1905.07.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 57

τῆς 16 Ἰουλίου 1905.

(Σάββατον).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ἀλεξ. Σπ. Κ. Ρώμα).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 10 π. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑπομένας ἀναφοράς. Ψήφισμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Διδασκαλικοῦ Συλλόγου, ἐκδηλοῦντος τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτοῦ πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῇ ἐπιψηφίσει τοῦ νόμου περὶ ἐπιθεωρητῶν καὶ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Τηλεγράφημα πλείστων πολιτῶν Λεβαδείας, παρακαλούντων νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς διακλαδώσεως ἀπὸ τοῦ σιδηροδρομικοῦ σταθμοῦ μέχρι τῆς πόλεως Λεβαδείας. Ὑπόμνημα τοῦ «Συνδέσμου τῶν Ἑλλήνων δημοδιδασκάλων» ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Αἴτησιν Ἀσπασίας χήρας Μιλτιάδου Βαρότση καὶ τῆς Μαρίας Βαρότση, παρακαλουσῶν ἵνα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους ἀναγραφῇ πίστωσις δραχ. 1000, ὑπόλοιπον βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως τοῦ ἀποβιώσαντος βουλευτοῦ Βαρότση, συζύγου τῆς πρώτης καὶ πατρὸς τῆς δευτέρας. Αἴτησιν Σοφίας συζύγου Ἰωάννου Δ. Χριστοπούλου, κατοίκου Τριπόλεως, παρακαλούσης ν’ ἀπονεμηθῇ βασιλικὴ χάρις εἰς τὸν κατάδικον σύζυγόν της, ὡς πάσχοντα ἐκ καρκίνου.

§2Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ ἡ ψηφισθεῖσα σταφιδικὴ σύμβασις, ὡς ἐτροποποιήθη, καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§3Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ τυπωθῇ βεβαίως. (Ὅρα Παράρτημα, σελ. 283–295).

§4Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ....

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ λάβητε ἀκολούθως τὸν λόγον. Δὲν εἶσθε ἐν τάξει νῦν.

§6Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, συνιστῶ θερμῶς τὸ ὑπόμνημα τοῦ «Συνδέσμου τῶν Ἑλλήνων δημοδιδασκάλων», τὸ ὁποῖον ἀνεκοινώσατε, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ λάβωσιν αὐτὸ ὑπ’ ὄψιν, ὅπως μὴ ἐπέλθῃ ἀδίκημα εἰς τοὺς λειτουργοὺς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§7Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ὡσαύτως συνιστῶ τὸ ὑπόμνημα τοῦτο, κύριε Πρόεδρε.

§8Ν. ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ Μιλτιάδης Βαρότσης ἀπέθανε κατὰ τὴν ΙΕʹ Περίοδον Βουλευτής, καὶ ὅτι, ἐνῷ ἡ Βουλὴ ἐψήφισε τότε 3000 δραχμὰς ὡς ἀποζημίωσιν αὐτοῦ διὰ τὴν ἔκτακτον Σύνοδον τῆς ΙΕʹ Περιόδου, ὁ ἀποθανὼν ἔλαβε μόνον τὰς 2000, αἱ δὲ 1000 καθυστεροῦνται. Ἀφῆκε χήραν καὶ ὀρφανὰ ὅλως ἄπορα, καὶ εἶναι δίκαιον, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀναγράψῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς τὰς κεκλεισμένας χρήσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διὰ νὰ δοθῇ εἰς τὴν χήραν καὶ τὰ ὀρφανὰ τοῦ μακαρίτου Βαρότση. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν αἴτησιν ταύτην.

§9Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὴν ἀναφορὰν τῆς συζύγου τοῦ καταδίκου Χριστοπούλου. Πρόκειται, κύριε Πρόεδρε, περὶ ἀνθρώπου δεινῶς πάσχοντος καὶ εὑρισκομένου εἰς τὸ τελευταῖον στάδιον τῆς ζωῆς του. Ἔργον δικαιοσύνης καὶ φιλανθρωπίας εἶναι, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀφοῦ βεβαιωθῇ ἐπισήμως περὶ τούτου, προκαλέσῃ τὸ ἔλεος τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως.

§10Ι. ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ δι’ αὐτό. Παρακαλῶ προσέτι νὰ κατατεθῶσιν αἱ ἰατρικαὶ ἐκθέσεις περὶ τῆς καταστάσεως τῆς ὑγείας τοῦ εἰρημένου καταδίκου. Εἶναι ἔργον φιλάνθρωπον, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς μεριμνήσῃ δι’ αὐτόν.

§11ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτρικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως ταχυδρομικῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων καὶ τοῦ κ. Κωνσταντίνου Ἀγαθοκλέους, πληρεξουσίου τοῦ κ. Τόγια, ἐφοπλιστοῦ καὶ ἰδιοκτήτου τῶν ἀτμοπλοίων «Καρύστου» καὶ «Βασιλικῆς».

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Παπαγιαννακόπουλος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§13Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ τοῦ ἑξῆς γεγονότος. Ἀνέγνων σήμερον ἔν τινι ἐφημερίδι, ὅτι ἐν τῷ Πλημμελειοδικείῳ Ἀθηνῶν ἐξεδικάσθη χθὲς πρᾶξις διαπραχθεῖσα ὑπὸ τοὺς ἑξῆς ὅρους. Ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς παντοπώλου, τὸν ὁποῖον ἔκλεψεν ὁ ὑπηρέτης του, καὶ ὁ ὁποῖος ἐτιμώρησε διὰ τοῦτο τὸν ὑπηρέτην ὡς ἑξῆς. Τὸν ἀπεγύμνωσε, τὸν ἤλειψε μὲ πετρέλαιον, καὶ ἀπεπειράθη νὰ βάλῃ φωτιὰ νὰ τὸν κάψῃ! Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι δὲν ἐκάη μὲν καθ’ ὁλοκληρίαν ὁ ἀτυχὴς αὐτὸς, ἀλλ’ ὑπέστη ἐγκεφαλικὴν διατάραξιν, καὶ ἔμεινεν ἐπὶ πολὺν καιρὸν νοσηλευόμενος. Εἰσήχθη καὶ ἄλλοτε ἡ ὑπόθεσις αὕτη εἰς τὸ ἐνταῦθα Πλημμελειοδικεῖον, καὶ κατεδικάσθη ὁ παντοπώλης ἐρήμην εἰς 5 ἐτῶν φυλάκισιν, τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς ποινῆς, τοῦ Πλημμελειοδικείου μὴ θελήσαντος νὰ θεωρήσῃ ἑαυτὸ ἀναρμόδιον. Ἀλλὰ χθὲς, δικαζόμενος ὁ παντοπώλης αὐτὸς κατ’ ἀντιμολίαν, ἀπηλλάγη τῆς τόσον βαρείας ποινῆς, καὶ κατεδικάσθη εἰς 15 μόνον ἡμερῶν φυλάκισιν! Ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς ὑπεστήριξε τὴν κατηγορίαν, καὶ ἐζήτησε νὰ μείνῃ ἡ ποινὴ τῶν 5 ἐτῶν, ἀλλὰ τὸ Δικαστήριον ἐξέδοτο ἄλλην ἀπόφασιν. Βεβαίως ἡ δικαστικὴ ἐξουσία εἶναι ἀνεξάρτητος ἐν τῇ ἐκπληρώσει τῶν ἑαυτῆς καθηκόντων· ἀλλ’ ὅταν τοιαῦται ἀποφάσεις παρουσιάζωνται εἰς τὴν κοινωνίαν ὑπὸ μορφὴν σκανδαλώδη, τότε νομίζω ὅτι ἔχει δικαίωμα καὶ καθῆκον ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐξετάσῃ καὶ μάθῃ, τί συμβαίνει· διότι δὲν ὑποθέτω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ τις, ὅτι ὑπάρχει τόσον μεγάλη διαφορὰ γνώμης μεταξὺ τῶν μελῶν τοῦ Δικαστηρίου καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως.

§14ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Βεβαίως ἡ δικαστικὴ ἐξουσία εἶναι ἀνεξάρτητος, ἀλλὰ βεβαίως καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐνασκῶν τὴν ἐκ τοῦ νόμου ἐξουσίαν αὑτοῦ, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ καὶ θὰ ἐξετάσῃ τὰ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Βαλαωρίτης.

§16ΠΕΡ. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Πρὸ τῆς λήξεως τῆς Συνόδου, κύριε Πρόεδρε, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῶν κυρίων Ὑπουργῶν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῆς ἐλεεινῆς καταστάσεως τοῦ δήμου Λευκαδίων, καὶ πρὸ πάντων τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ. Ἡ κατάστασις ἡ δημοτικὴ ἔφθασεν εἰς τὸ ἀπροχώρητον, περὶ τούτου δ’ ἔλαβον χθὲς τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω· ἐξ αὐτοῦ δὲ θέλει πεισθῆ ἡ Βουλή, ὅτι δέον οἱ δύο ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ νὰ ἔλθωσιν ἀρωγοὶ εἰς τὸν δῆμον Λευκαδίων. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα). Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἄρωσιν αὐτὴν τὴν κατάστασιν, διότι εἶναι αἰτία πολλῶν δεινῶν. Ἀπὸ δύο ἤδη μηνῶν δὲν ὑπάρχει φωτισμὸς ἐν τῇ πρωτευούσῃ τῆς Λευκάδος, ἀπὸ δύο μηνῶν αἱ ἀκαθαρσίαι μένουσιν ἐντὸς τῆς πόλεως, συνεπῶς δ’ ἔρχεται καὶ τὸ ἄλλο, κύριε Πρόεδρε, τὸ ὁποῖον μαστίζει τὴν πόλιν τῆς Λευκάδος, ἡ εὐφλογία. Δὲν ὑπάρχει χρῆμα εἰς τὸ δημοτικὸν ταμεῖον, καὶ ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ οὐδὲν δύναται νὰ πράξῃ. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ συναινέσωσιν εἰς τὴν προσωρινὴν ἄρσιν τῆς κατασχέσεως τῶν δημοτικῶν χρημάτων, τὴν ἐπιβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου διὰ τὴν καθυστερουμένην εἰσφορὰν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀφοῦ ὁ δῆμος ὑπόσχεται νὰ καταβάλλῃ τακτικῶς τὴν δαπάνην τῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ὁ δήμαρχος θὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ὑπόσχεσίν του.

§17Ε. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἄλλοτε ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ, ζῶντος τοῦ ἀειμνήστου Δηλιγιάννη. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπεσχέθη ὅτι θ’ ἀφήσῃ ἐλεύθερον μέρος τῶν δημοτικῶν εἰσπράξεων, ὅπως διευκολυνθῇ ἡ ἐκτέλεσις τῆς καθαριότητος καὶ τοῦ φωτισμοῦ τῆς πόλεως. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ἡ ὑπόσχεσις ἐκείνη ἐξετελέσθη· ἄλλως νὰ διατάξῃ νὰ ἐκτελεσθῇ.

§18Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὰς συστάσεις τῶν ἐντίμων κυρίων συναδέλφων, διότι δὲν νομίζω δίκαιον, ὁ δῆμος Λευκαδίων νὰ εὑρίσκηται ὑπὸ καταδίωξιν τοιαύτην· ἐπανειλημμέναι νὰ ἐπέρχωνται αἱ κατασχέσεις ἐπὶ τῶν δημοτικῶν προσόδων, καὶ μάλιστα κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην τοῦ ἔτους, ὅτε καὶ ἑλώδεις πυρετοὶ ἐπιπολάζουσιν ἐν Λευκάδι, κατ’ ἐξαίρεσιν δ’ ἐφέτος ἐνέσκηψεν εἰς τὴν πόλιν καὶ ἡ νόσος εὐφλογία.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Μεσολογγίου κ. Καψάλης κατέθηκεν ἔγγραφον ἐπερώτησιν, ἔχουσαν οὕτως (ἀναγινώσκει): «Ὑπάρχουσιν ἀσφαλεῖς πληροφορίαι, ὅτι κατὰ τὴν σφράγισιν τῆς περιουσίας τοῦ ἐσχάτως ἀποθανόντος συμπολίτου μου Διομήδους Σεμιτέλου καὶ τὴν ἀνεύρεσιν καὶ παράδοσιν τῆς ἰδιογράφου διαθήκης αὐτοῦ, δι’ ἧς σημαντικὸν κληροδότημα, ὑπερβαῖνον τὰς 500 χιλιάδας δραχμῶν, κατέλιπεν ὁ φιλόπατρις ἀνὴρ εἰς τὸν δῆμον Μεσολογγίου πρὸς ἀνόρυξιν μεγάλης αὔλακος καὶ λιμένος ἐν Μεσολογγίῳ, ὡς καὶ ἄλλα ποσὰ μεγάλα πρὸς ἄλλους ἐθνικοὺς καὶ πατριωτικοὺς σκοπούς, ἔλαβον χώραν ἀσχημίαι καὶ σκάνδαλα πρὸς διάσπασιν τοῦ κύρους καὶ ματαίωσιν τῆς πατριωτικῆς καὶ ἐθνικῆς τελευταίας βουλήσεως τοῦ διαθέτου. Παρακαλῶ ὅθεν τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργὸν νὰ παρακολουθήσῃ τὴν ὑπόθεσιν καὶ συστήσῃ ἐντόνως πρὸς τὸν κ. δήμαρχον Μεσολογγίου, ὅπως λάβῃ τὰ προσήκοντα μέτρα πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν μεγάλων συμφερόντων τοῦ δήμου καὶ τῆς πόλεως Μεσολογγίου.»

§20ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἂν ἡ ἐπερώτησις ἀπευθύνεται πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, θέλω ἐξετάσει.

§21Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ τὸν φάκελον τῆς ὑποθέσεως τῆς τιμωρίας τοῦ λοχαγοῦ τοῦ πεζικοῦ κ. Γραβάνη διὰ τὸ μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ ταγματάρχου κ. Μητσάκου ἐπεισόδιον. Καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, καίτοι ὁ κ. Γραβάνης εἶναι ὁ ἀδικηθεὶς, ἐτέθη πρὸ τριῶν ἡμερῶν εἰς ἀργίαν.

§22Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, διότι ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι, ἂν σταθμισθῇ καλῶς ἡ ὑπόθεσις αὕτη, ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος ἀξιωματικὸς δύναται νὰ ἀπαλλαγῇ τῆς τιμωρίας, ἀνακαλούμενος ἐκ τῆς ἀργίας.

§23Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Χωρὶς νὰ θίξω πρόσωπα, καὶ μάλιστα προκειμένου περὶ δύο ἐντίμων ἀξιωματικῶν, μόνον δ’ εἰς τὰ πράγματα ἀποβλέπων, αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐπιθυμητὸν θὰ ἦτο, ζήτημα ἐσωτερικῆς φύσεως τοῦ στρατεύματος νὰ μὴ ἐγίνετο ἀντικείμενον συζητήσεως ἐν τῇ Βουλῇ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ οὐχὶ ἅπαξ, ἀλλὰ πολλάκις, κατὰ διαφόρους περιστάσεις, ἐξέφυγον τοῦ στενοῦ στρατιωτικοῦ κύκλου, ἐπὶ ζημίᾳ μεγίστῃ τοῦ στρατεύματος, καὶ ἐσύρθησαν εἰς τὴν δημοσιότητα ἀδικήματα γενόμενα εἰς ἀξιωματικούς, τὰ ὁποῖα οἱ ἁρμόδιοι δὲν ἠθέλησαν ἢ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ διορθώσωσι, νομίζω ὅτι ὑποχρέωσιν ἔχει ἡ Βουλὴ νὰ ἀσχοληθῇ ἐπὶ τοῦ ἀδικήματος, τὸ ὁποῖον κατήγγειλεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γυθείου συνάδελφος, ἀδικήματος, τὸ ὁποῖον θίγει οὐ μόνον τὸ στάδιον τοῦ ἀδικηθέντος ἀξιωματικοῦ, ἀλλὰ καὶ τὴν φιλοτιμίαν αὐτοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις βεβαίως ἔχει ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τοῦ στρατεύματος, ἐλπίζω ὅτι θὰ ζητήσῃ τὸν σχετικὸν φάκελον καὶ θὰ μελετήσῃ τὴν ὑπόθεσιν.

§24Ι. ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ ἀσχοληθῇ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, περὶ τῆς ὁποίας ἤκουσα πολλὰ λεγόμενα· ἤκουσα μάλιστα καὶ ὅτι οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ὑπὲρ τοῦ ἀδικηθέντος κατέθεσαν, μετετέθησαν πολὺ μακρὰν τῶν Ἀθηνῶν. Νομίζω ὅτι τοιαῦται ἀδικίαι δὲν πρέπει νὰ γίνωνται, διότι ἐμπνέουσι τὸν τρόμον, καὶ δύνανται νὰ καταλήξωσιν εἰς ἐπανάληψιν τῶν λυπηρῶν γεγονότων τοῦ 1897.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γιαννακίτσας ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἑτέρου ἀντικειμένου.

§26Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τῇ παρακλήσει μου, εὐηρεστήθη νὰ διατάξῃ τὸν νομομηχανικὸν Λαρίσης νὰ ἐνεργήσῃ τὴν μεταρρύθμισιν τῆς γενομένης μελέτης τῆς ἀπὸ Λαρίσης εἰς Κεσερλῆ ὁδοῦ. Ἐπειδὴ ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ ταύτης ἐνδιαφέρει καὶ τὸν τόπον, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐργολάβον τῆς κατασκευῆς, ὁ ὁποῖος ἔχει κατατεθειμένην καὶ ἐγγύησιν, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἔρχομαι νῦν εἰς ἕτερον ζήτημα. Καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ἐν Κερκύρᾳ ἀπό τινος χρόνου ἐστάθμευε μία πυροβολαρχία, ἧς σκοπὸς ἦτο, τὸ μὲν νὰ ἀποδίδῃ τὰς κεκανονισμένας τιμὰς εἰς τὰ αὐτόθι καταπλέοντα ξένα σκάφη, τὸ δὲ νὰ χρησιμεύῃ εἰς τὴν ἄσκησιν τῶν μαθητῶν τῆς Σχολῆς τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν. Πληροφοροῦμαι ὅτι διετάχθη ἡ μετάθεσις τῆς πυροβολαρχίας ἐκεῖθεν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη, διὰ τοὺς ῥηθέντας δύο λόγους, νὰ μένῃ ἐκεῖ ἡ πυροβολαρχία, ἢ τοὐλάχιστον μέρος αὐτῆς.

§27Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Καὶ ἐγὼ φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι μετὰ τὴν ἀνάκλησιν τῆς ἐν Κερκύρᾳ πυροβολαρχίας εἶναι ἀνάγκη νὰ παραμένῃ ἐκεῖ τμῆμα πυροβολικοῦ, διότι δέον νὰ ὑπάρχωσι πυροβόλα οὐ μόνον πρὸς ἀνταπόδοσιν τοῦ χαιρετισμοῦ πρὸς τοὺς ξένους στόλους, τοὺς προσορμιζομένους εἰς τὴν Κέρκυραν, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἄσκησιν τῶν μαθητῶν τῆς Σχολῆς τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν. Ἐν σχέσει δὲ πρὸς τὴν ἄσκησιν τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, παρατηρῶ ὅτι ἀπό τινος χρόνου διαδίδεται, ὅτι ἡ Σχολὴ αὕτη τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν πρόκειται νὰ μετατεθῇ εἰς Ἀθήνας. Δὲν ἐπιθυμῶ ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ, ὅπως ἐκθέσω τοὺς λόγους, οἵτινες συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς παραμονῆς τῆς Σχολῆς ταύτης ἐν Κερκύρᾳ, ἀλλὰ γνωρίζω, διότι διατέλεσα διοικητὴς τῆς Σχολῆς ταύτης ἐπὶ πολὺν χρόνον, πόσον εἶναι χρήσιμον νὰ παραμένῃ ἡ Σχολὴ ἐκεῖ.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Νέγρης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἄλλου ἀντικειμένου.

§29Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, κύριε Πρόεδρε, ἡ Βουλὴ ἔχει ψηφίσει νόμον περὶ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου, ἀλλ’ ὁ νόμος οὗτος μέχρι τοῦδε δὲν ἐδημοσιεύθη· καὶ ὄχι μόνον δὲν ἐδημοσιεύθη ὁ νόμος οὗτος, ἀλλὰ καὶ αἱ ἀναγκαῖαι πιστώσεις, ἃς διὰ τῶν νέων δηλώσεών του ζητεῖ ὁ κύριος Πρωθυπουργός, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ζητοῦνται οὐχὶ συμφώνως πρὸς τὸν νέον τοῦτον νόμον, ἀλλὰ συμφώνως πρὸς τὸν παλαιόν. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου εἶχε μὲν λεχθῆ ὑπὸ πολλῶν συναδέλφων, ὅτι αἱ ἐπενεχθεῖσαι τροποποιήσεις δὲν εἶχον μεγάλην σημασίαν, ἀλλ’ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχεν ἀποδείξει, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἐπέφερεν οἰκονομίας καὶ ἰδίως ἀπέλυε πολλοὺς ἀργομίσθους. Ἀλλὰ παρατηρῶ ἰδίως, ὅτι ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ διὰ πρώτην φορὰν εἰσάγεται ταμεῖον ἀλληλοβοηθείας τῶν ἐργατῶν· ὡς ἐκ τούτου μετὰ μεγάλης λύπης βλέπω μὴ δημοσιευόμενον τὸν νόμον, διότι τὴν ἀρχὴν τῆς ἀλληλοβοηθείας θεωρῶ σωτήριον διὰ τοὺς ἐργάτας. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν δὲν ἔχῃ λόγον σπουδαῖον, κωλύοντα τὴν δημοσίευσιν τοῦ νόμου, νὰ δημοσιεύσῃ αὐτὸν, συγχρόνως δὲ νὰ ὑποβάλῃ τὰς ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ ἀναγκαίας δηλώσεις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§30Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐδίστασα νὰ ὑποβάλω πρὸς κύρωσιν τὸν νόμον ἐκεῖνον, διότι φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, ὁλόκληρον τὸν μηχανισμὸν τοῦ καταστήματος νὰ περιορίσω εἰς χεῖρας ἑνὸς ἀρχιτεχνίτου. Βεβαίως δὲν ἔχω τὴν πρόθεσιν νὰ συντηρήσω ἀργομίσθους, ἀλλ’ εἴπατέ μοι, παρακαλῶ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἔλεγχος τῆς ἐν γένει διοικήσεως τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου, ὅταν ἡ ἐν γένει διοίκησις αὕτη ἀνατίθηται εἰς χεῖρας ἑνὸς ἀρχιτεχνίτου;

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ζυγομαλᾶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἄλλου ἀντικειμένου.

§32Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πρὸ καιροῦ, κύριε Πρόεδρε, ἐκ διαφόρων φυλακῶν τοῦ Κράτους εἶχον λάβει ἐπιστολὰς καταδίκων, παραπονουμένων διὰ τὴν κακὴν ποιότητα τοῦ ἄρτου καὶ διὰ τὴν ἀθλίαν κατάστασιν τῶν φυλακῶν, καὶ ἰδίως ἐκ τῶν φυλακῶν Παλαμηδίου, τῶν γνωστῶν ὑπὸ τὸ ὄνομα τοῦ Μιλτιάδου. Ὁμολογουμένως δὲ αἱ φυλακαὶ Μιλτιάδου καὶ αἱ τοῦ Ρίου εἶναι ἀπαίσια κτίρια, ἀκατάλληλα καὶ διὰ κτήνη ἀκόμη, ὄχι δι’ ἀνθρώπους! Τὰ παράπονα ταῦτα ὁμολογῶ ὑμῖν ὅτι μεγάλως μὲ συνεκίνησαν. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν σεβαστὸς λειτουργὸς τοῦ Ὑψίστου, ἐπισκεφθεὶς μίαν τῶν φυλακῶν τούτων, ἀντελήφθη ὁ ἴδιος, ὅτι ὁ ἄρτος, ὁ ὁποῖος παρέχεται εἰς τοὺς φυλακισμένους, εἶναι ἀπαίσιος. Ἐπίσης εὐγενὴς καὶ φιλάνθρωπος δεσποινὶς ἀλλοδαπὴ, μεριμνῶσα ὑπὲρ τῶν ἀτυχῶν φυλακισμένων καὶ ἀφειδῶς δαπανῶσα ὑπὲρ αὐτῶν ἐξ ἰδίων της, μὲ ἐβεβαίωσεν ὅτι καὶ αὐτὴ ἔχει πληροφορίας θετικωτάτας, ὅτι ὁ ἄρτος ὁ διδόμενος εἰς τοὺς ἐν ταῖς φυλακαῖς Παλαμηδίου καὶ ἐν ἄλλαις φυλακαῖς κρατουμένους εἶναι κακίστης ποιότητος. Ὅτε κατὰ τὸ 1903 ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης ἐλήφθη τοιαύτη πληροφορία περὶ τῆς ἐλεεινῆς ποιότητος τοῦ ἄρτου, ἐλήφθη τὸ μέτρον, ὅπου ὑπάρχουσι στρατιωτικὰ ἀρτοποιεῖα, ἐκεῖ νὰ διαταχθῶσι τὰ στρατιωτικὰ ἀρτοποιεῖα νὰ παρέχωσι τὸν ἐξ αὐτῶν ἄρτον καὶ εἰς τοὺς φυλακισμένους. Τὸ ζήτημα μάλιστα ἤχθη ὑπ’ ἐμοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, καὶ ὁ ἀείμνηστος Βουλευτὴς Γόρτυνος, τότε Πρωθυπουργὸς, ἐνθουσιωδῶς ἐπεδοκίμασε τὴν ἰδέαν ταύτην, καὶ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ διαπρεπὴς συνάδελφος κ. Λυμπρίτης, παρέσχε μετὰ γοργότητος ὅ,τι ἦτο δυνατόν, ὅπως συντελεσθῇ τὸ ἔργον. Δυστυχῶς μόνον εἰς τὴν Κέρκυραν κατωρθώθη νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ νὰ λειτουργήσῃ τὸ μέτρον τοῦτο, ὅπως δηλ. διὰ τῶν στρατιωτικῶν ἀρτοποιείων παρέχηται ὁ ἄρτος εἰς τοὺς φυλακισμένους. Ἐν Ναυπλίῳ καὶ ἐν Ἀθήναις παρενεβλήθησαν δυσχέρειαι ὑπηρεσιακαὶ καὶ ἄλλαι, καὶ δὲν κατωρθώθη ἀκόμη νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ἀπόφασις ἐκείνη. Νομίζω ὅτι φιλάνθρωπον ἔργον καὶ καθῆκον τοῦ Ὑπουργείου εἶναι νὰ ἐκτελεσθῇ αὕτη. Ἀλλ’ ὅπως κατορθωθῇ νὰ παρέχηται ἄρτος καθαρὸς καὶ ὑπὸ ἀνθρώπων φαγώσιμος, ἀπεφασίσθη νὰ περιληφθῇ εἰς πάσας τὰς διακηρύξεις δημοσίας μειοδοσίας περὶ παροχῆς ἄρτου εἰς τοὺς φυλακισμένους ἡ διάταξις, ὅτι ὁ ἄρτος θὰ ᾖναι τῆς αὐτῆς ποιότητος πρὸς τὸν παρεχόμενον εἰς τὸν στρατόν· πρὸς ἐξακρίβωσιν δὲ τούτου θὰ παραλαμβάνῃ ὁ ἀξιωματικὸς τῆς φρουρᾶς, ὁ παραλαμβάνων τὸν ἄρτον τοῦ στρατοῦ, καὶ τὸν προωρισμένον διὰ τὰς φυλακὰς ἄρτον, συγχρόνως δὲ ὁ ἀρχιφύλαξ ὁ ἐν ταῖς φυλακαῖς θὰ συνεργάζηται μετὰ τοῦ ἐπιστάτου εἰς τὴν παραλαβὴν τοῦ ἄρτου, πρὸς ἐξακρίβωσιν ὅτι οὗτος εἶναι ὅμοιος πρὸς τὸν τοῦ στρατοῦ κατά τε τὴν ποιότητα καὶ τὸ βάρος, καὶ εἰς τὴν διανομὴν πρὸς τοὺς φυλακισμένους. Ἐὰν αἱ ἀποφάσεις ἐκεῖναι, αἵτινες ἐξ ἁπλῆς φιλανθρωπίας καὶ καθήκοντος τότε ἐλήφθησαν ὑπ’ ἐμοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἐπέτυχον τοῦ σκοποῦ, ἐξακολουθῶσι νὰ ἰσχύωσι, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ἄρτος τῶν φυλακισμένων νὰ ᾖναι διάφορος τοῦ ἄρτου τοῦ στρατοῦ. Ἐὰν ὅμως τυχαίως ἐγένετο παράλειψις εἰς τὰς διακηρύξεις καὶ εἰς τὰ συμβόλαια τὰ ἐτήσια, καὶ δὲν περιελήφθη ἡ διάταξις ἐκείνη, τὰ παράπονα εἶναι εὐεξήγητα, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης — τοῦ ὁποίου τὴν ἀγαθὴν καρδίαν καὶ τὰ φιλάνθρωπα αἰσθήματα γνωρίζω, — νὰ διατάξῃ, ὅσον οἷόν τε τάχιον, τὴν διόρθωσιν τῆς παραλείψεως ταύτης, ὅπως τέλος πάντων οἱ δυστυχεῖς φυλακισμένοι τρώγωσιν ἄρτον ἀνθρώπινον τοὐλάχιστον, ἀφοῦ ἀπανθρώπως εἶναι κεκλεισμένοι καὶ τήκονται εἰς τὰ ἀπαίσια καὶ νοσογόνα ἐκεῖνα κτίρια.

§33Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔλαβον ἐπιστολὴν, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, τὴν ὁποίαν δυστυχῶς δὲν ἔχω πρόχειρον. Θὰ προσθέσω δὲ τὴν παράκλησίν μου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως λάβῃ τὰ προσήκοντα μέτρα, διότι φαίνεται, δυστυχῶς, ὅτι ὁ ἄρτος ὁ παρεχόμενος εἰς τοὺς φυλακισμένους εἶναι κακίστης ποιότητος.

§34ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ ἐξετάσω περὶ τῆς ὑποθέσεως.

§35Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ φαίνεται ἐντελῶς ἄπορον, πῶς οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἔλαβον τοιαύτας πληροφορίας, ἐνῷ ἡ Ἐφορία τῶν φυλακῶν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν, ἀπὸ τὸν Νομάρχην καὶ ἀπὸ τὸν Εἰσαγγελέα, δὲν μετεβίβασε τοιαύτην πληροφορίαν (ὑποθέτω τουλάχιστον) εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης.

§36Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης οὐδεμίαν ἐπίσημον ἀνακοίνωσιν ἔχω λάβει περὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§37Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ, κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ δὲν ἀπορῶ. Δυστυχῶς ἔχω τὴν πληροφορίαν, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ τὸ βεβαιώσω ἐπισήμως,—ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θὰ ἦτο ὁ ἁρμόδιος,—ἐπληροφορήθην, λέγω, βασίμως, ὅτι παρελείφθη ἡ διάταξις ἐν τῇ διακηρύξει καὶ τοῖς συμβολαίοις τῶν προμηθευτῶν τοῦ ἄρτου τῶν φυλακῶν, ὅπως ὁ ἄρτος ᾖ ὅμοιος πρὸς τὸν τοῦ στρατοῦ καὶ παραλαμβάνηται παρὰ τοῦ Φρουραρχείου καὶ παρὰ τοῦ ἀξιωματικοῦ ἢ ὑπαξιωματικοῦ ἀρχιφύλακος, συμπράττοντος μετὰ τοῦ ἐπιστάτου τῶν φυλακῶν. Ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, ὡς δυστυχῶς ἔχω λόγους νὰ πιστεύω, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης,—εἰς τὰ ἀγαθὰ αἰσθήματα τοῦ ὁποίου, ἐπαναλαμβάνω, ἔχω πεποίθησιν,—ἀμέσως νὰ τὸ διορθώσῃ δι’ ἰδίας αὐτοῦ ἐγκυκλίου καὶ σχετικῆς τοιαύτης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πονηρόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἑτέρου ἀντικειμένου.

§39ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἡ δευτέρα φορὰ, καθ’ ἣν λαμβάνω τὸν λόγον, ἵνα ὁμιλήσω ἐπὶ ἀντικειμένου ἀναγομένου εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀτυχῶς τὴν στιγμὴν ταύτην εὑρίσκεται ἐκτὸς τῆς αἰθούσης· ἐγὼ ὅμως θὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου, καὶ ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ λάβῃ γνῶσιν τῶν λεχθησομένων ἐκ τῶν πρακτικῶν, ἢ καὶ παρὰ τῶν συναδέλφων του κυρίων Ὑπουργῶν. Ἐκ Γαργαλιάνων μοὶ διεβιβάσθησαν παράπονα συμπολιτῶν μου κατὰ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ ἐκεῖ Ἑλληνικοῦ σχολείου Δημητρίου Ἀναγνωστοπούλου, σχολάρχου. Τὰ παράπονα δὲ ταῦτα γίνονται οὐχὶ διότι δὲν προήγαγε τὰ τέκνα τῶν παραπονουμένων, ἀλλ’ ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον, διότι, διὰ νὰ καλύψῃ τὴν ἑαυτοῦ κλασικὴν ἀνικανότητα καὶ τὴν παχυλὴν ἀμάθειαν καὶ τὴν εὔνοιαν πρὸς μαθητὰς, οἵτινες ἐτύγχανον εὐνοούμενοι αὐτοῦ, προήγαγε τὰ τέκνα τῶν παραπονουμένων συμπολιτῶν μου παρ’ ἀξίαν. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναγνώσω περικοπὴν σύντομον μιᾶς τῶν ἐπιστολῶν τούτων, ἐπιστολῆς ἐπιστήμονος ἰατροῦ, ὁ ὁποῖος, κηδόμενος τῆς μορφώσεως τοῦ τέκνου του, ἐκφράζεται κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον.

§40Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Προήγαγε τὸν υἱὸν τοῦ γράφοντος;

§41ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως. Ἀλλὰ παραπονεῖται, διότι τὸν προήγαγε παρ’ ἀξίαν (ἀναγινώσκει): «... Ὁ σκοπὸς ἦτο νὰ συγκαλυφθῇ ἡ παχυλὴ ἀνικανότης αὐτοῦ (τοῦ σχολάρχου) καὶ ἡ προαγωγὴ ἄλλων εὐνοουμένων του ἀνικάνων μαθητῶν κλπ.» Εἰρωνικῶς δὲ τὸν λέγει φωτοδότην! Φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως,—ἀφοῦ μάλιστα οἱ παραπονούμενοι γονεῖς ῥητῶς καὶ ὡρισμένως καταγγέλλουσι τὰ γραπτὰ ὡς μαρτυροῦντα τὴν ἀνικανότητα τῶν τέκνων αὐτῶν, —νὰ διατάξῃ ἐπιθεώρησιν τῶν γραπτῶν, καὶ ἂν πράγματι τὰ καταγγελλόμενα ἦναι ἀληθῆ, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ διστάσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἀπαλλάξῃ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν τοῦ ἀκαταλλήλου αὐτοῦ καὶ ἐπιζημίου διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν λειτουργοῦ.

§42Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἐν Τσαγκαράδες τοῦ Βόλου εἶχε κατὰ τὸ 1903 ἱδρυθῆ Σχολὴ Ἐμπορικὴ διὰ Β. Διατάγματος, δημοσιευθέντος κατὰ Μάϊον ἢ Αὔγουστον τοῦ 1903, καὶ ἐπρόκειτο ἡ Σχολὴ αὕτη νὰ ἐγκατασταθῇ εἰς ἰδιόκτητον οἴκημα, δωρηθὲν ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν Ἀχιλλοπούλων. Εἰς τὸ κατάστημα ἐκεῖνο ἦτο ἤδη ἐγκατεστημένον τὸ Ἑλληνικὸν καὶ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον. Ἀλλὰ παρῆλθεν ἡ προθεσμία, καὶ οἱ ἁρμόδιοι δὲν παρεχώρησαν τὸ κατάστημα διὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἐμπορικῆς Σχολῆς. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διατὶ δὲν παρεχωρήθη τὸ κατάστημα· ἐὰν δ’ ὑπάρχῃ φάκελος ἐγγράφων περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, νὰ καταθέσῃ καὶ τὸν φάκελον τοῦτον εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα ἴδωμεν, μήπως ὑπάρχει τι ἔκτροπον ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ.

§43Λ. Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὑπάρχει δικαστικὴ ἀμφισβήτησις. Ἡ κοινότης ἀμφισβητεῖ τὴν οἰκοδομήν, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι δὲν ἔχουσι δικαίωμα οἱ ἄλλοι νὰ καταλάβωσι τὸ οἴκημα. Θὰ ζητήσω ἀκριβεῖς πληροφορίας, καὶ θὰ προσκομίσω ταύτας εἰς τὴν Βουλήν.

§44Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν ΜΘʹ συνεδρίασιν τῆς 7 τρέχοντος μηνὸς ἐψηφίσθη νομοσχέδιον, εἰσαχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, «περὶ παρατάσεως προθεσμίας πρὸς πληρωμὴν ἐσόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1904 ἄνευ προσθέτου τέλους καὶ τόκου ὑπερημερίας, καὶ περὶ ἀπαλλαγῆς προσθέτου τέλους καὶ τόκου ὑπερημερίας τῶν πληρωσάντων μέχρι τέλους Αὐγούστου 1904 τὰ πρὸς τὸ Δημόσιον χρέη των ἐξ ἐσόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1903». Εἰς τὸν προκάτοχον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἶχεν ὑποδειχθῆ, ὅτι δὲν ἦσαν κατάλληλοι αἱ προθεσμίαι αἱ ὁριζόμεναι ὑπὸ τοῦ νόμου πρὸς πληρωμὴν τοῦ στρεμματικοῦ ἐπὶ τῶν ἀμπέλων φόρου· εἶχε δὲ ἐπαγγελθῆ ὁ τότε Ὑπουργὸς, ὅτι θὰ ληφθῇ φροντὶς περὶ παγίου ὁρισμοῦ ἄλλων χρονικῶν ὁρίων, κατὰ τὰ ὁποῖα θὰ ἦτο γονιμωτέρα ἡ περίοδος πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων. Ἐν τούτοις τὸ νομοσχέδιον τοῦτο περιλαμβάνει τὴν πρόνοιαν ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἔτος τοῦτο, διότι λέγει ἐν ἄρθρῳ 1, ὅτι «οἱ πληρώσαντες μετὰ τὴν 31 Ἰανουαρίου καὶ 31 Μαρτίου 1905 ἄνευ προσθέτου τέλους καὶ τόκου ὑπερημερίας τὰ πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλόμενα ἐκ φόρων ἀροτριώντων κτηνῶν, περιβολίων, βοσκῶν, ἀμπέλων, ἐπιτηδευμάτων καὶ οἰκοδομῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1904 ἀπαλλάσσονται τῆς πληρωμῆς τοιούτων». Τὸ δὲ ἄρθρον 2 λέγει, ὅτι «οἱ μὴ πληρώσαντες μέχρι τῆς 31 Μαρτίου 1905 τοὺς διαληφθέντας φόρους τῆς χρήσεως τοῦ 1904, ὡς καὶ οἱ μὴ πληρώσαντες μέχρι τῆς 31 Ἰανουαρίου 1905 τὰ πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλόμενα ἐκ τῶν λοιπῶν ἐσόδων τῆς αὐτῆς χρήσεως, ἀπαλλάσσονται ἐπίσης τῆς πληρωμῆς προσθέτου τέλους καὶ τόκου ὑπερημερίας, ἐὰν καταβάλωσι ταῦτα ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου».

§45Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). «Ἐντὸς τριῶν μηνῶν».

§46Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς, ἰδοὺ περὶ τίνος πρόκειται. Ἐδόθη ἡ λύσις, τὴν ὁποίαν οἱ ἀμπελοκτήμονες ἐζήτουν, ἵνα κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐσοδείας τοῦ σταφιδοκάρπου καὶ τοῦ γλεύκους πληρώσωσι τὸν στρεμματικὸν φόρον. Ἀλλὰ προτοῦ ληφθῇ ἡ πρόνοια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν οἱ διάφοροι ταμίαι ἐξέδωκαν ἐντάλματα ἐκτελέσεως ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ περὶ στρεμματικῆς φορολογίας νόμου. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ ὁποίου οἱ συμπολῖται καταδιώκονται ὡς ὀφειλέται τοῦ στρεμματικοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων τοῦ 1904, ἵνα δι’ ἐγκυκλίου ὑποδείξῃ εἰς τοὺς ταμίας τὸν νόμον, καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ περὶ στρεμματικῆς φορολογίας νόμου, διότι διὰ τοῦ νεωτέρου νόμου, οὗτινος τὰ ἄρθρα ἀνέγνωσα, παρετάθη ἡ προθεσμία.

§47Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν Σύρῳ ὑπηρετεῖ ὡς μηχανικὸς Κυκλάδων εἷς κύριος, ὀνόματι Κ. Κατσάβας, ὁ ὁποῖος καὶ ἐκ Σύρου κατάγεται καὶ ἐξ Ἴου ἔχει σύζυγον. Τοῦτο ἔχει καταγγελθῆ πρὸ πολλοῦ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ οὐδὲν εἰσέτι ἐνηργήθη. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν καταγγελίαν ταύτην καὶ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα.

§48Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν ἀληθῶς διετάχθη κράτησις ἐκ τοῦ μηνιαίου μισθοῦ τῶν ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους κατ’ ἀναλογίαν μισθοῦ πέντε ἡμερῶν τοῦ τρέχοντος μηνὸς Ἰουλίου, διότι, ὡς πληροφοροῦμαι, ὁ ταμίας Πειραιῶς ἐζήτησε νὰ ἐκτελέσῃ τὴν κράτησιν ταύτην. Ἐπὶ τίνος διαταγῆς ἐστηρίχθη ὁ ταμίας; καὶ ἡ διαταγὴ αὕτη ἐπὶ τίνος νόμου;

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κύριος Βελέντζας ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§50Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 28 παρελθόντος μηνός, κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ ὑπαγωγῆς τῆς ἐπαρχίας Δομοκοῦ εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Πρωτοδικείου Λαμίας καὶ τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν. Ἐν τῇ ἐκθέσει τῇ εἰσηγητικῇ, τῇ συνοδευούσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀναγράφει, ὅτι καὶ οὗτος ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπαγωγῆς τῆς ἐπαρχίας ταύτης εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Πρωτοδικείου Λαμίας καὶ τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν, ὡς ἀνεγνώρισαν ταύτην καὶ ἄλλαι προηγούμεναι τῇ παρούσῃ Κυβερνήσεις. Διότι ὅμοιον νομοσχέδιον ὑπεβλήθη κατὰ τὸ ἔτος 1900, ὅτε ἦτο ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ, καὶ ἐψηφίσθη τότε εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, ἀλλὰ δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ κατὰ τὴν Σύνοδον ἐκείνην. Κατὰ τὸ ἔτος δὲ 1903 οἱ ἀξιότιμοι ἐκ Φθιώτιδος πρώην βουλευταὶ κύριοι Κοντογιάννης καὶ Τράκας ὑπέβαλον ὁμοίαν πρότασιν νόμου, ἀλλὰ δὲν κατέστη δυνατὴ ἡ συζήτησις τῆς προτάσεως ἐκείνης. Τελευταῖον δὲ ὁ ἀείμνηστος Δηλιγιάννης εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως Πρωτοδικείων περιέλαβε διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας ὑπήγετο καὶ ἡ ἐπαρχία Δομοκοῦ εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Πρωτοδικείου Λαμίας. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑπέβαλε τὸ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἐγγεγραμένον νομοσχέδιον. Εἶναι ἀληθές, ὅτι καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο περιλαμβάνεται μεταξὺ τῶν τοπικοῦ ἐνδιαφέροντος νομοσχεδίων, ἀλλ’ εἶναι γενικωτέρου ἐνδιαφέροντος, καὶ πρέπει νὰ προταχθῇ, διότι διὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐνδιαφέρονται δύο ἐπαρχίαι, ἡ ἐπαρχία Δομοκοῦ καὶ ἡ ἐπαρχία Φθιώτιδος. Ἡ ἐπαρχία Δομοκοῦ, κύριε Πρόεδρε, πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἐζήτησε τὴν ὑπαγωγήν της εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Πρωτοδικείου Λαμίας, διότι κεῖται ἐγγύτατα τῆς Λαμίας, ἀπέχουσα μόνον 5 ὥρας αὐτῆς, διότι οἱ κάτοικοι Δομοκοῦ συναλλάσσονται ἐν Λαμίᾳ, καθ’ ἕκαστον δὲ Σάββατον, ὅτε γίνεται ἑβδομαδιαία ἀγορὰ ἐν Λαμίᾳ, ἐκεῖ ποιοῦνται καὶ τὰς προμηθείας των τὰς ἑβδομαδιαίας οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν. Ἀφ’ ὅτου δέ, ἀπὸ τοῦ 1899, ὅτε ἐγένετο ἡ νέα διοικητικὴ τοῦ Κράτους διαίρεσις, ὑπήχθησαν διοικητικῶς εἰς τὸν νομὸν Φθιώτιδος, ἠσθάνθησαν ἔτι μᾶλλον τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπαγωγῆς αὐτῶν καὶ δικαστικῶς εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Πρωτοδικείου Λαμίας, καὶ δι’ ἐπανειλημμένων ψηφισμάτων καὶ ἀναφορῶν, ἀπευθυνομένων πρός τε τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἐζήτησαν τοῦτο τότε καὶ νῦν. Δὲν πρέπει δὲ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ψήφισμα τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Λαρίσης, ὁ ὁποῖος ἐξέφρασε τὴν εὐχὴν νὰ μὴ ἀποσπασθῇ ἡ ἐπαρχία Δομοκοῦ ἀπὸ τῆς περιφερείας Λαρίσης· διότι ἡ ἀξίωσις αὕτη τῶν δικηγόρων Λαρίσης, οἵτινες λέγουσιν, ὅτι τότε μόνον θὰ δεχθῶσι νὰ ὑπαχθῇ ἡ ἐπαρχία Δομοκοῦ εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Πρωτοδικείου Λαμίας, ὅταν καὶ τὸ Πρωτοδικεῖον Λαμίας ὑπαχθῇ εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Ἐφετείου Λαρίσης, ἡ ἀξίωσις, λέγω, αὕτη εἶναι καὶ παράλογος καὶ ἄδικος· νομίζω μάλιστα, ὅτι δὲν εἶναι καὶ ἀξία συζητήσεως, διότι τὴν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Λαμίας ὑπαγωγήν της ζητεῖ πρωτίστως ἡ ἐπαρχία Δομοκοῦ, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκα, καὶ διότι εἰς τὴν ἐπαρχίαν ταύτην συμβαίνει τὸ παράδοξον φαινόμενον, νὰ ὑπάγηται αὕτη ἀλλαχοῦ διοικητικῶς, ἀλλαχοῦ δικαστικῶς, καὶ ἀλλαχοῦ δασικῶς καὶ ταμιακῶς. Ἡ ἐπαρχία Φθιώτιδος δὲν στέργει νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὸ Ἐφετεῖον Λαρίσης, διότι οὐδεὶς λόγος συντρέχει πρὸς τοῦτο, καθόσον καὶ ἡ ἀπόστασις μεταξὺ τῆς Λαμίας καὶ τῶν Ἀθηνῶν τελευταῖον διὰ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Δεμερλῆ συνετάμη κατὰ πολύ, καὶ ἡ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης, — λέγω δὲ τοῦτο, οὐδένα θέλων νὰ ἀδικήσω, — πληρεστέρα εἶναι ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἢ ἀλλαχοῦ. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχον οἱ οὐσιώδεις οὗτοι λόγοι, ἴσως θὰ ἐστέργομεν νὰ ἀποδεχθῶμεν καὶ ἡμεῖς τὴν πρότασιν τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Λαρίσης, ὅπως ὑπαχθῶμεν εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν ἐν Λαρίσῃ Ἐφετῶν· ἀλλ’ ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα νῦν, οὐδεὶς, ἐπαναλαμβάνω, συντρέχει λόγος ν’ ἀποδεχθῶμεν τὴν ἀξίωσιν ταύτην τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Λαρίσης. Ἐπιφυλάσσομαι ἐν καιρῷ, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ ἐκθέσω εὐρύτερον τοὺς λόγους, δι’ οὓς εἶναι ἐπιβεβλημένη ἡ ὑπαγωγὴ τῆς ἐπαρχίας Δομοκοῦ εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Πρωτοδικείου Λαμίας. Νῦν περιορίζομαι νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ τὴν Βουλὴν νὰ συγκατατεθῶσι νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὑπαγωγῆς τῆς ἐπαρχίας Δομοκοῦ εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Πρωτοδικείου Λαμίας, ὅπως οὕτως ἐκπληρωθῇ ἡ εὐχὴ καὶ ἡ ἐπιθυμία τῶν κατοίκων δύο ὁλοκλήρων ἐπαρχιῶν.

§51Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Φθιώτιδος, διότι εἶναι ἀναγεγραμμένον ὑπ’ ἀριθ. 41 ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, εὑρίσκεται δὲ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει δὲ, ὅτι ψηφίζεται σήμερον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, ἀναγκαίως πρέπει νὰ γείνωσι δύο ἀκόμη συνεδριάσεις.

§52Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Δὲν γνωρίζομεν, ἂν δὲν θὰ γείνωσι.

§53Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἂν πρόκηται νὰ γείνωσι δύο ἔτι συνεδριάσεις, θὰ συζητηθῶσι κατὰ σειρὰν ὅλα τὰ νομοσχέδια· διότι, ἐὰν πᾶς τις ζητῇ νὰ προταχθῇ τὸ ἰδικόν του νομοσχέδιον, οὐδὲν θὰ ψηφισθῇ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ συντρέξητε, νὰ μοὶ ἀφήσητε τὴν διεύθυνσιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, καὶ ἔστε βέβαιοι, ὅτι δὲν θὰ μετανοήσητε· ἀρκεῖ μόνον νὰ στέρξῃ ἡ Βουλὴ νὰ κάμωμεν τρεῖς συνεδριάσεις μετὰ τῆς σημερινῆς.

§54Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἂν πρόκηται νὰ ἐπέλθῃ μεταβολὴ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, κύριε Πρόεδρε... (Θόρυβος).

§55Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὰ νομοσχέδια τὰ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν ἀναγκαίως θὰ προταχθῶσι, μετὰ μεσημβρίαν δὲ θὰ ἔχωμεν ὅλα τὰ ἄλλα νομοσχέδια κατὰ σειράν.

§56Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μετὰ μεσημβρίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ χωριστὴ συνεδρίασις.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον τοιοῦτο νομοσχέδιον ἔρχεται τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 7.

§58Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 7 εἶναι καθαρῶς ὑπηρεσιακὸν καὶ οἰκονομικῆς φύσεως, παρακαλῶ δὲ νὰ ἀναγνωσθῇ.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τῶν λαμβανόντων δυνάμει τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ Συντάγματος ἄδειαν ἀξιωματικῶν καὶ μὴ ἀνακηρυσσομένων ὡς ὑποψηφίων Βουλευτῶν». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται). Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κυρίου Κόρπα...

§60ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐκτὸς αὐτῆς ὑπάρχει καὶ τροπολογία ἰδική μου, ἥτις θὰ προστεθῇ ὡς δευτέρα παράγραφος, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Εἰς τὴν διάταξιν ταύτην ὑπάγονται καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ κατὰ τὰς τελευταίας βουλευτικὰς ἐκλογὰς λαβόντες συνταγματικὴν ἄδειαν διά τινα ἐπαρχίαν καὶ μὴ ἀνακηρυχθέντες.»

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ, ἵνα συζητηθῇ κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν μετὰ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Κόρπα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει). Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 8. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κανονισμοῦ τοῦ μισθοῦ καὶ τῶν ἐξόδων τραπέζης τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπολογιστῶν τῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐκπλεόντων πολεμικῶν πλοίων».

§62Ι. ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θ’ ἀπαιτήσῃ πολλὴν συζήτησιν, καὶ εἶναι φόβος νὰ ματαιωθῇ ἡ συνεδρίασις.

§63Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ γείνῃ συζήτησις.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μπούμπουλης ἔχει τὸν λόγον.

§65Ι. Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ συζητήσω, διότι μετὰ ἡμίσειαν ὥραν εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ φύγω. Ἐὰν θέλητε, ν’ ἀναβληθῇ· ἄλλως θὰ φέρω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§66Ν. ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Εἶναι λόγοι οἰκονομίας οἱ προκαλέσαντες τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§67Ι. Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι λόγοι οἰκονομίας, κύριε Συνοδινέ. Ἄλλως τε ἀνεγράφη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ εἰδικὴ πίστωσις δι’ ἔξοδα παραστάσεων.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κυρίου Μπούμπουλη, ἥτις θὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§69Ι. Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου.

§70Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναβληθῇ. Ἐὰν θέλητε, ὁμιλήσατε· ἐὰν θέλητε, ὑποβάλετε ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας. Δὲν ἤκουσα ποτὲ, καὶ μάλιστα ἐκ μέρους ἀξιωματικοῦ, νὰ ὑποβάλλωνται τοιαῦται ἐνστάσεις, ὅτι εἶναι ἠναγκασμένος νὰ φύγῃ μετὰ ἡμίσειαν ὥραν! Ἐὰν ἦσθε ἠναγκασμένος νὰ φύγητε, παραλείπετε τὸ καθῆκόν σας, ὡς Βουλευτής· ἀλλὰ βεβαίως ἡ Βουλὴ δὲν θὰ καθήσῃ νὰ σᾶς περιμένῃ.

§71Ι. Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἔχω τοιαύτην ἀξίωσιν· ἀλλ’ εἶχον ὑπ’ ὄψει τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§72Ι. ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν κατετέθησαν οἱ πίνακες, τοὺς ὁποίους ἐζήτησα.

§73Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ κατατεθῶσι πρὸ τῆς τρίτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέλετε νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν;

§75ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτόν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ ἀνάγνωσιν).

§76Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 26, κύριε Πρόεδρε.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ συνάψεως δανείου πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν διατάξεων τοῦ ͵ΒΩΛΘʹ νόμου τῆς 23 Φεβρουαρίου 1901 περὶ ὑποστηρίξεως τοῦ κτιρίου καὶ τῶν μωσαϊκῶν τῆς ἱερᾶς Μονῆς τοῦ ὁσίου Λουκᾶ».

§78Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§80Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἐμπρός, κύριε Πρόεδρε· δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§81Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν πρόκηται νὰ γείνῃ συζήτησις, παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ.

§82Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ γείνῃ συζήτησις.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§84ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς ἀνωτέρω προτάσεως νόμου, μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτῆς εἰς βʹ ἀνάγνωσιν).

§85Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 9, κύριε Πρόεδρε.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἰσχύος τοῦ ἐν ἔτει 1903 ὑπὸ τοῦ Δικαστηρίου τῶν ἐν Γυθείῳ Πρωτοδικῶν κηρυχθέντος ὁριστικοῦ καταλόγου τῶν ἐνόρκων καὶ διὰ τὸ 1905 ἔτος». (Γίνεται δεκτὴ ἡ πρότασις νόμου αὕτη, κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, εἰς βʹ συζήτησιν).

§87Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 28, κύριε Πρόεδρε.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὑπογραφῆς καὶ θεωρήσεως τῶν ὑπὸ τῶν ἀποβιωσάντων ταμιῶν Ἄρτης Κ. Νικάκη καὶ Μήλου Πρ. Δημητρακοπούλου ἐκδοθέντων καὶ μὴ ὑπογραφέντων ὑπ’ αὐτῶν τριπλοτύπων ἀποδεικτικῶν παραλαβῆς εἰσπρακτέων καὶ γραμματίων παραλαβῆς». (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν).

§89Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 30, κύριε Πρόεδρε.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως εἰδικῶν προϋπολογισμῶν ὁλικῆς δαπάνης διαφόρων ὑδραυλικῶν ἔργων ἐκ δραχμῶν 94,826.07».

§91Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὡς πρὸς τοῦτο, κάμνω τὴν δήλωσιν, ὅτι θὰ διαγραφῶσιν αἱ πιστώσεις αἱ ἀφορῶσαι εἰς τοὺς δύο πρώτους προϋπολογισμοὺς δαπάνης, διότι οἱ προϋπολογισμοὶ οὗτοι ἀποβλέπουσιν εἰς θεραπείαν ἀναγκῶν, αἵτινες δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀνάγκαι δημοτικαὶ, καὶ ἑπομένως δύνανται νὰ θεραπευθῶσι διὰ τῶν δημοτικῶν προϋπολογισμῶν.

§92Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§93Ν. ΓΑΡΔΙΚΙΩΤΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Χατζηγάκης ἔχει ὑποβάλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ζητῶν νὰ περιληφθῇ πίστωσις πρὸς κατασκευὴν ἀναχώματος ἐπὶ τοῦ Πορταϊκοῦ ποταμοῦ. Διὰ τοῦ ἔργου τοῦτο δὲν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσωμεν τοπικὰς ἀνάγκας, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσωμεν γενικὰς ἀνάγκας, διότι διὰ τοῦ ποταμοῦ τούτου συγκοινωνεῖ ὁλόκληρος ἡ Θεσσαλία μετὰ τῆς Ἠπείρου, ἀτυχῶς δὲ πλήμμυραι ἐπανειλημμέναι παρέσυραν ὄχι μόνον τὴν γέφυραν τὴν συγκοινωνοῦσαν τὰς δύο ὄχθας τοῦ ποταμοῦ τούτου, ἀλλὰ καὶ ὅλην τὴν ὁδὸν, οὕτω δὲ, ἐν καιρῷ μάλιστα χειμῶνος, διακόπτεται τελείως ἡ συγκοινωνία μεταξὺ Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου. Πρέπει λοιπὸν νὰ κατασκευασθῶσι τὰ ἀναγκαῖα ἔργα πρὸς διευθέτησιν τῆς κοίτης τοῦ ποταμοῦ τούτου, καὶ νὰ κατασκευασθῶσιν ἀναχώματα πρὸς πρόληψιν μελλόντων κινδύνων νέας διακοπῆς τῆς συγκοινωνίας. Ἡ ἀνάγκη τῶν ἔργων τούτων κατεδείχθη πληρέστατα κατὰ τὸν ἀτυχῆ πόλεμον τοῦ 1897, ὅτε δὲν ἠδύνατο ἡ Ἤπειρος νὰ συγκοινωνήσῃ μετὰ τῆς Θεσσαλίας, διότι ἔκτοτε ὁ ποταμὸς εἶχε παρασύρει τὴν γέφυραν καὶ τὴν ὁδόν. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω νὰ συμπεριληφθῇ καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τῆς δαπάνης, τὸν ὁποῖον διὰ τῆς τροπολογίας του ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Χατζηγάκης.

