1911.06.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 116.

Τῆς 17ης Ἰουνίου 1911.

(Παρασκευή)

Προεδρία κ. Ν. Ἀ. Στράτου.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου ὥρᾳ 10 καὶ 55′ π. μ.

ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 129 Βουλευτῶν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν: 1) Οἱ ἱερεῖς Κυθήρων, Ναυπακτίας καὶ Κυμαίων ζητοῦσιν ἐφαρμογὴν τοῦ περὶ ἐνοριῶν νόμου· 2) Ὁ Δ. Καλότυχος πρῴην γραμματεὺς αʹ τάξεως ἐν τῷ γραφείῳ τῶν κληροδοτημάτων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἐκκαθαρισθεὶς ζητεῖ ἐπαναφοράν· 3) Ὁ καπνεργατικὸς σύνδεσμος Καρδίτσης ἐκφράζει τὴν εὐχὴν ὑπὲρ ἐπιψηφίσεως ἐργατικῶν νομοσχεδίων· 4) Οἱ κάτοικοι Ἅγ. Βασιλείου τῶν Πατρῶν ζητοῦσι κατασκευὴν ὑπονόμων καὶ στροφίγγων εἰς τὰς ὑπαρχούσας κρήνας· 5) Ὁ δήμαρχος Πολυκτορίων αἰτεῖται ταχεῖαν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὑπαγωγῆς τῆς Ἰθάκης εἰς τὴν Ἐπισκοπὴν Κεφαλληνίας· 6) Οἱ κάτοικοι Σπαΐδων τοῦ δήμου Αὐλίδος, καταστραφέντων τῶν ἀγρῶν αὐτῶν ὑπὸ χαλάζης τῇ 23 Μαΐου ἐ.ἔ., ζητοῦσιν ἀπαλλαγὴν φόρων καὶ παροχὴν βοηθημάτων· 7) Ὁ Θηβαϊκὸς σύνδεσμος Ἀθηνῶν ὑποβάλλει παράκλησιν, ὅπως αἱ Θῆβαι δικαστικῶς ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Ἀθηνῶν· 8) Οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων Καραντᾶ καὶ Ξηρονομὴ τοῦ δήμου Θίσβης ζητοῦσιν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τῶν φόρων ἐπὶ τετραετίαν καὶ παροχὴν βοηθημάτων, καταστραφέντων τῶν κτημάτων τῶν ὑπὸ χαλάζης. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανώσεως τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου».

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἤθελον πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συζητήσεως προβῆ εἰς συστάσεις τινὰς πρὸς τὴν Βουλὴν χάριν τῆς διευκολύνσεως τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς συζήτησις δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ περιλάβῃ, ἵνα γένηται εὐρεῖα, τὴν ὅλην ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου...

§3Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τοῦ ἑπομένου.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διήκουσα ἀρχὴ τῶν δύο νομοσχεδίων εἶναι κατ’ ἐμὲ ὁ χωρισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου εἰς δύο καὶ ἡ διάθεσις τοῦ Δομπολείου κληροδοτήματος πρὸς ἵδρυσιν τοῦ ἑτέρου Πανεπιστημίου. Τὰ περαιτέρω δὲν εἶναι ἀντικείμενα ἀρχῆς, ἀλλὰ κεφαλαίων τοῦ νομοσχεδίου. Ἤθελον λοιπὸν προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐξετασθῶσιν ὑπὸ τῶν θελόντων τὰ τῆς κυρίως ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ χωρισμοῦ δηλαδὴ τοῦ Πανεπιστημίου, διότι περὶ ἱδρύσεως δὲν πρόκειται, ἀφοῦ Πανεπιστήμιον ὑφίσταται· ἂν ἤθελε συναινέσει ἡ Βουλή, προτείνω νὰ ἐξετασθῇ τοῦτο τὸ κεφαλαιῶδες ζήτημα, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσιν οἱ θέλοντες νὰ ἐξετάσωσι τὰ τοῦ σκοπίμου τοῦ χωρισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου εἰς δύο καὶ τῆς διαθέσεως τοῦ Δομπολείου κληροδοτήματος, κατόπιν δὲ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν κατὰ κεφάλαια ὕλης. Τοιουτοτρόπως ἡ συζήτησις θὰ ἦτο κανονικωτέρα καὶ συντελεστικωτέρα εἰς τὴν καλὴν ῥύθμισιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἐξετάζοντες οὐχὶ κατ’ ἄρθρον τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ κατὰ κεφάλαια, θὰ ψηφίσωμεν τοῦτο βεβαίως κατ’ ἄρθρον. Θὰ ἐξετάσωμεν οὕτω τὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν σχολῶν ἐν συνόλῳ, τὰ τοῦ ὁρισμοῦ τῶν ἑδρῶν ἐν συνόλῳ, τὰ τοῦ τρόπου τῆς εἰσαγωγῆς τῶν καθηγητῶν, τὰ τῆς ἐξετάσεως τῶν φοιτητῶν καὶ οὕτω καθεξῆς, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσι κεφαλαιώδη θέματα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἂν τοιαύτη τις τάξις ἐτηρεῖτο, ἤθελε συντελέσει εἰς κανονικωτέραν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐνῷ, ἂν γίνῃ εὐρεῖα ἐξέτασις κατ’ ἀρχὴν ἐπὶ τῶν θεμάτων τούτων τοῦ νομοσχεδίου, θὰ γίνῃ ἑτέρα καὶ ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ θέλομεν πελαγοδρομήσει ἄνευ σκοποῦ. Ταύτην τὴν πρότασιν εἰσηγοῦμαι εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀφίεμαι εἰς τοὺς κ. Βουλευτὰς νὰ κανονίσωσι τὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς.

§5Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ ἀρχή. Καὶ ἡ διαίρεσις τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς τῶν καθηγητῶν εἶναι ζητήματα ἀρχῆς, τὰ ὁποῖα ὀρθὸν εἶναι κατὰ τὴν αʹ ἀνάγνωσιν νὰ ἐξετασθῶσι, καὶ κατόπιν συζητοῦμεν διῃρημένως.

§6Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ συζήτησις τῆς ἀρχῆς ἀφορᾷ τοῦτο, ἂν ἡ Βουλὴ θέλει νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λεπτομερειῶν ἢ εἶναι διατεθειμένη νὰ τὸ ἀπορρίψῃ κατ’ ἀρχήν.

§7Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀλλὰ ποία εἶναι ἡ βάσις;

§8Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ βάσις, οἱ θέλοντες νὰ ὁμιλήσωσι κατ’ ἀρχὴν θὰ ἦτο ἄσκοπον ν’ ἀσχοληθῶσιν ἀναπτύσσοντες ὅλας τὰς λεπτομερείας.

§9Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν πρόκειται περὶ λεπτομερειῶν, ἀλλὰ περὶ γενικῶν τινων ἀρχῶν, περὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις κατ’ ἀρχήν.

§10Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παράκλησις γίνεται πρὸς τοὺς κ. Βουλευτὰς καὶ ὅστις θέλει ἂς τὴν ἀκούσῃ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως πάντες ἔχουσι τὸ δικαίωμα ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ νὰ ὁμιλήσωσιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἀλλ’ ὅσοι δὲν ἀμφισβητοῦσιν ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῶσι τὰ νομοσχέδια ν’ ἀφήσωσι ν’ ὁμιλήσωσιν εἰς τὰς λεπτομερείας.

§12Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ τῶν λεπτομερειῶν ἡ ὑπόδειξις εἶναι ὀρθοτάτη, διότι καλλίτερον θὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα, ἂν συζητῶμεν τὴν ἀρχὴν κατὰ κεφάλαιον. Προκειμένου ὅμως περὶ τῆς ἀρχῆς, ἥτις ἀρχὴ εἶναι ὁ χωρισμὸς τῶν δύο Πανεπιστημίων, κατ’ ἀνάγκην φέρεταί τις εἰς ἐξέτασιν καὶ τοῦ ἑπομένου νομοσχεδίου, τοῦ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ παρακαλέσω νὰ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὸν διατεθειμένον ν’ ἀγορεύσῃ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐπεκτείνῃ τὸν λόγον καὶ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἑτέρου νομοσχεδίου.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ τοιαύτη ἐξέτασις τῆς ἀρχῆς περιλαμβάνει καὶ αὐτὴν τὴν ἐξέτασιν.

§14Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Βεβαίως, Κύριοι, θὰ παρέβαινέ τις τὸ καθῆκόν του, ἀναμφιβόλως θὰ ἐλησμόνει τὴν ἀποστολήν του ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἂν δὲν ἀνεγνώριζεν ὅτι πρέπει καὶ ἐπιβάλλεται νὰ διαρρυθμισθῶσι κατὰ τρόπον ἄλλον, τελειότερον καὶ ἐπιβαλλόμενον ὑπὸ τῆς ἐποχῆς, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ὁπωσδήποτε περιῆλθον τὰ πανεπιστημιακὰ ἡμῶν πράγματα, ὅπως διαρρυθμισθῶσι καταλληλότερον τὰ τοῦ Πανεπιστημίου ἡμῶν. Ἀλλὰ δὲν δύναταί τις ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι νομοθέτημα σκοποῦν νὰ διαρρυθμίσῃ τὰ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου καὶ τοῦ μεγάλου ἐκείνου πανδιδακτηρίου, ἐν τῷ ὁποίῳ μορφοῦνται οἱ διευθύνοντες τὸν ὅλον ἡμῶν κοινωνικὸν καὶ πολιτικὸν βίον, εἶναι ὑψίστης σπουδαιότητος, καὶ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως ἔχουσα ὅλην τὴν δυνατὴν γνῶσιν τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ συζητηθῶσιν, ὅλην τὴν ὑπομονὴν ν’ ἀκούσῃ, νὰ συζητήσῃ, νὰ σκεφθῇ, ν’ ἀποφασίσῃ, ὅλην τὴν ἠρεμίαν, καὶ ἐπὶ πᾶσι τούτοις κυριώτατα ὅλην τὴν ἀμεροληψίαν. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι συνάδελφοι, νὰ νομίζω, ὅτι πολλὰ ἐκ τούτων ἐλλείπουσιν ἐξ ἡμῶν. Καὶ ἡ ὥρα τοῦ ἔτους καὶ ἡ ἔλλειψις ἐπαρκοῦς χρόνου καὶ ὁ ὄγκος τῶν νομοσχεδίων καὶ βλέψεις καὶ ὑπολογισμοὶ καὶ φιλοδοξίαι καὶ ἀναμφιβόλως, τὸ λέγω ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ, καὶ παρεξηγήσεις. Τί σημαίνει ἂν δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχωσι παρεξηγήσεις; Τί σημαίνει ἂν ἐπεβάλλετο νὰ μὴ ὑπάρχωσιν; Ἐν τούτοις ὑπάρχουσι παρεξηγήσεις. Νομίζω λοιπόν, ὅτι δὲν εἴμεθα παρεσκευασμένοι νὰ ἐπιληφθῶμεν τοιαύτης συζητήσεως. Θὰ ἐφρόνουν, ὅτι ἀπαιτεῖται χρόνος, ἵνα κατανοήσωμεν πάντες οὐχὶ μόνον τὴν ἀρχὴν τῶν νομοσχεδίων τῶν πανεπιστημιακῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἔννοιαν ἑκάστης διατάξεως αὐτῶν, διότι ἐκεῖ ἰδίως, ὅπου ὑπάρχει προκατάληψις, ὅτι δικαιολογοῦνται παρεξηγήσεις, εἶναι ἀκριβῶς αἱ εἰς τὰ καθέκαστα διατάξεις, τῶν ὁποίων δὲν ὑποθέτω ὅτι πάντες διατελοῦμεν ἐν πλήρει γνώσει. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ παρασκευασθῶμεν διά τινα πράγματα, ὅπως παρακολουθήσωμεν αὐτὰ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπισταμένως ὅλοι. Ἴσως ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη μεγάλη ἀνάγκη, νὰ πληρωθῶσιν ἀπὸ τοῦ νῦν ἕδραι τινὲς εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, διότι μετὰ τοῦτο ὀλιγώτερον πλέον θὰ δικαιολογῶνται αἱ παρεξηγήσεις, διότι ὀλιγώτεροι θὰ εὑρίσκωνται πλέον πόθοι, ὥστε καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐν πληρεστέρᾳ ἀνέσει καὶ μὲ περισσοτέραν ἐλευθερίαν θὰ ὑποβάλῃ τὰς γνώμας της, ὅταν ὀλιγώτεραι, λέγω, θὰ εἶναι αἱ κεναὶ ἕδραι, ἀλλὰ καὶ ἡ Βουλὴ θὰ γνωρίζῃ καὶ θὰ δύναται ν’ ἀντιταχθῇ εἰς τὸ νὰ τεθῶσι διατάξεις, αἵτινες δὲν πρέπει τεθῶσιν. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ πολιτικῆς ἀπόψεως εἶναι σκοπιμώτερον, νομίζω, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγω, διότι ἔχομεν ἀνάγκην ἐντὸς τῶν ἡμερῶν τούτων νὰ ἐπιληφθῶμεν ἄλλων ἔργων σπουδαίων, ἴσως τῆς αὐτῆς σπουδαιότητος πρὸς τὸ πανεπιστημιακόν, ἔστω μικροτέρας σπουδαιότητος, ἀλλὰ πάντως ἔργων πολὺ περισσότερον ἐπειγόντων. Καὶ φοβοῦμαι, ὅτι μεθ’ ὅλας τὰς προσπαθείας, μὲ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν, μὲ ὅλην τὴν ὀρθοτάτην πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἡ συζήτησις θὰ παραταθῇ πλέον παντὸς ὑπολογισμοῦ, καὶ αἱ ἐλπίδες θὰ διαψευσθῶσι, καὶ θ’ ἀπολέσωμεν χρόνον πλέον τοῦ δέοντος μακρόν. Νομίζω λοιπόν, διὰ νὰ τελειώνω, ὅτι τὸ καλλίτερον θὰ εἶναι καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἰδιαίτατα, καὶ διὰ τὴν Βουλήν, καὶ διὰ τὰ νομοσχέδια, νὰ συζητηθῶσιν, ὅταν θὰ ἐπανέλθωμεν κατὰ τὸ φθινόπωρον. Καὶ πρὸ ἡμερῶν εἶπον ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συνέλθωμεν κατὰ τὴν 15 Σεπτεμβρίου, νὰ ψηφίσωμεν τὰ νομοσχέδια ταῦτα μέχρι τῆς 25ης, μέχρι τῆς 1ης ἔστω Ὀκτωβρίου, νὰ πληρωθῶσιν αἱ ἕδραι μέχρι τῆς 10ης Ὀκτωβρίου, τὰ μαθήματα ἀρχίζουσι συνήθως κατὰ τὰ μέσα Ὀκτωβρίου, καὶ οὕτω θὰ εἴμεθα ἐν πλήρει τάξει. Τώρα νὰ ψηφίσωμεν μόνον διατάξεις τινάς, διὰ τῶν ὁποίων θὰ διευκολυνθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ πληρώσῃ ἕδρας τινάς, οὕτως ὥστε, ἐπαναλέγω, πρὸ ὀλιγωτέρων κενῶν ἑδρῶν νὰ εὑρισκώμεθα κατὰ τὸν Σεπτέμβριον. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου εἶπον ὅτι τὴν θεωρῶ ὀρθοτάτην, ἀλλὰ δὲν ὑποθέτω ὅτι θὰ κατορθωθῇ νὰ τύχῃ ἐφαρμογῆς καὶ ἐν τοῖς πράγμασιν ἀποδοχῆς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως ἡ πρότασις αὕτη νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχῃ θέσιν, ὅτε θὰ ἤρχετο καὶ τὸ ἄλλο νομοσχέδιον τὸ πανεπιστημιακόν, ἵνα ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει καὶ τὰ δύο, διότι πῶς θὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ ἄλλου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει; Νομίζω ὅτι παρέχει δυσκολίαν τὸ πρᾶγμα. Ἐγὼ ἔχω τινὰς ἀντιρρήσεις εἰς τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου, ἀλλὰ δὲν ὑποβάλλω τὰς ἀντιρρήσεις μου· ἀποδέχομαι τώρα τὴν γνώμην του, διότι θὰ προέλθωσιν αἱ ἀντιρρήσεις ἐκ τῶν πραγμάτων, καὶ νομίζω ὅτι δὲν θὰ διαψευσθῇ ὑπ’ αὐτῶν, διότι θὰ καταναλώσωμεν χρόνον ἐπὶ ματαίῳ, διότι ἢ δὲν θὰ κατορθώσωμεν νὰ ψηφίσωμεν τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἢ θὰ τὰ ψηφίσωμεν καθ’ ὃν τρόπον εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, πίνοντες καφὲ εἰς τὸ περιβόλιον τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι τοῦτο συνάδει πρὸς τὴν σημερινὴν περίστασιν, δὲν νομίζω, ὅτι διὰ τοιαύτης ἐργασίας ἀνυψοῦται ἡ ὑπόληψις τῆς Βουλῆς εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν. Καὶ ὅταν ἡ ὑπόληψις τῆς Βουλῆς δὲν ἀνυψοῦται εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν, δὲν ἐπιτυγχάνει ἡ προσπάθεια πρὸς μεταβολὴν τῶν πολιτικῶν ἠθῶν, θὰ ἐπαναστρέψῃ δὲ ἡ κοινὴ συνείδησις ἐκεῖ, ὅπου δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπαναστρέψῃ, καὶ ὅπου δὲν ἤθελεν ἐπαναστρέψει, ἂν ἡμεῖς κατεβάλλομεν πᾶσαν προσπάθειαν, ἵνα μὴ δώσωμεν ἀφορμὴν νὰ ἐπαναστρέψῃ ἐκεῖ ὅπου δὲν ἔπρεπε, λέγω, νὰ ἐπαναστρέψῃ. Τὴν ὑπόστασιν τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει ὑπ’ ὄψει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι ὅτι ἐξέλεξε 362 Βουλευτὰς καὶ τὰ σπουδαιότερα τῶν νομοθετημάτων τίθενται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον 30 καὶ 35 ἀντιπροσώπων. Δὲν ἔχω νὰ εἴπω ἄλλο, κύριοι συνάδελφοι, παρὰ μόνον νὰ σᾶς παρακαλέσω θερμότατα νὰ πιστεύσητε, ὅτι δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἀντιδράσω κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, εἶμαι διατεθειμένος νὰ συζητήσω μετὰ πάσης μετριοπαθείας καὶ μετὰ πάσης συντομίας· δὲν εἶναι ὁ σκοπός μου νὰ φέρω ἀντίδρασιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὁ σκοπός μου εἶναι, μὰ τὴν ἀλήθειαν, νὰ διευκολύνω αὐτὴν εἰς τὰ ἔργα της, νὰ διευκολύνω τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς, νὰ συγκρατήσω πρὸ παντὸς κατὰ τὸ μέτρον τῶν ἀσθενῶν μου δυνάμεων τὴν ὑπόληψιν τῆς Βουλῆς. Θὰ ἐκτροχιασθῇ ἡ συζήτησις. Θὰ χαρῶ ἐξ ὅλης ψυχῆς νὰ μὴ ἐκτροχιασθῇ, ἀλλὰ δὲν θὰ κατορθώσωμεν νὰ συγκρατηθῶμεν.

§15ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ Κυβέρνησις, Κύριοι, λαμβάνει τὴν τιμὴν νὰ καταστήσῃ γνωστὸν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν δύναται νὰ προσχωρήσῃ εἰς τὴν γνώμην τοῦ κυρίου συναδέλφου περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τῶν πανεπιστημιακῶν νομοσχεδίων· καὶ δὲν δύναται νὰ προσχωρήσῃ πρὸς τὴν γνώμην ταύτην, διότι ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐξηνέχθησαν ἐντεῦθεν, δὲν ἔπεισαν αὐτήν· διὰ τὴν τοιαύτην ἀναβολήν. Ἡ παρασκευὴ τῶν πανεπιστημιακῶν νομοσχεδίων, τολμῶ νὰ εἴπω, ὅτι ἐγένετο μετὰ πάσης προσοχῆς, κατωρθώθη δὲ νὰ ἐναποτεθῶσιν ἐν αὐτοῖς πᾶσαι αἱ ὑγιεῖς ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι ἐν ἄλλοις Κράτεσι κρατοῦσι, καὶ αἱ ὁποῖαι ἦτο δυνατὸν νὰ μεταφυτευθῶσι καὶ παρ’ ἡμῖν. Ἔσχομεν ἀκόμα τὴν τύχην τὰ νομοσχέδια ταῦτα ὅπως τύχωσιν εὐμενοῦς ὑποδοχῆς ὄχι μόνον ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ ἐκ μέρους τῶν Σχολῶν καὶ ἐκ μέρους τῆς Συγκλήτου καὶ ἐκ μέρους τῆς Ἰατρικῆς ἑταιρείας, αἵτινες πάντες ὑπέβαλον ταῦτα εἰς μακρὰν βάσανον, ἐπειδὴ δὲ καὶ ἡ Βουλὴ ἐπεξειργάσθη ταῦτα δι’ εἰδικῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ δύο μῆνας, φρονῶ ὅτι εἶναι νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ὑποβληθῶσιν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ τύχωσι τῆς ψήφου αὐτῆς. Δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως αὐτῶν μετὰ τῆς ἐμπρεπούσης προσοχῆς, σοβαρότητος καὶ στοργῆς, οὐδὲ νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ἐπεδείξατο κατὰ τὰς μέχρι τοῦδε συζητήσεις σκοπούς, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ ὀνομασθῶσι κατὰ τὸν κύριον συνάδελφον ἰδιοτελεῖς. Ἡ πρότασις τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ μέρους τοῦ ἀφορῶντος μόνον τὸν διορισμὸν τῶν καθηγητῶν δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἐσήμαινε τοῦτο λιποψυχίαν καὶ πολιτικὴν πορείαν ἐναντίον τῶν πεποιθήσεών της, αἵτινες σαφῶς εἶπεν ὅτι δυστυχῶς ὁ ὑφιστάμενος ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι τόσον ἀτελὴς καὶ ἐπιζήμιος εἰς τὴν παιδείαν, ὥστε δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς ἄνευ τῆς ἐπιψηφίσεως νέου ὀργανισμοῦ νὰ εἰσαγάγωμεν εἰς αὐτὸ νέους ἄνδρας, διότι οὕτω θὰ ἀναστήσωμεν τὴν ἀθλιότητα τοῦ παρελθόντος καὶ θὰ καταναλώσωμεν ἀσώτως καὶ ἐπιβλαβῶς τὴν ἰκμάδα καὶ τὴν ἐπιστημονικὴν ζωὴν τῶν νέων ἐπιστημόνων, οὓς θὰ εἰσαγάγωμεν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Εἶναι ἀδύνατον λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ παραδεχθῇ τὴν ψήφισιν μέρους τῶν πανεπιστημιακῶν νομοσχεδίων καὶ ἰδίως τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον ὠνόμασεν ὁ κ. συνάδελφος, τοῦ διορισμοῦ τῶν καθηγητῶν. Ἐνόσῳ τοῦτο δὲν δύναται νὰ γίνῃ δὲν φρονῶ ὅτι ὑπάρχει λόγος τις, ὅπως σήμερον μὴ σπεύσωμεν εἰς ἐπιψήφισιν ἐν συνόλῳ αὐτῶν. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ πανεπιστημιακὸν δύναται νὰ συγκριθῇ κατὰ τὴν σπουδαιότητα μὲ πλήρεις ἐλπίδας ὑπεροχῆς πρὸς ὅλα τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἐψήφισεν ἡ Βουλή, διότι πρόκειται δι’ αὐτοῦ νὰ διαπλάσωμεν καὶ διαμορφώσωμεν τὴν νέαν γενεάν, κατὰ σύστημα ὑγιές, ζωτικὸν καὶ καρποφόρον. Ἐὰν τοὐναντίον ἀφήσωμεν τὸ Πανεπιστήμιον ὡς ἔχει, δὲν θὰ δυνάμεθα ν’ ἀποκρούσωμεν μετὰ λόγων τὴν κατηγορίαν ὅτι δὲν ἠκολουθήσαμεν ἀληθῶς ἐθνικὴν πολιτικήν, ἀφοῦ τὴν νέαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ γενεὰν δὲν ἠθελήσαμεν νὰ καθοδηγήσωμεν μὲ τὸ ἀληθὲς φῶς τῆς προόδου. Ἐλπίζω δ’ ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἔχῃ στάδιον ἀρκετὸν συζητήσεως καὶ διορθώσεως τῶν νομοσχεδίων τούτων, διότι ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ δεχθῇ τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἤθελε κρίνει ὡς βελτιούσας αὐτό.

§16Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς; Δὲν θὰ συζητήσωμεν τώρα τὴν οὐσίαν· ὑπάρχει πρότασις ἀναβολῆς. Ἐὰν εἶσθε κατὰ τῆς ἀναβολῆς, τότε καλλίτερον εἶναι πρὸς οἰκονομίαν χρόνου νὰ παραιτηθῆτε τοῦ λόγου, διὰ νὰ θέσω τὸ ζήτημα ὑπὸ ψηφοφορίαν.

§18Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Κωλυσιεργοῦν καὶ οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως!

§19Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν τὸ ἐκλαμβάνητε οὕτω, κατέρχομαι τοῦ βήματος.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ παντὸς θέλω νὰ μὴ ὑποτεθῇ ὅτι θέλω νὰ σᾶς στερήσω τοῦ λόγου. Ζητῶ νὰ ἐξηγηθῶμεν περὶ τίνος θὰ ὁμιλήσητε, ἵνα κανονίσω τὴν τάξιν τῆς συζητήσεως.

§21Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι ὅμως καὶ πέρα τῆς ἀναβολῆς.

§23Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς, Κύριοι, παρατηρῶ ὅτι ὁ χρόνος ἰδίως, εἰς τὸν ὁποῖον εὑρισκόμεθα, αἱ ὀλίγαι ὑπολειπόμεναι ἀκόμη συνεδριάσεις, παρατηρῶ ἐκ τοῦ συμβαίνοντος κατὰ ταύτην ἤδη τὴν στιγμήν, ὅτι μᾶς καθιστῶσι πάντας τρόπον τινὰ νευρικοὺς καὶ ἀνυπομόνους.

§24ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι δά!

§25Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Πολὺ ὀρθῶς.

§26Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Χαίρω ἀκούων τὸ ἐναντίον· ἀλλὰ φρονῶ ὅμως ὅτι πάντοτε, ὁσάκις πρόκειται νὰ ληφθῇ μία ἀπόφασις καὶ μάλιστα περὶ σπουδαίων ζητημάτων, προσήκει νὰ μὴ γίνηται τοῦτο μετὰ μεγάλης σπουδῆς. Φρονῶ δὲ ὅτι δὲν εἶναι τίποτε χειρότερον εἰς τὴν εὐβουλίαν, ὅσον ἡ ταχύτης ἡ μεγάλη. Πιθανὸν νὰ σφάλλωμαι, ἀλλὰ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ἔστω καὶ τὴν πεπλανημένην μου γνώμην.

§27Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ ὀργὴ καὶ τὸ τάχος ἐναντιώτατα τῇ εὐβουλίᾳ!

§28Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ἐπὶ μῆνας, κύριε συνάδελφε, ἐργαζόμεθα ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων. Τώρα δὲν εἶναι καλὰ τὰ νομοσχέδια αὐτά;

§29Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ ἀποτελουμένη ἐξ ὀλίγων μελῶν, συζητήσασα εὐρέως τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἐπὶ τέλους δὲν συνεφώνησε, τοῦτο σημαίνει ὅτι ὑπάρχουσι πολλὰ σημεῖα οὐσιώδη, εἰς τὰ ὁποῖα ὑφίστανται διαφωνίαι, καὶ εἰς τὰ ὁποῖα διὰ τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ προσέλθωσιν ἐπίκουρα τὰ φῶτα τῆς Βουλῆς. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ὅτι πᾶσα νομοθεσία, πᾶσα μεταβολή, καὶ μάλιστα ῥιζική, καὶ μεταβολὴ τοιαύτη, ἡ ὁποία πρόκειται ν’ ἀναπλάσῃ, ὡς πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, τὴν ἐκπαίδευσιν ἡμῶν, καὶ μετ’ αὐτῆς τὴν νέαν γενεάν, δὲν εἶναι ἐκ τῶν τυχαίων ὑπηρεσιακῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ λυθῶσιν οὕτω σήμερον, καὶ αὔριον νὰ μεταβληθῶσιν. Ἀκριβῶς τὸ γεγονὸς ὅτι αὐτὸς ὁ ὀνομασθεὶς καὶ ὀνομαζόμενος προσωρινὸς ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου ἀριθμεῖ δεκαετηρίδων πολλῶν βίον......

§30Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μοὶ φαίνεται παράξενον, κύριε συνάδελφε, σεῖς, ὁ ὁποῖος ἦσθε μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία εἰργάσθη ἐπὶ τόσον καιρόν, νὰ ἔρχησθε ἐνταῦθα νὰ ζητῆτε τὴν ἀναβολήν. Τότε τί νὰ εἴπωμεν ἡμεῖς; Διότι ἡμεῖς τὸν Σεπτέμβριον θὰ ζητήσωμεν ν’ ἀναβληθῇ διὰ τὸν μεθεπόμενον Σεπτέμβριον.

§31Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σπεύδετε πολύ, κύριε συνάδελφε.

§32Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Σπεύδει, διότι καὶ ὁ χρόνος σπεύδει.

§33Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε δὲν δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις τροχάδην. Ὁ κ. συνάδελφος σπεύδει, χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του τὴν πρότασιν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ καταλήξω.

§34Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἴπετε ὅτι ὁμιλεῖτε ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς.

§35Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὁμιλῶ ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς, ἀλλὰ περὶ τῆς ἀναβολῆς.

§36Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τέλος πάντων περὶ τίνος ὁμιλεῖτε;

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ὁμιλεῖ οὔτε ὑπὲρ οὔτε κατὰ τῆς ἀναβολῆς.

§38Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὁμιλῶ, κύριε Πρόεδρε, οὔτε ὑπὲρ οὔτε κατὰ τῆς ἀναβολῆς· ὁμιλῶ περὶ τῆς ἀναβολῆς. (Ἱλαρότης). Θὰ ἀκούσητε περὶ τίνος ὁμιλῶ. Μὴ βιάζεσθε. Πιθανὸν νὰ πλανῶμαι, διότι σημειώσατε ὅτι συζητῶ βουλευόμενος, τοῦτο δὲ πράττομεν πάντες ἐνταῦθα. Τινὲς θέλουσι ν’ ἀκουσθῇ τὸ πόρισμα μόνον ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν· ὁ συλλογισμὸς ἔχει ἀξίαν.

§39Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ διατί, ὄχι τὸ διὰ ταῦτα. (Ἱλαρότης).

§40Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦτο ἔλεγον ὅτι, ἐὰν ὑπὸ τοιοῦτον πνεῦμα σπουδῆς προτιθέμεθα ν’ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ τῶν ἄρθρων, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὅτι τοῦτο δὲν εὑρίσκω ὀρθόν. Πιθανὸν μία γνώμη ἐκ πρώτης ὄψεως νὰ μᾶς φανῇ κακή, ἐν τοσούτῳ δὲ νὰ τὴν ἀσπασθῶμεν, ὅταν ἀκούσωμεν καὶ τοὺς λόγους.

§41Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ θέτετέ τι ἄνευ τοῦ λόγου, εἶπεν ὁ φιλόσοφος.

§42Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου πῶς ἐγένοντο καὶ πῶς γίνονται ἀλλαχοῦ οὐσιαστικαὶ μεταβολαὶ νόμων. Εἰς τὴν Γαλλίαν πρὸ ὀλίγων ἐτῶν τριετὴς ἐργασία ἀπῃτήθη διὰ τὴν μεταβολὴν νόμων σχετικῶν πρὸς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, δηλ. τριετὴς ἐργασία τῆς ὁρισθείσης ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐπεξειργάσθη τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα.

§43Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε ἔχομεν καιρόν!

§44Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν καταλήγω εἰς τὸ αὐτὸ συμπέρασμα, ἀλλὰ τὸ μεταχειρίζομαι ὡς ἐπιχείρημα κατὰ τῆς σπουδῆς. Ἐπαναλέγω ὅτι πιθανὸν νὰ πλανῶμαι, ἀλλὰ μὲ πολλὴν εὐχαρίστησιν θ’ ἀκούσω τὴν ἀναίρεσιν ἐσφαλμένων σκέψεων. Ἐὰν ὅμως ὁ καιρὸς δὲ μᾶς ἐπιτρέπῃ οὔτε νὰ σκεπτώμεθα οὔτε νὰ ἐκφράζωμεν τὰς ἰδέας μας καὶ νὰ τὰς ὑποβάλωμεν ὑπὸ ἔλεγχον καὶ συζήτησιν, τότε ἀναιροῦμεν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι τὸ δυνατὸν πάσης συζητήσεως καὶ ψηφίσεως. Βλέπετε ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν ἐπὶ τριετίαν ὁλόκληρον εἰργάσθη ἡ ἐπιτροπή, ἀνέγνωσε δὲ ἑκατοντάδας καὶ χιλιάδας ὑπομνημάτων ὑποβληθέντων, ἕως οὗ φθάσῃ εἰς ἓν ἀποτέλεσμα τοιοῦτον, ὥστε νὰ δύναται νὰ ὑποβάλῃ εὐπροσώπως εἰς τὴν Βουλήν, διότι, ἐπαναλέγω, οἱ νόμοι δὲν γίνονται καὶ ξεγίνονται κάθε τόσον.

§45Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ δώσῃ τὴν ἀναβολήν.

§46Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§47Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἔχω ἀλλοίαν ἀντίληψιν ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι διατεθειμένη νὰ δώσῃ τὴν ἀναβολήν.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι θέλετε νὰ βάλητε διαβολιές.

§49Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ σᾶς διαβεβαιῶ ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς πολιτικῆς μου τιμῆς ὅτι δὲν θέλω νὰ βάλω διαβολιές.

§50Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ παρεμβῶ εἰς τὴν συζήτησιν, διὰ νὰ πληροφορήσω τὸν ῥήτορα ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν ἀναβολῆς, καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ συντομεύσῃ τὸν λόγον του ἐπιφυλασσόμενος νὰ ὁμιλήσῃ εὐρύτερον εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν.

§51Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν προτείνω τὴν ἀναβολήν.

§52ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Περὶ αὐτοῦ ὁμιλεῖτε ὅμως.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτά, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν, ὅτι ἐγώ, ὁ ὁποῖος εἶμαι ἐντεταλμένος ἐδῶ πρὸς ῥύθμισιν τῆς συζητήσεως, ἀγωνίζομαι ἀπὸ ὥρας, ἵνα ἀντιληφθῶ τί θὰ προτείνητε ἐπὶ τέλους. Δώσατε εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐννοήσῃ τί θὰ προτείνητε. Δὲν εἶναι τρόπος συζητήσεως αὐτός. Σᾶς ἐρωτῶ· τί θὰ συζητήσητε; Αὐτὸ εἶναι παρεμπῖπτον ζήτημα· σεῖς ἀναμιγνύετε ὅλα τὰ ζητήματα.

