1910.03.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 27

Τῆς 8 Μαρτίου 1910.

(Δευτέρα)

Προεδρία κ. Ν. Τσαμαδοῦ.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου περὶ ὥραν 11 π. μ. ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 91 Βουλευτῶν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς· Οἱ πρόεδροι τῶν Ἐμπορικῶν καὶ Τεχνιτοεργατικῶν σωματείων παρακαλοῦσιν, ὅπως ἐπιψηφισθῶσι τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια· Ὁ Τριφυλιακὸς Σύνδεσμος παρακαλεῖ, ὅπως πρὸς λύσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος ψηφισθῇ τὸ «περὶ ἐκριζώσεως τῶν σταφιδαμπέλων» νομοσχέδιον· Ὁ σύλλογος τῶν οἰνοπνευματοποιῶν αʹ καὶ βʹ κατηγορίας, ποτοποιῶν καὶ ποτοπωλῶν, ἐκφράζει τὴν εὐγνωμοσύνην του πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ ἀποσυρθέντος νομοσχεδίου «περὶ φορολογίας τοῦ οἰνοπνεύματος»· Οἱ γεωργοὶ Λεβαδείας παρακαλοῦσιν, ὅπως ψηφισθῇ τὸ περὶ στρεμματικῆς φορολογίας νομοσχέδιον, μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς ὑπὸ ἐμπόρων καὶ βιομηχάνων προτάσεως περὶ συστάσεως εἰδικοῦ ταμείου κατασκευῆς δημοσίων ἔργων τῆς ἐπαρχίας Λεβαδείας· Οἱ δημοδιδάσκαλοι Ἀργολίδος ἐκφράζουσι τῇ Βουλῇ τὰς εὐχαριστίας των διὰ τὴν εἰς ἐπιτροπὴν παραπομπὴν τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων· Ὁ σύλλογος τῶν ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ λειτουργῶν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων· Ὁ δικηγορικὸς σύλλογος Πατρῶν παρακαλεῖ, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ προαγωγῆς εἰς ἐφέτας οὐχὶ μόνον ἐκ τῶν προέδρων Πρωτοδικῶν ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν πρωτοδικῶν· Ὁ Ἰωάννης Ἰωάννου ἐξ Ἁλμυροῦ καταγγέλλει ὅτι ὁ ἀπόστρατος συνταγματάρχης τοῦ πεζικοῦ Ἰωάννης Θεοδώρου μετὰ τοῦ ἁρμοδίου μηχανικοῦ συνέταξε σχεδιάγραμμα κτήματος Χασουλῆ, δι’ οὗ ἐπεξέτεινε τὰ ὅρια αὐτοῦ ἐπὶ τῷ σκοπῷ τοῦ νὰ περιλάβῃ καὶ ἄλλα κτήματα· Τὸ δημοτικὸν συμβούλιον Οἰχαλίας ὑποβάλλει ψήφισμα περὶ ἀναστολῆς τοῦ νόμου περὶ πληρωμῆς ποσοστοῦ φόρου ἐφ’ ἁπάντων τῶν προϊόντων τῆς Οἰχαλίας λόγῳ τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος Παμίσου. Οἱ δημοδιδάσκαλοι Ἀμαλιάδος παρακαλοῦσιν, ὅπως ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· Οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου Ἄριος ὑποβάλλουσι ψήφισμα δι’ οὗ διαμαρτύρονται διότι δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς τὰ αἰτήματά των κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ σταφιδικῆς συμβάσεως νομοσχεδίου· Οἱ βουλευταὶ κ. Γ. Λαναρᾶς, Γ. Καφαντάρης, Μ. Στεφανίδης καὶ Χρ. Ἀσιμῆς ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ Ποινικοῦ Νόμου»· Οἱ κ. Λ. Καλλιφρονᾶς, Γ. Παππαβασιλείου καὶ Κ. Ἰ. Ἀγγελόπουλος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ Γενικοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου»· Ὁ κ. Ἀλ. Κασσαβέτης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ Ποινικοῦ Νόμου»· Ὁ κ. Γρ. Φούφας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ δωρεὰν ἐγγραφῆς τῶν ἐκ Θράκης, Μακεδονίας, Κρήτης, Ἠπείρου καὶ Μ. Ἀσίας καταγομένων φοιτητῶν»· Οἱ κ. Ι. Φίλιος, Θ. Φαρμακόπουλος καὶ ἄλλοι Βουλευταὶ ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὰς ὑπαγομένας εἰς τὸ Ζʹ τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὑπηρεσίας καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 7»· Οἱ κ. Γ. Φούφας καὶ Ἀθ. Τ. Μπασιᾶς ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ προσόντων τῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὑπαγομένων ὑπαλλήλων καὶ περὶ μονιμότητος αὐτῶν»· Ὁ κ. Εὐθ. Βελλιανίτης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσόντων τῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὑπαγομένων ὑπαλλήλων καὶ περὶ μονιμότητος αὐτῶν»· Οἱ κ. Σ. Κροκιδᾶς, Π. Πετρίδης καὶ Ἀ. Ζούζουλας ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ διευθύνσεως τῶν τῆς ἀρδεύσεως τοῦ ἐλαιῶνος Κορίνθου–Βόχας ὑπὸ τοῦ δήμου Κορινθίων»· Οἱ κ. Ἀλ. Πονηρόπουλος καὶ Γ. Καρπετόπουλος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσόντων, πειθαρχίας καὶ μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, τῶν Νομαρχιῶν καὶ τῶν Ἀρχειοφυλακείων»· (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 310–318). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Γιαννακίτσας περὶ τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ διοργανωθέντων συλλαλητηρίων.

§2ΙΩ. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις σχετικῶς πρὸς τὰ διοργανωθέντα ἐν Λαρίσῃ καὶ ἐν ἄλλοις μέρεσι τῆς Θεσσαλίας συλλαλητήρια. Ἐπέπρωτο, φαίνεται, ἵνα πιστοποιηθῇ ἡ ἱστορικὴ ἀλήθεια ὅτι τὸ δένδρον τῆς ἐλευθερίας ἢ μᾶλλον εἰπεῖν τῆς χειραφετήσεως λαοῦ τινος ἀπὸ δουλικῆς τινος καταστάσεως, τὸ δένδρον τοῦτο φύεται καὶ ἀναπτύσσεται πάντοτε δι’ αἵματος. Μόνον εἰς τοιοῦτον λόγον δύναταί τις ν’ ἀποδώσῃ τὸ κατὰ τὸ παρελθὸν Σάββατον γενόμενον μακελλειὸ ἐν Λαρίσῃ, τῆς ὁποίας τὰς πεδιάδας φαίνεται ὅτι ὡς ἱλαστήριος θυσία ὑπὲρ τῆς εὐοδώσεως τοῦ ἐκεῖ διεξαγομένου ἀγῶνος τῆς ἐπιλύσεως τοῦ ἀγροτικοῦ ἢ μᾶλλον ἐθνικοῦ ζητήματος ἀπῃτήθη, ἵνα τὸ ἀθῷον αἷμα δύο δεκάδων περίπου ἀγροτῶν βάψῃ τὰς πεδιάδας ταύτας καὶ σπείρῃ τὸ πένθος εἰς τόσας οἰκογενείας ἀτυχῶν θυμάτων. Τὰ γεγονότα ταῦτα, κύριε Πρόεδρε, τῆς Λαρίσης θλίβουσι τὴν καρδίαν, συγκινοῦσιν ἡμᾶς τοὺς ἐκεῖθεν προερχομένους, ἀλλὰ καὶ πάντα πονοῦντα τὸν τόπον. Ἰδιαιτέρως ὅμως, κ. Πρόεδρε, προξενοῦσιν εἰς ἡμᾶς κατάπληξιν ἀληθῆ, εἰς ἡμᾶς τοὺς γνωρίζοντας τὸ νομοταγὲς καὶ τὸ μέχρι θαυμασμοῦ ἄκρως φιλόνομον τοῦ λαοῦ ἐκείνου. Ἀλλ’ ἀκριβῶς, κύριοι συνάδελφοι, τοῦτο τὸ γεγονὸς ἄγει εἰς συμπεράσματα τὰ ὁποῖα δέον σοβαρῶς νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ὑπ’ ἐκείνων οἵτινες δυστυχῶς δὲν ἠθέλησαν νὰ δώσωσι τὴν ἐξαιρετικήν, τὴν ἰδιάζουσαν προσοχὴν καὶ πίστιν εἰς τὰς ὑφ’ ἡμῶν πρὸ ὀλίγων ἔτι ἡμερῶν γενομένας πρὸς αὐτοὺς παραστάσεις, παραστάσεις περὶ τῶν κινδύνων τοὺς ὁποίους ἡ ὀξύτης τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος ἐν Θεσσαλίᾳ ἐνεκυμόνει καὶ ἐγκυμονεῖ καὶ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐπιτακτικῆς, τῆς ἐπειγούσης, ὅπως ἡ ἀντιμετώπισις τοῦ ζητήματος τούτου, τοῦ οὑτωσὶν ἐπικινδύνου καὶ ἀπροόπτως ἐμφανιζομένου, γένηται κατὰ τρόπον οὐ μόνον ἐπιβάλλοντα εἰς τοὺς ἁρμοδίους καὶ τὸ ὕφος καὶ τὰς φράσεις καὶ τὴν ἑρμηνείαν ἀνάλογα πρὸς τὴν λεπτότητα καὶ τὰς ποικίλας ἀληθῶς δυσχερείας τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλὰ καὶ δι’ ἐνεργείας, διὰ πράξεώς τινος νομοθετικῆς, ἐμπνεούσης τὴν πεποίθησιν εἰς τοὺς ἐξεγερθέντας ἐκείνους πληθυσμοὺς ὅτι ἡ ζητουμένη ὑπ’ αὐτῶν γεωργικὴ χειραφέτησις δὲν εἶναί τι τὸ ἀπολύτως ἀδύνατον, ἀλλ’ εἶναί τι ἄξιον προσοχῆς, μερίμνης σοβαρᾶς, συντόνου καὶ ἀμέσου, εἰ δυνατόν, παρὰ τῆς Πολιτείας διακηρυττούσης ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης ὡς πρόγραμμα, ὡς σημαία τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους τούτου, θὰ εἶναι καὶ ὀφείλει νὰ εἶναι ἡ ἀποκατάστασις τῶν γεωργῶν, ἡ γεωργικὴ προαγωγὴ τοῦ Κράτους καὶ ἰδιαίτατα τῆς Θεσσαλίας, τῆς ὁποίας καὶ μόνης ἡ πρόοδος θ’ ἀπετέλει καὶ θὰ ἔδιδε τὴν οἰκονομικὴν εὐρωστίαν τοῦ Κράτους, θὰ ἔδιδε καὶ τοὺς στρατοὺς καὶ τοὺς στόλους καὶ τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν παιδείαν καὶ τὴν βιομηχανίαν καὶ τὸ ἐμπόριον. Δυστυχῶς, κύριε Πρόεδρε, αἱ δοθεῖσαι ἐνταῦθα ἀπαντήσεις εἰς τὸν Θεσσαλικὸν λαὸν ἀντὶ ἐλπίδων ἐνέπνευσαν τὴν ἀπογοήτευσιν εἰς αὐτόν, ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ ὁποίου μετὰ τὰς γενομένας δυστυχῶς, ἃς μοι ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, οὐχὶ πολὺ εὐστόχους καὶ ἀκαίρους ἐπισήμους δηλώσεις, ἐμορφώθη ἡ πεποίθησις ὅτι οὐδὲν σωστικὸν μέτρον δύναται πλέον νὰ ληφθῇ ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας, ἐγκαταλειφθείσης ὑπὸ τῆς Πολιτείας ἀστόργως. Ἐντεῦθεν ἡ ἀπόγνωσις τοῦ λαοῦ, ἀπόγνωσις ἥτις εἶναι ἀπόρροια, συνέπεια τῆς στυγνῆς πλέον δι’ αὐτοὺς ἀπελπισίας, τῆς ὁποίας ἀπελπισίας ἡ ἔκρηξις ἢ ἔκσπασις ἔφθασεν εἰς τὰ γνωστὰ πλέον αἱματηρὰ συλλαλητήρια. Τὰ θλιβερὰ ταῦτα γεγονότα, κ. Πρόεδρε, τὰ συμβάντα διὰ τὸν φιλήσυχον Θεσσαλικὸν λαὸν μαρτυροῦσιν ὅτι κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον ἔφθασε τὸ μαχαῖρι ’ς τὸ κόκκαλο, ἀλλ’ ἀποδεικνύουσιν ἐξ ἄλλου ὅτι ἀπέναντι τοῦ λαοῦ τούτου, ἔχοντος ἔμφυτον τὸ συναίσθημα τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τοὺς νόμους, πρὸς τὰς καθεστηκυίας Ἀρχὰς καὶ τὴν ἔννομον τάξιν, ἀπέναντι, λέγω, τοῦ λαοῦ τούτου δυστυχῶς δὲν φαίνεται ἐξαντληθεῖσα, ὡς ὤφειλεν, ἅπασα ἡ ἀπαραίτητος, ἡ ἐπιβαλλομένη εἰς τοιαύτας περιστάσεις ἐπιείκεια, οὐδ’ ἐπεκράτησαν ἀπολύτως μετριοπαθέστεραι σκέψεις καὶ ἀποφάσεις καὶ πλήρης ἡ ἠρεμία πνεύματος ἐπιεικοῦς, ὥστε ἡ χρῆσις τῶν ὅπλων τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας, ἡ χρῆσις τῶν ὅπλων τῶν Ἑλλήνων στρατιωτῶν νὰ μὴ στραφῇ μετὰ τόσης ἀπονιᾶς, μετὰ τόσης εὐκολίας κατὰ τίνος; Καθ’ Ἑλλήνων, κατ’ ἀδελφῶν ἀπηλπισμένων, ζητούντων ἐκεῖνο ὅπερ πάντες ἀναγνωρίζομεν ὡς ἔργον δικαιοσύνης. Καὶ ἐλέχθη, κ. Πρόεδρε, καὶ ἴσως μετ’ ὀλίγον θ’ ἀκούσητε ὅτι κατὰ τῆς εἰς Λάρισαν μεταβαινούσης ἁμαξοστοιχίας ἐγένετο ἔνοπλος ἐπίθεσις. Ἂς ἐπιτραπῇ εἰς ἡμᾶς τοὺς γνωρίζοντας τὰ πράγματα νὰ θέσωμεν ἐν ἀμφιβόλῳ τὰς πληροφορίας ταύτας μέχρις ἀποδείξεως τοῦ ἐναντίου· ἂς ἐπιτραπῇ νὰ πιστεύσωμεν τὰς πληροφορίας ἡμῶν, καθ’ ἃς οἱ χωρικοὶ ἐν τῷ σταθμῷ τοῦ Κιλελὲρ δὲν ἔφερον ὅπλα. Ἂς ἐπιτραπῇ νὰ φρονῶμεν ὅτι μᾶλλον ὑπέρμετρος ζῆλος ὀργάνων τινῶν κατωτέρων τῆς ἐνόπλου δυνάμεως ἐγένετο ἀφορμὴ νὰ χυθῇ τόσον αἷμα. Ἀλλὰ μή, κύριε Πρόεδρε, ἐτηρήθη, ἐπεκράτησεν ἡ ψυχραιμία, ἡ ἀταραξία τῶν ἐντεταλμένων τὴν τήρησιν τῆς δημοσίας τάξεως, ἡ ἀπάθεια, ἡ ὁποία πρέπει νὰ διακρίνῃ πάντα χειριζόμενον τὸ ὅπλον, τοὐλάχιστον ἐκεῖ, ἔνθα ἀναμφισβητήτως οἱ χωρικοὶ ἦσαν ἄοπλοι ἐντελῶς, παρὰ τὴν πύλην τῶν Φαρσάλων, ἐν ᾗ παρεκωλύετο ἡ εἴσοδος τῶν χωρικῶν εἰς τὴν πόλιν; Δυστυχῶς καὶ ἐκεῖ ἠκούσθησαν πυροβολισμοί, καὶ ἐκεῖ ἐγένοντο ἐπελάσεις, τραυματισμοὶ νέοι τῶν χωρικῶν. Ἔχω πεποίθησιν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει καὶ ὀφείλει νὰ ἐξακριβώσῃ κατὰ πόσον κατὰ τὰς αἱματηρὰς ταύτας συρράξεις, τὰς λυπηρὰς ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, ἐγένετο ἀδικαιολόγητος, ἄκαιρος ὑπέρβασις καθήκοντος ἢ κακὴ ἑρμηνεία καὶ ἐκτέλεσις τῶν δοθεισῶν ἀναμφιβόλως εἰδικῶν ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ διαταγῶν τῶν ἁρμοδίων ἀνωτέρων Ἀρχῶν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλει ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀκούσῃ παρ’ ἡμῶν, φωνὴν εἰλικρινῆ, εἶναι ὅτι πρέπει, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ λῆψις μέτρου τινὸς νομοθετικοῦ παρέχοντος εἰς τὸν λαὸν ἐκεῖνον τὸν ἐξεγηγερμένον τὴν πεποίθησιν ὅτι τὸ ζήτημά του εἰσῆλθεν ἐπὶ τέλους εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς λύσεώς του. Περὶ τούτου ὑφ’ ἡμῶν τῶν Βουλευτῶν ὑπεβλήθη τοιοῦτο μέτρον. Ἂν τὸ μέτρον τοῦτο δὲν νομίζῃ δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ συζητηθῇ, ἂς προτείνῃ αὐτὴ ἄλλο. Πάντως ὅμως ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις, ὅπως ἐξευρεθῇ μέτρον τι ἵνα μεταδοθῇ ἡ πεποίθησις εἰς τὸν λαὸν ἐκεῖνον ὅτι ἐγένετο ἀρχὴ ἐκπληρώσεως τῶν δικαίων πόθων αὐτοῦ, διότι προβλέπω, ἂν δὲν ἀνοιχθῇ δικλείς τις, δεινοτέρους κινδύνους, κινδύνους προσεχεῖς, καὶ λόγῳ τῆς ἀπογνώσεως τοῦ λαοῦ ἐκείνου, μὴ πιστεύσαντος ἀκόμη ὅτι τὸ ζήτημά του θὰ λυθῇ ἔστω καὶ ὀλίγον βραδύτερον, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τῆς διαταράξεως τῶν σχέσεων πλέον τῶν εἰρηνικῶν μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ γεωργῶν, ἡ τῶν ὁποίων εἰρηνικὴ ἐφεξῆς συμβίωσις μοὶ φαίνεται, ἂν μὴ ἀδύνατος, πάντως ὅμως κινδυνώδης.

§3Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἐντελῶς ἀδύνατος εἰς τὸ μέλλον.

§4Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, καὶ παρακαλῶ αὖθις τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συναινέσῃ ὅπως παρασχεθῶσιν ἐντεῦθεν πᾶσαι ἐκεῖναι αἱ ἐγγυήσεις, πᾶσαι αἱ ἀπαραίτητοι, ἀλλὰ καὶ θετικαὶ ἐλπίδες, αἵτινες θὰ πείσωσι τὸν Θεσσαλικὸν λαὸν ὅτι ἡ ἡμέρα τῆς ἀπελευθερώσεως αὐτοῦ εἶναι ἐγγύς, καὶ ἐλπίζω ὅτι ταύτας τὰς ἐγγυήσεις ἀκούων ἐντεῦθεν ὁ νομοταγὴς ἐκεῖνος λαὸς θέλει σφίγξει μὲ τὰς δύο χεῖρας τὴν αἱμάσσουσαν καρδίαν αὐτοῦ, θέλει ἡσυχάσει καὶ χάριν τῶν γενικωτέρων συμφερόντων τῆς χειμαζομένης πατρίδος, ἀλλὰ καὶ χάριν τῆς εὐοδώσεως, τῆς ἐπιλύσεως τοῦ ζητήματός του αὐτοῦ, ἀπαιτοῦντος πρωτίστως ἡσυχίαν.

§5ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε!

§6ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἴσως θὰ ἦτο συμφωνότερον πρὸς τὰς ἀξιώσεις τοῦ Κανονισμοῦ περὶ ἐπερωτήσεων ἂν περιωρίζετο ὁ ἔντιμος συνάδελφος εἰς τὸ νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Κυβέρνησιν τίνας ἔχει πληροφορίας, νὰ ζητήσῃ πᾶσαν διασάφησιν καὶ ν’ ἀποφύγῃ ἀρυόμενος τὰ ἐπιχειρήματα ἐξ ὅσων μόνον αὐτὸς ἐγνώριζε, μὴ ἔχων ἐπισήμους εἰδήσεις, ὅπως διατυπώσῃ ἀληθὲς κατηγορητήριον τῶν Ἀρχῶν αἵτινες ἐξετέλεσαν ὅ,τι κατηγορήθησαν ὑπ’ αὐτοῦ ὅτι ἐξετέλεσαν, ἀλλὰ καὶ κατ’ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ἣν ἠθέλησε νὰ ἐπιρρίψῃ οὐχὶ μόνον τὴν εὐθύνην διὰ τὰς πράξεις τῶν Ἀρχῶν, τὴν ὁποίαν βεβαίως φέρει ἀκεραίαν ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ τὴν εὐθύνην τῆς ἀφορμῆς ἥτις ἔφερεν εἰς τὰ ἀποτελέσματα ἅτινα δυστυχῶς ἐπῆλθον. Διότι ἀντελήφθην καλῶς ὅτι ἐν τῷ πρώτῳ μέρει τῆς ἀγορεύσεως αὐτοῦ ἐστράφη εἰς τὸ νὰ καταδικάσῃ τὴν ἀστοργίαν, τὴν ἀκαμψίαν τῶν δηλώσεων τῶν κυβερνητικῶν.

§7Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Τὴν ἀκαμψίαν μάλιστα, τὴν ἀστοργίαν ὄχι.

§8ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ περιλαμβάνω πάσας τὰς ἰδέας. Τὴν ἀστοργίαν καὶ τὴν ἀκαμψίαν ἔστω τῶν ἀποφάσεων τῶν κυβερνητικῶν, περὶ ὧν ἔχω τὴν συνείδησιν, ἐλθὼν εἰς συνάφειαν μετὰ πάντων τῶν ἐκ Θεσσαλίας Βουλευτῶν κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, ὅτι δὲν ἐθεωρεῖτο τοσοῦτον ἐλευθέρα ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τῶν πλείστων ἴσως τῶν Βουλευτῶν ν’ ἀποδεχθῇ ἄνευ κινδύνων ἄλλων πολὺ σοβαρωτέρων τὰς τότε προτεινομένας ἰδέας, αἵτινες καὶ ἐνεφανίσθησαν ἔπειτα ἐλάχιστα, ἀναξίως λόγου, τροποποιημέναι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὑπὲρ οὗ προέτρεψαν ἡμᾶς νὰ ἐργασθῶμεν. Περὶ τούτου δὲν δύναμαι νὰ ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν ἐλθὼν εἰς συνάφειαν μετὰ πάντων τῶν Βουλευτῶν Θεσσαλίας. Ἀλλ’ ἐπιφυλασσόμενος νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ θέμα τοῦτο, τὸ εἰδικώτερον, θέλω προβῆ εἰς παροχὴν τῶν ὀφειλομένων εἰς τὴν Βουλὴν πληροφοριῶν καὶ πάσης ἐξηγήσεως αἰτηθησομένης, ὅπως ἡ Βουλὴ τεθῇ εἰς πλήρη γνῶσιν τῶν πραγμάτων ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ τοῦ ζητήματος τῆς αἱματοχυσίας, δι’ ἣν κατηγορήθη ὁ στρατὸς ὑπὸ τοῦ κ. ἐκ Λαρίσης Βουλευτοῦ. Τίνες εἶναι αἱ ὁδηγίαι αἱ σταλεῖσαι εἰς ἁπάσας τὰς Ἀρχὰς τῆς Θεσσαλίας θέλει ἴσως κάλλιον παντὸς ἄλλου καταδείξει εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα πρὸς τὸν νομάρχην Τρικκάλων, ὅπερ ἰδιοχείρως ἐν ὥρᾳ ἐπειγούσῃ συνέταξα καὶ ἀπέστειλα ἐγὼ αὐτὸς πρὸς τὸν νομάρχην ἐκ τοῦ οἴκου μου. Γνωρίζουσι κάλλιστα οἱ κύριοι Βουλευταὶ Θεσσαλίας ὅτι τὸ μόνον σημεῖον ἀφ’ οὗ προσεδοκᾶτο πιθανότης συρράξεων καὶ αἱματοχυσίας ἦτο ἡ Καρδίτσα. Περὶ οὐδενὸς ἄλλου σημείου ὑπῆρχε σπουδαία ὑπόνοια ὅτι ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὴν ἀνάγκην βίας πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, τυχὸν ὑφισταμένου προσβολήν, πλὴν τῆς Καρδίτσης· καὶ ἡ ζώνη ἐκείνη ἡ πρὸς τὰ κάτω τῆς χώρας ἐθεωρεῖτο ζωηροτέρα παντὸς τοῦ λοιποῦ θεσσαλικοῦ ἐδάφους, ἀλλ’ οὐδεὶς ἀνέμενεν ἐκεῖθέν τι ἄξιον μειζόνων ἀνησυχιῶν· ἴσως μεμονωμένας τινὰς πράξεις, οἷον πυρπολήσεις, καὶ εἴχομεν τοιαύτας, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ διατάραξιν γενικὴν τῆς δημοσίας τάξεως. Ἔλαβον ἐκ Καρδίτσης τηλεγράφημα, ὅπερ θέλω ἀναγνώσει εἰς τὴν Βουλήν· καὶ εἶναι χαρακτηριστικόν, διότι παρέχει πιστὴν εἰκόνα τοῦ πῶς τὸ ζήτημα τοῦτο ἔλαβε τὴν τροπὴν τὴν ὀξεῖαν καὶ στενόχωρον εἰς ἣν ἔφθασε· διότι πάντες ἐνταῦθα ἐδηλώσαμεν πεποίθησιν περὶ τοῦ φιλονομωτάτου τοῦ Θεσσαλικοῦ λαοῦ καὶ αὐτῶν ἐκείνων τῶν ζωηροτέρων, περὶ ὧν εἰδικώτερον ὁμιλῶ κατὰ ταύτην τὴν ὥραν. Ἂν δ’ ὁ λαὸς οὗτος εἶχεν ἀφεθῆ εἰς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ δυστυχίαν καὶ τὰς ἰδίας αὐτοῦ σκέψεις καὶ μερίμνας εἰς τὸ ν’ ἀποβλέψωσιν εἰς τὸν σκοπὸν εἰς ὃν εὐλόγως ἀποβλέπουσιν, ἀλλὰ διὰ τῶν νομίμων μέσων, οὐδέποτε ἤθελον φθάσει εἰς τὸ ν’ ἁρπάσῃ διὰ τῆς βίας ἀπὸ τῆς νομίμου ἐξουσίας ἐκεῖνο ὅπερ οὐδεμία ἐξουσία εἰς οὐδένα τόπον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παραχωρήσῃ, ὅταν οἱ νόμοι λειτουργῶσι· καὶ πρόκειται περὶ τοῦ ἱεροῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας, τοῦ θεμελίου πάσης κοινωνίας. Ἀκούσατε τὸ τηλεγράφημα, ὅπερ ἔλαβον τῇ 3)16 Μαρτίου ἐπὶ χαρτοσήμου (ἀναγινώσκει)· «Πρόεδρον Κυβερνήσεως· Κατάστασις ἐν ὑπαίθρῳ χώρᾳ λίαν κρίσιμος· σύσσωμος λαὸς Καρδίτσης ἐλπίζει εἰσέτι καθησυχαστικὴν παρ’ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀπάντησιν ὅσον ἀφορᾷ ἐπίλυσιν γεωργικοῦ ζητήματος: ποιούμεθα ἔκκλησιν πατριωτισμὸν ὑμῶν καὶ Κυβερνήσεως ἵνα ἀναμετροῦντες περιστάσεις ἐπιληφθῆτε ἀμέσως εὐνοϊκῆς λύσεως ζητήματος ἐγκυμονοῦντος τοσούτους κινδύνους. Εὐελπιστοῦμεν ὅτι ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος θὰ ἔχωμεν ὑμετέραν ἀπάντησιν ἐξ ὀνόματος λαοῦ Καρδίτσης. Ἡ ἐπιτροπὴ Κ. Σταμούλης Γ. Καραϊσκάκης Ε. Χαρίσης Νοτόπουλος» Ἕπονται καὶ ἕτεραι περίπου εἴκοσιν ἄλλαι, καὶ ἕτεραι 20 ὑπογραφαὶ δυσανάγνωστοι. Ἐνόμισα ὅτι καὶ ὁ τύπος τοῦ τηλεγραφήματος καὶ τὰ πρόσωπα τὰ ὑπογεγραμμένα μοὶ ἐπέβαλλον καθῆκον νὰ μὴ ἀφήσω καμμίαν ἀμφιβολίαν περὶ τοῦ τί ἠδύνατο καὶ τί ὤφειλεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ πράξῃ, καὶ ἀπήντησα αὐθωρεὶ τὰ ἑπόμενα. Τὸ τηλεγράφημα ἐλήφθη τῇ 4ῃ Μαρτίου· ἡ 3ῃ γράφεται ἐκεῖ, ἀλλὰ τὸ ἔλαβον τὴν νύκτα. Ἀπήντησα τῇ 4ῃ Μαρτίου (ἀναγινώσκει)· «Νομάρχην Τρικκάλων Εἰς τοὺς ἐκ Καρδίτσης ἐξ ὀνόματος τοῦ λαοῦ Καρδίτσης τηλεγραφήσαντάς μοι κυρίους Κ. Σταμούλην, Γ. Καραϊσκάκην, Ε. Χαρίσην, Νοτόπουλον καὶ λοιποὺς τῆς ἐπιτροπῆς ἀνακοινώσατε ἐξ ὀνόματός μου ὅτι κατὰ τὰς ἤδη ἐπανειλημμένως καὶ ἰδιαιτέρως καὶ δημοσίᾳ γενομένας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως δηλώσεις καὶ διαβεβαιώσεις αὕτη πᾶσαν καταβάλλει πρόνοιαν ὑπὲρ τοῦ γεωργικοῦ ζητήματος ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ νομίμου καὶ δυνατοῦ· συμβουλεύει φρόνησιν καὶ προτρέπει ἐπιμελῆ ἀποφυγὴν ἀνωμαλιῶν, σχεδίων καὶ πράξεων ἐκθετουσῶν τὴν χώραν εἰς δυσχερείας καὶ κινδύνους, οὓς καθῆκον ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ προλάβῃ, καταστέλλουσα πᾶσαν τυχὸν παρεκτροπὴν καὶ αὐστηρῶς ἐφαρμόζουσα τὸν νόμον. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως». Αὐταὶ εἶναι αἱ ὁδηγίαι αἱ σταλεῖσαι ὑφ’ ἡμῶν εἰς τὴν Θεσσαλίαν.

§9Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Εἰς τὴν Καρδίτσαν.

§10ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς ὅλην τὴν Θεσσαλίαν. Διότι τοῦτο, ὅπερ βλέπετε διατετυπωμένον ὑπ’ ἐμοῦ διὰ τὸ ἐπικινδυνότερον σημεῖον, διεβιβάσθη διὰ τῶν ἄλλων διαταγῶν τῶν Ὑπουργῶν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν εἰς ἅπασαν τὴν χώραν, καὶ τοιαύτης ὁδηγίας ἀναλαμβάνω πλήρη τὴν εὐθύνην.

§11Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Καὶ τῶν δολοφονιῶν αἱ ὁποῖαι διεπράχθησαν;

§12ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐὰν τυχὸν ἔχητε ὑπομονήν, κύριε συνάδελφε, θέλετε ἀκούσει ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ—καὶ ἴσως ἦτο περιττὸν νὰ ζητήσητε τὴν διαβεβαίωσιν—Κυβέρνησις, Ἑλληνικὴ μάλιστα, ἥτις νὰ ἐνεργῇ πράξεις ἀσφαλιζούσας δολοφονίας καὶ ἐπαγομένας εἰς αὐτὴν εὐθύνας...

§13Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Πῶς αὗται διεπράχθησαν;

§14ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. .. Διότι πᾶσα πρᾶξις τῶν ὀργάνων τῆς Ἀρχῆς ὑπερβαίνουσα τὰ δίκαια βαρύνει βεβαίως τὴν Κυβέρνησιν, ἔχουσαν νὰ περιστείλῃ τὸ κακὸν καὶ νὰ τιμωρήσῃ αὐτὸ τυχὸν γενόμενον. Ὥστε ἦτο περιττὸν ν’ ἀποταθῇ εἰς ἐμὲ ἡ ἐρώτησις ἂν ἀναλαμβάνω εὐθύνας δολοφονιῶν. Δὲν πιστεύω κανεὶς ἐνταῦθα νὰ εἶναι δολοφόνος.

§15Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι διεπράχθησαν δολοφονίαι.

§16ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὐτὸ γνωρίζετε ὑμεῖς. Εἶσθε κύριος νὰ κατηγορήσητε βεβαίως. Τοιαύτη κατηγορία, ἐὰν ἐπιρριφθῇ, θὰ εὕρῃ τὸν τοῖχον ἀντεπιστρέφοντα.

§17Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Αὐτὸ ἀποδεικνύει τὴν μέριμναν ὅλου τοῦ Κράτους ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας!

§18ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε συνάδελφε, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἦσθε ὀλιγώτερον ζωηρός.

§19Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Βεβαίως· μέχρι τῆς ἑσπέρας τοῦ Σαββάτου, κύριε Πρόεδρε. Ἀλλὰ μὲ συγχωρεῖτε διότι σᾶς διέκοψα.

§20ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τίποτε. Ταῦτα εἶναι τὰ παραγγελθέντα. Ἂς ἴδωμεν νῦν ποῖα εἶναι τὰ τελεσθέντα ἐν τῇ περιφερείᾳ Λαρίσης. Περὶ τῶν τελεσθέντων εἴχομεν τηλεγραφήματα αὐθωρεὶ περὶ τὴν τρίτην μετὰ μεσημβρίαν καὶ ὀλίγον μετὰ τὴν ταραχὴν ἥτις ἐγένετο περὶ τὴν μίαν μετὰ μεσημβρίαν ἐν Λαρίσῃ εἴχομεν ἐκθέσεις τῶν Ἀρχῶν· συνέπεσε δὲ νὰ ἴδω καὶ ἐκθέσεις ἰδιαιτέρας τῆς διευθύνσεως τοῦ σιδηροδρόμου, εὐμενῶς ἀνακοινωθείσας, καὶ τηλεγραφικὰς ἀνακοινώσεις, αἵτινες συνήθως πέμπονται.

§21Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Αἱ τοπικαὶ Ἀρχαὶ Λαρίσης σᾶς ἐτηλεγράφησαν;

§22ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἀριστερόθεν). Μὴ διακόπτετε.

§23Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ διακόπτητε, ὅταν πρόκειται περὶ γεγονότων.

§24ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Περὶ τὴν τρίτην μετὰ μεσημβρίαν ἔλαβον τηλεγράφημα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπερ καὶ κατὰ σύμπτωσιν εἰς πρῶτον τὸν κύριον Βουλευτὴν Λαρίσης τὸν ἐπερωτήσαντα ἀνεκοίνωσα. Κατειχόμην ὑπὸ τῆς στενοχωρίας κατὰ τίνα τρόπον ἤθελε κατασταθῆ γνωστὸν τὸ πρᾶγμα ἐνταῦθα ἄνευ συνταράξεως τοῦ δημοσίου φρονήματος, δὲν ἦτο δὲ κἂν ἡμέρα ἐπερωτήσεων ἐνταῦθα, ὥστε νὰ δυνηθῶ νὰ ποιήσωμαι ἀνακοινώσεις. Εἶχον ἀποταθῆ πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν Λαρίσης παρακαλέσας αὐτὸν νὰ διατυπώσῃ ἐκεῖνος ἐρώτημα· ἀλλ’ ἔπειτα ἐσκέφθην ὅτι δὲν ἦτο ἡ κατάλληλος ἡμέρα καὶ ἀφῆκα τὸ πρᾶγμα. Ἀνεκοίνωσα τὸ ὅλον τῶν εἰδήσεων εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν Λαρίσης καὶ μετέπειτα εἰς πολλοὺς ἄλλους ἐπανέλαβον αὐτὰς μέχρι καὶ τῶν δημοσιογράφων καθ’ ἣν ὥραν ἐξηρχόμην τῆς αἰθούσης. Δὲν ἔκρυψα τίποτε ἐξ ἐκείνων ἅτινα εἶχον ἀναγγελθῆ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐνόμισα ὅτι ἐπὶ τοιούτων θεμάτων ἡ ἀλήθεια ἀνακοινουμένη—καὶ ἀνακοινουμένη ἐκ τῶν ἐπισήμων πηγῶν καὶ ὑπ’ αὐτῆς τῆς Ἀρχῆς— εἶναι σωστική. Εἶχον λάβει λοιπὸν τὸ ἑπόμενον τηλεγράφημα, ὅπερ ἔχει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις εὑρίσκεται εἰς τὰ ἀνάκτορα ταύτην τὴν ὥραν, ἀλλὰ θ’ ἀναγνώσω τὸ τηλεγράφημα τὸ μεταξὺ τηλεγραφείων ἀνταλλαγέν, ὅπερ περιλαμβάνει σχεδὸν αὐτολεξεὶ ὅ,τι καὶ ἐκεῖνο (ἀναγινώσκει)· «Ἀτυχῶς ὅ,τι ἐφοβούμεθα ἐγένετο· χωρικοὶ περὶ τοὺς 500 παρὰ σταθμὸν Κιλελὲρ ἐπεχείρησαν εἰσέλθωσιν εἰς τραῖνον, ἔλθωσιν εἰς Λάρισαν· ἐμποδισθέντες ὑπὸ στρατοῦ ἐπετέθησαν καθ’ ἁμαξοστοιχιῶν, θρυμματίσαντες ὑέλους κτλ.» Ἐκεῖ τὸ ἐπίσημον λέγει «διὰ λίθων καὶ πυροβολισμῶν». «Ἀτυχῶς ἁμαξοστοιχίας ἐπέβαινε Γερμανὸς ἀνταποκριτὴς ἐφημερίδος Φίσερ μετὰ Κυρίας του· ἐναντίον Κυρίας βαγονίου ἐκείνου ἐπετίθεντο (ὄχι ἕνεκα αὐτῆς, ἀλλὰ Κύριος οἶδε διὰ ποῖον λόγον)».

§25Ι. ΣΠΕΝΤΖΑΣ. Πῶς τὸ ἤξευρον;

§26ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὡς τὸ πρῶτον. «Στρατὸς ἐπυροβόλησεν, ἐτραυματίσθησαν 15, ἐφονεύθησαν 5. Χωρικοὶ ἐτράπησαν φυγήν· ἔμειναν 100, οἵτινες ὥδευσαν πρὸς τὰ ἐδῶ, ἔξωθεν δὲ πόλεως, πλησίον σταθμοῦ, περὶ τὴν 1 μ. μ. συνηντήθησαν μετὰ στρατοῦ πόλεως· ἀντηλλάγησαν πυροβολισμοί· προυχώρησαν πλατεῖαν ἐπιτεθέντες καταστημάτων διὰ λίθων, θρυμματίζοντες ὑέλους κλπ. Στρατὸς ἐπυροβόλησε πλατεῖαν ἀέρα· ἐπήλασαν ἱππεῖς. Ἀξιωματικὸς ἱππικοῦ Σκανδάλης ἐτραυματίσθη ἐλαφρῶς χεῖρα, ὑπίλαρχος Βαρδῆς μώλωπας ὑπέστη. Πλῆθος ἐν τέλει διελύθη κλπ.» Μετ’ ὀλίγον μετὰ τὸ πρῶτον τηλεγράφημα τοῦ νομάρχου, ὅπερ δὲν ἔχω ἐνταῦθα, ὡς εἶπον, ἔχω μόνον τοὺς ἀριθμούς, διότι τὸ τηλεγράφημα ἔχει ὁ συνάδελφός μου μεθ’ ἑαυτοῦ, ἔλαβον δεύτερον τηλεγράφημα, λέγον ταῦτα (ἀναγινώσκει)· «Κατόπιν ἰδιαιτέρου σημερινοῦ τηλεγραφήματός μου πληροφορῶ ὅτι ἐν πλήρει τάξει διεξήχθη συλλαλητήριον ἐνταῦθα. Νομάρχης Ἀργυρόπουλος». Αὗται ἦσαν αἱ πρῶται εἰδήσεις αἵτινες ἐγένοντο ἀμέσως γνωσταί, διότι οὐδὲν ἄλλο τηλεγράφημα διεβιβάσθη τῆς τηλεγραφικῆς Ἀρχῆς ἐν Λαρίσῃ προνοησάσης νὰ μὴ γίνῃ διασταύρωσις τηλεγραφημάτων, ἅτινα δυνατὸν ἦτο νὰ συνταράξωσι τὴν Θεσσαλίαν καὶ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα διὰ τὸ ἀντικρουόμενον καὶ ἀπιθάνως ἀκριβὲς τῶν τηλεγραφουμένων. Νῦν ἔχω τὸ καθῆκον ν’ ἀνακοινώσω τὸ τηλεγράφημα ὅπερ τὴν ἐπιοῦσαν ἐστάλη ὑπὸ τῶν Ἀρχῶν, ἀπεικονίζον τὰ πράγματα ὅπως κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῶν ἀνωτέρων τούτων Ἀρχῶν συνέβησαν. Αἱ Ἀρχαὶ δ’ αὗται εἶναι ὁ μέραρχος στρατηγὸς Ψαροδῆμος καὶ ὁ νομάρχης Ἀργυρόπουλος. Καὶ τοῦτο τὸ τηλεγράφημα κατέστη γνωστὸν εἰς πάντα ὅστις ἠρώτησε περὶ τῆς ὑποθέσεως. Ἔχει δὲ οὕτω (ἀναγινώσκει)· «Πρωθυπουργόν, Ὑπουργοὺς Ἐσωτερικῶν καὶ Στρατιωτικῶν. Πρωινὴ ἁμαξοστοιχία ἐκ Βόλου παρημποδίσθη...»

§27Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἐγένετο αὐτό;

§28ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὴν μεσημβρίαν.

§29Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Μετὰ ὥριμον σκέψιν ἔκαμον νέον τηλεγράφημα!

§30ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶπον εἰς ὑμᾶς πρὸ ὀλίγου ὅτι τὸ τηλεγράφημα ὑπέγραψαν ὁ στρατηγὸς καὶ μέραρχος Ψαροδῆμος καὶ ὁ νομάρχης Ἀργυρόπουλος. Ἔχει λοιπὸν τὸ τηλεγράφημα οὕτω (ἀναγινώσκει)· «Πρωινὴ ἁμαξοστοιχία ἐκ Βόλου παρημποδίσθη παρ’ ὁμάδων χωρικῶν ἀόπλων καὶ ἐνόπλων μεταξὺ Γκερλῆ– Λαρίσης. Ἐπιβαίνουσα στρατιωτικὴ δύναμις, ἐξαντλήσασα πᾶν ἤπιον μέσον καὶ προσβληθεῖσα διὰ λιθοβολισμῶν καὶ πυροβολισμῶν, ἠναγκάσθη πυροβολῆσαι. Ἐφονεύθησαν τρεῖς πολῖται καὶ ἐπληγώθησαν ἑπτὰ τοιοῦτοι...» Ἐνταῦθα διακόπτω, ἵνα δώσω ἐξηγήσεις. Ἡμεῖς γνωρίζοντες τί εἶχε συμβῆ εἴχομεν δώσει ἐντολήν, ἵνα πᾶς σταθμὸς ἐξασφαλισθῇ ὡς καὶ πᾶσα ἁμαξοστοιχία κατὰ τοιούτων ἐπιθέσεων, διότι ἡ ἐπίθεσις ἐν Καρδίτσῃ ὑπῆρξε λίαν ἐπικίνδυνος καὶ μετ’ ἀποτελέσματος καταστροφῆς ὑλικῆς τοῦ σιδηροδρόμου, ἐνῷ ἐνταῦθα ἡ ὑλικὴ βλάβη ἦτο μικροτέρα. Εἴχομεν λοιπὸν παραγγείλει πανταχοῦ νὰ ὑπάρχῃ δύναμις στρατιωτικὴ εἰς τοὺς σταθμοὺς καὶ ἐλευθερία κινήσεως εἰς τοὺς σιδηροδρόμους.

§31Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ τῶν ἐπιβατῶν.

§32ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως καὶ τῶν ἐπιβατῶν. Φαίνεται ὅτι ἐκεῖ ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον ἐντὸς ἑκάστης ἁμαξοστοιχίας νὰ ὑπάρχῃ δημοσία δύναμις, ὅπως ὑπάρξῃ δὲ δημοσία δύναμις, ἐγένετο συγκέντρωσις, ὅπου δυνατόν, τῆς Χωροφυλακῆς ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ὑπῆρξεν ἀνάγκη διὰ πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ ζητηθῇ ἐπικουρία τοῦ στρατοῦ συμφώνως πρὸς τὸν νόμον, ὅστις ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ ἐπιτρέπει τὴν τοιαύτην ἀπασχόλησιν τοῦ στρατοῦ ὑπὲρ τῆς γενικῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Συνεχίζω τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ τηλεγραφήματος· «Συρμὸς ἀφίκετο εἰς Λάρισαν. Κατάλληλα μέτρα ἐλήφθησαν διὰ κυκλοφορίαν σιδηροδρομικῶν ἁμαξοστοιχιῶν· ἐν Γκερλῇ παρέμεινε μικρὸν ἀπόσπασμα. Περὶ ὥραν 1 μ. μ. ἐγένετο συμπλοκὴ ἐνταῦθα, πύλην Φαρσάλων, μεταξὺ ἀποσπάσματος καὶ χωρικῶν, λιθοβολησάντων τοῦτο. Ἐτραυματίσθη σοβαρῶς διὰ σφαίρας ὅπλου εἷς χωρικός. Διαδηλωταὶ διελύθησαν. Ταυτοχρόνως φρούραρχος, ἀντιληφθεὶς εἰς πλατεῖαν Θέμιδος ἐπίθεσιν διαδηλωτῶν χωρικῶν κατὰ καταστημάτων, θραυσάντων ὑελοπίνακας, διέταξε διάλυσιν αὐτῶν δι’ ἱππικοῦ καὶ μηχανικοῦ, ἐπιτευχθεῖσαν κατόπιν συρράξεως, καθ’ ἣν ἐπληγώθη ἐλαφρῶς βραχίονα ἀνθυπίλαρχος Σκανδάλης δι’ ἀγχεμάχου ὅπλου. Εἷς πολίτης καταπατηθεὶς ὑπὸ τῶν ἵππων ἀπεβίωσε. Τρεῖς ἱππεῖς καὶ εἷς πολίτης ἐμωλωπίσθησαν. Εἰς διάφορα σημεῖα ἐμωλωπίσθησαν ὑπίλαρχος Χρύσης Πηχεὼν καὶ ἓξ ἱππεῖς. Ἐγκρίσει νομάρχου ἐπιτροπὴ χωρικῶν ἔλαβεν ἄδειαν συγκροτήσῃ συλλαλητήριον ἐν πλατείᾳ, διεξαχθὲν ἠρέμως. Στράτευμα ἐτηρήθη ἐν ἐπιφυλακῇ. Ἐλήφθησαν μέτρα κατάλληλα ἀσφάλειαν πόλεως. Χωρικοὶ ἀπεσύρθησαν χωρία των. Φόβοι νέων ταραχῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀπεσοβήθησαν. Διὰ συνεννοήσεως μετὰ εἰσαγγελέως ἐξεδόθησαν ἐντάλματα συλλήψεως κατὰ πρωταιτίων. Κρατοῦνται τρεῖς δήμαρχοι. Ἀστυνόμος Φαρσάλων τηλεγραφεῖ ὅτι ἄγνωστοι ἔθηκαν πῦρ παρελθοῦσαν νύκτα χορταποθήκην ἐνοικιαστοῦ Τσαούση ἐν χωρίῳ Βρυσιά, ἀποτεφρωθεῖσαν ἐντελῶς. Μέραρχος Ψαροδῆμος Νομάρχης Ἀργυρόπουλος».

§33Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἀρχαὶ ὠδίνων!

§34ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὗται εἶναι αἱ εἰδήσεις αἱ ἐπίσημοι, αἱ περιελθοῦσαι εἰς ἡμᾶς ἐπὶ τοῦ λυπηροῦ τούτου ζητήματος, καὶ ταύτας ἔθηκα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, δυναμένης ἐκ τούτου νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν συνέβησαν τὰ πράγματα. Ἡ ὅλη χθεσινὴ ἡμέρα παρῆλθεν ἄνευ σπουδαίων ἀνακοινώσεων ἐκ Θεσσαλίας. Ἔχομεν τηλεγράφημα τοῦ νομάρχου Λαρίσης χθεσινόν, τῆς 6ης μ. μ. ὥρας, ἔχον οὕτω (ἀναγινώσκει)· «Πρόεδρον Κυβερνήσεως, Ὑπουργοὺς Ἐσωτερικῶν καὶ Στρατιωτικῶν. Συλλαλητήρια ἐγένοντο ἐν Βόλῳ καὶ Φαρσάλοις ἐν πλήρει τάξει καὶ ἡσυχίᾳ. Χωρικοὶ ἄοπλοι. Ἐπιτροπὴ μεταβᾶσα εἰς τηλεγραφεῖον ἀπέστειλε τηλεγράφημα εἰς Στρατιωτικὸν Σύνδεσμον καὶ Πρόεδρον Βουλῆς. Ἐν τούτοις παρελθοῦσαν νύκτα ἄγνωστοι ἔθηκαν πῦρ ἀχυραποθήκην Ἰουσούφ βέη καὶ Χασὰν Ἐτέμ, χωρίον Κάτω Τσιάχματι. Νομάρχης Ἀργυρόπουλος». Ὀλίγον πρὶν ἢ ἔλθῃ τὸ τηλεγράφημα τοῦτο περιῆλθεν εἰς γνῶσίν μου ἀντίγραφον τηλεγραφήματος ἀποσταλέντος ἐνταῦθα πρὸς ξένον ἐπίσημον, ἐν ᾧ ἀγγέλλονται τὰ ἑπόμενα (ἀναγινώσκει)· «Ἀξιόπιστοι ἄνθρωποι ὑπηρεσίας μου μὲ πληροφοροῦσιν ὅτι ἀπόψε ἐπίκειται ἐμπρησμὸς καὶ διαρπαγὴ ἀποθηκῶν καὶ καρπῶν κτημάτων Σεκλίζης καὶ Δελῆ Ἰβραήμ, ἀνηκόντων εἰς Χαϊδὰρ βέην, οὗτινος τυγχάνω πληρεξούσιος. Παρακαλῶ εὐαρεστηθῆτε ἐνεργήσητε δέοντα πρὸς προστασίαν συμφερόντων μου. Ἀναστάσιος Τσικρίκης Πληρεξούσιος Χαϊδὰρ βέη». Περιῆλθε τὸ τηλεγράφημα τοῦτο εἰς χεῖράς μου καὶ αὐθωρεὶ ἔπεμψα τηλεγράφημα εἰς τὸν νομάρχην Τρικκάλων ἐκ τοῦ οἴκου μου, ἔχον οὕτως (ἀναγινώσκει)· «Ἂν ἔχῃ πιθανότητα εἴδησις περιελθοῦσα ἐνταῦθα, ὅτι ἐπίκειται ἀπόψε ἐμπρησμὸς ἀποθηκῶν καρπῶν Σεκλίζης καὶ Δελῆ Ἰβραήμ, κτημάτων Χαϊδὰρ βέη, προνοήσατε τάχιστα περὶ ἐγκαίρου προστασίας αὐτῶν». Περὶ τοῦ συλλαλητηρίου τοῦ Βόλου, περὶ οὗ ὁμιλεῖ ὁ νομάρχης, εἶχον εἴδησιν τὴν ἑπομένην. Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ἐχαρτοσημάνθη. Ἀλλὰ πρὸ τούτου ἔχω ἄλλο καὶ τοῦτο προηγεῖται· διὸ θ’ ἀναγνώσω τὸ ἄλλο, τὸ ἀποσταλὲν πρὸς ἐμὲ καὶ περιέχον ψήφισμα τοῦ συλλαλητηρίου, ὅπερ θὰ ἐστάλη καὶ ἐνταῦθα. Ἔχει δὲ οὕτω (ἀναγινώσκει)· «Πρόεδρον Κυβερνήσεως «Ψήφισμα συλλαλητηρίου ἐργατικῶν τάξεων Βόλου ἐνισχῦον ἀγρότας Θεσσαλίας, ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει)· Ἅμα τῇ ἀναγγελίᾳ τῆς ἀγριότητος μεθ’ ἧς τὸ ἐπίσημον Κράτος ἀποπειρᾶται νὰ καταπνίξῃ τὸν ἱερὸν καὶ δίκαιον ἀγῶνα τῶν ἀδελφῶν γεωργῶν τῆς Θεσσαλίας, προσπαθοῦν νὰ καταπνίξῃ ἐν τῷ ἰδίῳ των αἵματι τὴν φωνὴν τοῦ δικαίου, ἥτις ἀντηχεῖ ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς Θεσσαλίας, ὁ ἐργαζόμενος λαὸς τοῦ Βόλου, συνελθὼν εἰς πάνδημον συλλαλητήριον τοῦ «Ἐργατικοῦ Κέντρου» καὶ κάτωθι τοῦ καταστήματος αὐτοῦ, μετ’ ἀγόρευσιν τοῦ νομικοῦ συμβούλου κ. Ζάχου ψηφίζει· Διαμαρτύρεται ἐξ ὀνόματος τῶν ἐργατικῶν τάξεων καὶ ἐν ὀνόματι τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς δικαιοσύνης διὰ τὴν δολοφονίαν τῶν ἀδελφῶν γεωργῶν, ἀγωνιζομένων ὑπὲρ τῆς καταλύσεως βαρβάρου δουλείας, ὑπὸ Ἑλλήνων στρατιωτῶν, οἵτινες ἐντολῇ τῆς Κυβερνήσεως ἤγειραν κατ’ ἀδελφῶν τὰ ὅπλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπεκτήθησαν ἀπὸ τὸν ἱδρῶτα τῶν ἰδίων καὶ τὰ ὁποῖα τοῖς παρεδόθησαν πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς πατρίδος, διαδηλοῖ αἰσθήματα συμπαθείας ὑπὲρ τῶν ἀγωνιζομένων ἀδελφῶν ἐργατῶν τῆς γῆς, διαβεβαιῶν ὅτι ἐν περιπτώσει συνεχίσεως ὁμοίας τακτικῆς ἐκ μέρους τοῦ ἐπισήμου Κράτους εἶναι ἕτοιμον νὰ ἐπιστρατεύσῃ τὰς ἐργατικὰς τάξεις Βόλου πρὸς ἄμυναν καὶ ὑπεράσπισιν τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἐλευθερίας. Ἀποφασίζει νὰ ὑψωθῇ καθ’ ὅλην τὴν ἡμέραν τῆς αὔριον μαύρη σημαία μετὰ τοῦ λαβάρου τοῦ «Κέντρου» εἰς τὸν ἐξώστην αὐτοῦ, εἰς ἔνδειξιν τῆς θλίψεως καὶ τῆς ἀγανακτήσεως, ἥτις πιέζει τὰ στήθη τῶν ἐργατῶν τοῦ Βόλου. Ἀπαιτεῖ τὴν ἄμεσον ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῶν τσιφλικίων καὶ διανομὴν τῶν Ζαππείων κτημάτων καὶ τὴν κατάπαυσιν τῆς ἀδελφοκτονίας. Ἡ διοικητικὴ Ἐπιτροπή». Καὶ μετὰ τοῦτο ἔλαβον τὸ τελευταῖον τοῦτο τηλεγράφημα, καὶ τοῦτο ἐκ Βόλου, ὅπερ καὶ τοῦτο θέλω ἀναγνώσει, ὅπως ὑπάρχῃ πλήρης γνῶσις εἰς τὴν Βουλὴν τῆς θέσεως εἰς ἣν εὑρίσκονται τὰ πράγματα.

§35Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ πληθυνθῇ ἡ γνῶσις...

