1904.05.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 3

τῆς 8 Μαΐου 1904.

(Σάββατον).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ν. Χατζίσκου).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 11 π. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ παρευρίσκωνται εἰς τὰς συνεδριάσεις ἐνωρίτερον. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Γραμματεῖς, ἐὰν ἐννοῶσι νὰ ἐκπληρῶσι τὰ καθήκοντά των, νὰ προσέρχωνται εἰς τὸ Προεδρεῖον. Οἱ πρόεδροι τῶν ἐν Ἀθήναις συντεχνιῶν δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὴν Βουλὴν συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν δημοτικῶν νομοσχεδίων χάριν τοῦ ἐξωραϊσμοῦ τῆς πόλεως. Οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων Γλιάτα καὶ Μπάστα τοῦ δήμου Ἄριος παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ πίστωσιν πρὸς ἀποξήρανσιν τοῦ ἕλους Ἁγίου Φλώρου, προσέτι δὲ νὰ συστηθῇ ταχυδρομικὸν γραφεῖον ἐν Μπάστᾳ. Οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων Ἀνεμοδουρίου, Γαρδικίου καὶ Ρουτσίου τοῦ δήμου Φαλαισίας τῆς Μεγαλοπόλεως ζητοῦσι νὰ συσταθῇ αὐτόθι ταχυδρομικὸν γραφεῖον. Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Βαρθολομιοῦ τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας ζητοῦσι νὰ ληφθῇ πρόνοια ὑπὲρ αὐτῶν διὰ τὴν καταστροφὴν, τὴν ὁποίαν χάλαζα ἐπήνεγκεν εἰς τὰς ἀμπέλους των πρὸ ἡμερῶν. Ἡ Ἑταιρεία «ὁ Ἑλληνισμὸς» δι’ ὑπομνήματός της ἐξορκίζει τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους, ὅπως, παραλείπουσα πᾶσαν ἄλλην σκέψιν, φροντίσῃ ἐνδελεχῶς καὶ ἀπαραιτήτως διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν τῆς χώρας.

§2Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀναγνωρισθῇ, κύριε Πρόεδρε.

§3Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ.

§4Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Νὰ μὴ ἀναγνωσθῇ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατί;

§6Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Διότι ἡ Βουλὴ ἐπελάβετο ἤδη τῆς συζητήσεως τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην λοιπὸν ὑποδείξεων, διότι τὸ μονοπώλιον τοῦ πατριωτισμοῦ δὲν τὸ ἔχει ἡ Ἑταιρεία «ὁ Ἑλληνισμὸς».

§7Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ οὔτε καὶ ἡ Βουλή.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωρίζετε, ὅτι πᾶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀναφέρηται εἰς τὴν Βουλὴν, πρωτίστως δὲ οἱ Σύλλογοι, τῶν ὁποίων ὁ σκοπὸς εἶναι ἐθνικός. Ἐὰν ἡ Ἑταιρεία «ὁ Ἑλληνισμὸς» ὑπέβαλε μίαν ἀναφορὰν, δὲν ἔπρεπε τοῦτο νὰ κινήσῃ τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ἀφοῦ δὲ ζητεῖται ὑπὸ πολλῶν Βουλευτῶν ἡ ἀνάγνωσις, βεβαίως θὰ ἀναγνωσθῇ.

§9Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδημοσιεύθη καὶ τὴν ἀνεγνώσαμεν.

§10Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖτε νὰ ἀναγνωσθῇ;

§12ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§13Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ, κύριε Πρόεδρε.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ταράττησθε. Ἐγὼ ἀνεκοίνωσα περίληψιν τῆς ἀναφορᾶς, συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμόν. Τινὲς ἐξέφρασαν τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἀναγνωσθῇ ὁλόκληρος ἡ ἀναφορά, ἕτεροι ὄχι. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ θυμώνητε. Δὲν ἀναγινώσκεται. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔχει τὸν λόγον ὁ κύριος Ἀναστασόπουλος.

§15Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔλαβον, κύριε Πρόεδρε, ἔγγραφον τῆς ἐπιτροπῆς τῆς διοικούσης τὰ τῆς κοινότητος τῆς Βαμβακοῦς. Ἡ Βαμβακοῦ εἶναι κωμόπολις τοῦ δήμου Οἰνοῦντος, τῆς γενέτειράς μου ἐπαρχίας Λακεδαίμονος. Τονίζω τὸ ὄνομα τῆς κωμοπόλεως, διότι ἡ διαχείρισις τῶν κοινωτικῶν πραγμάτων τῆς Βαμβακοῦς ἐγένετο τοιαύτη, ὥστε νὰ προκληθῇ ἡ προσοχὴ καὶ ὁ ἔπαινος τοῦ Τύπου. Διότι ὑπὸ τῆς κοινοτικῆς ἐκεῖ ἐπιτροπῆς ἐλύθησαν ἀθορύβως τὰ ζητήματα ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ τῶν Ταμιευτηρίων, τῆς Ἐκπαιδεύσεως, τῆς Θρησκείας, τῆς Δικαιοσύνης, τῆς ἐμφυτεύσεως δασῶν, κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἡ Βαμβακοῦ νὰ κατασταθῇ πολιτεία μικρὰ, ἐκ τῆς ὁποίας δέον νὰ λάβῃ διδάγματα ἡ ἐν γένει Πολιτεία. Δὲν λειτουργεῖ Πταισματοδικεῖον ἐκεῖ, δὲν ὑπάρχει Εἰρηνοδικεῖον, διότι ὅλα τὰ σχετικὰ ζητήματα λύει διὰ τρόπου συμβιβαστικοῦ ἡ διοικοῦσα ἐπιτροπή. Δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι ὁ τελευταῖος ἀπολογισμὸς τῆς ἐπιτροπῆς ἐμπνέει τὸ αἴσθημα τοῦ θαυμασμοῦ διὰ τὰ συντελεσθέντα καὶ συντελούμενα ἐν Βαμβακοῦ παντοῖα κοινωνικὰ καὶ κοινοτικὰ ἔργα. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει περὶ τούτων ἐκθέσεις τοῦ νομάρχου. Τοιαύτη δὲ εἶναι ἡ πρόνοια περὶ τῶν πραγμάτων καὶ ἡ ἀντίληψις τῆς ἀποστολῆς της, ὥστε λαμβάνει τὸ θάρρος ἡ ἐπιτροπὴ δι’ ἐμοῦ, ἵνα ὑποβάλῃ ἐπερώτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ἐν τῇ Βαμβακοῦ ᾠκοδομήθη πρὸ δύο ἐτῶν σχολεῖον δημοτικόν, πρὶν ἢ ὅμως παραδοθῇ τοῦτο κατέστη ἑτοιμόρροπον καὶ ἑπομένως ἄχρηστον. Συνετάχθη νέος προϋπολογισμός, καὶ ὑπεδείχθη νέον οἰκόπεδον καταλληλότερον πρὸς ἀνέγερσιν τοῦ νέου κτιρίου. Ἀλλὰ παρῆλθε διετία, καὶ δὲν ἐδόθη ἀκόμη εὐπρεπὴς στέγη εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ δὲν ἐδόθη, διότι δὲν ὑπάρχει Ἐποπτικὸν Συμβούλιον ἀπὸ διετίας ἐν τῷ νομῷ Λακεδαίμονος. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀναφέρεται περὶ τούτου, καὶ καταγγέλλει τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Σπάρτης, τὸ ὁποῖον ἀπὸ διετίας δὲν συνέρχεται, ἵνα ἐκλέξῃ τὰ κατάλληλα πρόσωπα, ὅπως συγκροτηθῇ κατὰ νόμον τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον. Δὲν ὑπάρχει στέγη διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἐν Βαμβακοῦ, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει καὶ ἐκπαίδευσις λειτουργοῦσα κατὰ τὸν νόμον καθ’ ὅλον τὸν νομόν, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει Ἐποπτικὸν Συμβούλιον. Ὅπου δὲ δὲν ὑπάρχει Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, δὲν δύναται νὰ γείνῃ οὔτε μετακίνησις προσώπων, οὔτε ἀπόλυσις τῶν ἀνικάνων, οὔτε ὁ διορισμὸς τῶν ἱκανῶν, οὔτε σκιὰ ἐλέγχου καὶ φόβου τῶν διδασκόντων ὑπάρχει. Ὅλα δὲ τὰ ἐλαττώματα ταῦτα προέρχονται ἐκ τῆς ἐλλείψεως Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, καὶ αὕτη ἐκ τῆς παραδόξου τακτικῆς τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Σπάρτης. Ἐπερωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἂν ἔχουσι ταῦτα περιέλθει εἰς γνῶσίν του, καὶ ἂν ἐγένετό τις ἐνέργεια· ἐὰν δὲ δὲν ἐγένετο, παρακαλῶ νὰ προκληθῇ ἡ δέουσα ἐνέργεια διὰ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς. Τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια ὑπάγονται καὶ ταῦτα εἰς τὴν δικαιοδοσίαν καὶ τὴν ἐποπτείαν τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, καὶ ὅταν ἓν Δημοτικὸν Συμβούλιον δὲν ἐκπληροῖ τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀνατεθειμένα αὐτῷ καθήκοντα, ὑπάρχει περίπτωσις κατ’ αὐτοῦ πειθαρχικῶν ποινῶν, ὑπάρχει περίπτωσις ἀπολύσεως τῶν μὴ ἐκπληρούντων τὰ καθήκοντα ταῦτα — καὶ καθήκοντα κυρίως πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν, καθήκοντα πρωτεύοντα — δημοτικῶν συμβούλων. Ἐπερωτῶ ἑπομένως τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ συνιστῶν αὐτῷ τὰ καταγγελλόμενα ὑπὸ τῆς κοινοτικῆς ἐπιτροπῆς τῆς Βαμβακοῦς τῆς Λακεδαίμονος, παρακαλῶ νὰ καταβληθῇ σύντονος ἐνέργεια, ὅπως λειτουργήσῃ τὸ ἐπὶ διετίαν ἤδη μὴ λειτουργοῦν Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, καὶ ἑπομένως λειτουργήσῃ ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις ἐν Λακεδαίμονι.

§16ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δυστυχῶς εἶναι ἀκριβές, ὅτι ἀπὸ διετίας περίπου δὲν λειτουργεῖ ἐν τῷ νομῷ Λακεδαίμονος Ἐποπτικὸν Συμβούλιον. Τὸ ἄτοπον τοῦτο καὶ ἀλλαχοῦ λαμβάνει χώραν ἕνεκεν ἀτελείας τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§17Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Διατὶ ἀτέλεια; Ἡ ὑπάρχουσα διοικητικὴ ἀρχὴ τί κάμνει;

§18ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἕκαστον Ἐποπτικὸν Συμβούλιον ἀπαρτίζεται ἐκ πέντε μελῶν, ὧν τὰ δύο διορίζει ὁ νομάρχης προτάσει τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Ἀλλ’ ἔν τισι νομοῖς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια δὲν προβαίνουσιν εἰς τὴν πρότασιν ταύτην ἕνεκα γνωστῶν λόγων, καὶ οὕτω δὲν καταρτίζονται Ἐποπτικὰ Συμβούλια, παύει δὲ τότε πᾶσα λειτουργία τοῦ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν τοῖς νομοῖς ἐκείνοις. Μεταξὺ τῶν ὑποβληθέντων ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων ὑπάρχει νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται καὶ τοῦ ἀτόπου τούτου ἡ διόρθωσις.

§19ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Αὐτὰ τὰ νομοσχέδια πρέπει νὰ ἀναγραφῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διὰ νὰ συζητηθῶσι.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀναγεγραμμένα.

§21Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Εἶναι ἀναγεγραμμένα εἰς τὸ τέλος τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φέρετε πρότασιν νὰ προταχθῶσι.

§23Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τοῦ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπιβάλλεται εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἡ ἐκλογὴ τῶν δύο ἐκ τῶν πέντε μελῶν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Φρονῶ ἄρα, ὅτι ὁ νομάρχης δύναται νὰ προκαλέσῃ τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου.

§24Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Ὀφείλει.

§25Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλει... Καὶ ὅταν μετὰ ἐπανειλημμένην πρόκλησιν τοῦ νομάρχου δὲν σπεύσῃ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον νὰ ἐκλέξῃ τὰ μέλη ταῦτα, ἐνδείκνυται, τίς ἡ ἐνέργεια ἐναντίον τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Παρακαλῶ δὲ, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, νὰ ἀνακοινώσητε ταῦτα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως διαταχθῇ ὁ νομάρχης νὰ προκαλέσῃ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον εἰς τοιαύτην ἐκ τοῦ νόμου ἐνέργειαν· ἐὰν δὲ τοῦτο ἐξακολουθήσῃ ἀπεργοῦν, νὰ προκληθῶσι κατ’ αὐτοῦ αἱ ποιναί, αἱ ἐκ τοῦ δημοτικοῦ νόμου ἐπαγόμεναι εἰς τοὺς ἀπεργοῦντας δημοτικοὺς συμβούλους, ἀλλὰ καὶ αἱ ἐπαγόμεναι ἐκ τοῦ ποινικοῦ νόμου ἐπὶ παραβάσει καθήκοντος.

§26Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι οὐχὶ ὀρθῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κατηγόρησε τοῦ νόμου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ὡς ἀτελοῦς· διότι, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως προεκάλει τὴν ἐνέργειαν τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, ἠδύνατο νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα νὰ προτείνῃ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τὰ δύο ἐκ τῶν μελῶν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου.

§27Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐπ’ ἄπειρον, κύριε Καλούτση!

§28Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Διότι, ὅπως γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἠδύναντο ἀξιόλογα οἱ ἀπεργοῦντες σύμβουλοι νὰ παυθῶσι καὶ ν’ ἀντικατασταθῶσιν ὑπὸ τῶν ἀναπληρωματικῶν συμβούλων, ἐὰν δὲ τυχὸν καὶ οὗτοι δὲν ἤθελον ἐκτελέσει τὸ καθῆκόν των, νὰ διαταχθῇ νέα ἐκλογὴ συμβούλων. Ἠδύνατο λοιπὸν νὰ τὸ προλάβῃ, καὶ δὲν πρέπει νὰ ματαιοπονήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, προκαλῶν νόμον πρὸς διόρθωσιν τοῦ ἀτόπου τούτου, διότι, ἐὰν θέλῃ νὰ λειτουργήσῃ ὁ νόμος, ὑπάρχει τρόπος νὰ λειτουργήσῃ, ἀρκεῖ νὰ διατάξῃ τὴν ἀνωτέραν διοικητικὴν ἀρχήν.

§29Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θεωρητικῶς ἔχουσι δίκαιον βεβαίως οἱ προλαλήσαντες, λέγοντες ὅτι τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὸ καθῆκόν των τοὺς δημοτικοὺς συμβούλους, καὶ ἐπὶ τέλους καὶ διὰ παύσεως, καὶ οὕτως ἐπιτύχῃ νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνωνται ὅσα δυστυχῶς ὁμοίως καὶ ἀλλαχοῦ βλέπομεν γινόμενα. Ἀλλὰ πρακτικῶς, νομίζω ὅτι ἔχουσιν ἄδικον. Οἱ νόμοι πρέπει νὰ φροντίζωσι ῥητῶς καὶ σαφῶς ν’ ἀναγράφωσι, τί δέον νὰ γίνηται, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἐκτελοῦνται τὰ ὑπ’ αὐτῶν διατασσόμενα, καὶ οὐχὶ νὰ ἀφίνωσι τὴν θεραπείαν εἰς ἄλλας Ἀρχάς. Γνωρίζομεν, τί ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει συμβαίνει· ἕν Δημοτικὸν Συμβούλιον θέλει ν’ ἀντιπράξῃ εἰς τὸν δήμαρχον, ἢ εἰς μέτρον τι, ἐνθαρρυνόμενον ἀπὸ τὴν προστασίαν ἰσχυροῦ οἱουδήποτε· τὸ Συμβούλιον τοῦτο οὐδένα φοβεῖται καὶ ἐπιμένει, διότι οὐδὲν δύναται νὰ γείνῃ ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τοῦ προστάτου αὐτοῦ. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν εὑρισκόμεθα σήμερον ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ χάους, ὅπερ ἐγέννησεν εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἡ ἀτελὴς διάταξις τοῦ νόμου, ἀφήσαντος εἰς τὴν προϊσταμένην διοικητικὴν Ἀρχὴν τὴν θεραπείαν, ἐνῷ ἔπρεπε ῥητῶς νὰ διατάσσῃ, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν συνέρχεται τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἵνα ὑποδείξῃ τὰ πρόσωπα τὰ κατὰ τὸν νόμον ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ὑποδεικνυόμενα διὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, πρέπει νὰ γίνηται τοῦτο ἢ ἐκεῖνο. Πρέπει νὰ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι τοῦτο εἶναι κενὸν, ὅπερ ὁ νόμος δὲν ἔπρεπε ν’ ἀφήσῃ, διότι εἶναι ἀδύνατον ὑπὸ τὰ κρατοῦντα ἤθη νὰ εὕρωμεν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις νὰ μετέλθῃ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος τῷ ἐπιτρέπει ἐναντίον τῶν δημοτικῶν συμβούλων, τῶν ὑπὸ τὴν προστασίαν ἰσχυρῶν του φίλων δυστροπούντων.

§30Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Αἱ παραστάσεις τῶν συμπολιτῶν μου τοῦ δήμου Ἄριος, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς ἀναφορᾶς των ζητοῦσι τὴν ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν καὶ τελμάτων, εἶναι δίκαιαι. Ἐὰν μὴ ἐπέλθῃ ἡ ἀποξήρανσις τῶν ἑλῶν Ἁγίου Φλώρου καὶ τῆς Μακαρίας πεδιάδος, θὰ καταστραφῶσι τὰ κατασκευασθέντα ἔργα, καὶ αἱ δαπάναι, αἵτινες ἐγένοντο δι’ αὐτὰ, θὰ ἀποβῶσιν εἰς μάτην. Οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου Ἄριος ἦσαν οἱ εὐσταλέστατοι καὶ ὑγιέστατοι ἄνθρωποι τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἀπό τινων ἐτῶν, ἕνεκα τῶν ἑλῶν καὶ τελμάτων, ἀνεπτύχθησαν ἑλώδεις πυρετοί, καὶ οἱ περίοικοι κατέστησαν δυστυχεῖς, κατὰ μῆνα δ’ ἀποθνήσκουσι πλέον τῶν 30. Ἐπῆλθε δὲ καὶ ἀνάπτυξις τῆς ἐπαράτου νόσου φθίσεως, διότι οἱ ἄνθρωποι ἀναγκάζονται νὰ ὑδρεύωνται ἀπὸ τοὺς παραρρέοντας ποταμοὺς, ὧν τὸ ὕδωρ εἶναι μεμολυσμένον, καὶ πολλοὶ προσεβλήθησαν ὑπὸ φθίσεως. Διὰ τοῦτο δίκαιον εἶναι καὶ ἀπαραίτητον ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ σύντονα μέτρα περὶ ταχείας ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν αὐτῶν, διότι δὲν πρόκειται περὶ πραγμάτων μόνον, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς ὑπάρξεως τῶν ἀνθρώπων, ὑπὲρ ὧν ἔχει καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ μεριμνήσῃ ταχέως. Διὰ τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν τούτων θὰ ἐπέλθῃ καὶ εἰς τὸ Δημόσιον καὶ εἰς τοὺς κατοίκους ὑλικὴ ὠφέλεια, διότι χιλιάδες στρέμματα γῆς θὰ παραδοθῶσιν εἰς τὴν καλλιέργειαν, καὶ θὰ παύσωσι τὰ δεινὰ, τὰ ὁποῖα μαστίζουσι τὸν λαὸν ἐκεῖνον ἕνεκα τῆς νόσου. Ὑπάρχει νόμος, ὁ ὁποῖος ὁρίζει τὴν συνομολόγησιν δανείου πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν τούτων καὶ διοχέτευσιν ὑγιεινῶν ὑδάτων εἰς τὸν δῆμον Ἄριος. Εὔκολον εἶναι κατ’ ἀκολουθίαν νὰ σπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν συνομολόγησιν τοιούτου δανείου πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν τῆς Μεσσηνίας. Ἐὰν ἐπιτευχθῇ ἡ ἀποξήρανσις τῶν ἑλῶν, θὰ σωθῇ ἡ Μεσσηνία καὶ θ’ ἀποφύγῃ τὰς ἀσθενείας τὰς δεινὰς, αἱ ὁποῖαι μαστίζουσι τὸν τόπον ἐκεῖνον, καὶ ἀπειλοῦσιν ἅπασαν τὴν Μεσσηνίαν. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μεριμνήσῃ, συμφώνως τῇ ἀναφορᾷ τῶν κατοίκων Μπάστα, περὶ συστάσεως ταχυδρομείου ἐν τῷ χωρίῳ ἐκείνῳ, παρ’ ᾧ ὑπάρχει καὶ σιδηροδρομικὸς σταθμὸς, διευκολύνων τὴν σύστασιν ταχυδρομείου, τοῦ ὁποίου ἀπόλυτον ἀνάγκην ἔχουσι τὰ τέσσαρα μεγάλα χωρία, τὰ ἀναφερόμενα ἐν τῇ ἀναφορᾷ.

§31Α. ΖΕΡΒΑΣ. Τὴν αἴτησιν, κύριε Πρόεδρε, τῶν συμπολιτῶν μου τῆς κοινότητος Ἀνεμοδουρίου καὶ λοιπῶν τοῦ δήμου Φαλαισίας, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦσι τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ τὴν ἵδρυσιν ἐκεῖ ἑνὸς μικροῦ ταχυδρομείου, εὑρίσκω πολὺ δικαίαν, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον δὲν πρόκειται ἀπολύτως νὰ γείνῃ καμμία δαπάνη τοῦ Δημοσίου, διότι, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ὑποστῇ τὸ Δημόσιον δαπάνην, βεβαίως δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον καὶ δὲν θὰ συνηγόρουν περὶ τούτου. Πρόκειται μόνον, ἐπειδὴ ἐκεῖ ὑπάρχει σταθμὸς σιδηροδρομικὸς, νὰ διαταχθῇ ἁπλῶς ἡ τοποθέτησις ἑνὸς γραμματοκιβωτίου, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπιβλέπῃ ὁ σταθμάρχης. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ διατάξῃ τὰ δέοντα. Παρακαλῶ ἐπίσης τὸν αὐτὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου περὶ τοῦ ἑξῆς: Τὴν 21 Μαΐου τελεῖται ἐν Μεγαλοπόλει μεγάλη ἐτησία πανήγυρις, προκειμένου δὲ νὰ μεταβῶσιν ἐκεῖ πολλοὶ τῶν ἐν Ἀθήναις εὑρισκομένων Μεγαλοπολιτῶν, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐνεργήσῃ, ὅπως ἡ Ἑταιρεία τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου διαθέσῃ μίαν ἁμαξοστοιχίαν κατὰ τρόπον δυνάμενον νὰ διευκολύνῃ τὴν μετάβασιν καὶ τὴν ἐπάνοδον.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Α. Βιτάλης ἔχει τὸν λόγον.

§33Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Τὸν λόγον ἐζήτησα, κύριε Πρόεδρε, διὰ τὰ μεταλλεῖα τοῦ Κράτους. Καὶ ἄλλοτε περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἀπησχόλησα τὴν Βουλὴν, καὶ σήμερον, τῇ αἰτήσει πολλῶν συμπολιτῶν μου, ἐπαναφέρω πάλιν τὸ αὐτὸ ζήτημα. Εὐτυχῶς πληροφοροῦμαι, ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν κατηρτίσθη νομοσχέδιον περὶ μεταλλείων, ἐπειδὴ ὅμως μέχρι σήμερον δὲν ὑπεβλήθη, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὸν σεβαστὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐὰν εὐαρεστῆται, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, τί σκέπτεται περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου νὰ πράξῃ. Θὰ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἢ οὔ;

§34Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§35Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω πολὺ νὰ σπεύσητε εἰς τὴν ὑποβολὴν, διότι δὲν ὑπολείπονται παρὰ ὀλίγαι ἡμέραι ἐργασίας, κατόπιν τῆς προθυμίας, ἣν δεικνύομεν.

§36Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν ἐπερώτησιν θέλω ὑποβάλει πρὸς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν. Πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ἐγένοντο προβιβασμοὶ ναυτῶν εἰς διαφόρους βαθμοὺς, ἠγέρθησαν δὲ παράπονα, ὅτι οἱ προβιβασθέντες ἐλήφθησαν πάντες ἐκ τῆς τάξεως τῶν κληρωτῶν, ἐνῷ ἐν τῷ Ναυτικῷ ὑπηρετοῦσιν ἀπὸ πολλοῦ χρόνου ναυτόπαιδες τῆς Σχολῆς τῶν ναυτοπαίδων, καὶ ἄλλοι μὲν ἐξ αὐτῶν ὑπηρετοῦσιν ἀπὸ τεσσάρων ἤδη ἐτῶν, ἄλλοι δὲ ἀπὸ 8 ἐτῶν, ἐδικαιοῦντο δὲ πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ προβιβασθῶσιν οἱ ἐθελονταὶ οὗτοι, οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν τῇ Σχολῇ τῶν ναυτοπαίδων, ἀλλὰ παραδόξως προὐβιβάσθησαν ἀντ’ αὐτῶν κληρωτοί. Νομίζω, ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἔχῃ συνεπείας, διότι διασαλεύεται ἡ πειθαρχία· διασαλεύεται δὲ ἡ πειθαρχία, ὅταν ὁ χθεσινὸς κληρωτὸς, ὁ ὁποῖος ἔχει ὑπηρεσίαν ἑνὸς ἔτους, προάγηται καὶ τίθεται εἰς τὸ δεξιὸν τῶν ὑπηρετούντων ἐν τῷ Ναυτικῷ ἀπὸ τεσσάρων ἢ ὀκτὼ ἤδη ἐτῶν. Ἤθελον λοιπὸν παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν τοῦτο πράγματι ἐγένετο, καὶ διὰ ποῖον λόγον ἐγένετο, καὶ ἂν ἦναι δυνατὸν, νὰ ἐπέλθῃ θεραπεία αὐτοῦ.

§37ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐὰν τὰ πράγματα εἶχον ὡς ἀνέφερεν ὁ ἐξ Ἀττικῆς κ. συνάδελφος, βεβαίως θὰ εἶχε δίκαιον· τὸν διαβεβαιῶ ὅμως, ὅτι τὰ πράγματα ἔχουσιν ἐντελῶς διαφόρως.

§38Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐντελῶς διαφόρως ἐὰν δὲν εἶχον, ὁ κ. συνάδελφος δὲν θὰ εἶχε δίκαιον.

§39ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καίτοι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς ἔχει ἀπόλυτον, ἐγὼ ἀπεξεδύθην τούτου, καὶ ἐνήργησα τοὺς προβιβασμοὺς κατὰ σειρὰν ἀρχαιότητος, οὐδένα δὲ ἠδίκησα ἢ ἔθεσα ἐκ τοῦ δεξιοῦ εἰς τὸ ἀριστερὸν, καὶ οὐδενὸς τὸ δικαίωμα κατεπάτησα. Οὐδεὶς νόμος ὑπάρχει προστατεύων τοὺς ἐξερχομένους τῆς Σχολῆς τῶν ναυτοπαίδων. Ὁμολογουμένως περὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον, καὶ διὰ τοῦτο σκέπτομαι μετὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν νὰ ζητήσωμεν παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν μεταβολὴν τοῦ ὑπάρχοντος νόμου περὶ ναυτοπαίδων, ὅπως ἐκ τούτων εἰς τὸ μέλλον ἔχωμεν καλοὺς ὑπαξιωματικούς.

§40Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἤθελον νὰ ὑπενθυμίσω μίαν ἐπερώτησίν μου περὶ τῆς μεταθέσεως τῆς ἕδρας τοῦ Εἰρηνοδικείου Νωνάκριδος. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὑπεβλήθη ἀναφορὰ περὶ τούτου, καὶ ἐγένετο ἐνέργεια ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου, ὅπως γνωμοδοτήσῃ τὸ Δικαστήριον, καὶ ὅτι παραστάσεις ἐγένοντο πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα, ὁ ὁποῖος, φαίνεται, ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν μετάθεσιν τῆς ἕδρας τοῦ Εἰρηνοδικείου, καὶ εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἄλλως, διότι ἔχει ἐντολὴν καὶ διαταγὴν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου. Ἐγὼ δὲν ἔκαμα παραστάσεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἴσως ἄλλοι ἔκαμον τοιαύτας, ἃς βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει ἐξετάσει, καὶ ἐλπίζω, ὅτι θὰ πεισθῇ περὶ τοῦ ἀδικήματος, διότι ἡ μετάθεσις τῆς ἕδρας τοῦ Εἰρηνοδικείου Νωνάκριδος εἶναι τὸ αὐτὸ, ὡς νὰ μεταφερθῇ ἡ ἕδρα τοῦ Πρωτοδικείου Ἀθηνῶν εἰς τὸ χωρίον Κακοσάλεσι. Τοιαύτη εἶναι ἡ διαφορὰ τῆς τοποθεσίας, ὅπου ὑπάρχει τὸ Εἰρηνοδικεῖον, ἐν Ἀκράτᾳ, πρὸς τὴν θέσιν Βελλίνη, εἰς ἣν θέλουσι νὰ τὸ μεταθέσωσι. Δὲν πιστεύω δὲ ποτὲ, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θὰ προβῇ εἰς τοιαύτην πρᾶξιν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διατάξῃ ἕνα δικαστικὸν ὑπάλληλον ἢ τὸν Εἰσαγγελέα νὰ μεταβῇ εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ἵνα ἀντιληφθῇ ἰδίοις ὄμμασι, διότι πιθανὸν νὰ παραπλανηθῇ τὸ Δικαστήριον ἐκ διαφόρων παραστάσεων καὶ νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην ἐνέργειαν. Εἶναι τόσον προφανὲς τὸ ἀδίκημα, ὥστε δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ πιστευθῇ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μετακινηθῇ ἡ ἕδρα τοῦ Εἰρηνοδικείου, ἀφοῦ οἱ κάτοικοι τῶν ὀρεινῶν δήμων μένουσιν εἰς τὴν παραλίαν καὶ δὲν μεταβαίνουσιν εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη. Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μὴ προβῇ εἰς τοιοῦτον ἀδίκημα, διότι τοῦτο δύναται νὰ δημιουργήσῃ πλεῖστα ὅσα παράπονα κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος οὐδὲν ἐνδιαφέρον ἔχει νὰ μετακινῇ ἁπλῶς καὶ ἄνευ λόγου τὰς ἕδρας τῶν διαφόρων Εἰρηνοδικείων.

§41Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τοὐναντίον ἡ μὴ μετακίνησις τοῦ Εἰρηνοδικείου Νωνάκριδος ἀκριβῶς ἀποτελεῖ ἀδίκημα, διότι τρεῖς δῆμοι τῶν Καλαβρύτων ἀπέχουσιν ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ Εἰρηνοδικείου, τοῦ ἑδρεύοντος ἐν Ἀκράτᾳ, περὶ τὰς 10 ὁλοκλήρους ὥρας. Ἀληθῶς οἱ κάτοικοι τῶν δήμων αὐτῶν τὸν χειμῶνα μένουσιν ἐν τῇ παραλίᾳ, τὸ θέρος ὅμως ἀνέρχονται εἰς τὰ βουνὰ, ἐπὶ 6 μῆνας δὲ τὸ Εἰρηνοδικεῖον μένει ἀργοῦν, καὶ δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταβάλῃ πᾶσαν μέριμναν, ἵνα μὴ ἐξακολουθῇ αὐτὸ τὸ ἀδίκημα, διότι ζημιοῦται τὸ Δημόσιον, ἐπειδὴ τὸ Εἰρηνοδικεῖον, μένον διαρκῶς ἐν τῇ παραλίᾳ, δὲν ἐργάζεται ποσῶς.

§42Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὅλως ἀνακριβῆ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καλαβρύτων συναδέλφου, ἀπέχουσι δὲ τῆς ἀληθείας, ὅσον ἀπέχει ἡ Δύσις ἀπὸ τὴν Ἀνατολήν. Ὁλόκληρος ἡ παραλία κατοικεῖται ἀπὸ δημότας τῶν ὀρεινῶν δήμων, ἀπόδειξις δ’ εἶναι οἱ Φενεᾶται, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι πολλὰ κτήματα καὶ οἱ ὁποῖοι μετὰ τῶν ἄλλων κατοίκων ἔχουσιν ὑποβάλει ἀναφορὰν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Πατρῶν, διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦσι νὰ μὴ μετακινηθῇ τὸ Εἰρηνοδικεῖον Νωνάκριδος. Ἴσως λόγοι κομματικοὶ ἐπιβάλλουσι τὴν μετακίνησιν τοῦ Εἰρηνοδικείου εἰς τὴν θέσιν Βελλίνη, ἡ ὁποία οὐδόλως διαφέρει ἀπὸ ἓν μπακάλικο. Δὲν εἶναι δ’ ἀληθὲς τὸ λεχθὲν, ὅτι οἱ κάτοικοι τῶν ὀρεινῶν δήμων μόνον ἐπὶ 6 μῆνας τὸν χειμῶνα μένουσιν εἰς τὴν παραλίαν, διότι οἱ δυνάμενοι νὰ γνωρίζωσι δύνανται νὰ βεβαιώσωσιν, ὅτι οἱ κάτοικοι οὗτοι, ἰδίως τῶν δήμων Φενεοῦ καὶ Κραθίδος, μένουσι διαρκῶς εἰς τὴν παραλίαν καθ’ ὅλον τὸ ἔτος πρὸς καλλιέργειαν τῶν κτημάτων των, καὶ μόνον ἐπὶ 15 ἡμέρας τὸ θέρος μεταβαίνουσιν εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη.

§43Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτοῦ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν μετακίνησιν τοῦ Εἰρηνοδικείου Νωνάκριδος, εἶναι ἀνακριβῆ, καὶ παρακαλῶ νὰ ζητηθῇ ἡ γνώμη τοῦ εἰρηνοδίκου, τοῦ μόνου ἁρμοδίου.

