1909.11.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 33.

τῆς 3ης Νοεμβρίου 1909.

(Τρίτη)

Προεδρία κ. Ἀλεξάνδρου Σ. Κ. Ῥώμα.

(Ὥρᾳ 5 καὶ 20′ μ. μ. γίνεται ἀπαρτία παρόντων 94 Βουλευτῶν. Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ Πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν· Ὁ κ. Γεώργ. Ἀθηνέλλης παρακαλεῖ, ὅπως τῷ δοθῇ ὑλική τις συνδρομὴ ἢ θέσις τις ἀπέναντι τῶν ὑπ’ αὐτοῦ προσενεχθεισῶν ὑπηρεσιῶν· Ἐπιτροπὴ τῶν κατοίκων τῆς κωμοπόλεως Στρεζόβης τῶν Καλαβρύτων παρακαλεῖ, ὅπως ὁρισθῇ πρωτεύουσα δήμου καὶ ἕδρα Γυμνασίου ἡ Στρέζοβα· Οἱ πρόεδροι τῶν σωματείων καὶ συντεχνιῶν Βόλου εὐχαριστοῦσι τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῇ υἱοθετήσει τῆς προτάσεως νόμου περὶ τῆς κυριακῆς ἀργίας καὶ παρακαλοῦσιν ὅπως ταχέως ἐπιψηφισθῇ αὕτη· Οἱ ἐμποροϋπάλληλοι Μεσολογγίου παρακαλοῦσιν, ὅπως ψηφισθῇ ἡ πρότασις νόμου περὶ κυριακῆς ἀργίας· Ὁ δήμαρχος Κορθίου ὑποβάλλει ψήφισμα τοῦ παρ’ αὐτῷ δημοτικοῦ συμβουλίου ἐκφράζοντος τὴν εὐχὴν ὅπως μὴ συγχωνευθῇ ὁ δῆμος Κορθίου· Οἱ πρόεδροι τῶν ἐν Λαρίσῃ συλλόγων, ἐμπορικοῦ, δικηγορικοῦ, Πελοποννησίων, Μακεδονικοῦ καὶ ὁ δήμαρχος Λαρίσης παρακαλοῦσιν, ὅπως ἡ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου περὶ Μέσης ἐκπαιδεύσεως ἢ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς ἐπιτροπήν· Ὁ δήμαρχος καὶ πρόεδρος τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Αὐλίδος (Θηβῶν) παρακαλοῦσιν, ὅπως ὁ δῆμος Αὐλίδος ὑπαχθῇ διοικητικῶς καὶ δικαστικῶς εἰς τὴν ἐπαρχίαν Χαλκίδος· Ἐπιτροπὴ τῶν εἰς συλλαλητήριον συνελθόντων κατοίκων τῶν δήμων Παμφείας, Ἀμβρακίας καὶ Παρευηνίων παρακαλεῖ, ὅπως μὴ καταργηθῇ τὸ Ἑλληνικὸν σχολεῖον Κεφαλοβρύσου, ἀλλὰ μεταβληθῇ εἰς Γυμνάσιον· Ὁ κ. Δημ. Βουτετάκης (Κρὴς) παρακαλεῖ, ὅπως εἰσαχθῇ εἰς τὸ στράτευμα ἡ διδασκαλία τοῦ συγγράμματός του «Ὁ συνταγματικὸς Ἕλλην»· Ὁ πρόεδρος τοῦ ἐμποροκτηματικοῦ συλλόγου Ἀγρινίου παρακαλεῖ, ὅπως ἐπιψηφισθῇ ἡ πρότασις νόμου περὶ τῆς κυριακῆς ἀργίας· Ὁ γεωργικὸς σύλλογος Παΐων παρακαλεῖ, ὅπως ἡ κωμόπολις Στρέζοβα τῶν Καλαβρύτων ὁρισθῇ πρωτεύουσα δήμου κατὰ τὴν συγχώνευσιν τῶν δήμων· Τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τῆς ἑνώσεως τῶν κουρέων τεχνιτῶν Ἀθηνῶν παρακαλεῖ, ὅπως ἐν τῇ προτάσει νόμου περὶ τῆς κυριακῆς ἀργίας μὴ παροραθῶσι καὶ οἱ τεχνῖται κουρεῖς· Ἰδιοκτῆται τῶν παροδίων οἰκοπέδων τῆς λεωφόρου Συγγροῦ παρακαλοῦσιν, ὅπως ἀνακληθῇ τὸ Β. Διάταγμα περὶ τῆς διαπλατύνσεως τῆς λεωφόρου ἢ νὰ διαταχθῇ ἡ ἀποζημίωσις αὐτῶν κατὰ τὸν νόμον περὶ ἀπαλλοτριώσεως κτημάτων· Οἱ ἐν Θήβαις ἰδιωτικοὶ ὑπάλληλοι παρακαλοῦσιν, ὅπως γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους ἡ πρότασις νόμου περὶ τῆς κυριακῆς ἀργίας· Ὁ σύνδεσμος τῶν ἐνταῦθα ὑπηρετοπαντοπωλῶν παρακαλεῖ, ὅπως εἰς τὴν πρότασιν νόμου περὶ κυριακῆς ἀργίας συμπεριληφθῶσι καὶ οἱ ὑπηρέται παντοπωλείων καὶ οἰνοπωλείων· Ἐπιτροπὴ τῶν κατοίκων Λαμίας παρακαλεῖ, ὅπως μὴ ἀποσπασθῇ τοῦ νομοῦ Φθιώτιδος ἡ ἐπαρχία Δομοκοῦ· Τὸ ἐν Καλάμαις τμῆμα τοῦ συνδέσμου τῶν ἐν Ἑλλάδι σιδηροδρομικῶν ὑπαλλήλων παρακαλεῖ, ὅπως ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐλευθερίας τῆς ἐργασίας μέχρις οὗ ἡ Πολιτεία ἐξασφαλίσῃ τὰ συμφέροντα τῶν ἐργατῶν· Ὁ ἐμπορικὸς Σύλλογος Ἀθηνῶν παρακαλεῖ, ὅπως νομοθετικῶς καθιερωθῇ ἡ κυριακὴ ἀργία· Τὸ διδακτικὸν προσωπικὸν ἀμφοτέρων τῶν ἐν Αἰγίῳ Ἑλληνικῶν σχολείων παρακαλεῖ, ὅπως ψηφισθῶσι τροποποιούμενα ἐπὶ τὸ δικαιότερον τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, τῶν ὁποίων ἡ βάσις εἶναι ἀρίστη. Ὁ κ. Θ. Διακόπουλος, τῇ ἐντολῇ τῶν ἀπολυθέντων Ἑλληνοδιδασκάλων ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν 48 Ἑλληνικῶν σχολείων, παρακαλεῖ, ὅπως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ Μέσης ἐκπαιδεύσεως ληφθῇ πρόνοια πρὸς κανονισμὸν καὶ διὰ τοὺς ἀπολυθέντας τούτους ἀναλόγου συντάξεως· Οἱ ὑποδιδάσκαλοι Τροιζηνίας παρακαλοῦσιν, ὅπως ὑπαχθῶσιν εἰς τὸν νόμον περὶ συντάξεων· Ὁ κτηματικὸς σύλλογος Μηλεῶν «ἡ Δημήτηρ» ἐκπροσωπῶν καὶ τὴν γνώμην πάντων τῶν ἐλαιοκτημόνων Πηλίου ὑποβάλλει ὑπόμνημα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τοῦ ἐλαίου καὶ τῶν ἐλαιῶν· Οἱ κάτοικοι Πυργετοῦ παρακαλοῦσιν, ὅπως ἀνασυσταθῇ τὸ καταργηθὲν ἐκεῖ δημοτικὸν σχολεῖον τῶν θηλέων· Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑποβάλλει 1) νομοσχέδιον «περὶ ἀνεγέρσεως κτιρίων φυλακῶν»· 2) περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 84 τοῦ νόμου τῆς 11 Αὐγούστου 1836 περὶ ὑποθηκῶν· 3) περὶ βραχυπροθέσμων παραγραφῶν καὶ 4) περὶ τροποποιήσεως τοῦ ͵ΓΡΗΕʹ νόμου περὶ ἀστυνομίας τοῦ Κράτους· Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης δι’ ἀνέγερσιν στρατώνων καὶ στάβλων Πυροβολικοῦ ἐκ τῶν πόρων τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης»· Ὁ βουλευτὴς Τριχωνίας κ. Ν. Παπαϊωάννου ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ ἐν τοῖς διαφόροις βαθμοῖς». Ὁ βουλευτὴς Λευκάδος κ. Π. Φίλιππας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους». (Ὅρα Παράρτημα Ἐφημερίδος Συζητήσεων Βουλῆς, ἀριθ. 328–332.) Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§2Θ. ΛΕΚΑΣ. Ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§4Θ. ΛΕΚΑΣ. Θὰ παρακαλέσω, ὅπως προταχθῇ καὶ ψηφισθῇ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν τὸ ὑπ’ ἀριθ. 24 νομοσχέδιον περὶ ἐγκρίσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ δημάρχου Ἀθηναίων συμβάσεως περὶ δασώσεως καὶ ἐξωραϊσμοῦ τῶν λόφων τοῦ Λυκαβηττοῦ, Ἀστεροσκοπείου, τοῦ Φιλοπάππου καὶ τμήματος τοῦ πεδίου τοῦ Ἄρεως.

§5Μ. ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Κατὰ σειράν, κατὰ σειράν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν δέχεται.

§7Ν. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Θὰ παρακαλέσω, ὅπως προηγηθῇ τοὐλάχιστον τὸ περὶ ἀνανεώσεων τῶν ἐγγραφῶν τοῦ Πανεπιστημίου.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις. Θ’ ἀκολουθήσωμεν τὴν σειρὰν τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Ἐξακολούθησις τῆς γʹ συζητήσεως τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους». Ὁ κ. Ἰ. Στεφανόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§9Ι. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνέμενον, κύριοι Βουλευταί, μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἵτινες ἔλαβον τὸν λόγον καὶ κατέδειξαν τὸ σφαλερὸν καὶ ἐπιζήμιον τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως, ἀνέμενον, λέγω, ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἢ μᾶλλον ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ ν’ ἀντιτάξῃ τὰ ἐπιχειρήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παρεκίνησαν αὐτόν, ἵνα εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον τοῦτο. Δυστυχῶς ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἀντέταξε τελείαν σιωπὴν εἰς πάσας τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ διήμερον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ γίνονται πολεμοῦσαι καὶ κατακρίνουσαι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Διὰ τίνα λόγον ἡ Κυβέρνησις ἀντέταξε σιωπὴν εἰς τὴν φωνὴν τῶν ἀντιπροσώπων, οἵτινες ἐκφράζουσι τὴν ἀγανάκτησιν αὑτῶν διὰ τὴν τοιαύτην κατακερμάτισιν τῶν ἐπαρχιακῶν συμφερόντων ἀγνοῶ· οὐδὲ γνωρίζω διατί ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τῶν τοιούτων ἐπιχειρημάτων τῶν ἐκ τῶν συζητήσεων ἀπορρεόντων ἐμμένει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον σπουδαίως θίγει τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἐν συνόλῳ. Τὴν ἀπορίαν ταύτην, κύριε Πρόεδρε, ἡ ὁποία κατέχει ὄχι ἐμέ, ἀλλὰ πάντας τοὺς ἀντιπροσώπους τοὺς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, τὴν ἀπορίαν, λέγω, ταύτην βλέπω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν σπεύδει νὰ λύσῃ. Τίς ἡ ἀνάγκη καὶ τίς ὁ λόγος ὁ ἀναγκάζων τὴν Κυβέρνησιν νὰ σπεύσῃ νὰ καταρτίσῃ τὸ τοιοῦτον νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον καταργεῖ νόμον, ὅντινα ἀπεκδέχεται ὁλόκληρος ἡ ἑλληνικὴ κοινωνία ὡς σωτήριον καὶ ὠφέλιμον; Τίς ὁ λόγος ὁ πείσας τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς τὴν ὑποβολὴν τοιούτου νομοθετήματος καὶ νὰ ἐμμένῃ εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ ἐπὶ τοσοῦτον χωρὶς ἐξ ἄλλου οὐδόλως νὰ ἀπαντᾷ εἰς ὅλας τὰς κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ῥηθείσας ἐντεῦθεν αἰτιάσεις; Ἐφ’ ὅλων αὐτῶν τῶν ἀποριῶν ἐπιθυμοῦμεν, κύριε Πρόεδρε, νὰ εἴχομεν ἀπάντησιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις σιγᾷ· ἡ σιγή της ὅμως αὕτη ἐγείρει ἀγανάκτησιν καὶ θλῖψιν ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀνατρέπει τελείως τὴν διοίκησιν. Ἤκουσα, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξακολουθεῖ νὰ ἐμμένῃ εἰς τὴν γνώμην ταύτην φρονοῦσα ὅτι ἐκπληροῖ μίαν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ἀπέναντι τῆς κοινῆς γνώμης ἢ ἀπέναντι τοῦ κινήματος τῆς 14 Αὐγούστου. Ἀλλὰ τί παρατηρεῖται ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ καθ’ ἣν συζητεῖται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο; Ἐμορφώθη κοινὴ γνώμη ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου; Οὐδεμία. Ἡ κοινὴ γνώμη ἡ κρατοῦσα εἶναι ἡ ὑπὲρ τοῦ κρατοῦντος συστήματος, εἶναι ἡ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους καὶ τῶν ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι τόσον ἠδικήθησαν. Ποία λοιπὸν εἶναι ἡ ἀφορμὴ ἡ ὠθοῦσα τὴν Κυβέρνησιν νὰ σπεύσῃ νὰ καταρτίσῃ μετὰ τοσαύτης ταχύτητος τοιοῦτον νομοσχέδιον; Ὑπάρχει γνώμη χθὲς ῥιφθεῖσα ἐνταῦθα, ὅτι δηλονότι ὁ ἀρχηγὸς τῆς πλειονοψηφίας εἶναι ὁ παρακινῶν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ὀφείλομεν νὰ διαμαρτυρηθῶμεν ἐναντίον τῆς γνώμης ταύτης, ἥτις ἐρρίφθη εἰς τὴν Βουλὴν ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλ’ ἵνα δηλητηριάσῃ τὴν κοινὴν γνώμην, τῶν νομῶν τῶν καταργουμένων. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς πλειονοψηφίας οὐδεμίαν γνώμην ἐξέφρασεν, οὐδεμίαν ἰδέαν ἐξήνεγκεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλ’ ἀφῆκεν ἐλευθέραν τὴν πλειονοψηφίαν ἵνα ψηφίσῃ ἀγομένη ἐκ τῶν ἐνταῦθα συζητήσεων καὶ ἐκ τῶν γενικῶν συμφερόντων. Ἀπορῶ δέ, Κύριοι, πῶς οἱ τὴν τοιαύτην γνώμην ἐκφράζοντες καὶ τοιαύτας ἰδέας διαδίδοντες, ἵνα ἀκουσθῶσι καὶ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου, νομίζουσιν ὅτι εὑρίσκονται ἐν τῷ δικαίῳ καὶ φρονοῦσιν ὅτι πράττουσι καλῶς ἐπιρρίπτοντες τὴν εὐθύνην τῆς ἀνατροπῆς τῶν μέχρι τοῦδε ὑφισταμένων διοικήσεων εἰς τὸν ἱδρύσαντα ταύτας. Καὶ δὲν ἔχουσι δικαίωμα τοιαύτην μομφὴν νὰ ἐπιρρίπτωσιν ἐναντίον τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς πλειονοψηφίας, διότι αὐτοὶ οὗτοι οἱ κηρυχθέντες πολέμιοι τῆς ὑφεστώσης διοικητικῆς διαιρέσεως, αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι οἵτινες κατὰ τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις ἡ ὑπὸ τὸν κ. Θεοτόκην εἰσήγαγε καὶ διερρύθμισεν ὡς διερρύθμισε τὴν διοικητικὴν διαίρεσιν τοῦ Κράτους διέδιδον καὶ διελάλουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὕτη συνετέλεσεν εἰς τὴν διασπάθησιν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου καὶ εἰς τὴν ἐκφαύλισιν τῆς διοικήσεως. Ἐνθυμοῦμαι τὰς διαμαρτυρίας καὶ τὰς κραυγάς του κατὰ τῶν καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐπερρίπτοντο ἐναντίον τῆς τότε Συμπολιτεύσεως καὶ τῶν φίλων αὐτῆς, καὶ ἔχω πρόχειρον λόγον τοῦ συμπολίτου μου κ. Κρεστενίτου, ὅστις χθὲς ὁμιλῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἶπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις προβαίνει εἰς κατάργησιν τῶν Νομαρχιῶν κατὰ παραγγελίαν καὶ κατόπιν συνεννοήσεως μετὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς πλειονοψηφίας, λόγον γενόμενον ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου ἐν τῇ πόλει τοῦ Πύργου, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐνηργοῦντο αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1905, καὶ εἰς κύκλον ἐκλογέων, ἐν τῷ ὁποίῳ λόγῳ ἀναφέρονται τὰ ἑξῆς. Ἀκούσατε καὶ θαυμάσατε ποίαν γνώμην εἶχεν ἡ τότε Ἀντιπολίτευσις προκειμένου περὶ τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους (Ἀναγινώσκει): «Σπανίως πρὸ τῶν ἐκλογέων τίθενται ὑπὸ τῶν ἡγεμόνων τόσον περιφανῆ τὰ θέματα ἐφ’ ὧν καλεῖται ν’ ἀποφανθῇ ὁ λαὸς ὅσῳ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Δύο Κοινοβούλια συνεκροτήθησαν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν πενταετίαν, τὸ τοῦ 1899 καὶ τὸ τοῦ 1902. Κατ’ ἀμφοτέρας τὰς περιόδους ταύτας δύο προυβλήθησαν πολιτικὰ συστήματα, ὑπὸ δύο πολιτικῶν ἀνδρῶν, ὑπὸ τοῦ κ. Γεωργ. Θεοτόκη καὶ ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ ἡμῶν κ. Θ. Π. Δηλιγιάννη. Καὶ ὁ μὲν πρῶτος ἀπαράσκευος ἀνελθὼν εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ ἀρχηγοῦ πολιτικοῦ κόμματος, ἀγνοῶν δὲ καὶ τὴν Ἑλλάδα καὶ τοὺς Ἕλληνας, ἤκουε παρ’ ἄλλων ἴσως ὅτι εὐημερεῖ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἐφήρμοσε τὴν πολιτικὴν τῆς πολυτελείας καὶ τῆς σπατάλης, διπλασιάσας τὰς Νομαρχίας τοῦ Κράτους, συστήσας δικαστήρια εἰς ἀπρόσιτα τῆς χώρας μέρη, πρὸς ψυχολογικὸν ἐξαναγκασμὸν τῶν ἰσοβίων δικαστῶν καὶ ἀνορθώσας ἐπισκοπικοὺς θρόνους ἵνα εὕρωσι πόρον ζωῆς πάντες οἱ ἄεργοι καὶ ἀμαθεῖς, γινόμενοι ἱερεῖς κλπ.». Αὐτὴ εἶναι ἡ ὁμιλία, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε πρὸς τὸν λαὸν τῆς Ἠλείας καταγγέλλων τὸ σύστημα τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς πλειονοψηφίας, διότι οὗτος ἔσπευσε νὰ ἱδρύσῃ Νομαρχίας εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα ἔνθα ὁ λαὸς εἶχεν ἀνάγκην ἀμεσώτερον τῆς διοικήσεως. Ἀλλ’ ἀφοῦ οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ τοιαύτην γνώμην ἔχοντες τότε, μετὰ παρέλευσιν χρόνου ἐπείσθησαν ὅτι ἡ διατήρησις τῶν Νομαρχιῶν ἐπιβάλλεται τοῦτο μὲν λόγῳ τῆς εὐπρεπεστέρας διοικήσεως τῶν μερῶν ἐκείνων, τοῦτο δὲ λόγῳ τοῦ ὅτι ἀνεπτύχθησαν διαφοροτρόπως τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν τῶν μερῶν ἐκείνων ὅπου ἐγκατεστάθησαν Νομαρχίαι, ἀφοῦ, λέγω, τοιαύτην γνώμην ἐκφράζουσιν ἤδη οἱ Ἕλληνες πολιτικοί, βεβαίως εἶναι ἄξιοι πάσης συγγνώμης, διότι μεταμέλονται ἤδη καὶ ἐπανέρχονται εἰς τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν καὶ ἀνομολογοῦσιν ὅτι ἡ διατήρησις τῶν Νομαρχιῶν εἶναι μέγα ἀγαθὸν διὰ τὴν τακτικωτέραν διοίκησιν τῆς χώρας. Ἀλλά, καίτοι τοιαύτην γνώμην ἔχουσι πλὴν ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων, ἡ Κυβέρνησις δὲν ὀκνεῖ, ἀλλὰ σπεύδει μετὰ ταχύτητος μεγίστης νὰ φέρῃ πρὸς ψήφισιν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον γέμει ἐλαττωμάτων, ὥστε δὲν δύναταί τις νὰ μὴ ἐξεγερθῇ καὶ νὰ μὴ νομίσῃ ὅτι ὁ τρόπος, μεθ’ οὗ ἡ Κυβέρνησις προβαίνει εἰς κατάρτισιν νομοσχεδίων, θὰ ὁδηγήσῃ ταχέως τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἰς τοιαύτας σκέψεις καὶ ἰδέας, ὥστε ὅ,τι ἐγένετο πρό τινων μηνῶν νὰ ἐπαναληφθῇ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ βιαιότερον καὶ ἐντονώτερον. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς βλέπει μετὰ μεγάλης στενοχωρίας καὶ γογγύζει ἐπὶ τῇ ἀφαιρέσει τοιούτων δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα εἶχε πρὸ τόσων ἐτῶν· βλέπει μετὰ στενοχωρίας τὴν ἀφαίρεσιν τῆς δικαιοσύνης του, τὴν ἑτοιμαζομένην κατάργησιν τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων, τὴν μελετωμένην ἀνατροπὴν τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας καὶ τὴν τελείαν ἀνατροπὴν τῆς διοικήσεως, μεθ’ ἧς μέχρι σήμερον εἶχεν ἐξοικειωθῇ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀσχάλλει, διότι βλέπει σήμερον τὸν τέλειον κυκεῶνα, ὅστις βασιλεύει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, ἥτις τελεῖται ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, ἀσχάλλει βλέπων τὴν ἀνατροπὴν τῶν ὁρίων, τῶν μέχρι τοῦδε ὑφισταμένων δήμων, ἀσχάλλει βλέπων τὴν βαρυτάτην φορολογίαν, ἀσχάλλει ἐκ τοῦ ὅτι πάντα ὅσα ἐγένοντο ἐνταῦθα ἐγένοντο ὄχι πρὸς ἀνακούφισιν, ἀλλὰ πρὸς ἐπιβάρυνσιν αὐτοῦ. Καὶ νομίζετε ὅτι τοιαύτη κατάστασις δύναται νὰ διαρκέσῃ ἐπὶ πολὺν χρόνον; Καὶ δὲν σκέπτεσθε ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡμέρα καθ’ ἣν σεῖς καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι σᾶς ἔθηκαν εἰς τὰς θέσεις ταύτας, θὰ μεταμεληθῶσι πικρότατα καὶ θὰ λάβωσι τὰ ἀντίποινα πάσης ἐργασίας οὑτωσὶ γενομένης ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ; Τί ἔχετε νὰ δώσητε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀπέναντι τῶν τοιουτοτρόπως σφαγιαζομένων δικαιωμάτων του τῶν μέχρι τοῦδε, τῶν διοικητικῶν, τῶν δικαστικῶν, τῶν σχολικῶν; Ἀλλά, Κύριοι, μὴ φρονεῖτε ὅτι, ἂν μέχρι τοῦδε συνεκρατήθη τὸ κράτος τῶν νόμων, ἂν μέχρι τοῦδε ἐχρησίμευσε τὸ Κοινοβούλιον ὡς κρηπίς, ὡς βάσις, ἐφ’ ἧς ἐκρατήθη τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἰς τὴν θέσιν του, ὅτι τοῦτο ὀφείλεται ἀλλοῦ που. Ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι οἱ παραμένοντες ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἔδειξαν τοιαύτην ὑπομονὴν καὶ τοιαύτην ὑποχωρητικότητα χάριν τῶν γενικωτέρων συμφερόντων τοῦ Κράτους, ὥστε νὰ δεχθῶσι κολάφους καὶ ταπεινώσεις. Ἂν ὅμως μέχρι σήμερον τοιαύτην ὑπομονὴν ἔδειξαν, ἔστε βέβαιοι ὅτι οἱ ἄνδρες οὗτοι οἱ τοιαύτην δρᾶσιν ἐπιδεικνύοντες ὑπὲρ τῶν γενικωτέρων συμφερόντων θὰ ἔλθῃ στιγμή, καθ’ ἣν δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ συγκρατήσωσι τὸν Ἑλληνικὸν λαόν· ἔστε βέβαιοι ὅτι οἱ ἄνδρες οὗτοι, οἵτινες ἔχουσιν ἱστορίαν εἰς τὸν τόπον καὶ τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα συνήθισε νὰ σέβηται ὁ Ἑλληνικὸς λαός, θὰ ἔλθῃ ἐποχή, καθ’ ἣν θὰ ἐκδικηθῶσι διὰ τὴν ταπείνωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τοιουτοτρόπως καταπιεζομένου.

§10ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε.

§11Ι. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἂς μὴ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τῶν δακτύλων μας. Ἡ κατάστασις ἡ σημερινὴ εἶναι εἰκονικὴ καὶ ὀδυνηρὰ ἐν ταὐτῷ. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ νὰ κρίνῃ τί εἶναι τὸ ἄξιον γενέσθαι καὶ τί τὸ μὴ ἄξιον. Καὶ ἂς μὴ πτοῆται πρὸ οὐδενός, διότι ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία ἤρξατο νὰ ἐγείρηται ἐκ τοῦ ληθάργου εἰς τὸν ὁποῖον ἠθέλησάν τινες πολέμιοι τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος νὰ τὴν παρασύρωσι καὶ τὴν παρέσυραν. Ἀλλ’ εἶδεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ποίαν πλάνην ἔπαθε. Ταῦτα, κύριε Πρόεδρε, εἶχον νὰ εἴπω ὡς τελευταίαν διαμαρτυρίαν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις ἄνευ τῆς προσηκούσης βασάνου καὶ μελέτης. Δι’ αὐτοῦ μίαν γνώμην φρονοῦμεν ὅτι ἔχει ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις δυστυχῶς καὶ οἱ μετ’ αὐτῆς συμφωνοῦντες ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπιδιώκουσι, τὸ λέγω καθαρά, τὸν ἐξευτελισμὸν καὶ τὴν κατάπτωσιν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τὴν κατάλυσιν πάσης ἐπιρροῆς κομματικῆς, πολιτικῆς τῶν ἀνδρῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου. Καὶ ἐπιτρέπεται, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, μὲ τοιαύτην Βουλήν, συντρέχουσαν τὴν Κυβέρνησιν εἰς πάντα τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν εἰς τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῆς χώρας καὶ εἰς τὴν λῆψιν μέτρων οἰκονομικῶν καὶ ἄλλων, ἐπιτρέπετε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ν’ ἀδιαφορῆτε εἰς τὰ εὐγενῆ αἰσθήματα τῆς Βουλῆς ταύτης, ν’ ἀδιαφορῆτε εἰς τὴν προθυμίαν, ἡ ὁποία δεικνύεται ἐν τῇ Βουλῇ, ἐπιτρέπεται νὰ εἰσάγητε τοιοῦτον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου τελείως ἐξευτελίζετε τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος σᾶς συντρέχει εἰς τὴν ἐργασίαν σας; Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὀφείλετε ν’ ἀποσύρητε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ νὰ καταρτίσητε ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν εἰδικωτέρων ἀνδρῶν καὶ τῶν μᾶλλον πεπειραμένων ἵνα μελετήσωσι τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐπιφέρωσι τὰς τροποποιήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ὑποδεικνύονται πανταχόθεν, εἶτα δὲ εἰσαχθῇ εἰς συζήτησιν, καὶ τότε σᾶς διαβεβαιῶ ὅτι προθύμως θὰ ψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ἀλλά, Κύριοι, καταστρέφων τὸν λόγον δὲν δύναμαι νὰ μὴ ἀπαντήσω καὶ νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶ ἐναντίον τῆς ἀπειλουμένης καταργήσεως τοῦ νομοῦ Ἠλείας. Πρὸς Θεοῦ, Κύριοι, τί ἔχετε νὰ εἴπητε διὰ τὸν νομὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος καὶ ὑπὸ ἔποψιν συνεισφορᾶς πρὸς τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ ὑπὸ πᾶσαν ἄλλην ἔποψιν, παρουσιάζεται λίαν ἕτοιμος; Λαὸς ἀποτελούμενος ἐξ 120.000, λαὸς ὁ ὁποῖος ἐξαναγκάζεται ἐπὶ γεγονότων, τὰ ὁποῖα γεννῶνται λόγῳ τῆς σταφιδικῆς καὶ ἐμπορικῆς κρίσεως, νὰ διαμαρτύρηται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τῆς παρεμβάσεως τοῦ διοικητοῦ τοῦ νομοῦ πλειστάκις ἀνεχαιτίσθη ἐκ πολλῶν παρεκτροπῶν, αἵτινες θὰ συνέβαινον ἄνευ τῆς παρεμβάσεως, ὁ λαὸς οὗτος ἤδη, μετὰ τὴν κατάργησιν τῆς Νομαρχίας, ποῦ θ’ ἀποταθῇ διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν διαβίβασιν τῶν δικαίων αὑτοῦ αἰτημάτων; Διατί, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δεικνύετε τοιαύτην ἀστοργίαν, διατί δεικνύετε τοιαύτην ἀδιαφορίαν διὰ λαὸν ἄξιον καλλιτέρας τύχης; Μήπως ἔχετε ν’ ἀντιτάξητε τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ὁ λαὸς ἐκεῖνος μειονεκτεῖ ἄλλων ἐπαρχιῶν καὶ ἄλλων περιφερειῶν, μήπως ἔχετε ν’ ἀντιτάξητε τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ὁ λαὸς ἐκεῖνος δὲν ἀνταπεκρίθη εἰς τὰς ἀξιώσεις τῆς Πολιτείας προκειμένου περὶ φορολογίας; Ἀγνοεῖτε ὅτι ὁ λαὸς τῆς Ἠλείας συνεισφέρει 5.000.000–6.000.000 φράγκων ἐτησίως; Νομίζω, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι προτοῦ ἡ Βουλὴ θελήσῃ, καὶ ἂν θελήσῃ, νὰ θέσῃ τὴν σφραγῖδά της εἰς τὸν νόμον τοῦτον, ὀφείλετε νὰ εἴπητε ὅτι τὸ αἴτημα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ λαὸς τῆς Ἠλείας, εἶναι αἴτημα δίκαιον. Δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ γίνῃ δεκτὸν τὸ αἴτημα, τὸ δίκαιον ἄλλως τε, νὰ ἀποτελέσωσι μίαν περιφέρειαν ἡ ἐπαρχία Ἠλείας καὶ ἡ ἐπαρχία Ὀλυμπίας; Ὀφείλετε νὰ γνωρίζητε ὅτι ἡ ἐπαρχία Ὀλυμπίας καὶ ἡ ἐπαρχία Ἠλείας συνδέονται καὶ ὅτι ἡ μεταξὺ αὐτῶν ἀπόστασις εἶναι ἡμισείας ὥρας. Ὀφείλει λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ αἴτημα αὐτό, ἀφοῦ ἄλλως τε ἐπεδίωξε καὶ ἐπιζητεῖ τὴν τοιαύτην συνάντησιν καὶ αὐτὸς ὁ λαὸς τῆς ἐπαρχίας Ὀλυμπίας. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει ἀκούσει εὐμενῶς τὰ αἰτήματά μου ταῦτα, καὶ ἐλπίζω ὅτι δὲν θέλει ἀρνηθῆ τὴν ἀποδοχὴν τῆς δικαίας ταύτης αἰτήσεως.

§12Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§13ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι, Κύριοι, δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον ἀναποτρέπτου οἰκονομικῆς καταστροφῆς τοῦ Κράτους, οὐδ’ ὅτι καλούμεθα εἰς κηδείαν τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως καὶ τῆς Ἑλλάδος ὁλοκλήρου, ὡς ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ὁ προλαλήσας. Καὶ ἂν ἔτι τὸ ἔλλειμμα τῶν χρήσεων 1908 καὶ 1909 ἀνέλθῃ εἰς 24 ἐν ὅλῳ ἑκατομμύρια καθ’ ἃ ἰσχυρίσθη ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς, καὶ πάλιν οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει, ἵνα ἀπελπισθῶμεν τελείως. Ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ διαμαρτυρηθῶ πάσῃ δυνάμει κατὰ τῆς τοιαύτης ἀπαισιοδοξίας καὶ νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὅτι διὰ τῶν νομοθετικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ὑποβάλει εἰς τὴν ψῆφον αὐτῆς, ἀποσοβεῖται πλέον πᾶς οἰκονομικὸς κίνδυνος. Περὶ τούτου, Κύριοι, ἔχομεν ἀκράδαντον πεποίθησιν, ἐφ’ ὅσον δὲ τὴν πεποίθησιν ταύτην συμμερίζεται καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός...

§14Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πόθεν ἠξεύρετε αὐτό;

§15ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐκ τοῦ ὅτι εἴμεθα ἡμεῖς ἐν τῇ Κυβερνήσει, εἰς ἣν ἀνήλθομεν βεβαίως οὐχὶ τόσον χάριν τῆς κομματικῆς μας ἰσχύος, ὅσον χάριν τοῦ προγράμματός μας, τοῦ μεταρρυθμιστικοῦ καὶ ἀνορθωτικοῦ τῶν πάντων, μάλιστα δὲ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ὅπερ, ὡς τοιοῦτον, ἔτυχε τῆς πλήρους ἐπιδοκιμασίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἡμεῖς ἐφαρμόζομεν ἀπαρεγκλίτως τὸ πρόγραμμα αὐτό, τὸ μόνον δυνάμενον νὰ ἐμπνεύσῃ τὴν πεποίθησιν ἐπὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀνόρθωσιν, οὐδόλως ἀμφιβάλλομεν ὅτι καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει τὴν αὐτὴν πεποίθησιν.

§16Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίαν πεποίθησιν θέλετε νὰ ἔχῃ αὐτός, ἀφοῦ σεῖς ὑπεσχέθητε νὰ κάμητε οἰκονομίας 20 ἑκατομμυρίων, μὲ αὐτὰς δὲ καὶ τὸ ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ καλύψητε καὶ τὰ φορολογικά του βάρη ν’ ἀνακουφίσητε, καὶ τώρα ἔρχεσθε νὰ ἐπιβάλητε φόρους καὶ πάλιν φόρους; Ὁμιλεῖτε δὲ ἀκόμη περὶ προγράμματος, τὸ ὁποῖον ἀπεδείχθη ἤδη καθαρὰ φενάκη!

§17ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶναι, Κύριοι, ἀνυπόστατον ὅλως ὅτι ἡμεῖς ὑπεσχέθημέν ποτε οἰκονομίας ἐξ 20 ἑκατομμυρίων. Πρέπει δὲ νὰ ἔχῃ τις πολὺ ταπεινὴν γνώμην ὄχι μόνον περὶ ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἵνα φαντασθῇ ὅτι ἦτο δυνατόν ποτε ἡμεῖς μὲν νὰ ἐκστομίσωμεν, αὐτὸς δὲ νὰ πιστεύσῃ τοιαύτην τερατολογίαν.