§36ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα. Τὸ τηλεγράφημα εἶναι ἐκ Βόλου τῆς 5ης καὶ 15′ μ. μ. ὥρας, ἔχει δὲ οὕτω (ἀναγινώσκει). «Πολιτικὸς ἀνορθωτικὸς Σύνδεσμος Βόλου, συνελθὼν ἐκτάκτως σήμερον καὶ λαβὼν ὑπ’ ὄψιν τὰ χθεσινὰ αἱματηρὰ γεγονότα Κιλελέρ, Τσουλὰρ καὶ Λαρίσης, καθ’ ἃ αἱ Ἀρχαὶ ἐπετέθησαν κατὰ ἀόπλων ἀγροτῶν, διαμαρτυρομένων κατὰ τῆς ἐπιδειχθείσης ἀστοργίας Κυβερνήσεως πρὸς ἐπίλυσιν ζητήματός των, ἐκφράζει βαθυτάτην λύπην διὰ τὰ γενόμενα καὶ παρακαλεῖ, ὅπως ἡ Κυβέρνησις, ἐν τῇ ὑπὲρ πολιτῶν μερίμνῃ της, συμπεριφερθῇ ἠπιώτερον πρὸς πάσχοντας γεωργικοὺς πληθυσμοὺς καὶ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως δικαιωθῶσιν ἀπολύτως αἱ προσδοκίαι Θεσσαλῶν ἀγροτῶν, ζητούντων γῆν καὶ ἑστίαν. Ἀντιπρόεδρος Κουτσούκος Γραμματεὺς Γάκης». Ἔχετε, κύριοι συνάδελφοι, γνῶσιν παντὸς ἐκείνου ὅπερ ἡ Κυβέρνησις γινώσκει, διότι οὐδὲν πλέον τούτου γινώσκομεν, ἔχετε δὲ πρὸ παντὸς γνῶσιν τῶν ὁδηγιῶν τῶν ἀποσταλεισῶν εἰς Θεσσαλίαν, ὅτε προέκυψε κίνδυνος διαταράξεως τῆς τάξεως, καὶ σπουδαιοτάτης, ἐκ ζητημάτων τοιούτων ὁποῖον τὸ ἀγροτικὸν τὸ αἰφνιδίως ἐκραγέν, ὡς εἶπεν ὁ κ. ἐκ Λαρίσης συνάδελφος, ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἐκ τούτων, ἅτινα δύναμαι ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, διότι ἄλλο δὲν ἔχω, δύνασθε νὰ κρίνητε ποία ὑπῆρξε καὶ ἡ πολιτεία τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ θέματι καὶ ἡ τῶν ὀργάνων αὐτῆς κατὰ τὴν ὥραν καθ’ ἣν ἐνεφανίσθη ἡ ἀνάγκη τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ὁδηγιῶν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἠξεύρω ἂν ὁ κ. συνάδελφος ἔχει τὸ τηλεγράφημα τῆς πρώτης ἡμέρας, ἀλλὰ κατὰ ταύτην τὴν στιγμὴν μοὶ ἐγχειρίζονται δύο τηλεγραφήματα, τῶν ὁποίων οὐδ’ ἐγὼ ἔχω γνῶσιν (ἀναγινώσκει)· «Καρδίτσα (ἀπὸ τηλεγραφείου εἰς τηλεγραφεῖον. Πρὸς τὸν διευθυντήν). Ἔνοπλοι χιλιάδες χωρικοί, εἰσελθόντες Καρδίτσαν, πυροβολοῦσιν ἀέρα, διερχόμενοι ἔξωθι τηλεγραφείου. Εἰδοποιήσατε, παρακαλῶ, ὅπου δεῖ· Νομάρχην Τρικκάλων εἰδοποίησαν ἔλθῃ». Τοῦτο καὶ ἐγὼ κατὰ ταύτην τὴν στιγμὴν μεθ’ ὑμῶν μανθάνω. Τοιαύτη ἡ κατάστασις ἡ πλασθεῖσα ἐν Θεσσαλίᾳ ἐκ λόγων οὓς εἶναι καλὸν ἴσως νὰ ἐξετάσωμεν, ἀφοῦ ἐθεωρήθη ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου, κατὰ τοῦτο, φρονῶ, μεταβαλόντος ὀλίγον γνώμην ἀπό τινων ἡμερῶν...

§37Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Ὄχι.

§38ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἴσως πλανῶμαι. Ὅτι τοιαύτη κατάστασις, ὑφ’ οὓς ὅρους ὡδηγοῦντο ἐνταῦθα 150 Θεσσαλοί, ὅπως ὑποβάλωσι τὰ αἰτήματά των, ἦτο πιθανώτατον· ἦτο βέβαιον ὅτι θὰ γεννηθῇ, δὲν πιστεύω οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ν’ ἀμφιβάλῃ· διότι, ὅταν εὑρίσκωνται ἀνεπτυγμένοι ἄνδρες οἱ πρυτανεύοντες ἐν ἑκάστῃ περιφερείᾳ τοῦ λαοῦ καὶ καθοδηγοῦντες αὐτὸν εἰς ὡρισμένον σημεῖον, εἰς ὃ ἀποβλέπει ὁ πόθος τοῦ λαοῦ εὐλόγως, καὶ παραπείθοντες τὸν λαὸν ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τοιαύτης πρὸς τὴν πρωτεύουσαν κινήσεως συνδυαζομένης πρὸς ὀργάνωσιν κινημάτων καθ’ ὅλην τὴν χώραν τῆς Θεσσαλίας, νὰ ἐπιτύχωσι τὸ ποθούμενον, —ὅτι τοῦτο οὕτω γινόμενον ἔμελλε νὰ φέρῃ γενικὴν ἀναστάτωσιν τῶν καρδιῶν, τῶν πόθων καὶ τῶν κινημάτων, μεταβολὴν πολιτείας τῶν νομοταγῶν χωρικῶν οὐδεμία ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία.

§39Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον ὑπονοεῖτε.

§40ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πολλοῦ γε καὶ δεῖ.

§41Δ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ὀνομάσητε τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, διὰ νὰ γίνωσι γνωστοί. Παρακαλῶ δὲ νὰ πιστεύσητε τοῦτο. Ἐνθυμεῖσθε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πρὸ μηνὸς ἐζήτησα τὴν ἄδειαν νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω τί ἐτεκταίνετο ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ σᾶς παρεκάλεσα νὰ λάβητε πρόνοιαν, δὲν ἠξεύρω δὲ ἂν ἠθελήσατε νὰ μάθητε τὴν ἀλήθειαν, ἀλλ’ ἐπερρίψατε μομφὴν πρὸς ἐμέ.

§42Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· σᾶς εἶπεν ὅτι οἱ δημαγωγοὶ τὰ προκαλοῦσι.

§43Δ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ. Ἴσως συνελάβετε τὴν ἰδέαν ὅτι ἐγὼ ὡς καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἐνεργοῦμεν τοιαῦτα. Λοιπὸν ἐν ὀνόματι τῆς τιμῆς μου καὶ τοῦ δικαίου καὶ τότε ἐπανειλημμένως σᾶς παρεκάλεσα νὰ ὀνομάσητε τὰ πρόσωπα ταῦτα, διὰ νὰ γίνῃ διάκρισις μεταξὺ τῶν ἐντίμως φερομένων ἀντιπροσώπων καὶ τῶν μὴ τοιούτων.

§44Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Καὶ δημοκοπικῶς.

§45ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ σεβασμὸς πρὸς ὑμᾶς κατὰ ταύτην τὴν ὥραν αὐξάνεται.

§46Δ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ. Εὐχαριστῶ.

§47ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διότι ἐν ὥρᾳ καθ’ ἣν εἶναι πληγωμένη ἡ καρδία σας ὡς ἀντιπροσώπου τῆς Θεσσαλίας ἔχετε τὸ θάρρος νὰ εἴπητε ὅ,τι εἴπετε πρὸς ἡμᾶς. Ἀλλὰ καὶ ὅτε ἐν τῇ Βουλῇ ἠγέρθητε καὶ ἐζητήσατε νὰ διακρίνω καὶ διέκρινα πρῶτον ὑμᾶς, ἔπειτα δὲ πάντας τοὺς ἀντιπροσωπεύοντας τὴν Θεσσαλίαν ἄνευ ἐξαιρέσεως, εἶπον τότε ὅτι ἔξω τῆς Βουλῆς εὑρίσκονται ἐκεῖνοι οἵτινες τοιούτας ἰδέας ἐμβάλλουσιν εἰς τοὺς χωρικούς, οἵτινες ὑπεκκαίουσι τὸν πόθον αὐτῶν μὴ ἔχοντα ἀνάγκην φλογὸς περισσοτέρας καὶ οἵτινες ὑπεκκαίοντες αὐτὸν εἰσάγουσι τοὺς νομοταγεστάτους Θεσσαλοὺς πολίτας εἰς ὁδὸν τὴν χειρίστην τῆς καταπατήσεως τῶν νόμων, τῆς καταπατήσεως δὲ τοῦ νόμου τὸν ὁποῖον δὲν εἶναι εἰς θέσιν κατὰ ταύτην τὴν ὥραν ἐν Θεσσαλίᾳ νὰ θίξωσι, καὶ κατὰ τρόπον ὅστις οὐχὶ μόνον ἐσωτερικῶς ἤθελεν ἀφεύκτως συνταράξει τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ ἤθελεν ἐμβάλει αὐτὴν εἰς κινδύνους ἔξωθεν τῆς Ἑλλάδος ἐρχομένους. Ἄλλη πολιτεία εἰς Βουλευτὰς δὲν ἐπιτρέπεται ἢ ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἐτηρήσατε. Ἄλλη πολιτεία εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι τὰ πρόσωπα τὰ κατέχοντα τὴν ἐξουσίαν, δὲν ἐπιτρέπεται, διότι ἤθελεν εἶναι λαοπλάνος ἐκείνη ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ βλάβῃ τῆς πατρίδος ἥτις ἤθελεν ἔλθει καὶ εἴπῃ ὅτι ἐντὸς αὐτῶν τῶν ὀλίγων ἡμερῶν τὰς ὁποίας ἔχομεν νὰ διανύσωμεν πολλὰ μεγάλα καὶ σπουδαῖα ζητήματα ἔχοντες—ἀλλὰ καὶ ταῦτα ἐὰν δὲν εἴχομεν—ὅτι θέλομεν ἡμεῖς διὰ νομοσχεδίου κανονίσει τὴν ὑπόθεσιν εἰς τρόπον ὥστε ἐντὸς τῶν δέκα ἡμερῶν πάντα νὰ εἶναι τελειωμένα. Παρακαλῶ οἱονδήποτε ἐξ ὑμῶν, παρακαλῶ τὸν κ. Βουλευτὴν Λαρίσης, νὰ ἔλθῃ νὰ μὲ διαδεχθῇ ἐνταῦθα ὄχι ὡς Βουλευτής, ἀλλ’ ὡς κυβερνήτης καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπως γνωρίζει καὶ δύναται νὰ ὑποβάλῃ, διὰ τοῦ ὁποίου θέλει λύσει ἐντὸς τοῦ Μαρτίου ἢ τοῦ Δεκεμβρίου τὸ ζήτημα.

§48Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτό τι.

§49ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀλλ’ ὁ πόνος σᾶς παρέσυρεν οὕτως, ὥστε, ἐὰν ἀναγνώσητε τὴν στενογραφηθεῖσαν ἀγόρευσίν σας θέλετε αἰσθανθῆ τὴν ἀνάγκην νὰ διαγράψητε μομφὰς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως γενικῶς ἐπιρριφθείσας πρὶν ἀκόμη ἐπιληφθῆτε γενικῶς τοῦ θέματος.

§50Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Δὲν εἶπον ὅτι εἶναι εὐχερὴς ἡ λύσις τοῦ πολυπλοκωτάτου τούτου ζητήματος, διότι γνωρίζω τοὺς λόγους ἕνεκα τῶν ὁποίων εἶναι ἀδύνατον ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιληφθῇ τοιούτων ζητημάτων σπουδαιοτάτων καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ τεχνικοῦ ὀργανισμοῦ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς εὑρέσεως τῶν ἀπαραιτήτων χρηματικῶν πόρων, ἄνευ τῶν ὁποίων ἔχω βεβαίως πεποίθησιν ὅτι δυσχερείας ἀντὶ ὠφελειῶν δύνανται νὰ προξενήσωσιν αἱ ἀνησυχίαι. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ἡ κατάστασις ἐν Θεσσαλίᾳ εἴτε διὰ τοῦτον εἴτε δι’ ἐκεῖνον τὸν λόγον εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἐπιβάλλεται νὰ λάβῃ μέτρον τι ἡ Κυβέρνησις, ποῖον δὲν δύναμαι νὰ συλλάβω κατὰ ταύτην τὴν στιγμὴν εἰς τὸν νοῦν μου, π. χ. νὰ ἐνισχύσῃ τὸ θεσσαλικὸν ταμεῖον.

§51ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐὰν τὸ συλλάβητε, παρακαλῶ νὰ τὸ ὑποβάλητε, διότι ἐγὼ ὁμολογῶ τὴν ἀδυναμίαν μου ὅτι δὲν δύναμαι νὰ συλλάβω σχέδιον τώρα ἢ μᾶλλον ἔχω σχέδιον διὰ τὸ μέλλον, ἀλλὰ μόλις μετὰ τριετίαν ἢ μετὰ δεκαετίαν κατὰ τὸ ἀνώτατον ὅριον. Λοιπόν, ἐνῷ ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀνεχώρησαν οἱ 150 ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν τῶν λόγων τοὺς ὁποίους πρὸς αὐτοὺς εἶπον, φωνάζοντες ζήτω, ἔξω τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν φαίνεται ὅτι τὰ πράγματα ἤλλαξαν ὄψιν καὶ ἠθέλησαν νὰ εἰσαχθῶσιν ἐνταῦθα, δὲν ἠρκέσθησαν νὰ ἡσυχάσωσι παρ’ ὅλας τὰς εἰλικρινεῖς μου διαβεβαιώσεις, οὐδὲν ἀποκρύψαντος, διαβεβαιώσεις αἵτινες—εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ εἴπω ἐγὼ αὑτὸς κατὰ δυστυχίαν—προέρχονται ἀπὸ κυβερνήτην ὅστις ὡς Βουλευτὴς εἰργάσθη συντόνως καὶ μετὰ πόνου τῆς καρδίας ὑπὲρ διευθετήσεως τοῦ θεσσαλικοῦ ζητήματος. Δὲν ἐπετρέπετο νὰ εἴπω ἐγὼ τοῦτο, ἀλλὰ μόνον ἡ ἀλήθεια εἰς τοιαύτας περιστάσεις σώζει. Καὶ εἶναι μέγα δυστύχημα ὅτι ἡ ἀλήθεια δὲν ἤρκεσεν ὅπως συγκρατήσῃ τὴν ἐπιθυμίαν τῶν θελόντων νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰλικρινῶς τὰ συμφέροντα τῶν Θεσσαλῶν, ὥστε νὰ μὴ θελήσωσιν εἰς τοῦτο ἀποβλέποντες νὰ ἐπιδιώξωσιν ἐνταῦθα ψήφισιν νομοσχεδίου ὅπερ εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον ὄχι γὰ ψηφισθῇ, ἀλλ’ οὐδὲ νὰ συζητηθῇ, καὶ ὅπερ θὰ ἔπρεπε σήμερον νὰ εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον καὶ νὰ εἰσαχθῇ ἐνταῦθα. Ἀλλὰ ταῦτα δὲν γεννῶσιν εὐθύνας οὔτε ἄλλας οὔτε ἠθικὰς εὐθύνας εἰς ἐκείνους οἵτινες ἐργάζονται εἰλικρινῶς πρὸς ἐπίλυσιν τόσῳ σπουδαίου καὶ τόσον ἀξίου συμπαθείας ζητήματος. Ταῦτα μόνον εἶναι προσῆκον κατὰ ταύτην τὴν ὥραν νὰ μνημονευθῶσιν, ἵνα χρησιμεύσωσιν εἰς ὁδηγίαν ἐν τῷ προσεχεῖ μέλλοντι, ὅπερ—πρέπει καὶ πρὸ παντὸς ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ ἐργασθῇ μετ’ ἰδίας εὐθύνης — νὰ προσπαθήσωμεν νὰ θεραπεύσωμεν, προλαμβάνοντες τὴν ἐξακολούθησιν πράξεων εἰς ἃς δυστυχῶς βλέπομεν ὅτι παρεκτρέπονται ἔξωθεν ὠθούμενοι ἀκριβῶς ἐκεῖνοι οἱ χωρικοὶ τῆς Θεσσαλίας οἵτινες εἶναι γνωστοὶ διὰ τὸ μένος τὸ ζωηρότερον τὸ κατέχον αὐτούς. Τοῦτο ζητῶ παρὰ τῶν συναδέλφων, περὶ οὗ εἶμαι πεπεισμένος ὅτι εἶναι ἀποφασισμένοι νὰ τὸ πράξωσιν, ἵνα εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο μᾶς βοηθήσωσιν.

§52Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Καὶ σᾶς ἐβοήθησαν καὶ θὰ σᾶς βοηθήσωσιν.

§53ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς τοῦτο ζητοῦμεν παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν μεγαλυτέραν εὐμένειαν, ἥτις πρέπει νὰ δοθῇ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Πρέπει σύσσωμος ἡ Βουλή, ἂν ἀναγνωρίσῃ ὅτι ὑπῆρξεν οἱαδήποτε παρεκτροπή, νὰ ζητήσῃ εὐθύνας παρὰ τῆς Κυβερνήσεως· ἂν ὅμως δὲν ἔχῃ τοιαύτας ἀποδείξεις καὶ ἔχῃ μόνον ἐκεῖνα ἅτινα ἐνταῦθα ὑπεβλήθησαν, καὶ ἐκ πεποιθήσεως κυβερνητικῆς καὶ ἐκ πεποιθήσεως κατεχούσης πάντας ἡμᾶς, νὰ δώσῃ τὴν ὑποστήριξιν αὐτῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως διεξαγάγῃ τὸ ἔργον τῆς ἐπαναφορᾶς τῆς τάξεως ἀναλαμβάνουσα τὴν εὐθύνην αὐτοῦ, διὰ πᾶν δ’ ὅ,τι ἔχει πραχθῆ καθ’ ὑπέρβασιν, ἂν δὲν τιμωρήσῃ, θὰ εἶναι ἀξία καταδίκης. (Εὖγε! εὖγε!)

§54Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Μετὰ τὸ νέον γεγονός, τὸ ὁποῖον ἀπήγγειλεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τῆς κηρύξεως ἐπαναστάσεως ἐν Καρδίτσῃ τῆς Θεσσαλίας μοὶ εἶναι ἐπιβεβλημένον, ἵνα συστήσω εἰς τὸν λαὸν ἐκεῖνον ὅστις μὲ ἔπεμψεν ἐνταῦθα ἀντιπρόσωπον αὐτοῦ, εἰς τὸν λαὸν τῆς ἐπαρχίας Λαρίσης, ἵνα καὶ τοῦ λοιποῦ νομοταγῶς, ὅπως καὶ προχθὲς ἔπραξε, ζητῇ τὰ δίκαιά του, διότι δὲν ἐπιθυμῶ ὅπως δὲν ἐπεθύμησα μέχρι τῆς ἑσπέρας τοῦ παρελθόντος Σαββάτου καὶ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς τελευταίας Συνόδου, διότι δὲν ἐπεθύμουν, λέγω, ἵνα ἐν ταῖς ποικίλαις δυσχερείαις εἰς ἃς εὑρίσκεται τὸ Κράτος ἡμῶν ἐπιπροσετίθετο ἑτέρα καὶ σπουδαιοτάτη ἐσωτερικὴ διατάραξις. Θὰ ἦτο δ’ ἴσως οὐχὶ πατριωτικὸν ἢ μᾶλλον θὰ ἦτο καθαρῶς ἀντιπατριωτικὸν ἔργον ἡ παρώθησις τοῦ Θεσσαλικοῦ λαοῦ εἰς ἐπανάστασιν ἐν τοιαύταις κρισίμοις στιγμαῖς. Πάντοτε ἐναντίον τῶν ἐμπνεύσεων καὶ τῆς καταγωγῆς μου καὶ τῶν μελετῶν μου ἔπνιξα τὰς πεποιθήσεις μου, τὰς ὁποίας ἐρριζωμένας ἔχω, δύναμαι νὰ εἴπω παιδιόθεν, καὶ ὑπῆρξα ἐνταῦθα ἴσως ὁ συντηρητικώτερος παντὸς συντηρητικοῦ. Καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τὸ αὐτὸ πράττω πνίγων πᾶν αἴσθημα δικαιοσύνης, τῆς ὁποίας τὴν ἔννοιαν ἐγὼ ἔχω ἀλλοίαν ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἔχετε πάντες ὑμεῖς, πνίγων πᾶν αἴσθημα ἀτομικὸν καὶ ὑποτασσόμενος εἰς τὴν θέλησιν τῶν πλειόνων καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τοὺς κατοίκους τῆς ἐπαρχίας Λαρίσης νὰ λησμονήσωσι καὶ τοὺς φόνους οἱ ὁποῖοι διεπράχθησαν καὶ τὰ ἄδικα τὰ ὁποῖα προσγίνονται ἐπὶ τριακονταετίαν ἤδη εἰς αὐτοὺς καὶ νὰ εἶναι νομοταγεῖς πολῖται ἕως ὅτου τὸ Κράτος ἐξέλθῃ τῶν δυσχερειῶν αἱ ὁποῖαι σήμερον τὸ βασανίζουσιν. Ἐκ τῆς ἀνάγκης ταύτης ὁρμώμενος οὐδὲν πρόσκομμα παρενέβαλον κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τῆς διανομῆς τῶν Στεφανοβικείων κτημάτων καὶ χάριν λόγων ἐθνικῶν ἔπνιξα τὸ αἴσθημα τὸ ἐμφωλεῦον ἐν τῇ ψυχῇ μου πρὸς διανομὴν τῶν Στεφανοβικείων εἰς τοὺς Θεσσαλοὺς γεωργοὺς καὶ ἐδέχθην καὶ ἐγὼ χάριν τῶν ἐθνικῶν ἐκείνων λόγων νὰ διανεμηθῶσι τὰ Στεφανοβίκεια καὶ εἰς τοὺς ἐκ Βουλγαρίας πρόσφυγας, ἐνῷ ἡ δικαιοσύνη ἀπῄτει ταῦτα μὲν νὰ διανεμηθῶσι τοῖς Θεσσαλοῖς, ὑπὲρ δὲ τῶν ἐκ Βουλγαρίας προσφύγων νὰ συνεισφέρῃ τὸ Ταμεῖον τοῦ Κράτους ἀγοράζον ὅσα κτήματα ἐχρειάζετο τὸ Κράτος πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἦτο δίκαιον νὰ διανεμηθῇ ἡ γῆ ἐκείνη εἰς τοὺς θεσσαλικοὺς πληθυσμοὺς πρωτίστως, ἀλλ’ ἔπνιξα τὴν φωνήν μου καὶ ἐσιώπησα, ὅπως πάντες ἐσιωπήσαμεν ἐξ ἀνωτάτων ἐθνικῶν λόγων ὁρμηθέντες. Καὶ ὅμως, ἐὰν ἐλαμβάνετο τότε πρόνοιά τις μείζων, ἂν ἤθελεν ἐπεκταθῇ ἡ διανομὴ ἐπὶ τῶν Ζαππείων κτημάτων, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ ἐπετρέπετο ἡ ἐγκατάστασις μόνον Θεσσαλῶν, ἴσως δὲν θὰ εἴχομεν σήμερον τὴν κατάστασιν αὐτὴν τὴν ὁποίαν παριστᾷ τὸ πρὸ ὀλίγου ἀναγνωσθὲν τηλεγράφημα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τοῦτο ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ γενικωτέρου τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ φέρω τὸν λόγον, ἐπὶ τοῦ ζητήματος δηλονότι τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν Θεσσαλῶν γεωργῶν, καὶ διότι νομίζω ὅτι ἐν τῇ ἐπερωτήσει ταύτῃ, ἐπερωτήσει ἡ ὁποία μᾶς περικλείει ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς συζητήσεως διὰ τὰ συλλαλητήρια τῆς Λαρίσης, ἐν αὐτῇ καὶ μόνῃ δέον νὰ περιορισθῇ ἡ συζήτησις. Καὶ ἔρχομαι κατακρίνων τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, κατακρίνων τὴν πολιτείαν αὐτῆς, ν’ ἀποδείξω, ἐναντίον τῶν στοιχείων ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἐνταῦθα, ὅτι ἡ ἐνέργεια τῶν Ἀρχῶν, ἐνέργεια ἡ ὁποία κατὰ τὴν πεποίθησίν μου καὶ ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν κειμένων τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐγένετο κατὰ παραγγελίαν. Ἡ Κυβέρνησις παρεσύρθη ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ καὶ παρεσύρθη — ἐπιτρέψατέ μοι νὰ τὸ εἴπω, διότι συνήθισα πάντοτε νὰ λέγω τὴν ἀλήθειαν ἀδιαφορῶν περὶ πάντων —, παρεσύρθη ἐκ τοῦ παραδείγματος τῆς Βουλγαρικῆς Κυβερνήσεως. Τὸ γεγονὸς τοῦ Μαλίνωφ, τοῦ διατάξαντος νὰ φονεύσωσιν 170 Βουλγάρους διὰ περιστατικὸν τὸ ὁποῖον ἀφεώρα ὅμορον τῇ Βουλγαρίᾳ Ἐπικράτειαν, καὶ ἠπείλει ἴσως ῥῆξιν ἐξωτερικήν, ἐκεῖνο παρώθησε τοὺς ἡμετέρους κυβερνήτας νὰ διατάξωσι τὴν ἔνοπλον δύναμιν ν’ ἀντιπαραταχθῇ καὶ φονεύσῃ τοὺς Θεσσαλοὺς γεωργούς, καὶ ἡ Κυβέρνησις πιθηκίζουσα διέταξε τοιαύτην ἀγρίαν ἐπίθεσιν κατὰ τῶν ἀόπλων Θεσσαλῶν.

§55Γ. ΠΑΠΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Εἴπετε ὅτι ἐμιμήθη τὸ παράδειγμα τῆς Βουλγαρίας.

§56Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Βεβαίως δὲν εἶπον ὅτι μᾶς ἔστειλε νόταν ἡ Βουλγαρία.

§57ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Οὔτε τὸ ἐλάβομεν κἂν ὑπ’ ὄψιν.

§58ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ ἀπαντᾶτε κἄν.

§59Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἔχω ὁλόκληρον τὴν ἐξιστόρησιν τοῦ συμβάντος τοῦ συλλαλητηρίου Λαρίσης διατετυπωμένην ἐν τῇ χθεσινῇ «Πρωίᾳ» τῆς Λαρίσης. Ἐν Λαρίσῃ ἐκδίδεται ἡ ἐφημερὶς αὕτη, ἣν χθὲς τὴν ἑσπέραν ἔλαβον. Ἐν αὐτῇ περιέχονται πάντα τὰ συμβάντα τοῦ συλλαλητηρίου λεπτομερῶς καὶ κατὰ τὴν πεποίθησίν μου ἀληθῶς. Δὲν ἔχει καιρὸν βεβαίως ἡ Βουλὴ ν’ ἀπασχοληθῇ μὲ τὴν ἀνάγνωσιν ὁλοκλήρου τῆς σελίδος τῆς περιεχούσης τὴν περιγραφήν, ἀλλ’ ἐν συντόμῳ θὰ σᾶς ἐκθέσω πῶς ἐγένοντο τὰ πράγματα, μολονότι πάντες θὰ ἐσχηματίσατε τὴν πεποίθησιν πρὶν ἢ ἐγὼ ἀνέλθω τὸ βῆμα ὅτι ὁ στρατὸς ἐπυροβόλησε κατ’ ἀόπλων πολιτῶν καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀνάγκης.

§60Ι. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Δικαίως καὶ ὀρθῶς.

§61Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Δικαίως καὶ ὀρθῶς εὑρίσκετε ὅτι ἐπυροβόλησαν κατ’ ἀόπλων πολιτῶν; Σᾶς συγχαίρω διὰ τὰς ἰδέας σας καὶ σᾶς εὔχομαι καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν σας νὰ ἔχητε τὰ ἴδια.

§62Ι. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Νὰ ἐπιβληθῇ τὸ κράτος τοῦ Νόμου.

§63Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ποῖον κράτος τοῦ Νόμου; Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ Λαρίσης, ὅπου συνταγματικῶς, νομοταγῶς καὶ ἀόπλως προσήρχοντο οἱ χωρικοὶ πρὸς συγκρότησιν συλλαλητηρίου· δὲν ὁμιλῶ περὶ Καρδίτσης.

§64Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἐρωτᾶτε τὸν κ. συνάδελφον ἐκ Καρυστίας, ὅστις σᾶς διέκοψε, τὸ κράτος τοῦ Νόμου τὸ ἐζήτησεν εἰς τὴν Κύμην, ὅτε ὕψωσαν μαύρας σημαίας ἐκεῖ;

§65Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Βεβαίως ὄχι, διότι δὲν τὸν συνέφερεν.

§66Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ κράτος τοῦ Νόμου εἶναι βεβαίως σεβαστόν, καὶ πρέπει νὰ εἶναι σεβαστὸν διὰ πάντας.

§67Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Τὰ συμβάντα ἔχουσιν ὡς ἑξῆς. Ὅσοι ἐταξιδεύσατε εἰς Θεσσαλίαν γνωρίζετε ὅτι μετὰ τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμὸν τοῦ Γκερλῆ ὑπάρχει στάσις Κιλελέρ. Εἰς τὴν στάσιν αὐτὴν ὁ συρμός, ἔχων ὀκτὼ βαγόνια ἐπιβατῶν, ἵσταται ἐπὶ ἓν ἢ δύο λεπτά, ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐπιβατῶν, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἐπιβιβασθῶσιν ἢ ἀποβιβασθῶσιν. Εἰς τὴν στάσιν αὐτὴν δὲν ἐκδίδονται εἰσιτήρια, διότι δὲν ὑπάρχει σταθμάρχης ὅστις νὰ ἐκδίδῃ τοιαῦτα. Εἰς τὴν στάσιν ἐκείνην χωρικοί, περὶ τοὺς 200, ὄχι 500, ὡς ἐλέχθη, ἵσταντο, διὰ ν’ ἀναβῶσιν ἐπὶ τῆς ἁμαξοστοιχίας καὶ μεταβῶσιν εἰς Λάρισαν καὶ μετάσχωσι τοῦ συλλαλητηρίου. Ἐν τῇ ἁμαξοστοιχίᾳ δὲ εὗρον τὸν στρατὸν ἀπαγορεύοντα εἰς τοὺς χωρικοὺς ν’ ἀνέλθωσιν ἐπ’ αὐτῆς. Ἐρωτῶ· ποῖον δικαίωμα εἶχεν ὁ στρατὸς ν’ ἀπαγορεύσῃ τοῦτο εἰς τοὺς πολίτας; Πόθεν ἠρύσθη τὸ δικαίωμα καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ στρατηγὸς καὶ οἱ στρατιῶται νὰ ἐμποδίσωσι τοὺς πολίτας νὰ κάμωσι χρῆσιν τῆς ἁμαξοστοιχίας;

§68ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νὰ σᾶς τὸ εἴπω ἐγώ· διότι εἴχομεν ἀναφορὰν τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου καθ’ ἣν ὁ κ. Πολίτης, ὁ διευθυντὴς τοῦ σιδηροδρόμου, ἐζήτησε τὴν συνδρομὴν τῆς ἀστυνομικῆς Ἀρχῆς ὅπως μὴ καταληφθῇ διὰ τῆς βίας ἡ σιδηροδρομικὴ ἁμαξοστοιχία ὑπὸ 500 πολιτῶν ἀξιούντων ν’ ἀνέλθωσιν ἰδίῳ δικαίῳ.

§69ΕΠ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ὑπῆρχε καὶ τὸ προηγούμενον τῆς Καρδίτσης.

§70Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ Καρδίτσης.

§71ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ὁμιλεῖτε ὑμεῖς, ἀλλ’ εἴχομεν τὸ πρᾶγμα τελεσθὲν ἤδη ἐπὶ τῆς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου τῆς εἰς Καρδίτσαν ἀγούσης. Ὁ διευθυντὴς ἐζήτησε τὴν συνδρομὴν τῶν ἐπιβαινόντων τῆς ἁμαξοστοιχίας στρατιωτῶν, 45 τὸν ἀριθμόν, ὅπως ἐμποδίσωσι τὴν εἰσβολὴν τῶν 500 εἰς τὴν ἁμαξοστοιχίαν καὶ ἐπειδὴ οὗτοι ἠπείθουν ἐπῆλθεν ἡ σύγκρουσις.

§72ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐγνώριζον ἐκ τῶν προτέρων, κύριε Πρόεδρε, ὅτι θὰ εἰσβάλωσιν; Οἱ στρατιῶται ἤρχοντο ἐκ Λαρίσης.

§73ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Συνοδείαν εἶχον καὶ ἔχουσι πάντες οἱ συρμοὶ καὶ ἀπεδείχθη ὅτι πρέπει νὰ ἔχωσιν· οἱ σταθμοὶ ἐπίσης ἔχουσι στρατιωτικοὺς φύλακας. Λοιπὸν ἐκεῖ εὑρέθησαν 500 συνηγμένοι, οἵτινες ἐπετέθησαν κατὰ τῆς ἁμαξοστοιχίας, οἱ δὲ στρατιῶται προσκληθέντες νὰ ἐπιβάλωσι τὸν νόμον τοὺς ἀπώθησαν.

§74Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἦσαν ἢ δὲν ἦσαν πεντακόσιοι;

§75Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Διακόσιοι μόνον.

§76Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐλιθοβόλησαν τὸν συρμόν; Ναὶ ἢ οὔ;

§77Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ὄχι.

§78ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ· καὶ αὐτὸ τὸ τηλεγράφημα τοῦ Γερμανοῦ ἀνταποκριτοῦ τὸ σταλὲν κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν ἀναφέρει τοῦτο.

§79Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Πότε;

§80ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατὰ τὴν ἡμέραν αὐτὴν ἐκείνην, διότι τὸ εἶδεν ὁ ἴδιος.

§81Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἐρωτῶ· πότε ἐλιθοβόλησαν; Ἐλιθοβόλησαν, ὅτε δὲν ἵστατο ἡ ἁμαξοστοιχία.

§82ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ εἶχον δικαίωμα νὰ προστάξωσι τὴν ἁμαξοστοιχίαν νὰ σταματήσῃ;

§83Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἦτο στάσις ἐκεῖ καὶ ἦτο δικαίωμα παντὸς Ἕλληνος πολίτου νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς ἁμαξοστοιχίας.

§84ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λυποῦμαι πολύ, διότι ἀποτελεῖτε ἐξαίρεσιν τῶν ἄλλων καὶ ῥίπτετε ὑμεῖς ἔλαιον εἰς τὴν πυράν.

§85Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ὀφείλετε νὰ παράσχητε ἐλευθερίαν εἰς τὸν λαὸν θέλοντα νὰ μετάσχῃ τοῦ συλλαλητηρίου.

§86Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Πόθεν ἔχετε τὰς πληροφορίας;

§87Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἐκ τῆς ἐφημερίδος.

§88Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἐφημερὶς δὲν εἶναι ἀξία ν’ ἀντιταχθῇ εἰς τὰς ἐπισήμους ἐκθέσεις τῶν Ἀρχῶν, Ἀρχῶν οἷος ὁ μέραρχος κ. Ψαροδῆμος καὶ ὁ νομάρχης Λαρίσης. Τοῦτο γνωρίζετε κάλλιστα, εἶναι δὲ καιρὸς νὰ μὴ παραφερώμεθα, ὅταν πρόκειται περὶ τοιούτων ζητημάτων.

§89Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἀρκετὴν ἐδείξαμεν, κύριε Πρόεδρε, ὑπομονὴν καὶ συνεκρατήσαμεν τὰ αἰσθήματα ἡμῶν, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ φονεύωσι τοὺς συμπολίτας ἡμῶν ἀδίκως καὶ ἄνευ ἀνάγκης.

§90Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἐπιτρέψω εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐννοοῦσι νὰ διαταράξωσι τὴν δημοσίαν τάξιν νὰ ἐπιτίθηνται κατὰ τῶν συρμῶν, νὰ παρεμποδίζωσι τὴν κίνησιν τῶν πολιτῶν διὰ τῶν σιδηροδρόμων, νὰ καθιστῶσι τὴν Θεσσαλίαν ἐν Ἑλλάδι τμῆμα ἀγρίου λαοῦ. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ ἐπιτρέψω.

§91Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἐπετρέψατε καὶ ἐπετράπησαν μυρία ὅσα ἄτοπα, καὶ δὲν ὑπάρχει Κράτος καὶ δὲν ὑπάρχει Σύνταγμα καὶ ὁμιλεῖτε, διότι θ’ ἀνέβαινον 200 χωρικοὶ ἐπὶ τοῦ συρμοῦ, ὅτι ἤθελε καταλυθῆ τὸ κράτος τοῦ Νόμου, οἱ ὁποῖοι ἄλλως τε θὰ ἐπλήρωνον τὸ εἰσιτήριον αὐτῶν!

§92ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θ’ ἀνήρχοντο χωρὶς νὰ πληρώσωσιν.

§93ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Αὐτὸ δὲν τὸ ἠξεύρετε.

§94ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Σλῆμαν, ὅταν ὁρμῶσι 500 εἰς τὸν συρμόν, μὴ λέγετε ὅτι δὲν τὸ ἠξεύρομεν.

§95Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι μόνον αὐτοὺς τοὺς 200 ἢ κατ’ ἄλλους 500 κατώρθωσαν νὰ παρασύρωσιν ὅπως ἡ ἐξουσία ἀποδείξῃ ὁλόκληρον τὸ κῦρος αὑτῆς καὶ ἐπιβάλῃ τὸ κράτος τοῦ Νόμου εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι διὰ συνωμοσιῶν ἦλθον νὰ διαταράξωσι τὸ κράτος τοῦ Νόμου.

§96ΕΜ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἂν ἀναγνώσητε, κύριε Φίλιε, τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀστυνόμου περὶ τῶν λεπτομερειῶν ἐκείνων τὰ ὁποῖα συνέβησαν, θὰ ἐννοήσητε μόνος σας ἂν ἦτο δεδικαιολογημένη ἡ στρατιωτικὴ Ἀρχή.

§97Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω τί λέγει ἡ ἔκθεσις.

§98Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ νὰ μὴ ἀναγινώσκητε τὰς ἐφημερίδας.

§99Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἡ ἐφημερὶς ἀναφέρει διακοσίους, ἀλλ’ ἐγὼ δέχομαι ὅτι ἦσαν πεντακόσιοι· τί κερδίζετε ἐξ αὐτοῦ; Πρόκειται περὶ τοῦ ζητήματος τῆς παρεμποδίσεως τῆς μεταφορᾶς πολιτῶν εἰς τὸ κέντρον τοῦ συλλαλητηρίου, πολιτῶν οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ κάμωσι χρῆσιν τοῦ σιδηροδρόμου. Λέγετε ὅτι ἦσαν 500· ἔστω. Τί κερδίζετε ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ; Δὲν θὰ ἐπλήρωνον εἰσιτήριον, λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τί γίνεται; Εἰς τὸν πρῶτον σταθμὸν καταβιβάζονται οἱ μὴ πληρώνοντες, εἶχε δὲ ἡ Κυβέρνησις ὁλόκληρον ἀπόσπασμα ἐπὶ τῆς ἁμαξοστοιχίας καὶ εἶχε τὴν δύναμιν νὰ τοὺς καταβιβάσῃ καὶ τότε νὰ τοὺς ἐφόνευεν, ὅτε δὲν θὰ κατέβαλλον τὸ ἀντίτιμον τοῦ εἰσιτηρίου ἢ θ’ ἀνθίσταντο κατὰ τῆς Ἀρχῆς, ἐν δικαίῳ ὅμως τότε εὑρισκομένης.

§100Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος φίλος μου νὰ τὸν διακόψω. Νομίζω ὅτι ὑπάρχει μία καταγγελία ῥητὴ εἰς τὰ τηλεγραφήματα τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ συναδέλφου, ὁ ὁποῖος παραδόξως, ἀντὶ νὰ εὑρίσκηται κατὰ τὴν ὥραν ταύτην, κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ κριθῶσιν ὕψιστα συμφέροντα τοῦ Κράτους, μεταξὺ ἡμῶν, εὑρίσκεται ἀλλαχοῦ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ κληθῇ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς ὅπως ἐπανέλθῃ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης.

§101ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θ’ ἀναγκασθῶ ν’ ἀποκαλύψω περισσότερα, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ τοιαύτη κατάστασις.

§102Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Μάλιστα· ν’ ἀποκαλύψητε.

§103ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔχω ἐνταῦθα ξένου πολίτου, Ῥώσου ὑπηκόου, τηλεγράφημα τῆς 2)15 τρέχοντος μηνός, ὅπερ ἐνταῦθα ἀποστελλόμενον πρὸς συγγενῆ λέγει ταῦτα (ἀναγινώσκει)· «Κατάστασις σοβαρωτάτη. Ἐπανάστασις γενική. Ἡμέρα ταραχῶν ὡρίσθη ὡρισμένως Κυριακήν». Ὅμοιον ἀπεστάλη καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§104Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Πόθεν εἶναι τὸ τηλεγράφημα;

§105ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐκ Φαρσάλων.

§106Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ὁμιλεῖ περὶ Φαρσάλων, ὄχι περὶ Λαρίσης.

§107ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λάρισαν μόνον οὐδεὶς γνωρίζει· γνωρίζει Θεσσαλίαν, γνωρίζει κυκλοφορίαν σιδηροδρόμου, καὶ ἂν ἀναγνώσω τὰ τηλεγραφήματα τὰ ἐκ Λαρίσης θέλετε ἴδει τί προέκειτο νὰ πραχθῇ ἐκεῖ, ὅπως πράγματι ἐγένετο (ἀναγινώσκει). «Συνεχίζων προηγουμένας μου καταστάσεις πληροφορῶ Ὑπουργεῖον ὅτι σταθμάρχης σιδηροδρομικοῦ σταθμοῦ Ὀρφανῶν πληροφορεῖ ὅτι χωρικοὶ Παλαμᾶ, συγκεντρώσαντες καὶ πέριξ κατοίκους ἐν συλλαλητηρίῳ, σκοποῦσι καταλάβωσι σταθμὸν κατ’ ἄφιξιν Ἀθηναϊκῆς ἁμαξοστοιχίας σήμερον. Περίστασιν ἐγνώρισα Ἀρχαῖς Καρδίτσης πρὸς λῆψιν μέτρων. Διαφύλαξις σταθμοῦ Ὀρφανῶν μοὶ φαίνεται ὅτι δι’ ἀποστολῆς μόνον ἐντεῦθεν στρατιωτικῆς δυνάμεως ἐπιτυγχάνεται. Ἐν περιπτώσει μὴ ἀποστολῆς ἐντεῦθεν φρονοῦμεν ὅτι ἐν ἀνάγκῃ δέον νὰ μὴ προχωρήσῃ ἐκ Δεμερλῆ ἁμαξοστοιχία πρὶν ἢ λάβῃ ἐντεῦθεν σχετικὰς ὁδηγίας. Ἀναμένω ἐπειγοτάτην ἀπάντησιν περὶ πρακτέου. Λαμβάνω τιμὴν ἐπαναλάβω παράκλησιν, ὅπως διαταχθῶσι στρατιωτικαὶ καὶ ἀστυνομικαὶ Ἀρχαὶ παρὰ Ὑπουργείου Στρατιωτικῶν καὶ Ἀρχηγείου Χωροφυλακῆς, συνεννοούμεναι μεθ’ ἡμῶν, νὰ μᾶς παράσχωσιν ἀπαιτουμένην βοήθειαν. Νομάρχης Λαρίσης Ἀργυρόπουλος». Τοιαῦτα ἀνεμένοντο καὶ συνεκαλέσαμεν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ ἐγένετο πρᾶξις καὶ ἐζητήσαμεν τὴν συνδρομὴν τοῦ στρατοῦ. Ταῦτα δὲ τὰ ἀναμενόμενα ἐδοκιμάσθησαν πολλαχοῦ καὶ δυστυχῶς ἐπέτυχον εἰς βάρος τῶν ἀτυχῶν χωρικῶν, τῶν παραπλανηθέντων δυστυχῶν θυμάτων, ἐπέτυχον ἔξωθεν τῆς Λαρίσης.

§108Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Δὲν εἶναι οὔτε ὁ χρόνος ὁ κατάλληλος οὔτε αἱ περιστάσεις αἱ κατάλληλοι πρὸς λύσιν αὐτῶν τῶν ζητημάτων, ἀνεκοινώσαμεν δὲ ἤδη ἡμεῖς εἰς τοὺς συμπολίτας μας ὅτι τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα δὲν δύναται νὰ λυθῇ οὕτως ἐσπευσμένως. Ὥστε δὲν πρόκειται περὶ τούτου· πρόκειται ὅτι ἐφονεύθησαν εἰς τὸ Κιλελὲρ ὀκτὼ πολῖται ἄνευ οὐδενὸς δεδικαιολογημένου λόγου.

§109ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι ὀκτώ.

§110Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν ἂν εἶναι ὀκτὼ ἢ πέντε.

§111ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔχει σημασίαν, διότι δεικνύει τὸ πνεῦμα ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἐγράφησαν αἱ πληροφορίαι ὑμῶν.

§112Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Τὸ γεγονὸς εἶναι τὸ αὐτό, ὅτι, ἐνῷ οἱ χωρικοὶ ἠθέλησαν νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν ἁμαξοστοιχίαν, ἠμποδίσθησαν, ἡ δὲ ἁμαξοστοιχία ἐτράπη εἰς φυγήν. Οἱ ἐντὸς τῆς ἁμαξοστοιχίας στρατιῶται, ἀφοῦ διέπραξαν τοὺς φόνους ἐν Κιλελέρ, εἰς τὸν ἑπόμενον σταθμὸν Τσουλάρ ἀντί, ὡς ἔδει, νὰ σταματήσωσι τὴν ἁμαξοστοιχίαν ὀλίγα λεπτὰ πρὸ τοῦ σταθμοῦ, ἵνα παραλάβωσι τὰ ἔγγραφα τῆς ὑπηρεσίας καὶ τοὺς ἀναμένοντας ἐπιβάτας, διῆλθον ἐν τάχει χωρὶς νὰ σταματήσωσι. Τότε οἱ ἐν τῷ σταθμῷ ἀναμένοντες χωρικοί, βλέποντες ὅτι ἡ ἁμαξοστοιχία δὲν παρέμεινε νὰ τοὺς παραλάβῃ, ἐλιθοβόλησαν αὐτήν, διότι πλεῖστοι τούτων εἶχον πληρώσει τὰ εἰσιτήριά των, καὶ τότε οἱ στρατιῶται ἐκ νέου ἐπυροβόλησαν καὶ ἐφόνευσαν ἄλλους χωρικοὺς ἐν Τσουλάρ. Αὐτὰς τὰς λεπτομερείας δὲν ἔχετε εἰς τὰ τηλεγραφήματά σας.

§113Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐβεβαιώσατε τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ ἁμαξοστοιχία δὲν ἠθέλησε νὰ σταματήσῃ καὶ ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀνέμενον ἐν τῷ σταθμῷ πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν ἁμαξοστοιχίαν ἐπετέθησαν καὶ ἐλιθοβόλησαν. Παρακαλῶ· ἐὰν εὑρίσκησθε ἐκεῖ, ἐν τῇ ἁμαξοστοιχίαν, τί θὰ ἐπράττετε;

§114Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Θὰ ἔκυπτον διὰ νὰ περάσουν αἱ πέτραι.

§115Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἀκριβῶς κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν αἱ Ἀρχαὶ ἐξετέλεσαν καθῆκον ἐπιβεβλημένον· διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ταξιδεύῃ τις ἐν Ἑλλάδι μὲ τὸν κίνδυνον νὰ τοῦ θραύωσι τὴν κεφαλὴν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι νὰ παραπονεθῶσι, καὶ ἂν ἔχωσι νὰ παραπονεθῶσι, διὰ τὴν παράβασιν ἑνὸς δρομολογίου. Ἀλλ’ ἔχομεν τὸ ἀντίθετον δυστυχῶς· ἔχομεν ἐπιθέσεις ἀδίκους, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι τὸν σκοπὸν νὰ κλονίσωσι τὴν πεποίθησιν ὁλοκλήρου τῆς χώρας καὶ τῆς ξένης ἐπὶ τὴν τάξιν τὴν δημοσίαν. Ἐὰν ἐπετέλεσέ ποτε τὸ καθῆκον αὑτῆς ἡ στρατιωτικὴ δύναμις καὶ αἱ Ἀρχαί, τὸ ἐπετέλεσαν κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμήν, δύναται δὲ νὰ καυχηθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐκπροσωποῦσα τὴν Βουλὴν καὶ τὴν κοινὴν γνώμην διὰ τὰς ἀποφάσεις καὶ ἐνεργείας αὑτῆς.

§116ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εὐχαριστῶ διὰ τὴν εὐγενῆ δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου· εἶναι φωνὴ δικαίου καὶ πολιτισμοῦ.

§117Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἀπόδειξις μεγάλου παραπόνου.

§118Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχετε πεποίθησιν ὅτι αἱ πληροφορίαι τῆς ἐφημερίδος εἶναι ἀκριβέστεραι καὶ μᾶλλον ἀληθεῖς καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται μᾶλλον νὰ στηριχθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ παρὰ εἰς τὰς πληροφορίας τὰς ληφθείσας ἐπισήμως παρὰ τῶν Ἀρχῶν ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἐκπροσωποῦσι τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ τὴν δημοσίαν δύναμιν. Ἔχετε νὰ ζητήσητε μόνον ὅπως, ὡς ἐπετέλεσε τὸ καθῆκον αὑτῆς ἡ στρατιωτικὴ Ἀρχή, καὶ διὰ τοῦτο τὴν εὐγνωμονοῦμεν, ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκον αὑτῆς καὶ ἡ εἰσαγγελικὴ Ἀρχὴ καὶ ἡ δικαστικὴ Ἐξουσία. Ὅτε ἔχομεν τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο, δυνάμεθα νὰ ἴδωμεν ἂν πρέπει νὰ πιστεύσωμεν τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας περιέχει ἡ ἐφημερὶς ἢ ἐκείνας τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Κυβέρνησις. Ἔχομεν ὅμως παράπτωμα, πρὸ τοῦ ὁποίου ἔχομεν νὰ παλαίσωμεν.

§119Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἀλλ’ ἂν ἔχομεν νὰ παλαίσωμεν πρὸς τοιοῦτο παράπτωμα δὲν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἐν τῇ συνειδήσει μου τοσαύτη ἀγριότης ἐναντίον ἀόπλων ἀνθρώπων. Διότι πολλάκις εἴδομεν χιλιάδας λιθοβολισμῶν ἐν Ἀθήναις καὶ κατ’ αὐτῆς τῆς Ἐξουσίας καὶ κατ’ αὐτῆς τῆς Βουλῆς καὶ ἐν τούτοις οὐδεὶς πυροβολισμὸς ἐρρίφθη κατὰ τῶν κατοίκων τῆς πρωτευούσης, διότι τὸ αἷμα τῶν Ἀθηναίων φαίνεται ὅτι εἶναι πολὺ εὐγενὲς καὶ δὲν πρέπει νὰ χύνηται. Καὶ πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἑβδομάδων εἴχομεν τὸ θέαμα καθ’ ὃ 300 ἐργάται ἐκ Πειραιῶς ἐπεβλήθησαν εἰς ὑμᾶς καὶ εἰς πάντας ἡμᾶς καὶ ἐψηφίσαμεν διατάξεις ἐν τῷ δασμολογίῳ ὑπ’ ἐκείνων ὑπαγορευθείσας. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν τρίτην πρᾶξιν τοῦ δράματος. Ἐξ ἄλλου δήμου, ἀπέχοντος περὶ τὰ τρία τέταρτα ἀπὸ τῆς πόλεως Λαρίσης, τοῦ δήμου Φακίου, οἱ χωρικοὶ ἤρχοντο ἄοπλοι εἰς τὴν πόλιν καὶ πεζῇ. Σημειωτέον ὅτι, πρὶν ἢ πλησιάσωσιν εἰς τὴν πόλιν οἱ χωρικοὶ τοῦ δήμου Φακίου, οἱ χωρικοὶ τοῦ δήμου Συκουρίου καὶ Κρανῶνος εἶχον ἀναχωρήσει ἐκ τῶν χωρίων των καὶ δι’ ἄλλης ὁδοῦ, τῆς πύλης Φαρσάλων, Βόλου καὶ Τρικκάλων εἰσῆλθον εἰς τὴν πόλιν ἔφιπποι, διῆλθον διὰ τῶν ὁδῶν αὐτῆς ἐν ἡσυχίᾳ καὶ τάξει, μὴ διαταράξαντες τὸ παράπαν τὴν ἡσυχίαν αὐτῆς, οὐδὲ ἑνὸς πολίτου. Οἱ δημόται τοῦ δήμου Φακίου ἤρχοντο ἐκ τῆς ἕδρας τοῦ δήμου των, ἵνα εἰσέλθωσιν εἰς τὴν πόλιν, καὶ ἔπρεπε νὰ εἰσέλθωσι διὰ τῆς πύλης Φαρσάλων. Ἐκεῖ εὗρον στρατὸν ἀντιμέτωπον, ὁ ὁποῖος τοὺς διέταξε νὰ σταματήσωσιν, εἰπὼν πρὸς αὐτοὺς ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ εἴσοδος αὐτῶν ἐν τῇ πόλει.

§120Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐτελείωσε.

§121Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Διατί;

§122Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Διότι αὐτὴ ἦτο ἡ διαταγὴ τῆς Ἀστυνομίας καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ Ἀστυνομία δὲν ἔπραττε τὸ καθῆκόν της ἠδύνατο μετὰ ταῦτα νὰ ζητηθῇ λόγος παρ’ αὐτῆς.

§123Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Διαφωνῶ. Καὶ ἐκεῖ φονεύεται ἕτερος χωρικός, ὁ Ἀπόστολος Ματάλας, διότι ὁ στρατὸς ἐπυροβόλησεν. Εἰσέρχονται τέλος πάντων οἱ χωρικοὶ εἰς τὴν Λάρισαν· ἐκεῖ τὸ συλλαλητήριον παρεμποδίζεται ὑπὸ τῶν Ἀρχῶν καὶ γίνεται ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λαρίσης, τὸ ποδοπάτημα τῶν πολιτῶν ἀπὸ ἐλάσεις καὶ ἐπελάσεις τῶν ἱππέων. Τί δὲ συνέβη τότε; Εἷς ἀξιωματικὸς διήρχετο ἔφιππος, ὅτε εἷς ἱππεὺς ἔπεσεν ἐκ τοῦ ἵππου του· εἷς χωρικὸς πνέων μένεα διὰ τὸν φόνον ἐξαδέλφου του ἁρπάζει τὸ χαμαὶ κείμενον ξίφος τοῦ ἱππέως καὶ τὸ πετᾷ, τοῦτο δὲ καρφώνεται εἰς τοῦ ἀξιωματικοῦ τὴν χεῖρα. Αὐτὸς εἶναι ὁ μόνος φόνος, τὸ μόνον τραῦμα, ἡ μόνη ἀταξία τὴν ὁποίαν διέπραξεν ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμὸς τῆς ἐπαρχίας Λαρίσης καὶ τὴν ὁποίαν ἐπλήρωσε μὲ 15 τραυματίας καὶ 5 νεκρούς. Πέντε νεκροὺς καὶ δεκαπέντε τραυματίας, διότι εἶχε τὸ θράσος εἷς χωρικὸς ν’ ἁρπάσῃ τὸ ξίφος καὶ τὸ πετάξῃ! Ταῦτα εἶναι ἀναμφισβήτητα καὶ θ’ ἀποδειχθῶσιν, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα.

§124Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν εὑρίσκεται ἐπ’ αὐτῶν τῶν λεπτομερειῶν τὸ ζήτημά σας.

§125Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Βεβαίως, ἀλλὰ τὸ ζήτημα δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ ἐκεῖ ὅπου πρέπει νὰ συζητηθῇ. Ἂν οἱ χωρικοὶ ἦσαν ὡπλισμένοι, δὲν θὰ εἴχομεν φονευμένον ἢ πληγωμένον κανένα στρατιώτην ἢ ἀξιωματικόν;

§126ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Σᾶς ἀνέγνωσα ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς Σκανδάλης δι’ ἀγχεμάχου ὅπλου ἐτραυματίσθη.