§54Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὤφειλον ν’ ἀπαντήσω καὶ εἰς τὰς γενομένας μοι διακοπάς. Ἐξακολουθῶ δὲ νὰ ἐκθέτω τὰς σκέψεις μου. Ὑπέδειξα ἤδη τὴν ἔλλειψιν τοῦ ἀναγκαίου πρὸς πλήρη συζήτησιν τῶν ὑποβαλλομένων νομοσχεδίων χρόνου. Αὕτη εἶναι ἡ μία ἄποψις τοῦ ζητήματος. Ἀλλ’ ἐξ ἄλλου ὅμως ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὴν παροῦσαν κατάστασιν, τὴν ἐκπαιδευτικήν μας ἐν γένει, ἰδιαιτέρως δὲ τὴν πανεπιστημιακήν. Βλέπω ὅτι, ὡς ἔχει σήμερον τὸ Πανεπιστήμιον, ὁμολογουμένως εὑρίσκεται ἐν μεμειωμένῃ δράσει καὶ λειτουργίᾳ, καὶ ὡς ἔχει σήμερον κωλύεται νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ ἑαυτοῦ ἔργον. Εἶναι λοιπὸν βεβαίως ἐπείγουσα ἀπὸ ταύτης τῆς ἀπόψεως ἀνάγκη, ὅπως μὴ ἀναβάλωμεν πᾶσαν περὶ Πανεπιστημίου σκέψιν. Τὰ πράγματα εἶναι τοιαῦτα, ὥστε μᾶς βιάζουσιν. Ἐὰν δὲν ἦσαν τοιαῦτα, ἐὰν ἦσαν αἱ ὁμαλαὶ καταστάσεις καὶ συνήθεις, θὰ ἔλεγον βεβαίως καὶ ἐγὼ νὰ ἀνεβάλλετο ἡ συζήτησις δι’ εὐθετώτερον χρόνον· ἀναγνωρίζω ὅμως τὴν ἀνάγκην, ὅπως ληφθῶσι περὶ τοῦ Πανεπιστημίου ἡμῶν μέτρα σύντονα. Ἀλλὰ φρονῶ ὅμως ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀνταποκριθῶμεν καὶ εἰς τὴν μίαν ἰδέαν καὶ εἰς τὴν ἄλλην, καὶ εἰς τὴν ἀνεπάρκειαν δηλαδὴ ἀφ’ ἑνὸς τοῦ διαθεσίμου πρὸς συζήτησιν χρόνου καὶ εἰς τὴν ἀνάγκην ἀφ’ ἑτέρου λήψεως ἐπειγόντων τινῶν μέτρων, ἂν ἀνεβάλλομεν νὰ συζητήσωμεν ἐκεῖνα τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὁλόκληρα κεφάλαια, τὰ ὁποῖα εἶναι δεκτικὰ ἀναβολῆς, ὅπως ἐν ἠρεμωτέρᾳ καταστάσει καὶ μετὰ μείζονος ἀκριβείας δυνηθῶμεν νὰ ἐξετάσωμεν τὰ ὑπόλοιπα. Τοιουτοτρόπως θὰ ὑπεδείκνυον τὰ κεφάλαια 13, 14, 15, 16 καὶ λοιπὰ ἄλλα, περὶ τὰ 40 ἄρθρα, τὰ ὁποῖα περιέχονται ἐν τοῖς νομοσχεδίοις, καὶ τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι ἄνευ βλάβης τινὸς δύνανται νὰ μὴ ἐξετασθῶσι νῦν, ἀλλὰ νὰ ἀναβληθῶσι, διότι δὲν εἶναι ἐπειγούσης φύσεως ὅπως εὐθὺς σήμερον συζητηθῶσιν, ἀλλὰ συζητηθῶσι καὶ ψηφισθῶσι κατὰ Ὀκτώβριον. Αὕτη εἶναι ἡ γνώμη μου, νομίζω δὲ ὅτι οὕτως οἰκονομοῦμεν καὶ χρόνον, τὸν ὁποῖον θὰ διαθέσωμεν σκοπιμώτερον ὑπὲρ τῆς ἠρεμωτέρας καὶ ἀκριβεστέρας συζητήσεως τῶν ὑπολειπομένων μερῶν τῶν νομοσχεδίων.

§55Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ πάλιν διαμαρτύρομαι, Κύριοι, διότι ὑπετέθη ὅτι προσπαθῶ νὰ καταναλωθῇ ἐπὶ ματαίῳ χρόνος πολύτιμος, ἐνῷ ἀγωνίζομαι ἀκριβῶς διὰ τὸ ἀντίθετον, νὰ μὴ καταναλωθῇ δηλ. χρόνος πολύτιμος ἀσκόπως καὶ ἐπὶ ματαίῳ, ἴσως δὲ καὶ ἐπὶ βλάβῃ. Διὰ τοῦτο καὶ μόνον ἐργάζομαι, διότι λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι κατὰ τὸ θέρος δὲν λειτουργεῖ τὸ Πανεπιστήμιον, ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον θ’ ἀρχίσῃ νὰ λειτουργῇ κατὰ τὰ μέσα Ὀκτωβρίου, ἡ ψήφισις τῶν νομοσχεδίων τούτων τώρα δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ διευκολύνῃ τὴν λειτουργίαν τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλ’ ἕνα καὶ μόνον ἔχει σκοπόν, νὰ διορισθῶσι καθηγηταὶ κατὰ τρόπον καὶ ἐκεῖνοι, κατὰ τὸν ὁποῖον καὶ τοὺς ὁποίους διορισθησομένους δὲν πιστεύω ὅτι θὰ ἐπιδοκιμάσῃ ἡ συνείδησις τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς. Τοῦτο καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ. Δὲν τὸ βλέπω βεβαίως εἰς τὴν πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τὸ βλέπω εἰς τὰ ἀναπόφευκτα ἀποτελέσματα τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου ἐν πάσῃ σπουδῇ, ἐνῷ εἶναι δυνατὸν ἐν πάσῃ ἐλευθερίᾳ ἡ Κυβέρνησις νὰ συμπληρώσῃ εἴτε πάσας τὰς ἕδρας εἴτε τινὰς ἐκ τῶν ἑδρῶν, καὶ τοιουτοτρόπως καὶ ἐκείνη καὶ ἡ Βουλὴ ἐν μεγαλειτέρᾳ ἀνέσει νὰ συζητήσῃ τὰ κατὰ τὸ Πανεπιστήμιον καὶ ν’ ἀποφύγῃ τὰς ἐξηγήσεις ἢ παρεξηγήσεις, διότι τέλος πάντων δὲν πρέπει νὰ νομίζῃ τις ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ κρύπτηται ὄπισθεν τοῦ δακτύλου του. Οἱ Βουλευταί, ἐκλεγόμενοι Βουλευταί, ἓν καὶ μόνον καθῆκον ἔχουσι καὶ εἰς ἕνα πρέπει σκοπὸν ν’ ἀποβλέπωσιν, εἰς τὴν κατὰ προσήκοντα τρόπον ἐκπλήρωσιν τῶν βουλευτικῶν των καθηκόντων, ὅπως ἐξυπηρετῶσι τὸ γενικὸν συμφέρον, καὶ ἐν προκειμένῳ τὸ συμφέρον τοῦ Πανεπιστημίου, ἀνεξαρτήτως πρὸς ἄλλο συμφέρον, πρὸς ἄλλους σκοπούς. Δὲν νομίζω δ’ ὅτι ἡ ἀτμόσφαιρα δὲν εἶναι πεπληρωμένη πᾶσα ἐκ παρεξηγήσεων. Ὁ θέλων νὰ εἴπῃ τὸ ἐναντίον δὲν ὑποθέτω ὅτι λέγει τὴν ἀκρίβειαν τῶν πραγμάτων. Ἀφοῦ δὲν πρόκειται ν’ ἀρχίσῃ ἡ λειτουργία τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλὰ νὰ διευκολυνθῇ ὁ διορισμὸς ὡρισμένων ἀνθρώπων εἰς καθηγητάς, ἂν διορισθῶσιν οἱ ἄριστοι, δὲν θὰ διορισθῶσι καὶ κατὰ τὸν ἄριστον τρόπον, δὲν βλέπω τὸν λόγον, δι’ ὃν δὲν θὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασίς μου. Παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῆτε τοὺς λόγους μου.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς συζήτησις ἐπερατώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Προβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Δέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον; Ἄν δὲν τὴν δέχηται, ἂς ὁμιλῇ ὁ καθεὶς ὅσον θέλει, ἀλλὰ τότε δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ.

§57ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ φρονιμώτερον εἶναι αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς παρακκαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§59Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τί παρεδέχθη δηλαδή;

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεκοίνωσα τοῦτο, ὅτι θέλει συζητηθῆ κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τὸν τύπον τοῦ χωρισμοῦ τῶν δύο Πανεπιστημίων, κατόπιν δὲ θέλει συζητηθῆ τὸ νομοσχέδιον κατὰ κεφάλαια ὕλης συνεχομένης. Ἕκαστον κεφάλαιον θὰ συζητῆται κατ’ ἀρχὴν καὶ ἔπειτα κατ’ ἄρθρον.

§61Τ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τίς εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Νὰ καθορισθῇ ἡ ἀρχή. Ἀρχὴ εἶναι ὁ χωρισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου;

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχή.

§63Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἴπετε καὶ προηγουμένως ὅτι ἐκάμετε μίαν σύστασιν. Ἡ σύστασις αὐτὴ δὲν εἶναι ὑποχρεωτική, διότι δὲν ἔχετε δικαίωμα οὔτε ὑμεῖς οὔτε ἄλλος τις νὰ λέγῃ ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχή. Ἄν τις δὲν συμφωνῇ, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ ὅτι ἄλλη εἶναι ἡ ἀρχή.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄν τις ἔλθῃ εἰς τὸ βῆμα καὶ συζητήσῃ περὶ τῆς στολῆς τῶν κλητήρων τοῦ Πανεπιστημίου ὡς περὶ ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, βεβαίως θὰ τοῦ ἀφαιρέσω τὸν λόγον. Δι’ αὐτὸ ἐζήτησα τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἀκριβῶς διὰ νὰ ἠξεύρω καὶ ἐγὼ πῶς νὰ πορευθῶ.

§65Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι δὲν πρέπει συνεπείᾳ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς νὰ προβῶμεν εἰς τοῦτο, τὸ ὁποῖον συνιστᾶτε. Εἶναι οὐσιαστικῶς ὀρθὸν αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, διότι τακτοποιεῖ τὴν συζήτησιν. Ἐπειδὴ ὅμως ἔχομεν διάταξιν τοῦ Συντάγματος ὅτι γίνεται διάκρισις κατ’ ἀρχήν, τὸν δὲ ὁρισμὸν τῆς ἀρχῆς θὰ τὸν κάμῃ ὁ ῥήτωρ...

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι δά!

§67Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὑμεῖς ὁρίζετε διὰ τῆς προτάσεώς σας τὴν ἀρχὴν εἰς τοῦτο, εἰς τὸν χωρισμὸν μόνον τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἀρχὴ τοῦτο· εἶναι μέρος τῆς ἀρχῆς. Ἀρχὴ εἶναι καὶ ἡ ὑπόλοιπος ἐξέτασις τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι δά!

§69Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀφήσατε νὰ τελειώσω τὴν γνώμην μου.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§71Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ νὰ καθορίσῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχήν, καὶ πρὸ πάντων ἡ Βουλὴ ἡ ἀποτελουμένη ἐκ Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἀγορεύσωσι, νὰ καθορίσῃ δὲ τὸν τρόπον τῆς ἀγορεύσεως ἑνὸς ἄλλου Βουλευτοῦ, τοῦ ῥήτορος, μειονοψηφοῦντος εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτήν, δὲν τὸ εὑρίσκω ὀρθὸν οὐσιαστικῶς. Δὲν εὑρίσκω δὲ τὸ ὅλον συνταγματικῶς ὀρθόν, νὰ καθορίσωμεν τὴν ἀρχὴν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ἐνῷ τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς εἶναι ζήτημα κυρίως ὑπὸ τοῦ ῥήτορος κανονιζόμενον. Βεβαίως, ἂν ὁ ῥήτωρ παρεκκλίνῃ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς, ὁ Πρόεδρος θὰ τὸν ἐπαναφέρῃ, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι πλέον εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ Προέδρου. Θεωρῶ δὲ ὅτι ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν ζητεῖτε νὰ λάβῃ ἡ Βουλή, δὲν εἶναι σύμφωνος οὔτε πρὸς τὸν Κανονισμὸν οὔτε πρὸς τὸ Σύνταγμα, καὶ εὑρίσκω σκοπιμώτερον ὅπως ἄνευ συμφωνίας τινὸς σιωπηρῶς προβῶμεν εἰς τὴν τοιαύτην συζήτησιν.

§72Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἀρχὴ δὲν ἔχει σχέσιν πρὸς τὸν χωρισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ τὸ οὐσιῶδες τοῦ νομοσχεδίου εἶναι αἱ διατάξεις αἱ ἀφορῶσαι τὴν ἐκλογὴν τῶν καθηγητῶν, αἱ ἀφορῶσαι τὰ καθήκοντα αὐτῶν, ἐκτὸς ἐὰν νομίζητε ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου οὐδεμίαν ἔχει ἀρχήν.

§73ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὅταν λέγωμεν συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἐννοοῦμεν μίαν ἀρχήν· ποίαν ἀρχήν;

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Κυνουρίας εἶπεν ὅτι τὴν ἀρχὴν δικαιοῦται ἕκαστος τῶν ῥητόρων νὰ κανονίσῃ, ἂν δὲ ἴδῃ ὁ Πρόεδρος ὅτι ὁ ῥήτωρ παρεκκλίνει τοῦ θέματος, νὰ τὸν συγκρατῇ καὶ νὰ τὸν ἐπαναφέρῃ εἰς αὐτό. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἰς ποίαν θέσιν φέρετε τὸν Πρόεδρον; Ὅταν δέχησθε ὅτι ὁ Πρόεδρος δικαιοῦται νὰ ἐπαναφέρῃ τὸν ῥήτορα εἰς τὸ θέμα του, τότε τὴν ἀρχὴν δὲν κανονίζει ὁ ἀγορεύων, ἀλλ’ ὁ Πρόεδρος. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ Πρόεδρος θὰ εὑρεθῇ ἐκτεθειμένος εἰς τὰς διαμαρτυρίας ὅτι ἀπαγορεύει τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου· πρέπει ἑπομένως νὰ συντρέξητε τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ζητοῦντα νὰ διευκολύνῃ τὴν συζήτησιν. Κατὰ τὴν ἀντίληψιν τὴν ἰδικήν μου ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ὁποία συζητεῖται κατὰ προτίμησιν πάσης διατάξεως λεπτομερείας, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία διήκει εἰς ὅλον τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι ἡ βάσις ἡ δικαιολογικὴ τοῦ νομοσχεδίου. Πρὸς ἀνεύρεσιν ταύτης δύναται νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλή. Ἂν περιλαμβάνονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διατάξεις περὶ κανονισμοῦ ἑδρῶν, διατάξεις περὶ ἐξετάσεως φοιτητῶν, ταῦτα δὲν εἶναι ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι διατάξεις λεπτομερειῶν. Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου δύναται νὰ εἶναι ἐκείνη, ἐκ τῆς ὁποίας ὡρμήθη ὁ νομοθέτης, καὶ τοιαύτη εἶναι ἀναγκαίως ἡ τῆς βελτιώσεως τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ὁ χωρισμὸς αὐτοῦ. Ἂν δέχησθε, ἔχει καλῶς· ἂν δὲν δέχησθε, ἡ Βουλὴ εἶναι ἐλευθέρα νὰ συζητήσῃ ὅπως θέλει, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν θὰ παρεμβῶ εἰς τὴν συζήτησιν ἐπαναφέρων τὸν ῥήτορα.

§75Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅσοι φρονοῦν ὅτι δὲν πρέπει νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων ἔχουν κατ’ ἀρχὴν νὰ ὁμιλήσουν. Οὐσιώδης εἶναι ὁ χωρισμὸς τῶν δύο Πανεπιστημίων. Ἂν νομίζητε ὅτι δὲν πρέπει νὰ χωρίσωμεν τὰ δύο Πανεπιστήμια, νὰ λάβητε τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς· ἂν νομίζητε ὅτι τὰ νομοσχέδια εἶναι τόσον κακῶς διατετυπωμένα, ὥστε εἶναι ἀνάξια νὰ ἀπασχολήσουν τὴν Βουλήν, ἐπίσης ὁμιλήσατε κατ’ ἀρχήν. Ἂν ὅμως θέλητε νὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ κεφαλαίων ἢ ἄρθρων αὐτῶν, τότε ἐπιφυλαχθῆτε νὰ ὁμιλήσητε εἰς τὸ σχετικὸν μέρος.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου μέχρις οὗ ἡ Βουλὴ τὴν παραδεχθῇ.

§77Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§78Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ σκοπὸς εἶναι ἡ ταχύτης τῶν ἐργασιῶν, δὲν νομίζω ὅτι ἀναλελυμένως ὁ ῥήτωρ θὰ ἔλεγε περισσότερα· ἐὰν ὡμίλει ἐφ’ ἑνὸς ἑκάστου ἄρθρου, θὰ ἔλεγε πολὺ περισσότερα· θὰ ὡμίλει 25 λεπτὰ τῆς ὥρας· ἐὰν ὡμίλει ἐπὶ διαφόρων ἄρθρων, θὰ διέθετε μακρότερον χρόνον. Νομίζω καλλίτερον νὰ ἀφεθῇ ἐλευθερία, διότι θὰ κερδίσωμεν μᾶλλον· ἄλλως τε οἱ ἔχοντες νὰ ὁμιλήσωσι καὶ ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου θὰ εἴπωσι τὰ ἴδια πράγματα.

§79ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἤθελον μόνον νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς, ὅτι, ἐπειδὴ ὁ συνάδελφος ἦτο μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, αἱ γνῶμαι αὐτοῦ θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν.

§80Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει αἱ δηλώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας θὰ ἀπήλλασσον πολλούς, διότι θὰ ὑποστηρίξωσι πράγματα, τὰ ὁποῖα ὁ Ὑπουργὸς ἔχει σκοπὸν νὰ δεχθῇ.

§81ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Οὐδεμίαν ἔχω ἀντίρρησιν ἐπὶ τούτου· ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ καθορισθῇ ἐπὶ τέλους ἡ ἀρχὴ αὐτή, ἂν θὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ δήλωσις τοῦ Ὑπουργοῦ.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι κέρδος τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι νὰ περατώσῃ ταχέως τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ σκοπίμως· ὅτε δ’ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τῆς ὁποίας ὅλα τὰ μέλη δὲν εἶναι παρεσκευασμένα διὰ τὴν συζήτησιν, προσέρχονται ῥήτορες καὶ ὁμιλοῦσι περὶ ὅλων τῶν θεμάτων ἑνὸς νομοσχεδίου, εὐνόητον ὅτι αἱ παρατηρήσεις τῶν ῥητόρων ῥίπτονται εἰς τὸ κενόν, διότι οἱ πλείονες δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρακολουθήσωσιν ὅλας αὐτὰς τὰς λεπτομερείας τὰς ἀναγομένας εἰς διάφορα ἄρθρα. Τοὐναντίον, ἐὰν ἕκαστος ἤθελε περιορίσει τὰς παρατηρήσεις του ἐπὶ τοῦ οἰκείου κεφαλαίου — εἶπον ἐγὼ — ὄχι ἄρθρου —, ἤθελε συντελέσει τὸ μέτρον τοῦτο εἰς τὴν καλλιτέραν τακτοποίησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἤθελε δὲ διευκολυνθῇ, ἵνα καὶ ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ ἑκάστου κεφαλαίου δηλώσῃ τί ἀποδέχεται ἐκ τῶν τροπολογιῶν τῆς ἐπιτροπῆς, τί ὄχι, καὶ ἐντοπισθῇ οὕτως ἡ συζήτησις. Πάντες φρονοῦμεν ὅτι πρέπει τὰ τοῦ Πανεπιστημίου νὰ διαρρυθμισθῶσι σκοπιμώτερον. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον οὐδὲν ἄλλο θὰ γίνῃ παρὰ παρέλασις ῥητόρων ἀποτεινόντων εἰς τὴν Βουλὴν τὰς παρατηρήσεις των ἐπὶ τοῦ συνόλου, ὀρθὰς παρατηρήσεις ἐκ τῶν προτέρων ὅλας, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι θὰ μείνωσιν εἰς τὸ κενόν. Ἐὰν θέλωσι νὰ ὁμιλῶσιν ἀπέναντι Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι εὐδιάθετοι νὰ μείνωσιν, ἂς ὁμιλῶσιν. Ἀλλὰ τοιουτοτρόπως δὲν ἐκπληροῦσι τὸ καθῆκόν των.

§83Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐὰν κρίνωμεν ἐκ τοῦ πρώτου ἀγορεύσαντος, θὰ πεισθῶμεν ὅτι δύο ἢ τρία εἶναι τὰ θέματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ συζητήσωμεν.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λιμπερόπουλος ἠγόρευσε μετὰ συντομίας καὶ περιεκτικότητος πραγμάτων ζηλευτῆς. Ἐὰν ἠγόρευε κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν, ὅλη ἡ Βουλὴ θὰ εἶχε πεισθῆ περὶ τῆς ὀρθότητος τῶν γνωμῶν του, ἐνῷ σήμερον δύναμαι νὰ προκαλέσω πάντας ὑμᾶς νὰ μοὶ εἴπωσιν ἂν ἔμεινε τίποτε εἰς τὴν μνήμην τῶν κυρίων Βουλευτῶν.

§85Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Ἀκριβῶς διότι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐξ ἴσου προπαρεσκευασμένη, ὅπως παρακολουθῇ τὰς συζητήσεις, δι’ αὐτὸ προτείνω, ὅπως ἡ πρώτη συζήτησις διεξαχθῇ ὅπως διεξάγεται, ἵνα ἐν γενικαῖς γραμμαῖς ἡ Βουλὴ ἀντιληφθῇ τὰς ἰδέας εἴτε τῶν ῥητόρων εἴτε τῶν ἐπιτροπῶν, καὶ οὕτω πως ἐν τῇ δευτέρᾳ συζητήσει ἡ συζήτησις κατατμηθῇ εἰς κεφάλαια.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προτείνεται, θὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ λεχθῶσιν ἐν γενικαῖς γραμμαῖς τὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἔπειτα τὰ αὐτὰ νὰ ἐπαναληφθῶσιν εἰδικώτερον. Θὰ ἐπρότεινον καὶ πάλιν, ἵνα δεχθῆτε, ὅπως ψηφισθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον οὐχὶ ἄνευ συζητήσεως, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐκφέρῃ ἕκαστος τὰς ἰδέας του κατὰ κεφάλαιον, κατόπιν δὲ θὰ ἴδῃ ἡ Κυβέρνησις τὰς γνώμας τῶν κυρίων Βουλευτῶν καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ καὶ τρίτῃ συζητήσει θὰ εἶναι εἰς θέσιν αὕτη νὰ ἴδῃ ποίας γνώμας θὰ δεχθῇ καὶ ποίας δὲν θὰ δεχθῇ. Καθ’ ὃν τρόπον ὅμως γίνεται ἡ συζήτησις τώρα χάνομεν χρόνον ἐπὶ ματαίῳ.

§87Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Ἐλέχθη, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι ἄσκοπος καὶ ματαία, διότι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι προπαρεσκευασμένη.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ εἶπον, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι προπαρεσκευασμένη, ἵνα ἔχῃ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ἐνῷ, ἐὰν οἱ ἀγορεύοντες ἐντοπίζωσι τὰς παρατηρήσεις των ἐφ’ ἑκάστου κεφαλαίου, τότε ἡ συζήτησις θὰ εἶναι καλλιτέρα.

§89Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Πολὺ ὀρθῶς· νὰ εἰσέλθωμεν λοιπὸν εἰς τὴν συζήτησιν.

§90Π. ΛΙΒΙΕΡΑΤΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα τὸ πανεπιστημιακὸν ἔχει μεγίστην σπουδαιότητα ὄχι μόνον ἐπιστημονικὴν ἀλλὰ καὶ ἐθνικήν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ μία συζήτησις εὐρυτάτη κατ’ ἄρθρον.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι κατ’ ἄρθρον. Οὐδεὶς προτείνει συζήτησιν κατ’ ἄρθρον· κατὰ πλῆρες κεφάλαιον.

§92Π. ΛΙΒΙΕΡΑΤΟΣ. Πρέπει νὰ ἴδῃ τις τὰς ἰδέας ἐν συνόλῳ καὶ κατόπιν τὰς διαφόρους λεπτομερείας. Ἐπειδὴ εἶμαι ἰατρός, θὰ ἀναφέρω ἓν παράδειγμα. Εἰς τὰ μικροοργανικὰ παρασκευάσματα βλέπομεν πρῶτον αὐτὰ ἐν μεγεθύνσει, διὰ νὰ ἐξετάσωμεν κατόπιν αὐτὰ εἰς τὰς λεπτομερείας των. Δι’ αὐτὸ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσωμεν νὰ ἴδωμεν τὰς διαφόρους ἰδέας τῶν ῥητόρων.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατ’ αὐτὸ τὸ σύστημα οὐδὲν ἄλλο θὰ κάμωμεν παρὰ διαλέξεις ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ οὐχὶ συζητήσεις.

§94Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Μετὰ τὴν εὐρεῖαν ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ὡς καὶ τοῦ ὑπομνήματος τῆς Συγκλήτου....

§95ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν μᾶς διενεμήθη τίποτε.

§96Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μετὰ τὴν γνώμην, ἐπαναλαμβάνω, τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς καὶ μετὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ ἡ συζήτησις. Ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλήν, ἐὰν θέλῃ, δοκιμαστικῶς τοὐλάχιστον νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑποδεικνύει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς.

§97Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Καὶ τὸ διορθώνομεν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι λελανθασμένον, τότε εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν ἀκολουθοῦμεν ἄλλο σύστημα. Λοιπὸν νὰ ἀρχίσωμεν κατὰ κεφάλαιον.

§99Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νὰ κάμωμεν τὴν συζήτησιν κατ’ ἀρχήν.

§100Ν. ΒΑΡΘΗΣ. Θὰ χάσωμεν χρόνον.

§101ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δύο ἢ τρεῖς θὰ ὁμιλήσωσι.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι δεκαπέντε ἐγγεγραμμένοι.

§103Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ ὁμιλήσωσιν ἑκατοντάκις μὲ τὸ σύστημά σας.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κορομηλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§105Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Μετὰ μεσημβρίαν.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκάσης ἔχει τὸν λόγον.

§107Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Σκάσης εἶναι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς. Νὰ καλέσητε καὶ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι μέλη τῆς ἐπιτροπῆς. Ὁ κ. Σκάσης ἔκαμεν εὐρυτάτην εἰσήγησιν εἰς τὴν ἐπιτροπήν, δὲν βλέπω δὲ τὸν λόγον διατί ἕκαστον μέλος τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἔρχηται καὶ νὰ λέγῃ τὰ ἴδια.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤκουεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον ἐγώ, θὰ εἴχομεν τελειώσει.

§109Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Βλέπω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ ἀκούσῃ τὰς γνώμας ἡμῶν· ἑπομένως παραιτοῦμαι τοῦ λόγου.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκάσης ἔχει τὸν λόγον.

§111Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἀγνοεῖ, ὅτι ἡ ψήφισις νέου ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι ἐπιβεβλημένη ἀνάγκη ὑπό τε τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως καὶ τῆς προόδου τῶν ἐπιστημῶν. Αἱ ἀσθενεῖς ἀπόπειραι αἱ γενόμεναι κατὰ τὸ παρελθόν, οὐδέποτε ἐξῆλθον τῶν ὁρίων τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, διότι οὐδέποτε ἀπὸ ἀντικειμενικῆς ἀπόψεως συνετάχθη τὸ κατάλληλον νομοσχέδιον. Ἐὰν δέ που καί που τοῦ νομοσχεδίου ἐνυπῆρχε ὀρθή τις τῶν πραγμάτων ἀντίληψις, αὕτη ὑπεχώρει πρὸ τῶν προσωπικῶν καὶ κομματικῶν συμφερόντων ἐκείνων, οἵτινες ὑπῆρξαν οἱ αὐτουργοὶ τοῦ ἐξευτελισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου. Καὶ ὑπεβλήθησαν, κύριοι Βουλευταί, κατ’ ἐπανάληψιν πανεπιστημιακὰ νομοσχέδια, ἀλλὰ τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἔμειναν ἐν τῷ βυθῷ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, διότι τοιαύτη ἦτο ἡ ὁρμὴ τῶν ἔξω τοῦ πανεπιστημιακοῦ νυμφῶνος ἑδρευόντων ἐνδιαφερομένων, ὥστε τὰ νομοσχέδια ταῦτα οὐδέποτε ἐπέπλευσαν καὶ οὐδέποτε ἦλθον εἰς συζήτησιν. Κατὰ τὴν ἐποχὴν τὴν παρελθοῦσαν, κύριοι Βουλευταί, οὐχὶ οἱ κράτιστοι ἀνήρχοντο πάντοτε εἰς τὰ ἀξιώματα ταῦτα, ἀλλ’ οἱ ἐπιτηδειότεροι, ὥστε πρὸ τῶν ἐνεργειῶν τούτων συνετρίβετο πᾶσα ἀγαθὴ πρόθεσις, ἐὰν ὑπῆρχέ που τοιαύτη. Ὁ βαρὺς κλῆρος τῆς ἀναδιοργανώσεως τοῦ Πανεπιστημίου ἔλαχεν εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Εἶναι εὐτύχημα, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Παιδείας εὑρέθη ὁ Ὑπουργός, ὅστις διὰ τῆς ὑποβολῆς τῶν νομοσχεδίων τούτων ἀπέδειξεν, ὅτι ἓν ἔχει ἰδεῶδες, τὴν ἀνύψωσιν τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἐπιστήμης. Τὸ Ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον, Κύριοι, προωρίσθη καὶ εἶναι βεβαίως ὁ συνδετικὸς κρίκος, εἶναι τὸ ἐργαστήριον, ἐν τῷ ὁποίῳ θὰ σφυρηλατηθῶσιν οἱ κρίκοι τοῦτο μὲν τῶν ἐπιστημῶν, τοῦτο δὲ τῆς ἑνότητος τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς. Τοιοῦτον ἑπομένως Πανεπιστήμιον, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ ἐκπληρώσῃ ὑψηλὸν σκοπὸν καὶ τὸ ὁποῖον συγκεντροῖ τόσας καὶ τόσας ἐλπίδας, καλούμενοι σήμερον νὰ ἀναδιοργανώσωμεν ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν τοῦτο ἐν πλήρει συνειδήσει τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἔχομεν. Ὀφείλομεν νὰ ἀποβλέψωμεν, Κύριοι, σοβαρῶς περὶ αὐτοῦ φρονοῦντες οὐχὶ κατὰ τὸ ἐφικτόν, ἀλλὰ κατὰ τὸ προσῆκον. Τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα, ὅπερ κυρίως προέχει καὶ τὸ ὁποῖον ἴσως θὰ ἀνέκοπτε πᾶσαν καλὴν πρόθεσιν, εὐτυχῶς διὰ τὴν πατρίδα ἡμῶν, ἀπὸ τῆς ὁποίας οὐδέποτε ἀπολείπονται τέκνα εὐγενῆ, διὰ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ Δομπόλη λύεται κατ’ εὐχήν. Διὰ τοῦτο δὲν ἐπιτρέπεται ἡμῖν νὰ διστάσωμεν, ἀλλ’ ὀφείλομεν ἐξ ἀντικειμενικῆς ὁρμώμενοι ἀπόψεως νὰ ψηφίσωμεν μέτρα ῥιζικῆς ἀναδιοργανώσεως. Διὰ νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι θ’ ἀποκτήσωμεν Πανεπιστήμιον ἀντάξιον τοῦ Ἔθνους, διορίσατε ἐν αὐτῷ τοὺς κρατίστους, μετακαλέσατε τοὺς ἀρίστους ἐπιστήμονας. Τὴν στιγμὴν δέ, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θέλετε δώσει εἰς αὐτὸ ἄφθονα τὰ μέσα τῆς διδασκαλίας, τὸ Πανεπιστήμιον καὶ πάλιν θέλει ἀποτύχει, ὡς ἀπέτυχε μέχρι τοῦδε, καὶ εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιζητήσωμεν τὴν ἐκκαθάρισιν αὐτοῦ διὰ μέσων βιαίων, πράξαντες, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, Κύριοι, ἔργον τὰ μάλα ἐπιζήμιον διὰ τὸ γόητρον τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, κύριοι Βουλευταί, καλούμεθα, ὅπως παρὰ τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον ἱδρύσωμεν καὶ ἕτερον Πανεπιστήμιον, τὸ Καποδιστριακόν, πραγματοποιουμένης οὕτω τῆς θελήσεως τοῦ ἀειμνήστου Δομπόλη. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, κύριοι Βουλευταί, οἰκονομοῦνται αἱ περιστάσεις, οὕτως ὥστε νὰ ἐπιτρέπηται εἰς ἡμᾶς νὰ λάβωμεν τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἦτο ἀπολύτως ἀναγκαῖον πρὸς ἀναδιοργάνωσιν τοῦ Πανεπιστημίου, συνάμα δὲ ν’ ἀποφύγωμεν τὴν ἵδρυσιν δύο Πανεπιστημίων, διότι ἡ ἵδρυσις δύο Πανεπιστημίων κατὰ τὴν γνώμην μου ἤθελεν εἶσθαι λίαν ἐπιζημία διὰ τὴν Ἑλληνικὴν ἐπιστήμην, στερουμένην ἐπαρκοῦς ἐπιστημονικοῦ προσωπικοῦ, θὰ καταλήξωμεν δ’ ἄλλως νὰ ἔχωμεν δύο Πανεπιστήμια ἡμιτελῆ. Προκειμένου δὲ νὰ συμβῇ τὸ τοιοῦτον, φρονῶ ὅτι ἡ ἐξοικονόμησις τῶν πραγμάτων, ὡς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἔχουσιν, εἶναι ἀρίστη. Παραλείπω, Κύριοι, νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομείας περὶ τῆς ἱδρύσεως νέων ἑδρῶν· φρονῶ ὅμως ὅτι ἡ ἵδρυσις ὀδοντοϊατρικῆς ἕδρας ἀνταποκρίνεται πληρέστατα εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐπιστήμης καὶ ἐκφράζει εὐχὴν ὁλοκλήρου τοῦ ἰατρικοῦ ἐπιστημονικοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος. Θὰ ἐπεθύμουν ὅμως νὰ περιληφθῇ εἰς τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν καὶ ἑτέρα Σχολὴ κοινὰς ἔχουσα ἐν πολλοῖς τὰς ἕδρας πρὸς τὴν Ἰατρικήν, ἔχουσα κοινὸν τὸν καθηγητὴν τῆς φαρμακολογίας, τὸν καθηγητὴν τὴν φυσιολογίας, κοινοὺς τοὺς καθηγητὰς τῶν γενικῶν μαθημάτων, τῆς φυσικῆς, τῆς χημείας, τῆς ζωολογίας καὶ βοτανικῆς, καὶ αὕτη εἶναι ἡ Κτηνιατρικὴ Σχολή. Εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα ἐκτὸς τῶν 19 κτηνιάτρων, τῶν ἀναφερομένων εἰς τὴν ἐπετηρίδα τοῦ στρατοῦ, εἶναι ζήτημα ἂν ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι τέσσαρες κτηνίατροι. Μὴ λησμονεῖτε δ’ ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι χώρα, ἥτις ἀπὸ τοῦ Ἡροδότου χαρακτηρίζεται μᾶλλον ὡς κτηνιατρικὴ παρὰ γεωργική. Μὴ λησμονεῖτε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐψήφισε καὶ ἔχει ὑπ’ ὄψει της καὶ ἕτερα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὴν κτηνοτροφίαν ἐν Ἑλλάδι. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἵνα ἐφαρμοσθῶσι, θέλουσιν ἀνάλογον ἐπιστημονικὸν προσωπικόν· ὀφείλομεν ὅθεν ὅπως παρασκευάσωμεν καὶ τὸ προσωπικὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον θ’ ἀναλάβῃ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νομοσχεδίων τούτων. Εἶναι καιρός, κύριοι Βουλευταί, ἵνα καὶ ἡ Ἑλλὰς ἀπολυτρωθῇ ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν πρακτικῶν, οἵτινες κατέστρεψαν τὴν κτηνοτροφίαν αὐτῆς. Εἶναι καιρὸς ὅπως ἀποφασίσωμεν τὴν ἵδρυσιν Σχολῆς κτηνιατρικῆς καὶ παρ’ ἡμῖν, καθόσον ἡ κτηνοτροφία ὁμοῦ μετὰ τῆς βιομηχανίας καὶ τῆς γεωργίας ἀποτελοῦσι τὴν τρίτην πλουτοπαραγωγὸν πηγὴν μιᾶς χώρας. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἕτερον ἐπίσης λόγον φρονῶ ὅτι ἐπιβάλλεται σήμερον, ὁπότε ψηφίζομεν τὴν ὀργάνωσιν τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, ἡ ἵδρυσις τῆς σχολῆς ταύτης, διότι δὲν ἀγνοεῖτε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ Ἰατρική, ἂν ἔκαμε τὰς προόδους, ἃς ἔκαμε, ὀφείλει ταύτας εἰς τὴν συγκριτικὴν καὶ πειραματικὴν παθολογίαν, ἡ δὲ συγκριτικὴ παθολογία βάσιν ἔχει τὰ ζῷα. Ἑπομένως ἡ ἵδρυσις τοιαύτης Σχολῆς παρ’ ἡμῖν θέλει συντελέσει καὶ εἰς τὴν τελειοτέραν μόρφωσιν τῶν ἰατρῶν καὶ οὕτω θέλομεν καταρτίσει ἐπιστήμονας οὐ μόνον ἐπαγγελματίας ἁπλοῦς, ἀλλ’ ἐπιστήμονας δυναμένους νὰ ἐπιτελέσωσι σταθμὸν προόδου ἐν τῇ ἐπιστήμῃ. Ὅσον ἀφορᾷ, Κύριοι, τὸν θεσμὸν τῶν ὑφηγητῶν φρονῶ ὅτι, ψηφιζομένου νῦν νέου ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, πρέπει οἱ ὑφιστάμενοι ὑφηγηταὶ ν’ ἀπολυθῶσι, διότι προκειμένου περὶ τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, ἀφοῦ ἐθέσαμεν ὡς βάσιν ὅτι οἱ μέλλοντες τακτικοὶ καθηγηταὶ θὰ λαμβάνωνται ἐκ τῶν ἐκτάκτων καὶ ὑφηγητῶν, οἵτινες θ’ ἀποτελῶσι τὸ ἀποκλειστικὸν φυτώριον τῶν μελλόντων τακτικῶν καθηγητῶν, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ τελεία τῶν νῦν ὑφηγητῶν ἐκκαθάρισις. Οὕτω πως, κύριοι Βουλευταί, οἱ μέλλοντες νὰ εἰσαχθῶσιν ὡς ὑφηγηταί, θὰ εἰσέλθωσι πλέον γνωρίζοντες ὁποίαν εὐθύνην ἀναλαμβάνουσι καὶ ποίαν ἠθικὴν ἱκανοποίησιν θὰ λάβωσι διὰ τοὺς ἐπιστημονικοὺς αὑτῶν κόπους. Καὶ διὰ νὰ εἶμαι ἔτι μᾶλλον σύντομος παραλείπω ὅσα εἶχον νὰ ἐκθέσω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς γενικῆς τοῦ νομοσχεδίου καὶ περιορίζομαι μόνον εἰς ἓν ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον ἐν πλήρει διατελῶ διαφωνίᾳ πρὸς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ὁ τρόπος τῶν διαγωνισμῶν. Δὲν γνωρίζω τί δύναται νὰ συμβῇ διὰ τὰς ἄλλας σχολάς, προκειμένου ὅμως περὶ τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς ὀφείλω νὰ εἴπω ἀπεριφράστως τὴν γνώμην μου ὅτι θεωρῶ ἀνεφάρμοστον πάντα διαγωνισμόν. Εἰς ἄλλα Κράτη, ἔνθα πολλὰ ὑπάρχουσι Πανεπιστήμια, ὑπάρχουσι καὶ εἰδικοὶ κριταὶ πολλοὶ τὸν ἀριθμὸν δι’ ἑκάστην εἰδικότητα. Εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα θὰ ἦτο δυνατὸν ἴσως νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ διαγωνισμός, προκειμένου ὅμως περὶ διαγωνισμοῦ ἐνταῦθα, καὶ ἰδίως νῦν, ὁπότε πλεῖσται τῶν ἰατρικῶν ἑδρῶν εἶναι κεναί, ὁ κριτὴς ὁ εἰδικὸς θέλει ἐπηρεάζει διὰ τῆς γνώμης αὑτοῦ τὰ λοιπὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ὁ διαγωνισμὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως, ἂν τοῦτο ἤθελε κριθῇ ἀπαραίτητον, νὰ τεθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διότι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σήμερον καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν, δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ ζήσωσι μικρὸν ἀριθμὸν ἐτῶν, ἀλλ’ ἴσως ἐπὶ πολλὰς δεκαετηρίδας θὰ ῥυθμίζῃ τὰ τῆς παρ’ ἡμῖν ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως, τότε πρέπει νὰ τεθῇ μόνον διαγωνισμὸς προσόντων, οὐχὶ δὲ δοκιμασίαι προφορικαί, καθόσον, ἐνῷ διὰ τοῦ διαγωνισμοῦ καὶ διὰ τῶν διατάξεων, τὰς ὁποίας ὡς ἄριστα τὸ νομοσχέδιον περιλαμβάνει, φροντίζομεν καὶ προνοοῦμεν, ὅπως κλείσωμεν τὴν θύραν τῆς συναλλαγῆς, θέλομεν ἀνοίξει εὐρέως αὐτήν, ἂν ἐν τῷ διαγωνισμῷ θέσωμεν καὶ τὴν προφορικὴν δοκιμασίαν, διότι θὰ θέσωμεν ἐν τῷ διαγωνισμῷ ἀνεξέλεγκτόν τι, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπόκειται εἰς τὸν ἔλεγχον οὔτε τοῦ Ὑπουργοῦ οὔτε τῶν ἄλλων. Εὐχερῶς δὲ οἱ κριταὶ θὰ δίδωσι τὸν ἀνώτατον βαθμὸν κατὰ τὴν προφορικὴν δοκιμασίαν, ἵνα διορθώσωσι τοὺς ἄλλους βαθμούς, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἔλεγχος. Δὲν θὰ ἐπεθύμουν ἐπίσης, Κύριοι, τὴν προφορικὴν δοκιμασίαν νὰ ἴδω ἐν τῷ διαγωνισμῷ καὶ δι’ ἄλλον τινὰ λόγον.

§112ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἔχει τι τὸ μαθητικόν.

§113Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Ἐκτὸς τοῦ μαθητικοῦ, προκειμένου νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἐξύψωσιν τοῦ Πανεπιστημίου, θὰ ἐδεχόμην οἱανδήποτε δοκιμασίαν, οἱαδήποτε ἐμπόδια, ἀρκεῖ ταῦτα νὰ εἶναι λογικά. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἕτερον ἐπίσης λόγον δὲν θὰ ἐπεθύμουν τὸν προφορικὸν διαγωνισμόν, διότι, ἂν μὲν οὗτος πρόκειται νὰ γίνῃ ἐνώπιον τῆς Σχολῆς, θὰ ἤρκει ὁ πρῶτος λόγος, ἀλλ’ ἂν πρόκειται νὰ γίνῃ δημοσία, θέλομεν προσθέσει καὶ ἕτερον κριτὴν ἐν τῷ διαγωνισμῷ, τὸν λαὸν καὶ τοὺς φοιτητὰς ἀκόμη καὶ πάντα πολίτην βέβηλον, ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, διὰ τὴν ἐπιστήμην.

§114ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Εἰς ποῖον νομοσχέδιον ὑπάρχει;

§115Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Ὁμιλῶ κατ’ ἀρχήν.

§116ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Εἰς τοὺς τακτικοὺς καθηγητὰς ὄχι· εἰς τοὺς ἐκτάκτους ὄχι· εἰς τοὺς ὑφηγητὰς ἐπίσης ὄχι. Ποῦ τὸ εὑρίσκετε λοιπόν; Ὁ διαγωνισμὸς θὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πρωτοτύπων αὐτῶν ἔργων.

§117Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Οὕτω τὸ δέχομαι.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν τὴν συνεδρίασιν διὰ τὴν 5ην ὥραν ἀκριβῶς. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Κορομηλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§120Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, δι’ ὅσων θὰ ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν γνωρίζω ἐναντίον ὁποίου εἴδους κέντρων θὰ λακτίσω, ἀδιαφορῶ ὅμως τελείως δι’ ἐμαυτόν, διότι τὸ ζήτημα εἶναι ἐκ τῶν σοβαρωτάτων, εἶναι ἡ βάσις τοῦ πολιτεύματος, ἡ βάσις τῆς ὑποστάσεως τοῦ ἔθνους. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπαλλαγὴν ἐζήτησεν ἑαυτοῦ, καὶ ζητεῖ ἀπὸ τὴν ἐπήρειαν πάσης πιεστικῆς δυνάμεως καὶ δὴ ἀπὸ τὴν τῶν πολιτευομένων. Ἐλευθερίαν ζητοῦσι καὶ οἱ πολιτευόμενοι ἀπὸ τὴν ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ πίεσιν. Εὐτυχὴς εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις θὰ κόψῃ τοὺς τοιούτους συσφιγκτικοὺς δεσμοὺς καὶ θὰ δώσῃ τὴν ἁρμονίαν καὶ τὴν γαλήνην. Εὐτυχέστεροι καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁπωσδήποτε ὑποβοηθήσοντες. Ἀλλά, κύριοι Βουλευταί, ὁ πέλεκυς ἐκ τῶν ἄνω πρὸς τὰ κάτω καὶ μικρὸν λοξῶς ἐκ τῶν πρόσω πρὸς τὰ ὀπίσω φερόμενος τέμνει εὐκόλως καὶ κανονικῶς. Διὰ πᾶν ἔθνος καὶ δὴ διὰ τὸ Ἑλληνικόν, ὥς γε νῦν ἔχουσι τὰ πράγματα, οὐδεὶς ἀνώτερος, οὐδεὶς ἰσχυρότερος τοῦ Πανεπιστημίου ἐν τῷ συνόλῳ αὐτοῦ, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον τῶν ἀνωτέρων ἄλλων Σχολῶν. Ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον ἡ εὐδαιμονία ἢ ἡ κακοδαιμονία τῆς χώρας, ἡ ἠθικὴ ἢ ἀνηθικότης. Ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον ἡ ζωὴ ἢ ὁ θάνατος, ἡ δόξα ἢ ἡ καταισχύνη τοῦ ἔθνους. Μυριάκις προτιμότερον εἶναι νὰ ὦσιν ἐν αὐτῷ ἐγγράμματοι μὲν ἀλλὰ ἄνδρες Ἕλληνες παρὰ σοφοὶ ἀλλὰ μὴ ἀφωσιωμένοι πρὸς τὴν πατρίδα. Ὀλέθριον καὶ ἀπαίσιον, ἂν λειτουργοὶ προσωπολάτραι καὶ μοιρολάτραι εὑρίσκωνται ἢ εἰσπηδήσωσιν ἐκεῖ. Καθ’ ἣν ἐποχὴν τὰ ἄγρια ἔνστικτα τῆς ἀνθρωπότητος εἶχον γιγαντωθῆ καὶ κατεγίνοντο νὰ καταστρέψωσι καὶ ἐξαφανίσωσι πᾶν τὸ ἰδεῶδες καὶ θεάρεστον, πᾶν τὸ φυσικὸν καὶ ὑπεράνθρωπον, ὅπου τὸ συνήντων ἐκδηλούμενον ἢ ἀπεικονιζόμενον ἀπὸ τοὺς ἀρχαιοτέρους, κατὰ τοὺς αἰῶνας ἐκείνους, λέγω, καθ’ οὓς ἡ βαρβαρότης εἶχε γίνει κάτοχος τοῦ παντός, οἱ ἐγγράμματοι, ἀνεπτυγμένοι ἐκ χαρακτῆρος καὶ εὐγενεῖς πάνυ σοφῶς ἐνόησαν, ὅτι ἡμέραν τινὰ ἤθελον ὑπερισχύσει καὶ κύριοι πάλιν γίνωσι διὰ τῆς διδασκαλίας καὶ ἐξαπλώσεως τῶν γραμμάτων. Καταδιωκόμενοι πανταχόθεν διεσῴζοντο ἢ ἔν τισι μεγαλουπόλεσιν ἢ ἐν ἐρήμοις καὶ σπηλαίοις, ὅπου τὸν ὀρθὸν λόγον ἐδίδασκον καὶ ἀντεπεξήρχοντο ἐναντίον τῆς θηριωδίας, διαφωτιζόμενοι δὲ ἀπὸ τὰ κυριώτερα ἔργα τοῦ μεγάλου τῆς ἀρχαιότητος φιλοσόφου Ἀριστοτέλους ἐπειράθησαν νὰ συμβιβάσωσι τὴν πίστιν πρὸς τὴν ἐπιστήμην, τὴν διδασκαλίαν τῆς Ἐκκλησίας πρὸς τὴν φιλοσοφίαν, καὶ οὕτως ὡς κυρίαν νέαν βάσιν διὰ τὴν ἀνθρωπότητα ἔθηκαν τὴν διαμόρφωσιν τῶν θεολογικῶν καὶ φιλοσοφικῶν συστημάτων. Οἱ Παρίσιοι τῆς τότε ἐποχῆς εἰσιν οἱ τὸ πρῶτον τοιαύτην πνευματικὴν κίνησιν δείξαντες, ὥστε κατὰ τὸν XII αἰῶνα, ἤτοι τῷ 1150 μ. Χ., τὸ πρῶτον Πανεπιστήμιον ἐν αὐτοῖς συνέστησαν, ὁ δὲ XVII αἰὼν ἀπὸ τὴν τοιαύτην ἀναβάπτισιν ὠνομάσθη χρυσοῦς αἰὼν τῆς Γαλλικῆς φιλοσοφίας. Τὴν Γαλλίαν ἐμιμήθησαν ἡ Ἰταλία, ἡ Ἀγγλία, ἡ Γερμανία, μικρὸν δὲ καὶ κατ’ ὀλίγον ἅπασαι αἱ ἄλλαι χῶραι, ὀλιγώτερον δὲ ἐξ ὅλων αὐτῶν δυστυχῶς ἡ Ἑλλάς. Ἡ Γαλλία ἔχει σήμερον 22 Πανεπιστήμια, ἤτοι μίαν ἀναλογίαν ἑνὸς Πανεπιστημίου πρὸς 1.818.181 κατοίκους. Ἡ Γερμανία ἔχει 21 Πανεπιστήμια· σχετικὴ ἀναλογία ἑνὸς Πανεπιστημίου πρὸς 2.380.952 κατοίκους. Ἡ Ἰταλία ἔχει 21 Πανεπιστήμια, ἤτοι ἓν Πανεπιστήμιον πρὸς 1.476.190 κατοίκους. Ἡ δὲ Ἑλλὰς ἓν καὶ μόνον Πανεπιστήμιον ἀτελέστατον διὰ δέκα ἑκατομμύρια καὶ πλέον Ἕλληνας. Διὰ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ καὶ τῆς καλῆς τῆς λειτουργίας τῶν Πανεπιστημίων ἐντὸς ἐπίσης δύο αἰώνων ἐκ τοῦ XVII ἡ ἀνθρωπότης τοιαύτας καὶ τοσαύτας προόδους ἔκαμεν, ὥστε δύναταί τις εἰπεῖν ὅτι ἐπανέκτησε τελείως πᾶν ὅ,τι ἐπὶ πολλοὺς αἰῶνας κατέστρεφον οἱ βάρβαροι καὶ ὅ,τι ὁ πανδαμάτωρ χρόνος εἶχε καλύψει μὲ πυκνοτάτην μέχρι στερεοποιήσεως ὁμιχλώδη μᾶζαν. Ἐὰν δὲ οἱ πρὸ πέντε αἰώνων ἠγείροντο, οὐδὲν οὐδαμοῦ θὰ ἠδύναντο νὰ ἀναγνωρίσωσι καὶ οἱ ἄγριοι θὰ ἐκρύβοντο ἐκ φόβου καὶ καταισχύνης, οἱ δὲ τὰς πρώτας πανεπιστημιακὰς βάσεις θέσαντες θὰ ὑψοῦντο εἰς τὸ αἰθέριον, ὅπερ τοῖς ἀνήκει. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὑπὸ περιωρισμένην ἐθνικὴν ἔποψιν ἐὰν ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα, τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν προόδου, εὐμαρείας καὶ δόξης ἀνευρίσκομεν. Π. χ. ἡ Ἀγγλία κατὰ τὸν XIII αἰῶνα ἀνέπτυξε θαυμασίως τὸ τῆς Oxford Πανεπιστήμιόν της, ἐννοήσασα δὲ καλῶς τὴν μεγίστην ἰσχὺν τῶν Πανεπιστημίων ὑπό τε ἐθνικὴν καὶ διεθνῆ ἔποψιν ἵδρυσε βραδύτερον τὸ τοῦ Bordeau καὶ Caen, ὡς καὶ Φίλιππος ὁ ΙΙ τὸ τοῦ Δοκὰς (σήμερον Litte) πρὸς καταπολέμησιν τῆς καθ’ ἡμέραν ἐπεκτεινομένης Γαλλικῆς ἐπηρείας. Οἱ Πρῶσσοι τῷ 1806, ὅτε ἔβλεπον τὰ Γαλλικὰ στρατεύματα κατακτῶντα Γερμανικὰ ἐδάφη καὶ δὴ τὴν Ἰέναν, εἶπον: «Πρὸς ἀπόκτησιν τοῦ πατρῴου ἐδάφους καὶ ἐξασφάλισιν ὑπερόχου θέσεως ἐν τῇ παγκοσμίῳ τῶν ἐθνῶν ἁμίλλῃ ἔχομεν ἀνάγκην πνευματικῆς ἰσχύος», ἀμέσως δ’ ἀνεδιωργάνωσαν τὰ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως ὡς καὶ τὰ Πανεπιστήμια τοῦ Βερολίνου, Βρεσλαυΐας καὶ Βόννης. Ὁ καθηγητὴς Jawoud τῷ 1868 εἶπεν ἀπὸ τὴν ἕδραν: «Κύριοι, ἂς ὑποστηρίξωμεν καὶ ἐπιδοθῶμεν μετὰ ζέσεως καὶ συνεργασίας εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν γραμμάτων καὶ ἐπιστημῶν, διότι ὅμοροι ἐπαρχίαι, ἃς εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν, τείνουσι νὰ μᾶς ὑπερβῶσι, καὶ τότε μέγιστα τὰ ἐπαπειλήσοντα δεινὰ τὴν χώραν μας». Ἅπαντες δ’ ἐνθυμούμεθα τὸ 1871. Πρὸς ἀπόδειξιν τῆς τοιαύτης ἀληθείας δὲν θ’ ἀνατρέξω, Κύριοι, εἰς ἀρχαίαν ἐποχήν, ἤτοι ἀπὸ τὴν ἱστορίαν τῶν Ἰνδιῶν μέχρι τῆς παρακμῆς τῆς Ἑλλάδος, ἥτις μόνη οὐδέποτε ἀπέθανε, καίτοι ἐπὶ αἰῶνας πολλοὺς ὑφίστατο τὴν καταστρεπτικὴν ἐπήρειαν τοῦ πυρὸς καὶ τοῦ σιδήρου, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐκ τῆς τέφρας τῶν ἱερῶν της λειψάνων ἀνέστη, διότι ἡ ἀρχαία Ἑλλὰς εἶχεν ἀναπτύξει τὰς τέχνας καὶ τὰς ἐπιστήμας μέχρι τοῦ θείου. Ἐπιτρέψατέ μοι ὅμως νὰ θέσω ὑπὸ τὴν ὑμετέραν σοβαρὰν μελέτην καὶ κρίσιν ἑνὸς ἑκάστου ἐξ ὑμῶν τὰ ἑξῆς ἐρωτήματα τῆς συγχρόνου ἐποχῆς, ἢ σαφέστερον τοῦ λήξαντος αἰῶνος, μέχρι σήμερον. Ποῦ ἀλλαχοῦ δέον ν’ ἀποδοθῇ ὁ φόβος, ὃν εἶχεν ἐμπνεύσει ὁ Μέγας Ναπολέων εἰς τὸν κόσμον ὁλόκληρον ἐπὶ μίαν εἰκοσιπενταετίαν περίπου, ἐνῷ ἅπαντες ἐγνώριζον ὅτι τελευταῖος δὲν ὑπῆρχε σχεδὸν οὐδὲ εἷς Γάλλος ἐκ τοῦ 16ου ἔτους τῆς ἡλικίας του μέχρι τοῦ 30οῦ, ἂν ὄχι εἰς τὴν τότε ὑπεροχὴν τοῦ Γαλλικοῦ ἔθνους ἢ εἰς τὰς ἐπιστήμας καὶ τὰς τέχνας; Ποῦ ἀλλαχοῦ, ἂν ὄχι εἰς τὰ γράμματα καὶ τὰς ἐπιστήμας, ὀφείλει τὴν μέχρι τοῦ 1870 ὑπερδύναμίν της; Καὶ πῶς ἄλλως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξηγήσωμεν τὴν πληρωμὴν 5.000.000.000 φράγκων ἐντὸς ἡμερῶν τινων, ἂν ὄχι εἰς τὸ ὅτι αἱ ἐπιστῆμαι καὶ αἱ τέχναι εἶχον ἐξυψώσει τὸ Γαλλικὸν αἴσθημα καὶ τὸν λαὸν μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε καὶ μετὰ μίαν τοιαύτην καταστροφὴν τοῦ ἔθνους των ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄκρου μέχρι τοῦ ἄλλου εἷς ἕκαστος Γάλλος ἐφάνη ὑπέρτερος 500 φράγκων; Ποῦ ἀλλαχοῦ δυνάμεθα ν’ ἀνεύρωμεν τὴν κυρίαν αἰτίαν τῆς ἀμβλύτητος τῶν ἀνθρωπίνων συναισθημάτων, ἀφοῦ εἷς ἕκαστος Ἕλλην τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος καὶ ἅπαντες ὁμοῦ ἐδείχθησαν κατώτεροι ἑνὸς τριακονταδράχμου, ἐν συνόλῳ δὲ κατώτεροι ἑνὸς δεκαδράχμου μετὰ ἕνα ψευτοπόλεμον τοῦ 1897 ἐντοπισθέντα εἰς μίαν καὶ μόνην γωνίαν τῆς Ἑλλάδος, καὶ δι’ ἑκατὸν ψευδοεκατομμύρια ἐδέχθημεν εὐρωπαϊκὸν ἔλεγχον, ἂν ὄχι εἰς τὸ ὅτι καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου κατεγίνοντο μᾶλλον καὶ ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ ἱεροῦ ἐκείνου τεμένους εἰς τὴν ἐνίσχυσιν καὶ ὑποστήριξιν ἐκείνων, οἵτινες τοὺς εἰσήγαγον, ἤτοι τῶν πατρώνων των, ἂν ὄχι εἰς τὴν ἐλλιπῆ διδασκαλίαν τῶν ἐπιστημῶν καὶ τὴν μὴ ἐκπαίδευσιν τοῦ χαρακτῆρος; «Οὐδὲν γὰρ οἶμαι τοσοῦτον κακὸν εἶναι ἀνθρώπῳ, ὅσον δόξα ψευδής», λέγει ὁ Πλάτων. Ποῦ δ’ ἀλλοῦ θ’ ἀνεύρωμεν τὴν βάσιν, ὅπου ἡ Γαλλία ἐντὸς εἰκοσαετίας ἀπὸ τὸν καταστρεπτικὸν πόλεμον, ὃν ὑπέστη κατὰ τὸ 1871, ἀνέκτησε πρώτην πάλιν θέσιν καὶ δὴ δημοκρατουμένη ἐν μέσῳ αὐτοκρατοριῶν καὶ βασιλείων, ἂν ὄχι ἐν τῇ προόδῳ τῶν ἐπιστημῶν καὶ τῶν τεχνῶν; Ποῦ ἀλλοῦ, ἂν ὄχι εἰς τὰς ἐπιστήμας καὶ τὰς τέχνας, ἐνῷ μετὰ δεκαπέντε ἔτη ἀπὸ τὸν καταστρεπτικὸν ἐκεῖνον πόλεμον, ἤτοι τῷ 1887, ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Boulanger παρήγγειλεν εἰς τὸν τότε σιδηροῦν ἀρχικαγκελλάριον Bismarc «ἐὰν ἐντὸς 48 ὡρῶν ὁ ὡς αἰχμάλωτος κρατούμενος Shoaber δὲν θὰ ἦτο ἐν Παρισίοις, ἡ Γαλλία θὰ ἐκήρυσσε τὸν πόλεμον κατὰ τῆς Γερμανίας», καὶ ὁ Shoaber ἐντὸς 36 ὡρῶν ἦτο ἐν Παρισίοις; Ἀλλὰ, κύριοι Βουλευταί, ἐὰν ἐξετάσωμεν τὴν προχθὲς Ἰαπωνίαν καὶ Κίναν, τὴν χθὲς Ῥωσίαν καὶ τὴν Ἰαπωνίαν, εὑρίσκομεν σχετικῶς δράκα ἀνδρῶν ὑπερβαινόντων μόνον καὶ μόνον κατά τε τὰς ἐπιστήμας καὶ τὰς τέχνας, νὰ κατασυντρίψωσι τοὺς δύο λεγομένους κολοσσοὺς ἐντὸς δεκαετίας. Ἐὰν συγκρίνωμεν τὴν παράλληλον ἐπιστημονικὴν πρόοδον, τὴν μεταξὺ τῶν δυνάμεων Ἀγγλίας, Αὐστρίας, Γαλλίας, Γερμανίας καὶ τελευταῖον τῆς Ἰταλίας, βλέπομεν ὅτι ἐκεῖ διεξάγουσι τὸν μεταξύ των πόλεμον καὶ οὐδεμία ἐξ ὅλων ἐπὶ τεσσαράκοντα ὁλόκληρα ἔτη ἤδη κατώρθωσε νὰ ὑπερπηδήσῃ τὴν ἄλλην, διότι αἱ ἐπιστημονικαὶ πρόοδοι τῆς μιᾶς βαίνουσι παραλλήλως πρὸς τὰς τῆς ἑτέρας, καὶ διότι μία ἑκάστη ἔχει τὰ Πανεπιστήμιά της, ἑστίας φωτοβόλους τόσον διὰ τοὺς ἐγγραμμάτους, ὅσον καὶ διὰ τοὺς ἀγραμμάτους καὶ περισσότερον ἔτι διὰ νὰ ἐκπαιδεύσωσι χαρακτῆρας καὶ μεταβάλωσι τοὺς ἀχαρακτηρίστους, καὶ οὐχὶ ἑστίας εὐμαρείας, χρηματολογίας, κούφων ἐπιδείξεων καὶ ἐξυπηρετήσεως προσωπικῶν ἀναγκῶν, παθῶν καὶ πολιτικῶν ἐπηρειῶν. Ὡς τοιοῦτος κατωρθώθη καὶ διατηρεῖται ὁ κύλινδρος τῆς εὐρωπαϊκῆς εἰρήνης, πρὸς μεγίστην των δόξαν, διδάσκεται δὲ καὶ καθοδηγεῖται ὁ λαὸς εἰς τὸν προορισμόν του. Μία δ’ ἑκάστη τῶν τοιούτων δυνάμεων ἔδρεψε τόσους στεφάνους δόξης, ἐντὸς τριακονταπενταετίας, ὅσους δὲν θὰ ἠδύνατο καὶ ἂν ἤθελε θυσιάσει τὸ ὅλον τοῦ σφριγῶντος πληθυσμοῦ της εἰς διαφόρους μάχας, ὅπως δρέψῃ δάφνας αἱμοβαφεῖς καὶ αἱμοσταγεῖς. Χώρα ὅθεν, ἥτις ὑποστηρίζει καὶ καλλιεργεῖ τάς τε ἐπιστήμας καὶ τὰς τέχνας, εἶναι χώρα προόδου καὶ βαίνει πρὸς τὴν ἀθάνατον δόξαν, πρὸς τὸ θεῖον. Ἡ δὲ τἀναντία σκεπτομένη αὐτομολεῖ. Ὁ σκοπὸς καὶ προορισμὸς τοῦ Ἐθνικοῦ ἡμῶν Πανεπιστημίου δὲν ἦτο οὔτε εἶναι τὸ δίδειν ἐπιστήμονας καὶ μόνον, δὲν ἦτο οὔτε εἶναι ν’ ἀποζῇ ἀσφυκτικῶς ἐν τῷ στενωτάτῳ χώρῳ τοῦ ἐλευθέρου Ἑλληνικοῦ ἔθνους, ἀλλ’ ὡς κείμενον μεταξὺ Ἀνατολῆς καὶ Ἑσπερίας νὰ μεταδίδῃ τὰ ἐπιστημονικὰ φῶτα καὶ διδάσκῃ τὰ καθήκοντα τοῦ ἀνθρώπου εἴς τε τὴν Ἰλλυρικὴν καὶ τὴν Ἀνατολὴν καθόλου, ν’ ἀποστέλλῃ ἐκεῖ οὐ μόνον ξηροὺς ἐπιστήμονας, ἀλλ’ ἱεραποστόλους τόσον διὰ τοὺς ἀλυτρώτους εἰσέτι χριστιανικοὺς πληθυσμούς, ὅσον καὶ διὰ τοὺς μὴ τοιούτους. Διὰ τοιαύτης καλλιεργείας ὁ Ἑλληνισμὸς θ’ ἀνυψωθῇ εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν αὐτῷ θέσιν καὶ θὰ δείξῃ ὅτι εἶναι ἄξιος καλλιτέρας τύχης, ἄξιος ἀπόγονος τῶν προπατόρων του. Τοιαύτης οὔσης τῆς φυσικῆς θέσεως τοῦ Πανεπιστημίου μας, πάνυ καλῶς εἶπεν ὁ πρῶτος αὐτοῦ πρύτανις κατὰ τὴν 3)15 Μαΐου 1837: «Τὸ Ἑλληνικὸν Πανδιδακτήριον, Βασιλεῦ, καθιδρυμένον εἰς τὰς παρὰ Σοῦ ἐκ νέου ἀνεγερθείσας περικλεεῖς Ἀθήνας καὶ κείμενον μεταξὺ τῆς Ἑσπερίας καὶ τῆς Ἕω εἶναι προωρισμένον νὰ λαμβάνῃ ἀφ’ ἑνὸς μέρους τὰ σπέρματα τῆς σοφίας καὶ ἀφ’ ἑτέρου ν’ ἀναπτύξῃ ἐν ἑαυτῷ ἰδίαν τινὰ καὶ γόνιμον ἀνάπτυξιν, νὰ τὰ μεταδίδῃ εἰς τὴν γείτονά του νεαρὰ καὶ καρποφόρα». Ἡ περίοδος αὕτη τῶν λόγων τοῦ πρώτου πρυτάνεως εἶναι ἀφορισμὸς διὰ τὸ Πανεπιστήμιόν μας, τὸν ὁποῖον δυνάμεθα εἰπεῖν ὅτι οἱ ἐκ τοῦ 1837–1884 ἐτήρησαν πιστῶς, διότι συγκριτικῶς πρὸς τὰς προόδους τοῦ ἔθνους, τὴν συγκοινωνίαν καὶ τὰς προόδους τῆς ἐπιστήμης τὸ Πανεπιστήμιον εἶχε καλλίστους καθηγητάς, οἵτινες ἔστελλον ἀρίστους ἐπιστήμονας τῆς ἐποχῆς των καθ’ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα καὶ καθ’ ὅλην τὴν Ἀνατολήν. Μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης οἱ ἐκ τῆς Ἑσπερίας καὶ δὴ ἐκ τῆς Γερμανίας ἐπανερχόμενοι, ὅπως ὑποστῶσι τὴν πρακτικήν των δοκιμασίαν, ἀπεδεικνύετο ὅτι ὑστέρουν εἰς πολλὰ κατὰ πολὺ ἀπὸ τοὺς τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου διδάκτορας, τινὲς δὲ καὶ ἀπερρίπτοντο μὲ ὅλην τὴν ἐπιείκειαν, ἣν ἐδείκνυον οἱ τότε καθηγηταί μας. Ἀτυχῶς ἀπὸ τοῦ 1884 καὶ ἐντεῦθεν ἀντὶ νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ἐπὶ εἰκοσαετίαν διακοπεῖσα ἀναδάσωσις τῆς χώρας, ὥστε νὰ βλέπωμεν τούς τε Ἕλληνας καὶ τὰς Ἑλληνίδας εὐσταλεῖς, ζωηρούς τό τε σῶμα καὶ τὸ πνεῦμα, ἀνεφύησαν τὰ λεγόμενα φιλανθρωπικά, ἀλλὰ προσωπικὰ αὐτοκέφαλα ἱδρύματα ἐν Ἀθήναις, ἅτινα ἐνεπάγησαν εἰς τὰς πλευρὰς τοῦ Πανεπιστημίου, ὡς τὰ κακοήθη νεοπλάσματα, καὶ δὴ τὰ μελανώματα ἐν τῷ ἀνθρωπίνῳ ὀργανισμῷ, καὶ ὡς αὐτὰ μολύνοντα τὴν ἀτμόσφαιραν, δηλητηριάζοντα πᾶν τὸ ἐν αὐτῇ βιοῦν καὶ ἀπομακρύνοντα πᾶν τὸ δυνάμενον ν’ ἀντιδράσῃ, τὰ δὲ ἐπιτιθέμενα φαγοκύτταρα καὶ ἄλλοι ζωικοὶ χυμοὶ καὶ ἱστοὶ καταπνίγονται καὶ ἐκρήγνυνται ὡς ἄχρηστοι καὶ ἐπιβλαβεῖς ὡς μετὰ τὴν κατάληψιν καὶ διάβρωσιν μικρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον τῶν κατὰ τόπους γαγγλιοφόρων (ἀδένων) εἰσδύουσιν ἐν τοῖς σπλάγχνοις καὶ τὸν θάνατον ἐπιφέρουσι διὰ τῆς ἐν αὐτοῖς ἀναπτυσσομένης δυσωδίας. Οὕτω καὶ τὰ τοιαῦτα ἱδρύματα, διὰ τῆς διαβολῆς ἐν ἀρχῇ, κατώρθωσαν νὰ δυσφημήσωσι τὸ Πανεπιστήμιόν μας πρὸς πάντα Ἕλληνα καὶ φιλέλληνα ὡς καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν, ὥστε οἱ μὲν οὐδὲν νὰ προσφέρωσι διὰ τὴν ἀνωτάτην ἐκπαίδευσιν, ἡ δὲ νὰ θέσῃ χεῖρα καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἰδίαν του περιουσίαν, ἀντὶ νὰ τὴν ὑπερασπίζῃ καὶ προφυλάσσῃ, ἄν ποτε δόλιον ἢ ἁρπακτικὸν στοιχεῖον ἤθελε τολμήσει διὰ διαφόρων μεθόδων βέβηλον χεῖρα νὰ θέσῃ καὶ νὰ τῷ ἀφαιρέσῃ αὐτὸν τοῦτον τὸν προσφερόμενον ὀβολὸν ὑπὸ τοῦ πένητος καὶ στερουμένου Ἕλληνος φοιτητοῦ, ἤτοι τὰ τέλη καὶ δικαιώματα λεγόμενα, ἅτινα ἀνέρχονται εἰς 700.000 δραχ. τὸ ἔτος. Λέγω τοῦ πένητος καὶ στερουμένου Ἕλληνος σπουδαστοῦ, διότι οἱ λεγόμενοι πλούσιοι, ἐκτὸς ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων, ἀποστέλλουσι τὰ τέκνα των εἰς τὰ τῆς Ἑσπερίας, περιφρονητικῶς δὲ καὶ χλευαστικῶς πλέον διὰ τὸ ἡμέτερον ἐκφράζονται, ἐνῷ ἡ ἐπίσημος Ἑλληνικὴ Πολιτεία ἐὰν ἐμερίμνα δι’ αὐτό, θὰ ἦτο ὑπερτέρα ἡ θέσις τοῦ πλείστων ὅσων τῆς Ἑσπερίας καὶ οὐχὶ οἰκτρά, οἵα σήμερον ἡ κατάστασίς του. Τούτων ἐπιτευχθέντων τὰ αὐτὰ ἀδελφᾶτα τῶν λεγομένων φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων, ὅπως τελείως τὸ καταρρίψωσιν, ἐπεχείρησαν ν’ ἀποδείξωσιν ὅτι οἱ Ἕλληνες ἐν τῇ Ἑλλάδι βιοπαλαισταὶ ἐπιστήμονες, καὶ δὴ οἱ ἐκ τοῦ Ἐθνικοῦ ἡμῶν Πανεπιστημίου, ὑστεροῦμεν ὑπὸ ἐπιστημονικὴν ἔποψιν καὶ μιᾶς νοσοκόμου τῶν νοσοκομείων τῆς Εὐρώπης, διὸ μετέφερον καὶ ἐνεκολπώθησαν ταύτας, ὅπως μᾶς δείξωσι δῆθεν ἀγυρτικὰς μεθόδους καὶ ἐκπαιδεύσωσιν Ἑλληνίδας διὰ νοσοκομειακὰ καθήκοντα. Διὰ τῆς μεθόδου αὐτῆς ἐνέσπειραν περισσότερον εἰς τὸν ἔξω κόσμον ὅτι οἱ σήμερον Ἕλληνες εἴμεθα ἀνεπίδεκτοι ἐπιστημονικῆς μορφώσεως.