§94ΣΠ. ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ βεβαιῶ τὴν μεγίστην ἀνάγκην τοῦ περὶ οὗ πρόκειται ἔργου, καὶ παρακαλῶ νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Χατζηγάκη.

§95Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ σᾶς ἐξηγήσω, ὅτι διὰ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Χατζηγάκη πρόκειται περὶ ἐγκρίσεως προϋπολογισμοῦ ἰδίου ἔργου, ἡ ἔγκρισις δὲ προϋπολογισμοῦ δαπάνης διὰ τοιοῦτον ἔργον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθῃ ὡς τροπολογία νομοσχεδίου εὑρισκομένου σήμερον εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. Τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον ἰδίου προϋπολογισμοῦ δαπάνης καὶ ἑπομένως ἰδίου νομοσχεδίου. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμείνητε. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἀνωτέρω νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιρρήσεως).

§96Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 35, τὸ ὁποῖον εἶναι καθαρῶς ὑπηρεσιακόν.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὑπογραφῆς καὶ θεωρήσεως τῶν ὑπὸ τοῦ ἀποδράντος πρώην ὑποταμίου Τυρνάβου Κωνσταντίνου Γεωργίου ἐκδοθέντων καὶ μὴ ὑπογραφέντων δεκαοκτὼ γραμματίων δημοτικῶν παρακαταθηκῶν τῆς διαχειρίσεως τοῦ ἔτους 1903». (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν).

§98Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 46.

§99ΠΟΛΛΟΙ. Κατὰ σειράν, κύριε Πρόεδρε. Εἶναι καὶ ἄλλα νομοσχέδια σπουδαῖα.

§100Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Νὰ ψηφισθῇ τὸ περὶ διοχετεύσεως ὕδατος εἰς τὴν πόλιν τῆς Βονίτσης, κύριε Πρόεδρε (θόρυβος). (Πολλοὶ τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἐγειρόμενοι ζητοῦσι νὰ προταχθῶσι νομοσχέδια ἀφορῶντα τοπικὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας των).

§101Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ νὰ γείνῃ ἡσυχία, διότι ἄλλως οὐδὲν θὰ ψηφίσωμεν.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 46. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως συμπληρωτικοῦ προϋπολογισμοῦ δαπάνης διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ καταστήματος τοῦ τελωνείου Πατρῶν, καὶ περὶ συνομολογήσεως συμβάσεως μετὰ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ αὐτόθι λιμένος πρὸς καταβολὴν τῶν ἀπαιτουμένων δαπανῶν διὰ λογαριασμὸν τοῦ δήμου». (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν).

§103Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως κύριε Πρόεδρε.

§104Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 37, εἰ δυνατόν, νὰ ψηφισθῇ.

§105Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Καὶ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 38, κύριε Πρόεδρε.

§106ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι (θόρυβος).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ παντὸς παρακαλῶ νὰ γείνῃ ἡσυχία, ἂν θέλητε νὰ ψηφισθῶσι.

§108Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἰ δυνατόν, παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 37.

§109Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διαθέσεως τῶν ¾ ἐκ τῶν ἐτησίων εἰσπράξεων τοῦ τρέχοντος ἔτους καὶ τῶν ἐφεξῆς ἐκ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Βονίτσης, Παληοχαλιᾶ καὶ Ἀκτίου διὰ τὴν διοχέτευσιν ποσίμου ὕδατος εἰς τὴν πόλιν τῆς Βονίτσης». (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, εἰς βʹ συζήτησιν).

§111ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὰ τοπικοῦ ἐνδιαφέροντος, κύριε Πρόεδρε.

§112Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς λέγω, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν ἐκτὸς τῆς συνεδριάσεως τῆς πρωΐας καταστῇ δυνατὸν νὰ ἔχωμεν δύο ἀκόμη συνεδριάσεις, —καὶ δυνάμεθα νὰ τὰς ἔχωμεν, —δηλ. μίαν μετὰ τὸ μεσονύκτιον τῆς σήμερον καὶ μίαν κατόπιν, μεθαύριον τὴν πρωΐαν, τότε βεβαίως δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν ὅλα τὰ τοπικοῦ ἐνδιαφέροντος νομοσχέδια. Μέχρι τοῦδε ἐζητήσαμεν νὰ ψηφισθῶσι τὰ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι ὥριμα καὶ δύνανται διὰ μιᾶς ἔτι ψηφίσεως νὰ τελειώσωσι καὶ νὰ μεταβληθῶσιν εἰς νόμους. Τώρα θὰ ἐπανέλθωμεν ἀναγκαίως εἰς τὴν σειρὰν ἐξ ἀρχῆς...

§113ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§114Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. .. Ἐπειδὴ δὲ ὅλα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ ψηφισθῶσι, δὲν ἔχουσι συζήτησιν, ἀναγκαίως θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ψηφισθῶσι.

§115ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταβολῶν εἰς τὸ τελωνιακὸν δασμολόγιον εἰσαγωγῆς».

§117Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Πρόκειται περὶ δασμολογικοῦ νομοσχεδίου, καὶ παρακαλῶ νὰ γείνῃ ἡ ἀνάγνωσις μετὰ προσοχῆς, διότι ἔχω νὰ ὑποβάλω τροπολογίας.

§118ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Εἶναι καὶ ἄλλαι τροπολογίαι ὑποβεβλημέναι.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιρρήσεως). Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου ὑπάρχουσι τροπολογίαι πολλαί.

§120Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ προβῶμεν εἰς τὴν κατ’ ἐδάφιον συζήτησιν, καὶ ἐπὶ ἑκάστου ἐδαφίου νὰ συζητῶνται καὶ αἱ σχετικαὶ τροπολογίαι, ἀποφαινομένης τῆς Βουλῆς χωριστὰ ἐπὶ ἑκάστου ἐδαφίου καὶ ἑκάστης τροπολογίας.

§121ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδάφιον αʹ (ἀναγινώσκεται).

§123ΜΙΧ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διὰ τὰς σαρδέλλας τὰς ἐν κυτίοις εἰσαγομένας, δὲν ἀναφέρει τίποτε τὸ ἐδάφιον· περιλαμβάνονται καὶ αὗται εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ;

§124Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν περιλαμβάνονται, καὶ δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ προστεθῶσι μετὰ τὰς λέξεις τοῦ πέμπτου στίχου «ἰχθυηρὰ, περιεχόμενα ἐν δοχείοις» αἱ λέξεις «πλὴν τῶν ἐν δοχείοις σαρδελλῶν».

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἐδάφιον αʹ, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἐδάφια βʹ καὶ γʹ, ὡς ἔχουσι). Ἐδάφιον δʹ (ἀναγινώσκεται). Τὸ ἐδάφιον τοῦτο ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὡς ἑξῆς: «Ἡ αʹ παράγραφος τοῦ ἐδαφίου δʹ τοῦ ἄρθρου 1 τροποποιεῖται οὕτω: «Μετὰ τὰς λέξεις «ὄρυζα στιλπνὴ» προστίθενται αἱ λέξεις: «Καρολίνα (διαμάντι) Ἰταλίας, Καρολίνα (διαμάντι) Ἰαπωνίας, Καρολίνα (διαμάντι) Ἰάβας, καὶ ἀστίλβωτος Γένοβας (Καρολίνα Αʹ καὶ Βʹ)». «Ἡ βʹ παράγραφος τοῦ αὐτοῦ ἐδαφίου τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου τροποποιεῖται οὕτω: «Μετὰ τὴν λέξιν «Ὄρυζα» διαγράφονται αἱ λέξεις «μὴ στιλπνὴ», καὶ προστίθενται αἱ λέξεις «Ἀμβούργου ἐστιλβωμένη, καὶ ὄρυζα Ἀγγλίας ἀστίλβωτος, καὶ πᾶσα ἄλλη μὴ περιλαμβανομένη ἐν τῷ ἐδαφίῳ αʹ.»

§126Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει μετὰ τὴν λέξιν «Ἀμβούργου» νὰ λείψῃ ἡ λέξις «ἐστιλβωμένη», διότι εἶναι καὶ ὄρυζα Ἀμβούργου ἀστίλβωτος· ἐπίσης δὲ, προκειμένου περὶ τῆς ὀρύζης Ἀγγλίας, νὰ λείψῃ ἡ λέξις «ἀστίλβωτος», διότι εἶναι τὰ ὀρύζια Ραγκοὺν, τὰ ὁποῖα, ὡς καὶ ἐνταῦθα ἐλέχθη, εἶναι χειρίστης ποιότητος, καὶ ἐν τούτοις μεταφερόμενα ἐκ τῶν Ἰνδιῶν εἰς τὴν Ἀγγλίαν στιλβοῦνται δι’ εἰδικῆς κατεργασίας.

§127Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Καλῶς ἔχει τὸ ἐδάφιον δʹ, ὡς ἐτροποποιήθη. Ἡ στίλβωσις ἡ παρατηρουμένη εἰς τὰ ὀρύζια δὲν εἶναι φυσικὴ, εἶναι πάντοτε τεχνητή. Λοιπὸν παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τὸ ἐδάφιον δʹ μὲ τὴν τροπολογίαν μου, ὡς ἔχει.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἐδάφιον δʹ, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐδάφιον εʹ (ἀναγινώσκεται).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κυρίου Ζυγομαλᾶ, ἔχουσα οὕτως (ἀναγινώσκει): «Ἐξαιρεῖται τὸ καρυδέλαιον τὸ χρησιμεῦον διὰ τὴν ἐγχώριον ἀρωματικὴν σαπωνοποιΐαν».

§130Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὴν τροπολογίαν ταύτην ὑπέβαλον ἐκ πνεύματος προστασίας τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας. Ἀφοῦ ἡ βιομηχανία αὕτη μεταχειρίζεται τὸ καρυδέλαιον πρὸς κατεργασίαν τῶν προϊόντων αὐτῆς καὶ οὐχὶ πρὸς νοθείαν τινά, δὲν πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν καταβολὴν τοῦ νέου δασμοῦ· πρέπει νὰ μείνῃ ἀτελὲς τὸ καρυδέλαιον, πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας.

§131Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Καὶ πῶς θὰ γείνῃ ἡ διάκρισις, ὅτι εἰσάγεται πρὸς βιομηχανικὴν χρῆσιν;

§132Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον διάταξις, ὅτι τὸ καρυδέλαιον δὲν θὰ παραδίδηται εἰς τὸν εἰσάγοντα αὐτὸ, εἰμὴ μετὰ ἀνάμιξιν καθιστῶσαν αὐτὸ ἄχρηστον πρὸς πᾶσαν ἄλλην χρῆσιν.

§133Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Καὶ ποία ἀνάμιξις θὰ γίνηται;

§134Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὰ τῆς ἀναμίξεως ἂς καθορισθῶσι διὰ Β. Διατάγματος, εἰς τρόπον ὥστε τὸ καρυδέλαιον τὸ εἰσαγόμενον διὰ τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν νὰ καθίσταται ἐντελῶς ἄχρηστον πρὸς πᾶσαν ἄλλην χρῆσιν, καὶ οὕτως ἐξασφαλίζονται καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμπληρώσατε λοιπὸν τὴν τροπολογίαν σας, κύριε Ζυγομαλᾶ.

§136Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μάλιστα. Συμπληρῶ αὐτὴν ὡς ἑξῆς. Νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ τέλος τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἐδαφίου αʹ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, αἱ ἑξῆς φράσεις: «ἁπλῆν τοῦ καρυδελαίου, τοῦ χρησιμεύοντος ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν ἐγχώριον (ἀρωματικὴν) σαπωνοποιΐαν, εἰσαγομένου ἀτελοῦς, καὶ ὅπερ δὲν θὰ παραδίδηται, εἰμὴ μετὰ ἀνάμιξιν, καθιστῶσαν αὐτὸ ἄχρηστον δι’ ἄλλην χρῆσιν. Τὰ τῆς ἀναμίξεως καθορισθήσονται διὰ Β. Διατάγματος.» Ἐλπίζω ὅτι θὰ δεχθῇ τὴν προσθήκην ταύτην ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§137Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, τὴν δέχομαι. Παρακαλῶ προσέτι, ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ ἐδαφίου εʹ νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς. Μετὰ τὰς λέξεις «αὐξάνει κατὰ δραχμὰς» νὰ τεθῇ «60 εἰς μεταλλικὸν κατὰ 100 ὀκάδας», ἀντὶ «30 εἰς μεταλλικὸν κατὰ 100 ὀκάδας», καὶ ἀντὶ «ὁριζόμενος οὕτως εἰς δραχμὰς 60, ἀντὶ τῶν δραχ. 30» νὰ τεθῇ «ὁριζόμενος οὕτως εἰς δραχμὰς 90, ἀντὶ τῶν δραχμῶν 30.»

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§139Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ νὰ τεθῇ κατόπιν ἡ παράγραφος ἡ ἀφορῶσα τὴν σαπωνοποιΐαν, κατὰ τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Ζυγομαλᾶ.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἐδάφιον εʹ, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ). Ἐδάφιον ϛʹ (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κυρίου Στάη, ἔχουσα οὕτως (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὴν κλάσιν 63, ἐδάφιον βʹ, μετὰ τὰς λέξεις «φύλλα κασσιτερωμένα ἢ καὶ κεχρωματισμένα ἢ καὶ βερνικωμένα (τενεκὲν κεχρωματισμένον ἢ μὴ»), νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «ἢ καὶ φέροντα λιθογραφήματα πρὸς κατασκευὴν κυτίων». Εἰς τὴν κλάσιν 87, «χρώματα καὶ βερνίκια παρεσκευασμένα δι’ ἐλαίου, ὡς καὶ στίλβωμα ὑποδημάτων», νὰ αὐξηθῇ ὁ δασμὸς κατὰ 50%, ὡς πρὸς τὸ στίλβωμα ὑποδημάτων.»

§141Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Προηγοῦνται ἄλλα ἐδάφια ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀφορᾷ ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Στάη, κύριε Πρόεδρε, καὶ τὰ ὁποῖα ὑπερεπηδήσατε.

§142Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Στάη δὲν ἀφορᾷ τὴν κλάσιν τοῦ δασμολογίου τὴν μεταρρυθμιζομένην διὰ τοῦ ἐδαφίου ϛʹ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἀφορᾷ ἄλλας κλάσεις. Ἑπομένως τὸ ἐδάφιον ϛʹ οὐδεμίαν τροπολογίαν ἔχει. Μόνον εἰς τὸ ἐδάφιον ζʹ ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κυρίου Βάλληνδα.

§143ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Προτοῦ φθάσητε εἰς τὴν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου ζʹ, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν 87 κλάσιν τοῦ δασμολογίου, προηγεῖται ἡ κλάσις 63 τοῦ δασμολογίου, ἥτις δέον νὰ τεθῇ μετὰ τὸ ἐδάφιον ϛʹ τοῦ νομοσχεδίου, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε ταύτην τὴν στιγμήν. Τὸ πρῶτον ἐδάριον τῆς κλάσεως 63 παραδέχομαι ὡς ὑπάρχει ἐν τῷ δασμολογίῳ. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω ἐγώ, ἀφορᾷ εἰς τὸ βʹ ἐδάφιον τῆς κλάσεως ταύτης τοῦ δασμολογίου· προτείνω δὲ νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἢ ὑπὸ ἴδιον ἐδάφιον ἢ ὡς τελευταία παράγραφος τοῦ ϛʹ ἐδαφίου, ἡ ἑξῆς τροποποίησις (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὴν κλάσιν 63, ἐδάφιον βʹ, μετὰ τὰς λέξεις «φύλλα κασσιτερωμένα ἢ καὶ κεχρωματισμένα ἢ καὶ βερνικωμένα (τενεκὲν χρωματισμένον ἢ μή)», νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «ἢ καὶ φέροντα λιθογραφήματα πρὸς κατασκευὴν κυτίων». Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ κλάσις 63 τοῦ δασμολογίου, τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ βʹ ἐδαφίου τῆς ὁποίας ζητῶ διὰ τῆς τροπολογίας μου, δὲν περιλαμβάνεται ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ, καὶ ἀκριβῶς τοῦτο ζητῶ διὰ τῆς τροπολογίας μου, νὰ περιληφθῇ καὶ ἡ τοιαύτη τροποποίησις τούτου.

§144Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τοιαύτη μεταρρύθμισις διὰ τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὑποβαλλομένης μάλιστα κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν αὐτοῦ. Ἡ τροπολογία, ἣν ὑποβάλλετε, ἀφορᾷ εἰς νέαν δασμολογικὴν μεταβολήν, πᾶσα δὲ νέα δασμολογικὴ μεταβολὴ ἀποτελεῖ ἀντικείμενον ἰδίου νομοσχεδίου. Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν νὰ ὑποβάλητε τροπολογίαν ἀφορῶσαν εἰς ἄλλην κλάσιν.

§145ΣΠ. ΣΤΑΗΣ. Δὲν τὴν ὑποβάλλω ταύτην τὴν στιγμήν· τὴν ὑπέβαλον ἀπὸ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι δὲ καὶ τυπωμένη.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Στάη...

§147Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν ἀποσύρει ὁ κύριος Στάης.

§148ΣΤΑΗΣ. Τὴν ὑποβάλλω εἰς τὸ ἑπόμενον νομοσχέδιον.

§149Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἐδάφιον ϛʹ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει).

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδάφιον ζʹ (ἀναγινώσκεται).

§151ΦΡ. ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ἔχω τροπολογίαν ἐπ’ αὐτοῦ.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ὁ κύριος Βάλληνδας ὑποβάλλει ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου τούτου τροπολογίαν, δι’ ἧς ζητεῖ νὰ προστεθῶσι μετὰ τὰς λέξεις «ὡς καὶ στίλβωμα ὑποδημάτων» αἱ λέξεις «ὡς καὶ εἰς τὸ τέλος τοῦ κειμένου τῆς 99 κλάσεως, ἐχούσης οὕτω: «καὶ πᾶσα τεχνητὴ κηρώδης ὕλη (ὑπονοουμένων διὰ τούτου τῶν λουμινίων).»

§153ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ἐλπίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς θὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν μου ταύτην, διότι εἶναι δικαία.

§154Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, τὴν ἀποδέχομαι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἐδάφιον ζʹ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Βάλληνδα).

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδάφιον ηʹ (ἀναγινώσκεται).

§156Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐδάφιον ηʹ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ἀφορῶν τὴν κλάσιν 203 τοῦ δασμολογίου, κατὰ μὲν τὸ νομοσχέδιον ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «ηʹ) Ἡ κλάσις 203 τοῦ δασμολογίου τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: «203 αʹ. Ὑφάσματα χονδρά, σάκκοι καινουργεῖς ἢ μή, γενικὸς εἰσαγωγικὸς δασμὸς δραχ. 30 εἰς μεταλλικὸν κατὰ 100 ὀκάδας, ἤτοι ὁ ὑφιστάμενος δασμός. 203 βʹ. Σχοινία παντὸς τόπου, λευκὰ ἢ ἠσφαλτωμένα, σπάγοι κοινῆς χρήσεως (πλὴν τῶν φαρμακευτικῶν καὶ ὑποδηματοποιίας), ὡς καὶ σωλῆνες ἐκ κανναβίνου ὑφάσματος, μὲ γενικὸν εἰσαγωγικὸν δασμὸν δραχ. 40 εἰς μεταλλικὸν κατὰ 100 ὀκάδας.» Κατὰ δὲ τὴν ὑποβληθεῖσαν τροπολογίαν μου ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει): «Ἡ κλάσις 203 τοῦ δασμολογίου τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: «203 αʹ. Ὑφάσματα χονδρὰ ἐκ καννάβεως ἢ ἰούτης πρὸς κατασκευὴν σάκκων. Δασμὸς εἰς μεταλλικὴν δραχμήν, γενικὸς δραχ. 30 αἱ ἑκατὸν ὀκάδες, συμβατικὸς δραχ. 15.203 βʹ. Σάκκοι, καινουργεῖς ἢ μὴ, ἐκ καννάβεως ἢ ἰούτης, δραχ. 30 αἱ ἑκατὸν ὀκάδες εἰς μεταλλικόν. 203 γʹ. Σχοινία παντὸς τόπου, λευκὰ ἠσφαλτωμένα, σπάγοι κοινῆς χρήσεως (πλὴν τῶν φαρμακευτικῶν καὶ ὑποδηματοποιΐας) ὡς καὶ σωλῆνες ἐκ κανναβίνου ὑφάσματος, δραχ. 40 αἱ ἑκατὸν ὀκάδες εἰς μεταλλικόν.» Κατόπιν τῶν παρατηρήσεων τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Σύρου Βουλευτοῦ καὶ ἄλλων φρονῶ, ὅτι τὸ ἐδάφιον τοῦτο πρέπει νὰ διαγραφῇ, καὶ ἑπομένως, διαγραφομένου τοῦ ἐδαφίου ηʹ, ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἐδάφιον θʹ, γινόμενον οὕτως ἐδάφιον ηʹ.

§157ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Τὸ ἐδάφιον ηʹ διαγράφεται ὁλόκληρον.

§159Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ προκαλέσητε τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἵνα ἀπορριφθῇ ὑπ’ αὐτῆς, διότι οὕτω μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ παύσῃ ἡ λειτουργία τῆς παραγράφου ταύτης.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἐδάφιον ηʹ τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Οὐδεὶς ἐγείρεται). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη, καὶ ἑπομένως τὸ ἐδάφιον ηʹ ἀπορρίπτεται. Τὸ ἐδάφιον θʹ γίνεται ἐδάφιον ηʹ. (Ἀναγινώσκεται τὸ κατὰ τὴν νέαν τάξιν ἐδάφιον ηʹ καὶ γίνεται δεκτὸν, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἐδάφιον ιʹ τοῦ νομοσχεδίου, γινόμενον ἐδάφιον θʹ τοῦ ψηφιζομένου). Ἐδάφιον ιαʹ τοῦ νομοσχεδίου, ιʹ κατὰ τὴν νέαν τάξιν.

§161Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐδάφιον ιαʹ πρέπει νὰ διαγραφῇ, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ ἀπορρίψῃ.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἐδάφιον ιαʹ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Οὐδεὶς ἐγείρεται). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Συνεπῶς τὸ ἐδάφιον ιαʹ τοῦ νομοσχεδίου διαγράφεται.

§163Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ ἄλλα μέχρι τέλους τοῦ ἄρθρου μένουσιν, ὡς ἔχουσιν. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἐδάφια ιβʹ, γινόμενον ιʹ, καὶ ιγʹ, γινόμενον ιαʹ.)

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§165Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 2, μετὰ τὰς λέξεις «περὶ τελωνιακοῦ δασμολογίου», νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις: «ἤτοι ἀπὸ τῆς 12 Ἰουλίου 1905». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ). Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν).

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει ἔκθεσιν περὶ χορηγίας 2000 δραχμῶν διὰ βουλευτικὴν ἀποζημίωσιν τοῦ βουλευτοῦ Τρικκάλων κ. Χρήστου Χατζηπέτρου, μὴ ἀναγραφεῖσαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῆς Βʹ ἐκτάκτου Συνόδου τῆς ληξάσης Περιόδου.

§167Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν ὑπάγηται εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν καὶ ἡ αἴτησις τῆς χήρας τοῦ ἄλλοτε βουλευτοῦ Βαρότση περὶ καθυστερουμένης ἀποζημιώσεως αὐτοῦ, καὶ ἐκείνη νὰ συμπεριληφθῇ.

§168Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶναι δικαιοτάτη ἡ αἴτησις τῆς χήρας τοῦ μακαρίτου Βαρότση.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως εἰς τὸ τελωνιακὸν δασμολόγιον εἰσαγωγῆς», ὡς πρὸς τὸν ἔξωθεν εἰσαγόμενον θειοῦχον ἄνθρακα.

§170Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὁμολογῶ ὅτι κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν συνηγόρησα, οὐχὶ δημοσίᾳ, ἀλλ’ ἰδιαιτέρως, ὑπὲρ τῶν συστάσεων τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου κ. Νέγρη καὶ τοῦ κ. Ἀγγελοπούλου, μὴ γνωρίζων ὅτι ὑπάρχουσιν ἀντιρρήσεις ἐκ μέρους βιομηχάνων τινῶν σαπωνοποιῶν, διότι φαίνεται ὅτι εἶναι λίαν ἐπιβλαβὴς εἰς τὴν βιομηχανίαν των ἡ τοιαύτη δασμολογικὴ μεταβολή. Ἐπειδὴ δὲ δὲν περιελήφθη διάταξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὁρίζουσα ὅτι ἡ ἰσχὺς αὐτοῦ ἄρχεται ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς του εἰς τὴν Βουλήν, καλὸν εἶναι νὰ ἀναβληθῇ, ὅπως συζητηθῇ ὡριμώτερον κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον.

§171Π. ΣΠΥΡΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι πρὸ παντὸς πρέπει νὰ ἤμεθα συνεπεῖς πρὸς ὅσα λέγομεν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσε ῥητῶς, ὅτι τὰ εἰς πρώτην συζήτησιν νομοσχέδια δὲν θὰ συζητηθῶσι κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον. Νομίζω δὲ, ὅτι τὰ συμφέροντα ὁλοκλήρου βιομηχανίας ἀπαιτοῦσιν ὡριμωτέραν μελέτην καὶ συζήτησιν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§172Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Πρόκειται περὶ θέματος, τὸ ὁποῖον οὐδόλως ἔχει ὡριμάσει, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει ν’ ἀπορριφθῇ τὸ νομοσχέδιον· ἂν δὲ κατόπιν ἀποδειχθῇ, ὅτι πρέπει νὰ ἐνισχυθῇ ἡ βιομηχανία αὕτη ἐπὶ βλάβῃ τῆς ἄλλης βιομηχανίας, τότε νὰ ψηφισθῇ.

§173Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 28 τοῦ νόμου περὶ τελωνιακοῦ δασμολογίου ὁρίζει ὅτι, «ὅταν εἰσάγηται εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν σχέδιον νόμου περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ τελωνιακοῦ δασμολογίου, τὰ δι’ αὐτοῦ προτεινόμενα νέα ἢ ηὐξημένα τέλη εἰσπράττονται εὐθὺς ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἂν καὶ ἐφ’ ὅσον τοῦτο ὁρίζηται ἐν αὐτῷ». Διὰ τοῦτο δύναται νὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει.

§174Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἡ εἴσπραξις τοῦ δασμοῦ λογίζεται ἀρξαμένη ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου, παραιτοῦμαι τοῦ λόγου.

§175Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁπωσδήποτε δὲν ἔχει καμμίαν συμασίαν· ἠμπορεῖ νὰ μείνῃ ἐκκρεμὲς τὸ νομοσχέδιον.

§176ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἀφοῦ δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν, διατὶ νὰ μὴ ψηφισθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν;

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΑΧΚΕʹ τῆς 28 Δεκεμβρίου 1887 περὶ τελῶν χαρτοσήμου». (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου). Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§178Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγένετο συζήτησις περὶ τῶν ἀποσκευῶν τῶν μεταφερομένων διὰ τῶν ἀτμοπλοίων, καὶ ἐξηνέχθησαν διάφοροι γνῶμαι, ἐθεωρήθη δὲ, ὅτι ἴσως δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὡς νόμος τὸ νομοσχέδιον ψηφιζόμενον. Νομίζω ὅτι, ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον, ἔχει καλῶς, καὶ μόνον πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ τέλος τῆς πρώτης παραγράφου, μετὰ τὰς λέξεις «μεταφερομένων διὰ τῶν σιδηροδρόμων ἢ τροχιοδρόμων» αἱ λέξεις «καὶ ἀτμοπλοίων ἐντὸς τοῦ Κράτους ἢ ἀπὸ ἑνὸς εἰς ἕτερον λιμένα αὐτοῦ». Τὸ ζήτημα ἐτέθη ὡς ἑξῆς: Ὑπάρχουσιν ἀποσκευαὶ, αἵτινες δὲν πληρώνουσιν κόμιστρα, ἐφ’ ὅσον συνοδεύονται ὑπὸ τῶν ἐπιβατῶν· τότε θὰ ἐπιβάλωμεν τὸν φόρον; Καὶ λέγω, βεβαίως ὄχι. Καὶ ἔρχεται ἡ δευτέρα παράγραφος, ἥτις ὁρίζει τὰ ἑξῆς: «Ἅπαντα τὰ ἄνω τέλη καταβάλλονται ὑπὸ τῶν ἐπιβατῶν ἢ ἀποστολέων ἀποσκευῶν, ἐμπορευμάτων καὶ ζώων ἐφ’ ὁλοκλήρου τοῦ ὑπ’ αὐτῶν καταβαλλομένου τιμήματος μεταφορᾶς, καὶ προστίθενται εἰς τὰ ὑπὸ τῶν ἑταιρειῶν ἢ ἰδιοκτητῶν τῶν σιδηροδρόμων, τροχιοδρόμων καὶ ἀτμοπλοίων εἰσπραττόμενα διόδια καὶ κόμιστρα». Ἑπομένως, καθ’ ὅσον καταβάλλεται τίμημα μεταφορᾶς, κατὰ τοσοῦτον ἐπιβάλλεται τὸ 5%. Λοιπὸν τὸ πρῶτον ἐδάφιον θὰ τροποποιηθῇ, ὡς εἶπον, τὸ δὲ ὑπόλοιπον τοῦ ἄρθρου θὰ μείνῃ, ὡς ἔχει.

§179ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ ἦτο ὀρθότερον ν’ ἀπαλείψωμεν τὰς λέξεις «ἐντὸς τοῦ Κράτους»· διότι, ἂν ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Συνόρων ἑνωθῇ μετὰ τῶν τουρκικῶν σιδηροδρόμων, δὲν γίνεται διάκρισις διὰ τὰ ἐκτὸς τοῦ Κράτους ἀποστελλόμενα.

§180Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Λέγει «ἢ ἀπὸ ἑνὸς εἰς ἕτερον λιμένα αὐτοῦ». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ).

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκει): «Ἐν τέλει τῆς δʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 50 τοῦ νόμου ΑΧΚΕʹ τῆς 30 Δεκεμβρίου 1887 περὶ τελῶν χαρτοσήμου προστίθεται ἡ ἑξῆς παράγραφος: «Εἰς τὴν αὐτὴν ποινὴν ὑπόκεινται ἑταιρεῖαι ἢ Διευθύνσεις σιδηροδρόμων ἢ τροχιοδρόμων ἢ ἀτμοπλοίων, μὴ καταβάλλουσαι ἐντὸς τοῦ πρώτου δεκαπενθημέρου ἑκάστου μηνὸς τὰ κατὰ τὸν προηγούμενον μῆνα εἰσπραχθέντα τέλη ἐπὶ τῶν κομίστρων καὶ διοδίων ἐμπορευμάτων, ἀποσκευῶν καὶ ζώων.» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§182Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχω ἰδίαν προσθήκην, τὴν ὁποίαν κατέθεσα εἰς τὸ Προεδρεῖον κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 8 Ἰουλίου. Ἡ προσθήκη αὕτη περιλαμβάνει δύο ἄρθρα, ἀλλὰ μόνον τὸ ἓν εἶναι δυνατόν, Κύριοι, νὰ ψηφισθῇ, διότι ἐπὶ τοῦ ἑτέρου ἄρθρου, διὰ τοῦ ὁποίου «ἡ διὰ τοῦ νόμου ΨΜʹ τῆς 13 Δεκεμβρίου 1878 περὶ ἀπαλλαγῆς ἐκ τελῶν χαρτοσήμου τῶν ὁμολογιῶν κλπ. ἐγγράφων τοῦ ἐνεχυροδανειστηρίου Κερκύρας χορηγουμένη εἰς τὸ ἐνεχυροδανειστήριον τοῦτο ἀτέλεια ἐπεκτείνεται καὶ εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ ἐνεχυροδανειστηρίου τῆς ἐν Ἀθήναις Λαϊκῆς Τραπέζης», εἶναι ἀνάγκη νὰ ζητηθῇ ἡ συγκατάθεσις τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις δὲν ἐπείθετο τότε, — καὶ λυποῦμαι διότι δὲν ἐπείσθη, διότι πρόκειται περὶ ἀτελείας τῶν ὁμολογιῶν τοῦ ἐνεχυροδανειστηρίου τῆς Λαϊκῆς Τραπέζης. Λοιπὸν τὸ πρῶτον ἄρθρον τῆς προσθήκης ἔχει ὡς ἑξῆς: «Εἰς τὸ τέλος τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου 20 τοῦ νόμου ΑΧΚΕʹ τῆς 30 Δεκεμβρίου 1887 προστίθεται ἡ ἑπομένη παράγραφος. «ιβʹ) Αἱ ἐπιταγαὶ ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει (chèques), αἱ πληρωτέαι ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἢ ἔξωθεν εἰσερχόμεναι καὶ κυκλοφοροῦσαι ἢ πληρωτέαι ἐν Ἑλλάδι, ὧν τὸ ποσὸν δὲν ὑπερβαίνει τὰ 1000 φράγκα χρυσᾶ ἢ τὰς 1000 δραχμάς.»

§183ΠΟΛΥΒ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιταγὰς ἐκδοθείσας ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐννοεῖτε;

§184Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχομεν ἐπιταγὰς ἐκδιδομένας ἐνταῦθα διὰ τὸ ἐξωτερικόν...

§185ΠΟΛ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἐπιταγαὶ αἱ ἐκδιδόμεναι ἐνταῦθα καὶ πληρωτέαι εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὑπόκεινται εἰς τὴν διάταξιν τοῦ παγίου νόμου περὶ χαρτοσήμου.

§186Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Τροποποιεῖται αὕτη.

§187ΠΟΛ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλαδὴ ἐλαττοῦται τὸ χαρτόσημον;

§188Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως.

§189ΠΟΛ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Εἶναι ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον, ἐνῷ δὲν ἔχει ἀξίαν τινὰ διὰ τὸ Δημόσιον, —τοὐναντίον μάλιστα εἶναι μία χάρις, — γεννᾷ μίαν δυσκολίαν, τὴν ἑξῆς, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ νὰ προσέξητε, κύριε Πρόεδρε. Πλεῖστοι τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ Ἑλλήνων καὶ ἰδίᾳ τῶν ἐν Ἀμερικῇ...

§190Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Δι’ αὐτοὺς γίνεται αὐτό.

§191ΠΟΛ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω ὅμως, τί συμβαίνει. Ἔχομεν δεκάδα ταχυδρομικῶν διανομέων ἐν Τριπόλει, καταδικασθέντων εἰς φυλάκισιν ἐπὶ κλοπῇ χρημάτων ἐξ ἐπιστολῶν στελλομένων ἐξ Ἀμερικῆς, — ὑποθέτω δὲ ὅτι παρόμοια συμβαίνουσι καὶ ἀλλαχοῦ τοῦ Κράτους· — διότι φοβούμενοι οἱ ἐν Ἀμερικῇ τὰς ἐκ τῶν ἐπιταγῶν δυσχερείας ἀποστέλλουσι τὰ χρήματα εἰς χαρτονομίσματα ἢ καὶ εἰς χρυσὸν ἐντὸς τῶν ἐπιστολῶν. Ἐνοήθη ὅμως τοῦτο ὑπὸ τῶν διαφόρων ταχυδρομικῶν ὑπαλλήλων εἰς τὰ μέρη, ὁπόθεν διέρχονται αἱ ἐπιστολαί, καὶ πληθὺς τοιούτων ἐπιστολῶν ἐκλάπησαν, καὶ κατεδικάσθησαν οἱ δρᾶσται.

§192Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ καλά. Ἀλλ’ αὐτὸ ἀκριβῶς προβλέπει ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου.

§193ΠΟΛ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα προστίθεται νέα πληγή...

§194Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Μέχρι τοῦδε ἐπεβάλλετο τέλος ἀναλογικόν, καὶ διὰ τοῦτο, διὰ νὰ μὴ πληρώνωσι τὸ τέλος...

§195ΠΟΛ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναλογικὸν τέλος δὲν ἐπεβάλλετο εἰς τὰς ἐπιταγὰς τὰς ἐκδιδομένας ἐν τῷ ἐξωτερικῷ.

§196Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως ἐπεβάλλετο.

§197ΠΟΛ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τίθενται εἰς κυκλοφορίαν. Ἐκδίδονται ἐν Ἀμερικῇ, πληρωτέαι ἐν Τριπόλει...

§198Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Τί θέλετε;

§199ΠΟΛ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μεταβαίνει εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἓν παιδάκι, λοῦστρος· στέλλει 10 ἢ 20 δραχμὰς εἰς τὴν μητέρα του ἢ εἰς τὴν ἀδελφήν του. Νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν πληρωμὴν φόρου 50 λεπτῶν ἐκεῖνο, ὥστε νὰ παρίσταται ἡ δυσκολία νὰ μὴ μεταβαίνωσι πλέον νὰ ἐκδίδωσιν ἐπιταγὰς, ἀλλὰ νὰ τὰ στέλλωσιν εἰς χαρτὶ, καὶ νὰ τὰ κλέπτωσιν οἱ διανομεῖς;

§200Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Θέλετε νὰ μείνωσιν ἀτελῆ;

§201ΠΟΛ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τουλάχιστον τὰ μικρὰ ποσά. Μέχρι ποσοῦ 100 ἕως 200 δραχμῶν νὰ μὴ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν διατύπωσιν ταύτην.

§202Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν δύναται νὰ γείνῃ τοῦτο, διότι χρειάζεται ἄδεια τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς.

§203Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μέχρι τοῦδε, κατὰ τὸ ἄρθρον 18 τοῦ νόμου ᾼΧΚΕʹ τῆς 30 Δεκεμβρίου 1887 περὶ τελῶν χαρτοσήμου, ἐπεβάλλετο δεκάλεπτον χαρτόσημον, διότι ἡ δευτέρα παράγραφος αὐτοῦ λέγει: «Εἰς τὸ αὐτὸ τέλος» —δηλαδὴ τὸ τέλος τῶν δέκα λεπτῶν τῆς πρώτης παραγράφου — «ὑπόκεινται ἄνευ διακρίσεως ποσοῦ: α) αἱ δι’ ἀτόκους ἐν γένει καταθέσεις ἀποδείξεις τῶν ἐν Ἑλλάδι ἀνωνύμων ἑταιρειῶν ἢ ἐξ ἐπαγγέλματος τραπεζιτῶν, ἡ ἐπὶ τῶν ἀποδείξεων τούτων γραφομένη ἐξόφλησις καὶ αἱ ἐπιταγαὶ ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει τῶν αὐτῶν ἑταιριῶν αἱ πληρωτέαι ἐν Ἑλλάδι.» Τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον λέγει: «Ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ νόμου ΑΧΚΕʹ τῆς 30 Δεκεμβρίου 1887 περὶ τελῶν χαρτοσήμου ἀντικαθίσταται ὡς ἕπεται: «Εἰς τὸ αὐτὸ τέλος»—δηλαδὴ τῶν δέκα λεπτῶν— «ὑπόκεινται ἄνευ διακρίσεως ποσοῦ: «αʹ)... βʹ)... γʹ) Αἱ παρ’ οἱουδήποτε ἐκδιδόμεναι ἐπιταγαὶ ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει (chèques), αἱ πληρωτέαι ἐν Ἑλλάδι, κατά τε τὴν ἔκδοσιν καὶ τὴν ἐξόφλησιν αὐτῶν.»

§204ΠΟΛΥΒ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐχὶ «ἐν Ἑλλάδι». Αἱ πληρωτέαι εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§205Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. «Ἐν Ἑλλάδι» λέγει τὸ νομοσχέδιον.

§206ΠΟΛ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἐδῶ.

§207Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ ἐγώ. Ἄλλως τε ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐγώ, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, εἶχον ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν τῇ 17 Ἀπριλίου 1904, καὶ τὸ ὁποῖον περιελάμβανε περισσοτέρας διατάξεις, ἀφορώσας εἰς τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, ἀπεσπάσθη ἀκριβῶς τὸ ἄρθρον 1, ὅπερ ἀναγράφεται εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.

§208Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ ἐπιταγῶν μὴ ἐκδιδομένων ἐν Ἑλλάδι καὶ πληρωτέων ἐν Ἑλλάδι. (Διάλογοι).

§209Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ἑτέρα διάταξις, προταθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν,—ἥτις εἶναι ἀκριβῶς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ὑπ’ ἐμοῦ τῇ 17 Ἀπριλίου 1904 ὑποβληθέντος νομοσχεδίου,—ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Εἰς τὸ τέλος τῶν πεντήκοντα λεπτῶν ὑποβάλλονται αἱ ἐπιταγαὶ ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει (chèques), αἱ πληρωτέαι ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἢ ἔξωθεν εἰσερχόμεναι καὶ κυκλοφοροῦσαι ἐν Ἑλλάδι, ὧν τὸ ποσὸν ὑπερβαίνει τὰ 1000 φράγκα χρυσᾶ ἢ τὰς 1000 δραχμάς.»

§210ΠΟΛ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Αἱ ἐκδοθεῖσαι ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐπιταγαὶ καὶ πληρωτέαι ἐν τῷ ἐσωτερικῷ θὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὸ τέλος;

§211Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐννοηθῶμεν. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προέτεινε νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ὡς ἄρθρον 3, νομίζω, τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσα πρότερον. Ἐννοεῖται, ὑποθέτω, ὅτι θὰ προτείνῃ καὶ προσθήκην ἄρθρου 4, τὸ ὁποῖον θὰ περιλαμβάνῃ ὅλα αὐτά.

§212Π. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐγένετο ὅμως δεκτὸν ἀκόμη.

§213Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐγένετο δεκτὸν ἀκόμη. Παρακαλῶ ὅμως τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἵνα τὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου διευκρινηθῶσι. Νομίζω ὅτι ἔχομεν ἤδη ψηφίσει δύο ἄρθρα αὐτοῦ. Λοιπὸν ὡς ἄρθρον 3 προετάθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ προστεθῇ τὸ ἄρθρον μόνον τοῦ νομοσχεδίου τοῦ προταθέντος ὑπὸ τοῦ ἰδίου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· ἀλλ’ ἐνταῦθα πρόκειται περὶ τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ νόμου ΑΧΚΕʹ τοῦ 1887· διὰ νὰ ἦναι δὲ δυνατὸν νὰ προληφθῶσι καὶ τὰ ἄτοπα αὐτὰ, δέον νὰ προστεθῇ καὶ ἕτερον ἄρθρον, ἀφορῶν εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 20, τὸ ὁποῖον θὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ πρώτου νομοσχεδίου καὶ θ’ ἀποτελέσῃ ἄλλο ἄρθρον. Νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐκ τοῦ ἄρθρου τούτου ἀπαλείφονται τάδε καὶ προστίθενται τάδε.

§214Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ τροπολογία ἔχει διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς: «Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ νόμου ΑΧΚΕʹ τῆς 30 Δεκεμβρίου 1887 περὶ προσθέτων τελῶν χαρτοσήμου προστίθεται ἡ ἑπομένη παράγραφος...»

§215Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπόν, πρὶν εἴπητε τοῦτο, νὰ εἴπητε: «Ἐκ τοῦ ἄρθρου τούτου ἀπαλείφεται ἡ παράγραφος αὕτη, καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 20 προστίθεται τὸ ἑπόμενον ἐδάφιον», καὶ τότε θὰ ἔχωμεν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου τὰς τροποποιήσεις αὐτάς. Εἶναι ἡ μόνη τροποποίησις, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἦναι δυνατόν, ψηφίζοντες τροποποίησιν τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, ν’ ἀντιλαμβανώμεθα, πῶς θὰ ψηφίσωμεν.

§216Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Οὕτω κατετέθησαν αἱ τροπολογίαι. Θέλετε ἀντιστροφὴν τῆς σειρᾶς;

§217Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Τὸ ἄρθρον 20 ἔχετε ἐνταῦθα. Ἴδιον ἄρθρον. Ἐδῶ λέγει, ὅτι ἐκ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἀπαλείφεται ἡ δεῖνα παράγραφος. Ἑτέρα παράγραφος νὰ λέγῃ: «Ἐν τέλει τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου 20 προστίθεται ἡ ἑπομένη παράγραφος».

§218Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (πρὸς τὸν κ. Π. Χριστόπουλον). Αὐτὸ λοιπὸν θέλετε;

§219ΠΟΛ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐνόησε περὶ τίνος πρόκειται.

§220Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν παρακαλῶ, ὡς ἄρθρον 3 νὰ ψηφισθῇ τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ νόμου ΑΧΚΕʹ τῆς 30 Δεκεμβρίου 1887 περὶ τελῶν χαρτοσήμου ἀντικαθίσταται ὡς ἕπεται: «Εἰς τὸ αὐτὸ τέλος ὑπόκεινται ἄνευ διακρίσεως ποσοῦ: αʹ) Αἱ δι’ ἀτόκους ἐν γένει καταθέσεις ἀποδείξεις τῶν ἐν Ἑλλάδι ἀνωνύμων ἑταιρειῶν ἢ ἐξ ἐπαγγέλματος τραπεζιτῶν, καὶ ἡ ἐπὶ τῶν ἀποδείξεων τούτων γραφομένη ἐξόφλησις δι’ ἀπόδοσιν μέρους ἢ ὅλου τοῦ κατατεθέντος ποσοῦ. βʹ) Αἱ δι’ ἐντόκους καταθέσεις ἐπὶ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ, ἄνευ προθεσμίας ἀποδόσεως, ἀποδείξεις τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν ἢ ἀνεγνωρισμένων Τραπεζῶν, καὶ ἡ ἐπὶ τῶν ἀποδείξεων τούτων γραφομένη ἐξόφλησις δι’ ἀπόδοσιν μέρους ἢ ὅλου τοῦ κατατεθέντος ποσοῦ. γʹ) Αἱ παρ’ οἱουδήποτε ἐκδιδόμεναι ἐπιταγαὶ ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει (chèques), αἱ πληρωτέαι ἐν Ἑλλάδι, κατά τε τὴν ἔκδοσιν καὶ κατὰ τὴν ἐξόφλησιν αὐτῶν καὶ δʹ) Αἱ εἰς τοὺς ἐπιβάτας ἀτμοπλοίων ἢ σιδηροδρομικῶν ἁμαξῶν διδόμεναι ἀποδείξεις πληρωμῆς ἀγωγίου ἢ ναύλου διὰ τὸ ὑπερβάλλον βάρος τῶν κιβωτίων, ἐπίπλων ἢ ἄλλων αὐτῶν πραγμάτων.»

§221ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου δʹ τοῦ ἄρθρου 3 θὰ ὑποβάλω μίαν παρατήρησιν. Ἀφοῦ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ μεταρρυθμισθῇ ὁ νόμος, καλὸν εἶναι νὰ τροποποιηθῇ κατά τι ἐπὶ τὸ ὀρθότερον. Τὸ νομοσχέδιον λέγει: «δʹ) Αἱ εἰς τοὺς ἐπιβάτας ἀτμοπλοίων ἢ σιδηροδρομικῶν ἁμαξῶν διδόμεναι ἀποδείξεις πληρωμῆς ἀγωγίου ἢ ναύλου διὰ τὸ ὑπερβάλλον βάρος τῶν κιβωτίων, ἐπίπλων ἢ ἄλλων αὐτῶν πραγμάτων.» Ἐγὼ εἶμαι ὁ συντάκτης τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ νόμου ΑΧΚΕʹ. Ἀλλὰ σήμερον παρατηρῶ, ὅτι, ἐὰν ἐξεφράζετο τὸ αὐτὸ πρᾶγμα διὰ τῆς φράσεως; «διὰ τὸ ὑποβαλλόμενον εἰς τοιαύτην πληρωμὴν βάρος τῶν κιβωτίων, ἐπίπλων ἢ ἄλλων αὐτῶν πραγμάτων», θὰ ἤμεθα ἀσφαλεῖς, ἐν ᾗ περιπτώσει αἱ σιδηροδρομικαὶ ἑταιρεῖαι ἤθελον ἐπιβάλει πληρωμὴν ἐφ’ ὅλων.

§222Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Διατυπώσατέ το.

§223ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λοιπὸν προτείνω νὰ τεθῇ: «διὰ τὸ ὑποβαλλόμενον εἰς τοιαύτην πληρωμὴν βάρος τῶν κιβωτίων, ἐπίπλων ἢ ἄλλων αὑτῶν πραγμάτων.»

§224Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Πολὺ καλά.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Δραγούμη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§226Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς ἄρθρον 4 θὰ ψηφισθῇ τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 4. Ἐκ τοῦ ἄρθρου 20 τοῦ νόμου ΑΧΚΕʹ τῆς 30 Δεκεμβρίου 1887 περὶ τελῶν χαρτοσήμου ἀπαλείφεται τὸ ὑπὸ στοιχεῖον ηʹ ἐδάφιον, ἔχον οὕτως: «ηʹ) Αἱ δι’ ἐντόκους καταθέσεις ἐπὶ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ ἄνευ προθεσμίας ἀποδόσεως ἀποδείξεις τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν καὶ ἡ ἐπὶ τῶν ἀποδείξεων τούτων γραφομένη ἐξόφλησις μέρους ἢ ὅλου τοῦ κατατεθέντος ποσοῦ.» «Εἰς τὸ τέλος τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου 20 τοῦ νόμου ΑΧΚΕʹ τῆς 30 Δεκεμβρίου 1887 περὶ τελῶν χαρτοσήμου προστίθεται ἡ ἑπομένη παράγραφος: «ιβʹ). Αἱ ἐπιταγαὶ ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει (chèques), αἱ πληρωτέαι ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἢ ἔξωθεν εἰσερχόμεναι καὶ κυκλοφοροῦσαι ἢ πληρωτέαι ἐν Ἑλλάδι, ὧν τὸ ποσὸν δὲν ὑπερβαίνει τὰ 1000 φράγκα χρυσᾶ ἢ τὰς 1000 δραχμάς.»

§227ΠΟΛ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τί πληρώνουσιν αὐταί;

§228Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Λεπτὰ 50.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4, ὡς διετυπώθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν).

§230Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ ν’ ἀφήσωμεν τὰ δύο ἑπόμενα, τὸ περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως καὶ τὸ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὰ ὁποῖα ἀναγκαίως θὰ ἔχωσι συζήτησιν, καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰ νομοσχέδια τοπικοῦ ἐνδιαφέροντος.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§232Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως;

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναβληθῇ τὸ περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως.

§234Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ τὸ περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τῆς Ἐπικρατείας καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς θὰ συζητηθῶσι μετὰ μεσημβρίαν.

§235ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§236Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Τὰ τοπικὰ πρῶτον, κύριε Πρόεδρε (θόρυβος).

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ γείνῃ ἡσυχία, διότι δὲν ἀντιλαμβάνομαι. Λοιπόν, Κύριοι, θὰ ἔλθωμεν εἰς τὰ ἓξ μετὰ μεσημβρίαν· θὰ συζητήσωμεν τὸν Προϋπολογισμόν...

§238ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§239Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε.

§240Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὑπ’ ἀριθμὸν 4...

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὰς ἓξ μετὰ μεσημβρίαν.

§242Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα... Ἐπίσης τὸ περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τῆς Ἐπικρατείας. Ἐπειδὴ δὲ ὑπεσχέθην εἰς τοὺς ἀξιοτίμους Βουλευτὰς, ὅτι πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ θὰ ψηφισθῶσιν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὰ νομοσχέδια τοπικοῦ ἐνδιαφέροντος, θὰ διέλθωμεν πρῶτον ἐκεῖνα, καὶ κατόπιν θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸν Προϋπολογισμόν.

§243ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§244Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως δραχμῶν 3,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1904».

§245ΠΟΛ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ νὰ ἀναγνωσθῇ.

§246Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Θ’ ἀναγνωσθῇ εἰς τὰς ἓξ μετὰ μεσημβρίαν.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ, θὰ διανεμηθῇ καὶ θὰ συζητηθῇ μετὰ μεσημβρίαν.

§248ΠΟΛ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ νὰ μὴ ἀναγνωσθῇ τώρα;

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἔκθεσις;

§250ΠΟΛ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§251Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἀνωτέρω νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, εἰς αʹ συζήτησιν).

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς ἕκτης ὥρας μετὰ μεσημβρίαν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 12 καὶ 40′ τῆς μεσημβρίας. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6 καὶ 20′ μ. μ.)

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν καταθέτει ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Βρατσάνου περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ τῶν μεταβαινόντων εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐπὶ πολεμικῶν πλοίων.

§254Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν, κύριε Πρόεδρε, νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διευθύνοντα τὴν πλειονοψηφίαν καὶ ἑπομένως κατὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οἱ κύριοι Βουλευταὶ, μετ’ ἀγαστῆς προθυμίας ἐκπληρώσαντες τὰ καθήκοντά των, ἔχουσι καθήκοντα καὶ πρὸς τὰς ἐπαρχίας των, καὶ νὰ συναινέσῃ νὰ συζητηθῶσι τὰ νομοσχέδια τὰ ἀφορῶντα εἰς συμφέροντα τοπικὰ, ὡς ἐπεκράτησε νὰ λέγηται.

§255Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εὐθὺς ὡς ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὸ περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰ τοπικοῦ ἐνδιαφέροντος νομοσχέδια.

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΘʹ τῆς 3 Σεπτεμβρίου 1895 καὶ ͵ΒΤϞΖʹ περὶ στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως». Ὁ κύριος Ρέπουλης ἔχει τὸν λόγον.

§257ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Πρὶν λάβω τὸν λόγον ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι, προκειμένου περὶ τοῦ πρώτου μέρους τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐδήλωσα καὶ κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν, οὐδὲν ἔχω νὰ παρατηρήσω, ἤ, ἂν ἔχω μικράς τινας παρατηρήσεις, αὗται θὰ γείνωσι κατὰ τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 6 θεωρῶ τελείως ἀντισυνταγματικὸν τὸ νομοσχέδιον. Ἐὰν λοιπὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζῃ, ὅτι ἠδύνατο τὸ νομοσχέδιον νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τὸ πρῶτον μέρος, τότε δὲν θὰ λάβω παντελῶς τὸν λόγον.

§258Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου μέρους τοῦ νομοσχεδίου ὑπάρχουσιν ἀντιρρήσεις ἐντεῦθεν. Ν’ ἀποσυρθῇ λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ζητήσαντες τὸν λόγον θὰ λάβωσιν αὐτὸν κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἄρθρων. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ὑπάρχει ἀντίρρησις;

§260ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς).