§127Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Σᾶς ἐξήγησα διὰ τίνος ὅπλου καὶ πῶς κατὰ τύχην. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀπόδειξις ὅτι οἱ χωρικοὶ ἦσαν ἄοπλοι τὸ ὅτι οὐδεὶς στρατιώτης καὶ οὐδεὶς ἀξιωματικὸς ἐτραυματίσθη; Καὶ πῶς λέγεται ἡ Ἐξουσία ἐκείνη, ἡ ὁποία ἔκαμε χρῆσιν τῶν ὅπλων κατὰ ἀόπλων χωρικῶν; Ἐὰν ἔβλεπον χωρικοὺς κατὰ χιλιάδας εἰσρέοντας εἰς τὴν πόλιν ἐνόπλους καὶ θέλοντας νὰ ἐνσπείρωσι τὸν πανικόν, ὅπως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ἄλλας πόλεις, ἦτο δυνατὸν νὰ δικαιολογηθῇ ἡ στάσις τῆς Κυβερνήσεως διατασσούσης τόσον αὐστηρὰ καὶ ἀποτρόπαια μέτρα. Ἀλλ’ ὅταν βλέπητε χωρικοὺς ἀόπλους πεζῇ μεταβαίνοντας εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας των ἵνα συζητήσωσιν ἡσύχως τὰ δίκαιά των καὶ τὰς γνώμας των ἐν συλλαλητηρίῳ, ζητήσωσι δὲ τὴν πραγμάτωσιν αὐτῶν παρὰ τε τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, δύνανται νὰ δικαιολογηθῶσι τοιαῦτα μέτρα; Καὶ τί ἤθελε συμβῆ, ἂν ἐγίνετο συλλαλητήριον; Ἀπολύτως οὐδεμία ἀταξία. Καὶ κατεῖδον τοῦτο οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Κυβερνήσεως κατόπιν καὶ ἐπέτρεψαν τὸ συλλαλητήριον πρὸς κηδείαν τῶν θυμάτων οἱονεί. Ἐγὼ ὑποθέτω ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἂν διέταξε χρῆσιν μέτρων τὰ ὁποῖα ἔφεραν τόσον τραγικὰ ἀποτελέσματα, τὸ ἔπραξε φοβουμένη μήπως ἔχει περιπλοκὰς ἐξωτερικάς· ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ συστήσῃ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ἔκαμνον χρῆσιν τῶν τοιούτων μέτρων ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ κάμωσι χρῆσιν αὐτῶν, χρῆσιν τῶν ὅπλων ἐναντίον ἀόπλων πολιτῶν. Κινδυνεύω νὰ πιστεύσω ὅτι παρέλυσαν ἐντελῶς τὰ πράγματα ἐν τῷ Κράτει τούτῳ καὶ φονεύομεν ἀνθρώπους ἄνευ οὐδεμιᾶς δεδικαιολογημένης αἰτίας ἢ ἀνάγκης καὶ τοῦτο ἐκ φόβου μὴ τυχὸν ἤθελε γίνει διὰ τῶν συλλαλητηρίων καμμία ἔνοπλος ἐπίθεσις καὶ διατάραξις τῆς δημοσίας τάξεως. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν ἀπεφύγετε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὡς προκύπτει ἐκ τῶν τηλεγραφημάτων τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσατε. Τὸ ἐνδιαφέρον τὸ ὁποῖον ἔχετε πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας, τοῦ ὁποίου εἶσθε τεταγμένος φρουρός — καὶ δὲν δύναμαι νὰ σᾶς κατηγορήσω διὰ τοῦτο —, ὁ πόνος, λέγω, οὗτος σᾶς ὑπηγόρευσε τοιαῦτα ἀποτρόπαια μέτρα. Ἀλλὰ τὰ μέτρα ὑμῶν νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἔχωσι τὸ ἀποτέλεσμα ὅπερ ἐπιδιώκετε. Τοὐναντίον νομίζω ὅτι διὰ τοῦ αἵματος τοῦ χυθέντος ἀνεῴξατε χάσμα μέγα μεταξὺ ἀγροτῶν καὶ ἰδιοκτητῶν καὶ τὸ χάσμα τοῦτο οὐδεὶς θὰ εἶναι ἱκανὸς νὰ πληρώσῃ.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σλῆμαν ἔχει τὸν λόγον.

§129ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Παραιτοῦμαι.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλεξανδρῆς.

§131ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε. Εἶναι ἡμίσεια τῆς μεσημβρίας ἡ ὥρα.

§132ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔχομεν τοιαῦτα ἔργα, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις αὕτη καὶ μετὰ μεσημβρίαν.

§133ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τὸ ἀπόγευμα θὰ ζητήσωμεν τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου.

§134ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ σᾶς ἀπαγορεύσωμεν τὸ νὰ ἐξασκήσητε τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔχετε. Ἡμεῖς μόνον ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς παρακαλέσωμεν ν’ ἀναβάλητε μέχρι τῆς ὥρας καθ’ ἣν θὰ ἐπιτρέπηται τοιαύτη συζήτησις.

§135ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐάν, Κύριοι, ἡ βάσις τῆς συζητήσεως ταύτης εἶναι ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Λαρίσης σχετικῶς πρὸς τὰ συλλαλητήρια τὰ ἐκεῖ γενόμενα, ἡ συζήτησις ὑποχρεωτικῶς πρέπει νὰ περιορισθῇ μεταξὺ τῶν ὁρίων τῶν περιλαμβανομένων εἰς τὰ συλλαλητήρια ἐκεῖνα. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἐδήλωσεν ὅτι δὲν βλέπει μέσον τι διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐξέλθῃ τῆς καταστάσεως σήμερον, τὸ μέσον ἐκεῖνο εἶναι πρόθυμοι οἱ Θεσσαλοὶ Βουλευταὶ ὅπως εἰς τὴν Κυβέρνησιν γνωρίσωσι κατὰ τὸ ἀπόγευμα τῆς ἡμέρας ταύτης. Ἐὰν ὅμως περιορισθῶμεν εἰς τὸ συλλαλητήριον τῆς Λαρίσης, πρέπει νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ ἀπάντησις τῆς Κυβερνήσεως, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ὑπῆρξεν εὔστροφος, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ὑπῆρξε δεξιά, δὲν κατώρθωσε νὰ καλύψῃ τὴν μεγάλην εὐθύνην τῶν δημοσίων Ἀρχῶν ἐν Θεσσαλίᾳ διὰ τὰ αἱματηρὰ γεγονότα τῆς Λαρίσης. Στερούμεθα δυστυχῶς λεπτομερειῶν διὰ τὸν τρόπον τοῦ δράματος, διότι τοιαῦται δὲν ἔφθασαν ἀκόμη Ἀλλ’ αἱ ἐκθέσεις τῶν δημοσίων Ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι διὰ τὴν περίστασιν οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ τερορνευμέναι αἰτιολογίαι ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι συναισθάνονται τὴν ἀνάγκην ἵνα δικαιολογηθῶσι διὰ παραπτώματα τῶν ὁποίων αὐτοὶ μόνοι ὑπῆρξαν οἱ ὑπαίτιοι καὶ οἱ δράσται, ἐάν, λέγω, μόνον τὰς ἐκθέσεις ταύτας λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, θέλομεν διίδει ὑπὸ τὰς γραμμὰς αὐτῶν τί συνέτεινεν ἵνα χυθῇ τόσον ἀθῷον αἷμα! Ἡ ἁμαξοστοιχία τῶν ἐπιβατῶν ἡ πρωινὴ ἔβαινεν ἀπὸ Βόλου εἰς Λάρισαν. Χωρικοί τινες ἐν Κιλελὲρ ἐζήτησαν ὅπως ἐπιβιβασθῶσι τῆς ἁμαξοστοιχίας ταύτης. Ἐρωτῶ· εἶχον τὸ δικαίωμα τοῦτο ὅπως κατευθυνθῶσιν ὅπου ἤθελον οἱ χωρικοί; Ὑπῆρχε διάταξίς τις ἡ ὁποία ἀπηγόρευεν εἰς αὐτοὺς τὴν μετάβασίν των εἰς Λάρισαν; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγεν ὅτι ἐπέβαλλε τοῦτο ἡ ἀνάγκη τῆς περιστάσεως. Ἀλλὰ τί ἐπέβαλλεν ἡ ἀνάγκη τῆς περιστάσεως, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως; Νὰ γίνῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔγινεν; Νὰ μὴ συγκεντρωθῶσιν εἰς Λάρισαν καὶ ὑποβάλωσι μίαν εὐχὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν; Καὶ ἐθεωρήσατε ὅτι τοῦτο ἦτο μεγάλη διατάραξις τῆς τάξεως ἐν Θεσσαλίᾳ, ὥστε νὰ λάβητε μέτρα, ἵνα ἀπαγορεύσητε τὴν κυκλοφορίαν τῶν πολιτῶν καὶ τοῦ σιδηροδρόμου; Ἀλλὰ δὲν ἐσκέφθητε ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο οὐδεμίαν εἶχε πρακτικὴν ἀξίαν, διότι ἐπρόκειτο οἱ χωρικοὶ οὗτοι νὰ μεταβῶσιν εἰς Λάρισαν, ἥτις ἀπέχει μόνον μίαν ὥραν, καὶ ἠδύναντο νὰ μεταβῶσι καὶ πεζῇ ἐκεῖ; Καὶ ὅτε οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ἐζήτουν νὰ μεταβῶσιν εἰς Λάρισαν καὶ ἐκφράσωσιν εὐχὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς λύσιν τοῦ ζωτικωτέρου καὶ σπουδαιοτέρου δι’ αὐτοὺς ζητήματος, ἐρωτῶ· ἐν τίνι δικαιώματι ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ παρεμποδίσῃ αὐτοὺς ὅπως μεταβῶσιν ἐκεῖ καὶ ἀσκήσωσι μίαν συνταγματικὴν προνομίαν; Ἀλλά, καὶ ὅτε οἱ χωρικοὶ οὗτοι ἐλιθοβόλησαν τὸ τραῖνον, ἐρωτῶ· ἐπετρέπετο εἰς τὴν Ἐξουσίαν ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τοὺς λιθοβολισμοὺς τούτους διὰ πυροβολισμῶν; Ἐπετρέπετο εἰς τὴν Ἐξουσίαν νὰ χύσῃ αἷμα τόσων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν ἄλλο ἔπραττον ἢ νὰ ἐξεγείρωνται καὶ ν’ ἀγανακτῶσι διότι ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ τοῖς ἐπιτρέψῃ νὰ ἐνασκήσωσι δικαίωμα τὸ ὁποῖον εἶχον; Ἦτο ἐπιτετραμμένον δι’ ἓν πλημμέλημα, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς ἡ Δικαιοσύνη τῆς Πατρίδος θὰ ἐδίκαζε μὲ ἡμερῶν μόνον φυλάκισιν, νὰ ἔλθῃ ἡ αὐθαιρεσία τῶν ὑπαλλήλων νὰ τὸ δικάσῃ καὶ τὸ καταδικάσῃ μὲ τὰς κεφαλὰς τόσων ἀνθρώπων; Ἀλλὰ τὸ τραῖνον δὲν ἐσταμάτησεν ἐκεῖ. Ἐπροχώρησε πρὸς τὸ Γκερλῆ. Καὶ ἐκεῖ εὑρέθησαν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι θελήσαντες νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ τραῖνον ἠμποδίσθησαν διὰ πυροβολισμῶν ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἐντὸς αὐτοῦ. Καὶ νομίζει τις ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἁμαξοστοιχίας, ἀλλὰ περὶ μιᾶς κινητῆς λαιμητόμου, ἡ ὁποία ἐπέπρωτο νὰ ἐνσπείρῃ τὸ κράτος τῆς φρίκης εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους. Ἀλλὰ κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ Πολιτεία ἐν Λαρίσῃ ἔπραττέ τι τὸ ὁποῖον ἦτο ἀπείρως ἀσυνετώτερον, ἀπείρως σκληρότερον. Ἀπηγόρευε νὰ συγκεντρωθῶσιν οἱ πολῖται, ἵνα διαδηλώσωσι μίαν εὐχὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀπηγόρευε τὴν εἴσοδον τῶν πολιτῶν εἰς τὴν πόλιν τῆς Λαρίσης, καὶ ἀπόσπασμα στρατιωτῶν ἐπὶ κεφαλῆς ἀξιωματικοῦ ἐπετέθη κατ’ ἀνθρώπων ἐντελῶς ἀόπλων φονεῦσάν τινας ἐξ αὐτῶν. Ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν· ποῖος ἦτο ὁ κίνδυνος τῆς πόλεως Λαρίσης, ἵνα κάμῃ χρῆσιν τοιούτων μέτρων ἡ Ἐξουσία; Εὑρίσκετο ἀπέναντι ὡπλισμένων ἀνθρώπων μὲ τὸν σκοπὸν νὰ φονεύσωσιν ἀθῴους, νὰ πυρπολήσωσι τὴν πόλιν, νὰ διαρπάσωσιν οἰκίας, καὶ ἐθεώρησε πρέπον νὰ παρακωλύσῃ τὴν εἴσοδον τῶν τοιούτων πολιτῶν εἰς τὴν πόλιν; Ἡ ἐξέλιξις, Κύριοι, τῶν γεγονότων ἐν τῇ πόλει τῆς Λαρίσης ἀποδεικνύει ὅτι οἱ ἄνθρωποι οὗτοι συνήρχοντο ἐκεῖ, ἵν’ ἀποστείλωσι μίαν εὐχὴν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἐπίλυσιν τοῦ ζωτικωτάτου δι’ αὐτοὺς ζητήματος, τὸ ὁποῖον πάντας ἐκεῖ ἀνεξαιρέτως ἐνδιαφέρει καὶ πονεῖ. Ἡ ἐξέλιξις τῶν γεγονότων ἀποδεικνύει ὅτι ὁ φόβος ὑπὸ τοῦ ὁποίου κατελήφθησαν αἱ Ἀρχαὶ τῆς Λαρίσης ἦτο φόβος δειλῶν καὶ ἀπερισκέπτων ἀρχηγῶν, οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν ὅτι δύνανται νὰ φονεύωσι νομοταγεῖς ἀνθρώπους, ἀόπλους, οἵτινες ἠμύνοντο κατὰ τῶν ξιφῶν καὶ τῶν πυροβολισμῶν τῆς Ἐξουσίας μὲ τὰς χεῖρας καὶ τοὺς λίθους! Ποῦ ἠκούσατε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τοιοῦτον λαὸν ὡς τὸν Θεσσαλικόν, ὁ ὁποῖος μετ’ ὀλίγας στιγμάς, μὲ τὴν ὀργὴν τὴν ὁποίαν γεννᾷ ὁ φόνος ἀδελφῶν, παίδων, πατέρων ὑπὸ τὰς ὄψεις αὐτῶν, ὁ ὁποῖος ὑπέστη τὴν καταπάτησιν τῶν ἵππων, τοὺς ξιφισμοὺς καὶ τοὺς πυροβολισμοὺς τῆς Ἐξουσίας, μεταβαίνει εἰς τὴν Λάρισαν καὶ συναθροιζόμενος ἐκδηλοῖ τὴν κατὰ τῆς Ἐξουσίας ὀργήν του πῶς; Ὄχι καταστρέφων καὶ διαρπάζων καὶ λεηλατῶν, ἀλλὰ συναθροιζόμενος καὶ ἀκούων τοὺς ῥήτορας αὑτοῦ καὶ διαμαρτυρόμενος κατὰ τῆς τοιαύτης διαγωγῆς τῶν δημοσίων Ἀρχῶν, καὶ ἐπὶ τέλους καταλήγων εἰς ζητωκραυγὰς ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς ἐλευθερίας;! Ἐζητωκραύγαζον ἐκεῖνοι εἰς τοὺς ὁποίους ἠρνεῖτο ἡ Πολιτεία τὸ πρώτιστον δικαίωμα τῆς ἐλευθερίας, τὸ συνέρχεσθαι καὶ ἀναφέρεσθαι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της αὕτη τί; Ἵνα ἀπελευθερώσῃ τὴν γῆν ἐκείνην ὑπὸ τὴν ὁποίαν νὰ θάψωσι τοὺς ἀδελφούς των ἐκείνους τοὺς ὁποίους αὐτὴ αὕτη ἡ Πολιτεία πρὸ μιᾶς στιγμῆς ἐφόνευσε διὰ τῶν ὀργάνων της! Ἀλλ’ εἰς τὴν παρῳδίαν αὐτὴν τοῦ Κράτους τούτου, τὸ ὁποῖον καλεῖται Ἑλληνικὸν Βασίλειον, παρῳδία ἔπρεπε νὰ εἶναι καὶ ἡ ἐνέργεια ἐκείνη δι’ ἧς τοῦτο ἠθέλησε νὰ ἐπιβάλῃ τὸ κῦρος αὐτοῦ. Βεβαίως γνωρίζομεν πάντες ὅτι τὰ Κράτη ἐπιβάλλουσι καὶ ὀφείλουσι νὰ ἐπιβάλλωσι δι’ οἱουδήποτε ἔστω τρόπου τὸ κράτος τῶν νόμων αὐτῶν καθ’ οἱασδήποτε ἐκνόμου πράξεως. Ἀλλ’ οὐδαμοῦ εἴδομέν ποτε Ἐξουσίαν σκεφθεῖσαν νὰ τιμωρήσῃ τοὺς στοχασμοὺς τῶν ἀνθρώπων, τοὺς ὁποίους καὶ κακῶς παρεξήγησεν ἐκλαβοῦσα τούτους ὡς ἐγκληματικούς, στοχασμοὺς ἀνθρώπων ἀθώων μεταβαινόντων εἰς Λάρισαν ὅπως ζητήσωσι τὴν προστασίαν αὐτῆς ταύτης τῆς Πολιτείας! Καὶ δὲν ἐσκέπτετο, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ἀρχηγὸς τῆς Λαρίσης οὕτως ἐκτρόπως ἐνεργήσας ποίαν ἔλλειψιν σκοπιμότητος εἶχε τὸ μέτρον τοῦτο, ὅτε ἀπηγόρευεν εἰς τοὺς χωρικοὺς ὅπως μεταβῶσιν εἰς Λάρισαν, ἵνα ἐν συλλαλητηρίῳ διαδηλώσωσιν εὐχὴν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος τοῦ ἐνδιαφέροντος αὐτούς; Ὅτε ἡ Πολιτεία διὰ τῶν ὀργάνων αὐτῆς ἀπηγόρευεν εἰς αὐτοὺς νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν πόλιν, δὲν ἐνόει ὅτι ὤθει αὐτὰ πρὸς τοὺς ἀγρούς, ἵνα ἐκδικηθῶσι καὶ ἐκσπάσωσιν ἐκεῖ κατὰ τίνος, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως; Κατὰ τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἀπεβλέπετε διὰ τῶν μέτρων σας εἰς προστασίαν τῶν περιουσιῶν αὐτῶν καὶ ἐθέτετε οὕτως αὐτὰς ὡς καὶ τὴν ζωήν των ἐν κινδύνῳ; Δὲν ἐνδιαφέρει τοῦτο τὰς Ἀρχάς, ἐὰν θὰ ἐχύνετο ἐκεῖ οὕτως αἷμα· ἡ Ἐξουσία ἠρκέσθη νὰ κτυπήσῃ μόνον, καὶ βεβαίως ἡ Ἐξουσία πρέπει νὰ κτυπᾷ, ὅταν τις παραβαίνῃ τὸν νόμον. Ἀλλ’ ἐνταῦθα δὲν ὑπῆρχε παράβασις τοῦ νόμου· ἐὰν ὑπῆρχε τοιαύτη παράβασις, βεβαίως ὤφειλεν ἡ Πολιτεία νὰ ἐπεμβῇ. Ἐὰν ἡ Πολιτεία ἐλάμβανε μέτρα διαρρυθμίζοντα τὰς σχέσεις καὶ τὴν ὕπαρξιν τῶν ἀγροτῶν καὶ ἰδιοκτητῶν, δὲν θὰ εἴχομεν σύρραξιν κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην. Κατὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τοῦτο μετ’ ἀπογοητεύσεως καὶ ἀπογνώσεως ἡμεῖς ζητοῦμεν τί θέλετε νὰ κάμωσιν οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τὴν λογικὴν τόσον ἀνεπτυγμένην ὡς ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τὸ ἔνστικτον τῆς αὐτοσυντηρήσεως τόσον ἀνεπτυγμένον ὡς ἡμεῖς; Καὶ ὅτε ἔρχεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἴπῃ ἀπὸ τοῦ βήματος ὅτι δὲν ἔχει κανὲν μέσον νὰ δώσῃ εἰς τοὺς Θεσσαλοὺς πρὸς καταπράϋνσιν, κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην νομίζετε ὅτι δὲν ἀναλαμβάνει πλήρη τὴν εὐθύνην τῶν δυστυχημάτων τὰ ὁποῖα συνέβησαν; Καὶ λέγετε τοῦτο ὑμεῖς, οἱ ὁποῖοι μέχρι τοῦδε γνωρίζετε πῶς εἰργάσθημεν διὰ νὰ καταπραΰνωμεν τοὺς Θεσσαλούς. Εἴχομεν τὸ θάρρος νὰ τοῖς εἴπωμεν ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι δυσεπίλυτον, ἀλλὰ ὅτι ἔχομεν πεποίθησιν ὅτι ὑπάρχει μέσον πρὸς τοῦτο. Ὅτε ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ταύτην, ὀφείλετε νὰ μᾶς ἐπιτρέψητε νὰ ἐκθέσωμεν τὰ μέσα ταῦτα, νὰ μὴ μᾶς ἀποκλείητε πᾶσαν ὁδὸν συζητήσεως καὶ νὰ λέγητε ὅτι ἐν τῇ τελευταίᾳ ὥρᾳ τῆς Βουλῆς δὲν δυνάμεθα νὰ συζητῶμεν. Ὀφείλομεν νὰ συζητῶμεν μέχρι τοῦ τέρματος τῆς Συνόδου τοιοῦτον ὑψίστης σημασίας ζήτημα. Ἐὰν δὲ ὑπάρχῃ μέσον, ἂς εἴπωμεν ὅτι δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον, ἀλλὰ μὲ τὸ ν’ ἀπαγορεύωμεν τὴν συζήτησιν, τὸ φῶς, ἀπαγορεύομεν αὐτὴν τὴν καταπράϋνσιν εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον. Διὰ τοιούτων σκέψεων καὶ πράξεων περιμένετε νὰ ἴδητε τὸν τόπον ἡσυχάζοντα; Εἶναι πρέπον, Κύριοι, νὰ συνετισθῶμεν καὶ νὰ μὴ προσπαθῇ ὁ εἷς νὰ ἐπιρρίπτῃ τὴν εὐθύνην εἰς τὸν ἄλλον, διότι πάντες εἴμεθα ὑπεύθυνοι, ἐδώσαμεν πάντες τὴν χεῖρα διὰ νὰ ἐξεύρωμεν ἓν μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὴν κατάστασιν αὐτήν. Δὲν ἐπιτρέπεται διὰ τὸν ἀνθρωπισμόν, διὰ τὸ δίκαιον, νὰ ἐξακολουθῶμεν νὰ βαυκαλίζωμεν μόνον διὰ λόγων ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι αἰσθάνονται τὴν ἀγάπην τῆς ἐργασίας. Δὲν λέγω ὅτι αἰσθάνονται τὴν ἀγάπην ταύτην οἱ χωρικοὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ οἱ ἰδιοκτῆται, διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἔρριψαν χρήματα εἰς τὴν γῆν ἐκείνην καὶ δὲν ἐπιτρέπεται καθ’ ἑκάστην νὰ βλέπωμεν αὐτοὺς ἐν κινδύνῳ ὄχι μόνον τῆς περιουσίας ἀλλὰ καὶ τῆς ζωῆς αὐτῶν. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν τὸ ἀπόγευμα νὰ μὴ νομίσῃ ὅτι ὑπάρχει ἄλλη ἀναγκαία ἐργασία ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη τοῦ θεσσαλικοῦ ζητήματος, διὰ νὰ προλάβωμεν σκηνὰς ἀπαισιωτέρας τοῦ μέλλοντος, περὶ δὲ τῶν σκηνῶν τούτων τότε θὰ εἴμεθα καὶ ἡμεῖς πάντες ἐνταῦθα συνένοχοι.

§136Γ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ὡς ἐγενικεύθη τὸ ζήτημα, θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐπεκταθῶ καὶ νὰ ἐπαναλάβω καὶ ἐγὼ ὅσα μέχρι τοῦδε ἐλέχθησαν. Ἐπειδὴ ἐδήλωσεν ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Καρδίτσης ὅτι τὸ ζήτημα θὰ φέρῃ μετὰ μεσημβρίαν, τότε θὰ λάβω τὸν λόγον.

§137Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ποῖον ζήτημα θὰ συζητηθῇ μετὰ μεσημβρίαν, ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον συνεζητήθη κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην. Ἐγὼ φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα δὲν λύεται διὰ τῆς βίας, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι συμβουλεύουσι, καὶ ὑπάρχουσι δυστυχῶς οἱ συμβουλεύοντες, ὅπως οἱ ἀγροτικοὶ πληθυσμοὶ προβῶσιν εἰς διαβήματα ταράσσοντα τὴν δημοσίαν τάξιν οὐδὲν ἄλλο πράττουσιν ἢ νὰ καταστήσωσιν ἀκόμη δυσχερεστέραν τὴν λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος. Δὲν ἠξεύρω, Κύριοι, πῶς τὰ πράγματα διεδραματίσθησαν ἐν Θεσσαλίᾳ· ἤκουσα τὰ τηλεγραφήματα καὶ τὰς ἀναφορὰς τῶν Ἀρχῶν, ἤκουσα καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Λαρίσης ὑποστηρίζοντος ἄλλην ἐκδοχήν· ἐγώ, μέχρις ἀποδείξεως τοῦ ἐναντίου, ἔχω καθῆκον ἵνα πιστεύσω ὅτι τὰ λεγόμενα ὑπὸ τῶν Ἀρχῶν εἶναι ἀκριβῆ· καί, ἂν ταῦτα εἶναι πράγματι ἀκριβῆ, δὲν διστάζω νὰ εἴπω ὅτι αἱ Ἀρχαὶ ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκον των, διότι φρονῶ ὅτι ὑποχρέωσις πάσης Κυβερνήσεως, ὑποχρέωσις τῶν Ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι ἐνεργοῦσιν ἐν ὀνόματι τῆς Πολιτείας, εἶναι πρὸ παντὸς νὰ διατηρήσωσι τὴν τάξιν. Ἀλλά, ἐνῷ ταῦτα λέγω, νομίζω, Κύριοι, ὅτι μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καθῆκον ἔχει ἡ δικαστικὴ Ἀρχὴ νὰ στραφῇ πρὸς τοὺς ὑποκινητάς, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεγνώρισεν ὅτι ὑπάρχουσιν ὑποκινηταί. Καί, ἂν ἡ σιδηρᾶ ἀνάγκη τῆς διατηρήσεως τῆς τάξεως ἐπέβαλεν εἰς τὰ ὄργανα τῆς Πολιτείας ἵνα προβῶσιν εἰς μέτρα τὰ ὁποῖα τοσοῦτον λυπηρὰ ἔλαβον ἀποτελέσματα, νομίζω ὅτι πρώτιστον καθῆκον τῆς Πολιτείας εἶναι νὰ στραφῇ ἐναντίον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑποκινοῦσι τοὺς ἀγρότας εἰς διατάραξιν τῆς τάξεως καὶ ἐκμεταλλεύοντες αὐτοὺς τοὺς ἐκθέτουσιν εἰς τὰ λυπηρὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα θρηνοῦμεν.

§138ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εὐχαριστῶ καὶ τὸν ἔντιμον ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴν διὰ τὰς δηλώσεις του καὶ προσθέτω ὅτι αἱ διαταγαὶ τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας πρὸς τὰς Ἀρχὰς ἦσαν ὅπως προκληθῇ ἡ δικαστικὴ καταδίωξις παντὸς πρωταιτίου, παντὸς ὑποκινητοῦ. Ἔχομεν γνῶσιν ὅτι ὑπάρχουσιν ὑποκινηταί, ἐκ τούτων δὲ τῶν λόγων δυνάμεθα καὶ νὰ διακρίνωμεν, καὶ βεβαίως οἱονδήποτε καὶ ἂν εἶναι τὸ ἀνάστημα οἱουδήποτε ὑποκινητοῦ, αἱ Ἀρχαὶ θέλουσιν ἐκτελέσει τὸ καθῆκον αὐτῶν.

§139ΑΛ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἀπέναντι τοῦ νόμου δὲν ὑπάρχουσιν ἀναστήματα· πάντες πρέπει νὰ καταδιωχθῶσιν ἐξ ἴσου.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, Ἐσωτερικῶν καὶ Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὑποβάλλουσι νομοσχέδιον «περὶ ἀναγραφῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν πιστώσεως πρὸς συνδρομὴν τοῦ Κράτους εἰς δημοσυντήρητά τινα Γυμνάσια καὶ εἰς φιλανθρωπικὰ καὶ ἄλλα ἱδρύματα». Ὁ κ. Ν. Παππαϊωάννου ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὰς ὑπαγομένας εἰς τὸ Ζʹ τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὑπηρεσίας διατάξεων». (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 319–320). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τὴν νομοθετικήν. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις (ὥρᾳ 1 μ. μ.). Μετὰ τὴν διακοπήν. (ὥρᾳ 5 καὶ 30′ μ. μ.)

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῆς νομοθετικῆς τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἀλεξανδρῆς.

§142ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ δεχθῇ τὴν πρόταξιν τῆς προτάσεως νόμου τὴν ὁποίαν εἶχον λάβει τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν πρό τινων ἡμερῶν περὶ παραχωρήσεως γαιῶν εἰς τοὺς ἐν Ἑλλάδι ἐπιμόρτους καλλιεργητάς. Κανεὶς ἐξ ὑμῶν, Κύριοι, δὲν ἀγνοεῖ, ἐξ ἴσου δὲ καὶ ἐγὼ μὲ τοὺς ἄλλους, ὅτι ἐλάχισται μὲν ἡμέραι ὑπολείπονται εἰς ἡμᾶς νομοθετικῆς ἐργασίας τοῦ Σώματος, μεγάλη δὲ σωρεία νομοθετημάτων ἀναγεγραμμένων ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει ὑπάρχει πρὸς ἐπιψήφισιν, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ πιστεύσητε ὅτι οὐδὲν τῶν νομοθετημάτων τούτων δύναται νὰ προσεγγίσῃ ὡς πρὸς τὴν σπουδαιότητα, τὸ ἐπεῖγον καὶ τὸ ὠφέλιμον, πρὸς τὴν πρότασιν ταύτην. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλή, ὅπως κατανοήσῃ τοῦτο, νὰ κάμω μικράν τινα ὅσον οἷόν τε σύντομον ἔκθεσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, διότι ἕνεκα τοῦ δυσερευνήτου τοῦ ζητήματος τούτου ἐλάχιστα σήμερον πιστεύεται παρ’ ὑμῶν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναμφισβητήτως ἀληθές, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι καὶ ὥριμον καὶ λίαν εὔκολον πρὸς λύσιν. Ἡ πεδινή, Κύριοι, Θεσσαλία ἐλευθερωθεῖσα πρὸ τριακονταετίας δυστυχῶς παρέμεινεν ὑπὸ ἕνα δεσποτισμόν, ὄχι προσώπων ἀλλὰ καταστάσεως πραγμάτων, καταστάσεως γεωργικῆς ἡ ὁποία τοῦτο ἔχει τὸ ἰδιόρρυθμον, ὅτι εἰς αὐτὴν δουλεύουσι καὶ ὁ ἰδιοκτήτης καὶ ὁ κολλήγας· μία ἔχθρα οὐ μόνον ἕνεκα τοῦ ἐθνισμοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς πατροπαραδότου παραδόσεως ἐν ὅλῃ τῇ Θεσσαλίᾳ κρατεῖ τὸν κόσμον ἐκεῖ ἐν ἀγωνίᾳ· ἡ παράδοσις εἶναι ὅτι τὰ κτήματα τὰ θεσσαλικά, τὰ τσιφλίκια, ἀνῆκον ἔκπαλαι εἰς τοὺς χωρικούς, ἡρπάγησαν ἀπὸ τὸν Ἀλῆ πασᾶν καὶ τούτου ἐκπεσόντος ἐδημεύθησαν ὑπὸ τοῦ Σουλτάνου καὶ ἐδόθησαν εἰς τοὺς μεγιστᾶνας αὐτοῦ ὡς ἰδιοκτησίαι· ὅτε δ’ ἐγένετο ἡ παραχώρησις τῆς Θεσσαλίας εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ παράδοσις αὕτη ἀναζωπυρηθεῖσα ἀπὸ μερικοὺς δικηγόρους φθάσαντας ἐκεῖ ἐκ διαφόρων μερῶν τῆς Ἑλλάδος ἀνήχθη εἰς ἀγροτικὸν ζήτημα τὸ ὁποῖον εἶχε σκοπὸν τὴν διεκδίκησιν τῆς ἰδιοκτησίας τῶν τσιφλικιούχων. Τὰ δικαστήρια, τὰ ὁποῖα ἐπελήφθησαν τοῦ ζητήματος, ἐπιθυμοῦντα ὅπως ἐπαναφέρωσι τὴν τάξιν ἐν Θεσσαλίᾳ ἀπεφάσισαν ν’ ἀπορρίψωσι πάσας τὰς ἀγωγὰς τῶν ἀγρατῶν, αἱ ὁποῖαι κατ’ ἐμὴν γνώμην ἦσαν καὶ ἄνευ βάσεως, διότι οἱ ἰδιοκτῆται εἶχον νομίμους τίτλους κυριότητος· ἔπραξε δὲ τοῦτο ἡ Πολιτεία ταχέως, ὅπως δείξῃ ὅτι μέχρι τῆς σκληρότητος ἐννοεῖ νὰ φθάσῃ, ἵνα ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν. Τῆς ψυχολογικῆς αὐτῆς καταστάσεως τῆς Πολιτείας ἠθέλησαν νὰ ἐπωφεληθῶσι μερικοὶ ἰδιοκτῆται καὶ ἐνόμισαν κατάλληλον τὴν περίστασιν, ὅπως ἀπαλλαγῶσι τῶν κολληγῶν ἐκ τοῦ κτήματος· ἐκίνησαν ὅθεν ἀγωγὰς ἀμέσως περὶ ἐξώσεως τῶν κολληγῶν ἐκ τῶν κτημάτων. Κατ’ αὐτῶν ἀντετάχθη τὸ ἔθιμον ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἐξώνωνται οἱ χωρικοὶ ἐκ τοῦ κτήματος, ἐὰν δὲν ὑπάρχωσι λόγοι εἰδικοί, ἤτοι ἡ μὴ καταβολὴ τοῦ γημόρου ἐπὶ μίαν διετίαν ἢ ἡ καλλιέργεια τῆς γῆς». Τὸ ἀληθὲς εἶναι, Κύριοι, ὅτι ἡ ἀγροληψία κατὰ τὸν τουρκικὸν νόμον εἶναι ἑταιρεία· ἀλλ’ ἐπίσης εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἰδιαίτεροι κανονισμοὶ προκειμένου περὶ τοπικῶν ζητημάτων ἴσχυον κατὰ βιλαέτια ἐν Τουρκίᾳ, καὶ τοιοῦτοι κανονισμοὶ ἀληθῶς ὥριζον ὅτι ὁ χωρικὸς δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξωσθῇ ἐκ τοῦ κτήματος ἐφ’ ὅσον καταβάλλει τὸ γήμορον καὶ ἐφ’ ὅσον καλλιεργεῖ τοὺς ἀγρούς. Τὰ δικαστήρια ὅμως ἐδέχθησαν ἀγωγὰς περὶ ἐξώσεως καὶ διέταξαν τὴν ἔξωσιν τῶν κολληγῶν ἐκ τῶν κτημάτων κρίναντα ὅτι τὸ ἔθιμον διεκόπη. Ἐν τούτοις ἡ τοιαύτη ἑρμηνεία ἦτο ἀξιοθρήνητος, διότι ἐπήνεγκεν εἰς τὸν τόπον οἰκτρὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα οὐδεὶς ἠδύνατο τότε νὰ πιστεύσῃ. Οἱ μικροὶ κολλῆγαι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν πτωχοὶ καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ ἐκκαλέσωσι τὰς ἀποφάσεις ταύτας, ἠναγκάσθησαν νὰ ὑποκύψωσιν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην καὶ νὰ συντάξωσι μετ’ αὐτοῦ συμβόλαια, τὰ ὁποῖα εἶχον ὅρους τινὰς ἀπιστεύτου σκληρότητος. Δὲν θέλω ν’ ἀναγνώσω τοιαῦτα, διότι ἐξετέθησαν τὰ τοιαῦτα ἐνώπιον τῆς κεντρικῆς ἐπιτροπῆς τῷ 1896 ἐν Θεσσαλίᾳ, εἶναι δὲ συμβόλαια τὰ ὁποῖα ἐδέσμευον τὸν κολλήγαν στερρῶς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ κτήματος. Ἐκεῖνοι ἀφ’ ἑτέρου οἱ κολλῆγαι οἱ ὁποῖοι δὲν ἐδέχθησαν νὰ παραμένωσιν ἐν τῷ κτήματι δεσμευόμενοι διὰ συμβολαίου ἀπῆλθον τῶν κτημάτων, συνεννοηθέντες δὲ τότε μετ’ ἄλλων ἠγόρασαν ἰδιοκτησίας ὀθωμανικάς. Τὴν ἀγορὰν ταύτην τῶν κτημάτων ἔκαμαν μὲ κεφάλαια τὰ ὁποῖα ἐδανείσθησαν μὲ τόκον 24% ἕως 30%, ὅπως πληρωθῇ ἀπέραντος ἔκτασις πλέον τῆς ὑπ’ αὐτῶν καλλιεργουμένης, ἕνεκα τοῦ ὁποίου δυστυχῶς μέχρι σήμερον οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν ἠδυνήθησαν ν’ ἀποπληρώσωσι τὴν ἀξίαν τῶν κτημάτων αὐτῶν. Ὑπῆρξε καὶ τρίτη τάξις κολληγῶν ἡ ὁποία δὲν ἀνεγνώρισε τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν κτημάτων κατὰ τὴν ἀπόφασιν οὐδὲ ἐδέχθη νὰ δώσῃ συμβόλαια μισθώσεως, ἀλλ’ ἡ ὁποία παρέμεινεν ἐν τοῖς κτήμασι καὶ ἐξηκολούθησε τὸν ἀγῶνα ἐκκαλέσασα τὰς ἀποφάσεις ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου. Τὸ Ἐφετεῖον ἀντιθέτως τοῦ Πρωτοδικείου εἶπεν ὅτι τὸ ἔθιμον δὲν διεκόπη καὶ διέταξεν ἀποδείξεις περὶ τῆς βάσεως τῆς ἀγωγῆς. Αἱ ἀποδείξεις, Κύριοι, ἐγένοντο ἐν Θεσσαλίᾳ, αἱ τοιαῦται δὲ ὑποθέσεις ἀνεβοκατεβαίνουν τὸν Ἄρειον Πάγον, διότι μέχρι σήμερον ὑφίστανται τοιαῦται δίκαι μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ κολληγῶν ἐκκρεμεῖς. Ἐν τῷ μεταξὺ διάφοροι ἰδιοκτῆται οἱ ὁποῖοι δὲν ἤθελον πρὸς ἀποφυγὴν δαπανηροτάτων δικῶν ν’ ἀνοίξωσι τοιοῦτον ἀγῶνα ἠναγκάσθησαν ν’ ἀφήσωσι τὴν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων τούτων κατὰ τὸ κολληγικὸν ἔθιμον. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι οἱ κολλῆγαι ἔφθασαν εἰς τὸ σημεῖον τοῦ νὰ γίνωσι μάστιγες. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις τῶν τσιφλικίων ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἔχομεν τὸν ἰδιοκτήτην ὁ ὁποῖος δὲν τολμᾷ νὰ θέσῃ τὰ κεφάλαιά του ἐν κυκλοφορίᾳ εἰς τὸ κτῆμα, δὲν τολμᾷ ν’ ἀναπτύξῃ τὴν καλλιέργειαν εἰς τὸν ἀγρόν του, δὲν ἀπαλλάσσει συνεπῶς τὰ κτήματά του ἀπὸ τῶν ὑδάτων τὰ ὁποῖα κατακλύζουσιν αὐτὰ καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων κοιμᾶται σήμερον ὁ κολλήγας ὁ κατασταθεὶς ἄχρηστος εἰς τὴν καλλιέργειαν, ἕνεκα τῆς ἑλονοσίας ἐν Θεσσαλίᾳ, ἀναγκάζεται δ’ ὡς ἐκ τούτου νὰ τὰ ἐνοικιάζῃ εἰς τοὺς πρώτους ἀπαισίους ἐκμεταλλευτὰς τῆς ἀγροτικῆς ἐκεῖ ἀκαταστασίας τῶν ὅρων, οἱ ὁποῖοι κατέστησαν βδέλλαι τῶν κολληγῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ στάσις τοῦ ἰδιοκτήτου ἀπέναντι τοῦ κολλήγου, στάσις ὑποψίας, ἀναλγησίας καὶ ἐγκαταλείψεως. Ὁ κολλήγας ἐξ ἄλλου μὴ ἀγαπῶν τὴν γῆν τοιούτου κυρίου δὲν τὴν καλλιεργεῖ μὲ ὅσην ἔπρεπε νὰ τὴν καλλιεργήσῃ προσοχὴν καὶ ἐπιμέλειαν, διότι δὲν θέλει νὰ πλουτίσῃ τὸν ἰδιοκτήτην, τὸν ὁποῖον θεωρεῖ ἐχθρὸν καὶ θέλει νὰ τὸν ἐκβιάσῃ δι’ ἀποτυχίας τῶν ἐσοδειῶν νὰ πωλήσῃ τὸ κτῆμά του. Τούτων τῶν λόγων ἕνεκα οὐδεμία ἄλλη ὑπάρχει σήμερον ἐν Θεσσαλίᾳ εὐημεροῦσα καλλιέργεια ἢ ἡ λεγομένη αὐτοκαλλιέργεια ἢ ἡ καλλιέργεια δι’ αὐτεπιστασίας. Ὁ λόγος εἶναι ὅτι ὁ αὐτοκαλλιεργῶν ἐπιστατεῖ προσωπικῶς τὸ κτῆμά του καὶ γνωρίζων ἐκ πείρας τὰς ἀνάγκας πρὸς βελτίωσιν τὰς θεραπεύει. Ἀλλ’ οὕτω καλυτερεύει καὶ τὴν ζωὴν τοῦ κολλήγου, ὅστις φιλοτιμούμενος καὶ συμπαθῶν τὸν ἰδιοκτήτην ἐργάζεται ὅπως παραγάγῃ περισσότερον εἰσόδημα. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις ἐν Θεσσαλίᾳ. Τούτου ἕνεκεν ἓξ ἑκατομμύρια στρεμμάτων ὑπάρχουσι σήμερον ἐν Θεσσαλίᾳ, δὲν καλλιεργοῦνται δὲ εἰμὴ τὸ ἓν τρίτον αὐτῶν, καλλιεργοῦνται δὲ τόσον ἐπιπολαίως ὥστε ἡ πρόσοδος τῶν κτημάτων νὰ εἶναι ἴση πρὸς ἐκείνην τὴν ὁποίαν θὰ εἶχον ταῦτα, ἐὰν εἶχον τὸ ἓν δέκατον τῆς ἀξίας τῆς σημερινῆς. Περισσότερον ὅλων τούτων πάσχει τὸ Κράτος σήμερον, διότι τὸ Κράτος μίαν ἔκτασιν οἵα ἡ θεσσαλική, πεδινήν, πλουσιωτάτην πλουτοπαραγωγικῶς, τὴν βλέπει ἄκαρπον καὶ ἄγονον εἰς χεῖρας τσιφλικιούχων οἵτινες οὐδέποτε θὰ τὴν κάμωσι νὰ εὐημερήσῃ, διότι οὔτε γεωργικὴν μόρφωσιν ἔχουσι καὶ στοργὴν πρὸς τὴν γῆν οὔτε καλλιεργητικὰ κεφάλαια διακινδυνεύουσιν εἰς χεῖρας τῶν κολληγῶν. Ἄρα ζημιοῦται ἡ γεωργία καὶ ἡ γεωργικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους, ὥστε τὸ ζήτημα τὸ θεσσαλικὸν νὰ παρίσταται οἰκονομικὸν ὄχι τοπικῶς ἀλλὰ τῆς ὅλης Ἑλλάδος. Εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ἡ κατάστασις αὐτὴ νὰ ἐξακολουθήσῃ; Δύνανται νὰ μείνωσιν οἱ ἰδιοκτῆται ἐν τοῖς κτήμασί των ἐφ’ ὅσον διατελοῦσιν ἐχθροὶ τῶν κολληγῶν καὶ ἐφ’ ὅσον οἱ κολλῆγαι ὑπηρετοῦσιν ἐν τοῖς κτήμασι τῶν ἐχθρῶν αὐτῶν; Καὶ δύναται τὸ Κράτος ν’ ἀφήσῃ τὸ ἔδαφος ἀνεκμετάλλευτον εἰς τοιαύτην οἰκονομικὴν κατάστασιν εἰς ἣν εὑρίσκεται σήμερον χωρὶς νὰ ὑποπτεύηται ὅτι μετέρχεται οὕτως ὀλεθρίαν δι’ αὐτὸ οἰκονομολογικὴν πολιτικήν; Ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι τὰ τέσσαρα ἑκατομμύρια στρεμμάτων τῶν μὴ καλλιεργουμένων ἀποδίδουσι πρόσοδον δέκα δραχμὰς κατὰ στρέμμα, θὰ ἔχωμεν τεσσαράκοντα ἑκατομμύρια δραχμῶν κατ’ ἔτος αὔξησιν τῆς λαϊκῆς προσόδου, αὔξησιν δὲ ἀνάλογον ἀλλὰ μεγάλην τῶν δημοσίων προσόδων. Ταύτην δυστυχῶς σήμερον δὲν ἔχομεν. Μία ἐρώτησις ὅθεν προβάλλεται πανταχόθεν, ἡ ἐρώτησις τί δύναται νὰ γίνῃ σήμερον ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ τίς εἶναι ἡ ὁδὸς διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὴν κατάστασιν αὐτὴν τὴν ἀφόρητον διὰ τοὺς κολλήγας, διὰ τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ δι’ αὐτὸ τὸ Κράτος. Τρεῖς, Κύριοι, πρὸς τοῦτο εἶναι αἱ ὁδοὶ αἱ προταθεῖσαι μέχρι τοῦδε καὶ τῶν ὁποίων περισσοτέρας ἄλλας ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν βλέπω. Ἡ πρώτη εἶναι ὁ διακανονισμὸς τῶν σχέσεων τοῦ γεωργοῦ τοῦ κολλήγου καὶ τοῦ ἰδιοκτήτου. Ἐλέχθη ὅτι, ἐὰν διακανονισθῶσιν αἱ σχέσεις μεταξὺ αὐτῶν, θὰ ὑπάρξῃ τότε συμβίωσις εἰρηνικὴ καὶ θὰ ἔχωμεν ἀποτελέσματα εὐχάριστα διὰ τὴν ἡσυχίαν καὶ διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν τοῦ τόπου. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι διακανονισμὸς σχέσεων ἐν Θεσσαλίᾳ σημαίνει ἢ νὰ δώσωμεν δικαίωμα ἐξώσεως εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ἢ νὰ δώσωμεν δικαίωμα παραμονῆς τοῦ κολλήγου ἰσόβαθμον πρὸς τὸ τοῦ ἰδιοκτήτου. Ἐὰν δώσωμεν τὸ δεύτερον δικαίωμα, τὸ δικαίωμα τῆς μὴ ἐξώσεως τοῦ κολλήγου, οἱ ἰδιοκτῆται ἀπειλοῦσι καὶ ἠπείλησαν ἐπανειλημμένως ἐνταῦθα ὅτι θὰ ἐγκαταλείψωσι τὰ κτήματα αὐτῶν, διότι δὲν δύνανταί ποτε νὰ δεχθῶσιν, ὅπως διὰ τοιαύτης ῥήτρας μεταβληθῇ ὁ κολλήγας εἰς συνιδιοκτήτην. Νομίζουσιν ὅτι τοιούτου δικαιώματος διδομένου θέλει ἀποθρασυνθῇ ὁ κολλήγας καὶ θέλει κατασταθῇ ἐχθρὸς αὐτῶν, θέλει δὲ καταστήσει τὴν θέσιν των ἀφόρητον μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰ κτήματα αὐτῶν. Ἔφθασαν δὲ οἱ ἰδιοκτῆται, ὡς ἐνθυμοῦμαι, ὅτε ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τῶν συναδέλφων καὶ τοῦ μακαρίτου Σιμοπούλου, εἰς τοιαύτας διαμαρτυρίας πρὸς ξένας Πρεσβείας, ὥστε ἠναγκάσθησαν αἱ Κυβερνήσεις ν’ ἀποσύρωσι τὰ τοιαῦτα νομοσχέδια. Ἐὰν τοὐναντίον δώσητε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἰδιοκτήτην νὰ ἐκβάλλῃ τὸν κολλήγαν ἀπὸ τοῦ κτήματος, ὁσάκις φαίνεται τοῦτο νόμιμον καὶ συμφέρον εἰς αὐτόν, τί θὰ γίνωσιν αὔριον οἱ Θεσσαλοί; Θὰ ῥιφθῶσιν εἰς τοὺς δρόμους πεντακισχίλιοι ἄνθρωποι, διότι ὁ ἰδιοκτήτης θὰ προσπαθῇ ν’ ἀπαλλαγῇ διὰ τοῦ μέσου τούτου τοῦ κολλήγου αὐτοῦ, τὸν ὁποῖον θεωρεῖ σήμερον ἐχθρόν. Ῥίπτοντες ὅμως πεντακισχιλίας ψυχὰς εἰς τοὺς δρόμους θὰ ἔχωμεν νέον κοινωνικὸν ζήτημα καὶ νέαν ἐπανάστασιν, δὲν νομίζω δ’ εὐχάριστον ὅπως δι’ ἐπαναστάσεων τὸ Κράτος συνταράσσηται καθ’ ἑκάστην. Ὥστε τὸ μέτρον τοῦ διακανονισμοῦ τῶν σχέσεων ἐγὼ καὶ πολλοὶ ἄλλοι συνάδελφοί μου θεωροῦμεν ἀπραγματοποίητον. Δευτέρα ὁδὸς προβάλλεται ἡ τῆς ἑκουσίας ἀπαλλοτριώσεως τῶν κτημάτων ἐν Θεσσαλίᾳ. Τὸ σχέδιον τοῦτο τολμῶ νὰ εἴπω ὅτι ἐγὼ πρῶτος ἀνέπτυξα ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης πρὸ ἑνὸς ἔτους. Ὁμολογῶ ὅμως ὅτι ἐπείσθην ἔκτοτε ὅτι τὸ σχέδιον τοῦτο εἶναι ἀπραγματοποίητον, ἀνωφελὲς καὶ ἐπιζήμιον εἰς τὸν τόπον. Δύο τρόποι ἑκουσίας διανομῆς τῶν κτημάτων ὑπάρχουσιν· ἢ θὰ ζητήσῃ ἡ Πολιτεία ν’ ἀγοράσῃ ὁλόκληρα ξένα κτήματα, τὰ ὁποῖα πωλοῦνται ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν, ἢ θὰ ζητήσῃ ν’ ἀγοράσῃ κτήματά τινα ὁπουδήποτε τὰ εὕρῃ καὶ εἰς αὐτὰ νὰ συγκεντρώσῃ πάντας τοὺς κολλήγας τοὺς ὑπάρχοντας σήμερον ἐν τοῖς διαφόροις τσιφλικίοις. Ἐὰν ζητήσῃ ἡ Πολιτεία ν’ ἀγοράσῃ κτήματα ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ εἰς αὐτὰ νὰ ἀποκαθιστᾷ μόνον τοὺς τοιούτους κολλήγας, τὸ μέτρον τοῦτο εὑρίσκω καταδικαστέον. Τοῦτο ἐγένετο μέχρι σήμερον ἐν Θεσσαλίᾳ. Πολλοὶ κολλῆγαι ἐξ ἰδίων των καὶ διὰ δανείων τοκογλυφικῶν ἠγόρασαν τὰ κτήματα ἅτινα ἐκαλλιέργουν, ἦσαν ὅμως τόσον μεγάλα κατ’ ἔκτασιν, ὥστε δὲν ἠδυνήθησάν ποτε ν’ ἀποπληρώσωσι τὰς δόσεις ἐκ τῶν καθαρῶν προσόδων τῆς ἀγορασθείσης γῆς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς ἀπαλλοτρίωσιν πάντων τῶν κτημάτων ὁλοκληρωτικῶς ἐν Θεσσαλίᾳ, πρὸ παντὸς διότι θ’ ἀπαιτηθῇ πρὸς τοῦτο τεράστιον ποσόν. Δὲν παραμένει ἄρα εἰμὴ τὸ δεύτερον σχέδιον· τὸ ν’ ἀγοράσωμεν ἤγουν κτήματά τινα καὶ εἰς αὐτὰ νὰ συγκεντρώσωμεν πάντας τοὺς κολλήγας τοὺς ὑπάρχοντας εἰς τὰ κτήματα τῶν ἄλλων. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὅμως θ’ ἀπογυμνωθῶσι πάντα τὰ ἐναπομένοντα τσιφλίκια ἀπὸ τοὺς κολλήγας, οὓς ἔχουσι σήμερον. Θ’ ἀναγκάσωμεν τοὺς ἰδιοκτήτας αὐτῶν νὰ ζητῶσι διὰ τὴν καλλιέργειάν των ἐργάτας δέκα ὥρας πολλάκις μακρὰν καὶ νὰ μὴ εὑρίσκωσι τοιούτους, διότι, ὅταν ὁ κολλήγας λάβῃ μίαν ἄλλην ἐνασχόλησιν μακρὰν ἐκείνης εἰς ἣν ὑπηρετεῖ, βεβαίως δὲν θὰ δεχθῇ νὰ μεταβῇ δέκα ὥρας μακρὰν διὰ νὰ καλλιεργήσῃ ξένα κτήματα καὶ τότε δὲν θὰ ἔχωμεν καλλιεργητὰς διὰ τὴν μεγάλην καλλιέργειαν. Καὶ ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι δὲν θέλω νὰ ἴδω τὴν μεγάλην καλλιέργειαν ἐκλείπουσαν ἀπὸ τὴν Θεσσαλίαν, διότι μονοσκελὴς γεωργία, διὰ τῆς μικρᾶς καλλιεργείας μόνον, θὰ καταδικάσῃ τὸν τόπον εἰς μίαν οἰκονομικὴν ἀρρωστίαν. Ἀλλὰ τοῦτο θὰ ἦτο μόνον ἱκανὸν νὰ μᾶς πείσῃ ὅτι δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ κάμωμεν ἑκουσίαν ἀπαλλοτρίωσιν. Δὲν ἔχομεν δέ, Κύριοι, ἐξ ἄλλου ἐν Θεσσαλίᾳ σήμερον προσφερόμενα τσιφλίκια ἀθρόως τόσῳ πολλῶν γαιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἐγκατάστασιν πεντήκοντα χιλιάδων ψυχῶν, ὅσαι ἀποτελοῦσι σήμερον τοὺς καλλιεργητάς. Γαῖαι δι’ ἐγκατάστασιν πεντήκοντα χιλιάδων ψυχῶν θ’ ἀπαιτήσωσιν ἑξακοσίας χιλιάδας τοὐλάχιστον στρεμμάτων, ἑξακόσιαι χιλιάδες δὲ στρεμμάτων δὲν θὰ δοθῶσι διὰ τῶν ἑκουσίων ἀγοραπωλησιῶν ἐν Θεσσαλίᾳ οὔτε ἐπὶ μίαν δεκαπενταετίαν. Καὶ ἐρωτῶ· πιστεύετέ ποτε ὅτι ὁ Θεσσαλὸς θὰ δεχθῇ μὲ τὴν ἀντίληψιν καὶ μὲ τὸ αἴσθημα τῆς ἰδιοκτησίας τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ καταβάλλῃ κατ’ ἔτος ποσὸν διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν ἑκουσίως πωλουμένων κτημάτων καὶ νὰ βλέπῃ τὸν παρανόμως ἀποκαθιστάμενον ὡς ἰδιοκτήτην εἰς αὐτά, ἐνῷ αὐτὸς δέον νὰ περιμένῃ ἐπὶ δεκαπενταετίαν διὰ ν’ ἀποκτήσῃ ἴδιον τὸ κτῆμα; Δὲν πιστεύετε τοὐναντίον ὅτι θὰ ἔχωμεν ταχεῖαν ἐξέγερσιν πάντων τῶν γεωργῶν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ταχέως δὲν θὰ ἐγκατασταθῶσιν εἰς τὰ κτήματα καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ μεταβάλωσι τὴν ὄψιν τῆς Θεσσαλίας εἰς ἓν ἐπαναστατικὸν στρατόπεδον καὶ αὖθις; Ἐγὼ τοὐλάχιστον ὁμολογῶ ὅτι ὀρρωδῶ πρὸ τῆς ἰδέας ταύτης, διότι φοβοῦμαι ὅτι ταχέως θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ λάβωμεν μέτρα διὰ τὴν ἀθρόαν ἀποκατάστασιν τῶν Θεσσαλῶν, ἀφοῦ ὅμως πρῶτον καταβάλωμεν ποσὰ ὑπέρογκα διὰ τὴν ἑκουσίαν ἀπαλλοτρίωσιν κτημάτων τινῶν καὶ ἀφοῦ ὑποστῶμεν πάντα τὰ δεινὰ τὰ ὁποῖα εἶναι φόβος νὰ ὑποστῶμεν ἐκ τῆς καταστάσεως τῆς σήμερον. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο μόνον, κύριοι Βουλευταί, τὸ κώλυμα τῆς ἑκουσίας ἀπαλλοτριώσεως; Φοβοῦμαι, καὶ τὸ φοβοῦμαι δικαίως, ὅτι, ἂν αὔριον τὸ Κράτος ἀποφασίσῃ διὰ νόμου τὴν ἑκουσίαν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν κτημάτων ἐν Θεσσαλίᾳ, ἡ τιμὴ τῶν τσιφλικίων θὰ τριπλασιασθῇ ἀμέσως, διότι οἱ ἰδιοκτῆται, οἱ ὁποῖοι θὰ ἴδωσι τὸ Κράτος ἐν ἀνάγκῃ νὰ ἀγοράσῃ, θὰ ζητήσωσι τιμὰς ὑπερόγκους καὶ τότε ποῦ θὰ εὑρεθῶσι τὰ ποσὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἀνάγκην διὰ νὰ ἐγκαταστήσωμεν ἔστω ἑκουσίᾳ ἀπαλλοτριώσει τοὺς κολλήγας ἐν Θεσσαλίᾳ; Πάντες οἱ λόγοι οὗτοι μὲ πείθουσιν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἑκουσίας ἀπολλοτριώσεως τῶν κτημάτων. Ἐφ’ ὅσον ἐξ ἄλλου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνωμεν ἐν τῇ καταστάσει τῇ δημιουργηθείσῃ ἐν Θεσσαλίᾳ ὄχι σήμερον ἀλλ’ ἀπὸ μιᾶς τριακονταετίας, ἀπέναντι τοῦ τόσον ἐξεγερθέντος αἰσθήματος τῆς ἰδιοκτησίας τῶν χωρικῶν, καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ τοιαύτη λύσις μὴ οὖσα πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ἰδιοκτησίας, μία μόνη ἀπομένει ὁδὸς πρὸς λύσιν καὶ ἡ ὁδὸς αὕτη εἶναι ἡ τῆς μερικῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν κτημάτων. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου νὰ μοὶ παράσχῃ τὴν εὐμενῆ προσοχήν της, διότι δι’ αὐτῆς θὰ πεισθῇ ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ σήμερον δικαία ἀπόφασις ὑπὲρ ὄχι μόνον τῶν κολληγῶν ἀλλὰ καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν, τοιαύτη εἶναι ἡ ταχίστη διανομὴ τῶν κτημάτων τούτων λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης. Τί προτείνομεν ἡμεῖς, Κύριοι, διὰ τοῦ συστήματος ἡμῶν; Νὰ πάρωμεν ἐξ ἑκάστου κτήματος μίαν λωρίδα, νὰ τὴν ἀποκόψωμεν, νὰ θέσωμεν ὅριον μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ ἄλλου κτήματος τὸ ὁποῖον θ’ ἀπομείνῃ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, τὴν λωρίδα δὲ ταύτην νὰ διανείμωμεν εἰς τοὺς κολλήγας, ἀφοῦ τὴν ἀποζημιώσωμεν προτοῦ τὴν λάβωμεν ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θ’ ἀπαλλάξωμεν τὸν ἰδιοκτήτην τοῦ κολλήγου, ὁ ὁποῖος πάλιν ἐχθρικῶς διάκειται πρὸς ἐκεῖνον. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης θὰ ἔχωμεν τὴν ἡσυχίαν ἐν Θεσσαλίᾳ, θὰ ἔχωμεν τὸν κολλήγαν καλὸν γείτονα τοῦ ἰδιοκτήτου, τὸν δὲ ἰδιοκτήτην ἐπιθυμοῦντα ὅπως ἴδῃ εὐημεροῦντα τὸν κολλήγαν, διότι ἐν τῇ εὐημερίᾳ ἐκείνου θὰ ἴδῃ καὶ τὴν ἰδικήν του εὐημερίαν. Θὰ ἴδωμεν τὸν κολλήγαν ζητοῦντα ἐργασίαν εἰς τὸ κτῆμα τοῦ ἰδιοκτήτου ὅπως συμπληρώσῃ τὴν ἐλλείπουσαν εἰς τὸ ἰδικόν του, οὕτω δὲ τὰ κτήματα τῶν ἰδιοκτητῶν θὰ καλλιεργῶνται, διότι αἱ χεῖρες τῶν κολληγῶν δὲν θὰ φύγωσι μακρὰν τοῦ κτήματός των, ἀλλὰ θὰ εἶναι ἐκεῖ ὡς ἁπλοῖ ἐργάται μισθωτοί. Ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν τοῦτο μόνον τὸ καλόν; Θὰ ἔχωμεν τὴν μεγάλην τῶν τσιφλικίων καλλιέργειαν πρότυπον καλλιεργείας διὰ τοὺς χωρικούς, καὶ θὰ ἔχωμεν οὕτω τὰ μέσα ἄφθονα γενικῶς τῆς καλῆς καλλιεργείας τῆς γῆς, ἣν δυστυχῶς δὲν ἔχομεν σήμερον, εἴτε διότι τὸ Κράτος δὲν ἐδίδαξεν αὐτούς, εἴτε διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοήσωσιν οἱ χωρικοὶ εὐκόλως τὴν βελτίωσιν τῆς καλλιεργείας. Ἀλλ’ ἐὰν ἐφαρμοσθῇ τὸ ὑφ’ ἡμῶν προτεινόμενον σύστημα οἱ κολλῆγαι θὰ προσέχωσιν εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ γείτονος ἰδιοκτήτου καὶ ἐφ’ ὅσον βλέπουσι καλὰ ἀποτελέσματα ἐκ τῆς καλλιεργείας αὐτῶν θὰ σπεύδωσι καὶ αὐτοὶ νὰ προσεταιρισθῶσι τῶν μέσων τῶν καλλιεργητικῶν ἐκείνων. Θὰ ἔχωμεν οὕτω τὴν μεγάλην ἰδιοκτησίαν ἐν Θεσσαλίᾳ μεμειωμένην εἰς ποσὸν στρεμμάτων κατά τι, ἀλλὰ θὰ τὴν ἔχωμεν πλέον ἥσυχον, διοικουμένην ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην τῇ οἰκείᾳ αὐτοῦ βουλήσει, οὐχὶ ὅπως σήμερον παρεμποδιζομένην ἀπὸ τὸν κολλήγαν ἐν τῇ διαχειρίσει αὐτοῦ, οὕτω πως δὲ ὁ ἰδιοκτήτης θὰ δυνηθῇ νὰ ῥίψῃ εἰς τὴν γῆν τὰ κεφάλαια, τῶν ὁποίων αὕτη ἔχει ἀνάγκην, καὶ θὰ ἐργασθῇ ἀνενόχλητος, ἐφαρμόζων τὰ ἐνδεικνυόμενα ἀπὸ τὴν πρόοδον τῆς ἐπιστήμης μέτρα, ὁ δὲ κολλήγας ἔχων ἰδίαν γῆν θὰ τὴν καλλιεργῇ μὲ ὅλην του τὴν ψυχὴν ἵνα τῷ ἀποδίδῃ περισσοτέρους καρπούς. Ἰδοὺ τί θὰ ἔχωμεν, ἂν ἀποδεχθῆτε τὰς ἐμὰς σκέψεις, Κύριοι. Ἀλλὰ λέγουσι πρὸς ἡμᾶς: Δὲν σκέπτεσθε τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας τὸ ἀναφαίρετον; Καὶ τίς δὲν τὸ σκέπτεται; Ἀλλὰ μήπως ἔχομεν δικαίωμα ἰδιοκτησίας, ὅτε ἔχομεν σήμερον τὸν ἰδιοκτήτην μὴ δυνάμενον νὰ πράξῃ τίποτε ἐπὶ τοῦ κτήματός του; Δὲν εἴμεθα τοὐναντίον ὑπὲρ τῆς ἰδιοκτησίας, ὅταν θέλωμεν νὰ καταστήσωμεν ἐλεύθερον διαχειριστὴν τῆς περιουσίας του τὸν ἰδιοκτήτην; Καὶ νομίζετε ὅτι ὑπάρχει ἄλλο καταλληλότερον μέσον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προτείνομεν ἡμεῖς πρὸς ἀποκατάστασιν τοῦ ἰδιοκτήτου ἐν τῇ θέσει τοῦ νὰ παράγῃ πλοῦτον ἐκ τοῦ χρήματος τὸ ὁποῖον ἔρριψεν ἐν Θεσσαλίᾳ, τὸ ὁποῖον δι’ ἱδρῶτος ἐκτήθη καὶ τὸ ὁποῖον θέλει ἴδει ἀναπτυσσόμενον καὶ ὄχι μαραινόμενον; Ὅταν γνωρίσητε ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα σήμερον οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ ὑπάρξῃ ἰδιοκτησία ἐν Θεσσαλίᾳ ἐλάχιστα σμικρυνομένη, ἀλλ’ ἰδιοκτησία ἡ ὁποία ν’ ἀποδίδῃ διπλάσια ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἀποδίδει σήμερον, ἐρωτῶ: εἴμεθα ἐχθροὶ ἢ φίλοι τῆς μεγάλης ἰδιοκτησίας; Ὅταν λέγωμεν εἰς ὑμᾶς δώσατε κάτι τι εἰς τὸν κολλήγαν, λέγομεν δώσατε τὴν ἡσυχίαν εἰς τὸν τόπον καὶ τὸν ἰδιοκτήτην. Θέλετε τὴν ἡσυχίαν τοῦ τόπου; Πράξατε τοῦτο, δώσατε εἰς τὸν ἰδιοκτήτην κτῆμα ἐλεύθερον, δώσατε εἰς τὸν γεωργὸν μίαν λωρίδα γῆς καὶ καταστήσατε τοὺς δύο καλοὺς γείτονας παροικοῦντας ἐκεῖ ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς παραγωγὴν πλούτου καὶ μόνον πλούτου. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε πῶς δύναται νὰ γίνῃ τοῦτο; Δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν σήμερον τὴν μερικὴν ἀπαλλοτρίωσιν πάντων τῶν κτημάτων τούτων; Ἡμεῖς, λέγουσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν καλωσύνην ν’ ἀκούσωσι τὸ σύστημα ἡμῶν, ἔχομεν δύο λόγους ἐναντίον τοῦ συστήματός σας, πρῶτον ὅτι δὲν ὑπάρχει σήμερον χρῆμα ἐν Ἑλλάδι, διὰ ν’ ἀγορασθῶσι τὰ κτήματα, δεύτερον διότι συνθῆκαι τοῦ Κράτους πρὸς ξένα Κράτη ἀπαγορεύουσι τὴν διανομήν. Κύριοι, ἂς ἐξετάσωμεν ἀμφοτέρας τὰς ἀντιρρήσεις ταύτας, ἃς τὰς ἐξετάσωμεν ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ, διότι γνωρίζομεν καλῶς ἡμεῖς ὅτι μόνον ἐὰν πεισθῇ ἡ Βουλὴ ὅτι ὑπάρχουσι τὰ μέσα πρὸς ἀπαλλοτρίωσιν καὶ ὅτι τίποτε δὲν ὑπάρχει τὸ κωλῦον, τότε βεβαίως θὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ ὅταν γνωρίζωμεν τοῦτο θὰ εἴμεθα ἀνόητοι, ἂν δὲν εἴπομεν τὴν ἀλήθειαν, ἐπὶ τῆς ὁποίας καὶ μόνης ἂν ἑδρασθῇ ἡ Βουλὴ θὰ μᾶς συντρέξῃ. Κύριοι, πᾶσαι αἱ χῶραι πρὸ ἡμῶν εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην τοῦ ν’ ἀποκαταστήσωσι τοὺς γεωργούς των ὡς ἰδιοκτήτας, ἐκ διαφόρων δὲ λόγων ἑκάστη. Ἐν Ῥωμανίᾳ ἐκ λόγων οἷοι οἱ ἰδικοί μας, ἐν Γερμανίᾳ, Ἰταλίᾳ, Γαλλίᾳ, Ἱσπανίᾳ, Δανίᾳ, Πορτογαλλίᾳ καὶ Ἀγγλίᾳ ἐκ τοῦ λόγου ὅτι ἡ ἀνάπτυξις τῆς μικρᾶς ἰδιοκτησίας ἐξ ἴσου μὲ τὴν μεγάλην ἦτο ἀναγκαία διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ πλούτου καὶ τὴν ἐν γένει παραγωγήν, ἐσκέφθησαν δὲ πάντα τὰ Κράτη ὅπως ἀποκαταστήσωσι μέρος τῶν γεωργῶν εἰς μικροϊδιοκτήτας. Ἀλλὰ σκεφθέντα ν’ ἀποκαταστήσωσι τὸν γεωργὸν εἰς ἰδιοκτήτην δὲν ἐσκέφθησάν ποτε ὅτι τοῦτο ἠδύναντο νὰ πράξωσιν ἐξ ἰδίων πόρων, ὄχι μόνον διότι οἱ πόροι τοῦ Κράτους ἀναλόγως διὰ τοιαύτην ἐπιχείρησιν δὲν εἶναι ἄφθονοι, ἀφοῦ διὰ τὴν ἡμετέραν ὑπόθεσιν θὰ χρειασθῶσι 30.000.000 καὶ πλέον, ἀλλὰ δυστυχῶς διότι εἰς πάντα τὰ Κράτη ὁ πολίτης συγχύζει τὸν δημόσιον θησαυρὸν μὲ τὸν ἰδικόν του καὶ δὲν εἶναι εἰς τὰς καταβολὰς τῶν ὑποχρεώσεών του συνεπής. Δι’ αὐτὸ πάντα τὰ Κράτη ἀναγκασθέντα νὰ κάμωσιν ἀπαλλοτριώσεις κτηματικὰς πρὸς ἀποκατάστασιν χωρικῶν ἔκαμον τοῦτο διὰ Τραπεζῶν καὶ ἑταιρειῶν. Ἑταιρεῖαι ἦλθον εἰς τὸν τόπον ὅπου ὑπῆρχον κτήματα καὶ ἔδωκαν τὰ χρήματα αὐτῶν πρὸς ἀγορὰς καὶ ἔλαβον ἀντὶ τοῦ χρήματος αὐτῶν γῆν, ἡ ὁποία εἶχεν ἴσην ἀξίαν. Ἡ γῆ αὕτη παρέμεινεν εἰς τὴν ἑταιρείαν ἐνυπόθηκος μέχρι τῆς ἀποπληρωμῆς τῶν δόσεων τῶν διαφόρων χωρικῶν, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὴν γῆν ταύτην κατὰ μικρὰς μερίδας διανεμηθεῖσαν εἰς αὐτούς. Συνεπῶς ἡ ἑταιρεία ἦτο οὕτως ἐξησφαλισμένη διὰ τὸ χρῆμα αὐτῆς μέχρι τῆς ἀποπληρωμῆς της, διότι, ἄν τις χωρικὸς δὲν καταβάλῃ, γίνεται ἔκπτωτος ἀπὸ τῆς γῆς τὴν ὁποίαν κατέχει προσωρινῶς. Τοιαύτη δὲ διάταξις ὑπάρχει καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῷ ἐμῷ. Ἡ ἑταιρεία λοιπὸν οὐδέποτε φοβεῖται νὰ χάσῃ τὰ χρήματά της. Τί δύναται ἕτερον νὰ φοβηθῇ; Τοῦτο μόνον, μήπως τινὲς ἐκ τῶν λαβόντων μερίδα γῆς δὲν καταβάλλωσιν ἀνελλιπῶς τὰς ἐτησίας δόσεις διὰ τὴν ἀποπληρωμὴν τῆς ληφθείσης μερίδος· ἀλλὰ πρὸς πρόληψιν αὐτοῦ ἡ ἑταιρεία στρέφεται εἰς τὸ Κράτος καὶ λέγει· «Ἐπιθυμεῖτε τὴν διανομὴν τῆς γῆς; Ἔχετε δημόσιον συμφέρον πρὸς τοῦτο; Δώσατέ μας τότε ἐγγύησιν διὰ τὴν τακτικὴν καταβολὴν τῶν δόσεων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ καθυστερηθῶσιν ἐκ μέρους τῶν χωρικῶν». Τὰ διάφορα Κράτη ὑπεσχέθησαν πάντοτε καὶ εὐχαρίστως εἰς τὰς ἑταιρείας τοιαύτην τινὰ ἐγγύησιν, διότι οὐδὲν εἶχον νὰ ζημιωθῶσιν, ἀφοῦ ὁ χωρικὸς δυστροπῶν κηρύσσεται ἔκπτωτος καὶ τὸ κτῆμα πωλεῖται εἰς ἄλλον. Ἐν Βαυαρίᾳ αὕτη ἦτο τὸ ⅒ τῆς ὅλης ἀξίας, ἐν Βυρτεμβέργῃ ἐδέχθησαν νὰ ἐκδώσωσι κτηματικὰς ὁμολογίας ἐγγυητικάς, ἐν Πρωσσίᾳ παρεχωρήθησαν οἰκονομικαὶ ἀτέλειαι, ἐν Ἀγγλίᾳ ἐδόθησαν 3 ἑκατομμύρια εἰς ἑταιρείαν τινά, ἡ ὁποία θὰ προέβαινεν εἰς τοιαύτην τινὰ ἀπαλλοτρίωσιν ἐν Ἰρλανλίᾳ, ἐδέχθησαν δὲ ὅπως ἡ ἑταιρεία αὕτη ἀπέναντι τῶν δόσεων παρακρατῇ μόνον τὸ ⅒. Ἐν Ἑλλάδι, Κύριοι, μία τοιαύτη ἑταιρεία, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ, θὰ δώσῃ ἀσφαλῶς 30.000.000 διὰ τὴν ἀγοράν, διότι ἀναγκαιοῦσι διὰ τὴν ἐγκατάστασιν 50.000 χωρικῶν 600.000 στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν ὀλιγωτέραν ἀξίαν ἐν συνόλῳ τῶν 24.000.000 ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκτιμήσεως τῆς καλλίστης γῆς τῶν Στεφανοβικείων κτημάτων. Ἂν προσθέσωμεν εἰς ταῦτα καὶ τὴν ἀξίαν τῶν οἰκιῶν κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἐπιτροπῆς εἰς 500 δραχμὰς ἑκάστης, θὰ ἔχωμεν ἐκεῖθεν ἀκόμη 5 ἕως 6 ἑκατομμύρια· ὥστε ἐν συνόλῳ θ’ ἀπαιτηθῶσι 30 ἑκατομμύρια. Τριάκοντα δ’ ἑκατομμύρια θὰ ἔχωσι τοκοχρεόλυτρον ἐκ 2 ἑκατομμυρίων κατ’ ἔτος. Ἐπὶ 2.000.000 τοκοχρεολυτικῆς δόσεως ἐτησίως τί θὰ ζητήσῃ ἡ ἑταιρεία πρὸς ἀσφάλειαν διὰ τὰς δόσεις αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν ἐξ αὐτοῦ τοῦ τοκοχρεολυσίου νὰ καθυστερῶνται; 100.000; 200.000; 500.000; 800,000; Ἐν Εὐρώπῃ ἐζήτησε νὰ τῇ ἐξασφαλισθῇ τὸ ⅒ τῶν δόσεων. Ἐνταῦθα, καὶ ἂν ζητήσῃ τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ ⅓, ἡ Θεσσαλία ἔχει σήμερον εἰς χεῖράς της νὰ δώσῃ εἰς τὴν ἑταιρείαν 800.000 δραχμῶν κατ’ ἔτος, ὅτε δ’ ἔχομεν 800.000, νομίζω ὅτι ἔχομεν ἐγγύησιν ἐπαρκῆ διὰ τὴν ἑταιρείαν, ἥτις θ’ ἀναλάβῃ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, διότι νομίζω ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἑταιρεία ἡ ὁποία νὰ πιστεύσῃ ὅτι τὸ ⅓ τῶν Θεσσαλῶν δὲν θὰ καταβάλλωσι τὰς δόσεις των. Εὐτυχῶς δὲ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἔχομεν ἓν παράδειγμα τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει ὅτι οἱ Θεσσαλοὶ ἀντελήφθησαν ἐγκαίρως τὰς διὰ τὰ κτήματά των ὑποχρεώσεις ἃς ἐκτελοῦσιν ἀνελλιπῶς, διότι καταβάλλουσι τὰς δόσεις τῶν Στεφανοβικείων ἄνευ καθυστερήσεως, ἐν μέρει δὲ καὶ τὸ τίμημα τοῦ κτήματος ἐκτὸς ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων.

