1911.02.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 23.

τῆς 7ης Φεβρουαρίου 1911.

(Δευτέρα)

Προεδρία κ. Νικολάου Α. Στράτου.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου περὶ ὥραν 4.40′ μ.μ.

ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 185 Βουλευτῶν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ Πρακτικά, Κύριοι, τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως δὲν μᾶς ἦλθον ἀκόμη ἀπὸ τὸ Τυπογραφεῖον· ὥστε ἀναβάλλεται ἡ ἐπικύρωσις αὐτῶν διὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: 1) Ὁ πρόεδρος τοῦ κτηματικοῦ Συλλόγου Αἰγίου παρακαλεῖ, ὅπως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τοῖς χορηγήσῃ κτηματικὰ δάνεια ἕνεκεν καλλιεργείας. Ζητοῦσι τὸν λόγον καὶ ἐγγράφονται ἐπὶ τῆς αἰτήσεως ταύτης οἱ κ. Φωτήλας, Γκλαβᾶς, Π. Ἠλιόπουλος καὶ Καλαντζόπουλος. 2) Ὁ πρόεδρος τοῦ δικηγορικοῦ Συλλόγου Χαλκίδος παρακαλεῖ, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀποσύρῃ τὰ δικαστικὰ νομοσχέδια· 3) Οἱ ἐργολάβοι Ζακύνθου παρακαλοῦσιν, ὅπως μὴ ὑποβληθῇ τὸ μελετώμενον νομοσχέδιον τὸ ἀποστεροῦν αὐτοὺς τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐπαγγέλματος· 4) Οἱ κατάδικοι τῶν φυλακῶν Παλαιοῦ Στρατῶνος ζητοῦσι τὴν ἀπονομὴν βασιλικῆς χάριτος τοῦ ὑπολοίπου ἢ τοῦ τρίτου τῆς ποινῆς των· 5) Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Βλαχοκατούνα τῆς Δωρίδος παρακαλοῦσιν, ὅπως ἡ Ἱερὰ Μονὴ Βαρνακώβης τοῖς παραχωρήσῃ γαίας καὶ λιβάδια, ἃ κατεῖχον πρότερον. Ἐπὶ τῆς αἰτήσεως ταύτης ἐγγράφονται ὅπως ὁμιλήσωσιν οἱ κ. κ. Ι. Φαρμάκης καὶ Θ. Παπαϊωάννου. 6) Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῆς Ἰσραηλιτικῆς κοινότητος Χαλκίδος παρακαλεῖ, ὅπως τὸ ἱδρυθησόμενον διὰ τῆς δωρεᾶς τοῦ κ. Κοργιαλένιου νοσοκομεῖον ἱδρυθῇ ἐν Χαλκίδι· 7) Οἱ κατάδικοι Ἀθανάσιος καὶ Ἀλέξιος Καμπούρης τῶν φυλακῶν Πατρῶν παρακαλοῦσιν, ὅπως διαταχθῇ ἡ ἐνέργεια νέας ἀνακρίσεως ἐπὶ τῆς ὑποθέσεώς των πρὸς ἀσφαλεστέραν διαφώτισιν τῆς δικαιοσύνης. Ἐγγράφονται, ὅπως ὁμιλήσωσιν ἐπ’ αὐτῆς, οἱ κ.κ. Γκλαβᾶς καὶ Φωτήλας· 8) Ἡ πολιτικὴ ἀδελφότης Ἄργους («Ἠὼς») παρακαλεῖ, ὅπως ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος τοῦ εἰσοδήματος τροποποιούμενος· 9) Ἡ πολιτικὴ ἀδελφότης Ἄργους («Ἠὼς») ὑποβάλλει διαφόρους σκέψεις περὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος· 10) Ὁ κ. Θ. Κουρούκλης ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ τῶν ἔργων τῆς Συνελεύσεως· 11) Ὁ ἐμποροβιομηχανικὸς Σύλλογος Τριπόλεως («Ἑρμῆς) ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος· 12) Ὁ δήμαρχος Λευκιμμαίων Κερκύρας ὑποβάλλει ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου περὶ λύσεως τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος Κερκύρας· 13) Ὁ ἐν ἀποστρατείᾳ λοχαγὸς τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐπ. Στεργιόπουλος ὑποβάλλει ἀναφορὰν περὶ προσγενομένης αὐτῷ ἀδικίας ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῆς ἐκκαθαρίσεως· 14) Διάφοροι παντοπῶλαι καὶ λοιποὶ κάτοικοι Λαμίας παραπονοῦνται διὰ τὴν κακὴν ποιότητα τῶν πυρείων· 15) Οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου Ἀλαγωνίας τῆς ἐπαρχίας Καλαμῶν ζητοῦσι τὴν κατασκευὴν ἁμαξιτοῦ ὁδοῦ Καλαμῶν μέχρις Ἀλαγωνίας· 16) Οἱ κατάδικοι τῶν φυλακῶν Πύλου Εὐθύμιος καὶ Μιχαὴλ Τσίπουρας ζητοῦσι τὴν ἀπονομὴν βασιλικῆς χάριτος καὶ 17) Ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Ἄρτης τηλεγραφικῶς ζητεῖ παράτασιν δέκα ἡμερῶν πρὸς περάτωσιν τῶν ἐργασιῶν της. Παρατηρῶ ὅτι ἡ Βουλὴ δι’ ἀποφάσεώς της οὐδεμίαν καθώρισε προθεσμίαν· ἐφ’ ὅσον ὅμως οἱ συνάδελφοι εὑρίσκονται ἐν πλάνῃ ὅτι ἔχει ταχθῆ προθεσμία, παρακαλῶ νὰ δοθῇ ἡ ζητουμένη προθεσμία. Λοιπὸν συναινεῖ ἡ Βουλή, ἵνα δοθῇ ἡ προθεσμία αὕτη;

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε ἡ Βουλὴ ἀποδέχεται καὶ δίδει τὴν ζητουμένην προθεσμίαν. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων Ὁ κ. Λαμπρινόπουλος ἔχει τὸν λόγον ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ͵ΒΠΝΘʹ καὶ περὶ διευθετήσεως τοῦ χειμάρρου Κυρᾶς Λαγκάδι καὶ περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Ἠλείᾳ, περὶ ὧν ὑπέβαλε πρότασιν νόμου.

§4Γ. ΛΑΜΠΡΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα, περὶ οὗ ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρότασιν νόμου μετὰ δικαιολογητικῆς ἐκθέσεως ἐνώπιον ὑμῶν, κύριοι Βουλευταί, τυγχάνει ζήτημα λίαν σοβαρὸν διὰ τὸν τόπον, τὸν ὁποῖον ἀφορᾷ, εἶναι δὲ συνάμα καὶ ἱστορικόν, καθότι ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος χείμαρρος ἔχει τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρηται ὑπὸ τοῦ Ὁμήρου ὑπὸ τὸ ὄνομα Ἰάρδανος. Ἔχει ἐκ τούτου καὶ ἄλλην ἱστορίαν κοινοβουλευτικήν, οὕτως εἰπεῖν, καθότι, ὡς θὰ ἐνθυμῶνται οἱ παρακαθήσαντες ἄλλοτε εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ἀπησχόλησεν ἐπανειλημμένως τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν. Ἡ σπουδαιότης ἄλλως τε τοῦ ζητήματος ἔγκειται καὶ εἰς τοῦτο, δι’ ὃ καὶ ἐφιστῶ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἐκ τῆς μὴ λήψεως προνοίας ἐν τῷ παρελθόντι κατ’ ἐπανάληψιν ἠπείλησε νὰ διασαλεύσῃ τὴν ἔννομον τάξιν διὰ τῆς συγκροτήσεως θορυβωδῶν συλλαλητηρίων. Ὁ χείμαρρος «Κυρᾶς Λαγκάδι», ἡ διευθέτησις τῆς κοίτης τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἀπὸ εἰκοσαετίας καὶ πλέον, ἐνδιαφέρει κτηματικὴν περιφέρειαν 20 χιλιάδων κατοίκων, τῶν πλείστων τοιούτων τοῦ δήμου Λετρίνων, δηλαδὴ πολλῶν κτηματιῶν τοῦ Πύργου καὶ τῶν χωρίων Μυρτιᾶς, Σκουροχωρίου, Ἀλποχωρίου, Γρανιτσεΐκων, Βυτινεΐκων, Ἁγίου Ἰωάννου, Λαστεΐκων, Λεβετοχωρίου, Σκαφιδιᾶς, Κατσαροῦ, Τζόγια, Βουνάργου, Ξυλοκέρας, Βροχίτσης, Ῥωμεσίου, Μαλακασίου καὶ ἄλλων εἰσέτι χωρίων. Δὲν καταστρέφει δέ, ὡς θὰ νομίζητε καὶ ὡς συνήθως συμβαίνει, γαίας, εἰς ἃς σπείρονται δημητριακοὶ καρποί, ἀλλὰ κατὰ τὸ πλεῖστον σταφιδαμπέλους, τῶν ὁποίων σήμερον ἡ ἀξία ὑπερβαίνει τὰς 500 δραχμὰς κατὰ στρέμμα. Καὶ παριστάμεθα ὡς ἐκ τούτου θεαταὶ τοῦ ἑξῆς φαινομένου, κτηματίαι ἐκοιμήθησαν ἀφ’ ἑσπέρας κάτοχοι περιουσίας λ. χ. δέκα χιλιάδων δραχμῶν καὶ ἐξύπνησαν τὴν πρωίαν καὶ δὲν εἶχον οὔτε 500 δραχμῶν τοιαύτην, διότι ὁ καταστρεπτικώτατος οὗτος χείμαρρος ὑπερεξεχείλισε κατὰ τὴν νύκτα καὶ παρέσυρε τὸ κτῆμα τοῦ ἀτυχοῦς ἐκείνου κατόχου. Ὡς ἐκ τοῦ λόγου τούτου ἠναγκάσθησαν πολλοὶ μείναντες ἀκτήμονες νὰ ἀποδημήσωσιν εἰς Ἀμερικὴν πρὸς εὕρεσιν τύχης. Παρεκτὸς τούτων εἰς μεγάλην ἀκτῖνα μέχρι τῆς ἐκβολῆς του, κατὰ τὴν ἄνοιξιν καὶ τὸ θέρος, ὡς ἐκ τῆς λιμνάσεως τῶν ὑδάτων αὐτοῦ, σχηματίζονται τέλματα καὶ ἀναπτύσσονται ἑλώδεις πυρετοί, ἡ μάστιξ αὕτη τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, καὶ ὑποσκάπτουσι τὴν ὑγείαν τῶν κατοικούντων τὴν εὐρυτάτην ἐκείνην περιφέρειαν, ἣν προηγουμένως ἀνέφερα. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, καθότι ἀπέκαμεν ἀκούσασα τόσα καὶ τόσα περὶ ἑλῶν καὶ τελμάτων εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, ἂν καὶ θεωρῶ ἁρμόδιον τὸν ἑαυτόν μου πρὸς τοῦτο, διότι καὶ εἰδικὴν πραγματείαν ἔχω δημοσιεύσει, ἀλλὰ κρίνω ὀρθόν, ὅτι δὲν ἐπέστη ἡ κατάλληλος ὥρα πρὸς συζήτησιν τόσον σπουδαίου διὰ τὴν χώραν μας θέματος. Διὰ τὸν ἐν λόγῳ χείμαρρον ἀπὸ δωδεκαετίας καὶ πλέον ὑπεβλήθησαν πρὸ τῆς Βουλῆς ἐπανειλημμένα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα κατὰ σύμπτωσιν ἐψηφίζοντο μόνον εἰς βʹ ἀνάγνωσιν καὶ κατὰ τὸ τέλος τῶν Συνόδων καὶ Περιόδων τῆς Βουλῆς δι’ εὐνοήτους λόγους, ἀναγομένους κυρίως εἰς τὰς ἐπικειμένας ἐκλογὰς καὶ τὴν δημοκοπίαν. Ἐπὶ τέλους, ὡς ἐκ τῆς πιέσεως, ἣν ἤσκουν οἱ κτηματίαι ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν ἀντιπροσώπων διὰ τῶν συλλαλητηρίων καὶ ψηφισμάτων τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Λετρίνων, τὰ ὁποῖα ἀριθμοῦνται κατὰ δεκάδας, ἐψηφίσθη ὁ θνησιγενὴς νόμος ͵ΒΠΝΘʹ τῆς 14 Μαΐου 1903, τοῦ ὁποίου τὴν κατάργησιν διὰ τῆς προτάσεώς μου ζητῶ, καθότι, ὡς προεῖπον, ἐγεννήθη διὰ νὰ ἀποθάνῃ, διότι δὲν ἐφηρμόσθη, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ. Διὰ τοῦ ῥηθέντος νόμου ὑποχρεοῦνται οἱ παρόχθιοι νὰ καταβάλλωσι κατὰ τὸν περὶ δημοσίων ἐσόδων νόμον 50– 80 λεπτὰ κατὰ στρέμμα διὰ τὰς γαίας, καὶ προκειμένου περὶ φυτειῶν 80–1.50. Ὡρίσθη ἐπιτροπὴ διὰ τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων εἰσφορᾶς ἐκ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου, νομομηχανικοῦ, προέδρου δημοτικοῦ συμβουλίου Λετρίνων, ἥτις καὶ συνέταξε τοιοῦτον κατάλογον, ἔθηκεν ὅμως ὡς παροχθίους ἐν τῷ καταλόγῳ ὑποχρεουμένους εἰς εἰσφορὰν κτηματίας ἔχοντας τὰς περιουσίας των ἱκανὰ χιλιόμετρα μακρὰν τῆς κοίτης τοῦ χειμάρρου, καὶ παρέλειψε πολλοὺς τοιούτους πραγματικοὺς παροχθίους. Φαντάζεταί τις πλέον ἂν ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἠδύναντο νὰ πραγματοποιηθῶσιν ἔσοδα. Ἀνατίθεται ὡσαύτως διὰ τοῦ νόμου εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὸ δικαίωμα νὰ συνάψῃ δάνειον μέχρι 200 χιλ. δραχμῶν πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου καὶ ἐφ’ ὅσον πραγματοποιοῦνται σὺν τῷ χρόνῳ αἱ εἰσφοραί, δηλαδὴ ἠδύνατο νὰ παρέλθῃ καὶ πεντηκονταετία ὁλόκληρος χωρὶς νὰ γίνῃ τι, καὶ ἐν τῷ μεταξὺ νὰ ἀφεθῇ ὁ χείμαρρος νὰ συνεχίσῃ τὸ ὀλέθριον ἔργον του. Ὅθεν διὰ τοὺς λόγους τούτους ἐπιζητῶ τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου, καθότι, ἂν καὶ ὑφίσταται πρὸ ὀκταετίας, δὲν χρησιμεύει εἰς ἄλλο τι παρὰ πρὸς ἐμπόδιον τοῦ νὰ ληφθῇ μέριμνα πρὸς ἔναρξιν τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ χειμάρρου, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ὅπως ὑπερψηφίσῃ τὴν πρότασιν τῆς καταργήσεως τοῦ ῥηθέντος νόμου. Μετὰ δὲ τοῦτο παρακαλῶ ὡσαύτως τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ἀναγράψῃ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ κονδύλιον 20 χιλιάδων δραχμῶν τουλάχιστον πρὸς ἕναρξιν τοῦ ἔργου τῆς διαρρυθμίσεως ἀπὸ τῶν ἐκβολῶν τοῦ χειμάρρου, ν’ ἀναγράφηται δὲ κατ’ ἔτος τοιαύτη μέχρι συμπληρώσεως τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον δὲν ἀπαιτεῖ, κατὰ τὴν γενομένην μελέτην, πλέον τῶν 150 χιλ. δραχμῶν. Ἄλλως τε ἐπιβάλλεται τοῦτο πρὸς αὐτὸ τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, καθότι διὰ τῆς καταστροφῆς ἀπόλλυσι τριπλάσια τοῦ ζητηθέντος πρὸς ἀναγραφὴν κονδυλίου ἐνιαυσίως, ἀφοῦ ἐλαττοῦνται αἱ εἰσπράξεις διὰ τῆς καταστροφῆς τῶν προϊόντων. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐλπίζω ὅτι θέλει ληφθῆ ἡ δέουσα πρόνοια καὶ λάβῃ πέρας ζωτικώτατον ζήτημα, ὅπερ ἀπὸ τόσου χρόνου σπουδαίως ἀπασχολεῖ τοὺς συμπολίτας μου, οὓς ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω. Ἤδη ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον μέρος τῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν συστάσεώς μου. Προκειμένου νὰ ληφθῶσι μέτρα πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων ὑδραυλικῶν ἐκτὸς τῆς Θεσσαλίας καὶ ἀλλαχοῦ, συμφώνως πρὸς τὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἂν καὶ εἶχον ἐγγραφῆ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ἤθελον συστήσει, ὅπως μελετηθῶσι καὶ ἐκτελεσθῶσιν ὑδραυλικὰ ἔργα ἐν Ἠλείᾳ πρὶν ἢ ποιήσηται τὰς δηλώσεις αὐτοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Καὶ τοῦτο, διότι ἀναγνωρίζεται γενικῶς, ὅτι ἡ Ἠλεία εἶναι ἡ κατ’ ἐξοχὴν γεωργικὴ ἐπαρχία τῆς Ἑλλάδος καὶ ὑπὸ ἔποψιν παραγωγῆς καὶ λόγῳ κλιματολογικῶν συνθηκῶν πρὸς ἀνάπτυξιν κτηνοτροφίας καὶ ἐκλεκτῶν γεωργικῶν προϊόντων. Εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην, ἂν καὶ μετὰ στενοχωρίας μου πράττω τοῦτο, νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν περὶ φαινομένου, ὅπερ εἰς θλιβερὰς σκέψεις θέλει ἐμβάλει πάντα περὶ τῆς ὑποστάσεως ἡμῶν ὡς Κράτους. Ὅτι δηλαδή, καθ’ ἣν ἐποχὴν οἱ Τοῦρκοι ἐδέσποζον ἐπὶ τῆς χώρας μας, εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἠλείας εἶχον ἐκτελέσει ἀληθὲς δίκτυον ἔργων ὑδραυλικῶν καὶ ἐξεμεταλλεύθησαν τὴν Ἠλείαν ὑπὸ γεωργικὴν ἔποψιν· τὴν ἐποχὴν δὲ ἐκείνην καὶ ἔτη πολλὰ μετὰ τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν ἀποκατάστασιν, ἡ Ἠλεία ἦτο τόσον σιτάρκης, ὥστε διέτρεφε τὴν Ἑπτάνησον καὶ ἄλλα μέρη· σήμερον δὲ δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὸ εἰκοστὸν τῶν ἀναγκῶν αὑτῆς ὑπὸ ἔποψιν δημητριακῶν καρπῶν, ἂν καὶ ἑκατοντάδες χιλιάδων στρεμμάτων γαιῶν ὑπελείφθησαν μετὰ τὴν καλλιέργειαν τῆς σταφιδαμπέλου. Τὰ ἀντιπλημμυρικὰ ἔργα τῶν Τούρκων διετηρήθησαν κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον καλῶς, καὶ αἱ ἀποστραγγίσεις ἐγένοντο εἰς τὰς γκίας Μυρτουντίων, Ἤλιδος καὶ Βουπρασίων μέχρι τοῦ ἔτους 1844. Ἔκτοτε ἐγένετο συντήρησις τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων τῆς Τουρκοκρατίας εἰς τὰς τάφρους τὰς ἀποστραγγιστικάς, τὴς γράνες, ὅπως ἀποκαλοῦσι σήμερον, ὑπὸ τοῦ Δημοσίου μέχρι πρό τινων ἐτῶν, ὁπότε ἀφέθησαν νὰ καταχωσθῶσι, καὶ ἤρχισαν ἀναπτυσσόμενα τὰ ἕλη καὶ αἱ λίμναι μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε κατὰ πρόχειρον τοπογραφικὴν μελέτην, ἣν πρό τινος ἐνήργησα, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Συλλόγου πρὸς περιστολὴν τῶν ἑλωδῶν νόσων, ἡ Ἠλεία ἔχει περὶ τὰς 50 χιλ. στρεμμάτων, λίμνας, ἕλη, καὶ τέλματα (αἴσθησις). Ὅθεν ἡ ἐπαρχία τῆς Ἠλείας προσδοκᾷ μετὰ πεποιθήσεως ἐπὶ τὴν κυβερνητικὴν ἀντίληψιν περὶ τὴν μελέτην καὶ ἐκτέλεσιν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων ἰδίᾳ εἰς τοὺς πεδινοὺς αὐτῆς δήμους, Μυρτουντίων, Ἤλιδος, Βουπρασίων, τώρα, ὁπότε μετακαλοῦνται εἰδικοὶ μηχανικοὶ πρὸς τοῦτο. Καὶ ἔχει τὴν εὔλογον ταύτην ἀξίωσιν ἡ ἐπαρχία αὕτη, καθότι συνεισφέρει περισσότερον πάσης ἄλλης εἰς τὰ δημόσια βάρη, ἐπειδή, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, ἀποδίδει τὸ τρίτον τῆς ὅλης σταφιδοπαραγωγῆς. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, παρετήρησα ἐκ τῶν πινάκων, οὓς ἠρύσθην παρὰ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1866 ἐδαπανήθησαν ὑπὸ τοῦ Κράτους πρὸς διευθέτησιν χειμάρρων καὶ ἀποξήρανσιν λιμνῶν μέχρι τοῦ 1905 1.995.090 δραχμαὶ καὶ διὰ τὴν ἐπαρχίαν Ἠλείας κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα διετέθησαν δραχμαὶ 18.258, ἐνῷ εἰς ἄλλας ὀρεινὰς μᾶλλον ἐπαρχίας 400 καὶ πλέον χιλιάδες. Εἶναι ὄντως ἐγκληματικὴ ἡ ἐπιδειχθεῖσα μέχρι τοῦδε ἀδιαφορία πρὸς τὴν κατ’ ἐξοχήν, ἐπαναλαμβάνω, γεωργικὴν ἐπαρχίαν ἀπὸ μέρους τοῦ Κράτους, καὶ ἔχω λόγους νὰ ἐλπίζω, ὅτι δὲν θέλει ἐξακολουθήσει καὶ εἰς τὸ μέλλον, διότι μόνον διὰ τῆς ἐκτελέσεως ἔργων τοιούτων θέλει ἐνισχυθῆ ἡ ἐθνικὴ παραγωγή, καὶ θὰ δυνηθῶμεν ἐφεξῆς νὰ ἔχωμεν ἰσοσκελῆ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Δημοσίου, αἴνιγμα, τοῦ ὁποίου ἡ λύσις ἀπὸ τόσων ἐτῶν ἐπιδιώκεται ματαίως.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἡ ὑπ’ ἀριθ. 4 ἐπερώτησις εἶναι συναφής, διότι ἀφορᾷ ἀκριβῶς εἰς τὸ αὐτὸ ἀντικείμενον, εἰς τὴν διευθέτησιν τοῦ χειμάρρου Κυρᾶς Λαγκάδι, ζητῶ τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς, ὅπως ὁμιλήσωσιν οἱ ἐγγεγραμμένοι εἰς ταύτην Βουλευταί, ἵνα περατωθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο.

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§7Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐὰν λαμβάνω τὸν λόγον, Κύριοι, ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν χωρίων τοῦ δήμου Λετρίνων διὰ τὴν διευθέτησιν τοῦ χειμάρρου Κυρᾶς Λαγκάδι, πράττω τοῦτο, ἵνα ἐπικαλεσθῶ ἰδιαίτατα τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῆς μελέτης τῆς ἀναφορᾶς ταύτης. Εἰς ἐποχὴν δέ, κατὰ τὴν ὁποίαν πλεῖστοι ὅσοι ἐκ τοῦ βήματος τούτου ζητοῦν ψήφισιν νόμου προνοοῦντος περὶ γεγονότος τινὸς οἱουδήποτε, ἔρχομαι νὰ ζητήσω παρὰ τῆς Βουλῆς, ἰδιαίτατα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅπως εἰσηγηθῇ ἢ υἱοθετήσῃ τὴν πρότασιν νόμου τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος συναδέλφου πρὸς κατάργησιν προϋπάρχοντος νόμου. Παρακαλῶ τουτέστι νὰ ἀπαλλαγῇ ἡ ἐπαρχία τῆς προστασίας τοῦ ὑπάρχοντος μέχρι σήμερον νόμου, διότι τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, εἶναι πολὺ γνωστὸν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλὰ πολλάκις ἀπησχόλησε καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς. Πρόκειται περὶ τοῦ χειμάρρου Κυρᾶς Λαγκάδι, ὁ ὁποῖος ἀπείρους καταστροφὰς ποιεῖται εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα. Κατὰ τὸ 1903 ὅμως ἐγένετο νόμος περὶ διευθετήσεως τοῦ χειμάρρου πρὸς διόρθωσιν τῶν κακῶς κειμένων, ἀλλ’ ὁ νόμος οὗτος συνετέλεσεν εἰς ἐπίρρωσιν καὶ ἐπίτασιν τῆς καταστροφῆς, διότι ἐγένετο ἀφορμή, ὥστε νὰ ἐμποδισθῇ πᾶσα ἐργασία. Ἀποδεικνύεται τουτέστιν ἐντεῦθεν ὅτι ἡ νομοθετικὴ πρόνοια ἐν Ἑλλάδι πολλάκις ἐπιφέρει ἐμπόδια εἰς τὴν διόρθωσιν τῶν κακῶς κειμένων καὶ ὅτι δὲν εἶναι μόνον οἱ νόμοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ διορθώσωσι τὰ κακῶς κείμενα, ἀλλ’ εἶναι ἀπαραίτητος καὶ ἡ κατάλληλος τοῦ νόμου ἐφαρμογή. Τὸ δὲ συγκεντρωτικὸν σύστημα, τὸ ὑπάρχον, ἔχει δημιουργήσει τὴν γραφειοκρατίαν, γίνεται ἀφορμή, ὥστε νὰ ἐλλείπῃ ἡ αὐτοβουλία ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους, καὶ ἕνεκα τούτου νὰ μὴ γίνηταί τι τὸ καλὸν καὶ σύμφωνον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νόμου, ἐξ ἄλλου δέ, ὅπου ἀφέθη ἡ αὐτοβουλία εἰς τοὺς ὑπαλλήλους, εἶναι γνωστὸν πόσον ἐπέτυχεν ἕνεκα αὐτῶν τούτων τῶν ὑπαλλήλων. Διὰ τοῦτο πάντες ἠλπίζομεν καὶ ἐλπίζομεν ἀκόμη ὅτι ἴσως ἡ Ἀνόρθωσις θὰ ἔτεινεν εἰς τελείαν ἀλλαγὴν τοῦ ἑλληνικοῦ διοικητικοῦ συστήματος, εἰς τρόπον ὥστε νὰ βελτιωθῇ καὶ ἡ ποιότης τῶν ὑπαλλήλων καὶ νὰ δοθῇ καὶ ἡ δέουσα αὐτοβουλία διὰ τοῦ ἀποκεντρωτικοῦ συστήματος, ἀλλὰ πάντοτε ὑπὸ ἀκριβῆ ἔρευναν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως μελετήσῃ ἰδιαζόντως τὴν ἀναφορὰν καὶ ἐκ ταύτης λάβῃ ἀφορμὴν νὰ ἀσχοληθῇ περὶ τοῦ νόμου τούτου, ὁ ὁποῖος ἐγένετο κώλυμα, διότι δὲν ἐπιτρέπουν δυνάμει τοῦ νόμου τούτου τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, περὶ τῶν ὁποίων προνοεῖ ὁ νόμος. Ἡ κακὴ ἐφαρμογὴ καὶ ἐκτέλεσις τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου διατεταγμένων ἐγένετο αἰτία γεγονότων, διὰ τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ ἀσχοληθῇ καὶ ἄλλη ἀρχή, ἡ δικαστική, διότι περιελήφθησαν ὡς ἰδιοκτῆται ἄνθρωποι μὴ ὄντες ἰδιοκτῆται, ἀναφέρεται δὲ ἀριθμὸς στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα δῆθεν κατέχουν ἄνθρωποι παρόχθιοι, τὰ ὁποῖα στρέμματα οὐδέποτε κατεῖχον οὗτοι, καὶ ἕνεκα τούτου ὁ νόμος μέχρι σήμερον ἀναγκαίως παραμένει ὡς ἐμπόδιον. Θὰ ἠδύνατό τις νὰ ὑποστηρίξῃ, ἂν ὄχι τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου τούτου, τὴν τροποποίησιν αὐτοῦ τοὐλάχιστον κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ μένῃ ἐλευθερία εἰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὑπαρχούσης μελέτης, διότι ὑπάρχει πλήρης μελέτη, νὰ διατάξῃ μηχανικόν, μὲ αὐστηρὰν ὅμως διαταγήν, καὶ νὰ τάξῃ προθεσμίαν, διότι αἱ διαταγαὶ ἐκδίδονται μὲν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐκτελοῦνται, ἤ, ἂν ἐκτελῶνται, ἐκτελοῦνται μετὰ χρόνον τοσοῦτον, ὁπότε πλέον εἶναι ἄχρηστοι ἐντελῶς. Διότι εἰς ἔργα σοβαρώτατα, εἰς ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦν τὴν ἄμεσον ἀντίληψιν τῶν ἀρχῶν, τοῦ Ὑπουργείου καὶ τῶν προϊσταμένων διοικητικῶν ἀρχῶν, ἔρχεται ἡ ἐνέργεια μετὰ ἓν ἢ δύο ἔτη, ὅτε πλέον εἶναι περιττὴ πᾶσα ἐνέργεια, ὡς τοῦτο ἐγένετο καὶ ἐπὶ τῶν σεισμοπαθῶν μερῶν ἀπὸ τοῦ 1909, ὡς τοῦτο ἐγένετο ἐπὶ τοῦ χειμάρρου Κυρᾶς Λαγκάδι, ὡς τοῦτο γίνεται καὶ ἐπὶ παντὸς κακοῦ, τὸ ὁποῖον ἀμέσως λαμβάνει χώραν.

§8ΠΕΛ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε...

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς· καθίσατε.

§10ΠΕΛ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. συνάδελφον ἂν ἐπιτρέπει.

§11Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐγὼ ἐπιτρέπω.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπιτρέπω.

§13Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πρόκειται λοιπόν, Κύριοι, περὶ χειμάρρου, ὁ ὁποῖος φέρει καταστροφὴν ὄχι μόνον εἰς τοὺς ἰδιώτας ἐκείνους, ἀλλ’ εἰς αὐτὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Διότι, ἂν τὸ Δημόσιον ἐκ τῶν ὅσα θὰ ἀπελάμβανε κατ’ ἔτος ἐκ φορολογίας βαρυτάτης, ἡ ὁποία ὑπάρχει, τοῦ σταφιδοκάρπου, ἀπεφάσιζε νὰ δαπανήσῃ τὸ 1)50 κατ’ ἔτος, θὰ προελάμβανεν ὄχι μόνον τὴν καταστροφὴν τῶν κτημάτων, ἀλλὰ θὰ ἐξυπηρέτει σπουδαίως καὶ τὰ συμφέροντα αὐτοῦ. Δὲν ζητοῦμεν λοιπὸν χρηματικὴν ἀρωγὴν ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ κατάργησιν ὑπάρχοντος νόμου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐμπόδιον εἰς τὴν συντέλεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν· ζητοῦμεν προσοχὴν τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς καὶ ἐπίβλεψιν ἄμεσον, εἰς τρόπον ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διορθωθῇ τὸ ὑπάρχον κακόν.

§14Δ. ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εἶμαι βραχύτατος, καθόσον τὸ ζήτημα ἀνεπτύχθη λεπτομερέστατα καὶ εἰδικῶς ἐκ μέρους τοῦ κ. Λαμπρινοπούλου. Τὸ μόνον ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι ἔδει νὰ καταργηθῇ ὁ νόμος αὐτός, καθόσον εἰς αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Λαμπρινόπουλος, λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Δὲν ὑπῆρχον οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσιν, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι οἱ ἀναγραφέντες ὡς παρόχθιοι καὶ βαρυνόμενοι κλπ.». Δὲν ὑπῆρξαν οὔτε ὑπάρχουσι καὶ εἶναι φόβος μηδεὶς νὰ ὑπάρξῃ, διότι πρέπει νὰ μάθητε τὸ ἑξῆς, ὅτι δὲν ἀπειλεῖται μόνον ὁλόκληρος ἡ ἔκτασις ὑπὸ τοῦ χειμάρρου, ἀλλὰ καὶ τὸ χωρίον. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν καὶ ἐγὼ μετὰ τῶν κ. κ. συναδέλφων, ὅπως καταργηθῇ ὁ νόμος αὐτός, ἐπιληφθῇ δὲ ἀμέσως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς ὑποθέσεως καὶ ἀναγράφη ἓν κονδύλιον, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, τοὐλάχιστον 15–20000 πρὸς προκαταρκτικὴν ἐργασίαν. Ἐὰν δὲν ληφθοῦν τὰ μέτρα ταῦτα, σημειώσατε ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ καλλιεργήσιμος ἀγρός, ἀλλ’ οὔτε καὶ οἰκία, διότι μεταβάλλεται ἡ κοίτη διαρκῶς. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει ἰδιαζόντως νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§15Δ. ΧΗΝΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 20 ἐπερωτήσεως περὶ τῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων, καθόσον εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου πολλαὶ ἄμπελοι κατεστράφησαν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε ἀναγεγραμμένος δι’ ἀναφορὰν διαφόρων χωρίων τοῦ δήμου Λετρίνων διὰ τὴν διευθέτησιν τοῦ χειμάρρου Κυρᾶς Λαγκάδι.

§17Δ. ΧΗΝΙΑΔΗΣ. Κατὰ λάθος.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε, ἅμα ἔλθῃ ἡ ἀναφορὰ τῶν ἀμπέλων μὲ τὴν σειράν της, θὰ λάβητε τὸν λόγον.

§19Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τῶν κ. κ. συναδέλφων δὲν ὑπολείπεται παρὰ νὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου τούτου, διότι, ἂν ληφθῇ πρόνοια διὰ τοὺς ἐν γένει χειμάρρους, πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ δι’ αὐτόν.

§20ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω διαφόρους ἀπαντήσεις πρὸς ἐγγράφως ἐπερωτήσαντάς με κ. κ. Βουλευτάς. Θὰ παρακαλέσω δὲ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, ὅπως παραλάβωσι τὰ ἔγγραφα ἐκ τοῦ Προεδρείου, ἀλλὰ νὰ προσέξωσι νὰ μὴ ἀπολεσθῇ τι, διότι εἶναι ἐπίσημα ἔγγραφα, τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχουν ἀντίγραφα καὶ ἡ ἀπώλεια αὐτῶν θὰ εἶναι σημαντική.

§21Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ κ. Βουλευτὴς Κυκλάδων ἐζήτησε πληροφορίας περὶ τῶν ἐκδιδομένων ὑπὸ τῶν Πρωτοδικείων τοῦ Κράτους ἀποφάσεων, τὰς ὁποίας καταθέτω.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς ἐκ τοῦ λάθους τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἐν τῇ ἀνατυπώσει τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, παραλειφθέντος τοῦ ὀνόματος τοῦ ζητήσαντος τὸν λόγον κ. Βελλοπούλου, δύναται ἤδη ὁ κ. Βελλόπουλος νὰ λάβῃ τὸν λόγον.

§23ΗΡ. ΒΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ παράκλησιν τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Λαμίας καὶ κατὰ καθῆκον ἀντιπροσώπου ἀνέρχομαι τὸ βῆμα, ὅπως παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν καὶ δώσῃ ἓν πέρας τὸ ταχύτερον ἐπὶ τῆς ἀπὸ πολλῶν μηνῶν ἐκκρεμοῦς ὑποθέσεως τοῦ συμπληρωματικοῦ ἔργου τοῦ δικαστικοῦ μεγάρου Λαμίας, καθόσον πᾶσα βραδύτης καὶ ἀναβολὴ τῆς ἐκτελέσεως τούτου ἐπιφέρει εἰς τὸ Δημόσιον μεγάλας ζημίας, καταβάλλον μηνιαίως ἀνὰ χιλίας καὶ πλέον δραχμὰς εἰς μισθώματα οἰκημάτων διαφόρων ἰδιωτῶν, ἐν οἷς τὰ διάφορα δικαστικὰ γραφεῖα, καὶ ἐξ ἄλλου ἡ οἰκοδομὴ τοῦ δικαστικοῦ τούτου μεγάρου, δι’ ἥν, εἰρήσθω, ἐδαπανήθησαν 200 χιλ. δραχμῶν καὶ πλέον, καὶ ἡ ὁποία περατωθεῖσα καὶ παραδοθεῖσα ὑπὸ τοῦ ἐργολάβου πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους τῷ Δημοσίῳ ὑφίσταται μεγάλας φθορὰς ὡς ἐκ τῆς ἀχρησίας καὶ ἀνεπιτηρήσεως αὐτῆς ταύτης τῆς οἰκοδομῆς. Καίτοι τὸ συμπληρωματικὸν ἔργον τοῦ μεγάρου τούτου ἐξετέθη εἰς δημοπρασίαν ἀπὸ τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου π. ἔτους, ἐν τούτοις ἡ ἔγκρισις ταύτης καθυστερεῖται εἰσέτι, καὶ ὁ λόγος τῆς καθυστερήσεως, ὡς ἐξωδίκως ἐπληροφορήθην, προέρχεται ἔκ τινος διαμαρτυρίας τοῦ ἐργολάβου τῆς οἰκοδομῆς, ἰσχυριζομένου τούτου ὅτι κακῶς ἐξετέθη εἰς δημοπρασίαν τὸ συμπληρωματικὸν ἔργον, ἐνῷ ἔδει νὰ δοθῇ καὶ τοῦτο ἐκείνῳ, συμπεριλαμβανόμενον καὶ αὐτὸ εἰς τὴν πρώτην ἐργολαβίαν. Νομίζω ὅτι ἡ διαμαρτυρία αὕτη δὲν εἶναι νόμιμος, καθόσον κατὰ τὸν ψηφισθέντα πρὸ ἑνὸς καὶ πλέον ἔτους νόμον ἀπαγορεύεται ῥητῶς ἡ ἄνευ δημοπρασίας κατασκευὴ παντὸς συμπληρωματικοῦ ἔργου, τοῦ ὁποίου ἡ ἀξία ἤθελεν ὑπερβῆ τὸ ποσὸν τῶν δέκα χιλιάδων δραχμῶν. Τὸ δὲ ἔργον, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, προϋπελογίσθη εἰς δραχμὰς 52 χιλιάδας, καὶ συνεπῶς ὅλως ἀδίκως ὁ ἐργολάβος παραπονεῖται, ὁ δὲ τότε κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἔχων ὑπ’ ὄψει του τὸν νόμον βεβαίως εὑρίσκετο ἐν τῷ δικαίῳ καὶ νομίμως διέταξε τὴν δημοπρασίαν τοῦ συμπληρωματικοῦ ἔργου. Ἀλλά, ἀνεξαρτήτως τούτου, δι’ ἐμὲ τὸ ἐνδιαφέρον εἶναι ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς δέον νὰ ἐπιληφθῇ τὸ ταχύτερον τῆς ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἀποφασίσῃ εἴτε ἐγκρίνων τὴν ἐνεργηθεῖσαν δημοπρασίαν εἴτε δίδων τὴν κατασκευὴν καὶ τοῦ συμπληρωματικοῦ τούτου ἔργου εἰς τὸν ἐργολάβον τῆς περατωθείσης οἰκοδομῆς, καὶ οὕτως ἀπαλλάξῃ καὶ τὸ Δημόσιον τῶν μεγάλων ζημιῶν, ἃς ὑφίσταται ἐκ τῆς ἐκκρεμότητος ταύτης καὶ τὰ δικαστικὰ γραφεῖα συγκεντρωθῶσι καὶ ἐγκατασταθῶσιν ἐν τῷ λαμπρῷ ὄντως ἐκείνῳ μεγάρῳ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ σκοποῦ, δι’ ὃν ᾠκοδομήθη.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Φλέσσας ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων. Δὲν εἶναι ἐδῶ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Κυταριόλος περὶ ἐγκεφαλονωτιαίας μηνιγγίτιδος.

§25ΕΜΜ. ΚΥΤΑΡΙΟΛΟΣ. Ἔλαβον ἤδη τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπόμνημα ὑπὸ τὸν τύπον συστάσεων, τὰς ὁποίας ἐθεώρουν ὅτι ἠδυνάμην νὰ ὑποβάλω ἐν τῇ εἰδικότητί μου, ὡς ἰατροῦ καὶ Βουλευτοῦ ἐν ταὐτῷ. Συνεπῶς θεωρῶ περιττὴν πᾶσαν περαιτέρω ἐξονύχισιν τοῦ ζητήματος· ἓν μόνον παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του ἰδιαιτέρως ἐπὶ τοῦ 4ου ἄρθρου τοῦ ὑπομνήματος περὶ τῆς προμηθείας ὀροῦ ὑπὸ τοῦ Κράτους καὶ τῆς δωρεὰν διανομῆς αὐτοῦ, ἂν εἶναι δυνατόν, εἰς τὰς ἐνδεεῖς κοινωνικὰς τάξεις τῆς πόλεως καὶ τοὺς πτωχοὺς δήμους. Πρὸς τούτοις θέλω παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ ἐξευρεθῇ μέτρον καὶ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ εἰσαγωγὴ τῆς ὀροθεραπείας νὰ ἐπιβάληται διοικητικῶς, καὶ τοῦτο διότι ἡ μέθοδος αὕτη εἶναι λυσιτελὴς καὶ λίαν συντελεστικὴ ὑποβιβάζουσα τὴν θνητότητα εἰς 15%, ἐνῷ διὰ πάσης ἄλλης μεθόδου ἡ θνητότης ἀνέρχεται εἰς 70% καὶ πολλάκις εἰς 80%. Ἐλπίζω ὅτι καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ μελετηθῇ δεόντως ἐπ’ ἀγαθῷ τῶν πασχόντων καὶ πρὸς ὄφελος τῆς χώρας. Δέον δὲ νὰ σημειωθῇ, ὅτι τὸ ὑπόμνημά μου τοῦτο δὲν ἐπέχει θέσιν ἐπερωτήσεως ἀλλ’ ἁπλῶς συστάσεων ἐκ διδαγμάτων τῆς πείρας καὶ τῆς μελέτης ἀπορρεουσῶν.

§26ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). (Ὅρα Παράρτημα).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πατσουράκος ἔχει τὸν λόγον.

§28ΙΩ. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν θὰ ἐπιμείνω ὡς πρὸς τὴν πρώτην ἐπερώτησίν μου, κύριοι Βουλευταί, τὴν ἀφορῶσαν τὴν κατάθεσιν τῶν ἀντιγράφων τῶν καταγγελιῶν κατὰ λειτουργῶν τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἀθήναις, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ καταδειχθῇ ὅτι μεταξὺ τῶν διδασκόντων ὑπάρχουσιν ὄχι μόνον ἀνίκανοι καὶ φαῦλοι, ἀλλά, τὸ σπουδαιότερον, ὅτι καὶ οἱ ἐντεταλμένοι ὑπὸ τῆς Πολιτείας τὴν ἐποπτείαν τῶν διδασκόντων, προεξάρχοντος τοῦ προέδρου τοῦ ἐποπτικοῦ Συμβουλίου Σπ. Λάμπρου, εἶναι φαυλότεροι τῶν πρώτων. Δὲν θὰ ἐπιμείνω, λέγω, ὡς πρὸς τὴν πρώτην ἐπερώτησίν μου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, διότι θὰ περιμένω νὰ τῷ δοθῇ ὁ χρόνος συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμὸν νὰ καταθέσῃ τὰ ἀντίγραφα ἐκεῖνα, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἀποδειχθῶσι κατὰ κεραίαν, ὅσα λέγω, Κύριοι. Ὡς πρὸς τὴν δευτέραν ἐπερώτησίν μου τὴν ἀφορῶσαν τὴν σύστασιν τοῦ Διδασκαλείου τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως, ὀλίγα τινά, Κύριοι, θὰ σᾶς εἴπω, διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω, διότι εἶμαι φυσικὸς Λάκων, καὶ ὡς τοιοῦτος ἔχω ἀκριβῆ συνείδησιν τῆς ἀξίας τοῦ ἀρχαίου ῥητοῦ «τὸ λακωνίζειν ἐστὶ φιλοσοφεῖν». Εἶναι γνωστὸν εἰς ὑμᾶς, Κύριοι, ὅτι παρὰ τοῖς ἀρχαίοις ὑπῆρχε πόλις παρὰ τὸν ποταμὸν Νέστον τῆς Θρᾴκης ὀνομαζομένη Ἄβδηρα, τῆς ὁποίας οἱ κάτοικοι ἦσαν ὀνομαστοὶ διὰ τὴν κουφότητα καὶ τὴν μωρίαν των. Τὴν ἱστορίαν λοιπὸν τῶν διασήμων αὐτῶν Ἀβδηριτῶν, οἱ ὁποῖοι κατεσκεύαζόν ποτε πολυτελεστάτην κρήνην κατ’ ἀπομίμησιν ἄλλης πόλεως, χωρὶς κἂν νὰ σκεφθῶσιν, ὅτι οὔτε ὕδωρ ὑπῆρχεν οὔτε εἶχε γίνη σκέψις πόθεν θὰ τὸ ἐπρομηθεύοντο, διὰ νὰ τὸ διοχετεύσωσιν εἰς τὴν κρήνην των, μοὶ ὑπενθύμισεν ἡ ἱστορία τῆς ἱδρύσεως τοῦ Διδασκαλείου τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἀθήναις. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὑμᾶς, Κύριοι, ὅτι ὑπὸ τῆς μακαρίᾳ τῇ λήξει Κυβερνήσεως τῶν σατραπῶν ἱδρύθη, ὑπουργοῦντος τοῦ διασήμου διὰ τὰ Πανεπιστημιακά..., ἂς μὴ εἴπω τὴν λέξιν, Ἀνδρέου Παναγιωτοπούλου, Διδασκαλεῖον ἐν Ἀθήναις τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ὡσαύτως εἶναι γνωστόν, Κύριοι, ὅτι διωρίσθη καὶ διευθυντὴς αὐτοῦ ἀμέσως ὁ φίλτατός μοι κ. Νικ. Ἐξαρχόπουλος, ἀληθῶς ἐπιστήμων ἄριστος, ἄριστα καταρτισμένος θεωρητικῶς, ὀφείλει τις νὰ τὸ ὁμολογήσῃ. Ὡσαύτως εἶναι γνωστὸν ὅτι προεκηρύχθη καὶ διαγωνισμὸς πρὸς πλήρωσιν τῆς κενωθείσης θέσεώς του ὡς ἐπιθεωρητοῦ τῶν σχολείων τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐν Πελοποννήσῳ. Ἐπίσης εἶναι γνωστὸν ὅτι διωρίσθησαν καὶ καθηγηταὶ ἐν τῷ ἀνυπάρκτῳ αὐτῷ Διδασκαλείῳ, ὅπως κενωθῶσι βέβαια μερικαὶ θέσεις καὶ ἱκανοποιηθῶσιν οὕτω μερικοὶ φίλοι τῆς Ἀνορθώσεως, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ ἐπ’ ἀδελφῇ γαμβρὸς τοῦ ἰδιαιτέρου του γραμματέως κ. Σπυρόπουλος ἐκ Καρδίτσης μετατεθεὶς ἐν Ἀθήναις, προεξάρχοντος, ἐννοεῖται, πάντοτε καὶ τὴν μερίδα τοῦ λέοντος λαμβάνοντος τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τοῦ ἐποπτικοῦ Συμβουλίου κ. Λάμπρου, ὁ ὁποῖος, Κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὑπεστήριζεν ὅ,τι φαῦλον καὶ ὅ,τι αἰσχρὸν ὑπάρχει ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει.

