1909.11.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 47.

τῆς 20ῆς Νοεμβρίου 1909.

(Παρασκευή)

Προεδρία κ. Ἀλεξάνδρου Σ. Κ. Ῥώμα.

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου περὶ ὥραν 5 καὶ 45′ μ. μ. ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ παρόντων 95 Βουλευτῶν).

Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν· Ὁ σύνδεσμος τῶν ἐν Ἀθήναις ἐμπορορραπτῶν παρακαλεῖ τὴν σεβαστὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν περὶ ἐπιβολῆς διπλασίου τοῦ νῦν ἐπιβαλλομένου δασμοῦ εἰσαγωγῆς εἰς τὰ ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ εἰσαγόμενα ἕτοιμα ἐνδύματα. Οἱ κάτοικοι Ἀστακοῦ διαμαρτύρονται κατὰ τῆς φορολογίας τοῦ φωτιστικοῦ οἰνοπνεύματος. Πλεῖστοι ἐκ τοῦ λαοῦ τῶν Ἀθηνῶν ἀποκρούουσι τὴν φορολογίαν τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης καὶ κηρύσσονται ὑπὲρ τῆς φορολογίας τοῦ οἰνοπνεύματος. Οἱ πεμπτημοριοῦχοι πιστωταὶ τοῦ δήμου Ἀθηναίων ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα περιέχον σκέψεις περὶ τοῦ διακανονισμοῦ τῶν χρεῶν τοῦ ἀνωτέρω δήμου. Ὁ λαὸς Εὐπαλίου διαμαρτύρεται κατὰ τῆς μελετωμένης καταργήσεως τοῦ Εἰρηνοδικείου Ποτιδανείας. Τὸ σωματεῖον τῶν τεχνιτῶν ἀργυροχρυσοχοΐας ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ ἐπιβολῆς βαρυτέρου δασμοῦ εἰσαγωγῆς ἐπὶ τῶν ἐκ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου σκευῶν, κοσμημάτων καὶ λοιπῶν. Οἱ καρραγωγεῖς διτρόχων καὶ τετρατρόχων κάρρων τῆς πόλεως Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς παρακαλοῦσι τὴν σεβαστὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν περὶ ἐλαττώσεως τοῦ φόρου τοῦ ἐπιτηδεύματός των. Ἡ πόλις τοῦ Αἰτωλικοῦ διαμαρτύρεται κατὰ τῆς μελετωμένης φορολογίας τοῦ φωτιστικοῦ οἰνοπνεύματος. Οἱ κάτοικοι Ἀμαλιάδος παρακαλοῦσι τὴν Βουλήν, ὅπως μὴ ἐπιβάλῃ φορολογίαν ἐπὶ τῆς ἐκ σταφίδος παραγομένης σακχάρεως. Ὁ λαὸς τοῦ δήμου Νεβροπόλεως διὰ ψηφίσματος διαμαρτύρεται κατὰ τῆς μελετωμένης καταργήσεως τοῦ Εἰρηνοδικείου Νεβροπόλεως. Οἱ παρακεντέδες τῶν ἐν Ἄκιτσι Τοπκαλείων κτημάτων παρακαλοῦσι τὴν σεβαστὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα χορηγήσῃ καὶ εἰς αὐτοὺς τὴν ἀναγκαίαν πίστωσιν, τὴν ὁποίαν ἐχορήγησε καὶ εἰς τοὺς κολλήγας τῶν αὐτῶν κτημάτων. Ὁ κ. Ἄγγελος Πανουτσόπουλος, ἔκτακτος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ὑποβάλλει σχέδιον νόμου περὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς στατιστικῆς τῆς πολιτικῆς καὶ ποινικῆς Δικαιοσύνης. Ὁ δήμαρχος Ἀκράτας ὑποβάλλει ψήφισμα τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου περὶ ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων ἐν τῷ δήμῳ Ἀκράτας πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς ἀπαιτουμένης διὰ τὴν διατήρησιν τοῦ Εἰρηνοδικείου Νωνάκριδος, ἑδρεύοντος μονίμως ἐν Ἀκράτᾳ. Πολλοὶ κάτοικοι Ἑρμιονίδος παρακαλοῦσι τὴν σεβαστὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν, ὅπως μὴ φορολογήσῃ τὸν δι’ οἰνοπνεύματος φωτισμόν. Τὸ δημοτικὸν Συμβούλιον Χαλκίδος διὰ ψηφίσματός του παρακαλεῖ τὴν σεβαστὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν, ὅπως λάβῃ σύντονα προστατευτικὰ τῆς οἰνοπαραγωγῆς μέτρα. Τὰ σωματεῖα Βόλου ἱκετεύουσι τὴν Βουλήν, ὅπως διὰ νόμου ἐγκριθῇ ἡ κατασκευὴ ἁμαξιτοῦ ὁδοῦ Βόλου–Ἀγχιάλου–Ἁλμυροῦ δι’ ἐξόδων τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Βόλου, συμφώνως πρὸς τὸ ψήφισμα τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς. Ὁ σύνδεσμος τῶν ἐν Καλάμαις ἁμαξηλατῶν διαμαρτύρεται κατὰ τῆς μελετωμένης φορολογίας τοῦ φωτιστικοῦ οἰνοπνεύματος καὶ τῆς ἐλαττώσεως τῆς τιμῆς τοῦ πετρελαίου. Ὁ δήμαρχος Πατρῶν, ἐντολῇ τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου, τῶν προεδρείων πασῶν τῶν συντεχνιῶν καὶ πάντων τῶν συλλόγων τῆς πόλεως, παρακαλεῖ, ὅπως ἀποσυρθῇ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ μεταναστεύσεως ὡς καταστρεπτικὸν εἰς τὴν πόλιν τῶν Πατρῶν καὶ τὴν σταφιδοπαραγωγήν. Τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τῶν δημοδιδασκάλων τοῦ νομοῦ Μαγνησίας, ἐντολῇ ὅλων τῶν δημοδιδασκάλων τοῦ νομοῦ, παρακαλεῖ τὴν σεβαστὴν Βουλήν, ὅπως καὶ ὁ νομὸς Μαγνησίας ἀποτελέσῃ ἰδίαν ἐκπαιδευτικὴν περιφέρειαν· Ὁ ἐπιθεωρητὴς Λακεδαίμονος ἀναφέρει, ὅτι ὁ νομὸς Λακωνίας εἶναι ἀνάγκη νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο ἐπιθεωρητικὰς περιφερείας, λόγῳ τῆς μεγάλης ἀποστάσεως καὶ τῆς ἐλλείψεως πάσης ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας· Ὁ σύλλογος τοῦ εἰσαγωγικοῦ ἐμπορίου Πατρῶν παρακαλεῖ, ὅπως τάχιστα ψηφισθῇ νομοσχέδιον δημοτικῆς διαμετακομίσεως μεταποιουμένου σίτου, διαμαρτύρεται δὲ κατὰ τῆς ἐπιβληθείσης φορολογίας ἐπὶ τῶν ὀρυκτελαίων· Ὁ σύνδεσμος «Πρόοδος» τῆς Αἰγίνης εὔχεται, ὅπως ἡ κυριακὴ ἀργία ἐφαρμοσθῇ γενικῶς· Ὁ δήμαρχος καὶ ἄλλοι πολλοὶ κάτοικοι Μήλου διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ Μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιψηφίσῃ τοῦτο· Κάτοικοι Ἀμφιλοχίας παρακαλοῦσιν, ὅπως ἡ κυριακὴ ἀργία ἐπεκταθῇ διὰ νέου νόμου καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος· Ὁ γυμνασιάρχης Ἄργους κατ’ ἐντολὴν τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως Ἄργους παρακαλεῖ τὴν σεβαστὴν Βουλήν, ἵνα ψηφίσῃ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου Μέσης ἐκπαιδεύσεως· Κάτοικοι Σάμης τῆς Κεφαλληνίας παρακαλοῦσι τὴν σεβαστὴν Βουλὴν περὶ ὑπαγωγῆς τοῦ Πρωτοδικείου Κεφαλληνίας εἰς τὸ Ἐφετεῖον Πατρῶν· Οἱ καθηγηταὶ καὶ ἑλληνοδιδάσκαλοι Σύρου παρακαλοῦσι τὴν σεβαστὴν Βουλήν, ὅπως μὴ ἐπιψηφίσῃ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου καὶ ἐπιθεωρητῶν Μέσης ἐκπαιδεύσεως· Οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων Στρίγκου καὶ Διμηρίου τοῦ δήμου Τεγέας παρακαλοῦσιν, ὅπως διατηρηθῇ ἐν ἐνεργείᾳ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον τοῦ χωρίου Στρίγκου ὡς καταλληλότερον καὶ λόγῳ ἀποστάσεως καὶ λόγῳ ὑγείας· Τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τοῦ συλλόγου τῶν δημοδιδασκάλων Ἀργολίδος παρακαλεῖ τὴν σεβαστὴν Βουλήν, ὅπως ταχέως ἐπιψηφίσῃ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ περιφερειῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· Ἡ Γιασεμὴ χήρα τοῦ ποτὲ λοχαγοῦ τοῦ Ὑλικοῦ Πυροβολικοῦ Δημητρίου Γιαννακοπούλου ὑποβάλλει ἀναφορὰν κατὰ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ κατακρατοῦντος παρανόμως χρήματά της μετοχικά· Πολλοὶ ἔμποροι τοῦ Πειραιῶς παρακαλοῦσι τὴν Βουλήν, ἵνα μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταναστεύσεως καταστρεπτικοῦ διὰ τὸν λιμένα Πειραιῶς. Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον ἔχει ὁ βουλευτὴς Καλαμῶν κ. Κ. Φλέσσας.

§2Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ ψηφισθεὶς πρὸ ὀλίγου νόμος περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς οὐδόλως ἐμερίμνησε περὶ τῶν μουσικῶν καὶ ἀρχιτεχνιτῶν λοχιῶν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, οἵτινες μετὰ εἰκοσιπενταετῆ ὑπηρεσίαν καὶ ὀκταετῆ τοιαύτην ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ ἀποστρατευόμενοι λαμβάνουσι τὴν σύνταξιν τοῦ ὑπαξιωματικοῦ. Ἡ κατάστασις αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη ἐργαζομένων ὑπηρεσίαν πολὺ δύσκολον εἶναι ὀδυνηρά, ἀφοῦ ἀποστρατευόμενοι λαμβάνουσι τὴν σύνταξιν τοῦ ὑπαξιωματικοῦ. Ἐπίσης ἀδικοῦνται μεγάλως καὶ οἱ ἀνθυπασπισταὶ τῆς ξηρᾶς, οἵτινες κατὰ τὸν νέον νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας ἀποστρατευόμενοι λαμβάνουσι σύνταξιν ὑπαξιωματικοῦ. Τούτου ἕνεκεν σκεφθεὶς ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη μεγάλως ἀδικεῖ τοὺς δυστυχεῖς ἀνθυπασπιστὰς ἐπεζήτησα διὰ τῆς προτάσεως ταύτης τοῦ νόμου τὴν βελτίωσιν αὐτῶν, καὶ πρὸς τοῦτο ὑποβάλλων τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ νόμου ζητῶ δι’ αὐτῆς ὅπως οἱ μουσικοὶ καὶ ἐπιλοχίαι τεχνῖται ὑπηρετοῦντες ἐπὶ εἰκοσιπενταετίαν ἐν τῷ στρατῷ καὶ ἔχοντες τοιαύτην ὀκταετῆ ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ ἀποστρατευόμενοι λαμβάνωσι τὴν σύνταξιν τοῦ ὑπολοχαγοῦ, οἱ δὲ ἀνθυπασπισταὶ ἀποστρατευόμενοι κατὰ τὸν νέον νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας λαμβάνωσι τὴν σύνταξιν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, ἀφοῦ καταβάλωσι τὴν ἀπαιτουμένην ὑπὸ τοῦ νόμου μετοχήν. Πιστεύω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν θὰ υἱοθετήσῃ τὴν πρότασιν ταύτην δικαιοτάτην οὖσαν καὶ θὰ σπεύσῃ νὰ σώσῃ αὐτοὺς τοὺς οἰκογενειάρχας, οἵτινες ὡς τεχνῖται, ὡς μουσικοὶ καὶ ὡς ἀνθυπασπισταὶ ἔδρασαν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις νόμου τοῦ κ. Φλέσσα ἔχει διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς: «Περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ᾼΥΚΘʹ τοῦ ἔτους 1887 περὶ στρατιωτικῶν μουσικῶν καὶ τεχνιτῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ περὶ ἀνθυπασπιστῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς». Θὰ τυπωθῇ, θὰ διανεμηθῇ καὶ θ’ ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. (Ὅρα Παράρτ. Ἐφ. Συζ. Βουλῆς, ἀριθ. 504). Ὁ βουλευτὴς Μεγαρίδος κ. Ἰ. Δ. Ῥάλλης ἔχει τὸν λόγον πρὸς ὑποβολὴν προτάσεως νόμου.

§4Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε, ἔχω ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀναγεγραμμένου πρώτου ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ ἐγγράψητε.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§6Ι. Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ τροπολογία ἡ γενομένη ἀποδεκτὴ κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς περὶ καταργήσεως τῆς μυστικῆς ἀνακρίσεως, ἡ ὁποία ἦτο ἐπιβεβλημένη, ἀναμφισβητήτως ἐγέννησε μερικοὺς δισταγμοὺς ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς. Λόγῳ τῆς σπουδῆς μετὰ τῆς ὁποίας ὑπεβλήθη καὶ ἐψηφίσθη δὲν καθωρίσθησαν ἐπαρκῶς ὅλαι αἱ περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἦτο δυνατὸν νὰ προκύψωσιν· ἐπειδὴ δὲ εἶναι προσθέτως δυνατὸν νὰ δημιουργηθῶσι δυσχέρειαι διὰ τὴν ἀνάκρισιν καὶ διὰ τὴν ὁμαλὴν διεξαγωγὴν τοῦ ἔργου αὐτῆς, ἐθεωρήσαμεν ἀναγκαῖον μετ’ ἄλλων συναδέλφων, τῶν κ. Π. Πετρίδου, Χ. Βοζίκη, Κ. Γκότση, Ἀθ. Τ. Μπασιᾶ, Γ. Κατσίνα καὶ τοῦ κ. Ἰ. Μπακοπούλου...

§7Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλοι οἱ δράσται.

§8Ι. Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Οἱ ὁποῖοι ἐπαίρονται, διότι ἐγένοντο εἰσηγηταὶ καταργήσεως ἐλευθέρου θεσμοῦ.

§9Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει μυστικὸν ἀνακρίσεως.

§10Ι. Δ. ΡΑΛΛΗΣ. .... νὰ ὑποβάλωμεν πρότασιν νόμου, διὰ τῆς ὁποίας ἤδη λύονται ὅλα περίπου τὰ ζητήματα, διότι ἡ πρότασις αὐτὴ εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον εἰλημμένη ἐκ τοῦ σχετικοῦ νόμου τοῦ Γαλλικοῦ, ἔν τισι δὲ καὶ ἐκ σχετικοῦ Γερμανικοῦ νόμου. Κατὰ τὴν ἤδη ἐψηφισμένην τροπολογίαν ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς κατηγορουμένους ὁσάκις γίνεται ἐξέτασις ἐν τῇ ἀνακρίσει μάρτυρός τινος νὰ παρίστανται αὐτοπροσώπως ἢ καὶ μετὰ συνηγόρου, παραδόξως δ’ ἐλησμονήθη νὰ ὁρισθῇ, ὅτι κατὰ τὴν ἀπολογίαν τοῦ κατηγορουμένου δέον νὰ δύναται νὰ παρίσταται οὗτος μετὰ συνηγόρου. Ἐνῷ δὲ τοῦτο δὲν ὡρίσθη, ὡρίσθη τὸ ἕτερον, ἡ παράστασις δηλαδὴ τοῦ κατηγορουμένου κατὰ τὰς ἐξετάσεις μαρτύρων, ἐκ τοῦ ὁποίου εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψωσι διάφοροι δυσχέρειαι διὰ τὴν ἀνάκρισιν, διότι, ὁσάκις ὁ ἀνακριτὴς θὰ θελήσῃ νὰ ἐξετάζῃ μάρτυράς τινας, θὰ εἶναι ὑπόχρεος νὰ καλῇ τὸν κατηγορούμενον καὶ τὸν συνήγορόν του. Τοῦτο δὲ θὰ εἶναι ὑπόχρεος νὰ πράττῃ καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελε τυχὸν ὑποχρεωθῆ νὰ μεταβῇ ἐπιτοπίως πρὸς ἐξέτασιν μάρτυρος καὶ εἰς τόπον ἀπέχοντα ἐκ τῶν φυλακῶν ὅπου εὑρίσκεται ὁ κατηγορούμενος καθειργμένος. Ἐννοεῖται ὅτι, ἐκτὸς τοῦ ὅτι αἱ δαπάναι ἐκ τῶν ἐπιτοπίων τούτων μεταβάσεων εἶναι δυνατὸν ὑπερμέτρως νὰ ἐπιβαρύνωσι τὸ Κράτος, θέλουσι προκύψει καὶ ἕτεραι δυσχέρειαι, διότι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἰδία δύναμις, ἥτις θὰ συνοδεύῃ τοὺς διαφόρους κατηγορουμένους, ὁσάκις θὰ ἤθελον νὰ μεταβῶσι μετὰ τοῦ ἀνακριτοῦ. Κατὰ τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ νόμου ἐπιτρέπεται εἰς τὸν κατηγορούμενον νὰ παρίσταται διὰ συνηγόρου κατὰ τὴν ἀπολογίαν, ὡς ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὸν νὰ παρίσταται μετὰ συνηγόρου καὶ εἰς περιπτώσεις καθ’ ἃς ἤθελεν ἐξετασθῆ κατ’ ἀντιπαράστασιν πρὸς μάρτυρας, δὲν ἐπιτρέπεται ὅμως, ὡς δὲν ἐπιτρέπεται ἐν Γαλλίᾳ οὔτε ἐν Γερμανίᾳ, ἡ παράστασις τοῦ κατηγορουμένου καὶ τοῦ συνηγόρου του κατὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν μαρτύρων. Ἐπίσης διὰ τῆς προτάσεως ταύτης κανονίζονται αἱ λεπτομέρειαι αἱ συνεπείᾳ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νέου θεσμοῦ ἀναγκαῖαι. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ ὡς τάχιστα ἡ πρότασις αὕτη, συζητουμένη ὑπὸ τῆς Βουλῆς κατὰ προτίμησιν, ἵνα μὴ προκύψωσι δυσχέρειαι.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ, θὰ διανεμηθῇ καὶ θ’ ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἥτις ἐπεξειργάσθη τὸ νομοσχέδιον «περὶ φόρου καταναλώσεως τῆς ἐντὸς τοῦ Κράτους εἰσαγομένης σακχάρεως» ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της διὰ τοῦ κ. Ἀντ. Καρτάλη, εἰσηγητοῦ αὐτῆς. Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Φωτιάδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τῶν βοσκησίμων γαιῶν». (Ὅρα Παράρτ. Ἐφ. Συζητ. τῆς Βουλῆς, ἀριθ. 505 –508). Ὁ κ. Ἐμπειρῖκος ἔχει τὸν λόγον ὅπως ὑποβάλῃ πρότασιν νόμου.

§12ΕΠ. ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἡ ἀνάπτυξις τῆς ἀτμήρους ἡμῶν ναυτιλίας, τῆς ἀριθμούσης τὴν σήμερον ὑπὲρ τὰ τριακόσια ἀτμόπλοια, ἅτινα περιφέρουσιν εἰς πάσας τὰς θαλάσσας τὴν κυανόλευκον, περιποιοῦντα ἀρκοῦσαν τιμὴν εἰς τὴν Ἑλλάδα, κατέστησεν ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἀρκούντως αἰσθητὰς τὰς ἀτελείας τῆς ναυτικῆς ἡμῶν νομοθεσίας. Ἡ ἐμπορικὴ ἡμῶν ναυτιλία δὲν διατελεῖ πλέον ὑπὸ τὰς αὐτὰς συνθήκας καὶ περιστάσεις ὑφ’ ἃς διετέλει καθ’ ὃν χρόνον αἱ διέπουσαι αὐτὴν ἀτυχῶς μέχρι τῆς σήμερον πανάρχαιοι διατάξεις. Τότε ἐκράτουν τὰ ἱστία, σήμερον ἰσχύει ὁ ἀτμός· τότε εἴχομεν τὰς συμπαρομαρτούσας βραδύτητας, σήμερον ἐπιζητεῖται ἡ ταχύτης· τότε διὰ μικρῶν κεφαλαίων ἡ ἐπιχείρησις εὐωδοῦτο, σήμερον ἀπαιτοῦνται μεγάλα κεφάλαια. Συναντῶνται δ’ ἕνεκα τούτων πλεῖστα οὐσιώδη κενὰ καὶ μεγάλαι ἐλλείψεις παρατηροῦνται ἐν τῇ διεπούσῃ τὴν ἐμπορικὴν ἡμῶν ναυτιλίαν νομοθεσίᾳ. Τὰ κενὰ ταῦτα νομίζω ὅτι ἔχει καθῆκον ἡ Βουλὴ νὰ μὴ ἀφήσῃ νὰ ὑφίστανται ἐπὶ πλέον. Διὰ τοῦτο καὶ ἐθεώρησα, ὅτι ἦτο ἓν ἐκ τῶν πρωτίστων καθηκόντων μου, ὅτε κατὰ τὸ παρελθὸν μοὶ ἀνετέθη ἡ διεύθυνσις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὅπως σχηματίσω ἐπιτροπὴν ἐξ εἰδικῶν ἀνδρῶν, ἐξ ἀνδρῶν ἐχόντων ἐπιστημονικὸν κῦρος, ἀσχολουμένων ἰδίᾳ εἰς τὰ τοῦ ναυτικοῦ καὶ ἐμπορικοῦ δικαίου, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνέθηκα τὴν ἀναθεώρησιν τῶν τὴν ἐμπορικὴν ἡμῶν ναυτιλίαν διεπόντων νόμων. Εὐτυχῶς τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης ἐπερατώθη καὶ δύναμαι νὰ ὑποβάλω τὸ σχέδιον σήμερον εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ ἐργασία αὕτη εἶναι μακρά, διότι ἀποτελεῖται ἐκ 338 ἄρθρων, ἀλλ’ αἱ ἀνάγκαι αἱ ὑπάρχουσαι ἐπιβάλλουσιν εἰς τὴν Βουλήν, ἐπιβάλλουσι καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ παραμελήσῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ σχεδίου τούτου. Δὲν θ’ ἀπαιτηθῇ, νομίζω, ὅπως ἡ ἐργασία αὕτη παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν πρὸς ἐξέτασιν. Κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ αὕτη ὡς ἔχει καί, ἐὰν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς εὑρεθῇ ὅτι παρουσιάζονται ἐλλείψεις, τὰς ἐλλείψεις ταύτας δυνάμεθα νὰ διορθώσωμεν ἐν τῷ μέλλοντι. Ἐκ τῆς ἀναθεωρήσεως ταύτης προσεδόκων, κύριοι Βουλευταί, καὶ προσδοκῶ ὅτι μεγάλα πλεονεκτήματα δύνανται νὰ προέλθωσι καὶ διὰ τὴν μείζονα ἔτι ἀνάπτυξιν τῆς ἐμπορικῆς ἡμῶν ναυτιλίας — διότι διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ σχεδίου τούτου θέλει ἑδραιωθῆ ἡ πίστις — καὶ διὰ τὴν παροχὴν στερεοῦ ἐρείσματος, ὅπως δυνηθῶμεν καὶ ναυτικὴν Τράπεζαν καὶ θαλασσασφαλείας νὰ ἱδρύσωμεν παρ’ ἡμῖν, ἱδρύματα τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι εἶναι ἀπαραίτητα ἰδίᾳ διὰ τὴν πρόοδον τῆς ἀτμήρους ἡμῶν ναυτιλίας. Ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἡ μετὰ τοσαύτης ἐπιμελείας καὶ τοσούτων ἐπιστημονικῶν ἐφοδίων καταρτισθεῖσα ἐργασία αὕτη, βασιζομένη μάλιστα ἐπὶ ὅλως νεωτεριστικῶν ἰδεῶν, αἵτινες κρατοῦσιν ἤδη ἐν τοῖς μᾶλλον προηγμένοις Κράτεσι, θὰ τύχῃ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς καὶ θὰ ἐκτιμηθῇ δεόντως ἐπιψηφιζομένη συντόμως. Ἔχομεν ἤδη ἱκανὸν ἀριθμῶν νομοσχεδίων ἐπιψηφισθέντων μέχρι τοῦδε, ἅτινα παρουσιάσθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ τῆς ἀνορθώσεως. Ὁ ἐφοπλιστικὸς ὅμως κόσμος καθὼς καὶ ἅπας ὁ ναυτικὸς παραπονεῖται, διότι οὐδὲν νομοσχέδιον εἶδε μεταξὺ τῶν προταθέντων ν’ ἀφορᾷ καὶ τὴν ἐμπορικὴν ἡμῶν ναυτιλίαν. Θεωρῶ ἕνεκα τούτου καλὸν τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος συνετάχθησαν καὶ ὑπεβλήθησαν ὑπ’ ἐμοῦ, νὰ παρουσιασθῶσι καὶ κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην, ἐὰν δὲ δὲν θελήσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὰ ὑποβάλῃ, τότε ὑποβάλλω ταῦτα ἐγὼ ὡς προτάσεις νόμων καὶ ἐξαιτοῦμαι, ὅπως εὐαρεστηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ καὶ ταῦτα.

§13Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσητε τὴν ἀναγραφήν.

§14ΑΘ. Τ. ΜΠΑΣΙΑΣ. Νὰ ζητήσητε ν’ ἀναγραφῶσιν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ τὸ ζητήσωμεν. Παρακαλῶ ν’ ἀναγραφῶσιν.

§15Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν ὑπάρχωσι τροποποιήσεις, δυνάμεθα νὰ τὸ ζητήσωμεν ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον.

§16ΕΠ. ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Καταθέτω ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐμπορικοῦ νόμου» καθὼς καὶ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις καλὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ δημοσιευθῇ μετὰ τοῦ σχεδίου. Ἔχω, Κύριοι, ὑπ’ ὄψει εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν ἐπί τινος νομοσχεδίου παρουσιασθέντος πρό τινος εἰς τὴν Βουλήν, ὑπογεγραμμένην ὑφ’ ἁπάντων τῶν ἀξιοτίμων Ὑπουργῶν. Κατὰ ταύτην: «Πεφωτισμένη μελέτη τῆς παρ’ ἡμῖν διοικήσεως ἄγει πάντως εἰς τὸ ἀσφαλὲς συμπέρασμα ὅτι ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου μέχρι σήμερον οἱ κλάδοι, ἐφ’ ὧν κατ’ ἐξοχὴν στηρίζεται ἡ πρόοδος τῆς χώρας, οἷον τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας, τῆς γεωργίας, τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας, παρέμειναν ἀτυχῶς μέχρι τοῦδε ἀπὸ διοικητικῆς ἀπόψεως ὅλως ἀπροστάτευτοι· ἐνῷ δ’ ἐκ τῆς ἀναπτύξεως αὐτῶν καὶ μόνον ἐλπίζομεν ἐθνικὴν ἐνίσχυσιν καὶ ἐσωτερικὴν εὐεξίαν, τοὺς κλάδους τούτους ἀκριβῶς ἀφήκαμεν μέχρι σήμερον σχεδὸν ὅλως παρημελημένους καὶ οἱονεὶ φυτοζωοῦντας, ὡς παράρτημα ἄλλων ἢ ἐν ἀνεπαρκεῖ τινι καὶ ὅλως φαινομενικῇ αὐτοτελείᾳ. Ἐμπορικὴ ναυτιλία, γεωργία, ἐμπόριον καὶ βιομηχανία εἶναι ἀναντιρρήτως οἱ πλουτοπαραγωγοὶ κλάδοι, ἐφ’ ὧν στηρίζεται τὸ μέλλον τῆς χώρας ἡμῶν, δὲν ὑπάρχει δ’ ἄλλως τε καὶ γνωστὴ πεπολιτισμένη χώρα, ἐν ᾗ ἡ μέριμνα τῆς ἀναπτύξεως αὐτῶν νὰ μὴ θεωρῆται ὡς βάσις τῆς εὐημερίας καὶ ἡ πολιτειακὴ ὑπὲρ τῆς ἐπιρρώσεως αὐτῶν φροντὶς νὰ μὴ ἀποτελῇ τὴν σοβαρωτέραν καὶ κυριωτέραν τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων ἀσχολίαν...». Ὅτε δὲ τοιαῦτα, κύριοι Βουλευταί, καὶ περὶ τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας φρονοῦσι τὰ μέλη ταῦτα τῆς Κυβερνήσεως, ὁπότε δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ μεταξὺ ἁπάντων τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν δευτέρα γνώμη περὶ τούτου, ὅτε παρατηρεῖται τοιαύτη ὑπερπαραγωγὴ νομοσχεδίων καὶ ἀσυζητητὶ ἐπιψήφισις αὐτῶν, ἐπιτρέπεται, νομίζω, καὶ εἰς ἐμὲ νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ὅπως εὐαρεστηθῇ ν’ ἀσχοληθῇ καὶ μὲ τὰ ἀφορῶντα τὴν ἐμπορικὴν ἡμῶν ναυτιλίαν ζητήματα καὶ νὰ ἐπιψηφίσῃ τὰ σχέδια ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, διότι ἐξ αὐτῶν προσδοκῶ, ὅτι ἡ πρόοδος τῆς ἐμπορικῆς ἡμῶν ναυτιλίας, καὶ τῆς τῆς ἀτμήρους καὶ τῆς ἱστιοφόρου, ἔσται βεβαία καὶ ἡ εὐημερία αὐτῶν ἀσφαλής, ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς πατρίδος ἡμῶν. (Ὅρα πρότασιν καὶ ἔκθεσιν αἰτιολογίας ἐν ἰδιαιτέρῳ τεύχει). Ὁ κ. Ἀ. Γ. Καρτάλης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ περιφερειῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως». (Ὅρα Παράρτημα Ἐφημερίδος τῶν Συζητήσεων τῆς Βουλῆς, ἀριθ. 509).