§44Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος κ. Ἀγγελόπουλος ᾐτήσατο νὰ κατατεθῇ κατάστασις τῶν γενομένων εἰσπράξεων τῶν τεσσάρων μηνῶν τοῦ ἔτους 1904 ἐκ τῶν σιτηρῶν. Καταθέτω ταύτην. Ὁ ἐκ Λακεδαίμονος βουλευτὴς κ. Φιλιώρης ᾐτήσατο νὰ κατατεθῇ κατάστασις τῶν κατὰ τὰς χρήσεις 1892–1902 βεβαιωθέντων καὶ καθυστερουμένων φόρων εἰς τὰ ταμεῖα καὶ τὰ ὑποταμεῖα τῆς Πελοποννήσου. Ἡ κατάστασις αὕτη κατατίθεται, καὶ παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ. Ὁ ἐκ Τριφυλίας ἀξιότιμος συνάδελφος κύριος Κεφαλᾶς ᾐτήσατο νὰ κατατεθῇ κατάστασις, ἐμφαίνουσα τὸ ποσὸν τοῦ ἐξαχθέντος οἴνου ἐκ τῆς ἐπαρχίας του. Ἡ κατάστασις αὕτη κατατίθεται. Ἐζήτησε προσέτι πληροφορίας, πρὸς ποῖον σκοπὸν ἐχρησιμοποιήθη ὁ ἐξαχθεὶς οἶνος. Τοῦτο, πληροφορῶ τὸν κύριον συνάδελφον, δὲν δύναται νὰ γνωρίζῃ τὸ Ὑπουργεῖον. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω μετὰ τοῦ συναδέλφου μου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως συμβάσεως συνομολογηθείσης μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἀνωνύμου Ἑταιρείας τῆς Λίμνης Κωπαΐδος». Ἡ σύμβασις αὕτη ἀφορᾷ εἰς τὴν παραχώρησιν ἑτέρων 10 χιλιάδων στρεμμάτων, πλὴν τῶν παραχωρηθέντων ἤδη 15 χιλιάδων στρεμμάτων, ὅπως δι’ αὐτῶν ἱκανοποιηθῶσι πᾶσαι αἱ ἀπαιτήσεις τῶν παροχθίων ἰδιοκτητῶν καὶ ἐκλείψωσιν αἱ ἀπαιτήσεις αἱ ὑφιστάμεναι μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ ἰδιοκτητῶν. Κατὰ τὸ ἔτος 1902 εἶχε συνομολογηθῇ τοιαύτη σύμβασις μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διὰ λόγους γνωστοὺς αὕτη δὲν ἐψηφίσθη. Σήμερον ὑποβάλλεται αὕτη μετά τινων παραλλαγῶν πρὸς ψήφισιν.

§45Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐκτὸς τῶν 15,000 στρεμμάτων παραχωροῦνται ἀκόμη 10,000 στρέμματα;

§46Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, διὰ νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἀξιούντων δικαιώματα ἰδιοκτησίας ἐπὶ γαιῶν κειμένων ἐντὸς τῆς περιοχῆς τῆς Κωπαΐδος.

§47Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πολλοὶ οὗτοι;

§48Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν παροχθίων ἰδιοκτητῶν ὑπῆρχεν ἀνάγκη 22,000 στρεμμάτων, ἀλλ’ ἔκτοτε ἤγειραν καὶ ἄλλοι ἀξιώσεις, καὶ δι’ αὐτὸ μὲ τὰς 15,000 στρεμμάτων, ἅτινα παρεχωρήθησαν τότε, καὶ μὲ τὰς 10,000 στρεμμάτων, ἅτινα θὰ παραχωρηθῶσι νῦν, εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ ἱκανοποιηθῶσιν οἱ ἰδιοκτῆται.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβληθὲν νομοσχέδιον μετὰ τῆς σχετικῆς συμβάσεως θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 4).

§50Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Χθὲς εἶχον παρακαλέσει νὰ ὑποβάλῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ πίνακα τῶν ἐμπορευμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ νέον μέτρον, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ τελωνιακοῦ δασμολογίου» εἰσήγαγε, καὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὑπάγονται εἰς τὰς μετὰ ξένων Κρατῶν συμβάσεις.

§51Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἀνοίξητε ἓν δασμολόγιον, δύνασθε νὰ εὕρητε ὅ,τι ζητεῖτε.

§52Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Συγχρόνως θὰ παρακαλέσω, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν λίμνην Κωπαΐδος, νὰ προσκομίσῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἔχῃ, τὸ ἀρχικὸν σχέδιον τοῦ μηχανικοῦ Σωβὰζ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου κυρίως στηρίζεται τὸ ζήτημα τῆς περιμέτρου· ὡσαύτως νὰ καταθέσῃ πληροφορίας, μέχρι τίνος σημείου ἐξετελέσθησαν οἱ ὅροι τῶν συμβάσεων, τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων, καὶ πῶς σήμερον λειτουργεῖ καὶ ἐπὶ ποίας ἐκτάσεως λειτουργεῖ ἡ ἑταιρεία τῆς Κωπαΐδος. Ἐὰν χρειασθῶ καὶ ἄλλας λεπτομερείας, θέλω ζητήσει ταύτας.

§53Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ σχέδιον τοῦ Σωβὰζ δὲν ὑπάρχει, ὑπάρχει ὅμως μεταγενέστερον, καταρτισθὲν ὑπὸ ἐπιτροπῆς μηχανικῶν ἐκ δέκα μελῶν ἀποτελουμένης, οὓς εἶχε διορίσει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§54Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ Νικολάου Μεταξᾶ.

§55Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα... Διὰ τοῦ σχεδίου τούτου ἐπρόκειτο νὰ σημειωθῶσι τῶν ζωνῶν τὰ φυσικὰ σημεῖα καὶ ἡ καταμετρηθεῖσα περίμετρος. Τὸ σχέδιον τοῦτο, παραδόξως ἐξαφανισθὲν ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀνεπληρώθη διὰ πιστοποιήσεως πανομοιοτύπου παρ’ ὅλων τῶν μηχανικῶν, τῶν λαβόντων μέρος πρὸς σύνταξιν τοῦ ἀπολεσθέντος, πλὴν ἑνός, τοῦ μακαρίτου μηχανικοῦ Φλέσσα. Ἐν τῷ ἀντιγράφῳ αὐτῷ ὑπάρχουσιν αἱ ὑπογραφαὶ αὐτῶν τῶν ἰδίων μηχανικῶν, διὰ τῶν ὁποίων βεβαιοῦται, ὅτι εἶναι ὅμοιον πρὸς τὸ ἀρχικὸν, οὐδεὶς δ’ ὑπάρχει ὁ δυνάμενος νὰ διαμφισβητήσῃ αὐτὸ, ἀφοῦ φέρει ὅλας τὰς ὑπογραφὰς, ἐκτὸς τῆς τοῦ ἀποθανόντος Φλέσσα. Νομίζω, ὅτι οἱ ὑπογράψαντες ἦσαν 8. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ σχέδιον τοῦ Σωβὰζ, νομίζω ὅτι καὶ τοῦτο ἐπίσης ἀπωλέσθη.

§56Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ δὲν ὑπέδειξα τὴν ἀπώλειαν ἢ μὴ τοῦ σχεδίου. Ἐκεῖνο, τοῦ ὁποίου ἔχει ἀνάγκην ἡ Βουλὴ, διὰ νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, εἶναι, νὰ ἴδῃ κατὰ πόσον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ εὐεργετηθῶσι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, εἶναι καὶ οἱ μᾶλλον δικαιούμενοι, διότι, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, συνεπείᾳ τῆς ἀπωλείας τοῦ ἐπισήμου ἀρχικοῦ σχεδίου ἡ ἔκτασις τῶν συνήθων ἐκτάκτων πλημμυρῶν, αἵτινες ἔχουσι μεγάλην σπουδαιότητα διὰ τοὺς περιοίκους πάντας, αὐτὴ ἐγένετο πολὺ ἐλαστικὴ, καὶ ἐγένετο πολὺ ἐλαστικὴ εἰς βάρος πολλῶν ἰδιοκτητῶν περιοίκων. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ ἁπάσας τὰς σχετικὰς πληροφορίας, ὡς καὶ τὸ σχέδιον τοῦ Σωβὰζ, ἐὰν ὑπάρχῃ, ἢ καὶ τὸ μεταγενέστερον, περὶ τοῦ ὁποίου προηγουμένως ἐποιήσατο λόγον ὁ ἐκ Μεσολογγίου κ. Βουλευτὴς, καὶ ἐν γένει πάσας τὰς σχετικὰς πληροφορίας, ἵνα δυνηθῶμεν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἀφοῦ ἀπεφασίσαμεν νὰ φανῶμεν εὐεργετικοὶ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, νὰ φανῶμεν τοιοῦτοι γενικῶς καὶ ἀμερολήπτως εἰς πάντας, μικροὺς καὶ μεγάλους.

§57Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐσκόπουν νὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν Κωπαϊδικῶν ἐν ἐκτάσει βραδύτερον, διότι εἶχον ἀνάγκην ἀριθμῶν τινων· ἀλλ’ ἐπειδὴ σήμερον ἀνεκινήθη τὸ ὑψίστου ἐθνικοῦ συμφέροντος τοῦτο ζήτημα, ἀναγκάζομαι νὰ ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον τὴν Βουλήν. Ἐφιστῶ σύντονον τὴν προσοχὴν αὐτῆς, καθὼς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τοῦ μεγίστου ἀδικήματος, ὅπερ διαπράττεται ἀπὸ ἐτῶν ἐναντίον τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους, ἐναντίον τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, ἐναντίον τῶν συμφερόντων τριῶν ἐπαρχιῶν, Θηβῶν, Λεβαδείας καὶ Λοκρίδος, καὶ ἐναντίον ὁμάδος ἐντίμων ἀνθρώπων, οἵτινες πολλὰ ἑκατομμύρια ἀπώλεσαν κατὰ τὴν τραγῳδίαν ταύτην. Κύριε Πρόεδρε, καταγγέλλω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ἔθνους τὸ ἄγος τὸ Κωπαϊδικόν, τὸν νέον τοῦτον Παναμᾶν. Ἡ Κωπαΐς δὲν ἀπεξηράνθη, ἡ Κωπαΐς εἶναι λίμνη, ὅπως πρὸ δισχιλίων ἐτῶν, ἐπιτρέψατέ μοι δὲ νὰ ἐκδράμω κἄπως ἐπὶ τὸ ἱστορικώτερον. Ἡ Κωπαΐς λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὰς γενομένας ἀρχαιολογικὰς ἀνακαλύψεις ἀπεδείχθη, ὅτι πρὸ πολλῶν χιλιάδων ἐτῶν, 5 ἴσως καὶ 10 χιλιάδων ἐτῶν, εἶχεν ἀποξηρανθῆ δι’ ἔργων κολοσσιαίων, Πελασγικῶν, τὰ ὁποῖα ἐκίνησαν τὸν θαυμασμὸν τῶν ἀρχαιολόγων. Ἀπὸ Ὁμήρου ὅμως φαίνεται ὅτι ἦτο λίμνη· καίτοι δὲ κατὰ τοὺς ἱστορικοὺς χρόνους ἐγένοντο ἀπόπειραί τινες πρὸς ἀποξήρανσιν αὐτῆς, εἴτε ἐπὶ τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου εἴτε κατόπιν, — καὶ ἀναφέρεται ὁ μηχανικὸς Κράτης, — ἴχνη δὲ τῆς ἐπιχειρήσεως σώζονται ἀκόμη, φρέατά τινα καὶ κατὰ τὸ Πτῷον ὄρος καὶ μεταξὺ τῆς Κωπαΐδος καὶ τῆς λίμνης Ὑλίκης, οὐχ ἧττον τὸ ἔργον ἔμεινεν ἀτελείωτον, πρὸς βλάβην βεβαίως τῶν περιοίκων, διότι πλὴν τῆς ὑλικῆς ζημίας ἐπιφέρει καὶ σωματικὴν βλάβην, δηλητηριάσεις τῶν κατοίκων, οὕτως, ὥστε ὁ πέριξ πληθυσμὸς ἔχει ἀποδεκατισθῆ, καὶ οἱ τότε γεροντότεροι μόλις εἶχον ἡλικίαν 40 ἐτῶν. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς μικρᾶς ταύτης γωνίας εὐθὺς ἐπεστήθη ἡ προσοχὴ τῶν ἀρχῶν. Ἤδη ἀπὸ τοῦ 1834 Γερμανός τις, ὁ δόκτωρ Karl Gustav Fiedler, τῇ ἐντολῇ τοῦ μακαρίτου Ὄθωνος, μετέβη καὶ ἔκαμε μελέτην ἐκεῖ. Βραδύτερον, εἰς τὰ 1845, ὁ Σωβὰζ ἀπεστάλη ὑπὸ τοῦ βαρώνου Eichtal, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα, ὡς μεγάλου φιλλέληνος, τοῖς πᾶσι γνωστόν, καὶ ἔκαμε μελέτην ἐκεῖ, δι’ ἧς ἀποδεικνύεται τὸ δυνατὸν τῆς ἀποξηράνσεως. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1856 ἐπῆλθε λειψυδρία, καὶ ἡ λίμνη τῆς Κωπαΐδος ἀπεξηράνθη αὐτομάτως, ὁπότε ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀειμνήστου Βούλγαρη ἀπέστειλεν ἐπὶ τόπου ἐργάτας, πολλὰς ἑκατοντάδας τοιούτων, διὰ νὰ εὐρύνωσι τὰς καταβόθρας, τουτέστι τοὺς φυσικοὺς ὀχετοὺς, διὰ τῶν ὁποίων μέγιστον μέρος τῶν κατακλυζόντων τὴν Κωπαΐδα ὑδάτων ἐκβάλλουσιν εἰς τὸν Εὐβοϊκὸν κόλπον, ἀλλ’ ἐπελθόντος τοῦ χειμῶνος ἕνεκεν τῶν βροχῶν διεκόπησαν αἱ ἐργασίαι ἐκεῖναι, μόλις δὲ βραδύτερον, περὶ τὰ 1862 ἕως 1865, ἀνέλαβε τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος Γάλλος τις, Μομφεριὲ ὀνομαζόμενος, ὅστις τὴν παρεχώρησεν εἰς ἑταιρείαν Γαλλικήν· ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα ἔμεινεν ἀνεκτέλεστον. Κατὰ τὸ 1880 κατῆλθεν ἐκ Λονδίνου εἷς ὁμογενὴς, Μαυρογορδᾶτος ἢ Νεγροπόντης καλούμενος, ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἐμπορεύετο, φαίνεται, ἐκεῖ καὶ ἐσκόπει νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐπιχείρησιν τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος. Ἦλθεν ἐνταῦθα, ἀλλὰ συνήντησεν ἄλλους εὐφυεστέρους αὐτοῦ, πρὸς οὓς εἶχε τὴν ἁπλοϊκότητα νὰ ἐκμυστηρευθῇ τὸν σκοπόν του, καὶ ἀπελπισθεὶς ὑπ’ αὐτῶν τῶν φίλων του, ἐπανέκαμψεν ἄπρακτος. Κατὰ τὸ 1880 ἀναφαίνεται ἐπὶ τῆς σκηνῆς ὁ Ἰωάννης Βοῦρος, ὁ ὁποῖος ὑπέγραψε σύμβασιν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἐπικυρωθεῖσαν βραδύτερον ὑπὸ τῆς Βουλῆς, κατὰ τὸ 1882, ὅτε κυρίως ἤρξατο ἡ ἐργασία τῆς ἀποξηράνσεως σοβαρωτέρα. Τότε δὲ τὸ πρῶτον ἀνεφάνη καὶ ἡ ἐπωνυμία «Γαλλικὴ Ἑταιρεία τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος», μὲ κεφάλαιον 1,000,000 λιρῶν δῆθεν, καὶ ἤρξαντο αἱ ἐργασίαι πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος ἀπὸ τοῦ 1882. Κατὰ δὲ τὸ 1886 πολλοὶ τῶν ἐνταῦθα θὰ ἐνθυμοῦνται, ὅτι ἑωρτάσθησαν καὶ ἐπανηγυρίσθησαν μεγαλοπρεπῶς τὰ ἐγκαίνια τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, παρῆσαν δὲ εἰς αὐτὰ ὁ κύριος Στεφάνου καὶ ἄλλοι πολλοί. Κατὰ τὸ 1887, ἐνῷ εἶχε τελειώσει τὸ ἔργον δῆθεν, — καὶ πολλάκις θὰ ἐπαναλάβω τὴν λέξιν δῆθεν, — ἡ δῆθεν Γαλλικὴ Ἑταιρεία μετεβαπτίσθη εἰς Ἀγγλικὴν δῆθεν Ἑταιρείαν, ἵνα κάμῃ, φαίνεται, μεγαλειτέραν ἐντύπωσιν, μὲ τὸ ὄνομα «The Lake Copaïs Comp. Lt.» Αὐτὴ δὲ ἡ Ἑταιρεία κατέβαλε κατὰ τὰ γραφόμενα 500,000 λίρας!

§58ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δῆθεν!

§59Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Προσθέσατε καὶ ἐνταῦθα τὸ δῆθεν. Ταῦτα εἶναι γνωστὰ ἐκ τῶν Ἑλληνικῶν ἐφημερίδων εἰς τὸ κοινὸν καὶ εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Κυβερνήσεις. Ἀπὸ τὰ βιβλία ὅμως τῶν ὑποθηκῶν τοῦ δήμου Θηβαίων ἀνεκαλύπτετο, ὅτι μετ’ ὀλίγους μῆνας βραδύτερον ἐτέθη ἡ Κωπαΐς εἰς ὑποθήκην ἀντὶ 300,000 λιρῶν· προσετίθετο δὲ καὶ ὁ ὅρος, ὅτι αἱ 300,000 αὗται λίραι θὰ ἐξοφληθῶσι τὸ 1907 πρὸς 6% ὑπὸ τῆς ἀνωνύμου ἢ μᾶλλον πολυωνύμου ταύτης Ἑταιρείας. Τώρα ἐξωδίκως σᾶς λέγω, ὅτι ἐπεβαρύνθη ἀκόμη ἡ Κωπαΐς, διότι προσετέθησαν ἄλλαι 200,000 λίραι ὡς τόκος τῶν 300,000, αἵτινες μετ’ αὐτῶν ἐκεφαλαιοποιήθησαν καὶ ἐγένοντο 500,000 λίραι, ἐλήφθη δὲ καὶ ἄλλο δάνειον ἐκ 50,000 ἢ κατ’ ἄλλους ἐξ 70,000 λιρῶν. Κατὰ τὸ 1886 ὁ κύριος Στεφάνου, παρὼν ἐνταῦθα, μαρτυρεῖ, ὅτι ἔλαβε μέρος εἰς τὸν πανηγυρισμὸν τῆς ἑορτῆς τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως μάλιστα. Κατὰ τὸ 1891 ὅμως ἡ ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴν Κυβέρνησις, μετ’ ἀποστολὴν ἐπὶ τόπου μηχανικῶν, συνεπείᾳ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐνόμισεν ὅτι ἐδικαιοῦτο νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὴν ἀνώνυμον πρόστιμον, διότι δὲν εἶχε συμπληρώσει τὸ ἔργον τῆς ἀποξηράνσεως. Κατὰ δὲ τὴν σύμβασιν, τὸ μὲν πρῶτον ἔτος τῆς μὴ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος ἡ Κυβέρνησις δικαιοῦται νὰ ἐπιβάλῃ 50,000 δραχμῶν πρόστιμον, τὸ ὁποῖον ὅμως κατ’ ἔτος διπλασιάζεται, ὥστε τὸ δεύτερον ἔτος δύναται νὰ ἐπιβάλῃ 100,000 δραχμὰς, τὸ τρίτον 200,000 καὶ οὕτω καθεξῆς. Τὰ ποσὰ ταῦτα ἀθροῖσαν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐπιβάλῃ πρόστιμον 1,500,000 δραχμῶν. Παραδόξως ὅμως τὸ 1892 ἀναφαίνεται ἄλλη Κυβέρνησις, ἡ ὁποία, μετὰ γνωμοδότησιν ἑτέρων μηχανικῶν, ἐνόμισεν ὅτι ἐδικαιοῦτο νὰ ἄρῃ τὸ πρόστιμον καὶ νὰ κηρύξῃ τὴν Ἑταιρείαν ἀθώαν. Ἡ Βουλὴ ὅμως ἔκτοτε καὶ αἱ Κυβερνήσεις εἶχον ζητήματα πολλῷ σπουδαιότερα νὰ μελετήσωσι. Κατὰ τὸ 1896 ἡ Κωπαΐς ἐπλημμύρησε τόσον, ὥστε μετεβλήθη οὐχὶ εἰς λίμνην, ἀλλ’ εἰς ὠκεανὸν, ἐντὸς τοῦ ὁποίου μυριάδες προβάτων καὶ βοῶν ἐπνίγησαν. Ἔχω ἐπιστολὴν ἰδιωτικὴν περὶ τούτου ἔκ τινος δήμου τῆς ἐπαρχίας μου, ἀλλ’ ἀπαλλάσσω τὴν Βουλὴν τῶν λεπτομερειῶν. Εἷς ποιμὴν ἀπώλεσε 1200 πρόβατα, ἄλλος 250, ἄλλος 500, οὕτως ὥστε ἀνέρχονται εἰς πολλὰς χιλιάδας τὰ πνιγέντα εἰς τὴν ἀποξηρανθεῖσαν Κωπαΐδα. Κατὰ τὸν Νοέμβριον δὲ τοῦ 1903 ἐπλημμύρησεν ἐκ νέου ἡ Κωπαΐς, καὶ ἡ πλήμμυρα ἐξακολουθεῖ μέχρι σήμερον· δὲν ἐπνίγησαν δὲ πρόβατα καὶ ποίμνια ἄλλα καὶ κτήνη, διότι ἐγκαίρως εἰδοποιηθέντες διὰ πυροβολισμῶν κατὰ τὸ μεσονύκτιον οἱ ποιμένες, ἐξήγαγον τὰ ποίμνιά των ἐκ τῆς Κωπαΐδος· κατεκλύσθησαν ὅμως ὑπὸ τῶν ὑδάτων 50 χιλιάδες στρέμματα ἀγρῶν, σπαρέντων ὑπὸ τῶν περιοίκων ἐπαρχιῶν. Δὲν ἠξεύρω, ἄν τοῦτο καλεῖται εἰς ἄλλην γλῶσσαν ἀποξήρανσις λίμνης, ἀλλὰ βεβαίως εἰς τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν τοὐναντίον σημαίνει, ἔχει δὲ δίκαιον ὁ παρακαθήμενος ἐκ Κυνουρίας συνάδελφος, λέγων ὅτι τοῦτο εἶναι ἀπολίμνωσις τῆς ξηρᾶς, καὶ οὐχὶ, ὡς διεφημίσθη, ἀποξήρανσις τῆς Κωπαΐδος, ἥτις ἔσχε καὶ τοῦτο τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι κατ’ ἔτος κατακλύζονται 6,000 στρέμματα γαιῶν ἐκ τῶν πρότερον μηδέποτε κατακλυζομένων. Σᾶς ἀναφέρω μόνον ἕνα ἰδιοκτήτην, τὸν γνωστὸν τοῖς πᾶσι κ. Ἰωάννην Φίλωνα, τὸν ἔντιμον καὶ ἀγαπητὸν ἐκ Λεβαδείας πολίτην, οὗτινος κατ’ ἔτος κατακλύζονται 1000 περίπου στρέμματα γῆς ἐκ τῶν καλουμένων ἔργων τῆς ἀποξηράνσεως, αὐτὸς δὲ, ἐν τῇ ἀφελείᾳ του, ἴσως θεωρεῖ τοῦτο ὡς θεομηνίαν, καὶ οὐδεμίαν ἔχει ἀπαίτησιν. Μοὶ μετέδωκε μάλιστα τὴν εὐχάριστον κατ’ αὐτὸν εἴδησιν, ὅτι ἐφέτος θὰ γείνῃ ἡ ἀποξήρανσις τῶν μερῶν αὐτῶν, τῶν μηδέποτε κατακλυζομένων πρότερον, καταβαλλούσης τῆς μὲν Ἑταιρείας πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος 10 χιλιάδας δραχμὰς, τῆς δὲ Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, τοῦ νεωστὶ ἀρξαμένου νὰ λειτουργῇ, ἑτέρας 10,000, καὶ προσερχομένης ἀρωγοῦ καὶ τῆς πάντοτε προθύμου Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ συνεισφερούσης καὶ αὐτῆς 30,000 δραχμὰς, ὅπως μὴ αἱ 6,000 αὗται στρεμμάτων κατακλύζωνται, ἐνῷ ὁ κατακλυσμὸς τούτων ὀφείλεται μόνον εἰς τὰ ἔργα τῆς ἀναλαβούσης τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος Ἑταιρείας. Πλὴν αὐτῶν τῶν 6,000 στρεμμάτων ὑπὲρ τὰ 50,000 ἕως 60,000 στρέμματα κατακλύζονται περὶ τὴν λίμνην Ὑλίκην καὶ τὴν Οὐγγρίαν. Ὥστε ἡ λεγομένη ἀποξήρανσις τῆς Κωπαΐδος φέρει τακτικῶς καὶ κατὰ κανόνα ἀπαράβατον κατακλυσμὸν ἐπὶ 65,000 μέχρις 70,000 στρεμμάτων πέριξ τῆς Κωπαΐδος. Ἡ δὲ Κωπαΐς αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν οὐδέποτε ἀπεξηράνθη ἐντελῶς, μόνον δ’ ἐχρησιμοποιήθη ἴσως τὸ τρίτον αὐτῆς, δηλαδὴ περὶ τὰ 80,000 στρέμματα. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Σωβὰζ, κατὰ τὸ 1845, τοιαύτη περιοχὴ 80,000 στρεμμάτων ἐκαλλιεργεῖτο περὶ τὴν Κωπαΐδα καὶ παρὰ τὰς ὄχθας αὐτῆς, ἀμφιβάλλω δὲ, ἂν σήμερον, μὲ τὴν λεγομένην ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, καλλιεργοῦνται 80,000 στρέμματα. Καὶ ταῦτα ὡς πρὸς τὸ πρῶτον μέρος τοῦ πολυπλόκου καὶ ποικίλου αὐτοῦ ζητήματος. Τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σοβαρώτερον ἀφ’ ὅ,τι ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται. Εἰς τὴν Κωπαΐδα ἐγένοντο ἔργα πρὸς ἀποξήρανσιν, τὰ δὲ χρήματα πάντα κατεβλήθησαν ἐκ τοῦ πενιχροῦ ταμείου τῶν Ἑλλήνων. Πέντε ἑκατομμύρια κατέβαλεν ἡ Σῦρος, τρία ἕως τέσσαρα ἑκατομμύρια αἱ Ἀθῆναι, ἓν ἑκατομμύριον ὁ μακαρίτης Συγγρὸς, ἄλλο ἓν ὁ Βοῦρος, καὶ ἄλλα ἄλλοι διάφοροι.

§60Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Καὶ ὁ κύριος Σκουλούδης.

§61Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Τὸν κύριον Σκουλούδην δὲν ἀναφέρω, ὄχι διότι δὲν θέλω νὰ λυπήσω τὸν παρακαθήμενον κ. συνάδελφον, ἀλλὰ διότι δὲν φαίνεται εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, εἰμὴ ἅπαξ, ὡς δικαστὴς, ὡς μέλος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον ἀνῄρεσε τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τοῦ ὑπὸ τὸν κ. Θεόδωρον Δηλιγιάννην.

§62Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἔστε βέβαιος, ὅτι οὐδόλως θὰ μὲ λυπήσητε. Εἶσθε ἐλεύθερος νὰ εἴπητε ὅ,τι γνωρίζετε.

§63Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Ἐὰν ἦμαι ἐλεύθερος, τότε θὰ τὰ εἴπωμεν καλά. Κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Σωβὰζ, εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν τὰ ἔργα τῆς μηχανικῆς δὲν εἶχον τὴν σημερινὴν πρόοδον, τὰ ἔξοδα τῆς ἀποξηράνσεως προϋπελογίζοντο εἰς 5,000,000 φράγκα χρυσᾶ, προσετίθετο δὲ καὶ 1,000,000 δι’ ἀποζημιώσεις κλπ., καὶ ἀνεβιβάζοντο οὕτω τὰ ἔξοδα εἰς 6,000,000, ἐκ τούτων δὲ μόνον 2,500,000 ἐθεωροῦντο ἀπαραίτητα διὰ τὴν ἔναρξιν καὶ ἡμισυντέλεσιν, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ ἔργου τῆς ἀποξηράνσεως. Ἀλλὰ τὸ Ἑλληνικὸν κοινὸν τί ἐπλήρωσε; 5,000,000, ὡς εἶπον, ἡ Σῦρος, 3 ἕως 4 ἑκατομμύρια αἱ Ἀθῆναι, γίνονται 8,000,000, αἱ δὲ περίοικοι ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι φορολογοῦνται ἀμειλίκτως καὶ ἀπανθρώπως καὶ ἀδίκως ἀπὸ 20 ἕως 22 ἐτῶν, — ἴσως δ’ ἀναγκασθῶ νὰ εἰσέλθω καὶ εἰς λεπτομερείας, ἵνα ἀποδείξω τὸ δίκαιον καὶ βάσιμον τῶν λόγων μου, — αἱ περίοικοι, λέγω, ἐπαρχίαι ἐπλήρωσαν τοὐλάχιστον 10,000,000 μέχρι τοῦδε, πλὴν τῶν ἄλλων ζημιῶν, τῶν ἐκ τῶν πνιγομένων ποιμνίων καὶ τῶν κατακλυζομένων ἑκάστοτε ἀγρῶν, καὶ τῆς αἰσχρᾶς καὶ συστηματικῆς φορολογίας, τῆς ὑπὸ τῶν φυλάκων καὶ ἐπιστατῶν τῆς Ἑταιρείας ἀσυνειδήτως ἐνεργουμένης. Ἐπλήρωσε λοιπὸν 18,000,000 τὸ Ἑλληνικὸν κοινὸν διὰ τὴν Κωπαΐδα, ἐνῷ κατὰ τὸν Σωβὰζ δὲν ἀπητοῦντο περισσότερα τῶν 6,000,000. Τὸ κακὸν δὲ εἶναι, ὅτι, ἐνῷ χρῆμα καὶ αἷμα Ἑλληνικὸν κατηναλώθη ἐκεῖ, σήμερον ἐκμεταλλεύεται τὴν Κωπαΐδα ἑταιρεία ἀνώνυμος καὶ ἀφανής, διότι, ἐὰν ἀναζητήσητε τὴν ἑταιρείαν τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος λίμνης εἰς τὸ Almanach τῶν ἑταιρειῶν, τοιαύτην ἑταιρείαν δὲν θέλετε εὕρει ἀναγεγραμμένην. Τοιαύτη ἑταιρεία καρποῦται σήμερον τὴν Κωπαΐδα, ἄγνωστος εἰς τὸν ἔξω κόσμον καὶ οὐχὶ ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς φιλανθρωπίας λειτουργοῦσα. Θὰ μάθητε, ἐὰν ἀποστείλητε ἐκεῖ ἐπιτροπήν, ὅτι ἐφονεύθησαν ἄνθρωποι, ὅτι παραδίδεται εἰς ἕνα γεωργὸν ἀγρὸς 80 ἕως 100 στρεμμάτων ἐφέτος, ὅπως οὗτος τὸν σπείρῃ, ἀφοῦ δὲ καταβάλλῃ ὅλους τοὺς κόπους καὶ καταστήσῃ αὐτὸν καλλιεργήσιμον, ἐκδιώκεται ἐκ τοῦ ἀγροῦ ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας, ὅπως παραδώσῃ αὕτη τοῦτον εἰς ἄλλον, εἴτε ἕνεκα δώρων εἴτε ἕνεκα ἄλλων μέσων, τὰ ὁποῖα ὁ δεύτερος καταβάλλει, ὅπως ὑπεισέλθῃ εἰς τὰ δικαιώματα τοῦ πρώτου. Τί δὲ καταβάλλουσιν οἱ καλλιεργηταὶ εἰς τὴν Ἑταιρείαν; Ἀπὸ μικροτέρου ποσοῦ ἀρξάμενοι, σήμερον καταβάλλουσιν 20% ἐπὶ τῆς παραγωγῆς, καὶ 9% διὰ τὴν ἁλωνιστικὴν μηχανήν. Ἡ ἁλωνιστικὴ μηχανή, ἀνήκουσα εἰς τὴν Ἑταιρείαν, τὴν ἐκμεταλλευομένην τοὺς πτωχοὺς γεωργούς, προξενεῖ ἀκόμη καὶ ἄλλην βλάβην εἰς αὐτούς, 5 ἕως 10%, διότι τοὺς κόπτει τὸν σῖτον. Ἕτερα ποσὰ καταβάλλουσιν οἱ καλλιεργηταὶ διὰ τοὺς φύλακας. Ἵνα ἴδητε δὲ μετὰ ποίας περιφρονήσεως πρὸς τὴν φιλανθρωπίαν καὶ τὸ κοινὸν δίκαιον φέρεται ἡ Ἑταιρεία, ἔχω ἀνὰ χεῖρας ἐπιστολὴν, καθ’ ἣν πρὸ τεσσάρων ἐτῶν ἀνωρύχθη φρέαρ παρὰ τὸ Σάχο, διὰ τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθησαν 600 δραχμαί, ἤδη δὲ πληρώνουσι δι’ αὐτὸ περὶ τοὺς 500 γεωργοκτηματίαι 5 δραχμὰς ἕκαστος κατ’ ἔτος! Οὕτως ἐκμεταλλεύονται τὴν Ἑλληνικήν μας εὐγένειαν καὶ ἀγαθότητα οἱ ξένοι, χωρὶς νὰ ἐξοδεύσωσιν οὔτε λεπτόν. Καὶ ἵνα καταδειχθῇ καὶ ἡ χρηστότης τῆς Ἑταιρείας πρὸς τὸ Κράτος, φέρω εἰς γνῶσιν ὑμῶν καὶ τὰ ἑξῆς. Ἐνῷ ἡ ἐκμεταλλευομένη τὰ ἡμέτερα Ἑταιρεία εἰσπράττει ἀπὸ τὰς βοσκὰς τοὐλάχιστον 500,000 δραχμάς, — καὶ ἀπευθύνομαι πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὸν ὁποῖον παρακαλῶ νὰ παρατηρήσῃ τὰ βιβλία του, — τὸ Δημόσιον δὲν εἰσπράττει ἐκ τούτων οὔτε 3,000 δραχμὰς, ἐνῷ δικαιοῦται νὰ εἰσπράττῃ περὶ τὰς 50,000. Κύριοι Βουλευταί, δὲν ἐπιθυμῶ τὸ σοβαρὸν τοῦτο ζήτημα νὰ διακινδυνεύσῃ ἕνεκα τῆς ῥητορικῆς μου ἀδυναμίας, καὶ διὰ τοῦτο καταγγέλλω καὶ αὖθις τὰ πράγματα εἰς τὴν Βουλήν, καὶ παρακαλῶ ν’ ἀποσταλῇ ἐπὶ τόπου εἰδικὴ ἐκ Βουλευτῶν ἐπιτροπή, ἥτις πάντως θὰ ἴδῃ, ἂν καὶ κατ’ αὐτὴν ταύτην τὴν στιγμήν, δηλαδὴ μετὰ 7 ἢ 8 μῆνας ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς τελευταίας κατακλύσεως, εἶναι ἡ Κωπαΐς ἀπεξηραμμένη ἢ εἶναι λίμνη ἀκόμη. Ἐὰν δὲ μοὶ ἐπετρέπετο, ἤθελον ὀνομάσει καὶ τὰ πρόσωπα τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, ὡς τὸν κύριον Κωνσταντόπουλον, τὸν κ. Ζαΐμην, τὸν κ. Στεφάνου, τὸν κύριον Δεληγεώργην καὶ τὸν κύριον Καραπάνον, εἰς τὰ ὁποῖα πρόσωπα ἔχω πλήρη ἐμπιστοσύνην. Τοῦτο δὲ λέγω, κύριοι συνάδελφοι, διότι πολλάκις ἐστάλησαν ἐπίτροποι ἐκεῖ, ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ χοῖροι ὑπάρχουσιν ἐκεῖ καὶ χῆνες καὶ οἶνος ἄφθονος, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν ἐπιτροπὴν, τρώγοντες καὶ πίνοντες καὶ τὴν κοιλίαν αὑτῶν ἐξογκοῦντες (τινὲς δὲ αὐτῶν καὶ πρὸ ἐτῶν εἶχον ἐξογκώσει αὐτὴν), ὥρισαν τὰ ὅρια, ὅπως σήμερον ἔχουσιν ὁρισθῆ, ἐν μέσῳ χοίρων καὶ χηνῶν· εἶναι δὲ ἀπορίας ἄξιον, πῶς ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς Κωπαΐδος δὲν συμπεριελήφθη καὶ ἡ ἡμετέρα ἐπαρχία Θηβῶν. Δεύτερον ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὰ πράγματα εἶναι τόσον φανερὰ, ὥστε, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἐπιβαλλόμενον αὐτῇ καθῆκον πρὸς περιφρούρησιν τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους, τοῦ Κράτους καὶ τῶν πολιτῶν, δὲν ἔχει ἢ νὰ ἀποστείλῃ ἐκεῖ τάχιστα πολυμελῆ ἐκ μηχανικῶν ἐπιτροπὴν, καὶ οὐχὶ μόνον ἐκ πολιτικῶν μηχανικῶν, ἀλλὰ καὶ στρατιωτικῶν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ θέσῃ ὡρισμένα τὰ ζητήματα: Ἐξετελέσθησαν τὰ ἔργα, τὰ ὑπὸ τῶν συμβάσεων προβλεπόμενα; Ἀπεξηράνθη ἡ Κωπαΐς; Πόσαι χιλιάδες στρεμμάτων κατέχονται; Πόσα ἐδαπανήθησαν διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ τὰ κολοσσιαῖα; Δὲν τολμῶ νὰ εἴπω καὶ ἄλλην πρότασιν, ἀλλ’ ἀφοῦ ἔλαβον τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κύριον ἐξ Ὕδρας Βουλευτὴν, ἤθελον παρακαλέσει, ὅπως τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἀναλάβῃ ἡ ἀνάκρισις, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἂν ἐδαπανήθησαν τὰ χρήματα ἐκεῖνα, τὰ κατὰ φαντασίαν ἀνερχόμενα εἰς 2,000,000 λίρας, ἤτοι εἰς 30,000,000 δραχμὰς, ἢ μόνον τὰ πραγματικὰ 20,000,000, τὰ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καταβληθέντα, ἐδαπανήθησαν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ παραπέμψῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν ἀνάκρισιν.