§29Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Τίνος Ὑπουργοῦ, κύριε συνάδελφε;

§30ΙΩ. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν δέχομαι διακοπάς, Κύριε. Ἀκούσατε, Κύριοι, τώρα καὶ τὸ φινάλε. Μόλις προχθὲς ἐξευρέθη τὸ οἴκημα, τὸ ὁποῖον θὰ στεγάσῃ τὸ ἄνθος τῶν μουσοτραφῶν καθηγητῶν, οἱ ὁποῖοι βέβαια μισθοδοτοῦνται ἀπὸ ἕνδεκα μηνῶν χωρὶς νὰ κάμνωσι καμμίαν ἀπολύτως ἐργασίαν, ὅπως βέβαια μισθοδοτεῖται καὶ ὁ φίλτατός μοι κ. Ἐξαρχόπουλος, ὁ διευθυντὴς ἄνευ Διδασκαλείου, κατὰ τὸ Ὑπουργὸς ἄνευ Ὑπουργείου. (Αἴσθησις). Μήπως εἶναι ψευδῆ ταῦτα, Κύριοι; Ἢ μήπως δὲν τὰ πιστεύετε; Ἂς τὰ διαψεύσῃ, παρακαλῶ, ἂν δύναται, ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Πλήρωνε λοιπόν, ῥαγιᾶ, διὰ νὰ τρέφωνται ἀργόμισθοι· πλήρωνε, ῥαγιᾶ, ἐκ τοῦ ἱδρῶτός σου, διὰ νὰ σπαταλᾷ ἡ Ἀνόρθωσις!

§31ΘΑΛ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπιτρέπετε;

§32ΙΩ. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὄχι.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδήλωσεν ὅτι δὲν δέχεται διακοπάς.

§34ΙΩ. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Τώρα ἴσως τις ἐξ ὑμῶν παραξενευόμενος μὲ ἐρωτήσῃ: πῶς μεταχειρίζεσαι τόσον βαρείας φράσεις;

§35ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὰ δὲν δέχεσθε ἐρωτήσεις.

§36ΙΩ. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐγώ, βλέπετε, θὰ ἐξηγηθῶ μόνος· δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ μὲ προτρέψητε σεῖς. Πῶς θέλετε, Κύριοι, νὰ ὁμιλήσω, καὶ τί θέλετε νὰ εἴπω, ὅτε προχθές, τὸ ἠκούσατε ὅλοι, ἔρχεται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ μᾶς λέγει, ὅτι δὲν ἔχω, Κύριοι, οὔτε ἓν λεπτὸν νὰ διαθέσω, διὰ νὰ γίνῃ εἷς κουτσόδρομος εἰς τὴν Μάνην ἢ διὰ νὰ γίνῃ εἷς κουτσόδρομος εἰς τὴν Εὐρυτανίαν, διότι δικαιολογῶν τὴν Κυβέρνησιν εἶπε: μοὶ ἐκληροδότησαν αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις 800,000 δραχμῶν δι’ ἔργα, τὰ ὁποῖα γίνονται, καὶ 12,000,000 ὅλα δι’ ἔργα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀρχίσωσι; Τί θέλετε λοιπὸν νὰ εἴπω, Κύριοι, ὅτε ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔρχεται καὶ δηλοῖ κατηγορηματικῶς σχεδὸν ὅτι τὸ δάνειον τὸ μέγα διὰ τὴν παρασκευὴν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, διότι δὲν ἀντέχει ὁ Προϋπολογισμὸς εἰς τὴν ἐξυπηρέτησίν του; Τί θέλετε νὰ εἴπω, Κύριοι, ὅτε ἔρχεται ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς καὶ ἐπιβάλλει τριῶν καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίων φορολογίαν νέαν, διὰ νὰ αὐξηθῇ ἡ μισθοδοσία τῶν δικαστῶν; Καὶ ὁ στρατός; Καὶ ὁ στόλος, διὰ τὸν ὁποῖον εἴμεθα ὅλοι ἐδῶ; Αὐτὸ τὸ ἀφήνω εἰς τὴν κρίσιν σας. Μὰ δι’ ὄνομα Θεοῦ, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἂν ἐπιστεύσατε ἀληθῶς ὅτι σᾶς ἔφερεν ὁ λαὸς διὰ τοιοῦτον ἀνορθωτήν, ἔχει καλῶς, ἂν ὅμως νομίζητε ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα Ἀβδηρῖται ἢ ὅτι δὲν γνωρίζομεν τί τελοῦνται εἰς τὰ παρασκήνια, ἠπατήθητε ἀπάτην οἰκτράν, διότι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι, Κύριοι, δι’ οὐδενὸς δεσμοῦ συνδεόμεθα πρὸς τὸ ἀπαίσιον παρελθόν, δὲν ἔχομεν τίποτε ἄλλο νὰ πράξωμεν εἰμὴ νὰ τὰ καταγγείλωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ αὐτὰ καὶ ὅ,τι ἄλλο γνωρίζομεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, καὶ αὐτὸς ὡς κυρίαρχος ἂς πράξῃ ὅ,τι τὸν φωτίσῃ ὁ Θεός! Ἐπιφυλάσσομαι, Κύριοι, νὰ σᾶς κάμω καὶ μίαν ἔκπληξιν, ἡ ὁποία θὰ σᾶς κάμῃ, εἶμαι βέβαιος, οἰκτρὰν ἐντύπωσιν, διότι ἀφορᾷ αὐτὸν τοῦτον τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως!

§37ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Διὰ τὸ πρῶτον μέρος τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου θέλω καταθέσει τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν, ὅταν συμβῇ νὰ τὰ ζητήσῃ, διότι οὐδεμίαν τοιαύτην αἴτησιν ἔχω. Λέγω μόνον, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ προσχωρήσω εἰς τὴν ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν ἔχει περὶ τοῦ Συμβουλίου τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ὁ κύριος Βουλευτής, διότι εἰς ἐμὲ εἶναι γνωστόν, ὅτι τὸ Συμβούλιον τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ἀποτελεῖται ἀπὸ καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, ἄνδρας διακρινομένους, ἔχοντας πλήρη ἐπίγνωσιν τοῦ καθήκοντος αὑτῶν καὶ πολλαχῶς παρασχόντας μέχρι τοῦδε δείγματα τοιαῦτα, ὥστε, μέχρις ἀποδείξεως τοῦ ἐναντίου, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἔχω λόγον νὰ μὴ πιστεύω ἐπὶ τὴν ἐντιμότητα καὶ ἐπὶ τὸ φιλοδίκαιον τῶν καθηγητῶν τούτων.

§38ΙΩ. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐξαιρετικῶς διὰ τὸν κ. πρόεδρον ὡμίλησα. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§39ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Διὰ τὸ δεύτερον μέρος τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐχρειάζετο ἀληθῶς ὅλον τὸ μέθυ, τὸ ὁποῖον περιβάλλει τοὺς λόγους τοῦ συναδέλφου τούτου, διὰ νὰ στηριχθῇ μία τόσον ἀστήρικτος κατηγορία, ἀπευθυνομένη οὐχὶ ἐναντίον ἐμοῦ, ἀλλ’ ἐναντίον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἵδρυσε τὸ Διδασκαλεῖον τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ προηγούμενος ἐμοῦ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὸ Διδασκαλεῖον τοῦτο ἐπρόκειτο καὶ πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ σπουδαῖον ἐκπαιδευτικὸν σκοπὸν ἐν τῷ Κράτει, μορφῶνον τοὺς φιλολόγους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δυστυχῶς μέχρι τοῦδε ἕνεκα πραγματικῆς ἀβελτερίας τῆς Πολιτείας δὲν κατώρθωσαν νὰ διδαχθῶσι τὸ σπουδαιότερον τῶν μαθημάτων ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει, τὸ παιδαγωγικόν, καὶ ἐξερχόμενοι νὰ δώσωσι διδάγματα εἰς τὴν νεολαίαν, οὐδὲ εἶχον ἀκόμη διδαχθῆ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἔδιδον ταῦτα. Ἡ Πολιτεία λοιπὸν ἐρχομένη νὰ ἐπανορθώσῃ τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον μέχρι τῆς ἡμέρας ταύτης ἔσχεν ὀδυνηρὰ ἀποτελέσματα εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ τόπου, συνέστησε τὸ Διδασκαλεῖον τοῦτο, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ δύνανται ἐπὶ τὸ μέλλον διδάσκαλοι ἤδη ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ εὑρισκόμενοι νὰ διδάξωσι καὶ τοὺς μαθητάς των τὸν πραγματικὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ διευκολύνωσι τὴν μάθησιν αὐτῶν. Τὸ Διδασκαλεῖον τοῦτο συνέστη κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, οἱ καθηγηταὶ διωρίσθησαν κατὰ τὸν Ὀκτώβριον μῆνα, καὶ κατὰ τὸν Ὀκτώβριον μῆνα συνεπληρώθη ὑπ’ ἐμοῦ τὸ ὅλον προσωπικὸν τοῦ Διδασκαλείου. Διὰ νὰ εἶναι, Κύριοι, εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς του τὸ προσωπικὸν τοῦτο ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ παιδαγωγικήν, διὰ νὰ δύναται νὰ διδάξῃ, καὶ διὰ τοῦτο ἐτέθη ἐν τῷ νόμῳ, ὅπως οἱ φιλόλογοι, οἱ ὁποῖοι θὰ διδάξωσιν, ὀφείλουν νὰ ἐκλεχθῶσι μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι παιδαγωγικὴν μόρφωσιν. Δυστυχῶς μεταξὺ τῶν ἡμετέρων εἶναι ἐλάχιστοι, οἱ ὁποῖοι ἐφοίτησαν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, διότι ἐν τῷ ἐσωτερικῷ δὲν κατωρθώθη νὰ γίνωσι τοιοῦτοι· τοῦτο κατορθοῦται διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ ὁποῖος συντάσσεται καὶ ὑποβάλλεται ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος. Μὴ ὑπάρχοντος ὅμως τοιούτου προσωπικοῦ καὶ δημιουργηθέντος ἅπαξ τοῦ Διδασκαλείου, ἴσως κατά τι προώρως, ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ ἐκ τοῦ ὑπάρχοντος τοιούτου, καὶ ἐξελέγη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν γνώμην τῆς τότε ὑπηρεσίας ἦτο τὸ ἄριστον. Ἀλλὰ τὸ προσωπικὸν τοῦτο ἔχει ἀνάγκην καὶ παιδαγωγήσεως, διὰ νὰ εἶναι εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς του, ὅπως γίνῃ δὲ τοῦτο, ὑπῆρχεν ἀνάγκη χρόνου, ὥστε ὁ κ. συνάδελφος μὲ ἀδικεῖ χαρακτηρίσας, ὅτι ὁ μέχρι τοῦδε χρόνος διέρρευσεν ἀσκόπως, διότι ὁ χρόνος διέρρευσεν, ὅπως διδαχθῶσιν ἐκ μέρους τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Διδασκαλείου οἱ ἐνταῦθα συνελθόντες καὶ ἐκλεχθέντες διὰ νὰ διδάξωσι τὸ κατώτερον προσωπικὸν τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως. Δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι τὴν στιγμὴν ταύτην ἔχω πληροφορίας ἀπὸ τὸν Διευθυντὴν τοῦ Διδασκαλείου, ὅτι τὸ προσωπικὸν κατέστη κατάλληλον, ὅπως διδάσκῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ κληθῶσι μετ’ ὀλίγον νὰ διδαχθῶσιν. Ἐπίσης ὅτι καθ’ ἑκάστην προσέρχονται καὶ ἐγγράφονται οἱ μαθηταί, μετὰ μίαν δὲ ἑβδομάδα θὰ ἄρξηται τῶν ἐργασιῶν του τὸ Διδασκαλεῖον. Οἱ καθηγηταί, ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει οἴκημα, συνέρχονται εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Διδασκαλείου, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβε τὴν διδασκαλίαν, μόλις πρὸ ὀλίγου μισθωθέντος τοῦ οἰκήματος τοῦ Διδασκαλείου. Μετ’ εὐχαριστήσεως ἀναγγέλλω, ὅτι μετὰ μίαν ἑβδομάδα ἄρχονται τὰ τακτικὰ μαθήματα, ὥστε, ὡς βλέπετε, Κύριοι, δὲν πρόκειται περὶ διασπαθήσεως χρήματος, ὡς πρὸ ὀλίγου ὁ κ. συνάδελφος ἐβεβαίωσε πρὸ ἡμῶν.

§40Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἠκούσατε, Κύριοι, ἐμοῦ, ἠκούσατε καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Τώρα εἰς ὑμᾶς ἐναπόκειται νὰ κρίνητε κατὰ πόσον ὑπῆρξεν ἐπιτυχὴς ἡ ἀπάντησις. Ἰδοὺ τί εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως «Δὲν πταίω ἐγώ, Κύριοι, πταίει ὁ προκάτοχός μου κ. Α. Παναγιωνόπουλος, ὁ ὁποῖος ἵδρυσε τοσοῦτον προώρως τὸ Διδασκαλεῖον». Εἶναι, σᾶς παρακαλῶ αὕτη δικαιολογία Ὑπουργοῦ; Εἶναι, λέγω, αὕτη δικαιολογία μιᾶς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἐφέραμεν μὲ τόσα ἰδανικά, τῆς ὁποίας τὸν ἀρχηγόν, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι τὸν ἐφαντάσθην, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὡς νέον Ἐπιμενίδην; Διότι δὲν εἶναι ἀληθές, Κύριοι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγουσιν, ὅτι ὁ Ἐπιμενίδης ἦλθε νὰ καταπαύσῃ μίαν νόσον σωματικήν, ἦλθε νὰ καταλύσῃ μίαν νόσον πολιτικήν, ἓν φαῦλον πολιτικὸν καθεστώς! Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, καὶ τοιοῦτον ἐφαντάσθημεν ἡμεῖς τὸν κ. Ε. Βενιζέλον ἀναχωροῦντα ἐκ Κρήτης, διὰ νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τί εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως; Εἶπεν, ὅτι: «δὲν πταίω ἐγώ, κύριοι, ἀλλὰ πταίει ὁ προκάτοχός μου»!

§41Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἔχω δικαίωμα νὰ διακόψω τὸν κ. συνάδελφον, διότι ἐγὼ δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§42Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Δὲν ὁμιλῶ, κύριε Ὑπουργέ, ἀλλὰ καταγγέλλω, ὅτι μισθοδοτοῦνται οἱ καθηγηταὶ αὐτοὶ ἀπὸ ἕνδεκα μηνῶν, χωρὶς οὐδεμίαν νὰ κάμνουν ἐργασίαν. Πόσα χρήματα λοιπὸν ἔχουσι σπαταληθῆ, Κύριοι, κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο; Πόσαι θέσεις ἐδημιουργήθησαν, διὰ νὰ πληρωθῶσιν αἱ κενωθεῖσαι ἐκεῖναι θέσεις; Τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον σπαταλᾶται, εἶναι χρῆμα, Κύριοι, προερχόμενον ἀπὸ τὸν ἱδρῶτα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ! Ἀλλὰ τί ἀκόμη εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως; Εἶπεν, ἀκούσατε διὰ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ! «Οἱ καθηγηταὶ δέ, κύριοι, σημειώσατε, διὰ νὰ διορισθῶσιν εἰς τὸ Διδασκαλεῖον, ὀφείλουν νὰ ἔχωσιν ἀποδείξεις παιδαγωγικῆς μορφώσεως». Οὐδεὶς ἄλλος, μᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, δὲν ἔχει τοιαύτας ἀποδείξεις, εἰμὴ ὁ Διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου, τοῦ ὁποίου ἔπλεξε τὸ ἐγκώμιον. Ἀλλ’ εὐτυχῶς τὸν εἶχον προλάβει. Τί εἶπε δὲ ἀκόμη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως; Προσέξατε, Κύριοι, διότι δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι ὁ κ. Ἐξαρχόπουλος κατὰ τὸ διάστημα τῶν ἕνδεκα μηνῶν τοὺς ἐκάλει εἰς τὴν οἰκίαν του, διότι δὲν ὑπῆρχε Διδασκαλεῖον, καὶ τοὺς ἐδίδασκε, τοὺς μπεμπέδες, διὰ νὰ διδάξωσι τοὺς ἄλλους μπεμπέδες! Ἐγὼ τοὐλάχιστον, Κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ συγχωρήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός, ἂν εἶμαι τραχύς.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρμητικός.

§44Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Τοῦτο τὸ πράττω ἀπὸ φύσεως. Ἐπιτρέψατέ μοι λοιπὸν νὰ εἴπω, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι λογικόν. Τοὺς ἐδίδαξεν ὁ κ. Ἐξαρχόπουλος εἰς τὸ σπίτι του καὶ τοὺς κατέστησεν ἱκανοὺς τώρα, ὁπότε εὗρε τὸ οἴκημα εἰς τὴν ὁδὸν Πατησίων! Ἀλλ’ ἔλαβε τὸν κόπον ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ λάβῃ τὸ ἁμάξι του, τὸ ὁποῖον δὲν πληρώνει αὐτός, διὰ νὰ ἴδῃ τί εἶναι τὸ Διδασκαλεῖον τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως, διὰ νὰ ἴδῃ τοὺς ἐργάτας πῶς καθ’ ἡμέραν ἐπισκευάζουν; Αὐτὰ δὲν τὰ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐν γένει. Δὲν πταίει λοιπὸν ὁ πρώην συνάδελφός του· πταίει τόσον μόνον, καθ’ ὅσον ἐτιμωρήθη, ἀλλ’ ὁ νῦν Ὑπουργὸς πταίει κατὰ τόσον, καθ’ ὅσον θὰ τιμωρηθῇ. (Ἱλαρότης). Ἀκούσατε, Κύριοι, καὶ ἓν ἄλλο ἀκόμη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπερήσπισε τὸν πρόεδρον τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, περὶ τοῦ ὁποίου καὶ εἰδικῶς μάλιστα ὡμίλησεν. Ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ, ἀξιότιμοι κύριοι, ὅτι δὲν ἐπερίμενόν ποτε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὑποστήριξιν ἀνθρώπου, κατέχοντος μὲν τοιαύτην θέσιν, ἀλλ’ ἀποδεδειγμένως φαύλου.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μεταβάλητε τὸ λεκτικόν σας.

§46Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Μάλιστα.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πατσουράκος συναινεῖ νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν φράσιν.

§48Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Συναινῶ, ἀλλὰ μέχρι τῆς ἀποδείξεως. (Ἱλαρότης). Ἀλλὰ πῶς θέλετε, κ. Ὑπουργὲ καὶ κύριοι Βουλευταί, νὰ ὀνομάσω ἄνθρωπον, εἰς τὸν ὁποῖον ἐνεπιστεύθη ἡ Πολιτεία τί; Νὰ προστατεύσῃ τοὺς ἱκανοὺς ἐκ τῶν λειτουργῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐντεταλμένοι νὰ μορφώσωσι τὴν νέαν γενεάν; Ἐπιτρέψατέ μοι ὅμως νὰ σᾶς εἴπω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ὅλα τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος ἀπὸ τὸ ὄρος Σινᾶ ἐὰν καταβιβάσωμεν, λαὸν διεφθαρμένον καὶ κατεστραμμένον δὲν δυνάμεθα νὰ διορθώσωμεν. Χρειάζεται πρωτίστως μόρφωσις τῆς νεωτέρας γενεᾶς κατὰ τὸ ἐνόν. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο τίνες εἶναι ἐντεταλμένοι; Οἱ διδάσκαλοι καὶ οἱ ἱερεῖς. Ἐκεῖνοι δέ; Εἶναι ἐντεταλμένοι νὰ ἀμείβωσι τὴν ἱκανότητα καὶ νὰ πατάσσωσι τὴν φαυλότητα. Ἀλλ’ ἀκούσατε, παρακαλῶ—Κύριοι, δὲν θὰ ἐντραπῶ διόλου, ἀλλὰ θὰ τὸ εἴπω.—Σχολάρχης ὑπηρετῶν ἐν Καλαμπάκᾳ κατηγορήθη καὶ ἀπεδείχθη ὅτι ἦτο...καταπύγων!

§49ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί ἦτο;

§50Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Καταπύγων, τὸ πύ μὲ ὖ ψιλόν! Γνωρίζετε ἤδη, Κύριοι, παρὰ τοῦ κ. προέδρου τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, τοῦ ὁποίου τὴν ὑπεράσπισιν ἀνέλαβεν ὁ κ. Ὑπουργός, γνωρίζετε, λέγω, πῶς ἐτιμωρήθη; Μετετέθη εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ του, καὶ γαμβρὸς ἐπ’ ἀνεψιᾷ γενόμενος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὑπηρετεῖ εἰσέτι ἐν Καρδίτσῃ. Ἀκούσατε καὶ ἄλλο. Ἑλληνοδιδάσκαλος ὑπηρετῶν ἐν Ἀθήναις κατηγορήθη... ὡς παιδεραστής. Γνωρίζετε, Κύριοι, τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐνεργείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος ὀχυροῦται ὄπισθεν τοῦ νόμου περὶ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου; Ἔπαυσε τὸν καταγγείλαντα αὐτὸν σχολάρχην Λουκιανόν!

§51Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Πότε ἐγένετο αὐτὸ καὶ πῶς ὀνομάζεται;

§52Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ὁ ἑλληνοδιδάσκαλος, κ. Ὑπουργέ, ὀνομάζεται Σταματιάδης, καὶ γνωρίζετε ἄριστα ὅτι ὑπηρέτει ἐν Πατησίοις τῶν Ἀθηνῶν! Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριε Ὑπουργέ, νὰ σᾶς εἴπω ἤδη ὅτι οὐδεὶς Ὑπουργὸς δικαιολογεῖται λέγων, ὅτι εὗρεν ἓν καθεστὼς φαῦλον.

§53Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Σᾶς ἐρωτῶ πότε ἐγένετο αὐτό.

§54Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Καὶ ἐγὼ σᾶς ἐρωτῶ: μένει ὁ ἑλληνοδιδάσκαλος ὁ παιδεραστὴς ἐν Ἀθήναις ἢ ὄχι; Ἀκούσατε, Κύριοι, καὶ ἄλλο σπουδαιότατον, καὶ προσέξατε καλῶς. Ὑπάρχει, κ. Ὑπουργὲ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, κληροδότημα ὀνομαζόμενον Δωρίδειον, τὸ ὁποῖον, ἄριστα γνωρίζετε, ὅτι εἶναι προωρισμένον νὰ πληροῖ τὰς ἀνάγκας τῶν φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων. Ἐκεῖνος λοιπόν, τοῦ ὁποίου τὴν ὑπεράσπισιν ἀνέλαβεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, γνωρίζετε, Κύριοι, τί ἔκαμεν; Ἐλωποδύτησε δεκακισχιλίας δραχμὰς πωληθεὶς εἰς προκάτοχόν του, διὰ νὰ ἐκδώσῃ κάποιαν φυλλάδαν ὑπὸ τὸν τίτλον «Δεσποτᾶτα».

§55Ν. ΔΕΛΑΚΟΒΙΑΣ. Δέκα πέντε χιλιάδας δραχμῶν ἔλαβε καὶ ὄχι δέκα.

§56Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Μάλιστα. Δέκα πέντε χιλιάδας δραχμῶν ἥρπασε πωληθεὶς εἰς προκάτοχον τοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ δῆθεν διὰ νὰ ἐκδώσῃ κἄτι τι περὶ Δεσποτάτων τῆς Πελοποννήσου! Ἀκούσατε, Κύριοι, τώρα πῶς ἐπιγράφεται καὶ ἄλλη φυλλάδα τοῦ κυρίου ἐκείνου καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, τοῦ ὁποίου τὴν ὑπεράσπισιν ἀνέλαβεν ἐργολαβικῶς ὁ κ. Ὑπουργός. (Ἐπιγράφεται «Λόγοι καὶ ἀναμνήσεις ἐκ τοῦ Βορρᾶ». Εἰς βάρος δηλαδὴ τοῦ ἔθνους ἔκαμεν ὁ κ. καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου ἕνα περίπατον εἰς τὸν Βορρᾶν καὶ μᾶς ἔφερε τὰς ἀναμνήσεις του καὶ τὰς πωλεῖ ἐκβιαστικῶς εἰς τοὺς διδάσκοντας ἐν τῇ Μέσῃ ἐκπαιδεύσει ἀντὶ τεσσάρων δραχμῶν μόνον! Πολὺ συγκαταβατικός, βλέπετε, ὁ κ. Καθηγητής!

§57ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν τὸ ἀναγινώσκετε;

§58Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω δύο λέξεις «Αἱ ἐπιστολαὶ (αἱ περιεχόμεναι εἰς τὴν φυλλάδαν) ἐδημοσιεύθησαν ἐν τῇ «Πατρίδι» τῆς 3, 4, 21, 22, 23, 26, 27, 28, 29, 30 Αὐγούστου καὶ 1 Σεπτεμβρίου 1908......». Τὸ ἠκούσατε; Αἱ ἐπιστολαί, περὶ ὧν ὁ λόγος, περιλαμβάνονται ἐδῶ (δεικνύει βιβλίον), ἐδημοσιεύθησαν δὲ ἐν τῇ «Πατρίδι» εἰς σειρὰν φύλλων. Ἐσερβίρισε λοιπὸν μερικὰς ἐντυπώσεις του ὑπὸ τύπον ἐπιστολῶν εἰς τὴν «Πατρίδα» καὶ τὰς πωλεῖ ἤδη εἰς τοὺς λειτουργοὺς τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως! Κατὰ τίνα τρόπον δέ; Ἔχω εἰς χεῖράς μου ἐπιστολήν του λέγουσαν· «Κύριε συνάδελφε. Δὲν ἔλαβον τὰς δραχμὰς 4, τὰς ὁποίας μοὶ ἐστείλατε. Σᾶς στέλλω ἕτερον βιβλίον, διὰ νὰ μοὶ ἀποστείλητε ἑτέρας 4 δραχμάς, διότι δὲν ἐλήφθησαν αἱ πρῶται»! Αὐτὸς δέ, Κύριοι, εἶναι καθηγητὴς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καὶ ὀνομάζεται Σπυρίδων Λάμπρος. Μετὰ ταῦτα, καὶ ἂν θελήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ τὸν ὑπερασπίσῃ καὶ πάλιν, καίτοι ἐντρέπομαι, θὰ ἀναγνώσω αὐτὴν τὴν καταγγελίαν καὶ θὰ ἐντραπῇ καὶ αὐτός!

§59Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρέπει.

§60Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Σημειώσατε δὲ ὅτι ἡ καταγγελία αὕτη, Κύριοι, εἶναι κατὰ γυμνασιάρχου ὑπηρετοῦντος ἐν Καρδίτσῃ, ὁ ὁποῖος ποῦ μετετέθη, νομίζετε, πρὸς τιμωρίαν;

§61ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀναγνώσατέ την.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀγορεύων θὰ ἀναγνώσῃ ὅ,τι χρειάζεται πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ θέματός του καὶ ὄχι κατὰ παρακέλευσιν τῆς Βουλῆς καὶ χάριν περιεργείας.

§63Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἐπιφυλάσσομαι, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀναλάβῃ τὴν ὑπεράσπισίν του καὶ αὖθις, νὰ προχωρήσω, διότι τοιοῦτος εἶναι ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου τὴν ὑπεράσπισιν ἀνέλαβεν ἐντεῦθεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ Βουλευτὴς ἐκ Καρδίτσης. Μετὰ τοῦτο δὲν ἔχω νὰ προσθέσω ἄλλο τι, εἰμὴ νὰ ἔλθω εἰς τὸ δεύτερον μέρος τῶν ἀποκαλύψεων, τῶν ἐθνικῶν πλέον, ὅταν θὰ ἐπιστῇ ἡ στιγμή, καὶ θὰ ἐπιστῇ, σᾶς τὸ βεβαιῶ, ἀσφαλῶς ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν.

