1911.02.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 21.

Τῆς 4ης Φεβρουαρίου 1911

(Παρασκευή).

Προεδρία κ. Νικολάου Στράτου.

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 4 καὶ 40′ μ.μ. παρόντων 186 Βουλευτῶν, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: 1) Οἱ κατάδικοι τῶν φυλακῶν Ῥίου ζητοῦσι μετριασμὸν τῆς ποινῆς των· 2) Ἐπίσης οἱ ἐν ταῖς φυλακαῖς Παλαμηδείου ζητοῦσι μετριασμὸν τῆς ποινῆς των· 3) Δι’ ἑτέρας ἀναφορᾶς ὁ κατάδικος τῶν φυλακῶν Παλαμηδείου Φ. Μαθιὸς παραπονεῖται, ὅτι τῷ καθυστερεῖται συστημένον ταχυδρομικὸν δέμα· 4) Ὁ κατάδικος τῶν φυλακῶν Καλαμῶν Ε. Γιαννακόπουλος ὑποβάλλει αἴτησιν, ὅπως τῷ μετριασθῇ ἡ ποινή του· 5) Ὁ πρόεδρος τῶν ἐν Βόλῳ ἁμαξηλατῶν παρακαλεῖ, ὅπως δοθῇ τέρμα εἰς τὰς εἰς βάρος τοῦ Σωματείου των γενομένας ἀδικίας ὑπὸ τῶν ἑκάστοτε ἰσχυρῶν. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων. Ὁ κ. Μπένος ἔχει τὸν λόγον, ὅπως ὑποβάλῃ πρότασιν νόμου.

§2Γ. ΜΠΕΝΟΣ. Εἰ καὶ ἠδύνατό τις εἰπεῖν, ὅτι μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν ἑσπέραν τῆς Τετάρτης θὰ ἐπερίττευε πλέον ἡ ἐπαναφορὰ τῆς συζητήσεως περὶ ἀποξηράνσεως τῆς ἐν τῷ δήμῳ Ταμυνέων εὑρισκομένης λίμνης «Δύστου» ἐπικαλουμένης, ἐν τούτοις, διότι φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς ἀνορθώσεως μεθ’ ὅλην τὴν καλὴν διάθεσιν, ἣν ἐπεδείξατο κατὰ τὰς δηλώσεις αὑτῆς, ὅπως λάβῃ μέτρα πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν ἐν τῇ χώρᾳ ἑλῶν, διότι, λέγω, φρονῶ, ὅτι οἱ συμπολῖταί μου θέλουσι μείνει ἄγευστοι τῶν τοιούτων εὐεργετημάτων τῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ληφθησομένων, θέλω παρακαλέσει τὴν Βουλήν, ὅπως μοὶ ἐπιτρέψῃ ἐν ὀλίγοις καὶ ἐκθέσω ἐνώπιον αὐτῆς τὴν περὶ τούτου σχετικὴν γνώμην μου. Εἶναι ἀληθές, Κύριοι, ὅτι ἓν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων θεμάτων, τὸ ὁποῖον πρέπει πρωτίστως ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἀνορθώσεως καὶ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, εἶναι ἡ ἀποξήρανσις τῶν ἐν τῇ χώρᾳ ἑλῶν καὶ τελμάτων, ἥτις ὄχι μόνον τὴν ζωὴν τῶν κατοίκων θέλει διασώσει ἕνεκεν τῶν ἑλωδῶν νόσων, ἀλλὰ καὶ γαίας εὐφορωτάτας θέλει ἐλευθερώσει ἐκ τῶν κατακλυζόντων αὐτὰς ὑδάτων καὶ θέλει παραδώσει εἰς ἐργατικοὺς πληθυσμοὺς ἀθρόως μεταναστεύοντας πρὸς ἀνεύρεσιν ἐργασίας. Εἶναι ἐπίσης ἀληθές, Κύριοι, ὅτι ἓν ἐκ τῶν μεγαλειτέρων ἑλῶν τοῦ Κράτους εἶναι καὶ τὸ ἐν τῷ δήμῳ Ταμυνέων καὶ παρὰ τὸ χωρίον Δύστος κείμενον, κοινῶς ὀνομαζόμενον «Λίμνη Δύστος» ἐκτάσεως, κατὰ τὴν γενομένην ἐσχάτως καταμέτρησιν ὑπὸ τοῦ μηχανικοῦ κ. Ἀντύπα ἐπὶ τούτῳ σταλέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Δραγούμη, ἐννέα ὅλων χιλιάδων στρεμμάτων, βάθους δὲ ὑπὲρ τὰ πέντε μέτρα. Εἶναι ὡσαύτως ἀληθές, Κύριοι, ὅτι ἡ λίμνη αὕτη εἶναι ἐφικτὴ ἀποξηράνσεως διὰ τῆς διοχετεύσεως πρὸς τὴν ἀνατολικὴν πλευρὰν τοῦ Αἰγαίου, κατὰ τὸ πόρισμα τῆς γενομένης μελέτης τοῦ μηχανικοῦ κ. Ἀντύπα. Ἀλλ’ εἶναι ἐξ ἴσου ἀληθές, Κύριοι, ὅτι ἡ λίμνη αὕτη, ἀποξηραινομένη καὶ παραχωρουμένη εἰς τοὺς κατοίκους τῶν παρακειμένων χωρίων δι’ ἐτησίων δόσεων, θέλει ἀποδώσει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀνὰ 300 δραχμὰς κατὰ στρέμμα, ἤτοι ἐπὶ ἐννέα χιλιάδων στρεμμάτων δραχμὰς δύο ἑκατομμύρια ἑπτακοσίας χιλιάδας· ἐκ τούτων ἀφαιρουμένων τῶν δραχμῶν τριακοσίων χιλιάδων, αἵτινες θὰ ἀπαιτηθῶσι πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς λίμνης ταύτης, θέλει εἰσέλθει καθαρὸν ἔσοδον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον δραχμῶν δύο ἑκατομμυρίων τετρακοσίων χιλιάδων, ὅπερ λίαν ὑπερηφάνως ἡ Κυβέρνησις τῆς ἀνορθώσεως θέλει ἀναγράψει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους καὶ τὸ σοβαρώτερον κονδύλιον τῆς ἀποδόσεως ὑγείας καὶ οἰκονομικῆς εὐρωστίας εἰς ὑπερτριάκοντα χιλιάδας ψυχῶν. Ἀλλ’ εἶναι ἀκόμη ἐξ ἴσου ἀληθές, Κύριοι, ὅτι πολλαὶ τῶν λιμνῶν τούτων διακατέχονται δι’ ἀνυπάρκτων τίτλων δημιουργηθέντων κατόπιν βίας καὶ ἐπιβολῆς ἐπὶ χωρικῶν ἀγραμμάτων ὑπὸ τῶν τότε ἰσχυρῶν τῶν καὶ ὡς ἰδιοκτητῶν ἐμφανιζομένων δῆθεν δι’ ἁρπαγῆς. Καὶ κατὰ τῶν ἁρπάγων τούτων προνοεῖ καὶ σκοπὸν ἔχει ἡ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς ὑποβαλλομένη πρότασις νόμου, ἵνα προλάβῃ ἐνδεχόμενα προσκόμματα πρὸς στέρησιν τῆς πολυτίμου ὑγείας ὑπερτριάκοντα χιλιάδων ψυχῶν ἐπιζητουσῶν, τὴν στιγμὴν μὲν ταύτην ἀπὸ στόματος ἐμοῦ, ἀπὸ πολλῶν δὲ ἐτῶν τὴν ἀπόδοσιν τῆς ὑγείας των. Φρονῶ, Κύριοι, καὶ ἐρωτῶ, εἶναι δίκαιον, εἶναι ἀνθρώπινον οἱ τότε ἰσχυροὶ τῶν προσωπικῶν κομμάτων οἱ ὡς ἅρπαγες καταλαβόντες τὰς λίμνας ταύτας νὰ καθορίζωσι καὶ διέπωσι πλὴν τῆς οἰκονομικῆς εὐρωστίας τῶν χωρικῶν καὶ τὴν ζωὴν αὐτῶν νὰ ῥυθμίζωσι διὰ τῆς μὴ ἀποξηράνσεως τῶν τοιούτων λιμνῶν καὶ δὴ εἰς τὸν εἰκοστὸν αἰῶνα, καθ’ ὃν, ὡς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡμολόγησε, τὰ πάντα θέλουσι τύχει τῆς ῥιζικῆς ἀνορθώσεως; Περαίνων, Κύριοι, ἔχω δι’ ἐλπίδος ὅτι ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας δὲν θὰ παρίδωσι τὴν σπουδαιότητα τῆς προτάσεώς μου ταύτης καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑποβαλλομένου νομοθετήματος θέλουσι ληφθῆ τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς ἀπόκρουσιν τῶν τοιούτων ἁρπάγων καὶ ἀπόδοσιν τῆς ὑγείας καὶ τῆς οἰκονομικῆς εὐρωστίας εἰς τὴν χώραν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν προχθεσινὴν συζήτησιν σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῶν ἑλῶν εἶχε ζητηθῆ γενίκευσις τῆς συζητήσεως. Ἐὰν μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νομίζουν οἱ κ.κ. Βουλευταί, ὅτι δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, δύνανται νὰ λάβωσι τὸν λόγον.

§4Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε ἄλλο, εἰμὴ θερμὴν παράκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ ἐπαρχία Καρυστίας ἐπὶ τόσα ἔτη καταβάλλει ἀνελλιπῶς τόσους φόρους, ἀλλ’ οὐδ’ ὀβολὸς ἐξεδόθη ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου δι’ ἔργα συγκοινωνίας καὶ δι’ ἔργα ἀποξηράνσεως ἑλῶν καὶ δι’ αὐτήν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως πρώτη ἀναγραφῇ ἡ ἀποξήρανσις τοῦ ἕλους τῆς ἐπαρχίας Καρυστίας, ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ τὴν σύναψιν τοῦ δανείου, πρόκειται νὰ δαπανήσῃ τόσα χρήματα εἰς τοιαῦτα ἔργα.

§5Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Λαμβάνων τὸν λόγον, κύριοι Βουλευταί, δὲν θὰ ἐπαναλάβω ὅσα εἶπον οἱ προλαλήσαντες, ἄλλως τε τοῖς πᾶσι γνωστά, διότι τοῦτο εἶναι ἀπώλεια χρόνου, οὗτινος ἔχομεν μεγίστην ἀνάγκην. Δὲν θὰ ὑψώσω φωνὴν καὶ ὑπὲρ τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν Μεσσηνίας ἐπὶ τοῦ παρόντος, διότι ἅπασα ἡ Ἑλλὰς βρίθει τοιούτων, καὶ ἅπαντες οἱ κάτοικοί της μαστιζόμεθα ὑπὸ τοῦ ἑλώδους μιάσματος· ἑπομένως ἡ μονομερὴς ὑποστήριξις εἶναι ἐναντίον τοῦ δοθέντος ὅρκου ὡς Βουλευτοῦ.

§6Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἀφοῦ ἔκαμε δηλώσεις ἡ Κυβέρνησις, θέλετε νὰ παρατείνωμεν ἐπ’ ἄπειρον τὰς συζητήσεις; Ἡμεῖς ἤλθομεν νὰ ἐργασθῶμεν ἐδῶ. Θὰ μᾶς ἀναγκάσητε νὰ παρακωλύωμεν καὶ ἡμεῖς κατ’ ἄλλον τρόπον τὰς συζητήσεις.

§7Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. Καὶ ἐγὼ δὲν ἦλθον νὰ διασκεδάσω· ἀλλ’ ἀδικεῖτε τὴν ἀντίληψίν σας, κύριε συνάδελφε.

§8ΠΟΛ. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Προστατεύσατε, κύριε Πρόεδρε, τὸν ἀγορεύοντα. Θέλει νὰ ἐξετάσῃ ἀπὸ περιωπῆς τὸ ζήτημα τῶν ἑλῶν.

§9Γ. ΚΟΡΟΜΗΛΑΣ. .. Οὔτε θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεριμνήσῃ διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν, διότι, μεθ’ ὅσα εἶπε προχθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τοῦτο θὰ εἶναι ἔνδειξις δυσπιστίας πρὸς τὰς τόσον ἐπισήμους δηλώσεις του. Ἀλλὰ θὰ ὑποδείξω ἑτέραν καταστροφὴν ἐπερχομένην εἰς τὴν χώραν ἐκ τῆς ἑλώδους καχεξίας. Διὰ τὴν καταστροφὴν ταύτην ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τόσον τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον καὶ ὅλων ὑμῶν, ὅσον καὶ ὅλων τῶν κατοίκων τῆς χώρας, ὅπως ἑνώσωμεν ἅπαντες τὰς δυνάμεις μας καὶ συντελέσωμεν νὰ ἔλθῃ εἰς πέρας τὸ τοιοῦτον ἐθνοσωτήριον ἔργον. Ὅ,τι θ’ ἀφηγηθῶ ὑμῖν, εἶναι ἡ στενωτάτη σχέσις τῆς ἑλώδους καχεξίας πρὸς τὴν φυματίωσιν. Δὲν ἀμφιβάλλω, Κύριοι, ὅτι οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν τοῦτο ἀγνοεῖτε, διότι ἐπὶ δεκαετηρίδας μέχρι τοῦ 1904 ἡ ἐν γένει ἰατρικὴ ἐπιστήμη ἐπρέσβευεν, ὅτι τὸ ἑλῶδες μίασμα ἀνταγωνίζεται πρὸς τὴν φυματίωσιν, πλὴν ἰατροῦ τινος μικρᾶς ἐθνικότητος καὶ ὑπὸ μανδραγόρα καθευδούσης, ὅστις πρὸ εἰκοσαετίας περίπου, σχηματίσας ἀντιθέτους πεποιθήσεις, ἤτοι, ὅτι «ὄχι, δὲν ἀνταγωνίζεται τὸ ἑλῶδες μίασμα πρὸς τὴν φυματίωσιν, ἀλλὰ τοὐναντίον, προδιαθέτει τὸν ὀργανισμὸν καὶ συντελεῖ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν καὶ πολλαπλασιασμὸν τῆς δευτέρας, μεθ’ ἧς καὶ συνεργάζεται». Ὁ ἰατρὸς αὐτὸς ἠγωνίζετο ἐπὶ 12ετίαν, ὅπως πείσῃ διασήμους τινάς, νὰ μεταβάλλωσι τὰς πρώτας των πεποιθήσεις, ἔργον δυσχερὲς λίαν καὶ δὴ δι’ ἀλλοδαπόν. Μετὰ πολλοὺς ἐν τούτοις μόχθους ἔπεισέ τινας τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας (τοῦτο δὲ λέγω πρὸς τιμὴν τῆς Γαλλικῆς ἐπιστήμης) καὶ ἐστάλησαν ἰατροὶ ἰδικοὶ εἰς Ἀλγερίαν, ὅπως σπουδάσωσιν, ἂν ὄντως τὸ ἑλῶδες μίασμα ἀνταγωνίζεται πρὸς τὸ τῆς φυματιώσεως, ἢ τοὐναντίον, ὡς γενικῶς ἐπρεσβεύετο. Μετὰ τριετεῖς ἐρεύνας καὶ πειραματικὰς μελέτας—σημειωτέον ὅτι τούτους ἐμιμήθησαν τότε καὶ ἰατροὶ τῆς Ἰταλίας— ὁ καθηγητὴς Crespin τὸ 1904, ὡς καὶ ἄλλοι, ἔφεραν παρόμοια συμπεράσματα τοῖς τοῦ πρώτου παρατηρητοῦ, καὶ οὕτως ἔκτοτε ἤρξαντο ἔρευναι βασιμώτεραι, αἵτινες διεσαφήνισαν πλέον τὸ τόσον σοβαρὸν ζήτημα ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν. Π. χ. καὶ ἡ ἀνάλυσις τῆς χημικῆς ἐναλλαγῆς τῶν πνευμόνων, κατὰ μέθοδον τοῦ καθηγητοῦ Alb. Robin, ἐπιβεβαιοῖ ὅτι ὁ ὀργανισμὸς καὶ τῶν τὴν δευτέραν περίοδον τῆς ἑλώδους καχεξίας διαγόντων κατὰ 60% καίεται, ὡς ὁ τοῦ φυματικοῦ, καίτοι ἡ κλινικὴ παρατήρησις καὶ ἐξέτασις οὐδαμῶς οὐδὲν φυμάτιον ἐν τῷ ὀργανισμῷ δύναται νὰ καθορίσῃ. Οὐ μήν, ἀλλ’ ἀποδεικνύεται, ὅτι καὶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς χειρουργικῆς φυματιώσεως συντελεῖ ἡ ἑλώδης καχεξία, ὡς εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἰσχυρίζετο καὶ ἐπέμενεν ὁ πρῶτος ἰατρός. Π. χ. ἐπρεσβεύετο ὅτι ὁ ἐξ ἀτροφικῆς κιρρώσεως τοῦ ἥπατος, συνεπείᾳ ἑλώδους καχεξίας, ὕδρωψ ἀσκίτης ὠφείλετο εἰς τὸ ἑλῶδες καὶ μόνον μίασμα. Σήμερον ὅμως ἀποδεικνύεται, ὅτι ἀναπτύσσεται συνεπείᾳ φυματιώσεως τῶν τε μεσεντερίων ἀδένων καὶ τοῦ περιτοναίου. Βλέπομεν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι διὰ τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν θὰ καταπολεμήσωμεν καὶ τὸν πολλαπλασιασμὸν τῆς φυματιώσεως, ἅπαντα δὲ τὰ ἄλλα διαφημιζόμενα καὶ ἐφαρμοζόμενα μέσα πρὸς καταπολέμησιν τῆς φοβερᾶς αὐτῆς νόσου εἰσὶν ἀναγκαῖα, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ λυσιτελῆ. Ἴσως μοὶ εἴπῃ τις: Ναί, ἀλλ’ ἐὰν ἀποθνήσκωσιν 100 ἢ 200 τὸ ἔτος ἐκ φυματιώσεως, συνεπείᾳ ἑλώδους καχεξίας, τοῦτο δὲν ἐπιβάλλει τὴν πρόταξιν τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν ἀπὸ τὴν τῆς συγκοινωνίας, καὶ δὴ τῆς σιδηροδρομικῆς, τῆς χώρας; Θὰ τῷ ἀπαντήσω, ὅτι εἶναι ἀληθές, ὡς πρό τινων ἡμερῶν συνάδελφός τις εἶπεν ὅτι ἡ συγκοινωνία προσομοιάζει μὲ τὰ ἀγγεῖα ἑκάστου ζωικοῦ ὀργανισμοῦ, ἀλλὰ δέον τὰ ἀγγεῖα ν’ ἀντλῶσιν αἷμα ἀπὸ τὰ αἱμοπαραγωγὰ σπλάγχνα, διότι, ἐὰν τὰ αἱμοπαραγωγὰ σπλάγχνα ἐμπεριέχωσι σηπεδονώδεις οὐσίας καὶ μικροβιολογικὰ ὑγρά, ἅτινα μεταδίδουσι καὶ διὰ τῶν ἀγγείων εἰς τὸν ὀργανισμόν, ὁ ὀργανισμὸς ἐκεῖνος θὰ δηλητηριασθῇ τόσον, ὥστε οὐδεμία διηθητικὴ μηχανὴ θὰ εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ τὸν διηθήσῃ, καὶ ὁ τοιοῦτος οὐ μόνον δὲν πρέπει νὰ ἐνταφιασθῇ, διότι καὶ τὸ ἔδαφος θὰ δηλητηριάσῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ κατακαῇ. Σημειωτέον σὺν τούτοις, ὅτι ἐκ τῶν κατοικούντων εἰς ἑλώδεις χώρας καὶ ἀποθνησκόντων ἐκ φυματιώσεως τὸ ¼ ἀρχικὴν αἰτίαν ἔχει τὴν ἑλώδη καχεξίαν καὶ τὸ ἕτερον ¼ τὴν πλημμελῆ καὶ ἐλαττωματικὴν θρέψιν, διό, ἂν δεχθῶμεν ὡς ἀκριβῆ τὴν Στατιστικὴν τοῦ Ἰατροσυνεδρίου, δηλ. ὅτι ἀποθνήσκουσιν ἐν Ἑλλάδι 10,000 ἐκ φυματιώσεως τὸ ἔτος, αἱ 2,500 ἀποθνήσκουσι συνεπείᾳ τῆς ἑλώδους καχεξίας, ἕτεροι δὲ 2,500 ἐλλείψει ἀναλόγου θρέψεως· συνεπῶς διὰ τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν θὰ ἐλαττωθῇ ἡ θνητότης ἐν Ἑλλάδι ἐκ φυματιώσεως κατὰ τὸ ½. Διὸ κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν, ἣν δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ παραδεχθῇ οὐδεὶς ἀβασανίστως, δέον νὰ προτιμηθῇ παντὸς ἡ ἀποξήρανσις τῶν ἑλῶν, ἐκτὸς ὅλως ἐκτάκτου περιστάσεως, δηλ. ἀμύνης τῆς χώρας κτλ. Διότι χώρα, τῆς ὁποίας αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις δὲν ἔχουσι πάντοτε ὡς βάσιν τὴν πλουτοπαραγωγήν, τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ὑγείαν τῶν κατοίκων, πᾶσα ἄλλη πρᾶξίς των, πᾶσα ἄλλη ἐνέργειά των, πᾶν ἄλλο ἔργον των προσομοιάζει μὲ τὰ ψιμύθια τῶν Βουρβώνων.

§10Ι. ΦΟΥΡΙΔΗΣ. Ἕκαστος θέλων νὰ ὁμιλήσῃ ἔχει λάβει ἐντολήν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐκπληρώσῃ. Εἶναι ἡμέρα ἐπερωτήσεων, καὶ ὁ ἐγγραφεὶς δύναται νὰ ὁμιλήσῃ.

§11ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν τὸ ἀμφισβητοῦμεν.

§12Δ. ΑΝΔΡΕΟΥ. Ὅλοι ἔχομεν τὸ δικαίωμα. Ἀλλά, ἐὰν ὁμιλῶμεν ὅλοι, ἀλλοίμονον. Πρέπει νὰ φειδώμεθα τοῦ χρόνου.

§13Ι. ΦΟΥΡΙΔΗΣ. Ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δύναται νὰ κατηγορῇ τὰς προγενεστέρας Κυβερνήσεις, ἡ δικαιοτέρα κατηγορία του εἶναι κατὰ τῆς ἐνόχου ἀμελείας καὶ ἀμεριμνησίας, ἣν ἐπέδειξαν αὗται ἐπὶ τὴν ὑποστήριξιν τῶν πόρων τῶν οἰκονομικῶν. Μία δὲ τῶν μεγαλειτέρων ἐλπίδων, ἃς ἀνέθηκεν ὁ λαὸς ἐπὶ τὴν ἀνορθωτικὴν Κυβέρνησιν εἶναι ἡ ἐλπὶς τῆς οἰκονομικῆς του ἀνορθώσεως, τῆς ἀνορθώσεως τῶν πόρων τῶν πλουτοπαραγωγικῶν, δι’ ὧν καὶ αὐτὸς θὰ τονωθῇ οἰκονομικῶς καὶ τὸ Κράτος θὰ βελτιωθῇ κατὰ τὴν δικαιοσύνην, τὴν διοίκησιν, τὸν στρατόν, τὸν στόλον καὶ πάντα, διότι ὅλα ἐκ τοῦ χρήματος ἐξαρτῶνται. Εἷς τῶν σπουδαιοτέρων πόρων, ὅστις ἔδει νὰ ἐνισχυθῇ, καὶ ἐλπίζομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ τὸν ἐνισχύσῃ, εἶναι ἡ γεωργία. Εἰδικῶς θὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν κερδῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ἡ γεωργία ἐκ τῆς ἀποξηράνσεως τοῦ μοναδικοῦ μεγάλου ἕλους τῆς Λακωνίας τοῦ εὑρισκομένου ἐν τῷ δήμῳ Τρινάσου τῆς Λακεδαίμονος ἐκτάσεως 20.000 στρεμμάτων. Αἱ γαῖαι αἱ πέριξ αὐτοῦ καλλιεργούμεναι τιμῶνται ἤδη 500 δραχμὰς κατὰ στρέμμα λόγῳ τῆς παραγωγικότητος αὐτῶν. Συνεπῶς ἡ ἀξία τῶν γαιῶν τοῦ ἕλους εἶναι 10,000,000, αἱ δὲ δαπάναι τοῦ Κράτους πρὸς ἀποξήρανσιν δὲν θὰ ὑπερβῶσι τὰς 500,000 δραχμῶν. Τὸ ἕλος τοῦτο ἐπὶ Τουρκοκρατίας καὶ μέχρι τοῦ 1850 ἐκαλλιεργεῖτο ἀποδίδον καρπούς, ἓν πρόχωμα ὅμως, τὸ ὁποῖον εὑρίσκετο ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Βασιλοποτάμου, κατεστράφη καὶ τὰ πλημμυροῦντα ὕδατα κατέλαβον τὸ μέρος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατέστη ἄχρηστον καί, ἀντὶ νὰ ἀποβαίνῃ πρὸς τροφὴν καὶ οἰκονομικὴν εὐρωστίαν τῶν κατοίκων, ἀποβαίνει πρὸς τροφὴν τῶν κωνώπων καὶ καταστροφὴν τῶν ἀνθρώπων. Ἐπὶ πλέον σᾶς συνιστῶ τὴν κατασκευὴν ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων μέχρις ἀξίας 10,000 δραχμῶν ἐπὶ τῶν ὀχθῶν τοῦ Εὐρώτα, ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῶν ὁποίων κινδυνεύουσι νὰ καταστραφῶσι τὰ χωρία Σεϋδαλῆ καὶ Ντουραλῆ. Πέρυσιν ἔπεσαν πέντε οἰκίαι ἐν αὐτοῖς.

§14Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐψηφίσθη νόμος περὶ ἀποξηράνσεως τοῦ Τρινάσου.

§15Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ὁ νόμος αὐτὸς δὲν εἶναι ἐφαρμόσιμος, καὶ καλλίτερον θὰ εἶναι νὰ ψηφίσωμεν ἄλλον ἐφαρμόσιμον. Τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης δὲν ὑπερβαίνει τὰς 350,000.

§16Ι. ΦΟΥΡΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἀνεβίβασα τὴν δαπάνην εἰς 500 χιλιάδας. Ἀλλὰ τὰ κέρδη εἶναι μεγαλείτερα. Ἐπὶ πλέον γνωρίζω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι εἰς τὸν δῆμον Ἕλους ἐνέσκηψεν ἐγκεφαλονωτιαία μηνιγγῖτις καταστρέψασα ὁλοκλήρους οἰκογενείας καὶ πρέπει νὰ ἀποσταλῇ ὀρὸς ἀντιμηνιγγιτικὸς καὶ ληφθῶσιν ἄλλα σχετικὰ μέτρα πρὸς σωτηρίαν τῶν κατοίκων.

§17ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ληφθῶσι παντοῦ.

§18Α. ΠΕΤΡΟΜΑΝΙΑΤΗΣ. Ἀφοῦ ἀπεφασίσθη γενικὸν μέτρον, ἐγὼ παραιτοῦμαι.

§19ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε.

§20ΙΩ. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. ἐκ Λακωνίας συναδέλφου προσθέτω τοῦτο μόνον, ὅτι ὑπάρχει μία κοινοτικὴ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἔκαμε μερικοὺς χάνδακας, δι’ ὧν ἐφέτος ἀκριβῶς θὰ καλλιεργηθῶσιν ὑπὲρ τὰ 2000 στρέμματα. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸν τὸ Δημόσιον δι’ ὀλίγων χιλιάδων δραχμῶν.

§21Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Μετὰ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ μεριμνήσῃ καὶ περὶ τῆς Αἰγιαλείας, παραιτοῦμαι.

§22ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι δὲν ὑπῆρχε καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν θέλησις νὰ ἀποξηρανθῶσι τὰ ἕλη, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ὑπῆρξαν ἄνθρωποι θέλοντες τὴν καταστροφὴν τοῦ τόπου. Πάντοτε ὑπῆρχεν ἡ πρόθεσις, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχε τὸ χρῆμα ἴσως ἢ δὲν ὑπῆρχε πράγματι. Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι ζήτημα χρημάτων.

§23Λ. ΠΑΠΑΦΩΤΗΣ. Ἔχω νὰ ὑποβάλω σύστασιν καὶ παράκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰ ἕλη τῆς ἐπαρχίας Τριχωνίας, καὶ πολὺ περισσότερον διὰ τὰ ἕλη τῆς λίμνης Τριχωνίδος, ἕνεκεν τῆς ὁποίας ὑποφέρουσιν οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως Ἀγρινίου. Ἀφήνω δὲ εἰς τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως τὴν παράκλησίν μου, ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδωκεν ὑπόσχεσιν.

§24ΘΑΛΗΣ ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μὴ φοβεῖσθε, κύριοι Βουλευταί, διότι δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ ἕλους τινὸς τῆς ἐπαρχίας μου εἰς τρόπον ὥστε νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι θέλω καὶ ἐγὼ νὰ δείξω εἰς τοὺς ἐκλογεῖς μου, ὅτι φροντίζω περὶ τῆς ὑγείας των. Θέλω νὰ εἴπω δύο λέξεις σχετικῶς πρὸς τὰς μεγάλης σημασίας δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἡ Κυβέρνησις πολὺ ὀρθῶς ποιήσασα μετεκάλεσεν ὑδραυλικοὺς ἐξ Εὐρώπης, οἱ ὁποῖοι θὰ φροντίσωσι περὶ τῆς ἀποξηράνσεως. Ὑπάρχει ὅμως τόση ἀφθονία ἑλῶν, ὥστε εἶναι ζήτημα ἂν καὶ οὗτοι θὰ ἐπαρκέσωσι καὶ ἂν ὡσαύτως οἱ πόροι τοῦ Κράτους ἐπαρκέσωσι. Διὰ τοῦτο εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν ὑπάρχουσιν ἑταιρεῖαι, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἀναλάβωσι τὴν ἀποξήρανσιν ἑλῶν, ἐκεῖ ὅπου ἡ ἑλονοσία εἶναι μεγαλειτέρα, πρέπει, ἔστω καὶ μὲ κάποιαν θυσίαν, νὰ μὴ περιμείνωμεν τὴν σοφίαν τῶν ξένων ὑδραυλικῶν, ἀλλὰ νὰ ἀναλάβωσιν ἑταιρεῖαι τὴν ἀποξήρανσιν, τὴν δὲ ἐπὶ πλέον θυσίαν νὰ ὑποστῶσιν οἱ κάτοικοι, οἱ ὁποῖοι ἐπείγονται νὰ ἴδωσι τὰ μέρη τὰ ἤδη καταστρεπτικὰ δι’ αὐτοὺς καθιστάμενα ὑγιεινά. Εἰς ἐκεῖνα λοιπὸν τὰ μέρη, ὅπου δὲν ἀπαιτεῖται μεγάλη δαπάνη, νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις τοῦ κανόνος. Χωρὶς νὰ ὀνομάσω τὸ ἕλος, διὰ νὰ μὴ παραβῶ τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα, ὑπάρχει ἑταιρεία, ἡ ὁποία θὰ ὑποβάλῃ προτάσεις περὶ ἀποξηράνσεως ἕλους τινὸς—τὸ ὁποῖον δὲν ὀνομάζω— καὶ θὰ ἐπεθύμουν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις παραβῇ τὸν κανόνα, ἵνα μὴ ἐπέλθῃ βραδύτης, διότι οἱ θάνατοι ἐκεῖ εἶναι πλεῖστοι.

§25ΠΟΛ. ΛΑΓΟΠΑΤΗΣ. Θὰ ἤθελον νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν σας τοῦτο· δὲν φρονεῖτε, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ δυσπιστία πρὸς τὰς ἑταιρείας, αἵτινες θὰ ἀποβλέψωσι πῶς νὰ ἀποκαταστήσωσι πλείονας ἐκτάσεις καλλιεργησίμους, νὰ ἀφήσωσι δὲ τὸ ἕλος ἕλος;

§26Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ πρότασις θὰ ὑποβληθῇ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπερ δὲν πρόκειται νὰ δώσῃ εἰς ὡρισμένην ἑταιρείαν τὴν ἀποξήρανσιν, ἀλλὰ δύναται νὰ προκηρύξῃ διαγωνισμὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους ἤθελε προτείνει ἡ ἑταιρεία καί, ἂν εὑρεθῇ ἄλλη ἑταιρεία προτείνουσα καλλιτέρους ὅρους, τότε βεβαίως θὰ προτιμηθῇ αὐτή. Ὑπάρχει ἑταιρεία, ἡ ὁποία νομίζει ὅτι δύναται νὰ ἀποξηράνῃ ἓν ἕλος ἀντὶ 300000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας θὰ ἀποδώσῃ ἡ ἀποξηρανθεῖσα γῆ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους. Δὲν πρόκειται λοιπὸν νὰ δοθῇ ἓν προνόμιον, διὰ νὰ κερδοσκοπήσῃ ἡ ἑταιρεία, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν λαμβάνον ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν τῆς ἑταιρείας νὰ κρίνῃ κατὰ πόσον θὰ ἐκτελεσθῇ καλῶς ἡ ἀποξήρανσις, ὄχι τόσον διὰ τὴν παραγωγήν, ἀλλὰ διὰ τὴν ὑγείαν. Εἶναι μέγα ζήτημα ἡ παραγωγή, ἀλλὰ σπουδαιότερον εἶναι ἡ ὑγεία.

§27ΠΕΛ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μολονότι ἀποδέχομαι τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ληφθῇ πρόνοια γενικὴ περὶ ἐκτελέσεως τῶν ἔργων αὐτῶν, ἐν τούτοις δὲν θεωρῶ ἄσκοπον νὰ ψηφισθῇ καὶ πάλιν ὁ πρακτικὸς ἐκεῖνος νόμος, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Εὐθυμίου Κεχαγιᾶ, κατὰ τὸ 1885 καὶ ὁ ὁποῖος θὰ συντελέσῃ, ὅπως ταχύτερον ἀποξηρανθῶσι τὰ εἰς τὴν Ἠλείαν καὶ Ἀχαΐαν ἐντὸς τῶν πόλεων ὑπάρχοντα ἕλη. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι, ἂν μελετήσῃ καὶ ἐπαναφέρῃ ἡ Κυβέρνησις τὸν νόμον ἐκεῖνον, θὰ φθάσωμεν σκοπιμώτερον καὶ ταχύτερον εἰς ἀποτέλεσμα πρακτικώτερον καὶ ἐπωφελέστερον τῆς πρακτικῆς καὶ κοινωνικῆς.

§28ΑΝ. ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί· μετὰ τὰς δηλώσεις τὰς ἐπισήμους ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ, τὰς γενομένας περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα σκοπεύει ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν, ἐθεώρουν καὶ ἐγὼ περιττὸν νὰ εἴπω οἱανδήποτε λέξιν. Ἐν τούτοις, καὶ μετὰ τὰς δηλώσεις ταύτας, ζωηρὰ εἶναι τὰ δείγματα τῆς ἀνάγκης, ἡ ὁποία ὑπάρχει, ὅπως δοθῇ ἓν τέλος εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν, διότι, ἐνῷ οἱ κ. συνάδελφοι γνωρίζουσι τὰς διαθέσεις τῆς Κυβερνήσεως, τὰς δυσκολίας, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσι, τὰ σχέδια τὰ μελετώμενα, ἐν τούτοις δὲν συγκρατοῦνται, ἀλλὰ προβαίνουσιν εἰς παρατηρήσεις, ὑποδεικνύοντες τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν. Εὐλόγως, Κύριοι, δὲν δύνανται νὰ συγκρατηθῶσι, διότι τὰ ἕλη εἶναι ἡ φοβερωτέρα μάστιξ τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας. Τὰ ἕλη δὲν ἐπιτρέπουσι τὸ ἀνθρωπίνως ζῆν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, δὲν ἐπιτρέπουσιν ὑγείαν, δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν οἰκονομικὴν εὐρωστίαν τοῦ τόπου. Παραπονούμεθα, Κύριοι, ἐν Ἑλλάδι, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι νωθρός, ὅτι δὲν ἐργάζεται, ὅτι ἀποφεύγει τὴν ἐργασίαν. Πολλοὶ ταξιδεύοντες εἰς τὴν Ἑλλάδα βλέπουν ἐκτάσεις μεγάλας ἀκαλλιεργήτους καὶ ὑβρίζουσι καὶ προπηλακίζουσι τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διότι δὲν προβαίνει εἰς τὴν καλλιέργειαν αὐτῶν, ἀλλὰ προτιμᾷ νὰ ζῇ πένης μὲ ἐλαίας καὶ τυρίον καὶ καλαμπόκι, καὶ δὲν ἐξετάζουσιν οἱ σοφοὶ οὗτοι Κύριοι, ἂν δύναται νὰ προβῇ ὁ λαὸς εἰς καλλιέργειαν, διότι εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχει ἄλλη ἔκτασις ἀκαλλιέργητος ἢ πέτραι καὶ βάλτοι. Πᾶσα πεδινὴ χώρα κατακαλύπτεται σήμερον ἢ αὔριον ὑπὸ ὑδάτων, ἐξ αὐτῶν δὲ δὲν ἀπορρέει τίποτε ἄλλο ἢ ἡ πεῖνα καὶ ὁ πυρετός. Ὁ λαὸς λοιπὸν μὲ ὅλας τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως δὲν δύναται νὰ συγκρατηθῇ· θέλει ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν. Ὁ νομός, Κύριοι, ἐξ οὗ κατάγομαι, δυστυχῶς εἶναι εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν τῆς ἑλονοσίας. Δὲν θέλομεν νὰ φέρωμεν δυσχερείας εἰς τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, ἀναγνωρίζομεν δὲ τὰς δυσχερείας αὐτοῦ, ἀλλὰ τοῦτο θέλω νὰ τονίσω κυρίως, ὅτι δὲν ὑπῆρξε μέχρι τοῦδε ἡ δέουσα θέλησις πρὸς ἀποξήρανσιν, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἐξ ἀμαθείας παρεμβάλλονται καὶ προσκόμματα εἰς τὴν ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν. Παρὰ τὴν Ναύπακτον, Κύριοι, ὑπάρχει ἕλος, τὸ ὁποῖον ἄλλοτε ἦτο πολὺ μεγαλείτερον. Τὸ ἕλος τοῦτο δὲν ἀποξηραίνεται, διότι οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια. Τὸ ἕλος αὐτὸ ἐπὶ Τουρκοκρατίας δὲν ὑπῆρχεν, εἰμὴ εἰς ἐλάχιστον βαθμόν, καὶ εἶναι τοῦτο ἓν σημεῖον, διὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κύπτωμεν τὸ μέτωπον, ὅτι ἐπὶ Τουρκοκρατίας ἦσαν πολὺ ὀλιγώτερα ἕλη, ἀπὸ τῆς ἀνεξαρτησίας δὲ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἐπεξετάθησαν εἰς πολλὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος. Οἱ χωρικοὶ ἀπελπισθέντες ἐκ τῆς προνοίας τῆς Κυβερνήσεως ἐπεδόθησαν ἀφ’ ἑαυτῶν εἰς τὴν ἀποξήρανσιν· ἤνοιξαν σούδας, προέβησαν εἰς τὴν καλλιέργειαν, καὶ ἀπεξηράνθη μέγα μέρος, τὸ ὁποῖον καὶ τὸ ἐδήλωσαν εἰς τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον. Ἀκούσατε δὲ πρᾶγμα παράδοξον· ὅτι μόλις τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἔμαθεν, ὅτι ἐγένετο τὸ ἀνοσιούργημα αὐτό, νὰ ἀποξηράνωσιν οἱ κάτοικοι τὸ ἕλος καὶ νὰ τὸ δηλώσωσι, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἀπηγόρευσε τὰς δηλώσεις ταύτας, καὶ ἡ ἀποξήρανσις ἔπαυσε, καὶ ὅσον μέρος δὲν ἀπεξηράνθη ὑπάρχει ἀκόμη!

§29Δ. ΛΑΖΑΡΗΣ. Ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως;

§30Α. ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐφ’ ὅλων τῶν Κυβερνήσεων. Ἄλλο τι γεγονός, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει κατὰ πόσον αἱ Κυβερνήσεις ἔδειξαν πρόνοιαν περὶ τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν· εἰς τοὺς βάλτους ὑπάρχουσιν αὔλακες καὶ βεβαίως ὑπάρχουσι καὶ ἰχθύες. Διὰ τῶν αὐλάκων ἀνέρχονται οἱ ἰχθύες ἐκ τῆς θαλάσσης. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐνοικιάζει τὰς αὔλακας ὡς ἰχθυοτροφεῖα, δηλαδὴ ἐκμεταλλεύεται τὰς ἀρτηρίας τῶν νόσων· ὡς ἰχθυοτροφεῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργῶσι παρὰ δι’ ἔργων ἀνακοπτόντων τὴν ῥοὴν τῶν ὑδάτων. Λοιπὸν ὄχι μόνον δὲν βλέπομεν πρόνοιάν τινα ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας, βλέπομεν ἐνέργειαν σοβαράν, ἐπίμονον πρὸς ἐπαύξησιν καὶ δημιουργίαν τῶν ἑλῶν. Δυστυχῶς, Κύριοι, τὸ δημόσιον ταμεῖον δὲν εἶναι ἐπαρκές, ὑπάρχει δὲ καὶ εἷς νόμος τοῦ 1882, κατ’ ἐμὲ πρὸς δυστυχίαν τῆς Ἑλλάδος, προκληθεὶς βεβαίως ἴσως ἐκ καταχρήσεων, ἀλλὰ δημιουργήσας καὶ αὐτὸς δυστυχίας. Ἐκτὸς τούτου ἡ εἰς τὴν ἑταιρείαν μεταβίβασις, διὰ νόμου εἰδικοῦ, τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν δὲν εἶναι καὶ πολὺ εὐχάριστος, καί, ἐξ ὅσων μέχρι σήμερον παρετηρήσαμεν, ὁ λαὸς δυσπιστεῖ εἰς τὴν παραχώρησιν τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν εἰς ἑταιρείαν. Νομίζω ὅμως, Κύριοι, ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ ἀγαθὴ θέλησις, δύναται νὰ εὑρεθῇ μέσον νὰ παρακάμψωμεν καὶ τὴν δυσκολίαν τῆς εὑρέσεως τοῦ χρήματος ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ τὴν ἀποφυγὴν τῆς παραχωρήσεως πλουσιωτάτων ἐκτάσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ γίνωσι χρησιμώταται. Δύνανται νὰ ὀργανωθῶσιν αἱ τοπικαὶ ἀνάγκαι, δύναται νὰ γίνῃ νόμος, δι’ οὗ νὰ καταρτισθῇ Συνδικάτον ἐπιτοπίως ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ καὶ ἐκ μέρους τῶν χωρικῶν, οἱ ὁποῖοι πάσχουσιν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι συμφέρον εἰς τὴν ἀποξήρανσιν καὶ δικαίωμα νὰ ὠφεληθῶσι, νὰ δημιουργηθῶσι Συνδικᾶτα, νομικὰ πρόσωπα, δυνάμενα νὰ λάβωσι δάνεια χρηματικά, νὰ ἐξεύρωσι χρήματα ἐπὶ ὑποθήκῃ τῶν ἀποξηρανθησομένων γαιῶν, διὰ τῶν ὁποίων νὰ ἀποξηρανθῶσι τὰ ἕλη. Ἂν λοιπὸν ὑπάρχῃ ἀγαθὴ θέλησις, ἐξευρίσκεται καὶ ὁ τρόπος. Ταῦτα ἤθελον, Κύριοι, νὰ σᾶς ὑποβάλω.

§31Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Συζητοῦμεν καὶ χθὲς καὶ σήμερον, κ. Πρόεδρε, συνεζητήσαμεν καὶ ἄλλοτε περὶ ἑλῶν καὶ μᾶς λείπει μία βάσις διὰ τὴν συζήτησιν. Ἔχει ἡ Κυβέρνησις μελέτην περὶ τῆς ἐκτάσεως τῶν ἑλῶν ἐν Ἑλλάδι, ἔχει πρόχειρον μελέτην περὶ τῆς ἀπαιτηθησομένης δαπάνης πρὸς ἀποξήρανσιν; Ἐὰν ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις σχετικὰς ἐκθέσεις, θὰ παρακαλέσω νὰ καταθέσῃ ταύτας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἵνα δυνηθῶμεν ἐν γνώσει τῆς καταστάσεως νὰ συζητήσωμεν. Ἐὰν δὲν ἔχῃ τοιαύτας μελέτας, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ διατάξῃ νὰ γίνωσι τοιαῦται, διότι ἄνευ τῆς βάσεως ταύτης, ἡ συζήτησις εἶναι ματαιοπονία.

§32ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Βεβαίως τὴν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις θὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν μέτρα ἐπὶ τῶν ἑλῶν, θὰ θέσῃ αὐτὰ ἐπὶ ὡρισμένων βάσεων. Ἔχομεν δ’ ὑπ’ ὄψει τὰς βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζει τὰς σκέψεις καὶ τὰς μελέτας της ἡ Κυβέρνησις. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἔχει τὴν ἀπαίτησιν νὰ φέρωμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς σκέψεις μας.

§33Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὄχι βεβαίως.

§34ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅταν ἡ Κυβέρνησις ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν μέτρα ἐπὶ τῶν ἑλῶν, θὰ δοθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἀφορμὴ νὰ συζητήσωμεν ἐν ἐκτάσει.

§35Κ. ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ. Ὁ Σύλλογος πρὸς καταπολέμησιν τῶν ἑλωδῶν πυρετῶν ἔχει ἤδη ἐπεξεργασθῆ πίνακα τῶν ὑπαρχόντων ἐν Ἑλλάδι ἑλῶν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐν τῇ σχετικῇ ἐργασίᾳ του νὰ ζητήσῃ, ὅπως λάβῃ γνῶσιν καὶ τοῦ πίνακος τούτου.

§36Ι. ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΟΣ. Ἀπὸ οὐδένα ἐξ ἡμῶν ἐλλείπει ἡ γνῶσις τοῦ ῥήματος θέλω, θέλεις, θέλει, θέλομεν, θέλετε, θέλουσι· βεβαίως ὅλοι ἔχουσιν ἀνάγκας διαφόρους, θέλουσι πολλά, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὰ τὰ ἀπαραίτητα. Τὰ ἀπαραίτητα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ζητεῖ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἠξεύρετε τί λέγει αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐν τῇ συνειδήσει καὶ ἐν τῷ νῷ αὑτοῦ; «Δὲν θέλω τίποτε ἀπὸ ὅλα αὐτά· θέλω δύο τινά, στρατὸν καὶ στόλον, διὰ νὰ ὑπερασπίσω τὴν πατρίδα μου». (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§37Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἑλῶν ὑπὸ παραγωγικὴν ἄποψιν δὲν θὰ φέρω τὸν λόγον, ἀφοῦ ἄλλως τε ἔχομεν ῥητὰς καὶ κατηγορηματικὰς δηλώσεις πρὸς τὴν Βουλὴν, κατὰ τὰς ὁποίας ἓν τῶν πρωτίστων μελημάτων τῆς Κυβερνήσεως ἔσται καὶ ἡ ἀποξήρανσις τῶν ἑλῶν. Ἀλλὰ μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου, καθ’ ὃν θὰ ἴδωμεν τὰ ἕλη ἀποξηραινόμενα καὶ θὰ ἴδωμεν τὸ δημόσιον ταμεῖον κερδίζον ἐκ τῶν γαιῶν ἐκείνων, αἵτινες παραμένουσιν ἤδη ἀκαλλιέργητοι, θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐνισχύσῃ πρὸ παντὸς τὸν Σύλλογον τὸν ὑφιστάμενον ἔτι πρὸς καταπολέμησιν τῶν ἑλωδῶν νόσων, τοῦ ὁποίου ἡ ἐπίδρασις ὑπῆρξεν ὄντως εὐεργετική. Ἐν τῷ δήμῳ Ἕλους ὑπάρχει ἕλος μέγιστον, τοῦ ὁποίου τὴν ἐπίδρασιν ὑφίστανται ὅλοι οἱ κάτοικοι τῶν πέριξ χωρίων. Ὁ Σύλλογος οὗτος πρὸς καταπολέμησιν τῶν ἑλωδῶν νόσων ἀπέστειλε πέρυσιν ἐκεῖ τὸν ἰατρὸν Καλογερᾶν, ὁ ὁποῖος ἔδωκε συμβουλὰς καὶ ὁδηγίας περὶ τῆς θεραπείας τῶν ἑλωδῶν πυρετῶν καὶ περὶ τῆς προληπτικῆς ἐν γένει διαίτης, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν οἱ κάτοικοι. Τὰ ἀποτελέσματα ὑπῆρξαν θαυμάσια· ἐκ τοῦ μεγάλου ἐκείνου ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἔτος κατατρύχονται ἐκ τῶν πυρετῶν, οἱ ὁποῖοι εἶχον καταστῆ ἀνίκανοι πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν, τῶν ὁποίων ὁ ὀργανισμὸς εἶχεν ἐξαντληθῆ, τὸ μεγαλείτερον μέρος ἐσώθη, καὶ ἤδη μόνον 5% ἔχομεν προσβολὰς ἑλωδῶν πυρετῶν εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο. Ὑποβάλλω λοιπὸν τὴν παράκλησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐνισχυθῇ ὁ σωτήριος οὗτος Σύλλογος, καὶ τοιουτοτρόπως ἀποσοβηθῶσι τὰ ὀλέθρια ἀποτελέσματα τοῦ πυρετοῦ ἐκείνου τοῦ καταστρεπτικοῦ.

§38ΑΝΤ. ΒΟΥΤΣΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§39ΕΜ. ΚΥΤΑΡΙΟΛΟΣ. Ἐὰν κρίνωμεν ἐκ τῆς δαπάνης, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε ἡ Ἀγγλικὴ Ἑταιρεία ἐδαπάνησε πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, δηλαδὴ 40,000,000 χρυσῶν φράγκων, ἀναλογούντων πρὸς 64,000,000 τῆς ἐποχῆς ταύτης, νομίζω ὅτι ἡ δαπάνη, ἡ ὁποία θ’ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν, θὰ εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὲν θὰ δυνηθῇ τὸ Κράτος ν’ ἀνταποκριθῇ. Οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ παρετηρήθη τοιαύτη νοσηρότης ἐκ τῶν ἑλωδῶν πυρετῶν, ὥστε νὰ καταστρέφηται ἡ ὑγεία τῶν κατοίκων πλείστων τῆς Ἑλλάδος μερῶν, νομίζω ὅτι οἱαδήποτε δαπάνη πρέπει νὰ διατεθῇ χάριν τῆς ὑγείας τῶν πολιτῶν. Ἁπλούστατα, ἐὰν κρίνωμεν ἐκ τῆς πενταετοῦς Στατιστικῆς τῶν τελευταίων χρόνων, ἀπὸ τοῦ 1905 μέχρι τοῦ 1910, θὰ ἴδωμεν ὅτι κατ’ ἔτος νοσοῦσιν ἐκ τῶν ἑλωδῶν πυρετῶν 700,000 πολιτῶν Ἑλλήνων, ἀποθνήσκουσι δὲ κατ’ ἔτος 2500 πολῖται Ἕλληνες. Κατὰ τὸ ἔτος 1895, ὁπότε κατὰ τὸ θέρος ὑπῆρξε πολυομβρία, οἱ παθόντες ἀνέρχονται εἰς τὸν τρομερὸν ἀριθμὸν τῶν 966048, ἐκ τῶν ὁποίων ἀπέθανον 5940. Μία ὁλόκληρος ταξιαρχία συνισταμένη ἐκ δύο πλήρων συνταγμάτων ἀπωλέσθη χωρὶς νὰ χρησιμεύσῃ τὸ πολύτιμον τοῦτο αἷμα πρὸς δόξαν τῆς πατρίδος καὶ πρὸς πλήρωσιν τῶν ἐθνικῶν ἰδανικῶν. Ἀπὸ οἰκονομολογικῆς δὲ ἀπόψεως ἂν ἐξετασθῇ τὸ πρᾶγμα, καὶ ἂν ὑπολογισθῇ ὅτι ἐκ τῶν 700,000 τῶν πασχόντων κατ’ ἔτος, μόνον αἱ 150,000 ἀδυνατοῦσιν ἐπὶ 50 ἡμέρας κατ’ ἔτος νὰ ἐργασθῶσιν, ὑπολογιζομένου τοῦ ἡμερομισθίου, ἰδίως ἐν Θεσσαλίᾳ, εἰς δραχμὰς 4–8, καὶ ἂν λάβωμεν τὸν ἐλάχιστον ὅρον τῶν 4 δραχμῶν, ἔχομεν, 150,000 πάσχοντας ἐπὶ 50 ἡμέρας, 7,500,000 ἡμερομίσθια πρὸς 4 δραχμὰς τὸ ἡμερομίσθιον, ἤτοι τὸν στρογγύλον ἀριθμὸν τῶν 30,000,000 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπόλλυνται ἐκ τῶν δημοσίων οἰκονομιῶν.

§40ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε, εὖγε.

§41ΕΜ. ΚΥΤΑΡΙΟΛΟΣ. Πᾶσα δαπάνη ὑπὸ τῆς Πολιτείας γιγνομένη ὑπὲρ τῆς διασώσεως τόσων χιλιάδων πολιτῶν καὶ τόσων ἑκατομμυρίων χρήματος θὰ εἶναι ἀνταξία τῶν τρομερῶν τούτων ἀποτελεσμάτων.

