1911.06.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 102.

Τῆς 1ης Ἰουνίου 1911.

(Τετάρτη)

Προεδρία κ. Νικολάου Ἀ. Στράτου.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ περὶ ὥραν 6 καὶ 15′ μ. μ. παρόντων 195 Βουλευτῶν). (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τέσσαρας ἀναφοράς, αἵτινες μοὶ ἔχουσι παραδοθῆ, παρακαλῶ δὲ τοὺς ἐνδιαφερομένους κ. Βουλευτὰς ἵνα ἐγγραφῶσι ζητοῦντες τὸν λόγον εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς. Αἱ ἀναφοραὶ εἶναι αἱ ἑξῆς: 1) Αἴτησις τῶν σιγαροποιῶν Πύργου ὑπὲρ ψηφίσεως ἐργατικῆς νομοθεσίας· 2) Ἀναφορὰ τοῦ ἐν Λαρίσῃ Νικ. Βουρνάζου ἐναντίον τοῦ ἐκεῖ δασάρχου, ὡς ὄντος καὶ ἰδιωτικοῦ ὑπαλλήλου· 3) Ἀναφορὰ τοῦ Ι. Μοσχοβίτου περὶ συνάψεως συμβάσεως ἐλευθέρας εἰσαγωγῆς τῶν spécialités φαρμάκων· 4) Αἴτησις τῶν ἐν Ἀθήναις Θηραίων περὶ ἀποπερατώσεως τοῦ λιμένος Μονολίθου. Κύριοι Βουλευταί, τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς μετὰ τῆς κατόπιν κληρώσεως ἐκλεγείσης ἐπιτροπείας τῶν κ. Βουλευτῶν ἔσχε τὴν τιμήν, ὅπως σήμερον παρουσιασθῇ ἐνώπιον τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως καὶ ἀγγείλῃ Αὐτῷ, συμφώνως τῇ ἐντολῇ, ἣν ἔδωκεν εἰς τὴν ἐπιτροπείαν ἡ Βουλή, τὴν λῆξιν τοῦ ἀναθεωρητικοῦ ἔργου τοῦ ἡμετέρου Συνεδρίου. Τὴν Α. Μεγαλειότητα τὸν Βασιλέα προσεφώνησα ὡς ἑξῆς, ἐξ ὀνόματος τῆς κοινοβουλευτικῆς πρεσβείας: Βασιλεῦ, Ἡ Βʹ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων λαμβάνει τὴν τιμήν, ὅπως ἀγγείλῃ δι’ ἡμῶν τῇ Μεγαλειότητί Σου, ὅτι τὸ ἀναθεωρητικὸν ἔργον, ὅπερ ἐνεπιστεύθη αὐτῇ ἡ πανηγυρικὴ ἐντολὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐπερατώθη. Ἡ ἀναθεώρησις τῶν μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων τοῦ Συνταγματικοῦ Χάρτου, ὑπὲρ ἧς ἐπῆλθεν ἁρμονία τῆς ψήφου τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ καὶ τῆς ἐπινεύσεως τῆς Μεγαλειότητός Σου, δὶς ἐπιδοκιμασθεῖσα ὑπὸ τῆς πανδήμου ἐκδηλώσεως τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, συμπληρώσασα τὰς συνταγματικὰς διατάξεις κατὰ τὰς ἐπιταγὰς τῆς ἐπιστήμης καὶ τὰς ἐνδείξεις τῆς περὶ τῶν πραγμάτων καὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας πολιτικῆς πείρας, ἑδραιοῖ ἐφεξῆς τὴν ὁμαλὴν ἐξέλιξιν τῶν θεμελιουσῶν τὸ Ἑλληνικὸν πολίτευμα φιλελευθέρων ἀρχῶν καὶ εὐχεραίνει τὴν εἰσαγωγὴν τῆς ἐξυπηρετούσης τὴν ἐπικράτησιν τῶν ἀρχῶν τούτων ὀργανικῆς νομοθεσίας. Ἡ Βʹ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ πέποιθε, Βασιλεῦ, ὅτι ἡ συντελεσθεῖσα ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος ἀποτελέσει ἀπαρχὴν νέας περιόδου τοῦ ἐθνικοῦ βίου καὶ ὅτι ἡ πρὸς ταύτην ἐναρμονισθησομένη νομοθεσία ἐξυπηρετήσει τὴν εὐημερίαν τοῦ λαοῦ Σου καὶ ἑδραιώσει τὴν ἀναγέννησιν τῆς χώρας. Εὔχεται δέ, Βασιλεῦ, ἵνα ὁ Ὕψιστος κραταιώσῃ τὸν θρόνον καὶ κατευοδώσῃ τὰς προσπαθείας τῆς Μεγαλειότητός Σου καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, σκέπῃ δ’ ἐσαεὶ τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος καὶ κρατύνῃ τοῦτο εἰς ὁδὸν ἀκμῆς καὶ μεγαλείου. Ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ἀπήντησεν ὡς ἑξῆς εἰς τὴν προσφώνησιν ταύτην: Κύριοι Βουλευταί, Μετὰ πολλῆς ἀποδέχομαι χαρᾶς τὸ ἄγγελμα ὅτι ἐπερατώθη τὸ ἀναθεωρητικὸν ἔργον, ὅπερ ἐνεπιστεύθη εἰς τὴν Διπλῆν Βουλὴν ἡ ψῆφος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἀνεπιφυλάκτως ἐκφράζω τὰς Βασιλικάς μου εὐχαριστίας, ἀλλὰ καὶ τὰ συγχαρητήριά μου ἐν ταὐτῷ, πρὸς τοὺς κ. Βουλευτὰς διὰ τὴν ἐπιτυχῆ διεξαγωγὴν τῆς σπουδαίας ταύτης ἐντολῆς αὐτῶν. Ἡ ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ σκέψεων τοῦ Στέμματος καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ ἐπιδιωχθεῖσα ἀναθεώρησις τῶν μὴ θεμελιωδῶν διατάξεων τοῦ Συνταγματικοῦ Χάρτου, ἀχθεῖσα ἤδη εἰς αἴσιον πέρας διὰ τῆς ἐνδεδειγμένης μεταρρυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τούτων, πραγματοποιεῖ, θείᾳ συνάρσει πόθον πολλάκις ἐκδηλωθέντα ἐν τῇ χώρᾳ, ἀσφαλίζει, δὲ τὴν ὁμαλὴν ἐξέλιξιν τῶν θεμελιουσῶν τὸ πολίτευμα ἡμῶν φιλελευθέρων ἀρχῶν καὶ διευκολύνει τὴν εἰσαγωγὴν ὀργανικῆς νομοθεσίας, ἐξυπηρετούσης τὴν ἐπικράτησιν τῶν ἀρχῶν τούτων. Συμμεριζόμενος πλήρως τὴν πεποίθησιν τῆς Διπλῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ ἀναθεώρησις αὕτη θέλει σημειώσει τὴν ἀπαρχὴν νέας περιόδου τοῦ ἐθνικοῦ βίου, προαγάγει δὲ τὴν εὐημερίαν τοῦ λαοῦ μου καὶ συμπληρώσει τὴν ἀναγέννησιν τῆς χώρας, εὔχομαι ὅπως πλήρης ἐπιτυχία ἐπιστέψῃ καὶ τὸ συμπληρωτικὸν τῆς ἀναθεωρήσεως ταύτης νομοθετικὸν ὑμῶν ἔργον, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν θείαν ἀντίληψιν, ὅπως κατευοδώσῃ μὲν τὰς κοινὰς προσπαθείας ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς χώρας, σκέπῃ δὲ τὸ ἔθνος καὶ κρατύνῃ αὐτὸ εἰς ὁδὸν προόδου, ἀκμῆς καὶ εὐημερίας. Κύριοι Βουλευταί, τὸ ἀναθεωρητικὸν ἔργον, ὅπερ ἐνεπιστεύθη ἡμῖν ἡ ἐντολὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὡς ἀνηγγέλθη κατ’ ἐξουσιοδότησιν τῆς Βουλῆς σήμερον τῇ Α. Μ. τῷ Βασιλεῖ, ἐπερατώθη, θέλει δὲ ἐπιστεγάσει τὸ ἔργον τοῦτο ἡ μετ’ ὀλίγον ἀναγγελθησομένη δημοσίευσις τῶν ὑφ’ ἡμῶν ψηφισθεισῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Ἐπὶ τῇ περατώσει ταύτῃ ἐπιτρέπεται, κύριοι Βουλευταί, ἵνα ἀνασκοπήσωμεν τὸ ἔργον τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ἀρχόμενοι ἀπὸ τῶν περιστάσεων ὑφ’ ἃς τὸ Συνέδριον τοῦτο συνεκλήθη, ἵνα προσενέγκῃ τὰς ὑπηρεσίας αὐτοῦ εἰς τὴν χώραν: Πρὸ δύο ἐτῶν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, φερόμενος καὶ ἐλπίζων εἰς αἰσίαν πραγμάτωσιν ἐθνικοῦ ὀνείρου, ἀπὸ χρόνων μακρῶν ὑποθαλπομένου ἐν τῇ καρδίᾳ παντὸς Ἕλληνος, εὑρέθη ἀντιμέτωπος ἐξωτερικῶν περιστάσεων, καθ’ ἃς παρεσχέθη αὐτῷ ἡ ἀντίληψις, ὅτι αἱ ὑλικαὶ αὐτοῦ δυνάμεις δὲν ἤρκουν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐθνικῶν ἰδεωδῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἄμυναν τοῦ Κράτους, ὅτι οἱ ἐξωτερικοὶ αὐτοῦ φίλοι προσέβλεπον πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν οὐχὶ μετὰ τοῦ ἐνθουσιασμοῦ τοῦ προσήκοντος εἰς ἰσχυροὺς προστάτας ὑπὲρ ῥωμαλέου προστατευομένου, ἀλλὰ μετ’ ἀγάπης οἰκτίρμονος διὰ τὸν ἀσθενῆ, ὃν ὤφειλον καὶ ἐδικαιοῦντο νὰ διασώσωσιν ἀπὸ τοῦ κινδύνου. Ἀλλὰ συγχρόνως εὑρέθη καὶ ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι αἱ ἠθικαὶ αὐτοῦ δυνάμεις δὲν ὑπῆρχον ἀκμαῖαι, ἵνα στηρίξωσιν ἢ ὁρμὴν πρὸς θρίαμβον, ἢ θυσίαν καὶ ὁλοκαύτωμα. Καὶ εὑρέθη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐν τῇ ἀνάγκῃ, ἵνα, πρὶν ἢ τοὺς ἐξωτερικοὺς κινδύνους ἀντιμετωπίσῃ, στραφῇ πρὸς τὸν ἐσωτερικὸν ἐχθρὸν καὶ τοῦτον πρῶτον πατάξῃ. Καὶ ἐστράφη ἀκάθεκτος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐναντίον καθεστῶτος ὅπερ μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης εἶχεν ἀπομαράνει πᾶσαν ἐλπίδα καὶ πᾶσαν ἰκμάδα προόδου. Ἐν τῇ ὁρμῇ, προηγήθησαν οἱ ἀσκοῦντες τὰς ὑλικὰς δυνάμεις ἐν τῷ Κράτει καὶ ὄπισθεν αὐτῶν ταχὺς ὥρμησεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἀναλαμβάνων τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου ἐν τῇ ἐνασκήσει τῆς λαϊκῆς αὐτοῦ κυριαρχίας, ἐνασκήσει, ἣν παρέδωκε πρὸς αὐτὸν ἡ στρατιωτικὴ ἐπανάστασις κατὰ τρόπον πρωτοφανῆ ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῶν ἐπαναστάσεων. Καθ’ ἣν στιγμὴν οἱ στρατιωτικοὶ ἐπαναστάται, ἀποσυρόμενοι εἰς τὰ στρατιωτικὰ αὐτῶν ἔργα, παρέδιδον λαϊκὴν κυριαρχίαν τὴν περάτωσιν τοῦ ἐθνικοῦ ἔργου, ὅπερ εἶχον ἀναλάβει, τρία μεγάλα ζητήματα καὶ τρεῖς παμμέγισται ἀπορίαι ἠγείροντο εἴς τε τοὺς ἐν τῷ Κράτει ἐξετάζοντας τὴν παραχθεῖσαν κατάστασιν, ἀλλὰ καὶ εἰς ὁλόκληρον τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος καὶ εἰς τοὺς ἐξωτερικοὺς φίλους τῆς Ἑλλάδος. Ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος ἐψηφίσθη καὶ ἀπεφασίσθη δι’ εὐφυοῦς παρακάμψεως τῆς οἰκείας διατάξεως τοῦ ἰσχύοντος Συνταγματικοῦ χάρτου. Ἀλλά, ὅσον εὐφυὴς ὑπῆρξεν ἡ παράκαμψις, κατ’ οὐσίαν ἐγεννᾶτο ἡ ἀπορία, μὴ δὲν ὑπῆρχεν ἔτι ὥριμος ἡ δημοσία γνώμη περί τε τὴν ὑπόδειξιν τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων, ἀλλὰ καὶ περὶ τὴν ὑπόδειξιν τῆς μορφῆς, ἣν ἡ ἀναθεώρησις ἔδει νὰ λάβῃ. Διότι, ἐφ’ ὅσον ἡ ὡριμότης τοῦ δημοσίου φρονήματος ἀνεγράφετο ὡς δυναμένη νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς διπλῆς ψήφου τῆς Βουλῆς, καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ ὡρισμένη μορφὴ τῆς ἀναθεωρήσεως ἔδει νὰ στηριχθῇ εἰς πλήρη προεργασίαν παρὰ τῷ δημοσίῳ φρονήματι καὶ εἰς πλήρη ἀντίληψιν καὶ ὡρίμασιν σκέψεων περὶ ὡρισμένων ἀτελειῶν τοῦ Συνταγματικοῦ Χάρτου, βεβαίως, ὡς δυνάμεθα πάντες νὰ ἀναγνωρίσωμεν, ἡ ἀπόφασις περὶ συγκλήσεως τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ἐπιβληθεῖσα ἐκ τῆς ἀνάγκης τῶν πραγμάτων, κατέληξεν εἰς πρόχειρον ὑποτύπωσιν τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων καὶ τὸ πρόχειρον τῆς ὑποτυπώσεως ἐβεβαίωσεν αὐτός τε ὁ Βασιλικὸς Λόγος, ὁ κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς πρώτης Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς ἐκφωνηθείς, ὡς καὶ αὐταὶ αἱ ἀποφάσεις τῆς τε πρώτης καὶ τῆς δευτέρας Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, καθ’ ἃς πᾶσαι αἱ μὴ θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος ἐτέθησαν ὑπὸ ἐξέτασιν. Ἀλλ’ ἐγεννᾶτο καὶ ἕτερον ζήτημα. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εὑρεθεὶς ἀπροόπτως πρὸ πλήρους ἐνασκήσεως τῶν κυριαρχικῶν αὐτοῦ δικαιωμάτων, εὑρεθεὶς ἄνευ ὡρισμένου δεσμοῦ περικλείοντος τοῦτον ἐντὸς αὐστηρῶν ὁρίων ἀναθεωρητέων διατάξεων, μέγας ὑπῆρχε κίνδυνος ὅτι, παραπλανώμενος, ἢ παρασυρόμενος, ἢ δημαγωγούμενος, ἠδύνατο νὰ ἐξορμήσῃ εἰς ἀκάθεκτον χρῆσιν λαϊκῆς κυριαρχίας, ἥτις δὲν θὰ ἦτο ἡ συμφέρουσα διὰ τὰς περιστάσεις, δὲν θὰ ἦτο ἡ συμφέρουσα διὰ τὸ Κράτος, δὲν θὰ ἦτο ἡ συμφέρουσα διὰ τὸν Ἑλληνισμόν. Καὶ παρ’ ὅλας τὰς ἀπορίας ταύτας ἐγεννᾶτο τρίτη συμφυὴς ἀπορία. Ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν συνήθισεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἀποβλέπῃ εἰς ὡρισμένας πολιτικὰς κορυφάς, συνήθισε νὰ ἀποβλέπῃ εἰς ἀρχηγοὺς κομμάτων καὶ εἰς ἐπιτελεῖα κομμάτων, συνήθιζε ν’ ἀναγνωρίζῃ τὴν πολιτικὴν ἱεραρχίαν, συνήθισε δ’ εἰς πᾶσαν ἐξαιρετικὴν περίστασιν, πρὸς τὴν ἱεραρχίαν ταύτην τὴν πολιτικὴν προσβλέπων, ν’ ἀποβλέπῃ ὡς πρὸς ἀμυντήριον τειχίον, προφυλάσσον αὐτὸν ἀπὸ τῶν κινδύνων. Ἀλλ’ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἐν τῇ πρὸς ἀνατροπὴν τοῦ καθεστῶτος τῶν πραγμάτων ὁρμῇ αὐτοῦ ἀνέτρεψε καὶ τὸ καθεστὼς τῶν προσώπων καὶ ἡ νέα κατάστασις καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς νέας περιόδου εὗρε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀντιμέτωπον κενοῦ, ὅπερ παρήχθη ἐν τῇ πολιτικῇ σκηνῇ ἐκ τῆς ὁριστικῆς ἢ προσωρινῆς ἐξαφανίσεως ὡρισμένων πολιτικῶν προσώπων, ἅτινα μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης συνέβαλλον εἰς τὴν διοίκησιν καὶ διακυβέρνησιν τοῦ τόπου. Καὶ ἄλλα μὲν τούτων ἐκ πείσματος, εἴτε διότι παρεξηγήθησαν, εἴτε διότι δὲν ἀνεγνωρίσθησαν αἱ ἀγαθαὶ αὐτῶν προθέσεις, ἀπεσύρθησαν τοῦ ἀγῶνος· ἄλλα, ἀμετανόητοι ἁμαρτωλοί, ἐκρύβησαν ἐνεδρεύοντα· ἄλλα, δοκιμάσαντα ν’ ἀντιστῶσι, συνετρίβησαν. Ἀλλ’ ἡ ἔλλειψις τῶν πολιτικῶν τούτων ἀνδρῶν, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἐμφανὴς καὶ ἑτοίμη ἡ ἀντικατάστασις ὁλοκλήρου πολιτικῆς ἱεραρχίας, ἐγέννα τὸν φόβον, μή, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν μὴ πλήρη ὡρίμασιν τῶν ἀντιλήψεων περὶ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων καὶ πρὸς τὰς πιθανότητας τῆς τυχὸν δημαγωγίας, μὴ λέγω, παρήγετο σπουδαιότατος ὁ κίνδυνος ἀνατροπῶν καὶ ἀταξίας. Τὴν λύσιν τῶν ἀποριῶν τούτων ἔδωκε μεγαλοπρεπῆ καὶ αἰσίαν τὸ ἔργον τῆς Ἀναθεωρητικῆς ταύτης Βουλῆς. Τὸ ἔργον τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς, ἔργον κοπιῶδες, ἐργῶδες καὶ σοφόν, ἡ προεργασία τῶν μελῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐν τῇ ἐξετάσει τῶν τε ἀναθεωρητέων διατάξεων καὶ τοῦ τρόπου καὶ τῆς μορφῆς τῆς ἀναθεωρήσεως, ἡ συμβολὴ ἡ πολύτιμος πλειάδος ἐπιστημόνων, οἵτινες μετέσχον τῶν ἐργασιῶν τοῦ συνεδρίου τούτου, ἀπεσόβησαν τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον ὑπηνιξάμην ἐν ἀρχῇ. Οὕτως ἡ ἀναθεώρησις ἐτράπη εἰς ὁδὸν αἰσίαν καὶ δυνάμεθα σήμερον, ἐπὶ τῇ περατώσει τοῦ ἔργου, νὰ καυχηθῶμεν ὅτι συνεπληρώσαμεν τὸ πολίτευμα ἡμῶν, ἀναθεωρήσαντες τὰς μὴ θεμελιώδεις διατάξεις αὐτοῦ καὶ κατηρτίσαμεν Συνταγματικὸν Χάρτην, ἐν ᾧ ὑπάρχουσι διατάξεις ὁμοειδεῖς καὶ ὁμογενεῖς ἔχουσαι συνεκτικὸν δεσμὸν πρός τε ἀλλήλας καὶ πρὸς τὰς θεμελιώδεις διατάξεις, ὅτι κατηρτίσαμεν Συνταγματικὸν Χάρτην, δι’ οὗ ἐξασφαλίζεται τὸ ἀνεπηρέαστον τῆς Βουλῆς ἀπὸ τῶν διοικητικῶν ὑπηρεσιῶν, ἐνισχύεται ὁ πόλεμος καὶ ἡ κατάλυσις παντὸς συναλλακτικοῦ δεσμοῦ, ἐμπεδοῦται ἡ ἐπικράτησις, ἐν τοῖς θεσμοῖς ἡμῶν, τῆς ἐννοίας καὶ τῆς ἰδέας τοῦ δικαίου, καὶ ἑδραιοῦται ἡ ἐξύψωσις τοῦ Κοινοβουλίου εἰς τὴν περιωπήν, ἥτις ἀφῃρέθη ἀπ’ αὐτοῦ ἀπὸ μακρᾶς σειρᾶς ἐτῶν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲ πρέπει νὰ ἵσταται ὡς παλλάδιον τῶν ἐλευθεριῶν καὶ ἔρεισμα καὶ σέμνωμα τῆς ἱστορίας παντὸς ἐλευθέρου Κράτους. Ἀλλὰ τὸ ἔργον τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ ἠσφάλισεν αὐτός οὗτος ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ λαός ὅστις ἐπεδείξατο σύνεσιν ἀπαράμιλλον, ὅστις, ἐξερχόμενος ἀπὸ μιᾶς ἐπαναστάσεως, δὲν ἐσκέφθη ἀνατροπάς, ἀλλὰ συντήρησιν τῆς τάξεως καὶ ἐξυπηρέτησιν τῶν σκοπῶν, οὓς ἐπιδιώκει τὸ Κράτος τοῦτο ὑπὲρ τοῦ ἐθνικοῦ ἀγῶνος. Καὶ ὁ λαός, ἐν τῇ συνέσει αὐτοῦ, κατήγαγε θρίαμβον εὐνομίας καὶ τάξεως, καθ’ ἣν στιγμὴν συνταγματικαὶ διατάξεις ἐψηφίζοντο. Καὶ ὁ λαός οὗτος παρέχει τὴν εἰκόνα λαοῦ συνετοῦ καὶ φιλοπάτριδος, λαοῦ δυναμένου νὰ ἡγῆται ἐν τῷ πολιτισμῷ τῶν Ἀνατολικῶν Κρατῶν. Τὸ ἔργον τοῦ λαοῦ συνεπλήρωσεν ἡ ἀντιπροσωπεία αὐτοῦ. Τὴν στιγμὴν δὲ ταύτην, Κύριοι, δυνάμεθα καὶ ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι ἡ συντριβὴ τῶν παλαιῶν πολιτικῶν δεσμῶν διηυκόλυνε τὴν εἴσοδον εἰς τὸ συνέδριον τοῦτο πλειάδος ἐπιστημόνων, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἐπιστημονικαὶ κορυφαί, καὶ ὅτι οἱ ἐπιστήμονες, οἱ κατισχύοντες ἐν τῇ ἐπιστημονικῇ δράσει τῇ ἔξω τῆς Βουλῆς, ἐξυψώθησαν εἰς κοινοβουλευτικοὺς ἄνδρας περιωπῆς. Δυνάμεθα ἤδη νὰ ἐλπίσωμεν καὶ καυχηθῶμεν, ὅτι ἐν τῇ ἁμίλλῃ τῶν νέων ἀνδρῶν μετὰ τῶν ἐναρέτων πολιτευομένων, οἵτινες θὰ ἐπανέλθωσιν ἡμέραν τινὰ εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας, ἐν τῇ ἁμίλλῃ ταύτῃ, θέλει ἀναπλασθῆ ἡ νέα γενεά, ὑπισχνουμένη τὴν πρόοδον καὶ τὴν εὐημερίαν τῆς χώρας. Παραδίδομεν, Κύριοι, τὸ ἔργον ἡμῶν εἰς τὴν ἀδέκαστον κρίσιν τῆς ἱστορίας, ἀλλὰ παραδίδομεν τοῦτο ἐν τῇ συναισθήσει καὶ τῇ συνειδήσει ὅτι ἐπράξαμεν πᾶν τὸ ἐφ’ ἡμῖν, ὅπως ἐπιτελέσωμεν τὸ ἡμέτερον καθῆκον μετὰ πλήρους ἀφοσιώσεως καὶ αὐταπαρνήσεως. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας ταύτης νέα περίοδος διανοίγεται πρὸ τοῦ ἔθνους, νέα ἱστορικὴ περίοδος, οἵα πάντοτε διανοίγεται μετ’ ἀναθεώρησιν Συνταγματικοῦ Χάρτου. Ἂς εὐχηθῶμεν πάντες καὶ ἂς ἐλπίσωμεν, ὅτι ἡ περίοδος ἡ νέα ἔσται ἡ περίοδος τῆς ἀληθοῦς ἀναγεννήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Ἄς εὐχηθῶμεν δέ, Κύριοι, ἵνα ὡς ἡ Θεία Πρόνοια ἐχρησιμοποίησε πάντοτε τὴν Ἑλληνικὴν φυλὴν ὡς ὄργανον πολιτισμοῦ καὶ σοφίας, ὡς ὄργανον τῶν θειοτάτων Αὑτῆς βουλῶν, ἂς εὐχηθῶμεν, ἵνα ὁ Ὕψιστος σκέπῃ πάντοτε καὶ εὐλογῇ ἐσαεὶ τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος. Ζήτω τὸ ἔθνος! Ζήτω ὁ Βασιλεύς! Ζήτω ὁ Ἑλληνικὸς λαός! (Ἐπευφημίαι καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῆς Βουλῆς καὶ τῶν θεωρείων).

§2Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λαμβάνω τὴν τιμὴν ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, μετὰ τὴν πρωϊνὴν ἐμφάνισιν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς πρὸ τοῦ Στέμματος, συνεκροτήθη Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὑπὸ τὴν Προεδρίαν τοῦ Βασιλέως, κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ Σύνταγμα ὑπεγράφη, δοθείσης τῆς διαταγῆς πρὸς δημοσίευσιν, ἐξεδόθη δ’ οὕτω καὶ εὐχαρίστως ἀναγγέλλω ὅτι ἐδημοσιεύθη πρὸ μικροῦ εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως». Οὕτω τὸ νέον Πολίτευμα ἄρχεται ἰσχῦον ἀπὸ τῆς σήμερον. Καὶ αἱ εὐχαριστίαι αἱ Βασιλικαί, καὶ τὰ συγχαρητήρια τοῦ Στέμματος πρὸς τὸ Σῶμα τοῦτο, διὰ τὸν τρόπον καθ’ ὃν ἐξετέλεσε τὴν σπουδαίαν ἀποστολήν του, διερμηνεύουσιν, εἶμαι βέβαιος, καὶ τὸ κοινὸν φρόνημα ἀποτελουμένης οὕτω ἐπισήμου ἀναγνωρίσεως τῆς ἐργασίας τῆς συντόνου, τὴν ὁποίαν ἐπετέλεσεν ἡ Διπλῆ αὕτη Βουλή. Ἡ ἐργασία πρὸς ἀναθεώρησιν περιωρίσθη, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὰς μὴ θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ ἡ ἀναθεώρησις περιέλαβεν οὐχὶ μίαν, ἀλλὰ πολλὰς καὶ οὐσιώδεις καὶ σπουδαίας διατάξεις, βραχεῖα δὲ ἀνασκόπησις τοῦ ἔργου ἡμῶν θέλει καταδείξει πόσον μεγάλα εἶναι τὰ κενά, τὰ ὁποῖα συνεπληρώθησαν, καὶ πόσον σπουδαῖαι αἱ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι μετερρυθμίσθησαν διὰ τῆς γενομένης ἀναθεωρήσεως. Διὰ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ ἄρθρου 3 κατέστη δυνατόν, ὅπως ξένοι ὀργανωταὶ ἀναλαμβάνωσιν ἐν Ἑλλάδι ὑπευθύνους ὑπηρεσίας, τοῦθ’ ὅπερ εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον ὄχι μόνον διὰ τὴν λυσιτελῆ ὀργάνωσιν τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν δυνάμεων, ἀλλὰ καὶ τὴν ὀργάνωσιν πολλῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν. Ἡ ἀναθεώρησις τῶν ἄρθρων 5 καὶ 6 τοῦ Συντάγματος ἠσφάλισε καὶ κατωχύρωσε λυσιτελέστερον τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν, ἐνῷ ἡ ἀναθεώρησις τοῦ 12 ἄρθρου ἐπροστάτευσε λυσιτελέστερον τὴν ἀσυλίαν τοῦ οἴκου. Διὰ τῆς ἀναθεωρηθείσης διατάξεως τοῦ ἄρθρου 16, ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις ἐθεωρήθη ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ παρέχῃ αὐτὴν πρὸς πάντας, οὕτως ὥστε νὰ μὴ ἐπιπίπτωσι τὰ ἐντεῦθεν βάρη δυσαναλόγως πρὸς τοὺς πόρους τῶν ἀπορωτέρων κοινοτήτων. Διὰ τῆς ἀναθεωρηθείσης διατάξεως τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος, ἐρρυθμίσθησαν τὰ τῆς ἀπαρτίας τῆς Βουλῆς κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἐξασφαλίζει εἰς τὸ μέλλον τὴν πρόληψιν κωλυσιεργικῶν