§64Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Παρεγράφη.

§65Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Εἶχε παραπεμφθῆ, καὶ παρεγράφη.

§66Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Παρεγράφη; πολὺ καλά. Νομίζετε λοιπὸν, ὅτι ἐξεπληρώθησαν ὅλοι οἱ ἄλλοι ὅροι τῆς συμβάσεως, καὶ ὅτι τὸ πᾶν ἐγένετο πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς; ὅτι ἐκεῖ πλέον εἶναι πράγματι ἡ Νέα Αἴγυπτος; — διότι πρόκειται περὶ τῆς πλουσιωτέρας καὶ εὐφορωτέρας καὶ μεγαλειτέρας πεδιάδος τῆς Ἑλλάδος, καθόσον, ἐὰν προσθέσωμεν καὶ τὰς παρακειμένας λίμνας καὶ γαίας, πρόκειται περὶ 500,000 στρεμμάτων, ἑκάστου τῶν ὁποίων ἡ ἀξία βεβαίως δὲν εἶναι κατωτέρα τῶν 500 δραχμῶν. Περὶ τοιαύτης περιουσίας πρόκειται. — Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑποχρεοῦται καὶ δύναται νὰ ἐξαναγκάσῃ τὴν ἐκμεταλλευτικὴν Ἑταιρείαν ν’ ἀποζημιώσῃ τοὺς παθόντας, τῶν ὁποίων τὰ ποίμνια κατεστράφησαν καὶ οἱ ἀγροὶ κατεκλύσθησαν ὑπὸ τῶν ὑδάτων. Νομίζω δ’ ὅτι καὶ οἱ ἐκ Σύρου καὶ οἱ ἐξ Ἀθηνῶν, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ὁπωσδήποτε ταχυδακτυλουργικῶς ἀφήρεσαν τὸ χρῆμα, δύνανται ν’ ἀποζημιωθῶσιν, ὡς καὶ πᾶς οἱοσδήποτε ξένος, ἐὰν πράγματι κατέβαλε χρήματα. Ἀνακεφαλαιῶν λοιπὸν τὰ εἰρημένα, καὶ ἵνα ἔλθωμεν εἰς συμπέρασμα, καταγγέλλω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι ἡ Κωπαΐς δὲν ἀπεξηράνθη. Κατὰ τὸ 1896 καὶ 1903 ἐπανῆλθεν εἰς ἣν θέσιν ἦτο καὶ πρότερον, κατ’ ἔτος δὲ κατακλύζονται ἀγροὶ καὶ γαῖαι ἔξω τῆς Κωπαΐδος εἰς μεγίστας ἐκτάσεις. Νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον ν’ ἀποζημιωθῶσιν οἱ παθόντες καὶ οἱ ἐκ καλῆς πίστεως νομίζοντες, ὅτι ἔχουσιν ἀπεξηραμμένην τὴν Κωπαΐδα καὶ δύνανται νὰ θρέψωσι τὰ ποίμνιά των καὶ σπείρωσι, καταβάλλοντες σπόρον καὶ μέρος τῆς ζωῆς των. Ἐπίσης νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ διαλευκανθῇ ἡ ὑπόθεσις, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἂν ἐξωδεύθησαν τὰ 2,000,000 λιρῶν, ἢ ἐξωδεύθησαν μόνον τὰ 20,000,000 δραχμῶν τοῦ πτωχοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὰ περαιτέρω ἀφίνω εἰς τὴν Βουλὴν, τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Ἀνάκρισιν.

§67Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Μετὰ τῆς εὐγλωττίας, μετὰ τῆς ὁποίας ὡμιλεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς Θηβῶν, ὁσάκις ὁμιλῆ de omnibus rebus et quibusdam aliis, ὡμίλησε καὶ περὶ τῆς ὑποθέσεως τῆς λίμνης Κωπαΐδος, τέρψας ἡμᾶς ἀρκούντως. Ἐὰν, κύριε Πρόεδρε, ὁ σκοπὸς τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Θηβῶν συναδέλφου ἦτο νὰ ματαιώσῃ τὴν συνεδρίασιν, κωλυσιεργῶν τοιουτοτρόπως, ὁμολογῶ, ὅτι τὸ ἐπέτυχεν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὁ σκοπὸς τοῦ κ. συναδέλφου, ἐκτελέσαντος λαπαροτομίαν ἐπὶ τῆς κοιλίας τῆς Κωπαΐδος εἰς στιγμὴν ὅλως ἀκατάλληλον, ἦτο νὰ φαιδρύνῃ τὴν Βουλὴν, ὁμολογῶ, ὅτι καὶ τοῦτο ἐπέτυχε, φαιδρύνας τὴν σκυθρωπὴν ὄψιν αὐτῆς, σκυθρωπὴν ὡς ἐκ τῶν σπουδαίων ζητημάτων, ἅτινα πρόκειται νὰ πραγματευθῇ. Ἐὰν ὅμως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Θηβῶν, ὁ μικρὸς τὸ ἀνάστημα, ὁ νᾶνος, ἐζήτησε νὰ διασείσῃ ὑπολήψεις, ἐζήτησε νὰ συκοφαντήσῃ ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι προσήνεγκον τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὸν τόπον τοῦτον, βεβαίως δὲν ἀπεκόμισεν ἢ τὸν οἶκτον τῆς Βουλῆς. Νομίζω δὲ, ὅτι εἶχε καθῆκον, ὡς ἔντιμος ἄνθρωπος, πρὶν ἢ ῥίψῃ ὑπαινιγμοὺς, ν’ ἀποταθῇ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτῆς νὰ καταθέσῃ τοὺς φακέλους, οἱ ὁποῖοι περιέχουσι τὰ ἀφορῶντα τὰ τῆς Κωπαΐδος, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν πρὸ πολλῶν ἤδη ἐτῶν καὶ τὰ ὁποῖα ἐξωνυχίσθησαν καὶ συνεζητήθησαν καὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐν τοῖς Δικαστηρίοις, καὶ ἐξεδόθησαν ἀποφάσεις, καὶ ἐδικαιώθησαν δι’ αὐτῶν οἱ συκοφαντηθέντες κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐκτελέσει τὸ ἑαυτῶν καθῆκον διὰ θυσιῶν ὄχι μόνον προσωπικῶν, ἀλλὰ καὶ χρηματικῶν. Ἐὰν λοιπὸν ὁ σκοπὸς τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Θηβῶν, τοῦ μικροῦ, τοῦ νάνου, ἦτο νὰ θίξῃ μόνον τὰ πρόσωπα, ὤφειλε προηγουμένως νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ καταθέσῃ τὰ στοιχεῖα, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ἐπισήμων ἐγγράφων, ἐνήμεροι καὶ ἡμεῖς γινόμενοι, νὰ συζητήσωμεν, κρίνωμεν καὶ ἀποφανθῶμεν, — ἂν πράγματι ὑπάρχῃ λόγος ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ καὶ αὖθις σήμερον περὶ ὑποθέσεως, ἥτις τοσοῦτον κατὰ τὸ παρελθὸν ἀπησχόλησε καὶ αὐτὴν καὶ τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν ὅμως ἔρχηται σήμερον ἐξ ἀπροόπτου, ἕνεκα κομματικῶν ἢ προσωπικῶν λόγων, νὰ ῥίψῃ συκοφαντικὰ βέλη κατὰ προσώπων ἀπόντων ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ μὴ δυναμένων νὰ ὑπεραμυνθῶσιν ἑαυτῶν, φρονῶ, ὅτι ὁ τρόπος αὐτὸς δὲν εἶναι οὔτε ἀξιοπρεπὴς, οὔτε ἔντιμος, οὔτε ἁρμόζων εἰς ἀντιπρόσωπον τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους.

§68Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸν νεαρὸν ἐξ Ὕδρας Βουλευτὴν δὲν θὰ ἀπαντήσω ὑβριστικῶς, ὅπως αὐτὸς νομίζει, ὅτι τῷ ἐπιτρέπεται νὰ ἀπαντᾷ.

§69Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Οὔτε καὶ ἐγὼ ἀπήντησα ὑβριστικῶς.

§70Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Τότε φαίνεται, ὅτι δὲν ἔχετε συναίσθησιν τῶν λεγομένων σας... Ἐγὼ ἀνέφερα ἀριθμοὺς, πράγματα καὶ ἡμερομηνίας. Οὐδένα ἠθέλησα νὰ ὑπαινιχθῶ, καίτοι γνωρίζω τὸν αἴτιον ὅλης τῆς κωμῳδίας καὶ τῆς τραγῳδίας· δὲν ἀνέφερα κανένα, ἀπέφυγον δὲ ν’ ἀναφέρω πρόσωπα, διότι ὁ κύριος Σκουλούδης ἐπολιτεύετο ποτε ἐν Θήβαις, καὶ δι’ αὐτὸ ἐνόμισα, ὅτι δὲν ἦτο πρέπον νὰ ἐκλέξω τὸ πεδίον ἐνταῦθα, ὅπως ὁμιλήσω ἐναντίον του, καίτοι μοὶ ἔδωκε τὴν ἄδειαν ὁ προλαλήσας. Ἐγὼ τί ἐζήτησα; Ἐγὼ ἐζήτησα φῶς καὶ ἀνάκρισιν. Ἐὰν ἦσθε ἀθῷοι, τί φοβεῖσθε τὴν ἀνάκρισιν; Διατὶ ἀναφέρετε παραγραφὰς καὶ Δικαστήρια καὶ τύπους, ἐνῷ βοῶσι τὰ πράγματα, ἐνῷ ἡ Σῦρος μαίνεται διὰ τὰ 5,000,000 δραχμῶν, τὰ ὁποῖα τῆς ἀφῃρέθησαν; Ἐγὼ μάλιστα εὐχαρίστως ἤκουσα, ὅτι ὁ κύριος Σκουλούδης οὐ μόνον δὲν ὠφελήθη, ἀλλὰ καὶ ἐζημιώθη ἀπ’ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, — διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ θεωρηθῇ κακὸς διαχειριστὴς εἰς χρηματικὸν ζήτημα. — Τὸ ἤκουσα ἀπὸ τὸν υἱὸν τοῦ μακαρίτου Ἰωάννου Βούρου, τὸ ἤκουσα δ’ εὐχαρίστως, χάριν τῆς τιμῆς του, διότι κατηγγέλθη ἐπὶ ἀπάτῃ ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Πετροπούλου, ἐὰν δ’ ἠθωώθη, ἠθωώθη διότι ἦτο τότε ἡ Γαλλικὴ Ἑταιρεία, καὶ κατὰ τοὺς νόμους τοὺς Γαλλικοὺς ἦτο ἀθῷος, οὐχὶ ὅμως δι’ ἄλλους λόγους. Ἐγὼ τὸν θεωρῶ ἀθῷον τὸν ἄνθρωπον καὶ ἀνώτερον τῶν 5,000,000 ἐὰν ὅμως τὰ πράγματα καὶ ἡ ἀνάκρισις ἐνοχοποιήσιν αὐτὸν, πταίομεν ἡμεῖς;

§71Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἐπῆγαν εἰς τὰ Δικαστήρια, καὶ ἡ ὑπόθεσις παρεγράφη.

§72Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Δὲν παραγράφονται οὕτως ὑποθέσεις, ὡς ἡ τῆς Κωπαΐδος.

§73Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ἠθικῶς δὲν παραγράφονται.

§74Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὁ νεαρὸς ἐξ Ὕδρας συνάδελφος ἔκαμε τὸ αἷμά του ἐπὶ στιγμὴν πικρὸν, ἐνῷ εἶναι τόσον γλυκὺς, μειλίχιος καὶ προσηνής. Ἀλλ’ εἶναι δεδικαιολογημένος, διότι πρόκειται περὶ θείου σεβαστοῦ.

§75Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐὰν, Κύριοι, τὸ καθῆκον τῶν εὐεργετηθέντων πληθυσμῶν δὲν ἐπέβαλλε νὰ ἀκουσθῇ μία φωνὴ διαμαρτυρίας πρὸς ὅσα φύρδην μίγδην ἐλέχθησαν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Θηβῶν, καθ’ ὃν τρόπον συνεζήτησεν οὗτος πρὸ ὀλίγου, ἴσως δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη ν’ ἀπαντήσωμεν, διότι ὁ κ. ἐκ Θηβῶν συνάδελφος ἴσως γνωρίζει πολλὰ ἄλλα πράγματα, ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅμως κατεδείχθη ἀγνοῶν ἐντελῶς ὄχι μόνον τὴν ἱστορίαν τῆς Κωπαΐδος λίμνης, ἀλλ’ ἀγνοῶν αὐτὴν τὴν Κωπαΐδα, κειμένην ἐγγύτατα πρὸς τὴν πατρίδα αὐτοῦ. Ὅτι δὲ κατεδείχθη ἀγνοῶν τὴν Κωπαΐδα λίμνην, ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ὅτι πρὸ ὀλίγου εἶπεν, ὅτι δὲν ἀπεξηράνθη ἡ Κωπαΐς, ἀλλ’ ὅτι εἶναι λίμνη, ὅπως ἦτο πρὸ χιλίων ἐτῶν. Ἐὰν ὁ κ. συνάδελφος μετέβαινεν εἰς τὸν δῆμον Ἀκραιφνίου, ὁ ὁποῖος περιλαμβάνεται εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, θὰ ἔβλεπεν ἐν τῷ μέσῳ τῆς ἄλλοτε Κωπαΐδος λίμνης ἀναπτυσσόμενα πανύψηλα ἄλση, ἐν τῷ μέσῳ τῶν ὁποίων ὑψοῦνται ἀληθῆ μέγαρα, ἀποτελοῦντα ὁλόκληρα χωρία, κατάσπαρτον δὲ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου ἕως τοῦ ἄλλου τὸ ἔδαφος τῆς Κωπαΐδος, καὶ θὰ ηὐλόγει καὶ αὐτὸς μετ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπολαμβάνουσι τῶν ἀγαθῶν τούτων, ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὸ πρῶτον συνέλαβον τὴν ἰδέαν τῆς πραγματώσεως ἑνὸς τοσοῦτον μεγάλου διὰ τὴν Ἑλλάδα ἔργου, ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συνέλαβον τὴν ἰδέαν καὶ ἔφεραν εἰς πέρας αὐτὴν, θυσιάσαντες πολλὰ ἐκ τῶν ἰδίων καὶ ἀπολαύσαντες ἐκ τῶν θυσιῶν τούτων τὴν πικρίαν ν’ ἀκούσωσιν ὅσα ἐλέχθησαν σήμερον ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Θηβῶν Βουλευτοῦ. Ἐὰν λόγοι ἄλλοι ἐπιβάλλωσιν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν Θηβῶν ν’ ἀνταγωνίζηται πολιτικῶς διακεκριμένον πολιτευτὴν καὶ ἔξοχον πολίτην τῆς Ἑλλάδος, ὀφείλει τὸν ἀγῶνα τοῦτον νὰ περιορίζῃ ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ πρέποντος, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς αὐτὸν νὰ συκοφαντῇ πολιτικοὺς ἄνδρας, οἵτινες καὶ διὰ τῶν φώτων αὑτῶν καὶ διὰ τῆς ὑπερόχου αὐτῶν θέσεως πολλὰς παρέσχον ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα, καὶ διὰ τῶν ὑλικῶν μέσων, ἅτινα διαθέτουσιν, ἐγένοντο παραίτιοι νὰ εὐεργετῶνται ὁλόκληροι πληθυσμοὶ, καὶ μάλιστα πληθυσμοὶ ἀνήκοντες μεταξὺ τῶν συμπολιτῶν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Θηβῶν Βουλευτοῦ. Νὰ ὁμιλῇ τις ὡς ἐμπνευσμένος ἐντὸς τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ ὑποστηρίζῃ, ὅτι ἡ Κωπαΐς εἶναι λίμνη, καθ’ ἣν ἐποχὴν παμμέγιστα ἄλση ὑψοῦνται ἐντὸς τῆς Κωπαΐδος, εἶναι τῇ ἀληθείᾳ τι, τὸ ὁποῖον μόνον ἡ ἔμπνευσις τοῦ ἐκ Θηβῶν συναδέλφου ἠδυνήθη νὰ συλλάβῃ. Τόσον εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος ἀγνοεῖ ἐντελῶς ποῦ κεῖται ἡ Κωπαΐς λίμνη, ὥστε ὁ ἴδιος πρὸ ὀλίγου σᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ κτῆμα τοῦ κ. Φίλωνος καταστρέφεται ὑπὸ τῆς Κωπαΐδος, προσεφέρθη δ’ ἡ Ἑταιρεία νὰ καταβάλῃ 10,000 δραχμὰς, ὡς καὶ ἡ Ἑταιρεία τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς– Λαρίσης, διὰ νὰ σώσωσιν ἀπὸ τὴν καταστροφὴν τὸ κτῆμα τοῦ κ. Φίλωνος. Ἀλλὰ τὸ κτῆμα τοῦ κ. Φίλωνος κεῖται ὥρας μακρὰν τῆς Κωπαΐδος, καὶ οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει πρὸς τὴν Κωπαΐδα λίμνην. Φαίνεται, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος θὰ ἤκουσέ τι περὶ τοιαύτης βλάβης ἄλλοθεν προερχομένης, καὶ δι’ αὐτὸ εἶπεν ὅσα εἶπε πρὸ ὀλίγου. Ἤκουσεν ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι ἐγγὺς τῆς Λεβαδείας ὑπάρχει εἷς ποταμὸς, μεταβαλλόμενος εἰς χείμαρρον τὸν χειμῶνα καὶ ἐπονομαζόμενος Πόντζας, καὶ ὅτι ἡ κοίτη τοῦ ποταμοῦ ἐκείνου δὲν εἶναι διευθετημένη εἰς τρόπον, ὥστε εἰς τὰς μεγάλας πλημμύρας νὰ δέχηται ὅλα τὰ ὕδατα, καὶ ὅτι ὁσάκις οὗτος πλημμυρῇ δύναται νὰ ἐπιφέρῃ καταστροφὰς εἰς τὸ κτῆμα τοῦ κ. Φίλωνος, ἀλλὰ καὶ εἰς μέγα μέρος τῶν ἔργων τῆς Κωπαΐδος, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Ἑταιρεία τῆς Κωπαΐδος ἀπεφάσισε νὰ συνεισφέρῃ διὰ τὴν διαρρύθμισιν τοῦ χειμάρρου, ἐνῷ τοῦτο ὤφειλε νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις, διότι ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ διευθετήσῃ τὴν κοίτην τοῦ χειμάρρου Πόντζα, ἵνα μὴ ἐκ τῶν ὑδάτων αὐτοῦ παραβλάπτωνται τὰ κτήματα τῶν πολιτῶν καὶ αὐτὰ τὰ ἔργα τῆς Κωπαΐδος, διὰ τὴν βλάβην τῶν ὁποίων ἠδύναντο νὰ ζητήσωσιν οἱ ζημιούμενοι ἀποζημίωσιν. Καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀγνοῶν καὶ συγχέων τὰ πράγματα, σᾶς ἔλεγεν, ὅτι ἐκ τῶν ὑδάτων τῆς Κωπαΐδος παραβλάπτεται τὸ κτῆμα τοῦ κ. Φίλωνος, τὸ ὁποῖον κεῖται ὁλοκλήρους ὥρας μακρὰν αὐτῆς! Κατεδείχθη λοιπὸν, ὅτι ἀγνοεῖ οὐ μόνον τὴν ἱστορίαν τῆς Κωπαΐδος, ἀλλὰ καὶ τὴν Κωπαΐδα αὐτήν. Ὁ κ. Βουλευτὴς μεταξὺ τῶν ἄλλων παρέστησεν, ὅτι χρήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ κατεβροχθίσθησαν καὶ ὅτι πρέπει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ μεριμνήσῃ νὰ μάθῃ, τί ἐδαπάνησεν ἡ Ἑταιρεία αὕτη, καὶ πόσας χιλιάδας λιρῶν εἶχεν. Εὐτυχῶς ἀδιάφορον μᾶς εἶναι νὰ μάθωμεν, τί ἐδαπάνησεν ἡ Ἑταιρεία, διότι οὔτε ὀβολὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐδαπανήθη διὰ τὴν Κωπαΐδα. Ἐὰν ἀρχικῶς εἷς καὶ μόνος ἄνθρωπος ὑπεβλήθη εἰς κολοσσιαίας θυσίας, τοῦτο, ἀντὶ νὰ προκαλέσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην ἡμῶν, ὡς προεκάλεσε τὴν εὐγνωμοσύνην ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, πένητες πρὶν, ἔκτισαν μέγαρα καὶ ἐγένοντο πλούσιοι ἐκ τῆς καλλιεργείας τῶν ἀποξηρανθεισῶν γαιῶν τῆς Κωπαΐδος, προκαλεῖ τὰς ὕβρεις καὶ τὰς συκοφαντίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ Θηβῶν! Ἀλλὰ, κύριε Πρόεδρε, θὰ ἦτο ἐπιθυμητὸν, ἡ συζήτησις αὕτη νὰ ἀνεβάλλετο, ἵνα γένηται καθ’ ὅν χρόνον θὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν ἡ σύμβασις ἡ ὑποβληθεῖσα σήμερον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, διότι τότε θὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις διὰ μακρῶν καὶ τότε δύναται νὰ λάβῃ τὸν λόγον ὁ κ. συνάδελφος. Ἐμὲ δὲν ἐνδιαφέρει, ἂν πρῶτον ἦτο Γαλλικὴ Ἑταιρεία καὶ κατόπιν ἐγένετο Ἀγγλικὴ ἢ ἄλλη τις. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει ἐμὲ, εἶναι, ὅτι ἐκεῖ, ἔνθα ἄλλοτε διῃτῶντο κώνωπες καὶ βάτραχοι καὶ παντὸς εἴδους φθοροποιὰ τῆς ὑγείας καὶ τῆς ζωῆς τῶν συμπολιτῶν μου μιάσματα, ὑπάρχουσι σήμερον εὐφορώταται γαῖαι, καταστήσασαι τοὺς πρώην πένητας εὐπόρους. Τοῦτο ἐνδιαφέρει ἡμᾶς, καὶ τοῦτο εἶναι ἀλήθεια ἀναμφισβήτητος. Ἐκεῖ δὲ, ἔνθα πρὸ τῆς ἀποξηράνσεως ὑπῆρχον μόλις καλύβαι, ὑψοῦνται ἤδη διώροφοι οἰκίαι, εἰς ἃς μετακομίζονται ὑπὸ τῶν χωρικῶν ἐκ τῶν καλλιεργουμένων γαιῶν, τῶν ἀποξηρανθεισῶν, κατὰ χιλιάδας κοιλὰ ὁ σῖτος καὶ οἱ ἄλλοι δημητριακοὶ καρποὶ, ὡς καὶ ὁ βάμβαξ. Τοῦτο γνωρίζω, καὶ περὶ τούτου μαρτυρῶ. Μαρτυρῶν δὲ περὶ τούτου ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπολαμβάνουσι τῶν ἀγαθῶν ἐκ τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, πρὸς τοὺς συλλαβόντας τὴν ἰδέαν τοῦ μεγάλου ἔργου καὶ πρὸς τοὺς πραγματοποιήσαντας αὐτό.

§76Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ὑπάρχουσιν ἐγγεγραμμένοι καὶ ἄλλοι ἐπὶ ἄλλων θεμάτων, διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 12 καὶ 25′ τῆς μεσημβρίας. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 5 καὶ 25′ μ. μ., προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ι. Γιαννακίτσα). Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις.

§78ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἔλθωσι πρῶτον οἱ Βουλευταί!

§79Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς προθύμως συντελοῦμεν εἰς τὴν ἀπαρτίαν, οὐχὶ ὅμως καὶ εἰς συνεδρίασιν ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ.

§80ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Εἶναι πολλοὶ εἰς τοὺς Ὀλυμπιακοὺς ἀγῶνας. Περιμένετε νὰ ἔλθωσι, κύριε Πρόεδρε.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριοι Βουλευταί, καθήσατε εἰς τὰς θέσεις σας. Ὁ κύριος Μπέλλος ἔχει τὸν λόγον.

§82Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀναγκαζόμενος νὰ λάβω καὶ πάλιν τὸν λόγον ἐπὶ τῶν Κωπαϊδικῶν, δὲν θὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς εὐφυολογίας καὶ χαριτολογίας οὐδὲ εἰς τὰς ἀνακριβείας τῶν προλαλησάντων, οὐδὲ θὰ καταβιβάσω τὸ ζήτημα εἰς προσωπικότητας. Τὸ ζήτημα εἶναι λίαν σοβαρὸν, ἐνδιαφέρον, ὡς εἶπον, καὶ τὸ ἔθνος καὶ τὰς τρεῖς ὁμόρους ἐπαρχίας καὶ τὸ Κράτος καὶ πολλὰς ὁμάδας ἀνθρώπων ἔξω τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐντὸς αὐτῆς. Ἔχομεν κατὰ τοῦ ἔργου τῆς ἀποξηράνσεως πρᾶξιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τοῦ 1891. Ἡ πρᾶξις αὕτη δὲν φέρει τὰ τυχόντα ὀνόματα τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, φέρει τὰ ὀνόματα τοῦ ἐκ Γόρτυνος παλαιοῦ πολιτευτοῦ κ. Δηλιγιάννη, τοῦ κ. Ζαΐμη, τοῦ κ. Δεληγεώργη, τοῦ κ. Κουμουνδούρου καὶ τοῦ μακαρίτου Γεροκωστοπούλου. Δὲν προέβησαν οἱ ἔντιμοι οὗτοι πολιτευταὶ εἰς πρᾶξιν αὐθαίρετον καὶ ἀδικαιολόγητον, ἐπιβαλόντες τὸ πρόστιμον διὰ τὴν μὴ συντέλεσιν τῶν ἐργασιῶν πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος· προέβησαν ἐσκεμμένως καὶ δεδικαιολογημένως. Δεύτερον σταθμὸν πραγμάτων σᾶς ἀναφέρω.

§83ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§84Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Τὴν 12 Δεκεμβρίου 1896 ἐπλημμύρησεν ἡ Κωπαΐς, καὶ ἐπνίγησαν μυριάδες προβάτων. Περιττὸν νομίζω νὰ ἀνακοινώσω τὰ ὀνόματα τῶν παθόντων. Βεβαίως τοῦτο δὲν ἀποδεικνύει ὅτι ἀπεξηράνθη ἡ Κωπαΐς καὶ ἐνεπλήσθη ἀνακτόρων μυθωδῶν καὶ ἁλσῶν σκιόεντων καὶ βουλεβάρτων ἴσως. Ἐφέτος δὲ, τὸν Νοέμβριον τοῦ 1903, συνέχειαν τοῦ ὁποίου ἔχομεν τώρα, κατεκλύσθησαν πάντα τὰ ὑπὸ τῶν περιοίκων σπαρέντα. Ἡ ἐφετεινὴ ἐσοδεία κατεστράφη ἐντελῶς καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν.

§85Ν. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ. Θεομηνία.

§86Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Ἀπαντῶν εἰς τὸν κύριον συνάδελφον, ὁ ὁποῖος ἀνέφερε τὴν λέξιν θεομηνίαν, λέγω, ὅτι, δυστυχῶς διὰ τὴν ἐκμεταλλευομένην τὴν Κωπαΐδα ἑταιρείαν, δὲν ἦτο θεομηνία, ἦτο μόνον εἰκοσιτεσσάρων ὡρῶν βροχὴ, καὶ οὐχὶ 40 ἡμερῶν, ὡς συνέβη κατὰ τὸ 1854. Καὶ τότε ἐγένετο πλημμύρα. Λοιπὸν ἦτο κοινή, κοινότατη βροχή. Κατεστράφη ἡ ἐσοδεία, καὶ ἐζημιώθησαν οἱ ἄνθρωποι καὶ τὸν σπόρον. Πρέπει δὲ γνωρίζητε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ Κωπαΐς κακῶς λέγεται νὰ λίμνη, διότι δὲν εἶναι ὅπως αἱ λίμναι, ἃς γνωρίζετε. Λιμνάζουσι τὰ ὕδατα, καὶ τὰ ποτάμια ὕδατα, ὅσα δὲν δύνανται νὰ ἐξέλθωσι τῶν φυσικῶν ὀχετῶν, τῶν καταβοθρῶν ἢ καὶ τῶν συντελεσθέντων ἔργων, λιμνάζουσιν ἐπὶ ὡρισμένους μῆνας, πάντοτε δὲ κατὰ τὴν ἄνοιξιν· δηλαδὴ τὸν Ἀπρίλιον, Μάϊον καὶ τὸ θέρος εἶναι ξηρὰ ἡ Κωπαΐς, πλὴν ἐλαχίστων μερῶν, καὶ δύνασθε νὰ διέλθητε πεζῇ τὴν Κωπαΐδα. Καὶ τοῦτο συμβαίνει ὄχι μόνον τώρα, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ 1845, καὶ ἐπὶ Ὁμήρου ἴσως συνέβαινεν. Ἐν τούτοις ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι καὶ τώρα, ἐὰν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις, δύναται νὰ πεισθῇ περὶ τῆς ἀκριβείας τῶν λεγομένων μου, καὶ ἡ Βουλὴ δύναται νὰ πεισθῇ, ὅτι καὶ κατὰ τὸ 1896 καὶ τώρα, κατὰ τὸ 1903, ἡ Κωπαΐς μετεβλήθη εἰς λίμνην. Εἶναι τοῦτο ἀποξήρανσις τῆς Κωπαΐδος; Πληροῦνται οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως; Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀτμοκίνητα ἄροτρα καὶ τὰ ἱπποφορβεῖα καὶ τὰ κτηνοτροφεῖα καὶ τὰ ἀνάκτορα, ἅτινα ἠκούσαμεν, καὶ τὰ ἄλση! Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ ἐξακριβώσῃ τὰ λεγόμενα. Δὲν ἀπαιτῶ νὰ τὰ πιστεύσῃ ἀνεξετάστως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ μεγίστης περιουσίας ἐθνικῆς, δὲν τῇ ἐπιτρέπεται ἡ αὐθαιρεσία, ὡς δὲν ἐπιτρέπεται οὐδὲ εἰς αὐτὴν τὴν Βουλήν. Ἀπαιτῶ πεφωτισμένην γνώμην μετ’ ἐπιτόπιον ἐξέτασιν. Ἕν μόνον δύναται νὰ προβάλῃ τις, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ Ἑταιρεία φέρει ἀγγλικὸν ὄνομα, καὶ ἴσως, ὅπως ἐλέχθη, καὶ ἀγγλικὰ κεφάλαια, καὶ ὄπισθεν τούτων εἶναι φόβος μήπως ἀπαντήσωμεν τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, ἐγὼ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα, ἐν συνεννοήσει μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, παρακαλέσῃ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν νὰ στείλῃ μηχανικοὺς Ἄγγλους, διὰ νὰ πεισθῇ περὶ τῶν λεγομένων, διότι οὐδέποτε βεβαίως ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις θὰ ὑποστηρίξῃ ἀπάτην καὶ δόλον, καὶ ἂν ἔτι τὰ κεφάλαια ταῦτα ἀντιπροσωπεύωνται ἀπὸ ὑπηκόους αὐτῆς. Ἔχω πεποίθησιν εἰς τὸ φιλοδίκαιον καὶ τὴν φιλαλήθειαν τῶν Ἄγγλων, καὶ δι’ αὐτὸ θὰ ἐπεθύμουν, ἵνα καὶ Ἄγγλος μηχανικός, ἢ εἷς ἀκόλουθος τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας ἀκολουθήσῃ τὴν ἐκ Βουλευτῶν συσταθησομένην ἐπιτροπήν, διότι πιθανὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἀδικήσωμεν· ἡμεῖς οὐδένα θέλομεν νὰ ἀδικήσωμεν, οὔτε ἐντόπιον οὔτε ξένον. Δὲν ἐπεθύμουν ν’ ἀπαντήσω, εἶμαι ὅμως ὑποχρεωμένος ν’ ἀπαντήσω εἰς δύο σημεῖα, τὰ ὁποῖα φαίνεται ὅτι μετέχουσι πραγματικότητος, τοῦ λόγου τοῦ ἐκ Λεβαδείας ἀξιοτίμου κ. Βουλευτοῦ· τὸ πρῶτον εἶναι, ὅτι οἱ ἀγροὶ τοῦ κ. Ἰωάννου Φίλωνος κεῖνται δύο ὥρας μακρὰν τῆς Κωπαΐδος. Ἐπειδὴ τὸ λέγει ὁ κ. Μπουφίδης, τὸ πιστεύω, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι κατ’ αὐτοῦ, διότι ὁ κατακλυσμὸς τῶν ἀγρῶν τοῦ Φίλωνος δὲν ἐγίνετο πρὸ τῶν ἔργων τῆς ἀποξηράνσεως, συμβαίνει δὲ μετὰ τὰ ἀρξάμενα ἔργα πρὸς ἀποξήρανσιν. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸν χείμαρρον τὸν κατακλύζοντα τὰς γαίας, ἡ Ἑταιρεία εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ διαρρυθμίσῃ καὶ τούτου τὴν κοίτην, διότι διὰ τὸν κατακλυσμὸν τῶν δύο ὥρας μακρὰν τῆς Κωπαΐδος κειμένων ἀγρῶν εὐθύνεται ἡ Ἑταιρεία, παρὰ τὰ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Λεβαδείας λεχθέντα. Ὡσαύτως δὲ καὶ μίαν ἄλλην δίδω πληροφορίαν εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Λεβαδείας, ὅτι ἐσφαλμέναι εἶναι αἱ πληροφορίαι αὐτοῦ, εἰπόντος ὅτι οὐδ’ ὀβολὸς ἑλληνικὸς ἐξωδεύθη διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος. Τὸν διαβεβαιῶ, καὶ δύναται καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ νὰ πληροφορηθῇ, ὅτι μόνον ἡ Σῦρος κατέβαλε τὰ ἔξοδα τῆς ἀποξηράνσεως, ἤτοι 5,000,000 δραχμάς. Πρὸ ὀλίγου εἶδον τὸν υἱὸν τοῦ μακαρίτου Καλλιγᾶ, καὶ ἐρωτήσας αὐτὸν ἔμαθον, ὅτι ἡ ἀποξήρανσις τῆς Κωπαΐδος τοῖς ἐστοίχισε 200,000 φράγκα χρυσᾶ, ἐὰν δὲ προσθέσητε καὶ τὰ τοῦ Συγγροῦ, Βούρου καὶ ἄλλων, ἔχετε ὁλόκληρον τὸ ποσόν, τὸ δαπανηθὲν πράγματι διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος. Ταῦτα εἶχον νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰ ὑπὸ τῶν προλαλησάντων λεχθέντα. Θὰ παρακαλέσω δὲ πάλιν, θὰ ἱκετεύσω τὴν Βουλήν, νὰ μὴ παρίδῃ τὸ ζήτημα, νὰ μὴ τὸ θεωρήσῃ ὡς ἐκ προσωπικῆς τινος φιλοτιμίας καὶ συμφέροντος προερχόμενον. Μόνον προσωπικὸν συμφέρον ἔχει τὸ ἔθνος νὰ λάβῃ τὴν περιουσίαν του, τὴν ἀδίκως ἁρπαζομένην, μόνον συμφέρον ἔχουσιν αἱ τρεῖς ἐπαρχίαι, αἱ στραγγαλιζόμεναι, αἱ ἀναγκαζόμεναι νὰ ἐκπατρίζωνται, νὰ μεταναστεύωσιν εἰς Ἀμερικὴν,—πρᾶγμα ἄγνωστον τέως εἰς τὴν ἐπαρχίαν Θηβῶν,—νὰ ἀναλάβωσι τὸν ἀνθρωπισμόν των, νὰ παύσωσιν οὖσαι εἵλωτες. Νομίζω δὲ, ὅτι ὡς πρὸς τοὺς ἀπατηθέντας, εἴτε ἐπιζῶντας εἴτε αὐτοκτονήσαντας διὰ τὴν Κωπαΐδα, ὡς ὁ μακαρίτης Πετρόπουλος, ἢ καὶ ὡς πρὸς οἱονδήποτε ἄλλον, ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑπόχρεος νὰ φροντίσῃ περὶ τῶν συμφερόντων αὐτῶν, διότι πᾶσα Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ ἀφίνῃ τοὺς ὑπηκόους της νὰ ληστεύωνται ὑπὸ τῶν πρώτων ἐπιτηδείων ἐπιχειρηματιῶν. Λοιπὸν ἱκετεύω τὴν Βουλὴν νὰ υἱοθετήσῃ τὸ ζήτημα, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ὀκνήσῃ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν της, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον τινὲς τῶν καθημένων νῦν ἐπὶ τῶν ὑπουργικῶν ἑδωλίων, ἀπατηθέντες κατὰ τὸ 1892, ὑπέγραψαν πρᾶξιν ἀναιροῦσαν τὴν τοῦ προηγουμένου Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου,—βεβαίως ἀπὸ χρηστοῦ συνειδότος καὶ καλῇ τῇ πίστει, διότι τὰ πρόσωπα ταῦτα, καὶ τὰ ζῶντα καὶ τὰ ἀποιχόμενα, εἶναι ἀνώτερα πάσης ὑποψίας χρηματικῆς διαφθορᾶς.—Ἡ Κυβέρνησις, λέγω, ἔχει συμφέρον νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι τότε πλανηθεῖσα ἐδωρήσατο τὴν ἐθνικὴν περιουσίαν εἰς ἀνώνυμον ἑταιρείαν,—τὸ δὲ πλανᾶσθαι ἀνθρώπινον, —ἀλλὰ σήμερον ἐννοεῖ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν της πρὸς τὸ ἔθνος καὶ τὴν χώραν.