§143Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Πόσον;

§144Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. 360.000 δραχμῶν κατεβλήθησαν καὶ 14.000 μόνον ὀφείλονται.

§145ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ φέρω τοὺς πίνακας αὔριον.

§146Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ τοὺς πίνακας. Ἀφοῦ λοιπὸν ἔχομεν τοιοῦτο παράδειγμα, τοῦτο εἶναι ἄκρως ἐνθαρρυντικόν, διότι μὴ λησμονῶμεν ὅτι αἱ δόσεις καταβάλλονται πρὸς τὸ Δημόσιον. Ὅταν ὅμως θὰ καταβάλλωνται αὗται πρὸς ἑταιρείαν τινὰ ἢ πρὸς Τράπεζαν, θὰ συνηθίσωσιν οἱ χωρικοί, ἐκ τῆς τακτικῆς ἀπαιτήσεως, νὰ εἶναι περισσότερον ἢ πρὸς τὸ Δημόσιον πρόθυμοι πρὸς τὴν καταβολήν. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε· πῶς ἔχετε τὰς 800.000 δραχμῶν σήμερον διὰ τὴν ἐγγύησιν τὴν ὁποίαν θὰ δώσητε πρὸς τὴν ἑταιρείαν; Προτοῦ νὰ εἴπω πῶς ἔχομεν τὰ χρήματα ταῦτα, θὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐννοεῖ τὴν ἔναρξιν τῆς ἀπαλλοτριώσεως μετὰ μίαν τριετίαν ἀπὸ σήμερον. Ἡ ἀπαλλοτρίωσις θὰ ψηφισθῇ σήμερον, θ’ ἀρχίσωσιν αἱ καταμετρήσεις τῶν γαιῶν ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ θὰ γεννηθῇ παρὰ τῷ λαῷ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἀσφαλῶς τὸ Κράτος ἀπεφάσισε τὴν διανομήν, ἀλλ’ ἡ ἀπαλλοτρίωσις θὰ ἐφαρμοσθῇ μετὰ μίαν τριετίαν. Εἶναι δὲ λογικὸν νὰ γένηται αὕτη τότε, διότι τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα θὰ ἐκτελεσθῶσιν ἐκεῖ, αἱ καταμετρήσεις καὶ τὰ ἄλλα σχετικὰ θ’ ἀπαιτήσωσι χρονικὸν διάστημα τοιοῦτον οἷον ἄλλως πανταχοῦ τοῦ κόσμου ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Σήμερον ἔχομεν ἓν Θεσσαλικὸν γεωργικὸν ταμεῖον ἔχον τὰς ἑξῆς ὑποχρεώσεις, τὴν καταβολὴν τοκοχρεολυσίου τοῦ δανείου τῶν 15.000.000, ἅτινα ἐλήφθησαν, ἵνα δοθῶσιν ὡς χορηγήματα, ὡς ἐργαλεῖα, ὡς πόρος εἰς τοὺς ἐποίκους καὶ ἐν μέρει εἰς τοὺς καλλιεργητὰς τοὺς ἐγκατασταθέντας ἐν τοῖς Στεφανοβικείοις κτήμασιν.

§147ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ὡς ἀροτριῶντα.

§148ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὥστε ἐν συνόλῳ τὸ δάνειον τοῦτο κατηναλώθη εἰς μικρὰ δάνεια εἰς τοὺς χωρικοὺς τοιαῦτα. Συνεπῶς κατ’ ἔτος θ’ ἀποδίδωνται ταῦτα κατὰ δόσεις ἀπὸ τοὺς γεωργοὺς καὶ τοὺς ἐποίκους εἰς τὸ Δημόσιον. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἐδόθη παρὰ τοῦ Κράτους ἐν Θεσσαλίᾳ εἰς τοὺς ἐποίκους καὶ τοὺς Θεσσαλοὺς καὶ γῆ Στεφανοβίκειος, ἡ ὁποία εἶναι ἤδη περιουσία τοῦ Δημοσίου ἀγορασθεῖσα ἀπὸ ἐτῶν καὶ ἀποπληρωθεῖσα ἤδη. Ὥστε ἡ γῆ αὕτη οὐδεμίαν φέρει ὑποχρέωσιν δανείου, εἶναι γῆ ἀνήκουσα εἰς τὸ Κράτος, ἀλλ’ οἱ χωρικοὶ διὰ τὴν ἀξίαν αὐτῆς καταβάλλουσιν ἐτησίως δόσιν, ὅ,τι δ’ εἰσπράττεται ὑπὸ τοῦ Κράτους διὰ τὴν ἀξίαν της παρὰ τῶν χωρικῶν δὲν ἀποδίδεται εἰς τὸ ταμεῖον τὸ θεσσαλικὸν ὡς περιουσία του ἄνευ ἀντιστοίχων ὑποχρεώσεων. Ἡ γῆ αὕτη εἶναι κατὰ στατιστικὴν τοῦ Ὑπουργείου 279.203 στρέμματα ἀξίας κατὰ μέσον ὅρον 25 δραχ., ἤτοι 6.370.000, ἀποδίδουσι δὲ τόκον ἐτήσιον πρὸς 5% 348.508. Ἐκτὸς τούτου ὑπάρχει καὶ χρεόλυτρον αὐτῆς 1½%, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 102.000 δραχμῶν. Ὥστε ἐν συνόλῳ ἡ περιουσία τὴν ὁποίαν θὰ λαμβάνῃ τὸ θεσσαλικὸν ταμεῖον ἐξ αὐτῶν εἶναι 450.000. Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ περιουσία, ἵνα εἶμαι ἀληθής, πρέπει νὰ εἴπω ὅτι δὲν θὰ εἶναι πᾶσα ὡς καθαρὰ πρόσοδος τοῦ ταμείου, διότι τὸ μὲν τοῦτο ἔχει καὶ ἄλλας ὑποχρεώσεις, ἴσως δὲ θὰ ὑπάρξωσι καί τινες οἵτινες δὲν θὰ καταβάλλωσι τὰς δόσεις των πλήρεις, τινὲς ἐκ τῶν ἐποίκων καὶ τῶν καλλιεργητῶν. Ὥστε πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν 150.000, ἵνα παραμένῃ καθαρὰ πρόσοδος 300.000 ἐκ τῆς αἰτίας ταύτης. Αὐτὴ εἶναι πρόσοδος ἀναμφισβήτητος προερχομένη ἐκ Θεσσαλικῆς γῆς δι’ ἐτησίων καταβολῶν Θεσσαλῶν κολληγῶν, μὴ ἐπιβεβαρημένη μὲ καμμίαν ὑποχρέωσιν καὶ ὀφείλουσα ἄρα νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἀσφαλῶς θεσσαλικοὺς σκοπούς. Τὸ θεσσαλικὸν ταμεῖον ἐπὶ πλέον ἐπροικίσθη καὶ δι’ ἑτέρων τινῶν πόρων. Οὗτοι εἶναι τὸ ⅒ τοῦ ἐτησίως εἰσπραττομένου ἀπὸ τοῦ 1911 φόρου ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς σίτου καὶ ἀλεύρων ἐκ Θεσσαλίας. Ὁ σῖτος καὶ τὰ ἄλευρα τὰ ὁποῖα ἐξάγονται ἐκ Θεσσαλίας εἶναι περίπου 1.000.000 κοιλῶν, ἤτοι 20.000.000 ὀκάδων, ἔχομεν δ’ ἐξ αὐτῶν 100.000 δραχμῶν εἴσπραξιν ἐτησίαν, αἵτινες προστιθέμεναι εἰς τὰς 300.000 γίνονται 400.000. Τὰ ἐν Θεσσαλίᾳ λιβάδια, γῆς κολληγικῆς Στεφανοβικείου, ἅτινα εἶναι ἤδη ἐνωκιασμένα παρὰ τοῦ Δημοσίου καὶ ἀποτελοῦσιν ἔσοδον τοῦ Γεωργικοῦ ταμείου, φέρουσι πρόσοδον 100.000· ὥστε ἔχομεν 500.000 ἐν συνόλῳ. Μέχρι τῶν 800.000 ὑπολείπονται 300.000. Κύριοι, ἡ Θεσσαλία εἶναι ἀποφασισμένη νὰ ὑποστῇ θυσίας τινὰς ἀκόμη πρὸς ἀποκατάστασιν αὐτῆς. Σήμερον ψηφίζομεν νομοσχέδιον περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν· τὸ Κράτος ζητεῖ ἀπὸ τὸν πολίτην, ὅπως καταβάλλῃ τὸ πολὺ 20 δραχμὰς φόρον κατὰ κτῆνος ἐτησίως εἰς τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ χαρίζει καὶ 25% ἐκ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον μέχρι σήμερον καταβάλλεται ἀπὸ τοὺς διαφόρους φορολογουμένους εἰς τὸ Κράτος διὰ φορολογίαν ἑκάστου κτήνους. Ἡμεῖς θὰ ζητήσωμεν σήμερον ὅπως δι’ ἡμᾶς εἰδικῶς παραμείνῃ ἡ παλαιὰ φορολογία τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ἡ Θεσσαλία καταβάλλει 850.000 κατ’ ἔτος.

§149ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. 925.000 κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη.

§150ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐὰν μᾶς παραχωρηθῇ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τὸ 25%, τὸ ὁποῖον χαρίζεται εἰς πάντας τοὺς ἄλλους πολίτας Ἕλληνας, θὰ ἔχωμεν πλέον τῶν 300.000 —διότι, ὅταν καταβάλλωνται 20% εἰς τὸ Δημόσιον ὡς φόρος ἀροτριώντων, θὰ εἰσπράττωμεν ἐκεῖθεν ἐπὶ πλέον 30.000 καὶ 35.000, ὥστε θὰ ἔχωμεν ἐν συνόλῳ ἀσφαλῶς 300.000, αἵτινες μετὰ τῶν 500.000 ἀποτελοῦσι τὰς 800.000. Ἄρα ἔχομεν τὴν ἐγγύησιν. Λάβετε δ’ ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι, ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ φόρου ἀροτριώντων, ὁμιλοῦμεν περὶ φόρου παλαιοῦ, φόρου γνωστοῦ εἰς τὸν τόπον καὶ ἀποδίδοντος ὡρισμένα καὶ θετικὰ ποσά, ὥστε νὰ μὴ ἀντείπῃ τις ὅτι οἱ ὑπολογισμοί μου δὲν εἶναι κατὰ τοῦτο ἀκριβεῖς. Ὅταν ἔχωμεν λοιπὸν 800.000 δραχμῶν, ἔχομεν τὸ μέσον δι’ οὗ θὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἀγροτικὴν Τράπεζαν, ἥτις θὰ ἔλθῃ ἐν Θεσσαλίᾳ ν’ ἀγοράσῃ τὰς γαίας ταύτας. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται· ποῦ εἶναι ἡ Τράπεζα; Δύναται ἡ ἑλληνικὴ ἀγορὰ νὰ δώσῃ τὰ 30.000.000 ταῦτα; Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι τὸ νομοσχέδιον προνοεῖ περὶ διανομῆς μετὰ τριετίαν ἀπὸ σήμερον· ὥστε ἔχομεν διάστημα καθ’ ὃ ἐλπίζομεν ὅτι, ἂν ἡ ἀγορὰ τῶν Ἀθηνῶν δὲν ἔχῃ τὸ χρῆμα τοῦτο, εἶναι δυνατὸν αὔριον νὰ τὸ ἔχῃ, βελτιουμένης τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ ἑλληνικὴ ἀγορὰ ἥτις δύναται νὰ δώσῃ τὸ πρὸς τοῦτο χρῆμα. Ὁ κ. Καρτάλης, ὅστις ἔχει σχέσεις μετὰ πάντων τῶν ἐν Αἰγύπτῳ ὁμογενῶν Θεσσαλῶν, ἐβεβαίωσεν ἡμᾶς ὅτι οἱ ἐκεῖ Θεσσαλοὶ εἶναι ἕτοιμοι νὰ συνεισφέρωσι τὸν ὀβολόν των ὑπὲρ τοιούτου ἔργου, τὸ ὁποῖον, ἐνῷ ἔχει ἐξησφαλισμένας τὰς ἀποδόσεις, εἶναι εὐεργετικὸν διὰ τὸν τόπον. Ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἑλληνικὴ ἀγορὰ σήμερον δύναται νὰ δώσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο, διότι ἔχω εἰς χεῖράς μου ἐπιστολὴν οἰκονομολόγου διαπρεποῦς ἐν Ἑλλάδι καὶ χρηματιστοῦ, ὅστις μοὶ καθιστᾷ γνωστὸν ὅτι ἡ ἀγορὰ Ἀθηνῶν καὶ ἄλλοτε ἠθέλησε νὰ συστήσῃ τοιαύτην ἑταιρείαν πρὸς ἀγορὰν τῶν κτημάτων τούτων, μοὶ λέγει δ’ ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς· «Ἐπειδὴ κατὰ καιροὺς ἐπαναλαμβάνεται ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι οὔτε χρῆμα οὔτε ἑταιρεία πρὸς ἀγορὰν τσιφλικίων πρὸς πώλησιν προσφερομένων, ὅπως πάλιν διανεμηθῶσι παρ’ αὐτοῖς κατὰ μερίδας τοῖς χωρικοῖς, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς γνωρίσω ὅτι ἐγὼ μετὰ τῶν.... συνεστήσαμεν ἑταιρείαν μὲ κεφάλαιον 20 ἑκατομμυρίων πρὸς παροχὴν δανείων διὰ τοιαύτας ἀγορὰς παρὰ τῶν χωρικῶν ἢ πρὸς ἀγορὰν ἐκ μέρους τῆς ἑταιρείας τῶν κτημάτων τούτων πρὸς μεταπώλησιν. Δυστυχῶς ὅμως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις οὐδόλως ἀπήντησεν εἰς τὴν αἴτησιν ἡμῶν ἂν εἶναι διατεθειμένη νὰ δώσῃ τὴν πρὸς τοῦτο σχετικὴν ἐγγύησιν».

§151ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς τὰς διαβεβαιώσεις ὅμως τὰς κυβερνητικὰς καὶ τὰς τῆς Βουλῆς δὲν δίδετε πίστιν.

§152Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν μᾶς λέγετε μερικὰ πρόσωπα;

§153ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Τετενές, Χαροκόπος κλπ.

§154Ι. ΣΠΕΝΤΖΑΣ. Πρώτης τάξεως πρόσωπα.

§155ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Καί τινες ἄλλοι, οὓς δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται ν’ ἀναφέρω.

§156Α. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἀφοῦ εἶναι συμβόλαιον ἐπίσημον;

§157Ι. ΣΠΕΝΤΖΑΣ. Ὁρίζεται τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ καταθέσῃ ἕκαστος;

§158ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὄχι, ἀλλ’ ὁρίζεται ὅτι πρόκειται νὰ ἐνισχύσωσι τοὺς γεωργοὺς διὰ δανείων, ἐζητήθη δὲ ἀπὸ τὸ Κράτος νὰ εἴπῃ ἂν δύναται νὰ δώσῃ ἀσφάλειαν, ἀλλὰ τὸ Κράτος δὲν ἀπήντησεν. Τοῦτο ἔφερα ὡς παράδειγμα ὅτι ἡ ἀγορὰ τῶν Ἀθηνῶν ἔχει σκεφθῆ σήμερον τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι περισσότερον θὰ τὸ σκεφθῇ αὔριον, ὅταν θὰ ὑπάρξῃ πράγματι ἐκ μέρους τοῦ Κράτους νομοθέτημα ὑπὲρ τῆς διανομῆς τὸ ὁποῖον θὰ ψηφισθῇ, διότι εἶναι καὶ ὀλίγον ἄπορον τὸ νὰ θέλωμεν τὰ κεφάλαια νὰ ἔλθωσι πρὸς ἡμᾶς, χωρὶς νὰ δείξωμεν ὅτι ἔχομεν σκοπὸν ὅπως τὰ κεφάλαια ταῦτα μεταχειρισθῶμεν ἐν Θεσσαλίᾳ. Ὅταν δὲν ἔχωμεν νόμον παρέχοντα τὴν ἄδειαν τῆς τοιαύτης διανομῆς, πῶς θέλετε νὰ ἔλθῃ ὁ κεφαλαιοῦχος καὶ νὰ εἴπῃ λάβετε τὸ κεφάλαιον δι’ οὗ θὰ δυνηθῆτε νὰ πραγματοποιήσητε τὴν διανομὴν ἐν Θεσσαλίᾳ; Ἂν ἐρωτήσωμεν τοῦτο σήμερον, θὰ μᾶς εἴπωσι· πωλεῖται ἡ οἰκία διὰ νὰ προσέλθωμεν πρὸς ἀγοράν; Ὅταν θὰ γίνῃ ἡ διανομή, τότε θὰ προστρέξῃ ἡ ἐπιχείρησις, ἀλλὰ τὸ νὰ θέλωμεν νὰ μᾶς τεθῶσι τὰ κεφάλαια ἐπὶ τῆς τραπέζης πρὶν νομοθετήσωμεν τὴν διανομὴν εἶναι ὑπερβολικόν. Ὥστε ἔχω τὴν ἀκράδαντον γνώμην ὅτι θὰ εὑρεθῶσι τὰ κεφάλαια ἐν τῷ τόπῳ, ἀρκεῖ ὅτι ὑπάρχει ἡ ἐγγύησις ἡ ὁποία καθιστᾷ τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἐργασίας ταύτης εὐχερῆ ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἰδού, Κύριοι, τὸ σύστημα ἡμῶν. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι, ὅταν ἀρχίσωμεν νὰ λύσωμεν τὸ κολληγικὸν ζήτημα ἐν Θεσσαλίᾳ, δὲν θὰ ἐπιτύχωμεν μόνον τὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα τὰ συναφῆ πρὸς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλὰ θὰ ἐπιτύχωμεν γενικώτερον πολὺ μεγαλύτερα οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα διὰ τὸ Κράτος. Διότι ἡ Θεσσαλία δὲν πάσχει σήμερον μόνον ἐκ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ πάσχει καὶ ἐκ τῆς ἐλλείψεως ὑδραυλικῶν ἔργων, πάσχει καὶ ἐκ τῆς ἐλλείψεως κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα νὰ δίδωνται εἰς τοὺς μικροϊδιοκτήτας διὰ τὴν ἀνάπτυξιν καὶ καλλιέργειαν τῶν γαιῶν αὐτῶν. Δυστυχῶς ἡ Ἐθν. Τράπεζα παρενέβαλλεν ἑκάστοτε πολλὰς δυσχερείας· πρὸς τοῦτο ἐζήτει διπλᾶς καὶ τριπλᾶς ὑπογραφάς, εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι ἡ ἀλληλεγγύη δὲν ὑπάρχει εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς καὶ ἡ δυσπιστία πρὸς ἀλλήλους εἶναι μεγίστη, ὥστε, ἂν ἔλθῃ ἀγροτικὴ Τράπεζα ἐν Θεσσαλίᾳ, θὰ λύσῃ καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο, θὰ δώσῃ δάνεια μικρὰ εἰς τὸν μικροϊδιοκτήτην, ὁ ὁποῖος θὰ ἐξοφλήσῃ τὸ σημερινὸν τοκογλυφικόν του δάνειον, θ’ ἀποπληρώσῃ τὰ μικρότοκα δάνεια, τὰ ὁποῖα συνῆψε διὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ κτήματός του, καὶ ἀποπληρώνων ταῦτα θὰ ἔχῃ ἐκ τοῦ κέρδους μόνον τοῦ μικροτέρου τόκου τὸ ποσὸν διὰ νὰ τὸ καταναλώσῃ εἰς βελτίωσιν τῆς καλλιεργείας τοῦ κτήματός του, εἶναι δὲ δυνατὸν οὕτως ἐν Θεσσαλίᾳ νὰ εὐδοκιμήσωσι πολλοὶ καὶ πολὺ πλουτοφόροι καλλιέργειαι, ὡς ἀπέδειξεν ἡ καλλιέργεια Ζωγράφου καὶ ἡ τοῦ Π. Χαροκόπου ἐν Λαρίσῃ. Ὅταν λύσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, ἕκαστος ἰδιοκτήτης μόνος θὰ λύσῃ καὶ τὸ ζήτημα τὸ ὑδραυλικόν, φροντίζων ν’ ἀναβιβάσῃ τὰ χαρακώματα τοῦ κτήματός του ἐναντίον τοῦ ὕδατος. Θὰ ἔχῃ τὴν γῆν του καὶ ἰδιοκτησίαν εἰς τὴν ἀπόλυτον διάθεσίν του, θὰ τὴν καταστήσῃ ὅθεν ταχέως πλουτοφόρον καὶ δὲν θὰ τὴν βλέπῃ μαραινομένην καὶ οὐδεμίαν πρόσοδον ἀποδίδουσαν, ὡς σήμερον γίνεται. Ἀλλὰ καὶ ὁ χωρικὸς θ’ ἀναπτύξῃ τεραστίως τὸ δαιμόνιον τῆς μικρᾶς καλλιεργείας εἰς τὸ κτῆμά του καὶ θὰ λυθῇ οὕτω καὶ τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, τῆς τόσον ἐκρύθμου σήμερον, διότι τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας ἀσφαλείας εἶναι ζήτημα πείνης καὶ ὅταν εὐημερῇ ὁ χωρικὸς δὲν θὰ ἔχῃ τὴν ἀνάγκην νὰ προστρέξῃ εἰς τὸ μέσον τῆς ἁρπαγῆς τῆς περιουσίας τοῦ ἄλλου διὰ νὰ ζήσῃ. Ἰδοὺ ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς λύσεως τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος ἐν Θεσσαλίᾳ. Μία μόνη ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις, ἡ ἀντίρρησις τῶν συνθηκῶν. Ἀλλ’ ὅτε, Κύριοι, πάντες ἐνταῦθα οἱ ὁποῖοι ἡρμήνευσαν ἀντιθέτως τὰς συνθήκας ταύτας εἶπον ὅτι διὰ γενικοῦ νόμου δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν τσιφλικίων καὶ ἡμεῖς γενικὸν νόμον ἐθέσαμεν, ὑποθέτω ὅτι πίπτει καὶ ἡ ἀντίρρησις αὕτη. Θέλετε καί τι πλέον; Φοβεῖσθε μήπως ἡ ὅμορος Ἐπικράτεια νομίσῃ ὅτι καὶ ἐμμέσως τὰ συμφέροντα τῶν ὑπηκόων αὐτῆς διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου παραβλάπτονται; Ἐξαιρέσατε καὶ τοὺς ἀλλοδαποὺς ὑπηκόους ἐν Θεσσαλίᾳ τῆς διανομῆς τῶν κτημάτων. Τότε δὲ μὴ φοβεῖσθε ὅτι θὰ ἐπεμβῇ ἀλλοδαπὴ Δύναμις εἰς τὰ ἐσωτερικὰ πράγματα τῆς Ἑλλάδος διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἰδιοκτησίαν ἄλλων ὑπηκόων ἣν τὸ Κράτος των ἀποφασίζει νὰ διαρρυθμίσῃ ὡς τοῦτο ἐπιθυμεῖ κυριαρχικῶς. Τοῦτο θὰ ἦτο κωμικόν. Ὑποθέτω λοιπὸν ὅτι καταπίπτει πᾶς δισταγμὸς ἐκ τῶν συνθηκῶν καὶ τότε διατί, Κύριοι, νὰ μὴ προβῶμεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος; Ποῖον εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐμποδίζει σήμερον νὰ μὴ θεωρήσωμεν ὥριμον τὸ ζήτημα πρὸς λύσιν; Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε· τὸ ζήτημα τοῦτο εὐρύνοντες εἰς γενικὸν κινδυνεύομεν νὰ ἴδωμεν καὶ τὴν ἄλλην χώραν ἐν τῇ καταστάσει εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον ἡ Θεσσαλία. Ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἡ ἄλλη ἑλληνικὴ χώρα δὲν εἶναι ὑπὸ τὰς αὐτὰς συνθήκας τῆς μορτῆς ὅπως ἡ Θεσσαλία, τὸ δὲ νομοσχέδιον ἀσχολεῖται περὶ τῶν ἐπὶ μορτῇ καλλιεργουμένων τσιφλικίων. Ἐὰν ὅμως καὶ ἡ ἄλλη χώρα εὑρίσκηται ὑπὸ τὰς αὐτὰς ἀπαισίας συνθήκας ὡς ἡ Θεσσαλία καὶ ἂν ἔχῃ τὰ μέσα τῆς προσφερομένης ἐγγυήσεως εἰς τὸ Κράτος ὡς ἡ Θεσσαλία καὶ εὑρεθῇ Τράπεζα ἡ ὁποία θ’ ἀναλάβῃ τὸ δάνειον, διατί νὰ μὴ δώσωμεν καὶ εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς τὴν γῆν τῆς ὁποίας στεροῦνται καὶ τὴν ὁποίαν θὰ καλλιεργήσωσιν ὑπὲρ τῆς οἰκονομικῆς εὐημερίας τοῦ τόπου; Ἰδού, Κύριοι, τὸ σύστημα ἡμῶν. Ὑποθέτω ὅτι εἶναι λίαν ἁπλοῦν ἐν ταῖς λεπτομερείαις καὶ λίαν ὥριμον πρὸς λύσιν. Ἐὰν ὑμεῖς ἔχητε ἄλλο τι σύστημα, παρακαλῶ νὰ τὸ παρουσιάσητε· ἀλλ’ ἓν δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς· ν’ ἀφήσωμεν τὴν χώραν πλουτοπαραγωγικῶς εἰς τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον, διότι τοῦτο πράττοντες δὲν ἐξυπηρετοῦμεν τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους καὶ πρὸ παντὸς δὲν ἐξυπηρετοῦμεν τὸ συμφέρον τῆς μεγάλης ἰδιοκτησίας κατόπιν, διότι ἐγὼ δὲν φρονῶ ὅτι ἐκ τῆς σημερινῆς ἐξεγέρσεως ἐν Θεσσαλίᾳ θέλει προκύψει μέγα κακὸν διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, ἀλλὰ θέλει προκύψει κακὸν μέγα διὰ τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἰδιοκτησίαν, τῶν ὁποίων ἤθελεν ἐκτεθῆ ἐκ τῆς παρατάσεως τῆς καταστάσεως ταύτης ἡ οἰκονομικὴ εὐημερία καὶ ἡ περιουσία καὶ δὲν ὀφείλομεν ν’ ἀφήσωμεν ἀνθρώπους οἵτινες ἀποτελοῦσι πλουτοπαραγωγικὸν κεφάλαιον ἐκεῖ ἐκτεθειμένους εἰς τοιούτους κινδύνους. Δι’ αὐτὸ ἐπαναλέγω καὶ ἐκλιπαρῶ τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου κατὰ προτίμησιν, διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο οὐδὲν παρέχον ζημίας παρέχει πολλὰς οἰκονομικὰς ὠφελείας διὰ τὸν τόπον.

§159Δ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ. Δύο λέξεις παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγεῖται ὁ κ. Γεωργόπουλος.

§161ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τότε θὰ ἐπιτρέψητε νὰ ὁμιλήσω ἐγώ.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§163ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρῶτον, Κύριοι, καταθέτω ἐνταῦθα εἰδικούς τινας προϋπολογισμοὺς ἐγκρίσεως εἰδικῆς ἔργων δαπάνης ἀνωτέρας τῶν 10.000 δρ. κλπ., ὅπως ψηφισθῶσι. Θὰ τυπωθῶσι καὶ θὰ προσαρτηθῶσιν εἰς τὸν Γενικὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ὅστις Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους....

§164Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΠΑΔΑΚΗΣ. Νὰ μὴ μείνωσιν ὅμως οἱ προϋπολογισμοὶ ὡς συνήθως ἀτύπωτοι.

§165ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ προσπαθήσωμεν νὰ σᾶς εὐχαριστήσωμεν, διότι ἔχομεν καὶ καθῆκον πρὸς τοῦτο. Εἶναι βέβαιον ὅτι μόλις προφθάνει τὸ τυπογραφεῖον μὲ τὰ περιωρισμένα μέσα τὰ ὁποῖα ἔχει. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 321–328).

§166Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΠΑΔΑΚΗΣ. Ἂς δοθῶσιν εἰς ξένον τυπογραφεῖον.

§167ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα· δυστυχῶς εἶναι δεσμευμέναι αἱ χεῖρες ἡμῶν ὑπὸ τῶν τελευταίων νόμων κατὰ τρόπον ὅστις πολλάκις καταντᾷ ἀφόρητος καὶ νόμος τροποποιητικὸς τοῦ λογιστικοῦ νόμου κατετέθη ἐνταῦθα ἀκριβῶς ὅπως δοθῇ ποιά τις ἐλευθερία εἰς τοὺς αἰχμαλώτους. Ἡ ἔκθεσις...

§168Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· ἠρχίσατε νὰ λέγητέ τι περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§169ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὅστις Προϋπολογισμὸς ἔσται ἕτοιμος, — αὔριον τὴν ἑσπέραν θὰ ἔχωμεν τοὺς πίνακας, θὰ εἶναι δὲ εἰς τεῦχος — νομίζω ὅτι αὕτη ἡ φράσις εἶναι καθιερωμένη — τὴν προσεχῆ Τετάρτην. Τότε ἴσως γίνῃ λόγος περὶ τῶν ἀτελειῶν αὐτοῦ, ἀλλὰ τὸ ἔργον δὲν κομίζεται, πολλοῦ γε καὶ δεῖ, ὡς τέλειον. Ἡ εἰκών, ἥτις ἐνταῦθα ὅσῳ τὸ δυνατὸν συντόμως—καὶ ὀφείλω ν’ ἀποδώσω δικαιοσύνην εἰς τὸν κ. συνάδελφον— ἐζωγραφήθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἶναι καὶ κατὰ μέρος ἀληθής, εἶναι καὶ κατὰ μέρος λίαν ἐπαγωγός, ὅπως αἱ εἰκόνες, ἃς βλέπει τις οὐχὶ διὰ τῆς ἁπλῆς φαντασίας, ἀλλὰ διὰ τῆς σκέψεως καὶ παρασυρόμενος θεωρεῖ ὅτι εἶναι πραγματικαί. Καὶ ἔχει τοῦτο τὸ καλὸν ἡ ἔκθεσις τῆς εἰσηγήσεως τοῦ κ. συναδέλφου, ὅτι δίδει βάσιν πρὸς ἐργασίαν, ἀλλ’ ἐργασίαν οὐχὶ ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλ’ ἔξω τῆς Βουλῆς. Ἂν ὁ κ. Βουλευτὴς Καρδίτσης καὶ οἱ συνάδελφοι αὐτοῦ, μάλιστα οἱ εἰδικῶς ἐγκύψαντες εἰς τὰ θέματα ταῦτα, θελήσωσι μετὰ τὴν μετὰ πέντε ἢ ἓξ ἡμέρας λῆξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς νὰ θέσωμεν ἀρχὴν εἰς τὸ ἔργον, τίθεμαι εἰς τὴν διάθεσιν αὐτῶν καὶ ὑπόσχομαι νὰ ἐργασθῶ καταναλίσκων μέγα μέρος τῆς ἡμέρας καθημερινῶς, ὅπως παρασκευάσωμέν τι, ὅπερ νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γεννήσῃ ἐλπίδα κατὰ τὸ προσεχὲς φθινόπωρον νὰ ἐμφανισθῇ νομοσχέδιον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Κατὰ τὸ προσεχὲς φθινόπωρον θέλομεν ἔχει, ὡς ἐλπίζω, διότι δὲν εἶμαι ἄπελπις, κατάστασιν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους πολλῷ κρείττονα ἢ μᾶλλον πολλῷ ὀλιγώτερον χείρονα ἢ ὅ,τι κατὰ ταύτην τὴν στιγμὴν ἔχομεν· διότι ἡ στιγμὴ αὕτη δὲν εἶναι μὲν ἀπελπιστική, εἶναι ὅμως παραγωγὸς μεγίστων στενοχωριῶν, μεγίστων ἀνησυχιῶν, καὶ ἀπαιτεῖται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ Κράτος τοῦτο ἡ ἄκρα ἠρεμία, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι θὰ προσατενίσωσι πρὸς ἡμᾶς τὰ κεφάλαια. Πᾶν ὅ,τι μέχρι τοῦδε τυχὸν ἠκούσθη ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τοιαύτης διαθέσεως τῶν κεφαλαίων ἅτινα δὲν εὑρίσκονται ἐν Ἑλλάδι, νὰ προσενεχθῶσιν εἰς ἡμᾶς, εἶναι πλάνη τῆς φαντασίας. Μέχρι ταύτης τῆς ὥρας καὶ καθ’ ὃν χρόνον εἶναι παραδεδεγμένον πλέον ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ ὅτι ἡ γαλήνη ἤρχισε νὰ ἐπανέρχηται σταθερῷ τῷ βήματι δὲν ἔχομεν κανένα λόγον νὰ πεισθῶμεν ὅτι τὰ κεφάλαια εἶναι ἕτοιμα νὰ ἔλθωσιν εἰς ἀρχὴν διαπραγματεύσεων πρὸς ἡμᾶς. Ἡ ἀλήθεια ὀφείλεται ἐν παντί, ὀφείλεται πρὸ πάντων ἐν τούτῳ· φθάνει ἡ περίσκεψις τῶν κεφαλαίων ἅτινα, ὡς γιγνώσκετε, εἶναι δειλὰ μέχρι τούτου τοῦ σημείου, ὥστε νὰ φοβῶνται μήπως δὲν εἶναι πλήρης ἡ κανονικότης τῶν πραγμάτων ἐν Ἑλλάδι καὶ καθ’ ὃν χρόνον θέλει συνεδριάζει ἐνταῦθα ἡ διπλῆ Βουλή, διότι αὕτη εἶναί τι ἐξαιρετικόν, καὶ πᾶν ἐξαιρετικὸν ἀνησυχεῖ· ἀνησυχεῖ μάλιστα ἐκείνους οἵτινες εἶναι ἀποδεδειγμένον ἀπὸ μακροῦ χρόνου ὅτι κακῶς γνωρίζουσι τὰ τῆς Ἑλλάδος. Μόλις κατωρθώθη νὰ ἐννοήσωσιν ὅτι δὲν πρόκειται διὰ τῆς Συνελεύσεως ταύτης ν’ ἀνακινηθῇ τὸ καθεστὼς καὶ ἐπειδὴ μόλις κατώρθωσαν νὰ ἐννοήσωσι τοῦτο φυλάττουσιν εἰς κάποιαν γωνίαν καὶ τὴν σκέψιν μήπως τυχὸν κρύπτομέν τι ἐνταῦθα ὅπερ δύναται τὰ πράγματα νὰ θέσῃ ἐν σεσαλευμένῃ καταστάσει.

§170Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δι’ αὐτὸ ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ἡ Συνέλευσις μίαν ὥραν ἐνωρίτερον.

§171ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ δι’ αὐτὸ καὶ δι’ ἄλλους λόγους ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ μίαν ὥραν ἐνωρίτερον, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑπῆρχον λόγοι ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν ἠδυνήθημεν νὰ πραγματοποιήσωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἦτο ἰδιαίτατος τῆς Κυβερνήσεως πόθος.

§172ΑΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καπρίτσια μόνον ὑπῆρχον, ὄχι λόγοι.