§64Π. ΓΚΙΝΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ξένος πρὸς τὸ βῆμα, ξένος πρὸς τὰς συνηθείας τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου, ἐπικαλοῦμαι τὴν εὐμένειαν ὑμῶν, ὅπως μοὶ συγχωρήσητε ὅσας ἐλλείψεις θὰ παρουσιάσῃ ὁ λόγος μου, καθόσον δὲν ἔχω τὰς ἀξιώσεις κοινοβουλευτικοῦ ῥήτορος. Ναύτης ξηρὸς καὶ ξένος πρὸς τὰ στοιχεῖα καὶ τὸν βίον τῶν κοινοβουλευτικῶν ἀνδρῶν, ἀλλ’ ἀπὸ ἀγαθῆς ὁρμώμενος προθέσεως θὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐπὶ τῶν ναυτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας. Ὅτε πρὸ δέκα ἐτῶν ἐκλήθην εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ τμήματος τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὑπέβαλον ὑπευθύνως εἰς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν μελέτην, εἰς ἣν ἀνέπτυσσον τὰς γνώμας μου ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ. Ἐν τῇ μελέτῃ μου ἐκείνῃ ἔγραφον ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: Κύριε Ὑπουργέ· Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν ὑμετέραν ἐκτίμησιν σκέψεις τινὰς περὶ τῶν ναυτικῶν ἡμῶν πραγμάτων, ὧν ἡ πραγματοποίησις πέποιθα ὅτι κατὰ πολὺ θέλει βελτιώσει τὴν παροῦσαν κατάστασιν, ἥτις, ἂν πολὺ διαρκέσῃ, ἀδιστάκτως φρονῶ, ὅτι ὑπὸ ἔποψιν σκαφῶν καὶ προσωπικοῦ ταχέως θέλει εὑρεθῆ ἡ κεντρικὴ ὑπηρεσία πρὸ λυπηρᾶς καταστάσεως πραγμάτων. Κατὰ τὸ 1904 ἐδημοσίευσα τῇ ἀδείᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἰς τὸ «Νέον Ἄστυ» σκέψεις μού τινας περὶ τῶν ναυτικῶν, διὰ τῶν ὁποίων καὶ τότε προεκάλουν τὴν προσοχὴν τῶν ἁρμοδίων ἐπὶ τῆς τότε καταστάσεως τοῦ ναυτικοῦ. Κατὰ τὸ 1907 ἀκόμη τμηματάρχης διατελῶν τοῦ νεοσυσταθέντος ναυτικοῦ ἐπιτελείου ἐν τῇ ἐκθέσει μου, ἣν ὑπέβαλον τότε ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ προγράμματος τοῦ Γάλλου ναυάρχου Φουρνιέ, ἀποκρούων αὐτὸ καὶ ἐκθέτων ναυτικὸν πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν γνώμην μου ἔδει νὰ ἀκολουθήσῃ ἡ Ἑλλάς, ἔγραφον ἐν ἐπιλόγῳ τὰ ἑξῆς: «Ἀλλ’ οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖ ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς παραδοχῆς προγράμματος σκοπὸν ἔχοντος τὴν αὔξησιν τῶν ναυτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, ἔχει αὕτη ὑπέρτατον καθῆκον νὰ θέσῃ πρὸ πάσης ἀποφάσεως τὰς βάσεις μεθοδικῆς ὀργανώσεως τῶν ναυτικῶν ὑπηρεσιῶν, καταρτισμοῦ Ναυστάθμου καὶ μορφώσεως προσωπικοῦ, ἄνευ τῶν ὁποίων αἱ ἰσχυρότεραι ναυτικαὶ μονάδες ἀποβάλλουσι τὸ μέγιστον μέρος τῆς πολεμικῆς αὑτῶν ἀξίας. Τοιαύτην ἐνέργειαν συστηματικὴν καὶ ἐπείγουσαν τολμῶμεν νὰ συστήσωμεν διὰ τὸ ἡμέτερον ναυτικόν. Ἡ ἔλλειψις αὐτῆς θέλει καταστήσει πᾶσαν δαπάνην πρὸς ἀγορὰν πολεμικοῦ ναυτικοῦ ὑλικοῦ ὄχι μόνον ματαίαν, ἀλλὰ καὶ συντελεστικὴν εἰς τὴν ὁριστικὴν διάψευσιν τῶν προσδοκιῶν, ἃς ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ στηρίζει ἡ Ἑλληνικὴ φυλή». Ἐπέμενον, Κύριοι, πάντοτε νὰ τονίζω τὸ ζήτημα τῆς καταστάσεως τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ναυτικοῦ μας, διότι δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ ναυτικὸν ἄνευ ἱκανοῦ καὶ πειθαρχοῦντος προσωπικοῦ. Ἔκτοτε δὲ διέβλεπον τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν θὰ περιήρχετο σήμερον, ὡς περιῆλθε, τὸ ναυτικόν. Καὶ εὑρέθη εἰς τὴν θέσιν ταύτην τὸ ναυτικόν, διότι οὐδέποτε ᾐσθάνθη τὴν πυγμὴν τοῦ Κράτους. Καὶ εὑρέθη εἰς ἣν θέσιν εὑρίσκεται, διότι εἰς ὁμοίαν θέσιν θὰ εὑρίσκετο καὶ τὸ ἀκμαιότερον ναυτικὸν Κράτους τινὸς ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως διὰ τοὺς ἀποτελοῦντας αὐτὸ τῆς ἀναγκαίας πεποιθήσεως ὅτι ὑπάρχει Κράτος. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμολογήσω ἐνώπιον ὑμῶν ὅτι, ἐνῷ τὸ ἔθνος περιέβαλλε καὶ περιβάλλει τὸ ναυτικὸν μετὰ τόσης στοργῆς, τὸ Κράτος ἐφέρθη πάντοτε πρὸς αὐτὸ ὡς μητρυιά. Σημαία ναυτικῆς ὀργανώσεως καὶ ναυτικῶν παρασκευῶν πάντοτε ὑψοῦτο εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν, ὅπως ὑποσταλῇ καὶ ταφῇ τόσον βαθειὰ καὶ μὲ τόσην βαρεῖαν πλάκα ἐπάνω, ὅσον ἦτο τὸ βάρος ἐνίοτε εἰς πολιτικοὺς ὀπαδοὺς τῶν ἑκάστοτε διευθυνόντων τὸ ναυτικόν. Οὐδένα, Κύριοι, κατηγορῶ· πάντες ἔπραξαν πᾶν ὅ,τι ἠδύνατο νὰ ἀναμείνῃ τις ἐξ αὐτῶν. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἔλειπον ἐξ αὐτῶν τὰ ἀπαραίτητα ἐκεῖνα ἐφόδια τὰ τόσον ἀναγκαῖα δι’ ἐκεῖνον, ὅστις τίθεται ἐπὶ κεφαλῆς ἑνὸς πελεμικοῦ ναυτικοῦ. Οἱ ἑκάστοτε Ὑπουργοὶ τῶν Ναυτικῶν κατὰ τύπους μόνον εἰσὶν ὑπεύθυνοι ἀπέναντι τοῦ ἔθνους· τὴν οὐσιαστικὴν εὐθύνην ὑπέχουσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀνευθύνως ἐκ τῶν παρασκηνίων διηύθυνον αὐτούς. Ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῆς πατρίδος μου νὰ εἴπω ὅτι τὸ ναυτικὸν διῳκήθη ὄχι μόνον κατὰ τρόπον ἐμπειρικόν, ὄχι μόνον κατὰ τρόπον ἀποκλείοντα πάντα σεβασμὸν πρὸς τοὺς κειμένους νόμους καὶ κανονισμούς, ἀλλὰ καὶ κατὰ τρόπον διαιρέσαντα αὐτὸ εἰς πατρικίους καὶ πληβείους. Ἀφέθη δὲ, Κύριοι, ὑπὸ τοῦ Κράτους ἀκόμη, νὰ γεννηθῇ καὶ τάξις ἀντιληπτόρων τῶν προσωπικῶν ἀναγκῶν τῶν ἀποτελούντων τὸ ναυτικόν. Ἔχω δὲ πάντα τὰ στοιχεῖα, Κύριοι, ὅπως ἀποδείξω εἰς ὑμᾶς ὅτι οὐδὲν παράπτωμα διαπραχθὲν ὑπ’ ἀνδρῶν ἀνηκόντων εἰς τὸ ναυτικὸν καὶ ἀντιβαῖνον εἰς τοὺς κειμένους κανονισμοὺς καὶ νόμους ἐτιμωρήθη ὑπὸ τῆς Πολιτείας, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας οἱ πταῖσται εἰς τὴν ἀντίληψιν τοῦ ναυτικοῦ ἐφέροντο ὡς ἀπολαύοντες τῆς ἐξαιρετικῆς αὐτῆς εὐνοίας καὶ ὑποστηρίξεως. Εἰς τὰ ἀνωτέρω ἂν προσθέσητε καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι αἱ ἑκάστοτε συζητήσεις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, αἱ γενόμεναι περὶ ναυτικοῦ, κατέληγον πολλάκις ἄνευ πραγματικοῦ ἀποτελέσματος ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀλλὰ πάντοτε ἐπὶ μειώσει τοῦ ἠθικοῦ καὶ τοῦ φρονήματος τῶν ἀνδρῶν, θὰ ἴδητε, Κύριοι, τὰ αἴτια, ἅτινα ἐπροκάλεσαν τὴν κακοδαιμονίαν αὐτοῦ. Πείσατε, Κύριοι, τὸ ναυτικὸν ὅτι τὸ Κράτος ἐννοεῖ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς πάντας καὶ πάντοτε τὴν ἔννοιαν τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, πείσατε αὐτὸ ὅτι ἀπέναντι τοῦ νόμου πάντες εἶναι ἴσοι, καὶ λαμβάνω τὸ θάρρος νὰ βεβαιώσω ὑμᾶς ὅτι οἱ ἀποτελοῦντες τὸ ναυτικὸν βαθέως συναισθανόμενοι τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῶν θὰ δείξωσι καὶ εἰς τοὺς ἀπιστοτέρους ὅτι δὲν ἔπαυσαν (ὅπως δὲν παύει ἡ μεγάλη αὐτοῦ πλειονότης) νὰ εἶναι πειθαρχικοί, ἐργατικοί, ἕτοιμοι νὰ δώσουν τὴν ζωήν των εἰς ἀντάλλαγμα τῶν ὑπὲρ αὐτῶν θυσιῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἔκαμον μνείαν τοῦ ἥκιστα συντελεστικοῦ τρόπου πρὸς βελτίωσιν τοῦ ναυτικοῦ, τῶν συζητήσεων τῶν γενομένων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ τονίζω τὸ γεγονὸς τοῦτο, καθόσον φρονῶ ὅτι αἱ στρατιωτικαὶ δυνάμεις χώρας τινὸς βεβαίως πρέπει νὰ ὑφίστανται τὸν ἔλεγχον τῶν Βουλῶν, ἐντὸς ὅμως πάντοτε τῶν ὁρίων ἀναγκαίας ἐπιφυλάξεως, ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὴν περὶ προσώπων κρίσιν. Ἐξ ὅσων γνωρίζω καὶ αἱ Κυβερνήσεις ἀκόμη αἱ ὑποχρεούμεναι εἰς ἐπιβεβλημένην ἐπιφύλαξιν ὑποτιμῶσι μέχρις ὑπερβολῆς τὸ πολεμικὸν ὑλικὸν τῆς χώρας, καὶ τοῦτο, ὅπως ἐπιτύχωσι παρὰ τῶν Βουλῶν τὴν εὐχερεστέραν ψήφισιν τῶν αἰτουμένων πιστώσεων πρὸς ἀνανέωσιν τοῦ ὑλικοῦ τούτου, ἃς καὶ ταυτοχρόνως ζητοῦσιν. Οὐδέποτε ὅμως ἀσκεῖται ἔλεγχος περὶ τῶν προσώπων, καθόσον ὁ τοιοῦτος ἔλεγχος καὶ εἰς γενικὰς γραμμὰς ἀσκούμενος ἤθελεν ἐπιφέρει μείωσιν τοῦ γοήτρου καὶ τοῦ στρατιωτικοῦ φρονήματος τῶν βαθμοφόρων. Αἱ ἀγαθαὶ Κυβερνήσεις αἴρουσι τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα καθιστῶσιν ἀνεπαρκὲς τὸ ναυτικὸν καὶ βελτιοῦσι τὴν ποιότητα αὐτοῦ, οὐδέποτε ὅμως μειοῦσι τὸ ἠθικὸν τῶν ἀποτελούντων τὰ στρατιωτικὰ Σώματα ἀνδρῶν ἐπὶ βλάβῃ τῆς συνοχῆς καὶ τοῦ στρατιωτικοῦ αὐτῶν φρονήματος. Ἡ ἐθνικὴ ζημία, Κύριοι, ἥτις προσγίνεται ἐκ τῶν τοιούτων συζητήσεων ἐν τῇ Βουλῇ, ἐλπίζω ὅτι θὰ ἀναγνωρισθῇ καὶ ὑφ’ ὑμῶν. Καὶ ταῦτα μὲν εἶναι τὰ αἴτια τὰ κυριώτερα, ἅτινα δυσμενῶς προκαλοῦσι τὴν ἔκφρασιν τῆς κοινῆς γνώμης περὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ναυτικοῦ καὶ ἅτινα εὐκόλως αἴρονται, διότι εἶμαι πεπεισμένος ἀπολύτως ὅτι, ἂν οἱ ἀδικήσαντες τὸ ναυτικὸν πεισθῶσιν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον εἰς αὐτοὺς νὰ ψαρεύωσιν εἰς τὰ θολὰ νερὰ θὰ ἀποβάλωσι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον καὶ φιλοτιμούμενοι καὶ ἐργαζόμενοι θὰ συναισθανθῶσιν ὅτι οὕτω πράττοντες θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προοδεύσωσι καὶ παραμείνωσιν ἀκόμη εἰς τὸ ναυτικόν. Τελειώνων, Κύριοι, τὸ εὔκολον ἔργον τῆς κατακρίσεως, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου περὶ τοῦ τί δέον γενέσθαι. Ὁ καλούμενος, Κύριοι, νὰ καταστρώσῃ ναυτικὸν πρόγραμμα μιᾶς χώρας ἐπὶ δύο βάσεων εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ θεμελιώσῃ τὸ οἰκοδόμημα αὑτοῦ. Ἡ μὲν πρώτη εἶναι ἡ δημιουργία στόλου, ἡ δὲ δευτέρα εἶναι ἡ συστηματική, μεθοδικὴ καὶ ἐν ἑνότητι βλέψεων ἐργασία πρὸς συντήρησιν τοῦ στόλου τούτου, ὡς καὶ ἡ ἐκπαίδευσις τοῦ προσωπικοῦ, ὅπως τοῦτο ἐν δεδομένῃ στιγμῇ δυνηθῇ νὰ ἀποδώσῃ τὸ μέγιστον ἔργον αὑτοῦ. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον, Κύριοι, εἶναι ἔργον τῆς ὅλης ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, διότι πρωτίστως πρέπει νὰ καθορισθῇ ἡ ἐξωτερικὴ πολιτική, τοὺς σκοποὺς τῆς ὁποίας ὡς μέσον τὸ ναυτικὸν θὰ ὑπηρετήσῃ, διότι ἄλλα στοιχεῖα καὶ ἄλλοι παράγοντες θὰ δοθῶσιν εἰς τοὺς εἰδικοὺς εἰς τὸ ναυτικὸν ἐπιτελεῖον πρὸς μελέτην, ἂν πρόκειται νὰ δράσῃ ἡ Ἑλλὰς μόνη της κατὰ θάλασσαν ἐναντίον τοῦ ὑποτιθεμένου ἀντιπάλου της, καὶ ἄλλα στοιχεῖα θὰ δοθῶσιν, ἂν πρόκειται νὰ δράσῃ ἐν συμμαχικῷ συνδυασμῷ, ὁπότε θὰ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ δώσῃ εἰς τοὺς συμμάχους της τὰ προσόντα τῆς γεωγραφικῆς της θέσεως ὄχι μόνον ἀπὸ φυσικῆς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ βιομηχανικῆς καὶ τεχνικῆς ἀπόψεως, ἤτοι νὰ παραχωρήσῃ τὰ ἐφόδια, τὰ ὁποῖα ἤθελον εἶναι ἀναγκαῖα εἰς τοὺς συμμάχους της, δηλαδὴ Ναύσταθμον, μέσα καθαρισμοῦ καὶ ἐπισκευῶν πλοίων, γαιανθρακαποθήκας κλπ. Ἕτερον στοιχεῖον ἀπαραίτητον, διὰ νὰ ὑπάρχῃ στόλος, εἶναι καὶ ἡ οἰκονομικὴ ἐπάρκεια τῆς χώρας. Ἄνευ ἀποδεδειγμένης οἰκονομικῆς ἐπαρκείας, νομίζω, Κύριοι, ὅτι πᾶσα δαπάνη γενομένη διὰ τὸ ναυτικὸν εἶναι δαπάνη ἄσκοπος, ἂν μὴ καὶ ἐπιβλαβής. Ἑκάστοτε, Κύριοι, ἐξαγγέλλομεν εἰς τὴν Βουλήν, πομπωδῶς ἐνίοτε, οἰκονομίας, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται κατὰ τοὺς ἀπολογισμοὺς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, οἰκονομίας, αἵτινες ὑπερβαίνουσιν ἐνίοτε καὶ τὸ ἑκατομμύριον κατ’ ἔτος, προερχομένας ὄχι ἐκ τῆς μεθοδικωτέρας καὶ ἀποτελεσματικωτέρας διαρρυθμίσεως τῶν κονδυλίων τοῦ ναυτικοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἐκ τῶν κονδυλίων τῶν προωρισμένων διὰ τὰς ἀναγκαίας ἐπισκευὰς καὶ κατασκευὰς τῶν πλοίων. Αἱ τοιαῦται οἰκονομίαι εἶναι ἐπιβλαβεῖς, καθόσον θὰ πληρωθῶσι μίαν ἡμέραν δεκαπλασίως ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, ὅταν εὑρεθῇ τοῦτο εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιτελέσῃ τὰς ἐπισκευὰς ταύτας. Καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος, διότι αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις εὑρισκόμεναι τυχὸν πρὸ οἰκονομικῶν στενοχωριῶν ἀπέβλεψαν εἰς τὰ ἄψυχα, ἤτοι εἰς τὸ ὑλικόν, ἀδιάφορον ἂν οἱ διάδοχοι αὐτῶν ἐπρόκειτο νὰ πληρώσωσι δεκαπλασίως τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον αὗται δῆθεν ᾠκονόμουν. Πρέπει νὰ ἐννοηθῇ, Κύριοι, καὶ νὰ σχηματισθῇ πεποίθησις ἀναγκαιοτάτη παρ’ ὅλοις ἡμῖν ὅτι ναυτικὸν ἄνευ χρημάτων δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ. Ἕτερον στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον ἀνάγεται εἰς τὴν ὅλην ναυτικὴν πολιτικὴν μιᾶς Κυβερνήσεως καὶ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, εἶναι καὶ ἡ εἰς προσωπικὸν ἀπόδοσις τῶν ναυτικῶν πληθυσμῶν τῆς Ἑλλάδος, ἥτις βαίνει ἐλαττουμένη δι’ οὓς λόγους θὰ ἐκθέσω ἄλλοτε. Καὶ λέγω, ὅτι καὶ ὁ παράγων οὗτος ἀνάγεται εἰς τὴν δρᾶσιν μιᾶς Κυβερνήσεως, διότι προστασία τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ, ἑπομένως καὶ προστασία τῶν ναυτικῶν πληθυσμῶν, σημαίνει αὐτὴν ταύτην τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, διότι ἐλπίζω ὅτι θὰ εἶναι γνωστὸν καὶ εἰς ἡμᾶς ὅτι τὸ ἐμπορικὸν ναυτικὸν εἶναι μία μεγάλη πηγή, ἐξ ἧς ἀρύεται πολλὰ τὰ στοιχεῖα τὸ πολεμικὸν ναυτικόν. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀνωτέρω στοιχείων, Κύριοι, καὶ ὅταν τὸ Κράτος καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς βεβαιωθῇ ὅτι τὸ ναυτικὸν εἶναι ἄξιον τῆς στοργῆς καὶ ἐκτιμήσεως αὐτοῦ— καὶ τολμῶ νὰ πιστεύω ὅτι ἡ πλειονότης αὐτοῦ δικαιοῦται ἐπὶ τῆς στοργῆς καὶ ἐκτιμήσεως ταύτης—, τότε, ἀλλὰ μόνον τότε, ζητήσατε θυσίας παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς δημιουργίαν στόλου. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, Κύριοι, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ ἐπάρκεια τοῦ ὑποτιθεμένου ἀντιπάλου ἡμῶν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς αὐτόν, ὅπως ὑπερβάλῃ ἡμᾶς κατὰ τὴν ναυτικὴν δύναμιν καὶ κατὰ τὸ ναυτικὸν ὑλικόν, ἡ καταβληθησομένη ὅμως ὑφ’ ἡμῶν προσπάθεια, ὅπως ὑπερβάλωμεν τοὺς ἀντιπάλους μας κατὰ ποιὸν τοῦ προσωπικοῦ, νομίζομεν ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπληρώσῃ τὴν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἀνεπάρκειαν ἡμῶν. Συνεπὴς πρὸς τὰς σκέψεις, ἃς ἀνωτέρω ἐξέθηκα, καὶ μὴ ἔχων τὰ στοιχεῖα, ὅπως καταρτίσω καὶ ἐκφράσω γνώμην περὶ τοῦ τί δέον νὰ πράξῃ ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ ἀπόψεως κατασκευῆς πλοίων, καὶ ὅπως καταρτίσῃ πρόγραμμα ναυτικῶν κατασκευῶν δὲν δύναμαι νὰ ἐπεκταθῶ περισσότερον ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Ἐκεῖνο ὅμως, ὅπερ τὸ Κράτος ἔχει ὑποχρέωσιν καὶ ὑπέρτατον καθῆκον νὰ πράξῃ, εἶναι νὰ παρασκευάσῃ τὰ ἀναγκαῖα μέσα, ἅτινα εἶναι γνωστὰ εἰς τοὺς καταγινομένους περὶ τὰ ναυτικά, καὶ ἅτινα θέλουσιν ἐπιτρέψει νὰ δεχθῶμεν οἱανδήποτε αὔξησιν τῶν ναυτικῶν ἡμῶν δυνάμεων, ἤτοι καταρτισμὸν Ναυστάθμου καὶ προπαρασκευαστικὴν ἐργασίαν ἐπιβεβλημένην διὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ ἀναγκαίου προσωπικοῦ τοῦ μέλλοντος νὰ ἐπιβῇ τοῦ ναυπηγηθησομένου στόλου. Ὡς εἶναι γνωστόν, Κύριοι, ἡ ψυχὴ τοῦ ναυτικοῦ εἶναι ὁ Ναύσταθμος. Παρ’ ἡμῖν δὲν ἔχει σχηματισθῆ ἡ τόσον ἀναγκαία πεποίθησις, ὅτι τὸ μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ὁ Ναύσταθμος, εἶναι καὶ τὸ καταλληλότερον. Ἡ ἔλλειψις ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου σαφοῦς γνώμης πολλὰς ὑπηρεσιακὰς ἀνωμαλίας προκαλεῖ. Μὲ ὅλην, Κύριοι, τὴν ζωηρὰν ἐπιθυμίαν, ἣν ἔχω, νὰ μὴ ἀνατρέξω εἰς τὸ παρελθόν, διότι ἡ σαφὴς ἐτυμηγορία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ περὶ τούτου νομίζω ὅτι μοὶ ἀποκλείει πᾶσαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου συζήτησιν, ἂν μοὶ ἐπετρέπετε ὅμως ὀλίγον νὰ ἐκταθῶ πέρα τοῦ θέματός μου, θὰ ἔλεγον, ὅτι πάντες ἄρχοντες καὶ ἀρχόμενοι ὑπέχομεν εὐθύνην διὰ τὴν κατάστασιν ἐκείνων, ἕκαστος ἐν τῷ κύκλῳ τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ. Ἑπομένως ἡ αἰωνίως ἐπαναλαμβανομένη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καταδίκη τοῦ παρελθόντος εἰς οὐδὲν μᾶς ὠφελεῖ, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀρυόμεθα ἐξ αὐτοῦ διδάγματα καὶ ἐκ τῶν διδαγμάτων τούτων ὁδηγούμενοι νὰ ἀνοίξωμεν νέαν ὁδὸν πρὸς ἐθνικὸν καὶ πολιτικὸν βίον. Θὰ φανῇ εἰς ὑμᾶς, Κύριοι, παράξενον, ἂν σᾶς εἴπω ὅτι σχέδιον μεθοδικὸν Ναυστάθμου ἀκόμη καὶ ἀπὸ οἰκοδομικῆς ἀπόψεως δὲν ὑπάρχει· τὰ πάντα γίνονται ἐκεῖ κατὰ τὰς ἐμπνεύσεις τῶν ἑκάστοτε διευθυνόντων τὸ ναυτικόν, οἵτινες βεβαίως, καὶ ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω, καταβάλλουσι πᾶσαν προσπάθειαν καὶ πᾶσαν μέριμναν, ὅπως ἐκ τῶν ἐνόντων, εἰ δυνατόν, ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Ναυστάθμου, πάντως ὅμως ἔλειψεν ἐξ αὐτῶν ἡ πραγματικὴ βάσις, ἥτις εἶναι ὁ καταρτισμὸς ὁριστικοῦ καὶ μεθοδικῶς συντεταγμένου σχεδίου Ναυστάθμου. Καὶ δὲν ὑπάρχει, Κύριοι, τοιοῦτον σχέδιον, διότι τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἱκανὸν νὰ καταρτίσῃ τοῦτο, δὲν εὑρέθη ἀκόμη εἰς τὴν Ἑλλάδα ἢ τοὐλάχιστον δὲν κατεβλήθη προσπάθεια πρὸς ἀνεύρεσίν του. Ἡ ἀνάγκη τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ σχεδίου εἶναι ἐπιτακτική, πρωτίστως δὲ πρέπει νὰ ληφθῇ φροντίς, ὅπως ὁ Ναύσταθμος καταστῇ αὐτάρκης, διότι εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ Ναύσταθμος ἡμῶν σήμερον, φυτοζωεῖ. Εἶναι ἀνάγκη ἐκ τῶν προτέρων νὰ ὁρισθῇ τὸ μέγιστον ἔργον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἀποδώσῃ ὁ Ναύσταθμος, διότι τὸ νὰ ζητῶμεν παρ’ αὐτοῦ ἀπόδοσιν ἐργασίας μὲ ὀργανισμὸν καὶ προσωπικόν, τὸ ὁποῖον προβλέπει δι’ ὀλιγώτερα πλοῖα, ἀφ’ ὅσα διαθέτει σήμερον ἡ ὑπηρεσία, εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν ἄστοχον καὶ μάταιον. Ὡσαύτως εἶναι ἀνάγκη νὰ καθορισθῇ καὶ ἡ μέθοδος τῆς ἐν τῷ Ναυστάθμῳ ἐργασίας. Περὶ τοῦ ζητήματος τούτου πολλαὶ ὑπάρχουσιν εἰς τὰ ναυτικὰ τοῦ κόσμου γνῶμαι, πάντως ὅμως οἱανδήποτε γνώμην καὶ ἂν δεχθῶμεν, αὕτη θὰ εἶναι καλλιτέρα ἀπὸ τὴν κρατοῦσαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου παρ’ ἡμῖν ἀβεβαιότητα. Θίγω, Κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦ Ναυστάθμου ἐν γενικαῖς γραμμαῖς, διότι δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἔργον τῆς στιγμῆς ταύτης οὐδὲ τῆς Βουλῆς νὰ συζητῇ περὶ τοῦ Ναυστάθμου, ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτοῦ καὶ ὡς πρὸς τὸ τεχνικὸν αὐτοῦ μέρος. Καὶ ἤδη ἔρχομαι, Κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα τοῦ προσωπικοῦ. Ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ὑπουργίας τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ κ. Θεοτόκη ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν τῇ συνεργασίᾳ τοῦ Γάλλου ὀργανωτοῦ Lejeune, ἐποχῆς, ἥτις ἐσημείωσε πραγματικὴν καὶ μεθοδικὴν ἐκπόνησιν ναυτικοῦ προγράμματος καὶ ἐκπαιδεύσεως τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες ἀνήκουσιν εἰς τὸ ναυτικόν, οὐδεμία ἔκτοτε κατεβλήθη προσπάθεια νεωτέρα. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι πολλοὶ Ὑπουργοὶ ἠθέλησαν ἐπὶ τῇ βάσει πάντοτε τῶν ἀρχῶν ἐκείνων καὶ ἐν συνδυασμῷ πρὸς αὐτὰς νὰ βελτιώσωσι τὸ ἐκπαιδευτικὸν σύστημα τῶν πληρωμάτων μας, οἱ αὐτοκαλούμενοι ὅμως ὀργανωταὶ τοῦ ναυτικοῦ, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν καὶ οἱ καταστροφεῖς αὐτοῦ, δὲν ἐτόλμησάν ποτε νὰ καταργήσωσι τὰ μέτρα ἐκεῖνα, ἀλλὰ πάντοτε ἐν τῷ κρυπτῷ προσεπάθησαν νὰ ματαιώσωσι τὴν ἀπόδοσιν αὐτῶν διὰ τῆς μεθόδου τῶν παρελκύσεων καὶ τῶν ἀναβολῶν. Ἐπιβάλλεται, Κύριοι, εἰς τὸ ναυτικόν μας ἡ ὅσον τὸ δυνατὸν ἐνέργεια ὑπὸ ἑνιαίαν διεύθυνσιν πολεμικῶν μονάδων πρὸς προπόνησιν τοῦ προσωπικοῦ, πρὸς ἐμπέδωσιν τῆς πειθαρχίας καὶ ἰδίως ὅπως συνηθίσῃ τὸ προσωπικὸν ἡμῶν εἰς τὸν ναυτικὸν βίον. Ἐπιβάλλεται ὡσαύτως ἡ καθ’ ὡρισμένην ἐποχὴν τοῦ ἔτους κινητοποίησις τῆς ναυτικῆς δυνάμεως πρὸς μόρφωσιν ἰδίως καὶ καταρτισμὸν ἀνωτέρων στελεχῶν. Εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ναυτικὴ αὕτη δύναμις πρέπει νὰ συγκροτῆται καθ’ ὅλους τοὺς κανόνας τῆς στρατηγίας καὶ τῆς ναυτικῆς τακτικῆς. Διὰ τοὺς κατωτέρους βαθμούς, δηλαδὴ τοὺς τοῦ ἀνθυποπλοιάρχου καὶ σημαιοφόρου, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ἐπὶ τῶν μεγάλων πολεμικῶν μονάδων καὶ δὴ εἰς μοίρας συγκεκροτημένων διαρκὴς ὑπηρεσία αὐτῶν εἶναι καὶ ἀλυσιτελὴς καὶ ἄκαρπος· διότι, ὅπως βαθμοφόρος τις ἀντιληφθῇ τῶν κινήσεων τῶν μεγάλων μονάδων, πρέπει πρωτίστως νὰ ἀναπτύξῃ ἐν ἑαυτῷ τὰς ἰδιότητας τῆς ναυτικῆς πείρας καὶ τῆς ναυτικῆς ἀντιλήψεως, ἐν ἑνὶ λόγῳ πρωτίστως πρέπει νὰ εἶναι ναύτης· δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ καταστῇ τις ναύτης ἐπὶ τῶν μεγάλων πολεμικῶν πλοίων, ἰδίως εἰς τὰ μικρὰ Κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα καὶ διὰ λόγους οἰκονομικοὺς δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ πλοῖα νὰ εὑρίσκωνται ἐν διηνεκεῖ κινήσει. Εἰς τοὺς ἀτρομυοδρόμωνας καὶ τὰ τορπιλλοβόλα παρ’ ἡμῖν, σὺν τῇ προπονήσει τῶν ἀνωτέρω βαθμοφόρων, δέον νὰ ἐπιζητῶμεν καὶ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν πληρωμάτων ἡμῶν. Ἐν τοῖς πλοίοις τούτοις δύνανται οἱ βαθμοφόροι νὰ ἀποκτήσωσι ναυτικὰς γνώσεις, νὰ γνωρίσωσι τὰ παράλια ἡμῶν καὶ τοὺς ὅρμους τόσον, ὥστε ν’ ἀναγνωρίζωσιν αὐτὰ εὐχερῶς νύκτα τε καὶ ἡμέραν. Τοιαύτην γνώμην, καθὼς γνωρίζω, ἀσπάζονται καὶ ἐν Εὐρώπῃ ἄλλοι ἀνώτεροι ἐμοῦ καὶ κατὰ τὴν πεῖραν καὶ κατὰ τὰς γνώσεις. Ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ ναυτικοῦ ἐκτὸς τῆς ἐνδελεχοῦς ἐπιστημονικῆς γνώσεως, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ κατέχῃ διὰ τὸ πυροβολικόν, τὴν τορπίλλην καὶ τὰ λοιπὰ λεπτὰ μηχανήματα καὶ ὄργανα, μὲ τὰ ὁποῖα σήμερον εἶναι ἐφωδιασμένον πᾶν πολεμικὸν σκάφος, ἔχει ἀνάγκην πρωτίστως νὰ ἀναπτύξῃ ἐν ἑαυτῷ τὰς ναυτικὰς ἰδιότητας, νὰ γίνῃ τουτέστι ναύτης. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι ὑπάρχουσιν ὀπαδοὶ νέων σχολῶν, οἵτινες πρεσβεύουσιν ὅτι πρέπει μεγαλειτέρα προσοχὴ νὰ δοθῇ εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ παρὰ εἰς τὴν πρακτικήν, ἀλλ’ εἰς τοὺς κυρίους αὐτοὺς ἀπαντῶ, ὅτι θὰ εἶναι περιττὰ τὰ ἐφόδια ταῦτα εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, ὅταν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁδηγήσωσι τὸ πλοῖόν των ἐκεῖ, ὅπου πρέπει νὰ χρησιμοποιήσωσιν αὐτὰ κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐνεργείας. Καὶ ἂν θὰ κατορθώσῃ ὁ ἀξιωματικὸς νὰ ὁδηγήσῃ τὸ πλοῖον ἐκεῖ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι κύριος τοῦ χειρισμοῦ καὶ τῶν ἑλιγμῶν, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἐκτελέσῃ τὸ σκάφος κατὰ τὴν ὑστάτην στιγμὴν τῆς ἐνεργείας. Ναυτικὴ πεῖρα, ἀκριβὴς ἀντίληψις, λεπτομερὴς γνῶσις τῶν ἰδιοτήτων τοῦ σκάφους, ἀκριβὴς γνῶσις τοῦ πυροβόλου καὶ τῶν ἄλλων ὀργάνων καὶ ἐργαλείων, τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ σκάφος, δέον νὰ εἶναι τὰ προσόντα τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ. Καὶ ὅταν ὁ ἀξιωματικὸς ἀποκτήσῃ τὰς ἀναγκαίας ταύτας ἰδιότητας, ἀποκτήσῃ δὲ ὑπὸ τῆς πείρας βοηθούμενος καὶ διοικητικὴν ἱκανότητα καὶ τὸν τρόπον τῆς ταχείας συλλήψεως ἀποφάσεως, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καταστῇ εἷς καλὸς κυβερνήτης. Ἐπιβάλλεται, Κύριοι, ὡσαύτως καὶ ἡ σύστασις σχολείου ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ ναυτῶν πυροβολητῶν. Πρὸ δύο ἐτῶν, ὑπηρετῶν εἰς τὸ Ναυτικὸν Ἐπιτελεῖον, εἶχον τὴν γνώμην ὅτι, ὡς ἔχουσι παρ’ ἡμῖν τὰ πράγματα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, ἀξιωματικὸς ἔχων ἐπιβολὴν διοικητοῦ τοιαύτης σχολῆς καὶ ἰδίως ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος θὰ ἠδύνατο νὰ διδάξῃ συναδέλφους του. Προέτεινα τότε τὴν ἀποστολὴν δύο ἀξιωματικῶν εἰς Εὐρώπην εἰς εἰδικὴν σχολὴν πυροβολικοῦ μεγάλης ναυτικῆς τινος Δυνάμεως, οἵτινες σπουδάζοντες ἐκεῖ καὶ ἀποκομίζοντες ἐκεῖθεν τὸ ἀναγκαῖον πτυχίον θὰ ἤρχοντο ἐδῶ, ὅπως θέσωσι τὰς βάσεις τοιαύτης σχολῆς καὶ διευθύνωσιν αὐτήν. Ἡ γνώμη μου ἐκείνη δὲν ηὐτύχησα νὰ γίνῃ δεκτὴ ὑπὸ τῶν ἰσχυρῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, οἵτινες ἐφρόνουν τὰ ἐναντία. Ἐψηφίσθη, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τὸ παρελθὸν ἔτος σχετικὸς νόμος συστάσεως τοιαύτης σχολῆς, ἀλλ’ ὁ νόμος οὗτος ἔμεινε χάρτης ἄγραφος εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ὑπουργείου, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξέθηκα. Εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος, ὅτι καὶ ἡ γνώμη τῶν ξένων ὀργανωτῶν θὰ κυρώσῃ τὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου γνώμην μου. Ὡσαύτως ἐπιβάλλεται καὶ ἡ ἀνακαίνισις καὶ ὁ ἀνασχηματισμὸς τῆς ὑπηρεσίας τῆς ὑποβρυχίου ἀμύνης, διότι ὁ ἐν ἰσχύϊ νόμος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας τῆς ναυτικῆς ὑπηρεσίας, ἰδίως ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἡ ναυτικὴ ἡμῶν ὑπηρεσία ἀπέκτησε τὰ ἀντιτορπιλλικά. Ἐπιβάλλεται δ’ ἔτι μᾶλλον ἡ τοιαύτη ἐνέργεια τῆς ὑπηρεσίας, ὅπως μορφώσῃ ἢ μᾶλλον δημιουργήσῃ εἰδικὸν προσωπικὸν τῆς ὑποβρυχίου ἀμύνης, εἰδικώτερον δὲ μηχανικῶν, τορπιλλητῶν καὶ ἠλεκτρολόγων, ὅπως τὸ ναυτικὸν ἡμῶν εὑρεθῇ παρεσκευασμένον, ἵνα χρησιμοποιήσῃ τὸ ἤδη ναυπηγούμενον καὶ τόσον χρήσιμον ἀπὸ ἠθικῆς ἰδίως ἀπόψεως καταδυόμενον ὑποβρύχιον. Προκειμένου περὶ τῆς ναυτικῆς σχολῆς δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὸ ζήτημα κατὰ πόσον αὕτη ἀνταπεκρίθη εἰς τὰς προσδοκίας τοῦ ναυτικοῦ, ἰδίως κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Ἡ συντελεσθεῖσα ὅμως ἤδη ἀνανέωσις τῶν στελεχῶν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, θέτουσα εἰς παντελῆ ἀχρηστίαν τὸν νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν, γεννᾷ τὸ ζήτημα εἰς τοὺς μελετῶντας τὰ ναυτικὰ πράγματα ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τοῦτο, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργῇ ἡ σχολὴ πρὸς δημιουργίαν νέων ἀξιωματικῶν. Πρόχειρος ὑπολογισμὸς θὰ σᾶς πείσῃ περὶ τοῦ ἐναντίου. Ἐντὸς 15 ἐτῶν θὰ ἀποστρατευθῶσιν 6 ἀξιωματικοί, ἐν οἷς καὶ ὁ ὑποφαινόμενος. Ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ χρονικοῦ διαστήματος, ἐὰν δεχθῶμεν ὡς μέσην θνητότητα κατὰ τὸν ὑπολογισμόν, τὸν ὁποῖον ἡ στατιστικὴ τοῦ ναυτικοῦ μᾶς ἐπιβάλλει, δύο κατ’ ἔτος, θὰ ἔχωμεν ἐν ὅλῳ κενὸν 36 ἀξιωματικῶν, οἵτινες εἶναι δυνατὸν νὰ διαγραφῶσι καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἐκ τῶν ἐλέγχων τοῦ ναυτικοῦ κατὰ τὸ διάστημα τῶν 15 ἐτῶν. Ἐὰν δεχθῶμεν διὰ τὴν ναυτικὴν σχολὴν ἀπόδοσιν 6 μαθητῶν κατ’ ἔτος, θὰ ἔχωμεν ἀπόδοσιν ἀξιωματικῶν νέων κατὰ τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα ἐνενήκοντα. Καὶ γεννᾶται, Κύριοι, τὸ ἐρώτημα: τί θὰ γίνωσιν οἱ πλεονάζοντες 54; Μαρασμός, τοποθέτησις ἀναγκαστικὴ ἐπὶ παρωπλισμένων πλοίων, ἠθικὸς θάνατος αὐτῶν ἐξ ὑπαιτιότητος τῆς Πολιτείας. Τὸ ναυτικόν μας, Κύριοι, καὶ εἰς περίπτωσιν ἀκόμη ἀνανεώσεως καὶ ἀνασχηματισμοῦ σχεδὸν καὶ δημιουργίας νέου στόλου, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ τρεῖς νέους ἀξιωματικοὺς κατ’ ἔτος· ἑπομένως, ἂν κάμωμεν τὸν ὑπολογισμόν, ὅτι ἐπὶ 4 τάξεων θὰ ἔχωμεν 12 μαθητάς, σπουδάζοντας εἰς τὴν ναυτικὴν σχολήν, γεννᾶται εἰς ἡμᾶς τὸ ἐρώτημα: συμφέρει εἰς τὸ Κράτος νὰ συντηρῇ σχολὴν διὰ 12 μόνον μαθητάς, σχολὴν ἡ ὁποία μᾶς στοιχίζει ἄνω τῶν τετρακοσίων χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος, ἢ εἶναι πρέπον ἀλλαχοῦ νὰ ἀναζητήσωμεν τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν νέων ἀξιωματικῶν μας, ὡς λόγου χάριν εἰς ξένην ναυτικὴν σχολήν, μέτρον, τὸ ὁποῖον ἤθελεν εἶσθαι ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ οἰκονομικώτερον καί, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ σκοπιμώτερον ἀπὸ ἀπόψεως ποιοῦ τῶν ἀξιωματικῶν μας; Δὲν γνωρίζω ἂν αἱ περιστάσεις ἐπιτρέπουσι τὴν λῆψιν τοιούτου μέτρου, ἐὰν ὅμως αἱ περιστάσεις ἐπιβάλλωσι τὴν διατήρησιν ναυτικῆς σχολῆς ἐν Ἑλλάδι, τολμῶ νὰ συστήσω τὴν ῥιζικὴν μεταβολὴν τοῦ ὀργανισμοῦ αὐτῆς ἐπὶ βάσεων πρακτικωτέρων πρὸς ἐξοικείωσιν τῶν μαθητῶν αὐτῆς εἰς τὸν ναυτικὸν βίον. Τολμῶ ἀκόμη νὰ συστήσω, ὅπως οἱ μαθηταὶ εἰσάγωνται εἰς τὴν ναυτικὴν σχολὴν ἀπὸ τοῦ δωδεκάτου ἔτους τῆς ἡλικίας των, τοῦ Κράτους ἀναλαμβάνοντος τὰ τῆς διαμορφώσεως τοῦ χαρακτῆρος τῶν νέων αὐτῶν· διότι ἐκεῖνο, τοῦ ὁποίου πρὸ παντὸς ἔχομεν ἀνάγκην, εἶναι ἰσχυροὶ καὶ καλοὶ χαρακτῆρες, καὶ ἦθος στρατιωτικόν· διότι, ἂν εἰσάγωνται μαθηταὶ ὡς σήμερον, ἄγοντες τὸ 16ον ἔτος τῆς ἡλικίας των, πολὺ φοβοῦμαι μήπως ἡ διοίκησις τῆς Σχολῆς περιέλθῃ εἰς τὴν θέσιν νὰ ἀριθμήσῃ μεταξὺ τῶν μαθητῶν της καὶ κανὲν μέλος ῥιζοσπαστικοῦ ἢ σοσιαλιστικοῦ συλλόγου.

§65Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§66Π. ΓΚΙΝΗΣ. Ἐπιθυμεῖτε νὰ ἀναπτύξητε ἴσως τὰς νέας ἰδέας. Ἐγὼ δὲν κατέκρινα αὐτάς, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι στρατιώτης καὶ σοσιαλιστὴς εἶναι δύο πράγματα ἀντίθετα. Ὅποιος θέλει νὰ γίνῃ σοσιαλιστὴς λαμβάνει ἓν χαρτόσημον πεντηκοντάλεπτον, παραιτεῖται καὶ γίνεται· ἀλλὰ νὰ ὑπογράφῃ εἰς τὸ τέλος ἑκάστου μηνὸς «ἔλαβον ὁ ὑποφαινόμενος...», νὰ φέρῃ στέμμα καὶ νὰ εἶναι σοσιαλιστὴς εἶναι πράγματα ἀσυμβίβαστα. (Χειροκροτήματα). Κλάδος, Κύριοι, ὁ ὁποῖος, τολμῶ νὰ εἴπω, οὐδεμιᾶς ἔτυχε μερίμνης τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ὁ κλάδος τῶν μηχανικῶν. Αἱ ῥαγδαῖαι ἐπελθοῦσαι μεταβολαὶ καὶ βελτιώσεις καὶ νεωτερισμοὶ εἰς τὰς κινητηρίους μηχανὰς τῶν πολεμικῶν πλοίων, τὰ διάφορα μηχανήματα, τὰ ὁποῖα σήμερον ἡ ναυπηγία τοποθετεῖ ἐπ’ αὐτῶν, ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς τὴν λῆψιν ἴσων μέτρων καὶ διὰ τὸν κλάδον αὐτὸν μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ λάβωμεν καὶ διὰ τὸν μάχιμον κλάδον. Εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ ὅλον τὸν κόσμον μεγάλαι συζητήσεις ἐγένοντο ἐπὶ τοῦ σοβαροῦ τούτου ζητήματος. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν κατέληξαν εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ συνδυάσωσι τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν μηχανικῶν ἀξιωματικῶν μὲ τὴν τῶν μαχίμων, καὶ ἐκεῖ φαίνονται εὐχαριστημένοι ἐκ τοῦ μέτρου τούτου καὶ ἀλλαχοῦ δὲ ἄλλα παρεμφερῆ μέτρα ἐλήφθησαν. Εἶχον τὴν γνώμην, Κύριοι, τὴν ὁποίαν πρὸ πολλοῦ ὑπέβαλον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ὅτι διὰ τὰς ἐπειγούσας τότε ἀνάγκας τοῦ ναυτικοῦ, ὡς ὑπάρχουσι καὶ ἤδη τοιαῦται, ἐπιβάλλεται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἡ ἀποστολὴ 20 τουλάχιστον κατόπιν διαγωνισμοῦ ἐκ τῶν καλλιτέρων ὑπαξιωματικῶν μηχανικῶν εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅπως, σπουδάζοντες ἐκεῖ ἐπὶ διετίαν, καταστῇ δυνατὸν νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς ἐπειγούσας ἀνάγκας τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, διὰ δὲ τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον προσωπικὸν ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἔπρεπε νὰ δεχθῶμεν ὡς βάσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν μηχανικῶν μας τὸ ἐν Ἰταλίᾳ ἰσχῦον σύστημα, ὅπου ἐκεῖ λίαν ἐπιμελῶς συνεδύασαν τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ὑπὸ τὰς σημαίας ὑπαξιωματικῶν καὶ τῶν μελλόντων νὰ καταταχθῶσιν. Τότε, Κύριοι, ἡ γνώμη μου δὲν ἐγένετο ἀσπαστή· ἐγένετο δεκτὴ ἡ γνώμη, ὅπως οἱ μέλλοντες μηχανικοί μας σπουδάζωσιν εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον, ἐξακολουθῶ ὅμως νὰ φρονῶ ὅτι μεθ’ ὅλας τὰς βελτιώσεις τῶν μηχανικῶν, μὲ ὅλας τὰς τελειοποιήσεις μὲ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ ἠλεκτρισμοῦ ἐπὶ τῶν πολεμικῶν πλοίων, ὁ μηχανικὸς δέον νὰ ᾖ βεβαίως ἐπιστήμων, ἀλλὰ πρωτίστως δέον νὰ εἶναι πρακτικός. Δέον νὰ ἐννοηθῇ καλῶς ὅτι ὁ μηχανικὸς εἶναι ἁπλοῦς χειριστὴς τῶν μηχανῶν καὶ οὐχὶ κατασκευαστής, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον βεβαίως ἀνάγεται εἰς τὴν ναυπηγικὴν ἐπιστήμην, ἡ ὁποία ἔχει ἀνάγκην ἀνωτέρων ἐπιστημονικῶν γνώσεων καὶ ἐπιστημονικῆς μορφώσεως. Ἄν δὲν ἀπατῶμαι, ἀνέγνωσα, ὅτι πειραματιζόμενοι εἰς Μεγάλην τινὰ Δύναμιν, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωσιν ἐπιστημονικωτέραν μόρφωσιν τῶν μηχανικῶν, ἐτοποθέτησαν ὡς διευθυντὰς τῶν μεγάλων πολεμικῶν μονάδων ναυπηγούς, ἀλλὰ μετὰ πέντε μηνῶν δοκιμασίαν τὸ μέτρον ἀπεδείχθη ἀλυσιτελές. Ἡ πεῖρά μου, Κύριοι, τὰ λαμπρὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα δίδουσιν αἱ νυκτεριναὶ σχολαὶ Πειραιῶς, ἡ μεγάλη ἀνάπτυξις τοῦ ἀτμήρους ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ μας μοὶ ἐνισχύουσιν ἔτι περισσότερον τὴν γνώμην, ἣν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔχω. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν ἀνωτέρων στελεχῶν τοῦ ναυτικοῦ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ θίξω ἐν ὀλίγοις καὶ τὰ τῶν πληρωμάτων. Ἂν τὰ οἰκονομικὰ μέσα ἐπέτρεπον εἰς ἡμᾶς καὶ ἂν ἀκόμη ἡ ἀπόδοσις εἰς προσωπικὸν τῶν ναυτικῶν πληθυσμῶν τῆς Ἑλλάδος μοὶ ἐπέτρεπε τοῦτο, ἤθελον κηρυχθῆ ἀπολύτως ὑπὲρ τοῦ καταρτισμοῦ τῶν πληρωμάτων ἡμῶν ἐξ ἐθελοντῶν, ἡ οἰκονομικὴ ὅμως ἀδυναμία τοῦ Κράτους μας μοὶ ἐπιβάλλει νὰ δεχθῶ σύστημα μικτὸν προσλήψεως ἐθελοντῶν διὰ τὸν κλάδον τῶν πυροβολητῶν, τῶν σκοπευτῶν ὡς καὶ κλάδον τινῶν ἐλάσσονος σπουδαιότητος, νὰ γίνηται δὲ ἡ συμπλήρωσις τῶν στελεχῶν ἐκ τῆς ναυτικῆς ἀπογραφῆς. Ἐπιβάλλεται, λέγω, ἡ ἐξ ἐθελοντῶν συμπλήρωσις τοῦ κλάδου τῶν πυροβολητῶν, διότι, ὡς εἶναι γνωστὸν ὑμῖν, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη καταρτισμοῦ καλῶν σκοπευτῶν, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ μορφωθῇ καλὸς σκοπευτὴς ἄνευ δαπάνης μεγάλης καὶ χωρὶς νὰ χρειασθῇ πρὸς τοῦτο χρόνος μακρός· ἑπομένως, ἂν δὲν ἔχωμεν ἐθελοντάς, ἀλλὰ μορφώνωμεν πρὸς τοῦτο σκοπευτὰς κληρωτούς, δὲν εἶναι δυνατὸν πάντοτε νὰ ἔχωμεν αὐτοὺς εἰς τὴν διάθεσίν μας, διότι μετὰ διετίαν ἀπολύονται. Πᾶσα θυσία γινομένη πρὸς μόρφωσιν καλῶν σκοπευτῶν εἶναι ἀναγκαία, διότι, Κύριοι, παρ’ ὅλας τὰς θεωρίας τῶν νέων σχολῶν, δὲν παύει τὸ πυροβόλον νὰ εἶναι τὸ κύριον ὅπλον τοῦ ναυτικοῦ.

§67Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς θὰ μορφωθῶσιν;

§68Π. ΓΚΙΝΗΣ. Μὲ παράδες· τὸ εἶπον.

§69Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ τελευταῖα γυμνάσια τίνας ἐπιτυχίας ἀπέδοσαν;

§70Π. ΓΚΙΝΗΣ. Δὲν γνωρίζω· ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶναι ἁρμόδιος. Ἐκ τῶν ἐθελοντῶν τούτων, ἐκ τῆς ναυτικῆς σχολῆς τῶν ναυτοπαίδων καταλλήλως διοργανουμένης, καὶ ἐκ τῆς εὐσυνειδήτου ἐπιλογῆς ἐκ τῆς τάξεως τῶν κληρωτῶν τῶν καλλιτέρων, θὰ εἶναι δυνατόν, Κύριοι, νὰ καταρτίσωμεν τὸ Σῶμα τῶν ὑπαξιωματικῶν μας, οἵτινες εἰς εἰδικὰς σχολὰς σπουδάζοντες κατὰ χρονικὰ διαλείμματα ἀφιστάμενα ἀλλήλων θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καταρτίσωσι Σῶμα καλῶν καὶ φιλοτίμων ὑπαξιωματικῶν. Ὅπως μὴ σᾶς καταπονήσω, Κύριοι, νομίζω περιττὸν ν’ ἀπασχολήσω ὑμᾶς καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῶν λεπτομερειῶν. Νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται ὁ θεσμὸς τῆς ἐπιθεωρήσεως καὶ εἰς τὸ ναυτικόν· νομίζω ὅτι ἡ ὕπαρξις φύλλων ποιότητος ἀξιωματικῶν εἶναι ἀναγκαία· νομίζω ἀκόμη ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ θεσπίσῃ καὶ συμβούλια τιμῆς, εἶναι δὲ περιττὸν ἀκόμη νὰ ἐνδιατρίψω καὶ εἰς τὰ ζητήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι καὶ ἀκολουθοῦσι πάντοτε τὴν ὕπαρξιν ἑνὸς στόλου, ἤτοι τὴν ὕπαρξιν σχεδίου ὑπερασπίσεως, στόλου διὰ τορπιλλῶν, ἀνθρακεύσεως κλπ.

§71Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Δὲν ἔχει συσταθῆ, κ. συνάδελφε, διὰ νόμου νεαροῦ ἐπιτελεῖον ἀποτελούμενον ἐξ ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐπιληφθῆ ὅλης τῆς ὀργανώσεως, τὴν ὁποίαν ἐκθέτετε ἀπὸ τοῦ βήματος;

§72Π. ΓΚΙΝΗΣ. Ἐγὼ ἐκθέτω ἁπλῶς τὰς γνώμας μου. Περὶ ἄλλων κλάδων δὲν θὰ σᾶς κουράσω, διότι φρονῶ ὅτι κατὰ τὰς βάσεις λειτουργοῦσι καλῶς. Ὁ τριακονταετὴς ὑπηρεσιακὸς βίος μου μοὶ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ ζύμη ἡ ἀποτελοῦσα τὸ ναυτικόν μας καθ’ ὅλην αὐτοῦ τὴν ἱεραρχίαν εἶναι ἀγαθή, φιλότιμος, ἐργατική, ἔχουσα πίστιν εἰς τὸν Θεόν, στερρῶς προσηλωμένη πρὸς τὰς ἐθνικὰς παραδόσεις, ἀλλὰ δυστυχῶς αὕτη ἀφέθη ἀνοργάνωτος. Ἐλπίζω ὅτι ἡ δημιουργηθεῖσα νέα κατάστασις καὶ ὁ νέος Πρωθυπουργός, παρ’ οὗ πάντες ἀπεκδεχόμεθα ὅτι θὰ ἀνοίξῃ εὐέλπιδας ὁρίζοντας εἰς τὴν δρᾶσιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, θὰ θελήσουν νὰ χρησιμοποιήσουν αὐτὴν καταλλήλως διαμορφουμένην ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς πατρίδος καὶ θριάμβῳ τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἡ χρησιμοποίησις τῶν ἀγαθῶν τούτων στοιχείων τολμῶ νὰ πιστεύσω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς παραδοχῆς τῶν ἀρχῶν καὶ ἐφαρμογῆς τῶν μέσων, ἅτινα εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀναπτύξω πρὸς ὑμᾶς. Ἄνευ τούτων δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ναυτικόν· θὰ ὑπάρχῃ ἴσος ἀριθμὸς πλοίων ἑτοίμων ἀναμφισβητήτως νὰ θυσιασθῶσιν ἐν δεδομένῃ περιστάσει, μάρτυρες τοῦ καθήκοντος, ἀλλὰ καὶ ἐν ταὐτῷ θύματα τῆς Πολιτείας, οὐχὶ ὅμως καὶ στόλος μέλλων νὰ ἐνεργήσῃ κατὰ τὰς σημερινὰς ἀπαιτήσεις τῆς στρατηγικῆς καὶ ναυτικῆς τακτικῆς. Τὸ ἔθνος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ παρὰ τοῦ ναυτικοῦ νὰ εἶναι πειθαρχικόν, ἐργατικόν, ἕτοιμον ν’ ἀμυνθῇ καὶ νὰ διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματα τῆς πατρίδος. Ἔχει ὅμως καὶ τὸ ναυτικὸν τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαιτήσῃ παρὰ τοῦ Κράτους, ὅπως μᾶς διοικήσῃ σθεναρῶς κατὰ τρόπον γνωστὸν καὶ εἰς τὰ ναυτικὰ τῶν μικροτέρων Κρατῶν, νὰ δώσῃ εἰς ἡμᾶς ἐργασίαν καὶ ἐπὶ πλέον νὰ δώσῃ εἰς ἡμᾶς τὰ μέσα, ὅπως συνεχίσωμεν δι’ ἔργων τὴν εὐκλεᾶ ναυτικὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὸ ἀπαιτεῖ ἡ τιμὴ τοῦ ναυτικοῦ καὶ μόνον δι’ αὐτοῦ θὰ ἐξυπηρετηθῶσι τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα. Ἔχων τὴν παρήγορον ἐλπίδα ὅτι οἱ λόγοι μου οὗτοι θὰ τύχωσι παρ’ ἐκείνων, οὓς ἔταξεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ κανονίσωσι τὰς τύχας του, τῆς δεούσης ἐκτιμήσεως, κατέρχομαι τοῦ βήματος. (Χειροκροτήματα).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθοῦν τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται τὰ Πρακτικὰ τῆς 22ας συνεδριάσεως).

§74Γ. ΠΩΠ. Δύο λέξεις μόνον. Ὁ πρακτικογράφος ἔχει βάλει ὅτι εἶπον ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀρνησικυρίας.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς ποίαν σελίδα;

§76Γ. ΠΩΠ. 12ην.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς θέλετε νὰ διορθωθῇ;

§78Γ. ΠΩΠ. Νὰ τεθῇ «ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει δικαίωμα ἀρνησικυρίας».

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατυπώσατε ἐγγράφως τὴν διόρθωσίν σας.

§80ΑΡ. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Ἡ ἀγόρευσίς μου ἡ χθεσινὴ δὲν ἔχει τεθῇ καλῶς εἰς τὰ Πρακτικά, διότι ἔχει τεθῇ ἐκεῖ ὅπου τελειώνει ἡ συζήτησις, ἐνῷ πρέπει νὰ τεθῇ ἐκεῖ ὅπου ἀρχίζει.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ ποίαν ἀγόρευσιν θέλετε νὰ τεθῇ;

§82ΑΡ. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ τεθῇ μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Δραγούμη.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν πρώτην ἢ τὴν δευτέραν;

§84ΑΡ. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ. Εἰς τὴν σελίδα 10ην, εἰς τὴν ἀρχήν.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ ὅσοι ἄλλοι ἔχουν διορθώσεις νὰ δώσουν σημειώσεις εἰς τὸν πρακτικογράφον, διὰ νὰ μὴ χάνωμεν τόσην ὥραν;

§86ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Θὰ δώσω καὶ ἐγὼ σημείωσιν.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ συμφώνως μὲ τὰς διορθώσεις τῶν κ. κ. Βουλευτῶν. Ὁ κ. Πετρόπουλος ἔχει τὸν λόγον περὶ παρατάσεως τῆς πληρωμῆς τῶν καθυστερουμένων φόρων.

§88ΑΘ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ προτάξητε τὸ δεύτερον ζήτημα, διότι ἐπὶ τοῦ ἄλλου θὰ ζητηθῇ ἡ γενίκευσις.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τὸν λόγον ἐπὶ τῆς συστάσεως ὅπως ἐνεργηθῶσι τὰ δέοντα κατὰ τοῦ ἐν Μεγαλοπόλει σχολάρχου Ν. Λιβαδᾶ».

§90ΑΘ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καθιστῶ γνωστὸν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ὅτι κατὰ τὰς 2 τρέχοντος μηνὸς ὁ σχολάρχης Μεγαλοπόλεως Ν. Λιβαδᾶς ἐκακοποίησεν ἐν τῷ σχολείῳ σκληρῶς διὰ ῥάβδου τὸν μαθητὴν Χ. Τσιονόπουλον. Ἡ κατάστασις δὲ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ εἶναι ἤδη τοιαύτη, ὥστε ἐμπνέει ἀνησυχίας, καὶ μένει ἀκόμη ἀμφίβολος ἡ ἔκβασις αὐτῆς. Ἰατρικὴ ἔκθεσις ἐγένετο, διὰ τῆς ὁποίας βεβαιοῦται ὅτι τὸ ἐλάχιστον, τὸ ὁποῖον θὰ συμβῇ, εἶναι ὅτι ἡ ἀσθένεια τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ θὰ διαρκέσῃ περὶ τὸν μῆνα. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ τὰ τῆς ὑποθέσεως καὶ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα κατὰ τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος παρενόησεν ἐπὶ τοσοῦτο τὴν ἀποστολήν του, ὥστε ἀπὸ διδασκάλου μετεβλήθη εἰς ῥαβδιστὴν τῶν μαθητῶν του, διότι δὲν εἶναι πρώτη φορὰ ἄλλως, καθ’ ἣν ὑπέπεσεν εἰς τὸ αὐτὸ παράπτωμα. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ διατάξῃ τὸν ἐν Τριπόλει κ. εἰσαγγελέα, εἰς τὸν ὁποῖον κατηγγέλθη ἡ πρᾶξις αὕτη, νὰ εἰσαγάγῃ τὸν κατηγορούμενον δι’ ἀπ’ εὐθείας κλήσεως εἰς τὸ Δικαστήριον, ὅπως ἱκανοποιηθῶσι καὶ οἱ νόμοι καὶ ἡ κοινωνία, ἥτις εἶναι σφόδρα κατ’ αὐτοῦ ἠγανακτημένη. Ἐπίσης ποιοῦμαι τὴν παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος δυστυχῶς ἀπουσιάζει τὴν στιγμὴν ταύτην, ἀλλὰ θὰ λάβῃ βεβαίως γνῶσιν τῆς παρακλήσεώς μου ἐκ τῶν Πρακτικῶν, νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ παραταθῇ ἡ προθεσμία τῆς καταβολῆς τῶν καθυστερουμένων φόρων τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ οἰκοδομῶν καὶ ἰδίως τῶν φόρων τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν τοῦ 1910. Οἱ καθυστεροῦντες τοὺς φόρους αὐτοὺς δὲν τοὺς καθυστεροῦν ἐκ δυστροπίας, διότι ἀναγνωρίζουσιν ἄκρως τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἀλλὰ ἕνεκεν ἀδυναμίας, διότι διατελοῦν ἐν ἐσχάτῃ οἰκονομικῇ καχεξίᾳ. Πάντες δὲ γινώσκομεν ὅτι ἐν Πελοποννήσῳ καὶ ἰδίᾳ ἐν τῷ νομῷ Ἀρκαδίας κατὰ τὸ π.ἔ. ἅπαντα τὰ προϊόντα κατεστράφησαν, καὶ οἱ ἄνθρωποι πένονται, ἑπομένως δέ, καὶ θέλοντες νὰ πληρώσωσι, δὲν δύνανται νὰ πράξωσι τοῦτο. Θὰ εἶναι δὲ ἔργον συγκαταβάσεως καὶ ἐπιεικείας νὰ παράσχωμεν εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς μικρὰν προθεσμίαν, ἵνα πληρώσουν τοὺς φόρους των, τοὺς ὁποίους ἠδυνάτησαν μέχρι τοῦδε νὰ πληρώσουν, διότι καὶ κατὰ νομικὸν ἀξίωμα εἰς τὰ ἀδύνατα δὲν ὑπάρχει ἐνοχή.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἰτήσει δέκα Βουλευτῶν γενικεύεται ἡ συζήτησις. Πρῶτος ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Μπακόπουλος.