§121Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς πρέπει νὰ εἶναι κάπως φειδωλότερα εἰς τὴν χρῆσιν χρόνου.

§122Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Ἐπὶ ἑπτὰ μῆνας δὲν ἔχω δαπανήσει μέχρι σήμερον τὸ πεντηκοστὸν τοῦ χρόνου ἀφ’ ὅ,τι ἔχετε ὑμεῖς δαπανήσει ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν καὶ τῶν ἐπερωτήσεων. Τὸν χρόνον αὐτὸν τὸν ἄνευ ἄλλου σκοποῦ καταναλωθέντα παρὰ πρὸς διαφήμισιν καὶ μόνον ἠδυνάμεθα νὰ τὸν καταναλώσωμεν εἰς τὰς συζητήσεις περὶ τοῦ πανεπιστημιακοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ ἐπὶ ἄλλων ἀναγκαιοτάτων διὰ τὴν χώραν.

§123Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον διήρεσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§124Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Εἴς τινας δ’ ἐξ αὐτῶν οὐ μόνον ἑτεροεθνῶν ἀλλὰ καὶ διαφόρου θρησκευτικοῦ δόγματος ἐπετράπη ἀνευθύνως ἥ τε διοίκησις καὶ ἡ διεύθυνσις φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων, εἰς ἄλλας ἡ διδασκαλία δῆθεν νοσοκομειακῶν καθηκόντων Ἑλληνοπαίδων καὶ Ἑλληνίδων. Ἔχοντες, κύριοι Βουλευταί, ἐν νῷ ὅτι «ἡ γυνὴ ἐνστίκτως φέρει ἐν ἑαυτῇ τὴν ἔμμονον ἐπιθυμίαν τοῦ καταλύειν τὸ πᾶν» πᾶς τις δύναται νὰ φαντασθῇ ὁποίαν διαστροφὴν καὶ καταστροφὴν δύναται νὰ ἐπιφέρῃ μία τοιαύτη δῆθεν διδακτικὴ συναναστροφὴ εἰς τὴν συνείδησιν τῶν σήμερον ἀθῴων Ἑλληνίδων καὶ νέων Ἑλλήνων, ἤτοι δύναται νὰ τὰς διαστρεβλώσῃ μικρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε εἰς πρώτην δυσχερῆ περίπτωσιν τῆς πατρίδος ἀναφανδὸν καὶ θρησκείαν καὶ πατρίδα ν’ ἀπαρνηθῶσιν. Ἐφ’ ὅλων τούτων τῶν ἐγκληματικῶν, οὕτως εἰπεῖν, πράξεων οἱ μέχρι σήμερον διέποντες τὰ τῆς Πολιτείας εἶχον πάθη τοιαύτην πολιτικομανίαν, ἥτις δὲν διαφέρει τῆς χασισοποσίας, ὥστε δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἔπασχον ἀπὸ ἐγκεφαλικὴν ἀμαύρωσιν, — ἃς γνωρίζωμεν καὶ μίαν τοιαύτην νόσον διὰ τοὺς πολιτευομένους —, ὥστε οὐ μόνον δὲν ἐπενέβαινον νὰ τὰ παρεμποδίσωσιν, ἀλλὰ κατεγίνοντο νὰ εἰσαγάγωσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον οὐχὶ ἐπιστήμονας πρὸς διδασκαλίαν, ἀλλὰ πρακτικοὺς πρὸς χρηματολογίαν καὶ ἐξυπηρέτησιν ἀποκλειστικῶς πολιτικῶν συμφερόντων. Τοιοῦτο καταστὰν ὄχι πλέον δὲν ἀντεπεκρίνετο εἰς τὸν προορισμόν του, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐγένετο πρόξενον μεγίστης ἐθνικῆς ζημίας. Ἐὰν δέ τις ἀμφιβάλλῃ, ἂς ἐξετάσῃ τόδε καὶ μόνον τὸ γεγονός. Τόσην πεποίθησιν εἶχον οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου εἰς τὴν διδασκαλίαν των, ὥστε παρώτρυνον τούς τε συγγενεῖς καὶ φίλους νὰ στέλλωσι τὰ τέκνα των πρὸς ἐκπαίδευσιν καὶ οὐχὶ πρὸς τελειοποίησιν, ὡς ἔστελλον καὶ τὰ ἰδικά των, εὐθὺς μετὰ τὰς γυμνασιακάς των σπουδὰς εἰς τὰ τῆς Ἑσπερίας, ἔστω καὶ εἰς τὰ τῆς ἐλαχίστης ἀξίας. Ἔλαχεν ἡμῖν, κύριοι Βουλευταί, ὁ κλῆρος νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἀνασύστασιν καὶ ἀναδιοργάνωσιν τοῦ μόνου μας Πανεπιστημίου. Ἀφοῦ δὲ ηὐτυχήσαμεν νὰ διαθέτωμεν ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ τὸ Δομπόλειον κληροδότημα, ἐκ τῆς φρονήσεως ὅλων ἡμῶν καὶ αὐταπαρνήσεως τῶν πλείστων ἐξ ἡμῶν ἐξαρτᾶται νὰ ἀνυψωθῇ εἰς τὴν ἐμπρέπουσάν του θέσιν, πρὸς καλλιέργειαν καὶ διατήρησιν τῆς ὁποίας ὀφείλουσιν οἱ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ εὑρισκόμενοι, ὡς καὶ οἱ μέλλοντες νὰ εἰσέλθωσιν ἐν αὐτῷ νὰ ἔχωσι καὶ φυλάττωσιν ἐν νῷ τὴν περίοδον ἐκείνην τοῦ πρώτου Πρυτάνεως, ὡς ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία τὸν Ἰησοῦν. Ἂν δ’ ἄλλως σκέπτωνται καὶ σκεφθῶσιν, ἐνεργῶσι καὶ πράττωσιν, δὲν θὰ εἶναι ἀνάξιοι μόνον τοῦ προορισμοῦ των, ἀλλὰ προδόται τῆς Ἑλλάδος, νεκροθάπται τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τυμβωρύχοι τῶν ἀρχαίων μνημείων καὶ ἀρχαιοκάπηλοι. Ἀπὸ τοιαύτας ἀρχὰς ὁρμώμενος καὶ πεποιθήσεις ἐμφορούμενος, ἃς εἶχον ἐστερνισθῆ μετὰ μακρὰν θεωρητικὴν καὶ πρακτικὴν μελέτην καὶ παρατηρήσεις τόσον κατὰ τὰς μακροχρονίους σπουδάς μου ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ, ὅσον ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Πανεπιστημίου μας, ἔλεγον σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς εἴς τινας τῶν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καί τινας ἐκ τῶν ἰσχυόντων ἐκτὸς τοῦ Πανεπιστημίου, ὅτι, ὡς διδάσκονται καὶ ὡς λειτουργοῦσι τὰ παρ’ ἡμῖν ἐπιστημονικὰ κέντρα, ὠθοῦμεν τὸ πᾶν εἰς τὸν ὄλεθρον· ἀλλ’ ἐκ τῶν ἀπαντήσεων τῶν μὲν «ὁ σκοπὸς νὰ ἐπιτευχθῇ καὶ γαῖα πυρὶ μιχθήτω», τῶν δὲ «ἔχει ἀνάγκην πελατείας καὶ δέον νὰ δοθῇ ἡ δεῖνα ἕδρα», ἄλλων «νὰ γίνῃ καθηγητὴς τῆς δεῖνα ἕδρας καὶ εἰς πρώτην εὐκαιρίαν λαμβάνει τὴν δεῖνα», ἄλλων «πολιτικὴ ἀνάγκη μοὶ τὸ ἐπιβάλλει καὶ δέον νὰ προταθῇ καὶ γίνῃ καθηγητὴς ὁ Α. καὶ ὄχι ὁ Β.», «νὰ γίνῃ ὁ δεῖνα· τὸν θέλουσιν ἀπὸ.... κτλ.», βεβαίως ἀπογοήτευσις μὲ εἶχε καταλάβει διὰ τὰς ἑλληνικὰς ἐπιστήμας. Ἤδη ὅμως, ὅτε ἐλαφρὰ θύελλα ἠραίωσε τὸ μαῦρον νέφος, ὅπερ ἐκάλυπτε τὸν Ἑλληνικὸν ὁρίζοντα καὶ ἀνεφάνη που ἀμυδρὰ ἀκτὶς διαλάμποντος ἀστέρος, προσπαθοῦντος νὰ διασκορπίσῃ καὶ διαλύσῃ τὴν σκοτεινὴν καὶ πνιγηρὰν ἀτμόσφαιραν, ἐὰν δὲν εἶναι ὀπταπάτη καὶ δὲν περιβάλωσι καὶ αὐτὸν πυκνότερα νέφη μαῦρα καὶ τὸν ἀμαυρώσωσι, λαμβάνω τὸ θάρρος νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Ἀνορθωτικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας μετὰ τοῦ προσήκοντος πάντοτε σεβασμοῦ τὰς ἰδέας μου πρὸς ἀναδιοργάνωσιν τοῦ Ἐθνικοῦ μας Πανεπιστημίου καὶ ἐπιβεβλημένην λειτουργίαν μιᾶς ἑκάστης Σχολῆς, ὡς καὶ ὅλων ὁμοῦ. Ἀλλά, κύριοι Βουλευταί, πρὶν εἰσέλθω εἰς λεπτομερῆ ἀνάπτυξιν ὀφείλω νὰ δηλώσω ὑμῖν, ὅτι ἀδιστάκτως πρεσβεύω, ὅτι, ἐὰν ἡ Πολιτεία δὲν λάβῃ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν τὰ λεγόμενα φιλανθρωπικὰ ἱδρύματα καὶ συστήσῃ διὰ νόμου σωματεῖον ἑνιαῖον καὶ ὑπεύθυνον διὰ τὴν ἐπίβλεψιν καὶ χρῆσιν τῆς περιουσίας των, τὴν ἐν γένει διοίκησιν καὶ διεύθυνσιν καὶ λειτουργίαν τῶν τοιούτων, ἐὰν δὲν ἀφαιρέσῃ, ὡς καὶ ἀλλαχοῦ, τὰς διοικήσεις καὶ διευθύνσεις ἀπὸ τὰς χεῖρας τῆς γυναικός, οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι αὕτη, διότι εἶναι φυσικῶς καὶ φυσιολογικῶς ἀποδεδειγμένον, ὅτι ἡ γυνὴ οὐδέποτε κυριαρχεῖται ὑπὸ τῆς φρονήσεως, ἀλλὰ πάντοτε ὑπὸ τῶν νεύρων, τὸ δὲ νευρικὸν σύστημα ἔχει πάντοτε ἐν διεγέρσει, ἡ φύσις δὲ αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἐκ τοῦ 12ου ἔτους τῆς ἡλικίας της μέχρι τοῦ 50ου δὲν τῇ ἐπιτρέπει νὰ γίνῃ κυρία τοῦ νευρικοῦ της συστήματος, μετὰ δὲ τὸ 50ὸν ἔχει πλέον τοιαύτας ἕξεις, ὥστε πᾶσα ἐπέμβασις οἱαδήποτε θὰ εἶναι πρόξενος βλάβης καὶ οὐχὶ ὠφελείας. Εἶναι ἀφ’ ἑτέρου ἀποδεδειγμένον, ὅτι ἡ διέγερσις τοῦ νευρικοῦ συστήματος ἀφυπνίζει τὰ πάθη, ἅτινα διεξάγουσι δεινότατον πόλεμον κατὰ τῆς λογικῆς δυνάμεως καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ὥστε παρεμποδίζεται πᾶσα ἤρεμος σκέψις καὶ καταπνίγεται πᾶν ἐν τῷ ἀτόμῳ ἰδεῶδες, ὑπὸ τοιαύτην, πᾶσα ἀπόφασις, πᾶσα ἐνέργεια γίνεται κατὰ τὰς ἐπιθυμίας καὶ πράξεις τῆς ὑλικῆς δυνάμεως, ἧς ἀποτέλεσμα ἀδιαφιλονείκητον εἶναι βλάβη, ἀποσύνθεσις, καταστροφή. Ἡ τοιαύτη ἐπιστημονικὴ ἀλήθεια μᾶς ἐξηγεῖ καὶ τὸ τῆς Μηδείας «Μανθάνω μὲν οἷα δρᾶν μέλλω κακά, θυμὸς δὲ κρείσσων τῶν ἐμῶν βουλευμάτων». Ἐάν, ἐπαναλαμβάνω, ἡ Πολιτεία δὲν ἐπεμβῇ, ὡς προλέγω, ὁποιουσδήποτε ὀργανισμούς, ὁποιουσδήποτε νόμος, ἔστω καὶ θεοὺς καὶ ἂν ψηφίσωμεν, οὐδέποτε τὸ Πανεπιστήμιόν μας θὰ ἀνυψωθῇ εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν αὐτῷ θέσιν, καὶ τότε μυριάκις προτιμότερον εἶναι νὰ τὸ κλείσωμεν. Ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον πρὸ τινων ἡμερῶν εἶπεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός, ὅτι τινὰ διέπονται συνεπεία διαθηκῶν καὶ ἑπομένως ἡ Πολιτεία δὲν δύναται νὰ ἐπεμβῇ, δὲν πρέπει νὰ ἰσχύῃ. Διότι τὰ οὕτως αὐτοτελῶς, ἐλευθέρως καὶ ἀνεξελέγκτως λειτουργοῦντα ἱδρύματα, παρὰ τὴν βούλησιν καὶ ἐν ἀγνοίᾳ τῶν δωρητῶν, ὡς ἐξυπηρετοῦντα προσωπικὰ καὶ μόνον συμφέροντα δολιεύονται τήν τε Ἑλληνικὴν ἐπιστήμην, τὸ ἔθνος ἐν γένει, καὶ διαφθείρουσι τὰ ἀθῷα τέκνα τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας, τὰ ἐκ τῆς ἀνάγκης περίθαλψιν ἢ ἀρωγὴν ζητοῦντα, πρέπει νὰ παύσωσι λειτουργοῦντα καὶ νὰ μεταναστεύσωσιν ὅπου βούλονται, ἐὰν δὲν θελήσωσι νὰ ὑποκύψωσιν εἰς τοὺς διέποντας τὴν πατρίδα νόμους, προτιμότερον εἶναι νὰ τὸ κλείσωμεν. Ἐκ τῆς ἐπικρατησάσης πρὸ εἰκοσιπενταετίας καὶ ἐπικρατούσης εἰσέτι ἀνωμάλου λειτουργίας καὶ καταστάσεως τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς πρεσβεύεται ὑπὸ πάντων οὐδὲ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ ἐξαιρουμένου, οὐδὲ ἴσως καὶ ἐκείνου ἢ ἐκείνων, ὧν τὴν γνώμην ἐζήτησε διὰ τὰ ὑποβληθέντα ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν νομοσχέδια, ὅτι αἱ ἐπιστῆμαι ἐν γένει καὶ δὴ ἡ Ἰατρικὴ εἶναι πρᾶξις, εἶναι πειράματα, πᾶσα θεωρία ἀποσκορακιστέα ὡς τελείως ἀνωφελής, εἷς καὶ μόνος πρὸς πρακτικὴν ἢ πειραματικὴν ἀπόδειξιν καθηγητὴς δι’ ἕκαστον κλάδον εἶναι ἀρκετός. Ἀλλά, κύριοι Βουλευταί, ἡ ἰδέα αὕτη δὲν εἶναι ποσῶς ἐπιστημονική, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ φράσις, διότι ὁστισδήποτε ἐπιστήμων πρὶν φθάσῃ εἰς τὴν πειραματικὴν ἀπόδειξιν ὀφείλει νὰ συλλάβῃ πρῶτον τὴν ὑπόθεσιν, ἥτις ἐπιβεβαιουμένη ἔκ τινων φαινομένων σχηματίζει τὴν θεωρίαν. Πολλὰ ἢ πλεῖστα τῶν μερῶν τῆς θεωρίας ἀποδεικνυόμενα διὰ πειραμάτων σχηματίζουσι τὴν θετικὴν ἐπιστήμην, χωρὶς ποτε οὔτε ἐπὶ στιγμὴν αὕτη νὰ τολμήσῃ νὰ ἀποχωρισθῇ τῆς θεωρίας. Ἡ θεωρία εἶναι ὁ πρόδρομος καὶ ἡ διηνεκὴς πρόοδος τῶν θετικῶν ἐπιστημῶν, ἐνῷ ἡ πρᾶξις ἄνευ θεωρίας εἶναι ἀγυρτεία. Ἡ θεωρία εἶναι ἀναγκαία εἰς τὴν Ἰατρικὴν τόσον διὰ τὰς μεγαλειτέρας ἐπιστημονικὰς ἀποκαλύψεις, ὅσον καὶ διὰ τὴν θεραπευτικήν, ὅσον καὶ διὰ πᾶσαν ἄλλην περίπτωσιν, λέγει ὁ Castaine. Πρεσβεύεται πανδήμως παρ’ ἡμῖν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ ἐκμάθησις τῆς Ἰατρικῆς εἶναι εὔκολος, διότι δὲν ἀπαιτεῖται ἄλλο τι παρὰ νὰ διαγιγνώσκῃ ὁ ἰατρὸς τὴν νόσον καὶ δίδῃ ὡρισμένα φάρμακα· τοῦτο εἶναι πλάνη καὶ πλάνη οἰκτρά. Ἡ Ἰατρικὴ ἐπιστήμη εἶναι ὑψηλοτέρα, εἶναι θεωρητικωτέρα καὶ συνεπῶς δυσκολωτέρα τῶν ἐν γένει ἄλλων τόσον θεωρητικῶν, ὅσον καὶ πρακτικῶν ἐπιστημῶν, διότι ἐπὶ παραδείγματι αἱ ἄλλαι φυσικαὶ ἐπιστῆμαι ἀνιχνεύουσι καὶ ἀνευρίσκουσι τὰ μυστήρια τῶν ὄντων τῆς φύσεως καὶ τὴν φυσικὴν καὶ φυσιολογικὴν λειτουργίαν αὐτῶν πρὸς ἑαυτὰ καὶ πρὸς τὸ σύνολον, ἀλλὰ ταῦτα πάντα ἐν τῷ καθαρῷ ὁρίζοντι, ἐνῷ ἡ ἰατρικὴ σὺν τοῖς τοιούτοις μικροσκοποκόσμοις ἀνιχνεύει καὶ ὀφείλει νὰ εὑρίσκῃ τὰς διαταράξεις τῶν λειτουργιῶν, τὸ πρῶτον τὸ συντελέσαν εἰς τὴν διατάραξιν, ὅπερ συχνάκις εἶναι αὐταὶ αὗται αἱ ἄλλαι ἐπιστῆμαι, κατὰ τὴν ἐξέλιξιν τῶν προόδων των, καὶ ἐπιδιώκει τῶν μὲν πρώτων τὴν διόρθωσιν καὶ ἐπαναφοράν των εἰς τὴν φυσικὴν καὶ φυσιολογικήν των λειτουργίαν, τῶν δὲ δευτέρων τὴν ἄρσιν, καὶ ταῦτα πάντα ἀνιχνεύει ἐν πυκνοτάτῳ ὁμιχλώδει ὠκεανῷ. Ὁ φιλόσοφος Ἄγγλος Herbert Spenser τάδε ἐφθέγξατο: «Μεταξὺ τῶν ἐπιστημῶν ὑπάρχουσι δύο, αἵτινες εἶναι εἰς ἄκρον πολύπλοκοι, τοιαῦται δὲ εἶναι ἡ Ἰατρικὴ καὶ ἡ Κοινωνιολογία. Ἐν τούτοις δι’ αὐτὰς πᾶς τις φαντάζεται ἑαυτὸν ἱκανὸν νὰ δίδῃ γνώμην ἀποφθεγματικὴν ὡς ἐκ τρίποδος. Οὐδεὶς ποτε θὰ ἀναλάβῃ νὰ συζητήσῃ θεώρημά τι μαθηματικὸν μὲ ἕνα μαθηματικόν, οὔτε νὰ διαφιλονεικήσῃ τὴν ἐξήγησιν φυσικῶν ἢ χημικῶν τινων φαινομένων, ἐὰν δὲν εἶναι κάτοχος τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος, ἐνῷ, ὅταν πρόκειται περὶ τῆς ἰατρικῆς ἢ τῶν τῆς κοινωνικῆς λειτουργίας (Société), ἀμέσως καὶ ἄνευ δισταγμοῦ πᾶς τις ὑποδύεται τὸ προνόμιον τῆς κυριότητος καὶ κατοχῆς». Ἐν τούτοις δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν ὅτι οἱ ὀλιγώτερα γνωρίζοντες περισσότερα λέγουσι. Ὁ κ. G. Bardet εἶπε τάδε: «Δικαιοτάτη εἶναι ἡ παρατήρησις τοῦ Herbert Spenser, ὅτι πᾶς τις νομίζει ἑαυτὸν ἁρμόδιον τοῦ νὰ κρίνῃ τὰ τῆς ἰατρικῆς καὶ κοινωνικῆς καταστάσεως, τούτου δ’ ἕνεκεν οἱ ἄνθρωποι καὶ ἡ Πολιτεία ἐν γένει ὑποφέρουσι τόσον πολύ. Ἡ Ἰατρικὴ καὶ ἡ Κοινωνιολογία εἰσὶν αἱ ἐπιστῆμαι ἐκεῖναι, αἵτινες μόλις δύνανται νὰ σκιαγραφηθῶσιν, ὥστε, διὰ νὰ εἴπῃ τις τι ἀπὸ αὐτὰς χωρὶς νὰ εἴπῃ πλείστας ὅσας ἀνοησίας, ἔχει ἀνάγκην νὰ τὰς σπουδάζῃ καὶ ἐξασκῇ ἐπὶ μακρὰ ἔτη. Ἐν τούτοις τὰ τῆς ἰατρικῆς καὶ πολιτικῆς διέπονται συχνότατα ἀπὸ ἀγύρτας». Ἀφοῦ ὁμιλῶ ἐν πολιτικῷ συνεδρίῳ, ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι Βουλευταί, νὰ εἴπω τὴν γνώμην δύο ἄλλων ἐπίσης διασήμων. Ὁ Montesquieu εἶπεν, ὅτι «πᾶσα πολιτικὴ μόρφωσις ἔχει ἀνάγκην ἠθικῆς». Ὁ δὲ Ῥῶσος Methenikoff ἐξετάζων τὸ ἰατρεύειν καὶ πολιτεύεσθαι ὑπὸ τὴν ἐπιστημονικὴν ἔποψιν λέγει τάδε: «Ἡ ἐπιστήμη δὲν ἔχει τὴν δέουσάν της θέσιν ἐν τῇ σημερινῇ κοινωνίᾳ, ἡ δὲ πολιτικὴ εὑρίσκεται εἰς παρομοίαν περίοδον μὲ τὴν τῆς Ἰατρικῆς, ὅπου ἰατροὶ ἦσαν κομπογιανῖται, καὶ μαῖαι αἱ περισσότερα τέκνα τεκοῦσαι ὡς καὶ αἱ εἰς περισσοτέρους τοκετοὺς παραστᾶσαι». Οἱ σήμερον Ἕλληνες ἰατροί, καὶ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω περισσότερον οἱ διαπρεπεῖς, πρεσβεύομεν, ὅτι ἡ Ἰατρικὴ ἐπιστήμη εἶναι ξένη πάσης θεωρίας καὶ ὅτι εἶναι πρᾶξις καὶ μόνον πρᾶξις· ἐνεφυσήσαμεν τὸ τοιοῦτον εἰς πάντα Ἕλληνα μέχρι ψυχώσεως πλέον καὶ οὕτως ἐγίναμεν ἀγύρται, φροντίζοντες μόνον πῶς νὰ κολακεύσωμεν, ἐνίοτε διαβάλλομεν πρὸς χρηματολογίαν καὶ κούφους ἐπιδείξεις. Διαδίδομεν ὅτι ἡ Ἰατρικὴ μόνον ἐν τοῖς νοσοκομείοις, μόνον ἐν τοῖς ἐργαστηρίοις μανθάνεται καὶ ὅτι οἱ τῆς Ἑσπερίας διδάσκαλοι δὲν διδάσκουσιν ἀπὸ τῆς ἕδρας. Ἅπαντες οἱ καθηγηταὶ τῶν διαφόρων Σχολῶν τῆς Ἑσπερίας διδάσκουσι καὶ ἀπὸ τῆς ἕδρας, ἅπαξ τῆς ἑβδομάδος, τὰς ὡρισμένας ὥρας τῆς ἡμέρας αὐτῆς τὰς ἔχουσι διὰ διδασκαλίαν, οὐδέποτε δι’ ἑορτὰς καὶ διὰ πανηγύρεις. Δυνατὸν ὁ Α καθηγητὴς ἐπὶ δύο ἢ καὶ τρεῖς καὶ τέσσαρας ἐνίοτε ἑβδομάδας νὰ διδάσκῃ τὸ περὶ τυφοειδοῦς πυρετοῦ. Οἱ Lannelongue τῶν Παρισίων καὶ Ollier τῆς Lyon, ἐπὶ παραδείγματι, ἐπὶ τριακονταετίαν σχεδὸν ὁλόκληρον τὴν χειρουργικὴν φυματίωσιν ἐδίδασκον, ὑπό τε θεωρητικήν, παθολογικοανατομικήν, θεραπευτικὴν καὶ κλινικὴν ἔποψιν καὶ οὕτω πολὺ ὠφέλησαν τήν τε ἐπιστήμην καὶ τὴν ἀνθρωπότητα. Ἀλλὰ τότε γεννᾶται τὸ σπουδαῖον ζήτημα πῶς κατορθοῦται καὶ διδάσκεται τὸ ὅλον τῆς Ἰατρικῆς. Ἰδού, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν τῶν Παρισίων ὑποχρεωτικῶς διδάσκονται ἐντὸς τοῦ ἔτους ἀπὸ Καθηγητὰς 76Χ15 μαθήματα τὸ ὀλιγώτερον, διπλᾶ μαθήματα ἕκαστος, ἤτοι 1070· 2ον εἰς τὴν τῆς Βιέννης ὑποχρεωτικῶς διδάσκουσιν ἐντὸς τοῦ ἔτους Καθηγηταὶ 61Χ15, ἤτοι 915· 3ον εἰς τὴν τοῦ Βερολίνου 60Χ15=900· 4ον εἰς τὰς Ἀθήνας διδάσκονται ὑποχρεωτικῶς ἐντὸς τοῦ ἔτους τῷ 1881–1884 22Χ30, ἤτοι 660 κλπ. Ἀλλὰ καὶ ἅπαντας τοὺς καθηγητὰς δύνανται νὰ τοὺς ἀκολουθῶσιν οἱ σπουδασταί; Τοῦτο εὐκόλως ἐννοεῖται. Οἱ μὲν εἰς πολλὰς Σχολὰς διδάσκουσιν ἐν καιρῷ χειμῶνος, οἱ δὲ ἐν καιρῷ θέρους, πλὴν τοῦ μηνὸς Αὐγούστου, εἰς τὰς κλινικὰς καὶ τὰ ἐργαστήρια ἐργασία γίνεται καὶ τὸν Αὔγουστον. Ἕκαστος καθηγητὴς καὶ δὴ ἐκεῖνοι, οἵτινες θεωρητικῶς διδάσκουσιν ἀνὰ 15 ἡμέρας διδάσκουσιν ἐπὶ δύο συνεχεῖς ὥρας. Τὸ οὐσιῶδες μέρος τοῦ μαθήματός των δὲν τὸ διακόπτουσιν, ἀλλὰ τὸ τελειώνουσιν, ἐνῷ οἱ ἡμέτεροι τὸ διακόπτουσιν εἰς 3 καὶ 4, καὶ δικαίως, διότι διδάσκοντες 4κις καὶ 5κις τῆς ἑβδομάδος δὲν δύνανται οὔτε νὰ προετοιμασθῶσιν, οὔτε νὰ μελετήσωσιν, οὔτε νὰ συγκρίνωσιν, οὔτε νὰ συλλέξωσι καὶ πειραματισθῶσιν, οὕτως ὥστε νέον τι ἢ νέαν τινὰ συλλογὴν νὰ ἀναπτύξωσιν, ἑπομένως ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ παρατηροῦσι τὸ ὡρολόγιον καὶ λέγουσι παραμύθια. Ἐν Liverpool καὶ Edimbourgh μετὰ δύο μαθήματα, ἅτινα διδάσκει ὁ καθηγητής, κατὰ τὸ 3ον ἐπαναλαμβάνει τὴν διδασκαλίαν του κατ’ ἐρωταπόκρισιν. Ταῦτα πάνυ καλῶς ἔχουσιν ἐκεῖ. Ἀλλά, ὅπως καὶ ἡμεῖς ἐπιτύχωμεν μίαν καλὴν καὶ προοδευτικὴν λειτουργίαν τῆς Ἰατρικῆς μας Σχολῆς, δέον νὰ συλλέξωμεν ὄχι τόσον τὸ ἄριστον ἐκεῖνον, ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ γονιμοποιηθῇ καὶ ἀναπτυχθῇ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ χώρᾳ, τὰ δὲ κενὰ νὰ συμπληρώσωμεν συμφώνως πρὸς τὴν κλιματικὴν ἐπήρειαν τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Ἀνατολῆς ἐν γένει, πρὸς τὸν χαρακτῆρα καὶ τὴν ἀντίληψιν τῶν κατοίκων τῶν μερῶν αὐτῶν, πρὸς τὴν ἀντίδρασιν τῶν ἱστῶν των, πρὸς τὴν οἰκονομικήν των κατάστασιν καὶ πρὸς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας ἐν γένει, ὥστε νὰ τὸ κάμωμεν ἐδῶ ἄριστον. Διότι βλέπομεν, ὅτι καὶ αἱ ἀκμάζουσαι σήμερον ἐθνικότητες εἰς τὰ γράμματα, τὰς ἐπιστήμας καὶ τὰς τέχνας, διαφόρως μία ἑκάστη ἔχει ῥυθμίσει τὰ τῆς διδασκαλίας καὶ ἐκπαιδεύσεως πρὸς τὰ τῆς ἄλλης, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς διαφόροις λεπτομερείαις καὶ μεταξὺ τῶν σχολῶν μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἐθνικότητος. Καὶ δὴ ὡς πρὸς τὰ διάφορα προσχέδια καὶ τὰς τακτικὰς ἕδρας. Ὡς πρὸς τὰς τακτικὰς ἕδρας ἐλαχίστη εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ προσχεδίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ ἡμετέρου, μεγίστη δὲ ὡς πρὸς τὴν σύνθεσιν μεταξὺ τοῦ τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς καὶ τοῦ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς. 1ον) ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς ὁρίζει 17 ἕδρας τακτικάς, ἡ Ἰατρικὴ Σχολὴ ὡς καὶ ἡ ἐπιτροπεία εἰς 20, ἐγὼ δὲ εἰς 19, χωρὶς νὰ καταργήσω καμμίαν ἐκ τῶν προτεινομένων ὑπό τε τῆς Σχολῆς καὶ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς. 2ον) ἡ ἐπιτροπὴ παμψηφεὶ ἐδέχθημεν τὴν πρότασιν τῆς Σχολῆς ὅπως ἡ τοξικολογία διδάσκηται μὲ τὴν Ἰατροδικαστικήν. 