1905.07.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 55

τῆς 14 Ἰουλίου 1905.

(Πέμπτη).

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ι. Καλούτση).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 8 καὶ 30′ π. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὰς ἑξῆς ἀνακοινώσεις: Τηλεγράφημα τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Πειραιῶς, παρακαλοῦντος νὰ μὴ γείνῃ διάκρισις τῆς ποιότητος τῆς ὀρύζης εἰς δύο δασμολογικὰς κλάσεις, ἀλλ’ αὐξανομένου τοῦ δασμοῦ ν’ ἀφομοιωθῶσιν ὅλαι αἱ ποιότητες τῆς ὀρύζης. Τηλεγράφημα ἐπιτροπῆς τοῦ ἐμπορικοῦ καὶ κτηματικοῦ κόσμου Πατρῶν, παρακαλούσης νὰ ἐπιταχυνθῇ ἡ ἐπιψήφισις τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως. Ὅμοιον τοῦ λαοῦ Ἀμφείας. Ἔκκλησις τοῦ Συλλόγου τῶν Καλαβρυτινῶν πρὸς συλλογὴν ἐράνων ὑπὲρ τῆς ἀνεγέρσεως Ἡρῴου ἐν Ἁγίᾳ Λαύρᾳ. Ὑπόμνημα ἀμπελοκτημόνων Εὐβοίας, παρακαλούντων νὰ περιληφθῇ ἐν τῇ σταφιδικῇ συμβάσει ὅρος περὶ φορολογίας τοῦ οἰνοπνεύματος καὶ ἀπαγορεύσεως τῆς ἐσωτερικῆς οἰνοπνευματοποιήσεως τῆς σταφίδος. Ἀναφορὰ τῶν κατοίκων Ἀνδρούσης, διαψευδόντων τὰ καταγγελθέντα ὑπὸ τοῦ δημάρχου Εὔας κατὰ τοῦ αὐτόθι εἰρηνοδίκου, συμβολαιογράφου καὶ ὑποθηκοφύλακος. Αἴτησις τῆς Βασιλικῆς Ἠλία Μαλούχου, κατοίκου Μαγούλας, αἰτουμένης τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ συζύγου της ἐκ τῆς στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως, καθὸ ἄγοντος τὸ 59 ἔτος τῆς ἡλικίας του. Αἴτησις τῶν γραμματιστῶν Μεσσηνίας, παρακαλούντων νὰ ληφθῶσι καὶ ὑπὲρ αὐτῶν νομοθετικὰ μέτρα. Τηλεγράφημα τοῦ λαοῦ Φιλιατρῶν, πανηγυρίζοντος ἐπὶ τῇ ὑποβολῇ τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως, καὶ παρακαλοῦντος νὰ ἐπιταχυνθῇ ἡ ἐπιψήφισις αὐτῆς. Τηλεγράφημα τοῦ λαοῦ Διστόμου, ἐκδηλοῦντος τὴν εὐγνωμοσύνην του διὰ τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ Λεβαδείας–Διστόμου. Τηλεγράφημα τοῦ βουλευτοῦ Δωρίδος κ. Χλωροῦ, ἀνακοινοῦντος ὅτι οἱ σταφιδοκτήμονες Εὐπαλίου τῆς Δωρίδος παραπονοῦνται, διότι ἐν τῇ συμβάσει περὶ σταφίδος ὁ δῆμος Εὐπαλίου δὲν συμπεριελήφθη εἰς τὴν πρώτην κατηγορίαν τῆς σταφίδος, ἐνῷ παράγει ποιότητα ὁμοίαν πρὸς τὴν τῆς Αἰγιαλείας. Σύστασις τοῦ αὐτοῦ Βουλευτοῦ, ὅπως εἰς τὴν πρώτην κατηγορίαν τοῦ ἄρθρου 10 τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως περιληφθῇ καὶ ἡ σταφὶς τῆς ἐπαρχίας Δωρίδος. Τηλεγράφημα τοῦ δημάρχου Παμίσου καὶ τοῦ παρ’ αὐτῷ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ὑπὲρ τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως. Τηλεγράφημα διαφόρων κατοίκων Νησίου ὑπὲρ τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως. Ὅμοιον τοῦ λαοῦ Καλαμῶν. Ὅμοιον τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Μεσσήνης. Τηλεγράφημα τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Καλαμῶν κατὰ τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως. Τηλεγράφημα τοῦ δημάρχου Θαυμακῶν καὶ Ξυνιάδος καὶ ἄλλων κατοίκων Δομοκοῦ ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῆς τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀνατολικῶς τῆς λίμνης Ξυνιάδος. Τηλεγράφημα ἐπιτροπῆς τῶν χωρικῶν Στρούτσιας τῆς ἐπαρχίας Καλαμπάκας, παρακαλούντων νὰ προστατευθῶσιν ἐν τῇ νομῇ τῶν κτημάτων τοῦ χωρίου Στρούτσιας, ἀνηκόντων εἰς τὸ Ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, κατὰ τῆς ἀντιδίκου αὐτῶν Πολυξένης χήρας Κυριακοῦ Καραγιάννη, πολλαχῶς πιεζούσης καὶ παρενοχλούσης αὐτούς. Τηλεγράφημα τῶν δημοδιδασκάλων Λαρίσης, Τυρνάβου καὶ περιχώρων, παρακαλούντων νὰ μὴ ἐπιψηφισθῇ ἡ διαβάθμισις τῶν σχολείων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Οἱ βουλευταὶ Σύρου κ. κ. Βοκοτόπουλος καὶ Καλομενόπουλος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως. Ἐπίσης ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Παπαβασιλείου ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου. Αἱ τροπολογίαι αὗται θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 384 καὶ 385).

§2Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τυπωθῶσι μέχρι τῆς μεσημβρίας, ἵνα τὰς ἔχωμεν μετὰ μεσημβρίαν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως. Ὁ βουλευτὴς Ἰθάκης κ. Κ. Πεταλᾶς ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἔγγραφον ἐπερώτησιν: «Παρακαλεῖται ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς, ὅπως εὐαρεστούμενος πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, τίνας καθηγητὰς ἀφορᾷ ἡ αἰτουμένη διὰ τῶν τελευταῖον ὑποβληθεισῶν δηλώσεων πίστωσις τῶν 2600 δραχμῶν.» Ὁ βουλευτὴς Ἄνδρου κ. Ι. Μαμάης ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἔγγραφον ἐπερώτησιν: «Παρακαλεῖται ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, πόσοι μαθηταὶ ἐφοίτησαν εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1887, πόσοι τοιοῦτοι ἐξῆλθον μὲ δίπλωμα ἐργοδηγοῦ, πόσοι μὲ δίπλωμα γεωμέτρου καὶ πόσοι μὲ δίπλωμα μηχανουργοῦ. Πόσοι ἐξ αὐτῶν ἦσαν ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν, καὶ πόσοι κατέλαβον θέσεις δημοσίας. Πόσαι αἱ δαπάναι, καὶ πόσον ποσὸν ἐν ὅλῳ ἐδαπανήθη. Ἐπίσης, πόσοι μαθηταὶ ἐξῆλθον ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν Βιομηχάνων Τεχνῶν ἀπὸ τοῦ 1899 μέχρι τοῦ 1904, πόσοι ἐξ αὐτῶν ἐξῆλθον μὲ δίπλωμα μηχανικοῦ καὶ πόσοι μὲ δίπλωμα μηχανουργοῦ, πόσοι δ’ ἐξ αὐτῶν ἀνέλαβον ὑπηρεσίαν τοῦ Δημοσίου.»

§4ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς ἀπάντησιν ἐπὶ διαφόρων ἐπερωτήσεων ἀξιοτίμων συναδέλφων. Καὶ πρῶτον ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ κ. Νέγρη περὶ τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ Ταμείου τῶν Μεταλλευτῶν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι μετὰ τὸν θάνατον τοῦ δημάρχου Λαυρίου Ρελλίου ἡ θέσις ἑνὸς τῶν μελῶν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου ἔμενε κενή· ἤδη ὅμως συνεπληρώθη αὕτη διὰ τοῦ κ. Γεωργιάδου, τοῦ διευθύνοντος σήμερον τὰ Μεταλλουργεῖα Λαυρίου. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Συμβουλίου ἰσχυρίζεται, ὅτι δὲν ἐγένετο συνεδρίασις, διότι δὲν ὑπῆρχον θέματα πρὸς συζήτησιν. Ἤδη ὅμως ἐγένοντο αἱ δέουσαι παραστάσεις πρὸς πάντα τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου, καὶ εἰς πρώτην ἀναζήτησιν αὐτῶν θέλει γείνῃ συνεδρίασις. Ἐπίσης καταθέτω ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν τῶν βουλευτῶν Βόλου κ. κ. Γάτσου καὶ Λαναρᾶ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ τροχιοδρόμου Βόλου. Ὡσαύτως ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ κ. Γάτσου περὶ τῶν ἑλῶν Ἀγριᾶς. Καὶ τέλος ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Ἄνδρου κ. Μαμάη ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ λιμένος καὶ τοῦ κρηπιδώματος τοῦ λιμένος Γαυρίου.

§5ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μόνον ἐγὼ εἶχον τὴν ἀτυχίαν νὰ μὴ δώσητε ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου.

§6ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπὶ τίνος ζητήματος;

§7ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς ὅπλων.

§8ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ ζήτημα τῆς ἐξαγωγῆς ὅπλων νομίζω ὅτι ὅτι δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητός μου.

§9Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ δώσω ἐγὼ τὴν ἀπάντησιν.

§10Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Ἐφ’ ὅσον εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ εἴπω δύο λέξεις. Θὰ παρακαλέσω αὐτὸν νὰ ἐξετάσῃ μετὰ μεγίστης προσοχῆς τὸ ζήτημα τῆς μὴ συνεδριάσεως τοῦ Συμβουλίου τοῦ Ταμείου τῶν Μεταλλευτῶν, διότι γνωρίζω ὅτι ὑπῆρχον ὀκτὼ αἰτήσεις ἐκκρεμεῖς, ἐφ’ ὧν ἔδει ν’ ἀποφανθῇ τὸ Συμβούλιον, πρὸ μηνῶν, καὶ βεβαίως, ἐὰν δίδωνται πληροφορίαι ἀτελεῖς πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν, πρέπει νὰ εὑρεθῇ ὁ δίδων τὰς πληροφορίας ταύτας, καί, κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ τιμωρηθῇ. Συγχρόνως θὰ παρακαλέσω τὸν μὲν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἂν ἔτι ἤθελεν εἰσαγάγει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον—ἐὰν κρίνῃ τοῦτο ἀναγκαῖον—πρὸς κανονικωτέραν λειτουργίαν τοῦ εἰρημένου Συμβουλίου, νὰ διατάξῃ τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸν δὲ κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ τοὺς ἐντεταλμένους ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ φροντίζωσι νὰ παρευρίσκωνται εἰς τὰς συνεδριάσεις τοῦ Συμβουλίου τῶν Μεταλλευτῶν. Μετὰ λύπης μου δὲ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι μέχρι τοῦδε οἱ μόνοι ἐκ τῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου, οἵτινες παρουσιάζοντο πρὸς συνεδρίασιν, ἦσαν ὁ τέως διαχειριστὴς τῆς Ἑταιρείας τῶν Μεταλλουργείων Λαυρίου Ρέλλιος, ὁ ἀποθανών, καὶ ὁ Διευθυντὴς τῆς Γαλλικῆς Ἑταιρείας, ὁ ὁποῖος, καίτοι ξένος, ποτὲ δὲν ἔλειψεν ἀπὸ τὰς συνεδριάσεις τοῦ Συμβουλίου. Ὁμολογῶ δέ, ὅτι ἐντρέπομαι, ὡς Ἕλλην, νὰ βλέπω τὸν Γάλλον μόνον παρουσιαζόμενον τακτικῶς εἰς τὰς συνεδριάσεις, τοὺς δὲ ἰδικούς μας μὴ παρευρισκομένους! Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ληφθῇ πρόνοια. Θὰ παρακαλέσω ἐπίσης τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω δύο λέξεις ἐπὶ τῶν διανεμηθέντων ἐπισήμων πρακτικῶν τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. Πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, πῶς συνέβη, ἄλλα ἀντίτυπα τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν νὰ φέρωσιν ὡς ψηφοφορήσαντας ὑπὲρ τῆς συμβάσεως τοὺς κυρίους Ἀλέξιον Στριφτόμπολαν, Ἀσημάκην Ζαΐμην καὶ ἄλλους, καὶ ἄλλα νὰ φέρωσιν αὐτοὺς ὡς μὴ ψηφοφορήσαντας ποσῶς. Τοῦτο κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι ὕποπτον, καὶ πρέπει νὰ γείνῃ ἐξέτασις.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦτο συνέβη εἰς ὀλίγα μόνον ἀντίτυπα, διότι ἡ τυπογραφικὴ μελάνη δὲν μετεδόθη εἰς τὸν χάρτην. Ὁ κύριος Ζησιάδης ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§12Β. ΖΗΣΙΑΔΗΣ. Οἱ δημοδιδάσκαλοι τῆς ἐπαρχίας μου, κύριε Πρόεδρε, διὰ τηλεγραφήματός των μὲ παρακαλοῦσι νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφοράν των, ἥτις πρὸ ὀλίγου ἀνεκοινώθη. Ποιούμενος τὴν δέουσαν σύστασιν ὑπὲρ αὐτῆς, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν Οἰκονομικῶν θὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὰς τροπολογίας, αἵτινες ἐνδείκνυνται ἐκ τῶν πραγμάτων, καὶ ἰδίως ὡς πρὸς τὴν διαβάθμισιν τῶν δημοτικῶν σχολείων.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Φικιώρης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἑτέρου ἀντικειμένου.

§14Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Κατὰ τὸν νόμον ἡ διεύθυνσις τῶν ταχυδρομικῶν γραφείων, ὅπου δὲν ὑπάρχουσι δημόσιοι ὑπάλληλοι, δύναται νὰ ἀνατεθῇ εἰς ἰδιώτας. Παρὰ τὸν νόμον ὅμως, ἐν τῷ ταχυδρομικῷ γραφείῳ Ἁγίου Νικολάου τοῦ δήμου Μελιτίνης τῆς Λακεδαίμονος, ὅπου ἑδρεύει εἰρηνοδίκης, ἡ διεύθυνσις τοῦ ταχυδρομικοῦ γραφείου ἀφῃρέθη ἀπὸ τὸν εἰρηνοδίκην καὶ ἀνετέθη εἰς ἰδιώτην. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διορθώσῃ τὸ ἄτοπον τοῦτο. Ἐκτὸς τούτου ὑπομιμνήσκω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν παράκλησίν μου, ὅπως σπεύσῃ ν’ ἀποστείλῃ ἀξιωματικὸν ἀστυνόμον εἰς τὴν ἀστυνομίαν Ξηροκάμπου τοῦ δήμου Φάριδος τῆς Λακεδαίμονος.

§15ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Διετάχθη ἤδη τοῦτο.

§16Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Καὶ περὶ τοῦ ἀστυνομικοῦ σταθμάρχου τοῦ δήμου Γερονθρῶν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ἐκτοπίζων αὐτὸν ἐκεῖθεν, διότι ὁ σταθμάρχης οὗτος φέρεται κατὰ τοιοῦτον τρόπον πρὸς τοὺς πολίτας, ὥστε ἡ διαγωγή του θὰ ἔχῃ δυσαρέστους συνεπείας.

§17ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θὰ ἐξετάσω.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γιαννακίτσας ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἑτέρου ἀντικειμένου.

§19Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Πληροφορίας τινὰς ἤθελον νὰ ζητήσω. Προκειμένου νὰ συζητηθῇ κατ’ αὐτὰς τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 7 νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν ἀπὸ Κουρνόβου μέχρι Πενταμύλων, μετὰ τὴν μεταρρύθμισιν τῆς ἤδη ἐγκεκριμένης χαράξεως καὶ τὴν παρὰ τὴν Ξυνιάδα λίμνην ἀνάπτυξιν αὐτῆς, ἔχω ἀνάγκην πληροφοριῶν τινων, Περὶ τούτων καταθέτω σημείωμα, ἵνα διαβιβασθῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Βελλιανίτης ἔχει τὸν λόγον.

§21ΣΠ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ὑπέβαλον πρότασιν νόμου περὶ διαθέσεως λιμενικῶν χρημάτων πρὸς ἐκτέλεσιν δοκιμαστικῶν ἐργασιῶν διὰ τὴν ἀνεύρεσιν ὕδατος ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, στερουμένῃ τοιούτου. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ στέρξῃ νὰ προτιμηθῇ ἡ πρότασις νόμου αὕτη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σαραβέλας.

§23ΖΗΣ. ΣΑΡΑΒΕΛΑΣ. Ἔλαβον καὶ ἐγὼ τὸ ὑπόμνημα τῶν ἀμπελοκτημόνων τοῦ νομοῦ Εὐβοίας. Συνιστῶν τοῦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν, παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Καβαλλιεράτος.

§25Μ. ΑΝΝΙΝΟΣ ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀνθρακοποιΐας ἐν Κεφαλληνίᾳ. Τὸ ζήτημα τοῦτο κατήντησεν εἰς τὰς χεῖρας τῶν ὑποδεεστέρων ἀρχῶν ἄλλοτε μὲν κομματικὸν ὅπλον, ἄλλοτε δὲ μέσον ἐκβιάσεως, ὡς ἐκ τῆς κακῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου ͵ΒΦΜΒʹ περὶ δασῶν. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας δασῶν νὰ συντάσσωσι πίνακας ὑλοτομίας, τοὺς ὁποίους ἐπιθεωρεῖ ὁ δασάρχης καὶ ἐγκρίνει ὁ Ὑπουργός. Ἀλλ’ ἐν Κεφαλληνίᾳ οὔτε ἐθνικὰ οὔτε ἰδιόκτητα δάση ὑπάρχουσιν. Ἕν δάσος μόνον ὑπάρχει, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὴν περιουσίαν τῶν φιλανθρωπικῶν καταστημάτων. Ὑπάρχουν ὅμως θαμνοσκεπεῖς τόποι, ὅπου ἀσκεῖται ἡ ἀνθρακοποιΐα καὶ ἐν οἷς ἡ ὑλοτομία ἐπιτρέπεται. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ μέριμναν περὶ τούτου, καὶ νὰ δώσῃ τὰς καταλλήλους εἰς τὰς ἀρχὰς ὁδηγίας, ἵνα μὴ γίνηται κατάχρησις ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νόμου. Ὁ δασάρχης ἕνεκα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου καὶ ἐπὶ τῶν τόπων ἐκείνων κατήγγειλεν ὅλους τοὺς ἀνθρακοποιοὺς ὡς παραβάτας τοῦ νόμου, καὶ κατήγγειλε μάλιστα τούτους δι’ ἄνθρακας, οὓς εἶχον ἀποθηκεύσει πολὺ πρὸ τῆς ἐκδόσεως τῆς σχετικῆς ἀπαγορευτικῆς διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου, ἥτις, ὡς μὴ βασιζομένη εἰς τὸν νόμον, πρέπει νὰ ἀνακληθῇ.

§26Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ ἐξετάσω.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ποταμιάνος.

§28ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου Σαμαίων, μετὰ τὴν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ νομάρχης Κεφαλληνίας ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ δήμου, ἐζήτησε νὰ συνέλθῃ, διὰ νὰ κάμῃ ἔφεσιν κατὰ τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης τοῦ νομάρχου. Ἀλλ’ ὁ κ. δήμαρχος, ἐννοήσας τοῦτο, ἔκλεισε τὸ δημοτικὸν κατάστημα μέχρις ὅτου παρέλθῃ ἡ πρὸς ἔφεσιν προθεσμία. Ἕνεκα τούτου συνῆλθον οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι ἐν ὑπαίθρῳ καὶ συνέταξαν πρωτόκολλον ἢ πρακτικόν, διὰ τοῦ ὁποίου καταγγέλλουσι τὴν τοιαύτην διαγωγὴν τοῦ δημάρχου. Τοῦ πρωτοκόλλου τούτου τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ὑπεβλήθη ἀντίγραφον καὶ εἰς τὸν νομάρχην καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ οὐδεμία ἐξηνέχθη ἀπόφασις οὔτε ὑπὸ τοῦ μὲν οὔτε ὑπὸ τοῦ δέ. Ἂν βεβαιωθῇ ἡ πρᾶξις αὕτη τοῦ δημάρχου, οὗτος εἶναι ἀξιοτιμώρητος, ἂν ὄχι ποινικῶς, ὡς παραμελήσας τὸ καθῆκόν του, βεβαίως ὅμως πειθαρχικῶς, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ τὰ δέοντα.

§29ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρώτην ἤδη φορὰν λαμβάνω γνῶσιν τοῦ πράγματος. Θὰ ἐξετάσω.

§30Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Σχετικῶς πρὸς τὰ δάση, θὰ ἀναφέρω καὶ ἐγώ τι, διότι καθ’ ἑκάστην ἀπὸ 20 ἤδη ἐτῶν παρουσιάζονται πολλαὶ δυσκολίαι εἰς τὰ δάση τῶν Ἀγράφων. Εἰσέτι δὲν ἐξηκριβώθη, ἂν τὰ δάση ἐκεῖνα εἶναι ἰδιωτικὰ ἢ βαρδαλίκια ἢ δημόσια. Ὡς ἐκ τούτου εἰς πάσας τὰς ἀνάγκας τῶν πολιτῶν πρὸς ξύλευσιν πάντοτε αἱ ἀρχαὶ παρεμβάλλουσι δυσκολίας, καὶ ἐνῷ οἱ κάτοικοι Καρδίτσης εἶναι πλησίον δασῶν, ἀγοράζουσιν ἄνθρακας πρὸς 60 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν! Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, μέχρις ὅτου καθορισθῇ εἰς τίνα ἀνήκει ἡ κυριότης τῶν δασῶν, νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐλευθέρα χρῆσις αὐτῶν.

§31Δ. ΧΛΩΡΟΣ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Δωρίδος συχνὰ οἱ δασοχωροφύλακες καὶ οἱ ἐν γένει ἐπιτετραμμένοι τὴν ἐπιτήρησιν τῶν δασῶν ποιοῦνται κατάχρησιν ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν τῶν πρωτοκόλλων. Συντάσσουν πρωτόκολλα χωρὶς νὰ πεισθῶσι περὶ τῆς δασικῆς παραβάσεως, ἀρκούμενοι εἰς πληροφορίας. Ἐκτὸς τούτου ἀπαγορεύουν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας γαιῶν τὴν ἐκχέρσωσιν αὐτῶν. Οἱ ἰδιοκτῆται ἀφίνουν ἐπὶ 2 ἢ 3 ἔτη τὸ ἔδαφος ἀκαλλιέργητον, ὅπως ἀναλάβῃ δυνάμεις· κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ ἀναφύονται θάμνοι, τοὺς ὁποίους οἱ ἰδιοκτῆται ἐκριζώνουσι, καθ’ ὃ ἔχουσι δικαίωμα ἐκ τοῦ νόμου· τότε ἐπέρχονται οἱ δασοφύλακες, καὶ ἐκδίδουσιν ἐναντίον τῶν ἐκριζωσάντων τοὺς θάμνους πρωτόκολλα, λόγῳ ὅτι ἔκοψαν δάσος. Καὶ εἰσάγονται εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον κατ’ ἔτος 500 πρωτόκολλα, καὶ μέγας θόρυβος ἐκ τούτου γίνεται εἰς τὴν Δωρίδα. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ δοθῶσιν αἱ δέουσαι διαταγαὶ, ὅπως μὴ συντάσσωνται πρωτόκολλα στηριζόμενα εἰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας λαμβάνουν οἱ δασοχωροφύλακες ἀπὸ τὸν Α ἢ Β· διότι ἐκτὸς τούτου πολλὰ ἄδικα συμβαίνουσι καὶ ἐκ καταδολιεύσεως ὡς πρὸς τὴν ταυτότητα τοῦ τυχὸν πραγματικοῦ παραβάτου τῶν νόμων περὶ δασῶν, ὅστις συλλαμβανόμενος, διὰ ν’ ἀποφύγῃ τὴν νόμιμον τιμωρίαν, ἀποκρύπτει τὸ ὄνομά του εἰς τοὺς δασοχωροφύλακας, καὶ δίδει ἀντ’ αὐτοῦ ἄλλο ὄνομα, ἵνα ἀποπλανήσῃ τὴν Δικαιοσύνην καὶ ἀποκρύψῃ τὴν ἐνοχήν του. Οὕτω δὲ τιμωροῦνται ἄνθρωποι ἀδίκως, εἰσαγόμενοι εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πρωτοκόλλων αὐτῶν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Φικιώτης.

§33ΑΓ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§34Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Καλομενόπουλος.

§36Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Φέρω εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἐν τῷ δήμῳ Ἀπειρανθίας τῆς Νάξου ἡ διεύθυνσις τοῦ ταχυδρομικοῦ γραφείου εἶναι ἀνατεθειμένη εἰς τὸν δήμαρχον, ἐνῷ ὑπάρχει ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ συμβολαιογράφος καὶ ἄλλοι δημόσιοι ὑπάλληλοι. Ἐννοεῖται ὅτι ὁ δήμαρχος κομματίζει, καὶ δὲν εὐαρεστεῖ· ἡ ἀνάθεσις δὲ εἰς αὐτὸν τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὸ γράμμα τοῦ νόμου. Παρακαλῶ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κύριος Πεταλᾶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§38Κ. ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν γνωρίζω, κύριοι Βουλευταὶ, ἂν ἄλλη τις πρότασις νόμου ἔχει σπουδαιοτέραν σημασίαν παρ’ ὅσην ἔχει ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Πατρῶν κ. Γκότση «περὶ ἀτελοῦς εἰσαγωγῆς κτηνῶν προωρισμένων διὰ τὸ ἐν Ἀλῆ–Τσελεπῆ συσταθησόμενον ἱπποφορβεῖον καὶ κτηνοτροφεῖον». Εἶναι βέβαιον, ὅτι πολλὰ περίεργα ἠκούσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ στρατοῦ, ὅτι δηλαδὴ ὁ στρατὸς εἶναι περιττὸς, ὅτι πᾶσα περὶ αὐτοῦ δαπάνη εἶναι ματαία, καὶ ὅτι ἑπομένως πρέπει νὰ καταργηθῇ ὁ στρατός. Νομίζω ὅτι ἡ γνώμη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν εἶναι αὐτή. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν παραιτεῖται τῆς ἐθνικῆς ἰδέας, καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν παραιτεῖται αὐτῆς ἐπιθυμεῖ καὶ θέλει νὰ ἔχῃ στρατὸν καλῶς κατηρτισμένον καὶ καλῶς ὠργανωμένον. Ἀλλὰ μὴ νομίσητε, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι, ὅσον καλῶς κατηρτισμένος καὶ καλῶς ὠργανωμένος καὶ ἂν ἦναι ὁ στρατὸς, καὶ ὁ ἐλάχιστος ἀριθμὸς αὐτοῦ δύναται νὰ κινητοποιηθῇ, ἂν δὲν ὑπάρχουν τὰ μέσα τῆς μεταφορᾶς. Καὶ ἂν παραδεχθῶμεν ὡς ἐλάχιστον ἀριθμὸν στρατοῦ, τὸν ὁποῖον δυνάμεθα ἢ θέλομεν νὰ ἐπιστρατεύσωμεν, τὰς 60,000, ἀδύνατον νὰ κινητοποιήσωμεν αὐτὸν, διότι ἡ κινητοποίησις τοῦ στρατεύματος τούτου θ’ ἀπαιτήσῃ τοὐλάχιστον 20,000 ἵππους. Ποῦ θὰ εὑρεθῶσιν αὐτοὶ οἱ ἵπποι; Θὰ τοὺς προμηθευθῶμεν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ; Ποία Δύναμις εἰς ἀνωμάλους περιστάσεις δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐξαγωγὴν τοσούτου ἀριθμοῦ ἵππων ἐκ τῆς Ἐπικρατείας της; Ἀλλὰ καὶ ἂν ἐπιτρέψῃ τὴν ἐξαγωγὴν τοσούτου ἀριθμοῦ ἵππων, πῶς θὰ μεταφερθῶσιν οὗτοι ἐνταῦθα; Θὰ χρειασθῇ ὁλόκληρος στόλος πρὸς μεταφορὰν αὐτῶν! Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι φιλική τις Δύναμις, χαριζομένη πρὸς ἡμᾶς, μᾶς δανείζει τὸν στόλον αὐτῆς πρὸς μεταφορὰν τοῦ ἀριθμοῦ τούτου τῶν ἵππων, πόσος χρόνος χρειάζεται, ὅπως ἐγκλιματισθῶσιν οὗτοι; Ἑπομένως νομίζω, ὅτι στρατὸς δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, ἐὰν δὲν ἔχωμεν ἀριθμὸν ἵππων ἐν τῷ τόπῳ καταλλήλων διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς ἵππων ἴσως ὑπάρχει ἐν τῇ χώρᾳ, ἀλλ’ ἡ ποιότης αὐτῶν εἶναι κακή· χρειάζεται ἑπομένως νὰ βελτιωθῶσι τὰ γένη τῶν ἵππων. Κατὰ δύο δὲ τρόπους ἡ βελτίωσις αὕτη ἐπιτυγχάνεται· ἢ διὰ τῶν ἱπποφορβείων, ἢ διὰ τῆς ἱδρύσεως σταθμοῦ ἐπιβητόρων. Τὸ πρῶτον μέτρον εἶναι μακρὸν, ἀλλ’ ἀσφαλὲς, εἶναι δὲ ἀντικείμενον ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας, καὶ τὸ μέτρον τοῦτο εἰς ὅλα τὰ Κράτη ὑφίσταται, τὰ Κράτη δὲ ταῦτα παρέχουσι μεγάλας εὐκολίας εἰς τοὺς ἔχοντας καὶ διατηροῦντας ἱπποφορβεῖα. Εὑρίσκω λοιπὸν, ὅτι, ἂν σοβαρῶς σκεπτώμεθα περὶ στρατιωτικῆς παρασκευῆς, ἕν ἐκ τῶν πρώτων μέτρων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λάβωμεν, εἶναι τὸ νὰ φροντίσωμεν περὶ βελτιώσεως τῆς γενεᾶς τῶν ἵππων, καὶ νὰ παράσχωμεν πᾶσαν συνδρομὴν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. ἐκ Πατρῶν συναδέλφου ἔχει σπουδαίαν καὶ ἐπείγουσαν σημασίαν. Ἤθελον λοιπὸν παρακαλέσει τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν σοβαρῶς σκέπτωνται περὶ στρατιωτικῆς παρασκευῆς, νὰ στέρξωσι νὰ προταχθῇ ἡ περὶ ἧς πρόκειται πρότασις νόμου.

§39Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις νόμου «περὶ συνάψεως δανείου πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν διατάξεων τοῦ ͵ΒΩΛΘʹ νόμου τῆς 23 Φεβρουαρίου 1901 περὶ ὑποστηρίξεως τοῦ κτιρίου καὶ τῶν μωσαϊκῶν τῆς ἱερᾶς Μονῆς τοῦ ὁσίου Λουκᾶ».

§40Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμία μεταβολὴ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἐπὶ τοῦ παρόντος δύναται νὰ γείνῃ.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τῶν λαμβανόντων δυνάμει τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ Συντάγματος ἄδειαν ἀξιωματικῶν καὶ μὴ ἀνακηρυσσομένων ὡς ὑποψηφίων Βουλευτῶν». Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Κόρπας.

§42Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Εἶμαι, κύριε Πρόεδρε, ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, δι’ ὃν λόγον εἶπον καὶ προχθές. Ἀλλ’ ὅσον εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, τόσον εὑρίσκω, ὅτι αἱ διατάξεις αὐτοῦ εἶναι ἀνεπαρκεῖς, ἵνα προλάβωσι τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς προτίθεται νὰ προλάβῃ διότι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ νῦν ἰσχύοντος νόμου καὶ τῆς προτεινομένης τροποποιήσεως αὐτοῦ εἶναι, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς ὁ ζητῶν συνταγματικὴν ἄδειαν, καὶ ἂν δὲν ἀνακηρυχθῇ ὑπὸ τοῦ Δικαστηρίου ὑποψήφιος Βουλευτής, ὑποχρεοῦται μόνον νὰ καταβάλῃ τὰς 200 δραχμάς, ἃς ἕκαστος ὑποψήφιος Βουλευτὴς καταβάλλει. Αὕτη καὶ μόνη εἶναι ἡ ποινή, ἣν ὑφίσταται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ τίς ἀξιωματικὸς δὲν θὰ καταβάλῃ προθύμως τὰς 200 δραχμάς, ἵνα δυνηθῇ νὰ καταστρατηγήσῃ τὸν νόμον, ὡς πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ὡς μέχρι τοῦδε συμβαίνει; Βεβαίως λοιπὸν τὸ κακὸν θὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπ’ ἄπειρον. Διὰ τοῦτο θὰ ἐπεθύμουν, ἵνα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν σκεφθῇ καὶ ἐξεύρῃ ἄλλον τρόπον, δυνάμενον νὰ ἄρῃ τὸ κακόν. Ἴσως θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ὑποχρεῶνται οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ διανύωσιν ὁλόκληρον τὴν ἄδειαν, ὅπερ καὶ σήμερον γίνεται, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ ζητῶσι τὴν ἀνάκλησιν αὐτῶν, καὶ νὰ μὴ τὴν δίδῃ ὁ Ὑπουργός, ὅπως σήμερον· ἀλλὰ τοῦτο θὰ ἦτο σκληρὸν, διότι εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην θὰ περιελαμβάνοντο καὶ ἐκεῖνοι οἱ ἀξιωματικοί, οἵτινες πράγματι πολιτεύονται. Ἐπειδὴ δὲ ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει ἐποιησάμην λόγον περὶ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἵτινες ἐγκαταλείπουσιν αὐτοβούλως τὴν ἐπαρχίαν αὐτῶν καὶ ἐπανέρχονται εἰς τὰς Ἀθήνας, παραμένοντες ἐνταῦθα χωρὶς νὰ ἀνακληθῶσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, πρὸς ἄρσιν τοῦ κακοῦ τούτου νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ἰσχύοντος νόμου, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁλόκληρον τὴν ἄδειαν διανύει ὁ ἀξιωματικὸς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἐν ᾗ ἐξετέθη ὡς ὑποψήφιος Βουλευτής. Τοῦτο δὲν ἐκτελεῖται, ἐνῷ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 3, δυνάμει τῆς ὁποίας οἱ ἀξιωματικοὶ καθ’ ὅλον τὸν χρόνον ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἀδείας μέχρι τῆς ἀνακλήσεως αὐτῶν δὲν φέρουσι στολὴν, τηρεῖται ἀπαρεγκλίτως. Λοιπὸν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ἰσχύοντος νόμου διάταξις, δι’ ἧς οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι νὰ ὑποχρεῶνται νὰ διανύωσιν ὁλόκληρον τὴν ἄδειαν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, δι’ ἣν ἔλαβον ταύτην· ἄλλως, ἐὰν δηλαδὴ ἐγκαταλείψωσι τὴν ἐπαρχίαν, δι’ ἣν ἔλαβον τὴν ἄδειαν, νὰ τίθηνται εἰς ἀργίαν δι’ ἀπολύσεως. Τὰ δύο ταῦτα θέματα θέτω ὑπὸ τὴν μελέτην τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, χωρὶς νὰ ἀποκρούω κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον.

§43Κ. ΠΕΤΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐγὼ φρονῶ, ὡς ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν λύεται τὸ ζήτημα, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ θὰ καταβάλλωσι τὰς 200 δραχμὰς, ἵνα ἀνακηρύσσωνται ὑποψήφιοι Βουλευταὶ, ἀλλὰ δὲν θὰ παραμένωσιν ἐν τῇ περιφερείᾳ ἐκείνῃ, δι’ ἣν ἔλαβον τὴν συνταγματικὴν ἄδειαν. Φρονῶ ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ καταργηθῇ ὁλόκληρος ὁ ἀπαγορευτικὸς νόμος, καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ δύνανται νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, εἰς ἣν ἐξετέθησαν ὑποψήφιοι Βουλευταὶ, εἴτε ἐπέτυχον εἴτε δὲν ἐπέτυχον. Κατ’ αὐτὸν δὲ τὸν τρόπον δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ καταστρατήγησις τοῦ νόμου, καὶ ἑπομένως οἱ ἀξιωματικοὶ θὰ ὑπηρετῶσιν εἰς τὰς θέσεις ἐκείνας, εἰς ἃς ἡ ὑπηρεσία φρονεῖ ὅτι πρέπει νὰ ὑπηρετῶσι. Τὸ τροποποιούμενον νῦν ἄρθρον τοῦ νόμου ϠΞΒʹ τῆς 15 Μαΐου 1882 ἐψηφίσθη, ἵνα περιστείλῃ τὴν ἐπιθυμίαν ἀξιωματικῶν τινων, οἵτινες ἤθελον νὰ μένωσιν ἐν Ἀθήναις καὶ ἐλάμβανον συνταγματικὴν ἄδειαν, ἵνα διανύωσι τὸ ὑπόλοιπον αὐτῆς ἐν Ἀθήναις. Πρὸς περιορισμὸν τοῦ ἀτόπου τούτου ἐψηφίσθη τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος ἄρθρον τοῦ νόμου ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, καίτοι ἔκτοτε παρῆλθε πολὺς χρόνος, δὲν ἀπεδείχθη δικαία ἡ ὕπαρξις τοῦ ἄρθρου τούτου· ἀπ’ ἐναντίας εὑρίσκω, ὅτι ἡ ὕπαρξις αὐτοῦ ζημιοῖ τὴν ὑπηρεσίαν, διότι ἐμποδίζει αὐτὴν νὰ τοποθετῇ τοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς ἃ ἔχει ἀνάγκην· πολλάκις μάλιστα, θέλουσα δι’ ἐπείγουσαν ἀνάγκην νὰ χρησιμοποιήσῃ ἕνα ἀξιωματικόν, δὲν δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο ἕνεκα τοῦ περιοριστικοῦ αὐτοῦ ἄρθρου. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι προτιμότερον θὰ ἦτο νὰ καταργηθῇ τελείως τὸ ἄρθρον τοῦτο, καὶ οὕτω νὰ παύσῃ πᾶσα παρεκτροπὴ καὶ πᾶσα καταδολίευσις τοῦ νόμου.

§44ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς παρατηρήσεις τοῦ τελευταῖον ἀγορεύσαντος, νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ καταργήσωμεν τὸ ἄρθρον, ὡς προτείνει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐγκαταστήσωμεν ἀξιωματικοὺς κομματάρχας εἰς τὰς ἐπαρχίας των. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κέας συναδέλφου, ἀπαντῶν εἰς αὐτὰς, λέγω ὅτι ὁ σκοπὸς ἡμῶν εἶναι νὰ παρεμποδίσωμεν τὴν καταστρατήγησιν τοῦ νόμου. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος φρονῇ, ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ δὲν εἶναι ἐπαρκὲς, καὶ ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη ῥιζικωτέρου μέτρου, ἤθελον παρακαλέσει αὐτὸν νὰ ὑποβάλῃ σχετικὴν τροπολογίαν· ταύτην δὲ τὴν τροπολογίαν θέλω μελετήσει, καὶ κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἴδωμεν, ἂν δύναται νὰ γείνῃ δεκτή.

§45Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἰθάκης Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι προτιμότερον θὰ ἦτο νὰ καταργηθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ἰσχύοντος νόμου τοῦ 1882. Εἰς τοῦτο δὲν συμφωνῶ· διότι, ἐὰν ἡ διάταξις αὕτη καταργηθῇ, θὰ ἴδωμεν ἐν Ἀθήναις 500 ἀξιωματικοὺς ἐκτιθεμένους, ἀφοῦ ἐν ἀποτυχίᾳ θὰ δύνανται νὰ τοποθετηθῶσιν ἐν Ἀθήναις, ἐνῷ τοὐναντίον ἡ διάταξις αὕτη ἀποσοβεῖ τὸ κακὸν τοῦτο.

§46Κ. ΠΕΤΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, φρονῶ ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, διότι κατὰ τὸν νόμον ΦΜʹ τῆς 1 Νοεμβρίου 1885 ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς λαμβάνοντας ἄδειαν συνταγματικὴν νὰ ὑπηρετῶσιν ἐν Ἀθήναις, ἀλλὰ μόνον εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν. Ἑπομένως ἡ παρατήρησις, ἣν ἔφερεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, δὲν εἶναι ὀρθή. Μόνον εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν δύνανται νὰ ὑπηρετήσωσιν ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ὑφίσταται τοιαύτη διάταξις, προκειμένου μόνον περὶ Ἀθηνῶν.

§47Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παραμένωσι μετὰ τὰς ἐκλογάς.

§48Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Γνωρίζω ἀξιωματικόν, ὅστις, ἐκτεθεὶς ἄλλοτε ἐν Ἀθήναις ὡς ὑποψήφιος Βουλευτὴς, παρέμεινεν ἐπὶ τέσσαρα ὅλα ἔτη ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν, ἔκτοτε δὲ δὲν ἐτόλμησε νὰ ἐκθέσῃ κάλπην ἐν Ἀθήναις.

§49Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§50Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Μεθ’ ὅλην τὴν ὑπόληψιν, ἣν ἔχω πρὸς τὰς γνώμας τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ὕδρας Βουλευτοῦ, δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μετ’ αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Πρόκειται περὶ διατάξεως, ἥτις καθιστᾷ μίαν δυσχέρειαν εἰς τὴν τοποθέτησιν τῶν ἀξιωματικῶν.

§51Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Εἴκοσι καὶ δύο ὅλα ἔτη, κύριε Πρόεδρε!

§52Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Πρόκειται περὶ διατάξεως, ἥτις καθιστᾷ περιορισμὸν τοῦ δικαιώματος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τοποθετῇ τοὺς ἀξιωματικοὺς ὅπου ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἡ ἀνάγκη τοῦ στρατοῦ ἐπιβάλλει. Καὶ ἡ διάταξις αὕτη, ἥτις ἀπέβλεπεν εἰς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ παρεμποδίσῃ τὰς πολλὰς ὑποψηφιότητας, ἀπέβη ἀντιθέτως εἰς περιορισμὸν τῆς ἀνωτάτης διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Νομίζω δ’ ὅτι ἐπεῖγον εἶναι, ἀκριβῶς ὁ περιορισμὸς οὗτος ἐν τῇ διοικήσει τοῦ στρατοῦ νὰ ἐκλείψῃ, καὶ ἀναμφισβητήτως ἡ διάταξις αὕτη ψηφιζομένη θὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἔλαβον ἄδειαν κατὰ τὰς τελευταίας βουλευτικὰς ἐκλογὰς, διότι οὐδὲν κεκτημένον δικαίωμα ἔχουσιν· ἐπανελθόντες εἰς τὴν ἐνέργειαν, ὀφείλουσι νὰ ἐπιτελέσωσι τὸ καθῆκόν των ὡς ἐνεργοὶ ἀξιωματικοί, ὀφείλουσι δὲ νὰ ὑποχωρήσωσιν εἰς τὴν τοποθέτησιν, ἣν ἤθελεν ἐπιβάλει εἰς αὐτοὺς ἡ διοίκησις τοῦ στρατοῦ ἐν τῷ συμφέροντι τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Ποῖον κεκτημένον δικαίωμα ἔχουσι νὰ διεκδικήσωσι κατὰ τῆς Πολιτείας, ἐκτιθέμενοι εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ καταδολιευόμενοι τὸν νόμον, διὰ νὰ μὴ τοποθετηθῶσιν ἐκεῖ, ὅπου δὲν τοῖς ἀρέσκει νὰ τοποθετηθῶσι;

§53Κ. ΠΕΤΑΛΑΣ. Καταργήσατε τὴν διάταξιν.

§54Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναμφισβητήτως ἡ γνώμη τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κέας εἶναι πληρεστέρα.

§55Κ. ΠΕΤΑΛΑΣ. Ὄχι ἡ ἰδική μου.

§56Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ γνώμη τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Κέας πληροῖ πάσας τὰς ἀνάγκας.

§57Κ. ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν πληροῖ, κύριε Πρόεδρε.

§58Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ δὲ τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Κέας νὰ μᾶς συντρέξῃ, ὑποβάλλων τροπολογίαν. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς Ἰθάκης ἔχῃ ἄλλην τροπολογίαν, παρακαλῶ καὶ αὐτὸν νὰ ὑποβάλῃ αὐτήν.

§59Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁμολογῶ ὅτι οἱ λόγοι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι καὶ ὀρθοὶ καὶ συμφέροντες, καὶ πρέπει νὰ καταπολεμηθῇ ἡ καταστρατήγησις τοῦ νόμου. Ἂν δὲ λαμβάνω τὸν λόγον, λαμβάνω αὐτὸν, ἵνα διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς προκλήσεως τοῦ σεβαστοῦ μοι φίλου στρατηγοῦ καὶ Βουλευτοῦ Ὕδρας. Ἂν τὸ Σύνταγμα ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ὁ λόγος εἶναι σοβαρώτατος, ὁ λόγος εἶναι, ὅπως μὴ δημιουργῶνται δυσαρέσκειαι καὶ δυσθυμίαι καὶ δυσχέρειαι ἐν τῷ στρατεύματι, αἱ ὁποῖαι νὰ μὴ ἔχωσι τοὺς διαβιβάζοντας ταύτας, ὡς καὶ τὰ παράπονα ἐν γένει, εἰς τὸ ἐθνικὸν Κοινοβούλιον. Ὁ ἐθνικὸς στρατὸς, ἀποτελούμενος καὶ οὗτος ἐξ ἀνθρώπων ἐχόντων αἷμα, νεῦρα καὶ αἰσθήσεις, ἔχει ἀνάγκην νὰ ἔχῃ ἐνταῦθα τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ, ἵνα δύναται νὰ ἐκφράζῃ τὰ παράπονα αὐτοῦ νομίμως καὶ κανονικῶς, καὶ ξεθυμαίνῃ, οὕτως εἰπεῖν. Σκοπὸς τῆς προτάσεως τῆς ὑποβαλλομένης ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου εἶναι νὰ μὴ εἰσέρχωνται εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον οἱ ἀξιωματικοί. Τοῦτο εἶναι μέγα ἐλάττωμα αὐτῆς. Προχθές, κατά τινα συζήτησιν, εἴδετε ὅτι ἀνεκοινώθησαν παράπονα εὔλογα, δικαιότατα, ὑπάρχοντα παρὰ τῇ τάξει τῶν ὑπαξιωματικῶν· τὰ παράπονα ἐκεῖνα διεβιβάσθησαν ἐνταῦθα ὑπὸ ἀξιοτίμων συναδέλφων ἀξιωματικῶν, καὶ ἀνεκουφίσθησαν οἱ παραπονούμενοι, καὶ δὲν ἀπελπίζονται καὶ ἀναμένουσιν ἐπανόρθωσιν. Ἄλλως τε καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς ὑποδείξεως ὑπὸ ἀνδρῶν εἰδικῶν τῶν ἀναγκῶν τοῦ στρατοῦ νομίζω, ὅτι καθιστᾷ ἀναγκαίαν τὴν παρουσίαν ἐνταῦθα τῶν ἀξιωματικῶν. Διὰ τούτους δὲ τοὺς λόγους καὶ ἕνεκα τῆς συνταγματικῆς ῥήτρας νομίζω ὅτι, ἐὰν ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου σκοπὸν ἔχῃ τὸν ἀποκλεισμὸν ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου τῶν ἀξιωματικῶν, δὲν πρέπει νὰ γένηται δεκτή.

§60ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐπὶ τῇ ὑποδείξει ἐμοῦ ὑπεβλήθη τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου προβλέπεται ἡ περίπτωσις τῆς καταστρατηγήσεως τοῦ νόμου καὶ ἡ ἄρσις αὐτῆς· εὐχῆς δ’ ἔργον θὰ ἦτο, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐδέχετο καὶ ἄλλας περιπτώσεις νὰ συμπεριλάβῃ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, εἰς πρώτην συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιρρήσεως).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταβολῶν εἰς τὸ τελωνιακὸν δασμολόγιον εἰσαγωγῆς».

§62Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου κ. Δραγούμης ἐζήτησε στατιστικὰς πληροφορίας περὶ τῆς εἰσαγομένης ὀρύζης. Δυστυχῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχω τοιαύτας πληροφορίας, διότι δὲν τηρεῖται ἴδιον στατιστικὸν περὶ αὐτῆς βιβλίον· ἀλλ’ ἐκ τῶν πληροφοριῶν, ἃς ἠδυνήθην νὰ συγκομίσω, ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ ποσὸν τῆς μέχρι τοῦδε κατ’ ἔτος εἰσαγομένης ὀρύζης ἀνέρχεται εἰς ὀκάδας 1,232,000. Διὰ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ τέλους τῆς κοινῆς ὀρύζης καὶ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ τέλους τῆς στιλπνῆς θὰ ἐπέλθῃ αὔξησις.

§63Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§64ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου πρὸ μικροῦ ἐδήλωσεν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ δώσῃ πληροφορίας περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς εἰσαγομένης ὀρύζης, τῆς στιλπνῆς καὶ μὴ στιλπνῆς· ἐν τούτοις, καίτοι ἡ ὑπηρεσία εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀδυναμίαν ταύτην, ὑποβάλλει νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται τέλος εἰσαγωγικὸν διάφορον εἰς τὴν στιλπνὴν καὶ διάφορον εἰς τὴν μὴ στιλπνὴν ὄρυζαν! Αἱ πληροφορίαι, ἃς οἱ ἐν Πειραιεῖ ἔμποροι πρὸ μικροῦ ἐκόμισαν εἰς τὴν Βουλήν, ἀποδεικνύουσιν ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου τελείως θ’ ἀποτύχῃ, σκοπὸς τὸν ὁποῖον ἀνέπτυξε προχθὲς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου· διότι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐδήλωσεν, ὅτι σκοπὸς τῆς αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ τῆς στιλπνῆς ὀρύζης εἶναι ἰδίως ἡ προστασία τοῦ λαοῦ, ὅστις ποιεῖται χρῆσιν τῆς μὴ στιλπνῆς ὀρύζης. Ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ἐξάγεται ἐκ τῶν δειγμάτων τῆς στιλπνῆς ὀρύζης, τὰ ὁποῖα ταύτην τὴν στιγμὴν προσεκόμισαν οἱ ἔμποροι ἀποικιακῶν τοῦ Πειραιῶς· ἑπτὰ διάφορα δείγματα τοιαύτης ὀρύζης προσεκόμισαν οἱ ἐν λόγῳ ἔμποροι, δείγματα, ὧν ἡ τιμὴ ἄρχεται ἀπὸ λεπτῶν 60 καὶ καταλήγει εἰς λεπτὰ 110.

§65Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι καὶ 1,40.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὄγδοον δεῖγμα αὐτό.

§67ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ὑπάρχει ὄρυζα στιλπνὴ, τῆς ὁποίας ἡ τιμὴ εἶναι 60 ἢ 65 λεπτὰ, ἑτέρα, τῆς ὁποίας ἡ τιμὴ εἶναι 75 λεπτὰ, ἑτέρα 78 λεπτῶν, ἑτέρα 85 λεπτῶν, ἑτέρα 90 λεπτῶν, καὶ ἑτέρα 1 δραχμῆς καὶ 10 λεπτῶν. Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχει καὶ ἄλλη κατηγορία στιλπνῆς ὀρύζης· ὁμιλῶ περὶ τῶν δειγμάτων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα οἱ ἔμποροι ἀποικιακῶν τοῦ Πειραιῶς μοὶ ἔδωκαν ταύτην τὴν στιγμήν. Ὀρύζης μὴ στιλπνῆς δείγματα καὶ ποιότητες εἶναι τρεῖς μόνον· ἀστίλβωτος ὄρυζα, τῆς ὁποίας ἡ τιμὴ εἶναι 65 λεπτὰ, ἑτέρα, τῆς ὁποίας ἡ τιμὴ εἶναι 95 λεπτὰ, καὶ τρίτη, τῆς ὁποίας ἡ τιμὴ εἶναι 1 δραχμή· κυρίως δὲ τῶν δύο τούτων τελευταίων κατηγοριῶν ποιοῦνται χρῆσιν οἱ εὔποροι. Ἐὰν λοιπὸν θελήσωμεν νὰ φορολογήσωμεν τὴν στιλπνὴν ὄρυζαν, θὰ φορολογήσωμεν τὴν εὐθηνὴν ἐκείνην, ἧς γίνεται μεγάλη χρῆσις — κατὰ τὰς διαβεβαιώσεις τῶν ἐμπόρων πάντοτε — ὑπὸ τοῦ λαοῦ· ἀφίνοντες δὲ τὴν ἀστίλβωτον μὲ ἠλαττωμένον δασμόν, δὲν φορολογοῦμεν ἐκείνην, ἧς χρῆσιν ποιοῦνται συνήθως οἱ εὔποροι, — ὡς διαβεβαιοῦσι πάλιν οἱ ἔμποροι. Ἡ αὔξησις τῆς φορολογίας ἐπιβαρύνει μόνον τὴν στιλπνὴν ὄρυζαν, καὶ ὄχι τὴν μὴ στιλπνήν. Παρατηροῦσιν ἐπίσης οἱ ἐν Πειραιεῖ ἔμποροι ἀποικιακῶν, ὅτι ἡ διάκρισις τῶν δύο τούτων εἰδῶν, τῆς ὀρύζης τῆς στιλπνῆς καὶ τῆς μὴ στιλπνῆς, εἶναι ὅλως ἀδύνατος, θὰ δώσῃ δὲ χώραν εἰς μυρίας ὅσας καταχρήσεις, διότι ἡ διαίρεσις κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν εἰς τὰ δύο ταῦτα εἴδη καὶ ἡ ἐξέλεγξις αὐτῆς θὰ παράσχῃ τόσον πολλὰς δυσχερείας εἰς τὸ ἐμπόριον, ὥστε θὰ ἐξαναγκάσῃ τοὺς ἐμπόρους νὰ ἐπιζητήσωσι τρόπον καταδολιεύσεως τοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἐγὼ παραβλέπω τὰ τοιαῦτα ἐπιχειρήματα, διότι κατ’ ἐμὲ δὲν ἔχουσι σημασίαν, ἐὰν οἱ ἁρμόδιοι πρὸς ἐξέλεγξιν ἐπιτελέσωσι τὸ καθῆκον αὐτῶν, καὶ λαμβάνω μόνον τοῦτο τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ἡ στιλπνὴ ὄρυζα κατὰ τὰ 6/10 εἶναι ἐκείνη, ἧς ποιεῖται χρῆσιν ὁ πτωχὸς λαός. Ἐὰν ἦναι ἀληθὲς τοῦτο, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν τὴν παρατήρησιν ταύτην ὑπ’ ὄψιν, καὶ νὰ τροποποιήσωμεν συμφώνως πρὸς ταύτην τὸ νομοσχέδιον.

§68ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀφοῦ τὸ ζήτημα ἦλθεν οὕτω, κατ’ ἀνάγκην θὰ συνεχίσωμεν τὴν ἀνάπτυξιν αὐτοῦ.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλὰ πρὸ ὑμῶν εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἄλλοι.

§70ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐζήτησα νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου· ἀλλ’ ἀφοῦ νῦν γίνεται συζήτησις ἐπὶ τῆς ὀρύζης, ἀφοῦ ἐπετρέψατε ἐπὶ τοῦ ἄρθρου νὰ γένηται συζήτησις, ἐνῷ ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἀρχῆς, κατ’ ἀνάγκην θὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγὼ ἐπ’ αὐτοῦ.

§71Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἕν, δύναται δ’ ἕκαστος νὰ ὁμιλήσῃ, ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου, ἐπὶ ἑκάστου τῶν ἀντικειμένων αὐτοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου θέλει νὰ ὑποβάλῃ τὰς γνώμας του. Ἄρα πρέπει νὰ τηρηθῇ ἡ σειρὰ τῆς ἐγγραφῆς, ὅπως ἕκαστον τῶν ἀντικειμένων ἐξαντληθῇ. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου θέλῃ νὰ ὁμιλήσῃ πρὸ τῶν ἄλλων, τοῦτο ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς Βουλῆς, καὶ ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσιν ἐγγραφῆ πρὸ αὐτοῦ.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένοι οἱ κύριοι Βοκοτόπουλος, Καρπετόπουλος, Ἀγγελόπουλος Φικιώτης, Μονοκροῦσος, Ἀλεξάκης καὶ Ποταμιᾶνος.

§73ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μόνον ἐγὼ δὲν εἶμαι!

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε καὶ σεῖς ἐγγεγραμμένος, κύριε Δραγούμη, ἀλλ’ εἴπετε ὅτι θὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ τοῦ ἄρθρου, ἐνῷ πάντες οἱ ἄλλοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§75Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ἄλλοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, τότε βεβαίως πρέπει νὰ τηρηθῇ ἡ σειρὰ τῆς ἐγγραφῆς, ἐὰν πρόκηται περὶ τῆς ἀρχῆς. Ἐγὼ ἐνόμιζον ὅτι εἶχε ψηφισθῆ ἡ ἀρχή· φαίνεται δέ, ὅτι καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Κυθήρων, ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ ὅτι ἐψηφίσθη ἡ ἀρχή, ἐζήτησε καὶ ἔλαβε τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ὀρύζης.

§76Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐμπρός, κύριε Πρόεδρε. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, αὐτοὶ νὰ ὁμιλήσωσι.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βοκοτόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§78Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατόπιν εἶναι ὁ κύριος Καρπετόπουλος.