§18Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλησμονήσατε, τί ἐγράφετε μόλις πρὸ ὀλίγων μηνῶν εἰς τὰς «Ἀθήνας»;

§19ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οὐδέποτε ἔγραψα ἐγὼ τοιαύτην ἀνοησίαν, σᾶς προκαλῶ δὲ νὰ φέρητε καὶ ἐπιδείξητε εἰς τὴν Βουλὴν τὸ φύλλον τῶν «Ἀθηνῶν», τὸ περιέχον ὅ,τι σεῖς ἰσχυρίζεσθε. Ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ ὅτι μάτην θὰ κοπιάσητε, διότι ἡμεῖς ὑπεσχέθημεν μόνον βελτίωσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ 20 ἑκατομμύρια καὶ οὐχὶ οἰκονομίας τοσούτου ποσοῦ, ὑπεδείξαμεν δ’ ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ καὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θὰ ἐπήρχετο ἡ τοιαύτη βελτίωσις. Πρὸ παντός, Κύριοι, ἔπρεπε νὰ βάλωμεν εἰς τάξιν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους μεταρρυθμίζοντες τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ καὶ ἀναδιοργανοῦντες τὰς διαφόρους οἰκονομικὰς ὑπηρεσίας, ἰδίως τὴν λογιστικήν, τὴν τελωνειακήν, τὴν ταμειακὴν καὶ τὴν δασικήν. Μετὰ τοῦτο ὀφείλομεν νὰ ἐξαντλήσωμεν τὸ κεφάλαιον τῶν οἰκονομιῶν, ὑφ’ ἃς ἡμεῖς ἐννοοῦμεν οὐ μόνον τὴν κατάργησιν πάσης περισσῆς ἢ καὶ μὴ ἀπαραιτήτου θέσεως, ἀλλὰ καὶ τὴν περιστολὴν πάσης σπατάλης καὶ πάσης μὴ ἀναγκαίας δαπάνης. Τέλος ἔπρεπε νὰ προσφύγωμεν καὶ εἰς νέα φορολογικὰ βάρη, ἐπιβαλλόμενα εἰς τοὺς πλουσίους, τοὺς νῦν οὐδόλως ἢ μὴ ἐπαρκῶς φορολογουμένους, καθ’ ὅσον δὲ θὰ ἐνεθάρρυνον ἡμᾶς εἰς τοῦτο τὰ ἀποτελέσματα αὐτῶν ν’ ἀνακουφίσωμεν ἀναλόγως τὴν μεσαίαν καὶ τὴν κατωτέραν κοινωνικὴν τάξιν, οὕτω δὲ νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν ἀπὸ πολλοῦ ἐπιζητουμένην ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ φορολογικὴν μεταρρύθμισιν. Αὐτὰ ὑπεσχέθημεν ἡμεῖς καὶ αὐτὰ πραγματοποιοῦμεν τώρα μέχρι κεραίας, ὡς δύναται πᾶς τις νὰ πεισθῇ συγκρίνων τὸ τότε δημοσιευθὲν πρόγραμμα ἡμῶν πρὸς τὰ νομοθετικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλήν.

§20Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἐν τούτοις ἄλλα ἐζήτησεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός.

§21ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὸς ἐξανέστη τὸ πρῶτον κατὰ τῶν οἰκονομικῶν μέτρων τοῦ Ὑπουργείου τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ, τὸ ὁποῖον, καθ’ ὃν χρόνον ἤρξατο ἀνατρεπόμενον τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὑπέβαλε διάφορα νομοσχέδια ὀργανικά, αὐξάνοντα τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους καθ’ ἑκατομμύρια ὅλα, ὡς ἀπέδειξε τότε, ὢν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ὁ νῦν ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς κάλυψιν δ’ αὐτῶν ἠθέλησε νὰ ἐπιβάλῃ νέους φόρους. Ὁ λαὸς κηρυχθεὶς κατὰ παντὸς νέου φόρου ἠξίωσε ν’ ἀποκατασταθῇ τὸ ἰσοζύγιον πρὸ παντὸς δι’ οἰκονομιῶν, νὰ καθιερωθῇ δὲ καὶ ἐν Ἑλλάδι χρηστὴ διοίκησις καὶ δικαιοσύνη. Ἀλλά, Κύριοι, ἐν τῷ μεταξὺ ἐπῆλθεν ἡ διάψευσις τῶν ἐλπίδων μας διὰ τὴν ἀναμενομένην τότε αἰσίαν λύσιν τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος, ἐνῷ συγχρόνως προσελάμβανεν ὀξύτατον χαρακτῆρα ὁ διωγμὸς παντὸς Ἑλληνικοῦ καὶ ὁ ἐμπορικὸς ἡμῶν ἀποκλεισμὸς ἐν τῇ ὁμόρῳ Ἐπικρατείᾳ. Ὑπερεξεχείλισε δὲ τὸ ποτήριον, ὅτε οἱ γείτονές μας ἀποθρασυνθέντες ἠπείλουν νὰ εἰσβάλωσιν εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐδήλου ἐπισήμως ὅτι παραιτεῖται πάσης ἀξιώσεως ἐπὶ τῆς Κρήτης, ἡμεῖς δὲ πρὸς ἀποσόβησιν τοῦ πολέμου ἐξελιπαροῦμεν τὴν ἐπέμβασιν τῶν Μ. Δυνάμεων παρὰ τῇ Πύλῃ. Τότε εἰς τὴν λαϊκὴν προσετέθη καὶ ἡ στρατιωτικὴ ἐξέγερσις, καθ’ ἣν οἱ ἀξιωματικοὶ υἱοθετήσαντες τὰ αἰτήματα τοῦ λαοῦ ἤγειραν καὶ ἰδίαν ἀξίωσιν περὶ ταχείας καὶ ἐνδελεχοῦς πολεμικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας, ὅπως οὕτω περιστείλωμεν τὰς τουρκικὰς αὐθαιρεσίας καὶ ἐν ἀνάγκῃ ἐπιβάλωμεν διὰ τῶν ὅπλων τὴν λύσιν τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος καὶ ἀποπλύνωμεν τὸ ἐθνικὸν αἶσχος τοῦ 1897 καὶ τοῦ παρελθόντος θέρους. Ἀλλὰ πρὸς πλήρωσιν τῶν αἰτημάτων τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ στρατοῦ ἀπῃτοῦντο οὐδὲν πλέον, οὐδὲν ἔλαττον ἢ 20 ὡς ἔγγιστα ἑκατομμύρια, ἤτοι περὶ τὰ 8, ὡς ὑπετίθετο τότε, διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἰσοζυγίου, καὶ 10–12 ἑκατομμύρια διὰ τὴν πολεμικὴν παρασκευὴν καὶ διὰ τὴν βελτίωσιν καὶ τῶν ἄλλων κλάδων τοῦ δημοσίου ἡμῶν βίου, μάλιστα δὲ τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς διοικήσεως. Ἰδού, Κύριοι, τὸ μέγα οἰκονομικὸν πρόβλημα, ὅπερ ἐτέθη τότε ἐνώπιον τοῦ ἔθνους καὶ πρὸ τοῦ ὁποίου πάντες οἱ ἄλλοι ἰλιγγιῶντες διεκήρυττον ὅτι ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατος ἡ λύσις αὐτοῦ. Ἰσχυρίζοντο ὅτι τὸ πολὺ πολὺ ἠδυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς οἰκονομίας, 2–2½ ἑκατομμυρίων, ἄλλα δὲ τόσα νὰ πορισθῶμεν ἐκ νέων φόρων. Μὲ αὐτὰ ὅμως τὰ 4–5 ἑκατομμύρια μόλις καὶ μετὰ βίας θὰ ἐκαλύπτομεν τὸ ἥμισυ τοῦ ἐλλείμματος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τί δὲ ἐσήμαινε τοῦτο; ὅτι ἦτο ἄφευκτος πλέον ἡ νέα πτώχευσις τοῦ Κράτους καὶ ὅτι κατ’ ἀκολουθίαν ἔπρεπε νὰ παραιτηθῶμεν ἡμεῖς ἐφεξῆς πάσης ἐθνικῆς πολιτικῆς, γινόμενοι οὕτω τὸ ἐξουθένωμα τῶν λαῶν τῆς Ἀνατολῆς. Ἐν ἄλλαις λέξεσι θὰ συνέβαινε κατ’ ἀνάγκην ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὡς ἄλλη Κασσάνδρα, ἐξήγγειλε νῦν ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς. Μόνοι ἡμεῖς, Κύριοι, ἔσχομεν τότε τὸ θάρρος νὰ διακηρύξωμεν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ βελτιωθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους κατὰ 20 ἑκατομμύρια, καθ’ ὃν τρόπον ὑπέδειξα ἤδη. Καὶ ἔσπευσαν μὲν τότε οἱ ἀντιφρονοῦντες νὰ μᾶς ἐκμυκτηρίσωσι διὰ τὴν τοιαύτην αἰσιοδοξίαν χαρακτηρίζοντες αὐτὴν ἄλλοι μὲν ὡς ὄνειρον θερινῆς νυκτός, ἄλλοι δὲ ὡς καθαρὰν φαντασιοπληξίαν. Ἀλλ’ ὁ λαὸς καὶ ὁ στρατὸς εὑρεθέντες τότε πρὸ τοῦ διλήμματος, καθ’ ὃ εἶχον νὰ ἐκλέξωσι μεταξὺ τῆς ἀπαισιοδοξίας τῶν ἄλλων καὶ τῆς αἰσιοδοξίας ἡμῶν, μεταξὺ τῆς ἀναποδράστου καταστροφῆς, εἰς ἣν κατεδίκαζον ἐκεῖνοι τὸ Κράτος καὶ τὸ Ἔθνος ἡμῶν, καὶ τῆς σωτηρίας αὐτῶν, ἣν ἐπηγγελλόμεθα ἡμεῖς, δὲν ἐδίστασαν ν’ ἀσπασθῶσι τὸ ἡμέτερον πρόγραμμα, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἐκλήθημεν ἡμεῖς ν’ ἀναλάβωμεν τὴν κυβέρνησιν τῆς χώρας. Κατὰ ταῦτα, Κύριοι, δὲν ἔπρεπε ν’ ἐξετάσωμεν τώρα, τί ἐζήτησεν ἐν ἀρχῇ ὁ λαὸς καὶ τί πραγματοποιοῦμεν ἡμεῖς νῦν, ὡς νομίζει ὁ ἕτερος τῶν Βουλευτῶν ἐξ Ἀττικῆς, ὁ κ. Νέγρης. Τὸ ζήτημα εἶναι, ἂν ἡμεῖς, ὅσα ὑπεσχέθημεν, ἐκτελοῦμεν τώρα· διότι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες δὲν ῥυμουλκοῦνται τυφλῶς, ἀλλ’ ἡγοῦνται τοῦ λαοῦ ἔχοντες πάντοτε ἰδίας γνώμας, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλουσιν εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν. Τὸ ζήτημα λοιπὸν ἔγκειται νῦν ἐν τούτῳ καὶ μόνῳ, ἂν ἡμεῖς ἐφαρμόζομεν ἀπαρεγκλίτως τὸ πρόγραμμα, ὅπερ ἐδημοσιεύσαμεν ἕνα μῆνα πρὸ τῆς ἀναρρήσεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν οὕτω πως δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους θὰ βελτιωθῇ τῳόντι κατὰ 20 ἑκατομμύρια, καθ’ ἃ ὑπεσχέθημεν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἡμεῖς ὅμως, Κύριοι, δὲν ἐλπίζομεν, ἀλλ’ εἴμεθα πλέον ἢ βέβαιοι ὅτι διὰ τῶν νομοθετικῶν μας μέτρων, ἂν ἡ Βουλὴ ἐξακολουθήσῃ μέχρι τέλους μετὰ τῆς αὐτῆς προθυμίας ὡς μέχρι τοῦδε, συζητοῦσα καὶ ψηφίζουσα αὐτά, θὰ ἐπέλθῃ βελτίωσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀνωτέρα καὶ ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὑπεσχέθημεν. Τοῦτο ὑπεδείξαμεν ἤδη κατὰ τὴν γενικὴν εἰσήγησιν τοῦ νομοθετικοῦ μας ἔργου, θὰ καταδείξωμεν δὲ προσεχῶς δι’ ἀριθμῶν ἀνεπιδέκτων ἀμφισβητήσεως, ὅταν θ’ ὑποβάλωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1910. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἐὰν ἤθελεν, ἠδύνατο εὐθὺς μετὰ τὴν γενικὴν εἰσήγησιν τῶν νομοθετικῶν μας μέτρων νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ νὰ ἐξελέγξῃ τὸ σφαλερὸν τῶν τότε γενομένων ὑπολογισμῶν μας. Δύναται νὰ πράξῃ τὸ αὐτὸ καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἢ ἐν ἀνάγκῃ καὶ ἀπὸ τοῦδε ὁρίζων ἡμέραν πρὸς τοιαύτην τινὰ συζήτησιν. Δὲν εἶναι ὅμως, νομίζω, ἐπιτετραμμένον εἰς αὐτὸν νὰ δράττηται πάσης εὐκαιρίας, ἵνα διασύρῃ τὸ ἡμέτερον ἔργον καὶ δηλητηριάζῃ τὴν κοινὴν γνώμην διὰ τῆς μαύρης ἀπαισιοδοξίας του. Ἡμεῖς, Κύριοι, ὄχι μόνον δὲν ἀποφεύγομεν, ἀλλὰ καὶ προκαλοῦμεν, ἐν οἱᾳδήποτε ἡμέρᾳ θελήσῃ αὐτός, τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος συζήτησιν, ἀρκεῖ μόνον νὰ εἶναι αὐτὴ σοβαρὰ καὶ νὰ στηρίζηται εἰς τὰ πράγματα, νὰ μὴ περιορίζηται δὲ μόνον εἰς σχετλιασμοὺς καὶ ἱερεμιάδας. Ἄς ἔλθῃ τότε αὐτὸς ν’ ἀποδείξῃ, ἂν δυνηθῇ, ὅτι διὰ τοῦ νέου λογιστικοῦ νόμου δὲν βελτιοῦται ὁ Προϋπολογισμὸς καθ’ ἑκατομμύρια ὅλα καὶ δὲν προλαμβάνεται ἐν τῷ μέλλοντι ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους.

§22Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς γίνεται αὐτὸ τὸ θαῦμα;

§23Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ τῆς ἀναγραφῆς τῶν ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐν αὐτῷ τῷ Προϋπολογισμῷ καὶ διὰ τῆς μεταθέσεως τῆς ἀρχῆς τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους, ἃς καθιεροῦμεν ἡμεῖς ἐν τῷ νέῳ λογιστικῷ νόμῳ, θὰ καταστῶσι καὶ παρ’ ἡμῖν ζῶσαι καὶ ἐνεργοὶ αἱ περὶ ἀπολογισμοῦ διατάξεις, θὰ κλείσῃ δ’ ἑρμητικῶς ἡ θύρα τῶν ἐλλειμμάτων, ἥτις ἔμενε μέχρι τοῦδε ἀνοικτή, καθόσον πᾶσα Κυβέρνησις ἦτο ἐλευθέρα νὰ προσφεύγῃ εἰς ὅσας ἤθελεν ἐκτάκτους καὶ ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις, χωρὶς νὰ ἔχῃ δι’ αὐτὰς κανὲν ἀντίκρυσμα ἐν τοῖς ἐσόδοις τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Καθόσον δὲ ἀπαγορεύεται ἐν τῷ μέλλοντι ἡ διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ διάθεσις πιστώσεων ἐξ ἑκατοστύων ὅλων χιλιάδων, ἐνίοτε δὲ καὶ ἐξ ἑκατομμυρίων δραχ. ἄνευ νόμου· καθόσον ἐπιβάλλεται ὁ διαγωνισμὸς διὰ πᾶσαν προμήθειαν τοῦ Κράτους καὶ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἔτι γινομένην· καθόσον ὁ αὐτὸς διαγωνισμὸς ἐπιβάλλεται καὶ διὰ τὰς ἐνοικιάσεις ἰδιωτικῶν κτιρίων χάριν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Δημοσίου, ἵνα παραλίπω τώρα πολλὰς ἄλλας διατάξεις, πείθεται ἕκαστος ὁποῖαι μεγάλαι οἰκονομίαι ἐπέρχονται ἐντεῦθεν καὶ μόνον. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω ὅτι ἡ διὰ διαγωνισμοῦ γενομένη προμήθεια φυσιγγίων διὰ τὰ ὅπλα Μάνλιχερ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν συναδέλφου μου ἐπέτυχε τιμὴν κατὰ 15 φρ. χρ. τὴν χιλιάδα κατωτέραν ἐκείνης, ἣν ἐπλήρωσε τὸ Δημόσιον πρὶν διὰ προμήθειαν, γενομένην δι’ ἰδιαιτέρας συμφωνίας. Θὰ ἐννοήσητε δὲ τί σημαίνει τοῦτο, ὅταν ἀναλογισθῆτε, ὅτι χρειαζόμεθα δι’ 100 χιλιάδων ὅπλα Μάλινχερ 300 ἑκατομμύρια φυσίγγια. Ἀλλὰ, Κύριοι, μήπως δὲν πρόκειται νὰ βελτιωθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς καθ’ ἑκατομμύρια ὅλα καὶ διὰ τῆς ἀναδιοργανώσεως τῶν διαφόρων οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν, μάλιστα δὲ τῆς ταμειακῆς, τελωνειακῆς καὶ δασικῆς; Μήπως δὲν ἐπέρχονται οἰκονομίαι πολλῶν ἑκατομμυρίων διὰ τόσων ἄλλων νομοσχεδίων μας, ὁποῖα λ. χ. τὰ περὶ ὁδοποιΐας καὶ περὶ ὑπηρεσίας Δημοσίων ἔργων, τὰ περὶ ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας, τὸ ψηφισθὲν ἤδη περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, δι’ οὗ τὸ ἔλλειμμα ἐκ τῶν προκαταβολῶν τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς δήμους θὰ ἐλαττωθῇ καθ’ ἕν καὶ πλέον ἑκατομμύριον; Μήπως διὰ τῶν νομοσχεδίων μας περὶ προσόντων καὶ μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων τῶν διαφόρων Ὑπουργείων δὲν ἐπέρχονται ἀξιόλογοι οἰκονομίαι, ἐνῷ συγχρόνως διὰ τῆς καθιερουμένης ἀποκεντρώσεως πρόκειται ν’ ἀποκτήσωμεν καὶ ἐν Ἑλλάδι χρηστὴν διοίκησιν καὶ ἀκεραίαν δικαιοσύνην; Ἐπὶ πλέον, Κύριοι, ἐπιβάλλομεν ἡμεῖς καὶ φόρους ὄχι ὀλίγους, τοὺς ὁποίους ἀνομολογεῖ μὲν καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς, ἀλλὰ μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι, ἐνῷ ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν ὅτι αὐτοὶ πλήττουσι τοὺς πλουσίους, αὐτὸς ἰσχυρίζεται ὅτι ἐπιβαρύνουσι τοὺς πτωχούς.

§24Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως τοὺς πτωχούς.

§25ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ· ἐπιβαρύνει τοὺς πτωχοὺς ὁ φόρος τοῦ εἰσοδήματος, ὁ ἐπιβαλλόμενος ὑφ’ ἡμῶν εἰς τὰ ἄνω τῶν 3,000 δραχμῶν καθαρὰ εἰσοδήματα, τὰ μὴ ὑπαγόμενα εἰς ἄλλον τινὰ ἄμεσον φόρον; Ἐπιβαρύνουσιν αὐτοὺς οἱ φόροι τῶν κινητῶν ἀξιῶν, τῶν κληρονομιῶν καὶ κληροδοσιῶν, τοῦ οἰνοπνεύματος, τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν, τοῦ ἠλεκτρικοῦ φωτός, τοῦ φωταερίου, τῶν μεταλλευτικῶν καὶ τῶν ἀσφαλιστικῶν ἑταιρειῶν, προσέτι δὲ ἡ αὔξησις τῶν φαρικῶν καὶ ἀγκυροβολίας τελῶν καὶ τῶν διαμονητηρίων ὡς πρὸς τοὺς πλουσίους μόνον; Πρέπει, Κύριοι, νὰ ἔχῃ ἐπισκοτισθῆ ἡ διάνοιά τινος τελείως ὑπὸ τοῦ πάθους, ἵνα ἰσχυρίζηται ὅτι αὐτοὶ οἱ φόροι δὲν ἐπιβαρύνουσι τοὺς πλουσίους, ἀλλὰ τοὺς πτωχούς. Πλὴν δὲν πρόκειται νῦν περὶ τούτου. Τὸ κύριον ζήτημα εἶναι, ἐὰν μετὰ τοιαῦτα νομοθετικὰ μέτρα, ὁποῖα τὰ μνημονευθέντα, ἐπιτρέπεται εἰς τὸν κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν ν’ ἀπαγγέλλῃ ἑκάστοτε ἱερεμιάδας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι δῆθεν δι’ αὐτῶν παρασκευάζεται οὐχὶ ἡ ἀνόρθωσις, ἀλλ’ ἡ καταβαράθρωσις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ἀλλά, Κύριοι, δὲν μᾶς λέγει αὐτός· τίνα ἄλλα μέτρα ἔπρεπε νὰ λάβωμεν πρὸς ἀποσόβησιν τοῦ ἐπαπειλοῦντος ἡμᾶς κινδύνου, ἀφοῦ τὰ ἡμέτερα δὲν εὑρίσκουσι χάριν ἐνώπιόν του; Δὲν μᾶς ἀποδεικνύει μίαν κἂν οἰκονομίαν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς δὲν ἐσκέφθημεν, ἕνα κἂν φόρον προτιμότερον ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς προτείνομεν; Δὲν ἐννοεῖ ὅτι ἀποφεύγων πάντοτε ἐπιμελῶς νὰ πράξῃ ταῦτα παρέχει τὴν περιφανεστέραν ἀπόδειξιν, ὅτι ἐκτὸς τῶν μέτρων ἡμῶν οὐκ ἔστι σωτηρία; Δὲν ἐννοεῖ τέλος, ὅτι ἐπιτιθέμενος ἑκάστοτε κατ’ αὐτῶν ἐμπαθῶς καὶ ἀλογίστως πρὸς κέντρα λακτίζει; Ἀλλ’ ἐνόσῳ, Κύριοι, οὔτε ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς οὔτε ἄλλος τις ἔχει ν’ ἀντιτάξῃ πρὸς τὸ ἡμέτερον πρόγραμμα ἕτερον πρόγραμμα σωστικώτερον αὐτοῦ· ἐνόσῳ καὶ αὐτὸς καὶ εἴ τις ἄλλος περιορίζονται εἰς ἁπλῆν κατάκρισιν τῶν νομοθετικῶν μας μέτρων, τίθεσθε καὶ ὑμεῖς πρὸ τοῦ διλήμματος, πρὸ τοῦ ὁποίου εὑρέθη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἀνόδου ἡμῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἔχετε καὶ ὑμεῖς νῦν ἐνώπιόν σας, ὡς ἐκεῖνος τότε, ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν ἀναπόδραστον οἰκονομικὴν καταστροφὴν μετὰ τῶν ὀλεθρίων συνεπειῶν της διὰ τὸ Κράτος καὶ τὸ Ἔθνος ἡμῶν, ἂν μὴ ληφθῶσι πάραυτα σύντονα μέτρα πρὸς ἀποσόβησιν τοῦ κακοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν οἰκονομικὴν ἀνόρθωσιν μετὰ τῆς σωτηρίας τοῦ Κράτους καὶ τοῦ ἔθνους ἡμῶν, ἣν ἐπαγγέλλεται μόνον τὸ ἡμέτερον πρόγραμμα. Ὡς δ’ ἐκεῖνος τότε δὲν ἐδίστασε ν’ ἀσπασθῇ τοῦτο, οὕτω καὶ ὑμεῖς νῦν κατ’ ἀνάγκην θὰ πράξητε τὸ ἴδιον. Ἔχετε, Κύριοι, καθῆκον ἀπαραίτητον νὰ ψηφίσητε καὶ θὰ ψηφίσητε τὰ νομοθετικά μας μέτρα, ὄχι μόνον διότι αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπιτακτικὴ θέλησις τοῦ ὑφ’ ὑμῶν ἀντιπροσωπευομένου Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ διότι ἐκ τῆς μελέτης των ἔχετε πεισθῆ ἤδη ὅτι δι’ αὐτῶν καὶ μόνων εἶναι δυνατὸν καὶ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ ν’ ἀποκατασταθῇ πλῆρες καὶ ἱκανὸν νὰ ἀνθέξῃ εἰς πᾶσαν ἀντίξοον περίστασιν ἐν τῷ μέλλοντι, καὶ περισσεύματα ὄχι εὐκαταφρόνητα νὰ ἔχωμεν, δι’ ὧν θὰ καταστῇ τὸ Κράτος ἱκανὸν ν’ ἀντεπεξέλθῃ καθ’ ὅλων τῶν περιστοιχιζόντων ἡμᾶς κινδύνων καὶ νὰ διεκδικήσῃ μίαν ἡμέραν τελεσφόρως τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν δίκαια. Ἐλπίζω, Κύριοι, νὰ τύχω συγγνώμης παρ’ ὑμῶν, διότι ἐμακρηγόρησα κάπως, προκειμένου περὶ τοῦ παρεμπίπτοντος αὐτοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἤγειρεν ἐν τῷ μέσῳ τῆς συζητήσεως περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἀφοῦ αὐτὸς νομίζει ὅτι τῷ εἶναι ἐπιτετραμμένον ἑκάστοτε νὰ παρεκβαίνῃ τῆς κυρίας συζητήσεως, ἵνα διασύρῃ καὶ ὑπονομεύῃ τὸ οἰκονομικὸν ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ὃ ἑδράζεται πᾶσα ἡ πολιτικὴ αὐτῆς, ἐπὶ τῷ προφανεῖ σκοπῷ τοῦ νὰ δηλητηριάσῃ οὕτω πως τὴν κοινὴν γνώμην καθ’ ἡμῶν, ἐθεώρησα ἐπιβεβλημένον εἰς ἐμὲ νὰ καταδείξω ἅπαξ διὰ παντὸς ὁπόσον ἕωλοι καὶ ἀσύστατοι εἶναι αἱ τοιαῦται ἐπιθέσεις του. Μετὰ τοῦτο ἐπιλαμβάνομαι τῆς ἐξετάσεως τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἐξεδηλώθη, Κύριοι, ἡ ἀπορία πῶς ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν εἰσήγαγε τὸ παρὸν νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, χωρὶς νὰ ἀναφέρηται αὐτὸ εἰς τὸ πρόγραμμά της. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἓν τῶν πρωτίστων ἄρθρων τούτου εἶναι αἱ οἰκονομίαι, διὰ δὲ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους μέλλομεν νὰ ἔχωμεν οἰκονομίαν οὐχὶ 50, ὡς ἰσχυρίσθη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἀλλ’ 160 χιλ. δραχμ., εἶναι ν’ ἀπορῇ τις διατί ὑπεβάλομεν αὐτὸ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπιμένομεν εἰς τὴν ἐπιψήφισίν του; Πλὴν τούτου τῆς Κυβερνήσεως ἡμῶν προΐσταται ὁ ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου πολιτευτής, ὅστις ὑπῆρξεν ἐπιστήθιος φίλος καὶ συναγωνιστὴς τοῦ ἀειμνήστου ἡγέτου τοῦ ἐθνικοῦ κόμματος Θ. Π. Δηλιγιάννη, ὅστις ἦτο ἀνέκαθεν κεκηρυγμένος κατὰ τῶν 26 καὶ ὑπὲρ τῶν 16 νομῶν.

§26Κ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ὑπὲρ τῶν οἰκονομιῶν.

§27ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως. Ἀφοῦ δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐμμένει πιστὸς εἰς τὸ πρόγραμμα τοῦ πάλαι ἀρχηγοῦ του ὡς πρός τε τὰς οἰκονομίας καὶ τοὺς 16 νομούς....

§28Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ σεῖς ὁ εἰσηγητὴς τῶν 16 νομῶν συνηγορεῖτε τώρα ὑπὲρ τῶν 26 νομῶν, διατί νὰ μὴ ἀλλάξῃ γνώμην καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὡς σεῖς;

§29ΒΡ. ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Διότι δὲν συνηθίζει.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μόνον ἔχει τὸν λόγον.

§31ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διότι οὐδένα λόγον ἔχει αὐτὸς νὰ μεταβάλῃ γνώμην, καθ’ ὃν χρόνον καὶ ἐγὼ ὁ πάλαι ποτὲ ὑπέρμαχος τῶν 26 εἶμαι τώρα ὑπὲρ τῶν 16 νομῶν. Ἀκριβῶς τὸ γεγονὸς τοῦτο ἔπρεπε νὰ τὸν πείσῃ ὅτι ἡ γνώμη του εἶναι ἡ ὀρθοτέρα, ὥστε νὰ μὴ μεταβάλῃ αὐτήν.

§32Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε νὰ μᾶς ἐξηγήσητε τοὐλάχιστον πῶς σεῖς ἠλλάξατε γνώμην.

§33ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοῦτο καὶ θὰ πράξω κατ’ ἀνάγκην, ἀφοῦ ἅπαξ ἀνέλαβον νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι ἐγὼ ἤμην ὑπὲρ τῶν 26 νομῶν πολὺ πρὶν ἢ συμπράξωμεν μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ, ὅστις εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, ὡς Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐν ἔτει 1899. Ἐνόμιζον τότε ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ ἠδύνατο νὰ διοικηθῇ κάλλιον ὑπὸ πλείονας τῶν 16 νομῶν, ἐὰν μάλιστα συνεκεντροῦντο εἰς τὰς πρωτευούσας αὐτῶν πλὴν τῶν διοικητικῶν καὶ πᾶσαι αἱ ἄλλαι Ἀρχαί, οἰκονομικαί, δικαστικαί, στρατιωτικαὶ καὶ ἐκκλησιαστικαί. Ἐὰν οὕτω πως εἴχομεν ὅσους νομοὺς τόσους καὶ νομάρχας, ταμίας, οἰκονομικοὺς ἐφόρους, Ἐπισκόπους, Πρωτοδικεῖα, στρατολογικὰ συμβούλια καὶ μοιραρχίας, ὄχι μόνον μεγάλη οἰκονομία θὰ προέκυπτεν ἐντεῦθεν, ἀλλὰ καὶ ἡ ὑπηρεσία θὰ ἡπλοποιεῖτο καὶ οἱ πολῖται θὰ διηυκολύνοντο πολύ, διότι μεταβαίνοντες αὐτοὶ εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν των θὰ εὕρισκον ἐκεῖ πάσας τὰς Ἀρχὰς ἐπὶ τὸ αὐτὸ πρὸς ταχεῖαν διεκπεραίωσιν τῶν διαφόρων ὑποθέσεών των. Τὴν γνώμην μου, Κύριοι, αὐτὴν ἀνέπτυξα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτε συνέπραττον ἔτι μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ. Ὅτε δὲ ἱδρύθη τὸ νέον κόμμα ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ, μεθ’ οὗ εἴχομεν ἔλθει εἰς συνεννόησιν περὶ συμπράξεως, εὐθὺς μετὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897, προκειμένου νὰ συνταχθῇ καὶ δημοσιευθῇ τὸ πολιτικόν του πρόγραμμα, ὑπεστήριξα νὰ συμπεριληφθῇ εἰς αὐτὸ καὶ ἡ αὔξησις τῶν νομῶν τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ περιορισθῶσιν εἰς ἴσον ἀριθμὸν πρὸς αὐτοὺς καὶ πᾶσαι αἱ οἰκονομικαί, στρατιωτικαὶ καὶ ἐκκλησιαστικαὶ Ἀρχαί, οὕτως ὥστε νὰ ὦσι ἐπὶ τὸ αὐτὸ συγκεντρωμέναι πᾶσαι αὐταί. Ὅσοι ἔχουσιν ἀναγνώσει τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος πρόγραμμα, δημοσιευθὲν ἐν ἀρχῇ τοῦ ἔτους 1899 εἰς ἰδιαίτερον τεῦχος, θὰ ἐνθυμῶνται ἴσως ὅτι αὐτὴν τὴν βάσιν εἴχομεν ἀποδεχθῆ τότε διὰ τὴν νέαν διοικητικὴν διαίρεσιν ἀπεκδεχόμενοι ἐξ αὐτῆς πρὸ παντὸς οἰκονομίαν ὄχι εὐκαταφρόνητον. Ἀλλά, Κύριοι, ἤδη κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου, ἅμα τῇ ἀνόδῳ ἡμῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὁ τότε ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς μακαρίτης Σιμόπουλος ἐδήλωσεν ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ συγχωνευθῶσιν αἱ ὑφιστάμεναι οἰκονομικαὶ Ἀρχαὶ κατ’ ἐπαρχίας εἰς 26 μόνον, ὅσοι θὰ ἦσαν οἱ νέοι νομοί. Αἱ αὐταὶ ἀντιρρήσεις ἠγέρθησαν καὶ ὡς πρὸς τὴν συγχώνευσιν τῶν ἄλλων Ἀρχῶν. Προτιμότερον θὰ ἦτο ἴσως ὑπὸ τοιούτους ὅρους νὰ μείνῃ, ὡς εἶχεν, ἡ διοικητικὴ διαίρεσις τοῦ Κράτους, καὶ πρὸς στιγμὴν ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς ἐσκέφθη νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ Βουλευταὶ ὅμως, οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὰς ἐπαρχίας, ἐν αἷς θὰ ἱδρύοντο αἱ νέαι Νομαρχίαι καὶ τὰ νέα Πρωτοδικεῖα κατώρθωσαν νὰ τὸν μεταπείσωσι καὶ οὕτω κατωρθώθη ἡ νέα διοικητικὴ διαίρεσις τοῦ Κράτους μὲ τὴν προσθήκην 10 νομῶν καὶ τριῶν Πρωτοδικείων, ἤτοι μὲ αὔξησιν ἐξόδων, ἀντὶ οἰκονομίας, ὡς ἐνομίζομεν ἐν ἀρχῇ. Μόνη ἐλπὶς ἐναπελείπετο τότε ἡ βελτίωσις τοὐλάχιστον τῆς διοικήσεως καὶ τῆν δικαιοσύνης. Τὰ πράγματα ὅμως, Κύριοι, δὲν ἐβράδυναν ν’ ἀποδείξωσιν ὅτι ματαία ἦτο καὶ ἡ ἐλπὶς ἐκείνη· διότι ηὔξησαν μόνον τὰ ἔξοδα τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης, χωρὶς οὔτε ἡ διοίκησις οὔτε ἡ δικαιοσύνη νὰ βελτιωθῶσι διόλου. Τοῦτο ὡμολόγησεν ἤδη ἐν ἔτει 1904 αὐτὸς ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νόμου τοῦ 1899 ὑποβαλὼν τότε εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, δι’ οὗ οἱ νομοὶ τοῦ Κράτους περιωρίζοντο εἰς 10 μόνον. Ὡς δὲ τότε οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ κατακρίνῃ μετὰ λόγου τὸν κ. Θεοτόκην, διότι ὑπὸ τῆς πείρας ὁδηγούμενος μετέβαλε γνώμην, οὕτω δὲν δύνασθε νὰ κατακρίνητε τώρα καὶ ἐμέ, διότι εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομῶν ἐξ 26 εἰς 16. Ἐγὼ ὡς ἐκ περισσοῦ δηλῶ ὅτι, ὡς ἐν ἔτει 1899 ἤμην ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομῶν πρὸ παντὸς ἐκ λόγων οἰκονομίας, ἡ ὁποία πράγματι θὰ ἐπήρχετο, ἂν αἱ Ἀρχαὶ συνεκεντροῦντο πᾶσαι ἐπὶ τὸ αὐτό, οὕτω καὶ τώρα εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως πρὸ παντὸς ἐκ λόγων οἰκονομίας, ἀφοῦ διὰ τῆς καταργήσεως τῶν 10 νομῶν ἔχομεν μείωσιν ἐξόδων, ὡς προεδήλωσα, 160 χιλ. δραχμῶν περίπου, τὸ ὁποῖον σημαίνει πολὺ ἰδίως ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς πᾶσα δυνατὴ οἰκονομία. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, τῆς οἰκονομίας εἶναι ἐκτὸς πάσης συζητήσεως, διότι πᾶς ἔχων τὸν κοινὸν νοῦν θὰ συνομολογήσῃ ὅτι οἱ 16 νομοὶ θὰ στοιχίσωσιν ὀλιγώτερον τῶν 26. ὑπολείπεται μόνον τὸ ζήτημα τῆς σκοπιμότητος. Ἐν τούτοις καὶ ὡς πρὸς τοῦτο οὐδένα ἤκουσα ὑποστηρίζοντα ὅτι ἡ διοίκησις ὑπὸ τοὺς 26 νομοὺς εἶναι καλλιτέρα ἢ ὑπὸ τοὺς 16. Τοὐναντίον ὑπάρχουσιν οἱ ὑποστηρίζοντες ὅτι αὐτὴ ἐχειροτέρευσε μᾶλλον μὲ τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομῶν. Ὁ κ. Θεοτόκης ὑποβάλλων εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιόν του περὶ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομῶν εἰς 10 μόνον ἀνωμολόγησε μίαν ἀλήθειαν. Εἶπεν ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν μεγάλην λειψανδρίαν καὶ διὰ τὰ ἄλλα ἀξιώματα, ἰδίως δὲ διὰ τὸ τοῦ νομάρχου. Ἀλλ’ οἱ παρ’ ἀξίαν διοριζόμενοι εἴς τινα θέσιν γίνονται κακοῦ μᾶλλον ἢ καλοῦ πρόξενοι, ὅσῳ δὲ περισσότεροι εἶναι αὐτοὶ τόσῳ μεγαλείτερον καὶ τὸ ἐξ αὐτῶν κακόν. Τὸ προκείμενον, Κύριοι, νομοσχέδιον ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι αὐτὸ δὲν θὰ εὕρισκε σοβαρὰν ἀντίδρασιν. Καὶ πῶς νὰ μὴ ἔχωμεν τὴν τοιαύτην πεποίθησιν, ἀφοῦ ἐγινώσκομεν ὅτι ὁ μὲν ἡγέτης τῆς πλειονοψηφίας ἐν αὐτῇ εἶναι πρὸ πολλοῦ κεκηρυγμένος ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομῶν καὶ κάτω τῶν 16, ὁ δὲ ἡγέτης τῆς μείζονος μειονοψηφίας, ἅτε διεκδικῶν τὴν κληρονομίαν τοῦ κόμματος τοῦ ἀειμνήστου ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ, δὲν δύναται ν’ ἀπαρνηθῇ τὸ πρόγραμμα ἐκείνου, οὗτινος ἓν τῶν κυριωτέρων ἄρθρων ἦτο ὁ περιορισμὸς τῶν νομῶν εἰς 16; Ἀλλὰ τότε διατί αὐτὴ ἡ ἀντίδρασις ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου ἐκ μέρους Βουλευτῶν τινων; Διότι οὗτοι συγχέουσι τὸ ζήτημα τὸ διοικητικὸν μὲ τὸ ἐκλογικόν.