διαθέσεων, καθιστᾶται δὲ τὸ Σῶμα ἀρτιώτερον καὶ ἱκανώτερον, ὅπως ταχύτερον καὶ σκοπιμώτερον διεκπεραιώνῃ τὰ ἔργα αὑτοῦ. Ἡ ἀναθεώρησις τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 57 τοῦ Συντάγματος, ἐγγυᾶται ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐργασία, ἥτις θὰ ἐξέρχηται τοῦ Σώματος τούτου, θὰ εἶναι τοῦ λοιποῦ ἀρτιωτέρα ἢ κατὰ τὸ παρελθόν. Ἡ ἀναθεώρησις τοῦ ἄρθρου 66 ἐπιτρέπει ὅπως ἐλπίσωμεν, ὅτι τὸ Σῶμα τοῦτο, ἐν οὐχὶ ἀπωτέρῳ μέλλοντι, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καταρτίζηται διὰ τῆς ἐκπροσωπήσεως ὅλων τῶν δυνάμεων τοῦ ἐλευθέρου Ἑλληνισμοῦ. Διὰ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ Συντάγματος, κατέστη δυνατὸν ὅπως ἐξευρεθῇ σύστημα ἐκλογικόν, καταργηθέντων τῶν σφαιριδίων διὰ διατάξεως Συνταγματικῆς, σύστημα ἐκλογικὸν δυνάμενον νὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν ἀρτιωτέραν ἐκπροσώπησιν ἐν τῷ Συνεδρίῳ τούτῳ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ ἀναθεώρησις τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ Συντάγματος, ἀπομακρύνει ὁριστικῶς ἀπὸ τοῦ Βουλευτηρίου τοὺς στρατιωτικοὺς διὰ νὰ ἀποδώσῃ αὐτοὺς εἰς τοὺς στρατῶνας, ὅπου ὀφείλουσι πᾶσαν τὴν δραστηριότητά των νὰ καταναλίσκωσιν, ὅπως παράσχωσιν ἀξιόμαχον δύναμιν διὰ τὴν ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων καὶ τῆς τιμῆς τῆς χώρας. Ἀλλὰ διὰ τῆς ἀναθεωρηθείσης ταύτης διατάξεως καθιερώθησαν καὶ ἄλλα ἀσυμβίβαστα, τὰ ὁποῖα ἐγγυῶνται τὴν ἐξυγίανσιν τοῦ πολιτικοῦ τούτου Σώματος. Ἡ μετ’ ἀναθεώρησιν διατυπωθεῖσα διάταξις τοῦ ἄρθρου 73 τοῦ Συντάγματος, ἀφῄρεσεν ἀπὸ τῆς Βουλῆς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν καὶ ἀπέδωκεν αὐτὴν εἰς δικαστικὸν καθαρῶς Σῶμα, ἀπήλλαξε δ’ οὕτω τὴν Βουλὴν ἀπὸ ἔργων, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνήκουσιν εἰς αὐτὴν κυρίως, καὶ τῶν ὁποίων ἡ ἐκτέλεσις ἀποτέλεσμα εἶχε τὴν κατάρριψιν τοῦ κύρους τῆς μόλις ἀρχομένης Βουλευτικῆς Περιόδου. Ἀλλ’ ἡ ἐγκαθίδρυσις τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, κύριοι Βουλευταί, ὄχι μόνον ἐγγυᾶται τὴν ἀρτιωτέραν ἐν τῷ μέλλοντι κατάρτισιν τῶν νόμων, ἐν συνδυασμῷ καὶ πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 57 τοῦ Συντάγματος, ὄχι μόνον ἀσφαλίζει καὶ παρ’ ἡμῖν τὴν διαμόρφωσιν διοικητικοῦ δικαίου ἐπὶ ἐπιστημονικῶν βάσεων ἑδραζομένου, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ἐκτεταμένης δικαιοδοσίας, ἡ ὁποία ἀπεδόθη εἰς τὸ Σῶμα τοῦτο, παρέχει τὰς ἐγγυήσεις, ὅτι τοῦ λοιποῦ αἱ πράξεις τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν θὰ δύνανται νὰ εὑρίσκωσι τὸν νόμον τιμωρὸν διὰ τῆς ἀκυρώσεως αὐτῶν ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ὁσάκις ἤθελον παραβιάζει τὸν νόμον. Διὰ τοῦ ἄρθρου 90 τοῦ Συντάγματος, τὸ Ἀνώτατον Δικαστικὸν Συμβούλιον ἔλαβε Συνταγματικὴν θεσμοθέτησιν, ὥστε τοῦ λοιποῦ νὰ εἶναι ἀπολύτως ἐξησφαλισμένη ἡ ἀνεξαρτησία τῶν δικαστηρίων. Διὰ τοῦ ἄρθρου 91 ὡπλίσθη τὸ Κράτος, ὅπως εἰς τὰς κρισίμους περιστάσεις τοῦ ἐθνικοῦ βίου δύναται, κατὰ παρέκβασιν ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τῶν καθιερωμένων διὰ τὸν συνήθη αὐτοῦ βίον, ν’ ἀντιμετωπίζῃ πάντα κίνδυνον διασαλεύσεως τῆς τάξεως καὶ στρέφῃ πάσας τὰς δυνάμεις τὰς ἐθνικὰς εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐχθροῦ. Διὰ τῆς διατάξεως τῆς ἀναθεωρηθείσης τοῦ 102 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, καθιερώθη ἡ μονιμότης πάντων τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων καὶ ἐδόθη οὕτω τὸ ῥιζικώτερον, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, πλῆγμα κατὰ τῆς συναλλαγῆς. Τὸ ἄρθρον 103 τοῦ ἀναθεωρηθέντος Συντάγματος, μεριμνᾷ περὶ τῆς σκοπίμου ἐκδικάσεως τῶν ἀγωγῶν κακοδικίας, ὅπως ὁ περὶ τούτου θεσμὸς παύσῃ ὑφιστάμενος μόνον ἐν τοῖς νόμοις καὶ ἀποκτήσῃ δύναμιν ἐνεργόν. Τέλος ἡ ἀναθεωρηθεῖσα διάταξις τοῦ ἄρθρου 107 τοῦ παλαιοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία ἀπετέλεσεν ἐν τῷ νέῳ Συντάγματι τὸ ἄρθρον 108, ὥρισε τρόπον ἀναθεωρήσεως σκόπιμον, ἀληθῶς ἐπιτρέποντα εἰς τὸ Κράτος ἄνευ βιαίων κλονισμῶν, κατὰ τὰς ἑκάστοτε μεταβαλλομένας καὶ ἐξελισσομένας πολιτικὰς ἀντιλήψεις, νὰ προσαρμόζῃ καὶ τοὺς θεσμοὺς αὑτοῦ. Ὅτε, κύριοι Βουλευταί, διαρκούσης τῆς ἐπαναστάσεως, ἐρρίφθη τὸ πρῶτον εἰς τὸ μέσον ἡ ἰδέα τῆς ἀναθεωρήσεως, πολλοὶ ὑπέλαβον, ὅτι ἡ ἀναθεώρησις ἐζητεῖτο ἁπλῶς ὡς εὔσχημος διέξοδος ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς ἐπαναστάσεως. Ἀλλ’ ἡ πλάνη τῶν οὕτω σκεπτομένων ἦτο μεγάλη προφανῶς, διότι διὰ τῆς ζητηθείσης ἀναθεωρήσεως δὲν ἐπεδιώχθη μόνον νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τοὺς στρατῶνας ὁ στρατός, ὁ ὁποῖος ἐπὶ πολὺν χρόνον εἶχε παραμείνει ἐν τῇ πολιτικῇ σκηνῇ, ὅπως ἀφοσιωθῇ εἰς τὸ κύριον ἔργον τὸ ὁποῖον ἔχει ἐμπιστευθῆ εἰς αὐτὸν ἡ πατρίς, ἀλλ’ ἐπεζητήθη συγχρόνως νὰ μὴ θεωρηθῇ, ἡ ἐν δυσκολίᾳ εὑρισκομένη ἐπανάστασις, ὡς ἀποτυχοῦσα, νὰ μεταδοθῇ εἰς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν ἢ περαιτέρω συνέχισις αὐτῆς, ἀλλὰ συγχρόνως ν’ ἀσφαλισθῇ, κατὰ τὰς ὑπαγορεύσεις τῆς πείρας, μεταρρύθμισις διατάξεών τινων τοῦ Συντάγματος, αἵτινες εἶχον ἀνάγκην ἀναθεωρήσεως, πρὸς τούτοις δὲ ν’ ἀνοιχθῇ τοῦ λοιποῦ ἡ θύρα τῆς ἀναθεωρήσεως κατὰ τρόπον κανονικόν, ὥστε, ὡς εἶπον πρὸ μικροῦ, κατὰ τὰς ἑκάστοτε μεταβαλλομένας πολιτικὰς ἀντιλήψεις, νὰ προσαρμόζωνται οἱ θεσμοί· ἐκρίνετο δὲ ὅτι θὰ ἦτο οἰκτρὸν μετὰ μίαν τοιαύτην ἐπανάστασιν νὰ ἐπέλθῃ ἡ λῆξις αὐτῆς, χωρὶς ν’ ἀνοιχθῇ ἡ θύρα τῆς ἀναθεωρήσεως, καὶ νὰ μείνωσι τὰ σπέρματα νέας ἐξεγέρσεως καὶ νέας ἐπαναστάσεως, ἄνευ τῆς ὁποίας θὰ ἦτο ἀδύνατον, ἐφ’ ὅσον δὲν μετερρυθμίζετο τὸ ἄρθρον 107 τοῦ Συντάγματος, νὰ ἐπέλθῃ κανονικὴ ἀναθεώρησις. Ἑπομένως, διὰ τῆς ἐπιτελέσεως τῆς ἐντολῆς αὐτῆς τῆς Διπλῆς Βουλῆς ὄχι μόνον τὸ Σύνταγμα ἡμῶν ἀνεθεωρήθη κατὰ τὰς ὑπαγορεύσεις τὰς ἐπιβαλλομένας ἐκ τῆς πείρας τῆς πολιτικῆς καὶ κατὰ τὰ διδάγματα τῆς ἐπιστήμης, ἀλλά, δύναμαι νὰ εἴπω, καὶ ὅτι σήμερον, ὁπότε δημοσιεύεται τὸ νέον κατ’ ἀναθεώρησιν Σύνταγμα, τερματίζεται ὁριστικῶς ἡ ἀνώμαλος περίοδος, ἡ ὁποία ἤρξατο διὰ τῆς ἐπαναστάσεως, διότι ἀπὸ τῆς ἡμέρας ταύτης τὸ παρὸν Συνέδριον, ἀπεκδυόμενον ἐντελῶς καὶ κατὰ νόμον, ἀλλὰ καὶ κατ’ ἰδίαν αὐτοῦ ἀπόφασιν, πάσης ἀναθεωρητικῆς ἐξουσίας, μίαν ἔχει δύναμιν, νὰ θέτῃ νόμους, ὑπολείπεται δὲ νὰ τρέψωμεν τὴν προσοχὴν ἡμῶν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν καὶ τούτου τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνεπιστεύθη ἐπίσης ὁ Ἑλληνικὸς λαός, καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι καὶ ἐν τῇ ἐκπληρώσει τοῦ καθήκοντος τούτου θέλομεν πραγματοποιήσει τὰς εὐχάς, τὰς ὁποίας ἐξέφρασε τὸ Στέμμα ὑπὲρ τῆς πλήρους ἐπιτυχίας καὶ τοῦ ἔργου ἡμῶν τούτου. Τὸ ἔργον τὸ νομοθετικὸν τῆς Διπλῆς Βουλῆς, τὸ ἔργον τὸ νομοθετικὸν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, μόλις μία ὅλη περίοδος βουλευτικὴ θὰ ἠδύνατο νὰ συμπληρώσῃ, ἀλλὰ θὰ ἦτον ἀρκετόν, ἐὰν πρὸ τοῦ πέρατος τῆς Συνόδου τῆς Διπλῆς Βουλῆς ἤθελον ψηφισθῆ ὑπ’ αὐτῆς καὶ οἱ ὀργανικοὶ νόμοι, οἱ ὁποῖοι κατέστησαν ἀναγκαῖοι διὰ τῶν νέων ἀναθεωρηθεισῶν ἢ καὶ προστεθεισῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, καὶ ἡ δημοτικὴ μεταρρύθμισις, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ἐξυγιάνῃ ὁριστικῶς καὶ ἐντελῶς τὸ πολιτικὸν ἔδαφος, καὶ τὰ Δικαστικὰ νομοσχέδια, καὶ τὸ Πανεπιστημιακόν, καὶ τὰ Γεωργικά, καὶ τὰ προσεχῶς ὑποβαλλόμενα ἐργατικά, καὶ τὸ ἀγροτικὸν καὶ τὸ μεταναστευτικὸν καὶ τὰ οἰκονομικὰ καὶ οἱ δύο προϋπολογισμοί, τοὺς ὁποίους ὀφείλομεν νὰ ψηφίσωμεν. Ἐὰν ἀποβλέψωμεν εἰς τὸν ὄγκον τῆς ἐργασίας, θέλομεν πεισθῆ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ μὴ ἐπιλίπῃ ἡμᾶς καὶ κατὰ τὸ νέον τοῦτο στάδιον τῶν ἐργασιῶν, τῶν καθαρῶς νομοθετικῶν, ὁ αὐτὸς ζῆλος, ἡ αὐτὴ προθυμία καὶ αὐταπάρνησις, ἡ ὁποία ἐπεδείχθη καθ’ ὅλον τὸ ἀναθεωρητικὸν ἔργον τῆς Βουλῆς, ὅπως κατορθώσωμεν νὰ συντελέσωμεν ἀσφαλῶς καὶ τὴν ἐργασίαν, ἡ ὁποία κεῖται ἐνώπιον ἡμῶν. Εἶμαι εὐτυχής, διότι τὴν αἰσιοδοξίαν, τὴν ὁποίαν ἀποπνέει ἡ ἀντιφώνησις τοῦ Βασιλέως πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς, τὴν αἰσιοδοξίαν περὶ τοῦ μέλλοντος τῆς χώρας, συμμερίζομαι καθ’ ὁλοκληρίαν καὶ εἶμαι ἀκραδάντως πεπεισμένος, ὅτι ὁ νέος Συνταγματικὸς χάρτης θέλει σημειώσει τὴν ἀπαρχὴν νέου ἐθνικοῦ βίου. Ἤδη, καὶ πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νέου αὐτοῦ Συνταγματικοῦ Χάρτου καὶ πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ προγράμματος τοῦ νομοθετικοῦ τῆς ἀνορθώσεως, τ’ ἀποτελέσματα τοῦ νέου πολιτικοῦ βίου, εἰς τὸν ὁποῖον εἰσήλθομεν, εἶναι καταφανῆ. Ἡ Δικαιοσύνη, ὡς εἴδετε ἐκ δημοσιευθείσης στατιστικῆς, κατὰ τὴν πρώτην τριμηνίαν τοῦ ἀρξαμένου ἔτους ἐπετέλεσεν ἐργασίαν διπλασίαν τῆς κατὰ τὴν ἀντίστοιχον χρονικὴν περίοδον τοῦ παρελθόντος ἔτους, διπλασίαν κατὰ ποσόν, ἀσφαλῶς δὲ κρείττονα κατὰ ποιόν, τῆς κρείττονος ταύτης ἐργασίας ὀφειλομένης ἐν κυρίῳ μέτρῳ εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῆς θέσεως καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας ἐν γένει τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, πλὴν τῆς ἐποπτείας τῆς ἀσκουμένης