§87Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἀφοῦ ὑπεβλήθη νομοσχέδιον, κύριε συνάδελφε, καὶ θὰ γείνῃ μακρὰ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ, δὲν ἔχετε ὑπομονὴν νὰ εἴπητε αὐτὰ τότε;

§88Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Δὲν πταίω ἐγώ. Ἐγὼ δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ ὁμιλήσω διόλου· μάλιστα πρὸς χάριν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ καταπαύω τὸν λόγον, ἐπιφυλάσσομαι ὅμως νὰ ἀναλάβω μόνος μου ἐν ἀνάγκῃ τὸν ἀγῶνα, καὶ χρώμενος τοῖς δικαιώμασι, τὰ ὁποῖα ὁ σοφὸς νομοθέτης μοὶ δίδει, νὰ σώσω τὸ ζήτημα καὶ τὴν ἐθνικὴν περιουσίαν.

§89ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τρικκάλων Βουλευτοῦ, ἡ πρὸ ὀλίγου γενομένη, εἶναι ὀρθή, διότι τὸ γινόμενον κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ἐνταῦθα δὲν εἶναι ἐντελῶς κανονικὸν, ἀφοῦ τὴν πρωΐαν ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποθέτων ὅτι εἶναι ὑπογεγραμμένον καὶ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦ ἁρμοδίου ἄλλως τε, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰκάζω, ὅτι ὑπογράφει, μόνον διότι παραχωροῦνται γαῖαι. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν τὸ ἀνεγνώσαμεν ἔτι καὶ δὲν τὸ γνωρίζομεν, καὶ ἐν τούτοις γίνεται μακρὰ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Νομίζω ὅτι καλλίτερον καὶ ὀρθότερον εἶναι νὰ ἀναμείνωμεν τὴν τύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ κατόπιν νὰ ὁμιλήσωμεν καὶ κρίνωμεν. Ἐνθυμούμεθα καὶ ἡμεῖς ἐν τούτοις, ὅτι ἡ Ἑταιρεία τῆς Κωπαΐδος τότε ἐπρότεινεν εἰς ἡμᾶς σύμβασίν τινα περὶ παραχωρήσεως 10,000 στρεμμάτων πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν δικαιούχων, ἐκτὸς τῶν 15,000, τὰ ὁποῖα ἔχουσι παραχωρηθῆ διὰ τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως. Ἡμεῖς ὅμως δὲν ἐδέχθημεν τὴν συμφωνίαν ταύτην, οὐδὲ ἠθελήσαμεν νὰ ὑποβάλωμεν τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, διότι τὸ ἀντάλλαγμα, ὅπερ ἐζήτουν παρ’ ἡμῶν τότε, ἐφάνη ἡμῖν πολὺ μέγα· ἐπρόκειτο τότε, ἀντὶ τῶν 10,000 στεμμάτων, νὰ παραχωρήσωμεν ἄλλας εὐφορωτάτας γαίας τῆς Κωπαΐδος, καὶ ἕνεκα τούτου ἡμεῖς δὲν ἐστέρξαμεν τὴν παραχώρησιν ταύτην καὶ δὲν ὑπεβάλομεν νομοσχέδιον. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἡ βάσις, ἂν ἡ οἰκονομία τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι τοιαύτη, διότι δὲν ἀνέγνωσα τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν πᾶσαν συζήτησιν περὶ τούτου, μέχρις ὅτου τυπωθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ διανεμηθῇ· διότι, ἐὰν τοιαύτη ἦναι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου, εἰκάζω, ὅτι πολλοὶ θέλουσι λάβει τὸν λόγον, ὅπως πολεμήσωσιν αὐτό.

§90ΣΤΑΜ. Δ. ΒΑΦΕΙΑΔΑΚΗΣ. Δύο λέξεις μόνον, διὰ νὰ ἀναιρέσω μίαν ἀνακρίβειαν, λεχθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Βουλευτοῦ Λεβαδείας. Εἶπε σήμερον τὴν πρωΐαν, ὅτι οὐδὲν Ἑλληνικὸν χρηματικὸν ποσὸν διετέθη διὰ τὴν ἐπιχείρησιν τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, ἐνῷ εἶναι πανθομολογούμενον, ὅτι ἡ Σῦρος ἐζημιώθη ἄνω τῶν τεσσάρων ἑκατομμυρίων. Ἂν δὲ ἡ Σῦρος δὲν διεμαρτυρήθη κατὰ τὰς στιγμὰς ἐκείνας, συνέβη τοῦτο, διότι ἡ ῥοπὴ τοῦ λαοῦ τῆς Σύρου εἶναι τοιαύτη πρὸς ἐπιχειρήσεις, ὥστε αἱ ζημίαι νὰ μὴ τὴν ἐπηρεάζουν, ἀλλὰ τοὐναντίον, ὡσεὶ ἐξ αὐτῶν ἀντλοῦσα δυνάμεις, μετὰ μείζονος δραστηριότητος νὰ ἀναλαμβάνῃ νέας βιομηχανικὰς ἢ ἐμπορικὰς ἐπιχειρήσεις· καὶ διὰ τοῦτο ἐσίγησαν, μὴ ἀναμιχθέντες εἰς τὴν συζήτησιν, οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Σύρου, θὰ ἐσίγων δὲ καὶ ἐγὼ, ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἀναιρέσω τὴν ἀνακρίβειαν τὴν λεχθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Λεβαδείας.

§91Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ δηλώσω εἰς τὸν κ. συνάδελφον ἐκ Σύρου, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον, εἶναι τὸ ἀκριβὲς, ὅτι οὐδὲ ὀβολὸς Ἑλληνικοῦ χρήματος ἐδαπανήθη διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος. Λέγω δὲ τοῦτο, οὐχὶ ἀγνοῶν ὅτι κατὰ τὴν ἀρχικὴν σύστασιν τῆς Ἑταιρείας τῆς Κωπαΐδος πολλοὶ καὶ ἐκ Σύρου καὶ ἄλλοθεν, ἀγοράσαντες μετοχὰς αὐτῆς, ἐζημιώθησαν, διότι τὰ κεφάλαια τὰ τότε κατατεθέντα καὶ ὑπὸ τῶν διαφόρων ἀγορασάντων μετοχὰς καταβληθέντα δὲν ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, ἀλλ’ ἐξητμίσθησαν ἐν τοῖς χρηματιστηρίοις. Ὅτε ἤρξατο ἡ ἐργασία τῆς ἀποξηράνσεως διὰ κεφαλαίων ἀγγλικῶν, εἶχον ἐπέλθει αἱ ζημίαι, αἱ ὁποῖαι ὑπέρχονται πολλάκις εἰς πολλὰς ἐπιχειρήσεις· ὅτε ἤρξατο ἡ ἐπιχείρησις τῆς ἀποξηράνσεως, οὐδὲ ὀβολὸς κατετέθη πλέον Ἑλληνικός. Γνωρίζω δὲ, ὅτι τὰς μεγίστας τῶν ζημιῶν ὑπέστη ἀνήρ, ὁ ὁποῖος πρῶτος συνέλαβε τὴν ἰδέαν τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, ὁ δοὺς τὴν ὤθησιν εἰς συντέλεσιν τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ἔργου διὰ τὴν Ἑλλάδα, καὶ ὁ ὁποῖος ὑπέστη ζημίαν ὁλοκλήρων ἑκατομμυρίων.

§92Κ. ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν ἢ ὑπόμνημα τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Μαρτίνου τοῦ δήμου Λαρύμνης τῆς ἐπαρχίας Λοκρίδος, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, σχετικῶς πρὸς τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῆς Κωπαΐδος, τὴν ὑποβληθεῖσαν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς κύρωσιν. Ζητῶ νὰ κατατεθῇ τὸ ὑπόμνημα τοῦτο ἢ ἡ ἀναφορὰ, διότι δι’ αὐτῆς προβλέπονται ὅλαι αἱ δυσχέρειαι, καὶ ὑποδεικνύονται ὑπὸ τῶν κατοίκων τῶν μερῶν ἐκείνων, τῶν ἐνδιαφερομένων, τὰ προσήκοντα μέτρα, καὶ θέλει φωτισθῆ ἡ Βουλὴ σπουδαίως πρὶν ἢ κυρώσῃ τὴν σύμβασιν διὰ νόμου. Διὰ τοῦ ὑπομνήματος ἐκείνου ὑποδεικνύεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι θέλει προκύψει μεγίστη ζημία εἰς τὸ Δημόσιον, ἂν γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἡ Ἑταιρεία ἄνευ ἀνταλλάγματος καὶ ἄνευ μακρᾶς ἐξετάσεως αὐτῆς τῆς συμβάσεως. Ὡς εἶπεν ὁ προαγορεύσας ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου Βουλευτὴς καὶ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ζητεῖ ἡ Ἑταιρεία νὰ λάβῃ γαίας εὐφορωτάτας, δίδουσα εἰς τὸ Δημόσιον γαίας ἀγόνους. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο πρέπει νὰ προσέξῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλή.

§93Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μοὶ δοθῇ ἡ πληροφορία, ἂν περιῆλθεν εἰς γνῶσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἔγγραφόν τι, προερχόμενον ἐξ Ἡρακλείου τῆς Κρήτης. Παρακαλῶ αὐτὸν, ἂν τῷ ἦναι ἐπιτετραμμένον, νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ποία εἶναι ἡ ὑπόθεσις, περὶ τῆς ὁποίας πραγματεύεται τὸ ἔγγραφον τοῦτο.

§94ΑΘΩΣ ΡΩΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἤθελον παρακαλέσει τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν, ὅπως σαφέστερον ὁρίσῃ περὶ τίνος ἐγγράφου πρόκειται· διότι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἔρχονται πολλὰ ἔγγραφα.

§95Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔγγραφον ἐξ Ἡρακλείου, ἀπευθυνόμενον πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ πραγματευόμενον περὶ ἀποζημιώσεως ζητουμένης, προσδοκωμένης ἢ ὀφειλομένης. Δὲν γνωρίζω, ἂν εἶναι δυνατὸν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ εἴπῃ, τί γνωρίζει περὶ τούτου, καὶ πῶς ἔχει ἡ ὑπόθεσις αὕτη. Δὲν τὸ ἀπαιτῶ, τὸ ἀφίνω εἰς τὴν κρίσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§96Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Αὔριον θέλω δώσει τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ζητεῖ ὁ κ. Βουλευτής.

§97Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ὅσοι παρηκολούθησαν μετὰ προσοχῆς τὰς ἀγορεύσεις τοῦ κ. Μπέλλου καὶ τοῦ κ. Μπουφίδου, ἤκουσαν πράγματα ὅλως ἀντίθετα· διότι ὁ μὲν διατείνεται, ὅτι ἡ Κωπαΐς ἐξακολουθεῖ νὰ ἦναι λίμνη, ὁ δὲ, ὅτι ἀπεξηράνθη. Ἐπειδὴ πρόκειται νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως εὐαρεστούμενος ζητήσῃ καὶ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἐπισήμους πληροφορίας, εἰς τίνα σημεῖα τῆς Κωπαΐδος καὶ πρὸς ποίαν ἐπαρχίαν εἶναι τὰ λιμνάζοντα ὕδατα, καὶ ποῦ εἶναι ἡ Κωπαΐς ἀπεξηραμμένη, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει ἐπισήμων πληροφοριῶν συζητήσωμεν. Ἔλαβον δὲ τὸν λόγον, διότι καὶ ἐγὼ ἐνδιαφέρομαι ἕνεκα τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἠκούσατε πρὸ μικροῦ.

§98ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Θηβῶν κ. Μπέλλος ἐποιήσατο μακρὰν ἱστορικὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος· δὲν ἔφερε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, οὔτε ἐν σχέσει πρὸς αὐτὸ, ἀλλ’ ὡμίλησεν ἐν σχέσει πρὸς τὸ παρελθόν, καὶ ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις αὕτη ἀπερρόφησε τὰ ταμεῖα πολλῶν ἀνθρώπων. Ὅλοι γνωρίζουσιν, ὅτι συνεστάθη μία Γαλλικὴ ἑταιρεία, καὶ ἡ ἑταιρεία αὕτη ἐξέδωκε μετοχὰς, νομίσαντες δέ τινες, ὅτι ἠδύναντο νὰ κερδοσκοπήσωσιν ἐπὶ τῶν μετοχῶν τούτων, ἠγόρασαν ἐξ αὐτῶν πολλὰς, καὶ συνέβη νὰ ζημιωθῶσι. Ποῖος πταίει διότι ἐζημιώθησαν, διότι ἠθέλησαν νὰ κερδοσκοπήσωσι, καὶ ἠγόρασαν αὐτάς; Αἱ μετοχαὶ τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου εἶχον κατ’ ἀρχὰς ἀξίαν 200 καὶ 250 δραχμῶν, καὶ πολλοὶ ἠγόρασαν εἰς αὐτὰς τὰς τιμὰς, ἀλλὰ κατόπιν αἱ τιμαὶ τῶν μετοχῶν αὐτῶν ἔφθασαν εἰς τὰς 45 δραχμάς, καὶ πολλοὶ ἐζημιώθησαν. Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Θηβῶν, ποῖος πταίει; Δύναται νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Βουλευτὴς Θηβῶν, ὅτι ὑπάρχει τις, ὁ ὁποῖος ἔκαμε κατάχρησιν;

§99Π. ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπέκρυψαν τὸ ὄγδοον ἄρθρον τῆς συμβάσεως.

§100Α. ΦΩΤΗΛΑΣ. Πρὸ τοῦ 1897, ἤτοι πρὸ τοῦ πολέμου, αἱ μετοχαὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶχον ἀξίαν 4,000 ἕως 5,000 δραχμῶν· μετὰ τὸν πόλεμον κατέπεσαν εἰς τὴν τιμὴν τῶν 1500 δραχμῶν. Ὅλοι, ὅσοι ἠθέλησαν νὰ κερδοσκοπήσουν, ἐζημιώθησαν. Διατὶ ῥίπτομεν ὑπαινιγμοὺς κατὰ προσώπων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνώτερα παντὸς ὑπαινιγμοῦ; Ἡ Γαλλικὴ αὕτη Ἑταιρεία δὲν ἠδυνήθη νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον, καὶ μετεβίβασε τὰς μετοχὰς αὐτῆς καὶ τὰ δικαιώματά της εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Ἑταιρείαν, καὶ ἡ Ἀγγλικὴ Ἑταιρεία, ὅπως βεβαιοῦται παρ’ ὅλων τῶν εἰδότων, ἐδαπάνησε κολοσσιαῖον ποσὸν, ἐδαπάνησε 35 ἑκατομμύρια πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, καὶ ἡ Κωπαΐς ἀπεξηράνθη, καὶ συνετελέσθη τὸ θαυμασιώτερον τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλὰ τί εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς Θηβῶν; Κατὰ τὸ 1894 ἢ 1895 ἢ κατὰ τὸ 1896 ἐπῆλθε πλημμυρά τις. Ἀλλὰ μόνον εἰς τὸ πεδίον τῆς Κωπαΐδος ἐπέρχεται πλήμμυρα, καὶ εἰς ἄλλα μέρη καλλιεργημένα δὲν ἐπέρχονται πλήμμυραι καὶ ζημίαι; Εἶναι βέβαιον καὶ ἀκριβές, ὅτι ἀπεξηράνθη ἡ Κωπαΐς ἢ δὲν εἶναι; Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ ἐπιτροπήν, ἥτις νὰ μεταβῇ εἰς Λεβαδείαν καὶ Θήβας, καὶ ἴδῃ, ἂν ἀπεξηράνθη ἀληθῶς ἢ δὲν ἀπεξηράνθη ἡ Κωπαΐς. Ἐκ τῆς ἐπιθυμίας, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Βουλευτὴς Θηβῶν, ὅπως γείνῃ τὸ ἔργον ἐντελῶς τέλειον, εἶπεν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Γόρτυνος καὶ πρώην Πρωθυπουργὸς διὰ πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐπέβαλε ποινήν τινα εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Ἑταιρείαν, ἀλλὰ ἐλθὸν κατόπιν ἕτερον Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Τρικούπην, ἦρε τὴν ποινὴν ἐκείνην. Λόγον βεβαίως εἶχε τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐκεῖνο νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ποινήν, λόγον ἐπίσης εἶχε τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη νὰ ἄρῃ τὴν ποινήν· ἄλλαι σκέψεις ἐπεκράτουν παρὰ τῇ συνειδήσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τοῦ κυρίου Δηλιγιάννη, ἄλλαι σκέψεις ἐπεκράτουν παρὰ τῇ συνειδήσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη. Ἴσως, ἐὰν ἐπεβάλλοντο αἱ ποιναὶ ἐκεῖναι, ἐὰν δὲν ἤροντο, ἢ ἐτίθεντο καὶ ἄλλαι, ἡ Κωπαΐς θὰ ἐξηκολούθει νὰ ἦναι ἀκόμη λίμνη. Διὰ τῆς ἄρσεως τῶν ποινῶν ἐκείνων, διὰ τῆς ἠθικῆς ἐνισχύσεως τῆς Ἑταιρείας, σήμερον ἡ Κωπαΐς, ἥτις πρὶν ἦτο τέλμα, εἶναι πεδιὰς ὡραία καὶ εὔφορος, τὸ ἔδαφος αὐτῆς ἐξυγιάσθη, καὶ πολλοὶ τῶν κατοίκων τῶν μερῶν ἐκείνων εὐλογοῦσι τὴν Ἑταιρείαν, τὴν ἀναλαβοῦσαν τὸ ἔργον, εὐλογοῦσι δὲ καὶ τὸν ἄνδρα ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἄλλοι ἐνταῦθα ὑβρίζουν σήμερον, ὁ ὁποῖος διὰ προσωπικῶν θυσιῶν, διὰ χρηματικῶν θυσιῶν κατώρθωσε νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ μέγα τοῦτο ἔργον, τὸ ὁποῖον τιμᾷ τὴν Ἑλλάδα. Παρακαλῶ δὲ νὰ γείνωσι δεκταὶ ἀμφότεραι αἱ προτάσεις τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ Θηβῶν, νὰ διαταχθῶσιν ἀνακρίσεις, — ἂν δύναται νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Δικαιοσύνη, — διὰ ν’ ἀποδειχθῇ καὶ μίαν ἔτι φορὰν, ὅτι πρόκειται περὶ συκοφαντίας, τὴν ὁποίαν βεβαίως οὔτε δημιουργεῖ οὔτε ἀσπάζεται ὁ κ. Βουλευτὴς Θηβῶν, περὶ συκοφαντίας, τὴν ὁποίαν ἄλλοι ἴσως ἐδημιούργησαν, νὰ συσταθῇ ἐπιτροπή, ἵνα μεταβῇ καὶ ἴδῃ, ἂν συνετελέσθη τῳόντι τὸ ἔργον τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, ἢ ἂν ἡ Κωπαΐς ἐξακολουθεῖ νὰ ἦναι τέλμα, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς Θηβῶν.

§101Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Μόνον εἰς ἓν σημεῖον θὰ εἴπω δύο λέξεις, εἰς τὰς πληροφορίας τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Ἑταιρεία ἐδαπάνησε 35 ἑκατομμύρια. Τῷ ὑπομιμνήσκω, ὅτι εἰς τὰ 1886, παρόντος καὶ τοῦ κ. Στεφάνου, ἐπανηγυρίσθη ἡ ἀποξήρανσις τῆς Κωπαΐδος ὑπὸ τῆς τέως Ἑταιρείας, ἡ δὲ Ἀγγλικὴ Ἑταιρεία ἀνέλαβεν εἰς τὰ 1887, τὸν Ἰούνιον, μετ’ ὀλίγας δὲ ἡμέρας ἔκαμεν ἐνυπόθηκον τὴν Κωπαΐδα διὰ 300,000 λίρας.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀλεξάκης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἄλλου ἀντικειμένου.

§103ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τίς ὁ σκοπὸς τῆς προσκλήσεως τῶν ἐφέδρων τοῦ 1899. Σκοπὸς τῆς προσκλήσεως αὐτῶν εἶναι ἡ ἐκγύμνασις τῆς ἡλικίας ταύτης, ἢ ἡ ὑπηρεσία ἡ ἐσωτερική, ἡ φύλαξις τῶν φυλακῶν, ἡ φρουρὰ ἐν τῇ Βουλῇ, ἡ συνοδεία τῶν εἰσπρακτόρων; καὶ ἂν ὁ νόμος περὶ ἐφεδρείας ἔχει σκοπὸν τὴν ἐκγύμνασιν τῶν ἐφέδρων ἢ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ἐσωτερικὴν τοῦ Κράτους.

§104Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τὴν ἀπάντησιν δίδει αὐτὸς ὁ νόμος. Οἱ ἔφεδροι προσκαλοῦνται κατὰ περιόδους πρὸς ἐκγύμνασιν, διὰ νὰ μὴ λησμονοῦν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔμαθον, ὅτε ὑπηρέτουν ὑπὸ τὰς σημαίας. Τὸ χρονικὸν διάστημα, διὰ τὸ ὁποῖον καλοῦνται, δὲν εἶναι μέγα· εἶναι τὸ ἀνώτατον ὅριον τεσσαράκοντα ἡμερῶν, καὶ κατὰ συνέπειαν ὁ κύριος σκοπὸς τῆς προσκλήσεως εἶναι ὁ τῶν ἀσκήσεων.

§105Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ὁ μόνος.

§106Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Καὶ ἡ φρουρὰ δὲν ἀποκλείεται τῶν ἀσκήσεων. Βεβαίως ἡ συνοδεία τῶν εἰσπρακτόρων δὲν ἔχει τὴν θέσιν της, ἀλλ’ ἡ φρουρά, ὄχι βεβαίως καθ’ ἡμέραν, ἀλλὰ κάθε τρεῖς ἡμέρας, δὲν ἀποκλείεται. Ἐὰν φρουρήσῃ ὁ ἔφεδρος δὶς ἢ τρὶς τὸ πολὺ κατὰ τὸ τεσσαρακονθήμερον αὐτὸ διάστημα, δὲν βλάπτεται· ἀναμιμνήσκεται καὶ τὰ καθήκοντα τῆς φρουρᾶς, τὰ ὁποῖα εἶναι σπουδαιότατα.

§107ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δίδω τὴν πληροφορίαν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι πολλοὶ τῶν ἐφέδρων, καὶ δὴ τῶν τεχνικῶν ὅπλων, ἀφ’ ἧς ἡμέρας κατετάχθησαν, οὔτε ἅπαξ ἐγυμνάσθησαν, ἐξακολουθοῦσι δὲ ὑπηρετοῦντες ὡς φρουροὶ εἰς διαφόρους ὑπηρεσίας. Ἂν αὐτοὶ πρὸς τοῦτο ἐκλήθησαν, διὰ νὰ φυλάξωσι φρουρὰν, νομίζω ὅτι δὲν ἐκτελεῖται ὁ νόμος. Καὶ ἐνθυμοῦμαι τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ κληθῇ ἡ ἡλικία τοῦ 1894, — καὶ ἐπέμενεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ κληθῇ ἡ ἡλικία τοῦ 1894, — ἀπαντῶντα εἰς τοὺς συνιστῶντας νὰ κληθῇ ἄλλη ἡλικία, καὶ λέγοντα πρὸς αὐτοὺς: «πῶς εἶναι δυνατὸν, αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι μετ’ ὀλίγον μεταβαίνουσιν εἰς τὴν ἐθνοφρουρὰν, νὰ μείνωσιν ἀγύμναστοι;» Καὶ ἀφοῦ τοιαύτας γνώμας εἶχε πρό τινων ἡμερῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς, πῶς νῦν ἐπιτρέπει, ἵνα οἱ ἔφεδροι, τοὺς ὁποίους ἐκάλεσεν, ἀσχολῶνται εἰς ἄλλα ἔργα καὶ ὄχι εἰς τὰ ἔργα, εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι ὑποχρεωμένοι ἐκ τοῦ νόμου; Νομίζω ὅτι τὸ τοιοῦτον εἶναι ἄτοπον, ὅτι ἐξερχόμεθα τοῦ νόμου τελείως, ὅταν τοὺς ἐφέδρους, τοὺς ὁποίους ἀφῃρέσαμεν ἀπὸ τὰς οἰκογενείας των, ἵνα γυμνασθῶσι καὶ ὦσιν ἕτοιμοι ἐν ἐνδεχομένῃ περιστάσει, τοὺς ἀπασχολῶμεν εἰς ἔργα ξένα πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ὁρίζει. Φρονῶ δὲ, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἐπεμβῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἄρῃ τὸ ἄτοπον καὶ παράνομον, διότι νομίζω ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον γίνεται, δὲν εἶναι μόνον ἄτοπον, ἀλλ’ εἶναι καὶ παράβασις τοῦ νόμου.

§108Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ πάλιν δηλῶ πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ νόμος ὁρίζει τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον καλοῦνται οἱ ἔφεδροι. Βεβαίως ὁ κύριος σκοπὸς εἶναι αἱ ἀσκήσεις. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐξεδόθησαν αἱ ἀπαιτούμεναι διαταγαὶ ἐκ μέρους τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καθὼς γνωρίζετε, δὲν ἀναμιγνύεται πλέον εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν φρουρῶν. Ἐπιβλέπει, καὶ ὅπου δὲν λειτουργεῖ ὁ νόμος, ὅπου δὲν λειτουργεῖ ὁ Κανονισμὸς, ἐκεῖ βεβαίως ἐπεμβαίνει καὶ ζητεῖ λόγον. Ἡ ἐγκύκλιος λοιπὸν ἡ ἐκδοθεῖσα διαλαμβάνει, ὅτι οἱ ἔφεδροι τῆς Αʹ καὶ Βʹ Μεραρχίας θὰ λάβωσι μέρος εἰς τὰς γενικὰς ἀσκήσεις, οἱ δὲ ἔφεδροι τῆς Γʹ Μεραρχίας θὰ περιορισθῶσιν εἰς τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἀσκήσεων, αἵτινες λαμβάνουσι χώραν ἐν ταῖς φρουραῖς, καὶ εἰς τὴν σκοποβολήν. Ὑπηρεσιακῶς δὲν ἔλαβον γνῶσιν ἐγὼ, ὅτι διετάχθησαν οἱ ἔφεδροι νὰ φρουρῶσι. Σᾶς λέγω ὅμως, ὅτι ἔχω τὴν ἰδέαν καὶ πρεσβεύω, ὅτι κατὰ τὸ τεσσαρακονθήμερον αὐτὸ διάστημα ὁ ἔφεδρος πρέπει νὰ φρουρήσῃ καὶ δὶς ἢ τρίς.

§109ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δὶς ἢ τρίς;

§110Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Βεβαίως. Λοιπὸν ἐπαναλέγω, ὅτι ὑπηρεσιακῶς δὲν ἔλαβον γνῶσιν ὅτι τοιοῦτόν τι λαμβάνει χώραν, δηλαδὴ, ὅτι οἱ ἔφεδροι ἐπασχολοῦνται πολὺ συχνὰ εἰς τὰς φρουράς. Τώρα, ὅτε γίνεται λόγος, βεβαίως ἐκ τῆς ὑπηρεσίας θὰ ζητήσω πληροφορίας, καὶ θὰ ἐκδώσω ἐγκύκλιον ἐπὶ τοῦ προκειμένου συμφώνως πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου.

§111ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔλαβον γνῶσιν τοῦ πράγματος ἐκ τῆς φρουρᾶς τῆς Βουλῆς. Ἐδῶ εἰσερχόμενοι πάντες, ἀφ’ ἧς ἤρξαντο αἱ ἐργασίαι τῆς ἐκτάκτου Συνόδου, δὲν βλέπομεν ἄλλους φρουρούς, εἰμὴ ἐφέδρους. Νομίζω ὅτι ὅλοι ἐνταῦθα ἀντελήφθησαν, ὅτι φρουρούμεθα ἀπὸ ἐφέδρους. Ὁ κ. Ὑπουργὸς βεβαίως δὲν εἶχε λάβει γνῶσιν ὑπηρεσιακῶς, οὔτε ἐπρόσεξεν, ὅτε εἰσήρχετο ἐνταῦθα.

§112ΚΩΝΣΤ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ὄχι δά! Εἶδον καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον φρουροὺς τοιούτους, ἀλλὰ δὲν ὑπέθεσά ποτε, ὅτι πολὺ συχνὰ γίνεται τοῦτο.

§113ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τώρα ἔχω πεποίθησιν, ὅτι θὰ παραγγείλῃ εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν νὰ ἐκτελεσθῇ ὁ νόμος.

§114Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Βεβαίως.

