1911.03.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 44.

Τῆς 8ης Μαρτίου 1911

(Τρίτη)

Προεδρία κ. Νικολάου Στράτου.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου ὥρᾳ 5 μ. μ. ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ παρόντων 190 Βουλευτῶν.

Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν: 1) Ὁ κ. Σ. Ζαβιτσᾶνος πέμπει πρόγραμμα τοῦ κατὰ Ἰούλιον συγκληθησομένου συνεδρίου περὶ φυλῶν· 2) Ὁ δήμαρχος Ναυπλίου ὑποβάλλει πρᾶξιν τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου ἐπὶ τῆς κατασχέσεως τῶν σφραγίδων τοῦ δήμου ὑπὸ τοῦ Δημοσίου· 3) Ὁ Ἐμπορικὸς σύλλογος Λαρίσης παρακαλεῖ, ὅπως μὴ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Συντάγματος· 4) Ὁ σύλλογος παντοπωλῶν Λαρίσης ζητεῖ, ὅπως μὴ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Συντάγματος· 5) Ἀναφορὰν ἐμπόρων Πειραιῶς περὶ βλαβῶν εἰς τὰ ἀποτιθέμενα ἐπὶ τοῦ προβλῆτος τοῦ λιμένος σιτηρά· 6) Ὁ νομάρχης Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ὑποβάλλει ψήφισμα τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου περὶ μὴ ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ σπειρομένων γαιῶν· 7) Οἱ ἐν Κορίνθῳ σύλλογοι ζητοῦσιν, ὅπως μὴ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Συντάγματος· 8) Οἱ ποτοποιοῖ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα· 9) Ὁ δήμαρχος Τροιζηνίων ὑποβάλλει ψήφισμα τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου περὶ ἀπαλλαγῆς ἐπὶ 2–3 ἔτη τοῦ φόρου τῶν ἑσπεριδοειδῶν· 10) Οἱ κλητῆρες τῶν Ὑπουργείων ζητοῦσιν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ των καὶ σύνταξιν· 11) Ὁ Ἰ. Καρέττας πρόσφυξ ἐν Εὐξεινοπόλει ζητεῖ, ὅπως δοθῇ τίτλος ἰδιοκτησίας τοῖς ἐξ ἰδίων ἐπὶ ἐθνικοῦ ἐδάφους οἰκοδομήσασι· 12) Ψήφισμα τῶν φοιτητῶν τοῦ Ἐθν. Πανεπιστημίου καὶ τοῦ λαοῦ τῆς πρωτευούσης εὐχαριστούντων τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν διὰ τὴν περιφρούρησιν τῆς γλώσσης καὶ τῆς θρησκείας· 13) Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Χ. Δικαῖος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου περὶ διαθηκῶν· 14) Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Μιχαλόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ Συντάγματος· 15) Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Σομμαρίπας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ Συντάγματος. 16) Ὁ βουλευτὴς κ. Ἰ. Μανέτας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ Συντάγματος. Πᾶσαι αὗται θέλουσιν ἐκτυπωθῆ καὶ παραπεμφθῆ εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ἐπιτροπήν. (Ἰδὲ τροπολογίας ἐν Παραρτήματι Βʹ Ἀναθ. Βουλῆς). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τὴν νομοθετικήν. Πρῶτον ἀντικείμενον τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως εἶναι ἡ συζήτησις τῆς προτάσεως τοῦ βουλευτοῦ Λακωνίας κ. Εὐστρατίου Κουλουμβάκη περὶ διορισμοῦ ἐξεταστικῆς ἐπιτροπείας κατὰ τὸ ἄρθρον 58 τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Κουλουμβάκης ἔχει τὸν λόγον.

§2ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἔχει ὑπ’ ὄψει ἡ Βουλὴ ὅτι, συζητουμένου τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ Συντάγματος, ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν κρίσιν αὐτῆς ἐξαίρεσιν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου ἐκείνου, καθ’ ἣν πάντες οἱ Ἕλληνες πολῖται εἶναι δεκτοὶ εἰς τὰς δημοσίας λειτουργίας. Ἐδικαιολόγησα τὴν πρότασίν μου ἐκείνην ἐκ τῆς γνώμης, ὅτι δὲν θὰ ὦσι κατάλληλα ὄργανα τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας ἄκροι αἱρεσιῶται ἐν τῇ γλώσσῃ, οἵτινες μετὰ φανατισμοῦ θὰ ἐπετίθεντο διὰ δημοσιευμάτων ἀνοικείων καὶ ἀπρεπῶν κατὰ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν γλώσσης. Ἔχει ὑπ’ ὄψει ἡ Βουλή, ὅτι προβάλλων τὴν πρότασίν μου ἐκείνην ἔθετον κατὰ τὴν γνώμην μου ζήτημα πολιτικὸν καὶ οὐδαμῶς γλωσσικόν, ἀλλὰ παρὰ τὴν ἐπιθυμίαν μου, τοὐλάχιστον τὴν ἐπιθυμίαν, ἣν εἶχον τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, ἡ συζήτησις ἐξετάθη ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ γλωσσικοῦ. Τοιουτοτρόπως τῆς συζητήσεως ἐκταθείσης, ἔχει ἐπίσης ὑπ’ ὄψει ἡ Βουλή, ὅτι ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ποίαν καὶ ἐγώ, ὁ ἀναρμόδιος εἰς τὰ ζητήματα τὰ γλωσσικὰ ἀναμφιβόλως, ἔχω γνώμην ἀπὸ γενικῆς τοὐλάχιστον ἀπόψεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Καὶ ἔλεγον πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην μου —ἵνα τὴν στιγμὴν ταύτην διατυπώσω αὐτὴν ἐπακριβῶς— δύο ὑπάρχουσι παρ’ ἡμῖν γλωσσικὰ κόμματα, τὸ κόμμα τῶν μαλλιαρῶν καὶ τὸ κόμμα τῶν μὴ μαλλιαρῶν. Διότι, κατὰ τὴν γνώμην μου, διγλωσσία ἐν Ἑλλάδι οὐδαμῶς ὑπάρχει. Δὲν ὑπάρχουσιν οἱ ὁμιλοῦντες ἢ γράφοντες γλῶσσαν καθαρεύουσαν, δὲν ὑπάρχουσιν ἀπέναντι αὐτῶν ἢ παρ’ αὐτοὺς οἱ ὁμιλοῦντες καὶ γράφοντες γλῶσσαν δημοτικήν. Μία εἶναι ἡ γλῶσσα τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, τοῦ διαβιώσαντος, ὡς διεβίωσεν, ἐπὶ αἰῶνας πολλούς, οὕτως ὥστε νὰ φθάσῃ καὶ ἐν πολλοῖς ἄλλοις εἰς ἀνωμαλίαν, εἰς ἀκαταστασίαν— θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ τοὐλάχιστον πρό τινων ἐτῶν—, νὰ φθάσῃ εἰς ὁμοίαν κατάστασιν καὶ προκειμένου καὶ περὶ τῆς γλώσσης. Μίαν ἔχομεν γλῶσσαν, διαφόρους δὲ αὐτῆς ἐκδηλώσεις, ὅταν γράφωμεν ποιήματα, διηγήματα, συγγράμματα ἐπιστημονικά, ὅταν λαλῶμεν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἐν τοῖς Δικαστηρίοις, ἐν τῷ μέσῳ τῶν οἰκογενειῶν ἡμῶν, ἐν ταῖς ὁδοῖς καὶ ταῖς πλατείαις, ὅταν ἀλληλογραφῶμεν, κατὰ πᾶσαν τέλος πάντων περίστασιν τοῦ κοινωνικοῦ καὶ πολιτικοῦ ἡμῶν βίου. Διάφοροι κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι αἱ ἐκδηλώσεις μιᾶς καὶ μόνης γλώσσης, τῆς γλώσσης τῆς ἐθνικῆς, τῆς γλώσσης τῆς ἑλληνικῆς, ἥτις, δι’ οὓς εἶπον προηγουμένως λόγους, εὑρίσκεται ἐν ἀνωμαλίᾳ. Ἐὰν κατὰ τὴν γνώμην μου ταύτην ἐγίνετο τοῦτο δεκτόν, καὶ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τούτου διεξήγετο ἡ συζήτησις, πολλαὶ ἤθελον λείψει παρεξηγήσεις, πολλαὶ ἤθελον λείψει ἐξεγέρσεις, πολλὰ ἤθελον προληφθῆ ἄτοπα. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης, κατὰ τὴν γνώμην μου, κύριοι Βουλευταί, νὰ ἐξετασθῇ τὸ γλωσσικὸν ζήτημα, ἤθελε γίνει δεκτὸν ὅτι δὲν πρέπει νὰ διερεθίζηταί τις καὶ νὰ ἀγανακτῇ, ὅταν λέγωμεν πρὸς αὐτόν· «Λέγων ὅτι εἶσαι δημοτικιστὴς εἶσαι ἐπικινδυνωδέστερος ἴσως ἀπό τινος ἀπόψεως καὶ αὐτοῦ τοῦ μαλλιαροῦ, ἐὰν μάλιστα εὑρίσκησαι ἐν ἀγαθῇ πίστει, ὡς καὶ ἡμεῖς πιστεύομεν καὶ ὁμολογοῦμεν, διότι ἀκριβῶς ἡ ἀγαθή σου πίστις, ἀκριβῶς ἡ ἁγνή σου πεποίθησις εἶναι ἐκείνη, ἥτις σὲ φανατίζει εἰς ἀνάρμοστον ἀγῶνα κατὰ τῆς γλώσσης σου, τὴν ὁποίαν καὶ ὁμιλεῖς καὶ γράφεις, ἐν ταὐτῷ δὲ καὶ κατὰ τῆς γλώσσης, τὴν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς ἀποδεχόμεθα ὡς γλῶσσαν ἐθνικήν». Καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν οἱ φρονοῦντες ὅτι ἀνήκουσιν εἰς τὸ κόμμα τῶν δημοτικιστῶν νὰ ἀποδεχθῶσι τὴν γνώμην ἡμῶν ταύτην, τότε εὐκρινέστερον ἤθελον κατίδει, ὅτι συμμαχοῦσι μετ’ ἀληθῶν ἐχθρῶν τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν γλώσσης, μετ’ ἀνθρώπων ἐπικινδύνων διὰ τὴν πρόοδον τῆς διανοήσεως ἡμῶν τῆς ἐθνικῆς. Διότι δὲν δύναταί τις βεβαιότατα ν’ ἀρνηθῇ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ γλῶσσα ἐν γένει, ἀλλ’ ἰδιαίτατα εἰς τοὺς ὅρους τοὺς ἐπιστημονικοὺς καὶ τοὺς τεχνικούς, εἰς τοὺς ὁρισμοὺς τῶν ἐπιστημονικῶν ἰδεῶν, εἶναι ἐκείνη, ἥτις περιέχει τρόπον τινὰ τὴν διανόησιν τοῦ ἔθνους, εἶναι ἐκείνη, ἥτις εἰκονίζει, αὐτὴ ἐξελισσομένη, τὴν ἐξέλιξιν τὴν διανοητικὴν ἑνὸς ἔθνους. Ἀτυχῶς, λέγω, κύριοι Βουλευταί, ἡ συζήτησις ἔλαβεν ὅρια ἀπροσδόκητα καὶ τοιουτοτρόπως ἀναπτυχθεῖσα ἀπεκάλυψεν εἰς ἡμᾶς πράγματα τέως ἄγνωστα, ἀπεκάλυψεν ἀτυχῶς κίνδυνον ἀληθῆ, ἂν μὴ ἐπιβουλὴν τρομερὰν κατὰ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν γλώσσης, κατὰ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν διανοήσεως, κατὰ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἑνότητος. Βιβλιοθήκη ὁλόκληρος προσεκομίσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· ἄνδρες κατέχοντες διαπρεπῆ θέσιν ἐν τῇ παρ’ ἡμῖν Πολιτείᾳ, ἐν τῇ παρ’ ἡμῖν κοινωνίᾳ, παραπλανώμενοι, ὡς ἔσχον τὴν τιμὴν ἤδη νὰ ἐξηγήσω, συνεργάζονται μετ’ ἀνθρώπων, οἵτινες ἐπιβουλεύοντες τῇ ἐθνικῇ ἡμῶν γλώσσῃ, συνιστῶσι σχολεῖα εἰς ὅλα τὰ μέρη τῶν Ἑλληνικῶν χωρῶν, καὶ προστατεύουσιν ἰδιαζόντως τοὺς φανατικοὺς ἐκείνους, οἵτινες συναγωνίζονται, ἵνα διαπλάσωσι μίαν ἄλλην γλῶσσαν, ἄγνωστον εἰς τὸ ἑλληνικὸν ἔθνος. Καὶ μετὰ τὴν συζήτησιν ἀκόμη ἐπισημότεραι ἐδόθησαν ἀποδείξεις καὶ πληροφορίαι εἰς τὸ ἑλληνικόν, ὅτι ὑπάρχουσιν ἀληθῶς οἱ προστατευόμενοι καὶ οἱ μισθοδοτούμενοι τῆς φανατικῆς ἐκείνης γλωσσικῆς αἱρέσεως. Δὲν εἶναι πλέον ἐπιτετραμμένον νὰ ἔχῃ τις τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν πρῶτος ἐγὼ ὡμολόγησα ὅτι εἶχον, ὅτε ἐπελαμβανόμην τοῦ ζητήματος τούτου ἐκ τῆς πολιτικῆς ἀπόψεως ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης· δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ ἔχῃ τις ἐξ ἡμῶν τὴν γνώμην, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀνθρώπων ἐπικινδύνων· δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο, κύριοι Βουλευταί, ὅταν ἔχῃ ὑπ’ ὄψει ὅτι καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τμηματάρχης τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως συνέστησαν τὸν διευθυντὴν τοῦ περιφήμου σχολείου ἐν Βόλῳ, καὶ ἐπικαλοῦμαι μάρτυρα τὸν ἔντιμον συνάδελφον, κ. Ἀποστολίδην, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νομίζῃ, ὅτι πρόκειται περὶ ἀστείων τινῶν ὑπάρξεων, ὅταν ἔχῃ ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ αἵρεσις αὕτη εἰσεχώρησε μεταξὺ τῶν σωματικῶς ῥωμαλεωτέρων καὶ τῶν ψυχικῶς εὐρωστοτέρων Ἑλλήνων, μεταξὺ τῶν Κρητῶν. Μοὶ διηγεῖτο χθὲς Κρὴς Βουλευτής, ἐπιστήμων καὶ πολεμιστής, ὅτι προκειμένου ὑπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Κρήτης νὰ περικοπῇ ὁ μισθὸς ἑνὸς δικαστικοῦ ὑπαλλήλου, ὄντος μαλλιαροῦ, προσελιπάρει Βουλευτὰς φίλους αὐτοῦ, ἵνα τέλος πάντων γίνῃ εἰς αὐτὸν ἡ χάρις νὰ λεχθῇ ἐν τῇ Συνελεύσει τῇ Κρητικῇ, ὅτι περικόπτεται ὁ μισθὸς αὐτοῦ, διότι εἶναι μαλλιαρός.

§3ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ....

§4ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸ εἶπον, ὅτι ἐδόθη ἡ ἐπισημοτέρα ἀπόδειξις. Τὰ πράγματα νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λέγωνται ὡς πρέπει νὰ λέγωνται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Συμπολίτης μου ἰατρός, ἀνήκων εἰς οἰκογένειαν ἐξέχουσαν ἐν Μάνῃ καὶ διὰ τὴν πολιτικὴν καὶ διὰ τὴν κοινωνικὴν αὐτῆς θέσιν καὶ διὰ τὸν χρηστὸν καὶ ἀρρενωπὸν χαρακτῆρα, ἰατρός, λέγω, συμπολίτης μου ἔγραψε πρὸ ἐλαχίστων ἡμερῶν ἐπιστολήν, κατατεθειμένην ἤδη εἰς τὴν ἀνάκρισιν, κατὰ τὴν ὁποίαν δύο λειτουργοὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπηρετοῦντες τέως εἰς τὰς ἐσχατιὰς τοῦ Μαλέα, ἀλλ’ ὀπαδοὶ τῆς γλωσσικῆς ταύτης αἱρέσεως, εἶναι ἤδη καθηγηταὶ ἐν Ἀθήναις, προαχθέντες ὑπὸ τῶν προστατῶν ἐκείνων καὶ τῆς γλωσσικῆς αἱρέσεως, κατὰ τῆς ὁποίας καταφερόμεθα. Ἡ ἐπιστολή, λέγω, ὑπάρχει ἐν τῇ ἀνακρίσει νῦν, καὶ οἱ ὑπάλληλοι ἐκεῖνοι τῆς ἐκπαιδεύσεως, οἱ ὑπηρετοῦντες ἤδη ὡς καθηγηταὶ ἐν Ἀθήναις, γράφουσι τρόπον τινὰ ἐγκυκλίους πρὸς τοὺς ἐκεῖ λειτουργοὺς τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ λέγουσι πρὸς αὐτούς· «Ἀφήσατε τὰς ἠλιθιότητας τοῦ Μιστριώτου καὶ τῶν ὀπαδῶν αὐτοῦ· ἔλθετε μεθ’ ἡμῶν, διότι ἐδῶ ὑπάρχει τὸ φῶς, ἐδῶ ὑπάρχει ἡ προστασία». Τῆς ἐπιστολῆς ταύτης ἔχω ἀντίγραφον, κύριοι Βουλευταί. Σήμερον ἔλαβον ἐπιστολὴν ἐκ Λεβετσόβων, πρωτευούσης τοῦ δήμου Κροκεῶν, τοῦ νομοῦ, ὅστις μὲ ἐξέλεξε Βουλευτήν, διὰ τῆς ὁποίας πολίτης ἀνήκων ἐπίσης εἰς ἐπίλεκτον οἰκογένειαν τοῦ τόπου ἐκείνου μοὶ ἀναγγέλλει ὅτι ὁ σχολάρχης τῆς κωμοπόλεως ἐκείνης εἶναι ἐπίσης φανατικὸς ὀπαδὸς τῆς γλωσσικῆς ἐκείνης αἱρέσεως. Ὅτε λοιπὸν τοιαῦτα ἔχομεν ὑπ’ ὄψει, Κύριοι, γεγονότα καὶ συμβάντα, δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν ὑπάρχει κίνδυνος. Ταῦτα καὶ ἐγώ, κύριοι Βουλευταί, ἔχων ὑπ’ ὄψει, καὶ ἔχων ὑπ’ ὄψει ἀκόμη ὅτι εἷς γηραιὸς καθηγητὴς τῶν ἑλληνικῶν γραμμάτων ἀπὸ ἐτῶν ὁλοκλήρων καταγγέλλει τὰ συμβαίνοντα, ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ προκαλέσω τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 58 τοῦ Συντάγματος, ὅπως διορισθῇ μία ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ ἐκ Βουλευτῶν, μελῶν ἀνορθωτικῆς Συνελεύσεως. Τοῦτο κατὰ τὴν γνώμην μου ἦτο τὸ μόνον προσῆκον, διότι τὸ λεχθὲν ἐπανειλημμένως καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅπως καταγγελθῇ ὁ γηραιὸς ἐκεῖνος καθηγητής, δὲν ἦτο σύμφωνον πρὸς τοὺς παρ’ ἡμῖν ποινικοὺς νόμους, κύριοι Βουλευταί, διότι οὐδένα προσωπικῶς προσέβαλεν εἴτε δι’ ἐξυβρίσεως εἴτε διὰ συκοφαντίας, οὐδὲν ὡρισμένον πρόσωπον, οὐδεμίαν διακεκριμένην ὁμάδα προσώπων. Ὅτε συνεζητεῖτο καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἂν δὲν ἔπρεπε καὶ ἂν δὲν ἐπεβάλλετο νὰ διαταχθῇ ἡ ποινικὴ καταδίωξις τοῦ γηραιοῦ καθηγητοῦ, παρεκάλεσά τινας συναδέλφους — διότι δὲν εἶχον πλέον τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω τὸν λόγον — νὰ εἴπωσι ταῦτα πρὸς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ οἱ κ.κ. συνάδελφοι τὸ ἐθεώρησαν περιττόν. Νομίζω ὅτι ἡ πρότασίς μου πρέπει νὰ γίνῃ δεκτή. Ἡ ἀρξαμένη κατὰ ἕνα τινά, ὡς ἐγὼ τοὐλάχιστον φρονῶ, περίεργον τρόπον δικαστικὴ ἀνάκρισις δὲν ἀποτελεῖ κώλυμα διὰ τὴν παραδοχὴν τῆς προτάσεώς μου. Διότι ἡ δικαστικὴ ἀνάκρισις θέλει περιορισθῆ νὰ ἐξετάσῃ ἂν ὑπῆρξε παράβασις κατὰ κειμένων νόμων· πέρα τούτου οὐδεμίαν ἔχει δικαιοδοσίαν. Ἐὰν ἡ δικαστικὴ ἀνάκρισις ἔφθανεν εἰς πράξεις ἐπιζημίους εἰς τὸν τόπον, μὴ ἀποτελούσας ὅμως παραβάσεις τῶν νόμων, πράξεις δὲ γενομένας ἐκ μέρους Ὑπουργῶν, ἡ δικαστικὴ ἀνάκρισις οὐδεμίαν θὰ εἶχε δικαιοδοσίαν νὰ ἐξετάσῃ, οὐδὲ κἂν θὰ ἤρχετο εἰς τὸν νοῦν τακτικοῦ δικαστοῦ νὰ ἐξετάσῃ περὶ πράξεων, αἵτινες δὲν εἶναι παραβάσεις τῶν νόμων. Ἀλλὰ καὶ ἔτι πλέον εἶναι ἀνάγκη ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ νὰ διερευνήσῃ καὶ διακριβώσῃ ἂν δὲν συμβαίνουσι παρ’ ἡμῖν πράγματα, ἐπιβάλλοντα ὄχι μόνον κυβερνητικήν, ἀλλὰ καὶ νομοθετικὴν μέριμναν περαιτέρω. Αὐτή, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι ἡ κατάστασις, τὴν ὁποίαν ἀντιμετωπίζομεν, κατάστασις, πρὸ τῆς ὁποίας εὑρέθη καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, κατάστασις, ἥτις ὑπῆρχεν ἐξ ὁλοκλήρου πρὶν ἴσως φαντασθῇ τις ἐξ ἡμῶν ἂν θὰ ἔχωμεν τὴν παροῦσα Κυβέρνησιν. Καὶ διὰ τοῦτο ἠπόρησα καὶ κατεπλάγην, ὅτε ἤκουσα νὰ χαρακτηρίζηται ἡ πρότασίς μου ὡς πρότασις μομφῆς τινος, ὡς δυναμένη νὰ γεννήσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Πῶς εἶναι δυνατὸν τοιουτοτρόπως νὰ χαράξω τὴν θέσιν μου ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νὰ παρίδω πράγματα ἀναμφισβήτητα, ὥστε νὰ ἀσεβήσω πρὸς τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων καὶ νὰ μὴ ἀναγνωρίσω ὅτι τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ζητῶ νὰ διακριβώσῃ ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, τὰ εὗρεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὡς ὑπῆρχον καὶ ὡς ὑπάρχουσιν; Ἡ διαφωνία ἑπομένως ἡμῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν μόνον ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης δύναται νὰ παρουσιασθῇ, μόνον ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης καὶ ἐφεξῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς νὰ ἀσκήσωμεν ἔλεγχον. Ἀλλὰ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν πρόκειται παρὰ περὶ ἐνεργείας τῆς Συνελεύσεως, ὅπως ἐξυπηρετήσῃ τὸν ἑλληνισμόν, ὅπως ἐξυπηρετήσῃ τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξυπηρέτησε τὸν πολιτισμὸν τῆς ἀνθρωπότητος, ὅπως ἐξυπηρετήσῃ τὴν δᾷδα ἐκείνην, ἥτις διὰ μέσου τῶν αἰώνων ἐφώτιζε τὰς τρίβους τοῦ ἀνθρωπίνου γένους, τὴν δᾷδα ἐκείνην, ἥτις ἐξέφυγε τῶν χειρῶν ἡμῶν, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν μετὰ πάσης φιλοτιμίας πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἀναλάβωμεν πάλιν ἀνὰ χεῖρας, διὰ νὰ ἀποδείξωμεν διὰ μίαν ἀκόμη φοράν, περισσότερον παρὰ πᾶσαν ἄλλην, ὅτι εἴμεθα οἱ Ἕλληνες, οἱ ἀληθεῖς Ἕλληνες.

§5Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ὁ Ἑλληνισμὸς ὁλόκληρος καὶ ὁ ἐλεύθερος καὶ ὁ δοῦλος κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην περίοδον πληρώνει καὶ εἰς χρῆμα καὶ εἰς αἷμα καὶ εἰς τιμὴν τὴν ἀφιλότιμον καὶ ἀντεθνικὴν πολιτικὴν ὅλων τῶν κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεων τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος. Θὰ προσέβαλλον, Κύριοι, καὶ τὴν στοιχειώδη ἀντίληψίν σας, ἂν σᾶς ἔλεγον ὅτι τὸ Πανελλήνιον κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην περίοδον ὑβρίζεται, χλευάζεται καὶ προσβάλλεται εἰς τὰ ἱερώτερα αὑτοῦ ἀπὸ Τούρκους, ἀπὸ Βουλγάρους, ἀπὸ Ῥωμούνους, ἀπὸ Νεοτούρκους καὶ ἀπὸ αὐτὸ ἀκόμη τὸ σκυλλολόγιον τῶν τριόδων τῆς Θεσσαλονίκης, Σμύρνης καὶ Κωνσταντινουπόλεως. Καὶ ἡ Ἑλλὰς ἡ ἐλευθέρα, ἡ συνταγματικὴ Ἑλλὰς τοῦ Βασιλέως Γεωργίου, ἡ ἐλευθέρα αὕτη ἀκρόπολις τοῦ Ἑλληνισμοῦ δὲν ἔχει τὴν δύναμιν οὐδὲ ἕνα δάκτυλον τῆς χειρὸς νὰ ὑψώσῃ πρὸς προστασίαν τῆς μεγάλης ἐκείνης ἀλυτρώτου Ἑλλάδος, ἡ ὁποία σφαδάζει ὑπὸ τὴν πτέρναν τοῦ αἰσχίστου τῶν τυράννων, ὅπως οὐδὲ μετὰ τὴν πτῶσιν τοῦ τελευταίου τῶν Κωνσταντίνων. Καὶ ἡμεῖς, Κύριοι, ἄρχοντες καὶ ἀρχόμενοι, μέχρι τῆς σήμερον δὲν ἔχομεν τὴν στοιχειώδη ἀντίληψιν νὰ καλύψωμεν τὸ πρόσωπον ἐξ αἰσχύνης! Καὶ ἡμεῖς, κυβερνῶντες καὶ κυβερνώμενοι—αὕτη εἶναι ἡ ἀλήθεια—, καὶ ἡμεῖς, λέγω, μέχρι σήμερον, δὲν ἔχομεν τὴν δύναμιν νὰ συναισθανθῶμεν οὐδὲ ἐρύθημα αἰδοῦς ἀνερχόμενον εἰς τὰς παρειάς μας ὑπὸ τὸ μαστίγιον τοῦ Τούρκου καὶ τοὺς διεθνεῖς ἐμπτυσμοὺς καὶ κολαφισμούς.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰ δυνατὸν, νὰ μὴ ἀναμιγνύητε ξένα Κράτη εἰς τὴν ὁμιλίαν σας.

§7Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἀλλ’ ἀτυχῶς, Κύριοι ἐσυνηθίσαμεν τόσον καλὰ εἰς ὅλα αὐτά, ὥστε δὲν μᾶς κάμνουσι καμμίαν ἐντύπωσιν. Ἀλλὰ τώρα πιθανόν τις ἐξ ὑμῶν νὰ μοὶ εἴπῃ, διατί τὰ λέγεις ὅλα αὐτά, ἀφοῦ εἶναι γνωστὰ καὶ εἰς τὸν τελευταῖον πολίτην; Διατί τὰ λέγεις ὅλα αὐτά, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν ὅτι δι’ αὐτὰ ταῦτα προχθὲς ὁ Ἑλληνισμὸς ὁλόκληρος ἐν πρωτοφανεῖ συναγερμῷ ἐπεκρότησε μίαν στάσιν μερίδος στρατιωτικῆς, ἡ ὁποία εἰς ἄλλην περίπτωσιν ἴσως θὰ ἦτο ἄξια τυφεκισμοῦ; Ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν ὅτι δι’ αὐτὰ ταῦτα προχθὲς ὁ Ἑλληνισμὸς ὁλόκληρος, ἀπηλπισμένος σχεδὸν ἀπὸ ὅλους, ἔφερεν ἐκ Κρήτης ἕνα ἄνθρωπον, τὸν ὁποῖον περιέβαλε διὰ τοιαύτης παντοκρατορίας, ὥστε νὰ μὴ ἀποτελῇ κυβερνήτην ἐλευθέρου Κράτους, ἀλλὰ δικτάτωρα παντοκράτορα; Ἀλλ’ ἀκριβῶς, Κύριοι, διότι καὶ ἐγὼ καὶ ὡς πολίτης καὶ ὡς πολιτευόμενος συνετέλεσα εἰς τὴν δημιουργίαν τῆς καταστάσεως αὐτῆς καὶ ὁμιλῶν καὶ γράφων καὶ δημοσιογραφῶν, δι’ αὐτὸ τὰ λέγω, διότι φοβοῦμαι. Καὶ ἰδοὺ διατί. Ἐκ τῆς ὀλιγομήνου διοικήσεως αὐτῶν, τόσον ὁ κύριος Πρωθυπουργός, ὅσον καὶ οἱ ἄλλοι συνυπουργοί του, θὰ ἐπείσθησαν βεβαίως ὁποία σαπίλα καὶ ὁποία μούχλα βασιλεύει εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως. Ἀλλὰ τί ἔπραξαν ἐπὶ τῆς καταστάσεως ταύτης; Βεβαίως δὲν θὰ ἀσχοληθῶ ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἀλλὰ δὲν δικαιοῦμαι νὰ μὴ εἴπω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἔπραξε τὸ καθῆκόν του. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ ἤδη, Κύριοι, εἰς λεπτομερείας ἐπὶ τῶν ἄλλων Ὑπουργείων, ἀλλ’ ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου, διὰ τὸ ὁποῖον ἀτυχῶς εὑρίσκομαι ἤδη ἐπὶ τὸ βῆμα. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ γλωσσικὸν ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἀσχοληθῶ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους ἀκριβῶς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπάγονται ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου. Ὅλοι ὡμίλησαν, Κύριοι, ἐπὶ τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος, ἔχω ὅμως τὴν γνώμην ὅτι ἠπατήθησαν κατὰ τοῦτο, ὅτι ἐπίστευσαν, ὅτι ὄντως ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχει διγλωσσία. Δὲν ὑπάρχει διγλωσσία, Κύριοι· εἶναι τοῦτο ἀπάτη, εἶναι πλάνη. Ἀλλὰ τί συμβαίνει; Ἁπλούστατα, ἔκαμαν σύγχυσιν τριῶν τινων· ἔκαμαν σύγχυσιν πρῶτον τῆς ποιήσεως καὶ τοῦ πεζοῦ λόγου. Ἄλλο, Κύριοι, εἶναι ποίησις, καὶ ἄλλο πεζὸς λόγος. Ἔκαμαν σύγχυσιν γραπτοῦ καὶ προφορικοῦ λόγου. Ἄλλο, Κύριοι, γραπτὸς λόγος, καὶ ἄλλο προφορικός. Καὶ εἶπέ ποτέ τις ἐν τούτῳ ἐκ τῶν τὰ πρῶτα φερόντων· «διατί τὸ παιδὶ νὰ μανθάνῃ εἰς τὸ σπίτι του νὰ λέγῃ σκυλλὶ καὶ εἰς τὸ σχολεῖον νὰ μανθάνῃ ὁ κύων — τοῦ κυνός;». Ἀλλ’ ἐδῶ ἡ ἀπάντησις διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, διότι παντοῦ συμβαίνει τὸ αὐτό, διότι καὶ ὁ Γαλλόπαις εἰς τὸν οἶκόν του λέγει toutou καὶ εἰς τὸ σχολεῖον μανθάνει le chien. Τὸ τρίτον δὲ καὶ σπουδαιότερον εἶναι ὅτι γίνεται σύγχυσις μεταξὺ κοινῆς γλώσσης καὶ ἰδιωμάτων. Ἄλλο, Κύριοι, κοινὴ γλῶσσα, καὶ ἄλλο ἰδιώματα. Πλανῶνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν ὅτι ὑπάρχει καθαρεύουσα καὶ μὴ καθαρεύουσα. Ὑπάρχει καθαρεύουσα καὶ ὑπάρχει καὶ στρέβλωσις τῆς καθαρευούσης. Τίποτε ἄλλο δηλαδὴ δὲν κάμνουσιν ἐκεῖνοι παρὰ ὀχυρούμενοι ὄπισθεν μιᾶς λέξεως, τῆς καλουμένης δημοτικῆς, τὴν ὁποίαν εὑρίσκουσιν εἰς τὰ δημοτικὰ τραγούδια, διὰ τὰ ὁποῖα σεμνύνονται, ὅπως λέγουσιν, ὀχυρούμενοι ὄπισθεν αὐτῆς ὁμιλοῦσι περὶ διγλωσσίας. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει διγλωσσία, Κύριοι. Ἕκαστος ὁμιλεῖ τὸ ἰδίωμά του εἰς τὸν τόπον, ὅπως σᾶς εἶπον προχθές, τὸ ἰδίωμα δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο εἰμὴ διάλεκτος ὡρισμένων φύλων, ἡ ὁποία εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὸ περιβάλλον. Ἡ κοινὴ γλῶσσα γεννᾶται τότε μόνον, Κύριοι, ὅταν ἀναπτυχθῇ ὁ λαός, διότι αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην, τὴν κοινὴν δὲ γλῶσσαν ἐκείνην ἔχει τὸ καθῆκον πᾶς τις νὰ προσπαθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ καθιστᾷ ὑψηλοτέραν, εὐγενεστέραν. Δύο εἶναι αἱ ὁδοί, ὅπως προχθὲς σᾶς εἶπον, Κύριοι, αἱ ὁποῖαι ἄγουσι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Δύο εἶναι αἱ ὁδοί, αἱ ὁποῖαι ὁδηγοῦσιν εἰς τοῦτο, ἀλλὰ κατ’ ἀντίθετον φοράν, ἡ μία πρὸς τὸ βέλτιον καὶ ἡ ἑτέρα πρὸς τὸ χεῖρον. Ἡμεῖς, τὸ λέγομεν καὶ τὸ καυχώμεθα, Κύριοι, ἠκολουθήσαμεν τὴν πρὸς τὰ βελτίω ἄγουσαν, οἱ δὲ τὴν πρὸς τὸ χεῖρον. Ἐπὶ καλῷ καυχώμεθα ἡμεῖς δι’ αὐτό, καὶ ἐὰν νομίζωσιν ὅτι καλῶς καυχῶνται ἐκεῖνοι δι’ ἐκεῖνο, αὐτὸ τὸ κρίνει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, καὶ τὸν βλέπετε καθ’ ἑκάστην βοῶντα κατ’ αὐτῶν. Ἐξ ἄλλου σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, ὅτε ἔρχεται ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ἔσω καὶ ἔξω, καὶ σᾶς λέγει «αὐτὴν τὴν γλῶσσαν θέλω», διατί σεῖς ἀνθίστασθε, διατί ἀπεγνωσμένως καὶ λυσσωδῶς παλαίετε; Ποία θὰ εἶναι ἡ ἀπάντησις; Θὰ ἔλθῃ, λέγουσιν, ὁ χρόνος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡμῶν τὸ ὄνομα θὰ ἀναγραφῇ εἰς ἀναθηματικὴν στήλην, ἔστω καὶ ἂν σήμερον ἀνεγράφη εἰς ἀναθεματικήν. Ἠπατήθησαν ὅμως, διότι ἡ ὥρα ἐκείνη δὲν θὰ ἔλθῃ ποτέ, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἐξεφυλίσθη μέχρι τοσούτου. Ἀλλ’ ἔρχομαι ἤδη εἰς τὰς λεπτομερείας. Καὶ προχθές, Κύριοι, σᾶς ἀπησχόλησα περὶ ἑνὸς συγγράμματος, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου ἐνόμισε καλὸν νὰ ἀπαντήσῃ εἴς τινα ἐφημερίδα, καὶ ἐγὼ ἐνόμισα καλὸν νὰ τὸν περιφρονήσω. Ἐὰν ἀναγνώσητε, Κύριοι, αὐτὴν τὴν «λαογραφίαν» καλουμένην, διὰ τὴν ὁποίαν καυχᾶται ὁ καθηγητὴς ἐκεῖνος τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἡ ὁποία παρουσιάζεται ἐνώπιον ὅλου τοῦ κόσμου ὡς ἐπιστημονικὸν περιοδικόν, ἐὰν μοὶ ἐπέτρεπεν ἡ δημοσία αἰδὼς, θὰ σᾶς ἀνεγίνωσκον δύο μόνον στίχους ἀπὸ τῆς σελίδος 334, ἵνα ἴδητε περὶ τίνος πρόκειται, περὶ ποίας ἐπιστημονικῆς ἐργασίας πρόκειται.

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναγνωσθῇ, νὰ ἀναγνωσθῇ.

§9Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐπιστημονικὸν περιοδικὸν εἶναι ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον καυχᾶται ὁ εἰρημένος καθηγητής, εἰς τὸ ὁποῖον γράφει: «Ἀνάμεσα σὲ δυὸ βουνὰ βορβόλακας(!) κατρακυλᾷ». Ἠξεύρετε δὲ τί λέγει ἐντὸς παρενθέσεως;

§10ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη.

§11Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὁρίστε νὰ τὸ ἀναγνώσητε. Κατωτέρω δὲ ἠξεύρετε τί γράφει; «Τὸ ἕνα πατῶ, τὸ ἄλλο σηκώνω...» Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ εἴπω τὸ ἄλλο. Ἀλλ’ ἀκούσατε καὶ τὸ φινάλε περὶ τοῦ καθηγητοῦ αὐτοῦ. Ἠξεύρετε πόσα ἐπῆρε δι’ ὅμοια ἔργα ἀπὸ τὸν Κρουμβάχερ; 1600 μάρκα. Ἠξεύρετε πόσα ἐπῆρεν ὁ υἱός του, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐπίσης μαλλιαρός, ὁ Γ. Ν. Πολίτης, τὸν ὁποῖον θὰ σᾶς παρουσιάσω; Ἠξεύρετε πόσα ἔλαβε διὰ παρόμοια ἔργα; 1000 μάρκα. Τὸ ὅλον 2600 μάρκα πατὴρ καὶ υἱὸς διὰ τὴν ἀναίσχυντον ὑποστήριξιν τοῦ χυδαϊσμοῦ!

§12Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Καθ’ ἥν ἐποχὴν τὰ ἔργα τοῦ Παπαδιαμάντη εἶναι ἀνέκδοτα ἀκόμη.

§13Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἀκούσατε πῶς εἶναι ὁ υἱός: (ἀναγινώσκει): «Νέον Ἄστυ» 18 Δεκεμβρίου 1906. «Κύριε συντάκτα, ἔτυχε νὰ διαβάσω εἰς τὴν ἐφημερίδα «Ἀθῆναι» ἕνα γράμμα τοῦ κ. Μαρίνου, ποῦ ἐπέκρινε τὸ χθεσινὸ ἄρθρο τοῦ κ. Μ. Τριανταφυλλίδη στὸ «Νέον Ἄστυ». Φαίνεται πῶς εἶναι κοινὸ σ’ ὅλους τοὺς Ἕλληνας, ὅτι δὲ μποροῦν νὰ καταλάβουν (συνήθως γιατὶ δὲν ἔχουν τὸ ἀπαιτούμενο μυαλὸ ἢ τὴν ἀπαιτούμενη μόρφωση) νὰ τὸ ἀποκαλοῦν ἀνόητο. Τὸ ἴδιο συμβαίνει καὶ μὲ τὸν κ. Μ. τὸν λάτρη αὐτὸν τοῦ ἀρχαίου μεγαλείου καὶ τῆς ἀρχαίας γλώσσας, τὴν ὁποία θεωρεῖ ὡς τὴν αἰτία τῆς ἀκμῆς τῶν Ἑλλήνων. Ἄς μοῦ ἐπιτρέψῃ ὅμως νὰ μὴ συμφωνήσω μαζί του. Οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες, νομίζω, ἐδοξάστηκαν γιατὶ εἶχαν τὰ μάτια τους γιὰ νὰ βλέπουν πρὸς τὰ ἐμπρός, ἐκεῖ ὅπου τὸ μέλλον ἐγλυκοχάραζε λαμπρὸ στὸν ἀχανῆ ὁρίζοντα τῶν ὀνείρων των, πρὸς τὸ μέλλον ποῦ ἔτρεχαν νὰ φτάσουν καὶ δὲν ἐπερπατοῦσαν μὲ τὸ πρόσωπό τους γυρισμένο πρὸς τὰ πίσω (σὰν τὸν κ. Μ. καὶ τόσους ἄλλους δὰ σήμερα), γιατὶ θὰ φοβώσαντε, καὶ πολὺ δίκαια, μήπως πέσουν σὲ κανένα λάκκο ποῦ θὰ βρισκῶταν σὲ κάποιο μέρος τοῦ δρόμου, καὶ δὲ θὰ πρόφταναν νὰ τὸν ἰδοῦν. Τὸ ἴδιο, μοῦ φαίνετ’, ἔκαναν κι’ οἱ Βυζαντινοί, κι’ ὅλα τὰ ἔθνη ὅλου τοῦ κόσμου, τοῦ ἀρχαίου καὶ τοῦ νεωτέρου. Ὅσο γιὰ τὴν ἀνάσταση τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους ἀπὸ τὸ βαρὺ λήθαργο τῆς δουλείας, σ’ αὐτὸ δὲν πιστεύω νὰ ὠφέλησε καὶ τόσο πολὺ ὁ Κοραῆς. Τί θὰ ἔκανεν ὁ Κοραῆς, ἂν δὲν ὑπῆρχαν ἀπὸ τὰ εὐγενικὰ ὄνειρα τοῦ λυτρωμοῦ τοῦ ἔθνους παλλόμενες οἱ ἀντρειωμένες καρδιὲς τῶν Κολοκοτρώνηδων, τῶν Μιαούληδων, τῶν Ὑψηλάντηδων, τῶν Κανάρηδων, τῶν Ἀνδρούτσων, τῶν Διάκων, καί...καί...καί... Ἡ βροντερὴ φωνὴ τοῦ Γέρου τοῦ Μωριᾶ πόσες φορὲς δὲν ἐγέμισε μὲ θάρρος τὶς καρδιὲς τῶν Ἑλλήνων, ἑτοίμων νὰ λιποψυχήσουν, καὶ τὸ ποιητικὸ χαιρέτισμα τοῦ ἥρωα τῆς Ἀλαμάνας στὴν ἄνοιξη τὴν ὥρα τοῦ καρτερικοῦ του θανάτου, σὲ πόσες ψυχὲς μέσα δὲν ηὗρε καὶ δὲ βρίσκει, καὶ δὲ θὰ βρίσκῃ λίγα δάκρυα γιὰ ἠχώ; κλπ. Γεῶργος Ν. Πολίτης». Εἰς τὰ 1906 τὰ γράφει αὐτὰ ὁ ἀξιότιμος ἐκεῖνος Κύριος. Ἔκτοτε ἐξέδωκε καὶ τὴν Ἡγησὼ (τῆς Ἡγησῶς), τὴν ὁποίαν δύνασθε νὰ ἴδητε εἰς τὴν βιβλιοθήκην «τοῦ Νουμᾶ», διὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐντραπῆτε, διότι εἶναι υἱὸς καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ὑποψήφιος διάδοχος τοῦ πατρός. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς καταγγέλλω, εἶναι ὅτι ἔλαβε χίλια μάρκα ἀπὸ ποῖον; ἀπὸ τὸν Κρουμβάχερ· Κρουμβάχερ δὲ εἶναι ὁ ἀρχηγὸς τῶν μαλλιαρῶν, μακαρίᾳ δὲ εὐτυχῶς τῇ λήξει ἤδη.

§14ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὰ θὰ τὰ ἐξετάσῃ ἡ ἐπιτροπή.