3ον) ὡς πρὸς τὴν θεραπευτικὴν ἡ μειονοψηφία ἀποτελουμένη ἀπὸ τοὺς κυρίους Λιβιερᾶτον, Σκάσην, Ἀλιβιζᾶτον καὶ ἐμὲ ὑπεστηρίξαμεν πρῶτον ὅτι οὐδεμίαν θέσιν ἔχει παρὰ τῇ φαρμακολογίᾳ καὶ οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει μὲ τὴν φαρμακολογίαν ἡ θεραπευτικὴ καὶ ὅτι εἷς καὶ μόνος τοῦ νὰ διδάσκῃ τὴν φαρμακολογίαν εἶναι ἀνεπαρκής. Τούτων ὅλων ἕνεκεν εἰς οὐδεμίαν σχολὴν τῆς Εὐρώπης διδάσκονται ἀπὸ ἕνα καθηγητὴν ἡ φαρμακολογία καὶ ἡ θεραπευτική, εἰς πολλὰς δὲ ἡ φαρμακολογία καὶ μόνη διδάσκεται ἀπὸ δύο ἢ καὶ πλείονας τακτικοὺς καθηγητάς. Εἶναι ἀπορίας ἄξιον πῶς ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς ἀπεφάσισεν ἐντύπως νὰ συμβουλεύσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀνατεθῇ ἡ διδασκαλία καὶ τῆς θεραπευτικῆς εἰς τὴν φαρμακολογίαν. Ἀγνοοῦσιν ἆρά γε ὅτι οὐδαμοῦ τοιοῦτόν τι ὑπάρχει; Ἀγνοοῦσιν, ὅτι ἄλλο φαρμακολογία καὶ ἄλλο θεραπευτική; Ἐὰν τοιαύτη ἀνεπιστημοσύνη ὑπάρχῃ εἰς τὴν Ἰατρικὴν Σχολήν, προτείνω μετὰ θάρρους τόσον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅσον καὶ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κλείσῃ αὐτὴν πρὸς σωτηρίαν τῶν Ἑλλήνων· ἐπρότεινα καὶ ἐμειονοψήφησα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὅτι ἡ θεραπευτικὴ ἢ νὰ διδάσκηται ὑπὸ τοῦ τῆς εἰδικῆς νοσολογίας ἢ νὰ διδάσκηται ὑπὸ εἰδικοῦ, διότι παρὰ τὴν εἰδικὴν νοσολογίαν ἔχει τὴν θέσιν της, ὅπου δὲν ὑπάρχει ἰδία ἕδρα θεραπευτικῆς, ὡς τὴν ἔχουσιν εἰς πλείστας Σχολὰς τῆς Γερμανίας, τῆς Ἑλβετίας, εἰδικὴ νοσολογία καὶ θεραπευτική· εἰς δὲ τὰς τῆς Γαλλίας λέγοντες θεραπευτικὴν ἐννοοῦσι καὶ τὴν εἰδικὴν νοσολογίαν, ὡς ἄλλως ἄλλοτε καὶ παρ’ ἡμῖν ὑπῆρχε καθηγητὴς τῆς εἰδικῆς νοσολογίας καὶ τῆς θεραπευτικῆς διδασκομένη ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Καραμήτσα καὶ καθηγητὴς τῆς θεραπευτικῆς, ἣν εἶχεν ὁ ἀείμνηστος Κ. Δηλιγιάννης. Τὴν ταξινόμησιν καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ὡς πρὸς τοὺς ἐκτάκτους καθηγητάς. Διεθνῶς, ἐννοεῖται, οἱ καθ’ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα ὑποχρεωμένοι ὑπὸ τῆς Πολιτείας νὰ διδάσκωσιν, ἐὰν δὲ ἐντὸς τοῦ διαστήματος δὲν γίνωσι τακτικοί, τίθενται εἰς διαθεσιμότητα, χωρὶς νὰ ἀπολέσωσι τὸ δικαίωμα τῆς ὑποψηφιότητος διὰ θέσιν τακτικοῦ, παρὰ μεθ’ ὡρισμένον χρόνον ἡλικίας. Αἱ ἔκτακτοι καθηγεσίαι, ὡς μὴ ἀνταποκρινόμεναι εἰς τὸν σκοπὸν δι’ ὃν εὐθὺς ἐν ἀρχῇ ἐθεσπίσθησαν, δὲν ὑπάρχουσι παρὰ μόνον εἰς τὴν Γαλλίαν, καὶ ἐκεῖ οὐχὶ εἰς ἁπάσας τὰς σχολάς· ὑπάρχουσι δέ τινες καὶ εἰς τὰς Ἰταλικὰς Σχολάς· ἐπὶ τοσοῦτον ἐκεῖ ὁ τοιοῦτος θεσμὸς θεωρεῖται ἀνεπαρκής, ἵνα μὴ εἴπω ἐπιζήμιος ἐπιστημονικῶς, ὥστε σκέψις γίνεται περὶ τελείας καταργήσεώς των, ὅπως δὲ πεισθῇ τις, ἀρκεῖ ἓν βλέμμα νὰ ῥίψῃ εἰς τὴν ἑξῆς ἀναλογίαν τῶν τοιούτων καθηγητῶν κατὰ Σχολάς. Ἐν Ἰταλίᾳ: εἰς τὴν ἐν Ῥώμῃ Σχολὴν αʹ τάξεως, ὑπάρχουσιν 8 ἔκτακτοι καθηγηταί, εἰς τὴν ἐν Νεαπόλει τρεῖς καὶ μόνον, ἐνῷ ὑπάρχουσι τριάκοντα τακτικοὶ καθηγηταί, εἰς τὴν ἐν Γενούῃ σχολὴν βʹ τάξεως ὑπάρχουσιν 6, εἰς τὴν ἐν Boulogne τέσσαρες. Εἰς δὲ τὴν Γαλλίαν, ὅπου αἱ ἔκτακτοι ἕδραι λειτουργοῦσιν, ἀκούσατε: Εἰς τὸ Nancy — λαμβάνω τὰς σχολὰς τῆς βʹ τάξεως — 11, εἰς τὴν Toulouse 12, εἰς τὴν Lille 13, εἰς τὸ Montpellier 14, 3 εἰς τὴν Νεάπολιν, 13 εἰς τὴν Toulouse, 4 εἰς τὴν Ῥώμην. Περὶ δὲ τῆς ἀνωφελείας τοῦ τοιούτου θεσμοῦ διὰ τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Λιβιεράτος νὰ τῷ ὑπενθυμίσω, ὅτι σαφῶς εἶχεν ἐκφρασθῇ οὗτος ἐναντίον τῆς ἐκτάκτου καθηγεσίας, ἀλλ’ ἐκ δειλίας ὅτι ἡ γνώμη δὲν ἤθελεν ὑπερισχύσει, διότι ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει ἀβασανίστως ἡ πεποίθησις, ὅτι ὁ τοιοῦτος θεσμὸς εἶναι ἡ σωτηρία τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου, παρῃτήθη τῆς τοιαύτης ἰδέας καὶ ἐψήφισεν ὑπὲρ τῆς ἐκτάκτου καθηγεσίας καὶ ἐμείναμεν οὕτω μόνοι ὁ κ. Ῥακτιβὰν καὶ ἐγώ. Ὁ τοιοῦτος θεσμὸς ὑπῆρχέ ποτε καὶ ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ, κύριοι συνάδελφοι, καὶ δύναμαι νὰ ἀποδείξω παρὰ τὴν γνώμην τῶν πολλῶν, ὅτι ἦτο ἡ πρώτη καὶ κυρία αἰτία τοῦ νὰ φθάσῃ τὸ Πανεπιστήμιόν μας εἰς οἵαν οἰκτρὰν κατάστασιν εὑρίσκεται σήμερον. Τοῦτο θὰ ἐννοήσητε κατὰ τὴν κατόπιν ἀνάπτυξιν. Ἀλλ’ ἐξετάσωμεν καὶ ποία ἡ οὐσιαστικὴ θέσις καὶ ἡ ἁρμόζουσα ὀνομασία μιᾶς ἑκάστης ἐπιστημονικῆς τάξεως κατὰ Σχολήν, μιᾶς ἑκάστης ἐθνικότητος. Ἐπὶ παραδείγματι εἰς τὴν Αὐστρίαν καὶ Γερμανίαν ἔχομεν τοὺς ordentlich professors, τοὺς ὁποίους ὀνομάζομεν τακτικοὺς καθηγητάς, καὶ τοὺς anserordentlich professors, τοὺς ὁποίους ὀνομάζομεν ἐκτάκτους. Ἀλλά, ἐὰν ἐξετάσωμεν τὴν οὐσίαν, θὰ ἴδωμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταφράσωμεν τούτους εἰς τακτικοὺς καὶ μὴ τακτικούς. Οἱ πρῶτοι εἶναι τακτικοὶ τιτλοῦχοι, οἱ δεύτεροι τακτικοὶ μὴ τιτλοῦχοι. Περὶ τούτου δυνάμεθα νὰ πεισθῶμεν ἀπὸ τὸ ἑξῆς: Εἰς τὸ Βερολῖνον ὑπάρχουσι τιτλοῦχοι καθηγηταὶ 17, μὴ τιτλοῦχοι 43, ἤτοι καθὼς μεταφράζομεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν 17 τακτικοὶ καὶ 43 ἔκτακτοι. Ἀλλ’ εἰς τὸ Βερολῖνον ὑπάρχουν 17 τακτικοί, καὶ ποῖαι ἕδραι λείπουν; Νομίζω, ἡ τῆς ἰατροδικαστικῆς καὶ τοξικολογίας καὶ ὑπάρχουσι δύο τῆς μαιευτικῆς καὶ τῆς γυναικολογίας. Λείπουν ἡ ἕδρα τῆς μικροβιολογίας καὶ ὑπάρχουσι δύο τῆς ἀνατομικῆς. Λείπουν ἡ ἕδρα τῶν δερματικῶν καὶ τῶν ἀφροδισίων καὶ ὑπάρχει ἡ ἕδρα τῆς παιδιατρικῆς· λείπει ἡ ἕδρα τῆς ἐγχειρητικῆς καὶ τοπογραφικῆς ἀνατομικῆς καὶ ὑπάρχει ἡ ἕδρα τῆς ὀφθαλμολογίας. Ἐνῷ πανταχοῦ αἱ ἕδραι αὗται εἶναι τακτικαί, εἰς τὸ Βερολῖνον δὲν ἔχουσι τακτικούς, ἀλλ’ ἔχουσι τιτλούχους, καὶ τώρα θὰ εἴπω τὸ διατί. Εἰς τὸ Μόναχον ὑπάρχουσι 12 τιτλοῦχοι, 24 μὴ τιτλοῦχοι· λείπουσιν ἅπασαι αἱ ἕδραι τῆς χειρουργικῆς κλινικῆς καὶ ὅμως ὑπάρχει τῆς τοπογραφικῆς ἀνατομικῆς, ἡ ὁποία λείπει ἀπὸ τὸ Βερολῖνον, λείπει τῆς παιδιατρικῆς, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸ Βερολῖνον, λείπει τῶν δερματικῶν καὶ ἀφροδισίων νόσων καὶ ὑπάρχει μία τῆς μικροβιολογίας καὶ μία τῆς ὑγιεινῆς, ἐνῷ δὲν ὑπάρχουν εἰς τὸ Βερολῖνον. Εἰς Bern καὶ Kiel ἔχουσιν ἀνὰ 8 μόνον τοιαύτας ἕδρας· παρατηρητέον δὲ τὸ ἑξῆς, ὅτι ὑπάρχει ἡ τῶν δερματικῶν καὶ ἀφροδισίων νόσων, ἥτις λείπει καὶ ἀπὸ τὴν σχολὴν τοῦ Βερολίνου, τοῦ Μονάχου καὶ ἀπὸ ἄλλας. Τοιοῦτόν τι παρατηρεῖται καὶ ἐν Αὐστρίᾳ. Τοιαύτης οὔσης τῆς λειτουργίας καὶ ταξινομήσεώς των τί δηλοῦται ὅ,τι ἡμεῖς ἐννοοῦμεν λέγοντες τακτικοί; Ἰδού, Κύριοι, τί συμβαίνει εἰς τοὺς τοιούτους ἐν Γερμανίᾳ. Ὅταν εἷς ordentlich professor ἐκλείψῃ ἀπὸ τὴν θέσιν του, δὲν τὴν καταλαμβάνει ὁ τῆς αὐτῆς εἰδικότητος ansserordentlich professor, ἀλλὰ μένει κενὴ μέχρις οὗ ὑπέροχός τις φανῇ, ὅστις συμπληροῖ τὸν ἀριθμόν, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ τὴν εἰδικότητα. Τούτων ὅλων ἕνεκεν οἱ ansserordentlich professor εἰσὶ πλέον ἢ διπλάσιοι εἰς ἑκάστην Σχολήν. Παραδείγματος χάριν ἀπεσύρθη πρὸ δύο περίπου ἐτῶν ὁ διάσημος χειρουργὸς König, ἡ δὲ θέσις μένει κενή. Ἐὰν σήμερον ἀποδειχθῇ ὅτι ὁ Erlich εὑρίσκεται ἐν τῇ ἀληθείᾳ, θὰ γίνῃ αὐτὸς καίπερ μὴ ὢν ansserordentlich professor καὶ δὲν θὰ γίνῃ τῆς χειρουργικῆς, ἀλλὰ τῆς συφιλιδολογίας, οὔτε δὲ καὶ τῶν δερματικῶν νόσων. Ansserordentlich professor μεταφραστέον τακτικοὶ μὴ τιτλοῦχοι. Ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα, πεπείσμεθα ὅτι ἔν τε τῇ Αὐστρίᾳ καὶ τῇ Γερμανίᾳ ἔκτακτοι καθηγηταὶ δὲν ὑπάρχουσιν. Εἰς τὴν Γαλλίαν, εἰς τὰς ἀρχαίας σχολὰς πρώτης τάξεως ὑπάρχουσι professeurs titulaires, professeurs agregés, εἴς τινας δέ, ὅπου ἔχουσιν ὀλίγους professeurs agregés, ἔχουσι καὶ prof. adjoint (ἀναπληρωματικούς), εἰς δὲ τὰς Σχολὰς βʹ τάξεως καὶ νέας ἔχουσι prof. titulaires καὶ prof. sinpléamt (συμπληρωματικούς). Ἐξετάσωμεν ἤδη ἂν ὁ prof. agregé ἰσοδυναμεῖ μὲ τὸν ὑφηγητὴν καὶ τἀνάπαλιν. Ὅπως γίνῃ τις prof. agregé, δέον νὰ ἔχῃ δημοσιεύσει ἀξιοσπούδαστον μελέτην καὶ παρατηρήσεις πρωτοτύπους, νὰ ἔχῃ ἐργασθῇ εἰς διάφορα νοσοκομεῖα καὶ ἐργαστήρια καὶ νὰ ὑποστῇ διαγωνισμὸν μετὰ 3 ἢ 4 ἄλλων ὑποψηφίων ἐνώπιον 13 τακτικῶν καθηγητῶν φερόντων ἰδίαν στολὴν καὶ δὴ τὴν τῆς Ἀκαδημίας, ἐν παμμεγέθει ἀμφιθεάτρῳ, καὶ πλήθους ἀκροατηρίου. Συχνάκις καὶ ἀποτυγχάνει. Ἀφοῦ ἅπαξ ἐπιτύχῃ τῷ δίδεται κλινικὴ ἢ ἀμφιθέατρον κλπ. καὶ ὑποχρεοῦται νὰ διδάσκῃ εὐδοκίμως ἐπὶ 9 ἔτη, καὶ νὰ παρατηρῇ καὶ συγγράφῃ, μετὰ ταῦτα δὲ τίθεται εἰς διαθεσιμότητα. Ἐκ τῶν τοιούτων, εἴτε ἐν ἐνεργείᾳ ὄντων εἴτε εἰς διαθεσιμότητα πάντοτε ἐκλέγεταί τις καὶ γίνεται ὁ prof. titu laire. Ὑφίσταταί τι παρόμοιον καὶ χαίρει τοιαῦτα δικαιώματα ὁ τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου Ὑφηγηταί; Βεβαίως ὄχι· ἄρα prof. agregé ἰσοδυναμεῖ μὲ ἔκτακτον καθηγητὴν καὶ ὁ ὑφηγητὴς εἶναι ὑποδεέστερος τοῦ prof. agregé. Ἀλλ’ ἔρχεται ἕτερον μέρος ὑφηγητῶν· privat-dozenten privat-docent liberi-docenti Εὑρίσκονται οὗτοι ἐν ἴσῃ ἐπιστημονικῇ τάξει; Ὁ ὑφηγητὴς κατὰ τοὺς μέχρι σήμερον νόμους δέον νὰ συγγράψῃ μίαν πραγματείαν, ἣν ὑποβάλλει εἰς τὴν κοσμητείαν. Συνεδριαζούσης τῆς Σχολῆς κατ’ ἀπόφασίν της δίδεται αὕτη εἰς ἕνα ἀπὸ τοὺς εἰδικούς, ὅστις τὴν μελετᾷ, κάμνει εἰσήγησιν περὶ τοῦ παραδεκτοῦ ἢ μὴ ἐν τῇ Σχολῇ, ἥτις ἀποφασίζει καὶ τὸν καλεῖ εἰς προφορικὴν δοκιμασίαν, τῶν θυρῶν ὅμως κεκλεισμένων. Ὑφίσταται τὴν προφορικὴν δοκιμασίαν, ἡ δὲ Σχολὴ κατὰ πλειονοψηφίαν τὸν ἐγκρίνει ἢ ἀπορρίπτει. Ἀκολούθως δὲ ἐγκρίνεται ἡ ἀπόφασις τῆς Σχολῆς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, καὶ τότε ἔχει οὗτος τὸ δικαίωμα τοῦ διδάσκειν καὶ ἀποτελεῖ μέλος τοῦ Πανεπιστημίου. Ὑπάγεται δὲ εἰς διατάξεις νόμου καὶ τῆς Πρυτανείας. Διὰ νὰ γίνῃ τις ἐν Γερμανίᾳ privat-docent, ἤτοι ἐλεύθερος ὑποδιδάσκαλος, ὀφείλει νὰ εἶναι διδάκτωρ, νὰ εἰργάσθη εἰς μίαν κλινικήν, νὰ ἔχῃ τὴν εὔνοιαν ἑνὸς καθηγητοῦ καὶ τότε δικαιοῦται νὰ κάμῃ διαλέξεις ὅσας θέλει ἐν τῇ Σχολῇ ἐπὶ πληρωμῇ (ἔστω καὶ διὰ δίσκου). Οὐδεμίαν ἐπίσημον θέσιν ἔχει. Δύναται δὲ τὸν τοιοῦτον τίτλον νὰ φέρῃ ὁ βοηθὸς εἰσέτι καθηγητοῦ τινος, καὶ τοιοῦτοι φέρουσι πολλοὶ βοηθοί, ἀλλὰ διδάκτορες. Ὅπως δὲ πᾶς τις πεισθῇ, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω τοὺς ἑξῆς ἀριθμούς. Αʹ. — Εἰς τὴν Σχολὴν τοῦ Βερολίνου τῷ 1909–1910 ὑπῆρχον 130, τῷ 1907–1908 ὑπῆρχον 114, τὸ κατόπιν τοῦ 1908 διεγράφησαν 13· ἄρα ἐγένοντο 29 privat-dogenten ἐντὸς τοῦ 1909. Βʹ.—Εἰς τὴν Σχολὴν τῆς Βιέννης τῷ 1909–1910 ὑπῆρχον 184, τῷ 1907–1908 ὑπῆρχον 160, διεγράφησαν 21· ἄρα ἐγένοντο 45 privat-dogenten ἐντὸς τοῦ 1909. Ἡ αὐτὴ ἀναλογία παρατηρεῖται εἰς ἁπάσας τὰς Σχολάς. Γʹ.— Εἰς τὴν Νεάπολιν τῆς Ἰταλίας τῷ 1909–1910 ὑπῆρχον 236, τῷ 1907–1908 ὑπῆρχον 228, τὸ κατόπιν τοῦ 1908 διεγράφησαν ἐκ τοῦ βιβλίου τῶν Liberi-Doreuté 26, ἄρα ἐχρίσθησαν 34 τοιοῦτοι ἐντὸς τοῦ 1909. Ἡ αὐτὴ ἀναλογία παρατηρεῖται καὶ εἰς τὰς ἄλλας Σχολὰς τῆς Ἰταλίας. Δικαίως οἱ Vulpian καὶ Charcot εἶπόν ποτε ἐν τῇ Ἰταλικῇ Ἀκαδημίᾳ τῶν Παρισίων ὅτι πάντες οἱ τῶν χωρῶν αὐτῶν ἰατροί εἰσι καθηγηταί. Ἐκ τούτων ὅλων εἶναι δυνατὸν νὰ πρεσβεύωμεν ὅτι ὁ ὑφηγητὴς εἶναι οἷος ὁ professeur-agregé καὶ ὁ privat docent, οἷος ὁ ὑφηγητής; Ἡ ὑφηγεσία, Κύριοι, θέσιν εἶχε μεταξὺ τοῦ professeur-agregé, ἤτοι τοῦ ἐκτάκτου καθηγητοῦ, καὶ τοῦ privat-docent. Ἂν ὁ Ἕλλην ἐξερχόμενος τῆς Ἑλλάδος ἢ καὶ ἐν Ἑλλάδι εἰς τὰ ἐπισκεπτήριά του γράφει professeur-agregé, διότι ἡ ὑφηγεσία ἐν Γαλλίᾳ δὲν ὑπάρχει, ἂν ὁ Ἰταλὸς γράφει straordinari professor, διότι professeur extraordinaire εἰς τὴν Γαλλίαν δὲν ὑπάρχει, καὶ ὁ Ἰταλὸς θέλει νὰ φαίνηται ἀνώτερος, ἐπειδὴ καὶ οἱ ansserord. professeurs εἰς τὴν Γαλλικὴν γλῶσσαν γράφονται Professeurs extraordinaires, ἐὰν οἱ ἐν γένει privat-decent γράφουσι καὶ αὐτοὶ ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ professeur, ἡμεῖς δὲ οἱ Ἕλληνες κακῶς, κάκιστα τὸ μεταφράζομεν εἰς τὴν γλῶσσάν μας «καθηγητὴς» ἀντὶ τοῦ «ὑποδιδάσκαλος», δὲν ἕπεται ὅτι μεταβάλλεται ἡ οὐσιαστικὴ θέσις των· τὴν μεταβάλλομεν μόνον ἡμεῖς. Τοῦτο μοὶ ὑπενθύμισεν ἓν παράδειγμα καὶ τὸ ἀναφέρω. Τὸ παρελθὸν ἔτος ἐγένετο λόγος πολὺς ὅτε ἐκαλεῖτο εἰς καθηγητὴς τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Oxford τῆς Ἀγγλίας, ὅπως λάβῃ καθηγητικὴν θέσιν ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ. Τὸν ἐγνώρισα τῷ 1892 εἰς τὸ Ἐδιμβοῦργον· ἀξιότιμος, πατριώτης, ἔχει πάντα τὰ αἰσθήματα καὶ συναισθήματα ἑνὸς Κυρίου, νὰ διδάξῃ δὲ τὴν Ἑλληνικὴν εἰς τοὺς Ἄγγλους εἶναι ἄριστος, ἂν θέλητε, ἐν Ἑλλάδι ὅμως καὶ διὰ τοὺς Ἕλληνας δὲν ἔχει τὴν δύναμιν νὰ διδάξῃ οὔτε τοὺς τῆς Γʹ τάξεως τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου μαθητάς. Ἐνῷ εἶναι τοιοῦτος, ἐπρόκειτο νὰ ἔλθῃ καὶ νὰ λάβῃ τὴν θέσιν, οἵαν ἔχει σήμερον ὁ κ. Φωκᾶς. Ἐκ τοιαύτης διαφορᾶς τοῦ professeur privat-docent, τὸν ὁποῖον μεταφράζομεν «καθηγητής», καὶ διότι προστίθεται ἓν ἄρθρον εἰς τὸν νόμον περὶ Πανεπιστημίων, τὸν ὁποῖον θὰ ψηφίσωμεν, πρέπει νὰ προσέξωμεν μεταξὺ τῶν διαφόρων τάξεων, διότι διὰ τῆς διατάξεως, καθ’ ἣν πρὸς ταχεῖαν συμπλήρωσιν τῶν κενῶν ἑδρῶν ἐπιτρέπομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὰς συμπληρώσῃ καὶ ἐκ καθηγητῶν διδαξάντων ἢ διδασκόντων εἰς ὁμοταγῆ ξένα Πανεπιστήμια, κινδινεύομεν, κατὰ τὰς ἐπικρατούσας μεταφράσεις, νὰ δύναται πᾶς privat-docent (τίτλος τὸν ὁποῖον πᾶς τις δύναται νὰ λάβῃ ὅταν καὶ ὅπως θέλει, ἀρκεῖ νὰ τὸν ζητήσῃ καταλλήλως καὶ βοηθὸς ἐν τοῖς ἐκεῖ Νοσοκομείοις ἢ Ἐργαστηρίοις) νὰ διορισθῇ ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ ἔκτακτος, ἂν ὄχι τακτικὸς καθηγητής, οὕτω δὲ οἱ ἐν Ἑλλάδι, οἱ ἐν τῷ παρόντι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, ἀγωνιζόμενοι νυχθημερὸν ἐπιστήμονες, ὧν τινες, ἴσως πολλοὶ κατὰ πολὺ ὑπέρτεροι τῶν ἐκεῖ, νὰ παρορῶνται ὡς νωθροὶ καὶ ἀνίκανοι. Ἐπειδὴ ἴσως ἀρκετὰ σᾶς ἔχω κουράσει σήμερον....

