1905.05.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 32

τῆς 25 Μαΐου 1905.

(Τετάρτη).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ἀλεξ. Σπ. Κ. Ρώμα).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 5 μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 55 τοῦ Κανονισμοῦ παρακαλῶ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. κ. Καλλιφρονᾶν καὶ Μεσσηνέζην νὰ προσέλθωσιν ὅπως ἐργάζωνται ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Παρακαλῶ ἐπίσης τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς νὰ συνέλθῃ καὶ ἐπιληφθῇ τῶν ἐργασιῶν της.

§2Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι δυνατὸν νὰ μάθωμεν εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται αἱ ἐργασίαι τριῶν ἐπιτροπῶν; ἡ ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἡ τῆς ἐπιτροπῆς πρὸς μελέτην τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως Δικαστηρίων καὶ ἡ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς;

§3Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Καὶ ἡ τῆς ποινικῆς διατιμήσεως.

§4Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως Πρωτοδικείων, ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη προῆλθεν εἰς ἀπόφασίν τινα, ἀνέλαβε δὲ ὁ ἐκ Βόλου βουλευτὴς κ. Γάτσος, ὡς εἰσηγητὴς, νὰ συντάξῃ τὴν ἔκθεσιν, ἥτις ἐλπίζω ὅτι ταχέως θὰ ὑποβληθῇ.

§5Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ δὲ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς;

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Λογιστικοῦ παρακαλῶ νὰ συνέλθῃ.

§7Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, ἀντιπροσωπεύουσα τὴν Βουλὴν, πρέπει πρώτη διὰ τῆς ἐργασίας νὰ δίδῃ τὸ παράδειγμα τῆς ἀκριβείας κατὰ τὴν τήρησιν τῶν νόμων.

§8Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἡ τῆς ποινικῆς διατιμήσεως πρέπει νὰ συνέλθῃ.

§9ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ τυγχάνω μέλος τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, πληροφορῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι συνερχόμεθα κατὰ Δευτέραν, Τετάρτην, Παρασκευὴν καὶ Σάββατον ἀπὸ τῆς δεκάτης ὥρας πρὸ μεσημβρίας μέχρι τῆς δωδεκάτης· ἀλλὰ τὰ πλεῖστα τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας δεικνύουσιν ἀπροθυμίαν, ἐνῷ τὰ τῆς μειονοψηφίας προσερχόμενα ἀναμένουσι ματαίως μέχρι τῆς ἑνδεκάτης ὥρας πολλάκις. Διὰ τοῦτο μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης μόνον τρεῖς ἢ τέσσαρες συνεδριάσεις κατωρθώθη νὰ γείνωσι.

§10Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Κανονισμὸς ἔχει λάβει πρόνοιαν περὶ τοῦ τί δέον νὰ γίνηται, ὅταν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους δεικνύωσιν ἀπροθυμίαν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δι’ αὐτὸ παρεκάλεσα τοὺς ἐκ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. κ. Καλλιφρονᾶν καὶ Μεσσηνέζην νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑπομένας ἀναφοράς. Ἀναφορὰν πολιτῶν Λευκάδος, παρακαλούντων νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς τὸ ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν τῆς ἐπαρχίας Λευκάδος ὑποβληθησόμενον νομοσχέδιον περὶ προσόδων τοῦ Γυμνασίου Λευκάδος. Ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἰθώμης τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης, ἐκφράζοντος εὐχὴν ὑπὲρ διατηρήσεως τῆς Νομαρχίας καὶ τοῦ Πρωτοδικείου Καρδίτσης, ὡς καὶ τοῦ Εἰρηνοδικείου Ἰθώμης. Ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Λευκιμμαίων, ἐκφράζοντος εὐχὴν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις προστατεύσῃ τὴν οἰνοπαραγωγὴν τοῦ δήμου Λευκίμμης, διατρέχοντος οἰκονομικὴν κρίσιν ἕνεκα τῆς ἀζητησίας τῶν οἴνων αὐτοῦ. Ἀναφορὰν τῶν γεωργοκτηματιῶν τῶν χωρίων Μουσαλὰρ Ἐβρενὸς, Δεληλὲρ κλπ. τοῦ δήμου Τυρνάβου, παρακαλούντων νὰ ἐπιστραφῇ αὐτοῖς ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ἀμπέλων τοῦ 1903, ὃν ἔχουσι καταβάλει, καθόσον ἐβεβαιώθη ἡ καταστροφὴ τῶν δημητριακῶν καρπῶν αὐτῶν. Ψήφισμα τοῦ λαοῦ Λαρίσης, εὐχομένου ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τοῦ Διδασκαλείου Λαρίσης. Ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Αἰγίου, ὑποβάλλοντος ψήφισμα τοῦ Συλλόγου τούτου ὑπὲρ τῆς μὴ καταργήσεως τοῦ Πταισματοδικείου Αἰγιαλείας. Ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ὄθρυος τῆς ἐπαρχίας Ἁλμυροῦ, εὐχομένου ἵνα ὁ δῆμος Ὄθρυος ὑπαχθῇ εἰς τὸν νομὸν Φθιώτιδος. Ἀναφορὰν διαφόρων ἐργολάβων διδακτηρίων δημοτικῶν σχολείων, παρακαλούντων νὰ διαταχθῇ ἡ πληρωμὴ τῶν εἰς αὐτοὺς ὀφειλομένων. Ὁ βουλευτὴς Τήνου κ. Ι. Γκιὼν ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ προσθήκης εἰς τὸν περὶ κοινοτήτων ᾼΡΗʹ νόμον τοῦ 1884». Ἡ πρότασις νόμου αὕτη θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, μεθ’ ὃ θέλει ἐγγραφῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 207).

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶχεν εἰσαχθῆ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν περὶ ἐπιβολῆς τέλους ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Διευθυντοῦ τῶν δημοσίων ἔργων, τῶν ἐκδιδομένων πρὸς ἐπικύρωσιν πιστοποιητικῶν ἱκανότητος τῶν ἐργολάβων. Ἐκ τῶν τάξεων τῆς μειονοψηφίας ἐγένετο παρατήρησις, ἥτις ἦτο ὀρθή. Διὰ τοῦτο μετέβαλον τὸ νομοσχέδιον, ἀφαιρέσας τὴν φράσιν, ἥτις ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ γείνῃ ἡ παρατήρησις αὕτη, καὶ καταθέτω ἑπομένως νομοσχέδιον ἄλλο.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, μεθ’ ὃ θέλει ἐγγραφῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 208).

§14ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Καταθέτω ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Ὕδρας κ. Κουντουριώτου περὶ τῶν ἐξετάσεων τῶν μηχανικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ. Ἐπίσης ἀπάντησιν εἰς ἄλλην ἐπερώτησιν περὶ τοῦ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γιαννακίτσας ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§16Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Ἴσως περιττεύει καὶ ἀληθῶς περιττεύει πᾶσα σύστασις περὶ τοῦ Διδασκαλείου τῆς Θεσσαλίας, καὶ συγκεκριμένως τοῦ Διδασκαλείου Λαρίσης, περὶ τοῦ ὁποίου τόσαι πολλαὶ συστάσεις ἐγένοντο κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας, καὶ ἡ Βουλὴ ἐπεδείξατο ὁμολογουμένως ζωηρὸν καὶ θερμὸν ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τοῦ Διδασκαλείου τούτου. Ἐν τούτοις εἶμαι ὑποχρεωμένος, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τοῦ γενομένου χθὲς πανδήμου συλλαλητηρίου ἐν Λαρίσῃ, εἰς τὸ ὁποῖον μετέσχον πᾶσαι αἱ συντεχνίαι καὶ οἱ σύλλογοι τῆς Λαρίσης καὶ τῶν πέριξ μερῶν, ἵνα συστήσω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας τὴν διαμαρτυρίαν ταύτην τῶν συμπολιτῶν μου καὶ παρακαλέσω αὐτὸν θερμῶς, ὅπως μὴ παρίδῃ τὴν φωνὴν τῆς Θεσσαλίας, τῆς Φθιώτιδος καὶ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, καὶ μὴ προβῇ — ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις — μετ’ ἐλαφρᾶς τῆς καρδίας, εἰς τὴν ἀπειλουμένην, ἐὰν ἀπειλῆται, προσωρινὴν ἀναστολὴν τῆς λειτουργίας τοῦ Διδασκαλείου Λαρίσης, τὸ ὁποῖον, καθ’ ἃ καὶ προχθὲς ἐλέχθη, ἐξυπηρετεῖ συμφέροντα οὐχὶ τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῆς, ἀλλὰ τοῦ ἔθνους. Ὑμᾶς δέ, κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω ἰδιαιτέρως, ὅπως διαβιβάσητε τὸ τηλεγράφημα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἵνα λάβῃ οὗτος γνῶσιν τῶν ἰσχυρῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἀναφέρουσιν οἱ κάτοικοι καὶ αἱ συντεχνίαι τῆς Λαρίσης. Εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θέλει προβῆ εἰς ἀδίκημα, ἐξ οὗ θέλουσι παραβλαβῆ τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους καὶ τῆς Μακεδονίας.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Στάης ἔχει τὸν λόγον.

§18ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εὐηρεστήθη νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα τὰ ζητηθέντα ὑπὸ τοῦ ἐκ Λεβαδείας Βουλευτοῦ, τὰ ἀφορῶντα τὰ τῆς ἐφευρέσεως τοῦ νέου ὅπλου Φιλιππίδου. Ἐμελέτησα τὰ ἔγγραφα ταῦτα, νομίζω δὲ, ὅτι πρόκειται περὶ σπουδαίας ἐθνικῆς ὑποθέσεως. Δυστυχῶς, ὅταν παρουσιάζηταί τις παρ’ ἡμῖν, ἀξιῶν ὅτι ἀνεκάλυψεν ἢ ἐφεῦρε νέον τι, ἄγνωστον τῇ τέχνῃ ἢ τῇ ἐπιστήμῃ, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ καταλαμβανόμεθα ὑπὸ τῆς ἰδέας, ὅτι πρόκειται περὶ ἀνισορρόπου τινός. Αὐτὸ τοῦτο ἔλαβε χώραν καὶ ὅτε τὸ πρῶτον κατῆλθεν ἐκ Κωνσταντινουπόλεως ὁ νεαρώτατος κ. Φιλιππίδης, ὅπως ὑποβάλῃ τὰ τῆς ἐφευρέσεως αὑτοῦ περὶ κατασκευῆς νέου συστήματος ὅπλου ἐπαναληπτικοῦ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Μετὰ μακρὰν ἐπιμονήν, χαρακτηρίζουσαν πάντοτε τὰς ἰδιοφυίας, κατώρθωσε νὰ γένωνται δεκταὶ αἱ προτάσεις αὐτοῦ πρὸς ἐξέτασιν ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Πρόκειται περὶ παλαιᾶς ὑποθέσεως, χρονολογουμένης ἀπὸ τοῦ 1902, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀναγνώσω δύο ἐπίσημα ἔγγραφα, ἵνα πεισθῇ ἡ Βουλή, ὅτι πρόκειται περὶ σοβαρᾶς ὑποθέσεως. Τὸ Τεχνικὸν Συμβουλευτικὸν Τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀπαρτιζόμενον ἀπὸ τὸν κ. Δόξαν, τὸν κ. Μανουσογιαννάκην, τὸν κ. Δράκον καὶ ἄλλον τινὰ ἀξιωματικόν, οὗ τὸ ὄνομα δὲν γνωρίζω, διότι ἡ ὑπογραφὴ αὐτοῦ εἶναι δυσανάγνωστος, κατὰ τὴν συνεδρίαν τῆς 12 Ἰουνίου 1902 ἔγραφε τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὸ Τεχνικὸν Συμβουλευτικὸν Τμῆμα τῆς ἐπιθεωρήσεως τοῦ Πυροβολικοῦ, συνελθὸν κατόπιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 32,655 καὶ ἀπὸ 14 Μαΐου τοῦ 1902 διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως ἐξετάσῃ τὰ ὑπὸ τοῦ ἰδιώτου Φ. Φιλιππίδου, ὡς ἐφευρέτου, ὑποβληθέντα σχέδια ἐπαναληπτικῶν φορητῶν ὅπλων, ἐπὶ παρουσίᾳ καὶ τοῦ ἰδίου, ἀποφαίνεται ὅτι αἱ ἐφευρέσεις ἀφορῶσιν εἰς ἐπινοήσεις μηχανισμοῦ κινητῶν οὐραίων τυφεκίου, δυναμένων νὰ ἐφαρμοσθῶσιν εἰς τὰ ἐπαναληπτικὰ ὅπλα καὶ κατασκευὴν ἰδίου συστήματος πιστολίου ἐπαναληπτικοῦ, μὴ αὐτογεμοῦς, καθὼς καὶ εἰς σύστημά τι κινητῆς ἀποθήκης φυσιγγίων, δυναμένης νὰ προσαρμόζηται εἰς τὰ ἐπαναληπτικὰ ὅπλα πρὸς τὸν σκοπὸν ταχυτέρας ἀναγεμίσεως τῆς ἰδίας αὐτῶν συνήθους ἀποθήκης. Πᾶσαι αὗται αἱ ἐπινοήσεις φέρουσι τὸν τύπον τοῦ πρωτοτύπου ἐν συνδυασμῷ μετὰ τῆς ἁπλότητος· ἐὰν ὅμως αὗται δύνανται καὶ ἐν τῇ πράξει νὰ δώσωσι τὰ ἀποτελέσματα, ἅτινα ἰσχυρίζεται ὁ ἐν λόγῳ ἐφευρέτης, εἶναι ἀδύνατον νὰ προείπῃ τις, πρὶν ἢ κατασκευασθῶσιν ὅπλα τῶν τύπων τούτων καὶ ὑποστῶσι τὰς ἁρμοζούσας δοκιμάς, ὡς πρὸς τὰς τεχνικὰς καὶ πρακτικὰς συνθήκας τῶν ὅπλων τοῦ πολέμου. Ἐν τούτοις ὅμως ἡ παρουσιασθεῖσα ἐργασία, καίτοι εἰς τινας λεπτομερείας παρουσιάζει ἐλλείψεις τινάς, προερχομένας κυρίως ἐκ τῆς μὴ ἐπαρκοῦς μέχρι τοῦδε σπουδῆς τῶν ἰσχυουσῶν ἀρχῶν καὶ τῶν ἐπιτευχθεισῶν προόδων ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν φορητῶν ὅπλων, ἀποδεικνύει προφανῶς, ὅτι ὁ νέος οὗτος κέκτηται μεγίστην ἰδιοφυΐαν καὶ πνεῦμα ἐφευρετικότητος εἰς μέγιστον βαθμὸν, ἅτινα, ἀναπτυσσόμενα διὰ καταλλήλου σπουδῆς καὶ ἰδίως πρακτικῆς ἐξασκήσεως ἔν τινι εἰδικῷ τῆς Εὐρώπης ἐργοστασίῳ, δύνανται νὰ καταστήσωσιν αὐτὸν λίαν χρήσιμον εἰς τὸ Κράτος. Διὰ τοῦτο ἐκφράζομεν τὴν εὐχὴν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἔλθῃ ἀρωγὸς διὰ χρηματικῆς τινος παροχῆς καὶ τῷ καταστήσῃ δυνατὴν τὴν ἐκπαίδευσιν ταύτην, τοῦ νέου ὄντος πτωχοῦ καὶ ἐστερημένου τῶν ἀπαιτουμένων πρὸς τοῦτο χρηματικῶν ἐξόδων.» Τὸ ἕτερον ἔγγραφον, τὸ ἀπὸ 28 Φεβρουαρίου 1903, τοῦ Συμβουλευτικοῦ Τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦ ἀπαρτισθέντος ὑπὸ τῶν διακεκριμένων ἀξιωματικῶν κ. κ. Δόξα, Χατζηανέστη, Μανουσογιαννάκη καὶ Λαπαθιώτου, καὶ συνελθόντος κατόπιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 6224 καὶ ἀπὸ 28 Ἰανουαρίου 1903 διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀποφαίνεται περὶ τοῦ αὐτοῦ ὅπλου ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «... Ἐκ τῶν διαφόρων νέων διατάξεων ἐν ταῖς λεπτομερείαις τοῦ μηχανισμοῦ, τῶν ὑποβληθέντων σχεδίων καὶ τῶν ὑπὸ τοῦ ἐπινοητοῦ ἐξενεχθεισῶν διαφόρων σκέψεων ἐξάγεται, ὅτι ὁ νέος οὗτος, καίτοι ἄμοιρος εἰδικῶν γνώσεων, ὡς οὐδέποτε ἐπιστημονικῶς ἀσχοληθεὶς ἢ σπουδάσας, ἐνεβάθυνεν εἰς τὰς ἀτελείας τοῦ αὐτογεμοῦς συστήματος, καὶ διέγνωσε μετὰ θαυμαστῆς ὀρθῆς ἀντιλήψεως τὰ τρωτὰ καὶ ἀσθενῆ σημεῖα αὐτοῦ, κατιδὼν καὶ ὅσα ἐν τῇ ἀνωτέρω παραγράφῳ περὶ τυφεκίων ἐξετέθησαν, καὶ εὑρὼν ἤδη, ὡς λέγει, τρόπον λύοντα τὸ ζήτημα τοῦ αὐτογεμοῦς τυφεκίου ἄνευ τῆς τοιαύτης τῶν ἀερίων χρησιμοποιήσεως ἢ τῆς κινήσεως τῆς κάννης, δι’ ὧν πάντων ἀποδεικνύεται ὁ νέος οὗτος ὡς κεκτημένος μεγίστην ἰδιοφυΐαν καὶ πνεῦμα ἐφευρετικὸν εἰς βαθμὸν πείθοντα, ὅτι διὰ καταλλήλου σπουδῆς καὶ ἐξασκήσεως ἐν εἰδικῷ τινι τῆς ἀλλοδαπῆς ἐργοστασίῳ θὰ καταστῇ πολλαπλῶς χρήσιμος εἴς τε τὸν ἡμέτερον στρατὸν καὶ εἰς τὸ Κράτος, ὡς διετυπώθη ἤδη καὶ διὰ τοῦ ἀπὸ 12 Ἰουνίου 1902 συνταχθέντος σχετικοῦ πρακτικοῦ.» Κατόπιν τῶν γνωμοδοτήσεων τούτων διάφοροι Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὁ διακεκριμένος ἀξιωματικὸς κ. Κωνσταντινίδης καὶ ὁ ἔντιμος καὶ διακεκριμένος Βουλευτὴς Τυρνάβου τέως Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὁ τέως συνάδελφος ἔντιμος στρατηγὸς Σμολένσκης ἀπεφάσισαν τὴν ἀποστολὴν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται νέου δαπάναις τοῦ Κράτους εἰς τὰ ἐργοστάσια Στάϋερ. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐν Συμβουλίῳ Ὑπουργικῷ ἀπεφάσισε τὴν χορηγίαν 180 φράγκων χρυσῶν κατὰ μῆνα, ἵνα ὁ νέος Φιλιππίδης μεταβῇ καὶ παραμείνῃ ἐπὶ ἓν ἔτος εἰς τὰ ἐργοστάσια Στάϋερ. Κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα ὁ νέος ἐνέκυψεν εἰς μελέτας, ἀπέδειξε δὲ ἐργατικότητα καὶ ζῆλον, ἅτινα βεβαιοῦνται ἐκ πιστοποιητικοῦ τῶν ἐργοστασίων Στάϋερ. Ἐν τῷ πιστοποιητικῷ τούτῳ ἀναφέρεται, ὅτι «il a toujours montré autant de probité que de zèle et d'intelligence pour les travaux de précision nécessaire à la fabrication des armes et d'outillage et que, d'après toutes les prévisions, il remplira exactement son temps pour s'instruire aux ouvrages complets du métier.» Μετὰ βραχεῖαν διαμονὴν τοῦ νέου Φιλιππίδου ἐν τοῖς ἐργοστασίοις Στάϋερ εἰδοποίησεν οὗτος τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐπεράτωσε πᾶσαν τὴν προπαρασκευαστικὴν ἐργασίαν πρὸς κατασκευὴν δύο ἐπαναληπτικῶν ὅπλων νέου συστήματος, τροποποιοῦντος τὸ ἐν χρήσει ὅπλον Μάνλιχερ– Σενάουερ, ἐζήτησε δὲ τὴν ἔγκρισιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς κατασκευὴν τῶν ὅπλων τῶν ὑπ’ αὐτοῦ ἐφευρεθέντων. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπέτρεψε τὴν κατασκευὴν τῶν ὅπλων, ἐπὶ τῷ ὅρῳ, ὅπως ἡ δαπάνη μὴ ὑπερβῇ τὰς χιλίας δραχμὰς χρυσᾶς, ἐὰν δὲ ἤθελεν ἀπαιτηθῆ μεῖζον χρηματικὸν ποσὸν, νὰ εἰδοποιηθῇ τὸ Ὑπουργεῖον πρὸ τῆς ἐκτελέσεως. Ὑπὸ τοῦ κ. πρεσβευτοῦ ἐδόθη εἰς τὰ ἐργοστάσια Στάϋερ ἡ παραγγελία τῆς κατασκευῆς τῶν δύο ἐπαναληπτικῶν ὅπλων καὶ ἑνὸς περιστρόφου συστήματος Φιλιππίδου, ἡ δὲ δαπάνη, ἄνευ μάλιστα τῆς ἐγκρίσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἀνῆλθεν, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τοῦ λογαριασμοῦ τῶν ἐργοστασίων Στάϋερ, εἰς 5,466 κορώνας διὰ τὴν κατασκευὴν δύο ὅπλων, δύο κινητῶν οὐραίων καὶ ἑνὸς περιστρόφου. Ἡ κατασκευὴ τοῦ ἑτέρου τῶν ὅπλων ἐκ τῶν δύο συστημάτων, ἅτινα εἶναι ὅλως διάφορα τῶν ὑποβληθέντων πρὸς τὰς ἐπιτροπὰς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπερατώθη κατὰ τὰς ἀρχὰς Νοεμβρίου λήξαντος ἔτους, τῶν δὲ λοιπῶν κατὰ τὰς ἀρχὰς Ἰανουαρίου τρέχοντος ἔτους. Ὁ ἐφευρέτης εἰδοποίησε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τὸ πρῶτον δι’ ἐπιστολῆς ἀπ’ εὐθείας καὶ τελευταῖον διὰ τοῦ ἐν Βιέννῃ πρεσβευτοῦ, ὅτι ἡ κατασκευὴ τῶν ὅπλων ἐπερατώθη. Ὁ ἐν Βιέννῃ πρεσβευτὴς ἡμῶν πληροφορεῖ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν περὶ τῆς ἀποπερατώσεως τῆς κατασκευῆς τῶν ὅπλων διὰ τοῦ ἑξῆς ἐγγράφου... Παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω μέρη τινὰ αὐτοῦ, διότι ἐπὶ τούτων κυρίως, κύριοι Βουλευταί, θέλω νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς.

§19Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίαν χρονολογίαν φέρει;

§20ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. 23 Ἀπριλίου (6 Μαΐου) 1905 (ἀναγινώσκει): «Τὰ δύο ταῦτα ὅπλα», γράφει ὁ κ. πρεσβευτὴς πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργεῖον, «καὶ πᾶν ὅ,τι κατεσκευάσθη καθ’ ὑπόδειξιν τοῦ κ. Φιλιππίδου ἐζήτησα ἵνα ἀποσταλῶσι μετὰ τῶν σχετικῶν σχεδίων εἰς Βιέννην, ἔνθα κατετέθησαν ἐν τῷ ἐνταῦθα γραφείῳ τοῦ εἰρημένου Ὁπλουργείου, Στρατιωτικὸς ἀκόλουθος Μεγάλης Δυνάμεως εἶδε κατὰ παράκλησίν μου τὰ ὅπλα καὶ πᾶν ὅ,τι ἐφευρέθη ὑπὸ τοῦ κ. Φιλιππίδου, καὶ ἀπεκόμισε τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι αἱ ἐφευρέσεις τοῦ εἰρημένου νέου εἶναι σοβαραὶ καὶ ἄξιαι νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς προσήκουσαν ἐξέτασιν καὶ δοκιμήν. Πρὸς τοῦτο ἀπηύθυνα τῷ σεβαστῷ Ὑπουργείῳ, ἵνα ἀνακοινωθῇ τῷ Βασιλικῷ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργείῳ τὸ ὑπὸ προχθεσινὴν ἡμερομηνίαν κρυπτογραφικὸν τηλεγράφημά μου.» Ἰδοὺ δέ, πῶς ἔχει κατὰ λέξιν τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, ὅπερ περιέχει σπουδαίαν γνώμην τοῦ ἐν Βιέννῃ πρεσβευτοῦ ἡμῶν, προκειμένου περὶ προμηθείας τῶν ἐπαναληπτικῶν ὅπλων Μάνλιχερ–Σενάουερ (ἀναγινώσκει): «Βιέννη, 22 Ἀπριλίου 1905. Εὐαρεστηθῆτε ἀνακοινώσητε Ὑπουργείῳ Στρατιωτικῶν, ὅτι τὰ ὅπλα Φιλιππίδου κατεσκευάσθησαν, ἀλλὰ πρὸς παράδοσιν Ὁπλουργεῖον ἀπαιτεῖ ἐξασφάλισιν ἐξ ἐνδεχομένης καταπατήσεως προνομίων. Στρατιωτικὸς ἀκόλουθος, μὴ ἐπιθυμῶν γνωρισθῇ ὄνομά του, εὗρεν ἐφεύρεσιν Φιλιππίδου ἀξίαν ἐξετάσεως. Θεωρῶ ἑπομένως καθῆκόν μου γνωρίσαι Ὑμετέρᾳ Ἐξοχότητι τὰς ἀνακαλύψεις ταύτας πρὸ τῆς συνομολογήσεως συμβολαίου μετὰ ἐργοστασίων Στάϋερ, ἢ τοὐλάχιστον πρὸς ἐπιφύλαξιν ἐν τῷ συμβολαίῳ τοῦ δικαιώματος τῆς χρησιμοποιήσεως τῆς ἐν λόγῳ ἐφευρέσεως εἰς τὰ ὅπλα τὰ Αὐστροουγγρικά.»

§21Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖος πρεσβευτὴς τὸ ἐτηλεγράφησε;

§22ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ὁ ἐν Βιέννῃ πρεσβευτὴς κ. Μάνος πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπὸ χρονολογίαν 22 Ἀπριλίου 1905. Καὶ ταῦτα μὲν ἀναφέρει ἐν τῷ τηλεγραφήματι αὐτοῦ ὁ κ. πρεσβευτής. Ἐν δὲ τῷ ἐγγράφῳ αὐτοῦ τῆς ἑπομένης προσθέτει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἵνα παραλάβωμεν τὰ ὅπλα καὶ ὑποβάλωμεν εἰς ἐξέτασιν, φρονῶ, ὅτι ἡ Β. Κυβέρνησις δύναται νὰ μοὶ δώσῃ τὴν ἐντολὴν νὰ ἐγγυηθῶ τήν τε πληρωμὴν τῆς δαπάνης τῆς κατασκευῆς καὶ τὴν μὴ χρησιμοποίησιν τῶν ἐφευρέσεων τοῦ κ. Φιλιππίδου, ὅσαι τυχὸν ἤθελον ἀποδειχθῆ προσκρούουσαι εἰς προνόμια ἐν ἰσχύϊ, ἄνευ προηγουμένης συνεννοήσεως μετὰ τῶν κατόχων τῶν προνομίων...» Τονίζω τὴν τελευταίαν ταύτην περίοδον, διότι πρέπει νὰ σημειωθῇ, ὅτι ἡ γνώμη τοῦ κ. πρεσβευτοῦ εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν γνώμην τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τὴν ὁποίαν μετ’ ὀλίγον θέλω ἀναγνώσει. «...Ἐπειδὴ δὲ ὁ νέος Φιλιππίδης προέβη ἤδη εἰς τὰ δέοντα διαβήματα πρὸς αἴτησιν προνομίων ἐν Αὐστρίᾳ, ἐντὸς τριῶν περίπου μηνῶν, ὡς ἐπληροφορήθην, θὰ γινώσκωμεν, ἂν αἱ ἐφευρέσεις τοῦ κ. Φιλιππίδου ἤ τινες ἐξ αὐτῶν προσβάλλουσι κεκτημένα προνόμια.» Τοιαύτη, Κύριοι, εἶναι ἡ γνώμη τοῦ κ. πρεσβευτοῦ περὶ τῶν ἐφευρέσεων τοῦ νέου Φιλιππίδου καὶ περὶ τῆς μεταφορᾶς τῶν νέων ὅπλων ἐνταῦθα. Μεταξὺ τῶν ἐγγράφων τῶν περιεχομένων ἐν τῷ φακέλῳ τούτῳ εὑρίσκομεν καὶ ἔγγραφον τῶν διευθυντῶν τῆς ἑταιρείας Στάϋερ πρὸς τὸν πρεσβευτὴν ἡμῶν ἐν Βιέννῃ, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐγγράφῳ φαίνεται, ὅτι οὐχὶ εὐχαρίστως τὸ κατάστημα Στάϋερ θὰ ἔβλεπε τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ἐφευρέσεως Φιλιππίδου· συμπεραίνω δὲ τοῦτο, διότι γίνεται λόγος περὶ προσβολῆς προνομίων ἀγνώστων, καὶ ὑποδεικνύονται κίνδυνοι ἀνύπαρκτοι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἤθελε παραλάβει τὰ ὅπλα Φιλιππίδου καὶ χρησιμοποιήσει τὰς ἐφευρέσεις, κίνδυνοι, ἐπαναλαμβάνω, ἀνύπαρκτοι, προερχόμενοι ἐκ δῆθεν προσβολῆς προνομίων ἀγνώστων. Πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ ἐργοστάσιον Στάϋερ ν’ ἀποφαίνηται περὶ ἀνυπάρκτων δικῶν καὶ περὶ καταπατήσεως ἀνυπάρκτων προνομίων, ἀφοῦ εἰσέτι δὲν εἶναι γνωστόν, ἂν κατεπατήθησαν κεκτημένα προνόμια, ὡς διαβεβαιοῖ ὁ πρεσβευτὴς ἡμῶν; Καὶ ἐν τούτοις τὰς τοιαύτας γνώμας τῶν καταστημάτων Στάϋερ φαίνεται ἀποδεχομένη ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, διότι εἰς σημείωμα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. ἐκ Λεβαδείας συναδέλφου, διατυποῦνται τοιαῦται γνῶμαι! Ἐπαναλαμβάνω ὅ,τι ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου εἶπον, ὅτι κατεχόμεθα ἐκ ψυχώσεως κατὰ τῶν παρουσιαζομένων τὸ πρῶτον ὡς ἐφευρετῶν, θεωροῦμεν δὲ αὐτοὺς ὡς ἀνισορρόπους, μάλιστα ἐὰν τυγχάνωσιν ἄμοιροι ἐπιστημονικῆς μορφώσεως. Ἀλλὰ λησμονοῦσιν οἱ ταῦτα φρονοῦντες, ὅτι ὁ μέγας Ἔδισων δωδεκαετὴς ἦτο ὑπηρέτης ἐν σιδηροδρόμῳ, ἐλαχίστας ἔχων γνώσεις γραμμάτων, ἃς εἶχε λάβει παρὰ τῆς μητρὸς αὐτοῦ, χωρὶς ποτε νὰ φοιτήσῃ εἰς σχολεῖον, ἐν τῷ σιδηροδρόμῳ δὲ ἐμελέτα καὶ κατηρτίζετο μόνος...

§23Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Ἔδισων ἦτο τυπογράφος.

§24ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἠγόρασεν ἐκ τῶν οἰκονομιῶν του ἕν τινι σιδηροδρομικῷ σταθμῷ παλαιὸν τυπογραφεῖον, ὅπερ ἐχρησιμοποίει κατὰ τὰς πορείας τοῦ σιδηροδρόμου πρὸς ἔκδοσιν ἐφημερίδος πληροφοριῶν καὶ διαφημίσεων. Οὕτως οἱ πλεῖστοι τῶν μεγάλων ἐφευρετῶν τοῦ αἰῶνος μας δὲν ἀνῆκον εἰς ἐπιστημονικὰς κορυφάς. Ἐν τῷ ὑποβληθέντι σημειώματι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. ἐκ Λεβαδείας Βουλευτοῦ εὑρίσκω τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Πρεσβεία, ἀπαντήσασα πρό τινων ἡμερῶν, ὑπέβαλε λογαριασμὸν τοῦ καταστήματος Στάϋερ ἐκ 5,457.70 κορωνῶν διὰ τὰ κατασκευασθέντα ὅπλα, καὶ συνάμα διεβίβασεν ἔγγραφον τούτου, ἐν ᾧ ἀναγράφεται, ὅτι, ἐπειδὴ μέρη τινὰ τοῦ ὅπλου Φιλιππίδου δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς παραβιάζοντα δικαιώματα τρίτων, προερχόμενα ἀπὸ ἐν ἰσχύϊ προνόμια, δὲν δύναται νὰ δώσῃ εἰς τὸν νέον Φιλιππίδην τὰ σχέδια καὶ τὰ ὅπλα, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀναλάβῃ ἐγγράφως ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην τῶν δαπανῶν καὶ τῶν δικῶν, αἵτινες δύνανται νὰ προκύψωσιν ἐναντίον τοῦ Ὁπλουργείου Στάϋερ ὡς ἐκ τῆς παραβιάσεως κεκτημένων προνομίων. Ἐπομένως ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἔλλειψις πιστώσεως ἐκ φρ. χρ. 5,457.70 διὰ τὴν πληρωμὴν τῆς κατασκευῆς τῶν ὅπλων καὶ ἐπὶ πλέον τοῦ χρηματικοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἤθελεν ἀπαιτηθῆ διὰ τὴν λῆψιν προνομίου εὑρεσιτεχνίας διὰ τὰ ἐπινοηθέντα ὅπλα τοῦ νέου Φιλιππίδου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ πληροφορία καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐν Βιέννῃ πρεσθευτοῦ ἡμῶν περὶ τῆς μὴ χρησιμοποιήσεως τῶν ἐφευρέσεων τοῦ νέου τούτου ἄνευ προηγουμένης συνεννοήσεως μετὰ τῶν κατόχων τῶν προνομίων δὲν ἐπέτρεψαν τὴν ἀποστολὴν ἐκ Στάϋερ τῶν ὅπλων, ἵνα ταῦτα ἐν καιρῷ ἐξετασθῶσιν ὑπὸ τοῦ Τεχνικοῦ Συμβουλευτικοῦ Τμήματος τοῦ Πυροβολικοῦ, ὡς ἔχει προαποφασισθῆ ὑπὸ τῆς διοικητικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης (πρᾶξις Ζʹ τῆς 18 Νοεμβρίου 1904). Ἐν τέλει πᾶσα τυχὸν τροποποίησις τοῦ μηχανισμοῦ τοῦ ὅπλου Μάλινχερ–Σενάουερ κατὰ ἐπινόησιν τοῦ νέου Φιλιππίδου, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἔχει ἀξίαν τινὰ, εὐνόητον εἶναι, ὅτι θὰ ἐπαυξήσῃ σημαντικῶς τὴν τιμὴν τοῦ ὅπλου, θέλει δὲ συνάμα ἀπαιτήσει μακρὰν καὶ ἐπισταμένην τοῦ πράγματος μελέτην, καθ’ ἣν στιγμὴν ἀνάγκη ἀπόλυτος εἶναι νὰ μὴ ἀπολεσθῇ χρόνος.» Πάντες βεβαίως παρατηρεῖτε, ὁποία διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ ἐγγράφου τοῦ ἐν Βιέννῃ ἡμετέρου πρεσθευτοῦ καὶ τοῦ ἐγγράφου τούτου...

§25ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τί ἔγγραφον εἶναι αὐτό;

§26ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Εἶναι σημείωμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν πρὸς τὴν Βουλήν.

§27ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λέγει ὅτι ἀναλαμβάνει καὶ τὴν ἔγκρισιν τοῦ καταστήματος;

§28Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἀναγνώσατε τὸ ἄλλο.

§29ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἄλλο. Κατὰ τὴν γνώμην μου, τὸ σημείωμα τοῦτο δὲν εἶναι σύμφωνον πρὸς ὅσα γράφει ὁ πρεσθευτὴς ἡμῶν ἐν Βιέννῃ, ὁ μόνος ἁρμόδιος καὶ ὑπεύθυνος ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ πρεσθευτὴς ἡμῶν δὲν λέγει ὅτι διατρέχομεν κίνδυνον δικῶν. Ἐὰν λάβωμεν τὰ νέα ὅπλα καὶ ἐξετάσωμεν αὐτὰ, ὁ πρεσθευτὴς ἡμῶν λέγει, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ χρησιμοποιήσωμεν ἡμεῖς πρὸς δοκιμὴν τὰ ὅπλα Φιλιππίδου.

§30ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν εὑρίσκηται ἀπέναντι ἀπειλῆς τινος τοῦ καταστήματος Στάϋερ, ὀφείλει νὰ προσέξῃ. Διὰ τοῦτο εἶναι ἐπιθυμητὸν νὰ γνωρίζωμεν, ποία εἶναι ἡ ἀπειλὴ τοῦ καταστήματος.

§31ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ὁ πρεσθευτὴς ἡμῶν δὲν ὁμιλεῖ περὶ ἀπειλῆς· διαβεβαιοῖ, ὅτι οὐδένα κίνδυνον διατρέχομεν, ἐὰν ὑποσχεθῶμεν τὴν μὴ χρησιμοποίησιν τῶν ἐφευρέσεων τοῦ κ. Φιλιππίδου. Ἐὰν ἑπομένως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶχε καταβάλει τὰς 5,457.70 κορώνας καὶ εἶχεν ὑποσχεθῆ τὴν μὴ χρησιμοποίησιν τῆς ἐφευρέσεως, θὰ εἴχομεν ἤδη τὰ ὅπλα Φιλιππίδου, ὅπως ἐξετάσωμεν αὐτὰ, χωρὶς οὐδένα νὰ διατρέχωμεν κίνδυνον παραβιάσεως προνομίων, ὡς ἰσχυρίζεται τὸ σημείωμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν...

§32Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· ἐπιτρέπετε;

§33ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ.

§34Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Ἠγέρθη ὑπόνοια, ὅτι δυνατὸν νὰ καταπατηθῶσι προνόμια, διότι ἐν τοῖς καταστήμασι, περὶ ὧν ὡμιλήσατε, κατασκευάζονται τὰ ὅπλα Μάνλιχερ καὶ ἄλλα, ἐπειδὴ δὲ δύνανται μέρη τινὰ τοῦ νέου ὅπλου νὰ ὁμοιάζωσι πρὸς τὰ παλαιὰ, ἐντεῦθεν ἐγεννήθη ὑπόνοια, ὅτι θὰ καταπατηθῶσι προνόμια.

§35ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κέας ὁμιλεῖ περὶ ὑπονοιῶν, ἐνῷ ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς ὁμιλεῖ περὶ γεγονότων. Ἀλλ’ ὁ πρεσθευτὴς ἡμῶν οὐδεμίαν τοιαύτην δίδει πληροφορίαν, διότι γράφει, ὅτι ἐντὸς τριῶν περίπου μηνῶν θὰ γινώσκωμεν, ἂν αἱ ἐφευρέσεις τοῦ κ. Φιλιππίδου ἤ τινες ἐξ αὐτῶν προσκρούουσιν εἰς ὑπάρχοντα προνόμια.

§36Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ὑπονοιῶν, ἀλλὰ περὶ ἐπινοιῶν.

§37ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἀπ’ ἀρχῆς τῆς ὁμιλίας μου εὑρίσκετο ἐδῶ, ἢ ἂν εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ παρακολουθήσῃ, δὲν θὰ ἐνόμιζεν, ὅτι εἶναι καιρὸς λογοπαιγνίων. Δὲν εἶναι ἐπίσης ἀκριβὴς ἡ πληροφορία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι θ’ αὐξήσῃ σημαντικῶς ἡ τιμὴ τοῦ ὅπλου Μάνλιχερ–Σενάουερ διὰ τῆς ἐφευρέσεως Φιλιππίδου, οὐδ’ ὅτι θέλει ἀπαιτήσει μακρὰν καὶ ἐπιστημονικὴν μελέτην τοῦ πράγματος. Ἐκ πληροφοριῶν εἰδικῶν ἀνδρῶν πάντα ταῦτα εἶναι ἀντίθετα πρὸς τὰ πράγματα. Ἡ τροποποίησις, τὴν ὁποίαν ὁ νέος Φιλιππίδης ἐπὶ τοῦ ὅπλου Μάνλιχερ–Σενάουερ ἔφερε, συνίσταται εἰς τὴν κατασκευὴν νέου κινητοῦ οὐραίου, νέας ἀποθήκης φυσιγγίων, ἁπλουστέρας περιστροφικῆς κινήσεως τῆς ἀποθήκης καὶ εἰς ἄλλας τινὰς λεπτομερείας. Ἡ κάννα, τὸ φυσίγγιον, τὸ κοντάκιον καὶ ὅλα τὰ ἄλλα ἐξαρτύματα τοῦ ὅπλου μένουσι τὰ αὐτά. Πρόκειται ἑπομένως περὶ ἐξετάσεως τοῦ μηχανισμοῦ τούτου, ὁ ὁποῖος ἐν βραχεῖ χρονικῷ διαστήματι δύναται νὰ ἐξετασθῇ διὰ πειραμάτων βολῆς. Λέγων ταῦτα, βεβαίως δὲν θέλω νὰ καταλήξω εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γένηται προμήθεια ὅπλων Μάνλιχερ–Σενάουερ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκηται εἰς περιστάσεις ἐπιτρεπούσας αὐτῇ νὰ προβῇ εἰς τὴν προμήθειαν ὅπλων στρατοῦ, ἂς προβῇ· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξετάσῃ ταυτοχρόνως τὸ νέον ὅπλον Φιλιππίδου, καὶ ἂν ἴδῃ, ὅτι οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ ἐφευρέτου εἶναι ἀκριβεῖς, τουτέστιν, ὅτι ἡ νέα ἐφεύρεσις δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ὅπλου, νὰ ἐπιφυλαχθῇ, ὡς καὶ ὁ πρεσβευτὴς ἡμῶν ἐν τῷ τηλεγραφήματι αὐτοῦ παρατηρεῖ. Ὑποθέτω μάλιστα, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ἐν τῷ συμβολαίῳ μετὰ τῶν ἐργοστασίων Στάϋερ νὰ τεθῇ ὁ ὅρος, καθ’ ὃν ἡ προμήθεια ἐν τῷ μέλλοντι θὰ γείνῃ κατὰ τὸ σύστημα Μάνλιχερ–Σενάουερ–Φιλιππίδου.

§38ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὰ τὸ δέχεσθε αὐτὸ τὸ πρᾶγμα;

§39ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Πρόκειται περὶ νέας ἐφευρέσεως, ἡ ὁποία θὰ ἐφαρμοσθῇ ἀμέσως, ἐὰν ἔχωσι τὰ πράγματα ὡς ἐκτίθενται ἡμῖν. Ἡ τοιαύτη δ’ ἐφεύρεσις θὰ ᾖναι μεγάλη τιμὴ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος. Σημειώσατε, Κύριοι, ὅτι ὅλαι αἱ νεώτεραι ἀνακαλύψεις τῶν ἐπαναληπτικῶν ὅπλων στηρίζονται ἐπὶ τοῦ γαλλικοῦ καὶ γερμανικοῦ ὅπλου τοῦ 1888. Δὲν εἶναι ἑπομένως ἀπίθανον, ἐπὶ τοῦ συστήματος Μάνλιχερ–Σενάουερ νὰ ἐπέλθῃ τροποποίησις κατὰ τὸ σύστημα Φιλιππίδου, ἡ ὁποία νὰ μᾶς δώσῃ τελειότερον πολεμικὸν ὅπλον. Εὑρίσκω ἑπομένως, ὅτι ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἠδύνατο νὰ ἐνεργήσῃ μετὰ μείζονος προσοχῆς, διότι παρατηρῶ εἰς τὰ κατατεθέντα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα πρὸ μικροῦ ἐμελέτησα, ὅτι, ἐνῷ τὸ ἔγγραφον τῆς 23 Ἀπριλίου (6 Μαΐου) τοῦ ἐν Βιέννῃ πρεσβευτοῦ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπρωτοκολλήθη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τούτῳ τῇ 3 Μαΐου, ἐν τούτοις παρῆλθε διάστημα 12 ὅλων ἡμερῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, πρὸς τὸ ὁποῖον ἐστάλη αὐθημερόν, χωρὶς νὰ πρωτοκολληθῇ. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι μικρὸν τοῦτο. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν παρατηρῶ ὅτι μετ’ ἀδιαφορίας ἀκούει, ὅτι παρῆλθε χρονικὸν διάστημα 12 ἡμερῶν χωρὶς νὰ πρωτοκολληθῇ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκετο εἰς τὰ γραφεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ ὅμως τοῦτο εἶναι σπουδαιότατον, καὶ ὀφείλετε, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ τὸ ἐξετάσητε. Εἰς οὐδένα θέλω ν’ ἀποδώσω σκοποὺς μὴ ἠθικοὺς διὰ τὴν τοιαύτην ἀμέλειαν, ἀλλὰ ψέγω τὴν ὑπηρεσίαν, διότι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν...

§40ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Περὶ ἠθικότητος νὰ μὴ ὁμιλῆτε, παρακαλῶ.

§41ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὅταν ὁμιλῶ ἐγὼ, οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ μὲ διακόπτῃ, διότι ἐν μεμετρημένη ἀκριβείᾳ ὁμιλῶ.

§42ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νομίζω ὅτι δικαιοῦμαι νὰ σᾶς διακόψω, ὅταν ὁμιλῆτε περὶ ἠθικῶν σκοπῶν.

§43ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Σαφῶς εἶπον, κύριε Ὑπουργέ, ὅτι εἰς οὐδένα ἀποδίδω μὴ ἠθικοὺς σκοποὺς, ἀλλὰ ψέγω τὴν ἀδράνειαν, ὑπερασπιζόμενος τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἔχω δὲ δίκαιον, ὑποστηρίζων ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ὑπῆρξεν ἀμελὴς ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει, ἐὰν ἦναι ἀκριβὲς, ὅτι τὴν 3 Μαΐου παρεδόθη ὑμῖν τὸ ἔγγραφον τοῦτο.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἦσθε εἰς τὰς ἐκφράσεις σας μετριώτερος.

§45ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Νομίζω, ὅτι δὲν ἐξέρχομαι τῶν ὁρίων τοῦ πρέποντος. Δὲν πρόκειται, ἐπαναλαμβάνω, περὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ὁ Ὑπουργὸς δὲν λαμβάνει τὰ ἔγγραφα, ὁ Ὑπουργὸς δὲν πρωτοκολλᾷ τὰ ἔγγραφα.

§46ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σεῖς εἴπετε, ὅτι τὰ εἶχεν εἰς τὸ συρτάριόν του.

§47ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§48Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Βουλευτά. Τὸ ἂν ἐπρωτοκολλήθη ἀμέσως ἢ οὔ, δὲν ἔχει σημασίαν. Τὸ ἔγγραφον, εἰσερχόμενον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, δύναται νὰ δοθῇ ἀμέσως πρὸς μελέτην, δύναται δὲ ἡ πρωτοκόλλησις νὰ μὴ γείνῃ ἀμέσως κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς εἰσόδου τοῦ ἐγγράφου. Αὐτὸ διδάσκει ἡ πεῖρα.

§49ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Κύριε συνάδελφε, καὶ ὑμεῖς διετελέσατε Ὑπουργός, ἀλλὰ καὶ ἐγὼ διετέλεσα τοιοῦτος. Τὸ ἔγγραφον λοιπὸν δὲν λαμβάνει ἐπίσημον χαρακτῆρα, εἰμὴ ἀφ’ ἧς στιγμῆς πρωτοκολληθῇ. Καταλήγων τὸν λόγον, Κύριοι, συμπεραίνω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ πέμψῃ πάραυτα τὸ ἀπαιτούμενον χρηματικὸν ποσὸν, ὅπως κομισθῶσιν ἐνταῦθα τὰ ὅπλα Φιλιππίδου πρὸς δοκιμὴν, καὶ προσέτι, ἐὰν δὲν συνῆψε τὸ συμβόλαιον τῆς ἀγορᾶς τῶν ὅπλων Μάνλιχερ–Σενάουερ, νὰ ἐπιφυλαχθῇ, ὅπως ἡ ἐφεύρεσις Φιλιππίδου, ἐὰν γένηται δεκτὴ ὑπὸ τῶν ἐργοστασίων Στάϋερ, ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὰ ὑφ’ ἡμῶν ἀγοραζόμενα ὅπλα.

§50ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Συμβαίνει πολλάκις, Κύριοι, καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἀλλὰ πρὸ πάντων ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ὁ Τύπος νὰ ἐπιλαμβάνηται θεμάτων τινῶν, χωρὶς νὰ ἔχῃ καὶ τὰ στοιχεῖα τῆς ἐρεύνης, καὶ τότε βλέπομεν νὰ παρασύρηται, ν’ ἀποπλανᾶται, νὰ βλέπῃ καὶ σκάνδαλα ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχει μόνον ἀντίθεσις συμφερόντων. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὑπάρχει μεγάλη ἀντίθεσις συμφερόντων, διότι πρόκειται περὶ σπουδαιοτάτης ὑποθέσεως, πρόκειται περὶ ἀγορᾶς ὅπλων, καὶ συνεπῶς περὶ ἑκατομμυρίων. Λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ ἀπορῇ τις ὑπερβαλλόντως, διότι τοιοῦτος ἐγείρεται θόρυβος καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ὑπὸ τῶν ἀγνοούντων τὰ πράγματα, ἀλλὰ κυρίως ὑπ’ ἐκείνων, οἵτινες συμφέρον ἔχουσι νὰ σκοτίζωσι τὰ ζητήματα, ὅπως παρελκύσωσιν πρὸς ἑαυτά, πότε ὑπὸ τοῦτο καὶ πότε ὑπ’ ἐκεῖνο τὸ πρόσχημα. Οὐδεὶς ἐσκέφθη ποτὲ ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἰδιοφυΐαν τοῦ νεαροῦ Φιλιππίδου. Καὶ ἕνεκα μάλιστα τῆς ἰδιοφυίας του ταύτης ὁ προκάτοχός μου Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, κατόπιν, ὅπως εἶπε πρὸ μικροῦ ὁ προλαλήσας, τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ Συμβουλευτικοῦ τμήματος τοῦ πυροβολικοῦ, προσεκόλλησεν αὐτὸν εἰς τὸ Ὁπλοστάσιον, καὶ ἐχορήγησεν εἰς αὐτὸν ἀντιμισθίαν 180 χρυσῶν φράγκων κατὰ μῆνα, ἵνα δυνηθῇ νὰ μεταβῇ εἰς Εὐρώπην καὶ δυνηθῇ νὰ χρησιμοποιήσῃ καὶ ἐπαυξήσῃ τὴν ἰδιοφυίαν του ταύτην. Πράγματι δὲ μετέβη καὶ προσεκολλήθη παρὰ τῷ ἐν Βιέννῃ Ὁπλουργείῳ Στάϋερ, ὡς μαθητευόμενος. Ὁ νεαρὸς Φιλιππίδης, μετὰ παρέλευσιν ὀλίγου χρόνου, ἀφ’ ὅτου εἰσῆλθεν εἰς τὰ καταστήματα τοῦ Στάϋερ, ἐζήτησεν ὄντως τὴν ἄδειαν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα κατασκευάσῃ ἓν ὅπλον τῆς ἰδικῆς του, ὡς ἔλεγεν, ἐπινοήσεως. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν στρατηγὸς Σμολένσκης συνῄνεσεν εἰς τοῦτο, ἀλλ’ ὑπὸ ἕνα ὅρον, ὅτι ἡ τιμὴ δὲν ἤθελεν ὑπερβῆ τὰ χίλια φράγκα χρυσᾶ, προσέθετο δὲ διὰ τῆς ἰδίας του χειρὸς ἐπὶ τοῦ σχεδίου, ὅτι, ἐὰν τυχὸν ἤθελον ἀπαιτηθῆ πλείονα τῶν χιλίων φράγκων, ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ ἡ ἔγκρισις τοῦ Ὑπουργείου πρὸς τοῦτο. Ἔγκρισις τοῦ Ὑπουργείου δὲν ἐζητήθη. Τὰ ὅπλα κατεσκευάσθησαν, καὶ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ ἐν Βιέννῃ πρεσβευτὴς τῆς Ἑλλάδος, γράφων πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀνακοινοῖ, ὅτι τὰ ὅπλα εἰσὶν ἕτοιμα, ἀλλ’ ὅτι τὸ Ὁπλουργεῖον Στάϋερ ἀρνεῖται νὰ παραδώσῃ αὐτά, διότι πρῶτον ἀπαιτεῖ ποσὸν 5,500 περίπου κορωνῶν, ὡς ἀνέφερε καὶ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας. Ἐκτὸς δὲ τούτου ὁ πρεσβευτὴς ζητεῖ καὶ τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον φυσικῶς ἔχει δικαίωμα, αὐτὸ νὰ γνωματεύσῃ πρωτίστως, ἀφοῦ τὰ κατεσκεύασεν. Ἀνακοινοῖ λοιπὸν ἡ Πρεσβεία, ὅτι μέρη τινὰ τοῦ ὅπλου Φιλιππίδου δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς παραβλάπτοντα δικαιώματα τρίτων, προερχόμενα ἀπὸ ἐν ἰσχύϊ προνόμια, τὸ δὲ Ὁπλουργεῖον δὲν δύναται νὰ δώσῃ εἰς τὸν νέον Φιλιππίδην τὰ σχέδια καὶ τὰ ὅπλα, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις (προσέξατε εἰς τοῦτο, παρακαλῶ), ἐκτὸς ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀναλάβῃ ἐγγράφως ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην τῶν δαπανῶν καὶ δικῶν, αἵτινες δύνανται νὰ προκύψωσιν ἐναντίον τοῦ Ὁπλουργείου Στάϋερ ὡς ἐκ τῆς παραβιάσεως κεκτημένων προνομίων. Ἐπιπροσθέτει δὲ ὁ ἡμέτερος ἐν Βιέννῃ πρεσβευτής, ὅτι νομίζει καλὸν καὶ κηρύσσεται ὑπὲρ τῆς μὴ χρησιμοποιήσεως τοῦ ὅπλου τούτου πρὸ τῆς συνεννοήσεως μετὰ τῶν κατόχων τῶν προνομίων. Αὐτὰ εἶναι, Κύριοι, τὰ πράγματα, καὶ αὐτὰ εἶναι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα κατέθεσα καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθην ἐν τῇ ἐνεργείᾳ μου. Τί λοιπὸν προκύπτει ἐκ τῶν ἐγγράφων τούτων; Προκύπτει, ὅτι ἡ ἐπινόησις τοῦ νεαροῦ Φιλιππίδου, ὅσον εὐφυὴς καὶ ἂν ἦναι, εἶναι ὅμως προβληματική, ἀφοῦ δὲν φαίνεται νὰ ἦναι πρωτότυπος. Καὶ ἀφοῦ εἶναι προβληματική, ὑπόκειται καὶ εἰς κινδύνους καὶ εἰς δίκας καὶ εἰς αἰτήσεις ἀποζημιώσεως καὶ ἀπονομὴν προνομίου εὑρεσιτεχνίας, καὶ τέλος πάντων εἰς χρονοτριβὴν καὶ εἰς ἀπώλειαν χρόνου, καὶ χρόνου μακροῦ κατὰ τὴν κρίσιν μου, μεθ’ ὅσα καὶ ἂν λέγῃ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυθήρων Βουλευτής. Ἀλλ’ ἡμεῖς, Κύριοι, φρονοῦμεν ἀδιστάκτως, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀπολέσωμεν χρόνον, διότι ἡμεῖς εὑρισκόμεθα ἤδη πρὸ γεγονότος τετελεσμένου. Ποῖον δὲ εἶναι αὐτὸ τὸ τετελεσμένον γεγονός; ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἔχει ἤδη ἀποφανθῆ περὶ τοῦ ὅπλου, διὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ ὁπλισθῇ ὁ ἑλληνικὸς στρατός...

§51Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§52ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. .. Καὶ τὸ ὅπλον τοῦτο, ὡς γνωστόν, εἶναι τὸ ὅπλον Μάνλιχερ–Σενάουερ. Ἔλαβε λοιπὸν ἀπόφασιν ὁριστικὴν ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, —ὀφείλω δὲ τοσοῦτο μᾶλλον ν’ ἀνακοινώσω ταῦτα εἰς τὴν Βουλήν, καθόσον ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος, ὅστις ζητεῖ τὸν λόγον, μὲ ἐπηρώτησε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν περὶ τούτου, — ἡ ἐπιτροπή, λέγω, τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἀπεφάσισεν, ὅτι τὸ ὅπλον τοῦ στρατοῦ θέλει εἶσθαι τὸ ὅπλον Μάνλιχερ–Σενάουερ, ὑπὸ ἕνα ὅμως ὅρον, ὅτι προηγουμένως ἤθελε δοκιμασθῆ ἡ ἀντοχὴ καὶ ἡ λειτουργία τοῦ μηχανισμοῦ τοῦ ὅπλου τούτου. Ὅτε ἡμεῖς ἤλθομεν εἰς τὴν ἀρχήν, ἐμελετήσαμεν μετὰ προσοχῆς τὸν φάκελον τὸν ἀφορῶντα τὸν ὁπλισμὸν τοῦ στρατοῦ καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἐξετάσαντες δὲ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἐνομίσαμεν, ὅτι ἔπρεπεν ὡς οἷόν τε τάχιον νὰ παραγγείλωμεν τῇ Γενικῇ Διοικήσει τοῦ στρατοῦ, ἵνα ἄνευ ἀναβολῆς διορίσῃ τεχνικὴν καὶ εἰδικὴν ἐπιτροπήν, ἥτις ἐπρόκειτο νὰ ἐξετάσῃ τὸν μηχανισμὸν τοῦ ὅπλου Μάνλιχερ–Σενάουερ. Ἡ Γενικὴ Διοίκησις διώρισεν ἀμέσως τὴν ἐπιτροπήν, ἐκ διακεκριμένων μάλιστα ἀξιωματικῶν, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπελήφθη ἀμέσως τῆς ἐξετάσεως τοῦ ὅπλου, ἐξετάσασα, ἐπαναλέγω, τὴν λειτουργίαν τοῦ μηχανισμοῦ τοῦ ὅπλου τούτου, ὡς καὶ τὴν ἀντοχὴν αὐτοῦ, — διότι περὶ τούτου καὶ μόνον ἐπρόκειτο, καθόσον αἱ βλητικαὶ δυνάμεις τοῦ ὅπλου τούτου εἶχον ἐξετασθῆ προλαβόντως, — εὗρε δὲ ἡ ἐπιτροπή, ὅτι τὸ ὅπλον τοῦτο εἶναι ἄριστον ὅπλον πολέμου. Ἀπεφάνθη μάλιστα παμψηφεί, ὅτι τὸ ὅπλον τοῦτο εἶναι ὑπέρτερον τοῦ ὅπλου Μάουζερ. Διότι, εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, ἡ ἐπιτροπὴ διετάχθη ὑπὸ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, ἵνα προβῇ καὶ εἰς συγκριτικὰς, οὕτως εἰπεῖν, δοκιμὰς τοῦ ὅπλου Μάνλιχερ–Σενάουερ καὶ τοῦ ὅπλου Μάουζερ. Εὗρε λοιπόν, ὅτι τὸ ὅπλον Μάνλιχερ–Σενάουερ εἶναι κατὰ πολὺ ὑπέρτερον. Τὰ πορίσματα ταῦτα τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης ἔσπευσα, Κύριοι, νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης μοὶ ἔδωκεν ἐντολὴν νὰ ἔλθω τὸ ταχύτερον εἰς διαπραγματεύσεις πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ὁπλουργείου Στάϋερ πρὸς προμήθειαν καὶ ἀγορὰν ὅπλων Μάνλιχερ–Σενάουερ. Βεβαίως, Κύριοι, θὰ ἤμεθα λίαν εὐτυχεῖς, ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ ὁπλίσωμεν τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν μὲ ὅπλα ἑλληνικῆς ἐφευρέσεως. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἕτερον καθῆκον, καθῆκον ἐπεῖγον, καθῆκον ἐπιτακτικόν, νὰ ὁπλίσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν μὲ ὅπλα ἐπαναληπτικά, καὶ δὴ μὲ ὅπλα ἐπαναληπτικὰ δεδοκιμασμένα. (Ἐπιδοκιμασίαι ἐκ δεξιῶν).

