Ὁλλανδόν, τὸν Von Hesseling, νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ δύναμις τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἶναι ἀκατάλυτος, καὶ ἡ Ἑπτάνησος τότε εἰς τὰς φωνάς, αἱ ὁποῖαι τὴν παρώτρυνον, αἱ ὁποῖαι ἤθελον νὰ πείσωσι τὸν λαὸν νὰ ζητήσωσιν ἕνωσιν ὑπὸ ὅρους, ἀπήντα ἕνωσιν χωρὶς ὅρους καὶ χωρὶς ψωμί, καὶ ἡ ἕνωσις ἐγένετο χωρὶς ὅρους καὶ χωρὶς ψωμί, ἀλλὰ καὶ χωρὶς τὸν πνευματικὸν ἄρτον, εἰς τὸν ὁποῖον εἶχε πρὸ πολλοῦ συνηθίσει ἡ προηγμένη καὶ πνευματικῶς προηγμένη φύσις τοῦ Ἑπτανησιατοῦ λαοῦ, καὶ ἔπρεπε νὰ τὸ πράξῃ καὶ καλῶς ἔπραξε καὶ οὐδέποτε ἐζήτησε, διότι ἐγνώριζεν ἡ Ἑπτάνησος τὰ ὀλίγα μέσα, τὰ ὁποῖα διέθετε τὸ δημόσιον ταμεῖον ἑκάστοτε, οὐδέποτε διενοήθη κἂν νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπανίδρυσιν τῶν καθιδρυμάτων, τὰ ὁποῖα πρὸ τόσου καιροῦ εἶχεν ὄχι μόνον τῆς Ἀκαδημίας ἀλλὰ καὶ ἱεροδιδασκαλείου. Διὰ τοῦτο εὐνόητος ἦτο ἡ βαθυτάτη ἀγαλλίασις, τὴν ὁποίαν ᾐσθάνθη ὁ πληθυσμὸς τοῦ νομοῦ Κερκύρας, ὅτε ἐγνώσθη ὅτι ὁ ἐν Ῥωσίᾳ πρὸ 50 ἐτῶν ἀποθανὼν Ἰω. Δόμπολης ἄφηνε σημαντικὸν ποσὸν πρὸς ἵδρυσιν Πανεπιστημίου. Ὅλοι οἱ δῆμοι τῆς νήσου ἔστειλαν ἀναφορὰς εἰς τὴν τότε Κυβέρνησιν καὶ ὅλοι οἱ σύλλογοι Κερκύρας, ὅλοι οἱ πρόεδροι συνελθόντες συνέταξαν ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἔστειλαν εἰς τὴν τότε Κυβέρνησιν, ὥστε, ἂν σήμερον ὁμιλῶ, παρακαλῶ νὰ πιστεύσητε ὅτι πρὸς οὐδένα ἄλλον σκοπὸν ὁμιλῶ, ἀλλὰ μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ διερμηνεύσω καὶ νὰ γνωρίσω εἰς ὑμᾶς τὸν διακαῆ πόθον τῶν συμπολιτῶν μου, τοὺς ὁποίους ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω. Ὅσα ἐν τοῖς ὑπομνήμασιν αὐτῶν ἐκθέτουσιν οἱ συμπολῖταί μου ἀτέχνως καὶ ἐμπεριστατωμένως, θὰ προσπαθήσω δι’ ὀλιγίστων καὶ ἀτέχνως νὰ ἐκθέσω εἰς ὑμᾶς, τοὺς λόγους δηλαδή, διὰ τοὺς ὁποίους εἶναι προτιμητέα ἡ Κέρκυρα πάσης ἄλλης πόλεως. Πρῶτος λόγος εἶναι ὅτι ἡ Κέρκυρα εἶναι πατρὶς τοῦ Καποδιστρίου, εἰς τὸν ὁποῖον ἀφιεροῦται τὸ Πανεπιστήμιον. Ἐκεῖ ἐγεννήθη ὁ Καποδίστριας καὶ ἐκεῖ ἐτάφη. Ποῦ ἀλλοῦ θὰ ἠδύνατο νὰ ἱδρυθῇ τοιοῦτον μνημεῖον τοῦ Καποδιστρίου παρὰ ἐκεῖ, ἀφοῦ αὐτοῦ τὴν μνήμην ἤθελε νὰ τιμήσῃ ὁ ἱδρυτής; Δεύτερος οὐχ ἧττον σπουδαῖος λόγος ἡ γειτνίασις πρὸς τὴν Ἤπειρον, τὴν ὁποίαν ὁ διαθέτης ἀκριβῶς θέλει νὰ εὐεργετήσῃ διὰ τῆς διαθήκης του, διότι ὁρίζει νὰ σπουδάζωσι δαπάναις τοῦ κληροδοτήματος 30 ἕως 50 φοιτηταὶ Ἠπειρῶται. Ἡ ὠφέλεια αὕτη θέλει προκύψει εἰς τοὺς Ἠπειρώτας διὰ τῆς ἱδρύσεως Πανεπιστημίου ἐν Κερκύρᾳ, ὅπου τόσοι Ἠπειρῶται ζῶσι καὶ ὅπου καθημερινὴ ἐπικοινωνία εἶναι πυκνοτάτη μεταξὺ Ἠπείρου καὶ Κερκύρας. Τοῦτο ὡς πρὸς τὴν ὠφέλειαν τῶν Ἠπειρωτῶν. Ἀλλ’ ἄλλη μεγάλη ὠφέλεια ἐθνικὴ θέλει προκύψει ἀκριβῶς διότι πολλοὶ Ἕλληνες ἐκ τῆς ὑποδούλου χώρας, σπουδάζοντες εὐκολώτερον πολὺ διὰ τὸ εὐωνότερον τοῦ βίου καὶ διὰ τὸ πλησιόχωρον ἐν Κερκύρᾳ, εὐκολώτερον ἤθελον ὑποστηρίξει τὴν ἐθνικὴν ἰδέαν. Τρίτος λόγος καὶ ἡ γειτνίασις πρὸς τὴν Ἀλβανίαν. Εἶδον ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς μεριμνᾷ καὶ περὶ τῆς ἱδρύσεως ἕδρας τῆς Ἀλβανικῆς εἰς τὸ ἱδρυθησόμενον Πανεπιστήμιον, ποῦ δὲ δύναται νὰ καρποφορήσῃ κάλλιον ἡ ἕδρα παρὰ ἐν Κερκύρᾳ ἱδρυομένη; Ποῦ κάλλιον θὰ ἠδύναντο νὰ ἀρθῶσιν αἱ παρεξηγήσεις, αἱ ὑπάρχουσαι μεταξὺ τῆς εὐγενοῦς ἐκείνης φυλῆς πρὸς τὴν ἡμετέραν; Δὲν θέλω νὰ ἐπαινέσω τοὺς κατοίκους, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἐμέ, ἀλλὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὸ κλῖμα, τὰς βιοτικὰς συνθήκας, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι καταλληλότεραι διὰ τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τοῦ αἰσθήματος καὶ τῶν δυνάμεων τῶν διανοητικῶν καὶ τῶν σωματικῶν τῶν νέων, οἱ ὁποῖοι θὰ σπουδάζωσιν. Αὐτὰ εἶναι τὰ κυριώτερα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα φέρουν οἱ συμπολῖταί μου καὶ ἐγὼ εἶχον τὸ καθῆκον νὰ τὰ ἀναφέρω ἐνώπιον ὑμῶν. Εἶναι φοβερὸν πρᾶγμα νὰ ὁμιλῇ τις μὲ τὴν βεβαιότητα ὅτι τὰ λεγόμενά του δὲν θὰ φέρουν κανὲν ἀποτέλεσμα καὶ διὰ τοῦτο ὑπάρχει κάποια ἀτολμία εἰς τοὺς λόγους μου, ἀλλ’ ἐκφράζω τὴν ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι, ἂν ἤθελον ἐπιτευχθῆ νὰ ἱδρυθῇ Πανεπιστήμιον ἐν Κερκύρᾳ, ἤθελον ἀναπτυχθῆ αἱ ὑπνώττουσαι καὶ λανθάνουσαι ἐκεῖ καὶ ἐν τῇ λοιπῇ Ἑπτανήσῳ ἐθνικαὶ πνευματικαὶ ἀρεταὶ καὶ ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ ἔθνους ὁλοκλήρου πολλαὶ ψυχικαὶ δυνάμεις, γνήσιαι δυνάμεις τῆς φυλῆς ἡμῶν, αἱ ὁποῖαι ἔτυχεν, ἕνεκα ἱστορικῶν λόγων ἴσως, νὰ εἶναι ἐκεῖ κατά τι ἐπιδεκτικώτεραι ταχυτέρας ἀναπτύξεως ἢ ἀλλαχοῦ. Ἱδρύσατε τουλάχιστον, ἐὰν δὲν εἶναι δυνατὸν πλῆρες Πανεπιστήμιον, ἱδρύσατε μίαν Φιλολογικήν, μίαν Θεολογικήν, μίαν Φιλοσοφικὴν Σχολὴν ἐν Κερκύρᾳ. Αὐτὸ ἐζητήσαμεν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐλθόντες ἐνταῦθα ἅμα τῇ ἐκλογῇ μας ὁ συνάδελφος κ. Ζαβιτσᾶνος καὶ ἐγώ, καί, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐνθυμῆται, ἐλάβομεν τὴν ἀπάντησιν ὅτι, ἂν ὅλα αὐτὰ τὰ ὡραῖα πράγματα δὲν εἶναι κατορθωτά, ὅτι τοὐλάχιστον θὰ μεριμνήσῃ ἡ Πολιτεία περὶ ἀντισταθμίσματος. Ἐὰν πραχθῇ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, δὲν θὰ ἀποβῇ εἰς ὄφελος μόνον τῆς Κερκύρας, ἀλλὰ πρὸ πάντων θὰ ἀποβῇ εἰς ὄφελος τῆς μεγάλης ὀνειρευομένης πατρίδος. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Κυκλάδων κ. Π. Γρυπάρη ὑποβάλλεται τροπολογία εἰς τὸ νομοσχέδιον «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου», τυπωθησομένη πρὸς διανομήν. Ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Δ. Γκλαβᾶ ὑποβάλλονται τροπολογίαι καὶ προσθῆκαι ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐκκαθαρίσεως τῆς ἑταιρικῆς περιουσίας τῆς Ἀσφαλιστικῆς ἑταιρείας «Ἀμοιβαίας», τυπωθησόμεναι πρὸς διανομήν. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρ. Βουλῆς, Τεῦχος Αʹ).