§80Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν φορολογικὸν νομοσχέδιον εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ θεωρῶ ὁπωσδήποτε ἐπίκαιρον, ὡς προωρισμένον νὰ ἀνακουφίσῃ τὸν ἀποκαμόντα καὶ ἀσθμαίνοντα Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ἀφοῦ τοῦτο δὲν ἐπεζητήθη, ὡς ὤφειλε, διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν ὑποβληθέντων ποικίλων οἰκονομικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα προέβλεπε τὸ πολιτικὸν πρόγραμμα τοῦ κόμματος ἐκείνου, οὗτινος σήμερον ἡγεῖται ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος. Τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον εὑρίσκω, λέγω, ἐπίκαιρον, καίτοι τυγχάνει πάντη ξένον πρὸς τὸ πρόγραμμα τοῦ κόμματος ἐκείνου, τοῦ ὁποίου εὐτύχημα εἶναι ὅτι δὲν ἀκούομεν σήμερον τὰς διαμαρτυρίας, ὅτι «φορολογεῖται τὸ ψωμὶ τοῦ πτωχοῦ λαοῦ». Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι οὐχὶ ἁπλῆ παρέκκλισις, ἀλλὰ τελεία ἀπάρνησις ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ προγράμματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐξήγγελλεν, ὅτι τὰ πάντα θὰ ἐξαρτήσῃ ἀπὸ τὰ ὑποβληθέντα οἰκονομικὰ μέτρα καὶ ἀπὸ τὴν ἐνασκηθησομένην μέριμναν καὶ προστασίαν ὑπὲρ τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν καὶ τοῦ ἐν γένει πτωχοῦ λαοῦ. Καὶ ὅμως διὰ τοῦ ὑποβληθέντος καὶ νῦν συζητουμένου νομοσχεδίου τίθεται νέα φορολογία ἐπὶ τῆς καταπεπονημένης ῥάχεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀπὸ ἓξ ὁλόκληρα ἑκατομμύρια, χειροκροτοῦντος τοῦ κόμματος ἐκείνου ὑπὲρ τοῦ τοιούτου νομοσχεδίου! Καὶ τὸ μόνον εὐάρεστον εἰς τὴν περίστασιν ταύτην, τὴν ἀληθῶς ἄγνωστον καθισταμένην ὑπὸ ἔποψιν γνωμῶν ἐν σχέσει πρὸς τὸ παρελθόν, εἶναι, ὅτι ἡ πολιτεία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καταδηλοῖ διὰ μίαν ἀκόμη φοράν, πόσον εἰλικρινὴς καὶ πόσον γνώστης τῆς ἐν γένει οἰκονομικῆς καταστάσεως ἦτο ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς νῦν Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτε ὑπέβαλλε τὸ πολιτικόν του πρόγραμμα εἰς τὴν Βουλήν, τὸ μεστὸν παρρησίας καὶ ἔμπλεον ἀληθειῶν, ἐναντίον τοῦ ὁποίου προγράμματος λυσσαλέος ἐστράφη ὅλος ὁ πόλεμος τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως, ἥτις σήμερον, ὡς Κυβέρνησις, δὲν διστάζει, ἐπὶ τοῦ προγράμματος ἐκείνου, τοῦ τὴν πραγματικὴν κατάστασιν ἀντικατοπτρίζοντος, στηριζομένη, νὰ κατορθώνῃ νὰ ἵσταται ὀρθία. (Εὖγε! εὖγε! ἐξ ἀριστερῶν). Ἂς προβῶμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐν γένει διατάξεων τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, ἵνα ἴδωμεν, ἂν τοῦτο εἶναι προστατευτικὸν ἢ καθαρῶς καταθλιπτικόν. Αὐξάνεται ἡ φορολογία τοῦ σίτου, καὶ ὡς πρόσχημα φέρεται ἡ δῆθεν προσπάθεια νὰ προστατευθῶσιν οἱ γεωργικοὶ πληθυσμοὶ καὶ ἀνακουφισθῇ ὁ λαός· ἀλλ’ ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τούτου αὐξάνονται τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, οὐδεμία δὲ προστασία παρέχεται οὔτε εἰς τοὺς γεωργοὺς οὔτε εἰς τὸν λαὸν ἐν γένει. Γνωστὸν τοῖς πᾶσιν εἶναι, ὁπόσα καὶ ὁποῖα ἄλλα μέτρα δέον νὰ προηγηθῶσι πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἐγχωρίου σιτοπαραγωγῆς, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἐπιβολὴν φορολογίας ἐπιπροσθέτου ἐπὶ τοῦ ἔξωθεν εἰσαγομένου σίτου, ὡς ἐπίσης γνωστὸν τοῖς πᾶσιν εἶναι, ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ ἄρτου ἐξαρτᾶται πρωτίστως ἐκ τῆς τιμῆς τοῦ σίτου ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ νομίσματος μὴ ἐπιδρώσης πάντοτε οὐσιωδῶς· διότι εἴδομεν ῥαγδαίαν τοῦ νομίσματος πτῶσιν ἐσχάτως, καὶ ὅμως ἡ τιμὴ τοῦ ἄρτου παρέμεινε σταθερά. Οὐδὲ πρέπει νὰ κολακεύῃ τὴν σιτοπαραγωγὴν τῆς Θεσσαλίας ἡ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προτεινομένη νέα φορολογία, ἥτις μόνον σκοπὸν ἔχει τὴν εἴσπραξιν τριῶν ἐπὶ πλέον ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἐπίσης παρατηρῶ ἐπὶ τῆς παραγράφου δʹ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, ὅτι διὰ τῆς ὑποδιαιρέσεως τοῦ ἐδαφίου αʹ τῆς κλάσεως 23 εἰς δύο ἐδάφια, αʹ καὶ βʹ, δὲν σκοπεῖται ἡ ἐλάφρυνσις τῶν ἀπορωτέρων τάξεων τοῦ λαοῦ καὶ ἡ ἀνάλογος ἐπιβάρυνσις τῶν εὐπορωτέρων, ἀναβιβαζομένου τοῦ τέλους τῆς στιλπνῆς ὀρύζης, καὶ ὑποβιβαζομένου τοῦ τῆς μὴ στιλπνῆς τοιαύτης. Βεβαίως ἐπὶ ἐσφαλμένων πληροφοριῶν στηριχθεῖσα ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου περιέλαβεν εἰς τὸ νομοσχέδιον τοιαύτην διάταξιν· διότι ἡ στιλπνὴ ὄρυζα διατιμᾶται ἀπὸ λεπτῶν 65 μέχρι μιᾶς δραχμῆς καὶ 40 λεπτῶν, καὶ οὐχὶ ἀπὸ 1,30 ἕως 1,40, ὡς ἰσχυρίζεται ἡ αἰτιολογικὴ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἔκθεσις. Αὐτὴν λοιπὸν τὴν στιλπνὴν, ἀλλ’ εὐθηνὴν ὄρυζαν, τὴν ὁποίαν ζητεῖτε νὰ ἐπιβαρύνητε μὲ νέαν φορολογίαν, καταναλίσκουσιν αἱ ἄποροι τάξεις, διότι ἡ μὴ στιλπνὴ ὄρυζα, τὴν ὁποίαν ἰσχυρίζεται τὸ νομοσχέδιον ὅτι χρησιμοποιοῦσιν οἱ ἄποροι τάξεις, εἶναι ἀκατάλληλος πρὸς βρῶσιν, καὶ χρησιμεύει μόνον πρὸς κατασκευὴν γλυκυσμάτων, ἀντὶ τοῦ ἐκλεκτοῦ, ἀλλ’ ἀκριβοῦ ἀλεύρου, τὰ γλυκύσματα δὲ ταῦτα βεβαίως δὲν εἶναι προωρισμένα νὰ καταναλίσκωνται ἀπὸ τοὺς ἀπόρους. Ἀπόδειξις δὲ, ὅτι ἡ μὴ στιλπνὴ αὕτη ὄρυζα, ἡ ἐξ Ἀγγλίας εἰσαγομένη, δὲν χρησιμεύει πρὸς βρῶσιν, εἶναι καὶ ὅτι ἐλάχιστον ποσὸν ἐξ αὐτῆς εἰσάγεται· ἐπὶ ἀναλογίας 100 σάκκων στιλπνῆς ὀρύζης εἰσάγεται εἷς μόνον σάκκος μὴ στιλπνῆς. Τοιαύτας ἀσφαλεῖς πληροφορίας ἔχω. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν ἐμφαίνουσαν τὸν ἀριθμὸν τῶν σάκκων τῶν ἐξ ἑκάστου εἴδους ὀρύζης κατ’ ἔτος εἰσαγομένων. Ὡς πρὸς τὴν συγχώνευσιν τῶν ἐδαφίων αʹ καὶ βʹ τῆς κλάσεως 300 πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀποφυγῆς τῶν ἐγειρομένων ἀμφισβητήσεων ἐν τοῖς τελωνείοις καὶ πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς εἰσαγωγῆς καλλιτέρου τυπογραφικοῦ χάρτου, παρατηρῶ ὅτι οὐδὲν ἐκ τούτων ἐπιτυγχάνεται διὰ τῆς συγχωνεύσεως, παρὰ μόνον ὅτι αὐξάνει ὁ δασμὸς τοῦ ἀστιλβώτου χάρτου, ἐφ’ οὗ ἐκτυποῦνται τὰ διδακτικὰ βιβλία, ἐπὶ ζημίᾳ τῶν λαϊκῶν τάξεων. Τελευταῖον ἐπὶ τῆς παραγράφου εʹ, δι’ ἧς τίθεται δασμὸς ἐπὶ τοῦ ἔξωθεν εἰσαγομένου καρυδελαίου ἑξήκοντα δραχμῶν εἰς μεταλλικὸν κατὰ ἑκατὸν ὀκάδας, ἀντὶ δραχμῶν τριάκοντα, παρατηρῶ, ὅτι, ἂν πρόκειται διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς φορολογίας ταύτης νὰ καταδιωχθῇ ἡ διὰ τοῦ καρυδελαίου νοθεία τοῦ βουτύρου, ἡ πρόνοια αὕτη τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅλως ματαία, διότι ἡ ἐπερχομένη αὔξησις τῆς φορολογίας, ὡς ἐλαχίστη, δὲν δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τὴν εἰσαγωγὴν καρυδελαίου πρὸς νοθείαν. Ἂν ἡ Κυβέρνησις σοβαρῶς ἐνδιαφέρηται νὰ παρεμποδίσῃ τὴν ἀνθυγιεινὴν νοθείαν τοῦ βουτύρου καὶ συγχρόνως νὰ προστατεύσῃ τὰς κτηνοτροφικὰς ὑγιεινὰς ἐγχωρίους ὕλας, δέον νὰ θέσῃ ἐπὶ τοῦ μίγματος τούτου φόρον ἴσον πρὸς τὴν τρέχουσαν τιμὴν τοῦ βουτύρου. Διὰ τῆς φορολογίας ταύτης, τῆς δικαίας, καὶ ἡ νοθεία προλαμβάνεται, καὶ ἔσοδον οὐκ εὐκαταφρόνητον εἰσέρχεται εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Κατόπιν τῶν παρατηρήσεων τούτων ἐπιλέγω, ὅτι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐλλείπει τὸ θάρρος νὰ εἴπῃ, ὅτι ἔχουσα ἀνάγκην προσόδων προβαίνει εἰς νέα φορολογικὰ μέτρα, καὶ προσπαθεῖ νὰ συγκαλύψῃ τὰ μέτρα αὐτῆς, προσποιουμένη ὅτι μεριμνᾷ διὰ τούτων νὰ προστατεύσῃ τὰς ἀπορωτέρας λαϊκὰς τάξεις.

§81Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§82ΑΓ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§83Α. ΜΟΝΟΚΡΟΥΣΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ὅταν ἀνέρχωμαι τὸ βῆμα τοῦτο, αἰσθάνομαι συγκίνησιν, διότι οὔτε γνώσεις ἔχω πολλὰς, οὔτε ἄνθρωπος τοῦ λόγου εἶμαι. Ἀναγκάζομαι ὅμως νὰ ὁμιλῶ, ὁσάκις βλέπω τὴν Βουλὴν νὰ θέλῃ νὰ ἐπιβαρύνῃ ἐπὶ μᾶλλον τὴν τάξιν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἀνήκω καὶ τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω. Καὶ πῶς νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶ, ὅταν ἀκούω τὴν προτεινομένην ἐπιβολὴν φόρου εἰς τὸν ἄρτον, εἰς τὸν βακαλάον, εἰς τὰς ῥέγγας καὶ τὰ φασόλια, εἴδη, τὰ ὁποῖα εἶναι ἡ κυρία τροφὴ τοῦ ἐργατικοῦ λαοῦ; Προερχόμενος καὶ ἐγὼ ἐκ τῆς τάξεως τοῦ λαοῦ, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν οὗτος εὑρίσκεται, καὶ πόσον πάσχει καὶ πένεται σήμερον, καὶ διὰ τοῦτο καταλαμβάνομαι ὑπὸ μεγαλειτέρας συγκινήσεως, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον δὲν ἤκουσα ποτὲ μίαν φωνὴν ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ, ἵνα ἐπιβληθῇ φόρος εἰς τοὺς εὐπόρους καὶ ὄχι εἰς τὴν ἐργατικὴν τάξιν, εἰς τὴν ὁποίαν, κατ’ ἐμέ, ὅλα τὰ Κράτη στηρίζουσι τὰ θεμέλια αὐτῶν. Οὐδέποτε ἤκουσα μίαν φωνήν, ἵνα ἐπιβαρυνθῇ ἡ τάξις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἔχει ὅλα τὰ μέσα τῆς εὐπορίας διὰ τῶν κόπων τῆς ἐργατικῆς τάξεως· οὐδέποτε ὑψώθη φωνὴ νὰ προστατευθῇ ἡ τάξις ἡ ἐργατική, ἀλλὰ πάντοτε ἤκουσα ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ, εἰς τὸ μικρὸν διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον εὑρίσκομαι ἐν αὐτῇ, νὰ ζητῶνται φόροι παρὰ μόνης τῆς ἐργατικῆς τάξεως. Ἐνῷ, κύριοι Βουλευταί, ἡ πεῖνα μαστίζει τὴν τάξιν ταύτην, καὶ καθ’ ἡμέραν λαμβάνομεν τηλεγραφήματα, διὰ τῶν ὁποίων οἱ δυστυχεῖς οὗτοι ζητοῦσιν ἀναστολὴν φόρων, ἡμεῖς ἀπ’ ἐναντίας ἐπιβάλλομεν νέους φόρους! Ἀλλὰ τότε τίς ὁ σκοπὸς νὰ ὑποστηρίξωμεν τὸν Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, καὶ νὰ ζητῶμεν νὰ ἐνισχύσωμεν τὸν στρατὸν καὶ τὸν στόλον; Ὅταν τὰ Κράτη δὲν παρέχωσι τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ παρέχωσι πρὸς συντήρησιν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἵτινες θ’ ἀποτελέσωσι τὸν στρατὸν καὶ τὰ πληρώματα τοῦ στόλου, καὶ τοὺς ἀναγκάζουν νὰ ἐκπατρίζωνται, δύνανται τὰ Κράτη νὰ ἔχωσι στρατόν; Βεβαίως δὲν δύνανται. Ἐνθυμοῦμαι, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Σιμόπουλος, εἰσάγων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νομοσχέδια ἐπιβαρύνοντα τὴν τάξιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν προηγουμένως ἀνέφερα, ἠρώτησε τὸν βουλευτὴν Μονοκροῦσον, διαμαρτυρηθέντα κατὰ τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων: «Ἀφοῦ ἡμεῖς, κύριε Μονοκροῦσε, φέρομεν τοιαῦτα νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἐκπατρισμὸν τῆς τάξεως ἐκείνης, ποῖα νομοθετικὰ μέτρα ἠμπορεῖτε νὰ φέρητε σεῖς;» Ἀφοῦ ἐζήτησε παρὰ τοῦ Μονοκρούσου γνώμην ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἶπεν ὁ Μονοκροῦσος πρὸς τὸν κύριον πρώην Ὑπουργόν: «Πρῶτον, ἐὰν θέλητε οἰκονομίας καὶ ὄχι τὸν ἐκπατρισμὸν τοῦ ἐργατικοῦ λαοῦ, ἠμποροῦμεν πρῶτοι ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ ν’ ἀφήσωμεν, ἀφοῦ βλέπομεν τὸ Κράτος εἰς οἰκονομικὴν κρίσιν, τὸ ἥμισυ τῆς ἀποζημιώσεώς μας· δεύτερον, κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἠμπορεῖτε νὰ καταργήσητε τοὐλάχιστον 3,000 θέσεις ἀργομίσθων, τοὺς ὁποίους ἔχετε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Τρίτον, ἐὰν νομίζητε, ὅτι δὲν ἀρκοῦσιν αὐτά, ἠμπορεῖτε τότε νὰ ἐπιβάλητε φόρον τοὐλάχιστον ἥμισυ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν κεφαλαίων». Ἄς μὴ κάμνῃ δὲ ἐντύπωσιν, κύριοι Βουλευταί, τοῦτο, διότι εἰς τὰ ἄλλα πεπολιτισμένα Κράτη νομίζω ὅτι φορολογοῦνται τὰ κεφάλαια. Ἐπειδὴ δὲ τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν διατρέχει οἰκονομικὴν κρίσιν, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ καὶ θυσία τις εἰς τοιαύτην περίστασιν, καὶ ὅτι δὲν θὰ ἦναι ἔγκλημα νὰ ἐπιβαρυνθῶσι καὶ τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιβαρύνονται μέχρι σήμερον. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν σᾶς ἀρκῇ καὶ αὐτό, κύριε Ὑπουργέ, δὲν ἠμπορεῖτε τάχα νὰ ἐπιβάλητε φόρον εἰς τὰς κληρονομίας, εἰς τὰς προῖκας, εἰς τὴν πολυτέλειαν, καὶ νὰ μὴ σκέπτησθε πάντοτε περὶ φορολογίας μόνον τῆς ἐργατικῆς τάξεως, τὴν ὁποίαν οὕτως ἀναγκάζετε νὰ ἐκπατρίζηται; Οὐδεμία προσοχή, κύριοι Βουλευταί, ἐδόθη ποτὲ εἰς τὸν Μονοκροῦσον, ὁ ὁποῖος ὡμίλει μὲν πρακτικῶς, ἀλλ’ αἰσθάνεται ὅτι τὸ Κράτος πάσχει, καὶ ὅτι ἡ ἐργατικὴ τάξις σήμερον ζητεῖ ἐργασίαν, καὶ ἀντὶ ἐργασίας τῆς ἐπιβάλλονται φόροι. Ἡ ἐργατικὴ τάξις πάσχει καὶ πεινᾷ, καὶ οὐδεμία προστασία παρέχεται εἰς αὐτήν! Ποία ἡ θέσις ἡμῶν, κύριοι Βουλευταί, ἀπέναντι τοῦ λαοῦ; Νομίζω, ὅτι ἀπεστάλημεν ἐνταῦθα, ἵνα προστατεύσωμεν τοὺς πάσχοντες· οἱ μὴ πάσχοντες δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην ἡμῶν. Καὶ διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, λυποῦμαι ὅτι δὲν ἤκουσα ποτὲ διὰ τὴν ἐργατικὴν τάξιν μίαν φωνὴν ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ, δὲν ἤκουσα μίαν φωνὴν ζητοῦσαν νὰ φορολογήσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὰ μέσα, νὰ παρασχεθῇ δὲ ἀνακούφισις εἰς τὸν λαὸν διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῆς φορολογίας τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης· τοὐναντίον δὲ ἐρχόμεθα σήμερον νὰ ἐπιβάλωμεν νέα βάρη εἰς τὸν πτωχὸν λαόν!

§84ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριοι Βουλευταί, νὰ φέρω γνώμην ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, καὶ ἰδίως ὡς πρὸς τὴν αὔξησιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, λέγω, εἰς τοῦτο, διότι νομίζω ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου εἶναι καταθλιπτική, διότι αὐξάνοντες τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ σίτου κατὰ δύο λεπτὰ τὴν ὀκᾶν φορολογοῦμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, οὐχί, ὡς λέγει τὸ νομοσχέδιον, κατὰ δύο μόνον λεπτά, ἀλλὰ κατὰ ἓξ λεπτὰ καὶ πλέον, καὶ τὰ μὲν τρία λεπτὰ εἰσπράττει τὸ δημόσιον ταμεῖον, τὰ δὲ λοιπὰ εἰσπράττουσιν οἱ παραγωγοὶ τοῦ σίτου. Τίνες δὲ οἱ παραγωγοί, εἶναι γνωστόν, Κύριοι· εἶναι ὀλίγοι τσιφλικιοῦχοι ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ Φθιώτιδι. Καὶ λοιπὸν θὰ φορολογήσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τοσοῦτον ἀπηνῶς, ἵνα συντρέξωμεν τοὺς ὀλίγους μεγαλοκτηματίας; Νομίζω ὅτι, ἐὰν τοῦτο πράξωμεν, θὰ ἐγκληματίσωμεν κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐὰν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους εἶχεν ἀνάγκην νὰ ὑποβάλωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἰς θυσίας, νὰ φορολογήσωμεν τὸν ἄρτον τοῦ λαοῦ, θὰ ἠδύνατό τις νὰ δώσῃ ψῆφον ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ τότε μόνον, ὅτε δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῇ ἄλλος πόρος. Μὴ λησμονῶμεν, Κύριοι, ὅτι πρὸ δύο ἢ τριῶν ἐτῶν ὁ σῖτος ἐτιμᾶτο εἰς τὰς ἀγοράς, καὶ ἰδίᾳ τῆς Πελοποννήσου, — διότι δὲν ἠξεύρω τί ἐγίνετο ἐδῶ, — ἀπὸ 25 λεπτῶν μέχρι 30· νῦν δὲ, ὅτε εἴμεθα καὶ εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ ἁλωνισμοῦ, εἰς τὴν Πελοπόννησον ὁ σῖτος τιμᾶται λεπτὰ 40. Καὶ θέλετε λοιπὸν νὰ ἐπιβάλητε εἰσέτι εἰς τὸν λαὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος μόνον διὰ τοῦ ἄρτου τρέφεται κατὰ τὸ πλεῖστον, πρόσθετον φορολογίαν, ἵνα παχύνητε τὰ θυλάκια τῶν μεγαλοκτηματιῶν; Ἀλλὰ μὴ τάχα ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι προστατευτικὸς τῆς σιτοπαραγωγῆς, ἵνα εἴπωμεν ὅτι προστατεύομεν μίαν τάξιν ἀνθρώπων, ἐκ τῆς ὁποίας περιμένομεν ζωήν, παραγωγήν; Οὐχί, Κύριοι. Προστατεύομεν, ὡς εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, τοὺς μεγαλοκτηματίας, οἵτινες οὐδὲν συνεισφέρουσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀνθ’ ὅσων ἀπολαμβάνουσιν· ἀπολαμβάνουσι, καὶ δὲν συνεισφέρουσι μέρισμα, ποσοστὸν τοῦ εἰσοδήματος, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν αὐτοὶ οἱ μεγαλοκτηματίαι! Ποῖοι πληρώνουσι τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν; Οἱ γεωργοί· οἱ γεωργοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἵλωτες καὶ σκλάβοι τῶν μεγαλοκτηματιῶν! οἱ γεωργοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄνθρωποι δυστυχέστατοι! οἱ γεωργοί, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται ἀσφαλείας! οἱ γεωργοί, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται τῶν πάντων! Καὶ ἐρχόμεθα καὶ ζητοῦμεν συνδρομὴν ὑπὲρ τῶν μεγαλοκτηματιῶν, τοὺς δὲ γεωργούς, τὴν τάξιν τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἐργασίας, ῥίπτομεν εἰς τὸ βάραθρον, καὶ δὲν θέλομεν ποτὲ νὰ συντρέξωμεν αὐτήν, ἵνα ἀνακύψῃ ὀλίγον καὶ ζήσῃ ὁπωσδήποτε ἀνθρωπίνως! Δυνάμεθα, κύριε Πρόεδρε, νὰ ψηφίσωμεν καὶ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ὑπὸ ἕνα ὅρον· νὰ ἐπανέλθῃ ἡ δεκάτη, νὰ φορολογηθῶσιν οἱ μεγαλοκτηματίαι, οἱ ἔχοντες παραγωγὴν μεγάλην. Αὐτὰ εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ νομίζω πρόσφορα, ἵνα βελτιώσωσι τὴν γεωργικὴν τάξιν. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἐγκαταλείπομεν γνώμας καὶ ἰδέας τοιαύτας, ἐφ’ ὅσον σκεπτόμεθα μόνον πῶς νὰ βελτιώσωμεν τὴν τύχην τῶν μεγαλοκτηματιῶν, οὐδὲν ἄλλο πράττομεν ἢ βλάπτομεν καιρίως τὴν γεωργίαν, καταστρέφομεν αὐτὴν, καὶ παχύνομεν τὰ θυλάκια τῶν ὀλίγων τιμαριούχων. Ἀλλὰ, κύριοι Βουλευταὶ, σεῖς ἰδίως οἱ ἐκ Πελοποννήσου καταγόμενοι, γνωρίζετε ὅτι ἀπὸ 6 ἢ 7 ἤδη ἐτῶν, ὅτε ηὔξησεν ἡ τιμὴ τοῦ ἄρτου, οἱ συμπολῖται ἡμῶν ἐτράπησαν εἰς τὸν ἄλλον κόσμον, κατὰ χιλιάδας μεταβαίνοντες εἰς Ἀμερικήν. Ἡ ὕψωσις τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου δὲν ἔδιδε τὰ μέσα εἰς τοὺς συμπολίτας μας νὰ ζήσωσι, δὲν ἠδύναντο ἐκ τῆς ἐργασίας των νὰ προσπορισθῶσιν ὅ,τι ἀπῃτεῖτο, διὰ νὰ ἀγοράσωσιν ἄρτον, καὶ ἀθρόοι κατ’ ἀνάγκην μετανάστευσαν εἰς Ἀμερικὴν, ἵνα εὕρωσιν ἄρτον. Γνωρίζετε λοιπὸν, ὅτι ἠρημώθη κατὰ τὸ ἥμισυ ἡ Πελοπόννησος λόγῳ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ ἄρτου· μόλις δ’ ἀνέκυψε κατὰ τὰ τρία τελευταῖα ἔτη, πάλιν ηὐξήθη ἡ τιμὴ τοῦ σίτου, καὶ ἐρχόμεθα σήμερον νὰ αὐξήσωμεν ἔτι μᾶλλον αὐτήν! Δὲν εἶναι δὲ ὀρθὸς ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι λόγῳ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος δὲν ἐπηρεάζεται ἡ τιμὴ τοῦ σίτου. Δὲν γνωρίζω, τί γίνεται ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ, ἀλλ’ ἐν Πελοποννήσῳ οὐδεμίαν ἐπιρροὴν δύναται νὰ ἔχῃ τοῦτο. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἂν νομίζῃ ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβεῖς αἱ πληροφορίαι μου, νὰ ζητήσῃ πληροφορίας στατιστικὰς, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ μάθῃ, ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ σίτου σήμερον εἶναι 40 λεπτά. Τί περισσότερον, Κύριοι, θέλουν οἱ μεγαλοκτηματίαι; Δὲν εἶναι εὐχαριστημένοι νὰ πωλῶσι τὸ προϊόν αὐτῶν μὲ τόσον ὑψηλὴν τιμήν; Ἐνθυμοῦμαι αὐτοὺς πρὸ ἑνὸς καὶ δύο ἐτῶν λέγοντας: «πῶς θὰ ἀνθέξωμεν! 19 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν ἔχει ὁ σῖτος ἐν Θεσσαλίᾳ». Καὶ τώρα, ὅτε ἐν Θεσσαλίᾳ ἔχει ὁ σῖτος ὑπὲρ τὰ 30 λεπτὰ, δὲν παραδέχονται ὅτι ἱκανοποιοῦνται! Τί θέλετε πλέον ἀπὸ τὴν ἄλλην Ἑλλάδα; Ἀλλὰ διατὶ, Κύριοι, συνδέετε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μὲ τὴν σύμβασιν τὴν σταφιδικήν; Ἔχει καμμίαν σχέσιν τοῦτο; Σᾶς ἐζήτησαν οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ νὰ ἀγοράσητε σεῖς τὴν σταφίδα των ἀκριβότερα; ἢ κατηναλώσατε ποτὲ σταφίδα σεῖς οἱ παραγωγοὶ τοῦ σίτου; ἢ ἐζητήσατε ἀντάλλαγμά τι ἄλλο ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου; Καὶ ὅμως εἶχον τὴν γενναιότητα οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ νὰ εἴπωσιν: «ὑποβάλλομεν ἡμεῖς τὸ προϊόν ἡμῶν εἰς μεγαλειτέραν φορολογίαν». Καὶ ἡ φορολογία τῆς σταφίδος εἶναι ἀπηνεστάτη, διότι δὲν φορολογεῖται πλέον τὸ εἰσόδημα, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ κεφάλαιον. Πῶς λοιπὸν συνδέετε σεῖς τὴν φορολογίαν τοῦ σίτου μὲ τὴν σταφιδικὴν σύμβασιν; Ποία σχέσις ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δύο, καὶ θέλετε, κατὰ τρόπον οὐχὶ πρέποντα εἰς Κοινοβούλιον, νὰ ἐπιβάλητε σεῖς ἐν τοιαύτῃ στιγμῇ τὴν θέλησιν ὑμῶν, ἵνα φορολογηθῇ οὕτως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μὲ 6 περίπου ἑκατομμύρια, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ 3,000,000 θὰ λάβῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον, τὰ δὲ ὑπόλοιπα θέλουσιν ἐνθυλακώσει οἱ μεγαλοκτηματίαι; Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι Βουλευταὶ, θέλω καταψηφίσει τὴν τροποποίησιν τοῦ δασμοῦ τῆς κλάσεως 19, ἤτοι τὴν προτεινομένην αὔξησιν τῆς φορολογίας τοῦ σίτου κατὰ 2 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ποταμιάνος ἔχει τὸν λόγον.

§86ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἡ Κυβέρνησις, πρὶν ἢ ἀποφασίσῃ ν’ αὐξήσῃ τὸν εἰσαγωγικὸν δασμὸν τοῦ σίτου, ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ σίτου ἐν Ρωσσίᾳ ηὔξησεν ἐπαισθητῶς, καὶ ὅτι φόβος εἶναι ν’ αὐξήσῃ ἔτι περισσότερον, ἂν ἐξακολουθήσωσιν αἱ ἀνωμαλίαι ἐν Ρωσσίᾳ. Τὰ δύο λεπτὰ, τὰ προστιθέμενα εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ σίτου, θὰ γείνωσιν, ἕως οὗ φθάσῃ ὁ ἄρτος μέχρι τοῦ καταναλωτοῦ, ὡς εἶναι γνωστόν, 5 καὶ 6 λεπτὰ, ἂν μὴ καὶ πλειότερα. Δὲν ἐννοῶ δὲ, κατὰ τίνα τρόπον, ὡς λέγει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου, ἐνισχύεται ἡ ἐγχώριος παραγωγὴ τοῦ σίτου διὰ τῆς τοιαύτης αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ. Ἂν ὁ ἔξωθεν ἐρχόμενος σῖτος, ὁ ἐπιβαρυνόμενος μὲ τόσας δαπάνης ναύλου, φορτώσεων καὶ ἐκφορτώσεων κλπ., δὲν καταγωνίζηται ὑπὸ τοῦ ἐγχωρίου, πῶς θὰ δυνηθῇ ὁ ἐγχώριος ν’ ἀνταγωνισθῇ πρὸς αὐτόν, τὸν καὶ ἀνωτέρας ποιότητος καὶ πολλαχῶς εὐθηνότερον τοῦ ἐγχωρίου; Δὲν ἐννοῶ, ἐπαναλαμβάνω, πῶς θὰ ἐνισχυθῇ ἡ ἐγχώριος παραγωγὴ διὰ τοῦ νέου φόρου. Εἶναι δὲ δεινὴ θυσία διὰ τὸν τόπον, νὰ ὑποβάλληται ὅλος ὁ λαὸς, καὶ δὴ ὁ πενέστερος, ὁ τὸν πολὺν ἄρτον καταναλίσκων, εἰς τοιαύτην θυσίαν χάριν τῶν ὀλίγων παραγωγῶν τῆς Θεσσαλίας καὶ τῶν ὀλιγίστων τῆς Φθιώτιδος. Ἡ σιτοπαραγωγὴ τῆς Πελοποννήσου εἶναι λίαν ἀνεπαρκὴς καὶ δι’ αὐτὴν τὴν Πελοπόννησον· αἱ Κυκλάδες ἅπασαι, ἡ Ἑπτάνησος ἐπίσης καὶ ἡ δυτικὴ Στερεὰ Ἑλλὰς στεροῦνται ὡσαύτως σίτου. Νομίζετε ὅτι τὰ σιτηρὰ τοῦ τόπου ἀρκοῦσι διὰ τὸν πληθυσμὸν τῆς χώρας, ἢ ὅτι ἀρκεῖ ὁ Θεσσαλικὸς σῖτος διὰ τὸν τόπον, ὥστε νὰ πιστεύητε ὅτι ἐκ τούτου θὰ ἐνισχυθῇ ἡ ἐγχώριος σιτοπαραγωγή; Μήπως ὁ ἐγχώριος σῖτος ἐξέρχεται τοῦ Κράτους; Μήπως δύναται ν’ ἀνταγωνισθῇ πρὸς τὸν καλλιτέρας ποιότητος καὶ κατωτέρας τιμῆς ῥωσσικὸν σῖτον; Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ φορολογία αὕτη εἰς τὴν κατωτάτην τάξιν τοῦ λαοῦ θὰ ἦναι ἐπαισθητοτάτη, σήμερον μάλιστα, ὅτε ὁ λαὸς εὑρίσκεται ἐν δυσφορίᾳ, δυσφορίᾳ, ἣν καὶ πολλὰ ἄλλα μαρτυροῦσιν, ἀλλὰ καὶ αἱ μεταναστεύσεις, ἄνευ τῶν ὁποίων θὰ εἴχομεν περισσοτέρας ἀνησυχίας σήμερον ἕνεκα τῆς δυσφορίας. Ἂς πεισθῇ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι προτοῦ ἐξαντληθῶσιν ὅλαι αἱ δυναταὶ οἰκονομίαι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἡ νέα αὕτη φορολογία προξενεῖ κακίστην αἴσθησιν. Μόνον δὲ ἡ ἰδέα τῆς ἐπιβολῆς φόρου, ἔστω καὶ ἐλαχίστου, θὰ δικαιολογήσῃ τοὺς ἀρτοποιοὺς καὶ τοὺς τὰ ἄλευρα ἐμπορευομένους ν’ αὐξήσωσι τὴν τιμὴν κατὰ πέντε καὶ πλέον λεπτὰ τὴν ὀκᾶν. Ταύτην τὴν στιγμὴν ἔλαβον τηλεγράφημα καὶ ἐκ Κερκύρας, ὅτι ὁ λαὸς θὰ διαμαρτυρηθῇ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Δὲν ἠξεύρω ποίαν γνώμην ἔχουν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, καὶ ἰδίως ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς ἣν ἀνήκω, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας. Ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ φορολογία αὕτη πρέπει νὰ μὴ ἐπιβληθῇ. Ἂν εὑρισκώμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιβάλωμεν φόρους, προτιμότερον κρίνω ν’ ἀντικαταστήσωμεν τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας τοῦ σίτου δι’ αὐξήσεως ἄλλων φόρων. Τὰ δύο λεπτὰ εἰς τοῦ ἐμπόρου τὰς χεῖρας, τοῦ προκαταβάλλοντος τὸν φόρον αὐτόν, κατ’ ἀνάγκην θὰ προκαλέσωσιν αὔξησιν κατὰ 5 λεπτὰ κατ’ ἐλάχιστον εἰς τὸν καταναλωτὴν, νῦν μάλιστα, μετὰ τὴν αὔξησιν τῶν τιμῶν ἐν Ρωσσίᾳ, — διότι ἐν Ἑλλάδι καταναλίσκεται ὁ ῥωσσικὸς σῖτος, ὁ σκληρὸς λεγόμενος. — Σημειώσατε δὲ, ὅτι ὁ λαὸς συνήθισε ν’ ἀγοράζῃ ἄρτον ἀπὸ τοὺς ἀρτοποιούς, τὸ δὲ πλεῖστον τοῦ λαοῦ στερεῖται τῶν ἕξεων, ἃς ἔχουσιν εἰς πολλὰ μέρη τῆς Πελοποννήσου, νὰ κατασκευάζωσι τὸν ἄρτον κατ’ οἶκον καὶ ἐν οἰκιακῷ ἢ κοινῷ κλιβάνῳ· ἐννοεῖται δὲ, ὅτι ἡ προσθήκη τῶν δύο λεπτῶν θὰ φέρῃ εἰς τὸν λαὸν, τὸν ἀγοράζοντα ἄρτον, μεγαλειτέραν αὔξησιν καὶ πολὺ μεγάλην δυσφορίαν, διότι ὁ ἄρτος εἰς τὰ πλεῖστα χωρία εἶναι ἡ κυρία τροφὴ τοῦ λαοῦ. Διὰ τοῦτο εἶμαι ἐναντίος τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου τούτου. Πληροφοροῦμαι δὲ, ὅτι καὶ οἱ ἔμποροι καὶ ἡ βιομηχανία τῶν ἀλεύρων ἐν Πειραιεῖ θὰ ὑποστῶσιν ἐπίσης ζημίας ἐκ τούτου, διότι καὶ οἱ τὴν βιομηχανίαν ταύτην ἀσκοῦντες, ὑποχρεούμενοι νὰ πληρώνωσι τὸν φόρον τῶν εἰσκομιζομένων φορτίων σίτου, θὰ εὑρεθῶσι καὶ αὐτοὶ εἰς δυσχέρειαν. Εἰς τοῦτο νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει καλῶς νὰ προσέξῃ, διότι εἰς τὰς ἄλλας αἰτίας τῆς δυσφορίας τοῦ λαοῦ προστίθεται μία ἀκόμη. Ἐν ἄλλῃ εὐκαιρίᾳ θὰ ὁμιλήσω διὰ τὸ ζήτημα τῆς δυσφορίας τοῦ λαοῦ· διότι, ἂν πράξω τοῦτο σήμερον, ἴσως θέλω παρεξηγηθῆ, ὅτι ἐξογκώνω τὰ πράγματα. Ἐπίσης παρατηρῶ, ὅτι δὲν εἶναι εὐεξήγητος ἡ διάκρισις τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς ὀρύζης, διότι, κατὰ τὰς πληροφορίας τῶν ἐμπόρων, ἡ στιλπνὴ ὄρυζα εἶναι τιμῆς ἴσης καὶ κατωτέρας ἀκόμη τῆς τιμῆς τῆς μὴ στιλπνῆς, ἡ ὁποία θεωρεῖται κατωτέρα κατὰ τὸ δασμολόγιον. Πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι τὸ δασμολόγιόν μας ἀνέκαθεν δὲν ἔχει ὁρίσει καλῶς τὰ περὶ τούτου, ἡ δὲ ὄρυζα ἡ στιλπνὴ εἶναι εἰς μεγαλειτέραν χρῆσιν τῆς μὴ στιλπνῆς. Ὀρθὴ βεβαίως εἶναι ἡ φορολογία τοῦ καρυδελαίου, καὶ ἐγὼ ἐγκρίνω αὐτὴν, διότι ἐξ αὐτοῦ γίνεται κατάχρησις εἰς τὴν νόθευσιν τοῦ βουτύρου. Ἡ ἐλάττωσις τῆς φορολογίας τῶν εἰς δοχεῖα εἰσκομιζομένων ἰχθυηρῶν καὶ ἀστακῶν (τόννων, σαρδελλῶν κλπ.) δικαιολογεῖται ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου ὡς γινομένη πρὸς καταστολὴν τῆς λαθρεμπορίας. Δὲν πιστεύω ὅτι γίνεται τόσον μεγάλη λαθρεμπορία εἰς τοιούτου εἴδους πράγματα, ὥστε νὰ δικαιολογῆται ἐλάττωσις αὕτη. Τὰ ἐδώδιμα ταῦτα, τὰ ἐν κυτίοις ἔξωθεν εἰσαγόμενα, καταναλίσκει ἡ εὐπορωτέρα τάξις, καὶ αὐτὴ δύναται νὰ πληρώνῃ τὸν φόρον.

§87Δ. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Λυποῦμαι, διότι οἱ ἔμποροι, οἱ ὁποῖοι σᾶς ἔδωκαν αὐτὰς τὰς πληροφορίας, δὲν ἦσαν τόσον εὐσυνείδητοι, ὥστε νὰ σᾶς τὰς δώσουν ἀκριβεῖς, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἰχθυηρὰ, ἤτοι τόννους, ἀστακοὺς κλπ. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ἐπισημότατα, ὅτι μόνον τὸ δέκατον τῶν εἰσαγομένων ἰχθυηρῶν εἰσάγεται διὰ τῶν τελωνείων, τὰ δὲ 9/10 εἰσάγονται λαθραίως. Ἀντὶ δὲ νὰ εὐχαριστηθῆτε διὰ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ αὐτῶν, κατακρίνετε αὐτήν!

§88ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὑμεῖς βεβαίως γνωρίζετε ταῦτα καλῶς, ἀλλ’ ὅ,τι λέγει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, ὅτι δηλαδὴ ἐκ τῆς ἐλαττώσεως θὰ περιορισθῇ τὸ λαθρεμπόριον, κρίνω ἀπίθανον· ἄλλως δὲ ἡ τοιαύτη ἐλάττωσις δὲν φέρει ἀνακούφισιν τοῦ λαοῦ. Ὡς πρὸς τὰ βαλανίδια καὶ τοὺς πευκοφλοιοὺς, νομίζω ὅτι, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἀνεπτύχθη ἡ βυρσοδεψικὴ βιομηχανία τῆς Σύρου, τὰ βαλανίδια τὰ παραγόμενα ἐν τῷ τόπῳ ὀλιγώτερον ἐξάγονται. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ σχετισθῇ πρὸς τὴν βυρσοδεψικὴν τοῦ τόπου ἡ τοιαύτη τροποποίησις τοῦ δασμολογίου, διότι καὶ πευκοφλοιὸς ὀλίγος εἰσάγεται ἔξωθεν, καὶ οἱ πευκοφλοιοὶ οἱ ἐγχώριοι ἐπαρκοῦσι διὰ τὰ βυρσοδεψεῖα τῆς Σύρου. Τελευταῖον καὶ τὴν ἐλάττωσιν τῆς φορολογίας ἄλλων τινῶν εἰδῶν, ὧν ἔχομεν ἄφθονον παραγωγὴν ἐν τῷ τόπῳ, δὲν εὑρίσκω πολὺ δεδικαιολογημένην, οὐδ’ ἐνισχυτικὴν τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ κύριοι Διον. Στεφάνου καὶ Δημ. Βοκοτόπουλος ὑποβάλλουσι προσθήκην τελευταίου ἄρθρου εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 386). Ὁ κύριος Ζυγομαλᾶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταβολῶν εἰς τὸ τελωνιακὸν δασμολόγιον εἰσαγωγῆς».

§90Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι δὲν ἀνέμενον τὴν ὑποβολὴν τοιούτου νομοσχεδίου ὑπὸ Κυβερνήσεως ὑποστηριζομένης ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας, ἥτις ἐστάλη ἐνταῦθα ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν μὲ ὡρισμένον πρόγραμμα. Τὸ πρόγραμμα ἡμῶν ἦτο, ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ ἀειμνήστου Βουλευτοῦ Γόρτυνος, ὅπως δι’ οἰκονομιῶν ἐπὶ τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους, ἐπὶ τῶν δαπανῶν τῶν περιττῶν, ἢ τῶν χρησίμων ἁπλῶς, ἢ καὶ τῶν ἀναγκαίων ἔτι, κατορθωθῇ νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἂν δὲ τὸ πνεῦμα τῶν οἰκονομιῶν ἐπετείνετο σθεναρῶς καὶ ἐπαρκῶς, βεβαίως οὐδεμία ἀνάγκη θὰ παρίστατο, ὅπως ἐπιβληθῇ ὁ νέος φόρος ἐπὶ τοῦ σίτου. Ἡ δήλωσις δὲ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1905 παρουσιάζει περίσσευμα ἑκατομμυρίων, βεβαίως δὲν δικαιολογεῖ αὔξησιν τοῦ φόρου τοῦ σίτου, ἥτις εἶναι αὔξησις καὶ τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου, ὁσονδήποτε καὶ ἂν θελήσῃ νὰ ἐξηγήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ μεταφυσικῶν μεθόδων, ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ φόρου τοῦ σίτου δὲν ἐπιφέρει καὶ τὴν αὔξησιν τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου· φρονῶ δὲ, ὅτι καὶ ὁ ἴδιος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύῃ εἰς θεωρίας τοιαύτας, προωρισμένας νὰ προλάβωσι διαμαρτυρίας εὐλόγους τῶν πτωχῶν κυρίως ἐργατικῶν τάξεων. Ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει στάδιον πολλῶν οἰκονομιῶν, καὶ εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο, ἐκτελῶν τὸ πρόγραμμα τοῦ ἀειμνήστου ἀρχηγοῦ ἡμῶν καὶ τὸ πρόγραμμα τῆς πλειονοψηφίας, τῆς ὁποίας σήμερον ἡγεῖται, ὅπως ἡγεῖται, νὰ ἐπιδιώξῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῶν οἰκονομιῶν καὶ μόνον τῶν οἰκονομιῶν τὴν ἐπίτευξιν τοῦ ἰσοζυγίου. Σᾶς βεβαιῶ δὲ, ὅτι εὐχαρίστως καὶ μετὰ συγκινήσεως ἤκουσα τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος κ. Ἀλεξάκη ὁμιλήσαντος πρὸ ὀλίγου, ὡς ὡμίλησε· μετ’ εὐχαριστήσεως καὶ μετὰ συγκινήσεως ἐπίσης ἔμαθον, ὅτι καὶ ὁ ἀγαπητὸς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας ἔχουσι τὴν γνώμην, ὅτι οὐδέποτε ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθῇ φόρος ἐπὶ τοῦ σίτου.

§91Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Χάριν τοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον ὑμεῖς ἐγκατελείψατε;

§92Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ἀπόδειξις, ὅτι δὲν τὸ ἐγκατέλειψα, εἶναι, ὅτι ὁμιλῶ κατὰ τοῦ φόρου τοῦ σίτου, καὶ θὰ ψηφίσω κατ’ αὐτοῦ. Ὑμεῖς ὅμως οὐδὲν δικαίωμα ἔχετε νὰ ὁμιλῆτε καὶ διακόπτητε.

§93Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὁ λόγος εἶναι ἐλεύθερος.

§94Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀκριβῶς τὸ πρόγραμμα αὐτὸ τηρῶν, καὶ τὰς ἀρχὰς ἐκείνας ἀκολουθῶν, εἶμαι ἐκεῖ, ὅπου πρέπει νὰ ἦμαι κοινοβουλευτικῶς. Διότι λησμονεῖτε τὴν καταγωγήν σας· ἐλησμονήσατε ὅτι δὲν εἶσθε κοινοβουλευτικοί, ἐλησμονήσατε πόθεν προήλθετε· ἐλησμονήσατε, τί ἡ πλειονοψηφία ὑπέδειξε, συνελθοῦσα ἐκεῖ, ὅπου ἐδικαιοῦτο νὰ συνέλθῃ, ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ἀειμνήστου Δηλιγιάννη. Λησμονεῖτε ὅτι ἡ πλειονοψηφία, ἡ ὑποδειχθεῖσα ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὑπέδειξε προσωρινὸν ἀρχηγὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς.

§95Δ. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ὁ ὁποῖος δὲν ἐδέχθη.

§96Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Γνωρίζω, κύριε Ρεδιάδη, τὰς γνώμας σας. Σεῖς δὲν ἦσθε ποτὲ εἰλικρινῶς μεθ’ ἡμῶν. Γνωρίζω ὅτι εἶσθε προσωπικὸς φίλος τοῦ κυρίου Ράλλη. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, οὐδὲ κατηγορῶ ὑμᾶς διὰ τοῦτο. Ἦσθε πάντοτε φίλος τοῦ κυρίου Ράλλη, δὲν ἦσθε δὲ ποτὲ τοῦ Δηλιγιάννη.

§97ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ μὲ τιμᾷ.

§98Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Γνωρίζω καλῶς ὅλα τὰ προηγούμενα ἑκάστου ἐξ ὑμῶν, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ παρεμβαίνητε καὶ ἐκτίθησθε εἰς διαψεύσεις.

§99Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς ἀπαντήσω;

§100Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Θὰ μοὶ ἀπαντήσητε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν. Δύνασθε νὰ ἀπαντήσητε ὅσον θέλετε. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον νομίζω προτιμότερον δι’ ὑμᾶς, εἶναι, οὔτε νὰ μοὶ ἀπαντήσητε, οὔτε νὰ προκαλῆτε ἀπαντήσεις.

§101Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Παρακαλῶ. Εἴπετε δι’ ἐμέ. Διατὶ δι’ ἐμὲ εἶναι προτιμότερον;

§102Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Διότι εἶσθε Κυβέρνησις, καὶ ἔχετε ἀνάγκην νὰ συζητήσητε καὶ ψηφίσητε τὰ νομοσχέδιά σας, καὶ σεῖς προκαλεῖτε συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι βεβαίως θὰ φέρωσι μεγάλας συζητήσεις καὶ μεγάλας διενέξεις καὶ ἀντεγκλήσεις.

§103Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἄ! μάλιστα!

§104Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Διατὶ ἄλλο; Διότι ἠξεύρετε ὅτι ἡ πλειονοψηφία αὐτὴ δὲν συμφωνεῖ καθ’ ὁλοκληρίαν μὲ ὑμᾶς εἰς ὅσα λέγετε καὶ πράττετε ὡς Κυβέρνησις.

§105Δ. ΡΕΔΙΑΔΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Εἶναι ἰδικός μας λογαριασμός.

§106Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἐπανειλημμέναι ψηφοφορίαι ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν.

§107Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μόνον ὠχρὰ ἀπεικόνισις ἐγένετο ἐν τῇ Βουλῇ τοῦ ὅ,τι ἐτελέσθη. Ἴσως θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα ν’ ἀποκαλυφθῶσιν ὅλα καὶ νὰ λεχθῶσιν ὅλα. Ἐὰν θέλητε ἀπὸ σήμερον νὰ κάμωμεν ἀρχὴν τῆς συζητήσεως ταύτης, ἐγὼ οὐδεμίαν ἔχω ἀντίρρησιν.

§108Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ὄχι, πρὸς Θεοῦ! Καλλίτερον τὴν ἐρχομένην Σύνοδον.

§109Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁπωσδήποτε, Κύριοι, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, αὐξάνων τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ σίτου, διατείνεται ὅτι οὐδεμία αὔξησις θὰ ἐπέλθῃ ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου, διότι τὸ συνάλλαγμα ἠλαττώθη ἀθρόως...

§110Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ραγδαίως, ὄχι ἀθρόως.

§111Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ραγδαίως, ἀθρόως, ὅπως θέλετε. Ἐὰν ὅμως, κύριε Πρωθυπουργέ, ῥαγδαίως αὐξήσῃ τὸ συνάλλαγμα, σεῖς ἀφίνετε εἰς τὴν ῥάχιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ προσθήκην 50% ἐπὶ τῆς νῦν τελουμένης φορολογίας, τὴν ὁποίαν αὐξάνετε, διότι ἡ αὔξησις, τὴν ὁποίαν προσθέτετε σήμερον, τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ σίτου εἶναι αὔξησις κατὰ 50%, ὑπερβολικὴ λίαν. Πότε θὰ ἐλαττώσητε τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ σίτου; ὅταν ἐπέλθῃ ῥαγδαία αὔξησις τοῦ συναλλάγματος; Βεβαίως δὲν θὰ τὸν ἐλαττώσητε, καὶ θὰ ἐπέλθῃ οὕτω μεγίστη δυσφορία, καὶ θὰ ἐπέλθῃ σχεδὸν στέρησις τοῦ ἄρτου εἰς τὸν πτωχὸν λαόν. Οὐδεμίαν μέριμναν κατὰ τοιαύτης ἀπροόπτου ὑπερτιμήσεως τοῦ σίτου ἐν γένει βλέπω ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῆς Κυβερνήσεως. Αἱ τιμαὶ, Κύριοι, τοῦ σίτου καὶ τοῦ ἄρτου δὲν κανονίζονται ἀπὸ τὴν μικρὰν ἢ μεγάλην αὐξομείωσιν τοῦ συναλλάγματος. Ὁ κύριος λόγος τῆς αὐξήσεως ἢ ἐλαττώσεως τῶν τιμῶν τοῦ σίτου καὶ τῶν ἐμπορευμάτων τῆς μεγάλης καὶ γενικῆς καταναλώσεως εἶναι ἡ παγκόσμιος ἀγορά. Ἐὰν ὑπάρχῃ μεγάλη παραγωγὴ, ὁ σῖτος θὰ ἦναι εὐθηνὸς, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ μεγάλη παραγωγή, ἀλλὰ σιτοδεία, ὁ σῖτος θὰ ἦναι ἀκριβός. Ἀλλ’ εἴτε μεγάλη παραγωγὴ ὑπάρξῃ εἴτε μικρὰ, ἡ παραγωγὴ κανονίζει, ὡς εἶπον, τὴν τιμὴν τοῦ σίτου, καὶ ἑπομένως τὴν τοῦ ἄρτου, καὶ ἡ φορολογία αὕτη μένει μόνιμος καὶ ἐπιβαρύνει ἐκεῖνον, ὅστις καταναλίσκει τὸ ἐμπόρευμα, ἐκεῖνον, ὅστις τρώγει τὸν ἄρτον.

§112Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὁ εἷς λόγος ἐπιδρᾷ καὶ ὁ ἄλλος.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριε Ἀγγελόπουλε. Αἰωνίως διακόπτετε! Δὲν δύνασθε νὰ ἀποβάλητε αὐτὴν τὴν συνήθειαν τέλος πάντων; (ἱλαρότης).

§114Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ θεωρία, ὅτι δὲν αὐξάνομεν τὴν τιμὴν τοῦ ἄρτου, ἀλλ’ αὐξάνομεν τὴν τιμὴν τοῦ σίτου, νομίζω ὅτι εἶναι παρακεκινδυνευμένη, ἐκτὸς ἐὰν νομίζῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δικαιοῦται διὰ τῶν ἀστυνομικῶν μέτρων, διὰ τοῦ ἀστυνομικοῦ βούρδουλα, νὰ ἐπιβάλῃ τιμὴν ὡρισμένην τοῦ ἄρτου, ὅτε πάλιν θὰ ἐπέλθῃ τὸ ζήτημα, τίς θὰ πληρώσῃ τὸν φόρον, τὴν αὔξησιν κατὰ δύο λεπτά. Ἐὰν δὲν τὴν πληρώσῃ ὁ λαὸς, —διότι θὰ μείνῃ αὐτὴ ἡ τιμὴ τοῦ ἄρτου, —κἄποιος θὰ τὴν πληρώσῃ· διότι αὐτὰ εἶναι 3 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσπραχθῶσιν εἰς τὰ τελωνεῖα καὶ θὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους, ἐκτὸς τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς. Τίς θὰ πληρώσῃ τὰ 3 ἑκατομμύρια; Βεβαίως κἄποιος θὰ τὰ πληρώσῃ· θὰ τὰ πληρώσῃ ἢ ὁ καταναλωτὴς, ἢ ὁ ἔμπορος, ἢ ὁ ἀρτοποιός. Θὰ τὰ ἐπιβάλητε ἀστυνομικῶς εἰς τὸν ἀρτοποιόν; Δὲν θὰ δυνηθῆτε· διότι εἶναι καὶ τὸ μέτρον παράνομον καὶ ἄτοπον, καὶ δὲν δύνασθε νὰ ἐπιβάλητε εἰς τοὺς ἐμποροβιομηχάνους, εἰς τοὺς ἐμπόρους, εἰς τοὺς ἀρτοποιοὺς νὰ πωλῶσι μὲ ζημίαν, διότι τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦναι, ὅτι θὰ ἀπεργήσωσι καὶ θὰ παύσωσιν ἐμπορευόμενοι. Ἑπομένως αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα νομίζω ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ μὴ τὸ μετεχειρίζετο ὁ κύριος Πρωθυπουργός. Ἔπρεπε νὰ εἴπῃ εἰλικρινῶς, ὅτι ἐπιβάλλει τὸν φόρον αὐτὸν πρὸς αὔξησιν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους καὶ διὰ τὴν παραγωγήν, ὡς νομίζει, — τὴν ὁποίαν ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν θὰ ὠφελήσῃ. — Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐχθρὸς τῆς ὑποστηρίξεως τῆς παραγωγῆς οὐ μόνον τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Φθιώτιδος, ἀλλὰ καὶ ὅλων τῶν ἄλλων μερῶν τῆς Ἑλλάδος, ἔνθα παράγεται σῖτος. Ἡ ὑποστήριξις τῆς σιτοπαραγωγῆς εἶναι μία ἀνάγκη κοινωνικὴ τῆς Ἑλλάδος. Ὁ μόνος τρόπος, ὅπως δυνηθῶμεν ν’ ἀποφύγωμεν τὴν φορολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ τὴν ὑπάρχουσαν ἤδη, εἶναι νὰ ὑποστηρίξωμεν ἐπὶ τοσοῦτον τὴν Ἑλληνικὴν παραγωγὴν, ὥστε ἡ Ἑλλὰς νὰ γείνῃ αὐτάρκης.

§115Ν. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι, μάλιστα· τὰ ἄλλα δὲν ἔχουσι λόγον.