§262Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καὶ ὅτε ὑποβλήθη τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ὡς Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, καὶ τοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὡς Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁμολογῶ, ὅτι δὲν εὕρισκον αὐτὸ ἐπωφελὲς διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Εὕρισκον τότε, ὅτι, ὡς εἶχον συνταχθῆ τὰ ἄρθρα αὐτοῦ καὶ ἐν γένει τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ἐπέφερον τοιαύτας μεταβολὰς εἰς τὸν κείμενον νόμον, ὅστις διέπει τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως αἰσίως καὶ ἐπωφελῶς, ὥστε καὶ τότε εἶχον τὴν πρόθεσιν νὰ ἐπιζητήσω τὴν τροποποίησιν αὐτοῦ οὕτως, ὥστε νὰ μὴ ἐπιφέρῃ τὰς ζημίας ἐκείνας, ἃς τὸ νομοσχέδιον ἤθελεν ἐπιφέρει, ἂν ἐψηφίζετο ὡς εἶχεν. Ἡ κυριωτέρα ἀντίρρησις κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, μετὰ τὴν ἐλάττωσιν τὴν ἔντεχνον, διὰ τῆς διαβαθμίσεως τῶν σχολείων, τοῦ μισθοῦ τῶν δημοδιδασκάλων ἀμφοτέρων τῶν φύλων, ἦτο ὅτι ἀθρόως καὶ ἐν μεγάλῳ ἀριθμῷ μετέβαλλε πάντα τὰ κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα, τὰ διτάξια δηλ. καὶ τριτάξια καὶ τεταρτάξια, εἰς ἑξατάξια, ἤτοι εἰς πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα. Δηλαδὴ ὅ,τι ὁ ἰσχύων ἄριστος νόμος ἐπεδίωκε μικρὸν καὶ βαθμιαίως, ἀναλόγως τῆς αὐξήσεως τῶν μαθητῶν καὶ τῶν οἰκονομικῶν μέσων, καὶ δὲν κατωρθοῦτο πάντοτε, αὐτὸ ἐπεβάλλετο διὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ μόνον ἐπὶ τοῦ χάρτου κατωρθοῦτο νὰ ἀποκτῶμεν ἀμέσως πλήρη δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν! Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, νὰ εἴχομεν διδακτικὸν προσωπικὸν ἀνάλογον, δυνάμενον νὰ διευθύνῃ καὶ διδάσκῃ εἰς ἑξατάξια δημοτικὰ σχολεῖα, ὡς σήμερον λειτουργοῦσι ταῦτα, τὰ ἔχοντα ἀνωτέρας τάξεις· δυστυχῶς ὅμως οἱ ὑπάρχοντες δημοδιδάσκαλοι ἔχουσι μὲν τελείαν τὴν μόρφωσιν, παρεχομένην ὑπὸ τῶν γνωστῶν λειτουργούντων τεσσάρων Διδασκαλείων, δὲν ἔχουσι ὅμως τὴν μάθησιν ἐκείνην, τὴν ἀνωτέραν, ἥτις ἐπιβάλλεται εἰς διευθυντὰς καὶ διδασκάλους τῆς πέμπτης καὶ ἕκτης τάξεως τῶν δημοτικῶν σχολείων, ἅτινα ἀντιστοιχοῦσιν, οὕτως εἰπεῖν, πρὸς τὴν πρώτην καὶ δευτέραν τάξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου, ἤτοι ἀποτελοῦσι τὴν ἔναρξιν τῆς διδασκαλίας μαθημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐδιδάχθησαν οἱ δημοδιδάσκαλοι ἐπαρκῶς, ὅπως δυνηθῶσι νὰ διδάξωσιν αὐτὰ καὶ τὰ μεταδώσωσιν. Ἑπομένως θὰ ἔχωμεν μόνον ἐπὶ τοῦ χάρτου μεταποιούμενα τὰ κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα, τὰ διτάξια καὶ τριτάξια καὶ τεταρτάξια, ἀμέσως καὶ ὡς διὰ μαγείας, εἰς ἑξατάξια, πράγματι ὅμως ἀνικανότητα τοῦ μεγαλειτέρου ἀριθμοῦ τοῦ προσωπικοῦ νὰ διδάξῃ ἐν αὐτοῖς, ἑπομένως ζημίαν τῶν μαθητῶν, ἡμιμάθειαν ἐπικίνδυνον καὶ καταστρεπτικὴν τῶν ἐξερχομένων ἐξ αὐτῶν. Βεβαίως τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἰσχύοντος νόμου, βελτιουμένου, καὶ τὴν προαγωγὴν πάντων τῶν σχολείων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως εἰς ἑξατάξια δημοτικὰ σχολεῖα πάντες ἐπιθυμοῦμεν. Ἀλλὰ γνωρίζω καλῶς, ὅτι, ἀφ’ ὅτου λειτουργεῖ ὁ νόμος οὗτος, μόνον δέκα καὶ ἓξ πλήρη ἑξατάξια δημοτικὰ σχολεῖα ἀρρένων κατωρθώθη νὰ συσταθῶσι καὶ λειτουργήσωσιν ἐν Ἑλλάδι. Σᾶς βεβαιῶ δὲ, ἐκ πληροφοριῶν ἀσφαλῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβον παρὰ δημοδιδασκάλων, σχολαρχῶν, καθηγητῶν καὶ γυμνασιαρχῶν, ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν μαθητῶν τῶν ἐξερχομένων ἐκ τῶν πλήρων τούτων δημοτικῶν σχολείων, προσερχόμενοι νὰ δώσωσιν ἐξετάσεις εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, ὅπως καταταχθῶσιν εἰς τὴν τρίτην τάξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου, ἀποτυγχάνουσιν· ἀπορρίπτονται δὲ, ὄχι διότι ἐλλείπει ἐξ αὐτῶν ἡ προθυμία καὶ ὁ ζῆλος νὰ διδαχθῶσι, καὶ ἡ ἐπιδεκτικότης πρὸς μάθησιν, ἀλλὰ διὰ τὰς ἐλλείψεις, τὰς ὁποίας ἔχουσιν οἱ διδάσκοντες αὐτούς· οὗτοι δὲ πάλιν τὰς ἐλλείψεις τῆς διδασκαλίας αὑτῶν ὀφείλουσιν οὐχὶ εἰς ἔλλειψιν ζήλου ἢ μελέτης, ἀλλ’ εἰς τὰς ἐλλείψεις τῶν Διδασκαλείων, προετοιμαζόντων μόνον, κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον, καλοὺς διδασκάλους τετραταξίων τὸ πολὺ σχολείων. Ἀντὶ δὲ νὰ τελειοποιήσωμεν τὰ Διδασκαλεῖα, αὐξάνοντες τὰ ἔτη τῆς φοιτήσεως, καὶ βελτιοῦντες τὴν διδασκαλίαν δι’ ἀνωτέρων μαθημάτων καὶ πλειοτέρων καὶ εἰδικωτέρων ἐν τῇ παιδαγωγικῇ καθηγητῶν, ἐκ τῶν τεσσάρων ὑπαρχόντων Διδασκαλείων καταργοῦμεν τὰ τρία, καὶ περιοριζόμεθα εἰς ἓν καὶ μόνον, πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐλλειπόντων δημοδιδασκάλων διὰ τρία ἑκατομμύρια ἐλευθέρους Ἕλληνας καὶ τοὺς πλείστους τῶν ὑποδούλων! Ἐλάχιστα πρόσωπα ἐκ τῶν διδασκόντων εἰς τὰς ἀνωτέρας τάξεις τῶν πλήρων δημοτικῶν σχολείων εἶναι εἰς θέσιν νὰ διδάξωσιν ἐπιτυχῶς καὶ ἀποτελεσματικῶς. Βεβαίως ἐπέτυχεν, ὡς διευθυντὴς εἰς τὴν ϛʹ ἐν Ἀθήναις δημοτικὴν Σχολὴν, ὅπου τυγχάνει διωρισμένος, ὁ κύριος Μουμούρης, διότι οὗτος εἶναι ἰδιοφυΐα πρὸς διδασκαλίαν καὶ διδάκτωρ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Ἐπίσης καὶ ἑτέρου δημοτικοῦ σχολείου ὁ δημοδιδάσκαλον κ. Λῶλος, διδάκτωρ τῆς Φιλοσοφίας, καί τινες ἄλλοι, ὧν ἀτυχῶς τὰ ὀνόματα μοὶ διαφεύγουσι ταύτην τὴν στιγμήν, καὶ ἐν γένει οἱ διευθύνοντες τὰ πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καὶ ἄλλων τινῶν πόλεων, ἢ οἱ διδάσκοντες εἰς τὰς ἀνωτέρας τάξεις, ἐπέτυχον, ὅσοι ἐβελτίωσαν ἑαυτοὺς δι’ ἰδιαιτέρων μελετῶν καὶ ἐπιστημονικῆς καταρτίσεως· οἱ λοιποὶ ὅμως ἀπέτυχον. Εἶναι περιττὸν, Κύριοι, εἰς τὸ Συνέδριον τοῦτο νὰ ὑποδείξω ἐγὼ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη, οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον νὰ θιγῇ ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, οὐδὲ νὰ ὑποσκαφῇ νόμος ἀποδειχθεὶς χρησιμώτατος τοῖς μαθηταῖς, προστατευτικὸς δὲ τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ, καὶ εὐεργετικὸς εἰς τὴν λαϊκὴν ἐκπαίδευσιν ἐν γένει. Πολλοὶ τῶν προκατόχων κυρίων Ὑπουργῶν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως φιλοτίμως ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια, δι’ ὧν ἐσκοπεῖτο ἡ βελτίωσις τῆς καταστάσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἥτις ὑπὸ πάντων ὡμολογεῖτο ὡς λίαν ἐλαττωματική. Ἐζητήθη δὲ ἡ βελτίωσις αὕτη διὰ τῆς ἱδρύσεως εἰδικοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ὁ νόμος ἀπέτυχεν. Ἐψηφίσθη νόμος τὸ 1892, ὅστις ἦτο σχετικῶς κρείσσων, ἀλλὰ καὶ οὗτος, ὡς συγκεντρωτικός, ἐχώλαινε, καίτοι εὐεργέτησε τοὺς διδασκάλους, αὐξήσας τὴν μισθοδοσίαν αὐτῶν. Ἐψηφίσθη τὸ αὐτὸ ἔτος ὁ νόμος περὶ ὑποδιδασκαλείων, ὁ δημιουργήσας τοὺς γραμματιστὰς, ὅστις σκοπὸν εἶχε καὶ ὤφειλε νὰ ἔχῃ μόνον τὴν προσωρινὴν ἀναπλήρωσιν τῶν σπανιζόντων καὶ τότε, ὡς καὶ νῦν, κατὰ τὴν γνώμην μου, δημοδιδασκάλων. Ἐπὶ τέλους δὲ τὸ 1895 κατωρθώθη νὰ ψηφισθῇ ὁ νῦν ἰσχύων νόμος, ὅστις ἔθετο τὰς βάσεις ἀρτίας, ὅσον ἔνεστι, δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ οἱ καρποὶ ἀγλαοὶ ἀπεδείχθησαν. Ἐάν που ὁ νόμος ἐκεῖνος παρουσίαζε κενὰ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, ταῦτα καὶ μόνον ἔπρεπε νὰ προσπαθήσωμεν νὰ πληρώσωμεν, βελτιοῦντες αὐτόν, καὶ παρέχοντες ἄφθονα τὰ μέσα, ὅπως πλήρης καὶ ὁμοιόμορφος, γνησία, διὰ δημοδιδασκάλων ἐν Διδασκαλείοις μορφωθέντων, εὐπαιδεύτων καὶ ἐνθουσιωδῶν λειτουργῶν, ἑδραιωθῇ ἁπανταχοῦ τῆς χώρας ἡ λαϊκὴ ἐκπαίδευσις, καὶ ὄχι διὰ γραμματοδιδασκάλων καὶ γραμματιστῶν, οἵτινες, ὡς ἐγὼ τοὐλάχιστον φρονῶ, καλλίτερον νὰ ἐκλίπωσι βαθμηδόν, ὡς περὶ τούτου ὀρθότατα προβλέπει ὁ νόμος ὁ ἰσχύων. Ἡ τροποποίησις τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κυρίου Καραπάνου, ἡ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς προτεινομένη, θίγει καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο· ἀλλ’ ἀντὶ τὰ γραμματεῖα νὰ προάγωνται ὀλίγον κατ’ ὀλίγον εἰς δημοτικὰ σχολεῖα, ἀναλόγως πρὸς τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν, τῶν ἐσόδων τῶν δήμων καὶ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν κωμοπόλεων, καὶ πρὸς τὴν φυσικὴν ἐν γένει πρόοδον, τὰ κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα ὑποβιβάζονται εἰς γραμματεῖα καὶ ἀφομοιοῦνται πρὸς αὐτὰ, οὕτως ὥστε, εἴτε γραμματεῖα εἴπητε σήμερον, μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, εἴτε κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα, εἶναι ἕν καὶ τὸ αὐτό· διότι τὰ σχολεῖα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, πλὴν τῶν νηπιαγωγείων καὶ τῶν πλήρων, εἶναι δύο κατηγοριῶν, τὰ γνωστὰ δημοτικὰ σχολεῖα καὶ τὰ γραμματεῖα. Καὶ κατὰ τὸ οὐσιωδέστερον τοῦτο σημεῖον τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Καραπάνου δὲν ἔθιγε τὸν νόμον. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπή, ἐνῷ φαίνεται ἀποδεχομένη τὴν διάκρισιν τῶν σχολείων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, πλὴν τῶν νηπιαγωγείων, εἰς δύο κατηγορίας, ἤτοι εἰς κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα καὶ εἰς πλήρη, ἐξ ὧν τὰ μὲν κοινὰ ἔχουσι τέσσαρας ἐνιαυσίους τάξεις, τὰ δὲ πλήρη ἕξ, προσθέτει εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον παράγραφον, καθ’ ἥν «εἰς τὰ κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα ὑπηρετοῦσιν οἱ κεκτημένοι τὰ ὑπὸ τοῦ ΒΟΘʹ νόμου τῆς 6 Αὐγούστου 1892 περὶ συστάσεως ὑποδιδασκαλείων κελευόμενα προσόντα, ὑποδιδάσκαλοι ἐφεξῆς καλούμενοι, εἰς δὲ τὰ πλήρη δημοδιδάσκαλοι». Ἑπομένως εἰς τὰ πλήρη ἔχομεν δημοδιδασκάλους, εἰς δὲ τὰ κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα θὰ ἔχωμεν ὑποδιδασκάλους, δηλαδὴ γραμματιστὰς καὶ γραμματοδιδασκάλους! Κατὰ τὴν τρίτην παράγραφον τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς, «οἱ μαθηταὶ οἱ ἀπὸ τῶν κοινῶν δημοτικῶν σχολείων προερχόμενοι κατατάσσονται εἰς τὰς προσηκούσας τάξεις τῶν δημοτικῶν σχολείων ἐπὶ τῇ προσαγωγῇ πιστοποιητικοῦ ἢ ἀπολυτηρίου». Ἀλλὰ μέχρι τοῦδε οἱ ἀπολυόμενοι ἢ ἀπερχόμενοι ἀπὸ τὰ γραμματεῖα, διὰ νὰ γείνωσι δεκτοὶ εἰς κοινὸν ἢ πλῆρες δημοτικὸν σχολεῖον, ὑποβάλλονται εἰς δοκιμασίαν, καὶ κατατάσσονται εἰς ἣν τάξιν κρίνονται ἱκανοί. Διὰ τῶν τροποποιήσεων τῆς ἐπιτροπῆς ὄχι μόνον ἡ διάταξις αὕτη καταργεῖται, διότι τὰ σχολεῖα ταῦτα ἀφομοιοῦνται, ἀλλὰ καὶ ὁ τελευταῖος γραμματοδιδάσκαλος ἢ γραμματιστὴς δύναται νὰ δώσῃ ἓν πιστοποιητικόν, ὅτι ἐδίδαξεν αὐτὸς, ὁ σοφὸς, τὸν σοφώτερον μαθητήν του, καὶ δυνάμει τοῦ πιστοποιητικοῦ τούτου θὰ δύναται ὁ μαθητὴς νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὸ πλῆρες δημοτικὸν σχολεῖον καὶ νὰ γίνεται δεκτὸς ἄνευ δοκιμασίας! Νομίζω ὅτι αἱ παρείσακτοι αὗται διατάξεις τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ἀνατρεπτικαὶ τοῦ νόμου, καὶ θὰ φέρωσι ζημίαν ἀνεπανόρθωτον εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατανομὴν καὶ τὸν καθορισμὸν τῶν δημοτικῶν σχολείων, πότε συνιστῶνται τοιαῦτα καὶ πότε δὲν συνιστῶνται, λαμβάνεται ὡς βάσις ἀναλογία μαθητῶν 7% ἐπὶ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν κατοίκων. Νομίζω ὅτι σήμερον, ὅτε εἰς τὰ πλεῖστα τῶν Κρατῶν ἡ ἀναλογία εἶναι 15 καὶ 18%, ἡ ἀναλογία τῶν 7% παρ’ ἡμῖν εἶναι ἐλαχίστη. Προτείνω νὰ λάβωμεν ὡς βάσιν, ἂν μὴ τὰ 12%, τοὐλάχιστον τὰ 10%. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβάλει ἄλλοτε ὁ νῦν ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς, ὀρθότατα εἶχεν ὑποδείξει τότε ὡς βάσιν πρὸς σύστασιν δημοτικοῦ σχολείου ἀναλογίαν μαθητῶν 10% ἐπὶ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν κατοίκων, ἀναγνωρίζον καὶ ἀνακηρῦσσον τὴν ἀνάγκην τῆς ἀνορθώσεως καὶ διαδόσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν Ἑλλάδι, ὅπως δυνηθῶμεν καὶ ἡμεῖς νὰ λογιζώμεθα μεταξὺ τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν. Ἰδοὺ τί λέγει ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ὁ κύριος Γ. Θεοτόκης (ἀναγινώσκει): «Οὐδὲν ἐκ τῶν στοιχείων, ἐκ τοῦ συνόλου τῶν ὁποίων ἀπαρτίζεται ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις, ἔχει παρ’ ἡμῖν ὑγιῶς. Σύστημά τι καὶ τακτοποίησις τῆς χώρας τῆς Ἑλληνικῆς κατ’ εἴδη σχολικὰ δὲν ὑπάρχει. Ἀλλαχοῦ τῆς Ἑλληνικῆς χώρας ὑπάρχουσι πλείονες τῶν ἀναγκαιούντων διδάσκαλοι, ἀλλαχοῦ ἐλλείπουσιν ἐντελῶς, ἀλλαχοῦ εἶναι ἀνεπαρκὴς ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν, καὶ ἀλλαχοῦ τελεία ὑπάρχει ἔλλειψις παρθεναγωγείων. Τὰ διδακτήρια εἶναι πλέον ἀκατάλληλα πρὸς τοὺς σκοποὺς τοὺς παιδευτικοὺς καὶ διδακτικοὺς καὶ ὅλως ἐπιβλαβῆ εἰς τὴν ὑγείαν καὶ τὴν διάπλασιν τοῦ αἰσθηματικοῦ συναισθήματος τῆς τρυφερᾶς νεότητος. Τὰ ὄργανα τὰ διδακτικὰ λείπουσι σχεδὸν καθ’ ὁλοκληρίαν, καὶ τὰ ὀλίγα δ’ ὑπάρχοντα ἥκιστα συντελοῦσιν εἰς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν εἶναι προωρισμένα. Ἡ ἐν τῷ σχολικῷ βίῳ ἱεραρχία καὶ ἡ βαθμολογικὴ πρόοδος ἴσαι τῷ μηδενί. Ὁ ζῆλος τῶν διδασκόντων καὶ ἡ ἐλπὶς τῆς διὰ τῆς προσωπικῆς ἀξίας προαγωγῆς αὐτῶν πολὺ ὑπολείπονται τοῦ πρέποντος. Διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ταξινομεῖται ἡ ὅλη Ἑλληνικὴ χώρα εἰς τὰ προσήκοντα ἑκασταχοῦ σχολικὰ εἴδη, γίνονται παρθεναγωγεῖα πανταχοῦ, ὅπου πρέπει νὰ γείνωσι τοιαῦτα, διδάσκουσιν ἑκασταχοῦ τόσοι διδάσκαλοι καὶ τόσαι διδασκάλισσαι, ὅσοι εἶναι ἀναγκαῖοι. Οὐδεμία πόλις, οὐδεμία κωμόπολις, οὐδεμία κώμη τοῦ Κράτους, ἔχουσα εὐάριθμον ὁπωσοῦν ἀριθμὸν κατοίκων, μένει ἄνευ τοῦ οἰκείου διδακτηρίου καὶ ἄνευ τοῦ προσήκοντος ἀριθμοῦ τῶν διδασκόντων.» Ἡ νῦν ἀναλογία τῶν φοιτώντων εἰς τὰ παρ’ ἡμῖν δημοτικὰ σχολεῖα πρὸς τὸν ὁλικὸν ἀριθμὸν τῶν κατοίκων εἶναι 4,8%, ἐν Γερμανίᾳ ἡ ἀναλογία αὕτη εἶναι 17%, ἐν Ἑλβετίᾳ 15,9%, ἐν Σουηδίᾳ καὶ Νορβηγίᾳ 15,8%, ἐν τῇ Βορείῳ Ἀμερικῇ 14,4%, ἐν Αὐστρίᾳ 12,16%, ἐν Δανιμαρκίᾳ 11,5%, ἐν Γαλλίᾳ 10,4%, ἐν Ἱσπανίᾳ 10,7%, ἐν τῇ Μεγάλῃ Βρεττανίᾳ 8,9%, ἐν Ἰταλίᾳ 8,9%, ἐν Πορτογαλίᾳ 2%, ἐν Ρουμανίᾳ, τοὐλάχιστον πρὸ ὀλίγων ἐτῶν, 2,20%, ἐν Ρωσσίᾳ 1,6%. Τοὐλάχιστον ἐν ἴσῃ μοίρᾳ, ὡς πρὸς τοῦτο, μὲ τὴν Ἱσπανίαν, τὴν Γαλλίαν καὶ τὴν Ἰταλίαν πρέπει νὰ τεθῇ ἡ Ἑλλάς. Πρέπει ἡ ἀναλογία τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν πρὸς τὸν τῶν κατοίκων νὰ γείνῃ τοὐλάχιστον 10%. Ἐν Γαλλίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ ἡ ἀναλογία ηὔξησεν ἤδη καταπληκτικῶς. Εἶναι δὲ πολὺ πιθανὸν, ὅτι θὰ διπλασιασθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν μελλόντων νὰ φοιτήσωσιν εἰς τὰ παρ’ ἡμῖν σχολεῖα τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, διότι θὰ λείψωσιν, ὡς διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἐπιδιώκεται, τὰ αἴτια τῆς παρούσης ὀλιγότητος αὐτῶν. Ἐν πρώτοις θὰ γείνωσι διδακτήρια, εἶτα ταῦτα θὰ πληρωθῶσιν ὀργάνων διδακτικῶν, θὰ διδάσκωσι δὲ διδάσκαλοι καὶ μᾶλλον πεπαιδευμένοι τῶν παρόντων καὶ μᾶλλον πειθαρχοῦντες ἢ οἱ ὑπάρχοντες. Κατὰ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, διὰ τῶν διατασσομένων ἀπολυτηρίων, προβιβαστικῶν καὶ προαγωγικῶν ἐξετάσεων, «γίνονται οἱ διδάσκαλοι πολὺ εὐπαιδευτότεροι τῶν ὑπαρχόντων, διὰ τῆς διατασσομένης δὲ μετὰ τὰς ἑκάστοτε προαγωγικὰς ἐξετάσεις αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν ἀποκτῶσι ζῆλον πλειότερον εἰς τὸ ἔργον αὐτῶν καὶ ἐμμονὴν εἰς τὸ ἐπάγγελμα αὐτῶν». Εἰς τὴν Ἑλβετίαν, τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Σουηδίαν καὶ Νορβηγίαν ὑπολογίζεται ὅτι ἐκ τῶν κατοίκων μόνον ½ ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν εἶναι ἀγράμματοι, ἐνῷ ἐδῶ ἀκόμη ἔχομεν μεγάλην ἀναλογίαν ἀγραμμάτων, σχετικῶς πρὸς τὰ ἄλλα πεπολιτισμένα Κράτη, καὶ ἔχομεν καὶ συμφέρον καὶ καθῆκον ἀπαραίτητον, ὅσον εἶναι δυνατὸν, νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν ἐκπαίδευσιν τὴν δημοτικήν. Διότι τί ἄλλο παρέχομεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅστις καταβάλλει 120 ἑκατομμύρια δραχμῶν εἰς τὸν δημόσιον θησαυρὸν καὶ ἄλλα ἑκατομμύρια εἰς τοὺς δήμους, χωρὶς ν’ ἀπολαμβάνῃ οὐδὲ τὸν ἐπιούσιον πνευματικὸν ἄρτον, τὴν στοιχειώδη τῶν τέκνων του ἐκπαίδευσιν; Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὡς εἶπον, ὡρίζετο ἡ ἀναλογία πρὸς ἵδρυσιν δημοτικοῦ σχολείου εἰς 10% ἐπὶ τῶν κατοίκων. Συγχρόνως δὲ ηὐξάνετο ἡ μισθοδοσία τῶν δημοδιδασκάλων, τῶν μὲν τῆς πρώτης τάξεως εἰς δραχμὰς 150, τῶν δὲ τῆς δευτέρας εἰς δραχ. 130, καὶ τῶν τῆς τρίτης εἰς δραχ. 110. Σήμερον λαμβάνουσιν, οἱ τῆς τρίτης τάξεως δραχμὰς 100, οἱ τῆς δευτέρας δραχ. 120, καὶ οἱ τῆς πρώτης δραχ. 150. Ἐδέχετο δὲ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο καὶ ἐπρότεινεν, ἵνα αἱ πενταετίαι ὦσι τέσσαρες ὡρισμένως, καὶ αὐτὸ βεβαίως εἶναι πολὺ δικαιότερον τῆς προτεινομένης ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς περιστολῆς τῶν πενταετιῶν εἰς τρεῖς μόνον. Ἐγὼ εἶμαι, Κύριοι, ὁ ὑποβαλὼν, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐγένετο νόμος, τῆς κατὰ πενταετίαν αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν λειτουργῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἀμφοτέρων τῶν φύλων. Εἶναι ἐρριζωμένη ἐν ἐμοὶ ἡ πεποίθησις, ὅτι ὁ ὑπάλληλος ἐν γένει πρέπει νὰ ἔχῃ ἐλπίδα προαγωγῆς, διὰ νὰ ἔχῃ ζῆλον ἐν τῇ ἐκτελέσει τῆς ὑπηρεσίας αὑτοῦ. Ὅταν ὁ ὑπάλληλος ἐννοῇ ὅτι εἶναι στάσιμος, καὶ ὅτι δὲν ἔχει ἐλπίδα προαγωγῆς, οὐδ’ ἐλπίδα τοὐλάχιστον αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας αὑτοῦ, ὁ ζῆλος αὐτοῦ μαραίνεται, καὶ δὲν δύναται νὰ ἐκτελέσῃ ἐπιμελῶς τὰ καθήκοντά του. Καὶ ὡς πρὸς τὰ δίδακτρα δὲ, ἔπραξα ὅ,τι ἠδυνήθην, ἔχων τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἦτο ἄδικον, ἐνῷ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς παρέχει τόσα μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τοὺς δήμους, καὶ τόσας θυσίας ὑφίσταται, ἦτο ἄδικον, λέγω, νὰ ὑποβάλληται καὶ εἰς φορολογίαν εἰδικὴν διὰ τῆς πληρωμῆς διδάκτρων. Τὰ δίδακτρα τῶν μαθητῶν ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις ἦσαν εἰς ἄκραν ἀντίθεσιν πρὸς τὸν νόμον περὶ ἀναγκαστικῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ πρὸς τὴν διάταξιν τὴν συνταγματικὴν, ἥτις ἀναθέτει εἰς τοὺς δήμους τὰς δαπάνας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐπικουροῦντος καὶ τοῦ Κράτους διὰ τοὺς ἐνδεεῖς δήμους. Ὅτε ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, πρώτιστον καθῆκον μου ἐθεώρησα νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου κατήργουν τὰ δίδακτρα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀπελάμβανον πολλάκις οἱ δημοδιδάσκαλοι καὶ αἱ δημοδιδασκάλισσαι κατὰ μῆνα 50 δραχμὰς καὶ πλέον ἴσως. Ἀντὶ δὲ τῶν διδάκτρων ἐνομοθετήσαμεν τὴν κατὰ πενταετίαν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας τῶν λειτουργῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως κατὰ δέκα δραχμὰς τὸν μῆνα, μέχρι τοῦ ἡμίσεος τοῦ μισθοῦ αὑτῶν. Ἐπίσης δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὅτι ὑπάρχει ἀνισότης μεταξὺ τῶν διαφόρων βαθμῶν, διότι ὑπάρχουσι τριτοβάθμιοι, δευτεροβάθμιοι καὶ πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι. Οἱ τριτοβάθμιοι ἔχουσι μισθὸν 100 δραχμῶν, ἑπομένως δικαιοῦνται ἐν ὅλῳ εἰς πέντε πενταετίας, διότι οὕτω συμπληροῦται τὸ ποσὸν τῶν 50 δραχμῶν, τὸ ἡμιόλιον· οἱ δευτεροβάθμιοι δικαιοῦνται εἰς ἕξ πενταετίας, οἱ δὲ πρωτοβάθμιοι εἰς 7 ἢ 8. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ὀρθῶς τότε ὁ νῦν ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, αὐξάνων τοὺς μισθοὺς, ὡς προεῖπον, προέτεινε τέσσαρας πενταετίας διὰ πάντας τοὺς δημοδιδασκάλους καὶ τὰς διδασκαλίσσας, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἰσότης, ὅσον ἀφορᾷ τὴν αὔξησιν. Ἡ αὔξησις αὕτη ἀπετέλει ἓν ἀντιστάθμισμα τῶν εἰσπράξεων, τὰς ὁποίας οἱ δημοδιδάσκαλοι εἶχον ἐκ τῶν διδάκτρων, συγχρόνως δὲ ἦτο ἓν μέσον, ὅπως ἐξακολουθῶσι νὰ ὑπηρετῶσι μετὰ ζήλου καὶ ἐκτελῶσι τὰ καθήκοντά των ἀρτιώτερον, ἀφοῦ τόσον σπανίως προάγονται οἱ δημοδιδάσκαλοι καὶ τόσον ἀτελῶς ἔχουσι τὰ τῶν Διδασκαλείων, τὰ τῶν ἐξετάσεων τῶν ἀπολυομένων, καὶ τὰ τῆς διαβαθμίσεως αὐτῶν, χρήζοντα ταχείας βελτιώσεως, κατὰ τὰ ἐν Γαλλίᾳ καὶ Γερμανίᾳ θεσμοθετηθέντα διά τε τὰ Διδασκαλεῖα καὶ τὰς ἀνωτέρας τῆς παιδαγωγικῆς Σχολάς. Ὅσον ἀφορᾷ λοιπὸν τὰς πενταετίας, τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς περιορίζει αὐτὰς εἰς τρεῖς, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δίκαιον. Ἐὰν ὁρίσωμεν τέσσαρας τοὐλάχιστον τὰς πενταετίας δι’ ὅλους, νομίζω ὅτι δυνάμεθα κἄπως νὰ ἱκανοποιήσωμεν τοὺς δημοδιδασκάλους, ὧν ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν κρίνω ὑπερβολικοὺς τοὺς μισθοὺς, ὡς φαίνονταί τινες φρονοῦντες ἐνταῦθα. Ἐὰν ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ ἄκρως ἐπίπονον ἔργον τῶν δημοδιδασκάλων καὶ τὴν σημαντικότητα αὐτῶν διὰ τὴν Πολιτείαν, παρασκευαζόντων, φωτιζόντων καὶ διαμορφούντων τοὺς Ἑλληνόπαιδας ἐν γένει, θ’ ἀναγνωρίσωμεν τὴν γλισχρότητα τῶν μισθῶν τῶν δημοδιδασκάλων, ἐν παραβολῇ πρὸς τοὺς μισθοὺς, οὓς λαμβάνουσιν οἱ συνάδελφοι αὐτῶν ἐν τοῖς πλείστοις εὐρωπαϊκοῖς Κράτεσι, καὶ ἐν τοῖς γείτοσιν ἡμῶν ἔτι τῆς Χερσονήσου τοῦ Αἵμου, πρὸς ἃ δικαιούμεθα νὰ παραβαλλώμεθα, καὶ νὰ ἀξιῶμεν μάλιστα νὰ τὰ ὑπερβάλλωμεν ἐν παντὶ, καθὸ ἀρχαιότεροι κατὰ πολὺ ἐν τῇ ἀνεξαρτησίᾳ. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἠμπορεῖ νὰ μελετήσῃ, καὶ ἐγκαίρως νὰ ὑποβάλῃ τὸ οἰκεῖον νομοσχέδιον, κεχωρισμένον τοῦ παρόντος· διότι φρονῶ, ὅτι ἐκτρόπως παρεισέφρησεν ἡ διάταξις περὶ τῶν πενταετιῶν καὶ τῆς μισθοδοσίας τῶν δημοδιδασκάλων, ἐξ ὑπερβάλλοντος οἰκονομικοῦ ζήλου τινῶν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ἐν νομοσχεδίῳ, δι’ οὗ σκοπεῖται ἡ τροποποίησις τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΘʹ τοῦ 1895, καὶ οὐχὶ τοῦ νόμου ᾼΣΞΓʹ τοῦ 1885, τοῦ καταργήσαντος τὰ δίδακτρα ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις καὶ νομοθετήσαντος τὰς πενταετίας. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελον παρακαλέσει ὑμᾶς, εἶναι, νὰ μὴ δεχθῆτε νὰ μεταβληθῇ ὁ νόμος ὁ νῦν ἰσχύων ἢ μόνον κατὰ τοσοῦτον, καθ’ ὅσον ἡ μεταβολὴ ἤθελε συντελέσει εἰς βελτίωσιν αὐτοῦ. Βεβαίως ἀποδέχομαι καὶ ἐγώ, ὅτι ἐγένοντο παρεκτροπαὶ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ ἰσχύοντος νόμου, ἀλλ’ αἱ παρεκτροπαὶ αἱ γενόμεναι εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου δὲν εἶναι προϊὸν εἰλικρινοῦς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, μᾶλλον εἶναι προϊὸν καταστρατηγήσεως αὐτοῦ. Ἐὰν ὁ νόμος ἐξετελεῖτο εἰλικρινῶς καὶ αὐστηρῶς, ἐὰν πάντες ἡμεῖς δὲν συνετελοῦμεν ἢ δὲν ἠνειχόμεθα τὰς πολλαπλᾶς καταστρατηγήσεις αὐτοῦ, βεβαίως δὲν θὰ εἴχομεν τὰς ὑπερβάσεις τῶν δαπανῶν, αἵτινες παρουσιάζονται σήμερον. Ὁ ἀξιότιμος κ. Στάης, ἄλλοτε Ὑπουργός, ὁμιλήσας ἐν τῇ Βουλῇ, ὑπέδειξε καὶ ἀριθμητικῶς καὶ κατὰ σχολεῖον, ποῖα εἶναι τὰ παρανόμως συσταθέντα δημοτικὰ σχολεῖα, διὰ τὰ ὁποῖα κατὰ 400,000 δραχμὰς ηὔξησεν ἡ ἐπιχορήγησις τοῦ Δημοσίου. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, δηλ. ὡς πρὸς τὴν παράνομον λειτουργίαν σχολείων, βεβαίως πάντες εἴμεθα σύμφωνοι νὰ τεθῇ φραγμὸς, ἀλλὰ διὰ τῆς εἰλικρινοῦς ἐφαρμογῆς τοῦ κειμένου νόμου, κατὰ παράβασιν τοῦ ὁποίου ταῦτα συνεστήθησαν, ὡς πολλοὶ διατείνονται.

§263Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀναπτύξατε, πῶς. Διότι ἡ Κυβέρνησις, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἔχει ἀπόφασιν νὰ προβῇ εἰς τὴν κατάργησιν ὅλων τῶν σχολείων τῶν λειτουργούντων παρὰ τὸν νόμον.

§264ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§265Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ ὀρθότερον εἶναι αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε — νὰ ἐφαρμόσητε τὸν κείμενον νόμον, ὅστις εὐηργέτησε τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ ὅσα σχολεῖα — ἂν ὑπάρχωσι τοιαῦτα — λειτουργοῦσι παρὰ τὸν νόμον τοῦτον, νὰ καταργηθῶσιν, ἢ νὰ ὑποβιβασθῶσιν. Ἐγὼ ἔχω ῥιζικὰς ἰδέας περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· ἐπιθυμῶ, ἵνα εἰς ἑκάστην κωμόπολιν καὶ ἕκαστον χωρίον, καὶ τὸ ἐλάχιστον ἔτι, συσταθῇ ἓν σχολεῖον ἀρρένων καὶ ἓν θηλέων, πρὸ πάντων δὲ εἰς τὰ διαμερίσματα, ἔνθα λαλεῖται μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ ἡ Ἀλβανικὴ γλῶσσα, ἢ ἡ Βλαχικὴ ἢ ἡ Τουρκικὴ, ἢ ἄλλο τι ἰδίωμα ἐγχώριον ἐπικρατεῖ. Ἐκτὸς τῆς εἰρημένης καταστρατηγήσεως τοῦ ἰσχύοντος νόμου ἐτελεῖτο καὶ τελεῖται καὶ ἑτέρα, σοβαρωτέρα. Πολλοὶ δῆμοι παρουσιάσθησαν ὡς ἄποροι, παρουσίασαν ἐλλείμματα εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς αὑτῶν, ἀλλὰ τὰ ἐλλείμματα τῶν προϋπολογισμῶν ἦσαν τεχνητά, διότι οἱ δῆμοι παρενέβαλλον εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς αὑτῶν δαπάνας, αἵτινες δὲν ἦσαν ἀπολύτως ἀναγκαῖαι, πολλάκις δὲ ἦσαν καὶ ἀνύπαρκτοι, καὶ διὰ τῆς παρεμβολῆς μεγάλων δαπανῶν κατώρθουν ν’ ἀποδεικνύωσιν ἐπὶ τοῦ χάρτου ὅτι εἶχον ἔλλειμμα. Ἀποδεικνυομένου δ’ ὅτι ὑπῆρχεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἔλλειμμα, ὁ δῆμος αὐτὸς ἐχαρακτηρίζετο ὡς ἄπορος, καὶ ἑπομένως παρείχετο εἰς αὐτὸν ἡ συνδρομὴ τοῦ Δημοσίου, καὶ ἐδικαιολογεῖτο ἡ μὴ καταβολὴ ἢ ἡ μὴ τελεία ἐξόφλησις τῶν προκαταβολῶν. Καὶ περὶ τούτου λοιπὸν δύναται νὰ ληφθῇ φροντὶς, ὡς λαμβάνεται ἐν τῷ ἰσχύοντι νόμῳ, ὥστε οὐδὲ ὁ ταμίας νὰ παρέχῃ εἰς τοὺς δήμους χρήματα ἐκ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ εἰσπραττομένων δημοτικῶν πόρων, ἐφ’ ὅσον οἱ δῆμοι ὀφείλουσι προκαταβολάς, οὐδὲ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ παρέχῃ συνδρομὴν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου εἰς δήμους, οἵτινες οὐδεμίαν πράγματι ἔχουσιν ἀνάγκην συνδρομῆς, ἀλλὰ παρίστανται εἰκονικῶς, ὅτι ἔχουσιν ἀνάγκην, μόνον καὶ μόνον, ὅπως λαμβάνωσι συνδρομὴν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ σπαταλῶσιν εἰς ἄλλας δευτερευούσας ἀνάγκας τῶν δήμων, καὶ πρὸ πάντων εἰς προσωπικὰς παροχὰς, διορισμοὺς κλπ., καὶ οὕτω δυστυχῶς κατελήξαμεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ δαπανῶνται πλείονα τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπιτρεπομένων. Ἀλλὰ, πρὸς Θεοῦ, τί πταίει ὁ νόμος, κύριοι Ὑπουργοί, καὶ τὸν καταστρέφετε διὰ τροποποιήσεων ἀτέχνων, ἐσπευσμένων καὶ ἐπιζημιωτάτων; Οἱ διάφοροι Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Παιδείας, τὰ Ἐποπτικὰ Συμβούλια καὶ οἱ Νομάρχαι, αὐτοὶ πταίουσιν· αὐτοὺς νὰ τροποποιήσητε, καὶ οὐχὶ τὸν νόμον, αὐτοὺς νὰ περιστείλητε, ζητοῦντες παρ’ αὐτῶν εὐθύνας. Τὸ νομοσχέδιον ἐν πνεύματι ἀπολυταρχικῷ καὶ συγκεντρωτικῷ ζητεῖ νὰ δεσμεύσῃ καὶ τοὺς αὐτάρκεις δήμους. Φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι ἡ Βουλὴ κατ’ ἀρχὴν δέον νὰ παραδεχθῇ, ὅτι οἱ αὐτάρκεις δῆμοι πρέπει νὰ μείνωσι καθ’ ὁλοκληρίαν ἐλεύθεροι. Διότι, ὅταν, Κύριοι, ὁ δῆμος δηλοῖ, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην συνδρομῆς παρὰ τοῦ Δημοσίου, καὶ ὅτι αὐτὸς ὁ ἴδιος δύναται νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς δημοτικῆς αὑτοῦ ἐκπαιδεύσεως ἐπαρκῶς, συμφώνως πρὸς τὰς θυσίας, εἰς ἃς ὑποβάλλονται οἱ δημόται αὐτοῦ, ὅταν νομοθετικῇ ἀδείᾳ αὐξάνῃ τοὺς δημοτικοὺς φόρους μέχρι 3% καὶ 4%, νομίζω ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην καὶ δὲν ἔχομεν καὶ δικαίωμα νὰ μεριμνῶμεν περὶ αὐτοῦ συγκεντρωτικῶς. Ὅταν ὁ δῆμος ἦναι αὐτάρκης, εἶναι κύριος, ἵνα διὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τῶν δημοτῶν του κανονίζῃ τὰ τῆς δαπάνης τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Δὲν δύνασθε νὰ ἔλθητε, ὡς προτείνετε διὰ τοῦ νομοσχεδίου, νὰ ὑποχρεώσητε π. χ. τὸν δῆμον Πειραιῶς, ὅστις εἶναι δῆμος αὐτάρκης, νὰ ἔχῃ τρίτης τάξεως δημοδιδασκάλους, ἐνῷ αὐτὸς θέλει νὰ ἔχῃ πρώτης τάξεως, διότι θέλει, ἵνα τὰ τέκνα τῶν δημοτῶν αὑτοῦ διδάσκωνται ὑπὸ πρωτοβαθμίων ἀριστούχων δημοδιδασκάλων, διότι ἔχει τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα παρέχουσιν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι οἱ πατέρες τῶν μαθητῶν, ὅπως πληρώνωνται οἱ δημοδιδάσκαλοι ἀναλόγως τοῦ βαθμοῦ αὐτῶν...

§266Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ εἴδομεν αὐτὸ, δὲν εἴδομεν πατέρας, οἱ ὁποῖοι ἐπλήρωσαν δημοδιδασκάλους.

§267Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Οἱ πατέρες, εἰσφέροντες ὑπερόγκους φόρους, παρέχουσιν εἰς τὸν δῆμον Πειραιῶς καὶ τοὺς ἄλλους εὐπόρους δήμους τὰ μέσα ἄφθονα, ὥστε νὰ δύνανται οἱ δῆμοι νὰ διορίζωσι δημοδιδασκάλους, ὅσους θέλουσι καὶ οἵας ποιότητος καὶ ἱκανότητος θέλουσι. Λοιπόν, ἐὰν ὁ δῆμος Πειραιῶς, ἢ ὁ δῆμος Ἀθηναίων, ἢ ὁ δῆμος Βόλου, ἢ ἄλλος δῆμος πλούσιος θέλῃ νὰ ἔχῃ δημοδιδασκάλους πρώτης τάξεως, διατὶ νὰ τὸν ὑποχρεώσωμεν νὰ ἔχῃ δημοδιδασκάλους τρίτης τάξεως, δηλαδὴ οὐχὶ τοιαύτης ἱκανότητος, οἵαν ἐπιθυμοῦσιν οἱ δῆμοι οὗτοι νὰ ἔχωσιν οἱ διδάσκαλοι καὶ αἱ διδασκάλισσαι τῶν τέκνων τῶν δημοτῶν αὐτῶν; Διὰ τοῦτο κατ’ ἀρχὴν νομίζω, ὅτι οἱ μὲν αὐτάρκεις δῆμοι δὲν πρέπει νὰ ὑποχρεωθῶσιν εἰς τὴν διαβάθμισιν τῶν δημοδιδασκάλων, ἣν ἐπιβάλλει τὸ νομοσχέδιον, διὰ δὲ τοὺς ἐνδεεῖς δήμους, οἵτινες λαμβάνουσιν ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς τοῦ δημοσίου ταμείου, — ἥτις κατ’ ἐμὴν γνώμην, εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἐκ τοῦ Συντάγματος ἡμῶν, — δι’ αὐτοὺς δύναται νὰ κανονισθῇ οὕτως ἡ διαβάθμισις, ὥστε νὰ ἔχωσι τριτοβαθμίους δημοδιδασκάλους ἢ δευτεροβαθμίους, ἀναλόγως τῶν μέσων αὐτῶν καὶ ἀναλόγως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους καὶ ἀναλόγως τῶν θυσιῶν, εἰς ἃς θὰ προκαλέσωσι τοὺς δημότας, αὐξάνοντες τὰ τέλη τὰ δημοτικὰ, καὶ πρὸ πάντων ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τῆς διαδόσεως καὶ βελτιώσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως...

§268Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε τροπολογίαν;

§269Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Βεβαίως· καὶ ἂν πρόκειται νὰ γείνῃ δεκτὴ, οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ τὴν ὑποβάλω. Εἶναι εὔκολον νὰ προστεθῇ, ὅτι δὲν περιλαμβάνονται οἱ αὐτάρκεις δῆμοι εἰς τὴν ὑποχρέωσιν, ἣν εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον, τῆς διαβαθμίσεως τῶν δημοδιδασκάλων.

§270Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Οἱ μὴ αὐτάρκεις δῆμοι εἶναι καταδεδικασμένοι νὰ ἔχωσι δημοδιδασκάλους κακοῦ ποιοῦ.

§271Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὄχι κακοῦ ποιοῦ.

§272Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Μετριωτέρους.

§273Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ὑπέδειξα ἐγὼ τὴν διαβάθμισιν· ἡ Κυβέρνησις, ἣν ὑποστηρίζετε, τὴν προτείνει. Ἐγὼ ἀπέκρουσα καὶ ἀποκρούω τὸ ὑποχρεωτικὸν αὐτῆς διὰ τοὺς εὐπόρους δήμους. Καταψηφίσατε τὸ νομοσχέδιον, κύριε συνάδελφε, καὶ τότε θὰ μείνῃ ἡ διαβάθμισις, ὡς ἔχει ἐν τῷ νόμῳ. Αὐτὸ καὶ ἐγὼ ἐπιθυμῶ. Ἕκαστος δημοδιδάσκαλος ἔχει ἐν τῷ διπλώματι αὑτοῦ τὴν βαθμολογίαν του. Βεβαίως ὁ τριτοβάθμιος δημοδιδάσκαλος δὲν δύναται νὰ διατείνηται, ὅτι ἔχει τὴν ἀξίαν τοῦ πρωτοβαθμίου. Δὲν διστάζω δὲ νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν ταύτην εἰς τοὺς τριτοβαθμίους, ὑπὲρ ὧν ἀγωνίζομαι ἐπίσης. Νομίζετε ὅτι ἐπιδιώκω τοιαύτην δημοτικότητα, ὥστε νὰ ἦμαι ἀρεστὸς εἰς πάντας; Ἐγὼ ὀρθοτομῶ τὸν λόγον τῆς ἀληθείας, καὶ ὅστις εὐαρεστεῖται, ἂς τὸν ἀκούσῃ, ὅστις δὲν εὐαρεστεῖται, μοὶ εἶναι ἀδιάφορον· ἂς μὲ ἐλέγξῃ, ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρός. Πολλὰ εἶπον, καὶ ἄλλα θὰ εἴπω, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἦναι ἴσως εὐχάριστα εἰς τοὺς κυρίους δημοδιδασκάλους. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἤλθομεν ἐνταῦθα, μόνον ἵνα ὦμεν εὐάρεστοι. Ἤλθομεν, ἵνα πράξωμεν ὅ,τι εἶναι δυνατὸν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ὑπὲρ τῆς Πολιτείας, ἀδιαφοροῦντες περὶ συμπαθειῶν, ἢ περὶ δημοτικότητος ἢ ἀντιδημοτικότητος ἐφημέρου.

§274Δ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἀκριβῶς.

§275Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ οἰκονομικὸν μέρος, ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἑρμιονίδος καθὼς καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι, οἱ ὁμιλήσοντες εἰδικῶς, θὰ ἐκθέσωσι τὰ ἔκτροπα τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, καὶ θὰ ζητήσωσι τὴν διόρθωσιν αὐτῶν καὶ τὴν ἀπάλειψιν τῶν θιγουσῶν τὴν διοίκησιν τῶν δήμων. Θὰ ζητήσωσιν, ἐλπίζω, νὰ τροποποιηθῇ τὸ νομοσχέδιον οὕτως, ὥστε νὰ συμπληρώσῃ τὰ τυχὸν ὑπάρχοντα ἐν τῷ νόμῳ κενὰ καὶ νὰ θέση φραγμὸν εἰς τὰς τελουμένας παρεκτροπὰς...

§276Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου συζητοῦμεν, κύριε Πρόεδρε.

§277Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν πρόκειται νὰ λάβω τὸν λόγον κατ’ ἄρθρον. Ὁμιλῶ γενικῶς ἐπὶ ὅλων τῶν ἄρθρων, θὰ εἴπω δὲ καὶ ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὅσας θεωρῶ καταστρεπτικὰς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Μόνον ἐν γενικῇ τοιαύτῃ συζητήσει δύνανται νὰ καταδειχθῶσι τὰ ἐπιβλαβῆ ἀποτελέσματα τῆς τροχάδην ψηφίσεως τροποποιήσεων νόμου ἰσχύοντος, ἀλληλοσυγκρουομένων ἐν πολλοῖς καὶ ἀνατρεπουσῶν ἄρδην τὰς βάσεις τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας ἐπὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως...

§278Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον, παρακαλῶ. Τὸν εἶχον ζητήσει καὶ προχθές.

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου;

§280Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα,

§281Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καλὸν θὰ ἦτο νὰ ὡμίλει πρὸ ἐμοῦ ὁ κ. συνάδελφος, διότι, καὶ ὡς μέλος τῆς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, τῆς τροποποιησάσης (ἐπιβλαβῶς, κατ’ ἐμὲ) τὸ νομοσχέδιον, θὰ μᾶς ἐξήγει πολλὰ δυσεξήγητα. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τὸν ἐλησμόνησε, θὰ λάβῃ τὸν λόγον μετ’ ἐμέ, καὶ θὰ συμπληρώσῃ ὅ,τι ἐγὼ παραλείψω ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου καὶ τῶν ἄλλων, διότι ἐλπίζω, ὅτι ὁμοφρονοῦμεν ἐν πολλοῖς. Θερμῶς συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μὴ τροποποιηθῶσι τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως οὕτως, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ βλάβη εἰς αὐτήν. Ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, Κύριοι, εἶναι ἐκείνη, ἥτις ἀναπτύσσει καὶ ἀναδεικνύει τὰ ἔθνη. Δι’ αὐτῆς κυρίως δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν πολίτας καὶ πολίτιδας πεπολιτισμένους, φιλοπάτριδας, φιλοπροόδους, προθύμους εἰς θυσίας ὑπὲρ παντὸς μεγάλου καὶ εὐγενοῦς σκοποῦ τοῦ ἔθνους καὶ τῆς Πολιτείας. Χθὲς ἀνεγίνωσκον, ὅτι οὐχὶ ὡς πρὸς τὴν Γερμανίαν μόνον αἱ κατὰ τὸν Γαλλογερμανικὸν πόλεμον νίκαι καὶ ἡ μεγάλη πρόοδος αὐτῆς ἀποδίδονται εἰς τοὺς δημοδιδασκάλους ἐν παντὶ κλάδῳ τοῦ παγκοσμίου ἀνταγωνισμοῦ, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Ἰαπωνίαν, ἀποδεικνύεται σήμερον, ὅτι ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, ἀπὸ τοῦ 1868 μόνον ὀργανωθεῖσα κατὰ τὸ εὐρωπαϊκὸν σύστημα, ἔλαβε τοσαύτας διαστάσεις καὶ τοσαύτην ἀνάπτυξιν, ὥστε θεωρεῖται ὡς εἷς τῶν κυρίων λόγων τῆς ἐπικρατήσεως αὐτῆς κατὰ τὸν τελευταῖον πρὸς τὴν παμμεγίστην, ἀλλ’ ἀπαίδευτον Ρωσσίαν πόλεμον. Ἐνῷ προηγουμένως εἰς τοὺς ἱερεῖς τοῦ Βούδα καὶ τοῦ Κομφουκίου ἀνετίθετο ἡ διδασκαλία, ἤτοι ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις καὶ ἡ ἐν γένει ἐκπαίδευσις τῶν Ἰαπωνοπαίδων, ἀπὸ τοῦ 1871 ἀφωμοιώθη αὕτη καθ’ ὁλοκληρίαν πρὸς τὴν τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν. Σήμερον ἡ Ἰαπωνία διδάσκει τὰ τέκνα αὐτῆς ὑποχρεωτικῶς ἐν δημοτικοῖς σχολείοις ἀρρένων καὶ θηλέων, καὶ εἶναι ἀνωτέρα πολλῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διάδοσιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὸ ὑποχρεωτικὸν αὐτῆς.

§282ΜΙΛΤ. ΑΝΝΙΝΟΣ ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Εἰς ὅλα.

§283Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ὁμιλήσητε.

§284Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐπὶ τῶν διατάξεων αὐτοῦ ἐν γένει ὁμιλῶ, καὶ ἀναπτύσσω τὰς τροποποιήσεις, ἃς δέον νὰ ἐπενέγκητε ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἂν θέλητε νὰ μὴ μεταβάλητε εἰς νόμον ἕνα τραγέφαλον καταστρεπτικώτατον. Ἡ διάδοσις, ὅτι τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ἀφομοιοῦνται πρὸς τὰ γραμματεῖα, κατετάραξεν εὐλόγως καὶ τοὺς διδασκάλους καὶ τοὺς γονεῖς, τοὺς ἔχοντας τέκνα εἰς μικρὰν ἡλικίαν, καὶ τοὺς ἐνδιαφερομένους ἐν γένει διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἥτις εἶναι ἡ μόνη βάσις τῆς ἐν Ἑλλάδι δημοσίας ἐκπαιδεύσεως...

§285ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀφομοιοῦνται τὰ δημοτικὰ σχολεῖα πρὸς τὰ γραμματεῖα.

§286Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αὐτὸ νὰ μᾶς ἐξηγήσητε, παρακαλῶ. Δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ σᾶς ἐπιτρέψω τὴν διακοπήν· ἀρκεῖ νὰ πείσητε καὶ ἐμὲ καὶ τοὺς δημοδιδασκάλους πάντας, ὅτι αἱ τροποποιήσεις, ἃς ἐπήνεγκεν ἡ ἐπιτροπή, καὶ ἃς υἱοθετεῖ ἀτυχῶς ἡ Κυβέρνησις, δὲν ὑποβιβάζουν τὰ κοινὰ ἡνωμένα δημοτικὰ σχολεῖα, δηλαδὴ τὰ σχολεῖα πάντων σχεδὸν τῶν χωρίων τῆς Ἑλλάδος, εἰς γραμματεῖα, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι τὰ ὀνομάζετε κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα, ὑποδιδασκάλους δὲ τοὺς γραμματιστάς, τοὺς διευθύνοντας τὰ κοινὰ ταῦτα δημοτικὰ σχολεῖα.

§287ΣΤΑΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐτροποποίησε τὸ ἄρθρον 13 τοῦ κειμένου νόμου. Μίαν μόνον τροποποίησιν ἐπήνεγκε, λεκτικήν, κατὰ πρότασιν τοῦ ἐκ Λοκρίδος συναδέλφου κ. Εὐταξία· τοὺς γραμματιστάς, τοὺς ὁποίους ἀναγνωρίζει τὸ ἄρθρον 13 τοῦ κειμένου νόμου ͵ΒΤΜΘʹ τοῦ 1895, ἡ ἐπιτροπὴ μετονομάζει ὑποδιδασκάλους, ὡς ἐξελθόντας ἐκ τῶν ὑποδιδασκαλείων.

§288ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Συμβαίνει ὅμως τοῦτο τὸ ἄτοπον, ὅτι τὰ ἄλλα ἄρθρα τοὺς ὀνομάζουσι γραμματιστάς.

§289ΣΤΑΗΣ. Πρὸς ἀποφυγὴν τοῦ ἀτόπου τούτου ὑπάρχει διάταξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διὰ τῆς ὁποίας ὁρίζεται, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΘʹ περὶ γραμματιστῶν ἐφαρμόζονται καὶ εἰς τοὺς ὑποδιδασκάλους.

§290ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ ἄρθρον θὰ συσσωματωθῇ εἰς τὸν νόμον, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν ὁ νόμος νὰ ἔχῃ δύο ὅρους.

§291ΣΤΑΗΣ. Ὁ νεώτερος νόμος ἕνα θὰ ἔχῃ ὅρον. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι οὐσιῶδες. Ἐπιθυμῶ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κύριον συνάδελφον, ὁ ὁποῖος ἐπὶ πολὺ διαπραγματεύεται θέμα, οὗτινος ἡ βάσις δὲν εἶναι ὀρθή, —ἐὰν μοὶ ἐπιτρέπῃ νὰ ἐκφρασθῶ ἐλευθέρως. — Τὰ γραμματεῖα μένουσι γραμματεῖα, οἷα ὁ ἰσχύων νόμος καθορίζει· μετονομάζονται μόνον καὶ αὐτὰ κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα, πρὸς διάκρισιν ἀπὸ τῶν πλήρων δημοτικῶν σχολείων, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωσιν ἕξ τάξεις ἐνιαυσίους, ἤτοι ἕξ ἔτη φοιτήσεως. Τὸ νομοσχέδιον τοῦ κυρίου Καραπάνου καθιεροῖ τὴν ἀρχὴν ταύτην, προκειμένου περὶ δημοτικῶν σχολείων ἐχόντων μαθητὰς ἄνω τῶν 80. Τὴν ἀρχὴν ταύτην ἠσπάσθη καὶ ἡ ἐπιτροπή, ἐπεκτείνασα αὐτὴν καὶ ἐπὶ δημοτικῶν σχολείων ἐχόντων μαθητὰς ἄνω τῶν 50.

§292Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν τὸ κείμενον ἐνώπιόν μας.

§293ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, ἵνα μὴ ὁμιλήσω καὶ πάλιν. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι εὐεργετικὴ καὶ διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τὴν δημοτικὴν καὶ διὰ τὸ προσωπικὸν αὐτῆς...

§294Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§295ΣΤΑΗΣ. Τότε ἐπιφυλάσσομαι.

§296Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριοι, ἀτυχῶς τὰ πράγματα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν ἔχουσιν ὡς διατείνεται ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, τὸν ὁποῖον ἐγὼ ὄχι μόνον ἀγαπῶ, ἀλλὰ καὶ ὑπόληψιν ἔχω πρὸς αὐτὸν, ὅσον ἀφορᾷ τὸν ζῆλον καὶ τὴν ἐπιθυμίαν, ἣν ἐπέδειξε πρὸς βελτίωσιν τῆς παρ’ ἡμῖν ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἰδίως εἰς τὰ τῆς γυμναστικῆς, καὶ ἀναγνωρίζω τὰς ὑπηρεσίας αὐτοῦ. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐν τῷ θέματι τούτῳ ὑπάρχει ὁ φανατισμὸς εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας, ἣν εἶχε πάντοτε ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Λοκρίδος· ἀμφότεροι εἶχον τὴν ἐπιθυμίαν, καὶ ὡς Ὑπουργοὶ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὑπέβαλον νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων ἐπεδίωκον νὰ μεταρρυθμίσωσι τὸν κείμενον νόμον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὡς ἑκάτερος αὐτῶν ἤθελε καὶ ἐνόμιζεν ἀναγκαῖον καὶ σύμφωνον πρὸς τὰς ἰδίας αὐτοῦ γνώμας καὶ ἰδέας.