§53ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἤθελεν ἐκτεθῆ εἰς τὸν κίνδυνον νὰ ὑποστῇ μεγάλην εὐθύνην, ἂν ἐτήρει πολιτείαν διάφορον ἐκείνης, ἣν ἐτήρησε. Τοῦτο προφανῶς συνάγεται ἐκ τῶν ἐγγράφων, ἅτινα ἀνεγνώσθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐφ’ ὅλων ὅμως δὲν ἐπεστήθη ἡ προσήκουσα προσοχή, τοῦτο μὲν παραλειφθεισῶν περιόδων, τοῦτο δὲ καὶ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν παριδόντος τὴν σπουδαιοτάτην τῶν περιόδων, ἥτις δεικνύει ὁποίαν εὐθύνην ἤθελεν ὑπέχει ἡ Κυβέρνησις, ἂν ἄλλως ἔλυε τὸ ζήτημα ἢ ὅπως ἔλυσεν αὐτὸ ἐν σχέσει πρὸς τὰ καταστήματα Στάϋερ. Τὸ ἔγγραφον τοῦ πρέσβεως κυρίου Μάνου ἀνεγνώσθη ὁλόκληρον, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀναγνωσθῇ ἐκ νέου, ὅπως ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ ἐπὶ ἐκείνης ἀκριβῶς τῆς περιόδου, ἐφ’ ἧς ὁ κ. Βουλευτὴς Πατρῶν προεκάλεσε τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ (ἀναγινώσκει): «... Ἵνα παραλάβωμεν τὰ ὅπλα καὶ ὑποβάλωμεν εἰς ἐξέτασιν, φρονῶ ὅτι ἡ Βασιλικὴ Κυβέρνησις δύναται νὰ μοὶ δώσῃ τὴν ἐντολὴν νὰ ἐγγυηθῶ τήν τε πληρωμὴν τῆς δαπάνης τῆς κατασκευῆς καὶ τὴν μὴ χρησιμοποίησιν τῶν ἐφευρέσεων τοῦ κ. Φιλιππίδου, ὅσαι τυχὸν ἤθελον ἀποδειχθῆ προσκρούουσαι εἰς ὑπάρχοντα προνόμια.» Εἶναι σαφὴς ἡ διατύπωσις τῆς ἰδέας τοῦ πρεσβευτοῦ. Ζητεῖ τὴν ἄδειαν νὰ τῷ ἐπιτραπῆ νὰ ἐγγυηθῇ, ὅτι οὐδὲν θέλει πραχθῆ ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος τὸ δυνάμενον νὰ προσκρούσῃ εἰς προνόμια.

§54Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§55ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ἐπὶ μόνῃ ταύτῃ τῇ ἐγγυήσει λέγει ὅτι δέχεται τὸ κατάστημα νὰ παραδώσῃ τὸ ὅπλον. Ἀλλὰ τὸ ἔγγραφον τοῦ πρεσβευτοῦ περιέχει τὰ κυριώτερα, διατυποῖ συντόμως τὴν ἰδέαν, δὲν περιέχει ὁλόκληρον τὸ περιεχόμενον τοῦ ἐγγράφου τῶν καταστημάτων Στάϋερ, ὅπερ οὐδ’ αὐτὴ ἡ μετάφρασις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἡ εἰς χεῖρας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εὑρισκομένη, περιλαμβάνει· διότι ἐνταῦθα ἐκ τῶν ἐγγράφων ἀποδεικνύεται, ὅτι πρὸ τῆς ἀποφάσεως ταύτης τῶν καταστημάτων τοῦ νὰ ζητήσωσι παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς Ἑλληνικῆς Πρεσβείας ἐγγυήσεις, ὅτι οὐδεμία γενήσεται χρῆσις τοῦ ὅπλου τούτου πρὶν ἢ ἀσφαλισθῶσιν ὅτι εἰς οὐδὲν κεκτημένον προνόμιον προσκρούει, εἶχον ὑποβάλει εἰς ἔλεγχον τὸ ὅπλον τοῦτο δι’ ἰδίων πραγματογνωμόνων, καὶ ἐκ τοῦ ἐλέγχου τούτου προκύπτει, ὑπὸ δυνητικὸν τύπον ἐκφερόμενον, τὸ ὅτι θίγεται τὸ προνόμιον τῶν καταστημάτων. Καὶ ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἔγγραφον, ὅπερ δὲν ἀνεγνώσθη κατὰ τὸ μέρος τοῦτο ὑπὸ τοῦ ἐντίμου συναδέλφου, μὴ νομίσαντος ὅτι πρόκειται περὶ προνομίου (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ὑμετέρα ἐξοχότης ἐξεδήλωσε πρὸς ἡμᾶς τὴν ἐπιθυμίαν, ὅπως... κλπ.»

§56ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Τὸ ἀνέγνωσα αὐτολεξεί.

§57ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι· δὲν ἀνεγνώσατε τὸ μέρος τοῦτο. Λέγει ῥητῶς τὸ κατάστημα, ὅτι ὑπέβαλεν εἰς ἔλεγχον ἰδίων αὐτοῦ πραγματογνωμόνων τὰ ὅπλα, καὶ ἐγνώσθη ἐκ τῆς ἐξετάσεως ταύτης τῶν πραγματογνωμόνων, ὅτι «θὰ ἦτο δυνατὸν»—ὅπως ἐκφράζονται οἱ Γάλλοι συνήθως· ἡμεῖς Ἑλληνιστὶ θὰ ἐξεφραζόμεθα διαφορετικά,—«θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρηθῶσι μέρη τινὰ τῶν ὅπλων τούτων ὡς παραβιάζοντα δικαιώματα τρίτων, προερχόμενα ἀπὸ ἐν ἰσχύϊ προνόμια, καὶ διὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ δώσῃ εἰς τὸν νέον Φιλιππίδην τὰ σχέδια καὶ τὰ ὅπλα, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀναλάβῃ ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην τῶν δαπανῶν, αἵτινες δύνανται νὰ προκύψωσιν ἐναντίον τοῦ Ὁπλουργείου Στάϋερ ὡς ἐκ τῆς παραβιάσεως κεκτημένων προνομίων.» Εἶναι σαφὲς τὸ ἔγγραφον. Κυβερνήτης δ’ Ἕλλην, ὅστις ἤθελε παραβλέψει ταῦτα, ἤθελε βεβαίως ἐκθέσει τὸ Κράτος εἰς ζημίας σπουδαιοτάτας, καὶ ζημίας ὑλικὰς καὶ ζημίας πολιτικάς, καὶ ἤθελεν ἴσως τρέξει τὸν κίνδυνον, ἂν ὁ κ. Βουλευτὴς Κυθήρων διεπραγματεύετο οὕτω τὴν ὑπόθεσιν, ὢν Ὑπουργός, νὰ ἴδῃ τὰς θύρας Εἰδικοῦ Δικαστηρίου. Εἶναι λοιπὸν καταφανές, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον οὐδὲν ἄλλο ἢ τοῦτο, ὅπερ ἔπραξεν, ἠδύνατο νὰ πράξῃ. Καὶ ἂν δὲν εἶναι ἄξιον ἐπαίνου, διότι ἔπραξε τὸ καθῆκον αὑτοῦ, εἶναι ὅμως ἀνάγκη ν’ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι δὲν εἶναι παντελῶς ἄξιον μομφῆς. Ταῦτα ἀφορῶσιν εἰς τὸ μέρος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἐντίμου συναδέλφου, τὸ ἐπιρρῖπτον εὐθύνας ἐπὶ τῆς ἐνεργείας τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐνεργείας, ἥτις φαίνεται καὶ ἐκ τῶν σφραγίδων τῶν ἐγγράφων ὅτι δὲν ὑπῆρξε τόσον βραδεῖα, ὅσον ἠθέλησαν νὰ κατηγορήσωσιν αὐτοῦ· διότι τὸ ἔγγραφον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐξῆλθε τοῦ Ὑπουργείου τὴν 4 Μαΐου. Γνωρίζομεν ὅτι ἀπὸ Ὑπουργείου εἰς Ὑπουργεῖον ἡ ἀπόστασις καὶ ὁ χρόνος πρὸς ἄφιξιν τῶν ἐγγράφων, ἕνεκα τῶν διατυπώσεων, κατὰ μέσον ὅρον λογίζεται εἰς τρεῖς ἡμέρας.

§58ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Μοὶ ἐνθυμίζει ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν συνάδελφος, ὅτι τὸ ἔγγραφον αὐτὸ μοὶ τὸ ἐπέδωκε μόνος του εἰς τὴν οἰκίαν μου, καὶ συνεπῶς ἐννοεῖτε τὴν χρονοτριβὴν, ὅτι τὸ εἶχον ἐγὼ ἀρκετὰς ἡμέρας, καὶ ὅτι ἕνεκα τῶν ἀσχολιῶν μου δὲν ἠδυνήθην ἴσως νὰ τὸ ἀναγνώσω ἀμέσως. Τὸ ἀνέγνωσα καὶ τὸ παρέδωκα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ἰδοὺ ἡ ἐξήγησις τοῦ φοβεροῦ ἐγκλήματος!

§59ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐκ τῆς χρονολογίας φαίνεται, ὅτι θὰ τὸ παρελάβετε ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ ὑμετέρου συναδέλφου κατὰ τὸ μέχρι τῆς 15 Μαΐου διάστημα. Διὰ τοῦτο ἡ ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργοῦ μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν ἀποδεικνύει ἀμέλειαν, οὐδὲ δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν πρὸς ἐπίκρισιν. Ἀλλ’ ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης παράγεται καὶ δεύτερόν τι κεφάλαιον. Προκειμένου περὶ τοιούτου ὅπλου, ὁμολογουμένως καθ’ ὅλας τὰς γνώμας περιλαμβάνοντος τελειοποίησιν ἀξίαν πολλῆς προσοχῆς, ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ μεριμνήσῃ, ἵνα ὑποβάλῃ αὐτὸ εἰς ἐξέτασιν πρὸς χρησιμοποίησιν τῆς τοιαύτης ἐφευρέσεως, ἐν ᾗ περιπτώσει ἀπεδεικνύετο ὅτι θὰ ἦτο ὠφέλιμος ἡ χρησιμοποίησις. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, ἐμφανιζομένης τοιαύτης αἰτήσεως, περιβεβλημένης ὑπὸ πάσης ἐγγυήσεως ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τυχαίας τινὸς αἰτήσεως, εἴτε ἡ Κυβέρνησις εἶχε δεδομένην ἤδη παραγγελίαν εἴτε οὐχί, ἄξιον τοῦ κόπου ἦτο καὶ καθῆκον εἶχεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ τὸ ὅπλον τοῦτο εἰς ἐξέτασιν. Καὶ δὲν θέλω νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι, διότι μέχρι τῆς ἡμέρας ταύτης δὲν ὑπέβαλε τοῦτο, ὡς ἐκ τούτου ἐγείρονται δίκαιαι κατακρίσεις· θέλω νὰ εἴπω μόνον, ὅτι περὶ τοῦ θέματος τούτου, ὅπερ κατὰ μῆνα Μάϊον ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπεβλήθη, θέματος ἐξετάσεως ὅπλου τοιαύτης ἀξίας, ὁποῖον φαίνεται ὅτι εἶναι τὸ ὅπλον τοῦτο, ὤφειλε νὰ ἀσχοληθῇ ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, καὶ ἂν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐξετάσεως δὲν ἔμελλε νὰ ἦναι ὠφέλιμον ἐπὶ τοῦ παρόντος, διότι ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἦτο δεσμευμένη δι’ ἀποφάσεως ἄλλης.

§60ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἠθέλησα νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πληροφορίας ἰδιωτικὰς, τὰς ὁποίας εἶχον, διότι ἐνόμισα ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ κάμω χρῆσιν αὐτῶν. Ἐὰν αἱ πληροφορίαι μου ἦναι ἀκριβεῖς, φαίνεται ὅτι τὸ ὅπλον τοῦτο εἶναι κρᾶμα τοῦ ὅπλου Μάνλιχερ–Σενάουερ, Μάνλιχερ τοῦ Αὐστριακοῦ καὶ Μάουζερ.

§61ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀλλ’ ἀκριβῶς αἱ τελειοποιήσεις τῶν ἐφευρέσεων ἀποτελοῦνται ἐκ κραμάτων. Ἡ μία ἐφεύρεσις τελειοποιεῖ τὴν ἄλλην. Ὁ Σενάουερ ἐτελειοποίησε τὸν Μάνλιχερ. Ὁ Φιλιππίδης ἴσως ἐτελειοποίησεν ἀμφοτέρους, καὶ ἴσως ἠθέλομεν λογισθῆ εὐτυχεῖς, ἂν εὑρισκόμεθα εἰς θέσιν, ὅπως τὴν τελευταίαν ταύτην, ἂν ἦναι πραγματικὴ τελειοποίησις, κατονομάσωμεν ὅπλον Μάνλιχερ–Σενάουερ–Φιλιππίδου· καὶ ἂν ἠδυνάμεθα νὰ παραγγείλωμεν τὸ σύστημα τὸ τελειοποιηθέν, εἶναι προφανές, ὅτι ὠφείλομεν νὰ τὸ παραγγείλωμεν. Κατ’ ἀρχὴν μικρὰ Κράτη δὲν πρέπει νὰ εἰσάγωσιν ἴδια συστήματα, διότι καὶ δὲν ἔχουσι τὴν δύναμιν νὰ κατασκευάζωσιν αὐτὰ εὐθηνὰ, καὶ δὲν δύνανται ν’ ἀπορρίπτωσιν αὐτὰ εἰς πρώτην περίστασιν· ἀλλ’ ὅτε πρόκειται περὶ ὅπλου τελειοποιοῦντος τὸ Μάνλιχερ–Σενάουερ, — καὶ τοῦτο ἀπεδείχθη, — ἂν ἄλλη τις ὑποχρέωσις δὲν ἠμπόδιζεν ἡμᾶς πρὸς τοῦτο, θὰ ἦτο εὐτύχημα καὶ τιμὴ νὰ ἔχωμεν ὅπλον τελειότερον τοῦ Μάνλιχερ–Σενάουερ ἐξ ἔργου ἑλληνικοῦ, ἄνευ προσθήκης εἰς τὴν τιμὴν τοῦ Μάνλιχερ–Σενάουερ. Ὑπὸ ταύτην τὴν ἔποψιν παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, παντελῶς μὴ ἀνακόπτοντα τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ πρὸς προμήθειαν ὅπλων μετὰ τὰς ἀποφάσεις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης, νὰ μὴ διστάσῃ νὰ προβῇ εἰς τὴν τοιαύτην ἐξέτασιν. Διότι, ἐὰν ἡ ἐξέτασις πορίσῃ εἰς αὐτὸν τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὸ ὅπλον τοῦτο εἶναι τελειότερον, δύναται νὰ πορίσῃ καὶ τὸ ἄλλο συμπέρασμα, μετ’ ἐξέτασιν κατ’ ἀντιμολίαν πρὸς τὸ κατάστημα Στάϋερ, ὅτι, κατ’ οὐδὲν προσβαλλομένου τοῦ προνομίου αὐτοῦ, θὰ ἦτο δυνατὸν τὴν δευτέραν παραγγελίαν νὰ ποιήσηται ὅπλων Φιλιππίδου, διότι τὸ ὅπλον τοῦτο, ὂν ἁπλῶς τελειότερον, κατ’ οὐδὲν θὰ διαφέρῃ κατὰ βάσιν τοῦ ἄλλου. Καὶ τῆς πρώτης παραγγελίας οὔσης 20,000, εἶναι δυνατὸν ἴσως, ὅταν τὰ ὅπλα ταῦτα τεθῶσιν εἰς τὰς ἀποθήκας εἰς ἐφεδρείαν, νὰ θέσωμεν εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν τὰ ὅπλα τὰ τελειότερα. Ἡ δαπάνη πρὸς ἐξέτασιν δὲν πρέπει νὰ ἐμποδίσῃ ἡμᾶς τοῦ νὰ προβῶμεν πρὸς ἐξέτασιν αὐτῶν καὶ ἔχομεν καθῆκον εἰς τοῦτο. Λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ συναδέλφου καὶ ἐξ ἄλλων, λέγω, ὅτι εὐτυχῶς ἔχω τὴν γνώμην στρατιωτικοῦ διακεκριμένου Ἕλληνος, ὅστις διῆλθε καὶ διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις ἐξ ἀφορμῆς τοῦ Φιλιππίδου μοὶ ὡμίλησε καὶ περὶ ἄλλου ἐφευρέτου, μὴ ἐξελθόντος τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ χαρακτηριζομένου ἐπίσης σπουδαίου, ὡς ὁ κ. Φιλιππίδης. Καθ’ ὅσον εἰς ἐμὲ ἐπετρέπετο, μὴ κατανοοῦντα εἰδικῶς τὰ τῶν ὅπλων, ἰδὼν χειριζόμενον τὸ ὅπλον τοῦ ἐφευρέτου τούτου ἐθαύμασα· ἀλλ’ ὁ θαυμασμὸς ἀμαθοῦς βεβαίως μικρὰν δύναται νὰ ἔχῃ σημασίαν. Ἐγώ, ὅστις δὲν εἶμαι περὶ τὰ ὅπλα ἐντριβὴς, ὡς ὁ κ. ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς, ἐν τῇ ἁπλουστάτῃ μου πείρᾳ κατεπλάγην, ὅτε εἶδον τὴν λειτουργίαν τοῦ ὅπλου τούτου. Καὶ λέγω περὶ τοῦ ὅπλου τοῦ ἀρχιτεχνίτου Βλασοπούλου. Ἄν δὲ δὲν εἶχον τὴν γνώμην διακεκριμένου ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, δὲν ἤθελον τολμήσει, δοθείσης ἀφορμῆς, οὔτε τοῦ ἐφευρέτου τὸ ὄνομα οὔτε τὴν ἐφεύρεσιν αὐτοῦ ἐν τῇ Βουλῇ νὰ ἀναφέρω. Ἐκράτησα σημείωσιν περὶ τῶν γνωμῶν τοῦ ἀνωτέρου αὐτοῦ ἀξιωματικοῦ, ὥστε ἐπελθούσης ἀφορμῆς νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς ἐφευρέσεως Βλασοπούλου, ὡς ὡμίλησα περὶ τῆς ἐφευρέσεως Φιλιππίδου. Ἰδοὺ δὲ αἱ λεπτομέρειαι, ἃς ἐσημείωσα ἐνταῦθα (ἀναγινώσκει): «1) Σωλὴν Μάνλιχερ. 2) Ἐξαρτύματα σωλῆνος καὶ ξιφολόγχη Μάνλιχερ. 3) Μηχάνημα ἁπλούστατον, συγκείμενον ἐκ τεσσάρων μόνον τεμαχίων, ἐνῷ τὸ τοῦ Μάνλιχερ συγκροτεῖται ἐκ δώδεκα, τὸ δὲ τοῦ Μάουζερ ἐξ ἐννέα. Λύεται ἀκαριαίως, οὕτως εἰπεῖν, εὐκόλως καὶ ἀκόπως, ἄνευ χρήσεως ἐργαλείου. Καθαρίζεται ἑπομένως ταχέως καὶ εὐχερῶς. 4) Τὸ μηχάνημα αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ προφυλάσσεται ἐπαρκέστατα ἀπὸ τῆς ἐπιδράσεως τοῦ κονιορτοῦ. 5) Ἀσφάλεια εὐχερὴς καὶ ἀνεπίδεκτος διαταράξεως ἀπὸ τυχαίου συμβεβηκότος. Εὐκολωτάτη ἡ χρησιμοποίησις αὐτῆς. 6) Δύο κινήσεις πρὸς ἐκτόξευσιν ἑκάστης βολίδος. Ἄνοιγμα καὶ κλείσιμον τοῦ φυλακτῆρος. 7) Βάρος δύο ὀκάδες καὶ ἑκατὸν δράμια. Ἐλαφρότερον τοῦ τυφεκίου Μάνλιχερ, πολὺ δὲ περισσότερον τοῦ τοῦ Μάουζερ (τὸ βάρος λογιζόμενον ἄνευ τῆς λόγχης). 8) Τὸ πέδιλον φέρει ἐντομὴν, δι’ ἧς τὸ τυφέκιον προσαρτᾶται εἰς χαλύβδινον κομβίον, φερόμενον ἐπὶ ἱμάντος ἀναρτωμένου ἀπὸ τοῦ δεξιοῦ ὤμου. Ἡ ἐξάρτυσις αὕτη τοῦ τυφεκίου καθιστᾷ εὔκολον καὶ σχεδὸν ἄκοπον τὴν σκόπευσιν. Ἅπαξ τὸ τυφέκιον κανονισθῇ εἰς τὴν θέσιν τῆς σκοπεύσεως, μένει εἰς αὐτὴν διαρκῶς κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πυρὸς, μὴ ἐξαιρουμένης καὶ τῆς περιστάσεως, καθ’ ἣν ἀναγεμίζεται τὸ τυφέκιον. Ἡ ἐπινόησις αὕτη διευκολύνει πολὺ τὴν σκόπευσιν οὐ μόνον ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ ὀρθίως πυροβολοῦντος, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς τοῦ γονυπετῶς καὶ τῆς τοῦ πρηνηδόν.» Σημείωσις δευτέρα (ἀναγινώσκει): «Ἀλλὰ καὶ αἱ ἐπινοήσεις τοῦ Φιλίππου Φιλιππίδου εἶναι σπουδαιόταται, ἄξιαι δὲ πάσης προσοχῆς καὶ μελέτης. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει παραγγείλει τὴν κατασκευὴν τυφεκίου ἑκατέρας τῶν ἐπινοήσεων τοῦ νέου τούτου εἴς τι ὁπλοποιεῖον τῆς Αὐστρίας (τοῦ Steyr, ὑποθέτω). Φρονήσεως ἔργον ἔσται, προτοῦ ἡ Κυβέρνησις προβῇ εἰς τελείαν καὶ ὁριστικὴν ἀπόφασιν πρὸς προμήθειαν τυφεκίου, νὰ παραγγείλῃ ἱκανὴν ποσότητα τυφεκίων τῶν ἐπινοήσεων τοῦ τε Φιλιππίδου καὶ Βλασοπούλου, καὶ νὰ ὑποβάλῃ αὐτὰ εἰς τὰς συνήθεις δοκιμάς.» Ταῦτα εἶναι λόγοι ἀξιωματικοῦ λεχθέντες μοι, ἵνα κατασταθῇ εἰς ἐμὲ δυνατὸν, διατυπῶν τὴν τοιαύτην προκαταρκτικὴν γνώμην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ παρακαλέσω, ὅπως μὴ διστάσῃ νὰ συστήσῃ ἐπιτροπὴν πρὸς μελέτην τοῦ πράγματος καὶ ἔκθεσιν γνώμης περί τε τῆς ἀξίας τοῦ ὅπλου καὶ τῆς χρησιμότητος αὐτοῦ, ἂν τυχὸν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πρόκηται νὰ παραγγείλῃ ὅπλα.

§62ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ Συμβουλευτικὸν Τμῆμα τοῦ Πυροβολικοῦ ἐξήτασε τὸ ὅπλον Βλασοπούλου.

§63ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὡς μοὶ εἶπον, ὄχι.

§64Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Χαίρω, ὅτι ἐδόθη εὐκαιρία εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δηλώσῃ, ὅτι ἀπεφύγομεν τὸν κίνδυνον νὰ προμηθευθῶμεν ὅπλα ἄχρηστα διὰ τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν, ὡς διεδίδετο. Νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἦναι δύσκολον νὰ εὐαρεστηθῇ ὁ κύριος Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ ὅλα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, δηλαδὴ τὴν παραγγελίαν τοῦ Ὑπουργείου πρὸς τὰς διαφόρους ἐπιτροπὰς, καὶ τὰς γνώμας αὐτῶν ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τοῦ ὅπλου Μάνλιχερ–Σενάουερ. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κύριος Ὑπουργὸς εὑρίσκεται πρὸ τετελεσμένου γεγονότος, τῆς παραδοχῆς τοῦ ὅπλου Μάνλιχερ–Σενάουερ, — τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυσάρεστον κατὰ τὴν παροῦσαν περίστασιν, — ὑπάρχει ὑπόνοια, μὴ τυχὸν εὑρίσκεται πρὸ τοιούτου γεγονότος, ἀλλὰ δυσαρέστου, ὅσον ἀφορᾷ καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς προμηθείας πυροβόλων διὰ τὸν στρατόν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, νὰ καταθέσῃ τὴν σχετικὴν ἀπόφασιν — ἐὰν ὑπάρχῃ τοιαύτη — τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Ἀμύνης ἐπὶ τούτου.

§65Κ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν δύναμαι νὰ προβῶ εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ ὅπλου Μάνλιχερ–Σενάουερ, διότι εὑρίσκομαι εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ὁπλοποιείου Στάϋερ. Μετὰ τὸ πέρας τῶν διαπραγματεύσεων, — ὅπερ ἐλπίζω ὅτι θέλει ἐπέλθει πολὺ ταχέως, — θέλω καταθέσει τὰ ἔγγραφα, πρὸς φωτισμὸν τῆς Βουλῆς. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου ζητήματος δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ δώσω ἀπάντησιν, διότι δὲν ἐμελέτησα αὐτὸ ἀκόμη.

§66Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Παρηκολούθησα μετὰ πολλῆς προσοχῆς τὴν συζήτησιν, ἥτις διεξήχθη. Ἤκουσα τὴν ἐπὶ τοῦ θέματος ἀνάπτυξιν τοῦ ἐκ Κυθήρων βουλευτοῦ καὶ φίλου μου κυρίου Στάη. Ὁ κύριος Βουλευτὴς Κυθήρων ἀνέπτυξε τὸ θέμα κατὰ τὴν ἰδιοσυγκρασίαν αὑτοῦ, τὴν ὀλίγον ἐπιθετικήν, ἀλλὰ τὸ ἀνέπτυξεν ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ καὶ ἀκριβείᾳ. Εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κυθήρων ἀπήντησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀμφισβητήσας τὰ πορίσματα, εἰς τὰ ὁποῖα ὁ κύριος Βουλευτὴς Κυθήρων κατέληξε. Μετὰ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἔλαβε τὸν λόγον ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς, ὅστις, ὅτε ἤρξατο τῆς ἀγορεύσεώς του, ἐνόμιζον ὅτι ἤθελε συνηγορήσει ὑπὲρ τῆς ἐνεργείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ κατὰ παράδοξον σύμπτωσιν κατέληξεν εἰς τὰ αὐτὰ πορίσματα, εἰς τὰ ὁποῖα εἶχε καταλήξει ὁ κ. ἐκ Κυθήρων Βουλευτής.

§67ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διακόψω, ἐπειδὴ ἑρμηνεύετε τοὺς λόγους μου;

§68Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ ἑρμηνεύω αὐτούς, ὅπως τοὺς ἀντελήφθην, ἐὰν δὲ δὲν ἀνταποκρίνωμαι εἰς τὴν ἔννοιαν αὐτῶν, δύνασθε κατόπιν νὰ ἀντείπητε. Ὁ κ. Βουλευτὴς Κυθήρων δὲν κατέκρινε τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ, προβάντος εἰς παραγγελίαν ὅπλων Μάνλιχερ–Σενάουερ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εὑρέθη πρὸ ἀποφάσεως, ἣν ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Ἀμύνης εἶχε πρὸ πολλοῦ λάβει, ἵνα γείνῃ παραγγελία ὅπλων Μάνλιχερ–Σενάουερ, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ γείνωσι δοκιμαί, ὅπως ἀποδειχθῇ, ἂν ὁ μηχανισμὸς τοῦ ὅπλου τούτου, ὁ ἐφευρεθεὶς ὑπὸ τοῦ Σενάουερ, παρουσιάζει ἀντοχὴν τοιαύτην, ὥστε νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν παραγγελίαν τοῦ ὅπλου ἐκείνου. Διότι αἱ βλητικαὶ ἰδιότητες τοῦ ὅπλου εἶχον ἐξετασθῆ, ἐπρόκειτο δὲ νὰ ἐξακριβωθῇ, ἂν τὸ μηχάνημα τὸ ὑπὸ τοῦ Σενάουερ κυρίως ἐπινοηθέν, καὶ τὸ ὁποῖον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἔχει περιστροφικὴν κίνησιν, ἐνῷ τὸ μηχάνημα τοῦ Μάνλιχερ δὲν ἔχει τοιαύτην, ἄν, λέγω, τὸ μηχάνημα τοῦτο ἔχει τὴν ἀπαιτουμένην ἀντοχήν. Ἐν τούτοις ἐπῆλθεν ἡ πτῶσις τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἡ δὲ διάδοχος Κυβέρνησις φαίνεται ὅτι ἀπεδέχθη τὴν ἀπόφασιν, ἣν εἶχε λάβει ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Ἀμύνης, καὶ προέβη εἰς δοκιμασίαν τοῦ ὅπλου, ἥτις ἀπέδειξεν, ὅτι τὸ ὅπλον τοῦτο ἔχει τὰς ἰδιότητας, τὰς ὁποίας ἔπρεπε νὰ ἔχῃ, ὅπως γείνῃ ἡ παραγγελία· καὶ μανθάνομεν νῦν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται νὰ προβῇ εἰς παραγγελίαν, ἢ προέβη ἤδη εἰς ταύτην. Ἐν τούτοις παρουσιάσθη τὸ ζήτημα τοῦ ὅπλου Φιλιππίδου, ὡς πρὸς τὸ ὁποῖον ἐξάγεται ἐκ τῶν ἐγγράφων, καὶ τὸ ἀνομολογεῖ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς Κυθήρων, καὶ πάντες πρέπει νὰ τὸ ἀνομολογήσωμεν, ὅτι κατεσκευάσθη παραγγελία τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μὴ ὑπερβῇ ὡρισμένον ποσόν. Φαίνεται ὅτι ὑπερέβη τὸ ποσόν, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε τὸ ὅπλον τοῦτο κατεσκευάσθη. Ἐπὶ τοῦ ὅπλου τούτου ἔχομεν δύο ἐκθέσεις, μίαν τοῦ ἐν Βιέννῃ πρεσβευτοῦ, ὅστις γνωρίζει ἡμῖν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβε παρ’ ἀκολούθου στρατιωτικοῦ Μεγάλης Δυνάμεως, ὅτι τὸ ὅπλον τοῦτο ἔχει ἰδιότητάς τινας, — καὶ ὅταν ὁμιλῇ περὶ τοῦ ὅπλου, ὁμιλεῖ περὶ τοῦ μέρους τοῦ μεταρρυθμισθέντος ὑπὸ τοῦ Σενάουερ, δηλ. περὶ τοῦ μηχανήματος τοῦ ὅπλου, — ὅτι ἔχει ἰδιότητάς τινας ἀξίας προσοχῆς καὶ μελέτης, καὶ ἑτέραν τοῦ ἐργοστασίου Στάϋερ. Τί δὲ λέγει ἡ ἔκθεσις τοῦ ἐργοστασίου; Ἡ ἔκθεσις αὐτοῦ δὲν ἀμφισβητεῖ τὰς ἰδιότητας τῆς ἐφευρέσεως Φιλιππίδου, ἀλλὰ λέγει, ὅτι ἡ ἐφεύρεσις αὕτη δυνατὸν νὰ περιέχῃ μέρη τινὰ προσκρούοντα πρὸς ἄλλα προνόμια, ἤδη παραχωρηθέντα. Ἀλλὰ τοῦτο λέγει καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ πρεσβευτοῦ, ὅτι δηλαδὴ εἶναι πιθανὸν νὰ ὑπάρχωσι μέρη τινὰ ἐν τῇ ἐπινοήσει προσκρούοντα πρὸς ἄλλα προνόμια ὑπάρχοντα, καὶ τὸ ἐργοστάσιον, λέγει, δὲν δύναται νὰ παραδώσῃ τὰ ὅπλα ἢ ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἐγγυηθῇ ὅτι δὲν θὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ ὅπλον Φιλιππίδου πρὶν ἢ λυθῶσιν αὐτὰ τὰ ζητήματα· δηλαδὴ τί νὰ λυθῇ; ἂν ἡ ἀνακάλυψις τοῦ Φιλιππίδου προσκρούει πρὸς ἄλλας ἀνακαλύψεις καὶ ἄλλα προνόμια. Ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, φρονῶ ὅτι τὴν ἐγγύησιν ταύτην δύναται εὐκόλως νὰ δώσῃ, διότι δὲν πρόκειται νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ ὅπλον Φιλιππίδου πρὶν ἢ ἀποδειχθῇ ὅτι τὸ ὅπλον τοῦτο δὲν προσκρούει εἰς ἄλλας ἐφευρέσεις καὶ ἄλλα προνόμια, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ὁ Φιλιππίδης ᾐτήσατο τὸ προνόμιον ἐν Αὐστρίᾳ, ἐν Αὐστρίᾳ δὲ δὲν θὰ δοθῇ εἰς αὐτὸν προνόμιον, καθ’ ὅσον τυχὸν ἤθελε κριθῆ διὰ καταλλήλου ἐξετάσεως, ὅτι προσκρούει εἰς ἄλλα προνόμια· καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τῆς ἐρεύνης, ἡ ὁποία γίνεται πρὸ τῆς χορηγίας τοῦ προνομίου. Δὲν βλέπω λοιπὸν τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους τρέχει ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν λάβῃ τὸ ὅπλον Φιλιππίδου, καὶ λαμβάνουσα αὐτὸ προβῇ εἰς τὰς δοκιμὰς, τὰς ὁποίας συνέστησε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής· καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι εἰς τὰ καθέκαστα συναντῶνται οἱ δύο κύριοι Βουλευταί. Ἐλέχθη, ὅτι ὁ κ. ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς κατηγόρησε τὴν Κυβέρνησιν. Οὐδεμίαν κατηγορίαν ἀπηύθυνε. Βεβαίως ἐν τῇ ἀγορεύσει του ὑπῆρξεν ὀλίγον ἐπιθετικὸς, ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα διεχειρίσθη, τὰ διεχειρίσθη ἐν πληρεστάτῃ γνώσει καὶ μετὰ μελέτην ἀκριβῆ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξε. Λοιπὸν ὑπάρχει συμφωνία πλήρης, ὡς πρὸς τοῦτο, μεταξὺ τῶν δύο κ. Βουλευτῶν, ὅτι καλὸν εἶναι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς δοκιμὰς, ὅπως ἀποδειχθῇ, ἂν ἡ ἐφεύρεσις τοῦ Φιλιππίδου, ἡ κριθεῖσα οὐ μόνον ὑπὸ τοῦ πρεσβευτοῦ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ στρατιωτικοῦ ἀκολούθου Μεγάλης Δυνάμεως — ὅπερ ἔχει σημασίαν — ὡς ἐνέχουσα σπουδαιότητα, ἢ θεωρηθεῖσα καὶ ὑπὸ ἀξιωματικῶν τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ λίαν διακεκριμένων ὡς ἐνέχουσα σπουδαιότητα, ἂν πράγματι ἔχει τοιαύτην σπουδαιότητα. Ἐὰν δὲ ἤθελεν ἀποδειχθῇ ἐκ τῶν δοκιμῶν, ὅτι τὸ ὑπὸ τοῦ Φιλιππίδου ἐφευρεθὲν μηχάνημα εἶναι ἀνώτερον καὶ τελειότερον τοῦ ὅπλου Μάνλιχερ–Σενάουερ, ἐρωτῶ, δὲν θὰ γένηται χρῆσις εἰς τὸ μέλλον τοῦ μηχανήματος τούτου; Προσέθηκε δὲ εἰς τὴν ὁμιλίαν του ὁ κ. ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς, ὅτι θὰ ἦτο ἴσως δυνατὸν, ἡ Κυβέρνησις, προβαίνουσα εἰς σύναψιν συμβολαίου μετὰ τοῦ Μάνλιχερ, — διότι ὅλοι φρονοῦσιν ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀναβληθῇ τοῦτο, καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ἔτι, ὅτι θὰ εὑρεθῶσι τὰ τοῦ Φιλιππίδου μηχανήματα τελειότερα, — νὰ προσπαθήσῃ, ἵνα συναινέσῃ τὸ ἐργοστάσιον Στάϋερ, ὅπως, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελεν εὑρεθῇ ὅτι ἡ ἐφεύρεσις τοῦ Φιλιππίδου εἶναι καλλιτέρα, μεταβάλῃ τὸ μηχάνημα τοῦ ὅπλου κατὰ τὰς ὑποδείξεις τοῦ Φιλιππίδου. Εἶναι δὲ πιθανὸν νὰ δεχθῇ τὸ ἐργοστάσιον, διότι δὲν πρόκειται περὶ μεταβολῆς τοῦ ὅπλου, διότι καὶ ἡ κάννα καὶ ὅλα τὰ μέρη τοῦ ὅπλου μένουσι τὰ αὐτά, ἐκτὸς τοῦ μηχανισμοῦ τοῦ κινητοῦ οὐραίου, ὅστις πρόκειται νὰ μεταβληθῇ. Ἐδῶ εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν προτάσεων, ἃς ἔκαμεν ὁ κ. ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς καὶ ἃς ὀρθότατα ἀπεδέχθη ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, καὶ τῶν ἀντιρρήσεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν φρονῶ ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ εἴπῃ οὗτος, ὅτι δὲν θὰ δεχθῇ νὰ κάμῃ τὰς δοκιμάς. Ἑπομένως παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀναγράψῃ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τὴν ἀναγκαίαν πίστωσιν, ὅπως προβῇ εἰς τὴν ἀγορὰν τοῦ ὅπλου τῆς ἐφευρέσεως Φιλιππίδου, προβῇ δὲ εἰς δοκιμὰς τοῦ ὅπλου τούτου, ἵνα ἀποδειχθῇ, ἂν τοῦτο ἔχει ἰδιότητας καλλιτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ μηχανισμὸς τοῦ ὅπλου Μάνλιχερ– Σενάουερ. Δεύτερον νὰ καταβάλῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προσπαθείας, ὅπως, εἰ δυνατόν, πείσῃ τὸ ἐργοστάσιον Στάϋερ νὰ δεχθῇ ἐν τῷ συναφθησομένῳ συμβολαίῳ ὅρον, ὅτι, καθ’ ἣν περίπτωσιν ἤθελεν ἐκ τῶν δοκιμῶν ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ ἐφεύρεσις τοῦ Φιλιππίδου δίδει ἀποτελέσματα καλλίτερα, καὶ ὅτι θὰ ἔχωμεν διὰ τοῦ μηχανισμοῦ τούτου ὅπλα καλλίτερα τοῦ συστήματος, τοῦ σήμερον ὑπάρχοντος, Μάνλιχερ–Σενάουερ, νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἐργοστάσιον τοῦτο τὰς μεταβολὰς τὰς ἀπαιτηθησομένας κατὰ τὰς ὑποδείξεις τοῦ Φιλιππίδου εἰς τὰ ὅπλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διὰ λογαριασμὸν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως θὰ κατασκευάσῃ. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω, καὶ νομίζω ὅτι ἐν συνόψει ἐξέθηκα τὰς ἰδέας, αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν ἐνταῦθα.

§69Γ. ΚΟΡΠΑΣ. Ἐξ ὅσων ἠκούσαμεν παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κυθήρων καὶ ἐξ ὅσων ἠκούσαμεν παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἀττικῆς καὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Κερκύρας, πάντες, νομίζω, ἐπείσθημεν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐπουσιωδῶν πραγμάτων, ἀλλὰ πρόκειται περὶ σπουδαιοτάτης καὶ σοβαρᾶς ἐφευρέσεως. Τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσεν ὁ κ. Βουλευτὴς Κυθήρων, ἀληθῶς περιέχουσι φράσεις καὶ ἰδέας, εἰς τὰς ὁποίας ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν μεγάλην προσοχήν. Τὸν νέον Φιλιππίδην δὲν γνωρίζω προσωπικῶς. Γνωρίζω μόνον, ὅτι εἶναι εὐφυής, καὶ ὅτι τὸ μηχάνημα, τὸ ὁποῖον κατεσκεύασεν ἐν τοῖς ἐργοστασίοις Στάϋερ, ἀποσταλεὶς ἐκεῖ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι μηχάνημα τὰ μάλα εὐφυές. Ἀλλὰ γεννᾶται ἡ ὑπόνοια, ἢ μᾶλλον τὸ κατάστημα Στάϋερ διὰ γνωμοδοτήσεώς του ἀποφαίνεται, ὅτι μέρη τινὰ τοῦ μηχανήματος τούτου προσομοιάζουσι πρὸς τὰ μηχανήματα τοῦ ὅπλου, τὸ ὁποῖον κατασκευάζει τὸ κατάστημα Στάϋερ. Ἀλλὰ διὰ νὰ βεβαιωθῶμεν περὶ τούτου, πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ ὅπλον· διὰ νὰ πεισθῶμεν δὲ περὶ τῆς ἀξίας τοῦ ὅπλου, πρέπει τοῦτο νὰ δοκιμασθῇ, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ συμφωνῶ πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους προαγορεύσαντας, ὅτι δίκαιον καὶ ὀρθὸν εἶναι, εἰς ἐποχὴν μάλιστα, καθ’ ἣν πάντα τὰ Κράτη ἀσχολοῦνται ν’ ἀποκτήσωσιν ὅπλον ἰδίας αὐτῶν ἐφευρέσεως, ἡμεῖς δ’ ἔχομεν ἐφεύρεσιν, περὶ τῆς ὁποίας οἱ δυνάμενοι νὰ κρίνωσιν ἀποφαίνονται ὅτι εἶναι ἐπιτυχής, δίκαιον, λέγω, εἶναι, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ζητήσῃ τὸ ὅπλον τοῦτο καὶ τὸ ὑποβάλῃ εἰς δοκιμάς, ἀφοῦ μάλιστα ἡ πρὸς τοῦτο δαπάνη δὲν εἶναι μεγάλη — ὑποθέτω ὅτι δὲν θὰ ὑπερβῇ τὰς χιλίας δραχμὰς ἡ δαπάνη διὰ τὴν ἐνταῦθα δοκιμήν, ἐκτός, ἐννοεῖται, τῆς πληρωμῆς πρὸς τὸ κατάστημα. Ὀφείλομεν δὲ νὰ βεβαιωθῶμεν, ὅτι τὰ μέρη, τὰ ὁποῖα ἐτροποποίησε διὰ τῆς ἐφευρέσεώς του ὁ Φιλιππίδης, δὲν προσκρούουσιν εἰς προνόμια ἄλλα, ἀνεγνωρισμένα, καὶ ὅτι τὸ ὅπλον τοῦτο, τροποποιηθὲν διὰ τῆς ἐφευρέσεως τοῦ Φιλιππίδου, θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ καταστῇ ὅπλον τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μπουφίδης ἔχει τὸν λόγον.

§71Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι ὁ ὑποβαλὼν τὴν ἐπερώτησιν, ὅπως κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα, καὶ ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω δύο λέξεις, καίτοι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Κερκύρας καὶ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐξήντλησεν ἐντελῶς τὸ θέμα. Ἔχω, λέγω, τὴν ὑποχρέωσιν νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος, διὰ νὰ ὑποβάλω ἓν παράπονον. Ἡ ἀπάντησις τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν πρὸς τὸν ἐπερωτήσαντα Βουλευτὴν εἶχε ποιάν τινα τάσιν ἐπιθέσεως πρὸς τὴν ἐπερώτησιν. Ἔχω, φαίνεται, τὴν ἀτυχίαν νὰ θεωρῆται πᾶσα ὑπογραφή μου εἰς ἐπερώτησιν ὡς ἐνδεικνύουσα τάσιν ἐπιθέσεως.

§72ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τάσιν ἐπιθέσεως;

§73Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τάσιν ἐπιθέσεως... ἐνῷ ὁμολογῶ, ὅτι πᾶν ἄλλο εἶχον ἐν νῷ, ὅτε ὑπέβαλον τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, παρὰ ὅτι πρόκειται περὶ πράξεως, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἤθελεν εἶναι εἴτε ἡ ὑπηρεσία εἴτε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προσωπικῶς ἄξιος ἐπιθέσεως. Ἐξ ἀρχῆς ἐξέλαβον τὴν ὑπόθεσιν ὡς καθαρῶς ἑλληνικήν, ὡς ἐντελῶς οἰκογενειακήν, περὶ τῆς ὁποίας εἶχον τὴν ἐπιθυμίαν νὰ προκαλέσω μίαν σύσκεψιν πάντων ἡμῶν περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ διεξαγάγωμεν ὑπόθεσιν ἀφορῶσαν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Ἀλλὰ, ἐπαναλαμβάνω, ἕνεκα τῆς ἀτυχίας ταύτης ἐδόθη ἀπάντησις ἐπιθετικὴ ἐν τῷ ἐγγράφῳ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διότι ἀποδίδεται εἰς τὸν ἐπερωτήσαντα ἡ πρόθεσις νὰ κακίσῃ δῆθεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διότι πρὶν ἢ προβῇ εἰς τὴν συμφωνίαν περὶ ἀγορᾶς ὅπλων δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰ περὶ τοῦ ὅπλου Φιλιππίδου, ἐνῷ περὶ τοιούτου πράγματος δὲν πρόκειται. Τόσον δὲ τοῦτο εἶναι βέβαιον, ὥστε ὁ ἀναπτύξας τὴν ἐπερώτησιν κ. συνάδελφος, ἀσχέτως πρὸς τὸν τόνον τῆς ὁμιλίας αὐτοῦ, οὐδαμῶς οὐδὲ πόρρωθεν ἠθέλησε νὰ ὑποβάλῃ τοιαύτην αἰτίασιν· τοὐναντίον μάλιστα ῥητῶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἐνόει ποτὲ, ὅτι ἡ ἐξέτασις τῆς ὑποθέσεως τοῦ ὅπλου Φιλιππίδου ἤθελε σταματήσει τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ περὶ τὴν προμήθειαν τῶν ὅπλων. Οὕτω δὲ ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ἦτο ἐντελῶς περιττὴ ἡ ὑπεράσπισις τῆς ὑποθέσεως, ἣν ἀνέλαβεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς· διότι ὑπεράσπισιν ἀναλαμβάνει τις ἀπέναντι κατηγορίας, ἀλλ’ ὅταν κατηγορία δὲν ὑπάρχῃ, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ὑπερασπίσεως. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ, εἶναι ἀκριβῶς ὅ,τι ὁ ἀξιότιμος κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς εἶπε, τουτέστιν, ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς νέου, ὁ ὁποῖος ἐπεδείξατο ἔκτακτον ἰδιοφυΐαν, ὁμολογουμένην ὑφ’ ὅλων, ὅσοι ἐπελήφθησαν ὁπωσδήποτε τῆς ἐξετάσεως τῆς ἐφευρέσεως αὐτοῦ, ἀλλὰ κυρίως κατ’ ἐμὲ ἀναγνωριζομένην καὶ διὰ τοῦ ἐγγράφου τῶν καταστημάτων Στάϋερ, — διότι εἰς αὐτὸ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν. — Ὁ τρόπος, μετὰ τοῦ ὁποίου πραγματεύεται τὸ θέμα τὸ κατάστημα, καὶ ἡ ἐπιθυμία, ὅπως ῥίψῃ ὑπονοίας, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προσκρούσῃ ἡ ἐφεύρεσις πρὸς ἄλλα προνόμια, καὶ ἡ διὰ τῶν γραμμῶν διαφαινομένη ἐπιθυμία, ὅπως μὴ ἐξετασθῇ κἂν ἡ ἐφεύρεσις τοῦ νέου Φιλιππίδου, — διότι δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅταν ἀναγνώσητε τὸ ἔγγραφον τοῦτο, ὅτι διαφαίνεται τοιαύτη πρόθεσις καὶ ἐπιθυμία, — μὲ πείθει καὶ πρέπει πάντας νὰ πείσῃ, ὅτι πρόκειται περὶ σοβαρᾶς ὄντως ἐφευρέσεως. Ἐὰν δὲ πειθώμεθα ὅτι πρόκειται περὶ σοβαρᾶς ἐφευρέσεως, ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐρευνήσωμεν τὰ τῆς ἐφευρέσεως ταύτης, ἔχομεν καθῆκον καὶ ἐκ συμφέροντος ὑλικοῦ, ἀλλ’ ἔχομεν καθῆκον πρὸ πάντων, ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἕνεκα συμφέροντος ἐθνικοῦ, ὑπὲρ τῆς ἰδέας, ὅτι πρόκειται περὶ ἑλληνικῆς ἐφευρέσεως. Διὰ τοῦτο ὑφ’ ὅλων τῶν λαβόντων μέρος εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην παρετηρήθη, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο, καὶ ἐγὼ λέγω, ὅτι ἀναγκαῖον εἶναι, ἐπιβεβλημένον εἶναι, νὰ ἐξετασθῶσι τὰ τοῦ θέματος τούτου. Ἡ δαπάνη εἶναι ἐλαχίστη, σχετικῶς πρὸς τὸ μέγεθος τῆς ὑποθέσεως, ἡ δαπάνη τῆς παραλαβῆς τῶν ὅπλων εἶναι μηδαμινή, οὐδεμίαν δὲ σημασίαν ἔχει ἡ ἀξίωσις τοῦ καταστήματος, ὅπως ἡ Κυβέρνησις παράσχῃ ἐγγύησιν, ὅτι ἀναλαμβάνει ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην διὰ τὰς τυχὸν γενησομένας κατὰ τῆς ἑταιρείας δίκας ἕνεκα προσκρούσεως κατ’ ἄλλων προνομίων. Διότι δὲν πρόκειται ἡ Κυβέρνησις νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν τὰ ὅπλα, ὥστε νὰ προσβάλῃ τυχὸν ἄλλα προνόμια. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ παραλάβῃ τὰ ὅπλα καὶ θὰ ἐξετάσῃ, καὶ ἂν εὕρῃ, ὅτι τὰ ὅπλα πρέπει νὰ προτιμηθῶσιν ὅλων τῶν ἄλλων, θὰ σκεφθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τότε κατὰ τίνα τρόπον θὰ διευκολύνῃ τὰ τῆς ὑποθέσεως, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ᾖναι δυνατὴ ἡ ἀπόκτησις τοιούτων ὅπλων, ἐὰν ᾖναι τοῦτο δυνατόν. Πρὶν ἢ ὅμως φθάσῃ εἰς συμπέρασμα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πρέπει νὰ σκεφθῇ περὶ ἐξομαλύνσεως τῶν δυσχερειῶν τῶν παραγομένων ἐκ τῆς ἐνδεχομένης συγκρούσεως πρὸς ἄλλα προνόμια, πρὶν ἢ φθάσῃ, ἐπαναλαμβάνω, εἰς συμπέρασμα ἔχει ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξετάσῃ. Ἐγὼ εὔχομαι νὰ εὑρεθῇ ἡ ἐφεύρεσις τοιαύτη, ὥστε νὰ ᾖναι ἀξία τῆς ἰδιαιτέρας μερίμνης τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ὑπάρξῃ τρόπος, ὅπως μὴ ὑποβληθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰς εὐθύνας ἀπέναντι τοῦ καταστήματος Στάϋερ, ἐὰν τυχὸν μέρη τινὰ τῆς ἐφευρέσεως τοῦ μηχανισμοῦ τοῦ Φιλιππίδου προσκρούωσιν εἰς ἄλλα προνόμια ἀνεγνωρισμένα. Ἑπομένως θὰ ὑποβάλω καὶ ἐγὼ τὴν παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ ζήτημα καὶ ν’ ἀποφασίσῃ νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τὴν ἐλαχίστην αὐτὴν δαπάνην, διὰ νὰ ἐξετασθῶσι τὰ πράγματα καὶ ἴδωμεν, ἂν ὄντως, ὡς τοὐλάχιστον εἰκάζομεν ἐξ ὅλων τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας παρέχουσιν ἡμῖν τὰ ἔγγραφα, ἡ ἐφεύρεσις εἶναι πολὺ σοβαρὰ, καὶ δύναται νὰ καταστῇ πολὺ χρήσιμος εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρετήρησεν ὁ κ. ἐκ Κυθήρων συνάδελφος ἐν ἀρχῇ, εἶναι δυστυχῶς ἀληθές. Δὲν γνωρίζω, ἂν συμβαίνει καὶ εἰς ἄλλα πνεύματα, ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν τοῖς Ἕλλησι τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι τουτέστι πᾶσα ἐφεύρεσις ἀποδίδεται εἰς ἀνισορροπίαν, καὶ συμβαίνει ἐνίοτε νὰ ἀπογοητεύωνται πάντες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐκ φύσεως ἐπροικίσθησαν μὲ τὸ talent, ἵνα δύνωνται νὰ καταγίνωνται εἰς ἐφευρέσεις...

§74Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Δὲν τὸ παθαίνομεν ἡμεῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι.

§75Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω, τί συμβαίνει ἀλλοῦ. Ἀλλ’ ἐγὼ ἔσχον ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσω τὸ πρᾶγμα, ὅτε διηύθυνον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Τότε εὑρέθην ἀπέναντι τοῦ Ἰατροσυνεδρίου εἰς δύσκολον θέσιν, διότι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ τοῦτο ἤθελε νὰ ἐξετάσῃ τι, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς αὐτὸ ὑπό τινος νέου ἀνδρός. Τὸ Ἰατροσυνέδριον ἐπρόκειτο νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸν κόπον νὰ ἐξετάσῃ ἐπισήμως, ἂν φάρμακόν τι, ἤτοι ἡ ἐπιστημονικὴ αὐτοῦ κατασκευὴ καὶ χρῆσις θὰ ἦτο ἐπωφελής. Τὸ Ἰατροσυνέδριον ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἤθελε νὰ ἐξετάσῃ τοῦτο, καὶ ἐγὼ δὲν κατεδέχθην νὰ ἐπιμείνω. Καὶ ὅμως εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ θεραπευτικὴ ἰδιότης πολλῶν φαρμάκων τυχαίως ὅλως ἐφευρέθη. Τί θὰ ἐκοπίαζε τὸ Ἰατροσυνέδριον, ἂν προέβαινεν εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν ἀνάλυσιν καὶ ἐξέτασιν τοῦ ὑποβληθέντος εἰς αὐτὸ πρὸς ἐξέτασιν φαρμάκου; Καὶ ὅμως ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ, ἐπαναλαμβάνω, ἠθέλησε νὰ τὸ δεχθῇ καὶ τὸ ἐξετάσῃ. Καὶ νομίζω ὅτι ἐκ τῆς περιστάσεως ἐκείνης ζημίαι ἐπῆλθον, διότι ἡ γενομένη μεμονωμένη ἐξέτασις ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν ἄλλων ἐπιστημόνων ἰατρῶν ἀπέδειξεν, ὅτι εἶχε δύναμιν θεραπευτικὴν τὸ φάρμακον, τὸ ὁποῖον ὁ ἐφευρέτης ὑπεδείκνυεν ὡς δυνάμενον νὰ θεραπεύσῃ ὡρισμένην νόσον. Ἀλλὰ τὸ Ἰατροσυνέδριον δὲν ἠθέλησε νὰ προβῇ εἰς ἐπιστημονικὴν ἐξέτασιν αὐτοῦ. Σήμερον λοιπὸν πρέπει νὰ προσέξωμεν, ἵνα μὴ εὑρεθῶμεν ἀπέναντι ὁμοίας περιστάσεως καὶ ἀδικαιολογήτου ἀρνήσεως. Καθῆκον ἔχομεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀγορὰν τῶν ὅπλων τούτων, ἀφοῦ ἄλλως δὲν πρόκειται νὰ δαπανήσωμεν ἢ ἐλάχιστον ποσόν· εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θ’ ἀναγράψῃ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ θὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ὅπλου.

§76Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς τῶν ἀγορευσάντων, καὶ διέκρινα ὅτι δύο διακρινόμενα θέματα ἀνεμίχθησαν, τὸ θέμα τῆς συνδρομῆς, τὴν ὁποίαν ἀξιοῦσιν ὅτι ἡ Πολιτεία προσήκει νὰ χορηγήσῃ εἰς συμπολίτην, ὅστις, ὡς ἰσχυρίζονται, ἀνέπτυξε τοιαύτην ἰδιοφυΐαν, ὥστε ἐπέτυχε νὰ ἐφεύρῃ ὅπλον τελειότερον τῶν γνωστῶν ἤδη ὅπλων, καὶ τὸ θέμα τῆς μελέτης πρὸς ἀγορὰν ὅπλων διὰ τὸν ὁπλισμὸν τοῦ στρατοῦ. Ὁμολογῶ, ὅτι τὸ δεύτερον μέρος, τὸ δεύτερον θέμα τῆς συζητήσεως, δὲν ἔκρινα ὡς ἐπιτετραμμένον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Δὲν ἐζήτησα νὰ διακόψω τινὰ τῶν ἀγορευσάντων περὶ τῆς μελέτης πρὸς ἀγορὰν ὅπλων, διὰ νὰ μὴ ὑποληφθῶ ὅτι προῃρούμην ν’ ἀποφύγω λογοδοσίαν, εὐθύνην τῶν πράξεων ἡμῶν· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, ἐὰν ὑπῆρχεν ἐπιθυμία τοιαύτης λογοδοσίας, ἡ ἐπιθυμία αὕτη ἦτο πρόωρος, ἢ ἐσπευσμένη, ἔπρεπε δὲ νὰ ἀναβληθῇ, οὐδὲ προσῆκε νὰ προταθῇ εἰς τὴν Βουλήν. Τὰ ζητήματα τοῦ ὁπλισμοῦ τοῦ στρατοῦ εἴτε διὰ τυφεκίων, εἴτε διὰ πυροβόλων, εἴτε δι’ ἄλλων εἰδῶν πολεμικῶν εἶναι ζητήματα τὰ μάλιστα σπουδαῖα, ἀλλὰ καὶ τὰ μάλιστα εὐπαθῆ· τὰ μικρὰ δὲ Κράτη, ὅταν εὑρίσκωνται εἰς τὰς περιστάσεις, εἰς ἃς εὑρίσκεται ἡ Ἑλλὰς, πρέπει περισσότερον τῶν μεγάλων Κρατῶν νὰ προσέχωσιν, ὅταν ἄρχωνται μελετῶν περὶ τοῦ ὁπλισμοῦ αὐτῶν. Φρονῶ δ’ ὅτι ἡ γνώμη, ὅτι ἡ συζήτησις ἦτο πρόωρος ἢ ἐσπευσμένη, δὲν δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ. Ἡ Βουλὴ νομοθετεῖ, καὶ ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ νομοθετήματος, τὸ ὁποῖον εἴχομεν προβάλει, ὠφείλομεν νὰ συζητήσωμεν προκαλούμενοι, καὶ ἀπολογηθῶμεν εἰς τοὺς ἐπικρίνοντας ἐγκαλούμενοι. Ἡ Βουλὴ ἐλέγχει, ἀλλ’ ἐλέγχει ἀποφάσεις ἐκτελεσθείσας, ἀποφάσεις συντετελεσμένας. Βεβαίως ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ ἐλέγξῃ τὸν Ὑπουργὸν, ἂν ἠγόρασεν ὅπλα μὴ κατάλληλα, ἂν ἠγόρασεν ὅπλα ἐπὶ τιμῇ μὴ συμφερούσῃ, ἢ ἂν ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς μελέτας ἢ ἐρεύνας ἄλλων τινῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἤθελον ὁδηγήσει τὴν Κυβέρνησιν εἰς εὕρεσιν ὅπλων τελειοτέρων. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν προέβη εἰς ἀγορὰν ὅπλων. Ἐὰν μελετᾷ νὰ ἀγοράσῃ ὅπλα, ἐὰν ἐξετάζῃ ποῖα ὅπλα πρέπει νὰ μελετήσῃ ἢ νὰ ἀγοράσῃ, αὐτὸ εἶναι μέριμνα ἀνήκουσα εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν· ἐν ὅσῳ δ’ ἡ μέριμνα αὕτη δὲν πραγματοποιηθῇ, δὲν νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ζητήσῃ λόγον παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ. Εἶπον ὅτι δὲν προῃρούμην νὰ ζητήσω νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἐπὶ τούτου συζήτησις, διὰ νὰ μὴ ὑποληφθῶ, ὅτι ἀποφεύγομεν τὴν εὐθύνην. Ἐλπίζω, ἢ, κάλλιον εἰπεῖν, εὔχομαι νὰ δυνηθῇ τὸ Κράτος νὰ προβῇ εἰς μελέτας εὐρυτέρας, ὅπως δυνηθῇ νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς Παρνασσίδος συνεβούλευε πρό τινων ἡμερῶν, τὴν πολιτικὴν τὴν ἐθνικήν. Λέγω εὔχομαι, διότι πάντες γνωρίζουσι τὰς περιστάσεις τοῦ τόπου καὶ τὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας· ἀλλ’ ἂν ἠθέλομεν εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκπληρώσωμεν ἡμεῖς καθῆκον τοιοῦτον, προαγγέλλω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἰς οὐδεμίαν ἐπερώτησιν ἠθέλομεν στέρξει ν’ ἀποκριθῶμεν κατὰ τὸ στάδιον τῶν μελετῶν, εἰς ἃς ἠθέλομεν προβῆ, διὰ νὰ ἀνεύρωμεν τὰ ὅπλα, τῶν ὁποίων ἐχρῄζομεν, ἢ διὰ νὰ ἐκλέξωμεν τῶν ὅπλων τὰ καλλίτερα ἢ τὰ εὐθηνότερα. Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν δύναται νὰ συζητῇ ἐπὶ τοιούτων θεμάτων. Ἔκρινα οὕτως, ὅτι ἔπρεπε νὰ προαγγείλω τοῦτο, ἵνα μὴ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διστάσωμεν, ἐὰν ἠναγκαζόμεθα νὰ μὴ στέρξωμεν εἰς συζήτησιν τοιαύτην. Ὄσον ἀφορᾷ τὸν κ. Φιλιππίδην, τὸν νέον, τὸν ὁποῖον καὶ ἐγὼ εἶδον, τὸ θέμα εἶναι ἁπλοῦν. Ἐὰν πρόκηται τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ διαθέσῃ χρήματά τινα, ἵνα εὐκολύνῃ τὰς μελέτας, τὰς ὁποίας οὗτος ἐποιήσατο ἐν τῷ ἐργοστασίῳ τοῦ Στάϋερ, ὑποθέτω ὅτι ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς δὲν θέλει δυσκολευθῆ νὰ προβῇ εἰς χορηγίαν τοιαύτης συνδρομῆς, ἐφ’ ὅσον τοῦτο εἶναι ἐντὸς λογικῶν ὁρίων. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ ἀνθρωπίνη διάνοια κατὰ τὴν τελευταίαν τεσσαρακονταετίαν, χάρις εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν χημικῶν καὶ φυσικῶν γνώσεων, προέβη ἐφ’ ἱκανὸν, καὶ ἀνακαλύψεις καὶ ἐφευρέσεις ἐπετεύχθησαν, τὰς ὁποίας ἴσως πρὸ ἡμίσεος αἰῶνος δὲν ἐφανταζόμεθα. Εἶναι ἐνδεχόμενον καὶ ὁ κ. Φιλιππίδης νὰ καταταχθῇ εἰς τὴν τάξιν τῶν τοιούτων ἐφευρετῶν. Βεβαίως, ἐὰν τοῦτο ἤθελε γείνῃ, θὰ ἦτο τιμὴ εἰς τὸν τόπον, εἰς τὴν χώραν μας, καὶ ἠθέλομεν εἶσθαι ὑπερήφανοι, ὅτι Ἕλλην κατώρθωσε νὰ ἐφεύρῃ τοιοῦτόν τι. Ἀλλ’ ἡ ἐλπὶς, ὅτι ἡ ἐφεύρεσις αὕτη ἤθελεν ἐγκριθῆ, ὅτι ἤθελεν ἀναγνωρισθῆ ὡς ἐφεύρεσις, δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ ἀναστείλῃ τὰς μερίμνας τῆς Κυβερνήσεως, ἵν’ ἀποφασίσῃ τὰ περὶ τῆς ἀγορᾶς τῶν ὅπλων, ἕως οὗ τελειοποιηθῶσι τὰ τῆς ἐφευρέσεως τοῦ κυρίου Φιλιππίδου, ἀναγνωρισθῇ ἡ ἱκανότης αὐτοῦ καὶ ἑπομένως ὁ κ. Φιλιππίδης ὡς ἐφευρέτης.