§116Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἑπομένως πάντες πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν, εἰ δυνατὸν, τοῦτο νὰ ἐπιτευχθῇ. Ἀλλὰ δυστυχῶς, Κύριοι, ἐπὶ ἔτη ἤδη ἡ φορολογία τοῦ σίτου ὑπάρχει, καὶ αὐξάνεται μάλιστα περιοδικῶς. Ἀτυχῶς αἱ ὧραι ἡμῶν πρὸς μελέτην εἶναι ἐλάχισται, διότι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἀπὸ πρωΐας μέχρι μεταμεσονυκτίων ὡρῶν νὰ μένωμεν ἐνταῦθα, καὶ δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐξακριβώσω καὶ φέρω πλήρεις στατιστικὰς πληροφορίας. Δὲν γνωρίζω, ἂν θὰ δυνηθῶ νὰ πράξω τοῦτο κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, ἀλλὰ παρετήρησα, —καὶ ἔχω τοὺς ἀριθμοὺς ἐν τῇ μνήμῃ μου, —ὅτι, ἐνῷ ἄλλοτε ὁ ἔξωθεν εἰσαγόμενος σῖτος δὲν ὑπερέβαινε τὰ 80–90 ἢ 100 ἑκατομμύρια ὀκάδων, σήμερον μετὰ τοῦ λαθρεμπορικῶς εἰσαγομένου —διότι ἀρκετὸν ποσὸν εἰσάγεται λαθρεμπορικῶς — βεβαίως καταναλίσκονται ἐν Ἑλλάδι 150 ἑκατομμύρια ὀκάδων σίτου ἐξωτερικοῦ, ἤτοι πλέον τοῦ ἡμίσεος τῆς ἐσωτερικῆς καταναλώσεως. Ἑπομένως δυστυχῶς ἡ σιτοπαραγωγὴ δὲν ηὔξησεν ἐν Ἑλλάδι. Δὲν ηὔξησε δὲ, διότι δὲν ἐπροστατεύθη, καὶ δὲν ἐπροστατεύθη ἕνεκα τοῦ εἴδους τῆς κρατούσης φορολογίας. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ προαχθῇ ἡ σιτοπαραγωγή, ὅταν ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν οὐ μόνον ἄδικος καὶ ἄνισος εἶναι, ἀλλὰ καὶ πιεστικός, ὅσον ἀφορᾷ τὴν καλλιέργειαν; Πιέζει τὸ ὄργανον τῆς καλλιεργείας, ἑπομένως ὁ γεωργὸς προσπαθεῖ νὰ οἰκονομήσῃ τὸν φόρον· ἀλλὰ οἰκονομῶν τὸν φόρον ἐλαττοῖ τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας, ἑπομένως ἐλαττοῖ τὰ μέσα τῆς παραγωγῆς καὶ συνεπῶς τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς. Ἡ προτεινομένη αὔξησις κατὰ δύο λεπτὰ τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου θὰ ἐπιτείνῃ τὴν δυσφορίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐνῷ οὐδεμίαν θὰ παράσχῃ ὠφέλειαν εἰς τὴν παραγωγήν, ὑπὲρ τῆς ὁποίας δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ἄλλα μέτρα, εἴτε ὑδραυλικὰ εἴτε διάφορα ἄλλα, τὰ ὁποῖα καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ καὶ νῦν ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἡ τοῦ ἀειμνήστου Δηλιγιάννη καὶ ἄλλαι προηγούμεναι ἐπρότειναν. Ἐπισπεύσατε τὴν ἐξαγορὰν τῶν κτημάτων παρὰ τῶν χωρικῶν καὶ τὴν διανομὴν αὐτῶν, τῶν τε Ζαππείων καὶ τῶν Στεφανοβικείων, καὶ ἐν γένει προβῆτε εἰλικρινῶς καὶ θαρραλέως εἰς τὴν βαθμιαίαν καὶ κανονικὴν λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος· ἐλευθερώσατε τὴν γῆν ἀπὸ τὴν τυραννίαν τοῦ τσιφλικίου διὰ δικαίας ἀποζημιώσεως, ἀπόδοτε αὐτὴν ἐπὶ μετρίᾳ τιμῇ εἰς τὸν Θεσσαλὸν γεωργὸν, εἰς ὃν ἀνήκει, μεταβάλετε τὸν καλλιεργητὴν εἰς ἰδιοκτήτην, καὶ τότε ἡ Θεσσαλία θὰ φυτευθῇ, θὰ πρασινίσῃ ὁλόκληρος καὶ θὰ εὐτυχήσῃ. Μὴ ὑπόσχεσθε μόνον, ἀλλ’ ἐκτελέσατε ὑδραυλικὰ ἔργα, τὰ ἤδη ἐσχεδιασμένα καὶ ἄλλα. Ἑνώσατε ποταμοὺς καὶ λίμνας καὶ τὰ παραποτάμια, καὶ σκάψατε διώρυγας, ὅπως κατασταθῇ εὐθηνὴ ἡ μεταφορὰ τῶν προϊόντων διὰ τῆς ὑγρᾶς ὁδοῦ. Ἱδρύσατε Γεωργικὴν Τράπεζαν μὲ εὐθηνὸν τόκον, καὶ οὕτω κυρίως θὰ συντελέσητε ἀποτελεσματικῶς εἰς τὴν βελτίωσιν καὶ προαγωγὴν τῆς παραγωγῆς. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τὸ σήμερον φλέγον εἶναι, ὅτι ἕνεκα τῆς μεγάλης ἀνεχείας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τῆς στερήσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἕκαστον ἄτομον ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἕνεκα τῆς ὁποίας βλέπετε τοὺς ἐκπατρισμοὺς καὶ τὰς μεταναστεύσεις, δὲν πρέπει νὰ ἐπιτείνωμεν τὴν δυσφορίαν ταύτην δι’ αὐξήσεως τοῦ φόρου ἀντικειμένων πρωτίστης ἀνάγκης, καθόσον ἤδη ὑπάρχει λανθάνουσα αὔξησις τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ σίτου, ὅπως καὶ ὅλων τῶν ἄλλων ἀντικειμένων τῆς πρώτης ἀνάγκης· διότι, ἐνῷ ὁ φόρος τοῦ σίτου εἶναι 4 λεπτὰ χρυσᾶ καὶ 11 ἑκατοστὰ, ἡ πραγματικὴ φορολογία εἶναι ἀνωτέρα καὶ τῆς τρεχούσης τιμῆς τοῦ χρυσοῦ. Ἐὰν τὰ πράγματα ἐλειτούργουν κανονικῶς, συνεπείᾳ τῆς ἐκπτώσεως τοῦ συναλλάγματος, θὰ εἴχομεν τὸν ἀναλογισμὸν τοῦ φόρου τῶν τεσσάρων χρυσῶν λεπτῶν πρὸς 1,20 τὸ φράγκον, — διότι αὐτὴ εἶναι σήμερον ἡ τρέχουσα τιμὴ τοῦ συναλλάγματος, — ἀλλ’ ἀντὶ 1,20 πληρώνει σήμερον ὁ καταναλίσκων τὸν σῖτον καὶ 25 λεπτὰ ἐπὶ πλέον, διότι θὰ πληρώσῃ τὸν φόρον οὐχὶ πρὸς 1,20 τὸ φράγκον, ἀλλὰ πρὸς 1,45, ὅση εἶναι ἡ νομοθετηθεῖσα ἀξία τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς. Μὴ λησμονεῖτε λοιπόν, ὅτι ἔχομεν σήμερον ἄδηλον, οὕτως εἰπεῖν, αὔξησιν τῆς φορολογίας τοῦ σίτου ἕνεκα τῆς ἐλαττώσεως τοῦ συναλλάγματος κατὰ 20%. Ἐκτὸς λοιπὸν τῶν 20%, τὰ ὁποῖα πληρώνομεν νῦν ἐπὶ πλέον, ἕνεκα τῆς ἐλαττώσεως τοῦ συναλλάγματος, τῶν δεκατημορίων, ἅτινά εἰσι νενομοθετημένα, θὰ πληρώνωμεν ἐφεξῆς καὶ 20% καὶ 2 λεπτὰ χρυσᾶ, ἤτοι 50% αὔξησιν, καὶ ταύτην πάλιν πρὸς 1,45 καὶ οὐχὶ πρὸς 1,20. Ἑπομένως αἱ ἀθροίσεις αὗται τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς καὶ ἡ αὔξησις τῆς φορολογίας ἐπιφέρουσι φορολογίαν εἰς χαρτονόμισμα ὑπερμεγέθη, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀντικείμενον τῆς πρώτης ἀνάγκης, τὸν ἄρτον. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν αὔξησιν ταύτην τῆς φορολογίας, ἀφοῦ θὰ πεισθῇ, πιστεύω, καὶ αὐτὴ, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ ἐλάττωσις τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου δι’ αὐξήσεως τῆς φορολογίας ἐπὶ τοῦ σίτου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς φορολογίας ταύτης ἐπιβάλλει καὶ αὔξησιν σημαντικὴν ἐπὶ τῆς εἰσαγομένης ὀρύζης. Ἡ ὄρυζα ἡ στιλπνὴ ἰδίως εἶναι ἐκείνη, ἧς γίνεται χρῆσις ὑπὸ τοῦ λαοῦ πρὸς βρῶσιν, ὡς ἀπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυθήρων συνάδελφος κ. Στάης, καὶ ὅπως βεβαίως θὰ ἀποδείξῃ καὶ ὁ συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς κ. Δραγούμης, καὶ ὡς εἶπε καὶ ὁ κ. Ποταμιᾶνος, καὶ ὅπως γνωρίζουσι πάντες οἱ ἐλθόντες εἰς συνάφειαν πρὸς τοὺς ἐμπόρους τοῦ Πειραιῶς καὶ ὅσοι γνωρίζουσι τὰ τῆς καταναλώσεως καὶ χρησιμοποιήσεως τῶν ἀλεύρων ἐξ ὀρύζης καὶ τῆς ὀρύζης αὐτῆς ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Ἑλλάδι ἐν γένει, γνωρίζουσιν ὅτι ὁ λαὸς κυρίως τὴν στιλπνὴν ὄρυζαν χρησιμοποιεῖ,— εὐθηνὴν ἢ ἀκριβὴν, ἀδιάφορον εἴτε 60 εἴτε 70 λεπτὰ εἴτε 1,10 κατ’ ὀκᾶν, τοῦτο ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ βαλλαντίου του. — Εἶναι δὲ, Κύριοι, ἡ ὄρυζα φαγητὸν ὑγιεινὸν, ἄφθονον καὶ χορταστικὸν, τὸ ὁποῖον δύναται καὶ ὁ πτωχὸς οἰκογενειάρχης νὰ παράσχῃ εἰς τὰ τέκνα αὐτοῦ, εἰς τὴν οἰκογένειάν του· τὴν τροφὴν δὲ ταύτην, ἐπιφέρουσαν καὶ ἐλάττωσιν τῆς καταναλώσεως ἄρτου, παρέχει, οὕτως εἰπεῖν, ὡς μόνον προσφάγιον, ἡ Ἑλληνὶς οἰκοδέσποινα πολλάκις τῆς ἑβδομάδος εἰς τὴν οἰκογένειάν της ἐν συνετῇ οἰκονομικῇ προβλέψει. Ἑπομένως καὶ αἱ δύο αὗται αὐξήσεις τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους νομίζω ὅτι εἶναι ἀτυχεῖς καὶ ἐπιζήμιοι, καὶ θερμῶς ἤθελον συστήσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραιτηθῇ τῶν αὐξήσεων τούτων. Ἐὰν ὅμως ἐπιμείνῃ, ὅπερ ἀπεύχομαι, ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου θὰ προτείνω δύο ἢ τρεῖς παρατηρήσεις, ὅσον ἀφορᾷ ὡρισμένας κλάσεις τοῦ δασμολογίου, πρὸς προστασίαν τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον; Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς δευτέραν συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§119ΣΤΕΦ. ΒΑΡΒΟΓΛΗΣ. Κάμνω ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας, κύριε Πρόεδρε (θόρυβος).

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Δραγούμης πρῶτος, ὁ κ. Βοκοτόπουλος δεύτερος. Ἔχετε ὑπομονήν. Παρακαλῶ, καθήσατε. Ἡ ὥρα εἶναι δώδεκα. Καὶ χθὲς καὶ προχθὲς εἰργάσθημεν μέχρι τῆς μιᾶς.

§121Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νὰ μεταβῶμεν νὰ φάγωμεν, καὶ νὰ ἔλθωμεν πάλιν. Θὰ ὁμιλήσωμεν καὶ ἐπὶ τῶν ἄρθρων.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σεῖς ὡμιλήσατε. Ἂς ὁμιλήσωσι καὶ οἱ ἄλλοι.

§123Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὁ κύριος Δραγούμης θέλῃ νὰ ἀναβάλωμεν, ἀναβάλλομεν.

§124ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὅ,τι θέλει ἡ Βουλή. Ἐγὼ δὲν ζητῶ τίποτε.

§125Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος Βάρβογλης ἔκαμεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§126Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἔκαμεν ἔνστασιν, νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἤκουσα νὰ φέρῃ ὁ κ. Βάρβογλης ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§128ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 5½ μετὰ μεσημβρίαν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 12 καὶ 20′ τῆς μεσημβρίας. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6 μ. μ.)

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Πρῶτος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 ὁ κύριος Δραγούμης.

§131ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου προτείνονται μεταβολαὶ εἰς τὸ τελωνιακὸν δασμολόγιον, ὧν δύο ἢ τρεῖς προὐκάλεσαν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Ἡ σπουδαιοτέρα πασῶν εἶναι βεβαίως ἡ ἀναγομένη εἰς τὸν σῖτον. Καίτοι δὲ δύναταί τις νὰ μὴ ἔχῃ γνώμην τὴν ἀπαγόρευσιν ἐπιβολῆς προσθέτου δασμοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου μέχρις ὡρισμένου ὁρίου, εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἔπρεπε νὰ ἐξετάσῃ πᾶς ἐνταῦθα, ἂν ἡ παροῦσα στιγμὴ ἦτο κατάλληλος πρὸς αὔξησιν τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου. Διότι εἶναι ἤδη γνωστόν, ὅτι ἀπὸ τοῦ τέλους τοῦ παρελθόντος ἔτους ὁ δασμὸς διὰ τῆς γενομένης διατιμήσεως τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς ἐν τῷ δασμολογίῳ ηὐξήθη ἀπὸ 133 λεπτῶν τὸ πρῶτον μὲν εἰς 135, ἔπειτα δὲ εἰς 145. Ἐγένοντο ἤδη τόσαι προσθῆκαι ἀπὸ ὀλίγων μηνῶν μόλις εἰς τὸν δασμὸν τὸν βαρύνοντα τὴν πρώτην τροφὴν τοῦ λαοῦ. Ἴσως ἠδύνατο τότε ἢ καὶ μετέπειτα νὰ ἐπιπροστεθῇ τι εἰς τὴν τότε γενομένην αὔξησιν, ἂν τὰ τοῦ σίτου εἶχον οὕτως, ὥστε νὰ δικαιολογῆται τοῦτο διὰ λόγους ταμιακούς. Δὲν θέλω νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὴν δυσφορίαν, ἣν θὰ ἐπῆγεν ἡ αὔξησις αὕτη ἡ μικρά, διότι τὰ τοῦ σίτου θὰ εἶχον οὕτως, ὥστε νὰ μὴ ἐπιβαρύνῃ ὑπερμέτρως ἡ αὔξησις τὴν τιμὴν τοῦ ἄρτου. Ἀλλ’ εἶναι βέβαιον, ὅτι ἀπὸ ἱκανοῦ χρόνου αἱ τιμαὶ τοῦ σίτου ἕνεκα τῶν περιστάσεων τῆς Ρωσσικῆς Αὐτοκρατορίας οὕτως ηὐξήθησαν, ὥστε διὰ τῆς αὐξήσεως ταύτης ὄχι μόνον κατηναλώθη τὸ κέρδος τὸ ἐκ τῆς διαφορᾶς τῆς ἐκπτώσεως τοῦ συναλλάγματος, ἀλλὰ καὶ ἐπιπροσετέθη ζημία εἰς τοὺς ἀγοραστάς. Διὰ τοῦτον τὸν λόγον θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι συμφέρον νὰ ἀναβληθῇ ἡ πρόθεσις ἡ κυβερνητική, ἡ διὰ τῆς ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τοῦ σίτου ζητοῦσα νὰ πληρώσῃ μέρος τῶν κενῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ ν’ ἀναζητηθῇ ἡ πλήρωσις αὕτη τοῦ ἐλλείμματος δι’ ἄλλου τινὸς πόρου, ὀλιγώτερον ἀπ’ εὐθείας βαρύνοντος τὸν λαόν. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ διατίμησις, ἡ τιμὴ ἡ νέα τοῦ σίτου, ἥτις θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς δασμολογήσεως αὐτοῦ τῆς ἀνωτέρας, θὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τοῦ ἐσωτερικοῦ σίτου, καὶ δίκαιον εἶχον οἱ τὴν πρωΐαν ἀγορεύσαντες, εἰπόντες ὅτι διπλῆ φορολογία γίνεται εἰς τὸν λαόν, μικρὰ μὲν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου, μικρὰ δὲ καὶ ὑπὲρ τῶν κεφαλαιούχων, διότι ἅμα τῇ εἰσαγωγῇ τοιούτου δασμοῦ καὶ τὸ ἐσωτερικὸν ἐμπόρευμα ἐξομοιοῦται κατὰ τὴν τιμὴν πρὸς τὸ ἐξωτερικόν. Ἀλλ’ ἔρχομαι ἐπὶ τὸ δεύτερον θέμα, ὅπερ ἐξ ἀρχῆς εἶχον σκοπὸν νὰ ἐξετάσω ἐνταῦθα, ἐπὶ τὸ θέμα τὸ ἀναγόμενον εἰς τὴν νέαν δασμολόγησιν τῆς ὀρύζης, τροφῆς ἐξόχως λαϊκῆς, λίαν θρεπτικῆς, ἀναπληρούσης τροφὰς ἄλλας ἀκριβοτέρας, αἵτινες δὲν εἶναι καθ’ ἡμέραν προσιταὶ εἰς τὸν λαόν, καὶ λίαν ὑγιεινῆς. Ἡ πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως ἐνταῦθα ὑπῆρξεν οὐχὶ νὰ ἐπιβαρύνῃ, ἀλλὰ νὰ διακρίνῃ, καὶ τὴν μὲν ὄρυζαν τὴν καταναλισκομένην, κατὰ τὰς μελέτας αὐτῆς, ὑπὸ τῶν εὐπορωτέρων τάξεων νὰ δασμολογήσῃ περισσότερον, τὴν δὲ ἄλλην νὰ φορολογήσῃ ἐλαφρότερον. Αἱ πληροφορίαι, ἃς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προσεκόμισεν, ὁμολογήσας τὴν ἀτέλειαν αὐτῶν ὡς ἐκ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν συντάσσονται τὰ τελωνειακὰ ἔγγραφα...

§132Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς ἐκ τῆς ἀδυναμίας, εἰς ἣν εὑρίσκονται, νὰ διακρίνωσι.

§133ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. .. αἱ πληροφορίαι αὗται περιέχουσι ταῦτα τὰ σημαντικὰ, ὅτι εἰσήχθησαν κατὰ τὸ 1903 ὀκάδες στιλπνῆς ὀρύζης 1,200,000 περίπου. Ἐγένετο δὲ αὔξησις ἀπὸ τοῦ 1903 μέχρι τῆς σήμερον, ἡ κανονικὴ αὔξησις, κατὰ ὀκάδας 200,000 περίπου, δηλαδὴ ἡ σήμερον εἰσαγομένη ὄρυζα ἀναβαίνει εἰς 1,500,000 (ἀναγινώσκει)... Αἱ πληροφορίαι αὗται συμπίπτει νὰ εὑρίσκωνται εἰς πλήρη ἀντίθεσιν πρὸς τὰς πληροφορίας τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, τῶν πρώτων ἐμπόρων ἀποικιακῶν ἐν Πειραιεῖ, περὶ ὧν θὰ ὁμιλήσω, οἵτινες, — σημειώσατε, — προσελθόντες ἐνταῦθα καὶ ζητήσαντες ν’ ἀκουσθῶσιν αἱ πληροφορίαι αὐτῶν εἰς τὴν Βουλήν, ἐδήλωσαν ὅτι, προκειμένου νὰ ἔχωσιν ἑνιαίαν τὴν φορολογίαν ἐπὶ τῆς ὀρύζης, οὐδεμίαν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν νὰ αὐξηθῇ ὁ φόρος τῆς ὀρύζης εἰς τὸ ποσόν, εἰς ὃ ηὐξήθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δηλαδὴ νὰ φορολογηθῶσι καὶ τὰ δύο εἴδη τῆς ὀρύζης, νὰ ἐξομοιωθῶσιν ἡ στιλπνὴ καὶ ἡ μὴ στιλπνή, διότι ἤθελον τότε ἔχει τὴν εὐκολίαν νὰ ἐκτελωνίζωσιν τὸ ἐμπόρευμα αὐτῶν ἄνευ προσκομμάτων. Μοὶ παρέστησαν δέ, ὡς παρέστησαν καὶ εἰς ἄλλους συναδέλφους, ὅτι, ἂν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, θὰ κατασταθῇ ἀδύνατος εἰς αὐτοὺς ἡ εὔκολος εἰσαγωγὴ τῆς ὀρύζης καὶ ἡ παραλαβὴ αὐτῆς ἐκ τοῦ τελωνείου Πειραιῶς, τοῦτο δὲ θ’ ἀναγκάσῃ αὐτοὺς νὰ προστρέξωσιν εἰς ἄλλα σημεῖα εἰσαγωγῆς, εἰς ἄλλα τελωνεῖα, ἐν οἷς δὲν θὰ ὑπάρχῃ τόσον μεγάλη ἐπίβλεψις καὶ ἐν οἷς θὰ εὕρωσι τρόπον κατάλληλον, ὅπως ἀποφύγωσι τὴν τοιαύτην διάκρισιν, ἐξ οὗ θὰ ὠφεληθῶσι, παραλαμβάνοντες εὐκολώτερον τὴν ὄρυζαν αὐτῶν, ἐκτελωνίζοντες τὴν στιλπνὴν ὄρυζαν ὡς μὴ στιλπνήν. «Ἡμεῖς, λέγουσιν, ὡς ἔμποροι, δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν νὰ φορολογηθῇ ἐξ ἴσου ὅλη ἡ ὄρυζα· τοῦτο εἶναι ζήτημα ἀφορῶν τὸν λαὸν, ἡμεῖς δὲ εἴμεθα ἔμποροι. Ἀλλὰ λέγομεν, ὅτι, ἂν φορολογηθῇ ἡ ὄρυζα, ὡς φορολογεῖται νῦν, διακεκριμένως, θὰ περιπέσῃ τὸ ἐμπόριον εἰς μεγίστας δυσχερείας ἀπέναντι τῶν τελωνειακῶν ἀρχῶν, καὶ αἱ ἀμφισβητήσεις ὡς πρὸς τὸν τρόπον τοῦ ἐκτελωνισμοῦ θὰ μεταβιβάζωνται καθ’ ἑκάστην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἄνευ πιθανότητος λύσεως.» Κατὰ τὰς πληροφορίας τῶν ἐμπόρων τούτων, αἵτινες εἶναι τῷ ὄντι κατὰ τοῦτο ἀντίθετοι πρὸς τὰς διαβεβαιώσεις τῆς ὑπηρεσίας, κατὰ τὰς ζωντανὰς ταύτας πληροφορίας, αἱ δύο πρῶται ὄρυζαι, αἱ καταναλισκόμεναι ὑπὸ τῶν εὐπόρων τάξεων, εἶναι ἡ μὲν μία στιλπνή, ἡ δὲ ἄλλη μὴ στιλπνή· εἶναι ἡ λεγομένη καρολίνα τῆς Ἰταλίας, μετὰ τῆς διακρίσεως «διαμάντι»· αὕτη πωλεῖται εἰς τιμὴν δραχ. 1,10, διότι τόση εἶναι ἡ ἀξία αὐτῆς· εἶναι ἔπειτα ἡ μὴ στιλπνὴ ὄρυζα, ἡ εἰσαγομένη ἐξ Ἰταλίας, ἡ λεγομένη Γενοβέζικο (καμολῖνο), ὅπως λέγει καὶ ἡ πληροφορία τοῦ Ὑπουργείου, ἥτις ἔχει ἀξίαν μιᾶς δραχμῆς, δηλαδὴ 10 λεπτὰ ὀλιγώτερον τῆς πρώτης, τῆς στιλπνῆς, τῆς καρολίνας (διαμάντι)... (ἀποτείνεται πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν). Ἐὰν θέλητε, δύναμαι νὰ σᾶς παραδώσω τὰ δείγματα καὶ τὰς σημειώσεις μου.

§134Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ εἰς ἐμὲ ἐγένοντο παραστάσεις ὑπὸ τῶν ἐμπόρων, αἵτινες φρονῶ ὅτι εἶναι ἐν μέρει δίκαιαι.

§135ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λοιπὸν δύο εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, τὰ εἴδη τῆς ὀρύζης τῆς καταναλισκομένης ὑπὸ τῶν εὐπορωτέρων τάξεων· ἡ μὲν εἶναι στιλπνή, ἡ λεγομένη καρολίνα τῆς Ἰταλίας (διαμάντι), ἥτις πωλεῖται πρὸς 1,10 κατ’ ὀκᾶν, ἡ δὲ μὴ στιλπνή, εἰσαγομένη ἐπίσης ἐξ Ἰταλίας, ἡ λεγομένη τῆς Γένοβας (καμολῖνο), ἥτις πωλεῖται πρὸς 90 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν· ἔρχεται ἔπειτα ἡ στιλπνὴ ὄρυζα (καρολίνα) τῆς Ἰαπωνίας, ἥτις πωλεῖται πρὸς 90 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν.

§136Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Πῶς εἴπετε ὅτι ὀνομάζεται ἡ πρώτη;

§137ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καρολίνα (διαμάντι) τῆς Ἰταλίας· ἀξία κατ’ ὀκᾶν δραχ. 1,10.

§138Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔπειτα εἴπετε μὴ στιλπνήν.

§139ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι τὸ ὀρύζιον τῆς Γένοβας (καμολῖνο), δύο ποιότητες· ἀξία κατ’ ὀκᾶν δραχ. 1 ἡ μία ποιότης, καὶ λεπτὰ 90 ἡ ἑτέρα.

§140Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἔπειτα ἔχομεν στιλπνὴν Ἰαπωνίας.

§141ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα· ἀξία κατ’ ὀκᾶν λεπτὰ 90· ἔπειτα Ἰάβας πρώτης ποιότητος, πρὸς 85 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν· ἔπειτα πάλιν Ἰάβας δευτέρας ποιότητος, πρὸς 78 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν.

§142Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Στιλπνὴ εἶναι καὶ αὐτή;

§143ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα. Κατόπιν ἔρχονται ἐπίσης τὰ στιλπνὰ ὀρύζια Ἁμβούργου αʹ ποιότητος πρὸς 75 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, βʹ ποιότητος πρὸς λεπτὰ 70, γʹ ποιότητος πρὸς λεπτὰ 65, δʹ ποιότητος πρὸς λεπτὰ 60. Ἔχομεν λοιπὸν ἑπτὰ ποιότητας ὀρύζης στιλπνῆς, καὶ τιμὰς ποικιλλούσας ἀπὸ 1,10 μέχρις 65 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν. Αἱ ποιότητες τῆς ὀρύζης τῆς μὴ στιλπνῆς εἶναι ἡ ὄρυζα τῆς Γένοβας, τὴν ὁποίαν ἀνέφερα προηγουμένως, πρώτης καὶ δευτέρας ποιότητος, ἀξίας τῆς μὲν 1 δραχμῆς, τῆς δὲ 90 λεπτῶν, καὶ τρίτη ποιότης ἡ τῆς ὀρύζης τῶν Ἰνδιῶν, τῶν Ἀγγλικῶν κτήσεων, τῆς κοινῶς λεγομένης ῥαγκοὺν, ἀξίας λεπτῶν 65 κατ’ ὀκᾶν. Κατὰ τὰς πληροφορίας τῶν ἐμπόρων, αἵτινες συμπίπτουσι πρὸς τὰς πληροφορίας, ἃς ἐγὼ ἰδιωτικῶς ἔλαβον, ἄνευ τῶν λεπτομερειῶν, παρ’ ἀνθρώπων τοῦ λαοῦ γινωσκόντων τὰ πράγματα καλῶς, τὴν ἀστίλβωτον ὄρυζαν (ῥαγκοὺν), τὴν ἐρχομένην ἐκ τῶν Ἰνδιῶν διὰ τῆς Ἀγγλίας, δὲν καταναλίσκει ὁ Ἑλληνικὸς λαός· καὶ ἰδοὺ ποῦ καταναλίσκεται αὕτη· εἶναι χειρίστης ποιότητος, καὶ ἀποτελεῖ ἀναλογίαν 5%, ἐπὶ τῆς εἰσαγομένης εἰς τὴν Ἑλλάδα ὀρύζης· καταναλίσκεται εἰς μικρὰ, ὀλίγιστα καὶ ὡρισμένα τῆς Ἑλλάδος μέρη. «Ἑπομένως — λέγει τὸ σημείωμα τῶν ἐμπόρων — (ἀναγινώσκει) ὁ ἐπιβληθεὶς πρόσθετος δασμὸς 8 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν εἰς τὴν στιλπνὴν ὄρυζαν ἐπιβαρύνει, οὐχί, ὡς ἐλέχθη κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν Βουλὴν, τὴν εὔπορον τάξιν, ἀλλὰ τὸν πτωχὸν λαόν. Εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι εἰσάγεται μόνον εἰς Σῦρον ἐκ τῆς κατωτάτης ταύτης ποιότητος ἀγγλικῶν ὀρυζίων (ῥαγκοὺν) ἀστιλβώτων μεγάλη ποσότης, ἀλλ’ ἡ εἰσαγωγὴ αὐτῆς δὲν ἐνδιαφέρει καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ Κράτος, διότι ἀποστέλλεται ὑπὸ τῶν ἐκεῖ ἐμπορευομένων ὑπὸ διαμετακόμισιν (χωρὶς νὰ ἐκτελωνισθῇ) εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν καὶ τὰς νήσους τῆς Τουρκίας.»

§144Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον.

§145ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Σύρου γνωρίζει τὸ πρᾶγμα καλῶς, καὶ δύναται νὰ βεβαιώσῃ, ἂν τὰ λεγόμενα ἐν τῷ ὑπομνήματι τούτῳ τῶν ἐμπόρων ἀποικιακῶν Πειραιῶς εἶναι ἀκριβῆ.

§146ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§147ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὥστε ἡ ὄρυζα αὕτη, ἥτις θὰ φορολογηθῇ ἐλαφρότερον, δὲν ἐνδιαφέρει παντελῶς τὴν Ἑλλάδα. Ἐξακολουθῶ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ σημειώματος τῶν ἐμπόρων (ἀναγινώσκει): «Στιλπνὴ ὄρυζα εἰσάγεται καθ’ ὅλον τὸ Κράτος 85%, ἐκ τῆς ὁποίας τὰ μὲν 25% καταναλίσκει ἡ ἀνωτέρα καὶ μεσαία τάξις, τὰ δὲ 60% ὁ πτωχὸς λαός, διότι, καίτοι στιλπνή, πωλεῖται εἰς πολὺ μικρὰν τιμὴν, ἀπὸ 60 ἕως 85 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἡ δὲ καταναλισκομένη ὑπὸ τῆς ἀνωτέρας τάξεως καὶ πωλουμένη πρὸς 90–1,10 τὴν ὀκᾶν δὲν ὑπερβαίνει τὰ 25%, ὡς ἀνωτέρω ἐρρήθη.» Ὥστε 25% στιλπνὴ τῶν ἀνωτέρων τάξεων, 60% τῶν κατωτέρων, ἀστίλβωτος δὲ 15%, ἐξ ἧς 10% εἰσάγεται ἐξ Ἰταλίας, τὸ λεγόμενον Γενοβέζικο (καμολῖνο) καὶ τὸ ὁποῖον κυρίως καταναλίσκει ἡ ἀνωτέρα τάξις λόγῳ ποιότητος (δι’ ἣν καὶ ἡ ὑψηλὴ τιμή, διότι πωλεῖται ἀπὸ 90 λεπτῶν μέχρι 1,10 κατ’ ὀκᾶν), καὶ 5% ῥαγκοὺν, ἥτις δὲν ἐνδιαφέρει τὴν Ἑλλάδα. Δηλαδὴ ἰδοὺ τὸ ὅλον ποσὸν τῆς εἰσαγομένης εἰς Ἑλλάδα ὀρύζης (ἀναγινώσκει): «Τὴν στιλπνὴν ὄρυζαν κατὰ τὸ πλεῖστον καταναλίσκει, ὡς ἀνωτέρω ἐλέχθη, ὁ πτωχὸς λαὸς, διότι ἡ τιμὴ αὐτῆς ποικίλλει μεταξὺ τῶν 60–80 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν. Ἡ εὔπορος τάξις καταναλίσκει στιλπνὴν ὄρυζαν 25% τῆς ὁποίας ἡ τιμὴ ποικίλλει ἀπὸ 90–1,10 κατ’ ὀκᾶν, καὶ αὕτη εἶναι μόνον ἡ ἐξ Ἰταλίας προερχομένη Καρολίνα (διαμάντι).» Κατὰ ταῦτα λοιπὸν εἶναι προφανές, ὅτι ἡ διάκρισις, ἥτις γίνεται, δὲν θέλει ἐπιτύχει τοῦ σκοποῦ, εἰς ὃν ἀποβλέπει ἡ Κυβέρνησις, δασμολογοῦσα, καθ’ ὃν τρόπον ἠθέλησε νὰ δασμολογήσῃ, καὶ ὅτι αἱ παρατηρήσεις αὗται τῶν ἐμπόρων, ἀνωτέρων πάσης ὑπονοίας ὅτι ἐπιζητοῦσιν ἴδιον ὄφελος, ὁμολογούντων δὲ ὅτι θὰ ἦτο εἰς αὐτοὺς προτιμότερον νὰ μὴ γείνῃ διάκρισις καὶ νὰ φορολογηθῇ περισσότερον ἡ ὄρυζα, ἢ νὰ γένηται ἡ διάκρισις καὶ νὰ φορολογηθῇ ἐλαφρότερον, νομίζω ὅτι εἶναι ἄξιαι νὰ ἐπισπάσωσι τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. (Ἐξακολουθεῖ τὴν ἀνάγνωσιν): «Τὸ διαιροῦν τὴν ὄρυζαν εἰς δύο δασμολογικὰς κατηγορίας ὑποβληθὲν τοῦτο νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν θὰ φέρῃ μεγάλην ἀναστάτωσιν εἰς τὸν ἐμπορικὸν κόσμον ἕνεκα τῶν διαφόρων ποιοτήτων τῆς στιλπνῆς ὀρύζης, καὶ θὰ καταστῇ ἡ μάστιξ τοῦ ἐμπορίου, διότι καὶ ἀμφισβητήσεις πλεῖσται θὰ γίνωνται καὶ καταπιέσεις. Εἰς τὰ κεντρικὰ δὲ τελωνεῖα μόνον θὰ ἐνασκῆται αὐστηρότερον ὁ ἔλεγχος, καὶ δὴ εἰς τὸ τοῦ Πειραιῶς, θὰ μεταφερθῇ δὲ κατ’ ἀνάγκην ὁ ἐκτελωνισμὸς τῶν ὀρυζίων εἰς τὰ τελωνεῖα γʹ τάξεως, ὅπου ὁ ἔλεγχος εἶναι πλημμελέστερος, καὶ ἡ εἰδικότης περὶ τὴν κατάταξιν μικροτέρα, πρὸς μεγίστην βλάβην καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ ἐμπορίου. Διὰ τοῦτο—συμπεραίνουσιν—οἱ ἔμποροι ἀποικιακῶν Πειραιῶς παρακαλοῦσιν, ὅπως ὁ ἐπιβληθησόμενος δασμός, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἔσεται, βαρύνῃ γενικῶς ὅλα τὰ εἴδη τῶν ὀρυζίων, μένῃ δὲ μία δασμολογικὴ κλάσις αὐτῶν, ὡς ἦτο καὶ πρότερον.» Τοιαῦται εἶναι αἱ γνῶμαι καὶ παρατηρήσεις καὶ πληροφορίαι τῶν ἐμπόρων ἀποικιακῶν Πειραιῶς, αἵτινες εἰς ἐμέ, μὴ γινώσκοντα καλῶς τὰ πράγματα, ἐφάνησαν πειστικαὶ, καὶ διὰ τοῦτο ἐδέχθην νὰ μεταβιβάσω αὐτὰς ἐνταῦθα, εἰς τὴν Βουλὴν. Ἔχω νὰ προσθέσω καὶ μικρὰν παρατήρησιν, προκληθεῖσαν ὑπ’ αὐτῶν τούτων τῶν ἐμπόρων, ἥτις δὲν ἠξεύρω καὶ ἐγὼ καλῶς ποίαν σημασίαν ἔχει, καὶ ἕνεκα τούτου δὲν τολμῶ νὰ εἴπω πολλὰ περὶ αὐτῆς. Ἤκουσα, καὶ ἠκούσαμεν πάντες, ὅτι τὸ καρυδέλαιον τὸ ἐκ τοῦ κοκκοφοίνικος, χρησιμεῦον κυρίως εἰς τὴν σαπωνοποιΐαν, χρησιμοποιοῦσιν—οἱ ἔμποροι τοῦ Πειραιῶς μοὶ εἶπον ὅτι αὐτοὶ ἀπέχουσι τούτου—πρὸς τὸν θεάρεστον σκοπὸν τοῦ νὰ νοθεύηται δι’ αὐτοῦ τὸ βούτυρον, καὶ ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις αὐξάνει τὴν φορολογίαν τὴν ἐπὶ τοῦ ἐλαίου τούτου ἐπὶ τῷ σκοπῷ ν’ ἀποφύγῃ τὴν νοθείαν τοῦ βουτύρου, δὲν θὰ ἐπιτύχῃ τοῦ σκοποῦ, διότι λέγουσιν ὅτι ἡ φορολογία τοῦ καρυδελαίου καὶ ἡ πρόσθετος εἶναι πρὸς τοῦτο μικρά. Ἐὰν, λέγουσι, θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ εἰσάγηται καρυδέλαιον, διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ μὴ νοθεύηται τὸ βούτυρον, πρέπει ὁ δασμὸς ἐπὶ τοῦ καρυδελαίου νὰ προσεγγίσῃ εἰς τὴν τιμὴν τοῦ βουτύρου· ἡ προσθήκη, ἡ νῦν γινομένη διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ δασμοῦ εἰς τὸ καρυδέλαιον θὰ ἀναγκάσῃ τοὺς ἐμπόρους νὰ προσθέσωσι περισσότερον καρυδέλαιον εἰς τὸ βούτυρον, ὥστε, ἀντὶ νὰ τρώγῃ ὁ λαὸς βούτυρον ἀνόθευτον, θὰ τρώγῃ πλέον νενοθευμένον, ἐὰν προστεθῇ ἡ φορολογία αὕτη. Τοῦτο ἠθέλησα νὰ εἴπω, ἵνα ἐκτελέσω τὸν σκοπὸν τῆς αἰτήσεως τῶν ἐμπόρων, χωρὶς ἐγὼ νὰ γνωρίζω, ἂν πράγματι ἔχει τόσην σημασίαν.

§148Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§150ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν εἶναι ἐδῶ.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Καλογερόπουλος.

§152ΠΟΛΛΟΙ. Ἀπουσιάζει καὶ αὐτός.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Χατζηπέτρος.

§154ΧΡ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Παραιτοῦμαι τοῦ λόγου.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μαμάης.

§156Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ἐγὼ οὐδὲν ἔχω νὰ προσθέσω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σύρου συνάδελφος κ. Βοκοτόπουλος, καθόσον εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ ναυτιλία ἡμῶν εὑρίσκεται ὑπὸ τὸ κράτος τῆς δυστυχίας, δὲν εἶναι δέ, νομίζω, καλόν, εἰς τὴν δυστυχίαν, εἰς ἣν εὑρίσκεται, διότι οἱ ναῦλοι δὲν εἶναι ἱκανοποιητικοὶ, νὰ προσθέσωμεν καὶ ἄλλην, ἐπιβάλλοντες πρόσθετον δασμὸν καὶ εἰς τὰ σχοινία. Διὰ τοῦτο νομίζω καὶ ἐγὼ, ὅτι ὀρθὸν εἶναι ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς κλάσεως ταύτης τοῦ δασμολογίου.

§157Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὄρυζαν, συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφον κ. Δραγούμην, καὶ δὲν νομίζω καὶ ἐγὼ ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ τοιαύτη εἰς τὸν δασμὸν τῆς ὀρύζης περιπλοκή, ἡ ὁποία δυσκολίας θὰ φέρῃ εἰς τὸν μηχανισμὸν τοῦ ἐκτελωνισμοῦ καὶ εἰς τὸ ἐμπόριον τὸ πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν, διότι ἔχοντες τὴν ἐλευθερίαν τὴν σημερινὴν οἱ ἔμποροι φέρουσιν οἱανδήποτε ποιότητα ὀρύζης, τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ ἐμπορεύωνται, ἐξάγοντες πάλιν αὐτὴν, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου, εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν καὶ εἰς ἄλλα μέρη τῆς Τουρκίας. Πᾶσα λοιπὸν δυσχέρεια, ἥτις θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸν ἐκτελωνισμόν, θὰ ἐμποδίσῃ καὶ αὐτὸ τὸ ἐμπόριον, διότι θὰ γεννήσῃ πολλὰς δυσχερείας περὶ τὴν ἐξακρίβωσιν καὶ διάκρισιν τοῦ εἴδους κατὰ τὸν τελωνισμόν. Ἀλλ’ ἰδίως θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τοῦ χάρτου. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον λαμβάνει, νὰ ἐλαττώσῃ τὸν δασμὸν τοῦ ἐστιλβωμένου χάρτου, εἶναι ἀξιόλογον, καὶ δὲν ἔχω ἀντίθετον γνώμην· ἀλλ’ ἀκριβῶς τὸ νὰ αὐξήσῃ τὸν δασμὸν τοῦ κατωτέρας ποιότητος χάρτου, τοῦ ἀστιλβώτου, μέχρι δρ. 30 κατὰ 100 ὀκάδας φέρει αὐτὸ τοῦτο τὸ ἀποτέλεσμα, ὅπερ ἐπιθυμεῖ ν’ ἀποφύγῃ ὡς πρὸς τὰ ἄλλα εἴδη, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσιν εἰς τὸν κοινὸν λαόν, διότι τὸν χάρτην τοῦτον μεταχειρίζονται οἱ ἐκδόται τῶν εὐθηνῶν βιβλίων, τῆς κοινῆς χρήσεως, ἀκριβῶς δὲ ὁ χάρτης οὗτος εἶναι ἐκεῖνος, οὗτινος τὸν δασμὸν αὐξάνετε, ὑποθέτοντες ὅτι οὕτω παρέχετε εὐκολίαν πρὸς τὸν λαόν. Βεβαίως τοῦτο εἶναι ἐναντίον τῶν ἀρχῶν, ἃς ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ κ. Πρωθυπουργός, καὶ διὰ τοῦτο, ἐὰν ἡ ἀφομοίωσις ἦναί τι καλόν, δεῖται ὅμως συμπληρώσεως. Αὔξησις κατὰ 50% τοῦ δασμοῦ τοῦ χάρτου τοῦ κοινοῦ νομίζω ὅτι εἶναι πολλή, καὶ διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει καὶ ἐγὼ νὰ κατέλθῃ ὁ δασμὸς εἰς τὰς 20 δραχμὰς, ἢ τουλάχιστον νὰ μὴ ὑπερβῇ τὰς 25 δραχμάς. Μετὰ τοῦτο ἐπανέρχομαι καὶ πάλιν εἰς τὸ ζήτημα τῆς φορολογίας τοῦ θειούχου ἄνθρακος. Ἀπὸ τῆς τελευταίας συνεδριάσεως ἔσχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἴδω τινὰς τῶν ἐργοστασιαρχῶν τῆς σαπωνοποιΐας, οἵτινες ποιοῦνται χρῆσιν τοῦ θειούχου ἄνθρακος, οὗτοι δὲ μὲ ἐβεβαίωσαν, ὅτι, ἂν πρόκηται νὰ κλείσῃ τὸ ἐργοστάσιον τῆς κατασκευῆς τοῦ θειούχου ἄνθρακος βεβαίως τοῦτο θὰ ᾖναι πολὺ ἐπιζήμιον δι’ αὐτούς. Μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἡ μεταφορὰ τοῦ θειούχου ἄνθρακος εἶναι δυσχερὴς καὶ δι’ αὐτῶν τῶν ἱστιοφόρων. Κατὰ τὴν φόρτωσιν καὶ ἐκφόρτωσιν ἐπιβάλλονται πολλαὶ διατυπώσεις, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ μεταφορὰ εἶναι δύσκολος, ὥστε τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁ ἐργοστασιάρχης χρειάζεται τὸν θειοῦχον ἄνθρακα, δὲν δύναται νὰ τὸν ἔχῃ, καὶ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ περιμένῃ μῆνας ὁλοκλήρους, ὅπως παραλάβῃ αὐτόν, πρὸς μεγίστην αὐτοῦ πολλάκις ζημίαν. Εἶναι λοιπὸν εὐχῆς ἔργον, τὸ ἐργοστάσιον τὸ νῦν ὑπάρχον, χάριν αὐτῆς τῆς σαπωνοποιΐας, νὰ μὴ κλείσῃ. Διὰ τοῦτο ἤθελον καὶ πάλιν παρακαλέσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἐπιβάλῃ πρόσθετον εἰσαγωγικὸν δασμὸν ἐπὶ τοῦ θειούχου ἄνθρακος, ἐὰν δὲ νομίζῃ ὅτι ὁ προταθεὶς δασμὸς εἶναι μέγας, ἂς ἐλαττώσῃ αὐτὸν εἰς 8 λεπτά, ἀλλὰ πάντως δέον νὰ αὐξηθῇ ὁ δασμός.

§158Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ διάφορα ἐδάφια, ὁμολογῶ ὅτι, πλὴν τῶν δύο, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα τὴν πρωΐαν, εἶμαι ὑπὲρ τῶν ἄλλων, καὶ δὴ ἐνθουσιώδης αὐτῶν ὑποστηρικτής. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ καρυδέλαιον, ἀποδέχομαι τὰς τροπολογίας καὶ τὴν ἐπὶ πλέον αὔξησιν, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ συμπολίτης μου. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι καλὸν εἶναι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν αἴτησιν σπουδαίων βιομηχάνων, καὶ τῆς Ἑταιρείας Γιαννακοπούλου καὶ ὅλων ἐν γένει τῶν σαπωνοποιῶν, οἵτινες ὑποδεικνύουσι λαθροχειρίαν τελουμένην ἐν τοῖς τελωνείοις ὡς πρὸς τὸ καρυδέλαιον. Τὸ καρυδέλαιον συντελεῖ εἰς τὴν ἀρωματικὴν σαπωνοποιΐαν, καὶ θὰ ἦτο καλόν, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ ἕνωσις τῶν δύο ἢ τριῶν κλάσεων εἰς μίαν. Ὡς ἀποδεικνύουσιν οἱ ἀξιότιμοι οὗτοι βιομήχανοι, καὶ τὸ Δημόσιον ἐκ τούτου ἔχει συμφέρον, καὶ ἡ Ἑλληνικὴ βιομηχανία τῆς σαπωνοποιΐας θὰ δυνηθῇ ν’ ἀνταγωνισθῇ πρὸς τὴν Εὐρωπαϊκήν, διότι ἡ ἐγχώριος βιομηχανία καὶ ἐπαρκὴς εἶναι διὰ τὸν τόπον, καὶ ἐξαγωγὴν κάμνει σπουδαίαν. Ὑπέβαλον περὶ τούτου αἴτησιν.

§159Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν ἔχω ἐδῶ.

§160Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Σώζοντες τὸ Ἑλληνικὸν ἐργοστάσιον κατασκευῆς θειούχου ἄνθρακος ὠφελοῦμεν τὰ σαπωνοποιεῖα. Διότι σήμερον, εὐθὺς ὡς ἔχει τις ἀνάγκην ποσότητός τινος θειούχου ἄνθρακος, τὴν εὑρίσκει εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἐργοστάσιον. Τοὐναντίον, ἂν τὸ ἐργοστάσιον τοῦτο ἐκλείψῃ, πρέπει ὁ σαπωνοποιὸς νὰ περιμένῃ ἵνα ἔλθῃ ἡ παραγγελία ἐξ Εὐρώπης, ἡ δὲ ζημία ἡ προερχομένη ἐκ τῆς βραδύτητος ταύτης εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα ἀπὸ τὸν ἐλάχιστον δασμόν, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ.

§161Α. ΧΑΤΖΗΜΕΛΕΤΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν αὔξησιν τοῦ δασμοῦ τοῦ θειούχου ἄνθρακος, ἣν ζητεῖ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Νέγρης, νομίζω ὅτι αὕτη, ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν τῆς σαπωνοποιΐας, τοὐναντίον θὰ βλάψῃ αὐτήν.

§162Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν βλάπτει.

§163Α. ΧΑΤΖΗΜΕΛΕΤΗΣ. Ὅταν αὐξήσητε τὸν εἰσαγωγικὸν δασμόν, τότε κατὰ φυσικὸν λόγον ἡ τιμὴ τοῦ θειούχου ἄνθρακος θὰ ὑψωθῇ. Σήμερον ἡ ἐγχώριος σαπωνοποιΐα ἔχει ἀνάγκην ἐνισχύσεως, διὰ τῆς αὐξήσεως δὲ τοῦ δασμοῦ τοῦ θειούχου ἄνθρακος θὰ παραβλάψητε τὰ συμφέροντα αὐτῆς. Τὸ ἐν Ἐλευσῖνι ἐργοστάσιον σαπωνοποιΐας προμηθεύεται κατ’ ἔτος 5000 ὀκάδας θειούχου ἄνθρακος. Ἂν ἐπιβαρυνθῇ ὁ θειοῦχος ἄνθραξ μὲ εἰσαγωγικὸν δασμὸν περισσότερον, θὰ πληρώνῃ χιλιάδας δραχμὰς τὸ ἐργοστάσιον ἐκεῖνο περισσότερον κατ’ ἔτος, διότι θὰ ἀγοράζῃ ἀκριβότερον.

§164Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν θὰ πληρώσουν οἱ σαπωνοποιοὶ ἐπὶ πλέον, ἐνῷ, ἂν κλείσῃ ὡς ἐκ τοῦ ἀμειλίκτου ἀνταγωνισμοῦ τὸ Ἑλληνικὸν ἐργοστάσιον θειούχου ἄνθρακος, τὰ ὁμοειδῆ ἐργοστάσια τῆς Γαλλίας καὶ Ἰταλίας, τὰ ὁποῖα πωλοῦσι τὰ 100 χιλιόγραμμα σήμερον πρὸς 31 φράγκα, θὰ πωλήσωσι μεθαύριον πολὺ ἀκριβότερα, θὰ πωλήσωσι πρὸς 36 φράγκα τὰ 100 χιλιόγραμμα. Σήμερον κατεβίβασαν τὰς τιμὰς εἰς 31 φράγκα, διὰ νὰ ἐπιτύχωσι τὴν καταστροφὴν τῶν ἑλληνικῶν ἐργοστασίων, ὅταν δ’ ἐπιτύχωσι τοῦτο, τότε βεβαίως θὰ αὐξήσωσι τὴν τιμὴν, καὶ οἱ Ἕλληνες σαπωνοποιοὶ ἐξ ἀνάγκης θὰ ὑποκύψωσι, καὶ τότε θὰ πληρώνωσι πολὺ περισσότερα, καὶ θ’ ἀναμιμνήσκωνται μετὰ πόνου τῆς εὐεργετικῆς ἐπιδράσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐργοστασίου.

§165Α. ΧΑΤΖΗΜΕΛΕΤΗΣ. Πῶς συμβιβάζεται ἡ ἐξέγερσις τῶν σαπωνοποιῶν; Ἐγὼ ἔχω τηλεγράφημα ἐκ τοῦ ἐν Ἐλευσῖνι σαπωνοποιείου. Ἂν ἦτο ὠφέλιμος ἡ αὔξησις τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ τοῦ θειούχου ἄνθρακος, ἐκεῖνοι θὰ ἦσαν εὐχαριστημένοι, καὶ δὲν θὰ ἔστελλον τηλεγραφήματα, διαμαρτυρόμενοι κατὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ.