§34Γ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Νὰ τὸ χωρίσητε.

§35ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀλλὰ νῦν πρόκειται μόνον περὶ τοῦ περιορισμοῦ τῶν νομῶν ἐξ 26 εἰς 16. Τὸ ζήτημα τὸ ἐκλογικὸν εἶναι ἕτερον.

§36ΑΛ. ΚΑΣΣΑΒΕΤΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§37ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅσοι νομίζουσιν ὅτι ἡ κατ’ ἀκολουθίαν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου ἐπερχομένη ἐπέκτασις τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας εἶναι ἐπιβλαβής, εἶναι ἄσκοπος, ἐκεῖνοι δύνανται νὰ προτείνωσι τὴν μεταβολήν της.

§38Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ ἔξυπνος εἶσαι!

§39ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι δά! Τὸ μονοπώλιον τῆς ἐξυπνάδας ἔχετε σεῖς. Ἐγὼ νομίζω ὅτι οὐδὲν λογικώτερον, οὐδὲν φυσικώτερον ἢ ὅσοι ἔχουσι τὴν γνώμην ὅτι ἡ εὐρυτάτη ἐκλογικὴ περιφέρεια δὲν εἶναι ἡ προσήκουσα εἰς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας τῆς χώρας αὐτοὶ νὰ ὑποβάλωσι πρότασιν νόμου, τὴν ὁποίαν νὰ συζητήσῃ ἰδιαιτέρως ἡ Βουλή. Ὑπεβλήθη μάλιστα ἤδη τοιαύτη πρότασις νόμου, ἡ ὁποία θὰ ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ δύναται τότε νὰ συζητηθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς εὐρέως. Τώρα, προκειμένου περὶ τοῦ ζητήματος τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως, παρακαλῶ νὰ περιορισθῶμεν εἰς αὐτὸ καὶ μόνον καὶ νὰ μὴ παρεκτρεπώμεθα εἰς ἄλλας συζητήσεις. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας ἀπησχόλησε πολλάκις τὴν Βουλὴν καὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς εὐρεῖαν συζήτησιν. Τὸ ἴδιον, ὡς δὲν ἀμφιβάλλω, θὰ συμβῇ καὶ πάλιν, ὅταν προσεχῶς φθάσωμεν εἰς τὴν σχετικὴν πρότασιν νόμου. Διὰ τοῦτο περιττὸν νομίζω νὰ σχετίσωμεν τώρα αὐτὸ τὸ ζήτημα μὲ τὴν διοικητικὴν διαίρεσιν τοῦ Κράτους.

§40Γ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Ἐπεθύμουν πολύ, κύριοι Βουλευταί, νὰ μὴ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἐπειδὴ ὅμως ἔχω γνώμην ἀνεξάρτητον πάσης κομματικῆς ἀποχρώσεως, ἔχω δηλαδὴ γνώμην ὅλως ἀτομικήν, ἐθεώρησα καλὸν νὰ εἴπω ταῦτα. Νομίζω, ὅτι ἐκ τῶν ὑπ’ ἐμοῦ λεχθησομένων δὲν θ’ ἀποδοθῇ ἡ κατηγορία, ὅτι ἀντιδρῶ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ὅπως ἐτέθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νομίζω ὅτι ἐτέθη ἀτόπως, διότι αἱ σημεριναὶ περιστάσεις δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιτρέψωσι μακρὰν συζήτησιν, πολυήμερον μάλιστα, ὅπως αὕτη ἔλαβε τροπὴν ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον οὐδὲν ἄλλο ἀφορᾷ ἢ τὰς ἐκλογάς. Τριπλοῦς εἶναι κατ’ ἐμὲ καὶ κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ νομοσχεδίου ὁ σκοπὸς αὐτοῦ. Τὸ μὲν εἶναι οἰκονομικός, κατὰ ἄλλην φάσιν εἶναι ἐκλογικὸς καὶ κατὰ τρίτην τοιαύτην ἀποβλέπει εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου περὶ μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων καὶ περὶ τῆς συντάξεως αὐτῶν. Ἀλλά, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπόθει νὰ ψηφίσῃ τὸ μέρος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ οἰκονομικὸν μέρος, ἤθελεν ἐπιτύχει τοῦτο μετὰ πολλῆς εὐκολίας, διότι αἱ περιστάσεις τὸ ἀπαιτοῦσι· τότε δ’ ὅμως ὤφειλε νὰ χωρίσῃ ἀπ’ ἀλλήλων τὰ τρία ταῦτα ζητήματα καὶ ἰδίως ὤφειλε νὰ χωρίσῃ τὸ οἰκονομικὸν μέρος ἀπὸ τὸ ἐκλογικόν. Συνδυάσασα τὰ ζητήματα ταῦτα ἐγένετο ἀφορμὴ μακρῶν συζητήσεων κατὰ τὰς ὁποίας διαπάλη διεξάγεται μεταξὺ τῆς γνώμης τῶν Βουλευτῶν ἀπέναντι τῆς τῶν ἀρχηγῶν. Εἰς τὸ πρῶτον μέρος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸν εἰς τὸν ἀριθμὸν 16 ἀπὸ τῶν νῦν 26 περιορισμὸν τῶν νομῶν ἔχομεν ἀντίρρησιν τὴν ἑξῆς, ὅτι δὲν ἐλήφθη πρόνοια, ἵνα μὴ ὡς ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν κατὰ τοὺς νέους νομοὺς πληθυσμῶν προκληθῶσιν ἀντιζηλίαι, χαρακτηρισθῇ δ’ ὡς ἐκ ταύτης τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς μεροληπτικόν. Εἶναι δ’ ὄντως μεροληπτικὸν τὸ νομοσχέδιον, διότι, ὡς συνετάχθη, δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ἐκπληροῦν τὸν σκοπὸν ὃν ἐπιδιώκει· διότι οὔτε τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν οὔτε τὴν στενὴν ἀπεικονίζει. Τοῦτο οἱ πάντες ἀνομολογοῦσι· διότι, ἐὰν λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψιν τὸν πληθυσμὸν καὶ τὰς διαστάσεις ἐξ ὧν νομός τις διαφέρει ἀπὸ ἕτερον τοιοῦτον, βλέπει τὴν καταπληκτικὴν διαφορὰν νομοῦ συνισταμένου ἐκ τεσσαράκοντα καὶ ἑπτὰ χιλιάδων κατοίκων καὶ νομοῦ συνισταμένου ἐκ τετρακοσίων καὶ ἐπέκεινα χιλιάδων τοιούτων. Ἀφήνων ἤδη κατὰ μέρος τὸ ζήτημα τὸ πρῶτον ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον συζητεῖται τόσον εὐρέως, καὶ συζητεῖται εὐρέως, διότι κατ’ αὐτὸ ἀνεπτύχθησαν ἰδέαι περὶ συναλλαγῆς, ἰδέαι περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν. Ἐπὶ τοῦ εἴδους δὲ τῶν δύο τούτων ἰδεῶν ἐστράφησαν αἱ συζητήσεις τῶν κ. Βουλευτῶν καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἐξηνέχθησαν ποικίλαι γνῶμαι. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς συναλλαγῆς, κ. Πρόεδρε, ἵνα καταπολεμηθῇ αὕτη, πολλὰ μέτρα ἐλήφθησαν κατὰ τὰς παρελθούσας Συνόδους καὶ Βουλευτικὰς Περιόδους. Τοιαῦτα μέτρα εἶναι ὁ τρόπος τοῦ διορισμοῦ τῶν διδασκάλων καὶ τῶν διδασκαλισσῶν. Ὡσαύτως ὁ τρόπος τοῦ διορισμοῦ τῶν καθηγητῶν τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως, καθ’ οὓς οἱ κ. Βουλευταὶ λαμβάνουσι τόσον μέρος εἰς τοὺς διορισμοὺς τούτους ὅσον λαμβάνουσι καὶ οἱ ἁπλοῖ πολῖται πρὸς τὴν ἐπίτευξιν ἑνὸς τοιούτου διορισμοῦ. Ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ζητημάτων ἐπίσης ἡ Βουλὴ ἔλαβε μέτρα, ὥστε ἡ πολιτικὴ ἐλαχίστην ἐπίδρασιν ἔχει ἐπὶ τῆς θέσεως τῶν στρατιωτικῶν. Καὶ διὰ τοῦτο σήμερον δὲν βλέπομεν τὰς μετακινήσεις τῶν στρατιωτικῶν ἀπὸ σώματος εἰς σῶμα, ὅπως ἐν παρωχημένῃ ἐποχῇ. Ἐπίσης ἡ Βουλὴ ἔλαβε μέτρα διὰ τὴν μονιμότητα τῶν ὑπαλλήλων καὶ σήμερον πλεῖστοι ὑπάλληλοι δὲν μετακινοῦνται εὐκόλως, ὡς ἄλλοτε μετεκινοῦντο, οὐδὲ παύονται τόσον εὐκόλως, ὡς ἄλλοτε ἀπελύοντο. Τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα τὰ κατὰ τῆς συναλλαγῆς ἔχουσα ὑπ’ ὄψει ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε κατ’ ἐμὴν γνώμην νὰ φέρῃ παρόμοια νομοσχέδια, ἐὰν ἤθελε νὰ καταπολεμήσῃ τὴν συναλλαγήν, εἰς τρόπον ὥστε, ἐὰν ὑπάρχῃ που στάδιον ἐνεργείας εἰς τοὺς Βουλευτὰς χάριν συναλλαγῆς, τὸ στάδιον τοῦτο ν’ ἀφαιρεθῇ ἀπ’ αὐτῶν. Ὅπου δ’ ὑπάρχουσι κεναὶ θέσεις λειτουργῶν τοῦ Κράτους, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ συμπληρώσῃ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, νομίζω ὅτι αὗται πρέπει νὰ συμπληρῶνται διὰ διαγωνισμῶν καὶ συμφώνως πρὸς τοὺς κειμένους νόμους· ἐὰν δὲ συμβῇ κατὰ τὴν πλήρωσιν αὐτῶν νὰ παρουσιάζωνται ἐλλείψεις καθιστῶσαι ἐλαττωματικὴν τὴν ἀνεπηρέαστον κατάληψιν τῶν θέσεων, αὗται δύνανται νὰ θεραπευθῶσι διὰ καταλλήλων νομοθετικῶν μέτρων. Τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι δύσκολον, ὡς βλέπετε· ἀρκεῖ μόνον καλή τις θέλησις ἐκ μέρους ἡμῶν. Ἀλλ’ ἐκεῖ ὅπου γίνεται κατ’ ἐμὲ ἡ μεγαλειτέρα συναλλαγὴ εἶναι αἱ προμήθεια τῶν εἰδῶν. Πολλάκις ἐγένετο λόγος περὶ καταχρήσεων, αἵτινες ἐγένοντο εἰς τὰς προμηθείας τοῦ ὑλικοῦ τοῦ πολέμου, εἰς τὰς προμηθείας τῆς συντηρήσεως τοῦ στρατοῦ κλπ. Μεγαλειτέρα συναλλαγὴ ἠκούσθη ὅτι γίνεται εἰς τὰ δημόσια ἔργα, εἰς τὴν παραλαβὴν αὐτῶν ἰδίως, καὶ ἐν τούτοις πρὸς περιστολὴν τούτων δὲν βλέπομεν λαμβανόμενα μέτρα τοιαῦτα, ὥστε νὰ ἐξασφαλίζηται ὁ δημόσιος πλοῦτος καὶ τὸ δημόσιον χρῆμα κατά τε τὴν προμήθειαν ὑλικοῦ καὶ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων ὡς καὶ κατὰ τὴν παραλαβὴν αὐτῶν, ἵνα μὴ συμβαίνωσι καταχρήσεις. Νομίζουσιν οἱ κύριοι εἰσηγηταὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὅτι διὰ τῆς εὐρείας περιφερείας ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀπαιτήσεων τῶν ἐκλογέων θέλει μειωθῆ, ἀλλ’ ἐγὼ λέγω εἰς αὐτούς, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀπαιτήσεων πολλαπλασιάζεται ἀπέναντι τοῦ Βουλευτοῦ. Ὁ μόνος σκοπός, ὁ ὁποῖος θέλει κατορθωθῆ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, εἶναι ἡ ἀφαίρεσις τῶν δικαιωμάτων τοῦ λαοῦ ἐπὶ τῆς Πολιτείας, διὰ τῆς μειώσεως τῆς ἀξίας τοῦ ψήφου ἐν τῷ μέσῳ μεγαλειτέρου ἀριθμοῦ ψήφων ἐν εὐρείᾳ περιφερείᾳ. Εἰς πᾶν ἔθνος ὑπάρχουσι παροχαὶ κυβερνητικαί, εἶναι ἀγαθά, τὰ ὁποῖα προέρχονται ἐξ αὐτοῦ τοῦ Κράτους. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤθελε θέσει ὅριον, ὥστε αἱ παροχαὶ αὗται νὰ διανεμηθῶσιν ἐπιδεξίως εἰς τοὺς πολίτας, βεβαίως τὸ ζήτημα τῆς συναλλαγῆς ἤθελε λυθῆ. Προκειμένου περὶ τῶν μέσων τῆς συναλλαγῆς τοιαῦτα εἶναι πλεῖστα καὶ κατονομάζω τοιαῦτα τὰ παράσημα λόγου χάριν. Παροχαὶ εἶναι αἱ βασιλικαὶ χάριτες αἱ εἰς τοὺς καταδίκους ἀπονεμόμεναι. Παροχαὶ συναλλακτικαὶ εἶναι αἱ τοποθετήσεις εἰς θέσεις πενιχρὰς καὶ εἰς θέσεις προνομιούχους. Τοιαῦται παροχαὶ ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Κράτει καὶ θὰ ὑπάρχωσιν ἐνόσῳ ὑπάρχει Κράτος. Ἀλλ’ αἱ παροχαὶ αὐταί, αἱ ὁποῖαι δίδονται, βεβαίως θὰ δίδωνται εἰς τοὺς ψηφοφόρους πολίτας, ἐξ ὧν ἐξαρτᾶται τὸ Κράτος, διότι εἰς αὐτοὺς ἀνήκουσι. Τὸ μόνον ζήτημα εἶναι τίνι τρόπῳ θὰ κατανέμωνται αἱ παροχαὶ αὗται, ὁσάκις ἀνάγκη παρίσταται, ἵνα διανέμωνται. Καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον δὲν βλέπω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἔχῃ λάβει μέτρα τινά. Διότι ὅλοι οἱ δικαστικοὶ παραδείγματος χάριν ἐπιθυμοῦσι νὰ τοποθετηθῶσιν ἐν Ἀθήναις, εἰς τὴν πρωτεύουσαν. Ὅλοι οἱ τηλεγραφικοὶ ὑπάλληλοι ἐπιθυμοῦσι νὰ τοποθετηθῶσιν εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἐπίσης οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ ἐπιθυμοῦσι νὰ τοποθετηθῶσιν εἰς τοιαύτας θέσεις, αἱ ὁποῖαι χαρακτηρίζονται προνομιοῦχοι. Τίνα μέτρα ἐλάβετε, κ. Ὑπουργέ, ἐπὶ τῆς σωρείας τῶν τοποθετήσεων τῶν τοιούτων ἀπαιτητῶν ἐν θέσεσιν εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχει προνόμιον; Εἶναι ὄντως προνομιοῦχοι, Κύριοι, αἱ θέσεις τῶν πρωτευουσῶν, προεξέχουσι πράγματι αἱ θέσεις τῆς πρωτευούσης, διότι ὁ ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ τοποθετηθῇ ἐδῶ, ἐπιθυμεῖ τὴν τοιαύτην τοποθέτησιν κατὰ προτίμησιν, διότι ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἔχει ὅλα τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα τῷ χρησιμεύουσιν ἐν τῷ βίῳ του. Ἔχει συναναστροφὰς κρείττονας ἢ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἔχει μέσα ἀπολαύσεως καὶ εὐζωίας κρείττονα τῶν τῆς ἐπαρχίας, ἀναπτύσσει σχέσεις προαγωγῆς καὶ βελτιώσεως ἑαυτοῦ καὶ τῆς οἰκογενείας του, ἂν τυγχάνῃ ὢν οἰκογενειάρχης, καὶ τὰ τοιαῦτα. Τίνα λοιπὸν μέτρα ἐλάβετε, ὥστε νὰ προτιμῶνται αἱ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις τοποθετήσεις ἀντὶ τῶν τῆς πρωτευούσης; Οὐδὲν τοιοῦτον μέτρον λαμβάνετε. Καὶ ἐνόσῳ δὲν λαμβάνετε τοιοῦτον μέτρον αἱ ἀπαιτήσεις ἐκ μέρους τῶν τηλεγραφητῶν, ἐκ μέρους τῶν καθηγητῶν, ἐκ μέρους τῶν δικαστικῶν καὶ τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν λοιπῶν ὑπαλλήλων τῶν λοιπῶν κλάδων θὰ εἶναι ἀπαιτήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐνοχλῶσι διαρκῶς καὶ τὸν Βουλευτὴν καὶ τὸν Ὑπουργόν. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ὁ σκοπὸς εἶναι διπλοῦς ὑπ’ ἔποψιν ἐκλογικήν· ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἵνα ὑποδουλωθῇ ὁ Βουλευτὴς εἰς τὸν ἀρχηγόν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἵνα μειωθῇ ἀπὸ τοῦ ψηφοφόρου ἡ ἀξία τῆς ψήφου. Καὶ πιστεύω ὅτι δὲν ἔχομεν καθόλου τὸ δικαίωμα ἡμεῖς νὰ καταγινώμεθα εἰς τὸ νὰ μειώσωμεν τὴν ἀξίαν τῆς ψήφου, διότι κατ’ ἐμὴν γνώμην καθ’ ὅσον εὐρύνομεν τὴν περιφέρειαν τὴν ἐκλογικὴν κατὰ τοσοῦτον ἡ ἀξία τῆς ψήφου τοῦ ἐκλογέως ἐκμηδενίζεται. Τοιοῦτον μέτρον ὅμως δὲν θεωρῶ ἐπιτρεπόμενον ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως. Διότι πάντες οἱ Ἕλληνες ἔχουσι τὰ αὐτὰ δικαιώματα ἀπέναντι τῆς Πολιτείας. Ἄλλην σημασίαν ἔχει ἡ ἀξία τῆς ψήφου εἰς τὰς στενὰς περιφερείας καὶ ἄλλην εἰς τὰς εὐρείας. Διὰ τῆς εὐρείας περιφερείας, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἐλαττοῦτε τὴν ἀξίαν τῆς ψήφου τοῦ ἐκλογέως τῆς εὐρυτέρας ἐκλογικῆς περιφερείας, ἀφ’ ἑτέρου ὑποδουλοῦτε τοὺς Βουλευτὰς εἰς τοὺς ἀρχηγούς. Ὄντως δ’ ὑποδουλοῦνται οἱ Βουλευταὶ εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων διὰ τοῦ μέτρου τούτου καὶ δι’ αὐτὸ διαμαρτύρονται σήμερον. Καί, ἐνῷ τοιαῦται διαμαρτυρίαι ἔρχονται πανταχόθεν ἐξ ὅλων τῶν πτερύγων, οὐδεμία φωνὴ ἐκ μέρους τῶν ἀρχηγῶν ἔρχεται, ἵνα ἐξουδετερώσῃ τὰς διαμαρτυρίας ταύτας. Αἱ διαμαρτυρίαι τῶν Βουλευτῶν ὀξύνονται, διότι βλέπουσιν οὗτοι ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ ὅτι θέλει σχηματισθῆ ταχέως ἐν ταῖς αὐλαῖς τῶν ἀρχηγῶν ὀλιγαρχία περὶ τὴν διεξαγωγὴν τῶν πολιτικῶν συναλλαγῶν. Ὁ Βουλευτὴς εἰς τὸ ἑξῆς, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους, δὲν ἔχει ἀπέναντι τοῦ ἀρχηγοῦ του τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν εἶχε, διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑποθάλπει τοὺς συνδυασμούς, οἱ δὲ συνδυασμοὶ καταρτίζονται, ὡς γνωρίζετε, ἀπὸ τοὺς ἀρχηγούς. Μῆνα καὶ πλέον πρὸ τῶν ἐκλογῶν οἱ ἀρχηγοὶ καταγίνονται εἰς τὸ νὰ συμβιβάσωσι τὰ ἀσυμβίβαστα τῶν ὑποψηφίων Βουλευτῶν, ῥυθμίζουσι μετὰ μαθηματικῆς ἀκριβείας ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν ἐκλογικὴν δύναμιν ἑκάστου ὑποψηφίου, ἀδιάφορον ἐάν τις ἀπὸ νομὸν κατάγηται ἢ ἐὰν ἀπὸ ἐπαρχίαν τινά, ἢ εἶναι ἔξοχον καὶ διακεκριμένον πρόσωπον ἐν τῇ Πολιτείᾳ ἢ μή. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ὅτι οἱ ἀρχηγοὶ ζυγίζουσι μετὰ περισσῆς ἀκριβείας τὴν ἐκλογικὴν ἀξίαν τοῦ ὑποψηφίου, τοῦ μέλλοντος ν’ ἀπαρτίσῃ τὸν συνδυασμόν, ὑπολογίζουσιν ἐπὶ πλέον καὶ εἰς τὸ πειθήνιον αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο βλέπετε τὴν ἐξέγερσιν ἥτις προβάλλει καθ’ ὅλας τὰς πτέρυγας τῆς Βουλῆς ἐναντίον τοιούτων νομοσχεδίων. Ὁ Βουλευτὴς δὲν ἔχει ἀπέναντι τοῦ ἀρχηγοῦ καὶ ἀπέναντι τῆς ὀλιγαρχίας, ἡ ὁποία σχηματίζεται περὶ τὸν ἀρχηγόν, μέσα πρὸς ἐξουδετέρωσιν τῶν ἐξευτελεστικῶν καὶ ἐκμηδενιστικῶν κατ’ αὐτοῦ μέσων, εἰμὴ ἓν ὅπλον. Τὸ μόνον δ’ ὅπλον ὅπερ ἔχει, ὅταν στερῆται τῆς ἐπιτηδειότητος, τὴν ὁποίαν φύσει ἢ καλλιεργείᾳ ἀπέκτησάν τινες, εἶναι νὰ μεθίσταται ἀπὸ ἀποχρώσεως εἰς ἑτέραν πολιτικὴν ἀπόχρωσιν. Καὶ ὁ Βουλευτὴς οὕτως ἀναγκάζεται πολλάκις ν’ ἀλλάξῃ πολιτικὰ κόμματα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἡ συνείδησις δὲν τῷ ἐπιτρέπει πολλάκις. Ἡμεῖς δὲν φέρομεν ἀντίρρησιν εἰς τὸ νὰ ψηφισθῇ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Νομαρχιῶν, ὅταν πρόκειται ἐν ταῖς παρούσαις περιστάσεσι νὰ πληρωθῇ δι’ αὐτῆς κενὸν οἰκονομικόν, ἀλλὰ νομίζομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν θέλῃ νὰ μὴ εὕρῃ ἀντίδρασιν, τὴν ὁποίαν εὗρεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, νομίζω ὅτι ὀφείλει νὰ χωρίσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον θ’ ἀφορᾷ τὴν διοικητικὴν διαίρεσιν καὶ εἰς νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον θὰ ἀφορᾷ τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ἡ μεγαλειτέρα ἀντίδρασις κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦτο προῆλθεν ἐκ τῆς συμπτύξεως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ τῶν δύο τούτων ἀρχῶν, τῶν δύο τούτων θεμάτων, τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας μὲ τὴν νομαρχιακὴν περιφέρειαν. Ποικίλαι αἱ γνῶμαι ἐπ’ αὐτοῦ. Τινὲς εἶναι ὑπὲρ τῆς εὐρείας περιφερείας, καὶ ταύτην ὑπερασπίζονται οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, εἰς τοὺς ὁποίους συμφέρει τοῦτο, καὶ συμφέρει, διότι ἐλπίζουσιν ὅτι ἡ τύχη θὰ στραφῇ ὑπὲρ αὐτῶν ἐν καιρῷ ἐκλογῶν, καί, ὅταν ἔλθῃ εὔνους ἡ τύχη, τότε ἡ πλειονοψηφία εἶναι ἐξησφαλισμένη, διότι ὁ λαὸς ἀναγκάζεται εἰς τοιαύτας περιστάσεις ἐκλογικοῦ φανατισμοῦ νὰ τυφλώττῃ, νὰ μὴ κάμνῃ πλέον ἐκλογήν, ἀλλὰ νὰ ὑποτάσσηται εἰς τὸ σῆμα τὸ ὁποῖον τὸ κόμμα θὰ θέσῃ, ψηφίζει τότε ἀδιακρίτως ’ς τὰ τυφλά. Ἑπομένως ἐκλογὴ προσώπων ἥτις δῆθεν ἐπιδιώκεται δὲν τελεῖται. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου μὲ τὴν εὐρείαν περιφέρειαν ὁ ἐκλογεὺς ἔχει ἀπολέσει τὴν συνείδησιν τῆς ἐκλογῆς, διότι ὁ σχηματισθεὶς συνδυασμὸς ἐπιβάλλει ὑποχώρησιν, καὶ ἐπιβάλλει ὑποχώρησιν εἰς τὰς γενικὰς ἀρχὰς καὶ εἰς τὰς ἀρχὰς τὰς ἐκλογικάς, ψηφίζει δ’ οὕτως ἀδιακρίτως πάντα τὰ πρόσωπα τὰ ἀπαρτίζοντα τὸν συνδυασμὸν μετὰ φανατισμοῦ πολλάκις. Δὲν εἶναι δέ, νομίζω, ὀρθὸν οὕτω πως δυνάμει τοῦ συνδυασμοῦ νὰ ἐκμηδενίσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ πολίτης. Ἀλλ’ ἐν τῇ ἐκλογικῇ περιφερείᾳ τῇ εὐρείᾳ, τῇ εὐρυτάτῃ, ὅλοι γνωρίζομεν τίνα ἔκτροπα γίνονται ἐκ τῆς συνήθως κακῶς διεξαγομένης ἐκλογῆς. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου τῆς εὐρείας περιφερείας καταστρατηγεῖται ὁ ἐκλογικὸς νόμος. Ὁ ἐκλογικὸς νόμος παρέχει τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Βουλευτὴν νὰ διορίζῃ ἀντιπροσώπους εἰς τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας, ἀλλὰ ποία σχέσις ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ Βουλευτοῦ καὶ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ, ὅταν οὗτος οὐδεμίαν ἔχῃ σχέσιν μετ’ αὐτῶν εὑρισκόμενος εἰς ἀπόκεντρον ἐπαρχίαν, ἡ ὁποία οὐδεμίαν σχεδὸν σχέσιν ἔχει μετὰ τοῦ κέντρου; Διὰ τοῦτο παρετηρήθη πολλάκις εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς εὐρείας περιφερείας, ὅτι πολλαὶ κάλπαι ὑποψηφίων ἀφέθησαν εἰς τὴν διάκρισιν τοῦ παντὸς ἐλλείψει ἢ ἀπουσίᾳ ἐνδιαφερομένων ἀντιπροσώπων. Οἱ δὲ ὑποστηρίζοντες τὴν στενωτέραν περιφέρειαν ἔχουσι καὶ τοῦτο ὑπ’ ὄψει, ὅτι ὁ πολίτης ἐν ἐπιγνώσει τῆς ἀξίας τοῦ ἀντιπροσώπου ἐργάζεται ὑπὲρ τοῦ ὑποψηφίου Βουλευτοῦ, διότι πολιτευταὶ καὶ πολῖται ἐν ταὐτῷ ἐργάζονται πρὸς ἐκλογὴν καὶ σύστασιν τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος, ἐξ οὗ ἐξαρτᾶται ἡ τύχη τοῦ ἔθνους καὶ τοῦ λαοῦ. Διὰ τῆς εὐρείας περιφερείας ὁ δεσμὸς τοῦ πολίτου, τοῦ ψηφοφόρου πρὸς τὸν ὑποψήφιον, εἶναι πολὺ χαλαρός. Τοιαύτην ἰδέαν, κύριοι Βουλευταί, ἔχων περὶ ἐκλογικῆς περιφερείας καὶ τοιαύτην περὶ ἐκλογικῆς διαιρέσεως νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ χωρίσῃ τὰ δύο ταῦτα μέτρα εἰς δύο νομοσχέδια καί, ἂν μὲν ἐπείγῃ ἡ περίστασις νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς περιφερείας, τοῦτο νὰ ψηφίσωμεν ἐν τάχει, τὸ δὲ ἕτερον νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν νὰ σταλῇ εἰς ἐπιτροπὴν πρὸς μελέτην. Ἐκεῖ θέλουσι συζητηθῆ τὰ θέματα καὶ θέλει φανῆ ἂν συμφέρει ἡ εὐρεῖα περιφέρεια ἢ ἡ ἐπαρχιακὴ ἢ ἕτερον σύστημα, τὸ κατὰ τμήματα, ὡς συμβαίνει ἐν Ἀγγλίᾳ. Ἐὰν δὲν εἴχομεν δώσει τὰς τόσας ἐκλεκτικὰς ἐλευθερίας εἰς τὸν λαὸν ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου, ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως κυρίως τοῦ Συντάγματος, βεβαίως ἐγὼ ἤθελον προτιμήσει τὴν κατὰ τὸ Ἀγγλικὸν σύστημα, ἀλλά, ὡς ἔχουσι νῦν τὰ πράγματα, εἶναι ἀδύνατον σήμερον νὰ ἀφαιρέσητε ἐκ τῶν τάξεων τοῦ λαοῦ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου. Καταλήγων, κύριοι Βουλευταί, τὸν λόγον μου παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως χωρίσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς δύο ἐξ ὧν τὸ περὶ τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας νὰ σταλῇ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν πρὸς μελέτην, ἵνα ἐκεῖ συζητηθῶσι καὶ ἐξελεγχθῶσι τὰ διάφορα συστήματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, συνιστῶ δὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως μετὰ πολλῆς, μετὰ μεγαλειτέρας προσοχῆς ὑποβάλλῃ νομοσχέδια τοιαῦτα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τῆς παρούσης ἐποχῆς καὶ τὰ ὁποῖα προκαλοῦσι συζητήσεις τὰς ὁποίας καὶ οἱ ἀρχηγοὶ αὐτοὶ ἀποφεύγουσι καὶ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὴν ὄρεξιν νὰ κάμνωμεν. Καὶ δὲν πρέπει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ νομίζῃ ὅτι ὁ θάνατος τοῦ ἔθνους δύναται νὰ προκύψῃ, ἐὰν δὲν ληφθῶσι τὰ μέτρα τὰ σωτήρια τὰ ὁποῖα προτείνει, διότι εἰς τὸ οἰκονομικὸν μέρος οὐδεμία ἀντίρρησις ἐγένετο, ὡς εἴδετε, οὐδὲ θὰ γένηται, ὡς τὰ πράγματα ὁδηγοῦσιν, ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς. Καὶ τὸν νόμον περὶ αὐξήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ καὶ τὸν νόμον τὸν ἀνεφάρμοστον κατ’ ἐμὲ περὶ φόρου ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, ὁ ὁποῖος τὴν μεγαλειτέραν καταστροφὴν θὰ φέρῃ εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ ἰδίως εἰς τὴν μέσην τάξιν καὶ τὴν κατωτέραν, ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ, καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ οἰκονομικὸν σκοπὸν περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Νομαρχιῶν δὲν ἔχει διάθεσιν ἡ Βουλὴ ν’ ἀπορρίψῃ. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας περιττεύει ἐντελῶς καὶ τοῦτο εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φέρει τὴν μακρὰν ταύτην συζήτησιν, τὴν πολυήμερον. Ὑπάρχουσι θάνατοι οἱ ὁποῖοι προέρχονται ἐκ γενικῶν μέτρων τῶν ἀρχῶν, ἐπέρχονται θάνατοι ἐξ ἐπιθέσεως ἐχθρῶν, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἄδηλοι θάνατοι οἱ ὁποῖοι ἐπέρχονται ἐξ ἀσφυξίας τὴν ὁποίαν δὲν ὑποπτεύεται οὐδὲ ἀντιλαμβάνεται ὁ πάσχων. Τὰ καταθλιπτικὰ μέτρα πρέπει νὰ προσέχωμεν, διότι δι’ αὐτῶν ἐπέρχεται ὁ θάνατος, ὅταν ἔλθῃ ἡ ἐξάντλησις, ὅπως ἐπῆλθεν ἤδη καὶ διὰ τὴν ὁποίαν οἰκονομικὴν ἐξάντλησιν ὅλοι ἀπὸ κοινοῦ διαμαρτυρόμεθα σήμερον, ὁ τοιοῦτος θάνατος ἔρχεται ὡς δι’ ἀσφυξίας. Ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς πλειονοψηφίας νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς τὰς διαμαρτυρίας τῶν πολλῶν Βουλευτῶν. Ἐὰν εἰς ἓν μέτρον τῆς ἐλαιοπαραγωγῆς ἡ Κυβέρνησις ὑπεχώρησε δειλιῶσα πρὸ τῆς ἐξεγέρσεως πληθυσμῶν τινων, ἔπρεπε περισσότερον, νομίζω, νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ὅταν βλέπῃ τοὺς Βουλευτὰς ἐξεγειρομένους ἐναντίον τῶν μέτρων τούτων. Ἀλλά, ὅπως κατ’ ἐπανάληψιν εἶπον, διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου περὶ εὐρείας ἐκλογικῆς περιφερείας ἐξηγέρθη ἡ συνείδησις τῶν Βουλευτῶν, διότι ζητοῦσι νὰ διατηρῶσι τὴν ἀνεξαρτησίαν των, ἥτις δι’ αὐτοῦ ψηφιζομένου καταστρέφεται. Ἀπέναντι δὲ τῆς τοιαύτης ἐξεγέρσεως ἔπρεπεν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων νὰ πράξωσιν ὅ,τι ἔπραξαν ἀπέναντι τῶν διαμαρτυρομένων διὰ τὴν βαρεῖαν φορολογίαν τοῦ λαοῦ. Ἡ ἐκδήλωσις τῆς ἐξεγέρσεως τῶν Βουλευτῶν ἀποδίδει ποιάν τινα μομφὴν κατὰ τῶν ἀρχηγῶν, οἵτινες ὤφειλον ἐκ λόγων προσωπικῶν φιλοτίμως νὰ τὸ πολεμήσωσιν ἢ ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει ὤφειλον νὰ λάβωσι τὸν λόγον ἵνα πείσωσιν ἡμᾶς ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν μέτρου πρόκειται περὶ κρείττονος τρόπου τῆς ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν. Ἐν τούτοις ὁ μὲν ἡγέτης τῆς προστάτιδος δυνάμεως τῆς Κυβερνήσεως σιγὴν ἰχθύος τηρεῖ, ὁ δὲ μηνίων Ἀχιλλεὺς τῆς ἑτέρας πτέρυγος ἀπέρχεται κατὰ τὴν συζήτησιν. Εἰς τὴν Πολιτείαν ταύτην, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὴν ὁποίαν διοικούμεθα ἄνευ ἀρχηγῶν, ἔχει, φρονῶ, ἕκαστος τὸ δικαίωμα νὰ ἐγείρῃ τὴν φωνὴν ἀνεξαρτήτως πάσης γνώμης ἐκδηλούσης τὸ φρόνημα τοῦ κόμματος καὶ διὰ τοῦτο ὡμίλησα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§41Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μετέχω, Κύριοι, τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως, διότι, ὅτε, εἰσηγήσει τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Κερκύρας, ἐν ἔτει 1899, ἐψηφίζετο ὁ νόμος περὶ διαιρέσεως τοῦ Κράτους ἀντὶ τῶν ὑφισταμένων καὶ τότε 16 νομῶν εἰς 26 τοιούτους, συνετέλεσα διὰ τῆς ψήφου μου ὅπως ἐπέλθῃ ἡ τοιαύτη μεταβολή. Τοῦτο δ’ ἔπραξα, διότι εἶχον γνώμην πολλῶν μετὰ ἄλλων ὅτι μετὰ τὴν κατάργησιν τῶν Ἐπαρχειῶν ἡ ὑποδιαίρεσις τῶν 16 νομῶν ἐπεβάλλετο πρὸς ἐπιτυχεστέραν διεξαγωγὴν τῆς διοικητικῆς ὑπηρεσίας. Ὁμολογῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν μετανοῶ διὰ τὴν ψῆφον τὴν ὁποίαν ἔδωκα. Δὲν γνωρίζω τὰς σκέψεις τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς πλειονοψηφίας, αἱ ὁποῖαι τὸν ἠνάγκασαν, ὅπως ὀλίγα ἔτη μετὰ ταῦτα, τῷ 1904, προβάλῃ διὰ νέων ἰδεῶν καὶ ζητήσῃ τὴν κατάλυσιν τοῦ καθεστῶτος. Δὲν ἐγκρίνω τὰς σκέψεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος κατεδίκασε τόσον ἐπισήμως τὸ σύστημα, ὅπερ ἐνθέρμως τότε ὑπεστήριζεν. Ἐγὼ δὲν κατώρθωσα ἀκόμη νὰ πείσω ἐμαυτὸν ὅτι ἐπιζημία ἀπέβη ἡ δημιουργηθεῖσα ἐν ἔτει 1899 διοικητικὴ διαίρεσις, χωρὶς ὅμως νὰ φρονῶ ὅτι καὶ ἡ κατάργησις τῶν 10 Νομαρχιῶν θὰ φέρῃ ἤδη ἔκλυσιν εἰς τὴν διοίκησιν. Ἡ προτεινομένη διοικητικὴ διαίρεσις τοῦ Κράτους εἶναι τὸ παλαιὸν ἔνδυμα τὸ ὁποῖον ἐφόρεσε τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον ἀφ’ ἧς ὠργανώθη. Συνηθισμένον δὲ νὰ τὸ φέρῃ οὐδεμίαν ἐνόχλησιν αἰσθάνεται, ἐκτὸς μερικῶν ἀδικημάτων κατὰ 2 ἢ 3 μικρῶν ἐπαρχιῶν, τὰς ὁποίας ἐπαναφέρετε εἰς τὴν παλαιὰν διαίρεσιν, καίτοι αἱ ἐν τῷ μεταξὺ ἐπελθοῦσαι μεταβολαί, ἡ ἀνάπτυξις τῆς συγκοινωνίας, οἱ συναφθέντες μετὰ τῶν πρωτευουσῶν τῶν νέων νομῶν δεσμοὶ ἐπιβάλλουσι τὴν μὴ ἀπόσπασιν καὶ αὖθις τούτων. Τὰ δυστυχῆ Κύθηρα, ἐπὶ παραδείγματι, ἀποσπῶνται πάλιν ἀπὸ τὸν νομὸν Λακωνικῆς καὶ ἀποστέλλονται εἰς τὸν νομὸν Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου τὰ Κύθηρα προσεκολλήθησαν εἰς τὸν νομὸν τοῦτον, διότι μετὰ τοῦ Ναυπλίου εἶχον τακτικωτέραν συγκοινωνίαν, δὲν εἶχε δὲ συσταθῆ Πρωτοδικεῖον ἐν Γυθείῳ. Ἤδη ὅμως, ἀφοῦ ταῦτα ὑπήχθησαν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον καὶ ἡ συγκοινωνία μετὰ τοῦ Γυθείου εἶναι τακτική, εἶναι ἀδίκημα νὰ τὰ ἀποσπάσωμεν ἐκεῖθεν.