§125ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὄχι· ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν πολλὴν συζήτησιν, καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς παρακαλῶ νὰ εἶσθε σύντομος.

§126Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Τότε ἀφήνω τὰ ἄλλα μέρη, διότι εἶναι ἐπίσης ἐκτενῆ, διὰ τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτούπης.

§128Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀναβάλλω.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαλόπουλος.

§130Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λαμπρινόπουλος.

§132Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ πάντων ἡμῶν, Κύριοι, ἀνωμολογήθη εὐθὺς ὡς ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, ἡ μεγάλη αὐτοῦ σπουδαιότης καὶ ἡ ἐξαιρετική του σημασία, καὶ τοῦτο ὀφείλεται εἰς λόγους πολλαπλοῦς. Ἐπέπρωτο μετὰ πάροδον ἑξήκοντα πέντε καὶ πλέον ἐτῶν νὰ τύχῃ εἰς τὴν παροῦσαν Βουλὴν ὁ κλῆρος, ὥστε νὰ ἐπιληφθῇ αὕτη τοῦ μεγίστου διὰ τὴν ἀνωτάτην ἡμῶν ἐκπαίδευσιν ζητήματος καὶ πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ συζητηθῇ εὐρέως καὶ διονυχισθῇ τὸ νομοσχέδιον λεπτομερῶς. Καὶ ἔτυχε μὲν ἡ σύμπτωσις τῆς λήξεως τοῦ χρονικοῦ ὁρίου κατὰ τὸ 1906, καθ’ ὃ ἔπρεπε νὰ παραλάβῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τὸ Δομπόλειον κληροδότημα παρὰ τῆς Ῥωσικῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἱδρυθῇ τὸ Καποδιστριακὸν Πανεπιστήμιον συμφώνως πρὸς τὴν διαθήκην τοῦ ἀειμνήστου ἐθνικοῦ εὐεργέτου, ἀλλὰ ταυτοχρόνως παρενέπεσαν καὶ οἱ ἄλλοι γνωστοὶ λόγοι, δι’ οὓς ἐπελήφθημεν τῆς διαρρυθμίσεως τῶν πολιτειακῶν ἡμῶν πραγμάτων καὶ δὲν ἠδύνατο εἰς τὰς μεταρρυθμίσεις αὐτὰς νὰ μὴ συμπεριληφθῇ καὶ τὸ Πανεπιστήμιον. Ἐπῆλθεν ἐκτὸς τούτων καὶ ἡ ἐκκαθάρισις τοῦ ἱδρύματος βαρεῖα ἀλλὰ καὶ μετ’ ἀδίκου σκληρότητος εἴς τινα σημεῖα. Ὅθεν προέκυψε τὸ ζήτημα διὰ τὰς αἰτίας ταύτας καὶ καλούμεθα νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς ἐν γένει ὀργανώσεως αὐτοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ Πανεπιστήμιον, ὡς εἶναι γνωστόν, τὸ ἡμέτερον φέρει τὸν τίτλον τοῦ Ἐθνικοῦ, εἰς δὲ τὸν τίτλον τοῦτον πρέπει νὰ σταματήσωμεν, διότι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἵδρυσαν τὸ ἀνώτερον ἡμῶν πανδιδακτήριον, ἦσαν εὐτυχῶς καὶ ἱδρυταὶ τῆς ἡμετέρας Πολιτείας καὶ ἄλλως πως ἐφαντάσθησαν καὶ ὠνειροπόλησαν τὰ κατὰ τὴν ἀποστολὴν καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου. Ὠνειροπόλησαν αὐτὸ καὶ ἐφαντάσθησαν ὡς φάρον τηλαυγῆ, ὁ ὁποῖος θὰ ἐφώτιζεν ὄχι μόνον τὴν ἐλευθέραν ταύτην γωνίαν ἀλλὰ καὶ σύμπαντα τὸν ἀλύτρωτον ἑλληνισμόν. Καὶ διὰ τοῦτο κατὰ τὸ 1862 διὰ ψηφίσματος ἀφῃρέθη ὁ τίτλος τοῦ Ὀθωνείου Πανεπιστημίου καὶ ὠνομάσθη Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον ὡς ἀνῆκον εἰς ὁλόκληρον τὸ ἔθνος. Εἶναι δὲ γνωστοὶ οἱ καρποὶ τοῦ Πανεπιστημίου ἐκ τοιαύτης ἀπόψεως ἀπὸ τὰ πρῶτα αὐτοῦ ἔτη, διότι μεταξὺ τῶν τροφίμων αὐτοῦ συγκατελέχθησαν καὶ πολλοὶ ὁμόδοξοι ἀλλ’ ἀλλοεθνεῖς, οἱ ὁποῖοι, ὡς εἶναι γνωστόν, διηύθυνον καὶ τὰς τύχας τῶν Κρατῶν τοῦ Αἵμου, ὡς ὁ Σταμπούλωφ, ὁ Δάνεφ καὶ ἄλλοι. Ἐκτὸς ὅμως τούτου καὶ οἱ ὁμοεθνεῖς ἡμῶν οἱ ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ καὶ Μικρᾷ Ἀσίᾳ ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου τούτου ἤντλησαν τὰ φῶτα αὐτῶν καθὼς καὶ τὴν ἐπίδοσίν των πρὸς τὸν ἐθνισμόν. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους τὸ ζήτημα τοῦτο δέον νὰ συζητηθῇ μετὰ τῆς δεούσης σοβαρότητος καὶ λεπτομερῶς, διότι παρετηρήθη ἀτυχῶς ὅτι ἀπὸ ἐτῶν, παρὰ τὴν πρόοδον τῶν ἐπιστημῶν, ἡ ὁποία ἐσημειώθη κατὰ τὰς τελευταίας δεκαετηρίδας, τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον ὑπελείφθη ὅσον ἀφορᾷ τὴν προαγωγὴν τῶν ἐπιστημῶν καὶ τὴν ὑποδοχὴν τῶν τροφίμων αὐτοῦ ἰδίως ἐκ τῆς ἀλυτρώτου Ἑλλάδος, περισσότερον δὲ ἡ Ἰατρικὴ Σχολή, ἥτις εἶχε καὶ ἔχει μέγαν προορισμὸν διὰ τὸν ἑλληνισμόν, καὶ τοῦτο διότι οἱ τρόφιμοι αὐτῆς ἐχρησίμευον ὡς ἐθναπόστολοι, ἐκτὸς τῆς ἰδιότητος τοῦ ἰατροῦ τὴν ὁποίαν ἔφερον τοῦ νὰ θεραπεύωσι τοὺς ὁμοεθνεῖς μας, καὶ διότι τὸ ἔργον αὐτῶν καὶ τὸ ἐπάγγελμα ἦτο τοιοῦτον, ὥστε νὰ εἰσδύωσιν εἰς πᾶσαν ἑστίαν, καὶ αὐτῶν τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν ἀκόμη. Ἀλλ’ ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως, ὡς εἶπον, δυστυχῶς τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν παρηκολουθήθη, οὐδ’ ὁ σκοπὸς ἐπετεύχθη, διότι ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἡμῶν εἰσήλασαν τὰ μέσα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μᾶς κατέστρεψαν πολιτικῶς καὶ κοινωνικῶς καὶ ἐπεβλήθη ἡ Ἐπανάστασις. Ἀντὶ νὰ προάγωνται αἱ ἐπιστῆμαι ἐν αὐτῷ διὰ τῆς ἀναδείξεως προσώπων ἱκανῶν, τοὐναντίον ἐχρησίμευον τὰ μέσα, διὰ νὰ καταλαμβάνουν τὰς πανεπιστημιακὰς ἕδρας ἄνδρες ἀνίκανοι καὶ ἀνάξιοι διὰ νὰ φθάσουν εἰς τὴν περιωπὴν αὐτήν. Καὶ διὰ τοῦτο ὄχι ἐκ νοσταλγίας πρὸς τὸ παρελθὸν βλέπομεν ὅτι καθηγηταὶ χρηματίσαντες πρὸ 30 καὶ 40 ἐτῶν ἐξακολουθοῦν νὰ χαίρουν εἰσέτι τῆς φήμης τῆς μεγάλης, ἐνῷ σήμερον μὲ ὅλην τὴν ἀφθονίαν τῶν μέσων καὶ τὴν ἐπίδοσιν εἰς Εὐρωπαϊκὰ Πανεπιστήμια καὶ νοσοκομεῖα καὶ ἄλλα φροντιστήρια δὲν ἔχομεν τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα. Διὰ τοῦτο, ὅτε ὑπεβλήθη ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου, ἐχειροκροτήθη ὑπὸ πάντων ὡς ἡ ἀπαρχὴ ἐκείνη, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐφέρετο ἡ βελτίωσις τῶν κατὰ τὸ Ἐθνικὸν ἡμῶν Πανδιδακτήριον πραγμάτων. Πρέπει δὲ ἡ Βουλὴ αὕτη νὰ ἐπιληφθῇ, ὡς εἶπον, μετὰ σοβαρότητος τοῦ ζητήματος τούτου, διότι ἡ πλειονοψηφία αὐτῆς καὶ ἐν γένει ἡ Βουλὴ ὠνομάσθη ἀνορθωτική, ἀνόρθωσις δὲ δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ, ἂν δὲν ἀρχίσῃ ἐκ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ χρηστὸς πολίτης, ὁ γενναῖος στρατιώτης, ὁ φρονηματίας ναύτης, ὁ ἐπιστήμων μὲ χαρακτῆρα καὶ διαπρεπὴς ἐκ τῆς ἐκπαιδεύσεως θὰ ἀντλήσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ τὸν προαγάγῃ εἰς τὴν θέσιν αὐτήν. Κατὰ τὸ παρελθὸν ὁσάκις εἰσήγοντο ὑπὸ τῶν προκατόχων Ὑπουργῶν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια ἀφορῶντα εἴτε τὸ Ἐθνικὸν ἡμῶν Πανεπιστήμιον εἴτε τὴν μέσην καὶ κατωτέραν ἐκπαίδευσιν, ἐδέχετο αὐτὰ συνήθως ἡ Βουλὴ μετ’ εἰρωνείας καὶ πάντοτε εὑρίσκοντο εἰς τὸ τέλος τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως· ἄλλως τε τοῦτο ἀπεδεικνύετο ἀπὸ τὸν σχηματισμὸν τῶν Κυβερνήσεων, καθ’ ὃν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας ἐδίδετο ἀτυχῶς εἰς ὅσους δὲν ἐπαρουσίαζον ἐφόδια πνευματικὰ καὶ ἄλλην ἐγκυκλοπαιδικὴν μόρφωσιν, ὥστε νὰ ἀνατίθηται εἰς αὐτούς. Ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ Γερμανία ὀφείλει τὸ μεγαλεῖον αὐτῆς καὶ ἐν γένει τὸν πολιτισμόν της εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅτε δὲ τοῦτο ἀντελήφθη ἡ Γαλλία κατὰ τὸ 1870 ἐμπράκτως, ἔστρεψε καὶ αὐτὴ τὴν προσοχήν της περὶ τὴν βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως αὐτῆς, καὶ Πρωθυπουργοὶ τῆς Γαλλίας δὲν ὤκνησαν νὰ ἀναλάβουν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπανειλημμένως. Δὲν θὰ εἰσέλθω, Κύριοι, εἰς λεπτομερείας προκειμένου περὶ τῆς συζητήσεως τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ θέματος καὶ ζητήματος εἰδικοῦ ἐπιστημονικοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι παρεσκευασμένη ὁλόκληρος ἡ Βουλή, ὥστε νὰ τεθοῦν αἱ βάσεις στερεαί, φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποφύγωμεν ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως νὰ εἴπωμεν ποῖα ἐχρησίμευσαν κατὰ τὸ παρελθὸν ὡς τρωτά, διὰ νὰ φθάσῃ τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον εἰς ἣν θέσιν ἔφθασεν. Καὶ πρῶτον ἡ ὑπόδειξις τῶν καθηγητῶν καὶ ὁ διορισμὸς αὐτῶν ὡς ἐγένετο δὲν ἐγένετο καταλλήλως καὶ πρεπόντως, καὶ διὰ τοῦτο εἰσῆλθον εἰς τὸ ἀνώτατον ἐθνικὸν ἡμῶν ἵδρυμα ἄνδρες ἀνάξιοι τῆς θέσεως αὐτῆς. Ἠκούσθη δὲ πολὺ εὐχαρίστως ὁ τρόπος, τὸν ὁποῖον ὑποδεικνύει τὸ νομοσχέδιον, τῆς διὰ διαγωνισμοῦ καταλήψεως τῶν θέσεων ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Κατὰ δεύτερον λόγον τὸ ζήτημα τοῦ Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον ὑπέδειξεν ἡ ἐπιτροπή, φρονῶ ὅτι θὰ γίνῃ ἀποδεκτὸν καὶ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως καθὼς καὶ ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, διότι εἶναι καιρὸς νὰ ληφθῇ μέτρον τι τοιοῦτον, ὥστε μεταξὺ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ τεθῇ διάμεσός τις σταθμὸς ἢ μᾶλλον συνεκτικὸν μέσον, τὸ ὁποῖον νὰ καθορίζῃ τὰ κατὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ Πανεπιστημίου σαφῶς, ἰδίως δὲ θέλει σπουδαίως ὠφελήσει καὶ ἀπὸ νομοθετικῆς ἀπόψεως, διότι μέχρι τοῦδε ἐβασίλευε τραγέλαφος, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, νομοθετικὸς εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου. Εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι ὑπῆρξαν θέσεις ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἐπιμελητῶν καὶ βοηθῶν, αἱ ὁποῖαι χωρὶς νὰ ἔχωσιν ἀναγνωρισθῆ διὰ νόμου, ἐν τούτοις ἐδίδετο παρὰ τὸν νόμον καὶ τὸ Σύνταγμα μισθὸς ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου καθὼς καὶ ἄλλα πολλὰ ἔκθεσμα, τὰ ὁποῖα συνέβαινον ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐξετάσεις (διότι εἶναι γνωστὸν ἐπίσης ὅτι τῷ 1893 ἐψηφίσθη νόμος καθιερῶν τὰς ἐξετάσεις καὶ τῷ 1895 ἕτερος, ὅστις δὲν κατήργησε ταύτας καὶ συνεπῶς τὰ πτυχία ἔκτοτε εἶναι ἄκυρα. Ἐπίσης Διατάγματα ἀλληλοσυγκρουόμενα ἐξεδίδοντο ἑκάστοτε καὶ τὰ ὁποῖα ἐλπίζομεν διὰ τῆς καθιερώσεως τοῦ Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου ὅτι ἐν τῷ μέλλοντι θὰ ἐκλείψωσιν. Ἰδίως ἡ προσοχὴ ἡμῶν πρέπει νὰ στραφῇ περὶ τὴν διοργάνωσιν τὴν πλήρη τῆς Ἰατρικῆς καὶ παρακαλῶ διὰ τούτου νὰ μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι οἱ ἰατροὶ οἱ παριστάμενοι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην λόγῳ τοῦ ἐπαγγέλματος, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν, ἐπιδιώκουσι μόνον τὴν βελτίωσιν τῶν ἀφορώντων τὴν σχολὴν αὐτῶν. Οὐχί. Δὲν εἶναι ὁ λόγος αὐτός. Ἀλλὰ διότι σήμερον ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ὅπως εἶναι γνωστόν, περὶ τὴν Σχολὴν αὐτὴν διεξάγεται μέγιστος ἀνταγωνισμός, καὶ αὐτὴ ἡ Τουρκία τελευταῖον ἵδρυσε Σχολὴν ἰατρικὴν καὶ σήμερον θὰ δύναται νὰ ἀποκλείσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴχομεν ἡμεῖς διὰ τῆς Ἰατρικῆς μας Σχολῆς, ἐν δὲ τῇ Ῥωμουνίᾳ, ὅπως εἶναι γνωστόν, ἔχει φθάσει εἰς περιωπὴν τοιαύτην ἡ Ἰατρικὴ Σχολή, ὥστε ἡμεῖς, ὅταν ἀναγινώσκωμεν τὰς ἐργασίας τῶν Ῥωμούνων συναδέλφων εἰς τὰ διάφορα περιοδικὰ τῆς Εὐρώπης, δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι καταλαμβανόμεθα ὑπὸ καταισχύνης· ἀλλὰ δὲν ὤκνησεν ἡ Ῥωμουνία νὰ καλέσῃ ἕνα Babés, εἰς τὸν ὁποῖον δίδει 60,000 φράγκα κατ’ ἔτος, διὰ νὰ συντελέσῃ καὶ ἀναδειχθῶσι κατόπιν οἱ διάφοροι Ἰωαννέσκο καὶ λοιποὶ οἱ τιμῶντες τὴν ἰατρικὴν Σχολήν.

§133Ν. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ. Ἡ Σχολὴ τοῦ Βουκουρεστίου θεωρεῖται ἐφάμιλλος τῆς Σχολῆς τῆς Βιέννης.

§134Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς. Καὶ θὰ ἔλθω εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα. Τοσούτῳ μᾶλλον λέγω ὅτι πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν ἀντὶ παντὸς τρόπου τὴν ἐξύψωσιν τῆς Ἰατρικῆς ἡμῶν Σχολῆς, — καὶ ἀπὸ ἐθνικῆς ἀπόψεως τοῦτο εἶναι μέγα διὰ τὴν Ἑλλάδα, — διότι τὰ δέκα ἑκατομμύρια τῶν Ἑλλήνων ἔπρεπεν ἐν Ἀθήναις νὰ ἔχωσι τὸ κέντρον καὶ νὰ ζητῶσι τὴν ἰατρικὴν αὐτῶν συνδρομὴν καὶ ὄχι νὰ φεύγωσιν εἰς Εὐρώπην. Εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι ἄλλα κέντρα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα, ὡς ἔλεγον πρότερον, ἀνεδείχθησαν ἐν Εὐρώπῃ, ἐν Ἀθήναις δὲν ὑπάρχουσι καὶ δὲν ὑπάρχει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ὑπάρχῃ διὰ τὰ δέκα ἑκατομμύρια τῶν Ἑλλήνων τῶν ἐγκαταβιούντων εἰς τὴν γείτονα Ἐπικρατείαν ἰδίως καὶ τὰ ἄλλα μέρη τῆς Ἀνατολῆς. Ἐν Βιέννῃ ἡ Αὐστριακὴ Κυβέρνησις ἐφρόντισε πάντοτε καὶ ἀπὸ ἐτῶν, ὥστε ὅπου εὑρίσκετο καθηγητὴς ἐκ τῶν ἐπιφανῶν, εἴτε Γάλλος ἦτο οὗτος εἴτε Γερμανός, ὡς ὁ Foux, ὁ Norden, τοὺς περισυνέλεγε καὶ τοὺς ἔθετεν εἰς τὰς ἕδρας τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Βιέννης, ὥστε νὰ συγκεντροῦται ἀπὸ ὅλην τὴν ὑφήλιον τὸ ἰατρικὸν ὑλικόν, νὰ ἀφήνωνται δὲ εἰς τὴν Βιέννην περὶ τὰ 300 ἑκατομμύρια λόγῳ ἀναδείξεως ἑνὸς ἰατρικοῦ κέντρου ἐν Βιέννῃ πρώτης τάξεως. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον, ἐπαναλαμβάνω, πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ τὰ μέγιστα ἡ προσοχὴ ἡμῶν περὶ τὸ ζήτημα τῆς ἐξυψώσεως τῆς Ἰατρικῆς ἡμῶν Σχολῆς διὰ τῆς ἱδρύσεως ἔστω καὶ ἑδρῶν περισσοτέρων εἴτε ἐκτάκτων εἴτε τακτικῶν, ὥστε νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, τοῦ νὰ προσελκύωμεν τοὺς ὁμοεθνεῖς ἡμῶν ὅλους, εἴτε σπουδαστὰς εἴτε ἀρρώστους, ἐν Ἀθήναις. Μετὰ τοῦτο δὲν θὰ ἐξετάσω ἄλλο τι εἰμὴ τὸ ζήτημα τὸ περὶ ὑφηγητῶν καὶ περὶ Φαρμακευτικοῦ Σχολείου. Ὅπως εἶναι γνωστόν, ὁ θεσμὸς τῆς ὑφηγεσίας παρ’ ἡμῖν ἀπέτυχε, καὶ ἀπέτυχε τελείως. Δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω διὰ τὴν Φιλοσοφικὴν καὶ τὰς ἄλλας Σχολάς, ἀλλὰ προκειμένου περὶ τῆς Ἰατρικῆς ἀπέτυχε, λέγω, τελείως ἢ μᾶλλον οἰκτρῶς. Τοῦτο δὲ δύναται νὰ βεβαιώσῃ καὶ πλειὰς ὁλόκληρος τιμῶσα ἀληθῶς τὴν ὑφηγεσίαν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ παρευρισκομένη εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Ἀναγνωρίζουσι πολλοί, ἀλλὰ πιστεύω ὅτι θὰ ἀναγνωρίσῃ καὶ ἡ ἰδία, ὅτι δὲν θὰ θελήσῃ νὰ κατέχῃ τὴν θέσιν ὡς ἤδη λειτουργεῖ ὁ θεσμὸς οὗτος. Τὸ Διάταγμα τοῦ 1837, διὰ τοῦ ὁποίου καθιερώθη ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Ἐθνικοῦ ἡμῶν Πανεπιστημίου, εἰς τὸ ἄρθρον 9 καθορίζει πλὴν τῶν καθηγητῶν καὶ τοὺς διδάκτορας τῶν ἰδιαιτέρων παραδόσεων, τῆς ἐπαναλήψεως τῶν μαθημάτων καὶ τῶν γλωσσῶν καὶ ἰδιαιτέρους διδασκάλους, πρὸς οὓς θὰ ἐχορήγουν αἱ Σχολαὶ τὸ δικαίωμα τοῦ διδάσκειν μαθήματα ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργοῦ· ἀλλ’ οὔτε τμῆμα γλωσσῶν συνεστήθη ἐν τῇ Φιλοσοφικῇ Σχολῇ οὔτε διδάκτορες τῶν ἰδιαιτέρων παραδόσεων, τῆς ἐπαναλήψεως καὶ τοῦ μαθήματος τῶν γλωσσῶν διωρίσθησαν. Οἱ ἰδιαίτεροι λοιπὸν διδάσκαλοι αὐτοὶ ἦσαν οἱ ὑφηγηταί, ἀλλ’ οὐδὲν εἶχον δικαίωμα κατὰ τὸν ὀργανισμὸν ἐκεῖνον, ὅστις καὶ σήμερον ἰσχύει ἔτι, προβιβασμοῦ καὶ μισθοδοσίας. Ἡ κατάστασις αὕτη ἐξηκολούθησε μέχρι τοῦ 1869 καὶ τὰ καθέκαστα τῶν προσόντων καὶ τῆς δοκιμασίας τῶν ὑποψηφίων ὑφηγητῶν καθωρίσθησαν διὰ διαφόρων ὑπουργικῶν πράξεων τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1841, τοῦ 1843, τοῦ Αὐγούστου καὶ Σεπτεμβρίου τοῦ 1868. Τὸν Δεκέμβριον ὅμως τοῦ 1869 ἐξεδόθη τὸ πρῶτον περὶ τῆς ὑφηγεσίας Β. Διάταγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀπῃτεῖτο περὶ παντὸς ὑποψηφίου ὑφηγητοῦ πρῶτον νὰ ἐπισυνάψῃ τὴν αἴτησίν του πρὸς τὴν ἁρμοδίαν Σχολήν, ὅπως λέγει τὸ Διάταγμα, τὸ διδακτορικόν του πτυχίον καὶ διατριβὴν ἐπὶ σχετικοῦ θέματος πρὸς τὴν οἰκείαν ἐπιστήμην, δεύτερον διὰ μιᾶς ἐνώπιον μόνον τῶν καθηγητῶν τῆς Σχολῆς παραδόσεως ἀναφερομένης εἰς ὃ πρόκειται νὰ διδάξῃ μάθημα νὰ δώσῃ ἔλεγχον τῆς εἰς τὸ διδάσκειν εὐκολίας καὶ ἱκανότητός του, καὶ τρίτον νὰ λάβῃ ἄδειαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Δεύτερον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνωσιν ὑφηγηταὶ ὑπὲρ τοὺς δύο ἐν ἑκάστῳ μαθήματι, καὶ ἐν τούτοις σήμερον ἡ Ἰατρικὴ Σχολὴ μὲ εἴκοσιν ἕδρας ἔχει 120 ὑφηγητάς!

§135Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. 55.

§136Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πιθανόν. Δὲν γνωρίζω, διότι εἶναι ἀπροσδιόριστος ὁ ἀριθμός. Εἰς τὸ πρόγραμμα τοῦ Πανεπιστημίου δὲν ἀναγράφονται ὅλοι. Ὑπάρχουσιν ὑφηγηταὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ ἐδῶ οἱ πλεῖστοι τῶν ἰατρῶν. Δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς τὸν ἀριθμὸν καὶ ὁμολογῶ τὴν ἀδυναμίαν μου πρὸς τοῦτο. Τρίτον οἱ ἀμελῶς διδάσκοντες, ἔλεγε τὸ Διάταγμα, ἢ μὴ ἀρξάμενοι τῆς διδασκαλίας των ἐντὸς τῶν ἓξ μηνῶν ἢ παριδόντες τὰς παραδόσεις πέρα τῶν ἓξ μηνῶν ἄνευ ἀποδεδειγμένης νόσου ἢ ἄλλης ἰσχυρᾶς αἰτίας ἀποβάλλουσι τὸ δικαίωμα τῆς ὑφηγεσίας. Δι’ οὐδένα ἐφηρμόσθη τὸ μέτρον τοῦτο. Διὰ τῶν Διαταγμάτων τῆς 9 Ἀπριλίου 1882 καὶ 1883 ἔτυχον τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον βεβαίως παρέμεινε πάντοτε ἰδανικόν, τοῦ νὰ δικαιῶνται, ἐὰν ἔχωσι διδάξει ἕν ἔτος μεταξὺ τῶν ἴσων κριθέντων εἰς διαγωνισμόν, κενωθείσης ἕδρας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ νὰ καταλαμβάνωσιν αὐτοὶ τὴν θέσιν, πρᾶγμα περὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἐδόθη μέχρι τοῦδε καμμία εὐκαιρία ὥστε νὰ ἐφαρμοσθῇ. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι προκειμένου περὶ τοῦ θεσμοῦ, ὁ ὁποῖος, ὡς εἶπον, ἀπέτυχεν οἰκτρῶς, διὰ ν’ ἀποκατασταθῇ εἰς τὴν πρέπουσαν αὐτῷ θέσιν, ἀνάγκη νὰ περιληφθῇ εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου διάταξις—, ἐλπίζω δὲ ὅτι θέλουσι σπεύσει καὶ οἱ παρόντες ἐνταῦθα συνάδελφοι νὰ τὸ ἀποδεχθῶσιν—, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ ἀπόλυσις ὅλων ἐν γένει τῶν ὑφηγητῶν καὶ ἐξ αὐτῶν θὰ προσέλθωσι κατόπιν οἱ ἔχοντες τὰ προσόντα διὰ μιᾶς ἁπλῆς δοκιμασίας—, εἶναι δὲ γνωστοὶ οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν εἰς τὰς Σχολάς—, αὐστηροτάτης βεβαίως, νὰ ἐπανέλθωσι καὶ πάλιν, διότι οἱ ὑφηγηταί, ὅπως εἶχε σκοπὸν ὁ νόμος καὶ ὅπως ἤδη σκοπεῖται, πρέπει νὰ εἶναι τὸ φυτώριον, ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ προέρχωνται οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου.

§137Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ὅλας τὰς σχολάς;

§138Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω. Αἱ λεπτομέρειαι δύνανται νὰ κανονισθῶσι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου. Ἐκ τούτων εἶπον ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσι, διότι κατωρθώθη νὰ εἰσβάλωσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ὑφηγηταί, οἱ ὁποῖοι, ἐγὼ τοὐλάχιστον γνωρίζω δύο–τρεῖς ἐξ αὐτῶν, πᾶν ἄλλο εἶναι ἢ ὑφηγηταί.

§139Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Μόνον τὸ ὄνομα ἔχουσι.

§140Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐ μόνον, τοῦτο ἀλλὰ καί τι ἐπὶ πλέον. Γνωρίζω ἕνα ἐκ τῶν κατεχόντων τὴν θέσιν ταύτην ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, τὴν ὁποίαν βεβαίως σεῖς καὶ οἱ ἄλλοι κατέχετε λίαν ἐπαξίως, ὁ ὁποῖος ἦτο εἰς χωρίον ἀποτελούμενον ἐκ 50 οἰκιῶν καὶ ὁ ὁποῖος παρέμεινεν ἐκεῖ ἐπὶ διετίαν· κατόπιν ἀπέτυχε, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκτελέσῃ ὅ,τι ἔπρεπε· μετέβη εἰς ἄλλο μέρος καὶ ἐξήσκει ἐπάγγελμα, τὸ ὁποῖον δὲν θέλω νὰ κατονομάσω. Μετά τινα ἔτη τὸν βλέπω προχειρισθέντα ὑφηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ ξένην γλῶσσαν οὔτε νὰ μεταβῇ εἰς Εὐρώπην τοὐλάχιστον ἐπί τινας μῆνας, διὰ νὰ τελειοποιηθῇ! Γνωρίζω ἄλλον ὑφηγητήν, ὁ ὁποῖος κατέλαβε τὴν θέσιν τοῦ ὑφηγητοῦ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ κλάδου παρὰ πολὺ ὑψηλοῦ, καὶ ὁ ὁποῖος — τὸν εἶδον ἐγὼ ὁ ἴδιος — εἰς πανήγυριν, διότι εἶχεν ἀστοχήσει ἀπὸ τὸ ἰατρικὸν ἐπάγγελμα, ἐπώλει ὑφάσματα καὶ μετὰ τριετίαν τὸν εἶδον ὑφηγητὴν προχειρισθέντα τοῦ Πανεπιστημίου! Ἐὰν ὑπὸ τοιούτους ὅρους πρέπει νὰ εὑρίσκωνται ὑφηγηταὶ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καὶ ἐὰν στέργωσι καὶ οἱ φέροντες τὸν τίτλον αὐτὸν ἐπαξίως νὰ ὑπάρχωσι, δὲν ἔχω βεβαίως ἐναντίαν γνώμην.

§141Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁ μακαρίτης ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καθηγητὴς τῆς Ἰατροδικαστικῆς Γεωργαντᾶς εἶχεν εἴπει ὅτι εἶναι εὐκολώτερον νὰ γίνῃ τις ὑφηγητὴς παρὰ νὰ γίνῃ διδάκτωρ.

§142Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκτὸς τούτου, προκειμένου περὶ Φαρμακευτικοῦ Σχολείου, ἐλπίζω ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπέδειξεν ἡ ἐπιτροπή, τοῦ νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Φυσικομαθηματικῶν, καὶ τοῦτο θέλει γίνει ἀποδεκτόν· θὰ λείψῃ δὲ ἐν μέτρῳ, διότι ἔχει μεγίστην τὴν σχέσιν πρὸς τὰς θετικὰς ἐπιστήμας. Δὲν εἶναι, ὅπως ἄλλοτε ὑπελογίζετο, ἡ Φαρμακευτικὴ ὡς ἐντελῶς πρακτικὴ ἐπιστήμη· σήμερον στηρίζεται, ὡς εἶναι γνωστόν, ἐπὶ τῆς χημείας, ἐπὶ τῆς βοτανικῆς καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων συναφῶν κλάδων, ὥστε νὰ μὴ δοθῇ εἰς τὴν Ἰατρικήν, ὡς διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὑποδεικνύεται, καὶ νὰ ληφθῇ μέτρον ἐξυψώσεως καὶ τοῦ Σχολείου τούτου, διότι, ὡς εἶναι γνωστόν, καὶ ἡ Τουρκία καὶ ἡ Αἴγυπτος καὶ ἄλλαι γειτονικαὶ Ἐπικράτειαι τελευταῖον ἀπαιτοῦσι τὸ πτυχίον τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου καὶ τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευσε καὶ θὰ χρησιμεύσῃ εἰς πολλοὺς ὥστε νὰ καταλάβωσι θέσιν ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ, διότι οἱ πρακτικοὶ πλέον φαρμακοποιοὶ δὲν εἶναι δεκτοὶ διὰ νὰ διευθύνωσι καὶ τὰ λειτουργοῦντα ἐκεῖ φαρμακεῖα. Καταλήγων ὀφείλω νὰ ἐπαναλάβω ὅτι πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ μεγάλη ἡ προσοχὴ τῆς Βουλῆς περὶ τὴν συζήτησιν καὶ ἐξονύχισιν τῶν ἀφορώντων τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν νομοθέτημα ἄρτιον, τὸ ὁποῖον θὰ δώσῃ ἀποτελέσματα, ὥστε ἡ λειτουργία τοῦ Πανεπιστημίου ἡμῶν νὰ τιμᾷ ἐφεξῆς τὴν Ἑλλάδα). (Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§143Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ὡς βάσις εἶναι τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. Ἐφ’ ὅσον ὁ Ὑπουργὸς δὲν δηλώσῃ ὅτι υἱοθετεῖ τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, εἶναι τὸ σχέδιον τοῦ Ὑπουργοῦ.

§145Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸ ἀρχικόν;

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ τροπολογημένον. Τῆς ἐπιτροπῆς τὸ νομοσχέδιον εἰσάγεται ὡς τροπολογία τοῦ ὑπουργικοῦ.

§147Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Μάλιστα.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ τάξις. Ὁ κ. Βέρροιος ἔχει τὸν λόγον.

§149Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Διότι ἔχετε ὑπ’ ὄψει ὅτι τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς ἐτυπώθη μετὰ πλείστων λαθῶν καὶ διετάχθη ἤδη ἡ ἀνατύπωσις καὶ ἑπομένως ἔχομεν μίαν σπουδαιοτάτην τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν πάντως θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μετὰ πλείστων λαθῶν καὶ τοιουτοτρόπως προχωρεῖ ἡ συζήτησις!

§150Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι αἱ τροπολογίαι δὲν ἔφθασαν μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ διαταράξωσι τὴν καρδίαν τοῦ νομοσχεδίου.

§151Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Πιθανὸν ὅμως ἡ καρδία νὰ εἶναι κακῶς τεθειμένη, νὰ εἶναι κάπως ἐκτετοπισμένη.

§152Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἡ καρδία τοῦ νομοσχεδίου παραμένει ἡ αὐτή.

§153Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ ἀποδεικνύω ὅτι ἡ συζήτησις διεξάγεται ἀτάκτως καὶ μετὰ σπουδῆς ἀπὸ ἔντυπον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψει.

§154Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Τὸ πανεπιστημιακὸν ζήτημα, κύριοι Βουλευταί, εἶναι καθαρῶς ἐθνικὸν καὶ ὡς τοιοῦτο πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ πάσης ἀπόψεως καὶ μακρὰν παντὸς ὑπολογισμοῦ, μακρὰν πάσης ὑστεροβουλίας, μακρὰν παντὸς συμφέροντος καὶ ἰδιαίτατα μακρὰν τῆς βορβορώδους ἰλύος τῶν προσωπικῶν παθῶν. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως ὁρμώμενοι πρέπει νὰ ἑνώσωμεν πάντες ὅλας ἡμῶν τὰς δυνάμεις καὶ νὰ ἐργασθῶμεν, ὅπως τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον καταστῇ ἀληθὴς πνευματικὸς φάρος τηλαυγής, ὁ ὁποῖος νὰ φωτίζῃ ὄχι μόνον τοὺς Ἕλληνας τῆς ἐλευθέρας γωνίας τοῦ βασιλείου τούτου, ἀλλὰ τοὺς Πανέλληνας, τοὺς κατοικοῦντας ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Ἀνατολῇ, τοὺς Πανέλληνας, τοὺς κατοικοῦντας ἐν τῇ Ἰλλυρικῇ Χερσονήσῳ, τοὺς Πανέλληνας τοὺς κατοικοῦντας εἰς τὰς νήσους τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, εἰς τὴν Αἴγυπτον καὶ τὸ Ἀρχιπέλαγος. Αὐτὰ τὰ ὅρια ἔχει τὸ Ἐθνικὸν ἡμῶν Πανεπιστήμιον. Δὲν πρέπει νὰ ἀτενίζῃ μόνον εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν οὔτε μέχρι τῶν περάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου· πρέπει νὰ ἔχῃ ἀπεράντους ὁρίζοντας καὶ συνεπῶς ὡς τοιοῦτο Πανεπιστήμιον πρέπει νὰ μὴ εἶναι εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται σήμερον, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἶναι ἀνώτερον, ἢ τοὐλάχιστον ἴσον πρὸς τὰ Πανεπιστήμια τῆς Βιέννης, τοῦ Βερολίνου, τῶν Παρισίων καὶ τόσων ἄλλων μεγαλοπόλεων τῆς Εὐρώπης. Διότι, ὡς ὀρθῶς ὁ κύριος προλαλήσας εἶπεν, ἕκαστον Πανεπιστήμιον ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ, ὡς γνωστόν, ἀντιστοιχεῖ κατὰ μέσον ὅρον πρὸς πληθυσμὸν 2.000.000, ἐνῷ τὸ ἡμέτερον Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον ἀντιστοιχεῖ πρὸς 10.000.000 Ἑλλήνων, ἑπομένως πρέπει τὸ Πανεπιστήμιον ἡμῶν νὰ εἶναι ἡ ἀληθὴς κοιτὶς τῶν φώτων καὶ τῶν ἐπιστημῶν, διότι καὶ τοιοῦτο τὸ ὠνειροπόλησαν οἱ ἱδρυταὶ αὐτοῦ καὶ τοιοῦτο πρέπει νὰ τὸ ὀνειροπολῇ πᾶσα Ἑλληνικὴ καρδία καὶ ψυχή. Διότι οἱ ἐξερχόμενοι ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου δὲν ἐξέρχονται ἁπλῶς νὰ ἐκπληρώσωσι μόνον κοινωνικὰς ἀνάγκας. Τὸ Πανεπιστήμιον ἡμῶν ἔχει νὰ ἐκπληρώσῃ σπουδαιοτάτας ὑποχρεώσεις, νὰ ἐκπληρώσῃ ἐθνικοὺς σκοπούς, διότι οἱ ἐξερχόμενοι ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου τρόφιμοι καὶ ἐπιστρέφοντες εἰς τὴν ἀλύτρωτον Ἑλλάδα δὲν χρησιμεύουν μόνον διὰ νὰ ἐκπληρώσωσι κοινωνικὰς χρείας τῶν πατριωτῶν των καὶ ὁμοφύλων των, ἀλλὰ χρησιμεύουν ὡς ὄργανα σπουδαιότατα, καὶ ἀληθῶς εἶναι τὰ ἰσχυρότερα τηλεβόλα πρὸς ἄμυναν τῶν ἐθνικῶν ἰδεωδῶν καὶ πρὸς ὑποστήριξιν αὐτῶν. (Χειροκροτήματα). Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὰ καθέκαστα, προκειμένου ὅμως περὶ τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, μὲ τὴν ὁποίαν συνδέομαι, θὰ μοὶ συγχωρήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας καὶ νὰ ἀνεγείρω πτυχήν τινα μόνον. Σκοπὸς κυρίως τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς εἶναι ἡ μόρφωσις ἀφ’ ἑνὸς τῶν φοιτητῶν εἰς αὐτὴν καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ προαγωγὴ τῆς ἐπιστήμης.

§155Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἑκάστης Σχολῆς αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπός.