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν Ὁ κ. Πετρίδης ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐκτελέσεως».

§18Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριε, Πρόεδρε, κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς περιόδου ταύτης ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ὑπέβαλε νομοσχέδιον ἀφορῶν τὴν τροποποίησιν ὁλοκλήρου τοῦ μέρους τοῦ ἀφορῶντος τὸ περὶ ἐκτελέσεως τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. Τὸ μέρος τοῦτο τὸ ἀφορῶν τὴν ἐκτέλεσιν ἐπεξειργάσθη ὁ ἀείμνηστος Ψαρᾶς μετ’ ἄλλων νομομαθῶν ἐν ἐπιτροπῇ, τὴν ὁποίαν τότε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης εἶχε καταρτίσει ὑπὸ τὴν προεδρίαν αὐτοῦ. Τὸ νομοθέτημα τοῦτο, ἀφοῦ εἰς αὐτὸ ἔλαβε μέρος ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος καθηγητής, ἐπεξειργάσθη κατόπιν καὶ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ἐκ νομομαθῶν τῆς αἰθούσης ταύτης, μετὰ πολλῆς ἐπιμελείας καὶ διαρρυθμίσασα τοῦτο. Μετὰ τὴν ἐπεξεργασίαν ταύτην τὴν δευτέραν τὴν κοινοβουλευτικὴν εἰσήχθη καὶ εἰς τὸ τμῆμα τὸ νομικὸν τοῦ Παρνασσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐν αὐτῷ περιλαμβάνει πλείστους νομομαθεῖς καὶ ἐγκρίτους δικηγόρους· ἔλαβεν οὕτω δι’ ὅλων αὐτῶν τῶν ἐπεξεργασιῶν ἀρτιότητα τοιαύτην, ὥστε ἤθελε θεωρηθῇ ὡς ἁμάρτημα ἐν τῇ περιόδῳ ταύτῃ τῆς Βουλῆς νὰ μὴ εἰσαχθῇ τοιαύτη ἐργασία πρὸς ἐπιψήφισιν τοιούτου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον προώρισται νὰ θεμελιώσῃ τὴν δημοσίαν πίστιν, κλονισθεῖσαν κατὰ πολύ, καὶ νὰ ἐμπνεύσῃ πεποίθησιν εἰς τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἐκδιώκονται ἕνεκεν ἐλλείψεως ἐπαρκῶν ἀσφαλειῶν καὶ ἐγγυήσεων ἐν τῇ ἐκτελέσει. Εἶναι δὲ νομοθέτημα ἄρτιον, ἐπιβεβλημένον νὰ γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους ἐν τῇ Συνόδῳ ταύτῃ, ἐν τῇ ὁποίᾳ τὰ πάντα ἡ κοινὴ ἐπιβολὴ ζητεῖ ὅπως ἀνορθώσῃ. Ἔχω πεποίθησιν ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης κ. Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος μετὰ τόσης ἐπιμελείας ἔχει ἐπιληφθῆ τῶν τῆς Δικαιοσύνης εἰσηγησάμενος καὶ τοῦ νόμου περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, θέλει μετὰ τῆς αὐτῆς ἐπιμελείας συμμερισθῆ τὴν γνώμην ταύτην, ἡ ὁποία εἶναι γνώμη ὁλοκλήρου τῆς πολιτικῆς κοινωνίας καὶ ὁλοκλήρου τοῦ δικαστικοῦ καὶ δικηγορικοῦ κόσμου, καὶ θέλει σπεύσει εἰσάγων τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ τὸ θέσῃ ἐκ τῶν πρώτων ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει, ὅπως γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους.

§19Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κυρίως εἰπεῖν, κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Κορινθίας εὑρίσκεται ἐν πλάνῃ, καθόσον τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκτελέσεως δὲν ὑπεβλήθη κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς Περιόδου τῆς τρεχούσης, ἀλλὰ κατὰ τὴν ΙΕʹ Περίοδον ἐπὶ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης τοῦ ἀειμνήστου Καραπαύλου. Τότε δ’ ἀκόμη ἔτυχε τὸ νομοσχέδιον ἐπεξεργασίας ἐπιτροπῆς ἐκ τῆς Βουλῆς, ἐπιτροπῆς ἥτις συνέκειτο ἐκ νομομαθῶν κρατίστων ἐν τῇ Βουλῇ καὶ κατὰ συνέπειαν δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ἐπεξεργασία ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἀπὸ ἀπόψεως νομοθετικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιστημονικῆς εἶναι πλήρης. Ὥστε ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης δύναται νὰ υἱοθετήσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ ὑποβάλῃ αὐτὸ εἰς τὴν Βουλήν. Ποία εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς νομοθετήσεως διατάξεων περὶ ἐκτελέσεως εἶναι περιττὸν ν’ ἀναπτύξω ἐν τῇ Βουλῇ, διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τὰ τῆς συζητήσεως καὶ διαθέσεως τῶν κεφαλαίων ἐξήρτηνται κατὰ τὸ πλεῖστον ἐκ τῆς ἀσφαλείας καὶ τῆς ταχύτητος περὶ τὴν ἐκτέλεσιν, κατὰ τὴν παροῦσαν δὲ περίστασιν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιρρώσωμεν τὰ κεφάλαια διὰ τῆς τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τούτων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας.

§20Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν ἤδη ἡ Βουλὴ ὁμοφώνως σχεδὸν ἐψήφισε νομοσχέδιον περὶ κυριακῆς ἀργίας, ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀφέθησαν πολλαὶ τάξεις ἐπαγγελματιῶν. Πρὸς διόρθωσιν τοῦ ἀτόπου τούτου προέτεινα πρότασιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀναγεγραμμένη ὑπ’ ἀριθμὸν 55 ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει, περὶ προσθήκης διατάξεως εἰς τὸν νόμον περὶ κυριακῆς ἀργίας. Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης σκοπεῖται νὰ περιληφθῶσιν εἰς τὸν νόμον πολυπληθεῖς καὶ σπουδαῖαι τάξεις ἐπαγγελματιῶν ἰδίως ἐν ταῖς πόλεσι τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, αἱ τάξεις τῶν ἰχθυοπωλῶν, τῶν κρεοπωλῶν καὶ ἄλλαι. Ἐπειδὴ ἡ πρότασις εἶναι ὀλιγόστιχος καὶ οὐδὲ πέντε λεπτῶν ἐνασχόλησιν τῆς Βουλῆς θ’ ἀπαιτήσῃ, πολὺ θὰ παρακαλέσω ἐκ μέρους τῶν ἐπαγγελματιῶν τούτων καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀποδεχθῶσι τὴν κατὰ προτίμησιν ψήφισιν τῆς προτάσεως ταύτης.

§21Μ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Πῶς θὰ τροποποιήσητε νόμον, ὁ ὁποῖος δὲν ἐκυρώθη οὐδ’ ἐδημοσιεύθη;

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς τρίτης συζητήσεως ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταρρυθμίσεως διατάξεών τινων τῶν ἀφορώντων τὴν διαχείρισιν τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης καὶ τὰς κατ’ αὐτὴν δαπάνας νόμων». Ὁ κ. Αἰγιαλείδης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§23Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐγὼ δὲν ἔχω τι νὰ προτείνω ἐπὶ τοῦ συνόλου, ἐξέφρασα δὲ τὴν γνώμην περὶ τοῦ δυσκόλου τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Οὐχ ἧττον παρετήρησα μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐλλείψεων τὴν ἑξῆς, ἡ ὁποία εἶναι μικρά, ἀλλὰ δημιουργεῖ πολλὰς δυσχερείας. Πρόκειται περὶ τοῦ καταδικασθέντος κατηγορουμένου, εἰς ὃν δίδεται τὸ δικαίωμα ἐκ τῶν κειμένων νόμων νὰ παρίσταται ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου διὰ πληρεξουσίου. Γνωστὸν εἶναι ὅτι μόνον ὁ καταδικασθεὶς ἐπὶ προστίμῳ ἢ χρηματικῇ ποινῇ, τουτέστι κατὰ τὸ πλεῖστον οἱ καταδικασθέντες εἰς τὰ Πταισματοδικεῖα, ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις αὐτάς. Εἰς τὸ ἄρθρον ὅμως αὐτὸ παρεισέφρησε καὶ ἡ λέξις «δικηγόρου» καὶ συνήνεσε μὲν ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἀπάλειψιν, ἐν τούτοις βλέπω ὅτι ὑπάρχει εἰσέτι ἡ φράσις· θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν παρατήρησίν μου καὶ ἀπαλειφθῇ αὐτὴ ἡ φράσις, διότι ἐν τῇ λέξει «πληρεξουσίου» περιλαμβάνονται καὶ οἱ δικηγόροι, ἄλλοι δὲ νόμοι ὁρίζουσι πότε ὑπαρχόντων δικηγόρων ἀποκλείονται οἱ δικολάβοι. Καὶ εἶναι βέβαιον, Κύριοι, ὅτι εἰς τὰ Πταισματοδικεῖα δὲν ὑπάρχουσι δικηγόροι καὶ οὔτε εἶναι ὀρθὸν νὰ ὑποχρεώσητε τὸν καταδικασθέντα εἰς ἓν πρόστιμον νὰ τρέξῃ ἀπὸ τὸν δῆμον Κοτυλαίων εἰς τὴν Χαλκίδα, διὰ νὰ εὕρῃ δικηγόρον, ὅπως παραστῇ ὡς πληρεξούσιός του, διότι ἀπαιτεῖται, ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον, νὰ ὑπάρχῃ δικηγόρος. Τοῦτο παρετήρησα προχθές, συνήνεσε δὲ ἡ Βουλὴ ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ λέξις «δικηγόρου» καὶ νὰ μείνῃ μόνον ἡ λέξις «πληρεξουσίου», τὸ ὁποῖον ἱκανοποιεῖ καὶ τὰς δύο περιπτώσεις. Κατὰ τοῦτο προτείνω νὰ γίνῃ δεκτόν.

§24Κ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Βεβαίως εἶναι γραφικὸν λάθος.

§25Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Ὥστε εἰς τὸ ἄρθρον 36 θὰ διαγραφῇ ἡ λέξις «δικηγόρου».

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ λάθους, διορθοῦται. Ὁ κ. Βοκοτόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§27Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριοι Βουλευταί, νὰ ζητήσω τὴν ἀπόρριψιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι τὸ ψηφισθὲν νομοσχέδιον τὸ μέλλον νὰ γίνῃ νόμος, ἔχει μὲν διατάξεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ὠφελιμώταται καὶ ἐγγυῶνται τὴν βελτίωσιν τῶν τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλ’ ἡ παρεισφρήσασα εἰς τὸ νομοσχέδιον καὶ ἑπομένως εἰς τὸν μέλλοντα νόμον διάταξις περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 165 τῆς Ποινικῆς Δικονομίας καὶ συνδεθεῖσα μετὰ τοῦ ὅλου νομοσχεδίου εἶναι τοσοῦτον ἐπιβλαβὴς εἰς τὴν δικαιοσύνην, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν ὁστισδήποτε θελήσῃ ἐπ’ ὀλίγον νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τῆς ψηφισθείσης αὐτῆς διατάξεως ν’ ἀμφιβάλῃ, ὅτι ἡ ποινικὴ δικαιοσύνη θὰ παραλύσῃ ἐντελῶς, ὅτι ἀνάκρισις δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, ὅλαι δὲ αἱ συνέπειαι τῆς καταργήσεως εἶναι εὐνόητοι εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἶναι περιττὸν νὰ τὰς ἀναπτύξω. Ἡ ὑποβολὴ πρὸ μικροῦ τῆς προτάσεως νόμου τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Μεγαρίδος βεβαίως εἶναι εἷς τρόπος διορθώσεως· ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔπρεπε νὰ συμμερισθῇ τὴν σπουδὴν τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν, οἵτινες τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ὑπέβαλον τὴν πρότασιν, ἀγόμενοι βεβαίως ἐξ ἰδέας φιλελευθέρου, ἀλλὰ μὴ ὄντες ὥριμοι εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ πράγματος, οἷον ἔπρεπε νὰ εἶναι, καὶ παρὰ τὰς διαμαρτυρίας τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Χαλκίδος καὶ ἐμοῦ ἡ Κυβέρνησις ἔσπευσε νὰ ἐγκολπωθῇ τὸ πρᾶγμα καὶ δεχθῇ νὰ διατυπώσῃ ὡς εἶχεν ἀμελέτητον καὶ νὰ φέρῃ αὐτὴν τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία εἶναι πλήρης κινδύνων διὰ τὴν δικαιοσύνην. Ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Μεγαρίδος πρότασις διορθώνει τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει ν’ ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ κυρώσῃ τὸν νόμον καὶ δὴ νὰ μὴ τὸν δημοσιεύσῃ παρὰ μόνον ὅταν γίνῃ ὥριμον τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Βουλευτοῦ Μεγαρίδος καὶ οὕτως ἔλθῃ σύγχρονος ἡ δημοσίευσις τῶν νόμων.

§28Κ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Μάλιστα.

§29Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δύναται νὰ βεβαιώσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τούτου, δύναμαι νὰ παύσω τῆς ὁμιλίας, τὴν ὁποίαν ἐσκόπουν νὰ κάμω. Καὶ ταῦτα ἐκτὸς τοῦ συνταγματικοῦ, διότι εἶναι καὶ ἀντισυνταγματικὸς ὁ τρόπος τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 165 καὶ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία καὶ παρὰ τῇ Κυβερνήσει καὶ τῇ Βουλῇ ὅτι εἶναι νόμος τὸ ἄρθρον αὐτό, διότι πᾶσα διάταξις εἶναι νόμος, ἂν δὲ κωδικοποιοῦνται αἱ διατάξεις, δὲν ἕπεται ὅτι δὲν εἶναι νόμος, ὁ νόμος δέ, ὅπως γνωρίζει πολὺ καλῶς καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλή, δὲν δύναται νὰ εἶναι ἰσχυρός, ἂν δὲν ψηφισθῇ εἰς τρεῖς ἀναγνώσεις· ἂν δὲ ἔλθῃ ἡ περίπτωσις ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου, βεβαίως οὗτος θὰ εἴπῃ ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 165 δὲν εἶναι ἰσχυρά. Ἀλλὰ τὸ ὠφέλημα θὰ εἶναι μικρόν, διότι θ’ ἀποφασίσῃ ὁ Ἄρειος Πάγος ἐπὶ ὡρισμένης περιπτώσεως. Καὶ δὲν πρόκειται περὶ τῆς θεωρίας, καθ’ ἣν ὁ Ἄρειος Πάγος, δηλ. ἡ δικαστικὴ Ἀρχή, δὲν δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως αὐτῆς, διότι πρόκειται περὶ στοιχείου ἐξωτερικοῦ τοῦ νόμου ἀπαραιτήτου καὶ οὐχὶ ἀναγομένου εἰς τὰ ἐσωτερικὰ ἔργα τῆς Βουλῆς· θὰ ἔλθῃ λοιπὸν ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ὑπέστη τρεῖς ἀναγνώσεις καὶ ἑπομένως δὲν ἔχει ἰσχὺν νόμου. Τί ὠφελεῖ τοῦτο; Θὰ εἶναι μερικὴ ἡ μὴ ἐφαρμογὴ καὶ τὸ ἄρθρον θὰ ἰσχύῃ ἐπὶ βλάβῃ τῆς δικαιοσύνης.

§30Κ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δύναται νὰ εἴπῃ δι’ ὅλα τὰ νομοσχέδια ὁ Ἄρειος Πάγος αὐτό.

§31Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, διότι ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ ἁπλῆς τροπολογίας, ἀλλὰ δὲν συζητῶ τὸ πρᾶγμα, καίτοι εἶμαι πρόθυμος νὰ τὸ συζητήσω, ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἀποφασίζει νὰ μὴ κυρώσῃ τὸν νόμον παρὰ μόνον μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἀναλόγου νόμου, τὸν ὁποῖον σήμερον ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μεγαρίδος, ἐγὼ παύω τὴν ὁμιλίαν μου καὶ δὲν ἐπεκτείνομαι οὐχὶ διὰ τὴν ἀντισυνταγματικότητα, περὶ τῆς ὁποίας οὐδεὶς δύναται οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ ἀμφιβάλῃ.

§32Κ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Προκειμένου περὶ νέας προτάσεως θ’ ἀναμείνωμεν τὴν ψήφισιν τοῦ νέου νόμου καὶ κατόπιν θὰ κυρώσωμεν τὸν προηγούμενον νόμον.

§33Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ παύω τὸν λόγον. Παρακαλῶ μόνον τὸν κ. Πρόεδρον νὰ σπεύσῃ νὰ παραπέμψῃ τὴν πρότασιν νόμου εἰς μίαν ἐπιτροπήν, διότι θὰ χρειασθῇ ποιά τις ἐξέτασις ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ νὰ τελειώσωμεν.

§34Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχον ζητήσει καὶ ἐγὼ τὸν λόγον, Κύριοι, ὅπως παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὡς Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ σκεφθῇ πολὺ πρὶν ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Α. Μεγαλειότητος τοῦ Βασιλέως καὶ εἰς δημοσίευσιν διὰ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως», διότι σοβαρώτερον καὶ σπουδαιότερον νομοσχέδιον ἀμφιβάλλω ἂν ἐψηφίσθη ποτὲ ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου μεταβάλλεται ἄρδην ὁ τρόπος τῆς ἀπονομῆς τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης, θίγονται δ’ ὄχι μόνον ἰδιωτικὰ συμφέροντα ἀλλὰ καὶ συμφέροντα δημοσίας τάξεως. Κανονίζεται ἐπὶ πλέον διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὁ τρόπος τῆς κλητεύσεως ἢ τῆς προσκλήσεως τῶν τε κατηγορουμένων καὶ τῶν μαρτύρων ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, κανονίζεται ὁ τρόπος τῆς ἐρημοδικίας καὶ ἡ ἀναθεώρησις τῶν ἐρήμην δικῶν, κανονίζεται ὁ τρόπος τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν μαρτυρικῶν δικαιωμάτων, κανονίζεται ἐπὶ τέλους καὶ τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον θὰ ἐξοφλῇ τὰ μαρτυρικὰ δικαιώματα. Ἡ Βουλὴ ἀνεγνώρισε τὴν σοβαρότητα τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ παρέπεμψε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς ἐπιτροπὴν ἐκ Βουλευτῶν, τῶν ὁποίων τιμῶ τὴν ἀντίληψιν καὶ τὴν εὐθυκρισίαν, δὲν ἐξήτασεν ὅμως ἂν ὑπάρχουσι τὰ μέσα πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅταν γίνῃ νόμος. Κύριοι, μέχρι τοῦδε γνωρίζετε πῶς γίνονται αἱ κλητεύσεις τῶν μαρτύρων καὶ τῶν κατηγορουμένων. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου κατὰ τοῦτο ὑπάρχει νεωτερισμός, ὅτι ὁ δικαστικὸς κλητήρ, ὅταν δὲν εὕρῃ τὸν κατηγορούμενον ἢ τὸν μάρτυρα, τοιχοκολλᾷ τὴν κλῆσιν ἢ τὸ κλητήριον θέσπισμα εἰς τὴν θύραν καί, ἂν δὲν εἶναι ἐκεῖνος ἐκεῖ, ὑπογράφεται ὑπὸ δύο μαρτύρων ἐγγραμμάτων, καὶ κατόπιν καλεῖ τὸν ἀστυνόμον ἡ Εἰσαγγελία, ἵνα βεβαιώσῃ ἂν ἦτο ἐκεῖ ὁ κατηγορούμενος ἢ ὁ μάρτυς· ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ πάντας τοὺς ἀναμιγνυομένους εἰς τὰ δικανικὰ ὑπάρχουσι δικαστικοὶ κλητῆρες; Ἠξεύρετε ποῖοι κάμνουσι τὰς κλητεύσεις; Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπηρέται τοῦ εἰσαγγελέως ἢ τοῦ πταισματοδίκου καὶ οὐδεμίαν ἡμέραν παραλείπουσι χωρὶς νὰ κάμωσι τὰς προμηθείας καὶ τὰ ὀψώνια τοῦ εἰσαγγελέως ἢ τοῦ πταισματοδίκου, αὐτοὶ κοινοποιοῦσιν εἰς ὅλα τὰ μέρη ὅλα τὰ κλητήρια θεσπίσματα καὶ ὅλας τὰς κλήσεις. Ἐν Τριπόλει, Κύριοι, εὑρέθη ἔν τινι πανδοχείῳ σάκκος πλήρης κλήσεων καὶ κλητηρίων θεσπισμάτων· κατεσχέθησαν ταῦτα ὑπὸ τοῦ εἰσαγγελέως, εἰσήχθη ὁ κλητὴρ εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον καὶ ἰσχυρίσθη ὅτι τὰ εἶχεν ἀφήσει ἐκεῖ διὰ νὰ τὰ παραλάβῃ κατόπιν καὶ τὰ ὑπάγῃ εἰς τὸν δῆμον Φαλάνθου, καὶ οὕτως ἠθωώθη. Πρὸ ὀλίγων μηνῶν εἰσήχθη ὁλόκληρος ὁ δῆμος Κορθίων ἐπὶ παραβάσει τοῦ φόρου περὶ σφαζομένων ζώων· εἶχε κλητευθῆ ὁλόκληρος ὁ δῆμος καὶ ἐπεδόθησαν κλήσεις εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀποβιώσει πρὸ 20 ἐτῶν ἢ οἱ ὁποῖοι ἀπεδήμουν πρὸ 10 ἐτῶν, καὶ ἡ ὑπόθεσις κεῖται ἐνώπιον τοῦ ἀνακριτικοῦ γραφείου ἐκκρεμής, διότι ἐγὼ παρέστην εἰς τὴν διαδικασίαν καὶ κατήγγειλα τοὺς ἐπιδώσαντας καὶ ἐπελήφθη ἡ ἀνάκρισις. Λοιπὸν μὲ τοιοῦτον σῶμα δικαστικῶν κλητήρων θὰ ἐξαρτήσωμεν τὴν νόμιμον κλήτευσιν, ὥστε νὰ ἔχωμεν τὰς δρακοντείους διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου; Ἀλλ’ ὠφελεῖται ἡ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης ἢ περιπλέκεται; Μέχρι τοῦδε εἴχομεν τὴν ἐρήμην δίκην, ἐδικάζετο ὁ κατηγορούμενος εἴτε διὰ τὸν ἕνα λόγον ἢ τὸν ἄλλον ἐρήμην, κατόπιν ἐδικάζετο κατ’ ἀνακοπὴν καὶ κατ’ ἀντιμολίαν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δημιουργεῖτε ἄλλην διαδικασίαν, τὴν ἑξῆς· δικάζεται ὁ κατηγορούμενος ἐρήμην, κατόπιν ἀποφαίνεται τὸ δικαστήριον ἂν εἶναι δεκτὴ ἡ ἀνακοπὴ καὶ μετὰ τὴν ἀποδοχὴν τῆς ἀνακοπῆς, ἀκυρουμένης τῆς ἐρήμην διαδικασίας, ὁρίζει τὸ δικαστήριον τὴν νέαν δίκην, καί, ἀντὶ νὰ διευκολύνηται ἡ διαδικασία, τοὐναντίον περιπλέκεται. Τί δὲ θὰ συμβῇ, ἂν ὑποθέσητε ὅτι εἷς κατηγορούμενος εἶναι πλούσιος, ὁ ὁποῖος δὲν πτοεῖται ἐκ τῆς πληρωμῆς ἐξόδων καὶ δαπανῶν; Θὰ δικάζηται ἐρήμην καὶ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς δίκης θὰ ταξιδεύῃ, διὰ ν’ ἀποδεικνύῃ ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προσέλθῃ καὶ ἀφοῦ θ’ ἀποδεικνύῃ αὐτὸ θὰ γίνηται δεκτὴ ἡ ἀνακοπή του, θὰ ὁρίζῃ τὸ δικαστήριον διὰ τῆς ἀποφάσεώς του νέαν ἡμέραν καὶ κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν πάλιν οὗτος θὰ ταξιδεύῃ καὶ θὰ πληρώνῃ ὅλα τὰ ἔξοδα τῆς ἐρήμην δίκης καί, ἂν κατόπιν ἀθωωθῇ, ὁρίζεται ὅτι θὰ τῷ ἐπιστρέφονται τὰ ἔξοδα. Κύριοι Βουλευταί, ἐπικαλοῦμαι τὴν ἀντίληψιν ὑμῶν· ὅταν εἰσάγωνται χρήματα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἐπιστρέφωνται; Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιστραφῶσι τὰ χρήματα, ἐὰν δὲν ἔχητε δέκα Βουλευτάς, ὑποψηφίους Ὑπουργούς, νὰ ὑπάγωσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἵνα φροντίσωσι νὰ ἐκδοθῶσι τὰ ἐντάλματα καί, ὅταν ταῦτα ἐκδοθῶσι, θὰ ὑπάγητε εἰς τὸ ταμεῖον καὶ θὰ σᾶς λέγωσιν ὅτι δὲν ὑπάρχει οὔτε λεπτόν. Αὐταὶ εἶναι τερατώδεις διατάξεις, τὰς ὁποίας ἀπορῶ πῶς ἡ Βουλὴ ἐδέχθη. Ἄνευ σώματος δικαστικῶν κλητήρων δὲν ἐπιτρέπομεν τὴν ἐρημοδικίαν· διὰ νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ ἀνακοπή, σεῖς θὰ πληρώνητε ὅλα τὰ δικαστικὰ ἔξοδα καί, ἂν ἀθωωθῆτε κατόπιν, θὰ ἐπιστρέφωνται ταῦτα. Ἀλλὰ πῶς νὰ ἐπιστραφῶσιν; Εἶναι ἀδύνατον τοῦτο, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἔχομεν καὶ ἄλλην διάταξιν, ἡ ὁποία ἐψηφίσθη ἄλλοτε, ὅτι πλέον τῆς μιᾶς ἀνακοπῆς πᾶσα ἄλλη εἶναι ἀπαράδεκτος, ἐνῷ τὰ δικαστήρια δέχονται καὶ τὴν 15ην καὶ τὴν 20ὴν ἀνακοπήν, διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπον, ὅτι οὐδεὶς κλητεύεται· ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἐὰν γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους, ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ εἶναι ἐφαρμόσιμον εἰς μέρη ὅπου τινὲς ἄνθρωποι ἔχουσι σταθερὰν καὶ μόνιμον διαμονὴν καὶ ὁσάκις κλητεύονται εἶναι ὀρθὸν νὰ προσέρχωνται εἰς τὴν δικαιοσύνην καὶ νὰ δίδωσι λόγον· ἀλλὰ γνωρίζετε τὴν κατάστασιν τῶν χωρικῶν; Ἔχουσι μόνιμον κατοικίαν οἱ χωρικοί; Καὶ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου τοὺς χωρικοὺς τῆς ἐπαρχίας μου, οἱ ὁποῖοι σύρονται, Κύριοι, ἐνώπιον τοῦ Πλημμελειοδικείου διὰ ποῖα ἐγκλήματα; Διὰ δασικὰς παραβάσεις, διότι ἔκοψαν ἕν φόρτωμα καυσόξυλα, ἢ διὰ σιδηροδρομικὰς παραβάσεις. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δικάζονται εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον Τριπόλεως. Αὐτὰς τὰς διατάξεις ὑπέβαλον δικαστικοί τινες, ἵνα καταργήσωσι τὴν ἐρημοδικίαν, διὰ νὰ κάθηνται ἀναπαυμένοι ἐκεῖ καὶ ξεκοκκαλίζωσι τὸν μισθόν των. Δὲν πρόκειται περὶ ἀπονομῆς δικαιοσύνης, ἀλλὰ περὶ ἀρνήσεως δικαιοσύνης, ὁ δὲ κ. Βοκοτόπουλος ἀνέλαβε τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, διότι εὗρεν αὐτὸ ἐρριμμένον εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν. Γνωρίζω καὶ τὸν δημιουργὸν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου.

§35ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐὰν νομίζητε ὅτι ὁ πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὁ εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ εἷς τῶν ἐμβριθεστέρων νομομαθῶν τῆς πρωτευούσης δὲν δύνανται νὰ συντάξωσιν ἕν νομοσχέδιον.