§173ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἐπίστευον ὅτι ἡ ὁμιλία μου κατὰ ταύτην τὴν ὥραν ἤθελε προκαλέσει τόσον ἀντιπολιτευτικὰς διαθέσεις, δὲν νομίζω δ’ ὅτι ἔχω ἐγὼ τὸν χαρακτῆρα τοιοῦτον ὁποῖον ἰταλιστὶ ὁ κ. συνάδελφος ἐχαρακτήρισεν. Λοιπὸν κατὰ ταύτην τὴν ὥραν ἡ Ἑλλὰς πρέπει ν’ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν ταχίστην ἀποκατάστασιν τῆς ὁμαλότητος καὶ διὰ τὸ ἀγαθὸν αὐτὸ καθ’ ἑαυτό, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ ἐπιπρόσθετον ἀγαθὸν τὸ ἀπαραίτητον ὑπὲρ οἰκονομικῆς σωτηρίας τῆς Ἑλλάδος, ὅτι τὰ κεφάλαια βεβαίως πειθόμενα εἰς τὴν ἀπόδειξιν τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς τάξεως θὰ δυνηθῶσιν, ὡς ἐπιθυμοῦσιν ὑπὸ τοιούτους ὅρους, νὰ προσενεχθῶσιν ἐν Ἑλλάδι, διότι τοῦτο ἔχομεν ἤδη ἐνδεδειγμένον καὶ εἶναι τὸ μόνον ἀγαθὸν στοιχεῖον ὅπερ ἔχομεν ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ κατὰ ταύτην τὴν ὥραν. Ὅπως κατὰ ταύτην τὴν ὥραν προβῶμεν ἓν βῆμα πρὸς τὰ πρόσω καὶ δυνηθῶμεν νὰ σκεφθῶμεν περὶ προσκλήσεως καὶ ὑποδοχῆς ἐνταῦθα ξένων κεφαλαίων, πρέπει νὰ ἐπουλώσωμεν τὰς πληγὰς, νὰ βύσωμεν τὸ κενόν, ὅπερ τοσοῦτον εὐλόγως ἀνησυχεῖ τὸν ἔντιμον συνάδελφον ἐξ Ἀττικῆς κ. Ἀγγελόπουλον καὶ οὐχὶ ἀδίκως. Τοῦτο τὸ κενόν, τῶν πραγμάτων ἀποκαθισταμένων, ἔχω τὴν βεβαιότητα ὅτι θέλομεν δυνηθῆ νὰ πληρώσωμεν ἀκριβῶς ἐκ τοῦ μέτρου ἐκείνου ὅπερ ἐψηφίσθη προχθές, ἐκ τῆς συμβάσεως, ἥτις περιελάμβανε καὶ τὸν ὅρον, ὅστις ἀπήρεσεν εἴς τινας, τῆς προκαταβολῆς. Ἡ προκαταβολὴ καθ’ ὅλα τὰ φαινόμενα δὲν εἶναι δυνατὴ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ γενικοῦ σχεδίου τοῦ δανείου ἐπὶ τῇ προβλέψει τῆς πληρώσεως τοῦ ὅρου ἢ τοῦ μέρους αὐτοῦ, ἀλλ’ ὑπὸ πάντα ὅρον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῇ ἐντὸς τοῦ ἑλληνικοῦ ὁρίζοντος, ὅστις δὲν περιορίζεται μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἡ προκαταβολὴ αὕτη θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος νὰ διέλθῃ τὸν περαιτέρω χρόνον ἥσυχον μὴ σκεπτόμενον περὶ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου τοῦ καθημερινοῦ. Τότε βεβαίως θὰ εἶναι δυνατὸν πᾶσα σκέψις περὶ εὑρέσεως χρήματος νὰ θεωρηθῇ οὐχὶ ἀπίθανος, σκέψις περὶ εὑρέσεως χρήματος τοσούτου ὅσον ὁ ἔντιμος συνάδελφος πρὸ ὀλίγου ἠξίωσεν. Ἐν τῇ ἑλληνικῇ ἀγορᾷ καὶ ἐν ὁμαλῇ καταστάσει τοῦτο εἶναι λίαν ἀπίθανον καὶ ὁ ψηλαφῶν τὰς δυνάμεις τῶν ἐνταῦθα πιστωτικῶν ἱδρυμάτων καὶ ἐξετάζων τὸ χρῆμα τὸ κατατεθειμένον παρ’ ἡμῖν βλέπει ὅτι τὰ ἑκατομμύρια δὲν εἶναι τόσον εὔκολον νὰ εὑρεθῶσιν ἐν Ἑλλάδι· καὶ λαμβάνομεν τὰς ἀποδείξεις τοῦ πράγματος καθ’ ἡμέραν, ὅτε βλέπομεν τὰς Τραπέζας τὰς δεομένας χρήματος πρὸς οἱανδήποτε ἐργασίαν ἐν Ἑλλάδι ν’ ἀπευθύνωνται εἰς τὸ Ἐξωτερικόν. Ἔχετε παράδειγμα τὴν σύμβασιν τὴν ὁποίαν θέλομεν συζητήσει κατὰ ταύτην τὴν ἑσπέραν, τὴν σταφιδικήν. Τὸ χρῆμα τὸ διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἐκριζώσεως δὲν εὑρέθη ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ ἐζητήθη καὶ θέλει ληφθῆ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, πρόκειται δὲ περὶ δέκα ἑκατομμυρίων μόνον. Τὰ δέκα ταῦτα ἑκατομμύρια δι’ ἔργον σωτήριον κατὰ τὰ νομιζόμενα, ἀγροτικὸν—διότι καὶ τοῦτο εἶναι ζήτημα ἀγροτικὸν—, τὰ δέκα, λέγω, ταῦτα ἑκατομμύρια δὲν εὑρίσκονται ἐν Ἑλλάδι καθ’ ὃν χρόνον δὲν εὑρίσκονται ἐν Ἑλλάδι ἑκατομμύρια καὶ διὰ τὰς κυβερνητικὰς ἀνάγκας. Εἶναι ἄρα ὄνειρον κατὰ ταύτην τὴν στιγμὴν νὰ ὁμιλῶμεν περὶ εὑρέσεως ἐνταῦθα τοῦ χρήματος, ὅπερ θέλει βοηθήσει ἡμᾶς πρὸς τὸ ἔργον τοῦτο. Ἀπόδειξιν περὶ τοῦ ὀνειρώδους τῆς ἰδέας ταύτης δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ φέρω ἐνταῦθα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐνόμισεν ὅτι προσκομίζει ἀπόδειξιν περὶ τοῦ ἐναντίου ὁμιλῶν περὶ τοῦ Οἴκου Τετενέ, Χαροκόπου καὶ Σίας. Παρακαλῶ ὅμως τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ μοὶ εἴπῃ ἂν κατεβλήθη ἔστω καὶ μία δραχμὴ διὰ τὴν ἐργασίαν ἐκείνην.

§174ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὁ γράφων μοὶ λέγει ὅτι ζητοῦσιν ἀσφάλειαν.

§175ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ μέγα κακὸν εἶναι ὅτι ἀκριβῶς ἐλλείπουσιν ἀσφάλειαι, ἐλλείπει ἡ ἀσφάλεια τῆς πίστεως καὶ ὁ ὀργανισμὸς τῶν ἀσφαλειῶν. Τί ἄλλο θέλετε; Ὑπάρχουσι μεγαλύτερα ἐμπόδια τούτου; Λοιπὸν τοῦτο πρέπει νὰ θέσωμεν κατὰ μέρος, νὰ τὸ θέσωμεν εἰς τὴν σειρὰν τῶν σκέψεων τῶν ἐρατεινῶν, αἱ ὁποῖαι ὅμως κατὰ μέγιστον μέρος εἶναι καθαρὰ ὄνειρα. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ πραγματικόν. Ἡ ἀνάπτυξις τοῦ ἱστορικοῦ τῆς ὑποθέσεως ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἦτο διαφωτιστική, καὶ νομίζω ὅτι ἐν τοῖς πλείστοις εἶναι πραγματική, περὶ τοῦ ὅτι ἔχομεν συμφέρον, ἐκτὸς τοῦ πόθου, τοῦ λίαν δεδικαιολογημένου, ν’ ἀποκαταστήσωμεν τοὺς ἀγρότας εἰς κυρίους τῆς γῆς κατ’ ἀναλογίαν. Ἤθελε δ’ εἶναι μάταιον ν’ ἀναπτύξω ὅτι εἶναι τὸ γενικὸν συμφέρον ἐν πάσῃ χώρᾳ. Ἂν δ’ ἐν πάσῃ χώρᾳ τὸ συμφέρον τοῦτο κατενοήθη καὶ ἐπεδιώχθη ὑπὸ τῶν Πολιτειῶν, ἡ πραγματοποίησις τῆς τοιαύτης ἐγκαταστάσεως πρέπει νὰ ἐπιδιωχθῇ καὶ ἐν Ἑλλάδι, ὅπου ὁ Ἕλλην ἔχει ἐν ἑαυτῷ τὸ σπέρμα τοῦ ἀνθρώπου τοῦ συνδεδεμένου μετὰ τῆς ἰδέας τῆς ἰδιοκτησίας, τοῦ ἀνθρώπου ὅστις, διότι ἀγαπᾷ νὰ εἶναι ἰδιοκτήτης, κατορθώνει καὶ γίνεται ἰδιοκτήτης, κατ’ ἀναλογίαν τῶν οἰκονομικῶν του δυνάμεων, καὶ εἶναι στήριγμα τῆς Πολιτείας, τῆς καθόλου τάξεως τῆς κοινωνικῆς, καὶ εἶναι ἀνεπίδεκτος διὰ τὴν ἐκ φύσεως καὶ προαιρέσεως καὶ ἐπιτυχίας τοῦ νὰ πραγματοποιῇ τὴν προαίρεσιν αὐτοῦ, ὁ μόνος λαὸς ὁ μὴ κατατρυχόμενος ὑπὸ νοσηρῶν κοινωνιστικῶν ἰδεῶν. Ὅτι τοῦτο ἔχει οὕτως εἶναι λόγος πρόσθετος ὅπως εἰς τοὺς γεωργοὺς ἐκείνους, οἵτινες δὲν κατωρθώθη μέχρι ταύτης τῆς ὥρας νὰ γίνωσι κύριοι γῆς, σπεύδωμεν νὰ δώσωμεν ἐκεῖνο ὅπερ θέλει καὶ τούτους ἀσφαλίσει κατὰ εἰσβολῆς ἐναντίων ἐν ἑαυτοῖς ὁρμῶν, ὁρμῶν αἵτινες εἶναι ἐναντίαι τῆς φύσεως αὐτῶν. Τοῦτο ἔχοντες ὑπ’ ὄψει, ἐπαναλαμβάνω, ὀφείλομεν ν’ ἀναγνωρίσωμεν πάντες ὅτι μέγιστον καθῆκον ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ προνοήσωμεν καὶ περαιτέρω, διότι ἐγένετο ἤδη ἀρχὴ προνοίας περὶ ἐγκαταστάσεως τῶν ὑπολοίπων μορτιτῶν. Δέκα χιλιάδες οἰκογενειῶν μορτιτῶν, 50.000 ψυχῶν, δὲν εἶναι ἀδύνατον ἐν βραχεῖ χρόνῳ ν’ ἀποκατασταθῶσι· τοῦτο ἀνεγνωρίσαμεν ἤδη. Ἡ πρώτη δὲ μεγάλη ἐργασία ἐγκαταστάσεως μορτιτῶν ἀναμὶξ μετ’ ἐποίκων ἀπέδειξεν ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι εὐκολώτερον ἢ ὅ,τι πρότερον ἐνομίσθη. Ἡ εὐκολία ἐκεῖ ἐπῆλθεν ἐκ λόγων πολλαπλῶν καὶ ἐκ τοῦ κυριωτάτου λόγου ὅτι ἡ Κυβέρνησις προνοήσασα εἶχεν εἰς χεῖρας κτήματα ἅτινα καὶ διέθεσεν ὑπὲρ τοῦ ἔργου. Ἄλλη εὐκολία εἰς ἐκεῖνο τὸ ἔργον ὑπῆρξεν αὐτὴ ἡ δυστυχία τῶν ἐποίκων. Αὕτη ἡ δυστυχία τῶν καταφυγόντων εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐνῷ ἐγένετο παραιτία ἀποδόσεως δικαιοσύνης εἰς τοὺς ἐγχωρίους, διότι καὶ ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη, τῆς γῆς ἀνηκούσης εἰς τὸ Κράτος, ἐνῷ ἐγένετο παραιτία ἀποδόσεως δικαιοσύνης, διηυκόλυνε καὶ τὸ ἔργον, διότι σχεδὸν πάντες οὗτοι ἦλθον ἐνταῦθα ἔχοντες καὶ τὸν τρόπον κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἐξ οἰκονομιῶν ἃς περιέσωσαν ἢ ἐκ χρήματος ὅπερ ἐνταῦθα εἰσήγαγον ἔπειτα νὰ διευκολύνωσι τὴν ἐγκατάστασιν, διότι καὶ κατέβαλον καὶ ἠγόρασαν τότε τυχόντες τῆς ἐγγυήσεως ἐκείνης ἣν τὸ Κράτος ηὔξησεν εἰς τὰ δύο τρίτα ἀπὸ τοῦ ἡμίσεος τοῦ πρότερον κρατοῦντος. Εὑρέθησάν τινες ἀνήκοντες εἰς ὁμάδας τῶν αὐτῶν χωρίων, οἵτινες ἠγόρασαν κτήματα ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν διὰ προθεσμιῶν. Ὁ κ. Φωτιάδης ἐπώλησε τὸ χωρίον Δαουκλῆ ἐπὶ προθεσμίᾳ δεκαετεῖ, κατεβλήθησαν αὐτῷ ἀμέσως περὶ τὰς 30.000 δραχμῶν καὶ ἔκτοτε ἐπληρώθη καὶ ἄλλας δόσεις, δύο δὲ ἢ τρεῖς μόνον ἐκ τῶν ἐποίκων δὲν ἠδυνήθησαν νὰ καταβάλωσιν εἰς αὐτὸν τὰς δόσεις. Καὶ ἐπειδὴ τὸ πρᾶγμα ἐστενοχώρει τὸν κ. Φωτιάδην καὶ ἐπειδὴ οἱ ἀγορασταὶ θὰ ἦσαν ἐν πλείονι ἀνέσει, ἂν αἱ δόσεις ἦσαν μικρότεραι, κατωρθώθη τῇ ἐγγυήσει τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰ δύο τρίτα ν’ ἀναλάβῃ ἡ Τράπεζα τὸ δάνειον, ὁ κ. Φωτιάδης πληρώνεται καὶ αἱ δόσεις ἐγένοντο τριακονταετεῖς συμφώνως πρὸς τὸν τελευταῖον νόμον. Ἐκ τοῦ τελευταίου νόμου εἶχε δοθῇ τὸ δικαίωμα πρὸς εὐκολίαν ἀκριβῶς τῶν ἐγχωρίων, ἀλλὰ καὶ πρὸς εὐκολίαν τοῦ ὅλου ἔργου, νὰ συναγοράσωσι μετὰ τῶν ἐγχωρίων οἱ ξένοι κτήματα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐγγυήσεως τῆς Κυβερνήσεως. Οὐδὲ εἷς ἐγχώριος εὑρέθη ἔχων χρήματα τόσα ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ καταβάλῃ εἰς τὴν ἑταιρείαν ταύτην τόσα ὥστε νὰ ἔχῃ καὶ αὐτὸς μερίδιον· ὅπου δ’ ἐγένετο ἀπόπειρα ἀπέτυχε καὶ οὕτως ἐζημιώθησάν τινες τῶν ἐποίκων, ἀλλ’ ὅμως εὑρέθησαν πολλοὶ οἵτινες κατώρθωσαν ν’ ἀγοράσωσι μέρος γῆς. Τοῦτο σημαίνει ὅτι οὐδὲν δύνασθε νὰ περιμένητε ἐκ συνεισφορᾶς τῶν ἐγχωρίων πρὸς ἀγορὰν γῆς. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ θεσσαλικὸν ταμεῖον εἰσπράττει σχεδὸν πάσας τὰς δόσεις, αἵτινές εἰσι δόσεις ἐγχωρίων, καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, γινώσκων τὴν ἀκρίβειαν τῶν Θεσσαλῶν γεωργῶν ἐξ ἰδίας πείρας περὶ τὴν ἀπόδοσιν τῶν ὀφειλομένων ἢ ἐκ δανείων ἢ πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας, εἶμαι πεπεισμένος ὅτι θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἐπιμέλεια αὕτη· εἶμαι δ’ ἔτι μᾶλλον πεπεισμένος ὅτι παρὰ τῶν ἐποίκων οὐδὲ ὀβολὸς θὰ μείνῃ ἐν καθυστερήσει λόγῳ τῶν ἕξεων ἃς ἔχουσι καὶ τῆς προθυμίας ἣν δεικνύουσιν ὅσοι ἔχουσι χρήματα νὰ προκαταβάλωσι τὰς δόσεις. Τοῦτο εἶναι ἐγγύησις ὅτι θέλομεν δυνηθῆ στηριζόμενοι εἰς τοιαύτην ἀσφαλῆ προσδοκίαν νὰ πράξωμέν τι τὸ βοηθητικὸν εἰς τὸ ἔργον τὸ πάντως ἐπιδιωκτέον ἐν Θεσσαλίᾳ. Τὸ θεσσαλικὸν ταμεῖον θὰ κατασταθῇ βεβαίως ἱκανὸν νὰ βοηθήσῃ καὶ γίνεται ἤδη ἱκανώτερον διὰ τοῦ νόμου ὅστις ἐψηφίσθη καὶ θέλει καταστῆ ἔτι ἱκανώτερον, διότι ὁ νόμος κατὰ ἕν μέρος μένει ἐκκρεμής. Ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν εἰς γʹ ἀνάγνωσιν, θὰ ὑπάρχῃ τότε προσδοκία καὶ ἀπὸ τοῦ ἄλλου ταμείου ἐπικουρίας τοῦ ἔργου, διότι εἶναι μὲν δύο τὰ γεωργικὰ ταμεῖα, ἀλλ’ ἄν καὶ τὸ ἓν ὀνομάζεται θεσσαλικὸν ἀμφότερα εἶναι γενικὰ γεωργικὰ ταμεῖα.

§176ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατί δὲν δίδετε καὶ εἰς ἡμᾶς;

§177ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἀντελήφθην τίς ἐπαρχία ὡμίλησε· θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα νὰ δοθῇ καὶ εἰς ὑμᾶς, διότι εἶναι ὡρισμένον καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο πρὸς βοηθείας γεωργικὰς καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα καὶ ἂν δὲν ἐμεσολάβει τὸ δάνειον θὰ ἦσαν καὶ τὰ δύο ταμεῖα ἡνωμένα διὰ νομοσχεδίου εἰς ἕν. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ταμείου, ὑπάρχει ἀνάγκη βεβαιώσεως τῆς λειτουργίας τοῦ θεσσαλικοῦ μεμονωμένως καὶ καθ’ ἑαυτὸ ὅπως ἔπειτα φθάσωμεν εἰς τὴν συγχώνευσιν τῶν δύο ταμείων, παρὰ πολλῶν διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἥτις συμφέρει νὰ συγχωνεύσῃ τὰ διάφορα ταμεῖα. Τὸ θεσσαλικὸν δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν τί ἀκριβῶς θὰ ἔχῃ κατ’ ἔτος, ἐὰν δὲν ἴδωμεν τὴν ἀρχὴν τῆς λειτουργίας καὶ τῶν δόσεων τῶν ἐπικούρων. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἰς τοὺς ἐποίκους παρεχωρήθη διετία, καθ’ ἣν διετίαν αὐτὸ τὸ Κράτος ἀνέλαβε νὰ εἰσφέρῃ τὰς δόσεις αὐτῶν, τὰς τοκοχρεολυτικάς. Τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι ἀπόδοσις δικαιοσύνης, διότι ὠφείλετο εἰς τὸ ταμεῖον τοῦτο ἐκ τῶν Στεφανοβικείων ἓν περίπου ἑκατομμύριον· ἀλλὰ μόλις νῦν περατοῦται ἡ ἐγκατάστασις γενικῶς τῶν ἐποίκων εἰς τὴν Θεσσαλίαν καὶ διὰ τοῦτο ἄλλοι μὲν ἔποικοι ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς ἔτους θὰ εἶναι ὀφειλέται δόσεων, ἄλλοι δ’ ἔποικοι ἀπὸ τοῦ μεταπροσεχοῦς· πιστεύω δ’ ὅτι, καὶ ἂν ὑπάρξωσί τινες ἐν καθυστερήσει ὡς πρὸς τὴν ἐγκατάστασιν, ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν θὰ εἶναι ἐλάχιστος. Λοιπὸν ἐντὸς τῆς τριετίας ἣν προσδιορίζει τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Βουλευτοῦ θὰ ἔχωμεν τὸ ταμεῖον τοῦτο ἐν ἀτελεῖ καταστάσει ἐργαζόμενον καὶ μὴ δυνάμενον νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἡμᾶς ὡς μέγα βοήθημα. Ἐνόσῳ τὸ Κράτος ἔρχεται καὶ ἀναπληροῖ τὰ ὀφειλόμενα ὑπὸ τῶν δύο ταμείων, εἶναι δίκαιον νὰ μὴ ἔχωμεν ἄλλας ἀξιώσεις ἀπὸ τὸ Κράτος, τὸ Κράτος δὲ νῦν σχεδὸν κατὰ τὰ ⅔ εἰσφέρει ὑπὲρ αὐτῶν. Ταῦτα ἔπρεπε νὰ λεχθῶσιν, ἵν’ ἀποδειχθῇ ὅτι πᾶσα ἡ προθυμία ὑπάρχει προκαταβεβλημένη ἀπὸ ἐτῶν — εἶναι δικαιοσύνη ἀποδοτέα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν.—Βραδέως προέβη τὸ ἔργον, ἀλλὰ προκαταβεβλημένη ἀπὸ ἐτῶν ὑπάρχει ἡ ἔνδειξις τῆς τοιαύτης προθυμίας τοῦ Κράτους ἀντιπροσωπευομένου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸν εἰς τὴν Θεσσαλίαν πρὸς ταχίστην λύσιν τοῦ ὑπολοίπου ζητήματος τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὰς ὑπολοίπους ἐν αὐτῇ τὸ πολὺ 10.000 οἰκογενείας. Ἡ λύσις αὕτη ὡς ἐκ τῆς ἐρεύνης καὶ τῆς μελέτης ἥτις ἐγένετο κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη φαίνεται πολὺ εὐκολωτέρα ἢ ὀλιγώτερον δύσκολος καὶ πολὺ ὀλιγώτερον δύσκολος ἢ ὅ,τι ἄλλοτε ἐφανταζόμην. Μὴ σπεύδετε καὶ μὴ παρέχετε ἐλπίδας κενάς.

§178ΑΠ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν παρέσχον ἐλπίδας.

§179ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν λέγω ὑμεῖς, ὁμιλῶ γενικῶς· μὴ διαβουκολεῖτε τοὺς Θεσσαλοὺς λέγοντες πρὸς αὐτοὺς ὅτι κατὰ ταύτην τὴν ὥραν εἶναι δυνατὸν τὸ ζήτημα αὐτῶν νὰ λυθῇ. Κατὰ ταύτην τὴν ὥραν δύνανται νὰ τεθῶσι τὰ θεμέλια τὰ πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος καὶ διὰ τοῦτο, ἐνῷ ἐνταῦθα δηλῶ ἐπισήμως, πανηγυρικῶς, ὅτι θεωρῶ τὴν ὥραν ταύτην ὡς ὥραν ἀρχῆς ἐργασίας πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος τοῦ θεσσαλικοῦ, ἐπαναλαμβάνω καὶ τὴν δήλωσιν ὅτι εἶμαι ἕτοιμος προσωπικῶς νὰ καταναλώσω καθ’ ἡμέραν τὰς ἀπαιτουμένας ὥρας ἐν συνεργασίᾳ μετὰ παντὸς ὅστις ἤθελεν εὐαρεστηθῆ νὰ συμπράξῃ ἐκ τῶν Θεσσαλῶν καὶ ἄλλων εἰδικῶν ἔξωθεν προσερχομένων ὅπως δυνηθῶμεν νὰ πείσωμεν τοὺς Θεσσαλούς, νὰ πείσωμεν τοὺς ἐν Ἑλλάδι περὶ τῶν δημοσίων φροντίζοντας ὅτι περὶ τὸ τέλος τοῦ ἔτους, ὅταν ἡ Βουλὴ ἡ νέα ἐμφανισθῇ, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προσαχθῇ ἐνταῦθα νομοσχέδιον ἐπιδεκτικὸν ψηφίσεως. Τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν ἦτο ἀνάξιον νὰ προσαχθῇ εἰς τὴν Βουλήν, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἀπὸ πολλοῦ ἐμελέτησε πάντα τὰ θέματα ἔχων πᾶσαν τὴν ἱκανότητα ἵνα καταρτίσῃ τοιούτου εἴδους σχέδια νομοθετημάτων. Ἕν ἔχει τὸ τρωτόν, ὅτι παρεσύρθη ὑπὸ τοῦ πόθου τῆς ταχείας ἀποκαταστάσεως εἰς τὸ νὰ φαντασθῇ πράγματα ἅτινα ἐν ἠρέμῳ καταστάσει αὐτὸς οὗτος ὡς μελετητὴς τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων ἤθελεν ἀποκρούσει. Τοῦτο δὲν εἶναι εἰς καταδίκην τοῦ ἔργου αὐτοῦ. Ἐκεῖνο ὅμως ὅπερ παραδόξως ἐπλάνησε τὸν κ. Βουλευτὴν εἶναι ὅτι ἐνόμισεν ὅτι ἔλυσε διὰ τοῦ νομοσχεδίου του τὸ ζήτημα, ὅτι ἔλυσε τὴν δυσχέρειαν ἥτις καὶ κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν εἶχεν ἐμφανισθῆ. Δὲν ἔλυσε τὴν δυσχέρειαν. Ὑμεῖς αὐτοὶ γινώσκετε ὅτι δὲν ἐλύσατε τὴν δυσχέρειαν, τὸ δὲ τρωτὸν τοῦ νομοσχεδίου ὑμῶν δὲν εἶναι εἰς τὴν πτέρναν, ὅπως τοῦ Ἀχιλλέως, ἀλλ’ εἶναι εἰς τὴν κεφαλήν, Διότι εἰς αὐτὴν τὴν κεφαλὴν τοῦ νομοσχεδίου κηρύσσετε δυνατὴν τὴν διάπραξιν τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἐνῷ δὲ τοῦτο ἐπράξατε ἐκεῖ ἐν τῷ δευτέρῳ κεφαλαίῳ περιορίζεσθε εἰς τὴν Θεσσαλίαν.

§180Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχουσιν οἱ πόροι ἐκεῖ.

§181ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦτο λέγετε ὑμεῖς, ἀλλὰ πᾶς ὅστις ἔχει δικαίωμα νὰ διαμαρτυρηθῇ θὰ εἴπῃ πρὸς ὑμᾶς ὅτι κρύπτεσθε ὄπισθεν τοῦ δακτύλου σας, διότι, ἐνῷ ἐν τῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ ὁμιλεῖτε περὶ γενικῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἐν τῷ δευτέρῳ λέγετε «ἀπαλλοτριοῦμεν τὰ κτήματα τὰ ἐν Θεσσαλίᾳ». Πράττετε δὲ καί τι ἄλλο σφαλερόν, διότι, ἐνῷ διὰ τὰ ἐν Θεσσαλίᾳ κτήματα εἶναι μεμελετημένον τὸ ζήτημα, διὰ τὰ ἄλλα εἶναι ὅλως ἀμελέτητον. Καὶ ἆρά γε εἶναι δυνατὸν νὰ ἴδωμεν ὅτι αἱ αὐταὶ σχέσεις μορτιτῶν καὶ κυρίων ὑπάρχουσιν ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι καὶ ἐν τῇ νέᾳ; Ἐφ’ ὅσον γινώσκω πολὺ μεγάλη εἶναι ἡ διαφορά. Ἄρα τὸ νομοσχέδιον νοσεῖ τοιαύτην ἀτέλειαν ἐν τῇ κορυφῇ, ὥστε τοῦτο εἶναι πρόσθετος λόγος ὅπως ὁ κ. συνάδελφος μὴ ἐπιμείνῃ νὰ ψηφισθῇ κατὰ ταύτην τὴν ἑσπέραν. Πρέπει οἱ ἐνταῦθα ἀντιπρόσωποι τῆς Θεσσαλίας νὰ ἐμπιστευθῶσιν εἰς τὴν μεγίστην προθυμίαν καὶ τὴν ἐθελοθυσίαν καὶ τὴν φιλοπάτριδα διάθεσιν τῶν Βουλευτῶν. Πρέπει οἱ κ. Βουλευταὶ Θεσσαλίας νὰ πεισθῶσιν ὅτι οὔτε ἡ μία οὔτε ἡ ἄλλη πτέρυξ τῆς Βουλῆς, οὔτε ὁ εἷς οὔτε ὁ ἄλλος ἀρχηγὸς εἶναι ἐκεῖνοι οἵτινες θέλουσιν εἴπει λόγους κενοὺς καὶ θέλουσιν ἀρνηθῆ τὴν συνεργασίαν αὐτῶν, ὅταν ἔλθῃ ἡ κατάλληλος ὥρα ὑπὲρ τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἐλπίζω δ’ ὅτι δὲν διστάζει ὁ κ. Βουλευτὴς ὅτι ἡ Κυβέρνησις λέγει σήμερον εἰλικρινῶς τὴν ἀλήθειαν καὶ ἐκφράζει τὰ ἀγαθὰ αὐτῆς αἰσθήματα ὑπὲρ τοῦ ζητήματος.

§182ΣΠ. ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ εὐχαριστήσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰς εὐμενεῖς διαθέσεις αὐτοῦ, τὰς ὁποίας τοσοῦτον ἐπισήμως ἐξεδήλωσεν ὑπὲρ τῶν θεσσαλικῶν πληθυσμῶν. Ἀλλ’ ἡ κατάστασις, κύριε Πρόεδρε, ἐν Θεσσαλίᾳ εἶναι τοιαύτη, καὶ τοιαύτη ἀτυχῶς ἡ παρατηρουμένη ἐξέγερσις, ὥστε εἰς ἡμᾶς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ ἐκείνου ἐπιβάλλεται νὰ ῥίψωμεν κραυγὴν πρὸ τῶν ἀπειλουμένων κινδύνων καὶ νὰ ἱκετεύσωμεν καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιληφθῇ ἤδη τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐπιθυμοῦμεν χάριν αὐτῆς τῆς ἡσυχίας τοῦ τόπου, χάριν μικρᾶς ἀνακουφίσεως τῶν ἀτυχῶν ἐκείνων πληθυσμῶν νὰ θελήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα καί, ἂν νομίζῃ ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐκτέλεσις αὐτοῦ, ἂς τὸ ἀπορρίψῃ. Θὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον τὴν παρηγορίαν ὁ ἀτυχὴς ἐκεῖνος λαὸς ὅτι, ἀφοῦ ἡ Πολιτεία ἕνεκα δυσμενῶν συμπτώσεων δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐκτελέσῃ ὅ,τι ὤφειλε, τοὐλάχιστον ἐν λίαν προσεχεῖ μέλλοντι θὰ θελήσῃ νὰ προβῇ εἰς μέτρα ἅτινα θὰ δώσωσιν εἰς αὐτὴν τὴν πλήρη ἀποκατάστασιν.

§183Γ. ΧΡΙΣΤ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Λυποῦμαι, Κύριοι, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπήντησεν ἤδη πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Καρδίτσης συνάδελφον, πρὶν ἀκούσῃ πάντας τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Θεσσαλίας, οἵτινες ὀφείλουσι νὰ λάβωσι τὸν λόγον ἐπὶ ζητήματος ἐξ οὗ ἐξαρτᾶται ἡ τύχη τῆς Θεσσαλίας. Ὀλίγα ἄλλως τε ἔχω νὰ προσθέσω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ἀλεξανδρῆς. Ἐννοῶ δέ, Κύριοι, πληρέστατα τοὺς ἐνδοιασμοὺς καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν κορυφαίων τοῦ Κοινοβουλίου τούτου ἵνα ἐπιληφθῶσιν ἐν τοιαύτῃ κρισίμῳ καὶ ἀνωμάλῳ στιγμῇ ζητήματος ἀληθῶς πλήρους δυσχερειῶν. Ἀλλὰ τὰ τελευταῖα ἐν Θεσσαλίᾳ γεγονότα συνεκίνησαν βαθέως πρὸ παντὸς ἡμᾶς τοὺς Θεσσαλοὺς Βουλευτάς, οἵτινες κάλλιον παντὸς ἄλλου γνωρίζομεν τὸ φρόνημα τοῦ ἐκεῖ λαοῦ. Καὶ δύνανται βεβαίως τὰ γεγονότα ταῦτα νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἐκδηλώσεις μιᾶς ἁπλῆς εὐχῆς, δύνανται ὅμως νὰ εἶναι καὶ προοίμια ἐπικειμένης θυέλλης. Μὴ βαυκαλιζώμεθα δὲ μὲ αἰσιοδόξους ἰδέας. Καὶ τὰ πειθαρχικώτερα Κράτη καὶ αἱ πλέον ἰσχυραὶ Κυβερνήσεις δὲν καταστέλλουσιν εὐκόλως τοιαύτας λαϊκὰς ὁρμάς, πρὸ παντὸς ὅταν στηρίζωνται αὗται ἐπὶ γενικῆς ἐπιδοκιμασίας. Ἀπαίσια ἄλλως τε τὰ ἀποτελέσματα πάσης βιαίας καταστολῆς, ἀληθῶς ἐμφυλίῳ πολέμων, καὶ μετὰ φρίκης μόνον δύναταί τις νὰ τὰ ἀναλογισθῇ. Ὡς νῦν ἔχουσι τὰ πράγματα, ἡ λύσις ἐπείγει καὶ ἐπικίνδυνος εἶναι πᾶσα ἀναβολή· ἐπικίνδυνος διὰ τὴν δημοσίαν τάξιν, ἐπικίνδυνος διὰ τὴν ἐμπιστοσύνην ἣν ἕκαστον Κράτος ὀφείλει νὰ ἐμπνέῃ εἰς τὰ ἄτομα, ἐπικίνδυνος διὰ τὸ μέλλον τῆς κυριωτέρας ἡμῶν πηγῆς πλούτου, τῆς βασιμωτέρας ἡμῶν ἐλπίδος. Ὡς καὶ ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν, ὡς ἀνεγνώρισε καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὡς πολλάκις ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὸ Θεσσαλικὸν ζήτημα δὲν εἶναι μόνον καὶ δὲν εἶναι κυρίως ζήτημα κοινωνικόν, ἀλλ’ εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ζήτημα πλουτολογικόν. Βεβαίως οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ τὴν κοινωνικὴν σημασίαν, τὴν κοινωνικὴν σπουδαιότητα τοῦ ζητήματος, ἥτις ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ παραδείγματος αὐτῆς τῆς Ἑλλάδος. Καίτοι τῳόντι τὸ εἰς ἕκαστον πολίτην Ἕλληνα ἐτησίως ἀναλογοῦν εἰσόδημα μόλις ἀνέρχεται εἰς τὸ ⅓ τοῦ εἰσοδήματος τῶν πολιτῶν τῶν πλείστων ἄλλων Κρατῶν, ἐν τούτοις ἐνταῦθα οὔτε μεγάλη πενία παρατηρεῖται, οὔτε αὐθάδης, οὕτως εἰπεῖν, ἀνισότης περιουσιῶν, οὐδὲ τὰ ἐκ τῶν δύο τούτων κακῶν πηγάζοντα κοινωνικὰ ζητήματα. Ὀφείλεται δὲ τοῦτο κυρίως εἰς τὴν καλὴν κατανομὴν τῆς γῆς καὶ εἰς τὴν ἔλλειψιν ἀκτημόνων, ὅπερ ἔχει ῥίζας βαθείας ἐν τῇ ἱστορίᾳ αὐτῇ τοῦ ἔθνους ἡμῶν. Μόνον ἐν Θεσσαλίᾳ παρατηροῦμεν ἐξαίρεσιν τοῦ εὐεργετικοῦ τούτου φαινομένου, ἐκεῖ δὲ καὶ σπατάλην τῆς γῆς καὶ ζήτημα κοινωνικόν. Ἀλλ’ ἐπιτακτικωτέρα τῆς κοινωνικῆς ἀνάγκης εἶναι ἡ ἀνάγκη ἡ πλουτολογική. Βεβαίως ὁ ὑπάρχων πλοῦτος δὲν ἐπαρκεῖ πλέον διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας καὶ τοῦ Κράτους. Ἠναγκασμένοι δέ, ὡς εἴμεθα, νὰ δανειζώμεθα διαρκῶς ἐπὶ ἐγγυήσει τῆς χώρας ἡμῶν, ὡς ἁπλοῖ ἰδιῶται, ἐνυποθηκεύοντες τὴν περιουσίαν αὐτῶν, διατρέχομεν τὸν κίνδυνον ν’ ἀπαλλοτριώσωμεν καὶ τὴν χώραν αὐτήν, τὸ πᾶν ν’ ἀπολέσωμεν, ἐὰν ταυτοχρόνως δὲν ἐπαυξήσωμεν καὶ τὸν ἐθνικὸν ἡμῶν πλοῦτον. Ἐπαισθητὴν δ’ ἐπαύξησιν τοῦ πλούτου τούτου μόνον ἐκ Θεσσαλίας δυιάμεθα νὰ προσδοκῶμεν. Ἀλλ’ ὡς πολλάκις ἐλέχθη ἐντεῦθεν, ἕνεκα τοῦ ἐπαράτου τούτου κολληγικοῦ συστήματος καὶ μεθ’ ὅλην τὴν χρηματικὴν στενοχωρίαν, ἥτις ἀενάως μαστίζει τὴν χώραν, ἡ Θεσσαλία μένει στείρα καὶ νεκρά, ἡ Θεσσαλία ἥτις καλῶς ἐκμεταλλευομένη ἠδύνατο νὰ καταστῇ τόσον πλουτοπαραγωγός, κατ’ ἀναλογίαν βεβαίως, ὅσον καὶ ἡ Αἴγυπτος, καθότι εὐδοκιμεῖ πληρέστατα ἐν Θεσσαλίᾳ τὸ πλουσιώτατον τῶν αἰγυπτιακῶν προϊόντων, ὁ προνομιοῦχος αἰγυπτιακὸς βάμβαξ, ὡς ἐπίσης εὐδοκιμεῖ καὶ ἕτερον πλούσιον προϊόν, ὁ καπνός. Ἐφ’ ὅσον ὅμως τὸ κολληγικὸν σύστημα καὶ δὲν ἠξεύρω τίνα ἔθιμα καταλύοντα τὴν ἰδέαν αὐτὴν τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας καὶ μεταβάλλοντα αὐτὴν εἰς ἁπλῆν ἐπικαρπίαν δεσμεύουσιν ὡς δεσμώτας δι’ ἀρρήκτου ἁλύσεως τὸν ἐπίμορτον εἰς τὸν ἰδιοκτήτην καὶ τὸν ἰδιοκτήτην εἰς τὸν ἐπίμορτον, πᾶσα ἐλπὶς ἀπόλλυται. Ἵνα ἐμψυχώσωμεν, ἵνα ἑλκύσωμεν κεφάλαια καὶ ἐργασίαν, πρέπει ν’ ἀπαλλάξωμεν τοὺς μορτίτας ἀπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ τοὺς ἰδιοκτήτας ἀπὸ τῶν μορτιτῶν· πρέπει ν’ ἀπαλλάξωμεν τὴν ἰδιοκτησίαν παντὸς δεσμοῦ, παντὸς περιορισμοῦ καὶ καταστήσωμεν αὐτὴν ἐλευθέραν ὡς πᾶσαν ἄλλην ἰδιοκτησίαν. Ἕνεκα δὲ τούτου ἀείποτε ἐφρόνουν καὶ φρονῶ ὅτι τὸ καταστρεπτικώτερον πάντων τῶν μέτρων θὰ ἦτο ὁ διακανονισμός, τουτέστι ἡ διαιώνισις, τοῦ κολληγικοῦ συστήματος. Ἐὰν δὲ κατὰ κακὴν τύχην ληφθῇ ποτε τὸ μέτρον τοῦτο, τὸ δεσμεῦον, τὸ καταλῦον τὴν μεγάλην ἰδιοκτησίαν καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ, ἴσως δὲ καὶ καθ’ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα, ἐνταφιάζεται κυριολεκτικῶς τὸ γεωργικὸν μέλλον τῆς χώρας. Ἀλλοίμονον δέ, Κύριοι, ἐὰν δι’ ἐσφαλμένης τινὸς καὶ ἀνεπανορθώτου πλέον πράξεως, ὑπαγορευομένης εἴτε ὑπὸ ὑπερβολικῆς συντηρητικότητος εἴτε ὑπὸ δημοκοπικῶν σκοπῶν, δεσμεύσωμεν καὶ καταδικάσωμεν τὸ μέλλον τῆς Θεσσαλίας. Τοῦτο δὲ θέλει συμβῆ ἀσφαλῶς, ἐὰν ἡ Πολιτεία, ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν περιστάσεων εὑρισκομένη, ἀναγκασθῇ ν’ ἀποβλέψῃ μόνον εἰς τὸν κοινωνικὸν σκοπόν, μόνον εἰς τὴν ἐγκατάστασιν τῶν χωρικῶν, καὶ παραδώσῃ ὁλόκληρον τὴν χώραν εἴτε εἰς ἐπιμόρτους καλλιεργητὰς διὰ τοῦ διακανονισμοῦ τῶν κολληγικῶν σχέσεων εἴτε εἰς μικροὺς ἰδιοκτήτας, ἀνικάνους εἰσέτι, ἐλλείψει γνώσεων καὶ κεφαλαίων, νὰ ἐκμεταλλευθῶσι καλῶς τὴν γῆν. Σήμερον τὸ Κράτος ἔχει εἰσέτι, τὸ ἐλπίζω τοὐλάχιστον, τὴν ἀπαιτουμένην ἐλευθερίαν νὰ ῥυθμίσῃ τὴν κανονικὴν ἐξέλιξιν τοῦ ζητήματος συμφώνως πρὸς τὰς ἀνάγκας καὶ τῶν γεωργῶν καὶ τοῦ συνόλου, δὲν ἠξεύρω ὅμως ἂν μετ’ οὐ πολὺ θὰ ἔχῃ πλέον τὴν ἐλευθερίαν αὐτήν. Μέγας τῳόντι ἀναβρασμὸς ἐπικρατεῖ ἐν Θεσσαλίᾳ. Ὁ Θεσσαλικὸς λαός, δικαίως ἢ ἀδίκως, ἀπώλεσε πᾶσαν ἐμπιστοσύνην εἰς τὰς ὑποσχέσεις καὶ προθέσεις τῆς Πολιτείας, ἐπιθυμεῖ δὲ καὶ ζητεῖ μίαν δήλωσιν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, ἥτις ν’ ἀποτελῇ τοὐλάχιστον κατὰ τὴν πεποίθησίν του μίαν ἀσφαλῆ, μίαν σταθερὰν βάσιν τῆς μελλούσης ἐκπληρώσεως τῶν πόθων αὐτοῦ. Τοιαύτην δὲ θεωρεῖ τὴν δήλωσιν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους ὅτι θὰ προβῇ καὶ εἰς ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν μέρους τῶν ἐπὶ μορτῇ καλλιεργουμένων γαιῶν, ὁπόταν τὸ Κράτος θὰ ἔχῃ τὰ μέσα πρὸς πραγματοποίησιν τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ. Οἱ πλεῖστοι τῶν πολιτικῶν ἡμῶν ἀνδρῶν ἀνεγνώρισαν τὸ δίκαιον καὶ ὀρθὸν τοῦ τοιούτου μέτρου, τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως, φρονοῦσιν ὅμως ὅτι ἐπισημοτέρα ἀναγνώρισις τῆς ἀρχῆς ταύτης ἄνευ ἀμέσου πραγματοποιήσεως, ἄνευ ἀμέσου ἐκτελέσεως καὶ ἄσκοπος εἶναι καὶ ὄχι ἄνευ κινδύνων. Ἀλλά, Κύριοι, ἂν ἡ ἀρχὴ αὕτη ἐνέχῃ κινδύνους, οἱ κίνδυνοι ὑφίστανται ἤδη, καὶ δὲν ἀρκεῖ νὰ ἐκφράσωμεν ἀορίστως τοιαύτας ἀρχάς, ὀφείλομεν νὰ εἰσέλθωμεν καὶ εἰς τὸ στάδιον τῆς πραγματοποιήσεως, ἄλλως θὰ δημιουργήσωμεν ἀναρχίαν καὶ θὰ προκαλέσωμεν θύελλαν, ἣν οὐδεὶς πλέον θὰ δυνηθῇ νὰ κατευνάσῃ. Ἡ παροῦσα ἐκκρεμότης εἶναι καταστρεπτικὴ διὰ τὴν χώραν ἡμῶν καὶ ὑπὸ ὑλικὴν καὶ ὑπὸ ἠθικὴν ἔποψιν καὶ ἐσωτερικῶς, ἴσως δὲ καὶ ἐξωτερικῶς, πρὸς ὄφελος μόνον ἐκείνων οἵτινες βασίζουσι τὴν ὑπόστασιν αὑτῶν ἐπὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἀνθρωπίνων παθῶν. Πρὸς τί ἄλλως τε ἡ ἀναβολή, ἐνῷ ἔχομεν πρόχειρον τὸ μέσον νὰ θέσωμεν τὴν βάσιν τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος, νὰ δώσωμεν δ’ εἰς τὸν λαὸν ἐκεῖνον ἀπόδειξιν τῶν προθέσεων τῆς Πολιτείας; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς γνωρίζει κάλλιον παντὸς ἄλλου τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν Θεσσαλίαν· τὰ ἐμελέτησεν ἐπισταμένως, ὡς πρόεδρος δὲ τῆς Ζαππείου ἐπιτροπῆς ἔσχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ γνωρίσῃ ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὸν Θεσσαλὸν γεωργόν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅμως ἔχει ἤδη ἐκπεφρασμένην γνώμην, ἀναγνωρίσας τὸ ὀρθὸν τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως, καὶ δὲν ἤθελε διστάσει, ἂν εἶχε τὸ χρῆμα, νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὴν καὶ καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος, ἵνα ἀπαλλαχθῇ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἐκ τῆς συμβάσεως ἀπορρέοντος. Διατί ἑπομένως τὴν ἀρχὴν αὐτὴν νὰ μὴ ἐφαρμόσωμεν ἀπὸ τοῦδε ἐπὶ τῶν κτημάτων ἐκείνων ἅτινα εἰς οὐδένα περιορισμὸν ὑπόκεινται; Τοιαῦτα δὲ εἶναι τὰ Ζάππεια κτήματα. Γνωρίζω βεβαίως τὸ κώλυμα τῆς διαθήκης, ἀλλὰ καὶ ἄλλοτε ἐξέφρασα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὴν πεποίθησιν, ἣν πάντοτε ἔχω, ὅτι ἡ ἰδιοκτησία τῆς γῆς, μικρὰ ἢ μεγάλη, εἶναι ἰδιοκτησία ὑπὸ αἵρεσιν, ὑπὸ ὅρους, ὑπὸ τὸν ὅρον τουτέστι τῆς καλῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς γῆς, ἐξ ἧς ἐξαρτᾶται καὶ ἡ εὐημερία ἀλλὰ καὶ ἡ ὕπαρξις μιᾶς χώρας. Ἐκ τούτου δὲν ἕπεται βεβαίως ὅτι τὸ Κράτος δύναται ν’ ἀναμιχθῇ εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα τῆς ἐκμεταλλεύσεως· ἐκ τούτου ὅμως ἕπεται ὅτι δικαιοῦται τὸ Κράτος νὰ καταργήσῃ σύστημα ὅπερ ἀπεδείχθη καταστρεπτικόν. Πρὸς τὸν σκοπὸν δὲ τοῦτον δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ σεβασθῇ οὐδὲ τὴν θέλησιν τῶν νεκρῶν. Ἔστε δὲ βέβαιοι ὅτι οὐδέποτε ἤθελον προτείνει ἐγὼ μέτρον τὸ ὁποῖον νὰ ἠδύνατο νὰ κλονίσῃ, ἔστω καὶ κατ’ ἐλάχιστον, τὴν ἐμπιστοσύνην ἣν ἕκαστον Κράτος ἐπὶ ποινῇ θανάτου ὀφείλει νὰ ἐμπνέῃ εἰς τὰ ἄτομα. Ἄνευ ὡρισμένων ἀρχῶν, ἄνευ σεβασμοῦ τυφλοῦ τῶν δικαιωμάτων τῶν ἀτόμων καταρρέει ἓν Κράτος. Ἴσως δὲ ἡ κυρία, ἴσως ἡ μόνη αἰτία τῆς κακοδαιμονίας τῆς ἡμετέρας χώρας εἶναι ἡ παραγνώρισις, ὑπὸ διαφόρους μορφάς, τῆς πολιτικῆς ταύτης ἀρχῆς. Κύριος σκοπὸς τῳόντι ἑκάστου Κράτους εἶναι κατὰ τὸ δόγμα τὸ ὑπὸ τοῦ Γλάδστωνος κηρυχθὲν νὰ καταστήσῃ τοὺς πτωχοὺς ὀλιγώτερον πτωχοὺς καὶ τοὺς πλουσίους πλουσιωτέρους. Ἐν τῇ δικαίᾳ αὐτοῦ, ἐν τῇ ἐπιβεβλημένῃ αὐτῷ μερίμνῃ ὑπὲρ τῶν πτωχῶν, ὑπὲρ τῶν μικρῶν οὐδενὸς δικαιοῦται ἐν τούτοις τὸ Κράτος νὰ παραβιάσῃ τὰ δικαιώματα. Ἡ μέριμνα τοῦ Κράτους δέον νὰ ἐπεκταθῇ ἐπὶ πάντων καὶ μόνον τοιαύτη πολιτικὴ δύναται ν’ ἀγάγῃ εἰς τὴν εὐημερίαν τοῦ ὅλου. Δὲν ζητῶ ἑπομένως τὴν ἐφαρμογὴν ἀνατρεπτικῶν ἀρχῶν, οὐδ’ ἐπικαλοῦμαι κοινωνιστικὰς ἰδέας, ὥς τινες τοὐλάχιστον ἐξ ὑμῶν ἐσχάτως ἀντελήφθησαν αὐτὰς ἐνταῦθα. Λέγω ὅμως ὅτι οὐδένα κίνδυνον διατρέχει τὸ Κράτος καὶ οὐδεὶς θέλει δυσπιστήσει πρὸς αὐτό, ὅταν τείνῃ ἐν γνώσει πρὸς ὡρισμένον σκοπόν, ὠφέλιμον εἰς πάντας καὶ εἰς οὐδένα καταστρεπτικόν. Καὶ ἕνεκα τούτου λέγω ὅτι δυνάμεθα ἀκινδύνως καὶ ἐντίμως νὰ κηρύξωμεν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν Ζαππείων κτημάτων λόγῳ πλουτολογικῆς, οὐχὶ κοινωνικῆς ἀνάγκης — λέγω δ’ οὐχὶ κοινωνικῆς ἀνάγκης, διότι τοιαύτη ἀρχὴ ἐνέχει μυρίους κινδύνους δι’ ἡμᾶς —, ἀρκεῖ νὰ ἐξασφαλίσωμεν ἄλλως καὶ νὰ ἐξασφαλίσωμεν καλῶς τὰ τῆς περιουσίας αὐτῆς. Δυνάμεθα δὲ νὰ ἐξασφαλίσωμεν αὐτὴν ὄχι μόνον διὰ τῆς ἐνυποθηκεύσεως τῶν κτημάτων αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ἐγγυήσεως τοῦ θεσσαλικοῦ ταμείου δεόντως ἐνισχυομένου. Ἡ βάσις τῳόντι τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος ἔγκειται ἐν τῇ ἐνισχύσει τοῦ θεσσαλικοῦ ταμείου. Καὶ διὰ νὰ μὴ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς τροπολογίας ἣν ὑπεβάλομεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἵν’ ἀναπτύξω ἀπὸ τοῦδε ἐν συντόμῳ τὴν τροπολογίαν ἐκείνην, ἥτις στενῶς σχετίζεται πρὸς τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ θεσσαλικοῦ ταμείου. Διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς ζητοῦμεν ἵνα ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ὃν μέχρι τοῦδε κατέβαλλεν ἡ Θεσσαλία ἀποδοθῇ εἰς τὸ θεσσαλικὸν ταμεῖον. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι πρόκειται περὶ 950.000 δραχμῶν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἐντελῶς ὀρθόν. Τὰ εἰσπραχθέντα ἀνέρχονται κατὰ τὸ 1908 εἰς 899.000, κατὰ τὸ 1907 εἰς 812.000 καὶ κατὰ τὸ 1906 εἰς 867.000· ἤτοι κατὰ μέσον ὅρον εἰς 850.000 δραχμῶν περίπου καὶ οὐχὶ 950.000. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου δέον ν’ ἀφαιρέσωμεν 25%, τὰ ὁποῖα ἐκπίπτονται διὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου, τουτέστι 220.000 ὡς ἔγγιστα δραχμῶν, ὑποβιβάζεται ἑπομένως τὸ ποσὸν τούτων εἰς 630.000. Ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν ἕτερον ποσὸν 100.000 δραχ., διότι διὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου ὑποβιβάζεται τὸ ἀνώτατον ὅριον τοῦ φόρου ἐπὶ ἑκάστου κτήνους ἀπὸ 30 δραχ. εἰς 20, καὶ ὑπολείπεται οὕτω ποσὸν 520.000, ἐξ οὗ πρέπει νὰ ἐκπέσωμεν καὶ 20%, τὰ ὁποῖα ἀποδίδονται εἰς τὰ δύο γεωργικὰ ταμεῖα, τὸ θεσσαλικὸν καὶ τὸ γεωργικόν, καὶ τοιουτοτρόπως καταλήγομεν εἰς θυσίαν τὸ πολὺ 450.000 δραχ., αἱ ὁποῖαι ὅμως διὰ τὸ θεσσαλικὸν ταμεῖον ἐκπροσωποῦσιν 850.000, καθόσον θὰ εἰσπράττηται ἐν Θεσσαλίᾳ ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὡς καὶ μέχρι τοῦδε. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ποσοῦ τούτου καὶ τῶν ἄλλων εἰσπράξεων τοῦ θεσσαλικοῦ ταμείου, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Καρδίτσης, θὰ καταστῇ δυνατὸν σὺν τῷ χρόνῳ νὰ ἐξευρεθῇ τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν πρὸς λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος ἐν Θεσσαλίᾳ, ἀσχέτως ἂν δι’ ἑκουσίας ἢ δι’ ἀκουσίας ἀπαλλοτριώσεως τῶν κτημάτων. Ἡ μόνη ἀντίρρησις ἐναντίον τῆς προτάσεως ταύτης εἶναι ἡ θυσία τοῦ Δημοσίου. Ἀλλά, Κύριοι, δὲν πρόκειται περὶ θυσίας, ἀλλὰ περὶ πράξεως σώφρονος καὶ οἰκονόμου διαχειριστοῦ, περὶ πράξεως ἥτις ἀνταποκρίνεται πληρέστατα εἰς τὰς ὑγιεστέρας καὶ ὀρθοτέρας ἀρχὰς τῆς πλουτολογικῆς ἐπιστήμης. Ἂν δ’ ἅπασαι αἱ κοινωνίαι, οὐδὲ τῆς ἰδικῆς μας ἐξαιρουμένης, καταβάλλουσι μεγίστας θυσίας ὑπὲρ τῆς ἐγχωρίου αὑτῶν παραγωγῆς, ἵνα ἐπαυξήσωσιν οὕτω τὸν ἐθνικὸν αὐτῶν πλοῦτον καὶ ἑπομένως καὶ τὰς εἰσπράξεις τοῦ Δμοσίου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὡς θυσία ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου ἡ καταβολὴ 450.000 δραχ. πρὸς ἄρσιν τοῦ μόνου κοινωνικοῦ ζητήματος ὅπερ μαστίζει τὴν χώραν καὶ πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς Θεσσαλίας. Ὁ πλοῦτος ὅστις οὕτω θέλει δημιουργηθῆ διαρρέων διὰ τοῦ πυκνοτάτου ἡμῶν φορολογικοῦ δικτύου θέλει ἐναποθέσει ἐν αὐτῷ ποσὰ ἀσυγκρίτως ὑπέρτερα καὶ θὰ δημιουργήσῃ καὶ παρ’ ἡμῖν τὰ αὐτόματα πλεονάσματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὴν βάσιν τῆς οἰκονομικῆς εὐρωστίας τῶν ἄλλων Κρατῶν. Ἀλλά, καὶ περὶ θυσίας ἐὰν ἐπρόκειτο, τίς ἠδύνατο ν’ ἀρνηθῇ αὐτὴν εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἀφοῦ πρό τινων μόλις ἡμερῶν, καὶ ἴσως παρὰ τὴν πεποίθησιν, παρὰ τὴν συνείδησιν πολλῶν ἐξ ὑμῶν, ἐψηφίσθη ἡ κατάργησις τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τοῦτο εἰς βάρος πάντων τῶν λοιπῶν φορολογουμένων καὶ εἰς βάρος ἐκείνων οἵτινες ὑποβάλλονται εἰς ἔγγειον φορολογίαν ὑπὸ ἄλλην μορφὴν καὶ ἀφοῦ διαρκῶς ψηφίζομεν ἑκατομμύρια ὅλα πρὸς ἱκανοποίησιν ἀξιώσεων δικαίων ἢ ἀδίκων ἄλλων τάξεων πολιτῶν; Βλέπετε, Κύριοι, ὅτι ἡ λύσις τὴν ὁποίαν προτείνω οὐδὲ ἀνατρεπτικὴ εἶναι οὐδὲ λίαν ἐπιβαρυντικὴ διὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον, εἶναι ὅμως ἀρκούντως ἱκανοποιητική, ἵνα τὸ Κράτος δυνηθῇ ν’ ἀντιτάξῃ αὐτὴν εἰς παραλόγους ἀξιώσεις καὶ ἐν ἀνάγκῃ ἐπιβάλῃ αὐτήν. Ἀναβολὴ δὲν ἐπιτρέπεται πλέον. Διὰ μέτρων μόνον, οὐχὶ δι’ ἀορίστων ἐπαγγελιῶν, ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν εἰς τὸ Κράτος τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλῃ εἰς πάντας τὸν σεβασμὸν τοῦ νόμου· ἄλλως πράττομεν σφάλμα πολιτικὸν μέγα, τοῦ ὁποίου τὰς συνεπείας ἐσωτερικὰς καὶ ἐξωτερικὰς οὐδεὶς δύναται νὰ προΐδῃ, διαπράττομεν, τολμῶ νὰ εἴπω, ἔγκλημα πολιτικόν, τοῦ ὁποίου τὴν εὐθύνην θὰ φέρωμεν πάντες ἡμεῖς.