§42Γ. ΠΑΠΑΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ὀλίγας στιγμάς, κύριοι Βουλευταί. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἐπερωτήσω τὴν Κυβέρνησιν, τί ἐνηργήθη διὰ τὰ σεισμοπαθῆ μέρη, ἐκ τῶν πρώτων δηλαδὴ σεισμῶν, τῶν συμβάντων τῷ 1909 εἰς τοὺς τρεῖς δήμους τῆς Ἠλείας, Ἤλιδος, Ἐλίσσης, Πηνειίων, οἵτινες κατέστρεψαν καὶ ἐξ ὁλοκλήρου τὰ δύο μεγάλα χωρία Χάβαρι καὶ Μπεζαΐτι, κατὰ μέγα δὲ μέρος καὶ τὴν Παλαιόπολιν. Ὑπὲρ τῶν σεισμοπαθῶν τούτων συνελέχθησαν ἔρανοι ἄνω τῶν ἑκατὸν χιλιάδων δραχμῶν, κατατεθειμένων ἔκτοτε εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν δὲν τὸ ἔπραξεν ἤδη, νὰ στείλῃ μηχανικούς, διὰ νὰ βεβαιώσωσι τὰς προσγενομένας ζημίας εἰς ἑκάστην οἰκογένειαν ἀνάλογα ποσὰ ἐκ τῶν κατατεθειμένων τούτων ἐράνων. Ἤκουσα νὰ λέγηται ὅτι μὲ τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν ἐράνων ἀπεφασίσθη νὰ κατασκευασθῇ δημοσία ὁδός. Τὸ λεγόμενον ἥκιστα θεωρῶ σοβαρόν, διότι ἡ κατασκευὴ δημοσίων ὁδῶν εἶναι ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους. Ταυτοχρόνως δὲ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ προνοήσῃ καὶ διὰ τὸν νέον συνοικισμὸν τῶν καταστραφέντων χωρίων. Εἶτα θὰ ἐπερωτήσω τὴν Κυβέρνησιν, τί ἐσκέφθη καὶ τίνας ἀποφάσεις ἔλαβε περὶ τῶν τελευταίων σεισμοπαθῶν τοῦ δήμου Μυρτουντίων, δηλαδὴ τῶν Λεχαινῶν, τοῦ Βαρθολομιοῦ καὶ τοῦ Σουλεϊμάναγα, τῶν τριῶν τούτων κωμοπόλεων, αἵτινες ὑπέστησαν σημαντικὰς καταστροφὰς ὑπὸ τῶν σεισμῶν. Καὶ τονίζω τὴν ἐπερώτησίν μου ταύτην, διότι ἔχω πληροφορίας ὅτι καὶ κατὰ τῶν σεισμοπαθῶν τούτων ἐνεργεῖται καταδίωξις ὑπὸ τοῦ Δημοσίου διὰ φόρους οἰκοδομῶν, ἐνῷ κατέπεσαν αἱ οἰκίαι των. Οἱ ἀτυχεῖς οὗτοι συμπολῖταί μου, ὡς ἀναξιοπαθοῦντες, εἶναι ἄξιοι ὄχι μόνον τῆς ἀναστολῆς τῶν φόρων, ἀλλὰ καὶ πάσης ἄλλης προστασίας, καὶ αὐτῆς ἀκόμη τῆς νομοθετικῆς μερίμνης, ὄχι διὰ νὰ τοῖς δωρηθῇ τι ἀπέναντι τῶν προσγενομένων ζημιῶν, ἀλλ’ ἵνα ἐγγυηθῇ τὸ Κράτος εἰς μίαν Τράπεζαν, διὰ νὰ δανεισθῶσιν οἱ ζημιωθέντες τὰ ἀναγκαιοῦντα ποσὰ πρὸς ἐπισκευὴν τῶν οἰκημάτων των ἀντισεισμικῶς, τὰ δὲ δάνεια νὰ πληρωθῶσιν ἐντὸς δεκαετίας μὲ μικρὸν τόκον χρεολυτικῶς. Τοῦτο ἐγένετο καὶ ἀλλαχοῦ εἰς τὰ μᾶλλον εὐνομούμενα Κράτη. Ἐνθυμούμεθα πάντες, ὅτι, ὅτε ἡ φυλλοξήρα ἐνέσκηψεν ἐν Γαλλίᾳ, τὸ Γαλλικὸν Κράτος ἠγγυήθη πρὸς διαφόρους Τραπέζας, καὶ οἱ Γάλλοι ἀμπελοκτήμονες ἐδανείζοντο ἀνάλογα ποσὰ διὰ τὰ κτήματά των πρὸς 2 καὶ 2½ ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἐτησίως, μόνον δὲ τοιουτοτρόπως ἠδυνήθησαν νὰ ἀντιμετωπίσωσι τὸν κίνδυνον καὶ νὰ ἐπαναφυτεύσωσι τὰς ἀμπέλους των, ἡ δὲ Γαλλία νὰ ἐπανακτήσῃ τὴν πρότερον εὔκλειάν της διὰ τῆς οἰνοπαραγωγῆς. Ἑτέρα κατηγορία παθόντων ἐν Ἠλείᾳ εἶναι καὶ οἱ παρόχθιοι τοῦ χειμάρρου Κυρᾶς Λαγκάδι. Ὁ ὁρμητικὸς δηλαδὴ οὗτος χείμαρρος, ὡς διαρκὴς θεομηνία ἐν τῷ δήμῳ Λετρίνων, Πύργου δηλαδή, καταστρέφει κατ’ ἔτος ἀπεράντους ἐκτάσεις σταφιδαμπέλων, ἀνηκουσῶν εἰς τοὺς κατοίκους διαφόρων χωρίων, οἷον Σκουροχωρίου, Μυρτιᾶς, Ἀλποχωρίου, Γρανιτσέϊκα, Ἁγίου Ἰωάννου, Βυτινέϊκα, Τζόγια κλπ. Οἱ πολυπαθεῖς οὗτοι παρόχθιοι κατ’ ἐπανάληψιν ἀνηνέχθησαν πρὸς τὰς προκατόχους Κυβερνήσεις καὶ ἐζητήσαντο τὴν διαρρύθμισιν τοῦ χειμάρρου τούτου, διὰ νὰ τεθῇ φραγμὸς εἰς τὴν καταστροφήν των. Προέβησαν μάλιστα εἰς τὴν ὑπόδειξιν νὰ ἐτίθετο καὶ φόρος στρεμματικὸς ὑποχρεώνων ἀποκλειστικῶς αὐτοὺς τοὺς παροχθίους, διὰ νὰ συντελεσθῇ τὸ ἔργον τοῦτο. Δυστυχῶς οὐδὲν ἐνηργήθη μέχρι σήμερον, οὐδὲ διετάχθη κἂν μελέτη. Οἱ συνδημόται μου οὗτοι ἀναφέρονται ἤδη δι’ αἰτήσεώς των καὶ ἐνώπιον ὑμῶν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ σᾶς καθικετεύουσι νὰ τοὺς προστατεύσητε διὰ νομοθετικοῦ μέτρου πρὸς διευθέτησιν τοῦ χειμάρρου τούτου. Πρὸς τοὺς ἀναφερομένους τούτους ἑνούμεθα καὶ ἡμεῖς, κ. Πρόεδρε, καθὼς καὶ ἅπαντες οἱ Βουλευταὶ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος καὶ σᾶς παρακαλοῦμεν θερμῶς νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ δίκαιον καὶ σωτήριον αἴτημά των, ὑποβάλητε δὲ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ προσῆκον νομοθέτημα. Τούτου γενομένου, σᾶς παρακαλῶ, νὰ πιστεύσητε, ὅτι εἰς τοὺς παθόντας θὰ προσφέρητε εὐεργεσίαν, εἰς δὲ τὸ Δημόσιον θὰ προσπορίσητε μεγάλην ὠφέλειαν, διότι θὰ παραχθῇ σταφιδόκαρπος ἐπὶ πλέον ὑπὲρ τὰ 2 καὶ ½ ὅλα ἑκατομμύρια ἑνετικῶν λιτρῶν, ὅστις, κατὰ φυσικὸν λόγον, ἐξαγόμενος θὰ φορολογηθῇ εἰς τὸ τελωνεῖον. Καὶ μίαν τελευταίαν παράκλησιν ἀπευθύνω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδίᾳ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ διατάξῃ τὴν ἀναστολὴν τῆς καταδιώξεως ἐν Ἠλείᾳ, διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην γίνεται ἡ καλλιέργεια τῶν σταφιδαμπέλων μὴ ἐπιδεχομένη ἀναβολήν, θὰ παραμεληθῇ δ’ αὕτη, ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀπηνὴς καταδίωξις, πρᾶγμα ὅπερ θὰ εἶναι μὲν καταστροφὴ διὰ τὸν σταφιδοπαραγωγόν, ἀλλὰ καὶ τὸ Κράτος θὰ ζημιώσῃ οὐκ ὀλίγα, διότι θὰ φορολογήσῃ ἠλαττωμένην παραγωγήν. Ἐπὶ πλέον συντρέχουσιν εἰς τὸ ἐπιεικὲς τοῦτο μέτρον καὶ ἄλλοι λόγοι, καὶ διότι ἡ παρελθοῦσα ἐσοδεία ὑπῆρξεν ἠλαττωμένη ἕνεκα τῆς νόσου τοῦ περονοσπόρου ἐπὶ μὲν τῶν σταφιδαμπέλων μέχρι 30%, ἐπὶ δὲ τῶν ἀμπέλων ἀνυπολογίστως, μέχρι καταστροφῆς. Περὶ τῶν ἀμπέλων, ὑποθέτω, ὅτι ἔχει γνῶσιν ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῶν ψηφισμάτων τῶν δημοτικῶν συμβουλίων· νομίζω μάλιστα, ὅτι διέταξε τὰς ἐν Πύργῳ ἀρχὰς νὰ προβῶσιν εἰς τὴν βεβαίωσιν τῆς καταστροφῆς. Αἱ ἀρχαί, ἂν καλῶς εἶμαι πληροφορημένος, ἀντελήφθησαν τὴν καταστροφήν, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω ἂν ἀπήντησαν καὶ ἀπεστάλησαν τὰ ἔγγραφα ἢ παραμένουσιν ἐν τῇ ἐφορίᾳ Ἠλείας. Καὶ κατὰ προσθήκην εἰς τοὺς ὀρεινοὺς δήμους τῆς Ἠλείας ἐνέσκηψεν ἡ ἐπιζωοτία. Εἰς τὴν παράκλησίν μου ταύτην περὶ ἀναστολῆς τῆς καταδιώξεως μᾶς ἀντιτάσσεται, ὡς δικαιολογητικὴ βάσις, ὅτι ἡ Ἠλεία εὑρίσκεται ἐν μεγάλῃ καθυστερήσει τῶν ὑποχρεώσεών της ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου. Εἶναι ἀληθές, κύριοι Βουλευταί, καὶ τὸ ἀνομολογῶ, ὅτι ὅλη ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται ἐν καθυστερήσει ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου, ἡ δὲ Ἠλεία ἔτι περισσότερον. Ἀλλὰ πταίει ἡ Πολιτεία, ἡ ὁποία ἠμέλησε νὰ εἰσπράξῃ τὰ ὀφειλόμενα, καθ’ ἣν ἐποχὴν θὰ ἠδύναντο νὰ τὰ καταβάλλωσιν οἱ ὀφειλέται, ἠμέλησε δὲ σκοπίμως, διότι ἐν τῇ ἁμίλλῃ τῶν προσωπικῶν κομμάτων τὸ ἐπιτηδειότερον ἐνισχύετο καὶ διὰ τοῦ μέσου τούτου τῶν δημοσίων εἰσπράξεων. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διῃρεῖτο εἰς δύο ἀντίθετα στρατόπεδα, καὶ τὸ μὲν ἓν τῶν φίλων του, ὡς εὐνοούμενον, περιεβάλλετο μὲ τὴν ἀσυδοσίαν, τὸ δὲ ἕτερον τῶν ἀντιπάλων του παρεδίδετο εἰς τὴν καταδίωξιν. Πῶς ἐνήργουν οἱ δημόσιοι εἰσπράκτορες καὶ ἀποσπασματάρχαι κατὰ τῶν πτωχῶν φορολογουμένων, πρωτίστως δὲ τῶν χωρικῶν, τῶν ψηφιζόντων μὲ ποιάν τινα ἀνεξαρτησίαν φρονήματος, πάντες γνωρίζομεν καὶ δὲν ἐνδιατρίβω εἰς τὴν ἀφήγησιν, εὔχομαι δὲ μόνον, ὅπως ἡ κατάστασις αὕτη διὰ τῶν ἀνορθωτικῶν νομοθετημάτων τεθῇ ἐκποδών, καὶ παραμείνῃ ὑπὲρ ἡμῶν ἡ ἀνάμνησις ὅτι κατελύθη τὸ ὀλέθριον σύστημα τῆς ἀνηκούστου διαιρέσεως καὶ ἐκφοβήσεως. Ἐκτὸς τούτου ἡ Ἠλεία ἔχει καὶ ἄλλους λόγους διὰ τὴν καθυστέρησιν. Παραλείπω ὡς γνωστὴν τὴν δεκαπενταετῆ σταφιδικὴν κρίσιν, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ μὴ ἀναφέρω ὅτι μέγα μέρος τῶν χρεῶν της στηρίζεται εἰς παγίας δόσεις δηλωθεισῶν γαιῶν, τὰς ὁποίας δὲν κατέλαβον οἱ δηλώσαντες καὶ δέον νὰ δοθῇ προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ παραιτηθῶσιν οὗτοι, διὰ νὰ ὑπεισέλθωσιν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις των οἱ καταλαβόντες καὶ νεμόμενοι τὰς γαίας ταύτας. Ἔπειτα, κύριοι Βουλευταί, νομίζω ὅτι πρέπει καὶ τὰ ὀφειλόμενα εἰς τὸ Δημόσιον νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς μίαν παραγραφήν, ὡς γίνεται καὶ ἀλλαχοῦ. Καὶ λέγοντες ἀλλαχοῦ ἐννοοῦμεν τὰ Κράτη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπικαλούμεθα καὶ προσπαθοῦμεν νὰ μιμηθῶμεν εἰς ἀπόδειξιν τῶν προόδων μας. Οὕτως ἐν Γαλλίᾳ ἡ παραγραφὴ τῶν ὀφειλομένων πρὸς τὸ Δημόσιον εἶναι πενταετής, καὶ εὐλόγως, διότι, ὅτε τὸ Κράτος, ὅπερ ἔχει ὅλα τὰ μέσα καὶ διαθέτει τὴν δημοσίαν δύναμιν, δὲν ἠδυνήθη νὰ τὰ εἰσπράξῃ εἰς τόσα ἔτη, τεκμαίρεται ὅτι τὰ ὀφειλόμενα ταῦτα δὲν εἶναι εἰσπράξιμα. Ἡμεῖς ἂς δεχθῶμεν τὴν δεκαετῆ παραγραφήν, ἂς δεχθῶμεν τὴν δωδεκαετῆ, ἀλλὰ τὰ πέρα τῆς δωδεκαετίας δέον ν’ ἀποσβεσθῶσι, τὰ δὲ τῆς δωδεκαετίας, ἀφοῦ ἀφαιρεθῶσι τὰ πρόστιμα καὶ οἱ βαρεῖς τόκοι, νὰ διαιρεθῶσιν εἰς πολλὰς μικρὰς δόσεις ἐτησίας, οὕτως ὥστε ὁ φορολογούμενος πληρώνων τὴν τελευταίαν χρῆσιν φόρων του νὰ καταβάλλῃ καὶ τὸ ποσοστόν, ἤτοι τὴν ἐτησίαν δόσιν διὰ τὰ παλαιὰ χρέη. Νὰ προσδιορισθῇ ἐποχὴ ἐκ τῶν προτέρων, καθ’ ἣν νὰ προσέρχηται ἄνευ προσκλήσεως ὁ φορολογούμενος, διὰ νὰ καταβάλλῃ τοὺς φόρους του, παρελθούσης δὲ τῆς ἐποχῆς ταύτης καὶ μὴ πληρώσαντος τοῦ φορολογουμένου, ἡ καταδίωξις ἀνεξαιρέτως νὰ εἶναι ἀπηνής, ἀμείλικτος καὶ ἀδιάλλακτος. Τοιουτοτρόπως, ἐνῷ θὰ προσφέρωμεν εὐεργετικὴν ἀνακούφισιν πρὸς τοὺς πενομένους πληθυσμοὺς τῶν κτηματιῶν καὶ τῶν ἀγροτῶν, τὸ Δημόσιον θὰ εἰσπράττῃ τριπλάσια τῶν ὅσα εἰσέπραττε, διότι καὶ οἱ φόροι θὰ καταβάλλωνται τακτικῶς καὶ ἀπὸ πολλὰς δαπάνας θὰ εἶναι ἀπηλλαγμένον τὸ Δημόσιον, οἷον προσωποκρατήσεων καὶ διατροφῶν, αἵτινες ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον καταλήγουσιν εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου διὰ τῆς προσαγωγῆς πιστοποιητικοῦ ἀκτημοσύνης. Αἱ λαϊκαὶ ἀνακουφίσεις ἀποτελοῦσι κυρίαν βάσιν τῆς ἀνορθώσεως. Πάντες δὲ ἡμεῖς, οἵτινες ἐξελέγημεν καὶ παρακαθήμεθα ἐνταῦθα μὲ πρόγραμμα φιλελεύθερον καὶ ἀνορθωτικόν, ἔχοντες ἐπὶ κεφαλῆς τὸν λαοπρόβλητον Πρωθυπουργόν, νομίζω ὅτι ὀφείλομεν νὰ φανῶμεν ἀντάξιοι τῶν ἐθνικῶν περιστάσεων καὶ τῶν λαϊκῶν ἀνακουφίσεων. Ταῦτα πράττουσα ἡ παροῦσα Ἐθνοσυνέλευσις ὄντως θὰ σημειώσῃ ἱστορικὸν σταθμὸν ἐν τῷ πολιτικῷ βίῳ τῆς ἡμετέρας χώρας.

§43ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπαντῶ εἰς τὸ πρῶτον ἐρώτημα τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς σεισμοπαθεῖς τῆς Ἠλείας. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. κ. Γόντικας καὶ Λαμπρινόπουλος μοὶ εἶχον ὑποβάλει διὰ τοῦ Προεδρείου ἐπερώτησιν περὶ τῶν ἐνεργειῶν ἐν γένει τῆς Κυβερνήσεως. Ἔχω ἤδη ἑτοίμην τὴν ἀπάντησιν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης, μόνον δὲ συμπλήρωσίς τις τοῦ σημειώματος ἐλλείπει, ἐθεώρησα δὲ ὅτι, διὰ νὰ εἶναι πλῆρες τὸ σημείωμα, ἦτο προτιμότερον νὰ ἀναβάλω εἰς τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν νὰ τὸ φέρω, ὅτε καὶ οἱ κ. κ. συνάδελφοι διὰ τῆς καταθέσεως τούτου θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσωσι καὶ τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων καὶ τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐκθέσω δὲ καὶ ἐγὼ τὰς σκέψεις αὐτῆς.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσι τρεῖς προτάσεις ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέματος πρὸς γενίκευσιν τῆς συζητήσεως.

§45Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§46ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Βουλευτά, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς διακόψω. Λυποῦμαι διὰ τὰς ἐκφράσεις, Κύριοι, εἰς τὰς ὁποίας προέβη ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς περὶ τοῦ μέλλοντος Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων. Ἔχω καθῆκον συγχρόνως νὰ κάμω τὴν δήλωσιν ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, τῆς ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Βουλευτήν, ὁ Διάδοχος ἀπηύθυνεν ἔγγραφον πρὸς τὸν τότε Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδήλου ὅτι εἶναι διατεθειμένος νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὸ Κράτος τὰς γαίας τὰς καλλιεργησίμους τῆς Μανωλάδος, ὅπως διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς κατοίκους, ἐπὶ ἀποζημιώσει, ἐννοεῖται, ἥτις ἤθελε κανονισθῆ διὰ νόμου τοῦ Κράτους, κρατῶν μόνον τὰ δάση καὶ τὰ δύο ἰχθυοτροφεῖα, νομίζω. Ὅπως καταστῇ δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ προβῇ εἰς τὴν νομοθετικὴν λύσιν τοῦ πράγματος, ἐστάλησαν ἀξιωματικοὶ τῆς Χαρτογραφικῆς ὑπηρεσίας, οἱ ὁποῖοι σήμερον ἀσχολοῦνται εἰς τὴν καταμέτρησιν τῶν γαιῶν αὐτῶν· νομίζω δὲ ὅτι αὐτὰ δὲν ἦσαν ἐντελῶς ἄγνωστα εἰς τὸν πολὺν κόσμον καὶ ἑπομένως ἦσαν ἱκανὰ νὰ μὴ δικαιολογήσωσιν ἐπιθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἴσως δὲν ἦσαν αἱ προσήκουσαι, διότι ὁ Διάδοχος τοῦ Θρόνου ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω ὅτι κατέχει τὴν Μανωλάδα ἐπὶ τῇ βάσει νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψήφισε τὸ συνέδριον τοῦτο, ὁ δὲ ἀσκῶν τὰ δικαιώματα τῆς κυριότητος, τὰ ὁποῖα προέρχονται ἐξ ὡρισμένου νόμου, ποτὲ δὲν δύναται, τοὐλάχιστον ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ, νὰ γίνῃ ὑποκείμενον ἐπιθέσεων.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐν τῇ Βουλῇ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψω ἐπιθέσεις ἐναντίον μελῶν τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας, ἐὰν δὲν ἐπιθυμῶμεν, ὅπως ἡ Βουλὴ δίδῃ τὸ σύνθημα εἰς τὴν ἀναρχίαν ἐν τῷ τόπῳ.

§48Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θέλω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὸν κ. Γκλαβᾶν.

§50Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα). (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν ὁ Πρόεδρος κ. Ν. Στράτος).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ πέντε λεπτῶν ἦλθον καὶ ἀνέλαβον τὰ καθήκοντά μου καὶ δὲν ἐγνώριζον ποία ἦτο ἡ συζήτησις ἐνταῦθα, διότι ἄλλως θὰ τὴν ἠμπόδιζον. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω ὅτι ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀφορᾷ τὰ μέτρα τὰ ληφθέντα διὰ τοὺς σεισμοπαθεῖς ἐν Ἠλείᾳ καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἐγένετο ἡ συζήτησις. Τώρα, ἐὰν οἱ κύριοι Βουλευταὶ νομίζωσιν ὅτι δύνανται νὰ ὁμιλῶσι περὶ ὅλων τῶν θεμάτων τῆς Ἠλείας, ἂς ὁμιλήσωσιν.

§52Δ. ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Μανωλὰς κεῖται ἐν Ἠλείᾳ.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ γνωρίζω. Δὲν θὰ μὲ μάθητε γεωγραφίαν! Ἀλλὰ πρωτεύει τὸ θέμα τῶν σεισμοπαθῶν.

§54Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀπαγορεύω, κύριε Βουλευτά, νὰ ἐξακολουθῆτε ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ μὲ αὐτὸν τὸν τόνον. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν. Νὰ τὸ γνωρίζητε αὐτό.

§56Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλαμῆς ἔχει τὸν λόγον. Ὀφείλω νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς, ὅτι ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Παπακυριακοπούλου εἶναι ἐν τάξει κατὰ τὸ πρῶτον αὐτῆς μέρος, τὸ ἀφορῶν τὰ μέτρα τὰ ληφθέντα περὶ σεισμοπαθῶν Ἠλείας· τὸ ὑπόλοιπον μέρος τῆς ἐπερωτήσεως περὶ τῆς καθόλου καταστάσεως ἐν Ἠλείᾳ εἶναι ἀόριστον καὶ δὲν συνᾴδει πρὸς τὸν Κανονισμόν, κατὰ συνέπειαν δὲν θὰ ἐπιτρέψω τὸν λόγον.

§58Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δηλαδὴ ἡ Βουλὴ συναινεῖ τὸ ἀόριστον μέρος νὰ διαγραφῇ.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ συναινέσῃ τὸ ἀόριστον μέρος νὰ διαγραφῇ, καὶ ἐλπίζω, ὅτι οἱ κύριοι Βουλευταὶ θὰ θελήσωσιν ἐν τῷ μέλλοντι νὰ ὁρίζωσι τὰ θέματα αὐτῶν, διότι ἄλλως ἀγόμεθα εἰς τὴν ἀναρχίαν, Κύριοι! Ὁ κ. Φλαμῆς λοιπὸν ἔχει τὸν λόγον.

§60ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἤρξατο ἡ ἐφαρμογὴ τῆς γνώμης αὐτῆς;

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§62Γ. ΠΩΠ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἡ συζήτησις καθ’ ὃν τρόπον ἤρξατο πρέπει καὶ νὰ περατωθῇ, καὶ συνεπῶς ὀρθότατα ἐζητήσατε τὴν διαγραφὴν τοῦ ἀορίστου αὐτοῦ μέρους. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἔρχονται ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεις δὲν εἶναι σκόπιμον νὰ μὴ περατῶνται αὗται καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ μὴ ἀναγράφωνται ἀοριστίαι τοιαῦται κατὰ τὸ μέλλον, καὶ εὑρισκώμεθα εἰς τὸ ἄτοπον νὰ διακόπτωμεν συζητήσεις ἀρξαμένας.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μέχρι τοῦδε δὲν ἠθέλησα νὰ φαίνωμαι αὐστηρὸς τηρητὴς καὶ τοῦ ξηροῦ γράμματος πλέον, διότι ἀπέβλεπον εἰς τὸ ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν κ. Βουλευτῶν διὰ πρώτην φορὰν εἰσερχόμενοι εἰς τὴν Βουλὴν δὲν ἦσαν ἐντελῶς οἰκεῖοι πρὸς τὸν Κανονισμὸν καὶ δὲν ἠθέλησα νὰ φαίνωμαι σκληρός. Σήμερον ὅμως ἔλαβον τὸ μέτρον ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει νὰ ἀναγράψω εἰς ἰδίαν στήλην καὶ τὰ ἁρμόδια Ὑπουργεῖα, πρὸς ἃ ἀπευθύνεται ἑκάστη ἐπερώτησις, ἵνα καὶ οἱ Ὑπουργοὶ εἶναι ἕτοιμοι νὰ δίδωσι τὰς ἀπαντήσεις ἀμέσως. Πρὸς τούτοις δὲ ἀνακοινῶ εἰς τοὺς κ. Βουλευτὰς ὅτι ὅσαι μὲν ἐπερωτήσεις εἶναι ἐγγεγραμμέναι ἐνταῦθα θὰ τελειώσωσι κατὰ τὸν Κανονισμόν, ὅσαι δὲ θὰ ὑποβληθῶσιν, ἂν μὴ ὁρίζωσι τὸ θέμα ῥητῶς καὶ δὲν εἶναι συγκεκριμέναι, δὲν θὰ στέλλωνται ὑπὸ τῆς Διεκπεραιώσεως πρὸς ἐκτύπωσιν. Ἤδη ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν· ἐπιτρέπει νὰ διαγραφῇ τὸ ἀόριστον μέρος τῆς ὑπὸ συζήτησιν ἐπερωτήσεως;

§64ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπερώτησις ἀποφάσει τῆς Βουλῆς περιορίζεται μόνον εἰς τὸ ζήτημα τῶν σεισμοπαθῶν. Ὁ κ. Φλαμῆς ἔχει τὸν λόγον περὶ τῶν σεισμοπαθῶν καὶ μόνον.

§66Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Παρατηρῶ, κύριοι Βουλευταί, μετὰ λύπης μου, ὅτι ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου τοῦ συναδέλφου μου ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Γκλαβᾶ παρεισέφρησε ζήτημα σπουδαιότατον, τὸ ὁποῖον βεβαίως θὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ μακρόν, διότι πρόκειται περὶ ζητήματος καθαρῶς ἀντισυνταγματικοῦ, καὶ ὁ σκοπὸς τῆς συγκλήσεως ἡμῶν εἶναι ὄχι μόνον νὰ ἀναθεωρήσωμεν τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ νὰ καταργήσωμεν καὶ πάντας ἐκείνους τοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι ἀντισυνταγματικῶς ἐδῶ μέσα...

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τίνος ὁμιλεῖτε;

§68Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε, κ. Πρόεδρε. Ὁμιλῶ σχετικῶς πρὸς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς καὶ δι’ ὀλίγων θέλω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἐθίγη τὸ ζήτημα τῆς Μανωλάδος...

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀφαιρῶ τὸν λόγον.

§70Λ. ΦΛΑΜΗΣ. ... ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν πεῖραν τοῦ δουλοπαροικισμοῦ τῆς Μανωλάδος, νὰ ὁμιλήσωμεν ἐφ’ ὅσον ἤρχισε τοιαύτη συζήτησις.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀφαιρῶ τὸν λόγον. Ὁ κ. Φλαμῆς ἀνακαλεῖται εἰς τὴν τάξιν καὶ νὰ ἀναγραφῇ τοῦτο εἰς τὰ Πρακτικά.

§72ΙΩ. ΦΑΡΜΑΚΗΣ. Βεβαίως εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, κ. Πρόεδρε, πάντες νὰ σεβώμεθα τοὺς ὅρους τοῦ Κανονισμοῦ. Ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ γίνεται καὶ ἐξαίρεσις. Ὅτε ἐπετράπη καλῶς ἢ κακῶς...

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπ’ ἐμοῦ εἰς οὐδένα ἐπετράπη. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ μὴ γίνῃ λόγος σήμερον περὶ Μανωλάδος.

§74ΙΩ. ΦΑΡΜΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀφήσατε νὰ τελειώσω.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε, διότι παραβαίνετε ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§76ΙΩ. ΦΑΡΜΑΚΗΣ. Θέλω νὰ ἀπαντήσω ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς. Ἀφήσατέ με, κ. Πρόεδρε, νὰ ὁμιλήσω.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύνασθε νὰ ἐγγραφῆτε ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς δωρεᾶς τῆς Μανωλάδος καὶ νὰ συζητήσητε τὴν Δευτέραν. Σήμερον δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§78ΙΩ. ΦΑΡΜΑΚΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, κ. Πρόεδρε, νὰ τελειώσω ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Φρονῶ, ὅτι εἶναι ὑπερβολικῶς σκληρὰ ἡ τοιαύτη ἐξαίρεσις, ἡ ὁποία παρατηρεῖται εἰς τὸν κ. ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτήν. Ἐπετράπη ἡ συζήτησις καλῶς ἢ κακῶς, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀφορᾷ τὸν κ. συνάδελφον Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεξέκλινεν ἡ συζήτησις.

§80ΛΟΥΚ. ΦΛΑΜΗΣ. Ἐφ’ ὅσον παρεξέκλινε δι’ ἄλλους καὶ δι’ ἐμὲ θὰ παρεκκλίνῃ.

§81ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτὴς σεβόμενος ὄχι μόνον τὸν Κανονισμόν, ἀλλὰ καὶ τὸ Σῶμα τοῦτο, τὸ συνέδριον τοῦτο, θέλει προσχωρήσει πρὸς τὰς ἀποφάσεις τοῦ Προεδρείου. Ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ αὕτη, οὔτε ὁ Πρόεδρος, οὔτε τὸ Σῶμα, οὔτε ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀνεχθῶσιν, ὅπως περιορισθῇ τὸ Σῶμα τοῦτο διὰ τῆς ἀναρχίας, τὴν ὁποίαν φαίνεται ἔχει τὴν διάθεσιν νὰ ἀσκήσῃ ὁ κ. Βουλευτής. (Χειροκροτήματα). Ἐὰν ἡμεῖς πρὸ παντὸς δὲν σεβώμεθα καὶ τὸν Κανονισμόν, ἀλλὰ καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ τὸ Σῶμα, τὸ ὁποῖον καλούμενον ὑπὸ εἰδικὴν περίστασιν πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος εἶναι Σῶμα σχεδὸν κυρίαρχον, πῶς θέλετε νὰ περιμένωμεν ἀπὸ τὸν λαὸν νὰ διακρίνῃ τὴν νομιμοφροσύνην καὶ τὴν ὑποταγὴν πρὸς τοὺς νόμους; (Χειροκροτήματα). Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτήν, ὁ ὁποῖος γνωρίζει πόσον εἶναι συμπαθὴς πρὸς ἐμέ, νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Προεδρείου ἀφαιρέσαντος παρ’ αὐτοῦ τὸν λόγον, καὶ νὰ μὴ θελήσῃ νὰ χωρήσῃ περαιτέρω, ὅπως μὴ καταστήσῃ δυσχερεστέραν τὴν θέσιν του. Πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ ἐν ἀνάγκῃ θὰ ἐφαρμοσθῶσι μέχρι τέλους. Ἐλπίζω, ὅτι διερμηνεύω τὸ φρόνημα τῆς Βουλῆς ποιῶν τὰς δηλώσεις αὐτάς. (Χειροκροτήματα).

§82Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ἐξυβρίσθην.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς σᾶς ὕβρισεν.

§84Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Μετὰ λύπης παρατηρῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει νὰ καταπνίξῃ μίαν συζήτησιν, ἡ ὁποία δυστυχῶς ἤρχισε.

§85ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§86Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ἀκούσατε καὶ ἐμέ.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ προσδιορίσητε τὴν ἐπερώτησίν σας διὰ τὴν Δευτέραν συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμόν.

§88Ε. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Νὰ διακόψωμεν ἐπὶ πέντε λεπτά.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§90Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ἐπειδὴ βλέπω τὴν ἐμμονὴν τῆς Βουλῆς, καίτοι ἐθίγην ὅλως ἀδικαιολογήτως, ὅτι ἐδῶ ἤλθομεν νὰ δημιουργήσωμεν ἀναρχίαν, ἐνῷ εἴμεθα γνωστοί, ὅτι ἤλθομεν νὰ ἀγωνισθῶμεν ὑπὲρ τῶν συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν...

§91Ι. ΦΑΡΜΑΚΗΣ. Τοῦτο εἶναι γνωστὸν διὰ τὸν κ. Φλαμῆν.

§92Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Λυποῦμαι λέγω...

§93Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Σιωπὴ λοιπόν! (Θόρυβος). (Ὁ κ. Καρασεβδᾶς κατέρχεται ἐκ τῆς θέσεώς του καὶ διευθύνεται πρὸς τὸ βῆμα).

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ πέντε λεπτά. Μετὰ τὴν διακοπήν.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς ἀνακαλεῖται εἰς τὴν τάξιν. Ὁ κ. Φλαμῆς συνεχίζει τὸν λόγον του.

§96Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, μετὰ λύπης μου ἀναγκάζομαι νὰ διακόψω τὴν συνέχειαν τῆς ὁμιλίας μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον ἡ Αὐτοῦ Ὑψηλότης πρὸ πολλοῦ ἔχει διαβιβάσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν περὶ τοῦ ζητήματος τῆς Μανωλάδος. Ἤθελον ὅμως παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως τὸ ἔγγραφον αὐτὸ καταθέσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἵνα λάβωμεν γνῶσιν αὐτοῦ. Ἤθελον ὅμως παρακαλέσει καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ συστήσῃ εἴς τινας τῶν κ.κ. Βουλευτῶν, ὅπως, ἐφ’ ὅσον ἐκ τῶν λόγων μου δὲν θίγονται ἀμέσως καὶ προσωπικῶς, νὰ μὴ παρεκτρέπωνται, διότι θὰ μὲ ἀναγκάσωσι, παρὰ τὸν χαρακτῆρά μου καὶ τὴν ἀνατροφήν μου, νὰ ἀκολουθήσω καὶ ἐγὼ τακτικὴν οὐχὶ ὀλιγώτερον κατωτέραν ἐκείνων, ἵνα οὕτω τοῖς ἐπιβάλω τὸν πρὸς ἐμὲ σεβασμόν, διότι δὲν ἐσυνήθισα οὐδέποτε νὰ πτοῶμαι πρὸ οὐδενός. Ἐπειδὴ ἐγενικεύθη τὸ ζήτημα τῶν σεισμοπαθῶν καὶ εἶχον καὶ ἐγὼ ἐγγραφῆ νὰ ὁμιλήσω, δηλῶ ὅτι θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Πάντες, Κύριοι γνωρίζετε, ὅτι ἡ Ἠλεία ἀπὸ πολλῶν δεκαετηρίδων μαστίζεται ὑπὸ τῆς ζωοκλοπῆς, μαστίζεται ἐκ τῆς διασαλεύσεως τῆς δημοσίας τάξεως, μαστίζεται ἐκ τῆς σταφιδικῆς κρίσεως καὶ τῆς ἑλονοσίας, ἐσχάτως δὲ μαστίζεται καὶ ὑπὸ τῶν σεισμῶν, λόγῳ τοῦ ἐδάφους. Δυστυχῶς οὐδεμία μέριμνα κυβερνητικὴ ἐλήφθη ὑπὸ τῶν προκατόχων Κυβερνήσεων διὰ τὰ δεινοπαθήματα αὐτὰ τῶν Ἠλείων. Ἐσχάτως καὶ ἐπὶ τῆς ἤδη Κυβερνήσεως παρουσιάσθησαν οἱ σεισμοὶ τῶν Λεχαινῶν καὶ τοῦ Βαρθολομιοῦ. Βεβαίως οἱ κ. κ. προλαλήσαντες συνάδελφοι ἀνέπτυξαν τὸ ζήτημα καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς μερίμνης τῆς Κυβερνήσεως, ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἔχω νὰ προσθέσω, εἶναι ὅτι οὐδέποτε ἀμφέβαλλον διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ δείξῃ πατρικὴν στοργὴν καὶ ἐνδιαφέρον ὑπὲρ πληθυσμοῦ, ὁ ὁποῖος δεινοπαθεῖ πρὸ πολλοῦ, ἀφοῦ, καίτοι ἀσθενής, ἐν καιρῷ χειμῶνος μετέβη ὁ ἴδιος, ἵνα αὐτοπροσώπως δώσῃ τὴν παρηγορίαν καὶ ἐνίσχυσιν εἰς τοὺς σεισμοπαθεῖς αὐτοὺς πληθυσμούς, καὶ οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ ἀμφιβάλῃ τις ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ἐμφορεῖται ἀπὸ τὰ εὐγενέστερα αἰσθήματα ὑπὲρ τῶν λαϊκῶν τάξεων, δὲν θὰ ἐμερίμνα δεόντως, ἵνα ὁ λαὸς αὐτὸς τῆς Ἠλείας τύχῃ τῆς δεούσης μερίμνης καὶ προστασίας. Βεβαίως καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ζητημάτων θέλει μεριμνήσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι, ἐφ’ ὅσον δὲν μεριμνήσῃ περὶ τῆς παγιώσεως τῆς δημοσίας τάξεως καὶ δημοσίας ἀσφαλείας, δὲν δύναται νὰ εἴπῃ κανεὶς ὅτι θὰ δημιουργήσῃ πλουτολογικὸν παράγοντα ἐν τῇ Ἠλείᾳ. Κρίνω, Κύριοι, περιττὸν νὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν, διότι ὅσον οὔπω θέλω ἐπιληφθῇ ἐν πλάτει τόσον τοῦ ζητήματος τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ὅσον καὶ τοῦ ζητήματος τῆς γεωργίας, κτηνοτροφίας καὶ ἐν γένει τῆς βελτιώσεως τῆς Ἠλείας καὶ ἰδίως τοῦ διακανονισμοῦ τῶν χρεῶν τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἰδιωτῶν. Κυρίως ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος μὲ ἐξηνάγκασε νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ τῆς Ἠλείας, δὲν ἦτο νὰ ἐξάρω τὴν δρᾶσιν καὶ τὴν ἐνέργειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ λόγος ἦτο ἡ ἀξίωσις, τὴν ὁποίαν διετύπωσαν οἱ δυστυχεῖς σεισμοπαθεῖς τῆς Ἠλείας, ὅπως τύχωσιν ἱκανοποιήσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἀδιαφορίαν καὶ τὴν ἀκατονόμαστον διαγωγήν, τὴν ὁποίαν ἐπεδείξατο πρὸς αὐτοὺς ὁ νομάρχης Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος. Ὁ κύριος αὐτός, ἄνθρωπος ἐκπροσωπῶν τὸ παρελθὸν καὶ δημιούργημα τοῦ παρελθόντος, δὲν ἦτο δυνατὸν ποτε νὰ συναισθανθῇ τὴν κατάστασιν τῶν σεισμοπαθῶν καὶ σπεύσῃ ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ἵνα ἀντιληφθῇ αὐτῶν τῶν ζημιῶν καὶ τῆς καταστάσεως καὶ περιθάλψεως τῶν σεισμοπαθῶν καὶ σπεύσῃ νὰ τηλεγραφήσῃ ἀμέσως εἰς τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῶν ληπτέων μέτρων. Συνηθισμένος ἐκ τῆς παλαιᾶς διοικήσεως καὶ στηριζόμενος εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀνέκαθεν ὑπεστήριξαν αὐτὸν καὶ ὑποστηρίζουσιν, ὄχι μόνον ἠδιαφόρησεν ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος αὐτοῦ πρὸς τοὺς σεισμοπαθεῖς, ἀλλ’ ἔπραξε καὶ πρᾶξιν τοιαύτην, τὴν ὁποίαν ὄχι ἀνώτερος διοικητικὸς ὑπάλληλος δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ, ἀλλὰ καὶ ὁ τελευταῖος τυχοδιώκτης.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλῆτε κατὰ τοιοῦτον τρόπον περὶ ἀνωτάτου διοικητικοῦ ὑπαλλήλου.

§98ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι εἷς ἐκ τῶν ἀρίστων νομαρχῶν, καὶ εἶναι ψεύδη αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε.

§99Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ὁμιλῶ περὶ γεγονότων καὶ μαρτυρῶ τὰ γεγονότα. Ὁ Κύριος αὐτὸς ἐτηλεγράφησε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν ἔλαβε χώραν σεισμός, ἐτηλεγράφησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὁ λαὸς ἐκεῖνος φωνασκεῖ καὶ διαμαρτύρεται, διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ ἁρπάσῃ ἐπιχορήγημα τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτό, Κύριοι, ἦτο ὄχι μόνον ἀστοργία ἑνὸς ἀνωτάτου ὑπαλλήλου, ἀλλ’ ἦτο καὶ ἐγκληματικὴ πρᾶξις, ἐκθέτουσα τὴν φιλοτιμίαν λαοῦ ἐγνωσμένου διὰ τὰ εὐγενῆ αὐτοῦ αἰσθήματα.

§100ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Μίαν ἐξήγησιν, παρακαλῶ. Πρὸ παντὸς ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι ὁ νομάρχης συνέπεσε νὰ μεταβῇ εἰς Πάτρας, ἐὰν ἀκριβῶς ἐνθυμῶμαι, τὴν παραμονήν, ἢ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἔγιναν οἱ σεισμοὶ τῶν Λεχαινῶν καὶ τοῦ Βαρθολομιοῦ. Ἦλθον μετ’ αὐτοῦ εἰς τηλεφωνικὴν συνεννόησιν, διὰ τὸ ἐπεῖγον τοῦ πράγματος, διότι δὲν ἐθεώρησα, ὅτι ἦτο ἐπαρκὴς ἡ τηλεγραφικὴ συνεννόησις. Διετάχθη νὰ μεταβῇ αὐτοπροσώπως εἰς Λεχαινά, ὅπου μετέβη, ἐπανελθὼν αὐθημερὸν ἐκ Λεχαινῶν, ἐντεῦθεν δὲ εἰκάζω, ὅτι ὑπάρχει ἡ παρεξήγησις, τὴν ὁποίαν εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας. Ἦλθεν ἐκεῖθεν καὶ ἀνεκοίνωσε τὰς ἐντυπώσεις του, καθ’ ἣν ἡμέραν ἐγράφησαν εἰς τὰς ἐν Ἀθήναις ἐφημερίδας, ὅτι αἱ ἐντυπώσεις τοῦ νομάρχου ἦσαν δυσμενεῖς πρὸς τοὺς κατοίκους, καὶ ὅτι ὁ νομάρχης εἶχεν ἀποδώσει εἰς αὐτοὺς ὑπερβολὴν εἰς τὴν παράστασιν τῶν πραγμάτων, καὶ ὅτι ἡ ὑπερβολὴ αὕτη ἐξηγεῖται ὡς πρόδηλος διάθεσις τῶν κατοίκων, ὅπως ἐπωφεληθῶσι τὴν περίστασιν. Ὁμολογῶ, ὅτι τὸ πρᾶγμα, καίτοι μοὶ ἐφάνη ὅλως ἀπίστευτον, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ λεχθῶσιν ἀπὸ τὸν νομάρχην αὐτά, μοὶ ἐνεποίησαν ἐντύπωσιν, καὶ ἐθεώρησα, ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ προκαλέσω ἐξηγήσεις τοῦ νομάρχου, διότι τὴν ἡμέραν ἐκείνην συνέπεσε νὰ εἶμαι εἰς Πάτρας. Δὲν ὑπάρχει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τηλεγράφημα ἐξεικονίζον τὰ πράγματα κατὰ τρόπον ἀποδίδοντα τοιαύτας προθέσεις εἰς τοὺς κατοίκους. Ἀληθὲς εἶναι μόνον, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὁ νομάρχης παρίστανε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι αἱ παραστάσεις αἱ δημοσιογραφικαὶ εἶναι ὑπερβολικαί, δὲν πρέπει δὲ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ θεωρήσῃ ὅτι ἐπῆλθε πανωλεθρία. Δὲν παρίστανεν ὅμως καὶ ὅτι δὲν εἶχεν ἀνάγκην ἐπικουρίας ὁ λαὸς ἐκεῖνος, ἀλλ’ ὅτι δὲν εἶχε συντελεσθῆ καταστροφή. Ὁπωσδήποτε ἐγεννήθη ἡ παρεξήγησις ἐκ τῶν δημοσιευμάτων εἰς τὰς ἐφημερίδας. Ἐὰν διεγίνωσκον εἰς τοὺς λόγους τοῦ νομάρχου πρόθεσιν ἐξυβρίσεως τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων, εἶχον πρωτίστως ἐγὼ καθῆκον νὰ θελήσω νὰ ἱκανοποιήσω τὴν φιλοτιμίαν τῶν πληθυσμῶν αὐτῶν.

§101Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Μὲ ἀναγκάζετε νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὸ ἑξῆς· οἱ σεισμοὶ ἤρχισαν τὴν ἑσπέραν τῆς Κυριακῆς καὶ ὁ κ. νομάρχης μετέβη εἰς τὰ σεισμοπαθῆ μέρη τὴν Παρασκευὴν τὸ πρωί.

§102ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Διατί δὲν ἀναμένετε, ὅταν θὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῇ καταθέσει τῶν πληροφοριῶν, ὁπότε θὰ εἶναι ἡ καταλληλοτέρα στιγμὴ τῆς συζητήσεως; Ἐφ’ ὅσον αἱ πληροφορίαι τοῦ νομάρχου πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ἔχουσι διαβιβασθῆ τηλεγραφικῶς ἢ δι’ ἐγγράφων, ἐννοεῖται ὅτι θὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα. Λέγω δὲ ἐφ’ ὅσον ἔχουσι διαβιβασθῆ τηλεγραφικῶς ἢ δι’ ἐγγράφων, καθόσον, ὡς προεῖπον εἰς τὴν Βουλήν, διὰ τὴν καλλιτέραν συνεννόησιν ἐθεώρησα ἀναγκαίαν τοιαύτην καὶ τηλεφωνικήν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὀφείλω νὰ καταθέσω τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα, ὅπως ἀπὸ κοινοῦ γίνῃ συζήτησις, ὄχι μόνον ὡς πρὸς τὰ μέτρα τὰ ληφθέντα, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐνεργείας τῶν ἀρχῶν.

§103Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Ἡμεῖς βεβαίως θὰ ζητήσωμεν νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα, ἵνα δι’ αὐτῶν ἀποδεχθῇ ποία ὑπῆρξεν ἡ ἐνέργεια τοῦ νομάρχου, διότι ἐπελήφθην, λέγω, τοῦ ζητήματος τοῦ νομαρχικοῦ, διότι, ὡς γνωρίζετε, παλαιότεροί μου εἰς τὰ τῆς πολιτικῆς, πᾶς διορισμός, πᾶσα παῦσις ἢ μετάθεσις ἀνωτέρου ὑπαλλήλου γίνεται ἐκ λόγων, οἱ ὁποῖοι εἶναι γνωστοὶ εἰς τὰ παρασκήνια. Τὰ παρασκήνια διαδίδουσιν, ὅτι ὁ κ. νομάρχης ὀλίγον ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν ἐπιτέλεσιν τοῦ ἀνατεθέντος εἰς αὐτὸν καθήκοντος, διότι τυγχάνει ὑποστηρίξεως ἀνωτέρας. Θὰ συμφωνήσω, ὅπως κατατεθῇ ὁ φάκελος, διότι θέλω νὰ εἶμαι ἐν τάξει ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, ὄχι μόνον ὡς πρὸς τὴν ἀλήθειαν τῶν γεγονότων, ἀλλὰ καὶ τῆς ἡμερομηνίας. Διότι ἔχω τὴν ἀξίωσιν ἐγὼ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ τῆς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος καὶ ἰδίως τῶν σεισμοπαθῶν μερῶν, ὅπως ἀξιώσω ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα τύχωσι πλήρους ἱκανοποιήσεως διὰ τὸν νομάρχην, ὅστις τόσον σκαιῶς τοὺς ὕβρισε. Θέλω δὲ καὶ νὰ ὁρισθῇ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἵνα ἐξηγηθῇ κατὰ πόσον ὁ νομάρχης αὐτὸς εἶναι πρέπον νὰ συνεχίσῃ τὸ ἀνορθωτικὸν ἔργον ἄνθρωπος ὢν ὁλοκαύτωμα τοῦ παρελθόντος. (Ἱλαρότης).

§104ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπειδὴ ἐτονίσθη καὶ ὑπεστηρίχθη ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου περὶ προστασίας τοῦ νομάρχου, ὀφείλω νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι φυσικὸν εἶναι προκειμένου περὶ ἑκάστου ἐκ τῶν κατεχόντων δημοσίαν θέσιν, θέσιν μάλιστα ἐξαρτωμένην ἀπολύτως ἐκ τῆς ὑπουργικῆς δικαιοδοσίας, διότι αἱ θέσεις τῶν νομαρχῶν δὲν εἶναι μόνιμοι, νὰ ὑπάρχῃ ὑπόνοια ὅτι οἱ κατέχοντες αὐτάς, ἐφ’ ὅσον δὲν συνδέονται πρὸς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν διὰ δεσμῶν κομματικῶν, ὅτι κατέχουσιν αὐτὰς χάριν ἄλλων, δὲν γνωρίζω ποίων, ὑποχρεώσεων. Ἐὰν ἤθελε ζητηθῆ τοιαύτη ἐξήγησις διὰ τοὺς νομάρχας τοῦ Κράτους σήμερον, φυσικὸν εἶναι νὰ θεωρηθῇ ὅτι πάντες τυγχάνουσι δὲν γνωρίζω ποίων, μεγάλων ὑποστηρίξεων, ἀφοῦ εὐτυχῶς δι’ αὐτοὺς ἡ Κυβέρνησις αὕτη δὲν εἶχεν ἀκόμη προφθάσει ὄχι μόνον σύνδεσμον στενῶν πολιτικῶν σχέσεων νὰ συνομολογήσῃ, ἀλλ’ ἴσως οὔτε καὶ τὰ πρόσωπα καλῶς νὰ γνωρίσῃ. Ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ νομάρχου Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος εἴτε καὶ οἱουδήποτε ἄλλου νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ εἰδικώτερον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εὐθύνεται, οὐδεμίαν δὲ δύναται νὰ εὕρῃ δικαιολογίαν, ἐὰν ὁ νομάρχης ἐκεῖνος ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἀνεπαρκὴς ἢ πλημμελῶς διεξάγων τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἡ ἐξουσία τῷ εἶχεν ἐμπιστευθῆ. Ἐὰν λοιπὸν ἐκ τῆς ἐξελέγξεως τῆς στάσεως καὶ πολιτείας τοῦ νομάρχου ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἀνεπαρκὴς ἢ πλημμελὴς ἢ ἀξία μομφῆς ἡ συμπεριφορά του, δηλῶ ὅτι τὴν εὐθύνην, διότι ἄλλως δὲν θὰ εἶχον συνείδησιν τῆς θέσεώς μου, ὀφείλω νὰ φέρω, καὶ φέρω ἀκεραίαν. Οὐδέποτε θὰ ἠνειχόμην νομάρχην στηριζόμενον εἰς οἱανδήποτε ὑποστήριξιν, ἐὰν ἐθεώρουν αὐτὸν ἀνεπαρκῆ διὰ τὴν θέσιν. Τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θέλω θεωρήσει ἀνεπαρκῆ διὰ τὴν θέσιν αὐτόν, δὲν θὰ κατέχῃ τὴν θέσιν αὐτήν.

§105Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Εἶναι ὄντως, κ. Βουλευταί, φαινόμενον λυπηρὸν καὶ ἄξιον προσοχῆς καὶ παρατηρήσεως μεγάλης, καὶ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ καὶ ἐκτὸς τούτου, τὸ φαινόμενον, τὸ ὁποῖον τὸ δεύτερον ἐπαναλαμβάνεται ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ὡς ἐκ τῆς μὴ προσηκούσης ἐκτιμήσεως τῶν ἀναγκῶν τοῦ τόπου καὶ τῆς ἐντολῆς, ἣν ἐλάβομεν παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως, ὅσον τὸ δυνατόν, συντελέσωμεν εἰς τὴν ὁπωσδήποτε ἀποκατάστασιν τῶν κακῶς κειμένων καὶ εἰς τὴν θεραπείαν τῶν μαστιζόντων τὴν Πολιτείαν παντοίων ἀνωμαλιῶν. Διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, πρὸ ἡμερῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς συγκοινωνίας κατηναλώθησαν συνεδριάσεις ἀσκόπως καὶ ἀκαίρως, παρὰ τὰς βεβαιώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον δὲν εὐπορεῖ χρημάτων καὶ ὅτι, ὅσα λέγονται, λέγονται μόνον χάριν ἐπιδείξεως, καὶ ἐδημιουργήθη τὸ πρῶτον ἐπεισόδιον, ὅπερ, ὡς ἦτο ἑπόμενον, κατέρριπτε τὸ Κοινοβούλιον εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ. Τὴν ἑσπέραν δὲ ταύτην ἡ αὐτὴ αἰτία τῶν ἀσκόπων λόγων εἰς τὴν συζήτησιν περὶ τῆς τύχης τῶν σεισμοπαθῶν συμπολιτῶν μας, ἐκτραπεῖσα ἀπὸ τοῦ κυρίου θέματος εἰς ζητήματα ἄσχετα, ὡς τὸ σοβαρώτατον ζήτημα τῆς Μανωλάδος, ἀπεκάλυψεν ἕτερον φαινόμενον παθολογικόν, ὅπερ πρέπει νὰ περιστείλωμεν, ἐὰν εὐλαβώμεθα τὴν δυστυχίαν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, οὕς, οὕτω πολιτευόμενοι, ὄχι μόνον δὲν συντρέχομεν, ἀλλὰ συντρίβομεν, ἐὰν εὐλαβώμεθα τὴν Κυβέρνησιν τὴν διευθύνουσαν τὰς τύχας τῆς πατρίδος μας, ἵνα μὴ φαίνηται ὅτι Βουλευταὶ ὄντες καὶ θέλοντες νὰ συνεχίσωμεν τὸ πολιτικόν μας στάδιον ἐκμεταλλευώμεθα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, πρὸς πολιτικὴν κερδοσκοπίαν, τὰ δεινοπαθήματα τοῦ λαοῦ ἐκείνου, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου κηδεμὼν ἐτάχθη ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία. (Εὖγε, εὖγε). Ἐάν, κ. Βουλευταί, οἱ καταγγέλλοντες τὸν νομάρχην ἐκεῖνον καὶ τὰς στερήσεις καὶ τὴν δυστυχίαν τοῦ λαοῦ φρονῶσιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἐπαρκής, ἂς λάβωσι τὸ θάρρος νὰ κατηγορήσωσι τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἀστοργίαν αὐτῆς, διότι μοὶ φαίνεται, ὅτι διὰ τῶν φωνῶν δὲν προσδίδομεν τὴν προσήκουσαν σημασίαν εἰς τὸ ζήτημα, οὔτε ἀνακουφίζομεν τὴν δυστυχίαν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον φρονῶ, ὅτι συντελοῦμεν εἰς τὸ νὰ παρατείνωμεν τὴν ἀγωνίαν αὐτῶν. Εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν ὡς Βουλευτὴς τοῦ νομοῦ ἐκείνου νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἔχω ἀπόλυτον πεποίθησιν καὶ ἐμπιστοσύνην εἰς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνει ἡ Κυβέρνησις κατόπιν τῶν δηλώσεών της, καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς ἅπαντας τοὺς ἀμέσως ἐνδιαφερομένους ἀντιπροσώπους τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος καὶ πρὸς τὴν Βουλήν, ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Παπακυριακοπούλου. Οὐδεμίαν δ’ ἀπολύτως ἐμπιστοσύνην ἔχω εἰς τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὡς θρηνῳδοὶ ἀπαίσιοι τῶν ἀναγκῶν τῶν συμπολιτῶν μας ἐκφέρομεν, διότι ἂς εἴμεθα εἰλικρινεῖς καὶ ἐπισήμως ἂς εἴπωμεν ὅτι ταῦτα λέγομεν μόνον ἵνα ἀκουσθῶμεν, ὅτι φροντίζομεν διὰ τὰς ἀνάγκας των, ἡμεῖς οἱ ἀπὸ τοῦ βήματος ὁμιλοῦντες μόνον, καὶ ὄχι ὅλοι οἱ ἔντιμοι συνάδελφοι τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, οἱ τριάκοντα καὶ εἷς. (Εὖγε, εὖγε). Ὁ ἔλεγχος ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ εἶναι, ἀληθῶς, τὸ σημαντικώτερον καθῆκον τοῦ Βουλευτοῦ, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐξέρχεται τοῦ σημείου τῆς σκοπιμότητος· ἐφ’ ὅσον ὅμως γίνεται πρὸς ἐπίδειξιν καὶ πολιτικὴν κερδοσκοπίαν, εἶναι καὶ ἐπικίνδυνον καὶ ἄτοπον μέσον. Ἐπικίνδυνον μέν, διότι παραλύει τὰ μέτρα τὰ Κυβερνητικὰ διὰ τῆς σπατάλης πολυτίμου χρόνου, ἄτοπον δέ, διότι πολιτευόμενοι ὄντες ἀναγκαζόμεθα νὰ λαμβάνωμεν τὸν λόγον ἅπαντες οἱ ἀντιπρόσωποι ἐκ τοῦ ἰδίου νομοῦ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος, καὶ τὸ λέγω γενικῶς δι’ ὅλην τὴν Βουλήν, διότι γνωρίζομεν, ὅτι οἱ συμπολῖταί μας ἀναγινώσκουσιν ἐφημερίδας καὶ πιστεύουσιν ὅτι μόνον οἱ ὁμιλοῦντες ἐνδιαφέρονται διὰ τὰς ὑποθέσεις των, ἀπατώμενοι φυσικά, καὶ ὄχι ἅπαντες οἱ ἀντιπρόσωποί των. Ἐντεῦθεν δέ, ὡς εἶπον, ἀναγκαζόμεθα ἐν γνώσει τοῦ ἀτόπου τούτου νὰ λαμβάνωμεν τὸν λόγον, διότι τρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ παρεξηγηθῶμεν ὡς μὴ μεριμνῶντες περὶ αὐτῶν, καὶ τότε ἀδύνατον νὰ ἀνταγωνισθῇ τις εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας μὲ τοὺς δημοκοποῦντας ἐπὶ τοῦ δημοσίου φρονήματος λογοκόπους. (Χειροκροτήματα καὶ εὖγε ἐκ τῆς Βουλῆς). Ἔκρινα προσῆκον τὰ ὀλίγα ταῦτα νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλήν, καίτοι μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Παπακυριακοπούλου καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπερίττευον, ἐν τούτοις θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις, πρὸς περιστολὴν τῶν ψευδομηνύσεων, ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ προσήκοντος νομοθετικοῦ μέτρου, σοβαρῶς νὰ σκεφθῇ, ὅπως λάβῃ σωστικὸν μέτρον κατὰ τῆς ῥεκλάμας καὶ τῆς ἐπικινδύνου διαφημίσεως τῶν ἐπερωτώντων. Θὰ παρακαλέσω δ’ αὐτόν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος μίαν σύστασίν μου, ἣν θεωρῶ ὡς ἄριστον μέτρον πρὸς θεραπείαν τῆς κοινοβουλευτικῆς ταύτης παθήσεως, ἵνα εἰς τὸ περὶ ἐλευθεροτυπίας κεφάλαιον καὶ εἰς τὸν περὶ Τύπου νόμον θέσῃ διάταξιν ἀπαγορεύουσαν εἰς τοὺς κ. δημοσιογράφους, χάριν τῆς κοινωνίας, ν’ ἀναγράφηται τὸ ὄνομα τῶν ἐπερωτώντων εἰς τὰς ἐφημερίδας, καὶ τότε βεβαίως δὲν θὰ ὑπάρξωσιν εἰς τὰς Βουλὰς οἱ πρὸς διαφήμισιν σπαταλῶντες πολύτιμον χρόνον. (Γέλωτες καὶ χειροκροτήματα).