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τῇ 10ῃ μ. μ. ὥρᾳ. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Θεοδωρόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου». Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρ. Βουλῆς, Τεῦχος Αʹ). Ὁ κ. Ἀλ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§247ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὅρα Παράρτημα).

§248ΧΡ. ΚΟΡΥΛΟΣ. Πολλά, κύριοι Βουλευταί, ἐρρήθησαν κατὰ τοῦ Πανεπιστημίου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐν πολλοῖς δίκαια, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ἡμεῖς οἱ ἐκτραφέντες ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου τούτου καὶ λαβόντες τὰ πρῶτα φῶτα, ἔστω καὶ ἀτελῆ, ἔπρεπε κάπως εὐλαβέστερον νὰ τεθῶμεν πρὸς τὸ ἵδρυμα ἐκεῖνο καὶ νὰ πράξωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπραξαν οἱ υἱοὶ τοῦ Νῶε, ὅτε εἶδον τὸν πατέρα αὑτῶν ἐν μέθῃ διατελοῦντα, νὰ τὸ καλύψωμεν. Δι’ αὐτὸ φρονῶ ὅτι περιττεύει ἡ περαιτέρω συζήτησις περὶ τῆς ἀξίας τοῦ Πανεπιστημίου ἐν τῷ παρελθόντι, καθόσον τοῦτο κατενόησε καὶ ἡ Κυβέρνησις, καὶ διὰ τοῦτο ἔχομεν ἤδη τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ βελτιώσεως τῆς καταστάσεως τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀληθῶς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἰσεπήδησεν ἡ πολιτικὴ καὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ διὰ τοῦτο ἀπὸ εἰκοσαετίας οὐδένα εἴδομεν ἀπορριφθέντα τῶν πρὸς ἐξέτασιν προσελθόντων. Ἤρκει νὰ ἔχῃ κανεὶς τὸ θάρρος νὰ προσέλθῃ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον πρὸς ἐξέτασιν καὶ νὰ ἐξέλθῃ διδάκτωρ. Διὰ τοῦτα νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ ἐπιμείνω συζητῶν περὶ τῆς ἀρχῆς, διότι τὴν ἀρχὴν τὴν δεχόμεθα ὅλοι, ἥτις εἶναι ἡ ἀνακαίνισις τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἡ ἐγκαθίδρυσις νέου καθεστῶτος, θὰ περιορισθῶ δὲ εἰς μερικὰς παρατηρήσεις, εἰς τὰ καθέκαστα τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐν πρώτοις αὐτὸ τὸ ὁποῖον καὶ οἱ προλαλήσαντες ἐτόνισαν, τονίζω καὶ ἐγώ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προσδιορισθῶσιν αἱ ἕδραι διὰ νόμου, ἀλλὰ νὰ ἀφεθῇ νὰ προσδιορισθῶσι διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος, διότι πολλάκις κατὰ τὴν ἐξέλιξιν τῆς ἐπιστήμης ἀναπτύσσονται διάφοροι ἀνάγκαι, τὰς ὁποίας πρέπει ἑκάστοτε ἡ Πολιτεία νὰ πληροῖ δι’ ἑνὸς Βασιλικοῦ Διατάγματος, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ καλῇ τὴν Βουλήν, ἵνα ὁρίζῃ τὴν ἕδραν. Αἱ ἕδραι λοιπὸν πρέπει νὰ ὁρίζωνται διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος καὶ νὰ μὴ περιορίζωνται αὗται εἰς τὰς παλαιὰς δοξασίας. Διὰ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν προσδιοριζομένων ἤδη ἑδρῶν ἔχω νὰ φέρω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Δὲν παραδέχομαι τὴν ἕδραν τῆς εἰδικῆς νοσολογίας καὶ τῆς εἰδικῆς χειρουργικῆς, διδασκομένων τῶν μαθημάτων τούτων ἀπὸ τῆς ἕδρας. Φαντασθῆτε ἕνα ἄνθρωπον θέλοντα νὰ διδάξῃ ἕνα μαραγκὸν καὶ νὰ τῷ λέγῃ πῶς εἶναι ἡ πλάνη, πῶς εἶναι ἡ σανίδα, χωρὶς νὰ τὴν βλέπῃ, ἐνῷ, ἐὰν τῷ δώσητε μίαν πλάνην καὶ μίαν σανίδα, θὰ κάμῃ τὴν ἐργασίαν του. Τοῦτο εἶναι καὶ ἡ χειρουργική. Ὅταν ὁ σπουδαστὴς λάβῃ τὰς ἀπαιτουμένας γνώσεις ἐν γένει τῆς ἐγχειρητικῆς καὶ τὴν διδασκαλίαν τῶν ὀργάνων, ἐὰν διδάσκωνται, ἴδῃ δὲ καὶ τὴν ἐγχείρησιν ἐκτελουμένην, ἐπαναλάβῃ δὲ καὶ αὐτὸς ταύτην ἐπὶ πτωμάτων, δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι γνώστης τοῦ πράγματος. Ἐνῷ, ἐὰν ἀκούῃ διδασκόμενον τὸ μάθημα ἀπὸ τῆς ἕδρας, οὐδέποτε θὰ ἐννοήσῃ τι. Τοῦτ’ αὐτὸ λεκτέον καὶ περὶ τῶν χειρουργικῶν καὶ παθολογικῶν νόσων διδασκομένων ἀπὸ τῆς ἕδρας καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῆς κλίνης τῶν ἀρρώστων. Κόπος μάταιος καὶ ἀπώλεια πολυτίμου χρόνου. Τοῦτο συμβαίνει καὶ εἰς τὰ Γερμανικὰ Πανεπιστήμια, ὅπως ἐγὼ εἶδον· οὐδέποτε εἶδον καθηγητὴν διδάσκοντα ἀπὸ τῆς ἕδρας περὶ χειρουργικῆς παθολογίας καὶ περὶ νοσολογίας· διατί νὰ ὑποχρεώσητε τὸν μαθητὴν νὰ διδάσκεται ἀπὸ τῆς ἕδρας τί θὰ εἴπῃ ῥόγχος τρίζων, ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀκούει, εἶναι τὸ φύσημα τῆς πνευμονίας ἢ τῆς καρδίας κλπ., χωρὶς νὰ τὸ ἀντιληφθῇ διὰ τῆς ἀκοῆς; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν εἶδεν ἰδίαις αἰσθήσεσιν οὐδέποτε θὰ τὸ ἐννοήσῃ λεγόμενον ἀπὸ τῆς ἕδρας. Εἰς τοῦτο προπαρασκευαστικὴ εἶναι ἡ παθολογικὴ ἀνατομία, ἡ ὁποία πρέπει νὰ διδάσκεται ἐπὶ τῶν πτωμάτων καὶ τῶν παρασκευασμάτων, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει τοῖς σπουδασταῖς ὁ ἁρμόδιος καθηγητής.

§249ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἀλλὰ καὶ αὐτὰ συνήθως δὲν παρουσιάζουσιν ὅλας τὰς περιπτώσεις.