§15Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν ἀρκεῖ νὰ τὰ μάθῃ ἡ ἐπιτροπή, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπατῶνται, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι αὐταπατῶνται. Δὲν θὰ σᾶς ὁμιλήσω περὶ τοῦ ἀξιολόγου ἄλλου καθηγητοῦ, τὸν ὁποῖον καὶ προχθὲς παρουσίασα καὶ σήμερον θὰ σᾶς παρουσιάσω ἐν ὅλῃ αὐτοῦ τῇ μεγαλοπρεπείᾳ. Διὰ τὸν Σωτηριάδην δὲν θὰ σᾶς ὁμιλήσω, διότι ἠκούσατε περὶ αὐτοῦ προχθές· θὰ σᾶς ὁμιλήσω ἀκριβῶς περὶ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος εἶναι μᾶλλον ἐπικίνδυνος, διότι κρύπτεται ὑπὸ τὸ ἔνδυμα ἀρνίου ὁ φοβερὸς λύκος κατὰ τῆς γλώσσης, ἡ ἑτέρα ἐξοχότης ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ὁ Σπυρίδων Λάμπρος. Κατηγγέλθη, ἐπαναλαμβάνω, καὶ ἄλλοτε ὡς ὑποστηρίζων τοὺς μαλλιαροὺς διὰ λόγους σκοτίους καὶ δι’ ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας δὲν δύναται νὰ ἀποφύγῃ, διότι τὰς ἔχει ἀναλάβει. Ἐδημοσιεύθη δὲ τοῦτο τῇ 23 Μαΐου 1908 ἐν ἄρθρῳ τῆς ἐφημερίδος «Ἀθηνῶν».

§16ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὲ τὴν ὑπογραφήν του;

§17Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Βεβαίως. Τώρα ποῖος εἶναι, ἐπιβάλλεται εἰς ἐμὲ νὰ τὸν παρουσιάσω, διότι πρόκειται περὶ στίγματος ἐπικινδύνου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ παταχθῇ. Εἶναι ὁ υἱὸς ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐπώλησε τοὺς πηλίνους πίνακας τῆς Κορίνθου καὶ ἔλαβεν 150,000 φράγκων ἀπὸ τὸ Μουσεῖον τοῦ Βερολίνου, ὁ ὁποῖος ἐν τῇ οἰκίᾳ του εἰς τρεῖς σειρὰς ἀναμὶξ ἀρχαῖα κίβδηλα νομίσματα....

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος, ἢ μᾶλλον περὶ ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Ἑπομένως περαιτέρω περὶ ζητημάτων ἀφορώντων τὴν ἀρχαιολογίαν δὲν δύναται νὰ ἐπιτραπῇ ἡ συζήτησις.

§19Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Περὶ τῶν ὑπαλλήλων, τῶν ὁποίων ὁ εἷς εἶναι ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὁ ἕτερος ἐπιθεωρητὴς τῶν σχολείων ἐν Μακεδονίᾳ. Ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν εἶναι γνωστὸς ὅτι ἐξαποστέλλει ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἔγγραφα ἐπίσημα εἰς μαλλιαρὴν γλῶσσαν, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ ἐπιτροπή.

§20ΠΕΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καταγγέλλονται, βλέπω, οἱ διαπρεπέστεροι Ἕλληνες, οἱ ἀπολαύοντες τῆς γενικῆς ἐκτιμήσεως ὅλου τοῦ Ἑλληνισμοῦ.

§21Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἂν ὑποτεθῇ ὅτι πρόκειται νὰ ὁμιλήσητε περὶ τοῦ ἑαυτοῦ σας, ὅτι εἶσθε μεταξὺ τῶν διαπρεπεστέρων, δὲν τὸ ἀμφισβητῶ. Ἀλλ’ ἀμφισβητῶ τοῦτο, ὅτι δὲν εἶσθε ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ συνεπῶς εἶσθε πυρεῖον ἀκίνδυνον. (Ἱλαρότης). Ὁ ἕτερος εἶναι ἐπιθεωρητὴς τῶν σχολείων τῆς Μακεδονίας καὶ ἐπιβάλλει εἰς τοὺς μαθητὰς τῶν σχολείων τῆς Μακεδονίας νὰ ἐκπαιδεύωνται εἰς αὐτὰ τὰ αἴσχη· ὀνομάζεται Μπουντώνας. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω περὶ τοῦ κ. Φιλήντα, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰς τὴν Κύζικον, ἀλλὰ θὰ σᾶς ἀναφέρω ὅμως ἕνα σχολάρχην ἐν Ὕδρᾳ, ὁ ὁποῖος προήχθη εἰς καθηγητὴν ἐν Σπάρτῃ, διὰ νὰ διδάξῃ εἰς αὐτὸ τὸ ἐλεεινὸν ἰδίωμα τοὺς συμπολίτας μου· ὀνομάζεται Κώστας Παρορίτης, ἐνῷ τὸ κύριον ὄνομά του εἶναι Σουρέας. Ἐὰν τολμήσητε νὰ ἀναγνώσητε τὸ περιεχόμενον τοῦ βιβλίου, τότε, σᾶς βεβαιῶ ὅτι θὰ ἀποτροπιασθῆτε ἀπέναντι τοῦ ἑαυτοῦ σας, ὄχι ἀπέναντι τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Συνελεύσεως. (Ἀναγινώσκει). «Ἡ Ἀνέζα, ἡ κόρη τοῦ χασάπη, κορίτσι παχουλό, μὲ μάγουλο σὰν τὸ μῆλο, μὲ μπράτσα κόκκινα κι ἀφρᾶτα, μὲ τράχηλο ἁδρό, μὲ στῆθος πεταχτό, ἡδονικό, δὲν τονὲ χώνεψε ἀπὸ τὴν πρώτη στιγμὴ τὸ νέο ὑπερέτη τοῦ μαγαζιοῦ». Ἂν ἀναγνώσητε καὶ ἓν ἄλλο κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον γράφεται «Στὴ φάτνη», τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς τὸ ἀφήσω ἐδῶ νὰ τὸ ἀναγνώσητε, διότι δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, θὰ ἴδητε τί γράφει ὁ ἄθλιος!

§22ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ῥυπαρογραφεῖ;

§23Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ῥυπαρογραφεῖ ἀκριβῶς. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ μόνον αὐτό· ὁμιλεῖ, Κύριοι, περὶ παραβολῆς αἰσχρᾶς τὴν σήμερον, καθ’ ἣν στιγμὴν κατήρχετο τὸ ἄστρον ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ ἐπὶ τοῦ τόπου, ὅπου ἦτο τὸ Παιδίον τῆς Βηθλεέμ, δηλαδὴ ἐμπαίζει ὅ,τι ἔχει ἱερώτερον ὁ Ἑλληνισμός· αὐτὰ δὲ τὰ λέγω, διότι πρόεδρος τοῦ ἐποπτικοῦ Συμβουλίου εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπον προηγουμένως καὶ ὁ ὁποῖος τὸν προήγαγεν εἰς τὸ πεῖσμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου εἰς καθηγητὴν ἐν Σπάρτῃ. Αὐτὰ τὰ λέγω, διότι θὰ σηκωθῶσιν αἱ τρίχαι σας, ἂν τὰ προσέξητε καλῶς. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄλλος, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Λακωνίας καὶ τὸν ὁποῖον δὲν θέλω νὰ κατονομάσω, διότι θὰ τὸν μάθῃ ἡ ἀνάκρισις, καὶ ὁ ὁποῖος εἶναι καθηγητὴς εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Διδασκαλεῖον. Μετὰ ταῦτα, τὰ ὁποῖα κατήγγειλα προχθὲς καὶ τὰ ὁποῖα καταγγέλλω καὶ σήμερον καὶ ἐνώπιον ὑμῶν καὶ ἐνώπιον τοῦ ἔθνους, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ ἴδωμεν τέλος πάντων πόθεν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἐξοικονομοῦσι τὰ χρήματα, διὰ τῶν ὁποίων ἐκδίδουσιν ὅλα αὐτὰ τὰ ῥυπαρὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσι διὰ τὴν διαφθορὰν τῶν χαρακτήρων τῶν Ἑλληνοπαίδων, πόθεν εὑρίσκονται τὰ χρήματα τέλος πάντων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία πρέπει νὰ συσταθῇ, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ποῖοι οἱ συκοφάνται καὶ ποῖοι οἱ διαφθορεῖς παντὸς ἱεροῦ καὶ ὁσίου, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ Ἑλληνισμός. Βεβαίως τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς συμβουλῆς μου, ἐν τούτοις ἐγὼ θὰ τῷ εἴπω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον αἰσθάνομαι. Κύριε Πρωθυπουργέ, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω...

§24ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρὸς τὴν Βουλὴν ἀπευθύνονται κατὰ τὸν Κανονισμόν.

§25ΙΩ. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς (ἱλαρότης παρατεταμένη), τὸν ὁποῖον ὁ Ἑλληνικὸς λαός, μεταξὺ τοῦ ὁποίου καὶ ἡμεῖς, ἐξέλεξε διὰ τοιαύτης πλειονοψηφίας, καὶ ὁ ὁποῖος τῷ παρέχει τοιαύτην ἐμπιστοσύνην ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ καταγγελλόμενα, καὶ ἐντὸς βραχυτάτου διαστήματος, ἂν ἀγαπᾷ τὸν ἑαυτόν του καὶ τὸ ἔθνος, νὰ προβῇ εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται νὰ γίνῃ, ὡς στοιχειώδης ἀπαίτησις τῆς κοινῆς συνειδήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους.

§26Ν. ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ θέματος, τὸ ὁποῖον ἐξηντλήθη, καὶ ἐπὶ θέματος, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Πρὶν ἢ ὅμως δώσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ κυρίου θέματος, θέλω ἐκφράσει τὴν ἔκπληξίν μου δι’ ὅσα ὁ ἐκ Λακωνίας ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπε, καὶ τὰ ὁποῖα ἐνισχύθησαν διὰ τῆς ὁμιλίας τοῦ ἑτέρου ἀξιοτίμου συναδέλφου. Εἶμαι μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριζον τὴν μὴ ἀναγραφὴν ἐν τῷ Συντάγματι τῆς γνωστῆς περὶ γλώσσης διατάξεως, τοὺς λόγους δέ, διὰ τοὺς ὁποίους ὑπεστήριξα τότε τοῦτο, βεβαίως δὲν θὰ ἐπαναλάβω. Ὡς τοιοῦτος ὅμως, κατόπιν τῆς ἐκ μέρους τοῦ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου κ. Μιστριώτου ἐνυπογράφου βεβαιώσεως, ὅτι πάντες ὅσοι ὑπεστήριξαν τὴν μὴ ἀναγραφὴν τῆς γνωστῆς περικοπῆς ἐν τῷ Συντάγματι δὲν ἔπραξαν τοῦτο κατὰ πεποίθησιν, ἀλλ’ ὅτι ἔπραξαν τοῦτο ὡς μὴ δυνάμενοι νὰ ἀντιστῶσιν εἰς πιέσεις ἀλλοφύλου πολιτευτοῦ, νομίζω ὅτι, πρὸ τοῦ αὐθάδους ὑπαινιγμοῦ, δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ μὴ καταγγείλω τὸν γέροντα ἐκεῖνον ἐνώπιον τῆς Ἑλληνικῆς Δικαιοσύνης. Βεβαίως θὰ ἀπηλλάσσοντο ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὴν γνωστὴν μήνυσιν, θὰ ἀπηλλάσσοντο τῆς ἀνάγκης τῆς ματαίας αὐτῆς μηνύσεως, διότι περὶ οὐδενὸς κατ’ οὐσίαν πρόκειται, θὰ ἀπηλλάσσοντο, ἐὰν κατόπιν τῆς τοιαύτης δημοσίᾳ γενομένης καταγγελίας ὑφ’ ἑνὸς ὑπαλλήλου τοῦ Κράτους κατὰ μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου δι’ οὐδένα λόγον διατελούντων εἰς ἥσσονα θέσιν ἐκείνης, εἰς ἣν διατελοῦσι καὶ πάντες οἱ λοιποὶ Βουλευταί, ἐάν, λέγω, διάφορος ἦτο ἡ ἐν τῇ Βουλῇ ἐντύπωσις ἐκείνης, ἡ ὁποία παρήχθη ἐκ τῶν ἀπρεπῶν ὑπαινιγμῶν. Ἐπιτρέψατέ μοι ἐπὶ τούτοις νὰ ἐκφράσω τὸ παράπονον αὐτό, ὄχι ὡς ἄτομον, διότι, ὁσοιδήποτε καὶ οἱοιδήποτε καὶ ἂν ὦσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐξ ἰδίων σκοπῶν, ἐπαρκῶς γνωστῶν ὥστε νὰ μὴ ἀναγκασθῶμεν αὐτούς, νομίζουσιν ὅτι δύνανται νὰ συγχύζωσι τὰ πράγματα, φανταζόμενοι ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μειώσωσι τὴν θέσιν ὡρισμένων ἀτόμων, εὐτυχῶς τὰ ἄτομα, καθ’ ὧν βάλλουσιν, ἵστανται εἰς θέσιν ἐντελῶς δι’ ἐκείνους ἀπρόσβλητον.....

§27Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Σᾶς κατηγγείλαμεν ὡρισμένας πράξεις αἰσχρῶν ὑπαλλήλων.

§28Ν. ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Παραπονοῦμαι διὰ τοῦτο, ἁπλῶς ὡς μέλος τῆς Ἐθν. Ἀντιπροσωπείας, ἀσεβέστατα θιχθείσης. Ἵνα ὅμως μὴ δοθῇ ἐπὶ πλέον λαβὴ εἰς τὴν χειρίστου εἴδους ἐκμετάλλευσιν, ἡ ὁποία συγκινεῖ εὐλόγως τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, καὶ νομίζων ὅτι ἐκπροσωπῶ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ τὴν γνώμην τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων τῶν ἐν τῇ αὐτῇ κατηγορίᾳ μὲ ἐμὲ εὑρισκομένων, παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἀντιθέτως πρὸς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν προηγηθεῖσαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος ὁμιλίαν ἐξήνεγκα, ὅπως ἐν τάχει ἀποφασίσῃ καὶ ὁρίσῃ ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ ἐξετάσῃ πάνθ’ ὅσα ὁ γέρων ἐκεῖνος διδάσκαλος καταγγέλλει.

§29ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅτε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, συζητουμένου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος, ἔγινε λόγος περὶ τῆς ἀνάγκης ὅπως τῶν καταγγελιῶν τῶν γινομένων ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου τούτου καὶ ἐπαναληφθεισῶν ἐν αὐτῇ ἐπιληφθῇ Ἀρχή τις, ἡ δικαστική, ἐδήλωσα ὅτι κατὰ τὴν αὐτὴν ἤδη ἡμέραν ἡ καταδιωκτικὴ Ἀρχὴ εἶχε λάβει τὴν ἐντολὴν νὰ προσκαλέσῃ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἡγεῖτο ὅλων αὐτῶν τῶν καταγγελιῶν, εἴτε σαφῶν εἴτε ἀσαφῶν, εἴτε περικεκαλυμμένων εἴτε ἀπερικαλύπτων, μᾶλλον δὲ ἀσαφῶν καὶ περικεκαλυμμένων, ὅπως παράσχῃ εἰς αὐτὴν τὰ μέσα νὰ διαφωτίσῃ τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν καὶ ὅπως καταστῇ δυνατὸν ν’ ἀποδειχθῇ ἂν ὑπάρχουσιν ὄντως ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιβουλεύουσι τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, γινόμενοι ὄργανα ἄλλων ἐν τῷ ἐθνικῷ ζητήματι. Ἀτυχῶς ἡ ἐνέργεια τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς δὲν νομίζω ὅτι πρόκειται νὰ φθάσῃ εἰς συμπεράσματα ἐντελῶς ἱκανοποιητικὰ διὰ τὴν κοινὴν γνώμην, ὄχι μόνον διότι ἡ δικαστικὴ Ἀρχὴ δύναται νὰ ἐξετάσῃ γεγονότα μόνον τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι παραβίασιν ὡρισμένης διατάξεως τοῦ ποινικοῦ νόμου, ἐνῷ εἶναι ἐνδεχόμενον αἱ ὑπαινισσόμεναι ἐπιβουλαὶ νὰ μὴ φέρωσι τὸν χαρακτῆρα πράξεως κολασίμου, ἀλλὰ καὶ διότι ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε πορείας τῶν ἀνακρίσεων δὲν φαίνεται ἐπιτετραμμένη ἡ ἐλπὶς ὅτι οἱ συνταράσσοντες τὴν δημοσίαν γνώμην ἐν Ἑλλάδι διὰ τῆς διασπορᾶς ὅλων τούτων τῶν ὑπαινιγμῶν εἶναι διατεθειμένοι νὰ διαφωτίσωσι συγχρόνως αὐτήν, ἵνα φθάσῃ αὕτη εἰς ἀσφαλῆ συμπεράσματα. Εἶμαι ἕτοιμος νὰ ἀπαντήσω, ἐὰν γίνῃ ὑπαινιγμός τις.

§30Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ποῖοι, κύριε Πρόεδρε;

§31ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου κ. Μιστριώτης. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, νομίζω ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ πρότασις περὶ ἐκλογῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς ἀφαιρεῖται ἀπὸ τοὺς ὑποβάλλοντας αὐτὴν παντὸς χαρακτῆρος δυσπιστίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὑπολαμβάνω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀποδοχὴν τῆς ἐκλογῆς τῆς τοιαύτης ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς (ζωηρὰ χειροκροτήματα). Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, Κύριοι, δὲν δύναται νὰ συσταθῇ μὲ τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν ὁρίζει δι’ αὐτὴν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Λακωνίας, ὁ ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν, διότι ἡ ἐντολὴ αὕτη ὅπως διατυποῦται, ἐὰν ἐνθυμῶμαι καλῶς αὐτήν, «ὅπως ἐξετάσῃ ἂν ὑπάρχουσιν οἱ ἐπιβουλεύοντες τῇ γλώσσῃ» εἶναι τοσοῦτον ἀόριστος, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπ’ αὐτῆς νὰ ἀσχοληθῇ σοβαρῶς μία κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή.

§32Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ τὴν ἀναγνώσητε καὶ ὄχι νὰ τὴν ἀπαγγείλητε ὅπως τὴν ἀπηγγείλατε.

§33ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ πρότασις ἔχει ὡς ἑξῆς, Κύριοι: «Ὅπως διορισθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ ἐκ Βουλευτῶν, ἵνα ἐξετάσῃ ἂν ὑπάρχουσιν οἱ ἐπιβουλεύοντες τῇ ἐθνικῇ ἡμῶν γλώσσῃ». Νομίζω ὅτι καίπερ ἀπὸ στήθους μνημονεύσας αὐτὴν εἰς τὴν Βουλὴν δὲν ἀπεμακρύνθην οὐσιωδῶς ἀπὸ τὸ περιεχόμενον αὐτῆς.

§34Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν ἦτο ὁ προσήκων τόνος.

§35ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω λοιπόν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποδώσωμεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐντελῶς ἀόριστον ἐντολήν, ἀλλ’ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, ὅπως εἰδικεύσωμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν τῇ δίδομεν. Νομίζω διὰ τοῦτο, ὅτι, ἐὰν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην ἐδίδετο ἡ ἐντολὴ νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ἐν τῷ γλωσσικῷ ζητήματι ὑπάρχουσιν οἱ γινόμενοι ὄργανα ἐπιβουλῆς κατὰ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ἡ ἐντολή, ἡ ὁποία δίδεται εἰς τὴν ἐπιτροπήν, θὰ εἶναι σαφῶς καθωρισμένη καὶ δύναται νὰ ὁδηγήσῃ εἰς συμπεράσματα, εἴτε ἀποδεικτικὰ τῶν ὑπονοιῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀνακινοῦσι τὸ ζήτημα τοῦτο, εἴτε βοηθητικὰ τῆς ἀντιθέτου γνώμης, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ὑπάρχουσι τοιαῦται ἐπιβολαὶ ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ. Λέγω ὅτι ἡ ἐντολή, οἵα προτείνεται ὑπὸ τοῦ ὑποβαλόντος αὐτήν, εἶναι ἀόριστος, διότι, ἕνεκα τοῦ χωρίζοντος τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν γλωσσικοῦ ζητήματος, εἶναι πρόδηλον, ὅτι ὅλοι οἱ μαλλιαροὶ κατ’ ἀρχήν, ἄνευ τινὸς περιορισμοῦ, ἀλλά, φαίνεται, καὶ οἱ δημοτικισταί, κατὰ τὴν γνώμην πολλῶν ἐκ τῶν ἀγορευσάντων «ἐπιβουλεύουσι» τῇ ἐθνικῇ ἡμῶν γλώσσῃ, δηλαδὴ πᾶσα χρῆσις λεκτικοῦ ἰδιώματος διαφόρου ἀπὸ τὸν τοῦ καθιερωμένου γραπτοῦ λόγου θεωρεῖται ὑπὸ τῶν ὀπαδῶν καὶ ὑπερμάχων τῆς καθαρευούσης ὡς παραφθορὰ καὶ ἐπιβουλὴ κατὰ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν γλώσσης.

§36Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἰς τὴν λέξιν «ἐπιβουλὴ» δίδω τὴν ἔννοιαν, ἣν πρέπει νὰ δώσω ὡς νομικός, διότι εἶμαι νομικός.

§37ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὸν κ. Πατσουράκον. Ὁ κ. Πατσουράκος τὴν χρῆσιν οἱουδήποτε ἄλλου λεκτικοῦ ἰδιώματος θεωρεῖ παραφθορὰν καὶ ἐπιβουλὴν κατὰ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν γλώσσης...

§38Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Τελουμένην ἰδίως ἀπὸ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, τοὺς πληρωνομένους ἀπὸ τὸ Δημόσιον.

§39ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. .. καὶ ἑπομένως, ἐὰν ἀορίστως ἐδίδομεν τὴν ἐντολὴν νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ὑπάρχουσιν «οἱ ἐπιβουλεύοντες τῇ ἐθνικῇ ἡμῶν γλώσσῃ», θὰ ἐματαιοπονοῦμεν, διότι οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι, κατὰ τὴν γνώμην ὅλων τῶν ὑπερμάχων τοῦ γραπτοῦ λόγου, ὑπάρχουσιν οἱ παραφθείροντες τὴν γλῶσσαν τὴν ἐθνικήν, ὅπως ὀνομάζουσιν ἐκεῖνοι τὴν καθαρεύουσαν, «οἱ ἐπιβουλεύοντες αὐτῇ». Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ ἐντολή, ἡ ὁποία θὰ δοθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτήν, πρέπει νὰ εἶναι καθωρισμένη καθ’ ὃν τύπον εἶπον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συγκινεῖ βαθύτατα τὴν κοινὴν γνώμην ἐν Ἑλλάδι, Κύριοι, εἶναι, ὄχι τὸ γεγονός, ὅτι ὑπάρχουσιν οἱ ὑπέρμαχοι τῆς καθαρευούσης καὶ οἱ ὑπέρμαχοι τῆς δημοτικῆς, τῆς λαϊκῆς ἢ τῆς λαλουμένης γλώσσης. Ὄχι· δὲν εἶναι αὐτό. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συγκινεῖ τὴν δημοσίαν γνώμην ἐν Ἑλλάδι, εἶναι ἡ ὑπόνοια, ὅτι οἱ μὴ στέργοντες τὴν καθαρεύουσαν, οἱ ὑπέρμαχοι τῆς δημοτικῆς ἢ τῆς λαλουμένης γλώσσης, οἱ ἀξιοῦντες ὅτι ἡ γραπτὴ πρέπει νὰ πλησιάσῃ περισσότερον πρὸς τὴν λαλουμένην, διότι τὸ πρᾶγμα εἶναι εὐκατορθωτότερον, παρὰ ἡ λαλουμένη πρὸς τὴν καθαρεύουσαν, διότι ὑπολαμβάνουσι τὸ πρᾶγμα δυσχερέστατον, αὐτοί, λέγω, οὐχὶ ἐκ πεποιθήσεως ὑποστηρίζουσι τὰς ἰδέας ταύτας, ἀλλὰ τὰς ὑποστηρίζουσιν, εἴτε λαμβάνοντες χρήματα, εἴτε διότι εἶναι ἀνίσχυροι τὸν χαρακτῆρα καὶ δὲν δύνανται ν’ ἀντιταχθῶσι κατὰ πιέσεων, ἀσκουμένων ὁθενδήποτε καὶ τεινουσῶν εἰς τὸ νὰ ἐξαναγκάσωσιν αὐτούς, ὥστε «νὰ ἐπιβουλεύωσι τῇ ἐθνικῇ ἡμῶν γλώσσῃ».

§40Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὑπάρχει νοτιοϊταλικὴ γλῶσσα, ὡς γράφουσιν ἐδῶ (δεικνύει τινὰ γραμματικὴν τῆς «Ῥωμαιικῆς γλώσσας», κύριε Πρωθυπουργέ;

§41ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Λακωνίας δὲν πιστεύω νὰ ἐλπίζῃ, ὅτι θὰ παρασυρθῶ καὶ ἐγὼ εἰς νέαν πάλιν συζήτησιν τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος. Νομίζω ὅτι ἀρκετὰ ἀπησχόλησεν ἤδη τὸ ζήτημα τοῦτο τὴν Βουλήν, ὥστε νὰ ἀρνῶμαι κατηγορηματικῶς νὰ εἰσέλθω καὶ πάλιν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος, εἰμὴ μόνον, ἐφ’ ὅσον τὸ γλωσσικὸν ζήτημα τοῦτο χρησιμεύει ὡς αἰτία, διὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ καταρτίσωμεν αὐτὴν τὴν ἐπιτροπήν. Ἐπαναλαμβάνω λοιπόν, ὅτι τὸ συγκινοῦν βαθύτατα τὴν κοινὴν γνώμην εἶναι τοῦτο: ἂν οἱ ἔχοντες τὴν γνώμην αὐτὴν δημοτικισταί, ἢ καὶ ἀκόμη καὶ οἱ μαλλιαροί—διὰ νὰ εὐχαριστήσω τοὺς ἀντιθέτους—, ἂν ἐκ πεποιθήσεως ἀκολουθοῦσι τὰς ἰδέας αὐτάς, τὰς ὁποίας ὑποστηρίζουσι μετὰ τοσούτου ζήλου, ἢ ἂν τὰς ἔχουσιν, οὐχὶ διότι νομίζουσι τῳόντι ὅτι ἐξυπηρετοῦσι κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτῶν ἀντίληψιν τὰ συμφέροντα τὰ ἐθνικά, ἀλλὰ διότι, ἐπαναλαμβάνω, οὗτοι ἔγιναν ἐπιβουλευταὶ κατὰ τῆς γλώσσης ἡμῶν, ἢ δι’ ἀδυναμίαν ἢ ἄλλην αἰτίαν δὲν κατώρθωσαν ν’ ἀντισταθῶσι κατὰ τῶν εἰσηγήσεων καὶ ἐπιβουλῶν, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν πρὸς αὐτούς. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν—καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ εὑρεθῇ ὁμόθυμος αὕτη ἐν τῇ ἀποδοχῇ τῆς παρακλήσεώς μου ταύτης—, ὅπως δεχθῇ τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ εἶναι πολυμελής, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐργασθῇ ταχύτερον. Πρέπει νὰ εἶναι περιττὸς ὁ ἀριθμός· θέλετε πενταμελής, θέλετε ἑξαμελής, θέλετε ἐννεαμελής. Ἴσως εἶναι αὐτὸς ὁ προσφορώτερος ἀριθμός· οὐχὶ περαιτέρω τοῦ ἀριθμοῦ τούτου.

§42ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐννεαμελής.

§43ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θὰ ὁρίσωμεν ἐννεαμελῆ, διότι ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη πρέπει νὰ ἐκλεχθῇ κατὰ τὸ σύστημα τοῦ Κανονισμοῦ διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας—ἓξ ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας καὶ τρεῖς ὑπὸ τῆς μειονοψηφίας —, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ δοθῇ ἡ ἐντολὴ αὕτη, ὅπως, προβαίνουσα εἰς τὰς ἀναγκαίας ἐξετάσεις, ἀνεξαρτήτως τῆς δικαστικῆς ἐρεύνης, ἡ ὁποία θὰ ἀκολουθήσῃ τὸν δρόμον της καὶ τὸν ὁποῖον δὲν ἔχει καθόλου νὰ ἐπηρεάσῃ ἡ ἀνάκρισις αὕτη ἡ κοινοβουλευτική, ἐξακριβώσῃ, ἂν ἐν τῷ γλωσσικῷ ζητήματι, τὴν ὕπαρξιν τοῦ ὁποίου δὲν δυνάμεθα νὰ ἀρνηθῶμεν, ὑπάρχουσιν οἱ γινόμενοι ὄργανα ἐπιβουλῆς κατὰ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων—δὲν λέγει ἡ πρότασις, ἂν ἐπὶ χρήμασιν ἢ ἐξ ἀδυναμίας ἢ ἄλλων αἰτίων, ἵνα περιληφθῶσι πᾶσαι αὗται αἱ αἰτίαι. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Βουλήν, ὅπως δεχθῇ τὴν πρότασιν ταύτην, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔχω ἀκόμη τὴν πρόσθετον παράκλησιν πρὸς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ μὴ ἀπολεσθῇ περισσότερος χρόνος σήμερον καὶ δυνηθῶμεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, νὰ δεχθῇ ἡ Βουλή, ὅπως τὴν Πέμπτην συνέλθῃ ἀπὸ τῆς τρίτης μετὰ μεσημβρίαν, διὰ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς, κατόπιν συνεννοήσεως, ἡ ὁποία θὰ εἶναι πιθανῶς ἀναγκαία μεταξὺ τῶν μελῶν αὐτῆς, ὅσον ἀφορᾷ τὸν καταρτισμὸν τοῦ ψηφοδελτίου. Διὰ νὰ μὴ θεωρηθῇ δὲ ὅτι πρόκειται νὰ ἀπολέσωμεν χρόνον ἀπὸ τὸν ὡρισμένον διὰ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον, θὰ συνέλθῃ ἡ Βουλὴ τὴν τρίτην μετὰ μεσημβρίαν, παρακαλοῦνται δὲ οἱ κ. κ. Βουλευταὶ νὰ προσέλθωσιν ἐγκαίρως, ὥστε τὴν τρίτην καὶ ἡμίσειαν νὰ εἴμεθα ἕτοιμοι, ὅπως προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν εἰς τὸ διάστημα μιᾶς ὥρας, καὶ πάλιν κατὰ τὴν συνήθη ὥραν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον.

§44Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀποδεχθέντος τὴν πρότασιν περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, διατυπώσαντος δὲ καὶ τὰ τῆς γενησομένης διαδικασίας πρὸς ἐκλογὴν αὐτῆς, θὰ ἦτο ὅλως περιττὸν νὰ ἀνέβαινον τὸ βῆμα, ἂν δὲν εἶχον ἀνάγκην νὰ καταστήσω σαφῆ τὴν γνώμην, ἣν ἀπὸ τῆς προχθὲς ἐνταῦθα ἐξήνεγκα καὶ ἥτις ἐφάνη παράδοξος εἰς τὸν κ. ἐκ Λακωνίας Βουλευτὴν τὸν ὑποβαλόντα τὴν υἱοθετηθεῖσαν πρότασιν. Ποία εἶναι ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως, ὁσάκις προτείνεται ἐν τῇ Βουλῇ ἡ σύστασις ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς; Ἡ Κυβέρνησις, ὅπως παρετήρησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας, ἔχει ἀρχάς, αἵτινες ἐπελήφθησαν τῆς ὑποθέσεως ὑπὸ τὴν ποινικὴν μορφήν, τὴν δοθεῖσαν εἰς αὐτὴν ὑπὸ τῆς γενομένης καταγγελίας. Ἀλλ’ ἆρά γε ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν ἀρχῶν αὐτῆς, εἰς ἃς οἱ ἔχοντες ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν δι’ αὐτῆς παρέχουσι πίστιν, μόνον τοιαύτην ἐνέργειαν διὰ τῶν ἀρχῶν αὐτῆς ἔχει νὰ διεξάγῃ; ἢ μήπως ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀληθὴς ἐπόπτης τοῦ ὅλου τῶν ἐν τῇ Πολιτείᾳ πραγμάτων καὶ οὖσα ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἔχει καὶ ἄλλα δικαιώματα καὶ ἄλλας ὑποχρεώσεις; Ἡ Κυβέρνησις οὐχὶ μόνον τὸ ποινικὸν μέρος διὰ τῶν ἀρχῶν αὑτῆς ἔχει νὰ ἐξετάσῃ, ἀλλ’ ἔχει καθῆκον νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὅλην ὑπόθεσιν καὶ ἐπὶ κεφαλῆς τιθεμένη ἁπάντων τῶν ἁρμοδίων νὰ ἐνεργήσῃ αὐτὴ τὴν ἐξέτασιν, ὁποίαν τὴν ἑσπέραν ταύτην διετύπωσεν αὐτήν. Ἔπρεπε πάντως ἡ παρουσία τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ προκαλῇ ἀνάγκην συστάσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, διότι ἡ Κυβέρνησις χαίρει ἐνταῦθα τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς μεγίστης πλειονοψηφίας. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ἡ πρότασις, ἥτις, καθὼς διαβεβαιοῖ ὁ ἐκ Λακωνίας Βουλευτὴς καὶ προθύμως ἐγὼ ἀποδέχομαι, ὑπεβλήθη ὑπ’ αὐτοῦ ἄνευ προαιρέσεως ἀποδόσεως εἰς αὐτὴν ἐννοίας πολιτικῆς, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ἡ πρότασις εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποψιλωθῇ τῆς ἐν αὐτῇ αὐθυπάρκτου ἐσωτερικῆς ἐννοίας, ὅτι, ἐπειδὴ καθ’ ἑαυτὴν δὲν ἀρκεῖ — ἰδοὺ ὁ ἐσώτερος λόγος — εἰς ἡμᾶς ἡ συνήθης ἐξέτασις, ἥτις ἤθελεν ἐνεργηθῆ αὐτεπαγγέλτως ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας πρὸς ἀνεύρεσιν τῆς ἀληθείας, ἔρχεται διὰ τοῦτο καὶ μόνον ἐνταῦθα ὁ κ. Βουλευτὴς καὶ ὑποβάλλει πρότασιν, ὅπως γένηται ἐξέτασις ὑπὸ ἐπιτροπῆς, ἐκλεχθησομένης ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἄνευ ἰδιαιτέρας τινὸς προαιρέσεως μομφῆς παρὰ τῷ κ. Βουλευτῇ ἐκ Λακωνίας; Αὐτὸ τοῦτο, ὅτι κατέφυγεν εἰς πρότασιν περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, εἴτε θέλομεν εἴτε δὲν θέλομεν, ἐνέχει ἔννοιαν ἐλλείψεως πλήρους ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, αὐτὸ τοῦτο δηλαδή, ὅτι, καίτοι ἄλλως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμπιστεύηταί τις εἰς αὐτήν, καὶ ἔχει τοιαύτην ἐμπιστοσύνην, ἴσως θὰ ἦτο ἐν τούτῳ καλλίτερον ἄλλος νὰ ἐνεργήσῃ ἀντ’ αὐτῆς τὴν ἔρευναν. Τοῦτο ἀντιληφθεὶς προχθὲς παρετήρησα, ὅτι μοὶ ἐφαίνετο, ὅτι ἡ πρότασις αὐτή, ὅσον καὶ ἂν ἐδέχετό τις αὐτὴν ἀπηλλαγμένην προαιρέσεως ἀντιπολιτευομένης ὑπὸ τοῦ ὑποβαλόντος αὐτήν, μοὶ ἐφαίνετο, ὅτι, εἴτε ἠθέλομεν εἴτε δὲν ἠθέλομεν, περιεῖχεν ἔννοιαν ἐλλείψεως πλήρους ἐμπιστοσύνης. Καὶ ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν ἦλθον ἐνταῦθα σήμερον νὰ ἐξηγήσω σαφέστερον τὴν γνώμην, ἣν προχθὲς ὑπέβαλον. Περὶ τούτου ἔχω ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι καὶ οἱ θεσμοθετήσαντες τὰ τῶν ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν ἐν τοῖς Συντάγμασι τοιαῦτα θεσμοθετήσαντες ἐδέχθησαν, ὅπως ἐπιτρέπηται εἰς τὴν Βουλὴν καθ’ ἣν ὥραν αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην αὐτὴ ἡ ἰδία νὰ ἐπιληφθῇ ἐκείνου, ὅπερ ἀνήκει εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, νὰ ὑποβάλλῃ καὶ ψηφίζῃ τοιαύτας προτάσεις. Παραμερίζεται οὕτως ἡ Κυβέρνησις, καὶ εἰς τὰ ἔργα αὐτῆς εἰσέρχεται ἐν τῷ εἰδικῷ θέματι ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ· εἴτε θέλομεν εἴτε δὲν θέλομεν, τὰ πράγματα αὐτὰ καθ’ ἑαυτὰ τοῦτο φωνοῦσιν. Ἀλλ’ εὐθὺς ὡς ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος διὰ τὸ εἶδος τοῦ θέματος, ὅπως μὴ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν, οὐδὲν ἔχει νὰ εἴπῃ τις εἰς ἐξήγησιν τῆς γνώμης αὐτῆς, δι’ ἐξηγήσεως τῆς ἐννοίας τῆς συνταγματικῆς διατάξεως. Ἀφοῦ τὰ πράγματα οὕτως ἔχουσιν, οὐδεὶς θὰ ἔλθῃ νὰ φέρῃ ἀντίρρησιν εἰς τοῦτο τὸ οὕτω σήμερον γινόμενον, καὶ ὡς μονὰς ἐνταῦθα ὁμιλῶν ἐγὼ ἁπλῶς ἠθέλησα νὰ δηλώσω ταῦτα· ὅτι φοβοῦμαι μήπως ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠσθάνθη ἐπαρκῶς, ὅτι τοῦτο πράξασα, ὅπερ ἔπραξεν ἐλευθέρως ἐπὶ τῇ ἰδίᾳ αὐτῆς κρίσει, ἔδειξεν ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀναγνωρίσῃ βεβαίαν ἐκ τῶν προτέρων τὴν ἐν τῷ θέματι ὑποστήριξιν τῆς μεγάλης πλειονοψηφίας καὶ ὅτι τὸ αἴσθημα τοῦτο τὸ ἰδιαίτερον ἔπεισε τὴν Κυβέρνησιν νὰ πράξῃ τι, ὅπερ ὁμολογῶ ὅτι ἐγώ, ἂν τυχὸν εὑρισκόμην εἰς τὰ ἐδώλια ἐκεῖνα, ἤθελον πολὺ διστάσει νὰ ἀποδεχθῶ. Καὶ ἐπειδὴ προσωπικῶς εἶχον τοσαύτην καὶ ἐγὼ ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῆς ἐρεύνης ταύτης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀπ’ εὐθείας ὡς ἀντιπροσώπου τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ὥστε, ἂν τὸ θέμα ἐτίθετο οὕτως ἐρωτωμένης τῆς Βουλῆς ἤθελον δώσει ψῆφον ὑπὲρ τῆς κυβερνητικῆς ἐνεργείας κατὰ τὸν προσήκοντα τρόπον, ἀφοῦ ἄλλως ἐτέθη τὸ ζήτημα, δηλῶ, ὅτι τὴν τοιαύτην ἐμπιστοσύνην μου θέλω ἐκδηλώσει ταύτην τὴν ἑσπέραν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἀρνούμενος ψῆφον.

§45ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λυποῦμαι, διότι εὑρίσκομαι εἰς ῥιζικὴν διαφωνίαν πρὸς τὸν κ. Δραγούμην. Ὑπετέθη ὑπὸ τοῦ προλαλήσαντος, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔστερξε νὰ εἰσηγηθῇ τὴν ἀποδοχὴν τῆς προτάσεως περὶ ἐκλογῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ἔπραξε τοῦτο, διότι δὲν ἔχει ἀπόλυτον βεβαιότητα, ὅτι δύναται νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τῆς ψήφου τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς.

§46Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο· εἶπον, ὅτι δὲν ἀποδίδετε τὴν προσήκουσαν ἀξίαν εἰς τὴν δύναμιν τῆς ἐμπιστοσύνης, ἥτις παρέχεται εἰς ὑμᾶς ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας.

§47ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ διόρθωσις δὲν ἀποτελεῖ διόρθωσιν· ὅ,τι ἐλέχθη ὑπὸ τοῦ προλαλήσαντος εἶναι τοῦτο, ὅτι, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ἀπολαύει ἀναμφισβητήτως τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, δειλὴ ὅμως οὖσα καὶ ὀλίγον ἔχουσα τὸ θάρρος διστάζει περὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς ἀσφαλοῦς, καὶ διὰ τοῦτο ἐδέχθη τὴν πρότασιν, ἵνα μὴ εὑρεθῇ ἐν μειονοψηφίᾳ, ὁπότε θὰ ἠναγκάζετο νὰ καταλίπῃ τὴν Ἀρχήν. Νομίζω, ὅτι τὸ συμπέρασμα εἶναι τοῦτο: ὅτι καταγγέλλεται ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἐδέχθη ἐκλογὴν τῆς συστάσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, διότι ὑποτιμᾷ τὴν πρὸς αὐτὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, καὶ φόβῳ μήπως ἔχουσα ἐναντίαν γνώμην εὑρεθῇ ἐν μειονοψηφίᾳ ..........

§48Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν ἀποδίδετε εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, ἥτις σᾶς παρακολουθεῖ, τὴν προσήκουσαν δύναμιν, ὅπως στηριχθῇ ἐπ’ αὐτῆς, ἵνα φθάσῃ εἰς τὰ σκοπούμενα ἀποτελέσματα.

§49ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δέχομαι τὴν ἐξήγησιν, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὰ λεχθέντα ὑπ’ ἐμοῦ δὲν ἔχουσι πλέον λόγον. Ἂν ὅμως, κύριοι Βουλευταί, ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ πρὸς ὑμᾶς τὴν ἀποδοχὴν τῆς προτάσεως, ἔπραξα τοῦτο, οὐχὶ διότι εἶχον ἀμφιβολίαν τινὰ περὶ τοῦ ποία θὰ εἶναι ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς ἐν σχέσει πρὸς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε διότι ἐθεώρουν μὴ ἐπαρκὲς ἔρεισμα τὸ Σῶμα, τὸ ὁποῖον ἐξῆλθε μόλις προχθὲς ἀπὸ τὰς κάλπας διὰ τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ, ὅπως στηριχθῶ ἐπ’ αὐτοῦ καὶ διεξέλθω τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀλλά, ἂν ἐδέχθην τὴν πρότασιν περὶ συγκροτήσεως ἐπιτροπῆς, ἔπραξα τοῦτο, διότι οὐδαμῶς ἀναγνωρίζω τὴν θεωρίαν τὴν ἐξενεχθεῖσαν, ὅτι πᾶσα συγκρότησις ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπῆς, καὶ ὅταν γίνηται ἀκόμη τῆς Κυβερνήσεως εἰσηγουμένης, ἔχει ἔννοιαν δυσπιστίας πρὸς αὐτήν. Ἔχομεν καθημερινῶς τὰ παραδείγματα ἄλλων Κοινοβουλίων, ὅπου αἱ ἐξεταστικαὶ ἐπιτροπαί, καὶ ὅταν ἀκόμη προέρχωνται ἐκ τῆς κοινοβουλευτικῆς πρωτοβουλίας, γίνονται δεκταὶ ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων καὶ συνιστῶνται ἐπιτροπαί, χωρὶς νὰ θεωρηθῇ, ὅτι τοῦτο ἀνατρέπει τὴν ἔννοιαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος.

§50Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ ὑπάρχουσι παραδείγματα.