§42Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἔχομεν ψηφίσματα τῶν Κυθηρίων ζητούντων νὰ ὑπαχθῶσιν ἐκεῖ.

§43Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Γνωρίζω τοὺς δεσμοὺς οἵτινες ὑφίστανται μεταξὺ ὑμῶν καὶ τοῦ ἐκ Κυθήρων κ. συναδέλφου καὶ εὔλογον εἶναι νὰ ὑποστηρίξητε τὴν τοιαύτην ἀπόσπασιν τῶν Κυθήρων, καὶ ἂν δὲν εὑρίσκητε δίκαιον τὸ γινόμενον.

§44ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διαμαρτύρονται οἱ ἐκ τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς.

§45Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Διὰ νὰ καθησυχάσω τοὺς ἀνησυχοῦντας, ἐγκαταλείπω τὰ Κύθηρα εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ἐνδιαφερομένων καὶ ἐξετάζω τὴν ἀπόσπασιν τῆς ἐπαρχίας Δομοκοῦ ἐκ τοῦ νομοῦ Φθιώτιδος καὶ τὴν ὑπαγωγὴν αὐτῆς διοικητικῶς εἰς Λάρισαν. Ζήτημα εἶχε καταστῆ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἐν τῇ Βουλῇ ἡ ὑπαγωγὴ τοῦ Δομοκοῦ εἰς Φθιώτιδα. Κατ’ ἐπανάληψιν καὶ καθ’ ἑκάστην Σύνοδον ἐζητεῖτο παρὰ τῶν κατοίκων τῆς ἐπαρχίας ταύτης ἡ ὑπαγωγὴ τῆς εἰς Φθιώτιδα καὶ διοικητικῶς καὶ ἐκκλησιαστικῶς καὶ δικαστικῶς καὶ οἰκονομικῶς. Ὅτε ἐγένετο ἡ ὑφισταμένη διοικητικὴ διαίρεσις, εἰσηγήσει τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας, ὑπήχθη αὕτη διοικητικῶς καὶ ἐκκλησιαστικῶς εἰς Φθιώτιδα, δικαστικῶς δὲ ὑπήγετο εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Λαρίσης, οἰκονομικῶς εἰς τὸ Ταμεῖον καὶ τὴν Ἐφορίαν Φαρσάλων καὶ δασικῶς εἰς Ἁλμυρόν. Πρὸ ἔτους δὲ μόνον κατωρθώθη, μετ’ ἐπίμονον ἀπαίτησιν τῶν κατοίκων καὶ ἀφοῦ ὡς δεῖγμα τῆς κακοδιοικήσεως τῆς χώρας καὶ ὡς θέμα θεατρικῆς σατυρογραφίας ἐχρησίμευσεν ἡ τοιαύτη πολύμορφος ὑπόστασις τοῦ Δομοκοῦ, νὰ ὑπαχθῇ καὶ δικαστικῶς εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Λαμίας, πρὸ ὀλίγων δὲ ἡμερῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καταργήσας τὸ ταμεῖον τῶν Φαρσάλων ὑπήγαγε τὴν ἐπαρχίαν Δομοκοῦ εἰς τὸ ταμεῖον Φθιώτιδος. Τώρα ἀρχίζομεν πάλιν τὸν ἴδιον χορὸν καὶ τὸ ἴδιον τροπάριον· ἀλλοῦ διοικητικῶς, ἀλλοῦ δικαστικῶς κλπ. Βεβαίως τοῦτο δὲν εἶναι κανονικόν, οὔτε συντελεῖ εἰς τὴν εὐρυθμοτέραν διοίκησιν. Τούτων τῶν ἀνωμαλιῶν διαρρυθμιζομένων, τὸ νομοσχέδιον ἠδύνατο νὰ ψηφισθῇ ἄνευ ἀντιρρήσεως, ἐὰν δὲν εἶχεν ὡς συνέπειαν τὴν εὔρυνσιν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Ἡ ἀντίδρασις τὴν ὁποίαν ἤθελε φέρει θὰ προήρχετο ἐκ τῶν συναδέλφων τῶν καταγομένων ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἐν αἷς ἱδρύθησαν κατὰ τὸ 1899 Νομαρχίαι, καὶ ἡ ἀντίδρασις αὕτη ἀπὸ μέρους τῶν συναδέλφων τούτων ἤθελεν εἶσθαι εὔλογος, διότι ἀφαιρεῖται ὁπωσδήποτε ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας, τὰς ὁποίας ἀντιπροσωπεύουσιν, ἕν ἀγαθόν, τὸ ὁποῖον ἐχορηγήθη εἰς αὐτὰς πρὸ δεκαετίας, ἀλλ’ ἡ ἀντίδρασις δὲν θὰ ἦτο πολὺ σπουδαία, ἀπέναντι δὲ τῆς ὁμογνωμίας τῶν ἀρχηγῶν τῶν κοινοβουλευτικῶν κομμάτων ἤθελεν ἐκμηδενισθῆ. Διότι ὁ ἀρχηγὸς τῆς πλειονοψηφίας ἠσπάσθη τὴν γνώμην ὅτι 16 πρέπει νὰ εἶναι οἱ νομοὶ ἀπὸ τοῦ 1904, χωρὶς ὅμως τὸ 1906, ὅτε ἐπανῆλθεν εἰς τὴν Ἀρχήν, νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ τούτου. Ὑπεχώρησεν εἰς τὴν θέλησιν τῶν φίλων του, ἐπιδειξάμενος ἀναντιρρήτως ἐν τούτῳ πολιτικὴν δειλίαν, διότι δειλία εἶναι δι’ ἕνα ἀρχηγὸν πολιτικοῦ κόμματος ἡ ἐγκατάλειψις τῶν ἰδεῶν του, τῶν ἀρχῶν του, τῶν πεποιθήσεών του, ἐὰν ἔχῃ τοιαύτας, πρὸ τῆς ἀντιδράσεως ἣν ἤθελον τυχὸν φέρει τινὲς τῶν φίλων του. Ἀλλὰ σήμερον ὑπὸ τὴν σιδηρᾶν ἀνάγκην τῶν οἰκονομιῶν, μὲ τὸν ἄνεμον τὸν πνέοντα εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς ἔξωθεν, ὁ ἀρχηγὸς τῆς πλειονοψηφίας φαίνεται ἐπανερχόμενος εἰς τὰς σκέψεις τοῦ 1904. Δέκα ἓξ νομοὺς ζητεῖ τὸ κόμμα ἐκεῖνο (δεικνύει τὴν ἀριστεράν), μεταξὺ τῶν μελῶν τοῦ ὁποίου καταλέγομαι, διότι 16 νομοὺς ἐζήτει ὁ ἀοίδιμος ἀρχηγὸς αὐτοῦ, τόσους ἐζήτει ἀνέκαθεν καὶ ὁ διαδεχθεὶς αὐτόν, κατὰ τοῦτο δ’ εἶναι συνεπὲς τὸ κόμμα πρὸς τὰς ἀρχάς του. Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν αὐτὴν ἔχει γνώμην, διότι ἐκ τοῦ κόμματος ἐκείνου προῆλθε καὶ οὗτος, ἐξακολουθεῖ δὲ πρεσβεύων τὰς ἀρχὰς τοῦ κόμματος τούτου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐταύτισε τὰς γνώμας του μὲ τὰς τοῦ νέου ἀρχηγοῦ του. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐταύτισεν ἐπίσης τὰς ἰδίας του γνώμας μὲ τὰς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§46Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε· ἐγὼ πάντοτε εἶχον αὐτὰς τὰς γνώμας.

§47Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν εἴχετε πάντοτε αὐτὰς τὰς γνώμας, διότι ὑπεστηρίζετε ἄλλοτε ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ διαιρεθῇ εἰς ἑπτὰ νομούς, ὥστε ἡ σημερινὴ γνώμη ὑμῶν εἶναι ὑποχώρησις εἰς ἄλλας γνώμας. Ἀλλ’ ὤφειλον νὰ ὑποχωρήσωσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ εἰς τὰς γνώμας τοῦ ἀρχηγοῦ ὑπὸ τὸν ὁποῖον ἐτάχθησαν. Ὅτε δέ, Κύριοι, οἱ τρεῖς ἀρχηγοὶ ἐν τῇ Βουλῇ εὑρίσκουσιν ὅτι οἱ 16 νομοὶ εἶναι ἀρκετοί, οὐδὲ ἡ φωνὴ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λεβαδείας, οὐδ’ ὀλιγώτερον ἡ φωνὴ ἐμοῦ, ἐξακολουθοῦντος τυχὸν νὰ διατηρῶ τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἐπιβλαβὴς ἡ διατήρησις τῶν 26 Νομαρχιῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβάλῃ τὴν μορφωθεῖσαν πλέον γνώμην τῆς Βουλῆς περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐπανόδου εἰς τὸ πρὸ τοῦ 1899 καθεστώς. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν ὁμόθυμος ζητεῖ τὴν κατάργησιν τῶν 16 Νομαρχιῶν. Πρὸς τίνα λόγον ἡ ἀντίδρασις; Ὁ λόγος τῆς ἀντιδράσεως εἶναι ὅτι μεταβαλλομένης τῆς περιφερείας τῆς διοικητικῆς συμμεταβάλλεται ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια. Ὅλα τὰ τεχνάσματα καὶ αἱ εὐφυεῖς προσπάθειαι τοῦ ἐντίμου φίλου μου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως πείσῃ ἡμᾶς ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως καὶ νὰ ἐξακολουθῇ ὁ Βουλευτὴς ἔχων ἐλπίδας ὅτι θὰ κληθῇ μετὰ τοῦτο νὰ ἐξενέγκῃ ἐλευθέρως τὴν γνώμην του περὶ τῆς καταλληλοτέρας ἐκλογικῆς περιφερείας, δὲν δύνανται νὰ καλύψωσι τὴν ἀλήθειαν. Ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως εὐρύνει τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας καὶ καθιστᾷ δεκαὲξ τοιαύτας τοὐλάχιστον διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Διὰ τοῦτο ἐπέρχεται ἡ ἀντίδρασις ἡ εὔλογος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν γνώμην ὅτι ἡ εὔρυνσις τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας εἶναι ἐπιβλαβής. Διατί εὐρύνεται ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια σήμερον; Εὐρύνεται, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ βελτιώσωμεν τὸ ποιὸν τῶν Βουλευτῶν. Τοῦτο φέρεται ὡς πρωτίστη αἰτιολογία. Πρόκειται λοιπὸν νὰ βελτιώσωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς διὰ μεταβολῆς τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας; Τὸ φάρμακον εἶναι παλαιόν, δὶς δ’ ἐλάβομεν τὸ καταπότιον τοῦτο. Δὲν γνωρίζω ποία ἐπῆλθε βελτίωσις, ἐνθυμοῦμαι ὅμως ὅτι εἰς τὰς Βουλὰς ἐκείνας, εἰς τὰς Βουλὰς τοῦ 1887 καὶ 1890, εἰσεπήδησαν πρόσωπα διὰ τῆς μεθόδου τῶν συνδυασμῶν καὶ τῆς μεθόδου τῶν ἐκλογικῶν ῥευμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἤθελον εἰσπηδήσει δι’ ἐκλογῶν ἐπαρχιακῶν, ὅπου ἦσαν γνωσταὶ αἱ φυσιογνωμίαι των· εἰσεπήδησαν πρόσωπα τὰ ὁποῖα εἰς τὰς ἐπαρχίας των ἐμειονοψήφησαν, ἔλαβον δὲ ψήφους πολλὰς εἰς τὰς ἐπαρχίας εἰς ἃς διετέλουν ἄγνωστοι. Ἐὰν κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐπιδιωκομένη βελτίωσις, δὲν νομίζω ὅτι ἐξελέχθη τὸ μᾶλλον τελεσφόρον μέσον. Ἐνθυμοῦμαι ἀκόμη ὅτι ἐν ἔτει 1890 συνετρίβη καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ κόμμα ἐκεῖνο (δεικνύει τὴν δεξιάν), τὰ πλεῖστα δὲ τῶν ἐπιλέκτων μελῶν αὐτοῦ ἐτέθησαν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ἐνῷ εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι οἱ ἐπιφανεῖς πολιτικοὶ ἄνδρες πρέπει νὰ εὑρίσκωνται ἐν τῇ Βουλῇ. Ἡ εὐρεῖα ἐκλογικὴ περιφέρεια εὐκολύνει τὸν ἀποκλεισμὸν οἱουδήποτε ἐπιλέκτου, διότι ἐνδυναμώνει τὸν συνδυασμὸν καὶ ἐκμηδενίζει τὴν προσωπικότητα, οὐδεὶς δέ, ὁσονδήποτε ἐπίζηλον καὶ ἂν κατέχῃ θέσιν, δύναται ν’ ἀντιταχθῇ μόνος κατὰ μιᾶς ἑνώσεως τῶν κατ’ ἐπαρχίας ἰσχυρῶν κομματαρχῶν, ἐνῷ ἐν τῇ ἐπαρχιακῇ περιφερείᾳ καὶ μόνος κατερχόμενος εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα δύναται νὰ παλαίσῃ καὶ ὑπερισχύσῃ, ἂν ἔχῃ πράγματι ἀνομολογουμένην ἀξίαν καὶ ἀπέκτησε τὴν ἐκτίμησιν τῶν συμπολιτῶν του. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀγαθὰ τὰ ἐκ τοῦ παρελθόντος προκύπτοντα. Αἱ δύο ἐκλογαὶ ἐκεῖναι μᾶς δίδουσι τὸ δεῖγμα τῆς βελτιώσεως τοῦ ποιοῦ τοῦ Κοινοβουλίου. Ἄλλοτε, Κύριοι, ὅτε τὸ πρῶτον εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, συνήφθησαν ἄλλου εἴδους ἀγῶνες. Τότε ὁ μέγας ἀγὼν διεξήγετο ἐν τῷ πεδίῳ τῷ συνταγματικῷ, καὶ ἔλεγε τότε ὁ ἀπελθὼν ἀρχηγὸς τῆς πτέρυγος ἐκείνης (δεικνύει τὴν ἀριστεράν), ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἦτο ἀντισυνταγματικὸν καὶ κατήγγελλε τοῦτο πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, προκαλῶν αὐτὸν ὅπως ἐνισχύσῃ τοὺς ἀγῶνας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὑπὲρ τοῦ Συντάγματος, συνήπτετο δὲ ἀληθὴς γιγαντομαχία μεταξὺ τῶν δύο πολιτικῶν ἀνδρῶν. Ἀπῆλθον οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι, καὶ σήμερον, ἂν γίνῃ λόγος ὑπό τινος περὶ παραβάσεως διατάξεως συνταγματικῆς, θὰ ἐπισύρῃ τὰ μειδιάματα, διότι κατερρυπάνθη ἐπὶ τοσοῦτον τὸ δυστυχὲς αὐτὸ Σύνταγμα, ὥστε διὰ πάντα, εἴτε Βουλευτὴν εἴτε ἁπλοῦν πολίτην, εἶναι ἐντροπὴ νὰ ὁμιλῇ περὶ τοιούτου εἴδους παραβάσεων. Τότε ἠγωνίζετο ὁ Τρικούπης καὶ ὁ Δηλιγιάννης καὶ ἐχρειάζοντο ἡμέραι συζητήσεων, ἀπέμενε δὲ πάντοτε ἐρωτηματικὸν διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἂν ἦτο ἢ δὲν ἦτο ἀντισυνταγματικὸν τὸ νομοσχέδιον. Διὰ τοῦτο, ὅτε τῷ 1890 πανίσχυρος εἰσῆλθεν ἐν τῇ Βουλῇ ὁ ἀείμνηστος Δηλιγιάννης, κατήργησε τὸν νόμον ἐκεῖνον, σιωπῶντος τοῦ μεγάλου Τρικούπη.

§48Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Τί ἠθέλετε νὰ κάμῃ ὁ Τρικούπης, ἀφοῦ ἐμειονοψήφει;

§49Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὁ Τρικούπης δὲν ἐσιώπα διότι ἐμειονοψήφει, ὅτε εἶχεν ἐναντίαν γνώμην· ἂν ἐξηκολούθει ἔχων τὰς αὐτὰς γνώμας, θὰ ἐπήρχετο ὡς κεραυνὸς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Δηλιγιάννη, καταργούσης νομοθέτημα, οὗτινος ὑπῆρξεν εἰσηγητής. Ἡ σιωπή του μαρτυρεῖ ἀποδοχήν, ἀπόδειξις δ’ ὅτι ἡ σιωπή του ἐμαρτύρει ἀποδοχὴν εἶναι ὅτι ἐπανελθὼν εἰς τὴν Ἀρχὴν ἐν ἔτει 1892 καὶ πάλιν ἰσχυρὸς δὲν ὑπέβαλε νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν περὶ μεταβολῆς τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Δὲν προέβαλε δὲ τοιοῦτο νομοσχέδιον, οὐχὶ διότι ἐχαρακτήριζεν ἐκεῖνον ἡ αὐτὴ δειλία, ἥτις χαρακτηρίζει τοὺς σημερινοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας — διότι εἶχε καὶ σθένος ψυχῆς καὶ θέλησιν ἰσχυρὰν καὶ ἠδύνατο νὰ σᾶς ἀντιτάξῃ ὅλους τοὺς φίλους του καὶ νὰ σᾶς εἴπῃ «Ψηφίσατέ το»—, ἀλλὰ δὲν τὸ προέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν, διότι ἐπείσθη ὅτι εἰς οὐδὲν ἀγαθὸν συνετέλεσεν ἡ εὔρυνσις τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Ἂν δὲν ἀρκῶσιν ὅμως τὰ παραδείγματα ταῦτα τοῦ παρελθόντος, ἴδωμεν κατὰ ποῖον ἐν μέλλοντι τρόπον θὰ βελτιωθῇ τὸ ποιὸν τῶν Βουλευτῶν. Θὰ παύσητε νὰ εἶσθε ἀντιπρόσωποι τοῦ αὐτοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Πόθεν θὰ προέλθητε; Πῶς θὰ γίνῃ τὸ θαῦμα, ὁ ἀντιπρόσωπος νὰ εἶναι διάφορος τοῦ λαοῦ; Ἐὰν ἔχῃ κακίας ἢ ἀρετὰς ὁ Ἑλληνικὸς λαός, θὰ τὰς ἔχῃ καὶ ὁ ἀντιπρόσωπός του. Ἂς μὴ θέλωμεν ν’ ἀπατῶμεν καὶ ν’ αὐταπατώμεθα! Ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχῃ ὅσας ἀποδίδετε εἰς αὐτὸν κακίας, ὀφείλετε νὰ δεχθῆτε ὅτι θὰ ἔχωσιν αὐτὰς καὶ οἱ ἀντιπρόσωποί του, προερχόμενοι εἴτε ἐξ εὐρείας εἴτε ἐκ στενῆς περιφερείας ἐκλογικῆς, βελτιουμένου δὲ τοῦ ποιοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ συμβελτιοῦται καὶ τὸ ποιὸν τῶν Βουλευτῶν. Δὲν νομίζω ὅτι αἱ ἀποδιδόμεναι μομφαὶ εἶναι ἀληθεῖς, ἀλλ’ οὔτε καὶ κρίνω ἄξιον τοῦ Κοινοβουλίου ν’ ἀπολογηθῶ ὑπὲρ αὐτοῦ, ὡς δυστυχῶς κατ’ ἐπανάληψιν ἄλλοι συνάδελφοι ἔκαμον. Θὰ ἐπέλθῃ στιγμὴ καὶ θὰ πεισθῶσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐπίστευσαν ὅτι τὸ κακὸν προέρχεται ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου, ὅτι ἠδίκησαν τοὺς Βουλευτὰς τόσα λέγοντες καὶ ἐπὶ τοσοῦτον κατ’ αὐτῶν ἐπιτιθέμενοι. Θὰ ἔλθῃ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκ τῶν πραγμάτων θὰ πεισθῶσιν ὅτι δὲν ὑπῆρξάν ποτε Ἕλληνες Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἐθυσίαζον τὰ γενικὰ συμφέροντα χάριν τῶν ἰδίων, ὡς μετ’ ἐπιμονῆς ὑποστηρίζεται. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο δὲν πταίουσιν οὔτε ἐκεῖνοι οὔτε ὁ τύπος ὁ διαμορφῶν καὶ διαπλάττων τὴν κοινὴν γνώμην. Πταίομεν ἡμεῖς αὐτοί, πταίουσι πρὸ παντὸς οἱ πολιτικοὶ ἀρχηγοί, οἵτινες δὲν παρέλιπον εὐκαιρίαν, εἴτε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς λαλοῦντες εἴτε ἀπὸ τῶν στηλῶν τῶν ἐφημερίδων, νὰ διακηρύξωσιν ὅτι αἴτιοι τῆς κακῆς καταστάσεως εἶναι πάντοτε οἱ Βουλευταί, αἱ ἅρπυιαι αὐταί, οἱ κακοποιοὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἠμπόδιζον αὐτοὺς ν’ ἀπεργάζωνται τ’ ἀγαθά! Καὶ ταῦτα πρὸς δικαιολογίαν πάσης κακῆς των ἐνεργείας ἢ παραλείψεως! Δὲν ἐξαιρῶ δὲ κανένα ἀρχηγόν, οὔτε τὸν καθήμενον δεξιᾷ οὔτε τὸν καθήμενον ἀριστερᾷ! (Φωναί: Εὖγε! Εὖγε!), διότι καὶ οἱ δύο ἀρχηγοὶ τῶν πολιτικῶν κομμάτων δὲν ἔκαμον ἄλλο τι ἐν τῷ παρελθόντι παρὰ νὰ μεμψιμοιρῶσι κατὰ τῶν Βουλευτῶν, νὰ ἐκμηδενίζωσιν αὐτούς, νὰ τοὺς ἐξευτελίζωσι καὶ τοὺς ταπεινῶσιν. Ὅτε δὲ ἐξηγέρθη ὁ λαὸς καὶ συνέβη ὅ,τι συνέβη, εὑρέθησαν ἀμφότεροι γυμνοὶ ἄλλων φίλων καὶ μόνον τοὺς Βουλευτὰς εἶδον εἰς τὸ πλευρόν των, ἑτοίμους νὰ θυσιασθῶσιν ὑπὲρ τῶν πολιτικῶν των ἰδεῶν καὶ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων! (Φωναί: Εὖγε! Εὖγε!). Δὲν ἐξαιρῶ τὸν ἀρχηγὸν τῆς πλειονοψηφίας, ὁ ὁποῖος ἐπανελθὼν ἐκ Κερκύρας, ὅπως ἐπανῆλθεν, εὑρέθη ἐν τοῖς κόλποις ὁλοκλήρου τῆς πλειονοψηφίας ἀσαλεύτου καὶ ἀφωσιωμένης παραμενούσης, τῆς πλειονοψηφίας τὴν ὁποίαν τοσοῦτον αὐτὸς ἠδίκησε. Δὲν ἐξαιρῶ τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ὁποῖος πίπτων ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὴν ἱστορικὴν ἐκείνην νύκτα, ὅπως ἔπεσεν, εὑρέθη μόνος μετὰ τῶν ὀλίγων φίλων του Βουλευτῶν, αὐτῶν τῶν περιφρονουμένων, τῶν περιυβριζομένων, τῶν διὰ τῆς συναλλαγῆς ἀποζώντων! (Φωναί: Εὖγε! Εὖγε!). Ἐπόθησα, Κύριοι, εἰς τὸν βίον μου νὰ ἴδω κατὰ πόσον αὐτὴ ἡ συναλλαγὴ ἀσκεῖ ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς τύχης τῶν Βουλευτῶν, ἀλλὰ τῶν Βουλευτῶν τῶν ἐργασθέντων, τῶν ἐργαζομένων, τῶν πονούντων τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τῶν κοπιαζόντων διὰ τὰ συμφέροντα αὐτοῦ. Ἂς καταλυθῇ τὸ κράτος αὐτὸ τῆς συναλλαγῆς! Τί ζητεῖτε; Ζητήσατέ το σεῖς ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἀνορθώσεως. Οἱονδήποτε μέτρον θέλετε κατὰ τῆς συναλλαγῆς, φέρετε το νὰ ψηφισθῇ, διὰ νὰ ἴδητε ὅτι οἱ ἄνδρες οἱ παρακαθήμενοι ἐδῶ θέλουσιν ἐπανέλθει ἐλεύθεροι πάσης ἐκ συναλλαγῆς ὑποχρεώσεως ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ. Τότε δὲ θέλουσι πεισθῆ πάντες ὅτι δὲν φέρει ἡ συναλλαγὴ τοὺς ἄνδρας τούτους ἐν τῷ ἐθνικῷ τούτῳ συνεδρίῳ, ἀλλὰ τοὺς φέρει ἡ ἀξία των, ἡ ἐκτίμησις τῶν ἐκλογέων, ἡ ἐλευθέρα καὶ ἀνεπηρέαστος γνώμη αὐτῶν. Εἴθε νὰ ἐγίνετο τοῦτο διὰ νὰ λυθῇ ἡ γλῶσσα τῶν Βουλευτῶν. Τότε δὲν θὰ ὀργιάζωσι καί τινες ἐκ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους ἡ μοῖρα φέρει ἑκάστοτε εἰς τὸ ὑπουργικὸν ἑδώλιον. (Αἴσθησις. Φωναί: Εὖγε! Εὖγε!). Ἀλλ’ ἡ εὐρεῖα ἐκλογικὴ περιφέρεια θέλει ἐμποδίσει, λέγουσι, τοὺς μικτοὺς συνδυασμούς. Πῶς; Κατὰ τίνα τρόπον; Ἐὰν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ταυτισθῶσιν εἰς τὰς γνώμας 2 ἢ 3 ἢ 4 ἄτομα καὶ νὰ καταστήσωσιν ὁμογενῆ συνδυασμόν, θὰ ταυτισθῶσι πλείονες ἐν νομαρχιακῇ περιφερείᾳ, ὅτε ὁ κίνδυνος τῆς ἀποτυχίας θέλει ἑνώσει ὅλους τοὺς ἰσχυροὺς πολιτευομένους, ὅπως ἀποτρέψωσι τὸν τοιοῦτον κίνδυνον; Θέλετε νὰ προβῶσι μέχρις αὐτοθυσίας καὶ πάλιν οἱ Βουλευταί; Αὐτὸ ζητεῖτε; Δὲν εἶναι πλέον εὔκολον τοῦτο. Τὸ αἴσθημα τῆς αὐτοσυντηρησίας θέλει τοὺς ὁδηγήσει εἰς καταρτισμὸν μικτῶν συνδυασμῶν. Κατὰ τῶν προσπαθειῶν τῶν ἀρχηγῶν ὅπως ἐκμηδενισθῇ ἡ ἐκλογικὴ ἐπιρροὴ τῶν Βουλευτῶν θ’ ἀντιταχθῇ ὁ μικτὸς συνδυασμὸς ὑπὸ τὴν μᾶλλον τερατώδη μορφήν. Τὸ σύνθημα τοῦ καταρτισμοῦ τοιούτων συνδυασμῶν θὰ δοθῇ ἀπὸ τοὺς Ὑπουργούς, ἂν δὲν ἐδόθη ἤδη. Εἴδετε τοὺς πρώην Ὑπουργοὺς δίδοντας τὸ παράδειγμα τοῦτο. Ἄς δηλώσωσιν οἱ νῦν Ὑπουργοὶ ὅτι ὄντως δὲν ἔχουσιν ἀπὸ τοῦδε καταρτίσει μικτοὺς συνδυασμούς. Καὶ εἴπατέ μοι: Μετὰ τὴν παρασκευαζομένην τοιαύτην κατὰ τὰς ἐκλογὰς παράστασιν ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τί προβάλλετε πλέον ὑπὲρ τῆς εὐρείας περιφερείας; Πῶς θὰ καταρτίσητε τοὺς ἀμιγεῖς συνδυασμούς, ὅταν οἱ Ὑπουργοὶ οἱ θεωρούμενοι ὡς τὰ πρῶτα φέροντες, εἴτε οἱ νῦν εἴτε οἱ τέως εἴτε οἱ πρώην, θὰ καταρτίσωσιν, ὅσοι δὲν κατήρτισαν ἀκόμη, μικτοὺς συνδυασμούς; Ἤκουσα, Κύριοι, προβαλλόμενα καὶ ἄλλα ἐκλογικὰ συστήματα, διότι βεβαίως ἡ εὔρυνσις, ἡ σμίκρυνσις, ὁ περιορισμός, ἡ μεγέθυνσις τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας δὲν ἀποτελεῖ σύστημα, ἐκτὸς ἐὰν ἔχητε διάφορον γνώμην, κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§50Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ὄχι.