§36Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι ὁ νομομαθὴς δύναται νὰ εὕρῃ τίς νόμος ἰσχύει εἰς τὴν Ἰαπωνίαν, ἀλλὰ τί πρέπει νὰ γίνῃ διὰ τὴν Ἑλλάδα δὲν δύναται νὰ γνωρίζῃ, διότι δὲν γνωρίζει τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου οὔτε τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας ζῶμεν. Διὰ τοῦτο πᾶν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον φέρεται ἐδῶ, ἀπορρίπτεται καὶ ἀνασκευάζεται. Νομομαθεῖς, οἱ ὁποῖοι πολλάκις ἠθέλησαν νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ νομοθετικὸν Σῶμα, ἀλλ’ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν τοῖς τὸ ἐπέτρεψε, δὲν εἶναι ἱκανοὶ νὰ νομοθετῶσιν. Ὁ πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου πρέπει νὰ ἐξηγῇ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς ἐδῶ νομοθετοῦμεν. Καὶ ἐδῶ ὑπάρχει διάταξις ἐν τῷ ἰσχύοντι νόμῳ, κατὰ τὴν ὁποίαν πᾶσα ἀνακοπὴ μετὰ τῶν πρώτων εἶναι ἀπαράδεκτος. Τὰ δικαστήρια ὅμως δέχονται ὅλας τὰς ἀνακοπὰς διὰ τὴν ἀδυναμίαν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ χωρικοί. Ὅταν ὁ χωρικὸς ἀποδημῇ εἰς τὰ ὄρη ἐν ὥρᾳ θέρους καὶ μεταβαίνῃ ὁ δικαστικὸς κλητὴρ καὶ δὲν εὑρίσκῃ αὐτὸν οὔτε ἄλλον τινὰ εἰς τὸν οἶκόν του, ποιεῖται τοιχοκόλλησιν τοῦ κλητηρίου θεσπίσματος εἰς τὴν θύραν. Δικάζεται ἐκεῖνος ἐρήμην καί, διὰ νὰ κάμῃ ἀνακοπήν, πρέπει νὰ φέρῃ μάρτυρας, διὰ ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ἐν ἀδυναμία εὑρίσκετο καὶ νὰ πληρώσῃ ὅλα τὰ ἔξοδα τῆς ἐρήμην δίκης καί, ἂν ἀθωωθῇ, νὰ λάβῃ πάλιν τὰ χρήματά του. Ἀλλὰ πῶς θὰ τὰ λάβῃ; Ἀλλὰ πλὴν τούτου θεσπίζεται καὶ ἄλλη διάταξις· τὸ ἄρθρον 339 λέγει ὅτι γενομένης δεκτῆς τῆς ἀνακοπῆς ἀκυροῦται ἡ διαδικασία καί, ἀφοῦ ἀκυροῦται ἡ διαδικασία, παραμένει τι ἐξ αὐτῆς κατὰ τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου; Καί, ἀφοῦ δὲν μένει τίποτε ἔγκυρον, ἔρχεται τὸ ἄρθρον 340 καὶ μᾶς λέγει ὅτι εἰς τὴν κατ’ ἀντιμολίαν δίκην ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς κατ’ ἐρήμην δίκης. Ποῖα πρακτικά; Τὰ ἄκυρα πρακτικά. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἄλλο τι, προκειμένου περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν ἐξόδων. Τὸ ἄρθρον 128 κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο διατάσσει ὅτι τὰ ἔξοδα τῶν μαρτύρων ἐκκαθαρίζονται ἀμέσως μετὰ τὴν ἐξέτασίν των ὑπὸ τοῦ πταισματοδίκου ἢ τοῦ προέδρου. Ἑπομένως ὁ πρόεδρος ὀφείλει νὰ διακόψῃ τὴν ἐξέτασιν τῶν μαρτύρων, ἐξέτασιν ἡ ὁποία πάντες γνωρίζομεν πῶς γίνεται ἐξ ἀνάγκης ἐνώπιον τῶν Πλημμελειοδικείων ἕνεκα τῆς πληθύος τῶν εἰς αὐτὰ εἰσαγομένων ὑποθέσεων, κατὰ τὴν ὁποίαν βλέπομεν, πρὶν ἢ ἐμφανισθῇ ὁ μάρτυς καὶ ἐκφωνήσῃ τὸ «παρών», τὸν πρόεδρον νὰ ἔχῃ ὑπαγορεύσει ἤδη εἰς τὸν γραμματέα τὴν ταυτότητά του. Ὁ πρόεδρος λοιπὸν θὰ διακόπτῃ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν, διὰ νὰ ἐκκαθαρίζῃ τὰ μαρτυρικὰ δικαιώματα καὶ θεωρῇ τὰς κλήσεις τῶν μαρτύρων. Πολλάκις ἐδοκιμάσαμεν αὐτὸ ἐν Τριπόλει, ἀλλ’ ἐστάθη ἀδύνατον. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἄλλα· ὁ γραμματεύς, ἐὰν δὲν πληρώσῃ ἀμέσως τὸν μάρτυρα, τιμωρεῖται, ὁ δὲ ταμίας ὑποχρεοῦται ἐπὶ ποινῇ νὰ δίδῃ καθ’ ἑκάστην ἑβδομάδα ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ εἰς μὲν τὸν γραμματέα τοῦ Πρωτοδικείου δραχμὰς χιλίας, εἰς δὲ τὸν γραμματέα τοῦ Κακουργιοδικείου δραχμὰς 1500 πρὸς ἐξόφλησιν τῶν πληρωτέων κλήσεων. Ἐρωτῶ· πῶς οἱ ταμίαι εὑρίσκονται εἰς θέσιν σήμερον νὰ παρέχωσι τὰ ποσὰ αὐτὰ εἰς τοὺς γραμματεῖς; Διότι ἐγὼ γνωρίζω ὅτι, διὰ νὰ λάβωμεν ἀπὸ τὸν ταμίαν Τριπόλεως τὸν μισθὸν δημοδιδασκάλου, πρέπει νὰ παρέλθωσι μῆνες ὁλόκληροι. Δι’ ὅλα αὐτὰ θὰ παρακαλέσω ν’ ἀφήσητε τὴν Ποινικὴν Δικαιοσύνην καὶ τὴν Ποινικὴν Δικονομίαν ὡς ἔχει, νὰ προσέξητε δὲ εἰς τὰς τοποθετήσεις τῶν εἰσαγγελέων, ὥστε οἱ εἰσαγγελεῖς νὰ μελετῶσι τὰς δικογραφίας καὶ νὰ γνωρίζωσι ποῖαι δικογραφίαι πρέπει καθ’ ἑκάστην ὥραν τοῦ ἔτους νὰ εἰσάγωνται.

§37Κ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐγὼ δὲν τοποθετῶ πλέον τοὺς εἰσαγγελεῖς· τοὺς τοποθετεῖ τὸ ἀνώτατον συμβούλιον.

§38Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ πρὸς τὸν Ὑπουργόν, δὲν ἐννοῶ κανὲν συμβούλιον· ἀλλὰ τέλος πάντων, ἀφοῦ ἀπαιτεῖ ὅλα αὐτὰ ἡ Ἀνόρθωσις, ἂς ψηφισθῶσι Βεβαιωθῆτε ὅμως ὅτι, ὅταν παρέλθῃ ἡ Ἀνόρθωσις, ὅλα αὐτὰ θὰ σαρωθῶσιν. Ὅταν ὁ εἰσαγγελεὺς μελετᾷ τὰς ὑποθέσεις καὶ γνωρίζῃ ὅτι τῶν ὀρεινῶν μερῶν οἱ κάτοικοι δὲν πρέπει νὰ ἔρχωνται ὅλοι τὸν χειμῶνα ἐνώπιον τοῦ Πλημμελειοδικείου ἀλλὰ τὸ θέρος, ὅτε κάθηνται ἐκεῖ, τῶν πεδινῶν δὲ μερῶν νὰ ἔρχωνται τὸν χειμῶνα, τότε δὲν θὰ ἔχωμεν τὰς ἐρημοδικίας, διότι δι’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν γίνῃ νόμος, θὰ καταπιέζηται ὁ πτωχὸς Ἑλληνικὸς λαὸς ἀλλὰ καὶ ἡ ἐργασία τῆς Ποινικῆς Δικαιοσύνης θὰ τριπλασιασθῇ καὶ ἀντὶ νὰ ἔχωμεν μίαν δίκην θὰ ἔχωμεν τρεῖς. Ταῦτα ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ εἴπω.

§39ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἀναγνωρίζεται ὑπὸ πάντων, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πολὺ κακῶς διετυπώθη ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 5, καὶ ὁμολογουμένως δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. Δυνάμεθα ν’ ἀναβάλωμεν τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου μέχρις οὗ ἡ πρότασις ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Μεγαρίδος κ. Ἰωάννου Ῥάλλη ψηφισθῇ καὶ αὐτὴ καὶ ἐν τῷ συνόλῳ τοῦ νομοσχεδίου τούτου συμπεριληφθῇ καὶ αὐτή. Οὕτω πως νομίζω ὅτι δύναται νὰ ἐπέλθῃ διακοπή, διότι ἡ ἰδέα ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Σύρου, ὅπως ψηφίσωμεν τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου καὶ γίνῃ νόμος, ἀλλὰ νὰ μὴ ὑποβληθῇ εἰς κύρωσιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἰδέα αὕτη νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθή, διότι δὲν εἶναι ὀρθόν, νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, νὰ μὴ ὑποβάλληται εἰς κύρωσιν. Ἀφοῦ ψηφισθῇ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Ἰωάννου Ῥάλλη, τότε δύναται καὶ νὰ ψηφισθῇ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου τούτου, κατὰ τὴν συζήτησιν δὲ τῆς προτάσεως ἐκείνης δυνατὸν ν’ ἀνακαλυφθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἂν παρεισέφρησε καὶ ἄλλη τις διάταξις, ἥτις δεῖται διορθώσεως.

§40ΑΛ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ἔφερεν ἐπὶ τὸ βῆμα, Κύριοι, τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας συναδέλφου ἡ ἀγόρευσις, τοῦ ὁποίου αἱ αἰτιάσεις ἐπεκταθεῖσαι ἐφ’ ὅλου τοῦ νομοσχεδίου εἶναι τοιαῦται, ὥστε ἐνόμισα ὅτι ἐπεβάλλετο καὶ εἰς ἐμέ, ὡς μετασχόντα τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐπεξεργασθείσης τὸ νομοσχέδιον, νὰ ἐξενέγκω ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ τὰς γνώμας μου καὶ ἐπ’ αὐτοῦ, καθ’ ὅσον μοι εἶναι ἐφικτὸν ὡς ἐκ τῆς προκεχωρηκότητος τῆς ὥρας. Πρὸς τὰς γνώμας τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας συναδέλφου ἐν μέρει μὲν συμφωνῶ, καὶ συνεφώνησα μειονοψηφῶν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἐν μέρει ὅμως θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ διαφωνήσω. Τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἀπηρίθμησεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐπίδοσιν τῶν κλήσεων καὶ τῶν κλητηρίων θεσπισμάτων, αὐτὰ ἀκριβῶς τὰ ἄτοπα προτίθεται νὰ θεραπεύσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο διὰ τῆς καθιερώσεως συστήματος κοινοποιήσεως τοιούτου, ὥστε νὰ καταστῇ ἀσφαλὴς ἡ ἐπίδοσις τοῦ κοινοποιουμένου ἐγγράφου εἰς τὸν πρὸς ὃν ἀπευθύνεται. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι προκειμένου νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τοῦτο — τὸ ὁποῖον εἶναι κατ’ ἐμὴν γνώμην τὸ κατὰ τὸ ἀνθρωπίνως δυνατὸν λυσιτελέστερον νὰ ἐφαρμοσθῇ σύστημα —, εἶναι, λέγω, ἀληθὲς ὅτι πρωτίστως ἀπαιτεῖται νὰ λάβῃ πρόνοιαν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Πολιτεία ὅπως καὶ τὸ ποιὸν καὶ τὸ ποσὸν τῶν δικαστικῶν κλητήρων βελτιώσῃ. Καὶ περὶ μὲν τοῦ ποιοῦ τῶν κλητήρων αὐτῶν δὲν νομίζω ὅτι πρέπει ν’ ἀμφιβάλλωμεν μετὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον, ὅστις ἀπῄτησε προσόντα καὶ δοκιμασίαν τοιαύτην, ἐξ ἧς θέλομεν ἔχει βελτίωσιν τῆς ποιότητος αὐτῶν, περὶ τοῦ ποσοῦ ὅμως, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ὑποδείξω ὅτι αἱ διατάξεις αἱ διατυπούμεναι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐπιβάλλουσι τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐμμίσθων δικαστικῶν κλητήρων, ἵνα τηρηθῶσιν αὗται.

§41Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ κατὰ ποιότητα.

§42ΑΛ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τοῦ ποιοῦ, ὡς εἶπον, ἔχει προνοήσει ἰσχύων νόμος, καὶ βεβαίως, ἂν ὑπάρχωσι κλητῆρες ὅμοιοι ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἐμνημονεύσατε, βεβαίως οὗτοι ἀνήκουσιν εἰς τὸ παρελθόν. Νομίζω ὅτι ἡ ἀξίωσις τοῦ νέου νόμου, ὅπως οἱ νέοι δικαστικοὶ κλητῆρες φέρωσιν ἀνωτέραν μόρφωσιν καὶ ὑφίστανται καὶ δοκιμασίαν, εἶναι ἐπαρκὴς ἐγγύησις ἵνα ἐξασφαλίσῃ τὸ ποιὸν αὐτῶν. Προκειμένου δὲ περὶ τοῦ ποσοῦ συνιστῶ καὶ πάλιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως μεριμνήσῃ καὶ αὐξήσῃ κατά τι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐμμίσθων δικαστικῶν κλητήρων. Δὲν βλέπω λοιπὸν κατὰ τί δυνάμεθα νὰ κακίσωμεν τὸ νομοσχέδιον διὰ τὰς διατάξεις αὐτοῦ τὰς ἀφορώσας εἰς τὴν ἐπίδοσιν τῶν κλήσεων καὶ κλητηρίων θεσπισμάτων, ἐνῷ μέχρι τοῦδε συνέβαινε τὸ ἄτοπον νὰ μὴ ἐγχειρίζηται εἰς τὸν καλούμενον οὔτε εἰς γείτονά τινα ἢ σύνοικον, οὐδὲ νὰ τοιχοκολλᾶται τὸ τοιοῦτον ἔγγραφον....

§43Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένετο ὅμως δεκτὴ ἡ ἀνακοπή!

§44ΑΛ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ φθάσω ἐκεῖ, διότι ἐκεῖ ἀκριβῶς θὰ μὲ εὕρητε σύμφωνον μὲ τὴν γνώμην σας, ὡς μὲ εὑρίσκετε καὶ ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς. Ὁμιλῶ περὶ τῶν ἐπιδόσεων καὶ βεβαίως ἡ ἐπίδοσις ἐκείνη, ἡ ὁποία καθιστᾷ γνωστὸν εἰς τὸν καλούμενον ὅτι ὀφείλει νὰ ἐμφανισθῇ εἰς τὸ ἀκροατήριον, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ περιστείλῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν δικῶν καὶ τῶν ἐρημοδικιῶν, διότι οὐχὶ ἅπαξ, ἀλλὰ πλειστάκις, ἡμεῖς οἱ ἔχοντες σχέσιν πρὸς τὰ ποινικὰ δικαστήρια εὑρισκόμεθα πρὸ τῆς πλήρους πεποιθήσεως ὅτι οἱ μάρτυρες καὶ κατηγορούμενοι οἱ μὴ προσελθόντες δὲν προσῆλθον, οὐχὶ διότι ἠπείθησαν, ἀλλὰ διότι δὲν ἐγνώριζον, διότι δὲν τοῖς εἶχε κοινοποιηθῆ κανὲν ἔγγραφον, τοῦτο δὲ ἐρχόμενοι εἶτα οἱ μάρτυρες ὅπως ὑποστηρίξωσι τὰς ἀνακοπάς των ἀποδεικνύουσι πασιφανέστατα, ὅτι τουτέστιν οὐδὲ κἂν ἐνεφανίσθη δικαστικὸς κλητὴρ εἰς τὸ χωρίον των κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν! Τὸ ἄτοπον δὲ τοῦτο προέρχεται ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς ἰσχυσάσης μέχρι σήμερον νομοθεσίας, ἡ ὁποία εἰς τὸν δικαστικὸν κλητῆρα ἐπέβαλλε μίαν καὶ μόνην ξηρὰν ὑποχρέωσιν, νὰ συντάξῃ ἓν ἐπιδοτήριον ὅτι παρέδωκε τὴν κλῆσιν εἰς τὸν καλούμενον ἢ εἰς τὸν σύνοικον ἢ εἰς τὸν γείτονα ἢ τὸ ἐτοιχοκόλλησε καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ἐπιδοτήριον νὰ ὑπογράψῃ ὁ ἴδιος. Διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι ἀξιέπαινος εἶναι ἡ πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἐπιτροπῆς ἐπικουρικῶς, αἱ ὁποῖαι ἐστράφησαν εἰς τὴν διαρρύθμισιν τῶν διατάξεων τῶν ἀφορωσῶν εἰς τοῦτο. Ἤδη ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἐκ τῶν αἰτιάσεων, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας συνάδελφος, ἐκείνη, ἥτις ἀφορᾷ εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν ἐξόδων, εἶναι λίαν βάσιμος. Περὶ αὐτῆς καὶ κατὰ τὴν ἑσπέραν, καθ’ ἣν τὸ νομοσχέδιον συνεζητεῖτο εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, ὑποστηρίζων καὶ πάλιν τὴν γνώμην μου τὴν κατακεχωρισμένην ἐν μειονοψηφίᾳ ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς, ὡμίλησα καὶ παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν διάταξιν αὐτήν, διότι ἡ ἐφαρμογὴ ταύτης θέλει ἀποβῆ ἀνέφικτος ἐν τῇ πρακτικῇ, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ δικαστήριον ἐκδικάζει 60–80–100 ὑποθέσεις καθ’ ἡμέραν κατὰ τὴν αὐτὴν δικάσιμον καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ καταστῇ ἀδύνατος ἡ σύγχρονος τῇ ἐκδόσει καὶ ἀπαγγελίᾳ τῆς ἀποφάσεως ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου ἐκκαθάρισις τῶν ἐξόδων ἐν πάσῃ ἀκριβείᾳ καὶ δικαιοσύνῃ, οὕτω δὲ ἡ ἐκκαθάρισις θὰ γίνηται τοιαύτη, ὥστε ὁτὲ μὲν θ’ ἀδικῆται ὁ κατηγορούμενος, ὁτὲ δὲ τὸ Δημόσιον. Ἄλλως τε τοῦτο δὲν εἶναι ἔργον τοῦ προέδρου, ἀλλὰ κυρίως τοῦ γραμματέως, προβλέπω δ’ ὅτι θὰ ἀναγκάζωνται οἱ πρόεδροι ν’ ἀφήνωσι κενά, ἵνα τὰ συμπληρῶσι τὴν ἑπομένην μὲ χρονολογίαν τῆς προτεραίας, ἤτοι θὰ τελῆται μία πλαστογράφησις περὶ τὴν χρονολογίαν. Ὡς πρὸς δὲ τὸ δικαίωμα τῆς ἀνακοπῆς ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι μεθ’ ὅλην τὴν ἐπιμεμελημένην σύνταξιν τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, μεθ’ ὅλην τὴν νομομάθειαν τῶν συντακτῶν καὶ τὴν σοφίαν τῆς διατάξεως, ἣν ἄνδρες σοβαροὶ μετήγγισαν ἐξ ἀλλοδαπῆς νομοθεσίας, φρονῶ ἐν τούτοις ὅτι διατάξεις τοιαῦται δὲν δύνανται νὰ νομοθετηθῶσιν ἀκινδύνως, ὡς ἡ διάταξις αὕτη περὶ ἀνακοπῆς, πολὺ δὲ περισσότερον ἐνισχύεται ἡ γνώμη αὕτη ἐκ τοῦ ὅτι προστρέξαντες ἐν τῇ ἐπιτροπῇ εἰς ἀλλοδαπὰς νομοθεσίας καὶ ἀναγνώσαντες τὰ κρατοῦντα εἰς ξένας τοιαύτας δὲν ἠδυνήθημεν νὰ εὕρωμεν διάταξιν ὁμοίαν ἰσχύουσαν ἐν ἄλλοις Κράτεσι, καὶ δὴ ἐν τοῖς λατινικοῖς, μεθ’ ὧν καὶ τὸ κλῖμα καὶ τὰ ἔθιμα καὶ ὁ χαρακτὴρ ἡμῶν συμβιβάζονται. Διότι, Κύριοι, ἡ Γαλλικὴ νομοθεσία πρὸς τῇ ἀνακοπῇ παρέχει καὶ τὸ ἔνδικον μέσον τῆς ἐφέσεως, ἡ δὲ Ἰταλικὴ νομοθεσία παρέχει τὸ ἔνδικον μέσον τῆς ἀνακοπῆς ἄνευ οὐδεμιᾶς αἰτιολογίας, καὶ ἀντιστρόφως ἀποκλείει αὐτὴν ὅπου ἐπιτρέπεται ἡ ἔφεσις. Τοῦτο ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ σκέψις ὅτι παρ’ ἡμῖν αἱ κρατοῦσαι ἕξεις μέχρι τοῦδε ἐν τῇ δικαιοσύνῃ εἶναι τοιαῦται, ὥστε ἐν τῇ ἐρήμην δίκῃ νὰ μὴ γίνηται ἐμπεριστατωμένη καὶ ἐπιμελὴς ἐξέτασις περὶ τοῦ μεγέθους τοῦ ἐγκλήματος καὶ νὰ μὴ σκέπτηται ὁ δικαστὴς ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν προσήκουσαν ποινήν, τὴν ἁρμόζουσαν εἰς τὸ ἀδίκημα, ἀλλ’ ἔχων ὑπ’ ὄψει ὅτι ὁ κατηγορούμενος ἐρήμην δικαζόμενος θ’ ἀνακόψῃ ἡμέραν τινὰ τὴν ἀπόφασιν καὶ θὰ ἔλθῃ κατ’ ἀντιμολίαν νὰ δικασθῇ, ἐπιβάλλει εἰς αὐτὸν ποινὴν ὑπέρμετρον, ταῦτα πάντα μὲ ἔπεισαν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καινοτομήσωμεν οὕτω πως, καινοτομοῦντες δὲ κατὰ τοιοῦτον τρόπον σχεδὸν μόνοι ἡμεῖς μέσῳ τόσων πεπολιτισμένων Κρατῶν μόνοι ἀρνούμεθα εἰς τὸν πολίτην τὸ δικαίωμα νὰ προσέρχηται ἵνα ἀκουσθῇ ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, ἐνῷ ἡ Πολιτεία ἐνδιαφέρεται κυρίως ν’ ἀνακαλύψῃ τὸ κατ’ οὐσίαν δίκαιον ἐν τῇ ὑποθέσει, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον ἀποτελοῦμεν ἀντίφασιν πρὸς τὰ ἐν τῷ αὐτῷ νόμῳ παραδεδεγμένα, διότι ἐν προηγουμένῳ ἄρθρῳ παρεδέχθημεν τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν ἔθηκεν ὁ νόμος τοῦ 1887, τουτέστι τὴν ἀρχὴν ὅτι, ἐὰν ὁ κατηγορούμενος ἐμφανισθεὶς ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου καὶ ὑποβαλὼν ὁσασδήποτε ἔχει ἀκυρωτικὰς ἐνστάσεις, ἢ καὶ ἀναρμοδιότητος, ἀπεχώρησεν ἐκ τῆς διαδικασίας, λογίζεται δικαζόμενος ἐρήμην. Ἀνεγνωρίσαμεν δηλονότι τὸ ἐρήμην δικάζεσθαι ἀπεριορίστως· ἀλλά, ἐνῷ ἀνεγνωρίσαμεν τοῦτο, τώρα διὰ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 438 καθιεροῦμεν περιορισμούς. Καὶ μάλιστα τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον εἶχε τοιοῦτον περιορισμόν, ὥστε τολμῶ εἰπεῖν ὅτι πολὺ σπανίως θὰ ἐγίνετο ἀνακοπὴ δεκτὴ ὑπὸ τῶν ποινικῶν δικαστηρίων. Ἔλεγεν ὅτι μόνον ἐν περιπτώσει ἀνωτέρας βίας ἐγίνετο δεκτὴ ἡ ἀνακοπή, τοιαύτην δ’ ἀνωτέραν βίαν βεβαίως τὰ δικαστήρια θὰ ἐθεώρουν τὸν κατακλυσμόν, τὸν καταποντισμὸν καὶ δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο ἀτύχημα, τὸ ὁποῖον ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπισυμβῇ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐδέησε νὰ περιλάβῃ καὶ ἄλλους νομίμους λόγους καὶ ν’ ἀφήσῃ τοὐλάχιστον εἰς τὴν κρίσιν τοῦ δικαστηρίου ἐλευθέρως τὸ παραδεκτὸν τῆς ἀνακοπῆς. Καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης. Τί νομίζετε ὅτι θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης, ἥτις πολὺ ὀρθῶς ἐπέτρεψε καὶ τὴν ἐκτίμησιν ἄλλων ἀκόμη λόγων πρὸς τῷ τῆς ἀνωτέρας βίας;—διότι ὁ λόγος ὁ τῆς ἀνωτέρας βίας θὰ ἐξηγεῖτο οὕτω πως, ὥστε, ὡς εἶπον, τοῦτο σχεδὸν θ’ ἀπετέλει ἄρνησιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἀνακοπῆς—. Τί νομίζετε ὅμως, λέγω, ὅτι θὰ προκύψῃ διὰ τῆς ἐρεύνης τῶν ἄλλων λόγων; θὰ προκύψῃ ἡ ἐπαύξησις τῆς ψευδορκίας ἐν τοῖς δικαστηρίοις. Ἔχομεν σήμερον τὸ παράδειγμα τῶν δευτέρων καὶ ἐκπροθέσμων ἀνακοπῶν, ὅταν τὰ δικαστήρια δὲν δεικνύωνται τόσον εὐνοϊκά....

§45Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ὅταν ἔρχωνται νέοι δικασταὶ ἐν Τριπόλει, λαμβάνουσι τὸ μέτρον ν’ ἀπορρίπτωσιν ὅλας τὰς ἀνακοπάς, ἀλλὰ πληροῦνται αἱ φυλακαὶ καὶ ὕστερον λαμβάνουσιν ὅλως τὸ ἀντίθετον μέτρον, καὶ δέχονται ὅλας τὰς ἀνακοπὰς ἀδιαφόρως. Ἤδη διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δὲν θὰ δέχωνται τὰς ἀνακοπὰς οὐδ’ αὐτῶν τῶν νομάδων, τῶν σκηνιτῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσιν οὐδὲ κατοικίαν!

§46ΑΛ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγω λοιπόν, Κύριοι, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο τοῦ παραδεκτοῦ τῆς ἀνακοπῆς ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀποδείξεως λόγου τινὸς νομίμου, δικαιολογοῦντος τὴν μὴ ἐμφάνισιν, εἰς οὐδὲν ἄλλο θὰ συντελέσῃ ἢ εἰς τὴν ἐξάπλωσιν τῆς ψευδορκίας. Ἐκεῖνο δηλ. τὸ ὁποῖον συμβαίνει οὐχὶ σπανίως σήμερον εἰς τὸ παραδεκτὸν τῆς δευτέρας ἀνακοπῆς, ἵνα ὑποστηρίξῃ ὁ κατηγορούμενος ὅτι ἐξ ἀδυναμίας δὲν προσῆλθε, καὶ τὸ ὁποῖον καθ’ ἑκάστην ἐκτυλίσσεται πρὸ τῶν ὀμμάτων τοῦ νομικοῦ κόσμου, νὰ προσάγωσιν ἕνα ἢ δύο ψευδομάρτυρας, νὰ ἐπιμαρτυρήσωσιν ἓν ἀνύπαρκτον γεγονός, τοῦτ’ αὐτὸ θὰ συμβῇ καὶ ἐκ μέρους τοῦ κατηγορουμένου, καὶ θὰ ἔχωμεν μίαν πρόσθετον διαδικασίαν, παρεμπίπτουσαν ἐνώπιον τῶν ποινικῶν δικαστηρίων, διὰ νὰ καταστῇ παραδεκτὴ ἡ πρώτη ἀνακοπή, ἐπὶ πλέον δὲ καὶ τὴν στρατιὰν ἐκείνην τῶν μαρτύρων τῆς ὑποστηρίξεως τοῦ παραδεκτοῦ τῆς ἀνακοπῆς. Αὐταὶ ἦσαν, Κύριοι, αἱ γνῶμαί μου ἐν τῇ ἐπιτροπῇ. Κατὰ τὰ λοιπὰ δὲν εὑρίσκω πλημμελὲς τὸ νομοσχέδιον. Ἐνόμιζον καὶ νομίζω ὅτι εἶχεν ἐπιστῆ ἡ στιγμή, καθ’ ἣν ἔπρεπε νὰ τροποποιηθῶσιν ἐπὶ τὰ βελτίω τὰ τῆς ποινικῆς ἡμῶν δικαιοσύνης, ὡς ἐπίσης εἶχεν ἐπιστῆ ἡ στιγμὴ νὰ περισταλῶσι καταχρήσεις τινές, αἱ ὁποῖαι ἐγίνοντο ἐν τῇ διαχειρίσει τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης —καὶ ἃς μὴ παρεξηγηθῇ ἡ σαφεστέρα μου ἔκφρασις—, ἐγίνοντο ἐκ τῆς πλεονεξίας τινῶν ἐκ τῶν δικαστικῶν. Ὁμολογουμένως ἡ πρόνοια τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐπιψήφισιν τῶν διατάξεων τούτων εἶναι ἀξιέπαινος. Δὲν θὰ συμφωνήσω μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Μαντινείας ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον 339, τὸ ὁποῖον κυρίως ἐκάκισεν. Ἀναγνοὺς τὴν περικοπήν, καθ’ ἥν, «ἐὰν ἀποδειχθῇ ὁ κατὰ τὸ ἄρθρον 338, § 1, λόγος τῆς ἀνακοπῆς, γίνεται αὕτη δεκτή, ἀκυροῦται ἡ κατ’ ἐρήμην διαδικασία κλπ.», ὑπέλαβεν ὅτι ἡ ἀκύρωσις τῆς διαδικασίας ἐν πάσῃ περιπτώσει χωρεῖ.

§47ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκυρουμένης τῆς ἐρήμην διαδικασίας, ἀκυροῦνται καὶ τὰ πρακτικά.