§51ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Χαίρω ἀκούων ὅτι καὶ ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ ὑπάρχουσι παραδείγματα. Ἀφοῦ λοιπὸν τοῦτο οὐδὲν ἔχει τὸ ἀντικοινοβουλευτικόν, ὑπολείπεται νὰ ἐξετασθῇ τοῦτο μόνον: ἂν ἦτο σκόπιμος καὶ ἐνδεδειγμένη ὑπὸ τῶν περιστάσεων ἡ συγκρότησις τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης ἢ θὰ ἦτο ἀρκετόν, ἂν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Βουλευτὴν προέβαινε μόνη εἰς τὰς ἀναγκαίας ἐρεύνας, διὰ νὰ παρουσιάσῃ τὸ ἀποτέλεσμα τούτων πρὸς τὸ Σῶμα καὶ πρὸς τὸν λαόν. Ἀλλά, Κύριοι, ὡμίλησα σαφῶς, ὡμίλησα μετὰ εὐθύτητος, ὡμίλησα εἰλικρινῶς καὶ ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ γλωσσικὸν ζήτημα πρὸ ἡμερῶν, καὶ σήμερον πάλιν ἐν σχέσει πρὸς τὸν καταρτισμὸν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Δὲν ἔχω νὰ κρύψω ἀπὸ ὑμᾶς ὅτι οὔτε καὶ ἐλαχίστη ἔστω ὑπόνοια διέρχεται τοῦ πνεύματός μου, ὅτι ἐν τῇ κινήσει τῇ μεγάλῃ τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος, ἡ ὁποία ἀποδεικνύει πολλὴν ζωτικότητα, καὶ διὰ τοῦτον τὸν λόγον δὲν μὲ ἀνησυχεῖ, δὲν διέρχεται τῆς διανοίας μου ὅτι εἰς ὅλην αὐτὴν τὴν κίνησιν, ἡ ὁποία ὑπὸ τὴν ἄποψιν αὐτὴν εἶναι εὐχάριστος, διότι ἀποδεικνύει, ὡς εἶπον, ζωτικότητα, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν διέρχεται τῆς διανοίας μου, ὅτι ὑπάρχουσιν ἀνομολόγητοι σκοποί, οἱ ὁποῖοι ἐπιδιώκονται τάχα ὑπὸ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀντίθετον γνώμην πρὸς ἐκείνην, ἣν ἔχουσιν οἱ ὑπέρμαχοι τῆς καθαρευούσης. (Χειροκροτήματα). Πῶς ὑπὸ τοιούτους ὅρους θὰ ἠθέλετε νὰ προέλθω ἐγώ, Κυβέρνησις, ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας εἰς ἐρεύνας καὶ ἐξετάσεις, διὰ νὰ βεβαιωθῶ καὶ νὰ βεβαιώσω ἄλλους ἂν ὑπάρχουσιν ὄντως οἱ ἐπιβουλεύοντες τῇ ἐθνικῇ γλώσσῃ γινόμενοι ὄργανα ἄλλων, εἴτε ἐπὶ χρήμασιν εἴτε δι’ ἄλλους ἀνομολογήτους σκοπούς; Θὰ ἦτο εἰλικρινὴς τοιαύτη ἐνέργεια, καὶ θὰ ἦτο τιμητικὴ διὰ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν τοιαύτη ἐνέργεια; Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπῃ τις, διατί, ἀφοῦ ἔχεις τοιαύτην γνώμην ἐπὶ τῶν πραγμάτων, διατί τότε στέργεις νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλὴ διὰ τὴν σύστασιν ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως διαφωτίσῃ εὐρύτερον τὸ ζήτημα τοῦτο; Διότι, Κύριοι, ἂν ἀξιῶ νὰ σέβωνται οἱ ἄλλοι τὰς γνώμας μου καὶ τὰς πεποιθήσεις μου, σέβομαι καὶ ἐγὼ τὰς γνώμας καὶ τὰς πεποιθήσεις τῶν ἄλλων. Θὰ ἤμην τυφλός, ἂν δὲν ἀνεγνώριζον ὅτι ἓν μέγα μέρος τῆς γνώμης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ σήμερον ἀνησυχεῖ ἕνεκα τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος, καὶ τὴν ἀνησυχίαν του τὴν γεννᾷ ἡ ὑπόνοια ἡ ἐγκατεσπαρμένη ὑπὸ ὡρισμένων προσώπων, ὅτι οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ἑτέραν τῶν γνωμῶν γίνονται ὄργανα ἄλλων σκοπῶν ἀνομολογήτων. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἀναγνωρίζω τοῦτο, καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸ ἀναγνωρίσω, διότι θὰ ἐθεωρούμην, ὡς εἶπον, τυφλός, ἂν δὲν τὸ ἀνεγνώριζον, ἀφοῦ συνετάραξε τὸ ζήτημα τοῦτο οὐχὶ μόνον κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην, ἀλλὰ καὶ κατὰ δύο προηγουμένας, τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, νομίζετε ὅτι θὰ ἐξεπλήρουν τὸ καθῆκόν μου, ὡς κυβερνήτου τῆς χώρας, ἐὰν στηριζόμενος εἰς τὴν ἐν τῇ Βουλῇ πλειονοψηφίαν καὶ εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχω, ὅτι τίποτε δὲν συμβαίνει ἐγκληματικὸν εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἔλεγον ὅτι ἀδιαφορῶ διὰ τὴν γνώμην τῶν ἄλλων καὶ στηριζόμενος, ὡς εἶπον, εἰς τὴν πλειονοψηφίαν καὶ καταχρώμενος τὴν δημοσίαν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ὡς κυβερνήτης διαθέτω, ἐὰν ὑπάρξῃ ἀνάγκη τις, θὰ κάμω χρῆσιν αὐτῆς κατὰ τῶν ἐχόντων ἀντίθετον γνώμην, θὰ καταπνίξω εἰς τὸ αἷμα τοὺς ἀντιφρονοῦντας, ἵνα ἐπιβάλω ἐγὼ τὰς ἰδικάς μου γνώμας; (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Καὶ ἐφ’ ὅσον, ἀκριβῶς, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐκήρυξε πάντοτε ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τῆς προηγουμένης Βουλῆς τῆς διαλυθείσης, ὅτι, σεβομένη ἑαυτήν, τοὺς νόμους πρὸ παντός, καὶ παρέχουσα ἑαυτὴν ὑπόδειγμα εἰς τοὺς πολίτας, εἶναι ἀποφασισμένη ἐν τούτοις εἰς πᾶσαν περίστασιν νὰ ἐπιβάλῃ τὸ κράτος τῶν νόμων, εἴτε εἰς ἄτομα εἴτε εἰς ὁμάδας, αἱ ὁποῖαι ἤθελον εὑρεθῆ εἰς ἀντίθεσιν πρὸς αὐτούς.... (Χειροκροτήματα). Ἐφ’ ὅσον, λέγω, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τοιαύτας διεκήρυξεν ἀρχάς, καὶ εἶναι, Κύριοι, ἐνδεχόμενον, ὅτι ἐν τῇ περαιτέρω ἐξελίξει τῶν πραγμάτων ἡ Κυβέρνησις αὕτη θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιβάλῃ τὸ κράτος τῶν νόμων...

§52Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Κατὰ τίνος;

§53ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. ... δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ἐξαντλήσῃ προηγουμένως πᾶν μέσον, τὸ ὁποῖον ἦτο πρόσφορον νὰ ῥίψῃ φῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ὅπως διασκεδάσῃ τὰς ἀμφιβολίας, αἱ ὁποῖαι συνταράσσουσι τὴν ψυχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἀποκαταστήσῃ τὰ πράγματα εἰς τὸ ἀληθές; Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, κύριοι Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι μὲ ἤγαγον, ὅπως εἰσηγηθῶ εἰς ὑμᾶς τὴν ἀποδοχὴν τῆς συστάσεως τῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Ἐλπίζω, ἢ μᾶλλον εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Βουλή, ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἡ μεγάλη θέλει ἀποδώσει τοιαύτην ἔννοιαν εἰς τὴν ἐκ μέρους της εἰσήγησιν πρὸς παραδοχὴν τῆς προτάσεως ταύτης καὶ ὅτι δὲν θὰ διστάσῃ νὰ ἀποδεχθῇ τὴν ψῆφον τῆς προτάσεως. (Χειροκροτήματα).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Γκλαβᾶς.

§55ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ ζήτημα ἔληξεν.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένοι δέκα Βουλευταί, ὅπως ἀγορεύσωσι. Νομίζω ὅτι μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν ἔλλειψιν ἀντιθέτου γνώμης θὰ ἦτο περιττὴ ἡ συζήτησις.

§57ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλ’ ἐννοεῖται ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ καλέσω ὀνομαστὶ πάντας, ὅπως ἕκαστος δηλώσῃ τὴν παραίτησιν αὑτοῦ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβᾶς.

§59Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Παραιτοῦμαι. Ἀλλὰ κάμνω τὴν σύστασιν, ἵνα, ὁσάκις ζητῶ τὸν λόγον, μὴ μὲ παρεμποδίζητε.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σᾶς παρημπόδισα.

§61Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἐφ’ ὅσον ζητῶ τὸν λόγον, πρὸ πάσης ἀγορεύσεως παντὸς κ. συναδέλφου, φρονῶ ὅτι τὸ Προεδρεῖον εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ μὲ καλέσῃ νὰ μετάσχω τῆς συζητήσεως.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε δίκαιον. Σᾶς ἐκάλεσα τὴν πρώτην φοράν. Ἐδηλώσατε ὅτι παραιτεῖσθε. Ἐζητήσατε ἐκ νέου τὸν λόγον καὶ ἐνεγράφητε. Ἀλλ’ ἐζήτησε τὸν λόγον καὶ ὁ κ. Δραγούμης, καὶ τὸν ἔλαβε κατὰ γενικὴν συγκατάθεσιν τῆς Βουλῆς. Μετὰ τοῦτον ἤρχετο ἡ σειρά σας.

§63Σ. ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ προτείνω, ὅπως ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως καὶ τῶν ἐπιληψίμων βιβλίων, τὰ ὁποῖα ἐξεδόθησαν.

§64ΠΕΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀνοίξητε συζήτησιν; Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη.

§66Ι. ΦΟΥΡΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν παραιτοῦμαι.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§68Ι. ΦΟΥΡΙΔΗΣ. Ἐζητήθη ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως διὰ σήμερον. Σήμερον πάλιν συζητεῖται ἡ ἀναβολὴ διὰ τὴν Πέμπτην. Ποῖος ὁ λόγος; Πρέπει νὰ γίνῃ τώρα ἡ ψηφοφορία, διὰ νὰ ἡσυχάσωμεν.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκω τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἡ ὁποία τροποποιοῦσα τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κουλουμβάκη ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει τὸν καταρτισμὸν κατὰ τὸ ἄρθρον 58 τοῦ Συντάγματος ἐννεαμελοῦς ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων ἐπιτροπείας ἐκ Βουλευτῶν, ἵνα ἐξετάσῃ, ἂν ἐν τῷ γλωσσικῷ ζητήματι ὑπάρχουσιν οἱ γινόμενοι ὄργανα ἐπιβουλῆς κατὰ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων».

§70ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἡ πρότασις εἶναι γενικωτάτη.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ, ὅπως ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπιτροπείας, ἡ ὁποία θέλει γίνει κατὰ τὸν Κανονισμὸν διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας διὰ ψηφοδελτίων, ὡς ὁρῶσα προσωπικὸν ζήτημα, προταχθῇ ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει τῆς προσεχοῦς Πέμπτης, ὁριζομένης ὥρας ἐνάρξεως τῆς συνεδριάσεως τῆς Πέμπτης τῆς 3ης μετὰ μεσημβρίαν.

§72ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τῆς 2ας.

§73ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τώρα.

§74Ν. ΒΡΑΪΛΑΣ ΒΑΡΘΗΣ. Νὰ γίνῃ μικρὰ διακοπὴ καὶ ἔπειτα ἡ ἐκλογή.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι τώρα.

§76ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἰς τὰς 2, διὰ νὰ κατορθωθῇ νὰ ἐξασκηθῇ καὶ ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τοῦτον ὡρίσθη ἡ 3η ὥρα.

§78ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ εἶναι ἡμέρα καὶ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, ἂς ὁρισθῇ ἡ 2α μετὰ μεσημβρίαν.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ συναινεῖ διὰ τὴν 2αν μετὰ μεσημβρίαν;

§80ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ μὴ ἀναγκάσητε τὸ Προεδρεῖον νὰ κάμῃ ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως εἰς τὰς 3. Δεύτερον ἀντικείμενον τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως: συζήτησις περὶ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Ἄρθρον ὑπὸ συζήτησιν εἶναι τὸ 14 τοῦ Συντάγματος ἐκ τοῦ προσχεδίου.

§82ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν διακόπτομεν 5 λεπτά;

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τῇ συναινέσει τῆς Βουλῆς διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτὰ τῆς ὥρας. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Θ’ ἀναγνωσθῇ τὸ 14ον ἄρθρον τοῦ προσχεδίου.

§85ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 14.—Ἕκαστος δύναται νὰ δημοσιεύῃ προφορικῶς, ἐγγράφως καὶ διὰ τοῦ τύπου τοὺς στοχασμούς του, τηρῶν τοὺς νόμους τοῦ Κράτους. Ὁ τύπος εἶναι ἐλεύθερος. Ἡ λογοκρισία ὡς καὶ πᾶν ἄλλο προληπτικὸν μέτρον ἀπαγορεύονται. Ἀπαγορεύεται ὡσαύτως ἡ κατάσχεσις ἐφημερίδων καὶ ἄλλων ἐντύπων διατριβῶν, εἴτε πρὸ τῆς δημοσιεύσεως εἴτε μετ’ αὐτήν. Ἐπιτρέπεται δὲ κατ’ ἐξαίρεσιν ἡ κατάσχεσις μετὰ τὴν δημοσίευσιν, ἕνεκα προσβολῆς κατὰ τῆς χριστιανικῆς θρησκείας ἢ κατὰ τοῦ προσώπου τοῦ Βασιλέως· ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐντὸς 24 ὡρῶν ἀπὸ τῆς κατασχέσεως ὀφείλουσι καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς νὰ ὑποβάλῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ δικαστικὸν συμβούλιον, καὶ τοῦτο ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῆς διατηρήσεως ἢ τῆς ἄρσεως τῆς κατασχέσεως· ἄλλως ἡ κατάσχεσις αἴρεται αὐτοδικαίως. Ἀνακοπὴ κατὰ τοῦ βουλεύματος ἐπιτρέπεται εἰς μόνον τὸν δημοσιεύσαντα τὸ κατασχεθέν, οὐχὶ δὲ καὶ εἰς τὸν εἰσαγγελέα. Ἐν ὅλως ἐξαιρετικαῖς περιπτώσεσι δύναται ν’ ἀπαγορευθῇ, ἐπ’ ἀπειλῇ κατασχέσεως, ποινικῆς καταδιώξεως καὶ παύσεως τοῦ φύλλου, ἡ δημοσίευσις εἰδήσεων ἢ ἀνακοινώσεων ἀναγομένων εἰς στρατιωτικὰς ἐργασίας ἢ εἰς ζητήματα σχετιζόμενα πρὸς τὰς ἐξωτερικὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους λόγῳ κινδύνου τῶν συμφερόντων τῆς Ἐπικρατείας, καθ’ ὃν τρόπον ὁ νόμος ἤθελεν ὁρίσει. Εἰς τὴν κατάσχεσιν ἐφαρμόζονται αἱ ἀνωτέρω διατάξεις, ἡ δὲ παῦσις ἀπαγγέλλεται ἐπίσης παρὰ τοῦ δικαστικοῦ συμβουλίου. Εἰς μόνον πολίτας Ἕλληνας ἀπολαύοντας τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων ἐπιτρέπεται ἡ ἔκδοσις ἐφημερίδων. Ὅ τε ἐκδότης ἐφημερίδος καὶ ὁ συγγραφεὺς ἐπιληψίμου δημοσιεύματος, πλὴν τῆς κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ Ποινικοῦ Νόμου ἐπιβαλλομένης ποινῆς, εἰσὶν ἀείποτε ἀστικῶς καὶ ἀλληλεγγύως ὑπεύθυνοι εἰς πλήρη ἀνόρθωσιν πάσης προσγενομένης ζημίας καὶ εἰς ἱκανοποίησιν τοῦ παθόντος διὰ χρηματικοῦ ποσοῦ, ὁριζομένου κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ δικαστοῦ, οὐδέποτε δ’ ἐλάσσονος τῶν δραχμῶν διακοσίων». Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Σῖμος.

§86Σ. ΣΙΜΟΣ. Μία ἰδιότης παρακολουθεῖ ἡμᾶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, κύριοι Βουλευταί, ἡ ἰδιότης τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ λαοῦ, καὶ ὑπὸ τὴν ἰδιότητα ταύτην παρῆλθον εἰς τὸ βῆμα τοῦτο καταλιπὼν τὴν ἑτέραν εἰς τοὺς πρόποδας τοῦ βήματος αὐτοῦ. Ὁ τύπος εἶναι δικαίωμα τοῦ λαοῦ, καὶ δὲν εἶναι προνομία ὡρισμένων ἀτόμων, ὡς ἰδέα δ’ ὀφείλει νὰ κριθῇ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀνεξαρτήτως πρὸς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα χειρίζονται ταύτην, διότι ἄλλως ἠθέλομεν ἀχθῆ εἰς συμπεράσματα οὐχὶ δίκαια, οὐχὶ σύμφορα πρὸς τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ. Ὁ τύπος ἀπησχόλησε καὶ τὴν προηγουμένην Συνέλευσιν, καὶ παρουσιάσθη τὸ ζήτημα ὑπὸ τὰς αὐτὰς περιστάσεις, ὑφ’ ἃς περίπου παρουσιάζεται καὶ σήμερον. Καὶ κατὰ τὸ 1864 ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἠσχολήθη διὰ μακρῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ τύπου καὶ ἐξέφεραν ἐπ’ αὐτοῦ γνώμας ἀείμνηστοι ἄνδρες, τῶν ὁποίων τὸ κῦρος τῆς γνώμης βαρύνει ἀκόμη καὶ σήμερον ἐπὶ τῶν πραγμάτων τῆς Πολιτείας. Ἦτο πολὺ φυσικὸν ὅτι ἡ Συνέλευσις τοῦ 1864 ἐν τῇ διατάξει περὶ τύπου ἤθελεν ἀχθῆ ἀπὸ ἀρχῶν φιλελευθέρων κατόπιν τῶν γεγονότων, ἐκ τῶν ὁποίων προῆλθεν ἡ Συνέλευσις ἐκείνη. Καὶ τότε ἦλθε τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως: Νὰ περιορίσωμεν τὸν τύπον ἢ νὰ τὸν ἀφήσωμεν ἐλεύθερον; Θὰ ἦτο ἀναγκαῖον, Κύριοι, καὶ ἴσως δὲν θὰ ἦτο χρονοτριβή, ἂν δι’ ὀλίγων φωτισθῇ καὶ ἡ παροῦσα Συνέλευσις περὶ τῶν γνωμῶν, αἱ ὁποῖαι ἐξηνέχθησαν κατὰ τὸ 1864 περὶ τύπου, διότι τὰ αὐτὰ ζητήματα προκύπτουσι καὶ σήμερον, ὅπως προέκυψαν καὶ τότε. Ὁ ἀείμνηστος Καλλιγᾶς κεκηρυγμένος ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ τύπου εἶπεν ὅτι ἄνευ τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου δὲν ὑπάρχει ἐλευθερία πνεύματος καί, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἐλευθερία πνεύματος, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἔλεγχος πλήρης καὶ ἀπεριόριστος. Ἐν τούτοις ἐζήτησε τὸν περιορισμὸν τῶν ἀκολασιῶν τοῦ τύπου ὡς πρὸς τὸν ἰδιωτικὸν βίον κυρίως, ἀλλ’ ὄχι ὡς πρὸς τὰς σχέσεις αὐτοῦ μετὰ τῆς Πολιτείας. Ὑπεστήριξεν ὅτι ὁ ἰδιωτικὸς βίος, ὡς εἶπεν αὐτολεξεί, «πρέπει νὰ εἶναι περιτετοιχισμένος», ἀλλ’ εἰς τὰ ἄλλα δύναται νὰ εἶναί τις ἐλεύθερος. Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἔχουσα τότε ὑπ’ ὄψει τὰς παρεκτροπὰς τῆς Πολιτείας ἐναντίον τοῦ τύπου ἐζήτησε νὰ τὸν προστατεύσῃ ἀπὸ τῶν αὐθαιρεσιῶν τῆς Πολιτείας. Ἐζήτησεν ὅμως νὰ προστατεύσῃ καὶ τὴν κοινωνίαν ἀπὸ τῶν τυχὸν παρεκτροπῶν τοῦ τύπου. Εὐρεῖα ἐγένετο τότε συζήτησις, καὶ ἐξεφράσθησαν, ὡς εἶπον, οἱ ἐπιφανέστεροι τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ὁ ἀείμνηστος Καλλιγᾶς ἀντεκρούσθη ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Ἰαλέμου, ὁ ὁποῖος ἐξέφερε τὴν γνώμην, ὅτι θὰ ἦτο σύμφωνος νὰ περιορισθῇ ὁ τύπος ὡς πρὸς τὰ ἰδιωτικὰ ἀδικήματα, ἀλλ’ ἐζήτησε νὰ ἐξετάσῃ τὰ ὅρια τὰ δυσδιάκριτα, τὰ ὑπάρχοντα μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου, ὅπως διὰ πολλῶν παραδειγμάτων ἀπέδειξεν, ὅτι εἶναι πολὺ δύσκολος ἡ διάκρισις αὕτη, καὶ προέτεινεν, ὅπως ἡ ἰδέα τοῦ τύπου εἶναι ἐντελῶς ἐλευθέρα καὶ ἀκώλυτος. Μετὰ τὸν Ἰάλεμον ὁ ἀείμνηστος Διομήδης Κυριακὸς ἀπεφάνθη, ὅτι οὐδεὶς περιορισμὸς πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὸν τύπον. Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς εἶχε πολλὴν τὴν σχέσιν μὲ τὸ βῆμα τοῦ τύπου, οἱ δὲ πολιτικοὶ ἄνδρες οἱ ἀγορεύοντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἦσαν οἱ καθ’ ἑκάστην πρωίαν ἐπικοινωνοῦντες πρὸς τὸν λαόν. Ἐν τῇ διαφορᾷ καὶ διαστάσει τῶν γνωμῶν, ἡ ὁποία ἐκράτει ὡς πρὸς περιορισμούς τινας τοῦ τύπου, προσῆλθεν ὁ ἀείμνηστος Σαρίπολος, τοῦ ὁποίου θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ν’ ἀναγνώσω ὀλιγίστας περικοπάς, διότι ἀξίζει ν’ ἀναγνωσθῶσι καὶ διὰ τὰς ἰδέας καὶ διὰ τὸ ὕφος αὐτῶν (Ἀναγινώσκει περικοπάς)..... Ὅτε ἐζητήθη ὁ περιορισμὸς τοῦ τύπου, βεβαίως ἔπρεπε νὰ ὑπάρχωσι καὶ ἐπιχειρήματα πρὸς τοῦτο καὶ προσεκομίσθησαν εἰς τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς ἐφημερίδες τινές, αἱ ὁποῖαι βεβαίως δὲν ἦσαν εἰς τὸ ὕφος τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ τύπου. Καὶ ἐζητήθη διὰ τῆς ἀναγνώσεως τῶν περικοπῶν ἐκείνων, ὅπως ἡ Βουλὴ λάβῃ μέτρον γενικὸν περὶ τοῦ τύπου. Καὶ ὁ ἀείμνηστος δὲ Σαρίπολος ἀνελθὼν ἐπὶ τὸ βῆμα ὑπερημύνθη τοῦ τύπου. Ὑπερημύνθη δ’ ὁ ἀείμνηστος Σαρίπολος τοῦ τύπου, ἀφοῦ προηγουμένως ἐβεβαίωσε τὴν Συνέλευσιν ὅτι εἶναι ὁ ἥκιστα πάντων ὑπὸ τοῦ τύπου εὐνοούμενος. Καὶ δικαιολογῶν τὴν γνώμην του ὑπὲρ τῆς ἀπολύτου ἐλευθερίας τοῦ τύπου εἶπεν ὅτι «ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἐπλήγην καὶ πλήσσομαι ἀπὸ τὸν τύπον, εἶμαι εὐγνώμων, διότι ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν του διδάσκεται ἕκαστος περισσότερον παρὰ ἀπὸ τῶν φίλων του». Ἡ ἀγόρευσίς του, ὁμολογουμένως ἀποτελεῖ ὕμνον πρὸς τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἰδέας, πρὸς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου, καὶ δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ὡς προφήτης προεῖδε καὶ τὴν μετέπειτα ἐξέλιξιν. Τὸ συμπέρασμα τῆς συζητήσεως ἐκείνης τότε ἦτο, ὅτι ἀνεγράφη ἐν τῷ Συντάγματι ἡ διάταξις ἡ μέχρι σήμερον ἰσχύουσα. Ἐξετάσωμεν, Κύριοι, ἀπὸ τοῦ 1864 μέχρι σήμερον ποία εἶναι ἡ θέσις τοῦ Ἑλληνικοῦ τύπου. Ἐσταμάτησεν, ὠπισθοδρόμησεν, ἢ προώδευσεν, ἢ ποίας διαφορὰς παρουσίασεν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον, αἱ ὁποῖαι θὰ μᾶς παράσχωσι τὸ ὑλικὸν τῆς ἀναθεωρήσεως τῆς διατάξεως ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν εἴτε τῆς Πολιτείας εἴτε καὶ τῆς κοινωνίας; Δύναμαι νὰ εἴπω, Κύριοι, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1864 μέχρι σήμερον ὁ τύπος ὡς ἰδέα ἔκαμε κολοσσιαίας προόδους· δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι ὁ μόνος κλάδος, τὸν ὁποῖον δύναται μὲ ὑπερηφάνειαν νὰ ἐπιδείξῃ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Εἶπον προηγουμένως, ὅτι τὴν ἰδιότητα τοῦ δημοσιογράφου τὴν κατέθηκα πρὶν ἀναβῶ εἰς τὸ βῆμα, καὶ ὁμιλῶ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ ἐντελῶς ἀνεπηρέαστος καὶ χρησιμοποιῶ τὸ ὑλικὸν τῆς πείρας, τὸ ὁποῖον ἔχω, καὶ λέγω ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει νὰ σεμνύνηται καὶ ὑπερηφανεύηται, διότι ἔχει τύπον, οἷον ἔχει. Καὶ τοῦ τύπου ὅλων τῶν ἄλλων Κρατῶν τῆς Ἀνατολῆς ἔχει τὴν ὑπεροχὴν ὁ Ἑλληνικὸς τύπος, ἐνῷ ἔχει τὰ ὀλιγώτερα μέσα ἀπὸ τὸν τύπον ὅλης τῆς ἄλλης Ἀνατολῆς, διότι μὲ τοῦτον πρέπει νὰ τὸν συγκρίνωμεν, μολονότι ὁ Ἑλληνικὸς τύπος δύναται ἄνευ πολλῆς δυσκολίας νὰ συγκριθῇ καὶ πρὸς τὸν Εὐρωπαϊκόν. Ὅστις παρηκολούθησε τὴν ἱστορίαν τοῦ ἀπὸ τοῦ 1864 μέχρι σήμερον, δὲν δύναται παρὰ νὰ ἐκφράσῃ ὄντως θαυμασμὸν διὰ τὸν Ἑλληνικὸν τύπον, διότι ἄνευ κεφαλαίων, ἄνευ συνεταιρισμῶν, μὲ μόνην τὴν ἀτομικὴν πρωτοβουλίαν τῶν ἐκδοτῶν τῶν ἐν Ἑλλάδι ἐφημερίδων, ἔφθασεν εἰς τὴν περιωπήν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, ἀντικαταστήσας πολλάκις καὶ ἐλλείψεις ἀκόμη τοῦ Κράτους. Ἐάν, Κύριοι, θελήσητε νὰ συγκρίνητε τὸν Ἑλληνικὸν τύπον μὲ τὸν Ῥωμουνικόν, τὸν ὁποῖον ἐπὶ 16 ἔτη ἐγνώρισα, καὶ μὲ τὸν Βουλγαρικόν, τὸν ὁποῖον ἐπίσης γνωρίζω, θὰ ἐκτιμήσητε πολὺ τὰς προόδους τοῦ Ἑλληνικοῦ τύπου. Ἑκατοντάδες χιλιάδων δραχμῶν δαπανῶνται εἰς τὴν Ῥωμουνίαν πρὸς προαγωγὴν τοῦ τύπου.

§87Π. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχουσιν ἀναγνῶσται.

§88Σ. ΣΙΜΟΣ. Ἀπατᾶσθε· ἐκεῖ εἶναι περισσότεροι ἀναγνῶσται ἀπ’ ἐδῶ. Ἡ ἐφημερὶς «Οὐνιβέρσουλ» ἔχει κυκλοφορίαν 100,000 φύλλων καθ’ ἡμέραν, ἐνῷ ἐν τῷ συνόλῳ δὲν ἔχει τόσην ὅλος ὁ Ἑλληνικὸς τύπος.

§89Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι καὶ πολλαπλάσιος ὁ πληθυσμός.

§90Σ. ΣΙΜΟΣ. Μάλιστα. Ἐν τούτοις τὸ Ῥωμουνικὸν Κράτος δαπανᾷ χιλιάδας δραχμῶν διὰ τηλεγραφήματα, εἰδήσεις, μέσα συγκοινωνίας, ἐνῷ, ἐὰν ἔλειπεν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα ἡ πρωτοβουλία τοῦ τύπου, ἡ χώρα θὰ ἔμενεν ἐντελῶς ἀπληροφόρητος, μὲ τὴν ἔλλειψιν μάλιστα, τὴν ὁποίαν ἔχει, τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας. Ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως ἑπομένως δύναται ἡ παροῦσα Συνέλευσις μὲ ὑπερηφάνειαν νὰ ἀτενίζῃ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν τύπον. Ποίας ἄλλας ὑπηρεσίας ἔχει προσφέρει ὁ τύπος, τὰς γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ. Δὲν ἔμεινε πολιτικὸς ἐπιφανὴς τῆς χώρας, ὁ ὁποῖος δὲν διῆλθε καὶ δὲν προηγήθη ἀπὸ τοῦ βήματος τοῦ τύπου, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τὸν ἑλληνικὸν τύπον· δὲν ἔμεινεν ἐπιστημονικὴ κορυφή, ἡ ὁποία δὲν ἐβοηθήθη ἀπὸ τὸν ἑλληνικὸν τύπον. Κύριοι, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω μίαν ἐξήγησιν· ἴσως ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ἔρχεται πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, δὲν παρέχει τὸ ἔδαφος τῆς ἐπεκτάσεως τῆς ὁμιλίας μου, ἀλλ’ ἡ εὐκαιρία εἶναι πρόσφορος, ὅπως ἀκουσθῶσι καὶ μερικὰ πράγματα, δυνάμενα ἴσως νὰ φωτίσωσι τὰς Κυβερνήσεις τοῦ μέλλοντος πρὸς εὐδοκιμωτέραν διαρρύθμισιν τῶν τοῦ τύπου νομοθετικῶς, διότι οὕτως ἐγὼ νομίζω ὅτι δύναται νὰ βελτιωθῇ ἡ τύχη τοῦ τύπου. Ἐν Ῥωμουνίᾳ ὑπάρχει ἀπόλυτος ἐλευθεροτυπία, μέχρις ἀπιστεύτου. Ὑπῆρξεν ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ Βρατιάνου, ὁ Ῥωμουνικὸς τύπος εἶχε περιορισμούς, ὡς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους εἴχομεν καὶ ἡμεῖς πρὸ τοῦ 1864. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ᾐσθάνετο τοὺς νυγμοὺς δυσαρέστως τοῦ τύπου καὶ ἠθέλησε νομοθετικῶς νὰ στενοχωρήσῃ τὸν τύπον περισσότερον, καὶ ἔφερεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περιορίζον τὰς ἐλευθερίας τοῦ τύπου. Ἐξηγέρθη τότε φιλελεύθερος Ῥωμοῦνος πολιτευτής, ὁ Ῥωσέτη, ὁ ὁποῖος ἐξήγειρε τὸν ἐνθουσιασμὸν τῆς Βουλῆς ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε πίπτει ἡ Κυβέρνησις, ἡ δὲ ἄλλη, ἡ ὁποία ἦλθε, κατήργησε καὶ τὸν ὑπάρχοντα νόμον περὶ τύπου. Σημειώσατε ὅτι ἐν Ῥωμουνίᾳ δὲν ἀπαιτεῖται οὔτε ἄδεια πρὸς ἔκδοσιν ἐφημερίδος οἱασδήποτε ὑπηκοότητος.

§91Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε παρ’ ἡμῖν.

§92Σ. ΣΙΜΟΣ. Λέγει τὸ Σύνταγμα ὅτι πρέπει νὰ εἶναι πολίτης Ἕλλην.

§93Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου περὶ ἀδειῶν.

§94Σ. ΣΙΜΟΣ. Θέλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐκεῖ οἱ ξένοι δὲν ὑποχρεοῦνται εἰς τὴν αἴτησιν ἀδείας παρὰ τῆς Ῥουμανικῆς Κυβερνήσεως. Πρέπει νὰ προσέξωμεν, Κύριοι, πράγματα, τὰ ὁποῖα νομίζομεν ὅτι τὰ περιορίζομεν, καὶ ἐν τούτοις ἐν τῷ περιορισμῷ ἔγκειται ἡ καταδυναστεία καὶ ἡ βλάβη, ἥτις ἤθελε προκύψει. Κύριοι, ἐὰν ἔλθωμεν ἐπὶ τοῦ κυρίου θέματος, ἐπὶ τῶν τροποποιήσεων τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ Συντάγματος, τόσον τοῦ κυβερνητικοῦ προσχεδίου, ὅσον καὶ τοῦ τῆς ἐπιτροπῆς, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι αἱ προστιθέμεναι διατάξεις εἶναι καὶ ἐπιβλαβεῖς διὰ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου καὶ ἀνεφάρμοστοι. Ὑποθέτω ὅτι ἡ τροπολογία, ἡ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν δοθεῖσα, ἀποδεικνύει ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τῇ διατυπώσει τοῦ ἄρθρου, ἴσως ἀπὸ ἀγαθῆς προθέσεως ὁρμωμένη, ἐσφάλη καὶ κατενόησεν ὅτι αἱ διατάξεις, αἱ ἀναγραφόμεναι ὡς περιοριστικαὶ τοῦ τύπου, ἐνῷ πρόκειται ἐν τῷ Συντάγματι ἡμῶν νὰ ἀποδείξωμεν πνεῦμα ὁπωσδήποτε ἀναχρονιστικόν, ἐν τῇ ἐφαρμογῇ θὰ ἀποδειχθῶσιν ἀτελεσφόρητοι, ἀπραγματοποίητοι. Τί εὗρεν ἡ ἐπιτροπὴ τὸ ἐπιλήψιμον σήμερον ἢ τὸ δεόμενον καὶ τὸ χρῆζον ἐπανορθώσεως; «Ἕκαστος δύναται νὰ δημοσιεύῃ προφορικῶς, ἐγγράφως καὶ διὰ τοῦ τύπου τοὺς στοχασμούς του, τηρῶν τοὺς νόμους τοῦ Κράτους. Ὁ τύπος εἶναι ἐλεύθερος. Ἡ λογοκρισία ὡς καὶ πᾶν ἄλλο προληπτικὸν μέτρον ἀπαγορεύονται. Ἀπαγορεύεται ὡσαύτως ἡ κατάσχεσις ἐφημερίδων καὶ ἄλλων ἐντύπων διατριβῶν, εἴτε πρὸ τῆς δημοσιεύσεως εἴτε μετ’ αὐτήν. Ἐπιτρέπεται δὲ κατ’ ἐξαίρεσιν ἡ κατάσχεσις μετὰ τὴν δημοσίευσιν, ἕνεκα προσβολῆς κατὰ τῆς χριστιανικῆς θρησκείας ἢ κατὰ τοῦ προσώπου τοῦ Βασιλέως· ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐντὸς 24 ὡρῶν ἀπὸ τῆς κατασχέσεως, ὀφείλουσι καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς νὰ ὑποβάλῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ δικαστικὸν συμβούλιον, καὶ τοῦτο ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς διατηρήσεως ἢ τῆς ἄρσεως τῆς κατασχέσεως· ἄλλως ἡ κατάσχεσις αἴρεται αὐτοδικαίως. Ἀνακοπὴ κατὰ τοῦ βουλεύματος ἐπιτρέπεται εἰς μόνον τὸν δημοσιεύσαντα τὸ κατασχεθέν, οὐχὶ δὲ καὶ εἰς τὸν εἰσαγγελέα. Ἐν ὅλως ἐξαιρετικαῖς περιπτώσεσι δύναται νὰ ἀπαγορευθῇ, ἐπ’ ἀπειλῇ κατασχέσεως, ποινικῆς καταδιώξεως καὶ παύσεως τοῦ φύλλου, ἡ δημοσίευσις εἰδήσεων ἢ ἀνακοινώσεων ἀναγομένων εἰς στρατιωτικὰς ἐργασίας ἢ εἰς ζητήματα σχετιζόμενα πρὸς τὰς ἐξωτερικὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους λόγῳ κινδύνου τῶν συμφερόντων τῆς Ἐπικρατείας, καθ’ ὃν τρόπον ὁ νόμος ἤθελεν ὁρίσει. Εἰς τὴν κατάσχεσιν ἐφαρμόζονται αἱ ἀνωτέρω διατάξεις, ἡ δὲ παῦσις ἀπαγγέλεται παρὰ τοῦ δικαστικοῦ συμβουλίου» κλπ. Καὶ ἤθελον ἐρωτήσει· ποῖαι εἶναι αἱ ἐξαιρετικαὶ αὐταὶ περιπτώσεις, τὰς ὁποίας ἀναγράφει τὸ προσχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς; Δύναται νὰ τὰς καθορίσῃ; Δύναται νὰ τὰς ὁρίσῃ ἐκ τῶν προτέρων, ὥστε νὰ γνωρίζῃ ἡ δικαστικὴ Ἀρχὴ πότε πρέπει νὰ ἐπιλαμβάνηται τῆς καταδιώξεως ἢ ὄχι; Ἀλλὰ καὶ ἄνευ αὐτῆς τῆς προσθήκης ὀφείλω νὰ εἴπω πρὸς τιμὴν τοῦ τύπου, ὅτι δὲν συνέβη ποτὲ τοιοῦτόν τι, γνωρίζουσι δὲ αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις ὅτι, ὁσάκις ἐζήτησαν νὰ προέλθωσιν εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ τύπου ἐπὶ ζητημάτων ἐνδιαφερόντων ὕψιστα συμφέροντα τοῦ Κράτους, τὸν εὗρον πάντοτε πρόθυμον.

§95Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν ῥήτορα νὰ ὑπερβῇ τὴν ἡμίσειαν ὥραν, διότι εἶναι εἰδικώτερος εἰς τὸ θέμα καὶ πρέπει νὰ τὸν ἀκούσωμεν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφωνεῖ ἡ Βουλή;

§97ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§98Σ. ΣΙΜΟΣ. Ἔχομεν, Κύριοι, ἐκ τοῦ παρελθόντος τὴν πεῖραν, ὅτι, ὁσάκις ἡ Πολιτεία ἐζήτησε νὰ προβῇ εἰς μέτρα κατὰ τοῦ τύπου, ἐπέφερε τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα. Ὁσάκις προέβη εἰς κατάσχεσιν φύλλου, ἐδημιούργησε κυκλοφορίαν ἐφημερίδος. Ἔχομεν παραδείγματα, ὅτι φύλλα, τὰ ὁποῖα κατέσχεν ἡ Πολιτεία, διετιμήθησαν κατ’ ἀντίτυπον εἰς 5 καὶ 10 καὶ 20 δραχ. Ἐὰν δὲ διὰ τῆς ἀναγραφῆς τῆς διατάξεως ταύτης, ὅπως εἶναι βέβαιον, ἐμφανισθῶσιν οἱ θέλοντες νὰ καταδολιευθῶσι τὴν διάταξιν ταύτην, θέλομεν παραστῆ πρὸ τοῦ θεάματος τῆς δημιουργίας σκανδάλου ἐπ’ ὠφελείᾳ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος προέβη εἰς τὸ κολάσιμον δημοσίευμα. Ἄλλως, ἐάν τις ἤθελε νὰ διαπράξῃ τὸ κακόν, περὶ τοῦ ὁποίου τὸ σχετικὸν ἄρθρον ἀναφέρει, καὶ ἡ Πολιτεία νομίζει ὅτι πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὴν κατάσχεσιν τοῦ φύλλου, τί θὰ ἐπιφέρῃ διὰ τούτου ἡ κατάσχεσις καὶ ποῦ θὰ τὸ κατασχέσῃ; Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης, ὡς ἔχουσι παρ’ ἡμῖν τὰ τοῦ τύπου, ἴσως θὰ κατέληγε μόνον εἰς τὴν προληπτικὴν κατάσχεσιν, διότι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πρακτορείου τῶν Ἐφημερίδων παρ’ ἡμῖν, ἐὰν πρόκειται περὶ κακῆς προθέσεως ἀπὸ μέρους τῆς Πολιτείας, παρέχει τὴν εὐκολίαν τῆς κατασχέσεως τῶν φύλλων, καθ’ ἣν ὥραν ταῦτα διανέμονται εἰς τοὺς ἐφημεριδοπώλας. Καὶ οὕτως ἔχομεν τὴν προληπτικὴν κατάσχεσιν, περὶ τῆς ὁποίας νομίζω ὅτι δὲν ἐγένετο σκέψις. Εἶναι εὐχάριστον, Κύριοι, ὅτι ἡ ἐποχὴ ἐκείνη τῶν ἐφημερίδων, τῶν ὁποίων τὸ περιεχόμενον προυκάλει εὐλόγως τὴν κατάσχεσιν, παρῆλθε. Δὲν ἔχομεν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ Πρακτικὰ τῆς Βουλῆς ἀνεγράφοντο ὑπὸ τῶν ἐφημερίδων διὰ μιᾶς λιβελλογραφικῆς φράσεως κατὰ τῶν ἀντιπολιτευομένων, ὡς λ. χ. ἀνεγράφετο περὶ τοῦ ἀντιθέτου ὅτι ὁ δεῖνα «ἐξήμεσε πολλὰ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως» καὶ τελειώνει! Εὐτυχῶς, προαχθεῖσα ἡ κοινωνία, παρηκολουθήθη ἐν τούτῳ καὶ ὑπὸ τοῦ τύπου, καί, ὁσάκις ἡ Πολιτεία καὶ ἡ Κοινωνία ἵστανται ἐπὶ ἐπιπέδου ὑγιοῦς, ὁ τύπος ἠκολούθησε τὴν κοινωνικὴν πρόοδον. Κύριοι, δυστυχῶς ὁ χρόνος εἶναι περιωρισμένος καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐκταθῶ ἐπὶ πλέον. Ὡς πρὸς τὰς σχέσεις τοῦ τύπου πρὸς τὴν Πολιτείαν, εἶμαι ἀπολύτως ἐναντίος πρὸς πάντα περιορισμόν. Θὰ ἐδεχόμην τὸν περιορισμὸν μόνον τῆς τροπολογίας, ἡ ὁποία ἐπεδόθη ἡμῖν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν καὶ ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐν περιπτώσει πολέμου δύναται καθ’ ὃν τρόπον ὁ νόμος ἤθελεν ὁρίσει ν’ ἀπαγορευθῇ ἡ δημοσίευσις εἰδήσεων κλπ.........» Τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γίνεται ὄχι μόνον ἐν ὥρᾳ πολέμου, ἀλλὰ καὶ ἐν ὥρᾳ εἰρήνης. Μὲ τὴν διαφορὰν μόνον ὅτι κάποτε ὁ τύπος ὀφείλει καὶ νὰ μὴ δημοσιεύῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ δημοσιεύῃ εἰδήσεις, αἱ ὁποῖαι συμφέρουσιν εἰς τὴν Πολιτείαν. Καί, διὰ νὰ γίνεται τοῦτο, βεβαίως ὑποτίθεται ὅτι θὰ ἐνυπάρχῃ συνεννόησις μεταξὺ τύπου καὶ Κυβερνήσεως, διότι καὶ αὐτὸ εἶναι ὑπηρεσία μεγάλη, προκειμένου περὶ ἀναγραφῆς εἰδήσεων, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ἀναγράφωνται πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας. Θὰ ἤμην ἀντίθετος ὡς πρὸς τὴν τελευταίαν φράσιν, τὴν ἀναφερομένην εἰς τὸ μυστικὸν τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων τοῦ Κράτους. Κύριοι, πρέπει νὰ προσέξωμεν ἐν τούτῳ πολύ, διότι θὰ ὑπάρξωσι περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Πολιτεία θὰ θέλῃ νὰ κάμῃ καταδολίευσιν τῆς διατάξεως ταύτης καί, προκειμένου περὶ ἑρμηνείας τῆς φράσεως ταύτης, πολὺ φοβοῦμαι μήπως ἡ Πολιτεία δώσῃ ἑρμηνείαν διάφορον ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ψηφίζομεν ἡμεῖς. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ὅπως διαγράφῃ ταύτην. Διότι ἐγὼ δὲν ἀναγνωρίζω μυστικὰ τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα καταντῶσι νὰ φθάσωσι μέχρι τοῦ τύπου. Ὡς πρὸς τὴν προστασίαν τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου, Κύριοι, εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος ὑπὲρ τῆς ἰδέας ταύτης, διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι ὁ σοβαρὸς τύπος, ὁ τιμῶν τὴν Ἑλλάδα, παλαίει ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ μὲ τὸν τύπον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐλαστικώτερος ὡς πρὸς τὸν ἰδιωτικὸν βίον, διότι τοῦτον τὸν περιορισμὸν ὁ σοβαρὸς τύπος καὶ ἄνευ τῆς διατάξεως ταύτης τὸν ἐτήρησε μέχρι σήμερον. Αἱ σοβαραὶ ἐφημερίδες οὐδέποτε κατεδέχθησαν νὰ ἐκμεταλλευθῶσι ζητήματα τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου. Ἐν τούτοις ὢν κεκηρυγμένος ὑπὲρ τοῦ περιορισμοῦ φρονῶ ὅτι νομοθετικὴ πρόνοια ὀφείλει νὰ καθορίσῃ καλῶς τὰ σημεῖα τῆς προσβολῆς τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου, διότι, ἐὰν οὕτως ἀφεθῇ τὸ ἄρθρον, πολὺ φοβοῦμαι καὶ πάλιν μήπως εὑρεθῇ περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν γίνῃ σύγχυσις ὁρίων ἐλέγχου μεταξὺ πολιτικοῦ καὶ ἰδιωτικοῦ βίου, καὶ τότε θὰ μεταπέσωμεν εἰς ἀντίθετα ἀποτελέσματα.