§51Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὸ σύστημα εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό, τὸ τῆς καθολικῆς μυστικῆς ψηφοφορίας διὰ σφαιριδίων. Θέλετε λοιπὸν νέον ἐκλογικὸν σύστημα; Δύο ἤκουσα προβαλλόμενα τοιαῦτα, τὸ μὲν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ὀλυμπίας, συνιστάμενον εἰς τὴν διαίρεσιν τοῦ Κράτους εἰς ἑκατὸν πεντήκοντα ἐκλογικὰ διαμερίσματα, ὧν ἕκαστον νὰ ἐκλέγῃ ἕνα Βουλευτήν, τὸ δὲ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου ἐν εὐρείᾳ ἐκλογικῇ περιφερείᾳ, ὅπερ ἐπανέφερεν εἰς τὴν ζωὴν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μεσσήνης. Ἦτο ἡ γνώμη τοῦ μεγάλου πατρός του, ἐγκαταλειφθεῖσα ὅμως διὰ τὸ δυσεφάρμοστον.

§52Σ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ....

§53Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν εἶναι ἡ ὥρα νὰ συζητήσωμεν περὶ ἐκλογικῶν συστημάτων, ἄλλως θέλετε πεισθῆ καὶ σεῖς, ὡς καὶ ὁ ἀείμνηστος πατήρ σας ἐπείσθη, ὡς καὶ ὅσοι ἐξακολουθοῦσιν ἔχοντες τὴν αὐτὴν γνώμην θέλουσι πεισθῆ, ὅτι δὲν εἶναι ἐφαρμόσιμον τὸ ἑνιαῖον ἐν εὐρείᾳ ἐκλογικῇ περιφερείᾳ. Εἶναι βεβαίως ἐφαρμόσιμον τὸ ἑνιαῖον ἐν μικροῖς διαμερίσμασιν. Ἀλλὰ τέλος πάντων εἶναι γνώμη συζητητέα. Προβάλλετε ἓν σύστημα, ὅπως προβάλλετε· καὶ τὸ τῶν μικρῶν διαμερισμάτων. Λειτουργοῦσι καὶ ἄλλα ἐκλογικὰ συστήματα ἀλλαχοῦ καὶ μελετᾶται πολλαχοῦ ἡ μεταβολὴ αὐτῶν. Ἂν ὅμως πρόκειται περὶ μεταβολῆς ἐκλογικοῦ συστήματος, Κύριοι, ἀπαιτεῖται μελέτη σοβαρά, μελέτη ἐπιστημονική, μελέτη μακρά, ὡς γίνεται εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια τοῦ κόσμου. Μόνον ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι ἐπιφοιτᾷ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, μόλις καταλάβωμεν τὸ ἑδώλιον τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ ἀρχίζει ἡ μηχανὴ τῆς παραγωγῆς νομοσχεδίων κατὰ δεκάδας καὶ ἑκατοντάδας. Εἰς ὅλας τὰς ἄλλας χώρας, εἴς τε τὰς πεπολιτισμένας καὶ ἀπολιτίστους, ἔχουσιν ὀλιγώτερον ἐγωισμὸν οἱ καταλαμβάνοντες τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας, καὶ καλοῦσι τοὺς ἄνδρας τοὺς ἐπιλέκτους καὶ ἐπιφανεῖς τοὺς εἰς εἰδικοὺς κλάδους ἀσχολουμένους, σχηματίζουσιν ἐπιτροπάς, λαμβάνουσι τὸ πόρισμα τῶν μελετῶν αὐτῶν, ἐκθέτουσι κατόπιν τὰς γνώμας ταύτας, ὡς καὶ τὰς ἰδέας των πρὸς τὸν λαόν, προκαλεῖται δημοσία συζήτησις, καί, ὅταν ὡριμάσῃ πλέον μία γνώμη, τότε προβαίνουσιν εἰς μεταβολὴν οἱουδήποτε μὲν νόμου, μάλιστα δὲ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἡμᾶς δέρει ἡ ἐπιπολαιότης καὶ ἡ ἡμιμάθεια. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Τὴν ἐπιπολαιότητα δὲ καὶ τὴν ἡμιμάθειαν ἔχοντες ἐφόδια προβαίνομεν εἰς τὸν καταρτισμὸν νομοσχεδίων καὶ εἰς τὴν ψήφισιν νόμων.

§54Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Διὰ νὰ χαρακτηρισθῶμεν ῥηξικέλευθοι!

§55Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Διατί λοιπὸν νὰ σπεύσωμεν; Ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ πρώην καθεστὼς τὸ διοικητικόν, εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι πᾶσα πρᾶξις ἡμῶν τῶν νεωτέρων, ἡ ὁποία μεταβάλλει τὰ κρατοῦντα ἐπὶ πολλὰ ἔτη, εἶναι πρᾶξις ὀλεθρία. Ἔχω τὴν γνώμην ἀκόμη ὅτι, ἐὰν ἐξηκολουθοῦμεν νὰ διοικώμεθα μὲ τοὺς νόμους, μὲ τοὺς ὁποίους διῳκούμεθα πρὸ 20, πρὸ 30 ἐτῶν, θὰ ἤμεθα εἰς καλλιτέραν κατάστασιν. Ὅσῳ περισσοτέρους νομοὺς ψηφίζομεν ἐδῶ, τόσον χειροτερεύομεν τὴν κατάστασιν. Ἀλλά, ἀφοῦ ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ παλαιὸν διοικητικὸν καθεστώς, ἂς ἐπανέλθωμεν καὶ εἰς τὸ ἐκλογικὸν καὶ ἂς ἀναθέσωμεν τὴν μελέτην τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ἀφοῦ τόσον κατέστη ἀναγκαῖον νὰ μεταβληθῇ τοῦτο εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς μίαν μεγάλην ἐπιτροπήν, ἵνα σκεφθῇ, μελετήσῃ καὶ ὑποβάλῃ ἓν τελειότερον σύστημα, τὸ ὁποῖον κομιζόμενον ἐνώπιον ἡμῶν νὰ συζητήσωμεν καὶ ἀποδεχθῶμεν ὅλοι. Διότι δὲν φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ὑπάρχει τις ἐν τῇ Βουλῇ μὴ θέλων τὴν βελτίωσιν τὴν πραγματικὴν εἰς ὅλους τοὺς κλάδους, ἀλλὰ βελτίωσιν ἥτις δὲν ἐπιζητεῖται κατὰ τοιοῦτον ἐπιπόλαιον καὶ ῥαγδαῖον τρόπον. Ζητεῖ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, λέγουσιν, ἀνόρθωσιν. Τί ζητεῖ! Ἔρριψαν μίαν λέξιν «Ἀνόρθωσιν» καὶ τοῦ ἐφούσκωσαν τὰ μυαλά. Ἡμεῖς καλούμεθα νὰ ἐπιτελέσωμεν αὐτὸ τὸ ἔργον τῆς ἀνορθώσεως. Ἀλλά, ἀντὶ ν’ ἀνορθώσωμεν, καταρρίπτομεν καὶ συντρίβομεν ὅ,τι ἵσταται εἰς τοὺς πόδας του. Ἐργασθῶμεν εἰς ἀνόρθωσιν! Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀκουομένη φωνή. Ἐννοῶ τὴν πρασκομισθεῖσαν νομοθετικὴν ἐργασίαν πρὸς στρατιωτικὴν καὶ ναυτικὴν ὀργάνωσιν τῆς χώρας, διότι αὕτη εἶναι πόρισμα μελέτης ἀνδρῶν εἰδικῶν. Καθ’ ὃ χρονικὸν διάστημα ἡμεῖς παρεσκευάζομεν ἐνταῦθα, διὰ τῆς τακτικῆς τὴν ὁποίαν ἠκολουθοῦμεν, τὴν ἐπελθοῦσαν ἐξέγερσιν, ἐκεῖνοι ἐμελέτων, εἰργάζοντο, ἠγωνίων καὶ τῆς ἐπιστάσης τῆς στιγμῆς προέβαλον τὰς προτάσεις των πλήρεις, σαφεῖς καὶ καθωρισμένας περὶ ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ. Αἱ προτάσεις αὗται παρέχουσι τὴν εἰκόνα συστήματος μεμελετημένου, καθ’ οὗ δὲν ἔχομεν τὴν ἱκανότητα ν’ ἀντιταχθῶμεν καὶ ὅπερ δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐφ’ ὅσον τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας ἐπιτρέπουσιν. Ἐννοῶ τὸ πόρισμα τῶν μελετῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, διότι καὶ αὐτὸς ἠσχολεῖτο πρὸ πολλοῦ εἰς μελέτας πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τοῦ κλάδου εἰς ὃν ἀνήκει. Καὶ τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον ἀποτελούμενον ἐκ διακεκριμένων ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ συνειργάσθη εἰς τὴν παρασκευὴν τῶν προσκομισθέντων νομοθετημάτων. Ἀλλὰ μεταβολὴν ἐκλογικοῦ συστήματος ἀμελέτητον ἐπὶ τίνι λόγῳ μετὰ τόσης σπουδῆς ἐπιδιώκομεν; Τοῦτο δὲν εἶναι ἔργον ἀνορθώσεως ἄλλοθεν ἐπιβαλλόμενον. Ἀφορᾷ τὴν συγκρότησιν τοῦ Σώματος καὶ εἰς ἡμᾶς ἀπόκειται νὰ σκεφθῶμεν καὶ ἀποφασίσωμεν περὶ τοῦ καταλληλοτέρου ἐκλογικοῦ συστήματος. Εὐρύνοντες τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἐπιτυγχάνομεν βελτίωσίν τινα; Ἂν ὑπάρχωσι κακίαι εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν, ἃς εὐρύνωμεν αὐτάς. Δύο καὶ δύο κάμνουν τέσσαρα. Προσκολλῶμεν τὴν μίαν ἐπαρχίαν εἰς τὴν ἄλλην. Ἄλλοτε, ὁ κ. Ζαΐμης, ἀρχηγὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔλεγεν ἐντεῦθεν ὅτι, ἐὰν εὐρύνητε τὴν περιφέρειαν, προσθέτετε εἰς τὸ ἓν μηδενικόν, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν ἐπαρχίαν, καὶ τόσα ἄλλα μηδενικά, ὅσας ἐπαρχίας θέλετε προσκολλήσει εἰς τὴν πρώτην. Ἀλλ’ εἰσάγοντες τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ τῆς προθέσεως νὰ ἐπιτύχητε διὰ τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ καὶ τὴν εὔρυνσιν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας ἐπιφέρετε σύγχυσιν κατὰ τὴν συζήτησιν, καθιστᾶτε δυσχερῆ τὴν ἐπ’ αὐτοῦ ψῆφον τῆς Βουλῆς· διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσῃ τις ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἂν ταυτοχρόνως δὲν θέλῃ καὶ τὴν εὔρυνσιν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Ὁ κ. Μπουφίδης λ.χ. ἐδήλωσε χθὲς ὅτι θέλει εὐρυτέραν τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ μεταβληθῇ ἡ ὑφισταμένη διοικητικὴ διαίρεσις, ἑπομένως θὰ καταψηφίσῃ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου· καταψηφίζων ὅμως τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου καταψηφίζει τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν· ἑπομένως τὸν φέρετε εἰς θέσιν δύσκολον καὶ τὸν ἀναγκάζετε νὰ ψηφίσῃ κατὰ τὸ ἥμισυ ἐναντίον τῆς ἐπιθυμίας του. Ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύει τὴν ἀριστεράν), οἱ πλεῖστοι τοὐλάχιστον ἐξ αὐτῆς θέλουσι τὴν εὐρύτητα τῶν νομῶν, θέλουσι τὴν κατάργησιν τῶν 10 νομῶν, καὶ συνεπῶς εἶναι διατεθειμένοι νὰ ψηφίσωσιν ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἡ πτέρυξ ἐκείνη (δεικνύει τὴν δεξιάν), μετανοοῦσα δι’ ὅσα ἐν τῷ παρελθόντι διέπραξεν, ἐκηρύχθη ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τῶν 10 νομῶν, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀριστερὰ πτέρυξ θέλει τὴν ἐπαρχιακὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν καὶ ἡ δεξιὰ τὴν ἤδη ὑφισταμένην ἢ τὴν ἐπαρχιακήν. Πῶς ὅμως εἶναι δυνατόν, παρακαλῶ, νὰ ψηφίσητε ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ὅταν συνευρύνηται καὶ ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια; Εἶναι ἠναγκασμένοι καὶ οἱ ἐντεῦθεν καὶ οἱ ἐκεῖθεν νὰ καταψηφίσωσι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὑπερψηφίζοντες εὐρύνουσι, παρὰ τὴν ἐπιθυμίαν των, τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Καὶ ἐνῷ τὸ νομοσχέδιόν σας ἤθελε τύχει τῆς γενικῆς ἐπιδοκιμασίας, ἐὰν δὲν ἐξυπηκούετο καὶ ἡ εὔρυνσις τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, ἤδη κινδυνεύει νὰ τύχῃ τῆς ἀποδοκιμασίας τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ εὔρυνσις τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας δὲν θέλει συντελέσει εἰς ἀγαθὸν τῆς χώρας καὶ ὅτι εἶναι φάρμακον, τὸ ὁποῖον δοκιμασθὲν δὲν ἔφερε καμμίαν θεραπείαν, ἑπομένως θέλω καταψηφίσει τὸ νομοσχέδιόν σας, ἔστω καὶ ἂν ἤμην διατεθειμένος, συμφώνως τῇ γνώμῃ τῆς Βουλῆς ὁλοκλήρου, νὰ δεχθῶ ὅτι οἱ 16 νομοὶ εἶναι ἀρκετοὶ διὰ τὴν διοίκησιν τῆς χώρας. Πρέπει λοιπὸν νὰ καταστήσωμεν εὐχερῆ τὴν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ψῆφον τῆς Βουλῆς, χωρίζοντες τὸ ζήτημα τὸ ἐκλογικὸν ἀπὸ τοῦ διοικητικοῦ οὐχὶ βεβαίως κατὰ τὴν μέθοδον τὴν ὁποίαν ὑπέδειξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· δηλαδὴ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν ἡ πρότασις περὶ καταργήσεως τῆς εὐρείας ἐκλογικῆς περιφερείας. Ἡ πρότασις τῶν συναδέλφων ἡμῶν εἶναι ὥριμος πρὸς συζήτησιν, εἶναι ὑπογεγραμμένη ὑπὸ πολλῶν Βουλευτῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος.

§56Κ. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπεβλήθη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον. Τοῦτο διὰ τὴν ἱστορικὴν ἀλήθειαν.

§57Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μάλιστα, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι ἐμμένουσιν εἰς τὰς γνώμας, ἃς εἶχον κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον οἱ ὑπογράψαντες. Λοιπὸν ἡ πρότασις αὕτη εἶναι ἐγγεγραμμένη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ δύναται νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις αὐτῆς. Ἐὰν προταχθῇ καὶ μετὰ τὴν συζήτησιν ἀπόψε μάλιστα ἀπορριφθῇ ἡ πρότασις περὶ ἐπανόδου εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν, τότε ἡ Βουλὴ θέλει τὴν εὐρύτητα τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας καὶ θὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως. Δὲν δύνασθε, ὑποθέτω, ν’ ἀρνηθῆτε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸν τοιοῦτον διακανονισμὸν τῆς συζητήσεως, διότι πρέπει ν’ ἀποχωρίσωμεν τὸ ἐκλογικὸν μέρος τοῦ νομοσχεδίου ἀπὸ τοῦ διοικητικοῦ. Τότε μόνον θὰ εἶσθε εἰλικρινεῖς ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, ὅταν προκαλέσητε τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς πρῶτον ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ ζητήματος. Βεβαίως δὲν πρόκειται περὶ διατηρήσεως τοῦ ὑφισταμένου νόμου, τοῦ διαλαμβάνοντος εὐρεῖαν καὶ μὴ εὐρεῖαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, διότι αὕτη ἀποκρούεται πρὸ παντὸς ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ εἰσηγητὴς τοιούτου μέτρου, διότι τὸν ἐνθυμοῦμαι ἔγκριτον φίλον τοῦ μακαρίτου Δηλιγιάννη, ὑποστηρίζοντα ἐντεῦθεν τὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν καὶ λέγοντα ὅτι, ἂν πρόκειται περὶ εὐρείας, ἠδύνατο ν’ ἀνεχθῇ τὴν εὐρυτάτην, οὐδέποτε ὅμως τὴν εὐρεῖαν, ὡς ἤδη ὑφίσταται.

§58Κ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Περίπου.

§59Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καὶ εἶναι ἀληθῶς ὀρθὴ ἡ γνώμη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ εὐρεῖα λεγομένη δημιουργεῖ ἀνισότητα φρικώδη μεταξὺ τῶν ἐπαρχιῶν. Ἐὰν ὅθεν ἡ Βουλὴ ἀπορρίψῃ τὴν πρότασιν τῶν κ. Βουλευτῶν περὶ ἐπανόδου εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν, τότε θέλει προβῆ εἰς ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀσυζητητί. Ἐὰν ὅμως ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν, οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὴν σταματήσῃ, διότι ἡ Βουλὴ μόνη κρίνει περὶ τῆς τύχης αὐτῆς καὶ περὶ τοῦ καταρτισμοῦ αὐτῆς. Ἡ δὲ Βουλὴ εἶναι ἡ μόνη ἁρμοδία ν’ ἀντιπροσωπεύσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, καὶ οὐδεὶς ἄλλος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λέγῃ ὅτι ἐκπροσωπεῖ τὴν θέλησιν αὐτοῦ, τοῦ ὁποίου ἡ γνώμη διηρμηνεύθη δὲν ἠξεύρω κατὰ ποῖον τρόπον. Οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ διερμηνεύοντες ἐγκύρως τὴν γνώμην του θέλουσι καταψηφίσει τὴν πρότασιν ταύτην καὶ θέλουσι ταχθῆ ὑπὲρ τῆς γνώμης τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς πλειονοψηφίας, ἂν ἀληθῶς αὕτη συμπίπτῃ μὲ τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν νομίζωσιν ὅτι τὰ συμφέροντα τῶν ἐκλογέων των, τὰ συμφέροντα τῶν ἐπαρχιῶν των, τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, θὰ ἐξυπηρετηθῶσιν εὐρυθμότερον, κανονικώτερον καὶ ἐπιτυχέστερον διὰ τῆς ἐπαρχιακῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, ἐὰν νομίζωσιν ὅτι δὲν συντελεῖ εἰς ἀγαθὰ ἀποτελέσματα ἡ εὔρυνσις τῆς περιφερείας, ἐὰν νομίζωσιν ὅτι δὲν προσήκει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς κατάστασιν, περὶ τῆς ὁποίας τὸ ἔθνος ἐξέδοτο ἐτυμηγορίαν καταδικαστικὴν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1890, τότε θέλουσι ψηφίσει τὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν. Καταλήγων δέ, Κύριοι, προτείνω ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως τῶν Βουλευτῶν περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου ΓΡΙϚʹ τοῦ 1906, ἀφορῶντος τὴν εὐρεῖαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, τοιουτοτρόπως δὲ ἡ Βουλὴ ἀπομένουσα ἐλευθέρα παντὸς ἐκλογικοῦ ὑπολογισμοῦ θέλει ψηφίσει ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους. (Φωναί: Εὖγε! Εὖγε! Εὖγε!).

§60Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἄν, Κύριοι, εἰς τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος ὅπως τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον διαχωρισθῇ εἰς τὸ μέρος τὸ ἀφορῶν τὴν κατάργησιν τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως καὶ εἰς τὸ μέρος τὸ ἀφορῶν τὰς εὐρείας ἐκλογικὰς περιφερείας, ἄν, λέγω, ἡ Κυβέρνησις ἐλάμβανε τὸν λόγον διὰ νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην αὐτῆς, βεβαίως ἦτο περιττὸν ἐγὼ νὰ ὁμιλήσω. Ἀλλά, ἐπειδὴ παρατηρῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις σιωπᾷ, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ὁμολογῶ ὅτι εἶμαι ἀτυχὴς διαδεχθεὶς ἐπὶ τὸ βῆμα τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Φθιώτιδος, ἀλλ’ εἶμαι εὐτυχής, διότι ἐπείσθην καὶ ἐγώ, ὅπως, ὑποθέτω, καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς διὰ τῶν θαυμασίων εἰκόνων καὶ τῶν ἁδρῶν ἐπιχειρημάτων τὰς ὁποίας παρουσίασεν ἐνώπιον ἡμῶν ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι πράγματι, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τῆς καταργήσεως τῶν Νομαρχιῶν, ὤφειλε νὰ ὑποβάλῃ αὐτοτελὲς τοῦτο, διότι, ὡς ἐπανέλαβε τὴν ἑσπέραν ταύτην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ Κυβέρνησις ἀποβλέπει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου λόγῳ οἰκονομίας. Ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαφωνήσω πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι φρονῶ ὅτι ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ καταργουμένων τῶν δέκα νομῶν δὲν θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ οἰκονομία, τὴν ὁποίαν ὑπολογίζει ἡ Κυβέρνησις, οὐδὲ ἄλλη τις ὠφέλεια θὰ προέλθῃ, καὶ λίαν ὀρθῶς ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, δὲν εἶναι πρέπον, καίτοι ἐγὼ ὡς πολιτευόμενος Φθιώτιδος δὲν θίγομαι διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, δὲν εἶναι δίκαιον ν’ ἀφαιρέσητε ἓν ἀγαθὸν ἀπὸ ἐπαρχίας τὸ ὁποῖον ἐδώκατε πρὸ πολλῶν ἐτῶν, διότι πρέπει νὰ ἔχητε τὸν ὀφθαλμὸν τῆς διοικήσεως πλησίον τοῦ πολίτου. Ἄν θελήσητε νὰ συζητήσητε καὶ ἐμβαθύνητε, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὴν κατάστασιν εἰς ἣν διατελεῖ ἡ δημοσία ἀσφάλεια ἐν Ἑλλάδι, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ θέτοντες τὴν χεῖρα ὑμῶν ἐπὶ τῆς καρδίας σας νὰ ὁμολογήσητε ὅτι ἀφαιροῦντες τὸν ὀφθαλμὸν τῆς διοικήσεως ἀπὸ τοῦ πολίτου ἀφήνετε κατάστασιν ὑπάρχουσαν οἰκτρὰν ὄντως ὑπὸ ἔποψιν ἀσφαλείας, ἀφήνετε κατάστασιν ὄχι εἰς ἣν θέσιν διατελεῖ αὕτη ἀλλὰ εἰς ἔτι χειροτέραν. Ἔχω λοιπὸν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δηλώσω ὅτι εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὄχι διότι συνδέεται τοῦτο πρὸς τὴν εὔρυνσιν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, διότι εἰς ἐμὲ εἶναι ἀδιάφορον τοῦτο, ἂν ἐνδιαφέρει ἐμὲ ἂν θὰ παραμείνῃ ἡ εὐρεῖα περιφέρεια, θὰ γίνῃ εὐρυτάτη, ἂν θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν μικράν, διότι τὴν γνώμην μου ἐξέθηκα χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλ’ ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀμυνθῶ ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῶν νομῶν, διότι τοιαύτην ἐντολὴν ἔχω ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς μου, ἔχω τὴν ἐντολὴν νὰ δηλώσω ὅτι θὰ καταψηφίσω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι καταργεῖται ὁ νομὸς τῆς Τριφυλίας. Ἀλλ’ ἂν θέλητε, Κύριοι, οἰκονομίας, καὶ ἀναγνωρίζω ὅτι εὑρίσκεσθε εἰς τὴν ἀπόλυτον ἀνάγκην νὰ κάμητε τοιαύτας, δύνασθε ν’ ἀποδεχθῆτε τὴν πρότασιν τοῦ Βουλευτοῦ Μαντινείας κ. Μπακοπούλου, προτείναντος νὰ καταργήσητε τοὺς δευτέρους γραμματεῖς τῶν Νομαρχιῶν· ἂν θέλητε οἰκονομίας, προσθέτω καὶ ἐγώ, τὰς πενιχροτάτας ταύτας οἰκονομίας τῶν 56 χιλιάδων μόνον δραχμῶν, προβῆτε εἰς τὴν κατάργησιν τῶν γραφέων τῶν Νομαρχιῶν, καὶ ὑποχρεώσατε ἐπὶ πλέον τοὺς δήμους ἵνα καὶ οὗτοι ἀναλάβωσιν εὐχαρίστως τὸ φορτίον τοῦτο, νὰ πληρώνωσιν αὐτοὶ τὸ ἐνοίκιον τῶν Νομαρχιῶν. Ἂν θέλητε οἰκονομίαν, καταργήσατε τὴν περιττὴν Νομαρχίαν τῆς Ἀττικῆς, διότι δὲν γνωρίζω τίνα χρησιμότητα ἔχει ἡ Νομαρχία Ἀττικῆς, ἀφοῦ ἐνταῦθα εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ δύνασθε νὰ προσθέσητε ἕνα καὶ μόνον ὑπάλληλον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἵνα διεξάγῃ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν. Ἂν θέλητε οἰκονομίαν, καταργήσατε τὰς περιττὰς θέσεις τῶν βασιλικῶν ἐπιτρόπων τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τὰς παχυμίσθους ταύτας θέσεις, διὰ νὰ μὴ εἴπω τὰς ἀργομίσθους, καὶ ἀναθέσατε τὰς θέσεις ταύτας εἰς τοὺς γενικοὺς γραμματεῖς τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης. Ἂν κάμητε ὑπολογισμὸν τῶν οἰκονομιῶν τούτων, θὰ εὕρητε ὅτι αἱ οἰκονομίαι, ἃς ζητεῖτε, εἶναι ἀνώτεραι τῶν οἰκονομιῶν τῶν ἐπιδιωκομένων διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ὑποβάλλετε εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ἐπανέρχομαι, κύριοι Βουλευταί, καὶ πάλιν εἰς τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον χθὲς ἐνώπιον ὑμῶν, εἰπὼν ὅτι, ἂν θέλητε ν’ ἀπαλλάξητε τὸν ἐκλογέα τῶν ἐπηρεασμῶν, ἂν θέλητε ν’ ὑψώσητε τὸ φρόνημα αὐτοῦ, ἂν θέλητε νὰ ἔχητε ἁγνὸν καὶ ἄδολον καὶ ἐλεύθερον τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καταργήσατε τοὺς συνδυασμούς. Καταργήσατε τοὺς συνδυασμοὺς οὐχὶ διὰ τῆς μικρᾶς περιφερείας ἢ διὰ τῆς εὐρείας περιφερείας, διότι διὰ τοῦ μέτρου τούτου οὐδέποτε θὰ ἐπιτύχητε τὸν σκοπόν σας τοῦτον, ἀλλὰ καταργήσατε αὐτούς· εἰσάγοντες τὸ μέτρον τῶν 150 διαμερισμάτων ὧν ἕκαστον νὰ ἐκλέγῃ ἕνα Βουλευτήν. Λέγω 150 διαμερισμάτων, Κύριοι, διότι κάμνω τὸν ὑπολογισμὸν ἐν σχέσει πρὸς τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι εἰς ἕκαστον διαμέρισμα ἀναλογοῦσιν 20,000 κάτοικοι, καὶ 20,000 κάτοικοι βεβαίως δὲν δύνανται νὰ ἐπηρεασθῶσι διὰ τοῦ χρήματος οἱουδήποτε πλουσίου. Ἔλεγον χθὲς ὅτι μοὶ εἶναι ἀδιάφορον καὶ δηλῶ ὅτι δὲν θὰ ψηφίσω τὴν πρότασιν τῆς ἐπαναφορᾶς εἰς τὴν μικρὰν περιφέρειαν, μοὶ εἶναι ἀδιάφορον οἱονδήποτε σύστημα ἐκλογικὸν καὶ ἂν ἀκολουθήσητε διὰ τὸ παρόν· ἐγὼ ἐνδιαφέρομαι διὰ τὸ μέλλον καὶ ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συστήσητε ἐπιτροπὴν κοινοβουλευτικὴν καὶ μή, ἥτις νὰ μελετήσῃ τὸ σύστημα τῶν διαμερισμάτων διὰ τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου, τοῦ κατ’ ἀνάγκην καθιερουμένου. Κατόπιν τῶν τελευταίων γεγονότων, κύριοι Βουλευταί, ἂν θέλητε ν’ ἀνυψώσωμεν τὸ ἀξίωμα τοῦ Βουλευτοῦ, ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀποδείξωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι ἡμεῖς δὲν μεριμνῶμεν περὶ ἡμῶν αὐτῶν· ὅτι εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος ἡμῶν δὲν ὁδηγεῖ ἡμᾶς τὸ συμφέρον, ἀλλὰ τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας καὶ τοῦ λαοῦ, ἂν θέλητε δ’ οὗτος νὰ ἐκδηλοῖ ἁγνὸν καὶ ἄδολον τὸ φρόνημά του ὡς ἐκλογέως πρέπει νὰ προβῆτε εἰς τὴν μελέτην τοῦ μέτρου τὸ ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον ὑμῶν. Φρονῶ, Κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος ὅπως προταχθῇ ἡ πρότασις ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ὡς τροπολογία ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, νὰ προταχθῇ αὕτη πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως εἰς γʹ ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἐγὼ δηλῶ ὅτι θ’ ἀρνηθῶ ψῆφον, διότι δὲν εἶμαι οὔτε ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς μικρᾶς περιφερείας οὔτε ὑπὲρ τοῦ τῆς εὐρείας. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ καταψηφίσω τοῦτο, διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος ν’ ἀνταποκριθῶ εἰς τὴν ψυχήν, εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ τὸν ὁποῖον ἐκπροσωπῶ.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπουφίδης.

§62Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος, κύριε Πρόεδρε, νὰ εἴπω δύο λέξεις, ἵνα ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, ὁ ὁποῖος ἀνελθὼν τὸ βῆμα κατὰ τὴν τακτικήν, ἥτις προσαρμόζει εἰς τὴν φύσιν αὐτοῦ, ἐθεώρησεν ὀρθὸν νὰ συσκοτίσῃ τοὺς λόγους αὐτοῦ, ἀφήνων νὰ διαφύγωσιν ὑπαινιγμοί, τοὺς ὁποίους δὲν γνωρίζω διὰ ποῖον λόγον ἐποιήσατο, ἵνα καταδείξῃ ὅτι καὶ ἐν τούτῳ δὲν διαψεύδει ἀρχαῖον λόγιον, τὸ ὁποῖον κάλλιον ἐμοῦ γινώσκει. Δὲν πρόκειται νὰ συζητήσω περὶ τοῦ νομοθετήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ συζήτησιν, διότι τὴν γνώμην μου τὴν ἐξέθηκα χθές· εἶμαι ἀπεριφράστως ὑπὲρ τῆς εὐρυτάτης περιφερείας. Ἀλλ’ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω· ὅτε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ὡμίλει περὶ παρελθόντος, περὶ τίνος τάχα παρελθόντος ὡμίλει; Περὶ τοῦ παρελθόντος τοῦ ἰδιωτικοῦ μου βίου ἢ τοῦ πολιτικοῦ; Ἂν ὡμίλει περὶ τοῦ παρελθόντος τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου μου, τὸ παρελθὸν τούτου ὑπῆρξε καὶ ἔντιμον καὶ λαμπρόν.

§63Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος ὡμίλησε περὶ αὐτοῦ;

§64Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τοῦ ἰδιωτικοῦ μου βίου τὸ παρελθὸν θὰ κληροδοτήσῃ εἰς τὴν οἰκογένειάν μου ἔντιμον πενίαν, τὴν ὁποίαν θὰ φέρωσι τὰ τέκνα μου ὑπερηφάνως ὡς περικαλλὲς διάδημα τῆς ἐντιμότητος τοῦ πατρός των. Ὅταν δὲ ὁ τάφος ὁμιλήσῃ, θὰ σιγήσῃ ἡ συκοφαντία, οἱ δὲ συκοφάνται θὰ καλύψωσι τὸ πρόσωπον ἐξ αἰσχύνης. Τοιοῦτον εἶναι τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου μου τὸ παρελθόν. Περὶ τίνος ἆρά γε παρελθόντος ἄλλου ὡμίλησε; Περὶ τοῦ πολιτικοῦ μου;

§65Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαιότατα καὶ μόνον.

§66Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω παρελθὸν πολιτικόν...

§67Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί, ναί.