§92Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ἐγὼ πρέπει νὰ λάβω τὸν λόγον πρῶτος, διότι ἐγὼ εἶχον κάμει ἐπερώτησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει· ἐγὼ βλέπω ποῖοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι. Ὁρίστε, κύριε Μπακόπουλε.

§93Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλλείποντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδίᾳ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Δὲν γνωρίζω, Κύριοι, ποία ὑπῆρξεν ἡ παραγωγὴ τῶν ἀμπέλων καὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἀνὰ τὸ Κράτος ὁλόκληρον, καὶ διὰ τοῦτο ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, καθ’ ἣν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ παρουσιασθῶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀπηύθυνα ἐρώτημα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον παρέδωκα εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, διὰ τοῦ ὁποίου παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ὁποία ὑπῆρξεν ἡ παραγωγὴ τῶν ἀμπέλων καὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν κατὰ νομόν, καὶ ὁποῖα μέτρα ἔλαβεν ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τὰ μέρη ἐκεῖνα, ἐν οἷς κατεστράφη ἡ παραγωγὴ τῶν τε ἀμπέλων καὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν πρὸς πληρωμὴν τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων καὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ἀλλ’ ἀτυχῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὄχι μόνον δὲν προσεκόμισεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς αἰτηθείσας πληροφορίας, ἀλλ’ οὔτε ἐλάβομεν τὴν εὐχαρίστησιν νὰ τὸν ἴδωμεν ἐν τῇ Βουλῇ.

§94ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀσθενεῖ, κύριε Βουλευτά.

§95Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸν κατακρίνω δι’ αὐτό. Τούτου ἕνεκα δὲν γνωρίζω τὴν παραγωγὴν τῶν τε ἀμπέλων καὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν ἀνὰ τὸ λοιπὸν Κράτος, ἐν τῷ νομῷ ὅμως Ἀρκαδίας ἕνεκα τῆς πολυομβρίας τοῦ μηνὸς Μαΐου 1910 ἡ παραγωγὴ τῶν ἀμπέλων κατεστράφη τελείως. Εἰς πολλὰ μέρη δὲν ἐγνώρισαν κατὰ τὸ 1910 τὴν ὄψιν τῆς σταφυλῆς. Ἡ ἐπακολουθήσασα κατόπιν ἀνομβρία κατέστρεψε τελείως τοὺς ὀψίμους δημητριακοὺς καρπούς. Τοιαύτη καταστροφή, Κύριοι, τῆς παραγωγῆς συνέβη καὶ ἄλλοτε, ἀλλὰ τότε αἱ Βουλαί, τῇ εἰσηγήσει τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, ἐλάμβανον ἐξαιρετικὰ νομοθετικὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων ἀφήνοντο ἑκάστοτε οἱ φόροι, ἄλλοτε μὲν τῶν ἀροτριώντων, ἄλλοτε δὲ τῶν ἀμπέλων, ἀναλόγως τῆς καταστροφῆς τῆς παραγωγῆς. Εἰθισμένοι λοιπὸν οἱ ἀγρόται ἐκεῖνοι ἐκ τῆς τοιαύτης ἐνεργείας τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας δὲν ἐπλήρωσαν ἄχρι τοῦδε τοὺς φόρους αὐτούς. Ἤδη, παρελθούσης τῆς προθεσμίας πρὸς πληρωμήν, ἡ ὁποία ἔληγε τὴν 31ην Ἰανουαρίου, οἱ ἀγρόται ἐκεῖνοι εἶναι ἐκπρόθεσμοι, ἐπεβαρύνθησαν διὰ τοῦ προσθέτου φόρου, τὸν ὁποῖον οἱ νόμοι κελεύουσι, τοῦ 20%, καὶ ἐφεξῆς καὶ τόκου 8%. Τὸ ἐκπρόθεσμον δὲ τοῦτο, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθησαν οἱ ἀγρόται ἐκεῖνοι, δὲν προῆλθεν ἐξ ἀπειθείας αὐτῶν, ἀλλ’ ἐξ ἀδυναμίας ὑλικῆς, τῆς πενίας, ἡ ὁποία μαστίζει αὐτοὺς ἕνεκα τῆς καταστροφῆς τῶν προϊόντων τῆς ἐργασίας των, ἕνεκα τῆς καταστροφῆς τῶν γεωργικῶν προϊόντων καὶ ἐκ τῆς συνηθείας, τὴν ὁποίαν εἶχον οἱ ἀγρόται ἐκεῖνοι, καθ’ ἣν συνήθειαν τῇ παρεμβάσει τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἀφήνοντο οἱ φόροι εἰς αὐτούς. Ὑποθέτω ὅτι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἔχουν συγκεντρωθῇ αἱ τοιαῦται πληροφορίαι καὶ εἶναι πεπεισμένος περὶ τούτου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τὰς καταστροφὰς δηλονότι τῆς παραγωγῆς καὶ τῶν ἀμπέλων καὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Διότι καὶ τὰ δημοτικὰ συμβούλια τῶν δήμων τοῦ νομοῦ Ἀρκαδίας ἐγνώρισαν πρὸς τὰς ἁρμοδίας ἀρχὰς τὴν καταστροφήν, καὶ αἱ ἀρχαὶ ἐν Τριπόλει καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις ἐπαρχίαις συνῆλθον καὶ ἐβεβαίωσαν τὴν ἀλήθειαν τῶν ὑπ’ ἐμοῦ λεγομένων τὴν στιγμὴν ταύτην. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐλλείποντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ζητήσῃ πληροφορίας περὶ τῶν λεγομένων μου, καὶ ἂν νομίσῃ ὅτι οἱ χωρικοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ἀγρόται, τοὺς ὁποίους μαστίζει ἡ πενία, ἔπαθον ὅσα ἐξέθηκα, ἐν συνεννοήσει μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ζητήσωσι τὴν παρέμβασιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας πρὸς ἄφεσιν ἐκ τῶν φόρων τῶν τε ἀροτριώντων καὶ τῶν ἀμπέλων τῶν πτωχῶν ἀγροτῶν, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ διαταχθῇ ἡ ἀναστολὴ τῆς εἰσπράξεως τῶν τοιούτων φόρων καὶ ἡ ἄρσις τῶν προσθέτων τελῶν καὶ τόκων, ποινή, ἡ ὁποία ἐπεβλήθη λόγῳ τοῦ ἐκπροθέσμου, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν εὐθύνονται οἱ περὶ ὧν πρόκειται πτωχοὶ ἀγρόται.

§96ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν Κυβέρνησιν, κύριοι Βουλευταί, ὑπεβλήθησαν πολλαχόθεν αἰτήσεις, ὅπως δοθῇ παράτασις τῆς προθεσμίας διὰ τὴν καταβολὴν τῶν φόρων, ἵνα ἀποφύγωσιν οἱ μὴ καταβαλόντες ἐγκαίρως τὴν πληρωμὴν τοῦ προστίμου καὶ τὸν τόκον ὑπερημερίας, παράτασις, ἡ ὁποία φαίνεται δεδικαιολογημένη τοὐλάχιστον εἰς πολλὰς τῶν ἐπαρχιῶν ἕνεκα πολλῶν περιστάσεων. Ὑπεβλήθη συγχρόνως αἴτησις, ὅπως ἀφεθῶσιν οἱ φόροι εἴς τινας ἐπαρχίας, ὅπου, ὡς ἰσχυρίζονται οἱ ἐνδιαφερόμενοι, ἐντελῶς κατεστράφησαν. Ἡ δευτέρα αἴτησις ἐξετάζεται κατὰ καθῆκον, ἀλλὰ καὶ μετά τινος δυσπιστίας ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, διότι πάντοτε εἶναι φυσικὸν νὰ ζητῶσι ν’ ἀπαλλαγῶσιν ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων ἔστω καὶ δὲν ἔπαθεν ἐν τῷ συνόλῳ ἡ παραγωγή. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ φέρῃ τὸ πόρισμα τῆς μελέτης αὑτῆς καὶ θὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν παρέμβασιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ὀφείλω νὰ ἐξηγήσω, ὅτι ἀφορμὴ εἰς τὸ ὅτι ἀνεβλήθη ἡ μέχρι τοῦδε μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ ἀσθένεια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ὑπόσχομαι ὅτι, καὶ ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀσθένεια αὐτοῦ, μετὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας θὰ φέρω τὸ πόρισμα τῶν ἐξετάσεων.

§97Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε μίαν συμπληρωματικὴν παράκλησιν, κύριε Πρόεδρε, τοὐλάχιστον νὰ διαταχθῶσιν οἱ ταμίαι εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα ν’ ἀναστείλωσι τὴν καταδίωξιν μέχρις ὅτου ἡ Κυβέρνησις λάβῃ τὰ μέτρα αὐτά.

§98ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρέπει νὰ ληφθῇ μέτρον γενικόν.

§99ΔΗΜ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Ἤθελον παρακαλέσει θερμῶς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὰς αἰτήσεις περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς πληρωμὴν τῶν φόρων ἢ καὶ ἀφέσεως τούτων, ἤθελον, λέγω, παρακαλέσει τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μὴ θέσῃ ἐν ἀμφιβολίᾳ καὶ δυσπιστίᾳ τὰς εὐλόγους αἰτήσεις καὶ δικαίας ἀξιώσεις περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας, καὶ ἰδίᾳ περὶ ἀπαλλαγῆς ἐκ τῶν φόρων τοῦ 1910 τῶν δυστυχῶν κατοίκων τῶν ἀγροτικῶν δήμων τῆς Ἀττικῆς. Διότι τοῖς πᾶσι τυγχάνει γνωστόν, ὅτι ἰδίᾳ ἐν τῇ Ἀττικῇ ἡ ἐσοδεία τοῦ 1910 καὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν καθὼς καὶ ἡ τῶν ἀμπέλων κατεστράφη καθ’ ὁλοκληρίαν, εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι οἱ ἀγροτικοὶ δῆμοι τῆς Ἀττικῆς στηρίζονται μόνον εἰς τὴν παραγωγὴν τοῦ γλεύκους, ὅπερ κατὰ τὸ ἔτος 1910 δὲν παρήχθη ὡς ἐκ τῆς προσβολῆς τῶν ἀμπέλων ἐκ τοῦ περονοσπόρου. Πενία καὶ δυστυχία καταμαστίζει σήμερον τοὺς ἀγροτικοὺς αὐτοὺς πληθυσμοὺς τῆς Ἀττικῆς, οἵτινες οὐδέποτε καθυστέρησαν τοὺς φόρους αὐτῶν, καίτοι ἡ Πολιτεία οὐδέποτε ἐμερίμνησε περὶ τῆς τύχης αὐτῶν καὶ περὶ τῆς βελτιώσεως καὶ παροχῆς τῶν μέσων τῆς καλλιεργείας τῆς γῆς. Ὅθεν παρακαλῶ θερμῶς τὸν ἀξιότιμον κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μεριμνήσῃ περὶ τῆς τύχης τῶν κατοίκων τούτων, εἰσάγων εἰς τὴν Βουλὴν νόμον περὶ ἀπαλλαγῆς ἐκ τοῦ φόρου τοῦ 1910.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐλπίζω ὅτι οἱ ζητήσαντες τὸν λόγον θὰ παραιτηθῶσιν.

§101Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐγὼ βεβαίως παραιτοῦμαι.

§102Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Πρέπει νὰ εἴπω δύο λέξεις.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαμάης μὴ παραιτούμενος ἔχει τὸν λόγον.

§104Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε τὴν εὐγενῆ καλωσύνην πρὸ ἡμερῶν νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ ὅτι ἡ παράτασις τῆς προθεσμίας τῆς πληρωμῆς τῶν φόρων τῶν καθυστερουμένων ἐδόθη. Ἐγὼ ἐζήτησα διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς μου νὰ παραταθῇ ἡ πληρωμὴ μέχρι δύο μηνῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ ἐβεβαίωσεν ὅτι ἔδωκε τὴν ἐντολὴν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὅτι οὗτος ἔδωκε παράτασιν σιωπηράν. Ἀλλ’ ἡ σιωπηρὰ αὕτη παράτασις ἐδόθη διὰ δεκαπέντε ἡμέρας. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως συστήσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ παρατείνῃ ἐπὶ δύο μῆνας τοὐλάχιστον τὴν εἴσπραξιν τῶν καθυστερουμένων φόρων.

§105ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, προσπαθῶ νὰ συνδέσω τὰς ἀναμνήσεις μου, διὰ νὰ ἐνθυμηθῶ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα μοὶ εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς Κυκλάδων, καὶ ὁμολογῶ ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐνθυμηθῶ ἂν συνέβησαν οὕτως ὡς τὰ ἐξέθηκεν. Εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν εἶπον ὅτι ἀναγνωρίζω ὅτι ἡ αἴτησις ὅπως δοθῇ παράτασις, ἵνα μὴ ἐπιβληθῇ τὸ πρόστιμον καὶ ὁ τόκος ὑπερημερίας, μοὶ φαίνεται δεδικαιολογημένη καὶ δι’ ἄλλους λόγους, ἀλλὰ καὶ διότι τὸ ἔτος τὸ ἐνεστὼς ἦτο ἄγονον καὶ διότι πολλαχόθεν ἠκούσθησαν αὐτὰ τὰ παράπονα. Εὑρὼν λοιπὸν δεδικαιολογημένον τὸ πρᾶγμα, ὑπεσχέθην νὰ συνεννοηθῶ μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα λάβῃ μέτρα.

§106ΙΩ. ΜΑΜΑΗΣ. Αὐτὸ εἶπον. Εἶπον ὅτι ἐσυστήσατε νὰ δοθῇ παράτασις. Δὲν εἶπον τίποτε περισσότερον.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξηρὸς ἔχει τὸν λόγον.

§108Ν. ΞΗΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ καθησυχάσῃ τὴν Βουλὴν σχετικῶς μὲ τὴν προθεσμίαν, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ δοθῇ διὰ τὴν ἀναστολὴν τῶν φόρων καὶ δὴ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν τοῦ τρέχοντος ἔτους τῆς χρήσεως 1910. Ἀλλ’ ἐν Φθιώτιδι καὶ ἰδίᾳ ἐν Λαμίᾳ ἐγεννήθη σοβαρὸν ζήτημα ὅσον ἀφορᾷ τοὺς καθυστερουμένους φόρους τῶν ἐτῶν 1900–1907 συνεπείᾳ ἀταξιῶν, αἱ ὁποῖαι παρατηροῦνται εἰς τὰ βιβλία τοῦ ταμείου Φθιώτιδος, δι’ οὓς ἐξεδόθησαν ἐντάλματα κατὰ διαφόρων δῆθεν ὀφειλετῶν, οἱ ὁποῖοι συνελήφθησαν καὶ ῥίπτονται καθ’ ἡμέραν εἰς τὰς φυλακάς. Ἀλλὰ τὰ ἐντάλματα ταῦτα ἀποδεικνύεται ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβῆ, εἴτε ἀπολύτως εἴτε κατὰ μέρη, καθ’ ὅσον οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ἔχουσι πληρώσει καὶ προσάγουσι τμηματικῶς καὶ ἐφ’ ὅσον εὑρίσκουσι τὰ διπλότυπα, δυνάμει τῶν ὁποίων ἐπλήρωσαν τοὺς φόρους. Ἐν τούτοις συνελήφθησαν καὶ ἐρρίφθησαν εἰς τὰς φυλακάς, ἐπαναλαμβάνω. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀναπληροῦντα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ διατάξῃ μίαν ἔρευναν τοῦ ζητήματος καὶ μίαν τηλεγραφικὴν ἀναστολὴν τῆς καταδιώξεως, ἀφοῦ προηγηθῶσι προσκλήσεις, διὰ τῶν ὁποίων νὰ ἐξακριβωθῇ ποῖοι οἱ ὀφειλέται καὶ ποῖοι ὄχι, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει ὑποθέτω ὅτι καὶ τὸ γόητρον τῆς ἐξουσίας, ἐκτελούσης ἐντάλματα κατὰ ὀφειλετῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι, ἀμαυροῦται, καὶ αὕτη δὲν ἵσταται εἰς τὸ ὕψος αὐτῆς· ὁμοίως δέον νὰ εἰσηγηθῇ ἡ Κυβέρνησις νόμον ὅπως οἱ καθυστερούμενοι φόροι τῶν ἐτῶν 1900– 1909 συγκεφαλαιωθῶσι προσκαλουμένων τῶν ὀφειλετῶν νὰ τοὺς καταβάλωσιν εἰς ἴσας δόσεις ἀπαλλασσόμενοι τοῦ προσθέτου 20% καὶ τῶν τόκων.

§109ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγγράφως παρακαλῶ, κάμετέ το αὐτό, διὰ νὰ διατυπωθῇ καὶ σταλῇ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον.

§110Γ. ΣΥΓΓΟΥΡΗΣ. Δὲν γνωρίζω τί γίνεται εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας. Ἐν τῇ ἡμετέρᾳ ἐπαρχίᾳ ἀπηνὴς εἶναι ἡ καταδίωξις τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου. Ἐπαρχία, ἡ ὁποία πάντοτε ἐξεπλήρωσε τὰς ὑποχρεώσεις της πρὸς τὸ Δημόσιον, ἐπαρχία, ἡ ὁποία δὲν ἔχει σχεδὸν καμμίαν καθυστέρησιν φόρων πλὴν τοῦ ἔτους αὐτοῦ, εἶναι ἡ Φθιῶτις, καὶ ἡ ὁποία καθ’ ἑκάστην πληρώνει φόρους εἰς τὸ Δημόσιον, χωρὶς τοῦτο νὰ παρέχῃ πρὸς αὐτὴν ἀνάλογα τὰ ἀντισταθμίσματα. Δι’ αὐτὸ ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ νομοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, ἔρχομαι νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀναστείλῃ τὴν αὐστηρὰν καταδίωξιν τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου τοῦ νομοῦ τούτου, καθόσον πρόκειται περὶ τῶν ὀφειλετῶν τοῦ 1910, διότι, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ὀφειλετῶν παρελθόντων ἐτῶν, καὶ δὴ ὀφειλετῶν δεκάδος ἐτῶν, βεβαίως ἀξιέπαινος θὰ ἦτο ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως πρὸς εἴσπραξιν τούτων, πλὴν δέον νὰ κανονισθῇ καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο κατὰ δίκαιον τρόπον, ἐφ’ ὅσον δὲν δυνάμεθα ἀπολύτως νὰ εἴπωμεν ὅτι ὑπαίτιοι τῶν καθυστερήσεων εἶναι μόνον οἱ ὀφειλέται. Ἐὰν λοιπὸν πρόκειται ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ μέτρον τι ἀναστολῆς τῆς καταδιώξεως τῶν ὀφειλετῶν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, βεβαίως πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν πρὸ παντὸς ὁ νομὸς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, ὁ ὁποῖος πάντοτε ἐξετέλεσε τὰς ὑποχρεώσεις του πρὸς τὸ Δημόσιον. Γενικώτερον δὲ νὰ κανονισθῶσι τὰ τῶν καθυστερήσεων παλαιοτέρων καὶ πλειόνων χρήσεων, ὡς ἐζήτησα. Θέλω δὲ καταθέσει καὶ ἐγγράφως ἐν λεπτομερείᾳ πῶς ἐννοῶ τὸν διακανονισμὸν τοῦτον.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χριστόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§112ΑΘ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παραιτοῦμαι. Ἀλλὰ παρακαλῶ ὅπως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ δύο ἐκθέσεις, ἃς καταθέτω, περὶ καταστροφῆς τῶν ἀμπέλων ἐν τῷ δήμῳ Νεμέας καὶ Κλεωνῶν.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βακαλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§114Φ. ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσσήνης καὶ ἰδίως εἰς τοὺς δήμους Παμίσου καὶ Εὔας ἐφέτος αἱ ἄμπελοι κατεστράφησαν τελείως. Δὲν ἔλαβον εἰσόδημα οἱ ἰδιοκτῆται καθόλου. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ἵνα συνεννοούμενος μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κάμῃ ὄχι ἀναστολήν, ἀλλ’ ἄφεσιν τοῦ φόρου τελείως. Ἐπίσης καὶ διὰ τὸ ζήτημα τῆς καταδιώξεως παρακαλῶ νὰ γίνεται αὕτη κατὰ τρόπον ἠπιώτερον, διότι εἰς τὸν δῆμον ἰδίως Εὔας οἱ ἄνθρωποι ἔχουσιν ἐγκαταλείψει τὰς ἑστίας καὶ γυρίζουν ἔξω εἰς τὰ κτήματα.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φωτήλας ἔχει τὸν λόγον.

§116Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κ. Λιδωρίκη.

§118Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Εἶναι ἀναντιρρήτως ἀρκοῦσαι αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ εὐθύνη τοῦ Κράτους εἶναι μεγαλειτέρα, διότι καθυστεροῦνται οἱ φόροι ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν. Τοῦτο ἴσως εἶναι χρήσιμον νὰ λεχθῇ, ὅτι πρέπει ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου νὰ διαταχθῇ τηλεγραφικῶς ἡ ἀναστολὴ τῆς καταδιώξεως μέχρις ὅτου ληφθῇ ἀπόφασις ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς τμηματικῆς καταβολῆς.

§119ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἀπὸ δύο ἤδη μηνῶν ἐδόθη διαταγὴ ὅτι οἱ καταβάλλοντες τοῦ τρέχοντος ἔτους τὸν φόρον καὶ ἑνὸς ἄλλου ἔτους ἀπαλλάσσονται πάσης καταδιώξεως ἀμέσως. Λαμβάνουσι προθεσμίαν. Ἔχουσι πανταχοῦ αὐτὴν τὴν παραγγελίαν οἱ ταμίαι. Ὥστε δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι πιέζονται αὐτοί, διὰ νὰ καταβάλωσι διὰ μιᾶς τὸ ποσόν, ἤ, ἄν που ἔγινεν, ἔγινεν ἐναντίον ῥητῶν διαταγῶν τοῦ Ὑπουργείου, καὶ παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε πληροφορίας ποῦ ἔγινεν.

§120Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Εἰς τὴν Φθιώτιδα.

§121ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἀναφέρητε, παρακαλῶ, γεγονότα.

§122Κ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ὅ,τι εἶχον νὰ προσθέσω ἀκόμη, κ. Πρόεδρε, εἶναι τοῦτο, μὴ τυχὸν ἦτο σκόπιμον διὰ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις ὑποβάλει εἰς τὴν ἔγκρισιν ἡμῶν, νὰ χαρισθῶσιν οἱ πρόσθετοι φόροι τῆς δεκαετίας αὐτῆς, διότι οὗτοι ἀνέρχονται εἰς μεγαλείτερον ποσὸν τῆς καθ’ αὑτὸ ὀφειλῆς.

§123Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀνανεώσῃ τὰ χρέη. Οὕτω γίνεται διὰ τοὺς φόρους ἕως τώρα.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ συζήτησις αὕτη ἐπερατώθη. Ὁ κ. Φωτήλας ἔχει τὸν λόγον, ἵνα ἐρωτήσῃ τὴν Κυβέρνησιν περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος.

§125Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Εἶναι γνωστόν, ὅτι κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1909 ἐψηφίσθη νόμος ὑπὸ τῆς Βουλῆς περὶ τῆς φορολογίας τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος. Ὁ νόμος οὗτος ἐτέθη ἤδη εἰς ἐφαρμογήν. Ἡ πρώτη ὅμως ἐκδήλωσις ἢ μᾶλλον τὸ πρῶτον στάδιον τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ θέλει λάβει χώραν κατὰ μῆνα Μάρτιον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὑποχρεοῦνται οἱ εἰσοδηματίαι νὰ ποιήσωνται τὰς δηλώσεις αὑτῶν ἐνώπιον τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν. Τούτου προκειμένου, διεμαρτυρήθησαν ὅλαι σχεδὸν αἱ ἐπαγγελματικαὶ τάξεις, ἰδίᾳ δὲ οἱ ἔμποροι τοῦ νομοῦ, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, παραστήσαντες ἡμῖν, ὅτι ἔδει νὰ ὑψώσωμεν ὑπὲρ αὐτῶν φωνήν, ἐὰν ἠθέλομεν εὕρει τὰς διαμαρτυρίας αὐτῶν δεδικαιολογημένας. Εὑρίσκων δίκαια καὶ εὔλογα τὰ παράπονα τῶν ἐπαγγελματικῶν τούτων τάξεων λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων, ὅπως εἰσηγηθῇ αὕτη τῶν ἀναγκαίων μεταρρυθμίσεων, ἐὰν θέλῃ νὰ καταστήσῃ τὸν νόμον περὶ φορολογίας τοῦ εἰσοδήματος ἐφαρμόσιμον. Βεβαίως τὴν Κυβέρνησιν οὐδαμῶς δύναται νὰ εὐθύνῃ τοιοῦτος ἐξαμβλωματικὸς νόμος, διότι οὔτε αὕτη εἰσηγήσατο αὐτοῦ, ἔχει δὲ τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, ὅπως τὸν μεταρρυθμίσῃ. Ὀφείλω, Κύριοι, νὰ δηλώσω, ὅτι, κατὰ τὴν ἐμὴν τουλάχιστον γνώμην, ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος εἶναι ὁ δικαιότερος φόρος, ὁ συμφωνότερος πρὸς τὰς κρατούσας νῦν ἀρχὰς παρὰ πάσῃ πεπολιτισμένῃ κοινωνίᾳ (Χειροκροτήματα). Ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι ὁ νόμος περὶ φορολογίας τοῦ εἰσοδήματος, ὁ γενικὸς νόμος, οὐχὶ ὁ περὶ οὗ πρόκειται, λόγῳ τῶν προτερημάτων, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει, λόγῳ τῆς ἐλαστικότητος, λόγῳ τῆς ἀποδόσεως πολλῶν χρημάτων, λόγῳ τοῦ εὐκόλου τῆς αὐξομειώσεως, εἶναι νόμος, τὸν ὁποῖον ὅλα τὰ πεπολιτισμένα Κράτη εἰσήγαγον. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ δηλώσω ἐπίσης, ὅτι νόμοι ἐπιβάλλοντες φορολογίας δικαιοτάτας κατέστησαν αὐτὰς ἀδικωτάτας λόγῳ τῶν ἀσαφειῶν καὶ τῶν ἀτελειῶν, τὰς ὁποίας παρουσιάζουν. Δὲν ἦτο δυνατὸν δὲ παρὰ αὐτὸς ὁ νόμος νὰ παρουσιάσῃ τὸ ἀτελὲς καὶ τὸ ἀσαφές, τὸ ὁποῖον παρέστησα, καὶ δὲν ἦτο δυνατόν, διότι ἐψηφίσθη ὁ νόμος αὐτὸς ἐν ἐποχῇ ἐκρύθμῳ μὴ ἐπιτρεψάσῃ τὴν ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησιν τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ λαοῦ, ἐν τῇ ἐποχῇ τῆς οἱονεὶ ἐπαναστάσεως, καθ’ ἣν ἐθεωρήθη, ὅτι οἱ κολεοὶ τῶν ξιφῶν ἐνέκλειον ἐν ἑαυτοῖς ὅλην τὴν σοφίαν τῶν νομοθετῶν (εὖγε, εὖγε). Νόμοι τοιοῦτοι δὲν ψηφίζονται τόσον ταχέως, ὅσον παρ’ ἡμῖν. Ἐν Γαλλίᾳ, παρὰ τὴν ἐπιμονὴν τοῦ εἰσηγητοῦ τοῦ νόμου αὐτοῦ κ. Κλεμανσώ, ἀπὸ πολλοῦ ἤδη χρόνου ἀσχολεῖται καὶ Βουλὴ καὶ Γερουσία, καὶ ἀκόμη δὲν τὸν ἐφήρμοσαν. Ἐγώ, Κύριοι, δὲν ἔλαβον τὸν λόγον, διὰ νὰ ἀποδείξω ἀκριβῶς πῶς πρέπει νὰ μεταρρυθμισθῇ ὁ νόμος αὐτός. Ἁπλῶς διαβιβάζω τὰ παράπονα τῶν ἐμπόρων τοῦ νομοῦ μου, διαβιβάζω τὴν ἀγανάκτησιν τῶν ἐμπόρων διὰ τὸν ψηφισθέντα αὐτὸν νόμον. Θέλω ἀρκεσθῆ διὰ βραχυτάτων νὰ ὑποδείξω τὰ τρωτὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ, ποῖα εἶναι τὰ μέρη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπροκάλεσαν τὰ περισσότερα παράπονα, καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μεταρρυθμίσωμεν τὸν νόμον αὐτόν, διὰ νὰ τὸν καταστήσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν δικαιότερον. Σπουδαῖον ζήτημα ἐγείρεται ἐν πάσῃ φορολογίᾳ τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου. Τρία εἶναι, κατὰ τὰ παραδεδεγμένα, καὶ παρὰ τῇ δημοσιονομικῇ ἐπιστήμῃ καὶ ἐν τῇ πείρᾳ τῶν Κρατῶν τὰ συστήματα τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου. Εἶναι πρῶτον τὸ σύστημα τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου ἐκ μέρους τοῦ φορολογουμένου, δεύτερον τὸ σύστημα τῆς ἐξακριβώσεως τοῦ εἰσοδήματος ἐπὶ τῇ βάσει τεκμηρίων πλούτου, καὶ τρίτον τὸ σύστημα τοῦ διοικητικοῦ ἐλέγχου. Ὁ νόμος τοῦ 1909 τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν τὸ λύει. Τὸ σύστημα τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου δὲν δύναται παρ’ ἡμῖν νὰ ἐπιτύχῃ. Δὲν ἔχομεν ἡμεῖς, ὅπως ἔχουσιν οἱ Ἄγγλοι, τὴν ἀκριβῆ ἀντίληψιν τῶν καθηκόντων ἀπέναντι τοῦ Κράτους. Ὑπολαμβάνομεν, ἴσως δικαίως μέχρι τοῦδε, τὸ Κράτος ὡς ἐχθρὸν προσπαθοῦντα νὰ ὑφαρπάσῃ τὴν περιουσίαν μας, καὶ διὰ τοῦτο ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες, ἐὰν δηλώσωμεν, οὐδέποτε δηλοῦμεν τὸ ἀληθὲς ποσόν· ἢ θὰ δηλώσωμεν περισσότερον τοῦ δέοντος, διὰ νὰ παραπλανήσωμεν τὴν κοινωνίαν, ἢ ὀλιγώτερον, διὰ νὰ ἀποφύγωμεν ποσοστὰ τοῦ φόρου. Σύστημα ἐξακριβώσεως τοῦ εἰσοδήματος ἐπὶ τῇ βάσει τεκμηρίων πλούτου θὰ παρέχῃ μεγάλους κινδύνους δι’ ἡμᾶς, διότι ἀφήνεται μεγάλη αὐθαιρεσία εἰς τοὺς οἰκονομικοὺς ὑπαλλήλους. Θὰ ἦτο ἀνεκτὸν παρ’ ἡμῖν σύστημα διοικητικοῦ ἐλέγχου ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὀργανώσεως ὑπηρεσίας ἐξ ἀνωτέρων ὑπαλλήλων εἰδικῶς μεμορφωμένων, ξένων πρὸς τὸν τόπον τῆς ἐξελέγξεως καὶ παρεχόντων μεγάλας ἐγγυήσεις, ἰδίᾳ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐχεμυθίαν, ἥτις παραβιαζομένη κλονίζει σπουδαίως τὸ ἐμπόριον. Ἕτερον ἐλάττωμα εἶναι, ὅτι ἀρχίζει ὁ φόρος ἀπὸ τρία τοῖς ἑκατὸν καὶ ἐξικνεῖται μέχρις 7%. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁπουδήποτε καὶ ἂν ἴσχυσεν ὁ νόμος αὐτὸς οὐδαμῶς ὑπερέβη τὸ 5%. Ἕτερον ἐλάττωμα τοῦ νόμου αὐτοῦ.

§126Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφήνει ἀφορολόγητα τὰ οἰκογενειακὰ ἔξοδα.

§127ΑΛ. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Τὴν δεκάτην;

§128ΑΡ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς παρουσιάζει καὶ ἓν ἄλλο ἐλάττωμα, τὸ ὅτι δὲν ἐπρονόησεν ὁ συντάκτης αὐτοῦ νὰ ἐξαιρέσῃ τὰ ἔξοδα μιᾶς οἱασδήποτε ἐπιχειρήσεως. Φορολογοῦμεν πᾶσαν ἐπιχείρησιν χωρὶς νὰ ἀφαιρέσωμεν τὰ ἔξοδα αὐτῆς. Αὐτὰ εἶχον νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῶν Φιλελευθέρων, ἀφήνων εἰς αὐτὴν τὴν διόρθωσιν τῶν νομοθετικῶν σφαλμάτων. Βεβαίως θέλει λάβει ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις τὰ δίκαια παράπονα τῶν ἐμπόρων, ἓν δὲ τῶν καθηκόντων τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἀνορθώσεως εἶναι νὰ καταρρίψῃ νόμους τινὰς τοῦ παρελθόντος (Χειροκροτήματα).

§129ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπὸ μηνός, κύριοι Βουλευταί, πολλαχόθεν μοὶ διετυπώθησαν παράπονα κατὰ τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος, καὶ ἐξεφράσθη ἡ εὐχή, ὅπως εἴτε καταργηθῇ ὁ φόρος αὐτὸς εἴτε ἀναβληθῇ ἐπ’ ἀόριστον, ἢ καὶ ὅπως τροποποιηθῇ. Εἶπον εἰς τοὺς παραπονεθέντας, ὅτι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διατυπωθεῖσαν εὐχὴν περὶ τῆς ἐπ’ ἀόριστον ἀναστολῆς τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ εἰσοδήματος ἢ περὶ καταργήσεως αὐτοῦ, δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις νὰ ἀκούσῃ μετὰ προσοχῆς τοιαύτας αἰτήσεις. Ὁ φόρος τοῦ εἰσοδήματος ἀποτελεῖ κατὰ τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ διατυπώσω πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, μίαν ἀπὸ τὰς θεμελιώδεις ἀρχὰς τῆς δημοσιονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἓν μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ καταστῇ δυνατόν, σὺν τῷ χρόνῳ, νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀνακούφισις τοῦ φορολογουμένου διὰ μεταπτώσεως τῶν βαρῶν, τὰ ὁποῖα πιέζουν τὰς ἀσθενεστέρας τάξεις, εἰς τοὺς ὤμους τῶν μεγαλειτέρων τάξεων. Ἀλλὰ σπεύδω συγχρόνως νὰ ἀναγνωρίσω τὰ διατυπωθέντα παράπονα κατὰ τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνακριτικὴν ἐνέργειαν ἐκ μέρους τῶν ὑπαλλήλων τῆς Πολιτείας πρὸς ἐξακρίβωσιν τοῦ εἰσοδήματος. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω, ὅτι ὑποβαλλομένου μετά τινας ἡμέρας τοῦ Προϋπολογισμοῦ θὰ συνυποβληθῇ καὶ σχέδιον νόμου τροποποιοῦν ῥιζικῶς τὰ τοῦ φόρου τούτου ἐπὶ ἄλλης τινὸς βάσεως. Τὰς πληροφορίας ταύτας ἐνόμιζον ὅτι ἦτο ἀναγκαῖον νὰ καταστήσω γνωστάς (Χειροκροτήματα).

§130Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Θὰ ἐπερίττευε πραγματικῶς, κύριοι συνάδελφοι, πᾶσα συζήτησις, ἐὰν καὶ ἡμεῖς δὲν εἴχομεν τέλος πάντων μίαν ἀποστολὴν εἰσερχόμενοι ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ. Μᾶς ἐστάλη σχετικὸν ὑπόμνημα ὑπὸ τοῦ ἐμπορικοῦ Συλλόγου Πατρῶν, ἐνομίσαμεν δὲ καθῆκον καὶ εἴχομεν πρὸς τοῦτο ἐγγραφῇ καὶ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ὅπως ἐρωτήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν κατὰ πόσον σκέπτεται νὰ τροπολογήσῃ τὸν νόμον.

§131ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἡ Κυβέρνησις ἀπήντησεν.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν δὲν διεκόπτετο ὁ κ. Γκλαβᾶς, θὰ εἶχε τελειώσει τὸν λόγον του. Αὐταὶ αἱ διακοπαὶ παρατείνουσιν ἐπὶ μακρὸν τὰς συζητήσεις.

§133Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τὸ καθῆκον τῶν Βουλευτῶν εἶναι νὰ χειροκροτῶσι; Διότι ἐκεῖ τείνομεν νὰ καταντήσωμεν.

§134Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Μετὰ λύπης μου βλέπω, ὅτι διαμαρτύρεται καὶ ὁ κ. Θεοδωρόπουλος, ὁ ὁποῖος ἐπαγγέλλεται καὶ τὸν σοσιαλιστήν. Δι’ αὐτό, Κύριοι, θὰ εἴπω ἐκ καθήκοντος δύο λέξεις. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ ἀντιλήψει τῶν καθηκόντων της ἐξέφρασε τὴν γνώμην, ὅτι πραγματικῶς ὁ νόμος αὐτὸς παρουσίασεν ἀσαφείας καὶ ἀτελείας, αἱ ὁποῖαι καθιστῶσι τὸν νόμον δυσεφάρμοστον, καὶ ἀνέλαβε νὰ τὸν μεταρρυθμίσῃ. Μετὰ τὴν δήλωσιν λοιπὸν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ παραιτοῦμαι τοῦ λόγου μου μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν πάντοτε, ὅτι εὐθὺς ὡς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν παρουσιάσῃ τὰς σχετικὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἁρμονικαὶ πρὸς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπε, βεβαίως θὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ.

§135Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί· μέσα εἰς τὰ ἀνήλια καὶ ὑγρὰ δωμάτια πασῶν τῶν φυλακῶν τοῦ Κράτους μεταξὺ τῶν ἀνθρωπίνων ὄντων καὶ τῶν ἀνθρωπίνων ὑπάρξεων περιφέρονται ἢ μᾶλλον σύρονται καὶ σκιαὶ καὶ φαντάσματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπομεινάρια ἀνθρωπίνων μορφῶν καὶ ὀργανισμῶν· οὗτοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διήνυσαν πολλὰ ἔτη μέσα εἰς τὰς φυλακὰς καὶ οἱ ὁποῖοι ἐξερχόμενοι τῶν φυλακῶν εἶναι ἀκίνδυνοι καὶ εἰς τὸν ἑαυτόν των καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν. Νομίζω, ὅτι ὄχι μόνον συμπάσης τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας, ἐκφράζω τὸ φρόνημα, ἐὰν ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ ἀπονείμῃ βασιλικὴν χάριν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διήνυσαν τὰ ⅔ τῆς ποινῆς των ἢ ἄλλον ἀνάλογον χρόνον, τὸν ὁποῖον ἤθελε λάβει ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις. Ἐκτὸς τούτου ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη κατηγορία φυλακισμένων, ἡ ὁποία ἐξέτισεν ὁλόκληρον τὸν χρόνον τῶν ποινῶν της, ἀλλ’ ἀκόμη μένουσι καὶ διανύουσι τὸν χρόνον τῆς προφυλακίσεως, διότι κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον ὁ χρόνος τῆς προφυλακίσεως δὲν ὑπελογίζετο. Νομίζω, ὅτι ὄχι μόνον δίκαιον, ἀλλὰ καὶ ἐπιβεβλημένον εἶναι νὰ δοθῇ χάρις εἰς αὐτούς. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὴν τῆς Δικαιοσύνης νὰ φροντίσῃ νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν προθεσμίαν εἰς τὸν νόμον περὶ ἐκτελέσεως, διότι εἶναι ἀνέφικτος ἡ ἐκτέλεσις δι’ ἐκείνους, καθ’ ὧν ἡ ἐκτέλεσις καὶ οἱ ὁποῖοι κατοικοῦν μακρὰν τοῦ τόπου τῆς ἐκτελέσεως. Δι’ αὐτὸ ἐπεθύμουν νὰ ληφθῇ μία πρόνοια δι’ αὐτὸν τὸν πολυπαθῆ νόμον τῆς ἐκτελέσεως.

§136Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ συστάσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ καὶ αἱ προτάσεις, εἰς τὰς ὁποίας κατέληξεν, εἶναι βεβαίως ὑπαγορεύσεις αἰσθημάτων φιλανθρωπίας ἀξίων πάσης ἀναγνωρίσεως καὶ σεβασμοῦ. Ἀλλ’ εἰς τὸ ὑπεύθυνον Ὑπουργεῖον τὸ ζήτημα τίθεται καὶ ἄλλως· εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ συμβιβάσῃ ὁ Ὑπουργὸς τὴν φιλανθρωπίαν, ὑφ’ ἧς ὁμοίως κατέχεται, πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας καὶ τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ἀσφαλείας. Τὸ ζήτημα τοῦτο σοβαρῶς ἀπασχολεῖ τὸν Ὑπουργόν, ὅταν δὲ κατορθώσῃ νὰ εὕρῃ τὸν κατάλληλον συμβιβασμόν, θὰ εἰσαγάγῃ τὰ προσήκοντα μέτρα εἰς τὴν Βουλήν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ ὑπολογισμοῦ τοῦ χρόνου τῆς προφυλακίσεως εἰς τὴν ποινὴν καὶ τοῦ χρόνου, ὁ ὁποῖος μεσολαβεῖ μεταξὺ τῆς ἀποφάσεως καὶ τῆς αἰτήσεως ἀναιρέσεως, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησα κατὰ τὴν εἰσήγησιν τῶν δικαστικῶν μέτρων, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦτο εἶμαι τελείως πεπεισμένος ὅτι ἡ ἐφαρμοζομένη νομολογία εἶναι πλημμελὴς καὶ ὁ χρόνος ἐκεῖνος εἶναι συμψηφιστέος. Διὰ τοῦτο ἀνταποκρινόμενος εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Βουλευτοῦ ὑποβάλλω σχέδιον νόμου σχετικόν.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπουρνιᾶς ὑποβάλλει πρότασιν νόμου περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς πληρωμὴν τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων καὶ οἰκοδομῶν τοῦ ἔτους 1909 καὶ 1910. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς).

§138Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Ὑποβάλλω ἁπλῆν σύστασιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἕνεκα τῶν διαμαρτυριῶν ἐκ Παξῶν. Οὗτοι κυριολεκτικῶς ἀπεκλείσθησαν. Δὲν γνωρίζω τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων αἱ ἀτμοπλοϊκαὶ ἑταιρεῖαι δὲν προσεγγίζουν ἐκεῖ. Πιθανὸν νὰ ἔληξαν αἱ συμβάσεις, καὶ εἶναι ἀνάγκη ἐπαναλήψεως αὐτῶν, διότι πρόκειται περὶ ἀγόνων γραμμῶν. Συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ὄχι μόνον τὴν ἐπανάληψιν, ἀλλὰ καὶ τὴν πύκνωσιν, εἰ δυνατόν, τῆς συγκοινωνίας.

§139ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἡ σύστασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ εἶναι εὐλογωτάτη καὶ δικαιοτάτη. Παρόμοιαι συστάσεις ἐγένοντο διὰ πολλὰ ἄλλα μέρη, καὶ ὁμολογῶ ὅτι θεωρῶ ὅτι οὔτε ἐξυπηρετοῦντο οὔτε ἐξυπηρετοῦνται μερικοὶ τόποι ἐπαρκῶς διὰ τῆς προσεγγίσεως τῶν ἀτμοπλοίων, μεθ’ ὧν ὑπῆρχον συμβάσεις. Ἐπειδὴ ἐκ τοῦ συνόλου τοῦ ἀντιτίμου, τὸ ὁποῖον παρέχει τὸ Κράτος εἰς τὰς ἑταιρείας, προέκυψαν οἰκονομίαι ἀπέναντι παρομοίας δαπάνης τοῦ παρελθόντος, ἐζήτησα νὰ μὴ ἐπωφεληθῇ τὸ σύνολον τῆς οἰκονομίας τὸ Κράτος, ἀλλὰ διὰ μέρους τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ νὰ πυκνωθῇ ἡ συγκοινωνία πολλῶν μερῶν.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπ’ ἀριθμὸν 20 ἐπερώτησις τοῦ κ. Χριστοπούλου συνεχωνεύθη μετὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 14 τοῦ κ. Πετροπουλάκη, διότι ἀμφότεραι ἔχουσι τὸ αὐτὸ ἀντικείμενον.

§141Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Ἐπειδὴ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν μοὶ προσεκομίσθησαν τὰ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ζητηθέντα ἔγγραφα, οἱ προϋπολογισμοὶ καὶ ἀπολογισμοὶ 21 φιλανθρωπικῶν καταστημάτων, διὰ τοῦτο ἀναβάλλω τὴν σύστασίν μου.

§142ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Προτοῦ ἀκόμη κάμῃ τὴν ἐπερώτησιν ὁ κ. συνάδελφος, ἴσως μάλιστα, δύναμαι νὰ εἴπω, ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, ἀφ’ ἧς ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπέστησα τὴν προσοχήν μου ἐπὶ τῶν φιλανθρωπικῶν καταστημάτων· ὄχι δὲ μόνον αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν συλλόγων ἐν γένει. Τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρώτατον, διότι δὲν εἶχε προκαλέσει ἢ μᾶλλον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προκαλέσῃ τὴν μέριμναν τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν ἀσχολουμένων, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, εἰς πολλὰς ἄλλας ἀσχολίας. Ἀπέστειλα ἐγκύκλιον καί, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἐπανέλαβον ἐντονώτερον τὴν ἐγκύκλιον πρὸς τοὺς νομάρχας τοῦ Κράτους, ὅπως ἐξασκήσωσι πᾶσαν νόμιμον ἐξουσίαν ἐπὶ τῶν καταστημάτων αὐτῶν καὶ ὑποβάλωσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν Συλλόγων καὶ τῶν φιλανθρωπικῶν καταστημάτων, διότι πολλῶν τοιούτων ἀγνοεῖται πῶς διατίθενται αἱ εἰσπράξεις. Δυστυχῶς δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ φέρω τὰς πληροφορίας ταύτας. Ἐλπίζω ὅτι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ δώσω πληροφορίας τινὰς ἐκ τῶν ζητηθεισῶν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτούπης ἀναβάλλει. Ὁ κ. Σχινᾶς ἀπών. Ὁ κ. Σταμούλης ἔχει τὸν λόγον.