§48ΑΛ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι πάντοτε. Διέλαθε τὴν προσοχὴν ὑμῶν ὅτι τὸ ἄρθρον 339, ἐκεῖ ὅπου ὁμιλεῖ περὶ ἀκυρώσεως διαδικασίας, παραπέμπει εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ ἄρθρου 338, § 1, δηλ. τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν δὲν ἐτηρήθησαν αἱ περὶ τῆς προθεσμίας διατάξεις, ὅτε βεβαίως ἐπέρχεται ἡ ἀκύρωσις ὁλοκλήρου τῆς διαδικασίας, διότι δὲν ἐκλήθη ἐμπροθέσμως ὁ κατηγορούμενος. Τότε βεβαίως καὶ αἱ ληφθεῖσαι καταθέσεις τῶν μαρτύρων εἶναι ἄχρηστοι, διότι ὁ κατηγορούμενος εἶχε δικαίωμα νὰ κληθῇ ἐμπροθέσμως καὶ νὰ ἐξετάσῃ τοὺς μάρτυρας καὶ νὰ παραστῇ κατὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν μαρτύρων. Ἑπομένως μόνον ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ἐπέρχεται ἡ ἀκύρωσις καὶ ἐξαφάνισις πασῶν τῶν ἀποδείξεων. Ἑτέρα εἶναι ἡ περίπτωσις, καθ’ ἣν ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά, διότι κατωτέρω τὸ ἄρθρον λέγει: «Ἐὰν ἀποδειχθῇ τὸ νόμιμον κώλυμα τῆς ἐρημοδικίας, γίνεται πάντοτε δεκτὴ ἡ ἀνακοπὴ καὶ ἐφαρμόζονται διὰ τὴν κατ’ οὐσίαν συζήτησιν αἱ διατάξεις τοῦ ἑπομένου ἄρθρου 340». Καὶ τότε τὰ πρακτικὰ ἀναγινώσκονται.

§49ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπέρχεται τὸ ἄρθρον 340, τὸ ὁποῖον λέγει: «Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς ἐρήμην διαδικασίας». Δὲν εἶναι ἀντίφασις αὐτό;

§50ΑΛ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, διότι ἀκόμη καὶ ἐνώπιον τῶν πλημμελειοδικῶν ἀναγινώσκονται. Ταῦτα, Κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω. Δὲν κακίζω τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, δὲν κατακρίνω τοῦτο ἐν τῷ συνόλῳ αὐτοῦ, διότι ὁμολογῶ ὅτι πλεῖσται διατάξεις θὰ συντελέσωσιν εἰς βελτίωσιν τῆς παρ’ ἡμῖν ποινικῆς δικαιοσύνης. Ἐκεῖνο ὅμως εἰς τὸ ὁποῖον ἐπιμένω καὶ ἐπέμενον καὶ ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς καὶ θὰ ἐπιμένω καὶ ἐδῶ, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φρονῶ ὅτι εἶναι καινοφανὲς εἰσαγόμενον εἰς μόνην τὴν Ἑλλάδα, καὶ δὲν ἠξεύρω πόθεν καὶ ἐκ τίνος ξένης νομοθεσίας, διεπούσης λαοὺς ἄλλων ἠθῶν, ἄλλων ἐθίμων, ἀντληθέν, εἶναι τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν ἄρθρων.

§51ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῆς τεμπελιᾶς καὶ ὀκνηρίας τῶν δικαστῶν.

§52ΑΛ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. ... Ἴσως καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς αἰτίας, διότι ὑπάρχει μία ἐπιθυμία, μία τάσις τοῦ δικαστικοῦ κόσμου νὰ καταργήσωσι τὰς ἐπὶ ἀνακοπῇ δίκας. Αὐτὰς τὰς τροποποιήσεις κατακρίνω καὶ ἐσαεὶ φρονῶ ὅτι θὰ τὰς κατακρίνῃ εὐλόγως καὶ ἡ κοινὴ συνείδησις.

§53Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγας παρατηρήσεις θὰ κάμω. Ἡ συζήτησις, ἀντὶ νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ σύνολον, ἐξ αἰτίας τοῦ κ. Πονηροπούλου ἐστράφη περὶ τὰς λεπτομερείας. Ἡ ἐπὶ τοῦ συνόλου συζήτησις οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν γενομένην. Παρατηρῶ ὅμως τοῦτο ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἱστορίαν τοῦ νομοθετήματος. Ὁ τότε ἐπὶ τοῦ συνόλου ἀγορεύων κ. Μπακόπουλος παρέστησεν ὅτι αὐτὸ εἶναι ἄξιον ἀπορρίψεως καὶ μετὰ τὰς γενομένας ἐπεξεργασίας. Τὸ νομοσχέδιον εἰσήχθη πρῶτον ὑπ’ ἐμοῦ, ἵνα φωτισθῇ δὲ καὶ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς ὀρθότητος τῶν τροποποιήσεων αὐτῶν, ὑπεβλήθη εἰς τὴν ὁλομέλειαν τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ὁ Ἄρειος Πάγος, ἐν ὁλομελείᾳ ἀποφανθείς, ἐξήνεγκε γνώμην ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐπήνεγκε τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἐδέχθη ἡ Κυβέρνησις, οὐδὲν δὲ ἄλλο ἐξ ὅσων εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὅτι ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, νὰ καταργηθῶσιν αἱ ἀνακοπαί, εἶναι ἀκριβές. Ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον ἔχει ὑποστῆ ἐπεξεργασίαν ὅσην ὀλίγα νομοθετήματα, καὶ ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει νὰ σκεφθῇ παρὰ μόνον ἂν πρέπει νὰ τὸ ψηφίσῃ ἢ ὄχι μετὰ τὴν παρεισαγωγὴν τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 165 περὶ τῆς ἀνακρίσεως. Νομίζω ὅτι, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ κανονισμοῦ τῆς ψηφοφορίας, ὅτι ἡ Βουλή, μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ ὅτι δὲν θὰ δημοσιεύσῃ τὸν νόμον παρὰ μόνον ἀφοῦ γίνῃ δεκτὴ καὶ ἡ νέα πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Βουλευτὴς Μεγαρίδος περὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος, δύναται ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐν τῷ συνόλῳ αὐτοῦ καὶ νὰ περιμείνῃ νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ψῆφόν της περὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 165 κατὰ τὴν ψήφισιν τῆς εἰρημένης προτάσεως.

§54ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Σύρου μὲ ἐκάκισε, διότι εἰσῆλθον εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου....

§55Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, ὄχι.

§56ΙΩ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ... ἐνῷ οὐδὲν ἄλλο ἔπραξα παρὰ νὰ μεμφθῶ τὸν κ. Βουλευτὴν Σύρου, συνεχίσας τὴν συζήτησιν, τῆς ὁποίας ἔναρξιν ἐποιήσατο αὐτός. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ διάταξις, ὑπὲρ τῆς ὁποίας εἶμαι καὶ ἐγώ, περὶ καταργήσεως τοῦ μυστικοῦ τῆς ἀνακρίσεως, καλῶς ὠργανωμένη καὶ ὄχι ὅπως ἐτέθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, δὲν ἔτυχε νὰ εἶναι εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔφερε τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Σύρου, ἐκάκισα τὸ νομοσχέδιον εἰς τοῦτο τὸ μέρος, ἐνῷ τὸ ἐπῄνεσα εἰς τὰ ἄλλα, διότι εἶχον τὸ ἀναμφισβήτητον κῦρος τῆς ὑπογραφῆς τοῦ κ. Βουλευτοῦ Σύρου. Ἐγὼ ὅμως λέγω ὅτι, διὰ ν’ ἀπορρίψῃ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ὅτε εἰσήχθη ὑπὸ τοῦ Βουλευτοῦ Σύρου, καὶ ἡ τότε Κυβέρνησις, πανίσχυρος οὖσα, τὸ ἔθεσεν εἰς τὸ τέλος τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Ἀφοῦ λοιπὸν καὶ αὐτὴ ἡ πλειονοψηφία ἀπεδοκίμασε τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, βεβαίως ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος θέλει ἀπορρίψει αὐτό. Ἀλλά, κύριε Πρόεδρε, προκειμένης συζητήσεως ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου, δὲν δυνάμεθα νὰ χωρίσωμεν ποῖαι διατάξεις πρέπει νὰ γίνωσι δεκταὶ καὶ ποῖαι πρέπει ν’ ἀπορριφθῶσι. Τὸ νομοσχέδιον συζητεῖται ἐν τῷ συνόλῳ· ἢ πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὸν ὅλον ἢ ν’ ἀπορριφθῇ. Ὁ κ. Βοκοτόπουλος ἐζήτησε νὰ χωρίσωμεν μίαν διάταξιν καὶ εἰς αὐτὴν τὴν διάταξιν καὶ μόνην ἐκάκισε τὸ νομοσχέδιον αὐτό....

§57Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§58Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ... αἱ δὲ ἄλλαι διατάξεις νὰ ψηφισθῶσι, διότι φέρουσαι τὴν ὑπογραφήν του εἶναι καὶ τελειότεραι. Ἀπέδειξα καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς Τριφυλίας, ὅτι αἱ διατάξεις αὐταὶ εἶναι τελείως ἀνεφάρμοστοι καὶ οὐδὲν ἄλλο ἀποτέλεσμα ἔχουσι παρὰ τὴν ἄρνησιν δικαιοσύνης καὶ ποινικῶς εἰς τοὺς πτωχούς, τοὺς κατ’ ἀνάγκην ἐρχομένους ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου. Διὰ τοῦτο ἐγὼ ἐπιμένω εἰς τὴν ἀπόρριψιν ὁλοκλήρου τοῦ νομοσχεδίου καὶ πρὸς τοῦτο θὰ ὑποβληθῇ πρὸς ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, ἔγγραφος αἴτησις, ὅπως δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἂν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὸν ἢ ὄχι.

§59Κ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, Κύριοι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη εἰς γʹ ἀνάγνωσιν, ὑπέστη τὴν βάσανον ὄχι μόνον τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλὰ καὶ τῆς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ὡρίσθη κατόπιν πρὸς ἐπεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Καὶ ἡ εἰδικὴ αὐτὴ ἐπιτροπὴ δὲν ἀπηρτίζετο μόνον ἀπὸ σπουδαίους νομομαθεῖς, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος Μαντινείας, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ δικηγόρους πρακτικωτάτους καὶ διακεκριμένους, οἱ ὁποῖοι ἦσαν εἰς θέσιν νὰ κρίνωσι περὶ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Καὶ ὡς νὰ μὴ ἤρκουν πάντα ταῦτα, ὅτε τὸ νομοσχέδιον ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, παρεπέμφθη ἐνώπιον εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἀπηρτίζετο ὄχι πλέον ἀπὸ νομομαθεῖς, ἀλλ’ ἀπὸ πρακτικοὺς ἄνδρας, δικηγόρους, ἥτις τὸ ἐξήτασε καί, ἀφοῦ τὸ ἐμελέτησε, τὸ κατέθηκεν εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς. Κατόπιν συνεζητήθη πάλιν ὑφ’ ὅλων ἡμῶν καί, ἀφοῦ συνεζητήθη, ἐψηφίσθη εἰς γʹ ἀνάγνωσιν. Ὅτε δ’ ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ τὸ σύνολον, ἔρχονται καὶ φέρουσι παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι βεβαίως ἠδύναντο νὰ γίνωσιν ἐγκαίρως, ἀλλὰ δὲν ἐγένοντο. Ἡμεῖς ἐδηλώσαμεν, Κύριοι, καὶ δηλοῦμεν καὶ πάλιν, ὅτι δὲν θέλομεν ὑποβάλει τὸν νόμον πρὸς κύρωσιν πρὶν ἢ συζητηθῇ ἡ πρότασις τοῦ νόμου, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἀπόψε ὁ Βουλευτὴς Μεγαρίδος. Ἀφοῦ συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ ἡ πρότασις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ μυστικοῦ τῆς ἀνακρίσεως, τότε πάλιν θὰ ὑποβάλωμεν τὸν νόμον αὐτὸν πρὸς κύρωσιν.

§60Ι. Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν τὸ νομοσχέδιον ἐν συνόλῳ δέον νὰ γίνῃ ἀποδεκτὸν ἢ δέον ν’ ἀπορριφθῇ, ἀλλ’ ἔχω καθῆκον ὅσον ἀφορᾷ τὸν τροπολογίαν μου, ἡ ὁποία ἐγένετο δεκτὴ κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ ἀνάγνωσιν, ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν Σύρου. Ἐν πρώτοις παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν Σύρου ὅτι ἐντελῶς σόλοικον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπέδειξεν, ὅτι δέον νὰ γίνῃ, ὅτι δηλ. δέον πρῶτον νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασίς μου, νὰ κυρωθῇ, νὰ δημοσιευθῇ καὶ κατόπιν νὰ δημοσιευθῇ τὸ σύνολον.

§61Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· νὰ δημοσιευθῇ τοῦτο.

§62Ι. Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως τοῦτο πρέπει νὰ δημοσιευθῇ· ἄρα ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν τροπολογίαν μου, ὅτι πρέπει νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ σύνολον σήμερον, παρέλκουσιν ἐντελῶς, διότι τοὐναντίον ἐπιβεβλημένη εἶναι ἡ ταχίστη ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου ἐν συνόλῳ, ἡ κύρωσις αὐτοῦ, ἡ δημοσίευσις αὐτοῦ, κατόπιν δὲ ἡ ψήφισις, κύρωσις καὶ δημοσίευσις τῆς προτάσεώς μου. Θέλει ἄλλως καταργηθῆ ἡ πρότασίς μου γενομένη νόμος διὰ τῆς μεταγενεστέρας κυρώσεως καὶ δημοσιεύσεως τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἔχω νὰ παρατηρήσω καὶ τὰ ἑξῆς ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν τῶν παρατηρήσεων τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, ὅτι, ἂν ἡ τροπολογία εἶναι ἐλλιπής, βεβαίως δὲν γέμει τοσούτων ἁμαρτιῶν ὅσων γέμει τὸ σύστημα τῆς μυστικῆς ἀνακρίσεως· καὶ ἂν πρόκειται ἀκόμη νὰ μὴ ψηφισθῇ ἡ πρότασις ἡ ὑποβληθεῖσα σήμερον, πάλιν δὲν πρέπει ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ προτιμήσωμεν τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον παραδέχεται τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον τὴν μυστικὴν ἀνάκρισιν, τὴν καθιστῶσαν τὸ ἀνελεύθερον ἐκεῖνο σύστημα, τὸ ὁποῖον πάντες γνωρίζομεν, τὸ ὑποδουλοῦν τοὺς κατηγορουμένους εἰς τοὺς πολιτευομένους. Πρέπει νὰ παύσωσιν οἱ πολιτευόμενοι νὰ περιέρχωνται τὰ ἀνακριτικὰ γραφεῖα. Τοῦτο σκοπεῖ κυρίως καὶ ἡ τροπολογία ἡ ψηφισθεῖσα καὶ ἡ πρότασις νόμου, πρέπει δὲ νὰ ἐπανέλθῃ καὶ ὁ ἀνακριτὴς εἰς τὸ ὕψος τῆς θέσεως αὐτοῦ καὶ ὁ δικηγόρος.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ὑπεβλήθη πρότασις, ὑπογεγραμμένη ὑπὸ 17 Βουλευτῶν, νὰ ψηφισθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Τινὲς ἐκ τῶν ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν, ὡς οἱ κ. Ἀλ. Σκουζές, Δ. Βοκοτόπουλος, Ν. Καλογερόπουλος, Κ. Γκότσης καὶ Κ. Αἰγιαλείδης, παραιτοῦνται μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Συνεπῶς ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, μὴ ὑποστηριζομένη ὑπὸ 15, δὲν γίνεται.

§64Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Εἶμαι, κύριε Πρόεδρε, ἐκ τῶν πολιτευομένων οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἐπάτησαν εἰσαγγελικὸν ἢ ἀνακριτικὸν γραφεῖον ὑπὲρ κατηγορουμένου ἐνεργούντων, διότι οὐδέποτε ἐστήριξα τὴν πολιτικήν μου ὕπαρξιν ἐπὶ τῶν μέσων τούτων, οὔτε δικηγόρος εἶμαι νὰ συνηγορῶ. Ἐπειδὴ ὅμως γνωρίζω τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα τῆς ἰδιαιτέρας μου πατρίδος καὶ γνωρίζω κατὰ πόσον ἐπηρεάζονται ἐκ τῶν ἰσχυρῶν ἐκεῖ τοῦ τόπου οἱ μάρτυρες, οἱ ὁποῖοι θὰ καταθέσωσιν ἐναντίον ἐγκληματίου ἀνήκοντος εἰς ἰσχυρὰν οἰκογένειαν, διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἡ φανερὰ ἀνάκρισις θὰ βλάψῃ. Δεύτερον τὸ νομοσχέδιον ἔχει ἀνάγκην τροποποιήσεων, διότι δὲν εἶναι εὔκολον ὁ ἀνακριτὴς ἐξ Ἀθηνῶν ἢ ἐκ Λεβαδείας, ὅπου συνελήφθη εἷς λῃστὴς καὶ κρατεῖται εἰς τὴν Ἀκροναυπλίαν, δὲν εἶναι δυνατόν, λέγω, προκειμένου νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις εἰς τοὺς σκηνίτας ποιμένας ἐναντίον ἐκείνου, νὰ μεταφέρηται διὰ συνοδίας ὁ κατηγορούμενος εἰς τὸ βουνόν. Ὅλα αὐτὰ ἔχουσιν ἀνάγκην διορθώσεως, διὰ νὰ γίνωσι τελειότερα καὶ οὕτως ἐξασφαλισθῇ καὶ ὁ κατηγορούμενος, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ μαρτυρήσωσιν ἐναντίον τοῦ κατηγορουμένου καὶ ἐξυπηρετήσωσι τὴν δικαιοσύνην. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν γνώμην ταύτην ὑποστηρίζουσι τὸ καλλίτερον.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη εἰς γʹ ἀνάγνωσιν. Γʹ. Συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ παροχῆς τοῦ Δημοσίου εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης φρ. χρυσῶν μὲν 16,449,188. 25)00, δραχμῶν δὲ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια 20,258.467. 87)00, καὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως διὰ ταύτην ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν). Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§66ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὡς ἄρθρον 1 νὰ τεθῇ τὸ ἀκόλουθον: «Ἄρθρον 1. Πρὸς προμήθειαν ὑλικοῦ στρατοῦ ἐν γένει, ἀνέγερσιν στρατιωτικῶν κτιρίων καὶ ὀχυρωμάτων, κατασκευὴν ἀποβαθρῶν σιδηροδρόμων καὶ προμήθειαν κτηνῶν στρατοῦ παρέχεται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ποσότης ἐκ φράγκων χρυσῶν μὲν 17,449,488 καὶ 25)00, δραχμῶν δὲ 20,258,467 καὶ 87)00, προερχομένη ἐκ συνομολογηθησομένου δανείου». (Γίνεται δεκτόν, ὡς ἐτροποποιήθη).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§68ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ τεθῇ τὸ ἀκόλουθον: «Ἄρθρον 2. Ἡ κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον παρεχομένη τῷ ταμείῳ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης χρηματικὴ ποσότης περιληφθήσεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων αὐτοῦ τοῦ ἔτους 1910 ὑπὸ ἴδια ἄρθρα καὶ ὑπὸ τὰς αἰτιολογίας: «Παροχὴ τοῦ Δημοσίου εἰς τὸ ταμεῖον ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ 1909 ἐκ φράγκων 17,449,188 καὶ 25)00» καὶ «παροχὴ τοῦ Δημοσίου εἰς τὸ ταμεῖον ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους ἐπὶ τῆς χρήσεως 1909 ἐκ δραχ. εἰς τραπεζικὰ 20,258,467 καὶ 87)00». (Γίνεται δεκτόν, ὡς ἐτροποποιήθη).

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§70ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὡς ἄρθρον 3 νὰ τεθῇ τὸ ἀκόλουθον: «Ἄρθρον 3. Διὰ τὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 1 παροχὴν τοῦ Δημοσίου χορηγεῖται ἔκτακτος πίστωσις ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως 1909, καταλογιζομένη ὑπὸ τὸ κεφάλαιον 54, ἄρθρα 2, 3 καὶ 4, ὡς ἑξῆς: Ἄρθρον 2. Παροχὴ τοῦ Δημοσίου εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐκ φράγκων χρυσῶν 17,449,188 καὶ 25)00. Ἄρθρον 3. Παροχὴ τοῦ Δημοσίου εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἐκ δραχμῶν 20,258,467 καὶ 87)00. Ἄρθρον 4. Διὰ τὴν νομισματικὴν διαφορὰν τῶν ἐν τοῖς ἄρθροις 1 καὶ 2 παροχῶν εἰς χρυσὸν πρὸς 1% δραχ. 452,584,67. Τὰ ἀνωτέρω ποσὰ καταβληθήσονται διὰ χρηματικῶν ἐνταλμάτων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐπὶ τῇ αἰτήσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν». (Γίνεται δεκτὸν οὕτω τροποποιηθέν).

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§72ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ τεθῇ τὸ ἑξῆς: «Ἄρθρον 4. Καθ’ ἣν περίπτωσιν δὲν ἤθελε διατεθῆ ὁλόκληρος ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ παρόντος νόμου χορηγουμένη ἔκτακτος πίστωσις μέχρι τέλους τῆς χρήσεως τοῦ 1909 ἐπιτρέπεται, ἵνα διὰ Β. Διατάγματος μετενεχθῇ ἡ ὑπολειπομένη ἀδιάθετος πίστωσις εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1910». (Γίνεται δεκτὸν οὕτω τροποποιηθέν).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§74ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ τεθῇ τὸ ἀκόλουθον: «Ἄρθρον 5. Ἐπὶ τῶν κατὰ τὸν παρόντα νόμον προμηθειῶν καὶ λοιπῶν ἐργασιῶν δὲν ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων 11 καὶ 12 τοῦ νόμου ͵ΓΤΟΔʹ (3374) τοῦ ἔτους 1909, περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ͵ΣΙΒʹ ἀπὸ 1ης Ὀκτωβρίου 1852 περὶ διοικήσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ ἐξόδων καὶ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ τοῦ Κράτους». (Γίνεται δεκτὸν τὸ προταθέν).

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον αὔριον, διότι θ’ ἀνατυπωθῇ μὲ τὰς τροποποιήσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως ταχυδρομικῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς γενικῆς διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων καὶ τῆς ἐν Βουκουρεστίῳ ἑδρευούσης Ῥωμουνικῆς ἀτμοπλοΐας». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως ταχυδρομικῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς γενικῆς διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων καὶ τῆς ἐν Πειραιεῖ ἑδρευούσης Ἰονικῆς ἀτμοπλοΐας Δεστούνη–Γιαννουλάτου». (Γίνεται δεκτόν). Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως ταχυδρομικῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς γενικῆς διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων καὶ τοῦ ἰδιοκτήτου τοῦ ὑπὸ ἑλληνικὴν σημαίαν ἀτμοπλοίου «Καλάμαι»». (Γίνεται δεκτόν). Βʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συντηρήσεως καὶ ἐπιπλώσεως τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ εἰς τὸ Κράτος ἀνηκόντων πρεσβειακῶν μεγάρων». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν. Βʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Χημείου ἐν τῷ Ναυστάθμῳ». Ὁ κ. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§76Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὴν ἀνάγκην συστάσεως Χημείου ἐν Ναυστάθμῳ πρὸς ἐξέτασιν κυρίως τῶν πυριτίδων ἀνεγνώρισεν ἀναμφισβητήτως καὶ ἡ ἐπιτροπή, ἥτις εἶχε λάβει τὴν ἐντολὴν παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐξετάσῃ τὰ τοῦ Ναυτικοῦ κατὰ τὴν λήξασαν Σύνοδον. Ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐξετάσεως, ἡ ὁποία τότε ἐγένετο, προέκυψε τοῦτο κυρίως, ὅτι, ἐνῷ ἦτο ἀπαραίτητος ἡ ἀνάγκη τῆς συστάσεως Χημείου, καθόσον μεθοδικῶς, κανονικῶς ἡ ἐξέλεγξις τῶν πυριτίδων ἑκάστοτε δὲν ἐγίνετο, ἀλλὰ ἐγίνετο ὁσάκις καὶ μόνον ἐνεθυμεῖτο τοῦτο ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὅμως ἐπαρουσιάζοντο δυσχέρειαι διὰ τὴν ἵδρυσιν καὶ λειτουργίαν τοῦ Χημείου τούτου ἐν τῷ Ναυστάθμῳ. Προυτάθη δὲ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ ἐγένετο καὶ δεκτὸν τότε, ὅτι θὰ ἦτο ὀρθότερον, ἀντὶ νὰ ἱδρυθῇ εἰδικὸν Χημεῖον ἐν τῷ Ναυστάθμῳ, νὰ ἱδρύετο τὸ Χημεῖον τοῦτο ὡς παράρτημα παρὰ τῇ Σχολῇ τῶν Δοκίμων, παρ’ ᾗ λειτουργεῖ Χημεῖον, καὶ λειτουργεῖ λίαν εὐδοκίμως ὂν πεπροικισμένον διὰ καταλλήλων ὀργάνων, ἐν τῷ ὁποίῳ γίνεται καὶ ἡ ἐκπαίδευσις τῶν μαθητῶν τῆς Σχολῆς τῶν Δοκίμων. Ἀκριβῶς ἡ μέχρι τοῦδε ἐξέλεγξις τῶν πυριτίδων καὶ ὅλων τῶν ὑλικῶν τῶν προωρισμένων πρὸς χρῆσιν τοῦ Ναυτικοῦ ἐγίνετο μέχρι τοῦδε διὰ τοῦ Χημείου τοῦ ὑπάρχοντος παρὰ τῇ Σχολῇ τῶν Δοκίμων καὶ λειτουργοῦντος ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ καθηγητοῦ τῆς Χημείας παρὰ τῇ Σχολῇ τῶν Δοκίμων. Ἐθεωρήθη, ὅτι εἶναι ὀρθότερον καὶ οἰκονομικώτερον, ἀντὶ νὰ ἱδρυθῇ εἰδικὸν Χημεῖον ἐν Ναυστάθμῳ, νὰ προικισθῇ διὰ τινος δαπάνης τὸ Χημεῖον τὸ ὑπάρχον παρὰ τῇ Σχολῇ τῶν Δοκίμων, εὑρεθῶσι δὲ καὶ τὰ κατάλληλα ὄργανα ὡς καὶ τὸ κατάλληλον προσωπικὸν τῶν ἀξιωματικῶν. Διὰ τῆς ἑνώσεως τῆς ὑπηρεσίας τῶν Χημείων θὰ κατορθωθῇ καὶ ἡ ἐκπαίδευσις τῶν μαθητῶν νὰ γίνεται πληρεστέρα ἐν τῇ ἐφαρμογῇ. Οὐδὲν κώλυμα ὑπάρχει, ἵνα διὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ναυτικῶν ὑλῶν τοῦ Ναυστάθμου καὶ τῶν ἄλλων προμηθειῶν τοῦ Ναυτικοῦ χρησιμεύσῃ τὸ Χημεῖον τοῦτο εὑρισκόμενον παρὰ τῇ Σχολῇ τῶν Δοκίμων καὶ ὄχι παρὰ τῷ Ναυστάθμῳ, διότι ἡ ἀπόστασις εἶναι ἐλαχίστη, οὐδὲν δὲ κώλυμα ὑπάρχει ἐπίσης, ἵνα τὸ Χημεῖον τοῦτο, ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ ἐργάζηται ἐπὶ τῶν πυριτίδων, εὑρίσκηται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς ἐφορίας τοῦ πυροβολικοῦ τοῦ Ναυστάθμου. Βεβαίως δ’ ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἐλέγχου τῆς ναυτικῆς πυρίτιδος πρέπει νὰ τίθηται τοῦτο ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας, οἵα εἶναι ἡ ἐφορία. Ταῦτα φέρω κατὰ καθῆκον ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐν ᾗ ὅμως περιπτώσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐμμένει εἰς τὴν πρότασιν τοῦ νομοσχεδίου τῆς καταρτίσεως εἰδικοῦ Χημείου ἐν τῷ Ναυστάθμῳ, πάντως βεβαίως πρέπει νὰ ἑνωθῇ πλέον τὸ Χημεῖον τοῦτο παρὰ τῇ ἐφορίᾳ τοῦ πυροβολικοῦ πρὸς τὸ Χημεῖον τῆς ὑποβρυχίου ἀμύνης. Σήμερον λειτουργεῖ παρὰ τῇ ὑποβρυχίῳ ἀμύνῃ ἓν Χημεῖον, τὸν τρόπον δὲ τῆς λειτουργίας αὐτοῦ γινώσκει κάλλιον ἐμοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.

§77Ι. ΔΑΜΙΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Κατηργήθη.

§78Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Σήμερον λειτουργεῖ.

§79Ι. ΔΑΜΙΑΝΟΣ. Κατηργήθη διὰ τοῦ ψηφισθέντος νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ναυστάθμου.

§80Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι· δὲν κατηργήθη.

§81Ι. ΔΑΜΙΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι κατηργήθη.

§82Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι· δὲν κατηργήθη, διότι αὐτὸ τὸ ἄρθρον 1 λέγει· «Συνιστᾶται Χημεῖον ἐν τῷ Β. Ναυστάθμῳ ὑπαγόμενον εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ πυροβολικοῦ». Τὸ δὲ ἄρθρον 4 λέγει· «Διὰ Β. Διατάγματος κανονισθήσεται ἡ λειτουργία τοῦ Χημείου καὶ τὰ καθήκοντα τοῦ προσωπικοῦ». Ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνατύπωσις ἄλλη, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν ἔχω.

§83Ι. ΔΑΜΙΑΝΟΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ναυστάθμου» κατηργήθη.