§156Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Ναί, ἑκάστης τῶν Σχολῶν αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπός· ἀλλ’ ἐγὼ ἀνέφερον τὴν Σχολήν, μὲ τὴν ὁποίαν συνδέομαι. Ἐξετάσωμεν λοιπὸν ἂν ἐξεπληρώθη ὁ σκοπὸς οὗτος τῆς Σχολῆς ἀπό τινων δεκαετηρίδων. Βεβαίως ὄχι. Ἂς μὴ ἀρνηθῶμεν, Κύριοι, ὅτι μέχρι πρὸ τριῶν δεκαετηρίδων τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον εὑρίσκετο εἰς ὑψηλοτέραν περιωπὴν ἀπ’ ἐκείνην εἰς ἣν εὑρίσκετο σήμερον ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως. Ἐὰν συγκρίνωμεν τοὺς διδάσκοντας τὴν ἐποχὴν ἐκείνην πρὸς τοὺς διδάσκοντας τῆς σημερινῆς ἐποχῆς, μοὶ φαίνεται ὅτι θὰ αἰσθανθῶμεν μίαν ἔλλειψιν τῶν μεγάλων ἐκείνων φυσιογνωμιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐτίμων τὰς Σχολὰς τοῦ Ἐθνικοῦ ἡμῶν Πανεπιστημίου. Καὶ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου σᾶς φέρω τοῦτο μόνον. Ἡ ὅλη ἐκπαίδευσις ἐν Ἑλλάδι, δύναμαι νὰ εἴπω, μὲ ὅλα τὰ μέσα τὰ μεγάλα, τὰ ὁποῖα ἔχει, μὲ ὅλας τὰς προόδους, τὰς ὁποίας ἔκαμον αἱ ἐπιστῆμαι, δὲν εὑρίσκεται εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ εὑρίσκετο πρὸ 30 ἐτῶν. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἂν μὲν παρουσιάζονται σήμερον ἴσως γνώσεις περισσότεραι, ἂν ὑπάρχει πρόοδος εἴτε πραγματικὴ εἴτε φαινομενικὴ ἐν ταῖς ἐπιστήμαις, ἐλλείπει ὅμως ἀπὸ τὰ προϊόντα, τὰ ὁποῖα παράγει καὶ σφυρηλατεῖ τὸ Πανεπιστήμιον, ἐλλείπει τὸ σπουδαιότερον πάντων, ὁ χαρακτήρ. (Χειροκροτήματα). Σκοπὸς τοῦ Πανεπιστημίου δὲν εἶναι μόνον νὰ χορηγήσῃ τὰς ἀνθρωπίνας γνώσεις· σκοπὸς τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι νὰ ἀναμορφώσῃ χαρακτῆρας, διότι ἐκ τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ἐργαστηρίου θὰ ἐξέλθουν οἱ ἐπιστήμονες, οἱ ὁποῖοι θὰ διευθύνουν καὶ θὰ διαπλάσουν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὁ ἰατρὸς διὰ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν οἰκογένειαν, ἵνα χορηγήσῃ τὴν παραμυθίαν καὶ τὴν ζωήν, ὁ δικηγόρος, ἵνα ὑπερασπίσῃ καὶ προστατεύσῃ τὰ δίκαια τῶν πολιτῶν ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς, ὁ διδάσκαλος ἵνα διαπλάσῃ τὰς ψυχὰς καὶ τὴν καρδίαν. Ἔχομεν σήμερον τὰ προϊόντα αὐτά, τὰ ὁποῖα εἴχομεν πρὸ τριῶν δεκαετηρίδων; Μοὶ φαίνεται ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν μειονεκτικῇ θέσει. Ἀλλ’ ἂς ἔλθω ἐπὶ τὴν Σχολὴν τὴν Ἰατρικήν. Πῶς ἀπέτυχεν ὁ σκοπὸς τῆς μορφώσεως καὶ τῆς προαγωγῆς ἐν τῇ ἐπιστήμῃ; Διότι, κύριοι Βουλευταί, οἱ διδάσκοντες, ἂς τὸ ὁμολογήσω μετὰ παρρησίας καὶ ἄνευ περιστροφῶν, ἐν πολλοῖς δὲν ἐξεπλήρουν τὸ καθῆκόν των, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπεζήτησαν, ἂν ὄχι πάντες, οἱ περισσότεροι αὐτῶν, ἵνα καταλάβωσι τὰς διαφόρους ἕδρας τῆς Σχολῆς καὶ τῶν ἄλλων ἀκόμη Σχολῶν, δὲν εἰσῆλθον, ἵνα ἐκπληρώσωσι τὸν κύριον σκοπὸν αὑτῶν καὶ μορφώσωσι τοὺς φοιτητὰς καὶ προαγάγουν τὴν ἐπιστήμην, ἀλλ’ εἰσῆλθον καὶ κατέλαβον τὰς θέσεις αὐτὰς πρὸς ἴδιον αὐτῶν ὄφελος. Καὶ διὰ τοῦτο ἐβλέπομεν καθηγητάς, οἱ ὁποῖοι εἰσήρχοντο πρὸς κατάληψιν ἕδρας μὴ ὄντες εἰδικοὶ δι’ αὐτήν, ἀλλὰ πάντοτε μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ ἐδίδετο ἡ κατάλληλος εὐκαιρία ἵνα εἰσπηδήσωσιν εἰς τὴν ἄλλην ἕδραν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν περιέμενον κέρδη. Διὰ τοῦτο ἐβλέπομεν τὸν καθηγητὴν τῆς Φυσιολογίας νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν θέσιν αὐτοῦ καὶ νὰ εἰσέρχηται εἰς τὴν κλινικήν. Προκειμένου περὶ τῆς σκοπιμότητος τοῦ νομοσχεδίου οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία. Ἐν ταῖς λεπτομερείαις θὰ γίνῃ βεβαίως ἡ ἐξονύχισις καὶ ὁ κ. Ὑπουργός, ὅστις τόσον φιλοτίμως εἰργάσθη ὑπὲρ τοῦ Ἐθνικοῦ ἡμῶν Πανεπιστημίου, εἶμαι πεπεισμένος ὅτι θέλει ἀποδεχθῆ τὰς τροπολογίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι χρήσιμοι, σκόπιμοι καὶ ὠφέλιμοι διὰ τὴν προαγωγὴν τοῦ Πανεπιστημίου. Ὑπάρχει ἐν τῇ συνειδήσει αὐτοῦ ὅλη ἡ καλὴ πρόθεσις, ἀρκεῖ μόνον εἰλικρινεῖς γνῶμαι νὰ ὑπάρξωσι μεταξὺ ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑποβάλωμεν τὰς τροπολογίας αὐτάς. Καὶ διὰ τοῦτο εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς εἶπον, ὅτι πρέπει μακρὰν παντὸς ὑπολογισμοῦ καὶ πάσης ὑστεροβουλίας νὰ ἑνωθῶμεν πάντες καὶ νὰ ἐργασθῶμεν, ἵνα συμβάλωμεν εἰς τὸ ἔργον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. (Χειροκροτήματα). Δὲν ἀποκρούω τὸν θεσμὸν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, διότι νομίζω ὅτι οὗτοι, ὡς ἔχουν τὰ παρ’ ἡμῖν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, θὰ εἶναι χρήσιμοι, διότι καλῶς παρασκευαζόμενοι ὡς ἔκτακτοι καθηγηταὶ θὰ δύνανται νὰ διαδεχθῶσι τοὺς τακτικοὺς καθηγητάς, χρησιμεύουν δὲ ἐξ ἄλλου οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῆς διδασκαλίας ἄλλων ἑδρῶν, τὰς ὁποίας ἴσως καὶ αὐτοὶ ἀνώρθωσαν καὶ ἀνέπτυξαν καὶ κατέστησαν τρόπον τινὰ διὰ τῶν ἔργων των αὐτοτελεῖς. Ἔχομεν δὲ καὶ ἄλλον λόγον νὰ δεχθῶμεν τὸν θεσμὸν τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, διὰ νὰ δώσωμεν τὴν ὑλικὴν ὑποστήριξιν εἰς τοὺς ἐπιστήμονας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν ἐν τῇ ἐπιστήμῃ καὶ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ὑποστηρίξωμεν, ἐὰν ὑπάρχουν. Ὡς πρὸς τὸν θεσμὸν τῶν ὑφηγητῶν, προκειμένου περὶ τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, δὲν λέγω διὰ τοὺς ὑφηγητὰς τῶν ἄλλων Σχολῶν, περὶ τῶν ὁποίων ἐνδιαφέρεται ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου, εἶμαι καὶ ἐγὼ τῆς γνώμης, πιστεύω δὲ ὅτι καὶ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ θὰ συναινέσῃ, ὅπως καὶ οἱ ἴδιοι ὅσοι εἶναι ἐδῶ τὸ ἐβεβαίωσαν, πρέπει νὰ παραιτηθοῦν, ὑπὸ τὸν ἑξῆς ὅρον, καὶ εἰς τοῦτο ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ὑμῶν καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὲ προσέξῃ, ἀφοῦ παραιτηθοῦν, δέον ν’ ἀπολυθῶσιν, οἱ δὲ ἐπιθυμοῦντες ν’ ἀναγορευθῶσιν ἐκ νέου ὑφηγηταί, ὀφείλουσι νὰ ὑποστῶσι τὴν προσήκουσαν δοκιμασίαν. Δὲν πρέπει δὲ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας, τὸν ὁποῖον εἶχον πρότερον, διότι εἶναι ἄδικον, Κύριοι, δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ δύνανται νὰ διαγωνισθοῦν διὰ τὴν θέσιν τῶν τακτικῶν καθηγητῶν, θὰ ἀπομακρύνωνται ὅμως ἐκ τοῦ μειονεκτήματος τούτου, ὅτι δηλαδὴ δὲν θὰ ἔχουν τὸν χρόνον τῆς ὑφηγεσίας. Ὑποθέτω ὅτι πάντες θὰ δεχθοῦν τοῦτο. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀστυκλινικήν, Κύριοι...

§157Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι ἄχρηστος.

§158Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Λυποῦμαι, διότι δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μὲ τὸν συνάδελφόν μου ἐξ Ἀττικῆς. Ἂν ἀπέτυχεν ἡ ἀστυκλινική, δὲν εἶναι τοῦτο σημεῖον ὅτι πρέπει νὰ καταργήσωμεν αὐτήν, διότι, ἂν ἀγώμεθα ἀπὸ τοιαύτης ἀρχῆς, πρέπει νὰ καταργήσωμεν καὶ ὅλας τὰς Σχολὰς τοῦ Πανεπιστημίου. Ἄλλοι εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἀπέτυχεν ὁ σκοπὸς τῆς ἀστυκλινικῆς. Ἡ ἀστυκλινικὴ πρέπει νὰ εὑρίσκηται, διότι ἐν τῇ ἀστυκλινικῇ εἰσερχόμενοι οἱ διδάκτορες μὲ ὅλας τὰς θεωρητικὰς γνώσεις των ἐκεῖ θὰ διδαχθοῦν πῶς πρέπει νὰ ἐξετάζουν τοὺς ἀρρώστους.

§159Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὰ θὰ τὰ μάθουν εἰς τὰς κλινικάς.

§160Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Αἱ κλινικαὶ εἶναι θεωρητικαί. Ἐκεῖ, εἰς τὴν ἀστυκλινικήν, θὰ διδαχθοῦν τὴν μέθοδον καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς θεραπευτικῆς, ἐκεῖ θὰ διδαχθοῦν καὶ τὰς μικρὰς ἐγχειρήσεις. Ἀλλ’ εἶναι καὶ εἷς ἄλλος λόγος, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἐνδιαφέρῃ ἡμᾶς χάριν τῶν μελλόντων ὑφηγητῶν. Ὅταν καταργηθῇ, Κύριοι, ἡ ἀστυκλινική, οἱ ἔκτακτοι καθηγηταὶ ποῦ θὰ ἔχουν θέσεις διὰ νὰ ἐργασθοῦν; Τινὲς μόνον καὶ πάντως ὀλίγοι τὸν ἀριθμὸν θὰ ἐργασθῶσιν εἰς τὰς κλινικάς, ἐνῷ εἰς τὴν ἀστυκλινικὴν θὰ ἐργασθοῦν τοὐλάχιστον τέσσαρες, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι χρησιμώτατοι καὶ ὠφελιμώτατοι. Θεωρῶ λοιπὸν ἀπαραίτητον τὴν ὕπαρξιν τῆς ἀστυκλινικῆς. Πᾶν ὅ,τι, κύριοι Βουλευταί, λέγω περὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου τὸ λέγω ἀπὸ ὅλης τῆς συνειδήσεώς μου. Εἶμαι ὅλως ξένος πρὸς αὐτό, καὶ οὐδὲν ἐξ ὑπολογισμοῦ τινος ἢ ἄλλης αἰτίας ἐπιζητῶ, καὶ ὁρμῶμαι ὑπὸ τοῦ διαπύρου πόθου νὰ ἴδω, ὡς πάντες ἐπιθυμοῦμεν, τὸ Πανεπιστήμιον ὑψούμενον εἰς τὴν περιωπήν, ἣν πᾶσα Ἑλληνικὴ ψυχὴ ἐπιθυμεῖ. Προστίθημι πρὸς τούτοις καὶ τοῦτο, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι χρήσιμον εἰς τὰς τροπολογίας, περὶ τῶν ὁποίων θὰ σκεφθῇ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Ἂν ὑπάρχῃ λόγος τις σπουδαῖος, ὁ ὁποῖος ἔφερε τὴν ἀποτυχίαν τῶν Σχολῶν καὶ ἰδίως τῆς Ἰατρικῆς, εἶναι καὶ οὗτος, ὅτι οἱ καθηγηταὶ τῶν θεωρητικῶν μαθημάτων, ἀσκοῦντες τὸ ἰατρικὸν αὐτῶν ἔργον, δὲν δύνανται νὰ ἐξασκήσωσι καὶ ἐκπληρώσωσι τὸ διδακτικὸν αὐτῶν καθῆκον. Καθηγητὴς τῆς ἀνατομίας δὲν πρέπει νὰ ἐκπληροῖ τὸ ἰατρικόν του ἔργον· ὡσαύτως καθηγητὴς τῆς φυσιολογίας, τῆς τοξικολογίας. Περαίνων, κύριοι Βουλευταί, τὴν ἀγόρευσίν μου ἐπαναλαμβάνω νὰ τονίσω, ὅτι προκειμένου περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, χρεωστοῦμεν πάντες νὰ ἐργασθῶμεν εἰλικρινῶς καὶ νὰ ἐνισχύσωμεν τὸ ἔργον τῆς ἀναμορφωτικῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐξ ὅλων τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσαμεν μέχρι τῆς παρούσης στιγμῆς καὶ ἐκ τῶν ὁποίων πραγματικῶς ἐπέρχεται ἀνόρθωσις ἐπὶ τῶν πραγμάτων τῆς χώρας ἡμῶν, ἄν, λέγω, ὑπάρχωσι τῳόντι τοιαῦτα νομοσχέδια, ὠφέλιμα διὰ τὴν ἀνόρθωσιν τοῦ τόπου, τοῦτο, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν σήμερον, θεωρῶ ὡς τὸ σπουδαιότερον πάντων, διότι εἶναι ἐθνικόν. (Χειροκροτήματα).

§161Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§162Π. ΛΙΒΙΕΡΑΤΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, καὶ ἂν οὐδὲν ἄλλο ἤθελε φέρει ὡς ἀποτέλεσμα ἡ ἐπανάστασις τῆς 15 Αὐγούστου ἢ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, θὰ ἦτο ἀξία τῆς εὐγνωμοσύνης τοῦ ἔθνους. Τὴν ὀδυνηρὰν ἐντύπωσιν, ἣν μοὶ προυξένησεν ἡ εἴδησις τοῦ κινήματος τοῦ στρατιωτικοῦ συνδέσμου, σχεδὸν ἐξήλειψεν ἡ γνῶσις ὅτι μεταξὺ τῶν πρώτων ἀποφάσεών του ὑπῆρξεν ἡ ἀναδιοργάνωσις τοῦ Πανεπιστημίου. Τοῦτο δι’ ἐμὲ ἦτο τεκμήριον ὅτι οἱ ἄνδρες οἱ πρωτουργοὶ τῶν τότε συμβάντων εἶχον συναίσθησιν πλήρη τῶν ἀναγκῶν τῆς Πολιτείας καὶ τῆς σπουδαιότητος, ἣν ἔχει ἡ ἐπιστήμη διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τούτων. Τὰ Πανεπιστήμια εἶναι τὰ χαλκεῖα, ἐν οἷς διαπλάττονται ὁ νοῦς καὶ τὰ ἤθη. Ἐκ τῶν Πανεπιστημίων ἡ Πολιτεία προσδοκᾷ πᾶσαν πρόοδον καὶ τὰ μέσα καὶ τὰ ὄργανα πρὸς ἐπίτευξιν ταύτης. Διὰ τῶν Πανεπιστημίων νικῶσι τὰ ἔθνη. Ἐν τοῖς Πανεπιστημίοις τῆς Ἰταλίας ἐβλάστησεν ἡ ἰδέα τῆς ἑνότητος καὶ ἐκ τῶν Πανεπιστημίων αὐτῆς ἐξώρμησαν οἱ ὑπερασπισταὶ καὶ οἱ μάρτυρες τῆς ἰδέας ταύτης. Ἐν τοῖς Πανεπιστημίοις προεπαρεσκευάσθη ἡ καταπληκτικὴ ὑπεροχὴ τοῦ Γερμανικοῦ ἔθνους. Τὰ Πανεπιστήμια καὶ σήμερον καὶ πάντοτε εἶναι ἡ ἐνδελεχὴς μέριμνα τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν. Καὶ οὐδένα πολιτικὸν ἄνδρα λανθάνει ἡ μεγίστη σπουδαιότης τῆς πανεπιστημιακῆς ἐκπαιδεύσεως. Τοσαύτην σπουδαιότητα λοιπὸν ἔχει καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ ἡμέτερον Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον. Ἡ σπουδαιότης ὅμως αὕτη, ὅσον μεγάλη καὶ ἂν εἶναι, δὲν εἶναι ἀρκοῦσα. Τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον ἔχει ἄλλην, ἴσην, διὰ νὰ μὴ εἴπω μεγαλειτέραν τῆς ἐπιστημονικῆς, ἀποστολήν, τὴν ἐθνικήν. Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι Βουλευταί, νὰ φέρω ἐγὼ ἀγγεῖα εἰς Σάμον ἢ γλαῦκας εἰς Ἀθήνας; Εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπομνήσω ὑμῖν τὴν ἐθνικὴν ἀποστολὴν τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου; Εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ἡ καρδία τοῦ ἔθνους, ἥτις ἐξακοντίζει αἷμα θερμὸν καὶ ὀξυγονωμένον εἰς ὅλα τὰ περιφερικὰ σημεῖα τοῦ ἐθνικοῦ ὀργανισμοῦ ἡμῶν; Ἀλλοίμονον! Ἐὰν ἡ καρδία πάθῃ, τὰ ἄκρα ψύχονται καὶ ἀπονεκροῦνται! Πόσην μέριμναν πρέπει νὰ καταβάλωμεν, ὅπως ἡ καρδία αὕτη τοῦ ἐθνισμοῦ ἡμῶν πάλληται πάντοτε ῥυθμικῶς καὶ μετὰ δυνάμεως, ὅπως διατηρήσῃ ῥωμαλέον τὸν ὀργανισμὸν ὅλον, τὸ ἔθνος ὅλον! Ἡ παραμικρὰ ὀλιγωρία θὰ ἦτο αὐτοχειρία, εἰς δὲ τοὺς αὐτόχειρας οὔτε πομπώδης κηδεία ἐπιτρέπεται. Δὲν θέλω ν’ ἀνατρέξω βῆμα πρὸς βῆμα τὸ παρελθόν. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ κρατήσω κραυγὴν λύπης διὰ τὴν ὀλίγην στοργήν, ἣν ἐπέδειξεν ἡ Πολιτεία πρὸς τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον. Ἐνῷ πολλοὶ φιλοπάτριδες, ἐπιστήμονες ἢ οὔ, κατέλιπον διὰ διαθήκης περιουσίας οὐχὶ μικροῦ λόγου ἀξίας ὑπὲρ τοῦ ἐθνικοῦ τούτου ἱδρύματος, ὑπὲρ τῆς κανονικῆς λειτουργίας καὶ ὑπὲρ τῆς προόδου καὶ ὑπὲρ τοῦ γοήτρου αὐτοῦ, ἡ Πολιτεία δι’ οὐδὲν ἄλλο ἐφρόντιζεν ἢ νὰ λαμβάνῃ τὰ φοιτητικὰ τέλη καὶ νὰ τὰ προσδιορίζῃ εἰς τὴν κατωτέραν καὶ μέσην ἐκπαίδευσιν, ν’ ἀφήνῃ δὲ εἰς τὴν τύχην των ἄνευ οὐδεμιᾶς βοηθείας νοσοκομεῖα πανεπιστημιακά, δῶρα ἀειμνήστων πατριωτῶν. Πρὸς ἀντιστάθμισιν ὅμως τῆς ὀλιγωρίας ταύτης διώριζε καθηγητὰς ὄχι πάντοτε τοὺς ἐνδεδειγμένους ἢ τοὺς κρείττονας, ἀλλὰ τοὺς φίλους φίλων καὶ εὐνοουμένους εὐνοουμένων, καὶ τοιουτοτρόπως κατέστη τὸ Πανεπιστήμιον τὸ Ἐθνικόν, ἐκτὸς βεβαίως ἐξαιρέσεων, ἄσυλον ἐπαναπαύσεως κουρασμένων κενοδοξιῶν καὶ ἀεροειδῶν ἐλπίδων. Εἶναι καιρὸς νὰ παύσῃ ἡ ἀκηδία αὕτη. Εἶναι ἀξία ἐπαίνου ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἥτις μεταξὺ τῶν πρώτων νομοθετημάτων ἐμελέτησε τὰ τοῦ Πανεπιστημίου. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ὅμως νὰ παρατηρήσω ὅτι τὸ πανεπιστημιακὸν ζήτημα εἶναι λίαν σπουδαῖον καὶ δεῖται μελέτης οὐχὶ ἐσπευσμένης· εἶναι ζήτημα συναφὲς πρὸς τὸ ὅλον ἐκπαιδευτικόν, ὅπως τὸ ὅλον οἰκοδόμημα καταστῇ ἁρμονικόν. Φοβοῦμαι μήπως καταγινόμεθα περὶ τὰ ἀνάγλυφα τῆς μετόπης πρὶν ἢ σκεφθῶμεν περὶ τῶν θεμελίων τοῦ οἰκοδομήματος. Ἡ διοργάνωσις τῆς μέσης τουλάχιστον ἐκπαιδεύσεως ἔχει μεγίστην σπουδαιότητα διὰ τὴν τοῦ Πανεπιστημίου. Ὁπωσδήποτε, ἀφοῦ πρόκειται νὰ συζητήσωμεν σήμερον τὸ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως παρουσιασθὲν νομοσχέδιον καὶ τὸ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἐπεξεργασθέν, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, νὰ ἐκφράσω ὑπὸ γενικὴν ἔποψιν τὰς περὶ πανεπιστημιακῆς διοργανώσεως ἰδέας μου. Σκοπὸς παντὸς Πανεπιστημίου εἶναι ἡ μόρφωσις διὰ τὴν ἐξάσκησιν τῶν διαφόρων ἐπαγγελμάτων ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ πρὸ πάντων ἡ πρόοδος τῆς ἐπιστήμης ἐν τῷ ὑπερτάτῳ συμφέροντι τῆς καθόλου ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι ἀνάγκη ἐκ τούτου νὰ διακριθῇ ἀπολύτως ὁ σκοπὸς οὗτος ἀπὸ τὸν ἄλλον. Ὡς ἔχουσι τὰ τῶν Πανεπιστημίων ἐν πολλαῖς τῶν εὐρωπαϊκῶν χωρῶν, ἡ διάκρισις αὕτη δὲν εἶναι σαφὴς καὶ ἡ θεωρητικὴ διδασκαλία ὑπερβάλλει λίαν τὴν πρακτικήν. Διὰ τοῦτο καὶ εἰς τὰς χώρας ἐκείνας ὑπάρχει πανεπιστημιακὸν ζήτημα ἐπὶ τάπητος καὶ προτάσεις νέου διοργανισμοῦ πανεπιστημιακῶν σπουδῶν. Ἐν Ἰταλίᾳ π.χ. ὑπάρχει ἤδη τοιοῦτον ζήτημα Ἐπιτροπὴ ἐκ διακεκριμένων ἐπιστημόνων συνέστη πρὸς μελέτην τῆς μεταρρυθμίσεως τῶν Πανεπιστημίων. Τὸ πρῶτον θέμα συζητήσεως ὑπῆρξεν ὁ χαρακτηρισμὸς τοῦ σημερινοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἰδίᾳ ἂν πρέπει νὰ ἔχῃ χαρακτῆρα ἐπιστημονικὸν καθαρῶς ἢ πρακτικὸν ἐπαγγελματικόν, ὅλων δὲ τῶν μελῶν ἡ γνώμη ὑπῆρξεν ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλον σκοπὸν ἢ τὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν ἀνωτάτην ἐκπαίδευσιν. Τοῦτο ὅμως δὲν ἀποκλείει τὴν ἐφαρμογὴν τόσον τῆς μιᾶς, ὅσον καὶ τῆς ἄλλης πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς μορφώσεως ἐπαγγελματιῶν εἰς τὰς διαφόρους διευθύνσεις τῆς ἀνθρωπίνης δράσεως. Συνεπῶς τὸ Πανεπιστήμιον πρέπει νὰ ἔχῃ σχέσιν πρὸς τὰς ἄλλας Σχολὰς ἢ ἱδρύματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι σκοπὸν καθαρῶς ἐπαγγελματικὸν ἢ βιομηχανικόν. Οἱαδήποτε ἐπιστήμη, ἐνόσῳ εἶναι σπουδὴ τῆς ἀληθείας καὶ τῶν νόμων αὐτῆς, ἔχει πάντοτε ἀμέσους ἐφαρμογὰς εἰς τὴν ζωὴν ἐν τῇ ἐξελίξει αὐτῆς. Ἡμεῖς, οἵτινες δυστυχῶς ἐμείναμεν ὀπίσω, πρέπει νὰ θεωρήσωμεν πρόοδον τὴν ἄφιξιν εἰς τὸ σημεῖον τῆς ἀφετηρίας τῶν ἄλλων. Τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον εἶναι καταφανὲς ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ διπλοῦν χαρακτηρισμόν. Τοὺς δύο σκοπούς, περὶ ὧν ὡμίλησα, πρέπει νὰ συνδυάσωμεν ἁρμονικῶς ὅσον εἶναι δυνατόν. Πρὸς τοῦτο ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἐπαγγελματικὸν σκοπὸν ἀναγκαιοτάτην θεωρῶ τὴν διαίρεσιν τῶν μαθημάτων εἰς θεμελιώδη καὶ μή. Τὰ θεμελιώδη εἶναι τὰ μαθήματα ἐκεῖνα, ἅτινα εἶναι ἀναπόφευκτα διὰ τὴν μόρφωσιν ἀρτίου ἐπαγγελματίου καὶ τὰ ὁποῖα πρέπει ν’ ἀκολουθήσῃ, διὰ νὰ τύχῃ τοῦ σχετικοῦ πτυχίου. Τὰ μὴ θεμελιώδη δύνανται νὰ ὦσι συμπληρωτικὰ ἢ καθαρῶς ἐπιστημονικά, εἰς τὰ ὁποῖα δύναται ὁ θέλων νὰ καταγίνῃ ἰδιαιτέρως πρὸς τελειοτέραν πρακτικὴν ἢ ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ φοιτητὴς κατὰ τὴν σχετικῶς βραχεῖαν φοίτησιν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ νὰ ἀκολουθῇ ὅλα τὰ διδασκόμενα μαθήματα. Τοῦτο θὰ ἦτο χονδροειδὲς λάθος στοιχειώδους παιδαγωγικῆς. Ἐὰν τοῦτο συνέβαινεν, ὁ φοιτητὴς οὐδὲν θὰ ἐμάνθανεν, ἀλλὰ θὰ ἐξήρχετο τοῦ Πανεπιστημίου ἡμιμαθὴς καί, ὅπερ χεῖρον, δοκησίσοφος. Ὡς πρὸς τὸν ἐπιστημονικὸν σκοπὸν εἶναι ἀναγκαία πρῶτον πάντων ἡ παροχὴ τῶν μέσων καὶ ἡ ἐλευθερία ἐν τῇ ἐπιστημονικῇ παλαίστρᾳ. Ἐδῶ τὸ Πανεπιστήμιον πρέπει νὰ ἔχῃ ψυχήν, ἥτις νὰ τῷ δίδῃ ζωήν, ἡ δὲ ψυχὴ αὕτη πρέπει νὰ εἶναι τρισυπόστατος, ἤτοι νὰ συνίσταται ἐξ ἐπιστήμης, παιδεύσεως καὶ ἔρωτος πρὸς τὴν ἐπιστήμην. Ὁ διδάσκων ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ πρέπει νὰ ἔχῃ ἔρωτα πρὸς τὴν ἐπιστήμην, πρέπει νὰ ἐργάζηται διὰ τὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν πρόοδον αὐτῆς. Ἀλλοίμονον, ἐὰν ἐπαναπαυθῇ εἰς τὴν κατάληψιν τῆς ἕδρας καὶ τὸ μέσον τοῦτο θεωρήσῃ ὡς τελικὸν σκοπόν. Βεβαίως τοῦτο δὲν θὰ συμβῇ εἰς ἄνδρα θερμαινόμενον ὑπὸ τοῦ θείου πυρὸς τῆς ἐπιστήμης. Ὁπωσδήποτε ὅμως, ὅπως μὴ σβεσθῇ τὸ πῦρ τοῦτο, ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ ἅμιλλα. Καὶ τὴν ἅμιλλαν ταύτην θὰ ἐπιτύχωμεν διὰ τῆς ἐλευθέρας διδασκαλίας, δηλ. τῆς ὑφηγεσίας. Τοῦτο ὅμως θὰ ἐπιτευχθῇ, ὅταν ὑψώσωμεν τὸν θεσμὸν τῆς ὑφηγεσίας καὶ ἑπομένως ὅταν, διὰ νὰ τύχῃ τις τοῦ βαθμοῦ τοῦ ὑφηγητοῦ, εἶναι ἐπάναγκες νὰ δώσῃ δείγματα ἱκανὰ τῆς ἐπιστημονικῆς ἀξίας, μορφώσεως, διδασκαλικῆς ἱκανότητος καὶ δράσεως ἐπιστημονικῆς. Τοιουτοτρόπως τὸ σῶμα τῶν ὑφηγητῶν θὰ χρησιμεύῃ ὡς τὸ φυτώριον τῶν μελλόντων καθηγητῶν. Οὐδεὶς λοιπὸν πρέπει νὰ δύναται νὰ εἰσέρχηται εἰς τὸν ἱερὸν περίβολον ἄνευ αὐστηρᾶς δοκιμασίας, ἅπαξ δὲ εἰσελθὼν νὰ εὑρίσκῃ τὰ μέσα διὰ τὴν ἐπιστημονικὴν δρᾶσιν καὶ ἐλευθερίαν ἐνεργείας. Ἡ εἴσοδος ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ θὰ παρέχῃ οὐ μόνον τιμήν, ἀλλὰ καὶ εὐθύνας ἠθικὰς βαρείας. Διὰ τοῦτο, ἄν τις ἀτενίζων πρὸς τὴν εἴσοδον ταύτην, ἀλλὰ συναισθανθεὶς τὰς εὐθύνας καὶ τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν δυνάμεών του, ὑποχωρήσῃ, θὰ εἶναι ἄξιος σεβασμοῦ καὶ τιμῆς. Ταῦτα, κύριοι Βουλευταί, εἶχον νὰ εἴπω ὑπὸ γενικὴν ἔποψιν, ἐπιφυλασσόμενος, ἐὰν μοὶ ἐπιτραπῇ, νὰ ἐκφράσω τὰς ἰδέας μου ἐν ταῖς λεπτομερείαις. Εὔχομαι, ἵνα ἡ συζήτησις τῶν πανεπιστημιακῶν νομοσχεδίων διεξαχθῇ μὲ τὴν σοβαρότητα, ἥτις ἐμπρέπει εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων, καὶ ἐξ αὐτῆς θὰ προκύψῃ πᾶν ἀγαθὸν ὑπὲρ τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου, ὥστε νὰ γίνῃ πράγματι τὸ φλογερὸ καμίνι τοῦ ποιητοῦ μας, τὸ ὁποῖον νὰ φωτίζῃ καὶ θερμαίνῃ τοὺς ἀπανταχοῦ Ἕλληνας καὶ ὡς φάρος ἐπὶ τῆς μικρᾶς ταύτης ἐλευθέρας γωνίας τῆς πατρίδος νὰ προσελκύῃ τὰ βλέμματα καὶ τὰς ἐλπίδας τοῦ Ἑλληνισμοῦ σύμπαντος καὶ νὰ σημαίνῃ τὸν λιμένα τὸν ἀσφαλῆ τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν πόθων. (Χειροκροτήματα).

§163Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. (Ὅρα Παράρτημα).

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται δεκτὰ εἶτα εἰς πρώτην συζήτησιν τὰ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3). Ἄρθρον 4. Διὰ τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργός, καὶ διὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωμεν ἀνατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου, τὰ ἄρθρα 4, 5 καὶ 6 ἀποτελοῦσιν ἓν ἄρθρον 4, χωριζόμενον εἰς ἐδάφια. Εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν θὰ εἶναι ἀνατετυπωμένον. Λοιπὸν ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα 4, 5 καὶ 6 ὡς ἄρθρον 4. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 5, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ τὰ ἄρθρα 7 καὶ 8.

§165Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δηλαδὴ ψηφίζομεν τὸ νομοσχέδιον ὡς θὰ εἶναι διατετυπωμένον αὔριον.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§167Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ νὰ βεβαιωθῆτε ὅτι ἡ Ἀνόρθωσις δὲν σέβεται τίποτε, τίποτε, τίποτε!

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ σεῖς δὲν σέβεσθε τίποτε, τίποτε, τίποτε, καὶ σᾶς ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν.

§169Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νὰ γίνεται συζήτησις ἐπὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον θὰ ὑπάρξῃ!

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε ἀπρόσεκτος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐτροποποίησε τὴν ἀρίθμησιν μόνον.

§171Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μὲ ἀνακαλεῖτε εἰς τὴν τάξιν, διότι διαμαρτύρομαι;

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διότι ἐκφράζεσθε ἀνευλαβῶς πρὸς τὴν Βουλήν. Ἀνεκοίνωσα ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν τὴν τροποποίησιν ταύτην ὡς πρὸς τοὺς ἀριθμούς. Δικαίωμα τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ τροποποιήσῃ τοῦτο.

§173Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι σύμφωνον μὲ τὸν Κανονισμόν.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφωνότατον εἶναι πρὸς τὸν Κανονισμὸν ν’ ἀνακοινώσῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς τροπολογίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, καθ’ ἣν δύο ἢ τρία ἄρθρα συμπτύσσονται εἰς ἕν.

§175Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καὶ τὸ ὁποῖον νομοσχέδιον ψηφίζομεν ὡς θὰ ἔχῃ διατυπωθῇ εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν. Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτὴ ἐπὶ τέλους!

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατάστασις δὲν εἶναι αὐτή, τὴν ὁποίαν δημιουργεῖτε σεῖς.

§177Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶναι πλέον ἐκτραχηλισμός!

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουλουμβάκης θὰ γραφῇ εἰς τὰ Πρακτικὰ ὡς ἀνακαλούμενος εἰς τὴν τάξιν διὰ τὸν ἐκτραχηλισμόν. (Ψηφίζονται κατόπιν ὡς ἄρθρον 6 συμπτυχθέντα τὰ ἄρθρα 9 καὶ 10· ὡς 7 συμπτυχθέντα τὰ ἄρθρα 11 καὶ 12· ὡς 8 συμπτυχθέντα τὰ ἄρθρα 13, 14, 15· ὡς 9 συμπτυχθέντα τὰ 16, 17, 18· ὡς 10 τὸ 19· ὡς 11 τὰ 20, 21, 22· ὡς 12 τὰ 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29· ὡς 13 τὰ 30, 31, 32· ὡς 14 τὰ 33, 34· ὡς 15 τὰ 35, 36· ὡς 16 τὰ 37, 38, 39· ὡς 17 τὰ 40, 41· ὡς 18 τὰ 42, 43, 44, 45· ὡς 19 τὰ 46, 47, 48, 49· ὡς 20 τὰ 50, 51, 52, 53· ὡς 21 τὰ 54, 55, 56, 57· ὡς 22 τὰ 58, 59, 60 ὡς 23 τὰ 61, 62, 63, 64, 65 ὡς 24 τὰ 66, 67, 68, 69, 70, 71· ὡς 25 τὰ 72, 73. 74, 75, 76, 77· ὡς 26 τὰ 78, 79· ὡς 27 τὰ 80,81. 82· ὡς 28 τὸ 83. Ψηφίζεται καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ ἀνάγνωσιν).