§144Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Τὸ χωρίον, περὶ οὗ πρόκειται νὰ ἐπερωτήσω, κεῖται ἐν τῷ δήμῳ Καρδίτσης, ἡμίσειαν ὥραν μακρὰν αὐτῆς. Κατὰ Ἰούνιον τοῦ παρελθόντος ἔτους 1910 συνέβη ἐν τῷ χωρίῳ τούτῳ πυρκαϊὰ εἰς τὴν σιτοσπορὰν κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ θερισμοῦ. Τὸ χωρίον αὐτό, καίτοι εἶναι τσιφλίκι, καὶ εἰς ταῦτα πληρώνουσι τὸν φόρον κατὰ τὰ ⅔ οἱ ἐνοικιασταὶ καὶ κατὰ τὸ ⅓ ὁ ἰδιοκτήτης, ἐξαιρετικῶς πληρώνει τὸν φόρον ὁλόκληρον. Ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἐκ πυρκαϊᾶς καταστροφῇ καὶ τῇ ἀδυναμίᾳ πρὸς πληρωμὴν ἐσκέφθησαν, ἐν ἀπογνώσει εὑρισκόμενοι, νὰ ὑποβάλωσιν αἴτησιν μίαν πρὸς τὸν δῆμον Καρδίτσης διὰ τὴν ἀπαλλαγὴν ἐκ τῶν ἀναλογούντων τοῦ φόρου εἰς τὸν δῆμον καὶ μίαν πρὸς τὸ Δημόσιον. Τὸ δημοτικὸν συμβούλιον Καρδίτσης εὑρισκόμενον ἐν ἐπιγνώσει τῆς καταστροφῆς τῶν ἀγροτῶν ἐχάρισε τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἡ ὑποβληθεῖσα ὅμως αἴτησις πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διεβιβάσθη πρὸς τὰς ἀρχάς, τὸν ἔφορον καὶ τὸν ταμίαν, ἵνα βεβαιώσωσι τὸ ποσὸν τῆς καταστροφῆς, ἀλλ’ ὁ ταμίας Καρδίτσης, ἵνα μὴ χάσῃ τὰ ποσοστά, καὶ ὁ ἔφορος ὡς ἐφορεύων δῆθεν ἐπὶ τοῦ δημοσίου πλούτου καὶ κηδόμενος αὐτοῦ ἐβεβαίωσαν, ὅτι ἐπῆλθε μὲν καταστροφή, ἀλλὰ δύνανται νὰ πληρώσωσι, διότι εἰσέπραξαν ἐξ ὀψίμων καρπῶν. Καὶ τὸ ἐβεβαίωσαν καθήμενοι εἰς τὴν πλατεῖαν Καρδίτσης χωρὶς νὰ μεταβῶσι καὶ ἴδωσι τὴν καταστροφήν. Σᾶς βεβαιῶ, καὶ δύναμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ συμπολίτου μου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅτι οἱ κάτοικοι αὐτοὶ δὲν παράγουσιν ὀψίμους καρποὺς εἰμὴ μόνον σῖτον. Τὸ τέταρτον δὲ τῆς καλλιεργησίμου γῆς καλλιεργηθὲν τὸ 1910 δὲν ἀπέδωκεν οὔτε τὸν ῥιφθέντα εἰς τὴν γῆν σπόρον. Μοὶ φαίνεται, ὅτι τὸ Κράτος, χάριν τῆς ὑπάρξεως τοῦ συνόλου καὶ ἵνα δυνηθῶσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ πληρώσωσι τοὺς βραδύτερον φόρους, πρέπει νὰ τοὺς ἀπαλλάξῃ ἐκ τούτου διὰ τὴν χρῆσιν 1910. Βεβαίως τὸ Κράτος ἔχει ἀνάγκας, ἀλλά, ὅταν μετέπειτα δὲν θὰ δύνανται νὰ πληρώσωσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, θὰ παρέρχωνται ἐντεῦθεν πλειστάκις οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ νομοῦ ἐκείνου καὶ θὰ ζητῶσι παράτασιν ἢ ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα εἰσηγηθῇ νομοσχέδιον περὶ ἀπαλλαγῆς τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἵνα καὶ τὸ Κράτος συμφωνήσῃ πρὸς τὸν δῆμον Καρδίτσης. Ἐπὶ πλέον ἡ ἐπιτροπὴ ἔκαμεν εἰσήγησιν περὶ ἀπαλλαγῆς τοῦ τετάρτου. Ἀλλά, ἀφοῦ βεβαιοῦται ἡ καταστροφή, δίκαιον νὰ ἀπαλλαγῶσι τοῦ ὅλου.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Πετροπουλάκη ἀναβάλλεται τῇ αἰτήσει του. Ὁ κ. Ι. Φουρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§146Ι. ΦΟΥΡΙΔΗΣ. Ὡς γνωστὸν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου, ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Γυθείου οὐδὲν ἐθνικὸν δάσος ὑπάρχει καὶ ἀπολύτως οὐδεμία ἔκτασις δασικὴ ἢ μή. Ἀντιθέτως ὅμως ὑπάρχουσι δάση ἰδιόκτητα καὶ ἰδίως ἐκ βαλανιδέων, τὰ ὁποῖα κατέχουσιν ἀρκετὰς ἐκτάσεις καλλιεργησίμους. Μέχρι πρό τινος οἱ κάτοικοι ἐκαλλιέργουν τὰς βαλανιδέας αὐτὰς ἕνεκα τοῦ βαλανιδοκάρπου. Ἤδη, ἐξευτελισθείσης τῆς τιμῆς αὐτοῦ, ἀπεφάσισαν νὰ τὰς κόψωσι. Μετέβαινον λοιπόν, Κύριοι, εἰς τὸν δασάρχην διαμένοντα ἐν Γυθείῳ καὶ ἐζήτουν ἀδείας ὑλοτομίας μέχρι πέρυσι δι’ οἱονδήποτε ποσόν, 15 ἕως 20 χιλιάδων, πρὸς παραγωγὴν ἀνθράκων. Ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους, ὁπότε μετετέθη τὸ δασαρχεῖον εἰς τὴν Σπάρτην, παρουσιάσθη κώλυμα σπουδαῖον, τὸ ὁποῖον παρεμβάλλει δυσχερείας καὶ εἰς αὐτὴν τὴν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων των. Παραχωρεῖται ἄδεια διὰ ποσὸν 2000 ὀκάδων ἀνθράκων, τὰς ὁποίας δύναται νὰ παραγάγῃ μία βαλανιδέα. Καὶ προσέτι ἀπαιτεῖται πιστοποιητικὸν τοῦ παρέδρου ἢ τοῦ δημάρχου, αἴτησις πρὸς τὸν δήμαρχον καὶ τὸν ἀστυνόμον καὶ ὑποβολὴ αἰτήσεως πρὸς τὸν ἀστυνόμον Γυθείου, ἵνα μεταβιβάσῃ εἰς Σπάρτην, ὁπόταν θὰ ἐπιστρέψῃ μετὰ 15 ἡμέρας. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διατάξῃ νὰ ἐκδίδωνται αἱ ἄδειαι ὑπὸ τοῦ ἀστυνομεύοντος ἢ δασαρχεύοντος Γυθείου διὰ μεγαλείτερον ποσόν.

§147ΕΜ. ΜΠΕΝΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας, Ἐμπορίου κλπ.). Ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ τακτοποιηθῇ τὸ ζήτημα.

§148Χ. ΜΕΪΤΑΝΗΣ. Ὁ δήμαρχος Ἀροανείας κατήγγειλε τὸν εἰρηνοδίκην καὶ τὸν γραμματέα, ὅτι καπηλεύονται τὴν δικαιοσύνην καὶ ἐκβιάζουσι διαφόρους διαδίκους. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διατάξῃ τὴν ὑπηρεσίαν, ἵνα ἐν συντόμῳ ἐνεργηθῇ ἀνάκρισις, διότι, ἐὰν εἶναι ἀληθῆ τὰ καταγγελλόμενα, δὲν πρέπει νὰ ψηφίζωμεν νόμους, ἀφοῦ ἔχομεν τοιούτους ὑπαλλήλους.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἠλιόπουλος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου περὶ ἐκκαθαρίσεως καὶ ἀνανεώσεως τῶν μέχρι τοῦ 1909 καθυστερουμένων χρεῶν. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἐπὶ τῶν νομοθετικῶν ἔργων Ἡμερησίαν Διάταξιν. Συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν ἄρθρων 21 δίς, 22 δίς, τρὶς καὶ τετράκις τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Μιχαλακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§150Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι γνωστὴ εἰς ὑμᾶς, τοὺς πλείστους τοὐλάχιστον ἐξ ὑμῶν, ἡ ἱστορία τῆς διαρρυθμίσεως τῶν ἄρθρων, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται ἐν τῇ ὑπὸ ψήφισιν προτάσει, ἣν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὑμᾶς ὅτι παλαιότερον ὁ Κανονισμὸς δὲν ἀνέγραφεν οὔτε τὸ Σύνταγμα ῥητῶς τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως. Τὸ δικαίωμα αὐτὸ δὲν εἶναι μὲν ἀναγεγραμμένον καὶ ἐν τῷ Συντάγματι, ἀλλὰ προκύπτει σαφῶς ἐκ διατάξεως τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἀπαιτήσῃ τὴν παρουσίαν τῶν Ὑπουργῶν, καὶ ἑπομένως ἐντεῦθεν συνάγεται σαφῶς ὅτι ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγχῃ αὐτούς, προκύπτει δὲ τοῦτο καὶ ἐκ τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν φέρουσιν οἱ Ὑπουργοί, οὐχὶ μόνον τῆς ποινικῆς εὐθύνης, ἀλλὰ καὶ τῆς κοινοβουλευτικῆς εὐθύνης. Μολονότι δὲ δὲν ἦτο ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Κανονισμῷ τῷ ἡμετέρῳ, ἐν τούτοις ἠσκεῖτο ἔκπαλαι καὶ ἀσκεῖται, διότι ἁπανταχοῦ, ὅπου τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα διέπει τὰ πράγματα τῆς Πολιτείας, ἀνεγνωρίσθη τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἀλλ’ αἱ καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπερωτήσεως, καταχρήσεις προκύπτουσαι οὐχὶ πάντοτε ἐκ σκοποῦ δολίου, οὐχὶ πάντοτε ἐκ σκοποῦ τείνοντος πρὸς ἀνωφελῆ παρέλκυσιν πάσης συζητήσεως, ἀλλὰ μᾶλλον συχνότατα ἐκ συγχύσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπερωτήσεως πρὸς ἄλλας ἐννοίας κοινοβουλευτικάς, αἱ καταχρήσεις, λέγω, αὗται εἶναι γνωσταὶ εἰς τοὺς πλείστους ἐξ ὑμῶν, οὐδ’ εἶναι μακρὰν ὁ χρόνος, καθ’ ὃν ὁλόκληρος ἡ Σύνοδος παρήρχετο καταναλισκομένη ὑπὸ ἐρωτήσεων ἢ συστάσεων ἄγαν ἐπουσιωδῶν, ἐρωτήσεων ἢ συστάσεων, αἱ ὁποῖαι οὐδὲν ἄλλο πρακτικὸν ἀποτέλεσμα εἶχον, εἰμὴ νὰ ἀκουσθῶσιν εὐμενῶς ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς τῶν λεγόντων. Κατὰ τὴν προτελευταίαν Σύνοδον τῆς παρελθούσης Βουλῆς εἰσήχθη μία τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ ὁποία καὶ ἐψηφίσθη καὶ ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὰ ἄρθρα, τῶν ὁποίων ζητεῖται ἡ μεταρρύθμισις ἤδη, τὸ 21 δίς, 22 δίς, 22 τρὶς καὶ 22 τετράκις. Διὰ τῶν τροποποιήσεων ἐκείνων, κύριοι συνάδελφοι, ἐπεδιώχθη νὰ συγκολασθῇ κἄπως ἡ κατάχρησις, ἡ ὁποία ἐγίνετο καὶ ἡ ὁποία ἐπέφερεν, ἂν ὄχι ἑκουσίαν, πάντως ἀκουσίαν, ὡς εἶπον, κωλυσιεργίαν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι οἱ εἰσαγαγόντες τὰς τροποποιήσεις ἢ τοὐλάχιστον οἱ διαρρυθμίσαντες ταύτας, ὅπως ἰσχύουσι, δὲν προυνόησαν, ὥστε νὰ ἄρωσι τὸ κακὸν ῥιζηδόν· νομίζω ὅτι ἀκριβῶς, ὅπως εἶναι διατετυπωμέναι αἱ διατάξεις αὗται, συγχέουσι τὰ καθαρῶς διακρινόμενα ὅρια τῆς ἐρωτήσεως, τῆς ἐπερωτήσεως καὶ τῆς ἁπλῆς συστάσεως. Ἕνεκα δὲ τούτου, Κύριοι, παρέστημεν ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν εἰς θέαμα Βουλευτῶν φίλα φρονούντων τῇ Κυβερνήσει, Βουλευτῶν, οἵτινες, χωρὶς νὰ θέλωσι νὰ μεμφθῶσιν αὐτήν, ἔλεγον ὅτι ἤθελον ἐπερωτήσει τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸ α ἢ β ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἦτο ἄγαν ἐκτεταμένον. Βεβαίως ἠγνοεῖτο τελείως, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως εἶναι ἓν δικαίωμα ἐλέγχου πράξεων ἢ παραλείψεων κυβερνητικῶν καὶ ὅτι, διὰ νὰ ἀσκηθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο, πρέπει ὁ ἐπερωτῶν νὰ ἔχῃ ὡρισμένην πρᾶξιν ἢ παράλειψιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας νὰ ἐλέγξῃ, κατὰ συνέπειαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι ὁ ἐπερωτῶν, ἤτοι ὁ θέλων νὰ ἐλέγξῃ, καταντᾷ εἰς τὸ τελικὸν σημεῖον νὰ μὴ ἐκφέρῃ καμμίαν μομφὴν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, μολονότι καὶ εἰς τοῦτο ἔδει νὰ φθάσῃ καὶ μάλιστα καὶ πρότασιν μομφῆς νὰ ὑποβάλῃ, διότι ὑπὸ τὴν αὐστηρὰν κοινοβουλευτικὴν ἔννοιαν κρίνοντες τὰ πράγματα ἔπρεπε νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἔλεγχος, μὴ καταλήγων εἰς πρότασιν μομφῆς, εἶναι ἔλεγχος πρὸς τὸ θεαθῆναι. Ἄν, Κύριοι, δὲν θέλωμεν νὰ συμμορφωθῶμεν πρὸς τὴν γνώμην, τὴν αὐστηρῶς λογικήν, καθ’ ἣν τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως συνίσταται εἰς μέμψιν καὶ διατυποῦται ἐπὶ πράξεως ἢ παραλείψεως ὡρισμένης κυβερνητικῆς, τότε τοῦτο δὲν θὰ εἶναι δικαίωμα ἐπερωτήσεως, ἀλλὰ θὰ εἶναι ὅ,τι ἄλλο θέλετε. Οἱ ξένοι Κανονισμοὶ δὲν ποιοῦνται ἐπίσης σαφῆ διάκρισιν τῶν πραγμάτων, ἀλλ’ αἱ κοινοβουλευτικαὶ ἔννοιαι εἶναι ἔννοιαι ἀρκούντως καὶ σαφῶς διακεκριμέναι, εἰς τρόπον ὥστε σπανιώτατα βλέπομεν νὰ γίνῃ κατάχρησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ὁ Κανονισμός, ὅστις τελειότερον ἐρρύθμισε τὰ τοῦ θέματος τούτου, εἶναι ὁ τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς, κατὰ τὸ 1900 εἰσαχθείς. Ἐκεῖ ἐθεώρησαν, ἴσως διότι εἰσήρχοντο συνάδελφοι ἄπειροι καὶ συνέχεον τὰ τῆς ἐρωτήσεως καὶ τῆς ἐπερωτήσεως, ἐθεώρησαν, λέγω, καλὸν νὰ κανονίσωσιν ἀκριβῶς τὰ τῆς ἐρωτήσεως καὶ ἐπερωτήσεως, κατὰ τοιοῦτον δὲ τρόπον διηυκολύνετο τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ διηυκολύνοντο καὶ αὐτοὶ οὗτοι οἱ Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ ὑποβάλωσιν ἐρωτήσεις ἢ ἐπερωτήσεις καὶ ὡδηγοῦντο ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, ἵνα διατυπώσωσι προσηκόντως καὶ κατὰ κοινοβουλευτικὸν τύπον τὰς ἐννοίας αὑτῶν. Ἐτέθη λοιπὸν ἐκεῖ νομοθετικὸς ὁρισμός, διότι μὴ λησμονῶμεν ὅτι ὁ Κανονισμὸς εἶναι νόμος μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ψηφίζεται ἅπαξ μόνον, καὶ τοῦτο, διότι παρέχει τὸ Σύνταγμα τὴν εὐκολίαν ταύτην...

§151Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ δὲν κυροῦται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως.

§152Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως. Τούτων τεθέντων νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἄσκοπον διὰ τὴν εὐχέρανσιν τῶν ἔργων τῆς Βουλῆς οὐχὶ μόνον τῆς παρούσης, ἀλλὰ καὶ τῶν μελλουσῶν ἴσως.....

§153Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐδῶ εἶναι τὸ δύσκολον!

§154Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι δύσκολον νὰ ἀποβάλῃ τις παλαιὰς συνηθείας.

§155Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀλλ’ οὔτε εἶναι εὔκολον νὰ κανονίσῃ τις τὸ μέλλον ἐκ τῆς καταστάσεως τῆς σημερινῆς Βουλῆς.

§156Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐπίσης εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι διὰ τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον θὰ παρετήρησαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, εἰσάγεται τὸ σύστημα ὅπερ εἰσήχθη ἐν Ἰταλίᾳ κατόπιν καταχρήσεων συμβασῶν ἐκεῖ καὶ τὸ ὁποῖον ἐκεῖ ἐξελεγχθὲν εὑρέθη ἄριστον. Οὐδένα, Κύριοι, ἐννοῶ νὰ μεμφθῶ, ὅταν ἀναλογισθῶ ὅτι μεταξὺ τῶν δόντων ἀφορμὴν ψηφίσεως τοῦ Κανονισμοῦ ἐκείνου τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς ὑπῆρξεν εἷς τῶν διαπρεπεστέρων ῥητόρων τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς, καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ γνωστὸς σοσιαλιστὴς καὶ νῦν ἐγκαταλιπὼν τὸ κόμμα τοῦ σοσιαλισμοῦ, ὁ πολὺς Ferri.

§157Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Δὲν ἐγκατέλιπεν.

§158Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔκαμε μίαν campagne, ὅτε ἀπεσπάσθη ἀπὸ σᾶς, ἀπὸ τὸ κόμμα τῶν σοσιαλιστῶν, ἤθελον νὰ εἴπω· σημειωτέον δὲ ὅτι ἀποσπώμενος κατήγγελλε τοὺς ἄλλους ἐπὶ παραλείψει τῶν ἀρχῶν τοῦ σοσιαλισμοῦ. Ὁ καθηγητὴς λοιπὸν οὗτος καὶ διαπρεπὴς ἀνήρ, ὑπῆρξεν ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπῆρξεν ἥρως μεγάλων κωλυσιεργιῶν ἐν τῇ Ἰταλικῇ Βουλῇ, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ ἀποδώσῃ δολερὰν πρόθεσιν εἰς τὴν κωλυσιεργίαν αὐτήν, διότι ἐφρόνει βεβαίως ὅτι ἐπιτελεῖ ἔργον ἐθνικόν, ἐξεδόθησαν δὲ μάλιστα καὶ αἱ ἀγορεύσεις του ὑπὸ τὸν τίτλον «Κοινοβουλευτικοὶ ἀγῶνες». Μία τῶν μεγαλειτέρων αὐτοῦ κωλυσιεργιῶν ἦτο, ὅτε ἐπὶ τέσσαρας περίπου ὥρας ὡμίλει ἐπὶ τοῦ δικαιώματος τῆς κωλυσιεργίας καὶ ἀνέπτυσσε τὸ δικαίωμα τοῦτο, κωλυσιεργῶν διὰ τῆς ἀναπτύξεως ταύτης. Ἐκ τῶν ἀφορμῶν, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν τότε καὶ ἄλλοτε, ἐσκέφθησαν ἐκεῖ ὅτι καλὸν εἶναι νὰ τεθῶσι περιορισμοί. Εἶναι βεβαίως ἀναμφισβήτητον, Κύριοι, ὅτι ἐξ ἴσου πρὸς τὸ νομοθετικὸν κατὰ τὴν σπουδαιότητα συμβαδίζει τὸ ἔργον τὸ ἐλεγκτικὸν τῆς Βουλῆς. ἀλλ’ ἐπίσης εἶναι ἀδιαφιλονείκητον, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ φαντασθῇ σήμερον, ὅτε ὁ τύπος, ὡς ἄγρυπνος φρουρός, καὶ ἡ κοινὴ γνώμη παρακολουθεῖ τὰς Κυβερνήσεις μετ’ ἀδιαπτώτου ἐνδιαφέροντος, ὅτι ἤθελεν ἵστασθαι καλῶς Κυβέρνησις, ἡ ὁποία καθημερινῶς ἤθελε παρανομεῖ διὰ πράξεων ἐπαγομένων κοινοβουλευτικὴν εὐθύνην, διὰ πράξεων τὰς ὁποίας ἡ Βουλὴ καθ’ ἑκάστην ἤθελεν ἔχει ἀφορμὰς νὰ ἐλέγχῃ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶμεν ὅτι παρ’ ἡμῖν αἱ τοιαῦται περιπτώσεις εἶναι ἄλλαι ἀπὸ ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται εἰς τὰ ἄλλα ἔθνη. Ἡ Ἰταλικὴ Βουλὴ περιώρισε διὰ πᾶσαν Δευτέραν τὸ δικαίωμα τῶν ἐπερωτήσεων, παρεδέχθη νὰ ὁμιλῶσι μόνον 40 πρῶτα λεπτὰ ἐπὶ τῶν ἐρωτήσεων καθ’ ἑκάστην, καὶ περιώρισε τὴν διάρκειαν ἑκάστης ἀγορεύσεως ἐπὶ τούτων τῶν ἐρωτήσεων μόνον εἰς 5 λεπτὰ τῆς ὥρας. Ἴσως εἶναι αὐστηραὶ αἱ διατάξεις, ἀλλ’ εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσήχθησαν αἱ διατάξεις αὗται, πλεῖστα νομοθετικὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφισθῶσι πρότερον, ἐπετελέσθησαν ὁμαλῶς ἐν τῇ Ἰταλικῇ Βουλῇ. Ὅτι γίνεται, Κύριοι, μία σύγχυσις ἀπέραντος μεταξὺ τῶν συστάσεων, τῶν ἐρωτήσεων καὶ τῶν ἐπερωτήσεων, τὸ ἀποδεικνύει ὁ πίναξ τῶν λεγομένων ἐπερωτήσεων ὁ κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν ὑπάρχων καὶ ὑπ’ ὄψει ἡμῶν εὑρισκόμενος. Βεβαίως ὑπὸ τὸ κρατοῦν σύστημα καὶ τὴν ἰσχύουσαν διατύπωσιν τοῦ Κανονισμοῦ εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ν’ ἀρνηθῇ τὴν καταχώρισιν καὶ ἐπίτρεψιν οἱασδήποτε ἐπερωτήσεως, ἡ ὁποία εἶναι σύστασις ἢ ἐρώτησις μόνον καὶ οὐδόλως ἐπερώτησις. Παρακολουθήσατε μετ’ ἐμοῦ τὸν πίνακα καὶ ἴδετε ἂν θὰ εὕρητε σημεῖον ἐπερωτήσεως (ἀναγινώσκει): «Γ. Λαμπρινόπουλος. Ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ͵ΒΠΝΘʹ καὶ περὶ τῆς διευθετήσεως τοῦ χειμάρρου Κυρᾶς Λαγκάδι καὶ περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Ἠλείᾳ». Αὐτὸ εἶναι μία σύστασις. «Σ. Ἀγαπητός. Περὶ τῶν σεισμοπαθῶν Ἠλείας, τῆς συγκοινωνίας ἐν γένει καὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων». Αὐτὸ εἶναι μία σύστασις ἐπίσης.

§159Γ. ΠΩΠ. Δὲν ὡμίλησεν ὁ κ. Ἀγαπητός.

§160ΑΝ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι κατὰ τοιοῦτον τρόπον διατετυπωμέναι πολλαὶ ἐκ τῶν ἐπερωτήσεων, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι κατάλληλοι διὰ σύγγραμμα, διὰ conférance, διὰ κύριον ἄρθρον ἐφημερίδος, ἀλλὰ κοινοβουλευτικῶς δὲν εἶναι οὔτε πρότασις οὔτε σύστασις οὔτε ἐπερώτησις. Ἂν θέλωμεν νὰ καταργήσωμεν ἡμεῖς τὰς παραδεδεγμένας κοινοβουλευτικὰς ἐννοίας καὶ νὰ δημιουργήσωμεν νέας ἐννοίας, καθαρῶς ἑλληνικάς, ἰδιοτύπους τελείως, εἶναι ἄλλο τὸ ζήτημα, ἀλλ’ ἂν θέλωμεν νὰ παραδεχθῶμεν ἐκείνας τὰς ἀρχάς, αἱ ὁποῖαι εἶναι παραδεδεγμέναι ἀπὸ τὴν ἐπιστήμην τοῦ κοινοβουλευτικοῦ δικαίου, πρέπει νὰ συμμορφωθῶμεν πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς ἐπιστήμης ταύτης. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγνοῇ τις, Κύριοι, ὅτι, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἰσχύει τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, παρουσιάσθησαν ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις ζητήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ταῦτα ἔδωκαν τοιάνδε ἢ τοιάνδε λύσιν, αἱ λύσεις αὗται παρουσίασαν κοινὰς καὶ ὁμοιομόρφους τινὰς ἀρχάς, αἱ ὁποῖαι ἀπετέλεσαν τὴν βάσιν, ἐφ’ ἧς ἀνειλίχθη ἡ ἐπιστήμη τοῦ κοινοβουλευτικοῦ δικαίου. Ἂν θέλωμεν καὶ ἡμεῖς νὰ παριστάμεθα ἀκροαταὶ Βουλευτῶν, φίλων τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ὁποῖοι λέγουσιν ὅτι ἐπερωτῶσιν, ἐλέγχουσι δηλαδὴ τὴν Κυβέρνησιν, χωρίς, ὡς πείθεται πᾶς τις, νὰ θελήσωσι νὰ τὴν ἐλέγξωσιν, ἀλλ’ ἁπλῶς νὰ περιγράψωσι καταστάσεις, καὶ νὰ ποιήσωσι συστάσεις, δικαίας βεβαίως, ἀναγράφοντες ὡς ἐπερωτήσεις τὰς συστάσεις «περὶ τῶν σεισμοπαθῶν, τῆς συγκοινωνίας ἐν γένει καὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων», εἴμεθα ἐλεύθεροι νὰ δημιουργήσωμεν νέας κοινοβουλευτικὰς ἐννοίας. Θὰ ἐνόουν τὴν ἐπερώτησιν, διατί ἡ Κυβέρνησις μέχρι τοῦδε δὲν ἔκαμεν ἢ ἔκαμε τὸ α πρᾶγμα διὰ τοὺς σεισμοπαθεῖς Ἠλείας. Αὐτὸ εἶναι ἐπερώτησις ἐπαγομένη τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ τοιοῦτον ὡρισμένον τρόπον πρέπει νὰ διατυπῶνται αἱ ἐπερωτήσεις, ἂν θέλωμεν, ἵνα ἡ Κυβέρνησις ἀπαντᾷ εἰς τὰς ἐπερωτήσεις καὶ εἰς τὸν ἔλεγχον καὶ ἡ Βουλὴ εἶναι εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ, ἂν ὁ ἔλεγχος εἶναι μόνον ἐν τῷ στόματι τοῦ λέγοντος ἢ εἶναι ἔλεγχος, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὸς ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἢ εὐμενῶς κἂν ἀκουστός. Πρέπει νὰ καθορίσητε τί πρέπει νὰ πράξῃ εἷς ἄνθρωπος καὶ δὲν τὸ ἔπραξεν ἢ τί κακὸν ἔπραξε, διὰ νὰ τὸν κατηγορήσητε. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω ἐπερώτησιν, ἔλεγχον, περὶ τῆς συγκοινωνίας ἐν γένει· δύναταί τις νὰ ζητήσῃ εὐθύνας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῆς συγκοινωνίας ἐν γένει; (Ἀναγινώσκει): «Γ. Βλάχος. Ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων». Εἶναι πρᾶξις ἢ παράλειψις αὐτή, ἡ ὁποία νὰ ἐπάγηται ἔλεγχον; Κατωτέρω ἕτεροί εἰσιν ἐγγεγραμμένοι (ἀναγινώσκει): «Περὶ τῆς ἀναφορᾶς διαφόρων χωρίων τοῦ δήμου Λετρίνων διὰ τὴν διευθέτησιν τοῦ χειμάρρου Κυρᾶς Λαγκάδι». Αὐτὸ εἶναι μία σύστασις. «Περὶ ἐγκεφαλονωτιαίας μηνιγγίτιδος». Αὐτὸ εἶναι ἓν μάθημα τοῦ Πανεπιστημίου. «Ἐπὶ τῶν καταγγελιῶν τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν ἐπ’ αὐτῶν ἐνεργειῶν τοῦ ἐποπτικοῦ συμβουλίου». Αὐτή, Κύριοι, πράγματι μετέχει ἐλέγχου, εἶναι ἡ μόνη, καὶ ἴσως καὶ ἄλλη τις ἀκόμη, ἐπερώτησις ἀληθής, σκοποῦσα νὰ ἐλέγξῃ, οὕτως εἰπεῖν, τὴν Κυβέρνησιν πῶς δὲν ἐνήργησέ τι ἐπὶ τῶν καταγγελθέντων, ἂν καὶ θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι καὶ τοῦτο ἀντίκειται πρὸς τὰς ἀκριβεῖς ἀρχὰς τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, διότι δὲν ἀρκεῖ νὰ ἀναγραφῇ: «Ἐπὶ τῶν καταγγελιῶν τῶν λειτουργῶν κλπ.», ἀλλὰ πρέπει νὰ καθορισθῇ τὸ σημεῖον τοῦ ἐλέγχου, ποία καταγγελία ἐγένετο καὶ τί παρέλιπεν ὁ Ὑπουργός. Κατωτέρω: «ἐπὶ τῶν διδασκαλείων τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως». Αὐτὸ εἶναι μία σύστασις, ἂν θέλητε, ἡ ὁποία ἠδύνατο κάλλιστα νὰ δοθῇ εἰς παιδαγωγικὸν συνέδριον (διαμαρτυρίαι). Τί εἶναι λοιπόν; Θέλετε νὰ ὑποβάλητε παράκλησιν; Ἐρώτησιν; Ἡ ἐρώτησις κατὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα συνίσταται εἰς τοῦτο, ἂν πράγματι εἶναι ἀληθὲς ἢ δὲν εἶναι ἀληθές, ἐνῷ ἡ ἐπερώτησις συνίσταται εἰς τοῦτο, διατί δὲν ἐνήργησεν ἡ Κυβέρνησις τὴν ἄλφα πρᾶξιν ἢ διατί ἐνήργησε τὴν ἄλφα παράνομον πρᾶξιν.

§161ΙΩ. ΜΑΜΑΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μαμάη, δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς.

§163ΙΩ. ΜΑΜΑΗΣ. Πολὺ καλά, κύριε Πρόεδρε· δὲν μᾶς τὸ εἴχετε εἴπει.

§164ΑΝ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. συνάδελφον ἐκ Κυκλάδων νὰ ἀναπτύξῃ τὴν ἐκδοχὴν τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐννοιῶν, καθ’ ὃν τρόπον ὁ ἴδιος ἀποδέχεται καὶ υἱοθετεῖ ταύτας. Ἐγὼ θὰ εἴπω τὰς ἰδικάς μου γνώμας (ἀναγινώσκει): «Π. Γκίνης. Περὶ τοῦ ναυτικοῦ». Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τί εἶναι αὐτό. «Ἀθ. Πετρόπουλος. Περὶ παρατάσεως τῆς πληρωμῆς τῶν καθυστερουμένων φόρων», καὶ οὕτω καθεξῆς. Μὲ συγχωρεῖτε, Κύριοι, ἂν ἔκαμα κατάχρησιν τῆς ὑπομονῆς ὑμῶν, ἀλλὰ γομίζω ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐξελεγχθῇ ὅτι δὲν ὑπάρχει πλήρης καὶ σαφὴς ἀντίληψις τῶν ἐννοιῶν τῶν κοινοβουλευτικῶν, τῆς ἐρωτήσεως, ἐπερωτήσεως καὶ συστάσεως. Ἡ τροπολογία λοιπόν, Κύριοι, τοῦ Κανονισμοῦ σκοπὸν ἔχει πρὸ παντὸς νὰ διασαφηθῶσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συνεφύρθησαν εἰς μίαν ἰδέαν ἐν ταῖς διατάξεσιν, ἃς πέρυσιν ἐψήφισεν ἡ ἀπελθοῦσα Βουλή. Κατὰ τὴν τροπολογίαν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐπέρχονται ἐλάχισται μεταβολαί· ἤτοι κατὰ τὴν αʹ παράγραφον τοῦ ἄρθρου 21 μένουσιν ἀμετάβλητα τὰ πράγματα, ὅπως ὑπῆρχον καὶ πρότεραν. Εἰς τὴν βʹ παράγραφον ἐπίσης μένουσιν ἀμετάβλητα. Κατὰ τὴν γʹ παράγραφον μία μόνον εἰσάγεται λεπτομέρεια, ἡ ὁποία, εἰλημμένη ἐκ τῶν κρατούντων ἐν Ἰταλίᾳ, νομίζω ὅτι δύναται νὰ δώσῃ ζωὴν εἰς μίαν διάταξιν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν νεκρὰν μέχρι σήμερον καὶ ἄνευ πρακτικῆς ὠφελείας. Δηλαδὴ εἰσάγεται αὕτη ἡ καινοτομία, ὅτι αἱ ἀναφοραί, αἱ σχετιζόμεναι πρὸς σχέδιον νόμου, ἀντὶ νὰ στέλλωνται εἰς ἓν ἀρχεῖον, ὡς μέχρι τοῦδε, παραπέμπονται εἰς τὰς οἰκείας ἐπιτροπάς, αἱ δὲ λοιπαὶ εἰς τὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ἐπιτροπήν. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ταύτῃ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ εὑρεθῶσι νέοι φιλότιμοι καὶ δραστήριοι, ὅπως νῦν εὑρίσκονται πολλοί, ἴσως πάντες, ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τῶν ἀναφορῶν, οἱ ὁποῖοι νὰ θέλωσιν ἐκ τῶν ἀναφορῶν ἐκείνων νὰ λάβωσιν ἀφορμὴν καὶ νὰ προέλθωσιν εἰς μελέτας χρησίμους διὰ τὴν Βουλὴν καὶ τὰ ἔργα αὐτῆς. Εἰσάγεται λοιπὸν τὸ σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ἐπιτροπὴ κατὰ 15ημερίαν ὑποβάλλει ἔκθεσιν ἐπ’ αὐτῶν πρὸς τὴν Βουλήν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐκθέσεως δύναται πᾶς Βουλευτὴς νὰ λάβῃ τὸν λόγον, νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς περαιτέρω σκέψεις, ἀποφάσεις καὶ μελέτας. Τὸ ἄρθρον 22 εἶναι ἐπανάληψις τοῦ ἰσχύοντος ἄρθρου· κατ’ αὐτὸ αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς διαιροῦνται εἰς συνεδριάσεις νομοθετικῆς ἐργασίας καὶ συνεδριάσεις κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, τῶν ὁποίων ἀντικείμενον εἶναι ἡ ἀνάπτυξις ἐρωτήσεων, ἐπερωτήσεων καὶ συστάσεων πρὸς τοὺς Ὑπουργούς. Συνεδριάσεις κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου καθιεροῦνται δύο τὴν ἑβδομάδα, καθ’ ἑκάστην Δευτέραν καὶ Πέμπτην. Ἴσως ἀκούσω διαμαρτυρίας ἕνεκα τοῦ περιορισμοῦ αὐτοῦ. Βλέπω μάλιστα φυσιογνωμίας διαμαρτυρομένας, καὶ δὴ ἐκείνας, αἵτινες δὲν ἔχουσι μεγάλας σχέσεις πρὸς τὰς κατὰ τὸ παρελθὸν κωλυσιεργίας...

§165Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀφήσατε τὸ παρελθόν.

§166Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ οὐδένα ψέγω, κύριοι συνάδελφοι· ἐγὼ ὁμιλῶ ἁπλῶς περὶ ἑνὸς καθεστῶτος, τὸ ὁποῖον πάντες ἀναγνωρίζομεν, ὅτι δὲν ἦτο τὸ ἄριστον καὶ τὸ ὁποῖον βεβαίως οὐδεὶς ἑκουσίως ἐδημιούργησεν. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου κατὰ τὴν ὑπὸ ψήφισιν πρότασιν δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰς 3 ὥρας. Εἶπον, ὅτι ἀλλαχοῦ περιώρισα τὰς συζητήσεις ταύτας ἐπὶ τῶν ἐρωτήσεων εἰς 40 λεπτὰ τῆς ὥρας καθ’ ἑκάστην, ὥστε δὲν εἶναι διάφορος χρονικῶς ὁ περιορισμός, ὃν εἰσάγει ἡ πρότασις. Ἐνδέχεται νὰ ἀντιταχθῇ ὅτι δυνατὸν μία πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἔχῃ ἐξεγείρει τὴν κοινὴν γνώμην καὶ νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἐπειγούσης καὶ μεγάλης συζητήσεως. Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, πρόκειται περὶ πολὺ σοβαρᾶς καὶ ἐπειγούσης περιπτώσεως, δύναται βεβαίως ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφασίσῃ καὶ ἄλλως. Ἐὰν ἐπείγῃ ἡ ἀνάπτυξις τῆς ἐπερωτήσεως, δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφασίσῃ, ὅπως ἡ ἐπ’ αὐτῆς συζήτησις ἐξακολουθήσῃ ἀμέσως, ἢ κατ’ ἄλλην ἡμέραν νὰ ὁρίσῃ τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ μόνον ὅταν ἀποδειχθῇ ἡ σπουδαιότης καὶ τὸ ἐπεῖγον τῆς ἐπερωτήσεως. Μετὰ τὴν περάτωσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου ἡ Βουλὴ προβαίνει εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Εἰς τὴν § 2 θὰ εὕρητε ἀναγεγραμμένον τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ μὲ ὀλίγας διαφοράς. Κατ’ αὐτὴν «Βουλευτὴς προτιθέμενος ἵνα σχετικῶς πρὸς δημοσίαν ὑπόθεσιν ὑποβάλῃ σύστασιν ἢ ἐρώτησιν ἢ ζητήσῃ τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων παραδίδει εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς ἔγγραφον περὶ τούτου αἴτησιν παρ’ αὐτοῦ ὑπογεγραμμένην καὶ ἀπευθυνομένην πρὸς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν». Ἕπεται ὁ ὁρισμὸς τῆς ἐρωτήσεως ἀντιγεγραμμένος ἐκ τοῦ ὁρισμοῦ, τὸν ὁποῖον παρεδέχθη ἡ Ἰταλικὴ Βουλή. Εἰς τί συνίσταται ἡ ἐρώτησις; Τὸ ῥῆμα τὸ λέγει· ἔγινε μία ἐσφαλμένη μετάφρασις ἐξ ἀρχῆς τῆς λέξεως, τὴν ὁποίαν τὰ περισσότερα Κοινοβούλια ἔχουσιν, ἵνα δείξωσι τὴν ἐπερώτησιν. Ἡ λέξις interpellation παράγεται ἀπὸ τὸ λατινικὸν ῥῆμα interpellare τὸ σημαῖνον ὀχλεῖν, ἀλλ’ ἡ μετάφρασις διὰ τῆς λέξεως ἐπερωτᾶν ἔγινεν ὄχι ἀκριβής. Καὶ θὰ σᾶς ἀναφέρω ἕν παράδειγμα ἐκ τοῦ Ἰταλικοῦ Κοινοβουλίου, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς δείξῃ ἀμέσως τὴν διαφορὰν μεταξὺ ἐρωτήσεως καὶ ἐπερωτήσεως. Πρὸ καιροῦ ὁ θερμὸς φιλέλλην βουλευτὴς Γκάλλι ὑπέβαλεν ἐρώτησιν πρὸς τὴν Ἰταλικὴν Κυβέρνησιν, διατί δὲν πρωτοστατεῖ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν προαιωνίων πόθων τῆς προσφιλοῦς Κρήτης πρὸς ἕνωσιν αὐτῆς μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Ὁ Ὑπουργὸς ἀπήντησεν, ὅτι διάκειται συμπαθῶς ἡ Ἰταλία πρὸς τὰς βλέψεις τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Κρήτης, ἀλλ’ ἀποτελοῦσα Μεγάλην Δύναμιν ἐν τῇ Οἰκογενείᾳ τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν δὲν δύναται νὰ διακυβεύσῃ ἡ Ἰταλία τὴν εἰρήνην. Δὲν πιστεύω, ἔλεγεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ θέλῃ νὰ μᾶς ψέξῃ διὰ τοῦτο ὁ κ. Βουλευτής. Τότε ὁ κ. Γκάλλι, ἀπαντῶν, ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν ἐνόει νὰ ἐπερωτήσῃ, ἀλλὰ νὰ ἐρωτήσῃ ἁπλῶς, διότι ἐν Ἰταλίᾳ ἔχουσι δύο λέξεις διακεκριμένας δι’ ἑκατέραν τῶν ἐννοιῶν· ἔχουσιν interrogare διὰ τὴν ἐρώτησιν καὶ interpellare διὰ τὴν ἐπερώτησιν. Κατὰ τὸν ἡμέτερον Κανονισμόν, ὡς προτείνεται ἡ τροπολογία, ἡ ἐρώτησις θὰ συνίσταται εἰς αἴτησιν πληροφορίας ἂν περιστατικόν τι εἶναι ἀληθές, ἂν εἴδησίς τις εἶναι ἀληθὴς καὶ ἂν ἔλαβε γνῶσιν ταύτης ἡ Κυβέρνησις, ἂν ἡ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἔγγραφα χρήσιμα ἢ ὄχι, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν ἢ μέλλει νὰ λάβῃ ἀπόφασίν τινα περὶ ὡρισμένου ἀντικειμένου. Ἐρωτᾷ Βουλευτής τις τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἠρώτησε σήμερον ὁ κ. Φωτήλας, ἂν θὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τοῦ εἰσοδήματος. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον, Κύριοι, διαστέλλονται σαφῶς αἱ ἐρωτήσεις ἀπὸ τῶν συστάσεων. Αἱ συστάσεις διαφέρουσι κατὰ τοῦτο κυρίως, ὅτι ἔχουσιν ὡρισμένον καθεστώς, ὡρισμένην κατάστασιν πραγμάτων, καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ὁ Βουλευτὴς εἰς τὸν Ὑπουργόν, ἐπισκεπτόμενος αὐτὸν εἰς τὸ Γραφεῖόν του, τὸ λέγει εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ τίνα λόγον τὸ λέγει εἰς τὴν Βουλήν; Πᾶς τις ἐννοεῖ. Νομίζει ἴσως ὅτι, ἐπειδὴ ἀνήκει εἰς τὴν μερίδα, τὴν μὴ φίλα φρονοῦσαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταβῇ παρὰ τῷ Ὑπουργῷ, ἂν καὶ βεβαίως ἡ τοιαύτη σκέψις δὲν εἶναι ἡ ὀρθή, ἢ θέλει ἴσως νὰ διαδοθῇ εἰς κύκλον ἔξω τῆς βουλευτικῆς αἰθούσης ἡ σύστασίς του, ὥστε νὰ ἀναγραφῇ τὴν ἑπομένην ἐν τῷ τύπῳ, ὅτι αὐτὸς εὑρέθη νὰ ὑψώσῃ φωνὴν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ. Τοῦτο ἤδη θὰ δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ, ἐὰν δι’ ὀλίγων λέξεων ἀναπτύξῃ τὴν σύστασίν του, χωρὶς νὰ ἀπασχολῆται ἡ Βουλὴ ἐπὶ πολύ· διότι, ὡς ἀντελήφθην, κύριοι συνάδελφοι, ἡ διὰ μακρῶν ἀνάπτυξις τῶν συστάσεων προξενεῖ πολλάκις δυσφορίαν καὶ ἀνίαν εἰς τοὺς ἀκούοντας ἐκδηλουμένην πλειστάκις καὶ δι’ ἀθρόας ἀποχωρήσεως ἀπὸ τῆς αἰθούσης, ἥκιστα βεβαίως προσηκούσης πρὸς τὸ κοινῶς βουλεύεσθαι. Ἡ § 3 εἶναι ἀντίγραφον τῆς ὑπαρχούσης διατάξεως, καὶ προσετέθη μόνον ἡ φράσις «ἂν θὰ εἰσακούσῃ τὴν γενομένην σύστασιν ἢ διὰ τίνας λόγους θὰ δύναται νὰ τὴν παραδεχθῇ». Ἡ § 4 τοῦ ἄρθρου εἶναι ἐπίσης ἀντίγραφον τῆς ὑπαρχούσης διατάξεως, ἐπίσης ἡ § 5, μόνον δὲ προστίθεται ὅτι δὲν παρατείνεται ὁ λόγος τοῦ ποιουμένου τὴν σύστασιν Βουλευτοῦ πέρα τῶν 10 πρώτων λεπτῶν τῆς ὥρας. Ἡ Ἰταλικὴ Βουλὴ παραδέχεται μόνον 5 λεπτά, ἀλλά, ἐπειδὴ εἶναι δύσκολον νὰ περικόψῃ τις — ἂς μὴ εἴπω συνηθείας πρὸς ἀποφυγὴν νέων διαμαρτυριῶν — παραδόσεις ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ὑπαρχούσας, ὁρίζονται ἐν τῇ προτάσει λεπτὰ 10. Τοῦτο δὲ ἐπὶ τῶν συστάσεων, ὄχι ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων, διὰ τὰς ὁποίας ἀφήνεται πᾶσα ἐλευθερία. Διότι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ τεθῇ βραχὺ χρονικὸν ὅριον διὰ τὸν ἔλεγχον, ὃν ἐνεργεῖ ὁ Βουλευτής. Εἰς τὰς ἐπερωτήσεις λοιπὸν οὐδὲν χρονικὸν ὅριον τίθεται· ὁλόκληρον τὸ 3ωρον δύναται νὰ ἐξαντληθῇ.