§166Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὡς πρὸς τὸν θειοῦχον ἄνθρακα. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸν χάρτην, τὸν ὁποῖον μεταχειρίζονται τὰ περιοδικὰ, ὁ περιοδικὸς τύπος, τὸν στιλπνὸν χάρτην, ὅπως καὶ οὗτος ὑπαχθῇ εἰς τὴν ἐλάττωσιν, εἰς ἣν ὑπάγεται ὁ χάρτης τῶν ἐφημερίδων.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§168Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπὶ δύο ἀντικειμένων, Κύριοι, ἐκ τῶν διὰ τοῦ νομοσχεδίου προσθέτως φορολογουμένων ἐπεστήθη ἡ προσοχὴ τῆς Βουλῆς· ὡς πρὸς τὸν πρόσθετον φόρον ἐπὶ τοῦ σίτου, καὶ ὡς πρὸς τὴν διάκρισιν τὴν γινομένην διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου εἰς τὴν φορολογίαν τῆς ὀρύζης, στιλπνῆς καὶ μὴ στιλπνῆς. Ὀφείλω νὰ βεβαιώσω τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, οἵτινες ἀπέδωκαν πρόθεσιν ταμιευτικὴν εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅτι ὑπάρχει ἐν αὐτῷ, ὡς πρὸς τὸν σῖτον μόνον, πρόθεσις προστατευτική, καὶ ὄχι πρόθεσις ταμιευτική. Γνωρίζομεν ὅτι ἡ σιτοπαραγωγὴ ἡμῶν πάσχει, ἤθελε δὲ εὑρεθῆ εἰς ἔτι χείρονα θέσιν ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν ἐλαμβάνετο ὑπὲρ αὐτῆς προστατευτικόν τι μέτρον, μετὰ τὴν ἀναγκαίως ἐπερχομένην ῥαγδαίως ὑποτίμησιν τοῦ συναλλάγματος κατόπιν τῆς ψηφίσεως τῆς συμβάσεως περὶ ἑνιαίας διαχειρίσεως τῆς σταφίδος. Ἐσκέφθημεν ὅτι ἠθέλομεν ἀδικήσει πάντας τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους, οἵτινες καταγίνονται εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ σίτου, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν ἐλαμβάνομεν προστατευτικόν τι μέτρον ὑπὲρ αὐτῶν. Γνωρίζετε, Κύριοι, ποῖα εἶναι τὰ τελικὰ ἀποτελέσματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ εἶσθε εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσητε, κατὰ πόσον ἠδύνατο νὰ ἐπείγηται ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ νὰ φέρῃ φορολογικὸν νομοσχέδιον πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ ἰσοζυγίου. Ἀλλὰ καίτοι ἀποβλέπει εἰς προστασίαν τῆς παραγωγῆς, ἀναμφισβητήτως τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον φέρει ταμιευτικὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμοποιηθῶσι διὰ τὸ ἐνεστὼς μὲν ἔτος πρὸς αὔξησιν τοῦ πλεονάσματος, διὰ δὲ τὸ 1906 πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ καλύψωσι τὸ ἔλλειμμα τῶν 5,500,000, τὰ ὁποῖα ἐλλείπουσιν ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ τὰ ὁποῖα ἦσαν κατατεθειμένα πρὸ πολλοῦ χρόνου. Ἀπεδόθη εἰς τὸ νομοσχέδιον ἡ πρόθεσις τῆς προστασίας ἀποκλειστικῶς τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Θεσσαλικῆς παραγωγῆς. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι εὐτυχῶς παραγωγὴν σίτου δὲν ἔχομεν ἐν Θεσσαλίᾳ· ἡ παραγωγὴ τοῦ σίτου ἐν Θεσσαλίᾳ μόλις ἀνέρχεται εἰς τὸ τρίτον τῆς ὅλης παραγωγῆς τῆς Ἑλλάδος, καὶ δύναμαι νὰ σᾶς ἀποδείξω τοῦτο δι’ ἐπισήμων πληροφοριῶν. Δὲν ἔχετε παρὰ νὰ λάβητε ἀνὰ χεῖρας τὴν ἔκθεσιν τοῦ Χάρβυ, τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Μεγάλης Βρεττανίας παρὰ τῇ Διεθνεῖ Οἰκονομικῇ Ἐπιτροπῇ, καὶ θὰ εὕρητε ἐν σελίδι 54 πληροφορίας στατιστικὰς ἀκριβεστάτας περὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ σίτου ἐν Ἑλλάδι. Θὰ εὕρητε ἐκεῖ, ὅτι σῖτος κατὰ τὸ 1900–1901 ἐν μὲν Θεσσαλίᾳ παρήχθη 2,276,798 κοιλά, ἐν δὲ τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι 4,557,659, ἤτοι ἀκριβῶς τὸ διπλάσιον τῆς παραγωγῆς τῆς Θεσσαλίας. Σῖτος καὶ σμιγὸς ἐκ σίτου καὶ σικάλεως ἐν Θεσσαλίᾳ παρήχθη κοιλὰ 229,490, ἐν δὲ τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι 1,199,560, δηλ. ὀκταπλάσιος παραγωγὴ ἀπὸ τὴν παραγωγὴν τῆς Θεσσαλίας. Ἐν Θεσσαλίᾳ εἴχομεν ἐν ἔτει 1900–1901 κριθῆς παραγωγὴν 789,812 κοιλά, ἐν δὲ ταῖς ἄλλαις ἐπαρχίαις τῆς Ἑλλάδος 2,161,801. Ἀραβοσίτου εἴχομεν παραγωγὴν ἐν Θεσσαλίᾳ 925,299 κοιλά, ἐν δὲ τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι 3,399,337. Βρώμης δ’ εἴχομεν παραγωγὴν ἐν Θεσσαλίᾳ κοιλὰ 149,029, ἐν δὲ τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι 708,772. Λοιπὸν ἡ πρόθεσις ἡμῶν διὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου δὲν ἦτο νὰ προστατεύσωμεν ἀποκλειστικῶς τὴν παραγωγὴν τῆς Θεσσαλίας, ἡ πρόθεσις ἡμῶν ἦτο νὰ προστατεύσωμεν τὴν σιτοπαραγωγήν, ἥτις βεβαίως θὰ εὑρίσκετο εἰς χείρονα θέσιν ἐκείνης, εἰς ἣν εὑρίσκεται μέχρι τοῦδε, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν ἐλαμβάνετο προστατευτικὸν μέτρον ὑπὲρ αὐτῆς, ὅτε λαμβάνεται προστατευτικὸν μέτρον ὑπὲρ τῆς ἄλλης πολυτίμου παραγωγῆς, τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, ἥτις πρόνοια ὑπὲρ αὐτῆς ἔφερεν ἀναμφισβητήτως εἰς ὑποτίμησιν τοῦ συναλλάγματος καὶ ἑπομένως εἰς ἀνισότητα τῆς σιτοπαραγωγῆς εἰς τὸν ἀνταγωνισμὸν τὸν διεθνῆ. Εἶπόν τινες, Κύριοι, ὅτι δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις, εἰσάγουσι τὸ νομοσχέδιον, τὴν διαφορὰν τῆς ἀξίας τοῦ σίτου, ἥτις ἐπῆλθε καὶ ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται σήμερον ἐν Ρωσσίᾳ ἡ παραγωγὴ τοῦ σίτου, καὶ ἐξ ἄλλων ἴσως οἰκονομικῶν περιστάσεων. Ἤκουσα ὅτι ὑπάρχει τελευταῖον μικρά τις ἀνατίμησις τοῦ σίτου, δὲν γνωρίζω ὅμως, κατὰ πόσον ἡ ἀνατίμησις αὕτη ἤθελε διαρκέσει καὶ μετὰ τὴν νέαν ἐσοδείαν. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι, ὅτι κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1904 εἴχομεν τὸν ἄρτον τῆς πρώτης ποιότητος τιμώμενον λεπτὰ 55, κατὰ δὲ Ἰούλιον τοῦ 1905 ἔχομεν τὸν ἄρτον τιμώμενον λεπτὰ 50. Ἐὰν δὲ ἦτο πραγματικὴ ἡ ὕψωσις τοῦ σίτου, ἀναμφισβητήτως δὲν θὰ εἴχομεν τὴν ὑποτίμησιν ταύτην. Ἡ ὑποτίμησις αὕτη ὀφείλεται κυρίως εἰς τὴν ὑποτίμησιν τοῦ συναλλάγματος, ἕνεκα δὲ τῆς ῥαγδαίας ὑποτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος, ἥτις εἶναι ἀπειλὴ κατὰ τῆς γεωργίας μας, ἔκρινα ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ κατὰ δύο λεπτὰ τὴν ὀκᾶν οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον δύναται νὰ φανῇ ἐπαχθὴς εἰς τὸν λαόν· διότι πάντες γνωρίζετε ὅτι ἐπὶ 5 λεπτῶν διαφορᾶς συναλλαγματικῆς ἔχομεν διαφορὰν σίτου ἑνὸς λεπτοῦ, ἀλλ’ ἡ διαφορὰ αὕτη δύναται νὰ καλυφθῇ ἐκ τῆς διαφορᾶς τῆς συναλλαγματικῆς. Ἴσως θὰ ἦτο ἐπίκαιρον νὰ ἐξετάσῃ τις τὴν φορολογίαν τοῦ σίτου εἰς χώρας ἄλλας, εἰς χώρας αἵτινες δὲν εἶναι σιτοφόροι. Ἐν Γερμανίᾳ π.χ., κατὰ τὸ δασμολόγιον τῆς 25 Δεκεμβρίου τοῦ 1902, ἐπὶ 100 χιλιογράμμων τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος εἶναι μάρκα 7,50, τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς ὑπολογιζομένης πρὸς 1,45. Ἀναλόγως καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ. Ποία δὲ ἡ φορολογία, ἣν ὑφίσταται μέχρι σήμερον ὁ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσαγόμενος εἰς Ἑλλάδα σῖτος; μέχρι σήμερον ὑφίσταται φορολογίαν τεσσάρων λεπτῶν καὶ ἕνδεκα ἑκατοστῶν κατ’ ὀκᾶν, εἰς τὸ ἑξῆς δὲ θὰ ὑφίσταται ἓξ λεπτῶν περίπου, ἤτοι κάτω τοῦ ἡμίσεος τῆς φορολογίας τῆς ἐπιβαλλομένης ἐν οἱᾳδήποτε ἄλλῃ χώρᾳ ἐπὶ τοῦ εἰσαγομένου σίτου, καὶ τοῦτο, ὅτε εὑρισκόμεθα ἀπέναντι σιτοπαραγωγῆς, ἥτις ἔχει ἀνάγκην ἐνισχύσεως καὶ ὑπόσχεται νὰ καταστήσῃ αὐτάρκη τὴν Ἑλλάδα εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτῆς. Νομίζω ὅτι ὀφείλετε αὐτὴν τὴν ἐνίσχυσιν εἰς τὴν σιτοπαραγωγὴν, οὐδὲ θὰ θελήσητε ν’ ἀκούσητε τὰς κραυγὰς ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουσι βεβαίως εἰς τὸ νὰ κολακεύσωσι τὰ παρ’ ἡμῖν ἔνστικτα κατὰ πάσης φορολογίας, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχύσωσιν ἐνταῦθα, διότι ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σκεφθῶμεν σπουδαίως περὶ τῆς παραγωγῆς μας, περὶ ἐνισχύσεως τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν μόνον μὲ κενὰς λέξεις καὶ κενὰς ἐπαγγελίας νὰ πράξωμεν τοῦτο, διὰ νὰ ζήσῃ ὁ τόπος καὶ προοδεύσῃ. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, καίτοι ἐγνώριζον ὅτι ἤθελε κριθῆ δυσμενῶς τὸ μέτρον, ὅτι ἀντιδημοτικότητα ἤθελε συγκομίσει τὸ μέτρον, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἐδίστασα, χάριν τῆς προστασίας τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, νὰ ζητήσω τὴν ψῆφον ὑμῶν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἑτέρα διάταξις τοῦ νομοσχεδίου κατακριθεῖσα εἶναι ἡ ἀφορῶσα τὴν ὄρυζαν. Ὡς πρὸς τοῦτο, ἐσχημάτισα καὶ ἐγὼ, μετὰ μᾶλλον μελετημένην ἔρευναν καὶ μετὰ τὰς παραστάσεις, αἵτινες ἐγένοντο πρὸς ἐμὲ, τὴν γνώμην, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον προτίθεται,—διότι, καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω, ὁ σκοπὸς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου δὲν εἶναι ταμιευτικὸς, εἶναι προστατευτικός· ἐὰν δὲ δὲν ἐδίστασα νὰ ἐπιβάλω πρόσθετον δασμὸν ἐπὶ τοῦ σίτου δύο λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν, ἠθέλησα διὰ τῶν ἄλλων δασμολογικῶν μεταρρυθμίσεων νὰ ἐλαφρύνω τὸ βάρος τοῦτο ὑπὲρ τῶν ἀπόρων τάξεων, καὶ διὰ τοῦτο ἀνεζήτησα τὴν διάκρισιν μεταξὺ τῆς ὀρύζης τῆς καταναλισκομένης ὑπὸ τῶν ἀπόρων τάξεων καὶ τῆς ὀρύζης τῆς καταναλισκομένης ὑπὸ τῶν εὐπόρων τάξεων. Ὑπῆρξεν ὄντως ἀτυχὴς ἡ διάκρισις, ὅπως ἐγένετο. Τὴν διάκρισιν βεβαίως θὰ εὕρωμεν εἰς τὰς συνηθείας τοῦ ἐμπορίου, καὶ διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν (ἀναγινώσκει): «Ἡ αʹ παράγραφος τοῦ δʹ ἐδαφ. τοῦ ἄρθρου 1 τροποποιεῖται οὕτω: Μετὰ τὰς λέξεις «ὄρυζα στιλπνὴ» προστίθενται αἱ λέξεις: «Καρολίνα (διαμάντι) Ἰταλίας, Καρολίνα (διαμάντι) Ἰαπωνίας, Καρολίνα (διαμάντι) Ἰάβας καὶ ἀστίλβωτος Γένοβας (Καρολίνα Αʹ καὶ Βʹ).» Ἡ βʹ παράγραφος τοῦ αὐτοῦ ἐδαφίου τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου τροποποιεῖται οὕτω: Μετὰ τὴν λέξιν «Ὄρυζα» διαγράφονται αἱ λέξεις «μὴ στιλπνὴ», καὶ προστίθενται αἱ λέξεις «Ἁμβούργου ἐστιλβωμένη, καὶ ὄρυζα Ἀγγλίας ἀστίλβωτος, καὶ πᾶσα ἄλλη μὴ περιλαμβανομένη ἐν τῷ ἐδαφ. αʹ.» Νομίζω ὅτι ἡ τοιαύτη τροπολογία ἀνταποκρίνεται εἰς ὅλων τὰς γνώμας καὶ τὰς σκέψεις, διότι οὕτως ὑποβιβάζομεν τὸ τέλος τῆς ὀρύζης τῆς καταναλισκομένης ὑπὸ τῶν ἀπόρων τάξεων, τὴν δὲ ἀπώλειαν, ἣν θὰ ὑποστῇ ἀναγκαίως τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ τοῦ ὑποβιβασμοῦ τούτου, καλύπτομεν διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ τέλους ἐπὶ τῆς ὀρύζης τῆς καταναλισκομένης ὑπὸ τῶν εὐπόρων τάξεων. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Σύρου κατέκρινε τὴν διάταξιν τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ τέλους προϊόντων τῆς σχοινοπλοκίας, εὐηρεστήθη δὲ νὰ μοὶ ἀνακοινώσῃ καὶ τηλεγράφημα ἐμπόρων Σύρου, οἵτινες κρίνουσιν ἄστοχον τὴν τοιαύτην αὔξησιν τοῦ τέλους, λόγῳ ὅτι ἡ σχοινοπλοκία ἐν Ἑλλάδι δὲν εἶναι τόσον προηγμένη, ὥστε νὰ παράγῃ εἴδη χρήσιμα, καὶ τοιαύτης ἀντοχῆς, οἵας τὰ τῶν ἄλλων μερῶν, καὶ ἰδίως τὰ τῆς Ὀδησσοῦ, νομίζω, καὶ τὰ παραγόμενα ἐν Αὐστρίᾳ. Ἐγὼ ἔλαβον σήμερον τὴν πρωΐαν τρία τηλεγραφήματα ἐκ Σύρου, ἐκτὸς ἄλλων, ἐπὶ τοῦ σχετικοῦ ἀντικειμένου, καὶ διὰ τῶν τριῶν τούτων τηλεγραφημάτων μὲ συνέχαιρον διὰ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανον, καθὼς καὶ διὰ τὰ ἄλλα μέτρα...

§169Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ σχοινοπλόκοι.

§170Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Οἱ σχοινοπλόκοι. Ἀλλ’ ἔχομεν ἐδῶ τὰ συμφέροντα ἀφ’ ἑνὸς τῆς ναυτιλίας καὶ ἀφ’ ἑτέρου τῶν ἐμπόρων.

§171ΙΑΣΩΝ Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τῶν ἐγχωρίων σχοινίων δὲν δύναται νὰ γείνῃ χρῆσις ἐν τῷ ναυτικῷ, διότι δὲν ἔχουσι τὴν ἀπαιτουμένην ἀντοχήν.

§172Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ναί. Ἀλλ’ ἐγὼ τοὐλάχιστον—ὑποθέτω δὲ, καὶ πάντες ὅσοι διετέλεσαν Ὑπουργοὶ τῶν Ναυτικῶν—ἀπεκόμισα κακίστην ἐντύπωσιν ὡς πρὸς τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον γίνονται αἱ προμήθειαι τοῦ ναυτικοῦ ἡμῶν ἐκ τῆς σχοινοπλοκίας, ἔκρινα δὲ, ὅτι ὤφειλον νὰ προστατεύσω τὴν ἐγχώριον παραγωγὴν, ἐκ τῆς προστασίας τῆς ὁποίας βεβαίως δὲν θὰ ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον. Θὰ ζημιωθῇ, λέγουσιν, ἡ ναυτιλία. Ἀλλ’ ἡ ναυτιλία, ἐὰν προτιμᾷ τὴν προμήθειαν εὐρωπαϊκῶν σχοινίων, εἰς τοὺς λιμένας, ἐν οἷς θὰ εὑρίσκηται, δύναται νὰ προμηθευθῇ τοιαῦτα.

§173Ι. Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πρόκειται περὶ τῆς μικρᾶς ναυτιλίας, τῆς ἱστιοφόρου. Αὐτὴ θὰ φορολογηθῇ μόνον. Ἡ μεγάλη θὰ προμηθεύηται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ.

§174Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ μεγάλη θὰ προμηθεύηται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν, ὅταν ἔχωμεν ἐγχώριον παραγωγὴν, νὰ μὴ τῇ χορηγήσωμεν ἄνεσίν τινα.

§175Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἀκτοπλοΐας δὲν ταξειδεύουσιν ἔξω. Ὅλα αὐτὰ θὰ ζημιῶνται.

§176Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁπωσδήποτε ἐπιφυλάσσομαι, ὡς πρὸς τὰ ἀντικείμενα ἐκεῖνα, κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. Ἐὰν πεισθῶ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ φέρω τροπολογίαν τινὰ, θὰ τὴν φέρω. Ὡς πρὸς τὸ ἔλαιον τὸ ἐκ κοκκοφοινίκων, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐζητήθη ἡ αὔξησις τοῦ τέλους, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται, εἰς δραχμὰς 30, ἀφ’ ἑτέρου δ’ ἐζητήθη ἡ ἐλάττωσις τοῦ τέλους. Προεβλήθη ὅτι τὸ ἔλαιον τὸ ἐκ κοκκοφοινίκων χρησιμεύει διὰ τὴν σαπωνοποιίαν...

§177Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καθ’ ὅσον χρησιμεύει διὰ τὴν σαπωνοποιίαν, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις.

§178Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν. Λέγουσιν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τοῦτο δι’ ἀναμίξεως· ἀλλ’ ἡ ἀνάμιξις αὕτη θὰ καταστρέψῃ ἀναγκαίως τὸ ἔλαιον τοῦτο. Δὲν χρησιμεύει δὲ, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ἰδιωτικὰς, καὶ τὰς μᾶλλον ἐμπεριστατωμένας, δὲν χρησιμεύει εἰς τὴν σαπωνοποιίαν τὴν ἐθνικὴν, ἐκείνην ἀκριβῶς, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν ἐγχώριον παραγωγὴν καὶ ἔχει δικαίωμα ἐπὶ τῆς προστασίας τῆς Πολιτείας. Φαίνεται ὅτι εἶναι χρήσιμον τὸ ἔλαιον τῶν κοκκοφοινίκων διὰ τὴν ἀρωματικὴν σαπωνοποιίαν, ἀλλὰ τοιαύτην δὲν ἔχομεν.

§179ΓΡ. ΦΟΥΦΑΣ. Τὸ ἀκαθάριστον ἔλαιον χρησιμοποιεῖται, καὶ ὄχι τὸ ἐκκαθαρισμένον, τοῦ ὁποίου ἡ ἐκκαθάρισις γίνεται εἰς τὴν Εὐρώπην.

§180Δ. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν βιομηχανίαν ἀρωματικῶν σαπώνων. Δὲν ὑπάρχει τοιαύτη ἐν Ἑλλάδι.

§181ΓΡ. ΦΟΥΦΑΣ. Πῶς δὲν ὑπάρχει; 2,000,000 ὀκάδες παράγονται.

§182Δ. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ποίαν βιομηχανίαν θὰ ἐνισχύσητε, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει καμμία;

§183ΓΡ. ΦΟΥΦΑΣ. Ὑπάρχουσι 15 ἐργοστάσια.

§184Δ. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Ὅλα αὐτὰ εἶναι νόθα.

§185ΓΡ. ΦΟΥΦΑΣ. Εἶναι τὸ ἀκαθάριστον ἔλαιον, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται ν’ ἀναμιχθῇ μὲ τὸ βούτυρον.

§186Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁπωσδήποτε πληρεστέρα τις ἔρευνα μέχρι τῆς τρίτης ἀναγνώσεως θὰ ὁδηγήσῃ ἡμᾶς κατὰ πόσον καὶ πῶς δυνάμεθα νὰ προστατεύσωμεν τὴν σαπωνοποιΐαν τὴν ἀρωματικήν, πατάσσοντες ὅμως καὶ τὴν νοθείαν τοῦ βουτύρου, ἥτις κατώρθωσεν ἐντὸς δύο ἢ τριῶν ἐτῶν νὰ φέρῃ αὔξησιν εἰσαγωγῆς εἰς 600,000 ὀκάδας. Βεβαίως οὔτε χιλίας ὀκάδας σάπωνος ἀρωματικοῦ παράγομεν ἐδῶ καὶ καταναλίσκομεν. Πῶς λοιπὸν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τοιαύτης παραγωγῆς νὰ καταναλωθῇ ποσὸν 600,000 ὀκάδων;

§187Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς βάρος τῆς δημοσίας ὑγείας.

§188Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναμφισβητήτως. Πρόκειται περὶ τῆς νοθείας τοῦ βουτύρου. Μοὶ παρετηρήθη δέ, ὅτι, καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελον περιορίσει τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος μόνον εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ τὸ περιώρισα, πάλιν θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ νοθεία, κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον· ἀντὶ νὰ θέτωσι κατὰ τὸ ἥμισυ βούτυρον καὶ κατὰ τὸ ἥμισυ ἔλαιον κοκκοφοινίκων, θὰ θέτωσι κατὰ τὰ ¾ ἔλαιον κοκκοφοινίκων καὶ κατὰ τὸ ¼ βούτυρον, καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι διατεθειμένος, τὸ τέλος τὸ εἰσαγωγικὸν νὰ αὐξήσω ἀπὸ 30 δραχμῶν εἰς 40.

§189Δ. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Μάλιστα.

§190Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὡς πρὸς τὸν σῖτον, νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ κάμωμεν μίαν μικρὰν παραχώρησιν· δυνάμεθα νὰ ἀπαλλάξωμεν τὸν σῖτον τῆς πληρωμῆς τοῦ λιμενικοῦ φόρου, διὰ νὰ ἦναι ἀκριβῶς ἡ αὔξησις, ἥτις θὰ ἐπέλθῃ ἐπὶ τοῦ τέλους τῆς εἰσαγωγῆς, μόνον δύο λεπτὰ χρυσᾶ. Θὰ προστεθῇ οὕτως ἄρθρον 3, ἔχον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 3. Κατὰ τὸν καταλογισμὸν τοῦ ἐπιβλητέου λιμενικοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ εἰσαγομένου σίτου καὶ σμιγοῦ ἐκ σίτου καὶ σικάλεως εἰς κόκκους, καὶ ἀλεύρων ἐκ σίτου μετὰ πιτύρων ἢ μή, δὲν ὑπολογίζεται ἡ κατὰ τὰ ἐδάφια βʹ καὶ γʹ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου τούτου αὔξησις τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ.» Παρακαλῶ δὲ, ἡ τροπολογία αὕτη νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§191Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὸ πρόσθετον.

§192Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ τὸ πρόσθετον.

§193Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ νὰ μὴ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰ ἄλευρα τὸ εὐεργέτημα τοῦτο;

§194Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν εἶναι εὐεργέτημα διὰ τὰ ἄλευρα εἶναι εὐεργέτημα τῆς βιομηχανίας.

§195Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς ἀπήντησεν ὁ συμπολίτης μου.

§196Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μὴ ἐπιβαρυνθῶσι τὰ ἄλευρα μὲ λιμενικὸν φόρον.

§197Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὑποβάλλω καὶ ἑτέραν τροπολογίαν, ὡς ἄρθρον 4, ἥτις ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἄρθρον 4. Ἡ κατὰ τὰ ἐδάφια βʹ καὶ γʹ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου τούτου εἰσπραττομένη αὔξησις τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ ἐπί τε τοῦ σίτου καὶ σμιγοῦ ἐκ σικάλεως εἰς κόκκους, καὶ τῶν ἀλεύρων ἐκ σίτου μετὰ πιτύρων ἢ μή, εἰσάγεται πλήρης εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον.» Πρόκειται περὶ προσθέτου φόρου, ἔχοντος ἀφ’ ἑνὸς μὲν σκοπὸν προστατευτικόν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ σκοπὸν πληρώσεως τῶν ἐλλειμμάτων κατὰ τὸ μέλλον. Ἡ προικοδότησις ἡ γενομένη εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἶναι ἐπαρκής, Θὰ ἤμην διατεθειμένος νὰ ἐξαιρέσω ὁλόκληρον τὸ προϊὸν τοῦ νέου ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἐὰν δὲν ὑπῆρχε δυσκολία τις ἐν γένει περὶ τὴν λογιστικὴν διάκρισιν, καὶ διὰ τοῦτο περιώρισα τὴν ἀπόδοσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον μόνον εἰς τὴν πρόσθετον φορολογίαν τοῦ σίτου καὶ τῶν ἀλεύρων. Ὀφείλω νὰ εἴπω δύο λέξεις ἐκ νέου διὰ τὸν θειοῦχον ἄνθρακα. Δὲν θὰ εἶχον δυσκολίαν νὰ ὑποβάλω νέον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐπιβάλωμεν τέλος εἰσαγωγικὸν μιᾶς δραχμῆς μεταλλικῆς ἐπὶ τῶν 100 ὀκάδων, ἀλλ’ ἐξέθηκα ἤδη ὑμῖν, Κύριοι, τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἐδίστασα νὰ τὸ πράξω. Ἐν τῷ ἀρχικῶς διατυπωθέντι νομοσχεδίῳ ὑπῆρχε τοιοῦτον τέλος, ἀλλὰ μελετήσας ἀκριβέστερον τὰ πράγματα εὗρον ὅτι ἡ σαπωνοποιΐα, ὡς πρώτη ὕλη τῆς ὁποίας δύναται νὰ θεωρηθῇ ὁ θειοῦχος ἄνθραξ, εὑρίσκεται ἴσως ὄχι εἰς τοιαύτην ἀκμὴν, ὥστε νὰ ὑποστῇ ἀγογγύστως καὶ χωρὶς νὰ ζημιωθῇ νέαν φορολογίαν, καὶ διὰ τοῦτο ἐδίστασα. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ καὶ ἡ προστασία αὕτη, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ ὑποβάλω ἀμέσως νέον νομοσχέδιον.

§198Δ. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Μάλιστα, κύριε Πρόεδρε.

§199Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Λέγω «νὰ ὑποβάλω ἀμέσως νέον νομοσχέδιον», διότι θεωρῶ ὅτι δὲν δύναται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῷ ὑποβληθέντι καὶ ψηφισθέντι ἤδη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν νὰ προστεθῇ ἴδιον ἄρθρον, ἀφορῶν εἰς τοιαύτην μεταβολήν. Χρειάζεται ἴδιον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποστῇ τὴν βάσανον τῶν τριῶν ἀναγνώσεων.

§200Δ. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Μάλιστα.

§201Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον «περὶ προσθήκης εἰς τὸ ἄρθρον 15 τοῦ ἀπὸ 29 Ὀκτωβρίου 1856 ἀστικοῦ νόμου». Πρόκειται περὶ τῆς πολιτογραφήσεως τῶν ἐπὶ μακρὰ ἔτη διατελούντων εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ὑπηρεσίαν ξένων ὑπαλλήλων. Τοιοῦτο νομοσχέδιον εἶχεν ὑποβληθῆ καὶ ἄλλοτε.

§202Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶναι ἀναγκαιότατον.

§203Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπίσης ὑποβάλλω νομοσχέδιον «περὶ ἐγκρίσεως εἰδικῶν προϋπολογισμῶν ὁλικῆς δαπάνης δραχ. 45,000 πρὸς ἀνέγερσιν δύο ναῶν ἐν Θεσσαλίᾳ». Ἐπίσης νομοσχέδιον «περὶ ἐγκρίσεως συμπληρωματικοῦ προϋπολογισμοῦ ὁλικῆς δαπάνης διὰ τὴν διευθέτησιν τοῦ Βουραϊκοῦ ποταμοῦ καὶ τὴν ἀποξήρανσιν τῶν ἐξ αὐτοῦ σχηματιζομένων ἑλῶν». Δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον ἡ Βουλὴ θὰ ἔχῃ καιρὸν, ἵνα καὶ τὰ νομοσχέδια ταῦτα ψηφίσῃ.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθεῖσαι τροπολογίαι καὶ τὰ νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 387–390).

§205Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Περὶ τοῦ χάρτου δὲν θὰ λάβητε κανὲν μέτρον;

§206Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Περὶ τοῦ χάρτου νομίζω ὅτι εὑρίσκεσθε ἐν τῷ ἀδίκῳ, διότι ἀκριβῶς διὰ τῆς ἐξισώσεως τοῦ τέλους τοῦ εἰσαγωγικοῦ ἐπὶ τοῦ χάρτου τοῦ ἀστιλβώτου καὶ τοῦ χάρτου τοῦ ἐστιλβωμένου ἀπέβλεψα εἰς τὸ νὰ καταστήσω καλλιτέραν τὴν προμήθειαν τῶν βιβλίων, διότι γενικὰ παράπονα εἶναι ἐκ μέρους τῶν γονέων καὶ τῶν μαθητῶν, ὅτι ὁ χάρτης κυρίως τῶν διδακτικῶν βιβλίων εἶναι τόσον ἐλεεινῆς ποιότητος, ὥστε τὰ διδακτικὰ βιβλία εἰς διάστημα ἑνὸς ἢ δύο μόνον μηνῶν καταστρέφονται καὶ καθίστανται ἄχρηστα. Ὁ σκοπὸς δὲ, εἰς ὃν ἀπέβλεψα, ἤθελε βεβαίως τέλεον ἀποτύχει ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἐδεχόμην τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου.

§207Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Εἶναι αὔξησις 50%.

§208Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ἡ αὔξησις ἦτο ἐλάσσων, μὴ ἔχετε ἀμφιβολίαν, ὅτι θὰ ἐξηκολούθει τὸ αὐτὸ σύστημα, νὰ ἔχωμεν ἐκεῖνα τὰ ῥυπαρὰ ἀληθῶς βιβλία, ἕνεκα τῆς ποιότητος τῆς εὐτελοῦς καὶ ἐλεεινῆς τοῦ χάρτου. Πρέπει δὲ νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει τὸ ἑξῆς. Ἡ Ἑλλὰς θεωρεῖται ὡς τόπος γραμμάτων, ὡς τόπος προηγμένος εἰς πολιτισμόν. Ἀλλ’ ὁ πολιτισμὸς οὗτος ἐκδηλοῦται δι’ ἐξωτερικῶν τινων σημείων. Καὶ θὰ σᾶς εἴπω τι, τὸ ὁποῖον μὲ ἐξέπληξεν. Λάβετε οἱονδήποτε βιβλίον παραγωγῆς Ἑλληνικῆς, ἐκτὸς ἐκείνων, τὰ ὁποῖα τυποῦνται πολυτελῶς, παραβάλετε αὐτὸ πρὸς βιβλίον τῆς Βουλγαρίας, καὶ ἴσως θὰ καταπλαγῆτε διὰ τὴν διαφοράν! Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν, ὅπως ἐκδηλωθῇ ὁ πολιτισμὸς παρ’ ἡμῖν.

§209Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε; Ὁ λόγος εἶναι, ὅτι ἐν Ἑλλάδι τὰ εἰσερχόμενα ἔξωθεν βιβλία εἶναι ὅλως ἀτελῆ, ἐνῷ δὲ ὁ Ἕλλην τυπογράφος, διὰ νὰ τυπώσῃ ἓν βιβλίον, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ πληρώσῃ ἀκριβότατον τέλος χάρτου, τὰ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ τοιαῦτα, εἰσερχόμενα ὅλως ἀτελῆ, φέρουσι μέγαν ἀνταγωνισμόν. Θὰ καταντήσωμεν δὲ νὰ μὴ ἔχωμεν τυπογραφεῖα ἐν Ἑλλάδι ἕνεκα ἀκριβῶς αὐτοῦ τοῦ φόρου τοῦ μεγάλου. Πρέπει νὰ θέσωμεν φόρον καὶ εἰς τὰ βιβλία τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα.

§210ΦΩΝΑΙ. Ὤ! ὤ! ὤ!

§211Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Σώπα, ἀδελφέ!

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Καλαμάρης ἔχει τὸν λόγον.

§213Ι. ΚΑΛΑΜΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅμοια τηλεγραφήματα πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σήμερον παρὰ διαφόρων σχοινοπλόκων, ἔλαβον καὶ ἐγώ, ἀσχέτως πρὸς τὰ τοῦ κ. Βοκοτοπούλου. Διὰ τῶν τηλεγραφημάτων τούτων ἅπαντες οἱ σχοινοπλόκοι συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν σχοινίων, διότι τὰ συμφέροντα αὐτῶν προστατεύονται δι’ αὐτῆς μεγάλως· μοὶ φαίνεται δέ, ὅτι, ὅπως ἀνέφερε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ λειτουργοῦσι καὶ ἐν Σύρῳ καὶ ἀλλαχοῦ διάφορα τοιαῦτα ἐργοστάσια, τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι λίαν προστατευτικόν, καὶ πρέπει νὰ ψηφισθῇ. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ ἄλλα σχοινία, τῶν ὁποίων γίνεται χρῆσις εἰς τὴν ναυτιλίαν, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι τόσον μεγάλης σπουδαιότητος, διότι τὰ πλεῖστα τοὐλάχιστον ἀγοράζονται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ὅπως ὁ προλαλήλας συνάδελφός μου ἀνεκοίνωσεν· ἐὰν δὲ γείνῃ ἐξαίρεσις διὰ τὰ σχοινία ταῦτα, ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐνδέχεται νὰ γείνωσι καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι βεβαίως θὰ βλάψωσι τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ καὶ παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὡς ὑπεβλήθη.

§214Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§215Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς τροποποιήσεως τοῦ δασμολογίου διὰ τὰ σχοινία ἔχω νὰ ὑποβάλω τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι δὲν κατασκευάζονται σχοινία διὰ ναυτιλίαν. Ἐν Σύρῳ ἔχομεν δύο μικρὰ σχοινοποιεῖα, τὰ ὁποῖα κατασκευάζουσι σχοινία κοινῆς ἐμπορικῆς χρήσεως, πολὺ εὐδοκιμοῦντα εἰς τὴν κοινὴν κατανάλωσιν, ἀλλ’ ἀπολύτως ἄχρηστα διὰ τὴν ναυτιλίαν. Ἐὰν φορολογήσωμεν τὰ εἰς τὴν ναυτιλίαν χρήσιμα σχοινία, θὰ ἐπακολουθήσωσι δύο ἄτοπα, θὰ ἐνισχύσωμεν τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον ἐπὶ βλάβῃ τοῦ ἐμπορίου τῆς Ἑλλάδος, διότι τὰ φορτηγὰ ἀτμόπλοια, τὰ ὁποῖα ταξειδεύουσιν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, θὰ προμηθεύωνται ἐκεῖθεν τὰ σχοινία, καὶ θὰ δημιουργήσωμεν οὕτω μίαν ἀνισότητα μεταξὺ τῶν φορτηγῶν ἀτμοπλοίων τῶν μεταβαινόντων εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν καὶ τῶν ἀτμοπλοίων τῆς ἀκτοπλοΐας καὶ τῶν ἱστιοφόρων, τὰ ὁποῖα, μὴ ταξειδεύοντα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, θ’ ἀναγκάζωνται νὰ προμηθεύωνται τὰ σχοινία ἐνταῦθα, βεβαρημένα διὰ τοῦ ἀνωτέρου τέλους, τοῦ ἐπιβαλλομένου διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ταῦτα, καὶ κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν νὰ φέρῃ τὴν ἀναγκαίαν διόρθωσιν.

§216ΑΝΔΡ. ΨΥΛΛΑΣ. Προκειμένου νὰ ψηφίσωμεν τὸ ἄρθρον 1 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τῆς διὰ τοῦ ἐδαφίου βʹ τοῦ ἄρθρου τούτου ἐπιβαλλομένης αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου. Ἀληθῶς, κύριε Πρόεδρε, ὡς πρὸ ὀλίγου ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Λακεδαίμονος κ. Φικιώρης, ἐξετέθημεν κατὰ τὰς τελευταίας βουλευτικὰς ἐκλογὰς ὡς ὑποψήφιοι ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ ἀειμνήστου ἀρχηγοῦ μας Δηλιγιάννη, ἡ σημαία δ’ ἐκείνη ἀπέκρουε πᾶσαν φορολογίαν, καὶ ἐπεδίωκε τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ δι’ αὐστηρῶν οἰκονομιῶν, — οὐχὶ τόσον αὐστηρῶν, τὸ ὁμολογῶ, οἵας εἶχεν ὑποδείξει ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς νῦν Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτε τελευταῖον ἦτο ἐν τῇ διοικήσει τῶν κοινῶν, ἀλλὰ πάντοτε αὐστηρῶν, ἵνα δυνηθῶμεν οὕτω νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ καλύψωμεν δι’ αὐτῶν τὰ ἐπισωρευθέντα κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐλλείμματα. — Τὴν σημαίαν ἐκείνην ἠσπάσθημεν οὐχὶ εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀλλὰ λελογισμένως, καὶ εἰς τοὺς συμπολίτας μας κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν οἱ λαλίστεροι τῶν συναδέλφων μου, — διότι ἐγὼ συνηθίζω νὰ λέγω πολὺ ὀλίγα — ἀνεκοίνουν καὶ ἐν τῇ πόλει, ἀνὰ τὰ τμήματα αὐτῆς, καὶ ἐν τῷ ἐκλογικῷ ἐντευκτηρίῳ τοῦ συνδυασμοῦ μας, — τῷ Κέντρῳ, ὡς ἐλέγετο, — καὶ ἀνὰ τὰ χωρία τῆς ἐπαρχίας, ὅτε ἐπεσκεπτόμεθα αὐτὰ, καὶ διεβεβαίουν ὅτι τὸ πρόγραμμά μας ἐστηρίζετο ἐπὶ αὐστηρῶν οἰκονομιῶν, πρὸς σωτηρίαν τοῦ τόπου καὶ ἀποσόβησιν δευτέρας χρεωκοπίας, ὑπέσχοντο δὲ, ὅτι οὐδεμίαν ἠθέλομεν ὑποβάλει ἢ ἠθέλομεν ψηφίσει νέαν φορολογίαν. Καὶ ὁ λαὸς, πεισθεὶς εἰς τὰς διαβεβαιώσεις μας, ἐξέλεξεν ἡμᾶς διὰ μεγάλης πλειονοψηφίας, ἀποδεχθεὶς τὰς βάσεις τοῦ προγράμματός μας. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι ἔχομεν καθῆκον, ἔχομεν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν οἱ ἀποτελέσαντες τὸ ἐθνικὸν κόμμα, οἱ ἀσπασθέντες τὰς ἀρχὰς τοῦ ἀειμνήστου ἀρχηγοῦ μας, νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο, τοὐλάχιστον ὅπως ὦμεν συνεπεῖς εἰς τὰς ὑποσχέσεις, ἃς ἐδώκαμεν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς μας. Ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ σίτου, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐνισχύσῃ ἀληθῶς τὴν Θεσσαλίαν καὶ τὴν Φθιώτιδα, ἀλλ’ ἰδίως τὴν Θεσσαλίαν, — διότι ἡ Φθιῶτις, αἱ Θῆβαι, ἡ Λοκρὶς οὐδέποτε ἄλλοτε ἤγειραν τοιαῦτα παράπονα, — σήμερον μόνον ἐμφανίζονται οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν, ἐρχόμενοι κατόπιν τῶν Θεσσαλῶν, — ἐὰν ἐπρόκειτο, λέγω, ὁ φόρος οὗτος νὰ ἐνισχύσῃ τὴν παραγωγὴν τοῦ τόπου, νὰ ἐνισχύσῃ τοὺς γεωργοὺς καλλιεργητὰς τοῦ σίτου, ἴσως ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἀποδεκτὸς, χάριν τῶν Θεσσαλῶν. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται· ὁ σῖτος ὁ Θεσσαλικὸς ὑπὸ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος δὲν τρώγεται, τοὐλάχιστον ἀπὸ τὸ πλεῖστον τῆς Πελοποννήσου, τῆς Στερεᾶς, τῆς τε Δυτικῆς καὶ μέρους τῆς Ἀνατολικῆς, τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς, τῆς Εὐβοίας, τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου καὶ τῆς Ἑπτανήσου δὲν τρώγεται, εἰς ὅσον δήποτε εὐθηνὴν τιμὴν καὶ ἂν προσενεχθῇ. Ἄλλοτε ἐνθυμοῦμαι ὅτι προσεφέρετο εἰς τιμὴν 19 λεπτῶν καὶ 17 λεπτῶν τὴν ὀκᾶν, καὶ γνωρίζω ὅτι ἐν τοῖς ἀγροτικοῖς δήμοις τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς ἐπρομηθεύθησαν καὶ ἐδοκίμασαν νὰ φάγωσι τὸν σῖτον τὸν Θεσσαλικὸν, ὡς εὐθηνὸν, ἀλλὰ δὲν τὸ κατώρθωσαν. Δὲν εἶναι συνηθισμένοι εἰς τὸν σῖτον αὐτὸν, τρώγουσιν τὸν ἐντόπιον σῖτον, τὸν ὑπὸ τῶν ἰδίων καλλιεργούμενον, ὡς καὶ τὸν ἔξωθεν ἐρχόμενον, τὸν ἐκ Βουλγαρίας, ἐκ Ρουμανίας, ἐκ Μακεδονίας, ἐκ Ρωσσίας. Ἑπομένως τὰ δύο λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν τοῦ δασμοῦ δὲν θὰ ἐνισχύσωσι τὴν καλλιέργειαν καὶ παραγωγὴν τῆς Θεσσαλίας· θὰ ἐπιβαρύνωσι μόνον τὸν λαὸν τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος. Ἐὰν δὲ ὑπάρξῃ ἀφθονία παραγωγῆς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ ἐν Εὐρώπῃ, πάλιν ἐξηυτελισμένη θὰ μείνῃ ἡ τιμὴ τοῦ σίτου τοῦ Θεσσαλικοῦ, ὁ ὁποῖος, ὡς γνωστόν, ἐξάγεται εἰς τὴν Ἰταλίαν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον.

§217ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἐξάγεται τίποτε.

§218Α. ΨΥΛΛΑΣ. Ἐὰν οἱ Θεσσαλοὶ ἔχωσιν ἀνάγκην ἐνισχύσεως τῆς σιτοπαραγωγῆς των, ἂς ζητήσωσιν ἕτερον μέτρον, καὶ εὐχαρίστως θέλομεν τὸ ἀποδεχθῆ· ἂς ζητήσωσι π. χ. εἰδικῶς διὰ τὴν Θεσσαλίαν νὰ πληρώνωσι τὸ ἥμισυ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἢ ἄλλο μέτρον οἱονδήποτε, ἀλλ’ ὄχι νὰ θέλωσι νὰ ἐπιβαρύνωσιν ὁλόκληρον τὸν ἄλλον πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἰδίως τὰς μεγάλας σχετικῶς πόλεις, διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τοῦ ἄρτου. Εἶπόν τινες τῶν προαγορευσάντων, ὅτι ἐγένετο ἀπόπειρα κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας ὑπὸ τῆς Διευθύνσεως τῆς Ἀστυνομίας, ἵνα ἐλαττωθῇ ἡ τιμὴ τοῦ ἄρτου ἕνεκα τῆς ἐπικρατούσης ἐκπτώσεως τοῦ συναλλάγματος, καὶ ἐδόθη ἀπάντησις ὑπὸ τῶν ἀρτοπωλῶν ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν, διότι οἱ τόποι τῆς παραγωγῆς τοῦ σίτου εὑρίσκονται σήμερον ἐν σιτοδείᾳ καὶ ἐν ἀνωμαλίαις πολιτικαῖς, ἡ δὲ τιμὴ τοῦ σίτου ἐκεῖ εἶναι ηὐξημένη εἰς 50 καὶ 52 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν· ἑπομένως θὰ ἐξακολουθῶμεν νὰ τρώγωμεν τὸν ἄρτον εἰς τὴν ἰδίαν τιμὴν, μὲ τὴν προστιθεμένην δὲ φορολογίαν τῶν δύο λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν ἴσως θὰ ὑπερτιμηθῇ ὁ ἄρτος κατὰ 5 λεπτὰ εἰσέτι κατ’ ὀκᾶν, καὶ εἰς τοιαύτην τιμὴν θὰ τὸν τρώγῃ ὁ λαὸς, ὁ ὁποῖος κυρίως μόνον διὰ τοῦ ἄρτου τρέφεται. Ἡ παρεχομένη δὲ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐλάττωσις τοῦ δασμοῦ εἰς τὰ ἁλίπαστα καὶ λοιπὰ εἴδη, ἅτινα εἶναι ἁπλῶς τὸ προσφάγι τοῦ λαοῦ, δὲν πιστεύω ὅτι θὰ τὸν διευκολύνῃ καὶ θὰ τὸν πείσῃ νὰ τρώγῃ προσφάγι μόνον καὶ ὄχι ἄρτον. Ἔχομεν λοιπὸν καθῆκον, κύριε Πρόεδρε, οἱ ὀπαδοὶ τοῦ ἀειμνήστου ἀρχηγοῦ τοῦ ἐθνικοῦ κόμματος νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὰς ἰδέας ἐκείνου, καὶ νὰ ἐπιζητήσωμεν, ὅπως δι’ αὐστηρῶν οἰκονομιῶν ἐπιτευχθῇ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ψηφιζομένων τῶν ὑποβληθέντων εἰς τὴν Βουλὴν οἰκονομικῶν νομοσχεδίων· ἐὰν δὲ τοῦτο, ἕνεκα τοῦ προκεχωρηκότος τῆς ὥρας τοῦ ἔτους, δὲν δύναται νὰ κατορθωθῇ τώρα, ἂς ἀναβληθῇ διὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον τοῦ Νοεμβρίου, ἀφοῦ μάλιστα ἐλάβομεν ἤδη τὸ παρὰ τῇ Τραπέζῃ κατατεθειμένον ποσὸν τῶν πέντε καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίων ἐκ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ, ποσὸν τὸ ὁποῖον δύναται, νομίζω, νὰ ἐπαρκέσῃ διὰ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ τρέχοντος ἔτους· παρατηρῶ μάλιστα, ὅτι κατὰ τὰς ὑποβληθείσας δηλώσεις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ θὰ ἔχωμεν καὶ περίσσευμα 6 ἑκατομμυρίων. Τί θὰ τὰ κάμωμεν αὐτὰ τὰ ἓξ ἑκατομμύρια;

§219ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὤ! ὤ!

§220Α. ΨΥΛΛΑΣ. Μὴ ταράττεσθε. Κατὰ τὸ σύστημα ποῦ βαδίζομεν, ἐγὼ ὑποπτεύω, τί θὰ τὰ κάμωμεν, καὶ δὲν διστάζω νὰ σᾶς τὸ εἴπω. Φοβοῦμαι ὅτι θ’ αὐξήσωμεν κατὰ χιλίους ἢ δισχιλίους τοὺς ὑπαλλήλους, καὶ θὰ διατηρήσωμεν καὶ τοὺς ὑπάρχοντας ἀργομίσθους, ἵνα οὕτως ἐνισχύσωμεν διὰ ῥουσφετίων τὰ ἐπαρχιακὰ κόμματά μας. Κατὰ τὸν Νοέμβριον θὰ συνέλθῃ βεβαίως καὶ πάλιν ἡ Βουλὴ, θὰ ἔχωμεν ἐνώπιον ἡμῶν Σύνοδον χειμερινὴν, καὶ θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐργασθῶμεν ἄνευ σπουδῆς, καὶ οὐχὶ ὅπως νῦν μὲ τὴν ἀφόρητον ζέστην· τότε δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὰ οἰκονομικὰ μέτρα· ἐὰν δὲ ἴδωμεν ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη καὶ ἄλλων πόρων πρὸς κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τότε μόνον θὰ δύναται νὰ γείνῃ σκέψις καὶ περὶ δασμοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου ἢ καὶ περὶ ἄλλων φόρων.

§221Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εὑρίσκομαι καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δηλώσω, ὅτι κηρύσσομαι κατὰ τῆς φορολογίας τοῦ σίτου. Ἐπειδὴ δ’ ἐγένετο μακρὰ συζήτησις κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀναπτύξω τὰς γνώμας μου κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§222Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§223Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§224Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην, μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινάς. Τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἡ ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ἀοιδίμου Δηλιγιάννη, ἐπεδίωξεν, εἶναι πρόγραμμα ἀπορρέον ἐκ τῶν ὑποσχέσεων, τὰς ὁποίας πάντες ἐδώκαμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς· εἶναι πρόγραμμα ἄκρων οἰκονομιῶν, αἵτινες παρίστανται διὰ τῶν ὑποβληθέντων εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίων καὶ αἵτινες ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθήσωσι καὶ δι’ ἄλλων ἀκόμη μελετῶν καὶ σκέψεων ἐπὶ τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους. Ὁ ἀοίδιμος Δηλιγιάννης οὐδέποτε ἐνόησεν, οὐδέποτε ἠθέλησε νὰ δεχθῇ ἰδέαν φορολογίας πρὶν ἢ ἐξαντληθῇ καὶ ἡ τελευταία δυνατὴ οἰκονομία...

§225Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπέβαλε φορολογικὸν νομοσχέδιον, τὸ περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως.

§226Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, κύριε συνάδελφε, λέγει (ἀναγινώσκει): «.... Μικρὰ δέ τις καὶ πρόσκαιρος θυσία πάντως ἐνδείκνυται πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους καὶ ἐνίσχυσιν τῆς πίστεως τοῦ λαοῦ.»

§227ΦΡ. ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Εἶναι ἀναντίρρητον τοῦτο. Αὐτὸ ἦτο τὸ πρόγραμμα τὸ πολιτικὸν τοῦ ἀειμνήστου Δηλιγιάννη· κατοπτρίζεται εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον.

§228Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οὐδέποτε ἦλθεν εἰς τὴν ἰδέαν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἡ ἐπιβολὴ φορολογίας πρὶν ἢ ἐξαντληθῇ καὶ ἡ τελευταία οἰκονομία· εἶχε δὲ ῥητῶς ἀποφασισθῇ καὶ δηλωθῇ, ὅτι ἐν τῇ Συνόδῳ ταύτῃ οὐδεμία ἀπολύτως ἤθελεν ὑποβληθῆ φορολογία· ἐὰν δ’ αἱ οἰκονομίαι, αἵτινες, ὡς εἶπον, ὡρίσθησαν ἐν τοῖς ὑποβληθεῖσι νομοσχεδίοις, καὶ αἱ οἰκονομίαι, αἵτινες ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθήσωσι, δὲν ἤθελον ἀρκέσει, τότε θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ σκεφθῇ τις καὶ περὶ φορολογίας, οὐδέποτε ὅμως περὶ φορολογίας βαρυνούσης τὸν λαόν. Ἐγὼ αὐτὸς εὑρισκόμην ἐν μελέτῃ φορολογίας ἀλλοίας ὅλως ἐκείνης, τὴν ὁποίαν σήμερον παρουσιάζει ἡ Κυβέρνησις, φορολογικῆς μεταρρυθμίσεως σκοπούσης νὰ βελτιώσῃ τὴν φορολογικὴν ἡμῶν νομοθεσίαν δι’ ἄλλης φορολογίας, περὶ τῆς ὁποίας θεωρῶ περιττὸν νὰ κάμω λόγον σήμερον. Ἀλλ’ οὐδέποτε, οὔτε ἰδιαιτέρως οὔτε ἐπισήμως, ἐλέχθη ἢ ἐγένετο δεκτὸν, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἐπιβληθῇ φορολογία οἱαδήποτε, πρὶν ἢ ἐξαντληθῇ καὶ ἡ τελευταία οἰκονομία. Τοῦτο λέγω, διότι μοὶ ἐφάνη ὅτι πολὺ ἐλαφρῶς ἡρμηνεύθη τὸ πρόγραμμα, τοῦ ὁποίου τὴν ἐφαρμογὴν ἐπεδιώκομεν, ὅτι δῆθεν ὁ ἀείμνηστος Δηλιγιάννης ἐδέχθη τὴν ἰδέαν κἄν περὶ ἐπιβολῆς φορολογίας πρὸ τῆς ἐξαντλήσεως πασῶν τῶν οἰκονομιῶν. Ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ δηλώσω τοῦτο, διότι ἀκριβῶς ἐπῆλθε διαφωνία μεταξὺ τῶν πρώην Ὑπουργῶν τοῦ ἀοιδίμου Δηλιγιάννη καὶ τοῦ ἀξιοτίμου νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς φορολογίας τοῦ σίτου. Τοῦτο ἐπήνεγκε τὴν διάστασιν· διατί; Διότι ἀκριβῶς τὴν ἐπιβολὴν φορολογίας πρὸ τῆς ἐξαντλήσεως καὶ τῆς τελευταίας οἰκονομίας ἡμεῖς ἐθεωροῦμεν ὡς ἀναιροῦσαν τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἐπεδιώκομεν οὐχὶ ἐν ἁπλαῖς μελέταις, ὡς Ὑπουργοί, ἀλλ’ ἐν ταῖς δηλώσωσι, τὰς ὁποίας ἐκποιησάμεθα κατὰ τὰς ἐκλογάς.

§229Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Δηλιγιάννη νομοσχέδιον, φέρον καὶ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, τὸ νομοσχέδιον περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται φορολογία ἐπὶ τῶν δήμων;

§230Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν διακόψαντα συνάδελφον, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα εἰλικρινεῖς εἰς τοὺς λόγους μας. Οὐδεμία φορολογία ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς δήμους τοὺς ἐπαρκεῖς. Ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις εἰς τοὺς ἀνεπαρκεῖς δήμους νὰ συμπληρώσωσι τοὺς πόρους αὐτῶν χάριν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§231Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Καὶ τὸ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται φορολογία εἰς τοὺς μαθητὰς τοῦ Πολυτεχνείου, δὲν εἶναι φορολογία;

§232Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε, νὰ γείνῃ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου.

§233Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Προκειμένου, κύριε Πρόεδρε, νὰ γείνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ κάμω τὴν ἑξῆς δήλωσιν. Ἀνέκαθεν ὑπεστήριζα, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους δὲν εἶναι εὐάρεστος· ἀνέκαθεν ἔχω εἰπεῖ, ὅτι τὰ βάρη, μὲ τὰ ὁποῖα μᾶς ἐπεβάρυναν οἱ νέοι στρατολογικοὶ νόμοι, δὲν δύνανται ἢ νὰ ἀπαιτήσωσι νέους πόρους. Χθὲς δὲ ἀπέδειξα ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἀνάληψιν τῶν ἀποθεμάτων τῶν ἐπὶ τοῦ προσθέτου φόρου τοῦ καπνοῦ πάλιν εὑρισκόμεθα εἰς ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον θέλει γείνῃ μᾶλλον ἐπαισθητὸν κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1906, ὅτε τὰ ἀποθέματα ταῦτα δὲν θὰ ὑπάρχωσι πλέον. Διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου μόλις θέλομεν κατορθώσει νὰ καλύψωμεν τὰ ἐλλείμματα ταῦτα. Ἀλλὰ, κύριε Πρόεδρε, δὲν νομίζω ὅτι ὁ λαὸς εὐημερεῖ, ὅπως ζητήσωμεν παρ’ αὐτοῦ νέα βάρη. Διὰ τοῦτο πάντοτε ἐζήτησα νὰ προσπαθήσωμεν, ὅπως τοὺς νέους πόρους ἀποκτήσωμεν διὰ μέσων μὴ ἐπιβαρυνόντων τὸν λαόν. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον πρὸ ἐτῶν πολλῶν ἐπεδίωξα τὴν προμήθειαν καταλλήλων τελωνίδων, καὶ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῆς τελωνοφυλακῆς, ὅπως οὕτως ἐπιτύχωμεν τὴν καταδίωξιν τοῦ λαθρεμπορίου, —μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων εἶμαι βέβαιος ὅτι μετ’ ὀλίγα ἔτη θὰ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἔσοδα τεσσάρων ἢ πέντε ἑκατομμυρίων δραχμῶν περιπλέον, καὶ ἴσως καὶ περισσότερα, ἄνευ τῆς ἐλαχίστης καταθλίψεως τοῦ λαοῦ. Ταῦτα πάντα πρεσβεύοντες, ἐννοεῖται ὅτι δὲν δυνάμεθα μετ’ εὐχαριστήσεως νὰ βλέπωμεν ἐπιβαλλόμενα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς μέχρι τοῦδε πάντοτε ἀπεκρούσαμεν. Θεωροῦμεν ὡς βέβαιον, ὅτι, ἐφαρμοζομένου κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους τοῦ νέου στρατολογικοῦ νόμου, εἶναι ἀπαραίτητον ἀπὸ σήμερον νὰ ζητήσῃ ἡ Κυβέρνησις νέαν φορολογίαν. Ἀλλὰ κατὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς νέας στρατολογίας πάντοτε εἶχον ἀντιταχθῆ. Δὲν πρέπει αὕτη νὰ ἐφαρμοσθῇ πρὶν ἢ κατορθώσωμεν, διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα προηγουμένως ἀνέφερα, νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ εἰς περισσεύματα, τὰ ὁποῖα νὰ μᾶς ἐπιτρέπωσι τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νέου στρατολογικοῦ νόμου. Διὰ τοὺς λόγους τούτους εἶμαι ἠναγκασμένος εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ ἀρνηθῶ ψῆφον.

§234ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑποβάλλω δύο τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, μίαν ἐπὶ τῆς κλάσεως 63 τοῦ δασμολογίου, καὶ ἑτέραν ἐπὶ τῆς κλάσεως 87. Μετὰ τὴν τύπωσιν δὲ καὶ διανομὴν αὐτῶν ἐπιφυλάσσομαι νὰ τὰς ἀναπτύξω.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 392). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι...

§236Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Παρακαλῶ, τὸ πρῶτον ἄρθρον νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἐδάφια.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἐδάφια. Ὡς ἄρθρον θὰ ψηφισθῇ. Ἀλλὰ δύνασθε νὰ ὑποβάλητε τροπολογίαν, ὅπως ἀπαλειφθῇ ἐδάφιόν τι.

§238Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Αὐτὸ ἔκαμα.

§239Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, προτείνω τὸ διαιρετὸν τοῦ ἄρθρου.

§240Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ εἰς τὴν ἔρευναν τῶν προγραμμάτων, διότι νομίζω ὅτι τὰ προγράμματα δύναμαι νὰ τὰ ὀνομάσω οἰκονομικὰ μέτρα ἐπιβεβλημένα ὑπὸ τῆς ἀνάγκης, διότι ἡ πολιτικὴ ἡμῶν ἡ προηγουμένη μᾶς ἔφερεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ λάβωμεν μέτρα, ὅπως παύσωμεν ἐν τῷ μέλλοντι ἔχοντες τὰ ταμεῖα ἡμῶν ἀνοικτά. Τὰ μέτρα ταῦτα δὲν εἶναι μονομερῆ,—ἂς ὁμολογήσωμεν τὴν ἀλήθειαν, — εἶναι μέτρα κοινά. Οὐδὲν κόμμα γνωρίζω ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, οὐδὲ ὁμάδα τινὰ ἔχουσαν ἐναντίαν γνώμην. Πάντες εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὰ οἰκονομικὰ μέτρα, καὶ εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἤμεθα σύμφωνοι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, διότι ἄνευ μέτρων οἰκονομικῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ὁ τόπος. Ἐὰν μάλιστα ἐρευνήσω τὰ μέτρα, ἤθελον εὕρει τὰ μέτρα τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας λίαν εὐρύτερα, ἀσυγκρίτως εὐρύτερα, διότι τότε, ἀνεξαρτήτως τῆς ἐπιψηφίσεως ἢ μὴ αὐτῶν, ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Κερκύρας δὲν κατήργει μόνον ὀκτὼ Πρωτοδικεῖα, κατήργει περισσότερα· δὲν κατήργει τόσας Νομαρχίας, ἀλλὰ περισσοτέρας. Κατήργει καὶ δύο Ἐφετεῖα. Εἶχεν ἄλλα μέτρα οἰκονομικὰ, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἐπίσης ἐπιβεβλημμένα ὑπὸ τῆς ἀνάγκης. Λοιπὸν δὲν πρόκειται περὶ προγραμμάτων, πρόκειται περὶ μέτρων οἰκονομικῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπιβεβλημένον εἰς ἡμᾶς, καὶ ὡς μέλη τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ὡς κόμματα, νὰ ὑποστηρίξωμεν, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ὑπάρξῃ ὁ τόπος. Ἀλλὰ γεννᾶται τὸ ζήτημα: ἐφθάσαμεν εἰς τὴν ἀνάγκην φορολογίας; Βεβαίως πᾶσα φορολογία δὲν εἶναι μέτρον εὐχάριστον· ἀλλὰ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐπηγγέλθημεν πάντες, τινὰ μὲν ἐψηφίσθησαν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἄλλα δὲ μένουσιν ἐκκρεμῆ καὶ θὰ ἦναι ἐσαεὶ ἐκκρεμῆ· διότι εἴδομεν καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν τὰς ἀντιδράσεις, προκειμένου περὶ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἶχον βάσιν τὰς ἀληθεῖς οἰκονομίας. Καὶ διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἠναγκασμένη νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν εἰς ἄλλην Σύνοδον. Καὶ τί λέγουσι; «Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην οἰκονομιῶν· τὰ ταμεῖά μας ἐπληρώθησαν δι’ 20,000,000 δραχμῶν». Εἶναι τάχα τοῦτο ἀληθές; Λαμβάνομεν τὰ 5,600,000 ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, τὰ λαμβάνομεν δὲ σχεδόν, δύναμαι νὰ εἴπω, ὡς δάνειον, διότι ἔχομεν ὑποχρεώσεις, ἵνα ἐξοικονομήσωμεν τὰς ἐπειγούσας ἀνάγκας· ἔχομεν 10,000,000 ἔτι, τὰ ὁποῖα εὐτυχῶς ἐξασφαλίζει ἡ προτεινομένη ἑνιαία διαχείρισις τῆς σταφίδος, 5,000,000 μὲν τοῦ παρόντος ἔτους, 5,000,000 δὲ τοῦ παρελθόντος ἔτους.