§99Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καθορίζονται ὅλα ἐν νομοσχεδίῳ.

§100Σ. ΣΙΜΟΣ. Ὅταν καθορισθῶσιν, ὑπερθεματίζω εἴπερ τις καὶ ἄλλος, ὅτι πρέπει νὰ προστατευθῇ ὁ ἰδιωτικὸς βίος, διότι, ἂν μείνῃ ἄνευ νομοθετικῆς προνοίας τὸ ἄρθρον τοῦτο, ὑπάρχει ὁ κίνδυνος τῆς συγχύσεως.

§101Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ πλεῖστον τοῦ Συντάγματος δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ ἐπωφελῶς ἄνευ νομοθετικῆς ἐργασίας.

§102Σ. ΣΙΜΟΣ. Κηρύσσομαι, Κύριοι, κατὰ τοῦ προσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς καὶ δέχομαι τὴν τροπολογίαν, μὲ τὴν παράκλησιν τῆς διαγραφῆς τῆς τελευταίας φράσεως, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ἐπικίνδυνον, ὡς δυναμένην νὰ παρεξηγηθῇ.

§103Γ. ΠΩΠ. Τὴν θεωρεῖτε σκόπιμον τὴν τροπολογίαν αὐτήν; Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν ὑφίσταται οὐσιώδης διαφορὰ μεταξὺ τῆς τροπολογίας αὐτῆς τοῦ προσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ προσχεδίου τοῦ κυβερνητικοῦ.

§104Σ. ΣΙΜΟΣ. Δὲν ἔσχον αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν. Ὁπωσδήποτε προκειμένου περὶ τοῦ τύπου, περὶ δικαιώματος ἰδικοῦ σας, κύριοι Βουλευταί, περὶ δικαιώματος τοῦ λαοῦ καὶ οὐχὶ περὶ προνομίας προσώπων, ψηφίζοντες, προσέξατε ὅλοι νὰ μὴ προσβάλητε τὴν πραγματικὴν ἐλευθερίαν αὐτοῦ· προσέξατε, ὥστε ἐν τῇδε τῇ Συνελεύσει νὰ δώσητε τὰ μέσα τῆς ἠθικῆς προαγωγῆς αὐτοῦ καὶ οὐχὶ τῆς καταστολῆς τῶν ἐλευθεριῶν του. (Χειροκροτήματα).

§105Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Μεγάλη, Κύριοι, ἡ δύναμις τοῦ τύπου. Ὀρθότατα ἐλέχθη ὅτι ὁ τύπος εἶναι ἡ τετάρτη ἐξουσία τοῦ Κράτους, ἂν μὴ ἡ πρώτη, διότι ἐφορεύει καὶ ἐπιβλέπει τὰς λοιπὰς τρεῖς ἐξουσίας. Ὁ τύπος, ἐφ’ ὅσον ἐπιλαμβάνεται τῶν ζητημάτων ἀπὸ ἠθικῆς ἀπόψεως, ἀπὸ ὑψηλῆς ἀπόψεως καὶ ἐξετάζει ταῦτα, ἀναμφισβητήτως ὁ τύπος ἐκεῖνος ἐκτελεῖ μέγαν προορισμόν, διότι μεταλαμπαδεύει ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον τὰς γνώμας καὶ κατορθώνει ὥστε τὰ διάφορα ζητήματα νὰ λύωνται κατ’ ἀντιμολίαν καὶ διαφωτίζει τὴν κοινὴν γνώμην. Ὁ τύπος συντελεῖ εἰς τὴν πρόοδον τοῦ Κράτους, διότι τὰς προόδους τοῦ Κράτους μεταλαμπαδεύει ἐπίσης ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον καὶ καθιστᾷ γνωστὰς ταύτας. Ἀλλ’ ἐὰν ἀντιθέτως ὁ τύπος δὲν ἐκτελῇ τὸν προορισμόν του, ἤτοι δὲν ἐπιλαμβάνηται τῶν ζητημάτων ἀπὸ ἐθνικῆς ἀπόψεως, ἀπὸ ἀπόψεως ὑψηλῆς, ἀλλ’ ἀποβλέπῃ μόνον εἰς τὸ ἴδιον συμφέρον, ἀναμφιβόλως τότε εἶναι ἐπιζήμιος εἰς τὸ Κράτος. Εὐτυχῶς παρ’ ἡμῖν ὁ τύπος δὲν εὑρίσκεται εἰς τὰ σπάργανα, ὡς πρὸ ἐτῶν εὑρίσκετο· παρ’ ἡμῖν ἀληθῶς ὁ τύπος τὰ μάλα προώδευσε, καὶ ὑπάρχει μερὶς τοῦ τύπου, ἥτις ὄντως ἐπιτελεῖ τὸν προορισμόν της, ὄντως εἶναι ἀνεξάρτητος, ὄντως συζητεῖ τὰ ἀναφυόμενα ζητήματα ἀπὸ ὑψηλῆς ἀπόψεως, ὄντως ἐξετάζει ταῦτα ἀπὸ πατριωτικῆς ἀπόψεως, ὄντως συντελεῖ εἰς τὴν διαφώτισιν τοῦ λαοῦ καὶ ἐπιλαμβάνεται τῶν ἐν γένει ζητημάτων ὡς δεῖ νὰ ἐπιλαμβάνηται τούτων. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἑτέρα μερὶς τοῦ τύπου, ἥτις δὲν εὑρίσκεται εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς της, ἀποτελεῖται ἐκ φύλλων θνησιγενῶν, ἅτινα, ὅπως παρατείνωσι τὸν βίον, καταφεύγουσιν εἰς λιβελλογραφήματα καὶ ἀκριτομυθίας πρὸς βλάβην καὶ τοῦ Κράτους καὶ τοῦ ἀτόμου καὶ τῆς ὑγιοῦς ἔτι μερίδος τοῦ τύπου. Κατὰ τῆς νοσηρᾶς ταύτης μερίδος τοῦ τύπου θὰ ἤθελον περιστολήν τινα, ὄχι ὡς τὴν ἐν τῷ προσχεδίῳ τῆς ἐπιτροπῆς, ἤτοι τὴν παῦσιν τοῦ φύλλου. Ἀναμφισβητήτως τὸ τοιοῦτον τὸ θεωρῶ ὡς ὑπεράγαν τυραννικὸν καὶ ἀπολυταρχικόν. Παρ’ ἡμῖν ἀτυχῶς πρό τινος χρόνου εἰσήχθη καὶ δημοσιογραφία προσβάλλουσα τὰ χρηστὰ ἤθη. Κατὰ τῆς τοιαύτης δημοσιογραφίας, εὐτυχῶς εὑρισκομένης εἰς τὰ σπάργανα, δέον, προτοῦ ἀνδρωθῇ αὕτη, νὰ τεθῇ περιορισμός. Τοιοῦτος περιορισμὸς δὲν ὑπάρχει οὔτε ἐν τῷ ἰσχύοντι Συντάγματι οὔτε ἐν τῷ προσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον οἱ ἓξ κ. κ. Βουλευταί, οὔτε ἐν τῷ προσχεδίῳ τῆς τριακονταμελοῦς ἐπιτροπῆς. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σχετικὴν τροπολογίαν ἢ προσθήκην ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, διὰ τῆς ὁποίας προτείνω, ὅπως τεθῇ τοιαύτη διάταξις κατὰ τῶν εἰρημένων φύλλων.

§106ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε ἔγγραφον τροπολογίαν;

§107Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Μάλιστα· θὰ τὴν ἀναγνώσω τώρα. Ταυτοχρόνως, Κύριοι, ἐν τῷ προσχεδίῳ τῆς ἐπιτροπῆς ἐτέθη καὶ ἡ ἑξῆς βʹ παράγραφος· «Ἐν ὅλως ἐξαιρετικαῖς περιστάσεσι δύναται νὰ ἀπαγορευθῇ, ἐπ’ ἀπειλῇ κατασχέσεως, ποινικῆς καταδιώξεως καὶ παύσεως τοῦ φύλλου, ἡ δημοσίευσις εἰδήσεων ἢ ἀνακοινώσεων ἀναγομένων εἰς στρατιωτικὰς ἐργασίας ἢ εἰς ζητήματα σχετιζόμενα πρὸς τὰς ἐξωτερικὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους λόγῳ κινδύνου τῶν συμφερόντων τῆς Ἐπικρατείας, καθ’ ὃν τρόπον ὁ νόμος ἤθελεν ὁρίσει». Κύριοι, ὑποβάλλω σχετικὴν τροπολογίαν καὶ ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ μέρος. Θεωρῶ ὅτι δέον νὰ τεθῇ περιορισμός, ἀλλὰ πρέπει νὰ καθορισθῶσιν αἱ ἐξαιρετικαὶ περιπτώσεις, διότι, ὡς ἔχει ἀορίστως ἐν τῷ προσχεδίῳ, εἶναι ἐπικίνδυνος, καθόσον Κυβέρνησις ἀπολυταρχικὴ δύναται νὰ ἐξασκήσῃ ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ τύπου μεγάλην καὶ σοβαράν. Διὰ τοῦτο ἐτροποποίησα τὸ τοιοῦτον. Φρονῶ ὅτι δέον πάντως νὰ τεθῇ χαλινός, διότι εἰς ἐξαιρετικὰς περιπτώσεις εἶναι ἐπικίνδυνον ὁ τύπος νὰ ἀφήνηται ἐλεύθερος νὰ δημοσιεύῃ εἰδήσεις ἀφορώσας στρατιωτικὰς κινήσεις ἢ ἔργα ὀχυρώσεως τῆς χώρας. Κατὰ τὸ 1897, ὅτε ἐγένετο ἐν Θεσσαλίᾳ ἀνακωχή, καὶ τὸ ἡμέτερον Ἐπιτελεῖον μετέβη εἰς τὴν ἀντίπαλον στρατιάν, διὰ νὰ καταρτίσωσι τοὺς ὅρους τῆς ἀνακωχῆς, μεταξὺ τῶν πρώτων λέξεων, αἱ ὁποῖαι διημείφθησαν μετὰ τοῦ ἐπιτελείου τοῦ ἐχθρικοῦ, ἦσαν αἱ ἑξῆς: «Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην καταδοτῶν, ὅπως γνωρίσωμεν τὸ ἠθικὸν τοῦ στρατεύματός σας, τὰς ὀχυρώσεις σας, τὰς κινήσεις σας, τὰς ἐφοδιοπομπάς σας· ἐγνωρίζομεν ταῦτα ἐκ τῶν ἐφημερίδων σας». Κατὰ τὸ 1898 ἐπίσης, Κύριοι, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εὑρίσκωμαι ἐν τῷ Κρητικῷ πεδίῳ. Μᾶς ὑπεδείχθη ὅτι ἔπρεπε νὰ προσβάλωμεν τὴν Ἱεράπετραν. Αὕτη δὲν εἶχε τεθῇ ἔτι ὑπὸ τὴν προστασίαν τῶν Μ. Δυνάμεων, κατῳκεῖτο δὲ ἐκ τεσσάρων χιλιάδων περίπου κατοίκων, εἶχε φρούριον, τηλεβόλα καὶ ἀρκετὸν ἀριθμὸν στρατιωτῶν. Ἐπεδιώξαμεν τὸ πολεμικὸν ἐκεῖνο ἐγχείρημα, ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν ἐφθάνομεν εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο κατέπλεε ξένος στόλος, μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἐλαμβάνομεν τὰ Ἀθηναϊκὰ φύλλα καὶ ἐβλέπομεν ὅτι ἐξανήγγελλον ἐν ἄκρᾳ λεπτομερείᾳ τὰς κινήσεις, τὰς ὁποίας ἐπρόκειτο νὰ κάμωμεν. Ἂν ἐπετύγχανε, Κύριοι, τὸ πολεμικὸν ἐγχείρημα, καὶ θὰ ἐπετύγχανε, διότι μετὰ τὸν πέμπτον κανονιοβολισμὸν ἡμῶν ὑψώθη ὑπὸ τῶν πολιορκουμένων λευκὴ σημαία, βεβαιωθῆτε ὅτι τὸ τοιοῦτον θὰ ἐβάρυνε κατὰ πολὺ εἰς τὴν πλάστιγγα τοῦ Κρητικοῦ ἀγῶνος, οὕτω δ’ ἀντὶ νὰ στηθῇ ἡ ἰδική μας σημαία ἐπὶ τοῦ φρουρίου, ἐστήθησαν ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς ὑφ’ ἡμῶν προσβολῆς καὶ τοῦ κανονιοβολισμοῦ αἱ σημαῖαι τῶν Δυνάμεων ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων τῶν τειχῶν τῆς Ἱεράπετρας, οὕτω δ’ ἀπέτυχεν ἡ πολεμικὴ ἐπιχείρησις αὕτη χάρις εἰς τὴν ἀκριτομυθίαν τοῦ τύπου καὶ ἤρξατο ὁ κανονιοβολισμὸς τῶν πλοίων. Ἐγνώριζον ἀπὸ τοῦ 1897 τὸν στρατιωτικὸν ἀνταποκριτὴν τοῦ «Κήρυκος» τῆς Νέας Ὑόρκης, ὅστις καὶ πρὸ δύο ἐτῶν εἶχεν ἔλθει ἐνταῦθα, οὗτος δὲ μοὶ ἔλεγεν ὅτι κατὰ τὸν Ῥωσοϊαπωνικὸν πόλεμον εὑρίσκετο εἰς τὴν στρατιὰν τοῦ Κουρόκι, παρετήρησε δ’ ὅτι δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὰ Ἰαπωνικὰ φύλλα νὰ δημοσιεύωσιν ἀπολύτως τὸ παραμικρόν, ταυτοχρόνως δ’ ὅτι ἐδέχθησαν μὲν τοὺς ξένους ἀνταποκριτάς, ἀλλ’ εἰς οὐδένα τούτων ἐπέτρεψαν ν’ ἀποστέλλῃ οὔτε εἰδήσεις οὔτε τηλεγραφήματα καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦ πολέμου πρὸς τὰς ἐφημερίδας των. Δι’ ὅλα ταῦτα ἐθεώρησα ὅτι ἔδει νὰ διατυπώσω πρότασιν, τὴν ὁποίαν διετύπωσα ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται δὲ κατ’ ἐξαίρεσιν ἡ κατάσχεσις μετὰ τὴν δημοσίευσιν ἕνεκα προσβολῆς κατὰ τῆς χριστιανικῆς θρησκείας ἢ τῶν δημοσίων ἠθῶν ἢ κατὰ τοῦ προσώπου τοῦ Βασιλέως, ἐπιτρέπεται δ’ ὡσαύτως ἡ κατάσχεσις καὶ πρὸ τῆς δημοσιεύσεως ἕνεκα ἀνακοινώσεων ἀναφερομένων εἰς στρατιωτικὰς κινήσεις ἢ καὶ μέσα ἀμύνης, ὧν ἡ δημοσίευσις ἀπηγορεύθη πρότερον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως κλπ». Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κύριοι Βουλευταί, ἂν ἤθελε γίνει δεκτὴ ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει ἡ πρότασίς μου αὕτη, τότε παρέλκει ἐντελῶς ἡ βʹ παράγραφος τοῦ ἄρθρου 14 ὡς ἔχει ἐν τῷ προσχεδίῳ τῆς ἐπιτροπῆς. Ὡς πρὸς τὴν τελευταίαν παράγραφον τοῦ αὐτοῦ προσχεδίου, ἐν ᾗ διατυποῦται ὅτι «Ὅ τε ἐκδότης ἐφημερίδος καὶ ὁ συγγραφεὺς ἐπιληψίμου δημοσιεύματος, πλὴν τῆς κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ Ποινικοῦ Νόμου ἐπιβαλλομένης ποινῆς, εἰσὶν ἀείποτε ἀστικῶς καὶ ἀλληλεγγύως ὑπεύθυνοι εἰς πλήρη ἀνόρθωσιν πάσης προσγενομένης ζημίας καὶ εἰς ἱκανοποίησιν τοῦ παθόντος διὰ χρηματικοῦ ποσοῦ, ὁριζομένου κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ δικαστοῦ, οὐδέποτε δ’ ἐλάσσονος τῶν δραχμῶν διακοσίων», ἀπεκδέχομαι ταύτην ὡς ἔχει. Μέχρι τοῦδε εἶχον τὸν ὑπεύθυνον συντάκτην ὡς ὑπεύθυνον ἀπέναντι τοῦ νόμου, ὅστις ἠδύνατο νὰ εἶναι ὁ θυρωρὸς ἢ ὁ διανομεὺς τοῦ φύλλου, καὶ ὁ ὁποῖος χωρὶς οὐδὲ κἄν νὰ ἔχῃ γνῶσιν τοῦ δημοσιευθέντος ἐπιληψίμου δημοσιεύματος ἐτιμωρεῖτο καὶ ὡμοίαζε μὲ ἐκεῖνον τὸν ἡγεμονόπαιδα, οἱ διδάσκαλοι τοῦ ὁποίου ἐξυλίζοντο, ὁσάκις οὗτος ἠτάκτει, αὐτὸς δὲ ἁπλῶς ἐπεπλήττετο. Τὴν ἀστικὴν εὐθύνην τοῦ ἐκδότου καὶ συγγραφέως ἀποδέχομαι, διότι, ἐνῷ ἔχομεν συνταγματικὴν διάταξιν, ἡ ὁποία λέγει ὅτι «πάντες οἱ πολῖται εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου», ἐνῷ ἔχομεν ἐπίσης διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν «ἡ κατοικία του εἶναι ἄσυλον», ἐν τούτοις βλέπομεν τοὺς χειριζομένους τὴν δύναμιν τοῦ τύπου νὰ εἰσδύωσιν εἰς τὸ ἄσυλον παντὸς πολίτου καὶ ἀνασύρωσι πᾶσαν πτυχήν, ὅπως φέρωσιν εἰς φῶς πράγματα, ἅτινα δύνανται νὰ συγκλονήσωσι καὶ καταστρέψωσιν οἰκογενείας τε καὶ ἄτομα, ἀλλ’ οὕτω δύναταί τις νὰ ἀντεπεξέλθῃ κατὰ τῆς κολοσσιαίας ταύτης δυνάμεως; καὶ ἂν θελήσῃ ν’ ἀμυνθῇ, ἀναμφιβόλως δὲν θὰ πληγωθῇ διὰ τῶν ἰδίων αὑτοῦ ὅπλων; Δι’ ὅλα ταῦτα κηρύσσομαι ὑπὲρ τοῦ προσχεδίου τῆς τριακονταμελοῦς ἐπιτροπῆς, ὡς πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν δέκατον τέταρτον ἄρθρον, συμφώνως πρὸς τὰς τροποποιήσεις, ἃς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς.

§108Δ. ΜΠΟΥΣΔΡΑΣ. Τὸ ζήτημα τοῦ τύπου ἐνέχει μεγάλην σπουδαιότητα ἕνεκα τῶν συνεπειῶν, τὰς ὁποίας ἡ λύσις αὐτοῦ θέλει ἔχει ἐπὶ τῆς τύχης τῆς χώρας ἡμῶν, μάλιστα τώρα, ὅτε κίνδυνοι ἐξωτερικοί, ὡς δηλοῦσι τὰ σημεῖα τῶν καιρῶν, ἐπαπειλοῦσιν αὐτὴν πανταχόθεν. Ἐκ τῆς μελέτης τῶν πραγμάτων ἐπείσθην ὅτι ἡ προσθήκη ἐν τῷ ἄρθρῳ 14 τοῦ Συντάγματος πρέπει νὰ γίνῃ δεκτή, ὡς ἔχει ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς Κυβερνήσεως, μέ τινα τροποποίησιν ἀφορῶσαν τὸ διαδικαστικὸν μέρος. Τόσῳ δὲ μᾶλλον πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ προσθήκη αὕτη, ὅσῳ ἡ ἀνάγκη αὐτῆς ἀπὸ μακροῦ κατεδείχθη χρόνου. Ἄν τοιαύτη διάταξις ὑπῆρχε κατὰ τὸ παρελθὸν ἢ ἐφηρμόζετο παρόμοιον μέτρον, θὰ προελαμβάνοντο ἴσως πολλὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἕνεκα τῆς ἀκράτου ἐλευθερίας τοῦ τύπου συνέβησαν ἡμῖν τόσον κατὰ τὸ ἀπαισίας μνήμης 1897, ὅσον καὶ κατὰ τὸ 1904 εἰς τὰ Μακεδονικά, ἵνα μὴ ἀναφέρω ὅλας τὰς ἐποχάς. Ἀναθεωρουμένου ὅμως ἤδη τοῦ Συντάγματος, θὰ ἦτο οὐσιώδης παράλειψις, ἂν δὲν ἐλαμβάνετο πρόνοια κατὰ τῆς ἐνδεχομένης ἀκολασίας τοῦ τύπου. Ἴσως ἤθελέ τις εἴπει ὅτι ἐλευθερία τοῦ τύπου οὖσα ἀναγκαία συνέπεια τῆς ἐλευθερίας τοῦ διανοεῖσθαι καὶ σκέπτεσθαι εἶναι ἀτομικὴ ἐλευθερία, ἂν δὲ εἶναι ἀληθὲς ὅτι σκοπὸς τῆς συνταγματικῆς Πολιτείας εἶναι ἡ προστασία τῶν ἀτομικῶν ἐλευθεριῶν, ἕπεται ὅτι προσθήκη σκοποῦσα τὸν περιορισμὸν τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐκφράζειν τὰ διανοήματα, τὴν ὁποίαν μάλιστα ῥητῶς καθιεροῖ τὸ ἄρθρον 14 ἀπαγορεῦον οἱονδήποτε προληπτικὸν περιορισμόν, δὲν πρέπει νὰ γίνῃ δεκτή. Ἀλλ’ ἡ γνώμη αὕτη δὲν εἶναι ἀπολύτως ὀρθή, διότι σκοπὸς καὶ ἀποστολὴ τῆς Πολιτείας δὲν εἶναι μόνον ἡ προστασία καὶ ἡ ἀσφάλεια τῶν ἀτομικῶν ἐλευθεριῶν, ὡς ἐγωιστικῶς θὰ ἠδύνατό τις νὰ σκεφθῇ, ἀλλ’ εἶναί τι εὐρύτερον, εὐγενέστερον καὶ ὑψηλότερον, εἶναι ἡ πραγμάτωσις τῶν ἀπολύτων κοινωνικῶν σκοπῶν, εἷς ἐκ τῶν ὁποίων, ἀλλὰ καὶ ὁ πρωτεύων ἅμα, εἶναι ἡ ἰδέα τοῦ γενικοῦ καλοῦ. Καὶ οἱ συντάκται τοῦ ἄρθρου 14, ἐὰν ἐσκόπουν νὰ καταστήσωσι τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου ἐπικρατεστέραν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος, οὐδεμίαν θὰ παρεδέχοντο ἐξαίρεσιν. Οὗτοι ὅμως παρεδέχθησαν δύο ἐξαιρέσεις, μίαν ὅταν πρόκειται προσβολὴ κατὰ τῆς Θρησκείας καὶ ἑτέραν ὅταν πρόκειται προσβολὴ κατὰ τοῦ Βασιλέως. Τοῦτο μαρτυρεῖ τὸ πνεῦμα τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, ὅπερ ἦτο ἡ ἀναγνώρισις τῆς ἀρχῆς ὅτι ὑπέρτατος ἐν τῇ Πολιτείᾳ νόμος εἶναι ἡ σωτηρία τῆς πατρίδος. Ἀλλά, καὶ ἂν ἡ γενεὰ ἐκείνη ἐφρόνει, ὅπερ δὲν ὑποθέτω ποτέ, ὅτι ὑπεράνω τοῦ γενικοῦ συμφέροντος ἵστανται αἱ ἀτομικαὶ ἐλευθερίαι, μήπως δυνάμεθα ἡμεῖς σήμερον νὰ ἀφήσωμεν ἔκθετον τὴν Ἐπικράτειαν; Ἡ ἀνάγκη τῆς αὐτοσυντηρήσεως ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς τὴν περιστολὴν τῆς ἐνδεχομένης, ὡς εἶπον, ἀκολασίας τοῦ τύπου· ὅτε δὲ προκειμένης προσβολῆς κατὰ τῆς Θρησκείας ἢ τοῦ Βασιλέως ἐπιτρέπεται ὁ περιορισμὸς τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου, διατί δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέπηται ὁ περιορισμὸς οὗτος, ὅταν ἀπειλῆται ἡ ἀσφάλεια καὶ ἡ ἀκεραιότης τοῦ Κράτους; Μήπως μὴ ὑπαρχούσης Ἑλλάδος δύναταί ποτε νὰ γίνῃ λόγος περὶ Βασιλέως αὐτῆς; Ἀφοῦ ἡ Πολιτεία δικαιοῦται νὰ ἀπαιτῇ ἐν ὥρᾳ κινδύνου καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν ζωὴν τῶν ἀτόμων, κατὰ μείζονα λόγον πρέπει νὰ δικαιοῦται νὰ ἀπαιτῇ τὴν περιστολὴν τῶν παρεκτροπῶν τοῦ τύπου κατὰ τὰς κρισίμους περιόδους τοῦ ἐθνικοῦ βίου. Ἐὰν εἰς τὴν Πολιτείαν ἠθέλομεν ἀρνηθῆ τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἀπαιτῇ παρὰ τῶν μελῶν αὐτῆς θυσίας τῶν ἀτομικῶν ἐλευθεριῶν χάριν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος, ἠθέλομεν προφανῶς καταδικάσει αὐτὴν εἰς τὴν ἀνυπαρξίαν. Ἕνεκα τούτου, ὅταν τὸ ἄτομον προσβάλληται ὑπὸ ἄλλου ἀτόμου, εἶναι καθιερωμένος ὁ περιορισμὸς τῆς ἀτομικῆς ἐλευθερίας τοῦ προσβολέως. Ἀλλά, ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθές, διατί, ὅταν ἡ προσβολὴ καὶ ὁ κίνδυνος ἔκ τινος ἐπιληψίμου δημοσιεύματος ἀπειλῇ τὴν Ἐπικράτειαν ὅλην, διατί δὲν πρέπει νὰ περιληφθῇ ὁ προτεινόμενος περιορισμός; Καίτοι ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ θὰ ἠξίου τις μάλιστα, ὅπως ἐνεργῆται ὄχι μόνον κατάσχεσις, ἀλλὰ καὶ ποινικὴ καταδίωξις, διότι ὑφίστανται ἐξ ἀντικειμένου τοὐλάχιστον ὅλα τὰ στοιχεῖα τοῦ ἐγκλήματος τῆς ἐσχάτης προδοσίας. Ἐν τοῖς ἐπισημοτέροις Κράτεσι τῆς Εὐρώπης ἡ κρατοῦσα νομοθεσία περὶ τύπου ποικίλλει ἀναλόγως τῶν περιστάσεων. Διότι οἱ νόμοι περὶ τοῦ τύπου εἶναι νόμοι τῶν περιστάσεων, ὡς ὁ πολὺς Rossi ἀποφαίνεται, ἀληθῶς δὲ καὶ παρ’ ἡμῖν ἡ περίστασις ἐπιβάλλει τὴν ψήφισιν τοῦ προληπτικοῦ διὰ τῆς κατασχέσεως τῶν ἐπιληψίμων δημοσιευμάτων μέτρου. Εἰς ὅλους εἶναι γνωστὸν ὁπόσον κατὰ τὸ 1897 ὁ τύπος, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὠργίαζεν. Ὅλας τὰς λεπτομερείας τῶν κινήσεων τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου ὡς καὶ τὰς ἐντεῦθεν διδομένας διαταγὰς τὰ γειτονικὰ Κράτη ἐμάνθανον διὰ τοῦ ἑλληνικοῦ τύπου ταχύτερον τῆς οἰκείας αὐτῶν πρεσβείας. Ἐπίσης κατὰ τὴν ἐποχὴν τῶν Μακεδονικῶν, ποῖος δὲν ἐνθυμεῖται τὰς περιγραφὰς τοῦ τύπου περί τε τοῦ χρόνου καὶ τοῦ σημείου τῆς ἐξόδου τῶν σωμάτων, τῆς ἀριθμητικῆς αὐτῶν δυνάμεως, τῆς διευθύνσεως κλπ., ὁπόσοι δὲ ἕνεκα τῶν ἀκαίρων ἐκείνων δημοσιευμάτων δὲν ἐφονεύθησαν; Ὅτε δὲ ταῦτα ἀποτελοῦσιν ἱστορικὰ δεδομένα, εὐλόγως δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι αὐτὸς οὗτος ὁ τύπος κατέστησεν ἑαυτὸν ἄξιον τοῦ προτεινομένου τούτου περιορισμοῦ. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι ὁ περιορισμὸς οὗτος, μὴ ὑπάρχοντος ἄλλου ἠπιωτέρου, εἶναι βαρὺς καὶ ἀνελεύθερος, ἀλλ’ ἐκ τοῦ κακοῦ τούτου θέλει προκύψει πολὺ μεγαλειτέρα ὠφέλεια εἰς τὴν κοινωνίαν, τῆς ὁποίας μέρος τὰ μάλιστα ἐξέχον ἀποτελεῖ καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ τύπος. Ἐὰν ὁ προτεινόμενος οὗτος περιορισμὸς δὲν ἤθελε γίνει δεκτός, οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἤθελον σπεύσει, ὅπως ἑορτάσωσι τὸ γεγονὸς τοῦτο. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, Κύριοι, ὅτι δημοσιογράφος τις ἀνακοινοῖ προφορικῶς εἴς τινα πρεσβείαν τὸ σχέδιον, φέρ’ εἰπεῖν, τῆς ἐκστρατείας, θὰ τιμωρηθῇ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ἐπὶ ἐσχάτῃ προδοσίᾳ, διατί ὁ αὐτὸς δημοσιογράφος δημοσιεύων διὰ τοῦ τύπου τὰ αὐτὰ γεγονότα νὰ μένῃ ἐντελῶς ἐλεύθερος; Ἐντεῦθεν τὸ ἄνισον καὶ παράλογον τοῦ πράγματος εἶναι καταφανές. Θὰ εἴπωσιν ἴσως ὅτι ὁ τύπος πρέπει νὰ μείνῃ ἀπηλλαγμένος παντὸς περιορισμοῦ, διότι αἱ Κυβερνήσεις μὴ παρέχουσαι ἐγγύησιν ἐπαρκῆ περὶ τῆς ἀμερολήπτου κρίσεως, θὰ ἐκβιάζωσιν αὐτὸν διὰ τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς. Ἀλλὰ μήπως εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἢ εἰς τὸν εἰσαγγελέα ἡ κρίσις περὶ τοῦ ἐπιληψίμου δημοσιεύματος; Δὲν δύναται ἆρά γε τὸ συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ἐὰν τοῦτο ἤθελε ψηφισθῆ, ἢ ἄλλο τι Σῶμα εἰδικόν, ὀλιγομελές, τῇ εἰσηγήσει τοῦ οἰκείου Ὑπουργοῦ νὰ ἐκπληροῖ ἀμερολήπτως τὸ καθῆκον τοῦτο; Θὰ εἴπωσιν ἴσως ἐπίσης, ὅτι ἕνεκα δημοσιογράφων τινῶν ἢ ὅτι ἕνεκα τῶν σημερινῶν δημοσιογράφων δὲν πρέπει νὰ δεσμευθῶσιν αἱ μέλλουσαι γενεαὶ διὰ συνταγματικῆς διατάξεως περιστελλούσης τὴν πλήρη ἐλευθερίαν τοῦ τύπου. Ἀλλά, ὅταν ἡ δημοσιογραφία διὰ μακρᾶς καὶ ἐπιβεβλημένης ἕξεως ἀποκτήσῃ τὴν πρέπουσαν αὐτῇ ἀρετήν, δύναται νὰ ἀρθῇ ἡ συνταγματικὴ διάταξις, ἀφοῦ ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος θὰ εἶναι ἐν τῷ μέλλοντι πολὺ εὐχερής. Ὥστε τὸ ὑφιστάμενον κενὸν πρέπει νὰ συμπληρωθῇ διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς προσθήκης μὲ τὴν τροποποίησιν τὴν ἑξῆς, ὅτι, ἀντὶ νὰ εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ κρίσις περὶ τοῦ ἐπιληψίμου ἢ μὴ δημοσιεύματος εἰς τὴν δικαστικὴν Ἀρχήν, νὰ ἀνατεθῇ εἰς συμβούλιον εἰδικόν, τὸ ὁποῖον νόμος εἰδικὸς ἤθελε καθορίσει. Εἰς τὸ συμβούλιον τοῦτο δύνανται νὰ μετέχωσι καὶ δημοσιογράφοι. Τὰ ἄλλα μέτρα, τὰ ὁποῖα προτείνει ἡ ἐπιτροπή, φρονῶ ὅτι ἁρμόζει μᾶλλον νὰ ἀπασχολήσωσι τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν· ἂς εἶναι δὲ βεβαία ἡ Συνέλευσις ὅτι λαμβάνουσα τὴν πρόνοιαν ταύτην οὐ μόνον δὲν θέλει κατακριθῆ, ἀλλὰ τοὐναντίον θέλει καταστῆ ἐν καιρῷ ἀξία τῆς ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης. (Εὖγε, εὖγε).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γρανίτσας ἔχει τὸν λόγον. Ἀπουσιάζει. Ὁ κ. Ξηρός. Ἀπουσιάζει. Ὁ κ. Κάβουρας.

§110Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Τόσον, κύριοι Βουλευταί, ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Συντάγματος διὰ τοῦ προσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπ’ ὄψει, ὅσον καὶ οἱ ἀξιότιμοι κύριοι Βουλευταὶ οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν διὰ τοῦ προσχεδίου αὑτῶν ἠθέλησαν νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς τὸν τύπον μέτρα περιοριστικά. Καὶ οἱ μὲν κύριοι Βουλευταὶ οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν ἠθέλησαν νὰ ἐπιβάλωσι μέτρα περιοριστικὰ ὅσον ἀφορᾷ μόνον τὸν δημόσιον βίον, οἱ δὲ ἀποτελοῦντες τὴν συνταγματικὴν ἐπιτροπὴν ἠθέλησαν νὰ ἐπιβάλωσι μέτρα περιοριστικὰ ὅσον ἀφορᾷ τὸν δημόσιον καὶ τὸν ἰδιωτικὸν βίον. Ἠθέλησαν νὰ ἀσκῆται ἐπὶ τοῦ τύπου οὐδὲν ἄλλο εἰμὴ λογοκρισία, διότι, ἐὰν δεχθῆτε, Κύριοι, τὸ σχέδιον τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς, ἀναμφισβητήτως ἐπὶ τοῦ τύπου καθιεροῦται ἡ λογοκρισία. Δὲν γνωρίζω ἐκ τίνων ἀφορμῶν καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ τῶν κ. κ. Βουλευτῶν ὡρμήθησαν, ἵνα προτείνωσι τοιαῦτα μέτρα ἐναντίον τῆς ἐλευθεροτυπίας· οὐχ ἧττον ὅμως ὑποθέτω ὅτι θὰ συνετέλεσεν εἰς τοῦτο καὶ ἡ προκατάληψις, ἡ ὁποία ὑπάρχει παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ, ἡ ὁποία ἀτυχῶς δὲν εἶναι μερική, ἀλλὰ γενική, καὶ ὑπάρχει ἡ προκατάληψις αὕτη παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ ἕνεκα ὡρισμένων παρεκτροπῶν ὡρισμένων ὀργάνων τοῦ τύπου. Ἐκτὸς δὲ τούτου, Κύριοι, ἑτέρα ἀφορμὴ εἶναι καὶ τὰ δημοσιεύματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὄργανά τινα τοῦ τύπου ἐδημοσίευσαν κατὰ τὸν ἀτυχῆ πόλεμον τοῦ 1897, διότι ἀτυχῶς ἐπιστεύθη ὅτι οἱ ἀντίπαλοι ἡμῶν εἶχον τὴν ἀβουλίαν νὰ ἀναμένωσι καθοδηγίας ἐκ τῆς ἡμετέρας δημοσιογραφίας, χωρὶς τοὐλάχιστον νὰ ἐξακριβώσωσιν ἂν αὗται ἦσαν ἀληθεῖς, ἂν αὗται ἦσαν εἰλικρινεῖς ἢ μήπως ὑπεβάλλοντο σκοπίμως. Δὲν νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἀντίπαλον Κράτος θὰ ἀναμένῃ ἐκ τοῦ τύπου τοῦ ἐχθρικοῦ Κράτους νὰ λάβῃ πληροφορίας καὶ νὰ κανονίσῃ τὴν πορείαν αὐτοῦ. Ἀλλὰ εἶναι τὰ αἴτια, κύριοι Βουλευταί, τὰ ὁποῖα ἐπέφερον τὴν ἀτυχῆ ἔκβασιν τοῦ πολέμου ἐκείνου, τὰ ὁποῖα θεωρῶ περιττὸν ν’ ἀναφέρω. Προκειμένου ἑπομένως, κύριοι Βουλευταί, ν’ ἀποφασίσωμεν σήμερον συνταγματικῶς περὶ τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου, δέον νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τὸν τύπον αὐτὸν καθ’ ἑαυτὸν καὶ οὐχὶ μερικὰ ὄργανα τοῦ τύπου, ἅτινα ὁμολογουμένως ἑκάστοτε παρεξετράπησαν· δέον νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τὸ σύνολον καὶ οὐχὶ τὰς ἐξαιρέσεις· δέον νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τὸν τύπον τὸν εἰκονίζοντα τὴν ἐθνικὴν θέλησιν καὶ οὐχὶ μερικὰ ὄργανα τοῦ τύπου, ἅτινα τὴν δημοσιογραφίαν εἶχον οὐχὶ ὡς μέσον πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς κοινῆς γνώμης καὶ τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ὡς μέσον ἐκβιασμοῦ τῶν Κυβερνήσεων καὶ τῶν ἀτόμων.

§111Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Κατ’ αὐτῶν ἀπειλοῦνται.

§112Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Δι’ αὐτούς, Κύριοι, εἶναι περιττὰ τὰ προληπτικὰ μέσα. Εἶναι αἱ ἐκ τῶν ὑστέρων ἐπιβαλλόμεναι ποιναί, αἵτινες εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς συνετίσωσιν. Ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν λοιπὸν ἐὰν ἐξετάσωμεν τὰ τοῦ τύπου, δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι ἡ ἀπόφασις ἡμῶν θὰ εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸ ἐλεύθερον πολίτευμα, ὑπὸ τοῦ ὁποίου διεπόμεθα, διότι ὑπὸ τὴν γενικὴν ταύτην ἔννοιαν ὁ τύπος ἀποτελεῖ οὐχὶ μόνον ἀτομικὴν ἐλευθερίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν συμπληρωτικὴν πολιτικὴν ἐλευθερίαν. Ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν ὁ τύπος ἀποτελεῖ μεγάλην συμβουλευτικὴν δύναμιν καὶ δικαίως ἐξισοῦται πρὸς μέγα Συμβούλιον Ἐπικρατείας, τὸ ὁποῖον προκρίνει τὰ μέτρα τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, ὅταν ὑποβάλλωνται πρὸς τὴν Βουλήν.

§113Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Ἐλησμονήσατε τὸ «κηρύξατε τὸν πόλεμον».

§114Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Δὲν δύναται, Κύριοι, νὰ νοηθῇ ἐλεύθερον συνταγματικὸν πολίτευμα ἄνευ ἐλευθεροτυπίας. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι πᾶν μέτρον προληπτικὸν κατὰ τοῦ τύπου δέον νὰ καταπέσῃ ἀσυζητητί, διότι περιορίζοντες τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου περιορίζομεν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λαοῦ, περιορίζομεν τὸν ἔλεγχον τοῦ τύπου ἐπὶ τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, ὁ δὲ ἔλεγχος τοῦ τύπου εἶναι αὐτὸς ὁ ἔλεγχος τοῦ λαοῦ, διότι ὁ λαὸς διὰ τοῦ τύπου παρακολουθεῖ τὴν πορείαν τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων καὶ ἀποφασίζει περὶ τῆς τύχης αὐτοῦ ἐν δεδομένῃ στιγμῇ· διότι, ἐὰν δεχθῶμεν, Κύριοι, οἱανδήποτε ἐκ τῶν δύο προτάσεων, ἐὰν δεχθῶμεν δὲ περιορισμὸν τοῦ τύπου τόσον ἀορίστως ὡς διατυποῦται ἐν ἀμφοτέροις τοῖς σχεδίοις, καταργοῦμεν ἐντελῶς κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην τὴν ἐλευθεροτυπίαν, διότι θὰ δύνανται αἱ ἑκάστοτε κακῆς πίστεως Κυβερνήσεις, αἵτινες θέλουσι νὰ ἐμποδίζωσι τὸν ἔλεγχον οἱασδήποτε κυβερνητικῆς πράξεως, ν’ ἀπαγορεύωσιν ὡρισμένα δημοσιεύματα, ν’ ἀπαγορεύωσιν ἀκριβῶς τὸν ἔλεγχον τῶν πράξεων αὐτῶν, καὶ θὰ ἔρχωνται τὰ Δικαστήρια κατόπιν, ὡς εἶπε καὶ πρὸ ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀποφασίζωσιν ἐκ τῶν ὑστέρων ὅτι τὸ δεῖνα δημοσιογραφικὸν ὄργανον παρέβη τὰς ἐπιταγὰς τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἑπομένως κατὰ τὰς συνταγματικὰς διατάξεις, ἐὰν αὗται κυρωθῶσι, θὰ ἐπιβάλλωσι ποινάς, θὰ ἐπιβάλλωσι κατάσχεσιν κατὰ τοῦ τύπου· δὲν θὰ ἔχωσι δὲ δικαίωμα τὰ Δικαστήρια νὰ ἐξετάσωσιν ἂν πράγματι ἡ πρᾶξις αὕτη ἀντίκειται πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, διότι δὲν θὰ εἶναι δικαίωμα τῶν Δικαστηρίων νὰ ἐκτιμήσωσι τοῦτο, οὔτε δύνανται νὰ τὸ ἐκτιμήσωσι. Διὰ τοῦτο, ἐπαναλέγω, καὶ ὑποστηρίζω ὅτι δέον νὰ καταπέσῃ πᾶν μέτρον προληπτικὸν ἐναντίον τοῦ τύπου ὅσον ἀφορᾷ τὸν δημόσιον βίον. Καὶ δὲν νομίζω, Κύριοι, ὅτι ὑπάρχει κίνδυνός τις ἐκ τῆς ἐλευθεροτυπίας, διότι δὲν θέλω νὰ πιστεύω ποτὲ ὅτι ὑπάρχει Ἕλλην δημοσιογράφος, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι ἐν γνώσει ὅτι ὡρισμένον δημοσίευμα πρόκειται νὰ ἔχῃ ἐπιρροὴν κακὴν ἐπὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους καὶ τῆς Πολιτείας καὶ θὰ ἔχῃ τὴν ἀφροσύνην νὰ προβῇ εἰς τοιαῦτα δημοσιεύματα. Ἀλλά, καὶ ἂν δὲν ἔχῃ τὴν ἀντίληψιν, Κύριοι, νὰ τὸ ἐννοήσῃ, θὰ τῷ εἶναι δυνατὸν νὰ τῷ ὑποδειχθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὰς ἐπιταγὰς τῆς ὁποίας θὰ ὑπακούσῃ. Καὶ δὲν θέλω, ἐπαναλέγω, νὰ πιστεύσω οὔτε τὸ πιστεύω ποτέ, ὅτι ὁ τύπος ἦτο ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος συνετέλεσεν ἔστω καὶ ἐν μέρει εἰς τὴν ἀτυχῆ ἔκβασιν τοῦ πολέμου τοῦ 1897. Μὴ θέλωμεν λοιπόν, κύριοι Βουλευταί, νὰ ἐπιβάλωμεν ποινὰς ἐναντίον τῆς ἐλευθεροτυπίας. Ἐναντίον τοῦ τύπου τοῦ παρεκτρεπομένου τὰς ποινὰς ἐπιβάλλει αὐτὸς ὁ λαὸς διὰ τῆς ἀποδοκιμασίας αὐτοῦ, ἡ δὲ ἀποδοκιμασία τοῦ λαοῦ εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ποινὴ εἰς ἕκαστον δημοσιογραφικὸν φύλλον. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ λαὸς νὰ μὴ ἀποδοκιμάσῃ οἱονδήποτε φύλλον, ὅταν δὲν τηρῇ αὐτὸ τὴν ἐθνικὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ τηρῇ.