§115Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ πληροφορήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἐρχόμενος χθὲς μὲ τὸν τελευταῖον σιδηρόδρομον ἐκ Πελοποννήσου, παρετήρησα εἰς τὸν σταθμὸν Ἐλευσῖνος, ὅτι ἡ ἁμαξοστοιχία παρέλαβε περὶ τοὺς 40 ἐφέδρους, παθόντας κατὰ τὴν πορείαν ἐξ ἡλιάσεως, ἐκ τούτων δὲ εἷς μετεφέρετο εἰς χεῖρας ὑπὸ τριῶν ἄλλων ἐφέδρων, διότι, ὡς ὡμολόγησεν ὁ νοσοκόμος, διέτρεχε κίνδυνον· καὶ ἡ προηγουμένη δὲ ἁμαξοστοιχία, ὅπως μὲ ἐβεβαίωσεν ὁ ἐπιθεωρητὴς τοῦ σιδηροδρόμου, εἶχε μεταφέρει ἐξ Ἐλευσῖνος εἰς Ἀθήνας ἄλλους 44 παθόντας ἐφέδρους, ἐν ὅλῳ 83 ἢ 84, ἐξ ὧν τρεῖς ἔπασχον σοβαρῶς· παρετήρησα δὲ, ὅτι καὶ οἱ λοιποὶ ἔφεδροι, οἱ ἐναπομείναντες ἐκεῖ, περὶ τὸν σταθμὸν, ἦσαν κατάκοποι καὶ ἐλεεινοὶ τὴν ὄψιν, τινὲς δ’ ἐξ αὐτῶν ἐκράτουν τὰς ἀρβύλας των ἀνὰ χεῖρας, ἰσχυριζόμενοι ὅτι αἱ ἀρβύλαι, τὰς ὁποίας τοῖς εἶχον δώσει, δὲν ἦσαν κατάλληλοι εἰς τὸ μέγεθος τῶν ποδῶν των. Βεβαίως δὲν σᾶς ἐγκαλῶ, κύριε Ὑπουργὲ, ἐπὶ τούτοις· σᾶς ἀνακοινῶ μόνον ὅσα ἰδίοις ὄμμασιν εἶδον, καὶ νομίζω ὅτι ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ ἐξετάσητε περὶ τούτων. Ἐπληροφορήθην δὲ, ὅτι ἡ καταπόνησις αὕτη τῶν ἐφέδρων ὀφείλεται κυρίως εἰς τὸ ὅτι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἔφερον μεθ’ ἑαυτῶν δύο ἄρτους (κουραμάνας) ἕκαστος, ἀντὶ ἑνός, διότι τὰ μεταγωγικὰ δὲν ἐπήρκουν οὔτε εἰς τὴν μεταφορὰν τῶν ἐπίπλων τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ ἠναγκάσθη ἡ ὑπηρεσία νὰ φορτώσῃ εἰς ἕκαστον ἔφεδρον ἀνὰ δύο ἄρτους, τοὺς ὁποίους, κύριε Ὑπουργὲ, καθ’ ὁδὸν ἠναγκάσθησαν νὰ πωλήσουν ἀντὶ μιᾶς δεκάρας ἑκάτερον, διὰ ν’ ἀπαλλαγῶσι τοῦ βάρους. Παρέστην δὲ καὶ πρὸ τοῦ ἑξῆς λυπηροῦ θεάματος, τὸ ὁποῖον φρονῶ ὅτι ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω ἐντεῦθεν, διὰ νὰ ἀκουσθῇ πανταχοῦ, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν μετεφέρετο ὑπὸ τῶν τριῶν ἀνδρῶν ὁ ἡμιθανὴς ἐκεῖνος ἔφεδρος ἐκ τοῦ σταθμοῦ Ἐλευσῖνος εἰς τὴν ἁμαξοστοιχίαν, ἀξιωματικοὶ τοῦ ἱππικοῦ, συμπαρισταμένου καὶ ἑνὸς προσώπου λίαν ὑψηλοῦ, ἐγέλων! Ἐκίνει τοιαύτην ἀγανάκτησιν, κύριε Ὑπουργὲ, ἡ κατάστασις αὕτη, ἡ ἀδιαφορία αὕτη πρὸς τὸν δυστυχῆ ἐκεῖνον στρατιώτην, ὥστε τινὲς ἐκ τῶν συναδέλφων του ἐξεστόμισαν καὶ λέξεις ὄχι πολὺ τιμητικὰς διὰ τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο. Λέγω δὲ ταῦτα, διὰ νὰ ἀκουσθῶσι, κύριε Ὑπουργέ.

§116Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τί θέλετε νὰ σᾶς ἀπαντήσω ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ;

§117Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Κάμνω μίαν σύστασιν, κ. Ὑπουργέ.

§118Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ ἐξετάσητε.

§119Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Θὰ ἐξετάσω.

§120Ι. ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγεῖται ὁ κύριος Λιμπρίτης.

§122Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Μεταμέλομαι, διότι ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, ἀλλ’ ἀφοῦ τὸν ἐζήτησα, θὰ κάμω μίαν σύστασιν· ἡ σύστασίς μου δὲ περιορίζεται εἰς τοῦτο. Περὶ τῶν σήμερον τελουμένων μεγάλων στρατιωτικῶν γυμνασίων τὸ φρόνημα τῶν ἀξιωματικῶν εἶναι, ὅτι ταῦτά εἰσι προκαταρκτικαὶ ἐπιθεωρήσεις· ὅταν δὲ τὰ γυμνάσια ταῦτα — μεγάλα ἢ μικρὰ, ἀδιάφορον, — λαμβάνωσι τὸν τύπον τῆς προπαρασκευαστικῆς ἐξετάσεως καὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν ἀξιωματικῶν, ἑπόμενον εἶναι, ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες διοικοῦσι τὰς διαφόρους μονάδας, θέλουσι σπεύσει καὶ φροντίσει, πῶς νὰ παρουσιάσωσι τὰς ὑπ’ αὐτοὺς μονάδας εὐπαρουσιάστους, διὰ ν’ ἀποφύγωσι τὰς ἐπικρίσεις. Δὲν εἶναι λοιπὸν διόλου παράδοξον, ὅτι οὗτοι ἔσπευσαν, ἵνα τοὺς ἀγυμνάστους ἢ τοὺς λησμονήσαντας τὰς ἀσκήσεις των ἐφέδρους ἀφήσωσιν εἰς τὰς φρουρὰς, παραλάβωσι δὲ ἀντ’ αὐτῶν τοὺς νῦν ὑπηρετοῦντας κληρωτοὺς, καὶ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἀσκήσεις. Τοῦτο ἔπραξεν ἡ φρουρὰ Τρικκάλων, καὶ πᾶσαι σχεδὸν αἱ φρουραὶ ἐν Θεσσαλίᾳ. Πλεῖστα ὅσα δύναταί τις νὰ παρατηρήσῃ ἐπὶ τῶν γιγνομένων ἀσκήσεων. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι θέλουσι παρίδει ταῦτα οἱ ἁρμόδιοι. Βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ ἀξιώσῃ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰς λεπτομερείας ταύτας· δύναται ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἀξιώσῃ παρ’ ὅλων τῶν διοικούντων τὰς διαφόρους μονάδας, καὶ ἐν συνόλῳ παρὰ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, νὰ ὑποβάλωσι μετὰ τὸ τέλος τῶν ἀσκήσεων ἀληθεῖς πληροφορίας περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν αἱ ἀσκήσεις αὗται διεξήχθησαν· διότι, ἀφοῦ δυστυχῶς αἱ ἀσκήσεις αὗται δὲν δύνανται νὰ φέρωσι τ’ ἀποτελέσματα, ἅτινα φέρουσιν ἐν ἄλλοις Κράτεσι, τοὐλάχιστον ἂς χρησιμεύσωσιν εἰς ἡμᾶς, ἵνα φθάσωσιν αἱ ἐλλείψεις εἰς τὰ ὦτα τῶν ἁρμοδίων. Δυστυχῶς ὅμως αἱ ἀσκήσεις ἔχουσι τύπον ἐπιθεωρήσεως, καὶ θὰ γείνῃ προσπάθεια ν’ ἀποκρυβῶσιν αἱ ἐλλείψεις.

§123Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριοι Βουλευταὶ, αὐτὰ, τὰ ὁποῖα γίνονται σήμερον, δὲν γίνονται διὰ πρώτην φοράν. Ἴσως διὰ πρώτην φοράν γίνονται εἰς μεγαλειτέραν κλίμακα, ἴσως διὰ πρώτην φοράν ἐκλήθη μία ἡλικία ἐφέδρων, διὰ νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὰς ἀσκήσεις. Ὅ,τι γίνεται σήμερον δὲν εἶναι ἐφεύρεσις ἡμῶν. Ἡμεῖς, ὠφελούμενοι ἐκ τῆς πείρας ἄλλων στρατῶν, πολὺ μεγαλειτέρων, πολὺ ἐμπειροτέρων, πολὺ ἱκανωτέρων τοῦ ἡμετέρου, ἠθελήσαμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν καὶ εἰς τὸν ἡμέτερον στρατὸν ὅ,τι γίνεται ἀλλαχοῦ, οὐχὶ πρὸς ἐπίδειξιν, ἀλλὰ διὰ πρακτικὸν σκοπὸν, οὗ τ’ ἀποτελέσματα, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, θὰ ἦναι ὠφέλιμα διὰ τὸ μέλλον τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς, ὅστις ἤγαγεν ἡμᾶς εἰς τὸ νὰ ἐφαρμόσωμεν ὅ,τι γίνεται ἀλλαχοῦ· βεβαίως εἰς μικροτέραν κλίμακα, διὰ τὸν λόγον, ὅτι δὲν ἔχομεν τὰ μέσα, ἅτινα ἔχουσι τὰ ἄλλα Κράτη ὡς πρὸς ὅλα τὰ ἀναγόμενα εἰς τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα. Αἱ καλούμεναι μεγάλαι ἀσκήσεις — ἀδιάφορον, ἂν ὁ ἀριθμὸς δὲν ἦναι τοσοῦτος, ὥστε νὰ δικαιολογῇ τὴν ὀνομασίαν, ἣν ὅμως ὁ σκοπὸς δικαιολογεῖ πληρέστατα, — αἱ μεγάλαι, λέγω, ἀσκήσεις ἔχουσι σκοπὸν, ἵνα δι’ αὐτῶν ἐλέγχηται ἡ ἱκανότης τῶν ἡγητόρων τῶν μεγάλων μονάδων, τῶν ἀνωτέρων στελεχῶν, τῶν μέσων στελεχῶν καὶ τῶν κατωτέρων στελεχῶν. Σκοπὸς τῶν μεγάλων ἀσκήσεων εἶναι ὡσαύτως νὰ ἐξακριβωθῇ ἡ ἀντοχὴ τοῦ στρατοῦ, δηλαδὴ ἂν τὰ στρατεύματα εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ ἀντέχωσιν εἰς ὅλους τοὺς κόπους, οἱ ὁποῖοι παρουσιάζονται κατὰ τὴν πραγματικὴν δρᾶσιν αὐτῶν· τέλος σκοπὸς τῶν ἀσκήσεων τούτων εἶναι νὰ φανερωθῶσιν ὅλα τὰ τρωτὰ μέρη τοῦ στρατεύματος, ὥστε ἡ ὑπηρεσία καὶ ἡ Κυβέρνησις βαθμηδὸν, κατ’ ἔτος, νὰ δύνανται νὰ πληρῶσι τὰς ἐλλείψεις καὶ διορθώνωσιν ὅ,τι κακὸν ὑπάρχει εἰς τὸ στράτευμα. Διὰ τοῦτο εἰς τὰ ἄλλα Κράτη δίδουσι μεγάλην σημασίαν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν μεγάλων ἀσκήσεων. Τοιαύτας ἀσκήσεις ἐξετέλεσα ἐγὼ ἄλλοτε, ὡς μέραρχος, ἐν Κορίνθῳ. Τότε παρουσιάσθησαν ἐλλείψεις τινὲς, τὰς ὁποίας δὲν ἀπέκρυψα εἰς τὴν προϊσταμένην μου ἀρχήν· τὰς ἔκαμα γνωστὰς ἐν ὅλῃ τῇ εἰλικρινείᾳ. Σήμερον εὑρίσκομαι εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Πρεσβεύων ὅτι αἱ ἀσκήσεις αὗται εἶναι τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης, ἐσύστησα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποδεχθῇ τὸ μέτρον τοῦτο, καὶ εὐτυχῶς ἡ Κυβέρνησις, ὀρθῶς σκεπτομένη, τὸ ἀπεδέχθη. Λοιπὸν τὰ στρατεύματα θὰ ἀσκηθῶσιν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἔχει τώρα νὰ ἀναμιχθῇ εἰς τοῦτο ἢ εἰς ἐκεῖνο. Ἄλλος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θ’ ἀναμιχθῇ καὶ θ’ ἀπαιτήσῃ νὰ ἐκτελεσθῶσιν ὅλα τὰ διατεταγμένα. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὀφείλει μόνον νὰ ἔχῃ ὑπομονὴν ἀκόμη, καὶ νὰ περιμένῃ τὴν ἀναφορὰν ἐπὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἀσκήσεων. Ὅ,τι εἶχε νὰ διατάξῃ, τὸ διέταξε. Θὰ φροντίσῃ νὰ μάθῃ, ἂν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διέταξε, θὰ ἐκτελεσθῶσιν ἢ ἐκτελοῦνται· διέταξε δὲ τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, ἵνα μετὰ τὸ πέρας τῶν ἀσκήσεων ὑποβάλῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἀναφορὰν ἐφ’ ὅλων τῶν ἀντικειμένων ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουσιν αἱ ἀσκήσεις, ὅπως τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν φωτισθῇ περὶ τῶν ἐλλείψεων τοῦ στρατεύματος καὶ προβῇ εἰς τὴν θεραπείαν αὐτῶν. Αὐτὰ εἶχον νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Τυρνάβου Βουλευτὴν, αἱ παρατηρήσεις τοῦ ὁποίου βεβαίως εἶναι ὀρθόταται. Ἀναμένω τὴν ἀναφορὰν τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ ἐπὶ τῶν ἀσκήσεων τούτων· θὰ μελετηθῶσιν αἱ διάφοροι προτάσεις αὐτοῦ, καὶ θὰ καταβληθῇ προσπάθεια μεγάλη πρὸς διόρθωσιν ὅλων τῶν ἐλλείψεων, αἱ ὁποῖαι βεβαίως εἰς μίαν στιγμὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διορθωθῶσιν. Ἀπαιτεῖται χρονικὸν διάστημα, καὶ κατὰ συνέπειαν παρακαλῶ καὶ τὴν Βουλὴν νὰ ἔχῃ ὀλίγην ὑπομονὴν καὶ νὰ μὴ σπεύσωμεν ὑπὲρ τὸ δέον, ὅπως οὕτω δοθῇ καιρὸς νὰ πράξωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ πράξωμεν.

§124Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν ὁποῖον οὐδεὶς δύναται νὰ ἀδικήσῃ διὰ τὴν μέχρι τοῦδε ἐνέργειάν του, — νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἀριθμητικὴν κατάστασιν αʹ) τῶν προσελθόντων ἐφέδρων, βʹ) τῶν ἐφέδρων, οἵτινες παρακολουθοῦσι τὰ σώματα, τὰ ὁποῖα μετέβησαν εἰς τὰς ἀσκήσεις, καὶ γʹ) τῶν ἐφέδρων, οἵτινες παρέμειναν εἰς τὰ σώματα πρὸς ἐκτέλεσιν ὅλων τῶν στρατιωτικῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους. Ἔχω ἀσφαλεῖς πληροφορίας, ὅτι τὰ ¾ τῶν προσελθόντων ἐφέδρων παρέμειναν εἰς τὰ σώματα. Ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ ἀποδείξωμεν, εἰμὴ μόνον διὰ τῶν ἐπισήμων καταστάσεων, τὰς ὁποίας εἶναι ὑποχρεωμένα τὰ διάφορα σώματα τοῦ στρατοῦ νὰ ἀποστείλωσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν ἔχει γνῶσιν τῆς τοιαύτης καταστάσεως. Λοιπὸν νὰ κατατεθῶσιν οἱ πίνακες αὐτοὶ οἱ ἀριθμητικοὶ, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐφέδρων τῶν τριῶν εἰρημένων κατηγοριῶν.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ καταθέσητε γραπτὴν σημείωσιν, ἵνα διαβιβασθῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν.

§126Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἄκαιρον βεβαίως, κύριοι Βουλευταὶ, εἶναι νὰ καταναλίσκωμεν τὰς ὥρας, ἃς δύναται νὰ διαθέσῃ ἡ Βουλὴ πρὸς συζήτησιν τῶν ὑποβαλλομένων νομοσχεδίων, μὲ τὰ αὐτὰ πάντοτε θέματα. Ἀλλὰ καὶ ἀναγκαῖον εἶναι νὰ μὴ ἀφήσῃ τις νὰ παρέλθωσι σκέψεις καὶ γνῶμαι, αἵτινες πολὺ ἀποπλανῶσιν ὄχι μόνον τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ σύμπαν τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος. Τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ ἀναμείνωμεν τὰ ἀποτελέσματα, ἵνα μετὰ ταῦτα φέρωμεν τὰς παρατηρήσεις μας, ὀρθῶς ἐξήνεγκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ταύτην διετύπωσα καὶ ἐγώ, πρὸ ὀλίγου λαλήσας. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι, ἐὰν τυχὸν ἤθελον ἐρωτηθῆ, τί ἐνόμιζον ὅτι ἔπρεπε νὰ γείνῃ, ἤθελον ἐρωτήσει καὶ ἐγὼ κατὰ πρῶτον, τί σκέπτεσθε νὰ πράξητε, διότι φρονῶ, ὅτι πρέπει προηγουμένως νὰ γνωρίζωμεν, τί ζητοῦμεν. Ἐγνωρίζομεν ἆρά γε τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ἐζητήσαμεν τὴν πίστωσιν τῶν 500,000 δραχμῶν, καὶ ἐξεδίδοντο Διατάγματα περὶ συγκλήσεως τῶν ἡλικιῶν, διὰ τίνα λόγον πάντα ταῦτα ἐπράξαμεν; Ἐὰν ἐγνωρίζομεν τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον εἰς ἄλλα Κράτη ἐπιδιώκουσι διὰ τῶν μεγάλων ἀσκήσεων, βεβαίως δὲν ἠθέλομεν προβῆ εἰς ὅ,τι προέβημεν, οὔτε ἠθέλομεν ὑποβάλει τὸ Δημόσιον εἰς δαπάνην 1,500,000 δραχμῶν, εἰς ὃ ποσὸν θέλει φθάσει πραγματικῶς, κατ’ ἐμὲ, ἡ δαπάνη τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων. Αἱ μεγάλαι ἀσκήσεις, ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, σκοπὸν ἔχουσιν ν’ ἀποδείξωσι ποία εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ στρατεύματος καὶ τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν αὐτοῦ. Καὶ ποία μὲν ἡ κατάστασις τοῦ στρατεύματος, οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἀγνοεῖ. Πάντες γινώσκομεν αὐτὴν, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἡ Γενικὴ Διοίκησις καὶ αὐτοὶ οἱ σωματάρχαι. Ἀλλ’ ὁ σκοπὸς τῶν μεγάλων ἀσκήσεων τῶν ἐφέδρων εἶναι ἆρά γε ἡ ἀνάμνησις τῶν ἀσκήσεων, τὰς ὁποίας ἐξετέλεσαν καθ’ ὃν χρόνον ὑπηρέτουν εἰς τὸ στράτευμα ὡς κληρωτοί; Ἐὰν τοῦτο ἦναι ὁ μόνος σκοπὸς τῶν μεγάλων ἀσκήσεων, τότε ἐγὼ ἤθελον προτείνει, ὅπως οἱ ἔφεδροι, συγκαλούμενοι παρὰ τοῖς Σώμασιν, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν, ἐκεῖ νὰ ἀσκηθῶσι, καὶ πέραν αὐτοῦ οὐδὲν νὰ πράξωσι, διότι καὶ οἱ ἄλλοι στρατιῶται οὐδὲν ἔχουσι πράξει πέραν αὐτοῦ· ἤτοι ἤθελον προτείνει νὰ ἐξισώσωμεν τὰς γνώσεις καὶ τὴν μάθησιν τῶν ἐφέδρων πρὸς τὰς γνώσεις καὶ τὴν μάθησιν τῶν κληρωτῶν. Ἀλλὰ τῶν μεγάλων ἀσκήσεων ὁ σκοπὸς δὲν εἶναι αὐτός· ὁ σκοπὸς τῶν μεγάλων ἀσκήσεων εἶναι νὰ δοκιμασθῶσι πᾶσαι αἱ ὑπηρεσίαι, πρώτη δὲ ὑπηρεσία, ἣν ἔχομεν νὰ δοκιμάσωμεν, εἶναι ἡ ἐπιστράτευσις. Καλοῦντες δὲ ἡλικίας, οὐδὲν ἄλλο πράττομεν ἢ μίαν μερικὴν ἐπιστράτευσιν. Ἀλλ’ ἡ ἐπιστράτευσις πόθεν ἄρχεται καὶ ποῦ τελειώνει; Καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπον πόθεν ἄρχεται καὶ ποῦ τελειώνει. Ἄρχεται ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἡ Γενικὴ Ὑπηρεσία, ἡ Ἐπιτελική, θέλει κανονίσει τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον θέλει καλέσει τοὺς ἐφέδρους, τὰ δὲ ἄμεσα ὄργανα αὐτῆς εἶναι τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα, τὰ ὁποῖα θέλουσι παρασκευάσει τὰ φύλλα πορείας. Ἀλλ’ ἔχομεν νόμον ἐπιτρέποντα εἰς ἡμᾶς μερικὴν ἐπιστράτευσιν; Οὐχί. Πρώτη λοιπὸν φροντὶς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἦτο νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ εἴπῃ πρὸς ἡμᾶς: «Σκέπτομαι νὰ κάμω γενικὰς ἀσκήσεις· δόσατέ μοι τὴν ἄδειαν νὰ τροποποιήσω τὸν νόμον περὶ ἐπιστρατεύσεως, διότι αὕτη εἶναι ἀνάγκη νὰ ἦναι μερικὴ οὐχὶ μόνον καθ’ ἡλικίαν, ἀλλὰ μερικὴ καὶ κατὰ περιφέρειαν καὶ κατὰ σῶμα.» Ἐὰν σήμερον ἔχωμεν σκοπὸν νὰ ἐνεργήσωμεν ἀσκήσεις μιᾶς ταξιαρχίας, διατί καλοῦμεν τοὺς ἐφέδρους τῆς Βʹ ταξιαρχίας; — ἐκτὸς ἐὰν νομίζητε, ὅτι ἦτο ὀρθὸν αὐτὸ τὸ μπουκέτο, τὸ ὁποῖον ἐκάμομεν, αὐτὴ ἡ ἀνθοδέσμη, ἥτις ὁμοιάζει πρὸς τὴν ἀνθοδέσμην, ἣν ὁ κηπουρὸς κατασκευάζει, συλλέγων παντοειδῆ ἄνθη, καὶ συναρμόζων αὐτὰ κατὰ φαντασίαν. Ἡ ἐπιστράτευσις εἶναι ἡ προσέλευσις ἑκάστου ὑποχρέου εἰς στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν ἐκεῖ, ὅπου αἱ τάξεις αὐτοῦ ὑφίστανται, ἐκεῖ δὲ οὗτος προσερχόμενος, ἀμέσως δέον νὰ χρησιμοποιῆται πρὸς ὡρισμένον σκοπόν. Ἀλλ’ εἰς τὰς σημερινὰς ἀσκήσεις εἴδομεν τὸ περίεργον, ὅτι, διὰ ν’ ἀποτελεσθῇ μία ἐπιλαρχία, ὅπως λάβῃ μέρος εἰς τὰς ἀσκήσεις, ἐχρειάσθησαν δύο ἴλαι μὲ τὰς ἐφεδρείας των. Ἀλλὰ καὶ ἐξ ὅλων τῶν συνταγμάτων συνηθροίσαμεν στρατιώτας, ὅπως ἀποτελεσθῇ ὁ στρατὸς τῶν ἀσκήσεων, διότι ἀφήκαμεν τοὺς εἰς τὰς οἰκίας τῶν ἀξιωματικῶν ὑπηρετοῦντας στρατιώτας ἐκ τῶν προωρισμένων διὰ τὰς ἀσκήσεις σωμάτων, ἀφήκαμεν αὐτοὺς ἐκεῖ, ὅπως καθαρίζωσι τὰ μαγειρικὰ σκεύη. Ἐπαναλαμβάνω λοιπόν, ὅτι ἐξ ἄλων τούτων ἀπετελέσθη μία ἀνθοδέσμη ἀνδρῶν ἀνηκόντων εἰς ὅλας τὰς τάξεις. Ἀλλὰ τί θέλετε νὰ δοκιμασθῇ ἐν τοιούτῳ στρατεύματι; Οἱ ἀξιωματικοί; οἱ ἄνδρες; ἡ ὑπηρεσία ἡ οἰκονομική; Θέλετε θαυμάσει τὸν τρόπον, καθ’ ὃν διὰ προσκολλήσεων καὶ ἀποσπάσεων κατωρθώθη ἡ σημερινὴ συγκρότησις τοῦ στρατεύματος. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν. Διότι πρέπει, ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ὁ ἔφεδρος εἰσέρχεται εἰς τὸ στράτευμα, μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐξέρχεται, νὰ εὑρίσκῃ τὴν θέσιν του ὡρισμένην. Ἀλλὰ μήπως ἑκάστη ταξιαρχία δὲν ἔχει τὴν ὑπηρεσίαν της ἢ ἑκάστη μεραρχία; Βεβαίως ἔχουσι τὰς ὑπηρεσίας αὐτῶν, καὶ αἱ ὑπηρεσίαι των θέλουσι παρακολουθήσει τὰς ἀσκήσεις. Οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ὁ στρατὸς ἔχει καὶ τὴν ὑγειονομικήν του ὑπηρεσίαν, ἔχει ἕκαστον σῶμα τοὺς ἰατρούς του, οἱ ὁποῖοι ἐκτελοῦσι τὰ καθήκοντά των, ἐπισκεπτόμενοι τοὺς ἀσθενεῖς ἐκ τῶν στρατιωτῶν, ἀλλὰ μετὰ τοῦτο σπεύδει ἕκαστος αὐτῶν νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὴν πόλιν, πρὸς ἐπίσκεψιν καὶ τῶν ἰδιωτῶν πελατῶν αὐτοῦ. Βεβαίως ἐκτιμῶ τοὺς στρατιωτικοὺς ἰατροὺς διὰ τὰς ἰατρικὰς αὐτῶν γνώσεις, ἐν ταῖς ὁποίαις τινὲς διαπρέπουσιν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἠδύναντο νὰ ὦσι καὶ ἥσσονες ἐν ταῖς ἰατρικαῖς γνώσεσιν, ἀλλὰ νὰ ἔχωσιν ἄλλην μόρφωσιν, ἄλλην συγκρότησιν πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ σώματος, εἰς ὃ ἀνήκουσιν, ἐν ἐκστρατείᾳ. Ἀλλὰ πῶς θέλει δοκιμασθῇ ἡ μόρφωσίς των αὕτη; Μήπως ἡ ὑγειονομικὴ ὑπηρεσία τῶν ταξιαρχιῶν καὶ τῶν συνταγμάτων εἶναι δυνατὸν νὰ δοκιμασθῇ, ἀφοῦ μεγίστη ἐπῆλθε συγχώνευσις, ἵνα ἀποτελεσθῇ ἓν σύνταγμα ἢ τάγμα ἢ λόχος; Πρῶτον λοιπὸν πρέπει νὰ διορθώσωμεν τὸν νόμον περὶ ἐπιστρατεύσεως, καὶ ἔπειτα νὰ ἐπιχειρήσωμεν νὰ δοκιμάσωμεν τὸν στρατὸν διὰ τοιούτων ἀσκήσεων, διότι διὰ τῆς μερικῆς ἐπιστρατεύσεως αἱ μονάδες συμπληροῦνται διὰ τῶν οἰκείων ἐφέδρων ἄνευ ἀναμίξεως καὶ συγχωνεύσεως ἀνδρῶν μὴ ἀνηκόντων εἰς τὰς μονάδας ταύτας. Ἤδη ὁ Διοικητὴς οἱασδήποτε μονάδος, οὕτω συμπληρωθείσης, οὐδεμίαν φέρει εὐθύνην διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν προσκολληθέντων ἀνδρῶν ἐξ ἄλλων μονάδων. Οἱ σωματάρχαι οὐδεμίαν φέρουσιν εὐθύνην, ἀφοῦ ὁ στρατὸς εἶναι οὕτω συγκεκροτημένος, ἀφοῦ συνελέγη εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχεν. Ἦτο λοιπὸν περιττὸν νὰ ἀρχίσωμεν ἀμέσως ἐπιστρατεύσεις πρὸς μεγάλας ἀσκήσεις· προτιμότερον θὰ ἦτο νὰ παραμείνῃ ἐνταῦθα ὁ στρατός, ἀσκούμενος εἰς τὰ περίχωρα τῆς πόλεως, καὶ νὰ μὴ δοκιμασθῇ ὁ στρατός, οὐδὲ νὰ συμβῇ εἰς τοὺς δυστυχεῖς στρατιώτας ὅ,τι συνέβη εἰς αὐτούς. Ἐγώ, Κύριοι, ὅλον τὸν βίον τῆς νεότητός μου διῆλθον ἐν μέσῳ τοῦ στρατεύματος, καὶ δύναμαι νὰ καυχηθῶ, ὅτι εἶμαι πεζοπόρος μεγάλης ἀντοχῆς· σᾶς βεβαιῶ δὲ, ὅτι ἐκ τοῦ Διοικητοῦ ἐξαρτᾶται ἡ καλὴ κατάστασις ἢ ἡ πορευτικὴ δύναμις ἑνὸς λόχου. Μὲ ἕνα λόχον ἀνεχώρησα ἐντεῦθεν καὶ ἔφθασα μετὰ ἐννέα ἡμέρας εἰς τὴν Λεπενοῦν, διατρέξας διάστημα τετρακοσίων περίπου χιλιομέτρων· μὲ ἕτερον λόχον ἄλλος ἀξιωματικὸς διήνυσε τὸ αὐτὸ διάστημα εἰς 30 ἡμέρας. Ἐγὼ εἶχον δρομολόγιον νὰ μὴ σταθῶ εἰς τὸ Μεσολόγγιον, καὶ δὲν ἐστάθην, ἀλλὰ διῆλθον ἔξωθεν τῆς πόλεως. Βεβαίως ἡ αὐστηρότης καὶ τὸ ἀμείλικτον τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα, ὅτε μοὶ ἔδωκε τὸ δρομολόγιον αὐτὸ, μοὶ ἐνεποίησαν ἐντύπωσιν, ἡ ὁποία μὲ ἐνέβαλεν εἰς μεγάλην ἀμφιβολίαν· ὅτε ὅμως ἐτελείωσα τὴν πορείαν, εἶχον τὴν ὑπερηφάνειαν, ὅτι ἐτίμησα τὸν στρατηγὸν, ὁ ὁποῖος μοὶ ἔδωκε τὴν τοιαύτην διαταγήν. Κύριοι Βουλευταὶ, ἂς μὴ παίζωμεν. Ἐξήλθομεν μιᾶς δοκιμασίας, ἡ ὁποία ἀφῆκεν οὐλὴν βαθεῖαν, ἵνα μὴ εἴπω πληγὴν, εἰς τὸ δυστυχὲς σῶμα τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Πολλάκις δὲ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὡμίλησα μετὰ πολλῆς ἐλευθερίας, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ εἴπω, ὅτι οὐδέποτε ὡμίλησα πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ μεμφθῶ ἄτομα, διότι πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ εἶναι φιλότιμοι καὶ θέλουσι νὰ καταστῶσιν ἄξιοι, ἵνα ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα. Ἀλλ’ εἶναι τὸ σύνολον τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πταίει. Λέγων δὲ ὀργανισμὸν, ἐννοῶ πᾶν ὅ,τι ἀποτελεῖ τὸν στρατὸν, οὐχὶ μόνον τοὺς νόμους αὐτοῦ. Τὸ ὅλον λοιπὸν τοῦτο δὲν εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ δύναται νὰ παρέχῃ εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ποθοῦσι. Δὲν πρόκειται νὰ δικάσωμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς, ἀλλὰ δίκαιον εἶναι νὰ παράσχωμεν εἰς αὐτοὺς τὰ μέσα, ὅπως ἐκτελέσωσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ πατριωτικὴ καρδία αὐτῶν καὶ ἡ συναίσθησις τοῦ καθήκοντος τοῖς ἐπιβάλλει. Ἀφοῦ τοῦτο δὲν πράττομεν, πῶς θὰ κρίνωμεν αὐτούς; Πῶς θὰ κρίνωμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς, ἀφοῦ δὲν δίδομεν εἰς αὐτοὺς ἀσφαλῆ βάσιν ἐργασίας, ὥστε ἡ κρίσις ἡμῶν νὰ ἦναι δικαία; Καὶ τί θέλετε νὰ πράξωσιν οὗτοι, οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ὅπως φανῶσιν ἀντάξιοι τῶν προσδοκιῶν μας; Ἰδοὺ διατὶ δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς τὴν δαπάνην τῶν 1,500,000 δραχμῶν καὶ νὰ διασπαθήσωμεν τὸ ποσὸν αὐτό. Δὲν μοὶ φαίνεται δὲ παράδοξον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες Βουλευταὶ, ὅτι οὔτε τὸ ἓν τέταρτον τῶν ἐφέδρων δὲν θὰ μεταβῇ εἰς τὰς ἀσκήσεις. Εἶναι βεβαίως δικαιότερον νὰ ἐπανέλθωσι τὸ ταχύτερον εἰς τὰς ἐργασίας των καὶ εἰς τὸ ἄροτρον οἱ ἔφεδροι, καὶ ἡμεῖς νὰ τοῖς παράσχωμεν εὐκολίαν πρὸς τοῦτο, καὶ ν’ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἀσκήσεις οἱ μᾶλλον γεγυμνασμένοι, ἵνα ἐπιδειχθῶμεν. Τὸ πρᾶγμα εἶναι φυσικὸν, ἀλλὰ τὸ κακὸν προέρχεται ἐκ τῆς ἀτελείας τῶν ὑφισταμένων νόμων, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔπρεπε νὰ προβῶμεν εἰς ἐπιστράτευσιν μὲ τοὺς ὑφισταμένους νόμους. Καταλήγων τὸν λόγον, παρατηρῶ πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ μὴ ἐκλαμβάνωμεν τὰ ζητήματα ὡς προσωπικά. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ἀνώτερος προσωπικῶν ζητημάτων, καὶ ὀρθὸν εἶναι πάντες νὰ ὦσιν ἀνώτεροι προσωπικῶν ζητημάτων. Ἐὰν ὁ κ. ἐκ Κυνουρίας Βουλευτὴς μετέδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐντυπώσεις αὐτοῦ, τοῦτο προέρχεται ἐκ τοῦ συναισθήματος, ὅπερ εἶχε, μὴ τυχὸν δὲν περιῆλθον εἰς γνῶσιν τοῦ Ὑπουργοῦ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐνεποίησαν εἰς αὐτὸν δυσάρεστον ἐντύπωσιν. Ἴσως τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα παρέσχον δυσάρεστον ἐντύπωσιν εἰς τὸν κ. ἐκ Κυνουρίας Βουλευτὴν, ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μὴ θεωρῇ σπουδαῖα. Ἀλλ’ εἴτε θεωρεῖ ταῦτα τοιαῦτα, εἴτε μὴ, αὐταὶ εἶναι αἱ ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας ἀποκομίζει ὁ πολὺς κόσμος ἐκ μιᾶς ὑπηρεσίας, ἐκ τῆς ὁποίας ἀναμένει πολλὰ πράγματα, καὶ διὰ τοῦτο ἠναγκάσθην νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ἐγὼ, ὁ ὁποῖος εἶπον ἄλλοτε, ὅτι δὲν θέλω λάβει τὸν λόγον ἐπὶ τῶν ὑποβληθέντων στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, ἀλλὰ θέλω ἀφήσει νὰ ψηφισθῶσι ταῦτα, ἵνα ἴδωσι τὸ φῶς καὶ τὴν σωτηρίαν ἐξ αὐτῶν τὸ ταχύτερον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐλπίζουσιν εἰς αὐτά. Ἀλλ’ ἵνα ἴδωσιν οὗτοι τὸ φῶς καὶ τὴν σωτηρίαν ἐκ τῶν νομοσχεδίων τούτων, τοῖς εὔχομαι μακροβιότητα.