§106Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Δὲν ἀπευθύνω ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ τῶν σεισμοπαθῶν, διότι τὸ ἐνδιαφέρον του ἔδειξε περιτράνως σπεύσας ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἐπιτοπίως καὶ ἀντιληφθεὶς τὰ πράγματα. Ἀλλὰ μεταξὺ τῶν δηλώσεων αὐτοῦ καὶ τῶν ταύτας ἐκτελούντων ὀργάνων νομίζω ὅτι ὑπάρχει προφανὴς διαφωνία, διότι, ἐνῷ ὁ κ. Ὑπουργὸς πρὸ ἡμερῶν διέταξε τὸν μηχανικόν, ἵνα ἐπιτοπίως μεταβαίνων βεβαιώσῃ τὴν γενομένην ζημίαν, βεβαιῶ ὑπευθύνως ὅτι μόλις τὴν 1ην Φεβρουαρίου ἔφθασεν ἐκεῖ. Νομίζω ὅθεν ὅτι ἡ δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν συμφωνεῖ πρὸς τὴν ἐνέργειαν τῶν μηχανικῶν. Πρόκειται δὲ ἐκ τῆς ἐπιτοπίου μεταβάσεως τούτου νὰ βεβαιωθῶσιν αἱ ζημίαι, ὅπως χορηγηθῇ βοήθημά τι εἰς τοὺς παθόντας. Διότι μόνον μετὰ τὴν βεβαίωσιν τῆς ζημίας, ἐδήλωσεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι θὰ παρασχεθῇ τὸ βοήθημα, μέχρι σήμερον δὲ περιμένουσιν οἱ δυστυχεῖς ἐκεῖνοι τοὺς μηχανικοὺς πρὸς βεβαίωσιν τῶν ζημιῶν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διατάξῃ τοὺς μηχανικούς, ἵνα ἐπισπεύσωσι τὰς ἐκθέσεις των περὶ τῶν ζημιῶν, διότι ἡ ἐπιβράδυνσις αὕτη ἀναγκάζει τοὺς κατοίκους νὰ μένωσιν εἰς τὰς σκηνὰς ἐν ὥρᾳ χειμῶνος ἀναμένοντες τὴν ἐπιχορήγησιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐπιδιορθώσωσι τὰς κατοικίας των.

§107ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐκάλεσα εἰς ἀπολογίαν τὸν νομομηχανικόν.

§108Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΑΔΗΣ. Σᾶς ὑπενθυμίζω καὶ τὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν ἀπὸ κοινοῦ μεταξὺ Λετρίνων καὶ Σουλεϋμάναγα, καὶ παρακαλῶ νὰ δηλώσητε εἰς τὴν Βουλὴν τίνα μέτρα ἐλάβετε κατὰ τῶν μηχανικῶν, οἵτινες παρέλαβον τὴν ὁδὸν ἐκείνην ἀπὸ τοῦ πρώτου μέχρι τοῦ δευτέρου χιλιομέτρου, διότι ἐνθυμεῖσθε τὴν κατάστασιν της. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καίπερ μὴ παρευρισκόμενον ἐνταῦθα, ὅπως, εἰ δυνατόν, διὰ διαταγῆς του ἀναστείλῃ τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν τῶν παθόντων, διότι οἱ ἄνθρωποι οὗτοι εἶναι ἄδικον νὰ πληρώνωσι φόρους, ἀφοῦ οὐδὲν εἰσόδημα ἔχουσιν ἐκ τῶν οἰκοδομῶν των. Ἐπίσης διὰ γενικοῦ μέτρου δέον νὰ ἀνασταλῇ πᾶσα καταδίωξις κατ’ αὐτῶν δι’ οἱανδήποτε φορολογίαν μέχρι τῆς 1ης 7)βρίου, ὁπότε θὰ δυνηθῶσιν ἐκ τῶν εἰσοδημάτων των νὰ πληρώσωσι τὰς πρὸς τὸ Κράτος ὑποχρεώσεις των, διότι βεβαίως δὲν εἶναι τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον θὰ ἀρνηθῇ τὴν τιμὴν τοῦ νὰ συνεισφέρῃ ἐξ ἴσου πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις του, ἀλλὰ μόνον ζητεῖ ἀναβολήν, καθ’ ὅσον λόγῳ τῶν συμβάντων σεισμῶν οἱ κάτοικοι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκπληρώσωσι τὰς ὑποχρεώσεις των. Ταῦτα μόνον εἶχον νὰ εἴπω, καὶ ἐλπίζω ὅτι ἀμφότεροι οἱ κ. Ὑπουργοὶ θέλουσι λάβει τὰς συστάσεις μου ταύτας ὑπ’ ὄψιν των καὶ θέλουσι λάβει τὰ ὡς ἄνω μέτρα ὑπὲρ τῶν σεισμοπαθῶν κατοίκων τῶν Λεχαινῶν.

§109Γ. ΠΑΠΑΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δύο λέξεις, παρακαλῶ. Ἔχω ἐντολὴν ἀπὸ τοὺς κατοίκους Βαρθολομιοῦ νὰ δηλώσω ὅτι δὲν θέλουσι νὰ τοῖς δωρηθῇ τίποτε παρὰ μόνον ζητοῦσι νὰ λάβωσι δάνειον, τὸ ὁποῖον νὰ πληρώσωσιν εἰς πολυετεῖς δόσεις ὁμοῦ μὲ τὸν τόκον.

§110Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς συστάσεις τοῦ προαγορεύσαντος συναδέλφου ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, πρέπει πάντες ἡμεῖς νὰ ἀπομακρυνθῶμεν ἐκ τῆς αἰθούσης τοῦ Κοινοβουλίου, διότι δὲν ἔχομεν θέσιν ἐν αὐτῇ. Εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος: καταλύσατε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, καταλύσατε τὸν ἔλεγχον τῶν ἐξουσιῶν, καταλύσατε τὰ πάντα καὶ μόνοι μείνατε ὑμεῖς οἱ ἑπτὰ Ὑπουργοί, διὰ νὰ δημιουργήσητε τὸ Κράτος. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν κ. συνάδελφον: φρονεῖτε ὑμεῖς ὅτι εἶναι εἰς θέσιν οἱ κ. Ὑπουργοὶ νὰ γνωρίζωσι τὰς ὑπερβασίας, τὰς παραλείψεις, τὰς πράξεις τῶν ὑφισταμένων αὐτοῖς ἐξουσιῶν. Νομίζετε ὑμεῖς ὅτι εἶναι εἰς θέσιν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἀσχολεῖται περὶ τὰ σπουδαῖα καὶ τὰ σοβαρά, νὰ γνωρίζῃ τὰ παράπονα τοῦ λαοῦ καὶ τὰς πράξεις τῶν διαφόρων ὑπαλλήλων ἐναντίον τοῦ λαοῦ; Ἐὰν βεβαίως αἱ πράξεις τῶν Κυβερνήσεων ἦσαν πράξεις τοιαῦται, ὥστε νὰ ἐξέρχωνται τῶν χαρακωμάτων τῶν συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν ἢ τῶν συνταγματικῶν διατάξεων, ἐρωτῶ τὸν ἀγαπητὸν συμπολίτην καὶ συμπαθῆ πρός με κ. Κατσιμπίρην: εἶναι δυνατὸν αἱ ἐξουσίαι αἱ ὑφιστάμεναι νὰ περιορισθῶσι μόνον δι’ ἐγγράφων τῶν οἰκείων Ὑπουργῶν, ἂν δὲν γίνωνται αἱ σχετικαὶ ἐπερωτήσεις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου; Ἂς δημιουργηθῇ ὀλιγαρχία· εἶμαι πρόθυμος πρὸς αὐτό...

§111ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§112Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Ἐγὼ ὀφείλω νὰ κάμω μίαν δήλωσιν, καίτοι οὐδένα ὀνομαστικῶς ἀνέφερα, ἵνα δώσω ἐξηγήσεις πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον. Ἐγὼ ὡμίλησα γενικῶς, καὶ καλῶς ἐνθυμοῦμαι, ὅτι εἶπον εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι καὶ ἐγὼ ἀναγκάζομαι νὰ λαμβάνω τὸν λόγον ἐπὶ περιττῶν καὶ ἀσκόπων πραγμάτων, διότι ὅλοι μας πολιτευόμενοι ὄντες θὰ ὑπάγωμεν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας, καὶ θὰ μᾶς εἴπουν οἱ συμπολῖταί μας, πῶς ὑμεῖς δὲν ὡμιλήσατε, περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων, γεφυρῶν, ἀποτελματώσεων, ἴσως καὶ ἀεροπλοΐας, ἐνῷ ὑμεῖς, κ. συνάδελφε, δὲν θὰ εὑρεθῆτε πρὸ τοῦ ἐρωτήματος αὐτοῦ, διότι εἴχετε λάβει πρόνοιαν νὰ ἐπερωτήσητε περὶ ὅλων αὐτῶν τῶν ζητημάτων. (Γέλωτες).

§113Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Παρακαλῶ...

§114Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Λοιπόν, κ. συνάδελφε, δηλῶ, ὅτι σεῖς εἶσθε τὸ θῦμα τῆς συζητήσεως, τὸ θῦμα τῆς παρεκτροπῆς αὐτῆς ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, διότι σεῖς εἶσθε ἐν τάξει ζητήσαντες τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς Μανωλάδος, διότι καὶ σεῖς ἔχετε τοὺς αὐτοὺς λόγους, οὓς ἀνέφερον, νὰ διαμαρτυρηθῆτε, διότι εἰς τὸν κ. Γκλαβᾶν ἐπετράπη νὰ ὁμιλήσῃ παρὰ τὸν Κανονισμὸν καὶ περὶ Μανωλάδος, ἀπὸ ὑμᾶς δ’ ἀφῃρέθη ὁ λόγος. Ὀφείλω δέ, κ. Βουλευταί, διὰ νὰ σᾶς δώσω νὰ ἐννοήσητε, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπιρροήν, ἣν ἐξασκεῖ ἡ δημοκοπία ἐπὶ τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος καὶ ἐπὶ τῆς τύχης παντὸς πολιτευομένου, νὰ σᾶς διηγηθῶ τὸ ἑξῆς περίεργον, ὅπερ ἀπεκόμισα ἐκ τῆς ἐκλογικῆς μου περιοδείας μετὰ τῶν συνυποψηφίων μου. Ὅτε διήλθομεν ἐκ τῶν μερῶν ἐκείνων, μᾶς ἐδέχθησαν, ἀλλὰ τόσον εἶχον δημαγωγηθῆ, ὥστε μᾶς ἐζήτουν νὰ τοὺς βεβαιώσωμεν διὰ πρωτοκόλλου ὅτι, ἐὰν γίνωμεν Βουλευταί, νὰ τοὺς παραχωρήσωμεν τὴν Μανωλάδα, διότι ὁ κ. Γκλαβᾶς τοῖς εἶχε θέσει ὅρους ὅτι, ἐὰν δὲν ἐψηφιζόμεθα ἡμεῖς, τότε θὰ διένειμε τὴν γῆν. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο, ἐγὼ καὶ οἱ συνάδελφοί μου νὰ λάβωμεν ἑκατοντάδα ψήφων, ὁ δὲ κ. Γκλαβᾶς νὰ λάβῃ τὸ ὅλον τῶν ψηφοφορησάντων. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα καὶ γέλωτες).

§115Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Λοιπὸν ἐστάλημεν βεβαίως, Κύριοι, ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἵνα γίνωμεν πιστοὶ διερμηνεῖς τῶν ἰδεῶν του. Συνεπῶς εἶμαι ἀδιστάκτως πεπεισμένος, ἐγὼ τοὐλάχιστον, καὶ πρέπει νὰ ἐννοηθῇ ὑφ’ ὅλης τῆς Βουλῆς, ὅτι παρελαύνοντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διάφοροι πολιτευόμενοι δὲν λέγουσί τι δημοκοπικόν, ἀλλὰ λέγουσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνετάλησαν ἐκ μέρους τῶν ἐντολέων των. Ἂν πρὸς στιγμὴν ἡμεῖς οἱ 362 συνελθόντες εἴχομεν πάθει ἀπὸ ἀφασίαν καὶ ἐσιωπῶμεν κατὰ τὰ διάφορα νομοθετικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλουσιν οἱ κ. Ὑπουργοί, ἐρωτῶ ὑμᾶς, τί ἠδύνατο νὰ προκύψῃ ἀγαθὸν ἐκ τῶν μέτρων αὐτῶν;

§116Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Καὶ ὅταν τὰ λέγωμεν καὶ δὲν τὰ ἀκούῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, δὲν εἶναι τὸ ἴδιον;

§117Δ. ΓΚΛΑΒΑΣ. Καταστρέφων τὸν λόγον μου παρακαλῶ τὸν ἔντιμον ἐξ Ἀμαλιάδος πολιτευτὴν νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι τὴν ἑσπέραν ταύτην κατηγόρησεν ἡμᾶς ὡς δημοκοποῦντας, ἐνῷ αὐτὸς ἐδημοκόπησεν ἀκριβῶς εἰς τὸ πρόσωπον ἡμῶν.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἕτερός τις τὸν λόγον; Οὐδείς. Κηρύσσω περατωμένην τὴν συζήτησιν. Ὁ κ. Κασσαβέτης παρακαλεῖ ἐγγράφως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐν ἀπουσίᾳ αὐτοῦ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λάβῃ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν τὴν αἴτησιν τῶν κατοίκων Δομοκοῦ. Ὁ κ. Σλῆμαν ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Δομοκοῦ.

§119ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Ἀπουσιάζοντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, πρὸς ὃν ἀπηυθύνετο ἡ ἐρώτησις, ἀναβάλλω.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσιριμῶκος.

§121ΙΩ. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἀναβάλλω.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γαρδικιώτης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας.

§123Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Καίτοι, Κύριοι, ὁ νομὸς Τρικκάλων στερεῖται γενικῶς συγκοινωνίας τηλεγραφικῆς, ἔχων ὑπ’ ὄψει ὅμως τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους δὲν ὑπέβαλον ἐπερώτησιν περὶ τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας ἐν γένει, ἀλλ’ ἁπλῶς ὑπέβαλον αἴτησιν, ὅπως ὁμιλήσω ἀποκλειστικῶς περὶ τῆς συγκοινωνίας τῆς τηλεγραφικῆς ἐν τῇ πόλει τῶν Τρικκάλων, καὶ οὕτω διετύπωσα τὴν σχετικὴν αἴτησίν μου. Ἡ πόλις τῶν Τρικκάλων εἶναι ἐκ τῶν μεγαλειτέρων πόλεων, ἔχουσα ἱκανὸν ἐμπόριον, στερεῖται ὅμως τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας, μὴ ἐπικοινωνοῦσα, ἕνεκα τῆς ἀνεπαρκείας κατ’ ἀριθμὸν τοῦ προσωπικοῦ τοῦ τηλεγραφείου, εἰμὴ καθ’ ὡρισμένας ὥρας μετὰ τῶν ἄλλων πόλεων καὶ τῆς πρωτευούσης. Οἱ συμπολῖταί μου πολλάκις παρεπονέθησαν, καὶ ἡ Γενικὴ Διεύθυνσις τῶν Ταχυδρομείων καὶ Τηλεγράφων ἐδικαίωσε τὰ παράπονά των. Ἀλλὰ μέχρι σήμερον οὐδὲν ἔπραξε. Διὰ τοῦτο εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως διατάξῃ τὴν τοποθέτησιν ἑνὸς ἢ δύο εἰσέτι τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων εἰς τὸ Τηλεγραφεῖον Τρικκάλων καὶ τὸν διορισμὸν ἑνὸς ἀκόμη διανομέως, διότι πόλις ἔχουσα 22000 κατοίκων ἔχει ἕνα μόνον διανομέα, καὶ εἶναι προφανὲς ὅτι οὗτος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ νὰ διανείμῃ εἰς μίαν πόλιν τὰ τηλεγραφήματα. Συμβαίνει, Κύριοι, πολλάκις τηλεγραφήματα ἀποστελλόμενα ἐκ τῆς πρωτευούσης νὰ λαμβάνωνται ἐν Τρικκάλοις μετὰ 10, 12 καὶ 15 ὥρας. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ προσωπικοῦ. Ἄλλως τε πρόκειται περὶ τηλεγραφικοῦ γραφείου, τὸ ὁποῖον μόνον ἀπὸ τὰς ἐγχωρίους ἐφημερίδας τὰς καθημερινὰς εἰσπράττει τέλη 50 δραχμὰς καθ’ ἡμέραν.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀφείλω νὰ κάμω μίαν δήλωσιν. Ἐζητήθη ἡ γενίκευσις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας· ὁ κ. Γαρδικιώτης ὡμίλησεν ἐπὶ τῆς συγκοινωνίας Τρικκάλων, ὥστε ἡ γενίκευσις εἶναι ἐπ’ αὐτοῦ.

§125Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Καὶ εἰς τὴν αἴτησίν μου περὶ τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας Τρικκάλων ἀνέγραφον.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ἐλήφθη, ὅσοι τῶν κ. Βουλευτῶν θέλουσι νὰ περιορισθῶσιν εἰς τὸ ζήτημα τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας Τρικκάλων, νὰ λάβωσι τὸν λόγον.

§127Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὄχι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλήφθη ἀπόφασις.

§129Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐκ μέρους τοῦ κ. Γαρδικιώτου; Κακῶς ἀνεγράφη ἐν ταῖς ἐπερωτήσεσι γενικῶς περὶ τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας.

§130Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Βεβαίως ἐγὼ παρεπονέθην διὰ τὴν διατύπωσιν, διότι ἐζήτουν τὸν λόγον εἰδικῶς περὶ τῶν Τρικκάλων.

§131ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Τότε ὁ κ. Πρόεδρος φαίνεται ὅτι τὸ ὥρισεν ἄλλως.

§132ΑΛ. ΤΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι, ὡς γνωρίζει, ἡ πόλις τῶν Τρικκάλων εἶναι πόλις ἔχουσα 20 ἕως 22 χιλιάδας ψυχῶν, ἔχει ἐμπόριον μέγα, ἔχει δύο ἐφημερίδας καθημερινάς, καὶ ἐν τούτοις οὐδέποτε τὸ τηλεγραφεῖον Τρικκάλων ἐργάζεται πέρα τοῦ μεσονυκτίου, καὶ αἱ ἐφημερίδες, αἱ ὁποῖαι προσφέρουσι 50 ἕως 500 δραχμὰς μηνιαίως, δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι τηλεγραφήματα. Εἰς μικροτέρας πόλεις, ὅπως εἶναι ἡ Λαμία, ἡ Μεσσήνη καὶ ἄλλαι, ὑπάρχει διπλάσιος καὶ τριπλάσιος ἀριθμὸς ὑπαλλήλων· δύναται λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ὑπαλλήλους νὰ ἀποσπάσῃ δύο...

§133ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπόσπασιν ὄχι· ἂν ὑπάρχωσιν ὀργανικαὶ θέσεις κεναὶ ἢ ἂν ὑπάλληλοι διωρισμένοι εἰς τὸ τηλεγραφεῖον Τρικκάλων ἔχωσιν ἀποσπασθῆ τυχὸν ἀλλαχοῦ, ὑπόσχομαι ὅτι οὗτοι θὰ τοποθετηθῶσιν εἰς τὰς θέσεις των, καὶ τὸ ὑπόσχομαι, διότι ἐδόθησαν ἐπανειλημμέναι διαταγαί, καὶ μόνον τῆς συνελεύσεως τοῦ συμβουλίου ζήτημα εἶναι ἡ τοποθέτησις. Ἄν ὅμως ἐλλείπωσιν ὀργανικαὶ θέσεις, οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ ἀνάγκη τῶν ἄλλων τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων, παρακαλῶ τοὺς κ. Βουλευτὰς νὰ μὴ ἐπιμένωσιν ἀξιοῦντες ἀποσπάσεις πέρα τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ καθιερωμένου ὑπὸ τοῦ νόμου, διότι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο. Ἐν ταὐτῷ δηλῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι θὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ τροποποίησις τοῦ νόμου, διότι ἡ ἐφαρμογὴ ἀπέδειξεν, ὅτι ἐνέχει περιττευούσας θέσεις δημιουργηθείσας ὑπὸ τοῦ ὀργανισμοῦ, ἀλλαχοῦ δὲ ἐλλειπούσας.

§134ΣΠ. ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Δὲν ἐπεθύμουν, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἐπὶ ἁπλῆς ἐρωτήσεως ἀπευθυνθείσης πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ ὅμως ὁ κ. Πρόεδρος, ὡς μὴ ὤφελε, μὲ παρέπεμψεν εἰς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, ὑπεχρεώθην νὰ λάβω τὸν λόγον, καίτοι θεωρῶ πολυτιμότατον τὸν χρόνον τῶν ἐργασιῶν τῆς παρούσης Βουλῆς καὶ ὑπὸ τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν. Θὰ παρακαλέσω ὑμᾶς, κ. συνάδελφοι, νὰ εἴμεθα φειδωλοὶ εἰς τὰς ἐπουσιώδεις ἐπερωτήσεις, τροπολογίας ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων καὶ ἐκτεταμένας ἀγορεύσεις, θὰ πράξωμεν δὲ πατριωτικὸν καθῆκον ὑψίστης ἐθνικῆς σημασίας, ἐὰν συνδράμωμεν τὸν ἐπαξίως κατέχοντα τὸ πρωθυπουργικὸν ἀξίωμα κ. Βενιζέλον πρὸς ἐκπεράτωσιν τοῦ ἀνορθωτικοῦ ἔργου αὐτοῦ ὅσον ἔνεστι τάχιον, ἐκπερατώσωμεν δὲ τὰς ἐργασίας μας, εἰ δυνατόν, μέχρι τῆς ἀνοίξεως, ἀποδείξωμεν δέ, ὅπου δεῖ, ὅτι πλέον εὑρισκόμεθα ἐν εἰρήνῃ καὶ ὁμονοίᾳ. Εἰς τὴν ἐφημερίδα «Σκρὶπ» ἀνέγνωσα ὑπόμνημα τοῦ καθηγητοῦ καὶ συμπολίτου μου κ. Θεοκλήτου Κουρούκλη περὶ τροπολογίας τοῦ 1ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον συμμεριζόμενος καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως εἰσαγάγῃ νόμον περὶ μειώσεως τοῦ φόρου τῶν οἰνοπνευμάτων καὶ ἀμβύκων (καζανίων κοινῶς λεγομένων), καθόσον διὰ τοῦ ἰσχύοντος κατεστράφησαν οἱ γεωργοὶ ἰδιοκτῆται καὶ βιομήχανοι, ἡ δὲ Κυβέρνησις οὐδὲν εἰσπράττει ἐκ τοῦ προϋπολογισθέντος ποσοῦ. Εἶναι ἀληθέστατον ὅτι οἱ ἀτυχεῖς γεωργοὶ καὶ ἰδιοκτῆται ζημιοῦνται φοβερὰ μὴ δυνάμενοι νὰ μεταπωλήσωσι τὰ στέμφυλα καὶ τοὺς ἐφθαρμένους οἴνους των, οἱ δὲ ἀτυχεῖς βιομήχανοι ἔκλεισαν τὰ ἐργοστάσια αὐτῶν, μὴ δυνάμενοι νὰ ἀνθέξωσιν εἰς τὴν ἐπιβληθεῖσαν ἀσύμφορον φορολογίαν. Ἐπιφυλάσσομαι, ἂν εἰσαχθῇ τοιοῦτος νόμος, νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ καὶ νὰ τὸν τροπολογήσω. Παρακαλῶ προσέτι τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ ἐπανορθώσῃ ἓν ἄδικον, τὸ ὁποῖον διέπραξε κατ’ αὐτάς, τὴν ἀπόλυσιν τοῦ μόνου Κεφαλλῆνος ὑπαλλήλου τῆς Βουλῆς, ὑπηρετοῦντος ὡς τακτικοῦ κλητῆρος ἐπὶ ἑξαετίαν εὐδοκίμως, τοῦ κ. Δανάλη, διότι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ῥιφθῇ εἰς τοὺς δρόμους ἄνευ ἀφορμῆς πτωχὸς οἰκογενειάρχης.

§135Ι. ΦΑΡΜΑΚΗΣ. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι θὰ ἦτο παράλειψις νὰ μὴ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ ὑποθέσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἔχω τὴν γνώμην ὅτι εἶναι ἔργον δικαιοσύνης νὰ ἀπασχοληθῇ ἐπ’ ὀλίγας στιγμὰς τοὐλάχιστον τὸ ἐθνικὸν συνέδριον. Ἔχω ἐπανειλημμένως λάβει ἀφορμάς, τελευταίως δὲ εἰς βαθμὸν μεγαλείτερον, καὶ ὑποθέτω ὅτι τοιαύτας ἔχουσι λάβει ὅλα τὰ ἀξιότιμα μέλη τοῦ ἐθνικοῦ συνεδρίου ἐπὶ μιᾶς καταστάσεως, ἀφορώσης τὴν δίαιταν ἐν γένει τῆς τάξεως τῶν φυλακισμένων. Τὴν τοιαύτην ἀντίληψιν δὲ παρουσίασε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης πρὸ ἡμερῶν, ὅτε εἰσηγεῖτο τῶν νομοσχεδίων περὶ ἀναδιοργανώσεως ἐν γένει τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Ἂν ἐνθυμῶμαι καλῶς, ἔλεγεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι ἡ κατάστασις τῶν φυλακῶν παρουσιάζει φαινόμενον ἀντιπροσωπευόμενον πρὸς τὰς ἀξιώσεις τοῦ σημερινοῦ πολιτισμοῦ, καὶ ὅτι αἱ τοιαῦται ἀντιλήψεις ἔπεισαν τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι ὤφειλε νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν φυλακῶν εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἐξασφαλίζηται ἐπὶ τὸ ἀνθρωπιστικώτερον, ἀλλὰ καὶ τὸ σκοπιμώτερον, ἡ διατήρησις αὐτῶν. Εἶναι ἀληθεῖς βεβαίως αἱ διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα νὰ ἐπέλθῃ πολὺ ταχέως, διότι θὰ διαρρεύσῃ ἓν διάστημα μεταξὺ τοῦ σήμερον κρατοῦντος συστήματος καὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου. Σκοπῶ λοιπὸν νὰ ἐξετάσω, ἀφοῦ εἶναι βέβαιον τὸ τοιοῦτον, κατὰ πόσον ὑπάρχει τὸ σκόπιμον νὰ ἐξακολουθῶσι νὰ κρατῶνται εἰς τὰς φυλακὰς ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀρκετὸν χρόνον διανύσει ἐντὸς αὐτῶν, χωρὶς νὰ ἐπέλθῃ τὸ ἐπιδιωκόμενον ἀποτέλεσμα ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας καὶ χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἐλπὶς νὰ ἐπέλθῃ. Εἶναι γνωστὸν ὑμῖν, ὅτι ἡ διατήρησις τῶν φυλακῶν σκοπεῖ τὴν ἀπόδοσιν εἰς τὴν κοινωνίαν ἀνθρώπων, οἵτινες ὑπέστησαν ἐπαρκῶς τὴν ἐπίδρασιν τῆς νουθετήσεως πρὸς συνδυασμὸν τῶν δικαιωμάτων τῶν μελῶν αὐτῆς. Ἀλλ’ ἡ ἐν γένει δίαιτα ἡ ἠθικὴ καὶ ὑλική, ἡ ὁποία παρατηρεῖται εἰς τὰς φυλακὰς σήμερον, δὲν παρουσιάζει τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ παράσχωσι τὴν ἐλπίδα τῆς πραγματώσεως τοῦ σκοποῦ αὐτῆς τῆς Πολιτείας. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν μὲ τὰς λεπτομερείας περὶ τῆς διαίτης τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς τοῦ Κράτους ἐγκαθειργμένων, διότι εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ἡ κατάστασις αὐτῶν εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστή. Νομίζω ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ ἐκφράσω εἰλικρινῆ εὐχὴν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως ληφθῇ πρόνοια νομοθετικὴ καὶ ἐλαττωθῇ κατὰ τὸ τρίτον ἢ τέταρτον ὁ χρόνος τῆς φυλακίσεώς των, ἐφ’ ὅσον ἤθελε βεβαιωθῆ, ὅτι τόσον δικαία, ὅσον καὶ σκόπιμος εἶναι μία γενικὴ ἀμνηστία· διότι ἄλλως τε πρόκειται καὶ περὶ τάξεως ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι, πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι δὲν εἶναι πάντες ἐκ φύσεως ἐγκληματίαι, διότι δὲν δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι καὶ αἱ πολιτειακαὶ ἐλλείψεις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀγωγὴν τῶν πολιτῶν, καὶ ἄλλαι πολλαὶ συμπτώσεις συνετέλεσαν εἰς τὴν διάπραξιν ἐγκλημάτων, ὧν θύματα ἐγένοντο οἱ δυστυχεῖς αὐτοί.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις ὑπογεγραμμένη ὑπὸ εἴκοσι Βουλευτῶν περὶ γενικεύσεως τῆς συζητήσεως. Τὸν λόγον πρῶτος ἔχει ἐπ’ αὐτῆς ὁ κ. Καλαντζόπουλος.

§137Ι. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἀνέφερε, θεωρῶ ὅλως περιττὸν καὶ πλεοναστικὸν μετὰ τὰς ἀνακοινώσεις, εἰς τὰς ὁποίας προέβη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὅτε εἰσηγεῖτο τῶν δικαστικῶν νομοσχεδίων, νὰ γίνῃ λόγος ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Καὶ δὲν θὰ προέβαινον εἰς καμμίαν σύστασιν καὶ παράκλησιν, ἐὰν δὲν ἐλάμβανον ἀλλεπαλλήλους ἐπιστολὰς ἐκ τῶν καταδίκων τῶν ἐν Ῥίῳ καὶ Μεσολογγίῳ φυλακῶν τῶν καταγομένων ἐκ τῆς Ναυπακτίας καὶ ἐξ ἄλλων ἐπαρχιῶν, διὰ τῶν ὁποίων διὰ ζωηρῶν χρωμάτων παριστῶσι τὴν κατάστασιν τῆς διαβιώσεως αὐτῶν ἐν αὐταῖς. Ἀλλ’ ἀκριβῶς δι’ οὓς λόγους ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης εἶπεν ὅτι πολὺς χρόνος θὰ διαρρεύσῃ, μέχρις ὅτου λάβῃ μέτρα ἀφ’ ἑνὸς μὲν πρὸς ἀνακαίνισιν τῶν κτιρίων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ πρὸς διοργάνωσιν τῆς διοικήσεως ἐν γένει τοῦ σωφρονιστικοῦ συστήματος, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὑποβάλλουσι διὰ τῶν ἐπιστολῶν αὐτῶν οἱ ἀναφερόμενοι τὴν εὐχήν, ἧς καὶ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἐγένετο διερμηνεὺς καὶ τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω, ὅπως, εἰς ἐκείνους ἐξ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι προτάσεις εἴτε εἰσαγγελέων τῶν Ἐφετῶν εἴτε δικαστικῶν ἀποφάσεων, χαρισθῇ μέρος τῆς ποινῆς, ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον ἀπέτισαν τὸ πλεῖστον αὐτῆς ἐν ταῖς φυλακαῖς. Τὴν τοιαύτην σύστασιν ἑπομένως ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῆς Βουλῆς, καὶ ἀφίεμαι εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτῶν.

§138Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, διότι ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει εἶδον ὅτι πρόκειται περὶ τῆς καταστάσεως τῶν φυλακῶν καὶ ὄχι περὶ τῶν φυλακισμένων. Πλειστάκις ἐν τῇ Βουλῇ ἐγένετο λόγος πρὶ τῆς καταστάσεως τῶν φυλακῶν, οὐχὶ περὶ τοῦ συστήματος, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐνδιαιτημάτων, ἐν οἷς ἐνδιαιτῶνται οἱ ἀπόκληροι ἐκεῖνοι τῆς κοινωνίας, Ἐντεῦθεν ὁρμώμενοι οἱ κατὰ καιροὺς πολιτευόμενοι καὶ Κυβέρνησίς τις, ἡ ὁποία διῴκει τὰ κοινὰ τοῦ Κράτους κατὰ τὸ 1897, εἰσήγαγε νομοσχέδιον ἐν τῇ Βουλῇ, τὸ ὁποῖον ἐγένετο καὶ νόμος τοῦ Κράτους, διὰ τοῦ ὁποίου κυροῦνται τὰ σχέδια καὶ αἱ μελέται καὶ οἱ προϋπολογισμοὶ δι’ οἰκοδομὴν φυλακῶν ἐν Τριπόλει. Δὲν ἐνθυμοῦμαι τὴν στιγμὴν ταύτην τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἔχει προϋπολογισθῆ πρὸς οἰκοδομὴν φυλακῶν ἐν Τριπόλει, ὁ νόμος ὅμως τοῦ 1897 κεῖται ἀργός. Γνωρίζει κάλλιον ἐμοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι οἱ φυλακισμένοι Τριπόλεως ἐνδιαιτῶνται εἰς τοὺς στάβλους, εἰς τὰ χοιροστάσια ἑνὸς Τούρκου, ὁ ὁποῖος ἦτο ἐκεῖ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1821, Ἀλῆ Τσεκούρα ὀνομαζομένου, ἔχουσι δὲ φθάσει εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε οὐ μόνον ἀνυπόφορος εἶναι ἡ συμβίωσις ἐκεῖ εἰς τοὺς φυλακισμένους, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἐπικίνδυνος εἰς τὴν ὑγείαν τῆς πόλεως, διότι ἀτυχῶς τὸ οἰκοδόμημα ἐκεῖνο, ἢ μᾶλλον οἱ στάβλοι ἐκεῖνοι, ἐν οἷς συμφύρονται περὶ τοὺς 200 φυλακισμένους, κεῖται ἐν τῷ μέσῳ τῆς πόλεως. Ὅλα δὲ τὰ μολύσματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα, ἐννοεῖται, ἐνσκήπτουσιν εἰς τοὺς διαφόρους κατῳκημένους τόπους, μεταδίδονται ἐκεῖθεν εἰς τὴν πόλιν, τὸ οἰκόπεδον δέ, ἐν τῷ ὁποίῳ κεῖνται οἱ στάβλοι ἐκεῖνοι, δὲν εἶναι μικρᾶς ἀξίας, ἤδη δέ, ὅτε ἔχει τὸ εὐτύχημα ὁ νομὸς Ἀρκαδίας νὰ ἀντιπροσωπεύηται ἐν τῇ Κυβερνήσει ὑπὸ ἐπιλέκτου τέκνου αὐτοῦ, ὑποθέτω ὅτι θὰ ληφθῇ πρόνοια νὰ λειτουργήσῃ ὁ νόμος ἐκεῖνος διὰ τῆς ἀναγραφῆς πιστώσεώς τινος ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἂν ὄχι ὅλου τοῦ ποσοῦ τοῦ προϋπολογισθέντος πρὸς οἰκοδομὴν τῶν φυλακῶν ἐν Τριπόλει, ἀλλὰ τοῦ ἑνὸς τρίτου τοὐλάχιστον, ὅπως ἀρχίσῃ τὸ ἔργον καὶ εἰς διάστημα 2–3–4 ἐτῶν συντελεσθῇ καὶ χάριν φιλανθρωπίας πρὸς τοὺς ἀποκλήρους ἐκείνους, ἀλλὰ καὶ χάριν τῆς ὑγείας αὐτῆς τῆς πόλεως Τριπόλεως.

§139Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης προανήγγειλεν ὅτι θέλει ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ χρόνος, καθ’ ὃν ἐκκρεμεῖ ἡ αἴτησις ἀναιρέσεως τῶν ποινικῶν ἀποφάσεων, προσμετρεῖται ὡς χρόνος προφυλακίσεως. Κατὰ τὴν θεωρίαν τὴν ἀναπτυχθεῖσαν περὶ κοινῆς συνειδήσεως καὶ ὡριμότητος ἡ Κυβέρνησις ἐκπροσωπεῖ τὴν κοινὴν συνείδησιν, καὶ φαίνεται ὅτι ἡ κοινὴ συνείδησις παραδέχεται ὅτι ὁ χρόνος, καθ’ ὃν ἐκκρεμεῖ ἡ ἀναίρεσις, ἔπρεπε νὰ συνυπολογίζηται εἰς τὴν προφυλάκισιν, ἔχω δὲ τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ νομολογία τοῦ Ἀρείου Πάγου εἶναι ἐσφαλμένη, ἐφ’ ὅσον δέχεται ὅτι δὲν πρέπει νὰ συνυπολογίζηται. Ἀφοῦ τοῦτο δέχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, θὰ ἐπεχείρουν νὰ παρακαλέσω αὐτόν—, διότι φοβοῦμαι μήπως πάλιν προσκρούω εἰς ἄλλην θεωρίαν, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι συστάσεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται πρὸς τοὺς Ὑπουργοὺς ἐκ μέρους τῶν Βουλευτῶν, διότι τοιουτοτρόπως διοικοῦσιν οἱ Βουλευταὶ καὶ ὄχι οἱ Ὑπουργοί· ἐν τούτοις ἐγὼ θὰ ὑποβάλω τὴν σύστασιν καὶ ὑποθέτω ὅτι δὲν θὰ ἀναγκασθῶ νὰ δώσω ἄλλην διατύπωσιν ὑποχρεοῦσαν τὸν κ. Ὑπουργόν—, θὰ ἐπεχείρουν, λέγω, νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἐφ’ ὅσον νομίζει ὅτι πρέπει νὰ ὑπολογίζηται ὡς χρόνος προφυλακίσεως ὁ χρόνος, καθ’ ὃν ἐκκρεμεῖ ἡ αἴτησις ἀναιρέσεως, νὰ προβῇ καὶ ὑποβάλῃ προτάσεις περὶ ἀπονομῆς Β. χάριτος διὰ τοὺς κρατουμένους πρὸς ἔκτισιν τῆς ποινῆς τῆς ἀντιστοιχούσης πρὸς τὸν χρόνον τῆς ἐκκρεμότητος τῆς ἀναιρέσεως.

§140ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Θὰ ἰσχύσῃ ὁ νόμος καὶ διὰ τὸ παρελθόν.

§141Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Τοιοῦτος εἶναι ὁ νόμος.

§142Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀκριβῶς διότι εἶναι τοιοῦτος, ἐγὼ θεωρῶ ὅτι τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχετε περὶ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, πρέπει νὰ τὴν ἐφαρμόσητε, μέχρις οὗ ψηφισθῇ οὗτος διὰ τῆς ἄλλης μεθόδου. Ἔχετε τὴν ἰδέαν ὅτι ἀδίκως κρατοῦνται εἰς τὰς φυλακὰς οἱ ἐκτίνοντες τὸν χρόνον τῆς ἀναιρέσεως εἴτε κατὰ παρερμηνείαν τῆς διατάξεως τῆς Δικονομίας εἴτε διότι θεωρεῖτε ὅτι δὲν πρέπει νὰ κρατῶνται; Ἐὰν ἔχητε τοιαύτην ἰδέαν, εἴτε διότι κακῶς ἑρμηνεύεται ἡ Δικονομία, εἴτε διότι εἶναι ἄδικον νὰ γίνηται τοῦτο, σᾶς παρακαλῶ νὰ προβῆτε εἰς προτάσεις περὶ ἀπονομῆς Β. χάριτος, διότι πρόκειται περὶ προσωπικῆς ἐλευθερίας, καὶ ἐφ’ ὅσον γνωρίζετε ὅτι αὐτοὶ ἀδίκως στεροῦνται τῆς ἐλευθερίας των ὀφείλετε νὰ σπεύσητε νὰ τὴν ἀποδώσητε εἰς αὐτούς, νὰ μὴ ἀναμένητε δὲ τὴν δημοσίευσιν τοῦ νόμου, διότι μέχρις οὗ δημοσιευθῇ ὁ νόμος θὰ παρέλθῃ χρόνος, καὶ θὰ μείνωσιν οἱ ἄνθρωποι ἐπὶ ἕνα σχεδὸν μῆνα εἰς τὰς φυλακὰς, ἐνῷ διὰ τῆς Β. χάριτος δύνανται νὰ ἐξέλθωσιν ἀμέσως. Ἐπιθυμῶ μὲ τὴν εὔνοιαν καὶ τὴν κοινὴν συνείδησιν, τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπεῖτε, νὰ προβῆτε εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῆς παρακλήσεώς μου αὐτῆς, διότι ἄλλως θὰ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι, ἐνῷ εἴχετε τὴν ἰδέαν ὅτι ἀδίκως κρατοῦνται οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἰς τὰς φυλακάς, δὲν ἐσπεύσατε νὰ ἀποδώσητε εἰς αὐτοὺς τὴν ἐλευθερίαν των, θὰ δύναμαι δὲ κατόπιν καὶ νὰ κατηγορήσω ὑμᾶς ὅτι περὶ ὀλίγου ποιεῖσθε τὴν ἐλευθερίαν τῶν πολιτῶν.

§143ΠΕΛ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἀλλεπάλληλοι αἰτήσεις, αἵτινες καταφθάνουσιν εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς ὑφ’ ὅλων τῶν καταδίκων καὶ ὑποδίκων τῶν εὑρισκομένων εἰς τὰς διαφόρους φυλακὰς τοῦ Κράτους περὶ τῆς ἐν γένει καταστάσεως τῶν φυλακῶν ἡμῶν, δικαίως κινοῦσι τὴν συμπάθειαν ὅλων ἡμῶν, καὶ πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν πᾶσαν ἡμῶν τὴν μέριμναν καὶ τὴν προσοχὴν πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως. Προηγουμένως ἀξιότιμος συνάδελφος τὰ ἐνδιαιτήματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα συντηροῦνται ὑπὸ τοῦ Κράτους δαπάναις αὐτοῦ, ἐν οἷς διαβιοῦσιν ἄνθρωποι, οἵτινες ἕνεκα ὡρισμένων λόγων δὲν πρέπει νὰ ἔχωσι τὴν ἐλευθέραν κίνησίν των, ἀπεκάλεσε καὶ λίαν δικαίως στάβλους, ἔχοντας σκοπὸν καὶ προορισμὸν ὅπως διαφθείρωσι καὶ συνείδησιν καὶ σῶμα. Ὅλοι, ὅσοι διῆλθον ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ ἔτυχε νὰ ἐπισκεφθῶσι τὰς φυλακάς, δὲν δύναμαι νὰ σᾶς περιγράψω τὰς φράσεις, δι’ ὧν περιέγραψαν τὴν κατάστασιν αὐτῶν, ἡ ὁποία ἀντανακλᾷ εἰς τὸ ἐπίσημον Κράτος καὶ εἰς τὴν ἐπίσημον Πολιτείαν. Πανταχοῦ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου σήμερον ἀνεπτύχθησαν ἴδια συστήματα, πανταχοῦ σχεδὸν ἐχειραφετήθη ἡ σωφρονιστικὴ διοίκησις καὶ ἔσχε τὰ ἀγαθὰ ἐκεῖνα ἀποτελέσματα, ὥστε νὰ φέρῃ μείωσιν τῆς ἐγκληματικότητος. Παρ’ ἡμῖν, κύριοι Βουλευταί, θὰ σᾶς τὸ εἴπῃ πολὺ ταχέως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, θὰ ἴδητε ὅτι μέγας ἀριθμὸς ἐγκλημάτων διαπράττεται ἐν ταῖς φυλακαῖς. Πάντες αἰσθανόμεθα ὅτι τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα διαπράττονται ἐν ταῖς φυλακαῖς, εἶναι ἐγκλήματα, ὧν ἄμεσος ὑπαίτιος εἶναι ἡ ἀβελτερία τῆς Πολιτείας. Δὲν θέλω νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἀναπτύξω πρὸς αὐτὴν τὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα ἐδέχθησαν αἱ διάφοροι ἄλλαι ἐπικράτειαι, τῶν φυλακῶν καὶ τὰ ἀποτελέσματα, εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξαν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ ἂν εὑρίσκεται ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος ΑΦΚʹ τοῦ 1887 περὶ φυλακῶν, καὶ ἂν ἡ μέριμνα καὶ ἡ ἐπιστασία καὶ ἡ ἐπιμέλεια αὐτῶν ἀκολουθεῖται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τούτου, καί, ἐὰν γίνωνται αἱ ἐκθέσεις συμφώνως πρὸς τὸν νόμον αὐτόν, θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, προκειμένου καὶ ἄλλοτε νὰ ἀσχοληθῶμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν φυλακῶν, ὅπως προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐκθέσεις ἐκείνας τῶν ἐπισήμων ὀργάνων καὶ ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους συμφώνως πρὸς τὸν νόμον ΑΦΚʹ τοῦ (1887). Περαίνων, Κύριοι, λέγω ὅτι, ἐὰν ἡ Πολιτεία ἡμῶν ἔσπευδε νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ μέριμναν καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ὅπως καὶ ἐπὶ ἄλλων ζητημάτων, ἠθέλομεν ταχέως ἀποκτήσει ἀνθρωπίνους φυλακάς, καθόσον τὸ χρῆμα πρὸς τοῦτο ὑπάρχει, ὅπως κάλλιον ἐμοῦ γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλ’ ἐξ ἄλλου, ἐὰν ἤθελον ληφθῆ μέτρα ὑπὸ τῆς Πολιτείας, καὶ ἡ ἐγκληματικότης παρ’ ἡμῖν θὰ ἐμειοῦτο καὶ θὰ προήγοντο ἐν γένει τὰ πράγματα τῆς Πολιτείας. Παρακαλῶ καὶ πάλιν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δηλώσῃ πρὸς τὴν Βουλήν, ἂν εὑρίσκεται ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος ΑΦΚʹ καὶ ἂν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ ἐνεργεῖται ἡ ἐπιστασία τῶν φυλακῶν.

§144ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κατὰ πᾶσαν περίπτωσιν, Κύριοι, συζητούμενον τὸ ζήτημα τῶν φυλακῶν εἶναι ζήτημα μέγα, τοσοῦτον μέγα, ὥστε, ἐὰν ὁ λόγος περὶ αὐτοῦ δὲν ἤθελεν εἶναι σπουδαῖος, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ κατηγορηθῶμεν, ὅτι παραγνωρίζομεν τὸ καθῆκον ἡμῶν. Ἀπηυθύνθη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν μία σύστασις, ὅπως μεριμνήσῃ νὰ δοθῇ ἀθρόως χάρις εἰς πληθὺν καταδίκων. Ἡ σύστασις αὕτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσακουσθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, διότι εὑρισκόμεθα ἐν Ἀναθεωρητικῇ Βουλῇ καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ὑποκύπτωμεν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Ἀπηυθύνθη ἑτέρα σύστασις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεριμνήσῃ νὰ δοθῇ χάρις πρὸς ἐκείνους, οἵτινες ἐκτίνουσι ποινὴν πράγματι μὴ ὑπάρχουσαν· καὶ ἡ σύστασις αὕτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσακουσθῇ, διότι τὸ προνόμιον τῆς χάριτος εἶναι προνόμιον βασιλικόν, ἀπονέμεται προσωπικῶς καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ ἐπ’ αὐτοῦ γενικὸν μέτρον. Ἤθελεν εἶναι μία σύγκρουσις αὐτόχρημα μεταξὺ τῆς Ἐκτελεστικῆς καὶ τῆς Δικαστικῆς ἐξουσίας. Εὐτυχῶς ὑποβάλλεται τάχιστα νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θέλει ἄρει τὸ ἄτοπον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρισκόμεθα ἐκ κακῆς ἑρμηνείας τοῦ νόμου. Ἀπηυθύνθη τρίτη σύστασις, ὅπως μεριμνήσῃ ἡ Κυβέρνησις περὶ φυλακῶν. Ἡ Κυβέρνησις ὑπεσχέθη ὅτι θέλει προσαγάγει ἐνώπιον ἡμῶν τὸ προσῆκον νομοσχέδιον, καὶ τότε θέλομεν συζητήσει ἀναμφιβόλως σοβαρώτατα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν φυλακῶν. Ἀληθῶς τὸ ζήτημα τοῦτο συνεζητήθη εἰς τὸ παρελθὸν μεταξὺ τῶν σοφῶν καὶ τῶν ὁμολογούντων ἑαυτοὺς μὴ σοφούς, διὰ νὰ ὑποκρίνωνται τὸν σοφώτερον. Καὶ οἱ μὲν σοφοὶ ἀνέπτυσσον συστήματα φυλακῶν, τὰ ὁποῖα διδάσκονται ἢ καὶ ἐφαρμόζονται ἀλλαχοῦ, οἱ δὲ σοφώτεροι τὸ ζήτημα τῶν φυλακῶν τὸ ἐξετάζουσι μόνον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ συμφέροντος ὡρισμένων τινῶν πόλεων. Τὸ ζήτημα τῶν φυλακῶν εἶναι ἓν τῶν μεγίστων ζητημάτων τοῦ τόπου μας. Διότι εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις μίαν Πολιτείαν, ἡ ὁποία δὲν μεριμνᾷ περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν ὑπηκόων αὐτῆς, διότι μεριμνᾷ εἷς ἕκαστος ἐξ αὐτῶν νὰ ἐκπαιδευθῇ, εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις μίαν Πολιτείαν μὴ ἔχουσαν πολιτικὴν ἴσως δικαιοσύνην, διότι ἔχει φθάσει εἰς τοσοῦτον ἠθικῆς τελειώσεως ὁ λαὸς ἐκεῖνος, ὥστε νὰ ἐπιλύῃ τὰς ἀστικὰς αὐτοῦ διαφορὰς διὰ διαιτητῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις μίαν Πολιτείαν ἐστερημένην πάσης ἄλλης δημοσίας ὑπηρεσίας, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις Πολιτείαν ἐστερημένην ποινικῆς δικαιοσύνης. Ἀλλά, ὅταν λέγωμεν ποινικὴν δικαιοσύνην, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐννοῶμεν κατὰ πᾶσαν στιγμὴν καὶ σύστημα προσῆκον φυλακῶν, διότι, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ τὸ προσῆκον σύστημα φυλακῶν, δὲν ὑπάρχει ἡ προσήκουσα εἰς τὰ ἀποτελέσματα ποινικὴ δικαιοσύνη, ἑπομένως ἡ Πολιτεία ἐκείνη εἶναι ἀναξία νὰ ὀνομάζηται Πολιτεία ἀνθρώπων. Τὸ ζήτημα ἑπομένως θὰ κριθῇ ὑπὸ τῶν σοφῶν, ἀλλὰ ὑπὸ τῶν σοφῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀρύονται τὰς γνώσεις των μόνον ἀπὸ τὰς διαφόρους φυλλάδας, τὰς ὁποίας ἔχουν ἀναγνώσει εἰς διαφόρους γλώσσας, ἀλλ’ ὑπὸ τῶν σοφῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι καὶ κλασσικὰ ὄντως συγγράμματα ἔχουσιν ἀναγνώσει καὶ ἔχουσιν ἐννοήσει αὐτά, ἀλλὰ καὶ βαθέως ἔχουσιν ἐγκύψει εἰς τὴν μελέτην τῶν πραγμάτων τοῦ τόπου καὶ τῶν συνθηκῶν αὐτοῦ. Ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους θέλει συζητηθῆ τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποσχεθὲν νομοσχέδιον. Τό γε νῦν ἔχον, νομίζω, ὅτι ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀρχίσωμεν προσανατολιζόμενοι πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, νὰ ἀρχίσωμεν προδιατιθέμενοι ψυχικῶς, ὅπως συζητήσωμεν μετὰ σοβαρότητος τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ οὐχὶ κατὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐγένοντο συστάσεις, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ συζητήσωμεν, δοθείσης τῆς εὐκαιρίας, ἂν προσήκει, καὶ ἄλλο τι μέτρον νὰ ληφθῇ, προκειμένου περὶ τῶν καταδίκων. Εἶναι γνωστόν, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν ἤθελε ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν τὸ ἐν τῇ ἐκλογικῇ περιφερείᾳ, ἐν ᾗ πολιτεύεται Βουλευτής τις, συμφέρον, ἄλλως ἔπρεπε νὰ ὁμιλήσω πρὸς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι ὁ πολιτευόμενος, καίτοι δὲν εἶναι μόνον ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ καὶ ἰδιαίτερος ἀντιλήπτωρ τῶν ἐπαρχιακῶν αὑτοῦ συμφερόντων, εἶναι ὑπόχρεος νὰ ἐκτελῇ τὰς ἐντολὰς τῶν ἰδιαιτέρων αὑτοῦ συμπολιτῶν, ἐφ’ ὅσον αὗται συμβιβάζονται πρὸς τὴν συνείδησιν αὑτοῦ, ἐφ’ ὅσον αὗται συμβιβάζονται πρὸς τὰς πολιτικὰς αὑτοῦ γνώμας· ἐφ’ ὅσον ὅμως δὲν συμβιβάζονται εἶναι παραβάτης τοῦ γενικωτέρου αὑτοῦ καθήκοντος ὁ Βουλευτὴς ἐκεῖνος, ὅστις δὲν θὰ ἔχῃ τὸ θάρρος νὰ ἀντιταχθῇ πρὸς αὐτὰς καὶ φροντίσῃ ὅπως μετατραπῶσιν αἱ ἐσφαλμέναι ἀντιλήψεις τῶν ἰδιαιτέρων αὑτοῦ συμπολιτῶν. Διότι ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ὁ πολιτευόμενος δὲν εἶναι μόνον ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ περισσότερον ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦτο ἐλάλησα ὅσα ἐλάλησα καὶ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ συζητηθῇ, ὅπως ληφθῇ γενικὸν μέτρον περὶ χάριτος καταδίκων· καὶ διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω ἀκόμη, ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἐσφαλμένη ἡ γνώμη καὶ ἡ πεποίθησις, ὅτι αἱ φυλακαὶ πρέπει νὰ εἶναι φιλανθρωπικὰ καταστήματα. Αἱ φυλακαὶ εἶναι κυρίως κολαστήρια· οἱ διαταράσσοντες τὴν δημοσίαν τάξιν δὲν πρόκειται νὰ ἐξυγιασθῶσι σωματικῶς ἢ ἠθικῶς, ἀλλὰ πρόκειται κυρίως νὰ κολασθῶσι.

§145Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι πράγματι κολαστήρια, ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι καὶ κολάσεις.

§146ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, μὴ βιάζεσθε. Τὸ ζήτημα, ὡς ἀρχόμενος εἶπον, εἶναι σπουδαιότατον, δὲν λύεται τόσον εὐχερῶς. Λοιπὸν ὁ κύριος σκοπὸς τῆς ποινῆς εἶναι νὰ τιμωρηθῇ ὁ διαταράξας τὴν δημοσίαν τάξιν, πάντα δὲ τὰ ἄλλα λεγόμενα εἶναι λεγόμενα ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐμελέτησαν σπουδαίως τὰ κοινωνικὰ καθεστῶτα καὶ τοὺς θεσμούς, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν φυλακῶν. Ἤδη ποῖα εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα τῆς θεωρίας ὅτι αἱ φυλακαὶ εἶναι φιλανθρωπικὰ καταστήματα; Ἔχει καθῆκον καὶ συμφέρον ἡ Πολιτεία νὰ ἔχῃ τοιαύτας φυλακάς, ὥστε νὰ μὴ βλάπτηται ἡ ὑγεία τῶν καταδίκων, ἔχει καθῆκον ἐκ τῶν ἀρχῶν τοῦ ἀνθρωπισμοῦ, ἔχει συμφέρον, διότι οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι τάχιον ἢ βράδιον θέλουσιν ἐξέλθει τῶν φυλακῶν καὶ θὰ εἶναι προστάται οἰκογενειῶν καὶ θὰ γίνωσι πατέρες μελλόντων τέκνων καὶ ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐξασφαλίσωμεν καὶ τὴν ὑγείαν αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἔχωμεν καὶ εἰς τὸ μέλλον ὑγιεῖς πολίτας, τοὺς ὁποίους θὰ γεννήσωσιν ἐκεῖνοι. Ἰδοὺ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως ποῖα εἶναι τὰ δικαιώματα τῆς θεωρίας ἐκείνης· οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι τάχιον ἢ βράδιον θὰ ἐξέλθωσι τῶν φυλακῶν καὶ θὰ συναναστρέφωνται μεθ’ ἡμῶν, καὶ ἔχομεν ἀνάγκην οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι νὰ μὴ διαφθαρῶσιν ἐντελῶς. Ἰδοὺ ἀκόμη ποῖα εἶναι τὰ δικαιώματα τῆς θεωρίας ἐκείνης· οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι θὰ ἐξέλθωσι τῶν φυλακῶν καὶ δὲν πρέπει νὰ μεταδίδωσιν εἰς τὴν κοινωνίαν τὰ βακτηρίδια πάσης νόσου. Ἐφ’ ὅσον ἔχομεν τὸ ὑπάρχον σύστημα φυλακῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι θὰ ἔχωμεν ὑγείαν τῶν κατοίκων τοῦ Βασιλείου τούτου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἠθικὴν τῶν κατοίκων τούτων, εὐεξίαν τῶν κατοίκων τούτων. Ἔχοντες ταῦτα ὑπ’ ὄψει, κύριοι Βουλευταί, δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς συμπέρασμα καὶ περὶ προσωρινοῦ τινος μέτρου, μέτρου ἀσχέτου πρὸς τὸ ὑποβληθησόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχέδιον; Νομίζω ναί, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν διατελοῦμεν πάντες ἐν ἐπακριβεῖ γνώσει τῆς καταστάσεως τῶν φυλακῶν. Ὅστις δὲν μετέβη εἰς τὰς φυλακὰς καὶ δὲν μετέβη πολλάκις καὶ δὲν εἶδε τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους πῶς συνωστίζονται, δὲν ἔχει ἐπακριβῆ γνῶσιν τῆς καταστάσεως τῶν φυλακῶν. Ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχήν σας, διότι θέλω καταλήξει εἰς συμπέρασμα. Νομίζω λοιπόν, ὅτι, τούτου τεθέντος, τοῦ ὅτι δηλαδὴ ἐπακριβῆ γνῶσιν τῆς καταστάσεως τῶν φυλακῶν δὲν ἔχομεν πάντες, αἱ ποιναὶ ὑπὸ τῶν Δικαστηρίων ἐπεβάλλοντο, χωρὶς νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν ὅτι δεκαετὴς εἱρκτὴ εἰς τὰς Ἑλληνικὰς φυλακὰς πολλάκις ἰσοδυναμεῖ μὲ 40ετῆ εἱρκτὴν εἰς ἄλλας φυλακάς, πολλάκις ἰσοδυναμεῖ μὲ καταδίκην εἰς θάνατον. Τεθέντος λοιπὸν ὅτι καὶ μὲ μικρότερον ὅριον ποινῆς ἐξετελεῖτο ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου καὶ γνωστοῦ ὄντος ὅτι καταστρέφεται ἢ ἡμικαταστρέφεται ἡ ὑγεία πολλῶν ἐκ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, ὅτι εἰς τὰς φυλακὰς ἐπιπολάζουσι νόσοι μεταδοτικαί, νομίζω ὅτι ἦλθεν ὁ καιρός—διότι καὶ ἐγὼ πιστεύω ὅτι ἀποτελοῦμεν ἀνορθωτικὴν Βουλήν, τὴν ἀνόρθωσιν δὲ ἐγὼ τὴν πιστεύω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μόνον εἰς τὴν Βουλήν—, ἦλθεν ὁ καιρὸς νὰ ἐξετασθῶσιν εἷς πρὸς ἕνα οἱ ἐν ταῖς φυλακαῖς ἐκείναις εὑρισκόμενοι καὶ νὰ συσταθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεριμνήσῃ περὶ ἐκείνων, οἵτινες ἤθελον εὑρεθῆ ὅτι ἐξέτισαν, λόγῳ τῶν παθημάτων των, ποινὴν ἀρκοῦσαν, ὥστε νὰ ἱκανοποιήσουν τὴν κοινωνίαν διὰ τὸ ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον διέπραξαν, ἢ ὅτι εἶναι ἐπικίνδυνον νὰ μένωσιν εἰς τὰς φυλακάς, νὰ δοθῇ δὲ εἰς ἕνα ἕκαστον ἐξ αὐτῶν βασιλικὴ χάρις. Διότι, π.χ., τί ἤθελε ζητήσει ἡ κοινωνία ἀπὸ ἕνα κατάδικον, ὅστις ἔμεινεν 25 ἔτη εἰς τὰς φυλακάς, εἰς τοιαύτας φυλακάς; Τί ἤθελε ζητήσει ἡ κοινωνία ἀπὸ ἕνα πατέρα πολυμελοῦς οἰκογενείας, ὅστις κατεδικάσθη εἰς ποινὴν 15 ἐτῶν δεσμῶν καὶ ἔχει μείνει ἤδη δέκα ὁλόκληρα ἔτη ἐν αὐταῖς; Νομίζω, ὅτι ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως καὶ μὲ τοιαύτην δικαιολογίαν καὶ μὲ ἐξέτασιν ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, ὑπὸ ἐπιτροπῆς δηλαδὴ Βουλευτῶν, βεβαίως κατὰ τὸ ἄρθρον 58 τοῦ Συντάγματος ἠδύνατο νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον· πολὺ τοῦτο θὰ διηυκόλυνε καὶ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον σκοπεῖται διὰ τοῦ ὑποβληθησομένου νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως, διότι, ἐὰν ἤθελεν ὑποτεθῇ ὅτι θὰ γένηται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἤθελεν ὑποτεθῇ ὅτι ὑπάρχουσιν ἢ θὰ ἐξευρεθῶσιν ὅλα τὰ μέσα, ὥστε νὰ ἀποκτήσωμεν καὶ ἡμεῖς ἀληθῶς φυλακὰς ἀναλόγους πρὸς τὴν ἐποχήν, τὴν ὁποίαν ζῶμεν, νομίζω, ὅτι θὰ ἐπετύγχανε πάντα ταῦτα, ἐὰν συνηθροίζοντο εἰς τὰς νέας φυλακὰς ὅλοι οἱ σημερινοὶ κατάδικοι.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Πετμεζᾶς.