§184ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι δὲν θέλει παραταθῆ ἐπὶ πλέον ἡ συζήτησις, διότι παρατεινομένη δὲν θὰ φέρῃ εἰς ἀποτέλεσμα ἱκανοποιοῦν τοὺς αἰτοῦντας τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐνῷ θέλω παρακαλέσει αὐτοὺς ν’ ἀποβλέψωσιν εἰς τὸ ὑπὸ πρακτικοῦ νοῦ ὑπαγορευόμενον. Κατάθεσις νομοσχεδίου καὶ ἀναγνώρισις τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ, ὅπως ἔπειτα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τεθῇ εἰς τὰς ἀποθέτας, θὰ εἶναι μόνον πρόκλησις ὀρέξεως καὶ ἀρκεταὶ εἶναι αἱ ὀρέξεις αἱ ὑπάρχουσαι ὥστε νὰ μὴ θελήσωμεν νὰ δώσωμεν ἐπὶ πλέον ὀρεκτικά. Ὡμίλησεν ὁ ἔντιμος συνάδελφος περὶ τῶν Ζαππείων κτημάτων ἀναγνωρίσας τοὺς δεσμοὺς τοὺς ἀπὸ τῆς διαθήκης. Λυπεῖταί τις ὅτι βλέπει τοσοῦτο νουνεχῆ ἄνδρα ὁποῖος ἦτο ὁ ἀείμνηστος Κωνσταντῖνος Ζάππας, ὁ τοιαύτην λαμπρὰν περιουσίαν ἐπ’ ἀγαθοῖς σκοποῖς ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας καταλιπὼν εἰς τὸ Κράτος, εἰς τὸ Ἔθνος, ἐπλανήθη εἰς τοσοῦτον, ὥστε νὰ ζητήσῃ ἐσαεὶ νὰ μείνωσι τὰ κτήματα ταῦτα ὑπὸ διοίκησιν ἥτις προϋποθέτει ἐσαεὶ δουλείαν τῶν μορτιτῶν. Νουνεχέστατος ἦτο ὁ ἀείμνηστος Ζάππας καθὼς ἦτο καὶ λίαν φιλόπατρις, ἀλλὰ κατείχετο ὑπὸ ἰδεῶν αἵτινες εἰς τοιοῦτον νοῦν ἀπέμειναν μόνιμοι ἐπὶ μακρὰ ἔτη περιθαλφθεῖσαι· ἐπειδὴ δὲ δὲν ἦτο καὶ ἄλλως ἀνεπτυγμένος διὰ παιδεύσεως ἐφαίνετο εἰς αὐτὸν ὅτι ἦσαν ὀρθαὶ καὶ ὅτι εἰς ταύτας ὤφειλε νὰ ἐπιμένῃ. Καὶ διὰ τοῦτο ἡ θίξις τῆς διαθήκης τοῦ Κωνστ. Ζάππα σήμερον ἐκτὸς τοῦ κακοῦ ὅπερ κεῖται ἐν τούτῳ, ὅτι παραβαίνει τις ἱερὰν θέλησιν, ἤθελε πιθανώτατα ἐκθέσει τὴν Ζάππειον ἐπιτροπήν, τὸ Κράτος, εἰς κινδύνους νὰ ὑποστῇ ἀγῶνα ἀνατροπῆς τῆς διαθήκης ὑπὸ τῶν κληρονόμων διότι παρεβάθη. Ἀλλὰ πρώτην ταύτην φορὰν ἔρχομαι νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ἀνάγκη νὰ πράξω τοῦτο, διότι ἦλθεν ἡ ὥρα νὰ λεχθῇ πᾶν τὸ δυνάμενον νὰ συμβάλῃ εἰς τὸ ἔργον ὅπερ ἐπιδιώκομεν. Αὕτη ἡ διαθήκη παρέχει εἰς ἡμᾶς, μὴ παραβαίνοντας τὴν θέλησιν τοῦ διαθέτου, χρῆμα ὅπως προικίσωμεν τὴν Θεσσαλίαν, δὲν λέγω τὸ θεσσαλικὸν ταμεῖον, διὰ κτημάτων διανεμομένων ἔπειτα εἰς τοὺς μορτίτας, διότι αὐτὴ ἡ διαθήκη ὁρίζει ὅτι διὰ τῶν προσόδων τῶν κτημάτων πρέπει ν’ ἀγοράζωνται καὶ ἄλλα κτήματα. Ἐκεῖ δὲ δὲν εὑρίσκω κώλυμα, διότι ἀγοράζων ἄλλα κτήματα δὲν ἔχω τὴν δέσμευσιν ἣν ἔχω ἐπὶ τῶν ὑπαρχόντων κτημάτων, ἔχων δ’ εὐρύτητα περὶ τὴν ἑρμηνείαν καὶ ἀποβλέπων εἰς τὸν ἱερὸν σκοπὸν νὰ πραχθῇ τὸ καλὸν ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας, ἣν καὶ ὁ διαθέτης ἀνεγνώριζεν ὡς σιτοβολῶνα τῆς Ἑλλάδος, ἐκεῖ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι παραλαμβάνω τὰ χρήματα ἀπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἐν συνεννοήσει, ἐν συμπράξει μετ’ αὐτῆς, ψηφιζομένου πρὸς τοῦτο τοῦ ἀπαιτουμένου νόμου, καὶ ἀντὶ νὰ ἔχω αὐτὰ κατατεθειμένα εἰς Τράπεζαν τὰ καταθέτω εἰς πλήρωσιν τοῦ σκοποῦ τούτου μετὰ τῶν ἐγγυήσεων ἐκείνων ἃς περιλαμβάνει ἡ ὅλη οἰκονομία τῶν νόμων τῶν διὰ τοιαῦτα χρήματα διατιθεμένων ὑπὲρ ἐγκαταστάσεως τῶν μορτιτῶν. Καὶ ἐκεῖ θέλομεν εὕρει ἕτοιμα χρήματα, καὶ ἐκεῖ θέλομεν εὕρει ἑτοίμην πρόσοδον ἐτησίαν, ἣν εἰσάγοντες εἰς τὸν ὀχετὸν τὸν ἄγοντα πρὸς τὰ κτήματα τὰ ἐν Θεσσαλίᾳ θέλομεν δυνηθῆ νὰ εὕρωμεν ἴσως καὶ ἄνευ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως προθύμους κυρίους γῆς, ὅτε καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ὁ συνάδελφος ἡμῶν θὰ θελήσῃ νὰ συντρέξῃ εἰς τοῦτο παραχωρῶν εἴτε τμήματα κτημάτων αὑτοῦ εἴτε ὁλόκληρα αὐτοῦ τὰ κτήματα, διότι πολλοὶ ὑπάρχουσιν οἱ ἐπὶ καλῇ τιμῇ ἐπιθυμοῦντες ν’ ἀπαλλαχθῶσιν αὐτῶν. Καὶ τοῦτο φέρω ὡς ὕστατον ἐπιχείρημα, διότι εἶναι ἐπιχείρημα ἠχηρόν, ἀφοῦ ὑπάρχει χρῆμα. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τοὺς ἐντίμους συναδέλφους ν’ ἀρκεσθῶσιν εἰς τὰ ἐνταῦθα λεχθέντα· μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ταῦτα ἀρκούντως παρήγορα ὅπως καταστείλωσι τὴν ἐξέγερσιν ἥτις κατέλαβε τοὺς ἀγρότας οὐχὶ ἐκ τῆς ἰδίας αὐτῶν προαιρέσεως, καὶ ἀρκεσθέντες εἰς ταῦτα νὰ ἐργασθῶμεν κατόπιν ἐπὶ τοῦ προδιαγεγραμμένου τούτου σχεδίου, ὅπως φθάσωμεν κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους καὶ ἔχωμεν κάλλιον μεμελετημένον σχέδιον κατατεθειμένον εἰς τὸ βῆμα τοῦτο καὶ ἐλπίσωμεν οὕτως ὅτι ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς θὰ ἔλθῃ εὐνοϊκὴ εἰς πλήρωσιν τοῦ σκοποῦ ὃν πάντες ἐπιδιώκομεν.

§185Δ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ παρατείνω τὴν συζήτησιν, διότι μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ συνάδελφός μου καὶ ὁ ἕτερος, καὶ μετὰ τὴν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν ὑμεῖς ἐδώκατε, νομίζω ὅτι ἀρκετὰ τὸ ζήτημα ἔχει ἐκταθῆ. Ἀλλ’ ἐπρόκειτο νὰ σᾶς ὁμιλήσω καὶ περὶ τῶν Ζαππείων κτημάτων καὶ περὶ τούτων μὲ προέλαβεν ὁ συνάδελφός μου. Εἶναι ὅμως καὶ ἕτερον ζήτημα, τουτέστι καὶ τὸ περὶ Ζωγραφείων καὶ βακουφικῶν κτημάτων.

§186ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Γνωρίζετε ἴσως ὅτι εἰς τὴν ταραχὴν ἡ ὁποία ἐγένετο ἀνεμίχθησαν καὶ οἱ Σοφάδες.

§187Δ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ. Σᾶς βεβαιῶ ἐπὶ λόγῳ τιμῆς ὅτι δὲν γνωρίζω τίποτε περὶ Σοφάδων. Μίαν σύστασιν θέλω νὰ κάμω, ἂν γνωρίζητε τὴν ἱστορίαν τῶν βακουφικῶν κτημάτων ἐν Θεσσαλίᾳ· λοιπὸν θὰ σᾶς δώσω μερικὰς πληροφορίας. Ὑπάρχουσιν ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ἰδίως ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καρδίτσης 13 ὡραῖα κτήματα τὰ ὁποῖα ἀνῆκον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τῆς Τουρκίας, ἐφκάφια, καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι δωρημένα πρὸς τὴν Σουλτάναν Βαλιδέ. Εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον οὐδεμία Κυβέρνησις μέχρι τοῦδε ἐμελέτησε καὶ παρακαλῶ νὰ τὸ μελετήσητε. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ζητήσητε πληροφορίας παρὰ τοῦ πρεσβευτοῦ μας ἐν Κωνσταντινουπόλει· οἱ ἴδιοι κάτοικοι εἶναι κύριοι τῶν κτημάτων ἢ ὄχι; Καὶ θὰ σᾶς ἐξηγήσω· κατὰ τὸν νόμον περὶ βακουφικῶν κτημάτων ἐν Τουρκίᾳ αὐτοὶ θεωροῦνται ἐνοικιασταί, δὲν εἶναι ἰδιοκτῆται, ἔχουσι δὲ φιρμάνια τὰ ὁποῖα, ἂν ἤξευρον ὅτι ἤθελεν ἔλθει ἡ συζήτησις αὕτη, θὰ σᾶς παρουσίαζον, λέγουσι δὲ τὰ φιρμάνια αὐτὰ πρὸς τοὺς ἐνοικιαστὰς ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἤθελον συμμορφωθῆ πρὸς τὰς διατάξεις αὐτῶν εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ τοὺς ἀποβάλωμεν ἐκ τῶν κτημάτων, δηλαδὴ εἶναι ἐνοικιασταί· αὐτὸ θέλω νὰ τονίσω. Λοιπὸν τί λέγουσι τὰ φιρμάνια ἐκεῖνα; Ὅτι ὅστις ἐκ τῶν ἐνοικιαστῶν προκαταβάλλει 13 ὅλα ἐνοίκια εἶναι κύριος τοῦ κτήματος. Ἠθέλησα λοιπὸν νὰ ὑποβάλω τὴν πρότασιν αὐτὴν καὶ νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ζητήσητε πληροφορίας ἂν οἱ ἤδη ἐνοικιασταὶ κατέβαλον τὰς 13 δόσεις καὶ ἑπομένως ἔγιναν κύριοι, ἔχουσι τοὺς τίτλους τῆς κυριότητος καὶ τῆς κατοχῆς.

§188ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ ἐξετάσω ἐκ νέου τὸ θέμα μετὰ πολλῆς προσοχῆς καὶ περισκέψεως, εἰ δυνατόν, κατὰ τρόπον ὥστε νὰ μὴ εἰσέλθω εἰς τὴν σφηκιὰν εἰς τὴν ὁποίαν μὲ παραπέμπετε, διότι ἐκ παλαιοτέρας ἀναμνήσεως ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὅσον ὀλιγώτερον ἐρευνᾷ τις τὰ ἀρχεῖα τὰ ὀθωμανικὰ καὶ ὅσον ὀλιγώτερον ἀνακινεῖ τὰ ζητήματα τὰ ἀναγόμενα εἰς τὰ κτήματα ἐν Θεσσαλίᾳ τόσον ὀλιγωτέρας ἀφορμὰς δυσαρεσκειῶν καὶ ἀπογοητεύσεων λαμβάνει. Πρέπει νὰ ἐνθυμηθῶμεν καὶ ἐν τούτῳ τὰς διατάξεις τῆς συνθήκης καὶ νὰ ἐνθυμηθῶμεν πράγματα ἀναγόμενα εἰς ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία εἶναι νεκρὰ καὶ τὴν ὁποίαν δὲν συμφέρει ἤδη ν’ ἀναστήσωμεν.

§189Δ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ζητήσητε πληροφορίας καὶ θὰ βεβαιωθῆτε περὶ ὅσων σᾶς ἀνέφερα. Ἐγὼ ἔκρινα καθῆκόν μου νὰ ὑποβάλω αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν σας καὶ ὑμεῖς διὰ τῆς ὑπηρεσίας νὰ ἐξακριβώσητε τὰ πράγματα.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις ἐπερατώθη ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Ἀρκετὰ ἐλέχθησαν.

§191Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε.

§192ΕΠ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀρκετά.

§193Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Μεθαύριον, μετὰ 1–2 μῆνας, θὰ εἴπητε τὸ «ἐφωτίσθημεν».

§194Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Δὲν θ’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν πολύ, διότι ἀρκούντως ἐξετέθησαν ἐντεῦθεν αἱ διάφοροι ἰδέαι περὶ τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ ἡμᾶς. Ἐμὲ ηὐχαρίστησεν ἡ γνώμη τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καρδίτσης συναδέλφου κ. Ζωγράφου, ὅστις, μέγας ἰδιοκτήτης καὶ ἑκατομμυριοῦχος ὤν, ὡμολόγησεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν ἀνάγκην ἥτις ἐπιβάλλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἵνα λάβῃ μέτρα διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν γεωργῶν διὰ τῆς διανομῆς τῶν τσιφλικίων. Δὲν διαφεύγουσι καὶ ἐμὲ αἱ δυσχέρειαι, ὅπως εἶπον καὶ κατὰ τὴν πρωίαν καὶ ἄλλοτε, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν διανομὴν οὔτε παραγνωρίζω τὰς δυσχερείας αὐτῆς· ἀλλ’ ὅτε δηλοῖ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἀπὸ σήμερον τίθεται τὸ θεμέλιον τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος ἠθέλησα ν’ ἀνεύρω ἕνα καὶ μόνον λίθον τοῦ θεμελίου τούτου καὶ δὲν εὗρον οὔτε ἁπλοῦν χάλικα! Διότι δὲν πρόκειται περὶ τῆς καλῆς προαιρέσεως τῆς Κυβερνήσεως· ἡ καλὴ προαίρεσις ὅμως εἶναι σκιὰ· καὶ ἂν αἱ ἰδέαι τοῦ κ. ἐκ Καρδίτσης συναδέλφου περὶ πραγματοποιήσεως τῆς διανομῆς ἐχαρακτηρίσθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὡς ὄνειρα, ἐπίσης εἶναι ὄνειρα καὶ σκιὰ ὅσα ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θέλων νὰ παρηγορήσῃ τοὺς Θεσσαλοὺς, εἶπεν ἀπὸ τῆς ἕδρας ταύτης· διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, Κύριοι, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἶναι Κυβέρνησις διαβατική, καὶ δὲν δεσμεύουσιν αἱ δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κανένα ἄλλον ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ κυβερνῶσι τὴν χώραν καὶ εἰς τὴν ἐποχὴν τὴν ὁποίαν μᾶς παραπέμπει ὁ Ἕλλην Ὑπουργός, δηλαδὴ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους, ὅτε κατὰ πιθανότητα δὲν θὰ εἶναι κυβερνήτης αὐτῆς.

§195ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαιότατα. Ἐγὼ δὲν θὰ κυβερνῶ. Νὰ εἶσθε βέβαιος. Σᾶς παραπέμπω εἰς τὸν ὑμέτερον ἀρχηγόν.

§196Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Ἐγώ, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁμιλῶν, τοῦτο θέλω νὰ ἐπιτύχω, τὰς δηλώσεις τοῦ ἐμοῦ ἀρχηγοῦ καὶ τοῦ ἑτέρου ἀρχηγοῦ τῆς πλειονοψηφίας, ἂν ἀποδέχονται τὴν γνώμην σας αὐτήν, ὅτι ἐπιτακτικὴ εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς ἐργασίας πρὸς διανομὴν τῶν κτημάτων ἐν Θεσσαλίᾳ, ἂν ἀποδέχονται τὰς ἰδέας σας περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως, οὐχὶ βεβαίως ἀναγκαστικῆς ἐπεκτεινομένης ἐπὶ τῶν κτημάτων τῶν ξένων ὑπηκόων, ἀλλ’ ἂν ἀποδέχονται τὴν ἰδέαν τῆς ἀπαλλοτριώσεως διὰ δημοσίαν ἀνάγκην τῶν θεσσαλικῶν κτημάτων τῶν ἀνηκόντων εἰς τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους (εἰρωνικὰ ἐπιφωνήματα). Οἱ ἐμπαιγμοὶ καὶ αἱ εἰρωνεῖαι εἶναι καλὸν νὰ λείψωσι, διότι πάντες ὁμολογοῦμεν ὅτι ἡ κατάστασις ἐν Θεσσαλίᾳ εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὲν ἐπιτρέπει νὰ παίζωμεν, θέλομεν δὲ καὶ ἡμεῖς νὰ συντελέσωμεν ὅσον δυνάμεθα ἵνα ἐπανέλθῃ ἡ τάξις εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο τῆς Ἐπικρατείας, ἡ ὁποία διεσαλεύθη τόσον σοβαρῶς καὶ ἡ ὁποία δὲν ἠξεύρω ἂν ἀπειλεῖ νὰ διασαλευθῇ ἔτι σοβαρώτερον.

§197Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Δεῖ δὴ χρημάτων!

§198Ι. ΦΙΛΙΟΣ. Διὰ τὸ ζήτημα τῶν χρημάτων δὲν εἶμαι οἰκονομολόγος καὶ δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς αὐτὸ καὶ ὑποδείξω τρόπον εὑρέσεως χρημάτων. Ἀρκετὰ ὑπέδειξαν οἱ ἀξιότιμοι ἐκ Καρδίτσης συνάδελφοι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, οἱ ὁποῖοι προσεκάλεσαν αὐτὴν ἵνα ἐργασθῇ κατὰ τὰς ὑποδείξεις των καὶ ἐξευρεθῶσι τὰ χρήματα. Ἀλλὰ πρὸς τί ὁ λόγος περὶ χρημάτων; Δὲν μᾶς εἶπεν ἡ Βουλὴ ἐνταῦθα ὅτι δὲν δυνάμεθα ν’ ἀπαλλοτριώσωμεν τὰ τσιφλίκια, διότι ἡ συνθήκη προστατεύει καὶ τοὺς ὑπηκόους Ἕλληνας; Ποῦ γνωρίζομεν ἡμεῖς ἂν αὔριον μὲ τὴν εὕρεσιν χρημάτων ἔχομεν τοιαύτας δηλώσεις καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τί θὰ εἴπωμεν ἡμεῖς εἰς τοὺς Θεσσαλούς; Ὅτι «σᾶς ἐνεπαίξαμεν πάντες ἀπὸ σχεδίου»; Εἰς αὐτὴν τὴν κατηγορίαν θὰ μᾶς περιαγάγητε. Τὸ ζήτημα δὲν ἐπιδέχεται ἁπλῶς λέξεων δηλώσεις· δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον ἐκεῖ ὅπου ἔφθασε τὸ ζήτημα νὰ περιορισθῶμεν εἰς λέξεις καὶ κενὰς ἐλπίδας. Εἶναι προτιμότερον νὰ τοῖς εἴπητε· σταματήσατε, δὲν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν, θὰ σᾶς φονεύσωμεν πάντας ἐν ἀνάγκῃ. Εἶναι μία πολιτική, τὴν ἐννοῶ· ἀλλ’ ἐὰν πράγματι θέλωμεν νὰ εἴπωμεν πρὸς αὐτοὺς ὅτι θὰ τοὺς ἀποκαταστήσωμεν ὡς γεωργούς, δι’ οὓς λόγους τόσον σοφῶς ἀνέπτυξαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἀμφότεροι, ἐν τῷ συμφέροντι τῆς Θεσσαλίας, τῶν ἰδιοκτητῶν, τῆς Ἐπικρατείας, τοῦ δημοσίου ταμείου, δέον νὰ τοῖς εἴπωμεν ὅτι ὡρισμένως περὶ τὸ τέλος τοῦ ἔτους βεβαίως θὰ ἔχητε τοιαύτην ἐργασίαν, ἡ ὁποία νὰ σᾶς ἐξασφαλίζῃ, ὅτι ἐντὸς 2–3 ἐτῶν θ’ ἀρχίσῃ ἡ διανομή, καὶ νὰ μὴ ἐρχώμεθα νὰ ὑποδεικνύωμεν ὅτι οἱ χωρικοὶ οἱ Θεσσαλοὶ ὁρμῶνται ἔξωθεν ἐξ ὑπολογισμῶν· δὲν ἔχομεν οὔτε συμφέρον οὔτε εἶναι, νομίζω, συντελεστικὸν εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν νὰ ἐξετάσωμεν, οὔτε δὲ ἰδικόν μας καθῆκον εἶναι τοῦτο, κατὰ πόσον παρεκινήθησαν. Ἡ δικαστικὴ Ἀρχὴ ἂς ἀναζητήσῃ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὑπεκίνησαν τυχόν. Σήμερον τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ἡ κατάστασις εἶναι ἀνατρεπτικὴ καὶ ἡ ὁποία κανεὶς βεβαίως δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ. Ἐπανέρχομαι λοιπὸν εἰς τὸ θέμα τὸ ὁποῖον μὲ ἀνήγαγεν εἰς τὸ βῆμα· ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ δηλωθῇ ἁρμοδίως καὶ παρὰ τῶν δυναμένων νὰ δώσωσι τοιαύτας ὑποσχέσεις τί δύναται νὰ πράξῃ καὶ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Κράτος ὑπὲρ τῶν Θεσσαλῶν γεωργῶν.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ͵ΓΤΟΔʹ (ὑπ’ ἀριθ. 3374) τοῦ ἔτους 1909, ἀφορῶντος εἰς τὴν τροποποίησιν καὶ συμπλήρωσιν τοῦ περὶ διοικήσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ ἐξόδων καὶ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ τοῦ Κράτους νόμου ͵ΣΙΒʹ τῆς 1 Ὀκτωβρίου 1852». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὰς ὑπαγομένας εἰς τὸ Ζʹ Τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὑπηρεσίας διατάξεων». Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Φαρμακόπουλος.

§200Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἀφορᾷ εἰς τὴν κατάργησιν διατάξεών τινων τοῦ νόμου ͵ΓΥΟΓʹ τοῦ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ψηφισθέντος καὶ διὰ τοῦ ὁποίου κατηργοῦντο γραφεῖά τινα οἰκονομικῶν Ἀρχῶν. Καὶ τὰ μὲν καταργούμενα γραφεῖα τῶν ταμειακῶν Ἀρχῶν τὸ νομοσχέδιον ἔκρινε καλὸν νὰ ἐπαναφέρῃ, διότι ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἀπεδείχθη τὸ ἐπιζήμιον τῆς καταργήσεως τῶν ταμειακῶν αὐτῶν γραφείων· ἀλλὰ μεταξὺ τῶν καταργηθέντων γραφείων ἦτο καὶ ὁ ὑποβιβασμὸς τελωνείων τινῶν καὶ δὴ τοῦ τελωνείου Ναυπλίου ἀπὸ βʹ τάξεως εἰς γʹ τοιαύτην. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπανέλθῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ νὰ μελετήσῃ καλύτερον τὰ πράγματα, διότι ὁ λόγος ὁ ὁποῖος προεβλήθη διὰ τὸν ὑποβιβασμὸν τοῦ τελωνείου Ναυπλίου δὲν ἦτο λόγος ἐκ τῆς ἐργασίας τοῦ τελωνείου αὐτοῦ, ἀλλ’ ἦτο λόγος ἐκ τῆς κακῆς τοποθετήσεως προσώπων. Τὴν σήμερον μετὰ τόσα νομοσχέδια ὑποβληθέντα καί τινα ψηφισθέντα περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν ὁ λόγος αὐτὸς αἴρεται καὶ πρέπει ν’ ἀρθῇ, διότι θὰ εἶναι ἐντελῶς παράλογον νὰ ἐκκαθαρισθῶσιν ἄλλοι κλάδοι ὑπηρεσιῶν καὶ ν’ ἀφεθῇ ὁ κλάδος τῆς ὑπηρεσίας τῶν τελωνείων νὰ περιέχῃ πρόσωπα μὴ παρέχοντα καμμίαν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ Δημόσιον, πρόσωπα τὰ ὁποῖα πολλάκις ἐδείχθησαν ἀπιστήσαντα εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Θὰ συντρέξω εἰς τὴν μελέτην, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ κάμῃ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὑπομιμνήσκων αὐτῷ ἐπισήμους ἀριθμοὺς ἐξηγμένους ἐκ τῶν ἐπισήμων δελτίων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Κατὰ τὸ 1907 εἰσεπράχθησαν ἐν τῷ τελωνείῳ βʹ τάξεως Ναυπλίου δρ. 773.725, κατὰ δὲ τὸ 1908 δρ. 671.518. Ἐνῷ κατὰ τὸ 1908 ἐκ τοῦ τελωνείου Ζακύνθου αʹ τάξεως εἰσεπράχθησαν μόνον 194.000· ἐκ τοῦ τελωνείου Κατακώλου αʹ τάξεως μόνον 153.000· ἐκ τοῦ τελωνείου Κεφαλληνίας, ἐπίσης αʹ τάξεως 550.000 καὶ ἐκ τοῦ τελωνείου Λκυρείου αʹ τάξεως 528.000· τουτέστι ποσὰ ἐλάσσονα τῶν ποσῶν τὰ ὁποῖα εἰσέπραξε τὸ τελωνεῖον αὐτὸ τῆς βʹ τάξεως καὶ εἰσέπραξε τὸ τελωνεῖον Ναυπλίου αὐτὰ τὰ μεγάλα ποσὰ καθ’ ἣν ἐποχὴν προΐστατο αὐτοῦ τελώνης τιμιώτατος, ὁ ὁποῖος ἔτρεψεν εἰς φυγήν, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, τοὺς ἐμπόρους Ἀθηνῶν, οἱ ὁποῖοι κατά τινα ἄλλην περίοδον καθ’ ἣν διηύθυνεν ἕτερος τελώνης τὸ τελωνεῖον Ναυπλίου εἶχον ἔλθει νὰ τελωνίσωσιν ὑφάσματα πολυτελείας ἐν τῷ τελωνείῳ τούτῳ. Ἐὰν ὁ Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος ὀφείλει νὰ κήδηται τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ἐφίστα τὴν προσοχὴν αὐτοῦ περὶ τὴν ἐκλογὴν τῶν καταλλήλων προσώπων εἰς τὰ τελωνεῖα ἔστω τὰ ἀποτελοῦντα μίαν ζώνην πέριξ τῶν Ἀθηνῶν, θὰ ἐπροστάτευε πολὺ καλύτερον τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου παρὰ ὑποβιβάζων τὸ τελωνεῖον αὐτὸ εἰς τελωνεῖον γʹ τάξεως καὶ ζημιῶν τὰ συμφέροντα δύο ὁλοκλήρων νομῶν. Διότι διὰ τοῦ τελωνείου Ναυπλίου γίνεται εἰσαγωγὴ πάντων τῶν ἐμπορευμάτων τῶν νομῶν Ἀργολίδος καὶ Ἀρκαδίας, θὰ ὑποχρεῶνται δὲ οἱ ἔμποροι Τριπόλεως νὰ ἔρχωνται εἰς τὸν Πειραιᾶ, κείμενον πολὺ μακρότερον τοῦ Ναυπλίου, διὰ νὰ φροντίζωσι περὶ τῶν συμφερόντων των. Εἶναι δ’ ὁ ὑποβιβασμὸς τοῦ τελωνείου τούτου ἓν ἐμπόδιον εἰς τὴν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου, τὸ παραμικρὸν δ’ ἐμπόδιον εἰς τὴν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου ἐπιφέρει μεγάλας ζημίας. Ἐκ τοῦ ὑποβιβασμοῦ τοῦ τελωνείου Ναυπλίου εἰς τρίτης τάξεως προέρχεται οἰκονομία 5.000 δραχ. μόνον κατ’ ἔτος, ὥστε ὁ λόγος αὐτὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προταθῇ ὡς ἐπιχείρημα ὑπὲρ τοῦ ὑποβιβασμοῦ τοῦ τελωνείου τούτου τὸ ὁποῖον τόσα ὀγκώδη ποσὰ εἰσάγει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§201ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἄλλην παρατήρησιν ἔχετε;

§202Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν μικρὰν παρατήρησιν ἔχω ἐπὶ τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 2 ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς ἐντοπίους ὑπαλλήλους.

§203ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ ἐντόπιον ἐννοεῖται κατὰ ἐπαρχίας καὶ ὄχι κατὰ νομούς, τοῦτο δὲ νομίζω ὅτι εἶναι ἄκρα ὑποχώρησις, διότι βεβαίως θὰ ἔχητε ἐξ Ἄργους εἰσπράκτορας εἰς τὸ Ναύπλιον, εἶναι δ’ ἀσφαλέστερον νὰ ἔχωμεν ἀπὸ γείτονας εἰσπράκτορας. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ τελωνείου Ναυπλίου ἐπανειλημμένως ἐσκέφθην ὡς καὶ διὰ τὰ τελωνεῖα Λαυρείου καὶ Χαλκίδος, διότι καὶ αὐτὰ εἶναι ἰσότιμα. Δὲν νομίζω ἔτι βέβαιον ὅτι θὰ δυνηθῶ νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀνασύστασιν αὐτῶν. Ὁμολογῶ ὅτι ἤρχισα νὰ κλίνω ὑπὲρ τῆς ἰδέας ταύτης καὶ θὰ προσπαθήσω νὰ μορφώσω γνώμην καὶ νὰ ἐπαναφέρω ταῦτα εἰς τὴν προτέραν κατάστασιν.

§204Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἔρευνάν του, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀνασύστασιν τῶν τελωνείων καὶ θέλει ἴδει ὅτι ἡ ἀνασύστασις θὰ ἐξυπηρετήσῃ πολὺ καλύτερον τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου.

§205ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐκεῖ μᾶλλον κλίνω.

§206Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ ἤθελον νὰ παρατηρήσω εἰς τὸ ζήτημα τῶν εἰσπρακτόρων τὰ ἑξῆς. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι συντελεστικὸν εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ προσωπικοῦ τῶν εἰσπρακτόρων καὶ εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ μηχανισμοῦ τῶν εἰσπράξεων τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπεστηρίχθη ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Εὐταξίου, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπαχθῶσι καὶ οὗτοι εἰς τὸν περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων νόμον. Δὲν πρέπει νὰ συμπεριλάβωμεν διάταξιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τοιαύτην διὰ πολλοὺς λόγους καὶ πρὸ πάντων διότι θὰ ὑποχρεωθῶμεν νὰ ὑποστῶμεν δαπάνας μεγίστας, διότι εἶναι φυσικὸν νὰ χορηγήσητε εἰς τὸν μεταβαίνοντα νὰ ζήσῃ εἰς ἄλλο παρὰ τὴν κατοικίαν του μέρος, νὰ χορηγήσητε ἀνάλογον μισθόν, διότι, ἐὰν ἀφήτητε τὰς ἰδίας ἀποδοχάς, τότε θὰ περιπέσητε εἰς μεγαλύτερον ἀτόπημα, θὰ εὐνοήσητε τὰς καταχρήσεις. Τὸ γλίσχρον τῆς μισθώσεως τῶν λειτουργῶν τούτων θὰ τοὺς ἀναγκάσῃ, ἐὰν μεταβῶσιν εἰς ἄλλας ἐπαρχίας ἀπομακρυνόμενοι τῶν οἰκογενειῶν των, νὰ ποιῶνται κατάχρησιν τῶν δημοσίων, διότι δὲν ὑποθέτω ὅτι θὰ δύνανται νὰ ζῶσιν αὐτοὶ καὶ αἱ οἰκογένειαί των μὲ τὰς 40 ἢ 50 δραχ. τὸν μῆνα, ὅπως τὸ πράττουσι σήμερον, εὑρισκόμενοι ἐν τῷ χωρίῳ των. Ὥστε ἢ πρέπει ν’ ἀφήσητε τὸ καθεστὼς ἢ ν’ αὐξήσητε τὰς μισθοδοσίας εἰς ἐπαρκῆ ποσότητα, ὅπως δύνασθε νὰ προσδοκᾶτε εὐσυνείδητον ἐκπλήρωσιν τῆς ὑπηρεσίας τῶν εἰσπράξεων καὶ διὰ νὰ μὴ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπαναφέρητε τὸ πρώην καθεστὼς μετ’ ὀλίγον. Ἑτέρα παρατήρησις τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διὰ τὴν σύστασιν δύο θέσεων ἐν τῷ τελωνειακῷ τμήματι διὰ τὴν καλὴν λειτουργίαν τῆς τελωνειακῆς ὑπηρεσίας, ἥτις ἐδιπλασιάσθη ἐσχάτως. Τὸ δὲ ἄρθρον 5 τοῦ νομοσχεδίου ἔχει τοιαύτας προσωπικὰς διατάξεις, ὥστε ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ὁμολογήσω ὅτι μοὶ ἐνεποίησαν αἴσθησιν καὶ δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ προσέξῃ εἰς τὰς διατάξεις ταύτας.

§207ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ μὲ ὑποχρεώσητε, ἐὰν μοὶ ὑποδείξητε κατ’ ἰδίαν τὸ προσωπικόν, διὰ νὰ ἐξετάσω.

§208Μ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Οἱ αὐτοὶ λόγοι, κ. Πρωθυπουργέ, συνηγοροῦσι καὶ διὰ τὸ τελωνεῖον Χαλκίδος, ὁ ὑποβιβασμὸς τοῦ ὁποίου εἰς τρίτης τάξεως τελωνεῖον παραβλάπτει τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων, ἰδίᾳ δὲ ζημιοῖ τὸ ἐμπόριον. Χθὲς εὑρισκόμενος ἐκεῖ παρ’ ἁπάντων τῶν κατοίκων ἤκουσα παράπονα, κυρίως δὲ παρὰ τῶν ἐμπόρων, οἵτινες θὰ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐκτελωνίζωσιν εἰς τὸν Πειραιᾶ ἢ εἰς τὸν Βόλον ἢ εἰς ἄλλα μέρη τὰ ἐμπορεύματα αὐτῶν, καὶ ἕνεκα τούτου θὰ ἐπέρχηται μεγάλη ζημία εἰς τὸ ἐμπόριον.

§209ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα.

§210Μ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 προτείνω νὰ γίνῃ τροποποίησις, καθόσον φρονῶ ὅτι εἶναι δυσχερὲς νὰ εὑρεθῶσι κατάλληλοι εἰσπράκτορες δημόσιοι μὴ ἐντόπιοι ἐφ’ ὅσον δὲν ἀμείβονται ἐπαρκῶς· ἄλλως τε κατ’ ἐμὴν γνώμην οἱ δημόσιοι εἰσπράκτορες τυγχάνοντες ἐντόπιοι καὶ γνωρίζοντες καλύτερον τῶν ξένων καὶ τὰ πρόσωπα καὶ τὰς καταλλήλους ἐποχὰς πρὸς εἴσπραξιν, ὄντες τῆς ἐλευθέρας ἐκλογῆς τοῦ ταμίου, ὑπ’ αὐτοῦ πραγματικῶς ἐκλεγόμενοι καὶ ἐνεργοῦντες ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἀντίληψιν αὐτοῦ, εἰσὶ καταλληλότεροι, ἐφ’ ὅσον δὲ δὲν δύναται τὸ Δημόσιον ν’ ἀποκτήσῃ μονίμους δημοσίους εἰσπράκτορας ἐπαρκῶς μισθοδοτουμένους προτιμότερον εἶναι νὰ δύνανται νὰ διορίζωνται καὶ ἐντόπιοι, τοὐλάχιστον δὲ εἰς τὰ μᾶλλον ἀπόκεντρα μέρη, εἰς ἃ μὴ ἐντόπιοι δὲν δέχονται νὰ ὑπηρετήσωσι· Ἕνεκα τούτου προτείνω νὰ τροποποιηθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐπὶ τῷ τέλει τοῦ νὰ ἐπιτραπῇ νὰ διορίζωνται καὶ ἄμισθοι εἰσπράκτορες εἰς ἀπόκεντρα μέρη, προτάσει τοῦ ἁρμοδίου ταμίου.

§211ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θέλω μελετήσει τὸ ζήτημα μετὰ τῆς ὑπηρεσίας.

§212Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ναυπλίας συνάδελφος δι’ ἐπισήμων ἀριθμῶν κατέδειξε τὴν ἐμπορικὴν κίνησιν τὴν γινομένην ἐν Ναυπλίῳ, ἡ δὲ ἐμπορικὴ κίνησις τοῦ Ναυπλίου εἶναι γνωστὴ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἥτις ἐρωτηθεῖσα ἐβεβαίωσεν ὅτι δὲν εἶναι συμφέρον τοῦ Δημοσίου ὁ ὑποβιβασμὸς τοῦ τελωνείου Ναυπλίου. Ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἡ ὑπηρεσία ἐδικαιολόγησε τὸν ὑποβιβασμὸν τοῦ τελωνείου Ναυπλίου δὲν εἶναι βεβαίως λόγος δικαιολογῶν τὸν ὑποβιβασμὸν τοῦ τελωνείου τούτου, διότι, ἐὰν τὸν καταχραστὴν αὐτὸν τελώνην μεταθέσητε εἰς τὸ τελωνεῖον Πειραιῶς, βεβαίως καὶ ἐκεῖ θὰ τελεσθῇ λαθρεμπόριον, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐπειδὴ ὁ τελώνης εἶναι κακός, θὰ καταλήξητε εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι καὶ τὸ τελωνεῖον Πειραιῶς πρέπει νὰ ὑποβιβασθῇ. Ἂς φροντίσωμεν νὰ ἔχωμεν ὑπαλλήλους τιμίους, χρηστοὺς καὶ ἐνδιαφερομένους διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, πάντως ὅμως ἂς φροντίζωμεν νὰ μὴ κατορθώνωμεν σὺν τῷ χρόνῳ διὰ τοῦ ὑποβιβασμοῦ τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν νὰ ζημιῶμεν τὸ ἐμπόριον καὶ αὐτὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Εἶμαι πλέον ἢ βέβαιος ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του καὶ τὰς ἐμὰς συστάσεις καὶ τὰς συστάσεις τῆς ὑπηρεσίας καὶ θέλει συντελέσει, ὥστε νὰ μὴ ὑποβιβασθῇ τὸ τελωνεῖον Ναυπλίου.

§213Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει δέ.

§214Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην συνηγόρου.

§215Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε.

§216Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντοτε συνηθίζετε νὰ μὲ διακόπτητε. Μήπως θέλετε νὰ ὁμιλήσητε περὶ τοῦ τελωνείου Ναυπλίου;

§217Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς συντελεστικόν.

§218Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπίσης ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ θελήσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν κατάργησιν τῆς Ἐφορίας Ἄργους. Νομίζω ὅτι οὐδεμία Ἐφορία πρέπει νὰ καταργηθῇ, διότι ἐκ τῆς καταργήσεως θὰ ἐπέλθῃ ζημία καὶ εἰς τὰ ἄτομα καὶ εἰς τὸ Κράτος, καθόσον ἐκτὸς τοῦ ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν οἱ φορολογούμενοι νὰ δηλώνωσιν ὀλιγώτερον θ’ ἀναγκάζηται σὺν τοῖς ἄλλοις ὁ κόσμος νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὰ κέντρα ὑφιστάμενος δαπάνην μεγαλυτέραν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρέπει πάντως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως τῶν Ἐφοριῶν δὲν θὰ ἐξυπηρετηθῶσιν οὔτε τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου οὔτε τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων. Δὲν θ’ ἀγνοῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι ἡ ἐπαρχία Ἄργους ἔχει μεγάλην ἔκτασιν καὶ ὄχι ὀλίγας ἐθνικὰς γαίας, δὲν γνωρίζω δέ, ἐὰν καταργηθῇ ἡ Ἐφορία, κατὰ πόσον θὰ ἐξασφαλισθῶσι τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου· θ’ ἀναγκασθῶσιν οἱ κάτοικοι τοῦ Ἄργους ἐκτὸς τῶν ἄλλων φορολογιῶν νὰ ὑποβληθῶσι καὶ εἰς ἄλλην φορολογίαν, δηλαδὴ νὰ μεταβαίνωσιν εἰς Ναύπλιον καὶ νὰ διημερεύωσι διὰ νὰ κάμνωσι τὰς δηλώσεις των. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὰς συστάσεις μου ταύτας, αἵτινες θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ πιστεύσῃ ὅτι στηρίζονται ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ δικαίου καὶ ἔχουσι προορισμὸν νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ τὰ συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν μου.

§219ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔχω ἐξετάσει τὰ ζητήματα καὶ θὰ φέρω τὰς δεούσας τροποποιήσεις.

§220ΑΘ. Τ. ΜΠΑΣΙΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν διὰ τὸ τελωνεῖον Ληξουρίου, τὸ ὁποῖον ὑπεβιβάσθη εἰς ὑποτελωνεῖον καὶ ὡς ἐκ τούτου ζημιοῦνται μεγάλως τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, διότι ἐκεῖ ὑπάρχει βιομηχανία οἴνων καὶ οἰνοπνευμάτων, ἑπομένως ἔχομεν ἀνάγκην τῶν ἀναμίξεων, μόνον δὲ ὁ τελώνης δύναται νὰ παρίσταται εἰς τὰς ἀναμίξεις αὐτάς. Ἡ ὠφέλεια ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὸ Δημόσιον ἐκ τοῦ ὑποβιβασμοῦ ἀπὸ τελωνείου εἰς ὑποτελωνεῖον εἶναι ὠφέλεια 500 δραχ. ἐτησίως, δι’ αὐτὰς δὲ τὰς 500 δραχ. εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ ἄνθρωποι νὰ ὑφίστανται μεγάλας δαπάνας. Οὔτε μέταξα εἰσέρχεται εἰς τὸν τόπον οὔτε τίποτε ἄλλο· ἄλλως τε ἡ ὑπηρεσία ἀνεγνώρισεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑποβιβασθῇ, ὁ δὲ νόμος εἶναι δυνητικὸς καὶ ἑπομένως δύναται νὰ μὴ ὑποβιβασθῇ.

§221ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦτο ἀρκεῖ ν’ ἀποδείξῃ τὴν πρόνοιαν τὴν ὁποίαν λαμβάνομεν διὰ τὰ καταργούμενα τελωνεῖα.

§222Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἔρχομαι νὰ συνηγορήσω ὅτι εἶναι ἄδικος ὁ ὑποβιβασμὸς τοῦ τελωνείου Ληξουρίου ἀπὸ τελωνείου πρώτης τάξεως εἰς ὑποτελωνεῖον τρίτης τάξεως. Ἐν Ληξουρίῳ παράγεται σταφὶς 20,000,000 ὀκάδων· ἄλλως τε ἡ δαπάνη δὲν εἶναι καὶ πολὺ μεγάλη.

§223ΣΠ. ΡΑΓΚΟΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα λάβῃ πρόνοιαν διὰ τὸ τελωνεῖον Ζαβέρδας, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω διὰ τίνα λόγον ὑπεβιβάσθη εἰς τελωνοσταθμαρχεῖον. Τὸ Δημόσιον οὐδὲν ἔχει νὰ ὠφεληθῇ, καθόσον καὶ ἡ οἰκονομία εἶναι μικρὰ καὶ ἡ ὑπηρεσία δὲν θὰ γίνεται. Ἐκτὸς τῶν ἄλλων φροντίδων τὰς ὁποίας ἔχει τὸ τελωνοσταθμαρχεῖον τοῦτο ἔχει καὶ τὰς φορτώσεις τοῦ βαλανιδίου, οἱ κάτοικοι δὲ τῆς Βονίτσης διὰ νὰ μεταβῶσιν ἐκεῖ ὑποφέρουσι τὰ πάνδεινα, διότι δὲν ὑπάρχει οὔτε ἁμαξιτὸς οὔτε βατὴ ὁδός. Καὶ δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν.

§224Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Προκειμένου περὶ δημοσίων εἰσπρακτόρων βλέπω διάταξιν διὰ τῆς ὁποίας δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑπηρετῶσι παρὰ τῷ ταμείῳ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ὁποίου ὑπάγονται αἱ ἐπαρχίαι ἐξ ὧν κατάγονται. Ἐν τῇ αἰτιολογικῇ δ’ ἐκθέσει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν λέγει ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσι τὰ πρόσωπα ἐξ ἄλλης περιφερείας καὶ διὰ τοῦτο ἀναγκάζεται νὰ κάμῃ τὴν ὑποχώρησιν αὐτὴν καὶ ἀντὶ νὰ εἶναι ἐξ ἄλλων νομῶν νὰ εἶναι ἐξ ἄλλων ἐπαρχιῶν. Καὶ ἐρωτῶ· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τίς εἶναι ἡ διαφορὰ τῶν καταγομένων ἐξ ἄλλων ἐπαρχιῶν καὶ τῶν καταγομένων ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας, ὅταν τὸ συμφέρον τῶν εἰσπρακτόρων εἶναι νὰ ὑπηρετῶσιν ὡρισμένα πολιτικὰ πρόσωπα καὶ νὰ χαρισθῶσιν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς; Εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό. Τίνα σημασίαν ἔχει, ὅταν ὁ εἰσπράκτωρ κατάγηται ἐκ τῆς γείτονος ἐπαρχίας, ὅταν καὶ ἐν αὐτῇ καὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἐπαρχίᾳ θὰ ὑπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τῶν αὐτῶν πολιτευομένων;

§225ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ σκέψις εἶναι τόσον ἁπλῆ, ὥστε διῆλθε διὰ τῆς διανοίας μου, ἀλλ’ ὑπάρχει μικρὰ διαφορά. Ἐὰν ἐκ τῶν πραγμάτων, ἐκ τῆς λειτουργίας τοῦ νόμου ἀποδειχθῇ περιττὴ ἡ διάταξις, τὴν καταργοῦμεν. Πρόκειται περὶ δοκιμαστικῆς διατάξεως.

§226Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Θὰ τοὺς στερήσητε τῶν μέσων τῆς συντηρήσεως μεταθέτοντες αὐτοὺς εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν, ὅπου θὰ πιέσωσι περισσότερον, ἐνῷ οὐδὲν ἀγαθὸν ἀποτέλεσμα θὰ ἔχητε. Προτιμότερον νὰ μένωσιν ὡς ἔχουσι σήμερον.

§227ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ κρατῶ ὑπὸ σημείωσιν, καίτοι καλὸς εἰσπράκτωρ εἶναι πολύτιμος ἐν τῷ δήμῳ, ἀλλὰ κακὸς εἶναι ὀλέθριος, ὅσον δὲ μικροτέρα ἡ περιφέρεια τόσον μεγαλύτερος ὁ ὄλεθρος.

§228Α. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν ὁ νόμος καὶ ὑποδεικνύει τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι τὸ κατάλληλον, διότι καὶ ὁ νόμος καὶ τὸ νομοσχέδιον τὰ αὐτὰ ἐλαττώματα περιέχουσιν. Εἶναι δυσχερὲς εἰς ἕνα ἄνθρωπον λαμβάνοντα τὸν γλίσχρον μισθὸν τῶν 60 δρ. νὰ μεταφερθῇ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον. Νομίζω ὅτι ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει πολλὴν δυσκολίαν νὰ μεταφερθῇ ἀπὸ μιᾶς ἐπαρχίας εἰς ἄλλην δὲν θὰ ἔχῃ δυσκολίαν νὰ πιέσῃ. Δὲν φρονῶ δ’ ὅτι ὁ δημόσιος εἰσπράκτωρ, ὁ ὁποῖος σήμερον οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ ὄργανον ἁπλῆς εἰσπράξεως...

§229Ι. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὄργανον φατριαστικόν.

§230Α. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· οὐδεμίαν δρᾶσιν ἔχει ὁ εἰσπράκτωρ ἐν τῇ καταδιώξει.

§231ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὑπονοεῖται ὅμως ποῖος εἶναι ὁ ζῆλος τοῦ εἰσπράκτορος, ὅταν εἶναι δημότης ἐν τῷ αὐτῷ δήμῳ· δὲν ὑπάρχει θέμα ὅπερ περισσότερον νὰ ἐνδιαφέρῃ τὸν πολιτικὸν ἐν τῷ δήμῳ ἢ τὰ τοῦ δήμου. Ὅταν ἔλθῃ ἐξ ἄλλου δήμου, δὲν θὰ ἔχῃ ἐνδιαφέρον.

§232Α. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ὁ εἰσπράκτωρ δὲν ἔχει νὰ πράξῃ τίποτε· δέχομαι ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν εἰσπράκτορας θέλοντας νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ μὲ τὸν αὐτὸν μισθόν, διότι ἐπιμένω ὅτι ὁ δημόσιος εἰσπράκτωρ μὲ τὴν ἀποστολὴν τῶν ἐνταλμάτων ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸν ἀστυνόμον δὲν ἔχει νὰ ἐνασκήσῃ ἐπιρροὴν ἐπὶ τῶν δημοτῶν.

§233ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔχει νὰ ἐνασκήσῃ ἀποτεινόμενος ὅπου πρέπει καὶ καθ’ ὃν τρόπον πρέπει.

§234Α. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον ὁ ἀποτεινόμενος εἶναι ὁ ἐνωμοτάρχης, ὁ δὲ εἰσπράκτωρ εἶναι ὁ ἐκδότης τῶν διπλοτύπων καὶ ὁ ἀποταμιευτὴς τῶν χρημάτων. Ἂν θέλητε νὰ ἔχητε εἰσπράκτορας, ἢ θὰ δώσητε ἕνα μισθὸν 200 δραχ. τὸν μῆνα καὶ τότε δύνασθε νὰ τὸν μεταφέρητε εἰς ἄλλον νομὸν ἢ ἐφ’ ὅσον παρέχετε τὸν γλίσχρον μισθὸν τῶν 60 δραχ. θὰ ἔχητε ἐκβιαστάς, τοὺς ὁποίους εἴχομεν κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον πρὸ τοῦ 1890, ὅστις κατέρρευσε καὶ ἀπεδοκιμάσθη. Νομίζω λοιπὸν ὅτι εἶναι ἀπαλειπτέα ἡ διάταξις.

§235Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἔχω τροπολογίας.

§236ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον).

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τῶν χορηγουμένων ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου μηνιαίων χρηματικῶν βοηθημάτων». (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ δωρεὰν ἐγγραφῆς τῶν ἐκ Θράκης, Μακεδονίας, Κρήτης, Ἠπείρου καὶ Μικρᾶς Ἀσίας καταγομένων ἀπόρων φοιτητῶν».

§238Ι. ΣΙΣΙΝΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει, ὅπως τὸ εὐεργέτημα ὅπερ παρέχεται εἰς τοὺς φοιτητὰς τοὺς ἐκ τοῦ ὑποδούλου Ἑλληνισμοῦ ἐπεξετείνετο καὶ διὰ τοὺς φοιτητὰς τῶν σεισμοπλήκτων μερῶν τῆς Ἠλείας· τρεῖς ἢ τέσσαρες εἶναι, ἐξ ὧν οἱ δύο ἐνεγράφησαν.

§239ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§240Ι. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πάντες οἱ Βουλευταὶ Ἠλείας παρακαλοῦμεν δι’ αὐτό. (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον εἰς αʹ συζήτησιν).

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπισκευῆς καὶ ἀνακαινίσεως τοῦ ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς τῆς νυκτὸς τῆς 24–25 Δεκεμβρίου 1909 καταστραφέντος μέρους τῶν ἀνακτόρων τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον. Ἐπίσης ψηφίζεται εἰς αʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐπεκτάσεως τῶν ἐπὶ ἐκποιήσεως τραπεζιτικῶν ἐνεχύρων ἰσχυόντων ἐπὶ τῆς χορηγήσεως δανείων εἰς ἀνοικτὸν λογαριασμὸν ἐπὶ ἐνεχύρῳ καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκτελέσεως»). Βʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναστολῆς τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου ͵ΓΦΙΑʹ τῆς 4 Ἰανουαρίου 1910 περὶ μονοπωλίου τῆς σακχάρεως».

§242ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, ἀντὶ τῆς λέξεως «ἰσχύος» νὰ τεθῇ «ἐφαρμογῆς». (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, ὡς ἐτροποποιήθη).

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων περὶ προσόντων τῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὑπαγομένων ὑπαλλήλων καὶ περὶ μονιμότητος αὐτῶν».

§244ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὑπάρχουσι τροπολογίαι ἐπ’ αὐτοῦ.

§245ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§246Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Τί σημαίνει τὸ ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου «θέσεως μὴ μονίμου»;

§247ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ σᾶς δώσω ἐξηγήσεις κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§248ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὰ ὑπ’ ἀριθμὸν 9 καὶ 10 παρὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς δὲν ὑπῆρξε δυνατὸν νὰ ἐξετασθῶσι δι’ ἔλλειψιν τῶν ἐκθέσεων· παρακαλῶ, εἰ δυνατόν, αὔριον νὰ εἴμεθα ἕτοιμοι, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτῶν.

§249ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανώσεως τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ ἄρθρον 1, ἀναγινώσκεται δὲ τὸ ἄρθρον 2).