§68Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἔχω παρελθὸν πολιτικὸν ἐπίσης καὶ ἔντιμον καὶ λαμπρόν. Ὀπαδὸς ὢν τῶν ἀρχῶν τοῦ μεγάλου πολίτου τῆς Ἑλλάδος Χαριλάου Τρικούπη ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ τύχω τῆς ἀμερίστου ἐκτιμήσεως καὶ ἀγάπης ἐκείνου, ἐτιμήθην δὲ εἰς τὴν ὑπὸ τὴν προεδρίαν αὐτοῦ Κυβέρνησιν ἀναλαβὼν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν· γνωρίζει δὲ ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία πῶς ἡ χεὶρ αὕτη διηύθυνε κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Μετὰ τὸν θάνατον δ’ ἐκείνου συνεχίζων τὴν πολιτικήν μου δρᾶσιν ὑπὸ τὴν ἀρχηγίαν τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ Κερκύρας πεντάκις ἐτιμήθην διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους ἀνελθὼν εἰς τὸ ὕπατον ἀξίωμα τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς· δύνανται δὲ νὰ μαρτυρήσωσι πάντες οἱ παρακαθήμενοι ἐνταῦθα πῶς ἐγὼ ἐχειρίσθην τὸ ὕψιστον ἀλλὰ καὶ μεγάλας ἐπιβάλλον ὑποχρεώσεις ἀξίωμα τοῦτο. Περὶ τίνος λοιπὸν παρελθόντος ὡμίλει ὁ κ. Βουλευτής; Μήπως ἐνόμισεν ὅτι ἐγώ εἰμι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες δὲν ἔχουσι τὸ παρελθὸν αὑτῶν καθαρὸν ὡς ὁ καθρέπτης; Ἐγὼ ἔχω παρελθὸν τοιοῦτον, ὥστε νὰ σεμνύνωμαι δι’ αὐτό. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι παρελθόν, δὲν ἔχουσι κἂν παρὸν καὶ οἱ ὁποῖοι βεβαίως δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι μέλλον. Περὶ τίνος λοιπὸν παρελθόντος ὡμίλησε κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ προκαλέσῃ τὰ σχόλια ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἤκουσαν αὐτόν; Ἀρκεῖ ἡ ἀπάντησις αὕτη ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦτο τῆς ἀγορεύσεώς του. Ἀλλὰ θὰ ἐξετάσω ἤδη ἂν εἶχε τὸ δικαίωμα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς—νομίζων ὅτι, ἐπειδὴ προσεχῶς θέλομεν γίνει συμπολῖται, ἔδει ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου ἀπὸ τῆς ἑσπέρας ταύτης ν’ ἀρχίσῃ ὁ πολιτικὸς ἀνταγωνισμὸς —νὰ εἴπῃ ὅτι ἐγὼ παρεχάραξα τοὺς ἀριθμοὺς διὰ ν’ ἀποδείξω ὅτι ἔλεγε τότε ἄλλα παρ’ ὅσα εἶπεν ἐνταῦθα χθές. Ἐγώ, Κύριοι, δὲν μετέβαλόν ποτε γνώμην. Δὲν ὑπάρχει σημεῖον τοῦ πολιτικοῦ μου βίου, κατὰ τὸ ὁποῖον νὰ ἦτο δυνατὸν εἰς τοὺς πολιτικούς μου ἀντιπάλους ν’ ἀνεύρωσι μίαν κἂν ἐν τοῖς Ἐστενογραφημένοις Πρακτικοῖς τῆς Βουλῆς ὁμιλίαν μου—καὶ εὐτυχῶς ἢ δυστυχῶς εἶναι πολλαὶ τοιαῦται εἰς τὰ Ἐστενογραφημένα Πρακτικὰ—ἐπὶ τῆς ὁποίας νὰ στηρίξωσιν ἀντίφασιν γνωμῶν, διότι οὐδέποτε ἐσκέφθην ν’ ἀρνηθῶ ὅ,τι πάντοτε ἀπὸ πεποιθήσεως ὑπεστήριξα. Οἱονδήποτε συμφέρον πολιτικὸν ἢ προσωπικὸν καὶ ἂν ὑπηγόρευεν εἰς ἐμὲ τὴν ἀνάγκην μεταβολῆς γνώμης, περιεφρόνησα πάντοτε καὶ τὸ πολιτικὸν καὶ τὸ προσωπικόν μου συμφέρον καὶ ἐνέμεινα εἰς τὰς πεποιθήσεις μου, διὰ νὰ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ λέγω εἰς ἐκείνους, οἵτινες μεταβάλλουσι τὰς γνώμας ἀναλόγως πρὸς τὰ προσωπικὰ συμφέροντα αὐτῶν, ὅσα ἤκουσε χθὲς καὶ ὅσα θ’ ἀκούσῃ σήμερον ὁ κ. Ἀγγελόπουλος. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς δύναται ν’ ἀκολουθῇ τὸν Βίσμαρκ καὶ νὰ μεταβάλλῃ γνώμας ἑκάστοτε, διότι δὲν ἔχει τὴν ἰδιότητα ἐκείνου, ὁ ὁποῖος δὲν μεταβάλλει γνώμας, ἀλλά, ὅταν ἀποφασίσῃ νὰ μεταβάλῃ γνώμας, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του, ὅτι θ’ ἀκούσῃ ὅσα πᾶς ὅστις ῥυμουλκεῖται εἰς τὰς σκέψεις του ὑπὸ τοῦ ἰδίου αὐτοῦ συμφέροντος. Τί ἔλεγε χθὲς ἑσπέρας ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου; Ἠρώτα τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἔλεγε πρὸς αὐτήν· διατί προβαίνετε εἰς τὴν κατάργησιν τῶν νομῶν καὶ ἀφήνετε τοὺς πολίτας ἄνευ διοικήσεως, τοὺς δυστυχεῖς χωρικούς, τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς; Ἐάν, ἔλεγε, πράττητε τοῦτο δι’ οἰκονομίαν, δὲν εἶναι σοβαρὸς ὁ λόγος, διότι ἡ δαπάνη εἶναι μηδαμινή. Ἀλλά, Κύριοι, ἀντιθέτως πρὸς ταῦτα ἀγορεύων κατὰ τὸ 1904 καὶ ἐπικρίνων τὴν πολιτικὴν ἡμῶν ἔλεγε: «Διατί συνεστήσατε νέους νομοὺς καὶ διὰ τῆς συστάσεως τούτων ἐπεβαρύνατε τὸν Προϋπολογισμὸν διὰ δαπάνης 1,400,000 δραχμῶν;». Ἐπειδὴ δὲ ἤλεγξα ἐγὼ αὐτὸν χθὲς διὰ τὴν ἀνειλικρίνειαν ταύτην, ἀνῆλθε σήμερον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι αὐτὸς δὲν ἔλεγε δῆθεν τότε ὅτι ἕνεκα τῶν νέων νομῶν ηὐξήθησαν τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ τόσον ποσόν, ἀλλὰ μόνον κατὰ 50,000 δραχμῶν. Ἀνεγίνωσκε δὲ περικοπὴν τῆς ἀγορεύσεώς του, ἵνα ὑποστηρίξῃ τοὺς λόγους του. Θ’ ἀναγνώσω ἐγὼ μίαν ἄλλην περικοπὴν ἐκ τῆς ἀγορεύσεώς του καὶ περικοπὴν ἐκ τῆς γενομένης τότε ἰδικῆς μου, καὶ θ’ ἀναγνωρίσητε τότε τίς εἶναι ὁ παραχαράττων τοὺς ἀριθμοὺς ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἔλεγε τότε ὑπολογίζων τὰς δαπάνας, τὰς ἐκ τῶν νέων νομῶν ἐπελθούσας, μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ ταῦτα. Θ’ ἀναγνώσω ταῦτα ἐκ τῶν Ἐστενογραφημένων Πρακτικῶν, καὶ παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ προσέξητε διὰ ν’ ἀνεύρητε ὁριστικῶς τὸν παραχαράκτην τῶν ἀριθμῶν. Ἐν σελίδι 802 ἀναγινώσκω ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ἀγγελοπούλου τὰ ἑξῆς: «Ἀλλὰ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἕνεκα τῶν νέων νομῶν καὶ τῶν δικαστηρίων ἐπεβαρύνθη καὶ τοῦτο μὲ ἐπὶ πλέον δαπάνας κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον. Εἰς τὸ κεφ. 9 «Χωροφυλακή», ἐνῷ τῷ 1899 ἐδαπανῶντο 2,000,000, κατὰ τὸ 1904 θὰ δαπανηθῶσι 2,790,000, ἤτοι ἐπὶ πλέον διαφορὰ δραχ. 790,000». Τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο τῆς διαφορᾶς ὑπελόγιζεν ὡς προερχόμενον ἐκ τῆς συστάσεως τῶν νέων νομῶν, διὰ νὰ ἐξεγείρῃ τὴν κοινὴν συνείδησιν καθ’ ἡμῶν ὡς δημιουργούντων δαπάνας πολυτελείας, ἐνῷ χθὲς σᾶς ἔλεγεν, ὅτι ἡ κατάργησις τῶν νέων νομῶν, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς θὰ στερήσῃ τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς τῆς ἀμέσου ἀντιλήψεως τῆς διοικήσεως, δὲν θὰ φέρῃ ἀφ’ ἑτέρου οἰκονομίαν ἢ μόνον μηδαμινήν. Προσέξατε ἤδη, Κύριοι, διὰ νὰ μάθητε πόθεν προήρχετο ἡ διαφορὰ τῆς δαπάνης ταύτης, ἵνα ἐκτιμήσητε τὴν καλὴν πίστιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ καὶ τὸ θάρρος, ὅπερ ἀπαιτεῖται, ἵνα ἀναφωνῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ὅτι ἄλλοι παραχαράττουσι τοὺς ἀριθμοὺς καὶ ὅτι αὐτὸς δὲν παραχαράττει αὐτούς. Πόθεν, Κύριοι, νομίζετε ὅτι προέρχεται ἡ διαφορὰ αὕτη; Ἀκούσατε· θὰ σᾶς ἀναγνώσω περικοπὴν τῆς ἀγορεύσεώς μου, διότι ἠγόρευσα τότε μετ’ αὐτὸν ἀμέσως. Ἀκούσατε τί ἔλεγον τότε ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Βουλευτήν: «Θ’ ἀκούσητέ τι, Κύριοι, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς καταπλήξῃ, διότι θ’ ἀκούσητε ὅτι εἰς τὸ κεφάλαιον 9 τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπὸ τὸν τίτλον Χωροφυλακή, ἀνεγράφη διαφορὰ ἐπὶ πλέον διὰ τὸ ἔτος 1902 δραχ. 695,565, αἵτινες δὲν ἀνεγράφοντο εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1899. Τὴν διαφορὰν δὲ ταύτην ὁ κ. Βουλευτὴς ῥίπτει εἰς βάρος τῶν νέων νομῶν καὶ δικαστηρίων! Ὅτε ἀνέγνωστα τοῦτο, σᾶς ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐννοήσω ποίαν σχέσιν ἔχει ἡ δαπάνη τῆς Χωροφυλακῆς μὲ τοὺς νέους νομοὺς καὶ ἐπὶ πολλὴν ὥραν ἐβασάνιζον τὸν νοῦν, ἵνα ἀνακαλύψω τὴν σχέσιν, ἣν ἀπέδιδον οἱ Κύριοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀναγράφοντες τοιαῦτα ποσὰ ἐν ταῖς σημειώσεσιν αὐτῶν. Ἐδέησε νὰ ζητήσω βοηθήματα, καὶ προσέτρεξα εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1902. Τί ἀνέγνωστα δ’ ἐκεῖ, Κύριοι, ἐν σχέσει πρὸς τὴν διαφορὰν τῶν δρ. 696,565 ἐν τῷ κεφαλαίῳ 9 «Χωροφυλακή» τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1902 πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1899; Γράφει ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἡ περιπλέον αὕτη διαφορὰ προέρχεται ἐκ τῆς γενησομένης κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο προμηθείας εἰδῶν ἱματισμοῦ τῶν ὁπλιτῶν τῆς Χωροφυλακῆς καὶ τοῦ στρατοῦ, διότι ἐξηντλήθη ἡ προμήθεια».

§69Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγνώσατε τώρα καὶ τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα εἰς αὐτά, ἐν σελίδι 849.

§70Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ κύριος δὲ Ἀγγελόπουλος μὲ διακόπτει τότε καὶ λέγει: «Κ. Ι. Ἀγγελόπουλος. Ἡμεῖς δὲν εἴπομεν τοῦτο». Βλέπετε ὅτι εἶχε τὸ θάρρος ν’ ἀρνηθῇ ὅ,τι πρὸ δέκα λεπτῶν εἶχεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς εἰπεῖ. Καὶ ἀπαντῶ ἐγὼ τότε: «Ὅτε ἀνέγνωσα ταῦτα ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει, δὲν ἠξεύρω πῶς, ἐξ ἐνστίκτου, αἱ χεῖρές μου συνέλαβον τὴν ἐλαχίστην σῳζομένην ἀκόμη κόμην τῆς κεφαλῆς μου, διότι δὲν ἠδυνάμην νὰ φαντασθῶ τοσοῦτον περὶ τὴν κατάστρωσιν ἀριθμῶν θράσος, ἀφοῦ ἦτο γνωστὸν ὅτι προχείρως ἤθελεν ἀποκαλυφθῇ ἡ θρασύτης». Καὶ ἤδη, ἀφοῦ ἠκούσατε, Κύριοι, πάντα ταῦτα, σᾶς ἐρωτῶ: Τίς παραχαράσσει τοὺς ἀριθμούς; Ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἀγορεύων ἀμέσως μετ’ αὐτὸν προέβην εἰς ὑπολογισμὸν τῶν δαπανῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰδικῶν των ὑπολογισμῶν, κατὰ τοὺς ὁποίους, ἀφοῦ ἀφαιρεθῶσι τὰ ὅλως ἄσχετα πρὸς τοὺς νέους νομοὺς ποσά, τὰ ὁποῖα ἠρίθμησεν ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς διὰ νὰ καταλογίσῃ εἰς βάρος τῶν νέων νομῶν καὶ τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς 1,263,885, παραμένει δαπάνη διὰ τοὺς νέους νομοὺς 132,498 δραχμῶν, ἢ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅστις ἀσχέτους δαπάνας κατελόγιζεν εἰς τοὺς νέους νομοὺς διὰ νὰ ἐξογκώνῃ τοὺς ἀριθμοὺς καὶ νὰ δηλητηριάζῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν συκοφαντῶν τοὺς ἀντιπάλους του; Ἐγὼ δὲν ἐκάκισα τὸν κ. Βουλευτήν, διότι ἐθεώρησεν ὀρθὸν νὰ μεταβάλῃ γνώμην, ἀλλ’ εἶχον τὴν ἀξίωσιν, ἀφοῦ μετέστη εἰς τὴν ἀντίθετον γνώμην, ν’ ἀναγνωρίσῃ ἐν εἰλικρινείᾳ ὅτι ἠδίκησε τότε τοὺς πολιτικούς του ἀντιπάλους· ἀλλὰ τούτου μὴ γενομένου εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ παρατηρήσω εἰς αὐτὸν ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες δέον νὰ ὦσιν εἰλικρινεῖς καὶ ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς αὐτοὺς χάριν εὐτελοῦς προσωπικοῦ συμφέροντος νὰ μεταβάλλωσι γνώμας. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς, ἵνα μὴ εὐρυνθῇ ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια καὶ τρέξῃ τὸν κίνδυνον ν’ ἀποτύχῃ κατὰ τὰς ἐκλογάς, σπεύδει νὰ δηλώσῃ ὅτι εἶναι κατὰ τοῦ νομοθετήματος, ὡσανεὶ πρόκειται νὰ χαθῇ ἡ Ἑλλάς, ἐὰν δὲν γίνῃ ὁ κ. Ἀγγελόπουλος Βουλευτὴς ἢ ἐγὼ διὰ τῆς εὐρείας περιφερείας.

§71Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι σεῖς. Εἶναι μεγάλη ἀπώλεια!

§72Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀληθὲς εἶναι ὅτι θὰ εἶναι μεγαλειτέρα ἡ ἀπώλεια ἐκ τῆς ἰδικῆς μου ἀποτυχίας ἢ ἐκ τῆς ἰδικῆς σου· ἀλλὰ πάντως ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ χαθῇ! Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι κατεπλάγην χθές, ὅτε ἤκουον τὸν κ. Βουλευτὴν ἀναφωνοῦντα: Τί σᾶς πταίουσιν οἱ πτωχοὶ ἀγρόται οἱ ἀπομεμακρυσμένοι ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ νομοῦ νὰ στερηθῶσι τῆς διοικήσεως; Εἶναι αὕτη παλίμβουλος πολιτική, τὴν ὁποίαν ἐγὼ θεωρῶ ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ μετέρχηται ἄνθρωπος ἀξιῶν ὅτι δύναται—ὡς δύναται ὄντως—νὰ κατέχῃ τὸ βῆμα καὶ νὰ συμβουλεύῃ τὰ πρέποντα πρὸς τοὺς συναδέλφους του. Τοῦτο ἠθέλησα νὰ τῷ παρατηρήσω. Ἀλλ’ οὗτος ἀντὶ ν’ ἀπαντήσῃ εἰς ὅλα ταῦτα περιωρίσθη νὰ ὑβρίσῃ, ὡς συνηθίζει. Ἐγώ, Κύριοι, ὑπῆρξα ἴσως ἀπειράκις δριμύτατος ἐν τῇ ἐπιθέσει κατὰ τῶν πολιτικῶν μου ἀντιπάλων, καὶ ἐνθυμοῦνται ὅσοι παρακάθηνται ἐδῶ ἐπὶ πολλὰ ἔτη μετὰ πόσης δυνάμεως ἠγόρευον, ἵνα καταπολεμήσω ὅσα ἐθεώρουν ὅτι ἤθελον γίνει πρόξενα κακῶν εἰς τὴν πατρίδα ἡμῶν· οὐδέποτε ἐν τούτοις διέφυγε τῶν χειλέων μου ὕβρις ἢ ὑπαινιγμὸς προσωπικὸς κατ’ οὐδενὸς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων μελῶν τῆς Βουλῆς, ὅσον καὶ ἂν διιστάμην κατὰ τὰς γνώμας πρὸς τινας τῶν κ. συναδέλφων. Διότι πάντα τὰ μέλη τῆς Βουλῆς τιμῶ καὶ σέβομαι, διότι εἶναι ἄξια τιμῆς καὶ σεβασμοῦ πολλοῦ. Ἐὰν τοιαύτην ἐτηροῦμεν πάντες στάσιν, δὲν θὰ περιηρχόμεθα εἰς ὃ σημεῖον περιήλθομεν ἐξευτελιζόμενοι καὶ ταπεινούμενοι καθ’ ἑκάστην. Ὁ πολιτικὸς ἀνταγωνισμὸς ἔχει τὰ ὅριά του· δέον δὲ νὰ περιοριζώμεθα ἐντὸς τῶν ὁρίων τούτων καὶ νὰ μὴ παρεκτρεπώμεθα εἰς λόγους, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, Κύριοι, μόνον εἰς χυδαίους ἀνθρώπους εἶναι ἐπιτετραμμένοι.

§73Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ βεβαίως δὲν ἔχω ν’ ἀπαντήσω ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος, ὅπως ἤθελεν ἀπαντήσει ὁ κ. Ἀγγελόπουλος.

§74Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε ἐγὼ ἤθελον ἀπαντήσει ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος.

§75Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἐγὼ θὰ εἴπω ὀλίγα ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν προέβη εἰς δηλώσεις, καθ’ ἃς διερμηνεύων τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως ἐπρότεινεν, ὅπως τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον διχασθῇ καὶ ὅτι τὸ μέρος τὸ ἀφορῶν τὴν κατάργησιν τῶν νομῶν ποσῶς δὲν σχετίζεται, κατὰ τὴν Κυβέρνησιν, μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Ἐπειδὴ ὅμως, κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν χθεσινὴν καὶ σημερινὴν συνεδρίασιν ἐξηνέχθησαν διάφοροι γνῶμαι μὴ καταλήξασαι εἰς ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα ποῖον ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε συστημάτων δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ἡ δὲ Κυβέρνησις κατὰ τὰς δηλώσεις φαίνεται ὅτι εἶναι διατεθειμένη νὰ δεχθῇ σύστημα κατὰ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς διάφορον τοῦ κρατοῦντος, θὰ παρεκάλουν τὴν Βουλήν, ἐὰν ἐπιθυμῇ, νὰ διχασθῇ τὸ ζήτημα κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον. Ἡ μὲν Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς ψήφισιν νομοσχεδίου ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τὸ διοικητικόν, ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸ ἐκλογικὸν νὰ ἐπιφυλαχθῇ νὰ σχηματίσῃ ὁριστικωτέραν γνώμην ποῖον τῶν συστημάτων πρέπει νὰ δεχθῇ, τοσοῦτο μᾶλλον καθόσον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις οὐδεμίαν ἔχει ὑποχρέωσιν, ὡς πρὸς τοῦτο, διότι ἄλλοι πολιτικοὶ ἄνδρες ἔχουσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ βελτιώσωσιν ἢ νὰ μὴ βελτιώσωσι τὸ κρατοῦν σύστημα. Προτείνω λοιπόν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις κρίνῃ, ὅτι ἔχει καλῶς ἡ ἑξῆς τροπολογία, νὰ δεχθῇ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ν’ ἀποφύγῃ οὕτω πάντα σάλον καὶ πᾶσαν συζήτησιν ἀφορῶσαν τὸ ἐκλογικὸν μέρος τοῦ νομοσχεδίου, νὰ δεχθῇ, λέγω, ὅπως οἱ καταργούμενοι νομοὶ διατηρήσωσι τὸ καθεστὼς τὸ ἐκλογικὸν μέχρις ὅτου ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ ποῖον τῶν συστημάτων πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω δι’ ὀλίγων, διότι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν. Εἶναι ζητήματα συναφῆ δικαστικά, ἐκκλησιαστικὰ καὶ διδασκαλικά, τὰ ὁποῖα θὰ μεριμνήσῃ καὶ θὰ ἐξετάσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν δοθῇ εἰς αὐτὴν ὁ ἀνάλογος χρόνος. Διὰ τῆς τροπολογίας, ἣν προτείνω, ἀποφεύγει ἡ Κυβέρνησις πᾶσαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἐκλογικοῦ. Ψηφίζομεν τὸ νομοσχέδιον, ὡς πρὸς τὴν διοίκησιν, ὅπως αὐτὴ θέλει, καὶ κατόπιν μένει καιρὸς εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀσχοληθῇ νὰ φέρῃ πρότασιν νόμου, ὡς πρὸς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Κρεμεζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§77Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔχω τὸν λόγον.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡμιλήσατε δίς.

§79Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ χθεσινὴ ὁμιλία μου;

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§81Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὁ νέος Κανονισμὸς αὐτός;

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ὁ κ. Κρεμεζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§83Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἠγέρθη, κύριοι Βουλευταί, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτής, γιγάντειος ἀγὼν μεταξὺ τῶν ἀοιδίμων ἀνδρῶν Χαριλάου Τρικούπη καὶ Θ. Π. Δηλιγιάννη, ἀφορῶν τὴν ἀντισυνταγματικὴν ἢ μὴ εὐρυτάτην ἐκλογικὴν περιφέρειαν καὶ ὁ ἀγὼν αὐτός, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος συνάδελφος, δὲν ἔληξεν εἰς ὁριστικὰ ἀποτελέσματα μετὰ τὴν κατάργησιν μάλιστα τῆς εὐρυτάτης περιφερείας γενομένης τῇ εἰσηγήσει τοῦ μακαρίτου Θ. Π. Δηλιγιάννη σιωπῶντος τοῦ ἀοιδίμου Τρικούπη. Ἐν τούτοις δὲν ἀπαγορεύεται ἤδη, Κύριοι, νὰ συζητηθῇ τοῦτο καὶ ἤδη καὶ ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ ἀντισυνταγματικοῦ ἢ μὴ τῆς διατάξεως ταύτης. Ἐγὼ ἀναγνώσας τὰς σχετικὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος ταύτην τὴν στιγμὴν χωρὶς νὰ λάβω ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσω ποτὲ τὸ ζήτημα τοῦτο, πείθομαι, ὅτι ἐκ τοῦ σαφεστάτου γράμματος τοῦ Συντάγματος εἶναι ἐπιβεβλημένη ὄχι μόνον ἡ διὰ σφαιριδίων μυστικὴ ψηφοφορία, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ ἐπαρχιακὴ ἐκλογικὴ περιφέρεια. Καὶ προκαλῶ πάντας τοὺς νομικοὺς νὰ ὁμιλήσωσι καὶ νὰ ἐκφέρωσι τὴν γνώμην των, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶσι ν’ ἀμφισβητήσωσι τὸ σαφέστατον γράμμα τοῦ Συντάγματος. Τὸ ἄρθρον 67 τοῦ Συντάγματος λέγει τὰ ἑξῆς: «Οἱ Βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουσι τὸ ἔθνος καὶ οὐχὶ μόνον τὴν ἐπαρχίαν, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἐκλέγονται»· ἐκλέγονται ἀπὸ ἐπαρχίαν ἡ ὁποία ἦτο ἀνεγνωρισμένη καθ’ ἣν ἐποχὴν τὸ Σύνταγμα ἐψηφίζετο». Τὸ ἄρθρον 68 λέγει τὰ ἑξῆς: «Ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν ἑκάστης ἐπαρχίας προσδιορίζεται ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ». Τὸ ἄρθρον 70 λέγει: «Διὰ νὰ ἐκλεχθῇ τις Βουλευτής, ἀπαιτεῖται νὰ εἶναι πολίτης Ἕλλην ἐκ τῆς ἐπαρχίας παρ’ ἧς ἐκλέγεται ἢ πρὸ διετίας τοὐλάχιστον νὰ εἶναι ἐγκαταστημένος ἐν αὐτῇ». Δύναταί τις νὰ διαμφισβητήσῃ τὸ σαφέστατον τοῦτο γράμμα τοῦ Συντάγματος; Δύναταί τις νὰ εἴπῃ σήμερον εἰς ἡμᾶς, ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ ἐκλέγωμεν Βουλευτὰς ἐκ τοῦ νομοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπίσης καὶ τότε ὑφίστατο καὶ ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν, ὅτε ἐψηφίζετο τὸ Σύνταγμα; Βεβαίως ὄχι, διότι τότε δὲν βλέπω τὸν λόγον διατί νὰ μὴ ἀφαιρεθῇ καὶ ἡ ἑτέρα διάταξις ἡ λέγουσα ὅτι «Ἡ Βουλὴ σύγκειται ἐκ Βουλευτῶν ἐκλεγομένων ὑπὸ τῶν ἐχόντων δικαίωμα πρὸς τοῦτο πολιτῶν δι’ ἀμέσου καθολικῆς καὶ μυστικῆς διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας, κατὰ τὸν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ταύτης ψηφισθησόμενον περὶ ἐκλογῆς νόμον, μεταβλητὸν ὄντα κατὰ τὰς λοιπὰς διατάξεις αὐτοῦ. Αἱ βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ διατάσσονται καὶ ἐνεργοῦνται καθ’ ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν». Τότε διατί λέγομεν, ὅτι ἀντίκειται εἰς τὴν καθιερωμένην μυστικότητα τῆς ψηφοφορίας τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου; Πρὸς τοῦτο δυνάμεθα ἀφαιροῦντες ἀπὸ τὸ ἄρθρον 69 τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν νὰ κανονίσωμεν οἱανδήποτε θέλομεν, ὅπως ἤδη ἀφαιροῦμεν ἀπὸ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 67, ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 68 καὶ 70 τὴν λέξιν ἐπαρχία. Καὶ ἀφοῦ τὸ Σύνταγμα λέγει «ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ τῆς ἐπαρχίας ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν κανονίζεται», δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον σήμερον εἰς ἡμᾶς καταργοῦντας τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ Συντάγματος, ἀσεβέστατα, δύναμαι νὰ εἴπω, δὲν εἶναι, λέγω, ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπωμεν, ὅτι «ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν κανονίζεται ἐπὶ τῇ βάσει καὶ ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομῶν». Τοῦτο λέγει ὁ νόμος, ὃν ἤδη πρόκειται νὰ θεσπίσωμεν. Τοὺς Βουλευτὰς τοὺς ἀντιλέγοντας, τοὺς ἔχοντας ἐναντίαν γνώμην εἰς ὅ,τι λέγω ἢ εἰς τὴν ἣν ὑπέβαλον τροπολογίαν, προκαλῶ καὶ παρακαλῶ νὰ ἔλθωσι ν’ ἀναιρέσωσι τὴν ῥητὴν καὶ σαφεστάτην διάταξιν τοῦ Συντάγματος.

§84Β. ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Διατί ἐψηφίσατε τὴν εὐρεῖαν;

§85Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Δὲν ἤμην παρών, ὅτε ἐψηφίσθη· σᾶς βεβαιῶ ὅμως καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν, ὅτι τὴν ῥητὴν ταύτην καὶ σαφεστάτην διάταξιν τοῦ Συντάγματος ταύτην τὴν στιγμὴν ἀνέγνωσα· οὐδέποτε μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ τὴν ἀναγνώσω, καίτοι εἶμαι δικηγόρος. Ἰδοὺ λοιπόν, Κύριοι, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς, ἐὰν θέλωμεν νὰ εἴμεθα ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ Συντάγματος, καὶ πρέπει νὰ εἴμεθα, ἐὰν θέλωμεν νὰ προοδεύσωμεν, ἐὰν θέλωμεν νὰ εὐημερήσωμεν, διότι ἄνευ συνταγματικοῦ πολιτεύματος εἶναι ἀδύνατόν ποτε ἡμεῖς νὰ βαδίσωμεν ἐπὶ τὰ πρόσω, ἐπιβάλλεται, λέγω, εἰς ἡμᾶς σεβομένους τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος νὰ ψηφίσωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτής, νὰ ἐπαναφέρωμεν δηλαδὴ τὸ σύστημα τῆς ἐκλογικῆς ἐπαρχιακῆς περιφερείας ἀλλ’ οὐχί, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτής, διὰ νόμου, ἀλλὰ διότι ἐγὼ νομίζω ὅτι τοῦτο δύναται νὰ γίνῃ καὶ διὰ τροπολογίας, τὴν ὁποίαν πρὸ ἡμερῶν συμφώνως πρὸς τὴν ὁμιλίαν, τὴν ὁποίαν ἐντεῦθεν ἔκαμα, ὑπέβαλον πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον. Ἀλλὰ περὶ τούτου βραδύτερον. Εἶπον, Κύριοι, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, εἶπον πολλοὶ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ὁμιλήσαντες σχετικῶς ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, καὶ εἶναι βεβαιωμένον ἤδη κατὰ τὴν γνώμην μου καὶ κατὰ τὴν γνώμην τῶν πλείστων ὅτι τὸ σύστημα τῶν κακοήθων, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ φράσις, τῶν κακοήθων ἐκλογικῶν συνδυασμῶν, τὸ ὁποῖον δίδει τὸ δικαίωμα ἢ μᾶλλον ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ κατακρίνηται ἡ Βουλὴ ὡς συντελοῦσα εἰς τὴν ἐθνικὴν κακοδαιμονίαν, τὸ σύστημα, λέγω, τοῦτο τῶν ἐκλογικῶν συνδυασμῶν κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου καὶ κατὰ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν βλέπω ὅτι ἔχει ἡ Βουλὴ καὶ τὴν ὁποίαν ἐξέφρασαν πολλὰ μέλη ἔγκριτα τοῦ Κοινοβουλίου, τὸ σύστημα τοῦτο διὰ τῆς εὐρείας ἐκλογικῆς περιφερείας λαμβάνει εὐρείας καὶ ἐπιβλαβεῖς διαστάσεις, διὰ τῆς εὐρυτάτης δὲ εὐρυτάτας, ἐπιφόβους καὶ καταστρεπτικὰς διαστάσεις. Τοιαύτη ἦτο ἡ γνώμη κατὰ τὸ πλεῖστον πάντων τῶν ὁμιλησάντων σχετικῶς καὶ τοιαύτη πρέπει νὰ εἶναι ἡ γνώμη ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι τί τελεῖται κατὰ τὰς ἐκλογάς. Περιέμενον, Κύριοι, ν’ ἀκούσω σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, τὸ ὁποῖον ἀμέσως εἶναι συνδεδεμένον μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον καὶ οὐδόλως εἶναι ἄσχετον, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, διότι διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐπέρχεται ἡ εὐρυτάτη ἐκλογικὴ περιφέρεια αὐτοδικαίως, ἀνέμενον, λέγω, ἐπὶ τοῦ σχετικωτάτου τούτου ζητήματος ν’ ἀκούσω τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ν’ ἀκούσω τὴν γνώμην τῶν εἰσηγητῶν τοῦ τοιούτου νομοσχεδίου διὰ νὰ ἴδω ποῖα εἶναι τὰ προσδοκώμενα ἀγαθὰ ἀποτελέσματα τοῦ νομοσχεδίου τούτου· ποῖα ἐπιχειρήματα φέρουσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπὲρ τῆς εὐρυτάτης ἐκλογικῆς περιφερείας. Ἀλλ’ οὐδείς, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ὅλων ὑμῶν, οὐδεὶς ἐξ ὅσων ὡμίλησαν ἐγκρίτων συναδέλφων ἀνέπτυξεν ἢ κατεδήλωσε τὰ ἐπιχειρήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ πείσωσι πάντα νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην, ὅτι ἡ εὐρυτάτη ἐκλογικὴ περιφέρεια εἶναι ἡ καλλιτέρα. Ἐὰν ἐλέγοντο ἢ ἀνεπτύσσοντο τοιαῦτα, θὰ ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ πεισθῶ καὶ ἐγὼ καὶ πᾶς ὢν κατὰ τῆς εὐρυτάτης περιφερείας. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἐλέχθησαν τοιαῦτα, ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ προσθέσω εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον προχθές, ὀλίγα τινά, ἵνα μὴ καταργηθῇ ἓν προνόμιον, τὸ ὁποῖον ἀπομένει εἰς τὰς δυστυχεῖς αὐτὰς ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι μένουσιν ἄνευ ἐπάρχου, ἄνευ εἰρηνοδίκου, κατὰ τὸ πλεῖστον ἄνευ ἄλλων στρατιωτικῶν Ἀρχῶν καὶ ὑπαλλήλων, διότι καὶ οἱ ἐναπομένοντες καταργοῦνται ἤδη χάριν μιᾶς ἀνωτέρας, ὑψηλοτέρας ἰδέας. Ἔχουσι τὸ προνόμιον ἤδη, ὡς γνωστόν, αἱ μικραὶ ἐπαρχίαι, νὰ ἔχωσι Βουλευτάς. Ἀλλὰ τὸ προνόμιον αὐτὸ θὰ χάσωσι διὰ τοῦ νόμου σχεδὸν αὐτοῦ, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον κατὰ τὴν εὐρυτάτην ἐκλογικὴν περιφέρειαν νὰ μὴ συμπέσῃ αἱ μικραὶ ἐπαρχίαι νὰ ἔχωσι Βουλευτάς, ἀποτυγχανόντων τῶν ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης καταγομένων, καὶ οὕτω νὰ τρέχωσι τὰ Μέγαρα εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὰ Κύθηρα εἰς τὴν Κόρινθον καὶ εἰς τοὺς Βουλευτὰς τῶν μερῶν ἐκείνων. Ὀφείλομεν, Κύριοι, κατὰ τὴν γνώμην μου, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς ἀσφαλὲς σχετικῶς συμπέρασμα συμφώνως πρὸς ὅσα ἐλέχθησαν ἐνταῦθα, νὰ ἐξετάσωμεν ἐν ὅλῃ τῇ λεπτομερείᾳ, ἐν ὅλῃ τῇ εἰλικρινείᾳ πῶς γίνονται οἱ Βουλευταὶ σήμερον καὶ ποῖοι γίνονται, καὶ ὅταν εὕρωμεν τὸν τρόπον, δι’ οὗ εἰσέρχονται ἐνταῦθα οἱ Βουλευταί, τότε θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην νὰ ἐκφέρωμεν ἀσφαλῆ κρίσιν. Βουλευταὶ γίνονται, Κύριοι, ἐκεῖνοι ἐκ τῶν πολιτικῶν οἱ ὁποῖοι προσέφεραν ὑπηρεσίας ἠθικάς, ἐντίμους, εἰλικρινεῖς εἰς τοὺς συμπολίτας αὐτῶν, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπὶ σειρὰν ὁλοκλήρων ἐτῶν εἰργάσθησαν εἴτε ὡς δικηγόροι, εἴτε ὡς ἰατροί, εἴτε ὡς κτηματίαι, εἴτε ὡς ἀξιωματικοί, εἴτε ὡς ἔμποροι, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν πιστῶς καὶ εἰλικρινῶς καὶ ἐντίμως ἀπέναντι τῶν συμπολιτῶν των, οἱ ὁποῖοι διὰ σειρᾶς ὁλοκλήρων ἐτῶν ἐργασίας κατώρθωσαν νὰ πείσωσι τοὺς συμπολίτας των ὅτι εἶναι ἱκανοὶ νὰ τοὺς ἀντιπροσωπεύσωσιν, ὅτι ἔχουσι τὰ προσόντα, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον. Οὐδείς, Κύριοι, τὸ τονίζω, περὶ τοῦ ὁποίου ἡ κοινωνία ὡς ἐκ τῆς ἐργασίας του ἐν αὐτῇ καὶ τῆς ἀνατροφῆς καὶ διαγωγῆς του, ὁ ὁποῖος ἀπέδειξεν ὅτι εἶναι ἀνίκανος, ὅτι εἶναι διεφθαρμένος, οὐδεὶς τοιοῦτος εἰσῆλθεν ἐδῶ.

§86Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Εἰσῆλθον καὶ διὰ τῆς εὐρείας περιφερείας ἐπίσης ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐκτιμῶνται ὑπὸ τῶν συμπολιτῶν των καὶ ὑπὸ τῆς κοινωνίας. Ἄν σεῖς ἐκφράζησθε κατὰ τῆς εὐρείας περιφερείας, φαίνεται ὅτι τὸ πράττετε ἐκ προσωπικῶν λόγων, διότι δὲν εἶσθε βέβαιος ἂν θὰ γίνητε Βουλευτής.

§87Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Θὰ πεισθῆτε καὶ σεῖς ὁ ἴδιος ὅτι δὲν εἰσέρχονται διὰ τῆς αὐτῆς ὁδοῦ πάντες οἱ Βουλευταί, ὅσον ἔντιμοι καὶ ἂν ὦσι· θὰ ἴδητε ὅτι εἰσέρχονται διὰ σκολιᾶς καὶ διεφθαρμένης ὁδοῦ καὶ τότε θὰ πεισθῆτε καὶ σεῖς ὅτι λέγω τὴν ἀλήθειαν στηριζόμενος ἐπὶ τῶν πραγμάτων.

§88Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων γνωρίζω ἐγώ, ὅστις ἐπὶ εἰκοσαετίαν παρακάθημαι εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Σεῖς ἅπαξ εἰσήλθετε, καὶ σήμερον, ἐπειδὴ βλέπετε ὅτι μὲ τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν εἶναι δυνατὸν νὰ κινδυνεύσητε, λέγετε αὐτά. (Κωδωνοκρουσίαι).