§148Σ. ΣΙΜΟΣ. Εἶναι ἡ ὥρα 8½ καὶ πλέον, κύριε Πρόεδρε!

§149ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§151ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σπετσῶν Βουλευτὴς ὑπέβαλε προχθὲς δύο ἐρωτήσεις ὑπὸ τύπον ἐπερωτήσεων. Ἡ πρώτη εἶναι ἂν σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ μέτρα κανονίζοντα ἐν γένει τὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ προσωπικοῦ τῶν ὑποβρυχίων. Ἡ δευτέρα εἶναι ἂν σκέπτεται νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τῶν διὰ νόμου ἐκκαθαρισθέντων ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, ἀλλ’ οὐδεμιᾶς τυχόντων συντάξεως. Ἐπὶ τῆς πρώτης ἐρωτήσεως ἀπαντῶ ὅτι, ἅμα ἀνέλαβον τὴν Κυβέρνησιν, εὗρον τὴν γνωστὴν συμφωνίαν περὶ προμηθείας τοῦ ὑποβρυχίου· ἔσπευσα ἀμέσως νὰ ἀποστείλω εἰς τὸν τόπον τῆς κατασκευῆς τοῦ ὑποβρυχίου ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικούς, ὅπως παρακολουθήσωσι τὴν κατασκευὴν καὶ τοῦ σκάφους καὶ τῶν μηχανημάτων, ἐκμάθωσι δὲ καὶ τὰ τοῦ χειρισμοῦ αὐτοῦ. Ἀνέθηκα συγχρόνως εἰς τὸν προϊστάμενον τῆς ἀποστολῆς, ὅπως μελετήσῃ τὰ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν πρέπει νὰ γίνῃ πρόνοια περὶ παρασκευῆς καὶ δευτέρου προσωπικοῦ χρησίμου διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ καταδυομένου, διότι φυσικὰ τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν εἶναι ἀνεπαρκὲς πρὸς τοῦτο. Ἤδη ἀπὸ τῆς 28 Δεκεμβρίου ὁ προϊστάμενος τῆς ἀποστολῆς ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν του, ἡ ὁποία διὰ τοῦ ἀπὸ 8 Ἰανουαρίου 1911 ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου διεβιβάσθη πρὸς τὸ Γενικὸν ἐπιτελεῖον, ὅπως ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του, ὡς πρὸς τὸν καταρτισμὸν τοῦ τε προσωπικοῦ καὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ ὑποβρυχίου καὶ τοῦ κατασκευασθησομένου καταδυομένου. Ἀκόμη πληροφορῶ τὸν κ. Βουλευτὴν ὅτι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀνεγράφη πίστωσις πρὸς ἀποστολὴν ἀπὸ τοῦδε καὶ ὑπαξιωματικῶν μηχανικῶν, ὅπως ἀσκηθῶσιν εἰς τὴν λειτουργίαν τῶν καταδυομένων τούτων.

§152Γ. ΠΩΠ. Μοὶ ἐπιτρέπετε; Ἐπὶ τῆς πρώτης εἶμαι ἐν γνώσει ἐγώ. Μεταξὺ τῶν ἀποσταλέντων εἶναι καὶ ὑπαξιωματικοί, ὅπως εἴπετε, καὶ μηχανικοί. Αὐτοὶ ἐπληρώνοντο καὶ ἐλάμβανον ἐπίδομα, καὶ σήμερον ἐμειώθη κατὰ τὸ ἥμισυ.

§153ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐλήφθη πρόνοια. Ἐνόμισεν ἡ ὑπηρεσία τῶν δύο πολεμικῶν Ὑπουργείων ὅτι τὰ ἐπιδόματα πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς εἰς Εὐρώπην ἀποστελλομένους ἦσαν μεγάλα. Τὰ ὑπεβίβασεν· ἐξαιρετικῶς ὅμως διὰ τοὺς ἀποσταλέντας διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν τὰ παράπονα εὑρέθησαν δίκαια, καὶ αὐξάνεται ἤδη τὸ ἐπίδομα. Εἶναι δὲ περιττὸν νὰ προσθέσω, ὅτι καὶ τὰ τῆς περαιτέρω μισθοδοσίας θὰ αὐξηθῶσι, διότι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ πληρώνωνται αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἐκτίθενται εἰς κίνδυνον, ἴσα μὲ τοὺς ἄλλους. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐκκαθαρισθέντας ὑπαξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ ἔχω νὰ πληροφορήσω τὸν κ. ἐπερωτήσαντα, ὅτι, ὅτε οὗτοι ἐξεκαθαρίσθησαν καὶ ἐπρόκειτο νὰ ἀπολυθῶσι, τὸ Ὑπουργεῖον ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Διεύθυνσιν τοῦ Ναυστάθμου ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου παρηγγέλλετο, ὅπως διατάξῃ τὴν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἀπόλυσιν τῶν δεῖνα καὶ δεῖνα ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἐκκαθαρισθῆ κριθέντες ὡς ἀπολυτέοι λόγῳ ἀνιάτου νοσήματος. Ταυτοχρόνως διετάχθη νὰ ἀνακοινωθῇ εἰς αὐτοὺς ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἀπεφάσισε τὴν παροχὴν συντάξεως εἰς τοὺς λόγῳ σωματικῆς ἀνικανότητος ἀπολυθέντας, ἔχοντας δὲ πολυετῆ ὑπηρεσίαν. Ὥστε πρόκειται προσεχῶς νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν σχετικὸν νομοσχέδιον κατὰ τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον ὑποδεικνύω. Εἶναι δικαίωμα τοῦ Βουλευτοῦ νὰ ζητήσῃ καὶ ἄλλο τι. Ἤδη ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ὅπως ὑποβάλω σκέψεις τινάς, τὰς ὁποίας ἐλπίζω ν’ ἀκούσῃ ἐπιεικῶς. Παριῆλθον, Κύριοι, 28 ἡμέραι ἀφ’ ὅτου ἤρξαντο αἱ ἐργασίαι ἡμῶν. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι αἱ ἐργασίαι αὗται ἤθελον παραταθῆ εἰς τὸ ἀκρότατον ὅριον, τὸ προβλεπόμενον ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, δηλαδὴ εἰς ὁλόκληρον ἑξάμηνον, ὑπολείπονται 154 ἀκόμη ἡμέραι, ὅπως περατωθῶσι τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς. Αἱ 154 ἡμέραι εἶναι, νομίζω, 22 ἑβδομάδες· ἐὰν ἀπὸ ἑκάστην ἑβδομάδα ἀφαιρέσωμεν τὰς τρεῖς ἡμέρας, αἱ ὁποῖαι καταναλίσκονται διὰ τὰς ἐπερωτήσεις καὶ αἱ ὁποῖαι — ἀφοῦ, ὡς βλέπετε, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι τοῦτο θὰ συνεχισθῇ — θ’ ἀπορροφῶσιν ὁλόκληρον τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, χωρὶς νὰ φθάνωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν τῆς ἑπομένης, ἀφαιρεθῇ δὲ καὶ ἡ Κυριακή, ἔχομεν 88 ἡμέρας, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὰς 154· ὑπολείπονται ἑπομένως 66 ἡμέραι, ἀπὸ τὰς ὁποίας, δὲν θὰ εἶναι ὑπερβολὴ ἐὰν εἴπωμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν 16 ἡμέρας διὰ τὰς ἑορτὰς τοῦ Πάσχα καὶ τῶν Ἀπόκρεων. Οὕτω φαίνονται ὑπολειπόμεναι ἐργάσιμοι ἀκόμη ἡμέραι προτοῦ λήξῃ ἡ Σύνοδος 50 μόνον ἀκριβῶς. Ὑπενθυμίζω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι αἱ ἀναθεωρητέαι διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ἐκεῖναι δηλαδή, τὰς ὁποίας ὅσοι τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν Βουλευτῶν εἴτε καὶ ἁπλοῖ Βουλευταὶ προέτειναν ὅπως ἀναθεωρηθῶσιν, εἶναι 45. Δὲν θὰ εἴπω ὑπερβολήν, ἂν προσθέσω ὅτι καὶ ἡ ἐπιτροπή, εἰς ἣν παρεπέμφθησαν, ἡ τριακονταμελής, θὰ προσθέσῃ καὶ ἄλλα 5 ἄρθρα τοὐλάχιστον, ὥστε γίνονται 50 ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, περὶ τῶν ὁποίων θ’ ἀσχοληθῶμεν. Σᾶς ἐρωτῶ: Πιστεύετε ὅτι κατὰ μέσον ὅρον ἕκαστον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ, μὲ τὸν τρόπον καθ’ ὃν φαίνονται διεξαγόμεναι αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς ἕως σήμερον, ὀλιγώτερον ἀπὸ μίαν ἡμέραν; Λέγω κατὰ μέσον ὅρον, διότι ὑπάρχουσιν ἄρθρα, τὰ ὁποῖα θ’ ἀπαιτήσουν καὶ δύο καὶ τρεῖς ἡμέρας, ἀλλὰ καὶ ἄλλα περισσότερον ἴσως χρόνον. Ἔχω ἀκόμη καθῆκον, ἀφοῦ ὑπέβαλον εἰς τὴν κρίσιν σας αὐτά, νὰ προσθέσω ὅτι πλὴν τῆς ἐργασίας αὐτῆς τῆς ἀφορώσης τὸ Σύνταγμα ὑπολείπεται ἄλλη κολοσσιαία ἐργασία. Θὰ ἀναφέρω τὸν Προϋπολογισμόν, θὰ ἀναφέρω τὰ δικαστικὰ νομοσχέδια τὰ εἰσαχθέντα καὶ μέλλοντα νὰ εἰσαχθῶσι, προαγγελθέντα δὲ εἰδικῶς ἤδη· Θὰ ἀναφέρω τὸ νομοσχέδιον περὶ διακανονισμοῦ τῶν σχέσεων τῶν τσιφλικιούχων πρὸς τοὺς ἀγρολήπτας ἐν Θεσσαλίᾳ· Θὰ ἀναφέρω ἄλλα τινὰ νομοσχέδια σχετικὰ μὲ τὴν γεωργικὴν ὑπηρεσίαν, τὸ περὶ συνεργατικῶν ἑνώσεων τῆς ἀγροτικῆς πίστεως, τὸ περὶ γεωργικῶν ἐπιμελητηρίων, τὰ ἐργατικά, διὰ νὰ περιορισθῶ εἰς τὰ κυριώτατα. (Εὖγε, εὖγε, καὶ χειροκροτήματα ζωηρά). Θὰ ἀναφέρω τὰ ἀφορῶντα τὴν μεταβολὴν τὴν ῥιζικὴν τῆς δημοτικῆς διοικήσεως, προαναγγελθεῖσαν ἤδη εἰς τὴν Βουλήν· Θὰ ἀναφέρω τὰ πανεπιστημιακὰ καὶ τὰ ἄλλα ἐν γένει ἐκπαιδευτικά, ἀνερχόμενα εἰς δεκάδας, ἐκ τῶν ὁποίων καὶ μόνον τὸ πανεπιστημιακόν, ἐὰν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, ἀρκεῖ — καὶ νομίζω ὅτι ὀφείλομεν νὰ τὸ ψηφίσωμεν, διότι ἐλπίζω ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ θὰ ἔχωσιν ἀρθῇ αἱ δυσκολίαι, αἱ ὁποῖαι παρεμποδίζουσι τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν Βουλήν· ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν ἄλλα τινὰ στρατιωτικά, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, καὶ ἄλλα τινὰ ὑπηρεσιακά, ἐπείγοντα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ὑποβληθῶσιν, ἐλπίζω ὅτι ὅλοι θὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον ἐργασίας καταπληκτικῆς, ἀπέναντι τῆς ὁποίας διαθέτομεν χρόνον ἐλάχιστον σχετικῶς. Τώρα θὰ ἐρωτηθῶ ἴσως: τί εἰσηγοῦμαι πρὸς θεραπείαν; τίνα μέτρα προτείνω, ὅπως ἐπαρκέσωμεν εἰς τὸ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸν ὄγκον αὐτῆς τῆς ἐργασίας, ἂν ὄχι ὅλης, τοῦ κυριωτέρου τοὐλάχιστον αὐτῆς μέρους; Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ, νομίζω, νὰ ὑποδείξω εἰς τοὺς κ. Βουλευτάς, ὅτι, ὅσον καὶ ἂν τὸ ἐλεγκτικὸν ἔργον τῆς Βουλῆς εἶναι ἐξ ἴσου σπουδαῖον — τινὲς τὸ θεωροῦσι καὶ σπουδαιότερον τοῦ νομοθετικοῦ — εἰς τὴν παροῦσαν Βουλὴν τὸ ἐλεγκτικὸν ἔργον ἔχει μικροτέραν σημασίαν, διότι, ἐὰν καλῶς ἀντιλαμβάνωμαι τῶν διαθέσεων τῆς Βουλῆς, δὲν ὑπάρχει συστηματοποιημένη ἀντιπολίτευσις· ὅλοι μάλιστα, ὁσάκις δίδεται ἀφορμή, παρελαύνουσιν ἀπὸ τοῦ βήματος λέγοντες ὅτι εἶναι διατεθειμένοι νὰ παράσχωσιν ἀμέριστον τὴν ὑποστήριξίν των εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Τούτου οὕτως ἔχοντος, πιστεύω ὅτι οἱ κύριοι Βουλευταὶ θὰ ἀναγνωρίσωσιν ὅτι ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖον χάνομεν εἰς τὰς λεγομένας ἐπερωτήσεις, ἀπόλλυται ἐπὶ ματαίῳ. Ἡ ἐπερώτησις, Κύριοι, εἶναι αἴτησις πληροφοριῶν, περιέχουσα μομφὴν καὶ ἔλεγχον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ ὁποία φυσικὸν εἶναι νὰ φέρῃ εἰς ἀποτέλεσμα, ἐφ’ ὅσον ὁ ἐπερωτῶν δὲν θὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι εὑρίσκεται ἐν τῷ ἀδίκῳ, διὰ μιᾶς κυρώσεως κοινοβουλευτικῆς. Εἴδετε καμμία ἀπὸ τὰς μακρὰς ἐπερωτήσεις ἐδῶ νὰ φέρῃ εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα; Θέλετε νὰ λάβωμεν τὰς σημερινὰς ἐπερωτήσεις τὰς μέχρι τοῦδε ἢ τὰς ὑπολειπομένας ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει, διὰ νὰ τὰς ἐξετάσωμεν ὅτι δὲν εἶναι ἐπερωτήσεις; Ἐπρόκειτο περὶ ἐρωτήσεων, ἐπρόκειτο περὶ συστάσεων. Διὰ τὰς ἐρωτήσεις ῥητῶς προβλέπει ὁ ὑπάρχων Κανονισμὸς ὅτι γίνονται ἐγγράφως, ὅπως ἔγινεν ἀπὸ τὸν κ. Βουλευτὴν Σπετσῶν, καὶ ἀπήντησα πρὸ ὀλίγου. Διὰ τὰς συστάσεις ἐπιτρέπεται νὰ γίνωσι καὶ προφορικῶς. Ἀλλ’ ἐρωτῶ: καὶ ἐὰν δὲν πρόκειται νὰ τροποποιήσωμεν τὸν Κανονισμόν, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν καὶ αἱ συστάσεις αὗται νὰ γίνωνται ἀπὸ τοῦ βήματος ἐγγράφως, τῆς Κυβερνήσεως ἀναλαμβανούσης τὴν ὑποχρέωσιν ἐντὸς τῆς αὐτῆς προθεσμίας τῶν ἓξ ἡμερῶν νὰ ἀπαντᾷ, ἂν πρόκειται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτὰς ἢ μή; Ἐὰν, Κύριοι, αὐτὸ τὸ μέτρον ἐλαμβάνετο, ὅπως ἕκαστος τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ἔχων νὰ ζητήσῃ πληροφορίαν τινὰ ἢ νὰ κάμῃ σύστασιν, ἀπηυθύνετο ἐγγράφως ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον εἴτε διὰ τοῦ Προεδρείου, ὅπως λάβῃ ἐπισημότερον χαρακτῆρα, θὰ διηυκολύνετο λίαν τὸ ἔργον ἡμῶν, διότι, ἐὰν καλῶς διερμηνεύω τὰ φρονήματά σας, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐπανερχόμενοι μετὰ τὸ πέρας τῶν ἐργασιῶν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς πρέπει νὰ μὴ φέρητε πρὸς αὐτοὺς ὡς πόρισμα τῶν ἐργασιῶν σας μόνον τὸ ζήτημα τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, ὅσον καὶ ἂν ᾖ σπουδαῖον, ἀλλὰ καὶ ἄλλην σπουδαίαν νομοθετικὴν ἐργασίαν· ἔχετε δηλαδὴ τὴν γνώμην καὶ ὑμεῖς, ὅπως ψηφισθῇ καὶ ἓν μέγα μέρος τοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἔχω λοιπὸν νὰ προτείνω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅπως σκεφθῇ ἕκαστος τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ἂν δύναται νὰ διευκολύνῃ τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς ἀποφεύγων νὰ καταναλίσκῃ χρόνον πολύτιμον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐνῷ δύναται νὰ ἐπιτύχῃ αὐτὸ τοῦτο τὸ σκοπούμενον διὰ τῆς ὑποβολῆς ἐγγράφως τῆς ἐπερωτήσεως ἢ τῆς συστάσεώς του. Ἀλλ’ ἔχω συγχρόνως καθῆκον νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως στρέψωμεν τὴν προσοχὴν ἡμῶν ἀμέσως εἰς τὴν διεξαγωγὴν τοῦ πρωτίστου ἔργου, διὰ τὸ ὁποῖον ἐκλήθημεν, τῆς ἀναθεωρήσεως δηλαδὴ τοῦ πολιτεύματος Μὴ δυνάμενος νὰ γνωρίζω κατὰ πόσον αἱ ὑποδείξεις, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, ἤθελον ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν καὶ μὴ γνωρίζων πόσον χρόνον ἐπὶ τέλους θὰ ἠδύνατο νὰ καταναλώσῃ τὸ ἔργον τὸ κύριον τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ πολιτεύματος, βλέπων πόσον ὀλίγαι εἶναι αἱ ἐργάσιμοι ἡμέραι, ἐὰν δὲν πρόκειται νὰ ἐξοικονομήσωμεν καὶ ἄλλας, διὰ νὰ τὰς προσθέσωμεν εἰς αὐτάς, κρίνω ἀναγκαῖον νὰ εἰσηγηθῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως δι’ ἀποφάσεώς της, λαμβανομένης κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, ταχθῇ εἰς τὴν ἐπὶ τῆς μελέτης τοῦ νομοσχεδίου τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων τριακονταμελῆ ἐπιτροπὴν προθεσμία πέντε ἡμερῶν, ἐντὸς τῶν ὁποίων νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοὐλάχιστον τὰ πέντε ἢ ἓξ πρῶτα ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, τὰ ὁποῖα, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, μάλιστα δὲν προκαλοῦσι μεγάλας ἀντιρρήσεις.

§154ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§155ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Οὕτω θὰ κατωρθοῦμεν, ὥστε μετὰ πέντε ἡμέρας νὰ ἀρχίσωμεν τακτικῶς τὸ ἔργον τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἄρθρων ἐκείνων τοῦ Συντάγματος, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ καὶ καθ’ ὅσον θὰ ἐπροχώρει τὸ ἔργον τοῦτο ἐν τῇ Βουλῇ θὰ ἤρχοντο καὶ τὰ ἄλλα ἄρθρα, τὰ ὁποῖα θὰ παρεσκεύαζεν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, οὕτως ὥστε θὰ ἐστρέφομεν τὴν κυριωτέραν προσοχήν μας κατὰ πρῶτον λόγον εἰς τὴν διεξαγωγὴν τοῦ πρωτίστου ἔργου, ἐπαναλαμβάνω, διὰ τὸ ὁποῖον ἐκλήθημεν. Ἔχω ἀκόμη τὴν γνώμην, ὅτι, καθ’ ὅσον οἱ κύριοι Βουλευταὶ θὰ συναισθάνωνται, ὅτι, ἐὰν δὲν ἐπισπεύσωμεν καὶ τὰς ἐργασίας τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, κινδυνεύομεν νὰ ὑπάγωμεν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς μας χωρὶς νὰ ψηφίσωμεν καὶ τὴν ἄλλην νομοθετικὴν ἐργασίαν, θὰ ἀπετέλει τοῦτο ἓν κέντρον, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἔκαμνε νὰ κερδίσωμεν χρόνον κατὰ τὸ ἔργον τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, διὰ νὰ ἐξοικονομήσωμεν χρόνον διὰ τὴν ἄλλην νομοθετικὴν ἐργασίαν. Διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ὅπως δοθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος πενθήμερος προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ δυνηθῇ νὰ φέρῃ αὕτη τὰ πρῶτα ἄρθρα, τῆς Βουλῆς ἐπιφυλασσομένης μετὰ τὴν πάροδον τῶν πέντε ἡμερῶν νὰ ἀναγράψῃ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ πολιτεύματος πρώτην εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Συγχρόνως θὰ παρακαλέσω, διακοπτομένης ἤδη τῆς συνεδριάσεως, νὰ ἐπανέλθωμεν μετὰ τὸ δεῖπνον, διὰ νὰ συνεχίσωμεν τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων. Προσέτι δὲ θὰ ἐργαζώμεθα καὶ κατὰ τὰς λοιπὰς ἡμέρας καὶ μετὰ τὸ δεῖπνον ἐπὶ τῇ ἐλπίδι, ὅτι θὰ κατορθώσωμεν μὲ τὴν ἀγαθὴν διάθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, νὰ ἀντιμετωπίσωμεν ὅλην αὐτὴν τὴν ἐργασίαν.

§156Γ. ΠΩΠ. Μήπως θέλετε νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεώς σας;

§157ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν θέλητε;

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένοι οἱ κ.κ. Βοζίκης καὶ Ζαβιτσᾶνος.

§159ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν πρόκειται νὰ ὁμιλήσωσι καὶ ἄλλοι, θὰ ἐπρότεινον νὰ ἐπιστρέψωμεν μετὰ τὸ δεῖπνον.

§160Γ. ΠΩΠ. Καθ’ ἣν περίπτωσιν ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὴν συνεχίσωμεν καὶ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι.

§161Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὀφείλω νὰ δηλώσω καὶ ὑποθέτω, ὅτι διατυπῶ τὴν γνώμην καὶ τῶν ἄλλων ἀντιπολιτευομένων....

§162Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ὥστε εἶσθε ἀντιπολιτευόμενος.

§163Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. .... οἱ ὁποῖοι εἶναι ὀλίγοι, ὅτι οὐδεμία διαφωνία ὑπάρχει πρὸς ὅσα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε περὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, καὶ ὅτι, τὸ κατ’ ἐμέ, εἶμαι πρόθυμος νὰ συντελέσω, ἵνα συζητηθῶσιν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα, εἰ δυνατὸν μάλιστα ὅλα τὰ μέτρα τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθησόμενα. Ἐσκόπουν νὰ κάμω ἐγὼ τὴν πρότασιν ταύτην, ἀλλὰ ἐπρόλαβεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Πρέπει νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ νὰ συνεδριάζῃ καὶ μετὰ τὴν δεκάτην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν, νὰ διακόπτῃ δηλαδὴ διὰ τὸ φαγητὸν μεταξὺ 8 καὶ 9 μ. μ. καὶ νὰ συνεδριάζῃ καὶ πέρα τῆς δωδεκάτης, διότι μόνον οὕτω θὰ δυνηθῶμεν καὶ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος νὰ ἐπιτύχωμεν καὶ τὰ νομοθετικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως νὰ ψηφίσωμεν. Κατ’ ἄλλον τρόπον εἶναι ἀδύνατον, διότι θὰ μᾶς προλάβῃ τὸ ἑξάμηνον. Εἴμεθα ἀληθῶς ὑποχρεωμένοι πρὶν ἀπέλθωμεν νὰ ἐπιληφθῶμεν ὅλων αὐτῶν τῶν θεμάτων. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ τῆς προθεσμίας, ἐντὸς τῆς ὁποίας πρέπει νὰ ὑποβληθῶσι τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, ὡς μέλος ἑνὸς τμήματος ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο ἐπὶ τοῦ παρόντος.

§164Ν. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Τοῦ πρώτου τμήματος;

§165Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τοῦ δευτέρου, τὸ ὁποῖον ἐπεξεργάζεται ἀπὸ τὸ 22 ἄρθρον καὶ πέρα. Ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ τοῦτο ἐπὶ τοῦ παρόντος τουλάχιστον. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει διαιρεθῆ εἰς τρία τμήματα, τὰ ὁποῖα ἐπεξεργάζονται ἕκαστον ἀνάλογον μέρος τοῦ Συντάγματος. Ἀκόμη τὰ τμήματα δὲν συνῆλθον κατ’ ἰδίαν, ἵνα ὑποβάλωσιν ἐν τῇ ὁλομελείᾳ τὰ πορίσματα τῆς μελέτης των. Δὲν εἶναι δὲ γνωστόν, ἂν τὸ τμῆμα, εἰς τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ ἐπεξεργασία τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, ἐπεράτωσε τὴν ἐπεξεργασίαν.

§166ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι.

§167Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Πολὺ καλά. Θέλω νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τοῦτο τὸ μέρος τῆς προτάσεως, περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, νὰ μὴ τὸ θέσῃ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Νὰ ἀφήσῃ αὐτὸ δι’ ὀλίγας ἡμέρας, ἀφοῦ ἐν τῷ μεταξὺ συνεννοηθῇ μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἴδῃ, ἂν εἶναι δυνατὸν ἐντὸς πέντε ἡμερῶν νὰ ὑποβληθῇ ἡ μελέτη τῶν ἄρθρων αὐτῶν, διότι, ἐὰν τάξωμεν προθεσμίαν πέντε ἡμερῶν, τότε τρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν χωρὶς νὰ εἶναι ἐπεξειργασμένα τὰ ἄρθρα ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς.

§168ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεώς μου. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀνησυχίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἀρκαδίας, ἔχω νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὰ πρῶτα ἄρθρα τοῦ Συντάγματος ἀνάγονται εἰς τὸ Δημόσιον Δίκαιον καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἐντελῶς συμπεπλεγμένα μὲ τὰ λοιπά. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἄλλα ἄρθρα δυνάμεθα νὰ τὰ συζητήσωμεν μετὰ πέντε ἡμέρας. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ τριακονταμελὴς ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἀνέλαβε νὰ κάμῃ τὴν ἐπεξεργασίαν, δύναται ἐντὸς πέντε ἡμερῶν διακόπτουσα τὴν ἄλλην ἐργασίαν νὰ ἀσχοληθῇ εἰδικῶς εἰς αὐτά, ὥστε μετὰ πέντε ἡμέρας νὰ τὰ ἔχωμεν. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ ὑπάρχει διαφωνία ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, εἴμεθα σύμφωνοι νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν μετὰ τὴν ἐπάνοδόν μας.

§169Γ. ΠΩΠ. Ἄλλως τε καὶ μετὰ τὴν ἐπάνοδόν μας ὑπάρχει στάδιον συζητήσεως, διότι ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει εἶναι ἀναγεγραμμένος πρὸς συζήτησιν ὁ προσωρινὸς Κανονισμὸς διὰ τὸ συνταγματικὸν μέρος.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν διὰ τὴν 9 καὶ ½ μ. μ.

§171ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὔριον, διότι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι παροῦσα.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 9ην καὶ ½ μ. μ. Μετὰ τὴν διακοπήν. (Ὥρα 10 καὶ 30′ μ. μ.)

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ καθορισμοῦ τῆς προθεσμίας πρὸς ὑποβολὴν τῶν συμπερασμάτων τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ὁ κ. Ζαβιτσᾶνος ἔχει τὸν λόγον.

§174Κ. ΖΑΒΙΤΣΑΝΟΣ. Ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς ἣν παρεπέμφθη ἡ ἐπεξεργασία τῶν συνταγματικῶν διατάξεων, νομίζω ὅτι μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Ἡ ἐπιτροπὴ διῃρέθη εἰς τρία τμήματα, ἕκαστον δ’ ἐξ αὐτῶν ἀνέλαβεν ὅπως ἐπεξεργασθῇ ἓν τμῆμα τῶν διατάξεων τούτων. Ἑπομένως γίνεται φανερὸν ὅτι ἡ μελέτη τῶν διαφόρων συνταγματικῶν διατάξεων δὲν ἤρχισεν ἀπὸ τῶν πρώτων ἄρθρων ἐπὶ τῷ τέλει νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ τελευταῖον, ἀλλὰ γίνεται συγχρόνως ἐφ’ ὅλων. Ἡ προθεσμία ἡ σήμερον ὁριζομένη, ὅπως ἡ ἐπιτροπὴ περατώσῃ τὸ ἔργον της διὰ τὰ δέκα πρῶτα ἄρθρα, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι προθεσμία ἐπαρκής, διότι ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐπελήφθη τὴν ἐπεξεργασίαν ἁπασῶν τῶν διατάξεων, δὲν θὰ ἀπαιτήσῃ χρόνον πολὺ μεγαλείτερον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον θὰ ἀπαιτήσῃ διὰ τὰ δέκα πρῶτα ἄρθρα. Ἡ ἐργασία γίνεται συγχρόνως, εἶναι δὲ βέβαιον ὅτι ὅλα τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐργάζονται ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐργασθῶσι περισσότερον, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἔχουν τὴν ὑποχρέωσιν καὶ νὰ παρακολουθῶσι καὶ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι καὶ δι’ ἐπιστημονικοὺς λόγους δὲν εἶναι σκόπιμος ἡ κατάτμησις αὕτη τῆς ἐργασίας, διότι ἡ μελέτη τῶν μεταγενεστέρων ἄρθρων πιθανὸν νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις, ἐπιβάλλουσα νὰ μεταρρυθμισθῶσι καὶ τὰ πρῶτα ἄρθρα, τὰ ὁποῖα πιθανὸν νὰ ἔχωσιν ἤδη ψηφισθῆ. Ἤθελον λοιπὸν παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν, διότι ὢν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς βλέπω τὸ ἀδύνατον ὅπως ἐπαρκέσῃ ἡ προθεσμία αὕτη, ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποσύρῃ τὴν σχετικὴν πρότασιν. Ἀναγνωρίζω μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, εἶμαι βέβαιος δὲ ὅτι θὰ ἀναγνωρίζῃ καὶ ὁλόκληρος ἡ Βουλή, τὴν ἀνάγκην, ὅπως τὸ ἔργον τὸ κυβερνητικὸν περατωθῇ ἐντὸς χρονικοῦ διαστήματος, ὅσον τὸ δυνατὸν μικροτέρου, εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι σύσσωμος ἡ Βουλὴ θὰ συνδράμῃ ἐπὶ τοῦτο τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἡ προθεσμία, τὴν ὁποίαν ἔταξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ ἑξαμήνου, καίτοι θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ ἤρκει, καὶ μάλιστα ἐντὸς βραχυτέρου χρονικοῦ διαστήματος νὰ ἐπερατοῦτο τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι προθεσμία, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, ὅπως ὑπεστήριξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ προθεσμία ἡ συνταγματικὴ ἀποβλέπει τὴν τακτικὴν Βουλήν, ὄχι βεβαίως τὴν παροῦσαν Βουλήν, ἡ ὁποία ἐκλήθη δι’ εἰδικὸν σκοπόν, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περατωθῇ ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας. Οὐδεμία ὑπάρχει προθεσμία τοῦ Συντάγματος, ἀλλά, καὶ ἂν ὑπῆρχε προθεσμία, θὰ ὑπῆρχον καὶ τὰ μέσα τῆς τροποποιήσεως καὶ διευκολύνσεως τοῦ ζητήματος, ἂν καὶ ἐφ’ ὅσον τοῦτο ἐπέβαλλεν ἡ ἀνάγκη, εἴτε διὰ μιᾶς ἐκτάκτου Συνόδου ἤ, ὅπερ καὶ σπουδαιότερον, συζητουμένου τοῦ Συντάγματος, νὰ ληφθῇ πρόνοια διὰ τὴν ἐργασίαν ἐκείνην, τὸ δὲ κῦρος τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἠθέλομεν λάβει, θὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ τὴν νομιμοποιήσωμεν διὰ τῆς ὅλης ἐργασίας. Πλὴν τούτου νομίζω ἀκραδάντως, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη, διότι, ὅπως καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεγνώρισε, τὰ δικαστικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν, ὡς καὶ ἄλλα νομοθετήματα, σχετικὰ πρὸς ἄλλους κλάδους τῆς διοικήσεως, ἄν, λέγω, αὐτὰ ἀποτελοῦν τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἐννοεῖ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν κρίσιν τῆς παρούσης Βουλῆς, ἐφ’ ὅσον εἶναι ἕτοιμον μέρος τοῦ προγράμματος τούτου, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις αὕτη, ἡ ὁποία εἴτε πρώτη γίνῃ εἴτε δευτέρα, τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό. Νομίζω ὁπωσδήποτε, ὅτι ἡ σκέψις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ προέχῃ, δὲν εἶναι τὸ χρονικὸν διάστημα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἐργασία, ἀλλὰ μᾶλλον ἡ ἐργασία, ἡ ὁποία πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ γίνῃ, τὴν ὁποίαν βεβαίως πρέπει νὰ συντομεύσωμεν, ὅσον εἶναι δυνατόν, ποτὲ ὅμως νὰ θυσιάσωμεν τὴν ἐργασίαν διὰ τὸν χρόνον, ἀλλὰ μᾶλλον τὸν χρόνον διὰ τὴν ἐργασίαν.

§175Γ. ΠΩΠ. Εὑρίσκομαι ἀπολύτως σύμφωνος, κύριοι συνάδελφοι, πρὸς τὰς δηλώσεις, ἃς ἐποιήσατο πρὸ μικροῦ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διαφωνῶ δὲ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ καὶ ἐκείνας τὰς ὁποίας ἤκουσα ἐκ μέρους τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κερκύρας. Οἱ κύριοι συνάδελφοι ἀντιλαμβάνονται ἀπὸ ἄλλης ἀρχῆς τὸ ζήτημα, ὅπερ ἀπασχολεῖ τὸ Σῶμα ἡμῶν. Ἐν τούτοις εἰς τὴν μελέτην καὶ τὴν πρόοδον τῆς συζητήσεως ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ἀφετηρίαν ἐντελῶς διάφορον, τὴν ἀφετηρίαν δὲ ταύτην φρονῶ ὅτι μᾶς παρέχουσιν αἱ ἐπανειλημμέναι δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, αἱ μὴ προκληθεῖσαι, ἀλλ’ αὐτοβούλως γενόμεναι, καὶ αἱ ὁποῖαι ἐνέχουσι μεγίστην σημασίαν, σημασίαν διττήν, σημασίαν κανονίζουσαν ἀφ’ ἑνὸς τὴν θέσιν τοῦ Κοινοβουλίου ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἐξ ἄλλου τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τοῦ Κοινοβουλίου τούτου. Καὶ θὰ ἦτο ἀληθῶς σφάλμα μέγα κοινοβουλευτικόν, καθ’ ἣν περίπτωσιν δὲν ἠθέλομεν συμπέσει πάντες πρὸς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐπισπεύσωμεν τὰς ἐργασίας τοῦ Σώματος. Δὲν θέλω ἐγὼ νὰ παρακολουθήσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν θεωρίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι ἑξάμηνος ὁ χρόνος τῆς διαρκείας τῆς Βουλῆς ταύτης. Αὕτη εἶναι νομολογία, ἡ ὁποία βεβαίως ἐπ’ οὐδεμιᾶς συνταγματικῆς διατάξεως στηρίζεται. Ἡ Βουλὴ αὕτη εἶναι προωρισμένη νὰ ζήσῃ ἐφ’ ὅσον χρόνον ἔχει νὰ ἐπιτελέσῃ τὰ ἔργα αὑτῆς, καὶ ἂν ἐρωτήσητε, συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, τὰ ἀπανταχοῦ κρατήσαντα, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουν καθωρισμένην νομολογίαν κοινοβουλευτικήν, ἀλλὰ καὶ ἐκ διατάξεων συνταγματικῶν ὀφείλομεν ἀναμφισβητήτως νὰ περιορίσωμεν τὸ ἔργον ἡμῶν εἰς τὸ καθαρῶς συνταγματικὸν μέρος, τὸ καθαρῶς συντακτικὸν μέρος, διὰ τὸ ὁποῖον προορίζεται ἡ Συνέλευσις ἡμῶν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐφρόνει, καὶ ἐφρόνει δικαίως, ὅτι τοῦτο δὲν ἤρκει, διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι, ἂν τοῦτο ἤρκει, βεβαίως δὲν θὰ ὑπῆρχε λόγος νὰ διαλυθῇ καὶ ἡ προηγουμένη διπλῆ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή. Συνεπῶς τὸ ἔργον ἡμῶν προβάλλεται διττόν, ἔργον συντακτικόν, ἔργον νομοθετικόν. Ἐξεταστέον ποῖον τῶν δύο εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι συνεπέστερον καὶ πρὸς τὰ προηγουμένως τελεσθέντα καὶ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην βεβαίως δὲν προέχει τὸ συντακτικὸν ἔργον τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν θὰ εἶναι συνεπεῖς οἱ θέλοντες νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν Κυβέρνησιν καθ’ ἣν περίπτωσιν θὰ ἤθελον διὰ συζητήσεων καὶ μικρολογιῶν ἴσως νὰ κανονίσωσι τὰ τοῦ συντακτικοῦ ἔργου τῆς Συνελεύσεως ἡμῶν. Ὀφείλομεν νὰ παρακολουθήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ταχεῖαν πρόοδον τοῦ ἔργου αὐτῆς, διότι δὲν πρέπει νὰ ἀποκρύπτωμεν μίαν ἀλήθειαν, ὅτι τὸ Σῶμα τοῦτο ἤρξατο νὰ γίνηται ἀντιπαθητικὸν παρὰ τῇ δημοσίᾳ γνώμῃ. Ἐπανειλημμένως ῥίπτονται μομφαὶ κατὰ τοῦ Κοινοβουλίου ὡς μὴ ἐργαζομένου, διότι ἀκούουν νὰ λέγηται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατέλυσε τὸ παρελθόν, ὅτι τὰς εὐθύνας τὰς φέρει ἡ ἀνεύθυνος Βουλὴ καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν εὐθύνην φέρει, καθ’ ἣν περίπτωσιν δὲν θέλουν τὰ Κοινοβούλια νὰ παράσχουν τὴν ὑποστήριξιν ταύτην. Ἀπὸ μακρᾶς σειρᾶς ἐτῶν, διὰ νὰ παρακολουθήσω τὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, παρηκολούθησα καὶ σωματικῶς τὸ Κοινοβούλιον τοῦτο. Ὁμολογῶ, ὅτι μετὰ πολλῆς προσοχῆς παρηκολούθησα καὶ τὰς ἐπιστημονικὰς συζητήσεις τὰς γενομένας ἐνταῦθα καὶ τὰς ἀγαθὰς προθέσεις, αἱ ὁποῖαι ποικιλοτρόπως ἐκδηλοῦνται κατὰ τρόπον ὅμοιον πρὸς τὸ παρελθὸν καὶ τὰς προθέσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι τείνουσιν, ἵνα ἐπιταχύνουν τὸ τέρμα τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Τὸ ἔργον τὸ συντακτικὸν ἡμῶν ὀφείλει νὰ εἶναι ἔργον εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως· συνεπῶς δὲν ἔχομεν δικαίωμα ἡμεῖς νὰ ἀντιλέγωμεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν θέλουσαν νὰ ἐπισπεύσῃ τὸ ἔργον αὑτῆς. Θὰ εἴχομεν δικαίωμα νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι δὲν εἶναι συνεπὴς οὔτε πρὸς τὰς προχθὲς γενομένας δηλώσεις αὑτῆς, οὔτε πρὸς τὴν ἀποστολὴν αὑτῆς καθ’ ἣν περίπτωσιν θὰ ἐπεθύμει ἡ Κυβέρνησις νὰ παρατείνωμεν ἐπὶ μᾶλλον τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου. Ἡμεῖς εἴχομεν ἐν τῇ ψυχῇ ἡμῶν τὸν πόθον τῆς ἐπισπεύσεως τοῦ συντακτικοῦ ἔργου τῆς Βουλῆς, καί, ἂν δὲν ἐμεμφόμεθα τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν ἔτασσε προθεσμίαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν πρὸς ἐπεξεργασίαν τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων τοῦ Συντάγματος, ἐπράττομεν τοῦτο, διότι ἐνομίζομεν, ὅτι συνέφερεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ παρατείνωνται αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς. Εἴχομεν δὲ πρὸς τοῦτο δεδομένον καὶ τὸ παρελθὸν καὶ τὸ ἐνεστώς. Τὸ παρελθόν, τὸ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς Βουλῆς, τὸ ἐνεστώς, τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον διευθύνονται αἱ ἐργασίαι τοῦ κοινοβουλευτικοῦ τούτου Σώματος. Ὤφειλε δὲ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν εὐθύνην τὴν ἀκεραίαν τῶν συνταγματικῶν διατάξεων. Ὅτε δὲ ἠκούσαμεν προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ζητοῦντα τὴν ψῆφον εἰς λευκὸν ὑπὲρ τῆς ἐπιστημονικῆς αὑτοῦ φιλαυτίας καὶ οὐχὶ ὑπὲρ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἔργου τῆς Βουλῆς, θὰ ἦτο ἀληθὴς ἐκ μέρους ἡμῶν ἀπάρνησις τῆς ἐντολῆς, ἣν ἐλάβομεν παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καθ’ ἣν περίπτωσιν δὲν ἠθέλομεν ὑποβοηθήσει τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ κυριώτατον ἔργον, τὸ τῆς συντακτικῆς ἐργασίας τοῦ νομοθετικοῦ ἡμῶν Σώματος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐποιήσατο ἐνώπιον ἡμῶν πρωτοτύπους μὲν ἴσως, ἀλλὰ μεστὰς θάρρους, ἀξίας θαυμασμοῦ ὄντως, ὑποδείξεις, καὶ εἶπεν εἰς τὸ νομοθετικὸν Σῶμα ὅτι: ἀγορεύοντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δὲν πρόκειται νὰ πείσητε ἐμέ· ἐγὼ θὰ σᾶς ἀκούω, ἐγὼ θὰ ἀποδέχομαι, ἐγὼ θὰ ἀποκρίνωμαι, ἀδιάφορον ἂν πρόκειται περὶ ἐπιστημονικοῦ θέματος, ἀδιάφορον ἂν περὶ πολιτικοῦ ζητήματος πρόκειται. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καθώρισε σαφῶς τὰ θέματα ταῦτα καὶ εἶπεν: ἔχετε τὸ στάδιον τῶν τροπολογιῶν· ἐγὼ θὰ παρίσταμαι σιωπῶν καὶ θὰ ἀκροῶμαι, ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου καὶ πέρα παύει ἡ ὑμετέρα ἐντολή, ἐγὼ θὰ ἀποφασίζω, ἐγὼ εἶμαι ἡ Βουλή. Αὐτὸς εἶναι ὁ κοινοβουλευτισμός. Ὅτε δὲ βλέπομεν τοιαύτας δηλώσεις προκειμένου περὶ νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, οὐδεμίαν πρὸς τὴν ἀνόρθωσιν ἔχουσι σχέσιν, περὶ νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπολείμματα ἔργου παρελθόντος, ἀδιάφορον ἂν τὰ ὑπολείμματα ταῦτα εἶναι ἔργα τῆς ἐμπνεύσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, τὰ ὁποῖα ἔρριψεν ἔκθετα, ἵνα υἱοθετήσουν ταῦτα οἱ τοῦ παρελθόντος, ἢ εἶναι ἔργα τῆς προφάτου ἐργασίας αὐτοῦ· τοῦτο οὐδεμίαν σημασίαν ἔχει. Καὶ βεβαίως ἡ Ἡμερησία Διάταξις, εἰς τὴν ὁποίαν καλεῖται τὸ Σῶμα ἡμῶν ἵνα συζητήσῃ, δὲν εἶναι Ἡμερησία Διάταξις ἀνορθωτική, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, τί τάχα ἐκ τοῦ παρελθόντος ἀπέμεινε, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἐρχόμεθα νὰ ἀποκρούσωμεν, ὅτε ὁλόκληρος ἡ Ἡμερησία Διάταξις ἀποτελεῖται ἐκ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀπὸ μακρᾶς σειρᾶς ἐτῶν συζητηθέντα, συνταχθέντα, ῥιφθέντα εἰς χοάνας ἐπιτροπῶν καὶ κοινοβουλευτικῶν συζητήσεων, ἐνεφανίσθησαν ὡς κορύφωμα καὶ πρώτη ἐμφάνισις τοῦ ἔργου τῆς ἀνορθώσεως; Ὅτε συνεπῶς ἔχομεν τοιαύτας κυβερνητικὰς δηλώσεις περὶ πολιτικῶν ζητημάτων, εἶναι εἰς ἡμᾶς ἐπιτετραμμένον νὰ μὴ παράσχωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπισπεύσῃ τὰς ἐργασίας τοῦ συντακτικοῦ ἔργου τῆς Βουλῆς καὶ νὰ μὴ παρακαλέσωμεν αὐτὴν καὶ ὑποδείξωμεν εἰς αὐτὴν ὅτι ἔχει στοιχειώδη ὑποχρέωσιν νὰ κανονίζῃ ζητήματα ἐμπιστοσύνης, ὅλας τὰς συνταγματικὰς διατάξεις καὶ νὰ τὰς τροποποιήσῃ ὡς αὕτη θέλει; Ἀπὸ τοιούτων σκέψεων ἀγόμενος ἐσκέφθην ὅτι βεβαίως τὸ ὡραιότερον ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, τὸ τέκνον αὐτῆς τὸ τηλαυγὲς θὰ ἦτο τὸ προσχέδιον τῶν συνταγματικῶν διατάξεων. Καὶ ὅτε βλέπομεν τοιαύτην στοργὴν πρὸς τέκνον, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν εἶναι τὸ ὡραιότερον, τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, δὲν θὰ ἦτο εἰς ἡμᾶς ἐπιτετραμμένον νὰ μὴ ἀφήσωμεν ἀμέριστον τὸν σεβασμὸν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸ ἔργον αὐτῆς τὸ συντακτικόν. Τὰ Συντάγματα δὲν κανονίζονται μὲ διατάξεις· τὰ πνεύματα τὰ συνταγματικὰ εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὸ πολίτευμα, καὶ θὰ ἦτο ἀληθῶς ἀστεῖον νὰ ἐρχώμεθα ἐδῶ νὰ φέρωμεν τροπολογίας ἐπὶ ὀλιγοστίχων διατάξεων, τὰς ὁποίας ἐπὶ μακρὸν ἐκοπίασεν ἡ Κυβέρνησις νὰ συντάξῃ, καὶ αἱ ὁποῖαι, σημειώσατε καλῶς τοῦτο, μετὰ τὴν ἀποψινὴν μάλιστα γενομένην συζήτησιν περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ἐδῶ καὶ τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ὑψηλὰ πρόσωπα, σημειώσατέ το καλῶς, μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προσχεδίου τούτου πρὸς τὴν ἀνεύθυνον ἀρχὴν καὶ τὴν ἔγκρισιν αὐτῆς καὶ τὴν ἀποστολὴν τοῦ προσχεδίου ἔπειτα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς θὰ ὑποστῶσι μυρίας μεταβολάς. Ἐὰν εἰς πᾶσαν ἄλλην περίστασιν δὲν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις ὑποχρέωσιν νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τοιούτου ἔργου, ὤφειλε νὰ τὴν ἀναλάβῃ μόνον καὶ μόνον, διότι ἐμεσολάβησε τὸ γεγονὸς τοῦτο τὸ ἰδιόρρυθμον, τὸ γεγονός, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἐσκέφθη ὅτι ὤφειλε νὰ δημιουργήσῃ, καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ κύπτωμεν ὑπὸ τὰς ἀποφάσεις τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὑπὸ ἐξαιρετικὰς ἐδημιουργήθη περιστάσεις, ἐξαιρετικὰς ἔχει ἀναλάβει ὑποχρεώσεις καὶ ἐξαιρετικὰ δικαιώματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἔχομεν καθῆκον πάντες ἡμεῖς νὰ κύπτωμεν. Αὐτὴ εἶναι ἡ φωνὴ τῆς ἀληθείας. Ἄν τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον ἐκόμισεν ἐνώπιον ἡμῶν ἡ Κυβέρνησις, ἔχει μορφὴν διάφορον τῶν ἐντυπώσεων ἡμῶν, τοῦτο οὐδὲν σημαίνει. Ἐνθυμοῦμαι, παρακολουθῶν ἐγγὺς τῶν ἑδρῶν τούτων ἄλλοτε συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, τοῦ ἀξιοτίμου καὶ σεβαστοῦ φίλου ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας βουλευτοῦ κυρίου Δραγούμη, ὁ ὁποῖος ἔλεγε πρὸς πολιτευτὴν μὴ διακρινόμενον ἐπὶ κοινοβουλευτικῇ εὐαισθησίᾳ: «δὲν εἶναι τὸ πολίτευμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πταίει, ἀλλ’ εἶναι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐφαρμόζεται τὸ πολίτευμα τοῦτο». Καὶ τὴν ἀρχὴν ταύτην ὀφείλομεν ἀπολύτως νὰ ἔχωμεν πάντοτε ὑπ’ ὄψει ἡμῶν, πρὸ παντὸς δὲ νῦν. Ἐὰν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ προσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐκόμισεν ἐνώπιον ἡμῶν ἡ Κυβέρνησις, βεβαίως θὰ εὕρισκεν αὕτη διαφωνίας τοιαύτας ἐκ μέρους ἡμῶν, ἀντιδράσεις τοιαύτας, ὥστε δὲν γνωρίζω ποία θὰ ἦτο ἡ ἐντύπωσις τοῦ λαοῦ ἀπέναντι τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἂν δὲν θὰ ηὔχετό τις νὰ μεταβληθῶσιν ἄρδην τὰ πράγματα. Διότι οὐδεμίαν σημασίαν ἔχει ἂν ἡ Α ἢ ἡ Β διάταξις λέγεται θεμελιώδης ἢ θεωρεῖται ἀναθεωρητική. Ἐν τῷ προσχεδίῳ τῷ ἀναθεωρητικῷ ἐκεῖνοι, οἵτινες ηὐτύχησαν νὰ τὸ ἀναγνώσουν, καὶ τὸ ἀνέγνωσαν πάντες, ὑπῆρχον παρεισδύσεις εἰς τὰς θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ὑπῆρχε πνεῦμα ἀπολυταρχικὸν ἀφ’ ἑνός, μείωσις τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐξ ἑνὸς μέρους, αὔξησις τῶν δικαιωμάτων τῆς ἀνευθύνου ἀρχῆς ἀφ’ ἑτέρου. Ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν ἐγὼ θὰ ἤμην ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος, μόνος ἔστω, θὰ ἀντέδρων, ἐφ’ ὅσον τὸ ἐπ’ ἐμοί, ὅπως μὴ τύχῃ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς τὸ προσχέδιον τοῦτο. Ἀλλά, ἐπαναλαμβάνω, οὐδεμίαν σημασίαν ἔχει ὁ τρόπος, καθ’ ὃν διετυπώθη τὸ προσχέδιον τοῦτο. Τὸ πνεῦμα τοῦ πολιτεύματος εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὸ πολίτευμα. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἔχομεν Κυβέρνησιν, ἥτις θὰ ἐσκέπτετο φιλελευθέρως, φιλελευθέρα θὰ ἦτο ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ πολιτεύματος, ἐφ’ ὅσον δὲ θὰ ἔχωμεν Κυβέρνησιν σκεπτομένην οὐχὶ φιλελευθέρως, ἀλλ’ ἀπολυταρχικῶς, οὐδὲν θὰ ἠμπόδιζε τὴν Κυβέρνησιν ταύτην, ὅπως δίδῃ ἀπολυταρχικὴν ἐφαρμογὴν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Καί, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ προσχεδίου τοῦ Συντάγματος, ἐγὼ θὰ ἀπηύθυνον παράκλησιν, ἵνα ἀφεθῶσιν ἐλεύθεραι αἱ θύραι καὶ ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ ὁδὸς τῆς νέας ἀναθεωρήσεως αὐτοῦ, διότι ἐγὼ εὑρίσκω ὅτι, ὡς εἶναι συντεταγμένον τὸ προσχέδιον τῶν συνταγματικῶν διατάξεων, εἶναι τὸ φυτώριον ἐκεῖνο, ἀπὸ τοῦ ὁποίου, κατὰ προσεχὲς ἢ ἀπώτερον μέλλον, τοῦτο οὐδεμίαν σημασίαν ἔχει, ἀλλὰ πάντως εἰς τὸ μέλλον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶναι ὑπεύθυνος, δὲν θὰ κατέχῃ τὴν ἐξουσίαν, εἶναι τὸ φυτώριον, λέγω, ἀπὸ τοῦ ὁποίου θὰ ἀνακύψωσι νέοι καρποὶ συνταγματικοί, νέας ὡριμάσεως, καὶ τῆς ὡριμάσεως ταύτης θὰ γευθῶσιν οἱ ἔχοντες ἰσχυροὺς τοὺς ὀδόντας, ἵνα δοκιμάζωσι τοὺς συνταγματικοὺς ὑδροπέπονας τοῦ μέλλοντος. (Εὖγε, καὶ χειροκροτήματα). Τοιαύτη ἡ ἔννοια τοῦ πολιτεύματος καὶ οὕτω πρέπει τὰ πολιτεύματα νὰ ἐφαρμόζωνται. Θὰ ἦτο ἀληθῶς ἄρνησις καὶ τῆς ἐντολῆς ἡμῶν, ἀπάρνησις καὶ τῆς ἀπαιτουμένης ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ὑποστηρίξεως, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἀθέτησις τῆς ἱερᾶς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, ἵνα συντηρῶμεν τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ἡ παρεμβολὴ οἱουδήποτε προσκόμματος πρὸς τὰς θελήσεις τῆς Κυβερνήσεως, διότι οἱαδήποτε παρεμβολὴ θὰ ἔθετε τὸ ζήτημα οὐχὶ μεταξὺ ὑπευθύνου Κυβερνήσεως καὶ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ μεταξὺ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος καὶ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀπὸ τοιούτων κινδύνων ἐπιθυμῶ ν’ ἀποτρέψω διὰ τῆς ἀσθενοῦς μου φωνῆς ἐκείνους, οἵτινες πιθανὸν θὰ εἶχον ἀντιρρήσεις, ὅπως ὑποβοηθήσωσι τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν Πρόεδρον αὐτῆς πρὸς ἐμφάνισιν τοῦ συνταγματικοῦ ἔργου των ἐν τῇ Βουλῇ. Ἀλλά, ἂν τοιαῦτα συμβαίνουσι κατὰ τὸ παρὸν καὶ τοιαύτη ἡ ἐν τῇ Βουλῇ θέσις τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τοιαύτη ἡ θέσις τοῦ Κοινοβουλίου ἀπέναντι τῆς δημοσίας γνώμης, ἡ Κυβέρνησις θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἔχω ἀντιρρήσεις ὅσον ἀφορᾷ ἐγκλήσεις τινάς, τὰς ὁποίας διετύπωσεν ἐν τῇ ἀγορεύσει του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Οὗτος μὲ εὐλάβειαν πρὸς τοὺς ἀριθμούς, τὴν ὁποίαν θὰ ηὐχόμην νὰ εἶχε καὶ ὁ διαρκῶς ἀπουσιάζων τῆς Βουλῆς κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καθώρισε λεπτὸν πρὸς λεπτὸν καὶ ὥραν πρὸς ὥραν τὰς ὑπολειπομένας ἐργασίας τῆς Βουλῆς, καὶ τὰς καθώρισεν ἐπὶ τῆς νομολογίας, τὴν ὁποίαν ἔπλασε καὶ εἶχε δικαίωμα νὰ πλάσῃ, ὅτι δὲν ὑπολείπεται ἢ ἑξάμηνον χρονικὸν διάστημα. Καὶ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: Εἶναι δυνατὸν μὲ τοιαύτην μακρηγορίαν νὰ συνεχίσωμεν τὸ ἔργον ἡμῶν, καὶ πῶς, ἀφοῦ 50 ἡμέραι ἀπομένουσαι διὰ τὸ ἔργον αὐτό, πῶς θέλετε ὅλα αὐτὰ καὶ συνταγματικὸν καὶ νομοθετικὸν ἔργον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συμπληρωθῇ; Καὶ οἱ ἀκούοντες ταῦτα, ὄχι βεβαίως ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν ἀπήχησιν αὐτῶν ἔξω τοῦ Κοινοβουλίου, θὰ ἐμέμφοντο ἡμῶν ὅτι προσκόμματα μεγάλα παρεμβάλλομεν κατὰ τοῦ ἔργου τῆς ἀνορθώσεως. Ἀλλὰ θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἐρωτήσῃ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὸν τοσοῦτον ἐπειγόμενον ἵνα φθάσῃ εἰς τὸ τέρμα τοῦ ἑξαμήνου βίου τῆς Βουλῆς, τί ἐγένετο ἀπὸ τοῦ χρονικοῦ διαστήματος τῆς 28ης Νοεμβρίου, ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν μέχρι τῆς 8ης Ἰανουαρίου, καθ’ ἣν ἐκλήθημεν ἐνταῦθα; Διότι εἴχομεν μῆνα ὁλόκληρον ἐργασίας, τὴν ὁποίαν ἠδύνατο τὸ Κοινοβούλιον τοῦτο νὰ ἐπιτελέσῃ, ἵνα μὴ εὑρεθῇ ἀνέτοιμος ἡ χώρα, καὶ ὀφείλομεν νὰ τὸ εἴπωμεν περιδεῶς ἀτενίζοντες τὸ μέλλον, καθ’ ἣν στιγμὴν ἴσως ἀπροσδοκήτως ἐμφανισθῇ ἀνάγκη νὰ μὴ συνεδριάζῃ τὸ Σῶμα τοῦτο. Τί ἐγένετο τότε καὶ ποῦ κατηναλώθη τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα; Καὶ διατί τουλάχιστον μέχρι τῆς ἡμέρας ταύτης δὲν προσεκομίσθη ἡ νομοθετικὴ ἐργασία τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ὄντως, ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀποτελεῖ τὸ κυρίως ἀνορθωτικὸν ἔργον; Καὶ ἐάν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε, τὸ ἀνορθωτικὸν ἔργον πρόκειται νὰ ἐμφανισθῇ ὑπ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ μεταβῶσι καὶ πάλιν ἢ οἱ ἡμίσεις ἢ τὸ τρίτον νὰ ζητήσωσι τὰς ψήφους τῶν ἐκλογέων των καὶ ἐὰν ἡ νομοθετικὴ ἐργασία αὐτῶν ἐμφανίζηται ὡς ἐπιχείρημα εἰς ἐκείνους, τί θὰ εἴπωσιν οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων θὰ ζητηθῶσιν αἱ ψῆφοι; Καὶ ἐγὼ ἐρωτῶ οὐχὶ τί θὰ εἴπωσιν ἐκεῖνοι, πρὸς οὓς θὰ καταφύγωμεν νὰ ζητήσωμεν τὰς ψήφους, ἀλλὰ τί θὰ εἴπωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἄνευ ψήφου μετὰ παλμῶν συγκινήσεως παρακολουθοῦσι τὸ ἔργον ἡμῶν, ἀλύτρωτοι καὶ παθαινόμενοι ἐν δυσχειμέρῳ ἐθνικῇ περιόδῳ. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὀρθῶς πράττουσα καὶ ζητοῦσα τὴν πρόταξιν τοῦ συντακτικοῦ μέρους τῶν ἐργασιῶν τοῦ ἡμετέρου Σώματος, ὀφείλει ν’ ἀναλάβῃ εὐθὺς ἀμέσως ὑπευθύνως καὶ τὴν ἐμφάνισιν αὐτοῦ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ αὔριον συνερχομένη ἂς προσκομίσῃ τὸ ἔργον τοῦτο ἐδῶ, καὶ ἐντὸς 24 ὡρῶν νὰ ψηφίσωμεν αὐτό. Ἐὰν φαντάζωνται δὲ ὅτι τὰ πολιτεύματα θὰ γίνωσι διὰ συζητήσεων, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι σπεύδουσιν ἀναζητοῦντες ἀπὸ τὰ διάφορα τῆς γῆς Κράτη παραδείγματα, διὰ νὰ μορφώσωσι πολίτευμα, ἀπατῶνται. Δὲν εἶναι αἱ προσπάθειαι αὗται, αἱ ὁποῖαι μορφώνουσι πολίτευμα. Τὸ πολίτευμα μιᾶς χώρας εἶναι ἡ ἀρτιωτέρα ἐκδήλωσις ὅλων τῶν ἀναπτύξεων αὐτῆς, τῶν πολιτειακῶν, τῶν κοινωνικῶν, τῶν ἐθνολογικῶν συνθηκῶν τοῦ βίου της. Ἐὰν διαρπάσωμεν ἓν ἀγγλικὸν ἔνδυμα, ἐὰν διαρπάσωμεν ἓν ἰαπωνικὸν κιμονὸ ἢ ἕνα τσαρούχι Ἑλληνικόν, βεβαίως δὲν θὰ σχηματίσωμεν πολίτευμα Ἑλληνικόν, διότι τοῦτο δὲν θὰ εἶναι συνταγματικὸν ἔνδυμα, ἀλλὰ συνταγματικὸς Καρνάβαλος. Δὲν εἶναι δὲ τοιοῦτος ὁ προορισμὸς τοῦ Σώματος ἡμῶν. Τὸ ἔργον ἡμῶν εἶναι νὰ προσκομίσωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ ἀνορθωτικὸν ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς παρετήρησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἤθελον ἐρωτήσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ποῦ εἶναι τὸ ἀνορθωτικὸν ἔργον αὐτῆς; Ἐὰν ὑπάρχῃ νομοθετικὴ ἐργασία, καὶ βεβαίως θὰ ὑπάρχῃ, ἀλλὰ κρύπτηται ἀτυχῶς εἰσέτι ζηλοτύπως, ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ μέχρις ἡμῶν. Δὲν ἦλθε τὴν 10ην Δεκεμβρίου, καθ’ ὃν χρόνον ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ, διότι τότε ἔπρεπε νὰ ἀρχίσωσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, καὶ οὐχὶ νὰ ἑορτάσωμεν τὰς ἑορτὰς τῶν Χριστουγέννων. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔλθῃ τέλος ἐνώπιον ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἴδομεν ἀκόμη τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ μοναδικὸν φαινόμενον ἐν τῇ ἱστορίᾳ τοῦ Κοινοβουλίου. Μὴν συμπληροῦται ἀφ’ ἧς ὑπάρχει ἡ Βουλή, οἱ ὑπάλληλοι πληρώνονται παρὰ τὸν νόμον, βεβαίως δὲ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας λήγουσι καὶ αἱ προκαταβολαὶ διὰ τὸν στρατόν, καὶ ἐν τούτοις ὁ Προϋπολογισμὸς ἔχει διαρκῆ ἀπουσίαν, ὡς ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διαρκὲς ἔλλειμμα ὑγείας. Ἔπρεπε δὲ νὰ ἔχωσι ψηφισθῆ τὰ δωδεκατημόρια, ὅπως παρασχεθῇ ἄνεσις εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς διεξαγωγὴν τοῦ ἔργου της. Ὤφειλε δὲ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ προπαρασκευάσει τὸ νομοθετικὸν ἔργον της, διότι οὐδέποτε ἀπὸ μακρᾶς σειρᾶς ἐτῶν Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εὑρέθη ὑπὸ αἰσιωτέρους ὅρους ἢ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὡς πρὸς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους. Οὐδεμίαν ταμιευτικὴν ἀνησυχίαν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις. Εἶχε πλήρη ἄνεσιν, ἵνα κανονίζουσα τὰ πράγματα προπαρασκευάσῃ τὸ ἔργον αὑτῆς καὶ ἐμφανίσῃ τοῦτο ἐνώπιον ἡμῶν. Νομίζω συνεπῶς ὅτι θὰ ἤμεθα σύμφωνοι πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν, καθ’ ἣν περίπτωσιν παρέχοντες εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταστήσῃ ζήτημα εὐθύνης τὰς συνταγματικὰς διατάξεις, ἠθέλομεν παρακαλέσει συγχρόνως αὐτήν, ὅπως προσκομίσῃ ἐνώπιον ἡμῶν τὸ νομοθετικὸν ἔργον, ἵνα συζητοῦντες αὐτὸ ἀποδείξωμεν ὅτι εἴμεθα Κοινοβούλιον ἄξιον τῆς μεγίστης ἀποστολῆς, διὰ τῆς ὁποίας περιέβαλεν ἡμᾶς ὁ Ἑλληνικὸς λαός. (Χειροκροτήματα).