§115Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Παράδειγμα εἶναι ἡ «Ἀκρόπολις».

§116Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Αὐτὸ εἶναι μία ἀπόδειξις. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἶμαι τῆς ἰδέας, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ προσθήκη, καθ’ ἣν ἐπιβάλλονται περιορισμοὶ εἰς τὸν τύπον ὅσον ἀφορᾷ τὸν δημόσιον βίον. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὸν ἰδιωτικὸν βίον, συμφωνῶ μὲ τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς καὶ μὲ τὴν γνώμην ὅλων τῶν προλαλησάντων, διότι εἶναι ἀληθές, ὅτι ὄργανά τινα δημοσιογραφικὰ δὲν ἐσεβάσθησαν οὐδὲ αὐτὴν τὴν οἰκογενειακὴν τιμήν· ἐδημοσίευσαν εἰδήσεις ἁπλῶς χάριν ἐκβιάσεως καὶ ἐγένοντο πρόξενα ἀνεπανορθώτων κακῶν εἰς διαφόρους οἰκογενείας. Περιορίζοντες ἄλλως τὸν τύπον ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἰδιωτικὸν βίον δὲν περιορίζομεν τὸ κύριον ἔργον τοῦ τύπου, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ἐλεγκτικὸν κατὰ τῶν Κυβερνήσεων. Διὰ τοῦτο δέχομαι τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὸν ἰδιωτικὸν βίον καὶ οὐχὶ διὰ τὸν δημόσιον. (Χειροκροτήματα).

§117Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐξεφύγομεν, Κύριοι, ἐν τῇ περὶ τύπου συζητήσει τῶν ὁρίων τῆς ἀπὸ τῆς συνταγματικῆς ἀπόψεως ἐρεύνης τοῦ ζητήματος, ὡς εἰκὸς δὲ περιεπέσομεν εἰς σύγχυσιν μεταξὺ ἀσυλίας τοῦ τύπου, ἥτις δὲν ἀναγράφεται ἐν τῷ Συντάγματι, καὶ ἐλευθερίας αὐτοῦ, ἧς εἶμαι ἄκρος θιασώτης καὶ λάτρης. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἀσυλίας τοῦ τύπου, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐγερθῇ ὑπὲρ αὐτοῦ βωμὸς ἀδύτου, πρὸ τοῦ ὁποίου οὐδεμία ἀρχὴ θὰ ἠδύνατο νὰ θέσῃ τὴν χεῖρα, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει βεβαίως δὲν θὰ ἤμην ὑπὲρ τῆς γνώμης, ἣν θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ πρὸς ὑμᾶς. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται σήμερον. Πρόκειται περὶ τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου, καὶ πρέπει νὰ διακρίνωμεν καλῶς τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῦ ἀπὸ τὴν ἀσυλίαν, τὴν ἐλευθερίαν, ἥτις πιθανῶς νὰ ἄγῃ εἰς ἀκολασίαν, τιμωρουμένην ὅμως ἐκ τῶν ὑφεστώτων νόμων καὶ δυναμένην νὰ τιμωρηθῇ αὐστηρότερον τὸ μὲν συμπληρουμένων αὐτῶν ὑπὸ τοιοῦτο πνεῦμα, τὸ δὲ διὰ προσθέτων νομοθετικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ λάβῃ εἴτε ἡ παροῦσα εἴτε ἄλλη Βουλή. Δὲν δυνάμεθα, Κύριοι, νὰ καυχώμεθα ἐπ’ ἐλευθερίᾳ τύπου, ἂν ἀναγράψωμεν προληπτικὰ κατ’ αὐτοῦ ἐν τῷ Συντάγματι μέτρα. Ὄχι. Δὲν πρέπει νὰ ἀναγράψωμεν προληπτικὰ μέτρα, διότι τοῦτο θ’ ἀπετέλει ἀναχρονισμόν, ἀναχρονισμὸν θ’ ἀπετέλει ἡ συζήτησις περὶ προληπτικῶν μέτρων κατὰ τοῦ λόγου. Ὅσον δύνασθε, Κύριοι, νὰ ἀπαγορεύσητε εἴς τινα νὰ διανοῆται, ὅσον δύνασθε νὰ ἀπαγορεύσητε εἴς τινα νὰ λέγῃ, ἄλλο τόσον δικαιοῦσθε ν’ ἀπαγορεύσητε εἰς αὐτὸν καὶ νὰ γράφῃ. Τοῦτο ὅμως δὲν ἀποτελεῖ ἀσυλίαν, καί, ὡς τιμωρεῖταί τις, ὅταν λέγῃ ὑπὲρ τὰ ἐπιτετραμμένα, οὕτω δύνασθε ἐπίσης νὰ ἐπιβάλητε οἱονδήποτε κολασμόν, οἱανδήποτε τιμωρίαν, καὶ ὅταν γράφῃ τις ὑπὲρ τὰ πρέποντα. Προσήκει λοιπὸν νὰ συζητῶμεν, Κύριοι, σπουδαίως, ἵνα θέσωμεν εἰς τὸν τύπον τὰς πέδας τῶν προληπτικῶν μέτρων ἀπὸ τῆς διοικητικῆς ἢ ἀπὸ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας προερχομένας; Εἰς αὐτὴν κατ’ ἐξοχὴν τὴν Βουλὴν δυνάμεθα νὰ συζητῶμεν περὶ τοιούτων πεδῶν, ὅταν βλέπωμεν εἰς τὰς ἕδρας μὲν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καθήμενον ἕνα ἐπιφανῆ ἀντιπρόσωπον τοῦ τύπου, μεταξὺ δ’ ἡμῶν βουλευομένους πολλοὺς περιφανεῖς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ; Τί ἄλλο σημαίνει τοῦτο παρὰ ὅτι ὑπὸ τὸ σύστημα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦ 1864 μέχρι σήμερον ἐλειτούργησεν ὁ τύπος, συνετέλεσε τῳόντι τὸν προορισμόν του, οὐ μόνον ποδηγετήσας καὶ φωτίσας τὴν κοινὴν γνώμην, ἀλλὰ καὶ ἀναδείξας ὄντως ἀντιπροσώπους ἱκανοὺς καὶ τὰς τύχας τοῦ τόπου νὰ διευθύνωσι καὶ περὶ τῶν τυχῶν τῆς πατρίδος νὰ βουλεύωνται ἐν τῷ συνεδρίῳ τούτῳ. Καί, ὅτε ἔχω μίαν τοιαύτην ἐξέλιξιν τοῦ τύπου, δικαιοῦμαι νὰ διατρανώσω τὸ εἰλικρινὲς ἄλγος, ὅπερ ᾐσθάνθην, ὅτε εἶδον ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Συντάγματος, ἀποτελουμένη ἀπὸ πρόσωπα ἐξόχου ὑπεροχῆς, ἀποτελουμένη ἀπὸ φιλελευθέρους ἀναμφισβητήτως ἄνδρας, ἐξωλίσθησε, διότι ὀλίσθημα, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ φράσις, ὑπῆρξεν ἡ ἀναγραφὴ μιᾶς προληπτικῆς διατάξεως κατὰ τοῦ τύπου.

§118ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Προληπτικὴ διάταξις ποία εἶναι;

§119Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θὰ σᾶς τὴν ἀναγνώσω. «Ἐν ὅλως ἐξαιρετικαῖς περιπτώσεσι δύναται ν’ ἀπαγορευθῇ, ἐπ’ ἀπειλῇ κατασχέσεως, ποινικῆς καταδιώξεως καὶ παύσεως τοῦ φύλλου, ἡ δημοσίευσις εἰδήσεων ἢ ἀνακοινώσεων ἀναγομένων εἰς στρατιωτικὰς ἐργασίας ἢ εἰς ζητήματα σχετιζόμενα πρὸς τὰς ἐξωτερικὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους λόγῳ κινδύνου τῶν συμφερόντων τῆς Ἐπικρατείας, καθ’ ὃν τρόπον ὁ νόμος ἤθελεν ὁρίσει. Εἰς τὴν κατάσχεσιν ἐφαρμόζονται αἱ ἀνωτέρω διατάξεις, ἡ δὲ παῦσις τοῦ φύλλου ἀπαγγέλλεται ἐπίσης παρὰ τοῦ δικαστικοῦ Συμβουλίου. Εἰς μόνον πολίτας Ἕλληνας ἀπολαύοντας τῶν πολιτικῶν αὐτῶν δικαιωμάτων ἐπιτρέπεται ἡ ἔκδοσις ἐφημερίδων». Δὲν εἶναι προληπτική; Ἀναμφισβητήτως.

§120ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρέπει νὰ ἐπιτρέπηται;

§121Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀναμφισβητήτως πρέπει νὰ ἐπιτρέπηται νὰ γράφῃ τις ὅ,τι θέλει, ὡς ἐπιτρέπεται καὶ νὰ λέγῃ ὅ,τι θέλει. Τὴν ἐνδεχομένην ἀκολασίαν τὸ Κράτος ἔχει καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν νὰ κολάζῃ διὰ τῶν νομοθετημάτων τῶν κολαστικῶν τοῦ τύπου, τὰ ὁποῖα καὶ ἔχει καὶ θὰ νομοθετήσῃ.

§122ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ εἶναι ἀργά.

§123Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἶναι ἀργά, καὶ ὅταν φονεύῃ τις καὶ τιμωρῆται μετὰ τὸν φόνον, ἀλλὰ καὶ οὐδεὶς ἐσκέφθη ποτὲ νὰ τιμωρήσῃ ἢ νὰ δέσῃ διὰ πεδῶν τὰς χεῖρας τοῦ ἀνθρώπου, ὅπως ἀποτρέψῃ ἐνδεχόμενον φόνον.

§124ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐσκέφθη νὰ τὸν ἐμποδίσῃ.

§125Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐσκέφθη νὰ τὸν ἐμποδίσῃ, λέγει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, χωρὶς αὐτὸς νὰ σκεφθῇ ὅτι ἡ ἀναγραφὴ ἐν νομοθετήμασι τῶν κολαστικῶν τῶν ὑπερβασιῶν τοῦ τύπου διατάξεων εἶναι ἡ πέδη, ἣν μόνον εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς νὰ θέσωμεν κατὰ τοῦ τύπου. Πέρα τούτου ἐὰν προχωρήσωμεν, θὰ σημειώσωμεν, σᾶς βεβαιῶ, μίαν μελανὴν σελίδα εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ συνεδρίου τούτου. Εἶχον καθῆκον νὰ διαμαρτυρηθῶ καὶ διὰ τοῦτο ἦλθον εἰς τὸ βῆμα καὶ ἔλαβον τὸν λόγον. (Χειροκροτήματα).

§126Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Οὐδεὶς ὑπάρχει, Κύριοι, ὁ μὴ ἀνομολογῶν τὰ ἀγαθὰ τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου. Δικαιότατα τὸ Σύνταγμα μεταξὺ τῶν ἀτομικῶν δικαιωμάτων ἀνέγραψε καὶ τοῦτο τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ ἰδιάζον, ὅτι συντελεῖ εἰς τὴν προάσπισιν καὶ τῶν ἄλλων δικαιωμάτων τοῦ ἀτόμου. Ἀλλά, ὅπως πᾶν δικαίωμα, οὕτω καὶ τοῦτο ἐπιδέχεται παρεκτροπάς. Καὶ ἐφ’ ὅσον μὲν αἱ παρεκτροπαὶ δὲν θίγουσι δικαιώματα, εἴτε ἀτομικὰ εἴτε τῆς Πολιτείας, ὀρθὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ παρορῶνται, διότι ἀξίωμα ὑπάρχει «ὁ τρώσας καὶ ἰάσεται». Ὁσάκις ὅμως θίγουσι τὴν Πολιτείαν, ὀρθὸν εἶναι νὰ λαμβάνηται μέριμνα πρὸς περιστολὴν αὐτῶν. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου αἱ μὲν ἄλλαι διατάξεις τοῦ ἄρθρου εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι εἶχον γίνει δεκταὶ κατὰ τὴν σύνταξιν ἀνέκαθεν τοῦ πολιτεύματος, ἀπὸ τῆς προγενεστέρας Συνελεύσεως, ἀφορῶσαι τὴν προστασίαν τῆς Χριστιανικῆς θρησκείας καὶ τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως. Πλὴν ὅμως τούτων κατὰ τοὺς τελευταίους ἰδίᾳ χρόνους ἀνεφάνη ἡ ἀνάγκη καὶ ἑτέρας προστασίας τῆς Πολιτείας, καὶ ὑπὸ τοὺς ἀνωτέρω ὅρους εὑρίσκομεν ἐν τῷ ψηφίσματι τῆς τελευταίας Βουλῆς τὰ ἑξῆς: «Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 14 περὶ κατασχέσεως τῶν ἐφημερίδων καὶ ἐντύπων μετὰ τὴν δημοσίευσιν ἕνεκα προσβολῆς κατὰ τῆς Θρησκείας ἢ κατὰ τοῦ Βασιλέως ἀφήνει ἀπροστάτευτα εἰς τὰς διὰ τοῦ τύπου προσβολὰς τὰ συμφέροντα τῆς Ἐπικρατείας, διότι δὲν περιλαμβάνει καὶ τὴν περίπτωσιν τῆς βλάβης αὐτῶν». Τὸ προσχέδιον, τὸ ὁποῖον συνέταξαν οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν διακεκριμένοι πολιτευταί, μεταξὺ δ’ αὐτῶν καὶ εἷς ἀντιπρόσωπος τοῦ τύπου, ἔκρινεν ὀρθόν, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ αὐτῆς τῆς περιστάσεως, καὶ ἀναγινώσκω, ὅτι «εἰς τὸ ἄρθρον 14, μετὰ τὴν λέξιν Βασιλέως προστίθενται ταῦτα: ἢ ἕνεκα δημοσιευμάτων ἀπειλούντων ἐξωτερικοὺς κινδύνους κατὰ τῆς Ἐπικρατείας». Ἐπιτρέπεται τουτέστιν ἕνεκεν αὐτῶν κατάσχεσις ὡς ἐπὶ προσβολῶν κατὰ τῆς Θρησκείας ἢ τοῦ Βασιλέως. Ἡ αὐτὴ δὲ διάταξις περιελήφθη καὶ εἰς ἄλλας γενομένας προπαρασκευαστικὰς ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος ἐργασίας. Ἡ ἐπιτροπὴ εὑρεθεῖσα ἐντὸς αὐτῆς τῆς γενικῆς ἀτμοσφαίρας, οὕτως εἰπεῖν, τῆς ἀπαιτούσης λῆψιν μέτρων ἐξασφαλιστικῶν τοῦ κινδύνου τῆς Ἐπικρατείας, ἐδίστασεν ἐπὶ πολὺ νὰ προβῇ εἰς τὴν διατύπωσιν οἱασδήποτε διατάξεως. Ἡ διάταξις δέ, εἰς τὴν ὁποίαν κατέληξεν, εἶναι ἐλαφροτέρα τῆς τῶν ἐξ Βουλευτῶν· κατὰ τὸ σχέδιον αὐτῶν ἐπιτρέπεται ἡ κατάσχεσις ἕνεκα δημοσιευμάτων κατὰ τῆς Ἐπικρατείας. Κατ’ αὐτὸ ἠδύνατο ὁ εἰσαγγελεὺς τὴν ἡμέραν τῆς δημοσιεύσεως τοῦ δημοσιεύματος τούτου νὰ κατάσχῃ τὸ φύλλον, ἕνεκα οἱουδήποτε ἄρθρου, ὅπερ ἤθελε θεωρηθῆ ἀπειλοῦν βλάβην εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Ἐπικρατείας. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀπέναντι αὐτοῦ ἐδέχθη οὐχὶ πᾶν δημοσίευμα, ἀλλὰ μόνον εἰδήσεις ἀναγομένας εἰς στρατιωτικὰς ἐργασίας ἢ εἰς ζητήματα σχετιζόμενα πρὸς τὰς ἐξωτερικὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους λόγῳ κινδύνου συμφερόντων τῆς Ἐπικρατείας. Ἀπῄτησε δὲ ὅλως ἐξαιρετικὰς περιπτώσεις καὶ εἰδικὸν νόμον ὁρίζοντα τὰ περὶ τούτου. Καὶ δὲν ἠρκέσθη εἰς ταῦτα, ἀλλ’ ἔθηκε καὶ ἕνα ῥητὸν φραγμόν: Ἡ κατάσχεσις θὰ γίνεται πάντοτε μετὰ προειδοποίησιν τοῦ δημοσιογράφου. Ἑπομένως δὲν δύναται, ὡς εἶπον, μίαν ὡραίαν πρωίαν νὰ ὑπάγῃ ὁ εἰσαγγελεὺς καὶ νὰ μετέλθῃ δικαστικὰ μέτρα, ἐὰν δὲν ἤθελεν ὑπάρχει προειδοποίησις. Εἶναι ἀληθές, ὅτι δὲν ὁρίζονται αἱ ἐξαιρετικαὶ πιριπτώσεις, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρισθῶσιν εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ θὰ ὁρισθῶσι πάντως ἐν τῷ νόμῳ, ἐν ὅσῳ δὲ δὲν ψηφίζεται ὁ νόμος, ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἀνεφάρμοστος.

§127Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εὑρίσκετε, ὅτι εἶναι ἀρετὴ νὰ ἐγγράψωμεν εἰς τὸ Σύνταγμα ἀνεφαρμόστους διατάξεις;

§128Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Δὲν λέγω τοιοῦτόν τι. Λέγω, ὅτι ὑπάρχει καὶ αὐτὴ ἡ ἐγγύησις νὰ ψηφισθῇ πρότερον εἰδικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος ἤθελε προΐδει τὰς περιπτώσεις. Κατ’ ἐμὲ ἡ διάταξις τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι μᾶλλον φιλελευθέρα ἀπὸ τὴν ἑτέραν, ἥτις ἐπέτρεπεν ἄνευ τῶν περιορισμῶν τούτων τὰ ἐξασφαλιστικὰ μέτρα. Οὔτε ὅμως ἡ μετὰ τὴν δημοσίευσιν κατάσχεσις οὔτε ἡ ἀπαγόρευσις κυρίως δὲν εἶναι μέτρα προληπτικά. Ἀλλὰ μεταξὺ τῶν διαφόρων ἀπειλουμένων συνεπειῶν τῆς παραβάσεως εἶναι ἡ ἀπειλὴ τῆς κατασχέσεως καὶ τῆς ποινικῆς καταδιώξεως. Αὐτὰ ὑπῆρχον καὶ ἐν τῷ προσχεδίῳ τῶν ἓξ Βουλευτῶν, ἀλλὰ προσετέθη καὶ ἡ ἀπειλὴ τῆς παύσεως τοῦ φύλλου, διὰ τῆς δικαστικῆς πάντοτε Ἀρχῆς ἀπαγγελλομένης, οὐχὶ διοικητικῆς. Τοῦτο δὲ ἤγειρε θόρυβον, καὶ δικαίως, διότι ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται μέτρον λίαν πιεστικόν. Ἤδη ὅμως ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ὁ παριστάμενος ἐνώπιον ὑμῶν παρετήρησεν ὅτι ἡ παῦσις αὕτη δὲν εἶχε πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, ἐνόσῳ καὶ ἡ ὕπαρξις τοῦ φύλλου δὲν ἀπέκειτο εἰς τὴν ἐξουσίαν τῆς Ἀρχῆς. Διότι ἠδύνατο αὐτὸς ὁ παυθεὶς δημοσιογράφος, ἢ ὁ πρῶτος συντάκτης ἢ βοηθός του, τὴν ἐπιοῦσαν ἢ καὶ τὴν αὐτὴν ἡμέραν νὰ ἐκδώσῃ ἄλλο φύλλον καὶ μὲ τὸ αὐτὸ ὄνομα, μὴ ὑπαρχούσης ἰδιοκτησίας τοῦ τίτλου κατὰ τὴν ὑφισταμένην νομοθεσίαν, ἢ συναινοῦντος τοῦ ἰδιοκτήτου.

§129Γ. ΠΩΠ. Εἶναι τὸ ἴδιον πρᾶγμα νὰ διακοπῇ μία ἐφημερὶς κατὰ τὴν μίαν ἡμέραν καὶ νὰ ἐμφανισθῇ κατὰ τὴν ἄλλην μὲ ἄλλο ὄνομα;

§130Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Βεβαίως ὑπάρχει μία ζημία.

§131Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θὰ σκεφθῶμεν πῶς νὰ δολιευθῶμεν τὸ Σύνταγμα, πρὶν ἢ τὸ ψηφίσωμεν;

§132Κ. ΡΑΚΤΙΒΑΝ. Θέλω νὰ ἐξηγήσω, ὅτι ἀπ’ ἀρχῆς ἐν τῇ ἐπιτροπῇ δὲν ἐδόθη μεγάλη σημασία εἰς τὸ μέρος τοῦτο τῆς διατάξεως καὶ ἐπιβάλλεται νὰ ἀπαλειφθῇ τὸ σχετικὸν μέρος, χωρὶς νὰ μεταβληθῇ κατὰ τὰ ἄλλα ὁ νοῦς καὶ ἡ πρόνοια τῆς διατάξεως. Ὅταν δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ πολλὴν σημασίαν ἡ ἀπειλουμένη παῦσις τοῦ φύλλου ὑπὸ τὰς συνθήκας, ὑφ’ ἃς τελεῖ, καὶ ὑφ’ ἃς ὀφείλει νὰ τελῇ ὁ τύπος, πρέπει νὰ μείνῃ ἀπηλλαγμένος παντὸς προληπτικοῦ μέτρου. Ὡς ἔχει λοιπὸν ἡ διατύπωσις τῆς ἐπιτροπῆς, δύναται νὰ γίνῃ δεκτή, ἀφαιρουμένου μόνον τοῦ ὅρου τῆς παύσεως τοῦ φύλλου. Προετάθησαν καὶ ἄλλαι διατυπώσεις, ἀλλὰ καμμία ἐξ αὐτῶν δὲν ἐκπληροῖ καλλίτερον τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον προτιθέμεθα, καὶ τὴν ἐνδεικνυομένην ἀνάγκην, ὅπως τεθῇ περιορισμὸς εἰς τὴν τοιαύτην περίστασιν. Προετάθη νὰ τεθῇ «ἢ ἀπειλουμένου πολέμου» δύναται νὰ ἀπαγορευθῇ ἡ δημοσίευσις τοιούτων εἰδήσεων, ἀλλὰ τὸ «ἀπειλουμένου πολέμου» εἶναι πολὺ ἐλαστικὸν καὶ ἐπικίνδυνον παρ’ ἡμῖν. Τὸ ἔχει ὁ Γερμανικὸς Ποινικὸς Νόμος, ἀλλ’ ἡ Γερμανία διατελεῖ ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ἰσχύος, ὥστε ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὴν νὰ λέγῃ ὅτι ἕνεκα ἐπικειμένου πολέμου ἀπαγορεύει τὴν δημοσίευσιν στρατιωτικῶν εἰδήσεων. Ἐπίσης προετάθη ὑπό τινος τῶν κ. προαγορευσάντων κατάσχεσις πρὸ τῆς δημοσιεύσεως. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς θὰ γίνῃ αὕτη, εἶναι καὶ μᾶλλον ἀνελευθέρα ἀπὸ τὴν κατάσχεσιν μετὰ τὴν δημοσίευσιν. Τὸ ἕτερον μέτρον, τὸ ὁποῖον ὑποδεικνύεται, ἔτυχε γενικῆς ἐπιδοκιμασίας, εἶναι δὲ ἡ περιστολὴ τῶν παραπτωμάτων τοῦ τύπου τῶν ἀναφερομένων εἰς τὸν ἰδιωτικὸν βίον. Αὕτη βεβαίως πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ὡς προετάθη, διότι οὐδένα κίνδυνον ἐνέχει κατὰ τῶν δικαιωμάτων τοῦ τύπου, κατὰ τῶν δικαιωμάτων τοῦ πολίτου τοῦ ἐκφράζειν τὰ διανοήματά του διὰ τοῦ τύπου. Πρόκειται περὶ περιστολῆς μιᾶς παρεκτροπῆς διὰ ποινῶν ἐκ τῶν ὑστέρων ἐπιβαλλομένων κατὰ τῶν ἐπιληψίμων δημοσιευμάτων. Καταλήγων προτείνω τὴν παραδοχὴν τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς μὲ τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ὅρου τῆς παύσεως τοῦ φύλλου.

§133ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 10ην. Μετὰ τὴν διακοπήν. (Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Περικλῆς Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον. Ἀπουσιάζει. Ὁ κ. Γκλαβᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§136Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, Κύριοι, ὅτι ὁ τύπος ἐν τῇ ἐλευθερίᾳ αὑτοῦ εἶναι ἡ προδηλοτέρα ἔκφρασις τῆς ἡγεμονίας τῆς κοινῆς γνώμης· ὅτι ὁ τύπος ἐν τῇ ἐλευθερίᾳ αὑτοῦ εἶναι ἡ πραγματικὴ δύναμις καὶ ἡ τετάρτη δύναμις ἐν τῷ πολιτειακῷ ὀργανισμῷ· ὁ τύπος εἶναι τὸ ἀπαύγασμα τῶν γενικῶν συνθηκῶν, ἐν αἷς ὁ πολιτισμὸς λαοῦ τινος διατελεῖ· ὁ τύπος εἶναι τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου προάγεται καὶ διαδίδεται ὁ πολιτισμός· ὁ τύπος κατὰ τὸν ἀείμνηστον Σαρίπολον εἶναι ἡ λαμπὰς ἡ ἀκτινοβολοῦσα καὶ φωτίζουσα τὸ ἀνθρώπινον γένος. Καὶ ὅμως κατὰ τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου πολλάκις ἠκούσθησαν τόσον εἰς ἐπιστημονικὰ συνέδρια, ὅσον καὶ εἰς αἰθούσας Βουλῶν σφοδραὶ ἀγορεύσεις καὶ σφοδρότεραι διαμαρτυρίαι, καὶ εὑρέθησαν, Κύριοι, ἐπιστημονικαὶ κορυφαί, αἱ ὁποῖαι ἐζήτησαν τὸν περιορισμὸν τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου. Ἐγὼ βεβαίως δὲν δύναμαι ἢ νὰ ταχθῶ μὲ τὴν γνώμην ἐκείνην, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν εἷς τῶν διασημοτέρων ποινικολόγων τῆς συγχρόνου ἐποχῆς, ὁ πολὺς Ἰταλὸς ποινικολόγος Ἔλλερο: «Πᾶς, λέγει, ἀνθρώπινος θεσμὸς ἀναντιλέκτως παρουσιάζει ἐν ἑαυτῷ καὶ ἀνθρωπίνην τινὰ ἀτέλειαν, οὐδὲ δύναται ὁ νόμος νὰ ἀναχαιτίσῃ ὅλα τὰ ἁμαρτήματα τῆς ἀνθρωπίνης βουλῆς». Ἀλλά, ἂν ἐν τῷ θεσμῷ τοῦ τύπου ὑπῆρξε τό τε καλὸν καὶ τὸ κακόν, εἶναι ἀναντίλεκτον ὅτι τὸ καλὸν εἶναι ἀσυγκρίτως ὑπέρτερον τοῦ κακοῦ. Συντάσσομαι μὲ τὴν γνώμην τοῦ μεγάλου Ἰταλοῦ ποινικολόγου καὶ διατείνομαι καὶ ἐγὼ ὅτι, ἂν ἐν τῷ τύπῳ συμβαίνει ὥστε νὰ ὑπάρχῃ τό τε καλὸν καὶ τὸ κακόν, ἀναντίλεκτον, Κύριοι, εἶναι ὅτι τὸ καλὸν εἶναι ἀσυγκρίτως ὑπέρτερον τοῦ κακοῦ. Ἐλέχθη πρὸ ὀλίγων στιγμῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι τὸ ἀτυχὲς ἐκεῖνο γεγονὸς τοῦ 1897 ὀφείλεται κατὰ μέγα μέρος εἰς τὴν πολιτικὴν πορείαν τῆς δημοσιογραφίας. Πρέπει, Κύριοι, νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς, «ἀνάγκη εἰλικρινείας» (ἱλαρότης), καὶ μάλιστα ὅταν ἀκούηται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου οἱαδήποτε περὶ τῶν πραγμάτων τῆς χώρας καὶ περὶ οἱουδήποτε κλάδου γνώμη. Δὲν ἔπταισεν ἡ Ἑλληνικὴ δημοσιογραφία, ἂν ὑπέστημεν τὸ ἀτυχὲς ἐκεῖνο γεγονὸς τοῦ 1897.

§137Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν εἶπε κανεὶς τοιοῦτόν τι.

§138Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Πρὸ παντὸς ἔπταισεν ἡ ἔλλειψις στρατοῦ καὶ στόλου, καὶ ὀφείλομεν νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἀντὶ νὰ δημιουργήσωμεν στρατὸν καὶ στόλον ἐν σχέσει πρὸς τὰς οἰκονομικάς μας δυνάμεις καὶ τὴν γεωγραφικήν μας θέσιν, ἀντὶ στρατοῦ εἴχομεν δημιουργήσει διοίκησιν πολυτελῆ, ἀντὶ στόλου εἴχομεν αὐξήσει τοὺς ἀστερίσκους τῶν εὐνοουμένων, ἀντὶ οἰκονομιῶν διοικήσεως ἔμφρονος εἴχομεν δημιουργήσει φαῦλον συρφετὸν 4 χιλιάδων ἀργομίσθων. Τοῦτο καὶ μόνον τοῦτο ἔπταισε, καὶ ἂς ἀφήσωμεν τὰ προσχήματα καὶ ἂς εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν καὶ μόνον αὐτήν, τὴν ἴσως σώζουσαν. Ἐμελέτησα, κύριοι συνάδελφοι, ὅσον μοὶ ἦτο δυνατόν, φωτεινῶς καὶ ἐμπεριστατωμένως τόσον τὴν διατύπωσιν τὴν περιλαμβανομένην ἐν τῷ σχεδίῳ τῷ ὑποβληθέντι ἀπὸ μέρους τῶν ἐξ κ. κ. Βουλευτῶν, ὅσον καὶ τὸ σχέδιον τὸ διατυπωθὲν ἐκ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Συντάγματος. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ πρὸ παντὸς ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος νὰ εἴπω μετὰ πικρᾶς μου λύπης, ὅτι ἡ ἐκ μέρους αὐτῆς διατυπωθεῖσα σχετικὴ διάταξις ἐν τῷ οἰκείῳ ἄρθρῳ τοῦ Συντάγματος, ἐὰν βεβαίως δὲν ἀτιμάζῃ τὴν ἱστορίαν τοῦ Κοινοβουλίου τούτου, ἀσφαλῶς τὴν στιγματίζει. Δὲν ἀνέμενον, τονίζω, ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔζησαν ἐν Κράτει ἐλευθέρῳ, ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐνεπνεύσθησαν ἀπὸ πολιτικὰς ἐλευθερίας, νὰ διατυπώσωσι διάταξιν τοιαύτην, ἥτις νὰ φέρῃ ἡμᾶς νὰ πιστεύωμεν, ὅτι ζῶμεν εἰς Κράτος ἀπολυταρχικόν. Ὁμολογῶ, καὶ ὀφείλω νὰ τὸ τονίσω, ὅτι μὲ ἔθλιψεν ἡ διατύπωσις τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου 14, ἰδίᾳ διὰ τὴν σχετικὴν ἐκείνην διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας, ἐκφράζοντες κινδύνους, μέλλοντας καὶ ἀορίστους, δὲν δυσκολεύομαι νὰ εἴπω ὅτι ἐπανερχόμεθα εἰς περίοδον παρωχημένων χρόνων, ὅτε πᾶσα κίνησις, εἴτε πολίτου εἴτε δημοσιογράφου, ἐθεωρεῖτο λίαν ὕποπτος διὰ τὸ καθεστὼς τῆς χώρας. Δὲν πιστεύω, ὅτι ἡ ἐπανάστασις ἐκείνη, ἥτις ἐγένετο κατὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1909, δὲν πιστεύω ποτὲ ὅτι ἐγένετο, ὅπως περιορίσῃ τὰς ἐλευθερίας τοῦ τύπου, τὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ, διότι λέγοντες ἐλευθερίαν τοῦ τύπου ἀσφαλῶς ἐννοοῦμεν τὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ. Καὶ ὅμως διὰ τῆς γενομένης διατυπώσεως ἐν τῷ συζητουμένῳ ἄρθρῳ τοῦ Συντάγματος δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι περιπίπτομεν εἰς τὴν ἀπολυταρχίαν παρωχημένων χρόνων. Ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864 τοὐλάχιστον παρέχει περισσοτέρας ἐγγυήσεις παρ’ ὅσας παρέχει ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ προσχεδίου τῆς οἰκείας ἐπιτροπῆς· τοὐλάχιστον ἐκεῖ, προκειμένου περὶ προσβολῆς τῆς Θρησκείας ἢ τοῦ Βασιλέως, ἦτο κύριοι Βουλευταί, ὑποχρεωμένος ὁ οἰκεῖος Εἰσαγγελεύς, ἐφ’ ὅσον τὸ δημοσιευθὲν ἐθεωρεῖτο ἐπιλήψιμον, ἐντὸς 24 ὡρῶν νὰ ὑποβάλῃ τὴν οἰκείαν πρότασιν εἰς τὸ Συμβούλιον, καὶ τὸ Συμβούλιον ἐν τῷ αὐτῷ χρονικῷ διαστήματι νὰ ἀποφανθῇ περὶ τῆς διατηρήσεως ἢ ἄρσεως τῆς κατασχέσεως, ἢ ἄλλως ἡ κατάσχεσις αὐτοδικαίως ἤρετο. Ἀλλ’ ὡς διετυπώθη ἐκ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς δύναται πᾶσα Ἀρχὴ καὶ πᾶσα ἐξουσία, ὡς ὁ ἔντιμος ἐκ Βόλου πολιτευτὴς πρὸ ὀλίγων στιγμῶν εἶπε, δύναται εἰς πᾶσαν στιγμὴν καὶ εἰς πᾶσαν περίστασιν πᾶν ὄργανον τῆς διοικήσεως καὶ τῆς δικαιοσύνης, καὶ προτοῦ εἰσέτι δημοσιευθῇ, δύναται νὰ ἐπεμβῇ καὶ νὰ κατάσχῃ τὸ φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τὸ δημοσιογραφικόν. Πάντες γνωρίζομεν, Κύριοι, ὑπὸ ποίας περιστάσεις ἐψηφίσθη τὸ σχετικὸν τοῦτο ἄρθρον. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 26 Αὐγούστου 1864 διετυπώθη καὶ ἐψηφίσθη τὸ σχετικὸν ἄρθρον, χωρὶς νὰ περιλαμβάνηται καὶ ἡ ἐξαίρεσις, προκειμένου περὶ προσβολῆς τῆς Θρησκείας καὶ τοῦ Βασιλέως, ὅτε ἐψηφίσθη κατὰ τὴν 26 Αὐγούστου 1864, οὐδεὶς περιορισμὸς κατὰ τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου προσετέθη, οὐδὲ ἡ ἐξαιρετικὴ περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν πᾶσα προσβολὴ κατὰ τῆς Θρησκείας καὶ τοῦ Βασιλέως ἐθεωρεῖτο ὡς ἀδίκημα τοῦ τύπου. Καὶ ὅμως παρὰ τὸ δεδικασμένον ἡ Συνέλευσις κατὰ τὴν 26 Αὐγούστου 1864, εἰσηγητοῦ ὄντος τῆς σκέψεως ταύτης τοῦ Πετμεζᾶ, συνεπικούρου ἐλθόντος τοῦ Τριγγέτα καὶ τοῦ Καλλιγᾶ, ἐψήφισε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου, ἢ μᾶλλον καὶ πάλιν συνεζητήθη τὸ σχετικὸν ἄρθρον καὶ προσετέθησαν αἱ κατὰ πρῶτον ἀπορριφθεῖσαι τροπολογίαι, δηλαδὴ ὅτι ἐπιτρέπεται κατάσχεσις τοῦ φύλλου εἰς περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο προσβολὴ τῆς Θρησκείας καὶ τοῦ Βασιλέως. Προῆλθον τότε μακραὶ συζητήσεις μεταξὺ τοῦ ἀειμνήστου Καλλιγᾶ ἀφ’ ἑνὸς καὶ τοῦ Σαριπόλου ἀφ’ ἑτέρου, καὶ λέγει ὁ ἱστορικὸς τῆς συγχρόνου ἐποχῆς, ὅτι αἱ ἀγορεύσεις, αἵτινες ἐγένοντο ἐκ μέρους τοῦ ἀειμνήστου Σαριπόλου θὰ ἀποτελέσωσι φαεινὸν σημεῖον πείρας καὶ σοφίας. Ἠγωνίσθη κρατερῶς κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἵνα μὴ εἰς τὴν σχετικὴν διάταξιν συμπεριληφθῶσιν ἐξαιρετικαὶ διατάξεις περὶ τῆς Θρησκείας καὶ τῆς Βασιλείας. Ἐστήριξε δὲ τὰς σκέψεις του ἐπὶ τῶν ἑξῆς: Εἶναι γεγονός, ἔλεγεν, ὅτι πολλάκις ἐγένοντο προσβολαὶ κατὰ τῆς Θρησκείας καὶ κατὰ τῆς Βασιλείας, ἀλλὰ διὰ τῆς σχετικῆς διατάξεως ταύτης οὔτε ἡ Θρησκεία ἀσφαλίζεται οὔτε ὁ Βασιλεύς· διὰ τῆς διατάξεως ταύτης τοὐναντίον παρέχομεν τροφὴν εἰς τὴν δημοκοπίαν, διότι, ἂν μὲν ὁ καταγγελθεὶς ἐπὶ προσβολῇ κατὰ τοῦ Βασιλέως ἤθελεν ἀθωωθῇ, πάντοτε ἤθελε κομπάζει μὲ ἀσύστολον δημοκοπίαν, ἂν δὲ ἤθελε καταδικασθῆ, πάλιν ἤθελε κομπάζει ὅτι εἶναι θῦμα τῆς τυραννίας καὶ ἐργάτης καὶ στρατιώτης τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου. Ὥστε καὶ ἐν τῇ πρώτῃ καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ περιπτώσει παρέχομεν τροφὴν ἄφθονον εἰς τὴν δημοκοπίαν. Καὶ πολὺ δικαίως ἔλεγε ταῦτα ὁ ἀείμνηστος ἀνήρ, διότι ὄντως, ἂν ἀνατρέξῃ τις εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου τούτου ἀπὸ πεντηκονταετίας περίπου, θὰ ἴδῃ ὅτι πολλάκις ἐγένοντο προσβολαὶ κατὰ τοῦ Βασιλέως διὰ τοῦ τύπου, καὶ ἐνῷ διὰ τῆς σχετικῆς διατάξεως δὲν ἠσφαλίζετο ἡ δυναστεία, τοὐναντίον κατωρθοῦτο φύλλα, τὰ ὁποῖα ἐψυχορράγουν καὶ τὰ ὁποῖα μετ’ ὀλίγον θὰ τὰ ἐπλάκωνεν ἡ πλὰξ τῆς ἀθανασίας, δύναμαι νὰ εἴπω, τὰ φύλλα ταῦτα διὰ τῆς διατυπώσεως ἀντιδυναστικῶν ἄρθρων κατώρθωσαν νὰ ἔχωσιν ἐκτεταμένην κυκλοφορίαν. Τοῦτο καὶ μόνον τοῦτο κατώρθωσεν ἡ σχετικὴ αὕτη διάταξις προκειμένου περὶ προσβολῆς κατὰ τοῦ Βασιλέως. Καὶ ἀνέμενον, τονίζω, ὅπως ἡ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ἐπιτροπή, μελετῶσα τὰ κοινοβουλευτικὰ πράγματα τῆς ἡμετέρας χώρας, ἀνατρέχουσα πρὸς τὴν ἱστορίαν τῶν 50 περίπου ἐτῶν, ὅτι ἤθελεν ἐν τῇ πρώτῃ αὐτῆς σκέψει διατυπώσει τὴν πραγματικότητα τῆς ἀπαλείψεως τῆς σχετικῆς ταύτης διατάξεως τοὐλάχιστον προκειμένου περὶ Βασιλέως, διότι καὶ ἀτυχὴς ὑπῆρξεν αὕτη καὶ ἄσκοπος, ἀλλὰ καὶ ἀναντιλέκτως μειοῖ τὸ ἐλεύθερον πνεῦμα τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προκαλέσῃ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων πρέπει νὰ ἀποδώσῃ τὴν μεγαλειτέραν σημασίαν, εἶναι ὅτι διὰ τῆς σχετικῆς διατάξεως «ἐν ἄλλαις σχετικαῖς περιπτώσεσι δύναται κλπ.» καταλύεται ἀπολύτως ἡ ἐλευθερία τοῦ τύπου. Καὶ δύναται, Κύριοι, εἰς τὸ μέλλον πᾶς δημοσιογραφικὸς κάλαμος ἐμπνεόμενος ἀπὸ ὑγιεῖς ἀρχὰς καὶ φιλελευθέρους ἰδέας, δύναται, λέγω, εἰς τὸ μέλλον, χωρὶς νὰ ἀναμετρῇ σπουδαίως τὴν τύχην αὑτοῦ νὰ προβαίνῃ εἰς τὸν ἔλεγχον πάσης Κυβερνήσεως, προκειμένου περὶ τῆς ἐξωτερικῆς αὐτῆς πολιτικῆς; Ἔλεγε πολὺς δημοσιογράφος καὶ ἴσως ὁ πρύτανις τῶν Ἑλλήνων δημοσιογράφων, ὁ Γαβριηλίδης, ὅτι ὁ δημοσιογράφος εἶναι πολιτικὸς πολιτικῶν καὶ στρατηγὸς στρατηγῶν. Ἔλεγεν ἄλλοτε ὁ Πίττ, ὅτι, ὅταν δὲν εἶναι ἐν τῇ Βουλῇ, συγκυβερνᾷ τῆς Ἀγγλίας μετὰ τοῦ τύπου. Καὶ δύναται, λέγω, οἱοσδήποτε ἐξ ἡμῶν, ἴσως καὶ ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀκόμη, δύναται ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἀνηπηρεάστως οὗτος, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ φάσμα τοῦ ἐπαπειλοῦντος αὐτὸν κινδύνου, νὰ ἐξωτερικεύσῃ τὰς σκέψεις αὑτοῦ περὶ τῶν πραγμάτων τῆς Ἐπικρατείας ἐν τῇ ἐξωτερικῇ αὐτῆς δράσει; Δυνατόν τις ἐκ τῶν δημοσιογράφων νὰ ψέγῃ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως· δυνατὸν νὰ εἴπῃ πρὸς αὐτὴν ὅτι: ἐφ’ ὅσον ἀκολουθεῖτε Ἀγγλικὴν πολιτικὴν ἢ Γαλλικὴν πολιτικὴν ἢ πολιτικὴν οἱασδήποτε ἄλλης Ἐπικρατείας, διαπράττετε ἔγκλημα καθοσιώσεως, προδίδετε τὰ τῆς πατρίδος. Δύναται λοιπὸν ὁ δημοσιογράφος νὰ ἔχῃ τὴν ἐλευθερίαν τῶν γνωμῶν του, προκειμένου εἴτε περὶ τῶν ἐσωτερικῶν εἴτε τῶν ἐξωτερικῶν πραγμάτων τῆς χώρας, ὡς πᾶς πολίτης. Ἀλλά, ἐὰν μία οἱαδήποτε Κυβέρνησις νομίζῃ ὅτι τὸ ὄργανον τὸ δημοσιογραφικόν, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀντίθετον σκέψιν σχετικῶς πρὸς τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως πορείαν, ἐάν, λέγω, τὸ δημοσιογραφικὸν τοῦτο ὄργανον ἐκφράσῃ ἰδίαν πολιτικὴν πεποίθησιν, ἀσφαλῶς διατρέχει κρίσιμον περίοδον διὰ τὴν προσωπικὴν αὑτοῦ ἐλευθερίαν ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης. Δύναται τὸ σχετικὸν ἄρθρον νὰ ἑρμηνεύσῃ οἱαδήποτε Κυβέρνησις ὁπωσδήποτε θέλει, ἡ ὁποία ἤθελεν ἔλθει μετ’ ὀλίγον νὰ λάβῃ μέτρα νομοθετικὰ ἀναλόγως τῶν συμπαθειῶν αὐτῆς, ἀναλόγως τῶν πολιτικῶν αὐτῆς σκέψεων. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει ἐπίσης νὰ προκαλέσῃ ἰδιαιτέραν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, εἶναι ὅτι, ἐὰν μέχρι τοῦδε ἀντιπρόσωπος οἱασδήποτε Δυνάμεως δὲν ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ τὴν τιμωρίαν παντὸς δημοσιογράφου, προστατευομένου ὑπὸ τοῦ τύπου, δύναται εἰς τὸ μέλλον νὰ ζητήσῃ τὴν τιμωρίαν τοῦ ἐν λόγῳ δημοσιογράφου. Μὴ παραξενεύεσθε, Κύριοι. Ἐὰν μία οἱαδήποτε Κυβέρνησις ἤθελε συνταυτίσει τὴν τύχην μὲ τὴν πολιτικὴν οἱασδήποτε Κυβερνήσεως, καὶ ὁ ἐπιτετραμμένος ἐφρόνει ὅτι ὁ δημοσιογράφος ὁ διατυπῶν ἰδίας πολιτικὰς σκέψεις, ἀναφορικῶς πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, εἶχεν ἀντιθέτους πρὸς τὰς τοῦ ἐπιτετραμμένου καὶ τῆς Κυβερνήσεως, διατρέχει τὸν κίνδυνον, λόγῳ τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ ἐπιτετραμμένου ἐκείνου ἐν τῇ Κυβερνήσει, καὶ εἰς τὰς φυλακὰς νὰ ῥιφθῇ καὶ τὸ φύλλον αὐτοῦ νὰ δημευθῇ καὶ νὰ ἐξοντωθῇ. Τύπος, Κύριοι, ὅστις δὲν δύναται νὰ ἐλέγξῃ τὴν στρατιωτικὴν καὶ ἐξωτερικὴν πολιτικὴν πάσης Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι τύπος, ἀλλὰ καταβιβάζεται εἰς τὸ ἐπίπεδον ἁπλοῦ κοινωνικοῦ χρονογραφήματος, καὶ γίνεται ὑποχείριος τῆς πρώτης φατρίας πάσης Κυβερνήσεως καὶ τοῦ πρώτου δικαστικοῦ ὀργάνου. Δὲν ὑμνοῦμεν βεβαίως δι’ ὅσων λέγομεν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης τὸν δημοσιογραφικὸν κόσμον, ὅσον τὴν ἐλευθεροτυπίαν· δὲν δυσκολευόμεθα πάλιν νὰ εἴπωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι πολλάκις ἡ δημοσιογραφία παρεξετράπη ἀπὸ τὴν γραμμὴν τῆς ἠθικῆς, παρεξετράπη μάλιστα προκειμένου περὶ προσβολῆς τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου τῶν πολιτῶν. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐγείρωμεν τοιχώματα πρὸς προστασίαν τοῦ ἀκολασταίνοντος τύπου, ὅταν μάλιστα αὐτὸς ἔχῃ τάσεις τοιαύτας, ὥστε, προκειμένου περὶ τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου τῶν πολιτῶν νὰ μὴ ἀποβλέπῃ εἰς ἄλλο τι, εἰμὴ εἰς ἀσεβῆ ἐκμετάλλευσιν. Ἀλλ’ ὅτε ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὑμνοῦμεν τὸν τύπον—ἐννοοῦμεν τὸν τύπον τὸν ἐλεύθερον, ἐννοοῦμεν τὸν τύπον ἐκεῖνον, τοῦ ὁποίου ἔχει ἀνάγκην ἡ Πολιτεία, ἡ κοινωνία, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ ἐγγύησις αὐτοῦ τούτου τοῦ λαοῦ—, θὰ ἔλεγον πρὸς πάντας ὑμᾶς: Δὲν πρέπει νὰ ἀποβλέπωμεν, ὁσάκις νομοθετοῦμεν, εἰς τὸ παρόν, ὅσον εἰς τὸ μέλλον. Δυνατὸν ἐν τῇ σκέψει πάντων ἡμῶν νὰ δίδηται οἱαδήποτε ἐπιεικὴς ἑρμηνεία, προκειμένου περὶ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ τύπου· ἀλλά, προκειμένου, Κύριοι, νὰ θεσπίζωμεν συνταγματικὰς διατάξεις, πρέπει πρὸ παντὸς νὰ προσέχωμεν εἰς ἐκείνους, εἰς τοὺς ὁποίους θὰ κληροδοτήσωμεν τὸ νεκρὸν τοῦτο γράμμα. Περιορίζοντες τὰς ἐλευθερίας τοῦ τύπου, ἔλεγεν ὁ ἀείμνηστος Σαρίπολος κατὰ τὸ 1864, ἀναντιλέκτως περιορίζετε τὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ, περιορίζετε τὴν κυριαρχίαν του. Θὰ ἔλεγον εἰς ὑμᾶς: Μὴ δεσμεύετε τὴν ἰδέαν, διότι λέγοντες τύπον ἐννοοῦμεν τὴν ἰδέαν, διότι ἡ ἰδέα οὔτε δεσμεύεται, ἀλλ’ οὔτε καὶ φονεύεται. Ἔλεγεν ὁ ἀείμνηστος Σαρίπολος κατὰ τὸ 1864 ὅτι, ἐφ’ ὅσον παρέχομεν μεγαλειτέρους περιορισμοὺς εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου, δὲν πράττομεν ἄλλο τι, ἢ προπαρασκευάζομεν τὸ ἔδαφος συνωμοσίας ἐναντίον παντὸς τυραννικοῦ καθεστῶτος. Ἔλεγεν ὅτι, δημοσιογραφία ἐλευθέρα, ἐκφράζουσα τὴν γνώμην αὑτῆς ἀνεπηρέαστον, ὁμοιάζει μὲ τὴν σταγόνα τοῦ ὕδατος, ἡ ὁποία ῥέουσα ἐπὶ λίθου σιγαλὰ σιγαλὰ ἐπιφέρει τὸ ἀποτέλεσμα, ἐνῷ, ἐφ’ ὅσον τὴν περιορίζομεν, δὲν πράττομεν ἄλλο τι, ἢ νὰ προπαρασκευάζωμεν ἔδαφος συνωμοτικὸν κατὰ παντὸς καθεστῶτος καὶ οὐδὲν πλέον πράττομεν. Τὴν δύναμιν, Κύριοι, τοῦ τύπου, πάντες οἱ μελετήσαντες τὴν Ἱστορίαν τὴν ᾐσθάνθησαν ὡς μίαν τῶν μεγαλειτέρων δυνάμεων, πρὸ παντὸς τὴν ᾐσθάνθη ἐκεῖνος, ὅστις κατὰ βούλησιν μετέβαλλε τὸν Εὐρωπαϊκὸν χάρτην, ὅστις ἐν μιᾷ στιγμῇ ἐγένετο δορικτήτωρ τοῦ κόσμου ὅλου, τὴν ᾐσθάνθη ὁ ἀτυχὴς ἥρως τοῦ Βατερλῶ. Τρέφω, Κύριοι, τὴν ἀδίστακτον ἐλπίδα, ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων ἐν τῇ σκέψει, τὴν ὁποίαν διὰ τῆς ψηφοφορίας αὑτῆς θὰ ἐκφράσῃ προσεχῶς, πρὸ παντὸς θέλει ἐξοβελίσει τὴν φράσιν ἐκείνην, ἥτις ἀναφέρει περὶ μυστικῶν, τὴν λέξιν «μυστικά» Οὐδὲν μυστικὸν εἰς τὸ Κράτος τοῦτο. (Διαμαρτυρίαι). Δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον οὐδέν.