§77ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὸ πρῶτον μέρος τῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ αὐτὴ δικαιολογία, ἥτις ἐχρησίμευσε καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα ἐκφράσῃ τὴν αὐτὴν γνώμην, ὅτε ἠρωτήθη, ὅτι δηλαδὴ πρόκειται περὶ μυστικοῦ τοῦ Κράτους, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ δώσῃ πληροφορίας. Ἀφοῦ ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατέθεσεν ἔγγραφα, καὶ ἐπὶ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν γίνεται λόγος, νομίζω ὅτι ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχει θέσιν, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον παρετήρησα μεταξὺ τῶν συνυπουργῶν διάστασιν, τὴν ὁποίαν θὰ συμβιβάσω. Ὁ μὲν κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν, ὅτι ἔδωκε παραγγελίαν, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι μελετᾷ...

§78Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ ἀνησυχεῖτε διὰ τοῦτο, διότι συμβιβαζόμεθα.

§79ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τίς ἀμφιβάλλει, ὅτι συμβιβάζεσθε; Καὶ ἀπήντησε διὰ τοῦ ἐγγράφου του πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ ἴδιος κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτε ἠρωτήθη διὰ τῆς Πρεσβείας (ἀναγινώσκει)... Ἔκαμε λοιπὸν αὐτὴν τὴν ἐνέργειαν· ὁ δὲ πρεσθευτὴς ἀπαντᾷ (ἀναγινώσκει): «...Ἐπειδὴ μέρη τινὰ τοῦ ὅπλου Φιλιππίδου δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς παραβιάζοντα δικαιώματα τρίτων, προερχόμενα ἀπὸ ἐν ἰσχύϊ προνόμια, τὸ κατάστημα Στάϋερ δὲν δύναται νὰ δώσῃ εἰς τὸν νέον Φιλιππίδην τὰ σχέδια καὶ τὰ ὅπλα, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀναλάβῃ ἐγγράφως ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην ἐνδεχομένων δαπανῶν καὶ δικῶν κατὰ τοῦ Ὁπλουργείου Στάϋερ ἕνεκα παραβιάσεως κεκτημένων προνομίων.» Τί δὲ συνέστησαν οἱ προαγορεύσαντες; Ἐὰν ἦναι δυνατὸν, νὰ μὴ συναφθῇ τὸ συμβόλαιον μέχρις ὅτου λυθῇ τὸ ζήτημα, ἤ, ἂν θὰ ὑπογραφῇ συμβόλαιον, ἐν αὐτῷ νὰ περιληφθῇ ὅρος, ὅτι καθ’ ἣν περίπτωσιν ἡ Κυβέρνησις ἴδῃ, ὅτι ἐπέτυχεν ἡ ἐφεύρεσις τοῦ Φιλιππίδου, νὰ γένηται ἡ ἐφευρεθεῖσα ὑπὸ τοῦ Φιλιππίδου τροποποίησις τοῦ ὅπλου, νὰ ὑποχρεωθῇ δηλονότι ὁ κατασκευαστὴς νὰ ποιήσηται εἰς τὸ ὅπλον τὴν νέαν τροποποίησιν. Τοῦτο κατ’ ἀμφοτέρας τὰς περιστάσεις δύνανται ν’ ἀπαιτήσῃ ἡ Κυβέρνησις, εἴτε δηλαδὴ θεωρηθῇ ὡς ἐφεύρεσις, εἴτε θεωρηθῇ ὅτι τμήματά τινα τοῦ ὅπλου Φιλιππίδου δυνατὸν νὰ θεωρηθῶσιν ὡς προνόμια ἄλλου τινός. Δύναται λοιπὸν νὰ συμβληθῇ ἢ μετὰ τοῦ ἔχοντος τὸ προνόμιον καὶ νὰ ἀγοράσῃ αὐτό, ἢ μετὰ τοῦ Φιλιππίδου, ἂν τὸ ὅπλον αὐτοῦ θεωρηθῇ ὡς ἐφεύρεσις καὶ λάβῃ τὸ προνόμιον ὁ Φιλιππίδης, διότι οὗτος συναινεῖ. Ἀλλὰ τὸ νὰ μὴ γείνῃ ἡ δέουσα ἐνέργεια μέχρι τοῦδε, διότι, ὡς ἔλεγεν ὁ κ. Ὑπουργός, «ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Ἀμύνης ἀπεφάνθη ὑπὲρ τοῦ ὅπλου Μάνλιχερ», δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθόν, καὶ ἑπομένως τὸ νὰ πληροφορηθῇ τὴν τιμὴν τῶν ὅπλων νομίζω ὅτι εἶναι καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀφοῦ αὐτὸς ἐζήτησε νὰ κατασκευάσῃ τὰ ὅπλα, νομίζω ὅτι δυνάμεθα ὑπὸ δύο ὅρους νὰ σκεφθῶμεν περὶ κατασκευῆς αὐτῶν, ἐὰν ἐπιτύχῃ ἡ τροποποίησις. Ἢ τὸ ὅπλον θὰ ἦναι ὅλως νέον, καὶ τότε θὰ ἔχωμεν τὸ προνόμιον ἡμεῖς, ἤ, ἐὰν μηχανήματά τινα τοῦ ὅπλου τούτου προσκρούωσιν εἰς προνόμιον κεκτημένον ὑπὲρ ἄλλου, νὰ ὑποχρεωθῇ ὁ κατασκευαστὴς τῶν ὅπλων νὰ ἀγοράσῃ παρὰ τοῦ ἔχοντος τὸ προνόμιον τὸ δικαίωμα τοῦτο. Λοιπὸν καθ’ οἱανδήποτε τῶν περιστάσεων τούτων δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ μὴ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ Φιλιππίδου. Ἀλλὰ καὶ ἡ παρατήρησις ἡ ἄλλη, ὅτι ἔχει ἤδη ἀποφανθῆ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Ἀμύνης, καὶ ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Ὑπουργὸς νὰ δεχθῇ τὴν γνώμην αὐτῆς, ἐπίσης νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθή· διότι, ἐὰν τὸ ἐργοστάσιον, τὸ ὁποῖον θ’ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευήν, εἶχε τοιοῦτον δικαίωμα ἐπὶ τοῦ ὅπλου, ὅπερ θὰ κατασκευάσῃ, τότε πρέπει νὰ κατασκευάσῃ ὅπλα τινά, μὲ τὴν συμφωνίαν, ὅπως ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Ἀμύνης δοκιμάσῃ αὐτά, καὶ ἂν εὕρῃ καλόν, νὰ ἐγκρίνῃ τὸ ὅπλον Μάνλιχερ μὲ τὰς τροποποιήσεις τοῦ Φιλιππίδου. Ἡ δὲ ἀναβολὴ τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως μηνός, ὅστις ἀπομένει μέχρις ὅτου ἀποφανθῇ ἡ ἀπονέμουσα τὰ προνόμια ἐπιτροπὴ τῆς Αὐστρίας, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐπαρκὴς λόγος. Βεβαίως εἶναι ὀρθὸν τὸ ὅτι, ὅταν ἐπερωτᾶται ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ μελετωμένων πραγμάτων, δύναται νὰ σιωπᾷ, ἐὰν τὸ διὰ τῆς ἐπερωτήσεως ζητούμενον ἦναι ἀπόρρητον τοῦ Κράτους· ἀλλ’ ὅταν πρόκηται περὶ τετελεσμένων γεγονότων, ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δώσῃ πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν.

§80Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐλάχιστα ἔχω νὰ εἴπω. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι, ἐὰν αἱ περιστάσεις ἦναι τοιαῦται, ὥστε τὰ ὅπλα νὰ παραγγελθῶσιν ἐντὸς 10 ἕως 20 ἡμερῶν, βεβαίως οὐδὲν ἔχω νὰ προσθέσω. Ἐὰν τοὐναντίον αἱ διαπραγματεύσεις διαρκέσωσι μῆνα, ἢ καὶ μῆνας, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γείνωσι διπλαῖ διαπραγματεύσεις· διαπραγματεύσεις διὰ τὸ ὅπλον τὸ ἤδη ἐγκριθέν, καὶ διαπραγματεύσεις διὰ τὸ ὅπλον τὸ νέον. Νὰ συνεννοηθῇ ἡ Κυβέρνησις, εἴτε διὰ τοῦ πρεσβευτοῦ εἴτε διὰ τοῦ ἐργοστασίου, μετὰ τῶν κατεχόντων τὰ προνόμια, καὶ ἂν ἔχῃ προτάσεις εὐνοϊκὰς περὶ τῆς τιμῆς τοῦ νέου τούτου ὅπλου, ἔχουσα ἤδη προκαταβολικῶς καὶ τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, νὰ φροντίσῃ νὰ συμπληρώσῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ κατὰ προτίμησιν διὰ τοῦ νέου ὅπλου, ἂν τοῦτο ὑπερτερῇ, καὶ τοιουτοτρόπως θέλει ἀνταποκριθῆ, καθὼς ἐνόησα, εἰς τὴν ἐπιθυμίαν ἁπάντων τῶν συναδέλφων.

§81ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Αἰγιαλείας κ. Πολυχρονιάδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ ταχυδρομικῆς, τηλεγραφικῆς καὶ τηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας. Οἱ βουλευταὶ κύριοι Σβορῶνος, Λουκᾶτος, Ἀλεβιζᾶτος καὶ Μονοκροῦσος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τῆς Ἐπικρατείας». Ὁ βουλευτὴς Ἰθάκης κ. Πεταλᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταργήσεως καὶ συστάσεως τελωνειακῶν θέσεων». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γκότσης, Συνοδινὸς, Ἀντωνόπουλος, Πετραλιᾶς, Δαούτης καὶ ἄλλοι πολλοὶ ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ τῆς Κεντρικῆς διπλωματικῆς καὶ προξενικῆς ὑπηρεσίας νόμων». Ἅπασαι αἱ τροπολογίαι αὗται θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, ἵνα ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν σχετικῶν νομοσχεδίων. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 209–212). Ὁ βουλευτὴς Αἰγιαλείας κ. Πολυχρονιάδης κατέθηκε τὴν ἑξῆς ἔγγραφον ἐπερώτησιν: «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ πίνακα, ἐμφαίνοντα τοὺς σήμερον ὑπηρετοῦντας ταχυδρομικοὺς καὶ τηλεγραφικοὺς βοηθοὺς αʹ τάξεως, ταχυδρομικοὺς καὶ τηλεγραφικοὺς βοηθοὺς βʹ τάξεως, τηλεγραφητὰς βʹ τάξεως καὶ τηλεγραφητὰς αʹ τάξεως. Ἐπίσης νὰ καταθέσῃ πίνακα, ἐμφαίνοντα τὰ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα τῶν μετατεθέντων ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων κατ’ ἔτος ἀπὸ τοῦ 1895 μέχρι τοῦ 1905.»

§83Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§84Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Ἀντιπροσωπεύων, κύριε Πρόεδρε, ἐπαρχίαν, ὑπὲρ τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς ὁποίας εἰργάσθη πράγματι ἡρωϊκῶς ὁ περὶ οὗ πρόκειται ἀξιωματικός, ὁ ὑποφαρμακοποιὸς κ. Ἀλκιβιάδης Παπαγεωργόπουλος, ποτίσας τὸ ἔδαφος αὐτῆς διὰ τοῦ αἵματός του, συνενῶ καὶ ἐγὼ τὴν φωνήν μου μετὰ τῆς φωνῆς τοῦ προλαλήσαντος ἀξιοτίμου ἐκ Λακεδαίμονος συναδέλφου, καὶ παρακαλῶ μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς μου τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως μὴ γένηται τὸ ἀδίκημα, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, πρὸς ἀξιωματικὸν, ὁ ὁποῖος εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις ἐφάνη ἄξιος τῆς ἀποστολῆς αὐτοῦ.

§85ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁμολογῶ, ὅτι ὁ εἰρημένος ἀξιωματικός, καὶ ὡς ἄτομον καὶ ὡς ἀξιωματικός, προσήνεγκεν ὑπηρεσίας πολυτίμους εἰς τὴν πατρίδα, καὶ θὰ ἤμην πολὺ εὐτυχής, ἂν ἠδυνάμην νὰ τὸν προαγάγω. Τὸ ἀτύχημα ὅμως εἶναι, ὅτι δὲν ὑπάρχει κενὴ θέσις, μὴ ὑπαρχούσης δὲ κενῆς θέσεως, ἐννοεῖται ὅτι δὲν δύναμαι νὰ τὸν προαγάγω, παρ’ ὅλην, ἐπαναλαμβάνω, τὴν ἐπιθυμίαν, ἣν ἔχω πρὸς τοῦτο.

§86Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Καὶ ἄλλοτε ἐγένετο τοιοῦτόν τι, κύριε Ὑπουργὲ, πρὸς πρόληψιν τοιούτου ἀδικήματος. Ἐκ τῆς ὑπηρεσίας σας δύνασθε νὰ πληροφορηθῆτε, τί ἐγένετο. Νομίζω ὅτι καὶ αἱ οἰκογενειακαὶ παραδόσεις ὑμῶν, ἀξιότιμε κύριε Ὑπουργὲ, σᾶς ἐπιβάλλουσιν, ὅπως τοιούτους ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι φέρουσιν ἐπὶ τοῦ σώματος αὐτῶν ἐχθρικὰς σφαίρας, τοὺς προστατεύητε.

§87Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἑνώσω τὴν φωνήν μου μετὰ τῆς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ὑπὲρ τῆς προαγωγῆς τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος ἀξιωματικοῦ, τοῦ ὁποίου τὴν δρᾶσιν ἔν τε τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ ἐν τῷ πολέμῳ ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐκτιμήσω. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προλάβῃ τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος θὰ ὑποστῇ, καταλαμβανόμενος ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας πρὶν ἢ προβιβασθῇ.

§88Α. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑνώνω καὶ ἐγὼ τὴν παράκλησίν μου πρὸς τὰς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἵτινες θερμῶς ὑπεστήριξαν, ὅτι πρέπει νὰ ἐξοικονομηθῇ ἡ περίστασις, ὅπως ἀποδοθῇ δικαιοσύνη εἰς τὸν ἀξιωματικὸν ἐκεῖνον, περὶ τοῦ ὁποίου εὔφημος ἐγένετο λόγος καὶ περὶ τοῦ ὁποίου πᾶς ἔπαινος εἶναι ἀληθής. Ἀλλ’ ἀφορμὴν λαμβάνων ἐκ τοῦ θέματος τούτου, θὰ συστήσω πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἄλλην ὑπόθεσιν, παρομοίας μὲν φύσεως, μὴ παρουσιάζουσαν δὲ τὸ κώλυμα, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην εἰς τὸν ἀξιωματικὸν ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον μετά τινας ἡμέρας πρόκειται νὰ καταλάβῃ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας. Ἡ ὑπόθεσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, δὲν παρουσιάζει κἄν αὐτὸ τὸ κώλυμα. Πρόκειται νὰ καταληφθῇ ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας εἷς τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, περὶ τῆς ἱκανότητος τοῦ ὁποίου, περὶ τῆς στρατιωτικῆς μορφώσεως τοῦ ὁποίου, περὶ τῆς μαθήσεως τοῦ ὁποίου, περὶ τῆς πείρας, τῶν φώτων καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ ὁποίου πρὸς τὴν πατρίδα δευτέρα γνώμη δὲν ὑπάρχει. Διὰ τὸν ἀξιωματικὸν αὐτὸν τὸν ἀνώτατον, τὸν διακεκριμένον, περὶ τοῦ ὁποίου, ὡς εἶπον, δὲν ὑπάρχει δευτέρα γνώμη, ὑπάρχει καὶ πρότασις τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἥτις Γενικὴ Διοίκησις, δὲν δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι εἶναι εἰς κρείττονα παντὸς ἄλλου θέσιν ν’ ἀποφαίνηται περὶ τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ προάγωνται ἐγκαίρως, ἵνα μὴ καταλαμβάνωνται ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας. Ἀφοῦ λοιπὸν πρόκειται περὶ ἀξιωματικοῦ ἔχοντος ὅλα τὰ προσόντα πρὸς προαγωγὴν, ἀφοῦ ὑπάρχει πρότασις τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἀφοῦ αἱ ὑπηρεσίαι αὐτοῦ ἀποτελοῦσι κεφάλαιον πολύτιμον διὰ τὸ στράτευμα, διατὶ νὰ μὴ προαχθῇ ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος, ἀφοῦ μάλιστα ὑπάρχει κενὴ θέσις, καὶ διατὶ νὰ καταληφθῇ ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, καὶ νὰ στερηθῇ οὕτω τὸ ἑλληνικὸν στράτευμα τῶν πολυτίμων ὑπηρεσιῶν αὐτοῦ, καὶ δὴ εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν λέγομεν, ὅτι ἀρχίζομεν νὰ μεριμνῶμεν περὶ ὀργανώσεως τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ; Ἄλλως τε οὐδὲν ἔχει νὰ κερδίσῃ τὸ Κράτος ἐκ τῆς ἀποστρατεύσεως τοῦ διαπρεποῦς τούτου ἀξιωματικοῦ, διότι ἀποστρατευόμενος οὗτος θὰ λαμβάνῃ σύνταξιν ἴσην πρὸς τὸν μισθὸν, τὸν ὁποῖον θὰ ἐλάμβανε, προβιβαζόμενος ἐν ἐνεργείᾳ καὶ μένων εἰς τὸ στράτευμα, μὴ ἀναγκαζόμενος δὲ νὰ σήπηται ἐν ἀργίᾳ καὶ μαρασμῷ. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μὴ διστάσῃ νὰ προβῇ εἰς τὸν προβιβασμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ τούτου, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ συνταγματάρχης τοῦ πυροβολικοῦ κ. Δόξας.

§89Γ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως εὐαρεστούμενος γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, δι’ οὓς κατηργήθη ἡ πλατεῖα τοῦ κεντρικοῦ Φαλήρου, ἡ ὁποία εἶχεν ἐγκριθῆ ἤδη εἰς τὴν θέσιν Τζιτζιφιές.

§90Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πλατεῖα δὲν κατηργήθη· ἡ ὑπόθεσις εἶναι ὑπὸ μελέτην.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς ἐνάτης ὥρας. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 καὶ 10′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 μ. μ.) Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΑΩΟϚʹ τῆς 2 Ἰανουαρίου 1891, καὶ περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου ͵ΓΑʹ τῆς 11 Μαρτίου 1904». Ὁ κύριος Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§92ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ Βουλὴ, Κύριοι, δὲν καλεῖται τὸ πρῶτον νῦν νὰ ψηφίσῃ νομοσχέδιον περιοριστικὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μελῶν αὐτῆς. Ἤδη ἐν ἔτει 1886 ὑπεβλήθη εἰς αὐτὴν σχέδιον νόμου, ὑποβιβάζον τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν ἀπὸ 245, εἰς ὅσους αὐτοὶ ἀνήρχοντο τότε, εἰς 150 μόνον, εἰς τὸ ἔσχατον δηλαδὴ ὅριον, ὅπερ τὸ Σύνταγμα εἶχε τάξει διὰ τὴν χώραν ἡμῶν ἐν ἔτει 1865. Εἶχε δὲ τότε ἡ τοιαύτη ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν συνδυασθῆ πρὸς τὴν εὐρεῖαν κατὰ νομὸν ἐκλογικὴν περιφέρειαν καὶ πρὸς τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν ἀξιωματικῶν ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου. Εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἦτο ὁ Χαρίλαος Τρικούπης, ὅστις εἶχεν ἐκλέξει τὴν κατάλληλον πρὸς τοῦτο ψυχολογικὴν στιγμὴν γενικῆς ἀπογοητεύσεως καὶ δυσφορίας ἐν Ἑλλάδι. Ἐπὶ τῷ ἀκούσματι τοῦ Βουλγαρικοῦ πραξικοπήματος κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1885 ἐν Φιλιππουπόλει, δι’ οὗ ἡ πέραν τοῦ Αἵμου Βουλγαρικὴ Ἡγεμονία κατελάμβανε τὴν ἐντεῦθεν τούτου Ἀνατολικὴν Ῥωμυλίαν, καὶ ἀπέκτα οὕτω δεσπόζουσαν θέσιν ἐπὶ τῆς Ἰλλυρικῆς χερσονήσου, ἐπὶ προφανεῖ κινδύνῳ ζωτικωτάτων τοῦ Ἑλληνισμοῦ συμφερόντων, ἐξηγέρθη οὗτος καὶ ἐζήτησεν ἀντισήκωμα διὰ τῆς ὑφ’ ἡμῶν καταλήψεως τῆς Βερολινείου γραμμῆς. Εἰς πλήρωσιν δὲ τῆς ἀξιώσεως αὐτοῦ ταύτης εὑρέθη τότε ἡ ἐλευθέρα Ἑλλὰς εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιστρατεύσῃ καὶ κρατήσῃ ὑπὸ τὰς σημαίας ἐπὶ μῆνας πολλοὺς ὀκτακισμυρίους ἄνδρας, καὶ νὰ δαπανήσῃ πρὸς συντήρησιν τούτων καὶ προμήθειαν τῶν ἀναγκαίων ἐφοδίων τοῦ πολέμου δεκάδας ὅλας ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ὅτε δὲ, μεθ’ ὅλας τὰς θυσίας ἐκείνας, ἠναγκάσθη ἡ Ἑλλὰς νὰ ὑποχωρήσῃ πρὸ τῆς θελήσεως τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, ὧν οἱ ἡνωμένοι στόλοι εἶχον πρὸς τοῦτο ἀποκλείσει τὰ παράλια αὐτῆς, ἀποκομίζουσα τὸ ἄγος τῆς Κούτρας καὶ τοῦ Πατσοῦ, τότε, Κύριοι, κατείδομεν οἱ Ἕλληνες, ὁποῖον χάος διηνοίγετο πρὸ τῶν ποδῶν ἡμῶν. Κατείδομεν τὸ ἀσύντακτον καὶ ἀπαράσκευον ἡμῶν ὑπὸ ἔποψιν πολεμικὴν, εἰ καὶ εἴχομεν πρὸς τοῦτο ὑποβληθῆ σπασμωδικῶς καὶ κατὰ διαφόρους ἐποχὰς εἰς δαπάνην πολλῶν ἑκατοστύων ἑκατομμυρίων, ὧν χάριν ἐκινδύνευον νὰ καταβαραθρωθῶσι τὰ δημόσια ἡμῶν οἰκονομικά. Κατείδομεν καθ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς διαστάσεις καὶ συνεπείας τὸν κίνδυνον τὸν ἐπαπειλοῦντα τά τε δημόσια καὶ τὰ κατ’ ἰδίαν ἡμῶν οἰκονομικά. Κατείδομεν τὴν ἀμαύρωσιν τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν γοήτρου καὶ τὴν ὅλην κακοδαιμονίαν μας, καὶ ὑπὸ ἐσωτερικὴν καὶ ὑπὸ ἐξωτερικὴν ἔποψιν. Ἐν τῷ μέσῳ δὲ τῆς τοιαύτης καταστάσεως εἴχομεν πεισθῆ οἱ πάντες, ὅτι ὑπῆρχέ τι τὸ σαθρὸν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ Πολιτείᾳ, ὅπερ ἔχρῃζε ῥιζικῆς θεραπείας, καὶ ταύτης συντόνου καὶ ἐνδελεχοῦς. Ἰδοὺ, Κύριοι, ἡ ψυχολογικὴ στιγμή, ἣν ὁ Τρικούπης ἐξέλεξε πρὸς ὑποβολὴν τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος νομοσχεδίων του. Ἐτιμώμην τότε διὰ τῆς φιλίας τοῦ ἀειμνήστου ἐκ Μεσολογγίου πολιτικοῦ ἀνδρός, οὕτω δὲ μοὶ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ λάβω γνῶσιν τῶν βαθυτέρων σκέψεων περὶ τῆς πολιτικῆς ἡμῶν καταστάσεως, αἵτινες ἀπησχόλουν τὸν νοῦν του κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Εἶχε πεισθῆ αὐτὸς ἔκτοτε περὶ τῆς ἐπιτακτικῆς ἀνάγκης ῥιζικωτέρων μεταρρυθμίσεων, μεταρρυθμίσεων ἀναγομένων εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ διέποντος ἡμᾶς πολιτεύματος. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἦτο τῆς γνώμης, ὅτι αἱ τοιαῦται μεταρρυθμίσεις δὲν ἠδύναντο νὰ ἐπιβληθῶσιν ἀμέσως καὶ ἀποτόμως, ἀλλ’ ἔπρεπε προηγουμένως νὰ καλλιεργηθῶσι καὶ ὡριμάσωσι παρὰ τῷ Ἑλληνικῷ λαῷ, διὰ τοῦτο ἐπάναγκες ἐνόμισε τότε νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὰς νομοθετικὰς ἐκείνας μεταρρυθμίσεις, δι’ ὧν ἤλπιζεν ἔνθεν μὲν νὰ κατασταθῇ εὐρυθμοτέρα πως ἡ λειτουργία τοῦ πολιτεύματος, ἔνθεν δὲ νὰ δοθῇ ἀφορμὴ εἰς μελέτην καὶ ἐξακρίβωσιν τῶν ἐπενεκτέων εἰς αὐτὸ μεταρρυθμίσεων. Ἐγὼ, Κύριοι, ὁμολογῶ, ὅτι εἶχον ἐνδοιασμοὺς, ὡς πρὸς τὸ συνταγματικὸν καὶ σκόπιμον ἐν πᾶσι τῶν νομοθετικῶν ἐκείνων μεταρρυθμίσεων. Οἱ ἐνδοιασμοί μου ὅμως ὑπεχώρησαν πρὸ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ Χαριλάου Τρικούπη, ἰδίᾳ δὲ πρὸ τῆς εἰλικρινείας τῶν διαθέσεων αὐτοῦ. Τοῦτ’ αὐτὸ συνέβη καὶ μὲ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς τοῦ 1886. Ἡ πλειονοψηφία ἐκείνη ἦτο, κυρίως εἰπεῖν, πλειονοψηφία τῆς ἀνάγκης καὶ τῶν περιστάσεων. Εἰ καὶ εἶχεν ἐξέλθει ἐκ τῶν καλπῶν τῆς 7 Ἀπριλίου 1885 ἀντίθετος τοῦ Τρικούπη, εἰ καὶ εἶχε παρακολουθήσει ἀδιάσειστος τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ ἐκ Γόρτυνος ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ εἰς ὅλα τὰ ἐπαχθῆ καὶ ὀδυνηρὰ διὰ τὴν χώραν μέτρα, εἰς ἃ ἠναγκάσθη οὗτος νὰ προσφύγῃ ἀπὸ τοῦ πραξικοπήματος τῆς Φιλιππουπόλεως διὰ τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ τῆς αὐξήσεως τῶν φορολογικῶν βαρῶν τοῦ λαοῦ κατὰ 15 ὅλα ἑκατομμύρια δραχμῶν, οὐχ ἧττον, εὑρεθεῖσα πρὸ τοῦ ἀπροχωρήτου, ὅπερ εἶχε δημιουργήσει κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1886 ἡ παραίτησις τοῦ Ὑπουργείου Δηλιγιάννη, ἠναγκάσθη ἑκοῦσα ἄκουσα νὰ περιβάλῃ διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης αὑτῆς τὸν ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτὴν, ὅστις ἦτο τότε ὁ μόνος ἐνδεδειγμένος ὑπὸ τῶν πραγμάτων πρὸς σχηματισμὸν Ὑπουργείου βιωσίμου, Ὑπουργείου περισυλλογῆς καὶ ἀνορθώσεως. Καὶ τὰ πρῶτα, Κύριοι, μέτρα, ἅτινα ἔσπευσε νὰ ὑποβάλῃ τότε εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ὁ Τρικούπης, ἦσαν τὰ περὶ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, περὶ εὐρείας ἐκλογικῆς περιφερείας καὶ περὶ ἀποκλεισμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου. Τὰ σχετικὰ νομοσχέδια κατέθεσεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἄνευ οἱασδήποτε, γραπτῆς ἢ προφορικῆς, εἰσηγήσεως, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν Κ. Λομβάρδος. Ἅμα δὲ γενόμενα αὐτὰ γνωστὰ προὐκάλεσαν συγκίνησιν βαθεῖαν παρὰ τε τῇ πλειονοψηφίᾳ καὶ τῇ μειονοψηφίᾳ αὐτῆς. Οἱ πλεῖστοι τῶν Βουλευτῶν, ἀψηφοῦντες τὸ τότε κρίσιμον τῶν περιστάσεων, διελογίζοντο νὰ καταψηφίσωσιν αὐτὰ, ἀδιαφοροῦντες περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς τοιαύτης ψήφου των. Τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐπωφεληθεὶς ὁ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ἐν τῇ ἐγνωσμένῃ ὁρμητικότητι τοῦ χαρακτῆρός του, ἐπετέθη λάβρος κατὰ τοῦ μακαρίτου Λομβάρδου, ὃν παρέστησεν ὡς γενόμενον διὰ τῆς ὑποβολῆς τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων ὄργανον ἀσυνείδητον καταχθονίου ἐπιβουλῆς ἐναντίον τοῦ Κοινοβουλίου, ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ θεμελιώδους τῆς Πολιτείας ἡμῶν χάρτου. Καὶ παρῆλθε τότε ἐπὶ τὸ βῆμα ὁ Χαρίλαος Τρικούπης ἐν ὅλῃ τῇ ἐπιβολῇ αὑτοῦ, καὶ ἀπήγγειλεν ἐν τῷ μέσῳ τῆς θρησκευτικῆς σιγῆς τῶν ἀκροωμένων, ἣν ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν διέκοπτον αἱ ἐνθουσιώδεις ἐπιδοκιμασίαι καὶ τὰ παρατεταμένα χειροκροτήματα τῆς τε πλειονοψηφίας καὶ τῶν ἀκροατηρίων, ἕνα τῶν ὡραιοτέρων καὶ νευρωδεστέρων λόγων του. Δι’ αὐτοῦ κατεκεραύνωσεν ἀληθῶς ὁ ὑπέροχος ἀνὴρ τὸν Βουλευτὴν Ἀττικῆς, ὑπεραμυνόμενος τοῦ συνυπουργοῦ του καὶ τῶν νομοσχεδίων αὐτοῦ. Δι’ ἐπιχειρημάτων ἁδρῶν καὶ ἀκαταγωνίστων, δι’ εὐγλωττίας συναρπαζούσης κατέδειξε τὴν νοσηρὰν πολιτικὴν ἡμῶν κατάστασιν, ἥτις εἶχεν ἐγκυμονήσει πάντα τὰ τότε ἐθνικὰ ἡμῶν ἀτυχήματα, ὅλην τὴν τότε κακοδαιμονίαν μας. Κατέδειξε τὴν ἀπόλυτον ἀνάγκην τῆς μεταρρυθμίσεως τῶν πάντων, ἥτις ἔπρεπε ν’ ἀρχίσῃ ἀπ’ αὐτῆς τῆς Βουλῆς. Τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα, ὑποβαλλόμενον οὕτως αὐτὸ πρῶτον εἰς τὴν ὀδυνηρὰν ἐγχείρησιν τῶν μεταρρυθμίσεων, θὰ παρεῖχε τὴν καλλιτέραν ἀπόδειξιν, ὅτι εἶχε συνείδησιν τῆς καταστάσεως, ὅτι εἶχεν ἀπόφασιν ἀμετάτρεπτον νὰ θέσῃ τέρμα εἰς αὐτήν, δίδον αὐτὸ πρῶτον τὸ ἀξιομίμητον παράδειγμα καὶ εἰς τοὺς ἄλλους. Τοιουτοτρόπως δὲ δὲν θὰ ἐμειοῦτο, ὡς ἐνόμιζεν ὁ Βουλευτὴς Ἀττικῆς, ἀλλὰ τοὐναντίον θὰ ἐξυψοῦτο τὸ γόητρον τῆς Βουλῆς, καὶ θὰ ἀνήγετο αὕτη εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν αὐτῇ περιωπήν, εἰς τὴν περιωπὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν θὰ ἐρρύθμιζον ἐφεξῆς τὴν πορείαν τῆς οὐχὶ προσωπικαὶ ἐξαρτήσεις καὶ προσωπικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ μόνον ἰδέαι. Διὰ τοῦ λόγου του ἐκείνου ὁ Τρικούπης κατήγαγεν ἕνα τῶν περιφανεστέρων ῥητορικῶν θριάμβων του. Ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς εἶχε συναρπαγῆ δι’ αὐτοῦ καὶ προσδεθῆ ἀρρήκτως εἰς τὸ ἅρμα τῶν μεταρρυθμίσεών του, ἔξαλλος δὲ ἐξ ἐνθουσιασμοῦ ἐπεδοκίμασε καὶ ἐπεκρότησεν αὐτάς. Δι’ αὐτῶν ἐτερματίζετο ὁ πολιτικὸς βίος 95 ὅλων Βουλευτῶν. Καὶ ὅμως πόσοι ἐκ τούτων δὲν προσῆλθον τότε, ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον, ὅπως τὸν συγχαρῶσιν, οἱονεὶ προσαγορεύοντες αὐτόν, ὡς οἱ πάλαι ἐκεῖνοι Ῥωμαῖοι: Ave Caesar! morituri te salutant! Καὶ ὅμως, Κύριοι, καὶ ἐν τῷ μέσῳ τῆς ψυχολογικῆς ἐκείνης καταστάσεως ἠγέρθη τότε ἐν τῇ Βουλῇ σφοδρὰ κατὰ τῶν νομοσχεδίων ἀντίδρασις, ἰδίᾳ κατὰ τοῦ ἀφορῶντος τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν...

§93Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Εὐταξία, πῶς ἐδικαιολόγει ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν;

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§95ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀκούσατε (ἀναγινώσκει): «... Πρέπει νὰ ἀνυψώσητε τὸ Βουλευτήριον, πρέπει νὰ ἀνυψώσητε αὐτό, διότι ἡ λειτουργία αὐτοῦ, ἐπ’ ἐσχάτων μάλιστα, κατέστη τόσον ὑψηλή, ὥστε, ὅ,τι καὶ ἂν πράξωμεν, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ὕψος, εἰς τὸ σημεῖον τοῦ ὕψους, τὸ ὁποῖον τὸ πολίτευμα ὑποθέτει, πρέπει ὅμως νὰ προσπαθήσωμεν νὰ φθάσωμεν πλησιέστερον αὐτοῦ. Τί δὲ πρὸς τοῦτο προτείνομεν; προτείνομεν τὴν εὔρυνσιν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, ὡς καθιστῶσαν τὸν Βουλευτὴν μᾶλλον ἀνεξάρτητον ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων αὐτοῦ, ὡς καθιστῶσαν τὴν ἐκλογὴν μᾶλλον συναφῆ πρὸς τὴν ἰδέαν παρὰ πρὸς τὸ πρόσωπον. Συνάμα μετὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου (περὶ εὐρείας περιφερείας) προτείνομεν καὶ ἄλλο, περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, συναφὲς πρὸς τὸ πρῶτον. Ὁ σκοπὸς καὶ τούτου καὶ ἐκείνου τοῦ νομοσχεδίου εἶναι, ὅσον τὸ δυνατὸν ν’ ἀποχωρισθῇ ὁ Βουλευτὴς ἀπὸ τοῦ ἐκλογέως, νὰ ἦναι ἀπ’ αὐτοῦ προσωπικῶς ἀνεξάρτητος, νὰ συνδέηται δὲ μετ’ αὐτοῦ μόνον διὰ τῶν κοινῶν ἰδεῶν· ὅσον πλειότεροι Βουλευταί, τόσον μεγαλείτερος ὁ σύνδεσμος· ὅσον ἡ ἀναλογία τῶν ἐκλογέων εἶναι μεγαλειτέρα, τόσον χαλαροῦται ἡ προσωπικὴ ἐξάρτησις τοῦ ἐκλεγομένου ἀπὸ τοῦ ἐκλέγοντος.» Πρὸς ταῦτα ἀντεπεξῆλθον διάφοροι ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, προσβάλλοντες ἰδίᾳ ὡς ἀντισυνταγματικὴν τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν εἰς 150 μόνον, καὶ δὴ ἐπὶ τῇ βάσει οὐχὶ τοῦ πληθυσμοῦ, ἤτοι τῶν κατοίκων καθόλου, ὡς διακελεύει τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκλογέων, ὡς ἀνέγραφε τὸ νομοσχέδιον τοῦ Τρικούπη. Σθεναρώτερος ὑπῆρξεν ἐν τῇ πολεμικῇ αὐτοῦ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος πολιτευτής, ὅστις σὺν ἄλλοις ἔλεγε τότε (ἀναγινώσκει): «... Ἤλπιζον ν’ ἀκούσω τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐξηγοῦντος εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, οἵτινες ἔπεισαν αὐτόν, ὅτι, ὅταν τὸ Σύνταγμα διατάσσῃ, ὁ προσδιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν νὰ γίνηται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ τῶν δήμων, ἤτοι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψυχῶν, τῶν κατοικουσῶν ἔν τινι περιφερείᾳ, ἑπομένως ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τῶν ἀνδρῶν καὶ τῶν γυναικῶν καὶ τῶν παίδων, τίνες λόγοι ἔπεισαν καὶ αὐτὸν καὶ τοὺς φίλους του, ὅτι δὲν ἀναιρεῖται ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Συντάγματος τῆς πατρίδος, ἐὰν διὰ νόμου διαταχθῇ, ὅτι τοῦ λοιποῦ ὁ προσδιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν θέλει γίνεσθαι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλογέων, χωρὶς νὰ ληφθῇ παντάπασιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὸν ἀναλογισμὸν ὁ ἀριθμὸς τῶν γυναικῶν καὶ τῶν παίδων, ὡσὰν αἱ γυναῖκες καὶ οἱ παῖδες δὲν ἦσαν πολῖται Ἕλληνες... Ἢ ποίαν βελτίωσιν προσδοκᾶτε, ἐὰν κατορθώσητε νὰ ἀγάγητε δι’ ἰουδαϊκῶν ὑπολογισμῶν τὸν ἀριθμὸν 245 εἰς 150, ὅσους τὸ Σύνταγμα προσδιώρισεν ὡς τελευταῖον ὅριον πρὸ τῆς ἑνώσεως τῶν Θεσσαλικῶν χωρῶν, καὶ ἀγωνίζεσθε, ἵνα κατορθώσητε τὸ κατόρθωμα τοῦτο; Καὶ παρεπέμψατε μάλιστα τὰς ἀλγεβρικὰς μεθόδους, δι’ ὧν θέλετε εὑρεῖ τὰς ἀναλογίας τῶν ἀριθμῶν, εἰς τοὺς δικαστικοὺς συμβούλους! Ἐὰν ἡ συναλλαγὴ συνετέλει εἰς τὴν ἔκλυσιν τοῦ Κοινοβουλίου, ἐὰν φρονῆτε ὅτι εἰσεχώρει ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅταν 245 συνεδριάζωσιν ἐν αὐτῇ, τότε διατὶ φρονεῖτε, ὅτι δὲν θέλει εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθῃ διά τινος θυρίδος, καὶ ὅταν θὰ συνεδριάζωσιν 150; Ἢ θέλετε νὰ ἀνατρέψητε τοὺς νόμους τῆς λογικῆς, καθ’ οὓς ὁ μεγαλείτερος ἀριθμὸς καθιστᾷ δυσπροσιτωτέραν τὴν διαφθορὰν καὶ ἀποπλάνησιν;» Ἀρκοῦμαι, Κύριοι, εἰς τὴν ἀνάγνωσιν περικοπῶν μόνον, ἀναφερομένων εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, καὶ διότι περὶ ταύτης νῦν πρόκειται κυρίως, καὶ διότι κατ’ αὐτῆς τότε ὑπῆρξε σφοδροτέρα ἡ ἀντίδρασις...

§96ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὄχι’ κατὰ τῆς εὐρείας περιφερείας ἦτο μεγαλειτέρα ἡ ἀντίδρασις.

§97ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ὅμως ὑπῆρξαν τότε ἔγκριτα μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, ἅτινα, καίτοι ἐπεδοκίμαζον τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, οὐχ ἧττον ἀπέκρουον τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν. Ἓν ἐξ αὐτῶν ἐπὶ παραδείγματι ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «...Οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν ὑποπίπτουσιν εἰς μίαν ἀντίφασιν· παριστάνουσι τὸν Βουλευτὴν ὡς κακόν τι, καὶ νομίζουσιν ὅτι θὰ θεραπευθῇ τὸ κακὸν τοῦτο διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ! Ἀλλὰ πῶς ὁ Βουλευτὴς εἶναι κακόν τι; Ὁ Βουλευτὴς θεωρεῖται ὅτι ἐπιδρᾷ ἐπιβλαβῶς ἐπὶ τὴν διοίκησιν. Ἀλλὰ δὲν αἰσθάνεσθε, ὅτι τὸ κακὸν αὐτὸ τὸ κάμνετε ἰσχυρότερον διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ; Ἐνισχύετε τοὺς Βουλευτὰς κατ’ ἄτομον, καὶ ἐξασθενίζετε τὴν Βουλὴν ἐν τῷ συνόλῳ αὐτῆς. Εἶναι γνωστὸν, Κύριοι, ὅτι ἡ διαφθορὰ βεβαίως εἰς τοὺς πολλοὺς δὲν δύναται νὰ ἰσχύῃ, ὅσον εἰς τοὺς ὀλίγους... Ἡ ἰδέα τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν παρηκολούθησε πάντοτε τὰς ἰδέας τοῦ περιορισμοῦ τῶν ἐλευθεριῶν. Τοῦτο συνέβη καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, ὁσάκις ἐπρόκειτο περὶ περιορισμοῦ τῶν ἐλευθεριῶν...ἐνῷ τοὐναντίον, ὁσάκις ἐπρόκειτο περὶ πλειόνων ἐγγυήσεων, ηὐξάνετο ὁ ἀριθμός. Ὅσον λοιπὸν, Κύριοι, θεωρῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ νομαρχιακῆς ἐκλογικῆς περιφερείας θέλει φέρει ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, τόσον φρονῶ ὅτι τὸ ἕτερον, τὸ περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, πρέπει ν’ ἀποκρουσθῇ, διότι εἶναι τόσον ἐπιβλαβές, ὅσον ὠφέλιμον τὸ πρῶτον.»

§98ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος ἦτο αὐτὸς ὁ Βουλευτής;

§99ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἰδοὺ λοιπὸν ἡ γνώμη ἑνὸς τῶν τότε Βουλευτῶν, ἀποδεχομένου μὲν τὴν εὐρεῖαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἀποκρουόντος δὲ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν.

§100Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μὰ ποῖος ἦτο αὐτός;

§101ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κύριος Χατζόπουλος. Τὰ νομοσχέδια, Κύριοι, τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, ψηφισθέντα ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ κυρωθέντα ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ἐγένοντο νόμοι τοῦ Κράτους ἐν ἔτει 1886. Ἐπὶ τῇ βάσει δ’ αὐτῶν ἐξελέγησαν οἱ Βουλευταὶ τῆς 4 Ἰανουαρίου 1887 καὶ τῆς 14 Ὀκτωβρίου 1890, κυβερνῶντος τὴν χώραν αὐτοῦ τοῦ εἰσηγητοῦ τῶν περὶ ὧν λόγος νόμων. Ποῖα δέ τινα ὑπῆρξαν τ’ ἀποτελέσματα αὐτῶν; Ὅλως ἐναντία ἐκείνων, ἅτινα προσεδόκα ἐξ αὐτῶν καὶ ὁ Τρικούπης καὶ πᾶς ἄλλος εἰλικρινῶς πιστεύσας εἰς τὴν σκοπιμότητα καὶ τὴν θεραπευτικὴν δύναμιν αὐτῶν ἐκ τοῦ κατατρύχοντος ἡμᾶς κακοῦ. Ἤδη οἱ πρῶτοι βουλευτικοὶ συνδυασμοὶ, οἱ γενόμενοι κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1887, ἀπέδειξαν τρανῶς, ὅτι οὔτε ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν οὔτε ἡ εὐρεῖα ἐκλογικὴ περιφέρεια συνετέλεσαν τὸ παράπαν εἰς χειραφέτησιν ἐκ τῶν προσωπικῶν σχέσεων καὶ δεσμῶν μετὰ τῶν ἑκασταχοῦ ἐκλογέων καὶ τῶν ἀντιπροσωπευόντων τούτους κομματαρχῶν, ὅτι δὲ πολὺ ὀλίγον ὑπελογίζετο καὶ οὕτως ἡ ἰδέα, ἡ ἐκπροσωπουμένη ὑπὸ τῶν ἱκανωτέρων καὶ γνωστοτέρων ὁπωσδήποτε πολιτικῶν ἀνδρῶν. Οἱ συνδυασμοὶ κατηρτίσθησαν κατὰ προτίμησιν ἐξ ἐκείνων, οἵτινες εἶχον νὰ ἐπιδείξωσιν ἑκασταχοῦ τοπικὰς ἐπιρροάς, ἐπιρροὰς ἐρειδομένας κυρίως καὶ κατ’ ἐξοχὴν εἰς τὰς προσωπικὰς σχέσεις τῶν ὑποψηφίων μετὰ τῶν ἐκλογέων καὶ τῶν κομματαρχῶν. Τοσαύτην μάλιστα δύναμιν ἀνέκτησαν τότε οἱ τελευταῖοι οὗτοι, ὥστε ἐδέησε νὰ μετακληθῶσιν εἰς Ἀθήνας, ἐξ ἀφορμῆς τῶν ἑορτῶν ἐπὶ τῇ τότε ἐνηλικιώσει τοῦ Διαδόχου, πάντες οἱ δήμαρχοι τῆς Ἑλλάδος, καὶ νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ συνδρομὴ αὐτῶν ὑπὲρ τῶν κυβερνητικῶν συνδυασμῶν διὰ πολλῶν καὶ παντοίων μέσων, ἐξ ὧν ἀναφέρω τὴν σωρείαν τῶν τότε ἀπονεμηθεισῶν βασιλικῶν χαρίτων πρὸς τοὺς καταδίκους. Οἱ βουλευτικοὶ συνδυασμοὶ παρέμειναν καὶ νῦν, ὡς πρότερον, ἓν εἶδος συνεταιρισμοῦ τῶν ἐκλογικῶν κεφαλαίων ἑνὸς ἑκάστου τῶν ὑποψηφίων, οἵτινες καὶ μετὰ τὴν ἐπιτυχίαν ἔσπευσαν νὰ διαχωρίσωσι τὰ ὅρια τῆς τοπικῆς των ἐπιρροῆς, καὶ ἕκαστος νὰ καλλιεργήσῃ ἐντὸς αὐτῶν τὰς προσωπικάς του σχέσεις πρὸς τοὺς κομματάρχας καὶ τοὺς ἐκλογεῖς του, ἀπαράλλακτα ὡς ὑπὸ τὴν στενὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν καὶ ὑπὸ τὸν μείζονα ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν καὶ ἔσπευσάν τινες νὰ παρῳδήσωσι τότε τὸ γνωστὸν δημῶδες λόγιον, καθ’ ὃ «ἄλλαξεν ὁ Μανωλιὸς κ’ ἔβαλε τὰ ῥοῦχ’ ἀλλοιῶς!» Ἀλλὰ δυστυχῶς, Κύριοι, καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν ἐπηλήθευσαν αἱ προρρήσεις τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐν ἔτει 1886. Καθ’ ὅλον τὸν χρόνον, καθ’ ὃν εἴχομεν τὸν μικρὸν ἀριθμὸν τῶν 150 Βουλευτῶν, ὄχι μόνον δὲν περιωρίσθη τὸ κακὸν τῆς λεγομένης συναλλαγῆς, ἀλλὰ τοὐναντίον καὶ ἐπετάθη. Ὅσας παροχὰς ἐλάμβανον πρὶν οἱ 245, τὰς αὐτὰς εἶχον νῦν καὶ οἱ 150. Εἶναι γνωστὰ τὰ ψιχία τῶν θέσεων, τὰ διατιθέμενα συνήθως ἐκ τῆς ὑπουργικῆς πανδαισίας ὑπὲρ τῶν φίλα φρονούντων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν Βουλευτῶν. Αὐτὰ ταῦτα διενεμήθησαν τώρα καὶ μεταξὺ τῶν 150 Βουλευτῶν. Ἀλλ’ αἱ ἀξιώσεις τούτων καθίσταντο τόσον τολμηρότεραι καὶ μᾶλλον ὑπερφίαλοι, ὅσον ἡ πλειονοψηφία ἐπὶ τοῦ μικροτέρου ἀριθμοῦ αὐτῶν ἐκυμαίνετο μεταξὺ ὀλιγωτέρων ἢ πρὶν ψήφων. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐφαίνετο πρὶν κατὰ θεωρίαν μόνον ὀρθὸν, ἀπεδείχθη νῦν καὶ ἐν τῇ πράξει ἀληθές. Πάντες οἱ πολιτειολόγοι γνωματεύουσιν, ὅτι οἱ πλείονες Βουλευταὶ εἶναι μᾶλλον δυσχείρωτοι, μᾶλλον δυσπρόσιτοι εἰς τὴν διαφθορὰν ἢ οἱ ἐλάσσονες τὸν ἀριθμόν, ὅτι δὲ τἀνάπαλιν οἱ τελευταῖοι οὗτοι δύνανται, συνασπιζόμενοι, εὐκολώτερον νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ἐπηρεάσωσιν αὐτὴν πολλῷ μᾶλλον ἢ οἱ πλείονες.

§102ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐὰν ἦναι σύμφωνοι.

§103ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως, ἐὰν ἦναι σύμφωνοι. Ἀλλ’ εὐκολώτερον εἶναι νὰ συμφωνήσωσιν οἱ ὀλιγώτεροι ἢ οἱ πλείονες Βουλευταὶ πρὸς ἀλλήλους. Διὰ τοῦτο ἐπικρατεῖ παρὰ τοῖς πολιτειολόγοις ἡ γνώμη, καθ’ ἣν μᾶλλον ὁ μεγαλείτερος ἢ ὁ μικρότερος ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν εἶναι ἐγγύησις τῆς εὐρυθμοτέρας λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος, ὅπου ἰδίᾳ ἀπαντᾷ ἡ μία καὶ μόνη Βουλή, ἡ τῶν ἀντιπροσώπων, καὶ ὅπου ὡς ἐκ τούτου ἀποβαίνει ἐπιτακτικωτέρα ἡ ἀνάγκη τῶν πλειόνων Βουλευτῶν ἢ ἐκεῖ, ὅπου ἀπαντᾷ καὶ ἡ Ἄνω Βουλή. Αὐτὸς εἶναι καὶ ὁ κυριώτατος λόγος, δι’ ὅν, ὁσάκις συγκαλῆται Συντακτικὴ ἢ Ἀναθεωρητικὴ τοῦ πολιτεύματος Ἐθνοσυνέλευσις, ὑφ’ ἣν παύει λειτουργοῦσα ἡ Ἄνω Βουλή, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους αὐξάνει κατ’ ἀνάγκην εἰς τὸ διπλάσιον τῶν συνήθων Βουλευτῶν. Ὅσοι, Κύριοι, παρηκολούθησαν ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν βίου ὑπὸ τὴν ἰσχὺν τῶν ἐκλογικῶν νόμων τοῦ 1886, ἐκεῖνοι ἐνθυμοῦνται κάλλιστα, τί ἐστοίχισεν εἰς τὸ Δημόσιον ὁ μικρὸς ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν. Ἡ Κυβέρνησις, καὶ ὑπ’ αὐτὸν τὸν ἄτεγκτον, τὸν ὄντως χαλύβδινον χαρακτῆρα τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, ἠναγκάζετο πολλάκις, πρὸς συγκρότησιν τῆς πλειονοψηφίας καὶ τῆς ἀπαρτίας, νὰ κάμπτηται καὶ νὰ προέρχηται εἰς παραχωρήσεις καὶ θυσίας πρὸς τοὺς Βουλευτὰς, ἀνηκούστους τέως. Τίς δ’ ἐξ ἡμῶν ἐλησμόνησε τὸν ἀγῶνα, τὸν διεξαχθέντα κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1890 μεταξὺ τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δι’ ἕνα καὶ μόνον Βουλευτήν, τὸν ἀδελφὸν τοῦ τότε πανισχύρου θεωρουμένου δημάρχου Καρπενησίου, ἐκ τῆς στάσεως τοῦ ὁποίου εἶχεν ἐξαρτηθῆ ἡ ἐπιτυχία τοῦ κυβερνητικοῦ συνδυασμοῦ καὶ αὐτοῦ τοῦ Τρικούπη ἐν τῷ νομῷ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας; Τόσον οἰκτρῶς εἶχον διαψευσθῆ ἐν τοῖς πράγμασιν αἱ προσδοκίαι καὶ αὐτοῦ καὶ πάντων τῶν ψηφισάντων τοὺς νόμους τοῦ 1886 περὶ χειραφετήσεως τῶν Βουλευτῶν ἐκ τῶν προσωπικῶν των σχέσεων πρὸς τοὺς ἑκασταχοῦ κομματάρχας καὶ ἐκλογεῖς καὶ περὶ ἐπικρατήσεως πολιτικῶν ἰδεῶν ὑπὸ τὴν εὐρεῖαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν καὶ ὑπὸ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν! Αἱ ἐκλογαὶ τῆς 14 Ὀκτωβρίου 1890 ἀνέδειξαν νικητὴν τὸν ἀξιότιμον ἐκ Γόρτυνος πολιτευτήν, οὗτος δὲ, ἀνελθὼν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας, ἔσπευσε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν νέαν Βουλὴν ἐκ τῶν πρώτων σχέδια νόμων, δι’ ὧν δὲν κατηργοῦντο, ἀλλ’ αὐτόχρημα ἐσαρώνοντο ἐκ τοῦ μέσου οἱ νόμοι τοῦ 1886. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο προὐκάλεσε μικράν τινα καὶ τυπικὴν ὅλως συζήτησιν. Ὁ μόνος δέ, ὅστις οὐδόλως ἔλαβε τὸν λόγον κατ’ αὐτήν, ὅστις οὐδὲ λέξιν εἶπεν εἰς ὑπεράσπισιν τοῦ ἔργου του, ὅπερ ἐπεῖδεν οὕτω καταθρυμματιζόμενον, ἦτο αὐτὸς ὁ Τρικούπης. Τόσον ἦτο πεπεισμένος καὶ αὐτὸς οὗτος περὶ τῆς οἰκτρᾶς ἀποτυχίας τῶν νόμων ἐκείνων...

§104Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ Τρικούπης δὲν ἔλαβε τότε τὸν λόγον, ὄχι δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ἀλλὰ δι’ ἄλλον.