§176ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἔχω τὴν γνώμην, κ. Βουλευταί, ὅτι ἀληθῶς δύναται ἐντὸς 5 ἡμερῶν ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐπεξεργασθῇ τὰ 10 πρῶτα ἄρθρα τοῦ Συντάγματος καὶ νὰ φέρῃ τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Ἔχω τὴν γνώμην, κ. κ. Βουλευταί, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ λησμονήσωμεν, ὅτι ὑπάρχουν ὅρια εἰς τὴν ἀνθρωπίνην δύναμιν, ἐμπνεομένην καὶ ἐνδυναμουμένην ὑπὸ τοῦ μεγάλου καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἐπιτελοῦμεν πρὸς τὴν πατρίδα ἡμῶν, καὶ νὰ ἐργαζώμεθα κατὰ πάσας τὰς ἑορτὰς καὶ κατὰ τὰς Κυριακὰς καὶ νὰ μὴ ἔχωμεν καὶ ἐλαχίστην ἔστω διακοπὴν εἴτε μετ’ ὀλίγας ἡμέρας εἴτε κατὰ τὰς ἑορτὰς τοῦ Πάσχα. Ἔχω ἀκόμη τὴν γνώμην, κύριοι Βουλευταί, ὅτι δυνάμεθα νὰ μειώσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν, κατὰ τὰς ὁποίας ἀσκεῖται ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος.

§177Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Νὰ μεταβάλωμεν τὸν Κανονισμόν. Ἄλλως δὲν γίνεται.

§178ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἀληθῶς ἤμην ἐγώ, πρὸς ἐμὲ ἀπήντα ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις εἶπεν, ὅτι θεωρῶ τὸ ἔργον τοῦ κυβερνητικοῦ ἐλέγχου σπουδαιότερον τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου, διότι τὸ ἔργον τοῦ ἐλέγχου τῶν Κυβερνήσεων εἶναι τὸ ἔργον τῆς πολιτικῆς διδασκαλίας τῶν ἐθνῶν, καὶ ἡ πολιτικὴ διδασκαλία ἑνὸς λαοῦ εἶναι βεβαίως σπουδαιοτέρα ἑνὸς νομοθετικοῦ ἔργου, διότι, ὅταν ἔχητε λαὸν πολιτικῶς παιδαγωγημένον, θὰ ἐκλέγῃ τοὺς νομοθέτας αὑτοῦ ἀληθῶς τοὺς ἀρίστους, καὶ τὸ νομοθετικὸν ἔργον καθίσταται ἐντελῶς εὔκολον καὶ παντελῶς σκόπιμον. Ἀλλὰ καιρὸς παντὶ πράγματι· καί, ἂν ἐπιβάλλωσιν αἱ περιστάσεις νὰ καταστῇ συντομώτερος ὁ χρόνος τοῦ ἔργου ἡμῶν, ἂς μειωθῇ ὁ χρόνος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Ζήτημα χρόνου, κύριοι συνάδελφοι, εἴχομεν καὶ κατὰ τὴν διαλυθεῖσαν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, καὶ τὸν λόγον ἔφερεν ὑπὲρ πάντα ἄλλον ὁ σήμερον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης κ. Ὑπουργός, τότε ἁπλοῦς Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας. Καὶ ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς πρὸς τὸ συνέδριον ἐκεῖνο (ἀναγινώσκει ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων Πρακτικῶν). «Εἶναι βεβαίως κοινὴ εὐχὴ καὶ ἡμῶν καὶ τοῦ ἔθνους ἡ ταχεῖα περάτωσις τῶν ἔργων τῆς Συνελεύσεως. Ἀλλ’ ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐκφράσω καὶ περαιτέρω γνώμην περὶ τούτου, θὰ ἠδυνάμην νὰ διατυπώσω ἐνδοιασμοὺς περὶ τῆς πολιτικῆς σκοπιμότητος, τῆς σπουδῆς, ἣν ὑπαγορεύουσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐκ τῆς πολιτικῆς αὑτῶν θέσεως ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ δίδωσι τὸν τόνον καὶ τὴν κατεύθυνσιν εἰς τὰς συζητήσεις καὶ τὴν πορείαν τῶν πολιτικῶν σωμάτων. Καὶ ἡ φράσις ἐκείνη, ἡ ὁποία μετεβιβάσθη ἡμῖν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοῦ λόγου τοῦ Θρόνου περὶ σπουδῆς ἐν τοῖς ἔργοις, θὰ ἦτο πλήρης καὶ ἀρτία, ἐὰν συνεπληροῦτο διὰ τῆς βραδείας σπουδῆς. Οὐχὶ ἁπλῶς σπουδή, ἀλλὰ βραδεῖα σπουδὴ ἐνδείκνυται».— (Στ. Δραγούμης:) Μελέτη.— (Ν. Δημητρακόπουλος:) Τὴν ἡρμήνευσα ὡς ἐπίσπευσιν· ἄλλως τε ἀποβλέπω εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σήμερον περὶ τούτου εἴπετε, καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τοσάκις διελαλήθησαν μέχρι τοῦδε καὶ ὑφ’ ὑμῶν καὶ ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, ὅτι ἐπὶ 40 τὸ πολὺ ἡμέρας θὰ διαρκέσωσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τις ὑπ’ ὄψει τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους συνεκλήθησαν καὶ ἐλειτούργησαν ἀλλαχοῦ παρεμφερῆ συνέδρια, ἵνα κρίνῃ, ἂν καὶ κατὰ πόσον δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ἡ σπουδὴ ἢ εἶναι ἐνδεδειγμένη πολλάκις καὶ ἀπώλεια ἀκόμη χρόνου, χάριν τῆς ἀκινδύνου διεξαγωγῆς τῶν ἔργων συνεδρίων ἐχόντων τόσον εὐρεῖαν ἐξουσίαν καὶ τοσαῦτα δικαιώματα. Δὲν θέλω νὰ ἐνθυμηθῶ πόσον διήρκεσεν ἡ ἐν Πορτογαλλίᾳ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος κατὰ τὸ ἔτος 1885, καίτοι τὰ κόμματα εἶχον συμφωνήσει ἐπὶ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων, οὔτε τὴν κατὰ τὸ ἔτος 1887 γενομένην ἀναθεώρησιν τοῦ Ὁλλανδικοῦ Συντάγματος. Περιορίζομαι νὰ ὑπομνήσω τὴν ἐν ἔτει 1892–1893 ἀναθεώρησιν τοῦ Βελγικοῦ Συντάγματος, τὴν κανονικῶς καὶ οὐχὶ συνεπείᾳ ἐπαναστάσεως γενομένην. Ἀνεθεωρήθησαν ἕνδεκα μόνον ἄρθρα αὐτοῦ, καὶ ἐδαπανήθη, Κύριοι, πρὸς τοῦτο χρονικὸν διάστημα δεκατεσσάρων μηνῶν, ἀπὸ τῆς 12ης Ἰουλίου 1892 μέχρι τοῦ μηνὸς Σεπτεμβρίου 1893. Δὲν προτίθεμαι βεβαίως νὰ ἐπιδοκιμάσω τὸ γεγονός. Περιορίζομαι μόνον νὰ βεβαιώσω τοῦτο καὶ ἀναζητήσω εἰς τοῦτο τοὺς ἐξαιρετικοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐλειτούργησαν ἀλλαχοῦ τοιαύτης ἀποστολῆς Σώματα, καὶ τὴν πολιτικὴν σκοπιμότητα, ἡ ὁποία ἐμπνέει τὴν ἀνοχὴν ἐκ μέρους ἐκείνων, οἵτινες κανονίζουν τὴν ἔναρξιν καὶ τὸ πέρας τοιούτων συζητήσεων. Ἡ παράτασις αὕτη τῆς Βελγικῆς ἀναθεωρήσεως κατακρίνεται εὐλόγως ἐν τῇ ἐπιστήμῃ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ πλημμελοῦς συστήματος, καθ’ ὃ ἡ ἀναθεώρησις γίνεται οὐχὶ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος τοῦ ἀποφαινομένου περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀναθεωρήσεως, ἀλλ’ ὑπὸ εἰδικῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς. Ἀμφιβάλλω ὅμως, ἂν τὴν ἐπιστημονικὴν κατάκρισιν τῆς τοιαύτης παρατάσεως τῶν ἐργασιῶν συνεμερίσθη σοβαρά ποτε γνώμη τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ἡ πρόθεσις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διηύθυναν τὰς ἐργασίας τῆς Βελγικῆς Συνελεύσεως, βεβαίως ἦτο ὑπὲρ τῆς ταχείας περατώσεως τῶν ἔργων αὐτῆς, ἀλλ’ ἐσκέφθησαν ὅτι μικρὰ πολλάκις αὐστηρότης ἢ μικρὰ ἀδεξιότης περὶ τὴν διεύθυνσιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Συνεδρίου δύναται νὰ ὁδηγήσῃ εἰς διαβήματα καὶ εἰς ἔργα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπολογίσωσι καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀναιτίως τὰ προκαλοῦσι, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι παραφερόμενοι τὰ ἐκτελοῦσι». Ταῦτα ἔλεγε τότε ὁ σήμερον κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ἀπαιτῶν σήμερον ἐν τῇ ἀλληλεγγύῃ τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἔργον συντακτικὸν καὶ ἔργον νομοθετικὸν μέγα συντελεσθῇ εἰς 50 ἡμέρας. Ἐπιθυμῶ, Κύριοι, καθ’ ὅσον εἶναι δυνατόν, νὰ θέσω κατὰ τάξιν τὰ πράγματα. Θέλω νὰ ἐρωτήσω πρῶτον· κατὰ ποίαν διάταξιν τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864 εἶναι περιωρισμένος ὁ βίος τῆς παρούσης Βουλῆς εἰς ἑξάμηνον; Θέλω νὰ ἐρωτήσω ἀκόμη, ποῖον ὑπάρχει Σύνταγμα ἐν τῷ κόσμῳ, ποῖος ὑπάρχει συνταγματολόγος, ποῖος ὑπῆρξε πολιτικὸς ἀνήρ, ποῖον ὑπάρχει παράδειγμα ἐκ τῆς Ἱστορίας, κατὰ τὸ ὁποῖον εἶναι ὡρισμένη ἐκ τῶν προτέρων ἡ χρονικὴ διάρκεια τῶν ἐργασιῶν Σωμάτων πολιτικῶν τοιούτων; Θέλω νὰ ἐρωτήσω ἀκόμη, ποία εἶναι ἡ λογικὴ ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκ τῶν προτέρων εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρισθῇ ἡ χρονικὴ διάρκεια τῆς συζητήσεως οἱουδήποτε νομοθετήματος; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ταχθῇ πενθήμερος προθεσμία ὡρισμένως, ὅπως προσκομισθῶσι τὰ 10 ἐκεῖνα ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, ἐπεξειργασμένα ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ὅταν δὲν εἶναι δυνατόν, λέγω, νὰ ὁρισθῇ ἡ χρονικὴ διάρκεια τῆς συζητήσεως τοῦ ὑποβεβλημένου Κανονισμοῦ; Συνεκλήθημεν, Κύριοι, ἐνταῦθα, ἵνα ὁρίσωμεν τὴν ἀνόρθωσιν κατὰ χρόνον ἢ κατὰ ποιότητα; Βεβαίως αἱ περιστάσεις τοῦ τόπου εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ ἀπαιτῶσιν ἀληθῶς τὴν ὅσον ἔνεστι ταχυτέραν περάτωσιν τοῦ ἔργου ἡμῶν, ἀλλ’ ὁρισμὸς χρόνου ἐκ τῶν προτέρων δὲν καταδηλοῖ σεβασμὸν πρὸς τὸ Σῶμα, δὲν καταδηλοῖ εὐλάβειαν πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, δὲν καταδηλοῖ ἐξάρτησιν τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλὰ καταδηλοῖ ἐπιταγὴν ἀνευλαβῆ πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν. (Εὖγε, εὖγε). Ὅτε, Κύριοι, τὸ πρῶτον ἐπῆλθεν ἡ τελευταία ἱστορικὴ περίοδος, τὴν ὁποίαν διατρέχομεν, καὶ πᾶσαι αἱ ἐξουσίαι καὶ πᾶσαι αἱ ἀρχαὶ τοῦ Κράτους ἔκυψαν χωρὶς νὰ ἀφήνωσι φωνὴν μίαν ὑπὸ τὰς ἐπιταγὰς τῶν συναθροισθέντων εἰς τὸ Γουδὶ—ἀποδεικνύουσι τὰ κείμενα ἐκεῖνο, ὅπερ θέλω εἴπει, Κύριοι—, ἐζήτησα τὰς στήλας πάσης ἐφημερίδος, ἵνα διαμαρτυρηθῶ, διότι ἐνόμιζον, ὅτι δὲν ἐπέτρεπον αἱ ἐσωτερικαὶ καὶ ἐξωτερικαὶ περιστάσεις τοῦ τόπου τούτου, ἵνα ἐγερθῇ τότε ἐπανάστασις. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ὑπῆρχον λόγοι, ἵνα ἐγερθῶσι δέκα ἐπαναστάσεις, ἀλλ’ αἱ περιστάσεις ἐκεῖναι δὲν ἦσαν αἱ πρόσφοροι. Δὲν μοὶ ἐδόθη οὐδὲ γραμμὴ μία. Μετὰ ἕνα καὶ ἥμισυν μῆνα ἤρχιζε τὴν ἐτησίαν αὑτῆς περίοδον ἐπιστημονικὴ ἐφημερίς, ἡ Ἐφημερὶς τῶν δικηγόρων, τῆς ὁποίας ἐτύγχανον νὰ εἶμαι συνδιευθυντὴς καὶ τακτικὸς συντάκτης. Διεμαρτυρήθην μὲ ὅλην τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν εἶχον. Ὅτε ἤρχισεν ἀνακινούμενον τὸ ζήτημα Ἐθνοσυνελεύσεως, κυριώτατα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Βουλευτοῦ, τοῦ κ. Δραγούμη, εὗρον τότε στήλας καὶ διεμαρτυρήθην ὅσον ἠδυνάμην κατὰ τοῦ τοιούτου μέτρου, διότι ἐφρόνουν, ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις εἶναί τι μέγα διὰ τὸν βίον τῶν ἐθνῶν. Ἐπειδὴ ἐγένετο ἐξ αἰτίας τοῦ μέρους τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ λόγος περὶ Βελγίου, θὰ εἴπω, ὅτι εἷς ἐκ τῶν τελευταίων, ἀλλὰ καὶ κλασσικωτέρων ἑρμηνευτῶν τοῦ Βελγικοῦ Συντάγματος, ὁ Ordan, ὁ ἔχων βεβαίως ὑπ’ ὄψει Ἐθνοσυνέλευσιν συγκαλουμένην ἐν ἡμέραις εἰρήνης, κατὰ τὰς διατάξεις ἀκριβῶς τοῦ Συντάγματος, λέγει, ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις εἶναι τὸ ἔσχατον φάρμακον εἰς τὸν πολιτικὸν βίον τῶν λαῶν· καί, ὅταν φθάνῃ τις εἰς τὸ ἔσχατον φάρμακον, πρέπει νὰ ἔχῃ δοκιμάσει πάντα τὰ ἄλλα. Ἐφρόνουν λοιπόν, ὅτι δὲν ἦτο καιρὸς νὰ συγκληθῇ Ἐθνοσυνέλευσις. Ὅτε ἦλθεν ἐν Ἀθήναις ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα διευθετήσῃ τὰ τῆς Ἐπαναστάσεως, μετέβην παρ’ αὐτῷ, αὐτοβούλως τὸ πρῶτον, προσκληθείς, κατὰ τὴν τιμήν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔκαμε, τὸ δεύτερον παρ’ αὐτῷ, καὶ εἶπον πρὸς αὐτόν· ἡ περίοδος, τὴν ὁποίαν διατρέχει ὁ τόπος οὗτος, μετὰ τοιαύτην ἐπανάστασιν, τοιουτοτρόπως ἐγερθεῖσαν, τοιουτοτρόπως διοικηθεῖσαν, δὲν εἶναι περίοδος πολιτική, εἶναι περίοδος ἱστορική. Ἐκλήθητε ἐνταῦθα, εἶπον αὐτῷ, ἵνα διευθετήσητε περίοδον ἱστορικήν· αἰσθάνεσθε ἐν ὑμῖν αὐτοῖς τὴν δύναμιν, δύναμιν ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, νὰ παίξητε πρόσωπον ἱστορικοῦ ἀνδρός; Διευθύνατε τὴν ἐπανάστασιν. Δὲν αἰσθάνεσθε τοιαύτην δύναμιν; Ἀφήσατε τὴν ἐπανάστασιν νὰ ἐξελιχθῇ ἀφ’ ἑαυτῆς, ἀφήσατε νὰ συγκρουσθῇ ὁ Σύνδεσμος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐκ τῆς συγκρούσεως ταύτης ἀναδειχθῇ ὁ ἀνὴρ ὁ δυνατός. Καὶ τὰ πράγματα ἔφθασαν εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. Ἐνηργήθησαν ἐκλογαὶ τὴν 8 Αὐγούστου. Ἀπὸ τῆς 8 Αὐγούστου μέχρι τῆς 1ης Σεπτεμβρίου οἱ ἐκλεχθέντες τότε ἀνεξάρτητοι Βουλευταὶ προέβημεν εἰς δηλώσεις δημοσίᾳ, ὅτι εἴμεθα κεκηρυγμένοι ὑπὲρ τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐσιώπα. Συνεκλήθη ἡ Συνέλευσις, συνεζητήσαμεν τὸ θέμα τοῦ χαρακτηρισμοῦ τοῦ Σώματος, ἐξηγγείλαμεν τὰς γνώμας ἡμῶν πρὸς τὸν ἑλληνικὸν λαόν. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπουσίαζεν, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἦλθε τὴν 5 Σεπτεμβρίου καὶ εἶχε τὴν ἀξίωσιν τὴν 6 Σεπτεμβρίου νὰ μεταβῶμεν πρὸς αὐτόν, νὰ ἐγκαταλίπωμεν τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἐδηλώσαμεν πρὸς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ἀνεπτύξαμεν πρὸς αὐτόν, νὰ εἴπωμεν δὲ εὐλαβῶς πρὸς τὸν νῦν κ. Πρωθυπουργόν: Τασσόμεθα ὑπὸ τὴν σημαίαν ὑμῶν, ἀπαρνούμεθα τὰς γνώμας ἡμῶν, κανονίσατε τὰ πράγματα ὅπως ὑμεῖς θέλετε. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἐξεπληρώσαμεν τὸν πόθον αὐτοῦ, τοῦτο ἐξώργισε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ προεκάλεσεν οὗτος τὴν διάλυσιν τοῦ Σώματος εὐθὺς ὡς ἀνέλαβε τὴν Κυβέρνησιν. Ὅτε ἐπρόκειτο, κύριοι συνάδελφοι, νὰ κανονισθῇ τὸ ζήτημα τοῦ Προέδρου τοῦ ἐκλεκτέου ὑφ’ ἡμῶν τῶν ἀνεξαρτήτων καὶ ἐκείνων οἵτινες ἤθελον συμπράξει μεθ’ ἡμῶν, μετέβημεν ἐπιτροπὴ τῶν ἀνεξαρτήτων Βουλευτῶν πρὸς τὸν σήμερον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα συζητήσωμεν περὶ τοῦ ζητήματος ἐκείνου. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀπηρτίζετο ἀπὸ τὸν κ. Γαρδικιώτην, βουλευτὴν Τρικκάλων, ἀπὸ τὸν κ. Παπαλουκᾶν, βουλευτὴν Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, ἀπὸ τὸν κ. Πελοπίδαν Ἠλιόπουλον, βουλευτὴν Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, καὶ ἀπὸ ἐμέ.

§179Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Αὐτὰ ἀνήκουσιν εἰς τὴν Ἱστορίαν.

§180Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ἱστορικὰ θέματα σήμερον συζητοῦμεν. Καὶ ἐδήλωσε πρὸς ἡμᾶς τότε ὁ σήμερον κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶχεν ἀπόφασιν ἀμετάτρεπτον, ἐὰν ἀνελάμβανε τὴν Κυβέρνησιν, νὰ διαλύσῃ τὴν Συνέλευσιν ἐκείνην. Εἴχομεν συνταγματικὴν γνώμην καὶ τότε, καθὼς καὶ τώρα, ἀντίθετον, καὶ ὑπεστήριξα, ὅτι κατὰ τὸ πολίτευμα ἡμῶν δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ Βασιλεὺς νὰ διαλύσῃ τὴν Συνέλευσιν ἐκείνην. Ὑπεστήριξα τοῦτο ἐπὶ τῇ βάσει ῥητῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, ἐπὶ τῇ βάσει ῥητοῦ ψηφίσματος τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1863, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκα. Ἀλλὰ πρὸς τὴν Συγέλευσιν ἐκείνην εἶχον ἀναπτύξει καὶ γνώμην πολιτικήν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπετρέπετο ἡ διάλυσις τοῦ Σώματος ἐκείνου διὰ λόγους πολιτικούς. Καὶ ἔλεγον πρὸς τὴν Συνέλευσιν ἐκείνην (ἀναγινώσκει): «Ἠρώτησα προηγουμένως ἂν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Βασιλεὺς νὰ διαλύσῃ τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν καὶ ἤκουσα τὴν γνώμην ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσιν ἐπὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ ἀντίθετον γνώμην ἡμῶν, ἤκουσα αὐτῶν νὰ λέγωσι «ναί». Καὶ ἐρωτῶ· θὰ εἶναι ἡ Βουλὴ ἡ κατόπιν κληθησομένη ἁπλῆ ἢ διπλῆ; Ἐὰν εἶναι ἁπλῆ, ἡ κλῆσις αὐτῆς δὲν σημαίνει κατάργησιν τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας, κωλυομένης οὕτω διὰ τῆς διαλύσεως ν’ ἀναθεωρήσῃ τὸ Σύνταγμα καὶ αὐτὰς τὰς ἐν αὐτῷ διατάξεις; Τίς ἔχει τὸ ἀνάστημα ἐκεῖνο, ὥστε νὰ τολμήσῃ τοιαύτην πρᾶξιν;». Εὑρέθη τὸ ἀνάστημα, ἀλλὰ θὰ ἴδωμεν, ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρὸς νὰ καταμετρηθῇ τὸ ἀνάστημα... «Ἐὰν δὲ θὰ εἶναι διπλῆ ἡ κληθησομένη Βουλή, ἐρωτῶ· διατί ἤθελε διαλυθῆ; Βεβαίως, διότι ἤθελε διαφωνήσει πρὸς τὸν Βασιλέα. Καὶ ἐὰν ἡ ἐρχομένη δευτέρα διπλῆ Βουλὴ διαφωνήσῃ ὡσαύτως πρὸς τὸν Βασιλέα, θὰ διαλυθῇ καὶ αὐτή; Θὰ ἔλθῃ τρίτη καὶ τετάρτη διπλῆ Βουλή; Τοιοῦτον ἀγῶνα ἐνδεχόμενον, κ. Πρωθυπουργέ, θέλετε νὰ δημιουργήσητε μεταξὺ λαοῦ καὶ Βασιλέως;». Τὰ ἐρωτήματα ταῦτα ἀδυσώπητα προβάλλονται σήμερον πρὸ τῆς γνώμης ἡμῶν, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Πρὸ δύο ἡμερῶν ἠπειλήθη ὁ διασκορπισμὸς τοῦ Σώματος τούτου ἐν ἐφημερίδι, καὶ ἡ ἵδρυσις δικτατωρίας, καὶ ὁ συντάκτης τοῦ ἀσεβοῦς ἐκείνου ἄρθρου δὲν εὑρίσκεται ὑπὸ ποινικὴν καταδίωξιν.

§181Σ. ΣΙΜΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§182Ε. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Χθές, κύριοι Βουλευταί, ἄλλη ἐφημερὶς ἔγραφε (ἀναγινώσκει): «Τοῦτο δέ, ὑποθέτομεν, ἐννοεῖ κάλλιστα ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἀναμφιβόλως δὲν θὰ φαντάζηται, ὅτι εἰς τὴν ἀσύντακτον αὐτὴν ἀγέλην εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῇ ἡ πειθαρχία». Καὶ ὁ συντάκτης τοῦ ἄρθρου τούτου δὲν τελεῖ ὑπὸ ποινικὴν καταδίωξιν. Καὶ γράφει ἡ αὐτὴ ἐφημερίς, κύριοι Βουλευταί, χθὲς μόλις (ἀναγινώσκει): «Οὐδὲ ἀνεμένομεν ἡμεῖς ἀλλοίαν τῆς Κυβερνήσεως τὴν στάσιν. Ἀλλ’ εἰς ἐκείνους, οἵτινες προέβαλον χθὲς καὶ σήμερον διαμαρτυρόμενοι ὅτι διὰ τῶν δηλώσεων τοῦ Βουλευτοῦ Ἀρκαδίας πιέζεται ἡ Βουλή, ἐπιθυμοῦμεν ν’ ἀπευθύνωμεν τὸ ἐρώτημα; Ποῦ ἐγνώριζεν αὐτοὺς ὁ Ἑλληνικὸς λαός; Μὴ ἐξελέγησαν διὰ τὸ ἔχειν πολιτικὴν ὀντότητα; Μὴ ἐξελέγησαν διὰ τὸ ἔχειν ἰδίας γνώμας; Ἐὰν δὲν εἶναι χαμαιλέοντες, θέλουσι συνομολογήσει μεθ’ ἡμῶν, ὅτι συνωστίζοντο ἀπὸ πρωίας μέχρι βαθείας νυκτὸς εἰς τοὺς πρωθυπουργικοὺς θαλάμους, διὰ νὰ λάβωσι τὸ χρῖσμα τῆς ἀνορθώσεως, ὅτι δὲ ὑπὸ τὴν σημαίαν καὶ τὴν σκέπην τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐξελέγησαν ὅλοι, ὅσους ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἐπίστευσε πιστοτέρους πρὸς τὰς ἀρχὰς τῶν Φιλελευθέρων. Σήμερον προβάλλουσιν ἀνεξαρτησίαν γνώμης καὶ τολμῶσι νὰ ἔχωσι γνώμας! Ποῖοι; Ποῖοι;». Καὶ ὁ συντάκτης καὶ τοῦ ἄρθρου τούτου δὲν τελεῖ ὑπὸ ποινικὴν καταδίωξιν. (Διαμαρτυρίαι).

§183ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί σᾶς μέλει δι’ αὐτό;

§184ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μὲ μέλει, διότι οἱ συντάκται τοιούτων αὐθαδειῶν δὲν τελοῦσιν ὑπὸ ποινικὴν καταδίωξιν.

§185Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα τοῦ Εἰσαγγελέως, καὶ ἀπορῶ, πῶς, ἄνθρωπος τῆς περιωπῆς τῆς ἰδικῆς σας, νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ συζητῶμεν μὲ τὰ ἀνευθύνως ἐν ταῖς ἐφημερίσι γραφόμενα.

§186ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί θέλετε; Νὰ διαταραχθῇ ἡ τάξις;

§187ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἤδη ἡ Βουλὴ ἔχει τὴν γνώμην περὶ ἐμοῦ ἐξ ὅσων ἔσχον τὴν τιμὴν πρὸ ἡμερῶν νὰ εἴπω, ὅτι πιστεύω ἀκραδάντως, ὅτι μεταξὺ τῶν πολλῶν καὶ μεγάλων ἄλλων καθηκόντων ἔχομεν καὶ τὸ μέγα ἐπίσης καθῆκον τῆς τηρήσεως τῆς δημοσίας τάξεως. Ἐπὶ λέξει εἶπον τοῦτο πρὸ ἡμερῶν, ἐπὶ λέξει καὶ σήμερον τὸ ἐπαναλαμβάνω. Ἀλλ’ ἔρχομαι, κύριοι συνάδελφοι, εἰς ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Εἶχον τὴν τιμὴν πρὸ ἡμερῶν νὰ ἐκθέσω πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιτρέπεται συζήτησις πολιτικὴ ἐπὶ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα καθιστάμενα νόμοι τοῦ Κράτους κανονίζουσι τὸν κοινωνικὸν βίον. Συζήτησις πολιτικὴ ἐπιτρέπεται ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κανονίζουσι τὴν πορείαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τῶν φορολογικῶν, τουτέστιν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τῆς Διοικήσεως. Ἀπαντῶν εἰς ταῦτα ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης εἶπε πρὸς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί (ἀναγινώσκει): «Θέλω παρακολουθεῖ μετ’ ἐπιστασίας καὶ μετὰ προσοχῆς τὰς συζητήσεις καὶ τὸν ἔλεγχον ἐξ οἱασδήποτε μερίδος προερχόμενον, τὸν ἔλεγχον τὸν τείνοντα εἰς βελτίωσιν τῶν νομοθετικῶν μέτρων, ἐν ᾗ πρωτίστως καὶ τὸ κυβερνητικὸν συμφέρον. Εἰς τὸ σημεῖον ὅμως τοῦτο νομίζω ὅτι περατοῦται τὸ ἔργον τῶν συζητήσεων καὶ τῶν ἀκαδημαϊκῶν διαφωνιῶν. Πέρα τούτου αἱ τυχὸν ὑπάρχουσαι διαφωνίαι ὡς πρὸς τὴν ἀποδοχὴν ἢ μὴ τῶν ὑποβαλλομένων γνωμῶν καὶ τροπολογιῶν παύουσιν οὖσαι ἐπιστημονικαὶ καὶ προσλαμβάνουσιν ἀναγκαίως σημασίαν πολιτικήν, μὲ συνεπείας πολιτικάς. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ μὲ παρεξηγήσῃ ἡ Βουλή. Ἀλλ’ ἐπὶ τῶν ὑποβαλλομένων ἑκάστοτε γνωμῶν καὶ τροπολογιῶν θὰ ἐπιφυλάξω τὴν κρίσιν καὶ τὴν ἀπόφασιν περὶ τοῦ τίνας θεωρῶ ὑπηρετικὰς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου, τίνας δὲ ἀντιπιπτούσας πρὸς αὐτόν». Καὶ καταλήγων ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «Ἕκαστος ἔχει τὴν γνώμην του, ἀλλ’ ἡ Βουλή, ὡς Σῶμα κυρίαρχον, ἐπιβάλλει τὴν ἰδικήν της καὶ ἐκφέρει τὴν τελικὴν καὶ ὁριστικὴν κρίσιν. Ἡ διαφωνία ὅμως αὕτη εἶναι πολιτικὴ καὶ ἐπάγεται ἀναγκαίως πολιτικὰς συνεπείας». Ἡ συζήτησις εἶναι, λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐπιστημονική. Ἀλλ’ ἡ ψῆφος εἶναι πολιτική. Ἐπιτρέπω νὰ λέγητε, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπω νὰ ψηφίζητε. Παράδοξος θεωρία, κύριοι Βουλευταί, παράδοξος θεωρία, ἡ ἀποχωρίζουσα τὴν γνώμην τοῦ πολιτικοῦ ἀνδρὸς ἀπὸ τῆς ψήφου αὐτοῦ, καὶ παραδοξοτέρα, διότι κατὰ τὴν αὐτὴν ἐκείνην συνεδρίασιν ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ἔλεγεν ἀπαντῶν πρὸς τὸν ἔντιμον Βουλευτὴν ἐξ Ἀρκαδίας: «δὲν θὰ δεχθῶ ποτε σύστασιν εἰς τὸ τί θὰ πράξω, οὐδέποτε θὰ ἐπιτρέψω εἰς ἐμαυτὸν νὰ προβῶ εἰς δηλώσεις περὶ τοῦ τί θὰ πράξω, διότι, ἂν πράξω τοῦτο, ἔλεγεν, ἀποτελεῖ τοῦτο ὄχι μόνον ἐπέμβασιν τοῦ Κοινοβουλίου εἰς τὰ τῆς Διοικήσεως, ἀλλὰ καὶ μείωσιν τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ, διότι στερεῖ τὸν Ὑπουργὸν τὴν εὐθύνην». Δὲν ἐπιτρέπεται λοιπὸν σύστασις τῆς Βουλῆς πρὸς τοὺς Ὑπουργούς, ἀλλὰ πῶς ἐπιτρέπεται σύστασις Ὑπουργῶν πρὸς τὴν Βουλήν; Ὅταν συνιστᾷ ἡ Βουλή, διοικεῖ ἐκείνη, ἀλλά, ὅταν συνιστᾷ ὁ Ὑπουργός, δὲν νομοθετεῖ ἐκεῖνος; Ἤθελον ἐρωτήσει, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τί ἔπταισεν ἡ Συνέλευσις αὕτη, ὥστε τοιαῦτα νὰ δέχηται πλήγματα ἀλλεπάλληλα ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης; Κατηναλώθη, λέγουσι, πολὺς χρόνος ἐπὶ ματαίῳ· ποῖος χρόνος, κύριοι συνάδελφοι; Ποῖος χρόνος κατηναλώθη κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν; Τίς ἦτο ὁ ὑπαίτιος; Ἡ Κυβέρνησις προεκάλει συζητήσεις μακρὰς ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν καὶ ἐπενέβαινε κατὰ τρόπον παράδοξον καὶ πρωτοφανῆ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην. Ἐπερατώθη τὸ ἔργον τοῦ ἐλέγχου τῶν ἐκλογῶν, ποία δὲ ἦτο ἡ ἐργασία, τὴν ὁποίαν προσεκόμισεν ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιον τοῦ Σώματος; Τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῶν διερμηνέων Λαρίσης–Τρικάλων. Τὸ νομοσχέδιον περὶ καταψηφίσεως τῶν ἐξόδων εἰς τοὺς ψευδεῖς μηνυτάς, νομοσχέδιον συντεταγμένον, ὡς ὡμολογήθη, πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους. Τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπιδόσεων τῶν ποινικῶν δικογράφων, ὑποβληθὲν αὐτολεξεὶ κατὰ τὸ 1906, ὡς ἀπεδείχθη ἤδη, ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης. Τὸ νομοσχέδιον περὶ διαθηκῶν, συντεταγμένον πρὸ δεκαετηρίδων. Ὑπάρχουσιν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρὸ δέκα ὀκτὼ ὅλων ἐτῶν, ὡς μέλη ἐπιτροπῆς, ἐπεξειργάσθησαν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον.

§188Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ὁ κ. Στεφάνου τὸ ὑπέβαλε κατὰ τὸ 1892.

§189ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ποῦ εἶναι τὰ διοικητικὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως; Ποῦ εἶναι τὰ οἰκονομικὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως; Ποῦ εἶναι τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως; Ποῦ εἶναι ὁ Προϋπολογισμός; Ἐγώ, Κύριοι, δὲν εὑρίσκω ψόγον διότι ἐκάη ἀφθονώτατος λιβανωτὸς ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου· εὑρίσκω μάλιστα, ὅτι ἴσως ἦτο καθῆκον νὰ ἐκδηλωθῇ ὁ ἐνθουσιασμὸς τῶν φίλων αὐτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα τονώσῃ τὰς δυνάμεις αὐτῆς· ἀλλ’ ἡ κνῖσα, φθάνουσα εἰς τοὺς ῥώθωνας τῶν Ὀλυμπίων τούτων θεῶν, δὲν ἔπρεπε νὰ πληροῖ τούτους μόνον εὐφροσύνης, ἀλλὰ καὶ ἐνθουσιασμοῦ διὰ τὴν ὁλόψυχον ἐμπιστοσύνην, τῆς ὁποίας τυγχάνουσιν ἐκ μέρους τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, ἀλλ’ ὄχι καὶ ὑπερφιάλων ἀξιώσεων, νὰ ὑποδουλῶσιν αὐτόχρημα τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν. Ἐπέβαλεν εἰς αὐτοὺς καθήκοντα μεγάλα καὶ δὲν ἔδιδε πρὸς αὐτοὺς δικαίωμα, διότι δὲν ὑπάρχει τις, ὅστις νὰ ἔχῃ δικαιώματα ἀπέναντι τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Ἀλλ’ ἐσταμάτησέ που ἡ τοιαύτη ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως; Ἔδειξα ἤδη, κύριοι Βουλευταί, καὶ δίδω πρὸς ὑμᾶς δήλωσιν, δίδω ἐγγύησιν περὶ τῆς πολιτικῆς ὑπολήψεως, περὶ τῆς πολιτικῆς μου ἠθικῆς, ὅτι καὶ εἰς τὸ μέλλον θὰ εἶμαι ὁ αὐτός. Δὲν θὰ ἀντιπολιτευθῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ συμπολιτεύομαι μετὰ τοῦ Κοινοβουλίου. Θέλετε μὲ παρακολουθήσει καὶ θέλετε ἴδει πόσα ἐκ τῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἐπιδοκιμάσω, ὡς τὸ ἔπραξα καὶ ἤδη. Ἀλλὰ θὰ εἶμαι πάντοτε ζηλωτὴς τῶν δικαιωμάτων τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, διότι ἐνόμιζον καὶ νομίζω καὶ θὰ πιστεύω μέχρι τελευταίας πνοῆς τῆς ζωῆς μου, ὅτι ἡ φίμωσις τοῦ στόματος τῆς Βουλῆς εἶναι ἡ νέκρωσις ὅλης τῆς ἐθνικῆς ζωῆς. Δὲν ὑπῆρξα ἐγὼ ἐκεῖνος, ποτέ, ὅστις συνεφώνησα μὲ τὴν δρᾶσιν τὴν μέχρι τοῦδε τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου. Εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας ὑμᾶς, ὅτι μόνος, θαρρυνόμενος μόνον ὑπὸ τοῦ καθήκοντός μου, ἐμπνεόμενος μόνον ὑπὸ τοῦ πόνου διὰ τὰ ἐθνικὰ δυστυχήματα ἀντεμετώπισα πάντας ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐνόμιζον κατὰ πρῶτον λόγον ὑπαιτίους διὰ τὴν κατάστασιν. Ἀλλ’ ἐὰν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑπῆρξεν ἡ μεγίστη εὐθύνη, ἡ μεγίστη αἰτία τῶν ἐθνικῶν συμφορῶν, μόνον ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης θὰ ἐπέλθῃ καὶ ἡ σωτηρία. Ἡ μείωσις τῶν δικαιωμάτων τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας εἶναι ἡ καταδίκη ἡ ἐθνική, ἡ ὁριστική. Καὶ λέγω ταῦτα, διότι οἱ ἀποτελοῦντες τὴν σήμερον Κυβέρνησιν προέβησαν πέρα παντὸς ὁρίου, ἐπιτρεπομένου εἰς αὐτοὺς ὑπὸ τοῦ ἐλευθέρου ἡμῶν πολιτεύματος. Δημιουργοῦντες ἑαυτοὺς εἰς δισυπόστατα ὄντα, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὑπολαμβάνοντες ἑαυτοὺς Ὑπουργούς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ Βουλευτάς, προσεκόμισαν σχέδιον συνταγματικῶν μεταρρυθμίσεων. Δὲν ὑπάρχει ταύτης μεγαλειτέρα συνταγματικὴ παράβασις, δὲν ὑπάρχει τούτου μεγαλείτερον πλῆγμα τοῦ ἐλευθέρου πολιτεύματος, δὲν ὑπάρχει ταύτης μεγαλειτέρα μείωσις τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἔθνους, τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὸ Ὑπουργεῖον εἶναι ἡ ὑπεύθυνος ἔκφανσις τῆς βασιλικῆς ἀρχῆς· οἱ Ὑπουργοὶ εἶναι Ὑπουργοὶ καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι τίποτε ἄλλο. Ἐξαίρεσις εἶναι ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος, καθ’ ἣν ψηφοφοροῦσιν. Οἱ Ὑπουργοὶ εἶναι μόνον Ὑπουργοί, καὶ κατ’ ἐξαίρεσιν, ἐπαναλέγω, ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ψηφοφορῶσι. Προσκομίζοντες ἐνταῦθα προσχέδιον συνταγματικῶν μεταρρυθμίσεων τὸ προσεκόμισαν ἢ χωρὶς νὰ ἐρωτήσωσι τὸν Βασιλέα ἢ συμφωνήσαντες μετ’ αὐτοῦ. Ἐὰν τὸ προσεκόμισαν χωρὶς νὰ ἐρωτήσωσι τὸν Βασιλέα καὶ παρουσιασθῇ αὔριον, μεταρρυθμιζομένου τοῦ Συντάγματος πέρα τῶν τεταγμένων ὁρίων ὑπὸ τῆς Βουλῆς, μεταρρυθμιζομένου τοῦ Συντάγματος χωρὶς νὰ τηρηθῶσιν αἱ διατάξεις αὐτοῦ, καὶ διαφωνήσῃ ὁ Βασιλεύς, ποία θὰ εἶναι ἡ εὐθύνη αὐτῶν, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι γίνεται δεκτὸν τὸ προσχέδιον κατὰ τὰς ἐπιταγὰς μάλιστα, καθ’ ἃς θέλουσι νὰ κανονίζωσι τὰς ἐργασίας τοῦ Σώματος; Ἐὰν προσεκόμισαν τὸ προσχέδιον, συμφωνήσαντες μετὰ τοῦ Βασιλέως, ποῖος ἔδωκεν εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ ἀναμίξωσι τὸν Βασιλέα εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ πολιτεύματος; Ἡ ἀναθεώρησις τοῦ πολιτεύματος ἀποφασίζεται μετὰ πρᾶξιν τῆς Βουλῆς, οὐχὶ μετὰ νόμον. Ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, ἥτις μετὰ τὴν πρᾶξιν ἀποφασίζει τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ πολιτεύματος, ἐπέρχεται οὐχὶ δικαιώματι τοῦ Βασιλέως, ἀλλὰ καθ’ ὑποχρέωσιν αὐτοῦ.

§190ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὥστε καὶ εἰς τὰς ἄλλας περιπτώσεις ἐσφάλησαν.

§191ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Βεβαίως· καὶ μὴ πλανᾶσθε, διότι ἡ ἀναθεώρησις τοῦ πολιτεύματος καθὼς καὶ ἡ σύνταξις αὐτοῦ εἶναι ἀποκλειστικὸν ἔργον τοῦ ἔθνους. Δὲν συμπράττει ὁ Βασιλεὺς κατὰ τὴν κατάρτισιν οὐδὲ κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ πολιτεύματος, οὐδ’ ἔχουσιν ἀνάγκην κύρους τοῦ Βασιλέως αἱ συνταγματικαὶ μεταρρυθμίσεις, ὡς ὡμολόγησε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸν παρελθόντα Ὀκτώβριον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, προκληθεὶς ὑπ’ ἐμοῦ. Δὲν ὑπῆρξε, Κύριοι, οὐδεμία στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶπον ἐγὼ νὰ μὴ ἐκδηλωθῇ ἐμπιστοσύνη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν· δὲν ὑπῆρξεν οὐδεμία στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶπον ἐγώ, ὅτι πρέπει νὰ γένηται προσπάθεια ἐλαχίστη πρὸς κυβερνητικὴν μεταβολήν, ἀλλ’ εἶπον, καὶ λέγω τοῦτο· ἐμπιστεύεσθε τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὰ ἔργα αὐτῆς, εἰς τὴν ἐνάσκησιν τῶν καθηκόντων αὐτῆς· ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτέ ποτε τὰ δικαιώματα ὑμῶν, διότι τὰ δικαιώματα ὑμῶν δὲν εἶναι δικαιώματα ἀποκλειστικῶς ὑμῶν, εἶναι τὰ δικαιώματα τοῦ ἔθνους, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐνεπιστεύθησαν ἑκατοντάδες χιλιάδων Ἑλλήνων πολιτῶν. Ἀλλὰ μήπως μέχρι τοιούτου περιωρίσθησαν; Ἐνθυμεῖσθε κατὰ τὸ στάδιον τοῦ ἐλέγχου τῶν ἐκλογῶν, ὅτι συνταγματικὴ μεταρρύθμισις, ἐλέχθη, ὡρίμασεν ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει. Ἰδέαι καὶ ἔννοιαι, Κύριοι, ἀτελῶς μελετηθεῖσαι καὶ ἀτελέστερον ἐννοηθεῖσαι. Διότι βεβαίως οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν, κύριοι Βουλευταί, ὑπάρχει, ὅστις νὰ νομίζῃ, ὅτι πρόκειται περὶ νεωτέρων τινῶν ἰδεῶν. Ὁ Σόλων, πολλοὺς αἰῶνας πρὸ Χριστοῦ, ἐρωτώμενος· ποίους ἔδωκας θεσμοὺς πρὸς τοὺς Ἀθηναίους; Ἔδωκα ἐκείνους, εἶπε, τοὺς ὁποίους ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθῶσιν. Ὁ Δημοσθένης ἐπαναλαμβάνει αὐτολεξεὶ τὸ δόγμα τοῦτο. Εἶναι γνωστοτάτη, Κύριοι, ἡ θεωρία αὐτή, κατὰ τὴν ὁποίαν προηγοῦνται αἱ κοινωνικαὶ μεταβολαὶ καὶ ἕπονται οἱ θεσμοί, οἵτινες ῥυθμίζουσι καὶ οὕτως εἰπεῖν ἀναγνωρίζουσι τὰς κοινωνικὰς ἐκείνας μεταβολάς. Ἀλλ’ ὑπάρχουσιν οἱ ἐντεταλμένοι, οἵτινες ἐξακριβοῦσι τὰς κοινωνικὰς μεταβολὰς καὶ οἵτινες θέτουσι τοὺς θεσμούς. Ὁ ἐντεταλμένος νὰ διαγνώσῃ, ἂν ὑπάρχει κοινωνικὴ μεταβολή, ὁ ἐντεταλμένος νὰ ῥυθμίσῃ οὕτως ἢ οὕτω τὴν ἐπελθοῦσαν κοινωνικὴν μεταβολήν, δὲν ἦτο ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἦτο ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία κατόπιν εὐρείας συζητήσεως, κατόπιν ἐπισταμένης μελέτης τοῦ ζητήματος. Οὔτε εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς διατάξεις συνταγματικὰς νὰ κλονίζωμεν τὸ κῦρος αὐτῶν, νὰ συντρίβωμεν τὴν δύναμιν αὐτῶν, ὅταν κατὰ νόμους ἐνδεχομένους εἰς τὰ ἀνθρώπινα πράγματα εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν σκοπῶν ἡμῶν, καὶ θέλωμεν ἀφήσει θεσμοὺς ἄνευ κύρους, θεσμοὺς συντετριμμένους. Ταῦτα ἀπὸ ἀπόψεως φιλοσοφικῆς. Ἀπὸ δὲ πολιτικῆς ἀπόψεως, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς κανένα νὰ προκαταλαμβάνῃ τὴν γνώμην τῶν ἐθνικῶν ἀντιπροσώπων, προκειμένου περὶ διατάξεων συνταγματικῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ ὑπεύθυνος, ἐπαναλαμβάνω, ἔκφανσις τῆς βασιλικῆς ἀρχῆς δὲν ἔχει θέσιν, δὲν ἔχει γνώμην, δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ψῆφον. Καί, ἀφοῦ πάντα ταῦτα ἐγένοντο, ἐπὶ τέλους ποῦ καταλήγουν; Παρορῶντες αὐτὴν τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων, παρορῶντες τοὺς νόμους τοὺς φυσικούς, οἱ ὁποῖοι ἀπαγορεύουν νὰ ὁρίζῃ τις ἐκ τῶν προτέρων τὴν χρονικὴν διάρκειαν τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν, ἔρχονται καὶ λέγουν· ἐγὼ ἐπιτάσσω, σεῖς ὑπακούετε. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχω οὔτε ἐπιβεβλημένον, οὔτε νομοθετημένον, οὔτε ἐφηρμοσμένον τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω, ὅτι ἀπέτυχεν ἡ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν ἐξέλεξε διὰ παμψηφίας σχεδὸν ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἀλλὰ λέγω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ταύτην: ἀληθῶς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἴσως μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης διατηρεῖ πρὸς ὑμᾶς τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτοῦ, ἀναλάβετε ὅλην τὴν εὐθύνην τῆς ἀνορθώσεως, κανονίσατε ὡς θέλετε τὴν ἀνόρθωσιν, εἴπατε πρὸς ἡμᾶς νὰ ἀπέλθωμεν εἰς τὰς οἰκίας μας, ἀλλά, ὅτε εἴμεθα ἐνταῦθα, ἔχομεν γνώμην καὶ ψηφίζομεν κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν καὶ ὄχι κατὰ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν σας.