§297Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ καταστρέψωσι δηλαδὴ τὸν νόμον.

§298Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ φανατισμὸς φέρει σχεδὸν πάντοτε καταστροφὰς, καὶ ἂν ἔτι δὲν ὑπάρχῃ πρόθεσις εἰς τοιαύτας. Μᾶλλον νὰ τροποποιήσωσιν αὐτὸν προσεπάθησαν, ἀλλ’ ἡ τροποποίησις, νομίζω, τότε μόνον δὲν θὰ ἔφερε βλάβας καὶ καταστροφὰς, ἐὰν ἔθιγε μόνον τὰ μέρη ἐκεῖνα, τὰ ἐλάχιστα, τοῦ νόμου, κατὰ τὰ ὁποῖα οὗτος σφάλλει, καὶ ὄχι τὰ μέρη αὐτοῦ, κατὰ τὰ ὁποῖα οὗτος ἔχει καλῶς καὶ ἐπέτυχε πανθομολογουμένως. Διότι ὁ νόμος οὗτος εἶναι ἔργον μακρᾶς πείρας, καὶ παρέσχε πολυτίμους ὑπηρεσίας εἰς τὴν ἐθνικὴν ἐκπαίδευσιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς τροποποιήσεις τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἐγὼ φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι εἶναι τοιαῦται ἀτυχῶς, ὥστε νὰ ἀφομοιῶσι καθ’ ὁλοκληρίαν τὰ γραμματεῖα πρὸς τὰ ἡνωμένα δημοτικὰ σχολεῖα. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ὁ γραμματιστὴς, ὁ ὁποῖος, μετονομαζόμενος ὑποδιδάσκαλος, θὰ διευθύνῃ τὰ σχολεῖα ταῦτα, θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ καὶ πιστοποιητικὰ, ὅτι ὁ μαθητὴς ἐδιδάχθη τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, θὰ παρέχῃ δὲ καὶ ἀπολυτήρια εἰς τοὺς μαθητὰς τῆς ἀνωτέρας τάξεως! Ἡ διάταξις αὕτη εἰσάγεται εἰς τὸ νομοσχέδιον παρὰ τὸν κρατοῦντα νόμον, καὶ ὄχι μόνον πρὸς βλάβην τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἐξευτελισμὸν αὐτῆς. Οἱ μαθηταὶ τῶν κοινῶν δημοτικῶν σχολείων, —κοινὰ δὲ εἶναι πάντα, ὅσα δὲν εἶναι πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα...

§299ΣΤΑΗΣ. Δὲν ὑπάρχουσι κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα.

§300Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πῶς δὲν ὑπάρχουσι;

§301ΠΟΛΥΒ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον ὅλα εἶναι κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα.

§302Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δηλαδὴ τὰ πλεῖστα. Ἐκ τῶν 2091 δημοτικῶν σχολείων ἀρρένων καὶ θηλέων τὰ 2032 εἶναι κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα, —μονοτάξια ἢ πολυτάξια, ἀδιάφορον, —καὶ 59 μόνον ἀμφοτέρων τῶν φύλων εἶναι πλήρη. Κοινὰ μονοτάξια σχολεῖα εἶναι τὰ διευθυνόμενα ὑφ’ ἑνὸς δημοδιδασκάλου, ὁ ὁποῖος διδάσκει καὶ εἰς τὰς τέσσαρας τάξεις, ἐξ ὧν ἀποτελεῖται τὸ σχολεῖον, καὶ δι’ αὐτὸ λέγονται κοινὰ ἢ ἡνωμένα. Εἰς τὰ σχολεῖα ταῦτα, σήμερον ἀνερχόμενα εἰς 920 ἀρρένων (ἐκ τῶν 1432) καὶ 504 θηλέων (ἐκ τῶν 659) ἐν ὅλῳ, ὁ δημοδιδάσκαλος διδάσκει εἰς τὰς τέσσαρας τάξεις αὐτῶν. Οἱ μαθηταὶ τῶν κοινῶν δημοτικῶν σχολείων τοῦ λοιποῦ οὐδεμιᾶς μορφώσεως ἢ διδασκαλίας θὰ τυγχάνωσι παρὰ δημοδιδασκάλου ἐν Διδασκαλείῳ μορφωθέντος. Ἐγὼ δ’ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν, δὲν πρέπει νὰ ἦναι τριτοβάθμιος ὁ διδάσκαλος ὁ διευθύνων καὶ διδάσκων τοὺς μαθητὰς καὶ τῶν τεσσάρων τάξεων, διότι ὁ δημοδιδάσκαλος οὗτος ἔχει μεγάλην ἐργασίαν καὶ πολαπλᾶ καθήκοντα, δι’ ὃ πρέπει νὰ ἔχῃ μεγαλειτέραν ἱκανότητα ἐκείνης, ἣν δύναται νὰ ἔχῃ εἷς τριτοβάθμιος δημοδιδάσκαλος, καὶ τούτου ἕνεκα νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι τοὐλάχιστον δευτεροβάθμιος, ὡς ὀρθῶς προέτεινε καὶ ὁ κ. Καραπᾶνος ἐν τῷ ἀρχικῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ἀτυχῶς ἡ ἐπιτροπὴ διὰ τῶν τροπολογιῶν της κατέστησεν ἀγνώριστον. Ἐκ τῶν πρωτοβαθμίων δημοδιδασκάλων, — οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται εἰς 768, νομίζω, — καὶ ἐκ τῶν 982 δευτεροβαθμίων, πόσοι νομίζετε ὅτι χρησιμοποιοῦνται, κατὰ τὰς τροποποιήσεις τῆς ἐπιτροπῆς; 217 πρωτοβάθμιοι, καὶ 425 δευτεροβάθμιοι, ἐν ὅλῳ 642. Τοιουτοτρόπως χίλιοι καὶ πλέον δημοδιδάσκαλοι πρωτοβάθμιοι καὶ δευτεροβάθμιοι θὰ ἦναι ἠναγκασμένοι νὰ δεχθῶσιν ὑπηρεσίαν καὶ μισθὸν τριτοβαθμίου δημοδιδασκάλου, διὰ νὰ δύνανται νὰ ζήσωσι, καὶ πλεῖστοι τριτοβάθμιοι θὰ ὑποχρεωθῶσι νὰ δεχθῶσι μισθὸν γραμματιστοῦ, ὅπως διορισθῶσι καὶ ζήσωσιν, ἐὰν ὑπερισχύσωσι τῶν ἰσχυρῶν ἐντοπίων γραμματιστῶν, καὶ ἂν ἐπιτραπῇ τοῦτο ἐκ τοῦ νέου νόμου, ὡς εἶναι διεσκευασμένη ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ πρώτου ἄρθρου.

§303ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβεῖς αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἀναφέρετε. Ὅταν περατώσητε τὸν λόγον σας, θὰ ἀποδείξω τὸ ἐναντίον.

§304Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶναι ἴσως δυνατὸν ν’ ἀποδείξητε τὸ ἐναντίον διὰ τῆς εὐφυΐας καὶ τῆς εὐστροφίας τοῦ λόγου, ὄχι ὅμως καὶ διὰ τῶν πραγμάτων.

§305ΣΤΑΗΣ. Διὰ τῶν πραγμάτων.

§306Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν. Πλανᾶσθε καὶ σεῖς καὶ ἡ ἐπιτροπή, ἢ εἰς πλάνην θέλετε νὰ ἀγάγητε τὴν Βουλὴν καὶ ἐπιτύχητε τὴν ψήφισιν τῶν τροπολογιῶν σας. Κατὰ τὸν κείμενον νόμον, — ἐξάγω τοὺς ἀριθμοὺς καὶ τὰ συμπεράσματά μου ἐκ τῶν ἐπισήμων πληροφοριῶν, — σήμερον ὑπηρετοῦσι πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι 768, ἐξ ὧν 448 ἐν σχολείοις δήμων ἐπαρκῶν, δευτεροβάθμιοι 982, ἐξ ὧν ἐν σχολείοις δήμων ἐπαρκῶν 465, καὶ τριτοβάθμιοι 529, ἐξ ὧν ἐν δημοτικοῖς σχολείοις δήμων ἐπαρκῶν 258...

§307ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόσοι ὑπηρετοῦσιν εἰς ἀνεπαρκεῖς δήμους;

§308Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀφαιρέσατε τοὺς μικροτέρους ἀριθμοὺς ἀπὸ τοὺς μεγαλειτέρους, καὶ εὐκόλως θὰ εὕρητε αὐτούς. Κατὰ τὰς τροποποιήσεις τῆς ἐπιτροπῆς, ὅταν ἐφαρμοσθῇ ὁ νέος νόμος, — ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, — θὰ ἐνασχολῶνται εἰς τὰ διάφορα πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι 217, καὶ δευτεροβάθμιοι 425· πάντες οἱ ἄλλοι μεταβάλλονται εἰς τριτοβαθμίους, ἂν ὄχι κατὰ βαθμόν, ἀλλὰ βεβαίως κατὰ μισθόν. Καὶ ἐκ τῶν διδασκαλισσῶν δὲ αἱ ἡμίσεις τῶν πρωτοβαθμίων καὶ τὰ τρία τέταρτα τῶν δευτεροβαθμίων ὑποβιβάζονται, ἢ μετὰ πολλῶν τριτοβαθμίων θὰ μείνωσιν ἄνευ θέσεως ἕνεκα καταργήσεως πολλῶν σχολείων τῶν θηλέων. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἂν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἦτο τόσον εὐεργετικόν, ὅπως λέγει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυθήρων συνάδελφος, καὶ τῶν δημοδιδασκάλων σωστικόν, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξεγερθῇ ὁλόκληρος ὁ διδασκαλικὸς κόσμος ἐναντίον αὐτοῦ. Τὸ νομοσχέδιον, ὡς ὑπεβλήθη ἀρχικῶς, δὲν ἤγειρεν ἀληθῶς τόσον πολλὰς ἀντιρρήσεις, ὅσας διήγειραν, γενικὴν κατακραυγὴν προκαλέσασαι, αἱ τροποποιήσεις αὐτοῦ, αἱ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς φιλοτεχνηθεῖσαι, ἃς ἀνεξετάστως ἀσπάζεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ ὑποστηρίζει, ἀπεκδεχόμενος τὴν ψήφισιν αὐτῶν ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς. Ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα διαμαρτύρονται κυρίως οἱ δημοδιδάσκαλοι, εἰσὶ τὰ ἑξῆς: ἡ ἀφομοίωσις τῶν κοινῶν ἢ μονοταξίων δημοτικῶν σχολείων καὶ τῶν γραμματείων, καὶ ἑπομένως ἡ καταπληκτικὴ ἐλάττωσις τῶν δημοτικῶν σχολείων, ἡ ἐλάττωσις τῶν μισθῶν τῶν δημοδιδασκάλων διὰ τῆς μεθόδου τῆς διαβαθμίσεως, καὶ ὁ ἄδικος καὶ ἀπάνθρωπος περιορισμὸς τῶν πενταετιῶν αὐτῶν. Ἔχω, Κύριοι, εἰς χεῖράς μου τηλεγραφήματα ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τοῦ Δημοδιδασκαλικοῦ Συλλόγου, καὶ δὴ ἀπὸ δημοδιδασκάλους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀνώτεροι πάσης ὑπονοίας ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ φροντίζωσι περὶ τοῦ σαρκίου αὑτῶν. Ἐκ Κερκύρας τηλεγραφεῖ, διαμαρτυρόμενος κατὰ τῶν τροποποιήσεων τῆς ἐπιτροπῆς, εἷς τῶν ἀρίστων δημοδιδασκάλων, ὁ Ἀλέξανδρος Μουμούρης, διευθυντὴς πλήρους νομαρχιακοῦ σχολείου ἐν Ἀθήναις, ὅστις, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἐκ τῶν ἀρίστων δημοδιδασκάλων, καὶ ὅστις οὐδένα φόβον ἔχει περὶ τῆς θέσεώς του, διότι εἶναι ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ παρακαλέσῃ, ἵνα διατηρηθῇ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἀλλὰ τὸν ὁποῖον θὰ παρακαλέσωσι νὰ μείνῃ ἐν αὐτῇ, ὡς καὶ τοὺς λοιποὺς συναδέλφους αὐτοῦ, ἀρίστους ὄντας διευθυντὰς τῶν τε πλήρων, τῶν τετραταξίων καὶ τῶν λοιπῶν δημοτικῶν σχολείων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, οἵτινες πάντες διαμαρτύρονται καὶ κατακρίνουσι τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, καὶ ἰδίως τὰς τροποποιήσεις. Τοῦτ’ αὐτὸ δὲ πράττουσιν ἀνεξαιρέτως ἐν ὁμοφωνίᾳ πάντες οἱ ἐν Ἑλλάδι δημοδιδάσκαλοι. Ὑπάρχουσιν ἐπίσης ἕτερα τηλεγραφήματα ἐκ Τριπόλεως, διὰ τῶν ὁποίων οἱ τηλεγραφοῦντες ἐρωτῶσι: «πῶς ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον; μὲ τὰς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς ἢ ὡς ἔχει;» Ἔχουσιν ἀνησυχίαν οἱ ἄνθρωποι, διότι, ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον, δὲν θὰ ἤγειρε μεγάλας ἀντιρρήσεις· ἀλλ’ αἱ τροποποιήσεις τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι αἱ προκαλοῦσαι τὰς διαμαρτυρίας. Ἐγὼ δὲ θεωρῶ ἀξίους συγχαρητηρίων τοὺς δημοδιδασκάλους καὶ τὸ Προεδρεῖον τοῦ Συλλόγου τῶν δημοδιδασκάλων διὰ τὰς διαμαρτυρίας καὶ τὰ ὑπομνήματα, ἅτινα εὐλαβῶς, ἀλλὰ καὶ εὐθαρσῶς, ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, καθ’ ὃ εἶχον δικαίωμα, καὶ καθῆκον μάλιστα, πρὸς φωτισμὸν ἡμῶν ἐπὶ θέματος ὑψηλοῦ καὶ ζωτικωτάτου διὰ τὸν τόπον, ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν ὅμως τῶν ὁποίων δὲν εἶναι ἐνήμεροι οἱ πλεῖστοι τῶν κυρίων συναδέλφων. Τοὺς δημοδιδασκάλους, τοὺς πεφωτισμένους τούτους συνταγματικοὺς πολίτας, θέλει ὁ νόμος, θέλει ἡ Πολιτεία, θέλομεν πάντες νὰ ὦσι θαρραλέοι, φρονηματίαι, ὑπερήφανοι διὰ τὴν ὑψηλὴν λειτουργίαν, ἣν ἀνέθεσεν αὐτοῖς ἡ Πολιτεία. Τὰ γενναῖα αἰσθήματα, τὴν φιλανθρωπίαν, τὴν φιλοπατρίαν, τὴν πρὸς τοὺς ἐλευθέρους θεσμοὺς λατρείαν μετὰ τῶν Ἑλληνικῶν γραμμάτων καὶ τῆς λοιπῆς παιδείας θὰ διδάξωσι καὶ θὰ ἐμπνεύσωσιν εἰς τὰ τέκνα ἡμῶν τοιοῦτοι καὶ μόνον τοιοῦτοι δημοδιδάσκαλοι, καὶ ὄχι ταπεινόφρονες, εὐτελῶς κύπτοντες ἐν ὑποκριτικῇ κολακείᾳ πρὸ τῶν ἰσχυρῶν τῆς ἡμέρας, ὡς θὰ τοὺς καταδικάσωμεν, ἂν ὑποβιβάσωμεν τοὺς πλείστους αὐτῶν καὶ περικόψωμεν τοὺς μισθοὺς αὐτῶν καί τινας πενταετίας αὐτῶν, ὡς αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου κατεργάζονται. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς προτεινομένην τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νομοσχεδίου. Δι’ αὐτῆς παύει πλέον ἡ ἀνεξαρτησία τῶν ἐπιθεωρητῶν ἀπέναντι τῆς ἐπιβολῆς τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀνεξαρτησία, ἣν ἐν ἀποκεντρωτικῷ πνεύματι ἐπέβαλεν ὁ ἰσχύων νόμος, ἐξαρτήσας τὰ πάντα σχεδὸν ἀπὸ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Τώρα θὰ παύηται ὁριστικῶς ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν δημοτικῶν σχολείων δι’ ὡρισμένην παράλειψιν, ἢ διὰ λειτουργίαν πλειόνων σχολείων, ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ ἀπ’ εὐθείας, ἄνευ ἀποφάσεως τοῦ οἰκείου Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Ἀλλ’ ὅταν ὁ ἐπιθεωρητὴς δὲν ἦναι ἀνεξάρτητος, ὅσον τὸ δυνατὸν καὶ πρέπον, τίνα ἀσφάλειαν θὰ ἔχωσιν οἱ δημοδιδάσκαλοι καὶ αἱ δημοδιδασκάλισσαι καὶ οἱ γραμματισταὶ καὶ ἅπαν τὸ διδακτικὸν προσωπικὸν τῶν δημοτικῶν σχολείων; Ἐπανερχόμεθα πάλιν εἰς τὰ παλαιὰ, καὶ ὁ Ὑπουργὸς, τῇ ὑποδείξει τῶν Βουλευτῶν ἢ ἄλλων, θὰ πιέζῃ τὸν ἐπιθεωρητήν, καὶ οὕτως ὅλως ἀνευθύνως θὰ μεταθέτῃ, θὰ παύῃ καὶ θὰ ταλανίζῃ τοὺς ἐν ἀσφαλείᾳ μέχρι τοῦδε διατελοῦντας λειτουργοὺς τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Θὰ φανῆτε δὲ καὶ ἀσυνεπεῖς, ὅσον οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, οἱ ἐπιμένοντες εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἀφοῦ πρὸ ὀλίγων μόλις ἡμερῶν ἐψηφίσατε νόμον πολὺ καλὸν, τῇ προτροπῇ καὶ ἡμῶν, ἀποκεντρωτικὸν καὶ προστατευτικὸν τῶν λειτουργῶν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἐξασφαλίζετε τοὺς καθηγητὰς, καὶ ὑποδουλοῦτε ἐκ νέου τοὺς δημοδιδασκάλους! Λίαν ἐπιβλαβῆ καὶ ἀπαισίως ὀπισθοδρομικὴν εὑρίσκω τὴν παρεμβληθεῖσαν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς διάταξιν, καθ’ ἣν καταργοῦνται τὰ πλεῖστα τῶν ὑπαρχόντων δημοτικῶν σχολείων τῶν θηλέων. Ἡ Πολιτεία μέχρι τοῦδε, κατὰ μοναδικὴν ἐν Εὐρώπῃ ἐξαίρεσιν, εἰς τὸν ἥμισυν πληθυσμὸν τοῦ Κράτους, τὸν θῆλυν, δὲν παρέχει, ἐν ἀδίκῳ ἀνισότητι πρὸς τὸν ἄρρενα πληθυσμὸν, μέσην ἐκπαίδευσιν· περιορίζεται μόνον εἰς τὸν ἐπιούσιον ἄρτον τὸν πνευματικόν, τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Αὕτη δὲ, διδασκομένη, καίτοι ὑστερεῖ πολὺ τῆς τῶν ἀρρένων, καθόσον ἐκ 220 χιλιάδων εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα μόνον αἱ 50 χιλιάδες εἶναι μαθήτριαι, ἀπό τινος ἤρξατο κἄπως διαδιδομένη διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν δημοτικῶν σχολείων τῶν θηλέων. Ὁ ἰσχύων νόμος ὁρίζει ἐν ἄρθρῳ 20, ὅτι συνιστῶνται σχολεῖα θηλέων, ὅπου δυνατὸν νὰ φοιτήσωσιν εἴκοσι καὶ πέντε μαθήτριαι. Ἡ ἐπιτροπὴ, μετ’ ἀξιοκατακρίτου τέχνης, προάγουσα δῆθεν τὰ σχολεῖα τῶν θηλέων εἰς πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα, καταργεῖ τὰ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν, διότι αὐξάνει τὸν ἐλάχιστον ὅρον τῶν μαθητριῶν ἀπὸ 25 εἰς 50. Οὕτως, ἐὰν ψηφισθῇ καὶ ἡ διάταξις αὕτη, καὶ αὐτὴ ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις, ὁ ἁπλοῦς πνευματικὸς φωτισμὸς καὶ ἡ μόρφωσις τῆς γυναικὸς ἐν τοῖς ἀγροτικοῖς πληθυσμοῖς, θὰ ἐκλείψῃ σχεδὸν ἐντελῶς. Καὶ ἐκεῖ κυρίως ἡ γυνὴ ἔχει ἀνάγκην ἀναπτύξεως, μορφώσεως καὶ διδασκαλίας, ἥτις εἴς τινα μέρη, ὡς γνωρίζετε, εἶναι τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης πρὸς ἐκμάθησιν τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης, ἥτις δὲν λαλεῖται ἐν τῷ οἴκῳ. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργὸν νὰ δεχθῶσιν ἐκείνας μόνον τὰς τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ βελτιώσωσι τὸν κείμενον νόμον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὰ ἐλάχιστα σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα οὗτος σφάλλει, νὰ μὴ θίξωσι δὲ τὰ κύρια αὐτοῦ σημεῖα, ἵνα μὴ ἐπιφέρωσι βλάβας καὶ ζημίας δυσθεραπεύτους καὶ εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ εἰς τοὺς λειτουργοὺς αὐτῆς. Ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν μέρος τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ παράσχω καὶ ἐγὼ τὴν συνδρομήν μου εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ μόνον ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ φράξωμεν αὐτὴν τὴν ῥωγμὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὡς ἐχαρακτήρισε ταύτην ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, βελτιοῦντες κατὰ τοῦτο τὸν ἰσχύοντα νόμον, ὅπου χρήζει βελτιώσεως. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι ἔχω ῥιζικὰς γνώμας ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Φρονῶ ὅτι ἐλαχίστη εἶναι ἡ χορηγουμένη ὑπὸ τοῦ Δημοσίου συνδρομὴ διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἐνῷ εἰς ὅλα τὰ ἄλλα Κράτη καθ’ ἑκάστην αὐξάνει ἡ δαπάνη τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· ἐν Ἀγγλίᾳ π. χ., ἐνῷ κατ’ ἀρχὰς ἡ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δαπάνη τοῦ Κράτους ἦτο μικρὰ, σήμερον οἱ Ἄγγλοι ἔφθασαν — καὶ θαυμάζω τὴν σοφὴν γενναιοδωρίαν τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ — νὰ δαπανῶσι 13,351,266 λίρας στερλίνας, ἤτοι πλέον τῶν 400 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐκ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ. Ἡ Γαλλία ἐπίσης δαπανᾷ μέγιστα ποσὰ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἐκτὸς τῶν δημοτικῶν, αὐξάνει δ’ ἐφέτος ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους τὴν δαπάνην ταύτην κατὰ 30 ὅλα ἑκατομμύρια. Ἐπίσης ἡ Γερμανία, ἡ Σουηδία, ἡ Νορβηγία, ἡ Ἑλβετία, ἡ Ἰταλία κλπ., ὡς ἐξέθηκα λεπτομερῶς ταῦτα ἐν τῷ λόγῳ μου ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1904...

§309Α. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει καὶ τὴν ἀναλογίαν τῶν Προϋπολογισμῶν τῶν Κρατῶν, τὰ ὁποῖα ἀνεφέρατε. Διότι ἐδῶ τὸ δέκατον σχεδὸν τοῦ Προϋπολογισμοῦ χορηγοῦμεν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§310Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὄχι· δὲν δαπανῶμεν τὸ δέκατον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, οὔτε τὸ εἰκοστόν, οὔτε τὸ πεντηκοστὸν ἀτυχῶς, διότι τὸ Δημόσιον ἐκ τῶν 120,000,000, τὰ ὁποῖα εἰσπράττει παρὰ τοῦ λαοῦ, παρέχει ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως μόνον 1,000,000 κατ’ ἔτος· αὐτὰ παρέχει πράγματι ὑπὲρ τῶν ἀπόρων δήμων, διότι τὰ λοιπὰ, (τὰ ὁποῖα προκαταβάλλει εἰς τοὺς δήμους, τὰ προκαταβάλλει ὅπως τὰ ἀπολαύσῃ κατόπιν. Καὶ πράγματι, ἂν δὲν ἀναλαμβάνῃ ἅπαν τὸ ποσὸν, δὲν θὰ χάσῃ ἢ περὶ τὰς 500,000 μόνον δραχμὰς ἐτησίως· ἑπομένως δαπανᾷ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τὸ Δημόσιον 1,500,000 ἕως 1,700,000 δρ. Ἀλλὰ καὶ 2,000,000 ἐὰν δαπανήσῃ διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν τὸ Δημόσιον, καὶ πάλιν τὸ ποσὸν εἶναι μικρὸν, οὐδὲ τὸ ἑξηκοστὸν τῶν δημοσίων εἰσπράξεων, διότι δὲν παρέχει εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἀπέναντι τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους οὗτος πληρώνει, ἢ μόνον αὐτὴν τὴν γλίσχραν δαπάνην ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§311Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος πληρώνει; Ποῦ νὰ εὑρεθῶσι τὰ χρήματα, διὰ νὰ δαπανήσωμεν περισσότερα;

§312Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πληρώνει δραχ. 121,000,000 κατ’ ἔτος, ἐκτὸς τῶν φόρων τῶν δημοτικῶν καὶ τῶν πολλαπλῶν ἀδήλων, οὓς γνωρίζετε καὶ γνωρίζομεν πάντες.

§313Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πληρώνει, — δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν εἰς τοῦτο, — ἀλλ’ ἔχομεν ἐλλείμματα. Πῶς δύνανται νὰ οἰκονομηθῶσιν αὐτὰ τὰ πράγματα;

§314Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κύριος Καλογερόπουλος, ὡς καὶ ὁ κ. Γουναράκης, ὁ ὑπογράψας τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπηρεάσθησαν ἀπὸ τὰς καταστάσεις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, αἵτινες εἶναι ὑπερβολικαὶ καὶ δὲν ἀντέχουν εἰς λεπτομερῆ ἔρευναν. Ἴσως τοῦτο ἐγένετο κατὰ παραδρομὴν, ἴσως καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς παροτρύνσεως τῶν κυρίων Ὑπουργῶν καὶ τῶν κυρίων Βουλευτῶν εἰς τὴν κατάργησιν τῶν οἰκονομικῶν διατάξεων τοῦ κειμένου νόμου, αἵτινες εὐηργέτησαν τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ηὔξησαν τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, τοὺς δημοδιδασκάλους καὶ τὰς δημοδιδασκαλίσσας, καὶ ἐπροίκισαν τὸν τόπον διὰ διδακτηρίων ἀξίων λόγου. Συνάδελφός τις μάλιστα ἐπεκαλέσθη καὶ ἐμὲ, ὡς Πρόεδρον τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, ἵνα βεβαιώσω, φαίνεται, τὴν ἐπισημότητα τῶν καταστάσεων καὶ τῶν λογαριασμῶν τούτων. Αἱ καταστάσεις αὗται ὄντως δι’ ἐμοῦ ἐζητήθησαν παρὰ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου· ἀλλὰ διότι εἶναι ἐπίσημοι, δὲν ἕπεται ὅτι εἶναι καὶ ἀκριβεῖς. Ἀκούσατε μίαν καταπληκτικὴν ὑπερβολὴν, ὅπως βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παρασυρθῆτε εἰς ψήφισιν νομοσχεδίου καταστρεπτικοῦ, λόγῳ δῆθεν ἐξασφαλίσεως τοῦ Κράτους ἀπὸ τοῦ οἰκονομικοῦ βαράθρου. Ἡ κατάστασις ἡ δι’ ἐμοῦ ὑποβληθεῖσα εἰς τὰ ἀξιότιμα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ περὶ τῶν ἐξόδων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, τῇ αἰτήσει τοῦ κ. Στάη, νομίζω, περιέχει εἰς τὴν τελευταίαν σελίδα συγκριτικὴν παράθεσιν τῶν ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου ΒΤΜΘʹ τοῦ 1895 μέχρι καὶ τοῦ 1904 καθυστερουμένων ὑπὸ τῶν δήμων ποσῶν ἐκ προκαταβολῶν τοῦ Δημοσίου, ἀναβιβάζει δὲ αὐτὰ ἐν τῇ δευτέρᾳ στήλῃ εἰς 26,981,851 δραχμὰς καὶ 11 λεπτὰ. Εὐτυχῶς ἔχει δημοσιευθῆ ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ ἄλλη κατάστασις γενικωτέρα, ὑπὸ τὴν ἐπιγραφὴν «χρέη τῶν δήμων τοῦ Κράτους πρὸς τὸ Δημόσιον ἐκ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὸν νόμον ΒΤΜΘʹ», καὶ αὕτη ἀπὸ τοῦ 1895 μέχρι τοῦ 1904. Ἡ οὐχὶ ὀλιγώτερον ἐπίσημος αὕτη κατάστασις ὁρίζει τὰ ὀφειλόμενα ὑπὸ τῶν δήμων ἐκ προκαταβολῶν ποσὰ μόνον εἰς 10,856,696 δραχ. καὶ 51 λεπτὰ καθ’ ὅλην τὴν δεκαετίαν, καθ’ ἣν λειτουργεῖ ὁ νόμος ΒΤΜΘʹ. Δηλαδὴ ἡ μία κατάστασις διαφέρει τῆς ἄλλης κατὰ δέκα καὶ ἕξ ὅλα ἑκατομμύρια! Ποῖον εἶναι τὸ ἀκριβέστερον ποσόν; τὸ τῶν δέκα ἑκατομμυρίων, τὸ μικρότερον· ἀλλὰ καὶ ταῦτα ὀφείλονται ὡς χρέος πρὸς τὸ Δημόσιον, καὶ εἰσπράττονται ἐξ αὐτῶν ποσὰ, καὶ πρέπει νὰ εἰσπράττωνται. Πλουτιζομένων δὲ νῦν τῶν δήμων διὰ τοιαύτης καταπληκτικῆς αὐξήσεως τῶν φόρων τῶν δημοτικῶν, θὰ εἰσπραχθῶσι τὰ πλεῖστα τῶν ὀφειλομένων, καὶ ἡ ῥωγμὴ καὶ τὸ βάραθρον ἐμφράσσονται, οὐδὲ παρίσταται ἀνάγκη νὰ ῥίψωμεν εἰς οἰκονομικὸν βάραθρον τοὺς δημοδιδασκάλους καὶ τὰς δημοδιδασκαλίσσας, καὶ εἰς τὸ σκότος τῆς ἀμαθείας καὶ ἡμιμαθείας, ὅπερ χειρότερον, τοὺς Ἑλληνόπαιδας ἀμφοτέρων τῶν φύλων, ἵνα ἐμφράξωμεν βάραθρον οἰκονομικὸν ἀνύπαρκτον ἐξ ὑπαιτιότητος τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Βεβαίως εὑρισκόμεθα εἰς οἰκονομικὴν κρίσιν, ἄλλαι ὅμως εἶναι αἱ σοβαραὶ καὶ ἐπείγουσαι καὶ ἀναγκαιόταται οἰκονομίαι. Προβῆτε μετὰ θάρρους εἰς αὐτάς· τὰς γνωρίζετε καὶ τὰς γνωρίζομεν καὶ τὰς ὑπεδείξαμεν. Ἀλλὰ χωρεῖ οἰκονομία εἰς τὸν ἐπιούσιον πνευματικὸν ἄρτον τοῦ λαοῦ; Ὄχι. Προσέξατε! ἐν τῇ Χερσονήσῳ τοῦ Αἵμου μόνον, ὡς ἐκ τῆς φιλομαθείας τῶν Ἑλλήνων, ὑπερτεροῦμεν τοὺς ἄλλους λαοὺς ὡς πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν. Θέλετε νὰ χάσωμεν καὶ τὴν ὑπεροχὴν ταύτην; Ὅταν, Κύριοι, προσεχῶς δημοσιευθῇ, καὶ θὰ δημοσιευθῇ, ὡς ἐπληροφορήθην παρὰ τοῦ ἰδίου συντάκτου, τοῦ πρώην συναδέλφου κ. Πρωτοπαπαδάκη, τοῦ χαλκεντέρου εἰσηγητοῦ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1904, ἡ ὑπ’ αὐτοῦ ἐκπονηθεῖσα βίβλος, ἐν τῇ ὁποίᾳ παραβάλλονται τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα ὅλων τῶν Κρατῶν τοῦ Αἵμου, ἤτοι Σερβίας, Μαυροβουνίου, Βουλγαρίας, Ρουμανίας, θὰ δυνηθῆτε νὰ συγκρίνητε τὴν δρᾶσιν καὶ τὰς δαπάνας ἑνὸς ἑκάστου τῶν Κρατῶν τούτων ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν γένει καὶ ἰδίως τῆς στοιχειώδους. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἡ Σερβία καὶ ἡ Ρουμανία δαπανῶσι πολλαπλάσια ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δαπανῶμεν ἡμεῖς διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ Βουλγαρία, ἥτις μόλις πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἀνεγνωρίσθη ὡς ἡμιανεξάρτητον Κράτος, δαπανᾷ πολὺ περισσότερα τῶν ὅσα δαπανῶμεν ἡμεῖς, ἐνῷ ἡμεῖς πρὸ πολλῶν δεκάδων ἐτῶν πρὸ αὐτῆς ἀπεκτήσαμεν τὴν ἐλευθερίαν μας, καὶ θεωρούμεθα εὐλόγως, τό γε νῦν ἔχον, ὅτι κρατοῦμεν τὴν λαμπάδα τοῦ φωτὸς ἐν τῇ Ἀνατολῇ! Μετὰ βαθυτάτης θλίψεως πάντες οἱ πονοῦντες τὸν ἀτυχῆ τοῦτον τόπον βλέπουσιν ὅτι διαμαρτυρίαι ἠγέρθησαν ὑπὸ πολιτῶν Ἑλλήνων, διότι μικρά τις δαπάνη παρέχεται ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ μικρά τις βελτίωσις ἐσημειώθη εἰς τὴν γλίσχραν σχετικῶς πρὸς τοὺς κόπους καὶ τὰ πολύωρα καθημερινὰ βάσανα τῶν δημοδιδασκάλων ἀμφοτέρων τῶν φύλων μισθοδοσίαν. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω συνοπτικὴν μετάφρασιν τῶν ἐπισήμων προϋπολογισμῶν τῶν Κρατῶν, ἅτινα κυρίως ἀνταγωνίζονται πρὸς ἡμᾶς ἐν τῇ Χερσονήσῳ τοῦ Αἵμου, τῆς Ρουμανίας καὶ τῆς Βουλγαρίας, παραχωρηθεῖσάν μοι ὑπὸ τοῦ τέως συναδέλφου ἡμῶν, ὡς προεῖπον, κυρίου Πρωτοπαπαδάκη. Ἐν αὐτῇ θὰ ἴδητε τὰ ποσὰ τὰ δαπανώμενα ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου τῶν Κρατῶν ἐκείνων ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν γένει, καὶ τῆς δημοτικῆς ἰδιαιτέρως, ἐκτὸς τῶν ὅσα δαπανῶσιν οἱ δῆμοι ἐν Βουλγαρίᾳ, καὶ δύνασθε νὰ παραβάλητε ταῦτα πρὸς τὸ μηδαμινὸν ἑκατομμύριον, τὸ ἀναγραφόμενον ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς τοῦ Κράτους ἡμῶν ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως διὰ τοὺς ἀπόρους δήμους (ἀναγινώσκει):

Τί δαπανῶμεν ἡμεῖς ἀπέναντι τῶν σχετικῶς κολασσιαίων ποσῶν, ἅτινα δαπανῶσιν οἱ γείτονες ἡμῶν καὶ ἀντίπαλοι; Ἰδοὺ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ἡμῶν διὰ τὸ ἔτος 1905:

Πῶς κατωρθώσαμεν νὰ ὑπερτερῶμεν τῶν γειτόνων ἡμῶν τούτων ὡς πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν κατοίκων,—διότι ὄντως ἔχομεν πλείονας ἐγγραμμάτους,—εἶναι θαῦμα, ὀφειλόμενον κυρίως εἰς τὴν φιλομάθειαν καὶ τὸ φιλοπρόοδον τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς καὶ εἰς τὴν γενναιοδωρίαν τινῶν πλουσίων ὁμογενῶν. Μεθ’ ὅσα εἶπον καὶ ἄλλοι συνάδελφοι καὶ ἐγὼ τὴν νύκτα ταύτην, καὶ θὰ εἴπωσιν, ἐλπίζω, καὶ ἄλλοι τῶν ὁμοφρονούντων ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δὲν πιστεύω νὰ ἐπιμείνῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ νὰ παρασύρῃ τὴν πλειονοψηφίαν εἰς ψῆφον ἐπιβλαβεστάτην, δι’ ἣν θὰ μετανοήσῃ αὕτη πολὺ ταχέως καὶ ἥτις ἀντίκειται ἄντικρυς πρὸς τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἰδέας τοῦ ἀειμνήστου Πρωθυπουργοῦ καὶ ἀρχηγοῦ αὑτῆς, οὗ τὴν ἀπώλειαν, ἀπαισίως συντελεσθεῖσαν, πάντες ἐκλαύσαμεν, καὶ οὗτινος ἡ γνώμη περὶ τοῦ νομοσχεδίου ἦτο δυσμενής, ὡς γνωρίζομεν καὶ ὡς μαρτυρεῖ τοῦτο ἡ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου ἔλλειψις τῆς ὑπογραφῆς αὐτοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Μετ’ ἀγανακτήσεως δὲ θ’ ἀπέκρουε βεβαίως ἐκεῖνος τὰς τροποποιήσεις τῆς ἐπιτροπῆς. Συνιστῶ θερμῶς πρὸς ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ πρὸς ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας νὰ μὴ ἦσθε φειδωλοί, ὅσον ἀφορᾷ τὰς δαπάνας ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι καθῆκον ὑπέρτατον, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν, ἐκ τοῦ Συντάγματος ἐπιβεβλημένον, καὶ οἱ δῆμοι καὶ τὸ Κράτος πρὸς τοὺς Ἕλληνας πολίτας καὶ τὰς Ἑλληνίδας, πρὸς τοὺς φορολογουμένους ἐν γένει, νὰ δαπανῶσιν ἐλάχιστον πολλοστημόριον, ἀλλ’ ἐπαρκές, ἐκ τῶν πολλῶν ἑκατομμυρίων, ἅτινα εἰσπράττουσιν. (Ἐπιδοκιμασίαι).

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ζυγομαλᾶς ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, καὶ ὡμίλησεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Παρεκάλεσα τὸν κ. Ζυγομαλᾶν νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου μόνον, ἀλλὰ δὲν μοὶ ἔκαμε τὴν χάριν. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, οἵτινες ἐζήτησαν τὸν λόγον, νὰ περιορισθῶσιν ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου. Ὁ κύριος Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον.

§316Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ἀναγκαῖον νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινὰς εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεων...

§317Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ὅλου νομοσχεδίου θὰ ὁμιλήσητε;

§318Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι· ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου. Ἀφοῦ ἀπεφασίσθη ἡ συζήτησις ἐπὶ ἑκάστου ἄρθρου, νομίζω ὅτι εὐκολώτερον θὰ ἦναι, καὶ καλλιτέρα θὰ γένηται ἡ συζήτησις, ἂν περιορισθῶμεν εἰς τὰς διατάξεις ἑκάστου ἄρθρου. Τὸ σήμερον ἰσχῦον σύστημα, Κύριοι, εἶναι ὅτι τὰ σχολεῖα τὰ δημοτικὰ, εἴτε μονοτάξια ὀνομάζονται, εἴτε πεντατάξια, εἴτε ἑξατάξια, εἶναι σχολεῖα πλήρη. Ἡ ὀνομασία μονοτάξια, διτάξια, τριτάξια κλπ. γεννᾷ τὴν σύγχυσιν, διότι δὲν σημαίνει, ὅταν λέγωμεν διτάξιον σχολεῖον, ὅτι ἐννοοῦμεν δημοτικὸν σχολεῖον ἔχον μόνον δύο τάξεις· διτάξιον δημοτικὸν σχολεῖον εἶναι τὸ ἔχον δύο δημοδιδασκάλους, δυνάμενον ὅμως νὰ ἔχῃ ἓξ τάξεις, καὶ δὴ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἔχομεν τοιαῦτα σχολεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι πλήρη, δηλ. ἐν αὐτοῖς ἡ διδασκαλία εἶναι ἑξαετὴς, ἔχομεν, λέγω, τοιαῦτα σχολεῖα 42 ἀρρένων καὶ 43 θηλέων· ἐκ τούτων ὑπάρχουσι πολλὰ, τὰ ὁποῖα ἔχουσι τρεῖς δημοδιδασκάλους ἕκαστον, ἐλάχιστα δὲ, δύο ἢ τρία, τὰ ὁποῖα ἔχουσι δύο μόνον δημοδιδασκάλους, δηλαδὴ κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον εἶναι διτάξια ἢ τριτάξια, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἔχουσιν ἓξ τάξεις μαθητῶν, δηλ. ἑξαετῆ διδασκαλίαν...

§319Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον;

§320Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως. Ὁ παλαιὸς νόμος εἰς οὐδὲν τῶν δημοτικῶν σχολείων ἀπαγορεύει τὴν ἑξαετῆ διδασκαλίαν, ἀλλὰ καὶ εἰς οὐδὲν τῶν δημοτικῶν σχολείων τῶν ἐχόντων ἕνα μόνον δημοδιδάσκαλον ἐστάθη δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἰδέα αὕτη, ἡ ἐπικρατοῦσα εἰς τὸν ἰσχύοντα νόμον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀντὶ νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν διδασκαλίαν τὴν ἑξαετῆ, ὅπως ἐνόμισεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, καὶ νὰ ἐγκαταστήσωμεν τὴν διδασκαλίαν τῶν μαθημάτων, τὰ ὁποῖα διδάσκονται εἰς τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα, ἀπ’ ἐναντίας ἐνόμισα, ὅτι θετικώτερον εἶναι, τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἕνα μόνον δημοδιδάσκαλον, νὰ περιορισθῶσιν εἰς τέσσαρας μόνον τάξεις, καὶ ὁ δημοδιδάσκαλος οὗτος νὰ διδάσκῃ τέσσαρας μόνον τάξεις. Ἐνόμισα ὅτι ὁ δημοδιδάσκαλος δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐπαρκής, διδάσκων τέσσαρας τάξεις, ὅπως καὶ σήμερον θεωρεῖται πολλάκις ἐπαρκὴς ἐν τῇ διδασκαλίᾳ τῶν τεσσάρων τούτων τάξεων· ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι εἷς δημοδιδάσκαλος δύναται νὰ προετοιμάσῃ μόνος τὸ μάθημα ἓξ τάξεων καὶ νὰ τὸ διδάξῃ. Ἀναμφιβόλως ἐν Εὐρώπῃ, ὅπου καὶ οἱ δημοδιδάσκαλοι εἶναι τελειότερον κατηρτισμένοι καὶ πολλαὶ ἄλλαι ὑπάρχουσιν εὐκολίαι, ὑφίσταται τὸ σύστημα τῆς διδασκαλίας ἓξ τάξεων ὑπὸ ἑνὸς μόνον δημοδιδασκάλου· ἀλλ’ ἐνόμισα ὅτι ἐδῶ δὲν ἐπιτρέπεται διὰ μιᾶς νὰ κάμωμεν τὸ πήδημα τοῦτο τὸ ἐκπαιδευτικόν, τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως ἡ ἐν Εὐρώπῃ πεῖρα δεικνύει ὡς δυνατόν· ἐνόμισα ὅτι τὰ σχολεῖα τὰ ἔχοντα ἕνα μόνον δημοδιδάσκαλον καὶ τὰ ὁποῖα ὁ ἰσχύων νόμος ὀνομάζει μονοτάξια, πρέπει νὰ περιορισθῶσιν εἰς τὴν διδασκαλίαν τεσσάρων μόνον τάξεων, δηλ. εἰς τὴν διδασκαλίαν τῶν τεσσάρων ἐτῶν, νὰ ὑποχρεωθῶσι δὲ τὰ ἄλλα δημοτικὰ σχολεῖα, τὰ ἔχοντα τρεῖς, τέσσαρας, πέντε ἢ ἓξ δημοδιδασκάλους, νὰ ἐπεκτείνωσι τὴν διδασκαλίαν εἰς ἓξ τάξεις, δηλ. νὰ ᾖναι ἡ διδασκαλία ἐν αὐτοῖς ἑξαετής· διότι ἐνόμισα ὅτι δύναται νὰ θεωρηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δύο δημοδιδασκάλων ἐπαρκής, ὅπως διδάξωσιν εἰς ἓξ τάξεις μαθητάς, τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμὸς δὲν θὰ ὑπερβαίνῃ τοὺς 130. Ἀφ’ ἑτέρου καὶ ἡ γνώμη ὅτι καὶ ἡ οἰκονομία, ἣν διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου ἐπιτυγχάνομεν, τόσον ὡς πρὸς τὰ χορηγήματα τοῦ Δημοσίου, ὅσον καὶ ὡς πρὸς τὸ μέτρον τὸ ἀφορῶν τὸν περιορισμὸν τῶν προκαταβολῶν, εἶναι ἀρκετὴ ἐπὶ τοῦ παρόντος· δὲν ἐπιβάλλεται δὲ ἡ ἐπιδίωξις πλειοτέρας οἰκονομίας, ἥτις βεβαίως ἤθελεν ἐπιπέσει ἐπὶ τῆς ῥάχεως τῶν δημοδιδασκάλων· διότι, ἐὰν ἐπιδιώξωμεν πλειοτέραν οἰκονομίαν καὶ θελήσωμεν νὰ ὑποβιβάσωμεν τὸν βαθμὸν τῶν θέσεων, —διότι κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὁ βαθμὸς τοῦ δημοδιδασκάλου προσδιορίζεται ἐκ τῆς θέσεως ἑκάστου σχολείου, —ἐὰν, λέγω, θελήσωμεν νὰ ὑποβιβάσωμεν τὸν βαθμόν, καὶ εἰς τὰ τεταρτοετῆ σχολεῖα, τὰ μονοτάξια, νὰ διορίζωνται τριτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι, θέλομεν ἐπιτύχει ἀναμφιβόλως πλειοτέραν οἰκονομίαν, ἀλλὰ καὶ θέλομεν ἐπιβάλει στερήσεις εἰς μέγαν ἀριθμὸν δημοδιδασκάλων δευτέρας τάξεως, οἱ ὁποῖοι, διὰ νὰ διορισθῶσι, πρέπει νὰ παραδεχθῶσι τὸν μισθὸν τοῦ τριτοβαθμίου. Ἡ σκέψις αὕτη, ὅτι δηλ. ἡ οἰκονομία, ἣν πρέπει νὰ ἐπιζητήσωμεν, ἐθεωρήθη ὑπ’ ἐμοῦ ἀρκετή, διότι δὲν πρέπει τοὺς δημοδιδασκάλους τούτους, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν κατὰ τὸ ἰσχῦον σύστημα, καὶ ἐπέδειξαν ζῆλον καὶ φροντίδα περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων αὑτῶν, νὰ τοὺς ὑποβιβάσωμεν ἐν μεγάλῳ ἀριθμῷ, παραδεχόμενοι διὰ τὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἕνα μόνον δημοδιδάσκαλον, τὸν βαθμὸν τοῦ τριτοβαθμίου, —καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ἐγώ, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Παιδίας, ὑπέβαλον, οἱ δημοδιδάσκαλοι τῶν σχολείων τῶν μονοταξίων ὡρίζοντο δευτεροβάθμιοι, —ἡ σκέψις, λέγω, αὕτη μὲ ἔκαμε νὰ διαφωνήσω πρὸς τὴν ἐπιτροπήν, ἥτις ἠθέλησε νὰ ὑποβιβάσῃ τὰς διαφόρους θέσεις, ἰδίως τὰς θέσεις τῶν σχολείων τῶν μονοταξίων, ἀπολύτως δὲ καὶ τὰς θέσεις τῶν διταξίων, τριταξίων καὶ τετραταξίων, διότι ἐνόμισα, ὅτι θὰ ἦτο μέγα τὸ ἄδικον, τὸ ὁποῖον ἐξ αὐτοῦ θὰ προσεγίνετο εἰς τοὺς δημοδιδασκάλους, δὲν ἦτο δὲ δίκαιον, δι’ οἰκονομίαν 200,000 δραχμῶν, τοὺς ἀνθρώπους τούτους, οἱ ὁποῖοι μετ’ ἀφοσιώσεως καὶ μεγάλου ζήλου πρὸς τὸ ἔργον των ἐργάζονται, νὰ θελήσωμεν νὰ στενοχωρήσωμεν, καὶ νὰ περιστείλωμεν τὸν ζῆλον, μετὰ τοῦ ὁποίου ἐργάζονται· διότι ἐπὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἡ οἰκονομία ἡ ἐπιτυγχανομένη διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἡ φαινομενικὴ μὲν ἀνέρχεται εἰς 300,000 δραχμὰς περίπου, ἀλλὰ ἡ πραγματική, ἕνεκα τῆς προλήψεως τῶν καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι γίνονται, δύναται νὰ ἀνέλθῃ εἰς δραχμὰς 500,000, καὶ νὰ καταστήσῃ δυνατὴν τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν διὰ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται εἰς τὸν Προϋπολογισμόν, ἑνὸς ἑκατομμυρίου, χωρὶς νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀνάγκην ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι διὰ μὲν τὸ 1904 ἀνῆλθον εἰς δρ. 500,000, διὰ δὲ τὸ 1905 ἴσως ἀνέλθωσιν εἰς μεγαλείτερον ποσόν. Τὴν οἰκονομίαν, λέγω, ταύτην, τὴν ἐπερχομένην διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, ἐθεώρησα ἀρκετὴν, ὅπως καταστήσῃ δυνατὴν τὴν συνδρομὴν τοῦ Δημοσίου πρὸς τοὺς ἀπόρους δήμους ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀναγραφομένου ἑκάστοτε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, καὶ ἐνόμισα ὅτι εἶναι ἀρκετὴ ἡ οἰκονομία αὕτη, καὶ δὲν πρέπει νὰ μαραίνωμεν τὸν ζῆλον τῶν δημοδιδασκάλων. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὰ μονοτάξια δημοτικὰ σχολεῖα. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ γραμματεῖα, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ θίξωμεν τὸν ἰσχύοντα νόμον. Ἐξάγεται ἡ ἰδέα, ὅτι εἰς ὅλα τὰ γραμματοσχολεῖα, — τὰ ὁποῖα σήμερον ἀνέρχονται εἰς 1460, καὶ θὰ ἀνέλθουν εἰς 1480, — εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ γραμματοσχολεῖα πρέπει νὰ διορίζωνται ὑποδιδάσκαλοι ἢ γραμματισταί, καὶ ἑπομένως, ἂν παραδεχθῆτε τὴν τροποποίησιν, πρέπει νὰ κλείσωμεν τὰ πλεῖστα τῶν γραμματοδιδασκαλείων. Ἡ γνώμη ὅτι καθιστῶντες καὶ μονοτάξια σχολεῖα, ἔχοντα ἓξ τάξεις, δηλ. εἷς διδάσκαλος νὰ διδάσκῃ εἰς ἓξ τάξεις, ἡ γνώμη, λέγω, ἥτις ἐχρησίμευσε πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας ὅτι καθιστῶμεν ὁμοιόμορφον τὴν δημοτικὴν ἡμῶν ἐκπαίδευσιν, δὲν εἶναι πραγματική. Ἑπομένως τὸ ἀνόμοιον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως θὰ ὑφίσταται, καὶ θὰ ὑφίσταται ἐξ ἀνάγκης. Τὸ ἀνόμοιον τοῦτο ἐπεξέτεινα καὶ ἐπὶ τῶν μονοταξίων, τοῦτο δὲ, καὶ ἕνεκα τῆς διδασκαλίας καὶ ὅπως μὴ ἐπέλθῃ πίεσις καὶ ψύχρανσις τοῦ ζήλου τῶν σημερινῶν δημοδιδασκάλων. Ταῦτα ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ ἐκθέσω πρὸς τὴν Βουλήν.

§321ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Φαρμακόπουλος.

§322Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἐπιλαβόμενος τῆς ἐρεύνης τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, δὲν περιωρίσθη εἰς αὐτό, ἀλλ’ ἐπεξέτεινε τὴν ἔρευναν αὐτοῦ καὶ εἰς τὰ ἑπόμενα ἄρθρα. Νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἄτοπον, διότι, ἂν ἐξετασθῶσι συλλήβδην τὰ τρία πρῶτα ἄρθρα, θὰ διευκρινηθῇ τὸ ζήτημα εὐχερέστερον. Τὸ νομοσχέδιον καὶ ἰδίως αἱ τροπολογίαι ἐπέφεραν ἓν καλὸν εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ὅτι καθώρισαν ἑξαετῆ τὴν φοίτησιν εἰς ὅλα τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Ἡ ἀνάγκη αὕτη εἶχεν ὑποδειχθῆ πρὸ ἐτῶν ὑπὸ τῶν εἰδικῶν εἰς τὰ παιδαγωγικὰ ζητήματα. Ἂν δὲ δὲν ἐπεκράτει πνεῦμα οἰκονομίας καὶ κατὰ τὴν διασκευὴν τοῦ νομοσχεδίου καὶ κατὰ τὴν τροποποίησιν αὐτοῦ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, βεβαίως καλλίτερον ἠδύναντο νὰ ῥυθμισθῶσι τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι ὁμολογουμένως ἡ ὕπαρξις τῶν γραμματιστῶν εἶναι μία μείωσις τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐκ τῶν ἀποστεργόντων τὰς οἰκονομίας, ἀλλὰ νομίζω ὅτι, ἀφοῦ δὲν ἀπεβλέψαμεν εἰς περιστολὴν δαπανῶν ἐπὶ ἄλλων κλάδων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, περὶ ὧν ἔχουσιν ὑποβληθῆ νομοσχέδια, ἠδυνάμεθα νὰ μὴ ἐπιβάλωμεν καὶ εἰς τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως πολὺ αὐστηρὰς οἰκονομίας. Ἂν τοῦτο συνέβαινε, βεβαίως δὲν ἔπρεπε νὰ καταργήσωμεν τὰ Διδασκαλεῖα, τοὐναντίον ἔπρεπε νὰ βελτιώσωμεν τὸν ὀργανισμὸν αὐτῶν, οὕτως ὥστε οἱ δημοδιδάσκαλοι νὰ ἐξέρχωνται τελειότεροι...

§323ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Φαρμακόπουλε, δὲν ἀκούεσθε· ἔλθετε εἰς τὸ βῆμα.

§324Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (ἀνέρχεται τὸ βῆμα). Ἐὰν, λέγω, δὲν ἐπεκράτει τὸ πνεῦμα τοῦτο τῶν οἰκονομιῶν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ῥυθμισθῶσι καλλίτερον τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· ἀλλ’ ἀφοῦ τοιοῦτο πνεῦμα ὡδήγησε καὶ τὴν ἐπιτροπὴν εἰς ἐπεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου, ἐζητήθη νὰ κολασθῇ τὸ αὐστηρὸν τῆς οἰκονομίας διὰ μιᾶς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν δὲν εἶδον εἰς τὰς τροποποιήσεις τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ τὴν ὁποίαν νομίζω ὅτι εἶχεν ἀποδεχθῇ ἡ πλειονοψηφία αὐτῆς. Ἡ τροπολογία αὕτη εἶναι, ὅτι ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν νομῶν καὶ ἐν ταῖς πόλεσι ταῖς ἐχούσαις ἄνω τῶν 6,000 κατοίκων, μετ’ ἀπόφασιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου περὶ τούτου, ἠδύνατο νὰ δοθῇ δι’ ἐνοίκιον ποσὸν δραχμῶν 30 μηνιαίως εἰς τοὺς δημοδιδασκάλους τοὺς πρωτοβαθμίους καὶ δευτεροβαθμίους, τοὺς δεχομένους νὰ καταλάβωσι θέσιν δευτεροβαθμίων ἢ τριτοβαθμίων.

§325ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Συνεζητήθη αὐτὸ εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ δὲν ἀνεγράφη εἰς τὰς τροπολογίας. Παρελείφθη ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Νέγρη.

§326Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὕτω βεβαίως δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἡ ἐλάττωσις τοῦ μισθοῦ καὶ τοῦ βαθμοῦ τῶν δημοδιδασκάλων, καὶ ἑπομένως δὲν θὰ προεκαλεῖτο ἡ ἀντίρρησις, ὅτι μειοῦται ἡ ποιότης τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§327Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἀλλὰ καὶ ἡ προηγουμένη τροπολογία ἠμπορεῖ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὸ ζήτημα.

§328Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποία;

§329Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Εἰς τὸ τέλος. Πρότασις μᾶλλον τῆς ἐπιτροπῆς.

§330Λ. Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἴμεθα σύμφωνοι εἰς αὐτό.