§139Ν. ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Διαφωνοῦμεν, κύριε συνάδελφε.

§140Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ καθορίσῃ ἡμέραν εἰδικήν, ἵνα συγκροτήσωμεν μυστικὴν συνεδρίαν, ἵνα ἴδωμεν, ἂν ὑπάρχουσι τοιαῦτα μυστικά.

§141ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νομίζω ὅτι ὑπάρχει ὁ θέλων νὰ δεσμεύσῃ ἢ νὰ περιορίσῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου. Ἁπλῶς τῶν παρεκτροπῶν τοῦ τύπου ἠθελήσαμεν πάντες νὰ ἐπέλθῃ ὁ ἀναγκαῖος κολασμός. Ἐκρίθη ὅτι τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864 δὲν προενόει ἐπαρκῶς διὰ τὸν κολασμὸν τοῦτον. Ἀπὸ τῆς ἰδέας ταύτης ἀγόμενοι καὶ οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν συνάδελφοι Βουλευταὶ προέτειναν προσθήκην τινὰ εἰς τὸ ἄρθρον τὸ σχετικὸν τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864, τὴν προσθήκην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ κατάσχεσις ἐπιτρέπεται καὶ ἕνεκα δημοσιευμάτων ἀπειλούντων ἐξωτερικοὺς κινδύνους κατὰ τῆς Ἐπικρατείας. Ἐξ ἀφορμῆς ἴσως αὐτῆς τῆς προσθήκης καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ σχεδίου τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος προέτεινε μίαν ἄλλην διατύπωσιν τοῦ Συντάγματος, εὐρυτέραν ἴσως. Ἐὰν ἀναγνωρίσω ὅτι καὶ ἡ διατύπωσις ἡμῶν τῶν Βουλευτῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν δὲν ὑπῆρξεν ἐντελῶς ἐπιτυχής, θὰ δικαιοῦμαι τότε νὰ εἴπω ὅτι καὶ ἡ τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ὑπῆρξεν ἐπιτυχής, παρακολουθήσασα κατὰ τοῦτο τὴν ἀποτυχίαν τοῦ σχεδίου τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν Βουλευτῶν. Καὶ ἡ μία διατύπωσις καὶ ἡ ἄλλη, ἐνῷ ἐνεπνέοντο ἀπὸ τὰς καλλίστας προθέσεις, δὲν κλείουσι δυστυχῶς τὴν θύραν ἐνδεχομένων καταχρήσεων πρὸς περιορισμὸν τῆς ἐλευθερίας πλέον τοῦ τύπου. Διὰ τοῦτο ἔλαβον τὸν λόγον πρὸ πολλῶν ἄλλων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι ζητήσει τὸν λόγον—καὶ νομίζω ὅτι εἶναι τριάκοντα ἀκόμη...

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκριβῶς.

§143ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. .. διότι ἐλπίζω ὅτι θέλει συμφωνήσει ἡ Βουλὴ πρὸς τὴν διατύπωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ τῇ προτείνω, καὶ ὅτι αἱ ἀγορεύσεις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων δύνανται νὰ ἀναβληθῶσι διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τύπου, μακροῦ, ἀποτελουμένου ἀπὸ 90 τόσα ἄρθρα, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν παροῦσαν Βουλὴν καὶ θὰ ψηφισθῇ, ἐὰν μείνῃ καιρὸς νὰ ψηφισθῇ. Ἐκεῖ λοιπὸν νομίζω ὅτι θὰ ὑπάρξῃ χρόνος, ὅπως εὐρύτερον συζητηθῶσι τὰ τοῦ τύπου. Σήμερον προτείνω τὰ ἑξῆς, Κύριοι: Εἰς τὸ ἄρθρον 14 τοῦ Συντάγματος, ἐκεῖ, ὅπου ἐπιτρέπεται ἡ κατάσχεσις, ἕνεκα προσβολῶν κατὰ τῆς Θρησκείας καὶ τοῦ Βασιλέως, νὰ προστεθῇ ὡς τρίτη περίπτωσις «ἢ προσβολῶν κατὰ τῆς δημοσίας ἠθικῆς». Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίρρησις.

§144Γ. ΠΩΠ. Ὑπάρχει βεβαίως. Ἐγὼ τοὐλάχιστον διαφωνῶ.

§145ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Πολὺ καλά. Ἐγὼ προτείνω, ὅπως περιληφθῶσιν αἱ προσβολαὶ κατὰ τῆς δημοσίας ἠθικῆς, διότι δυστυχῶς, ὅπως εἶναι διατετυπωμένον τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, τὸ ἀπαγορεῦον εἰς πᾶσαν ἄλλην περίστασιν, πλὴν τῶν ὀνομαστικῶς ἀναφερομένων ἐν τῷ ἄρθρῳ αὐτῷ περιπτώσεων τῆς κατασχέσεως, δὲν δύνασθε νὰ κατάσχητε μίαν ἄσεμνον δημοσίευσιν ἑνὸς ἐντύπου φυλλαδίου ἢ περιοδικοῦ, ἢ μίαν ἄσεμνον δημοσίευσιν, ἡ ὁποία ἐκτίθεται εἰς τὰς δημοσίας ὁδούς, διότι καὶ αὐτὴ ὑπάγεται εἰς τὸν τύπον καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ἡ κατάσχεσις. Προτείνω λοιπὸν τοῦτο. Κατὰ τὰ λοιπὰ τὸ ἄρθρον θὰ μείνῃ ὡς ἔχει, προστιθεμένης μόνον—ἐλπίζω συναινούσης ὅλης τῆς Βουλῆς, διότι δὲν εἶδον νὰ παρουσιάζηται καμμία ἀντίρρησις—καὶ τῆς προνοίας τῆς λαμβανομένης διὰ τὴν προσβολὴν τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου, προστιθεμένης, λέγω, τῆς διατυπώσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἐχούσης οὕτως: «Ο τε ἐκδότης ἐφημερίδος καὶ ὁ συγγραφεὺς ἐπιληψίμου δημοσιεύματος, πλὴν τῆς κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ Ποινικοῦ Νόμου ἐπιβαλλομένης ποινῆς, εἰσὶν ἀείποτε ἀστικῶς καὶ ἀλληλεγγύως ὑπεύθυνοι εἰς πλήρη ἀνόρθωσιν πάσης προσγενομένης ζημίας καὶ εἰς ἱκανοποίησιν τοῦ παθόντος διὰ χρηματικοῦ ποσοῦ, ὁριζομένου κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ δικαστοῦ, οὐδέποτε δ’ ἐλάσσονος τῶν δραχμῶν διακοσίων». Τώρα, ὅπως ἐπαρκέσωμεν εἰς τὴν ἀνάγκην, ἡ ὁποία προεκάλεσε καὶ τὴν διατύπωσιν τοῦ ἰδικοῦ μας σχεδίου καὶ τὴν διατύπωσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἄνευ ὅμως τῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐγκλείωσιν ἀμφότεραι αἱ διατυπώσεις, ὅπως εἶπον πρὸ ὀλίγου, θὰ προέτεινον νὰ γίνῃ δεκτὴ αὐτὴ ἡ διατύπωσις, ἡ ὁποία ἄλλως τε ἀνακοινωθεῖσα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν δὲν ἀπεκρούσθη ἐπ’ αὐτῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐν περιπτώσει ἀπειλουμένου πολέμου δύναται καθ’ ὃν τρόπον ὁ νόμος ἤθελεν ὁρίσει νὰ ἀπαγορευθῇ, ἐπὶ ἀπειλῇ κατασχέσεως καὶ ποινικῆς κοταδιώξεως, ἡ δημοσίευσις εἰδήσεων ἢ ἀνακοινώσεων ἀναγομένων εἰς κινήσεις στρατοῦ ἢ εἰς μέσα ἀμύνης ἢ εἰς τὰ μυστικὰ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων τοῦ Κράτους». Ἐπειδὴ δὲ τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐξετυπώθη καὶ διενεμήθη, προσθέτει «καὶ εἰς τὰ μυστικὰ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων τοῦ Κράτους», προτείνω νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ τελευταία περίοδος, ἡ ὁποία δὲν εἶναι σκόπιμος, διότι ὅστις γνωρίζει μυστικὰ τοῦ Κράτους, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ τὰ δημοσιεύσῃ, ὥστε νὰ γίνῃ προδότης, ἔχων καὶ τὴν σφραγῖδα τοῦ προδότου· τὰ ἀνακοινοῖ δι’ ἄλλου τρόπου, ἐὰν θέλῃ νὰ τὰ ἐκμεταλλευθῇ.

§146ΠΕΡ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ διατύπωσις, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλετε τώρα, ἔχει ληφθῇ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐκ τοῦ Γερμανικοῦ νόμου περὶ τύπου. Τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ Γερμανικοῦ νόμου δὲν ὁμιλεῖ μόνον περὶ ἀπειλουμένου πολέμου, ἀλλὰ καὶ περὶ ἐμπολέμου καταστάσεως.

§147ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Λαμβάνονται πληρέστερα μέτρα. Ἐκεῖ δύναται νὰ καταργηθῇ ἡ ἐλευθερία τοῦ τύπου. Νομίζω λοιπόν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι δεχόμενοι τὴν διατύπωσιν ταύτην δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὸ ἄρθρον οὕτως, ὅπως ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ὅτι ἡ τοιαύτη διατύπωσις νομίζω ὅτι δὲν θὰ προυκάλει ἀντιρρήσεις, πλὴν τῶν ἐξενεχθεισῶν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ψαρῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὰ δημοσιεύματα κατὰ τῆς δημοσίας ἠθικῆς.

§148Γ. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι εὔλογος καὶ δικαιολογημένη, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἔκτασις, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ περὶ τύπου συζήτησις. Πολλοὶ πρὸ ἐμοῦ τὸν λόγον ἔλαβον καὶ πολλοὶ μετ’ ἐμὲ θὰ ὁμιλήσωσι, διότι, ἂν ὑπάρχῃ δύναμις ἠθικὴ καὶ πολιτικὴ ἐν ταὐτῷ, ἐκ τῆς καλῆς λειτουργίας τῆς ὁποίας προσδοκῶμεν τὴν κοινωνικὴν καὶ ἠθικὴν καὶ κοινωνικὴν ἐξύψωσιν ἡμῶν, αὕτη βεβαίως εἶναι ὁ τύπος. Ὀρθῶς ἐλέχθη ὅτι ὁ τύπος εἶναι ἡ τετάρτη δύναμις, πρώτη ὅμως ὄντως κοινωνικῶς καὶ πολιτικῶς. Καὶ πάντες ἀναγνωρίζομεν πόσας σπουδαιοτάτας ὑπηρεσίας προσέφερεν εἰς τὸ Κράτος ὁ Ἑλληνικὸς τύπος. Χωρὶς νὰ δυσαρεστήσω κανένα, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὅτι εἰς πολλὰς περιστάσεις ἐδείχθη προνοητικώτερος, πλέον πεφωτισμένος, πλέον πατριωτικὸς ἀπὸ πολλὰς Κυβερνήσεις, ἐνίοτε δὲ καὶ ἀπὸ τὴν ἐπίσημον πολιτικὴν συνείδησιν τῆς χώρας. Ὑπῆρξεν ἀκάματος σκαπανεὺς τῆς προόδου καὶ τοῦ πολιτισμοῦ, ἄγρυπνος ἀνιχνευτὴς τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Εἰς ποῖον δὲ ἄλλον ὀφείλεται ὁ ἐπαναστατικὸς κλονισμός, ὁ ὁποῖος ὠθεῖ τὸ Κράτος πρὸς τὸ πρόσω καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐλπίζομεν νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν βελτίωσιν τῆς τύχης τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὁλοκλήρου; Ὁ τύπος, Κύριοι, εἶναι φάρος τηλαυγής, ὁ ὁποῖος ἐφώτισε καὶ φωτίζει τὰ σκότη, ἐν τῷ μέσῳ τῶν ὁποίων κυβερνητικῶς καὶ κοινωνικῶς μᾶς περιήγαγεν ἀνώμαλος πολιτικὸς βίος. Τὴν μεγάλην ταύτην δύναμιν βεβαίως θὰ ἦτο πολὺ ἀσύνετον νὰ θελήσωμεν νὰ περιορίσωμεν διὰ δεσμῶν, διὰ χειροπεδῶν, διὰ κανονισμῶν. Ὁ τύπος πρέπει νὰ εἶναι πραγματικῶς ἐλεύθερος, διὰ νὰ εἶναι ὠφέλιμος. Αὐτὸ κατενοήθη πληρέστατα εἰς τὸ ἔθνος ἐκεῖνο, ἀπὸ τὸ ὁποῖον πολλάκις ἐδανείσθημεν ὅ,τι ἐξυπηρετεῖ τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν πρόοδον, εἰς τὸ ἔθνος τὸ Ἀγγλικόν. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν, Κύριοι, οὐδεὶς περιορισμὸς τοῦ τύπου ὑπάρχει. Ἐκεῖ μόνον περιοριστικοὶ νόμοι ὑφίστανται, καὶ ὅμως ἡ Ἀγγλία ἔχει τὸν ἠθικώτερον καὶ πλέον πεφωτισμένον τύπον τοῦ κόσμου. Ἂς μιμηθῶμεν τοὺς Ἄγγλους καὶ ἂς ἀρνηθῶμεν νὰ θέσωμεν οἱανδήποτε τροχοπέδην εἰς τὸν τύπον, ἀφήνοντες εἰς τὰ ἤθη καὶ εἰς τὸν πολιτισμὸν τὴν ὁσημέραι βελτίωσιν αὐτοῦ. Διετέλεσα καὶ ἐγὼ δημοσιογράφος καὶ δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι ἡ δημοσιογραφία, παρ’ ὅλας τὰς ἐλλείψεις, παρ’ ὅλας τὰς δυσχερείας, παρ’ ὅλα τὰ ἀτελῆ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχει, βεβαίως οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ εἰς αὐτὴν ὅτι δὲν ἐξεπλήρωσεν εἰς πᾶσαν ἐθνικὴν περίστασιν τὸ καθῆκόν της. Θὰ ἦτο ἀναίρεσις τῶν ἀρχῶν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἐὰν διενοεῖτο κἂν περιορισμὸν τοῦ τύπου, εἰς τὸν ὁποῖον ὀφείλει ἀκριβῶς τὴν ἐπιβολὴν αὑτοῦ εἰς τὴν χώραν. Ψηφίσατε νόμον κολαστικὸν τῶν ἀδικημάτων καὶ παραπτωμάτων τοῦ τύπου, ἀλλὰ μὴ διανοηθῆτέ ποτε νὰ περιλάβητε εἰς συνταγματικὴν διάταξιν οὐδένα περιορισμὸν διὰ τὸν τύπον. Περιορίζοντες τὸν τύπον περιορίζετε τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ στέρξῃ νὰ προσθέσῃ τίποτε εἰς τὸ εἰδικὸν ἄρθρον περὶ τύπου δεσμεῦον τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῦ (Χειροκροτήματα).

§149Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω, καίπερ διαφωνήσας ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ Συντάγματος, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἀναπτύξω διὰ μακρῶν, διὰ ποίους λόγους ἐθεώρησα ἀπολύτως ὡς ἐντελῶς ἀσύμφορον πᾶσαν παραδοχὴν διατάξεως, περιοριζούσης τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου καὶ ἐμμέσως εἰσαγούσης τὴν λογοκρισίαν οἵα εἶναι ἡ ὑπὸ τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς διατυπωθεῖσα διάταξις, καθ’ ἣν ἐν ἐξαιρετικαῖς περιπτώσεσι δύναται νὰ διαταχθῇ ἐπὶ ἀπειλῇ ποινῶν ἡ μὴ ἀναγραφὴ ὡρισμένων εἰδήσεων». Θὰ περιορισθῶ ἀκριβῶς νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῶν σημείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔθεσε πρὸ ἡμῶν τὴν στιγμὴν ταύτην. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀποκρούσω διαρρήδην τὴν προσθήκην, διὰ τῆς ὁποίας ἐπιτρέπεται κατάσχεσις, ἐφ’ ὅσον ἐγένετο προσβολὴ τῆς δημοσίας ἠθικῆς. Τὸ δικαστικὸν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον βεβαίως κατὰ τὸ Σύνταγμα θὰ ἀπαγγείλῃ περὶ τῆς τοιαύτης κατασχέσεως, δὲν δύναται νὰ κρίνῃ ποῖον εἶναι τὸ σημεῖον τῆς προσβολῆς τῆς δημοσίας ἠθικῆς, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται ἡ κατάσχεσις. Εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ παράσχωμεν εἰς δικαστικὸν πρόσωπον τὸ δικαίωμα, ὅπως διατάξῃ τὴν κατάσχεσιν δημοσιευμάτων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν κρίσιν αὐτοῦ προσβάλλουσι τὴν δημοσίαν ἠθικήν. Ἡ δημοσία ἠθικὴ εἶναι πρᾶγμα τοσοῦτον εὐμετάβλητον, συγχρόνως δὲ τοσοῦτον ὑποκείμενον εἰς διαφόρους ἐκτιμήσεις, ὥστε νομίζω ὅτι θὰ εἰσαχθῇ λογοκρισία, ἐν ᾗ περιπτώσει εἰς μίαν καὶ μόνην Ἀρχὴν ἐν τῇ διακριτικῇ αὐτῆς ἐξουσίᾳ ἐπιτρέψωμεν νὰ χαρακτηρίζῃ πότε δημοσίευμά τι ἀντίκειται εἰς τὴν δημοσίαν ἠθικὴν καὶ πότε ὄχι, καὶ ἀναλόγως τῆς ὑποκειμενικῆς αὑτοῦ κρίσεως διατάσσει ἀνεξελέγκτως τὴν κατάσχεσιν δημοσιεύματος, ἀντικειμένου εἰς τὴν δημοσίαν ἠθικήν. Εἶναι ἀρκετὴ ἐγγύησις διὰ τὴν δημοσίαν ἠθικήν, ἐὰν ὁ δημοσιεύων γνωρίζῃ, ὅτι δὲν θὰ διαφύγῃ τὰς διατάξεις τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, ἀλλὰ δὲν πρέπει ποτὲ ἐκ τῶν προτέρων νὰ δώσωμεν ἐξουσίαν εἰς οἱονδήποτε, ὅπως κατάσχῃ δημοσιεύματα ὡς ἀντικείμενα εἰς τὴν δημοσίαν ἠθικήν, διότι πιθανὸν νὰ γίνῃ κατάσχεσις δημοσιεύματος, ὅπερ νὰ θεωρῆται ὡς ἀντικείμενον εἰς τὴν δημοσίαν ἠθικήν, ἐνῷ εἶναι πιθανὸν τὸ δημοσίευμα τοῦτο ν’ ἀντίκειται μόνον εἰς τὴν ὑποκειμενικὴν ἀντίληψιν περὶ ἠθικῆς τοῦ διατάσσοντος τὴν κατάσχεσιν προσώπου, εἰσαγομένης οὕτως ἀπεριορίστου καὶ ἀδικαιολογήτου λογοκρισίας. Κατὰ δεύτερον λόγον ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις διὰ τὴν γενομένην πρὸ ὀλίγου διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου τούτου, τὴν περιορίζουσάν πως τὴν ἀοριστίαν τῆς διατυπώσεως τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἐξαιρετικὴν βεβαίως περίπτωσιν τοῦ ἐπικειμένου ἢ ἐνδεχομένου πολέμου. Κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ μείνῃ ἡ τοιαύτη διατύπωσις, ὡς ἐγένετο, περὶ τοῦ ἀπειλουμένου πολέμου. Ὁ ἀπειλούμενος πόλεμος εἶναι ἔννοια πολὺ ἀόριστος, καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον ἡ ἔννοια τοῦ ἀπειλουμένου πολέμου νὰ ἀπέχῃ πολὺ ἀπὸ τῆς πραγματικῆς κηρύξεως τοῦ πολέμου. Ἐπὶ τῇ προφάσει λοιπὸν ἀπειλουμένου πολέμου θὰ ἀσκῶμεν λογοκρισίαν. Καὶ ἂν ἀκόμη δεχθῶμεν τὴν διαγραφὴν τῆς τελευταίας παραγράφου τῆς ἀναφερομένης εἰς τὰ μυστικὰ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων τοῦ Κράτους, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει ἐπ’ ἄπειρον, ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ ὅτι ἀπειλεῖται πόλεμος, νὰ στερηθῇ ὁ τύπος τὸ δικαίωμα, ὅπως ἀναγράφῃ πᾶν σχετικόν, ἀναφερόμενον πρὸς τὴν κινητοποίησιν τῶν στρατευμάτων τοῦ Κράτους, καὶ πᾶν σχετικόν, ἀναφερόμενον εἰς τὰ μέσα τῆς ἀμύνης. Διότι, ἐὰν ἐπ’ ἄπειρον ἐπὶ τῇ ἁπλῇ καὶ μόνῃ ἰδέᾳ τοῦ ἀπειλουμένου πολέμου ἀπαγορεύσωμεν εἰς τὸν τύπον τὴν ἀναγραφὴν τῶν τοιούτων εἰδήσεων, νομίζω ὅτι διὰ τῆς κατ’ ἐπίφασιν ἐπουσιώδους ταύτης διατάξεως θὰ ἐπιβληθῇ λογοκρισία, θὰ ἐπιβληθῇ περιστολὴ τοῦ ἐλέγχου αὐτῆς ταύτης τῆς ὅλης πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Πᾶσα τοιαύτη πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως, ἀναγομένη εἰς τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα, πᾶσα τοιαύτη πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως, ἀναγομένη εἰς προμηθείας ἢ εἰς μέσα ἀμύνης ἢ εἰς μεταστάθμευσιν ἢ μετακίνησιν ὡρισμένων στρατευμάτων, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ σχετίζηται πρὸς αὐτὴν ταύτην τὴν ὅλην πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ γεγονότα ταῦτα, γινόμενα γνωστὰ εἰς τὸ ἔθνος, προκαλοῦσι τὴν κοινὴν γνώμην, ὅπως ἐκφέρῃ τὴν κρίσιν αὐτῆς περὶ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἦτο δὲ λίαν ἐπίφοβον, ἄν, ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ τοῦ ἀπειλουμένου πολέμου, ἠθέλομεν παράσχει εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, εἰς τὴν ὑπεύθυνον Κυβέρνησιν, τὰ μέσα, ὅπως ἐπ’ ἄπειρον ἀποκρύπτῃ ἀπὸ τοῦ ἔθνους πᾶσαν παρασκευὴν αὐτῆς στρατιωτικὴν καὶ πᾶν μέσον ἀμύνης. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ διατύπωσις αὕτη εἶναι λίαν εὐρεῖα. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ διατύπωσις, ἡ ὁποία ἀκριβῶς διὰ τὴν ἔκτακτον ταύτην περίπτωσιν τοῦ πράγματι ἀπειλουμένου πολέμου, καὶ ὄχι τοῦ ἀπειλουμένου πολέμου κατὰ τὴν φαντασίαν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ διατύπωσις, ἡ ὁποία θὰ ἐξησφάλιζε τὴν προκειμένην περίπτωσιν, καὶ ὡς τοιαύτην διατύπωσιν προτείνω ὅτι μόνον ἐν περιπτώσει γενικῆς ἢ μερικῆς ἐπιστρατεύσεως εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαγορευθῇ εἰς τὸν τύπον ἡ ἀναγραφὴ τῶν τοιούτων εἰδήσεων. Διότι τὸ γεγονὸς τῆς ἐπιστρατεύσεως, εἴτε τῆς μερικῆς εἴτε τῆς γενικῆς, εἶναι πλέον ἀντικειμενικὴ ἔνδειξις τοῦ ἀπειλουμένου κινδύνου, οὐδεὶς δ’ ἐπὶ πλέον θὰ ἠδύνατο ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν θὰ ἐτίθετο εἰς ἐνέργειαν ἡ ἐξαιρετικὴ αὕτη διάταξις, νὰ εἰκάσῃ ὅτι τῳόντι ἀπειλεῖται πόλεμος, διότι εἰς τὸ Σύνταγμα δὲν θ’ ἀναγραφῇ τι περὶ ἀπειλουμένου πολέμου, ἀλλὰ μόνον περὶ ἐπιστρατεύσεως. Διὰ τοὺς λόγους τούτους νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἦτο σκόπιμος ἡ ἀναγραφὴ ἐν τῷ Συντάγματι τῆς ἐννοίας τοῦ ἀπειλουμένου πολέμου καὶ ὅτι διὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης, τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλήν, τῆς ἀντικαταστάσεως δηλαδὴ τοῦ ἀπειλουμένου πολέμου διὰ τῆς μερικῆς ἢ γενικῆς ἐπιστρατεύσεως, θὰ ἠδύνατο νὰ καθορισθῇ ἡ ἔκτακτος αὕτη περίπτωσις καὶ θὰ ἠδυνάμεθα οὕτως εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ πράγματι ἀπειλουμένου πολέμου νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις συνδέεται πάντοτε πρὸς γενικὴν ἢ μερικὴν ἐπιστράτευσιν, τὸ μέσον ὅπως δικαίως ἀποκρύπτῃ ἀπὸ τῆς δημοσιότητος τὰ μυστικὰ τῶν προμηθειῶν τῆς μετακινήσεως τοῦ στρατεύματος καὶ ἐν γένει τῶν μέσων τῆς ἀμύνης. Ἂν καὶ αἱ ἀγορεύσεις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μοὶ ἐδέσμευσαν τὴν γλῶσσαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, μοὶ ἀφῆκαν ὅμως τὴν φωνήν, τὴν ὁποίαν δικαιοῦμαι νὰ ὑψώσω ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου, ὑπὲρ τοῦ ἀπολύτου τούτου δικαιώματος τοῦ ἀτόμου. Παρετήρησα, Κύριοι, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν δικαστικῶν νομοσχεδίων καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν ἄρθρων τινῶν τοῦ Συντάγματος, ὅτι τὰ ζητήματα συζητοῦνται ἐνταῦθα καὶ κρίνονται ἀπὸ τῆς μιᾶς καὶ μόνης ἀπόψεως. Παρηκολούθησα τὴν συζήτησιν τῶν δικαστικῶν νομοσχεδίων καὶ εἶδον ὅτι τὰ δικαστικὰ νομοσχέδια κρίνονται μόνον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ὠφελείας τῶν κατηγορουμένων καὶ δὲν κρίνονται καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς βλάβης τοῦ παθόντος. Καὶ ἐφ’ ὅσον εἰς τὴν πλάστιγγα τοῦ ζυγοῦ δὲν τίθενται αἱ ὠφέλειαι καὶ αἱ βλάβαι καὶ δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν ἀμφότεραι αἱ περιπτώσεις, οὐδέποτε ἡ κρίσις ἡμῶν δύναται νὰ ᾖ ἀσφαλής, οὐδέποτε δυνάμεθα νὰ ἐπιφέρωμεν ἀσφαλὲς συμπέρασμα. Καὶ ἐὰν θέλωμεν νὰ κατακρίνωμεν οἱονδήποτε νομοσχέδιον, ἐὰν θέλωμεν νὰ κατακρίνωμεν οἱονδήποτε νόμον ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Συντάγματι, ἡ κατάκρισις ἡμῶν οὐδαμόθεν θέλει παρουσιάσει δυσκολίαν. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰς παρατηρήσεις καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, ὡς ἐπίσης ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 16 περὶ παιδείας καὶ ἐκφράζω, Κύριοι, φόβους καὶ δισταγμοὺς μὴ τυχὸν ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος ἀντὶ ὠφελείας γίνῃ πρόξενος βλάβης. Παρετήρησα ὅτι ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἐγένετο προσθήκη, ἐν ᾧ δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ, ὅπως ἐν τῷ ἑπομένῳ ἄρθρῳ ἐγένετο ἀφαίρεσις, ἐν ᾧ δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ. Καὶ μοὶ ἐφάνη, Κύριοι, ἡ περίπτωσις αὕτη ὁμοία μὲ τὸν χειρουργὸν ἐκεῖνον, ὅστις νομίζει ὅτι νόσημά τι ὑφίσταται εἰς ἄνθρωπόν τινα καὶ ἐνεργεῖ ἐγχείρησιν πρὸς ἴασιν αὐτοῦ, καὶ ἀντὶ νὰ εὕρῃ τὸ πάσχον μέρος, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει, ἀποκόπτει ὑγιὲς μέρος τοῦ σώματος αὐτοῦ, καὶ ἡ παρατήρησις αὕτη ἔχει ἐφαρμογὴν ἐπὶ τοῦ ἑπομένου ἄρθρου περὶ παιδείας, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ λάβω τὴν τιμὴν ἐν καιρῷ νὰ ἀναπτύξω τὰς γνώμας μου ἐπ’ αὐτοῦ. Καὶ ὑπῆρξαν ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι κατηγόρησαν τὸ ἄρθρον περὶ τύπου καὶ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὰ πιθανῶς ἄτοπα ἢ ἐλαττώματα τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου, χωρὶς νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὰς μεγάλας ὠφελείας αὐτοῦ. Ἀλλὰ τοιαύτη κατηγορία, κατ’ ἐμέ, εἶναι τόσον ἀνυπόστατος, εἶναι τόσον ἀσύστατος, ὥστε ὁμοιάζει μὲ τὴν κατηγορίαν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἤθελε νὰ κατηγορήσῃ τὸν ἡλιακὸν δίσκον ὡς ἔχοντα κηλῖδας χωρὶς νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι αἱ κηλῖδες τοῦ ἡλίου δὲν δύνανται διόλου ν’ ἀμαυρώσωσι τὴν λάμψιν αὐτοῦ, ὅπως δὲν δύνανται νὰ σκοτίσωσι καὶ αἱ τυχὸν παρεκβάσεις τοῦ τύπου τὴν λαμπρότητα καὶ εὐεργετικότητα τοῦ φωτὸς αὐτοῦ (ἐπιδοκιμασίαι). Ἡ Ἑλλάς, Κύριοι, ἡ ὁποία ἐξῆλθεν ἀπὸ μακραίωνα δουλείαν, τὰ στίγματα τῆς ὁποίας ἀμφιβάλλω ἂν ἀπηλείφθησαν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης—τὰ στίγματα, λέγω, ὑπὸ ἄλλον τύπον, πνευματικῆς δουλείας—, ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία κατὰ τὸ παρελθὸν εἶχε Κοινοβούλιον συνδεόμενον διὰ τῆς ἀλληλεγγύης προσωπικῶν κομμάτων, ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁποία εἶχε τὸν Ἀνώτατον παράγοντα τοσοῦτον προσκεκολλημένον εἰς τὸ συνταγματικὸν ἐκεῖνο ῥητόν, ὅτι ὁ Βασιλεὺς βασιλεύει καὶ δὲν κυβερνᾷ, ἡ Ἑλλάς, λέγω, ἥτις εἰς τοιοῦτο σημεῖον εἶχε φθάσει, ὥστε νὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ ἄνευ ὑπερβολῆς, ὅτι οὐδὲν ἄλλο βῆμα, οὐδεὶς ἄλλος τόπος κατὰ τὸ παρελθὸν ὑπῆρξε παρὰ ὁ τύπος, ὁ ὁποῖος ἔμεινεν ἡ μόνη φωνὴ ὑπὲρ τοῦ ἀδικουμένου πολίτου, ὑπὲρ τοῦ καταπατουμένου αὐτοῦ δικαίου. Ἐὰν δέ, Κύριοι, δεχθῶμεν ὅτι ἡ ἐπανάστασις δὲν ἦτο κίνημα μεμονωμένων ἀνθρώπων, ἀλλ’ ἦτο προϊὸν κακῆς διοικήσεως τῆς χώρας ἡμῶν, ἐρωτῶ ὑμᾶς: Τίς ἀπεκάλυψε τὴν σαπρίαν, ἡ ὁποία εὑρίσκετο εἰς τὸν διοικητικὸν κλάδον; Τίς ἀπεκάλυψε τὴν ἀνεπάρκειαν, ἡ ὁποία εὑρίσκετο εἰς τὸν στρατιωτικόν; Τίς ἀπεκάλυψε τὰ αἴσχη, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται πιθανὸν εἰς τὸν δικαστικὸν ἢ ἄλλον τινὰ κλάδον;

§150ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὁ λαός, ὁ λαός.

§151Α. ΠΕΤΡΟΜΑΝΙΑΤΗΣ. Ὁ λαὸς διὰ τοῦ τύπου, ὁ λαὸς διὰ τῆς δημοσιογραφίας.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ ἀντιπροσώπων αὐτοῦ.

§153Α. ΠΕΤΡΟΜΑΝΙΑΤΗΣ. Διὰ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ ἀντιπροσώπων, τοὺς ὁποίους κατὰ μέγα μέρος ἐβοήθει ὁ τύπος (ἀντιρρήσεις). Παρακαλῶ, ἀφήσατε νὰ ἔχω τὴν γνώμην μου.

§154Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ ἡμεῖς ἔχομεν τὴν γνώμην μας.

§155Α. ΠΕΤΡΟΜΑΝΙΑΤΗΣ. Τύπος καὶ λαὸς εἶναι τὸ ἴδιον. Ὁ λαὸς ὁμιλεῖ διὰ τοῦ τύπου.

§156Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ καταργήσωμεν τὸν τύπον.

§157Α. ΠΕΤΡΟΜΑΝΙΑΤΗΣ. Παρακαλῶ. Ἔρχεσθε κατόπιν ἐνταῦθα καὶ λέγετε ὅτι θέλετε.

§158ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὁ λαὸς καὶ ὁ λαός, φωνάξετε. Πῶς τὸ εἶπεν ὁ λαός; καὶ πῶς τὸ ἔμαθεν ὁ λαός; Τὸ εἶπον δηλαδὴ πέντε ἐκεῖ ὅπου ἐκάθηντο εἰς ἕν καφενεῖον; Διὰ τοῦ τύπου τὸ ἔμαθε καὶ τὸ εἶπεν ὁ λαός.

§159Α. ΠΕΤΡΟΜΑΝΙΑΤΗΣ. Ἐάν, λέγω, ἡ ἐπανάστασις ἦτο γενικὴ καὶ δὲν ἦτο μεμονωμένη ἐξέγερσις, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι τὴν ἐπανάστασιν ταύτην τὴν προπαρεσκεύασεν ὁ τύπος, θέλετε νὰ εἴπω ὅτι τὴν προπαρεσκεύασεν ὁ τύπος καὶ ὁ λαός, ἀλλ’ ἐγὼ τύπον καὶ λαὸν τὸν ἑνώνω εἰς ἕν. Μοὶ κάμνει, Κύριοι, μίαν ἄλλην ἐντύπωσιν ἓν γεγονός, ἐφ’ ὅσον τοὐλάχιστον γνωρίζω, ὅτι οὐδέποτε ἐπανάστασις, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦτο, εἴτε αἱματηρὰ εἴτε εἰρηνική, ἦλθε κατόπιν νὰ ἀφαιρέσῃ ἐλευθερίας ἀπὸ τὸν λαόν. Ὅταν τὸ συνέδριον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐκλήθη μετὰ μίαν ἐξέγερσιν, ἔρχηται, διὰ νὰ ἀφαιρέσῃ ἐλευθερίας, τὰς ὁποίας πρὸ δεκαετηρίδων ἀκόμη εἶχεν ὁ λαός, θὰ εἴπω ὅτι ὁ μέγας ἐκεῖνος τῆς Γαλλίας ποιητής, ὁ Βίκτωρ Οὑγκώ, ἐψεύδετο, ὅτε ἔλεγεν ὅτι αἱ παραφοραὶ τῆς προόδου καλοῦνται ἐπαναστάσεις, καὶ θὰ ἔλεγον ὅτι ἡ ἐπανάστασις εἶναι ὀπισθοδρόμησις πεντήκοντα ἐτῶν. Ὅτε πρὸ πεντήκοντα περίπου ἐτῶν οἱ πρόγονοι ἡμῶν εἶχον παράσχει τοιαύτας ἐλευθερίας εἰς τὸν τύπον, ὅτε τοσοῦτον προεχώρουν, ὥστε ἀκόμη ἔλεγον ὅτι καὶ ὁ ἀτομικὸς βίος τοῦ δημοσίου ἀνδρὸς πρέπει νὰ εἶναι ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ τύπου, ἐρχόμεθα ἡμεῖς μετὰ τοιαύτην ἐξέγερσιν νὰ θέσωμεν πέδας ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ τύπου! Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ἦτο καλῶς τεθειμένον, μὲ μόνην τὴν προσθήκην, τὴν ὁποίαν πάντες παρεδέχθησαν, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ τοιαύτη, μόνον προκειμένου περὶ τῶν προσωπικῶν ἐγγυήσεων. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ δὲ ὁ σεβαστὸς ἀρχηγός μου νὰ διαφωνήσω πρὸς τὴν γνώμην τοῦ νὰ τεθῇ προσθήκη σχετικῶς πρὸς ἐκείνην «τῆς δημοσίας ἠθικῆς», διότι νομίζω ὅτι ὁ κίνδυνος δὲν εἶναι τόσον μέγας, ὅσον ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ προέλθῃ ἀπὸ μίαν αὐταρχικὴν καὶ ἀπολυταρχικὴν Κυβέρνησιν, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ μόνον ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὰς περιπτώσεις ἐκείνας, εἴτε ἐν καιρῷ πολέμου εἴτε ἐν ἐπιστρατεύσει, εἰς ἐκείνας μόνον τὰς περιπτώσεις νὰ δύναται ἡ Ἀρχὴ νὰ ἐπεμβαίνῃ καὶ ν’ ἀπομακρύνῃ τὸ κακόν. Ὅτε δὲ ἔχομεν ὑπ’ ὄψει, Κύριοι, ὅτι ὁ τύπος πολλάκις καθωδήγησε καὶ Κυβερνήσεις, ὅτε ἔχομεν ὑπ’ ὄψει ὅτι πολλάκις κατὰ τὸ παρελθὸν ἐκαλοῦντο εἰς τὰ ὕπατα ἀξιώματα ὄχι ἄνδρες ἀναλόγως τῆς ἀξίας καὶ τῆς ἱκανότητος αὐτῶν, ἀλλ’ ἀναλόγως τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ κόμματος, ὅτε ἔχομεν ὑπ’ ὄψει ὅτι ὁ τύπος οὐδέποτε ἠρνήθη νὰ στέρξῃ, ὅτε συνεστήθη αὐτῷ, νὰ μὴ δημοσιεύῃ εἰδήσεις βλαπτούσας τὸ Κράτος, ὅτε ἔχομεν ὅλα ταῦτα, δὲν δικαιούμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ τύπος πολλάκις ὡδήγησεν αὐτοὺς εἰς τὸ νὰ ἀνακαλύψωσι σχέσεις ἐξωτερικάς, εἰς τὸ ν’ ἀνακαλύψωσι κινδύνους ἐξωτερικούς, εἰς τὸ νὰ καθοδηγήσωσιν αὐτοὺς πολλάκις εἰς τὰς μετὰ τῶν ξένων Κρατῶν σχέσεις των; Καὶ λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν μόνον τὰς τυχὸν παρεκβάσεις καὶ δὲν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ὠφελείας, τὰς ὁποίας προσεκόμισεν ὁ τύπος εἰς τὸν λαόν, ὁ τύπος ὁ ὁποῖος εἶναι τὸ βιβλίον διὰ τὸν ἀγρότην, ὁ τύπος ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ ἡμερησία πνευματικὴ τροφή, τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον καὶ ὁ τελευταῖος τῶν χειρωνακτῶν, ὁ τύπος ὁ ὁποῖος καθοδηγεῖ τὸν λαὸν καὶ ὁ ὁποῖος ἀπὸ πρωίας μέχρις ἑσπέρας φωτίζει καὶ ὁδηγεῖ αὐτὸν εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὸν πολιτισμόν; (εὖγε, εὖγε!).