§241Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. 4,000,000.

§242Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ πλὴν τούτων, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἔχομεν ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε οἰκονομιῶν, ἔχομεν καὶ τὸν φόρον τοῦ σίτου, ὁ ὁποῖος θὰ φέρῃ ἔσοδα 3 ἕως 4 ἑκατομμύρια. Νομίζετε ὅτι δι’ αὐτῶν τὸ δημόσιον ταμεῖον θὰ εὐδοκιμήσῃ; Θὰ πληρωθῶσι μόνον τὰ ἐλλείμματα, καὶ δὲν ἠξεύρω ἂν θὰ ἐπαρκέσωσι τὰ ποσὰ ταῦτα, διὰ νὰ πληρωθῶσι τὰ ἐλλείμματα τὰ μέχρι τοῦδε.

§243Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν δανεισθῆ 7,500,000 εἰς ἔντοκα γραμμάτια.

§244Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα λοιπὸν ὑποχρεωμένοι, ἐὰν δὲν ληφθῶσι μέτρα οἰκονομιῶν, — τὰς ὁποίας ὅμως δὲν βλέπω πόθεν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν, — εἴμεθα, λέγω, ὑποχρεωμένοι νὰ καταλήξωμεν εἰς φορολογίαν, δὲν λέγω τὴν φορολογίαν τοῦ σίτου ἢ ἄλλων τινῶν ἀντικειμένων, ἀλλὰ θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιβάλωμεν καὶ ἄλλους φόρους κατὰ τὴν μέλλουσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς. Ἡ προστασία τῆς γεωργίας, ἣν σήμερον ἡ Κυβέρνησις φέρει ὡς δικαιολογίαν τῆς φορολογίας τοῦ σίτου, εἶναι μὲν προστασία, ἀλλὰ προστασία ἀτελής· ἡ γεωργία ἔχει ὄντως ἀνάγκην ὑποστηρίξεως· εἶμαι ὑπὲρ τοῦ νομοθετήματος, καὶ δὴ εἰς μέγιστον βαθμόν, ἀλλ’ ἡ προστασία αὕτη δὲν ὠφελεῖ· πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν γεωργίαν καὶ δι’ ἄλλων μέτρων, μέτρων οὐσιαστικῶν, δραστηρίων καὶ λυσιτελῶν. Ποῖα δὲ τὰ μέτρα ταῦτα; Γνωρίζομεν πάντες, Κύριοι, ὅτι πᾶσαι αἱ κατὰ καιροὺς ἐπιτροπαὶ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους εἶχον ὑποβάλει πρότασιν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, φόρου ἐπαχθοῦς, ἀδίκου καὶ ἀνίσου, καταπιεστικοῦ καὶ καταστρεπτικοῦ τῆς γεωργίας, διότι πολεμεῖ τὴν γεωργίαν, διότι δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὸν γεωργὸν νὰ ἔχῃ διπλάσια καὶ τριπλάσια ζῷα, καθόσον, ἂν ἔχῃ τοιαῦτα, θὰ πληρώσῃ διπλάσιον καὶ τριπλάσιον φόρον. Λοιπὸν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀντικατασταθῇ ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν...

§245Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τῆς δεκάτης;

§246Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ν’ ἀντικατασταθῇ, ἄν ὄχι διὰ τῆς δεκάτης, τοὐλάχιστον διὰ τῆς πέμπτης ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Ὡρίμασε πλέον ἡ ἰδέα αὕτη, καὶ ἡ πέμπτη, ἂν ψηφισθῇ, θὰ προστατεύσῃ ὅλους τοὺς γεωργούς. Ἀλλ’ οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὅπως δήποτε παρέχει προστασίαν τινὰ εἰς τὴν γεωργίαν, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ αὐτοῦ, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι θὰ ἔχωμεν εἰς τὸ μέλλον ὁριστικώτερα μέτρα, ἰδίως δὲ τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων. (Εὖγε! εὖγε!).

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου περιέχει σύνθετα ζητήματα πολλά. Ἤδη ἐζητήθη ἡ διαίρεσις ὡς πρὸς τὰ ἐδάφια βʹ καὶ γʹ, καὶ συνεπῶς θὰ ψηφισθῇ πρῶτον τὸ ἄρθρον ἄνευ τῶν ἐδαφίων βʹ καὶ γʹ, καὶ κατόπιν θὰ ψηφισθῶσι τὰ ἐδάφια.

§248Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἰδιαιτέρως δι’ ἕκαστον τῶν ἐδαφίων τοῦ ἄρθρου· ἐπὶ δὲ τοῦ βʹ καὶ γʹ ἐδαφίου δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§249Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ζητήσητε τὴν διαίρεσιν τοῦ ἄρθρου. Τοῦτο εἶναι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ἐν τῷ Κανονισμῷ, διότι συντελεῖ εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς ψήφου τοῦ Βουλευτοῦ. Ἐὰν λοιπὸν ζητηθῇ ἡ διαίρεσις καὶ ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ἐπὶ τινων ἐδαφίων, ἀναγκαίως θὰ προβῶμεν κατ’ ἐδάφιον μέχρις ὅτου φθάσωμεν εἰς τὰ ἐδάφια, ἐπὶ τῶν ὁποίων ζητεῖται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ἑπομένως θ’ ἀναγνωσθῇ καὶ θὰ ψηφισθῇ δι’ ἀναστάσεως πρῶτον τὸ ἐδάφιον ά· ἐπὶ τοῦ δευτέρου καὶ τρίτου ἐδαφίου θὰ γείνῃ, ἐὰν ἐγκρίνωσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§250Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου καὶ τρίτου ἐδαφίου νὰ γείνῃ ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§252Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Λοιπὸν ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ ἐδάφιον αʹ, καὶ νὰ ζητηθῇ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου καὶ τρίτου ἐδαφίου δέχομαι νὰ γείνῃ ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἀλλ’ ἅπαξ μόνον.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδάφιον αʹ (ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἐδάφιον αʹ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐδάφια βʹ καὶ γʹ (ἀναγινώσκονται).

§254Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῶν ἐδαφίων τούτων ἐζητήθη ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ὑπάρχουσι 15 ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν ταύτην;

§256Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν ἀπεδέχθην ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Λοιπὸν θέτω τὸ ζήτημα. Οἱ παραδεχόμενοι τὰ ἐδάφια βʹ καὶ γʹ τοῦ ἄρθρου 1 λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. Ὁ κύριος Μαυρομμάτης καὶ ὁ κύριος Πολυγένης παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται.

§258Π. ΦΙΛΙΠΠΑΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῶν ἐδαφίων βʹ καὶ γʹ. Εὔχομαι δὲ, ἵνα ἡ Κυβέρνησις σκεφθῇ καὶ περὶ ταμείου ἐθνικῆς ἀμύνης διὰ τὴν παραγωγὴν, ἵνα προστατευθῇ ἡ γεωργία.

§259ΠΟΛΥΒΙΟΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θὰ ἀρνηθῶ ψῆφον. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν νὰ ἐκθέσω τοὺς λόγους.

§260ΑΛΕΞ. ΣΤΡΙΦΤΟΜΠΟΛΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίον παντὸς φόρου, καὶ θὰ ψηφίσω ὄχι.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ξ. Μαυρομμάτη καὶ Γ. Πολυγένη, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§262ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 147, ἐξ ὧν 120 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 22 κατὰ τῆς προτάσεως, καὶ 5 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως τὰ ἐδάφια βʹ καὶ γʹ τοῦ ἄρθρου 1 ἐγένοντο δεκτά.

§263Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ἄρθρου νὰ ἀναγνωσθῇ.

§264Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν θὰ φέρῃ τροπολογίας ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου ηʹ;

§265Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν. (Ἀναγινώσκονται τὰ λοιπὰ ἐδάφια τοῦ ἄρθρου 1 καὶ γίνονται δεκτὰ, ὡς ἔχουσι. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν).

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ᾼΧΚΕʹ τῆς 28 Δεκεμβρίου 1887 περὶ τελῶν χαρτοσήμου». Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Βοκοτόπουλος.

§267Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§268Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Αἱ ἀποσκευαὶ δὲν ὑπόκεινται εἰς φόρον, ἂν δὲν ὑπερβαίνουν ὡρισμένον ποσόν. Τὸ περιπλέον τοῦ ποσοῦ τούτου ὑπόκειται εἰς φόρον. Τώρα γεννᾶται τὸ ζήτημα, κατὰ πόσον δυνάμεθα νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸ τέλος καὶ εἰς τὰς ἀποσκευὰς τὰς μεταφερομένας διὰ τῶν πλοίων. Ὡς πρὸς τοῦτο συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Βοκοτόπουλον, διότι κόμιστρα δὲν πληρόνονται. Ἂν πρόκηται περὶ ἐμπορευμάτων ἀποστελλομένων διὰ φορτωτικῆς, τότε, ἐπειδὴ θὰ ἔχωμεν ὡρισμένον τὸ βάρος καὶ τὸν ναῦλον, δικαίως δυνάμεθα νὰ ἀξιῶμεν καὶ τὴν ἐπιβολὴν τέλους. Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν θὰ ὑποβάλω τροπολογίαν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν.)

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ Καλαβρύτων κ. Φωτήλας καὶ Κορινθίας κ.κ. Μεντζελόπουλος καὶ Ζούζουλας ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως. Ὁ βουλευτὴς Ἄργους κ. Πολυγένης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταβολῶν εἰς τὸ τελωνιακὸν δασμολόγιον εἰσαγωγῆς». Αἱ τροπολογίαι αὗται θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 393 καὶ 394). Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κανονισμοῦ τοῦ μισθοῦ καὶ τῶν ἐξόδων τραπέζης τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπολογιστῶν τῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐκπλεόντων πολεμικῶν πλοίων». (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν.) Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΘʹ τῆς 3 Σεπτεμβρίου 1895 «περὶ στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως» καὶ ͵ΒΤϞΖʹ τῆς 5 Ἀπριλίου 1896).

§270Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὑποβληθὲν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐπεξειργάσθη εἰδικὴ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, καὶ δύναται νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν, ν’ ἀφήσωμεν δὲ τὰς τροπολογίας διὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος. Δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀφήσῃ ἡ Βουλὴ τοιαύτην ῥωγμὴν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, ἐκ τῆς ὁποίας πρόκειται νὰ ἐξέλθωσι 3,500,000 δραχμαί. Νῦν μάλιστα, ὅτε εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἐπιβάλωμεν φορολογικὰ βάρη εἰς τὸν λαὸν, εἶναι ἐνδεδειγμένον νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ τοῦ κενοῦ τούτου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ ὁποῖον προκύπτει χωρὶς νὰ τὸ ἐννοῶμεν. Ἄν τὸ νομοσχέδιον ἔχῃ ἀτελείας τινὰς εἰσέτι, δυνάμεθα τὰς ἀτελείας ταύτας νὰ διορθώσωμεν κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§271ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Νομίζω ὅτι, ἂν συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἴδητε ὅτι εἶναι ὅλως ἀνεφάρμοστον ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν μέρος. Πρῶτον καλεῖται ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ φόρους, τοὺς ὁποίους δὲν ὁρίζει ἡ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ αὐξήσῃ οὐ μόνον τοὺς ἀμέσους φόρους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐμμέσους, ἀπὸ δύο εἰς τρία καὶ τέσσαρα τοῖς ἑκατόν. Φαντάζεσθε ποία περιπλοκὴ θὰ ἐπέλθῃ; Εἶναι ἐντελῶς ἀνεφάρμοστον εἰς τὸ οἰκονομικὸν μέρος τὸ νομοσχέδιον. Κατ’ ἀρχὴν πάντες εἴμεθα σύμφωνοι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἐπειδὴ κατ’ ἀρχὴν δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις, ὅτι πρέπει νὰ κλεισθῇ ἡ ῥωγμὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, περὶ ἧς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νομίζω ὅτι ἴσως εὐχερέστερον θὰ ἠδυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τοῦτο ψηφίζοντες μόνον τὸ πρῶτον μέρος, τὸ καθαρῶς ἐκπαιδευτικὸν, παραλείποντες δὲ τὸ οἰκονομικὸν, διότι θὰ περιπλακῶμεν. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει, ὅτι διὰ μιᾶς διατάξεως καταλύεται ἡ δημοτικὴ αὐτοτέλεια, καὶ καθορίζεται συντάκτης τοῦ δημοτικοῦ Προϋπολογισμοῦ ὁ νομάρχης. Εἶναι ὅλως ἀνεφάρμοστον τὸ νομοσχέδιον.

§272Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι νομοσχέδιον, εἶναι χαλονομοσχέδιον!

§273Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προὐτάθη ἡ γνώμη, ὅπως ψηφισθῇ τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου!

§275Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρεμποδισθῇ ἡ συζήτησις,—συζήτησις μάλιστα γινομένη καλῇ τῇ πίστει καὶ πρὸς ἀνταλλαγὴν σκέψεων, διὰ νὰ καθορισθῇ ἡ πορεία τῆς Βουλῆς. Πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἑρμιονίδος ὑπέδειξε τὰ ἐλαττώματα τοῦ νομοσχεδίου. Τώρα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὅστις εἶναι ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, ἐζήτησε τὸν λόγον. Πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπαγορευθῇ εἰς αὐτὸν ὁ λόγος;

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἄλλοι.

§277Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος;

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ.

§279Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. ἐξ Ἑρμιονίδος Βουλευτὴς βεβαίως ἐλησμόνησε τὰς ἰσχυούσας διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι ὁ νόμος ὁ ἰσχύων περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπιβάλλει εἰς τοὺς δήμους τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας ταύτης, ὅταν οἱ πόροι δὲν ἐπαρκῶσι πρὸς πληρωμὴν τῶν δαπανῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§280ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Τίνων;

§281Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅλων.

§282ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§283Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι. Ἀφήσατε νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου. Ἐπιβάλλει, λέγω, ὁ ἰσχύων νόμος εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας· ἐὰν δὲ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον δὲν ψηφίσῃ ταύτην, ὁ νόμος ὁ ἰσχύων, ὑποθέτων ὅτι λειτουργοῦσι τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια, ἀφῆκεν εἰς τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας ταύτης. Ἐν περιπτώσει λοιπὸν, καθ’ ἣν οἱ δῆμοι δὲν ἤθελον αὐξήσει τὴν φορολογίαν, ἀντὶ τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων, τὰ ὁποῖα δὲν λειτουργοῦσιν, ὀφείλετε νὰ παραδεχθῆτε, ὅπως ὁ νομάρχης ἐπιβάλλῃ τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας. Προτείνεται δὲ ἡ αὔξησις εἰς 4%, ὅπως ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ τοῦτο, διότι βεβαίως τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ ὑφίσταται τὰς ἐπιβεβλημένας καὶ κατ’ ἔτος αὐξανούσας δαπάνας, ἀνεξαρτήτως τῶν προκαταβολῶν, διότι ἀντὶ τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἢ μᾶλλον τῶν 900 χιλιάδων, τὰς ὁποίας ἔδιδε τὸ Κράτος ὡς χορήγημα, κατὰ τὸ 1904 θὰ δώσῃ 1,500,000, κατὰ δὲ τὸ 1905 θὰ φθάσῃ τὸ ποσὸν εἰς 1,800,000. Δὲν ἦτο δυνατὸν, ὡς χορήγημα ἁπλοῦν, ἀνεξαρτήτως τῶν προκαταβολῶν, νὰ μείνῃ ἡ θύρα αὕτη ἀνοικτὴ καὶ νὰ βαρύνῃ διαρκῶς τὸ δημόσιον ταμεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι πλούσιον. Δὲν ὑπάρχει ἑπομένως ἀντίφασίς τις ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔξοδα, μὴ λησμονεῖτε ὅτι σήμερον, κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον, τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἔρχονται πρῶτα. Ὁ δῆμος καταδικάζεται διὰ τοῦ ἰσχύοντος νόμου νὰ μὴ ἔχῃ τίποτε, πρὶν καταβάλῃ τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§284Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς ἀσιτίαν καταδικάζεται.

§285Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς ἀσιτίαν, μάλιστα. Ἐθεωρήσαμεν λοιπὸν καλὸν νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ὕπαρξιν τοῦ δήμου, καὶ νὰ τὴν ἐξασφαλίσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν οἰκονομικώτερον, μετὰ δὲ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ὑπάρξεως τοῦ δήμου ὅσον τὸ δυνατὸν οἰκονομικώτερον ἔρχεται ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, ἥτις κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον ἔρχεται πρώτη καὶ ἀφαιρεῖ καὶ αὐτὰ τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεως τοῦ δήμου, ἐὰν ἐφαρμοσθῇ, ὡς ἔχει, ὁ ἰσχύων νόμος· καὶ ἂν ὁ δῆμος μετὰ τὰς πρώτας του ἀνάγκας, μετὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἔχῃ περισσεύματα, ἀφίεται ἐλεύθερος νὰ δαπανήσῃ αὐτὰ ὅπως θέλει. Τοιοῦτος εἶναι ὁ προτεινόμενος ὀργανισμός, παρουσιάζων ἀναμφισβητήτως ἐλάφρυνσιν εἰς τὰς σήμερον ἰσχυούσας διατάξεις. Τὸ μόνον ἐπιβαρῦνον εἶναι, ὅτι ἀντὶ τῶν τριῶν γίνονται τέσσαρα τοῖς ἑκατὸν, ἀλλὰ βεβαίως ὁ προτεινόμενος ὀργανισμὸς εἶναι πολὺ ἐλαφρότερος τοῦ ἰσχύοντος σήμερον καὶ μὴ ἐφαρμοζομένου, οὐδὲ δυναμένου νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ ἐκπαιδευτικὸν μέρος, ἐὰν γείνῃ παρατήρησίς τις, θὰ δώσω τὰς δεούσας ἐξηγήσεις. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι δυνάμεθα νὰ προβῶμεν ἀπόψε εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ν’ ἀκούσωμεν τὰς γνώμας ἑκάστου.

§286ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὀφείλω, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῶν κυρίων Ὑπουργῶν ἐπὶ τῆς ἀτελοῦς καὶ ἀκατανοήτου παρεμβάσεως εἰς τὰ τοῦ δήμου περὶ τὸν κανονισμὸν τῶν δαπανῶν, παρεμβάσεως δεικνυούσης ἀπειρίαν καὶ πλήρη ἄγνοιαν τῆς δημοτικῆς διαχειρίσεως. Ἀναγινώσκω τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νομοσχεδίου (ἀναγινώσκει): «Τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα ἔξοδα τῆς δημοτικῆς διαχειρίσεως εἶναι τὰ ἑξῆς: 1) Ἡ ἀποζημίωσις τοῦ δημάρχου· 2) ὁ μισθὸς τοῦ δημογραμματέως· 3) ὁ μισθὸς τοῦ ἀστυνόμου· 4) ὁ μισθὸς τριῶν τὸ πολὺ κλητήρων κλπ.» Ἀλλὰ περὶ καθαριότητος; περὶ φωτισμοῦ; περὶ ὑγείας;

§287Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς διακόψω. Ἔχομεν δύο ἀρχὰς, αἱ ὁποῖαι ἐτέθησαν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἡ πρώτη ἀρχὴ εἶναι, ὅτι αἱ δαπάναι τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν θὰ λαμβάνωνται, εἰμὴ μετὰ τὴν καταβολὴν τῶν ποσῶν τῶν ἀναγκαίων πρὸς τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν λειτουργίαν τοῦ δήμου.

§288ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ ποῖα θεωρεῖ ἀναγκαῖα;

§289Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ταύτης παρατηρεῖτε ὑμεῖς, ὅτι τὰ ποσὰ ταῦτα, — τὰ ὁποῖα θεωροῦμεν πάντες ὡς ἀναγκαῖα πρὸς συντήρησιν τῶν δήμων, — ὡς ἀναγράφονται, δὲν εἶναι ἐπαρκῆ. Ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι λεπτομέρειαι. Ἡ ἀρχὴ ὅμως εἶναι ὀρθὴ, ὅτι πρέπει νὰ τροποποιηθῇ ὁ ὑφιστάμενος νόμος κατὰ τοῦτο, δηλαδὴ νὰ ἀσφαλισθῶσιν εἰς τοὺς δήμους τὰ ποσὰ ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῶσι νὰ ὑπάρξωσιν οἱ δῆμοι καὶ νὰ συντηρηθῶσιν. Ἔχομεν λοιπὸν μίαν ἀρχήν. Δευτέρα ἀρχὴ εἶναι, ὅτι αὐξάνεται ὁ ὅρος ὁ φορολογικός. Ἐπὶ τῶν δύο τούτων ἀρχῶν νομίζω ὅτι πάντες εἴμεθα σύμφωνοι.

§290Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§291Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν δ’ ἤμεθα σύμφωνοι, τότε εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν δὲν ἔχομεν ἢ νὰ συζητήσωμεν τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν δὲ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἑρμιονίδος ἤθελεν εὕρει, ὅτι τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα τὸ νομοσχέδιον χορηγεῖ εἰς τοὺς δήμους, δὲν ἐξασφαλίζουσι τὴν ὕπαρξιν αὐτῶν, δὲν ἔχει ἢ νὰ ὑποστηρίξῃ ἄλλα· ἐὰν ἤθελεν εὕρει καὶ δείξει ὅτι ὁ φορολογικὸς αὐτὸς ὅρος δὲν εἶναι ἐπαρκὴς, θὰ προτείνῃ αὔξησιν· ἀλλ’ οὐχ ἧττον ὑπάρχει ἓν ἔδαφος, ἐφ’ οὗ ὅλοι συζητοῦμεν καλῇ τῇ πίστει, ἀποβλέπομεν δὲ εἰς τὸ νὰ κλείσωμεν τὴν ῥωγμὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ἐκ τῆς ὁποίας διέρχονται καὶ θὰ διέρχωνται μοιραίως 3½ ἕως 4 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος. Διὰ τοῦτο λοιπὸν παρεκάλεσα τὴν Βουλήν, ἐὰν ἤμεθα σύμφωνοι ἐπὶ τῶν δύο τούτων ἀρχῶν, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀπωλείας χρόνου, καὶ κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν πᾶσαι αἱ τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν γνώμην ἑκάστου ἐξ ἡμῶν ἤθελον καταρτίσει τελειότερον τὸ νομοσχέδιον.

§292Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν δύνανται νὰ προταθῶσιν αἱ γνῶμαι ἑκάστου.

§293ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Εἴμεθα τόσον σύμφωνοι ὡς πρὸς αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, ὥστε εὐχαρίστως ἤθελον δεχθῆ νομοσχέδιον ἐπιτρέπον εἰς τοὺς δήμους νὰ κανονίσωσι τὴν ἐκπαίδευσιν ἀναλόγως τῶν πόρων αὐτῶν.

§294ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§295Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δυνατὸν νὰ ἦναι ἐλαττωματικὸν τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ εἶναι τὸ σχετικῶς καλλίτερον τῶν μέχρι τοῦδε. Περὶ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει δευτέρα γνώμη. Μόνον ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Σάμης προβάλλει σήμερον τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, ἡ ὁποία προήχθη μέχρι τοῦ σημείου, εἰς ὃ προήχθη, ἀκριβῶς διὰ τῆς λειτουργίας τοῦ ἰσχύοντος νόμου, πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῇ πάλιν εἰς τὸ ἔλεος τῶν δημάρχων ἢ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων. Ἀλλὰ βεβαίως οὔτε ἡ Κυβέρνησις οὔτε ἡ Βουλὴ θὰ δεχθῇ τοῦτο.

§296ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι. Εἶπον ὅτι εἶμαι τόσον ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, τοῦ νομοσχεδίου, ὥστε ἐννοῶ ν’ ἀφεθῇ ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τοὺς δήμους νὰ κανονίσωσι τὴν ἐκπαίδευσιν ἀναλόγως τῶν πόρων των. Ἀλλ’ ὅπως ἐννοεῖ τὴν ἐπέμβασιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κανονίζει ποίας θεωρεῖ ἀναγκαίας δαπάνας, ποίας ἐξαιρεῖ, ἀπαγορεύει τὴν κράτησιν, δὲν ἐπιτρέπει τὸ πέμπτον...

§297Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὰ εἶναι λεπτομέρειαι.

§298ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Προσδιορίζει τίνας κλητῆρας θὰ ἔχῃ ὁ δῆμος· δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἐνοίκια! Αἱ λεπτομέρειαι αὗται εἶναι δυστυχῶς σφάλμα ἀφαιροῦν πᾶσαν αὐθυπαρξίαν ἀπὸ τοὺς δήμους, καὶ τὸ ὁποῖον δικαίως θὰ προκαλέσῃ τόσον μακρὰν συζήτησιν, ὥστε θὰ καταντήσῃ ἀδύνατον νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§299Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις γίνεται ἐπὶ τῆς γνώμης τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἂν πρέπει νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ὅταν προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, πρῶτος θὰ ὁμιλήσῃ ὁ κύριος Στάης, κατόπιν ὑμεῖς, ἔπειτα ὁ κύριος Μαυρομμάτης.

§301Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ὁ κύριος Κατσᾶνος εἶναι πρῶτος.

§302Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν θὰ ὁμιλήσω, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου· θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς γνώμης, ἣν διετύπωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§304Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ συζητήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἤρξατο ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, καὶ νὰ ἀνεύρω εἰς τὸν ἰσχύοντα νόμον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἂν ἦτο ἐπιβεβλημένη ἡ αὔξησις τοῦ ποσοστοῦ εἰς 4% ἢ ὄχι, διότι ἐγὼ ἔχω ἀντίθετον γνώμην, γνώμην τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ὁ κείμενος νόμος. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Αὐτὰ θὰ τὰ εἴπωμεν, ὅταν λάβωμεν τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Συνέπεσε νὰ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι καὶ ἐγὼ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ διεφώνησα ῥιζικῶς πρὸς τὰ λοιπὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, διότι ἐνόμισα ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἀπέβλεψε μόνον εἰς τὸν μηχανισμὸν τῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἔδειξε δὲ τελείαν περιφρόνησιν πρὸς τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικόν, τὸ ὁποῖον ἀρρήκτως συνδέεται πρὸς τὴν ὑπόστασιν τῶν δήμων. Δὲν εἶναι δὲ δυνατόν, ὁ κ. Πρωθυπουργός, μεθ’ ὅλην τὴν ἀντίληψιν καὶ ὀξύτητα τοῦ πνεύματος αὐτοῦ, νὰ ἀντιληφθῇ τὰς τροπολογίας εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν· πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα συζητήσωμεν εὐρέως καὶ ὑποβάλωμεν τὰς τροπολογίας ἡμῶν, διὰ νὰ δυνηθῇ — ἀπὸ καλῆς πίστεως ὁμιλῶ, δὲν εἶμαι ἀντιδραστικός — ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ τὸν καιρὸν νὰ μελετήσῃ καλῶς τὰς τροπολογίας, καὶ ἐκτιμήσῃ αὐτάς. Διότι δὲν εἶναι εὔκολον πρᾶγμα, κύριε Πρόεδρε, νὰ καταστρέψωμεν τὴν αὐτοτέλειαν τῶν δήμων, ἀγόμενοι ἁπλῶς ἐκ ταμιευτικῶν λόγων· διότι εἶναι ζήτημα, ἂν τὸ Δημόσιον δὲν πρέπει νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸν εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν συζήτησιν εὐρεῖαν, διότι δὲν φρονῶ ὅτι ἕνεκα ἄλλων σπουδαίων νομοσχεδίων ὁ κ. Πρόεδρος εἶναι ἐναντίον τῆς ὑπάρξεως τῶν δήμων.

§305ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, διότι καὶ ἡ Βουλὴ θὰ φωτισθῇ καὶ τὸ κοινόν, τὸ ὁποῖον ἤρξατο ταρασσόμενον ἐκ δημοσιευμάτων πεπλανημένων.

§306Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀναμφισβητήτως νὰ συζητηθῇ.

§307ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου λοιπὸν τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Στάης, εἰσηγητὴς τῆς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς.

§308ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς δύο μέρη διαιρεῖται τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Τὸ πρῶτον μέρος ἀφορᾷ τὴν διαβάθμισιν τῶν σχολείων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἀρρένων καὶ θηλέων, τὸ δεύτερον δ’ ἀφορᾷ τὰ ληφθησόμενα μέτρα ὑπὲρ τῆς οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως τῶν δήμων, κυρίως τῶν ἀνεπαρκῶν· καὶ ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐπιβάλλει τὸ νομοσχέδιον τὴν αὔξησιν τοῦ φορολογικοῦ ὅρου, — ἣν ὁ ἰσχύων νόμος ὑπεδείκνυε μόνον, — ὑποχρεοῦν τὸν νομάρχην νὰ ὁρίζῃ τὸ ποσοστὸν τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων μέχρι 4 τοῖς ἑκατὸν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ κανονίζει τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα ἔξοδα τῆς δημοτικῆς διοικήσεως, καὶ διαρρυθμίζει τὰς οἰκονομικὰς σχέσεις τῶν δήμων πρὸς τὸ Δημόσιον. Εἶναι γνωστὸν, Κύριοι, ὅτι δῆμοι 59 μὴ ἄποροι, ἀλλὰ λαμβάνοντες συνδρομὴν παρὰ τοῦ Δημοσίου διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, μεταξὺ τῶν ὁποίων σᾶς ἀναφέρω τὸν δῆμον Τριπόλεως, τοῦ ὁποίου τὰ ἐτήσια ἔσοδα ἀνέρχονται εἰς 210,000 δραχμὰς, δὲν συνεμορφώθησαν πρὸς τὴν διάταξιν ταύτην, τῆς αὐξήσεως τῆς φορολογίας αὐτῶν, διότι τὸ Δημόσιον διὰ τῆς γνωστῆς μεθόδου τῶν προκαταβολῶν δαπανᾷ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς αὐτῶν ἐκπαιδεύσεως 40 περίπου χιλιάδας δραχμῶν ἐτησίως. Ἐντεῦθεν εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις νὰ θέσῃ διάταξιν ἐν τῷ συζητουμένῳ νομοσχεδίῳ, διὰ τῆς ὁποίας, ἐὰν τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, προκειμένου περὶ ἀνεπαρκῶν δήμων, δὲν ἤθελον ἐπιβάλλει τὴν αὔξησιν τῶν ἀμέσων καὶ τῶν ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων, ἐπιβάλλει ταύτην ὁ νομάρχης. Ἀληθῶς ὁ ἰσχύων νόμος ὑπεδείκνυεν αὔξησιν μέχρις ἑνὸς τοῖς ἑκατόν, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον ἐπιβάλλει μέχρι 4%...

§309Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τρία, ἔλεγεν ὁ νόμος, μέχρι τεσσάρων τοῖς ἑκατόν.

§310ΣΤΑΗΣ. Ὄχι· μέχρις ἑνὸς τοῖς ἑκατὸν αὔξησιν ἐπιτρέπει ὁ κείμενος νόμος εἰς τὸ 57 ἄρθρον αὐτοῦ. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαία· ἄλλως πάλιν εἰς πίθον Δαναΐδων θὰ ἀντλῶμεν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου δὲν ψηφίσωσι καὶ ὑποβάλωσι τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν δήμων εἰς τὸν νομάρχην πρὸς ἔγκρισιν, ὁ νομάρχης καταρτίζει καὶ συντάσσει αὐτοὺς ἐντὸς τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου καὶ ἀποστέλλει εἰς τοὺς δημάρχους πρὸς ἐκτέλεσιν. Αὗται εἶναι κυρίως αἱ διατάξεις τοῦ δευτέρου μέρους τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τῶν ὁποίων ἐξηγέρθησαν οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἵτινες φρονοῦσιν, ὅτι καταστρέφονται οὕτως οἱ δῆμοι.

§311ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ὑπάρχει δικαίωμα προσφυγῆς, τὸ ὁποῖον ἐπανορθοῖ τὸ κακόν;

§312Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Δικαίωμα ἐφέσεως;

§313ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα· ἐπιτρέπεται ἡ προσφυγὴ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς λέγει τὸ νομοσχέδιον. Τὸ δεύτερον τοῦτο μέρος τοῦ νομοσχεδίου περιέχει καὶ εὐεργετικὰς διατάξεις ὑπὲρ τῶν δήμων, διότι τὸ πρῶτον νῦν εἰσάγεται ἡ διάταξις, καθ’ ἣν πρὸ πάσης ἄλλης δαπάνης ὁρίζονται αἱ ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖαι δαπάναι διὰ τὴν διοίκησιν τῶν δήμων...

§314Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀσφαλίζονται.

§315ΣΤΑΗΣ. Βεβαίως ἀσφαλίζονται. Ἐν τούτοις περιέχονται λεπτομέρειαι εἰς τὸ δεύτερον τοῦτο μέρος τοῦ νομοσχεδίου, αἱ ὁποῖαι εἰς τοὺς νόμους δὲν πρέπει νὰ περιλαμβάνωνται, διότι εἶναι ἔργα τῆς διοικήσεως, καὶ αἱ ὁποῖαι, καίτοι ἴσως χρήσιμοι, πρέπει νὰ διαγραφῶσι, κατὰ τὴν γνώμην μου. Τώρα ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος τοῦ νομοσχεδίου. Ἕνεκα τῆς ἀτελείας τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἰδίᾳ τῶν ἄρθρων αὐτοῦ 7 καὶ 8, ἐν οἷς κανονίζονται ὁ ἀριθμὸς τῶν διδασκάλων καὶ ὁ βαθμὸς αὐτῶν ἐν τοῖς σχολείοις τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἀπροχώρητον, πρὸς βλάβην καὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν λειτουργῶν αὐτῆς. Σημειώσατε δὲ, ὅτι πάντες συνετελέσαμεν εἰς τὴν ἐπιδείνωσιν τῆς καταστάσεως ταύτης, ἐπιδιώκοντες διὰ τῶν ἐπιθεωρητῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων τὸν διορισμὸν πρωτοβαθμίων δημοδιδασκάλων εἰς σχολεῖα ἔχοντα μόλις 50 μαθητάς. Ἐκ τῆς τοιαύτης ἀτελείας τοῦ νόμου ὑφίστανται οἱ δῆμοι καὶ τὸ Δημόσιον ἐτησίως δαπάνην 650 χιλιάδων δραχμῶν. Ὀφείλω δὲ νὰ εἴπω εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ὅτι ἡ ἐλάττωσις αὕτη θὰ ἦναι μὲν εἰς βάρος τῶν μισθῶν πάντων τῶν διδασκάλων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, θὰ χρησιμεύσῃ ὅμως καὶ αὐτή, ὡς καὶ τὰ λοιπὰ λαμβανόμενα μέτρα, ὑπὲρ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς καταβολῆς τῶν μισθῶν αὐτῶν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Οὐδεὶς δὲ ἀγνοεῖ, ὅτι ἡ δυσφορία ἕνεκα τῆς παρούσης καταστάσεως ἔφθασεν εἰς τοσοῦτον, ὥστε νὰ ὑπάρχωσι πολλοὶ οἱ ἀξιοῦντες ν’ ἀνατεθῇ καὶ πάλιν εἰς τοὺς δήμους ἡ πληρωμὴ τῶν μισθῶν τῶν διδασκάλων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ὅπερ κατ’ ἐμὲ σημαίνει καταστροφὴν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Ἡ δαπάνη διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν ταύτην κατὰ τὸ 1896 ἀνήρχετο εἰς 4 ἑκατομμύρια περίπου, ἐνῷ σήμερον εἶναι 7,145,182...

§316Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὄχι τοῦ Δημοσίου.

§317ΣΠ. ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ. Τώρα θ’ ἀκούσητε. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ’ Ἀττικῆς, ὡς πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τῇ παρακλήσει μου ἐζήτησεν ἀπὸ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον τὰς πραγματοποιηθείσας δαπάνας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος 1904. Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἀπήντησεν ἐπισήμως, ὅτι εἰς ἔξοδα τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὸ 1904 προκατεβλήθησαν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου διὰ λογαριασμὸν τῶν δήμων δραχ. 6,873,474, ἐξ ὧν τὸ Δημόσιον εἰσέπραξε παρὰ τῶν δήμων μόνον 2,228,078. Ἐκ τούτων δὲ πάλιν τὸ τέταρτον περίπου προέρχεται ἐκ δημοτικῶν ἐσόδων εἰσπραχθέντων ἐν τοῖς δημοσίοις ταμείοις. Ἑπομένως ἐκ τῶν προκαταβληθέντων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου μισθῶν τῶν διδασκάλων διὰ λογαριασμὸν τῶν δήμων κατὰ τὸ 1904 καθυστεροῦνται δρ. 4,545,396. Ἀναλυτικὸν πίνακα τῆς δαπάνης ταύτης ἐδημοσίευσε καὶ διένειμε τὸ Γενικὸν Λογιστήριον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ ἐξετάσω τὸν πίνακα τοῦτον, ὁ ὁποῖος πολλὰ μαρτυρεῖ...

§318Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. 4½ ἑκατομμύρια;

§319ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα. Ἑπομένως ἔχομεν καθυστερούμενα 4½ ἑκατομμύρια...

§320Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§321ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ, ὄχι. Ἀφήσατέ με νὰ τελειώσω τὸ ταχύτερον. Προκειμένου περὶ ἄρθρων, πρέπει νὰ φθάσωμεν ταχέως εἰς τὸ συμπέρασμα· ἄλλως λησμονοῦμεν τὰ λεχθέντα. Λοιπὸν καθυστέρημα ἐκ μισθῶν διδασκάλων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον μέχρι τῆς 28 Φεβρουαρίου 1905 ποσὸν 4½ ἑκατομμυρίων. Εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο θὰ συμψηφίσῃ τὸ Γεν. Λογιστήριον τὴν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1904 ἀναγεγραμμένην συνδρομὴν τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐξ ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Ἐπίσης θὰ συμψηφίσῃ τὴν ἀνήκουσαν εἰς τοὺς δήμους εἰσφορὰν τῶν σφαζομένων ζώων, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς 386 χιλιάδας δραχμάς. Ἐπίσης μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου 1905 θὰ εἰσπραχθῇ παρὰ τῶν ἐπαρκῶν δήμων ἓν ἔτι ἑκατομμύριον δραχμῶν. Οὕτω δὲ τὸ καθυστέρημα τοῦ 1904 ἐκ τῶν προκαταβολῶν θὰ περιορισθῇ εἰς 2 ἑκατομμύρια περίπου, ἐνῷ κατὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως τοῦ 1903 ἀνῆλθεν εἰς 2,925,255, ἤτοι εἰς 3 περίπου ἑκατομμύρια. Τρία ἑκατομμύρια λοιπὸν κατέβαλε τὸ Κράτος κατὰ τὸ 1903, πλὴν τῶν 1,200,000 τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ αὐτοῦ ὡς συνδρομῆς τοῦ Δημοσίου τοῖς ἀπόροις δήμοις ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ δύο ἑκατομμύρια κατὰ τὸ 1904, πλὴν τοῦ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένου ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Οὕτω βλέπετε, ὅτι ἐκ τῶν 7,200,000 δραχμῶν, ἃς δαπανῶμεν ἐτησίως ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸ ἥμισυ κατὰ μέσον ὅρον καταβάλλει ἐτησίως τὸ Κράτος, ἤτοι 3½ ἑκατομμύρια...

§322Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. 4,000,000.

§323ΣΤΑΗΣ. Ὁμιλῶ περὶ τοῦ μέσου ὅρου τῶν προκαταβολῶν καὶ τῶν δαπανῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως.

§324Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι πλήρης ὁ ἀριθμὸς τῶν προκαταβολῶν εἰς τὸ σημείωμα, τὸ ὁποῖον ἀναφέρετε, διότι δὲν ἦσαν ἐκκαθαρισμέναι.

§325ΣΤΑΗΣ. Εἶναι πλήρης, διότι εἶχε λήξει ἡ χρῆσις.

§326Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος ὁ λόγος τοῦ περιορισμοῦ τῶν προκαταβολῶν κατὰ τὸ 1904 εἰς 2,000,000;

§327ΣΤΑΗΣ. Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ ἐξηγήσω τὸν λόγον τοῦτον, διότι θὰ ἐξέλθω τοῦ θέματος. Ἐπιθυμῶ δὲ νὰ φωτισθῇ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ κοινωνία περὶ τῶν δαπανῶν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§328Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε; Διότι καὶ ὁ προκάτοχός μου καὶ ἐγὼ κατόπιν, ἠρνήθημεν ἀπολύτως τὴν ἀπόδοσιν δημοτικῶν παρακαταθηκῶν, καὶ διετάξαμεν τὸν συμψηφισμὸν αὐτῶν εἰς τὰς ὀφειλὰς τῶν δήμων ἀπέναντι τῶν προκαταβολῶν.

§329ΣΤΑΗΣ. Οὕτω λοιπὸν βλέπετε, Κύριοι, ὅτι τὸ Δημόσιον ἐτησίως καταβάλλει 3½ ἑκατομμύρια ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἤτοι 2½ περίπου ἑκατομμύρια διὰ τῶν προκαταβολῶν καὶ ἓν διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὰ ὁποῖα ἐὰν ἐδαπανῶντο σκοπίμως, πρῶτος ἐγὼ θὰ συνηγόρουν ὑπὲρ τῆς δαπάνης ταύτης. Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὰ πλεῖστα τούτων δαπανῶνται ἀνίσως ὑπὲρ τῶν εὐνοουμένων διδασκάλων. Διότι εἰς 920 μονοτάξια δημοτικὰ σχολεῖα ἐν ἐνεργείᾳ σήμερον ὑπηρετοῦσιν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ δημοδιδάσκαλοι πρωτοβάθμιοι, καὶ εἰς 493 μονοτάξια δημοτικὰ σχολεῖα θηλέων ὑπηρετοῦσιν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ διδασκάλισσαι πρωτοβάθμιαι. Τί δὲ σημαίνει σχολεῖον μονοτάξιον κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον; Σχολεῖον εἰς τὸ ὁποῖον φοιτῶσι μαθηταὶ μὴ πλείονες τῶν 80, καὶ διδάσκει εἷς διδάσκαλος τὰς 4 αὐτοῦ τάξεις. Εἰς τὰ τοιαῦτα σχολεῖα ὁ μέσος ὅρος τῶν φοιτώντων μαθητῶν εἶναι 50, ἑπομένως εἰς ἑκάστην τῶν τεσσάρων τάξεων ἀναλογοῦσι 12 μαθηταὶ περίπου. Ἵνα διδαχθῶσιν οἱ 12 οὗτοι μαθηταί, ἢ καὶ οἱ 24 τῶν δύο τάξεων συνημμένως, ὡς συνήθως συμβαίνει ἐν τῷ δημοτικῷ σχολείῳ, ἐπαρκεῖ εἷς δημοδιδάσκαλος τριτοβάθμιος, λαμβάνων μισθὸν 100 δραχμῶν κατὰ μῆνα. Καὶ ἐν τούτοις, ὡς εἶπον, εἰς τὰ πλεῖστα τῶν σχολείων τούτων ὑπηρετεῖ δημοδιδάσκαλος πρωτοβάθμιος, λαμβάνων 150 δραχμὰς κατὰ μῆνα!

§330Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Διότι ἀφέθη εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον τὸ δικαίωμα τοῦτο.

§331ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα· κατὰ τὸ ἄρθρον 8 τοῦ κειμένου νόμου «ὁ βαθμὸς καὶ τοῦ ἑνὸς καὶ τῶν πλειόνων συνυπηρετούντων διδασκάλων κανονίζεται ὑπὸ τοῦ κατὰ νομὸν Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου». Ἐντεῦθεν προέκυψαν τὰ πολλὰ ἄτοπα καὶ ἡ ἀνεπάρκεια τῶν δήμων πρὸς καταβολὴν τῶν δαπανῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Κανονίζονται δὲ οἱ μισθοὶ τῶν διδασκάλων οὐχὶ συμφώνως πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ συμφώνως πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ κόμματος. Ἐὰν ἐπ’ ὀλίγον ἔτι ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη, ἡ περικοπὴ τῶν μισθῶν τῶν δημοδιδασκάλων θὰ ἦναι ἄφευκτος. Πρέπει ἑπομένως νὰ λάβωμεν τά κατάλληλα μέτρα καὶ χάριν αὐτῶν τῶν διδασκάλων τῶν τέκνων τοῦ λαοῦ καὶ χάριν αὐτῆς τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀδιαφοροῦντες ἂν ἀποκαλοῦσιν ἡμᾶς σήμερον διώκτας τῶν διδασκάλων καὶ τῆς λαϊκῆς ἐκπαιδεύσεως. Σημειώσατε, ὅτι ὁ ἐν ἰσχύϊ νόμος ῥητῶς ὁρίζει, ὅτι δημοτικὸν σχολεῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἱδρυθῇ, ἐὰν ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν δὲν ἦναι ἄνω τῶν 70. Ἀλλὰ κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου ἔχομεν ἓν δημοτικὸν σχολεῖον μὲ μαθητὰς ὀλιγωτέρους τῶν δέκα ἐν Ἀρκαδίᾳ, 60 δημοτικὰ σχολεῖα μὲ μαθητὰς ὀλιγωτέρους τῶν 30 ἐν Ἀκαρνανίᾳ, ἐν Ἀχαΐᾳ, ἐν Κερκύρᾳ, ἐν Μαγνησίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ, 148 δημοτικὰ σχολεῖα μὲ μαθητὰς ὀλιγωτέρους τῶν 40, καὶ 216 δημοτικὰ σχολεῖα μὲ μαθητὰς ὀλιγωτέρους τῶν 50, ἢ ἐν ὅλῳ 425 δημοτικὰ σχολεῖα ἐν ἐνεργείᾳ μὲ μαθητὰς ὀλιγωτέρους τῶν 50. Ἐκτὸς δὲ τούτου λειτουργοῦσιν ἄλλα 351 δημοτικὰ σχολεῖα παρὰ τὸν νόμον, ἤτοι ἐν ὅλῳ λειτουργοῦσι σχολεῖα ἀρρένων παρὰ τὸν νόμον 776!

§332Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. 776;

§333ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα, 776.

§334Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Πῶς γίνεται ἡ καταστρατήγησις;

§335ΣΤΑΗΣ. Ἔχω ἐπίσημον πίνακα, ἐμφαίνοντα εἰς ποῖον δῆμον καὶ εἰς ποῖον χωρίον λειτουργοῦσι τὰ σχολεῖα ταῦτα, ἕτερον δὲ πίνακα, δεικνύοντα τὸν βαθμὸν καὶ τὸν μισθὸν τῶν ὑπηρετούντων διδασκάλων εἰς τὰ τοιαῦτα σχολεῖα. Ἀλλ’ ἵνα μὴ ἀπασχολῶ ἐπὶ πολὺ τὴν Βουλήν, ἐν συνόψει ἀναφέρω, ὅτι ἔχομεν 425 δημοτικὰ σχολεῖα, ἔχοντα μαθητὰς κάτω τῶν 50, καὶ ἄλλα 351, ἔχοντα μαθητὰς κάτω τῶν 70.

§336Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἔχομεν τὴν βεβαίωσιν.

§337ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε, νὰ μὴ ἀποφαίνησθε τόσον εὐκόλως ἐπὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπισταμένως ἐμελέτησα, λαμβάνω δὲ τὸ θάρρος νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§338Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ποῦ ὀφείλεται ἡ παράβασις αὕτη;

§339ΣΤΑΗΣ. Εἰς τὰς ἀτελείας τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου καὶ πρὸ πάντων εἰς τὸ ἀνεύθυνον τοῦ ἐπιθεωρητοῦ καὶ τῶν ἄλλων ἀρχῶν, ἃς καθιστᾷ ὁ ͵ΒΤΜΘʹ νόμος.

§340Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Προκειμένου περὶ συστάσεως γραμματοσχολείων ἀπαιτεῖται πρότασις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, προκειμένου ὅμως περὶ συστάσεως δημοτικοῦ σχολείου ἀπαιτεῖται πρότασις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἥτις διαβιβάζεται εἰς τὸν νομάρχην, ὁ νομάρχης τὴν διαβιβάζει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ὁ Ὑπουργὸς ἐκδίδει Βασιλικὸν Διάταγμα συνιστῶν τὸ σχολεῖον. Δὲν ἀπαιτεῖται ἡ πρότασις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Οὕτως ἱδρύεται τὸ σχολεῖον αὐτὸ, καὶ ἐπὶ τέλους λειτουργεῖ μὲ 15 μαθητάς!

§341ΣΤΑΗΣ. Ὁ νόμος ͵ΒΤΜΘʹ τὰ τῆς συστάσεως ἢ τῆς καταργήσεως τῶν δημοτικῶν σχολείων ἀνέθηκεν εἰς τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια (τὰ ὁποῖα δὲν ὑφίστανται), καὶ ἑπομένως ἱδρύονται προτάσει τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων, κατὰ τὸ ἄρθρον 16 τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΘʹ. Ἐπίσης τὴν ἀνάγκην τῆς συστάσεως γραμματοσχολείων προτείνουσι τὰ Ἐποπτικὰ Συμβούλια, κατὰ τὸ ἄρθρον 49 τοῦ αὐτοῦ νόμου. Ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τῶν ἄρθρων 12 καὶ 16 τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐξάγεται, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχωσι μαθηταὶ πλείονες τῶν 15, συνιστᾶται γραμματοδιδασκαλεῖον, ἐὰν δὲ πλείονες τῶν 70, συνιστᾶται δημοτικὸν σχολεῖον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν προβλέπεται ἐν τῷ νόμῳ, ποία ἀρχὴ θὰ ἐλέγχῃ τὰς τοιαύτας προτάσεις περὶ προβιβασμοῦ καὶ ἱδρύσεως σχολείων, σήμερον ἔχομεν 776 δημοτικὰ σχολεῖα ἀρρένων λειτουργοῦντα παρὰ τὸν νόμον. Δὲν ὁμιλῶ δὲ περὶ τῶν γραμματείων καὶ τῶν σχολείων τῶν θηλέων τῶν λειτουργούντων ἐπίσης παρὰ τὸν νόμον, οὐδὲ περὶ τῶν δήμων τῶν εὐπόρων, εἰς οὓς ἐπιτρέπεται ἡ ἵδρυσις ὅπως δήποτε σχολείων, ἀλλ’ ὁμιλῶ περὶ τῶν ἀπόρων δήμων.

§342Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ὑπάρχει τοιαύτη διάκρισις ἐν τῷ νόμῳ.

§343ΣΤΑΗΣ. Τὸ ἄρθρον 4 τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου ἔχει ὡς ἑξῆς: «Πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα δύνανται νὰ συστηθῶσι πανταχοῦ τοῦ Κράτους, ἂν οἱ δημοτικοὶ πόροι ἢ εἰσφοραὶ ἰδιωτικαὶ ἢ κληροδοτήματα ἐπαρκῶσι νὰ παρέχωσι τὴν πρὸς συντήρησιν αὐτῶν δαπάνην». Ἑπομένως γίνεται διάκρισις δήμων ἀπόρων καὶ δήμων εὐπόρων. Καὶ ἐκ τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ αὐτοῦ νόμου ἐξάγεται ἡ αὐτὴ διάκρισις. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀνεξαρτήτως τῶν πόρων τῶν δήμων, ἱδρύεται δημοτικὸν σχολεῖον ὅπου ὑπάρχουσι πρὸς φοίτησιν 50 μαθηταί. Οὕτω θὰ ἱδρύσωμεν ἢ μᾶλλον θὰ νομιμοποιήσωμεν δημοτικὰ σχολεῖα τριακόσια πεντήκοντα καὶ ἕν...

§344Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διακόσια μόνον.

§345ΣΤΑΗΣ. Οὐχὶ διακόσια, διότι λειτουργοῦσι σήμερον δημοτικὰ σχολεῖα 197 μὲ μαθητὰς 50 ἕως 60, καὶ 154 μὲ μαθητὰς 60 ἕως 70, κατ’ ἀκριβεῖς ἐπισήμους πληροφορίας. Πάντα ταῦτα, κατὰ τὸν κείμενον νόμον, πρέπει νὰ καταργηθῶσι, καὶ νὰ μεταβληθῶσιν εἰς γραμματοσχολεῖα, ἐὰν δὲν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον ἑπομένως δὲν ἔρχεται νὰ καταστρέψῃ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ὡς ἰσχυρίζονται κατ’ ἰδίαν καὶ δημοσίᾳ οἱ ἐνδιαφερόμενοι, ἀλλὰ τοὐναντίον θὰ ἐπεκτείνῃ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ οἱ ἐξεγειρόμενοι δημοδιδάσκαλοι ἰσχυρίζονται, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ὑποβιβάζει ὅλα τὰ μέχρι τοῦδε καλούμενα μονοτάξια δημοτικὰ σχολεῖα εἰς γραμματοσχολεῖα, ὅπερ εἶναι ψευδές, ὡς ἐπίσης ψευδῆ εἶναι καὶ τὰ πλεῖστα τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν ἐν τῷ ὑπομνήματι τοῦ «Συνδέσμου τῶν Ἑλλήνων δημοδιδασκάλων», τῷ ἐπιδοθέντι εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς. Εἶναι ἐπιτετραμμένον, Κύριοι, εἰς δημοσίους λειτουργοὺς, εἰς οὓς εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ μόρφωσις καὶ ἠθικοποίησις τῶν τέκνων τοῦ λαοῦ, νὰ ὑποβάλλωσι ψευδῆ γεγονότα εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα παραπλανήσωσιν αὐτήν, χάριν μάλιστα εὐτελῶν συμφερόντων; Εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ δημοσιεύωσιν εἰς ἐφημερίδας ἀνακριβεῖς στατιστικὰς πληροφορίας, ἵνα διεγείρωσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν τὰς συμπαθείας τοῦ κόσμου καὶ διαβουκολήσωσι τὴν κοινὴν γνώμην, ματαιώσωσι δὲ οὕτω τὴν ἐπιψήφισιν νόμου σωτηρίου ὑπὲρ τῆς Πολιτείας; Εὐτυχῶς παρῆλθεν ἀνεπιστρεπτεὶ ἡ ἐποχή, καθ’ ἣν διὰ τῆς ἐξωτερικῆς ἐξεγέρσεως ἐλύοντο ἐν τῇ Βουλῇ τοιαῦτα ζητήματα. Θέτει λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον ὡς βάσιν πρὸς ἵδρυσιν δημοτικοῦ σχολείου τὴν ὕπαρξιν 50 μαθητῶν, ἐνῷ ὁ ἰσχύων νόμος ὁρίζει 80 μαθητάς. Ἡ δὲ φοίτησις ἐν αὐτῷ θὰ ἦναι ἑξαετής, ἤτοι ὅλα τὰ δημοτικὰ σχολεῖα θὰ ἦναι πλήρη, ἤ, ὡς σήμερον τὰ καλοῦσιν, ἑξατάξια. Εἰς τὰ τοιαῦτα σχολεῖα, τὰ ἔχοντα μαθητὰς 50 ἕως 80, θὰ διδάσκῃ εἷς δημοδιδάσκαλος τριτοβάθμιος. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ, ἵνα γνωρίσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ τριτοβάθμιος δημοδιδάσκαλος εἶναι ἱκανὸς καὶ ἐπαρκής, ἵνα διδάξῃ ἐπιτυχῶς ἐν τῷ δημοτικῷ σχολείῳ τῷ ἑνιαίῳ, ἢ τῷ ἔχοντι μόνον ἕνα διδάσκαλον. Ὁ βαθμὸς τοῦ πρωτοβαθμίου, δευτεροβαθμίου καὶ τριτοβαθμίου δημοδιδασκάλου δὲν δίδεται συνήθως ἐν τοῖς Διδασκαλείοις ἡμῶν πρὸς ἔνδειξιν τῆς μείζονος διδακτικῆς ἱκανότητος τοῦ διδασκάλου, διότι εἶναι δυνατὸν δημοδιδάσκαλος πράγματι ἄριστος νὰ μὴ τύχῃ τοῦ βαθμοῦ ἄριστα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὁ τριτοβάθμιος δημοδιδάσκαλος ἔχει νὰ διδάξῃ εἰς ἑκάστην τάξιν 9 ἕως 14 μαθητὰς τὸ πολύ, ἀφοῦ τὸ σχολεῖον, εἰς ὃ ὑπηρετεῖ, ἔχει ἓξ τάξεις καὶ μαθητὰς 50 ἕως 80. Σημειώσατε δὲ, Κύριοι, ὅτι ἡ διδασκαλία ἓξ τάξεων ὑπὸ ἑνὸς δημοδιδασκάλου εἶναι ζήτημα προγράμματος ἁπλούστατον. Ἀλλαχοῦ, καὶ ἰδίᾳ ἐν Γερμανίᾳ, εἷς δημοδιδάσκαλος διδάσκει εἰς σχολεῖα, ἐν οἷς ἡ φοίτησις διαρκεῖ ὀκτὼ ἔτη, ἤτοι διδάσκει εἰς ὀκτὼ τάξεις καθ’ ἑκάστην. Ἡ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ ὁμοφώνως τὰ τῆς διαβαθμίσεως τῶν δημοτικῶν σχολείων ἀρρένων καὶ θηλέων, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ φοίτησις ἀπὸ τοῦ ἐρχομένου σχολικοῦ ἔτους θὰ ἦναι ἑξαετὴς, ἐκανόνισεν ὡς ἑξῆς. Ἐν οἷς σχολείοις φοιτῶσι μαθηταὶ 50 ἕως 80 διορίζεται εἷς τριτοβάθμιος δημοδιδάσκαλος· ἂν φοιτῶσιν 81 ἕως 130, εἷς δευτεροβάθμιος καὶ εἷς τριτοβάθμιος· ἂν φοιτῶσιν 131 ἕως 200, εἷς πρωτοβάθμιος καὶ δύο τριτοβάθμιοι· ἂν φοιτῶσι 201 ἕως 250, εἷς πρωτοβάθμιος, εἷς δευτεροβάθμιος καὶ δύο τριτοβάθμιοι· ἂν φοιτῶσι 251 ἕως 300, εἷς πρωτοβάθμιος, δύο δευτεροβάθμιοι καὶ δύο τριτοβάθμιοι· καὶ τέλος, ἂν φοιτῶσι 301 ἕως 360, δύο πρωτοβάθμιοι, δύο δευτεροβάθμιοι καὶ δύο τριτοβάθμιοι...