§251Γ. ΧΡ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν προξενικῶν Ἀρχῶν ἔχει τὸν βαθμὸν καὶ τὸν μισθὸν τοῦ Γενικοῦ γραμματέως καὶ τὰς δαπάνας. Καὶ μέχρι τοῦδε μὲν ἦτο ὀρθὸν νὰ μείνῃ ἡ διάταξις, καθόσον δὲν ὑπῆρχε καὶ βαθμὸς ἀνώτερος, σήμερον ὅμως δημιουργεῖται βαθμὸς ἀνώτερος· πρόκειται δ’ ὁ ἐπιθεωρητὴς νὰ εἶναι ἰσόβαθμιος μὲ ἐκείνους τοὺς ὁποίους εἶναι τεταγμένος νὰ ἐπιθεωρῇ. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς ὁ βαθμὸς καὶ ὁ μισθὸς προσέδρου ὑπουργοῦ.

§252ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἔσχον ἀφορμὴν νὰ ἐνδιατρίψω μέχρι σήμερον εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, μοὶ ἀρέσκει ὅμως ἡ παλαιὰ διάταξις τοῦ παλαιοῦ νόμου, καθ’ ἣν εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν ἐδίδετο ὡρισμένος μισθὸς ἁδρὸς μετὰ τῆς ὑποχρεώσεως νὰ περιοδεύῃ κατ’ ἔτος 8 μῆνας. Τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐπιθεωρήσεων τοῦ ἀειμνήστου Σακελλαροπούλου ὑπῆρξαν ὅτι ὠφελιμώτατα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν— καὶ εὑρέθην εἰς τὴν θέσιν νὰ παρακολουθήσω αὐτὸν ἐπὶ μακρὰ ἔτη.— Σπανίως ἀνωτέρου ὑπαλλήλου ἐπιθεωρητοῦ ἐργασία παρήγαγε τόσῳ γονίμους καρπούς. Ἐκεῖνος ἀληθῶς περιώδευεν 8 μῆνας κατ’ ἔτος, τοὺς τέσσαρας δ’ ὑπολοίπους ἔμενε καὶ εἰργάζετο ἐν τῷ κέντρῳ. Δυστυχῶς ἡ οἰκονομία τοῦ νόμου ἐκείνου πρὸ πολλοῦ μετεβλήθη, ἐὰν δὲ δὲν ταράσσηται ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἐπανορθωθῇ.

§253Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὸν τὸν βαθμὸν προσέδρου ὑπουργοῦ· δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ δώσωμεν βαθμὸν διευθυντοῦ.

§254Γ. ΧΡΙΣΤ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ἔστω· νὰ εἶναι ὁ βαθμὸς ἀνώτερος ἐκείνου τὸν ὁποῖον θὰ ἐπιθεωρῇ.

§255Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Κατὰ τοῦτο εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησίς σας καὶ δέχομαι τροπολογίαν ὅπως λάβῃ τὸν βαθμὸν καὶ μισθὸν τοῦ προσέδρου ὑπουργοῦ.

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζονται κατόπιν τὰ ἄρθρα 3–9). Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Φλέσσας ἔχει τὸν λόγον.

§257Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἀναγράφεται ἡ ἐξαίρεσις ὅτι οἱ ἐν Εὐρώπῃ πρόξενοι δὲν δύνανται νὰ τυγχάνωσι τοῦ αὐτοῦ εὐεργετήματος τοῦ ὁποίου δύνανται νὰ τυγχάνωσιν οἱ ἐν Τουρκίᾳ. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ λέξις Τουρκία εἶναι δίκαιον ν’ ἀπαλειφθῇ, διότι εἶναι σπουδαῖοι πρόξενοι ἐν τῇ Εὐρώπῃ καὶ δὲν δύνανται ν’ ἀποκλεισθῶσι τοῦ εὐεργετήματος αὐτοῦ, διότι τοὺς ἐστείλατε ἐκεῖ.

§258ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔχει ἄλλην ἔννοιαν.

§259Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἔχει ἄλλην ἔννοιαν, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἐξαιρετικὴ διάταξις ἐπὶ βλάβῃ ἀνθρώπων σπουδαίων.

§260Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Ἐγὼ ὁμολογῶ, κύριε Βουλευτά, ὅτι πιθανὸν διὰ τῆς διατάξεως ταύτης νὰ ἐπωφεληθῶσιν ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τὴν ἀξίαν τὴν ὁποίαν ἄλλοι ἔχουσι, καὶ νὰ ζημιωθῶσιν ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἦσαν ὠφελιμώτατοι καὶ ἄξιοι ἵνα καταλάβωσι τὴν θέσιν, ἀλλὰ τοῦτο ἐκανονίσθη κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἵνα μὴ εἰς τὸ μέλλον ὠφεληθῶσιν ἄλλοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τὰ προσόντα.

§261Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἀλλὰ φρονεῖτε, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι αὐτὴ ἡ διάταξις δὲν θὰ βλάψῃ τὴν ὑπηρεσίαν;

§262Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Ἐν τῷ μέλλοντι ὄχι, σήμερον ἴσως ναί, διότι εἰς τὰ πρῶτα βήματα τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ ὁ κανονισμὸς θ’ ἀπαντήσῃ ὄχι μόνον ταύτην τὴν δυσχέρειαν, ἀλλὰ καὶ ἄλλας δυσχερείας, ἀλλ’ ἐγὼ ἀποβλέπω εἰς τὸ μέλλον καὶ νομίζω ὅτι διὰ τὸ μέλλον πρέπει νὰ θέσωμεν βάσιν ὀρθήν, οὐχὶ δὲ νὰ σκεφθῶμεν ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῶν προσώπων κατὰ ταύτην τὴν στιγμὴν καὶ ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς ταῦτα, διότι τοῦτο μᾶς ἔβλαψε καὶ κατὰ τὸ παρελθόν, τοῦτο θὰ μᾶς βλάψῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ὁμολογῶ ὅτι ὑπάρχουσι πρόσωπα τὰ ὁποῖα δὲν περιλαμβάνονται ἐν τῇ διατάξει ταύτῃ καὶ ἐν τούτοις εἶναι λίαν ἱκανά.

§263Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Ὥστε ἀποκλείονται οἱ καλῶς ὑπηρετήσαντες.

§264Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Δὲν ἀποκλείονται, διότι ὑπάρχει ἄλλη διάταξις περὶ συναπτῆς ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία λέγει ὅτι εἰς τοὺς ἔχοντας ἀνώτερον βαθμὸν ἐν ἄλλῃ ὑπηρεσίᾳ συνυπολογίζεται ἡ ὑπηρεσία αὐτῶν εἰς τὸν κατώτερον βαθμόν· ἑπομένως, ἐὰν ἔχῃ τις δύο ἐτῶν ὑπηρεσίαν τμηματάρχου ἢ Γενικοῦ προξένου, οἱανδήποτε ὑπηρεσίαν, καὶ ἐν Εὐρώπῃ, ἡ ὑπηρεσία τοῦ Γενικοῦ προξένου θὰ λογισθῇ ὡς ὑπηρεσία τμηματάρχου καὶ μετὰ τεσσάρων ἐτῶν ὑπηρεσίαν θὰ γίνῃ διευθυντής. Ὥστε ὑπάρχει διάταξις συναπτῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ πάντως πρέπει νὰ δώσωμεν περισσότερα εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἔχει ὑπηρεσίαν ἐν Τουρκίᾳ.

§265Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Διατί;

§266Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Διὰ νὰ μεταβαίνωσι μὲ περισσότερον ζῆλον.

§267Γ. ΛΑΝΑΡΑΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι θὰ εἶμαι εὐτυχέστερος τοῦ κ. συναδέλφου καὶ ὅτι θὰ εἰσακουσθῇ ἡ παρατήρησις τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλω. Πρόκειται περὶ τῆς γʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 10, ἥτις λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει)· «Εἰς θέσιν τμηματάρχου δύναται νὰ διορισθῇ καὶ ὁ διατελέσας ἐπὶ τρία ἔτη Γενικὸς πρόξενος. Ὁ οὕτω διοριζόμενος διατηρεῖ τὸν βαθμὸν τῆς προτέρας θέσεως καὶ λαμβάνει τὸν ἀντίστοιχον πρὸς τὸν βαθμὸν τοῦτον μισθόν». Ἡ διάταξις αὕτη μοὶ φαίνεται ὅτι ὄζει τινὸς προσωπικότητος καὶ πιστεύω ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ὁμολογήσῃ τοῦτο.

§268Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁμολογῶ ὅτι εἶναι ἡ μόνη προσωπικὴ διάταξις ἣν ἔχω ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καὶ τοῦτο λόγῳ τῆς εἰδικότητος τοῦ προσώπου.

§269Γ. ΛΑΝΑΡΑΣ. Πάντες οἱ τμηματάρχαι πρέπει νὰ ἔχωσι τὸν αὐτὸν μισθόν· δὲν πρέπει νὰ γίνηται διάκρισις.

§270Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Ὁμολογουμένως ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης ὠφελεῖται εἷς ὑπάλληλος ὁ ὁποῖος εἶναι εἰδικὸς εἰς τὸν κλάδον, ἀλλ’ ἐξ αὐτῆς δύνανται νὰ ὠφεληθῶσι καὶ πάντες οἱ Γενικοὶ πρόξενοι οἱ ὁποῖοι θὰ εὑρεθῶσιν ὑπὸ τὰς αὐτὰς συνθήκας.

§271Γ. ΛΑΝΑΡΑΣ. Εἶναι ἀνισότης μεγάλη. Νὰ λαμβάνῃ τὸν μισθὸν τοῦ τμηματάρχου, τὸ ἐννοῶ.

§272Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Δέχομαι τὴν παρατήρησιν.

§273Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Πῶς τὴν δέχεσθε, κύριε Ὑπουργέ; Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἐὰν θέλητε νὰ διατηρήσητε ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τὸν ὑπάλληλον τοῦτον, θ’ ἀναγκασθῆτε νὰ τὸν ὑποβιβάσητε, οὕτω δ’ ἀδικεῖτε ὑπάλληλον ἐκ τῶν τὰ μάλιστα διακεκριμένων, τὸν ὁποῖον μία τῶν προκατόχων Κυβερνήσεων ὑπεχρέωσε νὰ ἀναλάβῃ δημοσίαν ὑπηρεσίαν, ἀφοῦ εἶχεν ἴδιον στάδιον, διότι τὸν ἐθεώρησε χρησιμώτατον καὶ ἡ χρησιμότης αὐτοῦ ἀπεδείχθη εἰς πολλὰς σοβαρὰς περιστάσεις.

§274Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἐπειδὴ εἶναι χρήσιμος, δι’ αὐτὸ μένει· ἐὰν δὲν ἦτο, θ’ ἀπεπέμπετο.

§275Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Εἶναι διαπρεπέστατος καὶ ἱκανώτατος ὑπάλληλος, τοῦτο δ’ ὡμολόγησε καὶ αὐτὸς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§276Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Εἶναι χρησιμώτατος ὑπάλληλος. Ἂς μείνῃ ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον.

§277ΙΩ. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Πῶς θὰ μείνῃ ὅπως ἔχει; Ὅτε ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐδήλωσεν ὅτι προσχωρεῖ εἰς τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Βόλου, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, διότι ἤκουσε τὴν φωνὴν ἄλλου συναδέλφου, νὰ μεταβάλῃ γνώμην, ἀλλὰ πρέπει νὰ διαγράψῃ τὴν διάταξιν ὅπως ἐδέχθη κατόπιν τῆς παρατηρήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Βόλου.

§278Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Ἡ γνώμη μου εἶναι διατετυπωμένη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἐδέχθην δὲ νὰ μεταβάλω αὐτήν, διότι ἐνόμιζον ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς Βόλου ἐκπροσωπεῖ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ὅτε ὅμως βλέπω ὅτι ὑπάρχουσιν ἄλλοι συνάδελφοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι γνώμην σύμφωνον πρὸς τὴν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διατετυπωμένην, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ μὴ ἀφήσωμεν τὴν διάταξιν αὐτήν.

§279Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Δὲν θὰ κάμνωμεν ἐξαιρέσεις καὶ διακρίσεις εἰς τὰ νομοσχέδια.

§280Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ θέσις αὐτὴ ἀπὸ μακροῦ χρόνου ὑφίσταται ἐντελῶς ἀνωμάλως, δὲν ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ἐκ τῆς ὀλίγης πείρας τὴν ὁποίαν ἔχω περὶ τῶν πραγμάτων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι τὸ ἀνώμαλον τῆς θέσεως αὐτῆς καὶ ἡ θέσις αὐτοῦ τοῦ Γενικοῦ προξένου οὕτω ἀνωμάλως καταστᾶσα ἐχρησίμευσε πολὺ εἰς τὴν προαγωγὴν τῆς ἐργασίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν· φρονῶ ἀπ’ ἐναντίας ὅτι κατέστησε καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν κέντρον ἐπιρροῶν ξένων πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἐντελῶς ἀλλοτρίων πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῆς καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν διαγραφὴν τῆς σχετικῆς διατάξεως.

§281Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Εἰς τὴν διαγραφήν;

§282Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἐνδοιάζετε καὶ διστάζετε ἀκόμη;

§283Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Νὰ μείνῃ δηλαδὴ ὡς τμηματάρχης.

§284Γ. ΛΑΝΑΡΑΣ. Βεβαίως μὲ τὸν μισθὸν τμηματάρχου καὶ οὐχὶ νὰ λαμβάνῃ 150 δρ. ἐπὶ πλέον διότι ηὐτύχησε νὰ διορισθῇ Γενικὸς πρόξενος κατὰ τρόπον ἀνώμαλον.

§285Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ ὑπάλληλος περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται οὐδέποτε ὑπῆρξε Γενικὸς πρόξενος· ἐχαρακτηρίσθη Γενικὸς πρόξενος κατὰ παραβίασιν τῶν διατάξεων τοῦ προξενικοῦ νόμου καὶ μόνον πρὸς χάριν διετηρήθη ἐνταῦθα, κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος, ὡς εἶπον ἤδη, εἶναι ἐντελῶς ἀνώμαλος καὶ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ ὅτι ἡ διατήρησις αὐτοῦ εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἀφ’ ἑνὸς μὲν δὲν εἶναι σύμφωνος πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, ἀφ’ ἑτέρου δ’ ὅτι δὲν συντελεῖ εἰς ἄλλο τι εἰμὴ εἰς ὑπηρεσίας αἱ ὁποῖαι εἶναι ξέναι πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους νομίζω ὅτι δὲν δικαιολογεῖται ἡ διάταξις αὐτή, διότι ἔρχεται νὰ καθιερώσῃ ἓν προηγούμενον ἀνωμάλως κανονισθὲν καὶ ἀνωμάλως λειτουργοῦν.

§286Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἔρχομαι νὰ τὸ νομιμοποιήσω. Πράγματι ὑπῆρχε μία ἀνώμαλος κατάστασις καὶ ὁμολογῶ ὅτι ἐπ’ οὐδενὸς νόμου ἐστηρίζετο ὁ διορισμὸς τοῦ προσώπου τούτου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἕνεκα τοῦ λόγου αὐτοῦ ἤθελον νὰ μονιμοποιήσω καὶ νομιμοποιήσω τὴν θέσιν αὐτήν. Τὸ πρόσωπον τὸ κατέχον τὴν θέσιν ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι εἶναι χρησιμώτατον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, διότι τὰ περὶ Τύπου δὲν δύναται ἕκαστος ὑπάλληλος νὰ γνωρίζῃ, νὰ ἔρχηται εἰς συνεννόησιν πρὸς τοὺς ἀνταποκριτὰς τῶν ξένων ἐφημερίδων, νὰ συντάσσῃ τὰ τηλεγραφήματα καὶ τὰ τοιαῦτα. Ἐνόμισα λοιπὸν καλὸν νὰ τὸν συμπεριλάβω ἐν τῷ ὀργανισμῷ τούτῳ, ὅπως μονιμοποιήσω καὶ νομιμοποιήσω τὴν θέσιν· ἂν ὑμεῖς φρονῆτε ὅτι τοῦτο δὲν πρέπει νὰ τεθῇ ἐν τῷ ὀργανισμῷ, ἐγὼ δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§287Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ πράξητε τοιουτοτρόπως τι τὸ ὁποῖον εἶναι ἐντελῶς ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τῆς ὑπηρεσίας.

§288ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, κύριε Πρόεδρε, ἔχει νὰ δηλώσῃ ὡς Ὑπουργὸς ἂν ἡ θέσις αὕτη εἶναι ἀναγκαία καὶ τὸ πρόσωπον αὐτὸ ἂν παρέσχεν ὑπηρεσίας εἰς τὸ Κράτος καὶ ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ παράσχῃ ἐν τῷ μέλλοντι. Καθ’ ὃν χρόνον πάντα τὰ Κράτη, ἰδίως τὰ Βαλκανικά...

§289ΙΩ. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Τί εἶναι αὐτά; Πάλιν ῥεκλάμες.

§290ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. .. ἐκλέγουσι τοὺς ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ συγκοινωνήσωσι μὲ ὅλον τὸν δημοσιογραφικὸν κόσμον τῆς Ἑσπερίας...

§291ΙΩ. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Τί Ἑσπερίας καὶ κολοκυθίας; Τί εἶναι αὐτά!

§292ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. .. μόνον ἡ Ἑλλὰς νὰ στερηθῇ τῆς τοιαύτης ὑπηρεσίας βεβαίως εἶναι ἄδικον καὶ ὁ μόνος ἁρμόδιος νὰ ἐκφέρῃ γνώμην εἶναι ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἄν λοιπὸν αὐτὸς διαβεβαιοῖ ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὕτη εἶναι ἀναγκαία, ἀναγκαιοτάτη, πρέπει νὰ μείνῃ αὕτη, καθ’ ὃν τρόπον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὥρισεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἡμεῖς πάντες ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος ὑπάλληλος μεγάλας ὑπηρεσίας παρέσχεν εἰς τὸ Κράτος, ἡ θέσις του δ’ ἐκεῖ εἶναι κατ’ ἐξοχήν, ἀπαιτοῦσα εἰδικότητα, διότι διαφωτίζει πάντας τοὺς ξένους ἀνταποκριτὰς τοὺς ἐρχομένους ἐνταῦθα ἵνα διαβιβάζωσιν εἰς τὸν εὐρωπαϊκὸν τύπον πληροφορίας διαφωτιστικὰς περὶ τῶν ἐνταῦθα γινομένων. Καθ’ ὃν χρόνον ἔχουσι πάντα τὰ Κράτη τοιαύτας ὑπηρεσίας καὶ δαπανῶσιν ἁδρότατα δι’ αὐτὰς δὲν νομίζω ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ Ἑλλὰς νὰ στερηθῇ ταύτης.

§293Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον ὁ κ. προλαλήσας ἀντελήφθη τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας προσήνεγκεν εἰς τὸ Κράτος ὁ ὑπάλληλος περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται. Ἴσως ἀντελήφθη ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας προσήνεγκεν εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τοὺς συνεργοὺς αὐτοῦ. Ἀλλ’ ὁ ὑπάλληλος αὐτός, δύναμαι νὰ βεβαιώσω ἐπὶ λόγῳ τιμῆς, εἶναι ξένος πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, εἶναι ξένος πρὸς τὴν ἐργασίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰσεπήδησε δ’ ἐκεῖ διὰ λόγους οἱ ὁποῖοι ἴσως δὲν εἶναι τῆς ὥρας ἵνα ἐκτεθῶσι, δὲν ἔχει δὲ καμμίαν θέσιν οὔτε ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Κράτους οὔτε ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν.

§294ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ὅτε, κύριε Πρόεδρε, καὶ ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὁ πρώην καὶ πάντες οἱ διατελέσαντες Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν παρέχουσιν ἐναντίαν διαβεβαίωσιν εἰς τὴν Βουλὴν, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ πιστεύσῃ αὐτούς.

§295Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ οὐδένα ἔχω λόγον νὰ μὴ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ πεισθῇ εἰς τοὺς λόγους τοῦ προλαλήσαντος παρὰ εἰς τοὺς ἰδικούς μου· ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν εἶναι ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς εἰσῆλθεν ὁ ὑπάλληλος οὗτος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἐθεώρησα ὡς ὑπηρεσίαν πρὸς τὸ Κράτος τὴν ἀποπομπήν του.

§296Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Δὲν θέλω νὰ ἐξάρω τὴν ἀξίαν καὶ τὴν χρησιμότητα τοῦ ὑπαλλήλου τούτου, ἵνα μὴ συντελέσω εἰς τὴν παρέλκυσιν τῆς συζητήσεως, ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ τὸν ἐρωτήσω, ἐὰν διαγράψῃ αὐτὴν τὴν διάταξιν, τί θὰ κάμῃ; Θὰ ἔχῃ Γραφεῖον Τύπου;

§297Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν γίνεται τίποτε διὰ τὸν Τύπον, διότι ἤδη πρόκειται προσωπικῶς ὁ κ. Κακλαμᾶνος νὰ μείνῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§298Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Ὑπάρχει ὠργανωμένον Γραφεῖον.

§299Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς. Ὁ κ. Κακλαμᾶνος εἶναι ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ θὰ μείνῃ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ· δὲν δίδει ὅμως τὸ νομοσχέδιον προσόντα εἰς αὐτόν. Ἡ διάταξις αὕτη πραγματικῶς ἔχει τι τὸ προσωπικόν· πρόκειται νὰ νομιμοποιήσωμεν μίαν κατάστασιν ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἐντελῶς νόμιμος. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὁρίζεται ὅτι Γενικὸς πρόξενος δύναται νὰ διευθύνῃ τμῆμα διατηρῶν καὶ τὸν βαθμόν του, ἀλλὰ δὲν ὁρίζονται προσόντα εἰδικὰ δι’ αὐτόν.

§300Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἁλμυροῦ δὲν νομίζω ὅτι δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἁλμυροῦ, εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος προέβη εἰς τὴν παράνομον τοποθέτησιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται ὑπαλλήλου, διὰ τὸν ὁποῖον κόπτεται σήμερον.

§301Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ ὁρίσας τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν ἦτο ὁ προκάτοχός μου.

§302Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἀλλὰ διότι δὲν εἶσθε ὑμεῖς ὁ διορίσας, ὁ καθιερώσας τὴν παρανομίαν, δὲν ἀπαλλάττεσθε καὶ τῆς εὐθύνης, διότι εὐθὺς μετὰ τὸν διορίσαντα Ὑπουργὸν ἤλθετε ὑμεῖς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ ἔτος καὶ πλέον καὶ δὲν ἐσκέφθητε νὰ νομιμοποιήσητε τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον κάμνει ἤδη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ τὸ ὁποῖον προκαλεῖ τὰς ἐπικρίσεις σας. Εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις εἶναι Κυβέρνησις ἀνορθώσεως, Κυβέρνησις ἐπαναστατική, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ καλέσωμεν αὐτὴν νὰ διαγράψῃ πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ εἰς πρόσωπα, διότι τὰ προσωπικὰ εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔφεραν τὸ Κράτος εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὸ ἔκρυθμον. Καὶ περὶ τῶν προσωπικῶν τούτων ζητημάτων ἐξακολουθεῖ ἀκόμη νὰ κόπτηται ὁ κ. Μπαλτατζῆς, καθὼς καὶ ὁ κ. Ἀθανάσιος Εὐταξίας, ὅστις ἐπὶ τέλους ἔχει καὶ λόγους προσωπικούς, διότι ἐξυμνήθησαν ἴσως τὰ ἔργα αὐτοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἔργα τὰ ὁποῖα βλέπομεν καθ’ ἑκάστην καταργούμενα ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ διαγράψῃ τὴν διάταξιν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ νομοσχεδίου, βέβαιος ὢν ὅτι προσφέρει ὑπηρεσίαν καὶ εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν.

§303ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι τὰ πράγματα ἐξεταζόμενα ἡσύχως θ’ ἀποδειχθῇ ὅτι ἔχουσι πολὺ μικροτέραν σημασίαν ἢ ὅ,τι φαίνεται. Εἶναι βέβαιον ὅτι ἀσύγγνωστος ἦτο ὁ τρόπος καθ’ ὃν προσεκολλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Γενικὸς πρόξενος ὅστις οὐδέποτε μετέβη εἰς τὴν θέσιν αὐτοῦ. Εἶναι ἀσύγγνωστος ὁ τρόπος, διότι ἐγένετο κατὰ καταπάτησιν ῥητῆς τοῦ νόμου διατάξεως, ἥτις δὲν ἐπιτρέπει οὐδ’ ἔναρξις μισθοῦ νὰ γένηται, ἐὰν δὲν μεταβῇ ὁ πρόξενος εἰς τὴν θέσιν του. Ἀλλὰ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐγένοντο ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν τόσα παράδοξα πράγματα, ὥστε δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἔχων ἀφ’ ἑνὸς τὸν νόμον καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὰ πράγματα δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ εὕρῃ σχέσιν μεταξὺ τοῦ νόμου καὶ τῶν πραγμάτων. Ἐπεκράτησε τοῦτο ἴσως ἐξ ἀγαθῆς προαιρέσεως, ἀλλ’ εἶναι γεγονός, διότι, ἂν κατὰ ταύτην τὴν στιγμὴν ἐξετάσητε ποῦ εἶναι τοποθετημένοι οἱ πρόξενοι τῆς Ἑλλάδος, θ’ ἀνακαλύψητε ὅτι σχεδὸν οὐδεὶς εἶναι εἰς τὴν θέσιν του. Οἱ πρόξενοι τῆς Ἑλλάδος ὁ καθεὶς εἶναι ἀναπληρωτὴς τοῦ ἄλλου. Τοῦτο ἐγένετο ἐν ὥρᾳ καθ’ ἣν τὰ πράγματα τῆς Ἀνατολῆς ἦσαν τεταραγμένα καὶ ἀναγνωρίζω ὅτι ἀφορμὴν εἰς τὴν τοιαύτην ἀνωμαλίαν ἔδωκεν ἡ στενοχωρία ἡ ἐκ τῆς ταραχῆς, ἀλλὰ τὸ πραχθὲν εἶναι σφαλερόν, διότι τὸ οὕτω κατ’ ἀνάγκην γιγνόμενον ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν, μὴ εὑρισκόντων διέξοδον, ἦτο ὀρθὸν νὰ νομιμοποιηθῇ διὰ νόμου εἰσαγομένου ἐνταῦθα, νόμου κανονίζοντος τὰ πράγματα διὰ τρόπου τοιούτου, ὥστε τὰ πραττόμενα νὰ μὴ γίνωνται ἐναντίον τῶν διατάξεων τοῦ νόμου καὶ νὰ μὴ δυνάμεθα σήμερον νὰ εἴπωμεν ὅτι οἱ μισθοὶ ἐπληρώνοντο ἀτάκτως. Οὕτως ἐγένετο καὶ τοῦτο τὸ ὑποδειχθὲν ἀνώμαλον εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Τύπου. Ὤφειλε κατὰ τὸν νόμον νὰ μεταβῇ πρῶτον εἰς τὴν θέσιν αὐτοῦ, ἐκεῖθεν δ’ ἔπειτα ν’ ἀποσπασθῇ, ἂν ὑπῆρχεν ἀνάγκη. Ἀλλὰ καὶ πάλιν ὁ νόμος ὁρίζει χρόνον διαρκείας τῆς ἀποσπάσεως καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ καταπατηθῇ οὐδ’ ἡ τοιαύτη διάταξις περὶ διαρκείας τῆς ἀποσπάσεως. Ὁ νόμος εἶναι αὐστηρός, αὐστηρότατος καὶ ἔπρεπε νὰ μείνῃ ἄθικτος, νὰ ἐφαρμοσθῇ δ’ ἀπαρεγκλίτως καὶ δι’ αὐτὸ τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας τῆς ἐξωτερικῆς. Διότι αἱ τοιαῦται παραβάσεις δίδουσιν ἀφορμὴν εἰς ἀξιώσεις καθ’ ὧν οὐδεὶς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι δύναται πάντοτε ν’ ἀντιτάξῃ ἄρνησιν γενομένης ἀρχῆς ὑποχωρήσεων. Καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐν ᾧ ἄλλοτε οὐδαμῶς ἐνεφανίζετο τοιαύτη ἀξίωσις, σήμερον οὐδ’ ὁ αὐστηρότερος τῶν Ὑπουργῶν δύναται νὰ μὴ ὑποκύψῃ ἐνίοτε εἰς τὰς τοιαύτας ἀξιώσεις. Νομίζω ὅτι ὁ πρόξενος πρέπει νὰ μεταβῇ εἰς τὴν θέσιν τοῦ προξένου· ἕκαστος ἐφ’ ὃ ἐτάχθη, τοῦτο πρέπει νὰ εἶναι τὸ λόγιον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι ἕκαστος ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τούτῳ νῦν εὑρίσκεται ἐφ’ ᾧ δὲν ἐτάχθη. Ὡρισμένως ἐπὶ τοῦ θέματος δύναμαι νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι ἴσως δὲν ἔχει πολὺ πρακτικὴν ἀξίαν ἡ συζήτησις, διότι ὁ ἀπεσπασμένος περὶ οὗ, ἂν δὲν παρέσχεν ἐκεῖ μεγάλας ὑπηρεσίας, ὑπάρχει ὅμως ἀγαθὴ γνώμη κατὰ τὸν χρόνον καθ’ ὃν ὑπηρέτησεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁπωσδήποτε εἶναι διωρισμένος Γενικὸς πρόξενος, ἀποτέλεσμα δὲ τῆς μεταβολῆς τοῦ καθεστῶτος περὶ τῶν βαθμῶν θὰ εἶναι ὅτι ὁ νῦν τεταγμένος ἐν τῷ Ὑπουργείῳ θ’ ἀναγκασθῇ νὰ μεταβῇ ὡς Γενικὸς πρόξενος εἰς τὴν θέσιν εἰς ἣν εἶναι κανονικῶς διωρισμένος· ἐκεῖθεν δὲ θ’ ἀναμείνωμεν πάλιν ἀγαθὰς ὑπηρεσίας. Ὁμολογῶ ὅτι ἀνώτατοι βαθμοφόροι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν, βαθμοφόροι ἐξισούμενοι πρὸς τὸν Γενικὸν γραμματέα, γεννῶσί τινα ἀνωμαλίαν καὶ μόνον ἐν ἐσχάτῃ ἀνάγκῃ, κατὰ τὴν κρίσιν μου, πρέπει νὰ ἐγκαθίστανται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Ἀλλ’ ἴσως αἱ σημεριναὶ ἀνάγκαι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν ἔπεισαν τὸν συνάδελφόν μου ὅτι δὲν εἶναι καταδικαστέα ἡ ἀπόσπασις ὑπαλλήλου ἔχοντος βαθμὸν Γενικοῦ γραμματέως.

§304ΑΛ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις πρὸς ἐπεξήγησιν. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ὕδρας ἀπέδωκε τὴν πρᾶξιν, τὴν κατ’ αὐτὸν παράνομον, εἰς τὸν διάδοχόν μου. Δὲν εἶναι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἁλμυροῦ ὁ ὁποῖος ἐξετέλεσε ταύτην, ἀλλ’ ἐγώ. Ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἔπραξα, δὲν θὰ ζητήσω ἄλλην δικαιολογίαν ἢ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προχθὲς ἀκόμη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἔλεγεν, ὅτι, ἐνῷ ἐν βιβλίῳ ἐν Γαλλίᾳ ἐκδιδομένῳ, ἢ ἀλλαχοῦ τῆς Ἑσπερίας, εἶδεν ἀναγραφόμενα τὰ κατορθώματα ἄλλων Κρατῶν — οὐχὶ ἐπὶ τῆς ἀληθείας στηριζόμενα —, ἰσχυριζομένῳ ὅτι ἐκεῖνα τὰ Κράτη κατέχουσι τὰ σκῆπτρα τῆς Παιδείας, ἡμεῖς δικαζόμεθα ἐρήμην καὶ οὐδεὶς περὶ ἡμῶν λόγος γίνεται. Ἐνόμισα ὅτι ἦτο πρέπον νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις καὶ ἵδρυσα Γραφεῖον Τύπου, ὅπως γίνεται καὶ εἰς τὰ μεγάλα καὶ εἰς τὰ μικρὰ Κράτη, καὶ ἴσως τὰ μικρὰ Κράτη ἔχουσι μεγαλυτέραν ἀνάγκην νὰ παρουσιάσωσιν εἰς τὰ ὄμματα τῶν μεγάλων, οἵτινες εἶναι κριταὶ τῶν μικρῶν, τί γίνεται ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὸν λοιπὸν πολιτισμόν. Ἂν ἐξέλεξα διὰ τὴν εἰδικὴν ταύτην ὑπηρεσίαν τὸν ὑπάλληλον περὶ οὗ πρόκειται, ἂν καὶ δὲν εἶμαι προσωπολάτρης, νομίζω ὅτι ἡ Κοινωνία, ὡς καὶ πάντες οἱ παρακαθήμενοι ἐνταῦθα, εἶναι εἰς θέσιν νὰ κρίνωσιν ἂν ἡ ἐκλογή μου ἦτο ἐπιτυχής, διότι, προκειμένου περὶ ὑπηρεσίας τοῦ Τύπου, δὲν νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐκλέξω ἰατρὸν ἢ ἄλλο πρόσωπον ξένον πρὸς τὴν τοιαύτην ὑπηρεσίαν. Καὶ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων καὶ τότε καὶ τώρα ἀκόμη δὲν ἔχω λόγους νὰ μεταμεληθῶ διὰ τὴν ἐκλογήν. Ὡς πρὸς τὴν μομφὴν τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπέδωκε καὶ εἰς ἐμὲ λέγων ὅτι ἐσχάτως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐγένοντο παραβάσεις...

§305ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπὸ δεκαετίας.

§306ΑΛ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἀλλ’ ἀπὸ δεκαετίας ἔτυχεν ἐπανειλημμένως νὰ εἶμαι Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ἐπειδὴ ἀποδίδω σημασίαν εἰς τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, φρονοῦντος ὅτι ἔγιναν τόσα ἔκτροπα, παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος παρακολουθεῖ τὰ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ ζητήσῃ νὰ πληροφορηθῇ ἂν ἀπὸ τῆς πρώτης φορᾶς καθ’ ἣν μοὶ ἀνετέθη ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Δηλιγιάννη, τῷ 1895, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν μέχρι τῆς τελευταίας φορᾶς ὅτε ὑπηρέτησα ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Κερκύρας ἐνήργησά ποτε ἀπόσπασιν ἢ προσκόλλησιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Εὗρον δεκάδα ἢ δεκαπεντάδα ὑπαλλήλων προσκεκολλημένων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον εἴτε τοῦ διπλωματικοῦ εἴτε τοῦ προξενικοῦ σώματος καὶ μὲ κίνδυνον, δύναμαι νὰ εἴπω, νὰ δυσαρεστήσω φιλτάτους καὶ συγγενεῖς τοῦ ἀειμνήστου Πρωθυπουργοῦ, ὑπὸ τὸν ὁποῖον συνειργάσθην ὡς Ὑπουργός, εἶπον ὅτι δὲν δύναμαι τοῦτο νὰ πράξω. Προσεκάλεσα αὐτοὺς καὶ ἐντὸς ὀλίγου πάντες ὅσοι ἦσαν ἀπεσπασμένοι μετέβησαν εἰς τὰς θέσεις των. Ἀλλ’ οὐδὲ προσεκάλεσά ποτέ τινα δῆθεν διὰ λόγους ὑπηρεσίας εἰς Ἀθήνας. Καὶ παρακαλῶ τὸν νῦν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος διετέλεσεν ὑπάλληλος, νὰ βεβαιώσῃ ἂν δὲν προεκάλεσα ἐναντίον μου δυσαρεσκείας, καὶ φίλων, διὰ τῆς οὐχὶ ἀποτόμου καὶ βαρβάρου βεβαίως διαγωγῆς μου, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀκριβοῦς καὶ αὐστηρᾶς στάσεώς μου, εἰπὼν ὅτι δὲν ἐννοῶ νὰ ἔχω προσκολλήσεις καὶ ἀποσπάσεις οὐδὲ προσκλήσεις. Ὥστε ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ὀλίγον αὐστηρότερος τοῦ δέοντος.

§307ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ἐγὼ ὡμίλησα ἀπροσώπως καὶ κατεδίκασα κατάστασιν τὴν ὁποίαν πάντοτε κατεδίκασα καὶ πρὸς Ὑπουργοὺς φιλίως πρός με διατεθειμένους οὕτως ὡμίλησα. Συλλογισθῆτε κατάστασιν εἰς ἣν εὑρίσκετο ἡ ὑπηρεσία καὶ ἦτο τοσοῦτον πλῆθος ἀπεσπασμένων ὥστε δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ὀλιγώτεροι εἶναι εἰς τὰς θέσεις των. Τοῦτο εἶναι βεβαίως σφαλερὸν καὶ πρέπει νὰ καταβληθῇ πᾶσα φροντὶς ὅπως ἕκαστος εἰσέλθῃ εἰς τὴν θέσιν του.

§308Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὴν διαφωτίσω περὶ τίνος πρόκειται, καὶ ὁ καλύτερος τρόπος τοῦ διαφωτισμοῦ αὐτῆς εἶναι ἡ ἀνάγνωσις αὐτῆς τῆς παραγράφου τοῦ ἄρθρου 10 (ἀναγινώσκει)· «Εἰς θέσιν τμηματάρχου δύναται νὰ διορισθῇ καὶ ὁ διατελέσας ἐπὶ τρία ἔτη Γενικὸς πρόξενος. Ὁ οὕτω διοριζόμενος διατηρεῖ τὸν βαθμὸν τῆς προτέρας θέσεως καὶ λαμβάνει τὸν ἀντίστοιχον πρὸς τὸν βαθμὸν τοῦτον μισθόν». Ὁ βαθμὸς καὶ ὁ μισθὸς τοῦ Γενικοῦ προξένου εἶναι πολὺ ὑπέρτερος ἀπὸ τὸν βαθμὸν καὶ τὸν μισθὸν τοῦ τμηματάρχου, σήμερον δὲ διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς καθιστῶμεν μίαν ἀνισότητα μεταξὺ τῶν τμηματαρχῶν τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου καὶ τῆς αὐτῆς ὑπηρεσίας, δὲν ἠξεύρω δὲ ἂν ἡ ἀνισότης αὐτὴ δὲν εἶναι ἔτι μεγαλυτέρα, ὅταν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν του εἰς τί θὰ χρησιμοποιηθῇ ὁ τμηματάρχης αὐτὸς καὶ πῶς ὑπηρετοῦσιν οἱ ἄλλοι τμηματάρχαι. Ἀναμφισβητήτως, ἐὰν πρόκειται νὰ παραβάλῃ τις τὴν ἐργασίαν τοῦ τελευταίου πρὸς τὴν ἐργασίαν τῶν ἄλλων, θὰ εὕρῃ ὅτι ἡ ἀνισότης εἶναι ἀκόμη μεγαλυτέρα. Ἀλλ’ ὑπὸ τοιούτους ὅρους τοὺς μισθοὺς οἱ ὁποῖοι καθιερώθησαν ἐκ τοῦ νόμου διὰ τὴν ἐκπροσώπησιν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν θὰ τοὺς ἔχωμεν ἐν τῇ κεντρικῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀναμφισβητήτως, διότι χορηγεῖται εἰς τμηματάρχην κατὰ βαθμὸν καὶ κατὰ μισθὸν θέσις ἀνωτέρα· ἑπομένως ἡ θέσις τοῦ τμηματάρχου αὐτοῦ εἶναι ὑπερτέρα ἀπὸ τὰς θέσεις πάντων τῶν ἄλλων τμηματαρχῶν, καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως, ἐπαναλαμβάνω, τοῦ βαθμοῦ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ μισθοῦ. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐθεώρει ὅτι ἡ μισθοδοσία τῶν τμηματαρχῶν δὲν εἶναι ἐπαρκής, καὶ προέβαλλε μίαν τοιαύτην τροπολογίαν ἢ μίαν τοιαύτην διάταξιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας, πρῶτος ἐγὼ ἤθελον ψηφίσει ὑπὲρ αὐτῆς τῆς διατάξεως. Ἀλλὰ καθ’ ὅσον διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς καθίσταται μία ἀνισότης, καὶ τοσοῦτο μᾶλλον μεγαλυτέρα, καθ’ ὅσον ἡ ἐργασία αὐτοῦ τοῦ τμηματάρχου θὰ εἶναι ὑποδεεστέρα ἀπὸ τὴν ἐργασίαν τῶν ἄλλων τμηματαρχῶν, ὡς τοῦ τμηματάρχου τοῦ πολιτικοῦ ἢ τοῦ συμβατικοῦ τμήματος, κατὰ τοσοῦτον νομίζω ὅτι ἡ διάταξις αὕτη δὲν δικαιολογεῖται. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀφοῦ οὐδὲν συνηγορεῖ ὑπὲρ αὐτῆς τῆς ἀνισότητος, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν διαγραφὴν αὐτῆς τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 10 μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι θέλει ἀποδώσει δικαιοσύνην εἰς τοὺς ἐργαζομένους πραγματικῶς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν τμηματάρχας.

§309Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ δὲν ἐπιμένω εἰς τὴν διάταξιν ταύτην, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ δικαιολογηθῶ. Κακῶς λέγεται ὅτι γίνεται μία διάκρισις τοῦ Γραφείου τοῦ Τύπου, διότι ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ ὡρισμένου τμηματάρχου. Ὁ Ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα οἱονδήποτε τμηματάρχην διευθύνοντα οἱονδήποτε τμῆμα νὰ τὸν προσκαλέσῃ ν’ ἀναλάβῃ τοῦτο, καὶ οὕτω πως ἔχει μεγαλυτέραν ἐπιλογήν, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει τοιοῦτος τμηματάρχης μὲ τὰ αὐτὰ προσόντα εἶναι καὶ ὁ Γενικὸς πρόξενος ὁ ἔχων τριετῆ ὑπηρεσίαν, ὅστις φυσικῶς, ἐὰν προσκληθῇ εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν, δὲν δύναται νὰ ὑποβιβασθῇ κατὰ μισθόν. Αὕτη εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου. Ἀλλὰ βεβαίως ἐκ τοῦ ἄρθρου τούτου ὠφελεῖται ὁ νῦν διευθυντὴς τοῦ Γραφείου τοῦ Τύπου, διότι ὁ Γενικὸς πρόξενος ἔχων τριετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῇ προξενικῇ ὑπηρεσίᾳ δύναται νὰ διορισθῇ τμηματάρχης διατηρῶν τὸν βαθμὸν ὃν εἶχεν ἐν τῇ προξενικῇ ὑπηρεσίᾳ, τοιαύτην δὲ τριετῆ ὑπηρεσίαν ἔχει σήμερον ὁ διευθύνων τὸ Γραφεῖον τοῦ Τύπου. Οἱονδήποτε ὑπάλληλον, ἐὰν κρίνῃ κατάλληλον ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς νὰ διευθύνῃ οἱονδήποτε τμῆμα, δύναται νὰ τὸν προσκαλέσῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, ἐὰν τυχὸν προσκαλέσῃ πρόσωπα κατέχοντα τὰς θέσεις Γενικῶν προξένων, ἐπειδὴ κατὰ τὸν νόμον οὐδεὶς ὑποβιβάζεται ἄνευ προηγουμένης συγκαταθέσεώς του, καὶ ἐπειδὴ ἡ θέσις τοῦ τμηματάρχου εἶναι κατωτέρα τῆς τοῦ Γενικοῦ προξένου, προσετέθη εἰς τὸ νομοσχέδιον ἡ συζητουμένη διάταξις. Σᾶς ἐξήγησα ὅτι ὁ νόμος δὲν εἶναι προσωπικός. Τὸ ἄρθρον ὅμως συνετάχθη οὕτω πως, ὥστε πιθανὸν νὰ ὠφεληθῇ καὶ τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον διευθύνει τὸ Γραφεῖον τοῦ Τύπου. Ἐν τοσούτῳ παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ἀφοῦ τοιαῦται ὑπάρχουσιν ἀντιρρήσεις, ν’ ἀφαιρέσῃ τὸ τελευταῖον τοῦτο ἐδάφιον.

§310Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναμφισβητήτως ὁ ἁρμοδιώτερος ὅπως πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἐννοίας τῆς παραγράφου ταύτης ἦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλ’ ἡ ἔννοια τὴν ὁποίαν ἀποδίδει καθιστᾷ μίαν μεγαλυτέραν ἀνωμαλίαν, διότι τότε εἰς τὴν θέσιν παντὸς τμηματάρχου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν δύναται νὰ διορισθῇ Γενικὸς πρόξενος καὶ ἑπομένως θὰ ἔχωμεν μίαν λανθάνουσαν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας καὶ τοῦ βαθμοῦ αὐτῶν. Αὐτὸ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθόν. Διὰ τοῦτο ἀπ’ ἀρχῆς εἶπον ὅτι, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νομίζῃ ὅτι ἡ μισθοδοσία τοῦ τμηματάρχου καὶ ὁ μισθὸς αὐτοῦ δὲν εἶναι ἐπαρκής καὶ ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ μία μισθοδοσία μεγαλυτέρα, νὰ τὸ κάμωμεν κατὰ τρόπον ὄχι λανθάνοντα.

§311ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι· δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνῃ, διότι πρέπει ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Ὑπουργείου νὰ εἶναι ὅμοιος πρὸς τὸν ὀργανισμὸν τῶν ἄλλων Ὑπουργείων.

§312Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἀνισότητα μεταξὺ τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος δι’ ὃν ζητῶ τὴν διαγραφὴν τοῦ μέρους τούτου, ἐπιμένω δ’ εἰς τοῦτο μετὰ τὴν ἐξήγησιν τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι οὕτω πως θὰ ἔχητε μετ’ ὀλίγον πάντας τοὺς Γενικοὺς προξένους οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπιδιώκωσι τὴν θέσιν τμηματάρχου ἔχοντες τὸ προσὸν τῆς τριετοῦς ὑπηρεσίας—καὶ εὐτυχῶς ἔχομεν πολλοὺς οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸ προσὸν τῆς τριετοῦς ὑπηρεσίας—, θὰ ἔλθωσιν ἐνταῦθα ν’ ἀντικαταστήσωσι τοὺς τμηματάρχας μὲ τὸν βαθμὸν καὶ τὸν μισθὸν τοῦ Γενικοῦ προξένου.

§313Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Νομίζω ὅτι, ἐὰν ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς γίνῃ ἀποδεκτή, θ’ ἀνατραπῇ μία ἐκ τῶν κυριωτέρων βάσεων τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Τὸ νομοσχέδιον τί κυρίως ἐπιδιώκει; Ἐπιδιώκει τὴν ἐκ περιτροπῆς ὑπηρεσίαν πάντων τῶν ὑπαλλήλων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐὰν ὅμως ἐπιτρέψητε εἰς τοὺς Γενικοὺς προξένους νὰ ὑπηρετῶσιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν μόνον ἐὰν θέλωσιν, ἀφοῦ προκειμένου περὶ ὑποβιβασμοῦ θ’ ἀπαιτῆται ἡ συναίνεσίς των, δὲν θὰ ἐπιτύχητε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκετε καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ὁμολογουμένως φρονοῦμεν ὅτι ἐκομίσατε ἀξίαν λόγου ἐργασίαν εἰς τὴν Βουλήν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥάλλη. Τώρα, ἐὰν ὡρισμένως διὰ τὸν ὑπάλληλον περὶ οὗ ἐγένετο λόγος πρόκειται νὰ ληφθῇ ἄλλη τις πρόνοια, τοῦτο ἀπόκειται εἰς τὸν Ὑπουργόν. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐκ περιτροπῆς ὑπηρεσίας πάντων τῶν ὑπαλλήλων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν δέον πάντως νὰ μὴ τὴν ἀνατρέψωμεν περιορίζοντες αὐτὴν εἰς τοὺς κατωτέρους μόνον βαθμούς, ἀλλὰ νὰ τὴν ἐπεκτείνωμεν ὅσον οἷόν τε εὐρύτερον, ἵν’ ἀποφέρῃ τοὺς καρποὺς οὓς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς προσδοκᾷ καὶ ἡμεῖς εὐχόμεθα ὑπὲρ τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας.

§314Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν εἶναι πραγματικὴ ἡ δοθεῖσα ἑρμηνεία ὑπὸ τοῦ προλαλήσαντος, νομίζω ὅτι τὰ πάντα συμβιβάζονται, ἂν προστεθῇ ὅτι «διορίζεται τοιοῦτος ὁ ἐπὶ τριετίαν πραγματικὴν ὑπηρεσίαν Γενικοῦ προξένου ἐκτελέσας ἐν τῇ ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ θέσει του». Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ εἴμεθα πάντες σύμφωνοι.

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ γʹ παράγραφος τοῦ ἄρθρου 10 ἀπαλείφεται. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11). Ἄρθρον 12 (ἀναγινώσκεται).

§316Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Νὰ προστεθῇ ἐνταῦθα· «ἢ διετίαν ἐν τῷ διπλωματικῷ κλάδῳ».

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 12, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται εἶτα δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου). Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς νομοσχέδια· 1) «περὶ τροποποιήσεως τῆς γʹ καὶ δʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ ͵ΓΥΙΖʹ (ὑπ’ ἀριθ. 3417) νόμου τῆς 16 Νοεμβρίου 1909 περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ νόμου ᾼΧΜʹ καὶ τῶν νόμων περὶ ναυτικῶν προβιβασμῶν»· 2) «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων ͵ΒΨΞΓʹ καὶ ͵ΓΤΝΒʹ περὶ μηχανικῶν τῶν ἐμπορικῶν ἀτμοπλοίων»· καὶ 3) «περὶ σχολῆς ἐμποροπλοιάρχων». (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 340–342).

§318ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρὶν προχωρήσωμεν θὰ ἦτο ἐπιθυμητὸν νὰ καταστῇ ὥριμον τὸ ὑπ’ ἀριθ. 27, τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς αʹ ἀνάγνωσιν καὶ παρακαλῶ νὰ προταχθῇ.

§319ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 27. Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου». (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ ἄρθρον 1). Ἄρθρον 2, τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τροποποιηθέν (ἀναγινώσκεται).

§320Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὀλίγας παρατηρήσεις ἔχω νὰ κάμω· πρῶτον διατί δὲν ἔχετε μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς τὸν ἐπιθεωρητὴν τοῦ μηχανικοῦ; Δεύτερον δὲν φαίνεται τίς εἶναι ὁ προκαλῶν τὴν ἀπόφασιν τοῦ Συμβουλίου. Τοιοῦτος δέον κατ’ ἐμὲ νὰ εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος παραπέμπει εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Συμβουλίου τοὺς ἀξιωματικοὺς τῶν ὁποίων κρίνει τὴν παραπομπὴν ἀναγκαίαν. Τὸ Συμβούλιον θὰ συνεδριάζῃ, ἀλλὰ τίς θὰ κατηγορῇ; Διότι ἐνταῦθα πρόκειται περὶ κατηγορίας ἡ ὁποία πρόκειται νὰ διατυπωθῇ· πρέπει λοιπὸν νὰ ὑπάρχῃ ὁ κατηγορῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἀποτελέσει ἐγγύησιν θὰ ἦτο ὅπως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβάλῃ εἰς τὸ Συμβούλιον τὰς προτάσεις περὶ ἀποστρατείας, διότι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑποτίθεται ὅτι θὰ ἐμπνέηται πάντοτε ὑπὸ τοῦ αἰσθήματος τῆς καλῆς καταστάσεως τοῦ στρατεύματος.

§321Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν διατύπωσιν τῶν κατηγοριῶν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, αὐτὸ εἶναι δυσχερὲς νὰ γίνῃ, καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ ἐπιμείνητε εἰς τοῦτο, διότι, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ κατηγοριῶν συνήθων, ἠδύναντο βεβαίως νὰ διατυπωθῶσιν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ εἰς τὰ Συμβούλια τὰ ἀνακριτικά, εἰς τὰ ὁποῖα ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ παραπέμψῃ τοὺς ἀξιωματικούς. Ὑπάρχουσιν ὅμως ἰδιότητές τινες καὶ πράξεις τινές αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατυπωθῶσιν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ ἐπιμείνητε εἰς τὴν ἰδέαν αὐτήν, ἀλλὰ ν’ ἀφήσητε τὸ Συμβούλιον νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν ἄνευ εἰσηγητοῦ.