§105ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ ἄλλος αὐτὸς λόγος εἶναι ἄγνωστος, ἐγὼ περιορίζομαι εἰς μόνα τὰ γνωστά, εἰς ἀπόδειξιν δὲ τῆς ἀληθείας τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου ἐπικαλοῦμαι καὶ τὸ ἑξῆς γεγονός. Ἀρχομένου τοῦ ἔτους 1891 ἐδημοσιεύθη ὁ νέος νόμος ΑΩΟϚʹ, δι’ οὗ ἐπανήρχετο εἰς ἰσχὺν ἡ πρὶν ἐπαρχιακὴ ἐκλογικὴ περιφέρεια, καὶ ηὐξάνετο ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν ἀπὸ 150 εἰς 206, διότι ἐλήφθησαν ὡς ἐκλογικὴ μονὰς διὰ τὸν ἀναλογισμὸν αὐτῶν ἐπὶ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας οὐχὶ αἱ 10 χιλιάδες, ὡς πρὸ τοῦ 1886, ἀλλὰ 12 χιλιάδες κατοίκων. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τούτου διενηργήθησαν αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1892, αἵτινες ἐπανήγαγον εἰς τὴν ἀρχὴν τὸν Τρικούπην μὲ πλειονοψηφίαν καταπληκτικήν, μὲ πλειονοψηφίαν τέως ἀνήκουστον εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἡμῶν χρονικά, ἀφοῦ ἡμεῖς, οἱ τότε ἀντιπολιτευόμενοι πρὸς αὐτόν, ἠριθμούμεθα ἐπὶ τῶν δακτύλων, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον. Καὶ ὅμως, καίτοι εἶχεν ἐκεῖνος τότε τοσαύτην κομματικὴν ἰσχὺν καὶ ἠδύνατο νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πᾶν ὅ,τι ἤθελεν, οὐχ ἧττον οὐδ’ ἐσκέφθη κἄν τότε νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν ζωὴν τοὺς νόμους τοῦ 1886, ὧν τὰς θλιβερὰς συνεπείας ὑπὲρ πάντα ἄλλον αὐτὸς ἐδοκίμασε κατὰ τὴν προτέραν πρωθυπουργίαν του. Ἔκτοτε, Κύριοι, ἀπὸ τῆς καταργήσεως δηλαδὴ τῶν νόμων τοῦ 1886, παρῆλθον δέκα καὶ πέντε συναπτὰ ἔτη, καθ’ ἃ οὐδεὶς πλέον λόγος ἔγεινε περὶ αὐτῶν. Ἐν τῷ μεταξὺ, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκλογικῆς μονάδος τῶν 12,000 κατοίκων, συνῳδὰ πρὸς τὸν νόμον ᾼΩΟϚʹ τῆς 2 Ἰανουαρίου 1891, ηὔξησεν ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν ἀπὸ 206 εἰς 234, ἀναλόγως τῆς αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας, ὡς ἀπέδειξεν ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1896. Δὲν ἔγεινε πλέον λόγος περὶ εὐρείας ἐκλογικῆς περιφερείας καὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, μεθ’ ὅλας τὰς ἐθνικὰς δοκιμασίας, ἃς ὑπέστημεν ἐν τῷ μεταξὺ. Δὲν ἔγεινε λόγος περὶ αὐτῶν οὔτε ἐν ἔτει 1893, ὅτε τὸ Κράτος ἡμῶν ἐκηρύχθη εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως, οὔτε ἐν ἔτει 1897, ὅτε, μετὰ τὸν ἀτυχῆ καὶ ἄδοξον ἐκεῖνον πόλεμον, ἠναγκάσθη ἡ Ἑλλὰς νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸν σιδηροῦν κλοιὸν τοῦ Διεθνοῦς Οἰκονομικοῦ Ἐλέγχου, νὰ καταβάλῃ δὲ βαρεῖαν πολεμικὴν ἀποζημίωσιν πρὸς τὸν νικητὴν αὐτῆς, καὶ νὰ ἀνεχθῇ τὴν περικοπὴν τῆς μεθορίου γραμμῆς της κατὰ τρόπον δυσχεραίνοντα πλέον τὴν ἄμυναν τοῦ ἐδάφους της. Μετὰ τὰς ἐθνικὰς ἐκείνας δοκιμασίας, καθ’ ἃς πάντες βεβαίως εἴχομεν ἀφορμὴν νὰ σκεφθῶμεν σοβαρῶς περὶ τῆς νοσηρᾶς καταστάσεως τῶν καθ’ ἡμᾶς πραγμάτων, εἰς ἣν κυρίως καὶ κατ’ ἐξοχὴν ὠφείλοντο τὰ ἀτυχήματα ἡμῶν, εἰς οὐδενὸς τὸν νοῦν ἐπῆλθεν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ θεραπεία αὐτῆς διὰ τῶν νόμων τοῦ 1886. Ἔκτοτε ἐκυβέρνησαν τὴν Ἑλλάδα ἀλληλοδιαδόχως τὰ Ὑπουργεῖα Ζαΐμη καὶ Θεοτόκη, μακρότερον καὶ ἀπολαῦον τῆς κοινοβουλευτικῆς πλειονοψηφίας τὸ ὑπὸ τὸν Βουλευτὴν Κερκύρας Ὑπουργεῖον. Ἡ πολιτικὴ μάλιστα μερὶς τούτου ἐδημοσίευσεν, ἐπὶ τῇ συστάσει αὐτῆς ἐν ἔτει 1898, μακρὸν καὶ λεπτομερὲς πρόγραμμα ὑπὸ τὸν τίτλον «Μεταρρύθμισις καὶ ἀνόρθωσις», ἐν ᾧ ἐγίνετο λόγος περὶ παντοίων ἄλλων μεταρρυθμίσεων, οὐχὶ δὲ καὶ περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ ἡμῶν νόμου. Ὁ ἐκ Κερκύρας πολιτευτὴς ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1899, μέχρι δὲ τῶν μέσων τοῦ ἔτους 1901 ἐνεφορεῖτο αὐτὸς ἄκρας αἰσιοδοξίας. Ἐπίστευεν ὅτι ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν του εἰσήλθομεν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἀνορθώσεως τῶν πάντων ἐν Ἑλλάδι, μάλιστα δὲ καὶ κατ’ ἐξοχὴν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Καθ’ ὃν δὲ χρόνον οἱ ἄλλοι διέβλεπον ἐλλείμματα ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ Ὑπουργείου του καὶ προέβλεπον νέον οἰκονομικὸν ναυάγιον, χεῖρον τοῦ πρώτου, αὐτὸς μετ’ ἀδιαφορίας ἤκουε τὰς τοιαύτας παραστάσεις, διακηρύττων ὅτι τὸ Κράτος εὑρίσκετο ἐν οἰκονομικῇ εὐεξίᾳ, ὅτι δὲ τὸ πολὺ πολὺ ἐπεβάλλοντο εἰς ἡμᾶς μικραί τινες οἰκονομίαι, καὶ ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἀνάγκῃ αὔξησίς τις τῶν φορολογικῶν βαρῶν χάριν τῆς στρατιωτικῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς χώρας, περὶ ἧς μόλις λήγοντος τοῦ ἔτους 1903 ἤρξατο σκεπτόμενος σοβαρῶς. Καὶ τότε δὲ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ σχετικὰ μέτρα, καὶ ἐπέμεινεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν, χωρὶς ὅμως συγχρόνως νὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ τοὺς ἀναγκαίους διὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῶν πόρους. Ἐδέησε, Κύριοι, νὰ παρέλθωσιν οὕτω μῆνες πολλοὶ, ἕως οὗ ὑπερμεσοῦντος τοῦ ἔτους 1904 ἐξύπνησε μίαν πρωΐαν ὁ τότε Πρωθυπουργὸς, καὶ κατιδὼν τὸ πρὸ τῶν ποδῶν χαῖνον οἰκονομικὸν βάραθρον, ἤρξατο κρούων τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου. Ἔκτοτε ἤρξατο αὐτὸς ἀπαρνούμενος τὸ πρόγραμμά του καὶ ζητῶν, χάριν οἰκονομιῶν, νὰ ἀνατρέψῃ τὸ ἴδιον αὑτοῦ ἔργον, καταργῶν τὰς ὑπ’ αὐτοῦ συσταθείσας νέας Νομαρχίας, τὰ ὑπ’ αὐτοῦ συσταθέντα νέα Πρωτοδικεῖα, καὶ περιορίζων ἔτι καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν πάλαι Νομαρχιῶν καὶ Πρωτοδικείων. Ἔκτοτε ἐνόμισεν ὅτι ἐπεβάλλετο εἰς αὐτὸν, πρὸς ἀποσόβησιν νέας πτωχεύσεως τοῦ Κράτους, ἣν ἐθεώρει τώρα ἀναπόδραστον ἄλλως, νὰ καταργήσῃ τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, νὰ περιορίσῃ κατὰ πολὺ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, νὰ ἐγκαταλίπῃ σχεδὸν εἰς τὴν τύχην των ὅλα τὰ δημόσια ἔργα, καὶ τέλος νὰ περικόψῃ καὶ τὸν γλίσχρον μισθὸν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, καὶ νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν οἰκονομίαν ταύτην καὶ ἐπὶ τῆς βουλευτικῆς ἐπιχορηγήσεως διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν εἰς 150 μόνον. Καὶ δὲν ἀγνοῶ μὲν τὸ πρόσχημα, ὑφ’ ὃ ὁ κύριος Θεοτόκης ἠθέλησε νὰ συγκαλύψῃ τὰς τοιαύτας οἰκονομίας, ἰσχυριζόμενος ὅτι δι’ αὐτῶν ἐπεδίωκε τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῶν διαφόρων κλάδων, εἰς οὓς ἀνεφέροντο αὐταί. Δὲν ἀγνοῶ, ὅτι, προκειμένου καὶ περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, προέβαλλεν ὁ ἐκ Κερκύρας ἔντιμος πολιτευτὴς ὡς πρώτιστον λόγον τὴν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εὐρυθμοτέραν δῆθεν λειτουργίαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος. Ἀλλ’ ἐγὼ, Κύριοι, δὲν φαντάζομαι αὐτὸν τόσον ἀφελῆ, ὥστε νὰ ἀποδεχθῶ, ἔστω καὶ πρὸς στιγμὴν, ὅτι ἀνὴρ διακρινόμενος ἐπὶ νοημοσύνῃ, ἀνὴρ, ὅστις, ὡς συνυπουργὸς τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη ἀπὸ τοῦ 1886 μέχρι τοῦ 1890, ἐξεκένωσε καὶ οὗτος μέχρι τρυγὸς τὸ ποτήριον τῶν πικριῶν, ἃς ἐπότισαν τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην οἱ νόμοι τοῦ 1886, ὅτι ἀνὴρ, λέγω, τοιοῦτος, οἷος ὁ κύριος Θεοτόκης, ἠδύνατο πράγματι νὰ πιστεύσῃ τώρα εἰς τὴν θαυματουργὸν δύναμιν τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν εἰς 150. Καὶ ἄλλως δὲ, μεθ’ ὅσα ἐπιχειρήματα προέβαλον ἤδη ἐγὼ κατὰ τοῦ τοιούτου μέτρου, ἀρυόμενος αὐτὰ ἐκ τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς πείρας, κρίνω περιττὸν νὰ προσθέσω τι νῦν, ὅπως πείσω τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν περὶ πράγματος, περὶ οὗ αὐτὸς ἐξ ἰδίας πείρας τυγχάνει μᾶλλον πεπεισμένος καὶ ἐμοῦ αὐτοῦ ἴσως. Μίαν καὶ μόνην παρατήρησιν ἔχω νὰ ἀπευθύνω νῦν, ἐκείνην, ἣν εἶχον ἀπευθύνει καὶ ἐν ἔτει 1886 κατ’ ἰδίαν πρὸς τὸν ἀείμνηστον Τρικούπην, ὅτε τὸ πρῶτον μοὶ ἀνεκοίνωσε τὴν περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν ἀπόφασίν του. Ὡς τότε, καὶ τώρα εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι ἡ ἐλάττωσις αὕτη ἀντίκειται εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος ἡμῶν, ὅπερ ἐν ἄρθρῳ 68 διακελεύει (ἀναγινώσκει): «Ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν ἑκάστης ἐπαρχίας προσδιορίζεται ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῆς· οὐδέποτε ὅμως ὁ ἀριθμὸς τοῦ ὅλου τῶν Βουλευτῶν ἐπιτρέπεται νὰ ᾖναι ἐλάσσων τῶν ἑκατὸν πεντήκοντα.» Κατὰ ταῦτα, Κύριοι, τὸ Σύνταγμα ἔταξεν ὡς ἀπαραίτητον ὅρον διὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν τὴν ἀναλογίαν τοῦ πληθυσμοῦ. Ἐπειδὴ δὲ, καθ’ ὃν χρόνον ἐθεσπίσθη τὸ Σύνταγμα ὑπὸ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἤτοι ἐν ἔτει 1865, ὁ πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος δὲν ὑπερέβαινε τὸ 1,500,000, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναλογίας τῶν 10,000 κατοίκων πρὸς ἕνα Βουλευτὴν ἔθεσεν αὐτὸ ὡς ἔσχατον ὅριον τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν τοὺς 150. Ἡ τοιαύτη ἀναλογία τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν πρὸς τὸν τότε πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς πρώτης ἐφαρμογῆς τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος διατάξεως τοῦ Συντάγματος διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὃν ἐψήφισεν αὐτὴ αὕτη ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, ἡ θεσπίσασα καὶ τὸ ἐν ἰσχύϊ Σύνταγμα. Κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ ἐκλογικοῦ ἐκείνου νόμου τῆς 19 Νοεμβρίου 1864 (ἀναγινώσκει) «ὁ ἀριθμὸς τῶν παρ’ ἑκάστης ἐπαρχίας ἀποστελλομένων Βουλευτῶν θέλει εἶσθαι ἀνάλογος πρὸς τὸν πληθυσμὸν τῶν δημοτῶν τῶν δήμων αὐτῆς, ὑπὸ τοὺς ἑξῆς ὅρους. Ἐπαρχία ἔχουσα πληθυσμὸν μέχρι τῶν δέκα χιλιάδων ἐκλέγει ἕνα Βουλευτὴν, ἔχουσα μείζονα τῶν δέκα μέχρι τῶν εἴκοσι χιλιάδων δύο...., καὶ οὕτω καθεξῆς, προστιθεμένου ἑνὸς Βουλευτοῦ, ὁσάκις ὁ πληθυσμὸς ἐστὶν ἀνώτερος τῆς προηγουμένης δεκάδος χιλιάδων.» Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκλογικῆς μονάδος τῶν 10,000 κατοίκων καὶ τῶν κλασμάτων τούτων ἐξελέγησαν τὸ πρῶτον ἐν ἔτει 1865 Βουλευταὶ 181. Ὁ ἀριθμὸς οὗτος, ἀναλόγως τῆς αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας, ηὔξησε σὺν τῷ χρόνῳ, ἕως οὗ μετὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Θεσσαλίας καὶ τοῦ νομοῦ Ἄρτης ἔφθασεν εἰς τοὺς 245. Καὶ ἄλλως δὲ, ἐὰν τὸ Σύνταγμα ἐνόει ὡς ἀνώτατον ὅριον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν τοὺς 150, μεθ’ οἱανδήποτε αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ καὶ μεθ’ οἱανδήποτε προσάρτησιν νέων χωρῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὡς προσποιοῦνταί τινες τώρα ὅτι πιστεύουσι, τότε δὲν θὰ διεκέλευεν αὐτὸ, ὅτι «οὐδέποτε ὁ ἀριθμὸς τοῦ ὅλου τῶν Βουλευτῶν δύναται νὰ ἦναι ἐλάσσων τῶν ἑκατὸν πεντήκοντα», ἀλλὰ θὰ διεκέλευεν, ὅτι «οὐδέποτε ὁ ἀριθμὸς τοῦ ὅλου τῶν Βουλευτῶν δύναται νὰ ἦναι μείζων τῶν ἑκατὸν πεντήκοντα.» Ἰδοὺ οἱ λόγοι, Κύριοι, δι’ οὓς ἐγὼ τοὐλάχιστον εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν εἰς 150 ἀντίκειται πρὸς τὸ τόσον σαφὲς πνεῦμα τοῦ Συντάγματος. Κατὰ ταῦτα ὀρθῶς πάνυ καὶ δικαίως ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε νὰ υἱοθετήσῃ τὴν γνώμην τῆς προκατόχου της περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν εἰς 150, προετίμησε δὲ αὕτη, ἐπὶ τῇ βάσει αὐξήσεως μόνον τῆς νῦν ἐκλογικῆς μονάδος τῶν 12,000 κατοίκων εἰς 16,000, νὰ ἐλαττώσῃ τὸν νῦν ἀριθμὸν τῶν 234 Βουλευτῶν εἰς 177. Ἡ τοιαύτη μεταρρύθμισις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου δὲν ἀντίκειται βεβαίως τόσον προδήλως πρὸς τὴν σχετικὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ὅσον ἡ προταθεῖσα ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως· διὸ, προκειμένου νὰ ἐκλέξωμεν τώρα μεταξὺ τῶν δύο, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν θὰ ἐδίσταζον νὰ προτιμήσω τὴν πρώτην ἐξ αὐτῶν. Τοῦτο βεβαίως δὲν εἶναι λόγος, ἵν’ ἀπεκδέχωμαι ἐγὼ καὶ ἐξ αὐτῆς ἀγαθόν τι, ὑπὸ γενικωτέραν ἔποψιν, καθ’ ἃ ἀπέδειξα μέχρι τοῦδε. Ὅπως δήποτε ὅμως θεωρῶ τὸ ἐξ αὐτῆς κακὸν μικρότερον πάντοτε ἐκείνου, ὅπερ θὰ ἐπήρχετο, ἐὰν ἐγίνετο ἀσπαστὴ ἡ γνώμη τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ. Ἐὰν, Κύριοι, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐδήλου ἀπεριφράστως, ὅτι προέβη εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου χάριν οἰκονομίας μόνον, ἥτις μέλλει νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν κατὰ 57 περίπου, ἴσως δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸ παράπαν τὸν λόγον περὶ αὐτοῦ, οὐδὲ θὰ ἐμακρηγόρουν ἐπὶ τοσοῦτον. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργός, προκληθεὶς εἰς τοῦτο ἤδη, κατὰ τὴν δευτέραν ἐπιψήφισιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἑρμιονίδος, ἐδήλωσεν ἀπροκαλύπτως, ὅτι ἐκ τοῦ μέτρου αὐτοῦ ἀπεκδέχεται ἡ Κυβέρνησις ὄχι μόνον οἰκονομίαν ἐν ταῖς δαπάναις τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ τὴν εὐρυθμοτέραν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος. Ἡ δήλωσις αὕτη τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μ’ ἐξηνάγκασε νὰ λάβω τὸν λόγον, ὅπως ἔνθεν μὲν ἀποδείξω τὸ ἀνυπόστατον τοῦ τοιούτου ἰσχυρισμοῦ του, ἔνθεν δὲ προέλθω εἰς γενικωτέρας τινὰς σκέψεις περὶ τῆς ἐνεστώσης πολιτικῆς ἡμῶν καταστάσεως, τὰς ὁποίας ἀδύνατον νὰ μὴ προκαλέσῃ παρὰ τοῖς ἀντιπροσώποις τοῦ ἔθνους πᾶς λόγος περὶ εὐρυθμοτέρας λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος, προερχόμενος μάλιστα ἐκ τόσον ἐπισήμου πηγῆς, ἐξ αὐτοῦ τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Δυστυχῶς, Κύριοι, τοῦτ’ αὐτὸ ἔχει ἰσχυρισθῆ ἤδη καὶ ὁ πρώην Πρωθυπουργός. Ἀμφότεροι εἶναι τῆς γνώμης, ὅτι ἡ λειτουργία τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν προσκόπτει εἰς τὸν μέγαν ἀριθμὸν τῶν ἐν Ἑλλάδι Βουλευτῶν, οὓς οὕτω φαντάζονται αὐτοὶ ὡς κακοποιά τινα στοιχεῖα, τῶν ὁποίων ὅσον μικρότερος εἶναι ὁ ἀριθμὸς, τόσον ὀλιγώτερον καθίσταται καὶ τὸ ἐξ αὐτῶν κακόν. Καὶ ἀπέναντι τοιούτου ἰσχυρισμοῦ, καθαπτομένου εἰς τὰ καίρια ἡμῶν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, δὲν νομίζετε ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον αὐτὸς εἶναι ἀληθής; Δὲν νομίζετε ὅτι προκαλούμενοι οὕτως ἔχομεν καθῆκον, καὶ καθῆκον ἐπιτακτικόν, νὰ ὑπεραπολογηθῶμεν ἡμῶν αὐτῶν, καὶ νὰ ἐξετάσωμεν καὶ ἡμεῖς, ἂν τῷ ὄντι προσκόπτει ἡ λειτουργία τοῦ πολιτεύματος ἐν Ἑλλάδι, τίνα τὰ κυρίως αἴτια τούτου, πῶς δὲ δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἡ θεραπεία τοῦ κακοῦ; Τὸ καθῆκον τοῦτο ἔρχομαι νὰ ἐπιτελέσω ἐγὼ νῦν. Πᾶς ἄλλος, Κύριοι, θὰ ἐδικαιοῦτο ἴσως νὰ αἰτιᾶται τοὺς Βουλευτὰς, οὐχὶ ὅμως καὶ οἱ κυβερνῶντες τὴν χώραν ἡμῶν. Ἄν ἡ Διοίκησις χωλαίνει ἐν Ἑλλάδι, ἡ δὲ Δικαιοσύνη δὲν εἶναι ἐνήμερος, οὐδ’ ἀπονέμεται πάντοτε ἀκεραία, ἂν τὰ οἰκονομικά μας καὶ μετὰ τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους καὶ τὸν ἐπιβληθέντα εἰς ἡμᾶς διεθνῆ ἔλεγχον περιέπεσαν καὶ πάλιν εἰς κρίσιμον θέσιν, ἂν δὲν ἔχομεν Παιδείαν καὶ Ἐκκλησίαν, ἀνταποκρινομένας εἰς τὰς σημερινὰς πνευματικὰς ἀνάγκας τοῦ ἔθνους ἡμῶν, ἂν ἡ ἐξωτερική μας ὑπηρεσία δὲν εὕρηται εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς της, τὸ δ’ ἐθνικόν μας γόητρον ἔχει κατὰ πολὺ ἀμαυρωθῆ, δι’ ὅλα ταῦτα δὲν πταίουσι βεβαίως οἱ Βουλευταὶ καὶ μόνοι. Μήπως αὐτοὶ διορίζουσι τοὺς τμηματάρχας τῶν Ὑπουργείων, τοὺς νομάρχας καὶ τοὺς δικαστὰς, τοὺς ἐπισκόπους καὶ τοὺς καθηγητὰς, τοὺς πρέσβεις καὶ τοὺς προξένους ἡμῶν; Μήπως ἔργον αὐτῶν εἶναι νὰ συντάττωσι καὶ ὑποβάλλωσιν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς καὶ εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως ὅλα τὰ ἀναγκαῖα νομοθετικὰ μέτρα, δι’ ὧν θὰ ἐπήρχετο ἡ ποθητὴ βελτίωσις εἰς τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς δημοσίας ἡμῶν ὑπηρεσίας; Οἱ διορισμοὶ, Κύριοι, καὶ αἱ προαγωγαὶ, αἱ μεταθέσεις καὶ αἱ ἀπολύσεις πάντων ἀνεξαιρέτως τῶν ἀνωτέρων, κατὰ τὸ πλεῖστον δὲ καὶ τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, ἐπὶ τῶν ὁποίων λαμβάνονται πρὸ ὀφθαλμῶν συνήθως καὶ αἱ συστάσεις τῶν Βουλευτῶν, εἶναι ἀποκλειστικὸν ἔργον τῶν κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεων. Ἄν δὲ αὗται ἀστοχοῦσι πολλάκις εἰς τὰς διαφόρους προσωπικὰς μεταβολὰς, κατὰ τί πταίουσιν οἱ Βουλευταί; Δὲν φέρουσιν αὐταὶ καὶ μόναι τὴν πρώτην καὶ κυρίαν εὐθύνην; Καὶ ἡ ὑποβολὴ τῶν ἀναγκαίων νομοθετικῶν μέτρων, δι’ ὧν θὰ ἐπήρχετο ἡ μεταρρύθμισις καὶ ἀνόρθωσις τῶν πάντων ἐν Ἑλλάδι, ἀνήκει εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τῶν κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεων, αἵτινες ἡγοῦνται τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς καὶ δύνανται ἐν ἀνάγκῃ νὰ ἐπιβάλλωσι τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν. Τίνα ὅμως καὶ ποῖα σωστικὰ μέτρα ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπιμείνασαι εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν εὗρον τοὺς Βουλευτὰς μέχρι τέλους ἀδιαφοροῦντας ἢ καὶ ἀποκρούοντας αὐτά; Ἀλλ’ οἱ Βουλευταὶ, λέγουσί τινες, ἄγουσι καὶ φέρουσι τὴν κατωτέραν Διοίκησιν καὶ Δικαιοσύνην ἐν ταῖς ἐπαρχίαις των· αὐτοὶ ἀνεβοκαταβαίνουσιν ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας τὰς κλίμακας τῶν Ὑπουργείων καὶ τῶν διαφόρων δημοσίων γραφείων, καὶ δὲν ἀφίνουσιν ἡσύχους οὔτε τοὺς Ὑπουργοὺς νὰ ἐπιτελῶσι τὰ ὑψηλά των καθήκοντα, οὔτε τοὺς ὑπαλλήλους νὰ διεξάγωσιν ἀπροσκόπτως τὴν ἀνατεθειμένην εἰς αὐτοὺς ὑπηρεσίαν. Καὶ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι οἱ Βουλευταὶ ἐξ ἁπλῆς εὐχαριστήσεως ὑποβάλλονται εἰς τὸ διηνεκὲς αὐτὸ μαρτύριον, ἢ ἐκ καθήκοντος συνήθως ἐπιβεβλημένου εἰς αὐτοὺς; Ἐνοχλοῦσι τοὺς Ὑπουργοὺς διὰ διαφόρους μεταβολὰς, ἀναγομένας κυρίως εἰς τὰς ἰδιαιτέρας ἐπαρχίας των, ἀλλὰ πράττουσι τοῦτο ἐξ ἀνάγκης, διότι καὶ οἱ Βουλευταὶ εἶναι Ἕλληνες, ζῶντες καὶ κινούμενοι ἐντὸς τοῦ ὅλου πολιτικοῦ καὶ κοινωνικοῦ ἡμῶν περιβάλλοντος, ὅπερ ἀδύνατον ν’ ἀφήσῃ αὐτοὺς ἀνεπηρεάστους. Ἐκλέγονται ὑπὸ τῶν συμπολιτῶν των, οἵτινες, ὑφιστάμενοι τὰ πάνδεινα ἐκ τῆς τῶν ἀντιθέτων φατριαστικῆς διοικήσεως, ἐπιζητοῦσι τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῆς, ὅπως οὕτω τύχωσιν αὐτοὶ ἀνακουφίσεως, εἰ δυνατὸν δὲ, λάβωσι καὶ τὰ ἀντίποινα παρὰ τῶν ἀντιθέτων. Διατὶ, Κύριοι, θέλομεν νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τῶν δακτύλων μας; Καθ’ ἣν τροπὴν ἔλαβεν ὁ πολιτικὸς ἡμῶν βίος ἀκριβῶς ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου Συντάγματος ἐν ἔτει 1865 καὶ ἐντεῦθεν, ὁ λαὸς συνήθισε νὰ ἦναι ἢ σφῦρα ἢ ἄκμων, ἀδιαφορῶν, ἂν οὕτω πω, ὅλοι πάσχομεν ἐξ ἴσου καὶ ἐξ ὑπαμοιβῆς, καὶ συμπολιτευόμενοι καὶ ἀντιπολιτευόμενοι. Ἀλλ’ αἱ προσωπικαὶ μεταβολαὶ, Κύριοι, εἶναι τὸ πολλοστημόριον τῶν μεριμνῶν καὶ φροντίδων τοῦ Βουλευτοῦ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ αὐτὸν ἀεικίνητον, οὕτως εἰπεῖν, εἶναι ἡ προστασία, ἣν ὀφείλει οὗτος νὰ παρέχῃ εἰς τοὺς συμπολίτας του ἀπέναντι τῶν ἀρχῶν καὶ δι’ αὐτὰς τὰς δικαιοτάτας ὑποθέσεις των, αἵτινες ἄνευ τῆς παρεμβάσεώς του δύνανται νὰ διαιωνισθῶσι καὶ νὰ μὴ εὕρωσί ποτε λύσιν τινά. Ἡ ἐν Ἑλλάδι καθιερωθεῖσα γραφειοκρατία, ἐπίκουρον προσλαβοῦσα τὴν ἀνικανότητα καὶ ὀκνηρίαν πολλῶν ὑπαλλήλων, τίποτε δὲν ἐννοεῖ νὰ ἐνεργήσῃ, οὐδεμίαν ποτὲ ὑπόθεσιν ἐννοεῖ νὰ ἀγάγῃ ἀφ’ ἑαυτῆς εἰς πέρας, ἂν δὲν χρησιμεύσῃ ὡς κέντρον δι’ αὐτὴν ὁ Βουλευτὴς, ὅστις οὕτως ἀναδείκνυται ὁ φυσικὸς προστάτης καὶ κηδεμὼν τῶν συμφερόντων τῶν συμπολιτῶν του ἀπέναντι τῶν ἀρχῶν. Εἰς αὐτὴν τὴν ἐνέργειαν τοῦ Βουλευτοῦ ἀποδοτέα κατὰ τὰ ἐννέα δέκατα τὰ ἀνεβοκατεβάσματα αὐτοῦ εἰς τὰς κλίμακας τῶν Ὑπουργείων καὶ τῶν διαφόρων δημοσίων γραφείων. Καὶ εἶναι ἄξιος κατακρίσεως ὁ Βουλευτὴς, διότι οὕτω πως ὑφίσταται αὐτὸς ἓν διηνεκὲς μαρτύριον χάριν τῆς προστασίας τῶν συμφερόντων τῶν συμπολιτῶν αὐτοῦ, ἀκριβῶς ἀπέναντι ἐκείνων, οἵτινές εἰσι τεταγμένοι καὶ μισθοδοτοῦνται ὑπὸ τῆς Πολιτείας, ὅπως ἐξυπηρετῶσιν αὐτά; Καὶ ἐπιτρέπεται νὰ προβαίνωσιν εἰς τὴν κατάκρισιν ταύτην οἱ κύριοι κυβερνῆται τῆς Ἑλλάδος, οἵτινες ὑπέχουσι τὴν πρώτην καὶ κυρίαν εὐθύνην δι’ αὐτὴν τὴν κατάστασιν, οἵτινες, ἐνῷ ἠδύναντο καὶ διοικητικῶς καὶ νομοθετικῶς νὰ θέσωσιν ἓν τέρμα εἰς αὐτὴν, ἁπλοποιοῦντες τὴν δημοσίαν ἡμῶν ὑπηρεσίαν καὶ ἀποκαθαίροντες αὐτὴν ἐκ παντὸς ἀνικάνου καὶ ὀκνηροῦ ὑπαλλήλου, οὐχ ἧττον οὐδεμίαν οὐδέποτε ἔλαβον περὶ τούτου σοβαρὰν πρόνοιαν; Ἐπάναγκες ἐνόμισα, Κύριοι, ν’ ἀποκρούσω ἅπαξ διὰ παντὸς τὰς κατὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους προβαλλομένας συνήθως αἰτιάσεις, ὄχι μόνον διότι ἐγὼ θεωρῶ αὐτὰς ἀδίκους, ἀλλὰ καὶ διότι εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι εἰς οὐδὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα δυνάμεθά ποτε νὰ καταλήξωμεν, ἐν ὅσῳ ἐξακολουθοῦμεν νὰ παριστῶμεν αὐτοὺς καὶ μόνους ὡς τὰ ἱλαστήρια θύματα. Ἀπεδείχθη ἤδη ἡλίου φαεινότερον, ὅτι πᾶσα νομοθετικὴ μεταρρύθμισις, ἀφορῶσα εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν καὶ εἰς τὴν εὐρεῖαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, δὲν συντελεῖ εἰς βελτίωσιν, ἀλλὰ τοὐναντίον συντελεῖ εἰς χειροτέρευσιν τῆς καταστάσεως. Ἄλλην τινὰ νομοθετικὴν μεταρρύθμισιν, ἀφορῶσαν εἰς τοὺς Βουλευτάς, οὔτ’ ἐγὼ οὔτε ἄλλος τις ἔχει νὰ ὑποδείξῃ. Τίνα λοιπὸν πρακτικὸν σκοπὸν δύνανται νὰ ἔχωσιν οὕτως αἱ κατ’ αὐτῶν αἰτιάσεις; Θὰ ἐνόουν ἐπὶ τέλους τὸ πρᾶγμα, ἐὰν οὕτω πως προήγετό τις εἰς ῥιζικωτέρας σκέψεις, ἐὰν λ. χ. συνῆγε τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα εἶναι ἡ πρώτη καὶ κυρία αἰτία τοῦ κατατρύχοντος ἡμᾶς κακοῦ, καὶ ὅτι ὡς ἐκ τούτου ἀνάγκη πᾶσα ἢ νὰ ἐκλίπῃ αὐτὸ ὅλως, ἢ νὰ ἀνασταλῇ, ἔστω καὶ πρὸς καιρὸν μόνον, ἡ λειτουργία αὐτοῦ ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλὰ τοῦτο θὰ ἐσήμαινε τὴν κατάργησιν τοῦ συνταγματικοῦ καὶ κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος, ὑπὲρ τῆς ἀποκτήσεως τοῦ ὁποίου εἰς τόσους ἀγῶνας, εἰς τόσας θυσίας ἔχουσιν ὑποβληθῆ οἱ πατέρες ἡμῶν! Τίς δὲ θὰ ἐτόλμα τώρα, οὐχὶ νὰ προβάλῃ, ἀλλὰ νὰ σκεφθῇ τοιοῦτόν τι; Τίς θὰ εἶχε τὸ θάρρος ν’ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην διὰ τὰς συνεπείας αὐτοῦ τοῦ τολμήματος, ὅπερ ἀφεύκτως θὰ ἐνέβαλλε τὴν χώραν ἡμῶν εἰς ἀναστάτωσιν καὶ εἰς ἐμφυλίους σπαραγμούς; Καὶ ἐνόσω οὐδεὶς ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι ὁ δυνάμενος καὶ θέλων νὰ συναγάγῃ τὸ ἀναγκαῖον τοῦτο συμπέρασμα ἐκ τῶν αἰτιάσεων κατὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον νὰ παύσωσιν αὗται προβαλλόμεναι, ἢ τοὐλάχιστον νὰ παύσωσιν εὑρίσκουσαι ἠχὼ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ; Ἀλλὰ τίς, Κύριοι, δύναται ν’ ἀρνηθῇ τὴν σήμερον μετὰ λόγου, ὅτι ὑπάρχει τι τὸ σαθρὸν ἐν τῇ Πολιτείᾳ ἡμῶν, ὡς ὑπῃνίχθην ἤδη τοῦτο καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου; Τίς δύναται νὰ μὴ ἀνομολογήσῃ ὅτι, ἐνῷ οἱ Ἕλληνες, ὡς ἔθνος, ὡς λαός, ἔχομεν νὰ ἐπιδείξωμεν τόσας προόδους ὑπὸ ἔποψιν κοινωνικὴν καὶ οἰκονομικήν, ὡς μαρτυρεῖ ἰδίᾳ ἡ ἐπίδοσις ἡμῶν εἰς τὸ ἐμπόριον, εἰς τὴν ναυτιλίαν καὶ τὴν βιομηχανίαν, ὡς Κράτος ὅμως ἔχομεν νὰ ἐπιδείξωμεν στασιμότητα ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, ἂν ὄχι καὶ ὀπισθοδρόμησιν; Ἀριθμοῦμεν ἤδη ὑπερεβδομηκονταετῆ ἐλεύθερον βίον, διεπόμεθα δέ, ἀπὸ τῆς Ὀκτωβριανῆς ἰδίᾳ μεταπολιτεύσεως, ὑπὸ τοῦ φιλελευθερωτάτου τῶν πολιτευμάτων. Ἔκτοτε ἐτριπλασιάσαμεν καὶ ἐτετραπλασιάσαμεν τὰ φορολογικά μας βάρη, καὶ συνωμολογήσαμεν δάνεια πολλῶν ἑκατοστύων ἑκατομμυρίων. Καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα, καὶ ὑπὸ ἔποψιν διοικήσεως καὶ δικαιοσύνης, καὶ ὑπὸ ἔποψιν παιδείας καὶ ἐκκλησίας, καὶ ὑπὸ ἔποψιν στρατοῦ καὶ ναυτικοῦ, καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἐξωτερικῆς παραστάσεως, ἰδίᾳ ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ, ἥτις περικλείει τοὺς ἐθνικοὺς πόθους καὶ τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἂν δὲν ἐμείναμεν στάσιμοι, δὲν ἔχομεν ὅμως νὰ ἐπιδείξωμεν καὶ ἀξίαν τινὰ λόγου πρόοδον, οὐδὲ τόσην κἄν, ὅσην ἔχουσι νὰ ἐπιδείξωσιν ἤδη τὰ χθεσινὰ μόλις Κράτη τῆς Ἰλλυρικῆς χερσονήσου, τὰ διεκδικοῦντα νῦν τὴν πατρώαν ἡμῶν κληρονομίαν. Ἂν ὑπερηκοντίσαμεν κατά τι ἡμεῖς τὰ ἀντίζηλα ταῦτα Κράτη, τοῦτο εἶναι δυστυχῶς ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους ἡμῶν ἐν ἔτει 1893, αἱ ἧτται ἡμῶν ἐν ἔτει 1897 καὶ ὁ ἐπακολουθήσας εἰς αὐτὰς διεθνὴς οἰκονομικὸς ἔλεγχος, ἐπὶ πᾶσι δὲ τούτοις ἡ καταλαβοῦσα ἡμᾶς ἔκτοτε παντελὴς ἀδιαφορία πρὸς πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ εἰς τὴν περισυλλογὴν καὶ ἀνόρθωσιν, ἕνεκα τῆς ὁποίας μετὰ ὀκτὼ ὅλα ἔτη ἀπὸ τῶν ἐθνικῶν ἐκείνων συμφορῶν μας εὑρισκόμεθα καὶ νῦν εἰς τὴν αὐτήν, ἂν ὄχι καὶ εἰς χείρονα ἢ πρίν, θέσιν. Καὶ ἀπέναντι τοιαύτης καταστάσεως πραγμάτων, ἥτις δικαίως πρέπει νὰ ἐμβάλῃ πάντα φιλόπατριν Ἕλληνα, ἂν ὄχι εἰς ἀπόγνωσιν, πάντως ὅμως εἰς φόβους πολλοὺς περὶ τοῦ μέλλοντος ἡμῶν, νομίζετε, Κύριοι, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους νὰ μένωμεν μ’ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας, ὡς ἀνατολῖται μοιρολάτραι; Δὲν νομίζετε ὅτι ἐπέστη πλέον ἡ ὥρα, ἵνα σκεφθῶμεν σοβαρῶς περὶ τῆς αἰτίας τοῦ κατατρύχοντος ἡμᾶς κακοῦ, καὶ ταύτην διαγνόντες ἐξεύρωμεν καὶ ἐπιδιώξωμεν τὸν τρόπον τῆς θεραπείας αὐτοῦ; Δὲν νομίζετε ὅτι ἀνάγκη, καὶ ἀνάγκη πᾶσα, ὡς τάχιστα νὰ προβῶμεν εἰς τὰς τοιαύτας σκέψεις καὶ ἀποφάσεις, ἂν θέλωμεν νὰ θέσωμεν τέρμα εἰς τὴν παροῦσαν ἀφόρητον κατάστασιν, καὶ νὰ προλάβωμεν ἐν τῷ μέλλοντι μεγαλειτέρας ἴσως τῶν μέχρι τοῦδε ἐθνικὰς συμφοράς; Ἄν, Κύριοι, πάντες σχεδὸν συμφωνοῦμεν ὡς πρὸς τὴν ὕπαρξιν τοῦ κακοῦ, τοῦ κατατρύχοντος ἡμᾶς καὶ παραγαγόντος ὅλην τὴν παροῦσαν πολιτικὴν ἡμῶν κακοδαιμονίαν, δὲν διαφωνοῦμεν κατ’ οὐσίαν καὶ ὡς πρὸς τὴν κυρίαν αὐτοῦ αἰτίαν. Ἡ πλειονότης τοὐλάχιστον τῶν γνωμῶν συμπίπτει ἐν τούτῳ, ὅτι ἡ κυρία τοῦ κακοῦ αἰτία ἔγκειται ἐν τῷ διέποντι ἡμᾶς πολιτεύματι, μετὰ μόνης τῆς διαφορᾶς, ὅτι ἄλλοι μὲν ἀνευρίσκουσιν αὐτὴν ἐν τῇ μὴ πλήρει καὶ τελείᾳ ἐφαρμογῇ αὐτοῦ, ἄλλοι δ’ ἐν ταῖς ἐλλείψεσι καὶ ἀτελείαις, ἃς ἐνέχει αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὸ διέπον ἡμᾶς πολίτευμα, ὡς ἐθεσπίσθη τοῦτο ἐν ἔτει 1865. Οἱ πρῶτοι αἰτιῶνται συνήθως διὰ τὴν μὴ πλήρη καὶ τελείαν ἐφαρμογήν του τοὺς Βουλευτὰς καὶ τοὺς μέχρι τοῦδε κυβερνήσαντας τὴν Ἑλλάδα, ἢ καὶ τούτους καὶ ἐκείνους συγχρόνως. Τὸ ἀσύστατον καὶ ἄδικον τῶν αἰτιάσεων κατὰ τῶν Βουλευτῶν ἐξήλεγξα ἤδη ἐγώ. Μὴ νομίσῃ δέ τις, ὅτι οὕτω πως ἐπιδοκιμάζω ἐγὼ τὰς προβαλλομένας αἰτιάσεις καθ’ ὅλων τῶν μέχρι τοῦδε κυβερνησάντων τὴν Ἑλλάδα, ὡς ἀνικάνων ἢ μὴ θελησάντων ἴσως νὰ ἐφαρμόσωσι πλῆρες καὶ τέλειον τὸ ἐν ἰσχύϊ πολίτευμα ἡμῶν. Ἐγώ, Κύριοι, θεωρῶ αὐτόχρημα βλασφημίαν καὶ ἀσέβειαν πρὸς τὴν μνήμην τῶν ἀοιδίμων ἀνδρῶν, οἵτινες ἐν παρῳχημένοις χρόνοις προέστησαν τῶν κοινῶν ἡμῶν πραγμάτων, θεωρῶ ὕβριν καὶ πρὸς τοὺς ἐπιζῶντας κυβερνήτας ἡμῶν νὰ φαντασθῶ κἄν, ὅτι αὐτοὶ, δυνάμενοι, δὲν ἐφήρμοσαν τελείως τὸ πολίτευμα ἐξ ἀνικανότητος ἢ ἐκ κακοβουλίας. Ἐγὼ τοὐναντίον πιστεύω, ὅτι πάντες αὐτοί, καὶ ζῶντες καὶ τεθνεῶτες, πᾶσαν εἰλικρινῆ προσπάθειαν κατέβαλον ἀείποτε πρὸς πλήρη καὶ τελείαν ἐφαρμογὴν τοῦ πολιτεύματος, ἀλλ’ ἐπεῖδον αὐτὴν ναυαγοῦσαν πάντοτε πρὸ τῶν ἐλλείψεων καὶ ἀτελειῶν τούτου. Ἴσως, ἴσως θὰ ἐπετρέπετο νὰ ἔχῃ τις τὴν ἐναντίαν γνώμην κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἐν ἰσχύϊ Συντάγματος. Τότε ἠδύνατο βεβαίως νὰ πιστευθῇ, ὅτι οἱ πρῶτοι ἐφαρμόσαντες αὐτὸ, εἴτ’ ἐξ ἀνικανότητος εἴτ’ ἐξ ἀπειρίας, (διότι κακοβουλίαν παρ’ οὐδενὶ οὐδέποτε τῶν πολιτικῶν ἡμῶν ἀνδρῶν δύναμαι ν’ ἀποδεχθῶ ἐγὼ) ἠστόχησαν τοῦ σκοποῦ των. Τὸ αὐτὸ ἠδύνατο νὰ λεχθῇ καὶ περὶ τῶν πρώτων Βουλῶν. Ἀλλὰ μετὰ ὑπερτεσσαρακονταετῆ ἐφαρμογὴν τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν, καθ’ ἣν ἐδοκιμάσθησαν πάντες οἱ ἀριστεῖς τοῦ πολιτικοῦ ἡμῶν βίου, καθ’ ἣν ἦλθον καὶ παρῆλθον δέκα καὶ ἕξ Βουλαὶ, καθ’ ἣν μάτην ἀπέβησαν αἱ προσπάθειαι δύο ὁλοκλήρων γενεῶν ἐν Ἑλλάδι πρὸς πλήρη καὶ τελείαν ἐφαρμογὴν τοῦ ἐν ἰσχύϊ Συντάγματος ἡμῶν, δὲν εἶναι νὰ ἀπορῇ τις καὶ νὰ ἐκπλήττηται τῇ ἀληθείᾳ, πῶς ὑπάρχουσιν ἔτι παρ’ ἡμῖν οἱ νομίζοντες ὅτι πταίουσι τὰ πρόσωπα; Ἐγώ, Κύριοι, ἀπὸ ἐτῶν πολλῶν ἔχω σχηματίσει τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν πταίουσι τόσον τὰ πρόσωπα, διότι δὲν κατώρθωσαν νὰ ἐφαρμόσωσι μέχρι τοῦδε τὸ πολίτευμα, ὅσον αὐτὸ τοῦτο τὸ πολίτευμα, ὅπερ, ὡς ἔχει νῦν, ἀπεδείχθη ἤδη ἐν αὐτοῖς τοῖς πράγμασιν ἀνεφάρμοστον. Τὴν πεποίθησίν μου ταύτην ἐξέθηκα διὰ μακρῶν ἐν τῷ τύπῳ, ὀλίγον μετὰ τὸν ἀτυχῆ ἡμῶν πόλεμον, λήγοντος τοῦ ἔτους 1897...

§106Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν πταίει τὸ πολίτευμα· πταίει ὁ διευθύνων τὴν μηχανὴν τοῦ πολιτεύματος.

§107ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ ἔντιμος ἐκ Καλαμῶν συνάδελφος, λέγων ὅτι πταίει «ὁ διευθύνων τὴν μηχανὴν τοῦ πολιτεύματος», ἐννοεῖ πάντως τὸν ἑκάστοτε Πρωθυπουργόν· διότι αὐτὸς μόνος εἶναι ὁ κυρίως ὑπεύθυνος διὰ τὴν διεύθυνσιν τῆς μηχανῆς τοῦ πολιτεύματος, παρ’ αὐτοῦ δὲ καὶ μόνου δυνάμεθα ἡμεῖς ἐνταῦθα νὰ ζητήσωμεν εὐθύνας, ἐνασκοῦντες τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Ὑπεράνω αὐτοῦ ἵσταται τὸ ἀνεύθυνον, τὸ διαφεῦγον τὸν ἡμέτερον ἔλεγχον, καθόσον αὐτὸ καλύπτεται ὑπὸ τῆς εὐθύνης τοῦ Πρωθυπουργοῦ, δικαιουμένου ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ν’ ἀπεκδυθῇ αὐτῆς διὰ τῆς παραιτήσεως, ἂν ἴδῃ ποτὲ ἄνωθεν διασταυρουμένας τὰς ἐνεργείας του. Ἐφ’ ὅσον ὅμως παραμένει ἐν τῇ ἀρχῇ, τοῦτο σημαίνει, ὅτι αὐτὸς εὕρηται ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ πρὸς τὴν ἀνεύθυνον τῆς Πολιτείας ἀρχὴν, καὶ ὅτι κατ’ ἀκολουθίαν αὐτὸς εἶναι ὁ κυρίως ὑπεύθυνος διὰ τὴν τοιάνδε ἢ τοιάνδε διεύθυνσιν τοῦ πολιτεύματος. Κατὰ ταῦτα διὰ τὴν μέχρι τοῦδε διεύθυνσιν τοῦ πολιτεύματος ὑπεύθυνοι εἶναι οἱ μέχρι τοῦδε κοινοβουλευτικοὶ Πρωθυπουργοὶ τῆς Ἑλλάδος, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἐξαίρω τὸν ναύαρχον Κωνσταντῖνον Κανάρην, τὸν Ἀλέξανδρον Κουμουνδοῦρον, τὸν Θρασύβουλον Ζαΐμην, τὸν Ἐπαμεινώνδαν Δεληγεώργην, τὸν Χαρίλαον Τρικούπην καὶ τὸν μόνον ἐπιζῶντα ἐκ τῆς χορείας τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων κ. Θεόδωρον Π. Δηλιγιάννην. Δὲν ἠξεύρω τώρα, ἂν ὁ κ. Βουλευτὴς Καλαμῶν ἀνευρίσκει ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἄλλον τινὰ, δυνάμενον ν’ ἀναμετρήσῃ τὸ ἀνάστημά του πρὸς τοὺς ἄνδρας ἐκείνους, καὶ νὰ πείσῃ ἡμᾶς, ὅτι αὐτὸς εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ μέγα αὐτὸ κατόρθωμα τῆς πλήρους καὶ τελείας ἐφαρμογῆς τοῦ πολιτεύματος, ὅπερ εἰς ἐκείνους ὑπῆρξεν ἀνέφικτον. Ἐγὼ ὅμως ὁμολογῶ, ὅτι θεωρῶ ἐγωϊσμόν, ὑπερακοντίζοντα καὶ αὐτὸ τὸ γελοῖον, τὸ νὰ φανταζώμεθα κἂν ἡμεῖς οἱ νεώτεροι, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν κατώρθωσαν ὅλοι οἱ προμνημονευθέντες ἐπίλεκτοι πολιτικοὶ ἄνδρες, θὰ κατορθώσωμεν ἡμεῖς, κυβερνῶντες ἐφεξῆς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ πεποίθησίς μου, Κύριοι, ἡ ἀκράδαντος εἶναι, ὅτι, ἐὰν ὑπ’ αὐτὸ τὸ πολίτευμα ἐναυάγησεν ἡ χρηστότης καὶ ἡ φιλοπατρία τοῦ Κανάρη καὶ τοῦ Βούλγαρη, τὸ πολυμήχανον τοῦ Κουμουνδούρου, ἡ νομιμοφροσύνη τοῦ Ζαΐμη, τὸ μεγαλεπήβολον τοῦ Δεληγεώργη καὶ τοῦ Τρικούπη καὶ ἡ χρηστότης καὶ ἡ παροιμιώδης φιλοπονία τοῦ νῦν προϊσταμένου τῆς Κυβερνήσεως, οἰκτρῶς θὰ ναυαγήσῃ ὑπ’ αὐτὸ καὶ πᾶσα ἱκανότης καὶ ἀγαθὴ πρόθεσις ἡμῶν τῶν νεωτέρων. Εἶναι καιρὸς τέλος πάντων νὰ παύσωμεν ἐθελοτυφλοῦντες πρὸ μιᾶς τόσον προδήλου καὶ καταφανοῦς ἀληθείας· εἶναι καιρὸς νὰ ὁμολογήσωμεν πάντες, ὅτι δὲν πταίουσι τόσον τὰ πρόσωπα, ὅσον αὐτὸ τὸ πολίτευμα...

§108Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ κατὰ τί πταίει τὸ πολίτευμα;

§109ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θέλετε, κύριε συνάδελφε, μίαν πρόχειρον ἀπόδειξιν;

§110Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§111ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, δότε μοι πρὸς στιγμὴν τὸ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένον νομοσχέδιον περὶ Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ αὐτό.

§113ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅσοι, Κύριοι, ἀνέγνωτε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, μετ’ ἀπορίας ἴσως θὰ παρετηρήσατε γινόμενον ἐν αὐτῷ λόγον ἐπανειλημμένως περὶ ἐπάρχων, ἐπαρχείων καὶ πρωτοκολλητῶν ἐπαρχείων, ὡς λ. χ. ἐν τοῖς ἄρθροις 7, 13, 14, 15, 22, 24 καὶ 29. Ἀλλὰ τίς ἐξ ὑμῶν ἀγνοεῖ, ὅτι οἱ ἔπαρχοι καὶ τὰ ἐπαρχεῖα ἔχουσι πρὸ πολλοῦ ἤδη καταργηθῆ ἐν Ἑλλάδι; Καὶ ὅμως ὑπεβλήθη τώρα εἰς ἡμᾶς νομοσχέδιον, φέρον τὴν ὑπογραφὴν αὐτοῦ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ποιούμενον λόγον περὶ ἐπάρχων καὶ ἐπαρχείων, ὡς ἐὰν εὑρισκόμεθα ἔτι εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ 1891–1892 ἢ εἰς τὴν ἐποχὴν τὴν πρὸ τοῦ 1896...

§114Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν; Ἀληθῶς ἐν τῷ ἄρθρῳ 7 τοῦ ἀνατυπωθέντος νομοσχεδίου ἀναφέρεται, ὅτι ὁ ἐκλεγόμενος ἐπαρχιακὸς σύμβουλος ὀφείλει νὰ δώσῃ τὴν δήλωσιν περὶ τῆς ἀποδοχῆς τῆς ἐκλογῆς του εἰς τὸν ἔπαρχον ἢ τὸν νομάρχην· ἀλλ’ ἐν τῷ χειρογράφῳ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχω ἐδῶ, ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει): «Ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβούλου δὲν εἶναι ὑποχρεωτική, ἐὰν δέ τις ἐκλεχθῇ ἐπαρχιακός σύμβουλος ὑπὸ πολλῶν δήμων συγχρόνως, εἰς αὐτὸν ἀνήκει νὰ δηλώσῃ, τίνος δήμου τὴν ἐντολὴν ἀποδέχεται. Ὀφείλει ὅμως τὴν δήλωσίν του ταύτην νὰ ἀπευθύνῃ πρὸς τὸν νομάρχην.» Βλέπετε λοιπόν, ὅτι ἐν τῷ χειρογράφῳ δὲν ἀναφέρεται ὁ ἔπαρχος.

§115ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅλα τὰ ἄρθρα οὕτως ἔχουσι.

§116Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι λάθος, —δὲν λέγω τὸ ἐναντίον, —δὲν δύναμαι δὲ βεβαίως ἐγὼ νὰ διορθώνω τὰ δοκίμια τῶν νομοσχεδίων. Τὸ χειρόγραφον τοῦ νομοσχεδίου οὐδαμοῦ ἀναφέρει ἔπαρχον.

§117ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰς ὅλα τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, καὶ εἰς τὸ 14 καὶ εἰς τὸ 15, ἀναφέρεται ὁ ἔπαρχος· διότι εἰς μὲν τὸ ἄρθρον 14 λέγεται ὅτι «τόπος τῶν συνεδριάσεων τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου προσδιορίζεται τὸ κατάστημα τοῦ Ἐπαρχείου ἢ τῆς Νομαρχίας», εἰς δὲ τὸ ἄρθρον 15, ὅτι «τὰ πρακτικὰ τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου συντάσσει ὁ πρωτοκολλητὴς τῆς Νομαρχίας ἢ τοῦ Ἐπαρχείου, ἢ ὅπου τοιοῦτον δὲν ὑφίσταται κλπ.» Φαίνεται ὅτι εἶναι τὸ παλαιὸν ἀντίτυπον τοῦ νομοσχεδίου.

§118Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι τὸ νομοσχέδιον, εἶναι τὸ χειρόγραφον τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη κατὰ τὴν Σύνοδον τοῦ 1902.

§119ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ νομίσητε, ὅτι ἠθέλησα νὰ ἐκφράσω καὶ τὴν ἐλαχίστην μομφὴν δι’ ὅσων εἶπον.

§120Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ δὲν διϊσχυρίζομαι, ὅτι εἶμαι τέλειον ὄν· ἐξ ἐναντίας φρονῶ, ὅτι εἶμαι ἀτελής, ὡς εἶναι ἀτελεῖς πάντες οἱ ἄνθρωποι. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον καταγγέλλετε πρὸς ἀπόδειξιν τῆς κακῆς νομοθεσίας, δὲν εἶναι ἀκριβές.

§121ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἐξηγήσω, τί εἶχε συμβῆ κατὰ τὸ 1902. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔδωκε διαταγὴν εἰς τὸν ἁρμόδιον τμηματάρχην ἢ ὑπουργικὸν γραμματέα νὰ συντάξῃ τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄλλοτε ἰσχύοντος νόμου περὶ Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων. Ὁ ἁρμόδιος τμηματάρχης ἢ γραμματεὺς περιωρίσθη ἁπλῶς νὰ ἀντιγράψῃ τὸν νόμον...

§122Ν. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν ἔδωκεν εἰς ἕνα γραφέα, ἵνα τὸν ἀντιγράψῃ.

§123ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μάλιστα· τὸν ἔδωκεν εἰς ἕνα γραφέα, ὁ ὁποῖος ἀντέγραψεν ἁπλῶς τὸν νόμον. Ὁ Ὑπουργός, ἔχων πεποίθησιν εἰς τὸν τμηματάρχην, ἔλαβε τὸ νομοσχέδιον, καὶ χωρὶς νὰ τὸ παρατηρήσῃ κἄν τὸ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἔκφρασις μομφῆς καθ’ ὑμῶν. Ἠθέλησα μόνον ν’ ἀποδείξω, ὅτι καὶ τὸ νῦν προτεινόμενον σύστημα συνετάξατε μὲ τοσαύτην σπουδὴν, ὥστε νὰ συμβαίνωσι τοιαῦτα λάθη, μὲ ὅλην τὴν παραδεδεγμένην φιλοπονίαν καὶ φιλεργίαν, τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑμεῖς ὑπὲρ πάντα ἄλλον,—διότι ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι εἰς τὸ Κοινοβούλιον δὲν εὑρίσκω δεύτερον.

§124Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν καλὴν ἰδέαν, ἣν ἔχετε περὶ ἐμοῦ, ἀλλὰ σᾶς εἶπον, ὅτι πρόκειται περὶ τυπογραφικοῦ λάθους, τοῦ ὁποίου ἡ διόρθωσις εἶναι εὔκολος.

§125ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν ἠθέλησα νὰ ἐκφράσω μομφήν· νομίζω ὅμως, ὅτι, ἐὰν εἴχομεν Συμβούλιον Ἐπικρατείας, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ ὑπεβάλλοντο τὰ νομοσχέδια πρὸς ἐπεξεργασίαν πρὶν ἔλθωσιν εἰς τὴν Βουλὴν, Συμβούλιον, ὁποῖον καθιερώθη εὐθὺς μετὰ τὸ 1865, καὶ τοῦ ὁποίου νομίζω ὅτι μέλος ἦσθε καὶ ὑμεῖς, βεβαίως δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συμβαίνωσι τοιαῦτα λάθη.

§126Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐμποδίζει τὸ πολίτευμα νὰ γείνῃ Συμβούλιον Ἐπικρατείας;

§127ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως ὄχι.

§128Γ. ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ὑπὸ ἄλλον τύπον.