§160Χ. ΠΕΤΡΕΑΣ. Ἡ ἐλευθερία τοῦ τύπου, ἡ ἐλευθερία τουτέστι τοῦ ἐκφράζειν διὰ τοῦ τύπου τὰ διανοήματα ἡμῶν, εἶναι ἀτομικὴ ἐλευθερία. Τὴν ἀτομικὴν ἐλευθερίαν ταύτην τὰ ἀπόλυτα μοναρχικὰ πολιτεύματα ὡς καὶ πολλὰ ἀντιπροσωπικὰ πολλάκις δι’ αὐθαιρέτων καὶ ἀτόπων περιορισμῶν περιώρισαν. Περιορισμούς τινας παρ’ ἡμῖν ἔθετο ὁ περὶ τύπου νόμος τοῦ 1837, ἀλλὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1844 ὡς καὶ τὸ τοῦ 1864 ἀπηγόρευσαν πᾶν προληπτικὸν μέτρον καὶ τοιουτοτρόπως ὁ τύπος ἔμεινεν ἐλεύθερος· περιελήφθη ὅμως ἐν τῷ Συντάγματι τοῦ 1864, ἐν ἄρθρῳ 14, περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν κατ’ ἐξαίρεσιν ἐπιτρέπεται ἡ κατάσχεσις μετὰ τὴν δημοσίευσιν, ἕνεκα προσβολῆς κατὰ τῆς Χριστιανικῆς θρησκείας ἢ κατὰ τοῦ προσώπου τοῦ Βασιλέως. Τὴν αὐτὴν ἐξαίρεσιν περιέλαβε καὶ τὸ ἄρθρον, ὡς διετυπώθη ἐν τῷ προσχεδίῳ τῆς ἐπιτροπῆς. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ ἐξαίρεσις αὕτη, τουτέστιν ὁ σκοπός, δι’ ὃν ἐθεσπίσθη ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσα ὑμῖν, δὲν ἐπιτυγχάνεται, ἀφοῦ μετὰ τὴν δημοσίευσιν προβαίνει ἡ Ἀρχὴ εἰς κατάσχεσιν τοῦ φύλλου τοῦ δημοσιεύσαντος κατὰ τῆς Χριστιανικῆς θρησκείας ἢ προσβολὴν κατὰ τοῦ προσώπου τοῦ Βασιλέως· τοὐναντίον μάλιστα, ὡς ἐκ τῆς κατασχέσεως ὄχι μόνον δὲν θὰ προληφθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ Πολιτεία, ἵνα προλάβῃ, ἀλλὰ θὰ διασαλπισθῇ δι’ ὅλων τῶν ἐφημερίδων τῆς πρωτευούσης ἢ τοῦ τόπου, ὅπου ἤθελε λάβει χώραν ἡ κατάσχεσις, καὶ θὰ δοθῇ ἀφορμὴ εἰς πάντα πολίτην νὰ ἐπιζητήσῃ νὰ μάθῃ: τί ἆράγε ἦτο ἐκεῖνο, οὗ ἕνεκα ἡ δικαστικὴ Ἀρχὴ προέβη εἰς κατάσχεσιν τοῦ φύλλου τοῦ περιέχοντος τὸ ἄρθρον; Τίς ἐξ ἡμῶν, Κύριοι, δὲν ἔλαβε τὴν περιέργειαν νὰ ἀναγνώσῃ τὴν «Πάπισσαν Ἰωάνναν, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἀπηγορεύθη ἡ κυκλοφορία αὐτῆς; Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ὁ σκοπός, δι’ ὃν ἡ διάταξις αὐτὴ ἐθεσπίσθη, δὲν ἐπιτυγχάνεται, ἀλλὰ τοὐναντίον, ἡ διάταξις αὐτὴ γίνεται μᾶλλον ἐπιβλαβής, δίδει ἀφορμὴν εἰς ἐξερεύνησιν, ποῖον τάχα ἦτο τὸ ἀπαγορευθὲν δημοσίευμα, τὸ ὁποῖον κατεσχέθη, ἐφ’ ὅσον, λέγω, δὲν ἐπιτυγχάνεται ὁ σκοπός, ἡ διάταξις περιττεύει καὶ ἡ Πολιτεία διὰ νομοθετικῶν μέτρων δύναται νὰ καταδιώξῃ τοὺς προσβάλλοντας τὴν Χριστιανικὴν θρησκείαν ἢ τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως. Ὅθεν φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλείψῃ ἡ Βουλὴ ἡ σημερινὴ τὰς διατάξεις ταύτας, ἐμφορουμένη ὑπὸ τῶν ὑψηλῶν ἐκείνων αἰσθημάτων, ὑπὸ τῶν ὁποίων ἐνεφορεῖτο αὐτοκράτωρ τις, ὅστις διέταξεν, ἵνα πάντες οἱ λίβελλοι, οἱ κατ’ αὐτοῦ ἀπευθυνόμενοι, ἀναρτῶνται ἐν περιφανεῖ μέρει, ἵνα δύναται ἕκαστος τῶν ὑπηκόων αὐτοῦ νὰ ἀναγινώσκῃ αὐτοὺς ἐλευθέρως. Δὲν ἐφοβεῖτο τοὺς λιβέλλους ὁ αὐτοκράτωρ ἐκεῖνος, διότι ἐπίστευεν ὅτι, ἐὰν οἱ λίβελλοι ἦσαν ψευδεῖς, θὰ τοὺς ἀποδοκιμάζῃ ὁ λαός, ἐὰν ἦσαν ἀληθεῖς, θὰ διωρθοῦτο αὐτὸς ὁ ἴδιος, διότι θὰ ἐγνώριζε τὰ ἴδια αὐτοῦ παραπτώματα καὶ ἐν τῷ μέλλοντι θὰ ἐβελτιοῦτο. Ἐν τῷ αὐτῷ ἄρθρῳ, ὡς τοῦτο διατυποῦται ἐν τῷ προσχεδίῳ τῆς ἐπιτροπῆς, περιλαμβάνεται ὁλόκληρος παράγραφος, κατὰ τὴν ὁποίαν «Ἐπιτρέπεται δὲ κατ’ ἐξαίρεσιν ἡ κατάσχεσις μετὰ τὴν δημοσίευσιν, ἕνεκα προσβολῆς κατὰ τῆς Χριστιανικῆς θρησκείας ἢ κατὰ τοῦ προσώπου τοῦ Βασιλέως· ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐντὸς 24 ὡρῶν ἀπὸ τῆς κατασχέσεως ὀφείλουσι καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν εἰς τὸ δικαστικὸν συμβούλιον καὶ τοῦτο ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῆς διατηρήσεως ἢ τῆς ἄρσεως τῆς κατασχέσεως· ἄλλως ἡ κατάσχεσις αἴρεται αὐτοδικαίως. Ἀνακοπὴ κατὰ τοῦ βουλεύματος ἐπιτρέπεται εἰς μόνον τὸν δημοσιεύσαντα τὸ κατασχεθέν, οὐχὶ δὲ καὶ εἰς τὸν εἰσαγγελέα. «Ἐν ὅλως ἐξαιρετικαῖς περιπτώσεσι δύναται ν’ ἀπαγορευθῇ, ἐπ’ ἀπειλῇ κατασχέσεως, ποινικῆς καταδιώξεως καὶ παύσεως τοῦ φύλλου, ἡ δημοσίευσις εἰδήσεων ἢ ἀνακοινώσεων ἀναγομένων εἰς στρατιωτικὰς ἐργασίας ἢ εἰς ζητήματα σχετιζόμενα πρὸς τὰς ἐξωτερικὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους λόγῳ κινδύνου τῶν συμφερόντων τῆς Ἐπικρατείας, καθ’ ὃν τρόπον ὁ νόμος ἤθελεν ὁρίσει». Τόσον τὰς προεκτεθείσας διατάξεις, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα πρὸ μικροῦ, ὅσον καὶ τὴν παράγραφον ταύτην εὗρον ἀστόχως περιληφθεῖσαν ἐν ταῖς διατάξεσι τοῦ ἄρθρου τούτου. Ὡς ἐκ τούτου ἔσπευσα καὶ ὑπέβαλον πρότασιν, πρῶτον μὲν νὰ ἀπαλειφθῶσι τὰ ἐδάφια 5 καὶ 6, τουτέστι τὰ ἐδάφια ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιτρέπεται κατ’ ἐξαίρεσιν ἡ κατάσχεσις μετὰ τὴν δημοσίευσιν, ἕνεκα προσβολῆς κατὰ τῆς Χριστιανικῆς θρησκείας καὶ τοῦ προσώπου τοῦ Βασιλέως, καὶ ἔτι ὁλόκληρος ἡ παράγραφος, τὴν ὁποίαν ἤδη τὸ πρῶτον περιέλαβεν ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἡ ἐπὶ τοῦ προσχεδίου ἐπιτροπή, ἔτι δὲ καὶ πρότασιν ἑτέραν, ἵνα, ἀντὶ τῆς παραγράφου ταύτης, τὴν ὁποίαν ἔκρινα ὡς ἀπαλειπτέαν, περιληφθῇ παράγραφος ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Ἐν περιπτώσει κηρύξεως πολέμου, ἢ ἐπιστρατεύσεως, ἕνεκεν ἀπειλουμένης κηρύξεως πολέμου, ἀπαγορεύεται ἡ δημοσίευσις εἰδήσεων ἢ ἀνακοινώσεων ἀναγομένων εἰς στρατιωτικὰς ἐργασίας ἐπ’ ἀπειλῇ κατασχέσεως τοῦ φύλλου, ποινικῆς καταδιώξεως, καθ’ ὃν τρόπον ὁ νόμος ἤθελεν ὁρίσει. Ἡ ἐπιτροπή, ἥτις ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν καὶ ἐμελέτησε τὰς προτάσεις μου ταύτας ἀπεφάνθη, ὅσον ἀφορᾷ μὲν τὰς προτάσεις περὶ ἀπαλείψεως τῶν μνησθεισῶν διατάξεων, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν τῷ μέχρι τοῦδε ἰσχύοντι ἄρθρῳ τοῦ Συντάγματος καὶ οὐδένα λόγον ἔχει νὰ μεταβάλῃ τὸ κείμενον· ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν πρότασιν περὶ τοῦ ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ παράγραφος ὁλόκληρος, ἡ ὁποία τὸ πρῶτον ἤδη ὑπ’ αὐτῆς προσετέθη ἐν τῷ Συντάγματι, ἐθεώρησεν ὅτι καλῶς ἀπεφάνθη. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἡμετέραν πρότασιν, ὅτι πρέπει νὰ περιληφθῇ ἡ διάταξις «Ἐν περιπτώσει κηρύξεως πολέμου κλπ.», ταύτην ἀπεδέχθη μέν, ἀλλ’ ἐθεώρησεν ὡς ἀναγομένην εἰς ἄλλας διατάξεις, τὰς τοῦ ἄρθρου 91, καὶ τοιουτοτρόπως δὲν τὴν ἔκρινε περιληπτέαν ἐν ταῖς διατάξεσι τοῦ ἄρθρου τούτου. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εὐχαρίστως ἤκουσα, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ σοβαρώτερον μελετήσασα τὸ ζήτημα ἀνεγνώρισεν ὅτι εἶναι ἀπαλειπτέα ὁλόκληρος ἡ παράγραφος, ἣν περιέλαβεν αὐτὴ ἐν τῇ διατάξει τοῦ ἄρθρου 14, καὶ σκόπιμος ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν πρῶτος ἐγὼ ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὑπὸ τὴν βάσανον τῆς ἐπιτροπῆς. Ὁ τύπος, Κύριοι, εἰς τὰ ἔθνη καὶ διὰ τὰ ἔθνη, ὁμοιάζει μὲ τὸν κύνα τὸν ποιμενικὸν διὰ τὰ ποίμνια· ὅπως ἐν ζοφώδει καὶ ἀσελήνῳ νυκτί, καθ’ ἣν τὰ στοιχεῖα τῆς φύσεως μαίνονται, ὁ δὲ ποιμὴν συσπειροῦται περὶ τὴν ἑστίαν του, μόνος ὁ κύων ἀγρυπνεῖ καὶ φρουρεῖ τὸ ποίμνιον, οὕτω καὶ ὁ τύπος, καθ’ ὃν χρόνον ὁ λαός, τὸ ἔθνος νήδυμον καθεύδουσιν ὕπνον, μόνος αὐτὸς ἀγρυπνεῖ καὶ φρουρεῖ τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους καὶ τοῦ λαοῦ. Ἐὰν φρονῆτε, ὅτι συνετὴν θὰ ἔπραττε πρᾶξιν ὁ ποιμήν, ὅστις θὰ ἐδέσμευε τὸν κύνα αὐτοῦ, δεσμεύσατε καὶ ὑμεῖς τὸν τύπον, τὸν ἄγρυπνον τοῦτον φρουρὸν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ ἔθνους καὶ τοῦ λαοῦ.

§161Β. ΜΙΧΑΛΕΑΣ. Φρονῶ, ὅτι προσήκει καὶ ἐπιβάλλεται οἱ ὀπαδοὶ μιᾶς Κυβερνήσεως, καὶ χάριν τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους καὶ διὰ τὴν εὔκοσμον διεξαγωγὴν τῶν κοινοβουλευτικῶν συζητήσεων νὰ πειθαρχῶσιν εἰς τὸν ἡγέτην. Φρονῶ ὅμως ἀκόμη, ὅτι εἶναι ἀνελεύθερον καὶ μεστὸν ὑπολανθανόντων κινδύνων, ἐὰν οὗτοι, καίπερ ἀντιφρονοῦντες πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐλλείψει θάρρους, ἀποφεύγουσι νὰ διατυπώσωσι τὰς γνώμας αὐτῶν ἐλευθέρως. Ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἀνέγνωσα, Κύριοι, τὴν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προτεινομένην τροποποίησιν εἰς τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος περὶ τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου, ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης πολλάκις ἠρώτησα ἐμαυτόν, ἀναζητῶν τὰ αἴτια, ἅτινα ὤθησαν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ διάβημα τοῦτο. Ἐκφράζω ὅμως τὴν χαράν μου βλέπων αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρόρριζα μετέβαλε τὴν ἀρχικὴν αὐτῆς ἀπόφασιν, κατανοήσασα τὰ ὀλέθρια τῆς τροποποιήσεως ἀποτελέσματα. Ἀλλά, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις κατεῖδε καὶ διώρθωσεν ὅ,τι τὸ συμφέρον τοῦ τε Κράτους καὶ τῶν πολιτῶν ἐπέβαλλε καὶ ὑπεδείκνυεν, ἡ ἐπιτροπὴ ἀμβλυωποῦσα διὰ τῶν ὑποδεικνυομένων της μᾶς ἐξεσφενδόνησεν εἰς ἄλλους καιρούς, εἰς ἄλλους χρόνους. Ἡ ἐλευθερία τοῦ τύπου, κύριοι Βουλευταί, περιοριζομένη ἀπὸ τὸν καλλίτερον νόμον, δὲν εἶναι ἄλλο τι παρὰ τὸ δημοσιεύειν δημοσιεύματα διὰ τοῦ τύπου ἀρέσκοντα τῇ ἐξουσίᾳ. Διὰ τοῦτο εἰς τὰς συνταγματικὰς Πολιτείας ὁ περιορισμὸς τοῦ τύπου εἶναί τι ἐπονείδιστον, εἶναι κακοῦργον. Ἀλλοίμονον, ἐὰν παραδώσωμεν τὴν μάχαιραν καὶ τὴν πλάστιγγα, τὰ ἱερὰ ταῦτα τῆς Θέμιδος σύμβολα, εἰς τὰ κόμματα καὶ εἰς τὰ πάθη! Διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἀγνοῶμεν, ὅτι οἱ διατυποῦντες κατὰ τρόπον ἀόριστον γνώμας πρὸς περιορισμὸν τοῦ τύπου, ὅτι τὸ ἐν τοῖς νόμοις ἀόριστον ἐπάγεται τὸ ἐν ταῖς ἀποφάσεσιν αὐθαίρετον καὶ ὅτι ἡ ἐλευθερία τῶν πολιτῶν ἐξαρτᾶται τὰ μέγιστα ἀπὸ τὴν σαφήνειαν τῶν νόμων. Ὅταν, κύριοι Βουλευταί, ὁ δικαστὴς ἀναζητῇ τὸ ἔγκλημα ἐκ διαταγῆς καὶ θεμελιώνῃ τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ εἰς εἰκασίας, οὗτος δολοφονεῖ ἢ κρίνει; Καὶ ἀναζητῶν τις φράσεις μεμονωμένας καὶ ὑποβάλλων ταύτας ὑπὸ τὴν δικαστικὴν βάσανον, ἀναγκάζων νὰ σημάνωσιν ὅ,τι αὐτὸς θέλει, τοῦτο εἶναι αὐθαιρεσία, ἀδικία. Ὅταν δὲ τὸ ποινικὸν σύστημα διατελῇ ὑπὸ τὸ κράτος τοιαύτης αὐθαιρεσίας, τὰ Δικαστήρια θὰ μεταμορφωθῶσιν εἰς πολιτικὰ Σώματα, κύρια δὲ τοῦ τύπου, διὰ δὲ τούτου τῆς κοινῆς γνώμης, μοιραίως καὶ ἀναποδράστως θὰ ἐξεγείρωσι ταύτην κατὰ τῆς ἐξουσίας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι πρέπει νὰ περιορίζηται ἡ ἀκολασία τοῦ τύπου. Εἶναι ἐπίσης ἀναντίρρητον, ὅτι ἡ ἀκολασία εὑρίσκεται εἰς τὰ πέρατα τῆς ἐλευθερίας. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τήν τε Κυβέρνησιν καὶ πάντα ἄλλον· ποῖον εἶναι τὸ διακρῖνον αὐτὰς ὅριον; Πιστεύω ὅτι περὶ τούτου ὅλοι διατελοῦμεν εἰς παντελῆ ἄγνοιαν. Ἓν ὅμως εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐλευθερία δὲν ὑπάρχει ὅπου λείπει ἡ δημοσιότης. Φρονεῖ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θὰ κάθηται ἐπ’ ἄπειρον εἰς ἣν θέσιν κάθηται καὶ θὰ διευθύνῃ τὰ κοινά; Ἄλλοι θὰ ἀναλάβωσι τὰς ἡνίας τοῦ Κράτους, οἱ ἄλλοι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀνήγαγον τὴν φαυλότητα εἰς ἐπιστήμην, τὸν ἀντικατοπτρισμὸν εἰς πραγματικότητα, ἀφοῦ προέκυψαν καὶ ἐπήγασαν ὅλαι αἱ ἐθνικαὶ συμφοραί. Χάριν τοῦ συμφέροντος τῆς πατρίδος μας ἀφήσατε τὸν τύπον ὡς ἔχει, διότι, ἐὰν ἐνίοτε οὗτος ἐγένετο πρόξενος κακῶν, ὁ ἴδιος πολλάκις προέλαβε καὶ προλαμβάνει τοιαῦτα. Καὶ ὅταν ἡ εἰδεχθὴς φατρία ἐγείρῃ θρασεῖαν τὴν κεφαλήν, τίς θὰ ἐμποδίσῃ αὐτὴν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκμεταλλευθῇ ὀλεθρίως τὴν τροποποίησιν ταύτην; Καὶ τοῦ λαοῦ ἀπογυμνουμένου τῆς τοιαύτης πανισχύρου δυνάμεως, τῶν φαύλων δὲ καὶ ἀνικάνων ἀντικαθιστώντων τοὺς φιλοπάτριδας, τίς θὰ περιφρουρήσῃ τὴν τιμὴν καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ τε λαοῦ καὶ τοῦ Κράτους ἀπὸ τὸν βουλιμιῶντα λύκον καὶ τὴν πονηρὰν ἀλώπεκα ἀπὸ τοῦ νὰ ἐμπήξωσι τοὺς ὄνυχας αὑτῶν ἐπ’ αὐτοῦ; Μήπως ἡ φιλοπατρία; Τάχα τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους; Ἢ ἡ στοργὴ αὐτῶν πρὸς τὸν λαόν; Καὶ δὲν ἐνδέχεται ὁ λαὸς καταπιεζόμενος μίαν ἡμέραν νὰ ἐγερθῇ καὶ ἐγειρόμενος νὰ θάψῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ ταφῇ; Δυστυχῶς ἡ πολιτικὴ σύνεσις καὶ ἡ σωφροσύνη καὶ τὸ ἐθνικὸν συμφέρον μὲ κωλύουσι νὰ εἶμαι σαφέστερος. Σταθμίζουσα πάντα ταῦτα ἡ Κυβέρνησις ἂς μὴ ἐπιμένῃ εἰς τὴν προτεινομένην τροποποίησιν, διότι ἀσφαλῶς ἀκουσίως θὰ γίνῃ πρόξενος κακοῦ. Κατερχόμενος τοῦ βήματος τούτου δηλῶ ὅτι τὸ μῖσός μου πρὸς τὴν φατρίαν καὶ τὰ προσωπικὰ κόμματα, ἡ μανία μου πρὸς τοὺς μεγαλοσχήμους ἀνικάνους καὶ κἄτι ἄλλο μοὶ ἐπιτάσσουσι νὰ καταψηφίσω τὴν τροποποίησιν καὶ θὰ τὴν καταψηφίσω. Διότι, ἄλλως πράττων, φρονῶ καὶ πιστεύω ὅτι κηλιδώνω τὸν ἀγῶνα τῆς ἀνορθώσεως, καθυβρίζω τὴν πατρίδα μας, καὶ καταισχύνω τὸν σημερινὸν τῆς ἐλευθερίας καὶ τῶν φώτων αἰῶνα.

§162Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ ὑμνολογήσω τὸν τύπον, διότι εἶμαι πιστὸς εἰς τὸ δόγμα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἄρτης πρὸ ὀλίγου διεκήρυξεν ὅτι ἡ ἐλευθερία τοῦ τύπου εἶναι ἐλευθερία τοῦ λαοῦ. Καὶ ὑποθέτω ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ μὴ πιστεύων εἰς τὸ δόγμα τοῦτο, πλὴν ἂν ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ὅσα ἐξεγερθεὶς ἔγραψεν ὁ τύπος κατὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς ὑποπτεύσωμεν ὅτι ὑπάρχει μερίς τις τοῦ τύπου, ἥτις ἀνακηρύττει τὸ δόγμα τοῦτο, δὲν τὸ πιστεύει δέ. Εἶπον ὅτι δὲν ὑπάρχει τις ὁ μὴ πιστεύων εἰς τὸ δόγμα τοῦτο, καὶ διότι ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰς συζητήσεις τὰς διεξαχθείσας ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, τῆς ὁποίας εἶμαι μέλος. Ἐν αὐτῇ ἀληθῶς ὡς βάσις τῶν συζητήσεων ἐτέθη τὸ δόγμα τοῦτο. Καὶ ἀνεπτύχθησαν ἐκεῖ ἐν κρυπτῷ καὶ ἀνεπτύχθησαν ἄνευ τινὸς ὑστεροβουλίας σκέψεις τοιαῦται καὶ ἰδέαι περὶ ἐλευθερίας τοῦ τύπου, αἵτινες δὲν ἐτολμήθη νὰ ἀναπτυχθῶσιν ἐνταῦθα ἴσως καὶ ἐκ φόβου μὴ οἱ ῥήτορες παρεξηγηθῶσιν ὅτι θέλουσι νὰ κολακεύσωσι τὸν τύπον. Καὶ ἐλέχθη ἀκόμη ἐκεῖ ὅτι ἡ ἐλευθερία τοῦ τύπου πρέπει νὰ φθάνῃ μέχρις ἀσυλίας παρομοίας πρὸς τὴν βουλευτικήν, διότι ἐκρίθη ὅτι ὁ τύπος, ἰδίως ἐν τῷ κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι, ἀποτελεῖ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ πολιτεύματος καὶ ὅτι ὁ τύπος ὁ ἐκπληρῶν τὸν προορισμόν του προσφέρει ὑπηρεσίας εἰς τὸ Κράτος πολλάκις ὑπερτέρας τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας προσφέρει ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος, ὅστις ἄλλως τε δὲν δύναται νὰ δράσῃ τελεσφόρως ἄνευ τοῦ τύπου. Ἐκεῖ μάλιστα ἀνεπτύχθη καὶ ἄλλη τις ἰδέα ἀντίθετος πρὸς τὴν ἀναπτυχθεῖσαν σήμερον ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἄρτης, ἡ ἰδέα, ὅτι ὁ τύπος ὁ σημερινὸς ὁ διαμορφωθεὶς ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς ἀνεξαρτησίας δὲν εἶναι κυρίως ὁ τύπος, δι’ οὗ ἐκδηλοῦται ἡ κοινὴ γνώμη, ἀλλ’ ὁ τύπος ὁ μορφώνων καὶ ποδηγετῶν τὴν κοινὴν γνώμην. Τοῦτο τοὐλάχιστον ἐπίστωσαν τὰ τελευταῖα γεγονότα, ἀλλὰ τοῦτο δεικνύει ὅτι πρέπει ἡμεῖς μετ’ ἰδικιτέρας στοργῆς καὶ μερίμνης καὶ προσοχῆς νὰ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ τύπου, ὑπόχρεοι νὰ διαρρυθμίσωμεν οὕτω τὰ κατ’ αὐτόν, ὥστε νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὰς ὠφελείας, τὰς ὁποίας παρέσχε διὰ τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν μέχρι τοῦδε εἰς τὸ Κράτος. Ἐπὶ τῇ βάσει τοιούτων σκέψεων προβαίνοντες ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἵνα κρίνωμεν περὶ τῶν προταθεισῶν μεταρρυθμίσεων τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, εὕρομεν ὅτι ἡ πρότασις τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν Βουλευταὶ ὑπέβαλον, ἡ πρότασις, καθ’ ἣν ἕνεκα δημοσιευμάτων ἀπειλούντων ἐξωτερικούς κινδύνους κατὰ τῆς Ἐπικρατείας ἐπιτρέπεται ἡ λῆψις μέτρων κατὰ τοῦ τύπου, ἦτο τόσον ἀόριστος, ὥστε ἔθετο εἰς κίνδυνον τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου. Ἐπεχειρήσαμεν δὲ νὰ περιορίσωμεν τὴν ἀοριστίαν κατὰ τρόπον ἐξασφαλίζοντα τὸν τύπον ἀπὸ παντὸς κινδύνου, ἀλλὰ συγχρόνως ἐξασφαλίζοντα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἀπὸ πάσης ἐνδεχομένης βλάβης, ἕνεκα καταχρήσεως τῆς ἐλευθεροτυπίας, καὶ ἐγένετο σκέψις ὄχι μόνον περὶ ὑποθέσεων ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ ἐσωτερικῶν καὶ ἰδίως στρατιωτικῶν, διότι ὡς βάσις ἐν ταῖς συζητήσεσιν ἐτέθη τοῦτο, νὰ κρίνωμεν, ἂν ἡ διάταξις τοῦ παλαιοῦ Συντάγματος ἐφαρμοσθεῖσα ἀπέδειξεν ἐν τῇ πράξει ἀτελείας, καὶ νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς διορθώσεως τῶν ἀτελειῶν τῶν καταδειχθεισῶν ἐν τῇ πράξει. Ἐλέχθη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ καὶ ἐνεθυμήθησαν τὰ μέλη ὅτι ὑπῆρξεν ἐποχή, καθ’ ἣν ἡ ἀκριτομυθία τοῦ τύπου ἐπέφερε βλάβην εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ ἀσχέτως πρὸς τὰς ἐξωτερικὰς ὑποθέσεις, ἀκριτομυθία ἀναγομένη εἰς στρατιωτικὰς κινήσεις, καὶ ἐσκέφθημεν νὰ λάβωμεν πρόνοιαν καὶ περὶ τῆς περιπτώσεως ταύτης. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπεχείρησε νὰ καθορίσῃ τὴν ἀοριστίαν, διὰ νὰ προλάβῃ τοὺς ἐξ αὐτῆς κινδύνους· ὑπέμνησεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν διάταξίν τινα τοῦ νόμου περὶ ἐφεδρείας καὶ ὑπέδειξεν ὅτι θὰ εἶναι δυνατόν, ἀφοῦ, ὡς ἔπρεπε, περιορίζομεν καὶ κατὰ χρόνον τὸ δικαίωμα τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς δημοσιεύσεως εἰδήσεων στρατιωτικῶν διὰ τοῦ τύπου, νὰ καθορισθῇ ὅτι ἡ τοιαύτη ἀπαγόρευσις θὰ ἠδύνατο νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ τύπῳ καὶ νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν διὰ νόμου καθ’ ὅλον τὸν χρόνον, καθ’ ὃν θὰ ἐκηρύσσετο ἡ μερικὴ ἐπιστράτευσις ἐν τῷ Κράτει. Παρετηρήθη ἀντιθέτως ὅμως ὅτι τὸ Διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως τοῦ 1897 ἴσχυσεν ἐπὶ τρία ἔτη ἀνακληθὲν κατὰ τὸ 1900 καὶ ὅτι θὰ ἠδύνατο διὰ τῆς βραδείας ἀνακλήσεως τοῦ περὶ ἐπιστρατεύσεως Διατάγματος νὰ τεθῇ φραγμὸς εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου, καὶ ὅτι οὕτως ἡ ἀοριστία δὲν περιορίζεται, ἀλλὰ καθίσταται μᾶλλον ἐπικίνδυνος, καὶ ἐγκατελείφθη ἡ γνώμη αὕτη. Ἀλλ’ ὑπῆρχε καὶ ἄλλη γνώμη ἀξία συζητήσεως, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπεν ἀπὸ τῆς κηρύξεως τῆς ἐπιστρατεύσεως νὰ ἀπαγορευθῇ ἡ δημοσίευσις στρατιωτικῶν εἰδήσεων, διότι ὑπάρχουσι τοιαῦται, αἵτινες ἀσχέτως πρὸς τὴν κήρυξιν τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ ἀσχέτως πρὸς τὸν ἀπειλούμενον κίνδυνον εἶναι ἀνάγκη νὰ τηρῶνται μυστικαί, καὶ δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιτραπῇ ἡ δημοσίευσις τοιούτων κινήσεων ἢ εἰδήσεων καὶ ἐν καιρῷ εἰρήνης καὶ ἐν καιρῷ, καθ’ ὃν δὲν γεννᾶται κἂν ὑπόνοια ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ περιέλθωμεν εἰς ἐπιστράτευσιν.

§163Σ. ΣΙΜΟΣ. Ἀλλά, ἐὰν ἤθελε χρειασθῆ ἐν ὥρᾳ ἀκόμη ἐπιστρατεύσεως ἡ δημοσίευσις εἰδήσεων στρατιωτικῆς φύσεως, τί ἤθελε γίνει μὲ τὴν ἀπαγόρευσιν τοῦ Συντάγματος;

§164Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἡ ἐρώτησίς σας δὲν εἶναι νέα. Εἶναι ἐκ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα συνεζητήσαμεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ. Ὅτε ἐλέγομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ νόμου ἤθελεν ἀπαγορεύσει ἐν ὡρισμένῳ χρόνῳ τὴν δημοσίευσιν στρατιωτικῶν εἰδήσεων, ἐλέγομεν συγχρόνως ὅτι ἐν τῷ νόμῳ θὰ περιελαμβάνετο πρόνοια, καθ’ ἣν θὰ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν δημοσίευσιν τῆς εἰδήσεως ταύτης, νὰ ἀπαγορεύῃ τὴν δημοσίευσιν τῆς εἰδήσεως ἐκείνης καὶ ὅτι πάντα ταῦτα θὰ ἦσαν ζητήματα λεπτομερειῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκανόνιζεν ὁ νόμος. Εἴχομεν ταῦτα ὑπ’ ὄψει. Ἐλέχθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὅτι θὰ ἔπρεπε κατὰ τὸ Γερμανικὸν νὰ ἀναγράψωμεν τὴν περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν ἀναφέρει ἡ τροπολογία ἡ ἀνυπόγραφος, ἥτις μανθάνω ὅτι εἶναι τροπολογία Βουλευτοῦ ἐκ τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ ἀναγραφὴ τοιούτων εἰδήσεων ἀπαγορεύεται εἰς περίπτωσιν ἀπειλουμένου πολέμου. Ἀλλὰ καὶ κατὰ ταύτης τῆς τροπολογίας ἀντετάχθη τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐθεωρήθη οὐσιῶδες, ὅτι, ἐὰν ἀπαγορευθῇ ἡ δημοσίευσις εἰδήσεων λόγῳ τοῦ ἀπειλουμένου πολέμου, τάχα αὐτὴ αὕτη ἡ ἀπαγόρευσις δὲν κηρύσσει ἀπειλούμενον τὸν πόλεμον καὶ δὲν δύναται νὰ θέσῃ εἰς περιπλοκὰς τὸ Κράτος; Δὲν θὰ ἦτο ὀρθότερον νὰ μὴ ἀναγράψωμεν τὴν περίπτωσιν ταύτην, ἀλλ’ ἢ νὰ σταματήσωμεν εἰς τὸ Διάταγμα τῆς ἐπιστρατεύσεως ἢ νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ ἄλλης διατυπώσεως, χωρὶς νὰ δώσωμεν λαβὴν εἰς τοιαύτας παρεξηγήσεις καὶ δὴ εἰς περίπτωσιν ἀπειλουμένου πολέμου; Καὶ τοῦτο συνεζητήθη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, κατελήξαμεν δὲ μετὰ συζητήσεις εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐκρίναμεν περὶ τῆς κατασχέσεως ἐν περιπτώσει παρατάσεώς τινος καὶ εὕρομεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης πρὸ ὀλίγου ἀνέπτυξεν, ὅτι ἡ κατάσχεσις ἔχει καταντήσει μέτρον τελείως ἄνευ ἀποτελέσματος, συντελεῖ δὲ εἰς τὴν ἀνύψωσιν τῆς τιμῆς τοῦ φύλλου, οὐχὶ δὲ εἰς τὴν ἀπόκρυψιν τῆς δημοσιεύσεως ἐν τῷ φύλλῳ τοιαύτης εἰδήσεως. Ὑπεστηρίχθη δέ, καὶ ἀντιθέτως πρὸς ὅσα ὑπεστήριξεν ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι ὡς ἔχει τακτοποιηθῆ τὸ ζήτημα τῆς κυκλοφορίας τῶν φύλλων ἐν Ἑλλάδι, διὰ τοῦ Πρακτορείου τῶν Ἐφημερίδων, θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ κατάσχεσις καὶ ἐξαφάνισις τῶν φύλλων. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν ἐθεωρήθη συντελεστικὸν εἰς τὸν σκοπόν. Ἐπειδὴ δ’ ἐτέθη ἡ βάσις ὅτι ἡ ἀπαγόρευσις τῆς δημοσιεύσεως στρατιωτικῆς εἰδήσεως δύναται νὰ καθορισθῇ διὰ τοῦ νόμου, ἐγεννήθη τὸ ζήτημα, ἂν ἐφημερίς τις παρὰ τὴν ἀπαγόρευσιν ἐπιχειρήσῃ δημοσίευσιν, ἀρκεῖ μόνη ἡ κατάσχεσις, ἥτις δὲν θὰ εἶναι πλήρης, νὰ ἀποσβέσῃ τὸ κακὸν τὸ ἐπικείμενον ἐκ τῆς τοιαύτης δημοσιεύσεως; Ἀλλά, καὶ ἐὰν ἐξακολουθῇ ἡ ἐφημερὶς νὰ δημοσιεύῃ τοιαύτας εἰδήσεις ἀπηγορευμένας, τίνα μέτρα πέρα τῆς κατασχέσεως θὰ δυνάμεθα νὰ λάβωμεν; Ἐγένετο σκέψις ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὑπὸ προϋποθέσεις κανονισθησομένας διὰ νόμου, ἀλλὰ βεβαίως μὴ θιγούσας τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου, μηδὲ καθιερούσας λογοκρισίαν θὰ ἠδύνατο ἡ Πολιτεία νὰ φθάσῃ καὶ μέχρι παύσεως.

§165Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Τοιαύτας προϋποθέσεις, αἱ ὁποῖαι κατ’ ἐπανάληψιν θὰ λάβωσι χώραν ὑπὸ φύλλου τινός, εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μου ἐσχάτη προδοσία.

§166Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Φυσικά. Εἰς τὴν διατύπωσιν μάλιστα τοῦ μέρους τούτου τοῦ ἄρθρου τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἕνεκα τῆς χρήσεως λέξεως δυναμένης νὰ παρεξηγηθῇ ὡς σημαινούσης προληπτικὸν μέτρον ἢ λογοκρισίαν ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας ἐξεγερθεὶς διεμαρτυρήθη ζωηρῶς ὅτι τοιαύτη λέξις δύναται νὰ μᾶς ἀγάγῃ εἰς λογοκρισίαν καὶ ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐσκέφθη νὰ ὑποβάλῃ τὸν τύπον εἰς λογοκρισίαν. Καὶ εὑρέθημεν πάντες σύμφωνοι ὅτι τοιαύτη ἔννοια ἐν τῇ διατάξει ἐκείνῃ δὲν ὑπῆρχεν. Ἐπικαλοῦμαι τὸν κύριον συνάδελφον παρόντα, καὶ ἐγένετο χρῆσις ἄλλης λέξεως καὶ διετυπώθη ὡς διετυπώθη τὸ ἄρθρον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ περίπτωσις τῆς παύσεως διήγειρεν ὑπονοίας ὅτι, ἂν ἀναγραφῇ ἐν τῷ νόμῳ, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καταλήξῃ εἰς καταπίεσιν τοῦ τύπου καὶ εἰς μείωσιν τῶν ἐλευθεριῶν. Ἐγὼ δὲν πιστεύω τοῦτο, ἀλλὰ πρὸ τῆς γενικῶς κρατησάσης γνώμης ὅτι διὰ τοιαύτης τινὸς διατάξεως εἶναι δυνατὸν νὰ θέσωμεν εἰς κίνδυνον τὰς ἐλευθερίας τοῦ τύπου εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ μὴ ἐπιμείνω.

§167Σ. ΣΙΜΟΣ. Εἶναι καὶ πραγματικῶς ἀναχρονιστικὴ ἡ φράσις αὕτη.

§168Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν τὴν θεωρῶ ἀναχρονιστικὴν δι’ ἕνα μόνον λόγον. Ἐγὼ ἀναγνωρίζων τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου, ὑφ’ οὓς ὅρους προεῖπον, καὶ θεωρῶν ὅτι καὶ ἡ ἐλευθερία τοῦ τύπου ὡς καὶ πᾶσα ἄλλη ἐλευθερία πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τὰ ὅριά της, ὅτι δὲ ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην ἐλευθερίαν εἶναι ἡ ἐλευθερία τοῦ Κράτους, καὶ ὑπὲρ πάντα νόμον ὁ νόμος περὶ σωτηρίας τῆς πατρίδος, νομίζω ὅτι, ὅταν πρόκειται περὶ σωτηρίας τῆς πατρίδος, ὀφείλει ὁ τύπος νὰ περιστείλῃ τὴν ἐλευθερίαν αὑτοῦ.

§169Σ. ΣΙΜΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§170Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο περὶ τοιαύτης τινὸς περιπτώσεως, βεβαίως ἡ παῦσις τῆς ἐφημερίδος θὰ ἀπετέλει ἀναχρονισμόν.

§171ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τότε νὰ τὰς περιστείλῃ καὶ ἡ Βουλή, ἡ ὁποία εἰς τοιαύτην περίστασιν λέγει ἀσυγκρίτως πλείονα τῶν ὅσα λέγει ὁ τύπος.