§250Χ. ΚΟΡΥΛΟΣ. Ὅταν ἔχητε τὰς 40 κλίνας, ὅπως γράφετε ἐδῶ, καὶ τοὺς ἐξωτερικοὺς ἀρρώστους, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἴδῃ τὴν νόσον, καὶ ἐὰν δὲν τὴν ἴδῃ, θὰ ἴδῃ κάτι τι παρεμφερές. Διὰ τοῦτο αἱ δύο ἕδραι αὗται θὰ ἀπασχολήσωσι δύο καθηγητάς, οἱ ὁποῖοι ὡς σταθμὸν θὰ ἔχωσι τὴν θέσιν ταύτην, διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ εἰσπηδήσωσιν εἰς τὴν κλινικὴν κατόπιν, καὶ οἱ μαθηταὶ δὲν θὰ διδάσκωνται τίποτε. Ἐγὼ ἐδιδάχθην τὸ μάθημα τοῦτο ἀπὸ τῆς ἕδρας ματαίως. Εἴχομεν καθηγητὴν τὸν Αἰγινήτην, ὅστις οὐδέποτε ἐτελείωσε τὸ μάθημά του ἐντὸς τῆς τετραετίας· τότε δὲ εἴχομεν καὶ γραπτά, τὰ ὁποῖα ἐγράφομεν ὅπως ὅπως, μὴ γνωρίζοντες ἀκόμη τοὺς ἐπιστημονικοὺς ὅρους. Ἐπίσης οὐδέποτε δύναται ὁ χειρουργὸς νὰ μάθῃ τὴν χειρουργικὴν ἀπὸ τοῦ βιβλίου· πρέπει νὰ τὴν μάθῃ ἐπὶ τῆς κλίνης τοῦ ἀσθενοῦς, παρακολουθῶν τὴν πορείαν τῆς νόσου. Ἐὰν δὲ ἔχῃ καὶ ἐλλείψεις τινάς, ταύτας θὰ συμπληρώσῃ ἐν τῇ Ἀστυκλινικῇ, ὑπὲρ τῆς ὁποίας κηρύσσομαι, ἀλλ’ εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ διδάσκωσιν ἔκτακτοι καθηγηταὶ καὶ ὄχι ἁπλοῖ διδάκτορες, οἱ ὁποῖοι διδάσκονται καὶ δὲν διδάσκουσιν ἄλλους. Μετὰ τὴν κλινικὴν καὶ ἀστυκλινικὴν ἐξάσκησιν ὁ μαθητὴς θὰ εἶναι βεβαιωμένος ὅτι ἔμαθεν ὅ,τι ἔπρεπε νὰ μάθῃ. Δι’ αὐτὸ φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ λείψωσιν αἱ ἕδραι αὐταὶ αἱ δύο. Ἐλλείπει ὅμως ἀπὸ τῶν ἑδρῶν μία τῶν σπουδαιοτέρων, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὰ ἰδικά μας κλίματα καὶ τοιαύτη εἶναι ἡ τῶν νοσημάτων τῶν θερμῶν κλιμάτων. Βλέπω τὸν ἐκ Λακωνίας κύριον συνάδελφον, ὁ ὁποῖος ἀντιλέγει. Φρονῶ ὅτι διὰ τὰ κλίματα τὰ ἰδικά μας εἶναι ἀπαραίτητος ἡ ἕδρα, διότι καὶ εἰς ὅλα τὰ Νοσοκομεῖα διδάσκεται τὸ μάθημα αὐτὸ καὶ διδάσκεται εὐρέως, διδάσκεται δὲ οὐχὶ ἀπὸ τῆς ἕδρας, ἀλλὰ διὰ παρασκευασμάτων καὶ διδασκαλίας ἐπὶ τῶν ἀρρώστων. Ἡ Πατρὶς ἡμῶν λ.χ. προσφέρει μεγάλην θυσίαν εἰς τὰς ἑλειογενεῖς νόσους καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει αὐτὴν τὴν θυσίαν νὰ τὴν μετριάσωμεν, νὰ μὴ προσφέρωμεν εἰς τὸν Μινώταυρον αὐτὸν τόσα θύματα. Δι’ αὐτὸ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7, § 2, ἀντὶ τῆς εἰδικῆς νοσολογίας προτείνω νὰ προστεθῇ: «Ἡ ἕδρα τῆς διδασκαλίας τῶν νοσημάτων τῶν θερμῶν κλιμάτων». Προβαίνων περαιτέρω μίαν ἀπορίαν ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μοῦ λύσῃ. Λέγεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅτι: «ἡ Σχολὴ δικαιοῦται ὡσαύτως, κενωθείσης τακτικῆς ἢ ἐκτάκτου τινὸς ἕδρας, νὰ προτείνῃ τὴν ἀντικατάστασιν δι’ ἄλλης ὁμοίας». Δὲν ἠδυνήθην νὰ τὸ καταλάβω.

§251ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δι’ ἄλλης ὁμοίας σημαίνει ἄλλης τακτικῆς ἢ ἄλλης ἐκτάκτου, ὡς ἦτο ἡ κενωθεῖσα. Ἐὰν εἶναι τακτική, θὰ ἀντικατασταθῇ διὰ τακτικῆς, ἐὰν δ’ εἶναι ἔκτακτος, δι’ ἐκτάκτου.

§252Χ. ΚΟΡΥΛΟΣ. Ἕν παράδειγμα, παρακαλῶ.

§253ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὑποθέσατε ὅτι ἡ ἕδρα τῆς ἐγχειρητικῆς αὔριον κενοῦται καὶ δὲν εὑρίσκει ἡ Σχολὴ ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑφισταμένη ἡ ἕδρα ἡ χειρουργικὴ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Προτείνει μίαν ἄλλην οἱανδήποτε ἕδραν, ἡ ὁποία εἶναι τακτική.

§254Χ. ΚΟΡΥΛΟΣ. Ὁποία τις;

§255ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὑποθέσατε ὅτι δὲν ἔχομεν τρεῖς ἕδρας χειρουργικῆς· εἴχομεν δύο· προστίθεται τρίτη ἀντὶ τῆς ἐγχειρητικῆς, ἡ ὁποία εἶναι τακτική· ἀλλ’ ἀκόμη, ὅταν μία ἕδρα τακτικὴ θὰ κενωθῇ, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι συναφὴς ἡ ἱδρυθησομένη, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ παρουσιασθῇ εἷς νέος ἐπιστημονικὸς κλάδος καὶ νὰ πληρωθῇ δι’ αὐτοῦ· ἀλλ’ ὅταν αὔριον τυχὸν μία ἕδρα κενωθῇ καὶ προτείνῃ ἡ Σχολὴ νὰ τὴν καλύψῃ μὲ μίαν χειρουργικὴν κλινικήν, βεβαίως θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ τὸ πράξῃ, διότι μία τοιαύτη πρότασις εἶναι ἐν συνόλῳ δεδικαιολογημένη.

§256Χ. ΚΟΡΥΛΟΣ. Ἐπίσης λέγεται ὅτι: «ἀπαγορεύεται εἴς τε τοὺς τακτικοὺς καὶ τοὺς ἐκτάκτους καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου τοὺς διευθύνοντας κλινικὰς αὐτοῦ νὰ διατηρῶσιν ἰδίαν τοιαύτην» Γνωρίζετε τὴν εὐκολίαν, ἣν ἔχομεν ὅλοι οἱ Ἕλληνες τὸ νὰ καταστρατηγῶμεν τοὺς νόμους. Ὁσάκις γίνεται νόμος, οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν σκέπτεται νὰ ὑποταχθῇ ὑπὸ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου. Λοιπὸν εἷς καθηγητὴς δὲν ἔχει ἰδίαν κλινικήν, ἀλλὰ βάζει ἕνα συγγενῆ του ἄλλον καὶ ἔχει μίαν κλινικὴν καὶ τοιουτοτρόπως ἔχει αὐτὸς μίαν κλινικήν. Πῶς αὐτὸν θὰ τὸν ἐμποδίσητε;

§257ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐλπίζω νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ καλὴ πίστις, προκειμένου μάλιστα περὶ κοινωνικῶν μελῶν, οἷοι οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀλλά, ἵνα εὑρεθῶσι τοιοῦτοι νὰ καταδολιευθῶσι τὴν διάταξιν αὐτήν, ὑποθέτω ὅτι ἡ Πολιτεία δύναται νὰ ἀνακαλύψῃ τὴν παράβασιν καὶ θὰ τὴν τιμωρήσῃ.

§258Χ. ΚΟΡΥΛΟΣ. Οὐδέποτε θὰ δυνηθῆτε νὰ τοὺς εὕρητε. Θὰ εἴπῃ ὁ καθηγητὴς ὅτι μὲ ἐκάλεσαν νὰ κάμω μίαν ἐγχείρησιν.

§259ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Γνωρίζετε ὅτι, διὰ νὰ ἀναθέσητε εἰς ἕνα ἄλλον ἰατρὸν μίαν κλινικήν, θὰ ὑπάρχωσι συμβόλαια, καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχωσιν, ἔστω καὶ ἰδιωτικά, θὰ ὑπάρχωσι μάρτυρες ἢ τρίτος τις ἀκριτόμυθος, ὁ φόβος τοῦ ὁποίου θὰ τὸν ἀποτρέψῃ νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου νὰ χάσῃ τὴν θέσιν του, διὰ νὰ κάμῃ αὐτό.

§260Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Αὐτὰ δὲν εἶναι λεπτομέρειαι.

§261Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Ἡ συζήτησις εἶναι κατ’ ἄρθρον.

§262ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἀφήσατε. Δὲν θὰ ὁμιλήσῃ εἰς τὴν τρίτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ὁ κ. Βουλευτής.

§263Χ. ΚΟΡΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν θὰ ζητήσω πάλιν τὸν λόγον. Ἐπίσης ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ ὡς ὅριον ἡ τοιαύτη ἡλικία. Ναὶ μὲν λέγει τὸ νομοσχέδιον ὅτι δύναται νὰ ἀναθέσῃ ἡ Σχολὴ τὴν διδασκαλίαν τῶν μαθημάτων καὶ ἐξακολούθησιν εἰς καθηγητὰς ἔχοντας τὴν πρὸς τοῦτο δύναμιν, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι δυνητικόν· ὁ Σοφοκλῆς ἔγραψεν ἐν ἡλικίᾳ 70 ἐτῶν.

§264ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐὰν εἶναί τις ἐξαιρετικός, θὰ παραμένῃ κατὰ τὸ νομοσχέδιον.