§331Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Χαίρω ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι. Ἐκτὸς τῆς τροπολογίας ταύτης, ἂν εἰς τὰ μονοτάξια σχολεῖα, τὰ ἔχοντα τέσσαρας μὲν κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἕξ δὲ κατὰ τὰς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐνιαυσίους τάξεις, ἂν εἰς τὰ νομοτάξια σχολεῖα δὲν ἐτίθετο ὁ περιορισμὸς νὰ διορίζωνται τριτοβάθμιοι μόνον δημοδιδάσκαλοι, θ’ ἀπεκλείομεν καὶ τὰς ἀντιρρήσεις, τὰς ὑπαρχούσας κατ’ αὐτοῦ. Ἴσως θὰ ηὔξανον, αἱ δαπάναι, ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἰς τὰ μονοτάξια σχολεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα εἷς μόνον διδάσκαλος ἀναγκάζεται νὰ διδάσκῃ ἕξ τάξεις, πρέπει ὁ διδάσκαλος οὗτος νὰ ᾖναι ὁ ἀρτιώτερον, τοὐλάχιστον κατὰ τεκμήριον, κατηρτισμένος, διότι αὐτὸς εὑρίσκεται μόνος διευθύνων ἕξ τάξεις, δὲν ἔχει τὸν σύμβουλον παρ’ ἑαυτῷ διδάσκαλον, ὁ ὁποῖος νὰ δυνηθῇ εἰς ἓν ζήτημα, ἀναφυόμενον ἐν τῇ πράξει, νὰ τὸν καθοδηγήσῃ διὰ τῆς συμβουλῆς. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον, εἰς τὰ μονοτάξια σχολεῖα νὰ ταχθῶσι πρωτοβάθμιοι διδάσκαλοι. Ἤκουσα τὴν γνώμην, ὅτι, ὅπου πλείονες μαθηταί, ἐκεῖ ἀπαιτεῖται μεγαλειτέρα διδακτικὴ ἱκανότης τῶν δημοδιδασκάλων, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εἶδον τὴν γνώμην ταύτην καὶ ἐφαρμοζομένην εἰς τὸν κατατοπισμὸν τῶν δημοδιδασκάλων· διότι, ἐνῷ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῷ ὑποβληθέντι ὑπῆρχον διὰ τὰ ἑξατάξια σχολεῖα τέσσαρες δημοδιδάσκαλοι πρωτοβάθμιοι, ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἀπεφασίσθη, ἵνα οἱ τέσσαρες πρωτοβάθμιοι περιορισθῶσιν εἰς δύο, καὶ προστεθῶσιν ἀνὰ εἷς δευτεροβάθμιος καὶ εἷς τριτοβάθμιος. Προεβλήθη καὶ ἡ ἀντίρρησις, ὅτι θὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτικῶν σχολείων, ὑποβιβαζομένων τῶν μέχρι τοῦδε κοινῶν τοιούτων εἰς γραμματεῖα. Ἐν τῷ κειμένῳ νόμῳ ὑπάρχει ἀσάφειά τις εἰς τὸν καθορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν τοῦ ἀπαιτουμένου πρὸς σύστασιν δημοτικοῦ σχολείου, διότι ὁ κείμενος νόμος καθορίζει μόνον, ὅτι τὰ γραμματεῖα, ἂν φθάσωσι νὰ ἔχωσι μαθητὰς πλείονας τῶν 70, τότε προάγονται εἰς κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καθορίζεται, ὅτι ἀπὸ τοῦ ἀριθμοῦ μαθητῶν 50 ἕως 80 συνιστᾶται δημοτικὸν σχολεῖον. Τοῦτο εἶναι βελτίωσις, διότι, ἂν ἤθελεν ἐξηγηθῆ ὁ κείμενος νόμος, ὅτι πρὸς σύστασιν δημοτικῶν σχολείων ἔπρεπε ν’ ἀπαιτηθῇ ἀριθμὸς μαθητῶν 71 τοὐλάχιστον, ἂν κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον ἐφηρμόζετο ὁ νόμος, τότε βεβαίως ἤθελον πολὺ περισσότερα δημοτικὰ σχολεῖα μετατραπῆ εἰς γραμματεῖα, λαμβανομένης πάντοτε ὑπ’ ὄψιν τῆς ἀνεπαρκείας τῶν δήμων. Ἐπὶ τῆς παρατηρήσεως ὅτι πρὸς σύστασιν κοινοῦ δημοτικοῦ σχολείου ἐλήφθη ἡ ἀναλογία τῶν 7 μαθητῶν ἐπὶ 100 κατοίκων, νομίζω ὅτι δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἡ παρατήρησις αὕτη δὲν ἔχει μεγάλην βαρύτητα, διότι ἡ ἀναλογία αὕτη λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν μόνον κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς συστάσεως τοῦ σχολείου. Ἂν κατὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ σχολείου προσέλθωσι μαθηταὶ ἄνω τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ ὁριζομένου ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, θὰ λάβῃ τὸ σχολεῖον αὐτὸ τὴν προαγωγὴν καὶ τὸν βαθμόν, τὸν ὁποῖον ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν τῷ ἀπονέμει. Βεβαίως κατὰ τὴν μέχρι τοῦδε ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου παρετηρήθησαν κενά τινα, τὰ ὁποῖα εὐκόλως ἠδύναντο νὰ πληρωθῶσι, καὶ ἓν τῶν κενῶν τούτων εἶναι ἡ ὑπέρμετρος ἀπονομὴ βαθμῶν πρωτοβαθμίων εἰς τοὺς δημοδιδασκάλους, ἰδίως κατὰ τὰς προαγωγικὰς ἐξετάσεις. Τὸ κακὸν τοῦτο φέρει καὶ τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν τῶν δημοτικῶν σχολείων, ἠδύνατο δὲ νὰ προληφθῇ, ἂν οἱ προσερχόμενοι κατὰ τὰς προαγωγικὰς ἐξετάσεις ὑπεχρεοῦντο νὰ ὑποστῶσι τὴν ἐξέτασιν ὅλων τῶν μαθημάτων τῶν ἀπολυτηρίων τοῦ Διδασκαλείου ἐξετάσεων. Εἶπον ὅτι πνεῦμα αὐστηρᾶς οἰκονομίας ἐπεκράτησεν ἐν τῇ συντάξει τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν δὲν ἐπεκράτει τὸ πνεῦμα τοῦτο, βεβαίως δὲν θὰ περιελαμβάνοντο καὶ αἱ διατάξεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι καιρίως πλήττουσι τὴν αὐτοδιοίκησιν τῶν δήμων, ἀφοῦ ἀναιροῦσι σχεδὸν ἐντελῶς τὴν αὐτοβουλίαν αὐτῶν. Διὰ τοῦτο, ὅτε προὐτάθη ὁ σχηματισμὸς ἐπιτροπῆς, εἰς ἣν νὰ παραπεμφθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον πρὸς ἐπεξεργασίαν, ἀνέστην καὶ ἐζήτησα νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ταύτῃ καὶ Βουλευταὶ ὄχι μόνον εἰς τὰ ἐκπαιδευτικὰ ἀσχολούμενοι, ἀλλὰ καὶ Βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι νὰ καταγίνωνται εἰς τὰ τοῦ δημοσίου δικαίου, διότι εἶδον, ὅτι περιελαμβάνοντο διατάξεις, οἵας πρὸ ὀλίγου εἶπον. Εἶναι μάλιστα περίεργον, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἐνῷ ἀποβλέπει εἰς κανονισμὸν τῆς διοικήσεως τῶν δήμων, δὲν φέρει καὶ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ τότε ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ. Δὲν γνωρίζω, ἂν τοῦτο εἶναι τυχαία παράλειψις, ἢ ἂν ὑποδεικνύει ἄλλο τι. Δυστυχῶς ἡ σιγὴ τοῦ τάφου δὲν δύναται νὰ μᾶς λύσῃ τὴν ἀπορίαν ταύτην.

§332ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Καλούτσης ἔχει τὸν λόγον.

§333Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἦτο ἀναγκαιοτάτη ἡ ὁμιλία τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Ναυπλίας Βουλευτοῦ, ἵνα καταδειχθῇ, ὄχι μόνον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλ’ εἰς ὅλον τὸ Πανελλήνιον, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ νομοσχεδίου ἀνατρέποντος τὸν νόμον τοῦ 1895, ὅπως ἠθέλησαν καὶ διὰ τῆς δημοσιογραφίας καὶ δι’ ὑπομνημάτων καὶ τηλεγραφικῶς νὰ παραστήσωσιν οἱ φρονοῦντες ὅτι ἀδικοῦνται ἐκ τούτου. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ πεισθῇ καὶ ὁ πρὸ μικροῦ ἀγορεύσας κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Πᾶς τις, Κύριοι, δύναται περὶ τούτου νὰ πεισθῇ, καὶ ἂν ἁπλῶς μελετήσῃ ἀμφότερα τὰ νομοσχέδια, τό τε ὑπὸ τοῦ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὑποβληθὲν καὶ τὸ τῆς ἐπιτροπῆς. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἔπαθε σύγχυσιν τῶν δημοτικῶν σχολείων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν λειτουργούντων σχολείων. Κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον τοῦ 1895, τριῶν εἰδῶν σχολεῖα ἔχομεν διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, τὰ γραμματοδιδασκαλεῖα, τὰ κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα, εἰς ἃ ἡ φοίτησις εἶναι τετραετὴς, καὶ τὰ πλήρη, εἰς ἃ εἶναι ἑξαετής. Τρία σχολεῖα τοιαῦτα ἀναγνωρίζει καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Καραπάνου καὶ τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, μὲ τὴν διαφορὰν, ὡς εἶπεν ὁ κ. ἐκ Ναυπλίας Βουλευτὴς, ὅτι εἰς τὰ τῆς δευτέρας τάξεως αὐξάνεται ἡ φοίτησις ἀπὸ τεσσάρων ἐτῶν εἰς ἕξ.

§334ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δύο.

§335Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ὄχι. Ταῦτα ὑπήγαγεν εἰς τὰ μονοτάξια. Μήπως καὶ σήμερον, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νόμου τοῦ 1895, δὲν δύνανται καὶ τὰ πλήρη σχολεῖα νὰ λειτουργήσωσι; Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἦναι πέντε ἢ ἕξ διδάσκαλοι. Συνεπῶς δὲν πρόκειται περὶ καινοτομίας τινὸς, ὡς ἠθέλησαν νὰ παραστήσωσιν ἐξανιστάμενοι καὶ οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ οἱ ἐκτὸς αὐτῆς. Δὲν διεμαρτυρήθησαν, Κύριοι, οἱ δημοδιδάσκαλοι ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ πρώτου νομοσχεδίου κατὰ Μάϊον τοῦ 1905, διεμαρτυρήθησαν κατὰ τῶν τροπολογιῶν τῆς ἐπιτροπῆς, διότι συμπίπτει, ἵνα δευτεροβάθμιον δημοδιδάσκαλον ἡ ἐπιτροπὴ νὰ τὸν κάμῃ πρωτοβάθμιον. Πρόκειται περὶ τοῦ μισθολογίου, καὶ ἀκριβῶς ὅλη ἡ ἔρις ἔγκειται εἰς τοῦτο, ἂν εἰς τὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἕνα καὶ μόνον διδάσκαλον, ἂν αὐτὸς πρέπει νὰ ἦναι πρωτοβάθμιος, ἢ τριτοβάθμιος, ὅπως λέγει ἡ ἐπιτροπὴ, ἢ δευτεροβάθμιος, ὅπως λέγει ὁ κ. Καραπᾶνος, ἢ ὁτὲ μὲν τριτοβάθμιος, ὁτὲ δὲ δευτεροβάθμιος, ὡς λέγει ὁ κ. ἐκ Ναυπλίας Βουλευτής. Κατὰ τὰ ἄλλα πάντες εἴμεθα σύμφωνοι. Ρίπτεται ἡ ἰδέα, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου καταργοῦνται σχολεῖα, ἐνῷ τοὐναντίον καὶ διὰ τοῦ πρώτου νομοσχεδίου καὶ διὰ τοῦ τῆς ἐπιτροπῆς, ἀντὶ νὰ ἐλαττωθῶσι, τὰ δημοτικὰ σχολεῖα αὐξάνουσι. Καὶ ὁ λόγος εἶναι πρόχειρος.

§336Ι. ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ. Τὰ γραμματοδιδασκαλεῖα αὐξάνουσιν.

§337Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Τὰ δημοτικά.

§338Ε. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε;

§339ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§340Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Κύριοι, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νόμου τοῦ 1895 πότε λειτουργοῦσι γραμματοδιδασκαλεῖα; Ὁσάκις ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν ἦναι μικρότερος τῶν 70. Ἰδοὺ πῶς ἔχει ἡ διάταξις τοῦ νόμου τοῦ 1895 (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 16. Ἐὰν ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐν γραμματοδιδασκαλείῳ φοιτώντων μαθητῶν ὑπερβαίνῃ τοὺς ἑβδομήκοντα, τὸ γραμματοδιδασκαλεῖον προβιβάζεται εἰς δημοτικὸν σχολεῖον ἀποφάσει τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου.» Αὐτὸ λέγει ὁ νόμος. Ὁ νόμος τοῦ 1895 δὲν ἐπιτρέπει σύστασιν δημοτικοῦ σχολείου, ὅταν οἱ μαθηταὶ ἦναι ὀλιγώτεροι τῶν ἑβδομήκοντα. Τί ἔρχεται νὰ καινοτομήσῃ τὸ νομοσχέδιον σήμερον;

§341Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀναγνώσατε.

§342Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Περιορίζει καὶ λέγει, ὅτι, καὶ ὅταν πεντήκοντα μαθηταὶ ὑπάρχωσι, συνιστᾶται δημοτικὸν σχολεῖον. Καὶ ἐρωτῶ λοιπὸν ὑμᾶς, Κύριοι, αὐξάνουσι τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, ἢ ἐλαττοῦνται; Ἀλλὰ, λέγουσι, καὶ σήμερον, καίτοι ὁ νόμος τοῦ 1895 ὁρίζει ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται σύστασις δημοτικοῦ σχολείου, ὅταν οἱ μαθηταὶ ἦναι ὀλιγώτεροι τῶν 70, ἐν τούτοις καὶ μὲ 40 καὶ μὲ 30 μαθητὰς λειτουργοῦσι δημοτικὰ σχολεῖα. Ἀλλὰ διατί; Διότι στραγγαλίζεται ὁ νόμος!

§343Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λέγει αὐτὸ ὁ νόμος· λέγει ὅτι γραμματοδιδασκαλεῖον ἔχον μαθητὰς ἄνω τῶν 70 προάγεται.

§344Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Προάγεται εἰς δημοτικόν. Τοῦτο ἐννοῶ.

§345ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ὀλίγας λέξεις, παρακαλῶ, διὰ νὰ συμπληρώσω τὴν ἰδέαν τοῦ κυρίου Φαρμακοπούλου. Ὁ νόμος ὁ κείμενος ἐπιτρέπει τὴν σύστασιν δημοτικοῦ σχολείου καὶ ὁπόταν ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν ἦναι ὀλιγώτερος τῶν 70, ἐὰν ὁ δῆμος ἦναι ἐπαρκής· ἐὰν ὅμως δὲν ἦναι ἐπαρκής, δὲν ἱδρύεται δημοτικὸν σχολεῖον, ἂν ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν δὲν ἦναι ἄνω τῶν 70. Ἑπομένως σήμερον τὸ νομοσχέδιον καὶ τοῦ κ. Καραπάνου καὶ τῆς ἐπιτροπῆς ἱδρύει δημοτικὸν σχολεῖον, εἴτε εἶναι ἐπαρκεῖς εἴτε μὴ οἱ πόροι τοῦ δήμου, ἐὰν ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν ἦναι ἄνω τῶν 50, διότι δὲν ἐθεωρήθη πρέπον ν’ ἀφεθῶσι πεντήκοντα μαθηταὶ ἄνευ διδασκάλου. Εὐεργετικὸν ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην.

§346Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Κύριοι, ἰδοὺ διὰ τίνα λόγον παράγεται ἐντύπωσίς τις, ὅτι νῦν καταργοῦνται δημοτικὰ σχολεῖα, χωρὶς ὅμως νὰ καταργῶνται, τοὐναντίον μάλιστα καὶ αὐξάνουσι. Διὰ τοῦ νόμου τοῦ ἔτους 1895 ἐπετράπη ἡ σύστασις γραμματοδιδασκαλείων προτάσει τοῦ ἐπιθεωρητοῦ καὶ γνωμοδοτήσει τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Διὰ νὰ συσταθῇ ὅμως δημοτικὸν σχολεῖον, τί ἔπρεπε νὰ γείνῃ; Ἤρκει μία πρότασις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἡ πρότασις αὕτη νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸν νομάρχην, οὗτος νὰ τὴν διαβιβάσῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ νὰ ἐκδοθῇ Διάταγμα συνιστῶν δημοτικὸν σχολεῖον ἢ παρθεναγωγεῖον ἐκεῖ, ὅπου εἶναι καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν ἄγνωστος! Διότι δὲν εἶχε καμμίαν βάσιν. Οὕτως ἔχει ὁ νόμος. Καὶ συνέβη τὸ ἑξῆς· νὰ κατορθώσω ἐγὼ νὰ συστήσω εἰς τρία χωρία τοῦ δήμου μου σχολεῖα τοιαῦτα μὲ ἑπτὰ μόνον μαθητάς! Καὶ ἰδοὺ τί ἔκαμα· παρεκάλεσα τὸν δήμαρχον νὰ προκαλέσῃ πρᾶξιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἵνα συσταθῇ δημοτικὸν σχολεῖον ἐν τῷ δήμῳ Τανίας. Ὅτε ἐγὼ ἦλθον εἰς Ἀθήνας, ἔστειλεν ὁ δήμαρχος τὴν πρᾶξιν, ἐξεδόθη τὸ Διάταγμα, καὶ συνεστήθη τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, καὶ λειτουργεῖ ἔκτοτε. Διωρίσαμεν διδασκάλους, καὶ συμπίπτει νὰ ἔχωμεν δημοτικὰ σχολεῖα μὲ ἑπτὰ μαθητάς! Καὶ ὑπάρχουσι, κύριε Στάη, δημοτικὰ σχολεῖα λειτουργοῦντα καὶ μὲ πέντε μαθητάς!

§347ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Εἶναι ἓξ τοιαῦτα.

§348Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Αὐτὴ ἡ καταδολίευσις τοῦ νόμου ἐπήνεγκε τὴν σύστασιν πολλῶν δημοτικῶν σχολείων ἐκεῖ, ὅπου ἔπρεπε νὰ ἦναι γραμματοδιδασκαλεῖα.

§349Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε κατὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν θὰ ἦναι περισσότεροι οἱ μαθηταί, ἀλλ’ ὀλιγώτεροι.

§350Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Περισσότεροι. Καὶ ἰδοὺ διὰ τίνα λόγον. Διότι σήμερον τίθεται ὡς βάσις ἡ ὕπαρξις 50 μαθητῶν. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα λειτουργοῦσι σήμερον γραμματοδιδασκαλεῖα μὲ μαθητὰς 50 ἢ 55 ἢ 60. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, Κύριοι, δὲν ὑπάρχουσι γραμματοδιδασκαλεῖα μὲ 50 ἕως 60 μαθητάς;

§351Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Εἶναι πολλά.

§352Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Αὐτὰ λοιπὸν ὅλα θὰ γείνωσι δημοτικὰ σχολεῖα.

§353Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλάχιστα εἶναι αὐτά.

§354ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Εἶναι 435.

§355Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Καὶ ὄχι μόνον θὰ συσταθῶσιν ἐκεῖ δημοτικὰ σχολεῖα, Κύριοι, ἀλλὰ θὰ ἐπέλθῃ καὶ τὸ ἑξῆς ἀγαθὸν ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς τετραετοῦς φοιτήσεως εἰς ἑξαετῆ...

§356ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Νὰ εἴπητε καὶ αὐτό. Εὖγε!

§357Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. .. Διότι θὰ συμβῇ τὸ ἑξῆς. Σήμερον, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ὑπάρχουσι 40 μαθηταὶ εἰς ἓν σχολεῖον, αὐτὸ θὰ ἦναι γραμματοδιδασκαλεῖον, ἢ δημοτικὸν σχολεῖον; Καὶ εὐθὺς ἀμέσως προτρέχων ὁ κύριος Ἀγγελόπουλος θὰ μοὶ ἔλεγεν: «ἀφοῦ ἔχει 40 μαθητὰς, θὰ ἦναι γραμματοδιδασκαλεῖον». Καὶ ἐν τούτοις, ἐὰν λειτουργήσῃ ὡς νόμος τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, θὰ ἦναι δημοτικὸν σχολεῖον. Καὶ κατὰ τίνα τρόπον οἱ 40 θὰ γείνωσι πλέον τῶν πεντήκοντα; Ἀπλούστατα. Διότι ἐδῶ ἔχομεν ἑξαετῆ φοίτησιν· συνεπῶς θὰ ἔχωμεν ἓξ ἡλικίας. Ἐὰν ἦναι 40 εἰς τὰς τέσσαρας, εἰς τὰς ἓξ θὰ ἦναι ἑξήκοντα· συνεπῶς θὰ ἔχωμεν καὶ τὴν προαγωγὴν τῶν γραμματοδιδασκαλείων εἰς δημοτικὰ σχολεῖα...

§358Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Συνέπεια μετὰ ἓν ἔτος θὰ ἦναι ἡ κατάργησις τῶν δημοτικῶν σχολείων.

§359ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ δώσω μίαν πληροφορίαν ἐπὶ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ταύτην τὴν στιγμὴν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος συζητεῖ. Τὰ σχολεῖα τὰ δημοτικὰ θὰ ἔχωσι τὴν φοίτησιν ἑξαετῆ...

§360Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Ὅλα;

§361ΣΤΑΗΣ. Ὅλα.

§362Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Πλὴν τῶν γραμματοδιδασκαλείων.

§363ΣΤΑΗΣ. Σήμερον φοιτῶσι 200,000 περίπου μαθηταὶ εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Εὐθὺς ὡς λειτουργήσῃ ἐπὶ ἓν ἔτος ὁ νόμος, οἱ μαθηταὶ τῶν τελευταίων τάξεων θὰ κρατηθῶσιν ἐν τῇ πέμπτῃ τάξει ἀπὸ τοῦ ἑπομένου σχολικοῦ ἔτους, ἐπειδὴ δὲ κατὰ μέσον ὅρον 50,000 φοιτῶσιν εἰς ἑκάστην τάξιν τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, θὰ ἔχωμεν 250,000 μαθητὰς, τὸ δὲ μεθεπόμενον ἔτος θὰ ἔχωμεν 300,000.

§364Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ὄχι αὐτὴ ἡ ἀναλογία.

§365ΣΤΑΗΣ. Περίπου. Ἄμεσος συνέπεια τοῦ μέτρου τούτου εἶναι ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοδιδασκάλων. Ἄρα εἶναι ἀβάσιμα καὶ ἄδικα τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα οἱ δημοδιδάσκαλοι διεβίβασαν πρὸς τοὺς κυρίους Βουλευτάς. Εἶναι ἀνακριβὴς ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἔδωκαν, περὶ διαβαθμίσεως τῶν σχολείων καὶ περὶ πρωτοβαθμίων δημοδιδασκάλων· εἶμαι δὲ πεπεισμένος, ὅτι ἐκ πλάνης ἔδωκαν τὴν πληροφορίαν ταύτην οἱ δημοδιδάσκαλοι πρὸς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς καὶ τὴν δημοσιογραφίαν, διότι κατὰ τὴν διαβάθμισιν τῶν σχολείων, ὡς φαίνεται, πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι διδάσκουσι νῦν 217· ἐὰν ὅμως ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐτῶν τῆς φοιτήσεως τῶν μαθητῶν ἀπὸ τεσσάρων γείνῃ ἕξ, 315 δημοτικὰ σχολεῖα, ἔχοντα δύο διδασκάλους, ἕνα τριτοβάθμιον καὶ ἕνα δευτεροβάθμιον, προβιβάζονται εἰς τριτάξια, καὶ οὕτως ὁ ἀριθμὸς τῶν πρωτοβαθμίων δημοδιδασκάλων θὰ αὐξήσῃ ἀπὸ 217 εἰς 532. Οὕτω λοιπὸν καὶ οἱ δημοδιδάσκαλοι εὐεργετοῦνται καὶ ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις προάγεται, διότι ἀπὸ τετραετοῦς θὰ γείνῃ ἑξαετής.

§366Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Κύριοι, διὰ νὰ ἦμαι σαφέστερος, λέγω ὅτι εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα θὰ φοιτῶσιν ἓξ ἡλικίαι. Πόσους μαθητὰς θέλετε νὰ ἔχῃ ἑκάστη ἡλικία; Ἀρκεῖ νὰ ἔχῃ ἐννέα μαθητὰς ἑκάστη ἡλικία, διὰ νὰ γείνῃ πλῆρες δημοτικὸν σχολεῖον.

§367Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Ὡς καὶ πεντήκοντα, διὰ νὰ ἦναι γραμματοδιδασκαλεῖον, καὶ θὰ διδάσκωνται πεντήκοντα μαθηταί.

§368Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Σήμερον διδάσκονται ἑξήκοντα.

§369Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Πῶς θὰ γείνῃ;

§370Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Καλαμῶν δὲν καταγίνεται ποσῶς εἰς τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Σήμερον αὐτὰ λειτουργοῦσιν. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῶσιν οἱ γραμματισταί. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πράξητε τοῦτο ἀμέσως; Βεβαίως πρέπει νὰ περιορισθῶσιν οἱ γραμματισταί· ἀλλὰ πῶς νὰ περιορισθῶσι; Πρῶτον, καὶ ἂν ἠθέλομεν ἀμέσως ἀπολύσει τούτους, δὲν ἔχομεν διδασκάλους, ἵνα τοὺς ἀντικαταστήσωμεν. Ἀλλὰ θεωρεῖτε δίκαιον, ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχουσι δεκαπέντε μαθηταί, νὰ ὑπάρχῃ εἷς δημοδιδάσκαλος;

§371Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Ὄχι.

§372Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Βεβαίως μέχρις ὁρίου τοῦ ἀριθμοῦ 50. Ἐνῷ ὁ νόμος τοῦ 1895 ἐπιτρέπει μέχρις 70 μαθητῶν νὰ λειτουργῶσι γραμματοδιδασκαλεῖα, σήμερον ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς περιορίζεται εἰς πεντήκοντα. Αὐξάνουσι λοιπόν, δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, — οἱ ὁποῖοι εἶναι πειστικοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι μαθηματικοί, — τὰ δημοτικὰ σχολεῖα· εἶναι δὲ ἐσφαλμένη ἡ γνώμη, καὶ ἡ διάδοσις ἡ προκαλουμένη ἐπιτηδείως, διὰ νὰ προκαλέσῃ θόρυβον, ὅτι ἐλαττοῦνται τὰ δημοτικὰ σχολεῖα.

§373Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Πλέον τῶν δεκαπέντε μαθητῶν δὲν εἶναι ἱκανὸς ὁ διδάσκαλος νὰ διδάξῃ. Φρονῶ ὅτι τὸ νομοσχέδιον περιέχει τόσας ἀντιφάσεις, τόσας συγκρούσεις πρὸς τὴν κειμένην νομοθεσίαν, ὥστε εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο, εἰ δυνατόν, νὰ μὴ ψηφισθῇ τοῦτο τώρα, ἀλλὰ ν’ ἀναβληθῇ διὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον.

§374Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Εἰς οὐδεμίαν σύγκρουσιν ἔρχεται τὸ νομοσχέδιον πρὸς τὴν κειμένην νομοθεσίαν. Τουναντίον διὰ τούτου ἑδραιοῦται περισσότερον ὁ νόμος τοῦ 1895, καὶ βελτιοῦται ὑπὸ τὰς ἰδέας τοῦ νομοθέτου τοῦ 1895.

§375Τ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς;

§376Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν, οἱ διακόπτοντες καὶ ἔχοντες ἀντίθετον ἰδέαν νὰ μοὶ εἴπωσι; κατὰ τί μεταβάλλεται ὁ νόμος τοῦ 1895;

§377Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Ἐπεμβαίνει εἰς τὴν περιουσίαν τῶν δήμων, καὶ κανονίζει τὴν περιουσίαν αὐτῶν.

§378Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Αὐτὸ ἀφορᾷ τὸ δεύτερον μέρος. Παρατηρῶ, Κύριοι, ὅτι κατακρίνεται τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, διότι τί θὰ γείνωσιν οἱ διδάκτορες τῆς Φιλολογίας; Φρονεῖ ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι διὰ τῆς ἑξαετοῦς φοιτήσεως θὰ καταργηθῶσι τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα, καὶ συνεπῶς δὲν θὰ διορίζωνται ἑλληνοδιδάσκαλοι; Εἶναι ἐντελῶς ἄσχετον τὸ ζήτημα, εἶναι ἐντελῶς ἄσχετος ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις μὲ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν. Πιθανὸν διὰ τοῦ νόμου περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως, ὁ ὁποῖος θὰ ψηφισθῇ, οἱ ἐκ τῆς τρίτης τάξεως τῶν πλήρων δημοτικῶν σχολείων νὰ εἰσάγωνται εἰς τὴν πρώτην τοῦ Ἑλληνικοῦ, ἢ πιθανὸν οἱ ἐκ τῆς ἕκτης τάξεως νὰ εἰσάγωνται εἰς τὴν πρώτην τοῦ Ἑλληνικοῦ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα προγράμματος. Μὴ συγχέετε τὰς ἀνωτέρας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου μὲ τὰς ἄλλας τοῦ Ἑλληνικοῦ. Ἄλλο στοιχειώδης ἐκπαίδευσις καὶ ἄλλο κλασική. Συνεπῶς δὲν πρέπει νὰ σᾶς ἐπηρεάζῃ ἡ ἰδέα καὶ αἱ φωναὶ τῶν διδακτόρων. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, Κύριοι, — πρέπει νὰ ἤμεθα εἰλικρινεῖς — μία μεταβολὴ ἐπέρχεται καὶ μία οἰκονομία, καὶ πρέπει νὰ τὸ ἀκούσῃ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ κόσμος. Καὶ ποία εἶναι; Ἡ ἑξῆς. Σήμερον, ὅπου εἶναι μονοτάξια σχολεῖα, ὑπηρετοῦσι παντοῦ σχεδὸν πρωτοβάθμιοι, διότι τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον καὶ ὁ ἐπιθεωρητὴς κανονίζουν καὶ διορίζουν π. χ. εἰς τὰς Κουκουβάουνες δημοδιδάσκαλον πρωτοβάθμιον, μὲ τὸν μισθὸν τῶν 150 δραχμῶν, καὶ ἐὰν ἔχῃ καὶ πενταετῆ αὔξησιν, θὰ λαμβάνῃ δραχμὰς 225· ἡμεῖς ἐρχόμεθα καὶ λέγομεν, ὅτι πρέπει αὐτὸ τὸ κακὸν νὰ σταματήσῃ, καὶ πρέπει εἰς τὰ σχολεῖα ταῦτα νὰ διορίζωνται δημοδιδάσκαλοι τριτοβάθμιοι. Καὶ τοῦτο ἀφορᾷ τοὺς δήμους τοὺς ἀπόρους.

§379Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ.....

§380Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Κύριε Ἀγγελόπουλε, σεῖς ἀναχωρεῖτε ἀπὸ τὴν ἰδέαν τῆς θεραπείας τῶν παραπόνων τῶν διδασκάλων. Ἐγὼ κατάγομαι ἐκ νομοῦ, ὁπόθεν προέρχονται πλεῖστοι δημοδιδάσκαλοι, ἐν τούτοις ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι μὲ κατέχει ἀγανάκτησις κατὰ τῆς τοιαύτης σπατάλης· διότι πρέπει νὰ μάθητε, ὅτι εἰς τὸν δῆμόν μου, ὅστις ἔχει ἔσοδα 3,000 δραχμῶν καὶ ἔξοδα 14,000, ἔχομεν δύο παρθεναγωγεῖα....

§381Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Διατὶ νὰ τὰ κάμητε;

§382Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Διότι τὸ ἐπέτρεψεν ὁ νόμος τοῦ 1895. Θέλω λοιπὸν καὶ ἐγὼ αὐτὰ νὰ περιορισθῶσιν. Ἀλλὰ τό γε νῦν ὑπάρχει διάκρισις. Εἶναι δίκαιον νὰ πληρώνωνται ὅλοι πρωτοβάθμιοι; Καὶ κατὰ τί διαφέρει, Κύριοι, ὁ πρωτοβάθμιος τοῦ τριτοβαθμίου; Ἐγὼ δυστυχῶς εἶμαι εἷς τῶν αἰτίων, ἵνα γείνωσιν ἕως 100 πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι· διότι, ὅταν πρόκηται νὰ δώσῃ τις ἐξετάσεις, πηγαίνω εἰς τὸν Διευθυντὴν τοῦ Διδασκαλείου καὶ τῷ λέγω: «Κύριε Βορριᾶ, ἢ κύριε Παπασωτηρίου, θὰ βγῇ ποῦ θὰ βγῇ· δὲν τὸν ἀφίνεις νὰ γείνῃ πρωτοβάθμιος;»

§383Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑβρίζετε τοὺς καθηγητὰς τῶν Διδασκαλείων!

§384Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἐγὼ λέγω αὐτὸ, τὸ ὁποῖον γίνεται. Γνωρίζουσι δὲ καὶ πάντες οἱ συνάδελφοι ἐκ Μεσσήνης καὶ ἐκ Καλαμῶν, ὅτι μᾶς γράφουσι καθ’ ἡμέραν νὰ φροντίσωμεν περὶ τούτου. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ὁ Σύλλογος τῶν καθηγητῶν τοῦ Διδασκαλείου, διὰ νὰ δείξῃ ὅτι ἔχει ἱκανότητα, προσπαθεῖ νὰ βγάλῃ περισσοτέρους. Ἐπὶ 55 μαθητῶν οἱ 35 γίνονται πρωτοβάθμιοι! Συνεπῶς δὲν ἔχει νὰ ζημιωθῇ τίποτε ἡ ἐκπαίδευσις....

§385Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἰς αὐτὸ ἔχετε δίκαιον.

§386Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Δὲν ἔχει, λέγω, νὰ ζημιωθῇ τίποτε ἡ ἐκπαίδευσις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἱκανότητα. Ἀλλὰ, Κύριοι, σᾶς ἐρωτῶ: ἄχρι τοῦδε τί ἐγίνετο; Δὲν ὑπάρχουσι σχολεῖα τοιαῦτα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπηρετοῦσι τριτοβάθμιοι; Ὑπῆρχε τοιαύτη διάταξις ἐν τῷ νόμῳ, ἡ ὁποία νὰ ὑποχρεοῖ νὰ μὴ ὑπηρετῶσιν, ὅπως λέγει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης; Οὐδαμοῦ. Διότι εἰς τὰ τοιαῦτα σχολεῖα ὑπηρετοῦσι πρωτοβάθμιοι μὲ τὸν μισθὸν δευτεροβαθμίου, ἢ τριτοβάθμιοι μὲ τὸν μισθὸν δευτεροβαθμίου. Τώρα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης λέγει: «ἂς τὸν βάλωμεν δευτεροβάθμιον αὐτόν.» Δὲν διεμαρτυρήθησαν οἱ δημοδιδάσκαλοι κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου. Τώρα ὅμως, ὅτε ἡμεῖς ἀπὸ δευτεροβαθμίων τοὺς κάμνομεν τριτοβαθμίους, ἐξηγέρθησαν. Κατὰ τίνος; Κατὰ τοῦ νόμου τοῦ 1895. Καὶ μᾶς ἐξορκίζουσι, Κύριοι, εἰς τὴν μνήμην σεβαστοῦ ἡμῶν προσώπου! Καὶ διαφωνοῦμεν δι’ αὐτὸ ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦτο. Κύριοι, ἔπρεπε νὰ ὁμιλήσῃ, ὡς ὡμίλησεν, ὁ κύριος Φαρμακόπουλος, διότι καὶ ἀπὸ πεποιθήσεως ὁ κ. Φαρμακόπουλος φρονεῖ ὅτι δὲν προσκρούει τὸ νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι σαφές· πρόκειται νὰ κανονίσωμεν τοὺς διδασκάλους, ἰδίως εἰς τὰ μονοτάξια σχολεῖα. Τώρα ἐπέρχεται μία μεταβολὴ εἰς τὴν διαβάθμισιν τῶν ἄλλων σχολείων, ἀλλὰ καὶ ἡ μεταβολὴ αὕτη γίνεται μᾶλλον πρὸς βελτίωσιν μιᾶς μερίδος τῶν διδασκάλων. Διότι, Κύριοι, πρέπει νὰ κατανοηθῇ τὸ ἑξῆς, —καὶ νὰ κατανοήσωσι τοῦτο καὶ οἱ δημοδιδάσκαλοι, —ὅτι ἐκεῖ, ὅπου, λόγῳ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν, μέχρι τοῦδε τὸ σχολεῖον ἦτο διτάξιον, μὲ δύο διδασκάλους, σήμερον θὰ γείνῃ τριτάξιον, καὶ συνεπῶς θὰ προστεθῇ εἷς ἔτι διδάσκαλος. Καὶ τί θὰ ἦναι αὐτός; Πρωτοβάθμιος. Ἐὰν δὲ γένηται δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ κ. Νέγρη, ἵνα εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν καὶ εἰς πόλεις ἐχούσας πληθυσμὸν ἄνω τῶν 6,000 ψυχῶν λαμβάνωσιν οἱ δευτεροβάθμιοι καὶ οἱ τριτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι τριάκοντα δραχμὰς τὸν μῆνα δι’ ἐνοίκιον κατοικίας, τότε οὐδὲν παράπονον δύναται, νομίζω, νὰ ὑπάρξῃ περὶ τῆς χρηματικῆς ἀξιώσεως τῶν διδασκάλων. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Διότι οἱ μὲν δευτεροβάθμιοι, λαμβάνοντες καὶ τριάκοντα δραχμὰς δι’ ἐνοίκιον, θὰ ἦναι ὅπως οἱ πρωτοβάθμιοι, διότι θὰ λαμβάνωσιν 150 δραχμὰς κατὰ μῆνα, οἱ δὲ τριτοβάθμιοι θὰ λαμβάνωσι οὕτω πλήρη τὸν μισθόν των. Λοιπὸν, Κύριοι, ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, ὡς τὸ ἐτροποποίησεν ἡ ἐπιτροπή.

§387Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Ἐφ’ ὅσον, κύριοι Βουλευταὶ, προκειμένου περὶ ἐκπαιδευτικοῦ νομοσχεδίου, ὡς βάσις αὐτοῦ λαμβάνεται μόνη ἡ οἰκονομία, ἀναγκαία συνέπεια εἶναι νὰ παρουσιάζωνται ἐν τοιούτῳ νομοσχεδίῳ πλεῖσται ὅσαι ἐλλείψεις, οὐκ ὀλίγαι ἀσάφειαι, ἀντιθέσεις τῶν ἄρθρων πρὸς ἄλληλα, καὶ ἐν γένει τόσα ἐλαττώματα, ὥστε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὑποβαλλόμενον μὲν εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ προκαλῇ τὴν ἐξέγερσιν τοῦ δημοδιδασκαλικοῦ κόσμου, γινόμενον δὲ νόμος τοῦ Κράτους, ν’ ἀποβαίνῃ εἰς ζημίαν καὶ χειροτέρευσιν τῆς παιδείας. Καὶ κατὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐξηγέρθησαν ἅπαντες οἱ δημοδιδάσκαλοι τῆς τε πρωτευούσης καὶ τῶν ἐπαρχιῶν, ἐγὼ δὲ, ἔχων λόγους νὰ πιστεύω ὅτι γνωρίζω καλῶς τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, εὑρίσκω δεδικαιολογημένην τὴν ἐξέγερσιν ταύτην, διότι εὐθὺς, ὡς ἀνέγνωσα τὸ νομοσχέδιον, παρετήρησα, ὅτι διὰ τούτου ἐπιδιώκεται μόνον οἰκονομία, χωρὶς νὰ πρόκηται ποσῶς περὶ βελτιώσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἧς ὁ ἐθνοσωτήριος σκοπὸς ἢ δὲν κατενοήθη δυστυχῶς ὑφ’ ὅλων, ἢ ἄλλως παρορᾶται ἐνώπιον τοῦ τρομάζοντος ἡμᾶς φάσματος τῆς οἰκονομίας. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, Κύριοι, ὅτι τὰ τῆς δημοτικῆς ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως, ὡς ἔχουσι σήμερον, εὑρίσκονται ἐν τελειότητι, τοὐναντίον μάλιστα φρονῶ, ὅτι γενικῶς τὰ τῆς παιδείας, ἀπὸ τοῦ δημοτικοῦ σχολείου μέχρι τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, ἔχουσιν ἀνάγκην ῥιζικῆς μεταρρυθμίσεως, διότι οὕτω μόνον θὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι παρακολουθοῦμεν ἐν τῇ προόδῳ τὰ λοιπὰ πεπολιτισμένα ἔθνη, ἅτινα ἐν τῇ ἐξελίξει αὑτῶν παρουσιάζουσι σήμερον τέλεια ἐκπαιδευτικὰ συστήματα. Εἶμαι δὲ τῆς γνώμης, ὅτι ἀπατώμεθα, ἂν νομίζωμεν ὅτι βελτιοῦμεν τὰ τῆς παιδείας, ψηφίζοντες νόμον μόνον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ δὴ νόμον, οἷος ὁ συζητούμενος, χωρὶς νὰ ἐπιληφθῶμεν ὁλοκλήρου τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος. Διάφορος βεβαίως εἶναι ὁ προορισμὸς ἑνὸς ἑκάστου σχολείου. Δι’ ἄλλον σκοπὸν προώρισται τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, δι’ ἄλλον τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ τὰ Γυμνάσια, καὶ δι’ ἄλλον αἱ πρακτικαὶ λεγόμεναι Σχολαὶ καὶ τὸ Πανεπιστήμιον. Ἀλλὰ μεταξὺ τούτων δέον νὰ ὑπάρχῃ τελεία ἁρμονία, διότι συνδέονται διὰ κρίκου τόσον στενῶς, ὥστε, εὐθὺς ὡς θελήσωμεν νὰ θίξωμεν ἓν τούτων, ἀνάγκη νὰ σκεφθῶμεν καὶ περὶ τῶν ἄλλων· ἄλλως ματαιοπονοῦμεν, καὶ οὐ μόνον δὲν βελτιοῦμεν, ἀλλὰ τοὐναντίον παραβλάπτομεν τὰ τῆς παιδείας. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, εἰ καὶ φαίνεται συγχέων τὸν προορισμὸν τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, ἐν τούτοις δεδικαιολογημένως, ἐφ’ ὅσον ἐπιχειροῦμεν νὰ μεταβάλωμεν γενικῶς εἰς ἑξαετῆ τὴν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα φοίτησιν, μὴ μεταβαλλομένου ποσῶς τοῦ κρατοῦντος συστήματος τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἐρωτᾷ: «πῶς νὰ πηγαίνωσιν οἱ μαθηταὶ τοῦ πλήρους δημοτικοῦ σχολείου εἰς τὸ Ἑλληνικὸν σχολεῖον, ἀφοῦ ἐκεῖ θ’ ἀπορρίπτωνται;» Καὶ βεβαίως θ’ ἀπορρίπτωνται, ἀφοῦ θίγοντες τὸ δημοτικὸν σχολεῖον δὲν θίγομεν ποσῶς τὸ Ἑλληνικὸν σχολεῖον, χωρὶς βεβαίως νὰ παρίδωμεν τὸν σκοπὸν ἑκατέρου τούτων. Διὰ νὰ μὴ μακρηγορῶ ὅμως, Κύριοι, περὶ συστημάτων, ἀφοῦ ὁ χρόνος δὲν ἐπιτρέπει τοῦτο, εἰσέρχομαι εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἀρχόμενος ἀπὸ τοῦ ὑπὸ ἐξέτασιν πρώτου ἄρθρου αὐτοῦ. Ὁμολογῶ ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου, καθιερουμένης τῆς διαιρέσεως τῶν σχολείων εἰς τὰ κοινὰ λεγόμενα καὶ εἰς τὰ πλήρη, ἐπέρχεται εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καινοτομία τις ἐπὶ τὰ βελτίω. Ὑπάρχουσιν οἱ ἔχοντες ἐναντίαν γνώμην, καὶ ἐρρήθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ὁ δημοδιδάσκαλος δὲν δύναται οὔτε ἔχει τὰς γνώσεις, ὥστε νὰ διδάξῃ εἰς τὴν πέμπτην καὶ ἕκτην τάξιν τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, τὰς ἰσοδυναμούσας πρὸς τὴν πρώτην καὶ δευτέραν τάξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου...

§388Α. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος Μιστριώτης, ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ καθηγητὴς τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς, ἔχει ἐναντίαν πρὸς τὴν ἰδικήν σας γνώμην, φρονῶν ὅτι οὕτω δὲν θὰ διδάσκωνται καλῶς τὰ Ἑλληνικὰ γράμματα, γνώμην ἐκτεθεῖσαν δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἀνακοινωθεῖσαν δ’ εἰς τὴν Βουλήν.

§389Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Μεθ’ ὅλον τὸν σεβασμὸν, τὸν ὁποῖον τρέφω πρὸς τὰς γνώμας τοῦ κ. Μιστριώτου, δὲν ἐγκρίνω τὰ προταθέντα ὑπ’ αὐτοῦ, ὅπως διδάσκωσιν εἰς τὴν πέμπτην καὶ ἕκτην τάξιν τῶν δημοτικῶν σχολείων τελειόφοιτοι τῆς Φιλολογίας, διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων θὰ ὑπεστήριζον, ἂν μὴ διεκοπτόμην, ὅτι ἡ διὰ τοῦ νόμου ὑποχρεωτικὴ ἑξαετὴς φοίτησις εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα εἶναι καινοτομία ἐπὶ τὰ βελτίω. Σκοπὸς τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, Κύριοι, εἶναι νὰ μεταδοθῶσιν εἰς τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ γνώσεις ὠφέλιμοι εἰς τὸν πρακτικὸν βίον, καὶ νὰ μορφωθῶσι ταῦτα χρηστοὶ πολῖται. Τὸ τετραετὲς χρονικὸν διάστημα εἶναι ἀνεπαρκὲς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, ἐνῷ ἡ ἑξαετία—σημειωτέον δ’ ὅτι εἰς τὰ λοιπὰ Κράτη εἶναι ἑπταετία καὶ ὀκταετία—ὁπωσδήποτε ἀρκεῖ, ἵνα διδαχθῇ ὁ μέλλων νὰ ῥιφθῇ εἰς τὸν πρακτικὸν βίον τόσας γνώσεις, ὅσαι ἀπαιτοῦνται διὰ τὰ βιωτικὰ ἐπαγγέλματα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ τῆς ἐν γένει ἑξαετοῦς διδασκαλίας νὰ διαπλασθῇ καὶ μορφωθῇ εἰς χρηστὸν πολίτην, ἔχοντα συναίσθησιν τῶν πρὸς τὴν Πολιτείαν καθηκόντων του. Βεβαίως πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἀπαιτεῖται τὸ κατάλληλον πρόγραμμα μαθημάτων—χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη γραμματικῶν κανόνων τῆς ἀρχαίας γλώσσης, διὰ τὴν ὁποίαν, ὡς καὶ διὰ τὴν Χρηστομάθειαν, ἀνησυχεῖ ὁ κ. Μιστριώτης.—Ἐπίσης ἀπαιτεῖται καὶ ἀρκοῦσα ἱκανότης τῶν δημοδιδασκάλων καὶ ἱκανὴ προπαίδευσις αὐτῶν περὶ τὴν μέθοδον τῆς διδασκαλίας. Καὶ τὸ μὲν πρόγραμμα εἶναι ζήτημα τῶν εἰδικῶν παιδαγωγῶν, ἐξ ὧν εὐτυχῶς ἔχομεν πολλοὺς καὶ διακεκριμένους. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ἱκανότητα τῶν δημοδιδασκάλων, φρονῶ ὅτι ἀπατᾶται ὁ νομίζων ὅτι στερούμεθα καταλλήλων καὶ ἱκανῶν τοιούτων. Ἐγὼ τοὐλάχιστον εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω, ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν δημοδιδασκάλων ἡμῶν σήμερον εἶναι ἀρτίως μεμορφωμένοι, καὶ δύνανται νὰ διδάξωσι λίαν ἀποτελεσματικῶς εἰς πλήρη σχολεῖα, ἀφοῦ μάλιστα ἐκ τούτων τινὲς λίαν εὐδοκίμως ἐδίδαξαν ἀνώτερα μαθήματα ἐν ὑποδιδασκαλείοις, μορφώσαντες γραμματιστὰς λίαν εὐδοκιμήσαντας. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς τὸ λεχθὲν ὑπό τινος τῶν συναδέλφων, ὅτι τελευταῖον πολλοὶ δημοδιδάσκαλοι ἔλαβον τὰ πτυχία των τῇ ἐπεμβάσει τῆς πολιτικῆς, καὶ ὅτι τὰ Διδασκαλεῖα κατ’ ἔτος ἐξεφούρνιζαν πρωτοβαθμίους, ἀλλ’ εἰς τοῦτο, κατ’ ἐμέ, πταίει αὐτὴ αὕτη ἡ Πολιτεία, ἡ ὁποία δὲν ἐκκαθαρίζει τὸ προσωπικὸν τῶν Διδασκαλείων, καὶ ἡ ὁποία οὐδόλως ἐμερίμνησε περὶ τῆς βελτιώσεως τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ τῆς λειτουργίας αὐτῶν. Ἐνθυμοῦμαι τὸ Διδασκαλεῖον Ἀθηνῶν μὲ Διευθυντὴν τὸν κ. Παπαμάρκου καὶ καθηγητὰς τὸν Μοσχάκην, τὸν Χατζηδάκην, τὸν Ὀλύμπιον καὶ ἄλλους ἐξέχοντας, ἀλλὰ μὲ πρωτοβαθμίους ἐξερχομένους 6 ἕως 10 τὸ ἔτος. Βεβαιῶ δὲ ὅτι τὸ Διδασκαλεῖον τότε ἐλειτούργει τελειότερον, καὶ οἱ ἐξ αὐτοῦ τότε ἐξελθόντες διδάσκαλοι παντοῦ ηὐδοκίμησαν. Ἐν τούτοις ὁ καὶ τὴν Μακεδονίαν φωτίσας Παπαμάρκου παραγκωνίζεται, διατελῶν ἐκτὸς ὑπηρεσίας, τὰ δὲ Διδασκαλεῖα διευθύνονται, ὅπως διευθύνονται, ἐκδιδομένων ἀφειδῶς φετφάδων. Εἶπον, Κύριοι καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι κατὰ τοῦτο καὶ μόνον εὑρίσκω καινοτομίαν ἐπὶ τὰ βελτίω εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ὅτι καὶ τὰ τέκνα τῶν χωρικῶν, τὰ μακρὰν τῶν πόλεων, θ’ ἀπολαύωσιν ἑξαετοῦς εἰς τὸ μέλλον φοιτήσεως. Ἐὰν δὲ ληφθῇ τὸ μέτρον νὰ προασκηθῶσιν ἐπί τινας ἡμέρας οἱ δημοδιδάσκαλοι περὶ τὴν ἐφαρμογὴν ἐπεξεργασθησομένου προγράμματος, βεβαιῶ τὸν κ. Ζυγομαλᾶν, ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν ἐνώπιον πλήρους ἐπιτυχίας.

§390Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Συμφωνοῦμεν πληρέστατα.

§391Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Ἀλλ’ ἀφοῦ διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου ἐπέρχεται μεταρρύθμισίς τις ἐν τῇ δημοτικῇ ἐκπαιδεύσει ἐπὶ τὰ βελτίω, φέρομεν τὰ ἑπόμενα ἄρθρα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν διαβάθμισιν τῶν τε διδασκάλων καὶ τῶν σχολείων, καὶ καταστρέφομεν τὸ πᾶν, καταστρέφομεν ὅ,τι καλὸν ἔχει ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις. Ἴσως, Κύριοι, δὲν ἐννοοῦμεν καλῶς τὴν προελευσομένην ἀνωμαλίαν κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νόμου. Θὰ ἐννοήσωμεν ὅμως τὸ κακόν, ὅταν ἀπέλθωμεν εἰς τὰς ἐπαρχίαις μας καὶ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν ὁ νόμος, ὅτε ἀφ’ ἑνὸς μέν, καταργουμένων πολλῶν σχολείων, ἢ μετατρεπομένων ἄλλων δημοτικῶν σχολείων εἰς γραμματεῖα, θὰ ἐξεγείρωνται οἱ γονεῖς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ, ὑποβιβαζομένου τοῦ βαθμοῦ πολλῶν δημοδιδασκάλων, θὰ βλέπωμεν τούτους μαραινομένους καὶ ἐναντίον ἡμῶν γογγύζοντας. Κακῶς δὲ φρονοῦσί τινες, ὅτι τὸ μισθολόγιον τῶν διδασκάλων δὲν συνδέεται ἀρρήκτως πρὸς τὸν ζῆλον αὐτῶν διὰ τὴν ἐργασίαν των. Οὐδόλως εἶναι δύσκολον νὰ ἐννοήσῃ πᾶς τις, ὅτι, ἂν σήμερον ἕνα πρωτοβάθμιον δημοδιδάσκαλον, πληρωνόμενον πρὸς 150 δραχμὰς κατὰ μῆνα, τὸν μεταβάλωμεν ἀμέσως εἰς τριτοβάθμιον, πληρωνόμενον πρὸς 100 δραχμὰς, ἀφαιροῦμεν ἀπ’ αὐτοῦ πάντα ζῆλον. Δικαίως δ’ ἀποβάλλεται ὁ ζῆλος καὶ ἐπέρχεται ὁ μαρασμὸς εἰς πάντα ἐπαγγελματίαν, ἐφ’ ὅσον, ἀντὶ προαγωγῆς ἠθικῆς καὶ ὑλικῆς, ἐπέρχεται ὑποβίβασις. Δεδικαιολογημένως ὁ ὑπάλληλος οὗτος θὰ σχηματίσῃ ἐν ἑαυτῷ τὴν γνώμην, ὅτι δὲν ὀφείλει νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἀνέλαβε πρὸς τὴν Πολιτείαν, ἀφοῦ πρώτη ἡ Πολιτεία ἀθετεῖ τὴν ἣν πρὸς αὐτὸν συνῆψε σύμβασιν, ὅτε ἔδωκεν αὐτῷ τὸ πτυχίον καὶ τὸν διώρισεν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου δὲν φρονεῖτε, Κύριοι, ὅτι εἶναι λίαν ἀπελπιστικὸν εἰς τὸν διδάσκαλον, ὅστις, κανονίσας ἐπὶ ἔτη τὸν οἰκογενειακόν του βίον ἐπὶ ὡρισμένῳ εἰσοδήματι, θ’ ἀναγκασθῇ νῦν νὰ μεταβάλῃ τὸν κοινωνικόν του βίον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου μικροτέρου εἰσοδήματος; Ἢ νομίζετε ὅτι πάντα ταῦτα δὲν θὰ ἐκσπάσωσιν εἰς βάρος καὶ πρὸς χειροτέρευσιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὰ ὄργανα τῆς ὁποίας ἔδει νὰ ἐμπνέωνται διαρκῶς ὑπὸ θείου ἐνθουσιασμοῦ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων αὐτῶν, καὶ νὰ ἵστανται λίαν ὑψηλὰ κοινωνικῶς; Παραδέχομαι καὶ ἐγὼ, ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένη διαβάθμισίς τις, ἀλλ’ ἡ διαβάθμισις αὕτη ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἢ κατὰ τὸ σύστημα τοῦ κ. Εὐταξία, ἢ κατὰ τὸ σύστημα τοῦ ἄλλοτε Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ νῦν ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κ. Θεοτόκη. Ἐννοῶ τουτέστι διαβάθμισιν τῶν δημοδιδασκάλων στηριζομένην εἰς ὡρισμένον χρόνον ὑπηρεσίας καὶ εἰς ἐξετάσεις καθ’ ὡρισμένα χρονικὰ διαστήματα, διότι τοιουτοτρόπως θὰ ἐγενᾶτο ἡ ἅμιλλα αὐτῶν, καὶ θὰ διετέλουν ἐν διαρκεῖ μελέτῃ, ἀφοῦ θὰ εἶχον ὑπ’ ὄψει, ὅτι θὰ προήγοντο καὶ θὰ κατελάμβανον ἀνωτέρας θέσεις, μετ’ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ των, ἀναλόγως τῶν μελετῶν αὐτῶν καὶ τῆς ἱκανότητός των. Νῦν, ἀντὶ τοιούτου τινὸς συστήματος ἀμεροληψίας, διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὡς τοῦτο κατηρτίσθη τὸ πρῶτον ὑπὸ τοῦ κ. Καραπάνου καὶ ὡς κατόπιν μετεβλήθη ὑπὸ τῆς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, ἐπιδιώκεται ἡ ταπείνωσις καὶ ἡ χαμέρπεια τῶν δημοδιδασκάλων. Διότι βεβαίως, ἐφ’ ὅσον ἀφίνομεν αὐτοὺς, εἰς τὴν διάθεσιν τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων, δικαιουμένων νὰ χρίωσι τοὺς πρωτοβαθμίους, δευτεροβαθμίους καὶ τριτοβαθμίους, μεταξὺ ἰσοβαθμίων θὰ κατορθῶται νὰ προτιμῶνται οἱ μᾶλλον ταπεινόφρονες, οἱ κόλακες καὶ οἱ ἕρποντες ἐπιτηδείως πρὸ τῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου καὶ τῶν πρὸς τούτους συνδεομένων πολιτευομένων.

§392ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ὑπάρχει διάταξις διὰ τὸν ἐπιθεωρητὴν, ὁ ὁποῖος καὶ ἀπολύεται, ἐὰν λειτουργῇ σχολεῖον παρὰ τὰς διατάξεις τοῦ κειμένου νόμου.

§393Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Εἶναι π. χ. ἐπίδοξοι νὰ καταλάβωσι μίαν θέσιν δευτεροβαθμίου καὶ τριτοβαθμίου ἔν τινι διταξίῳ σχολείῳ τρεῖς πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι. Τίς τῶν τριῶν τούτων θὰ γείνῃ δευτεροβάθμιος καὶ τίς τριτοβάθμιος;

§394Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κατ’ ἀρχαιότητα. Εἶναι μία τροπολογία.

§395Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Τί ἐγίνετο μέχρι σήμερον; Ὅ,τι ἐγίνετο μέχρι τοῦδε, θὰ γίνηται καὶ τότε.