§167Θ. ΣΚΑΣΗΣ. Ποῖος θὰ κρίνῃ ἂν εἶναι ἐπερώτησις ἢ σύστασις;

§168Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἀναγνώσητε τὸν Κανονισμόν, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ὁ Βουλευτὴς δύναται νὰ διαστείλῃ ταῦτα σαφῶς, καὶ δύναται, ἂν θέλῃ, καὶ νὰ ἐπερωτήσῃ ἀπ’ εὐθείας. Νομίζετε ὅτι τοῦτο εἶναι δυσχερές; Εἰς ὑμᾶς ἀπόκειται ἡ ὁριστικὴ κρίσις. Οὐχ ἧττον ἐγὼ ὤφειλον νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ αἴτια, ἐξ ὧν ὡρμήθην, ἵνα διατυπώσω τὴν ὑπὸ ψήφισιν πρότασιν, ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι δὲν θὰ εἶναι ἀνωφελής. Ἐν τῇ προτάσει ἀποσκοπεῖται τί ἐστὶν ἐπερώτησις. «Ἡ ἐπερώτησις σκοποῦσα τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως συνίσταται εἰς τὴν ἔρευναν τῶν αἰτίων ἢ τοῦ σκοποῦ κυβερνητικῆς τινος πράξεως ἢ παραλείψεως». Ἡ ἔρευνα τῶν αἰτίων ἢ τοῦ σκοποῦ κυβερνητικῆς τινος πράξεως ἢ παραλείψεως ἀποτελεῖ τὸν ἔλεγχον. Ἐὰν λοιπὸν δώσω εἰς ὑμᾶς ταύτην τὴν στιγμὴν τὸν κατάλογον τῶν σημερινῶν ἐπερωτήσεων, θὰ εἶναι ἆρά γε δύσκολον νὰ διακρίνητε καὶ νὰ ὁρίσητε ποῖαι εἶναι συστάσεις, ποῖαι ἐρωτήσεις, ποῖαι ἐπερωτήσεις; Ἀλλ’ ἐὰν ὑποληφθῇ ὡς ἐρώτησις ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον φαντάζεσθε ὡς ἐπερώτησιν, θὰ δύνασθε νὰ ἀναγραφῆτε ἐν τῷ βιβλίῳ τῶν ἐπερωτήσεων, ἀφοῦ παρέλθῃ τὸ ἑξαήμερον ἢ καὶ ἀπ’ εὐθείας, ἵνα ἐλέγξητε καὶ μεμφθῆτε τὴν Κυβέρνησιν. Ἐρωτᾶτε σήμερον περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τοῦ εἰσοδήματος· σᾶς δίδεται μία ἀπάντησις. Ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐπερωτήσητε, ἀφοῦ παρέλθωσιν ἓξ ἡμέραι, ἢ ἀπ’ εὐθείας, ὡς λέγει τὸ ἄρθρον, καὶ νὰ μεμφθῆτε τὴν Κυβέρνησιν διὰ σφάλμα τυχὸν αὐτῆς, «ἀναφερόμενον εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, διὰ παράλειψιν αὐτῆς λ. χ. πρὸς τροποποίησιν τῶν νόμων, ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον νομίζετε, κατὰ τὴν ὑμετέραν κρίσιν, ὅτι θὰ εἶναι ἀξία ψόγου διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις». Κατὰ τοιοῦτον τρόπον θὰ ἀποφεύγωμεν νὰ δαπανᾶται ὁ πλεῖστος χρόνος ἀπὸ ἐκείνας τὰς ἐπερωτήσεις, αἱ ὁποῖαι πράγματι δὲν εἶναι ἐπερωτήσεις, ἐκείνας, κατὰ τὰς ὁποίας πράγματι ὁ Βουλευτὴς δὲν εἶχε σκοπὸν νὰ ἐλέγξῃ πρᾶξιν ἢ παράλειψιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νὰ ὑψώσῃ τὴν φωνήν του περὶ ὡρισμένης καταστάσεως ἢ ὡρισμένου γεγονότος. Ἐὰν εἷς Βουλευτὴς θελήσῃ νὰ ὁρίσῃ τὴν ἁπλῆν σύστασιν ὡς ἐπερώτησιν, διὰ νὰ καταναλώσῃ ἀσκόπως χρόνον, ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος λόγῳ τῆς ἐμπιστοσύνης, ἣν ἡ Βουλὴ ἔχει πρὸς αὐτόν, εἶναι ὁ ἁρμόδιος νὰ κρίνῃ, εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θέλει δώσει τὸν προσήκοντα χαρακτηρισμόν. Ἂν ὁ Πρόεδρος προβῇ εἰς ἐσφαλμένον χαρακτηρισμόν, θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ γενικὸς κανών, ὅτι αἱ ἐσφαλμέναι ἀποφάσεις τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς ἐκκαλοῦνται εἰς τὴν ὁλομέλειαν τοῦ Σώματος. Ἰδού, ἀξιότιμε συνάδελφε, ἡ διασάφησις τῆς ὑμετέρας ἀπορίας.

§169Γ. ΠΩΠ. Καθ’ ἣν περίπτωσιν ἐγὼ ἤθελον νὰ μάθω, ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Γεωργίας διατί ἐκρατήθη ὁλόκληρον τμῆμα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ δὲν ἐδόθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, αὐτό, παρακαλῶ, εἶναι ἐρώτησις ἢ τί εἶναι; (Ἱλαρότης).

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς προβλέπει περὶ τῶν ἐρωτήσεων, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ περὶ τῶν πονηριῶν! (Γέλωτες).

§171Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἐρωτῶν μανθάνει, κύριε συνάδελφε, καὶ ὁ ζητῶν εὑρίσκει. Ἐρωτήσατε ἐν καιρῷ καὶ ὑμεῖς, καὶ θὰ εὕρητε τὴν ἀπάντησιν πλήρη ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργόν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπαναλαμβάνω ὑμῖν, ὅτι οὐδέποτε ἠξίωσα τὸ ἀλάθητον. Ὑπέβαλον σκέψεις τινάς, αἱ ὁποῖαι ἐγεννήθησαν ἐν ἐμοί, κατόπιν καταναλώσεως πολυτίμου χρόνου εἰς ἐρωτήσεις, ἐπερωτήσεις, συστάσεις καὶ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι, ἂς εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καταλήξωσιν εἰς κανὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Ἐὰν νομίσητε, Κύριοι, ὅτι τὸν πολύτιμον χρόνον, τὸν ὁποῖον δίδει εἰς ἡμᾶς τὸ Σύνταγμα, τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον δίδει εἰς πᾶσαν Βουλήν, δυνάμεθα νὰ τὸν καταναλίσκωμεν εἰς τοιούτους διαλόγους, εἰς τοιαύτας ἀναπτύξεις ἢ εἰς τοιαύτας πομπώδεις φράσεις, αἱ ὁποῖαι μᾶλλον ἁρμόζουσιν εἰς τὸν χρόνον τῶν πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἐὰν νομίζητε, ὅτι τὰ τοιαῦτα ἔργα εἶναι σπουδαῖα καὶ πολύτιμα, τότε ἀπορρίψατε πάσας τὰς τροπολογίας. Ἐὰν νομίζητε ὅτι ἐν ταῖς λεπτομερείαις πρέπει νὰ ἐπέλθῃ οἱαδήποτε διόρθωσις, ἀναμφισβητήτως θὰ συγχωρήσητε εἰς ἐμέ, τὸν μὴ πεπειραμένον ἄλλως τε περὶ τὰς μέχρι τοῦ νῦν κοινοβουλευτικὰς συνηθείας, τὰς τυχὸν ὑπαρχούσας ἀτελείας.

§172Γ. ΠΩΠ. Εἶσθε διατεθειμένος νὰ ἀναγράψητε τὰς διατάξεις ταύτας εἰς τὸν προσωρινὸν Κανονισμὸν ἢ εἰς τὸν τακτικόν; Διότι θὰ μεταβληθῇ ὁ τρόπος τῆς συζητήσεως, ἐὰν πρόκειται περὶ τοῦ ὁριστικοῦ, ἢ ἐὰν πρόκειται περὶ προσωρινοῦ Κανονισμοῦ.

§173Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὑπέβαλον τὴν πρότασιν ὡς τροποποίησιν τοῦ ὁριστικοῦ Κανονισμοῦ. Αὕτη εἶναι κτῆμα κοινόν. Οὐδὲν ἔχω περαιτέρω δικαίωμα κοινοβουλευτικόν. Δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ ἐπιμείνω, ὡς δὲν δύναμαι νὰ ἀρνηθῶ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θελήσῃ νὰ παραδεχθῇ, ὅτι αἱ τροποποιήσεις αὗται θὰ ἰσχύουν μόνον διὰ τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, δὲν ἔχει παρὰ νὰ προσθέσῃ ἓν εἰσέτι ἐδάφιον, ὅτι αἱ διατάξεις αὗται θὰ ἰσχύωσι μόνον διὰ τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 9 καὶ ½. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Μπακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§176ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπεθύμουν, κύριοι συνάδελφοι, προκειμένου περὶ σοβαρωτάτου ζητήματος, νὰ εἶχον τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§177Ν. ΔΕΛΑΚΟΒΙΑΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Κυβέρνησις ἂν υἱοθετεῖ τὴν τροπολογίαν.

§178Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη υἱοθετήσεως, ὅταν εἷς Βουλευτὴς ὑποβάλλῃ πρότασιν.

§179ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως δικαίωμα τῆς Βουλῆς εἶναι καὶ καθῆκον νὰ συζητῇ οἱανδήποτε πρότασιν ὑποβάλλουν εἰς αὐτήν, ὁθενδήποτε προερχομένην. Ἀλλ’ ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ καὶ πᾶς Βουλευτὴς νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδίᾳ τὸν εἰσηγητὴν τῆς πλειονοψηφίας, ὁποίαν σημασίαν ἀποδίδει εἰς τὴν πρότασιν τὴν συζητουμένην. Θέλει θεωρήσει τάχα ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης τὴν παραδοχὴν ἢ ἀπόρριψιν αὐτῆς, ἢ θέλει τὴν ἀφήσει ἔκθετον ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ εἰσηγητοῦ; Δὲν ἀμφιβάλλει δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ἐκπροσωπῶν τὴν στιγμὴν ταύτην τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι τοιαύτη ἢ τοιαύτη δήλωσις τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας μεγάλην ἐπιρροὴν θὰ ἐνασκήσῃ ἐπὶ τῶν γνωμῶν τῶν κ. κ. Βουλευτῶν.

§180Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε Βουλευτά, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ παραβλέπητε ὅτι πρότασις Βουλευτοῦ μὲ ζήτημα ἐμπιστοσύνης δὲν ἔχει σχέσιν. Ἡ Κυβέρνησις θὰ παρακολουθήσῃ τὴν ἐξέλιξιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἐν τέλει δὲ θὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην της.

§181ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ διὰ τὴν ἀπάντησιν, ἧς ἔτυχον καὶ τὴν ὁποίαν ἡ ἐρώτησίς μου ἐπεδίωξε. Ἤδη δὲ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπαινέσω καὶ τὴν εὐγλωττίαν καὶ τὴν πολυμάθειαν καὶ τὸ πολύγλωσσον τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς προτάσεως, ἥτις μᾶς ἀπασχολεῖ, ἔδειξε δὲ διὰ τῆς εἰσηγήσεως τῆς προτάσεώς του ὁ κ. συνάδελφος ὅτι εἶναι ἐγκρατὴς πολλῶν ξένων γλωσσῶν.

§182ΑΝ. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον τῆς Ἰταλικῆς.

§183ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι ἐπικαλεῖσθε διατάξεις τοῦ Ἰταλικοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, τὰς ὁποίας θέλετε νὰ μεταφυτεύσητε καὶ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν διὰ τῆς προτάσεως, ἡ ὁποία συζητεῖται. Λυποῦμαι πολύ, ὅτι γεννηθεὶς ἐν τῷ κέντρῳ τῆς Ἀρκαδίας καὶ δὴ τῆς Πελοποννήσου εἶμαι ἄμοιρος τελείως ξένων γλωσσῶν. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ μίαν ἐξομολόγησιν, ὅτι οὔτε ἐν τῇ Ἰταλικῇ Βουλῇ δὲν γνωρίζω τί γίνεται καὶ πῶς διεξάγονται αἱ συζητήσεις οὔτε ἐν ἄλλῃ Βουλῇ, γνωρίζω ὅμως, Κύριοι, ἐπὶ δεκαπενταετίαν ἔχων τὴν τιμὴν νὰ συνεδρεύω ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, τί γίνεται ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ, καὶ τοῦτο θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκθέσω πρὸς τὴν Βουλήν. Δὲν εἰσάγονται τὸ πρῶτον, Κύριοι, τοιαῦται προτάσεις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ταύτης ἢ παρεμφερεῖς πρὸς τὴν προκειμένην, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὑπ’ ὄψει μας. Ὅτε τὸ πρῶτον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἰσέλθω ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, Πρόεδρος τότε τῆς Βουλῆς ἐτύγχανεν ὁ ἐκ Καλαβρύτων ἔντιμος Βουλευτής, ὅστις καὶ τὸν Ἰταλικὸν Κανονισμὸν ἐγνώριζε, καὶ ἄλλων Βουλῶν Κανονισμοὺς δὲν ἠγνόει.

§184Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ὑπῆρχε τότε ὁ Κανονισμὸς αὐτός.

§185ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν τότε Κανονισμόν. Τότε ἐνθυμοῦμαι μάλιστα ὅτι εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν ὁ ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτής, ἀνέφερε καὶ τὸν Ἰταλικὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, καὶ τὸν Ἀγγλικὸν καὶ ἄλλων Κοινοβουλίων. Ἀλλὰ τότε ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας, καίτοι εἶχε πλειονοψηφίαν παρομοίαν τῆς πλειονοψηφίας, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις σήμερον, ἠγέρθη ἐκ τῆς θέσεώς του ἐκείνης καὶ ἀπέκρουσε τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶχεν εἰσαγάγει. Καὶ εἶπεν ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος ἀνὴρ ὅτι δὲν ζῶμεν ἐν συνταγματικῷ Κράτει, ὅπως περιορίσωμεν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, ζῶμεν ἐν κοινοβουλευτικῷ Κράτει, καὶ τὰ κοινοβουλευτικὰ Κράτη διέπονται κυρίως ὑπὸ τῶν ἐθίμων, διὰ τῶν ὁποίων ἀνετράφη ὁ λαός, τὸν ὁποῖον ἐκπροσωποῦμεν ἡμεῖς ἐδῶ. Τοιαύτην ἰδέαν εἶχε περὶ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς τότε. Ἀλλ’ ἀπό τινων ἐτῶν ἀνεκαλύφθη ὅτι τὰ καθ’ ἡμᾶς νοσοῦσι καὶ καταγινόμεθα νὰ ἐντοπίσωμεν, ὅπως λέγουν οἱ ἰατροί, τὸ νόσημα, ὅπως ἀνακαλύψωμεν καὶ τὸ θεραπευτικὸν φάρμακον τῆς νόσου ἐκείνης. Μεταξὺ δὲ τῶν συμπτωμάτων τῆς νόσου ἀνεύρομεν ὅτι πταίει καὶ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς. Καὶ ἄλλοτε ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλήν, τὴν προτελευταίαν Σύνοδον αὐτῆς, ὑπεβλήθη παρομοία καὶ ἀκόμη δεσποτικωτέρα πρότασις περὶ μεταβολῆς τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ τὸ σχέδιον ἐκεῖνο παρεπέμφθη εἰς κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπὴν, τῆς ὁποίας ἔσχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶμεν μέλος καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐμείναμεν ἐν μειονοψηφίᾳ εἰς διατάξεις τινὰς τοῦ Κανονισμοῦ περιοριζούσας τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, ἀλλ’ ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἀπεφάνθη, ὅτι πρέπει νὰ μεταβληθῶσι διατάξεις τινὲς τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ τότε, ὑπὸ τὸ κράτος, ὑπὸ τὸ ὁποῖον διετέλει ἡ τότε Βουλή, ἐψηφίσθη, ἀντιστάσεως μὴ οὔσης, ὁ Κανονισμός, ὁ ἰσχύων ἤδη. Καὶ δὲν παρῆλθε πολὺς χρόνος ἀπὸ τῆς μεταβολῆς τοῦ Κανονισμοῦ ἐκείνου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐδιχάσθη ἡ ἐργασία τῆς Βουλῆς, καθωρίσθη δηλ. ὅπως τρεῖς ἡμέρας γίνεται ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος καὶ κατὰ τὰς τρεῖς λοιπὰς συνεδριάσεις νὰ εἰσέρχηται ἡ Βουλὴ ἀμέσως εἰς τὴν νομοθετικήν της ἐργασίαν. Καὶ ἐκρίθη τότε, Κύριοι, ὅτι τρεῖς ἡμέραι νομοθετικῆς ἐργασίας τῆς Βουλῆς εἶναι ὑπεραρκεταὶ πρὸς παραγωγὴν ὁσουδήποτε ἀριθμοῦ νόμων θέλετε. Διότι, ἂν ἐγνώριζον καὶ ἐγὼ ξένας γλώσσας, ἤθελον σᾶς φέρει στατιστικοὺς ἀριθμούς, διὰ τῶν ὁποίων ἤθελον ἀποδείξει ὅτι ἀμφιβάλλω ἂν θὰ ὑπάρχῃ Βουλὴ ἐν τῷ κόσμῳ παραγωγικωτέρα εἰς νομοθεσίαν, ὑπάρχει δὲ τόσος ἀριθμὸς νόμων, ὥστε προκαλῶ καὶ τὸν νομομαθέστερον μεταξὺ ἡμῶν, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, νὰ μοὶ εἴπῃ ἂν γνωρίζει τοὺς νόμους τοῦ Κράτους. Ὅπως μάλιστα ἐνεργεῖται ἡ νομοθετικὴ ἐργασία ἐν τῇ Βουλῇ, βλέπετε ἕνα νόμον νὰ καταργῇ τὸ πρῶτον καὶ δέκατον ἐδάφιον τοῦ 4ου ἄρθρου, τὰ δὲ ἄλλα μένουν ἐν ἰσχύϊ, καί, διὰ νὰ κατανοήσητε ἕνα νόμον, ἔχετε ἀνάγκην τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς. Τοιαύτη παραγωγικότης κατὰ ποσὸν ὑπῆρξεν ἡ ἄχρι τοῦδε ἐργασία τῆς Βουλῆς, καὶ ὑπὸ ποῖον Κανονισμόν; ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ Κανονισμοῦ, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἠδύνατο ἡ Βουλὴ εἰς οὐδεμίαν συνεδρίασιν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ἂν δὲν ἐξηντλεῖτο τὸ στάδιον τοῦ ἐλέγχου. Καὶ ὁμολογῶ ὅτι ἐγένετο κατάχρησις τοῦ τοιούτου ἐλέγχου, ἀλλά, ἂν ἐγὼ ὁμολογῶ τοῦτο, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὅτι διὰ τῆς καταχρήσεως αὐτῆς διεσώθησαν μεγάλα συμφέροντα τοῦ Κράτους, ὅτι ἡ κατάχρησις ἐκείνη ἐχρησίμευεν ὡς ἄμυνα κατὰ πλειονοψηφιῶν πιεζουσῶν τὴν ἀντιπολίτευσιν. Ἓν μόνον παράδειγμα δύναμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω, ὅτι ἡ κατάχρησις ἐκείνη διέσωσε τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ, αἱ ὁποῖαι ἐπρόκειτο νὰ παραδοθῶσιν εἰς τὴν ἑταιρείαν τῶν ἐργοληψιῶν ἄνευ οὐδενὸς ἀντισηκώματος. Ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ μοὶ ὑποδείξῃ τις ἐξ ὑμῶν: ἡ τοιαύτη κατάχρησις ποίου νομοθετήματος τὴν ψήφισιν παρεκώλυσεν; Ποῖον σοβαρὸν καὶ σπουδαῖον νομοθέτημα δὲν ἐψηφίσθη ἕνεκα τῆς καταχρήσεως τοῦ τοιούτου λόγου; Τουναντίον πολλάκις ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἄνευ ἐργασίας, διότι καὶ ἡ παροῦσα Βουλή, ἡ Ἀναθεωρητική, ἐὰν ἐργασθῇ ἐπὶ ἑπτὰ ἢ ὀκτὼ ἢ δέκα συνεδριάσεις, παρακαλῶ, τί θὰ κάμῃ κατόπιν; Θὰ παίξωμεν ἐφεξῆς παντομίμαν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς εἶπεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι διῄρεσε τὸ στάδιον τοῦ ἐλέγχου τοῦ κοινοβουλευτικοῦ εἰς συστάσεις, εἰς προτάσεις, εἰς ἐρωτήσεις καὶ εἰς ἐπερωτήσεις. Ἀλλ’ εἶπε, Κύριοι, καὶ τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἔχουσιν αὐταὶ αἱ συστάσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγεγραμμέναι σήμερον ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει; Διὰ τῶν ὑπ’ ἐμοῦ γενομένων ἑκάστοτε συστάσεων αὐτῶν βεβαιωθῆτε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι πλεῖστα ὅσα ἀγαθὰ ἐπῆλθον εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου. Διὰ τῶν συστάσεων αὐτῶν διαφωτίζεται τὸ πρῶτον ἡ Κυβέρνησις, διότι οὐδὲν ἄλλο μέσον ὑπάρχει πρὸς διαφώτισιν τῶν ἀναγκῶν τῶν διαφόρων συμπολιτῶν μας, οἵτινες δὲν ἔχουσι τὸ εὐτύχημα νὰ εἶναι μεταξὺ τῶν Ἀθηναίων, ἀλλὰ ζῶσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας. Προκαλῶ οἱονδήποτε ἐξ ὑμῶν νὰ μοὶ ὑποδείξῃ ἕνα καὶ μόνον Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος ἀνέγνωσεν ἐκθέσεις τῶν ἐπιτοπίων ἐκείνων ἀρχῶν καὶ ἐνήργησέ τι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκθέσεων αὐτῶν. Μόνον διὰ τῆς φορτικότητος τῶν συστάσεων τῶν κ. Βουλευτῶν, ἐὰν ἐπιτυγχάνωσί τι αἱ ἐπαρχίαι, τὸ ἐπιτυγχάνουσι, διότι μεταδίδομεν διὰ τῶν τοιούτων συστάσεων εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν τὰς σκέψεις μας καὶ ἐνεργείας μας καὶ διαφωτίζεται ἡ κοινὴ γνώμη καὶ ὄχι δι’ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συνάδελφος εἰσάγων τὴν πρότασιν τοῦ Κανονισμοῦ. Ἔχομεν τὸν τύπον, λέγει· πρὸς τί νὰ ἀπασχολῶμεν τὴν Κυβέρνησιν; Διὰ τοῦ τύπου διαφωτίζονται οἱ Βουλευταὶ καὶ διὰ τῆς φωνῆς τῶν διαφωτίζουσι τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν ἀδικημάτων! Δὲν γνωρίζω ἂν οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἔχουσι καιρὸν νὰ ἀναγινώσκωσιν ὅλας τὰς ἐφημερίδας ὅλου τοῦ ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Κύριοι· τὰς κοινοβουλευτικὰς συζητήσεις εἰς οὐδὲν Κοινοβούλιον τοῦ κόσμου διέπουσι Κανονισμοὶ καὶ διατάξεις τοῦ ἄλφα ἢ τοῦ βῆτα νόμου. Ὑποθέσατε, ὅτι ἀπαγορεύεται ἐντελῶς ὁ ἔλεγχος, καὶ λαμβάνω ἐγὼ τὸν λόγον ἢ ἄλλος ἀριστοτέχνης τοῦ χειρισμοῦ τοῦ λόγου ἐπὶ τοῦ πρώτου νομοσχεδίου καὶ διὰ παραβολῶν καὶ διὰ παραδειγμάτων ἀναφέρω τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα θέλω, καὶ οὕτως ἄρχεται ἡ συζήτησις μεταξὺ Ὑπουργῶν καὶ ἐμοῦ. Εἰς τί θέλει χρησιμεύσει αὐτὸς ὁ Κανονισμός, ἐὰν ψηφισθῇ;

§186ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καλλίτερα ποῦ μᾶς τὸ εἴπετε.

§187Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ κάμητε τί;

§188ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν.

§189Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἔχητε τὴν δύναμιν νὰ τὸ ἐφαρμόσητε, τότε σᾶς παρακαλῶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους νὰ θέσητε πίστωσιν πρὸς ἀγορὰν φιμώτρων διὰ τοὺς Βουλευτάς. (Χειροκροτήματα). Εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια τοῦ κόσμου, κύριοι Βουλευταί, οἱ νέοι οἱ εἰσερχόμενοι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ προωρισμένοι δι’ εὐρὺ στάδιον καὶ διὰ μέλλον διὰ τοῦ λόγου ἀναδεικνύονται, διὰ τοῦ λόγου, τὸν ὁποῖον μεταχειρίζονται ἀπὸ τοῦ ὑψηλοῦ τούτου βήματος. Δὲν ὑπάρχει κοινοβουλευτικὸς ἀνὴρ ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ ἔχων βοῦν ἐπὶ γλώττῃ. Μόνον εἰς τὰ ἀπολυταρχικὰ Κράτη ἢ ὁσάκις ἔχουσι τὴν καλωσύνην κοινοβουλευτικοὶ ἄνδρες τοῦ λόγου νὰ προστατεύωσι Κυβερνήσεις ἀφώνους καὶ νὰ ἔχωσιν ὑπὸ κηδεμονίαν αὐτάς, τότε ἔχουσι βοῦν ἐπὶ γλώττῃ, ἐὰν εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Εἶναι δυνατὸν λοιπὸν σεῖς νὰ καταργήσητε τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπέκτησε διὰ μεγάλων θυσιῶν; Πᾶν ὅ,τι οἱ πατέρες μας δι’ αἱμάτων καὶ θυσιῶν καὶ μόχθων αὐτοὶ οὗτοι παρέδωκαν εἰς ἡμᾶς θέλετε νὰ τὸ καταργήσητε διότι συνέβη νὰ εἴμεθα νευρικοὶ καὶ νὰ ταράσσωμεν τὰ νεῦρα τοῦ ἄλφα ἢ τοῦ βῆτα, διότι συνέβη ὁ ἀντίπαλός μας νὰ ὁμιλῇ καὶ νὰ ἔχῃ τὸ χάρισμα τοῦ λόγου, ἐνῷ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ὁμιλήσωμεν. Νομίζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἐξ ὅσων εἶπον ἀπέδειξα ὅτι οὐδέποτε ἀνεκόπη τὸ νομοθετικὸν ἔργον τῆς Βουλῆς καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ἰσχύοντος φιλελευθέρου Κανονισμοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπόρροια τοῦ φιλελευθέρου πολιτεύματός μας, ὅτε δὲν εἰσήρχετο ἡ Βουλὴ οὐδέποτε εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν πρὶν τελειώσῃ τὸ στάδιον τοῦ ἐλέγχου. Ἀλλὰ τί ζητεῖτε, Κύριοι, παρακαλῶ, διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς; Δὲν θὰ εἰσέλθω, Κύριοι, εἰς τὰ καθέκαστα τῆς προτάσεως αὐτῆς, ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω τὰς γενικὰς γραμμάς, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται. Κατὰ τὴν προτελευταίαν Σύνοδον τῆς τελευταίας τακτικῆς Βουλῆς διεσκευάσθη ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς οὕτω πως, ὥστε ἐθεωρήθη ὡς προέχον τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς τὸ νομοθετικὸν ἀπὸ τὸν ἔλεγχον τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως, διότι, ἐνῷ πρὶν δὲν εἰσήρχετο ἡ Βουλὴ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ δὲν ἐξηντλοῦντο αἱ ἐπερωτήσεις καὶ αἱ συστάσεις, διὰ τῆς μετατροπῆς αὐτῆς τοῦ Κανονισμοῦ ὡρίσθη κατὰ τὰς τρεῖς ἡμέρας καὶ ἡμέραν παρ’ ἡμέραν νὰ ἄρχηται ἡ Βουλὴ τῶν ἐπερωτήσεων, καὶ κατὰ τὰς ἄλλας τρεῖς ἡμέρας νὰ εἰσέρχηται ἀμέσως εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, καὶ ὁ Κανονισμὸς αὐτὸς ἰσχύει μέχρι σήμερον, καίτοι ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τῆς μετατροπῆς τοῦ Κανονισμοῦ ἤμην ἐναντίον τῶν διατάξεων αὐτοῦ. Δὲν βλέπω κακὰς τὰς διατάξεις αὐτοῦ, διότι τῳόντι ἔχει καιρὸν ἡ Βουλὴ κατὰ τὰς τρεῖς ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος νὰ ψηφίσῃ πάντα τὰ νομοσχέδια ἐκτὸς νομοσχεδίων τινῶν, διὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν ὁποίων διχάζονται αἱ γνῶμαι. Ἀλλὰ τώρα διὰ τῆς προκειμένης προτάσεως περιορίζεται τὸ δικαίωμα τῆς συστάσεως, προτάσεως, ἐρωτήσεως καὶ ἐπερωτήσως εἰς δύο συνεδριάσεις καὶ ὄχι εἰς δύο συνεδριάσεις, Κύριοι. Εἰς τρεῖς ὥρας δι’ ἑκάστην συνεδρίασιν, δηλαδὴ ἔχομεν τρεῖς καὶ τρεῖς τὸ ὅλον ἕξ ὥρας τὴν ἑβδομάδα διὰ συστάσεις, προτάσεις, ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις, καὶ οὐδεὶς ἔχει πλέον τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσῃ πλέον τῶν δέκα λεπτῶν. Ἀλλὰ καὶ τί ἄλλο; Δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τουτέστιν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, νὰ ζητήσῃ ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, ὅσον σπουδαία καὶ ἂν εἶναι. Καὶ τί ἄλλο ἀκόμη; Ἐὰν δέκα Βουλευταὶ τῆς πλειονοψηφίας τὸ ζητήσωσι, προτιμᾶται ἄλλη ἐπερώτησις καὶ ὄχι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ τσούξῃ οἱανδήποτε Κυβέρνησιν. Τί θέλει συμβῆ λοιπόν, ἐὰν εὑρεθῇ Κυβέρνησις μὴ σεβομένη ἑαυτήν, Κυβέρνησις θέλουσα νὰ καταπιέζῃ τὴν ἀντιπολίτευσιν; Καὶ εἶδον τοιαύτας Κυβερνήσεις, κύριοι συνάδελφοι, ἰδίοις ὀφθαλμοῖς, ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρευρίσκωμαι ἐδῶ ὡς Βουλευτὴς ἐν ταῖς ἁπλαῖς Βουλαῖς. Θὰ βάλῃ ἡ Κυβέρνησις δύο φίλους αὐτῆς νὰ κάμουν μίαν ἐπερώτησιν, ὅπως ἀποφύγῃ τὸν ἔλεγχον, θὰ βάλῃ καὶ δέκα φίλους της Βουλευτὰς νὰ κάμουν πρότασιν, διὰ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεως τῆς σοβαρᾶς, ἡ ὁποία εἶναι ἔλεγχος κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐξαφανίζεται ἐντελῶς. Αὐτὰ εἶναι, Κύριοι, ἐν γενικαῖς γραμμαῖς τὰ ζητούμενα διὰ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συνάδελφος ἀνέπτυξε πρὸ ὀλίγου ἀναπτύσσων προφορικῶς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν καλεῖσθε νὰ ψηφίσητε. Βεβαίως δὲν ἔχω τὴν δύναμιν οὔτε τὸ κῦρος νὰ ἐπιβάλω εἰς ὑμᾶς τὴν γνώμην μου. Σᾶς παρακαλῶ ὅμως νὰ μὴ δεχθῆτε ποτὲ τὸν περιορισμὸν τοῦ λόγου, διότι οὐδὲν ἄλλο μέσον ἔχει ὁ Ἕλλην πολίτης νὰ ἀμύνηται κατὰ τῶν αὐθαιρεσιῶν τῶν κυβερνητικῶν ὀργάνων παρὰ τὸ βῆμα τοῦτο. Ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν προσοχὴν πάντων τῶν βιούντων ἐν ταῖς ἐπαρχίαις νὰ μοὶ εἴπωσι κατὰ τίνα τρόπον φέρονται οἱ ὑπάλληλοι, κατὰ τίνα τρόπον ἐφαρμόζουσι τοὺς νόμους, ὁσάκις ἡ Βουλὴ συνεδριάζει, καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἐφαρμόζονται οἱ νόμοι ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ὅταν τὸ Κοινοβούλιον ἀργῇ. Ἐγὼ ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι οὐδὲν ἄλλο μέσον νομίζουσιν ὅτι εἶναι ἰσχυρὸν νὰ συγκρατήσῃ αὐτοὺς ἐκ κακῶν ἕξεων παρὰ τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς. Καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπεν: «εἶναι πρέπον νὰ ἀσχολῆται ἡ Βουλὴ διὰ τὴν μετάθεσιν ἑνὸς γραμματέως Εἰρηνοδικείου;». Δὲν ἐνεθυμήθη ὅμως, ὅτι αὐτὸς ὁ γραμματεὺς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀπονέμει τὴν λαϊκὴν δικαιοσύνην, ὅτι ὁ χωροφύλαξ εἶναι τὸ ὄργανον τὸ ἐκτελεστικὸν τῶν διαταγῶν τοῦ Κράτους καὶ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅταν γραμματεὺς ἢ χωροφύλαξ δὲν συμπεριφέρωνται πρὸς τὸν Ἕλληνα πολίτην, ὅπως πρέπει νὰ συμπεριφέρωνται εἰς φιλελεύθερον καὶ ἔντιμον πολίτην, τότε παραβιάζονται οἱ νόμοι. Ἐπεθύμουν, κύριοι Βουλευταί, ὅπως οἱ νέοι ἄνδρες οἱ εἰσελθόντες εἰς τὴν Βουλήν, ἄνδρες μάλιστα μαρτυροῦντες πολλὰ προσόντα καὶ πολυμάθειαν καὶ εὐγλωττίαν καὶ σθένος χαρακτῆρος, φανῶσιν ἄξιοι τοῦ ὀνόματος, τὸ ὁποῖον φέρει τὸ κόμμα αὐτό, εἰς τὸ ὁποῖον μετὰ τόσης ζέσεως καὶ ἀφοσιώσεως εἰσῆλθον, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ἔπρεπε νὰ εἶναι οὗτοι φιλελευθερώτεροι ἡμῶν τῶν παλαιῶν, τέλος πάντων, περὶ τῶν ὁποίων ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὡμίλησε περὶ τοῦ παλαιοῦ καθεστῶτος, εἰς τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρακάθημαι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ χωρὶς νὰ ἀλλάσσω ἐπὶ δεκαπενταετίαν τὴν θέσιν μου, αἰωνίως ἀντιπολιτευόμενος καὶ προστατεύων τὰς ἐλευθερίας, τὰς ὁποίας ἀπὸ τοὺς πατέρας μας ἐκληρονομήσαμεν. (Χειροκροτήματα).

§190Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω μίαν διασάφησιν ἀκόμη νὰ κάμω. Ἤθελον νὰ εἴπω ὅτι σήμερον τρεῖς ἡμέραι εἶναι διατεθειμέναι διὰ τὰς ἐρωτήσεις, τὰς ἐπερωτήσεις, τὰς συστάσεις καὶ τὰς προτάσεις. Μία λοιπὸν μόνον ἡμέρα πρόκειται νὰ ἀποκοπῇ, διότι τὸ τρίωρον καταναλίσκεται ἤδη, ἐὰν δὲ πρόκειται νὰ συνεχίσωμεν τὴν συνεδρίασιν σήμερον δι’ ἐπερωτήσεων, ὑποθέτω ὅτι οὐδεὶς τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν θὰ εἶχε τὴν ὄρεξιν νὰ ἔλθῃ πάλιν νὰ ἀκούσῃ ἐπερώτησιν. Τουλάχιστον αὐτὸ ἔδειξεν ἡ πεῖρα. Δεύτερον ὀφείλω νὰ διασαφήσω—διότι ἠρξάμην μὲν λέγων, ἀλλὰ διακοπεὶς δὲν ἠδυνήθην νὰ συνεχίσω μέχρι πέρατος—ὅτι αἱ ἐπερωτήσεις εἰς τὴν Ἰταλικὴν Βουλὴν γίνονται ἅπαξ μόνον τῆς ἑβδομάδος; αἱ ἐρωτήσεις ἐκεῖ γίνονται καθ’ ἡμέραν, διαρκοῦσι δὲ μόνον τεσσαράκοντα λεπτὰ τῆς ὥρας, οὐδενὸς δικαιουμένου νὰ παρατείνῃ τὸν λόγον πέρα τῶν πέντε λεπτῶν τῆς ὥρας. Ἐνόμισα λοιπὸν ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον, ἵνα καὶ αἱ ἐρωτήσεις, ἀντὶ νὰ γίνωνται ἐπὶ 40 λεπτὰ καθ’ ἡμέραν, συγκεντρωθῶσι καὶ αὗται εἰς τὰς δύο συνεδριάσεις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, ὥστε νὰ παραμείνωσι τέσσαρες συνεδριάσεις ἀποκλειστικῶς ἀφιερωμέναι εἰς τὰ νομοθετικὰ ἔργα τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίσῃ ὅτι αἱ ἐρωτήσεις πρέπει νὰ γίνωνται καθ’ ἡμέραν ὑφ’ ὃν περιορισμὸν γίνονται καὶ ἐν Ἰταλίᾳ, ἤτοι ἐπὶ τεσσαράκοντα λεπτὰ τῆς ὥρας, αἱ δὲ ἐπερωτήσεις ἅπαξ μόνον τῆς ἑβδομάδος, ἤθελον εἶσθαι ὁ αὐτὸς περίπου ὑπολογισμὸς χρόνου διατιθεμένου καθ’ ἑβδομάδα εἰς ἔργα μὴ νομοθετικά. Ἀλλ’ ἀκριβῶς οἱ μαχόμενοι πρὸς διάσωσιν τοῦ περιφήμου κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, τὸν ὁποῖον ἐξήσκησαν ἐπὶ μακρὰ ἔτη αἱ Βουλαὶ ἐπὶ ἀνέμων καὶ ὑδάτων ἀσχολούμεναι πολλάκις, πιστεύω ὅτι θὰ προκρίνωσι τὴν κατὰ τὰς δύο ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος ἀνάπτυξιν τῶν ἐπερωτήσεων, ἀλλ’ ἐὰν νομίζωσιν, ὅτι αἱ ἐρωτήσεις πρέπει νὰ γίνωνται καθ’ ὅλας τὰς ἡμέρας, δύνανται νὰ τὸ πράξωσι, τότε ὅμως αἱ ἐπερωτήσεις πρέπει νὰ περιορισθῶσιν εἰς μίαν ἡμέραν καθ’ ἑβδομάδα, ἀφοῦ μάλιστα σπάνιαί εἰσιν αἱ κατὰ τὴν ἀκριβῆ κοινοβουλευτικὴν ἔννοιαν ἐπερωτήσεις, ἤτοι αἱ ἐλέγξεις καὶ μομφαὶ τῆς Κυβερνήσεως.

§191ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί, εἶμαι καθ’ ὁλοκληρίαν ὑπὲρ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ πρότασις αὕτη περιορίζει τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου. Προλαμβάνει μόνον τὴν κατάχρησιν τοῦ λόγου· ἐν τούτοις θὰ παρακαλέσω καὶ τὸν προτείναντα καὶ τὴν Βουλὴν νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν συμβιβαστικὴν διακανόνισιν τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐγείρεται, θὰ παρακαλέσω δηλαδὴ νὰ ψηφισθῶσιν αἱ τροποποιήσεις αὗται μόνον διὰ τὴν παροῦσαν, τὴν διπλῆν Βουλήν. Θὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἡμᾶς ὡς ἓν πείραμα αὐτό, τὸ ὁποῖον κάμνομεν, καὶ οἱ μεταγενέστεροι, οἱ ἀμέσως μεθ’ ἡμᾶς ἐρχόμενοι, εἰς τὴν προσεχῆ Σύνοδον, ἔχοντες τὰ διδάγματα αὐτὰ τῆς πείρας θὰ κανονίσωσι τὰ πράγματα ἁρμοδιώτερον καὶ ὁριστικώτερον. Νομίζω ὅμως ὅτι ὅλοι μένουσι σύμφωνοι ὅτι, ὡς ἐκ τῆς πληθύος τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, εἰς τὴν ὁποίαν παρεμβάλλεται μάλιστα τὸ κυριώτερον μέρος, ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος, πρέπει νὰ δεχθῶμεν νὰ περιορισθῇ ἡ ἡμέρα τῶν ἐπερωτήσεων ἀπὸ τρεῖς εἰς δύο, ὥστε νὰ αὐξήσωμεν κατὰ μίαν τὰς ἡμέρας τὰς ἐργασίμους διὰ τὴν τακτικὴν ἐργασίαν. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω νὰ ἀποσυρθῇ ἡ πρότασις περὶ τῶν τριῶν ὡρῶν. Αἱ τρεῖς ἡμέραι νὰ περιορισθῶσιν εἰς δύο καὶ νὰ ἀφαιρεθῇ ὁ περιορισμὸς τῶν τριῶν ὡρῶν.

§192Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τοῦ χρόνου τῆς ἀγορεύσεως;

§193ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Προκειμένου περὶ ἐπερωτήσεων νὰ εἶναι ἀπολύτως ἐλεύθερος ὁ λόγος. Θὰ παρακαλέσω ὅμως μετὰ τὰς δύο αὐτὰς τροποποιήσεις κατὰ τὰ λοιπὰ νὰ δεχθῶμεν τὰ προτεινόμενα, διότι εἶναι πολὺ σκόπιμα. Ἐπὶ τοιούτοις ὅροις θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῶμεν τὴν πρότασιν.

§194Γ. ΠΩΠ. Δι’ αὐτὸ καὶ ἐγὼ ἠρώτησα τὸν κ. Μιχαλακόπουλον ἂν ἤθελε νὰ δεχθῇ τὴν συμβιβαστικὴν λύσιν, διότι θὰ μεταβάλῃ ὅρους ἡ συζήτησις.

§195Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μὲ ἀπαλλάσσουσι τῆς ἀνάγκης νὰ ὁμιλήσω καὶ διὰ μακρῶν ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ. Συμφωνῶ καθ’ ὅλου πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ μὲ ταύτην τὴν προσθήκην, ὅτι οὐδέποτε ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐνόμισα ὅτι ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου δύναται νὰ ἐνασκηθῇ διὰ τῆς ἐσκεμμένης ἢ μὴ ἀπεραντολογίας ἢ τῆς περιττολογίας. Ἡ ἔννοια τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου δὲν εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ πολλὰ καὶ διὰ μακρῶν λέγειν, ἀλλὰ τοῦ λέγειν ὅ,τι σκέπτεταί τις περὶ τῆς πολιτικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου ἐλευθέρως. Οἱ χρονικοὶ περιορισμοὶ δὲν εἶναι περιορισμοὶ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, ὅταν εἶναι λογικοὶ περιορισμοί, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐξυπηρετοῦσι τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, διότι δίδουσι καιρὸν εἰς ὅλους νὰ εἴπωσι τὴν γνώμην των. Ἐγὼ ἐφοβήθην περιορισμὸν οὐχὶ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, ἀλλὰ περιορισμὸν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, ὡς πολιτευόμενος δὲ ἔχω σχηματίσει τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν μεγαλειτέραν ἐγγύησιν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ τόπου, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζει τὸν πολίτην ἀπὸ τῶν παρανομιῶν τῶν ἀρχῶν καὶ εἰς τὸ ὁποῖον πάντοτε μετ’ ἐλπίδων καταφεύγει ὁ ἀδικούμενος πολίτης, εἶναι τοῦτο μόνον, ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος. Καθ’ ἣν στιγμὴν θελήσητε νὰ περιορίσητε τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον κατὰ τὰ χρονικὰ ὅρια τῆς ἐνασκήσεως, θίγετε ζητήματα σπουδαῖα, βλάπτετε τὸν πολίτην καὶ τὸν ἀναγκάζετε νὰ προσφύγῃ εἰς μέτρα ἄλλα. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἠσθάνθη, ὡς γνωρίζουσα τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ ἐπισπεύσωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, προετέθη νὰ συστήσῃ μόνον εἰς τὴν Βουλὴν νὰ περιορίσῃ τὴν ἀπεραντολογίαν, ἀλλὰ δὲν ἐσκέφθη ποτὲ νὰ ζητήσῃ αὐτὴ περιορισμὸν τῶν ἡμερῶν ἢ τῶν ὡρῶν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, οὐχὶ ἁπλῶς διότι δὲν ἁρμόζει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸ ζητήσῃ, ἀλλὰ διότι συναισθάνεται, Κυβέρνησις κοινοβουλευτική, ὅτι δὲν πρέπει νὰ περιορισθῇ ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος· ὅτι, καὶ ἂν γίνεται κατάχρησίς τις ὡρῶν ἐν ταῖς ἀγορεύσεσιν, εἶναι τοῦτο μία ἀναγκαία ὑπερβολὴ καὶ ὅτι δὲν πρέπει, διὰ νὰ περιορίσωμεν τὴν κατάχρησιν, νὰ φθάσωμεν μέχρι τῆς καταργήσεως τοῦ δικαιώματος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Γνωρίζει δὲ ἡ Κυβέρνησις, καὶ γνωρίζουσι πάντες οἱ παλαιοὶ πολιτευόμενοι, ὅτι εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι αἱ μειονοψηφίαι πολλάκις ἔκαμον κατάχρησιν τοῦ δικαιώματος τῶν ἐπερωτήσεων. Πολλάκις ἔκαμον κατάχρησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐλέγχου διὰ τὰς κυβερνητικὰς πράξεις καὶ ἐπίεσαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὰς πλειονοψηφίας. Ἀλλ’ ὅσοι ὑπηρέτησαν ὡς ἀντιπολιτευόμενοι ἐν τῇ Βουλῇ γνωρίζουσι πόσον βαρυτέρα εἶναι ἡ πίεσις τῶν πλειονοψηφιῶν ἐπὶ τὰς μειονοψηφίας, καὶ πάντες οἱ πολιτευόμενοι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι, ἐὰν σήμερον εἴμεθα συμπολιτευόμενοι, αὔριον θὰ εἴμεθα καὶ θὰ πρέπῃ νὰ εἴμεθα ἀντιπολιτευόμενοι, καὶ ἀντιστρόφως, ὅτι ζητοῦντες νὰ περιφρουρήσωμεν δικαιώματα κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου δὲν ζητοῦμεν νὰ προστατεύσωμεν δικαιώματα τῆς μερίδος, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκομεν σήμερον, ἀλλὰ ζητοῦμεν νὰ προστατεύσωμεν δικαιώματα τῆς Βουλῆς, νὰ προστατεύσωμεν ἁπλούστερον τοῦ λαοῦ δικαιώματα. Ἐπιθυμῶ δέ, προκειμένου νὰ προβῶμεν εἰς τοιαύτας ῥιζικὰς ἐγχειρήσεις, νὰ μὴ βασιζώμεθα μόνον εἰς τὰς θεωρητικὰς μελέτας, διὰ τὰς ὁποίας διεκρίθη ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος. Οὔτε εἰς τὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν ἀπεκτήσαμεν ἐκ τῆς διπλῆς Βουλῆς, διότι δὲν θὰ ὑπάρξῃ ὑπερβολή, ἂν εἴπω ὅτι ἡ πεῖρα, ἡ ἐκ τῆς διπλῆς Βουλῆς κτηθεῖσα, ἐλάχιστα σχετίζεται πρὸς τὴν πεῖραν τῆς ἁπλῆς Βουλῆς, τῆς ὁποίας τὸν Κανονισμὸν ἐπεχειρήσαμεν νὰ διορθώσωμεν διὰ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως. Ἔχω δὲ ἀνάγκην νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, προκειμένου νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως καὶ ἔχουσαν τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ καὶ ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νὰ προσέξῃ μὴ πέσῃ θῦμα τῆς γλωσσομαθείας τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν, τοῦ ὁποίου ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὰς μελέτας καὶ τὴν ἱκανότητα βαθύτατα ἐκτιμῶ, νὰ ἔχῃ δηλαδὴ ὑπ’ ὄψει οὐχὶ τὴν πρώτην αὐτοῦ ἀγόρευσιν, ἀλλὰ τὴν δευτέραν, τὴν κατὰ διακοπὴν ἀγόρευσιν, διότι ἐκ τῆς δευτέρας καὶ μόνης ἀγορεύσεως θέλει ἴδει ὅτι ἐν τῇ Ἰταλικῇ Βουλῇ, τὸν Κανονισμὸν τῆς ὁποίας ὡς βάσιν τῆς ἐργασίας αὑτοῦ ἔθετο ὁ κ. συνάδελφος, δὲν ὑπάρχουσι δύο ἡμέραι διὰ τὰς ἐπερωτήσεις καὶ ἐρωτήσεις, ἀλλὰ ἐρωτήσεις μὲν γίνονται κατὰ πᾶσαν συνεδρίασιν καὶ κατὰ χρονικὸν διάστημα τεσσαράκοντα λεπτῶν τῆς ὥρας κατὰ συνεδρίασιν, ἐπερωτήσεις δὲ μόνον κατὰ Δευτέραν.