§84Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πολὺ καλά. Τότε ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, ἀφορᾷ εἰς τὸ δεύτερον θέμα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν πρέπει νὰ ἔχῃ λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς ὑπάρξεως ἑνὸς Χημείου, ὁμολογῶ δ’ ὅτι δὲν ἐπρόσεξα τότε κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ναυστάθμου».

§85Ι. ΔΑΜΙΑΝΟΣ. Ὑπὸ ἐπιφύλαξιν βεβαιῶ.

§86Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὑμεῖς ὑπὸ ἐπιφύλαξιν βεβαιοῦτε, ἐγὼ δὲ οὐδὲν βεβαιῶ, διότι, ὅτε ἐψηφίσθη ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Ναυστάθμου, ἐπεκράτει τὸ ἔθιμον τῆς σιγῆς ἐνταῦθα καὶ ἑπομένως δὲν εἶχον προσέξει. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ εἶναι ὀρθὸν τὸ νομοσχέδιον κατὰ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν νὰ διορθωθῇ καὶ νὰ προστεθῇ, ὅτι ὑπάγεται τὸ Χημεῖον καὶ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς ὑποβρυχίου ἀμύνης, διότι ἄλλως θὰ ἔχωμεν δύο ὑπηρεσίας ἐξ ἴσου σπουδαίας ἐν τῷ Ναυστάθμῳ, παραλλήλως λειτουργούσας καὶ χρησιμοποιούσας τὸ αὐτὸ Χημεῖον, συγκρουομένας δὲ κατὰ δικαιοδοσίαν. Θὰ εἶναι ἥκιστα πειθαρχικόν, ὁ διευθυντὴς τῆς ὑποβρυχίου ἀμύνης ὁ ἔχων ἀνώτερον βαθμόν, ἂν θελήσῃ ν’ ἀποστείλῃ εἰς τὸ Χημεῖον ὑλικὸν πρὸς ἐξέλεγξιν, νὰ αἰτῆται τὴν ἄδειαν τοῦ ἐφόρου τοῦ πυροβολικοῦ, ὁ ὁποῖος φέρει κατώτερον βαθμόν. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ κανονισθῇ, ὥστε ἀμφότεροι οἱ προϊστάμενοι νὰ ἔχωσι δικαίωμα ἀμέσως νὰ διατάσσωσι τὸν διευθυντὴν τοῦ Χημείου ἄνευ συγκρούσεως δικαιοδοσίας.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου). Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκει): «Διευθυντὴς τοῦ Χημείου τοῦ Ναυστάθμου διορίζεται διδάκτωρ τῶν Φυσικῶν Ἐπιστημῶν τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου. Ὁ Διευθυντὴς τοῦ Χημείου λαμβάνει μηνιαῖον μισθὸν 400 δραχμῶν αὐξανόμενον εἰς 450 μηνιαίως μετὰ μίαν πενταετίαν, ὑπαγόμενος εἰς ἁπάσας τὰς περὶ συντάξεων τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους ἰσχυούσας διατάξεις. Διορίζεται δὲ καὶ εἷς βοηθὸς αὐτοῦ μὲ μηνιαῖον μισθὸν δραχμῶν 200».

§88Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῇ νὰ τεθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ πρώτου ἐδαφίου «ἢ διπλωματοῦχος χημικὸς ἄλλης ὁμοιοβάθμου σχολῆς εὐρωπαϊκῆς».

§89Ι. ΔΑΜΙΑΝΟΣ. Μάλιστα.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, εἰς βʹ ἀνάγνωσιν). Ὁ κ. Κ. Τοπάλης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων ἔργων». Οἱ κ. Ν. Μπουφίδης καὶ Ἰ. Λάππας ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ δημοτικῆς διαμετακομίσεως τοῦ μεταποιουμένου σίτου». (Ὅρα Παράρτημα Ἐφημ. Συζητ. τῆς Βουλῆς ἀριθμ. 510–511). Αʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συγχωνεύσεως τοῦ Σωφρονιείου μετὰ τῶν φιλανθρωπικῶν καταστημάτων Κεφαλληνίας». Ὁ κ. Στράτος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§91Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχω ἀνάγκην δι’ ἐλαχίστων νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ὅπως προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Σωφρονιείου κληροδοτήματος». Διὰ Β. Διατάγματος τῆς 31 Ἰανουαρίου τοῦ 1887 ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅρων τῆς διαθήκης ἐκανονίσθησαν τὰ τῆς διαχειρίσεως τοῦ κληροδοτήματος τούτου. Σήμερον εἰσάγεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διὰ τοῦ ὁποίου κανονίζονται τὰ τῆς διαχειρίσεως ἄλλως· ἀφαιρεῖται ἡ διαχείρισις ἀπὸ τὸν δῆμον Πυλαρέων καὶ ὁρίζεται ὅτι τὸ κληροδότημα τοῦτο θέλει συγχωνευθῆ μετὰ τῶν λοιπῶν κληροδοτημάτων τῶν ἐν Κεφαλληνίᾳ εὑρισκομένων, τὴν διαχείρισιν δ’ αὐτῶν θέλει ἀναλάβει τὸ ἀδελφᾶτον Κεφαλληνίας. Πρὶν ἢ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ἡ Βουλὴ ἔχει ἀνάγκην πρὸ παντὸς νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της τὴν διαθήκην τοῦ ἀειμνήστου Μακρῆ, διότι, ἐὰν δὲν ἔχωμεν ἐνώπιον ἡμῶν τὴν διαθήκην ταύτην, βεβαίως ψηφίζοντες τὸ νομοθέτημα τοῦτο κινδυνεύομεν νὰ προσκρούσωμεν εἰς τοὺς ὅρους τοῦ διαθέτου. Πρέπει μετὰ μεγίστης προσοχῆς νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον. Ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐσυνηθίσαμεν νὰ λύωμεν τὰ τοιούτου εἴδους ζητήματα μετὰ μεγάλης εὐχερείας, παραδόξου ἀκριβῶς εἰς Κράτος, εἰς τὸ ὁποῖον πλεῖστοι ὁμογενεῖς πολυτάλαντοι ἱδρύουσι διὰ κληροδοσιῶν πλεῖστα ἱδρύματα. Ὡς ἐκ τούτου ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν, ἵνα σεβώμεθα ἀπαρεγκλίτως καὶ ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ τὰς διατάξεις τῶν διαθηκῶν, διότι πράττοντες ἄλλως δὲν θέλομεν ἔχει κανὲν ἀποτέλεσμα παρὰ ν’ ἀποστερήσωμεν τὴν πατρίδα ἡμῶν μελλόντων κληροδοτημάτων. Ὅταν οἱ διαθέται οἱ μέλλοντες νὰ κληροδοτήσωσι τὴν περιουσίαν των εἰς τὸ Δημόσιον βλέπωσι μετὰ πόσης εὐχερείας ἀνατρέπομεν τοὺς ὅρους τῆς διαθήκης, θέλουσι πεισθῆ ὅτι ἐν τῷ Κράτει τούτῳ δὲν θέλει τύχει τοῦ προσήκοντος σεβασμοῦ ἡ τελευταία βούλησις αὐτῶν. Ἔχομεν ἀνάγκην ἑπομένως κατὰ πρῶτον νὰ ἴδωμεν τὰ τῆς διαθήκης, κατὰ δευτέραν δὲ λόγον ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἴδωμεν καὶ ἕτερα στοιχεῖα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ζητεῖται ἡ μεταβολὴ τῆς διαχειρίσεως τοῦ κληροδοτήματος. Ἔχω ἀνὰ χεῖράς μου νομοσχέδιον ἀπὸ τῆς 12 Μαρτίου τοῦ ἔτους 1909 ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ τέως Ὑπουργοῦ κυρίου Λεβίδου, ἀντίγραφον τοῦ ὁποίου κατὰ λέξιν εἶναι τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς ὑποβληθὲν νομοσχέδιον καὶ ὑπογραφὲν ὑπὸ τοῦ νῦν ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ν. Τριανταφυλλάκου. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἢ μᾶλλον ἐκ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ νομοσχεδίου μανθάνομεν, ὅτι ἐγένοντο πολλαὶ παραλείψεις, ὅτι ὑπάρχει ἔκθεσις τοῦ νομάρχου Κεφαλληνίας ληφθεῖσα ἐσχάτως κατὰ τὴν χρονολογίαν, ἐννοεῖται, τῆς 12 Μαρτίου 1909 καὶ οὐχὶ κατὰ τὴν σημερινὴν χρονολογίαν, ἐν ᾗ παριστᾷ διὰ μελανωτάτων χρωμάτων τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν περιῆλθε τὸ φιλανθρωπικὸν ἵδρυμα, κατόπιν ἐρίδων μεταξὺ τῶν μελῶν τοῦ διοικοῦντος συμβουλίου, ὧν τινα καὶ προέβησαν εἰς κατάχρησιν περὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ κληροδοτήματος, ὧν ἕνεκα προέβη καὶ ἡ δικαιοσύνη εἰς προφυλάκισιν τοῦ διευθυντοῦ τοῦ ἱδρύματος. Παρουσιάζεται λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς λέγων πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐγένοντο καταχρήσεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐπελήφθη καὶ ἡ δικαιοσύνη πλέον τῆς ὑποθέσεως. Ἀλλά, ὅτε τοιαῦτα σοβαρὰ πράγματα καταγγέλλονται δι’ ἐκθέσεως εἰσηγητικῆς ἐπὶ νομοσχεδίου ὑποβληθέντος τῇ 12 Μαρτίου 1909, ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν σήμερον, ὅτε εὑρισκόμεθα πρὸ τῆς 20ῆς Νοεμβρίου 1909, νὰ γινώσκωμεν ποῖον ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐνεργειῶν τῆς δικαιοσύνης, διότι ἀπὸ τοῦ Μαρτίου τοῦ 1909 μέχρι τοῦ Νοεμβρίου 1909 παρῆλθε πλέον τοῦ ἑξαμήνου, κατὰ τὸ διάστημα δὲ τοῦτο τὸ χρονικὸν ἡ δικαιοσύνη ἡ ἐπιληφθεῖσα τῆς ὑποθέσεως ἔφθασεν εἰς πορίσματα. Πρέπει λοιπὸν νὰ γνωρίζωμεν εἰς ποῖα ἔφθασεν ἡ δικαιοσύνη πορίσματα, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ποία ἡ ἔκθεσις τοῦ νομάρχου καὶ τί παρέστησε καὶ θέλομεν κρίνει ἂν τὰ πορίσματα τῆς διοικητικῆς ἐξετάσεως τοῦ νομάρχου εἶναι ἀρκετά, ὥστε νὰ δώσωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ δικαίωμα τῆς καταλύσεως μιᾶς διαθήκης ἢ νὰ ἐπιβάλληται μόνον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ζητήσῃ τὴν διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ μεταβολὴν τῆς διαχειρίσεως συμφώνως πρὸς τοὺς ὅρους τῆς διαθήκης. Ταῦτα εἶναι σπουδαῖα θέματα καὶ θεωρῶ ἀναγκαῖον ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, νὰ προσαχθῶσι τὰ ἔγγραφα καὶ μετ’ αὐτὸ θέλει ἡ Βουλὴ ἐν πλήρει φωτὶ λύσει τὸ ζήτημα, διότι, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι ἐνδιαφέρει μὲν τὸ ζήτημα τὸν Κεφαλληνιακὸν λαόν, ἰδίως δὲ τὸν τῆς Σάμης, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἐκτελέσεως διαθήκης ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα εὐλαβέστεροι πρὸς τὰς διατάξεις τῶν διαθετῶν καὶ προκειμένων τοιούτων ζητημάτων ἡ χροιὰ τοῦ τοπικισμοῦ οὐδεμίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἐπὶ τῆς Βουλῆς ἐπίδρασιν. Βεβαιότατα δὲ νομοσχέδια τοιαύτης φύσεως καίπερ λύοντα ζητήματα καθαρῶς τοπικά, δέονται τῆς ἐξετάσεως τῆς Βουλῆς καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῶσι σιωπώσης τῆς Βουλῆς, ὅπως γίνεται προκειμένου περὶ τοπικῶν ζητημάτων.

§92Μ. ΑΝΝ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἂν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Βάλτου μετὰ τοῦ ζήλου, τὸν ὁποῖον ἀνέπτυξε κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του, εἶχε παρακολουθήσει τὰ τῆς ὑποθέσεως ἐν γένει, θὰ ἐγνώριζεν ὅτι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν, ἔχουσιν ἤδη κατατεθῆ.

§93Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ποῦ;

§94Μ. ΑΝΝ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Εἰς τὴν Βουλήν.

§95Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πότε;

§96Μ. ΑΝΝ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Κατ’ αἴτησίν μου πρὸ ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς κατέθηκε φάκελον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὑπάρχει ἡ διαθήκη τοῦ Σωφρονίου Μακρῆ, δύο ἀναφοραὶ τοῦ νομάρχου Κεφαλληνίας, καὶ ἀκριβῶς ἐκεῖναι, ἐφ’ ὧν βασίζεται τὸ νομοσχέδιον, ἐπὶ πλέον δὲ καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐν Κεφαλληνίᾳ Πρωτοδικῶν, ὁ ὁποῖος πιστοποιεῖ ὅτι προέβη εἰς τὴν σύλληψιν τοῦ λεγομένου διευθυντοῦ τοῦ Σωφρονείου.

§97Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πότε γενομένην;

§98Μ. ΑΝΝ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Σᾶς παραδίδω τὸν φάκελον, ἵνα τὸ μάθητε.

§99Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ εἴπητε τὸ ἑξῆς· σήμερον εἰς ποίαν ἡμερομηνίαν εὑρισκόμεθα;

§100Μ. ΑΝΝ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Τί σημαίνει αὐτό;

§101Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τὴν 20ὴν Νοεμβρίου· τὸ νομοσχέδιον φέρει χρονολογίαν 18 Νοεμβρίου, διενεμήθη χθές, εἰσήχθη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, καὶ θέλετε νὰ συζητήσωμεν σήμερον, χωρὶς νὰ γινώσκωμεν τὰ τῆς Πυλάρου καὶ Σάμης, ὡς τὰ γινώσκετε ὑμεῖς. Τώρα ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων σας ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἀναβολῆς.

§102Μ. ΑΝΝ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ πρὸ ἡμερῶν πολλῶν ὡμίλησα ἐν ἐκτάσει ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀμέσως δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κατέθηκε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε, κύριε συνάδελφε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εὑρίσκεται ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει ἀπὸ τοῦ 1900, ὅτι ἔκτοτε κατὰ πᾶσαν Περίοδον ἐπαναλαμβάνεται ἡ ἀναγραφή του καὶ ἤδη ὁ κ. Ὑπουργὸς πρὸ μηνὸς περίπου υἱοθέτησε τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβάλει ὁ συνάδελφός του, καὶ τὸ κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλήν, χθὲς δὲ πάλιν διενεμήθη, ἐνῷ δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη τούτου, διότι εἶχε διανεμηθῆ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῇ αἰτήσει μου.

§103Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον φέρει χρονολογίαν 18 Νοεμβρίου· ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατετέθη πρὸ μηνός. Μὴ βεβαιοῦτε πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀκριβῆ.

§104Μ. ΑΝΝ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ δέχομαι τὴν ἀναβολήν, διὰ νὰ μὴ ἔχητε τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι διατελεῖτε ἐν ἀγνοίᾳ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ἂν δέ, καθὼς εἴπετε, πρέπει μετὰ πολλῆς εὐλαβείας ν’ ἀποβλέπωμεν εἰς τὴν θέλησιν τοῦ διαθέτου, ἀκριβῶς ἡ εὐλάβεια αὐτὴ ἤγαγε τοὺς Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἐξ ὅλων τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἔκτοτε ὑπεβλήθησαν εἰς τὰ Ὑπουργεῖα καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἀπεδείχθη ὅτι οἱ διαχειριζόμενοι τὸ κληροδότημα πᾶν ἄλλο ἢ τὴν θέλησιν τοῦ διαθέτου ἐκτελοῦσι.

§105Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἂς τοὺς ἀλλάξῃ ὁ Ὑπουργός.

§106Μ. ΑΝΝ. ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν, θὰ ἔχητε δὲ τὸν καιρὸν εἰς τὰς ἄλλας συζητήσεις αὐτοῦ νὰ μελετήσητε τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα εἶναι ὀλίγα καὶ νὰ φέρητε τὰς ἀντιρρήσεις σας.

§107Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτό.

§108Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Καλὸν εἶναι ν’ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον, ἀφοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς ἔχει ἀντίρρησιν.

§109Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Βεβαίως· χαίρω πολὺ μάλιστα, διότι εἶναι κατατεθειμένα τὰ ἔγγραφα καὶ θὰ τὰ μελετήσω ἀπόψε.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Τώρα ἔχομεν τὸ ὑπ’ ἀριθ. 9. Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ ἄρθρου 208 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας). (Ψηφίζεται ἡ ἀρχή). Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§111Ν. ΜΑΡΚΕΤΗΣ. Ὑποβάλλω τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 208 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ἥτις νὰ προστεθῇ ὡς βʹ παράγραφος.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ, θὰ διανεμηθῇ καὶ θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον μόνον καὶ τὸ σύνολον). Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταστημάτων ψηφοφορίας». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ καὶ τὰ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3). Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§113Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅπως ἔχει τὸ ἄρθρον, προκαλοῦνται τὰ δημοτικὰ συμβούλια ν’ ἀποφανθῶσιν ἐν γένει περὶ τῶν καταστημάτων· τοῦτο εἶναι προφανῶς λελανθασμένον καὶ διὰ τοῦτο ἔχω τροπολογίαν, δι’ ἧς λέγεται ὅτι θὰ προκληθῶσι τὰ δημοτικὰ συμβούλια ν’ ἀποφανθῶσι περὶ ἀντικαταστάσεως, ὅσον εἶναι δυνατόν, τῶν ἱερῶν ναῶν δι’ ἄλλων καταστημάτων.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζονται εἶτα τὰ ἄρθρα 5, 6 καὶ 7 ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου). Αʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπανειλημμένης χρήσεως γραμματοσήμων ἢ τηλεγραφοσήμων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ δημοτικῆς διαμετακομίσεως τοῦ μεταποιουμένου σίτου».

§115Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Τὲ νομοσχέδιον τοῦτο παρακαλῶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν.

§116Ι. ΚΑΛΑΜΑΡΗΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς ἤθελον νὰ εἴπω.

§117Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι σπουδαῖον τὸ νομοσχέδιον, ἀφορῶν αὐτὴν τὴν ὑπόστασιν τῶν δήμων καὶ τῶν λιμενικῶν ταμείων.

§118Ι. ΚΑΛΑΜΑΡΗΣ. Τὴν παραπομπὴν εἰς ἐπιτροπὴν ἤθελον νὰ ὑποστηρίξω, ἐπειδὴ ὑπάρχουσιν ἀλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἐπηρεάζει τὸ νομοσχέδιον.

§119Γ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Καὶ ἐγὼ αὐτὴν τὴν ἀντίρρησιν εἶχον, ἐπειδὴ ὑπάρχει μεγάλη ἀνισότης τῆς βιομηχανίας, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς διαφόρους δήμους, καὶ ἐκείνης, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸν Πειραιᾶ.

§120Θ. ΛΕΚΑΣ. Νὰ σταλῇ εἰς ἐπιτροπήν.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι. Ἀναβάλλεται καὶ θὰ σταλῇ εἰς ἐπιτροπήν. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 13 Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀνεγέρσεως κτιρίων φυλακῶν».

§122Ι. ΚΑΛΑΜΑΡΗΣ. Καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ παρακαλέσω πολὺ νὰ δεχθῇ ὁ ἀξιότιμας ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς καὶ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ ἀποσταλῇ εἰς ἐπιτροπήν, ἐπειδή, ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον, παρουσιάζει ἀφ’ ἑνὸς μὲν τρωτά τινα, ἀφ’ ἑτέρου δ’ ἐλλείψεις, ὅπως δ’ ἔχει γίνει ἡ τροπολογία ἀπαιτεῖται σύναψις μεγάλου δανείου, τὸ ὁποῖον δὲν ἠξεύρω πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετηθῇ καὶ νὰ γίνωσιν ὅλαι αἱ φυλακαὶ τοῦ Κράτους. Ὥστε, ἂν ἤθελε τὸ παραπέμψει ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς ἐπιτροπήν, ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ διορθωθῇ.

§123Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἀληθῶς, κ. Πρόεδρε, εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀποσταλῇ εἰς ἐπιτροπήν, διότι, ὅπως ἔχει διατυπωθῆ, θὰ εἶναι ἀπραγματοποίητον καὶ ἄφευκτος ἀπώλεια, ματαία ὅμως, τοῦ κληροδοτήματος τοῦ μεγάλου εὐεργέτου· διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν καθιεροῦται τί σύστημα σωφρονιστικῶν φυλακῶν δέχεται τὸ Κράτος, εἰς ἐφαρμογὴν τοῦ ὁποίου θὰ δαπανηθῇ τὸ κληροδότημα καὶ τὰ ἄλλα ποσά, τὰ ὁποῖα θέλουσι καταβληθῇ ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἐὰν πρόκειται νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς ὀργανώσεως τῶν φυλακῶν, αἱ φυλακαὶ χρησιμεύουσιν ὡς ὄργανα ἐκτελέσεως σωφρονιστικοῦ συστήματος καί, διὰ νὰ κτισθῶσι κατάλληλοι, πρέπει νὰ κτισθῶσιν ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς συστήματος. Τὸ νὰ λέγωμεν ἀορίστως ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται ν’ ἀνεγείρῃ φυλακάς, νὰ τροποποιήσῃ τὰς φυλακὰς ἐν Αἰγίνῃ ἢ ἀλλαχοῦ, σημαίνει ὅτι ἁπτόμεθα τοῦ θέματος ἄκροις δακτύλοις καὶ ἄνευ γνώσεως τῶν λεπτομερειῶν. Ὅπως λοιπὸν δαπανηθῇ σκοπίμως τὸ κληροδότημα τοῦ μακαρίτου Συγγροῦ, εἶναι ἀνάγκη νὰ μελετηθῇ τὸ σύστημα τῶν φυλακῶν, διότι ἡ Βουλὴ οὐδέποτε ἐπελήφθη τούτου οὐδὲ μέχρι τοῦ 1907 ὑπεβλήθη ἐργασία σοβαρὰ εἰς τὴν Βουλὴν περὶ ὀργανώσεως τῶν φυλακῶν τοῦ Κράτους. Ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου ὑπεβλήθησαν διάφοροι νόμοι, ἀλλ’ ἐντελῶς ὑπηρεσιακοί. Τὸ αʹ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Θεοτόκη τῷ 1907, σχέδιον ὀργανικοῦ νόμου περὶ τῶν φυλακῶν τοῦ Κράτους. Τὸ σήμερον ὑποβαλλόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχέδιον εἶναι ἐντελῶς, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις, ἀμελέτητον καὶ εἶναι ἀπαραίτητον νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν, ἥτις νὰ ἐπεξεργασθῇ αὐτό.

§124ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω δυσκολίαν ὅπως παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον, εἰς ἐπιτροπήν· ἔχω ὅμως τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ μελετήσῃ τὸ νομοσχέδιον, δὲν εἶναι δυνατὸν εὐκόλως νὰ λύσῃ τὰ ζητήματα τοῦ τόπου, ἐν τῷ ὁποίῳ θὰ ἐγκατασταθῶσιν αἱ φυλακαί, καὶ φοβοῦμαι μὴ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου θὰ ματαιωθῇ. Εἶχον τὴν ἐπιθυμίαν νὰ μὴ συνέβαινε μὲ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ὅ,τι συνέβη κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Ταῦτα εἰς ἀπάντησιν τῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Σύρου, ὁ ὁποῖος ἰσχυρίσθη ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀμελέτητον. Δὲν εἶναι ἀμελέτητον· ἦτο ἡ προαίρεσις ἡμῶν τοιαύτη, διότι εἴχομεν τὴν ἐπιθυμίαν νὰ μὴ ὑποβάλλωνται τὰ νομοσχέδια ὡς ὑπεβλήθησαν τὰ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Σύρου κ. συναδέλφου εἰσηγηθέντα, τὰ ὁποῖα οὐδέποτε ἐψηφίσθησαν. Ἐὰν εἴχομεν ὑποβάλει νομοσχέδιον, καθορίζον τὸ σύστημα τῶν φυλακῶν, ἤθελε συμβῆ ὅ,τι συνέβη καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, νὰ μὴ ψηφισθῇ. Ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ μελετήσωμεν τὸ σύστημα καὶ ἀνελάβομεν τὴν εὐθύνην, ὅπως ἀνεγείρωμεν φυλακάς, αἱ ὁποῖαι νὰ μὴ εἶναι οἷαι σήμερον ὑπάρχουσιν. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς ἐπιτροπήν, ὅπως μελετήσῃ αὕτη τὸ νομοσχέδιον καὶ τὸν τόπον, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν.

§125Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ προσθέσω δύο λέξεις, μεθ’ ὅσα ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης εἶπεν. Ἡ ἐξεύρεσις σωφρονιστικοῦ συστήματος δὲν εἶναι πρᾶγμα δυσχερές, εἶναι πρᾶγμα εὔκολον μετὰ τὰς μελέτας, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι γίνει ἐπὶ τῶν σωφρονιστικῶν ζητημάτων τῶν ἰσχυόντων σήμερον εἰς ἅπασαν τὴν πεπολιτισμένην Εὐρώπην καὶ Ἀμερικήν. Διὰ τοῦτο ἡ παραπομπὴ εἰς ἐπιτροπὴν δὲν θὰ ἔχῃ ἀποτέλεσμα τὸν φόβον, τὸν ὁποῖον ἐξέφρασεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι κίνδυνος νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς κατὰ τὸ παρελθόν. Βεβαίως κατὰ τὸ παρελθὸν δὲν ἐψηφίσθη ὁ ὀργανικὸς νόμος, διότι ἔχει 40 ἄρθρα καὶ ἐστερούμεθα τοῦ εὐεργετήματος, τὸ ὁποῖον σήμερον ἔχομεν, τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Ἑπομένως οὔτε ἐκ τοῦ νομοσχεδίου οὔτε ἐκ τῆς διατυπώσεως αὐτοῦ ὑπάρχει δυσκολία, ὅπως ἡ ἐπιτροπὴ φέρῃ ἐντὸς 3 ἢ 4 ἡμερῶν τὴν μελέτην της· ἂν μάλιστα ὁ κ. Πρόεδρος εὐαρεστηθῇ νὰ προεδρεύσῃ αὐτῆς, ἡ ἐργασία ἔσται ἀποτελεσματικωτέρα.

§126Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Τοῦτο μόνον θὰ εἴπω: Εἶναι εὐτύχημα ὅτι ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θὰ δοθῇ ἀφορμὴ πρὸς μελέτην τῶν ἀφορώντων εἰς τὰς φυλακάς, τῶν ὁποίων ἡ κατάστασις παρέχει τὴν εἰκόνα τῆς Πολιτείας οὐχὶ πολὺ εὐνοϊκήν.

§127Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τίνα συστήματα φυλακῶν ἡ ἐπιστήμη παραδέχεται, εἶναι γνωστόν· δὲν ἔχει τις ἢ ν’ ἀνοίξῃ οἱονδήποτε σχετικὸν ἐπιστημονικὸν βιβλίον, ἵνα ἀναγνώσῃ τὰ τοιαῦτα συστήματα, καὶ φρονῶ ὅτι ἡ παραπομπὴ τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπὴν μόνον χρονοτριβὴν θὰ φέρῃ καὶ οὐδεμίαν θὰ ἔχῃ πρακτικὴν ὠφέλειαν· διότι ἐν τῇ ἐπιτροπῇ θὰ ἔχῃ ἕκαστος τὰς γνώμας του, τὰς ὁποίας ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν διαφόρων συστημάτων, τὰ ὁποῖα ἐν Εὐρώπῃ ἐφαρμόζονται, θὰ ἔχῃ σχηματίσει, οἱανδήποτε γνώμην περὶ τοῦ καταλληλοτέρου εἰσακτέου καὶ παρ’ ἡμῖν σωφρονιστικοῦ συστήματος. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον ἔχει μεγάλην σημασίαν διὰ τὸν τόπον, διότι, ἐνῷ μεγάλα ποσὰ δι’ ἐνοίκια διατίθενται ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, φυλακὰς δὲν ἔχομεν, ἀλλὰ συνετελέσαμεν διὰ τῆς ἀδιαφορίας μας νὰ ἐξαχρειώσωμεν τοὺς ἐγκληματίας ἀντὶ νὰ τοὺς καταστήσωμεν χρηστοὺς πολίτας ἐξερχομένους τῶν φυλακῶν, εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ληφθῇ πρόνοια ταχίστη περὶ αὐτῶν εἰς τὴν παροῦσαν Σύνοδον, καί, ἂν τὸ νομοσχέδιον παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν, πρέπει ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ὡς τάχιστα νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της, ἂν ποθῶμεν πράγματι νὰ ἔχωμεν ἀνθρωπίνας φυλακὰς ἐκπληρούσας τὸν σκοπὸν αὐτῶν.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται εἰς ἐπιτροπὴν ὑποχρεουμένην ἐντὸς τριημέρου νὰ ὑποβάλῃ τὸ πόρισμά της.

§129Σ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπειδή, κ. Πρόεδρε, τὰ κατόπιν νομοσχέδια θ’ ἀπαιτήσωσι μακρὰν συζήτησιν, παρακαλῶ νὰ προταχθῇ τὸ «περὶ περιφερειῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως».

§130ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ περιφερειῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως». (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1).

§132Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, κ. Πρόεδρε, ἔσχον πληροφορίας, ἐκ τῶν ὁποίων ἐπείσθην, ὅτι ἡ ὑποδιαίρεσις αὕτη μᾶλλον βλάβην θὰ φέρῃ ἢ ὠφέλειαν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἑπομένως παρακαλῶ, ὅπως, εἰ δυνατόν, παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν.