§396Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Σήμερον εἶναι δυνατὸν νὰ διορισθῶσιν ἐν τῷ αὐτῷ διταξίῳ σχολείῳ καὶ οἱ δύο πρωτοβάθμιοι μὲ τὸν μισθὸν τοῦ πρωτοβαθμίου, ἐνῷ κατὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ὑποχρεωτικῶς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον ἐκ τῶν δύο πρωτοβαθμίων δημοδιδασκάλων, τῶν ζητούντων νὰ καταλάβωσι τὰς δύο θέσεις ἐν τῷ διταξίῳ σχολείῳ, τὸν ἕνα θὰ διορίσῃ δευτεροβάθμιον καὶ τὸν ἄλλον τριτοβάθμιον. Δίδομεν ὅθεν ἐξουσίαν εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον νὰ κανονίζῃ τὸν βαθμὸν ἰσοβαθμίων πολλάκις διδασκάλων· οὕτω δὲ θ’ ἀναγκάσωμεν τοὺς κἄπως ἀνεξαρτήτους μέχρι τοῦδε δημοδιδασκάλους νὰ ἕρπωσι πρὸ τῶν μελῶν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Ἐὰν, Κύριοι, εἶχον πεποίθησιν, ὅτι θὰ εἰσηκούετο ἡ φωνή μου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, θὰ προέτεινον ν’ ἀποσυρθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, καὶ ἐν τῇ προσεχεῖ Συνόδῳ, ἔχοντες χρόνον μακρότερον εἰς τὴν διάθεσίν μας, νὰ ἐπιληφθῶμεν οὐ μόνον τῆς μεταρρυθμίσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ καὶ ὁλοκλήρου τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ἡμῶν συστήματος. Ἐπειδὴ ὅμως ἴσως δὲν θὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασίς μου αὕτη ἕνεκα τῶν ἐπιδιωκομένων οἰκονομιῶν, φρονῶ ὅτι δὲν θὰ ἐμαραίνετο τελείως ὁ ζῆλος τῶν δημοδιδασκάλων, ἐὰν ἐδεχόμεθα τὸ νομοσχέδιον καθ’ ὅλα τὰ ἄλλα, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἐκτὸς τῆς διαβαθμίσεως, τὴν ὁποίαν ν’ ἀφήσωμεν ὡς εἶχε κανονίσει αὐτὴν ὁ κύριος Καραπᾶνος.

§397Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἐκεῖ εἶναι ὁ κόμπος!

§398Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι.

§399Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Κατὰ τὴν διαβάθμισιν τοῦ κ. Καραπάνου μένουσι περισσότεροι πρωτοβάθμιοι καὶ δευτεροβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι.

§400ΣΤΑΗΣ. Εἶναι διαφορὰ οἰκονομίας 500 χιλιάδων δραχμῶν.

§401Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Δὲν θὰ ἦναι ἐκ τούτου διαφορὰ οἰκονομίας 500,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι πρόκειται περὶ τοσούτου ποσοῦ, προκειμένου νὰ ψηφίσωμεν νόμον μὴ συντελοῦντα ποσῶς εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τοὐναντίον μάλιστα, δι’ οὓς λόγους ἀνέπτυξα, παρουσιάζοντα πολλὰς τὰς δυσκολίας ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογήν του, καὶ εἰς ἀναστάτωσιν φέροντα τὸν διδασκαλικὸν κόσμον, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ προσηλωθῶμεν μόνον εἰς τὸ οἰκονομικὸν μέρος, ἀλλὰ ν’ ἀκολουθήσωμεν μέσην τινὰ ὁδὸν, προσιτὴν καὶ εἰς τὴν οἰκονομίαν καὶ εἰς τὸ συμφέρον τῶν διδασκάλων. Διὰ τῆς διαβαθμίσεως, ὡς γίνεται αὕτη ὑπὸ τοῦ κ. Καραπάνου, καὶ οἰκονομία ἐπέρχεται, καὶ τὸ συμφέρον τῶν διδασκάλων δὲν θίγεται καιρίως. Ἄλλως, ἐὰν δεχθῶμεν τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐτροποποιήθη, κατὰ τὴν διαβάθμισιν, ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, θέλομεν ἀδικήσει πολὺ τοὺς δημοδιδασκάλους, εἰς χεῖρας τῶν ὁποίων εἶναι ἐμπεπιστευμένη τῆς πατρίδος ἡμῶν ἡ νεολαία, ἐφ’ ἧς στηρίζονται αἱ ἐλπίδες περὶ τῆς πληρώσεως τῶν ἐθνικῶν πόθων τοῦ Ἑλληνισμοῦ.

§402Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μίαν πληροφορίαν ἐπεθύμουν νὰ ζητήσω διὰ τὸν ὑποβιβασμὸν καὶ τὴν κατάργησιν...

§403ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Παπαποστόλου.

§404ΑΛΕΞ. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Κύριοι Βουλευταί, ἀνάγκη σιδηρᾶ, τὸ οἰκονομικὸν ἔλλειμμα, ἐπέβαλλεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν, ἥτις κατὰ τὴν παρελθοῦσαν δεκαετίαν ἠμέλησε νὰ ἐξακριβώσῃ τὴν οἰκονομικήν της θέσιν, τὴν γεννηθεῖσαν, ἐν σχέσει πρὸς τοὺς δήμους, ἐκ τοῦ νόμου τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἀνάγκη, λέγω, σιδηρᾶ ἐπέβαλε τὴν μεταβολὴν πορείας. Βεβαίως τοῦτο πολὺ πρότερον οἱ προκάτοχοι Ὑπουργοὶ ἔδει ν’ ἀντιληφθῶσι, καὶ νὰ ἐπιληφθῶσι τῆς θεραπείας αὐτοῦ, εἰσηγούμενοι τὴν ἐπιψήφισιν ἑνὸς μοναδικοῦ ἄρθρου, σχετικοῦ μὲ τὸν ἰσχύοντα νόμον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως — ὅπερ νῦν ἐμπεριέχεται ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ, — καθ’ ὃ εἰς τοὺς δήμους, ὧν τὰ ἔσοδα δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς τὴν δαπάνην τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐν ᾗ περιπτώσει τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια ἀρνοῦνται ν’ αὐξήσωσι τὸν ὅρον τῶν δημοτικῶν φόρων ἀπὸ 2 εἰς 3%, νὰ δύνανται ἢ νὰ ὑποχρεῶνται νὰ πράττωσι τοῦτο οἱ νομάρχαι, καὶ οὕτω δὲν θὰ εὑρισκόμεθα εἰς τὸ οἰκονομικὸν χάος, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου νῦν εὑρισκόμεθα. Ὀρθῶς ὅθεν ἡ Κυβέρνησις ἐσκέφθη νὰ κλείσῃ αὐτὴν τὴν θύραν, ἥτις κατεβαράθρωσε τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους· καὶ οὐ μόνον ὀρθῶς ἐσκέφθη, ἀλλὰ καὶ δικαίως, ἵνα ἐπέλθῃ ποιά τις ἰσότης μεταξὺ τῶν δήμων. Διότι, Κύριοι, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ἰσχύοντος νόμου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, τινὲς τῶν δήμων ἐξετέλουν ἐπακριβῶς τὰς ὑποχρεώσεις των, καίτοι δὲν ἦσαν εὔποροι, ὅσον ἄλλοι, οἵτινες δὲν ἐξετέλουν αὐτὰς, καὶ τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν γενικῶς ἐν Ἑλλάδι ἐπικρατοῦσαν πολιτικὴν κατάστασιν· ἐκ τούτου δ’ ἐπῆλθε τὸ χάος τὸ οἰκονομικὸν τῶν 14,000,000! Διότι, Κύριοι, πρέπει νὰ μάθωσι πάντες, ὅτι ἓν καὶ μόνον διαμέρισμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἡ Πελοπόννησος, δηλ. οἱ δῆμοι τοῦ διαμερίσματος τούτου καθυστεροῦσι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος 1904 δραχ. 2,040,000, κατὰ δὲ τὰ προλαβόντα μέχρι τοῦ 1904 ἔτη, μεθ’ ὅλην τὴν γενομένην διαγραφήν, δραχ.6,000,000, ἤτοι ἐν συνόλῳ δραχ. 8,000,000 περίπου, οὗ ἕνεκα ἀναγκάζεται ἡ Πολιτεία, οὐ μόνον τὸ προτεινόμενον μέτρον νὰ λάβῃ διὰ τὸ μέλλον, ἵνα κλείσῃ τὴν θύραν τῆς καθυστερήσεως, ἀλλὰ καὶ νὰ φορολογήσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἐξ οὗ ἐπέρχεται ἀδικία μεγάλη εἰς τοὺς κατοίκους τῶν δήμων ἐκείνων, οἵτινες, καίτοι ἦσαν τακτικοὶ εἰς τὰς πληρωμάς των πρὸς τὸ Δημόσιον, ὑπόκεινται εἰς τὴν φορολογίαν διὰ τὰ πταίσματα τῶν ἄλλων. Εἶπον, Κύριοι, ὅτι ἡ μὴ ἐπακριβὴς ἐκπλήρωσις τῶν ὑποχρεώσεων τῶν δήμων πρὸς τὸ Δημόσιον μᾶς ἔφερεν εἰς τὸ οἰκονομικὸν βάραθρον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρισκόμεθα, καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι συμφωνότατος κατ’ ἀρχὴν, ἵνα διαρρυθμισθῶσι τὰ οἰκονομικὰ τῶν δήμων ἐν σχέσει πρὸς τὸ Δημόσιον, καὶ βύω τὰ ὦτά μου, ὅταν ἀκούω ἐνταῦθα θεωρίας περὶ ἀντισυνταγματικότητος τοῦ νομοσχεδίου, ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον μέρος αὐτοῦ, τὸ ῥυθμίζον τὰς ὑποχρεώσεις τῶν δήμων ἔναντι τοῦ Δημοσίου, ὡς ἐπίσης καὶ θεωρίας περὶ αὐτοτελείας τῶν δήμων· διότι ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν πάντες, ὅτι ὁ θεσμὸς τῶν δήμων ἀπέτυχε, διὸ πάνυ ὀρθῶς ἡ Πολιτεία ἀφῄρεσεν ἀπ’ αὐτῶν τὴν σπουδαιοτέραν τῶν ἐξουσιῶν, τὴν ἀστυνομίαν, τὸ δικαίωμα τῆς προστασίας ζωῆς, τιμῆς καὶ περιουσίας τῶν δημοτῶν, καὶ πρὸ ἐτῶν κατήργησε τὸ εὐλογημένον ἐκεῖνο ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἀνέλαβεν αὕτη τὰ περὶ αὐτῆς...

§405ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἡ ἀστυνομία δὲν ἀνήκει εἰς τοὺς δήμους, ἀλλ’ εἰς τὴν Πολιτείαν.

§406ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην, ἣν ἐξέφρασα. Δι’ αὐτὸ εἶπον, Κύριοι, ὅτι εἶμαι σύμφωνος νὰ διαρρυθμισθῶσι τὰ οἰκονομικὰ τῶν δήμων, ὡς πρὸς τὰς σχέσεις αὐτῶν πρὸς τὸ Δημόσιον, καὶ ὅτι αἱ θεωρίαι περὶ ἀντισυνταγματικότητος τοῦ νομοσχεδίου καὶ περὶ αὐτοτελείας τῶν δήμων δὲν συμβιβάζονται μὲ τὰ πράγματα. Τούτων οὕτως ἐχόντων, δὲν ἕπεται ὅτι ἡ Πολιτεία, ἥτις ἐπὶ τόσα ἔτη ἐκοιμᾶτο, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ φανῇ αὐστηροτάτη κατά τε τῶν δημοδιδασκάλων καὶ κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι οὔτε οἱ δημοδιδάσκαλοι, οἵτινες ἐξετέλουν καὶ ἐκτελοῦσιν εὐόρκως τὸ καθῆκόν των, οὔτε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὅστις τοὺς φόρους του ἀνελλιπῶς ἐτέλει, ἔπταισαν διὰ τὸ οἰκονομικὸν χάσμα· συνεπῶς δὲν δυνάμεθα νὰ στραφῶμεν καθ’ ὡρισμένης τάξεως ὑπαλλήλων, τῶν δημοδιδασκάλων, καὶ τοῖς εἴπωμεν: «Κύριοι, εἴτε πρωτοβάθμιοι εἴτε δευτεροβάθμιοι εἶσθε, ἡμεῖς τύποις μόνον σᾶς ἐπιτρέπομεν τοὺς βαθμούς σας, ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν καὶ κατὰ τὸ δικαίωμα τοῦ μισθοῦ θὰ ἦσθε τριτοβάθμιοι»! Διατὶ νὰ ἀρχίσωμεν τὸ μέτρον τῆς οἰκονομίας ἀπὸ τοὺς δημοδιδασκάλους; Ἢ μήπως νομίζετε ὅτι οὗτοι δὲν προσφέρουσιν ὑπηρεσίαν; Διατὶ νὰ μὴ ἐφαρμόσωμεν τὸ αὐτὸ μέτρον εἰς ὅλους ἐν γένει τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν κλπ., καὶ νὰ εἴπωμεν αὐτοῖς, ὅτι τόσαι θέσεις γραφέων βʹ τάξεως εἶναι, τόσαι πρώτης, ἐπίσης τόσαι γραμματέων καὶ ἀνωτέρων ὑπαλλήλων, καὶ ὅτι θὰ πληρώνωνται τὸν μισθὸν οὐχὶ τοῦ βαθμοῦ των, ἀλλὰ τῆς θέσεως, ἣν κατέχουσιν; Ἢ μήπως φρονεῖτε, ὅτι οἱ δημοδιδάσκαλοι δὲν εἶναι ἄξιοι προσοχῆς, διότι ἡσύχως καὶ εὐσεβάστως ὑπέβαλον δι’ ὑπομνήματος τὰ παράπονά των εἰς τὸ Κοινοβούλιον; Ἢ νομίζετε ὅτι τὸ ἐπάγγελμα τῶν δημοδιδασκάλων εἶναι ἧττον κοπιαστικὸν τῶν ἄλλων; εἶναι ἐπιπονώτατον, καὶ οὐδεμίαν ἐλπίδα προαγωγῆς παρέχει, ἐκτὸς τῶν τριῶν βαθμῶν, οἵτινες καθίστανται τυπικοὶ, διότι ὁ εἰσερχόμενος εἰς τὸ ἐπάγγελμα τοῦ δημοδιδασκάλου παραμένει ἐκεῖ τοιοῦτος, ἐνῷ εἰς ὅλα τὰ ἄλλα ἐπαγγέλματα ὑπάρχει πρόοδος, καὶ ὁ γραφεὺς Ὑπουργείου γίνεται τμηματάρχης, ὁ στρατιώτης γίνεται ἀξιωματικὸς κλπ.

§407ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ οἱ εἰρηνοδίκαι;

§408ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Οἱ εἰρηνοδίκαι δύνανται νὰ προαχθῶσι καὶ εἰς δικαστάς.

§409ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Οἱ ἰατροὶ καὶ οἱ δικηγόροι;

§410ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Αὐτοὶ δὲν εἶναι ὑπάλληλοι. Ὡσαύτως, ὡς εἶπον, ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία δὲν πρέπει νὰ στραφῇ κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, — ὅστις οὐδόλως πταίει, διότι καὶ τοὺς φόρους του πληρώνει ἀγογγύστως καὶ μὲ νέους τοιούτους ἐπιβαρύνεται, — καὶ νὰ στερήσῃ αὐτὸν τῶν δημοτικῶν σχολείων· κατὰ ἰσχυρότερον λόγον δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ αὐτὸ μέτρον καὶ εἰς τοὺς ἐκτελέσαντας ἐπακριβῶς τὰς πρὸς τὸ Δημόσιον ὑποχρεώσεις των δήμους. Δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Πολιτεία νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς δήμους τῆς ἐπαρχίας Φαρσάλων καὶ Δομοκοῦ, οἵτινες οὐδὲν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφείλουσιν, ἢ εἰς τοὺς δήμους Καλαμπάκας, Τρικκάλων καὶ Καρδίτσης, οἵτινες ἐλάχιστα ὀφείλουσιν, ὅτι τοῖς διορίζει τριτοβάθμιον δημοδιδάσκαλον ἢ ὑποδιδάσκαλον. Βεβαίως ὑποχρεοῦται νὰ θέσῃ τὴν χεῖρά της εἰς τὸν δῆμον Λετρίνων τοῦ ἐξ Ἠλείας συναδέλφου κ. Κρεστενίτου, οὗ ὁ δήμαρχος ἠπείλησε νὰ κλείσῃ τὴν Δημαρχίαν, διότι οὗτος ὀφείλει περὶ τὰς 500,000 δραχμάς, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ αὐτὸ μέτρον καὶ οἱ μὴ ὀφειλέται πρὸς τὸ Δημόσιον δῆμοι...

§411ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἀφορᾷ τοὺς ἀπόρους δήμους· τὴν περίπτωσιν δὲ, περὶ ἧς ὁ κ. συνάδελφος ὁμιλεῖ, προβλέπουσιν αἱ τροπολογίαι τῆς ἐπιτροπῆς.

§412ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Δὲν βλέπω τὸ νομοσχέδιον νὰ διακρίνῃ τοὺς δήμους εἰς εὐπόρους καὶ ἀπόρους, ἀλλὰ γενικῶς πραγματεύεται· οὐδ’ αἱ τροπολογίαι τῆς ἐπιτροπῆς περὶ τούτου προβλέπουσι. Διὰ τοῦτο ἐγὼ ἔχω εἰδικὴν τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 3. Τέλος πάντων ἐκ τοῦ ὅτι ἡ Πολιτεία ἔπαθεν ἀπὸ τοὺς δήμους δὲν πρέπει εἰς τὸ μέλλον νὰ φανῇ εἰς ἄκρον αὐστηρὰ καὶ νὰ ἐπιβάλῃ αὐτοῖς καὶ ἄλλα βάρη, τὰ βάρη τῶν δύο προσθέτων τάξεων, αἵτινες, ἀνήκουσαι εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, ἐβάρυνον τὸ Δημόσιον, νῦν δέ, προστιθέμεναι γενικῶς εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, θὰ βαρύνωσι τοὺς δήμους, οἵτινες, ὡς πάντες γνωρίζομεν, δὲν εὐημεροῦσιν, ἀφοῦ δὲν δύνανται νὰ καταβάλωσι τὰς δαπάνας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὡς ἔχουσι κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου εἶναι προτιμότερον νὰ ἔχωσι τὰ ἀγροτικὰ χωρία δημοτικὰ σχολεῖα μὲ τέσσαρας τάξεις, παρὰ εἰς ἐλάχιστα μὲν νὰ ὑπάρχωσι σχολεῖα ἑξατάξια, τὰ δὲ λοιπὰ νὰ καταδικασθῶσι νὰ ἔχωσι γραμματιστὰς καὶ γραμματοδιδασκάλους. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον ἐν τοῖς ἄρθροις 1 καὶ 3, δι’ ἃ εἰδικῶς ἠθέλησα νὰ λάβω τὸν λόγον, ἔχει καλῶς, καὶ δὲν πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ τροποποιήσεις τῆς ἐπιτροπῆς. Ἤθελον ὅμως εὐχηθῆ, ὅπως ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν τοῦ κοινοῦ δημοτικοῦ σχολείου ὑποβιβασθῇ εἰς 40 μαθητάς, κατὰ τὴν περὶ τούτου τροπολογίαν μου· διότι εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον σχολεῖον ἔχον 70 μαθητὰς εἶναι γραμματεῖον, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐφηρμόζετο, διότι καὶ μὲ ὀλιγωτέρους μαθητὰς προάγονται τὰ γραμματεῖα εἰς δημοτικὰ σχολεῖα ὑπὸ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, πιεζομένου ὑπὸ τῶν πολιτικῶν, ἐνῷ, ὡς νῦν τὸ νομοσχέδιον καθορίζει, ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν θὰ ᾖναι πραγματικός, καὶ τότε ὁ ἀριθμὸς τῶν 40 εἶναι ἀρκετός, διότι ἐκ πείρας γνωρίζομεν, ὅτι εἰς τὰ ἀγροτικὰ χωρία, τὰ ἔχοντα ἕκαστον μαθητὰς πλέον τῶν 100, ἡ φοίτησις τούτων δὲν εἶναι δυνατὴ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος, καὶ πρὸ πάντων κατὰ τοὺς μῆνας τοῦ θέρους, ἕνεκα τῶν γεωργικῶν ἐργασιῶν· ἀκριβῶς δὲ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἡ διδασκαλία εἰς ταῦτα πρέπει νὰ γίνηται τελεία καὶ ὑπὸ δημοδιδασκάλων, καὶ δὲν πρέπει ν’ ἀφεθῇ αὕτη εἰς τοὺς γραμματιστὰς καὶ τοὺς γραμματοδιδασκάλους. Τὴν κατάστασιν τῶν γραμματιστῶν οἱ μέχρι τοῦδε νόμοι ἐθεώρησαν διαβατικὴν, καὶ τὴν ἠνέχθησαν, μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι ταχέως θ’ ἀντικαταστήσωσι τοὺς γραμματιστὰς οἱ δημοδιδάσκαλοι, καὶ διὰ τοῦτο οὔτε ὑπαλλήλους θεωροῦσι τοὺς γραμματιστὰς, οὔτε σύνταξιν τοῖς παρέχουσιν. Ἀλλὰ νῦν καθιστῶμεν τὴν κατάστασιν ταύτην μόνιμον, καὶ δίκαιον εἶναι ν’ ἀναγνωρισθῇ καὶ εἰς τοὺς γραμματιστὰς τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως. Ὑποστηρίζω ὅθεν, ὅτι τὰ ἄρθρα 1 καὶ 3 δέον νὰ ψηφισθῶσιν ὡς ἔχουσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καὶ συμφώνως μὲ τὰς τροπολογίας μου, οὐχὶ δὲ ὡς τροποποιοῦνται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς ἣν μετέσχον μὲν εὐπαίδευτοι συνάδελφοι καὶ πρώην Ὑπουργοί, ἀλλ’ οὗτοι καλλίτερον θὰ ἔπραττον, ὅτε ἦσαν Ὑπουργοί, νὰ προέβαινον εἰς τὴν ἐξακρίβωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῶν δήμων ἔναντι τοῦ Δημοσίου, καὶ νὰ μὴ ζητῶσι σήμερον νὰ μᾶς ἐπαναφέρωσιν εἰς τὴν πρὸ τοῦ 1892 κατάστασιν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Βουλὴν, τὸ ἄρθρον 1 καὶ τὸ ἄρθρον 3 νὰ ψηφίσῃ ὡς ἔχουσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, μετὰ τῶν ἐπ’ αὐτῶν τροπολογιῶν μου, διότι ἄλλως οἱ ἀγροτικοὶ πληθυσμοὶ θὰ περιέλθωσιν εἰς τὰς χεῖρας τῶν γραμματιστῶν καὶ τῶν γραμματοδιδασκάλων, καὶ τοῦτο θ’ ἀποτελέσῃ τὴν μεγαλειτέραν ἀδικίαν κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὃν πρὸ ὀλίγου ἐπεβαρύναμεν διὰ νέων φόρων, καὶ δίκαιον εἶναι νὰ τὸν ἀφήσωμεν τοὐλάχιστον εἰς χεῖρας τῶν δημοδιδασκάλων.

§413ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 1 ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Παπαποστόλου, ἔχουσα οὕτως: «Ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ ἐδαφίου βʹ τοῦ ἄρθρου 1 τροποποιεῖται οὕτω: «Καὶ κοινὰ μὲν δημοτικὰ σχολεῖα εἶναι τὰ εἰς ἃ φοιτῶσι 40–80 μαθηταὶ, πλήρη δὲ τὰ εἰς ἃ φοιτῶσι πλέον τῶν 80 μαθηταί.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§414ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι· παρεδέχθη.

§415Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει, Κύριοι, νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι, ἂν πρόκηται διὰ τοῦ νέου νόμου ν’ αὐξήσωμεν τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους, ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ κυρώσῃ αὐτόν. Δὲν εἶναι δυνατὸν κατ’ ἔτος νὰ προστίθηται δαπάνη 3,500,000 δραχμῶν διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι, ἐὰν δὲν θελήσητε νὰ δεχθῆτε τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς, ὡς διετυπώθη, καὶ ὁ νόμος δὲν θὰ κυρωθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀναγκαίως θὰ προβῇ εἰς τὴν κατάργησιν ὅλων ἐκείνων τῶν δημοτικῶν σχολείων, τὰ ὁποῖα λειτουργοῦσι παρανόμως. Πρέπει τὰς ἀποφάσεις μας νὰ διέπῃ ἡ λογική. Δὲν ἤλθομεν ἐνταῦθα, ἵνα αὐξήσωμεν τὰς δαπάνας· ἤλθομεν, ὡς εἶπον καὶ προχθές, νὰ κλείσωμεν μίαν ῥωγμήν, δι’ ἧς ἐξέρχονται 3,500,000 δραχμαὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατ’ ἔτος, καὶ ἔχω εἰς χεῖράς μου τὸν τρόπον, ἵνα τὴν ῥωγμὴν ταύτην κλείσω. Σᾶς παρακαλῶ δὲ νὰ μὴ διστάσητε ν’ ἀποδεχθῆτε τὸ ἄρθρον 1, ὡς φέρεται ἐν τῇ τροπολογίᾳ τῆς ἐπιτροπῆς, μὲ τὴν ἑξῆς προσθήκην: «Οἱ ἔχοντες ἀπολυτήριον πλήρους δημοτικοῦ σχολείου δύνανται νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὴν γʹ τάξιν τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου ἄνευ ἐξετάσεων.»

§416ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ τροπολογία τοῦ κυρίου Κανταρτζῆ, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου τροποποιεῖται οὕτω: «Τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΘʹ ἀντικαθίσταται διὰ τοῦ ἑξῆς: «Τὰ σχολεῖα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, πλὴν τῶν νηπιαγωγείων, διαιροῦνται εἰς δύο κατηγορίας· εἰς κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα καὶ εἰς πλήρη τοιαῦτα. Καὶ τὰ μὲν κοινὰ ἔχουσι τέσσαρας ἐνιαυσίους τάξεις, τὰ δὲ πλήρη ἕξ. Εἰς τὰ κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα ὑπηρετοῦσιν οἱ κεκτημένοι τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ͵ΒΟΘʹ τῆς 6 Αὐγούστου 1892 «περὶ συστάσεως ὑποδιδασκαλείων» κελευόμενα προσόντα, ὑποδιδάσκαλοι ἐφεξῆς καλούμενοι, εἰς δὲ τὰ πλήρη δημοδιδάσκαλοι. Οἱ μαθηταὶ τῶν κοινῶν δημοτικῶν σχολείων κατατάσσονται εἰς τὰς προσηκούσας τάξεις τῶν πλήρων ἐπὶ τῇ προσαγωγῇ πιστοποιητικοῦ ἢ ἀπολυτηρίου.»

§417ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§418Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι δὲν δικαιολογεῖται αὐτὴ ἡ τροπολογία. Παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀποσύρω τὴν τροπολογίαν.

§419Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἐπέρχεται ἡ κατάργησις τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων διὰ τοῦ ἄρθρου 1;

§420Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι. Εἶναι θέμα ἐντελῶς ξένον.

§421ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Κανταρτζῆ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2. Θ’ ἀναγνωσθῇ, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς.

§422ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 2. Τὴν σύστασιν, τὸν προβιβασμὸν καὶ τὸν ὑποβιβασμὸν τῶν σχολείων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως προτείνει ὁ ἁρμόδιος ἐπιθεωρητὴς εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργεῖον, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν διὰ μὲν τὴν σύστασιν τὸν ἀριθμὸν τῶν κατοίκων ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπισήμου ἀπογραφῆς αὐτῶν, 7% ἀναλογούντων τῶν μαθητῶν, διὰ δὲ τὸν προβιβασμὸν, τὸν ὑποβιβασμὸν καὶ τὴν κατάργησιν τὸν μέσον ὅρον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατὰ τὰ τρία τελευταῖα ἔτη φοιτησάντων εἰς τὰ σχολεῖα ταῦτα μαθητῶν. Πρὸς κύρωσιν τῆς προτάσεως ταύτης τοῦ ἐπιθεωρητοῦ προκαλεῖ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς Βασιλικὸν Διάταγμα ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς αὐτῆς.»

§423Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἡ τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς διαφέρει τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τοῦ τέως Ὑπουργοῦ κ. Καραπάνου κατὰ τοῦτο, ὅτι διὰ τὴν σύστασιν νέων σχολείων λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὁ μέσος ὅρος τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν· ἀλλ’ ὅταν πρόκηται περὶ συστάσεως σχολείου, δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν μαθητὰς, διὰ νὰ κάμωμεν τὴν ἀναλογίαν ταύτην. Κατὰ τοῦτο λοιπὸν μετερρυθμίσθη τὸ νομοσχέδιον, ὅτι προκειμένου περὶ συστάσεως σχολείου λαμβάνεται ὡς βάσις ἀναλογία 7% ἐπὶ τῶν κατοίκων. Ἐὰν κατόπιν, μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς ἢ δύο ἐτῶν, ἡ ἀναλογία τοῦ 7% ἀποδειχθῇ μικρὰ, δύναται ν’ αὐξηθῇ, δυνάμει τῆς διατάξεως ταύτης, διότι δυνατὸν εἰς μέρη πολὺ γόνιμα νὰ ἦναι τὸ σχολεῖον αὐτό· τότε προβιβάζεται. Ἡ βάσις λοιπὸν εἶναι διὰ τὴν σύστασιν τοῦ σχολείου.

§424ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κυρίου Πονηροπούλου, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Ἡ τρίτη παράγραφος τοῦ ἄρθρου 2 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς. «Ἡ πρότασις αὕτη τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ὑποβάλλεται εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὅπερ, ἂν ἐγκρίνῃ αὐτὴν, μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τοῦ οἰκείου Δημοτικοῦ Συμβουλίου προκαλεῖ τὴν διὰ Β. Διατάγματος κύρωσιν αὐτῆς.»

§425Α. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τροπολογία μου ἐγένετο ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου· δὲν δύναται νὰ προσαρμοσθῇ εἰς τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς, ὡς ἔχει γραμματικῶς.

§426Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀπωτέρα ἡ τοῦ κυρίου Πονηροπούλου. Θὰ ψηφισθῇ λοιπὸν πρώτη.

§427ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Πονηροπούλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§428Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς μίαν ἁπλῆν παρατήρησιν ἔχω, κύριε Πρόεδρε. Κατὰ τὸ σχέδιον τὸ παρασκευασθὲν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, διὰ τὸν προβιβασμὸν ἢ ὑποβιβασμὸν ἢ τὴν κατάργησιν δημοτικοῦ σχολείου λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὡς γνώμων καὶ κριτήριον ὁ μέσος ὅρος τῶν φοιτησάντων μαθητῶν...

§429Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Καὶ μαθητριῶν.

§430ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. .. κατὰ τὴν τελευταίαν τριετίαν. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἐλαστικὸν καὶ ἀπροσδιόριστον. Ἡ φράσις «τῶν φοιτησάντων μαθητῶν» δὲν δίδει τὸν γνώμονα, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν φοιτώντων δὲν δύναται νὰ ἦναι γνωστός· ὁ ἀριθμὸς τῶν φοιτώντων μαθητῶν ποικίλλει ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως μέχρι τῆς λήξεως τοῦ σχολικοῦ ἔτους, καὶ διὰ τοῦτο ὀρθὸν θὰ ἦτο, διὰ νὰ ἔχωμεν γνώμονα ἀκριβῆ, ἂν προσδιωρίζετο εἴτε ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐγγραφέντων κατὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ σχολικοῦ ἔτους, εἴτε ὁ ἀριθμὸς τῶν προσελθόντων εἰς ἐξετάσεις κατὰ τὸ τέλος τοῦ σχολικοῦ ἔτους.

§431Λ. Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὁ ἀριθμὸς τῶν φοιτησάντων καθ’ ὅλον τὸ σχολικὸν ἔτος.

§432ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀριθμὸς τῶν φοιτησάντων ποικίλλει ἀπὸ ἑβδομάδος εἰς ἑβδομάδα καὶ ἀπὸ μηνὸς εἰς μῆνα.

§433Λ. Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Οἱ ἀκολουθήσαντες τὰ μαθήματα μέχρι τέλους καὶ ἐξετασθέντες εἶναι οἱ φοιτήσαντες.

§434ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν ὁ μέσος ὅρος τῶν προσελθόντων εἰς ἐξετάσεις.

§435Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Ὁ μέσος ὅρος τῶν προσελθόντων εἰς ἐξετάσεις.

§436Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διὰ τὸν προβιβασμὸν ἢ ὑποβιβασμὸν ἢ τὴν κατάργησιν σχολείου, ὡς λέγετε, λαμβάνεται ὡς βάσις ὁ μέσος ὅρος τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν. Ἤθελον μίαν διασάφησιν ἐπὶ τούτου, διὰ νὰ μὴ γίνωνται παρακτροπαὶ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νόμου. Εἶναι ἐνδεχόμενον καὶ συνηθέστατον, Κύριοι, κατὰ τὰ τρία τελευταῖα ἔτη νὰ μὴ λειτουργήσῃ ἕν δημοτικὸν σχολεῖον ἐπὶ ἕν ἢ ἐπὶ δύο ἔτη, ἢ νὰ λειτουργήσῃ ἐλλιπῶς εἰς ἕν ἔτος ἐπὶ ἕνα μῆνα, ὅτε καὶ οἱ προσελθόντες εἰς ἐξετάσεις θὰ ἦναι ἐλάχιστοι. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔχομεν πλαστὸν τὸν μέσον ὅρον, δὲν ἔχομεν τὸν πραγματικὸν ἀριθμὸν τῶν φοιτησάντων. Λοιπὸν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι διὰ τὸν προβιβασμὸν ἢ ὑποβιβασμὸν ἢ τὴν κατάργησιν δημοτικοῦ σχολείου λαμβάνεται ὡς βάσις ὁ μέσος ὅρος τῶν κατὰ τὰ τρία τελευταῖα ἔτη ἀνελλιπῶς φοιτησάντων.

§437ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη, ἤτοι ἀντὶ «φοιτησάντων» νὰ τεθῇ «προσελθόντων εἰς ἐξετάσεις», παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3 τοῦ νομοσχεδίου (ἀναγινώσκεται). Τὸ ἄρθρον 3 ἀντικαθίσταται κατὰ τὰς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Κοινὸν μὲν δημοτικὸν σχολεῖον ἱδρύεται, ἔνθα ὑπάρχουσι μαθηταὶ πρὸς φοίτησιν τοὐλάχιστον 15, πλῆρες δὲ, ἔνθα 50 τοὐλάχιστον. Ἐν τοῖς κοινοῖς δημοτικοῖς σχολείοις διορίζεται ὑποδιδάσκαλος τριτοβάθμιος, ἂν φοιτῶσι 15–25 μαθηταί, δευτεροβάθμιος, ἂν φοιτῶσι 26–35, καὶ πρωτοβάθμιος, ἂν φοιτῶσι 36–50. Ἐν τοῖς πλήρεσι δημοτικοῖς σχολείοις διορίζεται εἷς τριτοβάθμιος, ἂν φοιτῶσι 50–80 μαθηταί, εἷς τριτοβάθμιος καὶ εἷς δευτεροβάθμιος, ἂν φοιτῶσι 81–130, εἷς πρωτοβάθμιος καὶ δύο τριτοβάθμιοι, ἂν φοιτῶσιν 131–200, εἷς πρωτοβάθμιος, εἷς δευτεροβάθμιος καὶ δύο τριτοβάθμιοι, ἂν φοιτῶσι 201–250, εἷς πρωτοβάθμιος, δύο δευτεροβάθμιοι καὶ δύο τριτοβάθμιοι, ἂν φοιτῶσι 251–300, καὶ τέλος δύο πρωτοβάθμιοι, δύο δευτεροβάθμιοι καὶ δύο τριτοβάθμιοι, ἂν φοιτῶσι 301–360. Διευθυνταὶ τῶν σχολείων, ἐν οἷς ὑπηρετοῦσι πέντε ἢ ἕξ δημοδιδάσκαλοι, διορίζονται ὑπὸ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου οἱ ἔχοντες πενταετῆ ὑπηρεσίαν πρωτοβαθμίου καὶ ἐπιτυχόντες ἐν διαγωνισμῷ κανονισθησομένῳ διὰ Β. Διατάγματος. Οἱ ὡς ἄνω διοριζόμενοι διευθυνταὶ λαμβάνουσι πλὴν τῶν κεκανονισμένων ἀποδοχῶν καὶ εἴκοσι δραχμὰς ἐπὶ πλέον κατὰ μῆνα. Ἐν οἷς σχολείοις ὑπηρετοῦσι τρεῖς ἢ τέσαρες δημοδιδάσκαλοι, διευθυνταὶ διορίζονται ὑπὸ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου οἱ ἔχοντες πενταετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ βαθμῷ τοῦ πρωτοβαθμίου δημοδιδάσκαλοι. Ἐν οἷς δὲ σχολείοις ὑπηρετοῦσι δύο δημοδιδάσκαλοι, τὴν διεύθυνσιν ἀναλαμβάνει ὁ κατὰ βαθμὸν ἀνώτερος καὶ ἀρχαιότερος ἐν αὐτῷ.»

§438ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐδῶ εἶναι ἡ κατάλληλος θέσις, ὅπως τεθῇ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Νέγρη, ἡ γενομένη ἀποδεκτὴ κατὰ πλειονοψηφίαν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς. Ὁ κ. Νέγρης ἀναχώρησε, καὶ μὲ παρεκάλεσε νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασίν του. Καὶ νὰ συμπεριληφθῇ καὶ ἡ πρότασις τοῦ κ. Καταφυγιώτου ὡς ἑξῆς. Μετὰ τὸ γʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 3 νὰ προστεθῇ: «Εἰς δήμους μὴ λαμβάνοντας συνδρομὴν παρὰ τοῦ Δημοσίου ἐπιτρέπεται ὁ διορισμὸς δημοδιδασκάλων καθ’ ὑπέρβασιν τῶν διατάξεων τοῦ παρόντος νόμου». Λέγω δὲ «καθ’ ὑπέρβασιν», ἵνα μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ διορισθῇ δημοδιδάσκαλος κατωτέρου βαθμοῦ εἰς θέσιν ἀπαιτοῦσαν βαθμὸν δημοδιδασκάλου ἀνώτερον.

§439Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε θ’ αὐξήσητε καὶ τὸν μισθόν.

§440ΣΤΑΗΣ. Τὸν μισθὸν τοῦ βαθμοῦ του καὶ καθ’ ὑπέρβασιν τῶν ὑπὸ τοῦ παρόντος νόμου ὁριζομένων θέσεων.

§441Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα.

§442ΣΤΑΗΣ. Λοιπὸν θὰ προστεθῇ ὡς ἐδάφιον δʹ τὸ ἑξῆς: «Εἰς δήμους μὴ λαμβάνοντας συνδρομὴν παρὰ τοῦ Δημοσίου ἐπιτρέπεται, καθ’ ὑπέρβασιν τῶν διατάξεων τοῦ παρόντος νόμου, ὁ διορισμὸς δημοδιδασκάλων ἀνωτέρου βαθμοῦ.»

§443Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα.

§444ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 διάφοροι τροπολογίαι. Πρῶτον ἡ τοῦ βουλευτοῦ Μεγαλοπόλεως κ. Ζέρβα ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου αʹ. (Ἀναγινώσκεται).

§445Α. ΖΕΡΒΑΣ. Διὰ τῆς τροπολογίας μου σκοπῶ νὰ καταστῇ ὑπεύθυνος ὁ ἐπιθεωρητής, οὕτως ὥστε νὰ ἐκτελῇ τὸ καθῆκον αὑτοῦ μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας. Ἐὰν ἤθελεν ὑπευθύνως πιστοποιηθῆ ὑπὸ τοῦ δημάρχου, ὅτι ὑπάρχουσι μαθηταὶ ἐπαρκεῖς, νὰ ἦναι ὑποχρεωμένος ὁ ἐπιθεωρητὴς νὰ προτείνῃ τὴν σύστασιν δημοτικοῦ σχολείου. Νὰ μὴ ἐξαρτᾶται, οὕτως εἰπεῖν, ἐκ τῆς αὐθαιρέτου βουλήσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἡ ὕπαρξις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν καὶ ἡ ὑποβολὴ τῆς προτάσεως πρὸς σύστασιν τοῦ σχολείου. Εἶναι, νομίζω, πολὺ δικαία ἡ πρότασίς μου, στηριζομένη εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, καὶ παρακαλῶ νὰ γείνῃ δεκτή.

§446ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Ζέρβα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ὑπάρχουσι καὶ τροπολογίαι τοῦ βουλευτοῦ κ. Παπαποστόλου, αἵτινες συνεχωνεύθησαν ἐν τῷ ἄρθρῳ, γενομένης ἀποδεκτῆς τῆς τροπολογίας τοῦ κυρίου Στάη.

§447Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ἔχω καὶ ἄλλην τροπολογίαν, κύριε Πρόεδρε. Εἰς τὸ τέλος τῆς τρίτης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 3 νὰ προστεθῶσι τὰ ἑξῆς: «Ἐν ἐλλείψει δὲ δημοδιδασκάλου τοῦ καθοριζομένου ὡς ἄνω βαθμοῦ δύναται νὰ διορισθῇ καὶ δημοδιδάσκαλος κατωτέρου βαθμοῦ.» Ὁ λόγος εἶναι πρακτικός. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι εἰς θέσιν καθοριζομένην δευτεροβαθμίου δὲν ὑπάρχει δημοδιδάσκαλος δευτεροβάθμιος, οἱ δὲ πρωτοβάθμιοι δὲν θέλουσι νὰ ὑπηρετήσωσι, τότε νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα οἱ τριτοβάθμιοι νὰ ὑπηρετῶσιν.

§448Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἄνευ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ.

§449ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Βεβαίως.

§450ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Παπαποστόλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ὑπάρχουσι καὶ τροπολογίαι τοῦ βουλευτοῦ Βόλου κ. Κανταρτζῆ, αἵτινες ἔχουσι σχέσιν μὲ τὴν γενομένην ἀποδεκτὴν τροπολογίαν.

§451Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός.). Συνεχωνεύθησαν.

§452Κ. ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Περιέχουσι καὶ ἕτερα ἐδάφια, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουσιν εἰς τὴν τροπολογίαν· λόγου χάριν, τὰ δύο τελευταῖα ἐδάφια εἶναι πολὺ σπουδαῖα.

§453Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε δύο πρόσθετα ἐδάφια εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 3.

§454Κ. ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Μάλιστα. Τὰ ἐδάφια ταῦτα ἔχουσιν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Δημοδιδάσκαλος παραιτούμενος διαρκοῦντος τοῦ σχολικοῦ ἔτους δὲν ἀναδιορίζεται πρὸ τῆς λήξεως τῶν διακοπῶν τοῦ ἔτους τούτου. Ὁ ἀπολυόμενος ἐπὶ ἀσυμβιβάστῳ διαγωγῇ, ἀσυγγνώστῳ ἀμελείᾳ ἢ ἀνικανότητι δὲν δύναται ν’ ἀναδιορισθῇ πρὸ τῆς παρελεύσεως ἔτους, ὁ δὲ ἀπολυόμενος ἐπὶ παραβάσει τῶν ἄρθρων 22 καὶ 24 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου οὐδέποτε ἀναδιορίζεται. Οὐδεὶς δημοδιδάσκαλος ἢ ὑποδιδάσκαλος διορίζεται ἔν τινι θέσει, ἂν μὴ προσαγάγῃ ἐπίσημον βεβαίωσιν, ὅτι διατελεῖ ἐκτὸς δημοσίας ὑπηρεσίας.»

§455Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διάταξις περὶ παραιτουμένων δημοδιδασκάλων πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὸν ὑπάρχοντα νόμον. Ἑπομένως πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὰς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἔχει προσθήκην εἰς τὸν νόμον ͵ΒΤΜΘʹ.

§456Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς ποῖον ἄρθρον;

§457Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ τρίτον, ὅτι οἱ παραιτούμενοι δημοδιδάσκαλοι δὲν δύνανται ν’ ἀναδιορισθῶσι.

§458ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Φαρμακόπουλος ὑποστηρίζει τὰς δύο τελευταίας παραγράφους τῆς τροπολογίας τοῦ κυρίου Κανταρτζῆ;

§459Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§460Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§461ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 προσθήκην τῶν δύο τελευταίων παραγράφων τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Κανταρτζῆ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὑπάρχει καὶ μία τροπολογία τοῦ κυρίου Χλωροῦ, ἥτις συνεχωνεύθη μὲ τὰς ἄλλας τροπολογίας. (Ἐνταῦθα τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου καταλαμβάνει ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Μιχ. Στεφανίδης).

§462Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Τὸν λόγον, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3.

§463ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γάτσος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3.

§464Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ ἰδιαίτατα ὡς σχὼν τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελέσω μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐπεξεργασθείσης τὸ νομοσχέδιον, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν, Κύριοι, νὰ εἴπω τινὰ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ καὶ σπουδαιοτάτου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ, ὅπως εἰς πάντα τὰ νομοσχέδια, οὕτω καὶ εἰς τὸ προκείμενον ὑπάρχει μεγάλη ἀλληλουχία μεταξὺ τῶν διαφόρων ἄρθρων, καὶ μέγας συνεκτικὸς εἱρμὸς πρὸς ἄλληλα, δὲν θὰ μοὶ καταγνωσθῇ, πιστεύω, τόλμη ἡ πρόθεσις παραβάσεως τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ, ἂν ἀναγκασθῶ, ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ τρίτου ἄρθρου, νὰ θίξω — ἀκροθιγῶς, ἐννοεῖται, — καὶ τὸ περιεχόμενον ἄλλων ἄρθρων. Εἶναι ἡ φύσις τοῦ ζητήματος τοιαύτη, ὥστε ὁ ἐπιχειρῶν νὰ κρίνῃ τὰς διατάξεις ἑνὸς ἄρθρου, καὶ δὴ τοῦ περιεκτικωτέρου πάντων, τοῦ ἀποτελοῦντος τὴν βάσιν, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ νομοθετήματος, κατ’ ἀνάγκην ἐπιτακτικὴν θὰ περιλάβῃ καὶ ἄλλας διατάξεις, καὶ ἰδίως τὴν γενικὴν ἀρχὴν, τὴν διήκουσαν ἐν τῷ συζητητέῳ νομοθετήματι.

§465ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§466Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, κύριοι Βουλευταὶ, προὐκάλεσε τὴν ἐντεταμένην προσοχὴν καὶ τὴν ἀνησυχίαν τοῦ νομοθετικοῦ σώματος ἐπὶ τοῦ προκειμένου, εἶναι ἡ ῥωγμὴ, περὶ ἧς πρὸ ὀλίγου ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρωθυπουργός, ἐκφραστικώτατα παραστήσας οὕτω τὴν μεγάλην οἰκονομικὴν ἀνωμαλίαν καὶ τὸ μέγα καὶ συνεχὲς ἔλλειμμα, ὅπερ διὰ τοῦ συστήματος τῶν προκαταβολῶν ἐπήνεγκεν ὁ ἰσχύων νόμος εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Ὅσον ἀφορᾷ λοιπὸν τὴν ῥωγμὴν, περὶ ἧς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, πάντες εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι πρέπει αὕτη νὰ συγκολληθῇ τελείως καὶ μετὰ πολλῆς προσοχῆς καὶ τέχνης, διὰ νὰ μὴ διαρρέῃ ἐφεξῆς τὸ πολύτιμον ὑγρόν, τὸ περιεχόμενον ἐν τῷ διερρωγότι δοχείῳ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο πάντες ἐν τῇ ἐπιτροπῇ παρεδέχθημεν νὰ συμπεριληφθῶσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἄρθρα ἐξασφαλίζοντα ἐν τῷ μέλλοντι τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους κατὰ παντὸς τοιούτου κινδύνου ἐκ τῶν ὑπὲρ τῶν δήμων προκαταβολῶν τοῦ Δημοσίου. Ἑπομένως δὲν βλέπω τὴν ἀνάγκην, ἀφοῦ διὰ τῶν ἄρθρων τούτων κλείομεν ὁριστικῶς πλέον τὴν ῥωγμὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, νὰ ἀνοίξωμεν ὄχι πλέον ῥωγμήν, ἀλλὰ ὀπὴν μεγίστην, ἐξ ἧς θὰ διαρρέῃ πᾶς χυμὸς καὶ πᾶσα ἰκμὰς τῆς στοιχειώδους ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτε συνεζητήθη τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐγὼ, ὑπείκων εἰς τὰς γνώμας τῶν πρώην Ὑπουργῶν τῆς Παιδείας, τῶν βαθύτατα κατεχόντων τὰ ζητήματα ταῦτα, ἐψήφισα ὑπὲρ αὐτοῦ, ὅπως μετεβλήθη τοῦτο ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ἀπαράβατον ὅρον, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν θὰ ἀφορῶσι τοὺς δημοδιδασκάλους καὶ τὰς δημοδιδασκαλίσσας τοῦ παρόντος· ἐζήτησα δὲ,—ὅπερ καὶ ἐγένετο,—ὁ ὅρος μου οὗτος νὰ σημειωθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς...

§467ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Περὶ τούτου, ἀξιότιμε συνάδελφε, λαμβάνεται πρόνοια εἰς τὸ τελευταῖον ἄρθρον· ἑπομένως μὴ ἀνησυχεῖτε.

§468Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Ἀνησυχῶ, καὶ εὐλόγως, διότι τίς μὲ πείθει, κύριε πρώην Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, ὅτι ψηφιζομένου τοῦ τρίτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει, θὰ ψηφισθῇ κατόπιν καὶ ὁ ὅρος, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου τούτου δὲν ἀφορῶσι τοὺς δημοδιδασκάλους τοῦ παρόντος; Δὲν εἶναι ἄρα ὀρθὸν καὶ εὐπρεπὲς νὰ ψηφισθῶσι τὸ τρίτον ἄρθρον καὶ ἡ προσθήκη ἡ ἰδική μου ταὐτοχρόνως;

§469Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὀρθότατον. Ἔχετε πολὺ δίκαιον.

§470Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Ἐὰν αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀφορῶσι καὶ τοὺς δημοδιδασκάλους τοῦ παρόντος, ἐγὼ ἀναμφιβόλως δὲν θέλω τὸ ψηφίσει, ἐνῷ, ἐὰν ἀφορῶσι μόνον τοὺς δημοδιδασκάλους τοῦ μέλλοντος, τότε θέλω τὸ ψηφίσει, διότι εἰς τὸ μέλλον θὰ ἐπέλθωσι τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ πρὸ ὀλίγου κατελθὼν τοῦ βήματος ἔντιμος ἐκ Κυνουρίας συνάδελφος, ὅτι δηλαδή, πολλαπλασιαζομένων τῶν δημοτικῶν σχολείων, θὰ χρειασθῶμεν περισσοτέρους δημοδιδασκάλους, καὶ ἑπομένως δὲν θὰ ὑποστῶσι μείωσιν μισθοδοσίας οἱ δημοδιδάσκαλοι... Νομίζω ὅτι αὕτη ὑπῆρξεν ἡ ἔννοια τῶν λόγων τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυνουρίας συναδέλφου.

§471Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Αὐτή, μάλιστα, ὅπως τὴν ἐκθέτετε.

§472Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Ἐγώ, κύριοι Βουλευταὶ, ὡς γνωστὸν, εἶμαι νέηλυς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, καὶ, ὡς εἶναι ἐπίσης γνωστὸν,—καὶ δὲν λέγω τοῦτο ἐκ μετριοφροσύνης,—δὲν ἔχω οὔτε τὴν πολιτειακὴν μόρφωσιν, τὴν διακρίνουσαν τοὺς παλαιμάχους ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οὔτε τὴν ῥητορικὴν δεινότητα καὶ τὴν βαθεῖαν γνῶσιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν ζητημάτων, ἥτις διακρίνει τοὺς πρώην Ὑπουργοὺς τῆς Παιδείας, ἐξ ὧν κυρίως ἀπετελέσθη ἡ πρὸς ἐπεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου ἐπιτροπή, ἧς καὶ ἐγὼ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι μέλος. Διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τόλμην νὰ ποιήσωμαι ἔκκλησιν εἰς τὰς γνώσεις αὐτῶν, διὰ νὰ μάθω, ἄν ποτε εἴτε ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή, εἴτε ἄλλη τις, ἐδέχθη νὰ περικόψῃ τοὺς μισθοὺς ὁλοκλήρου κλάδου ὑπαλλήλων κατὰ τριάκοντα τοῖς ἑκατόν! Διότι τὸ ἄρθρον τοῦτο, τὸ τρίτον, ψηφιζόμενον ὡς ἐτροποποιήθη νῦν, οὐδὲν ἄλλο ἀποτελεῖ ἢ ἐλάττωσιν τοῦ μισθοῦ τῶν δημοδιδασκάλων ἀμφοτέρων τῶν φύλων κατὰ 30%. Ἀναφέρουσιν, ὡς ἀκούω, τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλίας, ἥτις κατόπιν καταστρεπτικωτάτου πολέμου ἠναγκάσθη νὰ προβῇ εἰς μικρὰν ἐλάττωσιν τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων αὑτῆς. Τοῦτο εἶναι ἀληθές· ἡ Γαλλία ὅμως προέβη εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων οὐ μόνον ἑνὸς κλάδου, ἀλλὰ τῶν ὑπαλλήλων ὅλων τῶν κλάδων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας. Ἐὰν τοῦτο συνέβαινε καὶ παρ’ ἡμῖν, βεβαίως, προκειμένου περὶ γενικότητος τοῦ μέτρου, οὐδεὶς θὰ εἶχε νὰ ἀντιτείνῃ τι, οὐδ’ αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι, τῶν ὁποίων θὰ περιεκόπτετο ὁ μισθὸς, ἀφοῦ τὸ μέτρον τοῦτο θὰ ἐπέβαλλον ἀνώτεραι ἐθνικαὶ ἀνάγκαι, καὶ θὰ ἦτο γενικόν. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἐσταματήσαμεν πρὸ τῆς ἐξεγέρσεως τοῦ κλάδου τῶν τηλεγραφικῶν καὶ ταχυδρομικῶν ὑπαλλήλων, καὶ δὲν προέβημεν εἰς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα προεβάλλοντο διὰ τῶν νομοσχεδίων τῶν εἰσαχθέντων εἰς τὴν Βουλήν. Ἡμεῖς δὲν κατηργήσαμεν τὰ Πρωτοδικεῖα ἕνεκα τῆς ἐξεγέρσεως τῶν ἐνδιαφερομένων ἐπαρχιῶν, καὶ νῦν ἐρχόμεθα καὶ ἐλαφρᾷ τῇ καρδίᾳ λαμβάνομεν τοὺς δημοδιδασκάλους, τοὺς ὑποφήτας τούτους τοῦ ἐθνικοῦ μέλλοντος, εἰς τοὺς ὁποίους ἐμπιστευόμεθα τὴν διάπλασιν τοῦ νοῦ καὶ τῆς ψυχῆς τῶν Ἑλληνοπαίδων, καὶ τοῖς ἐλαττώνομεν τοὺς μισθοὺς κατὰ 30%! Νομίζω ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη εἶναι ἄστοργος, εἶναι ἀπάνθρωπος, εἶναι τυραννική, ἀποτελοῦσα ἠθικὴν ἀτολμίαν, ὡς ἐπιβαλλομένη ὑπὸ των πολλῶν ἐπὶ μιᾶς τάξεως ἀνθρώπων. Ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρωθυπουργὸς προχθὲς, εἰσηγούμενος τοῦ περὶ ἐλαττώσεως τῆς φορολογίας τοῦ χάρτου νομοσχεδίου, ὅτι εἴμεθα πεπολιτισμένον ἔθνος, ἀλλὰ τὸν πολιτισμὸν ἡμῶν πρέπει νὰ τὸν ἐκδηλώσωμεν δι’ ἐξωτερικῶν πράξεων· καὶ ἐζήτει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς — καὶ εὐλόγως — τὴν ἐκδήλωσιν τοῦ πολιτισμοῦ μας καὶ ἐπὶ τοῦ χάρτου τῶν διδακτικῶν βιβλίων, ἐπιμένων ἵνα οὗτος μὴ ἦναι πλέον τῆς γνωστῆς ἀθλίας ποιότητος. Ζητοῦμεν λοιπὸν τὴν ἐκδήλωσιν τοῦ πολιτισμοῦ ἡμῶν ἀπὸ τὰ διδακτικὰ βιβλία, τὰ ἄψυχα, καὶ ἀπὸ τὰ ἔμψυχα, τοὺς δημοδιδασκάλους, ζητοῦμεν νὰ ἐλαττώσωμεν τοὺς μισθοὺς, ὥστε νὰ παραμείνωσιν ἐν τῷ κλάδῳ οὐχὶ οἱ τῆς καλλιτέρας ποιότητος! Ἀλλ’ ἐὰν ἐπενέγκωμεν τὴν ἐλάττωσιν ταύτην, εἶναι βέβαιον, ὅτι οἱ δημοδιδάσκαλοι ἀμφοτέρων τῶν φύλων, ἂν δὲν τρέχωσι τὸν κίνδυνον νὰ ἀποθάνωσι τῆς πείνης, πάντως ὅμως καὶ κάκιστα θὰ τρέφωνται, καὶ χείριστα θὰ ἐνδιαιτῶνται, καὶ ῥάκη θὰ περιβάλλωνται, καὶ θὰ πρόκηνται οὕτως ἐμφανῆ μαρτύρια τοῦ πολιτισμοῦ ἡμῶν τοῦ βαρβάρου! Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δεχθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ τοῦτο, ὥστε οἱ Ἕλληνες δημοδιδάσκαλοι νὰ λαμβάνωσι τριῶν δραχμῶν ἡμερομίσθιον, ὡς οἱ τελευταῖοι χειρώνακτες. Ἄλλως τε ἂς μὴ λησμονῇ ἡ Βουλή, ὅτι τὸ ἐπάγγελμα τοῦ δημοδιδασκάλου εἶναι τὸ μόνον ἐπάγγελμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει ἢ ἐλάχιστον περιθώριον ὑλικῆς βελτιώσεως, τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει ἐλπίδα ἠθικῆς προαγωγῆς· καὶ γνωρίζετε πόσον ἀνιερὰ εἶναι ἡ ζωὴ ἄνευ ἐλπίδος. Ὁ κατατασσόμενος εἰς τὸν στρατόν, καὶ ὡς ἁπλοῦς στρατιώτης, βαυκαλίζεται μὲ τὴν ἐλπίδα νὰ στολίσῃ τοὺς ὤμους του μὲ τὰς ἐπωμίδας τοῦ στρατηγοῦ, ὁ ἁπλοῦς δικαστὴς ἀποβλέπει εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ Ἀρεοπαγίτου, καὶ ὁ ἁπλοῦς γραφεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τῆς ἱκανότητός του ἀνέρχεται εἰς τὴν διεύθυνσιν αὐτοῦ, ἐνῷ ὁ δυστυχὴς δημοδιδάσκαλος ἁπλοῦς δημοδιδάσκαλος εἰσέρχεται καὶ ἁπλοῦς δημοδιδάσκαλος ἀπέρχεται καὶ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἐκ τῆς ζωῆς! Ὁ δημοδιδάσκαλος εἶναι ὁ Σίμων ὁ Κυρηναῖος, ὁ ὁποῖος ἀνέρχεται ἀείποτε τὸν Γολγοθᾶν, φέρων τὸν σταυρὸν τοῦ μαρτυρίου καὶ τῶν στερήσεων ἐπὶ τῶν ὤμων αὐτοῦ. Δαπανῶμεν, κύριοι Βουλευταὶ, ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, δαπανῶμεν ὑπὲρ τοῦ ναυτικοῦ, δαπανῶμεν ὑπὲρ τῆς Δικαιοσύνης, ὑπὲρ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἀλλὰ μόνον ἡ ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως δαπάνη καθιστᾷ καὶ τὰς ἄλλας ἀποτελεσματικάς, μόνον δημοτικὴ ἐκπαίδευσις τελεία θὰ παρασκευάσῃ τὸν καλὸν στρατιώτην, τὸν νομοταγῆ πολίτην, μόνον δημοτικὴ ἐκπαίδευσις ἀξία τοῦ ὀνόματος αὐτῆς θὰ περιστείλῃ μέχρις ἐξαφανίσεως τὸ ἀδίκημα. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἔχητε, Κύριοι, τελείαν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, σὺν τοῖς ἄλλοις ἀνάγκη νὰ ἀμείβητε ἐπαρκῶς τοὺς δημοδιδασκάλους. Καὶ τὸ πρῶτον, ὅπερ ἔχομεν νὰ πράξωμεν, εὐθὺς ὡς βελτιωθῶσι τὰ οἰκονομικά μας, εἶναι ἡ αὔξησις τοῦ μισθοῦ τῶν δημοδιδασκάλων.