ἐκ μέρους τοῦ ἀσκοῦντος τὴν διοίκησιν τῆς δικαιοσύνης. Ἀλλὰ καὶ ἡ διοίκησις κατώρθωσεν ἤδη νὰ πείσῃ τὸν κόσμον, ὅτι δὲν ἀνήκει εἰς ἓν κόμμα, ὅτι δὲν εἶνε διοίκησις φατριαστική, ὅτι ἀνήκει εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν ἀνεξαρτήτως τῶν πολιτικῶν ἢ τῶν ἄλλων πεποιθήσεων αὐτοῦ, μίαν ἔχουσα ἀποστολήν, νὰ μεριμνᾷ περὶ τῆς εὐημερίας αὐτοῦ καὶ οἱ πολῖται συνήθισαν νὰ προστρέχωσι πρὸς τὰς διοικητικὰς ἀρχάς, χωρὶς νὰ νομίζωσιν ἀναγκαίαν εἰς ἑκάστην περίστασιν τὴν πρόσληψιν τοῦ ἰσχυροῦ, ὅπως παραστῇ συνήγορος τῆς ἐκτελέσεως τῶν κοινοτέρων αἰτήσεων, πολλάκις καὶ τῆς πληρωμῆς αὐτῶν τῶν φόρων τῶν φορολογουμένων. Ὁ νόμος ἔγινε δι’ ὅλους ἴσος, καὶ ἡ πίστις ὅτι δὲν ὑπάρχει ἰσχυρὸς ἐνώπιον τοῦ νόμου σήμερον, ἀλλ’ ὅτι εἰς πᾶσαν περίστασιν ὁ νόμος θὰ πλήξῃ ἐξ ἴσου καὶ τοὺς ὑψηλὰ καὶ τοὺς χαμηλὰ ἱσταμένους, ὅτι ὁ νόμος εἶναι κοινὸς πάντων Βασιλεύς, ὅτι ὑπ’ αὐτὸν ὑπήγαγε τοὺς πάντας, συνετέλεσεν εἰς τὴν διαπαιδαγώγησιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος. Καὶ εἰς ὅλα ταῦτα πρέπει ν’ ἀποδώσωμεν τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, ἡ ὁποία ἑδραιοῦται καθ’ ἑκάστην, τὸν περιορισμὸν τῆς ἐγκληματικότητος, τὸν ὁποῖον σημειοῖ ἡ στατιστική. Ἡ ἀνασύνταξις τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας χωρεῖ μεθοδικῶς, κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος ἐγγυᾶται εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι αἱ δαπάναι, τὰς ὁποίας ὑφίσταται διὰ νὰ παρασκευάσῃ ἀξιόμαχον στρατιωτικὴν δύναμιν, θέλουσιν ἀποδώσει ταχέως εἰς αὐτὸν τὴν δύναμιν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπουσιν οἱ πόροι του εἰς ἄνδρας καὶ χρήματα, ἑτοίμην εἰς πᾶσαν στιγμὴν ὅπως ἀμυνθῇ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων καὶ τῆς τιμῆς τῆς χώρας. Αἱ συναλλαγαὶ ἐπανέλαβον τὴν ζωηρότητα αὐτῶν, ἀντὶ δὲ τῆς ἀνυποληψίας, ὑπὸ τὴν ὁποίαν κεκυφὼς ἐστέναζεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, ἔχομεν ἀσφαλῆ τὴν ἀνάκτησιν τῆς πρὸς ἡμᾶς ἐκτιμήσεως καὶ ἐμπιστοσύνης τοῦ ἔξω κόσμου. Καὶ εἴμεθα ἀκόμη, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὴν ἀρχήν, ὡς εἶπον, τοῦ ἔργου ἡμῶν, ἀκόμη δὲν ἐφηρμόσθη τὸ ψηφισθὲν νέον Σύνταγμα, ἀκόμη δὲν ἐψηφίσθη ἡ νέα νομοθεσία, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλουσιν αἱ ἀνάγκαι τῶν περιστάσεων καὶ τὴν ὁποίαν ὑπέδειξε τὸ πρόγραμμα τοῦ κόμματος ἡμῶν. Διατί, ὅταν βλέπωμεν τὰ φαινόμενα ταῦτα, νὰ μὴ ὦμεν πλήρεις αἰσιοδοξίας διὰ τὸ μέλλον, ὅταν μάλιστα, ἀφ’ ἑνὸς ἀποβλέπωμεν εἰς τὴν ἔμμονον ἀπόφασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐπάνοδον εἰς τὸ παρελθόν, ἀφ’ ἑτέρου δ’ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν ἀμετάτρεπτον ἡμῶν ἀπόφασιν, ὅπως ἀπαύστως ἐργαζώμεθα, μὴ ἀφίνοντες νὰ παρέρχηται οὐδεμία ἡμέρα χωρὶς ν’ ἀγωνιζώμεθα νὰ καταφθάσωμεν τοὺς ἐν τῇ προόδῳ καὶ τῷ πολιτισμῷ προδραμόντας λαοὺς καὶ συμβαδίσωμεν μετ’ αὐτῶν, συναγωνιζόμενοι εἰς τὸν καλὸν τοῦτον ἀγῶνα τῆς προόδου καὶ τοῦ πολιτισμοῦ; Ἔμμονος ἀπόφασις τοῦ λαοῦ ἀφ’ ἑνός, ὅπως μὴ ἀφίσῃ νὰ ἐπανιδρυθῇ τὸ καταρρεῦσαν καθεστώς, ἀπόφασις δὲ ἡμῶν ἀμετάτρεπτος ἐξ ἄλλου, ὅπως μὴ ἀφήσωμεν νὰ χάνεται οὐδεμία ἡμέρα ἄνευ διαρκοῦς καὶ ἀνενδότου ἐργασίας ὑπὲρ τῆς προόδου καὶ προαγωγῆς τοῦ τόπου — ταῦτα εἶναι, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζω τὴν ἰδικήν μου αἰσιοδοξίαν, ὄχι τὸ ὑπέρλαμπρον παρελθόν, τὸν ὁποῖον καταυγάζει τὴν ἱστορίαν ἡμῶν, ἀλλὰ πρὸς τὸ ὁποῖον ἡ ἀναδρομὴ πρέπει νὰ γίνεται μόνον ἵνα συναισθανώμεθα πληρέστατα τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν διὰ τὸ μέλλον. (Ἐπιδοκιμασίαι). Ἀλλὰ πέποιθα, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, διαπαιδαγωγούμενος ἐπὶ τῇ βάσει νέων ἀρχῶν, νέου καθεστῶτος, πρὸς τὸ παρελθὸν θὰ ἀποβλέπῃ μόνον διὰ νὰ ἐμπνέηται καὶ φρονηματίζηται, ὅπως δυνηθῇ νὰ ἀφοσιῶται εἰς τὴν προαγωγὴν τοῦ παρόντος, εἰς παρασκευὴν αἰσιωτέρου μέλλοντος. (Ἐπευφημίαι). Εἰς τὸν ἀγῶνα τῶν ἀτόμων δὲν εὐδοκιμοῦσιν οἱ φέροντες τὰς περγαμηνὰς τοῦ παρελθόντος, ἔχομεν δὲ καθημερινὸν τὸ παράδειγμα ἐκείνων, οἵτινες ὁρμώμενοι ἀπὸ τῶν κατωτάτων λαϊκῶν στρωμάτων, παρεσκευασμένοι δι’ ἀρτιωτέρας παρασκευῆς εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦ βίου, ὑπερτεροῦσι τοὺς ἔχοντας ἐνδόξους μόνον προγόνους καὶ καθιστῶσιν αὐτοὺς ὑπηρέτας ἑαυτῶν. Ἀνάλογοι ἀρχαὶ διέπουσι τὸν βίον τῶν ἐθνῶν — καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην ἐθεώρησα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ἐξάρω τὸ σημεῖον τοῦτο, πρὸς διαπαιδαγώγησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, συνιστῶν εἰς αὐτὸν νὰ ἀρύηται ἐκ τοῦ παρελθόντος του διδάγματα διὰ τὰς ὑποχρεώσεις τὰς μεγάλας, τὰς ὁποίας ἔχει, ὅπως κατορθώσῃ εἰς τὸν ἀγῶνα, τὸν διεξαγόμενον μεταξὺ τῶν λαῶν καὶ ἐθνῶν, νὰ μὴ ὑπολειφθῇ ἐκείνων, οἵτινες παρασκευάζουσι ἑαυτοὺς καλλίτερον καὶ ἀρτιώτερον, ἀλλὰ ὅπως κατορθώσῃ, ἔχων ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ τὸ λαμπρὸν παρελθόν, νὰ καταστήσῃ τὸ παρὸν ἀνάλογον πρὸς τὸ σημερινὸν πολιτισμόν, καὶ παρασκευάσῃ κρεῖσσον τὸ μέλλον, ὅπως ἡ Ἑλλὰς ἀναδειχθῇ ἀξία τῶν ἐλπίδων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δι’ ἀπαραμίλλων ἀγώνων τὴν ἀνέστησαν εἰς νέον πολιτικὸν βίον, καὶ τῶν προσδοκιῶν τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, ὁ ὁποῖος ἐχειροκρότησε τὴν ἀνάστασιν αὐτῆς. (Ἐπευφημίαι). Διὰ τῆς ἑδραίας καὶ ἀσφαλοῦς αὐτῆς ἐμπιστοσύνης εἰς τὸ μέλλον, ὑπὸ τοιούτους ὅρους ὑπαρχούσης ἐμπιστοσύνης, ἂς εἰσέλθωμεν εἰς τὸ νέον πολιτικὸν στάδιον, μετὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ νέου Συντάγματος σήμερον, κύριοι Βουλευταί. (Ἐπευφημίαι καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων).

§3Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἔχει ζητήσει τὸν λόγον ὁ κ. Κουλουμβάκης, ὁ κ. Νέγρης, ὁ κ. Παπαναστασίου.

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, κύριε Πρόεδρε, αὔριον.

§7Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν δύνασθε ν’ ἀπαγορεύσητε τὸν λόγον (θόρυβος).

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διαλύσατε, κύριε Πρόεδρε, τὴν συνεδρίασιν (θόρυβος).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, Κύριοι.

§10Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὁμόφωνος γνώμη τοῦ Σώματος ἦτο, πρὸς ἑορτασμὸν τῆς σημερινῆς ἡμέρας, νὰ λήξῃ ἡ συνεδρίασις. Ἐν τούτοις, ἐὰν ἐπιμένῃ ἂς ὁμιλήσῃ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας, καὶ μετὰ τὴν ὁμιλίαν του, ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλή, ἂς λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§11Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, Κύριοι, ὅτι, πολλὰ πάσχων ἐπὶ ἔτη μακρά, ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὠνειροπόλησε μίαν νέαν αὐτοῦ πολιτικὴν σταδιοδρομίαν, μίαν νέαν ἀφετηρίαν τοῦ ἐθνικοῦ αὐτοῦ βίου. Δὲν ὑπάρχει ἐλαχίστη ἀμφιβολία, κύριοι Βουλευταί, ὅτι τὸ ἔργον, τοῦ ὁποίου σήμερον ἐκηρύχθη ἡ περάτωσις, ἤρξατο ἀπὸ δεκαετηρίδων ὁλοκλήρων, ὅτι τὸ ἔργον τοῦτο ὀφείλεται εἰς τοὺς ἀγῶνας ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἰς τὰς διαμαρτυρίας τὰς διατόρους, τὰς ἀκουομένας κατὰ πᾶσαν σύνοδον βουλευτικὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἰς τὰς διαμαρτυρίας τὰς διασαλπιζομένας εἰς τὰ πέρατα τῶν Ἑλληνικῶν χωρῶν ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Τύπου, εἰς τοὺς ἀγῶνας τέλος ὅλων τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, οἵτινες ἔπασχον καὶ διεμαρτύροντο κατὰ πᾶσαν ἡμέραν, κατὰ πᾶσαν στιγμήν, διὰ τὰ πραττόμενα ἐπὶ ἔτη μακρὰ εἰς βάρος τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ ἔθνους. Θὰ ἦτο τολμηρός, περισσότερον παρὰ τολμηρός, διάφορόν τι παρὰ τολμηρός, ἐκεῖνος, ὅστις ἤθελεν εἴπῃ, ὅτι τὸ ἔργον, πρὸς τὸ ὁποῖον σταθερῶς τῇ ἀληθείᾳ καὶ ἀμεταπείστως βαίνει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὀφείλεται εἰς ἕνα ἄνδρα, ὀφείλεται εἰς ὀλίγους ἄνδρας. Τὸ ἔργον τοῦτο, λέγω, εἶναι ἔργον ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν ὀφείλεται ὁ ἔπαινος καὶ μόνον εἰς αὐτόν. Τὰ πρὸ μικροῦ ἐνώπιον ἡμῶν γενόμενα καὶ λεχθέντα, βεβαίως, δὲν ἦσαν ἐντελῶς ἀπροσδόκητα. Διότι βεβαίως προσῆκε καὶ ἐπεβάλλετο, ἵνα ἐπιτροπεία τοῦ Σώματος ἀναγγείλῃ τὴν περάτωσιν τοῦ ἔργου τοῦ ἀναθεωρητικοῦ πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα. Βεβαίως δὲ προσῆκε καὶ ἡ ἀναγγελία ἔπειτα αὕτη, ἥτις ἐγένετο πρὸ μικροῦ, νὰ γένηται πρὸς τὸ Σῶμα· ἀλλ’ εἶναι γνωστόν, ὅτι ταῦτα γίνονται κατὰ τρόπους καὶ κανόνας ὡρισμένους, μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε καὶ νὰ καλῶνται ἐν τῇ γλώσσῃ τῇ πολιτικῇ, ἐν τῇ γλώσσῃ τῇ κοινοβουλευτικῇ, τυπικά. Ἀλλ’ ἀντὶ τούτου, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐγένετό τι, ὅπερ δὲν προσῆκε νὰ γένηται ἐπὶ τῇ ἀναγγελίᾳ ἔργου, τὸ ὁποῖον συνετέλεσεν ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἀντὶ νὰ γένηται, Κύριοι, τυπικὴ ἀναγγελία, ἐγένετο αὐτόχρημα ἐκλογικὴ διαδήλωσις...

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινέσει τῆς Βουλῆς λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρα 7 μ. μ.)