§346Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὡς ἔχει καὶ τὸ νομοσχέδιον.

§347ΣΤΑΗΣ. Μὲ μικρὰν διαφοράν. Τὰ σχολεῖα τὰ ἔχοντα μαθητὰς ὀλιγωτέρους τῶν 50, τὰ ὁποῖα ὁ ἐν ἰσχύϊ νόμος καλεῖ γραμματοδιδασκαλεῖα, ὀνομάζομεν κοινὰ δημοτικά, καὶ διαβαθμίζομεν καὶ αὐτά. Οὕτως, ἂν φοιτῶσι μαθηταὶ 15 ἕως 25, διορίζεται τριτοβάθμιος γραμματιστής, ὁ ὁποῖος θὰ καλῆται ἐν τῷ μέλλοντι ὑποδιδάσκαλος, ἂν φοιτῶσιν 26 ἕως 35, διορίζεται γραμματιστὴς δευτεροβάθμιος, καὶ ἂν φοιτῶσι 36 ἕως 50, διορίζεται γραμματιστὴς πρωτοβάθμιος. Ἐκ τῆς τοιαύτης διαβαθμίσεως ὑφίστανται βεβαίως χρηματικὴν ζημίαν οἱ διδάσκαλοι. Ἀλλ’ εἶναι πρέπον νὰ σημειωθῇ, ὅτι διὰ τοῦ ὑποχρεωτικοῦ τῆς ἑξαετοῦς φοιτήσεως ἐν ἅπασι τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις τοῖς ἔχουσι μαθητὰς πλείονας τῶν 50 θὰ ἱδρυθῶσι καὶ ἄλλαι θέσεις δημοδιδασκάλων παντὸς βαθμοῦ, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν φοιτώντων μαθητῶν μετὰ δύο ἔτη θ’ αὐξήσῃ κατὰ 100,000 περίπου, ὁ δὲ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν κανονίζει καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν διδασκάλων καὶ τὸν βαθμὸν αὐτῶν. Οὕτω πάντα τὰ σχολεῖα τὰ ἔχοντα σήμερον δύο διδασκάλους,—τὰ ὁποῖα εἶναι 315,—θὰ ἔχωσι μετὰ ἓν ἔτος τρεῖς διδασκάλους, ἤτοι θὰ προστεθῇ εἷς πρωτοβάθμιος, ἀναλόγως δὲ καὶ εἰς τὰ λοιπὰ σχολεῖα, τὰ ἔχοντα πλείονας τοῦ ἑνὸς διδασκάλους, θ’ αὐξήσῃ ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν· καὶ οὕτω θὰ ἔχωμεν μετὰ 2 ἔτη ἐν ὑπηρεσίᾳ 532 πρωτοβαθμίους, 549 δευτεροβαθμίους καὶ 1335 τριτοβαθμίους δημοδιδασκάλους, ἤτοι ἐν ὅλῳ 2416, ἐνῷ σήμερον ἔχομεν ἐν ὑπηρεσίᾳ 2279 μόνον. Ἀνακριβὲς ἑπομένως εἶναι καὶ τὸ σημείωμα τὸ διανεμηθὲν ὑπὸ τοῦ «Συνδέσμου τῶν Ἑλλήνων δημοδιδασκάλων», ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοδιδασκάλων. Ἑτέραν οἰκονομίαν ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῶν προσαυξήσεων τῶν μισθῶν τῶν δημοδιδασκάλων. Κατὰ τὸν νόμον ΑΣΞΓʹ τῆς 26 Ἰουλίου 1885 «ὁ μηνιαῖος μισθὸς τῶν δημοδιδασκάλων αὐξάνεται ἀνὰ πᾶσαν πενταετίαν κατὰ δέκα δραχμάς, ἀλλὰ τὸ σύνολον τῆς αὐξήσεως ταύτης δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ ἥμισυ τοῦ ἀρχικοῦ μισθοῦ αὐτῶν». Οὕτως ὁ πρωτοβάθμιος, ὁ λαμβάνων 150 δραχμὰς κατὰ μῆνα, δύναται νὰ λάβῃ 225, ὁ δευτεροβάθμιος, ὁ λαμβάνων 120, δύναται νὰ λάβῃ 180, καὶ ὁ τριτοβάθμιος, ὁ λαμβάνων 100 δραχμὰς κατὰ μῆνα, δύναται νὰ λάβῃ 150. Οὕτως ἐκανονίσθησαν τῶν δημοδιδασκάλων οἱ μισθοί, ὅτε ἐπεβάλλετο ἡ αὔξησις αὕτη.

§348Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Συνεπείᾳ τῆς καταργήσεως τῶν διδάκτρων.

§349ΣΤΑΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐθεώρησεν, ὅτι αἱ περιστάσεις ἐπιβάλλουσι νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν προσαυξήσεων εἰς τρεῖς μόνον, οὐχὶ δὲ νὰ καταργηθῶσιν, ὡς ἀνακριβῶς ἰσχυρίζεται ὁ «Σύνδεσμος τῶν δημοδιδασκάλων» ἐν τῷ ὑπομνήματι αὐτοῦ. Οὕτως ὁ μισθὸς τῶν δημοδιδασκάλων θὰ αὐξήσῃ κατὰ δραχμὰς 30 μετὰ τρεῖς πενταετίας. Ἐκ τῆς τοιαύτης διατάξεως τοῦ νόμου τοῦ 1885 ἐπληρώθησαν κατὰ τὸ 1903–1904 δι’ αὔξησιν μισθοῦ εἰς δημοδιδασκάλους δραχ. 348,720, εἰς δημοδιδασκαλίσσας δραχ. 103,370, καὶ εἰς γραμματιστάς, οἵτινες ἔχουσι καὶ αὐτοὶ δύο προσαυξήσεις, δραχ. 9,180. Οὕτως ἐπληρώθησαν διὰ προσαυξήσεις μισθῶν εἰς ἓν μόνον ἔτος ἐν ὅλῳ δραχμαὶ 461,270! Σημειώσατε δέ, Κύριοι, ὅτι μετ’ ὀλίγον χρόνον εἰσέρχονται εἰς τὴν τετάρτην πενταετίαν, συμπεπληρωμένην, 400 δημοδιδάσκαλοι καὶ 70 διδασκάλισσαι, καὶ περὶ αὐτῆς κυρίως πρόκειται νὰ ληφθῇ πρόνοια. Ἐν ἀρχῇ ὡμίλησα περὶ τῶν 59 ἐκείνων δήμων, τῶν μὴ συμμορφωθέντων πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ νόμου περὶ αὐξήσεως τοῦ φορολογικοῦ ὅρου, καίτοι δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς τὰς δαπάνας αὐτῶν. Ἐκ τῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑποχρεωτικῆς διατάξεως περὶ αὐξήσεως μέχρι 4% τοῦ φορολογικοῦ ὅρου τῶν μὴ ἐπαρκῶν δήμων θὰ λάβῃ ἀσφαλῶς τὸ Δημόσιον τὰς 400,000 δραχμάς, ἃς δαπανᾷ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς αὐτῶν ἐκπαιδεύσεως ἐτησίως, καὶ θὰ ἐλαττώσῃ τὴν σήμερον γινομένην ὑπ’ αὐτοῦ δαπάνην τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς τοὺς ὑπολοίπους ἀνεπαρκεῖς δήμους τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι εἶναι 198. Ἐκ τῶν 439 δήμων τοῦ Κράτους μόνον οἱ 182 εἶναι ἐπαρκεῖς εἰς τὰς δαπάνας αὐτῶν. Ἀλλά, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἵνα θεραπευθῇ ἐντελῶς ἡ πληγὴ τῶν προκαταβολῶν τοῦ δημοσίου ταμείου, πρέπει νὰ συγχωνευθῶσιν οἱ δῆμοι οἱ μὴ ἔχοντες λόγον ὑπάρξεως. Τίνα λόγον ὑπάρξεως ἔχει π. χ. ὁ δῆμος Ἀγκιστρίου, ὁ παρὰ τὴν Αἴγιναν, ὁ ὁποῖος ἔχει κατοίκους 713, καὶ ἔσοδα 1671 δραχμὰς, ἔξοδα δὲ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως 1572 δραχμάς; Τίνα λόγον ὑπάρξεως ἔχει ὁ δῆμος Ἀμβρακίας τῆς Τριχωνίας, ὁ ὁποῖος ἔχει κατοίκους 5744, ἔσοδα 2847 δραχμὰς, καὶ ἔξοδα δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δραχ. 7716; Τίνα λόγον ὑπάρξεως ἔχει ὁ δῆμος Βερβαίνων τῆς Κυνουρίας, ὁ ὁποῖος ἔχει κατοίκους 2085, ἔσοδα δραχμὰς 2050, καὶ ἔξοδα δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δραχ. 3672; Τοιοῦτοι δὲ δῆμοι ὑπάρχουσι πλείονες τῶν πεντήκοντα, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ συγχωνευθῶσι μετὰ τῶν παρακειμένων αὐτοῖς δήμων, ἵνα οὕτω καὶ ἡ δημοτικὴ διοίκησις ἔχῃ τὰ πρὸς συντήρησιν αὑτῆς καὶ τὸ Δημόσιον ἐλαττώσῃ μέρος τῶν δαπανῶν, ἃς καταβάλλει ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς αὐτῶν ἐκπαιδεύσεως. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι, δι’ ὅσων εἶπον, χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου, ἀπέδειξα ὅτι ἐπείγει ἡ ἐπιψήφισις τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Καραπάνου καὶ τροποποιηθέντος ὑπὸ τῆς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς. Διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ ἐπεκτείνεται καὶ διαρρυθμίζεται ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, τίθεται δὲ τέρμα εἰς τὴν ῥωγμὴν, ἣν ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἢ μᾶλλον εἰς τὸ οἰκονομικὸν χάος, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκονται οἱ δῆμοι καὶ τὸ Δημόσιον ἐκ τῆς ἐπικρατούσης ἀνωμαλίας, ἣν ἐπήνεγκεν ὁ νόμος ͵ΒΤΜΘʹ τῆς 3 Σεπτεμβρίου 1895.

§350ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι μετὰ τὴν σαφεστάτην ταύτην ἔκθεσιν δὲν ἐπιτρέπεται ἀναβολὴ, καὶ ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ σύσσωμος νὰ διευκολύνῃ τὸ ἔργον τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ νὰ δυνηθῶμεν δὲ νὰ φθάσωμεν εἰς πέρας, πρέπει ἀμέσως, ταύτην τὴν ἑσπέραν, νὰ προβῶμεν. Ἄν δὲν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὴν παροῦσαν Σύνοδον, ἀποτέλεσμα θὰ ἦναι ἡ μεγαλειτέρα καταστροφὴ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους θέλομεν νὰ σώσωμεν, μεγίστη καταστροφὴ τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§351ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κατσᾶνος ἔχει τὸν λόγον.

§352Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριοι Βουλευταὶ, οὐχὶ ἵνα ἀντιδράσω κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀπολύτως, διότι κατ’ ἀρχὴν εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑπὲρ αὐτοῦ, καθόσον τὴν πρόνοιαν τὴν δι’ αὐτοῦ λαμβανομένην θεωρῶ καὶ ἀναγκαίαν καὶ σκόπιμον καὶ διὰ τὴν μείωσιν τῶν προκαταβολῶν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ διὰ τὴν κανονικωτέραν λειτουργίαν τοῦ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ πρὸ πάντων ὅσον ἀφορᾷ τὸν κανονισμὸν τῶν οἰκονομικῶν σχέσεων τοῦ δημοτικοῦ ταμείου πρὸς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συνετάχθη ὑπὸ τὸ κράτος ὑπερμέτρου στοργῆς, ἵνα μὴ εἴπω ψυχώσεως, ἐκ μέρους τῶν εἰσηγητῶν αὐτοῦ, ὥστε ἀπέβλεψε μόνον εἰς τὰ δημόσια οἰκονομικὰ κατὰ τρόπον, ὅστις παρεσκεύασε τελείαν παραλυσίαν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῶν δήμων, κατὰ τρόπον καθιστῶντα αὐτοὺς ἀνικάνους πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἀποστολῆς των, κατὰ τρόπον θίγοντα αὐτὴν ταύτην τὴν αὐτοδιοίκησιν τῶν δήμων, τῶν δήμων οἱ ὁποῖοι καὶ οὗτοι ἔχουσι καθήκοντα καὶ ὑποχρεώσεις πρός τε τὴν Πολιτείαν καὶ πρὸς τὰ ἀποτελοῦντα αὐτοὺς ἄτομα, ἀλλὰ καὶ δικαιώματα κεκτημένα, τὰ ὁποῖα ἀναιροῦνται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Καὶ ἐπειδὴ ἐδήλωσα, ὅτι δὲν εἶμαι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου κατ’ ἀρχὴν, δὲν θὰ συζητήσω ἐπὶ τοῦ συνόλου αὐτοῦ, οὔτε ἐπὶ πασῶν τῶν διατάξεων αὐτοῦ· θὰ συζητήσω ἐπὶ ἐκείνων τῶν διατάξεων, αἵτινες θεωρῶ ὅτι προσβάλλουσιν αὐτὴν τὴν αὐτοτέλειαν τῶν δήμων, ὅτι προσβάλλουσι κεκτημένα δικαιώματα, ὅτι καθιστῶσι τοὺς δήμους ἀνικάνους εἰς τὸ νὰ ἐξυπηρετήσωσι τοὺς σκοποὺς καὶ τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλει ἡ κειμένη νομοθεσία. Καὶ ἄρχομαι ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 8, διότι οὕτω νομίζω ἐγὼ ὅτι πρέπει νὰ συζητήσω. Τὸ ἄρθρον 8 ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει:) «Ἄν τὰ ἔσοδα τῶν δήμων δὲν ἐπαρκῶσι πρὸς κάλυψιν τῶν ἀναγκαίων ἐξόδων τῆς διοικήσεως τῶν δήμων καὶ τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐπιβάλλεται ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων μέχρι 3–4% ὑποχρεωτικῶς, ἰσχύουσα ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς σχετικῆς δημοτικῆς χρήσεως.» Δὲν εἶναι ὅμως ἀληθὲς τὸ λεχθὲν, ὅτι ὁ ἰσχύων νόμος ἐπιβάλλει ὑποχρεωτικῶς τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας ταύτης.

§353ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Τὸ ἐναντίον εἶπον ἐγώ.

§354Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ὁμιλῶ δι’ ἄλλον συνάδελφον· δὲν ὁμιλῶ δι’ ὑμᾶς. Ἀλλ’ ἀληθῶς ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, τῆς ὁποίας μέλος εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ καὶ ἐγὼ, συνεφώνησα μετὰ τῶν λοιπῶν μελῶν, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη πρέπει νὰ μείνῃ ὡς ἔχει, προσέθηκα μάλιστα καί τινα ἐν σχέσει πρὸς τὸ λεκτικόν. Ἡ διάταξις αὕτη ὑπηγορεύθη ἐκ τοῦ ὑπολογισμοῦ τοῦ νομοθέτου πρὸς αὔξησιν τοῦ φορολογικοῦ ὅρου ἐπὶ τῶν δημοτικῶν φόρων καὶ ἀνάλογον αὔξησιν τῶν δημοτικῶν εἰσπράξεων, ὅτε κατ’ ἀντίθετον λόγον θέλουσι μειωθῆ αἱ προκαταβολαὶ, αἱ γινόμεναι ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Αὕτη εἶναι ἡ μία ὁδὸς, διὰ τῆς ὁποίας ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου ἀφίκετο εἰς τὴν μείωσιν τῶν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως προκαταβολῶν. Καὶ ἐνταῦθα εὑρίσκω δεδικαιολογημένην τὴν γνώμην αὐτοῦ· διότι, ἐὰν οἱ δῆμοι ἐπιθυμῶσιν ἀρτίαν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, βεβαίως πρέπει οἱ δημόται νὰ φορολογηθῶσι μέχρι τοῦ ἀνωτάτου φορολογικοῦ ὁρίου τῆς ἀντοχῆς αὑτῶν. Ἀλλ’ ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου ἐξέλεξε καὶ ἄλλην ὁδόν. Ἡ ὁδὸς ὅμως αὕτη δὲν εἶναι ὁμαλὴ, ὅπως ἡ προηγουμένη· εἶναι ὁδὸς, τῆς ὁποίας ἡ διεύθυνσις ἀφίνει ἐρείπια ὄπισθεν, ἡ ὁδὸς τοῦ ἄρθρου 6, διότι νομίζω ὅτι καθιεροῖ ἀπόλυτον δικαίωμα εἰς ἀπηνῆ φορολογίαν, καθόσον ἡ φορολογία τοῦ 1% ἐπὶ πασῶν τῶν δημοτικῶν προσόδων, τῶν τε ἀμέσων καὶ τῶν ἐμμέσων, δὲν εἶναι μικρά· εἶναι φορολογία ἐπαισθητοτάτη, κατόπιν μάλιστα καὶ ἄλλων φορολογικῶν μέτρων ἐπιβαρυντικῶν, τὰ ὁποῖα ψηφίζονται. Καίτοι, ὡς εἶπον, ἀναγνωρίζω τὴν ὑποχρέωσιν, ὅτι οἱ δημόται χάριν ἀρτίας δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως φορολογοῦνται εἰς τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς ἀντοχῆς αὐτῶν, δὲν εἶμαι κατὰ τῆς διατάξεως ταύτης. Ἀλλ’ ἐνῷ ἔπραξε τοῦτο, ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου ἐνόμισεν, ὅτι εἶχε τὸ δικαίωμα διὰ τῆς ἑτέρας χειρὸς ν’ ἀφαιρέσῃ πᾶσαν τὴν ἀπαιτουμένην δαπάνην διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀπολύτων ἀναγκῶν τῶν δήμων, ν’ ἀφαιρέσῃ τὰ μέσα τῆς αὐτοσυντηρήσεως, τῆς αὐτοτελείας, ν’ ἀφαιρέσῃ αὐτὰ ταῦτα τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ζητεῖ διὰ νέας φορολογίας ἐπιπροσθέτου. Ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου ἐνόμισεν, ὅτι ἀφαιρῶν τὰ βοηθήματα ἐκ τῶν δημοσίων χρημάτων παρεῖχε δωρεάς τινας εἰς τοὺς δήμους, καὶ ὅτι δικαίωμα αὐτοῦ ἀπόλυτον ἦτο, τὰς δωρεὰς ταύτας νὰ περιστείλῃ εἰς τὸ ἐλάχιστον σημεῖον. Καὶ πραγματικῶς, ἐὰν οὕτως εἶχεν ἡ ὑπόθεσις, θὰ εἶχον τὸ δικαίωμα καὶ ὁ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς, ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ὁ ἕτερος, ὅστις δὲν εἶναι παρὼν, ἐὰν ἤθελον, νὰ ἦναι γενναιόδωροι εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Ἀλλὰ, μεθ’ ὅλην τὴν γλισχρότητα, ἥτις ἐπιβάλλεται διὰ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 6, δὲν δύναμαι νὰ συζητήσω καὶ ἐπὶ πολὺ, διότι θὰ διέτρεχον τὸν κίνδυνον τῆς παρεξηγήσεως, ὅτι ὁμιλῶ διαρκῶς περὶ τῶν δαπανῶν τῶν δήμων. Βλέπων μάλιστα ὅτι τοιοῦτον πνεῦμα ἐπικρατεῖ, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σιωπήσω, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ἐννοῶ τ’ ἀποτελέσματα. Ἐν τούτοις τοῦτο δὲν θὰ μὲ ἐμποδίσῃ νὰ ἐκτελέσω τὸ καθῆκόν μου, ὅπως ἐγὼ τὸ ἀντιλαμβάνομαι. Καὶ ἐξετάζω τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 6 μίαν πρὸς μίαν. Ἡ διάταξις, καθ’ ἣν πρῶτον ἀπολύτως ἀναγκαῖον ἔξοδον εἶναι «ἡ ἀποζημίωσις τῶν Δημάρχων, προσδιοριζομένη κατὰ τὸ ἀπὸ 29 Ἰουλίου 1837 Διάταγμα», ἔχει καλῶς. Καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ εὑρέθημεν πάντες σύμφωνοι. Ἕτερα ἔξοδα, ἀπολύτως ἀναγκαῖα, τῶν δήμων εἶναι: «2) Ὁ μισθὸς τῶν δημογραμματέων, μὴ ὑπερβαίνων τὴν ἀποζημίωσιν τῶν δημάρχων». Καὶ τοῦτο ἔχει καλῶς, διότι δὲν πρόκειται ἢ περὶ διαφορᾶς 20 ἕως 30 δραχμῶν. «3) Ὁ μισθὸς τοῦ ἀστυνόμου, οὐχὶ ἀνώτερος τοῦ μισθοῦ τοῦ δημάρχου». — Ἐπειδὴ δὲν πρόκειται περὶ μεταβολῆς τοῦ ἀστυνομικοῦ συστήματος, εἶναι περιττὸν νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου αὐτοῦ...

§355ΣΤΑΗΣ. Διαγράφεται.

§356ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν ὁμιλῶ ἐπὶ τοῦ κειμένου τῶν τροπολογιῶν τῆς ἐπιτροπῆς. (Ἀναγινώσκει): «4) Ὁ μισθὸς τριῶν τὸ πολὺ κλητήρων». Τὸ ἐδάφιον τοῦτο ἀνεγράφη ἐπὶ τῇ ἐλπίδι μεταβολῆς τοῦ ἀστυνομικοῦ συστήματος, καὶ ἑπομένως ἡ ἐπιτροπὴ ἀπήλειψε τοὺς δύο κλητῆρας, καὶ ἀφῆκε μόνον ἕνα. «5) Ὁ μισθὸς δημοτικοῦ ταχυδρόμου ἐν οἷς δήμοις ἡ μεταφορὰ τῆς ἀλληλογραφίας ἐνεργεῖται δαπάνῃ αὐτῶν. 6) Ὁ μισθὸς τῶν δημολογιστῶν καὶ τῶν βοηθῶν αὐτῶν». Ἔχει καλῶς. 7) Τὰ ποσοστὰ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ὀργάνων κλπ. 8) Τὰ ποσοστὰ εἰσπράξεως τῶν δημοτικῶν εἰσπρακτόρων. Τὰ γραφικὰ ἔξοδα τοῦ δημάρχου καὶ τὰ ἔξοδα ἀγορᾶς λογιστικῶν βιβλίων, μὴ ὑπερβαίνοντα τὰς δραχμὰς 10 κατὰ μῆνα». Εἰς τοῦτο ἀντέστην ἐγώ, φρονῶν ὅτι, ἀφοῦ χορηγοῦμεν γραφικὰ ἔξοδα διπλάσια εἰς ἓν ἀστυνομικὸν κατάστημα ἢ σταθμὸν, δὲν θὰ ἦτο δίκαιον νὰ περιορίσωμεν τὰ γραφικὰ ἔξοδα τῶν δημάρχων, διὰ τοὺς ὁποίους ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἔχω τὴν γνώμην, — τὴν ὁποίαν δὲν γνωρίζω, ἂν ἔχουσιν ἕτεροι συνάδελφοι, — ὅτι οὐδεμίαν ἔχουσι χρησιμότητα, ὅτι ἀπολύτως τίποτε δὲν κάμνουν, εἰς τίποτε δὲν χρησιμεύουν, διότι γνωρίζω, ὅτι εἶναι γραφεῖα ἔχοντα ὑψηλὴν ἀποστολὴν, περὶ ἧς δὲν εἶναι τοῦ παρόντος, ὅτι εἶναι γραφεῖα βεβαιοῦντα τοὺς φόρους καὶ συγκεντροῦντα πάσας τὰς ὑποθέσεις καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὰ γραφικὰ ἔξοδα τῶν δημάρχων ἔπρεπε ν’ αὐξηθῶσιν. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους δὲν εἶναι τοῦτο ζήτημα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προσδώσῃ περιωπήν. Ἐζήτησα ἐπίσης ν’ ἀναγραφῇ πίστωσις πρὸς πληρωμὴν δημοτικῶν ὑπαλλήλων. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν ἔχει ἀξίαν. Ἀλλὰ δὲν ἀναγράφεται παντάπασιν οὐδὲ δραχμῆς πίστωσις διὰ φωτισμόν. Καὶ ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν, δὲν ὑπάρχει ἆρά γε ἀνάγκη ἀναγραφῆς πιστώσεως οὐδὲ ἑνὸς φαναρίου ἐν μιᾷ κωμοπόλει; Καὶ πόθεν ζητεῖται ἡ πίστωσις αὕτη; Ζητεῖται πίστωσις ἐκ τῶν χρημάτων τοῦ Δημοσίου; Ὄχι βεβαίως. Ζητεῖται πίστωσις ἐκ τῶν χρημάτων αὐτῶν τῶν δήμων. Καὶ τοιαύτη δὲν δίδεται! Ἀλλ’ ἐρωτῶ, ὡς καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἐποιησάμην λόγον: δὲν ὑπάρχει ὑποχρέωσις τῶν δήμων πρὸς διατροφὴν τῶν νόθων; Δὲν εἶμαι νομικός, νομίζω ὅμως, ὅτι ὑπάρχει θετικὴ ὑποχρέωσις ἐκ τοῦ περὶ δήμων νόμου. Καὶ ἂν παραδεχθῶμεν, ὅτι ὑπάρχει ὑποχρέωσις πρὸς διατροφὴν τῶν νόθων, μὴ ὑπαρχούσης πιστώσεως ἀναγεγραμμένης ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον καθορίζει τὰς δαπάνας τῆς δημοτικῆς διοικήσεως, ἐρωτῶ, ποία εἶναι ἡ θέσις ἑνὸς δημάρχου, ὅταν εὑρεθῇ πρὸ ἑνὸς νόθου; θὰ τὸν μεταβάλητε εἰς θηλάστριαν, εἰς τροφόν; ἢ θὰ τὸ ἀφήσῃ ἐκτεθειμένον εἰς τὴν βορὰν τῶν κυνῶν; Καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ νομίζω ὅτι δὲν μοὶ ἀπήντησαν σοβαρῶς...

§357Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Σᾶς ἀπήντησαν σοβαρώτατα, διότι σᾶς εἶπον, ὅτι σήμερον οὐδεὶς δῆμος ἔχει τοιοῦτο κονδύλιον.

§358Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἀλλὰ τοῦτο ἀκριβῶς δὲν εἶναι σοβαρόν. Διότι, ἐὰν δὲν ἔχῃ, δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη· ἐὰν ὅμως ὑπάρχῃ, πῶς θὰ πληρωθῇ ἡ ἀνάγκη αὕτη; Διότι ἡ πλήρωσις τῆς ἀνάγκης ταύτης θὰ βεβαιωθῇ ἐκ τῆς ἐπιβλέψεως τῆς Πολιτείας διὰ τοῦ νομάρχου. Ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτὴν τὴν περίπτωσιν δὲν ὑπάρχει ἀναγεγραμμένη πίστωσις. Καὶ ἂν ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα, θεωρηθῶσιν ἐπουσιώδη, —κατ’ ἐμὲ ὅμως εἶναι οὐσιωδέστατα, —ἐρωτῶ: ὡς πρὸς τὸ ἐδάφιον 17, ὅπου ἀναγράφεται ὡς ἀναγκαῖον ἔξοδον τῶν δήμων «ἡ ὑπηρεσία νομίμως πρὸ τοῦ νόμου ΒΤΜΘʹ τοῦ ἔτους 1895 συνομολογηθέντων δανείων τῶν δήμων», ἔρχεται δὲ ἡ τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις τροποποιεῖ τὸ ἐδάφιον 17 ὡς ἑξῆς: «ἡ ὑπηρεσία τῶν δυνάμει τοῦ ἄρθρου 8 τῆς ἀπὸ 8 Ὀκτωβρίου 1880 συμβάσεως κλπ.» —αὐτὸ δὲ εἶναι τὸ ἐδάφιον τῆς ἐπιτροπῆς, πρὸς τὸ ὁποῖον ἐγὼ διεφώνησα, —τί γενήσεται; Ἡ ἔλλειψις ἀναγραφῆς πάσης πιστώσεως πρὸς ἐξυπηρέτησιν δανείου ἀναγκαίως συνεπάγεται τὴν ἔννοιαν τῆς ἐλλείψεως πάσης πιστώσεως διὰ τὴν ἐκτέλεσιν παντὸς δημοτικοῦ ἔργου. Καὶ ἐρωτῶ: ἐν τίνι δικαιώματι δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν αὔξησιν φορολογίας διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, φορολογίας λίαν αἰσθητῆς, τὴν ὁποίαν νὰ διαθέσωμεν ὑπὲρ πληρωμῆς δημοδιδασκάλων, νὰ στερήσωμεν δὲ τοὺς συνδημότας ἡμῶν τοῦ δικαιώματος ν’ ἀνορύξωσιν ἓν φρέαρ, ἢ νὰ κατασκευάσωσι μίαν βατὴν ὁδόν, καὶ τοὺς καταδικάσωμεν οὕτως αἰωνίως εἰς τὴν ἔλλειψιν συγκοινωνίας καὶ εἰς τὴν λειψυδρίαν; Εἶναι ταῦτα ἐπουσιώδη; Διϊσχυρίσθησαν οἱ ὑποστηρικταὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, ὅτι τὸ Δημόσιον πληρώνει ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ τὸ Δημόσιον διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν μόνον πληρώνει; Δὲν πληρώνει διὰ τὰς συντάξεις; δὲν πληρώνει διὰ πάσας τὰς λοιπὰς ὑπηρεσίας; Γεννᾶται ὅμως τὸ ζήτημα, καὶ ἐρωτῶ: εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ Δημόσιον νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως; ναὶ ἢ ὄχι; Διότι ἀληθῶς, ἐὰν ἐκ τῶν κειμένων νόμων καὶ ἐκ τοῦ ὀρθοῦ λόγου δὲν ὑπέχῃ ὑποχρέωσιν, ὅπως ἔλθῃ ἀρωγόν, τότε βεβαίως αἱ συζητήσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἐγὼ τοὐλάχιστον προέβην, ἀποβαίνουσι περιτταί, καὶ θὰ ἔλεγον, ὅτι γεννᾶται ἕτερον ζήτημα, ἂν θὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν πολυτέλειαν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἂν ἔπρεπε ν’ ἀφιερώσωμεν πάσας τὰς εἰσπράξεις, ἔστω καὶ ηὐξημένας, ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ μόνης. Τοῦτο τὸ ζήτημα θὰ ἐγεννᾶτο. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ Δημόσιον εἶναι ὑποχρεωμένον· καὶ εἶναι ὑποχρεωμένον οὐ μόνον ἐκ συνταγματικῆς διατάξεως, ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς λογικῆς· διότι ἡ Πολιτεία, φρονοῦσα ὅτι οἱ διευθύνοντες τὰ τῶν δήμων δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ὑψωθῶσιν εἰς τὸ ὕψος τοῦ ζητήματος, ἀνέλαβε νὰ κηδεμονεύσῃ τοὺς δήμους ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· ἀναλαμβάνουσα δὲ τὴν κηδεμονίαν ταύτην ἡ Πολιτεία, ἐπέβαλε πολυτελῆ δημοτικὴν δαπάνην, ἀναγκαίαν μέν, ἀλλὰ καὶ δυσανάλογον πρὸς τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῶν δήμων· εἶναι δὲ ὑποχρεωμένη ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὅταν ἐπιβάλλῃ δαπάνας, πρὸς τὰς ὁποίας ἀδυνατοῦσι ν’ ἀνταποκριθῶσιν οἱ δῆμοι, νὰ ἔλθῃ ἀναγκαίως ἀρωγός· καὶ περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφισβήτησις. Ἀλλ’ οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, πῶς ἔρχονται οἱ εἰσηγηταὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ μᾶς λέγουσιν, ὅτι ἐκ παντὸς τρόπου πρέπει νὰ παραλείψωμεν τὴν εἰσφορὰν τοῦ Δημοσίου; Διότι, ἐὰν ἄνευ φόρου τινός, ἄνευ συλλογισμοῦ τινος ἔπρεπε ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸν σκοπὸν τοῦτον, τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο εὔκολον ν’ αὐξήσωμεν κατὰ 5 ἢ 6% τὸν φορολογικὸν ὅρον ἐπὶ τῶν δημοτικῶν προσόδων, νὰ δώσωμεν 20 μόνον δραχμὰς εἰς τὸν δήμαρχον, καὶ τότε βεβαίως θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι πληροῦμεν τὴν ἔλλειψιν ταύτην. Ὑπείκων καὶ εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν, ἔχει ἡ Βουλή, καὶ εἰς τὴν σύστασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ μακρηγορήσω, ὑπεβάλλω μίαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· ἐπιφυλάσσομαι δὲ νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν συζήτησιν κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. Ἀλλὰ τελευτῶν ποιοῦμαι ἔκκλησιν πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι δεῖται μεγίστης προσοχῆς ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι θὰ μεταβῶμεν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας — καὶ δὲν πρόκειται περὶ δημοκοπίας, πρόκειται περὶ οὐσίας, — καὶ θὰ παραστῶμεν ἐνώπιον τῶν συνδημοτῶν μας, ἀπὸ τοὺς ὁποίους θὰ ζητήσωμεν φορολογίαν ἑκατομμυρίων δραχμῶν διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ φορολογικοῦ ὅρου, ἀλλὰ θὰ εἴπωμεν συγχρόνως εἰς αὐτούς, ὅτι τοῖς ἀφῃρέσαμεν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ δύνανται νὰ συγκοινωνῶσι, τοῦ νὰ δύνανται νὰ ὑδρεύωνται, προκειμένου μάλιστα περὶ δήμων οὐχὶ τῆς Γαλλίας, οὐχὶ τῆς Ἀγγλίας, οἱ ὁποῖοι χρονολογοῦνται ἀπὸ αἰώνων, ἀλλὰ περὶ δήμων τῆς Ἑλλάδος, χθεσινοῦ Κράτους, οἵτινες μόλις εὑρίσκονται ἐν τῇ ἀναπτύξει των, καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἔτι μᾶλλον ἐπιβάλλεται ἡ προσοχὴ καὶ ἡ στοργὴ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία μου, διότι τὰ ἑκατομμύρια ἔρχονται καὶ παρέρχονται, καὶ νομίζω, ὅτι ὁ Πακτωλὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Προϋπολογισμοῦ οὐδέποτε θὰ κορεσθῇ, καὶ διὰ τοῦτο φοβοῦμαι, ὅτι καὶ προσεχῶς θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νέων φορολογιῶν, ὅπερ ἀπεύχομαι. Ἀλλὰ σήμερον πρόκειται περὶ τῶν δημοτῶν, τῆς βάσεως τῶν φορολογουμένων, παρ’ ὧν θὰ ζητήσωμεν τοὺς φόρους καὶ νῦν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, περὶ τῶν δημοτῶν, τοὺς ὁποίους πρέπει ὄχι μόνον νὰ μὴ ἐξαντλήσωμεν, ἀλλὰ καὶ νὰ καταστήσωμεν εὐρώστους, ὅσον τὸ δυνατόν. Διὰ τῆς τροπολογίας μου ἔθεσα μίαν κλίμακα, ἵνα ἐκ τῶν 10,000 δραχμῶν εἰσπράξεων δύνανται οἱ δῆμοι νὰ διαθέτωσι δρ. 1200–1500, ἐπὶ τῶν 20,000 διπλάσια, καὶ ἐπὶ τῶν μέσων εἰσπράξεων ἀναλόγως διὰ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ συνομολογηθησομένων δανείων πρὸς ἐξυπηρέτησιν συγκοινωνίας καὶ κατασκευὴν ὑδραυλικῶν ἔργων· ἢ νὰ διατίθηνται τὰ ποσὰ ταῦτα ἐτησίως διὰ τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ πρὸς ὅμοιον σκοπὸν καὶ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἀνάγκη, πιστοποιουμένη ὑπὸ τῆς Πολιτείας διὰ τῶν νομαρχῶν. Πλὴν δὲ τούτου νὰ περιληφθῶσιν εἰς τὸ νομοσχέδιον καὶ αἱ ἀναγκαῖαι δαπάναι διὰ τὸν φωτισμόν, διὰ τὴν διατροφὴν νόθων, διὰ τὴν συνδρομὴν ὑπὲρ ἐνδεῶν καὶ ἀσθενῶν ἀπόρων δημοτῶν κλπ. Καταθέτω τὴν τροπολογίαν μου.

§359ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Βουλευτοῦ Τριχωνίας θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 395). Οἱ βουλευταὶ Αἰγιαλείας κ. κ. Πολυχρονιάδης καὶ Μεσσηνέζης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 10 τῆς σταφιδικῆς συμβάσεως. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 396). Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν ἐπιστολὴν τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας «πρὸς προστασίαν τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς ἐμπορίας τῆς σταφίδος» πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀποδεχομένου διαφόρους τροπολογίας ἐπὶ τῆς ὑποβεβλημένης συμβάσεως. Ἡ ἐπιστολὴ αὕτη θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τῆς συμβάσεως. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 397). Ὁ κύριος Μαυρομάτης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§360Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἐπίστευον, Κύριοι, ὅτι θὰ προσεκομίζοντο εἰς τὴν Βουλὴν αἱ πρὸ πολλοῦ ζητηθεῖσαι ὑπ’ ἐμοῦ πληροφορίαι παρὰ διαφόρων ἐκ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, αἵτινες ἤθελον χρησιμεύσει εἰς ἐμὲ πρὸς μόρφωσιν σαφεστέρων καὶ θετικωτέρων ἰδεῶν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, καὶ δι’ ὧν ἤθελον ἀποδείξει εἰς ὑμᾶς ὅσα ἐγὼ πιστεύω, οὐχὶ δι’ ἀοριστιῶν καὶ λόγων κενῶν, ἀλλὰ δι’ ἀριθμῶν, τῆς ἀλανθάστου ταύτης ῥητορικῆς δυνάμεως. Λυποῦμαι μὲν διὰ τοῦτο, ἀλλὰ δὲν παραπονοῦμαι, ἀφοῦ διὰ τὴν ἔλλειψιν πάσης στατιστικῆς ἐν τῇ δημοσίᾳ ἡμῶν ὑπηρεσίᾳ καὶ αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπόψε, ἔχων ἀνάγκην στατιστικῶν τινων πληροφοριῶν σχετικῶν πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τῆς φορολογίας ἐπὶ τοῦ σίτου, κατέφυγεν εἰς ξένας στατιστικάς, εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ παρὰ τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Διεθνοῦς Ἐλέγχου ἀντιπροσώπου τῆς Ἀγγλίας κυρίου Harvey. Ὁ ἰσχύων νόμος περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως εἶναι ἐκ τῶν σχετικῶς καλλίτερον λειτουργούντων νόμων παρ’ ἡμῖν. Ἀπὸ πολλοῦ ὅμως, ἕνεκα τῆς οἰκονομικῆς δυσχερείας, εἰς ἣν περιήλθομεν, εἰς ἀμφότερα τὰ μεγάλα κόμματα ἐν τῇ Βουλῇ ἐγεννήθη ἡ ἰδέα περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου τούτου μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε δύναταί τις εἰπεῖν ὅτι μᾶλλον περὶ καταργήσεως ἢ περὶ τροποποιήσεως πρόκειται.

§361ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι δά!

§362ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Βεβαίως.

§363ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἀλλὰ δυστυχῶς, ἐνῷ τὸ Κράτος ἐπέβαλεν εἰς τοὺς δήμους πολυτελῆ δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ὑπὲρ τὰς δυνάμεις αὐτῶν καὶ ὑπὲρ τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῶν, ἐνῷ αὐτὸ ὥρισε τὰς δαπάνας τῶν δήμων ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ διὰ τῶν ὀργάνων αὐτοῦ, νομαρχῶν, ταμιῶν, ἐπιθεωρητῶν καὶ λοιπῶν ὑπαλλήλων, ἐπιβλέπει εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, καὶ περιορίζει, κατὰ τὸ συμφέρον αὐτοῦ, τὰς δαπάνας τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἐπιζητεῖ τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ νόμου τούτου, οὐχὶ εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, χάριν τῆς πληρεστέρας μορφώσεως τοῦ λαοῦ καὶ χάριν τοῦ διοικητικοῦ καὶ ταμιακοῦ ἡμῶν κλάδου, ἐξ ὧν ἐξαρτᾶται καὶ ἡ οἰκονομικὴ καὶ ἡ διοικητικὴ ὕπαρξις τῶν δήμων καὶ μέγιστα συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ἐπιζητεῖ τὴν μεταβολὴν τοῦ νόμου εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς ὑποχρεώσεις τῶν δήμων καὶ τὰς ἀπολαυὰς τῶν λειτουργῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἀναγνωρίζει εἰς ἑαυτό· μόνον δικαιώματα! Καὶ ὅμως, καὶ κατὰ τὸ γράμμα καὶ κατὰ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος, τὸ Κράτος μόνον ὑποχρεώσεις ἔχει χάριν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἐλάχιστα δὲ δικαιώματα, δικαιώματα ἐπιβλέψεως καὶ ἐπισκοπείας ἐπὶ τὴν κανονικὴν ἐφαρμογὴν τῆς προνομίας ταύτης τῶν δήμων. Ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις ἀνετέθη εἰς τοὺς δήμους, οὐχὶ ἵνα οἱ δῆμοι δαπανῶσι πλείονα ἢ τὸ Δημόσιον ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ μορφώσεως τοῦ λαοῦ τῶν δήμων, ἀφοῦ ὁ αὐτὸς λαὸς τῶν δήμων εἶναι καὶ λαὸς τοῦ Κράτους, ἀλλὰ χάριν προνομίου, ἵνα τουτέστι διαχειρίζωνται αὐτό! Οἱ δῆμοι τὰ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἐκ φόβου — ὡς ἐπεκράτουν ἰδέαι κατὰ τὴν σύνταξιν καὶ τῶν δύο Συνταγμάτων ἡμῶν — μὴ εὑρεθῶσί ποτε Κυβερνήσεις ἀπολυταρχικαί, θέλουσαι νὰ καταπνίξωσι καὶ ἀποσβέσωσι πᾶν φῶς ἐκπαιδευτικόν. Τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Συντάγματος λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις ἐνεργεῖται δαπάνῃ τοῦ Κράτους, εἰς δὲ τὴν δημοτικὴν συντρέχει καὶ τὸ Κράτος κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἀνάγκης τῶν δήμων...» Ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὰς συζητήσεις καὶ τῶν δύο Ἐθνοσυνελεύσεων, ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς τὰς συζητήσεις τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864 καὶ τοῦ ἀντιστοίχου ἄρθρου 10 τοῦ 1843, θὰ ἴδωμεν, ὅτι, ὅπως καὶ προηγουμένως εἶπον, ἀνετέθη ἡ δαπάνη εἰς τοὺς δήμους, οὐχὶ διότι τὸ Κράτος ἠθέλησε ν’ ἀποφύγῃ τὴν δαπάνην τῆς ἐκπαιδεύσεως,—οὐδεμία διαφωνία ὑπῆρξεν ἐπὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν κατοίκων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους,— ἀλλὰ διότι ἐνόμιζον, ὅτι οἱ δῆμοι ἔπρεπε νὰ μὴ στερηθῶσι τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον εἶχον αἱ κοινότητες καὶ ἐπὶ τουρκοκρατίας ἀκόμη. Γνωστὸν δὲ, ὅτι οἱ δῆμοι δὲν εἶναι ἄλλο τι παρὰ ὑποκατάστασις τῶν κοινοτήτων ἐπὶ τουρκοκρατίας. Ἀναγινώσκω ἐκ τῶν πρακτικῶν τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1843 ἐν συντόμῳ (ἀναγινώσκει): «Εἷς τῶν πληρεξουσίων εἶπεν, ὅτι δὲν συμφωνεῖ νὰ ἀνατεθῇ ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις εἰς τοὺς δήμους, διότι ἡ ἐκπαίδευσις εἶναι μέγα ἔργον, καὶ καθὸ τοιοῦτον πρέπει ν’ ἀπόκηται εἰς τὴν Πολιτείαν...» κλπ.

§364ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ποῖος τὰ λέγει αὐτά;

§365ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Δὲν ἀναφέρονται ὀνόματα εἰς τὰ πρακτικὰ ταῦτα. Εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς δευτέρας Συνελεύσεως ὑπάρχουσι τὰ ὀνόματα. Διὰ νὰ μὴ νομισθῇ, ὅτι θέλω νὰ κωλυσιεργήσω, παραλείπω πολλά, ἐξ ὧν θὰ ἐπείθεσθε, ὅτι τὸ πνεῦμα τῶν πληρεξουσίων, οἱ ὁποῖοι ἐθεσμοθέτησαν τὸ ἄρθρον 10 τοῦ πρώτου Συντάγματος καὶ 16 τοῦ δευτέρου Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὰ ἔξοδα καὶ τὴν διαχείρισιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καταδεικνύει σαφῶς, ὅτι ἠθέλησαν ν’ ἀποδώσουν εἰς τοὺς δήμους μᾶλλον τὴν διαχείρισιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, παρὰ τὴν δαπάνην ὑπὲρ αὐτῆς ἐκ μέρους τῶν δήμων...

§366ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὴν εἶχον διὰ τῶν κοινοτήτων.

§367ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Τὴν εἶχον διὰ τῶν κοινοτήτων. Σᾶς ἀναγινώσκω καὶ πρακτικὰ τῆς δευτέρας Συνελεύσεως (ἀναγινώσκει): «Σαρίπολος. Νομίζετε ὅτι προκειμένου περὶ παιδείας χάνετε τὸν καιρόν σας; Ἡ πρότασίς μου ἀποβλέπει εἰς τοῦτο καὶ μόνον, ὅτι ἡ μὲν ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις εἶναι μὲν λίαν ὠφέλιμος ἀλλ’ οἱ ὀργῶντες πρὸς αὐτὴν δύνανται καὶ ἐκτὸς τοῦ Κράτους νὰ ἀρυσθῶσιν αὐτὴν, ὡς συνέβη εἰς ἐμὲ καὶ πάντας τοὺς συναδέλφους μου καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλ’ ἡ τροφὴ τοῦ λαοῦ εἶναι ἡ δημοτική, ἤτοι ἡ κατωτάτη παίδευσις. Πολίτευμα ἐλεύθερον μάλιστα δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἄνευ αὐτῆς. Τὸ σύστημα τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας δὲν δύναται νὰ ἀναπτυχθῇ, καὶ τὰς ἐπ’ αὐτοῦ ὠφελείας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δρέψῃ ἡ Ἑλλὰς πρὶν διαχύσωμεν τὸ φῶς τῆς παιδείας εἰς τὴν κατωτάτην τοῦ λαοῦ τάξιν. Ἡ δημοτικὴ παίδευσις πρέπει νὰ διαδοθῇ ὡς οἷόν τε περισσότερον. Πεπαιδευμένον δὲν λέγεται τὸ ἔθνος ἐκεῖνο, παρὰ τῷ ὁποίῳ ὑπάρχουσιν ὀλίγοι σοφοί, ἀλλὰ πεφωτισμένον λέγεται καὶ εἶναι ἐκεῖνο, παρὰ τῷ ὁποίῳ οὐδεὶς ὑπάρχει μὴ γινώσκων τὴν ἀνάγνωσιν, τὴν γραφὴν καὶ τὴν ἀρίθμησιν. Ἄλλως, Κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἠθικοποιήσητε τὸν λαόν. Ἀλλ’ ἴσως μοὶ γείνῃ ἡ παρατήρησις, ὅτι τὰ μέσα τῆς Πολιτείας εἶναι σμικρὰ, καὶ ὅτι πρὸς τοῦτο ἀποβλέπουσα ἡ Συνέλευσις τοῦ 1843 ἔθετο ὅτι εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν δημοτικῶν σχολείων ἐπαρκοῦσιν οἱ δῆμοι, εἰ δὲ δὲν ἐπαρκοῦσιν οὗτοι, συντρέχει καὶ τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶναι προτιμότερον ν’ ἀντιστρέψωμεν τὸ ζήτημα καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι καταβάλλει μὲν τὴν δαπάνην τὸ Δημόσιον, ἐπιβάλλονται δὲ εἰδικοὶ φόροι εἰς τοὺς δήμους διὰ τὴν παιδείαν, οἵτινες εἰσπράττονται εἰδικῶς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, ἀλλὰ πάντως τὸ Δημόσιον πρέπει νὰ ἐπαρκῇ εἰς τοὺς μισθοὺς τῶν διδασκάλων τῆς κατωτέρας παιδείας· οἱ πάντες δὲ γινώσκετε, ὅτι διὰ νεωτάτου τινὸς νόμου ἐπηνέχθη θεραπεία τις εἰς τὸ κακὸν τοῦτο, διότι σπανίως οἱ δῆμοι ἐπεμελοῦντο νὰ πληρώνωσι τοὺς διδασκάλους, καὶ τούτου ἕνεκα οἱ δυστυχεῖς οὗτοι γραμματοδιδάσκαλοι, ἐκπαιδεύοντες τῶν χωρικῶν τὰ τέκνα, τὴν ἐσχάτην ἐπένοντο πενίαν.» Παραλείπω πρὸς χάριν σας καὶ ἄλλας ζωντανὰς καὶ ἐκφραστικωτάτας ἀγορεύσεις τῶν σοφῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, τῶν πατριωτῶν ἐκείνων, καὶ ἔρχομαι ἀμέσως ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ἐν πρώτοις νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλὴν, ἔδει νὰ ἦναι προσυπογεγραμμένον καὶ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ἀφορᾷ περισσότερον τὴν δημοτικὴν νομοθεσίαν ἢ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν...

§368ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Τυπικὸν εἶναι αὐτό.

§369ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Κατὰ τοῦτο ἀκύρως ἔχει εἰσαχθῆ τὸ νομοσχέδιον.

§370ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Συνηθίσαμεν, οὐσιώδεις παραλείψεις νὰ θεωρῶμεν τυπικὰς καὶ ἐπουσιώδεις! Καὶ ἐγὼ ἀνέφερα τοῦτο ἁπλῶς, διότι τὸ θεωρῶ ὡς παράλειψιν, καὶ οὐχὶ ὅτι τοῦτο μόνον εἶναι τὸ ἐλαττωματικὸν τοῦ νομοσχεδίου. Κατὰ τὰς τροποποιήσεις τῆς ἐπιτροπῆς — διότι ὑποθέτω ὅτι αὐταὶ μᾶλλον συζητοῦνται, παρὰ τὸ κυρίως νομοσχέδιον — τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὰ σχολεῖα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, πλὴν τῶν νηπιαγωγείων, εἶναι δύο κατηγοριῶν· τὰ κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα καὶ τὰ πλήρη. Καὶ τὰ μὲν κοινὰ ἔχουσι τέσσαρας ἐνιαυσίους τάξεις, τὰ δὲ πλήρη ἕξ. Εἰς τὰ κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα ὑπηρετοῦσιν οἱ κεκτημένοι τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ͵ΒΟΘʹ τῆς 6 Αὐγούστου 1892 «περὶ συστάσεως Ὑποδιδασκαλείων» κελευόμενα προσόντα, ὑποδιδάσκαλοι ἐφεξῆς καλούμενοι, εἰς δὲ τὰ πλήρη δημοδιδάσκαλοι. Οἱ μαθηταὶ οἱ ἀπὸ τῶν κοινῶν δημοτικῶν σχολείων προερχόμενοι κατατάσσονται εἰς τὰς προσηκούσας τάξεις τῶν πλήρων δημοτικῶν σχολείων, ἐπὶ τῇ προσαγωγῇ πιστοποιητικοῦ ἢ ἀπολυτηρίου.» Τὰ γραμματοδιδασκαλεῖα καὶ γραμματεῖα προεβίβασαν εἰς κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα, τὰ δὲ κοινὰ εἰς πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα, ἔχοντα ἕξ ἐνιαυσίους τάξεις. Διὰ τῆς συστάσεως οὕτω τῶν ἑξαταξίων πλήρων δημοτικῶν σχολείων ἔχομεν τὴν κατάργησιν τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων· διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι, ἂν ψηφισθῇ ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νομοσχεδίου, Ἑλληνικὰ σχολεῖα δὲν θὰ ὑπάρχωσι.

§371ΣΤΑΗΣ. Ἄλλο ζήτημα αὐτό· δὲν ἔχει σχέσιν.

§372ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Σεῖς εὑρίσκετε, ὅτι δὲν ἔχει σχέσιν.

§373ΣΤΑΗΣ. Ἀφοῦ θέλετε νὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἔπρεπε ν’ ἀναγνώσητε τὸ κείμενον τοῦ νόμου, διὰ νὰ ἴδητε, ὅτι καὶ σήμερον ὑπάρχουσιν ἑξατάξια σχολεῖα· τοῦτο δὲ θὰ ἐβλέπετε εἰς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου.

§374ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ὑπάρχουσι μόνον τριάκοντα τοιαῦτα σχολεῖα· ἀλλὰ νῦν πρόκειται γενικῶς περὶ τῶν δημοτικῶν σχολείων τοῦ Κράτους. Ἀφοῦ δὲ πολλαπλασιάζετε τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ ἀντὶ τεσσάρων τάξεων ἀναβιβάζετε εἰς ἓξ τὰς τάξεις τῶν δημοτικῶν σχολείων, συνεπῶς δὲ δημιουργεῖτε καὶ τὴν ἀνάγκην πλειόνων δημοδιδασκάλων, τὴν δαπάνην τὴν ἐπὶ πλέον τίς θὰ ἀναλάβῃ; Οἱ δῆμοι βεβαίως. Ἀλλ’ οἱ δῆμοι, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ Συντάγματος, δὲν δύνανται ν’ ἀναλάβωσιν ὁλόκληρον τὴν δαπάνην τῆς ἐκπαιδεύσεως, οὔτε οἱ τοῦ Συντάγματος συντάκται ὑπέθετον ὅτι οἱ δῆμοι θ’ ἀνελάμβανον τὴν δαπάνην ἑξαταξίων σχολείων, δηλαδὴ τὴν δαπάνην καὶ τῆς διδασκαλίας μαθημάτων τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων. Ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι δὲν θὰ καταργηθῶσι τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα· κατὰ τὸν νόμον, καὶ καθ’ ὅσον λειτουργοῦσι καὶ τὰ ἄλλα σήμερον πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα, οἱ ἀπόφοιτοι αὐτῶν μαθηταὶ δύνανται νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν τρίτην τάξιν τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων. Ἄρα αἱ δύο ἀνώτεραι τάξεις τῶν πλήρων δημοτικῶν σχολείων εἶναι ἰσοβάθμιοι πρὸς τὰς δύο κατωτέρας τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων. Δὲν δύνανται συνεπῶς, ἐλλείψει πλέον μαθητῶν, νὰ συνυπάρχωσι καὶ τὰ δύο, καὶ οὕτω θὰ ἔχωμεν ὡς συνέπειαν τὴν ἀθόρυβον κατάργησιν τῶν δημοτικῶν σχολείων, καὶ τὴν δαπάνην αὐτῶν ἀνατιθεμένην εἰς τοὺς δήμους...

§375ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς ἡ πέμπτη καὶ ἕκτη τάξις τῶν πλήρων δημοτικῶν σχολείων ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὴν πρώτην καὶ δευτέραν τάξιν τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων.

§376ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγὼ, ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη ἀπὸ τοῦ Δημοσίου μεταβιβάζεται εἰς τοὺς δήμους. Ἐὰν θέλωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ κάμωμεν οἰκονομίας, ἐγὼ θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ συστήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας νὰ ὑποβάλῃ ἕτερον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ προτείνῃ τὴν κατάργησιν καὶ τῶν Γυμνασίων, τὰς δὲ τάξεις αὐτῶν νὰ προσθέσῃ εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, προάγων αὐτὰ οὐχὶ εἰς ἑξατάξια, ἀλλ’ εἰς δεκατάξια καὶ δωδεκατάξια δημοτικὰ σχολεῖα, καὶ οὕτως ὁλόκληρος ἡ δαπάνη τῆς ἐκπαιδεύσεως νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τοὺς δήμους!

§377ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Γίνονται ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς ἐκπαιδεύσεως, διὰ τὸ τέλειον αὐτῆς, ἑξατάξια.