§133Π. Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πόθεν ἠρύσθη ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς τὰς πληροφορίας ταύτας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιζητεῖ τὸ νομοσχέδιον, τοῦτο εἶναι ἀκριβῶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑφίστατο πρὸ τῆς τελευταίας διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους. Ἑπομένως δὲν βλέπω κατὰ τί θὰ παραβλαφθῇ ἡ ἐκπαίδευσις, ἐὰν ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ πρώην καθεστώς.

§134Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον ὑποβάλλεται μᾶλλον ἵνα ἐξοικονομήσωμεν τοὺς ἐπιθεωρητάς. Ἂς εἴπωμεν εἰλικρινῶς τὴν ἀλήθειαν· εἶναι νομοσχέδιον καθαρῶς προσωπικόν.

§135Σ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ ν’ ἀποδείξω εἰς τὸν κ. Καραϊσκάκην, ὅτι δὲν εἶναι παντάπασι προσωπικὸν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἀναφέρω τὸ ἑξῆς: αἱ δύο ἐπαρχίαι Τριφυλίας καὶ Ὀλυμπίας ἔχουσι σχολεῖα 180 –200, αἱ δὲ ἐπαρχίαι Κυπαρισσίας καὶ Καλαμῶν 120, ἤτοι τὸ ὅλον 300 σχολεῖα. Παρακαλῶ· εἶναι δυνατὸν εἷς ἐπιθεωρητὴς ἐντὸς ἑνὸς ἔτους νὰ ἐπιθεωρήσῃ 300 σχολεῖα; Φρονῶ λοιπὸν ὅτι πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ἡ ὑπηρεσία ἀντελήφθησαν τὴν ἀνάγκην καὶ ἠθέλησαν νὰ ἐπιφέρωσι μίαν διόρθωσιν.

§136Γ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα περὶ τῆς ὠφελείας τοῦ νομοσχεδίου δύναται τοῦτο νὰ ᾖ ἐπωφελές, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ καλῶς, νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν σχολείων καὶ ἡ ἔκτασις τῶν ἐπαρχιῶν, ἵνα ἡ ὑποδιαίρεσις γίνῃ δικαία. Ἐὰν ἡ Βουλὴ προχωρήσῃ εἰς τὴν συζήτησιν, θὰ φέρω τροπολογίαν.

§137Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ἐκ Καρδίτσης προφανῶς εὑρίσκεται ἐν πλάνῃ οὐχὶ δεδικαιολογημένῃ, διότι, ἂν ἤθελε νὰ ἐρωτήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, θὰ ἐμάνθανε τὸ ἑξῆς. Πρὸ τῆς συστάσεως τῶν καταργηθέντων νομῶν αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία ὑπέδειξεν ὅτι εἶναι ἀναπόδραστος ἀνάγκη, ἐὰν θέλωμεν νὰ λειτουργήσῃ ὁ νόμος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, νὰ ὁρίσωμεν ἐκτὸς τῶν ἐπιθεωρητῶν καὶ βοηθοὺς ἐπιθεωρητῶν, ὅπερ καὶ ἐγένετο, διότι πρὸ τῆς συστάσεως τῶν νομῶν ἠναγκάσθη ἡ ὑπηρεσία νὰ δημιουργήσῃ εἰς ὅλους τοὺς καταργουμένους νομοὺς ἀνὰ δύο ἐπιθεωρητάς, ἐπιθεωρητὴν καὶ βοηθόν· τοῦτ’ αὐτὸ γίνεται καὶ σήμερον, διότι ἡμεῖς ἀντελήφθημεν, ὅτι ἡ ἐπαρχία Εὐρυτανίας, ἐνῷ ὁ θεσμὸς ἐλειτούργει ἐπὶ πέντε ἔτη, οὐδέποτε ἠξιώθη νὰ ἴδῃ ἐπιθεωρητήν. Διὰ τοῦτο ἠναγκάσθη ἡ ὑπηρεσία νὰ προκαλέσῃ τὸν διορισμὸν βοηθοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, τοῦτο δ’ ἐγένετο καὶ ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ ἐπαρχίᾳ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καρδίτσης, διότι οὐδέποτε ὁ ἐπιθεωρητὴς ὁ διαμένων ἐν Τρικκάλοις εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιθεωρήσῃ καὶ τὰ σχολεῖα τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης. Ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ καὶ οὐδόλως εἶναι προσωπικόν.

§138ΑΓ. ΣΛΗΜΑΝ. Καὶ ἐγὼ εὐχαρίστως πιστεύω ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι προσωπικόν. Ἀλλὰ, διὰ ν’ ἀποδειχθῇ τοῦτο, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν διὰ τὴν διαίρεσιν οἱ νομοί, οἵτινες ἔχουσι τὸν μεγαλείτερον πληθυσμόν, τὸν μεγαλείτερον ἀριθμὸν σχολείων καὶ τὴν μεγαλειτέραν ἔκτασιν. Ἐὰν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκτασιν, τότε βλέπει ὅτι ὁ νομὸς Λαρίσης ἔχει 5800 τετραγωνικὰ χιλιόμετρα, κατόπιν δὲ ἔρχονται ὁ νομὸς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ὁ νομὸς Μεσσηνίας καὶ ὁ νομὸς Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας. Ἐπίσης ὁ νομὸς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος ὅστις καίτοι ἔχει πολὺ ὀλιγωτέρους κατοίκους καὶ ὀλιγώτερα σχολεῖα ἐν τούτοις ὑποδιαιρεῖται κατὰ τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον. Διὰ τοῦτο ἤθελον συστήσει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς παρατηρήσεις μου ταύτας καὶ εἰς τὴν γʹ ἀνάγνωσιν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ δεχθῇ τὰς τροπολογίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι βασίζονται ἐπὶ τῶν ἀληθῶν ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἵνα ἀκριβῶς ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν νομοθετοῦμεν προσωπικῶς.

§139Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς προσθήκης προσώπων διὰ τὴν ἐπιθεώρησιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, διότι μετὰ τὴν κατάργησιν τῶν δέκα νομῶν οἱ 17 νομοί, οἵτινες περιῆλθον εἰς φῶς, ἦσαν τοσοῦτον ὀγκώδεις καὶ κατὰ πληθυσμὸν καὶ κατ’ ἔκτασιν καὶ κατ’ ἀριθμὸν τῶν σχολείων, ἀλλ’ ὀγκώδεις καὶ κατὰ τὴν δυσχέρειαν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, ὥστε βεβαίως δὲν ἐπαρκοῦσι τὰ πρόσωπα τῶν ἐπιθεωρητῶν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὸ πρᾶγμα θὰ ἐξωκονομεῖτο κάλλιον, ἐάν, ἀντὶ νὰ διατηρήσωμεν αὐθυπαρξίαν ὡρισμένων διοικητικῶν περιφερειῶν, μάλιστα δὲ μὲ τὸ προνόμιον τῆς διατηρήσεως ἐν αὐταῖς τῶν νῦν ὑφισταμένων ἐποπτικῶν συμβουλίων, θὰ ἐξωκονομοῦντο κάλλιον, λέγω, ἐὰν ἐφαρμόζομεν ἐντελῶς τὸν πρῶτον νόμον, ὡς εἰσήχθη ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Πετρίδου, καθ’ ὃν εἴς τινας νομοὺς ὡρίσθη βοηθὸς τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Ἐὰν ἔχωμεν ἔλλειψιν προσωπικοῦ—τοιαύτη δὲ εἶναι ἀναμφισβήτητος—, ὀρθότερον εἶναι νὰ μὴ μεταβάλωμεν τὸ σύστημα τῆς ὁμοιομορφίας τῶν νομῶν, νὰ καταστήτωμεν δὲ βοηθοὺς εἰς ἐκείνους τῶν νομῶν, παρ’ οἷς ὑπάρχει δυσχέρεια εἴτε ἕνεκα τῆς πληθώρας τῶν σχολείων εἴτε ἕνεκα τῆς δυσχερείας τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας. Διότι σήμερον πλέον νομοθετοῦμεν νέον σύστημα. Ἐνῷ ἔχομεν ἓν σύστημα ὁμοιόμορφον διοικητικὸν καὶ ἐκπαιδευτικόν, εἰσάγομεν νῦν διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου προνομιακῶς ἰδιαίτερον σύστημα διά τινας μόνον περιφερείας. Ἐὰν τὸ τοιοῦτον σύστημα ἐγκαθιδρυθῇ, δέον ἀναμφισβητήτως νὰ μὴ περιλάβῃ τὴν διαιώνισιν τῆς ἰσχύος τῶν ἐποπτικῶν συμβουλίων καταργηθέντων νομῶν. Σήμερον δὲν ἔχομεν τοὺς νομοὺς Βοιωτίας, Φωκίδος, Εὐρυτανίας, Κορινθίας, Τριφυλίας καὶ Λευκάδος, ὅπου ἦσαν ἐποπτικὰ συμβούλια. Καὶ δύναταί τις νὰ ἐρωτήσῃ: Διὰ ποῖον λόγον εἰς τοὺς ἀποτελοῦντας ἤδη τὰ ἐποπτικὰ συμβούλια κατοίκους ὡρισμένων πόλεων θέλει ἐξακολουθήσει νὰ παρέχηται τὸ προνόμιον τῆς διοικήσεως τῆς ἐκπαιδευτικῆς περιφερείας ὁλοκλήρου; Καὶ διὰ ποῖον λόγον τῶν ἄλλων περιφερειῶν θέλουσι καταργηθῆ τὰ δικαιώματα; Διὰ ποῖον λόγον τίθεται ἡ προνομιακὴ αὕτη διάταξις; Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὁ θεσμὸς τῶν ἐποπτικῶν συμβουλίων, ὡς ἐφαρμόζεται, ἤρχισε νὰ εἶναι οὐχὶ βεβαίως ἐπωφελὴς εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Διότι δύο Κύριοι καταγόμενοι ἐκ τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ ὁμοῦ μετὰ τοῦ Ἐπισκόπου, τοῦ μὴ μεταβλητοῦ, διέπουσι τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ὁλοκλήρου τοῦ νομοῦ. Ἔχομεν λοιπὸν ὁλόκληρον νομὸν κύπτοντα ὑπὸ τὴν θέλησιν δύο Κυρίων ἀνηκόντων εἰς τὴν πρωτεύουσαν, οἵτινες οὔτε εἰς ἐκπαιδευτικοὺς λόγους ἀκούουσιν οὔτε εἰς ἄλλους λόγους ὑψηλοτέρους, ἀλλ’ εἰς λόγους μόνον γνωστούς, τοὺς κομματικούς. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν δὲν δύναταί τις νὰ καυχηθῇ ἐνταῦθα ὅτι ὁ νόμος οὗτος ἐπέτυχε, διότι πληθώρα ζημιῶν εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι προῆλθεν ἐκ τούτου, ἐρχόμεθα σήμερον καὶ θέλομεν νὰ καταστήσωμεν προνομιακὰ τὰ συμβούλια τὰ ἐποπτικὰ εἰς πέντε ἢ ἓξ νομούς! Ἐπιβάλλεται ἐκ λόγων ἐκπαιδευτικῶν νὰ δώσωμεν πρόσωπα πρὸς ἐπιθεώρησιν διοικητικῶν τινων περιφερειῶν ἕνεκα τῆς ἀνεπαρκείας τῶν ὑπαρχόντων, καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι οὐδεὶς ἠμφεσβήτησε τὴν τοιαύτην ἀνάγκην. Εἶμαι τῆς γνώμης, ἀφοῦ ἔχομεν πρὸ ἡμῶν μόνον νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον προβλέπει περὶ τῆς ἀνάγκης ὅτι οἱ τόποι οἱ στερηθέντες τῆς Νομαρχίας δέον νὰ μὴ στερηθῶσι καὶ τῆς ἐποπτείας τῆς ἐκπαιδευτικῆς, ὅτι ὀρθότερον θὰ ἦτο ἵνα καταστήσωμεν βοηθοὺς τῶν ἐπιθεωρητῶν, διότι τοιουτοτρόπως ἔχομεν τὴν ὁμοιομορφίαν ἐν τῷ συστήματι τῆς διοικήσεως. Φρονῶ δὲ ὅτι ὑπὸ τοιούτους ὅρους εἶναι ὀρθὸν νὰ καταστήσωμεν τὸ νομοθέτημα δικαιότερον. Δὲν βλέπω π. χ. τίς εἶναι ὁ λόγος ἵνα ὁρισθῇ ἰδιαίτερος ἐπιθεωρητὴς διὰ τὸν πρώην νομὸν Κορινθίας, νομὸν ὁ ὁποῖος ἔχει συγκοινωνίαν καὶ ἐπικοινωνίαν καθημερινὴν μὲ τὴν Ἀργολίδα, καὶ οὗτινος ἡ ἐπιθεώρησις δύναται νὰ γίνῃ ἐν βραχεῖ χρόνῳ. Δὲν ἀντιλέγω εἰς τὸ ν’ ἀναγνωρισθῇ ἡ Κορινθία ὡς ἰδία ἐκπαιδευτικὴ περιφέρεια, διότι ἐγὼ οὐδὲν μέρος τοῦ Κράτους δι’ οἱασδήποτε συστάσεώς μου ἐπιθυμῶ νὰ βλάψω. Ἀλλὰ φέρω τὸ παράδειγμα τοῦτο ἐν συγκρίσει πρὸς ἄλλας περιφερείας, διότι ἡ Κορινθία εὑρίσκεται εἰς τόσῳ στενὴν ἐπικοινωνίαν καὶ συγκοινωνίαν μετὰ τῆς Ἀργολίδος. Καὶ τί νὰ εἴπῃ τις περὶ τῆς δυστυχοῦς Λευκάδος, τὴν ὁποίαν ὑπάγετε καὶ ἐκπαιδευτικῶς εἰς τὴν Κέρκυραν καὶ μεθ’ ἧς ἡ συγκοινωνία εἶναι ἀραιοτάτη; Καὶ τί νὰ εἴπῃ τις περὶ τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ὅστις ἔχει τὴν μεγαλειτέραν ἔκτασιν καὶ εἰς ὃν δὲν ἐπήρκει νὰ ἐπιθεωρήσῃ ὁ ὑπάρχων ἐπιθεωρητής, ὡς ἦτο ἄλλοτε, καὶ θὰ ἐπαρκέσῃ ὡς σήμερον ἐμεγεθύνθη; Καὶ ἄλλαι ἐπαρχίαι εὑρίσκονται ὑπὸ πολὺ χειροτέρας συνθήκας. Πρέπει, Κύριοι, νομοθετοῦντες νὰ νομοθετῶμεν ἐξ ἴσου. Πρέπει δὲ νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν οὐχὶ τὸν ἀριθμὸν καὶ τὴν ἔκτασιν μόνον, ἀλλὰ πρὸ παντὸς καὶ τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας. Τί νὰ εἴπῃ τις διὰ τὸν ἐπιθεωρητὴν τοῦ νομοῦ Κυκλάδων, τὸν ἑδρεύοντα ἐν Σύρῳ, ὅστις εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπιθεωρήσῃ ἅπαντα τὰ σχολεῖα τοῦ νομοῦ Κυκλάδων;

§140Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Τὰ ἐπιθεωρεῖ ἐν τούτοις.

§141Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κακῶς τὰ ἐπιθεωρεῖ. Κύριοι, ἐκ τῶν περιφερειῶν, τὰς ὁποίας ἀναγράφει τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἀναγνωρίζω καμμίαν ἄλλην, καὶ δικαιουμένην εἰς ἴδιον ἐπιθεωρητὴν εἰμὴ μόνον τὴν περιφέρειαν τῆς Εὐρυτανίας. Δὲν λέγω τοῦτο διότι αὕτη ἀποτελεῖ ἤδη μέρος τοῦ νομοῦ μου, ἀλλ’ εἶναι τοῦτο πανθομολογούμενον, διότι ἡ περιφέρεια αὕτη εὑρίσκεται ἔξω πάσης συγκοινωνίας ἀπὸ τοῦ κέντρου. Ἐὰν πρόκειται νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ σύστημα τοῦτο καὶ εἰς ἄλλας περιφερείας λόγῳ πραγματικῆς ἀνάγκης, νομίζω ὅτι ἴσως καὶ αἱ περιφέρειαι τῶν πρώην νομῶν δύνανται νὰ προστατευθῶσιν, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄλλαι, αἵτινες δύνανται νὰ ζητήσωσιν ὁμοίαν προστασίαν πολὺ δικαιότερον.

§142Π. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς κατέκρινε τὸ προτεινόμενον μέτρον, ὅτι ἐπαναφέρομεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν. Ἐὰν δὲν ἐπήρχετο ἡ διοικητικὴ διαίρεσις τοῦ Κράτους, ἤθελεν ἐξακολουθήσει νὰ ὑφίσταται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑφίσταται μέχρι σήμερον. Δὲν προτείνομεν τὴν κατάργησιν τῶν ἐπιθεωρητῶν ὡς ἀχρήστων. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἐποπτικὰ συμβούλια, ἔθηκα τοῦτο, διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ἕνα νομόν, καὶ λαμβάνω συγκεκριμένως τὸν νομὸν τῆς Μαγνησίας. Τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον τὸ ἑδρεῦον ἐν Βόλῳ γνωρίζει κάλλιον τὰ πράγματα τοῦ νομοῦ τοῦ πρώην Μαγνησίας παρὰ ἓν ἐποπτικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἑδρεύει ἐν Λαρίσῃ καὶ τὸ ὁποῖον συγκροτεῖται ἐξ ἀνθρώπων, οἵτινες πολλάκις ἀγνοοῦσι τὰ πράγματα τοῦ γειτονικοῦ νομοῦ. Δεύτερον εἴχομεν ὑπ’ ὄψει καὶ τὰς δυσκολίας ὅσον ἀφορᾷ τὴν μετάβασιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἐκ τοῦ ἑνὸς νομοῦ εἰς τὸν ἄλλον, διότι, ἐὰν εἴχομεν ἐποπτικὸν συμβούλιον μένον ἐν Λαρίσῃ, συχνάκις ὁ ἐπιθεωρητὴς αὐτὸς ἤθελεν ἀναγκάζεσθαι νὰ μεταβαίνῃ εἰς Λάρισαν. Καὶ εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας ἐκεῖ εἶναι εὔκολα, διότι μεταξὺ Λαρίσης καὶ Βόλου ὑπάρχει σιδηρόδρομος· ἀλλ’ ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸν νομὸν Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ἐκεῖ εἶναι δυσχερεστάτη ἡ μετάβασις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς κέντρου εἰς τὸ ἕτερον.

§143Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Ὁ κ. Στράτος ὡμίλησε καὶ εἶπεν ὅτι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι καλή, ἀλλ’ αἱ λεπτομέρειαι δὲν εἶναι καλαί.

§144Π. ΖΑΪΜΗΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων, καὶ σᾶς βεβαιῶ ὅτι ὁ ἐπιθεωρητὴς δυσκολώτατα κατορθοῖ, ἵνα μεταβῇ καὶ ἐπιθεωρήσῃ τὰ σχολεῖα τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων ἐκ τοῦ μέρους τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν, ὅπου οὐδὲν ὑπάρχει μέσον συγκοινωνίας. Ἡμεῖς ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς μεγαλειτέρους νομοὺς καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐκτάσεως καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ πληθυσμοῦ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν σχολείων. Δυστυχῶς δὲν ἔχω ἐνταῦθα πρόχειρον πίνακα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν σχολείων κατὰ νομούς, καὶ ἐπιφυλάσσομαι κατὰ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν νὰ προσαγάγω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τοιοῦτον λεπτομερῆ· ἐν τούτοις ὅτι τὸ σύνολον τῶν ἐκπαιδευτηρίων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἐν τῷ νομῷ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος βεβαίως θὰ ὑπερβαίνῃ τὰ 300 σχολεῖα πάσης κατηγορίας — γραμματοδιδασκαλεῖα καὶ δημοτικὰ σχολεῖα —, ἀφοῦ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καλαβρύτων ὑπάρχουσι 102 τοιαῦτα δὲν δεῖται ἀμφισβητήσεως.

§145Γ. ΛΑΝΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀγαθὴ πρόθεσις τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Παιδείας δὲν ἀμφισβητεῖται. Ἀλλ’ ἐξ ὅσων εἶπε νομίζω ὅτι ἔρχεται εἰς ἀντίφασιν πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλε. Καὶ ἐν πρώτοις παρατηρῶ ὅτι πολὺ ὀρθῶς εἶπε: πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον Βόλου νὰ γνωρίζῃ καλλίτερον τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τῆς ἐπαρχίας Λαρίσης καὶ τὰ τοῦ νομοῦ Λαρίσης ἐν γένει; Ἑπομένως ἀνεγνώρισεν ὅτι ὁ νομὸς Λαρίσης, ὁ ὁποῖος κατ’ ἔκτασιν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Σλῆμαν, εἶναι ὁ δεύτερος νομὸς τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν διδακτηρίων ὁ τέταρτος, ἀνεγνώρισε, λέγω, ὅτι ὁ νομὸς Λαρίσης δὲν πρέπει νὰ παραλειφθῇ καὶ νὰ ἐγκαταλειφθῇ εἰς τὴν ἐπιθεώρησιν ὑφ’ ἑνὸς καὶ μόνου ἐπιθεωρητοῦ. Οὐδεὶς ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ εἶναι ἐναντίον τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου· πάντες παρεδέχθημεν ὅτι ἕνεκα τοῦ νόμου τῆς εὐρείας περιφερείας ἔδει ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ προνοήσῃ καὶ περὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς ἐπιθεωρήσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ νὰ μὴ ἀφήσῃ αὐτὴν ἐκτεθειμένην εἰς τὴν διοίκησιν ἑνὸς ἐπιθεωρητοῦ μὴ ἐπαρκοῦντος εἰς τὴν ἐνάσκησιν τῆς ἀνατεθειμένης αὐτῷ ὑπηρεσίας. Μόνον θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του καὶ νὰ μὴ φανῇ φειδωλὸς εἰς τὰς ἐπιδεικνυομένας ὑπὸ τῶν κυρίων Βουλευτῶν τῶν διαφόρων νομῶν παραστάσεις, ὅπου ὑπάρχει ἀνάγκη, διότι οὐδεμία οἰκονομία δύναται νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς περιστολῆς τῶν ἐπιθεωρητῶν, καθόσον, ὡς γνωστόν, οἱ μισθοὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν πληρώνονται ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, ταῦτα δὲ εἶναι προωρισμένα δι’ αὐτὸν τὸν σκοπὸν καὶ δὲν δύνανται νὰ διατεθῶσιν εἰς ἄλλην ἀνάγκην. Νομίζω λοιπόν, διὰ νὰ λείψωσι καὶ αἱ ἀδικίαι καὶ ἡ συζήτησις καὶ ὁ θόρυβος καὶ αἱ διαμαρτυρίαι, ὅτι πρέπει νὰ εἶσθε ἐλαστικώτερος εἰς τὴν παραδοχὴν τῶν διαφόρων τροπολογιῶν.

§146Π. ΖΑΪΜΗΣ. Παρακαλῶ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, ὅσοι ἔχουσι νὰ ὑποβάλωσι τροπολογίας, νὰ τὰς ὑποβάλωσιν ἐγγράφως.

§147ΒΡ. ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ τῇ ἀληθείᾳ πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν ἔσπευσε νὰ δεχθῇ τὴν βάσιν τῆς τροποποιήσεως τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἔθηκε ταύτην ὁ κ. Βουλευτὴς Βάλτου. Ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι πῶς νὰ γίνηται τακτικωτέρα ἡ ἐπιθεώρησις τῶν Δημοτικῶν σχολείων. Δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν οὔτε ἡ ἔκτασις τῶν νομῶν οὔτε ὁ πληθυσμὸς αὐτῶν, ἀλλὰ κυρίως τὸ μέσον τῆς συγκοινωνίας, τὸ ὁποῖον θὰ μεταχειρισθῇ ὁ ἐπιθεωρητής, διὰ νὰ ἐπιθεωρήσῃ τὰ σχολεῖα. Πῶς εἶναι δυνατὸν εἰς νομόν, ὅπου ὁ πληθυσμὸς ἔστω εἶναι μικρός, ἀλλ’ οὐδὲν μέσον συγκοινωνίας ὑπάρχει, πῶς εἶναι δυνατὸν εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν νὰ ἐπιθεωρῇ ὅλα τὰ σχολεῖα ἐντὸς διαστήματος ἕξ μηνῶν, ὅπως ὁ νόμος ὁρίζει; Τοῦτο εἶναι πάντη ἀδύνατον, καὶ δι’ αὐτὸ θὰ ἴδωμεν ὅτι εἰς πολλοὺς νομούς, ὅπου δὲν προστίθεται δεύτερος ἐπιθεωρητής, τὸ ἥμισυ τῶν σχολείων θὰ μένῃ ἄνευ ἐπιθεωρήσεως. Ὁ νομὸς Ἀρκαδίας, ὁ ὁποῖος εἶναι εἷς ἐκ τῶν μεγαλειτέρων νομῶν τοῦ Κράτους ὑπὸ ἔποψιν τῶν σχολείων, ἔχει ἕνα καὶ μόνον ἐπιθεωρητήν· ὁ νομὸς Λακωνίας ἐπίσης εἶναι νομὸς ἀρκούντως πολυάνθρωπος, ἀλλ’ ἡ συγκοινωνία τοῦ νομοῦ τούτου εἶναι εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε εἶναι ἀδύνατον εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν νὰ ἐπιθεωρήσῃ τὰ σχολεῖα ἐντὸς ἕξ μηνῶν. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔθηκεν ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς ὁ κ. Βουλευτὴς Βάλτου, εἶναι τὸ πρακτικώτερον. Νὰ ὁρισθῶσι βοηθοὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν, οἱ βοηθοὶ δ’ αὐτοὶ θὰ μεταβαίνωσι πρὸς ἐπιθεώρησιν τῶν σχολείων, ὅσα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιθεωρήσῃ ὁ ἐπιθεωρητής, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας, θὰ τοποθετῇ τοὺς βοηθοὺς αὐτοὺς πλησίον τῶν ἐπιθεωρητῶν. Ἐὰν εἶναι ἀνάγκη εἰς τὸν νομόν, τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, νὰ τοποθετηθῇ καὶ δεύτερος βοηθός, νὰ τοποθετηθῇ, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὀρθόν τινες τῶν νομῶν νὰ ἔχωσιν ἐπιθεώρησιν ἀρτίαν, τινὲς δὲ νὰ μὴ ἔχωσι καθόλου ἐπιθεώρησιν. Δι’ αὐτὸ ἤθελον προτείνει, ὅπως λάβῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὰ λεχθέντα κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην καὶ κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν τροποποιήσῃ τὸ νομοσχέδιόν του κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ γίνῃ κατορθωτὴ ἡ τελεία ἐπιθεώρησις.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν αἱ τροπολογίαι κατὰ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, εἶτα ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, εἰς βʹ ἀνάγνωσιν). Γʹ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ βʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ ͵ΒϠΠΘʹ περὶ προσωπικοῦ τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης νόμου». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ ἀνάγνωσιν). Αʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπόπτου τῆς σχολικῆς σκοποβολίας». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς αʹ ἀνάγνωσιν).

§149Π. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, τὸ ὑπ’ ἀριθ. 53.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν βʹ καὶ δʹ ἐδαφίων τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ΤΞΖʹ νόμου περὶ ἱερατικῶν σχολείων». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ ἀνάγνωσιν).

§151Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Κατὰ σειράν, κύριε Πρόεδρε, ἡ Ἡμερησία Διάταξις.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τόκων ὑπερημερίας τῶν δήμων καὶ περὶ ἐξοφλήσεως τῶν χρεῶν τοῦ δήμου Ἀθηναίων».