§265Χ. ΚΟΡΥΛΟΣ. Διὰ τοῦτο νὰ προστεθῇ: ἐκτὸς ἐάν τις δύναται νὰ διδάσκῃ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ προστεθῇ, πρέπει νὰ εἶναι ἂν ὁ διδάσκων εἶναι ἱκανὸς νὰ παρακολουθῇ τὰς προόδους τῆς ἐπιστήμης. Ἐάν τις λ.χ. διδάσκῃ πρὸ 30 ἐτῶν, διανοητικῶς θὰ ἔχῃ καλῶς, ἀλλ’ ἐπιστημονικῶς ὄχι, ἐὰν δὲν ἀκολουθῇ τὰς προόδους τῆς ἐπιστήμης καὶ δὲν διδάσκῃ ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξεν ἡ ἐπιστήμη. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ περισσότερον ὁ καθηγητὴς εἰς τὴν ὕλην τὴν ὁποίαν θὰ διδάσκῃ παρὰ εἰς τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ. Ἐπίσης καὶ διὰ τοὺς βοηθοὺς πρέπει νὰ τεθῇ ἓν ὅριον, διότι λέγεται ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ εἷς βοηθὸς οἱοσδήποτε. Ὑποθέσατε ὅτι διορίζετε ἐμὲ ὡς βοηθόν· δυνατὸν νὰ γνωρίζωσιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἶναι εἰς ἓν ὅριον ἡλικίας 30 τοὐλάχιστον ἐτῶν, διὰ νὰ δύνανται αὐτοὶ οἱ νέοι νὰ διδάσκωσι καὶ νὰ διδάσκωνται, νὰ μὴ εἶναι κανεὶς ὑποχρεωμένος νὰ λαμβάνῃ οἱονδήποτε θέλει βοηθόν, διότι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θὰ εἶναι ἐλεύθερος νὰ προσλάβῃ ὅντινα θέλει. Ἐκεῖνο δέ, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀπαιτηθῇ ἐπίσης, εἶναι ὅτι οἱ ὑφηγηταὶ ἢ οἱ καθηγηταί, ὅταν διδάσκωσιν ἐν ἐργαστηρίῳ, νὰ πληρώνωνται μίαν μικρὰν ἀμοιβήν, διότι, ὅταν πληρώνῃ ὁ μαθητής, τότε προσέχει περισσότερον, ἐνῷ δωρεὰν καὶ ὁ διδάσκων ὀλίγον προσέχει καὶ ὁ φοιτητὴς ὀλιγώτερον. Δι’ αὐτὸ λέγουσιν ὅτι τὸ ἀγῶγι ’ξυπνάει τὸν ἀγωγιάτην Πρέπει νὰ ἔχωσι καὶ αὐτοὶ ποιάν τινα ἀμοιβήν. Περὶ τῶν ὡρῶν τῆς διδασκαλίας λέγεται ὅτι ἕκαστος ὀφείλει νὰ διδάσκῃ τέσσαρας τοὐλάχιστον ὥρας. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ὅ,τι καὶ ἀλλαχοῦ, τουτέστιν οἱ κλινικοὶ νὰ διδάσκωσιν ἀνὰ δύο ὥρας καθ’ ἑκάστην, ὅπως εἰς ὅλα τὰ Πανεπιστήμια τοῦ κόσμου, ὥστε νὰ δύναται πᾶς φοιτητὴς νὰ ἀκούσῃ.

§266ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Εἶναι ζητήματα τοῦ κανονισμοῦ.

§267Χ. ΚΟΡΥΛΟΣ. Νὰ τεθῶσι καὶ εἰς τὸν νόμον. Ἐπίσης λέγεται ὅτι ὁ διδάσκαλος πρέπει νὰ τελειώνῃ τὸ μάθημά του εἰς ἓν ἢ δύο ἔτη, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ὑπερβῇ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα, ὅτι πρέπει νὰ ἀπαγορεύηται ἡ περαιτέρω διδασκαλία. Ἐὰν τὸν ἐγκαλέσῃ τις, ἔχει καλῶς, ἐὰν ὅμως δὲν ἐγκαλέσῃ τις τὸν καθηγητὴν αὐτόν, τί θὰ τῷ κάμητε; Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ προστεθῇ ὅτι πρέπει ὁ κοσμήτωρ νὰ ἐγκαλῇ τὸν καθηγητήν, ὁ ὁποῖος ἐντὸς διετίας δὲν ἐδίδαξε τὴν ὕλην.

§268ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐκ τοῦ προγράμματος θὰ γίνηται γνωστὸν ἂν θὰ τὸ περατώσῃ ἢ ὄχι, διότι, ἐὰν τὸ πρῶτον μέρος δὲν διδαχθῇ, δὲν δύναται νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ δεύτερον· διὰ νὰ διδάξῃ τὸ δεύτερον πρέπει νὰ ἔχῃ διδάξει τὸ πρῶτον.

§269Χ. ΚΟΡΥΛΟΣ. Καὶ ἐὰν ἡ Σχολὴ ἢ ὁ κοσμήτωρ σιωπήσῃ; Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα καὶ ὁ κοσμήτωρ καὶ οἱ φοιτηταὶ ἀκόμη, πέντε τοὐλάχιστον, νὰ καταγγέλλωσι τὸ τοιοῦτον, διὰ νὰ λάβωσι τὰ μέτρα των ὅπως φοβῆται καὶ εἶναι ἐπιμελέστερος. Ἐπαναλαμβάνω καὶ τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμον τὸ πρωί, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς λέξεως «ὀδοντοϊατρικὸν» σχολεῖον καὶ «ὀδοντοϊατρός». Λοιπὸν προτείνω νὰ γραφῇ ὀδοντιατρικὸν σχολεῖον καὶ ὀδοντίατρος, ὅπως λέγομεν κτηνίατρος, ὀφθαλμίατρος, ὠτίατρος κλ. Ἀνάλογον λάθος παρετήρησα καὶ εἰς ἄλλην περίπτωσιν. Οὕτως εἰς ἕνα νόμον ψηφισθέντα προχθές, γενομένου λόγου περὶ προθεσμιῶν, λέγεται ὅτι ὁ διάδικος ἔχει τόσην προθεσμίαν, ὅταν κατοικῇ εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἡ Ἑλλὰς βεβαίως δὲν εἶναι Ἀσία. Λοιπὸν δύναται εἷς στρεψόδικος δικηγόρος νὰ εἴπῃ: Κύριε, κατοικῶ εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ διὰ τοῦτο ζητῶ δίμηνον προθεσμίαν πρὸς κοινοποίησιν τοῦ δικογράφου. Ὁμοίως εἰς πολλοὺς νόμους λέγεται ὅτι ἀποστέλλεται εἰς τὴν Εὐρώπην..... Ἀλλ’ ἀπὸ ποῦ ἀποστέλλεται; Ἀπὸ τὴν Ἀσίαν; Ἐπίσης εἶναι καὶ ἓν σφάλμα τυπογραφικὸν ἐν σελ. 23· ἀντὶ «γεωλογικῷ μουσείῳ» νὰ τεθῇ ἡ φράσις «ζωολογικῷ μουσείῳ».

§270ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μάλιστα· θὰ διορθωθῇ. Εἶναι λάθος.

§271Χ. ΚΟΡΥΛΟΣ. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω ἐν συντομίᾳ, τὰς ὁποίας καὶ ἐγγράφως ὑποβάλλω παρακαλῶν νὰ τυπωθῶσι καὶ ἂν νομίζητε ὅτι εἶναι χρήσιμοι, νὰ τὰς λάβητε ὑπ’ ὄψιν.

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Κορύλου ὑποβάλλεται τροπολογία ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου».