§89Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἄν κινδυνεύσω ἐγὼ ἅπαξ, σεῖς θὰ κινδυνεύσητε πολλάκις.

§90Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Βεβαίως εἶναι δυνατὸν νὰ κινδυνεύσω καὶ ἐγώ....

§91Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Σᾶς τὸ εἶπον καὶ θ’ ἀποδειχθῇ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν.

§92Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δυνατὸν νὰ κινδυνεύσω, ἀλλ’ οὐδέποτε θὰ κανονίσω τὰς γνώμας μου κατὰ τὸ προσωπικόν μου συμφέρον. Αὐτὸ δὲν θὰ κάμω ποτέ.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὰς προσωπικὰς ἀντεγκλήσεις.

§94Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω ποῖοι λόγοι ἠνάγκασαν τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Φθιώτιδος νὰ φθάσῃ εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ἐνῷ ἐγὼ ὡμίλουν γενικῶς. Ἐγὼ σᾶς, κύριε Βουλευτά, δὲν θὰ κατατάξω ἐν τῇ διανοίᾳ μου μεταξὺ τῶν Βουλευτῶν ἐκείνων, τοὺς ὁποίους θεωρῶ εἰσελθόντας δι’ ἄλλης ὁδοῦ, οὐχὶ τῆς εὐθείας. Καὶ τοῦτο τὸ λέγω μετὰ πολλῆς παρρησίας, διότι σᾶς ὁμολογῶ ὅτι σᾶς ἐκτιμῶ καὶ σᾶς ὑπολήπτομαι πολὺ καὶ τὸ γνωρίζετε αὐτό. Ἔλεγον λοιπόν, Κύριοι, ὅτι Βουλευταὶ εἰς τὴν Βουλὴν ταύτην εἰσέρχονται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι μεγάλην ἠθικὴν ὑπόστασιν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ των.

§95Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τότε τί φοβεῖσαι τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν;

§96Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Δὲν μὲ ἀφήνεις, ἀδελφέ μου! (γέλωτες) Ἄν τὴν φοβοῦμαι, σοὶ τὸ εἶπον. Ἐγώ, κύριε συνάδελφε, οὐδέποτε συνήθισα νὰ διακόπτω κανένα· ἂν ὅμως θέλητε νὰ διακόπτητε, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν μὲ δυσαρεστεῖτε· δὲν ἀπαγορεύω τὰς διακοπάς, διότι εἶμαι πρόθυμος, ἐφ’ ὅσον μοὶ ἐπιτρέπει τὸ μυαλό μου καὶ ἡ πολυχρόνιος πεῖρά μου, νὰ δίδω τὰς δεούσας ἀπαντήσεις. Ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε διατί μὲ διακόπτετε.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Κρεμεζῆ, σᾶς παρακαλῶ ν’ ἀπευθύνησθε πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ὄχι πρὸς τὸν κ. Βουλευτήν.

§98Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπον περὶ εἰσαγωγῆς διὰ τῶν κακοήθων συνδυασμῶν τῶν Βουλευτῶν εἰς τὴν Βουλὴν εἶναι ἀτομική μου γνώμη. Δὲν προεξοφλῶ τὴν γνώμην. Ἡ εὐθεῖα ὁδὸς εἶναι ἡ ἔντιμος, ἡ ἠθικὴ ὁδός, δι’ ἧς πρέπει νὰ εἰσέρχηται ὁ Βουλευτὴς εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ οὗτος εἶναι ὁ κανών, ἀλλ’ οὐδεὶς κανὼν ἄνευ ἐξαιρέσεως. Ὑπάρχουσι καὶ ἐξαιρέσεις εἰς τὸν κανόνα τοῦτον. Ἴδωμεν, Κύριοι, ἤδη ποῖαι εἶναι αἱ ἐξαιρέσεις· δηλῶ ὅμως πρὸ τούτου διὰ νὰ μὴ τύχῃ καὶ παρεξηγηθῶ, ὅπως ὀλίγον ἔλειψε νὰ συμβῇ μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Χατζίσκον, πρὸ ὀλίγου δηλῶ ὅτι δὲν ἐννοῶ τὸ παρόν, ἀλλὰ τὸ παρελθόν, εἰς τὸ ὁποῖον ἀποδίδεται κατὰ τὸ πλεῖστον ἡ κακοδαιμονία τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἐννοῶ τοὺς παρόντας Βουλευτάς, ἐννοῶ τοὺς παρελθόντας, καὶ τοὺς μέλλοντας, οὐχὶ ὅλους βεβαίως. Προύχοντές τινες κατὰ τὸ παρελθὸν ἐν τῇ Βουλῇ κατώρθωσαν εἴτε λόγῳ ἀξίας εἴτε λόγῳ δυνάμεως ἄλλης πολιτικῆς ν’ ἀνέλθωσιν εἰς τὰ ὕπατα τῆς Πολιτείας ἀξιώματα, νὰ ἐπιβληθῶσι διὰ τῆς τοιαύτης θέσεώς των καὶ εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν καὶ εἰς τὴν διοίκησιν τῶν Τραπεζῶν καὶ εἰς τὴν διοίκησιν τῶν σιδηροδρόμων καὶ ἑταιρειῶν καὶ νὰ διορίσωσι πολλοὺς ὑπαλλήλους, οὕτω δὲ κατώρθωσαν νὰ σχηματισθῇ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ των μία μεγάλη ὑπὲρ αὐτῶν φήμη καὶ ἐν τῷ ἔθνει. Οὗτοι ὁσάκις ἔβλεπον ὅτι δὲν κλονίζεται τὸ ἔδαφος τῆς ἐπαρχίας αὐτῶν, ὁσάκις εὕρισκον εὔθετον τὸν χρόνον οὐδέποτε συνεδυάζοντο μὲ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐξυπηρέτουν ἐκεῖ καθήμενοι τὰ συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν των ἀφιλοκερδῶς, εἰλικρινῶς καὶ ἐντίμως, ἀλλὰ συνεδυάζοντο ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν φιλοδοξίαν νὰ γίνωσι Βουλευταί. Ὁ φιλόδοξος οὗτος ἀνὴρ ἔχων σχετικὴν περιουσίαν, κατοικῶν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐν Ἀθήναις, ἔλεγε καθ’ ἑαυτόν· «κατοικῶ ἐν Ἀθήναις, ἔχω περιουσίαν, δύναμαι νὰ συνεισφέρω εἰς τὰ ἐκλογικὰ ἔξοδα· διατί νὰ μὴ γίνω καὶ Βουλευτής;». Καὶ ἅμ’ ἔπος ἅμ’ ἔργον· προσέφευγεν εἰς τὸν προύχοντα, προσέφερεν εἰς αὐτὸν δουλικῶς μέχρι τοῦ ἐσχάτου ἐξευτελισμοῦ ὑπηρεσίας, χωρὶς οὐδὲν νὰ προσφέρῃ εἰς τὸν τόπον, ἵνα προλειάνῃ οὕτω τὴν ὁδὸν καὶ εἰσέλθῃ εἰς τὸν συνδυασμὸν καὶ γίνῃ Βουλευτής. Εὐθὺς ὡς διελύετο ἡ Βουλὴ οἱ προύχοντες γνωρίζοντες ἀμέσως ἢ ἐμμέσως τὰς διαθέσεις τῶν τοιούτων φιλοδόξων ἤρχιζον πάραυτα μετ’ αὐτῶν τὰς διαπραγματεύσεις, ἐγίνοντο συνεντεύξεις καὶ ὡς πρῶτος ὅρος, Κύριοι, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ ἐπιδράσῃ εἰς τὸ μέλλον, ἐτίθετο ὁ ἑξῆς: Θὰ τὸν προσλάβω εἰς τὸν συνδυασμόν μου, θὰ γίνῃ Βουλευτής, ἀλλὰ δὲν πρέπει οὔτε ἐν τῇ ἐπαρχιακῇ πολιτικῇ οὔτε ἐν τῇ γενικῇ πολιτικῇ νὰ ἔχῃ γνώμην, ἀλλὰ νὰ εἶναι πειθήνιον ἐμοῦ ὄργανον.

§99Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Αὐτὰ συνέβαινον εἰς ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν.

§100Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Εἰς μεγαλείτερον βαθμὸν θὰ γίνωνται αὐτὰ εἰς εὐρεῖαν περιφέρειαν. Ὅταν μὲ ἀκούσητε, θὰ ἴδητε. Ὁ ὅρος οὗτος, Κύριοι, προσέκρουεν εἰς τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἀτόμου καὶ δὲν ἐγένετο ἀμέσως δεκτός, ἀλλ’ ἡ φιλοδοξία αὐτοῦ καὶ τῶν οἰκείων του καὶ πάντων τῶν περὶ αὐτὸν συγγενῶν, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν ὅτι, ἂν γίνῃ Βουλευτής, θ’ ἀποκτήσῃ ἔξοχον θέσιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, θὰ δύναται νὰ μετέχῃ καὶ εἰς τὸν χορὸν τῶν Ἀνακτόρων, τὸν ἠνάγκαζε νὰ καταστρέψῃ τὸ ἐγώ του καὶ νὰ δεχθῇ τὸν πρῶτον τοῦτον δουλικώτατον ὅρον. Κατόπιν ἤρχετο τὸ βʹ στάδιον τῶν ἐκλογικῶν διαπραγματεύσεων, τὸ τῆς καταβολῆς τῶν ἐκλογικῶν ἐξόδων. Ἀλλὰ τὸ στάδιον τοῦτο λύεται εὐχερῶς, διότι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἀπεφάσιζε νὰ γίνῃ Βουλευτὴς ἦτο διατεθειμένος νὰ καταβάλῃ ἓν ποσόν· ἂν ἐζήτει ὁ προύχων περισσότερα, πάλιν τὸ πρᾶγμα ἐλύετο εὐχερῶς, διότι ὁ προύχων ὑπεχώρει σκεπτόμενος ὅτι ἂς προκαταβάλῃ καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ καὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν ὅταν ’μπῇ ’ς τὸ χορό, θὰ χορέψῃ· ὅταν ἔλθωσιν αἱ παραμοναὶ τῶν ἐκλογῶν, θὰ καταβάλῃ καὶ ἄλλα· καὶ οὕτω πως κατηρτίζοντο οἱ πλεῖστοι τῶν συνδυασμῶν. Ὅτε κατηρτίζοντο οἱ συνδυασμοί, οἱ προύχοντες μετέβαινον εἰς τὰς ἐπαρχίας των καὶ ἐπεβάλλοντο εἰς τοὺς ἐκλογεῖς των λέγοντες «Θέλετε νὰ γίνω Ὑπουργός, Θέλετε νὰ προστατεύσω τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας σας καὶ τὰ προσωπικά σας συμφέροντα; Ψηφίσατε καὶ ἐμὲ καὶ τὸν συνδυασμόν μου ὁλόκληρον, διότι ἄλλως δὲν θὰ δυνηθῶ μόνος εἰσερχόμενος εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιβληθῶ εἰς τὸν κ. Θεοτόκην, εἰς τὸν κ. Μαυρομιχάλην εἰς τὸν κ. Ῥάλλην καὶ γίνω Ὑπουργός» καὶ οἱ ἐκλογεῖς παρασυρόμενοι οὕτως ἐπείθοντο χάριν αὐτοῦ τοῦ ἔχοντος προέχουσαν θέσιν καὶ ἐψήφιζε καὶ τοὺς συντρόφους του, οἵτινες καὶ ἐπετύγχανον ὡς Βουλευταὶ χωρὶς νὰ προσφέρωσιν οὔτε τὴν ἐλαχίστην ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς συμπολίτας των, χωρὶς νὰ εἶναι γνωστοὶ ποῖοι εἶναι, καὶ οἱ ὁποῖοι ἂν δὲν ὑπῆρχεν αὐτὸ τὸ σύστημα τῶν κακοηθειῶν, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ φράσις, οὐδέποτε θὰ διενοοῦντο νὰ γίνωσι Βουλευταί. Καὶ ἐρωτῶ ἤδη· ἂν τὸ σύστημα τοῦτο λάβῃ διαστάσεις, δὲν θὰ εἶναι μᾶλλον ἐπίφοβος ἡ μέλλουσα κατάστασις ἐν τῇ Βουλῇ, νὰ βλέπωμεν Βουλευτὰς οἱ ὁποῖοι νὰ μὴ ἔχωσι καμμίαν γνώμην; Ναὶ θὰ λέγῃ ὁ προέχων, ναὶ θὰ λέγῃ καὶ αὐτός, ὄχι θὰ λέγῃ ὁ προέχων, ὄχι θὰ λέγῃ ὡς ἠχὼ καὶ αὐτός, χωρὶς νὰ ἔχῃ καμμίαν γνώμην. Ἴσως καὶ ἐν ἐλαχίστῳ μέτρῳ νὰ παρουσιασθῇ τὸ φαινόμενον τοῦτο, τὸ ὁποῖον, ὅπως εἶπον, δὲν ἀφορᾷ τὸ παρόν.

§101Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν δυνάμεθα ν’ ἀκούωμεν ἡμεῖς τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν τῆς Παρνασσίδος. Καὶ σεῖς δὲν ἠδύνασθε νὰ ῥίψητε τὸν ἰσχυρὸν καὶ συνεδυάσθητε μαζί του. Τώρα λέγοντες ταῦτα ἀσεβεῖτε πρὸς τὸ Κοινοβούλιον.

§102Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Κύριε Πετροπουλάκη, ἂν ἐνόμιζον ὅτι τοῦτο συνέβαινε μόνον ἐν Παρνασσίδι καὶ δὲν ὑπῆρχεν ἢ μᾶλλον δὲν κατεδηλοῦτο αὐτὸ τὸ φαινόμενον εἰς τὴν Βουλήν, ὅπερ φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἐκδηλωθῇ καὶ εἰς τὸ μέλλον, ἂν δὲν εἶχον, λέγω, τοιαύτην γνώμην, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὐδέποτε ἤθελον κάμει λόγον. Εἶναι δὲ φανερὸν καὶ γνωστόν, ὅτι οὐδέποτε μὲ ἀπέλιπε τὸ θάρρος νὰ πολιτευθῶ, διότι κατὰ δύο ἐκλογὰς καθ’ ἃς ἀπεφάσισα νὰ πολιτευθῶ ἐπάλαισα μόνος καθ’ ὅλων ἡνωμένων. Εἶπον, Κύριοι, ποία ἦτο ἡ πρώτη ὁδός, ἡ ἔντιμος, λέγω, καὶ ποία εἶναι ἡ ἄλλη ὁδός, ἡ μὴ ἔντιμος, ἡ κακοήθης· ἐπιβάλλεται λοιπὸν κατὰ τὴν γνώμην μου, εἰς τὴν Πολιτείαν νὰ συντελέσῃ δι’ ὅλων τῶν νομοθετημάτων, ὅπως ἡ ὁδὸς αὐτή, ἡ κακοήθης, διὰ τῆς ὁποίας εἶναι δυνατόν, ἂς τὸ εἴπωμεν καθαρά, νὰ εἰσάγωνται Βουλευταί τινες εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, νὰ περιορισθῇ, νὰ καταστραφῇ καὶ νὰ μείνῃ μόνον ἡ μία, ἡ ἠθική, ἡ ἔντιμος ὁδός, δι’ ἧς νὰ εἰσέρχωνται ἐνταῦθα οἱ Βουλευταί. Ὑπάρχει τις ἐξ ὑμῶν, καὶ προκαλῶ τοὺς Κυρίους οἱ ὁποῖοι μὲ διέκοψαν, ὑπάρχει τις ἐξ ὑμῶν ὁ ὁποῖος δὲν ἐπιθυμεῖ μία καὶ μόνη ὁδός, ἠθική, ἔντιμος, νὰ ὑπάρχῃ, διὰ τῆς ὁποίας νὰ εἰσέρχωνται οἱ Βουλευταὶ εἰς τὸ Κοινοβούλιον; Δὲν πιστεύω οὔτε οἱ διακόψαντές με οὔτε ἄλλος τις ἐξ ὑμῶν νὰ εἴπῃ τὸ ἐναντίον· πάντες θὰ δεχθῶσιν, ὅτι ἡ μόνη ὁδὸς διὰ τῆς ὁποίας πρέπει νὰ εἰσερχώμεθα εἰς τὸ Κοινοβούλιον εἶναι ἡ ὁδὸς ἡ ἠθική, ἡ ἔντιμος, ἡ δὲ κακοήθης καὶ διεφθαρμένη, ἡ ἀποτελοῦσα τὴν ἐξαίρεσιν, νὰ καταστραφῇ. Καὶ ἐνταῦθα, Κύριοι, περαίνων τὸν λόγον εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ἡ παροῦσα Βουλή, ἥτις ἐκλήθη ὑπὸ ἐξαιρετικὰς ὅλως περιστάσεις, ἡ παροῦσα Βουλὴ ἡ ὁποῖα ἐκλήθη, ἵνα συντελέσῃ εἰς τὴν στρατιωτικὴν καὶ ναυτικὴν σύνταξιν τῆς χώρας, ἡ παροῦσα Βουλή, ἡ ὁποία ἀπαρτίζεται παρ’ ἀνθρώπων ἠθικῶν καὶ ἐντίμων, ἡ παροῦσα Βουλή θὰ δώσῃ εἰς τὴν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν θ’ ἀπευθύνω πρὸς αὐτὴν διὰ μιᾶς τροπολογίας, ἣν ἔχω ὑποβάλει, τὴν ἀπάντησιν ὅτι μόνη ἡ ἠθικὴ εἶναι ἡ κατάλληλος. Αὐτὴ δὲ σχετικῶς εἶναι ἡ διὰ τῆς ἐπαρχιακῆς περιφερείας, εἴσοδος τῶν Βουλευτῶν ἐνταῦθα, διότι, ἂν τὰ κακοήθη ἄτοπα ἐτελοῦντο κατὰ τὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν, ἀναμφιβόλως θὰ τελῶνται καὶ κατὰ τὴν εὐρυτάτην νομαρχιακὴν περιφέρειαν ἐν μεγαλειτέρῳ ἀριθμῷ. Θὰ συμβῇ τοῦτο εἰς μεγαλείτερον βαθμόν· θὰ γίνῃ μὲ ἄλλους λόγους εὐρυτάτη ἡ μὴ ἔντιμος ὁδὸς τῆς ἐκλογῆς Βουλευτῶν. Ἐπιβάλλεται ὅθεν εἰς ἡμᾶς νὰ προτιμήσωμεν τὴν ἠθικήν, τὴν ἔντιμον ὁδόν, ἥτις συμβιβάζεται καὶ πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Αὕτη ἡ ὁδός, ἡ ἔντιμος, ἡ μὴ διεφθαρμένη εἶναι ἡ μόνη, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἡ ὁποία θὰ ὁδηγήσῃ τὸ ἔθνος ἀσφαλῶς εἰς τὴν εὐημερίαν, τὴν πρόοδον, τὸν πολιτισμόν, τὸν πλοῦτον καὶ τὴν δόξαν. Καὶ ἤδη ὑποβάλλω ἐνώπιον ὑμῶν μίαν τροπολογίαν διάφορον πρὸς τὴν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Φθιώτιδος κ. Βουλευτοῦ, σχετικὴν ὅμως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον καὶ κατέθηκα πρὸ ἡμερῶν παρὰ τῷ κ. Προέδρῳ καὶ ἡ ὁποία ἐξετυπώθη. Δὲν εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου καὶ ψηφισθῇ πρῶτον ἡ τροπολογία ἢ μᾶλλον ὁ νόμος διὰ τοῦ ὁποίου ἐπανέρχεται ἐν ἰσχύϊ ἡ ἐκλογικὴ ἐπαρχιακὴ περιφέρεια, ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τοῦτο δύναται νὰ γίνῃ διὰ τροπολογίας εἰς τὸ αʹ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ ἄρθρον 1 λέγει: «τὰ ἄρθρα 1, 2, 7, 8, 10 καὶ 11 τοῦ νόμου, ΒΧΔʹ τῆς 6)18 Ἰουλίου 1899 περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους ἀντικαθίστανται διὰ τοῦ ἑξῆς». Ἐνταῦθα ἐγὼ τοὐλάχιστον φρονῶ ὅτι δύναται, διὰ νὰ μὴ ἐπέρχηται ἀναβολὴ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον, ὡς ἐφάνη, ἡ Βουλὴ εἶναι διατεθειμένη νὰ δεχθῇ κατ’ ἀρχήν, νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς: «Εἰς τὸ κεφάλαιον «Γενικαὶ διατάξεις» προστίθεται ὡς 1ον ἄρθρον τὸ ἑξῆς· Ἄρθρον 1.—Καταργεῖται ὁ νόμος ͵ΓΡΙϚʹ (3116) τῆς 2ας Ἰουνίου 1906 «περὶ μεταρρυθμίσεως διατάξεων τοῦ περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν νόμου ΧΜΗʹ (1877) ὡς πρὸς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, καὶ ἐπαναφέρεται ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος ΧΜΗʹ τῆς 17 Σεπτεμβρίου 1877 περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν καὶ οἱ πρὸς συμπλήρωσιν τούτου ἐκδεδομένοι νόμοι πρὸ τοῦ καταργουμένου». Ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀπαράδεκτον, τότε καταθέτω συγχρόνως καὶ πρότασιν πολλῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν, δέκα καὶ ὀκτὼ ἐν ὅλῳ, οἱ ὁποῖοι παρακαλοῦσι τὸν κ. Πρόεδρον δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως νὰ προκαλέσῃ ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς τροπολογίας μου ταύτης.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Αἰγιαλείδης.

§104Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἤθελον νὰ λάβω τὸν λόγον, ἵνα ὑποστηρίξω πρότασιν ἀναβολῆς· ἀφοῦ ἡ ἀναβολὴ ἀποκρούεται, δὲν λαμβάνω τὸν λόγον.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἀγγελόπουλος, ἐὰν ἐπιτρέπῃ ἡ Βουλή.

§106ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§107Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ προσωπικοῦ ζητήματος καὶ ἐπιτρέπεται.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§109Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, ἵνα εἴπω δύο λέξεις πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λεβαδείας, τὸν ὁποῖον ὅμως δὲν βλέπω παρόντα.

§110ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος. Κηρύσσω τὴν συζήτησιν περατωμένην. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§112Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπὶ τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 1, φέροντος τίτλον ἄρθρον 11, παρακαλῶ νὰ προστεθῶσι μετὰ τὰς λέξεις «ἐπίπλων καὶ σκευῶν» τὰ ἑξῆς· «καὶ δρχ. 1500 διὰ λογιστικὰ βιβλία». Ἔχει παραλειφθῆ.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 ἔχουσι πολλοὶ τὸν λόγον.

§114Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Διὰ νὰ προλάβω, Κύριοι, τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι θὰ προταθῶσιν, εἶχον δηλώσει ἀπὸ προχθὲς ὅτι ἡ ἔννοια τῆς συστάσεως τῶν νέων νομῶν ἦτο ὅτι δὲν ἐσκεπτόμεθα οὔτε τὰ Πρωτοδικεῖα οὔτε τὰς Ἐπισκοπὰς νὰ καταργήσωμεν. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀσαφὲς κατὰ τὸ μέρος τοῦτο καὶ ἠδύνατο νὰ γίνῃ παρεξήγησις, εἶπον νὰ τεθῇ δεύτερον ἄρθρον ῥητῶς διαλαμβάνον ὅτι: «ἐν τοῖς καταργουμένοις νομοῖς τηροῦνται αἱ Ἐπισκοπαὶ καὶ τὰ Πρωτοδικεῖα».

§115Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὡς πρὸς τὰ Πρωτοδικεῖα μάλιστα· ὡς πρὸς τὰς Ἐπισκοπὰς ὅμως δὲν θὰ κάμητε καὶ πολὺ κακόν, ἂν τὰς καταργήσητε.

§116Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τοὺς ἐπιθεωρητὰς τῶν δημοτικῶν σχολείων, εἶναι πρέπον, νομίζω, νὰ ὑπάρχῃ ἓν ὁμοιόμορφον σύστημα, διότι εἰς ἕκαστον νομὸν θὰ ὑπάρχῃ ἓν Ἐποπτικὸν συμβούλιον. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῶσιν αἱ θέσεις αἱ τῶν καταργουμένων νομῶν· ἀλλὰ μίαν παρατήρησιν θεωρῶ δικαίαν, νὰ προτιμηθῶσι μεταξὺ τῶν ἐπιθεωρητῶν, διὰ νὰ διατηρηθῶσιν εἰς τὰς θέσεις ἐκεῖνοι, οἵτινες διωρίσθησαν κατόπιν διαγωνισμοῦ.

§117ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρῶτον τροπολογία τῶν βουλευτῶν κυρίων Ἰ. Δ. Τσιριμώκου, Ν. Δ. Χατζίσκου καὶ Ν. Α. Κρίτσα ἔχουσα οὕτω: Τὸ ἄρθρον 2 καὶ ἐδάφια 2 καὶ 6 τροποποιοῦνται ὡς ἑξῆς· 2) «Ὁ νομὸς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, συνιστάμενος ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Φθιώτιδος, Λοκρίδος, Παρνασσίδος, Δωρίδος καὶ Δομοκοῦ. Ἕδρα νομάρχου ἡ Λαμία». Ἐπὶ ταύτης ὁ κ. Χατζίσκος ἔχει τὸν λόγον.

§119Ν. Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κατὰ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους εἶδον ὅτι ἐν τῷ νομῷ Λαρίσης ὑπάγεται καὶ ἡ ἐπαρχία Δομοκοῦ. Ὑπεβλήθη τροπολογία ὑπ’ ἐμοῦ καὶ τῶν λοιπῶν συναδέλφων μου, διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦμεν ὅπως ἡ ἐπαρχία Δομοκοῦ ἀποτελέσῃ μέρος τοῦ νομοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος.

§120Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ὄχι, ὄχι. Οὐδεμία τροπολογία νὰ γίνῃ δεκτή.

§121Ν. Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἡ τροπολογία αὕτη, κύριε Πρόεδρε, οὐδένα λόγον προσωπικὸν ἔχει, καθόσον ἡ προσθήκη 3.000 ψυχῶν τῆς ἐπαρχίας Δομοκοῦ ἰσοδυναμεῖ πρὸς τὸν δῆμον Λαμίας, καὶ μόνον εἷς δῆμος ἀπέναντι τοῦ νομοῦ δὲν ἔχει καμμίαν ἐπίδρασιν, οὔτε θέλομεν διὰ τούτου νὰ κερδοσκοπήσωμεν ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλεχθησομένων Βουλευτῶν, διότι, εἴτε εὐρυνθῇ εἴτε δὲν εὐρυνθῇ ὁ νομὸς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος διὰ τῆς προσθήκης τῆς ἐπαρχίας Δομοκοῦ, πάντοτε τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν Βουλευτῶν θὰ ἐκλέγῃ. Ἀλλ’ εἶναι λόγοι συμφέροντος, κύριε Πρόεδρε, τῶν κατοίκων τῆς ἐπαρχίας Δομοκοῦ καὶ τῆς ἐπαρχίας Φθιώτιδος, οἵτινες ὑπαγορεύουσι τὴν ὑπαγωγὴν τῆς ἐπαρχίας Δομοκοῦ εἰς τὸν νομὸν Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος· εἶναι λόγοι ἐμπορικοί, λόγοι πολιτικοί, λόγοι δικαστικοὶ σχέσεως καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἐπαρχία Δομοκοῦ καὶ δικαστικῶς πρὸ τριετίας ὑπήχθη εἰς τὸν νομὸν Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος καὶ ἀστυνομικῶς καὶ ἐκκλησιαστικῶς καὶ οἰκονομικῶς. Ὁ σπουδαιότερος ὅμως λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει ἡ ἐπαρχία Δομοκοῦ νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὸν νομὸν Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, εἶναι αὐτὴ ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου, αὐτὸς ὁ διοικητικὸς λόγος, διότι ἡ ἐπαρχία Δομοκοῦ, κύριε Πρόεδρε, πρὸ δεκαετίας ὑπήχθη διοικητικῶς εἰς τὸν νομὸν Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, καὶ οὕτω σήμερον ἐπαρχίαν, ἥτις ὑπάγεται πρὸ δεκαετίας διοικητικῶς εἰς τὸν νομὸν Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, τὴν ἀπεσπάσατε καὶ τὴν μεταβιβάζετε εἰς τὸν νομὸν Λαρίσης. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, ὅπως ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ εἶναι συνεπεῖς πρὸς τὸν νόμον τὸν ὁποῖον ὑπέβαλον, ὀφείλουσι τὴν ἐπαρχίαν Δομοκοῦ νὰ ὑπαγάγωσιν εἰς τὸν νομὸν Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ κανονίσωμεν τὴν συζήτησιν, πρέπει ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀπαντᾷ ἀμέσως ἐφ’ ἑκάστης τῶν τροπολογιῶν, διὰ νὰ τελειώνωμεν.

§123Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι Βουλευταί, ἀνεγνώριζεν ἐκ τῶν προτέρων τὰς δυσκολίας, κατὰ τῶν ὁποίων ἤθελε προσκόψει τὸ νομοσχέδιον, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπεχειροῦμεν νὰ μεταβάλωμεν τὰς διοικητικὰς περιφερείας, ὡς ἦτο βεβαίως τὸ πρέπον. Θὰ προσεκόπτομεν εἰς τὰ διάφορα συμφέροντα τὰ δίκαια· ἀλλὰ καιρὸς πρὸς τοιαύτας συζητήσεις δὲν ὑπάρχει. Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἀποφυγὴν ἀκριβῶς τῶν τοιούτων, καὶ ὅπως ἀποδείξῃ τὴν τελείαν αὐτῆς ἀμεροληψίαν, ἀπεφάσισε νὰ ἐπαναφέρῃ τοὺς νομοὺς ὡς ἦσαν πρὸ τοῦ 1899. Ἀκριβῶς οὗτος ἦτο ὁ λόγος, διότι ἡμεῖς οὐδὲν ἄλλο ἐπεχειρήσαμεν, οὐδ’ ἠθελήσαμεν νὰ καινοτομήσωμεν, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἄλλο τι ἐπιχειρήσαμεν ἢ νὰ βελτιώσωμεν ἀκριβῶς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία καθιέρωσεν εὐρεῖαν περιφέρειαν διὰ τοῦ κειμένου νόμου. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ὅπως μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τροπολογίας, ἀλλὰ νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, καὶ κατόπιν, ὅτε θὰ ἔλθῃ ἄλλη Βουλή, καὶ νέα ἴσως Κυβέρνησις, ἂς ἀποφασίσῃ καὶ καλλιτέραν διοικητικήν, ἴσως καὶ καλλιτέραν νομοθεσίαν ἐκλογικήν.

§124Ι. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κατόπιν τῶν τοιούτων δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νομίζω ὅτι οἱ Βουλευταὶ τῶν καταργουμένων νομῶν δὲν ἔχουσι κανένα λόγον νὰ παραμένωσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ.

§125Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Γνωρίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν συντελῶ εἰς τίποτε ὁμιλῶν ἐπὶ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὑπεβάλομεν, γνωρίζω δ’ ὅτι ἐλήφθη ἀπόφασις ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δηλώσῃ ὅτι δὲν δέχεται καμμίαν τροπολογίαν, καὶ μετὰ τὴν δήλωσιν αὐτοῦ πᾶσα προσπάθεια εἶναι ματαία, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβάλῃ γνώμην ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§126Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Οὐδέποτε συνήθισα νὰ μεταβάλλω γνώμην.

§127Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Οὐχ ἧττον ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι διαπράττετε μέγιστον ἀδίκημα ὄχι πρὸς τοὺς πολιτευομένους τοῦ νομοῦ Φθιώτιδος, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπιβαρυνθῶσι μὲ τὰς ἀσχολίας μιᾶς ἔτι ἐπαρχίας, ἀλλὰ πρὸς τοὺς κατοίκους τῆς ἐπαρχίας Δομοκοῦ, τοὺς ὁποίους ἀποσπᾶτε διοικητικῶς καὶ τοὺς στέλλετε εἰς τὴν Λάρισαν, ἀφοῦ μετὰ πολὺν ἀγῶνα ὁ κ. Θεοτόκης ὑπήγαγε τὸν Δομοκὸν εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ νομοῦ Φθιώτιδος, διότι ἡ ἐπαρχία αὐτὴ ἀπέχει τῆς μὲν Λαμίας δύο μόνον ὥρας, τῆς δὲ Λαρίσης, εἰς ἣν τὴν στέλλετε, ἀπέχει 12–14 ὥρας. Μιᾶς λοιπὸν ἀναγνωρισθείσης ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν ἐθεράπευσε τότε ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας καὶ τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Βουλὴ ἀνεγνώρισε, διότι ὑπήγαγε ταύτην καὶ δικαστικῶς καὶ οἰκονομικῶς, ἔρχεσθε πάλιν νὰ καταστρέψητε τὸ ἔργον, δι’ οὗ αὕτη ἐθεραπεύθη. Καὶ ὁ ἴδιος ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν χθὲς ἔτι ὑπήγαγε τὸν Δομοκὸν οἰκονομικῶς εἰς τὸν νομὸν Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος. Ἡ Βουλὴ ἡ μέλλουσα ἀσφαλῶς θὰ τὸν ἐπανεφέρῃ εἰς τὸν νομὸν Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, διότι θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἰσχύσῃ ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ.

§128Ν. ΚΡΙΤΣΑΣ. Καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ἀποδέχομαι ὅσα οἱ κύριοι συνάδελφοι καὶ προαγορεύσαντες εἶπον.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τῶν κυρίων Ἰ. Τσιριμώκου, Ν. Δ. Χατζίσκου καὶ Ν. Κρίτσα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ὑπάρχει ἤδη ἑτέρα τροπολογία τοῦ βουλευτοῦ Βόλου κ. Γ. Λαναρᾶ ἔχουσα οὕτως: «Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2, § 7 προτείνομεν νὰ διαγραφῶσιν αἱ λέξεις «καὶ Σκοπέλου» καὶ προστεθῇ ἡ λέξις «Σκοπέλου» ἐν τῇ § 6 μετὰ τὴν λέξιν «Ἁλμυροῦ».

§130Γ. ΛΑΝΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελον ὑψώσει καὶ ἐγὼ τὴν ἀσθενῆ μου φωνὴν ὑπὲρ παραδοχῆς τῆς τροπολογίας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπαρχίαν Σκοπέλου, διὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχουσιν οἱ αὐτοὶ λόγοι, οὓς ἀνέπτυξαν οἱ προηγούμενοι συνάδελφοι οἱ ὁποῖοι ἀποβλέπουσι τὴν ἐπαρχίαν Δομοκοῦ. Μετὰ τὴν δήλωσιν ὅμως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν τολμῶ νὰ ἐπεκτείνω τὸν λόγον καὶ νὰ ζητήσω μετ’ ἐπιμονῆς νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία μου, διότι νομίζω ὅτι ἡ φωνή μου εἶναι φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ!

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Γ. Λαναρᾶ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Τώρα ἔχομεν τροπολογίαν τοῦ βουλευτοῦ Σκοπέλου κ. Κ. Αἰγιαλείδου ἔχουσαν οὕτως: «Ἐκ τοῦ ἐδαφίου 7 τοῦ ἄρθρου 2 προτείνω ν’ ἀπαλειφθῶσιν αἱ λέξεις «καὶ Σκοπέλου». Εἰς δὲ τὸ ἐδάφιον 6 τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου καὶ μετὰ τὴν λέξιν «Ἁλμυροῦ» προστεθῇ ἡ λέξις «Σκοπέλου» Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν ὅπως ἀποδεχθῇ καὶ ψηφίσῃ τὴν τροπολογίαν ταύτην».

§132Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Τώρα μετὰ τὴν ἀπόρριψιν τῆς ἰδίας τροπολογίας τὸ κεφάλι μου ἐκόπηκε!