§473Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ πρώτιστον.

§474Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, κύριοι Βουλευταὶ, ἐὰν βεβαιωθῶ, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη θὰ ἰσχύσῃ μόνον διὰ τὸ μέλλον, θὰ δώσω ψῆφον ὑπὲρ τοῦ τρίτου ἄρθρου, ἄλλως θὰ καταψηφίσω αὐτοῦ. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα μὲ ὅλην τὴν εἰλικρίνειαν, ἡ ὁποία τὸν διακρίνει, δεχθῇ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω ἐπὶ τοῦ τρίτου ἄρθρου, ἢ ἄλλως ν’ ἀφήσῃ τὸ ἄρθρον, ὡς εἶχεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῷ ὑποβληθέντι ὑπὸ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας κ. Καραπάνου. Τὸ ζήτημα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, κύριοι Βουλευταὶ, εἶναι μέγα καὶ πολυσχιδὲς, δεόμενον εὐρυτάτης συζητήσεως· ἀλλὰ δυστυχῶς ἡμεῖς τὸ συζητοῦμεν ὑπὸ τὴν πίεσιν τοῦ χρόνου, εὑρισκόμενοι εἰς τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν 30 καὶ πλέον συνεδριάσεις κατηνάλωσεν ἡ Βουλὴ πρὸς συζήτησιν τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου θέματος, καὶ ἡμεῖς ἐρχόμεθα νὰ τὸ ψηφίσωμεν, ἀφοῦ οὐδόλως συνεζητήσαμεν αὐτὸ οὔτε εἰς τὴν πρώτην οὔτε εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν! Ἀληθῶς τὸ νομοσχέδιον ἐμελετήθη μετὰ πολλῆς προσοχῆς καὶ πολλῶν φώτων ὑπὸ τῆς ἐκ τῶν πρώην Ὑπουργῶν τῆς Παιδείας κυρίως ἀποτελεσθείσης ἐπιτροπῆς. Τοῦτο ὅμως, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, δὲν ἀρκεῖ. Νομοθετήματα τοιαύτης ἐπιβολῆς ἔχουσιν ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦτο, ἀφοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γένηται δεκτὴ πρότασις περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως διὰ τὸν προσεχῆ Νοέμβριον, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποδεχθῇ τὴν τροπολογίαν, ὅτι τὸ τρίτον ἄρθρον δὲν ἀφορᾷ τοὺς δημοδιδασκάλους τοῦ παρόντος...

§475Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ῥωγμὴ τί γενήσεται;

§476Ν. ΓΑΤΣΟΣ. «Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ῥωγμὴ τί γενήσεται;» ἐρωτᾷ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος συνάδελφος. Ἀλλ’ ἐρωτῶ καὶ ἐγὼ αὐτὸν, πόση θὰ ἦναι ἡ ἐπὶ πλέον δαπάνη ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει; θὰ ἦναι τὸ πολὺ 200,000 δραχμῶν. Ἡ ῥωγμὴ δὲν προέρχεται ἐκ τοῦ μισθοῦ τῶν δημοδιδασκάλων, ἀλλ’ ἐξ ἄλλων λόγων, σχέσιν ἐχόντων μὲ τὴν δημοτικὴν ἐν γένει διοίκησιν, οὓς ἐλλείψει χρόνου παραλείπω νὰ ἀναπτύξω. Ἄλλως τε σήμερον θὰ ψηφίσωμεν ἄρθρα, διὰ τῶν ὁποίων ὁ δημοτικὸς προϋπολογισμὸς πρὸ παντὸς ἐξασφαλίζει τὴν πληρωμὴν τοῦ μισθοῦ τῶν δημοδιδασκάλων, καὶ κατόπιν ἐπιτρέπεται νὰ πληρώσῃ ἄλλα ἔξοδα. Ἀφοῦ λοιπὸν περιεφρουρήσαμεν οὕτω τὸ Κράτος ἀπὸ τὸν κίνδυνον τῶν πρὸς τοὺς δήμους προκαταβολῶν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα ν’ ἀποξενώσωμεν τὸν λαὸν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐκτὸς τούτου, ὡς μοὶ ὑπενθυμίζει τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος κ. Ζυγομαλᾶς, στοιχειώδη ἔχομεν ὑποχρέωσιν, καὶ τὸ Σύνταγμα μᾶς ἐπιβάλλει, νὰ φροντίζωμεν περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§477Λ. Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν ἦσθε ἴσως ἐδῶ, ἀξιότιμε συνάδελφε, ὅτε ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς καὶ ὑπέβαλε τροπολογίαν.

§478Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Τὴν ἀφορῶσαν εἰς τοὺς δήμους τοὺς μὴ λαμβάνοντας συνδρομήν; Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν θέλω ν’ ἀφήσωμεν τοῦτο ἐξηρτημένον ἐκ τῆς θελήσεως τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων· διότι τί γενήσεται, ἂν δὲν θέλῃ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον;

§479ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον γίνηται καὶ σήμερον.

§480Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Εἷς λόγος ἐπὶ πλέον νὰ μὴ γίνηται ἐν τῷ μέλλοντι.

§481ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλετε λοιπὸν τροπολογίαν;

§482Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Μάλιστα· νὰ προστεθῇ εἰς τὴν διάταξιν τοῦ τρίτου ἄρθρου, ὅτι «τὰ ἐν ἄρθρῳ 3 καθοριζόμενα δὲν ἰσχύουσι διὰ τοὺς νῦν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ διατελοῦντας δημοδιδασκάλους ἀμφοτέρων τῶν φύλων». Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ δεχθῶσι τὴν τροπολογίαν μου ταύτην.

§483Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§484ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§485Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Οὐδεμίαν οἰκονομικὴν σημασίαν ἔχει ἡ τροπολογία μου.

§486Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀδύνατον νὰ τὴν δεχθῶ.

§487Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Πολὺ καλά. Ἀλλὰ τάχιστα ἡ δύναμις τῶν πραγμάτων καὶ τὸ δίκαιον τῆς ἰδέας θὰ σᾶς ἐξαναγκάσῃ νὰ μεταβάλητε γνώμην.

§488ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Γάτσου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§489ΜΙΛΤ. ΑΝΝΙΝΟΣ ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω διὰ τοὺς διευθυντὰς τῶν πλήρων δημοτικῶν σχολείων, εἰς ἃ ὑπηρετοῦσι 5 ἢ 6 δημοδιδάσκαλοι. Ὑπάρχουσι πολλοὶ πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι, διευθυνταὶ καὶ νῦν δημοτικῶν σχολείων, οἵτινες φέρουσι καὶ δίπλωμα διδάκτορος τῆς Φιλολογίας. Ἐκεῖνοι δὲν πρέπει, νομίζω, νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς διαγωνισμὸν, ὅπως κριθῇ ἡ ἱκανότης των, ἵνα διορισθῶσι διευθυνταὶ σχολείων, ἐν οἷς ὑπηρετοῦσι πέντε ἢ ἓξ δημοδιδάσκαλοι, ἀλλὰ πρέπει νὰ διορίζωνται κατὰ προτίμησιν καὶ ἄνευ διαγωνισμοῦ, διότι τὸ δίπλωμα, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν, ἀποτελεῖ τεκμήριον, ὅτι κέκτηνται τὴν ἀπαιτουμένην ἱκανότητα.

§490Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω τὴν αὐτὴν γνώμην· διότι τὸ δίπλωμα τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου, τὸ ὁποῖον κέκτηνται οἱ δημοδιδάσκαλοι οὗτοι, δὲν ἐμφαίνει ὅτι οὗτοι κατέχουσι καὶ τὰς γνώσεις τὰς παιδαγωγικὰς, ἃς πρέπει νὰ ἔχῃ εἷς δημοδιδάσκαλος διευθυντὴς σχολείου, καὶ αἵτινες ἀποκτῶνται ἐν τῷ Διδασκαλείῳ.

§491ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ἐφοίτησαν εἰς τὸ Διδασκαλεῖον καὶ ἔλαβον τὸ πτυχίον τοῦ πρωτοβαθμίου δημοδιδασκάλου, ἐγγραφέντες δὲ κατόπιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ ὑποστάντες τὴν νόμιμον δοκιμασίαν, ἔλαβον καὶ τὸ δίπλωμα τοῦ διδάκτορος· ὥστε ἔχουσι πᾶσαν τὴν ἀπαιτουμένην ἱκανότητα.

§492Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν βλέπω διατὶ, ἂν ἦναι τόσον μεμορφωμένοι, ν’ ἀποδυσπετῶσι νὰ ὑποστῶσιν ἐξέτασιν, ἥτις δι’ αὐτοὺς θὰ ἦναι ἀσήμαντος. Δὲν βλέπω τὸν λόγον, διατὶ νὰ ἐξαιρέσωμεν αὐτοὺς, καὶ ἐνῷ καταγινόμεθα τόσον νὰ καταρτίσωμεν μίαν εἰδικότητα διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ν’ ἀφήσωμεν μίαν θύραν ἀνοικτὴν εἰς ἐκείνους, οἵτινες ζητοῦσι μίαν θέσιν. Ἀφοῦ μέχρι σήμερον λειτουργοῦσιν ἐν τῷ Κράτει τέσσαρα Διδασκαλεῖα, ἐξ ὧν ἀπεφοίτησαν καὶ ἀποφοιτῶσι κατ’ ἔτος δημοδιδάσκαλοι ἐντελῶς κατάλληλοι, οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει ν’ ἀντικαταστήσωμεν αὐτοὺς διὰ διδακτόρων τῆς Φιλολογίας, οἵτινες δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν εὐρὺ στάδιον, ἂν εἰσέλθωσιν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Τὸ δίπλωμα τοῦ διδάκτορος τῆς Φιλολογίας δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς εἰσιτήριον εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν.

§493ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἀλλ’ εἶπον, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πρόκειται περὶ δημοδιδασκάλων ἐξελθόντων ἀπὸ τοῦ Διδασκαλείου καὶ ἐχόντων ἀποκτήσει κατόπιν τὸ δίπλωμα τοῦ διδάκτορος τῆς Φιλολογίας.

§494Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ἔχωσι πτυχίον δημοδιδασκάλου πρωτοβαθμίου καὶ δίπλωμα Φιλολογίας, ἐννοεῖται ὅτι τῶν τοιούτων ἡ δοκιμασία εἶναι περιττή.

§495ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Αὐτὸ εἶπον καὶ ἐγὼ νὰ γείνῃ ἀποδεκτόν.

§496Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτό, μάλιστα.

§497ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἐτέθη καλῶς. Ἔχει τῳόντι ἐκφρασθῆ ἡ ἐπιθυμία ὑπὸ πολλῶν δημοδιδασκάλων, οἵτινες ἔτυχον καὶ πτυχίου τοῦ Πανεπιστημίου, ἰδίως τῆς Νομικῆς Σχολῆς, νὰ δύνανται αὐτοὶ νὰ γίνωνται ἀπ’ εὐθείας διευθυνταὶ πλήρων δημοτικῶν σχολείων, ἐχόντων πέντε ἢ ἕξ δημοδιδασκάλους, ἄνευ διαγωνισμοῦ. Περὶ τούτου πρόκειται, καὶ ὄχι περὶ διδακτόρων τῆς Φιλολογίας καὶ δημοδιδασκάλων· διότι δημοδιδάσκαλοι διδάκτορες τῆς Φιλολογίας δὲν ὑπάρχουσιν· ἐὰν ὑπῆρχον τοιοῦτοι, ἠδύναντο νὰ διορισθῶσιν ἑλληνοδιδάσκαλοι. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ αὐτῶν, ἀλλὰ περὶ διδακτόρων τῆς Νομικῆς.

§498ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Πρόκειται μάλιστα περὶ ἑνὸς διδάκτορος τῆς Νομικῆς ὡρισμένως, τὸν ὁποῖον δὲν θέλω νὰ ὀνομάσω.

§499Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ δημοδιδασκάλων ὄντων καὶ διδακτόρων τῆς Φιλολογίας, θὰ ἐνόουν νὰ γείνῃ τοῦτο. Ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως ἐκπλήσσεταί τις, ἀκούων ὅτι εἶναι δυνατόν, διδάκτωρ τῆς Φιλολογίας, ὅστις ἔχει εὐρὺ στάδιον ἐνώπιόν του, νὰ γείνῃ δημοδιδάσκαλος. Προκειμένου ὅμως περὶ διδακτόρων τῆς Νομικῆς, βεβαίως οὗτοι πρέπει νὰ ὑφίστανται τὸν διαγωνισμόν, ὅπως διορισθῶσι διευθυνταὶ πλήρων δημοτικῶν σχολείων. Ἐὰν δὲν θέλωσι τοῦτο, ἂς γείνωσι δικηγόροι.

§500ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διετυπώθη τροπολογία ἐπὶ τοῦ πέμπτου ἐδαφίου, τοῦ σχετικοῦ μὲ τοὺς διευθυντὰς τῶν σχολείων, ἔχουσα οὕτως (ἀναγινώσκει): «Διευθυνταὶ σχολείων, ἐν οἷς ὑπηρετοῦσι πέντε ἢ ἓξ δημοδιδάσκαλοι, διορίζονται ὑπὸ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου ἄνευ διαγωνισμοῦ οἱ ἔχοντες ὑπεροκταετῆ ὑπηρεσίαν πρωτοβαθμίου δημοδιδασκάλου καὶ δίπλωμα τῆς Νομικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου.»

§501Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Φρονῶ ὅτι πρόκειται περὶ περιοριστικῆς διατάξεως, καὶ φοβοῦμαι ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη ἐνέχει τι τὸ προσωπικόν. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ μείνῃ εὐρυτέρα ἡ διάταξις ἢ ὡς ἔχει ἐν τῇ τροπολογίᾳ.

§502ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§503Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Εἰς τὰ σχολεῖα, εἰς ἃ ὑπηρετοῦσι πέντε ἢ ἓξ δημοδιδάσκαλοι, ὁ διευθυντὴς θὰ διορίζηται διὰ διαγωνισμοῦ. Εἰς τὰ ἔχοντα ὅμως τέσσαρας διδασκάλους ἢ τρεῖς ὁ διορισμὸς τοῦ διευθυντοῦ ἀφίνεται ἁπλῶς εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον. Θὰ παρεκάλουν νὰ γείνῃ δεκτὸν, ὅτι καὶ εἰς αὐτὰ τὰ σχολεῖα ὁ διευθυντὴς διορίζεται μετὰ διαγωνισμόν. Ὑποβάλλω δὲ σχετικὴν τροπολογίαν.

§504ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐκεῖ δὲν θὰ ὑπάρχῃ παρὰ εἷς καὶ μόνον πρωτοβάθμιος δημοδιδάσκαλος, καὶ συνεπῶς αὐτὸς θὰ ἦναι διευθυντής· ὥστε δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη διαγωνισμοῦ.

§505Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως αὐτὸ εἶναι.

§506ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Καταφυγιώτου ἀπορρίπτεται.

§507Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 3, ὡς διετυπώθη τοῦτο ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ τροπολογία μου, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύνταξιν τῶν δημοδιδασκάλων. Διατὶ νὰ χάσωσι τὴν σύνταξίν των;

§508ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δικαιοτάτη εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κ. συναδέλφου.

§509Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει νὰ ἐπεκτείνωμεν, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ συντάξεων. Θὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὰς περὶ συντάξεων διατάξεις, ὡς ἔχουσι. Κατὰ τὴν πρό τινων ἡμερῶν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ συντάξεων προσεπαθήσαμεν διὰ παντὸς τρόπου καὶ τὰς διατάξεις ταύτας νὰ τροποποιήσωμεν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ αὐξάνωσι καθ’ ἑκάστην αἱ συντάξεις· σήμερον θέλομεν νὰ δημιουργήσωμεν χιλιάδας συντάξεων! Ὄχι.

§510ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Μαυρομμάτη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§511Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Προκειμένου ν’ ἀφήσωμεν τὴν διαβάθμισιν τῶν δημοδιδασκάλων εἰς τὰ Ἐποπτικὰ Συμβούλια, δὲν εἶναι προτιμότερον νὰ ὁρίσωμεν ἐν τῷ νόμῳ τὰ προσόντα; Ὑποθέσατε, ὅτι ἔχομεν εἴς τι δημοτικὸν σχολεῖον ὑπηρετοῦντας δύο πρωτοβαθμίους, ἢ ὅτι συμπίπτει νὰ ζητῶσι θέσεις δύο πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι ἐν τῷ αὐτῷ σχολείῳ, καὶ ὅτι πρέπει κατὰ τὸν νόμον τοῦτον νὰ ὑπηρετήσῃ ὁ μὲν ὡς πρωτοβάθμιος, ὁ δὲ ὡς δευτεροβάθμιος. Ποῖος θὰ προτιμηθῇ διὰ τὴν θέσιν τοῦ πρωτοβαθμίου; Διὰ τοῦ ἄρθρου 3 ἀφίνομεν εἰς τὰ Ἐποπτικὰ Συμβούλια νὰ κανονίζωσι τὴν διαβάθμισιν· δὲν φρονεῖτε ὅμως, ὅτι, ἀντὶ ν’ ἀφήσωμεν οὕτω τὰ πράγματα, ὅτε θὰ ἐπικρατήσῃ ὁ προσκείμενος μᾶλλον τῷ Ἐποπτικῷ Συμβουλίῳ, προτιμότερον θὰ ἦτο νὰ καθορίσωμεν ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ ἀρχαιότερος ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ λαμβάνει τὴν θέσιν τοῦ πρωτοβαθμίου; Ἄλλως θὰ γεννήσωμεν ἀντιζηλίας μεταξὺ τῶν ὁμοιοβαθμίων δημοδιδασκάλων καὶ πάθη καὶ ἐπιδράσεις διὰ τὰς προτιμήσεις, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν συντελεῖ εἰς τὴν προαγωγὴν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§512ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι εἶναι καλλίτερον νὰ τὸ ἀφήσωμεν ὡς ἔχει.

§513ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Ἀφοῦ ἐγένοντο τόσαι ἄλλαι τροποποιήσεις, διατὶ ν’ ἀφήσωμεν τὴν θύραν ἀνοικτὴν, ὥστε νὰ προτιμᾶται ὁ εἷς καὶ ν’ ἀδικῆται ὁ ἕτερος; Ἐὰν εἴπωμεν, ὅτι ὁ ἀρχαιότερος ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καταλαμβάνει τὴν θέσιν τοῦ πρωτοβαθμίου, οὐδεὶς θὰ ἀδικῆται, καὶ τότε δὲν θὰ γεννῶνται ἀδικίαι καὶ ἀντιζηλίαι.

§514ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρέπει τῳόντι νὰ γείνῃ δεκτὸν τοῦτο, διότι οὕτω θὰ ἄρωμεν πολλὰς ἀντιζηλίας καὶ ἐπιδράσεις· πρέπει νὰ ὁρίσωμεν, ὅτι ὁ ἀρχαιότερος προτιμᾶται εἰς τὴν διεύθυνσιν.

§515ΣΤΑΗΣ. Ζήτημα διευθυντῶν δὲν ὑπάρχει παρὰ μόνον ἐν ᾗ περιπτώσει ὑπάρχουσι 5 ἢ 6 δημοδιδάσκαλοι. Εἰς τὰς ἄλλας περιπτώσεις τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, κανονίζει εἰς τὰ τελευταῖα ἐδάφια, ὅτι ἀναλαμβάνει τὴν διεύθυνσιν ὁ ἔχων πενταετῆ ὑπηρεσίαν πρωτοβάθμιος, ὡς ἦτο καὶ ἄλλοτε.

§516ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς διευθύνσεως, ἀλλὰ περὶ τῆς διαβαθμίσεως· ὡς εἶπον, θὰ συμπίπτῃ, τρεῖς δημοδιδάσκαλοι νὰ ὑπηρετῶσιν εἰς ἓν σχολεῖον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ ἔχῃ ἕνα πρωτοβάθμιον, ἕνα δευτεροβάθμιον καὶ ἕνα τριτοβάθμιον· καὶ ἂν μὲν οἱ ὑπηρετοῦντες ἢ ζητοῦντες νὰ διορισθῶσιν εἰς τὰς θέσεις ταύτας ἦναι διαφόρων βαθμῶν, οὐδὲν ζήτημα γεννᾶται· ἂν ὅμως κατέχωσιν ἢ πρόκηται νὰ καταλάβωσι τὰς θέσεις ταύτας τρεῖς πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι, ποῖος θὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν τοῦ πρωτοβαθμίου;

§517Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Θὰ γείνῃ ὅ,τι γίνεται καὶ σήμερον, κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον.

§518Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πρέπει ν’ ἀφεθῇ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐλευθερία ἐκλογῆς εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ δεσμευθῇ· εὐλόγως δὲ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ δεσμευθῇ διὰ τῆς ἀρχαιότητος τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοδιδασκάλων, διότι δὲν γνωρίζω, ἂν καθοριζομένης τῆς ἀρχαιότητος ἡ ἀρχαιότης καὶ μόνη θὰ δώσῃ καὶ τὴν καλλιτέραν ποιότητα.

§519ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Καταφυγιώτου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἐτροποποιήθη). Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§520ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε. Παρεδέχθη ἡ Βουλὴ καὶ τοῦτο, ὅτι ἐν οἷς σχολείοις ὑπηρετοῦσι δύο δημοδιδάσκαλοι τὴν διεύθυνσιν ἀναλαμβάνει ὁ κατὰ βαθμὸν ἀνώτερος καὶ ἀρχαιότερος ἐν αὐτῷ;

§521Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδῶ δὲν ἔχομεν τὴν παρέμβασιν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου.

§522ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι· δὲν ἐννοῶ αὐτό· ἀλλ’ ἀνώτερος καὶ ἀρχαιότερος δὲν συμβιβάζονται, συγκρούονται. Τί ἐννοεῖ;

§523Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύναται νὰ ἦναι εἷς δευτέρας τάξεως καὶ εἷς τρίτης τάξεως.

§524ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λοιπὸν ὁ ἀνώτερος θ’ ἀναλαμβάνῃ· ἀλλὰ τὸ «ἀρχαιότερος»;

§525Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὅταν ἦναι ἀμφότεροι τοῦ αὐτοῦ βαθμοῦ, ἐννοοῦμεν ὅτι ἀναλαμβάνει τὴν διεύθυνσιν τοῦ σχολείου ὁ ἀρχαιότερος ἐν τῷ βαθμῷ.

§526ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐψηφίσθη, κύριε Βουλευτά. Τὸ ἄρθρον 4 ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁ ἐπιθεωρητὴς, εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ὁποίου ἤθελε λειτουργήσει σχολεῖον παρὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου, τιμωρεῖται μετ’ ἀπολογίαν διὰ παύσεως ἑνὸς μηνός, ἐν ὑποτροπῇ δ’ ἀπολύεται ὁριστικῶς τῆς ὑπηρεσίας, ἄνευ ἀποφάσεως τοῦ οἰκείου Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Ἡ παράβασις αὕτη πιστοῦται ἐπιμελείᾳ τοῦ οἰκείου νομάρχου ὑπὸ ἐπιτροπῆς ἀπαρτιζομένης ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τοῦ Προέδρου καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Πρωτοδικῶν τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ, ἐν ᾧ ὑπηρετεῖ ὁ ἐπιθεωρητής, λαμβανούσης τὰς σχετικὰς πληροφορίας παρὰ τῶν ἐπιτοποίων ἀρχῶν, δημάρχου, ἀστυνόμου καὶ εἰρηνοδίκου.»

§527Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Οἱ ἐπιθεωρηταὶ πλέον δὲν θὰ ἦναι ἐλεύθεροι νὰ ἐκπληρῶσι τὸ καθῆκόν των ἄνευ φόβου. Χθὲς ἐψηφίσατε νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου καθιστᾶτε τὸν ἐπιθεωρητὴν ἀνεξάρτητον.

§528Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§529Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Δὲν βλέπω τὸν λόγον, ὅστις ἐκίνησε τὸν κ. συνάδελφον νὰ διαρρήξῃ τὰ ἱμάτιά του. Κατὰ τὴν ὑπάρχουσαν νομοθεσίαν ὁ ἐπιθεωρητὴς ἔχει δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις ἐκ τοῦ νόμου τοῦ 1895, καὶ πᾶσα παράβασις ἐπισύρει κατ’ αὐτοῦ τὴν ποινὴν τῆς παραβάσεως τοῦ καθήκοντος. Ποίας δὲ ποινὰς ἀπαγγέλλει ὁ νόμος; Κατὰ τὴν πρώτην περίπτωσιν πρόστιμον 200 δραχμῶν, καὶ ἠμπορεῖ νὰ ἐπισύρῃ καὶ στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων· κατὰ τὴν δευτέραν περίπτωσιν, ὁσάκις γίνεται ζημία τοῦ Δημοσίου. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. συνάδελφον, εἶναι βαρυτέρα ἡ διάταξις αὕτη; Κύριοι, πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο, διότι, ἂν οὐδεμίαν τιμωρίαν ἀπαγγέλλῃ ὁ νόμος κατὰ τῶν ἐπιθεωρητῶν, θὰ δύνανται οὗτοι νὰ κάμνουν πᾶσαν παράβασιν χωρὶς εἰς οὐδένα νὰ δίδωσι λόγον. Τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης καθώριζε ποινὴν, καὶ ἔλεγεν, ὅτι ταύτην θὰ ἐπιβάλλῃ τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον· τί εἶναι δὲ τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον; ὁ συστασιώτης τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Ἐγένετο μακρὰ συζήτησις ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, καὶ ἀφῃρέθη τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, ἐθεωρήθη δὲ, ὅτι ἐχέγγυα ἀρκετὰ παρέχουσιν ὁ Εἰσαγγελεὺς καὶ ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν, οἱ ὁποῖοι μετὰ βεβαίωσιν τοῦ δημάρχου, τοῦ εἰρηνοδίκου καὶ τοῦ ἀστυνόμου συντάσσουν τὴν ἔκθεσίν των περὶ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, καὶ πρῶτον μὲν θὰ τιμωρηθῇ οὗτος διὰ προσωρινῆς ἀπολύσεως, κατόπιν δὲ, ἐν ὑποτροπῇ, θὰ ἐπέλθῃ ὁ πέλεκυς τῆς ὁριστικῆς ἀπολύσεως. Καὶ ὅταν, Κύριοι, ἡ βεβαίωσις αὕτη γίνηται ὑπὸ τοῦ Προέδρου καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Πρωτοδικῶν, ἀρνεῖσθε ν’ ἀπολύσητε τοιοῦτον ὑπάλληλον;

§530Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Φρονῶ, ὅτι, ἂν ἐνέκυπτεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Κραναίας εἰς τὴν παραβολὴν τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τοῦ κ. πρώην Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας πρὸς τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς, θὰ εὕρισκεν ὅτι μᾶλλον ἀπόλυτον καὶ μᾶλλον αὐθαίρετον εἶναι τὸ ἀρχικὸν ἄρθρον. Δύναται ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ μὴ ἔχῃ πεποίθησιν ἐπὶ τοὺς Προέδρους καὶ τοὺς Εἰσαγγελεῖς τῶν Πρωτοδικῶν, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχητε περισσοτέραν πεποίθησιν εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον παρὰ εἰς τὸν Ὑπουργὸν, εἰς ὃν ἡ ἐπιτροπὴ ἀφῆκε τὸ ἀπόλυτον δικαίωμα, καὶ ἄνευ τῆς γνώμης τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου — τὸ ὁποῖον βεβαίως δύναται νὰ ἐπηρεασθῇ — τῆς προσωρινῆς παύσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ καὶ ἐν ὑποτροπῇ τῆς ὁριστικῆς ἀπολύσεως αὐτοῦ. Νομίζω ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 4, ὅπως διετυπώθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἀσφαλίζει πᾶσαν νόμιμον προστασίαν εἰς τὸν ἐπιθεωρητήν. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ καθιερώσωμεν τὸ ἀνεξέλεγκτον τῶν ἐπιθεωρητῶν, ὡς μέχρι τοῦδε, οἱ ὁποῖοι εἶχον φθάσει καὶ μέχρι κακοηθείας. Τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα εἶναι ἡ ἐξέλεγξις, εἶναι ὁ ἔλεγχος. Τί πράττετε ἐδῶ καθ’ ἑκάστην; τί ἄλλο παρὰ νὰ ἐλέγχητε διαρκῶς; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ κακοφωνία ἐν τῇ νομοθεσίᾳ, νὰ ὑπάρχῃ ἐπιθεωρητὴς ἀνεξέλεγκτος, ὁ ὁποῖος νὰ πράττῃ ὅ,τι θέλει; Ἡ δὲ πεῖρα ἀπέδειξεν, ὅτι τοῦτο ἤγαγεν εἰς τὰ οἰκτρὰ ἀποτελέσματα τῆς διασπαθήσεως τοῦ δημοσίου πλούτου διὰ τῆς ἱδρύσεως σχολείων ἐκεῖ, ὅπου ὁ νόμος ἐπέτασσε νὰ μὴ ἱδρύωνται τοιαῦτα. Ἀπέναντι τῆς καταστάσεως ταύτης εἶναι βεβαίως σωτήριος ἡ τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς.

§531Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἂν ἔχητε κακοήθεις ἐπιθεωρητὰς, ἂν ἐναυάγησεν ὁ νόμος τοῦ 1895, ἂν νομίζητε ὅτι δὲν ἐφηρμόσθησαν αἱ σωτηριώδεις διατάξεις αὐτοῦ, αἱ ὁποῖαι ἀπήλλαξαν τοὺς δημοδιδασκάλους ἀπὸ τῆς πολιτικῆς, τότε φέρετε νόμον, ἵνα καταργήσητε τὸν νόμον ἐκεῖνον. Καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ πολίτευμά μας στηρίζεται ἐπὶ τῆς δυσπιστίας καὶ τοῦ ἐλέγχου. Ὁ ἔλεγχος, ὡς διετυπώθη ὑπὸ τοῦ κειμένου νόμου, εἶναι ὁ ἔλεγχος τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Τὸ Συμβούλιον τοῦτο, — τοῦ ὁποίου τὰ μέλη ὑποτίθεται ὅτι ἐνδιαφέρονται, — ἂν ἦναι τόσον ἀσυνείδητον, ὥστε νὰ ἀνέχηται ἀσυνειδήτους ἐπιθεωρητάς, καταργήσατέ το, καταργήσατε τὸν νόμον. Δέν ἔχετε ὅμως τὸ δικαίωμα, χάριν οἰκονομίας ν’ ἀνατρέψητε τὸν νόμον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§532ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι διάταξις μοναδική· διὰ μίαν πρᾶξιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἀναγκάζεται ἡ Πολιτεία νὰ καθιερώσῃ ἰδιαιτέραν ποινὴν καὶ ἰδιαιτέραν διαδικασίαν, διὰ πρᾶξιν, ἥτις συντελεῖ εἰς τὸ νὰ παράγωνται ἐκεῖναι αἱ παραβάσεις, αἵτινες παράγουσι τὰ ἐλλείμματα, ἅτινα καλούμεθα ἐνταῦθα νὰ καλύψωμεν. Εἶναι πολὺ καλὴ ἡ διάταξις, ὡς ἐτέθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, αἱ δὲ ἐγγυήσεις εἶναι πολὺ μείζονες ἢ αἱ παρεχόμεναι ὑπὸ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου.

§533Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ δεχθῇ τοὐλάχιστον, ἀφοῦ τῆς προσωρινῆς ἀπολύσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἀπαιτεῖται προηγουμένη ἀπολογία αὐτοῦ, νὰ ἐπιτρέπηται τοιαύτη ἀπολογία καὶ διὰ τὴν ὁριστικὴν ἀπόλυσιν.

§534ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει καὶ τὴν προσθήκην τελευταίου ἐδαφίου ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 τοῦ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸ ἄρθρον 29 τοῦ ͵ΒΤΜΘʹ νόμου προστίθεται ἡ ἑξῆς παράγραφος: «Ὁ μηνιαῖος μισθὸς τῶν δημοδιδασκάλων αὐξάνεται ἀνὰ πᾶσαν πενταετίαν κατὰ δέκα δραχμὰς, ἀλλὰ τὸ σύνολον τῆς αὐξήσεως ταύτης δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰς τριάκοντα δραχμάς.»

§535Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ἡ ὑπηρεσία τῶν γραμματιστῶν δὲν εἶναι συντάξιμος. Ἂν ἔχῃ τὴν ἀτυχίαν δημοδιδάσκαλός τις νὰ ὑπηρετῇ εἰς θέσιν γραμματιστοῦ, θὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν ἡ ὑπηρεσία αὐτοῦ ὡς δημοδιδασκάλου ἢ ὡς γραμματιστοῦ;

§536Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ βαθμὸς χορηγεῖ τὸ δικαίωμα.

§537ΗΛΙΑΣ ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐκτὸς τῶν ἄλλων, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν, παρατηρῶ ὅτι θὰ ἦναι καὶ δύσκολος ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου τούτου, ἐνῷ, ἂν ἠθέλομεν ἀκολουθήσει τὰς διατάξεις τὰς κειμένας περὶ τῶν παραβαινόντων τὸ καθῆκόν των καὶ τιμωρουμένων ὑπὸ τῆς Δικαιοσύνης, νομίζω ὅτι θὰ εἴχομεν ἀσφαλεστέραν τὴν τιμωρίαν τῆς παραβάσεως. Ὑπάρχει ἐν τῇ παρεμβάσει τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς ἡ βεβαίωσις τῆς παραβάσεως μετὰ προηγουμένην ἔρευναν ἀκριβῆ· ἀλλὰ ἐδῶ ἔχομεν μίαν ἐπιτροπὴν, συγκειμένην ἀπὸ τὸν Γενικὸν Ἐπιθεωρητὴν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἀπὸ τὸν Πρόεδρον καὶ τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Πρωτοδικῶν, ἡ ὁποία δὲν γνωρίζω ἂν πρέπει νὰ ἐξέρχηται ἐκεῖ, ὅπου ἑδρεύει ὁ ἐπιθεωρητής, ἢ νὰ μεταβαίνῃ ὁ ἐπιθεωρητὴς ὅπου αὕτη. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ὀρθότερον θὰ ἦτο διατετυπωμένον τὸ ἄρθρον, ἂν ὥριζεν, ὅτι ὁ ἐπιθεωρητὴς παραβαίνει τὸ καθῆκόν του καθ’ ὡρισμένας περιπτώσεις, ἐν ὑποτροπῇ δὲ, ὅτι παρεπέμπεται ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου, ἵνα τοῦτο δικάσῃ αὐτὸν καὶ ἀποφανθῇ, ἂν τῷ ὄντι ἐγένετο ἔνοχος παραβάσεως καθήκοντος.

§538ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται). Τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νομοσχεδίου τροποποιεῖται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἂν ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς παραιτήσεως ἢ ἀπομακρύνσεως ἢ δι’ ἄλλον τινὰ λόγον ἐλλείψεως μελῶν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, προκληθὲν ὑπὸ τοῦ νομάρχου ἢ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, δὲν προτείνῃ ἄλλους πρὸς ἀντικατάστασιν αὐτῶν, ὁ νομάρχης διορίζει τὸν πρὸς συμπλήρωσιν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν μελῶν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου ἐκ τοῦ ὑποβεβλημένου εἰς αὐτὸν καταλόγου. Ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος κατάλογος, ἢ ἔληξεν ἡ ἰσχὺς αὐτοῦ, τὰ πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου μέλη διορίζει ὁ νομάρχης ἐκ καταλόγου περιέχοντος τριπλάσιον ἀριθμὸν τῶν ἐλλειπόντων μελῶν, ὑποβαλλομένου ὑπὸ τῶν λοιπῶν μελῶν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Οἱ ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ ἢ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου προτεινόμενοι δὲν πρέπει νὰ ἦναι δημόσιοι ἢ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι.»

§539Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δοθῇ ἐξήγησις περὶ τοῦ ἑξῆς. Κατὰ τόν νῦν ἰσχύοντα νόμον τὰ μέλη τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου διορίζονται, προτεινόμενα ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρισκομένου. Ἐνταῦθα ἀπαιτεῖται νὰ ἦναι ἐν ἀπαρτίᾳ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἢ τὴν ὡρισμένην ἡμέραν ὅσοι τῶν συμβούλων προσέλθωσι δύνανται ν’ ἀποφασίσωσι;

§540ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν θίγεται ὁ κείμενος νόμος.

§541Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως μεταβάλλεται, καὶ πρέπει, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, διὰ νὰ προτείνῃ, νὰ ἦναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Διὰ τοῦτο ὀρθῶς ἐτέθη τοῦτο εἰς τὸν νῦν ἰσχύοντα νόμον.

§542ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§543Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὸ μέρος τὸ ἀφορῶν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῶν δήμων, ἐπειδὴ θὰ προκαλέσῃ συζήτησιν, καὶ ἐπειδὴ θὰ παρουσιασθῶσι καὶ ἀνωμαλίαι πολλαί, πρέπει νὰ διαγραφῇ.

§544Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Τοῦτο μόνον ἐκεῖνος, ὅστις διετέλεσεν Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν δύναται νὰ ζητήσῃ.

§545ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§546Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ ἄρθρα 6 καὶ 7, ὡς διετυπώθησαν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, οὐδένα λόγον ὑπάρξεως ἔχουσι, καὶ ἑπομένως παρακαλῶ νὰ διαγραφῶσι, καὶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ ἄρθρον 8, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς.

§547ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαγράφονται. Τὸ ἄρθρον 8, μετὰ τὴν διαγραφὴν τῶν ἄρθρων 6 καὶ 7, λαμβάνει τὴν θέσιν ἄρθρου 6. Ἄρθρον 6, κατὰ τὴν νέαν τάξιν.

§548ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὰ ἄρθρα 56, 57, 58, 59 καὶ 62 τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΘʹ ἀντικαθιστῶνται διὰ τῶν ἑξῆς: Ἄν τὰ ἔξοδα τῶν δήμων δὲν ἐπαρκῶσι πρὸς κάλυψιν τῶν ἀναγκαίων ἐξόδων τῆς διοικήσεως τῶν δήμων καὶ τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐπιβάλλεται ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων μέχρι 3–4% ὑποχρεωτικῶς, ἰσχύουσα ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς σχετικῆς δημοτικῆς χρήσεως. Οἱ νομάρχαι ὁρίζουσι τὸ ποσὸν μεταξὺ 3 ἢ 3½ ἢ 4%, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς λοιπὰς ἐν γένει ἀνάγκας τοῦ δήμου, πλὴν τῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ τὰς κατὰ τὸ ἄρθρον 6 ἀναγκαίας δαπάνας τῆς διοικήσεως. Ἄν ὑπὸ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων δὲν ψηφισθῶσιν αἱ ἀπαιτούμεναι πιστώσεις δι’ ἅπαντα τὰ ἐν τῷ δήμῳ λειτουργοῦντα συμφώνως τῷ παρόντι νόμῳ σχολεῖα ἢ γραμματοδιδασκαλεῖα, οἱ νομάρχαι συμπληροῦσι τὰς ἐλλιπῶς ψηφισθείσας πιστώσεις. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ ἐλάττωσις τῶν ἐσόδων προκύψει βραδύτερον, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς χρήσεως, καθιστῶσα ἀνεπαρκῆ τὸν δῆμον πρὸς κάλυψιν τῶν ἀναγκαίων ἐξόδων τῆς διοικήσεως καὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, προτείνεται κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς χρήσεως ἡ αὔξησις αὐτῶν ὑπὸ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, καὶ ἐν παραλείψει τούτων ὑπὸ τῶν νομαρχῶν, ἀπόκειται δὲ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον νὰ ἐγκρίνῃ ἢ ἀπορρίψῃ ταύτην. Τὰ δημοτικὰ ἔσοδα ψηφίζονται ὑπὸ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων καὶ ἐγκρίνονται ὑπὸ τῶν νομαρχῶν ὡς ἀκολούθως: Τὰ μὲν ἐν τοῖς δημοτικοῖς ταμείοις πραγματοποιούμενα, εἰς ἃ ποσὰ ἡ βεβαίωσις αὐτῶν ἀνῆλθε κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους καθ’ ὃ ὁ προϋπολογισμὸς συντάσσεται, ἢ τοῦ προηγουμένου, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ βεβαίωσις δὲν ἐγένετο εἰσέτι κατὰ τὸ ἔτος τῆς συντάξεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰ δὲ ἐν τοῖς ἐπαρχιακοῖς ταμείοις εἰσπραττόμενα, εἰς ἃ ποσὰ ἀνῆλθεν ἡ εἴσπραξις αὐτῶν κατὰ τὴν τελευταίαν λήξασαν δημοτικὴν χρῆσιν. Ἐὰν ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου ἑκάστου ἔτους δὲν ψηφισθῶσιν ὑπὸ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων καὶ ὑποβληθῶσι πρὸς ἔγκρισιν οἱ δημοτικοὶ προϋπολογισμοὶ διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἐπιόντος ἔτους, τὸ δικαίωμα τῆς καταρτίσεως τούτων περιέρχεται εἰς τοὺς νομάρχας, οἵτινες ἐντὸς τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου συντάττουσι καὶ ἀποστέλλουσιν αὐτοὺς εἰς τοὺς δημάρχους πρὸς ἐκτέλεσιν. Κατὰ τῶν συντασσομένων ὑπὸ τῶν νομαρχῶν δημοτικῶν προϋπολογισμῶν ἐπιτρέπεται προσφυγὴ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῶν μεταρρυθμιζομένων ὑπ’ αὐτῶν προϋπολογισμῶν τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων. Ἂν καὶ μετὰ τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων μέχρι 4% τὰ ἔσοδα τῶν δήμων δὲν ἐπαρκῶσι πρὸς κάλυψιν τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸ ἐλλεῖπον θεωρεῖται καταβεβλημένον ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου, ὡς συνδρομὴ τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς δήμους ὑπὲρ τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἂν τὰ ἐν γένει ἔσοδα τῶν δήμων δὲν ἐπαρκῶσιν ἵνα καλύψωσι πάσας τὰς ἀναγκαίας δαπάνας τῆς διοικήσεως τοῦ δήμου, περιορίζονται αὗται μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ δήμου. Τὸ κεφάλαιον, ἐξ οὗ καταβάλλονται αἱ ἐγκρινόμεναι ὑπὲρ τοῦ δήμου συνδρομαὶ πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ἐξόδων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἀναγράφεται ὡς πίστωσις ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τῆς σχετικῆς χρήσεως, εἰς βάρος δὲ τῆς πιστώσεως ταύτης ἐκδίδονται τὰ πρὸς πληρωμὴν χρηματικὰ ἐντάλματα. Τὰ ἐντάλματα ταῦτα ἐξοφλοῦντες οἱ ἐπαρχιακοὶ ταμίαι διὰ συμψηφισμοῦ αὐτῶν εἰς τὰ ἐκ προκαταβολῆς ἐξόδων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως τῆς οἰκείας δημοτικῆς χρήσεως χρέη τοῦ ἀνεπαρκοῦς δήμου πρὸς τὸ Δημόσιον, ἐκπίπτουσι τὸ ἐπὶ πλέον τυχὸν τῆς ἀναλογούσης αὐτοῖς συνδρομῆς περιληφθὲν ποσόν.»

§549ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει ν’ ἀντικατασταθῶσιν αἱ παράγραφοι πρώτη, δευτέρα, τρίτη καὶ τετάρτη διὰ τῶν ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἂν τὰ ἔσοδα τῶν δήμων δὲν ἐπαρκῶσι πρὸς κάλυψιν τῶν ἀναγκαίων ἐξόδων τῆς διοικήσεως τῶν δήμων καὶ τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐπιβάλλεται ὑποχρεωτικῶς ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων τῶν ἐξ ἀμέσων ἢ ἐμμέσων φόρων, ἢ καὶ ἀμφοτέρων, μέχρι 3–4%. Οἱ νομάρχαι ὁρίζουσι τὸ ποσὸν μεταξὺ 3 ἢ 3½ ἢ 4%, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς λοιπὰς ἀνάγκας τῶν δήμων. Ἂν ὑπὸ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων δὲν ψηφισθῶσιν αἱ ἀπαιτούμεναι πιστώσεις δι’ ἅπαντα τὰ ἐν τῷ δήμῳ λειτουργοῦντα συμφώνως τῷ παρόντι νόμῳ σχολεῖα, οἱ νομάρχαι συμπληροῦσι τὰς ἐλλιπῶς ψηφισθείσας πιστώσεις.»

§550Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός.). Νὰ διαγραφῇ ἡ ἕκτη παράγραφος τοῦ ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, νὰ γείνωσι δὲ δεκταὶ αἱ τροποποιήσεις τῆς ἐπιτροπῆς, σὺν τῇ ἑξῆς προσθήκῃ ἐν τῇ πρώτῃ παραγράφῳ: «Ἡ αὔξησις δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ 3% ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν.»

§551Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἄλλος πόρος, ἐκτὸς τοῦ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν;

§552Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Πλὴν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν.

§553Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ματαιοπονοῦμεν τότε, κύριε Πρόεδρε.

§554Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Διατί;

§555ΣΤΡΑΤΟΣ. Διότι ὅλοι οἱ ἄλλοι φόροι εἰσπράττονται ὡς πρόσθετον τέλος τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος τῆς αὐξήσεως.

§556Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, κατὰ πόσον τὸ μέτρον τοῦτο θὰ ᾖναι λυσιτελές· οὐχ ἧττον ὁπωσδήποτε δὲν εἶναι δυνατόν νὰ δεχθῶμεν, ἵνα ὁ φόρος ὁ δημοτικὸς ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν διπλασιασθῇ.

§557ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ.

§558Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὥστε συμφωνεῖτε.

§559ΣΤΡΑΤΟΣ. Συμφωνῶ καὶ ἐγὼ, λέγων ὅτι δὲν εἶναι καλῶς διατετυπωμένον τὸ ἄρθρον τοῦτο, καὶ καλλίτερον εἶναι ν’ ἀπαλειφθῇ ἐντελῶς ἡ διάταξις, διότι οἱ ἄλλοι οἱ φόροι, οἱ ἄμεσοι, δὲν ἀπεδόθησαν ποτέ.

§560Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχουσι δῆμοι, ὡς πρὸς τοὺς ὁποίους ἡ διάταξις αὕτη, οὕτω τροποποιουμένη, δὲν θὰ φέρῃ τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα βλέπομεν. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἄλλη διάταξις, ἥτις ἐκτὸς τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἔχει καὶ ἄλλα ἔσοδα. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς δήμους, οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη θὰ ἦτο ἀνεφάρμοστος.

§561Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἐκεῖ, ὅπου λέγει «τῶν ἀμέσων», νὰ τεθῇ «τῶν ἐμμέσων». (Διάλογοι).

§562Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ὡς εἶχε συνταχθῆ ὑπὸ τοῦ κυρίου πρώην Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ τοῦ κ. πρώην Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καίτοι δὲν φέρει, προκειμένου περὶ διευθετήσεως τῶν πραγμάτων τῶν δήμων, τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν...

§563ΣΤΑΗΣ. Τὸ εἶπον 15 περίπου συνάδελφοι αὐτό.

§564Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ λέγω δέκατος ἕκτος ἐγώ. Νομίζω, λέγω, ὅτι, ὡς τὸ πρῶτον εἶχε συνταχθῆ τὸ νομοσχέδιον καὶ ὡς ἐγένοντο αἱ ἐπ’ αὐτοῦ τροποποιήσεις τῆς ἐπιτροπῆς, ἦτο λυσιτελέστερον διὰ τὸν διακανονισμὸν τῆς ληψοδοσίας μεταξὺ δήμων καὶ Δημοσίου, διατηρουμένου τοῦ ἄρθρου 6, τὸ ὁποῖον ἀπηλείφθη...

§565Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν πίνακα τῆς κατατάξεως.

§566Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τώρα θὰ ἴδητε τὸν πίνακα τῆς κατατάξεως. Ἄρχομαι, Κύριοι, ἀπὸ τοῦ ζητήματος τῶν φόρων πρῶτον. Κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπιτρέπεται ἡ αὔξησις τῶν δημοτικῶν φόρων, τῆς τε λεγομένης δημοτικῆς εἰσφορᾶς, ἀποτελουμένης ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων, καὶ τοῦ δημοτικοῦ δασμοῦ, ἀποτελουμένου ἐκ τῶν ἐμμέσων φόρων, ἀκριβῶς μέχρι 3%. Ἡ αὔξησις αὕτη ὅμως γίνεται μετὰ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἔχει τὴν κύρωσιν, ὅτι, μὴ ψηφισθείσης τοιαύτης αὐξήσεως, δὲν δύναται βεβαίως ὁ νομάρχης νὰ ἐπιβάλῃ ταύτην, ἐκδικάζων τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ δήμου, ἀλλὰ δύναται τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἔκδοσιν Βασιλικοῦ Διατάγματος, χορηγοῦντος συνδρομὴν εἰς τὸν δῆμον ὡς ἀνεπαρκῆ. Διότι δὲν χαρακτηρίζεται ὡς ἀνεπαρκής, εἰμὴ ὁ δῆμος ἐκεῖνος, ὅστις ηὔξησε πρότερον τοὺς δημοτικοὺς αὑτοῦ φόρους μέχρι τοῦ ποσοστοῦ τῶν 3%, καὶ μετὰ τὴν αὔξησιν ταύτην ἀπεδείχθη ἀνίκανος νὰ βαστάσῃ διὰ τῶν ἐσόδων αὐτοῦ τὰς δαπάνας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Αὕτη εἶναι ἡ κύρωσις τῶν διατάξεων τοῦ μέχρι τοῦδε ἰσχύοντος νόμου. Τώρα ἐρχόμεθα εἰς διαρρύθμισιν τῆς κυρώσεως ταύτης καὶ εἰς διαρρύθμισιν ἔτι καὶ τοῦ ἀνωτάτου φορολογικοῦ ὅρου τῆς φορολογίας τῶν δήμων. Παρετηρήθη, Κύριοι, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη, ὡς εἶχε τεθῆ ἐν τῷ ἰσχύοντι νόμῳ, ὑπῆρξεν ἀλυσιτελής. Διατὶ δέ; Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀμέσους φόρους, ἡ αὔξησις ὑπῆρξεν ἀδύνατος· διότι ἄμεσοι φόροι, εἰσπραττόμενοι ὑπὸ τῶν δήμων, εἶναι πρῶτον ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν, φόρος συνεισπραττόμενος καὶ συμβεβαιούμενος μετὰ τοῦ φόρου τοῦ Δημοσίου, ἀποτελῶν ποσοστὸν τοῦ φόρου τοῦ Δημοσίου, ποσοστὸν ἀποδιδόμενον ὑπὸ τοῦ Δημοσίου πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς δημοτικῆς διαχειρίσεως. Εἶναι δὲ τὸ ποσοστὸν τοῦτο τὸ 10% τοῦ δημοσίου φόρου. Τοῦτο τὸ 10% δὲν εἶναι δυνατόν ποτε δι’ ἁπλοῦ ψηφίσματος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ δι’ ἁπλῆς ἐγκρίσεως νομαρχιακῆς τοῦ ψηφίσματος τούτου νὰ αὐξηθῇ, διότι αὔξησις τοῦ δημοσίου φόρου, τοῦ κεκανονισμένου, μόνον διὰ νόμου εἰδικοῦ δύναται νὰ γείνῃ. Ἑπομένως ἕνεκα τῆς ἀδυναμίας ταύτης, ἐν τῇ ὁποίᾳ εὑρίσκονται οἱ δῆμοι, δὲν ἦτο δυνατὴ ἡ αὔξησις εἰς 3% τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν. Εἰς ὁμοίαν θέσιν εὑρισκόμεθα ἀπέναντι τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων, ἀποτελοῦντος καὶ τούτου ποσοστὸν 10% ἐπὶ τοῦ εἰσπραττομένου ἐτησίως δημοσίου φόρου. Ἀλλ’ ἔχομεν ἐπίσης τὸν φόρον τῶν ζώων, ὅστις, ἀποτελῶν καὶ αὐτὸς μέρος οὐσιῶδες τῆς δημοτικῆς διαχειρίσεως, εἶναι καὶ οὗτος διακεκανονισμένος εἰς τὸ ⅕ τοῦ δημοσίου φόρου, εἶναι δ’ ἐπίσης ἀνεπίδεκτος μεταβολῆς, διότι ὑπάρχει διὰ νόμου εἰδικοῦ κεκανονισμένη ἡ καταβολὴ ὡρισμένου ποσοῦ φόρου κατὰ κεφαλὴν ἑκάστου ζώου. Ὥστε εἶναι τελείως εὐνόητος ὁ λόγος, δι’ ὃν ῥιζικῶς ὑπῆρξεν ἀνεφάρμοστος διὰ τοὺς εἰρημένους φόρους ὁ νόμος ὁ ὁρίζων αὔξησιν τοῦ φορολογικοῦ ὅρου μέχρι 3%. Τί ἀπομένει λοιπὸν ἐκ τῶν ἀμέσων δημοτικῶν φόρων; Ἀπομένουσιν ὁ φόρος τῶν βοσκησίμων γαιῶν καὶ ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Οὗτοι καὶ μόνοι οἱ δύο φόροι ἠδύναντο ν’ αὐξηθῶσι διὰ ψηφισμάτων τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, ἐγκρινομένων διὰ νομαρχιακῆς ἀποφάσεως. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἦτο δυνατόν ποτε ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ὁ φόρος τῶν βοσκησίμων γαιῶν νὰ αὐξήσῃ εἰς τοσοῦτον ποσόν, ὅσον ὁρίζεται ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου;

§567Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Εἶναι καὶ ἄλλοι φόροι, ὁ τοῦ καπνοῦ, ὁ τοῦ ἐλαίου...