§273Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Ἀνέρχομαι ἐπὶ τὸ βῆμα, κύριοι συνάδελφοι, ὅπως ὑποστηρίξω τὴν γνώμην τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι πρέπει νὰ ἱδρυθῇ δεύτερον Πανεπιστήμιον ἐν Κερκύρᾳ. Οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μὲ ὠθοῦσιν, ὅπως ζητήσω καὶ ἐγὼ νὰ ἱδρυθῇ ἐν Κερκύρᾳ δεύτερον Πανεπιστήμιον, εἶναι δύο, ἀφ’ ἑνὸς μὲν τοῦτο ἐπιβάλλεται διὰ λόγους ἐθνικούς, καθόσον ὡς ἐκ τῆς γειτνιάσεως τῆς Κερκύρας πρὸς τὴν Ἤπειρον καὶ τὴν Ἀλβανίαν θὰ ἔχῃ εἰδικὸν ὅλως σκοπὸν νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ Πανεπιστήμιον αὐτό, ἐπεκτεῖνον τὴν εὐεργετικὴν αὐτοῦ δρᾶσιν ὄχι μόνον ἐν Ἠπείρῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν Ἀλβανίᾳ, ὅπως καὶ ἄλλοτε συνέβη, ὅτε συνέστη κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ δεκάτου ἐνάτου αἰῶνος ἡ Ἰόνιος Ἀκαδημία, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διότι θὰ ἀναπτύξῃ καὶ τὴν ἅμιλλαν, ἡ ὁποία, ὡς γνωστὸν, μεταξὺ τῶν Εὐρωπαϊκῶν Πανεπιστημίων τῶν διαφόρων πόλεων τῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης ἀναπτυχθεῖσα ἔσχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐν τῇ ἁμίλλῃ πρόοδον καὶ προαγωγὴν τούτων. Ἡ Κέρκυρα κατὰ τὴν μακρὰν περίοδον, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς εἶχε περιέλθει ὑπὸ τὸν Ὀθωμανικὸν ζυγόν, μόνον αὕτη διαφυγοῦσα τὴν δουλείαν χάρις εἰς τὴν προστασίαν, τὴν ὁποίαν ἐζήτησεν ἐν ἔτει 1386 παρὰ τῆς Ἑνετικῆς Δημοκρατίας, τῆς τότε κυριάρχου τοῦ Ἰονίου πελάγους καὶ ἐν γένει τῆς Μεσογείου, κατέστη τὸ ἄσυλον τῆς ὁλομελείας τοῦ Ἑλληνισμοῦ, κατέστη τὸ ἄσυλον τοῦ ἐθνισμοῦ καὶ τῆς γλώσσης. Ἐν αὐτῇ ὑπὸ τὴν προστασίαν τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία τότε μεγίστην ἐπιρροὴν ἐξήσκει ἐπὶ τῆς κοινωνίας, πάντες οἱ μεγάλοι διδάσκαλοι τοῦ Γένους εἰς τὴν θεραπείαν τῶν μουσῶν καὶ τῶν ἐπιστημῶν ἐλεύθεροι κατέγιναν καὶ ἐκεῖθεν ὡς ἀπὸ ζωογόνου ἑστίας ἐπὶ τὴν ὑπόδουλον χώραν τὰς ζωηφόρους ἀκτῖνας τοῦ ἐθνισμοῦ καὶ τῆς σοφίας ἐξέπεμπον. Μετὰ τὴν ἐν ἔτει 1453 πτῶσιν τοῦ Βυζαντίου πάντες οἱ ἄνω εἰρημένοι διδάσκαλοι τοῦ Γένους κατέφυγον εἰς Κέρκυραν. Ἀπὸ τοῦ ἄμβωνος τῆς ἐν Κερκύρᾳ ὀρθοδόξου ἐκκλησίας οἱ διδάσκαλοι ἔρριψαν τὰ πρῶτα σπέρματα πρὸς προαγωγὴν τῆς κοινῆς γλώσσης ἐν Κερκύρᾳ. Τὴν πρώτην δημώδη ἑλληνικὴν γραμματικὴν Κερκυραῖος ὁ συγγράψας καὶ τοὺς γεωγραφικοὺς χάρτας ἐν Κερκύρᾳ πονήσας. Ὑπῆρχον ἐν Κερκύρᾳ τότε, ἐν ἔτει δηλ. 1490, οἱ μέγιστοι τῶν Ἑλλήνων διδασκάλων, ὡς εἶναι ὁ Ἰωάννης καὶ Γεώργιος Μόσχος, παρὰ τοῖς ὁποίοις ἐμαθήτευσεν ὁ Π. Βέμπος ὁ Ἐνετὸς περιώνυμος περιηγητής. Ἐν Κερκύρᾳ διέτριψεν ὁ ἐκ Κορώνης λόγιος εὐπατρίδης Μιχαὴλ Ῥωσᾶνος, ὅστις ἐπὶ μακρὸν διδάξας ἐκεῖ τὰ Ἑλληνικὰ γράμματα ἐτελεύτησε τὸ ζῇν ἐν ἔτει 1544. Ἐν Κερκύρᾳ τέλος ἡ πλειὰς ἐκείνη τῶν διδασκάλων, οἵτινες κατ’ ἰδίαν τὰς μούσας ἐθεράπευον, καὶ οὓς ὁ συγγραφὴν τῆς Ἱστορίας τοῦ ἔθνους ἐπιχειρήσων ἐν τῷ μέλλοντι ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ καὶ ἀκριβείᾳ ὀφείλει νὰ περιβάλλῃ δι’ ἰδιαιτέρας ὅλως εὐγνωμοσύνης· διὰ τοὺς Βουλγάρεις καὶ Θεοτόκας θ’ ἀφιερώσῃ βεβαίως πλείονας σελίδας. Ἐβίωσαν οὕτως ἐκεῖ διδάσκοντες Ἰάσων ὁ Σῳζόμενος, Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, Γεράσιμος ἱερομόναχος, Δαρκᾶς Καλλιόπιος ἱερομόναχος, Καλλιέργης καὶ πλεῖστοι ἄλλοι. Πάντες οὗτοι ἀνέπτυξαν καὶ μετέδωκαν τὰ γράμματα πρὸς μεγάλην τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὠφέλειαν. Παρακολουθοῦντες τὴν ἐν γένει ἐξέλιξιν τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν Κερκύρᾳ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς δεκάτης πέμπτης ἑκατονταετηρίδος ἀνευρίσκομεν ἐν Κερκύρᾳ τὸ πρῶτον περὶ τὸ 1656 πρωτοφανὲς καθίδρυμα, ὅπερ ἐκλήθη «Ἀκαδημία τῶν ἐξησφαλισμένων», ἐπειδὴ δὲ τότε ἡ Ἰταλικὴ γλῶσσα ἦτο ἡ ἐπίσημος γλῶσσα, ἡ Ἀκαδημία αὐτὴ ἐκαλεῖτο ἰταλιστὶ Academia degli assicurati. Αὕτη εἶχεν ἐπὶ τῆς σφραγῖδος αὑτῆς δύο βράχους καὶ ὑπεράνω πτερωτὸν λέοντα μετὰ τῆς ἐπιγραφῆς. «his semper», ἴσως διότι ἀπὸ τῆς δικορύφου ἀκροπόλεως καὶ τῆς προστάτιδος τοῦ λέοντος πᾶσαν αὐτῆς τὴν σωτηρίαν ἐξήρτει. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην διεκρίθη ἐν Κερκύρᾳ ὁ ἱστορικὸς Μάρμορας, ὁ τὴν ἱστορίαν τῆς Κερκύρας πρῶτος συγγράψας.

§274Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Οὐδεὶς ἀμφιβάλλει.

§275Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ. Περὶ τὰ μέσα τοῦ δεκάτου ἑβδόμου αἰῶνος μνημονεύεται ἔξοχος ἰατρός, ὁ Ἀλταβίλλας, ὁ ὁποῖος ἐφονεύθη κατὰ τὴν συμβᾶσαν ἔκρηξιν ἐν τῷ παλαιῷ φρουρίῳ. Μετὰ εἴκοσιν ἔτη ἐκ Κερκύρας διέρχονται οἱ ἀκριβέστεροι καὶ μᾶλλον ἀμερόληπτοι περιηγηταί, οἱ ὁποῖοι μετ’ ἰδιαιτέρας εὐνοίας ἔγραψαν περὶ τῆς ἰδιαιτέρας ἡμῶν πατρίδος. Οὗτοι εἶναι ὁ Γάλλος Σπὼν καὶ ὁ Ἄγγλος Οὐῆλερ, οἵτινες ἐπισκεφθέντες τὴν νῆσον, ὡς ἤδη εἴπομεν, ἰδιαιτέραν ὅλως μνείαν περὶ τῆς ἐκεῖ ἐκπαιδεύσεως ἐποιήσαντο. Τῶν ἐξησφαλισμένων ἡ Ἀκαδημία ἔπαυσε λειτουργοῦσα ἐν ἔτει 1716 κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς δεινῆς γνωστῆς πολιορκίας ὑπὸ τῶν Τούρκων. Ἐν ἔτει δὲ 1732 ἀνεφάνη νέα τις, ἥτις ἐλάχιστα σημεῖα ἀφῆκε τῆς διαβάσεώς της. Ἐν ἔτει 1799, καθ’ ὃν χρόνον πᾶσα ἡ Ἑλλὰς καὶ πᾶς Ἕλλην ἀπέβλεπεν εἰς τὸν Βοναπάρτην Ναπολέοντα μετ’ ἐλπίδος ὅτι οὗτος ἤθελεν ἐπιτελέσει τὴν ἐλευθερίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Γένους, ἐν Κερκύρᾳ ἱδρύετο ἡ πρώτη τυπογραφία κληθεῖσα «Τυπογραφία τοῦ Γένους». Τέλος ἐν ἔτει 1818, καθ’ ἣν ἐποχὴν οἱ Γάλλοι ἐκυριάρχουν τῆς Κερκύρας ἱδρύθη ἡ Ἰόνιος Ἀκαδημία, πᾶσαι αἱ ἐπιστῆμαι ἐν τῷ Ἰονίῳ ταύτῃ Ἀκαδημίᾳ ἐδιδάσκοντο κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην μέχρι τοῦ 1824 ἰταλιστί, τέλος χάρις εἰς τὸν φιλέλληνα Γκύλφορδ ἤρχισαν ἅπασαι αἱ ἐπιστῆμαι πλὴν τῆς Νομικῆς ἐπιστήμης—ἥτις ἐπὶ μακρὸν ἐξηκολούθησε διδασκομένη ἰταλιστί—νὰ διδάσκωνται ἑλληνιστί. Κατὰ τὴν ἑκατονταετηρίδα ἐκείνην ἀναδεικνύονται οἱ ἐπὶ τῆς εὐγνωμοσύνης τοῦ Ἔθνους μέγιστα ἔχοντες δικαιώματα μεγάλοι διδάσκαλοι τοῦ Γένους Ἀνδρέας Ἰδρωμένος, Ἀ. Μαυρομμάτης ὁ Ἀκαρνάν, Φαρμακίδης, Φιλητᾶς, Βλαντῆς, Σακελλαρόπουλος, Κωνστ. Ἀσώπιος, Μουστοξύδης, Οἰκονομίδης, Βράϊλας ὁ φιλόσοφος. Ἐν αὐτῇ ἐδίδασκον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ πλειὰς αὕτη τῶν σοφῶν ὡς ὁ Ἀνδρέας Ἰδρωμένος, ὁ Φαρμακίδης, ὁ Βλαντῆς, ὁ Α. Μαυρομμάτης, ὁ Βράϊλας καὶ τόσοι ἄλλοι. Τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα τῆς Ἰονίου Ἀκαδημίας εἶναι εὐτυχῶς γνωστὰ τοῖς πᾶσιν. Ἡ ἐπίδρασις αὐτῆς ἐκτεινομένη μακρὰν τῆς νήσου Κερκύρας ἐπὶ τῆς Ἠπείρου καὶ Ἀλβανίας ἔσχε μέγιστα ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, διότι συνεκράτησε τὴν συνεκτικότητα τοῦ ἐθνισμοῦ, διότι τὰ ἑλληνικὰ γράμματα ἐκεῖθεν ἐδιδάσκοντο καὶ εἰς τὴν Ἤπειρον διὰ τῶν ἐπανερχομένων εἰς τὰ ἴδια ἐξ Ἠπείρου μαθητῶν καὶ συνεκράτησαν οὕτω τὰς ἐνεργείας τὰς ἀντεθνικάς, τὰς ὁποίας διάφοροι προπαγανδισταὶ ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἐνέτεινον, διὰ νὰ καταπνίξωσι πᾶσαν ἰδέαν τοῦ ἐθνισμοῦ. Ἐκ τούτων ὁρμώμενος κρίνω ὅτι εἶναι ἐπάναγκες νὰ ἱδρυθῇ τὸ δεύτερον Πανεπιστήμιον, διότι ἀφ’ ἑνὸς θὰ γεννηθῇ ἡ ἅμιλλα ἡ τόσον ἀναγκαία διὰ τὴν πρόοδον ἐν γένει τοῦ φοιτητικοῦ κόσμου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὅπως τὴν εὐεργετικὴν αὐτοῦ δρᾶσιν ἐπεκτείνῃ καὶ ἐπὶ τῆς Ἠπείρου καὶ ἐπὶ τῆς Ἀλβανίας, ὅπου τώρα διάφοροι προπαγάνδαι τείνουσι νὰ καταπνίξωσι πᾶσαν ἰδέαν ἐθνισμοῦ, ὄχι μόνον περιοριζόμενοι ἐν Ἀλβανίᾳ καὶ εἰς τὸ βορειοδυτικὸν μέρος τῆς Ἠπείρου, ἀλλὰ μέχρι τοῦ Θυάμιδος (Καλαμᾶ) τὰς ἐνεργείας αὐτῶν ἐπεκτείνουσαι.