§127Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος ἡ ἀγόρευσις εἶναι πλήρης, καὶ κατὰ συνέπειαν ἐγὼ δὲν θ’ ἀναμιχθῶ εἰς τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος θὰ ἦναι ὁ ὑπεύθυνος τῆς καταστάσεως ταύτης, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν ἔχει τὴν πληροφορίαν, ὅτι οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατεύματι ἐξετέλεσαν τὴν ἐνιαυσίαν ἐκπαίδευσίν των, ἵνα δυνηθῶσι νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὰ μεγάλα γυμνάσια. Ταύτην τὴν πληροφορίαν ἐπιθυμῶ νὰ μᾶς δώσῃ ἐπισήμως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐκ τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων τοῦ τμήματος τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν.

§128Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ πάλιν θὰ ἐπαναλάβω, ὅτι αἱ μεγάλαι ἀσκήσεις δὲν ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν στρατιωτῶν, ἀλλ’ ἀποβλέπουσιν ἰδίως εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν ἱκανότητα τῶν στελεχῶν. Πρὸς τοῦτο πρὸς τοῖς στρατιώταις, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦσιν ὑπὸ τὰς σημαίας, προσέρχονται καὶ οἱ ἔφεδροι, καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ μηχανὴ ὅλη κινεῖται ἐν ταῖς μεγάλαις ἀσκήσεσι, τῶν ὁποίων σκοπὸς εἶναι ὁ ἔλεγχος τῆς ἱκανότητος, κατὰ τὴν ἰδέαν μου, — διότι πιθανὸν ἄλλοι νὰ ἔχωσιν ἄλλην γνώμην. — Εἰς τὰς ἀσκήσεις ταύτας ἰδίως γίνεται ὁ ἔλεγχος τῆς ἱκανότητος τῶν στελεχῶν καὶ τῆς ἀντοχῆς τῶν στρατευμάτων καὶ τῆς λειτουργίας τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν. Εἶναι ὁ καθρέπτης τῆς ἱκανότητος τοῦ στρατοῦ αἱ ἀσκήσεις αὗται. Αὐτὸς εἶναι ὁ ὁρισμὸς, ὁ ὁποῖος κρατεῖ εἰς τὰ ἄλλα ἔθνη. Τώρα, ἐὰν ἐγὼ ἔχω τὴν ἰδέαν αὐτὴν, καὶ ἄλλος τις ἔχῃ ἄλλην, βεβαίως δὲν θὰ θελήσω νὰ τῷ ἐπιβάλω τὴν γνώμην μου. Ἐγὼ ὅμως δηλῶ, ὅτι αὐτὴν τὴν γνώμην ἔχω. Ἐὰν δὲ δὲν ἦμαι ἱκανὸς μὲ αὐτὴν τὴν γνώμην νὰ διευθύνω τὰ τοῦ στρατοῦ, ἂς μὲ καταψηφίσῃ εἰς ἓν οἱονδήποτε ζήτημα ἡ Βουλή, καὶ τότε ἀμέσως θὰ ἀποσυρθῶ εἰς τὸν οἶκόν μου, καὶ τελειώνει οὕτω πως ἡ ὑπόθεσις. Δύναται νὰ ἔλθῃ ἄλλος τις εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος θὰ κάμῃ καλλίτερα, καὶ εὔχομαι ἐξ ὅλης καρδίας νὰ εὑρεθῇ ἄλλος τις, ὁ ὁποῖος νὰ πράξῃ περισσότερα ἀφ’ ὅσα ἐγὼ ἐν ὅλῃ τῇ εἰλικρινείᾳ μου προσεπάθησα νὰ κατορθώσω.

§129Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διατὶ εἰς πᾶσαν συζήτησιν, γιγνομένην ἐν τῇ Βουλῇ, δίδετε προσωπικὸν χαρακτῆρα καὶ λέγετε, ὅτι, ἐὰν σᾶς ἀποδοκιμάσῃ ἡ Βουλή, φεύγετε;

§130Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Μὴ μὲ παρεξηγῆτε. Ἴσως δὲν ἐκφράζομαι καλῶς, ἴσως δὲν εἶμαι ἠσκημένος εἰς τὴν γλῶσσαν τὴν κοινοβουλευτικὴν, ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν ἔχω πρόθεσιν τοιαύτην, οἵαν μοὶ ἀποδίδετε. Οὔτε προσωπικὸν ἐθεώρησα τὸ ζήτημα, οὔτε ἔχω ποτὲ πρόθεσιν νὰ πειράξω κανένα, κατ’ ἀνάγκην δὲ σᾶς λέγω, ὅτι, καὶ ὡς ἐκ τῆς οἰκογενειακῆς μου θέσεως, καὶ ὡς ἐκ τοῦ βαθμοῦ μου καὶ τῆς κοινωνικῆς μου θέσεως, ἐὰν μὲ πειράξῃ κανεὶς, θὰ ἀμυνθῶ.

§131Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οὐσιαστικὰ ζητήματα δὲν πρέπει νὰ θεωρῶνται προσωπικά.

§132Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Δὲν τὰ θεωρῶ προσωπικά. Σᾶς λέγω ὅμως, ὅτι ὅλη ἡ πρόθεσίς μου εἶναι νὰ προσπαθήσω νὰ κάμω κἄτι καλὸν, διότι ἐγὼ εὑρίσκομαι εἰς τὸ τέλος τοῦ σταδίου μου, εἰς τὸ ὄγδοον ἔτος τοῦ βαθμοῦ τοῦ ὑποστρατήγου, καὶ μετὰ τινας μῆνας ἔχω, δυνάμει τοῦ νόμου, τὸ δικαίωμα ν’ ἀποστρατευθῶ μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντιστρατήγου, καὶ μάλιστα μὲ καλὴν σύνταξιν, καὶ νὰ ἀποσυρθῶ εἰς τὸν οἶκόν μου νὰ ἡσυχάσω. Δὲν ζητῶ τίποτε δι’ ἐμὲ προσωπικόν· ἐγὼ ἀγωνίζομαι πρὸς κοινὴν ὠφέλειαν. Αὐτὴν τὴν ἰδέαν ἔχω ἐγὼ περὶ τῶν μεγάλων ἀσκήσεων. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον θὰ παρακαλέσω καὶ πάλιν τὴν Βουλήν, εἶναι νὰ ἔχῃ ὀλίγην ὑπομονήν. Διότι, ἐὰν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τῶν ἀσκήσεων ἀρχίσωμεν νὰ κατηγορῶμεν τὸ πρᾶγμα, θὰ βαρυνθῇ ὁ κόσμος καὶ δὲν θὰ πληρωθῇ ὁ θεσμὸς τῶν μεγάλων ἀσκήσεων, εἰς τὸν ὁποῖον ἀποδίδουσι μεγάλην σημασίαν εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, ὅπου θέλουσι νὰ ἔχωσι πραγματικὴν δύναμιν στρατιωτικήν. Ἔχετε λοιπὸν ὀλίγην ὑπομονήν, καὶ ὅ,τι τρωτὸν μέρος ἴδωμεν, θὰ προσπαθήσωμεν νὰ τὸ διορθώσωμεν. Ἐὰν δὲν ἐγίνοντο αἱ μεγάλαι ἀσκήσεις, δὲν θὰ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν θέσιν νὰ καταβάλωμεν τοιαύτην μέριμναν, ὅπως διορθώσωμεν τὰς ἐλλείψεις τοῦ στρατεύματος. Εἶναι μία καλὴ ἀρχὴ ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἀσκήσεων, αἵτινες μετὰ πάροδον ἐτῶν θὰ γίνωνται καλλίτερον. Μὴ σπεύδωμεν λοιπόν, ἐὰν θέλωμεν νὰ ὠφελήσωμεν τὸ στράτευμα.

§133Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐλπίζω ὅτι ἡ ὅλως εἰλικρινὴς ἀγόρευσίς μου δὲν ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐγὼ προκαλῶ συζήτησιν, ἡ ὁποία ἀναγκάζει αὐτὸν νὰ φθάσῃ μέχρι τῶν ἄκρων. Δηλῶ μάλιστα, ὅτι ὁ στρατὸς ἀποβλέπει πρὸς τὸν στρατηγὸν, καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ ἔχῃ αὐτὸν πάντοτε, εἴτε Ὑπουργὸν, εἴτε ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ στρατοῦ, διότι εἶναι ἄξιος πάσης ἐμπιστοσύνης. Ἐὰν τῶν κομμάτων αἱ ἰδέαι εἶναι διάφοροι, ἐὰν τὰ προγράμματα καὶ αἱ γνώσεις αἱ στρατιωτικαὶ αὐτῶν στηρίζωνται ἐπὶ ἄλλων βάσεων, τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἀπαρέσκῃ εἰς αὐτὸν, διότι πανταχοῦ τοῦ κόσμου μόνον διὰ τῆς συζητήσεως προκύπτει τὸ φῶς. Ἀλλοίμονον δὲ, ἂν ἤθελεν ἔλθει ἡμέρα, καθ’ ἣν ἤθελε παύσει ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν γνωμῶν καὶ ἡ συζήτησις καὶ ἡ διαπάλη! Ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου ἤθελε καταδικασθῆ εἰς κατάστασιν μικρὸν διαφέρουσαν τοῦ θανάτου, ἤθελε περιπέσει εἰς πλήρη νάρκην.

§134Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἐννοῶ, κύριε Πρόεδρε, διατὶ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θέτει εἰς πᾶσαν στιγμὴν ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ὅταν, θέλων τις νὰ ἐξηγήσῃ τὰς γνώμας του, πρόκηται νὰ ζητήσῃ πληροφορίας. Διότι ἀληθῶς ἡ συζήτησις, ἥτις ἐξακολουθεῖ σήμερον, δὲν εἶχεν ἄλλον λόγον, παρὰ νὰ ζητήσωμεν πληροφορίας, καὶ ἐκ τούτων νὰ προκύψωσι γνῶμαι, ἐξ ὧν ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν ἔλαβε, κατ’ εἰσήγησιν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἢ μᾶλλον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τοῦ νὰ προβῇ εἰς μεγάλας ἀσκήσεις τὸ στράτευμα, ἦτο ἀπόφασις ἀτυχεστάτη. Διὰ νὰ ἐξετασθῇ, κύριε Πρόεδρε, ὡς γνωρίζετε καὶ ὑμεῖς, — διότι εἶσθε στρατιωτικὸς, — ἡ ἱκανότης τῶν στελεχῶν, πρέπει νὰ προϋπάρξῃ ἄσκησις ἐνιαυσία, καὶ μετὰ τὴν ἄσκησιν τὴν ἐνιαυσίαν θὰ ἐξετασθῇ ἡ ἱκανότης τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὰ μεγάλα γυμνάσια. Ἀλλὰ τοιαύτη ἄσκησις ἐνιαυσία ὑπῆρξεν; Ἕως ποῦ ἔφθασαν διδαχθέντες οἱ ὁπλῖται, διὰ νὰ δοθῇ καιρὸς εἰς τὰ στελέχη νὰ ἐφαρμόσωσιν ἀσκήσεις μεγαλειτέρων μονάδων; Διὰ τοῦτο ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ τὰς καταστάσεις, περὶ ὧν ὡμίλησα πρὸ μικροῦ. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ἐδῶ δὲν εἴμεθα ἐν τῷ στρατῶνι, ὅτι ἐδῶ εἴμεθα εἰς ἐκκλησίαν τῶν ἐκλεκτῶν τοῦ λαοῦ, καὶ ἔχομεν δικαίωμα, ὡς ἐκ τῆς θέσεως ἡμῶν, καὶ νὰ ἐλέγχωμεν καὶ νὰ καταδικάζωμεν καὶ νὰ καταγγέλλωμεν, οἱ δὲ Ὑπουργοὶ ἔχουσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀμύνωνται, καὶ ἂν ἀκόμη οἱ ἐπιτιθέμενοι ἦναι δριμύτατοι. Δὲν εἶναι προσωπικὰ τὰ ζητήματα ἐδῶ, εἶναι διοικητικὰ ἐντελῶς, εἶναι κυβερνητικά. Δὲν πρόκειται νὰ προσβάλωμεν τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διότι καὶ τὸν τιμῶ ὡς ἄτομον καὶ τὸν σέβομαι ὡς ἀξιωματικὸν, οὐδὲ ἡ ἀποστολή μας εἶναι νὰ ἐπιτιθέμεθα κατὰ ἀτόμων ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ συζητοῦντες· ἡ ἀποστολή μας εἶναι νὰ ἐξελέγχωμεν καὶ προκαλῶμεν ἀποφάσεις. Ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τυρνάβου συναδέλφου ὑπῆρξε διδακτικωτάτη. Ὡμίλησεν ὁ κύριος συνάδελφος περὶ ἐπιστρατεύσεως, περὶ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, καὶ ἀπέδειξε δι’ ὀλίγων, τί διέπει σήμερον τὸν στρατὸν τῆς Ἑλλάδος, ὡς πρὸς τὸ σπουδαιότερον θέμα, ὡς πρὸς τὴν βάσιν ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ὡς πρὸς τὰ ἀποτελέσματα ἑνὸς πολέμου. Καὶ ἐνῷ τοιαῦτα εἶπε μεθ’ ὅλης τῆς λεπτότητος καὶ τῆς ἐπιστημονικῆς ἀκριβείας ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τυρνάβου συνάδελφος, ἐξανέστη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἀμέσως ζητεῖ ψῆφον ἐμπιστοσύνης! Ἀλλὰ δύναται νὰ ἦναι εἷς Ὑπουργὸς ὅσον θέλει καλὸς, εὐπρεπὴς καὶ δίκαιος καὶ τηρητὴς τῶν νόμων, ὑπάρχουσιν ὅμως περιπτώσεις, καθ’ ἃς εἶναι δυνατὸν καὶ αὐτὸς ὁ τοιοῦτος Ὑπουργὸς νὰ λάβῃ ψῆφον ἀποδοκιμασίας ἀπὸ τὴν Βουλὴν δι’ ἓν θέμα, ἔστω καὶ ἁπλούστατον. Καὶ ἐνθυμοῦμαι Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἔπεσε διὰ σύνταξιν χήρας, δοθεῖσαν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀξίωμα, ὅτι εἷς Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἐν τῇ ἕδρᾳ του καὶ δρᾷ, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ σφάλμα, εἴτε μέγα εἴτε μικρόν. Τὸ σφάλμα αὐτὸ, τὸ μέγα ἢ μικρὸν, ἐξελέγχεται, καὶ ἂν ἐκ τοῦ ἐλέγχου ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ πρᾶξις τοῦ Ὑπουργοῦ ἦτο ἔκτροπος, ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται. Ἀλλ’ ἐδῶ δὲν πρόκειται νὰ ἐξελεγχθῇ πρᾶξίς τις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐκτυλίσσονται ἐδῶ συμβάντα, λαβόντα χώραν κατὰ τὴν προσέλευσιν ταύτην τῶν ἐφέδρων, καὶ δίδονται πληροφορίαι εἰς τὸν Ὑπουργὸν λεπτομερειῶν τινων, ἐκτρόπων τινῶν, λαβόντων χώραν. Τίνα θέσιν εἶχε τὸ προσωπικὸν ζήτημα; Καὶ ἐπιμένω εἰς τὴν παρατήρησιν ταύτην, Κύριοι, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν δυνάμεθα πλέον, προκειμένου περὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ ἐκφέρωμεν καμμίαν γνώμην, οὔτε νὰ συζητῶμεν, οὔτε νὰ ὁμιλῶμεν. Θὰ ἀφήσωμεν λοιπὸν ἐλεύθερον τὸν Ὑπουργὸν νὰ κάμνῃ ὅ,τι θέλει; Δὲν θὰ δυνάμεθα νὰ τῷ δίδωμεν καμμίαν πληροφορίαν, διότι νομίζει, φαίνεται, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην τῶν πληροφοριῶν ἡμῶν; Θὰ ἀφήσωμεν νὰ ψηφίζῃ ὅ,τι θέλει, χωρὶς νὰ ἐκφράζωμεν τὰς γνώμας ἡμῶν; Εἶναι ἐλευθέρα ἡ πλειονοψηφία νὰ ἀποφανθῇ περὶ τῆς γνώμης ἡμῶν, εἶναι ἐλεύθερος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀποδεχθῇ ἢ μὴ τὰς γνώμας ἡμῶν, ἐν ὅσῳ τὸν ἀκολουθεῖ ἡ πλειονοψηφία. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ πορεία αὕτη τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι, ἐὰν ἡ κατάστασις αὕτη ἐξακολουθήσῃ, εἶναι προτιμότερον νὰ κλείσωμεν τὰς πύλας ταύτας καὶ νὰ ἀπέλθωμεν ἐντεῦθεν, ἀφοῦ δὲν δύναται νὰ ἐκπληρωθῇ ὁ σκοπὸς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος.

§135Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ κακὸν, νομίζω, δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ καταγγελθῶσιν ἐν τῇ Βουλῇ ὡς κακῶς γενόμενα, ἢ ὡς μὴ γενόμενα. Τὰ καταγγελλόμενα ὡς κακῶς γενόμενα κατὰ τὰ γυμνάσια, ἢ ὡς κακῶς παραλειφθέντα, δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς καταγγελίαν ἐν τῇ Βουλῇ, διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι δυνάμει νόμου ἔχουσιν ἐκφύγει ἐκ τῆς ἐξουσίας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦ ὑπευθύνου ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τοῦ ἐλεγχομένου. Ἐκ τούτου ἴσως πρέπει νὰ ἐξηγήσῃ τις τὴν στενοχωρίαν, τὴν ὁποίαν δοκιμάζει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἑκάστοτε, ὅταν τῷ γίνωνται παρόμοιαι παρατηρήσεις. Διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅταν ἐπικρίνωμεν, ὅτι εἶναι μὲν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νόμῳ ὁ ἀνώτατος ἐπόπτης καὶ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, ἀλλ’ ὅτι δὲν εἶναι καὶ πραγματικὸς τοιοῦτος. Εἶναι μόνον θεωρητικὴ ἡ ἐξουσία, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος τῷ ἀπονέμει. Τοῦτο δ’ εἶναι μέγα μειονέκτημα. Μέγα, διότι δὲν δυνάμεθα, ἐλέγχοντες ἐν τῇ Βουλῇ διαφόρους ἐνεργείας στρατιωτικὰς, νὰ ἐπιτυγχάνωμεν τὴν ἐπανόρθωσιν αὐτῶν μετὰ τῆς αὐτῆς εὐκολίας, μετὰ τῆς ὁποίας θὰ ἠδυνάμεθα, ἐὰν τὰ πράγματα εἶχον ὡς πρίν. Αὐτοῦ κυρίως κεῖται τὸ κακόν· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶναι εὐθεράπευτον, ἀρκεῖ νὰ ἤμεθα ὑπομονητικοὶ, ἵνα φέρωμεν τὸν λόγον μετὰ τὴν συντέλεσιν ἀκριβῶν γεγονότων. Ἡ θεραπεία, ἂν κακόν τι ἀληθῶς ἐγένετο, δὲν θὰ ἦναι ἀδύνατος, ἀλλὰ πρέπει πρῶτον νὰ βεβαιωθῇ τὸ κακόν. Δὲν συμφωνῶ μετὰ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων, ὅτι μέγα κακὸν καὶ σοβαρὰ παράβασις τῶν νόμων ὑπῆρξεν, ὅτι πολλοὶ ἔφεδροι ἐκρατήθησαν ἐν ταῖς φρουραῖς καὶ δὲν ἀπεστάλησαν μετὰ τοῦ ἄλλου στρατεύματος εἰς τὰ γυμνάσια. Τοῦτο πρέπει νὰ ἀποδώσῃ τις εἰς τὸ ἀνεπαρκὲς τοῦ στρατοῦ καὶ μετὰ τὴν πρόσκλησιν τῶν ἐφέδρων πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν μεγάλων γυμνασίων. Ἐὰν ἡ κληθεῖσα ἡλικία τῶν ἐφέδρων ἤθελε πᾶσα σταλῆ εἰς τὰ γυμνάσια ταῦτα, ἤθελον μείνει δυσαναλόγως πολλοὶ στρατιῶται ἐκ τῶν ὑπηρετούντων διετῆ ἢ μονοετῆ θητείαν εἰς τὴν φρουρὰν, καὶ δὲν ἤθελον μετάσχει τῶν γυμνασίων, ἐνῷ δικαίωμα καὶ συμφέρον μεγαλείτερον ὑπῆρχε, καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη ἡλικία ἐκ τῶν ὑπηρετουσῶν νὰ μετάσχωσιν. Ὑποθέτω, ὅτι ἔργον εὐτυχὲς τῆς Γενικῆς Διοικήσεως ὑπῆρξε τὸ νὰ διανεμηθῶσι τὰς ὑπηρεσίας αὐτὰς, τὰς ἐκτὸς τοῦ στρατοπέδου τῶν ἀσκήσεων, καὶ οἱ ὑπηρετοῦντες σήμερον ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ καὶ οἱ ἔφεδροι τῆς κληθείσης ἡλικίας τοῦ 1899. Ἑπομένως δὲν νομίζω, ὅτι θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τούτου κακόν. Τοὐναντίον φρονῶ, ὅτι, ὅσον περισσότερος ἀριθμὸς ἐκ τῶν ὑπηρετούντων σήμερον ἐν τῷ στρατῷ μετάσχῃ τῶν γενικῶν γυμνασίων, τοσοῦτον μεγαλειτέρα ἡ ὠφέλεια. Βεβαίως τοῦτο θὰ γείνῃ ἐπὶ βλάβῃ περισσοτέρου ἀριθμοῦ ἐφέδρων, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε καλλίτερον εἶναι, τὸ κακὸν νὰ διανεμηθῇ εἰς τρεῖς ἡλικίας ἢ εἰς δύο μόνον. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν εὑρίσκω τὸ γενόμενον ἄξιον ἐπικρίσεως τοιαύτης, ὥστε νὰ γείνῃ περισσότερος λόγος περὶ αὐτοῦ, καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ κακὸν κυρίως εἶναι μόνον τοῦτο, ὅτι ἐξέλιπε τῆς Βουλῆς ἡ ἐξουσία, ἡ ὁποία ἄλλοτε ὑπῆρχε, καὶ ὁ ἔλεγχος τῆς Κυβερνήσεως θὰ συμβαίνῃ ἐνίοτε νὰ ἦναι καὶ ἄδικος καὶ ἄσκοπος.

§136Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀπαντῶν εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου κύριος Βουλευτὴς λέγω, ὅτι οὐδεμίαν στενοχωρίαν αἰσθάνομαι νὰ δίδω εἰς τὴν Βουλὴν λόγον δι’ ὅ,τι λαμβάνει χώραν ἐν τῷ στρατεύματι, ἐφ’ ὅσον εἶμαι Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι, ὅ,τι ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἐμὲ, βεβαίως τὸ γνωρίζω, καὶ εἶμαι εἰς κατάστασιν ἀμέσως νὰ δώσω πᾶσαν πληροφορίαν. Δι’ ὅ,τι δ’ ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, βεβαιωθῆτε, ὅτι, ἐὰν λάβῃ χώραν τι, θὰ ζητήσω τὸν λόγον ἀπὸ τὴν Γενικὴν Διοίκησιν, καὶ θὰ δώσω λόγον εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ διὰ τὰς πληροφορίας λοιπὸν τὰς ἐμὰς καὶ διὰ τὰς πληροφορίας τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ στράτευμα, ὑπεύθυνος εἶμαι ἐγώ.

§137Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἔχετε ὅμως τὴν πρωτοβουλίαν.

§138Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρὰ τῆς Βουλῆς ἐζητήθη πίστωσις 500,000 δραχμῶν διὰ τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἐπάγει ἡ ἐκτέλεσις τῶν γενικῶν γυμνασίων. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν θὰ ἐπαρκέσῃ τὸ ποσὸν τῶν 500,000 δραχμῶν, ἢ θέλει ζητηθῆ νέα πίστωσις, καὶ μέχρι τίνος ποσοῦ θέλουσιν ἀνέλθει αἱ νέαι δαπάναι.

§139Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἐγὼ ὑπελόγισα, ὅτι αἱ ἀσκήσεις αὗται θὰ στοιχίσωσι περὶ τὰς 500,000 δραχμάς. Πιθανὸν νὰ ἔχωμεν καὶ ὑπέρβασίν τινα, — ὄχι βεβαίως 1,500,000, ἀλλ’ ὑπέρβασίν τινα, — διότι εἰς τὸν διευθύνοντα τὰς μεγάλας ἀσκήσεις πρέπει ν’ ἀφήσῃ τις ἐλευθερίαν ἐνεργείας· δὲν πρέπει νὰ θέσῃ αὐτὸν ὑπὸ περιορισμοὺς ἄλλους, ἐκτὸς τῶν ἀναγομένων εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Λέγω λοιπόν, εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, ὅτι ὁ γενόμενος προϋπολογισμὸς δὲν ὑπερβαίνει τὰς 500,000 δραχμάς. Πιθανὸν νὰ ὑπάρξῃ ὑπέρβασίς τις· διὰ τὴν ὑπέρβασιν δὲ ταύτην θὰ εὐθύνηται ὁλόκληρον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀγγελόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§141Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παραιτοῦμαι.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Κυνουρίας κ. Βοζίκης παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν σημείωσιν, κατὰ κεφάλαιον, τῶν ἐσόδων ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων, τῶν προερχομένων ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1902, τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τοὺς μῆνας Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον τοῦ 1903, ὡς καὶ τῶν ἐσόδων τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τοὺς μῆνας Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον τοῦ 1902 ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1901». Ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1904. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 5). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς τρίτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως καὶ ὀργανισμοῦ Σώματος τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ νομοσχεδίου;

§143Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πόρισμα τῆς χθεσινῆς ὁμιλίας μου ἦτο ἡ πρότασις περὶ παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν, ἵνα διασκευασθῇ κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ δύναται νὰ φέρῃ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα προσδοκῶμεν ἀπ’ αὐτοῦ. Ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν νὰ δηλώσῃ, ἂν ἀποδέχεται τὴν πρότασίν μου ταύτην.

§144Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριοι Βουλευταί, τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον συνεζητήθη ἐν τοσαύτῃ εὐρύτητι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὥστε φρονῶ, ὅτι ὅλως περιττὸν εἶναι νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ἀποδέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ κ. ἐξ Οἰτύλου Βουλευτοῦ.

§145Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὴν πρότασίν μου τὴν ὑπεστήριξα καὶ τὴν ὑποστηρίζω, διότι ἀπέδειξα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὰ διάφορα ἄρθρα καὶ ἐδάφια αὐτοῦ δὲν πληροῖ τὰς συνθήκας, τὰς ὁποίας ἀπαιτεῖ εἷς τοιοῦτος νόμος. Παρακαλῶ δέ, ἡ πρότασίς μου αὕτη νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασίς σας ὑπὸ 15;

§147ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Μάλιστα.

§148ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ δεξιῶν). Δὲν εἶναι 15, κύριε Πρόεδρε.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον ἀντελήφθη καὶ ἐπείσθη, ὅτι εἶναι 15 οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως καὶ ὀργανισμοῦ Σώματος Γενικῶν Ἐπιτελῶν εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§150Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καίτοι ἀντίθετον γνώμην ἔχω εἰς δύο ἄρθρα, τὰ καὶ οὐσιωδέστερα ἴσως, τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, ἐν τούτοις δὲν θὰ συνεβούλευον τὴν ἀναβολὴν, ἀπ’ ἐναντίας θὰ συνίστων τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως καὶ θὰ παρεκάλουν νὰ γείνωσι δεκταὶ αἱ τροπολογίαι, διότι, ἐνῷ οὐδαμοῦ διαβλέπω τὰ ὀφέλη, τὰ ὁποῖα θὰ προκύψωσιν ἐκ τῆς τοιαύτης ἀναβολῆς, ἀπ’ ἐναντίας διακρίνω τὰς ἐπελευσομένας ζημίας εἴς τε τὸν σκοπὸν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου καὶ εἰς τὴν ἀλληλουχίαν τῆς λοιπῆς νομοθετικῆς στρατιωτικῆς ἐργασίας. Δὲν πρέπει δὲ νὰ λησμονῶμεν, ὅτι ἐπὶ τῆς τοιαύτης στρατιωτικῆς νομοθετικῆς ἐργασίας εἶναι ἐστραμμένη σήμερον ἀμέριστος ἡ προσοχὴ ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους, καὶ ὅτι ἐπὶ τῶν συζητουμένων σήμερον στρατιωτικῶν νομοθετημάτων στηρίζονται οἱ πόθοι σύμπαντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἐπειδὴ λοιπὸν δὲν διαβλέπω τὰ ὀφέλη, τὰ ὁποῖα θὰ προκύψωσιν ἐκ τῆς τοιαύτης ἀναβολῆς, δηλῶ, ὅτι θὰ ψηφίσω κατὰ τῆς ἀναβολῆς θὰ συστήσω ὅμως καὶ θὰ παρακαλέσω τήν τε Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει, ἀλλὰ ν’ ἀποδεχθῶσι τὰς τροπολογίας, αἵτινες συντελοῦσιν εἰς τὸ νὰ καταστήσωσι τὸ νομοσχέδιον ἄρτιον καὶ τέλειον.

§151Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄπορον, κύριε Πρόεδρε, φαίνεται εἰς ἐμὲ, ὅτι ἀκριβῶς ἐκεῖνος ὁ συνάδελφος, ὅστις χθὲς ἠγωνίζετο νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ περὶ συστάσεως Σώματος Γενικῶν Ἐπιτελῶν, εἶναι νομοσχέδιον ἀμελέτητον, ἔρχεται σήμερον νὰ προτείνῃ τὴν ἄνευ ἀναβολῆς ἐπιψήφισιν αὐτοῦ.

§152Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§153Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς ἐπὶ ὥρας κατεδείκνυε διαφόρους ἐλλείψεις τοῦ νομοσχεδίου, πάντες δὲ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι, ὅσοι ἔλαβον τὸν λόγον, ἀπέδειξαν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο γέμει σφαλμάτων σπουδαίων, τὰ ὁποῖα μόνον ἡ μελέτη ἡ ὥριμος ἐνώπιον εἰδικῆς ἐπιτροπῆς ἐκ στρατιωτικῶν συναδέλφων δύναται νὰ διορθώσῃ. Θαυμάζω δὲ, πῶς σήμερον ἔρχεται ὁ κύριος συνάδελφος νὰ ὑψώσῃ φωνὴν ἐναντίον τῆς ἀναβολῆς, ἡ ὁποία εἶναι ἐπιβεβλημένη ἐξ αὐτῆς τῆς φύσεως τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ ὡμίλησε περὶ τῶν πόθων τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὁ κ. συνάδελφος, ὡς νὰ ἦτο δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ τις, ὅτι τριήμερος ἢ διήμερος ἀναβολὴ τοῦ νομοσχεδίου πρόκειται νὰ καταστρέψῃ τὰ ἰδανικὰ τοῦ ἔθνους. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ γενικῆς στρατολογίας ἡ Βουλὴ ἠκολούθησε τὸν αὐτὸν δρόμον τῆς παραπομπῆς αὐτοῦ ἐνώπιον ἐπιτροπῆς, διότι καὶ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἔγεμε σφαλμάτων, ἡ ἐπιτροπὴ δὲ σήμερον ἀγωνίζεται, ἵνα διορθώσῃ ταῦτα, καὶ πιστεύω ὅτι θὰ φθάσῃ εἰς εὐχάριστον ἀποτελέσματα.

§154Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐτελείωσε.

§155Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω μάλιστα, ὅτι σήμερον ἐτελείωσε τὴν ἐργασίαν αὐτῆς. Τί θὰ βλάψῃ λοιπὸν, ἂν παραπέμψωμεν καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν; Θὰ καταστραφῇ ὁ Ἑλληνισμὸς εἰς διάστημα δύο ἡμερῶν; ἢ θ’ ἀπολεσθῇ ἡ Μακεδονία; Βεβαίως ὄχι. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μάλιστα ὑπέδειξε χθὲς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι νομοσχέδιον μεγάλης ἐμπιστοσύνης καὶ μεγάλης ὑπομονῆς, ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν μεγάλην ὑπομονὴν, διὰ νὰ ἴδωμεν τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Δὲν βλέπω λοιπὸν, πῶς σήμερον συμβιβάζεται ἡ μεγάλη ἐκείνη ὑπομονὴ πρὸς τὴν μεγάλην σπουδὴν, τὴν ὁποίαν δεικνύει καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὁ κ. ἐξ Ἄργους συνάδελφος, ὅπως ἐπιψηφισθῇ αὐθωρεὶ τὸ νομοσχέδιον. Προτείνω δὲ νὰ δεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν αἰτουμένην ἀναβολήν.

§156Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπίστευον, Κύριοι, ὅτι ἤθελον εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ βοηθήσω τὴν μνήμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς συναδέλφου. Τὸ νομοσχέδιον δὲν κατηγόρησα ὡς ἀμελέτητον κατὰ τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσίν μου. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἔφερα τὰς γνώμας μου, ἐν πολλοῖς δὲ εὑρέθην σύμφωνος, ὡς πρὸς τὰς βάσεις τοῦ νομοσχεδίου. Ὑπεστήριξα τὰς τροπολογίας τὰς ὑποβληθείσας ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ὕδρας συναδέλφου, τοῦ σεβαστοῦ στρατηγοῦ, καὶ τὰς ὑπεστήριξα ὡς συντελούσας εἰς τὸ νὰ καταρτίσωσιν ἀρτιώτερον τὸ νομοσχέδιον καὶ προσεγγίσωσιν αὐτὸ εἰς τὴν ἀποστολήν του· ἐπέμεινα εἰς τὸ ὀρθὸν τῶν τροπολογιῶν, καὶ ἐξακολουθῶ νὰ ἐπιμένω· δὲν ἀνέκρουσα πρύμναν, οὐδὲ νομίζω ὅτι ἔδωκα δικαίαν ἀφορμὴν διὰ τῆς χθεσινῆς ἀγορεύσεώς μου, ὥστε νὰ μὲ μεμφθῇ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, τοῦ ὁποίου θαυμάζω, χωρὶς νὰ ζηλεύω, τὴν εὐστροφίαν. Θέλων ὁ κ. συνάδελφος νὰ σχετίσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ Γενικῶν Ἐπιτελῶν πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας, περιπίπτει εἰς πλάνην· διότι τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας εἶχεν ἀνάγκην μελέτης, ὡς εἰδικόν, καὶ διὰ τὸ πλῆθος τῶν τροπολογιῶν, ἵνα ἐξελεγχθῶσιν αἱ γνῶμαι, αἱ ὁποῖαι ἐξηνέχθησαν ἐπ’ αὐτοῦ· τὸ νομοσχέδιον ὅμως περὶ συστάσεως Σώματος Γενικῶν Ἐπιτελῶν, τοῦ ὁποίου εἶναι καθωρισμέναι αἱ βάσεις καὶ τὸ σύνολον, δὲν παρέχει λόγους δικαιολογοῦντας τὴν παραπομπὴν αὐτοῦ εἰς ἐπιτροπήν. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐξηνέχθησαν γνῶμαι ὡρισμέναι καὶ σαφεῖς ὑπὸ σοβαρῶν καὶ ἐπιφανῶν Βουλευτῶν, καὶ ἰδίως στρατιωτικῶν, καὶ ἐγὼ δ’ ἀπετόλμησα τὰς ἐμὰς νὰ ἐκφέρω γνώμας, τὰς ὁποίας καὶ σήμερον ἀκόμη ἐξακολουθῶ νὰ ἔχω, καὶ μάλιστα παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ ἐπιμένω νὰ ἐρωτηθῇ αὕτη ἐπὶ τῶν ὑποβληθεισῶν τροπολογιῶν. Κατὰ τί λοιπὸν εἶμαι ἀνακόλουθος; Κατὰ τί μετέβαλον τὰς χθεσινάς μου σκέψεις, τὰς ὁποίας ὑπεστήριξα; Ποῦ εὑρίσκετε, ὅτι ἐγὼ εὑρίσκομαι σήμερον εἰς ἀντιθέτους σκέψεις πρὸς ἐκείνας, τὰς ὁποίας εἶχον χθές; Χθὲς δὲ τί ἔλεγον; Ἔλεγον ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κατ’ ἀρχὴν ἔχει καλῶς, ἀλλ’ ὅτι δέον νὰ τροποποιηθῶσιν ὡρισμένα ἄρθρα αὐτοῦ ἔν τισιν ἐδαφίοις, ἐν τοῖς ἄρθροις 8, 10 καὶ 13. Δὲν ἔλεγον ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ἀμελέτητον, δὲν ἀπέδωκα τοιαύτην μομφὴν, δὲν τὸ εὗρον κατ’ ἀρχήν, ὡς σύνολον, ἀμελέτητον καὶ ἀκατάλληλον καὶ μὴ συντελοῦν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ στρατεύματος· τὸ εὗρον ἔν τισι μειονεκτοῦν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὰ μειονεκτήματα αὐτοῦ αἴρουσιν αἱ τροπολογίαι, αἱ ὑποβληθεῖσαι ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ὕδρας συναδέλφου, μὲ τὴν γνώμην τοῦ ὁποίου καὶ ἐγὼ συνετάχθην. Τὴν γνώμην ταύτην ἐξακολουθῶ καὶ σήμερον νὰ ἔχω. Νομίζω δὲ, ὅτι θὰ βλάψῃ τὴν ἀλληλουχίαν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας ἡ παραπομπὴ τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπήν. Κατὰ τί θὰ ὠφεληθῇ τὸ νομοσχέδιον διὰ τῆς παραπομπῆς αὐτοῦ εἰς ἐπιτροπὴν; Ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι.