§192Ι. ΜΠΡΙΣΙΜΙΤΖΑΚΗΣ. Δὲν σᾶς ἐπίεσεν ἡ Κυβέρνησις.

§193ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Ὅταν δὲν πράττητε τοῦτο καὶ λέγητε ὅτι ἀποτελοῦμεν Βουλὴν Ἀναθεωρητικήν, συγκληθεῖσαν κατὰ τὸ Σύνταγμα, ὅταν ὑποστηρίζητε ὅτι τὸ Σύνταγμα ὑφίσταται, ὅταν λέγητε ὅτι ὑπάρχει τὸ πολίτευμα στερεὸν καὶ ἀκλόνητον, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ κυβερνᾶτε τὸν τόπον παρὰ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ πολιτεύματος, αἱ δὲ διατάξεις τοῦ πολιτεύματος λέγουσιν, ὅτι τὸ ἔργον τὸ συντακτικὸν εἶναι ἔργον ἀποκλειστικῶς τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, εἶναι ἔργον τῆς ἀπολύτου αὐτῆς θελήσεως, αἱ δὲ διατάξεις τοῦ πολιτεύματος λέγουσιν, ὅτι τὸ ἔργον τοῦτο δὲν περιορίζεται κατὰ χρόνον. Ὁ περιορισμὸς κατὰ χρόνον τοῦ ἔργου τούτου ἀποτελεῖ στρέβλωσιν τοῦ ἔργου. Λέγω ταῦτα, κύριοι Βουλευταί, διότι ἐγὼ ἔχω τὴν ὑπόνοιαν, τὴν ὁποίαν ἔχω καθῆκον καὶ δικαίωμα νὰ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι πάντα ταῦτα κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας ἀπετολμήθησαν καὶ ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἐκυκλοφόρησαν ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, διότι φαίνεται, ὅτι κάπου ἐψιθυρίσθη, ὅτι τὸ προσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον καταλύει καὶ τὸ τελευταῖον ἴχνος τῆς ἐλευθερίας τοῦ τόπου τούτου, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ πολίτευμα ὅμοιον πρὸς τὸ ὁποῖον δὲν εἶδον οἱ αἰῶνες τῆς ἀνθρωπότητος, χειρότερον ἀπὸ τὸ πολίτευμα τῶν Δέκα τῆς Βενετίας, χειρότερον ἀπὸ τὸ πολίτευμα τοῦ Χαμίτ, χειρότερον ἀπὸ τὸ Ῥωσσικὸν ἀπολυταρχικὸν πολίτευμα, ἐπληροφορήθησαν, λέγω, ὅτι τὸ προσχέδιον ἐκεῖνο βεβαίως θέλει καταρρακωθῆ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς.

§194ΣΠ. ΣΙΜΟΣ. Ὅτε, κύριοι συνάδελφοι, ἤκουσα τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος, ὁμιλοῦντος περὶ τοῦ Τύπου καὶ ἐξενεγκόντος γνώμας, κατ’ ἐμέ, ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ φράσις, παραδόξους καὶ ἐντελῶς ξένας πρὸς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, ἐνόμισα ὅτι ἐκ παραισθήσεως ὁ κ. συνάδελφος ὑπέλαβεν ἑαυτὸν εὑρισκόμενον εἰς δημοσιογραφικὸν γραφεῖον καὶ ὑπαγορεύοντα ἄρθρα ἐφημερίδος. Διότι ἄλλως δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγήσω πῶς Βουλευτὴς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ζητεῖ παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως εὐθύνας δι’ ἄρθρα μιᾶς ἢ πλειοτέρων ἐφημερίδων. Οὐδὲ δύναμαι νὰ δεχθῶ τὴν θεωρίαν τοῦ προλαλήσαντος, ὅτι δικαιοῦται Βουλευτὴς νὰ ζητήσῃ εὐθύνας παρὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἀρθρογραφίαν τοῦ Τύπου, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πολιτευτής, ὁ ὁποῖος καυχᾶται ὅτι εἶναι εἰς ἄκρον φιλελεύθερος, ἤθελε φωραθῆ ἀναιρῶν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ Τύπου, ὁ ὁποῖος θεωρεῖται καὶ εἶναι μία ἐκ τῶν ἐξουσιῶν συνταγματικοῦ καὶ κοινοβουλευτικοῦ Κράτους.

§195ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὴν ἰδικήν σας ἐφημερίδα ὑπηνίσσετο;

§196ΣΠ. ΣΙΜΟΣ. Ὑπηνίχθη τὴν ἐμὴν ἐφημερίδα, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν τακτικὴν αὐτήν, ἡ ὁποία καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἀπεπειράθη νὰ ἐφαρμοσθῇ. Διότι οὔτε ἡ Κυβέρνησις οὔτε ἡ Βουλὴ εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὴν ἀρθρογραφίαν τῶν ἐφημερίδων. Ἀλλοίμονον, ἐὰν καθιεροῦτο ἡ ἀρχὴ νὰ ζητῆται λόγος ἀπὸ τὸν Τύπον διὰ τὴν ἐλευθέραν ἐνάσκησιν τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ζητηθῇ ὑπεύθυνός τις διὰ τὸ ἄρθρον, ὃ ὑπηνίχθη ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, δὲν θὰ εἶχον καμμίαν δυσκολίαν ν’ ἀναλάβω ἐγὼ αὐτὸς πλήρη τὴν εὐθύνην. Καὶ ἄλλοτε, Κύριοι, προηγούμεναι Βουλαὶ ἐν ὥραις μεταμεσονυκτίοις κατέτριβον τὸν χρόνον τοῦ ἔργου αὑτῶν εἰς ἐπερωτήσεις περὶ ἀσημάντων ζητημάτων, ἀλλὰ καὶ τότε ὁ Τύπος εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἔλθῃ εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὴν Βουλήν. Καὶ τότε ἠκούσθησαν ἐντεῦθεν ἀραὶ κατὰ τοῦ Τύπου, ὅτι καθυβρίζει δῆθεν τὴν Βουλήν, ἀλλὰ τὰ κατόπιν γεγονότα ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ ἐπίκρισις, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐπὶ τῆς ἀπωλείας πολυτίμου χρόνου, ἦτο πρὸς τὸ συμφέρον αὐτοῦ τοῦ Κοινοβουλίου.

§197ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὁ πόλεμος κατὰ τοῦ Κοινοβουλίου ἔφερε τὴν κατάστασιν.

§198ΣΠ. ΣΙΜΟΣ. Μὴ νομίσητε ὅτι εἰς τὴν Ἐπανάστασιν δὲν συνετέλεσεν ἡ βαθμιαία ἔκπτωσις τοῦ Κοινοβουλίου ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ λαοῦ, καὶ ὁ Τύπος θὰ παρέλειπε στοιχειῶδες καθῆκον, ἐὰν τοῦτο δὲν ἐγνώριζε καὶ πρὸς τὴν παροῦσαν Βουλήν. Ἂν λοιπὸν ἐγράφη ἄρθρον περὶ φόβων καὶ κινδύνων τοῦ πολιτεύματος, τοῦτο ἐγράφη ἐκ προνοίας καὶ ἀγάπης πρὸς τὸ πολίτευμα, διότι οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι ἡ μικρολογία εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία καταβιβάζει τὸ Κοινοβούλιον ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ λαοῦ.

§199Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τίνος θέματος;

§201Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος.

§202ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μᾶς καθύβρισεν ἡ ἐν λόγῳ ἐφημερίς, διότι ἡμεῖς δὲν κωλυσιεργοῦμεν, ἀλλ’ εἴμεθα οἱ ἀληθεῖς ὀπαδοὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ αὐτός...

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ καὶ πάλιν ν’ ἀνακαλέσητε τὴν φράσιν σας, διότι ὑβρίσατε συνάδελφόν σας.

§204ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, λέγει τὰ ἑξῆς· ὅτι ὅσοι λαμβάνουν τὸν λόγον εἶναι ἀνόητοι.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν, διότι ὑβρίζετε συνάδελφόν σας.

§206ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μᾶς ὑβρίζει διὰ τοῦ κυρίου ἄρθρου, κύριε Πρόεδρε· μᾶς λέγει ὅτι εἴμεθα ἀνόητοι.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνταῦθα ὁμιλεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄρτης, ἐφ’ ὅσον δὲ τὸν προσεβάλετε, νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐπανέλθητε εἰς τὴν τάξιν ἀνακαλοῦντες τὴν φράσιν σας.

§208ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀνακαλῶ τὴν φράσιν μου μόνον ὅσον ἀφορᾷ πρὸς τὸν παρόντα Βουλευτήν.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ὁρίστε, κύριε Σῖμε, ἐξακολουθήσατε.

§210ΣΠ. ΣΙΜΟΣ. Μὴ νομίσητε, Κύριοι, ὅτι τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου ἀποτελεῖ ἡ κατάχρησις αὐτοῦ. Ἐνομίσθη ὅτι ὁμὰς ὀλιγάριθμος δικαιοῦται νὰ ἐπιβάλῃ τὴν γνώμην αὐτῆς εἰς τοὺς περισσοτέρους.

§211Λ. ΦΛΑΜΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐξοικονόμησις χρόνου; Εἶναι 2 ἡ ὥρα.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτητε, κύριε Φλαμῆ. Ἀρκετὰ ἀπησχολήσατε σήμερον τὴν Βουλήν· μὴ γεννᾶτε ἄλλα ἐπεισόδια.

§213ΣΠ. ΣΙΜΟΣ. Ἀκριβῶς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον προεκλήθη, προεκλήθη ἐκ τῆς ἐπιθυμίας, ὅπως δείξωμεν φειδὼ εἰς τὸν χρόνον τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Καὶ ἠκούσθη ὁ προλαλήσας λέγων ὅτι ἐτέθη ἡμῖν ἀπεριόριστον τὸ χρονικὸν ὅριον ὑπὸ τοῦ λαοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ, ἵνα ἔλθωμεν ἐνταῦθα καὶ εἰς ἀπροσδιόριστον χρόνον λύσωμεν πάντα τὰ ζητήματα, καθ’ ὃν τρόπον ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας εἶπε. Διερμηνεύων, Κύριοι, τὴν ἐμὴν γνώμην καὶ ἑρμηνεύων τὴν προέλευσιν τῆς ἀποστολῆς μου ἐνταῦθα φρονῶ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μᾶς ἐξαπέστειλεν ἐνταῦθα ἵνα τὸ ταχύτερον ἐξαγάγωμεν τὴν χώραν ἐκ τῆς ἀβεβαιότητος, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχει ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ ἡ Συνέλευσις. Τοιαύτην ἔχων γνώμην, ἐγὼ τοὐλάχιστον, δικαιοῦμαι νὰ διαμαρτυρηθῶ κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νομίζουν ὅτι δυνάμεθα ἐπ’ ἄπειρον νὰ παρατείνωμεν ἐνταῦθα τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς καὶ νὰ φθάσωμεν μέχρι παρεξηγήσεως, ὥστε, ζητοῦντες φειδὼ χρόνου, βραχυλογίαν καὶ τάξιν εἰς τὰ ἔργα ἡμῶν, νὰ θεωρώμεθα ὅτι εἴμεθα ἐχθροὶ δῆθεν τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, ἐνῷ ἀκριβῶς αὐτοὶ εἶναι οἱ ἐχθροί, οἱ καταδυναστεύοντες ἡμᾶς διὰ τῆς καταχρήσεως, τὴν ὁποίαν ποιοῦνται ἐν τῇ χρήσει τοῦ λόγου.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον πρὸ τοῦ κ. Δραγούμη ἔχει ὁ κ. Δεμερτζῆς, ὁ κ. Παπαποστόλου, ὁ κ. Ἀλεξάκης. Ἐλπίζω ὅτι παραχωροῦσιν εἰς τὸν κ. Δραγούμην νὰ προηγηθῇ.

§215ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δραγούμης ἔχει τὸν λόγον.

§217ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ μοὶ συγχωρήσῃ ὁ ἄρτι καταβὰς τοῦ βήματος νὰ παρατηρήσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὅτι ἴσως αὐτὸς ἦτο ὁ ὀλιγώτερον ἐνδεδειγμένος νὰ ὑποβάλῃ ἃς ὑπέβαλεν ἐνταῦθα ἐπιτιμήσεις συναδελφικάς, διότι ἀκριβῶς αὐτὸς ἀπεδείχθη ὅτι ὑπῆρξε παραίτιος κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν τῆς μακροτέρας συζητήσεως, τῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς συγκοινωνίας, καὶ διότι δυστυχῶς ἀνωμολόγησεν ἐνταῦθα ὅτι ἀναλαμβάνει πᾶσαν τὴν εὐθύνην δημοσιεύματος, ὅπερ βεβαίως ἐτάραξε τὴν δημοσίαν συνείδησιν· δημοσίευμα τοσοῦτον ἐλαφρόν, ὁποῖον ἐκεῖνο, ὅπερ ταύτας τὰς ἡμέρας ἐκυκλοφορήθη, ἀκουσθὲν κατὰ τρόπον ὥστε αἱ σπουδαιότεραι παρατηρήσεις νὰ μὴ πείθωσι τὸν κόσμον ὅτι πρόκειται περὶ ἀσημάντου πράγματος, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ γεννήσῃ ἐνταῦθα αἰσθήματα, ἅτινα παρέσυραν τὴν Βουλὴν ἐκεῖ ὅπου δὲν ἔπρεπε νὰ εἶχε φθάσει. Καὶ διὰ τοῦτο λυποῦμαι ὅτι καὶ οἱ ἕτεροι συνάδελφοι οἱ μετὰ τοσαύτης εὐγλωττίας ἐνταῦθα τὸν λόγον διεξαγαγόντες καὶ ἀληθῆ αἰσθήματα ἐλευθερίας δείξαντες, μετὰ πολλῆς γνώσεως καὶ τῆς ἐπιστήμης καὶ τῶν παραδόσεων τῶν συνταγματικῶν, ἐνόμισαν πρόσφορον τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅπως ἀναπτύξωσι τὰς ἰδέας αὑτῶν ταύτας, τὰς ἄλλως ἀξίας καὶ πολλῆς προσοχῆς καὶ πολλῆς εὐλαβείας, καθ’ ἣν ὥραν οὗτοι ὡμολόγησαν ὅτι τὰ πράγματα εὑρίσκονται εἰς κρισιμωτάτην θέσιν καὶ ἐν Ἑλλάδι καθ’ ἑαυτὴν καὶ ἐν Ἑλλάδι λόγῳ τοῦ περιβάλλοντος αὐτήν.

§218Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ.

§219ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἤμην δυστυχῶς παρὼν ἐνταῦθα καὶ ὁμολογῶ τὸ πταῖσμά μου, διότι ὤφειλον νὰ εἶμαι ἐγκαίρως παρών, καθ’ ἣν ὥραν ἐγένετο τὸ ἐπεισόδιον τὸ προκαλέσαν τὰς διακοπὰς τῆς συνεδριάσεως καὶ οὗτινος τὰ ἀποτελέσματα ἐνταῦθα ταύτην τὴν ὥραν ἡ συζήτησις περιλαμβάνει, ὥστε νὰ ἔχω ἀκριβῆ ἀντίληψιν καὶ τῶν λεχθέντων καὶ τῶν ὅρων, ὑφ’ οὓς ταῦτα ἐλέχθησαν. Ἀλλὰ καὶ δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ ὅτι ἐλέχθη τι ἐξ ὅσων τουλάχιστον ἐρωτήσας ἔμαθον, ὅπερ νὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκληφθῇ ὡς προελθὸν ἐκ προθέσεως νὰ περιορισθῇ ἡ ἐλευθερία τῆς Βουλῆς καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ διὰ τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ ἔργου ἐκείνου, ὅπερ ἀποτελεῖ τὸ κυριώτατον ἔργον τῆς Βουλῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ ὅτι τοιαύτη ἰδέα ἀπέρρευσεν ἀπὸ τοῦ νοῦ καὶ τῶν προθέσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ ἐξόχως φιλελευθέρου, ὅστις οὐδὲν ἔδειξε μέχρι τοῦδε δεῖγμα τάσεως, ὅπως μὴ πολιτευθῇ κατὰ τοὺς κανόνας τῆς ἀληθοῦς φιλελευθερίας· ἀλλὰ φαντάζομαι ὅτι ἰδέα ὑποβληθεῖσα ὑπ’ αὐτοῦ λόγῳ τῆς στενοχωρίας τῆς εὐλόγου, ἣν εἰς πάντας ἡμᾶς γεννᾷ τὸ θέαμα τῆς ἀπεραντολογίας ἐπὶ μηδαμινῶν ἢ δευτερευούσης ἀξίας, ταύτην τὴν ὥραν, θεμάτων ἔφερεν αὐτὸν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σκεφθῇ ποῦ βαίνει τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς, ποῦ βαίνει αὐτὴ ἡ Βουλή, ἐκτιθεμένη εἰς τὴν ἐπίκρισιν ὅλων ἐκείνων, οἵτινες αὔριον τὴν πρωίαν θέλουσι μάθει πάντα τὰ νῦν ἐνταῦθα συμβαίνοντα — καὶ οὗτος εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς λαός —, ὅτι ἐκ τοιούτων λόγων στενοχωρηθεὶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε νὰ εὕρῃ τρόπον διεξόδου πρὸς ταχυτέραν διεξαγωγὴν τῶν ἔργων τῆς Βουλῆς. Ἴσως θὰ ἦτο ἐπίκαιρον, ἂν ἐκείνην τὴν ὥραν ἐζητεῖτο παρὰ τῆς Βουλῆς ἡ εὐμένεια αὐτῆς, ὅπως ἐπιτευχθῇ, ὥστε τὰ θέματα, ἅτινα παρενοχλοῦσι τὸ κύριον ἔργον αὐτῆς ἀνὰ δύο ἡμέρας, νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς μίαν τῶν συνεδριάσεων τῆς ἑβδομάδος, ὅτε ἀποκλειστικῶς νὰ ἐπιδιδώμεθα ἐν ἀνέσει εἰς τὴν ἐξέτασιν πάντων τούτων τῶν θεμάτων, καὶ τῶν ἀξίων τῆς μακρᾶς συζητήσεως καὶ αὐτῶν ἔτι τῶν ἀναξίων — διότι ὁ λόγος πρέπει νὰ εἶναι ἐλεύθερος· — καὶ λυποῦμαι, διότι αὕτη ἡ ὑπόδειξις, ἣν πρὸ ὀλίγου ἤκουσα, δὲν ἦλθεν εἰς τὸν νοῦν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νὰ ἐπιτύχῃ ἀπ’ αὐτῆς τὸ κέρδος δύο ἡμερῶν. Ἴσως θὰ ἦτο ἐπίσης δυνατὸν νὰ ἐρωτηθῇ μήπως δὲν ἦτο δύσκολον νὰ ἐπισπευσθῶσι τὰ ἔργα τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς χωρὶς νὰ λεχθῇ ὅτι θὰ ταχθῇ εἰς αὐτὴν προθεσμία εἰς προσκόμισιν εἴτε τμηματικὴν εἴτε ἀκεραίαν τῆς ἐργασίας αὐτῆς. Ἀλλὰ βεβαίως, ἂν ταῦτα δὲν ἐλέχθησαν οὕτω, τοῦτο δὲν σημαίνει — εἰμὶ βέβαιος, καίτοι δὲν ἤμην παρὼν — ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠξίωσε νὰ προσκομίσῃ ταύτην, ὅπως περατωθῇ τὸ ἔργον ἐσπευσμένως καὶ ἄνευ προσοχῆς εἰς τὴν ἀξίαν τῆς ἐργασίας, ἣν αὐτὸς ἐζήτησεν ἵνα παράσχῃ εἰς τὴν Βουλήν, διευκολύνουσα τὸ ἔργον, ἡ εἰδικὴ ἐπιτροπή, εἰς ἣν ἀνετέθη ἡ προεπεξεργασία τῆς ἀναθεωρήσεως. Τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς φρονῶ ὅτι δὲν θὰ εἶναι ἴσως δύσκολον νὰ εἶναι τελείως περατωμένον κατὰ τὸ τελευταῖον δεκαήμερον τοῦ Φεβρουαρίου. Δὲν θὰ ἦτο δυνατόν νὰ φαντασθῶ ὅτι τοιοῦτον ἔργον, εἰς τοσούτους ἄνδρας ἐμπιστευθέν, περιεμένετο νὰ προκαλέσῃ κατανάλωσιν ὀλιγωτέρου χρόνου, διότι καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι μικρὸς καὶ τὰ θέματα, οὐ μόνον τὰ ἐκ τοῦ σχεδίου ὑποβεβλημένα εἰς αὐτήν, ἀλλὰ καὶ τὰ ὡς ἐκ τῶν παρακολουθημάτων, τῶν ἐκ τῆς ὑποβολῆς ταύτης γεννωμένων, τῶν εὐλόγων, ἀναφυόμενα, ἐντὸς τοῦ κύκλου τῆς ἁρμοδιότητος τῆς τε Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς καὶ τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπαιτήσωσιν ὀλιγωτέραν τῆς καταβαλλομένης ἐπιμέλειαν. Ἡ ἐπιτροπή, πρὶν ἢ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ μάθω ὅτι ἐξελέγην διευθυντὴς τῶν ἔργων αὐτῆς, ἅμα ἐκτελέσασα τὰς ἀρχαιρεσίας αὐθημερόν, ἐμοῦ μὴ δυνηθέντος νὰ μετάσχω αὐτῆς τότε, εἶχε διαιρεθῆ, καθ’ ἣν ἐγένετο κρίσιν, εἰς τρία τμήματα, ἕκαστον δὲ τμῆμα παρέλαβε τὸ εἰς αὐτὸ λαχὸν μέρος, ὅπως προπαρασκευάσῃ τὴν ἐργασίαν καὶ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν ὁλομέλειαν, εὐθὺς ὡς ἡ ὁλομέλεια, καὶ τῶν ἄλλων τμημάτων περατωσάντων τὴν ἐργασίαν, ἤθελεν εὑρεθῆ ἕτοιμος πρὸς ἐκτίμησιν τοῦ συνόλου. Ἡ ἐργασία οὕτω κατατμηθεῖσα παρεῖχεν ἐγγύησιν ταχυτέρας διεξαγωγῆς, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ὡς ἐκ τῆς ἀντιλήψεως, ἣν εὑρέθην εἰς θέσιν νὰ ἔχω σαφῆ, τοῦ εἴδους τῆς τμηματικῆς ἐργασίας καὶ τῆς μετὰ τῶν συναδέλφων ἐν τῷ δευτέρῳ τμήματι συσκέψεως κατὰ δύο μακρὰς συνεδριάσεις, ὅτι ὡς γίνεται ἡ ἐργασία παρέχει πάντα τὰ ἐχέγγυα τῆς οὐχὶ βραδείας μελέτης καὶ ἐν ταὐτῷ πάντα τὰ ἐχέγγυα τῆς εὐκολωτέρας ἔπειτα συνεννοήσεως μετὰ τῶν δύο ἄλλων τμημάτων τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ἔργον, ὁποῖον ἔχει συνείδησιν ἡ Βουλὴ ὅτι ἀνετέθη εἰς τὴν ἐπιτροπήν, δὲν εἶναι δυνατὸν σπουδαίως νὰ ἰσχυρισθῇ τις ὅτι πρέπει ὑπ’ αὐτῆς ἀμελετήτως νὰ ἐκτελεσθῇ, καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῷ τμήματι—δὲν γνωρίζω τί συνέβη εἰς τὰ ἄλλα τμήματα—, οὗ μετέχω, μετὰ τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ ἐδάφους καὶ προσυζήτησίν τινα, οὕτως εἰπεῖν, ἑνὸς ἑκάστου τῶν κυριωτέρων θεμάτων τῶν εἴτε ἐκ τοῦ σχεδίου τῶν ἑπτὰ Βουλευτῶν εἴτε ἐκ τοῦ ψηφίσματος τοῦ Φεβρουαρίου 1910 εἴτε καὶ ἐκ προτάσεων ἰδιαιτέρων ἐξεταζομένων, ἐκρίθη ἀναγκαῖον μετὰ τὴν τοιαύτην ἐξέτασιν νὰ γένηται παροχὴ εἰς τὰ μέλη τοῦ τμήματος ἡμερῶν τινων, ὅπως μετὰ πλήρη προμελέτην τὴν προσεχῆ Τετάρτην δυνηθῶμεν νὰ συνέλθωμεν καὶ ἐξετάσωμεν ἐντὸς δύο ἢ τριῶν τὸ πολὺ ἡμερῶν τὸ ὁριστικὸν σχέδιον τῶν ἄρθρων, τὸ εἰς ἡμᾶς ἐμπεπιστευμένον, τὸ ὑποβλητέον εἰς τὴν ὁλομέλειαν τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀνάλογόν τι, ὡς ὑποθέτω, θέλει συμβῆ καὶ εἰς τὰ ἄλλα τμήματα. Δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι παράδοξος ἤθελεν εἶναι ἡ ἔξωθεν ἀξίωσις ἐκείνων, οἵτινες ἐν τῷ τμήματι, οὗτινος μετέχω, ἤθελον ἀπαιτήσει, ὥστε πάντες οἱ μετέχοντες αὐτοῦ νὰ εἶναι εὐθὺς ἀμέσως ἕτοιμοι, ὥστε νὰ προβῶσιν εἰς τὰς περαιτέρω συζητήσεις. Ἐὰν μακροτέρα τῆς τοιαύτης κατ’ ἐλάχιστον ὅρον ἀναγκαίας χρόνου κατανάλωσις εἶναι τοσοῦτον στενόχωρος εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις διευθύνει τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ κατασταθῇ ἀδύνατον εἰς ἡμᾶς νὰ ἐπισπεύσωμεν περισσότερον τὴν ἐργασίαν· ἀλλὰ μέγα κέρδος χρόνου διὰ σπουδαίαν ἐργασίαν δὲν θὰ εἶναι ἴσως εὔκολον ἐπὶ τέλους νὰ ἐπιτύχωμεν, καὶ δὲν δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι, ἐὰν τυχὸν ἡμεῖς τὴν ἐργασίαν στενοχωρήσωμεν, ἐκ τούτου θὰ προέλθῃ κέρδος. Φοβοῦμαι ὅτι, ἐὰν τὸ ἔργον δὲν τελεσθῇ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐν τῷ προσήκοντι χρόνῳ, θὰ ἀπολεσθῇ πλείων χρόνος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ σκοπουμένων τῶν ζητημάτων, ἅτινα θέλουσιν εἰσαχθῆ εἰς αὐτήν· καὶ τὰ ζητήματα θέλουσιν εἰσαχθῆ οὐχὶ μόνον ἐκ τῶν προτάσεων καὶ τῶν μελετῶν τῶν προϋπαρχουσῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς πρωτοβουλίας ἑνὸς ἑκάστου, ἣν οὐδεὶς δύναται νὰ περιορίσῃ. Διὰ τοῦτο πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οὗτινος βεβαίως ἡ προαίρεσις δὲν ἦτο νὰ περιορίσῃ κατ’ οὐδὲν τὴν ἐργασίαν ταύτην τῆς ἐπιτροπῆς, θέλει ἀναγνωρίσει, ὅτι δὲν εἶναι ὑπερβολικὸς ὁ χρόνος, ὃν ὑπελογίσαμεν ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος εἰς αὐτὴν καὶ ὅτι θέλει ἐπιτρέψει, ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον αὑτῆς ἄνευ περιορισμοῦ. Βεβαίως εἰς τὴν ἐξουσίαν τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ τάξῃ προθεσμίαν εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐὰν τυχὸν ἡ προθεσμία κατὰ τὴν κρίσιν τῆς ἐπιτροπῆς θεωρηθῇ τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ δύναται ἐντὸς τοσούτου χρόνου νὰ περατώσῃ τὸ ἔργον αὑτῆς, οἱ κίνδυνοι οἱ ἐκ τούτου εἶναι φανεροί· θέλει προσκομισθῆ ἐνταῦθα ἔργον ἀτελές, ἢ καὶ ἴσως δὲν θέλει ἐπὶ τέλους ὑπάρξει ἱκανὴ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ προσαγάγῃ τὸ ἔργον. Ἡ θέσις τῶν πραγμάτων τῆς Βουλῆς ταύτης, Κύριοι, εἶναι τοιαύτη, ὥστε πρέπει βεβαίως πάντες νὰ συνεργασθῶμεν, ὅπως διευκολύνωμεν τὸ ἔργον τὸ διευθυνόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ἔργον τὸ ἀναληφθὲν κατ’ ἐπιταγὴν συνταγματικὴν κατόπιν δύο ἐκλογῶν Ἀναθεωρητικῶν Βουλῶν, τὸ ἔργον δὲν εἶναι ἀνώτερον τῶν δυνάμεων ἡμῶν. Καὶ ὁ καταρτισμὸς τῆς Βουλῆς ταύτης δὲν εἶναι τοιοῦτος, ὥστε νὰ δείξῃ τις, ὅτι ἀπογινώσκει περὶ τῆς ἐπιτυχίας αὐτῆς ἐν τῷ ἔργῳ. Ἀλλ’ ὅμως ἀπαιτεῖται εἷς ἕκαστος ἡμῶν πᾶν ἄλλο αἴσθημα νὰ παραμερίσῃ, ὅπως προσέξῃ ἀκριβῶς εἰς τὰ τῆς διεξαγωγῆς τοῦ ἔργου τούτου. Ἡ Βουλὴ εἶναι Ἀναθεωρητική, καί, ἂν ἡ ἀνάγκη τῶν πραγμάτων δὲν ἔφερεν ἡμᾶς εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν καὶ νομοθετικά τινα ἔργα, βεβαίως ὤφειλε νὰ δεχθῇ, ὅτι οὐδὲν ἄλλο εἶχεν ἡ Βουλὴ αὕτη νὰ πράξῃ ἢ μόνον νὰ ἀσχοληθῇ εἰς τὸ ἀναθεωρητικὸν αὑτῆς ἔργον. Ἡ ἀνάγκη ὅμως τῶν πραγμάτων φέρει τὴν Κυβέρνησιν δεδικαιολογημένως εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σκεφθῇ, ὅτι πρέπει ἐνταῦθα νὰ ὑποβληθῶσι νομοθετικά τινα ἔργα, ἅτινα εἶναι ἀπαραίτητα διὰ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῶν πραγμάτων κατὰ τὰς κοινοβουλευτικὰς ἰδέας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως γνωρίζει ἣν ἔχω ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου γνώμην. Κατὰ τὴν γνώμην τὴν ἐμὴν τὸ ἔργον τὸ νομοθετικὸν τῆς Βουλῆς ταύτης, τῆς Ἀναθεωρητικῆς, τὸ ἀνωμάλως ὑπ’ αὐτῆς κατ’ ἀνάγκην ἀσκούμενον, πρέπει, λέγω, κατὰ τὴν κρίσιν τὴν ἐμήν, νὰ περιορισθῇ ὡς οἷόν τε αὐστηρότερον εἰς τὰ ἀπαραίτητα· νὰ μὴ ἐπιζητήσωμεν ἐνταῦθα, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, νὰ ἀναπτύξωμεν ἐμπραγμάτως ἐκεῖνο, ὅπερ λίαν εὐλόγως, λίαν δικαίως πᾶς κυβερνήτης ἐπιθυμεῖ ταχέως νὰ ἴδῃ ἀναπτυσσόμενον, νὰ ἀναπτύξωμεν ἐνταῦθα τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πολιτικοῦ προγράμματος, οὗτινος τὰς γενικὰς γραμμὰς διέγραψε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων· ἀλλ’ ἀναβάλλοντες τὰ ἄλλα εἰς τὸν προσήκοντα χρόνον καὶ ἀναμένοντες τὴν Βουλὴν τὴν νομοθετικήν, ἥτις θέλει διαδεχθῆ ταύτην τὴν Ἀναθεωρητικήν, ὁπότε θὰ ἐπιζητήσωμεν νὰ ψηφισθῶσιν ἐκεῖνα, νὰ περιορισθῶμεν σήμερον εἰς ὅσα εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα, κατὰ τὴν πάροδον τῶν μηνῶν, καθ’ οὓς ἡ Βουλὴ αὕτη θέλει ἐργασθῇ. Ἄλλο σύστημα θέλει διασκορπίσει τὰ πνεύματα ἡμῶν καὶ θέλομεν φθάσει, τοιούτου τινὸς τηρουμένου, νὰ λησμονήσωμεν τὸ κύριον τυρβαζόμενοι περὶ τὰ ἄλλα τὰ πολλὰ καὶ οὐχὶ μικρά. Ἐὰν τοιοῦτό τι πραχθῇ, τρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ πάθῃ τὸ κύριον ἔργον, ἴσως δὲ καὶ νὰ ἐξέλθωμεν τῆς Βουλῆς ταύτης μὴ ἔχοντες τελείως ἐκπεπληρωμένην τὴν κυρίαν ἡμῶν ὑποχρέωσιν. Ἐκ τούτου δέ, πλὴν τῶν ἄλλων κινδύνων, ἴσως θὰ ἐγεννᾶτο καὶ τεκμήριον, ὅτι ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, ἡ δευτέρα μετὰ τὴν πρώτην, δὲν ἦλθον πρόθυμοι νὰ ψηφίσωσι τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ πολιτεύματος. Καὶ ἐπειδὴ δύσκολον μοὶ εἶναι νὰ φαντασθῶ, ὅτι δύναται νὰ συμβῇ τι τὸ τυχὸν ἀποβλέπον εἰς σύγκλησιν καὶ τρίτης Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, νὰ φαντασθῶ τοῦτο ἐγώ, ὅστις δὲν ἐφανταζόμην δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς σύγκλησιν δευτέρας Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, παρακαλῶ τοὺς κ. συναδέλφους νὰ προσέξωσιν εἰς τὸ σπουδαιότατον τοῦτο, ὅτι πρέπει ὁλοψύχως νὰ ἀφοσιωθῶμεν, ὑπὸ τὰς ὁδηγίας τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἔχει ἐνταῦθα σχεδὸν παμψηφίαν, καθοδηγούμενοι, λέγω, ὑπ’ αὐτῆς εἰς τὸ ἔργον, ὅπως καὶ φωτιζόμενοι ὑπὸ τῶν συζητήσεων φθάσωμεν τὸ ταχύτερον εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ κυρίου ἡμῶν ἔργου. Εἰς τοῦτο ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ προεξεργασία ἡ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ θέλει συντελέσει πρὸς διευκόλυνσιν, καὶ διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, θὰ εἶναι εὐχῆς ἔργον, ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργός, δείξας ἤδη τὴν εὔλογον αὐτοῦ ἐπιθυμίαν νὰ μὴ βραδύνῃ τὸ ἔργον, παράσχῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν εὐκολίαν νὰ περατώσῃ τὸ εἰς αὐτὴν ἀνατεθειμένον καθῆκον, οὗτινος ἡ ἐκτέλεσις, καὶ πάλιν, ἐπαναλέγω, δύσκολον εἶναι νὰ μὴ ἀπαιτήσῃ δύο ἔτι ἑβδομάδας, τὴν προσεχῆ καὶ τὴν μετέπειτα. Τὰ ζητήματα τὰ ἄλλα τὰ εἰσαχθέντα ἐνταῦθα ὑπὸ τῶν δύο συναδέλφων, τῶν ἐκ Ψαρῶν καὶ Λακεδαίμονος, πέποιθα ὅτι ἔχουσιν αὐτοὶ οὗτοι τὴν διάθεσιν νὰ παραμερίσωσι καὶ ἀναβάλωσιν, ἔχουσιν αὐτοὶ οὗτοι τὴν διάθεσιν νὰ μὴ διατηρήσωσιν ἐν τῇ μνήμῃ αὐτῶν τοὐλάχιστον διὰ τὴν διάρκειαν τῆς Περιόδου ταύτης τῆς Βουλευτικῆς. Ὑπάρχει καιρὸς ταῦτα νὰ συζητήσωμεν ἀλλαχοῦ, ὑπάρχει καιρὸς ταῦτα νὰ συζητήσωμεν καὶ ἐν τῇ κανονικῇ Βουλῇ. Τότε ἴσως εἴς τινα ἐκ τῶν ἐνταῦθα λεχθέντων θὰ εὑρισκόμην καὶ ἐγὼ σύμμαχος, ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατὰ ταύτην τὴν ἑσπέραν συζήτησιν ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι διαφωνῶ. Ὁ κ. ἐκ Λακεδαίμονος Βουλευτής, οὗτινος ἐθαύμασα τὴν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐκδήλωσιν προσηλώσεως εἰς τὰ δόγματα φιλελευθέρας συνταγματικότητος, ἀναφερόμενος εἰς τὸ παρελθὸν ἐβεβαίωσεν ὅτι ἐφοβεῖτο τοὺς κινδύνους τοὺς ἐκ τῆς κλήσεως ἀναθεωρητικοῦ συνεδρίου πρὸς λύσιν τῆς δυσχερείας τῆς γεννηθείσης κατὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1909 ἔτους. Ἐφοβεῖτο δικαίως, ὅπως πρέπει νὰ φοβῆταί τις πᾶν τὸ μὴ σύνηθες, πᾶν τὸ ἔκτακτον, πᾶν τὸ ὁπωσδήποτε ἀνώμαλον. Τοῦτο φοβούμενος τότε, τοῦτο καὶ σήμερον ὑπομιμνήσκων οὐχὶ ἄνευ νέας ἐκδηλώσεως φόβου, πρέπει νὰ προσέξῃ, ὥστε αὐτὸς πρῶτος νὰ πράξῃ πᾶν ὅ,τι πᾶς φιλόπατρις ἀνὴρ ὀφείλει νὰ πράξῃ μὴ ἐξεγειρόμενος ἁπλῶς διότι φαντάζεται πράγματα, ἅτινα θὰ ἠδύνατο ἴσως περισσότερον ἐπιμένων εἰς σκέψιν νὰ μὴ ἀποδεχθῇ. Ἡ σύγκλησις συνεδρίου ἀναθεωρητικοῦ καθ’ ὃν χρόνον ἡ ἰδέα ἐξηνέχθη ἐφαίνετο ἀναπόφευκτος, διότι μεταξὺ στρατοῦ ἐξεγερθέντος καὶ περικυκλωθέντος μετ’ ἐνθουσιασμοῦ ὑπὸ τοῦ λαοῦ καὶ καθεστῶτος μὴ καθαιρεθέντος, κατὰ τὴν ὁμολογίαν τῶν ἐξεγερθέντων, ὁ ἐρευνῶν ὅπως εὕρῃ τὸν ἀνώτατον ἐν τῇ διατάξει κριτὴν δὲν πιστεύω ὅτι ἠδύνατο νὰ εὕρῃ αὐτὸν ἀλλαχοῦ ἢ ἐν ἀναθεωρητικῷ συνεδρίῳ. Καὶ παρακαλῶ πάντα, ὅστις εὗρεν ἄλλην λύσιν, νὰ προσκομίσῃ αὐτὴν ἐνταῦθα. Ὁ λαὸς ὁ ὁπλοφόρος μετὰ τοῦ λαοῦ τοῦ ἄλλου περὶ αὐτόν, τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας, ἐνώπιον τίνος ἤθελε κλίνει τὴν κεφαλὴν; Αἱ ἀρχαί, αἱ ἐξουσίαι, ἃς διετήρησε, ποῖον κῦρος εἶχον δι’ αὐτόν; αὐτὰς ἃς ἐνέκρωσε μὴ καταλύσας αὐτάς; αὐταὶ ἃς ἔθεσεν εἰς ληθαργίαν, αὐτὰς διατηρήσας μόνον, ὅπως χρησιμεύσωσιν εἰς ἐκτέλεσιν τῶν ἰδίων αὐτοῦ βουλευμάτων; Καὶ ἦτο δυνατὸν καὶ ἔκ τινος λόγου νὰ κύψῃ ἐνώπιον αὐτῶν; Τοῦτο εἶναι τὸ πρῶτον. Ἔπειτα ἡ ὥρα, καθ’ ἣν ἀδίκως κατηγορεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι παρεμβὰς ἔπραξεν ὅσα ἔπραξε, ποία ὥρα ἦτο; ἆρά γε ἡ ἐπιοῦσα παρεῖχεν ἐγγυήσεις ὁμαλῆς τῶν πραγμάτων διεξόδου; Ὑπῆρχεν ἐγγύησις, ὅτι μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινες παρήγαγον τὴν ἀνωμαλίαν, ἡ πειθαρχία πρὸς τοὺς ἀνωτέρους εὑρίσκετο τότε εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν εὑρίσκετο τὴν πρώτην ἡμέραν; Καί, ἂν ἡ ἀνωμαλία ἐγέννα ἀνωμαλίαν, ποία θὰ ἦτο ἡ κατάστασις τοῦ τόπου; Ἔχετε ἀνάγκην νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι μόλις ὑπῆρξε μιᾶς ἑβδομάδος καιρός, ὅπως τὸ τραῦμα τὸ γεννηθὲν ἐκ τῆς ναυτικῆς ἀνωμαλίας ἐπουλωθῇ διὰ τῆς ἀμνηστίας, καὶ ἀποφύγωμεν τὴν ἐπανάληψιν διαιρέσεως ἐν τῷ ναυτικῷ στρατῷ; Ποῖος ἦτο ἐκεῖνος, ὅστις ἤθελε δυνηθῆ νὰ λύσῃ τὴν διαφοράν; Καὶ εἶναι ἀληθῶς ἀξιέπαινος καὶ ἀξία θαυμασμοῦ ἡ πολιτεία τῶν διευθυνόντων τὸ στρατιωτικὸν κίνημα, ὅτι συναισθανθέντες τὸν κίνδυνον καὶ βλέποντες ὅτι κατὰ κρημνῶν βαίνομεν, καὶ βλέποντες ὅτι οὐδεὶς μεταξὺ αὐτῶν ὑπῆρχεν, ὅστις νὰ ἀναλάβῃ τὰ πράγματα καὶ σώσῃ ἀπὸ τοῦ κινδύνου τὴν πατρίδα ἦλθον καὶ ἔδωκαν χεῖρα εἰς ἐκείνους, οἵτινες εἶχον ἐκφράσει τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει ἡ ἐθνικὴ κυριαρχία ἐνταῦθα ἐμφανιζομένη κανονικῶς—ὅσον ἦτο δυνατὸν τότε—νὰ δώσῃ λύσιν εἰς τὴν δυσχέρειαν καὶ παρασκευάσῃ τὸ ἔδαφος, ἐφ’ οὗ περαιτέρω τὰ πράγματα ἤθελον βαδίσει κανονικῶς. Τοιοῦτος ἦτο ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐκλήθημεν καὶ συνήλθομεν ἐνταῦθα. Βεβαίως ἡ παρουσία Σώματος ἀναθεωρητικοῦ μετὰ τῶν δικαιωμάτων, ἅτινα ἔχει, ὅσον καὶ ἂν εἶναι περιωρισμένα ἐντὸς τοῦ κύκλου, ὃν περιέγραψε καὶ αὐτὸ τὸ Σύνταγμα, ἀποτελεῖ κατάστασιν οὐχὶ κανονικήν. Ἀλλ’ ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ ἀποτελουμένη ὑπὸ τοιούτων ἐκλεκτῶν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, μετὰ τοιούτων ἐφοδίων ἐμπιστοσύνης ἐλθόντων ἐνταῦθα, ὑπὸ Πληρεξουσίων τοιούτων τοῦ λαοῦ, περιλαμβανόντων πολυάριθμον πλειάδα ἀνδρῶν νέων, φιλοτίμων, φιλοπατρίδων καὶ ἐπιστημόνων, εὑρόντων συνεργάτην καὶ βοηθὸν εἰς τὴν ταχυτέραν πρὸς τὰς νεωτέρας ἰδέας εἴσοδον, τοιαύτη Βουλὴ, τοιοῦτον συνέδριον, τοιαύτη πλειονοψηφία, ἔχουσα καὶ ἀρχηγὸν οὐχὶ τὸν τυχόντα, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ θέσῃ τὰς χεῖρας ἐπὶ τοῦ στήθους καὶ νὰ μὴ σπεύσῃ καὶ νὰ δώσῃ τὴν λύσιν ἐπαναφέρουσαν τὴν Ἑλλάδα ἐκεῖ ὅπου πρέπει ταχέως νὰ ἐπανέλθῃ· πρέπει νὰ ἐπανέλθῃ ταχέως, διότι οὐδεὶς δύναται, οὔτε ἐνταῦθα οὔτε εἰς τὰ μεγαλείτερα κέντρα, νὰ ἀσφαλίσῃ ἡμᾶς ἥσυχον τὴν προσεχῆ ἄνοιξιν. Ἡ Ἑλλὰς συγκινδυνεύει μετὰ τῶν ἄλλων— διότι κινδυνεύουσι πάντες, κινδυνεύουσι μικροὶ καὶ μεγάλοι—καὶ ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται μεταξὺ μικρῶν καὶ μεγάλων, μετὰ μικροῦ ἀναστήματος μετὰ μικρῶν δυνάμεων, ἀλλὰ καὶ ἄνευ οὐδενὸς φίλου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης).

§220ΙΩ. ΒΕΡΡΟΙΟΣ. Δὲν ἔχω, κύριοι Βουλευταί, νὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἐπὶ πολύ, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς καταπονήσω καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ἀλλὰ δὲν εἶναι συγκεχωρημένον ὑπὸ τῆς συνειδήσεώς μου νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶ δι’ ὅσα εἶπεν ἐνώπιον ἡμῶν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος Λακεδαίμονος. Τίς, κύριοι συνάδελφοι, ἠμπόδισεν ἡμᾶς, καὶ ἐμείωσε τὰ δικαιώματα ἡμῶν, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ; Τίς παρεκώλυσε τὴν ἐλευθέραν ἡμῶν συνείδησιν εἰς τὸ νὰ πράττωμεν ὅ,τι ἡμεῖς αὐτοὶ σκεπτόμεθα; Ποῖος παρεκώλυσεν ἡμᾶς κατὰ τὸ στάδιον τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, ποῖος παρακωλύει ἡμᾶς κατὰ τὸ στάδιον τοῦ νομοθετικοῦ ἡμῶν ἔργου; Καὶ ὅμως ἐλέχθη ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὅτι πιέζουν τὴν συνείδησιν ἡμῶν, ὅτι πιέζουν τὴν ἐλευθερίαν ἡμῶν, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα μόνοι ἡμεῖς νὰ βουλευώμεθα. Ἴσως–ἴσως ἐπιθυμοῦν καὶ θέλουσι νὰ συνεχισθῇ τὸ παρελθόν, διότι κατὰ τὸ παρελθὸν ἐπεζητεῖτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιζητεῖται καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ἐγένετο ἡ ἐξέλεγξις τόσων πραγμάτων, κατὰ τὸ παρελθόν, ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν. Παρελθούσης ταύτης, σύμπας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐξηγέρθη, διότι, πρὸ τῆς ἐξεγέρσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ θέλησις τῆς μεταβολῆς τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος ἡμῶν, εὑρέθη δὲ ἡ δύναμις ἐκείνη τῆς πατρίδος, ἡ ὁποία προεπορεύθη, τὴν ἠκολούθησε πάραυτα σύσσωμος ὁ λαὸς καὶ βεβαίως, ἂν ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν, τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι, τὴν στιγμὴν ἐκείνην τὴν κρίσιμον καὶ σπουδαιοτάτην τῆς χώρας ἡμῶν ὑπῆρχεν ὁ πολιτικὸς νοῦς, διὰ νὰ δώσῃ τὴν προσήκουσαν κατεύθυνσιν εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐπαναστάσεως, ἠθέλομεν ἐπιτύχει τότε εὐθὺς ἀμέσως τὸ ἔργον, ὥστε νὰ μὴ εἴμεθα ἡμεῖς σήμερον ἐνταῦθα. Ἐγένοντο ὅσα ἐγένοντο. Ἀλλ’ ἐπῆλθεν ἡ κρίσιμος στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγεννήθη ἀνωμαλία τοιαύτη, εἰς τὴν ὁποίαν ἔπρεπε βεβαίως νὰ ἐξευρεθῇ ἓν μέσον, διὰ νὰ καταπαύσῃ μία ἀνωμαλία, ἡ ὁποία ἐνεῖχε μεγίστους κινδύνους διὰ τὴν πατρίδα ἡμῶν. Κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐζητήθη ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, εἰς τὸν ὁποῖον σύμπασα ἡ χώρα ἡμῶν ἔχει ἀποθέσει τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτῆς σήμερον. Ἐγένετο ἡ πρώτη Ἐθνοσυνέλευσις, καὶ ἂν τότε δὲν ὑπῆρχον οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἴσως καὶ σήμερον ζητοῦν τὴν ἐξακολούθησιν τῆς καταστάσεως ἐκείνης, θὰ εἶχε περατωθῇ τὸ ἔργον, καὶ σήμερον, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δὲν θὰ ἦτο διπλῆ Βουλή, ἀλλὰ νομοθετικὴ Βουλή. Καὶ τότε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐν ταῖς ἐκλογαῖς τῆς 8 Αὐγούστου κατέλυσε διὰ τῆς δυνάμεως αὑτοῦ τὸ παρελθόν, καθ’ ὅσον ἠδύνατο, καὶ ἀπέστειλεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἑκατὸν καὶ πλέον ἀντιπροσώπους αὑτοῦ, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀπαρνηθῆ τὸ παρελθόν. Καὶ τί ἔπραξαν οἱ ἀντιπρόσωποι ἐκεῖνοι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τοὺς ὁποίους μὲ τὸν ἁγνὸν πατριωτισμόν του ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπέστειλεν εἰς τὸ συνέδριον ἐκεῖνο; Τί ἐπεζήτουν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην; Οὐχὶ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος ἡμῶν, ἀλλὰ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἐπαναστάσεως. Εἰς ποίους τότε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔδωκε τὴν ἐντολήν, διὰ νὰ κηρύξουν τὴν Συνέλευσιν Συντακτικήν; Ποῖοι παρουσίασαν πρόγραμμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι θὰ προσέλθουν ὡς συντακτικοί, διὰ νὰ θεωρήσουν καὶ τὴν Συνέλευσιν ὡς Συντακτικήν; Ἐδῶ ἐν Ἀθήναις ἐδημιούργησαν καὶ ἐγέννησαν τὴν ἰδέαν τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως καὶ αὐτοὶ οὗτοι κυρίως καὶ οὐχὶ βεβαίως τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα ἤθελαν νὰ διέλθῃ ὁ κίνδυνος ἐκεῖνος εἰς τὴν Βουλήν, αὐτοὶ οὗτοι συνετέλεσαν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην νὰ ματαιωθῇ τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης, διότι αὐτοὶ οἱ κύριοι ἦσαν τὸ μεγαλείτερον πρόσκομμα τοῦ ἀνορθωτικοῦ ἔργου τῆς πατρίδος ἡμῶν. Καὶ σήμερον ἀκόμη θαυμάζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτε ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης μετὰ τοσούτου θάρρους; ἔρχονται καὶ λέγουν ὅτι ἠμποροῦν νὰ παρακωλύσωσι καὶ ἐμποδίσουν τὸν χρόνον τῆς ἐργασίας ἡμῶν. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ἀπόψε ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ σεβασθῶμεν τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον καταναλίσκομεν ματαίως μὲ τὰς ἐρωτήσεις, συστάσεις καὶ ἐπερωτήσεις, δὲν ἐπεζήτησε διὰ τῶν προτροπῶν του τούτων καὶ τῶν συμβουλῶν νὰ ἐπισπεύσῃ βεβαίως τὸν χρόνον, οὐδὲ νὰ μειώσῃ τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς. Συνεβούλευσε καὶ προέτρεψεν ἡμᾶς, ἵνα μὴ μακρολογῶμεν καὶ χάνωμεν χρόνον ματαίως. Διότι, ὅταν τρὶς τῆς ἑβδομάδος ἐργαζώμεθα διὰ τὰς ἐρωτήσεις, τὰς συστάσεις καὶ ἐπερωτήσεις καὶ φθάνωμεν μέχρι τῆς 12ης τῆς νυκτός, χωρὶς νὰ δυνάμεθα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, τί ἄλλο κάμνομεν παρὰ νὰ χάνωμεν τὸν χρόνον ματαίως; Δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ μακρηγορήσω πλειότερον κατόπιν τῶν μεγάλων συμβουλῶν καὶ πατριωτικῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἀττικῆς ἐξήνεγκεν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης· δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω τι πλέον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον θὰ προταθῇ εἰς τὴν Βουλήν, νὰ περιορίσωμεν τὸν χρόνον τῶν ἐπερωτήσεων, καί, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν τρεῖς ὁλοκλήρους ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος, νὰ ἔχωμεν μίαν μόνην ἡμέραν καὶ νὰ ἀφοσιωθῶμεν, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὸ τακτικὸν ἔργον, τὸ ἀνορθωτικόν, διότι ἡμεῖς αὐτοί, καὶ ἕνεκα τῆς ἀπειρίας μας, καὶ ἂς μᾶς συγχωρήσουν οἱ Βουλευταὶ τοῦ παρελθόντος, γινόμεθα, χωρὶς νὰ τὸ θέλωμεν, παραίτιοι τῆς παρελκύσεως τοῦ χρόνου. Διὰ νὰ μὴ γινώμεθα λοιπὸν ἡμεῖς παραίτιοι ἐκ τῆς ἀπειρίας μας, διότι πρώτην φορὰν εἰσερχόμεθα εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, δι’ αὐτὸν τοῦτον τὸν λόγον νὰ περιορίσωμεν τὸν χρόνον τῶν ἐπερωτήσεων εἰς μίαν μόνον ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος.