§322Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Προκειμένου περὶ τοιούτων ἐλαττωμάτων πρέπει νὰ ὑποθέσῃ τις ὅτι τὰ ἐλαττώματα ταῦτα πολὺ σπανίως συναντῶνται. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀφίεται εἰς τὸ Συμβούλιον ἡ κρίσις περὶ τῆς ποιότητος τῶν ἀξιωματικῶν, διότι τότε θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι, ὅπως καταλήξῃ τὸ Συμβούλιον εἰς συμπέρασμα, πρέπει νὰ ἐξετάσῃ πάντων τῶν ἀξιωματικῶν τὴν ἠθικὴν ποιότητα· περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Ἑπομένως φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ διατυπώσῃ τὴν κατηγορίαν. Τώρα γνωρίζω κάλλιστα ὅτι ὁ νόμος περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν προβλέπει περὶ πάντων τούτων, διότι ὁ νόμος περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν προβλέπει περὶ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα αἱ Ἀρχαὶ δύνανται νὰ λάβωσιν ἐφ’ ὅλων τῶν περιστάσεων, διὰ τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ προνοήσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν. Γνωρίζω ὅτι ὑπάρχει καὶ ὁ νόμος περὶ ἐπιθεωρήσεων καὶ διὰ τῶν ἐπιθεωρήσεων κρίνεται ὄχι μόνον ἡ ἱκανότης ἀλλὰ καὶ τὸ ἠθικὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, ἐὰν ἐκρίθη ἀναγκαῖον νὰ ὑποβληθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον εὐτυχῶς ἐτροποποιήθη, διότι, ὅπως διετυπώθη τὸ πρῶτον, εἶχεν ἐντελῶς ἀλλοῖον χαρακτῆρα, δέον νὰ γνωρίζωμεν τὸν σχηματισμὸν καὶ τὴν σύνθεσιν τοῦ δικαστηρίου αὐτοῦ, διότι ἄνευ τούτων οὐδεμία ἀπολύτως παρέχεται ἐγγύησις εἰς οὐδένα. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε τώρα καθορίζονται εἰδικώτερον τὰ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἔκαμον ἤδη παρατηρήσεις τινὲς ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν σύνθεσιν αὐτῆς. Ἀλλὰ λέγω ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ὁ κατήγορος· κατὰ τὴν ἰδέαν μου ἔπρεπε πάντες οἱ σωματάρχαι νὰ προτείνωσι τὰς κατηγορίας αὐτὰς δι’ ἀναφορᾶς των, τὴν ὁποίαν νὰ ὑποβάλλωσιν εἰς τὸν Ὑπουργόν, ὁ δὲ Ὑπουργὸς μετὰ μελέτην νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὸ Συμβούλιον τὰς ὑποθέσεις, ὅπως τὸ Συμβούλιον ἀποφανθῇ. Διότι, ἂς μὴ ἀπατώμεθα, Κύριοι, αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγομεν Συμβούλιον ἀφ’ ἑαυτοῦ δὲν κρίνει. Τοῦτο δὲν εἶναι καλὸν νὰ λέγηται καὶ ἴσως νὰ γράφηται εἰς νόμους. Ἀναμφισβητήτως θὰ ὑπάρχωσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ κατηγορῶσι, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ Συμβούλιον, οὕτω καταρτιζόμενον, νὰ γνωρίζῃ τὰ τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου ἑκάστου ἀξιωματικοῦ. Διότι πρόκειται περὶ τούτου ἐνταῦθα. Τί γνωρίζουσιν οἱ ἀνώτεροι αὐτοὶ ἀξιωματικοὶ περὶ τοῦ βίου τοῦ ὑπολοχαγοῦ ἢ ἀνθυπολοχαγοῦ; Εἶναι τοῦτο ἀδύνατον· θὰ ὑπάρχῃ τις ὁ ὁποῖος θὰ πληροφορῇ τὸ Συμβούλιον τοῦτο περὶ τοῦ ἀξιωματικοῦ ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ κριθῇ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μία ἐγγύησις οἱαδήποτε, καὶ ἐννοῶ τοιαύτην τοῦ σωματάρχου, διότι ὁ σωματάρχης ἔχει καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν νὰ ἐπιβλέπῃ ὄχι μόνον τὴν ἱκανότητα τὴν στρατιωτικὴν τῶν ὑπ’ αὐτὸν ἀξιωματικῶν ἀλλὰ καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν αὐτῶν καὶ τὸ ἠθικὸν τῶν ἀποτελούντων τὸ ὑπὸ τὴν διοίκησιν αὐτοῦ στράτευμα. Καὶ ἑπομένως ἤθελον ἐννοήσει τὸν σωματάρχην δι’ ἀναφορᾶς του ν’ ἀναφέρηται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι ἐξ ἀντιλήψεως προσωπικῆς ἐμόρφωσε τὴν ἰδέαν ὅτι ὁ Α ἀξιωματικὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φέρῃ τὴν στολὴν τοῦ ἀξιωματικοῦ. Ὁ Ὑπουργὸς τότε κρίνει περὶ τῆς ὑποβαλλομένης εἰς αὐτὸν αἰτήσεως διὰ τῆς ἀναφορᾶς τοῦ σωματάρχου καί, ἂν φρονῇ ὅτι τὰ λεγόμενα ὑπὸ τοῦ σωματάρχου εἶναι βάσιμα, τότε ὑποβάλλει τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν εἰς τὸ Συμβούλιον καὶ τὸ Συμβούλιον προκαλούμενον ὑπὸ τῆς ἀναφορᾶς ἀποφασίζει. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους νομίζω ὅτι ἔχομεν ἐγγυήσεις· ἄλλως βεβαιωθῆτε ὅτι δίδετε τὸ δικαίωμα εἰς οἱονδήποτε νὰ ὑποβάλῃ οἱανδήποτε κατηγορίαν, εἴτε ἀνωνύμως εἴτε ἐγγράφως, εἰς τὸ Συμβούλιον καὶ τὸ Συμβούλιον νὰ προκληθῇ ν’ ἀποφανθῇ. Καὶ σημειώσατε ὅτι, ὅταν δίδετε τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὸν κατώτερον, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις ὅτι ὁ κατώτερος οὗτος δύναται νὰ ὁδηγηθῇ ὑπὸ τῆς σκέψεως τοῦ νὰ κενωθῇ μία θέσις, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ καταλάβῃ. Τοῦτο πρέπει ν’ ἀποφύγωμεν καὶ ἑπομένως φρονῶ ὅτι τὸ προτεινόμενον ὑπ’ ἐμοῦ μέτρον παρέχει ἐγγυήσεις τινας καὶ ἀποφεύγομεν τὰ ἄτοπα τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ συμβῶσι. Διότι, ἂν ἀφήσητε τὸν νόμον ὅπως ἔχει, πρέπει τὸ Συμβούλιον τοῦτο ν’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τοῦ πρώτου ἀξιωματικοῦ μέχρι τοῦ τελευταίου, νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ζωὴν αὐτῶν, νὰ ἐξετάσῃ, ὅπως εἶναι πεπεισμένον ὅτι ἀποδίδει δικαιοσύνην. Διότι πῶς εἶναι δυνατὸν αὐτὸ τὸ Συμβούλιον νὰ πληροφορηθῇ; Παρὰ τίνος; Ἢ πρέπει νὰ δεχθῶμεν ὅτι τὸ Συμβούλιον τοῦτο θὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀνωνύμους ἢ μὴ ἀνωνύμους ἐπιστολάς; Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ καθορισθῇ πως τὸ πρᾶγμα, διότι δὲν ἠκούσθη ποτὲ ἵδρυσις δικαστηρίου, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ εἰσαγάγῃ τὰς ὑποθέσεις εἰς τὸ δικαστήριον. Θὰ ἦτο πολὺ περίεργον νὰ εἴπῃ τις ὅτι ἱδρύεται δικαστήριον διὰ νὰ κρίνῃ περὶ τῆς ἠθικῆς ὑποστάσεως ὅλου τοῦ κόσμου, καὶ ὅτι πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ περὶ πάντων τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν εἶναι ὀλίγοι, δὲν εἶναι ὅσοι εἶναι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν, ὅπου εἶναι πάντες γνωστοί· ἐνταῦθα πρόκειται περὶ 2,000 ἀξιωματικῶν. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσητε ὅτι οἱ Κύριοι οὗτοι, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι τὸ Συμβούλιον, γνωρίζουσι τὸν βίον τῶν 2,000 ἀξιωματικῶν; Καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἷς κατήγορος· πρέπει νὰ ὑπάρχῃ τις ὁ ὁποῖος ἐκ τῆς θέσεώς του νὰ εἶναι ἐντεταλμένος νὰ ἐπιβλέπῃ τὸν βίον τῶν ἀξιωματικῶν, ὅπως οὕτω πειθόμενος ὅτι ὁ βίος οἱουδήποτε εἶναι τοιοῦτος ὥστε δὲν ἐπιτρέπεται νὰ φέρῃ τὰς ἐπωμίδας φέρῃ εἰς γνῶσιν τοῦ Ὑπουργοῦ δι’ ἀναφορᾶς του, ὁ δὲ Ὑπουργός, ἐὰν ἐγκρίνῃ αὐτήν, νὰ τὴν μεταβιβάζῃ εἰς τὸ Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον τότε θ’ ἀποφασίζῃ.

§323Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς πλειονοψηφίας εἶναι ὀρθότατα, ἀλλὰ θὰ ἦτο καλὸν νὰ ληφθῶσι ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ συνήθων περιστάσεων. Σήμερον πρόκειται περὶ ἐκτάκτων ἐντελῶς περιστάσεων, ἂν δὲ τὸ στράτευμα ὁλόκληρον δὲν φοβεῖται αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν τῶν κ. Βουλευτῶν νὰ φοβῆται ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θέλει φέρει καταστροφὴν εἰς τοὺς ἀξιωματικούς. Σᾶς διαβεβαιῶ ὅτι δὲν πρόκειται οὔτε περὶ προγραφῶν οὔτε περὶ ἀπομακρύνσεως ἐκ τοῦ στρατεύματος ἀνθρώπων χρησίμων καὶ ἱκανῶν. Πρόκειται περὶ ἀπομακρύνσεως ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ μείνωσιν ἐν τῷ στρατῷ διὰ λόγους τοὺς ὁποίους δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τοὺς ὁποίους δὲν δύναμαι νὰ διατυπώσω εἰς διαταγὴν καὶ νὰ τοὺς παραπέμψω ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει καὶ τὴν διαβεβαιῶ ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐντίμων, τῶν ἱκανῶν, τῶν χρηστῶν θέλει ἀπομακρυνθῆ ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ θ’ ἀπομακρυνθῶσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ φέρωσι τὴν στολὴν αὐτήν.

§324Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν μὲ ἔπεισαν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ μία λύσις τοῦ ζητήματος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι πιθανὸν νὰ ἔχῃ τὸν κατάλογον ἐκείνων τοὺς ὁποίους σκοπεῖ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ν’ ἀπομακρύνῃ καὶ ἐν γνώσει τοῦ καταλόγου τούτου εἶπεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ταῦτα δὲν γνωρίζει οὔτε δύναται νὰ γνωρίζῃ καὶ ἑπομένως ἤθελον κάμει μίαν ὑποχώρησιν εἰς τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν ἐξέφρασα, νὰ μὴ διατυπώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὴν πρᾶξιν διὰ τὴν ὁποίαν παραπέμπει, ἀλλὰ νὰ παραπέμψῃ μόνον τὸ πρόσωπον, ὥστε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀποτελέσῃ μίαν ἐγγύησιν διὰ πάντας ἡμᾶς ὅτι ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου τούτου θέλει γίνει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Οὕτω θὰ ἔχωμεν τὴν ἐγγύησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος στέλλει ἓν ὄνομα διὰ τοῦ ὁποίου προκαλεῖται ἡ προσοχὴ τοῦ Συμβουλίου· θὰ ἔχωμεν τὴν ἐγγύησιν ὅτι τοῦτο θὰ γίνῃ ὑπὸ τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργός.

§325Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Οὐδεμίαν ἔχω ἀντίρρησιν.

§326ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦτο ἀκριβῶς ἤθελον νὰ εἴπω ἐγερθεὶς πρὸ ὀλίγου τῆς θέσεώς μου, ὅτι ἐνταῦθα μόνον περὶ ἐρωτήματος εἶναι δυνατὸν νὰ γένηται λόγος, διότι ἐνταῦθα δὲν ἔχομεν δικαστήριον, ἔχομεν ἐκκαθαριστήριον — αὕτη εἶναι ἡ προσήκουσα λέξις. Ἦλθεν ἡ ὥρα τῆς ἐκκαθαρίσεως διαφόρων κλάδων τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἦλθεν ἡ ὥρα τῆς ἐκκαθαρίσεως ὁλοκλήρου τοῦ στρατεύματος, καὶ ἡ ἐκκαθάρισις αὕτη γίνεται διὰ λόγους οἵτινες δὲν δύνανται εἰδικῶς νὰ ὀνομασθῶσιν. Εἰς ἄλλα ἔθνη οἱ λόγοι οὗτοι, διατυπούμενοι διὰ στροφῆς τῶν νώτων πρὸς τὸν ἄξιον ἀποβολῆς, ἐπιφέρουσι τὸ ἀποτέλεσμα, ἐν Ἑλλάδι ὅμως δυστυχῶς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο δὲν ἐπιτυγχάνεται καὶ ἐπειδὴ μετὰ πολλὰ παθήματα ἦλθεν ὥρα ἐξετάσεως σοβαρωτέρας τοῦ κακοῦ τούτου ἔρχεται ἡ πρότασις αὕτη καὶ ἐν ἐρωτήματι ἀναιτιολογήτῳ ἐπὶ τοῦ ὀνόματος Α ἐρωτᾷ· «τὸ ἐκκαθαριστήριον τί ἀποφαίνεται;». Καὶ τὸ ἐκκαθαριστήριον θὰ εἴπῃ «ναὶ» ἢ «ὄχι». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν).

§327ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§328Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τῆς πλειονοψηφίας ἠρώτα ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τίς θὰ εἶναι ὁ κατηγορῶν καὶ ἐθεώρησεν οὕτω πως τιθεμένου τοῦ ζητήματος ὅτι ὁ μόνος ἁρμόδιος εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς κατηγορίας θὰ ἦτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Νομίζω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ κατηγορίας, διότι πᾶσα κατηγορία προϋποτίθησι μίαν παράβασιν εἴτε τῶν ποινικῶν διατάξεων εἴτε τῶν πειθαρχικῶν διατάξεων· πρόκειται περὶ πράγματος ὅλως διαφόρου φύσεως. Δὲν παραγνωρίζω τὸν κίνδυνον τὸν ὁποῖον διαβλέπει εἰς τὴν τοιαύτην διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τῆς πλειονοψηφίας· ἀναμφισβητήτως ὑπάρχει ὁ κίνδυνος ὅτι θέλει παρασυρθῆ τὸ Συμβούλιον, ὅσον καὶ ἂν σύγκειται ἐκπροσώπων καὶ βαθμοφόρων ἐντίμων καὶ βαθμοφόρων οἱ ὁποῖοι παρέχουσι πᾶσαν ἐγγύησιν, ὅτι θέλει παρασυρθῆ ἐκ τῶν καταγγελιῶν, διότι δὲν ἔχει ἐνώπιόν του ἕνα ὡρισμένον ἀριθμὸν γνωστῶν ἐκ τῶν προτέρων βαθμοφόρων περὶ τῶν ὁποίων θὰ κρίνῃ. Ἴσως θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς δυσχερείας αὐτῆς, ἐὰν τὸ καθῆκον τοῦτο, διότι περὶ καθήκοντος πρόκειται, ὅταν πρόκειται περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἐὰν τὸ καθῆκον τοῦ νὰ ὑποβάλῃ τὴν πρότασιν περὶ τοῦ ἂν πρέπει νὰ κριθῇ οἱοσδήποτε βαθμοφόρος ὅτι φέρει ἐντίμως τὸν βαθμὸν τὸν ὁποῖον ἔχει, ἴσως, λέγω, τὸ καθῆκον αὐτὸ ἠδυνάμεθα νὰ τὸ ἐπιβάλωμεν εἰς τοὺς σωματάρχας, διότι τότε θὰ εἴχομεν μίαν βάσιν ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ στηριχθῇ τὸ Συμβούλιον, καί....

§329Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὐτὸ εἶπον ἐγώ.

§330Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. .. καὶ παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του ἐπὶ τῆς ἑξῆς παρατηρήσεως· ἐν τῇ περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἔχομεν ὁπωσδήποτε μίαν νύξιν ἠδυνάμεθα νὰ ἴδωμεν πολλαπλασιαζομένας τὰς καταγγελίας, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἰς μάτην καὶ ἀσκόπως ἤθελεν ἀσχοληθῆ τὸ συμβούλιον, ἠδυνάμεθα νὰ ἴδωμεν τὸ ἀντίθετον, νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ νὰ μὴ τεθῶσιν ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ συμβουλίου ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ στρατεύματος θεωροῦνται ὡς ἀνάξιοι νὰ φέρωσι τὰ παράσημα τοῦ ἀξιωματικοῦ. Καὶ αἱ δύο αὗται περιπτώσεις ἄγουσιν εἰς ἄτοπα, καὶ αἱ δύο περιπτώσεις δύνανται νὰ ὑπάρξωσι, καὶ νομίζω ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν τὰ ἄτοπα αὐτά, ἐὰν ἀναθέσωμεν τὸ δικαίωμα αὐτὸ καὶ τὸ καθῆκον τοῦ νὰ προκαλέσωσι τὴν γνώμην τοῦ συμβουλίου, τὸ ὁποῖον καταρτίζεται ὑπὸ ὅρους ἐπαρκεῖς καὶ παρέχοντας πᾶσαν ἐγγύησιν νὰ προκαλέσωσι τὴν γνώμην τοῦ συμβουλίου οἱ σωματάρχαι.

§331Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν καὶ θὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν παρατήρησίν σας κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4 ὡς ἔχουσιν).

§332ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ βʹ παράγραφος τοῦ ἄρθρου 4 ἐτροποποιήθη, ἀλλὰ θὰ τυπωθῇ ἡ τροπολογία. (Γίνονται εἶτα δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5, 6, 7 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ στέλλεται πρὸς ἀνατύπωσιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 339). Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν προξενικῶν νόμων». Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ τὰ ἄρθρα αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ 1 μέχρι τοῦ 6. Ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκεται).

§333Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Μένουσιν οἱ Γενικοὶ πρόξενοι ὅπως ἐζήτησεν ἡ Βουλή, ἀλλὰ τοῦ δικαστικοῦ κλάδου περιορίζονται εἰς δύο οἱ ὁποῖοι γίνονται πρόξενοι πρώτης τάξεως· εἰς αὐτὸ ὑποθέτω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ἀντίρρησιν.

§334ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7 ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Ζωγράφου (ἀναγινώσκει)· Τὸ ἐδάφιον 3 τοῦ ἄρθρου 7 ἀντικαθίσταται οὕτως: «Οἱ ἐκ τῆς πρώτης ὅμως κατηγορίας διορισθησόμενοι δὲν δύνανται νὰ μετατεθῶσιν εἰς τὰ ἐκτὸς τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς Αἰγύπτου, Γενικὰ Προξενεῖα πρὸ τῆς παρελεύσεως πέντε τοὐλάχιστον ἐτῶν πραγματικῆς ὑπηρεσίας ἐν Τουρκίᾳ καὶ Αἰγύπτῳ».

§335Γ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ἔκαμα τὴν ἑξῆς παρατήρησιν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν ν’ ἀναθέσωμεν πλήρη ἐλευθερίαν ἐκλογῆς εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν Γενικῶν προξένων διὰ τὴν Δυτικὴν Εὐρώπην· ὀφείλομεν ν’ ἀφήσωμεν αὐτὴν τὴν ἐλευθερίαν μόνον διὰ τὴν Ὀθωμανικὴν Αὐτοκρατορίαν. Λοιπόν, διὰ νὰ περιορίσωμεν τὸ δικαίωμα αὐτὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔκαμα τὴν τροπολογίαν αὐτήν, ἡ ὁποία ὑποθέτω ὅτι ἔστω καὶ ἐμμέσως δίδει ἱκανοποίησιν εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτὴν τοῦ ν’ ἀπελευθερώσωμεν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν πιέσεων τὰς ὁποίας θὰ ὑφίσταται διαρκῶς, καὶ θὰ προτιμηθῶσι πάντοτε ἐκεῖναι αἱ θέσεις αἱ ὁποῖαι οὐδεμίαν παρέχουσι δυσχέρειαν καὶ δὲν ἀπαιτοῦσιν εἰδικὰς γνώσεις οὐδὲ ἱκανότητα ἐξαιρετικήν.

§336ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσιν ἱκανοὶ νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὴν Ἑσπερίαν διὰ λόγους ἰδιάζοντας. Λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἐλευθερίαν ὁ Ὑπουργὸς ὅπως ἐκλέγῃ τοιοῦτον εἰς τὰ Γενικὰ προξενεῖα ἐν Εὐρώπῃ; Δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ καί τις ὅστις διεκρίθη ἐν τῷ ἐμπορίῳ, τῇ βιομηχανίᾳ, ἄνθρωπος ἔχων πεῖραν πολλήν, ἔχων ἀνεξαρτησίαν ὑλικήν, ἄξιος νὰ ἔχωμεν αὐτὸν Γενικὸν πρόξενον, παραδείγματος χάριν εἰς τὸ Ἁμβοῦργον, ἄμισθον, ὅπου ἔχει πολλὰ προσόντα, ἁρμόζοντα εἰς τὴν ἐκεῖ ἐργασίαν, ἥτις κυρίως εἶναι ἐμπορική, θέλει ἀποβῆ χρησιμώτατος. Ἡ ὑπερβολικὴ ἐλευθερία ἐν τούτῳ δὲν βλάπτει.

§337ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπερρίφθησαν αἱ τροπολογίαι. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 7, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 8 (ἀναγινώσκεται).

§338Π. ΣΑΚΚΗΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, θέλω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν νὰ κάμω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον τῆς καταργήσεως τῆς εἰσαγωγῆς διὰ διαγωνισμοῦ εἰς τὸν προξενικὸν κλάδον τῶν προξενικῶν γραμματέων. Τὸ τοιοῦτο φυτώριον νομίζω ὅτι δὲν ἀπέχει τοῦ δικαστικοῦ κλάδου, θὰ ἐζήτουν δὲ καὶ ἐκεῖνοι οὕτω νὰ εἰσέρχωνται, διότι, ὡς γνωστόν, ἀπαιτεῖται εἰς τὸν προξενικὸν κλάδον καὶ πεῖρα δικαστική, οἱ δὲ ἀκόλουθοι ἔχουσι μόνον τὰ στοιχεῖα ἁπλῶς τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλ’ οὐδεμίαν πρακτικὴν δικηγορικὴν ἐξάσκησιν. Διὰ τοῦτο θὰ ἐπεθύμουν νὰ μείνῃ ὁ διαγωνισμὸς μέχρις ἑνὸς σημείου, τοὐλάχιστον κατὰ τὸ ἥμισυ, τῶν εἰσερχομένων εἰς τὰς θέσεις προξενικῶν γραμματέων διὰ διαγωνισμοῦ καὶ ἐχόντων ἔστω καὶ πενταετῆ δικηγορικὴν ὑπηρεσίαν.

§339Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐδήλωσα προχθὲς ὅτι οὐδεμία ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῶν προσόντων τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τοὺς γραμματεῖς τῶν Προξενείων καὶ τῶν ἀκολούθων. Ἄλλοτε ἦτο ἀνάγκη νὰ εἶναι δικηγόροι ἐπὶ δύο ἔτη. Τώρα δὲν ὑπάρχει καμμία ἀνάγκη. Ὑπάρχουσι δύο διαγωνισμοί.

§340ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Καλύτερον νὰ εἶναι γενικὸν φυτώριον.

§341Π. ΣΑΚΚΗΣ. Οἱ ὑπάλληλοι ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ ἔχωσι πεῖραν ὄχι μικράν.

§342ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λοιπόν, κύριε Πρόεδρε, ἐμπρός.

§343ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 8 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 9 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 9 ὑπάρχει τροπολογία ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τῶν συναδέλφων κ. Μ. Καβαλιεράτου καὶ Σ. Πολυζώη, ἔχουσα ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει). «Εἰς τὰς θέσεις προέδρων προξενικῶν δικαστηρίων διορίζονται οἱ κεκτημένοι τὰ ἀπαιτούμενα προσόντα κατὰ τὸν ἐν ἰσχύϊ νόμον ͵ΓΥΛΖʹ (ἀριθ. 3437) τοῦ 1909 «περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν νόμων περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων» διὰ τὴν θέσιν προέδρου Πρωτοδικῶν, προτιμῶνται δὲ οἱ διατελοῦντες ἢ διατελέσαντες ὡς ἔμμισθοι προξενικοὶ δικασταὶ ἐπὶ δεκαετίαν τοὐλάχιστον καὶ ληφθέντες ἐκ τῆς ἰσοβιότητος».

§344Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δικαιότατον.

§345Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἡμεῖς δὲν κατακρίνομεν τὴν διάταξιν ὑμῶν, ἀλλὰ νὰ διορίζωνται συμφώνως πρὸς τὸν νόμον τὸν ἰσχύοντα περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, νὰ προτιμῶνται ὅμως ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διήνυσαν δεκαετίαν.

§346Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ. Εἶναι προσωπικὸν ἐντελῶς. Πρόκειται περὶ δύο προσώπων τὰ ὁποῖα ἔχουσι δεκαετίαν. Ὑπάρχουσι πολλοὶ δικαστικοὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουσι πολλὰ προσόντα. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἔχωμεν προσωπικὰς διατάξεις. Θ’ ἀποκλείσωσι πάντας τοὺς ἄλλους αὐτοὶ οἱ δύο Κύριοι. Ὁ εἷς ἐξ αὐτῶν ἔφυγεν ἀπὸ τὴν προξενικὴν ὑπηρεσίαν.

§347Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἔχουσι τὸ δικαίωμα εἰς τὸ μέλλον.

§348Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Τίς τοὺς ἀποκλείει; Ἔχουσι τὸ δικαίωμα εἰς τὸ μέλλον, ἀλλὰ δὲν εἶναι κεκτημένον τὸ δικαίωμα αὐτό.

§349Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναμφισβητήτως ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ καταλάβωσιν αὐτὰς τὰς θέσεις πρέπει νὰ ἔχωσι τὰ προσόντα τοῦ προέδρου παρὰ τοῖς ἡμεδαποῖς δικαστηρίοις· δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ περιορίσωμεν τὴν ἐκλογὴν τοῦ προέδρου εἰς μόνους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐκτιμωμένων τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν ἀναμφισβητήτως δύνανται νὰ διορισθῶσιν· ἀλλὰ νὰ μὴ κάμωμεν ἕνα νόμον, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, καθαρῶς προσωπικὸν καὶ δεσμεύσωμεν καὶ τὸν Ὑπουργὸν εἰς τὸ μέλλον, διότι ναὶ μὲν σήμερον οἱ ὑπηρετοῦντες ἐπὶ δεκαετίαν παρὰ τοῖς προξενικοῖς δικαστηρίοις ἔχουσιν ὅλην τὴν μόρφωσιν καὶ τὰ προσόντα διὰ τὴν θέσιν τοῦ προέδρου, ἀλλὰ βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ ἐγγυηθῶμεν καὶ διὰ τὸ μέλλον. Δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσι καὶ ἄλλοι μὴ ἔχοντες τὰ προσόντα· δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ καταστήσωμεν ἓν ἀποκλειστικὸν προνόμιον ὑπὲρ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦσι παρὰ τοῖς προξενικοῖς δικαστηρίοις. Μίαν ἄλλην παρατήρησιν ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Ἀναγκαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διορισθῶσιν εἰμὴ καθ’ ὅσον ὑπάρχουσι θέσεις προέδρου, δηλαδὴ εἰς τὰς θέσεις τῶν πρωτοδικῶν, τὰς ὁποίας ἔχομεν σήμερον, καὶ εἰς τὰς θέσεις τοῦ προέδρου παρὰ τῷ προξενικῷ δικαστηρίῳ Κωνσταντινουπόλεως θὰ προστεθῶσιν ἕτεραι δύο θέσεις, ἀλλ’ ὄχι πέρα τοῦ ἀριθμοῦ τούτου· διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας ὅτι οἱ πρόεδροι τῶν προξενικῶν δικαστηρίων δύνανται νὰ μετατεθῶσι δι’ ἕνα ἢ ἄλλον λόγον εἰς τὸ Ἐσωτερικόν, ἐὰν δ’ ἔχωμεν πλεονάζοντας, ἀναμφισβητήτως θὰ εὑρεθῶμεν εἰς στενόχωρον θέσιν.

§350Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Ὁρίζονται δύο, Ἀλεξανδρείας καὶ Σμύρνης.

§351Κ. Ν. ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐδέχθη τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον οἱ κύριοι συνάδελφοι;

§352Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Ὄχι.

§353Κ. Ν. ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι εἶχον ζητήσει τὸν λόγον διὰ νὰ προτείνω ἄλλο τι εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, ἀλλὰ συμφωνῶν πρὸς ὅσα ἤκουσα περὶ τῆς τροπολογίας ἐκείνης λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ τὴν ὑποστηρίξω καὶ ἐγὼ καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ν’ ἀφήσῃ καὶ αὐτὴν τὴν θύραν τοῦ σταδίου ἀνοικτὴν εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι κατηνάλωσαν ὁλόκληρον δεκαετίαν.

§354Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Δὲν ἀποκλείονται.

§355Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχουσι δικαίωμα νόμιμον.

§356Σ. ΠΟΛΥΖΩΗΣ. Ἀκριβῶς μίαν προτίμησιν δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι κατηνάλωσαν τὸν βίον των ἐν τοῖς προξενικοῖς δικαστηρίοις. Ὁ δὲ κίνδυνος τὸν ὁποῖον ἐφοβήθη ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος καὶ ἀρχηγὸς τῆς μειονοψηφίας δὲν βλέπω πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ, ἀφοῦ, κύριε Πρόεδρε, καὶ οὗτοι, οἱ διανύσαντες δεκαετίαν εἰς τὰ προξενικὰ δικαστήρια, θὰ γίνωσι πρόεδροι τῇ προτάσει τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου ὅπως καὶ οἱ ἐν τῷ Ἐσωτερικῷ.

§357Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι. Ἀφοῦ ἔχουσι δικαίωμα προτιμήσεως, δεσμεύονται.

§358Σ. ΠΟΛΥΖΩΗΣ. Ἀλλὰ τὴν προτίμησιν ταύτην στηρίζομεν εἰς προσόν, τουτέστιν εἰς τὸ ὅτι διήνυσαν δεκαετίαν ὁλόκληρον εἰς τὰ προξενικὰ δικαστήρια.

§359Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Ἡ δεκαετία δι’ ἐμὲ δὲν εἶναι προσόν. Τὸ λέγω ῥητῶς.

§360Σ. ΠΟΛΥΖΩΗΣ. Δὲν πρόκειται ἄλλως νὰ παραμείνωσιν εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν.

§361Ι. Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἄλλο τι ἄτοπον ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐπανορθώσῃ. Κατὰ τὸν νόμον περὶ δικαστικοῦ συμβουλίου, τὸν ὁποῖον ἄρτι ἐψηφίσαμεν, οἱ δικασταὶ παρελθούσης τῆς τριετίας μετατίθενται ὑποχρεωτικῶς, πρὸ δὲ τῆς τριετίας δὲν δύνανται νὰ μετατεθῶσιν. Ἐνταῦθα θὰ συμβῇ ἀνισότης τις προκειμένου περὶ τῶν πρωτοδικῶν οἱ ὁποῖοι θέλουσι μεταβῆ εἰς τὴν προξενικὴν ὑπηρεσίαν, διότι οὗτοι πρῶτον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μετατεθῶσι καὶ πρὸ τῆς παρελεύσεως τῆς τριετίας, δεύτερον δὲν θὰ εἶναι ὑποχρεωτικὸν νὰ μετατεθῶσι καὶ μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς τριετίας, ἐνῷ δὲ οἱ συνάδελφοι αὐτῶν ἐνταῦθα θέλουσιν ὑπόκεισθαι εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου καὶ μετατίθεσθαι κατὰ τριετίαν, οὗτοι θὰ δύνανται νὰ μένωσιν ἐπὶ δεκαετηρίδας ὅλας εἰς τὰς θέσεις αὐτῶν περιμένοντες τὴν προαγωγήν των.

§362Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔγινε κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου συζήτησις.

§363Ι. Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Σύμφωνον πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ ἀνωτάτου δικαστικοῦ συμβουλίου καὶ σύμφωνον πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἤθελεν εἶναι νὰ περιληφθῇ διάταξις καθ’ ἣν μετὰ πενταετίαν οἱ δικασταὶ οὗτοι θὰ μετατίθενται ὑποχρεωτικῶς.

§364Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐξαιρετικὰ προσόντα ἀπαιτοῦνται. Δὲν δύνασθε νὰ τοὺς ὑπαγάγητε εἰς γενικοὺς κανόνας.

§365Ι. Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Οὐδὲν ἐξαιρετικὸν προσὸν ἀπαιτεῖται. Εἶναι δ’ ἐντελῶς ἀστεῖον νὰ λέγωμεν ὅτι ἀπαιτοῦνται ἐξαιρετικὰ προσόντα διὰ τὸν προξενικὸν δικαστήν. Τὸ μόνον ὅπερ ἀπαιτοῦμεν παρ’ αὐτοῦ εἶναι νὰ γνωρίζῃ μίαν τοὐλάχιστον ξένην γλῶσσαν· ἀλλὰ καὶ πᾶς δικαστὴς ὀφείλει σήμερον νὰ ἔχῃ τὴν μόρφωσιν ταύτην.

§366ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παππαμιχαλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§367Κ. Ν. ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, ἐπειδὴ θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου 2, ἀλλ’ ἐπὶ ἄλλου θέματος, ὄχι σχετικοῦ πολὺ πρὸς τὰ ὑπὸ τῶν συναδέλφων, ὑποχωρῶ νὰ ὁμιλήσωσιν ἐκεῖνοι, διὰ νὰ μὴ διακόψω τὴν σειράν.

§368ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λαναρᾶς.

§369Γ. ΛΑΝΑΡΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄλλου θέματος, ἐπὶ τῆς τροπολογίας δηλαδὴ τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Παππαμιχαλόπουλος.

§370Κ. Ν. ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔρχομαι εἰς τὸ βῆμα, διὰ νὰ μὴ ἀναγκάζω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ κοπιάζῃ στρέφων τὴν κεφαλὴν πρὸς τὰ ὀπίσω. Ἤθελον νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν προσοχὴν καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ νομίζω ὅτι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 9 ἔδει νὰ ὑποβάλω τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν θέλω νὰ ὑποβάλω. Ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀπασχολήσω ἐπὶ πολλὴν ὥραν τὴν Βουλήν, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ πράξω σήμερον. Θέλω νὰ προτείνω τι διὰ τοῦ ὁποίου ἀπησχόλησα τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἐπὶ πολλὴν ὥραν, τοῦτο ὅμως δηλῶ ὅτι δὲν θὰ τὸ πράξω σήμερον. Πρόκειται περὶ τῆς ἐπανιδρύσεως τοῦ Προξενείου ἐν Βατούμ. Διὰ μακρῶν ἄλλοτε ἀπησχόλησα τὴν Βουλὴν καὶ εἶπον τοὺς σπουδαίους λόγους διὰ τοὺς ὁποίους δὲν πρέπει νὰ ἐγκαταλίπωμεν πληθυσμὸν 100.000 Ἑλλήνων ἄνευ ἑνὸς προξένου. Νομίζω ὅτι οἱ ὑπολογισμοὶ τοὺς ὁποίους ἔφερεν ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κατ’ εἰσήγησιν τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι τὰ ἔξοδα τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ Προξενείου ἀνήρχοντο εἰς τόσον ποσόν, τὰ δὲ ἐκεῖθεν ἔσοδα ἀνήρχοντο εἰς τόσον ποσόν, ἔμενε δὲ ἓν ἔλλειμμα 3.000 δραχμῶν καὶ ἑπομένως δὲν συνέφερεν ἡ συντήρησις Προξενείου ἐκεῖ, νομίζω ὅτι οἱ τοιοῦτοι ὑπολογισμοὶ γινόμενοι διὰ τοὺς ὁμογενεῖς μας εἶναι κατώτεροι πάσης προσοχῆς, διότι ἐκεῖ πρόκειται περὶ πληθυσμοῦ 100.000 Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι μένουσι κατὰ παράδοξον τρόπον καὶ κατὰ πρωτοφανῆ πιστοὶ εἰς τὸν ἐθνισμόν των ἐπὶ 80 ἔτη. Ἀπὸ τοῦ 1827, ὅτε ἠναγκάσθησαν νὰ μεταναστεύσωσιν ἐκ Ῥωσίας, διότι ἐκηρύχθησαν τότε ὑπὲρ τῶν ῥωσικῶν ὅπλων, ὅτε ὁ ῥωσικὸς στρατὸς εἶχε φθάσει μέχρις Ἐρζερούμ, αὐτοὶ ἐκτεθειμένοι ὄντες ἠναγκάσθησαν ν’ ἀκολουθήσωσιν αὐτὸν εἰς Βατούμ, ὅπου ἔφθασαν μέχρις 100.000 πληθυσμοῦ. Εἶναι δὲ τόσον πατριῶται, ὥστε δὶς καὶ τρὶς ὑπέφεραν τὰ πάνδεινα ἐπὶ κινδύνῳ τῆς περιουσίας καὶ τῆς ζωῆς των. Πάντες γνωρίζομεν τὰ παθήματα τῶν Καυκασίων. Ἦλθον ἐνταῦθα καὶ δὲν ὀρρωδοῦσιν ἀκόμη ἐρχόμενοι ἐδῶ ἔχοντες τὴν μόνην των ἐλπίδα καὶ τὴν μόνην των παρηγορίαν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ τὴν πατρίδα ταύτην, τὴν Ἑλλάδα. Τόσον δὲ εἶναι ἀφωσιωμένοι εἰς τὰ ἐθνικά των φρονήματα, ὥστε ἐκ φόβου μήπως ἐκρωσισθῶσι μεταχειρίζονται τὴν ἑλληνικὴν γλῶσσαν, ἀποστέλλουσι τὰ τέκνα των εἰς τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα, τὰ ἐμπορεύματά των δι’ ἑλληνικῶν ἀτμοπλοίων καὶ ἐν γένει ἐπιζητοῦσι πᾶσαν ἀφορμὴν διὰ νὰ εὑρίσκωνται εἰς ἐπικοινωνίαν μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Ἦτο Προξενεῖον ἐκεῖ, τὸ ὁποῖον ἄφηνεν ἔλλειμμα, ὡς ἤκουσα ἀπὸ τὸν προκάτοχον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, 3.000 δραχ. καὶ διὰ τοῦτο ἐλήφθη τὸ μέτρον ὅτι ἔπρεπε νὰ καταργηθῇ. Σᾶς ἱκετεύω νὰ ἐπανιδρύσητε τὸ Προξενεῖον τοῦτο.

§371ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν σᾶς φαίνεται ἐπαρκὴς ἡ δι’ ὑποπροξένου ἀντιπροσώπευσις;

§372Κ. Ν. ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἐπαρκής. Ἀλλ’ ἔχω καὶ ἄλλην τινὰ πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔπρεπεν, ἐὰν ἦτο δυνατόν, νὰ ἔλεγον διὰ χαμηλοτέρας φωνῆς, ἵνα μὴ ἀκουσθῇ περαιτέρω, νὰ ἱδρυθῇ Προξενεῖον ἐν Δαμασκῷ. Μόνον ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει Ὑποπροξενεῖον εἰς Δαμασκόν, ἡ ὁποία εἶναι ἕδρα τοῦ πατριάρχου Ἀντιοχείας.

§373Γ. ΛΑΝΑΡΑΣ. Ἐγὼ δύο λέξεις ἤθελον νὰ εἴπω, ἂν καὶ τὸ ζήτημα ἔχει ἐξαντληθῆ, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξαν διάφοροι συνάδελφοι καὶ τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον οἱ συνάδελφοι κ. Καβαλιεράτος καὶ Πολυζώης. Νομίζω ὅτι ἐγένετο παρεξήγησίς τις ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι ἡ τροπολογία περιέχει τὸν ὅρον ὅτι εἰς τὰς θέσεις αὐτὰς διορίζονται (ἀναγινώσκει) «οἱ κεκτημένοι τὰ ἀπαιτούμενα προσόντα κατὰ τὸν ἐν ἰσχύϊ νόμον ΓΥΛΖʹ (ἀριθ.3437) τοῦ 1909 κλπ.». Ἡ μόνη καινοτομία τῆς τροπολογίας ταύτης εἶναι ὅτι δίδεται κάποια προτίμησις εἰς τοὺς διατελέσαντας εἰς τὰς θέσεις αὐτὰς ἐπὶ μίαν δεκαετίαν. Ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος. Εἶναι ὁ λόγος τὸν ὁποῖον οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι προέτειναν, ὅτι ἀπαιτοῦνται εἰς τὰς θέσεις αὐτὰς ἡ ἰδιάζουσα γνῶσις καὶ ἡ ἰδιάζουσα πεῖρα, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχουσιν οἱ ἄλλοι οἱ μὴ χρηματίσαντες ἐπὶ ἔτη πολλὰ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ αὐτῇ. Εἰς τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεγάρων συναδέλφου ἀντετάχθη ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ συμπεριλάβωμεν ἐν τῷ ὀργανισμῷ περὶ δικαστικῶν ὑπαλλήλων τοὺς ὑπηρετοῦντας εἰς τὰ προξενικὰ δικαστήρια δικαστὰς, διότι δι’ αὐτοὺς ἀπαιτοῦνται ἰδιάζουσαι γνώσεις καὶ ἰδιάζουσα πεῖρα. Διατί εἰς τοὺς δικαστὰς τῶν Προξενείων νὰ μὴ ἀπαιτῶνται τὰ αὐτὰ προσόντα τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τοὺς δικαστάς; Νομίζω ὅτι, διὰ νὰ εἴμεθα σύμφωνοι, πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία.

§374Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν θ’ ἀποδεχθῇ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. ἐκ Μεγάρων Βουλευτοῦ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ἔχω λόγους ν’ ἀσχοληθῶ περαιτέρω. Ὁ κ. ἐκ Μεγάρων συνάδελφος ὑποστηρίζει ὅτι οἱ προξενικοὶ δικασταὶ πρέπει νὰ μετατίθενται κατὰ τριετίαν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι σόλοικον.

§375ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἐγένετο δεκτὸν τοῦτο.

§376Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Κατὰ τὸν ὀργανισμὸν πάντες οἱ ὑπάλληλοι μετὰ πενταετίαν μετατίθενται, περιλαμβάνονται δὲ καὶ οἱ δικασταί.

§377Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ δοθῇ μείζων διασάφησις ἐπὶ τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἂν ὑποχρεωτικῶς κατὰ πενταετίαν οἱ προξενικοὶ δικασταὶ θὰ ὑπάγωνται εἰς τὸ μεταθετόν, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ ἄτοπον τὸ γενόμενον διὰ τοῦ νόμου περὶ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πρέπει νὰ διορθωθῇ διὰ τοῦ νόμου τούτου, διότι διὰ τῆς ὑποχρεωτικῆς μεταθέσεως τῶν προξενικῶν δικαστῶν θὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα ν’ ἀποστέλλωνται δικασταὶ πάντη ἀκατάλληλοι εἰς τὰ προξενικὰ δικαστήρια.

§378Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Τρία προξενικὰ δικαστήρια ὑπάρχουσι.

§379ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Περιλαμβάνονται καὶ οἱ ἀπὸ Προξενείου εἰς Προξενεῖον μετατιθέμενοι.

§380Γ. ΛΑΝΑΡΑΣ. Προτιμωμένων πάντοτε....

§381ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι, ὄχι. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει τροπολογίαν διὰ τὸ Βατούμ.

§382ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τῶν κ. Μ. Καβαλιεράτου καὶ Σ. Πολυζώη ἀπορρίπτεται. Ὑπάρχει ἑτέρα τροπολογία, τοῦ κ. Φίλιππα, περὶ τῆς ἀνασυστάσεως τοῦ Προξενείου Ἁμβούργου.

§383Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀνασυσταθῇ τὸ Προξενεῖον Ἁμβούργου, διότι τὰ ἑλληνικὰ προϊόντα καὶ ἐν γένει τὸ ἑλληνικὸν ἐμπόριον ἔχει ἀνάγκην προσώπων καταλλήλων. Ἡ δαπάνη εἶναι μόνον δισχίλιαι δραχμαί, εἰσπράττει 8,000 δραχ. καὶ ἐξοδεύει 10,000. Ἐγὼ εἶμαι ξένος πρὸς τὰ πρόσωπα, ἂν δὲ ὁμιλῶ ὁμιλῶ διὰ τὰ πράγματα καὶ ἰδίως διὰ τὴν εἰσαγωγὴν πάντων τῶν προϊόντων.

§384ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 9, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 10–15). Ἄρθρον 16 (ἀναγινώσκει). «Τὸ ἄρθρον 212 τοῦ ΧΝϚʹ νόμου, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ ΑϠΟΕʹ, μεταρρυθμίζεται ὡς ἑξῆς: Ἐν Κωνσταντινουπόλει, Σμύρνῃ καὶ Ἀλεξανδρείᾳ τὰ ἀνακριτικὰ καθήκοντα ἐκπληροῖ ὁ ἔμμισθος πάρεδρος δικαστής, ὃν ἀπόντα ἢ κωλυόμενον ἀναπληροῖ ὁ Γενικὸς πρόξενος ἢ ὁ νόμιμος αὐτοῦ ἀναπληρωτής. Ἐν τῇ περιπτώσει ὅμως ταύτῃ δὲν δύναται οὗτος νὰ ἐκτελῇ συνάμα καὶ χρέη εἰσαγγελέως».

§385ΑΘ. Τ. ΜΠΑΣΙΑΣ. Ὁ συνάδελφος κ. Κ. Ἀγγελόπουλος εἶχεν ὑποβάλει τροπολογίαν, ἐπειδὴ δὲ ἀπόψε δὲν παρίσταται ἐνταῦθα μὲ παρεκάλεσε νὰ τὴν ὑποστηρίξω. Πρόκειται περὶ τῶν ἀμίσθων προξένων.

§386Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἔλαβον πρόνοιαν διὰ τροπολογίας μου ἐχούσης οὕτως (ἀναγινώσκει)· «Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ΓΥΠϚʹ νόμου τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: Αἱ εἰσπράξεις τῶν μὲν ἐμμίσθων προξενικῶν Ἀρχῶν ἀνήκουσιν εἰς τὸ Δημόσιον, τῶν δὲ ἀμίσθων εἰς τοὺς διευθύνοντας αὐτάς, ἐπὶ δὲ τῶν συμβολαιογραφικῶν πράξεων καὶ τῶν ὁριζομένων ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 223 τοῦ προξενικοῦ νόμου ΧΝϚʹ, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ ΒΨΗʹ νόμου, ἐγγράφων, ἐὰν τὸ εἰσπραττόμενον τέλος ὑπερβαίνῃ τὰς ἑκατὸν δραχμάς, τὸ ὑπερβάλλον ἔκ τε τοῦ ἀναλογικοῦ καὶ προσθέτου τέλους ἀνήκει εἰς τὸ Δημόσιον». Ἡ τροπολογία μου αὕτη θὰ λάβῃ τὴν θέσιν νέου ἄρθρου.

§387ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὅπως εἶχεν ὁ παλαιὸς νόμος.

§388ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 16 ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 17 (ἀναγινώσκει)· «Πᾶσα διάταξις, ἀντιβαίνουσα εἰς τὸν παρόντα νόμον καταργεῖται». Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Μ. Καβαλιεράτου ἔχουσα οὕτως «ἀναγινώσκει)· «Ἐπὶ τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 60 τοῦ ΒΨΗʹ νόμου διαγράφονται αἱ λέξεις· «ἄλλως προάγονται μόνον μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ὑποπροξένου μετὰ τετραετῆ εὐδόκιμον ὑπηρεσίαν».

§389Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Ἦσαν δύο ὑπάλληλοι, εἷς ὁ ὁποῖος ἀπέθανε καὶ ἕτερος νέος τις Καβαλιεράτος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀρίστην διαγωγὴν καὶ εἶναι λαμπρὸς νέος. Ὁμολογουμένως εἶναι λυπηρὸν νὰ μὴ προαχθῇ ὁ ἄριστος αὐτὸς νέος, δὲν ὑπάρχει δὲ ἄλλος ὁ ὁποῖος νὰ δύναται νὰ ἐπωφεληθῇ ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης.

§390ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐδέχθη τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Καβαλιεράτου;

§391Δ. ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ. Μάλιστα. Θὰ τεθῇ ὡς ἄρθρον 18. Τὸ δὲ ἀναγνωσθὲν ἄρθρον 17 θὰ τεθῇ τελευταῖον ὡς ἄρθρον 19. Ὡς ἄρθρον δὲ 17 θὰ τεθῇ ἡ ὑπ’ ἐμοῦ ἀναγνωσθεῖσα τροπολογία. (Γίνονται δεκτὰ τὰ νέα ἄρθρα 17 καὶ 18, ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 17, γενόμενον 19, καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ ἀνάγνωσιν). (Ἀναγινώσκονται εἶτα τὰ Πρακτικὰ τῆς 6ης Μαρτίου). Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν Πρακτικῶν; Οὐδεμία. (Τὰ Πρακτικὰ ἐπικυροῦνται). Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως Σχολῆς Ναυτικοῦ Πυροβολικοῦ».

§392ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–3, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ ἀνάγνωσιν). Βʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παραχωρήσεως προνομίου ἐφευρέσεως ἀμυντικῆς τορπίλλης εἰς τὸν ἀξιωματικὸν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ κ. Δημήτριον Θ. Μπακόπουλον».

§393ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ τὸ σύνολον εἰς βʹ ἀνάγνωσιν).

§394Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ νὰ ὁρισθῇ ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ παραπεμφθῶσι τὰ ἑξῆς 5 νομοσχέδια· 1) «περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 189 τοῦ Ἐμπορικοῦ νόμου»· 2) «περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ ἐπιδόσεως τῶν δικογράφων ἐφέσεως καὶ ἀναιρέσεως»· 3) «περὶ ἐφέσεως κατὰ προδικαστικῶν ἀποφάσεων καὶ περὶ διαδικασίας κατὰ διαδίκων ἀγνώστου διαμονῆς»· 4) «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τοῦ ποινικοῦ νόμου»· καὶ 5) «περὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ἀποσβεστικῆς παραγραφῆς διατάξεων τοῦ ἰσχύοντος δικαίου». Τὸ τελευταῖον νομοσχέδιον διενεμήθη σήμερον.

§395ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§396Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲ ν’ ἀποτελεσθῇ ἐκ τῶν κ. Ἰ. Δ. Ῥάλλη, Χ. Βοζίκη, Δ. Βοκοτοπούλου, Σ. Κροκιδᾶ, Ν. Μισυρλῆ καὶ Ἰ. Μπακοπούλου, οἱ ὁποῖοι παρακαλῶ νὰ εἰδοποιηθῶσιν αὔριον, ὅπως συνέλθωσι καὶ μελετήσωσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ὥστε νὰ προλάβωμεν νὰ συζητηθῶσι, διότι τὰ θεωρῶ ὑψίστης σημασίας.

§397ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχουσι νομοσχέδια ἅτινα πρέπει νὰ συζητηθῶσι κατὰ ταύτην τὴν ἑσπέραν καὶ ὄχι μόνον τὰ ἐκ κυβερνητικῆς πρωτοβουλίας ἀλλὰ καί τινες προτάσεις νόμων δι’ ἃς ἔδωκα ὑπόσχεσιν εἰς ἐντίμους συναδέλφους.

§398Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐμπρὸς νὰ τὰ ψηφίσωμεν.

§399ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὰ ὑπ’ ἀριθμὸν 18, 19 καὶ 20 ἀναβάλλονται, ὡς πρὸς δὲ τὴν σύμβασιν τὴν σταφιδικὴν θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ καταθέσω ἔγγραφά τινα, ἅτινα θέλουσι χρησιμεύσει διὰ τὴν τρίτην συζήτησιν καὶ ἅτινα πρέπει νὰ τυπωθῶσι. Καταθέτω ἐνταῦθα τρεῖς δηλώσεις, δύο μὲν μετὰ τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας πρὸς προστασίαν τῆς σταφίδος, μίαν δὲ μετὰ τῆς Τραπέζης «Ἀθηνῶν», αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ τυπωθῶσι καὶ αὗται διὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. Ἐὰν δὲ δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις παρακαλῶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 343–345).

§400ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§401ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 17 λοιπόν. Βʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 27 Νοεμβρίου 1909 ἐξ ἄρθρων 11 συμβάσεως μεταξὺ 1) τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, 2) τῆς ἐν Ἀθήναις ἑδρευούσης «Προνομιούχου Ἑταιρείας πρὸς προστασίαν τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς ἐμπορίας τῆς σταφίδος» καὶ 3) τῆς ἐν Πάτραις ἑδρευούσης Σταφιδικῆς Τραπέζης, καὶ περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ͵ΓΠʹ (3080) τῆς 17 Ἰουλίου 1905». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον).

§402ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπιτρέψατε καὶ τὸ κατωτέρω ὡς εὑρισκόμενον ὑπὸ γʹ ἀνάγνωσιν νὰ ψηφισθῇ αὔριον, ὡς καὶ τὸ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δήμων, ὥστε νὰ ἔχωμεν τέσσαρα ἢ πέντε νομοσχέδια εἰς γʹ ἀνάγνωσιν, τὰ ὁποῖα νὰ συζητήσωμεν ἐν καιρῷ. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, ὅπως ψηφισθῇ τὸ 23, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὰ δημοτικὰ συμβούλια.

§403ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τοῦ περὶ συστάσεως τῶν δήμων νόμου τῆς 27 Δεκεμβρίου 1833, τοῦ ᾼϠΙϚʹ νόμου τῆς 7 Μαρτίου 1891, καὶ τοῦ περὶ συνόδων τῶν δημοτικῶν συμβουλίων νόμου τῆς 26 Ἰουνίου 1836».

§404ΕΠΑΜ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο διεσκευάσθη συνοπτικώτερον. Τὰ ἄρθρα 1–7 διαγράφονται, τὰ δὲ ἄρθρα 9 καὶ 10 γίνονται 1ον ἄρθρον ὡς ἑξῆς: Ὑποβάλλω πρὸς ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε, τὴν τροπολογίαν, ὅπως ἀναγνωσθῇ. Τὸ δὲ ἄρθρον 16ον γίνεται 2ον ὡς ἑξῆς: Ὑποβάλλω καὶ ταύτην τὴν τροπολογίαν, ὡς καὶ τὰς ἄλλας, παρακαλῶ δὲ ν’ ἀναγνωσθῇ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον. (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, στέλλεται δὲ πρὸς ἀνατύπωσιν). (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 346).

§405ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θ’ ἀναβληθῶσι τὰ ὑπ’ ἀριθμοὺς 24, 25, 26, 27 καὶ 28.

§406ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ προσθήκης ἐδαφίου εἰς τὸ ἄρθρον 15 τοῦ ͵ΓΥΙΔʹ (3414) νόμου περὶ Γενικοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου». (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἐπιβολῆς εἰδικοῦ δημοτικοῦ φόρου διὰ τὴν ἀγροφυλακήν».

§407ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἴδω τοῦτο εἰς πάντας τοὺς δήμους. (Ψηφίζεται ὡσαύτως):

§408ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ͵ΓΤϚʹ νόμου τοῦ 1909 περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων ͵ΒΤΜΘʹ τοῦ 1895 καὶ ͵ΓϞΗʹ τοῦ 1905 περὶ στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως». Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§409ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νὰ ψηφισθῇ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν καὶ εἰς γʹ ἐπιφυλάττομαι. (Ψηφίζεται εἰς βʹ ἀνάγνωσιν).

§410ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓΦΞΒʹ τῆς 13 Φεβρουαρίου 1910». (Ψηφίζεται ἡ πρότασις νόμου αὕτη κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ συνομολογήσεως δανείου ἐκ δραχ. 70.000 ὑπὸ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Γλώσσης διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ λιμένος». (Ψηφίζεται καὶ ἡ πρότασις νόμου αὕτη κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον) Γʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου ᾼΦΚΖʹ περὶ διαχειρίσεως τῆς ἐγχωρίου περιουσίας τῆς Κεφαλληνίας καὶ ἱδρύσεως δι’ αὐτῆς φιλανθρωπικῶν καταστημάτων ἐν Κεφαλληνίᾳ». (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς προτάσεως νόμου ταύτης. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§411ΜΙΛ. ΑΝΝΙΝΟΣ ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, τὴν τροπολογίαν μου.

§412ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Καβαλιεράτου ἐν τέλει τῆς πρώτης παραγράφου. (Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 ὡς καὶ τὸ σύνολον τῆς προτάσεως νόμου ταύτης εἰς γʹ συζήτησιν). Αʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἐπεκτάσεως τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 22 τοῦ ΒΣΙΓʹ νόμου τῆς 10 Ἰανουαρίου 1894, περὶ τιμαρίων ἐν Κερκύρᾳ, ὡς καὶ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ΓΣΠʹ (3280) τῆς 11 Ἀπριλίου 1908». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§413ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Προκειμένου περὶ φορολογίας καὶ συλλογῆς βαλανιδίου παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 75.

§414ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ φορολογίας καὶ συλλογῆς βαλανιδίου). (Ψηφίζεται ὡσαύτως). Συζήτησις τῆς προτάσεως τῆς ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς Ἐπιτροπῆς «περὶ τροποποιήσεως ἐδαφίων τινῶν τοῦ ἄρθρου 77 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». (Ψηφίζεται ἡ πρότασις). Οἱ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, Ἐσωτερικῶν καὶ Ναυτικῶν Ὑπουργοὶ καταθέτουσιν ἕξ ἐκθέσεις εἰδικῶν προϋπολογισμῶν δι’ ἀπαιτουμένην δαπάνην ὁδοποιΐας ἀνωτέραν μὲν τῶν 2.000, οὐχὶ ὅμως ὑπερβαίνουσαν τὰς 10,000 δραχμῶν. Ὁ κ. Γ. Παππαβασιλείου ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ προσθήκης διατάξεως εἰς τὸν νόμον ΓΥΚΓʹ (3423) τῆς 21 Νοεμβρίου 1909». Οἱ κ. Ἀθ. Τ. Μπασιᾶς, Μ. Καβαλιεράτος καὶ ἄλλοι Βουλευταὶ ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΓΥΙΖʹ». Ὁ κ. Ἀθ. Τ. Μπασιᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ μισθοδοσίας τοῦ προσωπικοῦ τῶν γραφείων, κλινικῶν, ἐργαστηρίων καὶ Μουσείων τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου». Οἱ κ. Ἀλ. Πονηρόπουλος καὶ Ν. Καραστέργιος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων περὶ προσόντων τῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὑπαγομένων ὑπαλλήλων καὶ περὶ μονιμότητος αὐτῶν». (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 329–338). Οἱ βουλευταὶ κ. Ἰ. Δ. Ῥάλλης, Θ. Λέκας, Λ. Καλλιφρονᾶς καὶ Ἀλ. Σκουζὲς ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ͵ΔΧΙΑʹ». Οἱ βουλευταὶ κ. Ἀ. Γαρουφαλλιᾶς, Γ. Φούφας, Ἰ. Στεφανόπουλος κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης ἐδαφίων εἰς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ͵ΓΥΙΖʹ νόμου». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Παππαβασιλείου ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσόντων, πειθαρχίας καὶ μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν κλπ.». Οἱ βουλευταὶ κ. Γ. Κουλούρης, Ἀρ. Ἀντωνόπουλος, Σ. Βάρβογλης, Ἀλκίνοος Ζερβός, Σ. Πολυζώης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσόντων τῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὑπαγομένων ὑπαλλήλων καὶ περὶ μονιμότητος αὐτῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. Θ. Γκόφας, Θ. Ζέρβας καὶ Σ. Κουμουνδοῦρος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὰς ὑπαγομένας εἰς τὸ Ζʹ τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὑπηρεσίας διατάξεων». Οἱ βουλευταὶ κ. Ἀλ. Πονηρόπουλος, Ἰ. Γιαννακίτσας, Χ. Βοζίκης καὶ Ἰ. Μπακόπουλος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων περὶ προσόντων τῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὑπαγομένων ὑπαλλήλων καὶ περὶ μονιμότητος αὐτῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. Θεόδ. Φαρμακόπουλος, Μ. Στεφανίδης καὶ Γ. Καρπετόπουλος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὰς ὑπαγομένας εἰς τὸ Ζʹ τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὑπηρεσίας διατάξεων». (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 347–353).

§415ΣΤ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἕως ἐδῶ.

§416ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 10 καὶ 15′ μ. μ.).