§276Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαλόπουλος παραιτεῖται. Ὁ κ. Πελ. Ἠλιόπουλος.

§278ΠΕΛ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δύο λέξεις.

§279ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν ἀφήνετε εἰς τὰ ἄρθρα, κύριε Ἠλιόπουλε;

§280Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε.

§281ΠΕΛ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Παραιτοῦμαι.

§282ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφετζόπουλος.

§283ΑΝΔ. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ἐπεθύμουν μόνον νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τοῦ συστήματος τῆς ἐπισήμου Πολιτείας, ἡ ὁποία τείνει νὰ ἀποστραγγίσῃ ὅλας τὰς ἐπαρχίας καὶ νὰ συγκεντρώσῃ τὰ πάντα εἰς τὴν πρωτεύουσαν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω ὅτι τὸ Δομπόλειον Πανεπιστήμιον ὀφείλει νὰ ἱδρυθῇ ἔν τινι ἐπαρχίᾳ, χωρὶς νὰ ὁρίσω ποία θὰ εἶναι ἡ πόλις, ἡ ὁποία θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ ἀποκτήσῃ τὸ Πανεπιστήμιον. Τοῦτο προτείνω νὰ τεθῇ ὡς βάσις, ὅτι δεύτερον Πανεπιστήμιον ἔπρεπε νὰ ὁρισθῇ ἐν ἐπαρχίᾳ καὶ νὰ ἀφεθῇ νὰ ὑποδειχθῇ ἡ ἕδρα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπειδὴ εἶναι καταπεπονημένη ἡ Βουλή, ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀναπτύξω τὰς γνώμας μου εἰς τὴν γʹ συζήτησιν.

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τιμολέων Ἠλιόπουλος· ἀπών. Ὁ κ. Μᾶνος· ἀπών. Ὁ κ. Κουλούμπαρδος· ἀπών· ὁ κ. Παπαποστόλου· ἀπών. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη κατ’ ἀρχήν.

§285Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θὰ ψηφισθῇ ἀπόψε κατ’ ἄρθρον;

§286Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μάλιστα.

§287Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τότε αὔριον τὸ πρωὶ νὰ τὸ ψηφίσωμεν εἰς γʹ ἀνάγνωσιν καὶ νὰ τελειώσῃ! Ἀπόψε λείπουν τὰ ¾ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐδήλωσαν ὅτι θέλουσιν ὁμιλήσει, καὶ βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρίστανται ἐνταῦθα κουρασμένοι ἐκ τῆς συνεχοῦς ἐργασίας. Ἄν πρόκειται νὰ γίνῃ σοβαρὰ συζήτησις κατ’ ἄρθρον, καὶ πρέπει νὰ γίνῃ κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν, πρέπει ν’ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον ἡ συζήτησις· εἰ δ’ ἄλλως ἂς ψηφισθῇ καὶ εἰς τὰς τρεῖς ἀναγνώσεις ὅπως ἐψηφίσθη κατὰ τὴν αʹ συζήτησιν. Ἀλλὰ τότε ἐψηφίσθη ἀσυζητητὶ ἀκριβῶς ὅπως ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων γίνῃ εἰς τὴν βʹ συζήτησιν οὐχὶ βεβαίως εἰς τὴν δευτέραν μεταμεσονύκτιον καὶ τὴν τρίτην, ἀλλ’ ὅπως γίνῃ εἰς κατάλληλον στιγμήν, καθ’ ἣν νὰ παρίστανται πάντες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ὁμιλήσωσιν. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει πρέπει νὰ λάβωμεν τὰ μέτρα μας, ὅπως τὰ νομοσχέδια, τῶν ὁποίων ζητεῖται ἡ ψήφισις εἰς αʹ ἀνάγνωσιν, μὴ ψηφίζωνται ἀσυζητητί, ὅπως τοῦτο ἐψηφίσθη, ἀλλὰ γίνηται ἡ συζήτησις εὐρέως κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον. Ἐγὼ εἶχον δηλώσει ὅτι θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ παρεκάλεσα νὰ κληθῶσιν οἱ ἄλλοι, ἀλλὰ δὲν ἐκλήθην εἰς τὸ τέλος νὰ ὁμιλήσω. Παραδέχομαι ὅτι δύναμαι νὰ ὁμιλήσω εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν, ἀλλὰ σήμερον, ὅτε ἔχομεν ἀπὸ τῆς 9ης πρωινῆς ἐνταῦθα, δὲν ἔχομεν καμμίαν ὄρεξιν νὰ συζητῶμεν τὴν 2αν καὶ 3ην πρωινὴν ἐπὶ τῶν ἄρθρων. Ἄν ἐξακολουθήσῃ αὐτό, καμμία ὑπόδειξις δὲν θὰ γίνῃ καὶ ἴσως καὶ ἡ γʹ ἀνάγνωσις νὰ τύχῃ τὴν πρώτην μεταμεσονύκτιον καὶ οὕτω θὰ καταλήξῃ νὰ ψηφισθῇ τοιοῦτον νομοσχέδιον, χωρὶς νὰ τὸ ἀντιληφθῶσιν οἱ περισσότεροι καὶ χωρὶς νὰ ὁμιλήσῃ κανεὶς ἐκ τῶν δυναμένων νὰ ἔχωσι γνώμην ἐπ’ αὐτοῦ.

§288ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ λεχθὲν ὅτι τὰ ¾ τῶν δηλωσάντων νὰ ὁμιλήσωσι δὲν εὑρίσκονται ἐνταῦθα δὲν εἶναι ἀκριβὲς καὶ παρακαλῶ τὸν κ. συνάδελφον νὰ τὸ ἀναγνωρίσῃ. Εἶχον ἐγγραφῇ 24 καὶ ὡμίλησαν 18.

§289Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐξ ἐκείνων, αἱ ὁποῖοι ἦσαν ἀπόψε νὰ ὁμιλήσωσιν· ἦσαν 12 ἢ 13 καὶ ὡμίλησαν 3 ἢ 4.

§290ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλοι οἱ ὁμιλήσαντες ὡμίλησαν ἀπὸ τῆς 5ης μ. μ.· τὴν πρωίαν μόνον εἷς ὡμίλησεν. Εἶχον ἐγγραφῆ λοιπὸν 24 καὶ ὡμίλησαν 18· ἑπομένως μόνον ἓξ δὲν ὡμίλησαν καὶ ἑπομένως μόνον τὸ ¼ δὲν ἔλαβε μέρος εἰς τὴν συζήτησιν. Ἐπὶ τῆς κατ’ ἄρθρον συζητήσεως δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς ἐγγεγραμμένος· ἐπὶ τοῦ 7 ἄρθρου εἶναι τρεῖς. Τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι ὁ Πρόεδρος λέγει ὅτι πρέπει νὰ συζητήσωμεν, ἀλλὰ θέλει νὰ θέσῃ τὰ πράγματα ἐν ἀκριβείᾳ καὶ ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφασίσῃ.

§291Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δηλῶ καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον εἶναι ἐκ τῶν καλλιτέρων νομοσχεδίων τῆς Κυβερνήσεως καὶ οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει ὅπως μὴ ψηφισθῇ, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει καμμία βία νὰ ψηφισθῇ σήμερον. Ἕως σήμερον συζητοῦμεν κατ’ ἀρχήν, τὴν στιγμὴν δὲ καθ’ ἣν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῶν ἄρθρων λείπουσιν οἱ Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶχον νὰ ὑποδείξωσιν ὡρισμένας βελτιώσεις.