§129ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔχομεν τὸ Νομικὸν Συμβούλιον. Ἀριθμοῦμεν, Κύριοι, ἤδη ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἐν ἰσχύϊ πολιτεύματος μέχρι σήμερον ὑπὲρ τοὺς τρισχιλίους νόμους. Οἱ πλεῖστοι τούτων συντάσσονται, τὸ δὴ λεγόμενον, ἐπὶ τοῦ γόνατος ὑπὸ τοῦ πρώτου τυχόντος τμηματάρχου ἢ ὑπουργικοῦ γραμματέως, χωρὶς νὰ προσαρμόζωνται πάντοτε εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, χωρὶς νὰ συσχετίζωνται πρὸς τὴν προηγουμένην νομοθεσίαν μας, χωρὶς νὰ διακρίνωνται ἐπὶ ἀκριβολογίᾳ πολλῇ. Τὰ τοιαῦτα νομοσχέδια, εἰσαγόμενα εἰς τὴν Βουλὴν, εἰς οὐδεμίαν συνήθως προεπεξεργασίαν ὑποβάλλονται ἐν ταῖς οἰκείαις βουλευτικαῖς ἐπιτροπαῖς, ἀφοῦ αὗται πρὸ πολλοῦ ἤδη ἔπαυσαν λειτουργοῦσαι παρ’ ἡμῖν, πλὴν μόνης τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Συζητοῦνται ἀπ’ εὐθείας ἐν τῇ ὁλομελείᾳ τῆς Βουλῆς τὰ νομοσχέδια, καὶ ἐνταῦθα δὲ οὐδεμία συνήθως γίνεται πραγματικὴ συζήτησις, σκοποῦσα τὴν βελτίωσιν αὐτῶν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις συζητεῖ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ αὐτὰ κατ’ ἀρχὴν καὶ μᾶλλον ἐκ πνεύματος κωλυσιεργίας. Ἡ Συμπολίτευσις ἀντιτάσσει σιωπὴν, καὶ ἐπὶ τέλους διὰ τῆς ἀντοχῆς της κατορθοῦται ἡ ἐπιψήφισις τῶν νομοσχεδίων, κυροῦνται ταῦτα ὑπὸ τοῦ Βασιλέως καὶ γίνονται νόμοι τοῦ Κράτους! Ὑπὸ τοιαύτην, Κύριοι, σύνταξιν καὶ ἐπιψήφισιν νομοσχεδίων κατηντήσαμεν εἰς τὴν σημερινὴν πολυνομίαν καὶ ἀντινομίαν, καθ’ ἣν ἔχομεν ὑπερτρισχιλίους νόμους, ἐξ ὧν οὐκ ὀλίγοι ἀντίκεινται πρὸς ῥητὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, οἱ πλεῖστοι δὲ διακρίνονται διὰ τὸ ἀσαφὲς καὶ διφορούμενον τῶν διατάξεών των, καὶ ἀντίκεινται πρὸς ἄλλους νόμους, ἀλληλαναιρούμενοι καὶ ἀλληλογρονθοκοπούμενοι. Ἐν μιᾷ λέξει κατηντήσαμεν εἰς τὸν σημερινὸν νομοθετικὸν κυκεῶνα. Ἐὰν, Κύριοι, εἴχομεν καὶ ἡμεῖς, ὡς οἱ πλεῖστοι τῶν συνταγματικῶς καὶ κοινοβουλευτικῶς κυβερνωμένων λαῶν, χωρὶς νὰ ἐξαιρῶνται καὶ αὐτοὶ οἱ δημοκρατούμενοι Γάλλοι, Συμβούλιον Ἐπικρατείας καὶ Ἄνω Βουλὴν ἢ Γερουσίαν, ἀδύνατον ἦτο νὰ φθάσωμεν ποτὲ εἰς αὐτὸν τὸν νομοθετικὸν κυκεῶνα, ὅστις κατ’ ἐμὴν γνώμην εἶναι μία ἀπὸ τὰς πρώτας αἰτίας τῆς σημερινῆς πολιτικῆς μας κακοδαιμονίας. Πάντα τὰ νομοσχέδια θὰ προεπεξειργάζετο τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, προσαρμόζον αὐτὰ εἰς τὰς συνταγματικὰς διατάξεις καὶ συσχετίζον πρὸς τὴν ὑφισταμένην νομοθεσίαν. Οὕτω πως θὰ ἁπλοποιεῖτο βεβαίως τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς τῶν ἀντιπροσώπων, θὰ ἐτελειοῦτο δὲ αὐτὸ ἐν τῇ συζητήσει καὶ ἐπιψηφίσει ὑπὸ τῆς Ἄνω Βουλῆς, ἥτις θὰ ἔμενε πάντοτε ἀνεπηρέαστος ἐκ τοῦ φόβου τῆς ἀντιδημοτικότητος ἢ τῆς διαλύσεως, — πρᾶγμα τὸ ὁποῖον πολὺ ἐπηρεάζει βεβαίως τὴν Βουλὴν τῶν Ἀντιπροσώπων. — Ἐπὶ πλέον τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ἀπαρτιζόμενον ἐξ ἀνδρῶν εἰδικῶν καὶ πεπειραμένων, θὰ ἐπεξειργάζετο καὶ τὰ διάφορα ὀργανικὰ καὶ νομοτελεστικὰ Διατάγματα, τὰ ὁποῖα, τὴν σήμερον συντασσόμενα εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν ὑπὸ τοῦ πρώτου τυχόντος τμηματάρχου ἢ ὑπουργικοῦ γραμματέως, ἐπιτείνουσιν ἔτι μᾶλλον τὸν νομοθετικόν μας κυκεῶνα. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἔχομεν, Κύριοι, Συμβούλιον Ἐπικρατείας καὶ Ἄνω Βουλήν, ἂν ἐλλείψει αὐτῶν περιέστημεν εἰς τὸ σημερινὸν νομοθετικὸν χάος, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ διέπον ἡμᾶς πολίτευμα, ὅπερ διέγραψε τοὺς θεσμοὺς αὐτῶν ἐκ τοῦ συνταγματικοῦ ἡμῶν χάρτου. Δὲν εἶναι βεβαίως ἡ κατάλληλος στιγμὴ τώρα, ὅπως εἰσέλθω εἰς πλείονας λεπτομερείας περὶ τοῦ πράγματος. Ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἐν τῇ Βουλῇ ἐν εὐθέτῳ ὥρᾳ εὐρεῖα συζήτησις περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Τότε θ’ ἀποδειχθῇ, κατὰ τί τὸ πολίτευμα πταίει, χωρὶς νὰ ὑπολειφθῇ εἴς τινα ἡ ἐλαχίστη περὶ τούτου ἀμφιβολία. Οὕτω πως θὰ καταδειχθῇ βεβαίως, τίνες αἱ ἀναθεωρητέαι διατάξεις αὐτοῦ. Διὰ τῆς συζητήσεως αὐτῆς ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ διαφωτισθῇ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, νὰ ὡριμάσῃ παρ’ αὐτῷ ἡ ἰδέα τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, καὶ νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ πραγμάτωσις αὐτῆς· διότι οὕτω πως μόνον εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποκατασταθῇ ἡ κανονικὴ λειτουργία τοῦ πολιτεύματος ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς χώρας καὶ τοῦ ἔθνους ἡμῶν. Αὐτή, Κύριοι, δὲν εἶναι γνώμη προσωπικὴ ἐμοῦ καὶ μόνου· εἶναι ἡ γνώμη καὶ ἄλλων πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς Ἑλλάδος, καὶ δὴ ἐκείνων, οἵτινες ὑπὲρ πάντα ἄλλον ἦσαν εἰς θέσιν νὰ μορφώσωσιν αὐτὴν ἐξ ἰδίας πείρας. Ὑπὲρ τῆς τοιαύτης ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος ἦτο καὶ ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης, ὅστις, καὶ λόγῳ ὑπερόχου διανοίας, καὶ λόγῳ ἀμφιλαφοῦς παιδείας, καὶ λόγῳ πείρας, ὡς διαβιώσας ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἐν τῇ κοιτίδι τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἐν Ἀγγλίᾳ, ὑπῆρξε, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ὁ κράτιστος τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος...

§130ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὁ Τρικούπης δὲν ἦτο ὑπὲρ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος μέχρι τῆς τελευταίας ἡμέρας, καθ’ ἣν ὡμίλησα μετ’ αὐτοῦ.

§131ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ εἰς ἐπίρρωσιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου ἐπικαλοῦμαι τοὺς λόγους, οὓς ὁ ἀείμνηστος ἀνὴρ εἶπε δημοσίᾳ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἰδοὺ τί ἔλεγεν ἐν ἔτει 1886, ὑπεραμυνόμενος τῶν τότε ἐκλογικῶν νομοσχεδίων του (ἀναγινώσκει): «Δὲν εἶμαι ἐκ τῶν θεωρούντων τὸ Σύνταγμα ὡς τι ἀνεπίδεκτον συζητήσεως. Σήμερον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τὸ τροποποιήσωμεν, ἐπιτρέπεται ὅμως νὰ παρασκευάσωμεν τὰ τῆς τροποποιήσεως αὐτοῦ διὰ τῆς συζητήσεως. Ἵνα δυνηθῶμεν νὰ προβῶμεν ἐν καιρῷ εἰς τροποποίησιν διατάξεων αὐτοῦ, πρέπει πρῶτον νὰ ὡριμάσωσιν αἱ ἰδέαι περὶ τροποποιήσεων, δὲν δύνανται δὲ νὰ ὡριμάσωσιν αἱ ἰδέαι ἢ διὰ τῆς συζητήσεως, διὰ τῆς ἐπικρίσεως τῶν κακῶς ἐχόντων ἐν τῷ Συντάγματι... Βεβαίως ὑπάρχουσι πολλὰ ἐν τῷ Συντάγματι τὰ τρωτά...»

§132ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὐτὴ ἡ περικοπὴ δὲν ἔχει τὴν ἔννοιαν, ἣν ἀποδίδετε εἰς αὐτήν.

§133ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Λέγει μόνον, ὅτι ὑπάρχουσι τρωτά.

§134ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ ἀναγνωσθεῖσα περικοπὴ ἐκ τοῦ λόγου τοῦ Τρικούπη εἶναι τόσον σαφής, ἔχει τόσον προφανῆ τὴν ἔννοιαν, ἣν ἐγὼ ἀποδίδω εἰς αὐτήν, ὥστε εἶναι ἀνεπίδεκτος αὐτὴ οἱασδήποτε παρερμηνείας. Ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος ἐπιβάλλεται οὐ μόνον διὰ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλους πολλοὺς λόγους, ἐξ ὧν σπουδαιότατον θεωρῶ τὸν ἑξῆς. Κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν, Κύριοι, ἡ συνταγματικὴ ἄδεια τῶν Βουλευτῶν ἀξιωματικῶν, ὑφ’ ἣν αὐτοὶ τίθενται εἰς διαθεσιμότητα, ἰσοφαρίζουσαν καθ’ ὅλα πρὸς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν, τὴν προσμετρουμένην εἰς τὸν χρόνον τῆς ἀρχαιότητος πρὸς προβιβασμὸν, ἔχει κῦρος συνταγματικὸν, τὸ ὁποῖον ἀδύνατον νὰ μεταβάλωμεν δι’ οἱασδήποτε νομοθετικῆς διατάξεως. Τοῦτο καθίσταται πρόδηλον καὶ ἐκ τῆς σχετικῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος ἐν ἄρθρῳ 71 καὶ ἐκ τῶν πρακτικῶν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, τῶν ἀναφερομένων εἰς αὐτήν. Ἀλλ’ ἐν ὅσῳ, Κύριοι, ἰσχύει ἡ τοιαύτη συνταγματικὴ διάταξις, ἀδύνατον, πάντη ἀδύνατον ν’ ἀποκτήσωμεν ἡμεῖς στρατὸν ἀντάξιον τοῦ ὑψηλοῦ προορισμοῦ του, ἀντάξιον τῶν μεγάλων θυσιῶν, εἰς ἃς χάριν αὐτοῦ ὑποβάλλομεν τὸν ἑλληνικὸν λαόν! Ἐν ὅσῳ ἔχομεν ἀξιωματικοὺς πολιτευομένους, ἀπὸ τοῦ κατωτάτου μέχρι τοῦ ἀνωτάτου αὐτῶν βαθμοῦ, ὄχι μόνον τὸν στρατὸν ἀποστεροῦμεν τῶν καλλίστων πολλάκις ἀξιωματικῶν του, ἀλλὰ καὶ τὴν πειθαρχίαν ἐν αὐτῷ ὑπονομεύομεν, τὸν ἀκρογωνιαῖον τοῦτον λίθον παντὸς στρατεύματος. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἄλλος τις λόγος, θὰ ἤρκει αὐτὸς καὶ μόνος νὰ πείσῃ ἡμᾶς περὶ τῆς ἐπιτακτικῆς ἀνάγκης τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. «Man dreht sich rechts, man dreht sich links, der Zopfen haengt von hinten», κατὰ τινα Γερμανὸν ποιητήν. Ὅσον δηλαδὴ καὶ ἂν γυρίσῃ τις δεξιὰ ἢ ἀριστερὰ, ἡ κόμη κρέμαται πάντοτε ὄπισθεν. Ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἀλλάξωσι παρ’ ἡμῖν τὰ πρόσωπα καὶ οἱουσδήποτε νόμους καὶ ἂν ψηφίσωμεν, ἀδύνατον, πάντη ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ βελτίωσίς τις ἐπαισθητή. Τὸ κατατρῦχον ἡμᾶς νόσημα εἶναι, ὡς εἴδομεν, ὀργανικόν, ὀργανικὴ ἄρα πρέπει νὰ ᾖναι καὶ ἡ θεραπεία αὐτοῦ. Εἶναι καιρὸς πλέον νὰ ἐννοήσωμεν τοῦτο πάντες, ἂν θέλωμεν ν’ ἀναχαιτίσωμεν τὸ Κράτος καὶ τὸ ἔθνος ἡμῶν ἐν τῇ κατωφερείᾳ αὐτῶν, ἂν θέλωμεν νὰ προλάβωμεν καταστροφήν τινα ἀνεπανόρθωτον, ἥτις θὰ ἦναι ἀναπόδραστος, ἂν ἀφήσωμεν τὰ πράγματα εἰς τὴν τύχην των. Εὑρισκόμεθα, Κύριοι, πρὸ τοῦ διλήμματος, καθ’ ὃ «ἢ στραβ’ ἀρμενίζομεν, ἢ στραβά ’ναι τἄρμενα», κατὰ τὸ γνωστὸν δημῶδες λόγιον. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸ πρῶτον, ἐὰν δηλαδὴ πιστεύσωμεν ὅτι πταίουσι τῳόντι τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐπὶ τεσσαρακονταετίαν ἤδη δὲν κατώρθωσαν νὰ ἐφαρμόσωσι τὸ διέπον ἡμᾶς πολίτευμα, τότε, ἀφοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ εὑρεθῶσί ποτε ἐν Ἑλλάδι πρόσωπα καλλίτερα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐφήρμοσαν αὐτὸ μέχρι τοῦδε, ἀνάγκη πᾶσα ν’ ἀπελπισθῶμεν περὶ βελτιώσεως τῶν κακῶς ἐχόντων παρ’ ἡμῖν, καὶ ν’ ἀποδεχθῶμεν, ὅτι οἱ Ἕλληνες ἀδυνατοῦμεν ν’ αὐτοκυβερνηθῶμεν, καὶ ὅτι διὰ τοῦτο θὰ ἦτο προτιμότερον δι’ ἡμᾶς ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ ταχθῶμεν ὑπὸ τὴν κηδεμονίαν ξένης τινὸς Δυνάμεως. Ἐὰν ὅμως παραδεχθῶμεν, καθ’ ἣν ἐγὼ ἔχω γνώμην, ὅτι δὲν πταίουσι τὰ πρόσωπα, ἀλλὰ πταίει τὸ διέπον ἡμᾶς πολίτευμα, τότε ὑπολείπεται βεβαίως εἰς ἡμᾶς ἐλπὶς σωτηρίας. Καὶ ἡ σωτηρία αὕτη ἔγκειται ἐν μόνῃ τῇ ἀναθεωρήσει τοῦ Συντάγματος, ὅπερ εἶναι ἡ πρώτη καὶ κυρία αἰτία τοῦ κατατρύχοντος ἡμᾶς κακοῦ, ἡ πρώτη καὶ κυρία αἰτία τῆς ὅλης κακοδαιμονίας τοῦ Κράτους καὶ τοῦ ἔθνους ἡμῶν.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Στρᾶτος ἔχει τὸν λόγον.

§136Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Προκειμένου, Κύριοι, περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον διακανονίζει τὰ τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος, βεβαίως δὲν δύναται οὐδὲ καθ’ ὑπόνοιαν νὰ θεωρηθῇ, ὅτι τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀφορμὴ καὶ αἰτία ὑπῆρξαν λόγοι οἰκονομικοί. Οὐδὲ Κυβέρνησίς τις εἶναι δυνατὸν νὰ διανοηθῇ, ἵνα ἐξαρτήσῃ τὸν τρόπον τῆς συνθέσεως, τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ Κοινοβουλίου ἐξ ἀναγκῶν οἰκονομικῶν, ἀλλ’ οὐδὲ Βουλὴ τις εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ καὶ νὰ ἐγκρίνῃ σκέψεις καὶ εἰσηγήσεις τοιαύτας. Φρονῶ λοιπὸν,— καὶ οὐ μόνον φρονῶ, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀληθὲς, —ὅτι σκοπὸς καὶ αἰτία τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου εἶναι ὁ διακανονισμὸς τῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου οὕτως, ὥστε νὰ ὑψωθῇ εἰς τὸ ἐφεξῆς τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα εἰς ἣν περιωπὴν τάσσει τοῦτο ἡ ἔννοια τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν. Νομίζω δὲ, ὅτι, προκειμένου νὰ στηθῇ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ τὸ θανατικὸν μηχάνημα, τὸ ὁποῖον θ’ ἀποκόψῃ ἀορίστως 64 βουλευτικὰς κεφαλὰς, χωρὶς οὐδεὶς ἢ οἱ πλεῖστοι ἐκ τῶν συνεδριαζόντων νὰ γνωρίζωσιν, ἂν αἱ κεφαλαὶ αὐτῶν εἶναι ἐπὶ τῶν ὤμων τῶν ἀσφαλεῖς, νομίζω, λέγω, ὅτι, ὅτε τοιοῦτο νομοσχέδιον θανατικῆς ἐκτελέσεως κατὰ ἑξήκοντα τεσσάρων ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους πρόκειται νὰ ψηφισθῇ, τῆς Βουλῆς τιθεμένης ἐν παραδόξῳ θέσει, θύματος, κατηγορουμένου, δικαστοῦ καὶ ἐκτελεστοῦ, νομίζω οὐ μόνον ὅτι δικαιοῦται πᾶς τις, προτιθέμενος νὰ ἀναπτύξῃ τὰς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἰδέας του, ὅπως ἐν τῇ μελέτῃ αὐτοῦ, ἐν τῇ ἐξελίξει τῶν ἰδεῶν του, φθάσῃ μέχρι τῶν τελευταίων λεπτομερειῶν, ὧν ἡ ἐξέτασις δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὸν καταρτισμὸν ἀσφαλοῦς περὶ τοῦ νομοσχεδίου γνώμης, ἀλλ’ ὅτι δικαιοῦται ἅμα καὶ ὀφείλει νὰ ἐξιχθῇ καὶ μέχρις ἀγρίως εἰλικρινοῦς ἐκθέσεως τῶν πεποιθήσεών του. Πρόκειται λοιπὸν, Κύριοι, περὶ ἐρεύνης τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐπαγγελλομένου τὴν θεραπείαν τῆς νόσου, ἣν πάσχει ἀπὸ μακρᾶς σειρᾶς ἐτῶν τὸ Κοινοβούλιον ἐν Ἑλλάδι, ἢ μᾶλλον τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἐν Ἑλλάδι. Κατηγορεῖται καὶ κατηγγέλθη ἡ Βουλὴ, ὅτι ὡς Σῶμα Νομοθετικὸν, ἀλλὰ καὶ ὡς Σῶμα πολιτικὸν, ἀπέτυχεν ἐν πολλοῖς ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν λειτουργιῶν αὑτῆς. Καὶ ὁ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσας πρὸς τὴν Βουλὴν ἔντιμος ἐκ Λοκρίδος πολιτευτὴς, ἔχων μακροτέραν ἐμοῦ τὴν κοινοβουλευτικὴν πεῖραν καὶ εὐρυτέραν τὴν πολιτικὴν μόρφωσιν, δὲν ἐδίστασε νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι τὰ τῆς Βουλῆς, καὶ ὑπὸ ἔποψιν νομοθετικὴν ὑπὸ ἔποψιν πολιτικὴν, πάσχουσιν ἐν πολλοῖς. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, Κύριοι, ὅτι ἐν τῇ συνθέσει τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος, ἐν τῇ ἐπιτελέσει τῶν ἔργων τοῦ Κοινοβουλίου, ἀνατρέπονται πάντες οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς ἐννοοῦνται τὰ καθήκοντα καὶ τὰ δικαιώματα ἀφ’ ἑνὸς τῆς Βουλῆς, τὰ καθήκοντα καὶ τὰ δικαιώματα ἀφ’ ἑτέρου τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἀποστελλόμεθα ἐνταῦθα ὑπὸ τῶν ἐκλογέων ἡμῶν ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, ἵνα βουλευώμεθα, ἀποστελλόμεθα ἐνταῦθα ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, ἵνα νομοθετῶμεν, ἀποστελλόμεθα ἐνταῦθα ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, ἵνα ἐλέγχωμεν. Τί δὲ πράττομεν; Διοικοῦμεν! τὸ ἡμέτερον καθῆκον ἀτελῶς ἐπιτελοῦμεν, ἀντιποιούμεθα δὲ τελείως ἄλλης ἐξουσίας τὸ δικαίωμα. Ἀπὸ μακρᾶς σειρᾶς ἐτῶν ἀντιποιούμεθα τὰ ἔργα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, ἐνασκουμένη ὑπὸ ὑπευθύνων Ὑπουργῶν, κύπτει ὑπὸ τὴν ἐπιβολὴν τῆς βουλευτικῆς ψήφου. Τί δὲ ἀντάλλαγμα λαμβάνει ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, κύπτουσα οὕτως ὑπὸ τὴν πυγμὴν τῶν Βουλευτῶν; Ἔλαβε πρὸ καιροῦ, εἶχε καὶ θὰ ἔχῃ, ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ ἡ κατάστασις αὕτη, ὡς ἀντάλλαγμα παμμέγιστον, τὸ νομοθετικὸν ἔργον, ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῆς ἀπολύτως ἐναποτεθειμένον. Διότι ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι οὐδεὶς τῶν Βουλευτῶν νομοθετεῖ, ἀλλὰ μόνη ἡ ἀσκοῦσα τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν Κυβέρνησις. Καὶ ὀφείλομεν νὰ μὴ ἀρνηθῶμεν, ὅτι αἱ ἀκολουθοῦσαι τὰς Κυβερνήσεις πλειονοψηφίαι ὑποκύπτουσι κατὰ κανόνα, ἄνευ ἀντιρρήσεως, ἄνευ ἐξετάσεως, εἰς πᾶν ἄρθρον, εἰς πᾶσαν γραμμὴν καὶ εἰς τὴν στίξιν αὐτὴν τῶν ἄρθρων τῶν νομοσχεδίων, μὴ τολμῶσαι ἢ μὴ δυνάμεναι νὰ διατυπώσωσι παρατηρήσεις οὐσιώδεις ἐπὶ τῶν νομοθετικῶν μέτρων, ἅτινα αἱ Κυβερνήσεις ἑκάστοτε εἰσάγουσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, καὶ πρὸ τῆς ἀληθείας ταύτης οὐδεὶς δύναται νὰ ὀπισθοχωρήσῃ. Ἀλλὰ τί πράττουσι λοιπὸν οἱ Βουλευταί; Ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας περιέρχονται τὰ διάφορα δημόσια γραφεῖα, ἐπιβάλλοντες τὰς θελήσεις αὑτῶν εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, ὑποχρεοῦντες τοὺς ὑπευθύνους Ὑπουργοὺς νὰ ἐκτελῶσι τὴν ἀνατεθειμένην αὐτοῖς ὑπηρεσίαν ὑπευθύνως μὲν, ἀλλὰ συμφώνως πρὸς τὰς ἀνευθύνους βουλευτικὰς συστάσεις, φθάνοντες ἔτι καὶ μέχρι τῆς Βασιλικῆς ὑπογραφῆς, ἥτις δὲν τίθεται κάτωθεν Διαταγμάτων ἀφορώντων μεταβολὰς τοῦ προσωπικοῦ τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους, εἰμὴ τῇ ἀνευθύνῳ ἀπαιτήσει τῶν Βουλευτῶν, ἐκπροσωπουμένῃ διὰ τῶν ὑπευθύνων προτάσεων τῶν κοινοβουλευτικῶν Ὑπουργῶν. Μήπως ἐνασκεῖ τὰς προνομίας αὑτοῦ ὁ Βασιλεύς; Μήπως ἀπονέμει βαθμοὺς ὁ Βασιλεύς; Ἀρκεῖ ἀπαίτησις βουλευτικὴ, καὶ βαθμοὶ λαμβάνονται καὶ χάριτες δίδονται! Τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις! Λοιπὸν τῆς καταστάσεως ταύτης τὴν νόσον ἐπαγγέλλεται νὰ θεραπεύσῃ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ἀλλὰ, Κύριοι, εἶναι τὸ πταῖσμα τοῦτο ἡμέτερον; Εἶναι ἡ ἀφορμὴ τῆς κοινοβουλευτικῆς νόσου ὁ ἀνώτερος ἢ κατώτερος ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν, λαμβανόμενος ἀπολύτως, ἐξεταζόμενος ἀσχέτως πρὸς τὴν κοινοβουλευτικὴν κατάστασιν ἐν Ἑλλάδι; Βεβαίως ὄχι. Ἐὰν θελήσῃ τις νὰ ἐπισκοπήσῃ τὴν νόσον τὴν κοινοβουλευτικὴν, πρέπει ν’ ἀποβλέψῃ πρὸς πάντας ἐκείνους τοὺς παράγοντας, ὧν ἡ συνδρομὴ ἀπαιτεῖται, ὅπως καταρτισθῇ ἡ ἐκδήλωσις τῆς νομοθετικῆς θελήσεως. Πρῶτος παράγων εἶναι ὁ ἐκλογεύς. Παράγων δεύτερος εἶναι ὁ ἐκλέξιμος. Εἶναι τρίτος παράγων ὁ ῥυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος καὶ τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Οἱ παράγοντες οὗτοι λειτουργοῦσιν ἐν Ἑλλάδι ἀμέμπτως; οἱ παράγοντες οὗτοι λειτουργοῦσι συμφώνως πρὸς τὰ ἁπανταχοῦ δεδομένα καὶ δεδογμένα; Τοῦτο θὰ ἐξετάσω, καὶ ἐν τῇ ἐξετάσει ταύτῃ, γενησομένῃ λεπτομερῶς, θὰ ἐξαγάγω συμπεράσματα, ἂν πράγματι ἡ προτεινομένη ὡς μόνον θεραπευτικὸν μέσον ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν δύναται νὰ φέρῃ τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα δι’ αὐτῆς ἐπιδιώκονται. Τὸ κακὸν, Κύριοι, ἄρχεται εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἀπὸ τοῦ κύκλου τῶν σχέσεων, ἐν αἷς εὑρίσκεται κατ’ ἀνάγκην πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς ὁ ὑποψήφιος πρὸ τῆς ἐκλογῆς, ὁ Βουλευτὴς μετὰ τὴν ἐκλογήν. Τίς εἶναι ἡ κατάστασις, ποῖον τὸ ἐκλογικὸν καθεστὼς ἐν Ἑλλάδι, πάντες γνωρίζομεν, καὶ μακρηγορία περὶ τούτου τοῦ ἀντικειμένου δὲν θέλει συντελέσει εἰς τὸν φωτισμὸν περὶ πραγμάτων πασιγνώστων. Εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας, ὅτι πολιτικοὶ ἀγῶνες ἐν ταῖς ἑλληνικαῖς ἐπαρχίαις, ὑπὸ τὴν αὐστηρὰν καὶ ἰδεώδη ἔννοιαν τοῦ πολιτικοῦ ἀγῶνος, βεβαίως δὲν τελοῦνται. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡ βάσις τῆς πολιτικῆς ἰδέας, τῆς κρατούσης ἐν ἑκάστῃ ἐκλογῇ, εἶναι ὁ δριμὺς κομματικὸς ἀνταγωνισμὸς, ὁ στενὸς κομματικὸς ἀνταγωνισμός, ὅστις βασίζεται ἀπολύτως ἐπὶ τῆς θεραπείας καὶ ἐπὶ τῆς προστασίας συμφερόντων. Εἶναι γνωστόν, ὅτι πᾶσαι αἱ πολιτικαὶ μερίδες, αἱ στενῶς τοπικαί, αἱ στενῶς ἐπαρχιακαί, αἱ ἐκπροσωπούμεναι ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν ἢ ὑπὸ τῶν ἀποτυγχανόντων ὑποψηφίων, ἀποτελοῦσι συστήματα ὠργανωμένα, ἄνευ ἰδέας γενικωτέρας, ἄνευ προγράμματος ὑψηλοτέρου, ἄνευ ἐννοίας εὐρυτέρας. Ἀποτελοῦσι συστήματα ἐρειδόμενα ἀπαρεγκλίτως ἐπὶ τοῦ στενοῦ συνδέσμου καὶ τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν προσωπικῶν συμφερόντων. Τοιαύτη δυστυχῶς εἶναι ἡ ὀργάνωσις τοῦ κόμματος τοῦ ἐπαρχιακοῦ ἐν Ἑλλάδι. Διατὶ δ’ ἔφθασεν εἰς τοιοῦτον σημεῖον ἡ ὀργάνωσις τοῦ ἐπαρχιακοῦ κόμματος παρ’ ἡμῖν; Πρὸ παντὸς ὀφείλομεν ν’ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι πρώτην ὤθησιν εἰς τὴν ὕπαρξιν κομμάτων, ὑπὸ τοιαύτην στενὴν ἔννοιαν ὑφισταμένων, ἀνὰ τὰς ἑλληνικὰς ἐπαρχίας ἔδωκεν ἀκριβῶς ἡ ἱστορικὴ ἀρχὴ τῆς ἀναπτύξεως τῶν κομμάτων. Τί παρατηροῦμεν ἐν ταῖς πλείσταις τῶν ἑλληνικῶν ἐπαρχιῶν; Ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν συμβαίνει, ὅτι οἱ Βουλευταὶ ὑποδεικνύονται ὑπὸ τῶν ἐπαρχιακῶν κομμάτων, τῶν αὐτῶν πάντοτε, κατὰ διαδοχὴν οἰκογενειακήν. Τὰ ἐπαρχιακὰ κόμματα ἐσχηματίσθησαν ἀρχικῶς ἐν Ἑλλάδι ὑπὸ τὰς προσφάτους ἀναμνήσεις καὶ τὰς προσφάτους ἐντυπώσεις τῆς τοπικῆς ἰσχύος τῶν ἐπαρχιακῶν ὁπλαρχηγῶν. Ἐν τῇ ἐννοίᾳ ταύτῃ τοῦ κόμματος προσυπῆρχεν ἡ εὐπειθὴς ὑποταγὴ τῶν ἀκολούθων πρὸς τὸν ἀρχηγόν, ἀλλὰ καὶ ἡ οἰκογενειακὴ διαδοχὴ ἐν τῇ ἀρχηγίᾳ τοῦ κόμματος. Ἀλλ’ ὑπάρχει πολιτικὴ ἰδέα ἐνσεσαρκωμένη ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ οἰκογενειακοῦ κόμματος; Βεβαίως ὄχι. Ὑπάρχει τις πρόθεσις ἐξυπηρετήσεως συμφερόντων γενικωτέρων ἐν τῇ ἐννοίᾳ ταύτῃ; Ἀπολύτως ὄχι. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ οἰκογενειακοῦ κόμματος, ὁ διαδεχθεὶς ἐν τούτῳ τὸν πατέρα, ὁ παραδίδων τὸ κόμμα εἰς τὸν υἱόν, εἶναι ἀρχηγὸς κόμματος προσωπικοῦ, κόμματος τελοῦντος ὑπὸ στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν, ἔχοντος ἐπιτελεῖς τοὺς δημάρχους, ἀξιωματικοὺς τοὺς κομματάρχας, καὶ στρατιώτας τοὺς ἐκλογεῖς. Τὸ κόμμα τοῦτο ἀποβλέπει πρὸς τὸν Βουλευτὴν καὶ ἀρχηγόν του ὡς πρὸς τὸν καλλίτερον ἐξυπηρετοῦντα τὰς ἰδιαιτέρας αὐτοῦ ὑποθέσεις. Ἐκ τῆς ἐννοίας δὲ τοῦ οἰκογενειακοῦ τούτου κόμματος μετεπέσαμεν εἰς τὴν σημερινὴν ὑλιστικὴν κατάστασιν τῶν κομμάτων, ἣν ἐδημιούργησαν οἱ εὑρεθέντες εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀντιδράσωσι κατὰ τῶν οἰκογενειακῶν κομμάτων πολιτευταί, πρὸς ἣν ἐξωμοιώθησαν ἕνεκα τοῦ ἀνταγωνισμοῦ καὶ τῆς πάλης τὰ οἰκογενειακὰ κόμματα. Μὴ ἀπατώμεθα, Κύριοι. Οὐδεὶς τῶν ἐκλογέων ἐκείνων, τῶν ῥιπτομένων ὄπισθεν τῶν ὑποψηφίων, οὐδεὶς ἀποβλέπει εἰς τὰ συμφέροντα τὰ γενικώτερα τοῦ Κράτους, οὐδεὶς προτίθεται τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ὑψηλοτέρων ἰδανικῶν τῆς πατρίδος. Ἡ στενὴ ἔποψις τοῦ ἐπαρχιακοῦ ἐκλογικοῦ ὁρίζοντος εἶναι καθαρὰ ἔποψις ἐξυπηρετήσεως συμφερόντων καὶ ὄχι ἰδεῶν. Ἀλλὰ τῆς ἐπόψεως ταύτης τῆς ἐκλογικῆς, ἥτις ὑπάρχει εἰς τὰς πλείστας τῶν ἐπαρχιῶν, κυριωτέρα ἀφορμὴ εἶναι ἡ μεγίστη ἐλευθερία, ἡ ὁποία διὰ τοῦ ἐν ἰσχύϊ Συντάγματος καὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου πρωΐμως ἐδόθη εἰς τὸν ἀκατάρτιστον καὶ πολιτικῶς ἀμόρφωτον ἐκλογέα. Ἐὰν ἀποβλέψωμεν, Κύριοι, εἰς τὰς ἀλλαχοῦ κρατούσας συνταγματικὰς διατάξεις, εἰς τοὺς ἀλλαχοῦ κρατοῦντας ἐκλογικοὺς νόμους, θέλομεν ἴδει, ὅτι ἐν τοῖς πλείστοις τῶν εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν ἀπαιτοῦνται προσόντα παρὰ τῷ ἐκλογεῖ, ἵνα παραχωρηθῇ τούτῳ ἡ ἄδεια τῆς ψήφου. Ἐν Πρωσσίᾳ ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἔμμεσος, δύο βαθμῶν. Οἱ ἐκλογεῖς διαιροῦνται εἰς δύο κατηγορίας. Ἡ πρώτη κατηγορία ἐκλέγει τοὺς ἐκλογεῖς τοῦ δευτέρου βαθμοῦ, ἡ δὲ δευτέρα τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Πρωσσικοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλὰ καὶ ἡ πρώτη κατηγορία ὑποδιαιρεῖται εἰς τρεῖς τάξεις, ἀναλόγως τοῦ ἐτησίου φόρου, τὸν ὁποῖον καταβάλλει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἑκάστη τάξις. Ἔχουσι λοιπὸν ὡς βάσιν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος τὴν ἀπόδοσιν ὡρισμένου φόρου εἰς τὸ Δημόσιον, ἥτις προδίδει τὴν ὕπαρξιν περιουσίας, τὴν ὕπαρξιν ἐργασίας. Ἐν Αὐστρίᾳ καθορίζονται τέσσαρες τάξεις ἐκλογέων. Ὑπάρχουσιν αἱ ἐκλογικαὶ ὁμάδες τῶν μεγάλων κτηματιῶν, αἱ ἐκπροσωποῦσαι τὴν μεγάλην κτηματικὴν περιουσίαν, αἱ ἐκλογικαὶ ὁμάδες τῶν μεγάλων πόλεων καὶ βιομηχανικῶν κέντρων, αἱ ἐκλογικαὶ ὁμάδες τῶν ἐμπορικῶν κέντρων, καὶ αἱ ἐκλογικαὶ ὁμάδες τῶν ἀγροτικῶν δήμων. Ἐκλογεὺς εἶναι ὁ ἄγων τὸ εἰκοστὸν τέταρτον ἔτος συμπεπληρωμένον καὶ καταβάλλων τὸν ἐτήσιον φόρον τῆς τάξεώς του, φόρον κυμαινόμενον ἀπὸ ἑνὸς μέχρι 200 φιορινίων κατ’ ἔτος. Ἐν Δανίᾳ ὁ ἐκλογεὺς πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ τριακοστὸν ἔτος συμπεπληρωμένον, νὰ μὴ διατελῇ ἐν θέσει ὑπηρετικῇ, νὰ μὴ εὑρίσκηται ἐν ἀνεχείᾳ προκαλούσῃ τὴν ἀρωγὴν δημοσίων ἢ ἰδιωτικῶν φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων, νὰ μὴ ἦναι ἐστερημένος μονίμου κατοικίας. Ἐν Ἰταλίᾳ ὁ ἐκλογεὺς δέον νὰ ἦναι γνώστης τῆς γραφῆς καὶ ἀναγνώσεως, νὰ ἄγῃ δ’ ἡλικίαν 21 ἔτους. Ἐν Πορτογαλίᾳ γίνεται διάκρισις μεταξὺ ἐγγάμων καὶ ἀγάμων ἐκλογέων. Εἶναι ἐκλογεὺς ὁ ἄγων τὸ εἰκοστὸν πέμπτον ἔτος ἄγαμος καὶ ὁ ἄγων τὸ εἰκοστὸν πρῶτον ἔτος ἔγγαμος, ἐφ’ ὅσον ἔχει ἐτήσιον εἰσόδημα 550 φράγκων. Εἶναι δ’ ἐπίσης ἐκλογεὺς ἄνευ ὑπολογισμοῦ εἰσοδήματος ὁ συντηρῶν ἰδίαις δαπάναις οἰκογένειαν, ὡς ἀρχηγὸς αὐτῆς. Ἐν Ῥουμανίᾳ βάσις τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος εἶναι τὸ ἐτήσιον εἰσόδημα καὶ ἡ γνῶσις ἀναγνώσεως καὶ γραφῆς. Τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος στεροῦνται οἱ ὑπηρέται καὶ οἱ ἐπαῖται. Ἐν Σερβίᾳ εἶναι ἐκλογεὺς ὁ καταβάλλων ἐτησίως ἄμεσον φόρον 15 φράγκων. Ἐν Ἀγγλίᾳ βάσις τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος εἶναι ἡ ἰδιωτικὴ ἐτησία πρόσοδος, ἀποδεικνύουσα ὕπαρξιν κινητοῦ κεφαλαίου, ἢ ἡ ἀκίνητος κτῆσις. Ἐν Ἰαπωνίᾳ ἐκλογεὺς εἶναι ὁ ἔχων ἡλικίαν 25 ἐτῶν καὶ καταβαλὼν πρὸ τῆς ἐκλογῆς ἄμεσον φόρον 15 γὲν ἐπὶ ἓν ἔτος, ἢ ἰσόποσον φόρον ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος ἐπὶ τρία συνεχῆ ἔτη. Ἐν Βελγίῳ ἐπίσης ὑπάρχει τὸ σύστημα τῆς τριπλῆς ἐκλογικῆς ψήφου, διότι ἀναλόγως τοῦ εἰσοδήματος καὶ ἀναλόγως τῆς ἐπιστημονικῆς θέσεως δίδεται τῷ ἐκλογεῖ διπλῆ καὶ τριπλῆ ψῆφος. Ἐν Ἑλλάδι δέ; Ἐν Ἑλλάδι πᾶς τις ἐλευθέρως δύναται νὰ ἐκλέγῃ, πᾶς τις ἐλευθέρως δύναται νὰ ἐκλέγηται! Ἐν Ἑλλάδι ἔχει πᾶς τις τὴν ἰσότητα ἀπέναντι τῶν νόμων. Ἐν Ἑλλάδι ἔχει ἴσον δικαίωμα ψήφου καὶ ὁ κτηματίας καὶ ὁ ἔμπορος καὶ ὁ ἐπιστήμων καὶ ὁ ἐπαίτης τῶν δρόμων καὶ ὁ ἀνέστιος!

§137Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ ὀρθῶς· πολίτης εἶναι καὶ ὁ εἷς καὶ ὁ ἕτερος.

§138Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι ὀρθότης, ἡ ὁποία ὁπλίζει διὰ σανίδων τοὺς ἀνεστίους τῶν Ἀθηναϊκῶν ὁδῶν! Τίς εἶναι λοιπὸν, Κύριοι, ἡ σύγκρισις τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος τοῦ ἐπικρατοῦντος ἐν Ἑλλάδι πρὸς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ἐπικρατοῦν ἐν τοῖς πλείστοις τῶν εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν; Ἡ σύγκρισις ἄγει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ Ἑλλὰς μόνη μετὰ τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἰσπανίας ἔχουσιν ὅμοιον σύστημα ἐκλογικόν, ἀλλὰ καὶ εὑρίσκονται ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς κοινοβουλευτικοὺς ὅρους, οἵτινες εἶναι εἰς πάντας γνωστοί.

§139ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εὑρίσκεται εἰς καλὴν κοινοβουλευτικὴν κατάστασιν ἡ Γαλλία;

§140Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Βεβαίως ὄχι. Δὲν δύναται νὰ συγκριθῇ πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν βεβαίως, διότι τὰ ἐλαττώματα τῆς καθολικῆς ψήφου καθιστᾷ ἧττον ὀξέα ἐν Γαλλίᾳ ὁ γαλλικὸς πολιτισμὸς καὶ ἡ καθολικὴ ἐκπαίδευσις. Μὴ λησμονεῖτε ὅμως, ὅτι ἡ ὑπόθεσις Παναμᾶ ἐδυσφήμησε τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν, καὶ ὅτι εἰς Boulanger ὀλίγου δεῖν νὰ ἀνακηρυχθῇ δικτάτωρ διὰ δημοψηφίσματος τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν. Ἀφ’ ἑτέρου ἐν ἅπασι τοῖς λοιποῖς Κράτεσι τοῖς εὐρωπαϊκοῖς λειτουργεῖ πράγματι Κοινοβούλιον νομοθετοῦν καὶ βουλευόμενον καὶ στηριζόμενον ἐν τῇ ἐκπροσωπήσει τῶν συντηρητικῶν στοιχείων. Ἀνάλογος πρὸς τὴν κατάστασιν τῶν ἐκλογέων εἶναι καὶ ἡ κατάστασις τῶν ἐκλεξίμων, διότι εἰς πάντα τὰ Κράτη, τὰ ἐπιβάλλοντα ὑποχρεώσεις, τὰ ἐπιβάλλοντα προσόντα καὶ δεσμόν τινα περὶ τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλογέως, ὑπάρχει ἀνάλογος ἐπιβολὴ προσόντων περὶ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλεξίμου. Εὐτυχῶς ἐν τοῖς πλείστοις ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν παρεῖδέ ποτε τὰς σχετικῶς μείζονας ἀξίας, τὰς ἀναφαινομένας ἐν τῇ ἐπιστήμῃ, ἐν τῷ ἐμπορίῳ, ἐν τῇ βιομηχανίᾳ καὶ ἐν τῷ στρατῷ, — τῷ κατὰ τὴν κρίσιν μου μὴ ἔχοντι θέσιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. — Εἶναι τοῦτο εὐτύχημα, τοῦ ὁποίου ὅμως δημιουργὸς δὲν εἶναι τὸ Ἑλληνικὸν Σύνταγμα. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς καταρτίσεως τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς ἐπιτελέσεως τῶν βουλευτικῶν καθηκόντων ὑπὸ τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος ἐν τῷ συνόλῳ αὑτοῦ, τί παρατηρεῖται; Τὸ ἔργον τὸ νομοθετικὸν τῆς Βουλῆς ἐπιτελεῖται κατὰ τὸ πλεῖστον τυπικῶς. Τροχάδην ἐν τῇ Βουλῇ ψηφίζεται σωρεία νομοθετημάτων ἐν ἑκάστῃ Βουλευτικῇ Συνόδῳ, τὰ ὁποῖα, ὡς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτής, ὁ προλαλήσας, εἶπε, ψηφίζονται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀσυζητητί, τῶν πλειονοψηφιῶν ἐπιμενουσῶν ἀνενδότων κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς πᾶσαν παρατήρησιν, τῶν δὲ μειονοψηφιῶν κατὰ τὸ πλεῖστον ἐκδικουμένων διὰ κωλυσιεργιῶν. Νομοθετήματα ἐντεῦθεν ψηφίζονται συγκρουόμενα πρὸς ὑφισταμένους νόμους, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ γενικὸν πνεῦμα τῆς νομοθεσίας. Τίς ἡ αἰτία τῆς καταστάσεως ταύτης; Ἡ ἔλλειψις τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, τοῦ Σώματος τοῦ νομοπαρασκευαστικοῦ, τοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον τὸ Ἑλληνικὸν Σύνταγμα καθιέρωσε, καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ, καταχρωμένη ἐλευθερίαν παρασχεθεῖσαν αὐτῇ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, κατήργησεν. Ἀλλὰ μήτοι τοῦτο μόνον εἶναι τὸ ἐλλεῖπον; Δὲν ἐλλείπει μόνον τὸ νομοπαρασκευαστικὸν Συμβούλιον, ὅπερ ἤθελε συσκευάζει τὰ νομοσχέδια ἄρτια καὶ σύμφωνα πρὸς τὰς γενικὰς ἀρχὰς τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας, ἐλλείπει καὶ τὸ Σῶμα ἐκεῖνο, ὅπερ ἤθελε συντελέσει πρὸ παντὸς εἰς τὴν μονιμοποίησιν τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας, τὸ Σῶμα ἐκεῖνο, ὅπερ ἤθελεν ἀντιταχθῆ εἰς τὴν ῥιζικὴν καὶ ἀποτελεσματικὴν μεταβολὴν τῶν νόμων καθ’ ἑκάστην περίοδον, εἰς τὸ φόρτωμα ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους τῶν 3,000 καὶ πλέον νόμων, ἐξ ὧν οἱ πλεῖστοι εἶναι καταργητικοί, ὀλίγιστοι δὲ δημιουργοὶ νέων νομικῶν ἐννοιῶν, νέων ὑπηρεσιῶν, ἢ κανονιστικοὶ νέων κοινωνικῶν ἐκδηλώσεων. Τὸ Σῶμα τοῦτο, τὸ ἐλλεῖπον, εἶναι ἡ Γερουσία. Ἔχω τὴν γνώμην βεβαίως, ὅτι, καίτοι ἡ ἔλλειψις τῆς Γερουσίας εἶναι αἰσθητὴ ἐν τῷ θέματι τούτῳ, οὐχ ἧττον ὅμως ἡ Γερουσία ἐν Ἑλλάδι οὐδὲ ἦτο δυνατὸν οὐδ’ εἶναι δυνατὸν, καὶ σήμερον δημιουργουμένη, νὰ δράσῃ. Αἱ Γερουσίαι δὲν ἱδρύονται δι’ ἁπλῶν συνταγματικῶν διατάξεων, ἵνα τίθηνται ὡς φραγμοὶ ἐναντίον τῶν ὑπερβάσεων καὶ τῶν αὐθαιρεσιῶν τῶν Κοινοβουλίων. Ἵνα μετέχωσι δυνάμεως καὶ ἐπιβολῆς αἱ Γερουσίαι, δέον νὰ στηρίζωνται ἐπὶ κύκλων κοινωνικῶν ἰδίων, ἐχόντων διάφορον τὴν καταγωγὴν ἀπὸ τῶν ἐκλογέων τῆς Βουλῆς τῶν ἀντιπροσώπων, ἀλλ’ ἐχόντων καὶ δύναμιν ἐν τῷ τόπῳ καὶ γνώμην δυναμένην νὰ ἐπιβληθῇ. Ὑπάρχει ἡ Βουλὴ τῶν Λόρδων ἐν Ἀγγλίᾳ, ὑπάρχει ἡ Βουλὴ τῶν Κυρίων (Chambre des Seigneurs) ἐν Πρωσσίᾳ, ὑπάρχουσι βεβαίως αἱ Ἄνω Βουλαὶ ἢ Γερουσίαι ἐν Ἰταλίᾳ, Δανίᾳ, Ἰσπανίᾳ, Ἰαπωνίᾳ, ἀλλ’ εἶναι Γερουσίαι στηριζόμεναι ἐπὶ τῆς ἱστορίας τῶν ἐθνῶν ἐκείνων, στηριζόμεναι ἐπὶ τάξεων κοινωνικῶν, αἵτινες ἔχουσιν ἀναγραφῆ ἐν ταῖς σελίσι τῆς ἱστορίας ἑκάστου τῶν ἐθνῶν ἐκείνων, ἐπὶ τάξεων, αἵτινες ἐπιβάλλονται ὡς ἀριστοκρατία τῆς πολεμικῆς δόξης, ἢ ὡς ἀριστοκρατία τῆς ἀκινήτου μεγάλης ἰδιοκτησίας. Τοὺς τίτλους τῶν ἀριστοκρατῶν ἐκείνων καὶ τὰ προνόμια αὐτῶν καθιέρωσαν ποταμοὶ αἱμάτων. Ὑπὸ τοιοῦτον τύπον βεβαίως ἡ Γερουσία, ἐκπροσωποῦσα τάξεις ἱστορικὰς, τάξεις ἀριστοκρατικὰς, αἵτινές εἰσι φύσει συντηρητικαί, συντελεῖ, ἵνα θέτῃ φραγμὸν ἐναντίον τῶν κοινοβουλευτικῶν ὑπερβάσεων, ἀλλὰ καὶ ἵνα παρέχῃ ἀσφαλὲς ἔρεισμα ὑπὲρ τῆς ὀρθῆς χρήσεως τῶν προνομιῶν τοῦ Βασιλέως. Ἀλλὰ Γερουσία, ὑφ’ οἷον τύπον παρίσταται ἡ Γαλλικὴ καὶ ἡ Βελγικὴ, στηριζόμεναι ἐπὶ ἐκλογῆς εἴτε ἀμέσου εἴτε ἐμμέσου, ἧς ὁ ἀπώτερος ἐκλογεὺς εἶναι ὁ ἐκλογεὺς τῆς Βουλῆς τῶν ἀντιπροσώπων, Γερουσία, λέγω, τοιαύτη δὲν εἶναι οὔτε ἐπιθυμητὴ οὔτε χρήσιμος ἐν Ἑλλάδι, διότι μετὰ πάροδον ἐτῶν τινων ἤθελε καταλήξει εἰς ἄχρηστον Συνέδριον γερόντων, ὅπερ, ἀδυνατοῦν νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἔρεισμα συντηρητικῶν φρονημάτων, ἤθελε παρασυρθῆ ὑπὸ τῆς πρώτης ῥιπῆς τῆς λαϊκῆς θυέλλης. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι, ἐνῷ δὲν εἶναι δυνατὴ ὡς ἐκ τοῦ Συντάγματος, ἄνευ ἀναθεωρήσεως αὐτοῦ, δὲν εἶναι οὔτε ἐπωφελὴς, ἡ ἐν Ἑλλάδι ἵδρυσις Γερουσίας, ὡς στερουμένης κοινωνικῆς βάσεως, ἐξ ἧς δύναται νὰ ἀρυσθῇ ἐπιβολὴν καὶ δύναμιν. Ἀλλὰ τοιαύτης γινομένης τῆς συνθέσεως, καὶ οὕτω τελούσης τῆς λειτουργίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου, τοιούτῳ τρόπῳ γινομένης τῆς ἐν τῇ Βουλῇ κοινοβουλευτικῆς ἐργασίας, τίς εἶναι ἡ θέσις τοῦ ῥυθμιστοῦ τοῦ Κοινοβουλίου ἐν Ἑλλάδι; Ἀκριβῶς ἕνεκα τῶν ἀτελειῶν τούτων τοῦ πολιτεύματος ἡ ἰδέα τοῦ ῥυθμιστοῦ ἐξηλείφθη ἐντελῶς ἐν τῇ ἐφαρμογῇ. Διότι ἡ Βασιλικὴ ἀρχὴ, ἡ διὰ τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν ὑποβάλλουσα τοὺς νόμους καὶ διὰ τῆς ὑπογραφῆς της κυροῦσα αὐτοὺς, ἐπὶ τῇ εὐθύνῃ πάντοτε τῶν Ὑπουργῶν, ἡ Βασιλικὴ ἀρχὴ, ὡς συναποτελοῦσα μέρος τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἔπαυσεν ἐντελῶς ἀποτελοῦσα σπουδαῖον παράγοντα τῆς λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος ἐν Ἑλλάδι. Τὴν Βασιλικὴν ὑπογραφὴν ἐπιβάλλει ἡ ἰσχὺς τῆς πλειονοψηφίας. Ἀλλὰ καὶ ἡ Βασιλικὴ ἀρχὴ, ἡ διὰ τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν ἐξασκοῦσα τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων, κύπτει καὶ αὐτὴ ὑπὸ τὴν ἐπιβολὴν τῆς πλειονοψηφίας. Ὑπάρχει λοιπὸν ἐν Ἑλλάδι ἡ ἀντίρροπος δύναμις, ἡ ὁποία ἤθελε θέσει φραγμὸν εἰς τὰς ὑπερβάσεις τῶν πλειονοψηφιῶν, φραγμὸν εἰς τὴν παντοδυναμίαν τῶν ἀρχηγῶν τῶν πλειονοψηφιῶν; Τοιαύτη Βασιλικὴ δύναμις οὐδαμοῦ ὑφίσταται πλέον. Τούτου ἕνεκα νόμοι κυρωθέντες ὑπὸ τῆς συμπραττούσης τῇ νομοθετικῇ ἐξουσίᾳ τῆς Βουλῆς Βασιλικῆς ἀρχῆς ἐντὸς δύο ἢ τριῶν μηνῶν ἀνετράπησαν, καὶ ἡ Βασιλικὴ χεὶρ, ἡ κυρώσασα τὴν δημιουργίαν, ἐκύρωσε τὴν ἀνατροπήν. Αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, ὡς νομοθετικοῦ καὶ πολιτικοῦ σώματος, διεξήχθησαν πάντοτε ἐν αὐτοκρατορίᾳ τῶν πλειονοψηφιῶν. Τὴν ἀπόλυτον ἰσχὺν τῶν πλειονοψηφιῶν, τὰς ἐκτροχιάσεις, εἰς ἃς ὁδηγεῖ ἡ ἄκρατος δύναμις, δὲν ἐτόλμησέ ποτε νὰ ἀνακόψῃ χεὶρ ἀνωτέρα. Οὐδ’ ἀπετολμήθη ποτὲ διάλυσις Βουλῆς ὑπερβαινούσης τὰ ὅρια τῶν καθηκόντων της, παραβλαπτούσης τὰ δημόσια συμφέροντα. Διελύθησαν ὅμως Βουλαὶ, ὁσάκις ἡ ἀνωτέρα χεὶρ οὐχὶ ἐξ ἀνωτέρας θελήσεως ὡρμήθη, ἀλλ’ ἐκ τῆς θελήσεως τῶν λαϊκῶν ῥευμάτων ἐξεβιάσθη. Καὶ τὸ γέρας τῆς διαλύσεως τότε ἐδόθη εἰς τοὺς ὑποκινητὰς τῶν λαϊκῶν ῥευμάτων. Τοιαύτη εἶναι δυστυχῶς ἡ κατάστασις. Ὁ Ἡγεμὼν, στερούμενος πολιτειακοῦ καὶ κοινωνικοῦ ἐρείσματος, εἶναι παραδεδομένος εἰς τὴν ἰσχὺν τοῦ ὄχλου. Συνταγματικῶς βασιλεύει, ἀλλὰ δὲν κυβερνᾷ. Ἐν Ἑλλάδι οὔτε βασιλεύει, ἀλλὰ ῥυμουλκεῖται. Ὅταν δ’ οὕτω λειτουργῶσιν οἱ παράγοντες τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας, οἱ παράγοντες οἱ συμβάλλοντες εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, καὶ οἱ παράγοντες οἱ συμβάλλοντες εἰς τὴν ῥύθμισιν τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, νομίζετε ὅτι τὴν διόρθωσιν θέλει ἐπενέγκει ὁ περιορισμὸς τῶν Βουλευτῶν ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 234 εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 176; Κατὰ τὴν γνώμην μου, βεβαίως ὄχι. Διατελῶ βεβαίως ἐν πλήρει μετὰ τῆς Κυβερνήσεως συμφωνίᾳ, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν δέον νὰ περιορισθῇ. Εἶμαι σύμφωνος ὅμως οὐχὶ ἐκ τοῦ λόγου ὅτι ἐν τῷ περιορισμῷ διαβλέπω διόρθωσιν τῶν κακῶς κειμένων ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅτι, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ὁ πληθυσμὸς αὐξανόμενος, ἡ χρῆσις τῆς αὐτῆς ἀναλογικῆς κλίμακος θέλει συντελέσει, ἵνα φθάσωμεν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 300 Βουλευτῶν μετὰ πάροδον πέντε ἢ τεσσάρων ἐτῶν. Θὰ κατασταθῇ δὲ τότε ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν ἴση πρὸς τὴν Ἰαπωνικὴν, τὴν Βουλὴν δηλαδὴ Κράτους ἔχοντος πληθυσμὸν 47 περίπου ἑκατομμυρίων κατοίκων. Ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν ἐν Ἑλλάδι εἶναι ὄντως τελείως δυσανάλογος πρὸς τὸν πληθυσμόν. Ἡ Γαλλικὴ Βουλὴ ἐπὶ πληθυσμοῦ 38,600,000 κατοίκων ἔχει 576 Βουλευτὰς, ἐν ἀναλογίᾳ ἑνὸς Βουλευτοῦ ἐπὶ 100,000 κατοίκων περίπου. Ἐν Βελγίῳ, χώρᾳ, ἡ ὁποία ἔχει πληθυσμὸν διπλάσιον περίπου τοῦ Ἑλληνικοῦ, διότι ἔχει 5,500,000 κατοίκους, ἡ ἀναλογία εἶναι ἑνὸς Βουλευτοῦ πρὸς 40,000 κατοίκους...

§141ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔχει καὶ Γερουσίαν.

§142Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχει καὶ Γερουσίαν, ἀποτελουμένην ἐξ 102 μελῶν. Ἡ Βελγικὴ Βουλὴ ἀποτελεῖται ἐξ 152 Βουλευτῶν. Τὰ δύο σώματα ἀποτελοῦσιν ἐν ὅλῳ 254 Βουλευταὶ, ὅσοι δηλαδὴ καὶ οἱ Ἕλληνες Βουλευταὶ ἐπὶ τοῦ ἡμίσεος πληθυσμοῦ. Ἡ Πρωσσία ἐπίσης ἔχει 434 Βουλευτὰς ἐπὶ πληθυσμοῦ 34,000,000 περίπου κατοίκων. Ἡ Ἰταλία ἔχει 508 ἐπὶ 33,000,000 κατοίκων. Ἡ Δανία, τῆς ὁποίας ὁ πληθυσμὸς εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὸν ἡμέτερον, ἔχει 102 Βουλευτὰς τῆς Βουλῆς τῶν Ἀντιπροσώπων (Folksthing) μετὰ τῆς αὐτῆς ἀναλογικῆς κλίμακος, τὴν ὁποίαν εἰσάγει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἔχει ὅμως καὶ Γερουσίαν (τὸ Landthing) ἀποτελουμένην ἐκ γερουσιαστῶν 66. Ἡ Ἰαπωνία ἔχει 300 Βουλευτὰς, ἐκλεγομένους ὑπὸ τοῦ λαοῦ, καὶ 300 γερουσιαστὰς, διοριζομένους ὑπὸ τοῦ Αὐτοκράτορος. Ἡ Ἀγγλικὴ Βουλὴ τῶν Κοινοτήτων ἀποτελεῖται ἐκ Βουλευτῶν 670, ἐπὶ πληθυσμοῦ 42 ἑκατομμυρίων. Τὸ δὲ Γερμανικὸν Reichstag ἀποτελεῖται ἐκ μελῶν 392, ἐπὶ καθολικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Γερμανικῆς Αὐτοκρατορίας 57 ἑκατομμυρίων. Βλέπομεν λοιπόν, ὅτι, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν καὶ τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τοῦ πολιτισμοῦ τῶν εἰρημένων Κρατῶν, ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἐντελῶς δυσανάλογος. Δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ὡς βάσιν τὴν ἀναλογίαν τῶν μεγάλων Κρατῶν, διότι ἤθελε περιορισθῆ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ τότε εἰς ἀριθμὸν αἴροντα τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν πολίτευμα. Ἀλλ’ ὁ ἀναλογισμὸς τῶν Βουλευτῶν πρὸς τὰ παραπλήσια κατὰ πληθυσμὸν Κράτη καταδεικνύει τὴν Ἑλλάδα ὡς δυσαναλόγως πλουσίως ἐκπροσωπουμένην διὰ Κοινοβουλίου πολυτελεστάτου. Συνεπῶς ἡ ἀναλογικὴ κλῖμαξ τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν εἶναι αὐξητέα. Γεννᾶται ὅμως εὐθὺς ἀντιμέτωπον τὸ ἕτερον ζήτημα. Ἡ ἐλάττωσις αὕτη τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν θέλει συντελέσει εἰς τὸ νὰ βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν, ἢ θὰ προκαλέσῃ τὴν χειροτέρευσιν αὐτῆς, ἂν μὴ συνδυασθῇ πρὸς μέτρα ἕτερα, τὰ μόνα δυνάμενα νὰ καταστήσωσιν ἐπωφελῆ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ;

§143ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Οὔτε τὸ ἓν οὔτε τὸ ἕτερον θὰ γείνῃ.