§196ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐπιτρέπετε; Εἰς τὴν Ἰταλικὴν Βουλὴν δύνανται αἱ ἐπερωτήσεις νὰ ὑποβληθῶσι καθ’ ἡμέραν.

§197Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγγράφως.

§198ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔχει ὁ Βουλευτὴς τὸ δικαίωμα, δηλαδὴ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναμένῃ τὴν ἀπάντησιν πρὸς ἄσκησιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, διότι δὲν ὑπάρχει τοιαύτη διάταξις.

§199Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Νὰ τὸν μεταφράσωμεν τὸν Ἰταλικὸν Κανονισμόν.

§200Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸν ἔχω μεταφρασμένον. Ἔλεγον λοιπὸν ὅτι ὁ Κανονισμὸς τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς ἔχει ἄλλως, ὅτι ὁ Κανονισμὸς τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς δὲν περιορίζει τὸν χρόνον τῶν ἐπερωτήσεων· ὁρίζει μόνον μίαν ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος διὰ τὰς ἐπερωτήσεις, ἔχει δι’ ὅλας τὰς ἡμέρας ἐρωτήσεις καὶ ὅταν πρόκειται περὶ προτάσεων ἐμπιστοσύνης καὶ τὰ λοιπὰ ἀκολουθεῖ ἄλλη διαδικασία. Ἡμεῖς δὲ θέλοντες νὰ διορθώσωμεν τὰ κακῶς ἔχοντα δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τὰ ἐλαττώματα τῆς ἁπλῆς Βουλῆς. Σήμερον τὰ ἐλαττώματα τῆς διπλῆς Βουλῆς παρουσιάζονται διπλάσια, διότι εἶναι διπλάσιος ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν καί τι πλέον τοῦ διπλασίου, διότι ἡ σημερινὴ Βουλὴ ἀποτελεῖται ἀπὸ Βουλευτὰς νέους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι πλήρη τὴν πεῖραν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς καὶ οἱ ὁποῖοι ἕνεκα τῆς ἀπειρίας των αὐτῆς κάμνουσι χρῆσιν περισσοτέρου χρόνου εἰς ἀνάπτυξιν τῶν ζητημάτων. Ἐν τῇ ἁπλῇ Βουλῇ, λόγῳ τοῦ ἀριθμοῦ, ἔχομεν τὸ ἥμισυ τῶν ἐλαττωμάτων, ἀλλ’ ἐν τῇ ἁπλῇ Βουλῇ αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ, αἱ ὁποῖαι ἔδιδον ἀφορμὴν εἰς τὴν κατάχρησιν, ἦσαν ἄλλαι, καὶ αἱ περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐνησκήθη ἡ κωλυσιεργία, ἦσαν τελείως διάφοροι, καὶ δὲν ὑπάρχει φόβος σήμερον μὲ τὸν Κανονισμόν, ὁ ὁποῖος ἰσχύει, νὰ ἀσκηθῇ ἡ κωλυσιεργία εἰς βαθμὸν παρεμποδίζοντα τὰς κυρίας ἐργασίας. Πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅταν θέλωμεν νὰ κρίνωμεν ἀσφαλῶς, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ὁ Κανονισμὸς ἐπέτρεπε νὰ ὑποβάλληται ἡ ἔνστασις ἀπαρτίας ὑφ’ ἑνὸς καὶ μόνον Βουλευτοῦ, ἐπέτρεπε τὴν ἔνστασιν ἀπαρτίας καθ’ ἑκάστην στιγμήν, διότι ἀπητεῖτο ἀπαρτία καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν, κατηναλίσκοντο ὧραι πολλαὶ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συνεδριάσεως, πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν θὰ γίνωνται τώρα, καὶ τὸ σπουδαιότερον ἀπουσίαζον οἱ Βουλευταί, διότι δὲν εἶχον νὰ δώσωσιν εἰς κανένα λόγον, ἐνῷ τώρα πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ κάποιος περιορισμός. Ταῦτα πάντα τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα διηυκόλυνον τὴν κωλυσιεργίαν, δὲν ὑπάρχουσι σήμερον. Ἔχω δὲ τὴν ἰδέαν ὅτι καὶ ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων μετεβλήθη καὶ δὲν θὰ δίδηται ἀφορμὴ εἰς ἀνάπτυξιν τῆς κωλυσιεργίας, διότι καὶ ἐγὼ πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ κωλυσιεργία ἐχρησίμευσε πολλάκις ὡς ὅπλον ἀμύνης τῶν μειονοψηφιῶν, συμφωνῶν κατὰ τοῦτο μετὰ τοῦ συναδέλφου μου ἐξ Ἀρκαδίας. Ταῦτα ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποβάλω, διὰ νὰ μὴ δεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην πρότασιν, ἁπλῶς διότι προετάθη ἢ ἁπλῶς διότι παρεστάθη ὅτι καταναλίσκεται ὁ πολύτιμος χρόνος καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ περατώσωμεν τὰ ἔργα ἡμῶν. Ἀφοῦ λάβητε ταῦτα ὑπ’ ὄψιν καὶ ἀφοῦ προφυλαχθῆτε πρὸ πάντων ἀπὸ τοὺς ξένους Κανονισμούς, θὰ παρακαλέσω νὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ νὰ ἰσχύῃ δηλαδὴ ἡ τροποποίησις τοῦ Κανονισμοῦ διὰ τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν. Ἐγὼ δὲ φθάνων καὶ περαιτέρω, προκειμένου περὶ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς· θὰ ἤθελον νὰ καταναλώσωμεν ὅλον τὸν χρόνον εἰς ἀναθεώρησιν τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος· θὰ ἤθελον, ἐὰν ἐπέτρεπον αἱ περιστάσεις, οὔτε νομοθετικὴν ἐργασίαν νὰ ἔχωμεν, ἀλλὰ μόνον τὴν ἀναθεωρητικήν, καὶ προκειμένου περὶ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, θὰ ἐδεχόμην ὡς προσωρινὴν διάταξιν νὰ ἀναβάλωμεν καὶ ἐπὶ μῆνα τὰς ἐπερωτήσεις, διὰ νὰ τελειώσωμεν τὴν ἐργασίαν τὴν ἀναθεωρητικήν, ὄχι ὅμως καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ἢ ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς ἀνάγκης τῆς ἀναθεωρήσεως νὰ θέσωμεν ἀρχὰς περιοριζούσας οὐσιαστικῶς τὸν κυβερνητικὸν ἔλεγχον.

§201ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὁμολογῶ τὴν ἀναρμοδιότητά μου νὰ ὁμιλήσω περὶ ἐρωτήσεων καὶ ἐπερωτήσεων, διότι, ὡς εἶναι γνωστὸν τοῖς πᾶσιν, οὐδέποτε τὸ ὄνομά μου περιελήφθη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων. Ὑποθέτω ἀκόμη, ὅτι δὲν θὰ ἀρνηθῇ τις ἐξ ὑμῶν ὅτι, ἐὰν ἀφαιρεθῇ ἡ ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος ἀγόρευσίς μου, οὐδεμία ἄλλη ὑπερέβη τὴν διάρκειαν τῶν 10 λεπτῶν. Ἐν τούτοις, κύριοι συνάδελφοι, θὰ τολμήσω νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὰ γραφόμενα συχνάκις καὶ ἀπὸ μακροῦ χρόνου καὶ διὰ τὰ πλειστάκις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ λεχθέντα, περὶ τοῦ ὅτι πολλὰ λέγονται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ δὲν γίνονται ἔργα. Ἔργα, ἔργα ζητοῦσιν, ὡς ἐὰν ἡ Βουλὴ εἶναι ἐργοστάσιον, ὡς ἐὰν πρόκειται νὰ κατασκευάζῃ τραπέζια, καθίσματα, ποτήρια, φιάλας, ὑφάσματα, ὑποδήματα καὶ τὰ τοιαῦτα. Λόγοι λέγονται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς ὅλας τὰς Βουλάς.

§202Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ οἱ λόγοι ἀναδεικνύουσι τοὺς ἄνδρας.

§203ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Λόγοι πολλάκις μέχρι καταχρήσεως, πλειστάκις περισσότερον τοῦ δέοντος, λόγοι πολλάκις ἀχρησίμευτοι, ἀλλὰ καὶ λόγοι πολλάκις προσφέροντες μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὸ Κράτος. Μοὶ διηγεῖτό τις τὸ ἑξῆς περίεργον, ὅπερ ἀγνοῶ ἂν εἶναι ἀληθές, ἀλλ’ ἐν τούτοις εἶναι προσφυὲς διὰ νὰ λεχθῇ εἰς τὴν περίστασιν. Συνάδελφός τις ἐπαγγελματίας ἐντιμότατος, ἐξασκῶν ἐμπόριον ἀξιοπρεπέστατον, τὸ τοῦ ἀλευροπώλου, ἔλεγεν, ὅτι: ὁσάκις εἰς τὸ κατάστημά μου δὲν γίνεται συζήτησις, ἐξακολουθεῖ ἡ πώλησις τῶν ἀλεύρων, ἔχω κέρδη περισσότερα· ἐνῷ, ὅταν ἐγὼ καὶ οἱ ὑπάλληλοί μου κατατριβώμεθα εἰς λόγους, ἡ πώλησις ἐλαττοῦται καὶ τὰ κέρδη εἶναι ὀλιγώτερα. Καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἔργα πρέπει νὰ γίνωνται καὶ ὄχι λόγοι· νὰ ψηφίσωμεν ὅ,τι ἂν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις, καὶ νὰ λείπουν τὰ λόγια. Θαυμάσια λόγια διὰ τὸ ἀλευροπωλεῖον, ἀλλά, δυστυχῶς ἢ εὐτυχῶς, ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἀλευροπωλεῖον. Ἔχω ὑπ’ ὄψει καὶ ἐγὼ τὴν πρότασιν τοῦ κ. συναδέλφου καὶ βλέπω ἐν αὐτῇ εἰδοποιήσεις, αἰτήσεις, ἐρωτήσεις, ἐπερωτήσεις, προτάσεις καὶ δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο. Ταῦτα ἐξ Ἰταλίας προερχόμενα. Ὑπῆρξε, Κύριοι, μία σχολὴ Νομικῶν, ἡ ὁποία ἐρευνῶσα καὶ διδάσκουσα τὸ δίκαιον ἐδίδασκεν ὁρισμούς, ἐξαιρέσεις τῶν ὁρισμῶν, προέβαινεν εἰς διαιρέσεις, ὑποδιαιρέσεις, διαιρέσεις τῶν ὑποδιαιρέσεων, ὑποδιαιρέσεις τῶν ὑποδιαιρέσεων, κανόνας, ἐξαιρέσεις τῶν κανόνων, ἐξαιρέσεις τῶν ἐξαιρέσεων, εἶχε δὲ καταντήσει νὰ ἀποσκυβαλίσῃ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν τὸ δίκαιον, ὥστε οἱ μαθηταὶ τῆς σχολῆς ἐκείνης νὰ καταστῶσι σχολαστικοί, ἡμιπαράφρονες αὐτόχρημα, διδάσκοντες ἀκατανόητα καὶ ἐφαρμόζοντες καταστρεπτικὰ διὰ τὴν κοινωνίαν καὶ τὸ δίκαιον. Αὐτὴν τὴν ἐντύπωσιν, εἰλικρινῶς, ἔκαμον εἰς ἐμὲ αἱ εἰδοποιήσεις, αἰτήσεις, ἐπερωτήσεις, προτάσεις, συστάσεις καὶ δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο. Ἡ σχολὴ ἐκείνη τῶν Νομικῶν ἀγνοῶ πῶς λέγεται καὶ ποῦ ἤκμασε. Νομίζω ὅμως, κατὰ τὰς Ἰταλίας ἢ Γαλλίας! Τὰ πράγματα εἶναι σοβαρώτερα ἢ ὅσον νομίζει τις. Ἀρχὴ θεμελιώδης τοῦ πολιτεύματος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ εἶναι βεβαίως νὰ κυβερνᾷ ἡ πλειονοψηφία. Ἀλλ’ ὅλη ἡ ἐξέλιξις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἀπομακρυνθῇ τῆς ἀρχῆς ταύτης, ὅτι κυβερνᾷ ἡ πλειονοψηφία, εἶναι αὕτη: ἀναγνωρίζουσα τὴν ἀνάγκην τὴν ἀπαραίτητον τῆς μειονοψηφίας, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ἄνευ κομμάτων, προσπαθεῖ ἡ ἐξέλιξις ἡ κοινοβουλευτική, πῶς νὰ δώσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα δικαιώματα εἰς τὴν μειονοψηφίαν, ἵνα συγκρατῇ τὴν πλειονοψηφίαν· προσπαθεῖ μόνον, ἐν τῇ παροχῇ τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν εἰς τὴν μειονοψηφίαν, πῶς νὰ μὴ θίξῃ τὴν θεμελιώδη ἀρχὴν τοῦ κυβερνᾶν τὴν πλειονοψηφίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὅλη προσπάθεια καὶ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν καὶ τῶν ἑρμηνευτῶν τῶν διαφόρων Συνταγμάτων. Καὶ γίνεται ἡ προσπάθεια αὕτη, διότι ἡ πλειονοψηφία μόνη κυβερνᾷ, καὶ κυβερνᾷ, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει τὸ πολίτευμα αὐτό, διότι αὐτὴ ἔχει τὴν δύναμιν, ἀφοῦ εἶναι πλειονοψηφία. Νομίζετε, ὅτι ἀφήνει τίποτε εἰς τὴν μειονοψηφίαν ἡ πρότασις αὕτη; Ἀφήνει τι, τὸ ἐλάχιστον; (Ἀναγινώσκει). «Μετὰ τὴν πάροδον τούτων τὰ ὑπολειπόμενα ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου θέματα ἀναβάλλονται διὰ τὴν ἀμέσως προσεχῆ συνεδρίασιν κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, πλὴν ἐὰν ἐπὶ ἐπειγουσῶν περιπτώσεων προτάσει τῆς Κυβερνήσεως ἢ αἰτήσει πεντήκοντα Βουλευτῶν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ». Εἴμεθα ἐνταῦθα 50 Βουλευταὶ οἱ ἀποτελοῦντες τὴν μειονοψηφίαν; (Ἱλαρότης). «Γενικὴ συζήτησις δύναται νὰ γίνῃ, ἐὰν αἰτήσωσι τοῦτο ὁ ἐπερωτώμενος Ὑπουργός, ἢ ἐγγράφως εἴκοσι Βουλευταί». Εἴμεθα εἴκοσι Βουλευταί;

§204Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἶναι αὐτὴ ἐπανάστασις κατὰ τῶν κομμάτων, ὅτε ἀπαιτοῦμεν εἴκοσι Βουλευτάς;

§205ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. «Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἀπαντήσεως τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπιτρέπεται συζήτησις μεταξὺ τούτου καὶ τοῦ ὑποβαλόντος τὴν σύστασιν Βουλευτοῦ, τοῦ τελευταίου μὴ δυναμένου νὰ παρατείνῃ τὸν λόγον πέρα τῶν 10 πρώτων λεπτῶν τῆς ὥρας». Καὶ ὁ Ὑπουργὸς ἀφήνεται ἐλεύθερος νὰ ὁμιλήσῃ ὅσον θέλει! Κύριοι Βουλευταί, δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ κανεὶς ὅτι πλεῖστοι ἐξ ἡμῶν ἐγεννήθημεν, ἀνετράφημεν, ηὐξήθημεν, μὲ τὴν βαθεῖαν πεποίθησιν, ὅτι δὲν θὰ γίνωμέν ποτε Βουλευταί. Τὸ ἀξίωμα τοῦ Βουλευτοῦ ἴσως οὐδὲ εἰς τὰ ὀνειροπολήματά μας τὸ ἐβλέπομεν. Ἡ ψυχολογία, ὑφ’ ἥν διεπλάσθημεν, εἶναι τοιαύτη, ὥστε τοὺς Βουλευτὰς νὰ τοὺς νομίζωμεν ὡς ὄντα διάφορα ἡμῶν. Ἐν τῇ Βουλῇ συνεζήτουν οἱ Κύριοί μας, ἡμεῖς ἤμεθα ἐκτός. Ἡ παράστασις αὕτη εἶναι τόσον βαθέως ἐν τῇ συνειδήσει ἡμῶν ἐντετυπωμένη, ὥστε δὲν ἐξηφανίσθη ἀκόμη, καίτοι ἐγενόμεθα Βουλευταί. Δὲν τὸ ἔχομεν ἐννοήσει ὅτι εἴμεθα Βουλευταί. Νομοθετοῦντες δὲν νομοθετοῦμεν δι’ ἡμᾶς, ἀλλ’, ὡς φανταζόμεθα, διὰ τοὺς Κυρίους μας τῶν Βουλῶν ἐκείνων! Βεβαιωθῆτε, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ψυχολογία μας. Δι’ ἡμᾶς νομοθετοῦμεν (χειροκροτήματα). Προσέχετε μάλιστα, μήπως τοιαῦτα νομοθετοῦντες, μήπως, μὴ ἀντιλαμβανόμενοι ἀκόμη ὅτι ἐγενόμεθα Βουλευταί, ὑποστῶμεν τὴν μομφήν, ὅτι δὲν ἤμεθα ἄξιοι νὰ γίνωμεν Βουλευταί. Δὲν εἶναι σπουδαῖα ἔργα αὐτά. Εἶναι παιδαριώδη κατασκευάσματα (ἐπιδεικνύει τὸ ἔντυπον τῆς προτάσεως).

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπονται τοιαῦται ἐκφράσεις ἐναντίον συναδέλφου σας. Νὰ τὴν ἀνακαλέσητε.

§207ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἔχω ἀνάγκην νὰ τὴν συμπληρώσω· μὲ διεκόψατε προώρως. Διότι ἐγὼ δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη εἶναι λίαν ἐπιμεμελημένη, ὅτι ἔχουσι μίαν ἁρμονίαν αἱ διατάξεις ἀριστουργηματικήν· δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ἔχουσι πρόθεσιν ἀρίστην, ἀγαθωτάτην. Ἀλλὰ τὰ ζητήματα τῶν Κανονισμῶν, δι’ ἃ εἶπον ὅτι καὶ ἐγὼ ἔχω ἀναρμοδιότητα, εἶναι ἐξόχως πρακτικά. Δὲν λησμονεῖτε, ὅτι πρὸ ἡμερῶν, πρὶν ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα, εἶπον πρὸς ὑμᾶς, ὅτι αἰσθάνομαι τύψιν συνειδήσεως μήπως χαλαρώσω τὴν γοητείαν ἐκ τῆς θαυμασίας ἀγορεύσεως τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου. Ἤμην ὁ δοὺς τὸ σύνθημα τῶν χειροκροτημάτων. Ἐκτιμῶ ὑπερβαλλόντως τὸν κ. συνάδελφον. Ἀλλ’ οὔτε οὗτος οὔτε ἐγὼ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ μεταρρυθμίζωμεν Κανονισμοὺς Κοινοβουλίων, τὸ πρῶτον γενόμενοι Βουλευταί. Οἱ Κανονισμοὶ εἶναι δημιουργήματα οὐχὶ μεγάλης διανοίας, οὐχὶ ἐξόχων πολιτικῶν ἀνδρῶν, ἀλλ’ ἔργα τῆς πείρας· εἶναι κατασκευάσματα, ἅτινα ἐμόρφωσεν ἡ παρατήρησις χρόνων πολλῶν καὶ πολλῶν ἀνθρώπων. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζῇ τις ἐν Ἑλλάδι καὶ νὰ ἀγνοῇ τὴν ἱκανότητα τοῦ ἐξόχου ἐκ Πατρῶν Βουλευτοῦ καὶ Δικηγόρου, ἀλλὰ δὲν ὑποθέτω, ὅτι παρεσκευάσθη ἀκόμη ἐκ πείρας νὰ μεταβάλλῃ Κανονισμούς, διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἡ μειονοψηφία δὲν ἔχει πλέον ὕπαρξιν. Καὶ ὅτε δὲν ἔχει αὕτη ὕπαρξιν, νομίζετε ὅτι ὑπάρχει Κοινοβούλιον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει; Πρὸ τριῶν ἡμερῶν, νομίζω, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι διὰ τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν ἐγὼ ἀρνοῦμαι καὶ μίαν ἡμέραν νὰ ἀσκῆται ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος. Ἀλλ’ αὐτὰ τὰ «πεντήκοντα Βουλευταί, δέκα Βουλευταί, αἰτήσεις, ἐπερωτήσεις, εἰδοποιήσεις» νὰ λείψωσι. Μίαν ἡμέραν νὰ ἀσκῆται ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος κατὰ τὸ διάστημα τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς· ἀλλ’ ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους τῆς συνεδριάσεως. Δέχομαι καὶ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βοζίκη, κατὰ τὰς ἡμέρας δηλαδή, κατὰ τὰς ὁποίας θὰ συζητῶμεν ἐπὶ τῶν διατάξεων τῶν συνταγματικῶν νὰ μὴ ἀσκῆται παντάπασιν ὁ ἔλεγχος. Ἀλλὰ τέλος πάντων, ἀφοῦ ἀναγνωρίζομεν, ὅτι ἔχει ὅλα τὰ ἄλλα προσόντα ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι ἀκόμη τὸ ἔργον εἶναι πολὺ ἐπιμελές, ἁρμονικὸν καὶ ἀριστοτεχνικὴ ἡ διάταξις τοῦ περιεχομένου του, ἂς παραδεχθῇ τέλος πάντων καὶ αὐτὸς ὅτι δὲν εἶχεν ἀρκοῦσαν πεῖραν. Ἐγώ, τουλάχιστον δι’ ἐμαυτόν, ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἔχω τὴν πεῖραν καὶ δὲν εἶμαι ἱκανὸς νὰ συντάξω μεταρρύθμισιν Κανονισμοῦ.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουρλούμης ἔχει τὸν λόγον, ἀλλ’ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. συνάδελφον νὰ παραιτηθῇ, ἀφοῦ τὸ θέμα ἐξηντλήθη μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§209Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐνισχύσῃ κανεὶς τὸν κ. εἰσηγητήν; Οὐδεμίαν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, νὰ παραιτηθῶ, διότι παρέλκει πᾶσα συζήτησις. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἀφήσατε ἄλλους συναδέλφους νὰ ἐκφράσωσι τὴν γνώμην των, διατί νὰ μὴ ἀφήσητε καὶ ἡμᾶς;

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλήσατε, παρακαλῶ.

§211Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἄλλως τε, Κύριοι, εἶμαι πολὺ βραχὺς καὶ δὲν θὰ σᾶς κουράσω, τοσοῦτο μᾶλλον, καθ’ ὅσον βαρὺς μοὶ ἔλαχεν ὁ κλῆρος νὰ ὁμιλήσω κατόπιν τριῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι τοσάκις παρεκάθησαν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, καὶ ἰδίᾳ τοῦ πρὸ μικροῦ λαλήσαντος, οὗ καὶ ἀπὸ γλώττης γλυκίων μέλιτος ῥέεν αὐδή, διὰ νὰ εἴπωμεν καὶ ὀλίγα Ὁμηρικά. Ἐγώ, Κύριοι, δὲν θέλω νὰ ἀνατρέξω εἰς τὸ παρελθόν, διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ συμπολίτου μου, διότι νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὸ παρελθὸν νὰ τὸ κρίνῃ ἡ Ἱστορία, καὶ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ὑποβάλω ὑμῖν, θὰ τὰ ἀντλήσω ἐκ τῆς ἱστορίας τῆς διπλῆς Βουλῆς, τοσοῦτο μᾶλλον, καθ’ ὅσον καὶ ἡ πρότασις μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀφορᾷ τὰς ἐργασίας τῆς παρούσης Βουλῆς. Ἔχομεν πεῖραν ἑνὸς μηνὸς περίπου. Ποίαν σκόπιμον ἐργασίαν, σᾶς ἐρωτῶ, ἐκάμομεν κατὰ τὸν μῆνα αὐτόν, ἂν ἐξαιρέσωμεν τὸ δικαστικὸν ἔργον τῆς Βουλῆς; Ἐψηφίσαμεν ἀπὸ νομοθετικῆς ἀπόψεως τὸ νομοσχέδιον περὶ καταψηφίσεως τῶν δαπανῶν εἰς τοὺς ψευδεῖς μηνυτάς. Εἶχον τὴν ὑπομονὴν νὰ μετρήσω τοὺς ῥήτορας, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ εὗρον ὅτι ὡμίλησαν 48. Εἶχον ἐπίσης τὴν ὑπομονὴν νὰ ἐρευνήσω τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐξετέθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ εὗρον ὅτι ἐκ τῶν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου ὁμιλησάντων οἱ 15 εἶπον τὰ αὐτά, καὶ ἐκ τῶν 30, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου, οἱ 20 εἶπον περίπου τὰ αὐτά. Ἀλλ’ αὕτη ἦτο νομοθετικὴ ἐργασία, διὰ τῆς προτάσεως δὲ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου οὐδὲν κώλυμα προβάλλεται κατὰ τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Ἔσχομεν τρεῖς ἢ τέσσαρας, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, συνεδριάσεις κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, καὶ ἐρωτῶ πάλιν τὴν Βουλὴν ποία εἶναι ἡ σκοπιμότης τοῦ κοινοβουλευτικοῦ τούτου ἐλέγχου, ὅστις διεξήχθη; Κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν ἀπεπερατώσαμεν ὅλον τὸ σιδηροδρομικὸν δίκτυον τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τοῦ Ὀλύμπου μέχρι τοῦ Ταινάρου καὶ τὸ ἀπεπερατώσαμεν κατόπιν ῥητῆς δηλώσεως τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν εἶχε τὰ μέσα, διὰ νὰ κάμῃ αὐτὸ τὸ σιδηροδρομικὸν δίκτυον. Κατὰ τὴν δευτέραν συνεδρίασιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου ἀπεπερατώσαμεν ὅλον τὸ δίκτυον τῶν ὁδῶν. Κατὰ τὴν τρίτην δὲ συνεδρίασιν ἀπεξηράναμεν ὅλα τὰ ἕλη καὶ τέλματα. Σᾶς ἐρωτῶ λοιπόν, ποία ἦτο ἡ σκοπιμότης τοῦ κοινοβουλευτικοῦ τούτου ἐλέγχου; Σᾶς ἐρωτῶ: ποῖος ἐξ ὑμῶν ἤλεγξε τὴν Κυβέρνησιν, ποῖος ἐπέρριψε μομφὴν κατ’ αὐτῆς, καὶ ὅταν δεκάδες Βουλευτῶν ἔκαμνον συστάσεις παντὸς εἴδους εἰς τὴν Κυβέρνησιν, σᾶς ἐρωτῶ, εἶχον ὑπ’ ὄψει αὐτῶν ἂν ἡ Κυβέρνησις θὰ εἶχε τὴν δύναμιν καὶ τὰ μέσα νὰ πραγματοποιήσῃ τὰς συστάσεις ταύτας; Νομίζω, Κύριοι, ὅτι παρεγνωρίσαμεν τὴν ἀποστολήν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, διότι ἡ ἀποστολὴ ἡμῶν δὲν εἶναι νὰ κάμωμεν συστάσεις, ἀφοῦ εἴμεθα κυρίαρχον Σῶμα, παρ’ ἡμῶν δὲ προκύπτουσιν αἱ Κυβερνήσεις· ἀλλά, ἂν ἔχωμεν πρόγραμμα εἰς τὸ κεφάλι μας, ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὸ ἐπιβάλωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐκπροσωπεῖ τὴν πλειονοψηφίαν...

§212Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Δὲν ἐκπροσωπεῖτε σεῖς τὴν Κυβέρνησιν, κύριε Βουρλούμη.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πετραλιᾶ, ἐγένεσθε ταραξίας.

§214Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Εἶναι τιμή μου, κύριε Πρόεδρε.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀγορεύων εἶναι συμπολίτης σας καὶ πρέπει σεῖς περισσότερον νὰ τὸν σέβησθε.

§216Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Εἶναι καὶ ἐξάδελφός μου.

§217Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν πληροῖ τοὺς σκοποὺς καὶ τὰ τέλη, τὰ ὁποῖα περιμένομεν παρ’ αὐτῆς, τότε νὰ προκαλέσωμεν τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς χωρὶς νὰ ἀναμένωμεν τὸν Προϋπολογισμόν, ὁ ὁποῖος Προϋπολογισμὸς ἀποτελεῖ τὸ νοικοκυριό, τρόπον τινά, ἑνὸς Κράτους καὶ περιλαμβάνει τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, ἠρχίσαμεν νὰ ζητῶμεν σιδηροδρόμους δεξιά, δρόμους ἀριστερά, ἀποξηράνσεις ἑλῶν ἀπ’ ἐδῶ καὶ τελμάτων ἀπ’ ἐκεῖ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον θὰ ὑποστηρίξω ἐκθύμως τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον δὲν βλέπω ἐν αὐτῇ ποσῶς τὴν ἄρσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ σᾶς εἴπω τὴν εἰλικρινῆ μου γνώμην, θὰ προετίμων νὰ μειωθῇ εἰς μίαν ἡμέραν ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος, ὅπως ἰσχύει ἀλλαχοῦ, διότι δὲν νομίζω ἐγώ, ὅτι πρέπει μετὰ μειδιαμάτων νὰ προσβλέπωμεν εἰς τὰ ἀλλαχοῦ κρατοῦντα. Πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἐπεκαλέσθη τὴν πεῖραν δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀπετόλμων νὰ νομοθετήσωσι Κανονισμόν, καί, ἐνῷ ἐπικαλεῖται τὴν πεῖραν, μετὰ μειδιάματος ὁμιλεῖ περὶ Ἰταλιῶν, περὶ Γαλλιῶν καὶ Ἀγγλιῶν, ἐκάκισε δὲ τὸν ὑποβαλόντα τὴν πρότασιν, διότι ἐπεκαλέσθη τὸν Ἰταλικὸν Κανονισμόν, καὶ ἐνῷ ἔχομεν τὴν ἰδέαν ὅτι ἡμεῖς ζῶμεν ἐν κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι, ἐνῷ νομίζομεν ὅτι ὑπερβάλλομεν μάλιστα καὶ τοὺς Ἄγγλους εἰς τὸ κοινοβουλευτικῶς πολιτεύεσθαι, λησμονοῦμεν ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ ὄχι μόνον εἰς τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον ἐτέθη περιορισμός, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ νομοθετικὸν ἔργον.

§218Γ. ΠΩΠ. Ὄχι δά!

§219Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Λησμονεῖτε τὴν (guillotine) λαιμητόμον, ἥτις περιορίζει τὸ ὅριον καὶ τῶν νομοθετικῶν ἀκόμη συζητήσεων.

§220Γ. ΠΩΠ. Ἐπὶ ἐπερωτήσεων τί γίνεται εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Βουλήν;

§221Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Μίαν φορὰν τὴν ἑβδομάδα γίνονται ἐπερωτήσεις.

§222ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅρα καὶ Ἰρλανδικὸν ζήτημα.

§223Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Δὲν ἠθέλησα νὰ σᾶς εἴπω, διὰ νὰ μὴ λέγητε ὅτι ἐπικαλούμεθα διαρκῶς τὰ ἀλλαχοῦ κρατοῦντα, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ μία καὶ μόνη ἡμέρα ἐπερωτήσεων ἔχει ὁρισθῆ, ἡ Παρασκευή, ἐκτὸς ἂν ἡ Βουλὴ θεωρήσῃ ἐπείγουσαν ἐπερώτησίν τινα, ὁπότε ζητεῖ αὐτὴ ἡ Βουλὴ νὰ καθιερωθῇ ἡ αὐτὴ ἡμέρα ὡς ἡμέρα ἐπερωτήσεων.

§224Γ. ΠΩΠ. Ὅταν 40 Βουλευταὶ τὸ ζητήσωσι.

§225Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς διαψεύδουσι λοιπόν.

§226Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ὅταν ὑπάρχωσι Κυβερνήσεις ἀσεβεῖς, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος καὶ σεβαστὸς ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτής, καταπνίγουσι τὸν ἔλεγχον, ἀλλὰ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι καὶ τὸ ἐλάχιστον αἴσθημα ἀξιοπρεπείας, δὲν θὰ ἀφήσωσι ζήτημα φλέγον, τὸ ὁποῖον συγκινεῖ τὴν κοινὴν γνώμην νὰ μὴ συζητηθῇ, οὔτε ὑπῆρξε τοιοῦτον παράδειγμα Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία νὰ ἀποφύγῃ συζήτησιν ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἤθελε συγκινεῖ τὴν κοινὴν γνώμην. Δὲν συμφωνῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐξ Ἀρκαδίας, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι δὲν πάσχομεν ἐξ ἐλλείψεως νόμων. Ἀληθῶς ἡ ποσότης εἶναι μεγάλη, ἀλλ’ ὑστεροῦμεν εἰς τὴν ποιότητα, καὶ ἡμεῖς θέλομεν καλὴν ποιότητα. Ὁ λόγος δέ, δι’ ὃν ὑπῆρξε μεγάλη ἡ ποσότης τῶν νόμων, πενιχρὰ δ’ ἡ ποιότης, εἶναι ἡ ἀπεραντολογία τὴν ὁποίαν θέλει νὰ χαλιναγωγήσῃ ἡ Βουλή, διότι ἐνθυμοῦμαι καλῶς, χωρὶς νὰ ἔχω τὴν κοινοβουλευτικὴν πεῖραν τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ὅτι παρῆλθεν ὁλόκληρος Σύνοδος, καθ’ ἣν ἕνεκα τῆς κωλυσιεργίας τῶν ἐπερωτήσεων καὶ τῶν ἐνστάσεων περὶ μὴ ἀπαρτίας μόνον ὁ νόμος περὶ δικηγορικῶν Συλλόγων ἐψηφίσθη.

§227ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπῆρχεν ἄλλο θέμα.

§228Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Καὶ ἐνθυμοῦμαι ἀκόμη, ὅτι πάντοτε οἱ Προϋπολογισμοὶ ἐψηφίζοντο ἐν μεταμεσονυκτίοις ποθ’ ὥραις καὶ οὐδέποτε ἐγίνετο σοβαρὰ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§229ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. 20 ἡμέρας.

§230ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Καὶ ἐν μιᾷ νυκτὶ καὶ μόνη ἐψηφίσθησαν 43 νομοσχέδια (αἴσθησις), διότι κατηναλίσκετο ὅλη ἡ ἡμέρα καὶ ἡ νὺξ εἰς ἐπερωτήσεις.

§231Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Καὶ ἐνῷ, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὰς ἄλλας Βουλάς, τῶν ὁποίων τὴν πεῖραν σαρκαστικῶς ὑποδεχόμεθα ἐνταῦθα, ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ πολλάκις διαρκεῖ πολλοὺς μῆνας καὶ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἑνὸς καὶ μόνον Ὑπουργείου διαρκεῖ ἐπὶ ὁλοκλήρους ἑβδομάδας, ἡμεῖς διὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ὁ ὁποῖος εἶναι τὸ κύριον ἔργον τῆς Βουλῆς, διότι δι’ αὐτὸ συγκαλεῖται ἡ Βουλὴ καὶ δι’ αὐτὸ τὸ Σύνταγμα λέγει ῥητῶς ὅτι ἡ Βουλὴ συνέρχεται αὐτοδικαίως τὸν Νοέμβριον, διὰ νὰ ψηφίζῃ ἐγκαίρως τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ἡμεῖς τὸν Προϋπολογισμὸν τὸν ψηφίζομεν εἰς 12 ὥρας κοιμωμένων τῶν Βουλευτῶν ὡς ἐπὶ τὸ πολύ.

§232ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ψηφίζεται εἰς τόσον χρόνον, ἀλλὰ συζητεῖται ἐπὶ ἡμέρας πολλάς.

§233Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Λακωνίας σᾶς ἔφερεν ἓν παράδειγμα σκέψεως συναδέλφου ἀλευροβιομηχάνου, σᾶς εἶπον ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνωμεν ἐργαστήριον καὶ νὰ ψηφίζωμεν νόμους σιωπῶντες. Κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ συμπολίτης μου διέκοψεν, ἀλλὰ δὲν ἠκούσθη καὶ πρέπει νὰ ἐπαναλάβω τὴν διακοπήν του, διότι εἶναι λίαν εὐφυής. Ἀληθῶς, εἶπε, δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ γίνῃ ἐργαστήριον, ἀλλὰ δὲν πρέπει καὶ νὰ γίνῃ ἀεροκοπανιστήριον. Σᾶς ὑπεσχέθην, Κύριοι, βραχύτητα καὶ δι’ αὐτὸ θὰ διακόψω. Εἶμαι καὶ ἐγὼ φίλος τῶν ἐλευθεριῶν.

§234Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Μὲ αὐτὰ ὁποῦ λέγετε δὲν εἶσθε, Κύριε Βουρλούμη.

§235Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. .. ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου σταματᾷ ἐκεῖ, ὅπου ἀρχίζει ἡ ἀκολασία τοῦ λόγου, διότι δὲν ἐλάβομεν ἐντολὴν παρὰ τοῦ λαοῦ νὰ μιμηθῶμεν τὸ παρελθόν. Δὲν θέλω νὰ μεμφθῶ τοῦ παρελθόντος. Γνωρίζω ὅμως ὅτι τὸ παρελθὸν ἐκεῖνο ἠνάγκασε μίαν ἐπανάστασιν νὰ ψηφίσῃ νέον Κανονισμόν, καὶ μολονότι ἐψήφισε νέον Καγανισμόν, ὁ ὁποῖος ἐνομίζομεν, ὅτι ἐθεράπευσε τὰ κακὰ τοῦ παρελθόντος, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην πάλιν νὰ συζητῶμεν περὶ Κανονισμοῦ. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν ὅτι δὲν εἶμαι ἐχθρὸς τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, διότι ἐλευθερίαν τοῦ λόγου ὑπολαμβάνω ὄχι τὴν ἀκολασίαν τοῦ λόγου, ἀλλὰ τὸ νὰ μὴ ἀσκηθῇ βία πρὸς παρεμπόδισιν τοῦ λόγου, οὐδαμοῦ δὲ βλέπω ἐν τῇ προτάσει τῇ συζητουμένῃ ἀπόψε τὸ δυνάμενον νὰ ἀσκήσῃ τὴν βίαν, πρὸς παρεμπόδισιν τοῦ λόγου.

§236Ν. ΔΕΛΑΚΟΒΙΑΣ. Τὸ τρίωρον τί εἶναι;

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζητεῖτε ἐπὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον ἀπηλείφθη.

§238Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Κατόπιν τῶν συμβιβαστικῶν προτάσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νομίζω, Κύριοι, ὅτι πᾶσα περαιτέρω ἐπὶ τῆς προτάσεως συζήτησις περιττεύει.

§239Θ. ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Ἄν ἦτο ὁ νέος Κανονισμός, δὲν θὰ ὡμιλεῖτε ἐπὶ τόσην ὥραν.

§240Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ. Δέκα λεπτὰ ὡμίλησα.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ θὰ ἐλαμβάνετο πειθαρχικὸν μέτρον ἐναντίον σας, κύριε Πετραλιᾶ. Ὁ κ. Μᾶνος ἔχει τὸν λόγον.

§242Κ. ΜΑΝΟΣ. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι, ἀφοῦ ἅπαξ ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ συνῆλθε, πρέπει νὰ ἐπιτελέσῃ εὐσυνειδήτως τὸ κύριον αὐτῆς ἔργον, τὸ ἀναθεωρητικόν. Διότι τὸ ἔθνος δὲν δύναται νὰ προβαίνῃ καθ’ ἡμέραν εἰς μίαν ἐπανάστασιν πρὸς σύγκλησιν Ἐθνοσυνελεύσεως. Καὶ ἀφοῦ ἡ διπλῆ Βουλὴ συνῆλθε πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπιτέλεσιν τοῦ ἔργου της. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες θεωροῦσιν, ὅτι ἡ σύγκλησις Ἐθνοσυνελεύσεως κατὰ τὰς παρούσας κρισίμους διὰ τὸ ἔθνος περιστάσεις ἦτο συμφέρουσα. Διαφωνῶ ὡς πρὸς τοῦτο πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι φρονῶ ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κρήτη ἐκήρυξε τὴν μετὰ τῆς Ἑλλάδος ἕνωσίν της, ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ εἶχε μεταβληθῆ εἰς στρατόπεδον καὶ τίποτε ἄλλο. Πᾶσα ἄλλη σκέψις ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὑποχωρήσει πρὸ τῆς ἰδέας τῆς στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς ὀργανώσεως τοῦ ἐλευθέρου Βασιλείου. Τί ἔκαμεν ἡ Σαρδηνία κατὰ τὸ 1848; Μετεβλήθη εἰς στρατόπεδον καὶ οὕτως ἐπέτυχε τὴν ἕνωσιν τῆς Ἰταλίας. Καὶ ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ εἶχε μεταβληθῆ εἰς στρατόπεδον, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὸν σκοπὸν αὐτὸν τῆς ὑπάρξεως τοῦ ἐλευθέρου Βασιλείου. Ἀλλά, ἀφοῦ ἡ Συνέλευσις συνῆλθε, φρονῶ ὅτι πρέπει τοὐλάχιστον νὰ περατώσῃ ταχέως τὸ ἔργον της. Διὰ τοῦτο, καίτοι κατ’ ἀρχὴν εἶμαι ἐναντίος τοῦ περιορισμοῦ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, θεωρῶν ὅτι αἱ ὑπὸ συζήτησιν τροποποιήσεις εἶναι ἀναγκαῖαι διὰ τὴν ταχεῖαν περάτωσιν τοῦ ἔργου μας, δηλῶ ὅτι κηρύσσομαι ὑπὲρ τῶν τροπολογιῶν τούτων τοῦ Κανονισμοῦ, διότι οἱ καιροὶ οὐ μενετοί. Κηρύσσομαι ὑπὲρ τῶν τροποποιήσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ κ. Μιχαλακόπουλος μὲ τὰς τροπολογίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§243Χ. ΚΟΡΥΛΛΟΣ. Ὁμιλεῖτε πάντοτε περὶ ἐλευθερίας τῶν λεγόντων. Δὲν ὁμιλεῖτε καὶ περὶ ἐλευθερίας τῶν ἀκουόντων; (Ἱλαρότης καὶ χειροκροτήματα).

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τριανταφυλλᾶκος ἔχει τὸν λόγον.