§568Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Οἱ φόροι τοῦ ἐλαίου καὶ τοῦ καπνοῦ εἶναι ἐπιδεκτικοὶ αὐξήσεως μέχρι 3%, ἀλλ’ εἶναι φόροι ὠφελοῦντες ὀλίγους δήμους, παραγωγοὺς τῶν εἰδῶν τούτων, ἐνῷ τὰ ¾ τῶν ἀπόρων δήμων ὡς μόνον ἔσοδον ἔχουσι τοὺς φόρους τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τῶν βοσκησίμων γαιῶν. Οὐδὲν λοιπὸν Δημοτικὸν Συμβούλιον ἦτο δυνατὸν νὰ συνέλθῃ ποτὲ καὶ ν’ ἀποφασίσῃ τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν κατὰ 1%, διότι αὔξησις κατὰ 1% εἶναι αὔξησις κατὰ τὸ ἥμισυ τοῦ ὑπάρχοντος δημοτικοῦ φόρου. Ἡ ἰσχύουσα δημοτικὴ φορολογία ἐπιτρέπει τὴν ἐπιβολὴν φόρου μέχρι 15 δραχμῶν, κατ’ ἀνώτατον ὅρον, κατὰ κεφαλήν, πλὴν τῆς Θεσσαλίας καὶ Ἄρτης, ἔνθα ὁ ἀνώτατος φορολογικὸς ὅρος κανονίζεται εἰς 10 δραχμὰς καὶ 5 δραχμὰς κατὰ κεφαλήν. Τῆς φορολογίας ταύτης ἀντιστοιχούσης κατὰ τὸν νόμον εἰς 2%, ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου τοῦ φορολογουμένου, ἡ αὔξησις αὐτῆς κατὰ 1% εἶναι ἐπιβάρυνσις κατὰ τὸ ἡμιόλιον τοῦ καταβαλλομένου φόρου, ἤτοι ἐπιβάρυνσις δραχ. 7,50 κατὰ κεφαλὴν κτήνους. Ἐννοεῖτε λοιπόν, ὅτι οὐδὲν Δημοτικὸν Συμβούλιον ἠδύνατό ποτε νὰ ψηφίσῃ τοιαύτην αὔξησιν. Ἀλλὰ διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου κανονίζεται φορολογικὸν ὅριον μέχρι 4%, ἤτοι μέχρις αὐξήσεως κατὰ τὸ διπλοῦν. Καὶ ἡ αὔξησις ὁποία; Οὐχὶ πλέον ἐπιβαλλομένη διὰ ψηφίσματος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἀλλ’ ἐπιβαλλομένη ὑποχρεωτικῶς ὑπὸ τοῦ νομάρχου ἐν ἀρνήσει τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Πρόκειται λοιπόν, Κύριοι, τὴν στιγμὴν ταύτην, παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, νὰ κυρώσωμεν φορολογίαν ἐπὶ τῆς γεωργικῆς τάξεως καὶ φορολογίαν ἐπὶ τῆς ποιμενικῆς τάξεως, ἐπιβαρύνοντες τὰς βοσκησίμους γαίας, διότι καὶ αὐταὶ θὰ φορολογηθῶσι φορολογίαν δυσβάστακτον. Θαυμάζω δὲ, ὅτι εἰσηγητὴς τῆς φορολογίας ταύτης ὑπῆρξεν ἐκεῖνος, ὅστις διεμαρτύρετο προχθὲς ἐναντίον τῆς αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ σίτου! Διαμαρτύρονται ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῶν οἰκονομιῶν καὶ κατὰ πάσης φορολογίας, καταπολεμοῦντες τὸν προστατευτικὸν ἐπὶ τοῦ σίτου δασμὸν, ὅστις ἐνισχύει τὴν γεωργικὴν παραγωγὴν τῆς χώρας, καὶ ὑποβάλλουσι συνάμα νομοσχέδια, δι’ ὧν καταπιέζεται δι’ ἀπηνοῦς φορολογίας ἡ γεωργικὴ τάξις τῆς χώρας, ἡ ὀλιγώτερον πάσης ἄλλης εὐημεροῦσα!

§569Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος;

§570Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ κύριος Καραπᾶνος!

§571Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Δὲν τὸ εἶχεν ἐνοήσει ὁ κύριος Καραπᾶνος, καὶ ὅτε τὸν ἠρώτησα, τί ἐννοεῖ μὲ αὐτὸ, μοὶ εἶπε: «δὲν καταλαμβάνω»! (γέλωτες).

§572Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, εἶμαι κεκηρυγμένος ἐναντίον τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τοῦ φόρου τῶν βοσκησίμων γαιῶν. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου ἡ αὔξησις τῶν ἄλλων ἀμέσων φόρων, τῶν ἀποτελούντων τὴν δημοτικὴν εἰσφορὰν, ὡς ἀνέπτυξα, εἶναι ματαία, διότι εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ ἕνεκα τῶν εἰδικῶν νόμων τῶν φορολογικῶν, οἵτινες διέπουσι τοὺς φόρους τούτους. Ἡ αὔξησις πάλιν τοῦ δημοτικοῦ δασμοῦ, τοῦ λεγομένου φόρου ἐπὶ τῶν ὠνίων, εἶναι ἀλυσιτελὴς, ὑπὸ ἔποψιν εἰσπράξεως, διότι ἡ αὔξησις αὕτη θέλει ἐπιβληθῆ εἰς τοὺς δήμους ἐκείνους, οἵτινες εἶναι ἀνεπαρκεῖς κατὰ προσόδους, θεωρούμενοι ὡς ἄποροι. Γνωρίζετε δὲ, τίνες εἰσὶν οὗτοι; ἐξαιρέσει τῶν ἀπόρων δήμων τῆς Ἑπτανήσου, πάντες οἱ λοιποὶ δῆμοι, οἱ χαρακτηριζόμενοι ὡς ἄποροι ἢ ἀνεπαρκεῖς ἵνα συνεισφέρωσιν εἰς τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι δῆμοι ἀγροτικοὶ καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον ὀρεινοὶ, δῆμοι τῆς Στερεᾶς, τῆς Θεσσαλίας, τῆς Γορτυνίας, τῶν ὀρεινῶν καὶ ἀπωτέρων κατὰ συγκοινωνίαν μερῶν, δηλαδὴ δῆμοι, οἵτινες οὐδεμίαν ἔχουσι κίνησιν συναλλαγῶν ἐμπορικῶν, ἐξ ὧν ἐκπηγάζει ἡ ἀπόδοσις τοῦ φόρου τῶν ὠνίων...

§573Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἐὰν δὲν ἔχωσι χιλιάδας, ἔχουσι μικρὰς εἰσπράξεις.

§574Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Γνωρίζω τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν δήμων κατὰ τὸ πλεῖστον, καὶ εἶχον τὴν περιέργειαν νὰ διεξέλθω τοὺς ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» δημοσιευομένους προϋπολογισμοὺς τῶν δήμων. Οἱ πλεῖστοι τῶν ἀνεπαρκῶν δήμων στεροῦνται εἰσπράξεως φόρου ὠνίων, ἔχουσι δὲ ἀναγεγραμμένην τὴν εἴσπραξιν τοῦ φόρου τῶν ὠνίων πρὸς εἰκονικὴν ἰσοζύγισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὅταν λοιπὸν ὑπάρχῃ ἀναγραφὴ εἰκονικὴ 500 δραχμῶν, πραγματικὴ δὲ μηδέν, φορολογήσατε ὄχι 3%, φορολογήστε 200%, θὰ ἔχητε διακόσια μηδενικά. Διὰ τοῦτο λοιπὸν λέγω, ὅτι ἐπὶ τῶν ἀνεπαρκῶν δήμων αὔξησις τοῦ δημοτικοῦ δασμοῦ εἶναι ἁπλῆ αὔξησις γεγραμμένη ἐπὶ τοῦ χάρτου. Ἄλλα μέτρα χρειάζονται, δὲν εἶναι δὲ κατάλληλος οὐδ’ ἐπαρκὴς τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ χρόνος, ὅπως μελετηθῶσι τὰ πράγματα καὶ ὑποδειχθῶσι μέτρα αὐξάνοντα ἀφ’ ἑνὸς τὰς προσόδους τῶν δήμων, μὴ καταπιέζοντα δ’ ἀφ’ ἑτέρου τὰς γεωργικὰς τάξεις. Νομίζω ὅμως, ὅτι μέτρον, ὅπερ ἐν τῷ παρόντι δὲν εἶναι δυνατόν, ἀλλ’ ἐν μελλούσῃ Συνόδῳ τῆς Βουλῆς δύναται νὰ ληφθῇ, εἶναι ἡ δι’ εἰδικοῦ νόμου κατὰ ποσοστὸν αὔξησις τοῦ φόρου τῶν ζώων, καὶ ἡ αὔξησις ἔτι κατὰ ⅒ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων χάριν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν ἀπόρων δήμων, διότι εἶναι αὔξησις αὕτη, ἥτις δὲν θὰ συνετέλει εἰς δυσανάλογον ἐπιβάρυνσιν τῶν πτωχῶν δημοτῶν, ἢ εἰς εἰκονικὴν ἀναγραφὴν εἰσπράξεων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν δήμων, ὡς θέλουσι συντελέσει αἱ νῦν προτεινόμεναι αὐξήσεις. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τοὺς φόρους. Λυποῦμαι ὅμως ὅτι διεγράφη τὸ ἄρθρον 6, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὰ τῶν δημοτικῶν προϋπολογισμῶν, λυποῦμαι δ’ ὅτι δὲν ἐζήτησα τὸν λόγον πρὸ τῆς διαγραφῆς αὐτοῦ, ἵνα ὑποστηρίξω τὴν ἰδέαν μου, ὅτι κακῶς ἐγένετο ἡ διαγραφή. Ὁ ἰσχύων νόμος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ὁρίζει ὅτι πρὸ πάσης δαπάνης ἀναγράφεται ὑποχρεωτικῶς ἐν τῷ δημοτικῷ προϋπολογισμῷ ἡ δαπάνη τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, οὐδὲν δ’ ἕτερον ὁρίζει περὶ τῶν περαιτέρω δαπανῶν τῶν δήμων. Ἐκ τῆς ἀναγραφῆς ταύτης ἐγεννήθη ὁ κυκεὼν καὶ ἡ χασμῳδία ἐν τοῖς δημοσίοις οἰκονομικοῖς, τὴν ὁποίαν καλούμεθα σήμερον νὰ θεραπεύσωμεν. Εἰς τοὺς δημοτικοὺς προϋπολογισμοὺς πάντας ἀνεγράφετο βεβαίως κατὰ πρῶτον ἡ δαπάνη τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἦσαν ὅμως τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια ἐκ τοῦ νόμου ἐλεύθερα περὶ τὸν διακανονισμὸν τῶν περαιτέρω δαπανῶν τῶν δήμων, καὶ ἐγίνοντο δυστυχῶς καὶ οἱ νομάρχαι ἀχαλίνωτοι περὶ τὴν ἐκδίκασιν τῶν προϋπολογισμῶν, διότι, ὑποκύπτοντες εἰς τὴν πίεσιν τῶν ἐντοπίων Βουλευτῶν, εἴτε περιέκοπτον ἀνηλεῶς τοὺς δημοτικοὺς προϋπολογισμοὺς ὑπὲρ πᾶν μέτρον καὶ ὑπὲρ πᾶσαν ἀνάγκην δημοτικήν, εἴτε ἐπεκύρουν τούτους τυφλοῖς ὄμμασι, συντελοῦντες μόνον πρὸς θεραπείαν τῶν οἰκογενειακῶν ἀναγκῶν τῶν ἑκάστοτε δημάρχων. Καὶ λέγω τοῦτο, Κύριοι, μετὰ θάρρους, διότι ἔχω τὴν συνείδησιν ὅτι τὰ ¾ τῶν ἀγροτικῶν δήμων τῆς Ἑλλάδος κλέπτονται, καὶ μετὰ τῶν δήμων συγκλέπτεται καὶ τὸ Δημόσιον! Ἡ ἀταξία λοιπὸν αὕτη τῆς ἐκδικάσεως τῶν προϋπολογισμῶν καὶ ἡ ὑπὲρ ἐξασφαλίσεως μόνων τῶν δαπανῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως πρόνοια τοῦ νόμου εἰς τί συνετέλεσεν; Ὁ αὐστηρὸς διακανονισμὸς περὶ τὴν ληψοδοσίαν δήμων καὶ Δημοσίου ἀπαιτεῖ νὰ συμψηφίσῃ μὲν τὸ Δημόσιον τὴν προκαταβληθεῖσαν ὑπ’ αὐτοῦ δαπάνην τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως πρὸς τὰς εἰς χεῖρας αὐτοῦ εὑρισκομένας δημοτικὰς παρακαταθήκας, ἤτοι πρὸς τὰ διὰ λογαριασμὸν τῶν δήμων ἐξ ἀμέσων φόρων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου εἰσπραχθέντα ποσά, νὰ εἰσπράξῃ δ’ ἐπίσης παρὰ τῶν δημοτικῶν εἰσπρακτόρων πᾶν ποσὸν ἀπαιτούμενον πρὸς συμπλήρωσιν τῆς χάριν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως προκαταβολῆς, ν’ ἀφήσῃ δὲ εἰς τὴν δημοτικὴν διαχείρισιν ὅ,τι ἤθελεν ἀπομείνει ὑπὲρ αὐτῆς περισσεῦον μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ λογαριασμοῦ τούτου. Τοιούτου διακανονισμοῦ ἀπαρεγκλίτως τηρουμένου, θὰ συμβῇ, ὥστε δῆμοι ἔχοντες ἐλάχιστα ἔσοδα νὰ μείνωσιν ἄνευ ἐφοδίων ἐπαρκῶν, ὅπως διοικηθῶσι. Καὶ ἔχομεν παράδειγμα τοιούτων δήμων, εἰς οὓς δὲν ὑπολείπεται οὐδ’ ὁ μισθὸς τοῦ δημάρχου, τοῦ εἰσπράκτορος καὶ τοῦ γραμματέως. Ἐκ τῆς ἀταξίας ταύτης προέκυψεν, ὅτι ἐκεῖ, ἔνθα δῆμοι ἐπροστατεύοντο ὑπὸ ἰσχυρῶν Βουλευτῶν, δὲν ἐγίνετο πλέον συμψηφισμὸς τῶν δημοτικῶν παρακαταθηκῶν καὶ τῶν ἐκδιδομένων ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἐνταλμάτων συνδρομῆς ὑπὲρ τῶν ἀπόρων δήμων πρὸς τὰς γενομένας προκαταβολὰς ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ ἐξαργύρωσις πλήρης τοῦ ἐντάλματος τῆς ὑπὲρ τῶν ἀπόρων δήμων συνδρομῆς, πρὸς βλάβην τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν. Ἐκεῖ δὲ, ἔνθα δῆμοι οὐδεμιᾶς ἐτύγχανον προστασίας, οἱ δήμαρχοι καὶ οἱ γραμματεῖς καὶ τὸ προσωπικὸν τοῦ δήμου ἐν γένει ἐλιμοκτόνησαν, καὶ ἐχρειάσθησαν μέσα καὶ πίεσις πολιτικὴ ἐν τέλει, ὅπως οὗτοι ἐπιτύχωσι τὴν ἐξασφάλισιν τῶν μισθοδοσιῶν των. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, Κύριοι καλεῖται ἵνα συντελέσῃ εἰς τὴν διόρθωσιν τούτου τοῦ ἀτόπου, ὀρθῶς δὲ ὁρίζει, ὀρθότερον δ’ ὁρίζει ἡ ἐπ’ αὐτοῦ τροποποίησις, ὅτι ἀναγράφονται ἐν τῷ δημοτικῷ προϋπολογισμῷ κατὰ πρῶτον τὰ ἀπαραίτητα ἔξοδα τῆς δημοτικῆς διοικήσεως, μετ’ αὐτὰ ἕπονται τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ κατὰ τὰ λοιπὰ ἀφίνεται ἐλεύθερον τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἵνα κανονίσῃ τὴν περαιτέρω δημοτικὴν διαχείρισιν. Νομίζω ὅτι ἐδεῖτο πολλῆς προσοχῆς τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, διότι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἐξασφαλίζει νομοθετικῶς ὑπὲρ τῶν δήμων κατὰ προτίμησιν τὰς δαπάνας τῆς δημοτικῆς διοικήσεως, καθορίζει ἀφ’ ἑτέρου τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· ἐὰν δὲ ὁ δῆμος ἀποδειχθῇ ἐπαρκὴς κατὰ προσόδους, ἀφίνει εἰς τὸν δήμαρχον καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τὴν ἐλευθερίαν, ἵνα διαχειρισθῶσι κατ’ οἰκείαν βούλησιν πᾶν πλεόνασμα. Ἀπαλείφοντες τὰς διατάξεις ταύτας τοῦ νομοσχεδίου, ἐπαναφέρομεν τὸ ἐν ἰσχύϊ σύστημα τῆς ληψοδοσίας τῶν δήμων πρὸς τὸ Δημόσιον, σύστημα, ὅπερ καταπιέζει τοὺς μὴ ἔχοντας πολιτικὴν προστασίαν δήμους καὶ ὅπερ διαθέτει τὰς δημοτικὰς προσόδους πάσας ὑπὲρ τῶν οἰκογενειακῶν ἀναγκῶν τῶν ἰσχυρῶν εἰς πολιτικὰ μέσα δημάρχων, ἀλλ’ ὅπερ συνάμα συντελεῖ, ἵνα ἀναγράφωνται ἐν τῷ ἰσολογισμῷ τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους αἱ διὰ παντὸς ἀπολεσθεῖσαι ὑπὲρ τῶν δήμων καταβολαὶ ἐκ 12,000,000 δραχμῶν, καὶ ὅπερ καταλήγει εἰς τὴν μετὰ πάροδον δεκαετίας ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως νόμου περικοπὴν τῶν μισθῶν τῶν δημοδιδασκάλων καὶ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν σχολείων· πάντα δὲ ταῦτα πρὸς διόρθωσιν τῶν μεταξὺ Δημοσίου καὶ δήμων κακῶς γενομένων ἐν τῇ ἀμοιβαίᾳ αὐτῶν ληψοδοσίᾳ! Δὲν βλέπω, Κύριοι, ὅτι διὰ τοιούτων διατάξεων καταλύεται ἡ αὐτοδιοίκησις τῶν δήμων, οὐδ’ ὅτι παραβιάζονται συνταγματικαὶ διατάξεις. Βεβαίως ἔχει τὸ Κράτος τὴν ὑποχρέωσιν ἐκ τοῦ Συντάγματος νὰ εἰσφέρῃ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, κατὰ τὸ μέτρον ὅμως τῶν ἀναγκῶν τῶν δήμων. Ἀκριβῶς δὲ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον κανονίζει τὰς ἀπαραιτήτους ἀνάγκας τῶν δήμων, πέραν τῶν ὁποίων, ἂν μὴ αἱ πρόσοδοι αὐτῶν ἐπαρκῶσι, ἐπέρχεται ἡ ἀρωγὴ τοῦ Κράτους. Κανονίζονται δὲ ὀρθῶς αἱ ἀνάγκαι τῶν δήμων αἱ ἀπαραίτητοι, διότι ἄλλως θὰ ἐκινδύνευε τὸ Κράτος νὰ συντρέχῃ χάριν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δήμους, τοὺς ὁποίους κατέστησεν ἀνεπαρκεῖς οἰκονομικῶς ἡ δημοτικὴ καὶ ἡ διοικητικὴ ἀκολασία. Ἡ διάταξις, ἥτις παρέχει εἰς τὸν νομάρχην τὸ δικαίωμα νὰ συντάσσῃ αὐτὸς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν δήμων, ἀναιρεῖ βεβαίως τὴν ἔννοιαν τῆς αὐτοδιοικήσεως, καὶ ὡς τοιαύτη εἶναι καταδικαστέα. Αἱ λοιπαὶ ὅμως διατάξεις, αἵτινες ἐπιβάλλουσι κημὸν εἰς τὴν ἀκολασίαν τῆς δημοτικῆς αὐτοδιοικήσεως, εἶναι διατάξεις ἀπαραίτητοι. Διότι πρέπει νὰ λάβωμεν, Κύριοι, ἐπὶ τέλους ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ περίφημος αὕτη δημοτικὴ αὐτοδιοίκησις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ληψοδοσίαν τῶν δήμων πρὸς τὸ Κράτος, κατέλυσεν ὁλοτελῶς τὴν ἔννοιαν τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους. Ἐγκαταστήσαντες τὴν διὰ τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων ἀσκουμένην ἀποκέντρωσιν ἐν τῇ δημοτικῇ ἐκπαιδεύσει, καταλιπόντες δὲ τὴν οἰκονομικὴν διαχείρισιν τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων ἀνεπιτήρητον σχεδὸν κατὰ τὸν διοικητικὸν ἔλεγχον, ἐδημιουργήσαμεν εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου, τοῦ ὁποίου ἡ διαχείρισις, λόγῳ τῶν προκαταβολῶν πρὸς πάντας τοὺς δήμους καὶ τῆς χορηγίας συνδρομῆς πρὸς τοὺς ἀπόρους δήμους, τίθεται εἰς ἄμεσον συνάφειαν πρὸς τὴν δημοτικὴν διαχείρισιν, εἰς συνάφειαν δανειστοῦ πρὸς ὀφειλέτην, ἐδημιουργήσαμεν, λέγω, εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου κατάστασιν ἀσύστολον καὶ παντὸς περιορισμοῦ ἀπηλλαγμένην, κατάστασιν, καθ’ ἣν τὴν διαχείρισιν τοῦ Δημοσίου διακανονίζει ἡ διαχείρισις τῶν ὑπὸ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον αὐτοῦ τελούντων δήμων, καὶ οὐδὲν ἄλλο ἐπράξαμεν, εἰμὴ ἐν ὀνόματι καὶ εἰς δόξαν τῆς δημοτικῆς αὐτοδιοικήσεως νὰ ἀνοίξωμεν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὰς ῥωγμὰς καὶ τοὺς ὀχετοὺς, ἐξ ὧν διαρρέει καθ’ ἡμέραν ὁ δημόσιος πλοῦτος!

§575Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀντὶ τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ψηφισθῶσιν, ὡς ἄρθρον 6, αἱ τρεῖς παράγραφοι, αἱ προτεινόμεναι ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς. Αὐτὸ εἶναι τὸ ὅλον ἄρθρον. Τὰ λοιπὰ ἐδάφια τοῦ ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου διαγράφονται.

§576Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε μίαν παρατήρησιν. Τί θὰ συμβῇ ἐν ᾗ περιπτώσει αἱ δημοτικαὶ πρόσοδοι εἶναι ἐνῳκιασμέναι;

§577Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἦναι ἐνῳκιασμέναι, δὲν ἀνήκουσι πλέον εἰς τοὺς δήμους.

§578Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ἐὰν οἱ δῆμοι αὐξήσωσι διαρκούσης τῆς μισθώσεως τὴν ὑπομίσθωσιν, τὰ ἐπὶ πλέον εἰσπραττόμενα εἶναι ἀμφίβολον ἂν θὰ εἰσπραχθῶσι πρὸς τὸ σκοπὸν τοῦτον.

§579Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Αὐταὶ εἶναι ἐντελῶς ἐξαιρετικαὶ περιπτώσεις. Μὴ ζητεῖτε νὰ εἰσαγάγητε εἰς τοὺς νόμους λεπτομερείας τοιαύτας, διότι δὲν θὰ εὕρητε τέλος.

§580Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ πρῶτον ἐδάφιον τῆς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς λέγει: «Ἄν τὰ ἔσοδα τῶν δήμων δὲν ἐπαρκῶσι πρὸς κάλυψιν τῶν ἀναγκαίων ἐξόδων τῆς διοικήσεως τῶν δήμων καὶ τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐπιβάλλεται ὑποχρεωτικῶς ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων τῶν ἐξ ἀμέσων ἢ ἐμμέσων φόρων, ἢ καὶ ἀμφοτέρων, μέχρι 3–4%». Ἀλλ’ ἐπειδὴ πολλοὶ δῆμοι ἀνεπαρκεῖς δὲν ἔχουσιν ἐμμέσους φόρους, παρακαλῶ νὰ προστεθῇ: «καὶ ἐμμέσων φόρων ἐπιβαλλομένων διὰ τοῦ παρόντος».

§581Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει ἡ τελευταία παράγραφος (ἀναγινώσκει): «Ἄν ὑπὸ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων δὲν ψηφισθῶσιν αἱ ἀπαιτούμεναι πιστώσεις δι’ ἅπαντα τὰ ἐν τῷ δήμῳ λειτουργοῦντα συμφώνως τῷ παρόντι νόμῳ σχολεῖα, οἱ νομάρχαι συμπληροῦσι τὰς ἐλλιπῶς ψηφισθείσας πιστώσεις.»

§582Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Εἶναι ἀτελὴς ἡ φράσις, διότι λέγει περὶ τῶν ἐμμέσων φόρων· ἀλλ’ ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τῶν δήμων τῶν μὴ ἐχόντων ἐμμέσους φόρους.

§583Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ὁ κύριος Κατσάνος νομίζει ὅτι εἶναι δήμαρχος πάντοτε, καὶ φροντίζει, πῶς ν’ αὐξήσῃ τὰ ἔσοδα τῶν δήμων (ἱλαρότης).

§584ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἐτροποποιήθη...

§585Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Παρακαλῶ. Ἔχω νὰ εἴπω δύο λέξεις...

§586Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ πρῶτον ἐδάφιον τῶν τροπολογιῶν τῆς ἐπιτροπῆς παρακαλῶ νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς: «Ἂν τὰ ἔσοδα τῶν δήμων, δὲν ἐπαρκῶσι πρὸς κάλυψιν τῶν ἀναγκαίων ἐξόδων τῆς διοικήσεως τῶν δήμων καὶ τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐπιβάλλεται ὑποχρεωτικῶς ἡ ἐπιβολὴ ἢ αὔξησις τῶν ἐσόδων τῶν ἐξ ἀμέσων ἢ ἐμμέσων φόρων, ἢ καὶ ἀμφοτέρων, μέχρι 3–4%.» Νὰ προστεθῇ δὲ ὡς δεύτερον ἐδάφιον τὸ ἑξῆς: «Ἡ αὔξησις δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ 3% ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν.»

§587Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐπιβάλλονται ὑποχρεωτικῶς ἔμμεσοι φόροι ἐπὶ ὅλων τῶν δήμων. Ὑπάρχουσι δῆμοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι φόρους, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπράξωσι.

§588Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν δὲν εἰσπράττωσι, τί θέλετε νὰ κάμωμεν; Ἐὰν δὲν πρόκηται νὰ εἰσπράξωσιν, ὁ νομάρχης δὲν θὰ ἦναι τόσον ἀνόητος, ὥστε νὰ θελήσῃ νὰ ἐπιβάλῃ ἕνα φόρον, ἐκ τοῦ ὁποίου δὲν θὰ εἰσπράξῃ τίποτε. Πρόκειται περὶ τῆς περιπτώσεως, καθ’ ἣν ἤθελε δυστροπήσει τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, καίπερ ὑπαρχούσης προσόδου, νὰ ἐπιβάλῃ τὴν δημοτικὴν ταύτην φορολογίαν. Τότε παρεμβαίνει ὁ νομάρχης.

§589Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δῆμός τις δὲν ἔχει ἐμμέσους φόρους. Λοιπὸν νὰ τεθῇ: «τῶν ὑπαρχόντων φόρων».

§590Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Διότι, ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ δῆμος δὲν εἶναι ἐπαρκής, τὸ δὲ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἤθελε δυστροπήσει νὰ ἐπιβάλῃ ἐμμέσους φόρους, τότε ἐπεμβαίνει ὁ νομάρχης.

§591Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νὰ ἐπιβάλῃ ἐμμέσους φόρους, ἐνῷ δὲν θέλει;

§592Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ναί.

§593Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἐγὼ ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω. Ἡ ἐπιτροπὴ εἶχεν ἀφήσει ἄθικτα τὰ πέντε τελευταῖα ἐδάφια τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ ἀρχικοῦ νομοσχεδίου...

§594Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὰ διαγράφονται.

§595Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἀκούσατε πρῶτον, καὶ ἔπειτα καταργήσατέ τα. Τὸ πρῶτον ἐκ τῶν πέντε τούτων ἐδαφίων σκοπεῖ νὰ μὴ ἐπιβαρυνθῇ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας μὲ τὰ ποσὰ τῶν δῆθεν ἀνεπαρκῶν δήμων, διότι, ὅταν οἱ προϋπολογισμοὶ γίνωνται ὅπως ἂν τύχῃ, ἐννοεῖται ὅτι θ’ αὐξάνωσιν αἱ δαπάναι ἄνευ ὁρίου, καὶ ἐννοεῖται ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον θὰ ἦναι ἠναγκασμένον νὰ ἀναγνωρίζῃ αὐτὰς, καὶ νὰ θεωρῇ τοὺς δήμους ἀνεπαρκεῖς. Ἀκριβῶς τὸ ἐδάφιον αὐτὸ θέλει νὰ ἐμποδίσῃ τὸ νὰ γίνωνται οἱ προϋπολογισμοὶ αὐθαιρέτως.

§596Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι δύσκολον νὰ διέλθῃ προϋπολογισμὸς δήμου ἀπὸ τὰς χεῖρας νομάρχου χωρὶς νὰ ἐξακριβωθῶσι ταῦτα.

§597Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ὡς γνωρίζετε, οἱ δῆμοι ὑπάγονται εἰς τρία Ὑπουργεῖα, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς δαπάνας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· ἐνόσῳ δὲ δὲν καθορίζεται ὁ τρόπος, καθ’ ὃν θὰ γείνῃ ὁ προϋπολογισμὸς, οὐδὲν τῶν τριῶν τούτων Ὑπουργείων θὰ ἔχῃ τὴν εὐθύνην, καὶ οὐδεμία θὰ ὑπάρχῃ ἐπίβλεψις ἀποτελεσματική.

§598Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ προσέξῃ εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν δημοτικῶν προϋπολογισμῶν, νομίζω δὲ, ὅτι αἱ τρεῖς παράγραφοι τοῦ ἄρθρου, ὡς διετυπώθησαν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, καθώρισαν τὸ μέσον εἰς τὴν Διοίκησιν, ὅπως μὴ ἐπιβάλληται εἰς τοὺς δήμους φορολογία, ἥτις δὲν πρέπει νὰ ἐπιβάλληται, δηλαδὴ σπατάλη ἐκ μέρους τῶν δήμων διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, τὴν ὁποίαν ἔρχεται καὶ καταβάλλει τὸ Δημόσιον.

§599Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Κατὰ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐδέχθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὑποχρεοῦνται ἅπαντες οἱ δῆμοι νὰ ἐπιβάλλωσι φόρον ἐπὶ τῶν ὠνίων· ἀλλ’ οὐδὲ λεπτὸν θὰ λάβητε ἀπὸ τὸν φόρον τοῦτον, διότι οἱ δήμαρχοι οἱ ἴδιοι, — καὶ εἰσηγηταὶ τῆς τροπολογίας ταύτης εἶναι πρώην δήμαρχοι, — οἱ δήμαρχοι θὰ συνεννοηθῶσι μετὰ τοῦ νομάρχου, καὶ θὰ ἐπιβάλωσι φόρον ἐπὶ τῶν ὠνίων· ἐκ τοῦ φόρου δ’ αὐτοῦ δὲν θὰ λάβητε οὔτε λεπτόν.

§600Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Διατί;

§601Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Διότι ὁ δήμαρχος ἐνοικιάζει τὸν φόρον, καὶ προεξοφλεῖ διὰ γραμματίων.

§602Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ δήμαρχος, ὅστις ἤθελε προεξοφλήσει διὰ γραμματίων, θὰ πηγαίνῃ εἰς τὴν φυλακήν.

§603Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ὑπάρχουσι καὶ κοινότητες, αἵτινες δὲν ἐπιτρέπουσιν αὔξησιν τῆς δημοτικῆς φορολογίας.

§604Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀκριβῶς διὰ τοῦτο ἔχομεν διάταξιν ἐν τῷ νόμῳ.

§605ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κατὰ τὴν νέαν τάξιν ἄρθρον 6, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§606Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ ἄρθρα 9, 10 καὶ 11 τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ διαγραφῶσι.

§607ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαγράφονται. Τὰ ἄρθρα 12 καὶ 13 τοῦ νομοσχεδίου λαμβάνουσι τὴν θέσιν ἄρθρων 7 καὶ 8 τοῦ ψηφιζομένου. (Ἀναγινώσκονται τὰ κατὰ τὴν νέαν τάξιν ἄρθρα 7 καὶ 8 καὶ γίνονται δεκτὰ, ὡς ἔχουσιν). Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει ὡς ἄρθρον 13, ἤτοι 9 τοῦ ψηφιζομένου νομοσχεδίου, τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Προστίθεται εἰς τὸν ͵ΒΤΜΘʹ νόμον τὸ ἑξῆς τελευταῖον ἄρθρον: «1) Τὰ κατὰ τὸν νόμον ᾼΙΓʹ τῆς 16 Ἰουνίου 1882 συσταθέντα παιδευτήρια, τὰ ἰσόβαθμα πρὸς δημοτικὰ σχολεῖα, ὡς καὶ τὰ ὑπὸ κληροδοτημάτων ἢ ἄλλων εἰδικῶν πόρων ἱδρυόμενα ἢ συντηρούμενα δημοτικὰ σχολεῖα, διέπονται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν καὶ τῆς βουλήσεως τοῦ διαθέτου. 2) Τὰ σχολεῖα τῶν θηλέων εἶναι μόνον πλήρη, ἰσχύουσι δὲ καὶ ὡς πρὸς ταῦτα αἱ διὰ τὰ σχολεῖα τῶν ἀρρένων σχετικαὶ διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην τῆς ἐπιτροπῆς ὡς ἄρθρον 9 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§608ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 55 τοῦ νῦν ἰσχύοντος νόμου ͵ΒΤΜΘʹ ὁρίζει τὰ τῆς συντάξεως τῶν προϋπολογισμῶν τῶν δήμων. Ἐξ αὐτοῦ προῆλθον ἐγκύκλιοί τινες, ἀφορῶσαι εἰς τὸ θέμα τοῦτο, αἱ ὁποῖαι ἐπήνεγκον σύγχυσιν εἰς τὰς σχέσεις τῶν δήμων μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὅπως αἱ σχέσεις αὗται κανονισθῶσι σαφέστερον, καὶ πᾶσα σύγχυσις ἐκλείψῃ, προτείνω νὰ προστεθῇ ἄρθρον αὐτοτελές, ὑπ’ ἀριθ. 10, ἔχον ὡς ἑξῆς: «Εἰς τὸ ἄρθρον 55 τοῦ ͵ΒΤΜΘʹ νόμου προστίθεται ἡ ἑξῆς παράγραφος: «Προηγοῦνται τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δυνάμει τοῦ ἄρθρου 8 τῆς ἀπὸ 8 Ὀκτωβρίου 1880 συμβάσεως, κυρωθείσης διὰ τοῦ ἀπὸ 2 Δεκεμβρίου 1880 ΩΞΖʹ νόμου, ἄχρι τοῦδε συνομολογηθέντων, ὡς καὶ τῶν τυχὸν συνομολογηθησομένων δανείων τῶν δήμων.»

§609ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἐγένετο δεκτόν, διότι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στερηθῶσιν οἱ δῆμοι τῶν μέσων, ὧν ἔχουσιν ἀνάγκην διὰ τὴν συντήρησίν των. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Πονηροπούλου ὡς ἄρθρον 10 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 14 καὶ 15 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἄρθρα 11 καὶ 12 τοῦ ψηφιζομένου, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν).

§610Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§611ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1905. (Ἀναγινώσκεται ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1905 καὶ γίνεται δεκτὸς, κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τῶν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν γενομένων δηλώσεων, ἀνερχόμενος εἰς δραχμὰς 126,472,580.10. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1905»). Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων.

§612ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§613ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ρέπουλης ἔχει τὸν λόγον.

§614ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Διῆλθε διὰ πολλῶν περιπετειῶν ὁ ὑπὸ συζήτησιν Προϋπολογισμός, κύριοι Βουλευταί. Ἄλλη Κυβέρνησις καὶ εἰς ἄλλην Βουλὴν ὑπέβαλεν αὐτὸν τὸ πρῶτον, ἄλλη κατόπιν Κυβέρνησις ὑπέβαλεν αὐτὸν εἰς τὴν παροῦσαν Βουλὴν, μεταβαλοῦσα κατ’ ἰδίας οἰκονομικὰς ἰδέας, ἄλλη δὲ τώρα ζητεῖ ἐπ’ αὐτοῦ τὴν ψῆφον ἡμῶν, ἐπιθέσασα καὶ αὕτη ἰδίαν οἰκονομικὴν σφραγῖδα. Ἔχομεν οὕτως ἐνώπιον ἡμῶν Προϋπολογισμὸν τρεῖς παρουσιάσαντα μορφὰς, ἡ δὲ ἐξέλιξις αὕτη συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ διαφωτίσῃ πολλὰ σημεῖα εἰς ἀντίληψιν καὶ τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως καὶ τῶν μέτρων, ἅτινα ἐνδείκνυνται πρὸς ἀνόρθωσιν αὐτῆς. Οἱ πρῶτοι εἰσηγηταὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1905, ὀρθῶς πράττοντες, συνέταξαν αὐτὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων, οὐδεμίαν ἐν αὐτῷ περιλαβόντες μεταβολὴν ἐξ ἐκείνων, ἃς προέτειναν διὰ τῶν συνυποβληθέντων νομοσχεδίων· ἔπραξαν δὲ οὕτω ὀρθῶς, ἵνα μὴ κυμαίνηται ὁ Προϋπολογισμὸς ὑπὸ τῆς ἀμφιβόλου τύχης τῶν νομοσχεδίων. Ἡ διαδεχθεῖσα τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην ἄλλη Κυβέρνησις ἐπήνεγκεν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ὅσας μεταβολὰς ἐστήριξεν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν αὐτῆς νομοσχεδίων, νομοσχεδίων ὅμως, ἐξ ὧν τινα μὲν ἐγκατελείφθησαν, σχεδὸν ἀμέσως ἐξ ἀρχῆς καταδικασθέντα, ἄλλα δὲ ἀπέμενον μέχρι τινὸς ἐν ἀμφιβόλῳ, ἕως οὗ τελείως καὶ ταῦτα παρεσύρθησαν, καὶ μετὰ τούτων αἱ προσδοκώμεναι οἰκονομίαι. Οὕτω παραλαβοῦσα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις τὸν Προϋπολογισμόν, ταλαντευόμενον ἐν πολλοῖς κατὰ μέγαν ἀριθμὸν πιστώσεων, ἀφῆκε καὶ ἡμᾶς ἐπὶ πολὺ ἐν ἀμφιβολίᾳ περὶ τῆς τελικῆς τύχης, ἣν θὰ εἶχεν ὁ πολύπλαγκτος αὐτὸς Προϋπολογισμός, ἐν ἀμφιβολίᾳ δὲ διετέλει καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, μὴ δυναμένη νὰ γνωρίσῃ, ποῦ ἤθελε καταλήξει ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος, ποία θὰ ἦτο ἡ τελευταία φάσις τῶν μεταμορφώσεων αὐτοῦ, ποῖος θὰ ἦτο ὁ τελευταῖος σταθμὸς τῆς ἐξελίξεως τῶν ἀριθμῶν αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ὑπέβαλεν ἰδίαν ἔκθεσιν, διότι δὲν εἶχεν ἔδαφος στερεόν, ἐφ’ οὗ νὰ στηριχθῇ, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ γνωρίζῃ, τί ἤθελε προστεθῆ εἰς τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα αὐτοῦ, καὶ τί ἤθελεν ἀφαιρεθῆ ἐξ αὐτῶν, ἀναμένουσα τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἴχομεν ἀκούσει τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δηλοῦντος ὅτι ἀκολουθεῖ κατὰ πάντα τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς τέως Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐν ταὐτῷ εἴδομεν ἐγκαταλειφθέντα πολλὰ νομοσχέδια τῆς τέως Κυβερνήσεως, ὄχι μόνον ὅσα ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὅτι εἶχον ἐγκαταλειφθῆ ὑπ’ αὐτῆς τῆς τέως Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἄλλα, ἅτινα ἀπετέλουν στύλους τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, μεταβάλλοντα σπουδαίως τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐπιδρῶντα πολὺ εἰς τὴν ἰσοσκελῆ αὐτοῦ ἐμφάνισιν, μολονότι πολλῶν ἡ ἐπίδρασις ἦτο μόνον εἰκονική. Δηλώσας ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐξακολουθεῖ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς τέως Κυβερνήσεως, ὑπὸ τῆς ἰδίας ὑποστηριζόμενος πλειονοψηφίας, ὑπὸ τῶν ἰδίων ἐμπνεόμενος φρονημάτων, ἀναλαμβάνει βεβαίως ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην τῆς πολιτικῆς, ἣν ἐξεικονίζει ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος. Ἀλλ’ ἂν ἀνεμένομεν ἐπὶ πολὺ ἐν ἀμφιβολίᾳ τὰς οἰκονομικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, δὲν γνωρίζω, τί ἤθελε συμβῆ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ὑποβάλει, ἐφ’ ὅσον ἡ ἐπιτροπὴ συνεδρίαζε, τὰς δηλώσεις αὑτῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἔχων ἤδη αὐτὰς ὑπ’ ὄψει, φοβοῦμαι πολὺ, ὅτι ἴσως ἤθελον μεταλλάξει θέσιν μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς! Διότι ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἔληξαν αἱ συνεδριάσεις αὐτῆς, ἐξηκολούθει ὑποστηρίζουσα τὸ πρόγραμμα τῶν οἰκονομιῶν τῆς τέως Κυβερνήσεως, ἐξ αὐτῶν καὶ μόνον προσδοκῶσα τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ἐὰν δ’ εὑρισκόμεθα ἐνώπιον δηλώσεων της Κυβερνήσεως, δηλώσεων, αἵτινες τὸ μὲν ἀπαλείφουσι πολλὰς οἰκονομίας τῆς τέως Κυβερνήσεως, πολλὰς δὲ φαίνονται θεωροῦσαι εἰκονικὰς, τὸ δὲ ἐγκαταλείπουσι νομοσχέδια, ἐφ’ ὧν ἐστηρίζοντο ἄλλαι οἰκονομίαι, ἴσως θὰ ἐπεβάλλετο εἰς ἐμὲ νὰ ἦμαι ἐγὼ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως προτείνω τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Διότι αἱ δηλώσεις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως προσήγγισαν τὸν Προϋπολογισμὸν εἰς τὰς ἰδέας τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον ἐξεπροσώπει ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, τὸν ἀπεμάκρυναν δὲ τελείως ἀπὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον ἐξεπροσώπει ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ μεταλλαγὴ δὲ τῶν θέσεων τῶν δύο εἰσηγητῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἔδει ἴσως νὰ ἐπιβάλῃ καὶ τὴν μεταλλαγὴν τῶν θέσεων τῶν δύο ἀρχηγῶν, τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐκτὸς ἐὰν θεωρῆται περιττὴ πλέον ἡ μεταβολὴ αὕτη, ἀφοῦ καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐγκατέλειψε τόσον προθύμως τὰς πεπλανημένας ἰδέας τοῦ παρελθόντος, καὶ ἐνεκολπώθη τὰς εἰλικρινεῖς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐκπροσωπεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀναλαμβάνει δὲ λίαν εὐχαρίστως ἡ νῦν Κυβέρνησις νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὴ τὸ πρόγραμμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως! Ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, — καὶ εἶναι λυπηρὸν ὅτι δὲν παρίσταται ἐνταῦθα, — εἰσηγούμενος τὸν Προϋπολογισμὸν, παρέστησε τότε, ὅτι ἦτο τοιαύτη ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις, ἣν εἶχε παραλάβει ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ὥστε, ὡς εἶπεν, εἰσηρχόμεθα εἰς τὸ 1905 μετὰ ἐλλείμματος 23,791,332 δραχμῶν ἀπὸ τοῦ 1899. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἐχαρακτήρισε ταμιακὸν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Καὶ μοὶ ἐγεννήθη ἡ ἀπορία, ἐὰν ἀπὸ τοῦ 1899 μέχρι τοῦ 1904 εἴχομεν πραγματικὸν ταμιακὸν ἔλλειμμα 24,000,000 περίπου, διατὶ εἰσήλθομεν εἰς τὸ 1905 μόνον μὲ τὸ ἔλλειμμα ἐκεῖνο τὸ ταμιακόν; Καὶ διατὶ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπελόγισεν οὕτω; Ποία ἦτο ἡ κατάστασις τὸ 1899; Ἦτο κατάστασις ἐνεργητική; ἦτο κατάστασις παθητική: Διότι βεβαίως ἢ ἡ κατάστασις ἐκείνη ἦτο ἐνεργητική, καὶ τότε τὸ ἐνεργητικὸν τοῦ ταμείου περιέστελλε τὰ ἐλλείμματα τῶν 24,000,000, ἢ ἦτο κατάστασις παθητική, καὶ τότε τὸ ἔλλειμμα, ἔδει νὰ ἦναι μεγαλείτερον. Εἶναι ἴσως περίεργον, ὅτι ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περιώρισε τὴν ἀναδρομὴν εἰς τὸ παρελθὸν μέχρι τοῦ 1899. Εἶναι ἀνιαρὸν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιχειρήσῃ τις νὰ εὕρῃ, ποία πράγματι ἦτο κατάστασις ἡ ταμιακὴ κατὰ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν παρέλαβε τὴν ἀρχὴν ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1899, ἀλλ’ εἶναι ἀναγκαῖον, εἶναι ἀπαραίτητον, ὅπως δυνηθῶμεν ἀσφαλῶς νὰ κρίνωμεν. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς ἐπεχείρησε τὴν ἀνάλυσιν τῆς ταμιακῆς καταστάσεως μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, κατ’ ἄλλην συνεδρίασιν, μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑπὸ τῆς τέως Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη ἀναδρομὴ εἰς τὸ ἀριθμητικὸν τοῦ παρελθόντος πέλαγος δὲν εἶναι μόνον ἀνιαρὰ, εἶναι καὶ δύσκολος. Ἀληθῶς οἱ ἀριθμοὶ εἶναι τὰ ἁπλούστατα τῶν πραγμάτων εἰς τὴν ἀντίληψιν τῶν ἀνθρώπων. Τί εὐκολώτερον ἢ νὰ λάβῃ τις ἕνα λογαριασμὸν τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ νὰ εὕρῃ ποίαν κατάστασιν τοῦ ταμείου ἐξεικονίζει; Ἐν Ἑλλάδι ὅμως δὲν ἔχει οὕτω· δὲν ἔχει οὕτω οὐχὶ διὰ τὸ παρὸν, οὐδὲ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, τὴν ἀπό τινων ἐτῶν — ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω. — Εἶναι δυσχερὴς ὁ ἔλεγχος τοῦ παρελθόντος, ἕνεκα τῆς ἀκαταστασίας τῶν λογαριασμῶν τοῦ παρελθόντος ἐπικρατεῖ δὲ καὶ οὐχὶ ἡ προσήκουσα μέθοδος εἰς τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἐκ τούτου βλέπομεν, οὐχὶ σπανίως νὰ συγχέωσι τοὺς ἀριθμοὺς οὐχὶ οἱ ἐκ τοῦ προχείρου πραγματευόμενοι τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα, ἢ οἱ μὴ δυνάμενοι νὰ ἀντιληφθῶσιν αὐτῶν κατὰ βάθος, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐμπειρότατοι εἰς τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν ἐπίγνωσιν αὐτῶν. Οὕτως, ἐπὶ παραδείγματι, εἴδομεν καὶ αὐτὴν τὴν Διεθνῆ Οἰκονομικὴν Ἐπιτροπὴν, ὅτε ἐπεχείρησε ν’ ἀντιληφθῇ τὴν κατάστασιν τοῦ δημοσίου ταμείου τῆς Ἑλλάδος μέχρι τέλους τοῦ 1898, εἴδομεν καὶ αὐτὴν νὰ περιπέσῃ εἰς σύγχυσιν καὶ ἀπορίαν· καὶ εὐλόγως. Καὶ ὅταν ἄνδρες εἰδικοί, ἐπιλαμβανόμενοι αὐτοῦ τοῦ ἐλέγχου μεθ’ ὅσου ἐνδιαφέροντος ἡ Διεθνὴς Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπὴ, ἀπαντῶσι δυσχερείας εἰς τὴν ἀκριβῆ ἀντίληψιν τῆς καταστάσεως, τὸ ἔργον βεβαίως εἶναι πολλῷ μᾶλλον δυσχερὲς εἰς ἡμᾶς. Διὰ τοῦτο βλέπομεν, ὁσάκις γίνεται ἀναδρομὴ εἰς τὸ παρελθόν, ὅτι συγκρούονται καὶ ἀλληλαναιροῦνται οἱ ἀριθμοὶ, τοὺς ὁποίους ἕκαστος ἐκ τῶν ἐπιχειρούντων τὴν ἀναδρομὴν ἀναφέρει. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὡρμήθη ἀπὸ τοῦ 1899, διὰ νὰ ὁρίσῃ τὸ ἔλλειμμα, ὑπὸ τὸ βάρος τοῦ ὁποίου εἰσήλθομεν εἰς τὸ 1905, ἠσθάνθην καὶ ἐγὼ τὴν ἀνάγκην νὰ ῥίψω ἁπλοῦν βλέμμα, διὰ νὰ ἀντιληφθῶ τὴν κατάστασιν ἐκείνην καὶ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν γενικήν τινα αὐτῆς εἰκόνα. Ὅτε ἐπελήφθη τοῦ ἐλέγχου ἡ Διεθνὴς Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπὴ, ἵνα γνωρίσῃ τὴν πραγματικὴν κατάστασιν τοῦ δημοσίου ἡμῶν ταμείου, ἔγραφεν, ἔχουσα ὑπ’ ὄψει τοὺς ἀπολογισμοὺς τοὺς ὑποβληθέντας εἰς αὐτὴν ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου (ἀναγινώσκει): «Ἡ Διεθνὴς Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπὴ, ἐρευνῶσα τοὺς δημοσιευθέντας ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὑπολογισμοὺς, παρετήρησεν ὅτι τὸ ὑπόλοιπον τῶν χρήσεων ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι τοῦ 1896 παρουσίαζεν ἔλλειμμα ἐκ δραχμῶν 42,994,493. Τὸ ἐξαγόμενον τοῦτο ἐνέβαλεν εἰς ἀνησυχίαν τὴν Ἐπιτροπήν. Παρετήρησεν ὅμως, ὅτι τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορία δάνειον τοῦ 1885, ὡς καὶ αἱ εἰς χρυσὸν προσωριναὶ καταβολαὶ, δὲν εἶχον ἐγγραφῆ εἰς τὰς σχετικὰς διαφόρους χρήσεις. Ἐπειδὴ δὲ τὸ δάνειον τοῦτο ἀνέρχεται εἰς 73,775,974 δραχμὰς καὶ εἰς 16,800,000 φράγκα, αἱ δὲ προσωριναὶ καταβολαὶ εἰς 14,560,035 φράγκα, τὸ ὑπόλοιπον τῶν χρήσεων τῶν ἐτῶν 1833–1896 μεταβάλλεται εἰς περίσσευμα ἐκ 30,781,476 δραχμῶν καὶ 31,360,053 φράγκων!» Οὕτω, κατὰ τὰ πορίσματα τῆς Ἐπιτροπῆς, τὰ στηριζόμενα ἐπ’ αὐτῶν τῶν πινάκων, πρέπει νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ δημοσίου ταμείου ὄχι μόνον αἱ 73,775,974 δραχμαὶ, ἀλλὰ καὶ τὰ 31,360,053 φράγκα. Τοιουτοτρόπως δὲ τὸ 1899 εὗρε τὸ δημόσιον ταμεῖον μὲ πλεόνασμα λογιστικὸν 25,004,472 δραχμῶν καὶ 31,360,053 φράγκων! Ἀλλ’ οὐδὲ τὸ πόρισμα τοῦτο ἦτο ἀκριβές. Ὁ ἰσολογισμὸς τῆς γενικῆς ληψοδοσίας εἰς τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἀπολογισμῶν μέχρι τέλους τοῦ 1893 παρουσιάζει κατάστασιν παθητικοῦ ἐκ δραχμῶν 63,400,503. Ἦτο ὅμως πράγματι οὕτω παθητικὴ ἡ κατάστασις τοῦ δημοσίου ταμείου, ἤτοι κατὰ 63 περίπου ἑκατομμύρια; Ὄχι βεβαίως. Εὐτυχῶς ἡ ὑπηρεσία τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου ἐκαθάρισε μετέπειτα τὴν κατάστασιν, καὶ εἰς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1901 προενόησε νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τοῦ ταμείου μετὰ τῶν ἐσόδων τοῦ 1901 τὸ μὴ εἰσηγμένον ἕως τότε κυμαῖνον χρέος, τὸ ὁποῖον ἦτο πραγματοποιημένον ἔκτακτον ἔσοδον. Εἰσαγομένου δὲ καὶ τοῦ ποσοῦ τούτου ἐκ δρ. 50,905,780, τὸ παθητικὸν φαινόμενον τοῦ δημοσίου ταμείου περιορίζεται εἰς 13 περίπου ἑκατομμύρια. Παρουσιάζεται δὲ οὕτω ἡ κατάστασις τοῦ ταμείου παθητικὴ, διότι δὲν ὑπολογίζεται εἰς τὰ ἔσοδα αὐτοῦ τὸ ποσὸν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἰσηγμένον εἰς τοὺς χρηματιστικοὺς λογαριασμούς. Ἀλλ’ ὅμως ἐνδιαφέρει νὰ μάθωμεν μόνον, ποίαν κατάστασιν, ὡς εἶπον, παρέλαβεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1899, καὶ χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἀνάγκην νὰ συγχύσωμεν τοὺς λογαριασμοὺς τοὺς μετέπειτα μὲ τοὺς λογαριασμοὺς τοὺς μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, δὲν ἔχομεν ἢ νὰ ἐξετάσωμεν, ποῖα ἀποτελέσματα εἶχεν ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως τῆς ὑπὸ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Κερκύρας. Διότι πρέπει νὰ μάθωμεν, ἂν τὸ φοβερὸν ἐκεῖνο ἔλλειμμα, ὑπὸ τὸ βάρος τοῦ ὁποίου εἰσερχόμεθα εἰς τὸ 1905, ὀφείλεται εἰς τὴν τότε διαχείρισιν, καὶ κατὰ πόσον, ἢ ὀφείλεται εἰς διαχείρισιν ἄλλην. Ὅτε ὁ Διεθνὴς Ἔλεγχος παρετήρησεν, ὅτι καὶ τὸ ἀπομένον ἐνεργητικὸν εἰς τὸ δημόσιον ἡμῶν ταμεῖον, μετὰ τὴν λογιστικὴν εἰσαγωγὴν τοῦ ἐκ τοῦ κυμαίνοντος χρέους ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δὲν ὑπῆρχε κατ’ οὐσίαν εἰς μέγαν βαθμόν, — ὅτι ἄρα ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν κατάστασις δὲν ἦτο εὐάρεστος, οὐδ’ ἐνθαρρυντική, διότι τὸ ἐνεργητικὸν τοῦ δημοσίου ταμείου ἦτο μόνον εἰκονικὸν, ἀπερροφημένον δὲ κατ’ οὐσίαν ὑπὸ τῶν ἐκτὸς τοῦ Προϋπολογισμοῦ λογαριασμῶν τοῦ Δημοσίου, — ὅτε ἀντελήφθη οὕτως ὁ Ἔλεγχος, ὅτι πράγματι ἡ κατάστασις τοῦ δημοσίου ἡμῶν ταμείου δὲν ἦτο ἐνεργητική, ἦτο μᾶλλον παθητική, ὑπέδειξεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔδει νὰ διοικηθῇ κατὰ τὸ 1899 διὰ προϋπολογισμοῦ ἐσόδων 89,639,640 καὶ ἐξόδων 98,739,498. Εἶχεν ὑπ’ ὄψει ὁ Ἔλεγχος τότε, ὅτι ἡ χώρα ἡμῶν δὲν ἀντεῖχεν εἰς βαρύτερον Προϋπολογισμόν, τὸ δὲ δημόσιον ταμεῖον διετέλει εἰς παθητικὴν κατάστασιν. Ἀπολήγων δὲ ὁ Ἔλεγχος εἰς ἔλλειμμα 9,000,000 περίπου διὰ τὸ 1899, ἔλεγεν ὅτι 8,000,000 ἔλλειμμα ἐκ τῶν 9,000,000 ἔδει νὰ καλύψῃ ἡ Κυβέρνησις ἐκ τοῦ ὑπολοίπου τοῦ δανείου τῆς πολεμικῆς ἀποζημιώσεως, μὴ θεωρῶν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ ἄλλως εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ τὸ Κράτος. Ὅτε λοιπὸν ἀνέλαβε τὴν ἀρχὴν ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1899, ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους τὴν ἀνέλαβε, τὴν ἀνέλαβεν ὑπὸ τὴν γνώμην τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι, καὶ ἂν περιώριζε τὰ ἔξοδα εἰς δραχ. 98,739,498, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἀπολήξῃ εἰς ἰσοζύγιον, τοὐναντίον θὰ ἔφθανεν εἰς ἔλλειμμα 9,000,000, καὶ προσέφερε τὸ ὑπόλοιπον τοῦ δανείου τῆς ἀποζημιώσεως πρὸς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος. Ποῖα δὲ ἦσαν τ’ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως ἐκείνης; Δὲν εἶναι βεβαίως ἡ ὥρα κατάλληλος πρὸς λεπτομερῆ ἔλεγχον, καὶ διὰ τοῦτο ἀρκοῦμαι νὰ ἀναφέρω ἐν συνόψει τ’ ἀποτελέσματα τῶν τριῶν ἐκείνων χρήσεων, αἵτινες εὐθύνουσι τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Κατὰ τοὺς ἀπολογισμούς,—τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ὁποίων δὲν δύναταί τις πλέον ν’ ἀμφισβητήσῃ,—ἡ χρῆσις τοῦ ἔτους 1899 ἀπέληξεν εἰς πλεόνασμα ἐκ τακτικῶν ἐσόδων δραχ. 6,921,809! Καὶ ἀπέληξεν εἰς τόσον πλεόνασμα, ἀντὶ τοῦ προβλεπομένου ὑπὸ τοῦ Ἐλέγχου ἐλλείμματος, μολονότι τὰ ἔξοδα τοῦ 1899 δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ περιορισθῶσιν εἰς 98 ἢ 99 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ ἔφθασαν κατ’ ἀνάγκην εἰς δραχμὰς 104,600,512. Ἡ χρῆσις τοῦ 1900 ἀπέληξεν εἰς πλεόνασμα 2,208,521, καὶ ἡ τοῦ 1901 εἰς 615,603. Ἤτοι αἱ τρεῖς ἐκεῖναι χρήσεις ἀφῆκαν πλεόνασμα 9,445,833 δραχμῶν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐπεχειρήθησαν ἀμφισβητήσεις λογιστικαί, ἡ σοβαρωτέρα τῶν ὁποίων εἶναι ἡ περὶ ποσοῦ δραχμῶν 3,800,000, προερχομένου ἐκ φόρου τῆς σταφίδος τριῶν προηγουμένων χρήσεων, εἰσαχθέντος δὲ εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ 1899. Ἐλέχθη ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν ἀνήκει εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1899, καὶ ὅτι δέον ν’ ἀφαιρεθῇ ἐξ αὐτῆς, οὕτω δὲ τὸ πλεόνασμα μειοῦται κατὰ 4,000,000 σχεδόν. Ὁ τοιοῦτος ὅμως τρόπος τῆς συζητήσεως...