§144Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐφ’ ὅσον θέλομεν ἔχει ἀριθμὸν Βουλευτῶν μικρότερον, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐξαρτήσεως τῶν Βουλευτῶν ἀπὸ τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, — διὰ νὰ κυριολεκτήσω — ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην παρουσιάζονται καὶ σημεῖα τρωτὰ καὶ σημεῖα εὐοίωνα. Εὐοίωνον σημεῖον εἶναι, ὅτι θὰ λείψωσιν ἐκ τῆς Βουλῆς τὰ παραρτήματα τῶν συνδυασμῶν, οἱ ἀσθενεῖς κομματικῶς Βουλευταὶ, οἵτινες τείνουσι νὰ δημιουργηθῶσιν εἰς τὸ μέλλον ἰσχυροὶ διὰ τῆς συναλλαγῆς, καὶ ἀποτελοῦσι τὸν ἐνισχύοντα πᾶσαν Κυβέρνησιν κινητὸν πληθυσμόν. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου δεινοῦται ἡ θέσις τῶν ἰσχυρῶν κομματικῶς Βουλευτῶν, οἵτινες θὰ ὑποδουλωθῶσι τελείως εἰς τοὺς ἐκλογεῖς των. Βεβαίως, ὅσον ὀλιγώτεροι εἶναι οἱ ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας ἐκλεγόμενοι Βουλευταὶ, τόσον ὁ ἀνταγωνισμὸς θὰ ᾖναι λυσσωδέστερος ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ὑπὸ τὰς παρούσας μάλιστα περιστάσεις, ὁπότε ἐκ τῆς ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν ἀνεπτύχθη εἰς εὐρύτατον κύκλον ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑποψηφίων. Κατὰ συνέπειαν, λειτουργοῦντος τοῦ ὑφισταμένου ἐκλογικοῦ συστήματος, ὁ δεσμὸς τῶν Βουλευτῶν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς των θὰ ᾖναι δεσμὸς στενωτάτων συμφεροντολογικῶν λόγων. Θὰ ᾖναι ὑποχρεωμένος ὁ Βουλευτής, ὁ ὁποῖος τὴν στιγμὴν ταύτην εἶναι ἠναγκασμένος νὰ ἀπαιτῇ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον θέσεις, νὰ ἀπαιτῇ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τὸν καθ’ ὑπόδειξίν του διορισμὸν τῶν ἐντοπίων ἀρχῶν, νὰ ζητῇ παρὰ τῆς ὑπηρεσίας τὴν διαβίβασιν ἀναφορῶν, τὴν διεκπεραίωσιν ἐγγράφων, νὰ γίνεται ἐν ἑνὶ λόγῳ ἀπαιτητὴς μὲν ἀξιώσεων ὑπερφιάλων τοῦ ἐκλογέως, ἀλλὰ καὶ πράκτωρ ἀναγκαίων συμφερόντων, τὰ ὁποῖα ἄνευ τῆς παρεμβάσεως τοῦ Βουλευτοῦ οὐδεμίαν δύνανται νὰ ἴδωσιν ἐξυπηρέτησιν μὲ τοὺς κανόνας τοὺς κρατοῦντας ἐν τῇ Ἑλληνικῇ διοικήσει, θὰ ᾖναι ἠναγκασμένος, λέγω, ὁ Βουλευτὴς νὰ μεταβληθῇ εἰς τέλειον πράκτορα τῶν ἐκλογέων, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀναγνωρίσωσιν ἀμέσως, ὅτι ἡ κυριαρχία τῆς ψήφου των ἔχει μείζονα σημασίαν, ὅσον εἶναι μικρότερος ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν καὶ ὅσον ὁ Βουλευτὴς ὁ ἐκλεχθησόμενος ἔχει μείζονα ἀνάγκην τῶν ἐκλογέων. Ποία δὲ θ’ ἀποβῇ ἡ κατάστασις συνεπείᾳ τούτου; Θὰ προκύψῃ ὅτι ὁ Βουλευτὴς, ὅστις φέρων τόσας ἁμαρτίας θὰ ἐξέλθῃ τοῦ ἐκλογικοῦ ἀγῶνος, θὰ ῥιφθῇ ὡς ὄγκος βαρύτατος ἐπὶ τῆς ῥάχεως ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ λάβωσι τὸ θάρρος νὰ κυβερνήσωσιν ὑπὸ τοιούτους ὅρους. Ἀποτέλεσμα τούτου θὰ ἦναι, ὅτι ἐν τῇ ἐλευθερίᾳ τῇ κοινοβουλευτικῇ τῆς σήμερον, ἐφαρμοζομένων τῶν κυβερνητικῶν μεθόδων, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται ἐν ἰσχύϊ ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ τεσσαρακονταετίας ὅλης, ἐὰν σήμερον κατηγορῶνται οἱ Βουλευταὶ ὅτι αὐτοὶ κυβερνῶσιν, αὐτοὶ διοικοῦσι, αὐτοὶ καὶ θὰ βασιλεύωσιν. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἕτερον τρωτὸν σημεῖον. Γεννᾶται ἀνισότης Βουλευτῶν δυσανάλογος μεταξὺ τῶν διαφόρων ἐκλογικῶν περιφερειῶν. Ἔχομεν τὴν Ἀττικὴν, δίδουσαν 10, ἴσως καὶ 11 καὶ 12 Βουλευτὰς, — ὄγκον ἐκλογικῆς περιφερείας· — ἔχομεν τὰς Πάτρας, διδούσας 7 σήμερον καὶ μελλούσας νὰ δώσωσι 5 ἢ 6 Βουλευτὰς μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νέου ἐκλογικοῦ νόμου· ἔχομεν τὸν Βόλον, δίδοντα 6 καὶ μέλλοντα ἴσως νὰ δίδῃ 5· ἔχομεν τὴν Μαντίνειαν, τὴν Σῦρον, τὸν Πύργον, πάσας τὰς μεγάλας ταύτας ἐκλογικὰς περιφερείας, τῶν ὁποίων οἱ ἐκλογεῖς ἀπολαύουσι τοῦ πλεονεκτήματος, ἵνα ἐκλέγωσι πλειοτέρους Βουλευτὰς ἐν μεγαλειτέρῳ κύκλῳ ὑποψηφίων. Δηλαδὴ τυγχάνουσιν οἱ ἐκλογεῖς αὐτῶν τοῦ εὐεργετήματος, ἵνα συμφώνως πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ τοῦ Συντάγματος ἐκλέγωσι τοὺς ἀντιπροσώπους αὑτῶν ἐν χρήσει ψήφου πολλαπλῆς. Ἀλλ’ οἱ ἐκλογεῖς τῶν μικροτέρων ἐκλογικῶν περιφερειῶν, αἵτινες καταδικάζονται εἰς τὴν ἀπόδοσιν ἑνὸς Βουλευτοῦ, οἱ ἐκλογεῖς οὗτοι δὲν εὑρίσκονται ἐν ἴσῃ μοίρᾳ ἐνασκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ αὑτῶν δικαιώματος ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων τῶν ἄλλων περιφερειῶν. Ἀλλὰ συμβαίνει καί τι ἄλλο, χεῖρον, ὅτι 19 ὅλαι ἐκλογικαὶ περιφέρειαι — διότι ὑπάρχουσι τοιαῦται 8, προστίθενται δὲ δυνάμει τοῦ νέου νομοσχεδίου καὶ ἕτεραι 11,— 19 ὅλαι ἐκλογικαὶ περιφέρειαι καταδικάζονται, ἵνα δίδωσιν ἕνα καὶ μόνον Βουλευτήν. Ποία δὲ ἡ κατάστασις ἡ ἐκλογικὴ, ἡ ὁποία δημιουργεῖται ἐν ταῖς περιφερείαις ταύταις; Ὅτι τὸ σύστημα, καθ’ ὃ θὰ ψηφίζωσι πλέον οἱ ἐκλογεῖς τῶν περιφερειῶν τούτων, ἀσχέτως πρὸς τὸν τεχνικὸν μηχανισμὸν τῆς ψηφοφορίας, τὸ σύστημα θὰ καταλήγῃ μοιραίως εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου, ἀρχὴν δηλαδὴ, ἥτις ὑπὸ τῶν ἡμετέρων νόμων τῶν ἐκλογικῶν δὲν εὐνοεῖται, ἥτις, δύναμαι νὰ εἴπω, καταδικάζεται. Θὰ καταλήξῃ δ’ εἰς σύστημα ἑνιαίας ψήφου, ὑπὸ ποῖον τύπον; Ὑπὸ τὸν χείρονα. Διότι, ἐὰν τουλάχιστον ὁ μηχανισμὸς ὁ ἐκλογικὸς ἐπέτρεπε τὴν διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορίαν, θὰ ὑπῆρχε σύστημα ἑνιαίας ψήφου, ὑφ’ οὓς ὅρους τοῦτο λειτουργεῖ ἀλλαχοῦ. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἡ διὰ σφαιριδίων ἐκλογή, ποῖον θὰ ἔχωμεν σύστημα ἑνιαίας ψήφου; Θὰ ἔχωμεν ἐκλογεῖς ὑπερψηφίζοντας τεσσάρων καὶ πέντε ὑποψηφίων, ἐνῷ ἐπιθυμοῦσι νὰ ἐκλέξωσιν ἕνα. Δὲν δύναται δέ τις νὰ ἀντείπῃ εἰς ὅ,τι λέγω. Διότι δυστυχῶς γνωρίζομεν πάντες οἱ ἐν Ἑλλάδι πολιτευόμενοι τὴν οἰκτρὰν ταύτην κατάστασιν τῆς διπλοψηφίας. Μεταβαίνει ὁ ἐκλογεὺς, ἵνα ψηφίσῃ ἕνα δήμαρχον, καὶ ὑπερψηφίζει τεσσάρων, καὶ μεταβαίνει, ἵνα ψηφίσῃ 2 Βουλευτὰς, καὶ ψηφίζει 4. Διατί; Διότι ἐπικρατεῖ ἡ λεγομένη ψῆφος τῆς συμπαθείας. Λοιπὸν εἰς τὰς 19 ἐκλογικὰς περιφερείας θὰ ἔχωμεν ἕνα Βουλευτὴν, ἐκλεγόμενον μεταξὺ 10 ἴσως ὑποψηφίων, καὶ θὰ ἔχωμεν ἐκλογεῖς, οἵτινες θὰ ῥίπτωσι 4 ἢ 5 λευκὰς ψήφους, ἐνῷ θὰ ἐκλέγωσιν ἕνα Βουλευτήν! Εἶναι λοιπὸν ἐκδήλωσις ἐκλογικοῦ φρονήματος αὕτη; Βεβαίως ὄχι. Ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν καὶ ἕτερόν τι. Ὅσον σμικρύνεται ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια μὲ τὸ ὑπάρχον καθεστὼς, τοσοῦτον γίνεται ὁ κλοιὸς, ὅστις δεσμεύει τὸν Βουλευτὴν πρὸς τὸν ἐκλογέα, στενώτερος, ἐπιζημιώτερος διὰ τὸ Κράτος αὐτό. Συμπεραίνω, ὅτι, ἐλαττώνοντες τὸν ἀριθμὸν, ἀφίνοντες τὰς περιφερείας μικρὰς, οὐδὲν ἄλλο πράττετε ἢ νὰ περισφίγγητε τὸν κλοιὸν, ὅστις σήμερον περιβάλλει τὸν τράχηλον τῶν πολιτευομένων. Καὶ τί ἄλλο πράττετε; Ἐνισχύετε τὴν δωροδοκίαν, χωρὶς νὰ τὸ θέλητε. Διότι εἰς τὰς πλείστας τῶν ἑλληνικῶν ἐπαρχιῶν διεδόθη δυστυχῶς τὸ αἰσχρότατον τοῦτο ἐκλογικὸν μέσον — ἐξαιροῦνται ἐλάχισται. — Ὑπῆρχεν ἄλλοτε φαινόμενον μοναδικὸν ἡ δωροδοκία ἐν ταῖς ἐκλογαῖς τῶν Βουλευτῶν· ἀλλ’ ἀφ’ ἧς τὰ τῶν δήμων διοικοῦνται ὡς διοικοῦνται, καὶ ἀφ’ ἧς οἱ δημοτικοὶ προϋπολογισμοὶ ἐν τοῖς πλείστοις δήμοις θεωροῦνται ὡς εἰσόδημα τῶν οἰκογενειῶν τῶν δημάρχων καὶ τῶν συγγενῶν αὐτῶν, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἡ δωροδοκία, ἀρξαμένη ἀπὸ τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, ἐπεξετάθη καὶ εἰς τὰς βουλευτικάς. Ποῦ δὲ παρατηρεῖται ἡ μείζων ἐνάσκησις τοῦ ἐκλογικοῦ μέσου τῆς δωροδοκίας; Εἰς τὰς στενωτέρας τῶν περιφερειῶν, οὐχὶ εἰς τὰς εὐρυτέρας. Διότι ἐν ταῖς εὐρυτέραις περιφερείαις δὲν ὑπάρχει στάδιον, οὐδὲ μέσα ἱκανὰ, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς δωροδοκίαν ἀσκηθησομένην ἐπὶ δύο ἢ τρεῖς συνεχεῖς ἐκλογάς. Ὅσον μικροτέρα εἶναι ἡ περιφέρεια, τόσον μικρότερος ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων, τόσον μείζων ἡ ἐξάρτησις τῶν Βουλευτῶν καὶ ἡ ὑποχρέωσίς των, ὅπως δωροδοκήσωσιν, ἐὰν εἷς καὶ μόνον ἀντίπαλος προβῇ εἰς τὸ μέσον τοῦτο. Λοιπὸν δημιουργεῖτε διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου κατάστασιν, ἥτις καθιστᾷ τοὺς Βουλευτὰς τελείως ὑποχειρίους εἰς τοὺς ἐκλογεῖς των. Ἀντὶ τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, τῶν ὁποίων ἡ βούλησις καὶ ἡ γνώμη ἀποτελοῦσι τὴν ἐκδήλωσιν τῆς νομοθετικῆς βουλήσεως τοῦ ἔθνους, νὰ καθίστανται ἐλευθερώτερα, ὑποδουλοῦνται διὰ τοιούτου περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ, συνδεομένου μετὰ τοιαύτης ἐκλογικῆς περιφερείας. Φρονῶ ἐντεῦθεν, ὅτι, ἐνῷ τὸ μέτρον τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν θὰ συντελέσῃ, ἵνα μὴ ἴδωμεν ἐν τῷ μέλλοντι τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν αὐξανομένην κατ’ ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν ἐπ’ ἀόριστον καὶ φθάνουσαν εἰς τὸν ἀριθμὸν, τὸν ὁποῖον τὰ μεγάλα Κράτη παρουσιάζουσιν, ἐνῷ, λέγω, τὸ μέτρον τοῦτο θὰ συντελέσῃ, ἵνα περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς ἐν τῇ ἀναλογίᾳ, ἐν ᾗ εὑρίσκεται ἡ Ἀντιπροσωπεία παρ’ ἅπασι τοῖς Κράτεσιν, ἀφ’ ἑτέρου ὁ περιορισμὸς οὗτος καὶ μόνος, ἄνευ τῆς ἐπαυξήσεως ἐν μέτρῳ τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ταπείνωσιν τοῦ ἐκλογικοῦ φρονήματος. Ἔχει τοῦτο τὸ πλεονέκτημα ἡ εὐρυτέρα ἐκλογικὴ περιφέρεια, ἔχει τὸ πλεονέκτημα, ὅτι ἐν τῷ μεγάλῳ ἀριθμῷ τῶν ἐκλογέων καθίσταται μᾶλλον ἀνεξάρτητος ὁ ὑποψήφιος ἐν ἀρχῇ καὶ ὁ ἐκλεγόμενος Βουλευτὴς κατόπιν. Διότι καὶ ἐν συλλόγῳ ἔτι ἐκλογέων ψηφίζοντι ἐν περιφερείᾳ ἥττονι τοῦ νομοῦ, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε μείζονι τῆς ὑπαρχούσης ἐπαρχίας, εἶναι τοσοῦτος ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων, ὥστε δὲν δύναται νὰ προσβλέψῃ ὁ πολιτευόμενος εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν συμφερόντων τῶν ἐκλογέων τούτων, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τούτων, καὶ ἂν κατάρξηται τοιούτου ἔργου, βεβαίως ἀναμένει αὐτὸν ἡ καταστροφή. Διότι δὲν ἔχει ἀνάγκην ὁ πολιτευόμενος νὰ προσβλέψῃ πρὸς τὰς μικρὰς ἐκλογικὰς μονάδας, τὰς συντιθεμένας πρὸς ἐπιβολὴν συμφερόντων κομματαρχῶν ἢ ἀξιώσεων δωροδοκίας. Ἔχει λοιπὸν τοῦτο τὸ μέγιστον πλεονέκτημα ἡ εὐρυτέρα ἐκλογικὴ περιφέρεια. Κέκτηται δὲ καὶ ἕτερον μεῖζον πλεονέκτημα, ὅτι ἀπευθύνεται ὁ Βουλευτὴς εἰς πλείονα ἐκλογικὰ κέντρα, διαπαιδαγωγῶν, διαμορφῶν φρόνημα ἐκλογικόν. Ποῖον ἐκλογικὸν φρόνημα, κύριοι Βουλευταί, δύναται νὰ ἀναπτυχθῇ ἐν τῇ σημερινῇ ἐκλογικῇ περιφερείᾳ, τῆς ὁποίας κέντρον εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον μία κωμόπολις; Ἀλλ’ ὅταν ἔχητε ἐκλογικὴν περιφέρειαν νομοῦ, ἐν τῷ ὁποίῳ ὑπάρχουσι δύο ἢ τρεῖς πόλεις, γεννᾶται ῥεῦμα ἐκλογικὸν, τὸ ὁποῖον, καὶ ἂν δὲν ἦναι ῥεῦμα ἰδεῶν, θὰ ἦναι ὅμως ἐκδήλωσις ἐκλογικοῦ φρονήματος ἐκλεκτικοῦ, ἔστω καὶ προσωπικοῦ. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἦναι βεβαίως ἐκλογικὴ πάλη προστύχου ὑπολογισμοῦ κουκκιῶν! Ἔχομεν δὲ παράδειγμα, ὅτι κατὰ τὰ 5 ἔτη, καθ’ ἃ ἐφηρμόσθη ἡ εὐρεῖα ἐκλογικὴ περιφέρεια, εἰσηγηθέντος ταύτην τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, βεβαίως τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων δὲν ὑπῆρξαν κατώτερα, ἀλλ’ ὑπῆρξαν πολὺ ἀνώτερα τῶν ἐκλογῶν τῶν τε προγενεστέρων καὶ τῶν μεταγενεστέρων. Διότι τί ζητεῖ τις ἐν τῇ ἐκλογῇ; ποῖον τὸ ἀπαύγασμα τῆς ἐκλογῆς; Ὁ Ἑλληνικὸς λαός, καλούμενος, ὡς καὶ πᾶς ἄλλος λαός, εἰς τὰς κάλπας, ἵνα ἀποφανθῇ περὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας, τί θὰ ἀποφανθῇ; Ἢ θὰ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ προγράμματος ἑνὸς κόμματος ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὸ πρόγραμμα ἑτέρου κόμματος, ἂν ὁ λαὸς περιφερείας τινὸς ἔχῃ ἀνεπτυγμένον φρόνημα ἐκλογικὸν, ἢ, ἂν δὲν εὑρίσκηται ἐν τῇ θέσει, ὅπως ἐκλέξῃ πρόγραμμα, ὅπως κρίνῃ περὶ συστήματος ἀρχῶν, θὰ κρίνῃ ὅμως τοὐλάχιστον ἐκλεκτικώτερον περὶ προσώπων ἐν τῇ εὐρείᾳ περιφερείᾳ. Ἔχομεν τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1887, ὅτε ἓν πολιτικὸν κόμμα ὁλόκληρον ἐξῆλθε νικῆσαν ἐν ταῖς ἐκλογαῖς καὶ διακυβερνῆσαν ἐπὶ τρία συναπτὰ ἔτη, τῆς Βουλῆς ἀκολουθούσης πιστῶς τὸ πρόγραμμα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἐξελέχθη...

§145ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ 1885 πόσοι ἦσαν;

§146Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μὴ ὁμιλεῖτε περὶ τοῦ 1885, διότι τὸ 1885 εἶχε τοιαύτας ἀνωμάλους περιστάσεις, ὥστε δὲν δύναται νὰ τεθῇ ὡς βάσις συγκρίσεως.

§147Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ἦτο τὸ αὐτὸ σύστημα τότε.

§148Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχομεν τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1890. Τὸ ἀντίθετον κόμμα, ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ καὶ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐξῆλθε νικῆσαν τῶν καλπῶν, καὶ οἱ Βουλευταὶ οἱ ταχθέντες εἰς τὸ πλευρὸν αὐτοῦ ἔμειναν πιστοὶ μέχρι τελευταίας στιγμῆς, μὴ ὀρρωδήσαντες καὶ πρὸ τῆς παύσεως τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ὑπὸ τοῦ Βασιλέως. Εἶχον λοιπὸν φρόνημα, διότι ἐξελέγησαν ἐκπροσωποῦντες φρόνημα ἐκλογικὸν, καὶ ὡς τοιοῦτοι ἔμειναν πιστοὶ μέχρι τέλους. Κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1890 εἴδομεν ὁλόκληρον συνασπισμὸν τῶν κομματαρχῶν τοῦ νομοῦ Ἀχαϊοήλιδος σαρωθέντα ἀπέναντι προγράμματος ἐκλογικοῦ, ἐνσαρκοῦντος τὰς ἰδέας τοῦ νικήσαντος τότε κόμματος. Ἐνθυμεῖσθε δὲ, ὅτι ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἠλείας, προκειμένου νὰ γείνῃ συνδυασμὸς Δηλιγιαννικός, δὲν εὑρίσκοντο πρόσωπα, ὅπως ἀπαρτίσωσι τοῦτον. Καὶ ἐδέησε νὰ διασπασθῇ τότε μία τῶν πολιτευομένων οἰκογενειῶν, συνταχθεισῶν ὅλων τῷ ἀειμνήστῳ Τρικούπῃ, ὅπως τὸ διχογνωμῆσαν μέλος αὐτῆς ἀποτελέσῃ τὸ κέντρον τοῦ Δηλιγιαννικοῦ συνδυασμοῦ ἐν Ἠλείᾳ. Ποῖον δὲ ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα; Ἐσαρώθη ὁλόκληρος ὁ Τρικουπικὸς συνδυασμὸς, διότι ἐπεκράτησεν ἐκλογικὸν ῥεῦμα, ῥεῦμα ἐπικρατήσεως ἰδεῶν. Ἐν Μεσσηνίᾳ συνεκεντρώθησαν ὅλα τὰ πολιτικὰ κόμματα ἐν μικτῷ συνδυασμῷ, ἐσαρώθησαν δὲ ὑπὸ συνδυασμοῦ ἐκπροσωποῦντος ἀντιθέτους ἰδέας, ἀντίθετον πολιτικὸν φρόνημα...

§149Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό.

§150Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Διότι τὴν ἐπαύετε τότε, βεβαίως διὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές.

§151Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐγὼ ἤμην Βουλευτὴς καὶ κατὰ τὰς δύο ἐκλογάς.

§152Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ.

§153Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Διορθῶ τὴν ἀνακρίβειαν, τὴν ὁποίαν εἴπετε, ὅτι ἐσαρώθη ὁ συνδυασμός. Ἐξελέχθησαν 7 καὶ 5.

§154Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἐσαρώθητε, ἀλλ’ ἠττήθητε· ἐχάσατε 7 συντρόφους ἐπὶ 12.

§155Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐξελέγησαν 7 Βουλευταί.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ.

§157Ν. Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχομεν ἀφ’ ἑτέρου ἐκδηλώσεις ἐκλεκτικότητος. Ἐν τῷ νομῷ Ἀργολιδοκορινθίας ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς νῦν Σάμης κ. Ποταμιάνος, μόνος ὑποψήφιος κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1890, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐξελέγη Βουλευτὴς, χωρὶς νὰ στηρίζηται ἐπὶ οὐδενὸς κομματικοῦ ὀργανισμοῦ, ἀλλὰ μόνον ἐπὶ ἀναπτύξεως ἰδεῶν, τὴν ὁποίαν ἐτέλει περιοδεύων ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν καὶ ἀπὸ κωμοπόλεως εἰς κωμόπολιν τοῦ νομοῦ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας. Ἀλλὰ καὶ τι πλέον· ἐν τοῖς νομοῖς, ἔνθα ὑπῆρχε διαπάλη ἴσων περίπου δυνάμεων, ἐξελέγησαν οἱ κρείσσονες κατὰ τὸ πλεῖστον — διότι ὑπάρχουσι καὶ ἐξαιρέσεις. — Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐν τῷ νομῷ Αἰτωλοακαρνανίας ἐξελέγησαν οἱ κρείσσονες ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη καὶ οἱ κρείσσονες ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ κ. Λεωνίδα Δεληγεώργη. Τὸ αὐτὸ συνέβη ἐν Φθιώτιδι καὶ Φωκίδι. Ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Ἀττικῇ, ἡ ὁποία, καίτοι ἀποτελεῖ περιφέρειαν ἐπαρχιακὴν, ὑπάρχει ὅμως ὡς μεγίστη ἐκλογικὴ περιφέρεια λόγῳ τῆς ἐκτάσεως αὐτῆς καὶ τοῦ πληθυσμοῦ της, τί συνέβη; Εἴδομεν ἐπιτυχόντα τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, μόνον, ἐπιτυχόντα τὸν πρώην Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης κ. Λεβίδην, μόνον, ἐπιτυχόντα ἐπανειλημμένως τὸν ἀξιότιμον πρώην Πρωθυπουργὸν κ. Ράλλην, μόνον, ἐπιτυχόντα τὸν κ. Δραγούμην, μόνον, ἐπιτυχόντα τὸν κ. Νέγρην, μόνον, τὸν κ. Παπαβασιλείου, μόνον. Τί βλέπομεν λοιπόν; Ἐκδήλωσιν ἐκλεκτικότητος. Διατὶ δέ; Διότι εἶναι μέγας ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸς ὁ σύνδεσμος τῶν ταπεινῶν ἐκλογικῶν συμφερόντων, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουσι τὴν ἐκλογὴν καὶ τοῦ τελευταίου ἀχρήστου συμπληρώματος ἑνὸς βουλευτικοῦ συνδυασμοῦ. Ὅταν λοιπὸν ὑπάρχωσι τοιαῦτα παραδείγματα ἐκ τῆς ἱστορίας τῶν ἐκλογῶν ἐν Ἑλλάδι, δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀντικρουσθῇ σοβαρῶς, ὅτι ἡ εὔρυνσις τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας θὰ συντελέσῃ ἀκριβῶς εἰς τὸ νὰ παταχθῇ ἡ δωροδοκία, εἰς τὸ νὰ ἀποσυντεθῇ ὁ μικροκομματάρχης, εἰς τὸ νὰ χειραφετηθῇ ὁ ἐκλογεύς. Ἐὰν τὸ σύστημα τοῦτο ἐφηρμόζετο καὶ δὲν κατηργεῖτο προώρως, ἠθέλομεν ἴσως φθάσει εἰς τὴν ποθητὴν ἐξέλιξιν τῶν ἐκλογικῶν πραγμάτων τῆς χώρας, ἠθέλομεν ἴσως ἴδει δημιουργούμενα πολιτικὰ ἤθη, ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὸ εὐχάριστον σημεῖον νὰ βλέπωμεν τοὺς Βουλευτὰς λογοδοτοῦντας πράγματι πρὸ τῶν ἐκλογέων αὐτῶν καὶ ἀναμένοντας ἵνα λάβωσιν ἄφεσιν ἢ καταδίκην ἐπὶ ἐπιτελεσθεῖσι σφάλμασιν, ἵνα λάβωσιν ἀνανέωσιν τῆς βουλευτικῆς ἐντολῆς ἐπὶ τῇ βάσει πράγματι ἐκλογῆς ἐκτιμήσεως. Τοιαῦτά τινα δὲν συμβαίνουσι δυστυχῶς σήμερον, καὶ βεβαίως τὰ ὀλέθρια κακὰ, ἅτινα ὑπὸ τὸ νῦν ὑπάρχον σύστημα παράγονται, θὰ ἐξακολουθήσωσι μείζονα καὶ χείρονα συμβαίνοντα, ἐφ’ ὅσον ἡ διατήρησις τοῦ ἐπαρχιακοῦ συστήματος συνδυάζεται πρὸς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν. Νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον δέον νὰ συνδυασθῇ ἀπαραιτήτως μετὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, εἶναι ἡ αὔξησις τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, συντιθεμένης κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε, εἰ δυνατὸν, νὰ ὑπάρχῃ ἀναλογία ἐκλεγομένων Βουλευτῶν ἐξ ἑκάστης περιφερείας, νὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν ἑκάστης περιφερείας ἐλαχίστη, νὰ λείψῃ δὲ ἡ δυσαναλογία τῶν 10 Βουλευτῶν τῆς Ἀττικῆς καὶ τοῦ ἑνὸς Βουλευτοῦ τῆς Ἑρμιονίδος καὶ τοῦ Βάλτου. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, ἐφ’ ὅσον τὰ μέτρα ταῦτα προβάλλονται ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς βελτιώσεως τῆς καταστάσεως τοῦ Κοινοβουλίου, τῆς ἀναδιοργανώσεως, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ Κοινοβουλίου, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ἀποδόσεως ἐν τῷ μέλλοντι καὶ νομοθετικῶν καὶ πολιτικῶν καρπῶν πλειόνων, δέον τὰ μέτρα ταῦτα νὰ συνοδευθῶσι καὶ ὑπὸ ἑτέρων μέτρων, τὰ ὁποῖα καὶ ἐν προηγουμένῃ ἀγορεύσει μου ὑπέδειξα, τῶν μέτρων τῶν νομοθετικῶν, τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν μονιμότητα, τὴν πλήρη ἐξασφάλισιν τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν ἐν Ἑλλάδι. Διότι τότε καὶ μόνον, ὅταν ὁ ἐκλεγόμενος Βουλευτὴς ἐκλέγηται ἀμέτοχος δωροδοκίας, μὴ συντετριμμένος οἰκονομικῶς, ἀμέτοχος ὑποχρεώσεων πρὸς τοὺς ἀναμένοντας τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς περιουσιακῆς αὑτῶν θέσεως ἐκ τῆς ἐκλογῆς του ὡς Βουλευτοῦ, ὅταν δὲν ἔχῃ τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποδεικνύῃ τοὺς ἀστυνόμους, τοὺς ἐφόρους, τοὺς ταμίας, τοὺς εἰσπράκτορας ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του, τότε καὶ μόνον θὰ παύσῃ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος νὰ παρουσιάζῃ τὸ θέαμα, ὅπερ σήμερον παρουσιάζει. Ἄν νομίζῃ τις, Κύριοι, ὅτι ὑπάρχει ἤδη Κράτος ἑνιαῖον ἐν Ἑλλάδι, πλανᾶται. Ἐδημιουργήσαμεν λεληθότως Ὁμοσπονδίαν Ἑλληνικὴν, Ὁμοσπονδίαν τιμαρίων, τῆς ὁποίας ἀντιπρόσωποι κατὰ τιμάρια εἶναι οἱ Βουλευταὶ ἑκάστης ἐπαρχίας. Ὅταν τοιοῦτον, ὡς ζητοῦμεν πάντες, ἀποδοθῇ τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα, ὅταν ἐξασφαλισθῇ ἡ πλήρης ἐλευθερία συνειδήσεως ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, τότε καὶ μόνον εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς νὰ εἴπῃ: «Δὲν ἔχω ἀνάγκην· δὲν φοβοῦμαι τὰ ἐλαττώματα τῶν κυβερνητῶν μου, οὔτε φοβοῦμαι τὴν ῥᾳθυμίαν τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος. Ἔχω τὸ Κοινοβούλιον, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ βασίζομαι.» Τοῦ Ἀγγλικοῦ Κοινοβουλίου ἡ ὑπέροχος λειτουργία ἀνέγραψε τὰς λαμπροτέρας σελίδας ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς Ἀγγλίας ὑπὸ γυναῖκας βασιλευούσας καὶ ὑπὸ Ἡγεμόνα παράφρονα. Ἄν ἀναγάγωμεν εἰς ἣν ἔταξε τὸ πολίτευμα περιωπὴν τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, δύναται ἡ μέλλουσα ἱστορία τῆς Ἑλλάδος ν’ ἀδιαφορήσῃ διὰ τὴν καλὴν ἢ κακὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος οἱουδήποτε κυβερνήτου καὶ οἱουδήποτε Ἡγεμόνος.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ρέπουλης ἔχει τὸν λόγον.

§159ΕΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες, καὶ δὴ πρῶτος ὁ καὶ πρῶτος ὁμιλήσας κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς, νὰ θίξωσι τὸ ζήτημα τῆς λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος, καὶ νὰ ἐρευνήσωσιν, ἂν καὶ τίνες ὑπάρχουσιν ἐν αὐτῷ ἐλλείψεις, καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πληρωθῶσιν αὗται. Ἀλλὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ζήτημα δὲν εἶναι βεβαίως τοῦτο. Ὑπὸ συζήτησιν τυγχάνει νομοσχέδιον, ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ ὁποίου εὗρον μὲν οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες καὶ τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἔθιξαν, δὲν γνωρίζω ὅμως ἂν δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς αὐτὰ ταῦτα τὰ ζητήματα νὰ εὕρωμεν, διότι δὲν γνωρίζομεν ποίαν ἔννοιαν ἀποδίδει αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν νομοσχέδιον, δι’ οὗ περιορίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν, ἀλλὰ δὲν γνωρίζομεν διατί ζητεῖται ὁ περιορισμὸς οὗτος. Καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον, καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἡ Κυβέρνησις ἀφίεται ἐν πλήρει ἀφασίᾳ εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, καθιστῶσι τὴν συζήτησιν σχεδὸν ἀκαδημαϊκήν, καὶ ἐνῷ ἕκαστος δύναται ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης νὰ ἐρευνᾷ ὅσα ζητήματα νομίζει ὅτι ὀφείλει νὰ θίξῃ, μόνη ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν ἐθεώρησεν ὅτι ὤφειλε νὰ εἴπῃ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης πρὸς τὴν Βουλήν. Ὅτε πρό τινων ἡμερῶν, κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ὑπέδειξα τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναβολῆς, ἀκριβῶς ὅπως φωτισθῶμεν ὑπὸ ποίου πνεύματος ὡρμήθη ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ὑποβολὴν αὐτοῦ, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξέφρασεν ἀπορίαν, πῶς ἐθεωρεῖτο ὅτι ἔχρῃζε μελέτης τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἀφοῦ, ὡς εἶπεν, ἔχει ἤδη καὶ ἡ κοινὴ γνώμη μορφωθῆ περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν. Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἀπορῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἡρμήνευσε τὸ εἶδος τῆς ἀνάγκης αὐτῆς, δὲν ἀπορῶ οὔτε διότι ἐθεώρησε μὴ ἄξιον μελέτης τὸ νομοσχέδιον, διότι βεβαίως δὲν ἐμελέτησεν οὔτε ἡ ἰδία αὐτὸ ἀπὸ ἐπόψεως πολιτικῆς, ἀλλ’ ἐμελέτησεν αὐτὸ μόνον ἀπὸ οἰκονομικῆς ἐπόψεως, καὶ ἂν τὸ ἔθιξεν, ἔθιξεν αὐτὸ διότι συνέπεσεν ἡ ψαλὶς τῶν οἰκονομιῶν νὰ τὸ εὕρῃ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς, καὶ ἐθεωρήθη ὅτι ὠφέλιμον θὰ ἦτο, καθ’ ὃν τρόπον περιεκόπησαν δαπάναι τινὲς διὰ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων τῆς Βουλῆς, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον νὰ ἐπιζητηθῶσιν οἰκονομίαι διὰ τοῦ περιορισμοῦ καὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν! Ἐὰν ἄλλας ἰδέας εἶχεν ἡ Κυβέρνησις περὶ τοῦ μέτρου τούτου, ἐὰν ἀπὸ ἄλλων γενικωτέρων ἀρχῶν ὡρμήθη εἰς αὐτό, ὤφειλε νὰ ἀνακοινώσῃ τὰς ἰδέας αὐτῆς πρὸς τὴν Βουλήν· ἀλλ’ οὐδὲν μέχρι τοῦδε εἶπεν. Ἐξέφρασα ἀπὸ τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως τοῦ νομοσχεδίου τὴν ἀπορίαν, ἐκφράζω ἤδη πολὺ μείζονα ἔκπληξιν διὰ τὴν ἀπάθειαν, μεθ’ ἧς ἡ Βουλὴ ἀφίνεται νὰ ψηφίζῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ὅταν ἡ Βουλή, — καὶ λέγων Βουλὴν ἐννοῶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὴν πλειονοψηφίαν, διότι μόνον ἡ πλειονοψηφία οὐδὲν ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον ν’ ἀκούσῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, — ὅταν ἡ Βουλὴ παρέχῃ τὴν ψῆφον αὐτῆς εἰς τοιαῦτα νομοθετήματα, χωρὶς νὰ ἀξιοῖ νὰ μανθάνῃ οὔτε τὸ διατὶ καλεῖται νὰ ψηφίζῃ οὕτως, ἀποδεικνύει ὅτι εἶναι ἥκιστα ζηλότυπος τῆς ἰδίας ἑαυτῆς ἐξουσίας, καὶ ἡ ἔλλειψις τοιαύτης ζηλοτυπίας φοβοῦμαι ὅτι μαρτυρεῖ μαρασμὸν ἐν τῇ ψυχῇ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, ὅτι μαρτυρεῖ μείωσιν τῆς ἐμπιστοσύνης ἡμῶν αὐτῶν πρὸς τὴν Βουλήν, μείωσιν τῆς συνειδήσεως ἡμῶν αὐτῶν περὶ τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν καθηκόντων τῆς Βουλῆς. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς ὅσας λεπτομερείας ἔθιξαν οἱ προλαλήσαντες, οὐδ’ εἰς ἐκείνας, αἵτινες ἐθίχθησαν ἐν διαλογικαῖς συζητήσεσι κατὰ τὴν ψήφισιν εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἀληθῶς, ὅτε τὸ πρῶτον εἶδον τὸ νομοσχέδιον, ἠπόρησα διὰ τὴν μεταβολὴν τῶν ἰδεῶν, ἥτις φαίνεται ἐπελθοῦσα ἐν τῇ γνώμῃ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἠπόρησα, συγκρίνων τὴν ἰδέαν, ἣν κατοπτρίζει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, πρὸς τὰς ἰδέας, αἵτινες ἐξετέθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἄλλοτε, καθ’ ὃν χρόνον ὑπὸ ἄλλου εἰσαχθὲν παρόμοιον νομοσχέδιον συνεζητήθη καὶ ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Βεβαίως δὲν μέμφομαι τὴν τοιαύτην μεταβολὴν γνώμης, οὐδ’ ἔχω δικαίωμα νὰ μεμφθῶ αὐτήν, ἔχω μάλιστα καθῆκον νὰ ἐπαινέσω αὐτήν. Λυπηρὸν εἶναι ὅμως, ὅτι, ἐνῷ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπεφάσισε νὰ υἱοθετήσῃ ἰδέαν, ἣν πρὸ δεκαπενταετίας τοσοῦτον σθεναρῶς ἀπέκρουσε, καὶ ἐπολέμησε καὶ νομοθετικῶς, τὴν υἱοθέτησε μόνον κατὰ τὸ ἥμισυ, καὶ ἡ υἱοθεσία αὐτῆς κατὰ τὸ ἥμισυ ἐστρέβλωσεν αὐτὴν καὶ τὴν κατέστησεν ἐκτρωματικήν. Ἠθέλησα νὰ ἀνεύρω τοὺς λόγους, δι’ οὓς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἰδέαν του περὶ μὴ εὐρύνσεως τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, ὡς ἐγκατέλιπε τὴν ἰδέαν τὴν κατὰ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν. Ὁμολογῶ ὅτι ἐν τῇ ἀγορεύσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὡς ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν ἀνεῦρον σκέψεις ἐνδεικνυούσας, ὅτι πράγματι ἐθεώρει τὴν εὔρυνσιν τῆς περιφερείας ὡς ἀντιβαίνουσαν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Πλανῶμαι ἴσως, ἀλλ’ αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν ἀπεκόμισα ἐκ τῆς μελέτης τοῦ λόγου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἰδέα, ἥτις τότε ἐπεκράτει εἰς τὰς γνώμας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἦτο, ὅτι ἡ ἐπαρχία εἶχε καταγωγὴν ἱστορικήν. Ἀλλ’ ἡ ἰδέα τῆς ἱστορικότητος καὶ τῆς φυσικῆς ἐξελίξεως τῶν ἐπαρχιῶν εἶναι ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον οὐδεμίαν ἐνέχει πλέον ἀλήθειαν, διότι οὐδεμίαν πλέον ἐνέχει ἔννοιαν πολιτικὴν ἡ ἐπαρχία. Ἐπὶ ταύτης δὲ τῆς ἰδέας ἐστήριζε κυρίως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον τὰ ὑπὲρ τῆς ἐπαρχιακῆς περιφερείας ἐπιχειρήματα αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἂν ἀπὸ τῶν χρόνων τῆς ἐπαναστάσεως κατὰ τὰς πρώτας Ἐθνικὰς Συνελεύσεις βλέπομεν τὰς ἐπαρχίας δρώσας καὶ ἀντιπροσωπευομένας εἰς τὰς Συνελεύσεις, αἱ ὁποῖαι τότε ὑπῆρχον, τοῦτο βεβαίως δὲν ἀποτελεῖ σοβαρὸν λόγον, ὅπως ἐμμείνωμεν ἐν τῇ ἐπαρχιακῇ περιφερείᾳ. Ἐκαλοῦντο κατὰ τοὺς χρόνους τῆς ἐπαναστάσεως ν’ ἀποστέλλωσιν ἀντιπροσώπους αἱ ἐπαρχίαι, διότι δὲν ὑπῆρχεν ἄλλη διαίρεσις, οὐδ’ ἦτο δυνατὸν νὰ κανονισθῶσιν ἄλλως τότε τὰ πράγματα. Ἄλλοι ὅμως σήμερον οἱ ὅροι οἱ πολιτικοί, ἄλλοι καὶ οἱ γεωγραφικοί, —καὶ λέγω καὶ γεωγραφικοί, διότι εἶναι ἄλλαι αἱ συνθῆκαι τῆς συγκοινωνίας,— ἄλλοι δὲ καὶ οἱ ὅροι τῆς ἀλληλουχίας τῶν κοινωνικῶν συμφερόντων τῶν ἐπαρχιῶν, αἵτινες ἀποτελοῦσι τοὺς νομούς. Καὶ ἂν νομοθετοῦντες λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν αὐτὰ τὰ συμφέροντα, αὐτὴν τὴν τοπικὴν κατάστασιν τῶν ἐπαρχιῶν, βεβαίως ἐγκληματοῦμεν, ἀφίνοντες τὸ ὑπάρχον καθεστὼς εἰς πλείστας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνθυμοῦμαι ὅτι μεταξὺ ἄλλων, καθ’ ἣν ἑσπέραν ἐζήτησα ἀναβολὴν, ἐξέφρασεν ἔκπληξιν, καὶ διότι, ὡς εἶπεν, εἶχεν ὑποβάλει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ὤφειλον δὲ νὰ ἔχω μορφώσει ἤδη γνώμην, ὡς εἶπε, καὶ ὡς δημοσιογράφος ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου. Βεβαίως εἶχεν ὑποβάλει ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις τοιοῦτο νομοσχέδιον καὶ βεβαίως εἶχον γνώμην περὶ αὐτοῦ, ἀλλ’ ὅσην σχέσιν ἔχει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ ὅσον δύναται νὰ ὀνομασθῇ ὅμοιον πρὸς τὸ ὑποβληθὲν κατὰ τὸ 1886, ἄλλο τόσον δύναται νὰ λεχθῇ, ὅτι εἶναι ἐπίσης ὅμοιον πρὸς τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις δὲν ἐξήρτησε τὸ ζήτημα τῆς βελτιώσεως τῆς Βουλῆς ἀπὸ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν· συνεδύασε τὸ ζήτημα τοῦτο πρὸς τὸ ζήτημα τῆς εὐρείας περιφερείας, καὶ ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ νῦν ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατηγορηματικῶς ἐδήλωσε τότε, εἰσάγων τὸ νομοσχέδιον, ὅτι ἐλαχίστην προσδοκᾷ ὠφέλειαν ἀπὸ μόνου τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, ἐφ’ ὅσον οὗτος δὲν συνδυάζεται μὲ τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν. Ἀλλ’ οὐδὲ ταῦτα μόνα εἶναι τὰ μέτρα, ἅτινα ἐνδεικνύονται, ἂν θέλωμεν νὰ πεισθῶμεν, ὅτι σπουδαίως σκεπτόμεθα περὶ βελτιώσεως ἡμῶν αὐτῶν, περὶ βελτιώσεως τῆς Βουλῆς. Καὶ ὅτε ἤκουσα ὅτι ἀπέτυχε κατὰ τὸ 1887 τὸ σύστημα τὸ εἰσαχθὲν ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Τρικούπη, ἤθελον νὰ εἴπω πρὸς τοὺς λέγοντας τοῦτο, ὅτι λησμονοῦσιν ὅτι οὐδὲ κἂν τὰ δύο ταῦτα μέτρα τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν καὶ τῆς εὐρύνσεως τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας ἀπετέλουν τὸ ὅλον σύστημα τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου, ἀλλὰ μέρος μόνον τοῦ συστήματος, δι’ οὗ ἐπεζήτει τὴν βελτίωσιν τῶν πολιτικῶν ἡμῶν πραγμάτων, πρωτίστως δὲ τοῦ σώματος τῆς Βουλῆς, ἦσαν τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα. Διότι βεβαίως φέρει βελτίωσιν ἡ εὐρεῖα περιφέρεια, καταρρίπτουσα ἐπὶ τέλους τὰ στενὰ ὅρια τῶν ἐπαρχιῶν, τὰ ὅρια τοῦ στενοῦ πνεύματος τοῦ τοπικισμοῦ,—ἰδιαίτατα δὲ ἐν Ἑλλάδι ὁ τοπικισμὸς ἀποκλείει τὸ γενικώτερον πολιτικὸν φρόνημα,—διότι ἴσως πρὸς τοῖς ἄλλοις εὐκολύνει ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν καὶ αὐτὰς τὰς Κυβερνήσεις εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν διοικητικῶν αὐτῶν ἔργων, μολονότι, ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, νὰ εἴπω, ὑφ’ οὓς ὅρους σήμερον ζητεῖται ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, μοὶ φαίνεται ὅτι ζητεῖται μόνον ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτικῶν ἐπισκέψεων εἰς τὰ γραφεῖα τῶν Ὑπουργῶν, καὶ οὐδὲν περισσότερον καὶ σημαντικώτερον! Βεβαίως, λέγω, ἐπέρχεται ἀγαθὸν διὰ τῶν δύο τούτων μέτρων ἐν συνδυασμῷ, ἀλλ’ ὅτε τὸ 1886 συνεζητοῦντο καὶ ἐψηφίζοντο τὰ μέτρα ταῦτα, εἶχον ψηφισθῆ ἢ ἐψηφίζοντο μετέπειτα, ἐκ παραλλήλου πρὸς αὐτὰ, καὶ μέτρα ἄλλα, ἀκριβῶς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤθελον καθορίσει τὸν προσήκοντα κύκλον ἐνεργείας, κύκλον δράσεως εἰς τὴν Βουλὴν, ἐξασφαλίζοντα τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Εἶχον ψηφισθῆ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἀπηλευθέρωνον τὴν διοίκησιν ἀπὸ τοῦ Βουλευτοῦ, καὶ τὸν Βουλευτὴν ἀπὸ τῶν πιέσεων τοῦ ἐκλογέως. Δὲν πρέπει λοιπὸν, κρίνοντες τὸ μέτρον τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, ἢ κρίνοντες τοὺς καρποὺς, οὓς ἀπέδωκαν τὰ δύο ὁμοῦ μέτρα κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, δὲν πρέπει νὰ κρίνωμεν ταῦτα μονομερῶς, πρέπει νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ ὅλον σύστημα, τοῦ ὁποίου μέρη μόνον ἦσαν τὰ δύο ταῦτα μέτρα. Δὲν θέλω νὰ θίξω τὰ ἄλλα πολιτικὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἔθιξαν οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες, οὐδ’ ἐκεῖνα, ἅτινά τινες τῶν κυρίων συναδέλφων, διακόψαντες, ἐπίσης ἔθιξαν. Ἐπειδὴ ὅμως πολὺς ἐγένετο λόγος περὶ τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας, βλέπω δὲ καὶ ἀκούω πολλοὺς, θέλοντας νὰ ἐξαρτήσωσι τὰ πάντα ἀπὸ τῆς δράσεως τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παρατηρήσω πρὸς αὐτοὺς, ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν αἱ Βουλαὶ ὁμολογοῦσιν, ὅτι δέον ἡ βελτίωσις τῆς διοικήσεως νὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ τῆς μᾶλλον ἐνεργοῦ, ἀπὸ τῆς ἀμέσου ἐπεμβάσεως τοῦ Βασιλέως, ὁμολογοῦσιν ὅτι εἶναι ἀνεπαρκεῖς αὐταὶ νὰ δώσωσι τὰ ἀγαθὰ στοιχεῖα τῆς διοικήσεως! Καὶ βεβαίως εἰς οὐδένα πολιτευόμενον ἐπιτρέπεται νὰ ὁμολογήσῃ τοιαύτην τῆς Βουλῆς, ὡς Βουλῆς, ἀνεπάρκειαν. Τὸ Σύνταγμα καθώρισε καλῶς καὶ ἀκριβῶς, σαφῶς καὶ σοφῶς, τὸν κύκλον τῆς ἐνεργείας καὶ τῆς λειτουργίας ἑκάστης ἐξουσίας, οὐδὲ πρέπει νὰ συγχέωμεν ἡμεῖς αὐτά. Ἀλλὰ κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην παραδόξως ἠκούσαμεν καὶ σχεδὸν οἶκτον τῆς Βουλῆς διὰ τὴν ὅλην διοικητικὴν ἡμῶν κατάστασιν. «Τί πταίουσιν οἱ δυστυχεῖς αὐτοὶ Βουλευταί;» Τὸ ἠκούσαμεν καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, τὸ ἠκούσαμεν καὶ ἄλλοτε, ὁσάκις ἐγένετο λόγος περὶ τῶν εὐθυνῶν τῶν Βουλευτῶν διὰ τὴν κατάστασιν. Βεβαίως δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὅστις θὰ εἴπῃ, ὅτι πταίουσιν οἱ Βουλευταὶ, καὶ ὁ ὁποῖος θὰ ἀρνηθῶ, ὅτι πταίει τὸ λεγόμενον σύστημα, —καὶ λέγων σύστημα, δηλῶ, ὅτι δὲν ἐννοῶ νὰ ἀναγάγω αὐτὸ εἰς τὸ πολίτευμα, ὅτι λέγων σύστημα διοικητικὸν δὲν ἐννοῶ τὸ πολίτευμα, χωρὶς ὅμως καὶ νὰ παραγνωρίζω τὰς διαφόρους ἐλλείψεις τοῦ πολιτεύματος, —αἱ ὁποῖαι δὲν βλέπω δὰ εἰς ποῖον πολίτευμα δὲν εὑρίσκονται, ὁπουδήποτε ἀλλαχοῦ λειτουργοῦν. — Ἤκουσα ὅμως, εἶπον, καὶ δυστυχῶς ἐπαναλαμβάνονται συχνὰ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης συχναὶ διαμαρτυρίαι: «τί πταίομεν ἡμεῖς, καὶ τί θὰ γείνῃ ὁ τόπος καὶ οἱ συμπολῖται ἡμῶν ἄνευ ἡμῶν, οἵτινες μεταβαίνομεν εἰς τὰ Ὑπουργεῖα καὶ ταπεινούμεθα καὶ ἐξευτελιζόμεθα, ἵνα προστατεύσωμεν τὰ συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν μας;» Δὲν διαψεύδω τὴν κατάστασιν. Ἀλλ’ ὅταν λέγωμεν ταῦτα, ἵνα δικαιώσωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, ὀφείλομεν νὰ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ὑπερτέρα πολιτικὴ ἐξουσία τῆς Βουλῆς, καὶ βεβαίως δὲν ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὴν νὰ θρηνῇ καὶ νὰ οἰκτίρῃ ἑαυτὴν διὰ κατάστασιν ἀναγομένην εἰς τὸν τρόπον τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς συμπεριφορᾶς τῶν ὑπαλλήλων. Ἔχει ἡ Βουλὴ ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῆς τὴν δύναμιν τῆς βελτιώσεως, δὲν γνωρίζω δὲ, ἂν δὲν καταπίπτει τοῦ ὕψους τῆς περιωπῆς της, θρηνοῦσα ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ἀντὶ νὰ ἐπιζητῇ μετὰ σκοποῦ, μετ’ ἐπιγνώσεως, μετὰ θελήσεως, μετ’ ἀποφάσεως τὴν θεραπείαν αὐτῆς τῆς καταστάσεως. Καὶ ἵνα δύνηται ἡ Βουλὴ τοιαύτην νὰ μετέλθῃ πολιτείαν, ὀφείλει πρὸ παντὸς νὰ κανονίσῃ ἐπὶ ἄλλων βάσεων τὰ τοῦ καταρτισμοῦ αὐτῆς, ὀφείλει νὰ εὐρύνῃ τὸν ὁρίζοντα τῶν ἰδίων αὐτῆς βλέψεων. Τὸ σύστημα δὲ τῆς εὐρείας περιφερείας εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἀποδίδει εὐρυτέρων βλέψεων Βουλήν. Λέγων εὐρυτέρων βλέψεων Βουλὴν, δὲν ἐννοῶ εὐρυτέρων βλέψεων ἄτομα. Ἄλλοι εἴμεθα ἡμεῖς αὐτοὶ ἐκλεγόμενοι ὑπὸ μικρῶν ἐπαρχιῶν, ἄλλοι θὰ ἤμεθα ἐκλεγόμενοι ὑπὸ μεγάλων ἐπαρχιῶν. Διότι ἄλλα φρονήματα κατοπτρίζομεν τώρα, ἄλλας ἀνάγκας διερμηνεύομεν τώρα, ὑπὸ ἄλλους ὅρους ὑπηρετοῦμεν τώρα, ἄλλα δὲ φρονήματα θὰ κατοπτρίζωμεν, ἄλλας ἀνάγκας θὰ διερμηνεύωμεν καὶ ὑπὸ ἄλλους ὅρους θὰ πολιτευώμεθα τότε...

§160ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὲ συνδυασμούς!

§161ΕΜΜ. ΡΕΠΟΥΛΗΣ. Ἀκούω τὴν λέξιν «συνδυασμός». Ἐὰν ἐπρόκειτο κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην περὶ τοῦ ποῖον εἶναι τὸ ἀγαθώτερον ἐκλογικὸν σύστημα, βεβαίως θὰ ἠδυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς πορίσματα. Περὶ τούτου ὅμως δὲν πρόκειται. Ἀλλ’ οὔτε πρόκειται δι’ ἑνὸς ἅλματος νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ τελειότερον ἐκλογικὸν σύστημα· βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον θὰ φθάσωμεν. Τὸ πρῶτον ὅμως βῆμα πρὸς τὴν τοιαύτην βελτίωσιν εἶναι τὸ νὰ εὐρύνωμεν τὸ πνεῦμα τοῦ ἐκλογέως, νὰ καταρρίψωμεν τὰ ὅρια τοῦ στενοῦ τοπικισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἀπεικονίζει τελείως — ὀφείλω νὰ τὸ εἴπω — καὶ αὐτὸ τὸ πνεῦμα τοῦ γενικωτέρου πατριωτισμοῦ ἐν Ἑλλάδι, διότι τοιαύτη εἶναι ἡ ἀντίληψις τοῦ ἐκλογέως, ἐντὸς ὁρίων στενοῦ τοπικισμοῦ. Ἐκλέξατε σήμερον καὶ τὴν ἀρίστην τῶν Βουλῶν, ἀπαρτίσατε τὸ Βουλευτικὸν σῶμα ἀπὸ τοὺς ἀριστεῖς τῶν ἐν Ἑλλάδι ἀνδρῶν· τί μὲ τοῦτο; Ἡ Βουλὴ δὲν ἀρκεῖ νὰ ἐκλέγηται μόνον ἀγαθή, εἶναι ἀνάγκη καὶ νὰ διατηρῆται ἀγαθή. Καὶ τίς δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑπὸ τοὺς ὅρους τοῦ παρόντος δύναται νὰ διατηρηθῇ ἀγαθὴ Βουλὴ οἱαδήποτε, ὑφ’ οἱωνδήποτε ἀποτελουμένη; Κατ’ αὐτῆς τῆς καταστάσεως, κατ’ αὐτῶν τῶν πολιτικῶν ὅρων συνετρίβησαν πᾶσαι αἱ ἰσχυραὶ θελήσεις καὶ πᾶσαι αἱ πολιτικαὶ διάνοιαι, τὰς ὁποίας ἀπηρίθμησε πρὸ μικροῦ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτής. Κατ’ αὐτῶν θὰ συντρίβηται καὶ εἰς τὸ μέλλον πᾶσα οἱαδήποτε προσπάθεια, πᾶσα οἱαδήποτε κυβερνητικὴ θέλησις, ἐφ’ ὅσον δὲν μεταβάλλονται οἱ ὅροι τῆς λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος. Βλέπομεν δὲ σήμερον ἀπόπειράν τινα κἄν μεταβολῆς; Καθ’ ὃν χρόνον συζητοῦμεν περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν καὶ καθ’ ὃν χρόνον ὑποθέτομεν — λέγω ὑποθέτομεν, διότι δὲν γνωρίζομεν, τί πράγματι ἔχει ἐν νῷ ἡ Κυβέρνησις, — ὅτι ἐπιζητοῦμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου βελτίωσιν τῆς Βουλῆς, ταυτοχρόνως καταλύομεν τὴν μονιμότητα τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἐκεῖ, ὅπου ἠδυνήθημεν νὰ τὴν ἐπιτύχωμεν καὶ τὴν ἐξασφαλίσωμεν, ἐν τῇ τηλεγραφικῇ καὶ ταχυδρομικῇ ὑπηρεσίᾳ· καὶ ταυτοχρόνως ψηφίζομεν νομοσχέδιον, περιέχον τὴν ἵδρυσιν τμήματος ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, οὐδεμίαν ἔχοντος ἄλλην ἀποστολὴν ἢ μόνον τὴν διεκπεραίωσιν τῶν βουλευτικῶν σημειώσεων! Ἀλλ’ ὅταν οὕτω πολιτεύηται ἡ Κυβέρνησις δὲν δικαιοῦμαι νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι σοβαρὸν νὰ λέγῃ, ὅτι διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν ἐπιζητεῖ τὴν βελτίωσιν τῆς Βουλῆς; Ἐὰν ἠθέλομεν νὰ καταστήσωμεν τὸ Βουλευτικὸν σῶμα ἄξιον τῆς μεγάλης ἀποστολῆς του, ἄξιον τῆς ἐξουσίας τοῦ νομοθετεῖν, ἄξιον τῆς μεγάλης ἐξουσίας τοῦ δημιουργεῖν καὶ διατηρεῖν τὰς Κυβερνήσεις, — εἶναι δὲ αὕτη ἡ ὑψίστη καὶ σημαντικωτάτη λειτουργία τῆς Βουλῆς,—καθῆκον εἴχομεν, ἐκ παραλλήλου πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ συζητῶμεν καὶ τὰ ἄλλα, περὶ ὧν εἶπον ἤδη, μέτρα, νὰ συζητῶμεν καὶ τὰ νομοσχέδια, ἅτινα εἰσήχθησαν κατὰ τὸ 1886 καὶ ἐγένοντο νόμοι τοῦ Κράτους, νὰ συζητῶμεν σύστημα ὁλόκληρον, δι’ οὗ καὶ μόνου δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἐξιχθῇ εἰς ἣν περιωπὴν θέλει αὐτὴν τὸ πολίτευμα. Βλέπων δὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον δὲν δύναμαι νὰ εὕρω μίαν κἂν κεντρικὴν ἐν αὐτῷ ἰδέαν, ἥτις ὡδήγησεν ἐπὶ τέλους τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ὑποβολὴν αὐτοῦ, καὶ κατ’ ἀνάγκην φθάνω εἰς ὅ,τι εἶπον πρὸ μικροῦ, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, ὡς ἐπιζητεῖται, σημαίνει μόνον τὴν ἐλάττωσιν τῶν βουλευτικῶν ἐπισκέψεων εἰς τὰ Ὑπουργεῖα, καὶ οὐδὲν σοβαρώτερον τούτου! Ἀλλ’ εἰς τὸ ζήτημα τῆς περιφερείας τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους, συναρμολογεῖ καὶ συνδυάζει καὶ κατοπτρίζει πάσας τὰς ἰδέας! Θέλετε στενὴν περιφέρειαν; τὴν ἔχετε! Θέλετε εὐρεῖαν περιφέρειαν; καὶ αὐτὴν τὴν ἔχετε! Ὁ Πειραιεὺς ἀπετέλει περιφέρειαν ἰδίαν, καὶ ὁ Πειραιεὺς συγχωνεύεται μετὰ τῶν Ἀθηνῶν! Ἡ Κέρκυρα ἀπετέλει περιφέρειαν ἰδίαν, καὶ ἡ Κέρκυρα διαιρεῖται εἰς τρεῖς ἐπαρχίας! Ἡ Ἄρτα ἀπετέλει μίαν καὶ μόνην περιφέρειαν, καὶ ἡ Ἄρτα διαιρεῖται εἰς δύο! Οὕτως ὥστε, οἱανδήποτε ἀρέσκειαν ζητήσητε, τὴν εὑρίσκετε! Καὶ κατὰ τοῦτο βεβαίως θὰ μένωσιν εὐχαριστημένοι πάντες οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς πλειονοψηφίας, διότι καὶ οἱ ὑπὲρ συγχωνεύσεως ἐπαρχιῶν καὶ οἱ ὑπὲρ διαιρέσεως εὑρίσκουσι τὰς ἀρχάς των κατοπτριζομένας πληρέστατα εἰς τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θέλω, εἶπον, κύριοι συνάδελφοι, νὰ θίξω πάντα τὰ ζητήματα, ὅσα ἠδύναντο νὰ θιχθῶσι, καὶ διότι ὡμίλησαν οἱ κύριοι προαγορεύσαντες, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς ἀφασίας, μεθ’ ἧς ἐπιζητεῖ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, καθιστᾷ τὴν περαιτέρω συζήτησιν καθαρῶς ἀκαδημαϊκήν· δὲν ἤλθομεν δὲ ἐνταῦθα, ἵνα παρερχώμεθα ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ἐκθέτωμεν ἕκαστος, ὡς ἐν Ἀκαδημίᾳ, τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἔχει περὶ τοῦ πολιτεύματος καὶ περὶ τῶν ἀναγκαίων μεταρρυθμίσεων· ἤλθομεν, ἵνα συζητῶμεν καὶ φθάνωμεν εἰς συμπεράσματα θετικά. Τὸ ἀποτέλεσμα δὲ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ποῖον θὰ ἦναι; Ὅτι ἐκεῖ, ὅπου στρέφουσι τὴν κοινοβουλευτικὴν μυλόπετραν 234 Βουλευταί, θὰ στρέφωσιν αὐτὴν εἰς τὸ ἑξῆς 170 μόνον! Ἀλλ’ ἡ μυλόπετρα θὰ στρέφηται εἰς τὸν ἴδιον κύκλον, εἰς τὴν ἰδίαν τροχιάν, καὶ θὰ ἀλέθῃ, ὡς μέχρι τοῦδε, καὶ θὰ συντρίβῃ, ὡς μέχρι τοῦδε! Οἱ ἐπιλαμβανόμενοι τοιούτων μεταρρυθμίσεων δέον νὰ ἔχωσι τὸ σθένος νὰ προσατενίζωσι τὸν ὁρίζοντα, τὸν ὁποῖον διανοίγουσιν αἱ ἰδέαι αὗται. Ὅταν δὲν ἔχωσι τὸ σθένος τοῦτο, καὶ δὲν δύνανται νὰ ἦναι μεταρρυθμισταί, ὅταν δὲν δύνανται νὰ ἦναι ἀνακαινισταί, ὅταν δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν οὔτε κἄν σαφῆ καὶ ὡρισμένην πολιτικὴν πορείαν, τότε τὸ καλλίτερον, τὸ ὁποῖον ἔχουσι νὰ πράξωσιν, εἶναι ν’ ἀφήσωσι τὰ πράγματα ἄθικτα, ν’ ἀφήσωσιν αὐτὰ κείμενα ὡς ἔχουσιν. Ἐὰν ἤλπιζον ὅτι ἤθελεν εἰσακουσθῆ, τοῦτο θὰ συνίστων εἰς τὴν Κυβέρνησιν· θὰ ἔλεγον εἰς αὐτήν, ὅτι, μὴ ἔχουσα τὴν δύναμιν νὰ φθάσῃ ἐκεῖ, ὅπου φέρουσιν αἱ ἰδέαι τοιούτων μεταρρυθμίσεων, ἂς μὴ θυσιάσῃ τοὐλάχιστον τὸ καθῆκον τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὰ κείμενα εἰς τὴν ἁπλῆν ἡδονήν, τὴν στιγμιαίαν, τοῦ νὰ φανῇ δῆθεν καινοτομοῦσα. Δὲν ἐγεννήθη ἵνα καινοτομῇ! Καὶ τὸ καλλίτερον, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ πράξῃ, εἶναι νὰ περιορίσῃ τὸν οἶστρόν της ἐντὸς τοῦ κύκλου τῶν στενῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας κατοπτρίζουσι πάντα τὰ μέχρι τοῦδε ὑποβληθέντα ὑπ’ αὐτῆς μέτρα. (Ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Στεφάνου ἔχει τὸν λόγον.