§221Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Εἶναι βαρὺ καὶ ἄχαρι ἔργον νὰ λάβω τὸν λόγον μετὰ τὴν διεξοδικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἀττικῆς. Ἀλλ’ ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι ἀποτελῶ καὶ ἐγὼ μέλος, εἶμαι καὶ ἐγὼ εἰσηγητὴς τμήματος ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἥτις ἀνέλαβε τὸν καταρτισμὸν τῶν ἀναθεωρητέων ἄρθρων τοῦ Συντάγματος. Καὶ τάσσομαι, Κύριοι, ἀπεριφράστως ὑπὲρ τῆς γνώμης τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως συντομώτατα ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ ἄρξηται τοῦ ἔργου τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ᾐσθάνθην ἀληθῆ ἀνακούφισιν, ὅτε εἶδον τέλος νὰ γίνηται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὤφειλε ἡ παροῦσα Βουλὴ νὰ κάμῃ εὐθὺς ἅμα τῇ ἐνάρξει τῶν ἐργασιῶν αὑτῆς. Παρεγνωρίσθη, Κύριοι, ἐντελῶς τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως ταύτης, παρεγνωρίσθη, διότι ἐκλήθημεν ἐνταῦθα οὐχὶ ὡς ἁπλῆ Βουλή, ἀλλ’ ὡς διπλῆ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ καὶ ὅτι κύριον ἔργον τῆς Βουλῆς ταύτης εἶναι ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος. Ἐπὶ ἕνα καὶ πλέον μῆνα κατεγίναμεν ἁπλῶς καὶ μόνον ὅπως ἐξελέγξωμεν τὰ πληρεξούσια ἡμῶν, ἁπλῶς καὶ μόνον ὅπως ἐρωτήσωμεν ἢ ἐπερωτήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ἁπλῶς καὶ μόνον ὅπως ψηφίσωμεν νομοσχέδιόν τι, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἀποτελεῖ, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁλοκληρωτικὸν μέρος τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τούτοις δὲν εἶναι ἐκ τῶν μερῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ σημειώσωσιν εὐτυχῆ ἀρχὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως. Τούτου ἕνεκα, Κύριοι, ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ ταχθῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν καλῶς, ὅτι ἡ τοιαύτη παράτασις τοῦ ἔργου τῆς Συνελεύσεως, ξένη ἐντελῶς πρὸς τὸ ἔργον τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ πολιτεύματος, δὲν ἀνταποκρίνεται οὔτε πρὸς τὴν ψυχικὴν κατάστασιν τῆς παρούσης Βουλῆς οὔτε πρὸς τὴν ψυχικὴν κατάστασιν ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους. Τὸ ὅλον ἔθνος, Κύριοι, ἡ κοινὴ γνώμη, προκειμένου περὶ καταρτισμοῦ συνταγματικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ διέπῃ τὰς παρούσας καὶ μελλούσας γενεάς, εἶναι τὸ ἀσφαλέστερον ἐφόδιον, ὅπως ἐνισχύηται ἡ Βουλὴ εἰς τὸ ἔργον αὐτῆς. Καὶ πρόκειται νὰ ὁμολογήσωμεν πάντες ἀπεριφράστως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, χωρὶς νὰ κινδυνεύωμεν, ὅπως χαρακτηρισθῶμεν ὡς μὴ φιλελεύθεροι, ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη ἐστράφη ἢ ἤρξατο στρεφομένη ἐναντίον τῆς παρούσης Βουλῆς ὡς παραμελούσης τὰ κύρια αὐτῆς ἔργα. Καὶ πάλιν χωρὶς νὰ παρεξηγηθῶμεν ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ σφάλμα δὲν εἶναι τῆς Βουλῆς, ἀλλά, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Κυβέρνησις, σφάλμα τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἔχει τοιαύτην πλειονοψηφίαν ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ εἰς ἧς τὸ νεῦμα δικαίως μὲ τὴν ὁμόθυμον γνώμην τοῦ λαοῦ δύναται νὰ συνταχθῇ ἡ Βουλή. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ὤφειλεν οὐδὲ μίαν ἡμέραν νὰ χάσῃ, ἀλλὰ νὰ προβῇ εἰς τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως. Ἀλλά, Κύριοι, καὶ τοῦτο ὑποστηρίζω, ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν ἡ τοῦ Συντάγματος ἐπιτροπὴ ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου νὰ παρουσιάσῃ τὰ 10 πρῶτα ἄρθρα αὐτοῦ. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς νὰ ἀναμείνωμεν τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως ὁλοσχερῶς τελειώσῃ, διότι εἶναι δυνατὸν τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς νὰ τελειώσῃ προτοῦ παρέλθωσι 40 τοὐλάχιστον ἡμέραι. Τὰ τμήματα, τοὐλάχιστον τὸ δεύτερον, ἔχει προθεσμίαν μιᾶς ἑβδομάδος, ὅπως ἐργασθῶσι κατ’ ἰδίαν τὰ μέλη, θ’ ἀπαιτηθῶσι δὲ τοὐλάχιστον 10 ἡμέραι, ὅπως τὸ τμῆμα τοῦτο συζητήσῃ καὶ ἀποφασίσῃ τί θὰ προτείνῃ εἰς τὴν ὁλομέλειαν. Μετὰ τὰς 25 τοὐλάχιστον ταύτας ἡμέρας θὰ χρειασθῶσιν ἕτεραι 25, ἵνα συζητηθῶσι τοὐλάχιστον 110 ἄρθρα τοῦ Συντάγματος. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπολεσθῇ τοσοῦτον πολύτιμος χρόνος καὶ νὰ κατατριβῇ ἡ Βουλὴ περὶ μικρά, ἐν ᾧ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐνεδυνάμωσε τοσοῦτον τὸ φρόνημα τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως; Διὰ τοῦτο εἶναι δυνατὸν ἡ ἐπιτροπὴ νὰ παρουσιάσῃ ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας τὰ πρῶτα ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, εἶναι δὲ ἀναντίρρητον ὅτι ἐντὸς τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος τὰ πρῶτα ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, τὰ ἀποτελοῦντα τὸν δημόσιον βίον τῶν Ἑλλήνων, καὶ εἰς οὐδεμίαν σχέσιν εὑρισκόμενον πρὸς λοιπὰ τμήματα τοῦ Συντάγματος, δύνανται ἐντὸς τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος νὰ καταρτισθῶσιν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ προσαχθῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ βεβαίως ἐλπίζω, ὅτι ἡ προσεχὴς ἑβδομὰς θὰ καταναλωθῇ εἰς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, ἀμέσως δὲ μετὰ τὸν καταρτισμὸν αὐτοῦ νὰ εἰσέλθῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὸ ἔργον τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ τοῦτο, διότι ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος ἀναμένει νὰ ἴδῃ τὸ ἔργον τῆς παρούσης Βουλῆς, ἀφοῦ ἐπὶ μῆνα εἶδε τοὺς Πληρεξουσίους του καταγινομένους εἰς ἐπερωτήσεις.

§222ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αἰσθάνομαι τὴν στενοχωρίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὑπολογίσαντος τὰς ὑπολειπομένας συνεδριάσεις μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐπιθυμεῖ νὰ ἔχῃ λήξει τὸ ἔργον ἡμῶν, καὶ εὑρόντος ὅτι μόνον 50 συνεδριάσεις ὑπολείπονται εἰς τὴν διάθεσιν ἡμῶν. Ἀλλὰ δὲν κατώρθωσα ν’ ἀντιληφθῶ πῶς ἐκ τῆς στενοχωρίας αὐτῆς κατέληξεν εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἀπόψε. Ὑπαίτιοι τοῦ ὅτι μέχρι σήμερον δὲν ἔχουν προχωρήσει αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς περισσότερον παρ’ ὅ,τι ἔχουν προχωρήσει δὲν εἴμεθα βεβαίως ἡμεῖς. Τί πταίομεν ἡμεῖς, ἂν ἐκλήθημεν πρὸς ἐργασίαν ἕνα καὶ ἥμισυν μῆνα μετὰ τὰς ἐκλογάς; Μὲ τοῦτο δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι πταίει ἡ Κυβέρνησις, διότι, ὡς ἐκλήθη νὰ σχηματισθῇ καὶ ὡς ἐσχηματίσθη ἐν σπουδῇ αὕτη, δὲν ἦτο δυνατὸν ἐν τάχει νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς μεγάλας ὑποχρεώσεις, ἃς αἱ περιστάσεις τῇ ἐπέβαλον, οὐδὲ νὰ κατορθώσῃ νὰ συγκρατήσῃ τοιουτοτρόπως τὸ κόμμα αὐτῆς, ὥστε νὰ μὴ σπαταλᾶται πολὺς χρόνος ὑπ’ αὐτῶν τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως ἀνερχομένων τὸ βῆμα τοῦτο καὶ ἀπασχολούντων ἐπὶ πολλὰς ὥρας τὴν Βουλήν, ἵνα κατὰ τύπους μὲν ἐπερωτήσουν τοὺς Ὑπουργούς, πράγματι ὅμως, ὅπως ἐπαινέσωσιν αὐτούς. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προφθάσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ ὑποβάλῃ τὰ πλεῖστα τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐξήγγειλε καὶ ἡ ὑποβολὴ τῶν ὁποίων ἤθελε καταστήσει περιττὴν τὴν συζήτησιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐπερωτήσεων, αἵτινες ἀπασχολοῦν ὑπὲρ τὸ δέον τὴν Βουλήν. Δὲν πταίουσι λοιπὸν οὔτε ἡ Κυβέρνησις οὔτε οἱ Βουλευταί, ἀλλ’ αἱ περιστάσεις. Καί, ἀφοῦ δὲν πταίομεν ἡμεῖς οἱ Βουλευταί, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, διατί προτείνεται μέτρον, τὸ ὁποῖον δεικνύει δυσπιστίαν τρόπον τινὰ ἰδίως πρὸς τὰ μέλη τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς, ἐνῷ, ἐπαναλαμβάνω, οὔτε ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς οὔτε ἐκ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Συντάγματος ἐδείχθησαν διαθέσεις παρακωλύσεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Φρονῶ καὶ ἐγὼ ὅτι εἶναι ἐπάναγκες νὰ παρουσιασθῶμεν πρὸ τῶν ἐκλογέων μας ὄχι μὲ κενὰς τὰς χεῖρας, μὲ ὑποσχέσεις μόνον, ἀλλὰ μὲ ἔργα, τοῦτο δὲ ὄχι ὅπως ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἐκ νέου εἴσοδόν μας ἐνταῦθα, ἀλλ’ ὅπως μὴ τελείως ἀπογοητεύσωμεν τὸν λαόν, ὅστις διαρκῶς ἀκούει ὑποσχέσεις καὶ δὲν βλέπει πράγματα. Εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ μὴ τὸν ἀπογοητεύσωμεν, διότι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ τὸν ἐνθουσιάσωμεν ἐκ νέου πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν πραγμάτων. Ἀλλ’ εἰς τὸ ἔργον μας αὐτὸ ἔχομεν πρὸ παντὸς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προβῶμεν μετ’ εἰλικρινείας καὶ περισκέψεως, νὰ σταθμίσωμεν καλῶς πᾶν ὅ,τι θὰ ψηφίσωμεν, πρὸ παντὸς δὲ τὰς τροποποιήσεις τοῦ Συντάγματος ὄχι μόνον ἕνεκα τῆς ἐξαιρετικῆς των σπουδαιότητος, ἀλλὰ καὶ διότι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ μεταρρυθμίζηται τὸ Σύνταγμα καθ’ ἑκάστην. Δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω τελείως μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. συναδέλφου ἐκ Ψαρῶν, ὅσον καὶ ἂν ἔχῃ στοιχεῖα ἀληθείας. Ὅσον καὶ ἂν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ Συντάγματος δὲν εἶναι ζήτημα διατυπώσεως αὐτοῦ, ἀλλὰ κυρίως ζήτημα τῆς πολιτικῆς ψυχῆς τοῦ λαοῦ, ὅτι τὰ πολιτικὰ ζητήματα εἶναι ζητήματα δυνάμεως, δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω, λέγω, ὅτι ὡς ἐκ τούτου ἡ τοιαύτη ἢ τοιαύτη διατύπωσις τῶν συνταγματικῶν διατάξεων, ἡ θέσις τοιούτων ἢ τοιούτων συνταγματικῶν διατάξεων δὲν ἔχει σημασίαν. Οὐδ’ ἐπίσης δύναμαι νὰ συμφωνήσω εἰς τὴν ἄλλην παράδοξον θεωρίαν, ὅτι, ὅταν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν συνταγματικὰς διατάξεις, ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ἀφήνωμεν ὅλην τὴν εὐθύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς ἐὰν ἡμεῖς ἐνταῦθα οὐδεμίαν εἴχομεν εὐθύνην. Ὅσον καὶ ἂν εἶναι ἐξαιρετικὴ ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως, κληθείσης ὄντως ὑπὸ ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι ἡ εὐθύνη καὶ ἡ ἐλευθερία περὶ τὴν ἔκφρασιν τῶν γνωμῶν ἡμῶν εἶναι περιωρισμένη. Οὐδ’ ἐπίσης δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν τοιαύτην ἀντίληψιν ἡ δημοσίευσις ἀπειλῶν περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς, διὰ τὰς ὁποίας δὲν ὑπέχει εὐθύνην ἡ Κυβέρνησις, οὐδὲ δύνανται αἱ ἀπειλαὶ αὗται νὰ ἐκληφθῶσιν ὡς προερχόμεναι ἐκ τῆς Κυβερνήσεως διὰ μόνον τὸν λόγον ὅτι καὶ ἄλλοτε, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλήν, παρόμοιαι ἀπειλαὶ ἐκτοξευθεῖσαι διὰ τοῦ τύπου ἀπεδόθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ κατέληξαν εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Δὲν φαντάζομαι ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἥτις περιστοιχίζεται μόνον ἀπὸ φίλους, εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῇ ποτε νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλήν, ὡς ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ συνέδριον τόσον ὁμοειδῶς συγκεκροτημένον, ὅσον αὐτό. Κατ’ ἀκολουθίαν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν πρότασίν του περὶ ἐξαναγκασμοῦ τῆς ἐπιτροπῆς πρὸς ὑποβολὴν τῶν πρώτων ἄρθρων τοῦ Συντάγματος. Ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ κατορθώσῃ ἐντὸς 5 ἡμερῶν νὰ ἐπεξεργασθῇ ταῦτα, θὰ μᾶς τὰ ὑποβάλῃ, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ὅτι ἀντίκειται πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ σχηματισμοῦ τῆς ἐπιτροπῆς ἡ συντόμευσις κατὰ τοιοῦτον τρόπον τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς. Ἐὰν θέλωμεν ἐπιτροπὴν σκεπτομένην, ἐπεξεργαζομένην καὶ παρουσιάζουσαν ὡρίμους διατάξεις, πρέπει νὰ ἀφήσωμεν αὐτὴν ἐλευθέραν. Πολὺ φοβοῦμαι ὅτι, ὡς ὑπεστήριξε καὶ ὁ κ. πολιτευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἐὰν ἤθελον συντομευθῆ οὕτως αἱ ἐργασίαι τῆς ἐπιτροπῆς, ἠθέλομεν προσκόψει κατὰ μεγαλειτέρων δυσχερειῶν κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ ἠθέλομεν ἀναγκασθῆ νὰ συζητῶμεν ἐπὶ περισσοτέρας ὥρας ἐνταῦθα τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Εἶναι δὲ πολὺ εὔκολον νὰ μηκυνθῇ ἡ συζήτησις, διότι ἀρκεῖ ἡ ὑποβολὴ οἱασδήποτε τροπολογίας, ὅπως ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις καὶ ἐπιβραδυνθῇ ἡ ἐπιψήφισις συνταγματικῆς τινος διατάξεως, ἵνα ἀποφανθῇ προηγουμένως ἐπ’ αὐτῆς ἡ ἐπιτροπή. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν πρότασίν του.

§223ΑΛ. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ἔλαβον τὸν λόγον, ὄχι διότι πιστεύω ὅτι τὸ ἀνάστημά μου εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ προσθέσῃ ἔστω καὶ ἐλάχιστα εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σοφοὶ ἄνδρες εἶπον πρὸ ὀλίγου ἐνταῦθα, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔτυχε νὰ ἐκλεχθῶ Βουλευτὴς οὐχὶ ὑπὸ τὸ χρῖσμα τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις πρὸ μικροῦ ὑπηνίχθη ὁπωσδήποτε καὶ πάντας τοὺς Βουλευτάς, ὅσοι παρῆλθον ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο καὶ εἶχον διάφορον γνώμην πρὸς τὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας ἐξέθηκεν, ὡς πρὸς τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα παρουσιάσθησαν, μὲ τὴν δικαιολογίαν ὅτι καὶ αὐτοὶ εἶναι φίλοι τῆς Κυβερνήσεως ἢ μᾶλλον ἔχουσι τὴν ἀπόφασιν νὰ συνεργασθῶσι μετ’ αὐτῆς εἰς τὸ ἀνορθωτικὸν ἔργον της. Σοφαὶ εἶναι αἱ θεωρίαι, τὰς ὁποίας ἐξήνεγκεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Ψαρῶν ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Λακωνίας, σοφώτεραι δ’ ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἐξήνεγκεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής. Ἀλλὰ πᾶσαι αὗται εἶναι θεωρίαι, αἵτινες εἰς τὴν ἐξαιρετικὴν περίοδον, τὴν ὁποίαν διανύομεν, δὲν δύνανται νὰ εἴπῃ τις ὅτι θὰ παρακολουθηθῶσιν, ὡς κατὰ κανόνα ἐπιστημονικὸν πιστεύομεν, ὑπὸ τῶν πραγμάτων, καὶ ἑπομένως δὲν ἔχομεν ὑποχρέωσιν καὶ ν’ ἀκολουθήσωμεν ταύτας, διότι ἡ σιδηρᾶ ἀνάγκη τῶν πραγμάτων μᾶς ἐπιβάλλει νὰ πράξωμεν καὶ ν’ ἀποφασίσωμεν ἄλλως. Δὲν μᾶς ὠφελεῖ, κύριοι Βουλευταί, ἂν ἡ δεῖνα Συνέλευσις εἰς ἄλλο Κράτος, εἴτε Ἀναθεωρητικὴ ὠνομάσθη εἴτε Συντακτική, τὸ Σύνταγμά της τὸ ἀνεθεώρησεν ἢ τὸ κατήρτισεν εἰς διάστημα 1, 2 ἢ 3 ἐτῶν, ἵνα ἐκ τούτου ἀρυσθῶμεν ἐπιχειρήματα καὶ πείσωμεν τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν ὑπάρχει ὅριον διὰ τὴν Συνέλευσιν, διότι, ἀφοῦ λίαν ψυχραίμως καὶ ὡς μία οἰκογένεια σκεπτόμενοι συμφωνοῦμεν ὅτι τὰ πράγματα ἡμῶν καταβοῶσι καὶ μᾶς λέγουσιν, ὅτι οἱ καιροὶ οὐ μενετοί, ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἀντέχει εἰς μίαν τοιαύτην διεξοδικὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία νὰ βραδύνῃ ἐπὶ ἓν ἢ δύο ἔτη, πρὸς τί νὰ ἀκούωμεν τὰς θεωρίας ταύτας; Ὡς σᾶς εἶπον, ἡ σιδηρᾶ ἀνάγκη τῶν πραγμάτων εἶναι ἀνωτέρα τῶν θεωριῶν καὶ ἐπιβάλλει ἡμῖν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως...

§224Λ. ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Ὀλιγώτερα λόγια διὰ νὰ προχωρήσωμεν.

§225ΑΛ. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Σᾶς εὐχαριστῶ πολύ.

§226Γ. ΓΑΪΤΑΝΟΣ. Γενικῶς τὸ εἶπεν ὁ κ. Ἐμπειρῖκος.

§227Λ. ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Βεβαίως.

§228Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ἐγώ, Κύριοι, καὶ οἱ συνάδελφοί μου, οἱ ὁποῖοι ἐξελέγημεν οὐχὶ ὑπὸ τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, οὐδεμίαν μέχρι τοῦδε ἐδώσαμεν ἀφορμήν, ὥστε νὰ θεωρήσῃ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἢ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι καὶ κατ’ ἐλάχιστον παρελκύομεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, διότι μίαν καὶ μόνην μικρὰν ἐπερώτησιν, ἀπασχολήσασαν τὴν Βουλὴν ἐπὶ ἓν λεπτόν, ἀπέτεινεν ὁ κ. Γαρδικιώτης. Φρονῶ δέ, ὅτι διερμηνεύω τὴν γνώμην καὶ τῶν ἄλλων συναδέλφων μου, ἂν εἴπω ὅτι συμφωνῶ πληρέστατα πρὸς τὴν ἐξενεχθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως γνώμην, τοῦ νὰ προχωρήσωσιν αἱ ἐργασίαι καί, ἂν εἶναι δυνατὸν μάλιστα, νὰ περιορισθῇ πολὺ κατ’ ὁμόφωνον ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς τὸ ζήτημα τῶν ἐπερωτήσεων, διότι πιστεύω ὅτι δὲν ἔχει νὰ πάθῃ τίποτε ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τόσα ἔτη ἀντέσχεν εἰς διαφόρους κακουχίας, πιέσεις καὶ ἀδικίας ἀπὸ μέρους ὑπαλλήλων καὶ ἀρχῶν, ἂν ἐπὶ δύο, τρεῖς μῆνας ἀκόμη δὲν ἐπερωτήσωμεν ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ διὰ διαφόρους ὑποθέσεις τῶν ἐπαρχιῶν μας.

§229Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δὲν θὰ συζητήσωμεν λοιπὸν περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος.

§230ΑΛ. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα τὸ θεωρῶ πανελλήνιον, καὶ ἀναγόμενον εἰς τὸ κύριον ἔργον καὶ οὐσιαστικὸν τῆς Βουλῆς. Ἐφρόνουν μάλιστα, Κύριοι, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ λάβῃ μίαν ἀπόφασιν ἡ Βουλή, ὥστε νὰ μὴ ἀπασχολῆται οὔτε μίαν ἡμέραν καθ’ ἑβδομάδα, καθὼς ὁ προλαλήσας συνάδελφος εἶπεν, ἀλλὰ μίαν τοιαύτην εἰς τὰς 15 ἡμέρας εἰς ζητήματα ἐπερωτήσεων. Καὶ πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος, Κύριοι, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐξαχθῇ τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ Βουλὴ πταίει διὰ τὴν μέχρι τοῦδε μὴ προχώρησιν τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς. Ἀλλ’ εἰς τοῦτο διαφωνῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ φρονῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε τοῦ οὐσιαστικοῦ νὰ ἐπιληφθῇ ἔργου ἐξ ὑπαρχῆς καί, ὅτε ἤκουσα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι παραμερίζει τοὺς τύπους καὶ ἀποβλέπει εἰς τὴν οὐσίαν, εἶχον πεισθῆ, ὅτι ἤθελεν ἀποβλέψει ἐξ ὑπαρχῆς εἰς τὴν οὐσίαν καὶ ἠθέλομεν εἰσέλθει εἰς τὰς οὐσιώδεις συζητήσεις παραμερίζοντες τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν. Διαφωνῶ δὲ πρὸς τὸν σεβαστὸν ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν κατὰ τοῦτο, ὅτι καὶ εἰς ἐμὲ ἐπιτακτικὴν ἐντολὴν ὁ λαὸς τοῦ νομοῦ Τρικκάλων ἔδωκε νὰ συντελέσω εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν μέτρων τοῦ ἀνορθωτικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ὄχι μόνον εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ καὶ εἰς μέτρα νομοθετικά, καὶ ἐπεθύμουν, ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε παρουσιάσει ἐνώπιον ἡμῶν σοβαρὰ μέτρα, διότι δὲν θὰ ὑπάρξῃ Βουλὴ τόσον ὁμόφωνος, δὲν θὰ ὑπάρξῃ ψυχολογικὴ κατάστασις τοῦ λαοῦ καταλληλοτέρα, ταύτης δὲ δέον νὰ ἐπωφεληθῇ ἡ Κυβέρνησις, καὶ εἰσαγάγῃ σπουδαῖα καὶ σοβαρὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἴσως νὰ ἔχωσιν ὡς ἀποτέλεσμα καὶ θυσίας τινὰς ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ἑπομένως, ἐνῷ εἶμαι σύμφωνος πληρέστατα καὶ ἀποδέχομαι τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ προχωρήσωσιν οὐσιαστικῶς αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἔργον τὸ ἀναθεωρητικόν, ἐν τούτοις φρονῶ, ὅτι εἰς τὸ διάστημα τοῦτο ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ σοβαρὰ καὶ σπουδαῖα μέτρα, διότι πιστεύω ὅτι σύσσωμος ἡ Βουλὴ ἔχει τὴν διάθεσιν νὰ τὴν συντρέξῃ, καθ’ ὅσον πιστεύω ὅτι δὲν πρέπει νὰ σκεφθῶμεν πῶς θὰ ἐπανέλθωμεν ἡμεῖς εἰς τὰς ἐπαρχίας μας καὶ θὰ ἐμφανισθῶμεν εἰς τοὺς συμπολίτας μας, ἀλλὰ πῶς θὰ ὑπηρετήσωμεν τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος μας, διὰ νὰ βελτιώσωμεν τὰ πράγματα αὐτῆς, ἀδιαφόρως ἂν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἀντιληφθῇ καλῶς τὸ ἔργον ἡμῶν καὶ δὲν μᾶς ἀποστείλῃ πάλιν ἐνταῦθα.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§232Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ σεβαστοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας πολιτευτοῦ ἀνέμενον νὰ ἀκούσω δήλωσιν ἐκ τῶν κυβερνητικῶν ἑδωλίων σύμφωνον πρὸς τὰς ὑποδείξεις τοῦ κ. Δραγούμη, ὁ ὁποῖος ἐγκύρως ἐνταῦθα διερμηνεύει τὰς γνώμας ὁλοκλήρου τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐπὶ τοῦ Συντάγματος· ἐπειδὴ δὲ τοιαύτην δήλωσιν δὲν ἤκουσα, ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ παρέλθω καὶ ἐγὼ ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, ἵνα προσθέσω τὴν παράκλησίν μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ μέτρον τοῦ νὰ θέσῃ προθεσμίαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, ἵνα αὕτη τμηματικῶς παρουσιάσῃ ἐνώπιον τοῦ συνεδρίου τούτου τὴν ἐργασίαν αὐτῆς. Ἐνόμισα δέ, ὅτι ἔπρεπε νὰ παρέλθω τὸ βῆμα τοῦτο τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον διαφωνῶ πρὸς δύο σημεῖα τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀφ’ ἑνὸς μὲν πρὸς τὴν ἀντίληψιν αὐτοῦ, ὅτι ἐκ συνταγματικῆς διατάξεως ἐπιβάλλεται ἡ συντόμευσις τοῦ ἔργου τοῦ συνεδρίου τούτου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ πρὸς τὴν ὑπόδειξιν, ὅτι πολιτικοὶ λόγοι ἐπιβάλλουσι τὴν συντόμευσιν ταύτην. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν συνταγματικὴν διάταξιν ἐγὼ τοὐλάχιστον οὐδεμίαν γνωρίζω, ἡ ὁποία νὰ διαγράφῃ χρονικὰ ὅρια εἰς τὴν Σύνοδον τῆς διπλῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅμως, ὅτι διαγράφει τοιαῦτα ὅρια, εἶναι τόσῳ σπουδαῖον τὸ ἔργον τῆς διπλῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ὥστε θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ὑπερβῶμεν τὴν ἀνύπαρκτον ταύτην συνταγματικὴν διάταξιν, εἰς στιγμήν, καθ’ ἣν ὑπερέβημεν τὴν διάταξιν περὶ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας τῶν Βουλευτῶν, εἰς στιγμήν, καθ’ ἣν διὰ τοῦ κυβερνητικοῦ σχεδίου μεταβολῆς ἄρθρων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς εἰσάγεται κατάργησις συνταγματικῶν διατάξεων περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀπαρτίας καὶ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἀπαιτουμένης διὰ τὴν μεταβολὴν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος, ὅτε τόσον ὀλίγον εὐλαβούμεθα τὸ Σύνταγμα προκειμένου περὶ διατάξεων οὐχὶ ἐπουσιωδῶν, νομίζω, ὅτι θὰ συνέτρεχε λόγος, ὅπως μὴ εὐλαβηθῶμεν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἀνύπαρκτος, προκειμένου περὶ τοῦ χρόνου, τὸν ὁποῖον ἀπαιτεῖ τὸ ἔργον ἡμῶν, ἵνα ἀχθῇ εἰς εὐτυχὲς πέρας. Ἂν ἀφαιρεθῇ ἡ βάσις αὕτη ἡ συνταγματική, καὶ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν πολιτικὴν σκέψιν, ὑπὲρ τῆς ὁποίας γενικῶς συντάσσομαι, ὅτι συμφέρον εἶναι ταχέως καὶ ἄνευ ἀπωλείας χρόνου εἰς μάτην νὰ περάνωμεν τὸ κύριον ἡμῶν ἔργον, βεβαίως ὅμως πρέπει νὰ προσθέσωμεν, ὅτι ἡ ταχύτης δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ ἔργου. Δὲν εἶναι μικρὸν πρᾶγμα ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ δὲν θὰ εἶμαι καὶ τόσον ἰταμός, ὥστε νὰ ἀναπτύξω πρὸς ὑμᾶς τὴν σπουδαιότητα ταύτην, διότι ὑμεῖς τὴν γνωρίζετε ἴσως κάλλιον ἐμοῦ. Ἐὰν διαφωνῶ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διαφωνῶ κατὰ τοῦτο, ὅπως διαφωνῶ ἐπίσης πρὸς τὸν σεβαστὸν πολιτευτὴν ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ὅτι ἀμφότεροι ἐτόνισαν τὴν ἀφορμὴν μόνον τοῦ συνεδρίου καὶ εἶπον, ὅτι τὸ συνέδριον τοῦτο ἀφορμὴν ἔχει τὴν γνωστὴν ἔκρυθμον κατάστασιν τοῦ παρελθόντο ἔτους, ἐκ τῆς ἀφορμῆς δὲ ταύτης καθώρισαν τὸν σκοπὸν τοῦ συνεδρίου, ὅτι συνεκλήθη μόνον, διὰ νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν ἀνώμαλον κατάστασιν. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι τὸ συνέδριον τοῦτο συνεκλήθη, διὰ νὰ θέσῃ τέρμα εἰς ἀνώμαλον κατάστασιν, ἀλλ’ ἐπίσης ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ἐκλήθη, ἵνα θέσῃ τέρμα δημιουργοῦν νέαν κατάστασιν. Οὐδένα ἐξ ἡμῶν λανθάνει, ὅτι ἡ ἀφορμὴ τῆς συγκλήσεως τοῦ συνεδρίου, ἡ ἐπανάστασις, ἡ ὁποία ἐγένετο, δὲν ἦτο γεγονὸς τυχαῖον, παρεσκευάζετο ἐκ μακροῦ χρόνου, παρεσκευάζετο ἐξ αὐτῶν τῶν γεγονότων, ἡ ἐπανάστασις ὑπῆρχε μέσα εἰς τὰς ψυχὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διὰ τοῦτο καὶ εὐωδώθη. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶχε τὸ αἴσθημα, ὅτι ἐκακοδαιμόνει· καὶ εἶναι ἀληθές, ὅτι εἰς τὰς πολιτικὰς διαμάχας ἑκάστοτε ἐπερρίπτετο ἡ αἰτία τῆς κακοδαιμονίας ἀπὸ τοῦ ἑνὸς κόμματος εἰς τὸ ἕτερον, ὅταν ὅμως ἡ δύναμις τῶν πραγμάτων ἤναψε τὴν πυρκαϊάν, τότε ὅλοι συνῃσθάνθησαν, ὅτι δὲν ἔπταιον οὔτε τὰ κόμματα οὔτε τὰ πρόσωπα, ἀλλ’ ἔπταισε τὸ σύστημα τὸ πολιτικόν, ὅπερ ἦτο ἀνώτερον καὶ τῶν κομμάτων καὶ τῶν προσώπων καὶ ἔχρηζε μεταβολῆς. Ἂν ἡ ἀφορμὴ ἦτο ἡ ἐπανάστασις καὶ ἂν ἡ Συνέλευσις συνεκλήθη, ἵνα καταπνίξῃ τὴν ἐπανάστασιν, ἵνα χρησιμεύσῃ ὡς διέξοδος αὐτῆς, βεβαίως ὅμως εἶχε τὸν σκοπὸν νὰ δημιουργήσῃ νέαν κατάστασιν, νὰ δημιουργήσῃ νέον σύστημα πολιτικόν. Καὶ ἐδῶ ἄρχεται ἡ σοβαρότης τῶν ἐργασιῶν τοῦ συνεδρίου τούτου καὶ ἐκ τῆς σοβαρότητος τῶν ἐργασιῶν τοῦ συνεδρίου τούτου καθίσταται ἐμφανὲς πρὸς ὑμᾶς, κύριοι ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρήσωμεν τὸ Σύνταγμα ὡς ὕφασμα καὶ μὲ τὸν πῆχυν κατὰ παραγγελίαν νὰ φέρωμεν σήμερον 5 μέτρα καὶ τὴν ἄλλην ἡμέραν ἄλλα 5 μέτρα καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἤλθομεν ἐδῶ, ἵνα ἐξετάσωμεν τί ἔπταιεν εἰς τὸ παλαιὸν σύστημα καὶ χρειαζόμεθα νὰ ἐξετάσωμεν, καί, ἂν ἡ ἐπιτροπὴ ἔχῃ συνείδησιν τῶν καθηκόντων αὑτῆς, αὐτὸ θὰ κάμῃ, καὶ τὸ κάμνει, νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ἱστορίαν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν διατάξεων αὐτοῦ, ἵνα ἴδωμεν τί ἔπταιε. Μόνον ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἐξετάσεως δυνάμεθα νὰ προτείνωμεν τὰ μέσα τῆς θεραπείας. Μὴ λησμονήσῃ κανείς, ὅτι, ὅτε συνεκλήθη ἡ πρώτη Ἀναθεωρητικὴ Βουλή, ἄνδρες πολιτευθέντες ἐπὶ μακρὰ ἔτη δὲν εἶχον σκεφθῆ περὶ τῶν ἀναγκαίων μεταβολῶν τοῦ Συντάγματος, καὶ ἦλθον ἀπαράσκευοι καὶ ἄνευ σχεδίου. Αὐτὸ ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἦσαν μελετημένα τὰ πράγματα· αὐτὸ ἀποδεικνύει, ὅτι ἔτι βαρύτερον εἶναι τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς. Περὶ τούτου δὲν νομίζω ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ ἀρκεῖ νὰ λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὸ προσχέδιον, τὸ καταρτισθὲν ὑπ’ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα παρατηρήσῃ ὅτι, μολονότι κατεβλήθη, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι κατεβλήθη, σπουδαία ἐργασία ὑπ’ ἀνδρῶν ὑπερόχων, ἐν τούτοις καὶ αὐτὸ ἔχει ἀτελείας, καὶ ἀτελείας μεγάλας. Μοὶ δίδεται ἀφορμὴ νὰ σᾶς φέρω ὡς παράδειγμα τὴν διατύπωσιν τῶν περὶ τύπου διατάξεων, διατύπωσιν, ἥτις, ἀντιθέτως πρὸς τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, τείνει εἰς παρακώλυσιν τῆς ἐλευθερίας τοῦ τύπου καὶ δύναται νὰ ἐκθέσῃ τὸν τύπον εἰς πιεστικὰς καταδιώξεις ἐκ μέρους τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας.

§233ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν συζητοῦμεν ἐπ’ αὐτοῦ.

§234ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰσέρχεσθε εἰς τὴν οὐσίαν.

§235Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἠθέλησα δι’ ἑνὸς παραδείγματος νὰ ἀποδείξω πόσον εἶναι δυσχερὴς ἡ διατύπωσις συνταγματικῶν διατάξεων, διότι εἰς τὴν διατύπωσιν ταύτην τῆς περὶ τύπου διατάξεως τοῦ κυβερνητικοῦ προσχεδίου διακρίνεται τάσις ἀντίθετος πρὸς τὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ἐξενεχθεῖσαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι σέβεται τὴν ἐλευθεροτυπίαν. Εἰς τὴν κατ’ οὐσίαν συζήτησιν δὲν εἰσέρχομαι, κύριοι συνάδελφοι. Εἶμαι πεπεισμένος, Κύριοι, ὅτι πάντες κατανοεῖτε τὴν σοβαρότητα τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν πρὸς τοῦτο ἐργασιῶν, ἀλλὰ θέλω νὰ εἶναι καὶ πᾶσα ἡ Βουλὴ πεπεισμένη ὅτι τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς καταβάλλουσιν ὅ,τι δύνανται καὶ μὲ θυσίαν καὶ αὐτῆς τῆς ὑγείας των διαθέτοντα ὅλας τὰς ἐργασίμους των ὥρας εἰς αὐτὴν τὴν ἐργασίαν, δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ ἐργασία αὕτη κατὰ προσταγὴν καὶ κατὰ παραγγελίαν, διότι, ὡς εἶπον, δὲν εἶναι ἐμπόρευμα τὸ Σύνταγμα. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: καὶ πῶς θὰ ἀτενίσωμεν τοὺς ἐκλογεῖς ἂν δὲν περάνωμεν ταχέως καὶ τὸ κύριον ἡμῶν ἔργον καὶ τὸ νομοθετικόν; Καὶ θ’ ἀπαντήσω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, πρὶν λογοδοτήσω πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς μου, θὰ θελήσω νὰ λογοδοτήσω πρὸς τὴν συνείδησίν μου, ἐφ’ ὅσον δὲ κατὰ συνείδησιν ἐργάζομαι, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου βραχυτάτου νὰ παρουσιάσω ἐργασίαν σπουδαίαν καὶ δὲν νομίζω ὅτι θὰ εἶναι δίκαιον τοιαύτη προθεσμία νὰ τεθῇ πρὸς ἡμᾶς. Ἔπειτα, ἂν δὲν παραγνωρίζω τὸν πολιτικὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις, θέλουσα νὰ τερματίσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν τάχιστα τὰς ἐργασίας τοῦ συνεδρίου τούτου, θὰ ἐπεθύμουν νὰ μὴ παραγνωρισθῇ καὶ εἷς ἄλλος πολιτικὸς σκοπός, τὸν ὁποῖον πάντες, ὅσοι πονοῦσι τὸν τόπον μας, ἀναλογίζονται. Τὸ συνέδριον τοῦτο ἐκλήθη διὰ πραξικοπήματος, καὶ πᾶν ἔργον αὐτοῦ θὰ ἔχῃ ἐπὶ τοσοῦτον κῦρος, ἐφ’ ὅσον θὰ εἶναι ἀπαύγασμα ἐργασίας τοιαύτης, ἥτις νὰ ἐμπνέῃ τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν λαόν, ὅτι συνετελέσθη ἀρτία. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐκ τῆς Κρήτης ἐλάβομεν ἕνα εὐθαλῆ βλαστὸν καὶ ἠθελήσαμεν νὰ τὸν μεταφυτεύσωμεν εἰς τὸν πολιτικόν μας βίον, ἀλλὰ βεβαίως δὲν θέλομεν νὰ λάβωμεν ἐκ τῆς Κρήτης καὶ διδάγματα διὰ τὰς μεταβολὰς τῶν Συνταγμάτων, τὰς ὁποίας ἀλλεπαλλήλους ἡ Κρήτη ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ. Ὅσοι εἶναι συνηθισμένοι εἰς ἀλλεπαλλήλους μεταβολὰς Συνταγμάτων, αὐτοὶ δύνανται νὰ θεῶνται τὰς ἐργασίας τοῦ συνεδρίου τούτου μετά τινος ὑπερφρονήσεως, ἀλλ’ ὅσοι εἶναι πιστοὶ εἰς τὰ ἤθη τοῦ τόπου τούτου καὶ ὅσοι δὲν ἀρέσκονται εἰς τὰς συχνὰς συνταγματικὰς μεταβολάς, αὐτοὶ βεβαίως ἔχουσι τὴν ἀξίωσιν, ὅπως ἡ ἐργασία ἡμῶν γίνῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ἀξία ἵνα μὴ σαρωθῇ, ὡς θὰ σαρωθῇ, ἐὰν ἐκλίπῃ ἡ ἐμπιστοσύνη ὅτι ἡ ἐργασία ἐξετελέσθη ἀρτία ἐνταῦθα.

§236Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δὲν εἶμαι ἐγώ, κύριοι Βουλευταί, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θ’ ἀντιταχθῶ εἰς τὴν ταχεῖαν ἐργασίαν καὶ περάτωσιν τῶν ἔργων τῆς Βουλῆς. Ἀλλά, ἐὰν ἔλαβον τὸν λόγον ἠναγκάσθην νὰ πράξω τοῦτο ὑπό τινων τῶν κ. κ. συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν, ὅτι ἔχουσι καθῆκον ἢ ὅτι ἔχουσι δικαίωμα, ἀνερχόμενοι τὸ βῆμα, νὰ διδάσκωσι τοὺς ἄλλους συναδέλφους πῶς καὶ πότε πρέπει νὰ ὁμιλῶσι καὶ πῶς πρέπει νὰ πολιτεύωνται, καὶ μάλιστα νὰ ἐπιτιμῶσι τοὺς συναδέλφους των, ἐνῷ ἔδει νὰ γνωρίζωσιν ὅτι οἱ Βουλευταὶ ἓν καὶ μόνον ἔχουσι καθῆκον, νὰ πολιτεύωνται κατὰ τὴν ἑαυτῶν συνείδησιν, καὶ ἁρμόδιοι, ὅπως τοὺς κρίνωσιν, εἰσὶ μόνον οἱ ἐκλογεῖς των. Ἀλλὰ μοὶ ἐφάνη παράδοξον, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ διδάξωσι τοὺς ἄλλους εἰς τὸ σιωπᾶν, εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι συχνά, συχνότατα λαμβάνουσι τὸν λόγον καὶ οὐχὶ περὶ σπουδαίων θεμάτων. Καὶ ἤκουσα μετ’ ἀπορίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἄρτης νὰ ἐπιτιμᾷ σχεδὸν τοὺς κ. κ. Βουλευτάς, διότι καταγίνονται εἰς οὐχὶ σοβαρὰ γεγονότα καὶ δὲν συζητοῦσι σοβαρῶς. Καὶ πάντες ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶναι ἐκεῖνος, ἕνεκα τοῦ ὁποίου κατηναλώθη ὁλόκληρος ἡμέρα καὶ νύξ, εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος, ἐκτὸς τῶν θεωριῶν, τὰς ὁποίας ἀναπτύσσει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀναπτύσσει τὰς θεωρίας του καὶ διὰ τοῦ δημοσιογραφικοῦ του ὀργάνου, θεωρίας, αἱ ὁποῖαι, ἔχω τὸ θάρρος νὰ εἴπω, ὅτι ἐνέβαλον εἰς σκέψεις πολλούς. Ἠκροασάμην, Κύριοι, τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μετὰ πολλῆς τῆς προσοχῆς καὶ μοὶ ἐφάνη, ὅτι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔρριπτε μομφὴν κατὰ τῆς Βουλῆς ὡς μὴ ἐργαζομένης. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θ’ ἀναλάβω τὴν ὑπεράσπισιν ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, διότι ἐγὼ εἶμαι οἰκτρὰ μειονοψηφία. (Ἱλαρότης). Δὲν εἶμαι δὲ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν νὰ στεγασθῶσιν ὑπὸ τὴν σκέπην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα τοῖς ἐμπιστευθῶσιν οἱ συμπολῖταί των τὴν εἴσοδόν των ἐνταῦθα· εἶμαι εἷς ἐκ τῶν ὀλίγων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐδῶ, ὅστις εἶχον τὸ θάρρος νὰ εἴπω καὶ πρὸ τῆς ἐκλογῆς εἰς τοὺς συμπολίτας μου, ὅτι δὲν φρονῶ φίλα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§237ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε, εὖγε.

§238Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Καὶ οἱ συμπολῖταί μου εἴτε πλανηθέντες εἴτε ἔχοντες ἐμπιστοσύνην μὲ ἐτίμησαν διὰ τῆς ψήφου των. (Ἱλαρότης). Δὲν πτοοῦμαι λοιπὸν ἐγὼ ἀπὸ τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, οὐδὲ θὰ παραλείψω τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχω, καὶ τὸ ὁποῖον πάντοτε ἐξήσκησα ἐντεῦθεν, ἐλέγχων, ἀδυσωπήτως μάλιστα, ἁπάσας τὰς Κυβερνήσεις ἀπὸ εἰκοσαετίας καὶ ἐντεῦθεν, ὁσάκις εὕρισκον αὐτὰς παραβαινούσας τὸ καθῆκον αὐτῶν. Τοῦτο νομίζω ὅτι ἔχει καθῆκον ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν νὰ πράττῃ. Ἀλλὰ πλὴν τούτων, ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἔχομεν καιρόν, ὅτι τὸ ἑξάμηνον λήγει, καὶ ὅτι κατὰ ὑπολογισμούς, δὲν ἠξεύρω ποίας μεθόδου, κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι 50 καὶ μόνον συνεδριάσεις ὑπολείπονται διὰ τὸ ἔργον τὸ νομοθετικὸν καὶ τὸ ἔργον τὸ συντακτικὸν τῆς Βουλῆς, καὶ εἶπε πρὸς ἡμᾶς· τί θέλετε ἐντὸς πεντήκοντα ἡμερῶν νὰ πράξωμεν; Νὰ ἀναθεωρήσωμεν τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, αἱ ὁποῖαι κρίνονται ἀναθεωρητέαι, ἢ νὰ νομοθετήσωμεν τὰ πολλὰ καὶ σοβαρὰ ἔργα τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἴδομεν οὔτε διατετυπωμένα οὔτε ἀναπτυχθέντα ἐντεῦθεν; Μᾶς εἶπε μόνον τὴν ἑσπέραν ταύτην ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἐκτὸς τῶν δικαστικῶν νομοσχεδίων τῶν ὑποβληθέντων καὶ τῶν ὑποβληθησομένων σκέπτεται νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον διακανονίζον τὰς σχέσεις τῶν ἐργατῶν, σκέπτεται νὰ ὑποβάλῃ ὅμοιον διακανονίζον τὸ ἀγροτικὸν ἐν Θεσσαλίᾳ, σκέπτεται νὰ προσαγάγῃ πρὸς ἡμᾶς νομοσχέδιον περὶ κοινοτήτων κλπ. Ἀλλὰ ποῦ εἶναι ταῦτα; Πότε θὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτῶν ἡ Βουλή, πότε θὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ κοινωνία τῶν τοσούτῳ σοβαρῶν ὄντως νομοθετημάτων, ἵνα μελετήσῃ ταῦτα, ἵνα κρίνῃ ἐπ’ αὐτῶν, καὶ μὲ συνείδησιν πλέον ἐλευθέραν ἀποφανθῇ γνώμην ὁ λαός, ἡ δὲ Βουλὴ δώσῃ ψῆφον πεφωτισμένην; Ἀλλ’ ἂς μὴ πτοῇ καὶ τοῦτο τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως· ἔχει ἔμπροσθέν του καιρόν. Ἡ Βουλή, καὶ ἑξάμηνον μόνον δικαίωμα ἐὰν ἔχῃ νὰ διαθέσῃ, ἔχει ἐνώπιόν του χρόνον πέντε μηνῶν. Οἱ πέντε μῆνες ἀποτελοῦνται ἀπὸ 150 καὶ πλέον ἡμέρας, ἀπὸ 150 συνεδριάσεις. Καὶ τίς εἶπεν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἐπὶ 15 ἡμέρας θὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι κατὰ τὰς ἡμέρας τῶν Ἀπόκρεων καὶ κατὰ τὸ Πάσχα; Αἱ Βουλαὶ ἐκεῖναι τοῦ παρελθόντος, αἱ ὁποῖαι τόσον ἐλαφρῶς κατακρίνονται ἐντεῦθεν, εἰργάζοντο καὶ τὴν Μεγάλην Παρασκευήν, καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐξημέρωσεν ἡ Βουλὴ συνεδριάζουσα καὶ ψηφίζουσα νόμον τὴν Μεγάλην Πέμπτην. Ἐψήφιζε τὴν Μεγάλην Πέμπτην τὸν νόμον περὶ ἑρμηνείας τῆς ὁδοποιίας, ἐξ οὗ ἐσώθη ὁ Πειραιεὺς καὶ αἱ Ἀθῆναι ἀπειλούμεναι νὰ ἁρπαγῶσι. Καὶ διατί νὰ μὴ ἐργασθῇ ἡ Βουλὴ αὐτὴ ὅλας τὰς ἡμέρας τῶν Ἀπόκρεων ὡς καὶ ὅλας τὰς ἡμέρας μέχρι τῆς Μεγάλης Πέμπτης; Καὶ διατί νὰ μὴ γίνῃ διακοπὴ μόνον τὸ Πάσχα τρεῖς ἡμέρας; Καὶ διατί νὰ συνερχώμεθα τὴν 4ην ὥραν, νὰ ἀρχίζωμεν τὴν 5ην καὶ νὰ διαλυώμεθα τὴν 8ην; Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νομίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συντελεσθῇ ἐργασία; Ἂς συνεδριάζωμεν ἀπὸ πρωΐας, ἀπὸ τῆς 10ης ὥρας, ἂς διακόπτωμεν καὶ ἂς ἐπανερχώμεθα μετὰ μεσημβρίαν παρατείνοντες τὰς συνεδριάσεις μέχρι τοῦ μεσονυκτίου καὶ πέρα αὐτοῦ, καὶ τότε θὰ συντελεσθῇ ἐργασία, καὶ τότε θὰ συντελεσθῇ ἐργασία μετὰ συζήτησιν, οὐχὶ δὲ νὰ ἐρχώμεθα 2–3 ὥρας τὴν ἡμέραν καὶ ν’ ἀδημονῶμεν πότε θὰ ἐξέλθωμεν, καὶ οἱ πολλοὶ νὰ μὴ ἐπιτρέπωσι συζήτησιν ὑπ’ ἄλλων γινομένην, ὡς ὁ φίλος μου ἐκ Πατρῶν κ. συνάδελφος, ὁ θέλων νὰ συζητῇ αὐτὸς μόνον. Θὰ εἶναι πολὺ παράδοξον τὸ πρᾶγμα, ὅταν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον σκεφθῶμεν νὰ νομοθετήσωμεν. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως καὶ ὁ σεβαστός μοι Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας νὰ διαφωνήσω πρὸς αὐτὸν προτείναντα τὴν κατάργησιν τοῦ ἐλέγχου τοῦ κοινοβουλευτικοῦ, διότι περιορισμὸς τοῦ ἐλέγχου εἰς μίαν ἡμέραν τῆς ἑβδομάδος θὰ εἴπῃ κατάργησιν παντὸς ἐλέγχου.

§239Δ. ΚΛΑΔΗΣ. Εἶναι ἰδική μου πρότασις.

§240Π. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς συγχαρῶ. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασκηθῇ ὁ ἔλεγχος, ὅτε βλέπομεν ὅτι τρὶς τῆς ἑβδομάδος γινόμενος γεμίζει ὁλόκληρον σειράν; Καὶ ποίαν θέσιν θὰ λάβῃ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ θελήσῃ νὰ ἐλέγξῃ πρᾶξιν ὑπευθύνου ἐξουσίας ἢ τὸν ὑπεύθυνον Ὑπουργόν, ὅταν θὰ λάβῃ σειράν μετὰ ἑβδομάδας; Καὶ δὲν θὰ παρέλθῃ ὁ καιρὸς ἄπρακτος; Καὶ θὰ εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ ἐπέλθῃ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον σκοπεῖ ὁ ἔλεγχος; Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ περιορισθῇ ὁ ἔλεγχος. Χρόνος πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν εἶναι ἐπαρκής, ἐπαρκέστατος· ἀρκεῖ νὰ εἶναι ἐργασία. Ἐκεῖνο δέ, τὸ ὁποῖον θὰ ζητήσω καὶ ἐγώ, εἶναι νὰ ἀρχίσῃ καὶ νὰ περατωθῇ τὸ ἔργον τὸ συντακτικόν, καὶ ἂς εἶναι βεβαία ἡ Κυβέρνησις ὅτι, ἐὰν παρουσιασθῇ νομοθετικὴ ἐργασία συμβάλλουσα καὶ συντελοῦσα εἰς διόρθωσιν τῆς κειμένης νομοθεσίας, οὐδαμόθεν θὰ εὕρῃ ἀντίρρησιν· ἀρκεῖ, ὡς εἶπον, ἡ ἐργασία νὰ εἶναι ἀξία καὶ σοβαρὰ καὶ νὰ πείθῃ ὅτι καὶ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου θέλει βελτιώσει, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν διοίκησιν τὴν ἐν γένει θέλει βελτιώσει.

§241ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι Βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν τῆς ἐνάρξεως τῶν συνεδριῶν τοῦ Σώματος ἔχει τὴν συνείδησιν ὅτι ἐπετέλεσε τὸ καθῆκόν της· ἐπεδίωξεν ὅπως μὴ καταναλίσκηται ἐπὶ ματαίῳ χρόνος οὐδὲ μιᾶς ὥρας, εἰ δυνατόν, ὅπως ταχέως περατωθῇ τὸ ἔργον τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, ταχέως δὲ εἰσέλθῃ τὸ Σῶμα εἰς τὸ κύριον αὑτοῦ ἔργον, δι’ ὃ συνεκλήθη. Καὶ ἀληθῶς αἱ 14 ἡμέραι, αἱ ὁποῖαι κατηναλώθησαν διὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ χρόνος ὑπεράγαν μακρὸς διὰ τὸ ἔργον τοῦτο. Μόλις ἐπερατώθη τὸ ἔργον τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν καὶ ἐγένετο δυνατὸν νὰ καταρτισθῇ νομίμως τὸ Σῶμα, ἐπεζητήθη ἡ συγκρότησις τῆς ἐπιτροπῆς τῆς τριακονταμελοῦς, εἰς ἣν παρεπέμφθη ἡ ἐπεξεργασία τοῦ σχεδίου τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ὑπὸ τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν Βουλευτῶν. Συγχρόνως ὑπεβλήθη νομοθετικὴ ἐργασία, ἡ ὁποία ἦτο δυνατὸν νὰ καταναλώσῃ τὰς ὀλίγας ἡμέρας, αἱ ὁποῖαι, ὑπετίθετο ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι θὰ παρενέπιπτον μεταξὺ τῆς ἡμέρας τῆς συγκροτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῆς ἐμφανίσεως τῆς ἐργασίας αὐτῆς, ἦτο δυνατὸν νὰ κατηναλίσκοντο, λέγω, αἱ ὀλίγαι ἐκεῖναι ἡμέραι εἰς νομοθετικὴν ἐργασίαν, ἣν ἄφθονον ἤδη προσεκόμισεν ἡ Κυβέρνησις. Δύναται ἡ προσκομισθεῖσα ἐργασία νὰ μὴ εἶναι τῆς ἀρεσκείας πάντων τῶν ἀποτελούντων τὸ συνέδριον τοῦτο· ἀλλὰ δὲν δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ἐν καλῇ τῇ πίστει συζητῶν, ὅτι δὲν προσεκομίσθη ἐργασία, ἥτις ἠδύνατο νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ διάστημα τὸ μεσολαβοῦν, ὡς εἶπον, τῶν ὀλίγων, ὡς ὑπετίθετο, ἡμερῶν ἀπὸ τοῦ καταρτισμοῦ τῆς ἐπιτροπῆς μέχρι τῆς προσκομίσεως ὑπ’ αὐτῆς τῆς ἐργασίας της εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ὅτε μετὰ τὸ πέρας τῶν ἐξελέγξεων τῶν ἐκλογῶν παρῆλθον δέκα ἡμέραι, καθ’ ἃς ἤρχισε νὰ γίνηται ἀντιληπτὸν καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ὅτι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν βαίνουσιν αἱ ἐργασίαι τοῦ Σώματος, δὲν πιστοποιεῖ ὅτι ταχέως δύναται νὰ ἀχθῇ εἰς πέρας τὸ μέγα καὶ κύριον αὐτοῦ ἔργον, ἀλλὰ καὶ τὸ ἔργον τὸ οὐχ ἧττον σπουδαῖον, τὸ νομοθετικόν, ἐθεώρησα ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο τὴν ἑσπέραν ταύτην νὰ λάβω τὸν λόγον, οὐχὶ ἵνα μεμφθῶ κανένα, ἀλλ’ ἵνα θέσω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς μετὰ πάσης εὐλαβείας σκέψεις τινάς, αἱ ὁποῖαι ἀπασχολοῦσι τὴν Κυβέρνησιν καὶ αἱ ὁποῖαι ἐνόμιζεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἦτο φανερὸν ὅτι θὰ ἀπησχόλουν καὶ τὴν Βουλήν. Δὲν ἠθέλησεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν μέχρι σήμερον νὰ φέρῃ καμμίαν ἀντίρρησιν κατὰ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, κατὰ τῆς καταχρήσεως, θὰ ἔλεγον ἀκόμη, τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, διότι ὀνομάζω κατάχρησιν τῆς ἐλευθερίας τὴν ἀπώλειαν τὴν ἄσκοπον καὶ ματαίαν πολυτίμου χρόνου δι’ οὐδένα σκοπόν, χρόνου καταναλισκομένου πρὸς ἀερολογίαν, ὅταν ἡ ἀερολογία δὲν πρόκειται νὰ ἔχῃ κῦρος, ἀφοῦ δὲν καλεῖ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ δώσῃ λόγον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Καὶ εἶπον πρὸς τὴν Βουλὴν μετ’ εὐλαβείας, χωρὶς κανένα νὰ μεμφθῶ: κύριοι Βουλευταί, ἰδοὺ ποία εἶναι ἡ κατάστασις· ἰδοὺ ποία εἶναι ἡ ἐργασία, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἀκόμη νὰ ἐπιτελέσωμεν, ἰδοὺ καὶ ποῖος εἶναι ὁ ὑπολειπόμενος χρόνος διὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην. Καὶ ὑπελόγισα, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς καταναλώσεως τριῶν ἡμερῶν καθ’ ἑβδομάδα δι’ ἐπερωτήσεις καὶ τῆς ἀπωλείας μιᾶς Κυριακῆς, ὅτι ὁ χρόνος, ὁ ὁποῖος μᾶς μένει, ἵνα ἀντιμετωπίσωμεν τὸ ἔργον τῆς ἀναθεωρήσεως καὶ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοθετικοῦ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι μόνον 50 συνεδριάσεις. Μὲ ἐμέμφθησαν διότι περιώρισα τὸν χρόνον τῶν ἐργασιῶν εἰς ἓξ μῆνας καὶ μοὶ εἶπον ὅτι: δὲν γνωρίζω τάχα ὅτι δύναται τὸ συνέδριον τοῦτο νὰ παρατείνῃ τὰς ἐργασίας αὐτοῦ καὶ πέρα τοῦ ἑξαμήνου; Ἀλλά, Κύριοι, ἐγὼ δὲν ἠμφισβήτησά ποτε τὸ δικαίωμα εἰς τὸ παρὸν συνέδριον, ἐὰν θέλῃ, νὰ μεταβάλῃ τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ Συντάγματος καὶ νὰ παρατείνῃ καὶ τὰς ἐργασίας αὐτοῦ, καὶ νομίζω ὅτι ὑπάρχει καὶ τοιαύτη πρότασις. Ἀλλά, ἐὰν ἔθηκα ἑξάμηνον προθεσμίαν κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς, τὴν ἔθηκα ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι αὐτὴ αὕτη ἡ Βουλὴ πρωτίστως θὰ ἤθελε νὰ μὴ παραταθῇ καὶ παρελκυσθῇ τὸ ἔργον αὐτῆς πέρα τοῦ διαστήματος τούτου. Ὑπῆρχον χίλιοι λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν ἔπρεπε νὰ χάνωμεν τὸν χρόνον εἰς συζητήσεις ἀσκόπους, καὶ ὑπάρχουσιν ἐπίσης χίλιοι καὶ ἄλλοι λόγοι, δι’ οὓς πρέπει κατ’ αὐτὸ τὸ χρονικὸν διάστημα νὰ περατώσῃ τὸ συνέδριον τοῦτο οὐ μόνον τὸ κύριον αὑτοῦ ἔργον, τῆς ἀναθεωρήσεως, ἀλλὰ νὰ περατώσῃ, εἰ δυνατόν, καὶ τὸ νομοθετικὸν μέρος τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ μόλις ἔβλεπον ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον, ἐὰν δὲν ἐλαμβάνετο μέτρον τι, νὰ καταναλίσκεται ἀκόμη μακρότερος χρόνος εἰς ἐπιψήφισιν νομοσχεδίων, ἐζήτησα, ἀποβλέπων εἰς τὴν πρωτίστην ἀνάγκην τῆς παρατάσεως τοῦ κυρίου ἔργου, δι’ ὃ συνεκλήθημεν, νὰ ὁρίσωμεν χρόνον εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ὅπως προσκομίσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐπεξειργασμένα τὰ πρῶτα τοὐλάχιστον ἄρθρα τοῦ Συντάγματος. Ἐρρίφθη εἰς τὸ μέσον καὶ ἡ κατηγορία ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑπεύθυνος, ἂν δὲν ἐγένετό τι ἐπὶ πλέον μέχρι σήμερον, ἀλλὰ καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑπεύθυνος, διότι ἠθέλησε νὰ περιορίσῃ τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ νομίζω, Κύριοι, ὅτι ὑπάρχει μία ἐσφαλμένη ἀντίληψις ὡς πρὸς τὴν ἐξουσίαν τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν κατὰ πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως ἐξέλεξεν ἡ Βουλή. Ἐκλέγουσα τὴν ἐπιτροπὴν ἡ Βουλὴ δὲν ἐσκέφθη νὰ ἀπεμπολήσῃ τὰ ἴδια αὑτῆς δικαιώματα, οὐδὲ νὰ δώσῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν δικαιώματα πλείονα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δίδει εἰς πᾶσαν ἐπιτροπήν, ὁριζομένην ὑπὸ τῆς Βουλῆς δι’ ἐπεξεργασίαν νόμων. Ταῦτα λέγων ἀπευθύνομαι πρὸς ἕνα τῶν κ. κ. Βουλευτῶν, ὁ ὁποῖος ἐθεώρησεν ὅτι ἦτο σχεδὸν σκαιότης ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως νὰ ζητήσῃ, ὅπως ἐπεμβῇ εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ νὰ ζητήσῃ, ὅπως τεθῇ περιορισμὸς κατὰ χρόνον, καὶ τοῦτο, ἐνῷ μετὰ τοσαύτης εὐλαβείας ἐκ μέρους μου ἐγένετο ἡ πρότασις αὕτη, ὅπως ὁρισθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν χρόνος πέντε ἡμερῶν, ὅπως προσαγάγῃ τὰ πρῶτα ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὸ κεφάλαιον περὶ δημοσίου δικαίου τῶν Ἑλλήνων. Καὶ διὰ πάντα καλῆς πίστεως συζητητήν, κύριοι Βουλευταί, οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία ὅτι μετὰ παρέλευσιν δέκα ἡμερῶν ἤδη, ἀφ’ ἧς συνεστήθη ἡ ἐπιτροπή, καὶ πέντε ἀκόμη ἡμερῶν, ἃς θὰ παρατάξωμεν σήμερον, δικαιοῦται ν’ ἀπαιτήσῃ, ὅπως ἔχῃ ἐνώπιόν της ἡ Βουλὴ τὰ πρῶτα ἄρθρα, τὰ ὁποῖα οὐδόλως συνδέονται πρὸς τὰ ἐπίλοιπα, ὥστε νὰ ὑποθέσῃ τις ὅτι θὰ ἠδύνατο ἐκ τῆς περαιτέρω διαρρυθμίσεως τῶν ἄρθρων νὰ ἐπηρεασθῶσι καὶ ταῦτα, μολονότι οὐδὲν μᾶς κωλύει, ἐφ’ ὅσον κατὰ τὴν πρόοδον τῆς ἐργασίας ἡμῶν ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὴν ψήφισιν ἄρθρου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐθεωρεῖτο ἀντιφάσκον πρός τι ἐκ τῶν πρώτων, τίποτε δὲν κωλύει ἡμᾶς, ἐφ’ ὅσον δὲν θέλομεν ὁρίσει τὸν χρόνον τῆς ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος τῶν διατάξεων, τὰς ὁποίας ψηφίζομεν, νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς ψηφισθείσας διατάξεις, διὰ νὰ φέρωμεν αὐτὰς εἰς ἁρμονίαν πρὸς μεταγενεστέρας. Διὰ τοῦτο λυποῦμαι μὴ δυνάμενος ν’ ἀποδεχθῶ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου καὶ σεβαστοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Βουλευτοῦ, ζητοῦντος ὅπως μὴ ταχθῇ προθεσμία εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς. Εἶναι ἠναγκασμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιμείνῃ, ὅπως ἡ Βουλὴ τάξῃ τὴν αἰτηθεῖσαν προθεσμίαν τῶν πέντε ἡμερῶν διὰ τὴν προσκόμισιν ἐνώπιον αὑτῆς τῶν πρώτων ἄρθρων, τῶν ἀναφερομένων εἰς τὸ δημόσιον δίκαιον τῶν Ἑλλήνων. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη δύναται νὰ προσαχθῇ καὶ ἐνωρίτερον τῶν πέντε ἡμερῶν...