§157Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοεῖτε; Διὰ νὰ κρίνῃ ἡ ἐπιτροπή, ἂν αἱ τροπολογίαι πρέπει νὰ γένωνται δεκταί.

§158Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐμορφώσατε γνώμην ἐκ τῆς μελέτης τοῦ νομοσχεδίου, ἐκ τῆς μακρᾶς καὶ λεπτομεροῦς συζητήσεως ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ θέλετε τὰ φῶτα τῆς ἐπιτροπῆς; Ἄλλως ἔχομεν οἰκτρὰ ἐκ τῆς ἱστορίας διδάγματα τῆς παραπομπῆς νομοσχεδίων εἰς ἐπιτροπάς. Ἐδόθη τριήμερος προθεσμία διὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἀλλ’ ἀρκετὸς διέρρευσεν ἔκτοτε χρόνος, καὶ ἀκόμη δὲν εἴδομεν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς.

§159Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐτελείωσε.

§160Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα ἴσως... Καὶ θὰ ἔλθῃ ἡ ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, καὶ θὰ ἐξακολουθήσητε σεῖς ἀντιφρονοῦντες καὶ οὐδόλως μεταβάλλοντες τὰς σκέψεις σας. Αἱ σκέψεις τῆς ἐπιτροπῆς οὐδόλως θέλουσι συντελέσει ἵνα μεταβάλωσι τὰς γνώμας σας. Τὰς αὐτὰς γνώμας θὰ ἐξακολουθήσητε νὰ ἔχητε καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, καὶ ἂν τοῦτο ἤθελε παραπεμφθῆ εἰς ἑκατὸν ἔστω ἐπιτροπὰς καὶ ἤθελεν ἐπανέλθει εἰς τὴν Βουλὴν ἔστω καὶ βελτιωμένον κατὰ τὴν ἰδικήν σας γνώμην.

§161Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀληθῶς ἐκπλήττομαι, τοιαῦτα ἀκούων λεγόμενα ἐντεῦθεν ἀπὸ ἔντιμον συνάδελφον. Βεβαίως ἐπετρέπετο εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, τὸ πρῶτον εἰσελθόντα εἰς τὸ Κοινοβούλιον, μὴ ἀναμιχθέντα εἰς πολιτικὰ ζητήματα καὶ μὴ ζητήσαντα νὰ μάθῃ πῶς διεξάγονται αἱ συζητήσεις εἰς ἄλλα Κοινοβούλια καὶ πῶς ὑποβάλλονται τὰ νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλὴν, ἐπετρέπετο, λέγω, εἰς τὸν ἔντιμον συνάδελφον νὰ ἐκφέρῃ τοιαύτας γνώμας, αἵτινες, ἐὰν ἐξεφέροντο ἀπὸ Βουλευτὴν παλαιὸν καὶ γνωρίζοντα τί γίνεται εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, ἤθελον προκαλέσει δὲν ἠξεύρω ποίαν ἀποστροφὴν ἐκ μέρους ἄλλου ῥήτορος. Εἰς οὐδὲν Κράτος, — καὶ πρέπει νὰ τονισθῇ τοῦτο, διὰ νὰ τὸ ἀκούσῃ ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς, — εἰς οὐδὲν Κράτος συζητοῦνται τὰ νομοσχέδια κατὰ τοιοῦτον τρόπον, καθ’ ὃν συζητοῦνται ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ. Εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ μυρίας ἐπιτροπὰς διέρχονται τὰ νομοσχέδια ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, καὶ ἀπὸ ἄλλας τόσας ἐντὸς αὐτῆς· ἡ Ἀγγλικὴ μάλιστα Βουλὴ μεταβάλλεται ὁλόκληρος εἰς ἐπιτροπὴν, καὶ συζητεῖ διὰ μακρῶν ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος, καὶ μετὰ μακρὰν καὶ περιεσκεμμένην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον ἔρχεται εἰς τὴν ὁλομέλειαν, καὶ ἐκεῖ ἀκόμη γίνεται μακρὰ καὶ ἐπιμεμελημένη συζήτησις, καὶ τότε μόνον ἡ Βουλὴ προβαίνει εἰς ἀπόφασιν. Εἶπον ἄλλοτε, ἀγορεύων ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης (δεικνύει τὸ βῆμα), ὅτι στρατολογικὸν νομοσχέδιον ἐν Γαλλίᾳ ἐπὶ δέκα ὁλόκληρα ἔτη συνεζητεῖτο, καὶ μετὰ δεκαετίαν ἐψηφίσθη μετὰ τροπολογιῶν ἀνατρεπουσῶν ἄρδην αὐτὰς τὰς βάσεις αὐτοῦ. Εἶναι ἀληθῶς φοβερὸν τὸ πραττόμενον ἐνταῦθα. Καὶ ἐπικαλοῦνται πάντοτε τὴν πατρίδα, καὶ παριστῶσιν αὐτὴν κινδυνεύουσαν, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον σταλῇ εἰς ἐπιτροπὴν καὶ μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἐπανέλθῃ πλῆρες καὶ ἄρτιον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ εὐθὺς ἀμέσως, διότι θὰ ἦναι πλῆρες! Ἡ δύστηνος πατρὶς πόσα δὲν ἀκούει ἐντεῦθεν καὶ πόσα δὲν διαπράττονται ἐν ὀνόματί της ἔκτροπα! Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, Κύριοι, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ πάντες οἱ ῥήτορες, οἵ τε στρατιωτικοὶ καὶ οἱ πολιτικοὶ, ἀνεγνώρισαν ὡς σπουδαιότατον, καὶ ὡς τοιοῦτον βεβαίως ἔχει ἀνάγκην μελέτης, ἔχει ἀνάγκην τῶν γνωμῶν πάντων, ἔχει ἀνάγκην εὐρείας συζητήσεως, ἵνα καταστῇ ἄρτιον καὶ πλῆρες καὶ δώσῃ εὐάρεστα ἀποτελέσματα. Τί ζητοῦμεν, Κύριοι; Κατηναλώσαμεν ἓξ ὁλοκλήρους μῆνας, συζητοῦντες περὶ ἀνέμων καὶ ὑδάτων, καὶ ὅταν πρόκηται περὶ θέματος ἀληθῶς ζωτικοῦ, ἔχοντος μεγάλην καὶ σπουδαίαν σημασίαν διὰ τὴν τύχην τῆς χώρας ἡμῶν, ζητοῦμεν κατεσπευσμένως νὰ ψηφίσωμεν τοῦτο μὲ ἁπλῆν καὶ μόνον ἀνάγνωσιν. Τὰς εὐθύνας τῶν τοιούτων συζητήσεων τὰς ἀφίνω εἰς ἐκείνους, οἵτινες θὰ ψηφίσωσιν ὑπὲρ τῆς ἐξακολουθήσεως τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἐγὼ ἐξεπλήρωσα τὸ ἐμὸν καθῆκον πρὸς τὴν στρατιωτικὴν οἰκογένειαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκω. Ἐκπληρῶν δὲ τὸ καθῆκόν μου πρὸς τὴν πατρίδα θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ πάντων τῶν νομοσχεδίων μεθ’ ὅλης τῆς παρρησίας, μεθ’ ἧς πάντοτε συνήθισα νὰ ὁμιλῶ· θὰ στιγματίσω τὰ ἄξια στιγματισμοῦ, καὶ εἶναι ἐλευθέρα ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ. Θὰ ἐκπληρώσω, καὶ ὡς Βουλευτὴς καὶ ὡς στρατιώτης, τὸ καθῆκόν μου, σεβόμενος τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν μὲ ἔταξεν ἡ πατρίς μου. Ἤλπιζον ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν νέαν δρᾶσιν κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν συζητήσεων, ἤλπιζον ὅτι ἤθελεν ἐμμείνει εἰς αὐτὴν, ἤθελεν ἐμμείνει ἐπ’ ὠφελείᾳ καὶ τιμῇ ἑαυτοῦ· διότι, ἐὰν ἡ Βουλὴ αὕτη, τῆς ὁποίας κατὰ πλειονοψηφίαν προΐσταται καὶ πρὸς τὴν ὁποίαν εἶναι εἰσηγητὴς νομοσχεδίων, ἐὰν ἡ Βουλὴ αὔριον ἀποδώσῃ εἰς τὴν Πολιτείαν νόμους ἱκανοὺς ν’ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὸν σκοπὸν αὐτῶν, βεβαίως ἡ τιμὴ θὰ ἀνήκῃ εἰς αὐτὸν, ἐὰν δὲ ἡ πατρὶς ἐκ τῶν νόμων τούτων ἔχῃ νὰ ὠφεληθῇ, ἡ ἱστορία εἰς αὐτὸν θὰ δώσῃ τὸ γέρας. Ἀλλ’ ἀντὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ σπεύσῃ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν πρότασιν ἡμῶν, καὶ ν’ ἀκολουθήσῃ τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ἐχάραξεν, ἀντιστρατεύεται κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πάσῃ δυνάμει προσπαθοῦσι νὰ περιβάλωσιν αὐτὸν μὲ τὸ γόητρον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ ἰθύνων τὰς τύχας τοῦ Κράτους. Ἐὰν δὲν θελήσῃ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν πρότασιν, μοὶ εἶναι ἀδιάφορον. Ἐγὼ, ἐπαναλαμβάνω, ἐξεπλήρωσα τὸ ἐμὸν καθῆκον, θὰ τὸ ἐκπληρῶ δὲ πάντοτε εὐόρκως. (Ἐπιδοκιμασίαι ἐξ ἀριστερῶν).

§162Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, μὴ ἀρεσκόμενος εἰς μεγάλας λέξεις δὲν θὰ ἐπικαλεσθῶ οὐδὲ τὴν πατρίδα, οὐδὲ τὸν Ἑλληνισμὸν, οὐδὲ τὴν ἱστορίαν, ὅπως παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἀπορρίψῃ τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς· θὰ ἐπικαλεσθῶ μόνον τὴν λογικήν. Ἀπεδέχθην προχθὲς τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας εἰς ἐπιτροπὴν, διότι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, πολύπλοκον ὡς ἐκ τῆς φύσεώς του, ἔδιδε χώραν εἰς τόσας συζητήσεις, ὥστε ἦτο ἀδύνατον αἱ συζητήσεις αὗται, διεξαγόμεναι ἐντὸς τῆς Βουλῆς, νὰ φέρωσιν εἰς αἴσιον ἀποτέλεσμα, ἐνόμισα δὲ, ὅτι διὰ τῆς προεπεξεργασίας τῆς ἐπιτροπῆς ἠθέλομεν φθάσει εἰς καταρτισμὸν νομοσχεδίου, τοῦ ὁποίου ἡ ἐπιψήφισις θὰ ἦτο εὐκολωτέρα. Ἀλλ’ ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ τοιούτου νομοσχεδίου· ἐδῶ πρόκειται περὶ διαφωνίας ἰδεῶν, αἱ δὲ ἰδέαι ἀνεπτύχθησαν τόσον σαφῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὥστε δὲν βλέπω κατὰ τί ἠθέλομεν ὠφεληθῆ ἐκ τῆς παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπήν. Εἶπον χθὲς καὶ ἔθεσα καθαρώτατα τὸ ζήτημα, εἶπον ποῖα εἶναι τὰ σημεῖα τῆς διαφωνίας· τὰ σημεῖα ταῦτα γινώσκομεν πάντες, καὶ πάντες, νομίζω, εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ κρίνωμεν, ποία εἶναι ἡ ὀρθοτέρα τῶν ἀναπτυχθεισῶν γνωμῶν. Ἰδοὺ οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μοὶ ἐπιβάλλουσι—χωρὶς νὰ ἔχω τὴν ὑστεροβουλίαν, τὴν ὁποίαν ἀπέδωκεν εἰς ἐμὲ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου Βουλευτὴς,—ν’ ἀντιταχθῶ κατὰ τῆς προτάσεως τῆς παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπὴν, καὶ νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ἵνα εὐαρεστηθῇ τὴν πρότασιν ταύτην νὰ ἀπορρίψῃ.

§163Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐδήλωσε τὴν γνώμην, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐφωτίσθη ἐπαρκῶς, ὅτι εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσῃ ψῆφον, καὶ ὅτι διὰ τοῦτο δὲν στέργει τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν προέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου συνάδελφος, ζητήσας ἵνα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς συστήσῃ ἐπιτροπὴν ἔκ τινων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ διαβιβάσῃ τὸ νομοσχέδιον εἰς αὐτὴν, ἵνα ἐπεξεργασθῇ αὐτό. Τὴν γνώμην ταύτην αὐτοῦ δὲν δύναμαι νὰ ἀσπασθῶ, διότι ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου χθὲς ἠγόρευσαν τρεῖς συνάδελφοι, ἀνήκοντες εἰς τὸν στρατὸν, οἵτινες βεβαίως ἔχουσι γνώσεις εἰδικὰς, τῶν ὁποίων ἡμεῖς, οἱ ἐκτὸς τοῦ στρατοῦ βιοῦντες, στερούμεθα, καὶ μεταξὺ αὐτῶν τῶν τριῶν ἦτο καὶ αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ οἱ τρεῖς δὲ οὗτοι ἄνδρες, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὸν στρατὸν, κατέληγον πρὸ ἀποριῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων οὐδεμίαν ἠδύναντο νὰ δώσωσιν ἡμῖν λύσιν, ἀλλὰ μᾶς συνεβούλευον νὰ ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θέλει ἐκτελέσει τὸν νόμον. Γνώμας, ἵνα ἄρωσι τὰς ἀμφιβολίας τῶν ῥητόρων, οἵτινες ἠγόρευσαν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν εἶχον προχείρους οἱ στρατιωτικοὶ οὗτοι, ἀλλὰ μᾶς παρέπεμπον εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τοὺς μέλλοντας νὰ ἐκτελέσωσι τὸν νόμον. Ἡ γνώμη τῶν Βουλευτῶν τούτων, τῶν ἀνηκόντων εἰς τὸν στρατὸν, δι’ ἧς παραπεμπόμεθα εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην, ἣν πρέπει νὰ ἔχωμεν εἰς τοὺς μέλλοντας νὰ ἐκτελέσωσι τὸν νόμον, ἡ γνώμη αὕτη αὐτῶν, ὑπαινισσομένων πάντως τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, εἶναι γνώμη καθαρῶς ἀντισυνταγματικὴ, διότι ἡ Βουλὴ εἰς οὐδεμίαν εὑρίσκεται σχέσιν οὐδὲ μετὰ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, οὐδὲ μετ’ ἄλλου τινὸς οἱουδήποτε λειτουργοῦ δημοσίας ὑπηρεσίας, ἀλλὰ μόνον μετὰ τῶν Ὑπουργῶν, διότι μετὰ τῶν Ὑπουργῶν συνεργάζεται. Οἱ Ὑπουργοί εἰσιν οἱ εἰσάγοντες εἰς τὴν Βουλὴν τὰ νομοσχέδια καὶ προβάλλοντες αὐτά· αὐτοὶ ὑποστηρίζουσιν αὐτὰ, καὶ αὐτοὶ φέρουσι τὴν εὐθύνην οὐ μόνον διὰ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα προβάλλουσιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν, ἐὰν ταῦτα δὲν ἦναι πλήρη καὶ ἀκριβῆ. Διὰ τοῦτο ἀναγκάζομαι νὰ μετάσχω τῆς συζητήσεως, ἵνα ἑρμηνεύσω τὰς συνταγματικὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν, καὶ νὰ πείσω τοὺς κυρίους συναδέλφους, τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὸν στρατὸν καὶ λαβόντας χθὲς τὸν λόγον, ὅτι δὲν εἶναι ἐν τῷ ὀρθῷ, παραπέμποντες ἡμᾶς εἰς τὰ αἰσθήματα τῆς ἐμπιστοσύνης. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ εἶναι ἀνατεθειμένη εἰς πρόσωπον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνώτερον παντὸς δισταγμοῦ, εἶναι ἀνώτερον πάσης δυσπιστίας, εἶναι δὲ τοιοῦτον, διότι οὐχὶ ἡ Βουλὴ, ἡ ὁποία ἔχει περιωρισμένα δικαιώματα καὶ ἐξουσίαν ὡρισμένην, ἀλλ’ ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία, ἡ ἐκπροσωποῦσα τὴν κυριαρχίαν τῆς χώρας, ὥρισεν, ἵνα τὸ πρόσωπον τοῦτο ἀναβιβασθῇ ἐπὶ τὸν Θρόνον τῆς Ἑλλάδος, ὅταν ὁ Θεὸς θελήσῃ, καὶ νὰ διαχειρισθῇ ἀνευθύνως τὴν Βασιλικὴν ἐξουσίαν. Λοιπὸν ὁ Διάδοχος τοῦ Βασιλικοῦ Θρόνου εἶναι ἀνώτερος πάσης ἀνάγκης, ὅπως τύχῃ τῆς ἐμπιστοσύνης ἡμῶν, οὐδὲ ἥρμοζεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ γίγνηται ἐπίκλησις ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸν Διάδοχον τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου. Ἀλλ’ ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ εἶναι λειτουργία δημοσία, ὁ διαχειριζόμενος αὐτὴν εἶναι ὑπάλληλος τοῦ Κράτους, ἔχων βεβαίως θέσιν ἐπιφανῆ ἐν τῇ διοικήσει τοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ ὑπάλληλος ὑποκείμενος ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὑπεύθυνος πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, οὗτος δὲ μόνον, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι ὑπεύθυνος πρὸς τὸν Βασιλέα, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἡμᾶς, τὴν Βουλήν. Μὴ συγχέετε λοιπὸν τὰς δύο ταύτας ἰδιότητας, τὴν τοῦ Διαδόχου τοῦ Βασιλικοῦ Θρόνου καὶ τὴν τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἡ σύμπτωσις τῶν δύο τούτων ἰδιοτήτων ἐπὶ τὸ αὐτὸ πρόσωπον ἴσως δὲν ἦτο ἐπιτυχὴς, διότι, ὡς ἀλλαχοῦ ἀπεδείχθη, ὁσάκις συνέπεσεν, εἰς πρόσωπον, τὸ ὁποῖον κατεῖχε τόσον ὑψηλὴν θέσιν, οἵαν ἀποτελεῖ ὁ προορισμὸς αὐτοῦ, ἵνα μίαν ἡμέραν ἀναβῇ ἐπὶ τὸν Θρόνον καὶ κυβερνήσῃ τὰς τύχας τοῦ τόπου, ὁσάκις συνέπεσε νὰ ἀνατεθῇ καὶ ὑπηρεσία διαχειριστοῦ ἄλλης λειτουργίας, ἐπείσθησαν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ καταβιβάσωσιν ἀπὸ ταύτης τῆς ὑψηλῆς θέσεως πρόσωπον τοιοῦτον ἔχον προορισμὸν, καὶ νὰ ὑπαγάγωσιν αὐτὸ ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ἑνὸς Ὑπουργοῦ, ἢ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς. Λυποῦμαι ἀληθῶς, διότι, ἀμηχανοῦντες νὰ λύσωσι τὰς προταθείσας ἀπορίας, εἰς τοιαύτην κατέφυγον προσφυγὴν, ἐπικαλεσθέντες τὴν πρὸς τὸν ἐκτελέσοντα τὸν νόμον ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, οἱ Βουλευταὶ οἱ χθὲς ἀγορεύσαντες. Ἡμεῖς εὐλαβούμεθα τὸν Διάδοχον τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου, ὡς Ἕλληνες ὅμως, ὡς μέλη μάλιστα τοῦ Κοινοβουλίου, ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐπιθυμῶμεν καὶ νὰ συντελέσωμεν, ἵνα καταστήσωμεν νόμους κανονίζοντας τὰ τοῦ στρατοῦ ἐπιτυχῶς, δυναμένους δὲ νὰ ἐξασφαλίσωσιν ἐν τῷ μέλλοντι, διὰ τῆς ὀργανώσεως καὶ ἀποκαταστάσεως στρατοῦ πλήρους, τὴν εὐτυχίαν τῆς πατρίδος, ἡ ὁποία δὲν περιλαμβάνει μόνον τὸ ἐλεύθερον τοῦτο Κράτος. Διὰ τοῦτο ἐγὼ, ὅστις κρίνω ἀναγκαῖον νόμον περὶ συστάσεως Σώματος Γενικῶν Ἐπιτελῶν, καὶ εἶμαι ἑπομένως ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἐπιθυμῶ νὰ συσταθῇ τὸ Σῶμα τοῦτο, ἀλλὰ νὰ καταστῇ τόσον πλῆρες, ὥστε νὰ ἐμπνέῃ τὴν πεποίθησιν εἰς ἡμᾶς, ὅτι θέλει ἐκπληρώσει τὴν μεγάλην αὐτοῦ ἀποστολήν. Οὐδὲ νομίζω ὅτι πρέπει, διὰ νὰ μὴ ἀναβάλωμεν ἐπὶ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ δώσωμεν ψῆφον ἐπικυρωτικὴν εἰς νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον, ἐὰν περιέχῃ ἀτελείας, θέλει συντελέσει εἰς καταρτισμὸν Σώματος Γενικῶν Ἐπιτελῶν ἀτελοῦς, ἢ μὴ ἔχοντος τὴν ἱκανότητα, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ, ἕνεκα δὲ τούτου θέλει ἀγάγει μίαν ἡμέραν τὴν χώραν τὸ τοιοῦτον Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν εἰς δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα πλέον ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ ὑποφέρῃ. Διὰ τοῦτο δὲν στέργω τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐπιμένοντος, ὅτι πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον, ὑποστηρίζω δὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ παραπέμψῃ τὸ νομοσχέδιον εἰς ἐπιτροπὴν, τὴν ὁποίαν θέλει σχηματίσει ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ τὸ νομοσχέδιον μέχρι τῆς Δευτέρας, τὴν Τρίτην δὲ νὰ εἰσαγάγῃ τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§164Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἐν τῇ συζητήσει τῆς προτάσεως περὶ ἀναβολῆς ἐξῆλθε τοῦ θέματος, καὶ ἠσχολήθη περὶ θέματος σπουδαιοτέρας σημασίας. Ἠθέλησεν, ἐξετάζων τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς καὶ ἐν παρόδῳ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως Σώματος τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ ζήτημα τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, καὶ νὰ ἐπαναλάβῃ θεωρίας, τὰς ὁποίας ἄλλοτε ὑπεστήριξεν, ἀλλὰ τὰς ὁποίας, ὅτε ἦλθεν εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν, ἐλησμόνησε. Διότι οὐδεὶς ἀγνοεῖ, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, ὁ ὁποῖος ἄλλοτε εἶχεν ἐκφρασθῆ κατὰ τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως, ὅτε ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν, καὶ εἶχε τὴν δύναμιν, ἵνα τὰς ἰδέας αὐτοῦ ἐφαρμόσῃ, δὲν ἐφήρμοσε τὰς ἰδέας του ταύτας, ἀλλ’ εἴδομεν αὐτὸν τηροῦντα ἐν ἰσχύϊ τὸν νόμον περὶ Γενικῆς Διοικήσεως, τὸν ψηφισθέντα τῇ προτάσει ἡμῶν, εἴδομεν δὲ μετὰ τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὑπ’ αὐτοῦ προεδρευομένης, ἄλλην Κυβέρνησιν, προτείνασαν τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νόμου ἐκείνου, καὶ αἱ τροπολογίαι ἐγένοντο δεκταὶ ὁμοφώνως ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ μεθ’ ὅλας τὰς ἐπενεχθείσας τροπολογίας ἡ ἀρχὴ τοῦ νόμου ἐκείνου ἔμεινεν ἐν ἰσχύϊ. Οὐδεμία λοιπὸν ὑπῆρχεν ἀνάγκη, ἵνα ἀναμνησθῇ σήμερον τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, οὐδὲ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπεκαλέσθη τὴν εὐθύνην τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ὑποδείξεως τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι θέλουσιν ἀποτελέσει μέρος τοῦ Σώματος τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν. Ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς καὶ μετ’ αὐτὸν ἐγὼ ἐπεκαλέσθημεν ῥητὰς διατάξεις τοῦ νόμου, καὶ ἔλεγον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δυνάμει τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ δικαιοῦται νὰ προτείνῃ τοὺς διορισθησομένους, ἔλεγον δὲ, ὅτι ἐν τῇ προτάσει ἔγκειται ἡ εὐθύνη, ἀλλὰ προσέθετον εὐθὺς, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δυνάμει τοῦ αὐτοῦ νόμου ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλῃ Διάταγμα, εἶναι δὲ ἀπολύτως ἐλεύθερος νὰ ἀποδεχθῇ ἢ νὰ μὴ ἀποδεχθῇ τὰς γενομένας προτάσεις.

§165Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε θὰ πέσῃ κατακέφαλα.

§166Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι πρέπει νὰ πέσῃ κατακέφαλα, ἐὰν πιστεύσῃ, ὅτι ἡ πρότασίς του ἡ γενομένη δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ συμφέρον τῆς χώρας. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν θέλει παρουσιασθῆ περίστασις, ὅπως τὸ δικαίωμα τῆς παραιτήσεως ἀποτελέσῃ χαλινὸν ἀδικαιολογήτων ἢ ἀκαταλλήλων προτάσεων, διότι τοιαῦται προτάσεις, φρονῶ, οὐδέποτε θὰ ὑποβληθῶσιν· ἀλλ’ ἐὰν τυχὸν οἱ φόβοι ὑμῶν πραγματοποιηθῶσι καὶ προτάσεις τοιαῦται ὑποβληθῶσιν, ἡ παραίτησις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν θέλει ματαιώσει ταύτας. Ὑπάρχουσι λοιπὸν ὑπεύθυνοι, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ μᾶς λέγητε, ὅτι κρυπτόμεθα ὄπισθεν τῆς εὐθύνης τοῦ Διαδόχου τοῦ Θρόνου. Ἡ Κυβέρνησις δὲν κρύπτεται ὄπισθεν τῆς εὐθύνης ταύτης, ἀλλ’ ἀναλαμβάνει πλήρη τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών της. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος. Περὶ τίνος συζητοῦμεν, Κύριοι; Περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν καταλλήλων ν’ ἀποτελέσωσι μέρος τοῦ Σώματος τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν μέχρις οὗ καταρτισθῶσιν ἀξιωματικοὶ ἐξερχόμενοι ἐκ Σχολῶν πολεμικῶν ξένων Κρατῶν.

§167Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ὁμιλεῖτε ἐπὶ τῆς ἀγορεύσεώς μου.

§168Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἠξεύρω, ἂν ὁμιλῶ ἐπὶ τῆς ἀγορεύσεως σας, γνωρίζω ὅμως, ὅτι ὁμιλῶ περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἐν τῇ Βουλῇ συζητηθέντος, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ λύσις χωρίζει ἡμᾶς ἀπὸ ὑμᾶς. Ἐγὼ λέγω, ὅτι θέλουσιν ὑποδειχθῇ οἱ καταλληλότεροι τῶν ἀξιωματικῶν, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι συμφέρον ἔχουσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἐμὲ φέρουσι τὴν εὐθύνην τῆς ὑποδείξεως ταύτης, νὰ ὑποδείξωσι τοὺς καταλληλοτέρους, εἶναι δὲ περιττὸν νὰ μᾶς λέγωσιν, ὅπως ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος ὑπό τινος, ὅτι πρέπει νὰ γείνωσι δοκιμασίαι, ὅπως εὑρεθῶσιν οἱ καλλίτεροι. Ἀλλ’ οἱ ταῦτα λέγοντες λησμονοῦσιν, ὅτι, ὅπως γένηται ἡ δοκιμασία αὕτη, πρέπει νὰ εὑρεθῇ ἡ κατάλληλος ἐπιτροπὴ, ἥτις θὰ δοκιμάσῃ αὐτοὺς, καὶ τότε, παρακαλῶ, διατὶ δὲν θέλουσι προσληφθῆ εἰς τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρόκειται ν’ ἀποτελέσωσι τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις πρόκειται νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἐξεύρῃ τοὺς καταλλήλους; Πρὸς τί λοιπὸν ἡ παραπομπὴ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν; Τὰ ζητήματα συνεζητήθησαν, ἂν δὲ πρόκηται νὰ σχετίσωμεν τὸ ζήτημα τὸ ὑπὸ συζήτησιν μὲ τὸν θεσμὸν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, πράττομέν τι, τὸ ὁποῖον δὲν νομίζω ὅτι ἐπιτρέπεται κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, πράττομέν τι, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἐν τῇ ἐπιτροπῇ δὲν δύναται νὰ κανονισθῇ, διότι ὁ θεσμὸς τῆς Γενικῆς Διοικήσεως ἐκανονίσθη ἤδη· εἶναι θεσμός, τὸν ὁποῖον ἀμφότεραι αἱ πτέρυγες τῆς Βουλῆς ἀπεδέχθησαν, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ κατατρίβωμεν τὸν χρόνον, συζητοῦντες περὶ τοῦ θεσμοῦ τούτου, τοῦ ἀσχέτου πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον.