§163ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἀνιαρόν, φρονῶ, εἶναι, κύριοι Βουλευταί, διὰ τὰ ἀποτελοῦντα τὴν μειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς μέλη νὰ παρέρχωνται ἐπὶ τὸ βῆμα, διὰ νὰ σημαίνωσι τὸν ἦχον, χωρὶς ν’ ἀκούηται καὶ ἐκεῖθεν ὁ ἀντίκτυπος τοὐλάχιστον· διότι δὲν ἐννοῶ, ὅπως ἡ Ἀντιπολίτευσις σήμερον φέρεται πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν, δὲν ἐννοῶ τὴν ἀφασίαν, ἥτις κατέλαβεν οὐ μόνον τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ τὰ μέλη τῆς πλειονοψηφίας.

§164ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἡ ἀντίθεσις ἡ μεγάλη.

§165ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Διότι τοιουτοτρόπως, κύριοι Βουλευταί, κινδυνεύομεν νὰ καταντήσωμεν Βουλὴ Κομεστάδων. Καὶ ἄλλοτε ὁ ἀοίδιμος συμπολίτης μου Λομβάρδος, ὁμιλῶν πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ τούτου, ἐξήγησε, τί ἐνόει διὰ τῆς προσωνυμίας ταύτης· χωρὶς δὲ νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξήγησιν τῆς λέξεως, δύναμαι ἴσως νὰ παραβάλω τοιαύτην τινὰ Βουλήν, ψηφίζουσαν ἐν σιωπῇ, πρὸς τὴν Κεβιδικὴν τῆς Αἰγύπτου, ἢ τὴν ἀπόπειραν Βουλῆς, τὴν ἐν Τουρκίᾳ γενομένην. Διότι καὶ ὁ Κανονισμὸς αὐτὸς τῆς Βουλῆς, ὅταν ὁρίζῃ τὴν σειρὰν τοῦ λόγου εἰς τοὺς ἀγορεύοντας Βουλευτὰς, ἐννοεῖ, ὅτι θὰ παρέρχηται εἰς τὸ βῆμα εἷς λέγων καὶ ἕτερος ἀντιλέγων...

§166Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομιῶν). Ἐννοεῖ ὅμως, ὅτι θ’ ἀρχίζωμεν τὰς συζητήσεις ἀπὸ τῆς τετάρτης ὥρας μετὰ μεσημβρίαν καὶ ὄχι εἰς τὰς 2 τῆς πρωΐας.

§167ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἢ ἡ Βουλὴ ἦναι κουρασμένη, δύναμαι νὰ διακόψω καὶ νὰ ἐπαναλάβω αὔριον τὴν ὁμιλίαν μου. Ἐν ὅσῳ ὅμως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν ἀποφασίζει νὰ λύσῃ τὴν συνεδρίασιν καὶ ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις, κατ’ ἀνάγκην ἡμεῖς συζητοῦμεν.

§168ΜΙΛΤ. ΑΝΝΙΝΟΣ ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἂς διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Στεφάνου.

§170ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐγὼ δὲν θὰ εἰσέλθω, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὴν ἔρευναν τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες συνάδελφοι ἔθιξαν, ὄχι διότι ἐπὶ τῶν θεμάτων τούτων δὲν ἔχω καὶ ἐγὼ γνώμην, ἀλλὰ διότι, ἕνεκα τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους προεξέθεσα, θὰ ματαιοπονήσω. Διὰ τοῦτο θὰ περιορισθῶ μόνον εἰς τὸ νὰ ὑποβάλω δύο παρατηρήσεις κεφαλαιώδεις, ξηρότατα καὶ πεζώτατα, πιστεύω δὲ, ὅτι ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τούτου, τοῦ ξηροῦ καὶ πεζοῦ, ἴσως ἡ Κυβέρνησις εὐδοκήσῃ ν’ ἀπαντήσῃ, καθόσον αἱ παρατηρήσεις μου ἀφορῶσιν εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου. Τὰς παρατηρήσεις δὲ ταύτας, κύριοι Βουλευταί, ὑποβάλλω οὐχὶ ἐκ πνεύματος δυσμενοῦς πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§171ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Ἆ! μπᾶ!

§172ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Διότι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου ἀποδέχομαι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, τὴν δέχομαι ὅμως ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ συνδυασμοῦ καὶ πρὸς τὴν περιφέρειαν, διότι, χωρὶς ν’ ἀναπτύξω τοὺς λόγους, τοὺς τοσάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀναπτυχθέντας, φρονῶ, ὅτι ἡ εὐρυτέρα περιφέρεια χειραφετεί τὸν Βουλευτὴν ἀπὸ τῆς ἀμέσου ἐπιδράσεως τοῦ ἐκλογέως, καὶ καθιστᾷ τὸ φρόνημα αὐτοῦ εὐρύτερον, διότι ἀποβλέπει, ἀποσκοπεῖ, εἰς εὐρύτερον ἐκλογικὸν κύκλον, καὶ ἐξ εὐρυτέρου κύκλου ἐκλογῆς λαμβάνει τὴν ἐντολήν.

§173Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Καὶ στραγγαλίζει τὰς μικρὰς ἐπαρχίας!

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§175ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἀλλὰ συγχρόνως φρονῶ, — ἀποδεχόμενος τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου, ἂν οὗτος ἦναι νὰ περιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν, διότι, ὡς ἔχει ἡ Βουλή, εἶναι εὐκολώτερον εὐάλωτος, — φρονῶ, λέγω, ὅτι, ὅσον πολυπληθέστερα εἶναι τὰ βουλευόμενα σώματα, τοσοῦτον καὶ ἀνικανώτερα εἶναι νὰ προβῶσιν εἰς ἀποφάσεις, διότι ἐν τῇ πληθύϊ τοῦ ἀριθμοῦ καὶ πολλαὶ σχηματίζονται γνῶμαι. Διὰ τοῦτο τὸν περιορισμὸν τῶν Βουλευτῶν θεωρῶ ὡς συντελοῦντα εἰς τὴν εὐρυθμοτέραν λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλίου...

§176ΑΓ. ΦΙΚΙΩΤΗΣ. Δὲν ἐπεκράτησεν ἡ πολιτικὴ αὕτη.

§177ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἔχω τὴν ἀτυχίαν νὰ μὲ διακόπτητε πάντοτε, ἐκ συμπαθείας, φαίνεται, πρὸς τὸ πρόσωπόν μου.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ.

§179ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Πιστεύω δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔφθανεν εὐθύτερον εἰς τὸν σκοπὸν αὐτόν, ἐὰν, ἀντὶ νὰ καθορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν ἐπὶ τῇ βάσει μονάδος δημοτῶν, ὥριζε τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν πάγιον, σταθερόν, κατανεμόμενον δὲ ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ τῶν ἐπαρχιῶν. Ἐὰν δὲν θέλῃ νὰ λάβῃ ὡς βάσιν τὸ ἐλάχιστον ὅριον, τὸ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὑποδεικνυόμενον, τῶν 150 Βουλευτῶν, ἂς ἐκλέξῃ ἕνα ἀριθμὸν μεγαλείτερον, 160–180 π. χ. Οὕτω δὲν κινδυνεύομεν ἐν ἑκάστῃ ἀπογραφῇ νὰ βλέπωμεν αὐξανόμενον τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν, καὶ ἑπομένως τὴν ἀνάγκην νέου νομοθετικοῦ μέτρου, ἵνα πάλιν περιορισθῇ εἰς ὡρισμένον ποσὸν ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχον νὰ παρατηρήσω, ὡς πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι λαμβάνει ὡς βάσιν τῆς μονάδος τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτῶν. Τοῦτο, κύριοι Βουλευταὶ, θεωρῶ ὡς ἄντικρυς ἀντιτιθέμενον εἰς τὸ Σύνταγμα. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἡ διάταξις, ἡ ἀφορῶσα τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν, τοῦ ἐν ἰσχύϊ Συντάγματος εἶναι ἡ τοῦ ἄρθρου 68, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς ἀνέγνωσεν εἰς τὴν Βουλήν. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο «ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν ἑκάστης ἐπαρχίας προσδιορίζεται ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῆς». Σχεδὸν, ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον, ὑπῆρχε καὶ ἐν τῷ Συντάγματι τοῦ 1844. Ἐν τῷ Συντάγματι ὅμως τοῦ 1844 εἶχεν ἀντιγραφῆ κατὰ λέξιν ἐκ τοῦ ἀντιστοίχου ἄρθρου τοῦ Βελγικοῦ Συντάγματος, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὸ Σύνταγμα ἡμῶν ἠκολούθησε κατὰ πόδας τὸ Βελγικὸν Σύνταγμα. Τὸ ἄρθρον 61 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844 εἶχεν ὡς ἑξῆς: «Ὁ περὶ ἐκλογῆς νόμος προσδιορίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ». Εἶναι μετάφρασις κατὰ λέξιν τοῦ ἄρθρου 49 τοῦ Βελγικοῦ Συντάγματος. Ἐν τῷ Βελγικῷ δὲ Συντάγματι ὁ πληθυσμὸς ὀνομάζεται population. Ἐπειδὴ δὲ ἐν τῷ Βελγικῷ Συντάγματι ὁρίζεται καὶ ἡ μονὰς τοῦ πληθυσμοῦ, ἡ ἀποδίδουσα ἕνα Βουλευτὴν, ἐν τῷ προσδιορισμῷ τῆς μονάδος ταύτης εἰς 40,000 λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὁ ἀριθμὸς τῶν κατοίκων (habitants), ὅπερ οὐδεμίαν ἀφίνει ἀμφιβολίαν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ δημοτῶν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ κατοίκων· ἐὰν δὲ προστρέξωμεν εἰς τὰ πρακτικὰ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844, τὴν αὐτὴν ἔννοιαν θὰ εὕρωμεν, διότι συνεζήτησαν οἱ πληρεξούσιοι τοῦ 1843 περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῆς μονάδος, καὶ διαρκῶς ὁ λόγος ἐστρέφετο περὶ κατοίκων. Ταῦτα εὑρίσκομεν καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864. Πολλαὶ ἀνεπτύχθησαν ἐκεῖ γνῶμαι. Ὑπάρχει μάλιστα καὶ ἡ γνώμη ἡ ἀναπτυχθεῖσα κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ὑπὸ τοῦ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ, ὅτι δηλ. ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἦναι πολυπληθεστέρα, ἀκριβῶς ἕνεκα τῆς καταργήσεως τῆς Γερουσίας, πάντως ὅμως ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ τῶν κατοίκων καὶ ὄχι τῶν δημοτῶν...

§180ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι σύμφωνος. Νομίζω ὅτι χθὲς τὸ ἑσπέρας ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τοῦ πίνακος, ἐν ᾧ σημειοῦται ὁ ἀριθμὸς τῶν κατοίκων, εἶπεν ὅτι ἡ αὐτὴ βάσις θὰ ἦναι καὶ τώρα.

§181Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Σκοπῶ μετὰ τὸν κ. Βουλευτὴν Ζακύνθου νὰ ὁμιλήσω, καὶ θέλω διαλάβει περὶ αὐτοῦ.

§182ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἀλλὰ καὶ τὸ Σύνταγμα τῆς Ἐπιδαύρου ἐν ἄρθρῳ 12 ὥριζεν, ὅτι ἑκάστη ἐπαρχία ἔχουσα πληθυσμὸν κατοίκων ἥσσονα τῶν 25,000 δίδει ἕνα παραστάτην. Πάλιν καὶ ἐκεῖ περὶ κατοίκων ὁμιλεῖ. Καὶ ὁ νόμος περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν, ὁ ψηφισθεὶς μετὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1844, περὶ πληθυσμοῦ κάμνει λόγον καὶ οὐχὶ περὶ δημοτῶν. Ἰδοὺ πῶς ἔχει τὸ ἄρθρον 1 ἐν τῷ ἐδαφίῳ βʹ τοῦ νόμου τοῦ 1844: «Ἐπαρχίαι ἔχουσαι πληθυσμὸν μέχρι τῶν 10,000 ψυχῶν ἐκλέγουσιν ἕνα Βουλευτήν...» Ὥστε ὡς βάσιν λαμβάνει τὸν πληθυσμὸν, τουτέστι τοὺς κατοίκους. Ὁ νόμος ὁ ψηφισθεὶς μετὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864, ὁ περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν, πρῶτος ἔθηκε ὡς βάσιν καὶ τὸν πληθυσμὸν τῶν δημοτῶν, καὶ κατὰ μίμησιν τοῦ νόμου τοῦ 1864 ἐπανέλαβε τὸ αὐτὸ καὶ ὁ νόμος τοῦ 1877, ὁ καὶ νῦν ἰσχύων, ὁ καταργηθεὶς καὶ ἀναζήσας, ὡς θέλω ἐκθέσει.

§183ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ νόμος τοῦ 1886 ὡς μέτρον ἐλάμβανε τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων.

§184ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ὁ νόμος τοῦ 1877, ὁ ἐπαναλαβὼν τὴν διάταξιν τοῦ νόμου τοῦ 1864, ὁρίζει ὅτι (ἀναγινώσκει) «ὁ ἀριθμὸς τῶν παρ’ ἑκάστης ἐπαρχίας ἀποστελλομένων Βουλευτῶν θέλει εἶσθαι ἀνάλογος πρὸς τὸν πληθυσμὸν τῶν δημοτῶν τῶν δήμων αὐτῶν, ὑπὸ τοὺς ἑξῆς ὅρους...» Ὁ νόμος ὅμως τοῦ 1886 ὁρίζει, ὅτι (ἀναγινώσκει) «ὡς μέτρον τοῦ πληθυσμοῦ διὰ τὸν προσήκοντα ἀναλογισμὸν τοῦ ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας ἐκλεκτέου ἀριθμοῦ Βουλευτῶν λαμβάνεται ὁ τῶν ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς καταλόγοις ἐγεγραμμένων δημοτῶν». Δηλαδὴ ἀναφέρει μὲν τοὺς δημότας, ἀλλ’ ὡς βάσις λαμβάνεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων...

§185Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Πάντοτε ἐναπομένει ὡς βάσις ὁ πληθυσμός.

§186ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἀλλὰ δὲν δύνασθε, παρὰ νὰ ὁμολογήσητε, ὅτι τοῦτο εἶναι μεταβολὴ τῆς βάσεως τῆς τεθειμένης ὑπὸ τοῦ Συντάγματος. Τὸ Σύνταγμα ὁμιλεῖ περὶ κατοίκων, καὶ τὸ Σύνταγμα τῶν Βέλγων περὶ habitants ὁμιλεῖ· ἐν ταῖς συζητήσεσι δὲ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τοῦ 1843 καὶ τοῦ 1864 γίνεται λόγος περὶ ψυχῶν, ὅπερ ἀποκλείει τὴν ἰδέαν τὴν στενὴν τοῦ δημότου. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι, ἀφοῦ πρόκειται σήμερον νὰ μεταρρυθμίσωμεν τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ὀφείλομεν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν συνταγματικὴν διάταξιν, καὶ δὲν πρέπει νὰ μείνωμεν εἰς τὴν ἀντισυνταγματικότητα τῆς διατάξεως ταύτης, Αὕτη εἶναι ἡ πρώτη παρατήρησις, ἣν εἶχον νὰ ὑποβάλω. Ἡ δευτέρα παρατήρησις ἀφορᾷ εἰς τὸ ἑξῆς. Τὸ νομοσχέδιον λέγει (ἀναγινώσκει): «Μέτρον πρὸς προσδιορισμὸν τοῦ ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας ἐκλεκτέου ἀριθμοῦ Βουλευτῶν ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν δέκα καὶ ἕξ χιλιάδων δημοτῶν, προστιθεμένου ἑνὸς Βουλευτοῦ, ὁσάκις τὸ ὑπόλοιπον ὑπερβαίνῃ τὸν ἀριθμὸν 5,000.» Εἰς πάντας τοὺς ἀναγνώσαντας τὴν διάταξιν ταύτην, καὶ εἰς ἐμὲ ἀκόμη, ἐγεννήθη ἡ ἀπορία: Λοιπόν, ἐὰν ἐπαρχία τις ἔχῃ ἀριθμὸν μικρότερον τῶν 16,000, δὲν θὰ ἐκλέγῃ Βουλευτήν; Καὶ κατ’ ἀνάγκην τὸ ἐρώτημα τοῦτο τίθεται, διότι ἐν τῷ νόμῳ οὐδὲν λέγεται, ὁ νόμος δὲ οὗτος ἔρχεται νὰ μεταρρυθμίσῃ τὸν νόμον ᾼΩΟϚʹ τοῦ 1891, ὅστις, καταργήσας τοὺς νόμους τοῦ 1886, τῆς εὐρείας περιφερείας, ἐπανέφερεν ἐν ἰσχύϊ συλλήβδην τοὺς προϊσχύοντας ἐκλογικοὺς νόμους. Δὲν ἐξετάζω τὸ συνταγματικὸν ἢ μὴ αὐτοῦ τοῦ τρόπου τοῦ νομοθετεῖν, ἤτοι νόμος καταργηθείς, μὴ ὑπάρχων πλέον ἐν τῇ ζωῇ, νὰ ἐπαναφέρηται ἐν ἰσχύϊ δι’ ἁπλῆς διατάξεως, χωρὶς νὰ ὑφίσταται τὴν συνταγματικὴν βάσανον τῶν τριῶν ἀναγνώσεων καὶ ψηφίσεων. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τοῦτο ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει ἀντιθέτους ἰδέας. Δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ αὐτὴ νὰ φέρω τὸ ζήτημα εἰς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ παρατηρῶ τὸ ἑξῆς. Ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἀντίγραφον μετὰ τροπολογίας, ὡς πρὸς τὴν μονάδα τὴν ἐκλογικήν, τοῦ νόμου τοῦ 1891, διότι καὶ ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐν τῷ δευτέρῳ αὑτοῦ ἄρθρῳ ὁρίζει (ἀναγινώσκει): «Ἡ παράγραφος γʹ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ΧΜΗʹ νόμου τῆς 17 Σεπτεμβρίου 1877 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: «Μέτρον πρὸς προσδιορισμὸν τοῦ ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας ἐκλεκτέου ἀριθμοῦ Βουλευτῶν ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς 12 χιλιάδων δημοτῶν, προστιθεμένου ἑνὸς Βουλευτοῦ, ὁσάκις τὸ ὑπόλοιπον ᾖναι ἀνώτερον τοῦ τετάρτου τῆς ἀναλογίας ταύτης, ἤτοι ὑπερβαίνῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν 3,000 δημοτῶν.» Σήμερον προσδιορίζονται 16,000. Ἀλλὰ δὲν ἐπρόσεξεν ὁ νομοθέτης τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ὁ εἰσηγησάμενος τὸν νόμον ἐκεῖνον Ὑπουργός, ὁ καὶ νῦν εἰσαγαγὼν τὸ νομοσχέδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν, ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου 2 καταργεῖ τὴν παράγραφον γʹ τοῦ νόμου τοῦ 1877, ἡ ὁποία ἀκριβῶς ὥριζε τὴν περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἔθετον ὑπὸ συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τί δηλαδὴ ποιητέον περὶ τῶν ἐπαρχιῶν τῶν ἐχουσῶν πληθυσμὸν ἐλάσσονα τῶν 16,000. Ὁ νόμος τοῦ 1877 ἐκανόνιζε τὴν περίπτωσιν ταύτην, ἀλλὰ κατηργήθη, ἐξ ἀβλεψίας, ὡς ὑποθέτω. Ὁ νόμος τοῦ 1891 δὲν ἐκανόνισε τὴν περίπτωσιν τοῦ ἐλάσσονος ἀριθμοῦ· ἑπομένως τί μένει ἀπὸ τὸ ἐδάφιον γʹ τοῦ νόμου τοῦ 1877; Μένει ἡ διάταξις, καθ’ ἣν ὡς μέτρον πρὸς προσδιορισμὸν τῶν ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας ἐκλεγομένων Βουλευτῶν θὰ λαμβάνηται ὁ ἀριθμὸς ἢ 12,000 δημοτῶν, κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1891, ἢ 16,000, κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ σημερινόν. Καὶ θὰ ἐρωτήσῃ τις: «πῶς ἀπὸ τοῦ 1891 ἐκλέγονται Βουλευταὶ εἰς ἐπαρχίας ἐχούσας πληθυσμὸν ὀλιγώτερον τῶν 12,000;» Ἐκλέγονται ἀληθῶς, ἀλλ’ ἡ ἐκλογὴ εἶναι παράνομος, διότι γίνεται ἄνευ νόμου ἰσχύοντος. Τί ἔλεγεν ὁ νόμος τοῦ 1877, τὸ ἐδάφιον γʹ τὸ καταργηθὲν διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1891; Ἰδοὺ τί ἔλεγεν (ἀναγινώσκει:) «Ἐπαρχία ἔχουσα πληθυσμὸν μέχρι τῶν 10,000 ἐκλέγει ἕνα Βουλευτήν, ἔχουσα μείζονα τῶν δέκα, μέχρις εἴκοσι χιλιάδων, δύο, ἀνώτερον τῶν εἴκοσι, μέχρι τῶν τριάκοντα χιλιάδων, τρεῖς, ὑπὲρ τὰς τριάκοντα, μέχρι τῶν τεσσαράκοντα χιλιάδων, τέσσαρας, καὶ οὕτω καθεξῆς...» Τὸ ἐδάφιον τοῦτο ὁλόκληρον κατηργήθη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1891, καὶ ἔμεινε μόνον ὡς τρίτον ἐδάφιον τοῦ νόμου τούτου, ὅτι «ὡς μέτρον πρὸς προσδιορισμὸν τοῦ ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας ἐκλεκτέου ἀριθμοῦ Βουλευτῶν ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς 12,000 δημοτῶν...»

§187Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Μέχρι.

§188ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Μὰ αὐτὸ τὸ μέχρι τὸ παρεχώσατε, φίλτατε κύριε Καλούτση, καὶ ἠμπορεῖτε νὰ μὲ στείλετε εἰς τὸ Δρομοκαΐτειον, ὡς πάσχοντα παρακρούσεις καὶ ὅτι ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν πράγματα ἀνύπαρκτα! Ὁ νόμος λέγει (ἀναγινώσκει): «Μέτρον πρὸς προσδιορισμὸν τοῦ ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας ἐκλεκτέου ἀριθμοῦ Βουλευτῶν ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς δώδεκα χιλιάδων δημοτῶν.» Λοιπὸν ἐρωτῶ: ἐὰν μία ἐπαρχία δὲν ἔχῃ 12,000, θὰ ἐκλέγῃ Βουλευτήν;

§189Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Δηλαδή, ἐὰν ἦναι 12,000 καὶ ἄνω, δίδει δύο Βουλευτὰς, ἐὰν 12,000 καὶ κάτω, δίδει ἕνα.

§190ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν ποῦ τὴν εὑρίσκετε; Δὲν λέγει τίποτε περὶ τούτου ὁ νόμος, τοῦ ὁποίου ἡ διάταξις εἶναι σαφὴς καὶ κατηγορηματική. Ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν ἀτυχίαν νὰ ἀνήκω εἰς ἐπαρχίαν τοιαύτην, ἀλλ’ ὑπάρχουσιν οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐκ Παξῶν, Δομοκοῦ, Ἁλμυροῦ κλπ. Ὅλοι αὐτοὶ παρανόμως ἐξελέγησαν.

§191Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Αὐτὸς ὁ νόμος τροποποιεῖ τὸν νόμον τοῦ 1877;

§192ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Μάλιστα.

§193Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Τί λέγει τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο;

§194ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐκεῖνο κατηργήθη.

§195Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Δὲν κατηργήθη.

§196ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἀλλ’ ὅταν λέγῃ, ὅτι «ἡ παράγραφος γʹ τοῦ ἄρθρου 1 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς», τί ἔμεινεν, ἀφοῦ λέγει «τροποποιεῖται»; Τώρα ἄλλο τὸ ζήτημα, ἂν θέλωμεν νὰ ἐκβιάσωμεν τοὺς κειμένους νόμους. Ἐκ τῶν κειμένων νόμων ὅμως δὲν δύνασθε βεβαίως νὰ ἀρυσθῆτε τοῦτο. Ὁ ἐκλογικὸς νόμος καὶ ἡ λογικὴ ὑπονοοῦσι τοῦτο, δὲν τὸ διατάσσει ὅμως ὁ νόμος. Πῶς λοιπὸν νὰ προστεθῇ; Προσετέθησαν οἱ οὕτως ἐκλεχθέντες εἰς τὸ σῶμα τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ οὐχὶ κατὰ διάταξιν νόμου. Ἄλλο ζήτημα, ἂν ἀβλεψία νομοθετικὴ ἐνεφιλοχώρησεν· ἡμεῖς ὅμως δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξηγήσωμεν τὸν νόμον, ὅπως λέγετε ὑμεῖς. Ὡς πρὸς τὸ ἐδάφιον βʹ ἢ μᾶλλον τὸ ἐδάφιον γʹ τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω ὅτι τοῦτο διεγράφη ἀπὸ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως. Τελευταῖον φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου, διὰ τοῦ ὁποίου καταργεῖται ὁ νόμος ὁ καταστήσας τὸν Πειραιᾶ αὐτοτελῆ ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Πρὸ ἡμερῶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπαντῶν εἰς ἀντίρρησιν γενομένην σχετικῶς πρὸς τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἐπεκαλέσθη ἕνα λόγον, ὅτι ὁ Πειραιεὺς, ὡς πόλις βιομηχανικὴ, ὡς πόλις ἐμπορικὴ, ὡς πόλις προωρισμένη νὰ ἀναπτυχθῇ καὶ νὰ εὐημερήσῃ, ἔχει ἀνάγκην ὑποστηρίξεως πολιτικῆς. Ἑρμηνεύων τοὺς λόγους τούτους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν δύναμαι ἄλλως νὰ ἐκλάβω αὐτοὺς, εἰμὴ ὅτι πρὸς προστασίαν τῶν συμφερόντων αὑτοῦ ὁ Πειραιεὺς ἔχει ἀνάγκην πολυπληθεστέρου ἀριθμοῦ Βουλευτῶν, ἵνα ὑποστηρίζωσι τὰ συμφέροντα ταῦτα. Καὶ ἂν μὲν ἐπρόκειτο περὶ ἐπαρχίας καταδεδικασμένης εἰς φθίσιν, καταδεδικασμένης εἰς ἀφάνειαν, θὰ ἐνόουν πολὺ καλὰ, ὅτι θὰ εἶχεν ἀνάγκην ὅλων αὐτῶν τῶν στηριγμάτων, ἵνα ὑποστηριχθῇ ἡ πρόοδός της καὶ θεραπευθῶσιν αἱ ἀνάγκαι της. Ἀλλὰ πόλις βιομηχανικὴ, οἵα ὁ Πειραιεὺς, πόλις ἧς τὸ μέλλον δὲν εἶναι δύσκολον νὰ διαγνωσθῇ, ἔχει ἀνάγκην ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑλληνικῆς ὑποστηρίξεως πολιτικῆς, ἵνα θεραπευθῶσιν αἱ ἀνάγκαι αὗται. Καὶ δὲν ἐπιβάλλεται αὐτὴ ἡ πόλις τοῦ Πειραιῶς εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν, ὥστε νὰ φροντίζῃ περὶ τῶν συμφερόντων αὐτῆς; Καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ δὲν μεριμνήσῃ περὶ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας τῶν εἰς τὰ δάκτυλα μετρουμένων ἐμπορικῶν πόλεων τῆς Ἑλλάδος, περὶ τίνος θὰ φροντίσῃ; Ἔχουν ἆρά γε αἱ πόλεις αὗται ἀνάγκην, ἵνα ὑπομιμνήσκωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει πρὸς τὴν ἐθνικὴν παραγωγὴν, πρὸς τὴν ἐθνικὴν βιομηχανίαν, πρὸς τὸ ἐθνικὸν ἐμπόριον, Βουλευταὶ κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον περισσότεροι; Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ὁ λόγος ὁ προταθεὶς ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν εἶναι ὁ λόγος ὁ ἀληθὴς, ἀδικεῖ δὲ τὴν ὀξύνοιαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὴν ἐγνωσμένην, ἡ τοιαύτη δικαιολογία· διότι οὐδένα διέλαθεν, ὅτι ἦτο ἁπλῆ πρόφασις, ὑποκρύπτουσα ἄλλην αἰτίαν. Ἄλλως, Κύριοι, μόλις παρῆλθεν ἔτος, ἀφ’ ἧς ἐψηφίσθη ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον σήμερον ἡ Κυβέρνησις προτείνει νὰ καταργήσωμεν, καὶ ἅπαξ ἐδοκιμάσθη ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ὁ νόμος οὗτος· κατὰ τί λοιπὸν ἀπεδείχθη κακὸς, ὥστε εὐθὺς ἀμέσως ἐν τῇ ἑπομένῃ Συνόδῳ νὰ ζητηθῇ ἡ κατάργησίς του; Ἐὰν λόγοι πολιτικοὶ ὑποκρύπτωνται, νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάξιον τῆς Βουλῆς νὰ ἀσχοληθῇ περὶ τούτου, καὶ νὰ ψηφίσῃ τὴν διάταξιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ταῦτα εἶχον νὰ παρατηρήσω. Δὲν θέλω δὲ νὰ μηκύνω τὸν λόγον καὶ ἕνεκα τοῦ προκεχωρηκότος τῆς ὥρας καὶ διότι ἐπαρκῶς οἱ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντες ἀνέπτυξαν τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἔθιξα, ἐν ὅλῃ τῇ εὐρύτητι αὐτῶν.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§198Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἰτίασις ἐξετοξεύθη καθ’ ἡμῶν, ὅτι περιεπέσαμεν εἰς ἀντιφάσεις, καὶ ἡ αἰτίασις αὕτη ἐφείλκυσε τὴν προσοχὴν τῶν ἀγορευσάντων καὶ ἴσως καὶ πολλῶν ἐκ τῶν ἀκουσάντων αὐτούς. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν σύνοιδα ἐν ἐμαυτῷ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω πλειότερα ἀφ’ ὅσα εἶπον κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν πρόκειται περὶ συστημάτων ἐκλογικῶν, δὲν πρόκειται περὶ πολιτικῶν συστημάτων, δὲν πρόκειται περὶ μελετῶν πολιτικῶν, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος ἀπήγγειλε πρὸς τὴν Βουλὴν, — πρὸς ἃς δὲν συμφωνῶ, ἀλλ’ ὑπέλαβον ὅτι δὲν εἶναι ἡ ὥρα τῆς ἐρεύνης τῶν περὶ τούτων. Αἱ παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου κατέληξαν εἰς καταγγελίαν ἐλλείψεων, ἃς ἔχει. Πρῶτον, ὅτι δὲν ἀρκεῖ ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ μόνον, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται πλὴν τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν καὶ ἡ εὔρυνσις τῆς περιφερείας, διότι τότε θὰ ἐπιτευχθῶσιν ἀποτελέσματα κρείσσονα ἢ ὅσα ἤθελον ἐπιτευχθῆ ἐκ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν. Δὲν ἀποροῦμεν, ὅτι ὑπάρχουσι συνάδελφοι, ἔχοντες τὴν γνώμην ταύτην. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τοιαύτην γνώμην. Ἐὰν εἴχομεν γνώμην τοιαύτην, θὰ τὴν προεβάλλομεν. Μὴ προβάλλοντες αὐτὴν, σημαίνει εἴτε ὅτι δὲν ἔχομεν τοιαύτην γνώμην, εἴτε ὅτι ἐνομίσαμεν ὅτι δὲν ἐβασανίσθη ἀκόμη ἡ ὑπόθεσις τόσον, ὥστε νὰ προτείνωμεν τὴν μεταβολὴν τῆς περιφερείας τῆς ἐκλογικῆς. Δεύτερον ἐλάττωμα τοῦ νομοσχεδίου εὑρίσκουσιν, ὅτι δὲν προσδιώρισε δι’ εἰδικῆς διατάξεως, ὅτι καὶ αἱ ἐπαρχίαι αἱ ἔχουσαι πληθυσμὸν ὀλιγώτερον τῶν 16,000 στέλλουσιν ἕνα Βουλευτήν. Ἐξεταζόμενον κατὰ τύπους τὸ νομοσχέδιον ἔχει τὴν ἀτέλειαν ταύτην· ἀλλ’ ἦτο εὐκολώτατον πρᾶγμα, ἂν ἐπροτείνετο μία τροπολογία, νὰ δεχθῶμεν αὐτὴν, καὶ νὰ ὁρίσωμεν, ὅτι αἱ ἐπαρχίαι αἱ ἔχουσαι πληθυσμὸν μέχρι 16,000 δημοτῶν θὰ δίδωσιν ἕνα Βουλευτήν. Δὲν εἶναι τὸ θέμα τοιοῦτον, ὥστε ν’ ἀπασχολῆται ἡ Βουλὴ τὴν δευτέραν ὥραν μετὰ τὸ μεσονύκτιον διὰ πολλῶν λόγων. Τρίτον ἐλάττωμα τοῦ νομοσχεδίου εὑρίσκουσιν, ὅτι ἀναφέρει τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτῶν. Ὁμολογῶ, ὅτι ἄλλοτε εἶχον τὴν γνώμην, ὅτι ἔπρεπεν ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν νὰ ἦναι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ, ἀλλ’ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία τὴν γνώμην ταύτην δὲν παρεδέχθη, καὶ ὁ νόμος τῆς 12 Ἰουνίου 1886, ὁ ψηφισθεὶς τῇ εἰσηγήσει καὶ προτάσει τοῦ μακαρίτου Τρικούπη, προσδιώριζεν, ὅτι «ὡς μέτρον τοῦ πληθυσμοῦ διὰ τὸν προσήκοντα ἀναλογισμὸν τοῦ ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας ἐκλεκτέου ἀριθμοῦ Βουλευτῶν λαμβάνεται ὁ ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς καταλόγοις ἐγγεγραμμένος ἀριθμὸς δημοτῶν.» Ἑπομένως ὑπελάβομεν ὅτι δὲν παρεβαίνομεν τὸ Σύνταγμα, ἐὰν ἐλαμβάνομεν τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν. Ἐνεθαρρύνθημεν δὲ εἰς τοῦτο περισσότερον, διότι, ἐὰν ἐτίθετο ὡς βάσις ὁ πληθυσμὸς, πολλαὶ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι θὰ εὑρίσκοντο ἐν ἀνίσῳ θέσει πρὸς ἄλλας, διότι πολλαὶ ἐπαρχίαι ἑλκύουσι πληθὺν ξένων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον προστεθῆ εἰς τὸν πληθυσμὸν τῶν πόλεων ἐκείνων, καὶ ἤθελον συντελεῖ εἰς τὴν ὑπερβολικὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν τῶν πόλεων ἐκείνων, κατὰ διατάραξιν τῆς ἀναλογίας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μεταξὺ τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν πρὸς ἀλλήλας. Δὲν γνωρίζω, ἂν ὑπάρχει ἄλλο ἐλάττωμα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἐπειδὴ ὅμως ἐγένετο λόγος περὶ αὐτῶν, ἐχρεώστουν νὰ δώσῃ μίαν πληροφορίαν, καὶ δίδω αὐτήν. Ἀλλὰ ἠρωτήθην: «διατὶ ζητεῖτε τὸν περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν;» Διότι, ὡς εἶπον ἐν δυσὶ λέξεσι κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, φρονῶ ὅτι ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ Κοινοβουλίου.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πετιμεζᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§200Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγώ, Κύριοι, δὲν ἤμην ἐδῶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν ἐξέφρασε τὰς ἰδέας αὑτοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Σήμερον ὅμως ἤκουσα, ὅτι τὴν μὲν εὐρεῖαν περιφέρειαν δὲν τὴν ἐγκρίνει, ἢ δὲν θεωρεῖ ἀκόμη μελετημένον τὸ ζήτημα, ὥστε νὰ τὴν προτείνῃ, ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ ζήτημα, ἂν ὁ ἀναλογισμὸς τῶν Βουλευτῶν πρέπει νὰ γίνηται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ τῶν κατοίκων ἢ τῶν δημοτῶν τῶν ἐπαρχιῶν, ἐπιμένει ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δημοτῶν πρέπει νὰ γίνηται, διότι τοῦτο παρεδέχθη μέχρι τοῦδε ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ζήτημα, εἶναι δικαίωμα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ ἔχῃ οἱανδήποτε θέλῃ κρίσιν, καὶ ἐπειδὴ ἡγεῖται τῆς πλειονοψηφίας, βεβαίως ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα ν’ ἀντιταχθῶμεν κατὰ τῆς πλειονοψηφίας. Ἀλλὰ τίποτε δὲν εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνισότητα τῶν ἐπαρχιῶν, διότι τὸ πολίτευμά μας ἐννοεῖ τὴν ἰσότητα μεταξὺ τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων. Τίνα δὲ δικαιώματα ἔχουσιν αἱ ἐπαρχίαι αἱ δίδουσαι ἕνα μόνον Βουλευτήν; ἐπὶ τίνι λόγῳ ἔχουσι τὸ δικαίωμα μιᾶς μόνης ψήφου, ἐνῷ αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι ἔχουσι τὸ δικαίωμα πολλῶν ψήφων; Τοῦτο δὲ, Κύριοι, ἔχει σπουδαίαν σημασίαν, διότι ἐν περιπτώσει ἀντιθέτων συμφερόντων δὲν δύνανται οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς ἐπαρχίας, ἡ ὁποία δίδει ἕνα μόνον Βουλευτὴν, — ὅπως λ. χ. ἡ τῆς Ἑρμιονίδος, — δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι τὴν αὐτὴν βαρύτητα μὲ τοὺς ἀντιπροσώπους μιᾶς ἄλλης μεγάλης ἐπαρχίας, ὅπως εἶναι ἡ Ἀττική. Δὲν εἶναι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπὲρ τῆς εὐρείας περιφερείας, ἀλλὰ τοὐλάχιστον δὲν κηρύσσεται ὑπὲρ ἴσων περιφερειῶν; Τοῦτο εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, κύριοι Βουλευταί, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς βάσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ γείνῃ ἡ ἀναλογία τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, ἐὰν τοιαύτη, ὅπως ἐπιμένει ὁ κ. Πρωθυπουργός, θεωρηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν, πόθεν θὰ εὕρωμεν τὸν ἀριθμὸν τοῦτον τῶν δημοτῶν; Ἐὰν εἴχομεν νόμον περὶ δημοτολογίων, ὁ ὁποῖος νὰ ἐγγυᾶται τὴν πιστὴν καὶ ἀκριβῆ τήρησιν δημοτολογίων, ἠδυνάμεθα ἐκ τῶν δημοτολογίων τούτων ν’ ἀριθμήσωμεν τοὺς δημότας ὅλου τοῦ Κράτους, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀριθμοῦ νὰ βασίσωμεν τὴν ἀναλογίαν τῶν Βουλευτῶν κατ’ ἐπαρχίας. Ἀλλὰ τοιοῦτον νόμον δὲν ἔχομεν. Γνωρίζετε δὲ, πῶς γίνονται αἱ ἀπογραφαί... Ἐνθυμοῦμαι ἄλλοτε, ὅτε ἴσχυεν ὁ νόμος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ὁ καταργηθεὶς, κατὰ τὸν ὁποῖον, ὡς ἐνθυμεῖσθε, οἱ διδάσκαλοι καὶ τὰ σχολεῖα συνιστῶντο ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ τῶν χωρίων, ὅτι συνέβη τὸ ἑξῆς. Ὑπάρχει χωρίον ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου πολυπληθέστατον, ὀνομαζόμενον Βραχνί. Τὸ χωρίον τοῦτο δὲν εἶχε διδάσκαλον, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ τότε, βασιζομένη ἐπὶ τοῦ νόμου ἐκείνου, ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀπογραφὴν, καὶ ἔλεγεν, ὅτι δὲν δικαιοῦται τὸ χωρίον ἐκεῖνο νὰ ἔχῃ διδάσκαλον. Ἠναγκάσθην τότε καὶ ἔφερα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν ἀπογραφὴν καὶ τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον τοῦ δήμου Καλαβρύτων, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπάγεται τὸ χωρίον ἐκεῖνο, καὶ τί ἀπεδείχθη, Κύριοι; Ὅτι ἐκλογεῖς μὲν τὸ χωρίον ἐκεῖνο εἶχε 380, ψυχὰς δὲ κατὰ τὴν ἀπογραφὴν, ἡ ὁποία καὶ σήμερον ἰσχύει, εἶχε δύο μόνον (αἴσθησις), τοὺς δύο ἀγροφύλακας! Καὶ αὐτοὶ οἱ δύο, Κύριοι, ἐλαμβάνοντο ὑπ’ ὄψιν διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν Βουλευτῶν τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων! Καὶ δὲν εἶναι μόνον τὸ χωρίον ἐκεῖνο, ἀλλ’ εἶναι καὶ πολλὰ ἄλλα χωρία τῆς ἐπαρχίας μου, ἐκ τῶν ὁποίων ἄλλα μὲν δὲν παρουσιάζουν καμμίαν ψυχὴν, ἄλλα δὲ παρουσιάζουν ἐλαχίστας, ἐνῷ εἶναι πολυπληθέστατα, ἐνῷ οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι ἀποδεικνύουσι τὸν μέγαν αὐτῶν πληθυσμόν. Ἄς μὴ εἴπῃ δὲ κανεὶς, οὐδὲ αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι γίνεται μεταφορὰ εἰς τὴν στήλην τῶν δημοτῶν κατὰ τὴν ἀπογραφὴν, διότι οὐδέποτε γίνεται τοιαύτη μεταφορά...

§201Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Τὸ Βραχνί, κύριε συνάδελφε, ἔχει 900 κατοίκους.

§202Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἴσως εἶναι τόσοι κατὰ τὴν δευτέραν ἀπογραφήν. Ἐὰν εἶχε τότε 380 ἐκλογεῖς, τώρα ἔχει 580 βεβαίως, διότι παρῆλθον ἔκτοτε 15 ἔτη σχεδόν. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ 900 μόνον κατοίκους;

§203ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐννέα ἔτη παρῆλθον.

§204Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πολὺ καλά. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ 900 μόνον κατοίκους, ἀφοῦ ἔχει 580 ἐκλογεῖς τώρα; Ἀλλὰ, Κύριοι, ταῦτα ἔχουσι σχέσιν μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν ἑκάστης ἐπαρχίας. Εἰς τὸν ἀριθμὸν τοῦτον συντελοῦσιν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς,—ὁ ὁποῖος νομίζει ὅτι γίνεται ἡ ἀναλογία ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοτῶν, —συντελοῦσι καὶ ξένοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι πολῖται Ἕλληνες. Τὸ Σύνταγμα δὲ καὶ οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι, λέγοντες πληθυσμὸν τῶν ἐπαρχιῶν, ἐννοοῦσι πάντοτε δημότας, διότι πᾶς Ἕλλην, κατὰ τὸν νόμον, ὀφείλει νὰ ἦναι δημότης ἑνὸς δήμου. Ἐπειδὴ δὲ πάντες οἱ πολῖται Ἕλληνες ἔχουσιν ἐκλογικὸν δικαίωμα, ὀφείλει δ’ ἕκαστος νὰ ἦναι δημότης ἑνὸς δήμου, ἕπεται ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δημοτῶν πρέπει νὰ γίνεται ὁ ἀναλογισμὸς τῶν Βουλευτῶν. Ἀλλὰ διατὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν φροντίζει περὶ νομοθετήσεως δημοτολογίων; Νομίζω δὲ, Κύριοι, ὅτι, ὅσον καὶ ἂν εἴπωσιν ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ ἔφεραν ἐπιδιώκοντες τὴν βελτίωσιν τοῦ Κοινοβουλίου, δὲν δύνανται νὰ μᾶς εἴπωσιν ὅτι τὸ ἔκαμαν μόνον χάριν οἰκονομίας. Καὶ νομίζω ὅτι δὲν ἔπρεπεν οὐδὲ νὰ λεχθῇ κἄν, ὅτι χάριν οἰκονομίας 100,000 δραχμῶν περιορίζουσι τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν, ὡς εἰ ἐπρόκειτο περὶ ἀργομίσθων ἐργατῶν τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου. Ἀλλὰ καὶ ἂν πρόκηται περὶ οἰκονομίας, ἡ οἰκονομία αὕτη δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ, εἰμὴ ὅταν θὰ γείνωσι νέαι ἐκλογαί, εἰς τὴν νέαν δηλαδὴ Βουλευτικὴν Περίοδον. Ὥστε ἔχομεν καιρόν, καὶ δὲν πρέπει νὰ βιασθῶμεν τόσον...

§205Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ διαλυθῇ ἡ Βουλή.

§206Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν τὸ πιστεύετε.

§207Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Πῶς δὲν τὸ πιστεύω;

§208Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ φοβεῖσθε; Νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι κατεπεῖγον πρᾶγμα, καὶ ἀφοῦ ἅπαξ θίγεται τὸ ζήτημα τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ Κοινοβουλίου, νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ληφθῇ φροντίς, ὅπως τελειότερόν τι τεθῇ ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς. Τότε δὲ θὰ ἦτο τελειότερον τὸ σύστημα, ὅταν ἐλαμβάνετο φροντίς, ἂν ὄχι περὶ τῆς εὐρύνσεως, τοὐλάχιστον περὶ τῆς ἰσότητος τῶν περιφερειῶν καὶ περὶ καταρτισμοῦ δημοτολογίων. Εἶναι δὲ εὔκολον, Κύριοι, δὲν εἶναι δύσκολον πρᾶγμα ὁ καταρτισμὸς δημοτολογίων, διότι ἔχω ὑπ’ ὄψει, ὡς γνωρίζετε, τὸν νόμον περὶ μητρώων τῶν ἀρρένων. Κατὰ τὸ ἴδιον σύστημα ἐὰν θελήσωμεν ν’ ἀποκτήσωμεν δημοτολόγια, θὰ ἦναι ταῦτα ἀκριβέστερα, καὶ ἤθελον ἀμέσως εἰς πᾶσαν στιγμὴν ἀποδεικνύει τὸν πληθυσμὸν τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο ἐγὼ νομίζω, καίτοι εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, καίτοι φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν πρὸς βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων, νομίζω, λέγω, ὅτι πρέπει ἢ νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν τὸ νομοσχέδιον, ἢ νὰ ἀποσυρθῇ, ὅπως μελετηθῇ καλλίτερον, ἢ τουλάχιστον νὰ μᾶς βεβαιώσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός, τίνι τρόπῳ θὰ βεβαιῶται ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου θὰ γίνεται ὁ ἀναλογισμὸς τῶν Βουλευτῶν. Καὶ προτείνω τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπὴν, ἐὰν δὲν θέλῃ νὰ τὸ ἀποσύρῃ ἡ Κυβέρνησις.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζουσι δέκα τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ;

§210ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πάντες οἱ μέχρι τοῦδε ἀγορεύσαντες καὶ ἐπικρίναντες τὸ νομοσχέδιον ἐξεδήλωσαν τὴν γνώμην, ὅτι πάντες ἐπιθυμοῦσι τὰ τελειότερα, ἀλλὰ καὶ πάντες συνεφώνησαν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐμπεριέχει τὸ καλὸν τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν. Ὁ τελευταῖον ἀγορεύσας, ὅστις καὶ ἐζήτησε τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπὴν πρὸς ἐξέτασιν, καὶ αὐτὸς ὡνωμολόγησεν, ὅτι εἶναι καλὸν, καὶ ὅτι κατ’ ἀρχὴν ἀποδέχεται τὸν περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, ὅτι ὅμως ἐπεθύμει τὸ νομοσχέδιον πληρέστερον καὶ καλλίτερον, διὸ καὶ ζητεῖ τὴν παραπομπὴν αὐτοῦ εἰς ἐπιτροπήν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργός, προκληθεὶς εἰς δήλωσιν, ἀνεκοίνωσε πρὸ μικροῦ εἰς ἡμᾶς, ὅτι ἐπὶ τοῦ δευτέρου κεφαλαίου, ὅπερ προστιθέμενον εἰς τὸ πρῶτον, τὸ ὑπ’ αὐτοῦ γενόμενον ἀποδεκτὸν, δύναται νὰ προσδώσῃ τελείαν ὄψιν εἰς τὴν μεταρρύθμισιν, δὲν εἶναι σύμφωνος, ἤ, καὶ ἂν ἤθελε τυχὸν κλίνει νὰ συμφωνήσῃ, δὲν νομίζει ὅτι ὡρίμασεν οὕτω τὸ περὶ αὐτοῦ ζήτημα, ὥστε νὰ εἰσαγάγῃ τὸ θέμα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρὸς νομοθέτησιν. Τούτου ἕνεκα ἡ παραπομπὴ εἰς ἐπιτροπὴν οὐδένα ἤθελον ἔχει λόγον, διότι ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἤθελεν ἀντιταχθῆ ὑπὸ τῶν ἀκολουθούντων τὰς ἰδέας τῆς πλειονοψηφίας ἀπόλυτος ἄρνησις προσθήκης αὐτοτελοῦς, εἰς ἣν δὲν συμφωνοῦσι παντάπασι. Καὶ ἐπειδὴ ἐπὶ θέματος, ἐφ’ οὗ συμφωνία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ, ἡ παραπομπὴ εἰς ἐπιτροπὴν οὐδεμίαν ἔχει χρησιμότητα, διὰ τοῦτο συνιστῶ ν’ ἀποσυρθῇ ἡ πρότασις. Δὲν ἤθελον παντελῶς ἐγερθῆ, ἵνα ὁμιλήσω περὶ τῆς παραπομπῆς, ἂν δὲν ἦτο ἀναγκαῖον, δοθείσης ἀφορμῆς, νὰ δηλώσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ προτεινομένου νομοθετήματος. Ἐγὼ εὑρίσκω, ὅτι καὶ ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν εἶναι χρήσιμος, καὶ προστιθεμένη εἰς αὐτὴν ἡ εὔρυνσις τῆς περιφερείας καθιστᾷ τὴν ἐλάττωσιν ὠφελιμωτέραν. Θὰ ἦτο λίαν εὐτυχὲς, ἄν μοι προσεφέροντο καὶ τὰ δύο ταῦτα. Ἀλλ’ ὅτε μοὶ προσφέρεται τὸ ἓν, καὶ δὲν ἔχω τρόπον νὰ ἐπιτύχω τὴν προσφορὰν τοῦ ἄλλου, ὁμολογῶ, ὅτι δικαίως ἤθελον κατηγορηθῆ, ὅτι ὀφλισκάνω μωρίαν, μὴ δεχόμενος τὸ προσφερόμενον, διότι δέν μοι προσφέρεται καὶ τὸ δεύτερον. Ἐλέχθη πρὸ ὀλίγου, ὅτι δὲν προσφέρεται τὸ καλλίτερον, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν δεχόμεθα τὸ ὀλιγώτερον καλόν. Ἐλησμόνησαν ὅμως οἱ λέγοντες τοῦτο τὴν ἐκφραστικωτάτην Γαλλικὴν παροιμίαν le mieux est l’ ennemi du bien, καὶ τὴν Ἑλληνικὴν «στέργε τὰ παρόντα, καὶ ζήτει τὰ βελτίω». Τὸ προτεινόμενον εἶναι κρεῖττον τοῦ καθεστῶτος, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ σπεύσωμεν ἡμεῖς νὰ δεχθῶμεν αὐτό. Πάντες ἐκηρύχθησαν προγενεστέρως ὑπὲρ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν. Τοῦτο προσφέρει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Κερδήσατε τοῦτο, καὶ ὅταν αὔριον γίνητε ὑμεῖς πλειονοψηφία, φέρετε καὶ τὸ ἄλλο, καὶ θέλετε εὕρει ἡμᾶς συμφώνους. Διὰ τοὺς λόγους τούτους δηλῶ, ὅτι θέλω ψηφίσει τὸ νομοσχέδιον, φρονῶν ὅτι ἐξ αὐτοῦ θέλει προκύψει ἐκεῖνο, ὅπερ ἐλέχθη ὑπὸ τοῦ ὑποβαλόντος αὐτὸ, βελτίωσις τοῦ βουλευτικοῦ καθεστῶτος, ἀνύψωσις τῆς βουλευτικῆς ἐπιφανείας, καὶ συναίσθησις πληρεστέρα τῆς εὐθύνης, ἣν ἔχουσι πληρεστέραν οἱ ὀλιγώτεροι τῶν πολὺ περισσοτέρων.

§211Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Χαίρω ὅτι πρώτην φορὰν ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς συμφωνεῖ πληρέστατα μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου εἶπον. Κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ἀνέπτυξα τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἐπιθυμητὸν θὰ ἦτο νὰ μὴ περιορισθῶμεν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, ἀλλὰ νὰ γείνῃ δεκτὴ καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς εὐρύνσεως τῆς περιφερείας, ἡ ὁποία θέλει συντελέσει, ὅπως ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ φέρῃ τὰ καλὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα προσδοκῶμεν. Εἶπον προσέτι κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην, ὅτι ἡ βάσις, τὴν ὁποίαν λαμβάνει τὸ νομοσχέδιον, εἴτε ἡ βάσις αὕτη εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν κατοίκων εἴτε εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν, εἶναι βάσις, ἐφ’ ἧς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στηριχθῶμεν. Ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν μᾶς δίδει βάσιν, ἐφ’ ἧς ἀπολύτως δὲν δύναταί τις νὰ στηριχθῇ, διότι δὲν ἔχομεν τίποτε, τὸ ὁποῖον νὰ δώσῃ πρὸς ἡμᾶς τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς εἶναι ἀσφαλής. Δὲν ὑπάρχει δημοτολόγιον, ἄρα δὲν ὑπάρχει ὡρισμένος ἀριθμὸς δημοτῶν. Τὸ δὲ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἤκουσα ἀναπτυχθὲν κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ ὡς βάσις ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων, λόγῳ ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ διάταξιν ἀντισυνταγματικὴν, φρονῶ ὅτι στερεῖται βάσεως, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων ἐλήφθη καὶ εἰς τὸν νόμον τοῦ 1886 καὶ εἰς τὰ νομοσχέδια τὰ ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὰς τελευταίας Συνόδους τῆς παρελθούσης Περιόδου ὡς ἔνδειξις τοῦ πληθυσμοῦ. Δύναται δὲ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἔνδειξις τοῦ πληθυσμοῦ καλλίτερον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοτῶν, ὅστις λαμβάνεται πάλιν ὡς ἔνδειξις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων. Διότι ἔχομεν ἐκλογικοὺς καταλόγους, οὓς ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ εἶναι ἐπιτετραμμένη νὰ ἐπιβλέπῃ τοὐλάχιστον, καὶ οἱ ὁποῖοι συντάσσονται τῇ ἐνεργείᾳ τῶν ἐνδιαφερομένων, καὶ ἀναθεωροῦνται κατ’ ἔτος, δύνανται δὲ κάλλιον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοτῶν, μὴ ὑπάρχοντος δημοτολογίου, νὰ συντελέσωσι πρὸς ἔνδειξιν τοῦ πληθυσμοῦ· διότι ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος εἶναι, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν ὁρίζεται κατ’ ἀναλογίαν τοῦ πληθυσμοῦ, δὲν λέγει ὅμως, πῶς ὁρίζεται ὁ πληθυσμὸς, καὶ ὅταν δὲν ἔχωμεν μέσα πρὸς ὁρισμὸν τοῦ πληθυσμοῦ, ἀλλὰ λαμβάνωμεν τοὺς δημότας, περὶ ὧν τὸ Σύνταγμα δὲν ποιεῖται λόγον, καλλίτερον νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἀντετάχθη εἰς τὴν παραδοχὴν τῆς εὐρύνσεως τῆς περιφερείας καὶ εἰς τὴν πρότασιν, ὅπως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι, εἶναι περιττὸν νὰ ἐπιμένωμεν, ὅταν, ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, δίδηται ἤδη καλόν τι, καὶ τοῦτο εἶναι ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν. Ἑπομένως, συμφώνως πρὸς ὅσα εἶπον κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, τάσσομαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ παρακαλῶ νὰ εὐαρεστηθῇ ὁ κ. Πετιμεζᾶς νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπὴν, διότι ὁμολογῶ, ὅτι δὲν βλέπω τὸ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον θέλομεν ἐπιτύχει διὰ τῆς παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπήν· διότι ἐκεῖ τὰ μέλη θὰ διαιρεθῶσιν εἰς δύο μέρη, καὶ τὰ μὲν τῆς πλειονοψηφίας θέλουσιν ὑποστηρίξει τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, μετὰ τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, τὰ δὲ τῆς μειονοψηφίας θέλουσιν ὑποδείξει τὰς δηλώσεις, ἃς ποιοῦμαι νῦν, καὶ αἵτινες εἶναι σύμφωνοι πρὸς τὸν νόμον τὸν λειτουργήσαντα καὶ πρὸς τὸ ὑποβληθὲν ἄλλοτε νομοσχέδιον.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑπομένως δὲν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ.