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἄρθρων, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ἔχει ζητηθῇ ὁ λόγος, δὲν βλέπω τί τὸ κωλῦον νὰ ψηφισθῶσι ταῦτα, ὅταν δὲ φθάσωμεν εἰς ἄρθρα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι συζήτησιν, εἶναι ἐνδεχόμενον ἡ Βουλὴ νὰ ἀναβάλῃ. Τοῦτο βεβαίως θὰ κανονισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§293ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν ἠδυνήθην, Κύριοι, νὰ ἐννοήσω τὴν ἐπίκρισιν, ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τόσης μάλιστα ἐξάψεως ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Λακωνίας. Ἄν ὑπῆρξε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς χθὲς μετὰ πολλῆς τῆς ἐπιμελείας ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀπὸ τῆς προχθὲς μάλιστα πρωίας, ἐξονυχίζεται, ἐνταῦθα, εἶναι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἔσπευσε νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι καὶ μετὰ τὴν μεγάλην ἐπεξεργασίαν, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶχε τὴν ἐξαιρετικὴν τύχην ὅπως τύχῃ ἐπεξεργασίας ἐκ μέρους τῶν Σχολῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ἐκ μέρους τῆς Συγκλήτου, ἐκ μέρους τοῦ ἰατρικοῦ κόσμου καὶ ἐκ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ 2½ μῆνας, ἐκάλεσεν ἀκριβῶς τὴν Βουλὴν, ὅπως εὐρέως συζητήσῃ τὸ νομοσχέδιον, θεωροῦσα τοῦτο ἄξιον εὐρείας συζητήσεως καὶ ἄξιον ὅπως ἐπ’ αὐτοῦ ἀκουσθῶσιν αἱ γνῶμαι ὅλων τῶν κυρίων συναδέλφων. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, κατὰ τὴν χθεσινὴν ἡμέραν ἠγόρευσαν πλέον τῶν ἐννέα συναδέλφων, σήμερον δὲ ἀπὸ πρωίας εὑρισκόμεθα ἐνταῦθα συζητοῦντες ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Ἐρωτῶ: μετὰ τὴν συζήτησιν τὴν τόσον εὐρέως γενομένην ἐνταῦθα ὑπάρχει τις δυνάμενος νὰ ἐγκαλέσῃ τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἠθέλησε νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου; Ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα ἐλέχθησαν καὶ ἐξετέθησαν ἤδη καὶ ἔχει ὑπ’ ὄψει ὅλας τὰς τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν καὶ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὑπὸ τῶν κυρίων Βουλευτῶν σχετικῶς μὲ τὰς κεφαλαιώδεις διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, παρεκάλεσε τὴν Βουλήν, ἵνα θελήσῃ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ἀπόψε καὶ ἂν ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων προυχώρει κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν, νὰ διακόψωμεν δι’ αὔριον. Ἀλλὰ μόλις ἠρχίσαμεν τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν ὅτι ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη καὶ δὲν δύνανται νὰ ἀκουσθῶσιν αἱ κατ’ ἄρθρον παρατηρήσεις. Βεβαίως εἶναι μία ἡ ὥρα, ἀλλὰ τὴν πρωίαν δὲν δυνάμεθα νὰ συνέλθωμεν πρὸ τῆς ἑνδεκάτης καὶ ἡμισείας. Φεύγομεν τὴν μίαν, ἐπανερχόμεθα τὴν ἕκτην καὶ φεύγομεν τὴν ἐνάτην. Ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ζητεῖ νὰ παρεμβάλῃ ἐμπόδια εἰς τὴν συζήτησιν; Ἡμεῖς ἢ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ζητεῖ ἑξάωρον ἐν ὅλῳ συζήτησιν; Ἂν δὲ ὑποτεθῇ ὅτι ἀπουσιάζουσί τινες τῶν κυρίων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐκδηλώσωσι γνώμην, δὲν ὑπάρχει ἡ τρίτη συζήτησις, ἵνα ἀκουσθῇ ἡ γνώμη καὶ ἐκείνων; Ὑποθέτω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ θελήσῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπ’ ὀλίγον ἔτι ἐργαζομένη, ὅταν δὲ ἀποδειχθῇ ὅτι πρόκειται ἐπί τινος ἄρθρου νὰ γίνῃ μεγάλη ἡ συζήτησις, δυνάμεθα νὰ διακόψωμεν.

§294Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρόκειται νὰ ὑποβληθῶσι τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ὑποβληθῶσι κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, ἵνα συζητηθῶσι κατὰ τὴν τρίτην.

§295Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, τὴν ἀνάγκην τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου ἐν ταῖς λεπτομερείαις τὴν ὑποδεικνύει αὐτὴ αὕτη ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἡ γενομένη ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ ἀρχῇ τῆς συζητήσεως, ἀγόρευσις ἡ ὁποία κατηνάλωσεν ἀρκετὰς ὥρας καὶ ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐπεφυλάχθη νὰ ἐκφέρῃ γνώμην, ὅταν ἀκούσῃ ὅλων τὰς γνώμας. Ἐὰν ἔλθωμεν εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν καὶ κατὰ ταύτην ἔχωμεν δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἐφ’ ἑκάστου ἄρθρου, οὔτε ἡμεῖς θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἀντιλαμβανώμεθα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ψηφίζομεν, οὔτε ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ δίδῃ ἐξηγήσεις εἰς ὅσα ζητοῦμεν. Θὰ ψηφίσωμεν δὲ οὕτω νομοσχέδιον εἰς μίαν μόνον ἀνάγνωσιν. Ἐγὼ ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ τὴν συνδρομὴν ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἔχωσι γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τῶν πανεπιστημιακῶν νομοσχεδίων, ἔχων δ’ αὐτὴν τὴν ἰδέαν δὲν ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, δύναται νὰ ἐπιμείνῃ κατὰ τοιαύτην ὥραν νὰ εἰσέλθῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἄρθρων.

§296Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Μόνον τὰ ἓξ πρῶτα ἄρθρα νὰ συζητήσωμεν.

§297Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὀφείλω, κύριε Πρόεδρε, νὰ δώσω κατὰ πρῶτον μίαν ἐξήγησιν. Πᾶν ἄλλο ἐνόουν μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον πρὸ ὀλίγου, παρ’ ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκοπεῖ νὰ ὑφαρπάσῃ τὰ νομοσχέδια αὐτὰ ἢ πᾶν ἄλλο νομοσχέδιον. Τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετον πρὸς τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἔχω περὶ τῆς Κυβερνήσεως. Εἶπον μόνον, ὅτι ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ κατὰ τοιαύτην ὥραν θὰ ἐσήμαινε ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἄνευ συζητήσεως. Ἐγὼ θὰ προέτεινον νὰ ψηφισθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ Καποδιστριακοῦ νομοσχεδίου κατ’ ἀρχήν. Πολὺ προτιμότερον θὰ εἶναι νὰ ψηφίσωμεν τοῦτο εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν κατ’ ἀρχὴν παρὰ νὰ ψηφίσωμεν ἕν, δύο, πέντε ἢ ἓξ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, τὰ ὁποῖα ἐλέχθη ὅτι δὲν θὰ ἔχωσι κἂν συζήτησιν. Λέγω ταῦτα, διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι πᾶν ἄλλο ἐφρόνουν παρὰ νὰ ἐμποδίσω τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν.

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προβαίνομεν εἰς τὴν ψήφισιν τῶν ἄρθρων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι συζήτησιν. Ὁ κ. Γραμματεὺς παρακαλεῖται ν’ ἀναγνώσῃ τὸ πρῶτον ἄρθρον.

§299ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει)...

§300Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω περιορισθῆ, κύριοι Βουλευταί, νὰ διατυπώσω συντόμως τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐπὶ τοῦ αʹ ἄρθρου, ἐπιφυλασσόμενος ὅπως εὐρύτερον ἀναπτύξω αὐτὴν κατὰ τὴν ἑπομένην συζήτησιν. Ἔχω λοιπὸν νὰ προτείνω, ὅπως τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ αʹ ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ἔχει οὕτω: «τῶν Σχολῶν τούτων ἡ Φυσικομαθηματικὴ διαιρεῖται εἰς τὸ τῶν μαθηματικῶν καὶ εἰς τὸ τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν τμῆμα», τροποποιηθῇ συμφώνως πρὸς τὴν γνώμην, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀσπαστὴ καὶ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐπεξειργάσθη τὸ νομοσχέδιον, οὕτω δὲ ὁρισθῇ ὅπως διαιρεθῇ ἡ Σχολὴ εἰς τρία τμήματα. Πρῶτον τὸ μαθηματικόν, δεύτερον τὸ φυσιογνωστικὸν (τμῆμα τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν) καὶ τρίτον τὸ φυσιογραφικόν (τμῆμα τῶν φυσικοϊστορικῶν ἐπιστημῶν).

§301Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁμιλεῖ περὶ Σχολῶν τὸ ἄρθρον τοῦτο.

§302Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον ἐν τέλει λέγει τὰ ἑξῆς: Τῶν Σχολῶν τούτων ἡ Φυσικομαθηματικὴ διαιρεῖται εἰς τὸ τῶν μαθηματικῶν καὶ τὸ τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν τμῆμα. Νομίζω ὅτι σπουδαῖοι λόγοι θέλουσι μᾶς πείσει, ὅπως προβῶμεν εἰς τὴν καινοτομίαν, ἣν προτείνει, καινοτομίαν, τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὴ ἡ Σχολὴ ἡ Φυσικομαθηματικὴ δὲν ἀποκρούει, ἀλλὰ περὶ τῆς ὁποίας φρονεῖ, ὅπως τό γε νῦν ἔχον μείνωσι τὰ πράγματα ὡς ἔχουν, ἵνα ἐν προσεχεῖ μέλλοντι, ἐν εὐθετωτέρᾳ περιστάσει γίνῃ ἡ διαίρεσις αὕτη. Ἀλλ’ ὁ ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος ψηφίζεται, ὅπως πάντες ἐννοοῦμεν, πρόκειται νὰ εἶναι διαρκὴς καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι πρέπει ἀπὸ τοῦδε νὰ ληφθῇ τὸ προταθὲν μέτρον. Θὰ εἶναι δὲ πρόοδος μεγάλη εἰς τὰ καθ’ ἡμᾶς καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ τὴν ζωήν, τὴν ὁποίαν σκεπτόμεθα ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς ὅλην τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν ὄχι μόνον διὰ τῆς διαιρέσεως, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐνισχύσεως τῶν τε φυσικῶν ἐπιστημῶν καὶ τῶν φυσικοϊστορικῶν. Διότι διὰ τῆς διαιρέσεως καὶ τῆς ἐνισχύσεως τῶν δύο τούτων κλάδων θέλομεν τὰ μάλα ἐνισχύσει τὰς δυνάμεις τοῦ τόπου, τάς τε φυσικὰς καὶ τὰς πνευματικάς. Δὲν θέλω, ὅπως εἶπον, ν’ ἀπασχολήσω περισσότερον ὑμᾶς διὰ τῆς ἐν λεπτομερείᾳ ἀναπτύξεως τῶν λόγων τῆς προτάσεώς μου, ἐπιφυλάσσομαι δὲ ν’ ἀναπτύξω ταύτην κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν.