§153Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πρόκειται εἰς συζήτησιν τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, εἶναι νομοσχέδιον καθορίζον ἀρχὰς διὰ πρώτην φορὰν εἰσαγομένας ἐνώπιον τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς. Οὐδείς, ὑποθέτω, ἐνταῦθα θὰ ἐπιζητήσῃ, ἵνα διὰ πολεμικῆς οἱασδήποτε καταστήσῃ χείρονα τὴν θέσιν τοῦ δήμου Ἀθηναίων οἰκονομικῶς, διότι πάντες ἐνταῦθα ἐπιθυμοῦμεν, ἵνα ὁ δῆμος τῆς πρωτευούσης τοῦ Κράτους ὅσον οἷόν τε οἰκονομικῶς εὐπραγῇ. Τοῦτο ἀπαιτεῖ τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον οὐ μόνον τῶν κατοίκων τῆς πόλεως, ἀλλὰ καὶ τῶν πολιτῶν συμπάσης τῆς Ἑλλάδος, δι’ ἣν ἡ πρωτεύουσα, ὡς εἰς πάντα τὰ Κράτη, εἶναι τὸ πρῶτον κόσμημα. Πρὶν ἢ ὅμως προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοιούτου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τὰς διατάξεις τὰς φαινομενικῶς δικαίας καὶ νομίμους εἰσάγει πραγματικὴν δήμευσιν περιουσίας, ἔχομεν ἀνάγκην ὡρισμένων πληροφοριῶν, ἵνα ἴδωμεν καὶ πεισθῶμεν ἂν αἱ διατάξεις εἶναι φαινομενικῶς ἢ πράγματι νόμιμοι. Ἔχομεν τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἥτις βεβαιοῖ ἡμᾶς ὅτι τὸ σύνολον τῶν χρεῶν τοῦ δήμου Ἀθηναίων, τῶν ἐκ πεμπτημορίων ὀφειλομένων, ἀνέρχεται τὴν σήμερον εἰς 15,000,000, ὅτι δέ, ἐὰν μὴ ἀνεγνωρίζοντο ὑπὸ τῶν δικαστηρίων οἱ νόμιμοι ἀνατοκισμοί, τὸ χρέος θ’ ἀνήρχετο εἰς 4,500,000. Βεβαιοῖ προσέτι ἡ ἔκθεσις ὅτι, ἐὰν ἡ κατάστασις αὐτὴ παρὰ τῷ δήμῳ Ἀθηναίων ἐξακολουθήσῃ, θέλομεν ἔχει μετὰ μίαν δεκαετίαν χρέος 30,000,000, μετὰ μίαν εἰκοσαετίαν χρέος 60,000,000 καὶ μετὰ μίαν τεσσαρακονταετίαν 240,000,000. Δὲν εἶναι ἡ ὥρα κατάλληλος, ἵνα περιπλακῇ τις εἰς τοὺς πολυπλόκους ὑπολογισμοὺς τοῦ ἀνατοκισμοῦ. Ἀλλ’ ἀπέναντι ὅλης αὐτῆς τῆς ἀπειλῆς τῶν 240,000,000 δύναταί τις νὰ ἐρωτήσῃ: ἐὰν τὸ χρέος τοῦ δήμου ἐντὸς δεκαετίας αὐξήσῃ εἰς 30,000,000 καὶ ἐντὸς τεσσαρακονταετίας εἰς 240,000,000, μὴ καὶ αἱ εἰσπράξεις τοῦ δήμου Ἀθηναίων κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα θὰ ὑποστῶσι τὴν αὐτὴν ἀντίστοιχον αὔξησιν; Τὸ ἐρώτημα δὲ τοῦτο ἔχει τὴν ἑξῆς σημασίαν πρὸς τὸ θέμα, ὅτι, οἱονδήποτε καὶ ἂν εἶναι τὸ ποσὸν τοῦ κεφαλαίου τοῦ χρέους τούτου, ἐφ’ ὅσον ἡ ὑπηρεσία τοῦ χρέους κανονίζεται ἐκ τοῦ πεμπτημορίου τῶν ἐσόδων, τί πρὸς τὸν δῆμον, ἐὰν εἶναι 240,000,000 ἢ 3,000,000 τὸ χρέος, ἐφ’ ὅσον τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον διατίθεται πρὸς ἐξυπηρέτησιν αὐτοῦ δὲν ὑπερβαίνει τὰς 400,000 δραχμῶν; Ἐὰν τὸ χρέος αὐξάνῃ, τοῦτο εἶναι πρὸς ζημίαν τῶν δανειστῶν, οἵτινες διανέμονται τὸ σχεδὸν πάγιον ποσὸν τοῦ πεμπτημορίου. Ἐὰν μὲν ἔχωσι χρέος ἀξίας ὀνομαστικῆς 15,000,000, λαμβάνουσι 2¾%, ἐὰν δὲ ἔχωσι χρέος ἀξίας ὀνομαστικῆς 240,000,000, θὰ λάβωσι τόκον καὶ χρεολύσιον ἴσον πρὸς ½ καὶ ¼%. Οἱαδήποτε δ’ αὔξησις ὀνομαστικὴ τοῦ κεφαλαίου τοῦ χρέους, ἐφ’ ὅσον εἶναι πάγιον τὸ ποσὸν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ χρέους, εἰς οὐδὲν ἕτερον συντελεῖ, εἰμὴ εἰς τὸ νὰ λαμβάνωσιν οἱ δανεισταὶ τὰ αὐτά, πάντοτε τὰ αὐτὰ ποσά, ἐνῷ πράγματι ἡ κατάστασις τοῦ δήμου ἡ οἰκονομικὴ κατ’ οὐδὲν βαρύνεται, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ὁ νόμος τοῦ πεμπτημορίου. Ἔχομεν ἀνάγκην λοιπόν, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν λαμβάνων παρὰ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας τοῦ δήμου Ἀθηναίων τὰς ἑξῆς πληροφορίας· πρῶτον τὸ ποσὸν τῶν ἀπαιτήσεων κατὰ τοῦ δήμου Ἀθηναίων, τῶν ὑπαγομένων εἰς πεμπτημόριον, κατὰ κεφάλαιον ἀρχικὸν δεύτερον· τὸ ποσὸν τῶν αὐτῶν ἀπαιτήσεων μετὰ τοῦ τόκου τοῦ νομίμου πρὸς 8%.

§154Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἔχουσι καὶ 12%

§155Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα, ἀλλ’ ἐγὼ περιορίζομαι εἰς τὸν τόκον τὸν νόμιμον, διότι περὶ τούτου δὲν δύναται νὰ γεννηθῇ ἀμφισβήτησις, ὅτι δικαίως ἀπῃτήθησαν. Τρίτον ποῖον εἶναι τὸ σήμερον ὀφειλόμενον ποσὸν μετὰ τοῦ ἀνατοκισμοῦ; Δὲν συμμερίζομαι βεβαίως ἐγὼ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἀναπτύσσει ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις, ἐν ᾗ ὑπὸ τὰς γραμμὰς διαφαίνεται ὁμολογία τις, ὅτι οὐχὶ ὀρθῶς ἐπεκυρώθησαν οἱ ἀνατοκισμοί. Ὑπάρχει ἀναμφισβήτητον γεγονὸς διὰ τῆς νομολογίας τοῦ Ἀρείου Πάγου ὅτι ὁ ἀνατοκισμὸς δικαίως ἀπῃτήθη. Ἐφ’ ὅσον δὲ δι’ ἀποφάσεως δικαστικῆς ἀπέκτησαν οἱ δανεισταὶ τοῦ δήμου τοὺς τίτλους αὐτῶν, τοὺς τίτλους αὐτοὺς ἔχουσι δικαίως, καὶ δὲν δύναταί τις νὰ ψέγῃ τούτους ὡς καταδυναστεύοντας τὸν δῆμον, ὡς ἀρέσκεται νὰ ψέγῃ τούτους διὰ δημοσιευμάτων ἡ δημοτικὴ ὑπηρεσία. Πᾶς ὅστις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ἀπέκτησε τίτλον, τὸν τίτλον τοῦτον νομίμως ἔχει. Αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ὑποβάλλω ἀπόψε, εἶναι παρατηρήσεις πρόχειροι, διότι ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν τοὺς ἀναλυτικοὺς πίνακας τοὺς ὁποίους ἐζήτησα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξετάσωμεν λεπτομερῶς τὰ τοῦ νομοθετήματος. Παρατηρῶ ὅμως ὅτι εἰσάγονται διατάξεις τινὲς ἐν τοῖς ἄρθροις 1 καὶ 2, τῶν ὁποίων σκοπὸς εἶναι ὄχι μόνον ἡ παγίωσις τῆς ὑπηρεσίας τοῦ πεμπτημορίου παρὰ τοῖς δήμοις, ἀλλὰ συγχρόνως ὁ ἐξαναγκασμὸς τοῦ πεμπτημοριούχου τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ἵνα ἀποδεχθῇ τὰς περαιτέρω διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ τόκος περιορίζεται εἰς 6%· δίκαιον τὸ μέτρον. Εἰσάγεται ἡ κατάργησις τοῦ ἀνατοκισμοῦ· δικαιότατον. Ἀναγράφονται κατόπιν ἐκεῖναι αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ δήμου, αἵτινες πρέπει νὰ ἐξαιρῶνται κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ πεμπτημορίου. Ἀλλ’ ἀκούσατε· «ἐξαιροῦνται οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεολύσια οἱ καταβαλλόμενοι ὑπὸ τοῦ δήμου διὰ δάνεια πρὸς ἀνεγνωρισμένας Τραπέζας». Ἐνταῦθα εἰσάγεται μία διάταξις, ἥτις καθιστᾷ τὴν ὕπαρξιν τοῦ πεμπτημορίου πλέον καθαρῶς ἰδανικήν. Θὰ ἐνόουν τοῦτο, ἐὰν καθωρίζοντο ὡς ἐξαιρετέα τὰ μέχρι τοῦδε δάνεια· ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον εἶναι εὔκολον εἰς τὰ δημοτικὰ συμβούλια νὰ ψηφίζωσιν ἀδείας δανείων καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐγκρίνῃ τὰ δάνεια καὶ ἐκ τῆς Τραπέζης νὰ δανείζωσιν, ἐννοεῖται ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῶν δανείων τούτων μειοῖ τὸ πεμπτημόριον. Εἶναι εὔκολον νὰ δίδεται ἡ ἄδεια πρὸς κατασκευὴν ἔργων ἐξωραϊστικῶν ὑπὸ τοῦ δήμου, εἰς δὲ τοὺς δυστυχεῖς κατοίκους, τοὺς δημότας, τοὺς στερουμένους τῶν γαιῶν καὶ οἰκοπέδων αὐτῶν διὰ τὴν τακτοποίησιν ὁδῶν καὶ πλατειῶν, νὰ γίνηται παραπομπὴ εἰς τὸ πεμπτημόριον τὸ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν τόκων καὶ χρεολυσίων τῶν δανείων τῶν συναπτομένων δι’ αὐτὰ τὰ ἐξωραϊστικὰ ἔργα, ὁ μὲν κάτοικος νὰ στερῆται τοῦ τόκου τοῦ κεφαλαίου του καὶ τοῦ ἀνατοκισμοῦ, ὁ δὲ δῆμος ὁ θέλων νὰ οἰκοδομήσῃ κτίρια πολυτελῆ, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι πάντοτε ἀπαραίτητα, ὁ δῆμος νὰ λαμβάνῃ τὴν ἄδειαν νὰ δανείζηται καὶ νὰ πληρώνῃ τοκοχρεολύσια εἰς τὰς Τραπέζας εἰς βάρος τῆς περιουσίας καὶ τοῦ κεφαλαίου τοῦ δημότου! Ταῦτα δὲν εἶναι δίκαια πράγματα. Δέον αἱ θυσίαι, αἱ διὰ τὸν ἐκπολιτισμὸν τῶν δήμων, νὰ συμβαδίζωσιν ἐξ ἴσου πρὸς τὴν ἀσφάλειαν τῶν παρεχόντων τὸ ἔδαφος· δέον εἰς τὸν παρέχοντα τὸ ἔδαφος νὰ παρέχηται ἡ ἐξασφάλισις τῆς περιουσίας του, τοῦ κεφαλαίου του. Ἀλλ’ ἀφαιροῦνται δεύτερον αἱ δαπάναι τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἂς ἀφαιρεθῶσι, διότι καὶ ἤδη εἶναι ἀφῃρημέναι. Ἀφαιροῦνται τρίτον αἱ βαρύνουσαι τοὺς δήμους εἰσφοραὶ ὑπὲρ τῶν ἀστυνομικῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους. Διὰ τούτου ἔρχεται τὸ Δημόσιον καθορῖζον αὐτὸ αὐθαιρέτως τὰ τοῦ πεμπτημορίου, διότι ἡ εἰσφορὰ αὕτη ποικίλλει ἀναλόγως τῆς συνθέσεως τοῦ σώματος τῆς Χωροφυλακῆς, ἣν θὰ ἐγκρίνῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἂν αὔριον ἡ Κυβέρνησις εἴπῃ «θέλω ἑπτὰ χιλιάδας χωροφύλακας ἀντὶ πέντε χιλιάδων», οἱ δῆμοι, οἵτινες θὰ βαρύνωνται διὰ τῆς διαφορᾶς τῶν ⅔ τῆς μισθοδοσίας τῶν ἐθελοντῶν χωροφυλάκων, θὰ ἔχωσι περιπλέον βάρος ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν χωροφυλάκων. Κατὰ συνέπειαν τὸ πεμπτημόριον θὰ μειωθῇ ἔτι μᾶλλον, καὶ θὰ μειοῦται ἔτι μᾶλλον, καθόσον εἰσάγονται νόμοι αὐξάνοντες τὴν δύναμιν τῆς Χωροφυλακῆς καὶ μεθ’ ἑκάστην πρᾶξιν δημοτικοῦ ἢ ἐποπτικοῦ συμβουλίου, δι’ ἧς θὰ αὐξάνηται ὁ ἀριθμὸς τῶν σχολείων θ’ αὐξάνηται καὶ ἡ δαπάνη ἡ διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἀλλὰ ἔχομεν καὶ ἕτερον τι. Προκειμένου περὶ ἀστυνομίας καὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐξαιρεῖ δικαίως ὁ νόμος τὰς δαπάνας ταύτας ἐκ τοῦ ὑπολογισμοῦ τοῦ πεμπτημορίου, διότι ἐξασφαλίζει καὶ εἰς τοὺς δημότας πεμπτημοριούχους τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ τὴν ἐκπαίδευσιν τὴν δημοτικήν. Ἀλλ’ ἐπὶ τίνι λόγῳ ἀφαιροῦνται καὶ δαπάναι παντὸς εἴδους ὑπὲρ φιλανθρωπικῶν καταστημάτων; Ἐνταῦθα ἀφήνονται πλέον οἱ δανεισταὶ εἰς τὴν διάκρισιν τῆς δημοτικῆς διοικήσεως. Καὶ δύναται μὲν ἠθικὴ δημοτικὴ διοίκησις τὰς δαπάνας ταύτας νὰ περιορίσῃ ἐντὸς τοῦ ἀπαραιτήτως ἀναγκαίου, ἀλλ’ ἂν ἡ δημοτικὴ διοίκησις ὑπάρξῃ σπάταλος, ἂν θέλῃ νὰ ἔχῃ πολυτελῆ φιλανθρωπικὰ ἱδρύματα καὶ νὰ ἐξυπηρετῇ σκοποὺς εὐρυτέρους, καὶ νὰ δαπανᾷ ἀφειδῶς, τότε παραιτοῦμεν τοὺς δημότας εἰς τὴν αὐθαιρεσίαν τῆς δημοτικῆς διοικήσεως καὶ τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν! Ἔχομεν καὶ ἕτερον μειονέκτημα, τέταρτον, διὰ τοὺς δανειστὰς ἐκείνους, οἵτινες δὲν ἤθελον στέρξει νὰ λάβωσι τὸ ἀρχικὸν κεφάλαιον μεθ’ ὑπολογισμοῦ τοῦ νομίμου τόκου καὶ μόνον καὶ μετ’ ἀφαίρεσιν ἐκ τῶν τόκων τῶν ληφθέντων ἑκάστοτε πεμπτημορίων, παρέχεται 45%, ἂν δὲ δὲν δεχθῶσι τοῦτο, παραπέμπονται εἰς τὸ πεμπτημόριον. Ὁ νόμος δηλ. μὴ δυνάμενος νὰ δημεύσῃ ἀμέσως τὸ πεμπτημόριον, τὸ στραγγαλίζει ὑπὸ τοιαύτας διατάξεις καὶ δι’ ἄλλης ὁδοῦ τὸ δημεύει, διότι εἰς τοὺς μὴ δεχομένους δανειστὰς ἐπιτρέπεται ἡ παραπομπὴ εἰς τὸ πεμπτημόριον τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ δήμου, ἀλλὰ πρὸς πληρωμὴν τῶν μελλόντων ν’ ἀποδεχθῶσι τὸν τοιοῦτον διακανονισμὸν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων νὰ συνάψῃ δάνειον ὀκτὼ ἑκατομμυρίων πρὸς 7%. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου θὰ ἀπαιτήσῃ ποσὸν 560,000 δραχμῶν ἐτησίως, τὸ ποσὸν δὲ τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου μειοῖ τὸ ἐτήσιον πεμπτημόριον. Κατὰ συνέπειαν, ἵνα οἱ δανεισταὶ οἱ μὴ στέρξαντες νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τοὺς ὅρους τοῦ νόμου δυνηθῶσι νὰ μετάσχωσι τοῦ πεμπτημορίου, θέλει ὑπολογισθῆ τὸ πεμπτημόριον τῶν ἐσόδων τοῦ δήμου τῇ ἐκπτώσει ἐξ αὐτῶν τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ἐτησίαν τοῦ δανείου. Ὑποθέσατε ἤδη, Κύριοι, ὅτι δὲν ἐξοφλοῦνται ὅλαι αἱ ἀπαιτήσεις, ὅτι μένουσιν ἀπαιτήσεις ὀνομαστικαὶ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ὅτι ἐξοφλοῦνται ἀπαιτήσεις 14 ἑκατομμυρίων, διότι κατὰ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ αἱ κατὰ τοῦ δήμου ἀπαιτήσεις ἀνέρχονται ἐν ὅλῳ εἰς 15 ἑκατομμύρια. Ἔχομεν λοιπὸν ἀπαιτήσεις ἑνὸς ἑκατομμυρίου δυστροπούσας, αἵτινες δὲν θέλουσι διακανονισμόν. Οἱ πιστωταὶ τῶν 14 ἑκατομμυρίων, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ἀναλογία τῶν 45% δὲν ἐξευρέθη τυχαίως, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν ἀνατοκισμῶν, οἱ δανεισταὶ οὗτοι θὰ λάβωσι περὶ τὰ 7 ἑκατομμύρια. Διὰ δάνειον 7 ἑκατομμυρίων ἔχομεν 490,000 δραχμῶν τόκον καὶ χρεωλύσιον, αἱ δὲ 490,000 θ’ ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τοῦ ἐτησίου πεμπτημορίου καὶ τὸ ὑπόλοιπον θὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ὑπηρεσίαν τῶν πιστωτῶν τῶν ὑπολειπομένων μετ’ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Ἀλλὰ θέλετε νὰ μάθητε ποῖον εἶναι τὸ ἐτήσιον ποσόν, τὸ ὁποῖον διαθέτει ὁ δῆμος Ἀθηναίων ὡς διανεμητέον ἐκ πεμπτημορίου; Κατὰ τὸ 1908 ἡ δημοτικὴ Ἀρχὴ εἶχεν ἀναγνωρίσει διανεμητέον ποσὸν ἐκ πεμπτημορίου ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐσόδων τοῦ 1907, διότι οὕτω γίνεται πάντοτε, — ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προηγουμένης χρήσεως—, εἶχε, λέγω, ὑπολογίσει 303,000, ὁ δὲ νομάρχης τροποποιῶν τὸ ποσὸν τὸ ἀνήγαγεν εἰς 479,000. Τώρα, παρακαλῶ, ἀπὸ τίνος ποσοῦ ἐτησίου πεμπτημορίου θέλετε ν’ ἀφαιρεθῶσιν αἱ 490,000 δραχ., ἤτοι ἡ ἐτησία ὑπηρεσία τοῦ δανείου; Ἐκ τῶν 303,000 δραχ. ἢ ἐκ τῶν 479,000 δραχ; Καὶ δύναταί τις νὰ ἐρωτήσῃ· ὅτε ἡ μὲν δημοτικὴ Ἀρχὴ ἀναβιβάζει τὸ ἐτήσιον πεμπτημόριον εἰς 303,000, ὁ δὲ νομάρχης εἰς 479,000 δραχ., ἡ δὲ ὑπηρεσία τοῦ δανείου ἀπαιτεῖ 490,000, τί θέλει ὑπολειφθῆ διὰ τοὺς πιστωτὰς τοὺς μὴ στέρξαντας τὸν συμβιβασμόν; Μηδέν! Καί, ὅτε μηδὲν ὑπολείπεται, δὲν εἶναι δημευτικὸν τὸ νομοσχέδιον; Βεβαίως, διότι ὁ δικαιοῦχος ὑπὸ τοιαύτης διατάξεως καταδικάζεται, ἵνα ἔχῃ ἀπαίτησιν, κεφάλαιον ἄτοκον πλέον, διότι παραμένει ὡς δικαιοῦχος, ὁ ὁποῖος ἀφ’ στιγμῆς στερηθῇ καὶ τῶν 2 καὶ ¾, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε εἰσέπραττε, θὰ καταντήσῃ νὰ ἔχῃ ἀπαίτησιν διατιμωμένην ὄχι πλέον 30%, ἀλλ’ οὔτε 5% ἐπὶ τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου. Αὐτὴ ἡ διάταξις εἶναι, ἡ ὁποία δημιουργεῖ τὸ ξίφος τοῦ Δαμοκλέους ὑπὲρ τοὺς δανειστάς. Ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, νὰ εἴπω, ὅτι αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας τὴν ἑσπέραν ταύτην ὑπέβαλον, ἦσαν πρόχειροι ῥιπτόμεναι ἀπὸ τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως μελετηθῶσι καὶ ἐκτιμηθῶσιν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπιφυλάσσομαι δ’ ἵνα τὴν πραγματικὴν συζήτησιν διεξαγάγω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς πίνακας τῶν χρεῶν, τοὺς ὁποίους ἐζήτησα, διότι τότε ἔχοντες πλήρη καὶ ἀκριβῆ τὴν εἰκόνα τοῦ λογαριασμοῦ, ὅστις παρουσιάζεται ἐκ τῶν πεμπτημορίων, δυνάμεθα λεπτομερέστερον καὶ ἐντὸς τῶν πραγμάτων νὰ συζητήσωμεν. Ἀλλ’ ἔχω πληροφορίαν ἔκ τινος φυλλαδίου, τὸ ὁποῖον ἀπεστάλη καὶ εἰς ἐμὲ καὶ τὸ ὁποῖον φέρει ἀντὶ ὑπογραφῆς τὴν ἐπωνυμίαν «ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ πεμπτημορίου τῶν πιστωτῶν» —καὶ λαμβάνω ἐξ αὐτοῦ τὴν ἀφορμὴν νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν μελέτην ἄλλης λύσεως, ἡ ὁποία ὑποβάλλεται ὑπὸ τῶν ἐνδιαφερομένων— ὅτι οἱ ἐνδιαφερόμενοι δέχονται αὐτὸν τὸν διακανονισμὸν τῶν ἀπαιτήσεων αὐτῶν δι’ ὁμολογιῶν ἐπὶ τόκῳ 4% καὶ χρεολυσίῳ 1%, ἐγὼ δὲ λέγω: ἐλαττώσατε τὸν τόκον, ἀφοῦ ἤδη λαμβάνουσι 4%, καὶ κανονίσατε τὸ χρέος δι’ ὁμολογιῶν· ἐὰν τοιοῦτον διακανονισμὸν δώσητε, θὰ ἔχητε ἐπὶ 14 –15 ἑκατομμυρίων ὀνομαστικοῦ χρέους ὑπηρεσίαν δανείου 4%, δηλαδὴ 600 χιλιάδας, ἐνῷ ἐπὶ δανείου 8,000,000, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπετε εἰς τὸν δῆμον νὰ συνάψῃ, θὰ ἔχητε μίαν ὑπηρεσίαν 560 χιλιάδων ἐτησίως. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους διακανονίζοντες τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος δὲν ἀδικεῖτε πλέον, διότι σέβεσθε πλέον τὴν ὀνομαστικὴν ἀξίαν τοῦ κεφαλαίου, σέβεσθε δὲ πρὸ παντὸς τοὺς τίτλους αὐτούς, ἐφ’ οἷς ἀπεκτήθη τὸ κεφάλαιον, εἰσὶ δὲ τοιοῦτοι τελεσίδικοι τοῦ Ἀρείου Πάγου. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον διαρρυθμιζομένου τοῦ πράγματος καὶ τοὺς τίτλους θέλει σεβασθῆ ἡ Βουλὴ καὶ τοιοῦτον νόμον δημευτικὸν δὲν θέλει ψηφίσει, δὲν θέλει δ’ ἐπιφορτώσει εἰς τὸν δῆμον δαπάνην, τὴν ὁποίαν αὐτὸς οὗτος περιέργως ζητεῖ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς ἑαυτόν. Ἐὰν μάλιστα τὸ ποσὸν τῶν δανείων εἶναι κατώτερον τῶν 15,000,000, ὡς ὁ κ. Ὑπουργὸς πρὸ ὀλίγου ἀνέφερε, τότε φθάνομεν εἰς ἐξίσωσιν πλέον ὑπηρεσίας, διότι τότε φθάνομεν εἰς τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὅπως παραχωρηθῇ προφανῶς εἰς τὴν Ἐθνικὴν προφανῶς, Τράπεζαν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου. Οὕτω θέλει ἀποφύγει ὁ δῆμος ὅλην τὴν διαδικασίαν τῶν δανείων τῶν τραπεζικῶν καὶ ὅλην τὴν λοιπὴν διαδικασίαν τὴν γνωστὴν εἰς τοὺς ἀναμιγνυομένους εἰς τὰ δημοτικὰ πράγματα. Συνιστῶ ταῦτα εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, πρὸ παντὸς ὅμως συνιστῶ, ἵνα προκειμένου νὰ λυθῇ ζήτημα μεταξὺ δήμου ἀποτελοῦντος νομικὸν πρόσωπον καὶ ἰδιωτῶν, ἐχόντων πλῆρες δικαίωμα ἵνα ζητήσωσι νὰ κατασταθῶσι σεβαστὰ τὰ δικαιώματα αὐτῶν, μὴ ἐπεμβῇ τὸ Κράτος νομοθετοῦν δημευτικῶς διὰ τὸν ἕνα κατὰ τοῦ ἄλλου· θὰ εἶναι ὀρθότερον ἵνα ἐπιζητηθῇ ἡ ἄμεσος συνεννόησις τῶν συμβαλλομένων, διότι διὰ τὸ Κράτος δῆμος καὶ ἰδιῶται τὴν αὐτὴν ἔχουσι θέσιν προκειμένου περὶ διακανονισμοῦ τῶν χρεῶν, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρὸς κρείσσονα ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσκομίσῃ τὰς πληροφορίας, ἃς ἐζήτησα.

§156Φ. ΝΕΓΡΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§157Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος καὶ σεβαστός μοι φίλος κ. Νέγρης ἔχει περιπέσει εἰς λάθος θελήσας νὰ μὲ ἐλέγξῃ ἐκ τοῦ προχείρου· τώρα δὲ μὲ ἀναγκάζει νὰ εἴπω κάτι πλέον, ὅτι οὐχὶ ἁπλῶς χρεώστης θὰ εἶναι ὁ δανειστὴς πρὸς τὸν δῆμον πλέον, ἀλλὰ διπλοῦς χρεώστης, καὶ διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Τὸ ἄρθρον 2 ἀφαιρεῖ ἐκ τοῦ ὁλικοῦ ποσοῦ, ἐξ οὗ θὰ ὑπολογισθῇ τὸ πεμπτημόριον, καὶ τὰ δάνεια εἰς τὰς ἀνεγνωρισμένας Τραπέζας. Κατὰ συνέπειαν ἀφ’ ἧς θὰ συνομολογηθῇ τὸ δάνειον τῶν 8,000,000 ἡ ὑπηρεσία τούτου θὰ προστεθῇ καὶ αὐτὴ πρὸς ὑπολογισμὸν τοῦ πεμπτημορίου.

§158Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Τὸ λέγει τὸ ἄρθρον ῥητῶς.

§159Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ῥητῶς. Δὲν ἔχει ἀνάγκην ἑρμηνείας. Ἐὰν λοιπὸν ὑποτεθῇ ὅτι τὸ ποσόν, ἐξ οὗ ὑπολογίζεται σήμερον τὸ πεμπτημόριον, ἀνέρχεται εἰς 2½ ἑκατομμύρια, θ’ ἀφαιρέσητε ἐξ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ νέου δανείου τῶν 8,000,000, ἤτοι τὰς 560,000, καὶ καταντᾷ 2,000,000. Ἐπὶ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ ἂν ὑπολογίσωμεν τὸ πεμπτημόριον, θὰ φθάσωμεν εἰς 400,000. Τότε ἄρχεται ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον λέγει: Ἄρθρον 4. «Ὁ τόκος καὶ τὸ χρεολύσιον τοῦ κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον δανείου ἐξ 8,000,000 ἢ καὶ ὀλιγωτέρου, οἱοιδήποτε καὶ ἂν δοθῶσι πόροι τοῦ δήμου πρὸς ἀσφάλειαν αὐτοῦ, θὰ μειώνωσι τὸ πεμπτημόριον τοῦ δήμου, ὅπερ θὰ διατίθεται πρὸς ἐξόφλησιν τῶν δανειστῶν τοῦ δήμου, οἵτινες δὲν ἤθελον συναινέσει, ὅπως ἐξοφλήσωσι τὰς ἀπαιτήσεις των, κατὰ τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ 5 τοῦ νόμου τούτου ὁριζόμενα». Φθάνομεν δὲ καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν, ἥτις ἀναπτύσσει λεπτομερέστατα τὸ πρᾶγμα, λέγουσα: «Ἐν τοιαύτῃ ὅμως περιπτώσει λαμβάνεται πρόνοια ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπως τὸ ποσόν, ὅπερ θέλει χρησιμεύσει εἰς ὑπηρεσίαν τοῦ ἐν μέρει πραγματοποιηθησομένου δανείου ὑπὸ τοῦ δήμου Ἀθηναίων πρὸς ἐξόφλησιν τῶν χρεῶν του, λαμβάνηται ἐκ χρημάτων τοῦ πεμπτημορίου τοῦ προϋπολογισμοῦ, μειοῦν κατὰ τὸ ποσὸν τοῦτο τὸ διανεμητέον τοῖς πιστωταῖς ποσόν». Ἡ ἔκθεσις πλέον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ σαφηνίζει τὸ πρᾶγμα τελείως.

§160Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§161Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ τελειώσω πρῶτον, διότι εἶναι ὀλίγοι ἀριθμοί. Λοιπὸν ἔχομεν τώρα αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῶν 8,000,000, ἀφαιρουμένων ἐν πρώτοις ἀπὸ τοῦ ὁλικοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐσόδων πρὸς κανονισμὸν τοῦ πεμπτημορίου καὶ ἀφαιρουμένων καὶ ἐκ δευτέρου, δηλαδὴ δίς.

§162Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, ὄχι.