§213Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀφοῦ ἄλλως τε οὔτε 10 δὲν θὰ ὑποστηρίξωσι τὴν πρότασιν.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι Μπουφίδης καὶ Ποταμιάνος παραιτοῦνται τοῦ λόγου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κυρίου Στεφάνου, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Ἐπαρχίαι ἔχουσαι πληθυσμὸν δημοτῶν ἐλάσσονα τῶν 16,000 ἐκλέγουσιν ἕνα Βουλευτὴν, ἐπαρχίαι δ’ ἔχουσαι πληθυσμὸν δημοτῶν πλείονα ἐκλέγουσι τόσους Βουλευτὰς, ὅσον εἶναι τὸ πηλίκον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοτῶν, διαιρουμένου διὰ τοῦ ἀριθμοῦ 16,000, ἐὰν δὲ μένῃ καὶ ὑπόλοιπον ὑπερβαῖνον τὰς 5,000, προστίθεται εἷς Βουλευτής.»

§215ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρέπει νὰ διχοτομηθῇ ἡ πρότασις, διότι πιθανὸν νὰ γείνῃ δεκτὸν τὸ ἓν μέρος, χωρὶς νὰ γείνῃ δεκτὸν καὶ τὸ ἕτερον.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα τροπολογία τοῦ κυρίου Μαυρομμάτη, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Ὡς μέτρον πρὸς προσδιορισμὸν τοῦ ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας ἐκλεκτέου ἀριθμοῦ Βουλευτῶν ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν 18,000, προστιθεμένου ἑνὸς Βουλευτοῦ, ὁσάκις τὸ ὑπόλοιπον ὑπερβαίνῃ τὸν ἀριθμὸν 6,000 κατοίκων.»

§217Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Πρέπει νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Μαυρομμάτη, διότι ἄλλως θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 234 Βουλευτῶν.

§218Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε φέρομεν νέον νόμον.

§219Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ὑπέβαλον τὴν τροπολογίαν, διότι ὑποθέτω ὅτι μετὰ ἔτη τινὰ θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν Βουλευτῶν.

§220Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ συναινέσῃ, ὅπως ὁ ἀριθμὸς τοῦ ὑπολοίπου τῶν 5,000 δημοτῶν ἀναβιβασθῇ εἰς 8,000, τὸ ἥμισυ τοῦ ἀριθμοῦ 16,000.

§221Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διατὶ τότε ὄχι τὸ ἓν τρίτον; Ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τοῦ ἀριθμοῦ 176 Βουλευτῶν εἶναι ἀρκετὴ, ἵνα ἐξασφαλίσῃ ἐγγύησιν εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἐπὶ 176 Βουλευτῶν δίδουσιν ἀπαρτίαν οἱ 89. Οἱ 89 δίδουσι πλειονοψηφίαν 50 Βουλευτῶν, ἀριθμὸν, ὅστις φαίνεται κατάλληλος, ἵνα διευθύνῃ τὰ πράγματα τῆς πατρίδος, ἐνῷ, ἐὰν θέλητε νὰ ἐλαττώσητε τὸν ἀριθμὸν, θὰ φθάσητε εἰς ἀριθμὸν πλειονοψηφίας ἐλάσσονα τοῦ 50, ὅστις δὲν δίδει βεβαίως μείζονας ἐγγυήσεις.

§222ΜΙΛ. ΑΝΝΙΝΟΣ ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ λέξις «δημοτῶν» πρέπει ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς λέξεως «κατοίκων», τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ὁ πίναξ τῶν δημοτῶν, ὁ ὁποῖος ἔχει δημοσιευθῆ εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι μόνον δὲν ἔχει ἐπικυρωθῆ διὰ Β. Διατάγματος, ἀλλὰ περιέχει καὶ πολλὰ λάθη.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα πρέπει νὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κυρίου Μαυρομμάτη, ἵνα βαίνωμεν κανονικῶς.

§224ΜΙΛ. ΑΝΝΙΝΟΣ ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἔχουσι παρέλθει 9 ἔτη ἀπὸ τῆς καταρτίσεως τοῦ πίνακος, ὑποθέτω δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, προκειμένου περὶ ἐνεργείας νέων ἐκλογῶν, ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἐνεργήσῃ ταύτας ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πραγματικοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων. Ἀλλ’ ἵνα ἐνεργηθῇ στατιστικὴ νέα, εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀναγραφῇ πίστωσις 30,000 δραχμῶν. Διὰ τοὺς λόγους τούτους καὶ ἐπειδὴ ὑπάρχει ἐπίσημος στατιστικὴ τῶν κατοίκων, νομίζω ὅτι πρέπει ν’ ἀντικατασταθῇ ἡ λέξις «δημοτῶν» διὰ τῆς λέξεως «κατοίκων.»

§225Ι. ΣΠΕΝΤΖΑΣ. Τῶν κατοίκων εἶναι ἀκριβὴς ἡ ἀπογραφή;

§226ΜΙΛ. ΑΝΝΙΝΟΣ ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Πῶς θὰ κανονισθῇ, παρακαλῶ, τὸ ζήτημα τῆς ἐπαρχίας Ζακύνθου, ἐὰν συμφώνως μὲ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον ἡ ἐπαρχία Ζακύνθου θὰ ἐκλέξῃ 4 Βουλευτάς; Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ διορθώσῃ τοῦτο αὐθαιρέτως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι τὰ στοιχεῖα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων κατηρτίσθη ὁ πίναξ, ἐξηφανίσθησαν διὰ τῆς πυρκαϊᾶς τῆς οἰκίας Μελᾶ. Διὰ τοῦτο προτείνω, ὅπως ἀντὶ «δημοτῶν» τεθῇ ἡ λέξις «κατοίκων».

§227Κ. ΖΩΤΟΣ. Πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Σάμης συναδέλφου ἔρχομαι καὶ ἐγὼ νὰ βεβαιώσω, ὅτι εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, ἂν παρατηρήσητε εἰς τὴν στατιστικὴν, θὰ ἴδητε ὅτι οἱ κάτοικοι εἶναι ὀλιγώτεροι τῶν δημοτῶν. Εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα π. χ. σημειοῦνται ὡς κάτοικοι 43.667, ἐνῷ ὡς δημόται σημειοῦνται 49,000! Εἰς δὲ τὴν ἐπαρχίαν Κυθήρων κάτοικοι μὲν 12,000, δημόται δὲ 22,000!

§228ΜΙΛΤ. ΑΝΝΙΝΟΣ ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, δηλῶ, ὅτι εἶμαι δημότης εἰς τρεῖς δήμους, εἰς τὸν δῆμον Κρανίων, εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων καὶ εἰς τὸν δῆμον Σαμαίων.

§229Π. ΚΗΡΥΚΟΣ. Ἐγὼ προτείνω, ἀντὶ τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Καβαλλιεράτου προτεινομένης λέξεως «κατοίκων» νὰ τεθῇ ἡ λέξις «ψυχῶν», διότι εἶναι βέβαιον, ὅτι αἱ προσεχεῖς ἐκλογαὶ θὰ γείνωσιν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς στατιστικῆς καὶ τῆς νέας ἀπογραφῆς, καὶ τοῦτο δύναται νὰ δηλωθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσι δέκα Βουλευταὶ ὑποστηρίζοντες τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Καβαλλιεράτου; (Ἐγείρονται ὀλιγώτεροι τῶν 10). Δὲν ὑποστηρίζουσι δέκα Βουλευταὶ τὴν πρότασιν· ἑπομένως δὲν δύναται αὕτη νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν. Θὰ ἐπερωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Μαυρομμάτη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μαυρομμάτη ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἑπομένως ἡ τροπολογία ἀπορρίπτεται. Ἀπαγγέλλω τὸ διαιρετὸν τῆς τροπολογίας τοῦ κυρίου Στεφάνου...

§231ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν ἀνεγνώσθη καλῶς, κύριε Πρόεδρε, ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Στεφάνου, ἡ ὁποία δὲν εἶναι διαιρετή.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν διῃρέσαμεν.

§233ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν εἶναι διαιρετή, διότι εἶναι μία ἡ πρότασις, εἶναι μία ἡ ἔννοια, ἡ περιεχομένη ἐν τῇ τροπολογίᾳ, δηλαδὴ ἡ ἔννοια, ὅτι μέχρι τῶν 16,000 δημοτῶν θὰ δίδῃ ἡ ἐπαρχία ἕνα Βουλευτήν. Ἡ δευτέρα ἔννοια, ἡ περιλαμβανομένη ἐν τῇ προτάσει, εἶναι, ὅτι κατὰ πληθυσμὸν ἄνω τῶν 16,000 δημοτῶν θὰ δίδῃ ἡ ἐπαρχία τόσους Βουλευτάς, ὅσας φορὰς τὸ 16,000 εἰσέρχεται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτῶν.

§234ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἑπομένως εἶναι δύο αἱ ἔννοιαι.

§235ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Καὶ προστίθεται ἐν τῇ τροπολογίᾳ, ὅτι θὰ προστίθηται εἰς τὴν τελευταίαν ταύτην περίπτωσιν εἷς ἔτι Βουλευτὴς, ἐὰν τὸ πηλίκον τῆς διαιρέσεως ταύτης ἦναι ἄνω τῶν 5,000.

§236ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ πρότασις εἶναι μία, ἀλλ’ αἱ ἔννοιαι αἱ περιεχόμεναι ἐν αὐτῇ εἶναι δύο· καὶ ἐπειδὴ εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ εἰς πολλοὺς τῶν Βουλευτῶν νὰ μὴ ἦναι ἀρεσταὶ ἀμφότεραι αἱ ἔννοιαι, αἱ περιεχόμεναι ἐν τῇ προτάσει, ἀλλὰ μόνον ἡ ἑτέρα τούτων, ὅτε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσωσιν, ἂν ἡ πρότασις ἦναι ἡνωμένη, διὰ τοῦτο προτείνω τὴν διαίρεσιν τῆς τροπολογίας, ἣν ἄλλως ἐπιβάλλει καὶ ὁ Κανονισμὸς ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει.

§237ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐὰν ἀπορριφθῇ ἡ δευτέρα ἔννοια, ἡ περιεχομένη ἐν τῇ προτάσει, θὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, καὶ τότε θὰ περιορισθῇ ἔτι μᾶλλον ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν.

§238ΣΤΕΦ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἂν προέκειτο ἐγὼ νὰ ψηφίσω, εἶναι πιθανὸν, ὅτι ἤθελον ἀποδεχθῆ τὴν γνώμην ὑμῶν, διότι ἔχω εὐρυτέρας ἰδέας ἐπὶ τοῦ ζητήματος· ἀλλὰ πρὸ μικροῦ παρετηρήθη, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει ταύτην τὴν ἀτέλειαν, ὅτι δὲν προνοεῖ περὶ τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν τῶν ἐπαρχιῶν τῶν ἐχουσῶν πληθυσμὸν κατώτερον τῶν 16,000. Ἡ πρώτη περίοδος τῆς τροπολογίας ὑμῶν ἂν παρεντεθῇ εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον, ἀναιρεῖ τὴν ἀσθένειαν ταύτην τοῦ ἄρθρου, θεραπεύει τὸ κακὸν τοῦτο τοῦ ἄρθρου. Τοῦτο λοιπὸν προτείνω νὰ γείνῃ, πεποιθὼς ὅτι τὸ δεύτερον μέρος τῆς τροπολογίας ὑμῶν θ’ ἀπορρίψῃ ἡ Βουλή.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§240Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς Ζακύνθου προέβλεψε νὰ προσδιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν, ὁ ὁποῖος παρέχει τὸ δικαίωμα εἰς μίαν ἐπαρχίαν νὰ ἐκλέγῃ Βουλευτήν, καὶ ἀνέγραψεν ὅτι «ἐπαρχία ἔχουσα πληθυσμὸν δημοτῶν μέχρι 16,000 ἐκλέγει ἕνα Βουλευτήν». Τοῦτο συμπληροῖ τὸ νομοσχέδιον, καὶ ὅταν ἦναι διπλάσιος ὁ πληθυσμὸς τῶν δημοτῶν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 16,000, θὰ ἐκλέγωνται δύο Βουλευταὶ, ὅταν δ’ ἦναι 3 ἐπὶ 16,000, θὰ ἐκλέγωνται τρεῖς Βουλευταί, καὶ οὕτω καθεξῆς, προστιθεμένου ἑνὸς Βουλευτοῦ, ὁσάκις τὸ ὑπόλοιπον ὑπερβαίνῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν 5,000 δημοτῶν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὸ πρῶτον μέρος τῆς τροπολογίας. Νομίζω ὅμως, ὅτι διορθοῦται τὸ πρᾶγμα διὰ μικροτέρας τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου· ἀντὶ δηλαδὴ τῆς φράσεως «ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν δέκα καὶ ἕξ χιλιάδων δημοτῶν» νὰ τεθῇ ἡ φράσις «ὁρίζεται ἀριθμὸς μέχρι 16,000 δημοτῶν· ν’ ἀφαιρεθῇ δηλαδὴ τὸ ἄρθρον «ὁ», καὶ νὰ προστεθῇ ἡ λέξις «μέχρι».

§241Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζω ὅτι τότε ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 θὰ συμβαίνῃ σύγχυσις, διότι τὸ ἄρθρον θὰ ἔχῃ ὡς ἑξῆς: «Μέτρον πρὸς προσδιορισμὸν τοῦ ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας ἐκλεκτέου ἀριθμοῦ Βουλευτῶν ὁρίζεται ἀριθμὸς μέχρι τῶν δέκα καὶ ἕξ χιλιάδων δημοτῶν». Νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν δύναται νὰ λεχθῇ, διότι δὲν ἐξάγεται ἔννοια, διότι μέτρον πρέπει νὰ ᾖναι ἀριθμὸς κατώτερος μὲν τῶν 16,000, ἀλλ’ ἀριθμὸς ὡρισμένος, ἐνῷ ἐδῶ δὲν ἔχομεν ὡρισμένον ἀριθμόν. Ἑπομένως ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὀρθότερον εἶναι ν’ ἀφήσωμεν τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει, νὰ γένηται δὲ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου προσθήκη, ὅτι «ἐπαρχίαι ἔχουσαι ὀλιγώτερον πληθυσμὸν τῶν 16,000 δημοτῶν ἐκλέγουσιν ἕνα Βουλευτήν.»

§242Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης κλπ.). Νὰ προστεθῇ δηλαδὴ ὡς δεύτερον ἐδάφιον.

§243Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἔστω.

§244ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἔχω τροπολογίαν ἀκριβῶς τοιαύτην· νὰ τεθῇ δηλαδή: «Ἐξαίρεσιν αὐτοῦ ἀποτελοῦσι μόνον αἱ ἐπαρχίαι, αἱ ἔχουσαι πληθυσμὸν δημοτῶν ἐλάσσονα τῶν 16,000, αἵτινες ἐκλέγουσιν ἕνα Βουλευτήν.»

§245Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δύναται νὰ διορθωθῇ τὸ πρᾶγμα ὡς ἑξῆς· νὰ διαγραφῇ τὸ δεύτερον ἐδάφιον: «οὐδέποτε δ’ ἐπιτρέπεται ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν ἐπαρχίας τινὸς νὰ ὑπερβαίνῃ τοὺς δέκα, ὅσος δήποτε καὶ ἂν ᾖναι ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν αὐτῆς», νὰ προστεθῇ δὲ ἀντ’ αὐτοῦ ἐδάφιον ἔχον οὕτως: «Ἕνα ὡσαύτως Βουλευτὴν ἐκλέγουσι καὶ ἐπαρχίαι ἔχουσαι ἀριθμὸν δημοτῶν ὀλιγώτερον τῶν δέκα καὶ ἕξ χιλιάδων.»

§246ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Στεφάνου, ἀποσύρετε τὴν τροπολογίαν σας;

§248Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Μάλιστα.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ διὰ τῆς προσθήκης ὡς δευτέρου ἐδαφίου τοῦ ἑξῆς: «Ἕνα ὡσαύτως Βουλευτὴν ἐκλέγουσι καὶ ἐπαρχίαι ἔχουσαι ἀριθμὸν δημοτῶν ὀλιγώτερον τῶν δέκα ἕξ χιλιάδων», καὶ διαγραφομένου τοῦ ὑπάρχοντος ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δευτέρου ἐδαφίου, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκει): «Καταργεῖται ὁ νόμος ΓΛʹ τῆς 11 Μαρτίου 1904, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ δῆμος Πειραιῶς ἀπεσπάσθη τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς, ἀποτελέσας ἰδίαν καὶ αὐτοτελῆ ἐπαρχίαν καὶ ἑπομένως ἰδίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, προσαρτᾶται δὲ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἀττικῆς, εἰς ἣν θέλει ἀνήκει, περιλαμβανόμενος τοῦ λοιποῦ εἰς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν αὐτῆς.»

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Β. Καραπάνου, βουλευτοῦ Βάλτου, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2, ἔχουσα ὡς ἑξῆς: «Αἱ ἐπαρχίαι Βάλτου καὶ Βονίτσης καὶ Ξηρομέρου ἀποτελοῦσι μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν.» Ἐπὶ τῆς τροπολογίας ταύτης τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Β. Καραπάνος.

§251Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διὰ τῆς τροπολογίας ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς. Ἡ ἐπαρχία Βάλτου μετὰ τῆς ἐπαρχίας Βονίτσης καὶ Ξηρομέρου ν’ ἀποτελέσωσιν ἰδίαν ἐκλογὴν περιφέρειαν, ὡς μία ἐπαρχία, διότι ἀνέκαθεν, καὶ ἀπὸ τῶν πρώτων χρόνων τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου καὶ κατὰ τοὺς χρόνους ἔτι τῆς δουλείας, αἱ ἐπαρχίαι αὗται ἀπετέλουν μίαν περιφέρειαν, γνωστὴν ὑπὸ τὸ ὄνομα Ἀκαρνανία. Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ὀρθὸν νὰ γένηται καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου· προκειμένου δὲ ἡ ἐπαρχία Βάλτου νὰ δώσῃ ἕνα μόνον Βουλευτὴν, νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον ἡ ἐπαρχία αὕτη μετὰ τῆς ἐπαρχίας Βονίτσης καὶ Ξηρομέρου νὰ ἀποτελέσωσιν ἰδίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ὥστε νὰ μὴ συμβαίνωσιν ἐκεῖ τὰ ἄτοπα, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησαν οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν κρίνω σκόπιμον νὰ ἐπανέλθω. Ἐγὼ μάλιστα φρονῶ, ὅτι τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθῇ ἐφ’ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι ἕνεκα τοῦ πληθυσμοῦ των πρόκειται νὰ δώσωσιν ἕνα μόνον Βουλευτὴν, ἵνα διορθωθῶσιν ὅλα τὰ ἄτοπα ταῦτα· τοιουτοτρόπως δὲ θὰ ἔχωμεν μίαν βάσιν, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχωσιν ἐπαρχίαι δίδουσαι ἕνα Βουλευτὴν, ἐν αἷς νὰ ἰσχύωσιν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἄτοπα, περὶ τῶν ὁποίων ἐγένετο λόγος.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μαυρομμάτης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς τροπολογίας.

§253Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ὁ κύριος Καραπάνος ἀνέφερεν, ὅτι αἱ δύο ἐπαρχίαι, ἡ ἐπαρχία Βάλτου καὶ ἡ ἐπαρχία Βονίτσης καὶ Ξηρομέρου, ἀπετέλουν πάντοτε μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Τοῦτο νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβές. Ὡς γνωρίζετε ὅλοι, ἕνεκα τῆς γειτνιάσεως βεβαίως ἔχουσι τὰ αὐτὰ ἤθη καὶ ἔθιμα οἱ κάτοικοι τῶν δύο τούτων ἐπαρχιῶν· ὡς πρὸς τὰ ἐκλογικὰ ἔθιμα ὅμως, ταῦτα εἶναι ἐντελῶς διάφορα, καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ τουλάχιστον δὲν εἶμαι σύμφωνος εἰς τὴν τοιαύτην ἕνωσιν τῶν δύο ἐπαρχιῶν.

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ράγκος ἔχει τὸν λόγον.

§255Δ. ΡΑΓΚΟΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, συμφωνῶ πρὸς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κυρίου Μαυρομμάτη, νὰ μὴ γείνῃ δηλ. ἡ διὰ τῆς τροπολογίας ἐπιδιωκομένη ἕνωσις τῶν δύο ἐπαρχιῶν.

§256Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐξήτασα τὸ ὀρθὸν τῆς γνώμης τοῦ κ. Βουλευτοῦ Βάλτου, τὴν ἔννοιαν τῆς προτάσεώς του, ἂν πρέπει ἢ ἂν δύνανται νὰ ἑνωθῶσιν εἰς μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν αἱ δύο ἐπαρχίαι, ἡ ἐπαρχία Βάλτου καὶ ἡ ἐπαρχία Βονίτσης καὶ Ξηρομέρου· δὲν ἐμελέτησα τὴν πρότασιν, ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ ἔχω γνώμην καὶ ν’ ἀποφανθῶ, ἂν εἶναι συμφέρουσα ἡ παραδοχὴ τῆς προτάσεως ἢ ὄχι. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι, εἶναι ἐὰν γένηται ἀποδεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, θὰ ἦναι καὶ πολλοὶ ἄλλοι, ἔχοντες παραπλησίας προτάσεις.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε ἀποσύρετε τὴν τροπολογίαν, κύριε Καραπᾶνε;

§258Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι. Παρακαλῶ δὲ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσι δέκα Βουλευταὶ ὑποστηρίζοντες τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Καραπάνου;

§260ΠΟΛΛΟΙ (ὑπὲρ τοὺς δέκα). Μάλιστα, μάλιστα.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Β. Καραπάνου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη, καὶ ἑπομένως ἡ τροπολογία ἀπορρίπτεται. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 ὁ κύριος Κριτσηλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§262ΣΠ. ΚΡΙΤΣΗΛΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 2, θὰ παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἂν ἦναι δυνατὸν, νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἕνωσις τῆς πόλεως τοῦ Πειραιῶς πάλιν μετὰ τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς, διότι δὲν τὸ εὑρίσκω ὀρθὸν διὰ τὸ συμφέρον τῆς πόλεως τοῦ Πειραιῶς, ἡ ὁποία ἔχει 30,000 πληθυσμὸν μὲ διαφόρους καὶ ποικίλας ἀνάγκας, πολὺ διαφόρους τῶν ἀναγκῶν τῶν Ἀθηνῶν, καὶ συνεπῶς, ὅταν ἔχῃ ἰδίους ἀντιπροσώπους, οὗτοι θὰ ἦναι γνῶσται πολὺ καλλίτερον τῶν πραγμάτων τῆς πόλεως Πειραιῶς, παρὰ οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς, ἐὰν γείνῃ ἡ τοιαύτη ἕνωσις. Διότι φρονῶ, ὅτι, ἐὰν γείνῃ ἡ ἕνωσις, ὁ Πειραιεὺς δὲν θὰ ἔχῃ ἰδίους ἀντιπροσώπους, ἐπειδὴ δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν εἰς τόσον μεγάλην ἐκλογικὴν περιφέρειαν οὗτοι νὰ ἦναι γνωστοὶ, καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας δηλαδὴ καὶ εἰς τὰ περίχωρα τῆς Ἀττικῆς. Ἑπομένως, ἐὰν ἦτο δυνατὸν, θὰ παρεκάλουν νὰ μείνῃ τὸ πρᾶγμα ὡς ἔχει σήμερον, ὥστε ἡ πόλις τοῦ Πειραιῶς νὰ ἔχῃ ἐν τῇ Βουλῇ ἰδίους ἀντιπροσώπους, ἀποτελοῦσα ἰδίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σκυλίτσης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2.

§264ΔΗΜΟΣΘ. ΣΚΥΛΙΤΣΗΣ. Ἐπειδὴ νομίζω, ὅτι ὁ νόμος ὁ ψηφισθεὶς πρὸ ἑνὸς ἔτους καὶ ἀποχωρίσας τὸν Πειραιᾶ τῆς Ἀττικῆς δὲν εἶναι δυνατὸν ἐντὸς ὀλίγου χρόνου νὰ κριθῇ, ἂν ἀπέδωκε καλὰ ἢ κακὰ ἀποτελέσματα, φρονῶ ὅτι θὰ ἦναι ἄδικον νὰ ἐπανέλθωμεν πάλιν εἰς τὸ πρὸ τοῦ νόμου τούτου καθεστώς. Ἀλλὰ πλὴν τούτου θὰ ἦναι καὶ κακὸν, διότι, ὡς εἶπε πρὸ ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε τῷ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ ἐπισκεφθῇ τὰ διάφορα ἐκλογικὰ τμήματα τῆς Ἀττικῆς κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκλογῶν καὶ παρετήρησε τὸν ἀριθμὸν τῶν καλπῶν, ἠπόρησε, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνηται εἰλικρινὴς ἐκλογὴ μὲ τοιοῦτον συνωστισμὸν καλπῶν. Ἐὰν λοιπὸν ἑνωθῇ ὁ Πειραιεὺς πάλιν μετὰ τῆς Ἀττικῆς, θὰ ἐπιφέρῃ πολὺ μεγαλείτερον συνωστισμὸν καλπῶν καὶ μεγαλειτέραν δυσχέρειαν περὶ τὴν διεξαγωγὴν τὴν τακτικὴν τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐστήριξε τὴν ἀγόρευσίν του προχθὲς εἰς τὸ ὅτι ὁ Πειραιεὺς, ἑνούμενος μετὰ τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς, θὰ ἔχῃ περισσοτέρους ἀντιπροσώπους. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ σύστημα τὸ εἴχομεν καὶ πρὶν ἢ εἰσαγάγῃ ὁ ἴδιος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸν νόμον αὐτὸν, τὸν ὁποῖον νομίζω ὅτι τὸ ἥμισυ τῶν νῦν Βουλευτῶν ἐψήφισε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον. Ἐπειδὴ δὲ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσε πρὸς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι δὲν θεωρεῖ τὸ ζήτημα τοῦτο ζήτημα πολιτικὸν, νομίζω ὅτι καλὸν θὰ ἦτο, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2.

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§266Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδὲ ἡ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἔγκρισις τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου ἀπετέλεσε ζήτημα πολιτικόν. Πολιτικὰ ζητήματα εἶναι ἄλλα· πρέπει νὰ ἦναι φύσει πολιτικὰ ζητήματα, διὰ νὰ ἦναι τοιαῦτα. Διὰ τοῦτο εἴδετε, ὅτι ἐγὼ ἀπεδέχθην πᾶσαν τροποποίησιν ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, διότι νομίζω ὅτι εἶναι νομοθέτημα εὐκολῦνον τὴν Διοίκησιν, ἔχομεν δὲ πάντες, καὶ πλειονοψηφία καὶ μειονοψηφία, τὸ αὐτὸ συμφέρον, ἵνα τὸ νομοθέτημα ἦναι πληρέστατον. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι πολιτικὸν ζήτημα. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὸ συμφέρον τῆς πόλεως τοῦ Πειραιῶς ἀπαιτεῖ ν’ ἀποτελέσῃ ὁ Πειραιεὺς μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν μετὰ τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς. Ἐγὼ βεβαίως δὲν κατοικῶ ἐν Πειραιεῖ, οὐδ’ εἶμαι ἐνεργὸς δημότης τοῦ Πειραιῶς, μοὶ ἀπένειμεν ὅμως μεγάλην τιμὴν ἡ πόλις τοῦ Πειραιῶς, ἀναγράψασά με ἐπίτιμον πολίτην αὐτῆς. Ἑπομένως ἔχω τὸ αὐτὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχουσι καὶ οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως Πειραιῶς, καὶ εἶμαι διατεθειμένος πάντοτε νὰ ἐνδιαφέρωμαι ὑπὲρ αὐτῆς καὶ νὰ ὑπηρετῶ αὐτήν. Κατὰ τὸ παρελθόν, ὅτε ἡ πόλις τοῦ Πειραιῶς ἦτο ἡνωμένη μὲ τὰς Ἀθήνας, δὶς ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ τὴν ὑπηρετήσω. Καὶ σᾶς ἀναμιμνήσκω κρίσιν, τὴν ὁποίαν διῆλθεν ἡ πόλις τοῦ Πειραιῶς, ὅτε ἠπειλεῖτο νὰ καταδικασθῇ νὰ ἀποτίσῃ δεκάδα ἑκατομμυρίων· χρεωστῶ δὲ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἀττικῆς, οἱ ὁποῖοι ἐθεώρουν τὸν Πειραιᾶ μέρος τῆς Ἀττικῆς, ἔπραξαν ὅ,τι ἠδυνήθησαν, ἵνα ἀποτρέψωσι τὸν κίνδυνον ἐκεῖνον. Διὰ τοῦτο εἰλικρινῶς φρονῶ, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς πόλεως Πειραιῶς ἀπαιτεῖ νὰ συμπράττῃ αὕτη μετὰ τῆς Ἀττικῆς.

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ψύλλας ἔχει τὸν λόγον.

§268Α. ΨΥΛΛΑΣ. Δὲν ἠκούσαμεν τοὺς αὐτοὺς λόγους, κύριε Πρόεδρε, ὅτε πρὸ ἔτους μόλις ἐψηφίσαμεν τὸν χωρισμὸν τοῦ Πειραιῶς εἰς ἰδίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Οἱ λόγοι οἱ τότε λεχθέντες ἔπεισαν ὅλους, καὶ τὴν Βουλήν, καὶ ἰδίως τοὺς Βουλευτὰς τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς, ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ Πειραιῶς ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπῄτει τὸν χωρισμὸν τοῦ Πειραιῶς εἰς ἰδιαιτέραν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Εἰς τοῦτο ἀπεβλέψαμεν ἡμεῖς ἰδίως οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἀττικῆς, καὶ ἐψηφίσαμεν προθύμως τὸν χωρισμόν, καίτοι ἀπεξενούμεθα οὕτω συνεπαρχιωτῶν μας ἀγαπητῶν, οἱ ὁποῖοι τοσάκις μᾶς εἶχον τιμήσει διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης των. Ἔκτοτε δὲν παρῆλθεν ἢ ἓν μόνον περίπου ἔτος, καὶ κατὰ τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν εἶδον λόγους πολιτικοὺς νὰ προκύψωσι, γεγονός τι νὰ προέλθῃ ἐν τῷ μέσῳ, τὸ ὁποῖον νὰ μὲ πείσῃ, ὅτι κακῶς ἐψήφισα τότε, καὶ ὅτι ἀνάγκη παρίσταται νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ πρώην καθεστὼς καὶ ν’ ἀποτελέσῃ καὶ πάλιν ὁ Πειραιεὺς μέρος τῆς λοιπῆς ἐκλογῆς περιφερείας τῆς Ἀττικῆς. Ἐξακολουθῶν νὰ ἐνδιαφέρωμαι τὰ μέγιστα ὑπὲρ τῆς εὐημερείας καὶ τῆς προόδου τοῦ ἐπινείου τούτου τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν, δὲν δύναμαι ἢ νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους ἀμφοτέρων τῶν μερίδων νὰ ψηφίσωσιν ὑπὲρ τοῦ τελευταίου καθεστῶτος, ἤτοι τοῦ χωρισμοῦ, διότι τίς εἶναι βέβαιος, ὅτι ἄλλως πράττων δὲν θέλει βλάψει τὰ συμφέροντα τοῦ Πειραιῶς; Καὶ τοιαύτην ἐπιθυμίαν οὐδείς, νομίζω, μεταξὺ ὑμῶν δύναται νὰ ἔχῃ. Ἀπ’ ἐναντίας δέον πάντες νὰ ἔχωμεν τὸ ἐνδιαφέρον, ἵνα ἔχῃ ὁ Πειραιεὺς ἰδίους ἐκ τῶν σπλάγχνων αὐτοῦ ἀντιπροσώπους μεταξὺ ἡμῶν, οἱ δὲ ἐκλογεῖς τοῦ Πειραιῶς εἶναι φυσικὸν νὰ ἐπιθυμῶσι ν’ ἀντιπροσωπεύωνται ἐν τῇ Βουλῇ τὰ συμφέροντα τῆς πόλεως αὐτῶν, τὰ βιομηχανικά, τὰ ναυτικὰ τὰ ἐμπορικά, ὑπὸ ἰδίων αὐτῶν συμπολιτῶν, καὶ νὰ μὴ ἐξαρτῶσι τὴν ἐπιτυχίαν τῶν τοιούτων ἀντιπροσώπων των ἀπὸ τὸ φρόνημα τὸ πολιτικὸν τῆς λοιπῆς Ἀττικῆς, τὸ ὁποῖον πιθανὸν νὰ μὴ ἦναι πάντοτε σύμφωνον μὲ τὸ φρόνημα ἢ μᾶλλον μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Πειραιῶς, διότι ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἀνέκαθεν οἱ Πειραιεῖς κυρίως τὸ συμφέρον τῆς πόλεώς των ἔχουσιν ὑπ’ ὄψιν οὐ μόνον κατὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν.

§269Φ. ΝΕΓΡΗΣ. Βεβαίως εἶναι λίαν εὐχάριστον νὰ βλέπῃ τις τὸν κ. Πρωθυπουργὸν φροντίζοντα ὑπὲρ τῆς πόλεως τοῦ Πειραιῶς· ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ, ἵνα ἐνεργῶμεν ὅ,τι εἶναι ὠφέλιμον διὰ τὸν Πειραιᾶ, εἶναι αὐτὴ ἡ γνώμη τοῦ Πειραιῶς. Ὅταν λοιπὸν βλέπωμεν τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Πειραιῶς ζητοῦντας νὰ μείνῃ τὸ καθεστὼς ὡς ἔχει, νομίζω ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ ἀπαλείψωμεν τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου. Θέλω λοιπὸν καὶ ἐγὼ παρακαλέσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀπαλείψῃ τὸ ἄρθρον αὐτὸ, βέβαιος ὤν, ὅτι ἐκπληροῖ τὸν πόθον τῶν κατοίκων Πειραιῶς.

§270Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ εὐλαβοῦμαι τὰς γνώμας τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων Βουλευτῶν ἐξ Ἀττικῆς, μάλιστα δὲ δὲν ἐπεθύμουν νὰ ἔλθω εἰς διαφωνίαν ποτὲ πρὸς τὸν φίλον μου κ. Ψύλλαν· ἀλλ’ ἂν εὐλαβοῦμαι τὰς γνώμας αὐτῶν, θὰ μοὶ ἐπιτρέψωσι νὰ ἔχω εὐλάβειαν καὶ πρὸς τὴν ἐμὴν γνώμην. Εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι μετέβαλον γνώμην, διότι καὶ ἐγὼ εἶχον τὴν γνώμην ἐκείνων, ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι μετὰ τὴν πάροδον τοῦ χρόνου τούτου ἐπείσθην ὅτι ἐγὼ ἔσφαλον. Ἡ γενομένη παρατήρησις, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ ἐπιτυχία τῶν ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτῶν νὰ στερήσῃ τὸν Πειραιᾶ ἀντιπροσώπων, δὲν ἔχει πιθανότητα, διότι ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἀττικῆς, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ Πειραιῶς, πάντοτε ὑπάρχουσι δύο συνδυασμοὶ ἀντίπαλοι, ἑκάτερος δὲ τῶν δύο συνδυασμῶν θέλει ἔχει ὑποψηφίους ἀντιπροσώπους ἐκ τῆς πόλεως Πειραιῶς. Ὥστε εἴτε ὁ εἷς ἐπιτύχῃ εἴτε ὁ ἕτερος τῶν συνδυασμῶν, πάντοτε ὁ Πειραιεὺς θὰ ἔχῃ ἀντιπροσώπους.

§271Γ. ΠΑΠΑΒΑΣΙΛΕΙΟΥ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ διαφωνήσω πρὸς τὴν πρὸ μικροῦ ἐξενεχθεῖσαν ὑπ’ αὐτοῦ γνώμην, καθ’ ἣν, εἴτε ὁ εἷς εἴτε ὁ ἕτερος ἐκ τῶν δύο συνδυασμῶν τῆς Ἀττικῆς ὑπερισχύσῃ, ὁ Πειραιεὺς πάντοτε θ’ ἀντιπροσωπεύηται ἐπαρκῶς. Διότι, ἐν ᾗ μὲν περιπτώσει ὑπερισχύσῃ οὗτος ἢ ἐκεῖνος ἐκ τῶν δύο συνδυασμῶν, βεβαίως θ’ ἀντιπροσωπεύηται καὶ ὁ Πειραιεὺς ἐπαρκῶς· ἀλλ’ ἐν ᾗ περιπτώσει διατελοῦσιν ὄντες οἱ δύο συνδυασμοὶ ἰσόπαλοι, καὶ ἡμίσεις ἐκ τῶν ὑποψηφίων ἑκατέρου τῶν συνδυασμῶν ἐπιτύχωσι, τότε ὁ Πειραιεὺς μόλις θὰ ἔχῃ καὶ ἴσως δὲν θὰ ἔχῃ ἰδιαίτερον ἀντιπρόσωπον. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, παρατηρῶ, ὅτι ὁ Πειραιεὺς, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ἀφορῶν τὴν ἕνωσιν τοῦ Πειραιῶς μετὰ τῆς λοιπῆς Ἀττικῆς, θὰ ἀδικηθῇ πολύ. Καὶ ὑπάρχουσι παρελθοῦσαι ἐκλογαὶ, καθ’ ἃς ἐκ Πειραιῶς δὲν ἐξελέγησαν δύο Βουλευταὶ, ἀλλὰ μόλις εἷς καὶ μόνος, ἐνῷ τοὐναντίον, ἀφ’ ὅτου ἐχωρίσθη ὁ Πειραιεὺς εἰς ἰδίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἔδωκεν ὄχι μόνον ἕνα ἢ δύο Βουλευτάς, ἀλλὰ τρεῖς τοιούτους. Νομίζω δ’ ὅτι διὰ τῆς ἑνώσεως ὁ Πειραιεὺς δυσκόλως θὰ δώσῃ τρεῖς Βουλευτάς. Ἐγράφη ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, ὅτι ὁ κύριος λόγος, ὁ προκαλέσας τὴν περὶ ἑνώσεως ἀπόφασιν, ὑπῆρξεν ἡ κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς ἀναφυεῖσα ἀνωμαλία ἐν τῷ προσυνδυασμικῷ σταδίῳ. Καὶ ἀληθῶς κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ καταρτισμοῦ τῶν συνδυασμῶν συνέβησαν ἰδίως ἐν Πειραιεῖ πολλὰ τὰ παράδοξα, τὰ ὁποῖα ὅμως ἤρχισαν δυστυχῶς νὰ ἀναφαίνωνται παντοῦ, καθ’ ὅλον δηλονότι τὸ Κράτος, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐγκαθιδρύθησαν ἐν Ἑλλάδι αἱ εὐρεῖαι ἐκλογικαὶ περιφέρειαι. Γνωστὸν τυγχάνει, Κύριοι, ὅτι μετὰ τοῦ σχηματισμοῦ μεγάλων ἐκλογικῶν περιφερειῶν ἐσυστηματοποιήθησαν οἱ ἐκλογικοὶ συνδυασμοὶ, εἶχον δὲ καὶ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι οἱ ἐκλογικοὶ συνδυασμοὶ εἶναι καταδικαστέοι, διότι ὑφαρπάζουσι τὴν ψῆφον τοῦ ἐκλογέως ὑπὲρ ὑποψηφίων στερουμένων τῆς ἐκτιμήσεώς του, καὶ καταστρατηγοῦσι καὶ νοθεύουσιν οὕτω τὸ ἐλεύθερον φρόνημα τοῦ λαοῦ. Διὰ τοῦτο καὶ σήμερον ἔχω ἀντίθετον γνώμην ὡς πρὸς τὸ ἐπιδιωκόμενον μέτρον τῆς ἑνώσεως τοῦ Πειραιῶς μετὰ τῆς λοιπῆς Ἀττικῆς, ὡς ἀποτελούσης ἤδη εὐρυτάτην ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Καὶ ἕτερος λόγος, κύριοι Βουλευταὶ, μὲ πείθει νὰ ἔχω ἀντίθετον γνώμην, ὁ λόγος ὅτι ἐν ταῖς εὐρείαις περιφερείαις μειοῦται ἡ δύναμις καὶ ἡ ἀξία τῆς ἐκλογικῆς μονάδος, δηλαδὴ ἡ δύναμις καὶ ἡ ἀξία τῆς ψήφου τοῦ ἐκλογέως. Διϊσχυρίζομαι δ’ ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου 2, δι’ οὗ ἐπιδιώκεται ἡ ἕνωσις τοῦ Πειραιῶς μετὰ τῆς λοιπῆς Ἀττικῆς, αὐτὸς μὲν οὗτος ὁ Πειραιεὺς θέλει ζημιωθῆ, διότι θὰ δώσῃ εἰς τὸ ἑξῆς ὀλιγώτερον ἀριθμὸν Βουλευτῶν, οἱ δὲ ἐκλογεῖς θὰ ζημιωθῶσιν ὡσαύτως κατὰ τοῦτο, καθ’ ὅσον δηλ. ἡ ψῆφος αὐτῶν δὲν θὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν δύναμιν, τὴν αὐτὴν ἐπιρροὴν ἐν ταῖς σχέσεσιν αὐτῶν ἀπέναντι τῶν Βουλευτῶν καὶ ἐν ταῖς σχέσεσιν αὐτῶν πρὸς τὴν Πολιτείαν.

§272Θ. ΛΕΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀνεξαρτήτως τῶν συνδυασμῶν καὶ τῶν πολιτικῶν συμφερόντων, ἐκ τῶν λόγων τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων τῆς ἐπαρχίας Πειραιῶς ἐπείσθη, νομίζω, ἡ Βουλή, ὅτι ἡ πόλις τοῦ Πειραιῶς δὲν ἐπιθυμεῖ τὴν ἕνωσιν αὐτῆς μετὰ τῆς Ἀττικῆς. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἐπιζητεῖται ἡ ἕνωσις τοῦ Πειραιῶς μετὰ τῆς Ἀττικῆς, καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου· ἄλλως παρακαλῶ νὰ κληθῇ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§273ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Στάης προέβαλεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ξ. Μαυρομμάτη καὶ Γ. Λαναρᾶ, μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή). Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρόντες 169. Ὁ κύριος Στάης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου.

§275ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γάτσος ἔχει τὸν λόγον.

§277Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Εἶχον παρακαλέσει, κύριε Πρόεδρε, τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κυθήρων βουλευτὴν κ. Στάην νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ μίαν μικρὰν διακοπήν· ἀλλ’ ἐν τῷ δικαιώματι, τὸ ὁποῖον ἔχει, δὲν τὸ ἐπέτρεψε...

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπέτρεψα ἐγώ, κύριε Βουλευτά.

§279Ν. ΓΑΤΣΟΣ. .. καὶ διὰ τοῦτο ἔλαβον τὸν λόγον, ἵνα ζητήσω μίαν ἐξήγησιν ἀπὸ τὸν κ. Στάην. Ἀκούων μετὰ προσοχῆς τὸν λόγον τοῦ κυρίου Στάη ἐνόμισα ὅτι ὁ κ. συνάδελφος εἶναι ὑπὲρ τῆς εὐρείας ἐκλογικῆς περιφερείας, ὅπως εἶμαι καὶ ἐγώ. Ὁ κ. Στάης, ὡς γνωστόν, εἶναι κατὰ τῆς διαιρέσεως τῆς Κερκύρας εἰς πολλὰς ἐπαρχίας. Καὶ ἐνῷ ὁ κ. Στάης εἶναι ὑπὲρ τῆς εὐρείας ἐκλογικῆς περιφερείας, καὶ ἐνῷ εἶναι ὑπὲρ τῆς μὴ διαιρέσεως τῆς Κερκύρας εἰς πολλὰς ἐκλογικὰς περιφερείας, εἶναι πολέμιος φοβερὸς τῆς ἑνώσεως τοῦ Πειραιῶς μετὰ τῶν Ἀθηνῶν! Νομίζω ὅτι δικαιοῦμαι νὰ ζητήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου μίαν ἐξήγησιν παρὰ τοῦ κυρίου Στάη.

§280ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Πρέπει νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν, ἵνα μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι εἶμαι ὀπαδὸς τοῦ ἀρχηγοῦ σας. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς εὐρείας περιφερείας, ἀλλ’ οὐχὶ ὑπὲρ τῆς εὐρυτάτης περιφερείας.

§281Ν. ΓΑΤΣΟΣ. Εὐρυτάτη περιφέρεια εἶναι ὁ Πειραιεύς;

§282ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Θεωρῶ ὅτι ὁ Πειραιεὺς εἶναι πολὺ μεγάλη περιφέρεια κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον.

§283Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, διότι, καίτοι εἶμαι ὑπὲρ τῆς εὐρείας ἐκλογικῆς περιφερείας, θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς ἀπαλείψεως τοῦ ἄρθρου 2, δηλαδὴ ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τοῦ καθεστῶτος ὡς πρὸς τὸν Πειραιᾶ. Δὲν ψηφίζω ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως τοῦ Πειραιῶς, διότι θὰ ἦτο ἄδικον νὰ ληφθῇ ἄλλο μέτρον διὰ τὸν Πειραιᾶ ἀφ’ ὅ,τι λαμβάνεται διὰ τὰς ἄλλας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Θέλομεν εὐρεῖαν περιφέρειαν, καὶ ἀφίνομεν ἐπαρχίας ἐκλεγούσας ἕνα καὶ μόνον Βουλευτὴν, ζητοῦμεν δὲ τὴν ἕνωσιν τοῦ Πειραιῶς, ὁ ὁποῖος δίδει τρεῖς Βουλευτάς! Διὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς ἀπαλείψεως τοῦ ἄρθρου 2.

§284Ν. ΔΕΛΑΚΟΒΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ προβλέπω καὶ ἐγὼ ψηφοφορίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2, ὀφείλω νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Δὲν συμφωνῶ μὲ τοὺς προλαλήσαντας, ὅτι ὁ χωρισμὸς τοῦ Πειραιῶς ἀπὸ τῆς Ἀττικῆς ὠφέλησε τὴν ἐπαρχίαν Πειραιῶς. Συμφωνῶ μετὰ τοῦ σεβαστοῦ μοι ἀρχηγοῦ, ὅτι ὁ χωρισμὸς τοῦ Πειραιῶς δὲν ἐκαλλιτέρευσε τὴν ἀντιπροσωπείαν Πειραιῶς· τὸ ἀπέδειξε δὲ ἡ τελευταία βουλευτικὴ ἐκλογή, διότι κατὰ τὴν τελευταίαν Βουλευτικὴν ἐκλογήν...

§285ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτὰ εἶναι προσωπικά.

§286Ν. ΔΕΛΑΚΟΒΙΑΣ. Δὲν εἶναι προσωπικά. Δὲν ἀναφέρω πρόσωπα. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς... Διότι φρονῶ, λέγω, ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν βουλευτικὴν ἐκλογὴν μεταξὺ τῶν κυρίων Βουλευτῶν τῶν ἐκλεχθέντων ἐκ Πειραιῶς ὑπάρχουσι καί τινες, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τόσην σχέσιν μὲ τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν, ὅσην εἶχον ἄλλοι Βουλευταὶ ἐκλεγόμενοι ἐκ Πειραιῶς, ὅτε ἦτο ἡνωμένος ὁ Πειραιεὺς μετὰ τῆς Ἀττικῆς. (Ὑπάρχουσιν οἱ φρονοῦντες, ὅτι ὁ χωρισμὸς θὰ ὠφελήσῃ. Ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ φρονῶ, ὅτι ὁ χωρισμὸς δὲν ὠφέλησεν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ Πειραιῶς. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου. Ὀφείλω ὅμως, κύριε Πρόεδρε, νὰ δηλώσω, ὅτι, ἂν γείνῃ ψηφοφορία, θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοῦ χωρισμοῦ, χάριν τῶν ἐν Πειραιεῖ συμπολιτῶν μου, οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται ὑπὲρ τοὺς χιλίους καὶ οἱ ὁποῖοι ποθοῦσι τὸν χωρισμόν. (Χειροκροτήματα καὶ γέλωτες).

§287ΛΑΜΠΡΟΣ Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ δικαιολογήσω καὶ ἐγὼ τὴν ψῆφόν μου. Δὲν παρῆλθεν ἔτος, κύριε Πρόεδρε, ἀφ’ ὅτου ἡ Βουλὴ ἐψήφισε τὸν χωρισμὸν τοῦ Πειραιῶς, καὶ ἔκαμε τὸν Πειραιᾶ ἀνεξάρτητον ἐπαρχίαν· προέβη δὲ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ χωρισμοῦ συνεπείᾳ πανδήμων συλλαλητηρίων τοῦ Πειραϊκοῦ λαοῦ. Κατὰ τὸ μεσολαβῆσαν διάστημα μέχρι σήμερον δὲν ἔλαβε χώραν γεγονός τι, τὸ ὁποῖον νὰ μὲ πείσῃ, ὅτι ὁ Πειραϊκὸς λαὸς μετέβαλε γνώμην. Διὰ τοῦτο, εὐλαβούμενος τὴν γνώμην τῶν πρώην συμπολιτῶν μου Πειραιέων, οἱ ὁποῖοι εἶχον πάντοτε τὴν καλωσύνην νὰ τιμῶσι διὰ τῆς ψήφου των καὶ τὴν οἰκογένειάν μου καὶ ἐμὲ, δηλῶ ὅτι θὰ καταψηφίσω τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου.

§288ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσι 15, ζητοῦντες νὰ γείνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως;

§289ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§290Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις. Ὑπὲρ πάντας τοὺς προλαλήσαντας, κύριε Πρόεδρε, ἔχομεν δικαίωμα ἡμεῖς οἱ ἐξ Ὕδρας καταγόμενοι Βουλευταὶ νὰ ὁμιλήσωμεν καὶ νὰ συνηγορήσωμεν ὑπὲρ τοῦ Πειραιῶς, διότι ὑπὲρ τοὺς 10,000 Ὑδραῖοι κατοικοῦσι τὸν Πειραιᾶ (θόρυβος)... Ἐὰν δὲν γείνῃ ἡσυχία, θὰ προβῶ εἰς τὸ διάβημα, εἰς τὸ ὁποῖον προέβη ὁ κύριος Στάης (γέλωτες). Λέγω λοιπόν, ὅτι ὑπὲρ πάντας τοὺς προλαλήσαντας ἔχομεν τὸ δικαίωμα ἡμεῖς νὰ ἐνδιαφερώμεθα ὑπὲρ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν ἐν Πειραιεῖ. Ἐπειδὴ δὲ φρονοῦμεν, ὅτι ὁ χωρισμὸς τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας τοῦ Πειραιῶς ὠφέλησε τὴν πόλιν τοῦ Πειραιῶς, καὶ τὴν ὠφέλησε πολλαχῶς καὶ πολυτρόπως, διότι ἀπέστειλεν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Πειραιῶς γνωρίζουσι, καὶ τὰς κοινωνικὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας ζῇ ὁ Πειραιεὺς, ἀντιλαμβάνονται, καὶ τὰς βιομηχανικὰς ἐργασίας, διὰ τῶν ὁποίων προήχθη ὁ Πειραιεὺς, κατέχουσι, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ παρακληθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀπαλείψῃ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἀφοῦ καὶ οἱ αὐτοὶ οἱ Βουλευταὶ τῆς Ἀττικῆς πάντες συναινοῦσιν, ἐκτὸς τοῦ κυρίου Ἀγγελοπούλου ἴσως. Προτείνω λοιπὸν ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ ἄρθρον 2 χάριν τοῦ συμφέροντος τῆς πόλεως τοῦ Πειραιῶς, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἐνδιαφέρεται τόσον καὶ ὁ σεβαστὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§291Π. ΚΗΡΥΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θέλω καὶ ἐγὼ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφον μου, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μὲ ἀκούσῃ. Ἐγὼ ἴσως εἶμαι εἴπερ τις καὶ ἄλλος ἁρμόδιος νὰ κρίνω περὶ τοῦ ζητήματος, δι’ ὃ συζητοῦμεν, διότι ἐγὼ ἤμην καὶ διευθυντὴς τῆς πρώτης καθημερινῆς ἐφημερίδος ἐν Πειραιεῖ, — τὸ ὁποῖον γνωρίζει καὶ ὁ κ. Στάης καὶ πολλοὶ ἄλλοι. — Ἐγὼ ἔγραψα πολλάκις ἀκριβῶς ὑπὲρ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ ὑπάρξῃ ὁ Πειραιεὺς αὐθυπόστατος ἐπαρχία, διότι ἔχει ἴδια συμφέροντα, καὶ λιμενικὰ ἔργα καὶ ὅλας τὰς περιστάσεις, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων, ἰδίως δὲ διὰ τὸ ζήτημα τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία εἰσπράττει τόσα χρήματα, καὶ ἔχει ἀνάγκην ὑδρεύσεως καὶ ἄλλας ἀνάγκας, διὰ τὴν θεραπείαν τῶν ὁποίων δὲν θὰ συνεφώνουν οἱ Ἀθηναῖοι Βουλευταί. Ὥστε εἶναι διάφορα τὰ συμφέροντα τῆς μιᾶς ἐπαρχίας πρὸς τὰ τῆς ἄλλης. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν ἐξεταζόμενον τὸ νομοσχέδιον, εἶναι ἀντίθετον πρὸς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, καὶ ἐλύθη τὸ ζήτημα τοῦτο ὡς πρὸς τὸν Βάλτον καὶ Καρβασαρᾶν. Πρέπει λοιπὸν νὰ λυθῇ καὶ διὰ τὸν Πειραιᾶ, καὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ὁ ὑδροκέφαλος αὐτὸς τῶν Ἀθηνῶν καὶ νὰ μὴ συσσωρεύωνται τόσοι ἐκλογεῖς ἐν Ἀττικῇ. Δι’ ὅλα ταῦτα νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετὰ δεδικαιολογημένη ἡ ψῆφός μου ὑπὲρ τοῦ χωρισμοῦ τοῦ Πειραιῶς ἀπὸ τῆς Ἀττικῆς, δηλαδὴ ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τοῦ ὑφισταμένου καθεστῶτος.

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει, λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Θ. Ρίτσου καὶ Μιλτ. Ἀννίνου Καβαλλιεράτου, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§293ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 141. Ἐκ τούτων 87 εἶπον Ναὶ, 55 εἶπον Ὄχι, καὶ 2 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως τὸ ἄρθρον 2 ἐγένετο δεκτόν. Ἔχομεν καὶ τρίτον ἄρθρον (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 3. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ παρόντος νόμου ἄρξεται μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἐνεστώσης ΙΖʹ Βουλευτικῆς Περιόδου.»

§294ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Τοῦτο εἶναι ἀντίθετον πρὸς τὴν ἐκπεφρασμένην γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἀμέσως θὰ ἄρξηται ἡ ἐφαρμογή, μετὰ τὴν κύρωσιν τοῦ νόμου.

§295ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον.

§297ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δὲν μετέσχον τῆς συζητήσεως, διότι ἐπείσθην, ὅτι ἤθελον ὁμιλήσει εἰς ὦτα μὴ ἀκουόντων μετὰ τὴν ἀπόρριψιν τῆς προτάσεως περὶ παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπὴν, τὴν ὁποίαν ὁμοφώνως ἡ Βουλὴ ἀπέρριψε. Κρίνω ὅμως, ὅτι νῦν πρέπει νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, ὅτι ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ Βουλὴ ἐξῆλθεν ἠλαττωμένη εἰς τὴν ὑπόληψιν τοῦ κοινοῦ...

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδική σας γνώμη.

§299ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Μάλιστα, εἶναι ἰδική μου γνώμη. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, ἐὰν θέλωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτό, γινόμενον νόμος, νὰ μὴ φέρῃ μέγα κακόν, —διότι κακὸν θὰ φέρῃ, ἐὰν ἐφαρμοσθῇ, ὡς ἔχει, — τότε πρέπει ν’ ἀφῶμεν αὐτὸ ἐπί τινας ἡμέρας, ἵνα μελετηθῇ καλλίτερον. Φρονῶ ἐπίσης, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ εἶπεν ὅτι θέλει νὰ καλλιεργηθῇ ἡ ἰδέα περὶ εὐρύνσεως τῆς περιφερείας, καὶ ἀφοῦ τοῦτο εἶναι θέμα μελετηθὲν ἤδη πολλάκις καὶ νομοθετηθὲν, πρέπει νὰ διατυπώσῃ, ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, καὶ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον περὶ εὐρύνσεως τῆς περιφερείας, ὅπως παύσῃ καὶ τὸ κακὸν τῆς ἀνωμαλίας τῆς κατ’ ἐκλογικὰς περιφερείας διαιρέσεως τῆς Ἑλλάδος, ἣν ἔχομεν σήμερον. Φρονῶ, ὅτι ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ φέρῃ νέαν διαίρεσιν εἰς περιφερείας ἐκλογικὰς, διαίρεσιν λογικὴν καὶ ἀνάλογον, καὶ νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ συζήτησις καὶ ψήφισις αὐτῆς, ἀπέναντι τῶν ἄλλων εἰσηγμένων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα οὔτε σπουδῆς εἶναι ἄξια, ἴσως δὲ οὔτε προσοχῆς, ἐνῷ αὐτὸ εἶναι ἐκ τῶν κυριωτέρων καὶ δυναμένων νὰ φέρωσιν εὐάρεστα ἀποτελέσματα καὶ σωτήρια εἰς τὴν καθ’ ὅλου διοίκησιν τῆς χώρας.

§300Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὰ ἀνήκουσιν εἰς ἄρθρον ἐφημερίδος, οὐχὶ δὲ νὰ λέγωνται πρὸς τὴν Βουλὴν, ἄρτι ἀποφασίσασαν.

§301ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐνόμισα ὅτι εἴχετε ὁμιλήσει σπουδαιότερον, ὅτε πρὸ ὀλίγου ὑπέσχεσθε τὴν ὑποβολὴν τοιούτου νομοσχεδίου. Ἂν ἠπατήθην, δὲν πταίω.

§302Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῆτε οὕτω (θόρυβος).

§303ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ (πρὸς τὸν κ. Ποταμιᾶνον). Σπουδαίως δὲν ὡμίλησες ποτὲ σύ! (θόρυβος).

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ βουλευτὴς Γορτυνίας κ. Ἀλεξάκης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου ͵ΒϠΜΒʹ τῆς 22 Μαΐου 1903 περὶ ταμείων καὶ ὑποταμείων». Ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Λέκας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ ͵ΒΨΞΗʹ νόμου τῆς 30 Μαΐου 1900 περὶ ταχυδρομικῆς, τηλεγραφικῆς καὶ τηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας». Ἀμφότεραι αἱ τροπολογίαι αὗται θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, ἵνα ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν σχετικῶν νομοσχεδίων. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 213 καὶ 214).

§305Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω πληροφορίας σχετικὰς πρὸς ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Λεβαδείας κ. Μπουφίδου ἐπὶ τοῦ ταχυδρομικοῦ νομοσχεδίου. Εἶναι διάφοροι πίνακες.

§306Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Νὰ τυπωθῶσι, παρακαλῶ.

§307ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 215). Αὔριον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ συνεδρίασις ἕνεκα τῆς μεγάλης ἑορτῆς.

§308Κ. ΖΩΤΟΣ. Σήμερον δηλαδή.

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἡμερησία διάταξις τῆς μεθαύριον θὰ ἦναι ἡ αὐτή, ἀρχίζουσα ἀπὸ τοῦ ἀριθμοῦ 2 τῆς σημερινῆς. Δέχεται ἡ Βουλή;

§310ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§311ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 3 καὶ 20′ μ. μ. τῆς ἐπιούσης).