§378ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐὰν πρόκηται νὰ ἔχωμεν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν πλήρη, ἀρτίαν, τελείαν, πρέπει τὰ δημοτικὰ σχολεῖα νὰ ἦναι πλήρη, νὰ ἔχωσι δηλαδὴ ἓξ τάξεις. Αἱ δύο ἀνώτεραι τάξεις οὐδεμίαν ἀπολύτως σχέσιν δύνανται νὰ ἔχωσι πρὸς τὴν ἀνωτέραν ἐκπαίδευσιν· μόνον ἐὰν ἡμεῖς ἐν Ἑλλάδι νομίζωμεν, ἀντιθέτως πρὸς ὅλον τὸν κόσμον, ὅτι δυνάμεθα νὰ περικόψωμεν τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, μόνον τότε δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι αἱ τάξεις αὗται ἀποτελοῦσι τὰς ἀντιστοίχους τάξεις τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων. Λοιπόν, ἐὰν πρόκηται ν’ ἀφήσωμεν τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν πλήρη, ἀρτίαν, μορφώνουσαν τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ εἰς χρηστοὺς πολίτας διὰ τὴν κοινωνίαν, πρέπει νὰ καθιερώσωμεν πάντα τὰ δημοτικὰ σχολεῖα πλήρη. Ἡ μέση ἐκπαίδευσις ἔχει ἴδιον στάδιον. Ὅταν θὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων, τότε θὰ συζητηθῶσι τὰ θέματα ταῦτα. Τό γε νῦν ἔχον, πρόκειται περὶ τοῦ πῶς ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις θὰ καταστῇ τελεία καὶ ἀρτία· διότι ἤδη δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τέσσαρα ἔτη νὰ μεταδώσῃ τὰς ἀναγκαίας γνώσεις εἰς τὸν λαόν. Διότι κατὰ τὰ τέσσαρα ταῦτα ἔτη πρέπει νὰ μεταδώσῃ γνώσεις ἀναγνώσεως, γραφῆς κλπ., οὐχὶ δὲ καὶ τὰς γνώσεις τὰς ἀπαιτουμένας διὰ τὸν πρακτικὸν βίον τῶν τέκνων τοῦ λαοῦ, τὰ ὁποῖα, ἐξερχόμενα ἐκεῖθεν, θὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς ἓν πρακτικὸν στάδιον. Ὀμιλήσατε λοιπὸν ἐπὶ τοῦ θέματος ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου.

§379ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἀλλ’ ἐν ᾧ λέγετε, ὅτι τοῦτο γίνεται, διότι ἀποβλέπετε εἰς τὴν διαμόρφωσιν τῶν τέκνων τοῦ λαοῦ, ἐξ ἄλλου αὐξάνετε τὸν ἀριθμὸν τῶν γραμματείων, καὶ δημιουργεῖτε 1700 περίπου γραμματεῖα. Τί θὰ διδαχθῶσιν ἐν αὐτοῖς τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ; πῶς θ’ ἀποκτήσωσι τὰς γνώσεις τὰς ἀπαιτουμένας διὰ τὸν πρακτικὸν βίον; Τίνες θὰ διδάξωσι τὰς γνώσεις ταύτας; Οἱ γραμματισταὶ καὶ γραμματοδιδάσκαλοι, τοὺς ὁποίους πολλαπλασιάζετε;

§380ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε, κύριε συνάδελφε, μίαν διακοπήν;

§381ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Μάλιστα.

§382ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος κ. Εὐταξίας. Εἶναι βεβαίως ὀρθὰ ὅσα εἶπε περὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ὅτι δέον νὰ ἦναι ἀνεξάρτητος τῆς μέσης, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ποία πρέπει νὰ ἦναι, πρόκειται περὶ τῆς δαπάνης τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἥτις, ὡς ἔχει ὁ νόμος καὶ ὡς λειτουργεῖ, θὰ βαρύνῃ βεβαίως τοὺς δήμους διὰ τῆς συγχωνεύσεως τῶν δύο τελευταίων τάξεων τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων μὲ τὰς δύο τελευταίας τῶν πλήρων δημοτικῶν· διότι, ἂν λειτουργῶσιν εἰς τὸ μέλλον τὰ δημοτικὰ σχολεῖα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὡς προβλέπεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὁ ἀπόφοιτος τῶν πλήρων δημοτικῶν σχολείων δύναται νὰ καταταχθῇ εἰς τὸ Σχολαρχεῖον.

§383ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως.

§384ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Συμβαίνει λοιπὸν, ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχουσι δημοτικὰ πλήρη σχολεῖα, νὰ ἀναλαμβάνωσι τὴν δαπάνην τῶν καταργουμένων Ἑλληνικῶν σχολείων τὰ δημοτικὰ ταμεῖα. Ἐπιρρίπτομεν δηλαδὴ εἰς τὴν ῥάχιν τῶν δήμων τὰς δαπάνας τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως!

§385ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§386ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Θὰ συμβῇ καὶ ἕτερον κακὸν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἂν ψηφισθῇ καὶ γείνῃ νόμος· ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις θὰ διαιρεθῇ εἰς ἀγροτικὴν καὶ ἀστικὴν, ἤτοι εἰς τὴν πλήρη ἐκπαίδευσιν τῶν προνομιούχων πόλεων καὶ κωμοπόλεων, καὶ εἰς τὴν ἀτελῆ ἐκπαίδευσιν τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, τοῦ ἡμίσεος σχεδὸν πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος, ὅστις ἀναμφιβόλως θὰ καταδικασθῇ νὰ μένῃ ἄξεστος, ἀγράμματος καὶ τυφλός, διότι 1700 γραμματοσχολεῖα, ἴσως δ’ ἀργότερον καὶ περισσότερα, θὰ λειτουργῶσιν ἐπ’ ἄπειρον, δὲν θὰ δύνανται δὲ νὰ διορισθῶσι δημοδιδάσκαλοι, διότι οἱ δημοδιδάσκαλοι σὺν τῷ χρόνῳ θὰ ἐλαττωθῶσιν, ἀφοῦ διὰ τῆς καταργήσεως τῶν Διδασκαλείων θὰ παύσωσι πλέον ταῦτα ὡς φυτώρια νὰ χορηγῶσιν ἄλλους δημοδιδασκάλους, θὰ περιορισθῶσι δὲ νὰ διδάσκωσι μόνον εἰς τὰ πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα, σὺν τῷ χρόνῳ δὲ οὐδὲ καὶ εἰς ταῦτα· ἄρα 1700 χωρία τοῦ Κράτους, ἐκτὸς τῶν μικροτέρων, εἰς ἃ οὐδεμία θὰ γίνηται διδασκαλία, θὰ διδάσκωνται ἀπὸ γραμματιστὰς ἀγραμμάτους!

§387ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον συνετάχθη ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰσχύοντος νόμου, ὅστις ἀναγνωρίζει πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα, κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα, καὶ γραμματοδιδασκαλεῖα μὲ γραμματοδιδασκάλους ἀποφοίτους Ἑλληνικῶν σχολείων. Τὸ σύστημα αὐτὸ μεταβάλλεται· ἐν ᾧ μέχρι τοῦδε εἴχομεν γραμματεῖα μὲ γραμματοδιδασκάλους, διὰ τοῦ νομοσχεδίου θέλομεν ν’ ἀποκλεισθῶσιν οἱ γραμματοδιδάσκαλοι, καὶ νὰ μείνωσι μόνον οἱ γραμματισταί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὁπωσδήποτε κάλλιον μεμορφωμένοι.

§388Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι τὸ ζήτημα, ποῖον σύστημα εἶναι τὸ καλλίτερον. Τὸ ζήτημα εἶναι, ἂν βαρύνονται οἱ δῆμοι μὲ τὰς δαπάνας τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἀφοῦ εἶναι ἄποροι καὶ δὲν δύνανται νὰ συνεισφέρωσι διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§389Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Τὸ Σύνταγμα ὁμιλεῖ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Σήμερον ἔχομεν ἑξατάξια σχολεῖα.

§390ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ὥστε, ἐὰν αὔριον γείνουν ὀκτατάξια, τότε δύνανται ἐπίσης νὰ βαρύνωσι τοὺς δήμους!

§391Δ. Γ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ παύσῃ ἡ διαλογικὴ συζήτησις.

§392ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δέχεται καμίαν διακοπὴν ὁ ἀγορεύων, οὔτε ἐγὼ ἐπιτρέπω διακοπάς.

§393ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Τὸ δεύτερον ἄρθρον τῶν τροποποιήσεων τῆς ἐπιτροπῆς ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου διατυποῦται ὡς ἑξῆς: «Τὴν σύστασιν, τὸν προβιβασμόν, τὴν κατάργησιν καὶ τὸν ὑποβιβασμὸν τῶν σχολείων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως προτείνει ὁ ἁρμόδιος Ἐπιθεωρητὴς εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργεῖον, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν διὰ μὲν τὴν σύστασιν τὸν ἀριθμὸν τῶν κατοίκων ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπισήμου ἀπογραφῆς αὐτῶν, 7% ἀναλογούντων τῶν μαθητῶν, διὰ δὲ τὸν προβιβασμόν, ὑποβιβασμὸν καὶ τὴν κατάργησιν τὸν μέσον ὅρον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατὰ τὰ τρία τελευταῖα ἔτη φοιτησάντων εἰς τὰ σχολεῖα ταῦτα μαθητῶν. Πρὸς κύρωσιν τῆς προτάσεως ταύτης τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ προκαλεῖ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς Βασιλικὸν Διάταγμα ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς αὐτῆς.» Δηλαδή, ἵνα ἔχῃ σχολεῖον ἕν χωρίον, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπὲρ τοὺς ἑπτακοσίους κατοίκους. Γνωρίζετε δέ, πόσος εἶναι ὁ πληθυσμὸς τῶν κατοίκων τῶν χωρίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ὀλιγώτερον τῶν 700 κατοίκων; Ὑπὲρ τὸ ἑκατομμύριον. Λοιπόν, ἐὰν γείνῃ δεκτὴ ἡ τροποποίησις αὕτη, ὑπὲρ τὸ ἓν ἑκατομμύριον, ἤτοι σχεδὸν τὸ ἥμισυ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος, θὰ καταδικασθῇ εἰς τὴν διδασκαλίαν διὰ τῶν γραμματιστῶν! Ὡς πρὸς τὸ τρίτον ἄρθρον, αἱ τροποποιήσεις ἔχουσιν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὸ τρίτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἀντικαθίσταται διὰ τοῦ ἑξῆς: Κοινὸν μὲν δημοτικὸν σχολεῖον ἱδρύεται ἔνθα ὑπάρχουσι μαθηταὶ πρὸς φοίτησιν τοὐλάχιστον 15, πλῆρες δέ, ἔνθα 50 τοὐλάχιστον. Ἐν τοῖς κοινοῖς δημοτικοῖς σχολείοις διορίζονται ὑποδιδάσκαλοι τριτοβάθμιοι, ἂν φοιτῶσι 15–25 μαθηταί, δευτεροβάθμιοι, ἂν φοιτῶσιν 26–35, καὶ πρωτοβάθμιοι, ἂν φοιτῶσι 36–50. Ἐν τοῖς πλήρεσι δημοτικοῖς σχολείοις διορίζεται εἷς τριτοβάθμιος, ἂν φοιτῶσι 50–80 μαθηταί, εἷς τριτοβάθμιος καὶ εἷς δευτεροβάθμιος, ἂν φοιτῶσιν 81–130, εἷς πρωτοβάθμιος καὶ δύο τριτοβάθμιοι, ἂν φοιτῶσιν 131 ἕως 200, εἷς πρωτοβάθμιος, εἷς δευτεροβάθμιος καὶ δύο τριτοβάθμιοι, ἂν φοιτῶσι 201–250, εἷς πρωτοβάθμιος, δύο δευτεροβάθμιοι καὶ δύο τριτοβάθμιοι, ἂν φοιτῶσι 251 ἕως 300, καὶ τέλος δύο πρωτοβάθμιοι, δύο δευτεροβάθμιοι καὶ δύο τριτοβάθμιοι, ἂν φοιτῶσι 301–360.» Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, διὰ τῆς διαβαθμίσεως ταύτης τῶν σχολείων, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐλαττοῦμεν ἀπανθρώπως τὰς ἀπολαυὰς τῶν δημοδιδασκάλων, ἐνῷ συγχρόνως ἐπιβαρύνομεν αὐτοὺς διὰ διδασκαλίας ἐπὶ πλείονα χρόνον καθ’ ἡμέραν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τριακόσια περίπου δημοτικὰ σχολεῖα, λειτουργοῦντα σήμερον ὡς τοιαῦτα, θὰ ὑποβιβασθῶσιν εἰς γραμματεῖα, ἤ, κατ’ εὐφημισμόν, εἰς κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα, 75 δὲ γραμματοδιδασκαλεῖα θὰ καταργηθῶσι.

§394Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. 220 δημοτικὰ σχολεῖα θὰ μεταβληθῶσιν εἰς γραμματοδιδασκαλεῖα.

§395ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. 295, διὰ τὴν ἀκρίβειαν, χωρὶς νὰ ὑπολογίσωμεν καὶ τὰ ἐκ τῆς φυσικῆς πλέον ἐλλείψεως διδασκάλων κατόπιν τῆς καταργήσεως τῶν Διδασκαλείων. Κατὰ τὸ τρίτον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου τούτου ἐν τοῖς πλήρεσι δημοτικοῖς σχολείοις διορίζεται εἷς τριτοβάθμιος ὑποδιδάσκαλος, ἐὰν φοιτῶσι 50–80 μαθηταὶ κλπ. Διὰ τοῦ ὅρου τούτου θὰ ἔχωμεν ὑπὲρ τὰς 12 χιλιάδας μαθητάς, οἱ ὁποῖοι θὰ περιέλθουν εἰς χεῖρας γραμματιστῶν, ἢ ὑποδιδασκάλων, κατὰ τὸ νέον ὄνομα, καὶ ὑπὲρ τὰς τέσσαρας χιλιάδας μαθηταὶ καὶ μαθήτριαι θὰ ῥιφθῶσιν εἰς τοὺς δρόμους. Ἄρθρον 6. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα ἔξοδα τῆς δημοτικῆς διοικήσεως εἶναι τὰ ἑξῆς: «Ἡ ἀποζημίωσις τῶν δημάρχων, προσδιοριζομένη κατὰ τὸ ἀπὸ 29 Ἰουλίου 1837 Β. Διάταγμα κλπ.» Βεβαίως ὁ Ἄρμανσπεργ, ὅστις κατηγορεῖτο ὡς ἀπολυταρχικὸς, δὲν ἤθελε φαντασθῇ ποτε, ὅτι μετὰ ἑβδομήκοντα ἔτη θὰ ἐπεκαλοῦντο τὰ ἔργα αὐτοῦ πρὸς φωτισμὸν τῆς Ἑλληνικῆς νεολαίας καὶ πρὸς καθορισμὸν τῆς δημοτικῆς διοικήσεως! Κατὰ τὴν § 2 τοῦ ἄρθρου τούτου «ὁ μισθὸς τῶν δημογραμματέων ὁρίζεται μὴ ὑπερβαίνων τὴν ἀποζημίωσιν τῶν δημάρχων.» Ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἰς δήμους ἔχοντας πληθυσμὸν ὑπὲρ τὰς πέντε χιλιάδας εἶναι ἀνάγκη ὁ δημογραμματεὺς νὰ ἔχῃ ἀντικαταστάτην, ἀλλ’ εἶναι καὶ δυσκολώτατον νὰ εὕρητε κατάλληλον δημογραμματέα ἄνευ μισθοδοσίας ἐπαρκοῦς εἰς μικροὺς δήμους. Εἶναι εὐκολώτερον διὰ τὰς Ἀθήνας καὶ τὰς Πάτρας νὰ ἔχωσι δημογραμματεῖς μετὰ μικρᾶς μισθοδοσίας παρὰ εἰς μικρὰ χωρία, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ φέρωσιν ἀλλαχόθεν εἰδικὸν ἄνθρωπον καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῶν οἱ δήμαρχοι. Ἀλλ’ ὁ εἰδικὸς οὗτος βεβαίως ἐλπίζει νὰ λαμβάνῃ μισθοδοσίαν ἀνθρωπίνην, ἐνῷ κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο οὔτε ἀνωτέραν τῶν 20 δραχμῶν δύναται νὰ λαμβάνῃ ἔν τισι δήμοις, ὅπως εἶναι δυνατὸν ἐν πολλοῖς μικροῖς δήμοις νὰ ἔχωσιν ἀποζημίωσιν καὶ οἱ δήμαρχοι. Κατὰ τὴν § 9 τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου «τὰ γραφικὰ ἔξοδα τοῦ δημάρχου καὶ τὰ ἔξοδα ἀγορᾶς βιβλίων λογιστικῶν ὁρίζονται μὴ ὑπερβαίνοντα τὰς 10 δραχμὰς κατὰ μῆνα». Αὐτὸ σχολιάσατέ το μόνοι σας. Κατὰ τὴν § 10 «τὸ ἐνοίκιον τῶν δημαρχιακῶν καταστημάτων, ἐν οἷς δήμοις δὲν ὑπάρχουσι δημοτικαὶ οἰκοδομαὶ πρὸς τοῦτο, ὁρίζεται μὴ ὑπερβαῖνον τὰς δραχμὰς 25 μηνιαίως, προκῦπτον δὲ ἐξ ἐνοικιαστηρίων συμβολαίων ἐγκεκριμένων ὑπὸ τοῦ νομάρχου.» Κατὰ τὸ ἄρθρον, Κύριοι, τοῦτο καὶ δῆμοι μεγάλοι δὲν θὰ δύνανται νὰ ἐνοικιάσωσιν οἰκήματα ὡς δημοτικὰ καταστήματα μὲ ἐνοίκιον ὑπὲρ τὰς 25 δραχμάς. Εἰς τὰ 1837, εἰς ἐποχὴν δηλαδή, καθ’ ἣν οἱ δῆμοι δὲν εἶχον οὔτε χιλίας δραχμὰς εἰσόδημα, καὶ τὰ ἐνοίκια ἦσαν πάμφθηνα, τοῦτο ἦτο δεδικαιολογημένον· ἀλλὰ μετὰ ἑβδομήκοντα ἔτη νὰ ἔχωσιν οἱ δῆμοι δημοτικὰ καταστήματα εἴκοσι πέντε μόνον δραχμῶν κατὰ μῆνα, μοὶ φαίνεται πολὺ δύσκολον πρᾶγμα. Κατὰ τὴν § 17 τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου 6 «ἡ ὑπηρεσία νομίμως πρὸ τοῦ νόμου ΒΤΜΘʹ τοῦ ἔτους 1895 συνωμολογημένων δανείων τῶν δήμων» ἐπιτρέπεται νὰ ἐξυπηρετῆται διὰ τῶν προσόδων αὐτῶν. Εὐτυχῶς τοῦτο ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς· ἄλλως ἑκατομμύρια ὁλόκληρα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἰδιωτῶν, δανεισθέντα εἰς τοὺς δήμους μετὰ τὸ 1895, διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς ἤθελον ἀφαρπαγῆ. Ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν τροποποιήσεων τῆς ἐπιτροπῆς μόνον διὰ τὰ μέχρι σήμερον συνομολογηθέντα δάνεια τῶν δήμων ἐπιτρέπεται ἡ ἀναγραφὴ πιστώσεως πρὸς ὑπηρεσίαν αὐτῶν ἐν τοῖς δημοτικοῖς προϋπολογισμοῖς. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ περιορισθῇ διὰ τὰ μέχρι σήμερον συνομολογηθέντα δάνεια, διότι εἶναι πιθανὸν δῆμοί τινες νὰ ὦσιν εὔποροι, ἢ ἄλλοι νὰ καταστῶσιν ἀργότερον εὔποροι καὶ ἐπαρκεῖς καὶ διὰ τὰ ἔξοδα τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ διὰ τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως καὶ διὰ τὰ ἔξοδα τῆς ὑπηρεσίας τοῦ συνομολογηθησομένου δανείου. Διατὶ νὰ μὴ δύνανται νὰ δανεισθῶσιν οἱ δῆμοι οὗτοι, ἀφοῦ μάλιστα τὰ δάνεια ταῦτα γίνονται τῇ ἐγκρίσει τοῦ Ὑπουργείου καὶ τῶν νομαρχῶν, καὶ κατόπιν λεπτομεροῦς ἐξετάσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἢ ἄλλης Τραπέζης, περὶ τῆς ἐπαρκείας τῶν δήμων, εἰς οὓς αὗται ἤθελον δανείσει; Ἀλλὰ νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι τὰ ἀπόλυτα ἔξοδα τῆς διοικήσεως αὐτά, ἅπερ ἀνεγράφησαν ἐν τῷ ἄρθρῳ 6· διότι δὲν νομίζω, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὅτι εἶναι ἀπόλυτον ἔξοδον τῆς διοικήσεως τῶν δήμων οἱ μισθοὶ τῶν δημάρχων, ὅσον εἶναι τὰ ἔξοδα τῆς ὑδρεύσεως, λόγου χάριν. Διότι ὑποθέσατε, ὅτι εἷς δῆμος κατεσκεύασεν ὑδραγωγεῖον, ὡς λόγου χάριν ὁ δῆμος Μεσολογγίου· κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ δῆμος αὐτός νὰ ἔχῃ ὑδρονομεῖς, νὰ ἔχῃ καθαριστὰς τοῦ ὑδραγωγείου, νὰ ἐπισκευάζῃ αὐτὸ, καὶ νὰ μεριμνᾷ περὶ αὐτοῦ, καθ’ ὅσον παρουσιάζεται ἀνάγκη. Λοιπὸν τί θὰ γείνῃ; θὰ καταστραφῇ τὸ ὑδραγωγεῖον! Ἐν ἄλλοις δήμοις ἀγροτικοῖς καὶ ἀπορωτέροις ὑπάρχει ἀνάγκη κατασκευῆς ἢ ἐπισκευῆς φρεάτων· διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀποκλείεται τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἀτυχεῖς κατοίκους τῶν δήμων τούτων νὰ πίνωσιν εὐχερῶς ὕδωρ! Ὑπὲρ τῆς δημοσίας ὑγιεινῆς οὐδεμία πρόνοια λαμβάνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἐὰν ἀνεγράφετο μικρόν τι ποσὸν, 100 τοὐλάχιστον δραχμῶν, πρὸς τοῦτο, δὲν θὰ ἦτο περιττὸν, οὐδὲ πολυτέλεια τῶν δήμων. Ἐὰν ἐνσκήψῃ ἀκρὶς, ὡς συχνάκις συμβαίνει ἐν τῇ Ἀνατολικῇ Στερεᾷ Ἑλλάδι, πῶς θ’ ἀγορασθῇ ἀκάθαρτον πετρέλαιον πρὸς καταστροφὴν τῶν ἀκρίδων; Ἡ δαμαλὶς ἐπίσης, πῶς θὰ ἀγορασθῇ; Εἰς πολλοὺς δήμους ὑπάρχουσι νοσοκομεῖα καὶ βρεφοκομεῖα. Λόγου χάριν, εἰς τὸν δῆμον Λευκαδίων λειτουργεῖ νοσοκομεῖον ἀπὸ δεκάδων ἐτῶν. Ἄν μὴ εἶχε τὸ νοσοκομεῖον τοῦτο εἰδικὰς προσόδους, ἢ ἂν αἱ πρόσοδοι αὗται δὲν ἐπήρκουν πρὸς συντήρησιν αὐτοῦ, ὡς συνήθως συμβαίνει, θ’ ἀφίναμεν αὐτὸ εἰς τὴν τύχην του, ἢ θὰ ἐπεβάλλομεν τὴν διάλυσιν τοῦ φιλανθρωπικοῦ τούτου καταστήματος! Περὶ ἐκθέτων οὐδεμία φροντὶς λαμβάνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου· τίς θὰ φροντίσῃ διὰ τὰ ἀτυχῆ ταῦτα πλάσματα, ἀφοῦ ἀπαγορεύεται εἰς τοὺς δήμους τὸ φιλανθρωπικὸν ἔργον τῆς περιθάλψεως αὐτῶν, ἐνῷ ὁ προορισμὸς καὶ τὸ καθῆκον τῶν δήμων εἶναι τοῦτο, καὶ δυστυχῶς δὲν εἶναι σπάνια τὰ ἔκθετα βρέφη καὶ ἐν τοῖς ἀγροτικοῖς δήμοις; Ἄρθρον 8. Κατὰ τὰς τροποποιήσεις τῆς ἐπιτροπῆς αἱ παράγραφοι 1, 2, 3 καὶ 4 ἀντικαθίστανται διὰ τῶν ἑξῆς: «Ἄν τὰ ἔσοδα τῶν δήμων δὲν ἐπαρκῶσι πρὸς κάλυψιν τῶν ἀναγκαίων ἐξόδων τῆς διοικήσεως τῶν δήμων καὶ τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐπιβάλλεται ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων τῶν ἐξ ἀμέσων ἢ ἐμμέσων φόρων, ἢ καὶ ἀμφοτέρων, μέχρι 3–4%. Οἱ νομάρχαι ὁρίζουσι τὸ ποσὸν μεταξὺ 3 ἢ 3½ ἢ 4%, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς λοιπὰς ἐν γένει ἀνάγκας τῶν δήμων, πλὴν τῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ τὰς κατὰ τὸ ἄρθρον 6 ἀναγκαίας δαπάνας τῆς διοικήσεως κλπ.» Τί, νομίζετε, Κύριοι, ὅτι θὰ συμβῇ, ἂν ἐφαρμοσθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο; Κυρίως τὸ ἄρθρον τοῦτο ἀποβλέπει εἰς τοὺς ἀπορωτέρους δήμους, τουτέστι τοὺς ἀγροτικοὺς δήμους. Τῶν ἀγροτικῶν δήμων ἡ κυριωτέρα πρόσοδος εἶναι ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ἡ ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τῶν σφαζομένων ζώων, ἀλλὰ πρὸ πάντων ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ἐὰν αὐξήσωμεν μέχρι 3 ἢ 3½ ἕως 4% τὸν φόρον αὐτὸν, τί θὰ συμβῇ; Εἰς πολλοὺς δήμους ὁ δημοτικὸς φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν θὰ διπλασιασθῇ, εἰς ἄλλους μὲν δήμους θὰ ἐπέλθῃ αὔξησις 50%, εἰς ἄλλους δὲ 100 ἐπὶ τοῖς ἑκατόν. Διότι, ὡς γνωρίζετε, κατὰ τὸν νόμον ΩΙʹ τοῦ 1880, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ δεκάτη ἀντικατεστάθη διὰ τῆς φορολογίας ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τὸ 2 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν, τὸ εἰσπραττόμενον τότε ὑπὸ τῶν δήμων ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἀντικατεστάθη διὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, παγίου μὲν κατὰ χωρίον, διανεμητοῦ δὲ κατ’ ἀροτριῶν κτῆνος τοῦ χωρίου. Ἀλλὰ διὰ νὰ παραλείψω τοὺς δήμους ἐκείνους, ἐν οἷς εἰσπράττεται ὁ δημοτικὸς φόρος πάγιος κατὰ χωρίον καὶ διανεμητέος κατὰ κτῆνος, πρὸς εὐχερεστέραν κατανόησιν τῶν λόγων μου ἀναφέρω τὴν Θεσσαλίαν μόνον, ἐν ᾗ ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν εἶναι πάγιος κατὰ κτῆνος, κατὰ τὸν νόμον ΒΠʹ τοῦ 1892. Ἐν Θεσσαλίᾳ ὁ δημοτικὸς φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν εἶναι 10 δραχμαὶ κατὰ κτῆνος. Λοιπὸν, ἂν ὁ δημοτικὸς φόρος αὐξήσῃ εἰς 3%, καὶ εἰς πολλοὺς δήμους εἰς 4%, θὰ ἔχωμεν αὔξησιν τῶν δημοτικῶν φόρων, κατὰ 50%, ἤτοι κατὰ πέντε δραχμὰς, εἰς τοὺς δήμους τοὺς αὐξήσοντας τὸν φόρον εἰς 3%, καὶ κατὰ δέκα δραχμὰς εἰς τοὺς δήμους τοὺς αὐξήσοντας 4%. Ἤτοι ἡ φορολογία ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν θ’ αὐξήσῃ κατὰ 5 καὶ 10 δραχμὰς κατὰ κτῆνος. Λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὴν Θεσσαλίαν, καὶ διότι ὁ δημοτικὸς φόρος ἐν αὐτῇ εἶναι ὡρισμένος καὶ πάγιος, καὶ διότι ὑπὲρ τῆς γεωργίας αὐτῆς ἐψηφίσαμεν σήμερον προστατευτικὸν νόμον, ὡς ὠνομάσθη ἡ φορολογία ἐπὶ τοῦ σίτου. Ἡ Θεσσαλία ἔχει ὑπὲρ τὰς ἑξήκοντα χιλιάδας ἀροτριῶντα κτήνη. Λοιπὸν, ἐὰν αὐξήσωμεν τὸν φόρον, ὄχι κατὰ 10 δραχμὰς εἰς ὅλους τοὺς δήμους, ἀλλ’ ἀπὸ 5 μέχρι 10, θὰ ἔχωμεν αὔξησιν φόρων ὑπὲρ τὸ ἥμισυ ἑκατομμύριον, ἐπιβαρῦνον τὴν γεωργίαν τῆς Θεσσαλίας. Καὶ ἂν ὑπολογίσωμεν ὅτι ἐπὶ διακοσίων χιλιάδων σχεδὸν ἀροτριώντων κτηνῶν καθ’ ὅλην τὴν ἄλλην Ἑλλάδα αὔξησιν τοῦ φόρου κατὰ μέσον ὅρον 5 δραχμὰς κατὰ κτῆνος, θὰ ἔχωμεν καὶ ἕτερον ἓν ἑκατομμύριον ἐπιβαρῦνον τὴν γεωργίαν τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος. Θὰ κτυπήσωμεν οὕτω κατακέφαλα, κατὰ τὸ κοινῶς λεγόμενον, τὴν γεωργίαν ἐν Ἑλλάδι, ὑπὲρ ἧς ἀπόψε ἐψηφίσαμεν προστατευτικὸν νόμον, καθ’ οὗ οἱ ἀστικοὶ πληθυσμοὶ καὶ οἱ πληθυσμοὶ τῆς Πελοποννήσου εἶχον ἐναντίαν γνώμην. Μὴ δὲ νομίσητε, ὅτι ἐκ τῶν ἄλλων φόρων, τῶν δημοτικῶν φόρων, θ’ αὐξηθῇ τὸ 2% εἰς 3 ἢ 4%. Διότι ἐκ τῶν σφαζομένων ζώων, λόγου χάριν, δὲν δύναται ν’ αὐξήσῃ τὸ ὅριον τοῦτο, οὐδὲ ἐκ τοῦ δημοτικοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ οἰκοδομῶν, διότι ἐκ μὲν τοῦ νόμου περὶ σφαζομένων ζώων ἔχομεν 20%, ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ φόρου τούτου, τὴν γνωστὴν εἰσφορὰν τῶν ζώων, ἐκ δὲ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ οἰκοδομῶν ἔχομεν τὸ δέκατον τῶν δημοσίων προσόδων. Ταῦτα δι’ εἰδικῶν νόμων ὁρίζονται, καὶ ἀποδίδονται εἰς τοὺς δήμους, καὶ μόνον, ἐὰν αἱ πρόσοδοι τοῦ Δημοσίου αὐξήσωσιν ἐκ τῶν φόρων τούτων, θ’ αὐξήσῃ καὶ τὸ ἀνῆκον εἰς τοὺς δήμους ποσοστόν. Ἐπὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων εἶναι μάταιον νὰ συζητῶμεν κἄν· διότι ἐπὶ πλείστων μὲν δήμων ἀγροτικῶν — διότι οὗτοι κυρίως εἶναι ἄποροι καὶ ἀνεπαρκεῖς, καὶ εἰς τούτους κυρίως ἀποβλέπει ἡ αὔξησις εἰς 3 καὶ 4% — δασμὸς δὲν ἐτέθη, ἢ, καὶ ἂν ἐτέθη, ἡ πρόσοδος τῶν δήμων τούτων ἐπὶ τοῦ δασμοῦ τούτου, ὄχι εἰς 4%, ἀλλὰ καὶ εἰς 14% ἂν αὐξήσῃ, θὰ ἦναι μικρὰ, ἀσήμαντος καὶ ἀνεπαρκὴς πρὸς βοήθειαν τοῦ Δημοσίου διὰ τὰς προκαταβολὰς αὐτοῦ ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως τῶν δήμων τούτων. Ἐλάχιστοι δὲ εἶναι οἱ δῆμοι οἱ ἔχοντες καὶ ἑτέρας δημοτικὰς προσόδους ἐξ ἐγγείων φόρων. Ὥστε οὐδὲν ἄλλο θὰ πράξωμεν διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ φορολογικοῦ ὅρου τῶν δήμων ἀπὸ 2 μέχρι 4% ἢ θὰ φορολογήσωμεν βαρύτατα τὴν γεωργίαν, τῆς ὁποίας, ἐπανειλημμένως ἀπόψε ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐτόνισεν, ὅτι ζητεῖ τὴν προστασίαν. Παράγραφος 6 τοῦ ἄρθρου 8 (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου ἑκάστου ἔτους δὲν ψηφισθῶσιν ὑπὸ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων καὶ ὑποβληθῶσι πρὸς ἔγκρισιν οἱ δημοτικοὶ προϋπολογισμοὶ διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἐπιόντος ἔτους, τὸ δικαίωμα τῆς καταρτίσεως τούτων περιέρχεται εἰς τοὺς νομάρχας, οἵτινες ἐντὸς τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου συντάττουσι καὶ ἀποστέλλουσιν αὐτοὺς εἰς τοὺς δημάρχους πρὸς ἐκτέλεσιν κλπ.» Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο εὐκολώτερον νὰ καταργήσωμεν τοὺς δήμους, ἀλλὰ τόσον ἐπιπολαίως δὲν πρέπει νὰ καταργῶμεν θεσμὸν, ὃν καὶ τὸ πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον Σύνταγμα ἡμῶν μετὰ σεβασμοῦ ἀπεδέχθησαν, καὶ τὰ Συντάγματα ὅλου τοῦ κόσμου ἀναγράφουσι, θεσμὸν ὅστις ἴσχυσεν ἐπὶ τόσας δεκαετηρίδας. Τὸ ἄρθρον 9 σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀναγνώσητε ὁλόκληρον, διὰ νὰ ἴδητε, ὅτι, ἂν ὁ κ. Σιμόπουλος ἢ ὁ κ. Καλογερόπουλος ἢ ἄλλος τις εἰδικὸς οἰκονομολόγος θὰ ἐδέχοντο νὰ γείνωσι δημοτικοὶ εἰσπράκτορες, αὐτοὶ μόνον ἴσως θὰ κατώρθουν νὰ ἐννοήσωσι, τί λέγει τὸ ἄρθρον αὐτὸ, καὶ νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς αὐτό. Διότι τὸ νομοσχέδιον πρὶν ἢ ἐπεξεργασθῇ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς εἶχε συνταχθῆ ἀπὸ ἕνα ἐμπειρικὸν οἰκονομολόγον, ἔχοντα μανίαν καταδιώξεως κατὰ τῶν δήμων (ἱλαρότης).

§396ΤΙΝΕΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§397ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Μαντεύσατέ τον. (Ἀναγινώσκει): «Τὴν ἀπόδοσιν τῶν οὕτως εἰς βάρος τῶν δήμων βεβαιουμένων ἐνεργοῦσιν οἱ δημοτικοὶ εἰσπράκτορες ἅμα τῇ λήξει ἑκάστου μηνὸς κατὰ προτίμησιν ἀπὸ πάσης ἄλλης πληρωμῆς κλπ. Ἐν περιπτώσει καθυστερήσεως καταδιώκονται οἱ δημοτικοὶ εἰσπράκτορες ὑπὸ τῶν ἐπαρχιακῶν ταμιῶν διὰ προσωπικῆς κρατήσεως, κατὰ τὰς περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων διατάξεις...» Νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν ὁ δημοτικὸς εἰσπράκτωρ νὰ μεταβαίνῃ κατὰ μῆνα, ἵνα καταθέσῃ 50 καὶ 10 δραχμὰς εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀπέχον πολλάκις δεκάδας ὡρῶν ἀπὸ τοῦ τόπου τῆς διαμονῆς τοῦ δημοτικοῦ εἰσπράκτορος; Παράγραφος τελευταία τοῦ ἄρθρου 9 (ἀναγινώσκει): «Τὴν εἴσπραξιν τῶν ἐξ ἑκάστης δημοτικῆς χρήσεως βεβαιουμένων χρεῶν τῶν δήμων πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφείλουσιν οἱ ἐπαρχιακοὶ ταμίαι νὰ ἐπιδιώκωσιν ἐκ τῶν ἐσόδων αὐτῆς τῆς ἰδίας χρήσεως». Συνήθως εἶναι ἀδύνατα πράγματα ταῦτα, διότι, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, αἱ δημοτικαὶ πρόσοδοι εἰσπράττονται κατὰ τὰ τέλη τῆς χρήσεως, καὶ ἑπομένως τὰ ἔσοδα τῆς μιᾶς χρήσεως θὰ εἰσπράττωνται κατὰ τὴν ἐπιοῦσαν χρῆσιν, ἀφοῦ ἡ χρῆσις τῶν δήμων διαρκεῖ μόνον δεκατέσσαρας μῆνας...

§398ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ εἶναι λεπτομέρειαι.

§399ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Τὰ λέγω ἀπὸ τοῦδε, διὰ νὰ μὴ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. Λοιπὸν, Κύριοι, ἐνῷ εἰς ὅλον τὸν κόσμον τὰ Κράτη δαπανῶσιν ὑπὲρ τὰς 50 καὶ 100 δραχμὰς δι’ ἕκαστον μαθητὴν διὰ τὴν στοιχειώδη αὐτοῦ ἐκπαίδευσιν, τὸ Κράτος ἡμῶν μόλις 10 ἢ καὶ ὀλιγωτέρας δραχμὰς δαπανᾷ δι’ ἕκαστον μαθητὴν τῶν δημοτικῶν σχολείων. Σήμερον δὲ, ὁπότε θέλομεν νὰ προσθέσωμεν καὶ μαθήματα τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως εἰς βάρος τῶν δήμων, ἡ δαπάνη τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἔσται καθ’ ἕκαστον μαθητὴν ἔτι ἐλάσσων. Ἵνα μὴ μακρηγορῶ, θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ προσέξῃ εἰς ὅσα θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ προτείνω καὶ περὶ αὐξήσεως τῶν προσόδων τῶν δήμων καὶ περὶ ἐλαττώσεως τῆς δαπάνης χάριν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Ἐν πρώτοις ἡ συγχώνευσις ἑκατὸν μικρῶν καὶ ἀπόρων δήμων τρίτης τάξεως καὶ διοίκησιν ἀρτιωτέραν καὶ οἰκονομίαν περὶ τὰς τριακοσίας περίπου χιλιάδας δραχμῶν ἤθελεν ἴσως ἀποφέρει, τὴν σημερινὴν δαπάνην χάριν τῆς διοικήσεως τῶν δήμων τούτων. Δεύτερον, τὰς προσόδους τῶν δήμων ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τῶν μεγάλων μὴ σφαζομένων ζώων θεωρῶ καὶ μᾶλλον δικαίας καὶ μᾶλλον προσοδοφόρους, ἐὰν εἰσπράττωνται δι’ ἐνοικιάσεως. Ἐπειδὴ δὲ οἱ φόροι οὗτοι εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, ὑπέγγυοι εἰς τὸ Δημόσιον χάριν τῶν προκαταβολῶν αὐτοῦ ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἡ ἐνοικίασις νὰ ἐνεργῆται ὑπὸ ὑπαλλήλων τοῦ Δημοσίου, καὶ ὁ ἐνοικιαστὴς ἀπέναντι τούτων νὰ ἔχῃ ὑποχρεώσεις πληρωμῆς. Ἂν ἡ ἐνοικίασις ὁρισθῇ ὡς τρόπος εἰσπράξεως καὶ τοῦ δημοσίου φόρου ἐπὶ τῶν ζώων τούτων, τόσον τὸ καλλίτερον. Καὶ τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου ἀπὸ 2½ περίπου ἑκατομμυρίων ἐκ τῶν φόρων τούτων θὰ αὐξήσωσι τοὐλάχιστον κατὰ ἓν ἑκατομμύριον ἀκόμη...

§400Κ. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἣν ἀντιπροσωπεύετε, πόσα πληρώνουσιν; Εἰς τὸν δῆμον Ἀνακτορίων 105 δραχμάς.

§401ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Μὴ σπεύδετε, παρακαλῶ κύριε Γεροκωστόπουλε. Πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζετε, νὰ μὴ τὰ λέγητε. Γνωρίζετε, τί θέλω νὰ εἴπω; Ἀκριβῶς αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ὁ νόμος περὶ φορολογίας τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν πρέπει νὰ μεταρρυθμισθῇ νὰ ὁρισθῇ τουτέστιν ὡρισμένος δημοτικὸς φόρος, ὡς εἶναι ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ Ἄρτῃ, δι’ ἕκαστον ἀροτριῶν κτῆνος καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, ὁ φόρος δὲ οὗτος νὰ ἦναι μέτριος καὶ ἀνάλογος πρὸς τὰς συνήθεις σήμερον προσόδους τῶν γεωργικῶν τάξεων. Μὴ δὲ νομίσητε, ὅτι ἡ διαφορὰ ποιότητος τῆς γῆς πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὡς ἐλήφθη, κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον, διὰ τὴν φορολογίαν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Τὸ εἶδος τῆς καλλιεργείας πρὸ πάντων ἔχει σπουδαίαν διαφοράν. Κατὰ τὸν διακανονισμὸν τοῦ ἰσχύοντος φορολογικοῦ ὅρου ἐλήφθη τότε ὑπ’ ὄψιν μόνον ἡ ἀπόδοσις εἰς σῖτον καὶ εἰς ἄλλους δημητριακοὺς καρποὺς, ἤτοι ὑποκατεστάθη τὸ ἀποδιδόμενον κατὰ τὴν ἰσχὺν τῆς δεκάτης διὰ τῆς φορολογίας ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὑποτιθεμένου πάντοτε, ὅτι ἡ καλλιέργεια παχείας γῆς, πλουσίας σιτοφόρου γῆς ἀποδίδει πλείονα ἢ ἡ καλλιέργεια ἐπὶ πάσης ἄλλης γῆς. Τοῦτο οὐδόλως εἶναι ἀληθές· διότι καλλιέργεια καπνοῦ, φερ’ εἰπεῖν, ἐπὶ πτωχοτάτης γῆς ἀποφέρει πλείονα ἢ καλλιέργεια σίτου ἐπὶ καλῆς γῆς· καλλιέργεια διὰ καλοῦ ζεύγους ἀροτριώντων κτηνῶν ἐπὶ λεπτογείου τόπου φέρει πλείονα, ἔστω καὶ σῖτον, ἢ καλλιέργεια διὰ ζεύγους ἀδυνάτου παχείας μὲν γῆς, ἀλλὰ στερουμένης καὶ τῆς στοιχειώδους ἐπιστημονικῆς καλλιεργείας, πλήρους τριβόλων καὶ κατακλυζομένης ὑπὸ λιμναζόντων ὑδάτων. Δὲν ὑπάρχει πλέον λόγος διαφορᾶς φόρου μεταξὺ τῶν διαφόρων χωρίων τοῦ Κράτους ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, καὶ διότι δὲν ὑπάρχει ἀνάλογος διαφορὰ ἀποδόσεως πρὸς τὴν διαφορὰν τοῦ φόρου, καὶ διότι εἰς πολλὰ χωρία ὁ κατὰ ζεῦγος ἀροτριώντων κτηνῶν φόρος ἔφθασεν εἰς τοιοῦτο σημεῖον, ὥστε νὰ προτιμῶσιν οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων τούτων νὰ μὴ ἔχωσι καλλιέργειαν δι’ ἀροτριώντων κτηνῶν. Ἐὰν λοιπόν, κύριε Πρόεδρε, ὁρισθῇ καὶ ὁ δημοτικὸς καὶ ὁ δημόσιος φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ὁ αὐτὸς καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, καὶ ἴσος καὶ δίκαιος θὰ ἦναι, ἢ τοὐλάχιστον κατὰ πολὺ δικαιότερος τοῦ νῦν ἐν ἰσχύϊ. Ἐὰν δ’ ἐγκριθῇ ἡ εἴσπραξις αὐτοῦ δι’ ἐνοικιάσεως, πιστεύσατε, ὅτι, ἂν μὴ διπλασιασθῶσιν αἱ πρόσοδοι καὶ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν δήμων ἐκ τῶν φόρων τούτων, θὰ ἔχωμεν τοὐλάχιστον κατὰ 2 ἴσως ἑκατομμύρια αὔξησιν τῶν προσόδων Δημοσίου καὶ δήμων. Διότι σήμερον ἀφ’ ἑνὸς μὲν δὲν δηλοῦνται ὅλα τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, καὶ ἔχομεν οὕτω καθυστέρησιν ἐκ τῆς μὴ βεβαιώσεως ταύτης 25% κατ’ ἐλάχιστον, — ἀπολαμβάνουσι δὲ, δυστυχῶς, τῆς προνομίας ταύτης συνήθως οἱ εὐπορώτεροι ἀγρόται, — ἀφ’ ἑτέρου δὲ δὲν εἰσπράττεται ἀνελλιπῶς ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, εἴτε ἐξ αἰτίας τῶν ἐντεταλμένων τὴν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων φόρων ὀργάνων (ταμιῶν, εἰσπρακτόρων, ἀστυνόμων), εἴτε ἕνεκα ἄλλων προστατευτικῶν ἢ φιλανθρωπικῶν νόμων, τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, λόγου χάριν, τῆς μὴ προσωποκρατήσεως τῶν χηρῶν καὶ ἀνηλίκων κλπ., εἴτε διότι ἄλλοι φυγοδικοῦσιν, ἄλλοι παρουσιάζονται ὡς ἀκτήμονες κλπ. Ἔχομεν δὲ, ὡς γνωστόν, ἐκ τῶν βεβαιωθέντων ἀμέσων φόρων 30% καθυστέρησιν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος κατὰ μέσον ὅρον, ἔν τισι δὲ ἐπαρχίαις τῆς Πελοποννήσου 70%. Ἐπὶ πλέον δὲ ὁ δυστυχὴς δημοτικὸς φόρος πολλάκις, καὶ εἰσπραττόμενος, δὲν ἀναγράφεται ὁλόκληρος εἰς τὰ διπλότυπα τῶν εἰσπρακτόρων, ὅταν οὗτοι δὲν ἐξελέγχωνται αὐστηρῶς ὑπὸ τῶν ταμιῶν, καὶ μάλιστα ὅταν ὁ φόρος εἰσπράττηται ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ ὑποταμιῶν, διὰ τὸ δύσκολον τῆς ἐξελέγξεως ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ τοῦ δημοτικοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἀορίστου καὶ ἀγνώστου ὄντος τοῦ φορολογικοῦ ὅρου ἑκάστου κτήνους κατὰ χωρίον καὶ κατ’ ἔτος.

§402ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Εἶναι πιεστικὴ ἡ ἐνοικίασις.

§403ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Δὲν εἶναι, κύριε συνάδελφε, ὅπως νομίζετε, πιεστικὴ ἡ ἐνοικίασις, προκειμένου περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν.

§404ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ φόρου ἀροτριώντων κτηνῶν;

§405ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Προτείνω, πῶς νὰ αὐξήσωσιν αἱ εἰσπράξεις τῶν δήμων.

§406Γ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Εἶναι πρόγραμμα ὁλόκληρον αὐτό.

§407ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Πρόγραμμα, μάλιστα. Λοιπὸν ἡ ἐνοικίασις τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τῶν μεγάλων ζῴων δὲν εἶναι πιεστική· διότι πιέζονται συνήθως οἱ πολῖται, ὅταν ἦναι δύσκολον ν’ ἀνακαλυφθῇ εἰς πόσον ποσὸν καὶ εἰς τίνα ἀριθμὸν ἀνέρχεται τὸ φορολογητέον κτῆμα. Τότε καὶ μόνον, ἐκ τῆς δυσχερείας τῆς ἀνακαλύψεως τῆς ἀληθείας, ἐπέρχονται ἔριδες καὶ ἀμφισβητήσεις μεταξὺ ἐνοικιασλοῦ καὶ κυρίου τῆς φορολογητέας περιουσίας, ἐξ οὗ δημιουργεῖται ὁ κατὰ τῶν ἐνοικιαστῶν δημοσίων καὶ δημοτικῶν φόρων θόρυβος. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ εἰσπράξεως φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τῶν μεγάλων ζώων δι’ ἐνοικιάσεως, δύνασθε καὶ ὑμεῖς, κύριε συνάδελφε, ἐξ Ἀθηνῶν νὰ ἀνακαλύψητε εἰς οἱονδήποτε χωρίον, εἰς τίνα ἀριθμὸν ἀνέρχονται τὰ κτήνη ταῦτα. Δὲν εἶναι λοιπὸν πιεστικὴ ἡ ἐνοικίασις τῶν φόρων τούτων. Ἔχομεν, κύριε Πρόεδρε, ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν εἰσπράξεις 650,000 δραχμῶν κατὰ μέσον ὅρον. Ὑπολογίζω μόνον τὸ πρὸς ἀνοικοδόμησιν δημοτικῶν σχολείων προοριζόμενον ποσόν. Ἐὰν τὸ ταμεῖον τοῦτο πλουτίσωμεν δι’ ἄλλων πόρων, ἀφ’ ἑνὸς διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἀποδιδομένων ὑπὸ τῶν Μονῶν κατὰ 100 ἔτι χιλιάδας δραχμῶν, ἀφ’ ἑτέρου διὰ τῆς ἀπολήψεως τοῦ δεκάτου ἐκ τῶν δικαιωμάτων τῶν λιμενικῶν ταμείων τοῦ Κράτους, θὰ ἔχωμεν οὕτω ποσὸν περὶ τὸ ἓν ἑκατομμύριον, προωρισμένον ἐτησίως πρὸς οἰκοδόμησιν δημοτικῶν σχολείων. Δὲν βλέπω δὲ, διὰ τίνα λόγον νὰ μὴ καταθέτωσι τὰ λιμενικὰ ταμεῖα μέρος τῶν προσόδων αὐτῶν ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἀφοῦ τὰ ταμεῖα ταῦτα συντηροῦνται καὶ πλουτίζονται οὐ μόνον ἐκ τοῦ ἐμπορίου τῶν παραλίων πόλεων, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ἐμπορευμάτων τῶν μεσογείων πόλεων καὶ χωρίων. Εἶναι δὲ ἄτοπον νὰ σπαταλᾶται συνήθως τὸ χρῆμα τῶν ταμείων τούτων εἰς ἄλλα ἔργα, οὐχὶ κυρίως λιμενικὰ, εἰς ἔργα πολυτελείας καὶ διακοσμήσεως τῶν παραλίων πόλεων διὰ προκυμαιῶν καὶ δρόμων περιπάτου καὶ πολυτελοῦς φωτισμοῦ, καθ’ ἣν στιγμὴν προσπαθοῦμεν νὰ περικόψωμεν ἀπὸ τῶν δήμων καὶ τὴν ἀναγκαιοτάτην δαπάνην δι’ ἔργα ἀπολύτου ἀνάγκης. Ἐξέκλινα ὀλίγον τοῦ κυρίου θέματος. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ ταμεῖον τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν πλουτίσωμεν οὕτω δι’ ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν, ἢ καὶ πλέον, καὶ συνάψωμεν οὕτω δάνειον ἐκ 15,000,000 δραχμῶν, θὰ δυνηθῶμεν νὰ οἰκοδομήσωμεν, ἂν μὴ ὅλα τὰ δημοτικὰ σχολεῖα τοῦ Κράτους, τὰ πλεῖστα τοὐλάχιστον. Διότι σήμερον, κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον, ἐνᾧ ὁ νόμος οὗτος ἰσχύει ὑπὲρ τὰ δέκα ἤδη ἔτη, καὶ καὶ ἐνᾧ ἔχουσιν ἴσως δαπανηθῆ περὶ τὰ 10,000,000, — μετὰ τῆς δωρεᾶς τοῦ μακαρίτου Συγγροῦ, — μόλις 300 σχολεῖα κατεσκευάσθησαν. Ἐπὶ δύο χιλιάδων σχολείων, ὅσα εἶναι σήμερον τὰ δημοτικὰ σχολεῖα τοῦ Κράτους, ἐὰν κατὰ δεκαετίαν κατασκευάζωνται 200–300 σχολεῖα, θὰ χρειασθῶσιν ὑπὲρ τὰ 100 ἔτη, ἵνα ἀνεγείρωμεν ὅλα τὰ σχολεῖα, ἤτοι ποτέ· ἐνᾧ, ἐὰν διὰ δανείου κατασκευάσωμεν τὰ σχολεῖα, ἐν διαστήματι δύο ἢ τριῶν ἐτῶν θὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ ὦσι ταῦτα κατεσκευασμένα. Σήμερον δὲ, ὅπως κατασκευάζονται τὰ κτίρια τῶν δημοτικῶν σχολείων, δὲν εἶναι ἄλλο τι ἢ πολυτέλεια. Ἀντὶ νὰ ἀνεγείρωνται τὰ σχολεῖα, κατὰ τὴν σημερινὴν ἀνάγκην τῶν χωρίων, κατὰ τύπον καὶ σχέδιον τοιοῦτον, ὥστε νὰ ᾖναι δυνατὸν ἐν καιρῷ διὰ προσαρτημάτων νὰ αὐξάνωνται κατὰ τὴν μέλλουσαν ἀνάγκην τοῦ πληθυσμοῦ τῶν χωρίων, ταῦτα ἀνεγείρονται ἀπὸ τοῦδε διὰ τὴν μέλλουσαν τὴν ἀπωτάτην ἀνάγκην τῶν χωρίων. Βλέπετε π. χ., ὅτι, ἐνᾧ διὰ σχολεῖον, δι’ ὃ οἱοσδήποτε ἰδιώτης ἤθελε δαπανήσει 5 ἢ 10 χιλιάδας δραχμὰς τὸ πολὺ, τὸ Δημόσιον δαπανᾷ 60 ἢ 70 χιλιάδας δραχμάς! Παρατηρεῖτε ὅτι ἡ Οἰκοδομικὴ Ἑταιρεία τοῦ Φαλήρου κατεσκεύασε πολυτελεῖς καὶ κομψὰς οἰκίας διὰ δαπάνης πέντε χιλιάδων δραχμῶν δι’ ἑκάστην· διὰ σχολεῖα δὲ μικρῶν χωρίων ἐδαπανήθησαν πολλαὶ δεκάδες χιλιάδων δραχμῶν, χωρὶς τῶν ἐξόδων τῶν ὁδοιπορικῶν τῶν μηχανικῶν κλπ., ἐνῷ κυρίως ὁ διάκοσμος τῶν κτιρίων τῶν σχολείων δὲν εἶναι ἄλλο τι ἢ ἡ στερεότης, τὸ εὐάερον καὶ τὸ εὐήλιον τοῦ οἰκοδομήματος, εὐτυχῶς δὲ ὁ ἥλιος ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν εἶναι δαψιλής, ὁ δὲ ἀερισμὸς ἐν τοῖς ἑλληνικοῖς χωρίοις εὐχερής. Οὕτω λοιπὸν διὰ τῆς ἀνεγέρσεως δημοτικῶν σχολείων ἐν τῷ Κράτει ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ ἔχωμεν οἰκονομίαν, ἄν μὴ ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ τῶν 721,000 δραχμῶν, τῶν δαπανωμένων δι’ ἐνοίκια δημοτικῶν σχολείων, — δι’ ἐνοίκια κατὰ τὸ πλεῖστον τρωγλῶν, — θὰ ἔχωμεν πάντως οἰκονομίαν ὑπὲρ τὰς 500,000 δραχμὰς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ οἱ ἀγροτικοὶ πληθυσμοὶ θὰ ἔβλεπον τοὐλάχιστον ὅτι εἶναι ὑπὸ προστασίαν κυβερνητικήν. Μάλιστα δὲ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἥτις θ’ ἀνελάμβανε τοιοῦτόν τι, — ἵνα ὁμιλήσω ἐπὶ τὸ ἑλληνικώτερον, — διὰ τῶν παροχῶν ἀνεγέρσεως πέντε ἢ δέκα σχολείων εἰς κάθε φίλον Βουλευτὴν θὰ ἀπηλλάσσετο τῶν συνήθων ἐνοχλήσεων (γέλωτες). Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὸν μισθὸν τῶν δημοδιδασκάλων 5%, ἐπὶ 6,000,000 δραχμῶν, εἰς ὅσον ποσὸν ἀνέρχονται αἱ μισθοδοσίαι τῶν διδασκάλων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, θὰ ἔχωμεν οἰκονομίαν 300,000 δραχμῶν. Νομίζω δ’ ὅτι εὐκολώτερον καὶ δικαιότερον θὰ ἦτο, καὶ ὀλιγώτερον θόρυβον θὰ ἐποιοῦντο οἱ διδάσκαλοι, ἐὰν πάντες οὗτοι ἐφορολογοῦντο 5% ἐπὶ τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν. Διὰ τῆς αὐξήσεως λοιπὸν ταύτης τῶν πόρων τῶν δήμων καὶ διὰ καθορισμοῦ ἀκριβῶς καὶ ἀσφαλῶς τοῦ ποσοστοῦ, ὅπερ οἱ δῆμοι κατὰ τοὺς πόρους αὐτῶν καὶ κατὰ προτίμησιν ὀφείλουσι νὰ παρέχωσιν ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ ἔχωμεν κατ’ ἐλάχιστον ὑπὲρ τὸ 1,000,000 δραχμῶν ἐλάττωσιν τῶν προκαταβολῶν τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀφ’ ἑτέρου δὲ, διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῆς δαπάνης διὰ τῆς ἀνοικοδομήσεως τῶν σχολικῶν καταστημάτων καὶ τῆς κρατήσεως 5% ἐπὶ τῶν μισθῶν τῶν διδασκάλων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, τὸ δημόσιον ταμεῖον ἤθελεν ἐλαττώσει τὰς προκαταβολὰς αὐτοῦ ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως κατὰ ἕν ἔτι ἑκατομμύριον, ἤτοι ἐν ὅλῳ περὶ τὰ 2,000,000. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυθήρων βουλευτὴς κ. Στάης, ποιούμενος τὴν εἰσήγησιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, προσεπάθησε διὰ τῆς εὐφραδείας αὐτοῦ νὰ παραστήσῃ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ Δημόσιον δαπανᾷ ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ὑπέρογκα ποσὰ, καὶ ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος 1904 ἐδαπάνησε τὸ Δημόσιον πρὸς τοῦτο 3,691,000 δραχμὰς, ἐξ ὧν ἀφαιρουμένων 1,200,000 δραχμῶν, ποσοῦ ἀναγεγραμμένου ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους τοῦ 1894, ὑπολείπονται οἱ δῆμοι μετὰ καθυστερήματος πρὸς τὸ Δημόσιον 2,491,000 δραχμῶν. Ταῦτα ἐβεβαιώθησαν κατὰ τὸν παρελθόντα Μάρτιον, ὁπότε ἔληξε τὸ οἰκονομικὸν ἔτος τῶν δήμων τοῦ 1904. Κατὰ τοὺς πίνακας τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, οὕς εἶχεν ὑπ’ ὄψει ὁ διακεκριμένος συνάδελφος, καὶ οὓς καὶ ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψει, τοῦτο ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται ἀληθές. Δὲν ἔχει ὅμως οὕτω. Διότι ἐν τοῖς πίναξι τούτοις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου ἀναγράφονται μόνον αἱ εἰσπράξεις τῶν δήμων αἱ γενόμεναι κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1904 ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1904. Δὲν ἐλήφθησαν τουτέστιν ὑπ’ ὄψιν αἱ δημοτικαὶ εἰσπράξεις αἱ γενόμεναι κατὰ τὸ 1904, αἱ ἀνήκουσαι εἰς κεκλεισμένας χρήσεις. Ἐνῷ δὲ δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν αἱ ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων εἰσπράξεις, δὲν προϋπελογίσθησαν κἄν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου τὰ εἰσπραχθησόμενα ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ποσὰ ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1904 μέχρι τέλους τῆς χρήσεως τοῦ 1905. Εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι τὸ οἰκονομικὸν ἔτος τῶν δήμων λήγει κατὰ τὸ τέλος Φεβρουαρίου· εἶναι δὲ ἐξ ἄλλου γνωστόν, κατὰ πᾶσαν ἐφέτος ἰδίως, ἕνεκα τῆς ὑπουργικῆς μεταβολῆς καὶ ἕνεκα τῶν ἐκλογῶν, καθυστέρησαν αἱ εἰσπράξεις τοῦ Δημοσίου καὶ συνεπῶς καὶ αἱ συνεισπραττόμεναι μετ’ αὐτῶν πρόσοδοι τῶν δήμων, ἃς συνήθως συμψηφίζει τὸ Δημόσιον χάριν τῶν προκαταβολῶν αὐτοῦ ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι δὲ πάλιν γνωστὸν καὶ ἐκ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν καὶ ἐκ τῆς συνήθους παραγωγῆς ἐν Ἑλλάδι, ὅτι αἱ εἰσπράξεις τῶν ἀμέσων φόρων γίνονται κατὰ Δεκέμβριον καὶ Ἰανουάριον. Ὥστε, ἐὰν προϋπολογίσωμεν, ὅτι μόνον 5,000,000 δραχμαὶ ἐκ τῶν δημοτικῶν προσόδων τῶν ἀπόρων δήμων, τῶν ἀγροτικῶν, ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1904 θὰ εἰσπραχθῶσι καὶ θὰ συμψηφισθῶσιν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, πρὸς δέ, ἐὰν ὑπολογίσωμεν, ὅτι περὶ τὸ 1,000,000 δραχ. τοὐλάχιστον θὰ καταβάλωσιν οἱ εὔποροι δῆμοι μέχρι τῆς λήξεως τῆς χρήσεως τοῦ Κράτους τοῦ 1904, θὰ ὑπολείπωνται καθυστεροῦντες οἱ δῆμοι ἔλασσον τοῦ 1,000,000 δραχμῶν, ἤτοι κατὰ πολὺ ἐλάσσονα ἐκείνων, ἃ προέτεινα, ἵνα διὰ μεταρρυθμίσεών τινων οἰκονομηθῶσι, καίτοι μάλιστα νομίζω ὅτι τὸ Κράτος ὀφείλει νὰ δαπανᾷ ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πλείονα ἢ οἱ δῆμοι, ἤτοι ἐπὶ τῆς σημερινῆς δαπάνης τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐξ 7,000,000 περίπου τὸ Κράτος ὀφείλει νὰ δαπανᾷ ὑπὲρ τὰ 3,500,000 δραχμάς. Παρακαλῶ ὅθεν τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συναινέσῃ ν’ ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπως δοθῇ καιρὸς νὰ μελετηθῇ κάλλιον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ συζητηθῇ καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἐν καιρῷ εὐρύτερον καὶ μᾶλλον μεμελετημένον. Δὲν εὑρίσκω δὲ τὸν λόγον, διατὶ τοῦτο δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἀργότερον, ἀφοῦ ἀμφότερα τὰ ἐν τῇ Βουλῇ μεγάλα κόμματα κατ’ ἀρχὴν παραδέχονται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, προκειμένου περὶ μεταρρυθμίσεων καὶ οἰκονομιῶν ἐν τῇ στοιχειώδει ἐκπαιδεύσει. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, θίγον σοβαρῶς τὰ συνταγματικὰ δικαιώματα τῶν δήμων, διασαλεῦον ἐκ βάθρων τὸν θεσμὸν τῶν δήμων, ῥῖπτον εἰς τοὺς δρόμους χιλιάδας μαθητῶν, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ψηφισθῇ καὶ γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους τόσον ἀβασανίστως. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθόν, μετὰ τόσον ἐλαφρᾶς συνειδήσεως νὰ περικόπτωμεν, ἐν πολλοῖς κατὰ 50%, τοὺς μισθοὺς τῶν δημοδιδασκάλων, οἵτινες, ἑπόμενοι ταῖς ἐπαγγελίαις τῶν νόμων τοῦ Κράτους, ἐπεδόθησαν εἰς τὸ διδασκαλικὸν ἐπάγγελμα, καὶ συνέδεσαν τὴν τύχην αὐτῶν πρὸς τὸ ἐπάγγελμα τοῦτο αὐτοί τε καὶ χιλιάδες περὶ αὐτοὺς οἰκείων. Ἀναγνωρίζω, ὅτι οἱ δῆμοι ἐν πολλοῖς οὐδὲ καλῶς οὐδὲ αὐστηρῶς καὶ ἐν οἰκονομίᾳ διοικοῦνται. Ἀλλὰ τὴν δαπάνην ταύτην τὸ Κράτος ἔν τισιν ἐπέβαλεν, ἐν πολλοῖς δὲ διὰ τῆς ἐπισκοπείας αὐτοῦ, ὡς ὤφειλε, δὲν ἀπέτρεψε τούτους ἀπὸ τῆς ἀτάκτου ὁδοῦ, τοὐναντίον δὲ καθωδήγησε πολλάκις διὰ τῶν ὀργάνων αὐτοῦ εἰς τὸν δρόμον τοῦτον. Εἶμαι τῆς ἰδέας, ὅτι ἡ δημοτικὴ ἡμῶν νομοθεσία δεῖται μεταρρυθμίσεων ῥιζικῶν. Εἶμαι τῆς ἰδέας, ὅτι ὁ περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως νόμος δεῖται ἐν πολλοῖς τροποποιήσεων. Δὲν εἶμαι ὅμως τῆς ἰδέας, ὅτι ὁ θεσμὸς τῶν δήμων, λόγῳ ὅτι οἱ δῆμοι οὗτοι διοικοῦνται ἐν πολλοῖς πλημμελῶς, πρέπει νὰ ἐκλίπῃ. Δὲν εἶμαι τῆς ἰδέας, λόγῳ ὅτι ὁ νόμος περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἔχει τινὰ τὰ ἐλαττωματικά, ὅτι πρέπει διὰ τοῦτο νὰ ἐκσπάσωμεν κατὰ τῶν λειτουργῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ κατὰ τῆς μαθητικῆς νεολαίας τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν θεωρείων).