§172Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Διατί ὄχι; καὶ ἡ Βουλὴ ὅμως περιστέλλεται· ὑπάρχει ἐν τούτοις ἡ ἑξῆς διαφορὰ μεταξὺ Βουλῆς καὶ τύπου, ὅτι ἡ Βουλὴ δρᾷ καὶ ὁμιλεῖ κατὰ κανονισμόν. Διὰ τὸν τύπον ὅμως δὲν ἔχετε οὐδὲ δύνασθε νὰ ἔχητε κανονισμόν. Ἔχετε μόνον τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας ἀναγράφετε. Ἡμεῖς δὲ ἀναγράφοντες τὰς διατάξεις ταύτας δὲν ἀπηγγείλαμεν ποινὰς διὰ τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος κατὰ τοῦ τύπου. Ἀνεγράψαμεν τὰς περιστάσεις, ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ ἠδύνατο ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἡ τακτικὴ διὰ νόμου νὰ τακτοποιήσῃ τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν δημοσίευσιν τοιούτων εἰδήσεων. Ἀλλὰ φαίνεται ὅτι κρατεῖ τόσον δυσπιστία διὰ τὰς Βουλάς, ὥστε ἐθεωρήθη, ὅτι ἡ ἀναγραφὴ τοιαύτης διατάξεως ἐν τῷ Συντάγματι ἀποτελεῖ τὴν κατάργησιν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ τύπου. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία θὰ ἔλθῃ, καὶ νομίζει ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκείνη διὰ τῆς ἐλευθερίας ταύτης, τὴν ὁποίαν θὰ τῇ παράσχῃ τὸ Σύνταγμα, θὰ θελήσῃ νὰ περιστείλῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ τύπου, εἶμαι ἠναγκασμένος ὡς μειονοψηφῶν νὰ ὑποχωρήσω εἰς τὴν γενικὴν γνώμην καὶ νὰ μὴ ἐμμείνω εἰς τὴν διάταξιν περὶ παύσεως. Ἀλλ’ ὅμως θὰ μὲ συγχωρήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ μὴ προσχωρήσω τελείως εἰς τὴν ἀντίθετον γνώμην, τὴν ὑποστηριζομένην ὑπὸ τῆς ἀνυπογράφου ἐκείνης προτάσεως—μὲ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι ταύτην ὑποβάλλουσι καὶ ὑποστηρίζουσι Βουλευταὶ ἐκ τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν—, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ μὴ προσχωρήσω τελείως εἰς ἐκείνην τοὐλάχιστον ἐφ’ ὅσον ἀναγράφει τὸν ὅρον «ἐν περιπτώσει ἀπειλουμένου πολέμου» διὰ τὸν λόγον, ὁ ὁποῖος ἀνεπτύχθη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, νὰ παρακαλέσω δὲ νὰ ἀντικατασταθῇ ἡ φράσις αὕτη «ἐν περιπτώσει ἀπειλουμένου πολέμου» διὰ τῆς φράσεως «ἐν περιπτώσει ἐπιστρατεύσεως» ἐκτὸς ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤθελε διὰ τὰς στρατιωτικὰς εἰδικῶς εἰδήσεις νὰ μὴ θέσῃ χρόνον περιοριστικόν, ἀλλὰ ν’ ἀφήσῃ τὸν νόμον ἐλεύθερον νὰ κανονίσῃ τὰ κατ’ αὐτόν, διότι, ὡς εἶπον, ἀνεπτύχθη τὸ θέμα ὅτι ὑπάρχουσι στρατιωτικαὶ εἰδήσεις, αἱ ὁποῖαι καὶ ἐν καιρῷ εἰρήνης δὲν πρέπει νὰ δημοσιεύωνται, λέγω δὲ τοῦτο, διότι φρονῶ ὅτι πρέπει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ παραχωρηθῇ ἡ ἐλευθερία νὰ κανονίσῃ τὰ κατὰ τὸ θέμα, νὰ κανονίσῃ διὰ νόμου ὅλας τὰς λεπτομερείας, διότι δὲν πιστεύω ὅτι αἱ Βουλαὶ αἱ μετέπειτα, ἐξ οἱωνδήποτε προσώπων καὶ ἂν ἀποτελῶνται, θὰ ἔχωσι διάφορον ἰδέαν περὶ ἐλευθερίας τοῦ τύπου ἀπὸ τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἡμεῖς σήμερον, καὶ διότι ἀκόμη πιστεύω ὅτι, ἐὰν συμβῇ νὰ νομοθετηθῇ τι ἀντικείμενον εἰς τὴν ἰδέαν τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου, τὸ τὶ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσῃ ἐπὶ πολὺν χρόνον, ἐφ’ ὅσον πράγματι δὲν θὰ ἐξυπηρετῇ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ θὰ ζήσῃ μέχρις ὅτου ἐπέλθῃ νέα Βουλή, ἡ ὁποία θὰ τὸ καταργήσῃ, διότι οὐδέποτε κατώρθωσαν νὰ διατηρηθῶσιν ἐν ἰσχύϊ ἐν τῷ Κράτει νόμοι ἀντικείμενοι εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν ἢ ἀντικείμενοι εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι κατὰ τὴν διάταξιν ταύτην καὶ κατὰ τὴν ψήφισιν πασῶν τῶν ἄλλων διατάξεων τοῦ Συντάγματος δὲν πρέπει νὰ εἴμεθα τόσον δύσπιστοι πρὸς τὸν πατριωτισμὸν τῶν μετέπειτα Βουλῶν, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ παραχωρήσωμεν τὴν ἐλευθερίαν εἰς τὰς Βουλὰς νὰ κανονίσωσι τὰ περὶ τῶν ἐλευθεριῶν δι’ ὅλα τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα θίγομεν σήμερον, διότι μόνον τότε δυνάμεθα νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ἀναγράφομεν ἐν τῷ Συντάγματι διατάξεις βιωσίμους, διότι μόνον ἐὰν δώσωμεν εἰς τὰς Βουλὰς τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζωσι τὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Συντάγματος ἐντὸς τῶν ὡρισμένων ὁρίων, τὰ ὁποῖα θὰ διαγράψωμεν ἡμεῖς σήμερον, κατὰ τὰς περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ παρουσιάζωνται, μόνον οὕτω δυνάμεθα νὰ καταστήσωμεν βιωσίμους τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας ἀναγράφομεν σήμερον εἰς τὸ Σύνταγμα.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Πατσουράκος.

§174ΙΩ. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ ἐλευθερία τῆς σκέψεως συμφυὴς οὖσα τῷ ἀνθρώπῳ ἐμφανίζεται εἰς τὰ διάφορα στάδια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάλογα, τόσον πρὸς τὴν ἡλικίαν τοῦ ἀτόμου, ὅσον καὶ πρὸς τὴν μόρφωσιν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν αὐτοῦ. Ὡσαύτως δὲν εἶναι ἄγνωστον εἰς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ ἐλευθερία τῆς σκέψεως ἀκολουθοῦσα φυσικοὺς νόμους ἀπαραβάτους; κατὰ τὸ πλεῖστον ἐξελίσσεται καθ’ ὅλους τοὺς τύπους, τοὺς ὁποίους αὐτὴ αὕτη ἡ φύσις τοῦ ἀτόμου ἐπιθυμεῖ, καθ’ ὅλους τοὺς κανόνας, τοὺς ὁποίους αὐτὴ αὕτη ἡ φύσις τοῦ ἀτόμου ἀπαιτεῖ. Δὲν θὰ θελήσω, κύριοι Βουλευταί, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω φιλοσοφῶν ἐπὶ τῆς ἐξωτερικεύσεως τῆς ἐλευθερίας τῆς σκέψεως ἐν τῷ γραπτῷ λόγῳ, οὐδὲ νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἀφηγούμενος τὰ κατὰ τὴν ἐμφάνισιν καὶ τὴν πρόοδον τοῦ τύπου, ὁ ὁποῖος διὰ μέσου τῶν αἰώνων ἐξειλίχθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε σήμερον ὑπὸ τὴν μορφὴν τοῦ ἡμερησίου τύπου, τῆς ἐφημερίδος τουτέστι, νὰ ἀποτελῇ ἕνα τῶν σπουδαιοτέρων τροχῶν τῆς πολιτειακῆς μηχανῆς ἐν παντὶ πεπολιτισμένῳ Κράτει. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ ὑπομνήσω πρὸς ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τοῦτο, ὅτι ἡ φωνὴ τοῦ τύπου δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, εἰμὴ φωνὴ αὐτοῦ τούτου τοῦ ἐν πᾶσι, πάντοτε καὶ ἁπανταχοῦ κυριάρχου λαοῦ, ἐκεῖνος δὲ ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιχειρήσῃ νὰ πνίξῃ τὴν φωνὴν τοῦ λαοῦ ἐπιχειρεῖ ἐπιχείρησιν ἀνοσίαν, ἐπιχείρησιν, ἡ ὁποία δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ προσβάλλῃ αὐτὴν ταύτην τὴν ὑπόστασιν τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τοῦ λαοῦ. Τὸ λέγω δὲ τοῦτο, διότι εἶναι ὄντως γνωστὸν ὅτι ἐν πᾶσι τοῖς στρώμασι πάσης κοινωνίας κατ’ ἀναλογίαν δράσεως ὑπάρχουσιν οἱ δυνάσται, μόνον δ’ ἐν ταῖς στήλαις τῆς δημοσιογραφίας εὗρον τὸ δίκαιόν των ὑψοῦντες φωνὴν οἱ δυναστευόμενοι. Ἡγεμόνες καὶ κυβερνῆται πολλάκις φαῦλοι, ἀνώτεροι καὶ κατώτεροι ὑπάλληλοι ἀνήθικοι, κλέπται καὶ καταχρασταὶ οὐδὲν ἄλλο ἐφοβήθησαν, πρὸ οὐδενὸς ἄλλου ἔκυψαν, εἰμὴ πρὸ τοῦ φόβου τῆς διαπομπεύσεως διὰ τοῦ τύπου, καὶ δι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγον πάντοτε ἐπεχείρησαν, πάντοτε προσεπάθησαν νὰ καταπνίξωσι τὴν φωνὴν τοῦ τύπου καὶ νὰ παραβιάσωσι τὰς ἐλευθερίας αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐξ ἀντιθέτου διὰ τὸν αὐτὸν ἀκριβῶς λόγον σοφοὶ νομοθέται καὶ σοφοὶ κυβερνῆται περιεφρούρησαν τὴν δύναμιν τοῦ τύπου, περιεφρούρησαν αὐτὸν τοῦτον τὸν τύπον διὰ ῥητῶν συνταγματικῶν ἄρθρων λαβόντες ὑπ’ ὄψιν βεβαίως ὅτι πολλάκις ἐγένοντο καταχρήσεις τῆς παντοδυναμίας αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐθεώρησαν αὐτὰς ὥς τι μηδαμινὸν ἀπέναντι τῶν μεγάλων ἀγαθῶν, τῶν ὁποίων γίνεται πρόξενος ὁ τύπος ἐν πάσῃ χώρᾳ. Βεβαίως, κύριοι Βουλευταί, δὲν ἔχω νὰ σᾶς εἴπω ἄλλο τι, εἰμὴ ὅτι πᾶς ὁ ἐπιχειρῶν νὰ φιμώσῃ τὸν τύπον οὐδὲν ἄλλο ἐπιχειρεῖ, εἰμὴ νὰ θεσπίσῃ διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας ἀπαγορεύεται εἰς τοὺς ἀδικουμένους καὶ δυναστευομένους νὰ παραπονῶνται ἔστω κατὰ τῶν ἀδικούντων καὶ δυναστευόντων. Βεβαίως, κύριοι Βουλευταί, δὲν θὰ σᾶς ἀπησχόλουν ἔτι μᾶλλον, ἂν δὲν ἐλάμβανον ὑπ’ ὄψιν ἐκεῖνο ἀκριβῶς, τὸ ὁποῖον γράφεται εἰς τὸ δʹ ἐδάφιον, διότι ὅσον ἀφορᾷ τὸ βʹ ἐδάφιον, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς λέξεως «παῦσις», ἡ ὁποία νομίζω ὄχι ὅτι εἶναι ἀναχρονισμός, ἀλλ’ ὅτι εἶναι τερατώδης, ἐγὼ δὲν ἔχω ἀντίρρησιν. Ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς τὸ βʹ ἐδάφιον, κατὰ τὸ ὁποῖον (ἀναγινώσκει) «Ὅ τε ἐκδότης ἐφημερίδος καὶ ὁ συγγραφεὺς ἐπιληψίμου δημοσιεύματος, πλὴν τῆς κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ Ποινικοῦ Νόμου» κλπ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ προσέξητε εἰς τὸ ἑξῆς. Ἔχω ἐνώπιόν μου καὶ ἐνώπιόν σας δύο βουλεύματα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν ἐμὲ αὐτόν (ἀναγινώσκει): «Τὸ συμβούλιον τῶν ἐν Γυθείῳ Πλημμελειοδικῶν ἰδὸν κ.λ.π. Παραπέμπει τὸν κατηγορούμενον Ἰωάννην Πατσουράκον... «ἐς Φιλίππους!» (Γέλωτες παρατεταμένοι). Φαντασθῆτε, Κύριοι, μὲ αὐτὸ τὸ βούλευμα, μὲ τὸ ὁποῖον μὲ παρέπεμψαν εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον, νὰ παραπέμπηται καὶ ὁ διευθυντὴς τῆς ἐφημερίδος καὶ νὰ καταδικάζηται συμφώνως πρὸς τὴν τελευταίαν προσθήκην, τὴν ὁποίαν ἡ ἀξιότιμος ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν ὅτι ἐπεβάλλετο εἰς ἡμᾶς νὰ θεσπίσωμεν ὡς φιλελεύθεροι. Ἀκούσατε καὶ ἓν ἄλλο (ἀναγινώσκει): «Ἀριθ. 358. Τὸ συμβούλιον τῶν ἐν Γυθείῳ Πλημμελειοδικῶν κλπ. «ἐνθυμούμεθα μάλιστα καὶ τοὺς ὀλοφυρμούς του ὅταν ἀπελύθη» (γέλωτες), «τὸ εἶδος δὲ τῆς προσβολῆς κλπ.» Ἐγὼ μὲν ἐν Καρδίτσῃ ὡς καθηγητής, ὁ ἀδελφός μου σχολάρχης ἐν Ταινάρῳ, καὶ ὁ ἀνεψιός μου δικηγόρος ἐν Ἀθήναις κατηγορούμεθα ὅτι «ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ καὶ χρόνῳ» ἀπεφασίσαμεν κλπ. (ἱλαρότης). Αὐτὰ εἶναι βουλεύματα ἐπίσημα, θὰ ἠδυνάμην δὲ νὰ σᾶς προσκομίσω καὶ ἄλλα ἕξ, διὰ τῶν ὁποίων εἶχον παραπεμφθῆ εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον καὶ εἶχον καταδικασθῆ εἰς 7 ἐτῶν φυλάκισιν ὡς ἔγγιστα. Ἀλλοίμονον τώρα εἰς τὸν διευθυντὴν τῆς ἐφημερίδος μὲ τοιαύτην διάταξιν!

§175Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τί πταίει ἡ διάταξις, ἂν ἔκαμον κακὴν χρῆσιν τῆς διατάξεως αὐτῆς οἱ δικασταί;

§176Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἀλλοίμονον, λέγω, ἂν δώσητε εἰς τὰς χεῖρας τῶν δικαστῶν διάταξιν τοιαύτην! Ἐμὲ τὸν ἴδιον πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν μὲ παρεκάλεσε, τί νομίζετε; Σᾶς παρακαλῶ, μοὶ εἶπε, νὰ μοὶ δώσητε ἓν ῥουσφέτι, νὰ δεχθῆτε νὰ καταδικασθῆτε τρεῖς ἡμέρας, διότι ἄλλως θὰ ὑπάγω εἰς τὸ Καρπενίσι (χειροκροτήματα). Μὲ παρεκάλεσε νὰ δεχθῶ τριήμερον φυλάκισιν, ἐνῷ ὡμολόγει ὅτι ἤμην ἀθῷος, διότι ἄλλως θὰ μετετίθετο εἰς τὸ Καρπενίσι! (Χειροκροτήματα καὶ ἱλαρότης).

§177Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ποῖος ἦτο ὁ πρόεδρος αὐτός;

§178Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Θέλετε νὰ τὸν μάθητε; Ὁ κ. Λύσιππος. Δὲν τὸν ἐνθυμεῖσθε, κύριε συνάδελφε;

§179Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τὸν κ. Λύσιππον τὸν ἐνθυμοῦμαι· τὸ γεγονὸς δὲν τὸ γνωρίζω.

§180Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ καὶ τὸ γεγονός. Ὁ ἕτερος ἦτο συνάδελφος πρώην καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν του. Μετὰ ταῦτα, σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, ἂν ἐπιτρέπεται ποτὲ νὰ γίνῃ σκέψις περὶ αὐτοῦ τοῦ πράγματος. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ σᾶς παρακαλέσω, εἶναι τοῦτο, ὅτι μετὰ ταῦτα πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ἑξῆς: Δὲν πρέπει νὰ παρασυρθῶμεν ἀπὸ μίαν ἰδέαν περὶ τύπου, τὴν ὁποίαν ἔχουσι καλλιεργήσει ἀπὸ πολλοῦ πλεῖστοι, ἵνα μὴ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην αὔριον ἴσως νὰ κύψωμεν καὶ γόνυ καὶ αὐχένα πρὸ τῶν πρώην δυναστῶν μας τῶν γνωστῶν ἄλλως τε εἰς τὸ Πανελλήνιον. Ταῦτα εἶχον νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τῆς διατάξεως ταύτης καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ δεχθῆτε μίαν τροπολογίαν, τὴν ἑξῆς: «Εἰς τὰ ἀδικήματα τοῦ τύπου δὲν ἐπιτρέπεται προφυλάκισις», διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι μέχρι τοῦ 1852 καὶ ἐπὶ τῆς Βασιλείας τοῦ ἀειμνήστου Βασιλέως Ὄθωνος δὲν παρεπέμποντο τὰ ἀδικήματα ταῦτα εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον, ἀλλ’ εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον. Κατὰ τὸ 1852 δὲ ἐψηφίσθη ὁ πρῶτος νόμος, δι’ οὗ ἐχαρακτηρίσθη ἡ πρᾶξις ὡς κακούργημα καὶ ὑπόκειται εἰς τὴν προφυλάκισιν.

§181ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν προφυλακίζονται.

§182Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν ἦλθον ἐπὶ τὸ βῆμα, Κύριοι, μὲ ἀξιώσεις ἵνα πείσω τὴν Βουλήν, ἀλλ’ ἁπλῶς ἵνα διατυπώσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ὄντως ζητήματος. Δὲν θὰ ἐπιχειρήσω ἐπίσης νὰ ἐξάρω τὴν δύναμιν τοῦ τύπου, οὐδὲ διὰ πανηγυρικῶν λέξεων νὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτοῦ· φρονῶ πάντα ταῦτα περιττὰ ἐν προκειμένῳ, καθόσον ἀρκούντως ἐλέχθησαν. Δὲν πρόκειται δὲ νὰ καταστήσωμεν γνωστὸν ποῖα εἶναι τὰ δικαιώματα τοῦ τύπου, ποῦ ἔγκειται ἡ ἐλευθερία αὐτοῦ, ἂν ἔχει τὴν δύναμιν, διότι εἶναι ἠχὼ τῆς γνώμης τοῦ λαοῦ ἢ εἶναι σύμβουλος τῆς κοινῆς γνώμης καὶ πόθεν ἔχει τὴν δύναμιν ταύτην. Ὡμίλησαν περὶ ἐλευθερίας τοῦ τύπου οἱ κύριοι ἀγορεύσαντες· νομίζω ὅτι μάταιον ἀγῶνα ἠγωνίσθησαν, διότι οὐδεὶς ἠρνήθη τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου, οὐδὲ πρόκειται νὰ διατρέξῃ κίνδυνόν τινα ἡ ἐλευθερία αὕτη ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 14, ὡς τοῦτο διετυπώθη. Περιωρίσθη ὁ τύπος διὰ τῆς διατάξεως ταύτης; Εἶπέ τις ὅτι ὁ τύπος δὲν εἶναι ἐλεύθερος δυνάμει τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος; Ἐὰν δὲν ἦτο ἐλεύθερος κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος, δὲν θὰ εἶναι καὶ σήμερον ἐλεύθερος δυνάμει τοῦ μέχρι σήμερον ἰσχύοντος Συντάγματος, παραμένει καὶ σήμερον ἐλεύθερος, διότι ἡ σημερινὴ διάταξις εἶναι ἀντιγραφὴ τῆς παλαιᾶς. Τὸ Σύνταγμα λέγει· «Ἕκαστος δύναται νὰ δημοσιεύῃ προφορικῶς, ἐγγράφως καὶ διὰ τοῦ τύπου τοὺς στοχασμούς του τηρῶν τοὺς νόμους τοῦ Κράτους· ὁ τύπος εἶναι ἐλεύθερος. Ἡ λογοκρισία, ὡς καὶ πᾶν ἄλλο προληπτικὸν μέτρον ἀπαγορεύονται, ἀπαγορεύεται ὡσαύτως ἡ κατάσχεσις ἐφημερίδων καὶ ἄλλων ἐντύπων διατριβῶν εἴτε πρὸ τῆς δημοσιεύσεως εἴτε μετ’ αὐτήν». Περιορισμὸς ὑπὸ τὸν τύπον ἐξαιρέσεως ὑπάρχει εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864, ὑπάρχει καὶ σήμερον, ὁ περιορισμὸς δὲ οὗτος τῆς δυνάμεως τοῦ τύπου ἐτέθη διὰ δύο λόγους· ἕνεκα προσβολῆς κατὰ τῆς Χριστιανικῆς θρησκείας καὶ ἕνεκα προσβολῆς κατὰ τοῦ προσώπου τοῦ Βασιλέως. Πῶς τότε δὲν ἐθεωρήθη τοῦτο ὡς περιορισμὸς καὶ πῶς δὲν ἐθεωρήθη ὡς ἀνελευθερία τοῦ τύπου, ἀφοῦ ἀναγράφεται τοιαύτη περιοριστικὴ διάταξις ἐν τῷ Συντάγματι; Διατρέχει κίνδυνον ἡ Θρησκεία, διατρέχει κίνδυνον ὁ Βασιλεύς; Ὄχι, κατὰ τὴν γνώμην μου. Ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὴν θρησκείαν, ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως ἐτέθη ἡ διάταξις αὕτη. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐδέχθη τὸ ἄρθρον ὡς εἶχεν, ὑπεστηρίχθη δὲ τροπολογία καὶ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ προστεθῇ, ὅτι ἀπαγορεύεται πᾶσα προσβολὴ κατὰ τῆς δημοσίας ἠθικῆς. Εἶμαι σύμφωνος ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ τοῦτο. Ἤκουσα ἀντίθετον γνώμην διατυπωθεῖσαν ἐκεῖθεν, νομίζω, καὶ ὑπ’ ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γένηται παρεκτροπὴ ἐν τῷ μέλλοντι· τὰ Δικαστήρια νὰ ὑπερβαίνωσι τὸ καθῆκόν των, νὰ μὴ δύνανται νὰ γνωρίζωσι πότε εἶναι προσβολὴ κατὰ τῆς δημοσίας ἠθικῆς, καὶ νὰ ἐπέρχωνται ἀδικήματα. Ἀλλὰ τοιοῦτό τι, νομίζω, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ καθορισθῇ πότε προσβάλλεται ἡ δημοσία ἠθική. Καὶ ἡ προσβολὴ τῆς δημοσίας ἠθικῆς εἶναι ἀναλόγως τῆς ἀντιλήψεως τῆς κοινῆς γνώμης, τῆς Ἀρχῆς ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ πότε εἶναι προσβολὴ τῆς δημοσίας ἠθικῆς. Ἀλλὰ καὶ σήμερον δύναται νὰ συμβῇ τοῦτο εἰς τὸ ἀδίκημα τῆς προσβολῆς τῆς δημοσίας αἰδοῦς. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ κρίνῃ περὶ τῆς δημοσίας αἰδοῦς, θὰ κρίνῃ καὶ περὶ τῆς δημοσίας ἠθικῆς. Ἄλλοι ἐπίσης ἀντέταξαν ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι πρέπον νὰ τεθῇ ἐν τῷ Συντάγματι, διότι ἡ δημοσία ἠθική, ἡ δημοσία αἰδὼς δὲν προσβάλλεται, ὅταν ἡ ἀντίληψις τῆς κοινωνίας εἶναι διάφορος. Ἐὰν ἡ ἀντίληψις τῆς κοινωνίας εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ ἀποδέχηται εὐχαρίστως τὰ γραφόμενα κατὰ τῆς ἠθικῆς, δὲν ὑπάρχει προσβολή. Εἰς τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω, διότι βεβαίως θὰ ὑπάρχῃ κοινὴ γνώμη, τάξις ἀνθρώπων, ἡ ὁποία δὲν προσβάλλεται, ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλη τάξις ἀνθρώπων, ἡ ὁποία προσβάλλεται. Καὶ βεβαίως ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, οἵτινες ἐν γνώσει τῆς ὑπάρξεως δηλητηρίου ἀποφεύγουσι νὰ πλησιάσωσιν αὐτό, ἀλλὰ τὰ παιδία πλησιάζουσι καὶ δοκιμάζουσιν αὐτό, διότι εἶναι γλυκύ· οὕτως ὑπάρχουσι καὶ πολλὰ λαθρόβια φύλλα, τὰ ὁποῖα δηλητηριάζουσι τὴν νεαρὰν ἡλικίαν καὶ εἶναι διὰ τοῦτο πολὺ ἐπικίνδυνα. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ διοίκησις καὶ ἡ δικαστικὴ ἐξουσία νὰ κρίνωσι πότε ὑπάρχει προσβολὴ τῆς δημοσίας ἠθικῆς καὶ πότε δὲν ὑπάρχει. Ἔρχεται ἕτερον ζήτημα, τὸ ζήτημα τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου ἐν σχέσει πρὸς τὴν προσβολὴν τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Διαφωνῶ, Κύριοι, ὡς πρὸς τὴν διατύπωσιν, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐντεῦθεν, καὶ διὰ τοῦτο λαμβάνω ἀφορμὴν νὰ εἴπω ὀλίγας καὶ μόνον λέξεις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος. Ἡ διατύπωσις, ἡ ὁποία γίνεται σήμερον ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων, ὅτι πρέπει νὰ διατυπωθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο ὡς ἑξῆς «Ἐν περιπτώσει ἀπειλουμένου πολέμου κλπ.», προεκάλεσε τὴν ἀντίρρησιν, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθή, διότι τὸ διάστημα τῆς περιπτώσεως ἀπειλουμένου πολέμου δύναται νὰ ᾖ εὐρὺ καὶ ὁ περιορισμὸς νὰ παραμένῃ ἐπὶ μακρὸν χρόνον. Κατὰ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν διετύπωσε πρότερον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας συνάδελφος, ὑπάρχει ὁ κίνδυνος οὗτος· κατ’ ἀντίθετον λόγον κατ’ ἐμὲ ὑπάρχει κίνδυνος, καθόσον, καὶ ἂν ὑπάρχῃ κίνδυνος βλάβης συμφερόντων τοῦ Κράτους, ἡ μέλλουσα διοίκησις τῆς χώρας θὰ δυσκολευθῇ νὰ θέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν τὴν διάταξιν ταύτην, θὰ δυσκολευθῇ, διότι θὰ εἶναι γνωστὸν ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς διατάξεως δεικνύει, ὅτι ἀπειλεῖται κίνδυνος πολέμου καὶ οὐδέποτε προειδοποιεῖται πανηγυρικῶς ἄνευ βλάβης ὁ μέλλων νὰ ἄρξηται πόλεμος. Θὰ ἐδεχόμην ὡς ὀρθοτέραν τὴν γνώμην νὰ τεθῇ ὅτι ἡ διάταξις ἐφαρμόζεται ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἤθελεν εὑρεθῆ ἡ χώρα ἐν ἐπιστρατεύσει γενικῇ ἢ μερικῇ· ἀλλ’ εἰς τοῦτο ἀντετάχθη ἐπεχείρημα σοβαρὸν κατ’ ἐμέ, ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ διάστημα τοῦτο νὰ εἶναι μακρὸν καὶ νὰ εἶναι τόσον μακρόν, ὅσον καὶ παράδειγμα ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς, ἐπιστρατείαν ἡ ὁποία διήρκεσε τρία ἔτη ὁλόκληρα καὶ εἰς τοιαύτην περίπτωσιν διοίκησις τῆς χώρας, Κυβέρνησις τῆς χώρας δύναται ποιουμένη κατάχρησιν τοῦ δικαιώματος τούτου νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν ἀναγραφὴν στρατιωτικῶν εἰδήσεων ἢ τὴν ἀπασχόλησιν τοῦ τύπου εἰς τὰς ἐξωτερικὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο θὰ ηὐχόμην νὰ ἀφεθῇ ἡ φράσις ὡς ἔχει. Θὰ ἀντιταχθῇ ἀμέσως ὅτι εἶναι ἔτι γενικώτερον τοῦτο, ὅτι διὰ τούτου ἀφίεται εἰς τὴν μέλλουσαν Κυβέρνησιν τῆς χώρας νὰ προσδιορίζῃ πότε εἶναι αἱ ἐξωτερικαὶ περιστάσεις τοιαῦται καὶ πότε δὲν εἶναι. Ἀλλ’ ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην, Κύριοι, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν θὰ παύσῃ νὰ εἶναι ἐλεύθερος, ὅτι αἱ Βουλαὶ αἱ Ἑλληνικαὶ δὲν θὰ παύσωσι νὰ ἀντιπροσωπεύωσιν ἐλεύθερον λαόν, ὅτι θὰ εἶναι ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ πάντοτε, καὶ ὅτι οὐδέποτε θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ Κυβέρνησις, ἥτις ἤθελε κηρύξει ἐξαιρετικὴν περίπτωσίν τινα, ὅταν δὲν θὰ ὑπάρχῃ πράγματι τοιαύτη ἐξαιρετικὴ περίπτωσις, ἥτις θὰ ἀναγνωρίζηται ὑπὸ τῆς κοινῆς γνώμης, ὑπὸ τοῦ ἐλευθέρου λαοῦ, ὑπὸ τῆς ἐλευθέρας Βουλῆς, ἡ ὁποία θὰ ἀντιπροσωπεύῃ ἐλεύθερον λαὸν καὶ ἐλευθέραν γνώμην. Διότι, ἐὰν πρόκειται νὰ θέσωμεν τὴν ἐπιστράτευσιν ἁπλῶς, διατρέχομεν τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον εἶπον. Ἄλλως τε θὰ ἐδεχόμην καὶ τὴν ἐπιστράτευσιν ἕνεκα τοῦ ἰσχυρισμοῦ, τὸν ὁποῖον προανέφερα, ὅτι ἡ ἐλευθέρα Βουλὴ καὶ ὁ ἐλεύθερος λαὸς θὰ παρακολουθῇ τὰς ἐργασίας αὐτῆς, καὶ δὲν θὰ ἐπιτρέπῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοιαύτην παρανομίαν.

§183Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ Βουλή;

§184Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὑπάρχει λαός.

§185Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Καὶ ἂν παρουσιασθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ εἴπῃ ὅτι: Κύριοι, ἔχω λόγους νὰ πιστεύω ὅτι ὑπάρχει ἐξαιρετικὴ περίπτωσις;

§186Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὁ λαὸς εἶναι ἔξυπνος, δὲν κοιμᾶται. Ἄλλως τε ἡ χώρα δὲν θὰ πάθῃ τίποτε, ἐὰν τοιοῦτόν τι συμβῇ δι’ ὀλίγον καιρόν. Ἀπόδειξις τὰ τελευταῖα γεγονότα καὶ ὅτι παρακάθησθε ἐνταῦθα καὶ σεῖς καὶ ἐγώ, ἵνα πεισθῶμεν ὅτι εἶναι ἔξυπνος καὶ δὲν κοιμᾶται ὁ λαός. Ἔχω τὴν γνώμην, Κύριοι, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ τεθῇ ἐν τῷ Συντάγματι ὅτι: «ἀπαγορεύεται ἡ ἀναγραφὴ εἰδήσεων σχετιζομένων πρὸς ἐξωτερικὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους». Δὲν πρόκειται νὰ ἀπαγορεύσωμεν τὸν ἔλεγχον τῶν Κυβερνήσεων διὰ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν· δὲν πρέπει νὰ παρορῶμεν ὅτι αὐτὴ ἡ ἀπαγόρευσις δὲν εἶναι μέτρον προληπτικόν, ὅπως ἐλέχθη πρὸ μικροῦ ἐνταῦθα· εἶναι ἀναγραφὴ ποινῆς, εἶναι ἀναγραφὴ ἀπειλῆς, εἶναι ἀπαγόρευσις τοιαύτη, ἡ ὁποία θὰ τεθῇ δι’ ὅλως ἐξαιρετικὰς περιπτώσεις κανονισθησομένας κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ μέλλοντος νόμου. Καὶ ἕνεκα τῆς γνώμης αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ἔχω, ὅτι πρέπει νὰ ἀπαγορευθῇ ἡ ἀναγραφὴ ζητημάτων ἀφορώντων εἰς ἐξωτερικὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους, διὰ τοῦτο δὲν δέχομαι τὴν διατύπωσιν τῆς ἐπιστρατεύσεως, διότι τὸν κίνδυνον δὲν τὸν βλέπω μόνον εἰς τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἡ χώρα θὰ τεθῇ ἐν ἐπιστρατεύσει, ἢ ὅταν ἡ χώρα κηρύξῃ ἑαυτὴν εἰς κατάστασιν πολέμου ἢ ὅταν δηλώσῃ ὅτι ἀπειλεῖται κήρυξις πολέμου. Ἔχω τὴν γνώμην καὶ φρονῶ βεβαίως ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἕνεκα τῆς τοποθεσίας της, ἕνεκα τῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας ἔχει, ἕνεκα τῶν γνωμῶν καὶ τῶν πεποιθήσεων καὶ τῶν ἰδανικῶν, τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκει, ἔχει ζητήματα ἐξωτερικά, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐπιτρέπεται ἀναγραφὴ εἰς ὅλως ἐξαιρετικὰς περιπτώσεις, οὐ μόνον ὅταν ἡ χώρα εὑρίσκηται ἐν ἐπιστρατεύσει, οὐ μόνον ὅταν ἡ χώρα εὑρίσκηται ἐν καταστάσει πολέμου ἢ ἀπειλῆς πολέμου· ὑπάρχουσιν ἄλλαι περιπτώσεις, σπουδαῖαι, σπουδαιόταται ἄλλαι περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἁπλῆ ἀναγραφὴ ἐξωτερικοῦ ζητήματος λαμβάνοντος χώραν ἐν τῇ Ἀνατολῇ ἢ εἰς ἄλλο μέρος δύναται οὐσιωδῶς νὰ βλάψῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Τοιαύτην γνώμην ὑποστηρίζω, διότι ἔχω πεποίθησιν πάντοτε ὅτι αἱ μέλλουσαι Κυβερνήσεις καὶ Βουλαὶ θὰ εἶναι Κυβερνήσεις καὶ Βουλαὶ Κράτους ἐλευθέρου, διότι, ἐὰν πρόκειται νὰ μὴ εἶναι Κυβερνήσεις καὶ Βουλαὶ Κράτους ἐλευθέρου, τότε εἶναι περιττὰ ὅλα αὐτὰ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ταύτην τὴν στιγμὴν λαμβάνομεν. Ὑπάρχουσιν ὅμως ζητήματα ὄντως ἰδιάζοντα, ζητήματα ὅλως ἰδιαζούσης φύσεως, εἰς τὴν Ἐπικράτειαν αὐτήν, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ συγχέωμεν, νὰ τὰ παραβάλλωμεν καὶ νὰ τὰ ἐξομοιῶμεν πρὸς τὰ συμβαίνοντα εἰς ἄλλας Ἐπικρατείας, ζητήματα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀναφέρω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὰ ὁποῖα ὅμως εἶναι εἰς ὅλους γνωστά, καὶ ὑπάρχουσι περιπτώσεις ἐπίσης γνωσταὶ καὶ σπουδαῖαι, κατὰ τὰς ὁποίας εἶναι ἀπαραίτητον, ὅπως ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας, ἵνα ἀναγγέλλῃ εἰς τοὺς πατριώτας δημοσιογράφους — καὶ πατριῶται θὰ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρῶτοι θὰ πεισθῶσιν ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἀναγραφὴ εἰδήσεων ἐπὶ ἐξωτερικῶν ζητημάτων τοῦ Κράτους ἐφ’ ὡρισμένον τι χρονικὸν διάστημα. Διότι προκειμένου νὰ θέσωμεν διάταξιν περὶ τῶν στρατιωτικῶν μετακινήσεων ἢ μετασταθμεύσεων ἐν περιπτώσει πολέμου ἢ ἐπιστρατεύσεως, οὐδὲν πράττομεν κατ’ ἐμὴν γνώμην. Τοῦτο θὰ εἶναι ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἀναγκαῖον νὰ τεθῇ συνταγματικὴ διάταξις, δι’ ἧς νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὴν μέλλουσαν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ἢ τὴν μέλλουσαν Κυβέρνησιν νὰ κανονίσῃ κατὰ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν τρόπον τὰ πράγματα. Ἐὰν τεθῇ καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀπαγορεύσεως τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων τῆς χώρας, ἐν ἐξαιρετικαῖς περιπτώσεσι, τότε νομίζω ὅτι κἄτι τι ἐπράξαμεν. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, ὅτι οὐδένα κίνδυνον διατρέχει ἡ ἐλευθερία τοῦ τύπου, διότι ὁ τύπος δὲν δεσμεύεται διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου, ὁ τύπος δὲν δουλοῦται, δὲν ἀπειλεῖται οὐδεὶς κίνδυνος κατὰ τοῦ τύπου. Οὐδεὶς ἠμπόδισε τὸν τύπον νὰ ἀσχολῆται εἰς τὰς ἐσωτερικὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους· κανεὶς δὲν ἠμπόδισε τὸν τύπον νὰ ἐνασκῇ ἔλεγχον τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως· οὐδεὶς ἠμπόδισε τὸν τύπον νὰ ἐλέγχῃ τὴν ἐσωτερικὴν πολιτικὴν τῶν Κυβερνήσεων τῆς χώρας περὶ τοῦ ὅτι καλῶς ἢ κακῶς ἔπραξαν ἀπαγορεύσασαι τὴν ἀναγραφὴν ἢ μὴ ἀναγραφὴν τῆς τοιαύτης εἰδήσεως. Καὶ ἐὰν ὁ ἔλεγχος εἶναι ἀκριβὴς καὶ δίκαιος, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη θὰ πέσῃ βεβαίως ὑπὸ τὴν δυσμένειαν τῆς χώρας, καὶ συνεπῶς θὰ καταπέσῃ τῆς ἀρχῆς· ἐὰν ὅμως εἶναι γενικῶς ἀνεγνωρισμένον ἐν τῇ ψυχῇ τοῦ λαοῦ, ἐν τῇ διανοήσει τοῦ λαοῦ ὅτι καλῶς ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας νὰ διαπράξῃ ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν ἀπαγόρευσιν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καλῶς εἶχεν ἀπαγορευθῆ ἡ ἀναγραφή, καὶ ὀρθῶς προενόησε περὶ τούτου ὁ νόμος. Τὴν ἐλευθερίαν τὴν σέβομαι, τὴν ἀναγνωρίζω, τὴν λατρεύω ὅπως καὶ πάντες ὑμεῖς, ἀλλὰ τὴν ἐλευθερίαν τὴν ἐννοῶ μέχρις ἑνὸς ὁρίου, τὴν ἐλευθερίαν τὴν ἐννοῶ πραγματικήν, δὲν τὴν ἐννοῶ ἐν λόγοις μόνον, διότι συνηθίζουσί τινες τὴν ἐλευθερίαν νὰ τὴν ἐννοῶσι μόνον εἰς τὸ λέγειν· τὴν ἐλευθερίαν τὴν ἐννοῶ μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἄρχεται ἡ προσβολὴ δικαιωμάτων ἄλλου, καὶ ἐνόσω λαμβάνομεν πρόνοιαν καὶ μέριμναν πρὸς προστασίαν τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου τῶν πολιτῶν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ὡς Ἕλληνες πολῖται, καθῆκον ἔχομεν νὰ λάβωμεν πρόνοιαν δι’ ἐξαιρετικὰς ὅλως περιπτώσεις καὶ περὶ ζητημάτων τινῶν, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὴν προστασίαν αὐτῶν τούτων τῶν συμφερόντων τῆς χώρας μας. Δὲν πρόκειται δὲ νὰ βλάψωμεν τὸν Ἑλληνικὸν τύπον, οὔτε τοὺς καλοὺς δημοσιογράφους, οὔτε τὸν τύπον τὸν εὐσυνείδητον, ἀλλὰ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι πρόκειται νὰ προστατεύσωμεν τὸν τύπον τοῦτον, διότι, ἐὰν ὁ τύπος εἰς τὸ παρελθόν, ὅπως ἐλέχθη, εὑρέθη ποτὲ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναγράψῃ στρατιωτικὰς εἰδήσεις, στρατιωτικὰς μετακινήσεις καὶ ἄλλα τινὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα, τοῦτο βεβαίως δὲν ἔπραξεν, ἵνα προδώσῃ τὰ συμφέροντα τῆς χώρας, διότι Ἕλληνες δὲν ὑπάρχουσι προδόται· ἐὰν τὸ ἔπραξε, τὸ ἔπραξεν ἕνεκα ἐπαγγελματικῆς ἀντιζηλίας, τὸ ἔπραξεν ἕνεκα βιομηχανικοῦ, οὕτως εἰπεῖν, ἀνταγωνισμοῦ.

§187Π. ΓΡΥΠΑΡΗΣ. Εἰς τὸ Κράτος δὲν συμφέρει αὐτό.

§188Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αὐτὸ ὑποστηρίζω. Διότι ἡ Α ἐφημερὶς ἀνέγραψε τὴν δεῖνα εἴδησιν, ἡ δευτέρα ὑπερβάλλουσα ἀνέγραψε πληρεστέραν εἴδησιν καὶ ἡ τρίτη ὑπερβάλλουσα ἐν τῷ ἀνταγωνισμῷ ἀνέγραψεν ἄλλας εἰδήσεις ἔτι μεγαλειτέρας καὶ σοβαρωτέρας. Ὅταν θέσωμεν περιορισμόν τινα, ὅταν ἀπαγγείλωμεν ὅτι ἀπαγορεύεται ἡ τοιαύτη ἀναγραφή, τότε προστατεύομεν τὸν καλὸν τύπον, διότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατ’ ἀνάγκην νῦν τὸ πράττει, τότε δὲν θὰ τὸ πράττῃ, καὶ πράγματι τότε θὰ εἶναι ἐλεύθερος ὁ τύπος. Ἕνεκα τούτων ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἰδιωτικὸν βίον δύναται νὰ διατυπωθῇ καθ’ ὃν τρόπον θέλει ἡ Βουλή. Ἐγώ, ἐὰν εἶχον γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος, θὰ ἔλεγον ὅτι ὁ βίος ὁ ἰδιωτικὸς εἶναι ἱερὸς καὶ δὲν πρέπει νὰ προσβάλληται ὑπ’ οὐδενός, καὶ ὁ ἐκδότης ὡς καὶ ὁ συντάκτης ὑπέχουσιν εὐθύνην ἐξ ἴσου, θὰ ἐδεχόμην ὅμως ἐγώ, ὥστε νὰ ἐξετάζηται καὶ ὁ ἰδιωτικὸς βίος τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν καὶ μόνον. Τῶν δημοσίων ἀνδρῶν φρονῶ ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐξετάζηται ὁ ἰδιωτικὸς βίος, διότι ὁ πολιτικὸς ἀνὴρ τὸν πολιτικόν του βίον, ἀλλὰ καὶ τὸν ἰδιωτικόν του τὸν ἔχει ὡς καθρέπτην, ἐκτὸς ἂν ὑπάρχῃ ἔδαφος συκοφαντίας, ὁπότε ὑπάρχουσιν ἄλλαι ποινικαὶ διατάξεις καὶ δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄλλου ἐδαφίου, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ θελήσῃ νὰ τεθῇ ἡ διάταξις, ὡς προανέφερα, ὥστε νὰ προστατευθῶσι καὶ τὰ συμφέροντα τῆς Ἐπικρατείας καὶ τῆς χώρας. (Χειροκροτήματα).

§189Π. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Δὲν κέκτημαι, ἀξιότιμοι Κύριοι, τὴν εὐφράδειαν καὶ τὴν εὐγλωττίαν τοῦ κατελθόντος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅπως καὶ ἐγὼ ἐπιληφθῶ τῆς συζητήσεως καὶ ἐκφράσω συνταγματολογικὰς θεωρίας περὶ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου τούτου, τοσοῦτο μᾶλλον, ὅσον ὁμολογῶ ὅτι εἶμαι ξένος ἐντελῶς τῆς τοιαύτης προπαιδεύσεως καὶ προπονήσεως ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων. Ἂν ἀνῆλθον ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, ἀνῆλθον ἁπλῶς, ἵνα ὑποβάλω ὑμῖν παρατήρησιν, ἵνα ὑποβάλω ὑμῖν πρότασιν σχετιζομένην μὲ τὴν γλωσσικὴν διάταξιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν ἄρθρου. Ὅπως εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρατηρήσω καὶ κατὰ τὸ ἄρθρον 3 παρετήρησα ἐκεῖ ὅτι ὑπῆρχε παράγραφος, ἐν τῇ ὁποίᾳ περιελαμβάνετο ἡ αὐτὴ λέξις δίς, δηλαδὴ ταυτολογία ἀντικειμένη εἰς τοὺς κανόνας τοὺς γλωσσικούς, ἀντικειμένη εἰς τὴν καλλιέπειαν καὶ τὴν καλλιλογίαν, ἡ ὁποία διακρίνει τὴν γλῶσσάν μας. Τοῦτο παρατηρῶ πάλιν περισσότερον εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀναγράφεται ὅτι: «ἕκαστος δύναται νὰ δημοσιεύῃ προφορικῶς...». Τὸ ῥῆμα δημοσιεύω νομίζω ὅτι εἶναι εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὴν λέξιν προφορικῶς, ἐπικαλοῦμαι δὲ πρὸς τοῦτο τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας καὶ Προέδρου τοῦ προσχεδίου, καθὼς καὶ τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Πατσουράκου φιλολόγου. Λέγω λοιπὸν ὅτι ἡ λέξις δημοσιεύῃ δὲν δύναται νὰ συνυπάρξῃ μὲ τὴν λέξιν προφορικῶς, διότι ὅλως ἀντιτίθενται, νομίζω δὲ ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο ἀκριβῶς μετεφράσθη ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ὅμως σημαίνει ἀνακοινοῖ. Αὕτη ἦτο ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν εἶχον νὰ ἐπιφέρω.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινέσει τῆς Βουλῆς λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 12 καὶ 45′ τῆς νυκτός).