§242ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐὰν παραιτηθῇ ἡ ἐπιτροπή;

§243ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ ἀπολεσθῇ τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ θὰ ἐξέλεγε νέαν ἐπιτροπήν· ἄλλως τε, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἠδύνατο νὰ προέλθῃ ἀντίδρασις ἐκεῖθεν, ὅθεν δὲν ἐπεριμένετο, δύναται ἄριστα ἡ Βουλὴ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ ἔργον αὑτῆς καὶ ἄνευ τοῦ ἔργου τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐὰν δὲ εἶναι ἐλευθέρα ἡ Βουλὴ εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐπεξεργασίας τοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως, δύναμαι νὰ εἴπω μετὰ πεποιθήσεως, ὅτι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον προσεκομίσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, δὲν εἶναι ἔργον ἐκ τοῦ παραχρῆμα, ἀλλ’ ἔργον μακρᾶς μελέτης καὶ ἄξιον νὰ τύχῃ τῆς συζητήσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει κίνδυνος νὰ παρασύρῃ τὴν Βουλὴν εἰς ἀποφάσεις ἐπικινδύνους διὰ τὸ μέλλον τοῦ ἔθνους. Ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος, Κύριοι, λαμβάνων τὸν λόγον, νὰ προέλθω εἰς ἐξηγήσεις τινὰς μετὰ τῶν ἀξιοτίμων μελῶν τῆς Βουλῆς, καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀσπάζονται τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διαφωνοῦν πρὸς αὐτήν. Ὅτε ἡ Κυβέρνησις ἀντελήφθη ὅτι ἦτο ἐνδεχόμενον ἐκ τῆς μακρηγορίας νὰ παρελκυσθῇ τὸ ἔργον τὸ νομοθετικὸν τῆς Κυβερνήσεως, ἔκρινεν ἀναγκαῖον διὰ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης νὰ κάμῃ δηλώσεις τινάς, αἱ ὁποῖαι ἐκπλήττομαι διατί παρεξηγήθησαν ἀπὸ ἀρίστους φίλους τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἔχω ἀνάγκην νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, διότι σαφὴς ἐξήγησις εἶναι ἀναγκαία. Ἐλέχθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὅτι ἡ συζήτησις ἡ ἐμπεριστατωμένη καὶ μακρὰ παντὸς νομοσχεδίου ὑποβαλλομένου ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ὄχι μόνον δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ καθῆκον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ συγχρόνως εἶπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐφ’ ὅσον προσάγει νομοσχέδιόν τι, τὸ ὁποῖον θεωρεῖ ὁλοκληρωτικὸν μέρος τοῦ προγράμματος της, αἰσθάνεται ὅτι ἔχει καὶ αὐτὴ τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ τὸ καθῆκον, ἀφοῦ ἀκούσῃ πᾶσαν τὴν λεπτομερῆ συζήτησιν, ἡ ὁποία διεξάγεται, ἀφοῦ ἀποδεχθῇ ὅσας ἐκ τῶν παρατηρήσεων θέλει ἐγκρίνει, νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Βουλὴν μεθ’ ὅλης τῆς εὐλαβείας, ἡ ὁποία ὀφείλεται ἐκ μέρους τῶν ἐντολοδόχων πρὸς τοὺς ἐντολεῖς, τὰ ἑξῆς: Κύριοι, ἂν θέλητε νὰ μὲ ἔχητε ὡς ἐντολοδόχον, δὲν δύναμαι νὰ ὑπέχω τὴν εὐθύνην τῆς ἐντολῆς, ἂν δὲν μὲ ἀκούσητε ἐν τῇ ψηφίσει τοῦ νόμου. Ὑπῆρξάν τινες τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἵτινες ἐθεώρησαν ὅτι ἡ τοιαύτη γλῶσσα ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως εἶναι γλῶσσα προκλητικὴ καὶ ἀπολυταρχική, ἀλλὰ θὰ ἦτο ἀναξία ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ὁποία, βλέπουσα κινδυνεῦον τὸ ἔργον αὑτῆς τὸ ἀνορθωτικόν, δὲν θὰ ἔθετεν εἰς πᾶσαν περίστασιν εἰς τὴν ἀπόφασιν τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς τὴν ἰδίαν αὑτῆς ὕπαρξιν, διὰ νὰ σώσῃ τὸ νομοσχέδιόν της. Καὶ ἐν τούτοις εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἔχω ἀνάγκην νὰ προέλθω εἰς μίαν περαιτέρω ἐξήγησιν πρὸς ἀξιότιμον φίλον μου, Βουλευτὴν ἐκ Λαρίσης. Ἤκουσα μετὰ πολλοῦ ἐνδιαφέροντος καὶ μετὰ πολλῆς συμπαθείας, δύναμαι νὰ εἴπω, καὶ πρὸς στιγμὴν ὀλίγον ἔλειψε νὰ μὲ παραπείσῃ διὰ τῆς εὐγλωττίας του, ὅτε ἔλεγε ὅτι θὰ διατηρήσῃ τὴν γνώμην του καὶ δὲν δύναται νὰ θυσιάσῃ τὴν γνώμην του, διὰ νὰ συνταυτίσῃ τὴν τύχην του μὲ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω ὅτι, ὅσον ἄξιον ἐκτιμήσεως εἶναι τὸ αἴσθημα τοῦτο τῆς ἀνεξαρτησίας, εἶναι οὐχ ἧττον αἴσθημα ἥκιστα πολιτικόν. Ὅπου ὑπάρχουν πολιτικὰ σωματεῖα πολυάριθμα, ταῦτα δὲν δύνανται νὰ διαφύγουν τὸν κίνδυνον τῆς ἀναρχίας, ἂν μὴ ὑπάρχῃ πολιτικὴ πειθαρχία, καὶ τὴν πολιτικὴν πειθαρχίαν τὴν ἐξασφαλίζει ὁ καταμερισμὸς τῶν μεγάλων αὐτῶν σωματείων εἰς πολιτικὰ κόμματα, καί, διὰ νὰ ὑπάρξῃ πολιτικὸν κόμμα, εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη ἡ θυσία συνήθως ἐκ μέρους ἑκάστου τῶν ἀποτελούντων αὐτὸ μέρους τινὸς τῶν ἰδίων ἰδεῶν καὶ ἰδίων πεποιθήσεων. Ἀλλ’ ἐζητήθη ἀκόμη λόγος, κύριοι Βουλευταί, ἀπὸ τοὺς μὴ φίλους τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ τὰς ἐκδηλώσεις γνωμῶν διὰ τῶν ἐφημερίδων. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν καλοῦμαι νὰ ἀπολογηθῶ διὰ τὰ γραφόμενα ὑπὸ ἐφημερίδων. Ἐν τούτῳ τῷ συνεδρίῳ πρό τινος χρόνου ἐθεωρήθην καὶ πάλιν ὑπεύθυνος δι’ ὅσα ἐγράφοντο εἰς ἐφημερίδα, ἡ ὁποία διηυθύνετο ἀπὸ ἄνθρωπον, τὸν ὁποῖον ἐξακολουθῶ νὰ θεωρῶ ὡς κάλλιστον προσωπικόν μου φίλον, νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ δὲ νὰ εἴπω ὅτι ἐζητήθη καὶ λόγος ἀπὸ ἐμὲ δι’ ἄρθρα ἐφημερίδος, ἡ ὁποία, ὅτε ἐγράφοντο τὰ ἄρθρα ἐκεῖνα, δὲν ἦτο πλέον πολιτικῶς φίλη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν ἠδυνάμην τότε νὰ ἀποκηρύξω τὰ γραφόμενα· εἶπον μόνον, ὅτι δὲν θεωρῶ, ὅτι οὐδεμία ἐφημερὶς διερμηνεύει τὰς ἰδέας μου. Εἶμαι ὑποχρεωμένος τὰς δηλώσεις ταύτας νὰ ἐπαναλάβω καὶ σήμερον, διὰ νὰ παύσωσι πλέον νὰ ζητοῦν εὐθύνας κυβερνητικὰς διὰ τὰς γνώμας τῶν δημοσιογράφων. Καὶ ἐζητήθησαν, Κύριοι, εὐθῦναι ἀπὸ ἐμὲ ὄχι μόνον δι’ ὅσα ἐγράφησαν ἐν ἐφημερίδι πολιτικῶς φίλη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅσα ἐγράφησαν ἐν ἐφημερίδι, ἡ ὁποία δὲν διακρίνεται καθόλου διὰ τὴν πολιτικήν της συμπάθειαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἑσπερινῇ τινι ἐφημερίδι. Διότι ἐζητήθη δικτατωρία ἀπὸ μίαν ἑσπερινὴν ἐφημερίδα ἐκρίθη ὅτι εἶμαι ὑπεύθυνος ἐγώ, καὶ ὅτι ἐγὼ θέλω νὰ ἀπειλήσω τὴν Βουλὴν ἢ νὰ ἐκβιάσω αὐτὴν συμφώνως πρὸς τὰς γνώμας μου, ἐπισείων κατ’ αὐτῆς τὴν ἰδέαν εἴτε τῆς διαλύσεως εἴτε τῆς δικτατωρίας. Ἀλλ’ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἦλθεν ἐν μέσῳ ἐπαναστάσεως, ἡ ὁποία ἐξηκολούθει ἀκόμη νὰ εἶναι κυρία τῆς καταστάσεως, καὶ ἄνθρωπος, εἰς τὸν ὁποῖον, δὲν θὰ ἤθελον νὰ τὸ εἴπω, ἀλλ’ ἀναγκάζομαι νὰ τὸ εἴπω, διὰ νὰ παύσῃ τὸ στάδιον τῶν παρεξηγήσεων, ἄνθρωπος, εἰς τὸν ὁποῖον προσηνέχθη ἡ δικτατωρία καὶ τὴν ἀπέκρουσε, διότι ἐθεώρησεν, ὅτι δὲν συνεβιβάζετο τότε πλέον πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους καὶ τοῦ ἔθνους καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὸν ἐπαναστατικὸν ἀγῶνα, τοιοῦτος ἄνθρωπος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποτίθηται ὅτι σκέπτεται νὰ ἱδρύσῃ δικτατωρίαν. (Παταγώδη χειροκροτήματα). Εἶναι τόσον βαθεῖα ἡ πίστις μου πρὸς τὴν δύναμιν τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν, ὥστε, καὶ ὅτε ἀκόμη τὰ πράγματα ἐφαίνοντο ἀπελπιστικά, ἐγὼ δὲν ἔπαυσα ἐλπίζων. Πῶς ἦτο δυνατὸν λοιπὸν σήμερον νὰ ἀπελπισθῶ, τὴν ἐπιοῦσαν ἑνὸς ἀγῶνος, ὁ ὁποῖος παρ’ ὅλα τὰ σφάλματα ὑπῆρξεν ἀγὼν ἅγιος, διότι ἦτο ἀγών, ἀπὸ τὸν ὁποῖον θὰ προέλθῃ ἡ ἀναδημιούργησις νέας Ἑλλάδος ἀξιωτέρας τοῦ παρελθόντος. Ἂν παρατηροῦνται προσκόμματα εἰς τὸ ἔργον ἡμῶν, εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως καὶ καθῆκον αὐτῆς νὰ ὑποδείξῃ ἑκάστοτε εἰς τὴν Βουλὴν ποῖα εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα νομίζει ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσι, ὥστε τὸ ἔργον νὰ ἀχθῇ ταχύτερον εἰς ἀσφαλὲς τέρμα. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἀπελπισθεῖσα περὶ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ ἔργου τοῦ παρόντος συνεδρίου, δύναμαι νὰ εἴπω ἀκόμη, ὅπως μὴ ἀφήσῃ στάδιον εἰς οὐδεμίαν σχετικὴν παρεξήγησιν, ὅτι τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔβλεπεν ἀπολλύμενον ἐπὶ ματαίῳ τὸν χρόνον καὶ ἐνώπιον τοῦ συνεδρίου καὶ καθισταμένου τούτου ἀνικάνου νὰ ἐπιτελέσῃ τὴν ἀποστολήν, εἰς ἣν ἐκλήθη, δὲν θὰ ἀνεγνώριζεν ὅτι ὑπῆρχε καιρὸς πρὸς δικτατωρίαν, διότι ἔπρεπε τότε νὰ ἀπελπισθῇ τις περὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ τόπου. Ἀλλ’ ἔχω ἀνάγκην νὰ δώσω καὶ ἄλλας τινὰς ἐξηγήσεις πρὸς τὴν Βουλὴν. Κύριοι Βουλευταί, ἐπεκρίθημεν, διότι ἔχομεν διπλῆν τὴν ὑπόστασιν, καὶ ἔχομεν τῳόντι διπλῆν τὴν ὑπόστασιν, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ θυσιάσωμεν τὴν μίαν χάριν τῆς ἄλλης. Ἐὰν βεβαίως ἐπρόκειτο νὰ θυσιάσωμεν τὴν ἑτέραν, εἶναι φανερὸν ὅτι θὰ ἐφυλάττομεν τὴν ὑπόστασιν τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ εἴμεθα συγχρόνως καὶ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ καὶ Ὑπουργοί, ὑπεύθυνοι διαχειρισταὶ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Μόνον οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ἰδέαν τῆς ἐννοίας τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ δύνανται νὰ φαντάζωνται ὅτι Ὑπουργοὶ ὄντες καὶ Βουλευταὶ ἔχομεν ἠλαττωμένα τὰ δικαιώματα ἡμῶν ὡς Βουλευτῶν. Κατηγορήθημεν ἀκόμη, κύριοι Βουλευταί, διότι, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ προσκομισθῇ ἐνώπιον τοῦ συνεδρίου τούτου τὸ προσχέδιον τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων τοῦ Συντάγματος, ἐθεωρήσαμεν καθῆκον ἡμῶν ν’ ἀνακοινώσωμεν τοῦτο καὶ πρὸς τὸν ἀνεύθυνον παράγοντα, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν εἴμεθα σύμφωνοι μετ’ αὐτοῦ ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων ἡμῶν. Δὲν ἠθελήσαμεν διὰ τούτου νὰ καταστήσωμεν τὸν Βασιλέα συμμέτοχον τοῦ ἔργου τοῦ συνεδρίου τούτου, ὡς συνεδρίου ἀναθεωρητικοῦ, διότι γνωρίζετε, ὅσοι ἦσθε μέλη τοῦ συνεδρίου, τὸ ὁποῖον διελύθη, ὅτι διεκήρυξα τὴν γνώμην ὅτι ὁ ἀνεύθυνος παράγων δὲν ἔχει γνώμην ἐπὶ τοῦ ἔργου ἡμῶν ὡς ἀναθεωρητικοῦ συνεδρίου. Ἀλλ’ ἦτο φανερόν, Κύριοι, ὅτι, ἂν μετὰ τοῦ Βασιλέως ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις δὲν εὑρίσκετο σύμφωνος, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἔργον τοῦ συνεδρίου τούτου, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐθεώρει καθῆκον αὑτῆς νὰ ἀπέλθῃ, διὰ νὰ ἔλθῃ ἄλλη Κυβέρνησις, ἡ ὁποία, ἔχουσα ταυτότητα τῆς γνώμης μετὰ τοῦ ἀνευθύνου παράγοντος, νὰ ἔλθῃ νὰ συνεργάζηται ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Ταῦτα ἦσαν, Κύριοι, ὅσα ἐπεβάλλετο νὰ εἴπω μετὰ τὰ λεχθέντα κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας καὶ ἰδίᾳ κατὰ τὴν ἑσπερινὴν συνεδρίασιν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπιμείνω, ὅπως ἡ Βουλὴ τάξῃ τὴν προθεσμίαν τῶν πέντε ἡμερῶν, προσθέτων ὅτι πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς τὸν σεβαστὸν πρόεδρον αὐτῆς πλὴν τῆς προθεσμίας αὐτῆς ἀπευθύνω παράκλησιν, ὅπως ἐπισπεύσῃ τὸ ἔργον αὑτῆς καὶ ὅπως ἐντὸς τῶν πέντε ἡμερῶν προσαγάγῃ, ὅπως εἶναι δυνατὸν καὶ χρήσιμον νὰ προσαγάγῃ, ἂν ὄχι τὸ σύνολον, τοὐλάχιστον τὸ πρῶτον κεφάλαιον τοῦ Συντάγματος, τὸ περὶ δημοσίου δικαίου τῶν Ἑλλήνων. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Κουλουμβάκης.

§245ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, αἰσθάνομαι σαφῶς καὶ βεβαίως τὴν θέσιν μου, ὥστε νὰ ἀνταπαντῶ πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῆς παμψηφίας τῆς Βουλῆς, τὸν λατρευτὸν τοῦ ἔθνους ἐγώ, ὅστις εἶμαι μονάς. Δὲν ἀπηύθυνα ἐγὼ οὔτε τὴν ἐλαχίστην μομφὴν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰ γραφόμενα ὑπὸ τῶν ἐφημερίδων, ἀλλ’ ἐμέμφθην καὶ ἐξέφρασα τὴν ἔκπληξίν μου, διότι οἱ γράψαντες ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔγραψαν, δὲν ἐτέθησαν ἤδη ὑπὸ ποινικὴν καταδίωξιν. Τοῦτο ἦτο ἓν σημεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἤμην ὑπόχρεος νὰ κάμω ἀνταπάντησιν. Τὸ δεύτερον σημεῖον εἶναι τοῦτο: Δύναται νὰ ἔχῃ οἱανδήποτε γνώμην περὶ ἐμοῦ θέλει ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς συνειδήσεως, τὴν ὁποίαν ἔχω, τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν, ἀλλὰ καὶ ἐγὼ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω πρὸ αὐτὸν ὅτι ὁσάκις προήλθομεν εἰς συζήτησιν ἐπὶ συνταγματικῶν ζητημάτων ἡττήθη κατὰ κράτος.

§246ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὤ! ὤ!

§247ΕΥΣΤΡ. ΚΟΥΛΟΥΜΒΑΚΗΣ. Εἶσθε πλειονοψηφία καὶ δύνασθε νὰ σχετλιάζητε.

§248Μ. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀναγνωρίζω, Κύριοι, πόσον εἶναι δυσχερὲς νὰ ἀκουσθῶ εὐμενῶς κατόπιν τῆς γοητείας, τὴν ὁποίαν προυξένησεν ἡ ἔκλαμπρος εὐγλωττία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Παρ’ ὅλην ὅμως τὴν δυσχέρειαν ταύτην, τὴν ὁποίαν αἰσθάνομαι ὁμιλῶν πρὸς τὸ συνέδριον τοῦτο, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δώσω ἐξήγησιν ἐπὶ τῶν γνωμῶν, τὰς ὁποίας ἔσχον τὴν τιμὴν ν’ ἀναπτύξω προχθὲς ἐνώπιον ὑμῶν καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπῆρξε τοιαύτη παρερμηνεία ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Δὲν ἐνόμιζόν ποτε ὅτι εἰς τὰς γνώμας μου ἐκείνας θὰ ἐδίδετο ἡ ἐξήγησις, ἧς ἐμνήσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἡ ὁποία ὁμολογῶ ὅτι μὲ ἔπληξε κατάκαρδα. Δὲν εἶπον ἐγὼ ὅτι δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἀπομακρυνθῶ τῶν γνωμῶν μου πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ ἀνορθωτικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, ἣν περιβάλλω διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης μου. Δὲν εἶπον ἐγὼ ὅτι ἴδιον πολιτικῶν ἀνδρῶν εἶναι νὰ ἐμμένωσι καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν γνωμῶν των ἀκόμη, καὶ ὅταν αὗται πρόκειται νὰ ἀνατρέψωσιν ἄρδην τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Κυβέρνησις, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι εἶμαι φίλος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ θὰ εἶμαι. Ἐγὼ εἶπον ὅτι σκοπεύω νὰ συντρέξω τὸ ἀνορθωτικὸν ἔργον αὐτῆς, καὶ τὸ συντρέχω, ἀλλ’ εἶπον συγχρόνως, ὅτι δὲν εἶναι ὅλαι αἱ λεπτομέρειαι τῆς Κυβερνήσεως γνῶμαι κεφαλαιώδεις, γνῶμαι ἀπαρτίζουσαι τὸ πρόγραμμα αὐτῆς. Ἐγὼ εἶπον ὅτι αἱ Κυβερνήσεις ἔχουσιν ἓν κεφαλαιῶδες πρόγραμμα περὶ τὸ ὁποῖον εἶναι συντεταγμένοι οἱ φίλοι αὐτῶν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἀκολουθῶσι καὶ τὰς μᾶλλον ἐπουσιώδεις λεπτομερείας τοῦ προγράμματος αὐτῶν. Ἐξακολουθῶ καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην νὰ λέγω ὅτι εἶμαι θιασώτης καὶ φίλος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐξακολουθῶ ἐπίσης νὰ λέγω, ὅτι δὲν ἀποστῶ τῶν ἐπιστημονικῶν μου γνωμῶν, ἐφ’ ὅσον αὗται δὲν θὰ ἀντίκεινται εἰς τὸ κεφαλαιῶδες, τὸ οὐσιῶδες πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, περὶ τὸ ὁποῖον ἐτάχθην καὶ ὑπὲρ τοῦ ὁποίου θὰ ἀγωνισθῶ ὅση μοι δύναμις. (Εὖγε, εὖγε, καὶ χειροκροτήματα).

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Πὼπ.

§250Γ. ΠΩΠ. Δὲν πρόκειται νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν διὰ μακρῶν, οὔτε νὰ συζητήσω ἐπὶ τῶν γνωμῶν, τὰς ὁποίας διετύπωσεν εἰς ὡραίας, ὁμολογῶ, καὶ χρηστὰς ἐλπίδας διὰ τὸ μέλλον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ ἐπεθύμουν δι’ ὀλίγων μόνον λέξεων νὰ ἐπανέλθω ἐκεῖ, ὁπόθεν ἤρχισα, καὶ νὰ ἐξάρω τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρὶν ἢ κομίσῃ τὸ προσχέδιον τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων τοῦ Συντάγματος εἰς τὴν Βουλὴν ἐσκέφθη—οὔτε θέλω κἂν νὰ κρίνω ἂν ὀρθῶς ἢ καὶ σκοπίμως, ἂν καλῶς, ἂν κακῶς καὶ ἀντισυνταγματικῶς ἢ καλῶς καὶ συνταγματικῶς ἔπραξε τοῦτο— καὶ ὑπέβαλε τὸ σχέδιον τοῦτο εἰς τῆς ἀνευθύνου ἀρχῆς τὴν ἔγκρισιν, διότι ἄλλως, ἐν ᾗ περιπτώσει τὸ σχέδιον τοῦτο δὲν μετεῖχε τῆς ἐγκρίσεως τῆς ἀνευθύνου ἀρχῆς, τὸ ζήτημα καθίστατο πολιτικόν. Ἀπὸ τῆς ἐννοίας ταύτης τῶν λόγων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπάγομαι εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς πρώτης μου ἀγορεύσεως καὶ φρονῶ ἀκραδάντως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἵνα εὕρηται ἐν τῇ ἀληθείᾳ τῶν δηλώσεων αὑτῆς καὶ ἐν τῇ ἀληθείᾳ τῆς διευθύνσεως τοῦ ἔργου τοῦ Κοινοβουλίου, διότι ἡ διεύθυνσις τῶν ἔργων τοῦ Κοινοβουλίου προεκάλεσε τὴν συζήτησιν τῆς ἑσπέρας ταύτης, ὀφείλει νὰ δηλώσῃ ταυτοχρόνως, ὅτι θεωρεῖ ζήτημα ἐμπιστοσύνης πᾶσαν συνταγματικὴν διάταξιν, διότι ἀντιθέτως δὲν θέτει μόνον τὴν ἑαυτῆς θέσιν ἀντιμέτωπον πρὸς τὸ Κοινοβούλιον, ἀλλὰ θέτει ἀντιμέτωπον τῆς ἀνευθύνου ἀρχῆς τὴν ἐκδηλωθεῖσαν σαφῶς γνώμην.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδενὸς ἑτέρου ζητήσαντος τὸν λόγον ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη.

§252ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶχον ζητήσει τὸν λόγον ἐγὼ ἀπὸ τόσην ὥραν.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξαιρετικῶς δι’ ὑμᾶς ἀνακαλῶ τὴν ἀπόφασιν καὶ παρακαλῶ νὰ ὁμιλήσητε.

§254Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν θὰ σᾶς τὸ ὀφείλω ὡς χάριν ὅμως, κύριε Πρόεδρε, διότι νομίζω ὅτι εἶναι δικαίωμά μου! Εἶχον ζητήσει τὸν λόγον, διὰ νὰ ὁμιλήσω εἰδικῶς ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ προθεσμίας εἰς τὴν ἐπιτροπήν, διὰ νὰ προσαγάγῃ τὸ σχέδιον τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν συνιστῶν προθυμίαν εἰς τὴν ἐργασίαν, ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ κύριον αὑτῆς ἔργον, τὴν ἀναθεώρησιν τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸ οὐχ ἧττον σπουδαῖον ἔργον, τὸ νομοθετικόν, τὸ ἀποτελοῦν ὁλοκληρωτικόν, κατὰ τὴν φράσιν αὐτοῦ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, στοιχεῖον αὐτοῦ. Ἀπηρίθμησε μάλιστα κατὰ τὸ πρὸ τῆς διακοπῆς διάστημα τῆς συνεδριάσεως τὰ κεφαλαιώδη μέρη τῆς ἐργασίας τοῦ κυβερνητικοῦ προγράμματος καὶ κατωνόμασε τὸν νόμον ἢ τὸ νομοσχέδιον περὶ καθορισμοῦ τῶν σχέσεων τῶν καλλιεργητῶν πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν τσιφλικίων, τὰ ἐργατικὰ νομοσχέδια, τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ δημοτικοῦ νόμου, πάντα σχέδια μὴ προσαχθέντα εἰς τὴν Βουλήν, τὰ δικαστικὰ τὰ προσαχθέντα καὶ τὰ δικαστικὰ τὰ μὴ προσαχθέντα, πάντα ταῦτα ὡς ἀποτελοῦντα τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως ἢ τοὐλάχιστον τὸ μᾶλλον κατεπεῖγον μέρος ἐκ τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως.

§255ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐλησμονήσατε τὰ ἐκπαιδευτικά.

§256Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ ἔκαμον ἐπίτηδες διὰ σᾶς! Καὶ τὰ ἐκπαιδευτικά. Ἡ Κυβέρνησις ἀπένειμεν ἴσην σπουδαιότητα πρὸς τὸ ἔργον τὸ νομοθετικόν, ὅσον καὶ πρὸς τὸ ἀναθεωρητικόν, ἀπέδειξε δὲ τοῦτο καὶ ἐμπράκτως, διότι ἐπελήφθη τῶν νομοθετικῶν ἔργων πρὶν ἢ ἐπιληφθῇ τῶν ἔργων τῶν ἀναθεωρητικῶν, ἀδιάφορον ἂν ἐπελήφθη διότι δὲν ὑπῆρχεν ἑτοίμη ἀναθεωρητικὴ ἐργασία. Καὶ ὑπεστήριξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει πάντα ταῦτα νὰ συζητηθῶσι καὶ ψηφισθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐντὸς τῆς Συνόδου τῆς μόνης, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν Βουλὴν ταύτην καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπέλθωμεν ἐντεῦθεν χωρὶς νὰ ψηφίσωμεν ταῦτα. Ἐννοεῖται ὅτι εἶναι ταῦτα ἐξ ἴσου σπουδαῖα καὶ δὲν δύναταί τις νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι πρέπει τοῦτο ἅπαξ καὶ τοῦτο δὶς νὰ ψηφισθῇ. Διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ταχεῖα ἐπιψήφισις πάντων, ἐσκέφθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ τάξῃ προθεσμίαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ ἔχῃ ἐργασίαν ἡ Βουλὴ καθ’ ὃ διάστημα ἐργάζεται ἡ ἐπιτροπὴ τῆς ἀναθεωρήσεως, ἢ νὰ μὴ ἔχῃ ἐργασίαν σοβαρὰν ἡ Βουλὴ καθ’ ὃν χρόνον ἐργάζεται ἡ ἐπιτροπή, διὰ νὰ δικαιολογῆται ἡ πρότασις αὕτη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει ταχέως νὰ προσαχθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν τεθεωρημένα ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τὰ πρῶτα ἄρθρα τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’, ἐφ’ ὅσον ἔχομεν ἐργασίαν ὑποβεβλημένην ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τὰ νομοσχέδια τὰ δικαστικά, ἐξ ἴσου σπουδαῖα, ὡς λέγει, ὅσον καὶ ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος, νομίζω ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τοῦ νὰ προσαχθῶσι τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος πρὸς συζήτησιν ἢ τείνει εἰς μείωσιν τῆς ἀξίας τῶν δικαστικῶν νομοσχεδίων ἢ τείνει εἰς ἀπόδοσιν ἄλλης τινὸς ἐννοίας, τὴν ὁποίαν δὲν κατεδήλωσε σαφῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἰς ἀπόκρυψιν ἐννοίας. Δὲν εὑρίσκω ὅτι εἶναι καὶ φυσικῶς δυνατόν, ἐντὸς τῶν ὀκτὼ ἡμερῶν, αἱ ὁποῖαι διέρρευσαν μέχρι τοῦδε ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἡμερῶν, αἱ ὁποῖαι ἐχρησίμευσαν διὰ τὰς ἀρχαιρεσίας τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ μὲ τὴν προσθήκην δύο ἀκόμη ἡμερῶν, νὰ κατορθώσῃ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ παρουσιάσῃ ἔστω καὶ ἓν τμῆμα τελείως ἐπεξειργασμένον τοῦ Συντάγματος, διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς· καὶ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὸν θεωροῦντα τὰς δεκατρεῖς ἡμέρας ὡς ἀποτελούσας χρονικὸν διάστημα μακρὸν διὰ τὴν ἀναθεώρησιν τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος ἤθελον νὰ ἀπευθύνω τὴν ἑξῆς ἐρώτησιν: Νομίζει τάχα ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν εἰς ἡμᾶς, ἔχοντας τὸ δικαίωμα, ἀλλ’ ἔχοντας καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξετάσωμεν ὅλας τὰς μὴ θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ἐν τόσῳ μικρῷ διαστήματι νὰ προσαγάγωμεν πλήρη ἐργασίαν μεμελετημένην; Εἶναι τόσον ἀδικαιολόγητος ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τοῦ νὰ προσαγάγωμεν ἐν τόσῳ μικρῷ χρονικῷ διαστήματι τόσον μεγάλην ἐργασίαν, ὅσον ἀδικαιολόγητος ἤθελεν εἶναι, ἐὰν προετείνετο ὑφ’ ἡμῶν νὰ ταχθῇ προθεσμία εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ πρόγραμμά της, τὸ πρὸ τόσου καιροῦ ἐπαγγελθέν, καὶ θὰ ἦτο τόσῳ περισσότερον ἡ γνώμη ἡμῶν δεδικαιολογημένη, διότι ἡ Κυβέρνησις εἶχε πρὸ αὐτῆς τέσσαρας μῆνας ἐργασίας, ἐνῷ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν παρὰ μίαν καὶ μόνην ἑβδομάδα. Πρὸ τοιαύτης ἀδικαιολογήτου προτάσεως δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγήσω τὴν ἐπιμονὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, θέλοντος μεθ’ ὅλας τὰς παρακλήσεις, αἱ ὁποῖαι τῷ ὑπεβλήθησαν, νὰ ψηφισθῇ ἡ πενθήμερος προθεσμία, καὶ δὲν δύναμαι νὰ ὑποθέσω ὅτι συμβαίνει ἄλλο τι εἰμὴ ὅτι πρέπει νὰ δικαιολογηθῇ ἡ Κυβέρνησις διότι δὲν προσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν μέχρι τοῦδε ἐργασίαν, καὶ διὰ τοῦτο χαρακτηρίζεται ἡ Βουλὴ ὡς ἀπρόθυμος, καὶ διὰ τοῦτο θεωρεῖται ὅτι παρῆλθον πολλαὶ ἡμέραι ἐν τῇ ἐργασίᾳ τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ δὲν φέρει τὴν εὐθύνην ἂν ὁ χρόνος καταναλίσκεται ἐδῶ ἐπὶ ματαίῳ δι’ ἔλλειψιν ἐργασίας· τὴν εὐθύνην τὴν φέρει ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν προσήγαγεν ἐργασίαν εἰς τὴν Βουλήν.

§257Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Πρὶν ἢ τελειώσῃ ἡ συζήτησις θεωρῶ ἐπιβεβλημένον καθῆκον νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐντόνως κατ’ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας ἐξεστόμισεν. Ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἤκουσα παρ’ αὐτοῦ, ὅτι παρελάβομεν ἐκ Κρήτης ἀειθαλῆ βλαστόν, ἀλλ’ οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν ἀπ’ ἐκεῖ νὰ διδαχθῶμεν διδάγματα καὶ μαθήματα. Ἐν Κρήτῃ εἶναι ἐρριζωμένη ἡ Ἑλληνικὴ συνείδησις, ἅπαν δὲ τὸ Ἑλληνικὸν εἶναι διατεθειμένον νὰ ἀκούσῃ διδάγματα ἀπ’ ἐκεῖ καὶ μαθήματα, Ἐνόμισα, ὅτι ἦτο καθῆκόν μου νὰ τὸ τονίσω τοῦτο.

§258Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ ἀπαντήσω εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, μὴ ἀντιληφθεὶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον ἐγώ.

§259Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Μοὶ φαίνεται ἀτοπωτάτη πρὸ πάντων ἡ συζήτησις ἡ προκληθεῖσα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἀντικείμενον ἔχουσα τὰ γραφέντα ἐν τῷ τύπῳ περὶ δικτατωρίας. Ἦτο βεβαίως ἀτομικὴ γνώμη τοῦ γράψαντος, ἀλλ’ ἀναξία πάσης προσοχῆς, διότι τοσαύτη εἶναι ἡ στοργὴ πρὸς τὸ πολίτευμα ἡ ἐκδηλωθεῖσα ὑφ’ ὅλων τῶν πολιτικῶν παραγόντων τῆς χώρας καὶ τοῦ λαοῦ, ὥστε οὐδόλως ἠπόρησα διὰ τὴν διάψευσιν τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μετὰ τοσαύτης ἀγανακτήσεως γενομένην. Ὅτε τὸ ἔθνος διῆλθε τὸν χρόνον τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ οὐδεὶς ἐτόλμησε φανερῶς νὰ εἴπῃ τι κατὰ τοῦ πολιτεύματος, ἠσθάνθη δὲ τοὐναντίον καὶ ἡ ἐπανάστασις τὴν ἀνάγκην νὰ σεβασθῇ αὐτὸ ὡς πρῶτον ὅρον θέσασα τὴν ἀκεραιότητα τοῦ πολιτεύματος, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ σκεφθῇ τις, ὅτι εἴτε αὐτὸς ὁ Πρωθυπουργὸς εἴτε ἄλλος οἱοσδήποτε θὰ ἐτόλμα νὰ ἐπιχειρήσῃ τὴν μεταβολὴν τοῦ ἐλευθέρου ἡμῶν πολιτεύματος; Καὶ πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ διανοηθῶμεν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος ἀπολαύει ἀκράτων ἐλευθεριῶν, ἀπὸ ἑξηκονταετίας καὶ πλέον, τὰς ὁποίας ἄλλοι μᾶλλον αὐτοῦ προηγμένοι λαοὶ σήμερον μόλις κατέκτησαν διὰ πολλῶν ἀγώνων, ἤθελεν ἀνεχθῇ τοιαύτην κατάργησιν τῶν ἐλευθεριῶν αὐτοῦ; Τοιαῦτα φρονῶν ὄχι μόνον δὲν ἠπόρησα καὶ δὲν ἐθαύμασα, ἀλλὰ καὶ δικαιολογῶ τὴν ἀγανάκτησιν, μετὰ τῆς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διέψευσε τὰς φήμας ταύτας ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει κατὰ τοῦτο ἄδικον, ὅτι ἐσφαλμένως νομίζει, ὅτι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑπάρχουσιν, ἔστω καὶ εἰς μονάδας ἀριθμούμενοι, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπεθύμουν νὰ παρεμβάλωσι προσκόμματα εἰς τὸ ἔργον τῆς ἀνορθώσεως, ὅπερ ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε· διότι οὐδείς, ἐλπίζω, ἐκ τῶν παρακαθημένων ἐνταῦθα ἐπιθυμεῖ ὑπὲρ τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος νὰ θέσῃ τὰ ἀτομικὰ αὐτοῦ συμφέροντα, εἴτε πολιτικὰ εἴτε ἰδιωτικά. Πάντες ἔχομεν τὸν αὐτὸν προορισμόν, νὰ συντελέσωμεν, ὅσον εἶναι δυνατὸν καὶ κατορθωτὸν τοῦτο, νὰ δώσωμεν εἰς τὴν χώραν πολίτευμα τελειότερον καὶ ἀνόρθωσιν τῶν πραγμάτων πληρεστέραν. Διαφωνοῦμεν κατὰ τοῦτο, ὅτι ὑπάρχουσι καί τινες ἐνταῦθα, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν, ὅτι οὔτε τὰ πάντα παρ’ ἡμῖν ἔχουσι κακῶς, ὡς οἱ ἀφειδῶς κατηγοροῦντες παραδέχονται, οὔτε ὅτι τὰ ἀληθῶς κακῶς κείμενα εἶναι τόσον εὔκολον νὰ βελτιωθῶσιν, ὅσον ἡ ἀπειρία πολλῶν τὰ ἐνόμισεν, ὅσον ἡ ἀπειρία πρὸ παντὸς τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ βαρυθυμοῦντος διὰ τὴν κατάστασιν καὶ ἐπιθυμοῦντος τὴν ἀνόρθωσιν εὐκόλως παρεδέχθη. Εὐτυχεῖς θὰ εἴμεθα, Κύριοι, ἐὰν ἡμεῖς συντελέσωμεν εἰς τὸ νὰ ἀνορθωθῶσι τὰ πράγματα οὐχὶ ἐντελῶς, ὡς νομίζουσιν οἱ εὔπιστοι, ἀλλ’ ἔστω νὰ τεθῶσιν ὑφ’ ἡμῶν αἱ ἀπαρχαὶ τῆς βελτιώσεως, διότι αἱ βελτιώσεις δὲν ἔρχονται εἰς τὰ πολιτικὰ πράγματα, ὡς ἡ ἱστορία διδάσκει, τοσοῦτον ταχέως. Ὑπάρχει, ὅμως εἷς κίνδυνος ἐν τῇ καταστάσει, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη, διότι τοσαῦτα ὑπεσχέθησαν οἱ κυβερνῶντες ὅτι θὰ πράξωσιν ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου, ὥστε ὁ λαὸς ἐπιθυμεῖ νὰ ἴδῃ τὰς ὑποσχέσεις αὐτὰς ἐκπληρουμένας. Τὰς νομίζει καὶ εὐκόλους καὶ ἴσως ἤδη καὶ ἐκπληρωθείσας. Ὁ κίνδυνος ὑπάρχει, ὅταν ἴδῃ τὰς ἐλπίδας αὑτοῦ διαψευδομένας, καὶ εὔχομαι νὰ μὴ διαψευσθῶσι τοὐλάχιστον καθ’ ὁλοκληρίαν. Ἐντεῦθεν λοιπόν, Κύριοι, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἡ θέσις τῶν κυβερνώντων εἶναι εὐχερεστάτη, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ δυσχερεστάτη. Εἶναι εὐχερεστάτη, διότι ὁδηγεῖ ὁλόκληρον τὴν μεγάλην πλειονοψηφίαν, διότι καὶ ἡ ἐλαχίστη καὶ σχεδὸν ἄτονος μειονοψηφία ἄγεται ὑπὸ τῶν αὐτῶν αἰσθημάτων πρὸς τὸ ἀγαθὸν τῆς πατρίδος καὶ εἶναι ἑτοίμη νὰ συζητήσῃ καὶ οὐδέποτε νὰ παρακωλύσῃ τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς. Εἶναι ὅμως καὶ δυσχερεστάτη, διότι τὸ ἔργον εἶναι δυσχερέστατον, αὐτὸ δὲ τὸ ἔργον καθ’ ἑαυτὸ εἶναι δυσκολώτατον, περιπλέκεται δὲ ὑπὸ περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας τὸ ἔθνος εὑρίσκεται, τοσούτων ἐπικινδύνων. Ὅλα αὐτὰ ἦσαν ἱκανὰ νὰ ἐμβάλωσιν εἰς σκέψεις βαθυτάτας καὶ καθημερινὰς τοὺς κυβερνῶντας, οἵτινες εὐλόγως στενοχωροῦνται καὶ ἀδημονοῦσι μήπως παρεξηγηθῶσιν. Ἔχουσιν εἰς τοῦτο δίκαιον. Ἀλλ’ ἡμεῖς μόνον τὴν ἡμετέραν γνώμην δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, καὶ ταύτην συμβουλευτικήν. Δίδομεν τὴν γνώμην καὶ τὴν συμβουλήν, ἐὰν τοῦτο μᾶς ἐπιτρέπηται, νὰ μὴ ἐρεθιζώμεθα τοσοῦτον εὐκόλως ἐκ τῶν ἀνωμαλιῶν, αἱ ὁποῖαι παρατηροῦνται, καὶ δι’ ἄλλους λόγους καὶ διὰ τὴν ἀπειρίαν τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ πρὸ πάντων διὰ τὸν διπλοῦν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν. Αἱ γενόμεναι συζητήσεις ἐφ’ ἑνὸς τῶν νομοσχεδίων, εἰς τὰς ὁποίας τελευταῖος ἔλαβον δι’ ὀλίγον τὸν λόγον, δὲν νομίζω ὅτι προήρχοντο ἐκ πνεύματος παρακωλυτικοῦ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς· αἱ συζητήσεις ἐγένοντο ἐπὶ τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ Ποινικοῦ ἡμῶν Νόμου, πολλοὶ δὲ ἦσαν οἱ ἁρμόδιοι νὰ συζητήσωσιν ἐξ ἐπιστημονικῆς μορφώσεως καὶ πρὸ πάντων ἐκ πείρας. Ἀλλὰ καὶ ἄλλα τινὰ συνετέλεσαν εἰς τὴν εὐρεῖαν τοῦ θέματος συζήτησιν. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει ὅλον τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, διὰ νὰ συζητήσῃ ἀνέτως, ἐφ’ ὅσον τὰ τοῦ πολιτεύματος δὲν εἶχον προσκομισθῇ ὑπὸ τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπή, τῆς ὁποίας καὶ ἐγὼ τυγχάνω μέλος, νομίζω, ὅτι ὄχι μόνον ἔδειξε προθυμίαν μεγάλην, ἀλλ’ ἔχει καὶ πᾶσαν δικαιολογίαν μετὰ περισκέψεως βαδίζουσα εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ πολιτεύματος. Ἐὰν ἐπῆλθε βραδύτης τις, τοῦτο προέρχεται ἐκ τῶν πραγμάτων, διότι ἡ κανονικὴ ἀνάπτυξις τῶν θεμάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ διπλῆ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ θὰ ἠσχολεῖτο, θὰ ἦτο ἡ ἀκόλουθος κατὰ τοὺς ἡμετέρους θεσμούς, ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ θὰ ἠδύνατο νὰ συζητήσῃ καὶ ἀναθεωρήσῃ ἐκείνας μόνον τὰς μὴ θεμελιώδεις διατάξεις, τὰς ὁποίας ἡ προηγουμένη Βουλὴ εἶχε καθορίσει ὡς ἀναθεωρητέας. Τότε οὐδεμία θὰ ὑπῆρχε δυσχέρεια, διότι θὰ εἴχομεν τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων τὸ κείμενον. Οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει, ὅτι ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ εἶναι Συντακτικὴ Βουλὴ περιωρισμένην ἔχουσα ἐξουσίαν, ὅτι δὲ τοιαύτη εἶναι, ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι πᾶσαι αἱ ἄλλαι Βουλαὶ δὲν εἶχον τοιαύτην συντακτικὴν ἐξουσίαν, καὶ διὰ τοῦτο ὡρισμένως καλεῖται, ὅπως ἐπὶ συντακτικῶν διατάξεων ἀποφανθῇ. Ἀτυχῶς ὅμως ἐνταῦθα παρακαθήμεθα, ὅπως μετὰ παρρησίας ὡμολόγησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, συνεπείᾳ πραξικοπήματος. Τὰ πραξικοπήματα κατὰ τὴν ἔκβασιν αὐτῶν δικαιολογοῦνται, ὅταν ἐπιτυγχάνωσι, καταδικάζονται δὲ καὶ ὑπὸ τῶν παρόντων καὶ ὑπὸ τῶν μελλόντων, ὅταν ἀποτυγχάνωσιν.

§260ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπὸ τῶν παρόντων ὄχι.

§261Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Συμφέρον ἑπομένως ἔχομεν, ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας Βουλευτής, πάντες καὶ πρὸ πάντων ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἡ ἀναθεώρησις τοῦ πολιτεύματος γένηται ὅσον τὸ δυνατὸν τελεία, διότι τότε καὶ μόνον πάντες θὰ σεβασθῶσι τὰ ὑφ’ ἡμῶν ἐνταῦθα ψηφιζόμενα. Ἀλλ’ ἐγὼ τοὐλάχιστον προσωπικῶς οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ ὁμολογήσω, ὅτι τὰ πολυμελῆ Σώματα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διευθύνωνται ἄλλως εἰμὴ ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν τῶν πολιτικῶν μερίδων, ἐὰν τοιοῦτοι ὑπάρχωσι, πρὸ παντὸς δὲ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου. Τὸ Ὑπουργεῖον ἀποτελούμενον ἀπὸ ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι θεωροῦνται, τοὐλάχιστον κατὰ πρόληψιν, οἱ ἄριστοι ἐκ τῆς κρατούσης πολιτικῆς μερίδος, εἰσηγεῖται τὰ θέματα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ διευθύνει τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ἂν δὲ τοῦτο συνέβη πάντοτε, πρὸ πάντων πρέπει νὰ συμβῇ εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν, διότι μεγάλαι εἶναι αἱ εὐθῦναι, τὰς ὁποίας ὑπέχουσιν οἱ νῦν Ὑπουργοὶ ἀπέναντι τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, πρὸς τὸν ὁποῖον πολλὰ ὑπεσχέθησαν, ἐὰν μάλιστα λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν. Ἐὰν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις, ὥστε τάχιστα πρέπει νὰ ἀρξώμεθα συζητοῦντες ἐπὶ τῶν ἀναθεωρητέων συνταγματικῶν διατάξεων, ἡ προσωπική μου γνώμη εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ συμμορφωθῶμεν πρὸς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Βεβαίως τὸ πρᾶγμα δὲν τὸ εὑρίσκω οὔτε σκόπιμον οὔτε ὀρθόν, διότι ὅσον χρόνον θὰ κερδίσωμεν συντέμνοντες τὴν προθεσμίαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν συνταγματικὴν ἐπιτροπήν, ὅπως ἐπεξεργασθῇ τὰς ἀναθεωρητέας διατάξεις, διπλοῦν χρόνον θὰ ἀπολέσωμεν ἐνταῦθα συζητοῦντες διὰ μακρῶν ἐπὶ θεμάτων, τῶν ὁποίων ἡ προεξελεγκτικὴ τριακονταμελὴς ἐπιτροπὴ ἤθελε προλειάνει τὴν λύσιν. Ἔργον λοιπὸν συνέσεως εἶναι, νομίζω, νὰ ἀφήσωμεν τὰς εὐθύνας εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ἀφήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ κανονίσῃ τὴν πορείαν τοῦ πολυμελοῦς τούτου Σώματος, ἐφ’ ὅσον δὲν προσκρούομεν πρὸς τὰ καθήκοντα τῆς ἡμετέρας συνειδήσεως. Ἀλλὰ καὶ ἔργον πατριωτισμοῦ καὶ συνέσεως εἶναι, ἐφ’ ὅσον δὲν δυνάμεθα, οὔτε πρέπον εἶναι, νὰ μεταβάλωμεν τὰ πράγματα, νὰ ὑποταχθῶμεν εἰς τὰς συστάσεις τοῦ Ὑπουργείου καὶ νὰ ἐπισπεύσωμεν, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατόν, τὰς ἐργασίας τοῦ συνεδρίου τούτου. Ὅταν δὲ ἀποπερατώσωμεν τὸ κύριον ἡμῶν καὶ μόνον ἔργον κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ὅπερ εἶναι ἡ ἀναθεώρησις τοῦ πολιτεύματος, τότε ἂς ἐπιληφθῶμεν κατὰ τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργείου καὶ τοῦ ἀνορθωτικοῦ νομοθετικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως· θὰ ἔχῃ δὲ ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Κυβέρνησις τὸν χρόνον, ὅπως προετοιμάσῃ τὴν ἐν γένει ἐργασίαν καὶ προσκομίσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ θέσῃ ταύτην ὑπὸ τὴν κρίσιν της. Ἔχοντες δὲ περατωμένον τὸ ἔργον ἡμῶν τὸ κύριον δυνάμεθα, ἐὰν αἱ περιστάσεις ἐπιτρέπωσι, νὰ ἐξακολουθήσωμεν συζητοῦντες, ἐὰν δὲ αἱ περιστάσεις δὲν ἐπιτρέπωσι, νὰ παύσωμεν συζητοῦντες. Ἐγώ, Κύριοι, εἶχον τὴν γνώμην ὅτι ἐν ἀκαταλλήλῳ στιγμῇ τὰ πάντα ἐγένοντο· εἶχον πρὸ πάντων τὴν γνώμην ὅτι ἐν ἀκαταλλήλῳ στιγμῇ ζητοῦμεν νὰ μεταρρυθμίσωμεν τὸ πολιτικὸν ἡμῶν οἰκοδόμημα, τὸ πολίτευμα ἡμῶν. Οἱ σωφρονοῦντες ἐπισκευάζουσι τοὺς οἴκους αὑτῶν ἐν θέρει καὶ μόνον οἱ μὴ προνοητικοὶ ἐπισκευάζουσι τοὺς οἴκους αὑτῶν ἐν ὥρᾳ χειμῶνος, χειμὼν δὲ εἶναι ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία ἔχει δημιουργηθῆ περὶ ἡμᾶς, καὶ ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς, καὶ καθῆκον ἔχομεν πάντες νὰ σπεύσωμεν, ὅπως στεγασθῶμεν ἀνοικοδομοῦντες ὡς τάχιστα τὸ πολιτικὸν ἡμῶν οἰκοδόμημα, τὸ πολίτευμά μας.

§262ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσω περατωμένην τὴν συζήτησιν καὶ ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς τὴν ἑξῆς πρότασιν· «Ἡ Βουλὴ ὁρίζει εἰς τὴν ἐπιτροπήν, εἰς ἣν παρεπέμφθη τὸ σχέδιον ἀναθεωρήσεως τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, προθεσμίαν πέντε ἡμερῶν, ὅπως ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν αὑτῆς ἐπὶ τῶν ἀναθεωρητέων διατάξεων τοῦ Συντάγματος, τῶν ὑπαγομένων εἰς τὸ περὶ Δημοσίου Δικαίου τῶν Ἑλλήνων κεφάλαιον». Οἱ δεχόμενοι τὴν πρότασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ἀρκετοί). Δὲν θεωρῶ σαφῶς ἐκδηλωθεῖσαν οὕτω τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς καὶ κρίνω ἀναγκαῖον νὰ γίνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν κ. κ. Θ. Πετμεζᾶ καὶ Π. Πετροπουλάκη. Ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς προτάσεως οἱ ἑξῆς:)

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν 212. 205 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 7 δὲ ἠρνήθησαν ψῆφον. Κατὰ συνέπειαν ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή. Ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ διαφόρων Βουλευτῶν πρότασις περὶ προσθήκης εἰς τὸν Κανονισμὸν τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς διατάξεως ἀφορώσης εἰς τὴν ἐνέργειαν τοῦ κυβερνητικοῦ ἐλέγχου. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς). Ἐπίσης πρότασις νόμου τοῦ κ. Λαμπρινοπούλου περὶ διευθετήσεως τοῦ ἐν τῷ δήμῳ Λετρίνων χειμάρρου «Κυρᾶς Λαγκάδι». Ἐπίσης πρότασις 7 Βουλευτῶν περὶ ὑπαγωγῆς τοῦ Πρωτοδικείου Εὐρυτανίας εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν. (Ἰδὲ Παράρτημα Βʹ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς). Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 3 μετὰ τὸ μεσονύκτιον).