§303Α. ΣΛΗΜΑΝ. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον καὶ θεωρῶ ὅτι ἡ διαίρεσις εἰς δύο τμήματα δὲν ἔχει ἀπολύτως κανένα λόγον, διότι εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατον νὰ εἶναί τις ἐπιστήμων καὶ εἰς τὰς φυσικὰς ἐπιστήμας καὶ τὰς φυσικομαθηματικὰς ἐπιστήμας. Ἄν δὲ μέχρι τοῦδε ὁ ἐπιστήμων ἐδιδάσκετο ἡμιτελῶς, βεβαίως εἷς ἐκ τῶν κυριωτέρων λόγων εἶναι ὅτι ἐδιδάσκοντο πολλὰ καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν οὔτε ν’ ἀντιληφθῶσιν οἱ φοιτηταὶ τὴν εὐρύτητα καὶ τὸ πλάτος τῆς ἐπιστήμης. Διὰ τοῦτο ἤθελον προτείνει καὶ συστήσει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ἑξῆς, ἵνα ἀπαντήσῃ εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν. Δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον νὰ διαιρεθῇ ἡ Φυσικομαθηματικὴ Σχολὴ εἰς δύο τμήματα. Νομίζω ὅτι ἢ πρέπει νὰ διαιρεθῇ εἰς τρία τμήματα, μαθηματικόν, φυσικόν, φυσιογραφικόν, ἢ νὰ μὴ διαιρεθῇ διόλου, καὶ τότε εἰς τὸ ἄρθρον τὸ σχετικὸν νὰ τεθῇ ὅτι ἡ Φυσικομαθηματικὴ Σχολὴ ἀπονέμει τριῶν εἰδῶν διπλώματα, διότι αὐτὴ ἡ διαίρεσις τῆς Σχολῆς οὐδένα ἄλλον σκοπὸν ἔχει παρὰ τὴν μὴ ἐξέτασιν τοῦ διδάκτορος εἰς πάντα τὰ μαθήματα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1ον).

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2ον (ἀναγινώσκεται):

§305Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ τὸ θεωρῶ ἀντικείμενον διατάξεως καὶ εἶναι προτιμότερον νὰ διαγραφῇ ἐντελῶς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2ον ὡς ἔχει).

§306ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3ον (ἀναγινώσκεται):

§307Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ διάταξις αὕτη, διότι ἡ κατάργησις τῶν ὑπαρχόντων νόμων περὶ Πανεπιστημίων θὰ ἐπέλθῃ ἀφ’ ἑαυτῆς.

§308Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐὰν δὲν ὡμιλοῦμεν περὶ τούτου, θὰ παρέμενον φυσικὰ αἱ Σχολαί, ἀφοῦ δὲ ὁ Δομπόλης εἶπεν ὅτι θέλει νέον Πανεπιστήμιον, πρέπει νὰ ἱδρυθῇ νέον Πανεπιστήμιον.

§309Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ἀκριβῶς τὸ ὑπάρχον Πανεπιστήμιον θὰ καταργηθῇ, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ δηλοῦται τοῦτο ἐν τῷ νόμῳ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3ον).

§310ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4ον (ἀναγινώσκεται):

§311Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δύο λέξεις ἔχω νὰ εἴπω ἀπὸ τῆς θέσεώς μου σχετικῶς πρὸς τὴν θέσιν τοῦ πρυτάνεως. Ἔχων ὑπ’ ὄψει μου τὰ πολλαπλᾶ καθήκοντα καὶ τὰς πολλαπλᾶς ὑποχρεώσεις τοῦ πρυτάνεως ἐν Ἀθήναις, ὅπου ὑπάρχουν καὶ πολλαὶ ἄλλαι ξέναι Σχολαί, θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ περιλάβωμεν καὶ ἔξοδα παραστάσεως εἰς τὸν ἑκάστοτε πρύτανιν, καὶ ἐν τῇ ἐννοίᾳ ταύτῃ ἔχω ὑποβάλει τροπολογίαν.

§312ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ τὴν προσαρμόσητε εἰς τὸ περὶ ἀποδοχῶν ἄρθρον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 ὡς ἔχει).

§313ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5ον (ἀναγινώσκεται):

§314Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 5ον πρέπει νὰ διορθωθῇ τὸ «τοῦ Καποδιστριακοῦ» εἰς «Ἐθνικοῦ». Συγχρόνως εἰς τὸ ἐδάφιον τοῦτο, παράγραφον 2, νομίζω ὅτι αἱ Σχολαὶ πρέπει νὰ ἔχωσι τὸ veto, ἀλλὰ πρωτίστως πρέπει νὰ προστεθῇ «μετ’ ἀπόφασιν τῆς οἰκείας Σχολῆς, εἰλημμένην διὰ ¾ τῶν ψήφων». Διότι βεβαίως αἱ Σχολαὶ ἀντιπροσωπεύονται ἐν τῇ συγκλήτῳ, ἀλλ’ ἄλλη θὰ εἶναι ἡ γνώμη τῶν Σχολῶν ἐν τῷ συμβουλίῳ λαμβανομένη.

§315Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Βεβαίως ἡ πλήρωσις κενωθείσης τακτικῆς ἕδρας θὰ γίνηται τῇ προτάσει τῆς Σχολῆς. Περὶ τούτου ὁμιλεῖ τὸ ἄρθρον 8 ἐν τῇ τελευταίᾳ παραγράφῳ, ἀλλ’ ἡ πρότασις αὕτη, διὰ νὰ εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν Ὑπουργόν, πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν γνωμάτευσιν τῆς Συγκλήτου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5ον ὡς ἔχει ὡς καὶ τὸ 6ον).

§316ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7ον (ἀναγινώσκεται): Ἀλλὰ προτοῦ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον αὐτό, νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχὴν τὸ περὶ τοῦ Καποδιστριακοῦ, διὰ νὰ εὑρισκώμεθα ἐν τῇ αὐτῇ σειρᾷ. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου». (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχή).

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκεται): (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1ον ὡς ἔχει, τὸ 2ον, τὸ 3ον, τὸ 4ον καὶ τὸ 5ον). Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται):

§318Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Θὰ ὑπενθυμίσω, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅπως κατὰ τὴν διόρθωσιν, τὴν ὁποίαν ἤθελε κάμει, τοὐλάχιστον τῇ παρατηρήσει τοῦ κ. Πετσάλη, ὅσον ἀφορᾷ τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον, λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του καὶ τὸ Καποδιστριακὸν εἰς τρόπον ὥστε ἀντιθέτως νὰ συμβαδίζωσι, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς λειτουργίας ἢ τῆς καταργήσεως τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν νὰ εἶναι τὸ αὐτὸ σύστημα καὶ εἰς τὸ ἓν καὶ εἰς τὸ ἄλλο.

§319Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μάλιστα.

§320ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 6 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν ἐπίσης τὸ ἄρθρον 7 ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 8).

§321ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σταματῶμεν ἐδῶ.

§322ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὔριον μέχρι τῆς μεσημβρίας θὰ ἔχωμεν συνέχειαν, τὸ ἀπόγευμα δὲ τὰ οἰκονομικά, ἀλλὰ θὰ εἴμεθα ἐνταῦθα εἰς τὰς 10 τὸ πρωί.

§323ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ οἰκονομικὰ περὶ συμπληρωματικοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Λοιπὸν αὔριον θὰ εἶναι: 1) ἡ συνέχεια τῆς βʹ συζητήσεως κατ’ ἄρθρον τοῦ σχεδίου νόμου περὶ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, 2) συνέχεια τῆς βʹ συζητήσεως κατ’ ἄρθρον τοῦ σχεδίου νόμου περὶ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου, 3) αʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου περὶ συμπληρωματικοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, ὅπως ἔχει δηλαδὴ ἡ σημερινὴ Ἡμερησία Διάταξις ἀμετάβλητος, (Ἀναγινώσκονται ἔπειτα τὰ Πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως καὶ ἐγκρίνονται ἄνευ τινὸς ἀντιρρήσεως). Ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Χρ. Κορύλου ὑποβάλλονται τροπολογίαι εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου. Ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Κερκύρας κ. Ν. Βρ. Βάρθη ὑποβάλλεται τροπολογία εἰς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου νομοσχεδίου. Ὑπὸ τῶν βουλευτῶν Τρικκάλων κυρίων Α. Παπαποστόλου καὶ Χρ. Βλατσίου καὶ τοῦ βουλευτοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος κ. Γ. Συγγούρη ὑποβάλλεται τροπολογία εἰς τὸ νομοσχέδιον «περὶ συμβατικοῦ τόκου», τυπωθησόμεναι πρὸς διανομήν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 1 καὶ 35′ τῆς νυκτός.)