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Κ. Αἰγιαλείδου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ὑπάρχει ἤδη ἑτέρα τροπολογία τῶν βουλευτῶν κ. Κ. Ἰ. Ἀγγελοπούλου καὶ Ἰ. Μπακοπούλου ἔχουσα οὕτως: Ἄρθρον 1. «Τὸ Κράτος διαιρεῖται διοικητικῶς εἰς δέκα καὶ τέσσαρας (14) νομούς. Ἄρθρον 2. Τὰ ἐδάφια 3 καὶ 4 συγχωνεύονται. Ἐπίσης συγχωνεύονται τὰ ἐδάφια 14 καὶ 15, ἤτοι εἰς τὸν νομὸν Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας συμπεριλαμβάνονται καὶ αἱ ἐπαρχίαι Ἄρτης καὶ Τσουμέρκων. Εἰς δὲ τὸν νομὸν Κεφαλληνίας συμπεριλαμβάνεται καὶ ἡ ἐπαρχία Ζακύνθου. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 8 ἐν τῇ παραγράφῳ 2 διαγράφονται αἱ λέξεις «εἷς γραμματεὺς ἔχων μισθὸν καὶ βαθμὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως βʹ τάξεως». Ἐπὶ ταύτης ὑπάρχει πρότασις ὅπως γίνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ἑπομένως θὰ γίνῃ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς τροπολογίας ταύτης.

§134Μ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ πρότασις αὕτη, εἰς ἣν εἶμαι ὑπογεγραμμένος καὶ ἐγώ, προωρίζετο δι’ ἄλλην ἡμέραν, ὄχι διὰ σήμερον. Λοιπὸν τὴν ἀποσύρομεν.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τῶν κ. Κ. Ἰ. Ἀγγελοπούλου καὶ Ἰ. Μπακοπούλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ὑπάρχει ἐπίσης ἑτέρα τροπολογία τῶν βουλευτῶν κ. Γ. Πολυγένους καὶ Π. Πετρίδου.

§136Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν γνωρίζω ὅτι ἡ γνώμη μου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσακουσθῇ, ἐν τούτοις ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὸ ἄτοπον καὶ τὸ ἄνισον, τὸ ὁποῖον καθιεροῦται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπιθυμῶ ὅμως, ἵνα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ ὦσι συνεπεῖς πρὸς τὰς γνώμας των, καθορίσωσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι καὶ δικαστικῶς τὰ Κύθηρα ὑπάγονται εἰς τὸ Ναύπλιον, ἢ εἰς τὴν Κόρινθον, ὅπου καὶ διοικητικῶς ὑπάγονται, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει, καθιεροῦται ἄλλη δικαστικὴ διαίρεσις, ἐντελῶς διάφορος πρὸς ὅλας τὰς ἄλλας δικαστικὰς διαιρέσεις, τὰς ὁποίας τὸ Κράτος κατέστησεν. Ὑπέβαλον λοιπὸν τὴν τροπολογίαν, ὅπως καὶ δικαστικῶς τὰ Κύθηρα ὑπαχθῶσιν εἰς Ναύπλιον.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Πετρίδου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπορρίπτεται ἡ τροπολογία.

§138Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· δὲν ἀπερρίφθη. Ἡ ἀστοργία, τὴν ὁποίαν δεικνύει ἡ Κυβέρνησις ὡς πρὸς τὸν λαὸν τῶν Κυθήρων, εἶναι πρωτοφανής. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἀπὸ δεκαετίας διαλλάσσονται μὲ τὸν νομὸν Λακωνικῆς μεθ’ οὗ ἔχουσι πολλαχοῦ συμφέροντα, εἶναι δὲ καὶ πλησίον αὐτῆς, διότι ἀπέχουσι τρεῖς ἕως τέσσαρας ὥρας, ἐνῷ διὰ νὰ μεταβῶσιν εἰς Ναύπλιον πρέπει νὰ διέλθωσι πρῶτον τῶν Ἀθηνῶν καὶ εἶτα νὰ μεταβῶσιν εἰς Ναύπλιον. Ἐὰν λοιπὸν ἐνδιαφερώμεθα ὑπὲρ τῶν συμφερόντων κατοίκων ὡρισμένων ἐπαρχιῶν καὶ οὐχὶ ὑπὲρ ὅλων, νὰ δηλωθῇ τοὐλάχιστον, διὰ νὰ τὸ ἠξεύρωμεν.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν· δέχεται τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Πετρίδου;

§140ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπορρίπτεται ἡ τροπολογία. Ὑπάρχει καὶ τροπολογία τοῦ κ. Ἰω. Κανναβοῦ ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Τὸ ἄρθρον 1 τροπολογεῖται ὡς ἑξῆς· Τὰ ἄρθρα 1, 2, 7, 8, 10, 11 καὶ 13 τοῦ νόμου ΒΧΔʹ τῆς 6]18 Ἰουλίου 1899 περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους ἀντικαθίσταται ὡς ἑξῆς. Ἄρθρον 13. Αἱ ἐκκλησιαστικαὶ διοικήσεις αἱ πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου ὑφιστάμεναι διατηροῦνται ὡς εἶχον κατὰ τὰς πρὸ τοῦ νόμου τούτου ἰσχυούσας διατάξεις. Ἡ ἀνωτέρω παράγραφος τοῦ ἄρθρου τούτου μένει ὡς ἔχει ἐν τῷ νόμῳ».

§142Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. Μετὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι θέλει ἐπαναφέρει τὰ πράγματα ὡς εἶχον κατὰ τὸ πρώην καθεστὼς τῶν δεκαὲξ νομῶν, καὶ μετὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ ἰδίου ὅτι θὰ διατηρήσῃ τὴν Ἐπισκοπὴν Εὐρυτανίας, παρακαλῶ νὰ ἐπαναφέρῃ τὰ τῆς ἐκκλησιαστικῆς διοικήσεως ὡς εἶχον πρὸ τοῦ ἔτους 1899.

§143Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Μὲ τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι ἕδρα θὰ εἶναι ἡ Εὐρυτανία.

§144Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. Ὡς εἶχον τὰ πράγματα πρὸ τοῦ νόμου τοῦ 1899, ὅτε ὑπηγόμεθα ἐκκλησιαστικῶς εἰς τὴν Ἐπισκοπὴν Εὐρυτανίας. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ δεχθῇ αὐτό, διότι οὕτως πως ἐκπληροῦται καὶ ὁ σκοπὸς τῶν ἐπισκοπικῶν ἑδρῶν.

§145ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι μόνον τὸ πρώην καθεστώς, ἀλλὰ καὶ λόγοι ἱστορικοὶ συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς πάλαι ποτὲ ἐκλαμψάσης ἐπισκοπικῆς μητροπόλεως Ναυπακτίας.

§146Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἐν τῷ νόμῳ ὅτι ἕδρα τῆς Ἐπισκοπῆς —διότι ἔχει μεγίστην σημασίαν— ἔσεται ἡ Εὐρυτανία, ὅπως ἀνέκαθεν. Οὐχὶ ἀκριβῶς δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι ἱστορικοὶ λόγοι ἐπιβάλλουσι νὰ εἶναι ἕδρα ἡ Ναύπακτος. Ὁ λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς· ἐπειδὴ ἡ Ναύπακτος εἶναι παράλιος τόπος, οἱ ἐπίσκοποι, ἵνα ἀποφεύγωσι τὸν κόπον τῶν περιοδειῶν καὶ διαλέξεων, προτιμῶσι νὰ διαμένωσιν ἐν Ναυπάκτῳ καὶ δὲν ἔρχονται καθόλου εἰς Εὐρυτανίαν. Βεβαίως δέχομαι νὰ ἐπεκταθῇ ἡ δικαιοδοσία τοῦ ἐπισκόπου, ἀλλὰ κυρία ἕδρα νὰ ὁρισθῇ ἡ Εὐρυτανία. Τὸ πρώην καθεστὼς αὐτὰ λέγει.

§147Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὸ ζήτημα, κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι μικρᾶς σημασίας διὰ τὴν Εὐρυτανίαν, διότι ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἡ Ναύπακτος, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπὸ διαθέσεως ὁ ἐπίσκοπος θὰ ἑδρεύῃ κατὰ προτίμησιν, διότι εἶναι τόπος παράλιος καὶ πρόχειρος εἰς τὴν συγκοινωνίαν, εὑρίσκεται εἰς τὸν Κορινθιακὸν κόλπον, ἡ δὲ Εὐρυτανία ἐκτείνεται μέχρι τῆς Θεσσαλίας. Συμβαίνει δέ, ὅταν αἱ ἐπαρχίαι αὐταὶ ἔχωσιν ἀνάγκην ἱερέως, νὰ καλῶσι τοιούτους ἐκ τῆς Θεσσαλίας. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν πρέπει νὰ μείνῃ τὸ καθεστὼς ὡς ἔχει, ἕδρα δὲ τῆς Ἐπισκοπῆς νὰ ὁρισθῇ τὸ Καρπενίσιον. Δὲν πρέπει ἄλλως νὰ δεχθῆτε τροπολογίας τὴν τελευταίαν στιγμὴν ὑποβαλλομένας, τὰς ὁποίας δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ.

§148Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ δὲν ἐζήτησα νὰ μεταβληθῇ τὸ ὑπάρχον καθεστὼς πρὸ τοῦ νόμου τοῦ 1899, ἀπορῶ δὲ πῶς οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐξεγέρθησαν κατὰ τῆς προτάσεως, χωρὶς κἂν νὰ προσέξωσιν ὅτι ἐγὼ ἀκριβῶς αὐτὸ τὸ ὁποῖον θέλουσιν ὑπεστήριξα· τουτέστι νὰ μείνῃ τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο ἐν ἰσχύϊ κατὰ τὸ ὁποῖον ὡρίζετο ἕδρα ἡ Εὐρυτανία, ἐκτὸς ἂν συζητῆται ἄλλη πρότασις, περὶ διαρκοῦς διαμονῆς τοῦ ἐπισκόπου ἐν Εὐρυτανίᾳ.

§149ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§150Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. Ἄρα εἴμεθα σύμφωνοι.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται λοιπὸν δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κανναβοῦ. Ὑπάρχει ἑτέρα τροπολογία τοῦ κ. Βουλευτοῦ Λευκάδος, ἡ ὁποία λέγει; «Εἰς τὸ ἐν λόγῳ ἄρθρον προτείνομεν νά προστεθῇ παράγραφος ἔχουσα οὕτως: «Ο καταργούμενος νομὸς Λευκάδος ἀποτελεῖ ἰδίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν». (Ἀπορρίπτεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Φίλιππα).

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ κ. Κ. Κουμουνδοῦρος, Γ. Πολυγένης, Φ. Μοσχούλας, Σ. Κροκιδᾶς, Ἀ. Στεφανόπουλος, Ἀ. Πονηρόπουλος, Ν. Γεωργακόπουλος, Γ. Καφαντάρης, Λ. Καλλιφρονᾶς, Η. Φίλιππας, Δ. Τσιτσάρας, Δ. Κατσίνας, Ἰ. Λάππας, Γ. Κατσίνας, Ἰ. Κανναβὸς καὶ Γρ. Φούφας ὑπέβαλον τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: Νὰ περιληφθῇ διάταξις ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ ἡ ἑξῆς: «Οἱ καταργούμενοι νομοὶ ἐξακολουθοῦσιν ὑφιστάμενοι ἕκαστος ὡς ἐκλογικὴ περιφέρεια». Δέχεται αὐτὴν ἡ Βουλή;

§153ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι. (Ἀπορρίπτεται).

§154Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν προβὰς εἰς δηλώσεις εἶπεν ὅτι οἱ ἐπιθεωρηταὶ τῶν δημοτικῶν σχολείων τῶν καταργουμένων νομῶν ἐκλείπουσι. Βεβαίως τοῦτο δικαιολογεῖ διὰ τὸ ὁμοιόμορφον καὶ μόνον, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ὅτι, ἂν σήμερον χωλαίνει ὁ νόμος τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, κυρίως χωλαίνει ἀπὸ τὴν μὴ κανονικὴν λειτουργίαν τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων. Τουλάχιστον ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας διατελεῖ ἐν γνώσει ὅτι ἐν Εὐρυτανίᾳ κατήντησε νὰ γίνωνται συμβούλια ἅπαξ καὶ μόνον ἀνὰ τριετίαν· κατὰ συνέπειαν ἡ ζημία ἡ προσγινομένη εἰς την δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν ἐπιθεωρητῶν τῶν καταργουμένων νομῶν εἶναι πολὺ μεγάλη. Ἐὰν συγκρίνῃ τις τὴν σημερινὴν λειτουργίαν τῶν ἐπιθεωρητῶν καὶ τὴν μέλλουσαν εἰς μεγαλειτέρους νομούς, θέλει κρίνει, ὅτι ταχύτατα θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς διορισμὸν καὶ δευτέρου καὶ τρίτου ἐπιθεωρητοῦ.

§155ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι· νὰ μείνῃ ὡς ἔχει.

§156Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἤθελα νὰ ἤξευρα ἂν τὸ ὄχι, τὸ ὁποῖον λέγετε, τὸ λέγετε σοβαρῶς.

§157Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Σοβαρῶς, διότι εἶναι λίαν ἐπαρκῆ τὰ Συμβούλια.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου ὑπάρχει τροπολογία ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τῶν βουλευτῶν κ. Ἀ. Στεφανοπούλου, Ἰ. Σισίνη, Γ. Φούφα καὶ Ἰ. Στεφανοπούλου, διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦσιν ὅπως ἡ Ἠλεία μετὰ τῆς Ὀλυμπίας ἀποτελέσωσιν ἴδιον νομόν. Ὁμοία τροπολογία ὑπάρχει ὑπογεγραμμένη καὶ ὑπὸ τῶν κ. Ἰ. Κρεστενίτου καὶ Γ. Παπαγιαννοπούλου.

§159ΓΡ. ΦΟΥΦΑΣ. Κύριε Πρόεδρε....

§160Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπικήδειον τῆς τροπολογίας σας θέλετε νὰ μᾶς κάμητε;

§161ΓΡ. ΦΟΥΦΑΣ. Νομίζω ὅτι ἔχω λόγους ἰσχυροὺς ὥστε πιθανὸν νὰ προκαλέσω καὶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν εὐμένειαν αὐτῆς πρὸς ἀπονομὴν δικαιοσύνης.

§162Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Φεισθῆτε τέλος ταύτην τῆς Βουλῆς.

§163ΓΡ. ΦΟΥΦΑΣ. Δὲν θ’ ἀπασχολήσω ἐπὶ πολὺ τὴν Βουλήν. Ζητοῦμεν ὅπως ἡ Ὀλυμπία μετὰ τῆς Ἠλείας ἀποτελέσωσιν ἴδιον νομόν, στηριζόμεθα δ’ εἰς τοῦτο ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὰ πράγματα. Ἡ Ὀλυμπία μετὰ τῆς Ἠλείας θὰ ἔχωσι 200,000 κατοίκων μετὰ τοῦ κινητοῦ πληθυσμοῦ, γνωρίζετε δὲ καὶ ποῖοι λόγοι τοπογραφικοὶ ἐπιβάλλουσι τὴν διατήρησιν τῆς Νομαρχίας ταύτης, ἔστω καὶ κατ’ ἐξαίρεσιν. Ἐὰν δ’ εἰς τοῦτο δὲν συγκατατεθῇ ἡ Κυβέρνησις, φαίνεται ὅτι τοῦτο πράττει πρὸς τιμωρίαν τῆς ἐπαρχίας ταύτης, ἥτις κατὰ κοινῶς κρατοῦσαν ἰδέαν καθυστερεῖ πλέον τῶν 85 τοῖς ἑκατὸν ἐκ τῶν φόρων πρὸς τὸ Δημόσιον! Αὐτὴ ἡ ἰδέα ἐπικρατεῖ εἰς ἁπάσας τὰς τάξεις καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, καὶ εἰς τοὺς οἰκονομολόγους καὶ εἰς τοὺς μὴ τοιούτους, ἀλλ’ ἴσως καὶ αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατ’ εἰσήγησιν τῆς ὑπηρεσίας του ἔχει τὴν ἰδέαν ταύτην. Ἔχω εἰς χεῖράς μου προσωρινὴν κατάστασιν π.ἔ., ἐξ ἧς ἐξάγεται τί βεβαιοῦται, τί εἰσπράττεται καὶ τί καθυστερεῖται. Κατὰ τὴν κατάστασιν λοιπὸν ταύτην ἡ Ἠλεία ἔχει βεβαιωθέντα 1,790,294, εἰσπραχθέντα 1,476,988 καὶ καθυστερούμενα 313,305. Ἐὰν ῥίψητε καὶ ἁπλοῦν βλέμμα εἰς τὴν ἀνὰ χεῖράς μου ταύτην κατάστασιν, βλέπετε ὅτι ἅπασαι σχεδὸν αἱ λοιπαὶ ἐπαρχίαι, ἐνῷ ἔχουσι βεβαιωθέντα πολὺ ἐλάσσονα τῶν τῆς Ἠλείας, καθυστεροῦσιν ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ πλείονα. Οἱ δὲ διατηρούμενοι προνομιοῦχοι νομοὶ Κεφαλληνίας, Ζακύνθου καὶ Ἄρτης, ἐνῷ ἕκαστος τούτων ἔχει περὶ τὰς 50 χιλιάδας κατοίκων, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν Ἠλείαν ἔχουσαν μόνιμον πληθυσμὸν 108 χιλιάδων καὶ 50 τοιούτων κινητόν, ἔχουσι φόρους βεβαιωθέντας ἡ μὲν Κεφαλληνία 720 χιλιάδας, ἡ τῆς Ζακύνθου 407,000 καὶ ἡ τῆς Ἄρτης 491,000, καθυστερούμενα δὲ κατ’ ἀναλογίαν πολὺ πλείονα τῶν τῆς Ἠλείας. Ταῦτα δ’ ἀνέφερα ἵνα διασκεδασθῇ ἡ κρατοῦσα ἐσφαλμένη ἰδέα περὶ μεγάλων καθυστερημάτων τῆς Ἠλείας, ἀλλὰ καὶ ἵνα ἐνισχύσω τὸν λόγον δι’ ὃν συνηγορῶ ὅπως ἡ Ἠλεία μετὰ τῆς Ὀλυμπίας ἀποτελέσωσιν ἴδιον νομόν. Ἀφοῦ λοιπὸν κατὰ τὴν προσωρινὴν κατάστασιν ἐμφαίνεται ὅτι ἡ Ἠλεία φορολογεῖται περισσότερον ἀπὸ ὅλας τὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, καθυστερεῖ δὲ καὶ ὀλιγώτερα, δικαιοῦται διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἰδιαιτέρως καὶ τὴν εὐμένειαν αὐτῆς, ὅπως ἡ Ἠλεία μετὰ τῆς Ὀλυμπίας ἀποτελέσωσιν ἕνα νομόν.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τῶν βουλευτῶν κ. Γρ. Φούφα κλπ. καθὼς καὶ τῶν κ. Γ. Παπαγιαννοπούλου καὶ Ἰ. Κρεστενίτου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§165Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε. Εἶχεν ὑποβληθῇ πρότασις περὶ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, παρετήρησα δὲ μετ’ ἐκπλήξεως ὅτι οἱ ὑπογράψαντες εἰς τὴν πρότασιν αὐτὴν πρῶτοι ἀπεσύρθησαν. Δικαίωμά των εἶναι, ἀλλὰ δικαίωμα καὶ ἐμοῦ εἶναι νὰ εἴπω ὅτι, ἂν προυκαλεῖτο ὀνομαστικὴ ψηφοφορία, ἐγὼ θὰ κατεψήφιζον ὄχι διὰ τὴν εὐρύτητα τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Ἐγὼ λέγω ὅτι δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ἡ μικρὰ ἢ ἡ μεγάλη, διότι ἐγὼ ὑπέβαλον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρότασιν ἰδίαν περὶ καθορίσεως 150 τμημάτων· ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ καταψηφίσω διὰ τὴν κατάργησιν τῶν νομῶν πρὸ πάντων τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Εὔχομαι νὰ διαψευσθῶ, ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν τόση κρίσις μαστίζει τοὺς σταφιδοφόρους πληθυσμοὺς βεβαίως δὲν εἶναι ὀρθὴ καὶ πρέπουσα ἡ κατάργησις τῶν Νομαρχιῶν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1). Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§166Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ τεθῇ ὡς ἄρθρον 2 αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐπρότεινα καὶ τὸ ὁποῖον ἀναγινώσκω: Ἄρθρον 2ον. «Ἐν τοῖς καταργουμένοις νομοῖς διατηροῦνται αἱ Ἐπισκοπαὶ καὶ τὰ Πρωτοδικεῖα, ἐν οἷς δὲ νομοῖς ὑπάρχουσι δύο ἐπιθεωρηταὶ δημοτικῶν σχολείων διατηρεῖται ὁ μετὰ διαγωνισμὸν διορισθείς».

§167Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἂν εἶναι καὶ οἱ δύο κατόπιν διαγωνισμοῦ;

§168Ν. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Θὰ παυθῇ ὁ τοῦ καταργουμένου νομοῦ.

§169Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν ὅτι καθ’ ἣν περίπτωσιν καὶ οἱ δύο ἐπιθεωρηταὶ προέρχονται ἐκ διαγωνισμοῦ θέλει τότε καταργηθῆ ὁ τοῦ καταργουμένου νομοῦ.

§170Ι. Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Καλλίτερον νὰ σέβησθε τὸν ἑαυτόν σας, ὅταν ὁμιλῆτε....

§171Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἠξεύρω πολὺ καλὰ νὰ σέβωμαι τὸν ἑαυτόν μου, Κύριε...

§172ΙΩ. Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν δέχομαι νὰ μὲ πειράξῃ κανείς.

§173Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὅταν ὁμιλῆτε περὶ σεβασμοῦ πρὸς ἑαυτόν....

§174ΙΩ. Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἀπετάθην πρὸς σᾶς, ἀλλὰ πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὴν στιγμὴν ταύτην γελῶσιν ἀντὶ νὰ κλαίωσι.

§175Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Θέλω μίαν διασάφησιν ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης τροπολογίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§176Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν ἔχεις νὰ ζητῇς διασάφησιν· αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ ἐννοήσῃς!

§177Κ. ΑΙΓΙΑΛΕΙΔΗΣ. Ἡ ἐπαρχία τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω ὑπήχθη διὰ τοῦ νόμου, χωρὶς νὰ διαμαρτυρηθῶ, εἰς τὸν νομὸν Εὐβοίας. Ἤδη θέλω νὰ ἐρωτήσω· ἐκκλησιαστικῶς, ἀφοῦ διατηρεῖται ἡ Ἐπισκοπὴ Δημητριάδος, ποῦ θὰ ὑπάγηται; Εἰς τὴν Ἐπισκοπὴν εἰς τὴν ὁποίαν ἤμεθα προηγουμένως ἢ εἰς τὸν νέον νομόν; Νὰ δηλωθῇ τοῦτο, διότι καὶ ἡ ἐπιθυμία τῆς ἐπαρχίας εἶναι νὰ εἶναι πλησιέστερον.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ τροπολογία τῶν βουλευτῶν κ. Ἀλ. Πονηροπούλου καὶ Π. Πετρίδου ἔχει οὕτως: Ἄρθρον 12. «Αἱ πρὸ τοῦ νόμου ͵ΒΧΛʹ τῆς 8 Ἰουλίου 1899 ὑφιστάμεναι Ἐπισκοπαὶ ἐν ταῖς ἀποτελούσαις τοὺς καταργουμένους νομοὺς καὶ αἱ ἕδραι αὐτῶν διατηροῦνται». Τί λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς δι’ αὐτήν;

§179Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ δηλωθῇ καὶ πάλιν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πράγματι θέλουσιν ἐξακολουθεῖ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ οἱ ἐπιθεωρηταὶ εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδηλώθη αὐτό. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 2 ἐψηφίσθη, Κύριοι, ὡς τὸ ἐτροποποίησεν ὁ κ. Ὑπουργός. Τώρα τὸ 2 θὰ γίνῃ 3. Ἀλλ’ ἔχομεν τροπολογίας.

§181ΑΘ. Τ. ΜΠΑΣΙΑΣ. Ἀπερρίφθησαν.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι καὶ ἄλλαι.

§183ΑΘ. Τ. ΜΠΑΣΙΑΣ. Ποῖαι ἄλλαι;

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τοῦ κ. Δ. Κρεμεζῆ ἔχουσα οὕτως: Εἰς τὸ κεφάλαιον «Γενικαὶ «διατάξεις» προστίθεται ὡς πρῶτον ἄρθρον τὸ ἑξῆς: «Καταργεῖται ὁ νόμος ͵ΓΡΙϚʹ (3116) τῆς 2 Ἰουνίου 1906 «περὶ μεταρρυθμίσεως διατάξεων τοῦ περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν νόμου ΧΜΗʹ (τοῦ 1877) ὡς πρὸς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, καὶ ἐπαναφέρεται ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος ΧΜΗʹ τῆς 17 Σεπτεμβρίου 1877 περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν καὶ οἱ πρὸς συμπλήρωσιν τούτου ἐκδεδομένοι νόμοι πρὸ τοῦ καταργουμένου». (Ἀπορρίπτεται καὶ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κρεμεζῆ).

§185Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡς πρὸς τοὺς ἐπιθεωρητάς, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι βεβιασμένη καὶ πρόωρος, καθόσον τὸ νομοσχέδιον καλῶς κανονίζει τὸ ζήτημα καὶ φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ἡ διάταξις ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου καταργοῦνται 26 νομοί, σὺν αὐτοῖς δὲ συγκαταργοῦνται καὶ πάντες οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ νομῷ αὐτῷ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀνασυνιστῶσα 16 νομοὺς νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ὑπαλλήλους, τοὺς ὁποίους θὰ τοποθετήσῃ εἰς τὰς ὑπηρεσίας αὐτάς· διὰ τῆς δηλώσεως δὲ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπῆλθε περιορισμὸς καθ’ ὃν, ἐὰν συμπέσῃ εἰς τὸν καταργούμενον νομὸν νὰ εἶναι ἐπιθεωρητὴς νεώτερος καὶ ἱκανώτερος τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τοῦ διατηρουμένου ἐν τῷ καταργουμένῳ νομῷ, θὰ συμβῇ τὸ ἔκτροπον ν’ ἀπαλλαγῇ ὁ καλλίτερος καὶ νὰ μείνῃ ὁ χειρότερος, ἐνῷ ὁ Ὑπουργὸς θὰ ἔχῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκλέξῃ τὸν καταλληλότερον.

§186ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καλά, καλὰ εἶναι.

§187Δ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ. Ἐνδιαφερόμεθα δι’ ὑπαλλήλους, κύριε Πρόεδρε, ἐδῶ; Εἰρωνεία εἶναι ὅτι ἐνδιαφερόμεθα διὰ τοὺς 16 νομοὺς μόνον, ὅταν ἐνδιαφερώμεθα δι’ ὑπαλλήλους;

§188Μ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ προσθέσω δύο λέξεις.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στεφανίδης ἔχει τὸν λόγον (διαμαρτυρίαι).

§190Μ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὅπως ὡμιλήσατε σεῖς θὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγώ. Ὁ λόγος εἶναι ἐλεύθερος. Νομίζω ὅτι ἔργον θεάρεστον ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις ἀποδεχθεῖσα τὴν τροπολογίαν τὴν ὑποβληθεῖσαν νὰ διατηρηθῇ τὸ ἐκκλησιαστικὸν καθεστώς, διότι φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ προσέξωμεν πολὺ εἰς τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα, τὸ ὁποῖον ὁσημέραι χαλαροῦται. (Νέαι διαμαρτυρίαι. Φωναί: βέβαια, βέβαια!) Τέλος πάντων δὲν εἶσθε ἁρμόδιοι νὰ μοὶ κανονίσητε τὴν στάσιν καὶ ἐὰν θέλητε ἀναβαίνω εἰς τὸ βῆμα καὶ τὰ λέγω καλλίτερον.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε, κύριε Στεφανίδη.

§192Μ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ θρησκεία εἶναι ὁ ἀκρογωνιαῖος λίθος πάσης κοινωνίας. (Φωναί: Τὰ ἠξεύρομεν αὐτά. Ἀνυπομονησίαι). Τί νὰ σᾶς κάμω; Ἀφοῦ δὲν θέλετε, ἐγὼ θ’ ἀναβῶ εἰς τὸ βῆμα νὰ ὁμιλήσω καλλίτερον. Ἐγὼ θὰ ἐπιμείνω, καὶ διαμαρτυρηθῆτε ὅσον θέλετε. Δὲν ἔχω ἢ δύο λέξεις νὰ εἴπω. Κατὰ τὴν ἐποχήν, καθ’ ἣν ἐψηφίσθη ὁ νόμος τοῦ 1899, ἔγινεν ἓν μέγιστον ἀδίκημα διὰ τὴν Καρυστίαν, ἡ ὁποία εἶχεν ἄλλοτε δύο Ἐπισκοπάς, μίαν ἐν Σκύρῳ καὶ μίαν ἐν Καρυστίᾳ, κατόπιν δ’ ἔμεινεν ἡ τῆς Κύμης μόνον. Ἡ ἐπαρχία Καρυστίας ἔχει πληθυσμὸν 52,667 κατὰ τὴν τελευταίαν ἀπογραφήν. Αἱ ἐπαρχίαι Παξῶν, Ἰθάκης, Ὕδρας καὶ Κυθήρων ἐν συνόλῳ ἔχουσι 34,000 κατοίκων, δηλαδὴ ἐπὶ ἔλαττον κατὰ 17,935 ἀπὸ τὴν Καρυστίαν, καὶ διατηροῦνται αἱ Ἐπισκοπαὶ τῶν μερῶν αὐτῶν, μένει δὲ μόνη ἡ Καρυστία χωρὶς νὰ ἔχῃ Ἐπισκοπήν. Ἐὰν ὁ κ. συνάδελφος φρονῇ ὅτι καλῶς ἔχουσι τὰ τῆς θρησκείας καὶ ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἔχωμεν ἐπισκόπους, ἵνα ἐπιβλέπωσι τοὺς ἱερεῖς καὶ τοὺς χριστιανοὺς ἐν γένει, εἶναι δικαίωμά του· ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ὑπάρχει μία μεγάλη ἀδικία, τὴν ὁποίαν πρώτη ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ἀνεγνώρισε καὶ ἀπέστειλεν ἔγγραφον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τοῦ ὁποίου ἔχω τὸν ἀριθμόν, βεβαιοῦν ὅτι ἐγένετο αὐτὸ τὸ ἀδίκημα. Ἡ Βουλὴ τῷ 1903 τὸ ἀνεγνώρισε καὶ ἐνθυμεῖται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἡ Βουλὴ σύσσωμος τὸ ἀπεδέχθη, ἀλλὰ δυστυχῶς συνέπεσε τότε νὰ παρεμπέσῃ ἡ κατάργησις τῆς Ἐπισκοπῆς Κυθήρων, τὴν ὁποίαν δὲν ἠξεύρω πῶς ὑπέβαλον τὴν τελευταίαν στιγμήν, καὶ παρέμεινε πάλιν ἡ Καρυστία ἄνευ ἐπισκόπου. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ὑπάρχῃ μία Ἐπισκοπὴ εἰς μίαν μεγάλην ἐπαρχίαν, ἡ ὁποία ἔχει τόσην ἔκτασιν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ νομοθετῶμεν νόμους, οἱ ὁποῖοι νὰ μένωσιν, εἶναι λίαν δίκαιον νὰ γίνῃ καὶ τοῦτο τὸ ὁποῖον προτείνω, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος καὶ ἄλλοτε συνηγόρησε καὶ ἐψήφισε, νὰ τὸ δεχθῇ.

§193Ε. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Σᾶς χαρίζομεν καὶ τὸν ἰδικόν μας.

§194Μ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Οὕτως εἶπε καὶ ὁ κ. Στάης, ἀλλὰ κατόπιν ἐπανεστάτησαν οἱ Κυθήριοι καὶ ἐχάρισαν τὸν τῆς Καρυστίας ἐπίσκοπον! Ἤδη, Κύριοι, ὅτε ἡ δαπάνη τῆς Ἐπισκοπῆς εἶναι εἰς τὸ ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ὑπάρχουσιν ἐκεῖ Μοναί, αἱ ὁποῖαι δὲν διοικοῦνται καλῶς καὶ καταστρέφεται ἡ περιουσία τῶν Μονῶν, νομίζω ὅτι μόνον ὁ ἐπίσκοπος θὰ καταστήσῃ σεβαστὸν τὸν νόμον. Λοιπὸν μία ἐπαρχία ἐξ 60,000 πληθυσμοῦ νὰ στερῆται ἐπισκόπου εἶναι ἀδικώτατον.

§195ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ σᾶς δώσωμεν τὸν ἰδικόν μας!

§196Μ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, κ. Πρόεδρε.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3–5). Πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου ὑπάρχει μία τροπολογία τοῦ κ. Νέγρη. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Ἔχει ὡς ἑξῆς. Πρὸ τοῦ ἄρθρου 4 τίθεται ἕτερον ἄρθρον ἔχον οὕτω: «Κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς Βουλευτῶν ἀπαγορεύεται πᾶς συνδυασμὸς μεταξὺ ὑποψηφίων, εἴτε ἐκδηλοῦται οὗτος διὰ κοινοῦ σήματος ἐπὶ τῶν καλπῶν, εἴτε διὰ κοινῶν δημοσιεύσεων τῶν ὀνομάτων τῶν συνδυαζομένων καὶ κοινῶν προγραμμάτων, εἴτε διὰ κοινῶν ἐντευκτηρίων, εἴτε κοινῶν ἐκλογικῶν ἐκδρομῶν, εἴτε δι’ οἱουδήποτε ἄλλου τρόπου. Πᾶσα πρᾶξις φέρουσα χαρακτῆρα συνδυασμοῦ ἐπιφέρει τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τῶν συνδυασθέντων καὶ τὴν στέρησιν ἐπὶ πενταετίαν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων αὐτῶν. Θεωροῦνται δ’ ἀντ’ αὐτῶν ὡς ἐπιτυχόντες οἱ ἀμέσως ἐπιλαχόντες». Τὸ ἄρθρον 4 γίνεται 5, εἰς δὲ τὸν τίτλον προστίθενται αἱ λέξεις «καὶ περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Νέγρη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§198Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου δύο λέξεις (διαμαρτυρίαι). Τί φωνάζετε; Δύο λέξεις. Ἕκαστος νομὸς ἔχει δύο δικαστήρια. Ποῖον θὰ εἶναι ἁρμόδιον;

§199ΑΘ. Τ. ΜΠΑΣΙΑΣ. Τῆς πρωτευούσης.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη εἰς γʹ ἀνάγνωσιν. Ὁ κ. Γ. Καρπετόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ». (Ὅρα Παράρτ. Ἐφημ. Συζητ. τῆς Βουλῆς, ἀριθ. 333). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§201ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§202ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποβάλλω μόνον νομοσχέδιά τινα, τὰ ἑξῆς: 1) Περὶ ἀσφαλιστικῶν Ἑταιρειῶν· 2) Περὶ εἰσιτηρίων εἰς τὸ Ἐθνικὸν Ἀρχαιολογικὸν Μουσεῖον καὶ εἰς τὸ Μουσεῖον τῆς Ἀκροπόλεως· 3) Περὶ φορολογίας τῶν ἐντὸς τοῦ Κράτους καταναλισκομένων πυρίτιδος, ἐκρηκτικῶν ὑλῶν καὶ σφαιριδίων (σκαγίων) καὶ περὶ μονοπωλίου τοιούτων εἰδῶν. (Ὅρα Παράρτημα Ἐφημ. Συζητήσεων τῆς Βουλῆς, ἀριθ. 334–336).

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινέσει τῆς Βουλῆς λύεται ἡ συνεδρίασις. (Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10,15′ μ. μ.).