§163Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Βεβαιότατα. Ἰδοὺ διὰ ποῖον λόγον· διότι ἐπαναλαμβάνω ὅτι πρὸς ὑπολογισμὸν τοῦ ποσοῦ, ἐξ οὗ θὰ λογισθῇ τὸ πεμπτημόριον, θ’ ἀφαιρέσητε ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν τραπεζιτικῶν δανείων, τῆς ἀστυνομίας, τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων. Τί ἄλλο εἶναι τοῦτο εἰμὴ τραπεζιτικὸν δάνειον; Κατὰ συνέπειαν ἐκ τοῦ ὁλικοῦ ποσοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ δήμου, ἐξ οὗ θέλει λογισθῇ τὸ ποσὸν τὸ διὰ τὸ πεμπτημόριον προορισθησόμενον, θ’ ἀφαιρεθῇ καὶ ποσὸν 560,000, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν 8,000,000, ἀφοῦ δὲ ἀφαιρεθῶσιν ὅλα τὰ ποσὰ καὶ φθάσωμεν εἰς τὸ καθαρὸν ποσὸν τὸ διανεμητέον εἰς πέμπτα, τότε ἐκ τοῦ πέμπτου πλέον θ’ ἀφαιρεθῇ ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου· δηλονότι, ἀφοῦ κατορθώσητε, ἵνα διὰ τῆς πρώτης ἀφαιρέσεως τῶν 560,000 φθάσητε εἰς διανεμητέον ποσὸν μόνον 500 χιλιάδων, συμψηφίζονται ἐν τέλει πρὸς ταύτας οἱ 560 χιλ. δραχμ. τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου καὶ ἀπομένουσιν οἱ μὴ στέρξαντες τὸν διακανονισμὸν πεμπτημοριοῦχοι δανεισταὶ ἀντὶ δικαιούχων χρεῶσται πλέον! Αὐτὴ εἶναι ἡ δήμευσις, τὴν ὁποίαν εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον.

§164Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Θὰ σᾶς δώσω ἀμέσως ἐξηγήσεις.

§165Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐξηγήσατε. Ἀλλ’ ἡ ἔκθεσις λέγει ἄλλα.

§166Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Δὲν λέγει ἄλλα καθόλου. Αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Βάλτου κατὰ μέγα μέρος δὲν εἶναι ὀρθαί. Ἴσως ὀρθὴ παρατήρησις εἶναι μόνον ἡ τελευταία καὶ ἐπὶ ταύτης θὰ ἔλθω εὐθὺς ἀμέσως. Ἀλλὰ πρὸ τούτου ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγα εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ θέματος, ἂν καὶ διὰ μακρῶν, ὅτε εἰσηγησάμην τὸν νόμον, ὡμίλησα. Ἐγὼ δὲν ἔψεξα βεβαίως τοὺς δανειστάς...

§167Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι ὑμεῖς.

§168Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. .. διότι οἱ δανεισταὶ στηρίζονται εἰς ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι νομίμως ἐξεδόθησαν, καὶ διὰ τοῦτο μετὰ πάσης περισκέψεως συνέταξα τὸν νόμον τοῦτον, ὅπως μὴ θίξω νομίμως κεκτημένα δικαιώματα. Εἶπον ὅμως ὅτι μέχρι τοῦ 1893, ἐὰν ἡ μνήμη δὲν μὲ ἀπατᾷ, ἐκράτει ἡ νομολογία, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ δῆμος ἐκπληρῶν τὴν νόμιμον αὑτοῦ ὑποχρέωσιν, ἤτοι πληρώνων τὸ ⅕ ἐκ τῶν εἰσοδημάτων αὑτοῦ εἰς ἐξόφλησιν ἀναλόγως τῶν δανειστῶν αὑτοῦ, ἐφαρμόζων τουτέστι τὸν νόμον τοῦ 1852 περὶ ἐξοφλήσεως τῶν χρεῶν τῶν δήμων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι συγχρόνως ἐν πταίσματι καὶ νὰ εἶναι ἐν ὑπερημερίᾳ, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ὅμως ἐκείνης ὁ Ἄρειος Πάγος διὰ σταθερᾶς ὁμολογίας, ὅπως καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπεν, ἤλλαξε γνώμην καὶ εἶπεν ὅτι μοὶ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον· ἐγὼ εὑρίσκω ὅτι ὁ ὀφειλέτης, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ δῆμος, δὲν ἐκπληροῖ ἀκεραίαν τὴν ὑποχρέωσιν αὑτοῦ, ὁ μὴ ἐκπληρῶν δὲ τὴν ὑποχρέωσιν αὑτοῦ εἶναι ἐν ὑπερημερίᾳ καὶ ἑπομένως ἐπεδίκασεν ἀνατοκισμόν. Ἐὰν θέλητε τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, τάσσομαι πρὸς τὴν παλαιὰν γνώμην, διότι ἐγὼ τὴν ὑπερημερίαν θεωρῶ πάντοτε ὡς ἀποτέλεσμα πταίσματος, ὅπως λέγουσιν οἱ νομικοὶ κανόνες, οὐδέποτε δ’ εἶναι ἐν πταίσματι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐκτελεῖ τὸν νόμον, νόμον δ’ ἐκτελεῖ ὁ δῆμος, ὅταν πληρώνῃ ἕνεκα σκοπιμότητος ἄλλης τὸ πέμπτον μόνον τῶν εἰσοδημάτων αὑτοῦ πρὸς ἐξόφλησιν τῶν δανειστῶν. Ἐν τούτοις περὶ τούτου δὲν πρόκειται σήμερον· τὰ κεκτημένα δικαιώματα—καὶ κεκτημένα διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως—εἶναι σεβαστά· δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ ἀρνηθῇ τις, ὅτι ἡ ἔννοια τὴν ὁποίαν ἔδωκε περὶ τῆς ἀληθοῦς ἑρμηνείας τοῦ νόμου μὲ ἐπηρεάζει εἰς τὸν κανονισμὸν τῶν χρεῶν αὐτῶν, διότι, ὡς θὰ ἴδῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅταν φέρω τὰς πληροφορίας, ἐκ τῶν δανειστῶν τῶν δήμων, οἱ ὁποῖοι εἶναι σχεδὸν τριακόσιοι, 146 δὲν ἔκαμον κανένα ἀνατοκισμόν, διότι αὐτοὶ ὡς ἀγαθοὶ Ἰσραηλῖται ἐπίστευσαν εἰς τὴν παλαιὰν νομολογίαν τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἐσκέφθην ὅτι, ἐὰν καὶ τούτους ἐπληρώνομεν ἀκριβῶς μὲ τὸ αὐτὸ νόμισμα μὲ τὸ ὁποῖον θὰ πληρώσωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι νομίμως, ἐπαναλαμβάνω, ἀνατοκίσαντες μετὰ πάσης ἐπιμελείας καὶ κατ’ ἔτος ὑπερεκατονταπλασίασαν τὰς ἀπαιτήσεις των, θὰ ἤμεθα ἐντελῶς ἄδικοι. Λοιπὸν ἔθεσα ὡς βάσιν, ὅτι ὁ δῆμος Ἀθηναίων, διὰ νὰ μὴ χρεοκοπήσῃ, πρέπει νὰ ὑποσχεθῇ νὰ πληρώσῃ εἰς τοὺς δανειστὰς αὑτοῦ τὰ κεφάλαια μετὰ τῶν τόκων τῶν νομίμων 12% μὲν μέχρι τοῦ 1882, 8% δὲ ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν, διότι τότε ἠλαττώθη διὰ νόμου, ὅπως γνωρίζομεν οἱ περὶ τὰ νομικὰ ἀσχολούμενοι, ὁ νόμιμος τόκος τῆς ὑπερημερίας, ἀφοῦ ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τούτου ὅσα ἐλήφθησαν ὑπὸ τῶν πεμπτημορίων ἀπέναντι τῶν τόκων. Ἐὰν λοιπὸν πάντες οἱ δανεισταὶ ἔχωσι τὴν καλωσύνην νὰ εἴπωσι «δεχόμεθα», τὸ πρᾶγμα ἔχει καλῶς· ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει μόνον δι’ ἑρμηνευτικοῦ νόμου ἠδυνάμεθα τοῦτο νὰ ἐπιτύχωμεν. Γεννᾶται ἐν τούτοις τὸ ζήτημα· δυνάμεθα δι’ ἑρμηνευτικοῦ νόμου νὰ θίξωμεν καὶ τὰ τελεσιδίκως, κεκριμένα; Ὑπάρχει γνώμη τοῦ διασήμου Ῥωμαϊστοῦ Macheter, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι ὁ ἑρμηνευτικὸς νόμος θίγει καὶ τὰ κεκριμένα. Ἴσως θεωρητικῶς τὸ ζήτημα εἶναι ὀρθόν, διότι, ὅταν λέγωμεν «ἑρμηνεύομεν τὸν νόμον», διασκεδάζομεν μίαν πλάνην, ἡ ὁποία ἐπεκράτησεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Ἡ γνώμη ὅμως αὐτὴ εἶναι μεμονωμένη καὶ δὲν θ’ ἀκολουθήσωμεν αὐτήν, διότι θὰ διασαλεύσωμεν τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ κοινωνία πρὸς τὰς ἀποφάσεις τὰς προηγουμένας τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ πρὸς τὸ δεδικασμένον· ἑπομένως ἡ γνώμη αὐτὴ ἐγκατελείφθη. Ἐν τούτοις ὅμως, ἐὰν ἦτο δυνατὴ ἡ λύσις αὐτή, θὰ ἦτο εὐκολώτατον δι’ ἡμᾶς. Τί λέγομεν εἰς τοὺς δανειστάς, οἱ ὁποῖοι διὰ τοῦ ἀνατοκισμοῦ ἔχουσι τὰς ἀπαιτήσεις των συγκεφαλαιώσει εἰς μεγάλα ποσά; Τοῖς δίδομεν ἐξαιρετικὸν δικαίωμα, εἶναι εἰς κρείσσονα θέσιν ἀπὸ τοὺς 146 ἀγαθούς. Διότι αὐτοὶ ἔχουσι τὸ ἐκλεκτικὸν δικαίωμα, ἢ νὰ λάβωσιν, ἐὰν τοῖς συμφέρῃ, 45% ἐπὶ τῶν ἀνακεφαλαιωθεισῶν ἀπαιτήσεων ἢ νὰ λάβωσι τὰ κεφάλαια μετὰ τῶν τόκων, ἀφοῦ κάμωσι δήλωσιν περὶ παραιτήσεως τοῦ ἀνατοκισμοῦ ἐντὸς τριῶν μηνῶν, καὶ τότε αὐτοὶ δικαιοῦνται, ὡς προεῖπον, νὰ ἐξισωθῶσι πρὸς τοὺς ἄλλους καὶ νὰ πληρωθῶσιν εἰς ἀκέραιον τὰς ἀπαιτήσεις των. Ἀφοῦ ἔχουσι τὸ δικαίωμα τοῦτο, κατ’ οὐδὲν ζημιοῦνται. Ἔχουσιν ὅμως τὸ δικαίωμα, ὡς προεῖπον, νὰ ζητήσωσι 45%, ἐὰν τοῖς συμφέρῃ νὰ λάβωσιν ἐπὶ τῶν συγκεφαλαιωμένων ἀπαιτήσεων. Ἀλλὰ θὰ πράξωσι τοῦτο; Ἐὰν λάβῃ ἕκαστος 45%, ὠφελοῦνται, ἤτοι, ἐὰν λαμβάνωσι περισσότερα ἐκείνων, οἵτινες θὰ πληρωθῶσιν ἄνευ ἀνατοκισμοῦ. Πλὴν τούτου ἔχομεν καὶ ἑτέραν λύσιν. Θὰ προτιμήσωσι καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ νὰ μείνωσιν εἰς τὸ status quo καὶ ἑπομένως θὰ καταντήσωσι πάλιν εἰς τὸ πεμπτημόριον. Ἐδῶ ἔρχεται ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Βάλτου, τὴν ὁποίαν εὑρίσκω ὀρθήν. Λέγει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι θὰ μείνωσιν εἰς τὸ πεμπτημόριον. Ἀλλ’ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν μου κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, ὅτε θὰ ἔχωμεν πλείονας πληροφορίας καὶ θὰ συζητήσωμεν διὰ μακρῶν. Ἡ ἔννοια τοῦ νόμου εἶναι αὐτή. Ἐφρόντισα νὰ καταστήσω τὰ τοῦ πεμπτημορίου ἀσφαλῆ, διότι, ὡς παρετηρήθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Βάλτου συνάδελφον, τὰ τοῦ πεμπτημορίου κανονίζονται ἀτάκτως, ὥστε μεταξὺ δημοτικῆς καὶ διοικητικῆς Ἀρχῆς ὑπάρχει διαφορὰ 200,000 δραχμῶν, δηλαδὴ 1,000,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ διαφορὰ μεταξὺ διοικητικῆς καὶ δημοτικῆς Ἀρχῆς ἐν τῷ πεμπτημορίῳ, τοῦτο θὰ εἴπῃ ὅτι 1,000,000 δραχμαὶ δὲν ὑπελογίσθησαν κατὰ τὴν κατάταξιν τοῦ πεμπτημορίου. Ἴσως καὶ πολλὰ ἄλλα συμβαίνουσιν. Ἐνόμισα ὅτι εἶναι πρέπον τὰ πεμπτημόρια νὰ κανονισθῶσι διὰ νόμου καὶ ἀντὶ νὰ γίνωνται διαμφισβητήσεις μεταξὺ δημοτικῆς καὶ διοικητικῆς Ἀρχῆς ποῖα εἶναι τὰ εἰσοδήματα τοῦ δήμου, τὰ ὁποῖα θ’ ἀποτελέσωσι τὸ κεφάλαιον ἀπὸ τὸ ὁποῖον θὰ ληφθῇ τὸ πεμπτημόριον, καλλίτερον εἶναι νὰ κανονισθῶσι διὰ νόμου. Ἀλλὰ τί εἶπον εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο; Εἶπον, ὅτι τὸ πεμπτημόριον κανονίζεται, ἀφοῦ ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ τὸν ὅλον προϋπολογισμὸν τὰ ἑπόμενα. Πρῶτον τὰ τοκοχρεολύσια τῶν δανείων πρὸς τὰς ἀναγνωρισμένας Τραπέζας. Ἐγένετο ἡ παρατήρησις ἀπὸ τὸν κ. συνάδελφον ἐκ Βάλτου, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσι καὶ ἄλλα δάνεια εἰς τὸ μέλλον καὶ τοιουτοτρόπως τὸ πεμπτημόριον νὰ ἐξαφανισθῇ ἀπέναντι τῶν δανειστῶν. Ἀλλ’ ἡ ἑτέρα παρατήρησις, ὅτι δὶς θ’ ἀφαιρεθῇ τὸ ποσὸν ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ πεμπτημορίου, δὲν εἶναι ἀκριβής.

§169Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀκριβεστάτη. Προσέξατέ την.

§170Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβής. Θὰ προσέξω. Διότι τί εἶπον; Εἶπον, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὸν κανονισμὸν τῶν πεμπτημορίων θ’ ἀφαιρεθῶσι τὰ πρὸς τὰς ἀνεγνωρισμένας Τραπέζας ὀφειλόμενα. Ὅταν ὅμως λέγω διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου, κάμνω εἰδικὴν διάταξιν, διότι ἐνόμισα, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προβῶ εἰς κανονισμὸν τῶν χρεῶν, ἐὰν δὲν κάμω αὐτὴν τὴν διάταξιν. Ἐὰν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ συναφθῇ ἀποκλειστικῶς πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐξοφλήσεως τῶν δανείων, ἐὰν αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν ὑπαγάγω εἰς τὴν γενικὴν διάταξιν, ὅτι ἀφαιροῦνται ἀπὸ τοῦ συνόλου τοῦ προϋπολογισμοῦ, τότε δὲν θὰ ἔχωμεν χρέη, διότι οὐδεὶς τῶν δανειστῶν δὲν ἀναδέχεται, καθόσον τὸ πεμπτημόριον θὰ ηὔξανε κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε θὰ ἐλάμβανον αὐτοί, ἀντὶ 3%, 8% ἢ 10%.

§171Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἐὰν εἶναι δυνατόν, νὰ ἑρμηνευθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρετήρησεν ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Βάλτου.

§172Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Θὰ γίνῃ σαφὴς ἐξήγησις. Ἐγὼ λέγω τί ἐννοῶ ἐγώ. Ἡ διάταξις θά γίνῃ σαφεστάτη, ἐὰν εἰς κανὲν μέρος ὑπάρχῃ ἀμφιβολία. Ἐγὼ ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου θέλω νὰ εἴπω τί ἐννοῶ· ἐὰν ὑπάρχῃ ἀσάφεια περὶ τὸ γράμμα τοῦ νόμου, θέλω ἡ ἀσάφεια αὐτὴ νὰ σαφηνισθῇ. Εἴπομεν ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου τούτου πρέπει νὰ ληφθῇ ἀπὸ τοῦ δανείου, διότι διὰ τοῦ δανείου αὐτοῦ θὰ ἐξοφληθῶσι τὰ χρέη. Μίαν παρατήρησιν εὑρίσκω ὀρθήν, ὅτι εἶναι σχεδὸν ἀδύνατον νὰ συναφθῇ δάνειον 8,000,000 δραχμῶν πρὸς ἐξόφλησιν τῶν χρεῶν, εἶπε δ’ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι εἶναι δυνατὸν χίλιοι δύστροποι δανεισταὶ νὰ ἐμμένωσιν εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει ἀπὸ τὸ πεμπτημόριον νὰ πληρωθῶσι καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου τῶν 8,000,000 δραχμῶν ν’ ἀπαιτήσῃ τοσοῦτον μέρος τοῦ πεμπτημορίου, ὥστε νὰ μὴ ὑπολείπηται νὰ λάβωσί τι. Ἂν καὶ νομίζω τοῦτο ἀδύνατον, διότι, ὅταν κανονισθῶσιν ἀκριβῶς τὰ τοῦ πεμπτημορίου, εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι σήμερον ὁ δῆμος ἔχει ὑπὲρ τὰ τρία ἑκατομμύρια εἰσπράξεις, ἑπομένως εἶναι ἀδύνατον τὸ πρᾶγμα νὰ παρουσιασθῇ, εἶναι δὲ δυνατὸν τὸ δάνειον νὰ γίνῃ μὲ 5% καὶ ἥμισυ χρεολύσιον, πάντως δὲν θὰ παρουσιασθῇ ἀδυναμία διὰ τὸ δάνειον. Ἐπειδὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσι φόβοι, ἐγὼ θὰ παραδεχθῶ ἐν τῇ συζητήσει νὰ εἴπωμεν ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ πεμπτημόριον νὰ μὴ εἶναι ἔλαττον ἀπὸ τὸ πεμπτημόριον τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἐλάμβανον. Ἐλάμβανον 3%, οὐδέποτε νὰ εἶναι ὀλιγώτερον, νὰ ἔχωσιν ἐλπίδας νὰ λάβωσι κάτι τι περισσότερον καὶ οὐδέποτε ὀλιγώτερον.

§173Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συνδυάσητε τὴν νομοθετικὴν ἄδειαν τοῦ δανείου, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ποσόν.

§174Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Βεβαίως. Διὰ τοῦτο ἔχω γράψει, ὅτι ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου θὰ ἐξαρτηθῇ ἐκ τοῦ Β. Διατάγματος. Δυνάμεθα ὅμως ῥητῶς νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ δάνειον αὐτὸ δύναται νὰ γίνῃ καὶ τμηματικῶς, καὶ δεύτερον νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀπὸ τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ δανείου θὰ ἐξαρτηθῇ ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου.

§175Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διατάξεως τοῦ τόκου καὶ ἀνατοκισμοῦ.

§176Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Βεβαίως. Πλὴν ὅμως τούτου δὲν ἠξεύρω ποίαν ἀναφορὰν ἐλάβετε, κ. συνάδελφε, ἀλλ’ εἰς τὴν Βουλὴν εὑρίσκω ὅτι ἐδόθη ἀναφορὰ ὑπογεγραμμένη ὑπὸ δανειστῶν, οἱ ὁποῖοι σχεδὸν ἀποδέχονται τὴν κλῆσιν. Εἰς ἐμὲ ἦλθον πολλοὶ τῶν δανειστῶν λέγοντες, ὅτι θὰ μοὶ ὀφείλωσι τὴν μεγαλειτέραν χάριν, ἐὰν θὰ πραγματοποιηθῇ τὸ δάνειον. Διστάζουσι νὰ πιστεύσωσιν ἂν ὁ δῆμος θὰ πραγματοποιήσῃ τὸ δάνειον ἕνεκα τῶν περιστάσεων καὶ τῆς καταστάσεως τῆς οἰκονομικῆς, εἰς τὴν ὁποίαν οὗτος εὑρίσκεται νῦν. Ἐν τούτοις οἱ δανεισταὶ διὰ τῆς ἀναφορᾶς των ὑπέδειξαν ὅτι πρέπει ν’ αὐξηθῇ τὸ ποσοστὸν ἐπὶ 45 καὶ 50%, μετὰ δειλίας δὲ ὑπέδειξαν τὴν ἐν φυλλαδίοις διατύπωσιν. Ἡ ἐν φυλλαδίῳ διατυπουμένη λύσις εἶναι παλαιοτάτη· αὐτὴν τὴν ἐπεχείρησεν ὁ μακαρίτης Τρικούπης, διότι οἱ δανεισταὶ ἦτο ἀδύνατον ἀπολύτως νὰ συμβιβασθῶσι, διότι οἱ περισσότεροι ἤθελον νὰ λάβωσιν ὁμολογίας ἔστω καὶ μὲ 1% χρεολύσιον. Τότε ἐδίδετο εἰς αὐτοὺς 30%, ἐλπίζω ὅμως ὅτι τώρα θὰ λάβωσι 45%. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸ νομοσχέδιον νὰ ψηφισθῇ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν· ἐγὼ δὲ θὰ δεχθῶ πᾶσαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία θὰ καταστήσῃ σαφεστέραν τὴν διατύπωσιν τοῦ νόμου καὶ πρὸ πάντων νὰ δώσωμεν τὴν ἀσφάλειαν ὥστε οἱ μένοντες ὡς πεμπτημοριοῦχοι δανεισταὶ νὰ μὴ ὑποστῶσιν ἐλάττωσιν. Ὀφείλω δὲ χάριτας εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Βάλτου συνάδελφον, διότι μοὶ ἔκαμεν αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, ἡ ὁποία ἦτο πολὺ ὠφέλιμος.

§177Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω. Εἰς τὸ ἄρθρον 2 ἀναφέρεται ὅτι «τὸ περὶ ἐξοφλήσεως τῶν χρεῶν τοῦ δήμου διατιθέμενον πεμπτημόριον ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ δήμου πρὸς ἐξόφλησιν τῶν πιστωτῶν αὐτοῦ ἐξευρίσκεται, ἀφοῦ ἐκ τοῦ συνόλου τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀφαιρεθῶσι αʹ) οἱ πρὸς ἀνεγνωρισμένας Τραπέζας διὰ δάνεια καταβαλλόμενοι ὑπὸ τοῦ δήμου τόκοι καὶ χρεολύσιον». Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ κίνδυνος, τὸν ὁποῖον ὑπέδειξα ἐγώ, ὅτι θὰ ὑπολογισθῇ δὶς τὸ πεμπτημόριον, ἅπαξ διὰ τὸν ὁρισμὸν τοῦ ποσοῦ καὶ δεύτερον διὰ τὴν μείωσιν τοῦ πεμπτημορίου, τότε αὐτὸς ὁ κίνδυνος ὑφίσταται ἀκέραιος, ὅπως ἐξαλειφθῇ δ’ οὗτος, δέον νὰ ἐξευρεθῶσιν οἱ τόκοι τοῦ συνομολογηθησομένου δανείου τῶν 8,000,000 δραχμῶν.

§178Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Νὰ διατυπωθῇ αὐτό.

§179Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–9, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου). Κατήρτισα ἐπιτροπὴν διὰ τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀνεγέρσεως κτιρίων φυλακῶν» ἐκ τῶν κυρίων Λ. Καλλιφρονᾶ, Π. Πετρίδου, Δ. Βοκοτοπούλου, Ἀλ. Σκουζέ, Ἀθ. Τ. Μπασιᾶ, Ν. Μαρκέτη, Βρ. Λεωπούλου καὶ Λ. Ῥούφου Κανακάρη. Ἐπίσης κατήρτισα ἐπιτροπὴν διὰ τὸ νομοσχέδιον «περὶ δημοτικῆς διαμετακομίσεως τοῦ μεταποιουμένου σίτου» ἐκ τῶν κυρίων Ν. Καλογεροπούλου, Ν. Μαρκέτη, Κ. Αἰγιαλείδου, Ἰ. Καφτανζόγλου, Δ. Τσιτσάρα, Φ. Νέγρη, Ἰ. Κουντουριώτου, Γ. Ζωγράφου καὶ Θ. Λέκα. Ὁ βουλευτὴς Καρδίτσης Γ. Καραϊσκάκης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπιθεωρητῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως». (Ὅρα Παράρτημα Ἐφημ. Συζητήσεων τῆς Βουλῆς, ἀριθ. 512).

§181Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἐπειδὴ ἐξεδηλώθη παρὰ πολλῶν ἡ ἐπιθυμία ὅπως τὰ νομοσχέδια τὰ ἀφορῶντα τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Δημοσίων ἔργων καθὼς καὶ τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν τὴν σύστασιν ὀγδόου Ὑπουργείου, διότι θὰ προκαλέσωσιν, ὅπως ἐπληροφορήθην, εὐρείας συζητήσεις, νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς ἐπιτροπήν, παρακαλῶ νὰ δεχθῇ τοῦτο ἡ Βουλή.

§182Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ τὸ περὶ προσόντων τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων.

§183Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Μάλιστα· καὶ αὐτὸ νὰ παραπεμφθῇ εἰς μίαν ἐπιτροπήν, ἥτις ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν νὰ φέρῃ τὸ πόρισμα.

§184Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν τέσσαρα νομοσχέδια; Ἐντὸς ἑβδομάδος.

§185Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Δὲν θὰ προλάβωμεν.

§186Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ἐκεῖνο τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀπολύτως ἀναγκαῖον νὰ ψηφισθῇ, εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων, διότι, ἐνῷ ἐνομοθετήσαμεν περὶ προσόντων καὶ μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων ὅλων τῶν κλάδων, θὰ ἦτο παράλειψις ἂν δὲν λάβωμεν πρόνοιαν καὶ περὶ τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων.

§187Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Θὰ εἶμαι δ’ εὐγνώμων εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἂν ἐπεξεργασθῇ τὰ νομοσχέδια μετὰ πάσης αὐστηρότητος, διότι οὐδεμίαν ἄλλην ἐπιθυμίαν ἔχομεν ἢ νὰ καταστήσωμεν αὐτὰ νόμους καλλιτέρους.

§188Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Καλλίτερον νὰ σταλῶσιν εἰς δύο ἐπιτροπάς.

§189Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν θὰ ἦτο ἄστοχον ἂν τὰ δύο νομοσχέδια, τὸ περὶ ὀγδόου Ὑπουργείου καὶ τὸ περὶ προσόντων τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων, τύχωσι μιᾶς ἀναγνώσεως, ὥστε νὰ ἐπιστρέψωσιν ἐκ τῆς ἐπιτροπῆς εἰς βʹ ἀνάγνωσιν καὶ τὰ τέσσαρα.

§190Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Πολὺ καλά.

§191Κ. Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν βλέπω διατί ν’ ἀναγραφῇ καὶ εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνήθως λέγεται περὶ συστάσεως ὀγδόου Ὑπουργείου. Δὲν θὰ εἶναι τοῦτο ὄγδοον· λοιπὸν ἂς λείψῃ ἀπὸ τὸν νόμον αὐτὴ ἡ φράσις, ἥτις κακῶς παρεισέφρησε.

§192Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Βεβαίως. Ν’ ἀντικασταθῇ ἡ λέξις «δασῶν» διὰ τῆς λέξεως «βιομηχανίας». Πρόκειται περὶ Ὑπουργείου γεωργίας, βιομηχανίας καὶ ἐμπορίου.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ὑπ’ ἀριθ. 39: Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως Ηʹ Ὑπουργείου ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν «Ὑπουργεῖον γεωργίας, δασῶν καὶ ἐμπορίου».» (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Κατηρτίσθη ἐπιτροπὴ εἰς ἣν παρεπέμφθησαν τὰ νομοσχέδια, περὶ ὧν ἐλήφθη ἀπόφασις, ἐκ τῶν κυρίων Ν. Καλογεροπούλου, Δ. Τσιτσάρα, Ν. Στράτου, Ἰ. Κουντουριώτου, Ν. Μαρκέτη, Ἰ. Δ. Ῥάλλη, Λ. Ῥούφου Κανακάρη, Βρ. Λεωπούλου, Ἀν. Καρτάλη, Σπ. Ῥάγκου καὶ Π. Φίλιππα. Αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσόντων, πειθαρχίας καὶ μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, τῶν Νομαρχιῶν καὶ τῶν Ἀρχειοφυλακείων». (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, εἶτα δὲ τὰ λοιπὰ ἄρθρα αὐτοῦ, αἱ προσωριναὶ διατάξεις καὶ τὸ σύνολον. Ἐπίσης ψηφίζονται κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς αʹ συζήτησιν τὰ νομοσχέδια· 1) «περὶ προσμετρήσεως τοῦ χρόνου τῆς πολιτικῆς καὶ στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας εἰς τὴν ναυτικὴν τοιαύτην· 2) «περὶ μισθοδοσίας τοῦ προσωπικοῦ τῶν γραφείων, κλινικῶν, ἐργαστηρίων καὶ μουσείων τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1909, κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον»). Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Δημοσίων ἔργων». (Ὅρα Παράρτημα Ἐφημ. Συζητήσεων τῆς Βουλῆς ἀριθ. 513). Συναινέσει τῆς Βουλῆς λύεται ἡ σενεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 9 καὶ 50′ μ. μ.).