§245Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Εἶναι προωρισμένον νὰ ὁμιλῶ πάντοτε εἰς ὥρας προκεχωρημένας, καὶ ἡ ἐπίκλησις τῆς ἐπιεικείας σας μοὶ φαίνεται πλέον περιττή, διότι ἐσυνειθίσαμεν εἰς τοῦτο. Ἔλαβον τὸν λόγον, ὄχι διότι ἀντιτίθημι· τοὐναντίον εἶμαι συμφωνότατος πρὸς τὴν ἀρχὴν τῆς συζητουμένης προτάσεως. Διαφωνῶ μόνον ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν τῆς τροποποιήσεως. Ἐπειδὴ ὅμως εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι ὁ εἰσηγητὴς τοῦ Κανονισμοῦ τοῦ κρατοῦντος, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς ὀλίγας λέξεις ὅτι, ὅ,τι σήμερον νομίζομεν ὅτι εἶναι εὔκολον νὰ ἐπιτευχθῇ ἕνεκα τῶν περιστάσεων ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν, δὲν εἶναι εὔκολον καὶ νὰ διαρκέσῃ. Διὰ τοῦτο θὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μὴ προχωρήσωμεν εἰς τὰς μεταβολὰς μὲ ἅλματα πολὺ μεγάλα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ προκαλέσωσι τὴν ἀντίδρασιν ἐν τῷ μέλλοντι καὶ ν’ ἀποβάλωμεν καὶ τὸ ἀγαθόν, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἤδη ἀποκτήσει. Παρακάθημαι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συνεχῶς ἀπὸ εἰκοσαετίας καὶ εἶδον ὅλας τὰς ἀσχημίας, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἦσαν ὑποχρεωμένοι καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν συνεμερίζοντο ταύτας, νὰ πάσχωσιν ἐνταῦθα εὑρισκόμενοι. Ἡ κατάχρησις ἦτο καταπιεστικὴ ὄχι μόνον ὅτε ἐγίνετο καταπίεσις τῆς πλειονοψηφίας ἐναντίον τῆς μειονοψηφίας, ἀλλὰ καὶ ὅταν ἠσκεῖτο ἡ κωλυσιεργία ὡς ὅπλον ἀντιπολιτεύσεως ἐντελῶς ἄσκοπον. Παρῆλθον συνεδριάσεις ἄσκοποι καὶ μῆνες ἄσκοποι· ἦτο ὅμως τοσαύτη ἡ προσήλωσις τῶν πολιτευομένων εἰς τὴν ἐλευθερίαν, ὡς ἐνόμιζον, τοῦ λόγου, ὥστε ἀπὸ τοῦ 1865, ὅτε ὁ Κανονισμὸς ὁ μέχρι πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους ῥυθμίσας τὰς συνεδριάσεις ταύτας, ἴσχυε, οὐδεὶς κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχῃ περιορισμόν τινα. Ὁσάκις δὲ τοῦτο διενοήθησάν τινες, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ὁ λαλῶν, εὕρισκον τοιαύτην ὑποδοχὴν ἐν τῇ αἰθούσῃ, ὥστε ἐνθυμοῦμαι ὅτι, ὅτε κατὰ τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1903 διὰ δευτέραν φορὰν ἐτόλμησα νὰ ὑποβάλω τὰς τροποποιήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸν Σεπτέμβριον παρελθόντος ἔτους ἐγένοντο Κανονισμὸς ἡμῶν, ἠγέρθη τοιαύτη θύελλα, ὥστε ἠτοιμάζοντο νὰ λάβωσι τὸν λόγον πάντες πρὶν τὸ θέμα ἔλθῃ εἰς συζήτησιν, καὶ τέλος δὲν ἔφθασεν οὔτε εἰς συζήτησιν. Τὸ πρᾶγμα εἶναι εὐεξήγητον· ὅσοι γνωρίζουσι τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου, γνωρίζουσιν ὅτι κατὰ τὰς Βουλὰς τοῦ παρελθόντος οἱ Κανονισμοὶ ἦσαν τόσον καλοί, ὅσον καὶ ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους παρ’ ἄλλοις σήμερον ὑπάρχοντας θαυμάζομεν. Ὑπῆρχεν ἐν αὐτοῖς καὶ ὁ περιορισμός, ὁ ὁποῖος εἰς ὅλα σχεδὸν τὰ κοινοβούλια ἐπικρατεῖ, ὁ περιορισμὸς τοῦ πέρατος τῶν συζητήσεων (Cloture de Seances) τὸ περίφημον ἐφωτίσθημεν. Ἀλλὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἐγένετο τοιαύτη κατάχρησις, ὥστε αἱ ἀντιπολιτεύσεις οὐδὲν ἠδύναντο νὰ πράξωσιν. Ὅταν σπουδαία τις ἐγίνετο συζήτησις, ὁμὰς Βουλευτῶν πειθηνίων εἰς τὰς κυβερνητικὰς τάξεις, ἔφερε τὴν πρότασιν νὰ περατωθῇ ἡ συζήτησις καὶ πᾶσα συζήτησις ἔπαυεν. Ὅταν κατὰ τὸ 1863 νέα τάξις πραγμάτων ἐνταῦθα ἀπεκατέστη, ἐρρίφθησαν πάντες εἰς τὴν ἐλευθερίαν καὶ ἐψήφισαν τὸν Κανονισμὸν ὑπὸ τοιαύτας διατελοῦντες ἐντυπώσεις κατὰ τὸ 1865, ὥστε ἄκρατον ἐλευθερίαν τοῦ λόγου ἐπέτρεψαν. Τοιαῦται δὲ ἦσαν αἱ ἐντυπώσεις, ἐφόσον οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι ἔζων, ὥστε οὐδεὶς ἐτόλμησεν ἐνταῦθα τοιοῦτον περιορισμὸν νὰ προτείνῃ, ἐνῷ ἡ κατάχρησις τοῦ λόγου ἐκυριάρχει καὶ παρέλυε πᾶσαν τοῦ κοινοβουλίου ἐργασίαν, ἐνῷ ὑπῆρξαν πολιτικοὶ ἄνδρες τοῦ παρελθόντος, οἱ ὁποῖοι ἐθεώρησαν τὰς ἐλλείψεις τοῦ Κανονισμοῦ ὡς μίαν τῶν αἰτιῶν, εἰς τὰς ὁποίας κατὰ μέγα μέρος ὠφείλετο τοῦ παρελθόντος ἡ ἀποτυχία. Κατὰ τὸ 1909, ὅτε μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τῆς 15 Αὐγούστου ἤλθομεν ἐνταῦθα, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι Ὑπουργὸς τότε ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Πρῶτόν μου μέλημα ἐθεώρησα νὰ ἐπιτύχω τροποποιήσεις τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ὑπέβαλον κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, ὡς καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, οὐχὶ ὡς Ὑπουργός, ἀλλ’ ὡς Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας προτάσεις τῆς τροποποιήσεως. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι καὶ τότε ἐδημιουργήθη ἀληθὴς θύελλα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀπεκρούσθη δὲ ἡ πρότασίς μου εὐθὺς ἅμα ὑποβληθεῖσα παρὰ Βουλευτοῦ διακεκριμένου καὶ φίλου μου, ὡς ἀντισυνταγματική, καὶ ἐγένετο τοιαύτη ἡ συζήτησις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὥστε, μόνον διότι διετελοῦμεν ὑπὸ τὴν κατάστασιν τὴν τότε, ἐπετεύχθη νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις καὶ ψηφισθῶσιν αἱ τροπολογίαι. Καὶ ποῖαι ἦσαν αἱ τροποποιήσεις ἃς ἐπρότεινα, καὶ ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν· αἱ τροποποιήσεις ἦσαν αἱ ἑξῆς: ὅτι τὴν πρότασιν τῆς ἐνστάσεως ἀπαρτίας πρέπει νὰ τὴν προτείνωσι πέντε καὶ οὐχὶ εἷς· καὶ δεύτερον, ὅτι οἱ προτείνοντες πρέπει νὰ ἔχωσι τὴν αἰδημοσύνην τοὐλάχιστον νὰ παρακάθηνται ἐνταῦθα κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου· καὶ ὄχι νὰ προτείνωσι τὴν ἔνστασιν καὶ νὰ φεύγωσιν ἀπὸ τῆς θύρας ἐκείνης, ὡς συνέβαινεν ἐν τῷ παρελθόντι καὶ προσέτι, ὅτι δὲν πρέπει καθ’ ἑκάστην ν’ ἀρχώμεθα ἀπὸ ἐπερωτήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐξήντλουν ὅλον τὸν χρόνον καὶ εἰσηρχόμεθα κατὰ μεσονυκτίους ὥρας εἰς τὴν νομοθετικὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, εἴτε καὶ δὲν εἰσηρχόμεθα ποσῶς. Ἀλλ’ ἡμεῖς τότε κρίνοντες ἱστορικῶς τὰ πράγματα, καὶ νομίζοντες ὅτι οἱ Κανονισμοὶ τῶν Βουλῶν δὲν εἶναι μόνον δι’ ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, ἀλλ’ εἶναι ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος τίθεται εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέτουσι νόμους διὰ τοὺς ἄλλους, εἴπομεν ὅτι εὐκτέον θὰ ἦτο νὰ κατορθώσωμεν ὅ,τι καὶ κατωρθώσαμεν. Ἐδικαιολογήσαμεν δὲ τὴν μεταβολὴν ἐκείνην οὕτως: εἴπομεν ὅτι τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς εἶναι διττόν, τὸ νομοθετικὸν καὶ τὸ τοῦ ἐλέγχου. Τίς ὁ λόγος νὰ ἔχωμεν τὴν προτίμησιν εἰς τὸ ἐλεγκτικόν, νὰ ὑποτιμῶμεν δὲ τὸ νομοθετικὸν ἔργον; Δὲν πρέπει τοὐναντίον μεταξὺ τῶν δύο καθηκόντων νὰ θεσπίσωμεν τὴν ἰσότητα καὶ τοιουτοτρόπως νὰ προβῶμεν ἀρχόμενοι ἀπὸ τοῦ ἐλέγχου κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν, ἀλλὰ τὴν ἐπιοῦσαν ν’ ἀρχώμεθα ἀπὸ τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου καὶ οὕτω νὰ ἐναλλάσσωνται ἀμφότερα τὰ ἔργα ἡμῶν; Ἡ πρότασις ἐφάνη εὐφυῶς δεδικαιολογημένη καὶ ἐψηφίσθη. Καὶ ὅταν ἐπὶ μακρὰν σειρὰν συνεδριάσεων ὁ Κανονισμὸς ἐφηρμόσθη πάντες ηὐχαριστήθησαν, διότι ἐπῆλθε τάξις τις καὶ ἡ ἐργασία ἐγίνετο, ὁπωσδήποτε, ἀκωλύτως. Ἀπεκτήσαμεν λοιπὸν ἓν ἀγαθόν, ἀγαθὸν τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετόν. Ἡ γνώμη μου λοιπὸν εἶναι νὰ μὴ θελήσωμεν νὰ θίξωμεν τὸ κείμενον. Ἂς ἀφήσωμεν ἐπὶ ἕν, ἐπὶ δύο ἔτη νὰ συνειθίσωμεν εἰς τὸν κείμενον Κανονισμόν. Ἐὰν δὲ ὑπὸ τὸ νέον καθεστὼς παρουσιασθῶσι καταχρήσεις, θὰ ὡριμάσῃ ἡ πεποίθησις ἡμῶν, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην περισσοτέρων μεταβολῶν ἐπὶ τὸ αὐστηρότερον καὶ τότε προβαίνομεν περαιτέρω. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβῶμεν ἀπὸ τῆς ἀκράτου ἐλευθερίας τοῦ λόγου εἰς τοὺς μεγάλους περιορισμούς, οὓς περιλαμβάνει ἡ συζητουμένη πρότασις. Ἐγὼ δὲν ἀγνοῶ ὅτι ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος εἶναι πάντα ὀρθὰ καὶ κατὰ τὴν Ἰταλικὴν νομοθεσίαν ἰσχύουσιν· μάλιστα γνωρίζω ὅτι ὑπάρχουσι καὶ νομοθεσίαι παρέχουσαι ἔτι αὐστηροτέρας διατάξεις. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν τῆς Γερμανικῆς Βουλῆς ἀπαιτοῦνται πεντήκοντα ἵνα ἐπερωτήσωσι. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑποχωρήσῃ κατὰ τοῦτο μόνον, ἐὰν εἶναι δυνατόν, χωρὶς ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ ἔχω ἀντίρρησιν κατὰ τῶν προτεινομένων τροποποιήσεων· ν’ ἀφήσωμεν τὰς συνεδριάσεις τὰς νομοθετικὰς καὶ κοινοβουλευτικὰς νὰ διεξάγωνται ἐξ ὑπαμοιβῆς, νὰ περιορίσωμεν δὲ τὰς μὴ νομοθετικὰς ἐργασίας ἐπὶ τρίωρον, μεθ’ ὃ νὰ ἔχωμεν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Αἱ τροπολογίαι ὅμως νὰ ἰσχύωσι μόνον διαρκούσης τῆς ἀναθεωρήσεως. Ἐπαναλέγω ὅτι σκοπός μου ἦτο νὰ εἴπω τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, τὸν ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ, διότι δὲν ἐνόμισα ὀρθὸν νὰ μὴ δώσω εἰς τὴν Βουλὴν ἐξηγήσεις τινάς, περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον τότε ἐσκέφθημεν.

§246ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ εἶχον δυσκολίαν ν’ ἀποδεχθῶ τὴν τελευταίαν πρότασιν, ἐὰν δὲν ἐφοβούμην ὅτι ἠδυνάμην νὰ θεωρηθῶ πολὺ περιοριστικώτερος, διότι αἱ τρεῖς ἡμέραι, ἀπὸ τρίωρον μᾶς δίδουσιν 9 ὥρας, ἐνῷ κατὰ τὰς δύο ἡμέρας δύναται ἡ συζήτησις νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ 5 ὥρας καὶ νὰ ἔχωμεν 10 ὥρας.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πολυχρονιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§248Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Κατόπιν τῶν λεχθέντων παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐγὼ παραιτοῦμαι τοῦ λόγου (εὖγε, εὖγε).

§249Ι. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Δύο λέξεις θὰ εἴπω, κύριε Πρόεδρε. Ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας συνάδελφος συνέστησεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι κύριος προορισμὸς τοῦ Ἔθνους εἶναι, ὅπως τοῦτο ὀργανωθῇ στρατιωτικῶς. Ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις τοῦ παρελθόντος εἰς αὐτὴν τὴν ἰδέαν εἶχον στραφῆ, καὶ ὅλαι αἱ θυσίαι, τὰς ὁποίας ὑπέστημεν, ἀπέβλεπον τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν τῆς χώρας, καὶ ὅμως στρατιωτικὴ ὀργάνωσις δὲν ὑπῆρξέ ποτε καὶ οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν, ἐφ’ ὅσον δὲν ὀργανοῦται αὐτὸ τὸ Κράτος. Διότι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὀργανωθῇ τὸ Κράτος τοῦτο, ἐφ’ ὅσον διοίκησις ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν δὲν ὑπῆρξεν, ὅπως ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ, ἐφ’ ὅσον δικαιοσύνη ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν δὲν ὑπῆρξεν, ὅπως ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὀργανωθῇ στρατιωτικῶς ἡ χώρα ἡμῶν; Πρέπει νὰ ὀργανώσωμεν πρῶτον αὐτὸ τὸ Κράτος, ἔπειτα δὲ νὰ ὀργανωθῶμεν στρατιωτικῶς, καὶ τότε θὰ ἐκπληρώσωμεν τὸν πόθον μας.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Ἀναγινώσκω τὴν αʹ παράγραφον, τὴν ἀποτελοῦσαν τὴν ἀρχήν, οὕτως εἰπεῖν, τροποποιημένην συμφώνως πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ ἄρθρα 21, 21 δίς, 22, 22 δίς, 22 τρὶς καὶ 22 τετράκις τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς ἀντικαθίστανται διὰ τῶν ἐφεξῆς διατάξεων, ἰσχυουσῶν μόνον κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Διπλῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, μεθ’ ἣν ἰσχύουσι τὰ ἀντικαθιστάμενα ἄρθρα, ὡς νῦν ἔχουσιν. Ἄρθρον 21. § 1. Κατὰ τὴν ἔναρξιν πάσης συνεδρίας ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀνακοινοῖ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰς ὑποβληθείσας αὐτῷ ἀναφορὰς καὶ πᾶσαν ἄλλην πληροφορίαν, ἣν ἤθελε θεωρήσει χρήσιμον. Γνωρίζει εἶτα εἰς τὴν Βουλὴν τὰς κατατεθείσας προτάσεις, τροπολογίας καὶ σχέδια νόμων, ἢ προτάσεις περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Ἔγγραφα ἀνώνυμα ἢ λοίδορα δὲν ἀνακοινοῦνται. § 2. Ἐὰν Βουλευτὴς ἐπιθυμῇ νὰ λάβῃ τὸν λόγον ἐξ ἀφορμῆς ἀναφορᾶς, παρ’ αὐτοῦ εἰσαχθείσης ἢ εἰς τὴν Βουλὴν ἀνακοινωθείσης, ἢ ἐξ ἀφορμῆς ἄλλης ἀνακοινώσεως, εἰδοποιεῖ περὶ τούτου τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅστις δίδει αὐτῷ τὸν λόγον κατὰ τὴν ἀμέσως ἑπομένην συνεδρίαν κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς αὐτοῦ ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ περὶ τούτων ἡμερησίᾳ διατάξει. § 3. Αἱ ἀναφοραί, αἱ σχετιζόμεναι πρὸς σχέδια νόμων παραπέμπονται εἰς τὰς οἰκείας ἐπιτροπάς, αἱ δὲ λοιπαὶ εἰς τὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ἐπιτροπήν, ἥτις καθ’ ἑκάστην δεκαπενθημερίαν ὑποβάλλει ἔκθεσιν ἐπ’ αὐτῶν πρὸς τὴν Βουλήν. Ἡ ἔκθεσις αὕτη ἐγγράφεται ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου τὴν ἀμέσως ἑπομένην τῇ ὑποβολῇ ἡμέραν καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν πᾶς Βουλευτὴς δύναται νὰ λάβῃ τὸν λόγον.

§251Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τελευταία παράγραφος νὰ διαγραφῇ. Παρέλκει, ἀφοῦ πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν διὰ τὴν παροῦσαν Βουλήν.

§252Θ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἐν τῇ τελευταίᾳ παραγράφῳ λέγεται τὸ ἑξῆς: «Ἡ ἔκθεσις αὕτη ἐγγράφεται ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου τὴν ἀμέσως ἑπομένην, τῇ ὑποβολῇ, ἡμέραν, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν πᾶς Βουλευτὴς δύναται νὰ λάβῃ τὸν λόγον». Ἴσως θέλει νὰ εἴπῃ τῆς ἀμέσως ἑπομένης τῇ ὑποβολῇ ἡμέρας, δηλαδὴ νὰ γίνηται ἡ ἀναγραφὴ τὴν ἀμέσως ἑπομένην.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν ἀμέσως ἑπομένην συνεδρίαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου.

§254Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι ὁλόκληρος ἡ παράγραφος πρέπει νὰ διαγραφῇ διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν ἀναφορῶν, τῶν ὑποβαλλομένων εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τῶν σχετιζομένων ὁπωσδήποτε πρὸς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, αἵτινες δέον νὰ παραπέμπωνται εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Πρόκειται περὶ τῶν λοιπῶν ἀναφορῶν, ἤτοι τῶν ἀναφορῶν τῶν διαφόρων συλλόγων, κοινοτήτων κλπ. Αὗται θὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ἐπιτροπήν, ἥτις θὰ ὑποχρεῶται κατὰ τὸ δεκαπενθήμερον νὰ ὑποβάλλῃ τὴν ἔκθεσίν της. Δὲν φρονεῖτε ὅτι εἶναι πολὺ τὸ διάστημα τῶν 15 ἡμερῶν;

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σήμερον δὲν πηγαίνουν πουθενά, ἀλλ’ εἰς τὸν κάλαθον τῆς Βουλῆς.

§256Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πολὺ 15 ἡμέραι.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ὁρίσωμεν ὀκτώ.

§258Α. ΚΑΦΕΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ πάλιν εἶναι πολλαί. Πρέπει ὁ Βουλευτὴς νὰ δύναται νὰ λάβῃ τὸν λόγον εἰς τὴν ἀμέσως ἑπομένην συνεδρίαν, διότι δυνατὸν νὰ εἶναι καὶ ζήτημά τι ἐπεῖγον.

§259Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. συνάδελφος εἶχεν ὑπ’ ὄψει του τὴν παράγραφον 2 τοῦ ἰδίου ἄρθρου τὴν ἄρτι ψηφισθεῖσαν, θὰ ἔβλεπεν ὅτι δύναται νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ πρὸ τοῦ δεκαπενθημέρου.

§260ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σκοπὸς τῆς διατάξεως εἶναι ὅτι, ἀντὶ νὰ ῥίπτωνται, ὡς μέχρι τοῦδε, εἰς τὸν κάλαθον τῶν ἀχρήστων αἱ ἀναφοραί, νὰ δίδηται μία προσοχὴ εἰς αὐτάς, ἵνα μανθάνωμεν μήπως ὑπάρχῃ καμμία οὐσιώδης ἀναφορά. Αὐτὸ εἶναι.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ ὑποβολῆς πορισμάτων τῶν ἀναφορῶν.

§262Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Πρέπει νὰ ὁμολογήσω ἐγὼ ὅτι τὸ μέρος αὐτὸ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου εἶναι τὸ μόνον ζουμερόν.

§263Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ διὰ τὴν καλωσύνην τοῦ κ. Βουλευτοῦ.

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 21 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 22. (Ἀναγινώσκει).

§265Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς. Εἰς τὴν 2 παράγραφον λέγει. «§ 2. Ἐρωτήσεις καὶ συστάσεις. Βουλευτὴς προτιθέμενος ἵνα, σχετικῶς πρὸς δημοσίαν ὑπόθεσιν, ὑποβάλῃ σύστασιν ἢ ἐρώτησιν ἢ ζητήσῃ τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων, παραδίδει εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς ἔγγραφον περὶ τούτου αἴτησιν, παρ’ αὐτοῦ ὑπογεγραμμένην καὶ ἀπευθυνομένην πρὸς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν». Ἀντὶ «νὰ παραδίδῃ εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς» νὰ τεθῇ «παραδίδεται εἰς τὸ Προεδρεῖον».

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος δὲν εἶναι διεκπεραιωτὴς τῶν αἰτήσεων τῶν Βουλευτῶν. Ὁ ἰσχύων Κανονισμὸς αὐτὸ λέγει. Δὲν μεταβάλλεται. Ἀντεγράφη ἡ διάταξις τοῦ ἰσχύοντος Κανονισμοῦ.

§267Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει καλῶς. Ἐν παραγράφῳ 5 λέγονται τὰ ἑξῆς. «§ 5. Κατὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἀπαντήσεως τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπιτρέπεται συζήτησις μόνον μεταξὺ τούτου καὶ τοῦ ὑποβαλόντος τὴν ἐρώτησιν ἢ τὴν σύστασιν Βουλευτοῦ, τοῦ τελευταίου μὴ δυναμένου νὰ παρατείνῃ τὸν λόγον πέρα τῶν δέκα πρώτων λεπτῶν». Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου συνήνεσε νὰ διαγραφῇ ὁ περιορισμὸς οὗτος.

§268ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Προκειμένου περὶ ἐπερωτήσεων νὰ ἐκπέσωμεν κάθε περιορισμόν, προκειμένου ὅμως περὶ συστάσεων καὶ ἐρωτήσεων καλὸν εἶναι νὰ μείνῃ. Ἀφήσατέ το, κύριε Μπακόπουλε.

§269Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι τόσον δυσδιάκριτον τὸ ὅριον μεταξὺ ἐρωτήσεως καὶ ἐπερωτήσεως, ὥστε τρέχομεν τὸν κίνδυνον ἵνα πᾶσαι αἱ ἐπερωτήσεις θεωρῶνται ἐρωτήσεις.

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τῇ παραγράφῳ 6 ἀνοίγεται ὁ ἀσκὸς τοῦ Αἰόλου, διότι λέγει· «§ 6. Ὁ ὑποβαλὼν ἐρώτησιν ἢ σύστασιν Βουλευτὴς μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ παροχὴν τῶν πληροφοριῶν, δικαιοῦται νὰ προβῇ εἰς ἐπερώτησιν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου κατὰ τὰ κατωτέρω ὁριζόμενα». Ἐὰν λοιπὸν εὑρίσκῃ ἀνεπαρκὲς τὸ διάστημα τῶν 10 λεπτῶν, φέρει πρότασιν μομφῆς. Εἶναι ἀντιγραφὴ τοῦ ἰσχύοντος Κανονισμοῦ.

§271Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν εἶναι ἀντιγραφή, εἶναι περιττή. Τὴν διαγραφὴν αὐτῆς τῆς παραγράφου ζητῶ.

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἰσχύει ἤδη. Ἐὰν νομίζητε ὅτι πρέπει νὰ μεταβάλητε τὰ ἰσχύοντα, τότε ἀλλάζει.

§273Μ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ. Θὰ προτείνω δύο προσθήκας εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο. Εἰς τὸ τέλος τῆς αʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου νὰ τεθῇ: (Ἀναγινώσκει). «Ἐὰν τυχὸν δὲν γίνῃ συνεδρία κατὰ Δευτέραν ἢ Πέμπτην ἢ ἐὰν λυθῇ ἡ συνεδρία πρὸ τῆς παρελεύσεως τριῶν ὡρῶν, ἡ ἀμέσως ἑπομένη συνεδρία ἀφιεροῦται εἰς τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Ἐπίσης προτείνω, ὅπως προστεθῇ ἡ ἑξῆς διάταξις. «Ἐπερώτησις Βουλευτοῦ διὰ τὴν μὴ κατάθεσιν ἐγγράφων ἢ τὴν παράλειψιν τῆς παροχῆς πληροφοριῶν ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν ἐντὸς 6 ἡμερῶν συζητεῖται ὡς πρῶτον θέμα τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἰς τὴν πρώτην μετὰ τὴν ὑποβολήν των συνεδρίαν». Τὸ τοιοῦτον θεωρῶ δίκαιον, ὅπως οἱ Ὑπουργοὶ μὴ ἀμελῶσι νὰ ἀπαντῶσιν εἰς τὰς ἐρωτήσεις τῶν κυρίων Βουλευτῶν».

§274ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν δὲν γίνῃ συνεδρίασις νὰ γίνῃ δεκτή, ἀλλ’ ὄχι ὅτι ἐὰν δὲν παραταθῇ τρεῖς ὥρας.

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ τρίωρον κατηργήθη.

§276Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὴν παροῦσαν Βουλὴν δὲν πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὸν αὐτό.

§277Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Διὰ τὴν παροῦσαν Βουλὴν πρέπει ἀκριβῶς νὰ γίνῃ δεκτὸν αὐτό, διότι ἄλλως δίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν πλειονοψηφίαν νὰ ματαιώσῃ τὴν συνεδρίασιν καὶ μειοῦμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὰς ἡμέρας τοῦ ἐλέγχου ἀπὸ δύο εἰς μίαν. Ἐγὼ σᾶς ἐδήλωσα ἐξ ἀρχῆς ὅτι δέχομαι πάντα περιορισμὸν διὰ τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν. Ἀλλὰ ἡ λογικὴ λέγει τοῦτο, ἐὰν δὲν γίνῃ συνεδρίασις κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, ἡμέρα ἐλέγχου νὰ εἶναι ἡ ἑπομένη. Τοῦτο ἐφηρμόσθη μέχρι τοῦδε ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἄνευ ῥητῆς διατάξεως τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλ’ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ἀφ’ ἧς ἐψηφίσθη ἡ διάταξις αὕτη, παρήχθη τὸ ἔθιμον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐὰν δὲν ἐγίνετο συνεδρίασις τὴν ἡμέραν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, ἡμέρα κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου ἦτο ἡ ἑπομένη. Αὐτὸ θὰ ἀποτελέσῃ καὶ κάποιον φραγμὸν εἰς τὴν αὐθαιρεσίαν τῆς πλειονοψηφίας, ἡ ὁποία θὰ γνωρίζῃ ὅτι, ἐὰν δὲν κάμῃ συνεδρίασιν τὴν Δευτέραν, θὰ εἶναι ἠναγκασμένη νὰ κάμῃ τὴν Τρίτην.

§278ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ νὰ ὑποτεθῇ ὅτι θέλει νὰ περιορίσῃ τὴν ἐνάσκησιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, διὰ τοῦτο δέχεται τὴν τροποποίησιν.

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε ἐὰν δὲν γίνῃ συνεδρίασις κατὰ Δευτέραν ἢ Πέμπτην ἡ ἀμέσως ἑπομένη συνεδρίασις εἶναι συνεδρίασις κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου.

§280ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἰς τὸ τρίτον ἐδάφιον τῆς § 7 οἱ 20 Βουλευταὶ νὰ γίνουν 10 καὶ ἡ τελευταία πρότασις τοῦ πρώτου ἐδαφίου τῆς αὐτῆς παραγράφου νομίζω ὅτι εἶναι διαγραπτέα, διότι ἡ Κυβέρνησις, ὁσάκις θέλει, δύναται νὰ ἀναβάλλῃ τὴν συζήτησιν διὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν.

§281ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ περίστασις, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ πρόκειται νὰ ἐλεγχθῇ ἡ Κυβέρνησις, δι’ ἐξωτερικὰς ὑποθέσεις καὶ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, ἐὰν θέλῃ, νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν. Ἐννοεῖται δὲ ὅτι πᾶσα ψηφοφορία ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων εἶναι μομφὴ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§282ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§283ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν διὰ τὴν γενίκευσιν οἱ Βουλευταὶ περιορίζονται εἰς δέκα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ σχεδίου Κανονισμοῦ). Γʹ. συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ͵ΓΦΠΕʹ (3585) τῆς 24 Φεβρουαρίου 1910 «περὶ ἐγκρίσεως δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν». (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον, καὶ σύνολον εἰς γʹ ἀνάγνωσιν). Γʹ. συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 22 Νοεμβρίου 1910 Β. Διατάγματος περὶ ἐκτάκτου συγκλήσεως τοῦ Ἀνωτέρου Συμβουλίου τῶν Μεράρχων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ ἀνάγνωσιν). Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ 1ου ἄρθρου τοῦ νόμου ͵ΓΧΙΗʹ (3618) τῆς 3ης Μαρτίου 1910 περὶ ἀναθέσεως διαχειρίσεων ὑλικοῦ σωμάτων». (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου).

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον μόνον (Ἀναγινώσκεται).

§285ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐγένοντο τροποποιήσεις, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ὑπάρχει κίνδυνος νὰ μένουν πολλὰ ἔτη ἐν τῇ διαχειρίσει αὐτοί. Ὁ ὑπάρχων ὀργανισμὸς ὁρίζει ὅτι (ἀναγινώσκει). «Ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν προσωρινῶς νὰ ἀναθέτῃ ὑπηρεσίαν διαχειρίσεως ὑλικοῦ μονάδων τοῦ στρατοῦ εἰς ὑπολοχαγοὺς καὶ ἀνθυπολοχαγοὺς τῶν διαφόρων ὅπλων». Ἑπομένως δύναται νὰ προστεθῇ ὅτι «ἡ διάρκεια τῆς διαχειρίσεως δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ δύο ἔτη, συμφώνως πρὸς τὸ 37 ἄρθρον τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ».

§286ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτὴ ἡ ἔννοια ἂς σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§287ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι ἡ διάρκεια τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ δύο ἔτη. Κατὰ συνέπειαν ἡ τροπολογία τοῦ κ. Παπαϊωάννου τίθεται εἰς ψηφοφορίαν. (Ἀπορρίπτεται μετ’ ἐρώτησιν τῆς Βουλῆς ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου ἡ τροπολογία τοῦ κ. Παπαϊωάννου). Ἔχει ὑποβληθῆ πρότασις, ὅπως, ἐὰν εἶναι δυνατόν, δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ διατηρῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἐκείνους ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ἰδίου σώματος, οἱ ὁποῖοι ἕνεκα ὁρίου ἡλικίας ἀπεστρατεύθησαν.

§288ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἐντελῶς ἄσχετον τὸ θέμα τοῦτο πρὸς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον. Ὀφείλω δὲ νὰ σᾶς δηλώσω ὅτι θὰ μὲ εὕρητε ἐντελῶς διατεθειμένον εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας.

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ. συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προβιβασμοῦ εἰς ἀνθυπασπιστὰς ὑπαξιωματικῶν μαθητῶν τοῦ Σχολείου τῶν ὑπαξιωματικῶν». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μόνον ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§290ΙΩ. ΚΟΥΡΤΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ κατὰ τὰς δύο πρώτας συζητήσεις τοῦ νομοσχεδίου προέκυψαν ἀσάφειαί τινες, αἱ ὁποῖαι χρήζουσιν ἐρεύνης, παρακαλῶ, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω δύο λέξεις, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν ὑπαξιωματικῶν. Οἱ περὶ ὧν πρόκειται ὑπαξιωματικοὶ ὑπηρέτησαν ὄντως τὴν πατρίδα ἐξόχως, δικαίως δὲ οἱ ἀξιωματικοί, ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῶν ὁποίων ὑπηρέτησαν, ὑπέβαλον ἐκθέσεις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπερ διεβίβασε ταύτας πρὸς ἔλεγχον εἰς τὴν ὑπ’ αὐτοῦ ὁρισθεῖσαν ἐπιτροπήν. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη κατόπιν μελέτης καὶ βαθείας ἐρεύνης, διῄρεσε τοὺς ὑπαξιωματικοὺς αὐτοὺς εἰς τέσσαρας κατηγορίας. Εἰς τὴν πρώτην κατηγορίαν ὑπήχθησαν ἓξ ὑπαξιωματικοί, ἵνα προαχθῶσιν εἰς ἀνθυπασπιστάς, ἐπ’ ἀνδραγαθίᾳ. Διὰ τοὺς τῆς δευτέρας κατηγορίας ὑπαξιωματικοὺς ἀπεφάνθη ἡ ἐπιτροπή, ὅτι πρέπει νὰ ἀπονεμηθῇ παράσημον, διὰ τοὺς τῆς τρίτης κατηγορίας νὰ ἐκφρασθῇ Βασιλικὴ εὐαρέσκεια, καὶ διὰ τοὺς τῆς τετάρτης ὑπουργικὸς ἔπαινος. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν προήγαγεν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκθέσεως ταύτης τοὺς ἓξ ὑπαξιωματικοὺς εἰς ἀνθυπασπιστάς· ἐπειδὴ δὲ ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς ἐξεφράζετο εὐχή, ἵνα οἱ ὑπαξιωματικοὶ τῶν τριῶν ἄλλων κατηγοριῶν, εἰ δυνατόν, εἰσέλθουν εἰς τὴν σχολὴν τῶν Ὑπαξιωματικῶν, ἐὰν ἐκέκτηντο τὰς πρὸς τοῦτο ἀναγκαίας γνώσεις, ὁ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου καὶ οὕτως ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ εἰσαγωγῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν αὐτῶν ὡς μαθητῶν εἰς τὸ σχολεῖον τῶν Ὑπαξιωματικῶν. Εἰσήχθησαν τότε εἰς τὴν σχολὴν ταύτην 58 ὑπαξιωματικοί. Ἐκτὸς ὅμως τούτων ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ὑποβάλωσι τὰς αἰτήσεις των· συνεπῶς δίκαιον εἶναι, ἵνα καὶ περὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν τούτων ληφθῇ ἡ αὐτὴ πρόνοια, καίτοι ὁ ἀριθμὸς τούτων θὰ εἶναι οὐχὶ τόσον ὀλίγος, ὡς παρεστάθη, ἀλλὰ τοὐλάχιστον 70–80, ὡς τινὲς βεβαιοῦσι. Παρακαλῶ ἑπομένως νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς τὸ ζήτημα τοῦ εἴδους τῆς ἠθικῆς ἀμοιβῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν αὐτῶν. Καὶ βεβαίως συμφωνῶ μὲ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, ἤτοι νὰ ὑπαχθῶσιν οἱ ὑπαξιωματικοὶ οὗτοι εἰς τὸν νόμον τῶν εὐεργετικῶν ἀξιωματικῶν, καὶ οὐχὶ εἰς τὸν ἐπ’ ἀνδραγαθίᾳ, καὶ τοῦτο χάριν τοῦ συμφέροντος τοῦ στρατεύματος. Ἐπίσης δὲ καὶ τὸ ἄλλο ζήτημα, Κύριοι, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑποβληθεῖσαν τροπολογίαν ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Φθιώτιδος συναδέλφου κ. Τσιριμώκου, ἵνα μετὰ ἓν ἔτος προάγωνται εἰς ἀνθυπολοχαγούς. Οὔτε αὐτό, νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ γίνῃ δεκτόν, διότι τότε θὰ ἐπέλθῃ ἀδίκημα εἰς τοὺς ὑπηρετοῦντας ἤδη ἀνθυπολοχαγούς. Ἐπ’ αὐτῶν τῶν σημείων ἔκρινα καθῆκον νὰ εἴπω γνώμην, καὶ ἐλπίζω ὅτι θέλει λάβει ταῦτα ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις.

§291ΜΙΛΤ. ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΗΣ. Τὸ ἄρθρον 5ον τοῦ νόμου ΓΦΛΓʹ, τοῦ ὁποίου ἀδικήματα ἤδη προτείνομεν νὰ διορθώσωμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ συζητοῦμεν σήμερον, ὁρίζει ὅτι καὶ οἱ ὑπαξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ, ὅταν τὰς αὐτὰς ἐξόχους παρέσχον ὑπηρεσίας, ὡς καὶ οἱ ὑπαξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ, ἠδύναντο νὰ προβιβασθῶσιν εἰς ἀνώτερον βαθμὸν ὑπαξιωματικοῦ μέχρι τῆς 10 Μαρτίου 1910, ἐὰν τοῦτο ἐπροτείνετο ἀπὸ ἐπιτροπὴν ἀποτελουμένην ἀπὸ τρεῖς ἀξιωματικούς. Ὁ νόμος ἐδημοσιεύθη ὅμως εἰς τὰς 26 Φεβρουαρίου· δὲν ἐπρόφθασαν δὲ πολλοὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν τούτων νὰ ὑποβάλωσι τὰς αἰτήσεις των, καὶ μόνον δύο ἢ τρεῖς ἐπροβιβάσθησαν εἰς ἀνώτερον βαθμὸν ὑπαξιωματικοῦ· ὑπολείπονται δὲ περίπου καὶ ἄλλοι δέκα, οἱ ὁποῖοι αἰσθάνονται ἑαυτοὺς πολὺ ἀδικουμένους, ὅταν βλέπωσιν ὅτι οἱ συνάδελφοί των τοῦ στρατοῦ, μὲ τοὺς ὁποίους τὰς αὐτὰς παρέσχον ὑπηρεσίας προβιβάζονται εἰς ἀνθυπολοχαγούς. Ὡς ἐκ τούτου ὑποβάλλω προσθήκην εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, δι’ ἧς ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅπως ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου δι’ ἐπιτροπῆς ἐκ τριῶν ἀξιωματικῶν ὁρίσῃ τοὺς ὑπαξιωματικούς, οἵτινες δικαιοῦνται νὰ προβιβασθῶσιν εἰς ἀνώτερον βαθμὸν ὑπαξιωματικοῦ. Ἐπίσης καὶ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ αὐτοῦ νόμου ΓΦΛΓʹ ὁρίζει ὅτι εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τῆς ξηρᾶς, τοὺς μὴ προβιβαζομένους εἰς ἀξιωματικούς, δίδεται σύνταξις μετὰ δεκαετῆ πραγματικὴν ὑπηρεσίαν ἀνάλογος πρὸς τὰ 10/28 τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ. Νομίζω ὅτι καὶ ἡ προσθήκη τοῦ ἄρθρου τούτου θὰ εἶναι δικαία διὰ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοῦ ναυτικοῦ, οἱ ὁποῖοι δὲν προβιβάζονται εἰς ἀξιωματικούς, ἀλλὰ μένουσιν ὑπαξιωματικοὶ προβιβαζόμενοι μόνον εἰς ἕνα ἀνώτερον βαθμόν. Τὰς προσθήκας ταύτας εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον καταθέτω καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ὅπως ἀποδεχθῇ ταύτας. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς).

§292ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Λυποῦμαι μὴ δυνάμενος νὰ δεχθῶ καθόλου τροποποίησιν, διότι τὸ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον ἀφορᾷ τὴν ἀνάγκην ὑπαξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς. Εἶναι λοιπὸν καὶ αὐτὸ ἄσχετον πρὸς τὴν ὕλην τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Ἄλλως τε δὲν σᾶς ἀποκρύπτω ὅτι ἔχω ἀνάγκην νὰ ζητήσω πληροφορίας καὶ δὲν θὰ δυσκολευθῶ ἵνα, ἐὰν ὁμοίας περιστάσεις ἔχωσι καὶ αὐτοί, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖτε, εἰσαγάγω ἴδιον νομοσχέδιον. Ἀλλὰ τὴν τελευταίαν ταύτην στιγμὴν δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ τροποποίησιν.

§293ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§294Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς αὐτῆς προτάσεως εἶχον τὸν λόγον, ἀλλὰ μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀναβάλλω.

§295ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς συζήτησις ἐπερατώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου ἐζήτησέ τις τὸν λόγον;

§296Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἔχω ὑποβάλει μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ τὴν ἀκούσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§297Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ἀφοῦ διαρκῶς ἀναγνωρίζεται ὅτι οἱ ὑπαξιωματικοὶ προσέφερον ἐξόχους ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα, αὐτή ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ δεχθῇ καὶ αὐτοὺς ὅπως καὶ τοὺς ἄλλους, τοὺς ὁποίους δὲν εἰσήγαγεν εἰς τὴν σχολήν, νὰ τοὺς προβιβάσῃ ἐπὶ ἀνδραγαθίᾳ. Καὶ βεβαίως ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ οὐχὶ εὔλογος τοιαύτη ἀξίωσίς των ἐν σχέσει μὲ τοὺς ὑπαξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὴν σχολὴν ἱκανοὶ καὶ ἔχοντες καὶ ἐξόχους ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι δυνατὸν νὰ συμβιβασθῇ τιθεμένου εἰς τὸ σχετικὸν ἄρθρον, ὅτι αὐτοὶ οἱ ὑπαξιωματικοί, τῶν ὁποίων αἱ ἔξοχοι ὑπηρεσίαι ἀναγνωρίζονται, νὰ προαχθῶσιν εἰς ἀξιωματικοὺς οὐχὶ κατὰ τὸν νόμον τὸν εὐεργετικόν, ἀλλὰ τὸν ἐπ’ ἀνδραγαθίᾳ, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἔξοδον τῶν συναδέλφων των ἐκ τῆς σχολῆς, διότι ἄλλως, Κύριοι, φρονῶ ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου τοὺς καταδικάζομεν πραγματικῶς νὰ μένωσιν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ, καθότι ἀφοῦ τοὺς θεωροῦμεν ὅτι δὲν εἶναι ἱκανοὶ νὰ παρακολουθήσωσι τὰ μαθήματα τῆς σχολῆς δὲν θὰ δυνηθῶσιν αὐτοὶ ἐξεταζόμενοι νὰ προαχθῶσι δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ εὐεργετικοῦ εἰς ἀξιωματικούς. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι δέον νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο, ὡς εἶπον ἀνωτέρω.

§298ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λυποῦμαι διότι δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ οὔτε τὴν μίαν οὔτε τὴν ἄλλην τροπολογίαν. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι Βουλευταί, νὰ δεχθῶμεν ὅπως αὐτοί, ἀφοῦ γίνωσιν ἀπὸ τώρα ἀνθυπολοχαγοί, τάσσωνται εἰς τὸ δεξιὸν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἱκανώτεροι ἀπὸ αὐτούς, οἱ ὁποῖοι θὰ μείνωσιν εἰς τὴν σχολὴν καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἐξέλθωσι κατόπιν ἐξετάσεων. Ἀλλ’ οὔτε τὴν ἄλλην τροποποίησιν δύναμαι νὰ δεχθῶ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τάξωμεν καὶ μίαν ἄλλην κατάστασιν εὐεργετικῶν ἢ ὅπως ἄλλως θέλετε. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἀποκτῶσιν ἱκανὰ δικαιώματα, διότι γινόμενοι ἀνθυπασπισταὶ δὲν ἔχουσι παρά, ἐὰν αἱ γραμματικαί των γνώσεις δὲν εἶναι ἱκαναὶ ὥστε νὰ φθάσωσιν εἰς τὸ στάδιον τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, νὰ δηλώσωσιν ὅτι εἶναι μόνιμοι ἀνθυπασπισταὶ καὶ ἡ κατάστασις αὕτη δὲν εἶναι καθόλου ἀξία οἴκτου. Αὐτοὶ ἐζήτουν νὰ φθάσωσιν εἰς τὸ νὰ αὐξηθῇ ἡ μισθοδοσία των εἰς 180 δραχμάς, ἀποστρατευόμενοι δὲ οὗτοι, ἐὰν ἔχωσιν εὐδόκιμον ὑπηρεσίαν πέντε ἐτῶν ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ, λαμβάνουσι σύνταξιν λοχαγοῦ. Νομίζετε ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετὰ αὐτά;

§299Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀφοῦ ἀπεφασίσθη ὅλοι νὰ ἱκανοποιηθῶσιν οἱ παρασχόντες ὑπηρεσίας, μένουσιν ἄνευ ἀμοιβῆς οἱ προβιβασμένοι ἤδη εἰς ἀνθυπασπιστάς. Διατί, ἐνῷ παρέσχον τὰς αὐτὰς ὑπηρεσίας;

§300Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ καμμίαν ἀπολύτως τροπολογίαν, κύριε Πρόεδρε.

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ συζήτησις ἐπερατώθη.

§302ΑΘ. ΧΡΙΣΤΙΔΗΣ. Τὸν λόγον.

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη, κύριε Χριστίδη, καὶ ὑπάρχουσι τροπολογίαι αἱ ἑξῆς: 1) Τῶν κ. κ. Γρανίτσα καὶ Μιχαλοπούλου ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου. Ζητεῖται προσθήκη.

§304Θ. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσε κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὅτι παραδέχεται τὴν τροπολογίαν αὐτήν.

§305ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐτέθη ὡς ἄρθρον 6.

§306ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία συγχωνευθεῖσα εἰς τὸ νομοσχέδιον ἀποσύρεται. Ὑπάρχουσι τροποποιήσεις ἐπίσης τῶν Βουλευτῶν κ. κ. Ι. Χριστοδουλιά καὶ Σ. Ψύχα περὶ τῶν ἐν Κρήτῃ ὑπηρετούντων.

§307Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄσχετοι εἶναι καὶ ἐκεῖναι.

§308ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροποποίησιν τῶν κ. κ. Χριστοδουλιά καὶ Ψύχα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροποποίησιν τοῦ κ. Κουλουμβάκη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Κάβουρα.

§309Δ. ΚΑΒΟΥΡΑΣ. Παραιτοῦμαι.

§310ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία ἐπίσης τοῦ κ. Τσιριμώκου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Τροπολογία τοῦ κ. Κουλουμβάκη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται). Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Κουλουμβάκη ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ἐλάχιστοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται). Ὑπάρχει πρότασις τοῦ κ. Κουλουμβάκη νὰ διαγραφῇ τὸ ἄρθρον 4. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται). Ὑπάρχει πρότασις τοῦ κ. Κουλουμβάκη περὶ διαγραφῆς τοῦ ἄρθρου 5. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται). Ὑπάρχει τροπολογία τῶν κ. κ. Π. Ἠλιοπούλου καὶ Ἀρ. Φωτήλα.

§311ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν, κύριε Πρόεδρε.

§312Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ καὶ ἡ ἑξῆς προσθήκη. Μετὰ τὴν λέξιν «ἐξόχους» νὰ προστεθῇ ἡ φράσις «ὡς καὶ οἱ ἐν τῷ 1 ἄρθρῳ προσενεγκόντες ὑπηρεσίας ἀσχέτους πρὸς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν», διὰ νὰ μὴ δώσωμεν ἐλευθερίαν.

§313ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§314ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δέχεται τὴν προσθήκην αὐτήν. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τῶν κ. κ. Ἠλιοπούλου καὶ Φωτήλα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἰδὲ ὑποβληθείσας τροπολογίας ἐπὶ τοῦ ὅλου νομοσχεδίου ἐν Παραρτήματι Βʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς). Αʹ. συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας τῶν τυχόντων ἀναβολῆς κατατάξεως κληρωτῶν». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν).

§316ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιφυλάττομαι εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν νὰ φέρω τροπολογίας.

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον τὴν 4 μ.μ. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 12¼ μετὰ τὸ μεσονύκτιον).