§179Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἤθελον παρακαλέσει τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως, εἰ δυνατόν, ἡ βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου μὴ ὁρισθῇ δι’ αὔριον, ἀλλὰ διὰ τὴν Τρίτην εἰς τρόπον ὥστε νὰ μᾶς δοθῇ καιρὸς νὰ μελετήσωμεν τὸ νομοσχέδιον, διότι μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς δὲν ἦτο παρὰ πᾶσι τοῖς Βουλευταῖς ἐσχηματισμένη ἡ πεποίθησις τοῦ τί συζητεῖται. Διὰ δὲ τῶν τροπολογιῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας εἰς τοὺς ἀσχοληθέντας ἤδη εἰς τὸ νομοσχέδιον κατέστη δύσκολον νὰ προσαρμοσθῶσιν εἰς τὴν νέαν κατάστασιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως τὴν μετέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργός. Νομίζω ὅτι καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς προόδου τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἵνα ᾖ δυνατὸν νὰ προβῶσι κατ’ ἄλλην διεύθυνσιν αὔριον, θὰ ἠδύνατο ν’ ἀναβληθῇ διὰ τὴν Τρίτην, καὶ διὰ τὴν καλλιτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀντελήφθην ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει ἀφήνουσα πᾶσαν ἐλευθερίαν.

§180Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ ψήφισις;

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§182Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τώρα ἔρχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ θὰ σᾶς εἴπῃ.

§183Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς θὰ ἐπεθύμουν καὶ ἐγὼ νὰ εἴπω δύο λέξεις ἁπλῶς καὶ μόνον διὰ νὰ τὴν ὑποστηρίξω. Ὅλοι ἔχομεν ἐν συνειδήσει νὰ συζητήσωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γίνῃ, καὶ νομίζω ὅτι ἄνευ τῆς ἀναβολῆς αὐτῆς, τὴν ὁποίαν προέτεινεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, δὲν δύναται νὰ εἶναι τοῦτο κατορθωτόν. Ἔχομεν τὸ κείμενον τῆς ἐπιτροπῆς, ἔχομεν τὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τροποποιηθέν, ἔχομεν ἕνα σωρὸν προτάσεις. Δὲν γνωρίζομεν περὶ τίνος πρόκειται.

§184Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἔχει καλῶς. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔμεινε σύμφωνος διὰ τὴν Τρίτην.

§185Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θὰ παρεκάλουν πρὸς τούτοις, ὅπως αἱ τροπολογίαι συζητηθῶσιν εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν, ὥστε τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν νὰ παρουσιασθῇ πλῆρες, διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν ἀναβολὴν εἰς τὸ σύνολον. Κατὰ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν νὰ γνωρίζωμεν τί θέλει ὁ κ. Ὑπουργός, διότι τοῦτο θὰ εἶναι καὶ οἰκονομία χρόνου μεγάλη.

§186Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ζητῶ καὶ ἐγὼ μίαν ἀντιπαροχήν· νὰ συζητηθῇ τὴν Δευτέραν καὶ παραχωρήσατέ μας τὴν ἡμέραν ἐκείνην· θὰ ἔχωμεν ζητήματα σοβαρά· νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις τοῦ πανεπιστημιακοῦ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τοῦ ἐλέγχου τὴν Δευτέραν. Αὐτὸ καὶ μόνον.

§187Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Τῆς ἑσπέρας.

§188Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἂς εἶναι τῆς ἑσπέρας. Ἂς ἀφήσωμεν τὴν Δευτέραν τὸ πρωὶ διὰ τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν ἑσπέραν διὰ τὸ νομοσχέδιον.

§189ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τώρα εἶναι τὸ Καποδιστριακόν.

§191Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. Τὴν Δευτέραν πρὸ μεσημβρίας πρέπει νὰ λήξῃ καὶ τὸ ζήτημα τῆς Ὑπερωκεανείου.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ ἀπογεύματος τῆς Δευτέρας, ὄχι τῆς πρωίας.

§193ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αἱ ἐπερωτήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι μείνει ὀπίσω, νὰ γίνωσι τὴν Δευτέραν.

§194Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Αἱ ἐπερωτήσεις τὴν πρωίαν τὴν Δευτέραν καὶ τὸ ἀπόγευμα τὸ νομοσχέδιον.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τώρα τὸ Καποδιστριακόν.

§196Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐλήφθη ἀπόφασις τῆς Βουλῆς δι’ αὐτό;

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅπως τὸ ἀπόγευμα τῆς Δευτέρας καταναλωθῇ εἰς τὴν συζήτησιν προτάσεων νόμων, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Λοιπὸν τὸ ἀπόγευμα τῆς Δευτέρας θέλει ἀσχοληθῆ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν βʹ συζήτησιν τοῦ πανεπιστημιακοῦ νομοσχεδίου. Ἤδη τὸ Καποδιστριακόν. Αʹ συζήτησις σχεδίου νόμου «περὶ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου».

§198Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι· τὰ ἴδια ἄρθρα εἶναι. (Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου καταλαμβάνει ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Θ. Πέρρος).

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ Καποδιστριακοῦ Πανεπιστημίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν.

§200Α. ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δὲν ἔχομεν τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς.

§201Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τὴν ὑπέβαλον.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς διενεμήθη.

§203Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Κατὰ τύπον τοὐλάχιστον, ἐφ’ ὅσον δὲν διενεμήθη ἡ ἔκθεσις, δὲν πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις.

§204Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ὑπεβλήθη ἀπὸ τὸν εἰσηγητὴν σήμερον τὸ ἀπόγευμα, ἀπεστάλη δὲ εἰς τὸ τυπογραφεῖον.

§205Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Οὔτε εἰς δοκίμιον δὲν εἶναι γεγραμμένη κἄν.

§206Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Συζητοῦμεν κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον. Αἱ ἐκθέσεις τῆς ἐπιτροπῆς κάμνουσιν ἀποδεκτὴν τὴν ἀρχὴν καὶ διὰ τὰ δύο νομοσχέδια. Ἤθελον παρακαλέσει, ὅπως ἡ ἀρχὴ συζητηθῇ καὶ μετὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας θὰ ἔχωμεν καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς.

§207Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Κύριε Ὑπουργέ, νὰ μὴ θεωρήσητε ἐμὲ ἀποτελοῦντα μέλος τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐγὼ παραιτοῦμαι ἀπὸ τῆς θέσεως τῆς ἐπιτροπῆς.

§208Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὁμοῦ συζητοῦνται τὰ δύο νομοσχέδια καὶ οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος νὰ τὰ διαιρέσωμεν (ἀντιρρήσεις). Πολὺ καλά, κύριε Πρόεδρε. Ἀναβάλλεται διὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις τοῦ Καποδιστριακοῦ διὰ τὴν Δευτέραν. Ὑπὸ τῶν βουλευτῶν κυρίων Ἀ. Θεοδωρίδου, Ἀ. Ἀναστασιάδου, Τ. Ἠλιοπούλου, Δ. Πολυζωγοπούλου, Ἀ. Παναγιωτοπούλου, Κ. Δεμερτζῆ, Ἀ. Παπαναστασίου, Θρ. Πετμεζᾶ, Θ. Κουτούπη καὶ Ἀ. Σακελλαρίου ὑποβάλλεται πρότασις νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ͵ΓΣΚʹ νόμου», τυπωθησομένη πρὸς διανομήν. (Ὅρα Παράρτημα Βʹ Ἀναθ. Βουλῆς, Τεῦχος Αʹ). Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τῆς χαρτογραφικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Στρατοῦ καὶ περὶ συστάσεως διαρκοῦς χαρτογραφικοῦ συμβουλίου τοῦ Κράτους». (Ψηφίζονται ἄνευ τινὸς ἀντιρρήσεως τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου 1–31). Ἅρθρον 32 (ἀναγινώσκεται).

§210Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Εἶχον ὑποβάλει μίαν παρατήρησιν, ὅπως οἱ ποιοῦντες γεωργικὰς μελέτας μὴ συμπεριληφθῶσιν.

§211Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Μάλιστα. Ἡ λέξις «γεωγραφικὴ» νὰ μετατραπῇ εἰς «καταμετρητικήν».

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 32, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν τὰ ἄρθρα 33 ἕως 44, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου). Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσθήκης ἄρθρου ἐπὶ τοῦ νόμου ᾼΣΝΔʹ τῆς 29ης Ἰουλίου 1885». Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Κουτούπης.

§213Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε, κύριοι Βουλευταί, εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, ζητεῖται τροποποίησις τῶν νόμων ᾼΝΔʹ καὶ ᾼΣΝΔʹ περὶ ὑποχρεωτικῆς καταχωρίσεως εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως συμβάσεων περὶ προμηθειῶν διαφόρων ἄλλων Ὑπουργείων καὶ ἰδιαιτέρως τῶν Ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν. Διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ τὴν ἄδειαν, ὅπως τὰ συμβόλαια περὶ τοιούτων προμηθειῶν μὴ δημοσιεύωνται εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως καὶ μὴ περιέρχωνται εἰς γνῶσιν τοῦ κοινοῦ αἱ προμήθειαι κατασκευῆς ὀχυρωματικῶν καὶ ἄλλων ἔργων. Ἑπομένως τηροῦνται μυστικὰ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ περιέρχωνται εἰς τὴν δημοσιότητα. Τὸ ἄρθρον τοῦτο, καθ’ ὅσον ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐκ πείρας γνωρίζω, τὸ καθιεροῦν τὴν ὑποχρεωτικὴν δημοσιότητα δὲν ἐτηρήθη. Καὶ δὲν ἐτηρήθη πρὸ πάντων διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, τὸ ὁποῖον ἴσως δὲν διατελεῖ ἐν γνώσει τῆς διατάξεως ταύτης. Ὅπως γνωρίζετε, ἡ Κυβέρνησις δύναται ἐκ τοῦ νόμου νὰ προβῇ εἰς διαφόρους παραγγελίας ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ, δι’ οἱονδήποτε ποσόν, μὴ ὑπάρχοντος περιορισμοῦ, διότι διὰ τὰς ἐν τῷ Ἐσωτερικῷ προμηθείας πέρα τοῦ ποσοῦ τῶν 1000 ἀπαιτεῖται δημοπρασία. Ἑπομένως διὰ τὰς προμηθείας ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ μόνον μέσον γνώσεως τοῦ κοινοῦ, ὑπῆρχεν ἡ δημοσίευσις τῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἀναλαβόντος τὴν προμήθειαν, καὶ ἑπομένως ἡ προστασία τοῦ συμφέροντος τοῦ Δημοσίου, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ καθίσταται γνωστὸν κατὰ πόσον ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς προμήθειαν ὑπὸ καλοὺς ἢ κακοὺς ὅρους. Βεβαίως δὲν δύναταί τις ν’ ἀρνηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ζητουμένην ἄδειαν, πρὸ πάντων εἰς τὴν περίστασιν αὐτήν, ὅτε προμήθειαί τινες πρέπει νὰ τηρηθῶσι μυστικαί. Ἐξ ἄλλου ὅμως, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ γίνῃ εἷς νόμος, ὁ ὁποῖος θὰ ἰσχύσῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον καὶ ὁ ὁποῖος θὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἀπὸ Ὑπουργούς, τοὺς ὁποίους δὲν γνωρίζομεν, μᾶς ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις νὰ περιφρουρήσωμεν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου ἄλλως πως, χωρὶς νὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ περιέρχηται εἰς τὴν δημοσιότητα ἡ προμήθεια καὶ ἡ κατασκευὴ ἔργων, περὶ ὧν ἔργων ἡ Κυβέρνησις ἐνδιαφέρεται νὰ τηρήσῃ μυστικότητα. Δὲν ἀγνοεῖτε, Κύριοι, ὅτι εἰς ἕν Ὑπουργεῖον εἰσεχώρησαν καταχρήσεις κατὰ τὴν ἐνέργειαν προμηθειῶν, καὶ καταχρήσεις σκανδαλώδεις. Κατὰ μίαν κακὴν συνήθειαν ἐπιτρέπεται εἰς οἱονδήποτε συμμορφούμενον μὲ τοὺς ὅρους τῆς διακηρύξεως καὶ καταβάλλοντα μίαν ἐγγύησιν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν εἴτε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν προσφορὰν περὶ χορηγίας εἰδῶν χωρὶς νὰ ὁρίσῃ καὶ τὸ ἐργοστάσιον, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ οὐδεμία ἀσφάλεια διὰ τὸ Δημόσιον, ὅτι ἡ προμήθεια αὕτη θὰ ἐκτελεσθῇ. Καὶ ἔχει μὲν τὸ Δημόσιον εἰς χεῖράς του τὴν ἐγγύησιν· αὕτη ὅμως, ἐνῷ δὲν εἶναι οὐδεμία ἀσφάλεια διὰ τὸ Δημόσιον περὶ χορηγίας τοῦ πράγματος, δὲν ἐξασφαλίζει οὔτε κἄν αὐτὸ τὸ ὑλικόν του συμφέρον. Ὁ ἐργολάβος ὁ ἀναλαμβάνων τὴν προμήθειαν πολλάκις δὲν θὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν ἀπώλειαν τῆς ἐγγυήσεως, καθόσον γνωρίζει, ὅτι, ἂν τὸ Κράτος ἔχῃ ἀνάγκην ἀπόλυτον νὰ προμηθευθῇ τὸ εἶδος, διὰ τὸ ὁποῖον αὐτὸς δὲν φαίνεται ἐπαρκής, ὅτι θὰ παραδώσῃ τὸ πρᾶγμά του εἰς τὸ Δημόσιον μὲ τὴν τιμήν, τὴν ὁποίαν αὐτὸς ἤθελεν ὁρίσει, διότι ὑπάρχουσι περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας πρὸ παντὸς τὰ δύο πολεμικὰ Ὑπουργεῖα δὲν ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν τιμὴν ἀλλ’ εἰς τὴν χρονολογίαν τῆς παραδόσεως. Διὰ νὰ φέρω τὸ τυπικώτερον παράδειγμα μιᾶς τοιαύτης περιπτώσεως, διὰ προμήθειαν πυρίτιδος εἰς μίαν ἔκτακτον περίστασιν βεβαίως τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δὲν θὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὸ νὰ λάβῃ τὴν ἐγγύησιν καὶ νὰ περιμένῃ νὰ δώσῃ τὴν προμήθειαν διὰ τοιοῦτο εἶδος εἰς ἄλλον ἐργολάβον, ὅταν θὰ ἀπαιτηθῶσι 3 ἢ 4 μῆνες· δι’ ἱματισμὸν στρατοῦ π. χ. εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις θὰ προτιμήσῃ ἡ Κυβέρνησις ὡρισμένως εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην νὰ λάβῃ καὶ πρᾶγμα δευτερευούσης ἀξίας, ἔστω καὶ ἂν δὲν εἶναι σύμφωνον πρὸς τοὺς ὅρους τῆς συγγραφῆς.

§214Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ὄρα καὶ μυδραλλιοβόλα.

§215Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ εἶπον ὅτι οἱ προμηθευταὶ τῶν πολεμικῶν Ὑπουργείων δὲν ὑποχρεοῦνται νὰ ὑποδεικνύουν τὸ ἐργοστάσιον, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις μίαν ἐγγύησιν, ὅτι εἴτε τὸ ἐργοστάσιον εἴτε ὁ ἀντιπρόσωπός του ἐν Ἀθήναις, ὁ ὑποβαλὼν τὰς προτάσεις θέλει τηρήσει τὰς ὑποχρεώσεις του μὲ τὴν καλλιτέραν ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν παρέχει ὁ τίτλος τοῦ ἐργοστασίου πρέπει νὰ ληφθῇ μέριμνα καὶ περὶ τούτου διότι δὲν ἀρκεῖ ἡ χρηματικὴ ἐγγύησις, τὴν ὁποίαν προβάλλουν οἱ προμηθευταί. Ἤδη τοιοῦτόν τι δὲν ἀπαιτεῖται. Ὁ ἐργολάβος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ φέρῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα καὶ νὰ εἶναι ὡρισμένου εἴδους, ἐκτὸς ἐὰν εἶναι μυδραλλιοβόλα Χότσκις, διότι ὁ Χότσκις καὶ μόνος θὰ τὰ προμηθεύσῃ. Ἐὰν ὅμως πρόκειται περὶ πυρίτιδος ἢ περὶ ἄλλων εἰδῶν, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ἀπαιτεῖται ὡρισμένη μάρκα παρὰ μόνον ἰδιότητες, ἐπιτρέπεται ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἰς πάντα, ὅπως λαμβάνῃ τὰς προμηθείας καὶ ὑποχρεοῦται εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὅρων τῆς συγγραφῆς ἐπὶ ποινῇ ἀπωλείας τῆς χρηματικῆς του ἐγγυήσεως. Ἄλλα Κράτη καὶ πρὸ παντὸς ἡ Ἀγγλία ὁρίζει ἐργοστάσια, εἰς τὰ ὁποῖα δίδει τὸν τίτλον τοῦ προμηθευτοῦ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δὲν συμβαίνει ποτὲ τὸ παραμικρόν, διότι τὸ ἐργοστάσιον χάνει τὸν τίτλον καὶ πρέπει νὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος καὶ νὰ προσαχθῶσι πολλαὶ ἄλλαι ἀποδείξεις, ὅπως ἐκ νέου καταστῇ τὸ ἐργοστάσιον ἄξιον διὰ προμηθείας καὶ ἀναγραφῇ εἰς τὸν κατάλογον τῶν προμηθευτῶν τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ νὰ ἀποκτήσῃ ἐργοστάσιόν τι τὸν τίτλον τοῦ προμηθευτοῦ τῆς Κυβερνήσεως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον συμβάλλει εἰς τὴν διαφήμισιν τοῦ καταστήματος, πρέπει νὰ ἀποδείξῃ ὅτι πράγματι εἶναι ἄξιον τοῦ τίτλου αὐτοῦ· εἰς τὴν Ἑλλάδα τοιοῦτόν τι δὲν ὑπάρχει. Ποῖα ἐργοστάσια εἶναι καλῆς καὶ ποῖα κακῆς πίστεως εἶναι ἄγνωστον. Μία μέριμνα καταβάλλεται· ποῖος θὰ προσφέρῃ τὸ εὐθηνότερον πρᾶγμα. Βεβαίως ὑπάρχουσι καὶ ὅροι συγγραφῆς, ἀλλὰ εἶναι γνωστὸν πῶς τηροῦνται αὐτοί. Ὑπάρχουσιν ἐν Ἑλλάδι ἄνθρωποι κακῆς πίστεως, καὶ δὲν παραβαίνω τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας πᾶς τις ἔχει ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ μὴ ὀνομάζῃ πρόσωπα, ὑπάρχουσι πρόσωπα τόσον γνωστὰ εἰς πάντα, ὥστε καθόλου δὲν θέλω παραβῆ τὸν σεβασμὸν πρὸς τὰ πρόσωπα, ἂν εἴπω ὅτι ἀκριβῶς διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὑπάρχει ἕν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον καυχᾶται ὅτι κάμνει ὅ,τι θέλει. Ὅτι εἶναι εἰς θέσιν κατὰ διαφόρους τρόπους νὰ ἔχῃ τὰς προτιμήσεις εἰς τὴν χορηγίαν τῶν διαφόρων εἰδῶν. Χρόνον τινά, πρὶν ἀναλάβῃ ὁ νῦν Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπεχρεώθην ὡς διευθυντὴς τῆς Στρατιωτικῆς ἑνώσεως νὰ ὑποβάλω προτάσεις περὶ εἰδῶν τινων ἱματισμοῦ 50.000 στολῶν καὶ ὑπέβαλον προτάσεις ἀντὶ ὡρισμένου ποσοῦ ἐν γνώσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐν τούτοις βραδύτερον κατωρθώθη νὰ ἀπατηθῇ ὁ ἴδιος ὁ Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος διετέλει ἐν γνώσει τῶν προτάσεών μου καὶ τῇ εἰσηγήσει τοῦ ὁποίου ἐγένοντο αἱ προτάσεις, νὰ ὑπογράψῃ σύμβασιν περὶ παραχωρήσεως, δι’ ἧς ἐζημιοῦτο τὸ Δημόσιον 50.000 φράγκων, καὶ ἀκριβῶς ἐλάμβανε τὴν χορηγίαν τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἦτο πάντοτε εἰς τὰς προμηθείας τοῦ στρατοῦ. Μὴ δημοσιευομένης τῆς συμβάσεως οὐδεὶς θὰ λαμβάνῃ γνῶσιν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐγὼ δὲν εἶχον ἐνδιαφέρον νὰ παρακολουθήσω τὴν ὑπόθεσιν καὶ δὲν θὰ ἐλάμβανον γνῶσιν καὶ δημοσιευομένης τῆς συμβάσεως, ἀλλ’ ἐν συνομιλίᾳ μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἔτυχε νὰ μάθω ὅτι ἐνεκρίθη ἀντὶ 50.000 δραχμῶν ἐπὶ πλέον ἡ χορηγία τοῦ ἱματισμοῦ εἰς ἄλλο πρόσωπον. Συμβαίνει δὲ καὶ τὸ ἑξῆς ἀκόμη. Οἱ τοιοῦτοι ἐνδιαφερόμενοι, οἱ ὁποῖοι κερδίζουσι τὴν προστασίαν τῶν ἁρμοδίων καὶ ἰδιαιτέρων τινῶν εἰς τὸ τμῆμα, νὰ γνωρίζωσιν ἐγκαίρως πότε θὰ δημοσιευθῇ ἡ αἴτησις περὶ προσφορᾶς, ὥστε νὰ εἶναι ἕτοιμοι εἰς προτάσεις, τίθενται δὲ τοιοῦτοι ὅροι, ὥστε νὰ ἀποκλείηται πᾶς ἄλλος. Ἐν παραδείγματι εἶναι γεγονὸς ὅτι ἐδημοσιεύθη προκήρυξις περὶ χορηγίας μεγάλου ἀριθμοῦ στολῶν παραδοτέων ἐντὸς μηνός. Οἱ θέλοντες νὰ ὑποβάλωσι προτάσεις ἐτράβαγαν τὰ μαλλιά των, διότι ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ συνεννοηθῶσι τηλεγραφικῶς μὲ τὸ Ἐξωτερικόν, ἀφοῦ τρεῖς ἑβδομάδες χρειάζονται, ὅπως ἀποσταλῶσι τὰ εἴδη ἐκ τῆς Ἀγγλίας ἢ τῆς Γερμανίας κλπ., καὶ εἰρήσθω ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἑτοίμων στολῶν. Εἶναι γνωστὸν πῶς μαγειρεύονται τὰ πράγματα. Παρασκευάζεται πρότερον τὸ χορηγητέον ὑλικὸν καὶ ἔπειτα ἔρχεται ἡ προκήρυξις, ἵνα ἀποκλείσῃ πάντα ὁ ὁποῖος εἶναι πρόθυμος νὰ κάμῃ προσφορὰς καὶ ἑπομένως μένει μονοπώλιον εἰς ἕνα, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐλεύθερος νὰ κανονίσῃ τὰς τιμὰς κατὰ βούλησιν. Εἰς τοιαύτην περίπτωσιν, καὶ μεγάλη ἂν δὲν εἶναι ἡ τιμή, εἶναι σκανδαλώδης, διότι τὸ νὰ συμμορφωθῶσιν οἱ ἄλλοι πρὸς τοὺς ὅρους τῆς τιμῆς καὶ παραδόσεως εἶναι ἀδύνατον. Ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ γνωστοποιήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως μίαν ἄλλην πρᾶξιν, ἥτις ἐγένετο ἐπὶ τοῦ προκατόχου του. Εἷς εἶχεν ἀναλάβει τὴν προμήθειαν ὑφάσματος χακί.

§216ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀποκρούετε τὴν ψήφισιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου;

§217Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§218ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὑποβάλετε τότε, ἐὰν ἔχητε, τροπολογίαν τινά. Πιθανὸν νὰ γίνῃ δεκτή, καὶ οὕτως ἀποφεύγομεν τὴν συζήτησιν.

§219Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐντὸς πέντε λεπτῶν θὰ τελειώσω. Ἀλλὰ καὶ τὸ σπουδαιότερον εἶναι ὅτι δεδομένης εὐκαιρίας πρέπει νὰ καταγγείλω ἐπὶ τέλους μερικὰ πράγματα. Εἶχεν ἀναλάβει τὴν προμήθειαν καὶ εἶχε καταθέσει ἐγγύησιν 40.000 δραχμῶν, ἐπειδὴ δὲ ἐγκαίρως δὲν παρεδόθη τὸ πρᾶγμα, ἀλλ’ ἤρχισε νὰ παραδίδηται, ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἦτο ἡμέρας τινάς ἐκπρόθεσμος, ἐκηρύχθη ἐκπρόθεσμος καὶ ἑπομένως τὸ Δημόσιον ἐκέρδισε τὰς 40.000 δραχμῶν, ἀλλ’ ἀμέσως προεκήρυξε δημοπρασίαν διὰ τὴν παράδοσιν τῶν εἰδῶν τούτων εἰς χρονικὸν διάστημα βραδύτερον ἀπὸ ὅ,τι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παραδοθῶσιν ὑπ’ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐκηρύχθη ἐκπρόθεσμος καὶ διὰ ποσὸν 40.000 δραχμῶν ἀνώτερον καὶ ἑπομένως τὸ Δημόσιον καὶ βραδύτερον ἐλάμβανε τὸ ἀντικείμενον καὶ δὲν ἐκέρδισε τὰς 40.000 φράγκων, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ κερδίσῃ λαμβάνον τὰ πράγματα ἀπὸ τὸν ἐκπρόθεσμον. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ μικρὰ βραδύτης ἐχρησίμευσεν, ὅπως ὁ ἐπιτήδειος αὐτὸς καυχᾶται ὅτι τὰ πάντα ἔχει διαφθείρει, ὅπως ὁ Ἰουγούρθας τοὺς Ῥωμαίους. Ὁ ἐν λόγῳ χορηγητὴς εἶχε κατορθώσει, ὥστε νὰ ἔχῃ πρᾶγμα ἕτοιμον πρὸς παράδοσιν καὶ εἰς 20 ἡμέρας νὰ τὸ παραδώσῃ, ἀλλ’ εἰς τιμὴν 40.000 ὀλιγώτερον ἀπὸ ὅ,τι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐκηρύχθη ἐκπρόθεσμος, καὶ ἑπομένως τὸ Δημόσιον ἔλαβε τὴν ἐγγύησιν τῶν 40.000 δραχμῶν, διότι ἐπρομηθεύθη τὸ εἶδος κατὰ 40.000 ἀκριβότερον. Διὰ νὰ φθάνουν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν ὅτι καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτε κατ’ εἰσήγησίν του ἐγένοντο προμήθειαι, ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπογράψῃ μίαν προμήθειαν ἐντελῶς ἀντίθετον πρὸς ἐκείνην, τὴν ὁποίαν εἶχε κατὰ νοῦν, διότι εἶναι γνωστόν, πῶς οἱ ἐπιτήδειοι καλαμαράδες ἁρπάζουν τὰς ὑπογραφὰς τοῦ Ὑπουργοῦ, δεικνύοντες ὅτι ἐκτελοῦσι τὰς διαταγὰς καὶ τὰς θελήσεις του. Θὰ ἐπεθύμουν λοιπόν, ὅπως μὴ ὑπάρχοντος τοῦ μέτρου τῆς δημοσιότητος τὸ ζήτημα πάσης προμηθείας περιέρχηται εἰς ἓν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον νὰ ἱδρυθῇ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἁρμόδιον τὸ τμῆμα τῶν προμηθειῶν εἰς τὴν σύναψιν τῶν συμβάσεων καὶ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν.

§220ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπειδὴ εἶναι μυστικαὶ συνήθως αἱ προμήθειαι, διὰ τοῦτο ἀνατίθενται εἰς ὄργανα τῆς ὑπηρεσίας.

§221Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Βεβαίως διὰ τὴν παραλαβὴν τῶν πραγμάτων πρέπει νὰ εἶναι ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ ἐξετάζῃ ἂν ἐφηρμόσθησαν οἱ ὅροι τῆς συγγραφῆς. Κατὰ πόσον οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως εἶναι ἐπωφελεῖς εἰς τὸ Δημόσιον οὐδεὶς τὸ γνωρίζει. Καὶ ἐπειδὴ εἶναι γνωστὸν ὅτι εἴχομεν καὶ ἴσως ἔχομεν εἰς τὸ μέλλον Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν μὴ ἐνδιαφερομένους διὰ τὰ τοιαῦτα, ἀλλ’ ἔχοντας ἐμπιστοσύνην πρὸς τὰ ὄργανά των, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προτείνῃ, ὅπως, ἀφοῦ δὲν θὰ δημοσιεύωνται τὰ συμβόλαια, περιέρχωνται εἰς γνῶσιν ἐπιτροπῆς ἀποτελουμένης ἐξ ὡρισμένου ἀριθμοῦ ἀξιωματικῶν.

§222ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θέλετε τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Ἀμύνης;

§223Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μάλιστα. Ἀλλὰ διὰ τὰς προμηθείας τοῦ ναυτικοῦ; Ἐκεῖ ὁ Ναύσταθμος ἐπέβαλλε τὰς θελήσεις του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον καθίστατο διεκπεραιωτὴς τῶν θελήσεων τοῦ Ναυστάθμου, ὅστις διηυθύνετο συνήθως ἀπὸ ἕνα στενοκέφαλον.

§224ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Τότε εἰς τὸ Ἐπιτελεῖον τοῦ Ναυτικοῦ.

§225Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. (Ἀναγινώσκεται καὶ ψηφίζεται εἰς γʹ ἀνάγνωσιν τὸ ἄρθρον τροποποιημένον συμφώνως πρὸς τὰς ὑποδείξεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὡς καὶ τὸ σύνολον). Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 181 καὶ 515 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας»

§227Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ σκοπεῖται νὰ τεθῇ περιορισμὸς εἰς ποικίλας παρελκύσεις, τὰς ὁποίας ἐδημιούργει μέχρι τοῦδε τὸ δικαίωμα τῆς ἐφέσεως κατὰ προδικαστικῶν ἀποφάσεων. Εἶναι ὀρθὸν ὅμως νὰ μὴ ὑπερβῶμεν καὶ τὰ ὅρια τὰ χρήσιμα τῆς τοιαύτης ἐφέσεως, διότι πράγματι ὑπάρχει καὶ ἓν χρήσιμον στοιχεῖον, καθόσον ὁ διάδικος προσβάλλων δι’ ἐφέσεως ἐν καιρῷ μίαν δικαστικὴν ἀπόφασιν δύναται νὰ ἀπαλλαγῇ μιᾶς δαπανηρᾶς διαδικασίας. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην προτείνω, ἵνα συμπληρωθῶσιν οἱ λόγοι τῆς ἐφέσεως, οἱ διαλαμβανόμενοι εἰς τὸ τρίτον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου πρώτου, νὰ προστεθῇ δὲ καὶ τὸ βάρος τῆς ἀποδείξεως, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ὑποστῇ ἀσκόπως τὸ βάρος μιᾶς μακρᾶς διαδικασίας. Ἀναγινώσκω τὴν τροπολογίαν ὡς τὴν διετύπωσα (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν διετάχθη ἀπόδειξις διεξακτέα διὰ μέσων μὴ ἐπιτρεπομένων ὑπὸ τοῦ νόμου....».

§228ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Πολλάκις συμβαίνει, ὡς γνωρίζετε ἐκ τῆς πρακτικῆς, ὄχι μόνον ὁ χρόνος νὰ μὴ ὁρίζηται, ἀλλὰ πολλάκις καὶ τὸ πρόσωπον τοῦ εἰσηγητοῦ.

§229Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Τότε θὰ κάμητε μίαν αἴτησιν εἰς τὸ Δικαστήριον. Τὸ νομοσχέδιον ἐπίσης ἐπιτρέπει νὰ προβαίνῃ ἡ δίκη καὶ κατὰ τὴν κρίσιν ἀκόμη τοῦ κατωτέρου Δικαστηρίου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια πρῶτον ποίαν βάσιν θὰ ἔχῃ τὸ κατώτερον Δικαστήριον καὶ δεύτερον ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα, ἐὰν ἐπέλθῃ μεταρρύθμισις ὑπὸ τοῦ Ἐφετείου. Τὰ κενὰ ταῦτα συμπληροῖ ἡ ἑξῆς τροπολογία (ἀναγινώσκει).

§230ΘΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Διὰ ποῖον λόγον ἀποκλείετε τοὺς λόγους τῆς ἐφέσεως;

§231Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Διότι τὸ Πρωτοδικεῖον πρόκειται νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει μίαν βάσιν, διὰ νὰ προβῇ εἰς τὴν δίκην. Ἐὰν ἐπιτραπῇ νέος λόγος ἐφέσεως διὰ προσθέτου δικογράφου, διότι τὸ Πρωτοδικεῖον θὰ ἔχῃ βάσιν καὶ τὸ εἰσερχόμενον δικόγραφον καὶ θὰ κρίνῃ ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ ἀνασταλῇ ἡ πρόοδος τῆς δίκης.

§232Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Μίαν διασάφησιν, παρακαλῶ. Τὸ πρωτόδικον Δικαστήριον, εἰς τὸ ὁποῖον εἰσάγεται ἐκ νέου ἀπόφασις μετ’ ἔφεσιν, ἔχει τὸ δικαίωμα κατὰ τὸ νομοσχέδιον νὰ κρίνῃ ἐπὶ τῶν λόγων τῆς ἐφέσεως. Ἐπὶ τῶν λόγων τῆς ἐφέσεως θὰ κρίνῃ εὐρέως ἢ κατὰ τὸ δικόγραφον τῆς ἐκθέσεως;

§233Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Κατὰ τὸ δικόγραφον τῆς ἐκθέσεως.

§234Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἰς τὸ δικόγραφον τῆς ἐφέσεως θὰ περιλαμβάνωνται καὶ ἐκ τῶγ λόγων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξετασθῶσιν ὑπὸ τοῦ κατωτέρου Δικαστηρίου.

§235Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Δίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸ κατώτερον Δικαστήριον ἂν πρέπει ἢ μὴ νὰ προβῇ ἡ δίκη, στηρίζομεν δὲ αὐτὸ ἐπὶ τῶν λόγων τῆς ἐφέσεως. Τοὺς λόγους λοιπὸν αὐτοὺς θὰ τοὺς ἀνεύρῃ εἰς τὸ δικόγραφον τῆς ἐφέσεως ἢ εἰς δεύτερον πρόσθετον δικόγραφον, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ τοὺς ἀναζητήσῃ εἰς τὰς προτάσεις.

§236Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Φυσικά. Ἀλλ’ ἐγὼ ἤθελον εὐρυτέραν τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Δικαστηρίου τοῦ κατωτέρου, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ματαιωθῇ ὁ σκοπός, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον.

§237Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ναί, ἀλλ’ εἶναι ἐπικίνδυνον αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητεῖτε.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ ἀνάγνωσιν, γενομένων δεκτῶν τῶν τροπολογιῶν τοῦ κ. (Ρακτιβάν).

§239ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ Ἡμερησία Διάταξις τῆς αὔριον θὰ ἔχῃ τὸ νομοσχέδιον «περὶ σπειρομένων γαιῶν» καὶ «περὶ τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος». Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας ὅτι αὐτὰ τὰ δύο νομοσχέδια θὰ ψηφισθῶσι καὶ κατόπιν θὰ ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμός.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρα 9 καὶ 15 μ. μ.)