§408ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Καραπᾶνος ἔχει τὸν λόγον, ἀλλ’ ἀπουσιάζει. Ὁ κύριος Ρέπουλης μίαν δήλωσιν θὰ κάμῃ μόνον.

§409ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Καίτοι ἐπιφυλάσσομαι, κύριε Πρόεδρε, νὰ ὁμιλήσω κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, αἰσθάνομαι ὅμως ἐν τῇ συνειδήσει μου τὴν ἀνάγκην —καὶ μὴ φανῇ τοῦτο παράδοξον εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους—διαμαρτυρίας, ὡς ἁπλοῦς Βουλευτής, κατὰ τοῦ συντελουμένου πολιτειακοῦ ἐγκλήματος διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Λέγων ἐγκλήματος ἔχω ὑπ’ ὄψει οὐχὶ τὴν πρώτην ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ἀποβλέπουσαν εἰς τὰ τῆς διαβαθμίσεως τῶν σχολείων καὶ τῆς μισθοδοσίας τῶν δημοδιδασκάλων, ἔχω ὑπ’ ὄψει τὸ μέρος τὸ δεύτερον, τὸ ὁρίζον τὰ τῆς διοικήσεως τῶν δήμων. Εἶναι δὲ λυπηρόν, ὅτι, ἐνῷ ἀπειλεῖται τελεία κατάργησις τῆς δημοτικῆς αὐτοτελείας, κινδυνεύομεν νὰ λησμονήσωμεν ὅτι εἴμεθα Βουλή, καὶ εἰς Βουλὴν δὲν ἐπιτρέπεται κατάργησις τῆς δημοτικῆς αὐτοτελείας. Οὐχὶ κἄν εἰς πολιτεύματα κοινοβουλευτικά, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ μοναρχικώτερα τῶν πολιτευμάτων, καὶ ἐκεῖ ἔδωκαν μεγίστην προσοχὴν εἰς τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν, καὶ ἐκεῖ ἐφείσθησαν καὶ φείδονται τῆς δημοτικῆς αὐτοτελείας, προσβλέποντες εἰς αὐτὴν μετὰ στοργῆς· ἡμεῖς δὲ, μὴ ἔχοντες πῶς νὰ θεραπεύσωμεν ἀνάγκην τινὰ οἰκονομικὴν τοῦ δημοσίου ταμείου, εὑρίσκομεν ἀμέσως πρόχειρον μέσον τὴν πλήρη ἀπάλειψιν τῶν δήμων ἀπὸ τοῦ προσώπου τῆς Πολιτείας! Καὶ ὅτι συντελεῖται τελεία κατάργησις, τὸ λέγει αὐτὸ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, διότι διὰ μιᾶς καὶ μόνης διατάξεως λέγει πρὸς τοὺς δήμους: «δὲν σᾶς ἐπιτρέπω νὰ ὑπάρχητε, ἐφ’ ὅσον ἐγὼ δὲν εἰσβιβάζω εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον πᾶν ὅ,τι μοὶ ἀναγκαιοῖ διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν ἐκ τῶν ἐσόδων ὑμῶν, καὶ μόνον δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ὑπάρχητε»! Ἀλλὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν θὰ εἴπῃ ἡ Βουλή, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀφαιρέσῃ ἐκ τῶν δήμων, ἐξ αὐτῶν καὶ μόνον, πᾶν ὅ,τι ἀπαιτεῖται διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, λησμονεῖ καὶ τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου καὶ τὴν ἱστορίαν τοῦ πολιτεύματος, λησμονεῖ καὶ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ Συντάγματος, διότι αὐτὸ τὸ ἄρθρον καθώρισεν ἐπιβεβλημένην ὑποχρέωσιν εἰς τὸ Κράτος ἀρωγῆς πρὸς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, ἡμεῖς δὲ κανονίζομεν τὰ πράγματα διὰ τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἐμμέσως —καὶ ὅταν λέγωμεν ἐμμέσως, ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Κράτος τοιαύτη δολία πολιτική—νὰ ἐπιρρίψωμεν πᾶσαν δαπάνην εἰς τοὺς δήμους καὶ ἀπαλείψωμεν ἀπὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ αὐτὴν τὴν πενιχρὰν πρὸς αὐτοὺς ἐπιχορήγησιν τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν κατ’ ἔτος. Ταῦτα πάντα θὰ λεχθῶσιν ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου· ἀλλ’ ᾐσθάνθην ἐν τῇ συνειδήσει μου τὴν ἀνάγκην διαμαρτυρίας καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, διότι λυποῦμαι, βλέπων ὅτι εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν παρῆλθον οἱ χρόνοι, καθ’ οὓς αὕτη προσητένιζε ζηλοτύπως πρὸς τὰ στοιχειώδη δικαιώματα τῆς ἐλευθερίας. Καὶ λέγων ἐλευθερίαν, δὲν ἐννοῶ ἐλευθερίαν ἰδανικὴν καὶ ὑφισταμένην εἰς θεωρίας μόνον, ἐννοῶ αὐτὴν στοιχειώδη ἐλευθερίαν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως.

§410ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τὸ ἠξεύρομεν ἀκόμη.

§411ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Τὸ γνωρίζω δὲ, — ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν τὸν διακόψαντά με, — διότι τὸ λέγει αὐτὸ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, διότι τοῦτο ἐπιζητεῖ. Ἀλλ’ ὁ μὴ ὑπολογίζων τὴν στοιχειώδη δημοτικὴν ἐλευθερίαν δὲν εἶναι εἰλικρινής πρὸς ἑαυτόν, λέγων ὅτι πολιτεύεται ὑπὸ ἐλεύθερον πολίτευμα. Τὸ λυπηρὸν εἶναι, ὅτι μετὰ τῶν χρόνων ἐκείνων δὲν παρῆλθον αἱ ἰδέαι αἱ προσήκουσαι εἰς πολιτεύματα φιλελεύθερα, αἱ ἰδέαι αἱ προσήκουσαι εἰς Ἕλληνας γνωρίζοντας τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου, —διότι μόνον οἱ ἀγνοοῦντες τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου τούτου δύνανται μετὰ περιφρονήσεως νὰ ἀποβλέπωσι πρὸς τὴν ἀνεξαρτησίαν τῶν δήμων, —δὲν παρῆλθον, λέγω, αἱ ἰδέαι ἐκεῖναι μόνον μετὰ τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες ἐξέλιπον, παρῆλθον ἀτυχῶς καὶ ἀπὸ τῆς μνήμης καὶ ἀπὸ τῆς ψυχῆς καὶ τῆς πεποιθήσεως ἐπιζώντων πολιτικῶν ἀνδρῶν. Καὶ λέγων τοῦτο ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰς πολιτικὰς ἀρχὰς καὶ τὰς πεποιθήσεις, τὰς ὁποίας ἀληθῶς μετ’ ἀξιεπαίνου θάρρους διεκήρυξε πάντοτε ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὅτε δὲ, προκειμένης τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀπηυθύνθην πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ μελετήσῃ τὸ νομοσχέδιον, εἶχον καὶ ἐξακολουθῶ ἀκόμη νὰ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἐὰν μελετήσῃ βαθύτερον τὸ νομοσχέδιον, βεβαίως θὰ ἀποκόψῃ ἀπ’ αὐτοῦ ὅλον τὸ δεύτερον μέρος, τὸ καθαρῶς οἰκονομικόν, διότι δὲν θὰ θελήσῃ βεβαίως ποτὲ, ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ θέσῃ τὴν ὑπογραφήν του ὑπὸ νόμον καταλύοντα τελείως τὴν δημοτικὴν αὐτοδιοίκησιν. Δὲν γνωρίζω ἂν θὰ πεισθῇ ἐκ τῆς βαθυτέρας ἀναγνώσεως τοῦ νομοσχεδίου ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ ἀποσύρῃ κατὰ τὴν ἑπομένην ἀνάγνωσιν. Ἐὰν δὲν τὸ ἀποσύρῃ, ἐδήλωσα, —καὶ ἐπαναλαμβάνω τὴν δήλωσίν μου, —ὅτι θὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγὼ διὰ μακρῶν, ἔχω δὲ τὴν ἰδέαν, ὅτι καὶ ἄλλοι ἀξιότιμοι συνάδελφοι θὰ θελήσωσι νὰ ὁμιλήσωσιν. Ἐπαναλαμβάνω ὅμως τὴν ἔντονον διαμαρτυρίαν μου, καὶ τὴν ἐπαναλαμβάνω ἐπικαλούμενος τὴν προσοχὴν τῶν κυρίων συναδέλφων, οἵτινες δὲν πρέπει νὰ νομίζωσιν, ὅτι πρόκειται ἁπλῶς νὰ κλεισθῇ μία ῥωγμὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ τῶν μέτρων τῶν οἰκονομικῶν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἡ ῥωγμὴ ἐκείνη εἶναι δυνατὸν νὰ κλεισθῇ ἐν μέρει μόνον διὰ τοῦ πρώτου μέρους τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὸ ἄλλο δὲ μέρος διὰ βαθυτέρας μελέτης τοῦ οἰκονομικοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ συστήματος. Κύριοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ ὦμεν εἰλικρινεῖς πρὸς ἡμᾶς αὐτούς, ὄντες δ’ εἰλικρινεῖς, πρέπει ν’ ἀνομολογήσωμεν, ὅτι, ἂν ἐπέδειξαν οἱ δῆμοι ἀνεπάρκειαν, ἂν δὲν ἀνταπεκρίθησαν πρὸς τὸν προορισμὸν αὐτῶν, καὶ ἂν ἀληθῶς καταδολιεύωνται τὸ Δημόσιον διὰ τὰς δαπάνας τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν Πολιτείαν, τουτέστιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τουτέστιν εἰς ἡμᾶς! Ἀλλ’ ὅταν ἡ Πολιτεία μαρτυρῇ οὕτως ἀνεπάρκειαν ἐπιβλέψεως καὶ ἐπιτηρήσεως, εἶναι πολλῷ μᾶλλον ἀνεπαρκής, θέλουσα νὰ καταργήσῃ τοὺς δήμους καὶ τοὺς συγχωνεύσῃ ἐν ἑαυτῇ.

§412ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Καταφυγιώτης.

§413Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Ἀναβάλλω διὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§414ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πονηρόπουλος.

§415ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§416ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιμένῃ. Ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, ἵνα δι’ ὀλίγων ἐκθέσω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχω νὰ εἴπω. Ἐκ τῆς μελέτης τοῦ νομοσχεδίου, Κύριοι, διαφαίνεται ὅτι κυριώτατος αὐτοῦ σκοπὸς ὑπῆρξεν ἡ διαρρύθμισις τῶν σχέσεων Δημοσίου καὶ δήμων ὡς ἐκ τῆς ἐπιβαρύνσεως, ἥτις ἐπῆλθε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐκ τῶν δαπανῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου κύριον αὑτοῦ μέλημα πρωτίστως τοῦτο ἔθετο, καὶ διὰ τοῦτο παρετηρήθη, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὡς εἶχε συνταχθῆ κατὰ τὴν πρώτην διασκευὴν αὐτοῦ, τὴν ἀφορῶσαν τὰ τῆς ὀργανώσεως τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, τῆς κυρίως ἐπιστημονικῆς, ἦτο ἀτελέστατον, παρέστη δὲ ἡ ἀνάγκη εὐθὺς ἀμέσως κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ συζήτησιν νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν, συγκροτηθεῖσαν ἐξ ἀνδρῶν εἰδικῶν περὶ τὰ τοιαῦτα, τὸ πλεῖστον διατελεσάντων Ὑπουργῶν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἵνα διασκευάσωσι τὰ μέρη αὐτοῦ τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸν ὀργανισμὸν τῶν σχολείων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Δὲν θὰ ἐπιχειρήσω διὰ μακρῶν νὰ θίξω τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς διοργανώσεως τῆς οἰκονομικῆς· ὀφείλω ὅμως νὰ παρατηρήσω, ὅτι, ὡς τὸ πρῶτον εἶχε τὸ νομοσχέδιον, ἡ ὀργάνωσις ἡ δι’ αὐτοῦ καθιερουμένη κατὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ κειμένου νόμου συνεκρούετο πρὸς τὸν σκοπόν, ὃν, ὡς εἶπον, προέθετο ὁ συντάκτης αὐτοῦ, δηλονότι ἡ ὀργάνωσις αὕτη ἀπέβαινε πολυτελής, καὶ ἡ πολυτέλεια ἐπέφερε τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔγνω νὰ μεταβάλῃ μέρη τινὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ διεσκεύασεν αὐτὸ ἐπὶ τὸ οἰκονομικώτερον. Καὶ ὄντως, ὡς πρὸς τὴν διαβάθμισιν τῶν σχολείων καὶ τῶν δημοδιδασκάλων, προέβη εἰς ἀρκετὰς οἰκονομίας, αἵτινες συμβάλλουσιν εἰς τὸν σκοπόν· διότι ἀληθῶς ἐξεπλάγην, ὅτε τὸ πρῶτον ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τοὺς πίνακας τοὺς συνοδεύοντας τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ παρετήρησα, ὅτι ἡ ἐπιδιωκομένη διὰ τοῦ νομοσχεδίου οἰκονομία ἀνήρχετο μόλις εἰς 234,000 δραχμὰς ἐπὶ δαπάνης 7,145,000. Ὥστε ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν οὐδὲν συνεισφέρει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι ἡ οἰκονομία δὲν ὑπερβαίνει τὸ 1/31 τῆς ὅλης δαπάνης. Ὀφείλω ὅμως, καὶ μετὰ τὰς τροποποιήσεις, αἵτινες ἐπῆλθον, νὰ παρατηρήσω, ὅτι πλεῖστα ὅσα σημεῖα τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν συνᾴδουσι πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτοῦ. Δὲν ἔχω βεβαίως τὴν ἀξίωσιν νὰ ἔχῃ ἡ γνώμη μου ἄρχουσαν θέσιν ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων, διότι δὲν ἐπαγγέλλομαι τὸν εἰδικὸν περὶ τὰ ἐκπαιδευτικά· ὑποθέτω ὅμως, ὅτι ἡ διαβάθμισις τῶν σχολείων καὶ ὁ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν κανονιζόμενος ἀριθμὸς τῶν διδασκάλων εἶναι ὑπερβολικός, καὶ ὅτι ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἑτέρα διαβάθμισις τῶν μονοταξίων, τῶν τριταξίων καὶ τῶν τετραταξίων σχολείων...

§417ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐτῶν, ἤτοι τῶν τάξεων, αὐξάνει καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι παιδαγωγικὸν νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν διδασκάλων.

§418ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ λέγω, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν κανονίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν τάξεων, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν τάξεων ὁ ἀριθμὸς τῶν διδασκάλων.

§419ΣΤΑΗΣ. Κανονίζομεν κατὰ μέγιστον ὅρον μαθητὰς 60, κατ’ ἐλάχιστον δὲ ὅρον μαθητὰς 50 ἕως 80 διὰ σχολεῖα ἔχοντα ἕνα μόνον διδάσκαλον κατὰ τάξιν.

§420ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τί θὰ ἔβλαπτεν, ἂν ὁ ἀριθμὸς τῶν 50 ἀνήρχετο εἰς 100 ἢ καὶ 80, ὅτε θὰ εἴχετε καὶ οἰκονομίαν; Διότι καὶ ἐπὶ τοῦ πλήρους δημοτικοῦ σχολείου, τοῦ τετραταξίου, ἔχετε ἕνα μόνον διδάσκαλον. Οὕτω δὲν ἔχει;

§421ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα.

§422ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ πῶς εἷς καὶ μόνος;

§423ΣΤΑΗΣ. Διὰ 60 μαθητάς.

§424ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ 60.

§425ΣΤΑΗΣ. Ἄρα δι’ ἑκάστην τάξιν.

§426ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν οἱ μαθηταὶ αὐτοὶ αὐξηθῶσιν εἰς 80, δὲν δύναται εἷς διδάσκαλος νὰ διδάσκῃ τὰ αὐτὰ μαθήματα, καὶ δι’ ἑνὸς διδασκάλου νὰ πληρῶται ἡ διδακτικὴ ἀνάγκη; Τὸ σύστημα βεβαίως εἶναι ἐπιστημονικῶς διεσκευασμένον, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δύναται νὰ ἐπέλθῃ οἰκονομία ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ βλάβης τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἕτερον σημεῖον, τὸ ὁποῖον μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν, εἶναι τὰ ἐπιμίσθια. Διότι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς τὸ νομοσχέδιον μεριμνᾷ περὶ τῶν ἐπιμισθίων τῶν διευθυντῶν τῶν σχολείων τῶν πλήρων ἢ τῶν ἐχόντων διδασκάλους 5 ἢ 6.

§427ΣΤΑΗΣ. Πόσα εἶναι;

§428ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν ἀριθμὸν δὲν γνωρίζω. Γνωρίζω ὅμως ὅτι ὑπάρχουσιν ἱκανὰ σχολεῖα ἔχοντα τὸν ἀριθμὸν 5 διδασκάλων, καὶ ἑπομένως ἡ δαπάνη θὰ ἐπιφέρῃ εἰς πολλοὺς δήμους ἐξόγκωσιν δαπανῶν.

§429ΣΤΑΗΣ. Αὐτοὶ κατοικοῦσιν εἰς πρωτευούσας, καὶ ἑπομένως δίκαιον εἶναι νὰ τοῖς δοθῇ ἓν ἐπιμίσθιον.

§430ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἐπιμίσθια αὐτά, μετὰ τὴν διαβάθμισιν καὶ τὰς αὐξήσεις τῶν πέντε ἐτῶν, νομίζω ὅλως περιττά. Εἶναι χαριστικὴ πρᾶξις, ἥτις φρονῶ ὅτι δὲν ἐπετρέπετο. Κυρίως, Κύριοι, θὰ ἐξετάσω τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τὴν ἑτέραν αὐτοῦ ὄψιν, τὴν οἰκονομικήν, ἐν σχέσει πρὸς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Εἰς τοῦτο ἐνδιέτριψαν καὶ ἕτεροι συνάδελφοι, ὁμιλήσαντες ὁ μὲν ἐν λεπτομερείαις, ὁ δὲ ἐν γενικαῖς γραμμαῖς. Ἀναγνωρίζομεν ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους καὶ τῶν δήμων ἐπιβάλλει τὴν διαρρύθμισιν τῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπὶ τὸ οἰκονομικώτερον, καὶ ἐνῷ ἀναγνωρίζομεν ὅτι παρίσταται ἀνάγκη, ἵνα ἡ διαρρύθμισις αὕτη καταστῇ οἰκονομικωτέρα, ἐπιτρέπομεν, ἄνευ τῆς γνώμης τῶν δήμων, ἄνευ τῆς γνώμης ἐκείνων, οἵτινές εἰσιν ὑπόχρεοι νὰ καταβάλλωσι κατὰ πρῶτον λόγον τὰς δαπάνας τῆς ἐκπαιδεύσεως, — διότι ἐπικουρικῶς τὸ Δημόσιον βοηθεῖ αὐτούς, — ἐπιτρέπομεν, λέγω, ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως αὐτῶν νὰ συνιστῶνται σχολεῖα. Ἐγένετο ἀφορμὴ καταχρήσεως ἡ σύστασις τῶν σχολείων καὶ ἡ χρῆσις τοῦ δικαιώματος τούτου ὑπὸ μόνων τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων καὶ τῶν Ἐπιθεωρητῶν, καὶ ἡ ὑποχρεωτικότης τῶν ἀποφάσεων αὐτῶν διὰ τὸν Ὑπουργόν. Δὲν νομίζετε ὅτι, προκειμένου περὶ δαπάνης ἐπιβαρυνούσης τοὺς δήμους, δέον νὰ ζητηθῇ ἡ γνώμη καὶ αὐτῶν τῶν δήμων, οἵτινες ἐκπροσωποῦνται κατὰ τοὺς νόμους ὑπὸ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων; Καὶ ἐνῷ κατὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ νομοσχεδίου ἡ σύστασις σχολείων γενήσεται τῇ προτάσει τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, δὲν θὰ ἦτο ἆρά γε σκόπιμον νὰ ἐλαμβάνετο καὶ ἡ γνώμη τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, τὰ ὁποῖα βεβαίως εἶναι ἁρμοδιώτερα νὰ κανονίζωσι τὰ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ δήμου, καὶ νὰ γνωρίζωσι τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου; Καὶ λαμβάνει μὲν ὡς βάσιν τὸ νομοσχέδιον, τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθητῶν, — τοῦτο βεβαίως εἶναι μία ἐγγύησις παρακωλύουσα τὰς καταχρήσεις, — ἀλλὰ πάντως πρέπει νὰ ὑπάρξῃ διάταξις παρακωλύουσα τὴν κατάχρησιν, καὶ νὰ ἀσκῆται ἔλεγχος...

§431ΣΤΑΗΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ καταναλίσκετε τὸν καιρὸν εἰς τοῦτο. Ὑπάρχει διάταξις, καὶ διάταξις αὐστηροτάτη, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλονται ποιναί.

§432ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ πρὶν ἢ ἐπέλθωσι τ’ ἀποτελέσματα ταῦτα, διατὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ὁ φραγμός;

§433ΣΤΑΗΣ. Ἔχετε κύρωσιν.

§434ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ἡ κύρωσις αὕτη ὑπάρχει, ἀλλὰ καὶ ἡ γνώμη τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων δὲν εἶναι ἐντελῶς ἄσκοπος, ἵνα προλαμβάνωνται αἱ καταχρήσεις τῶν ἐπιθεωρητῶν. Κυρίως ὅμως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δέον νὰ ἐξετασθῇ εὐρύτερον, εἶναι αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου αἱ ἀληθῶς καταργοῦσαι τὴν αὐτοτέλειαν τῶν δήμων ὡς πρὸς τὸ διοικεῖσθαι. Αἱ διατάξεις αὗται ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ περιέχονται ἐν τῷ ἄρθρῳ 8 καὶ τοῖς ἑπομένοις. Κατὰ τὸ ἄρθρον 8, — καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς ὅ,τι θὰ εἴπω, διότι φρονῶ ὅτι θέλει πεισθῆ, ὅτι καὶ ἄνευ τοῦ ἄρθρου τούτου τὸ ἐπιδιωκόμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιτυγχάνεται, ἀρκεῖ νὰ ἐφαρμοσθῶσι καλῶς οἱ κείμενοι νόμοι, — (ἀναγινώσκει): «ἐὰν ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου ἑκάστου ἔτους δὲν ψηφισθῶσιν ὑπὸ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων καὶ ὑποβληθῶσι πρὸς ἔγκρισιν οἱ δημοτικοὶ προϋπολογισμοὶ διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἐπιόντος ἔτους, τὸ δικαίωμα τῆς καταρτίσεως τούτων περιέρχεται εἰς τοὺς νομάρχας, οἵτινες ἐντὸς τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου συντάττουσι καὶ ἀποστέλλουσιν αὐτοὺς εἰς τοὺς δημάρχους πρὸς ἐκτέλεσιν». Ἀληθῶς διὰ τῆς παραγράφου ταύτης τοῦ ἄρθρου καταλύομεν τὴν αὐτοδιοίκησιν τῶν δήμων. Εἶναι περιττὸν πλέον νὰ ἔχωμεν δήμους· δυνάμεθα διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1833 εἶναι περιττός, καὶ οἱ δῆμοι, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν βάσιν τοῦ ἡμετέρου πολιτεύματος, δέον νὰ ἐκλείψωσι. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι καὶ σήμερον ἔχει πλῆρες τὸ δικαίωμα τῆς μεταρρυθμίσεως τῶν ἀποφάσεων τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ὁ νομάρχης ἐπὶ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν δήμων, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ὁ νομάρχης λαμβάνει ὡς ὁδηγὸν πρὸς μόρφωσιν τῆς γνώμης του τὰς γνώμας τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων. Ἡ γνώμη αὐτοῦ θὰ μορφωθῇ ἐκ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν προηγουμένων ἐτῶν. Πρέπει νὰ προηγῆται ἡ γνώμη τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, καὶ νὰ ἕπηται ἡ τοῦ νομάρχου.

§435Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Λησμονεῖτε τὰς ἐγκυκλίους· διὰ τῶν ἐγκυκλίων δὲν λείπει τίποτε.

§436ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐλησμόνησα τὰς ἐγκυκλίους· τὰς ἐνθυμοῦμαι, διότι ἀφῆκαν ἴχνη ἀνεξίτηλα τῆς διαβάσεώς των. Αἱ ἐγκύκλιοι αὗται ἀκριβῶς μαρτυροῦσι τὴν ψύχωσιν, ἣν εἶχεν ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον, τοῦ νὰ εἰσπράξῃ τὰ ὀφειλόμενα ὑπὸ τῶν δήμων ἐντὸς ὀλιγίστου χρόνου. Ἐρωτῶ ὅμως, ποῖον σκοπὸν ἔχει ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου τούτου ἡ ἀφαιροῦσα ἀπὸ τῶν δήμων τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ τῆς διαρρυθμίσεως τῶν οἰκονομικῶν αὐτῶν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον; Ἔχει σκοπὸν νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν πληρωμὴν τῶν μισθῶν τῶν διδασκάλων καὶ ἐν γένει τὴν καταβολὴν τῶν δαπανῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως; Ἐὰν τοῦτον τὸν σκοπὸν ἔχῃ, νομίζω ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν, διότι ὁ νόμος ΒΤϞΖʹ τοῦ 1896 ἐπαρκῶς καὶ περὶ τούτου προὐνόησεν, ὁρίζων ὅτι: «ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ προϋπολογισμὸς δήμου τινὸς δὲν ἐψηφίσθη ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἢ ψηφισθεὶς ὑπ’ αὐτοῦ δὲν ἐνεκρίθη ὑπὸ τῆς οἰκείας διοικητικῆς ἀρχῆς, ἐπιτρέπεται ἡ ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου καταβολὴ τῶν μισθῶν τῶν δημοδιδασκάλων καὶ γραμματοδιδασκάλων ἐπὶ ἀποδείξεσιν αὐτῶν καὶ ἄνευ χρηματικῶν ἐνταλμάτων, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει μισθοδοτικῶν καταστάσεων, τεθεωρημένων ὑπὸ τοῦ οἰκείου δημάρχου. Ἀρνουμένου δὲ τοῦ δημάρχου ἐπιθεωρεῖ τὰς καταστάσεις ὁ ἁρμόδιος εἰρηνοδίκης.»

§437ΣΤΑΗΣ. Αἱ διατάξεις αὗται κατηργοῦντο διὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§438ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μὴ καταργηθῶσι. Περιφρουροῦσι μάλιστα αἱ διατάξεις αὗται τὰ συμφέροντα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§439ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι τοῦτο ὀφείλεται εἰς γραφικὸν λάθος, καὶ ὄχι ὅτι ἔγεινεν ἐπίτηδες.

§440ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω.

§441ΣΤΑΗΣ. Εἰς τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου 9.

§442ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι περίπλοκος.

§443ΣΤΑΗΣ. Εἰς τὰ καθέκαστα, κύριε Πονηρόπουλε, κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§444ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ διορθωθῇ.

§445ΣΤΑΗΣ. Αἱ διατάξεις αὗται, ἐπαναλαμβάνω, κατηργοῦντο διὰ τοῦ νομοσχεδίου· ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπανέφερε τὰς παλαιὰς διατάξεις.

§446ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ παλαιαὶ διατάξεις εἶναι ἐπαρκεῖς νὰ κανονίσωσι τὴν ἐμπρόθεσμον πληρωμὴν, χωρὶς νὰ περιπέσωμεν εἰς τὸ ἄτοπον, νὰ στερῶμεν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δικαιώματος νὰ ἀποφαίνηται ἐπὶ τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ δήμου, καὶ νὰ ἔχωμεν τὸν νομάρχην ἀποφαινόμενον κατὰ πρῶτον βαθμὸν, ἄνευ τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα θὰ παράσχῃ εἰς αὐτὸν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον· διότι βεβαίως οὔτε οἱ ἀπολογισμοὶ τοῦ προηγουμένου ἔτους οὔτε οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν προηγουμένων ἐτῶν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἀσφαλὴς ὁδηγὸς εἰς τὸν νομάρχην, ἵνα ἐξετάσῃ τὸν προϋπολογισμόν.

§447ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἂν ὑπάρχῃ προϋπολογισμός.

§448ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἂν ὑπάρχῃ προϋπολογισμός. Περὶ τοῦ ὅτι δὲ οἱ δῆμοι εἶναι ὑπόχρεοι νὰ προνοῶσιν ἐγκαίρως, ὁρίζει ἡ κειμένη νομοθεσία, ἀλλ’ ἴσως τοῦτο δὲν ἐφαρμόζεται· ἀλλὰ καὶ ἂν ἐφηρμόζετο ἀκριβῶς, οὐδέποτε ἤθελε συμβῆ νὰ μὴ ἔχωμεν προϋπολογισμὸν τῶν δήμων ἐγκαίρως ὑποβληθέντα. Διότι κατὰ τὸν νόμον ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου εἶναι ὑπόχρεος, δὶς τοῦ ἔτους, τὴν 1 Ἀπριλίου καὶ τὴν 1 Νοεμβρίου, νὰ καλῇ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον εἰς τακτικὴν συνεδρίασιν. Πρώτιστον δὲ μέλημα τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, κατὰ τὸ ἄρθρον 51 τοῦ περὶ δήμων νόμου, εἶναι νὰ προβαίνωσιν εἰς τὴν σύνταξιν τῶν προϋπολογισμῶν τῶν δήμων, τὸ ἔργον δὲ τοῦτο ἐπιτελοῦσι τὸν Νοέμβριον ἑκάστου ἔτους. Ἐὰν δὲ εἴτε ὁ Πρόεδρος εἴτε τὰ μέλη τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου δὲν θέλωσι νὰ συντάξωσι προϋπολογισμὸν, ὁ νομάρχης ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν, τὸν μὲν Πρόεδρον νὰ κατηγορῇ, τὰ δὲ μέλη νὰ παύῃ. Ἀλλ’ ἴσως μοὶ εἴπητε: «ἐφαρμόζεται αὐτό; Ἀφοῦ ἡ ἁρμοδία ἀρχὴ δὲν ἐφαρμόζει τὰς διατάξεις τῶν κειμένων νόμων, ποίαν ἐμπιστοσύνην δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν εἰς αὐτὴν διὰ τὴν σύνταξιν τῶν προϋπολογισμῶν;» Εἶναι ἀντιφατικὸν αὐτό;

§449Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἠξεύρετε διατὶ εἶναι ἀντιφατικόν;

§450ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τὸ εἴπητε.

§451Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Διότι θὰ ἐφαρμοσθῇ ἀπὸ τὰ αὐτὰ πρόσωπα.

§452ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος ὁρίζει, ὅτι «κωλυομένων τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων...»

§453ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἶναι κενὴ ἡ θεωρία αὕτη, διότι γνωρίζετε ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῶν 9/10 τῶν δήμων.

§454ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ἡ κατάστασις τῶν 9/10 τῶν δήμων δὲν εἶναι εὐάρεστος, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι λόγος νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἐξάρθρωσιν.

§455ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τῶν δακτύλων μας. Ἢ πρέπει νὰ λάβωμεν ἄλλα μέτρα περὶ αὐτοτελείας τῶν δήμων, καὶ νὰ δημιουργήσωμεν δήμους, εἰς οὓς νὰ ἐπιτρέψωμεν αὐτοτέλειαν, ἢ νὰ μὴ χανώμεθα εἰς συζητήσεις ματαίας καὶ θεωρίας, αἵτινες οὐδένα σκοπὸν ἔχουσιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις.

§456ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς αὐτὸ ἀκριβῶς συντελεῖ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 6, νὰ ὑποβοηθῇ τοὺς δήμους εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν μόνον τῆς ὑποχρεώσεως αὐτῶν διὰ τὸ μισθολόγιον καὶ θὰ ἴδωμεν κατωτέρω, ἂν προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον δι’ ἄλλας ἀνάγκας σπουδαιοτέρας. Βλέπετε ὅτι, ἀντὶ νὰ μεριμνῶμεν περὶ βελτιώσεως τῆς διοικήσεως τῶν δήμων καὶ τῆς ἀναγωγῆς τῶν δήμων εἰς τὴν περιωπὴν, εἰς ἣν ἔθεσεν αὐτοὺς τὸ πολίτευμα, τοὐναντίον τοὺς καταβιβάζομεν εἰς τὸν βυθὸν καὶ τοῖς λέγομεν: «σᾶς ἀφίνομεν μόνον τὰς δαπάνας τοῦ μισθολογίου· δύνασθε νὰ πληρώνητε τοὺς μισθοὺς τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων, τὰ δὲ λοιπὰ λαμβάνομεν διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν». Αὐτὰ λέγει τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν καλῶς ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω...

§457Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πρέπει νὰ συγχωνευθῶσι πολλοὶ δῆμοι.

§458ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ὀρθοτέρα ἰδέα εἶναι ἐκείνη, ἣν ἀκούω νὰ λέγῃ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὅτι πολλοὶ δῆμοι δὲν ἔχουσιν οἰκονομικὰς δυνάμεις λόγῳ τῆς διαιρέσεως καὶ ὑποδιαιρέσεως αὐτῶν, λόγῳ τῆς σμικρότητος αὐτῶν, εἶναι ἀναμφισβήτητον. Διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀμφισβητήσωμεν ὅτι, ὅσον μικροὶ εἶναι οἱ δῆμοι, τόσον τὰ μέσα αὐτῶν εἶναι ἀνεπαρκῆ, ἵνα ἀνταποκριθῶσι πρὸς τὸν προορισμὸν αὐτῶν. Τοῦτο ὅμως εἶναι ζήτημα ἄλλης συζητήσεως, ἔχον σχέσιν μὲ τὸ δημοτικὸν ἡμῶν σύστημα καὶ τὸν δημοτικὸν νόμον. Ἀλλ’ οὐδέποτε εἶναι ὀρθὸν νὰ δεχθῶμεν τὴν ὑπερβολικὴν αὐτὴν συγκέντρωσιν, ὥστε ὁ νομάρχης νὰ συντάσσῃ ἀμέσως τὸν προϋπολογισμὸν τῶν δήμων, διότι συμβαίνει πολλάκις, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον νὰ μὴ συνέλθῃ ἐντὸς τοῦ Ὀκτωβρίου, ἀλλὰ τὴν 1 Νοεμβρίου, καὶ νὰ προλαμβάνῃ ὁ νομάρχης καὶ διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς νὰ κανονίζῃ τὰ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ δήμου. Ἀλλ’ ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, εἶναι καὶ ἄτοπον, τὸ νομοσχέδιον νὰ διοργανίζῃ τὰ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεων τῶν δήμων διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, εἶναι ἐντελῶς ἄστοχον εἰς τὰς διατάξεις αὐτοῦ, καθ’ ἃς καὶ αἱ ἄλλαι πληρωμαὶ γίνονται ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου. Νομίζω λοιπὸν, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι ἡ παράγραφος αὕτη εἶναι ἀπαλειπτέα, ὡς ἀντικειμένη εἰς τὴν ὅλην οἰκονομίαν τοῦ δημοτικοῦ συστήματος. Καὶ ἑτέραν ἔλλειψιν παρατηρῶ εἰς τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νομοσχεδίου, ἀξίαν προσοχῆς. Ὡς εἶπον, μεριμνῶμεν περὶ τῶν μισθοδοσιῶν, τὰς ὁποίας καταλείπομεν ἐλευθέρας παντὸς ἐπηρεασμοῦ τῶν δημάρχων τῶν τε ἀπόρων καὶ τῶν εὐπόρων δήμων. Ἀλλ’ οἱ δῆμοι ἔχουσι καὶ ἄλλας ἀνάγκας νὰ ἐκπληρώσωσιν· ὁ προορισμὸς αὐτῶν δὲν εἶναι μόνον νὰ μισθοδοτῶσι τὸ προσωπικὸν τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων καὶ νὰ συντηρῶσι τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν· πρὸ πάσης ἄλλης σκέψεως, πρὸ τῆς σκέψεως τῆς μορφώσεως, προέχει ἐν τῷ ἀνθρώπῳ ἡ σκέψις τῆς ὑγιεινῆς, περὶ τοῦ πῶς θὰ ζήσῃ, καὶ ἂν θὰ δυνηθῇ νὰ ζήσῃ. Ἐν τούτοις μία δαπάνη σπουδαία, ἀναγραφομένη συνήθως ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τῶν δήμων καὶ δαπανωμένη ἐπ’ αὐτῷ τῷ σκοπῷ, ταχθεῖσα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ μετὰ τὴν δαπάνην διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, βεβαίως εἰς τοὺς ἀπόρους δήμους δὲν θὰ δύναται νὰ διατεθῇ, ὡς μὴ ὑπάρχουσα, διότι θ’ ἀπορροφᾷ ἡ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις τὸ ὑπόλοιπον...

§459Λ. Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Γίνεται ποτὲ χρῆσις αὐτῆς;

§460ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν φρονεῖτε ὅτι γίνεται χρῆσις δι’ ἀγορὰν δαμαλίδος; δὲν χρησιμεύει διὰ τὴν καθαριότητα τῶν πόλεων καὶ κωμῶν; Διότι μὴ λησμονεῖτε, ὅτι σήμερον ὑπάρχουσι καὶ δῆμοι ἄποροι, ἔχοντες πληθυσμὸν 6,000 κατοίκων, οἵτινες ὅμως στεροῦνται φωτισμοῦ. Ἐὰν, κύριε Ὑπουργέ, ἠθέλετε περιοδεύσει ποτέ, ἠθέλετε πεισθῆ, ὅτι τὰ λεγόμενα ὑπ’ ἐμοῦ εἶναι ἀληθῆ.

§461Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δι’ ἀγορὰν δαμαλίδος οἱ δῆμοι οὐδέποτε δαπανῶσιν. Ὅταν αὕτη στέλληται δωρεὰν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, οἱ δῆμοι ἔχουσι τοιαύτην, ὅταν ὅμως πρόκηται νὰ τὴν πληρώσωσι, δὲν ἔχουσι.

§462Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ δῆμοι εἶναι ἐπαρκεῖς.

§463ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ὅλοι ἐπαρκεῖς. Ὑπάρχουσί τινες, μόλις ἐπαρκοῦντες εἰς τὰς δαπάνας τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν μισθῶν τοῦ γραμματέως καὶ τῶν λοιπῶν ὑπαλλήλων, οὓς ἀναφέρει τὸ ἄρθρον. Δὲν νομίζω λοιπόν, ὅτι θὰ βλάψῃ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν ἢ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ δημοσίου ταμείου, ἂν μεταξὺ τῶν ἄλλων δαπανῶν ἀναγραφῶσι καὶ τὰ ἀπαραίτητα ἔξοδα διὰ τὴν καθαριότητα τῶν πόλεων καὶ κωμῶν, καὶ διὰ τὴν ὑγιεινὴν αὐτῶν, πρὸς πρόληψιν λοιμωδῶν νόσων. Διότι βεβαίως θὰ παραστῇ ἀνάγκη πολλάκις, ὡς συνέβη ἐσχάτως, νομίζω, καὶ ἐδῶ, εἰς τὴν Ἀττικήν, ἔνθα προσεβλήθη κώμη ὁλόκληρος ὑπὸ νόσου λοιμώδους, ἥτις ὀλίγον ἔλειψε νὰ μεταδοθῇ καὶ εἰς τὴν πρωτεύουσαν. Ἐλήφθησαν μέτρα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ ἑστία τοῦ κακοῦ ἦτο ἐγγὺς τῆς πρωτευούσης, καὶ ἔσπευσεν ἡ Πολιτεία νὰ λάβῃ μέτρα πρὸς ἀποσόβησιν τοῦ κακοῦ. Ἡ διάταξις τοῦ ἐδαφίου 17 τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου 6, ὡς εἶχε συνταχθῆ, ἐμαρτύρει τὸ ἀμελέτητον τοῦ συντάξαντος τὸ νομοσχέδιον. Διότι ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης ἡ ὑπηρεσία τῶν ὑπὸ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1895 συνομολογηθέντων δανείων τῶν δήμων προετιμᾶτο τῶν δαπανῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ἐγεννήθη τὸ ζήτημα, τί γενήσονται τὰ δάνεια τὰ συνομολογηθέντα μετὰ τὸ 1895 μέχρι τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου; Βεβαίως, κατὰ τὴν διάταξιν ταύτην, ἤθελον ἕπεσθαι τῶν δαπανῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι τὰ δάνεια ταῦτα εἶχον συνομολογηθῆ διὰ συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, κυρωθείσης διὰ τοῦ νόμου ΩΞΓʹ τοῦ 1880, καὶ ἑπομένως πρόκειται περὶ κεκτημένου δικαιώματος. Εὐτυχῶς ἡ ἐπιτροπή, ἀναμνησθεῖσα τοῦτο, περιέλαβε διάταξιν, καθ’ ἣν προτιμῶνται τῶν δαπανῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως αἱ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων τούτων ἀπαιτούμεναι δαπάναι. Ἀλλ’ ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης προσγίνεται μέγιστον ἀδίκημα εἰς τοὺς ἐπαρκεῖς δήμους, οὐχὶ τοὺς ἀνεπαρκεῖς. Οἱ ἐπαρκεῖς δῆμοι βεβαίως ὑποτίθεται ὅτι θὰ ἐξοφλήσωσι τὸ πρὸς τὸ Δημόσιον χρέος των, ἐὰν ἡ ἐπιδίωξις τῶν ὀφειλομένων ἐκ τῆς αἰτίας ταύτης πρὸς τὸ Δημόσιον γένηται ἐγκαίρως ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων. Ἀλλὰ διὰ τῆς διατάξεως ταύτης, καίτοι οἱ δῆμοι οὗτοι ἀποτίνουσι πρὸς τὸ Δημόσιον τὰς ὑποχρεώσεις των, καὶ ἠδύναντο νὰ ἔχωσι καὶ πλεόνασμα, ὅπερ θὰ ἠδύναντο νὰ διαθέσωσι πρὸς συνομολόγησιν δανείων, μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου θὰ ἦναι ἀδύνατον καὶ εἰς τοὺς ἐπαρκεῖς δήμους νὰ συνομολογῶσι δάνεια, διότι τὰ πιστωτικὰ καταστήματα, εὑρισκόμενα πρὸ τοῦ ἀβεβαίου ποσοῦ τῶν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δαπανῶν, θὰ ἀρνῶνται νὰ παράσχωσιν εἰς αὐτοὺς δάνεια, καὶ οὕτως οἱ δῆμοι, καίπερ ἔχοντες πόρους πρὸς συνομολόγησιν τοιούτων δανείων, δὲν θὰ δύνανται νὰ ἐκπληρῶσι τὰς ἀνάγκας αὐτῶν. Εὐτυχῶς, πλὴν τῆς ἐμῆς τροπολογίας, ὑπάρχει καὶ ἑτέρα τροπολογία, ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Καλούτση καὶ ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Ἡ ὑπηρεσία τῶν δυνάμει τοῦ ἄρθρου 8 τῆς ἀπὸ 8 Ὀκτωβρίου 1880 συμβάσεως, κυρωθείσης διὰ τοῦ ἀπὸ 2 Δεκεμβρίου 1880 ΩΞΓʹ νόμου, ἄχρι τοῦδε συνομολογηθέντων δανείων, ὡς καὶ τῶν τυχὸν συνομολογηθησομένων τοιούτων». Ἀλλ’ ἡ τροπολογία αὕτη ἴσως θεωρηθῇ ὡς ἀπεριόριστον δικαίωμα παρέχουσα εἰς τοὺς δήμους νὰ συνομολογῶσι δάνεια πρὸς τὰς Τραπέζας. Ἡ ἐμὴ τροπολογία ἔχει οὕτω: «Νὰ προστεθῶσιν ἐν τέλει τοῦ ἐδαφίου 17 τὰ ἀκόλουθα: «καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν μετὰ τὸν νόμον τοῦτον συνομολογηθέντων ἢ συνομολογηθησομένων δανείων τῶν ἄχρι τοῦδε ἐπαρκῶν δήμων, προωρισμένων εἰς κατασκευὴν κοινωφελῶν ἔργων, καθ’ ὅσον ἡ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων τούτων διατεθειμένη πρόσοδος αὐτῶν δὲν θὰ ὑπερβαίνῃ τὸ ἓν τρίτον τῶν κατὰ μέσον ὅρον πραγματοποιουμένων εἰσπράξεων τῶν ἐτησίων ἐσόδων αὐτῶν.» Διὰ τῆς τροπολογίας ταύτης οὐδένα κίνδυνον διατρέχει τὸ Δημόσιον, διότι τὰ ⅔ τῶν εἰσοδημάτων τῶν δήμων μένουσιν ἀκέραια εἰς τὴν ἐλευθέραν διάθεσιν τοῦ Δημοσίου, ἀφ’ ἑνὸς διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δαπανῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἀφ’ ἑτέρου διὰ τὴν διοίκησιν τῶν δήμων, τὸ δὲ ⅓ θὰ δύναται νὰ διατεθῇ πρὸς συνομολόγησον δανείων διὰ τὴν ἐκτέλεσιν κοινωφελῶν ἔργων. Νομίζω κύριε Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη κατ’ οὐδὲν θὰ βλάψῃ, οὐδὲ θὰ καταστρέψῃ τὴν οἰκονομίαν τοῦ νομοσχεδίου, οὐδὲ τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον ἐπιδιώκει, τῆς ἐξασφαλίσεως τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Ἐπίσης ἀντιστρατεύεται πρὸς τὸ δίκαιον ἡ διάταξις τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 11, καθ’ ἣν οὐδεμία ἐπιβάλλεται κατάσχεσις, οὐδ’ ἀναγράφεται πεμπτημόριον καὶ ἐπὶ τῶν εἰσπραττομένων ἐν τοῖς δημοτικοῖς ταμείοις δημοτικῶν ἐσόδων, ὅταν ταῦτα μετὰ τῶν εἰσπραττομένων ἐν τοῖς ἐπαρχιακοῖς ταμείοις δὲν ἀρκῶσιν, ἵνα καλύψωσι τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα ἔξοδα τῆς δημοτικῆς διοικήσεως». Διότι κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον ὄχι μόνον τὴν περιουσίαν τῶν δήμων καθιστῶμεν νεκρὰν καὶ ἀδρανῆ, ἀλλὰ καὶ τὴν περιουσίαν τῶν ἰδιωτῶν, τῶν ἐχόντων τελεσιδίκους ἀπαιτήσεις, δημεύομεν, καθιστῶντες αὐτοῖς ἀδύνατον νὰ εἰσπράξωσιν αὐτάς. Φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι αἱ τροπολογίαι αὗται δέον νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν.

§464Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ Βουλὴ, κύριε Πρόεδρε, ἀπεδέχθη ἐν ἀρχῇ τῆς συζητήσεως τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως τὸ νομοσχέδιον, ὡς εἶναι τροποποιημένον, ψηφισθῇ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν· καὶ ἂν δὲν ἐμεσολάβει ἡ μακρὰ αὕτη συζήτησις, τὸ νομοσχέδιον θὰ εἶχεν ἤδη ψηφισθῆ. Παρακαλῶ μόνον τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅπως πρὸ τῆς τρίτης συζητήσεως μελετήσωσι τὰς τροπολογίας τὰς ὑποβληθείσας ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ζητήσωσι δὲ πληροφορίας καὶ παρὰ τῶν ἁρμοδίων καὶ παρ’ ἄλλων προσώπων, πρὸς ἃ ἔχουσιν ἐμπιστοσύνην, παρ’ ὧν θέλουσι βεβαιωθῆ, ὅτι καὶ τὸ νομοσχέδιον, ὡς εἶχε, καὶ αἱ τροπολογίαι δυστυχῶς τροποποιοῦσι τὸν νόμον τὸν κείμενον ἐπὶ βλάβῃ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἐπὶ βλάβῃ τῶν δημοδιδασκάλων, οἵτινες εἶναι οἱ λειτουργοὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ταῦτα δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θέλουσιν ἀντιληφθῆ ἀμφότεροι, ὅ τε κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ἁρμόδιος κ. Ὑπουργὸς, καὶ εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν θὰ δεχθῶσιν ὅσα εἶναι δυνατὸν νὰ περιορίσωσι τὴν ἐπιδρομὴν τῶν δήμων κατὰ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ ἐπιτύχωσι τὸν φραγμόν, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνέφερε, καὶ ὅτι ἀφ’ ἑτέρου θὰ παραιτηθῶσι τῶν διατάξεων ἐκείνων, αἵτινες καταστρέφουσι τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ὡς θ’ ἀποδείξω κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§465ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ τροπολογίαι λοιπὸν θὰ συζητηθῶσιν εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς).

§466Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προταχθῇ τὸ περὶ τοῦ τελωνείου Πατρῶν;

§467ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ τοπικοῦ ἐνδιαφέροντος, κύριε Παπαγιαννακόπουλε, κατὰ συνεννόησιν ἀμφοτέρων τῶν μερίδων, θὰ συζητηθῶσι κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§468Ι. ΚΡΙΕΚΟΥΚΙΩΤΗΣ. Θὰ παρακαλέσω νὰ προταχθῇ αὔριον, ὡς πρῶτον ἀντικείμενον, τὸ νομοσχέδιον τὸ κυροῦν τὴν σταφιδικὴν σύμβασιν.

§469ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραμείνατε μέχρι τέλους τῆς συνεδριάσεως, ὅτε θὰ κανονισθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις.

§470ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὑπ’ ἀριθμὸν 94 εἶναι ἀναγεγραμμένη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει πρότασις νόμου, ἀφορῶσα εἰς πλήρωσιν ἀνάγκης, ἣν ἐδημιούργησεν ἡ ἀμέλεια τοῦ ἁρμοδίου νομάρχου, «περὶ ἰσχύος τοῦ ἐν ἔτει 1903 ὑπὸ τοῦ Δικαστηρίου τῶν ἐν Γυθείῳ Πρωτοδικῶν κηρυχθέντος ὁριστικοῦ καταλόγου τῶν ἐνόρκων καὶ διὰ τὸ ἔτος 1905». Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ. (Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις νόμου αὕτη καὶ γίνεται δεκτὴ, κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, εἰς αʹ συζήτησιν).

§471ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, παρακαλῶ, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν τοπικοῦ ἐνδιαφέροντος νομοσχεδίων κατὰ σειράν.

§472Α. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε.

§473ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας ὑπὸ τοῦ κ. Πονηροπούλου. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§474ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§475ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 12 τῆς νυκτός).