§169Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει βεβαίως ἀσθενῆ τὴν μνήμην, διότι ἐλησμόνησε τίνας προέβαλον λόγους, ὅτε συνεζητεῖτο κατὰ τὸ 1900 ὁ νόμος περὶ συστάσεως ἀρχῆς ὑπὸ τὸν τίτλον «Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ»· προέβαλον τότε κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ὅτι, ὡς αὐτὸ εἶχεν, ἀντέβαινεν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Ὁ ἰσχυρισμὸς δὲ οὗτος, ὅτι ὁ νόμος εἶναι ἀντισυνταγματικός, δὲν ἦτο ἰσχυρισμὸς κενός, ἀλλ’ ἐστηρίζετο ἐπὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐβεβαίωσεν αὐτὸ τὸ Διάταγμα περὶ ἐκτελέσεως τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Διὰ τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ ἀπεσπάσθη, ἵνα εἴπω οὕτω, πᾶσα ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ μετετέθη εἰς τὰ γραφεῖα τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ· ἂν δ’ ἐν τῷ νόμῳ ὡρίζετο τοῦτο διὰ φράσεως περιληπτικῆς, ἐν τῷ Διατάγματι, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, καὶ τὸ ὁποῖον φέρει ἡμερομηνίαν τῆς 7 Σεπτεμβρίου τοῦ 1900, ἀνεγράφη ἑκάστη ἐργασία, ἑκάστη πρᾶξις ἀναγομένη εἰς ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία μετεβιβάσθη εἰς τὰ γραφεῖα τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ περιλαμβάνον τὴν ἀναγραφὴν τῶν ἐπιτελικῶν ἐργασιῶν, τῶν μετενεχθεισῶν εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν, χωρίον τοῦ εἰρημένου Διατάγματος (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 18. Πλὴν τῶν ὑποθέσεων, αἵτινες ἀφορῶσι τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, τὸ ἐπιτελεῖον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ διεξάγει καὶ τὰς νῦν διεξαγομένας ὑποθέσεις ὑπὸ τῆς παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 25 Σεπτεμβρίου 1887, ἐντὸς τῶν ὁρίων, ἅτινα ἀπορρέουσιν ἐκ τῆς ἁρμοδιότητος καὶ τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ τοῦ στρατοῦ· ἤτοι: 1) Τὴν τοποθέτησιν τῶν σωμάτων τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν ἀποσπασμάτων αὐτῶν. 2) Τὴν μελέτην περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, τῆς ἐφεδρείας αὐτοῦ, τῆς ἐθνοφρουρᾶς καὶ τῆς ἐφεδρείας αὐτῆς, καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ νόμων. 3) Τὴν μελέτην τῶν ὀργανισμῶν τῶν ξένων στρατῶν. 4) Τὰ σχέδια ἐπιστρατεύσεως. 5) Τὰς βάσεις τῆς προπαρασκευῆς τοῦ πολέμου (σχέδιον ἀμύνης, σχέδιον ἐπιθέσεως). 6) Τὸν κανονισμὸν τῆς στολῆς καὶ τῆς ἐξαρτύσεως. 7) Τὰς βάσεις τῆς γενικῆς τοῦ στρατοῦ θεωρητικῆς καὶ πρακτικῆς ἐκπαιδεύσεως. 8) Τὴν μελέτην πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν πρὸς συντήρησιν τοῦ στρατοῦ ἐν πολέμῳ πόρων. 9) Τὰς μεγάλας ἀσκήσεις. 10) Τὴν ἀποστολὴν ἀξιωματικῶν πρὸς μελέτην ἀντικειμένων ἀναγομένων εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν ἢ πρὸς παράστασιν εἰς τὰς ἀσκήσεις ξένων στρατῶν. 11) Τὴν ἔκδοσιν ἀδειῶν περὶ δημοσιεύσεως στρατιωτικῶν συγγραμμάτων, περιοδικῶν καὶ ἐν γένει πραγματειῶν ἀφορωσῶν εἰς τὰ στρατιωτικά. 12) Τὴν μελέτην τῶν ἐκθέσεων τῶν τε ἐπιθεωρητῶν καὶ διοικητῶν στρατιωτικῶν μονάδων, τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν γενικὴν τοῦ στρατοῦ κατάστασιν. 13) Τὰς ἑρμηνείας ἐπὶ τῶν κανονισμῶν τῶν μεγάλων ἀσκήσεων, καὶ ἐν γένει τῶν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ ἐν ἐκστρατείᾳ. 14) Τὴν ἵδρυσιν καὶ ἐπιτήρησιν τῶν μέσων πρὸς πρακτικὴν τοῦ Σώματος τῶν ἀξιωματικῶν ἐκπαίδευσιν, οἷον αἰθουσῶν ὀπλομαχητικῆς, ἱπποδρομίων, λεσχῶν καὶ τῶν τοιούτων. 15) Τὴν μελέτην ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν τῆς τε Ἑλληνικῆς χώρας καὶ τῶν γειτόνων χωρῶν. 16) Τὴν συλλογὴν πληροφοριῶν περί τε τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ τοῦ ὁπλισμοῦ τῶν ξένων στρατῶν. 17) Τὸν προσδιορισμὸν καὶ τὴν τοποθέτησιν ἐν πολέμῳ τῶν ἀποθηκῶν, ἐφορειῶν, πυροτεχνουργείων, ἀρτοποιείων, νοσοκομείων, στρατιωτικῶν ἐργαλείων κλπ. 18) Τὸν στρατωνισμόν, τὰς ἐπισταθμίας, τὰς στρατοπεδεύσεις καὶ τοὺς καταυλισμούς. 19) Τὴν ὑπηρεσίαν τῶν σιτειῶν. 20) Τὴν συλλογὴν χωρογραφικῶν πληροφοριῶν καὶ σχεδίων ἀφορώντων εἰς τὰ γείτονα Κράτη. 21) Τὰς στρατιωτικὰς πληροφορίας περί τε τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῶν γειτόνων χωρῶν. 22) Τὴν συλλογὴν συγγραφῶν καὶ ὑπομνημάτων, ἀφορώντων εἰς τὴν στρατιωτικὴν γεωγραφίαν καὶ ἱστορίαν τῶν ἐθνῶν, ἰδίᾳ δὲ τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ Τουρκικοῦ, καὶ σύνταξιν τῆς στρατιωτικῆς ἱστορίας τοῦ τόπου. 23) Τὴν συγκέντρωσιν τῶν ἡμερολογίων τῶν συμβάντων ἁπάντων τῶν Σωμάτων, καὶ τῶν ἀποσπασμάτων αὐτῶν. Τὰ ὁδοιπορικὰ ὑπομνήματα. 24) Τὰς στρατιωτικὰς συγκοινωνίας. 25) Τὰς τηλεγραφικὰς γραμμάς. 26) Τὴν μεταφορὰν στρατευμάτων διὰ θαλάσσης καὶ διὰ τῶν σιδηροδρόμων. 27) Τὴν ταχυδρομικὴν ὑπηρεσίαν.» Πάσας ταύτας τὰς ὑπηρεσίας μετέφεραν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ Στρατοῦ, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔμεινε...τί; Εὐλόγως λοιπὸν ὑπέλαβον, ὅτι ὁ νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἀφαιρέσας ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν πάσας τὰς εἰς αὐτὸν ὑπαγομένας ὑπηρεσίας, ἐφ’ αἷς ὑπεῖχεν εὐθύνην, καὶ μετενεγκὼν αὐτὰς εἰς ἀρχὴν ἄλλην, τῆς ὁποίας ἡ εὐθύνη τυγχάνει ἐν πράγματι ἀμφίβολος, περιέλαβεν ἀντισυνταγματικὰς διατάξεις, καὶ διὰ τοῦτο, ὅτε, μετὰ τὰς ἐνδείξεις τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1902, τὸ Στέμμα ἐκάλεσεν ἡμᾶς ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, καθῆκον εἴχομεν νὰ ἐκπληρώσωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐλέγομεν, ἤτοι, ὅτι ὠφείλομεν νὰ μεταβάλωμεν τὸν νόμον περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἀφαιροῦντες ἀπ’ αὐτοῦ πᾶν ὅ,τι εἶχεν ἀντισυνταγματικόν. Ὁ ἐμὸς συνάδελφος, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπέλαβεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπισπευσθῇ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου ἤθελεν ἀρθῆ ἐντελῶς ἡ Γενικὴ Διοίκησις, ἀλλ’ ἐγὼ ἐφρόνουν, ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ ἀρκεσθῶμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀφαιροῦντες τὰς ἀντισυνταγματικὰς διατάξεις τοῦ νόμου· ὑπέθετον μάλιστα, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἤθελε γείνῃ περισσὸν, δὲν ἦτο ἴσως ἀπίθανον νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς παρεξηγήσεις. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν νομοθετημάτων τοιούτων, ἐν ὅσῳ εἴμεθα εἰς τὴν ἀρχὴν, κατόπιν, ὅτε ἐκλήθη ὁ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς νὰ σχηματίσῃ Ὑπουργεῖον, ὅτε ἦλθεν εἰς τὴν οἰκίαν μου, διὰ νὰ συνεννοηθῇ μετ’ ἐμοῦ, ὅπως συνδράμωμεν αὐτὸν ἐν τῇ Βουλῇ, ἵνα δυνηθῇ νὰ σχηματίσῃ Ὑπουργεῖον, πρῶτον ὅρον τῆς ἐμῆς συνδρομῆς ἔταξα εἰς αὐτὸν τὴν μεταβολὴν τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀπεδέχθη τὴν γνώμην μου, καὶ ἐξετέλεσε κατὰ τοῦτο τὴν ὑπόσχεσιν, εἰσαγαγὼν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐγὼ αὐτὸς εἶχον συντάξει. Λοιπὸν δὲν εὑρίσκομαι ἐν ἀντιφάσει, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐν τῇ ἀληθείᾳ. Ἄν δὲ ηὐχόμην νὰ μὴ ἀνατεθῇ ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ εἰς τὸν Διάδοχον, ἐνεθυμούμην σκηνὴν δυσάρεστον, ἡ ὁποία εἶχε λάβει χώραν ἄλλοτε ἐν Ἀγγλίᾳ, οὐδὲ εἶχον τοιαύτην εὐχὴν ἐκ δυσπιστίας πρὸς τὸ πρόσωπον, διότι δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ δυσπιστῶ πρὸς τὸν Διάδοχον τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου, ἀφοῦ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον ἀνεβίβασεν αὐτὸν εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦτο. Ἀλλ’ εἶχον καθῆκον νὰ ἀμυνθῶ ὑπὲρ τῆς εὐθύνης τοῦ Ὑπουργοῦ, ἡ δὲ εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ καθίσταται σκιά, ὅταν ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία, ἥτις εἶχε τοιαῦτα καθήκοντα, ἀφαιρῆται ἀπὸ αὐτόν. Σφάλλεται λοιπὸν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἰσχυριζόμενος ὅτι μετέβαλον γνώμην. Ἀλλ’ ἐγώ, Κύριοι, ἤκουσα τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Βονίτσης κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, προβαλλομένων ὑπὸ τῶν ἀγορευσάντων διαφόρων ἀποριῶν, ἤκουσα τοῦ ἀντισυνταγματάρχου Βουλευτοῦ ἐκ Τυρνάβου ἐπὶ τῶν προβαλλομένων ἀποριῶν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἔχοντος καὶ τούτου τὴν αὐτὴν γνώμην, ἤτοι, ὅτι δὲν εἶχον λόγους νὰ προβάλωσι πρὸς ἄρσιν τῶν ἐκδηλωθέντων δισταγμῶν, ἀλλὰ συνεβούλευον τοὺς ἀγορεύσαντας νὰ ἔχωσιν ἐμπιστοσύνην εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θέλει εἶσθαι ὁ πρῶτος ἐπιμελητὴς τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου περὶ συστάσεως Σώματος τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν. Διατὶ δ’ ἔλεγον τοῦτο; Διὰ νὰ συμπληρώσωσι τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα προέβαλον, διότι ταῦτα δὲν ἤρκουν νὰ ἀναιρέσωσι τὰς κατὰ τοῦ νομοσχεδίου αἰτιάσεις. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς συστάσεως τοῦ Σώματος τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, διότι ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία καλεῖται νὰ παράσχῃ πολυτίμους ὑπηρεσίας εἰς τὸ Κράτος καὶ τὸ ἔθνος, ἀφοῦ αὕτη προώρισται νὰ μελετᾷ ἐν εἰρήνῃ πᾶσαν πρᾶξιν στρατιωτικήν, ἐν πολέμῳ δὲ νὰ κανονίζῃ τὸν τρόπον τῆς ἐκτελέσεως πάσης τοιαύτης μελέτης, προσέτι δὲ νὰ παρασκευάζῃ ἡγέτας στρατιωτικῶν μονάδων. Ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία εἶναι ὁ νοῦς τοῦ στρατοῦ, εἶναι ἡ λαμπάς, ἥτις πρέπει νὰ φωτίζῃ αὐτόν. Δυστυχῶς μέχρι σήμερον μᾶς λείπει αὐτὴ ἡ λαμπὰς καὶ ὁ νοῦς αὐτός. Τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν εἶχε συσταθῆ ἄλλοτε ἐπὶ τῆς πρώτης Βασιλείας, ἀλλ’ οὐδαμῶς διέφερεν ἀπὸ τὰ ἄλλα στρατιωτικὰ σώματα τοῦ στρατοῦ. Διὰ τοῦτο πρὸ εἴκοσι περίπου ἐτῶν ὁ ἀποθανὼν ἡγέτης τοῦ κόμματος τοῦ εὑρισκομένου σήμερον ἐν τῇ ἐξουσίᾳ ἐπρότεινε νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου κατηργεῖτο τὸ τότε ὑπάρχον Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν. Ἀλλ’ ἀφοῦ κατηργήθη τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, περιήλθομεν εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν, εἰς ἣν ὑπάρχει ἡ Γαλλία, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι ἡ Γαλλία ἔχει ἀξιωματικοὺς ἐν πᾶσι τοῖς σώμασι τοῦ στρατοῦ τοιούτους, ὥστε δύναται νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς τὰ φῶτα αὐτῶν. Ἀλλ’ οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ εἰσιν ἱκανοὶ νὰ ἐκτελέσωσι τὰ ἐπιτελικὰ ταῦτα καθήκοντα; Ἐξῆλθον μὲν οὗτοι ἐκ τῶν στρατιωτικῶν Σχολῶν τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἐδόθη ὅμως εἰς αὐτοὺς εὐκαιρία νὰ σπουδάσωσι τὰς ἀνωτέρας στρατιωτικὰς ἐπιστήμας, τὰς ἐν ἀνωτέραις στρατιωτικαῖς Σχολαῖς διδασκομένας. Ἂν λοιπὸν πρόκηται νὰ σχηματίσωμεν Σῶμα Γενικῶν Ἐπιτελῶν ὁριστικῶς καὶ νομίμως ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, δὲν κερδαίνομεν τίποτε, διότι, καὶ ἂν δὲν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, οἱ ἀξιωματικοὶ εἶναι σήμερον ἐν τοῖς Σώμασιν αὐτῶν, καὶ κατὰ πᾶσαν περίστασιν θέλουσι προσκαλούμενοι προσενέγκει ἐπιτελικὰς ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ὅτε εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὑπέλαβον, ὅτι ἐσκοποῦμεν, ὅτι ἐζητοῦμεν ν’ ἀποκτήσωμεν τελειότερόν τι, πληρέστερόν τι, ζητοῦντες νὰ καταρτίσωμεν Σῶμα Γενικῶν Ἐπιτελῶν δι’ ἀξιωματικῶν, οἵτινες ἤθελον διέλθει τελείας ἐπιτελικὰς σπουδὰς ἐν ταῖς ἀκαδημίαις τῆς Εὐρώπης. Νῦν ὅμως, ἕως ἂν καταρτισθῇ τοιοῦτον Σῶμα Γενικῶν Ἐπιτελῶν, πρέπει νὰ μείνωμεν ἄπρακτοι, ἀργοί, μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας; Ὄχι. Προτείνεται νὰ σχηματίσωμεν προσωρινῶς ἐπιτελικὸν Σῶμα, σταχυολογοῦντες ἀξιωματικοὺς ἐκ τῶν διαφόρων σωμάτων, οὕτω δὲ θέλομεν σχηματίσει πρόχειρόν τι Σῶμα Γενικῶν Ἐπιτελῶν, διὰ νὰ ἐκτελῶσιν οἱ ἐν αὐτῷ ὑπηρεσίαν ἐπιτελικὴν, ὄχι ὡς Σῶμα Γενικῶν Ἐπιτελῶν. Οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ἐκλεγῆ, ἵνα ἐκτελῶσιν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, θέλουσιν εἶσθαι μέλη τοῦ στρατιωτικοῦ Σώματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἤθελον ἀνήκει, θέλουσιν ἔχει τὴν τύχην τοῦ Σώματος αὐτῶν, τὴν ὁποίαν εἶχον πρὶν ἢ κληθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν. Τοιουτοτρόπως ἠδυνάμεθα νὰ ἀφήσωμεν ὅ,τι τό γε νῦν ἔχομεν. Δὲν ἠθέλομεν καταστήσει ὁριστικῶς Σῶμα Γενικῶν Ἐπιτελῶν, ἀλλ’ ἠθέλομεν ἔχει συγκεντρωμένους ἀξιωματικοὺς χρησίμους εἰς τὰς ἀνάγκας τὰς ἐπιτελικὰς, ἀλλὰ δὲν ἠθέλομεν καταστήσει μόνιμον Σῶμα, ἀναβάλλοντες νὰ καταστήσωμεν τοιοῦτον εὐθὺς ὡς ἠθέλομεν ἔχει Σῶμα πεφωτισμένον καὶ πληρέστερον καὶ ἀποδεδειγμένως ἱκανὸν εἰς τὸ ἔργον. Πρὸ τῶν ἀντιρρήσεων τούτων μᾶς ἔλεγον: «ἐμπιστευθῆτε, Κύριοι, εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, ἡ ὁποία θέλει ἐκλέξει τοὺς καλλιτέρους.» Ἐπεκαλέσθησαν τὴν ἐμπιστοσύνην ἡμῶν, διὰ τοῦτο ἐπραγματεύθην καὶ περὶ τούτου, μετὰ τῆς προαιρέσεως ἵνα ἐλέγξω ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀνεμίγνυον τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ ἐν τῇ Βουλῇ κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων. Ὁ ἔλεγχος βεβαίως οὗτος εἶναι βαρὺς, διότι οἱ κύριοι Βουλευταὶ, οἱ ταῦτα προβαλόντες χθὲς, εἰσῆλθον ἄρτι, κατὰ τὴν Περίοδον ταύτην, εἰς τὴν Βουλὴν, ἀνήκουσιν εἰς τὸν στρατὸν, δὲν ἠσχολήθησαν εἰς κοινοβουλευτικὰς μελέτας, δὲν ἔχουσι γνῶσιν τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου, ἀλλ’ ὅ,τι προέβαλον χθὲς δὲν ἦτο καθαρῶς συνταγματικόν. Ἀφοῦ λοιπὸν καὶ αὐτοὶ οἱ ὑποστηρικταὶ τοῦ νομοσχεδίου εὑρίσκονται πρὸ ἀποριῶν, οὐδ’ ἔλυσαν αὐτὰς, οὐδ’ ἀναιροῦσι τὰ προταθέντα κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιχειρήματα, ἀλλ’ ἀναγκάζονται νὰ συμπληρώσωσι τοὺς ἰσχυρισμούς των, ἐπικαλούμενοι τὴν ἐμπιστοσύνην ἡμῶν εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν, μᾶς προτρέπουσιν οὕτω νὰ ἔχωμεν δισταγμοὺς, νὰ ζητήσωμεν νὰ ῥυθμίσωμεν τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, νὰ μελετήσωμεν πληρέστερον τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλ’ αἱ τρεῖς ἡμέραι, αἱ ὁποῖαι θέλουσι παρέλθει, ἵνα ἐξετασθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑπὸ εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, ποίας ζημίας θέλουσιν ἐπενέγκει εἰς τὸ Κράτος; Ἡ Βουλὴ δὲν θέλει ἀπόσχει τῶν ἔργων της· θέλει προβῆ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως Σώματος Γενικῶν Ἐπιτελῶν, ἀφοῦ λάβῃ γνῶσιν καὶ μελετήσῃ τὸ νομοσχέδιον, ὅτε θέλει δώσει τὴν ψῆφόν της ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ θέλει δώσει τότε ψῆφον μᾶλλον πεφωτισμένην ἐκείνης, τὴν ὁποίαν καλούμεθα νὰ δώσωμεν σήμερον. Διὰ τοῦτο ἀπεδέχθην τὴν προταθεῖσαν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπὴν, καὶ ὑποστηρίζω αὐτήν.

§170Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Γόρτυνος πολιτευτήν. Ἀληθῶς μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπεκαλέσθησαν τὴν ἐμπιστοσύνην, εἷς εἶμαι καὶ ἐγὼ, καὶ δὲν ἐλησμόνησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς νὰ μὲ ἀναφέρῃ. Πράγματι συνέβη αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπεν, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ εὐκρινήσω τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εἶπον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος πολιτευτής. Ἡ συζήτησις τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἦτο ἐντελῶς ἐπιστημονικὴ, καὶ ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ ἔλαβον καὶ ἐγὼ μέρος, καὶ ἐπεκαλέσθην τὰ διαλαμβανόμενα εἰς ξένα συγγράμματα· εἶπον δὲ, ὅτι εἷς τῶν κυριωτέρων συγγραφέων, οἵτινες ἔγραψαν περὶ Ἐπιτελῶν, εἶναι καὶ ὁ Πρῶσσος στρατηγὸς Μπρονσὰρ φὸν Σέλενδορφ, καὶ ἀνέφερα καὶ τὴν ἑξῆς περικοπὴν ἐκ τοῦ συγγράμματος ἐκείνου (ἀναγινώσκει): «Δι’ ἀκριβοῦς ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος δύναταί τις νὰ πεισθῇ, ὅτι αἱ θεμελιώδεις συνθῆκαι τῆς ὑπάρξεως ἑνὸς καλοῦ Ἐπιτελείου εἶναι ἡ αὐτονομία, δι’ ἧς τὸ Πρωσσικὸν Ἐπιτελεῖον ἐμορφώθη βαθμηδὸν διὰ τῆς ἐλευθέρας εἰσαγωγῆς ἀξιωματικῶν εἰς τὸ Σῶμα, βασιζομένης ἐπὶ τῆς στρατιωτικῆς καὶ ἐπιστημονικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐλεγχομένης ὑπὸ μόνου τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος τοῦ στρατοῦ, καὶ τῆς ὑπὸ τῶν κανονισμῶν ἀπαιτουμένης περιοδικῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ στρατεύματι.» Εἶπον λοιπὸν, ὅτι τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν εἶναι οἱονεὶ αὐτόνομον, δηλαδὴ δὲν διέπεται ἀπὸ τοὺς αὐτοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι διέπουσι τὰ λοιπὰ Σώματα. Ὑπάρχει ἐξαίρεσίς τις διὰ τὸ Σῶμα αὐτὸ, καὶ εἶπον ὅτι ἐν Πρωσσίᾳ τὸ Σῶμα τοῦτο ἐπέτυχε δι’ αὐτοὺς καὶ ἐκείνους τοὺς λόγους, καὶ ὅτι εἷς τῶν λόγων τῆς ἐπιτυχίας αὐτοῦ εἶναι καὶ τὸ ὅτι ὁ ἔλεγχος ἐξασκεῖται μόνον ὑπὸ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος τοῦ στρατοῦ. Ἀφοῦ ἐψηφίσθη νόμος περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ἐψηφίσθη δὲ καὶ ἡ τροποποίησις τοῦ νόμου τούτου ὑφ’ ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, τότε ἐγὼ ἔλαβον πλέον τὴν ἐλευθερίαν μου καὶ κατῆλθον ἐκ τῆς ὑψηλῆς ἐκείνης θέσεως καὶ ἐτάχθην εἰς ἓν κόμμα, διότι ἤμην ἐλεύθερος πλέον ἐκ τῶν στρατιωτικῶν συζητήσεων, ὅτε εἶδον, ὅτι ἡ Βουλὴ ἅπασα ἐψήφισε τὸν νόμον περὶ τροποποιήσεως τοῦ Νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Εἶπον λοιπὸν χθὲς, ὅτι, ἀφοῦ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἐψήφισε τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν εἰς αὐτὴν ὁ ἀξιότιμος κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς καὶ τότε Πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν,—ὁ ὁποῖος δὲν παρίστατο κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς ἐπιψηφίσεως, —καὶ ἀφοῦ ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ διευθύνει ἐν γένει τὸν στρατὸν καὶ φροντίζει περὶ τῆς μορφώσεως αὐτοῦ, διατὶ νὰ μὴ ἔχῃ καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου ἐπὶ τῆς ἱκανότητος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀπαρτίσωσι τὸν πυρῆνα τοῦ σχηματισθησομένου Σώματος τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν; Αὐτὸ ἀκριβῶς εἶπον. Δὲν ἐσχέτισα τὴν ὁμιλίαν μου οὔτε μὲ τὰς συνταγματικὰς παραδόσεις, οὔτε μὲ τὰς κοινοβουλευτικάς. Ἁπλῶς ἡ συζήτησις, εἰς τὴν ὁποίαν ἔλαβον μέρος, ἦτο ἐπιστημονικὴ, καὶ ἀνέγνωσα περικοπὴν ἐκ τοῦ συγγράμματος τοῦ στρατηγοῦ Μπρονσὰρ φὸν Σέλενδορφ.

§171Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Εἶχον λάβει τὴν εὐκαιρίαν, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ λαλήσω πρὸς ὑμᾶς ἐν τῇ πρώτῃ συζητήσει τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ, ἐνόμιζον δ’ ὅτι εἶχον ἐξαντλήσει ὅσα εἶχον νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς· ἀλλ’ ἀναγκάζομαι νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ θέματος, διὰ νὰ προσθέσω ὀλίγα τινά...

§172Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρόκειται περὶ ἀναβολῆς.

§173Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Μάλιστα.

§174Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Περὶ παραπομπῆς εἰς ἐπιτροπήν.

§175Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Πρόκειται νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ, τὰ ὁποῖα θεωρῶ χρήσιμα πρὸς τοῦτο. Τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον συζητεῖται, περιέχει ὁλόκληρον τὴν ἔννοιαν τοῦ νομοσχεδίου. Δύναται λοιπὸν πᾶς τις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου νὰ συζητήσῃ ἐλευθέρως, ἔστω καὶ ἀνατρέχων ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ἐγὼ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον—τὸ ὁποῖον οὔτε κἄν συνεζητήθη — περὶ καταργήσεως τῆς Γενικῆς Διοικήσεως καὶ ἀντικαταστάσεως αὐτῆς διὰ τῆς Στρατηγίας. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἀνήκει πλέον εἰς τὴν Ἱστορίαν, καὶ διὰ τοῦτο μοὶ εἶναι ἀδιάφορον, ποίαν γνώμην ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ εἴτε ἡ μία πτέρυξ εἴτε ἡ ἄλλη. Ἔχω τὰς ἰδέας μου. Ἡ γνώμη μου δὲν ἐγένετο ἀσπαστή· μοὶ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον. Εὑρέθη κατόπιν μέση τις ὁδὸς, ἀφαιροῦσά τινας ἀντισυνταγματικότητας ἐκ τοῦ νόμου, πάντως ὅμως ἀφίνουσα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐνόμιζον ὅτι ὤφειλε ν’ ἀφαιρεθῇ, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀναφαίνεται ἐν τῇ βʹ παραγράφῳ τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἐν τῇ βʹ παραγράφῳ τοῦ ἄρθρου 8 ἠναγκάσθητε νὰ ἀναγράψητε τὴν διάταξιν, ὅτι περιμένετε τὴν πρότασιν τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, προκειμένου περὶ καταρτισμοῦ τοῦ Σώματος τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν. Ὅταν, Κύριοι, ἐλλείπῃ ὑμῖν ὁ ἀρχιερεὺς, βεβαίως δὲν ἔχετε ἐκεῖνον, ὅστις θέλει δώσει εἰς τοὺς ἱερεῖς τὴν ἱερωσύνην. Δὲν ἔχετε σήμερον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θὰ διευθύνῃ τὸ Σῶμα τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας. Ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία θέλει, ὅπως εἰς ὅλα σχεδὸν τὰ Κράτη, ἕνα ἄνδρα, ὁ ὁποῖος θὰ δημιουργήσῃ καὶ προαγάγῃ τὸ Σῶμα τοῦτο· Σεῖς ἀναγκάζεσθε νὰ προσφύγητε εἰς τὴν Γενικὴν Διοίκησιν. Προσφύγετε. Σᾶς βεβαιῶ ὅμως, ὅτι ἐὰν, δὲν ἔχῃ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀρχιερέως, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ χειροτονήσῃ ἐπιτελεῖς, διότι θέλει τοὺς ἀναζητήσει ἐν τῷ κύκλῳ ἐκείνῳ, ἐν τῷ ὁποίῳ μοιραίως περιστρέφεται. Ἰδοὺ ποῦ ἤγαγεν ἡ δημιουργία τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ περιλάβητε τὴν βʹ παράγραφον ἐν τῷ ἄρθρῳ 8, παραιτούμενοι τοῦ δικαιώματος νὰ μεριμνήσητε ὑμεῖς. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι εἰς δεινὴν θέσιν θέλετε ἐμβάλει καὶ μὲ μεγάλην εὐθύνην περιβάλλετε τὸν Γενικὸν Διοικητὴν, ὑποχρεοῦντες αὐτὸν νὰ σᾶς εἴπῃ, ποῖοι εἶναι κατάλληλοι διὰ τὸ Ἐπιτελικὸν Σῶμα. Ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, ἀφ’ ἧς ἐπιστρατεῖαι ἐπὶ ἐπιστρατειῶν διῆλθον διὰ τῆς ῥάχεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πάντοτε ἀνεζητήσαμεν τὰ κατάλληλα πρόσωπα. Καὶ αἱ Κυβερνήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ καὶ αἱ Κυβερνήσεις τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη, καὶ αἱ Κυβερνήσεις Κουμουνδούρου, καὶ αἱ Κυβερνήσεις δὲν ἠξεύρω τίνος ἄλλου πολιτευτοῦ, πᾶσαι ἀνεζήτησαν τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ ἐκτελέσωσι τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, πάντες δὲ οἱ διατελέσαντες Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἴσως καὶ Πρωθυπουργοὶ ἀναμιμνήσκονται τῆς δυσχερείας, ἣν ἀπήντων πρὸς ἀνεύρεσιν ἑνὸς ἀρχηγοῦ Ἐπιτελείου, πρὸς ἀνεύρεσιν τῶν καταλλήλων προσώπων διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας. Καὶ διατὶ τοῦτο; Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἐν ἡμῖν ἀρχιερεύς. Σήμερον, δεχόμενοι τὰς ἀρχὰς τὰς μοναρχικὰς, ὅπου κεφαλὴ τῆς Ἐκκλησίας εἶναι καὶ ὁ ἄρχων τῆς μοναρχίας, προχειρίζετε τὸν Γενικὸν Διοικητὴν εἰς ἀρχιερέα, ἵνα χειροτονήσῃ τὸ Ἐπιτελεῖον. Ἀλλὰ θέλετε ἀποτύχει. Διότι καὶ ἐν ταῖς Μοναρχίαις ὁ ἡγεμὼν ἔχει μόνον δυνάμει, οὐχὶ ἐνεργείᾳ, τὸ ἀξίωμα τοῦ ἄρχοντος τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ Αὐτοκράτωρ τῆς Ρωσσίας εἶναι ἄρχων τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλ’ εἶναι μόνον δυνάμει, οὐχὶ ἐνεργείᾳ. Ὑμεῖς θέλετε νὰ καταστήσητε τὸν Γενικὸν Διοικητὴν ἀρχιερέα καὶ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ. Μὴ ζητεῖτε πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατά. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν θὰ θέσητε τὸν Γενικὸν Διοικητὴν εἰς τὴν δυσχερῆ θέσιν νὰ σᾶς προτείνῃ τοὺς καταλλήλους διὰ τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον δώδεκα ἀξιωματικούς, δὲν θὰ καταληφθῇ ἐκ προσωποληψίας· θὰ ἐνθυμηθῇ τὰς εὐθύνας τὰς ἠθικὰς, — διότι ἄλλας εὐθύνας δὲν φέρει — τὰς εὐθύνας ἐκείνας, ἃς ἐπεσώρευσαν ἐπὶ τῆς ῥάχεώς του, ὅτε ἐτέθη εἰς τὴν δυσχερῆ θέσιν νὰ διοικήσῃ τὸ στράτευμα τὸ Ἑλληνικόν. Πρῶτος ἐγὼ ἀναγνωρίζω τὴν μεγάλην θυσίαν, τὴν ὁποίαν διέπραξεν ἡ Α. Ὑψ. ὁ Διάδοχος, τεθεὶς ἐπὶ κεφαλῆς στρατεύματος, τοῦ ὁποίου ἀνεγνώριζε τὴν ἀνεπάρκειαν, καὶ διὰ τὴν θυσίαν ταύτην, τὴν ὁποίαν προσέφερεν εἰς τὸ Κράτος, εἶναι ἄξιος θαυμασμοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν ἦναι ἄξιος θαυμασμοῦ, μὴ δοκιμάζετε καθ’ ἑκάστην τὴν φιλοπατρίαν του, μὴ ἀναγκάζετε αὐτὸν ἑκάστοτε νὰ προβαίνῃ εἰς ἐνεργείας καὶ πράξεις, τῶν ὁποίων τὴν εὐθύνην δὲν φέρει. Διὰ τοῦτο σᾶς βεβαιῶ, ὅτι εἶναι προτιμότερον νὰ καταρτίσητε ἐπὶ μίαν τετραετίαν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν ἐξ ὡρισμένων προσώπων, νὰ ἀφήσητε δὲ τὰ πρόσωπα ταῦτα κατὰ τὴν τετραετίαν ταύτην νὰ δοκιμασθῶσιν. Ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία ἔχει δύο κλάδους, τὰ μέγιστα ἀλλήλων διαφέροντας· εἶναι τὸ μέρος τὸ Ἐπιτελικόν, τὸ διευθῦνον, ὁ νοῦς, εἶναι καὶ τὸ ἐκτελεστικόν. Ἐκτελεστικὸν εἶναι τὸ μέρος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπηρετεῖ παρὰ τοῖς Σώμασι, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ὡρισμένας ὁδηγίας, λαμβάνει ὡρισμένας διαταγὰς, ὧν ἡ ἐκτέλεσις μικρὸν διαφέρει τῶν ἐκτελουμένων ὑπὸ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ λοιποῦ στρατεύματος. Διὰ τοῦτο ἡ εὐδοκίμησις τῶν ἐπιτελικῶν ἀξιωματικῶν ἐν τῇ ἐκτελέσει τῆς κατωτέρας ταύτης ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας δὲν ἀρκεῖ, ὅπως βεβαιώσῃ τὴν ἱκανότητα, ἣν δέον νὰ ἔχῃ ὁ ὁριστικῶς προσληφθησόμενος ἐν τῇ ἀνωτέρᾳ ἐπιτελικῇ ὑπηρεσίᾳ. Ἂν ὅμως ἀναβάλητε τὴν ὁριστικὴν συγκρότησιν τοῦ Ἐπιτελικοῦ Σώματος ἐπὶ μίαν τετραετίαν ἢ καὶ πλέον, τότε θὰ περιπέσητε εἰς ὀλιγωτέρας πλάνας, διότι κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο θὰ διακριθῶσιν ὁπωσδήποτε οἱ κατάλληλοι. Τί θέλετε, Κύριοι, νὰ πράξῃ ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ; Ποίους νὰ σᾶς ὑποδείξῃ ταύτην τὴν στιγμήν; Νὰ προσλάβῃ ἐξ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἐδοκίμασεν; Εἶναι ἀνεπαρκεῖς. Ἐμὲ νὰ προσλάβῃ; Ἀνεπαρκής. Ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργέ; Ἀνεπαρκής. Διατί; Διότι δὲν παρεσκευάσθημεν. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἀνέφερέ τις ἐν τῇ χθεσινῇ συνεδριάσει — δὲν ἤμην παρὼν ἐν τῇ χθεσινῇ συνεδριάσει — τοὺς παιγνιώδεις λόγους τοῦ συνταγματάρχου τοῦ Μηχανικοῦ Γονατᾶ, ὅστις ἔλεγε πρὸς τὸν ἀρχηγόν του: «Διατὶ μὲ καλεῖτε ὡς ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου σας; Ἆ! Ἐὰν ἦναι διὰ τὰ μάτια, μάλιστα δέχομαι. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἀνευρίσκω ἐν ἐμαυτῷ τὴν πρὸς τοῦτο ἱκανότητα.» Οἱ παιγνιώδεις οὗτοι λόγοι τοῦ Γονατᾶ εἶναι εἷς ἔλεγχος βαρὺς, διότι βεβαίως ἠναγκάζετο νὰ ἀναλάβῃ ὑπηρεσίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ διαμαρτυρηθῇ ὅτι δὲν ἦτο παρεσκευασμένος. Καὶ ὅτε ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, Πρωθυπουργὸς τυγχάνων κατὰ τὸ 1897, ἀπετάθη πρὸς ἐμὲ, προκαλέσας μάλιστα καὶ τὴν ὑπογραφὴν Β. Διατάγματος περὶ διορισμοῦ μου ὡς ἐπιτελάρχου τοῦ ἐν Θεσσαλίᾳ στρατοῦ, εἶπον αὐτῷ: «Μὴ σπεύδετε. Αἱ γνώσεις μου εἶναι λίαν περιωρισμέναι. Εἶναι ἀνάγκη, τὸ ἐλάχιστον κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ἔχω, νὰ μὴ εὑρεθῇ ἐν δοκιμασίᾳ»,—διότι, ἐὰν τὸ τόσον μικρὸν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον εἶχον, ἤθελε τεθῆ ἐν δοκιμασίᾳ ἀντιδράσεως, ἐγὼ βεβαίως οὐδὲν ἤθελον δυνηθῆ νὰ πράξω.—«Μὴ δημοσιεύετε τὸ Διάταγμα. Θέλω νὰ βολιδοσκοπήσω τὸ ἔδαφος, θέλω νὰ ἴδω, ἂν εἶμαι δεκτὸς, ἂν δύναμαι νὰ ἐκτελέσω τὸ καθῆκον αὐτὸ, τὸ μέγα, μὲ τὰς τόσον μικρὰς δυνάμεις, τὰς ὁποίας κέκτημαι». Καὶ βεβαιωθεὶς ὅτι δὲν ἠδυνάμην, παρεκάλεσα τηλεγραφικῶς νὰ μὴ δημοσιευθῇ τὸ Διάταγμα. Ὁ νῦν κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἦτο τότε Ὑπουργὸς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐκείνῳ, καὶ ἐνθυμεῖται καλῶς, ὅτι τὴν παράκλησιν ταύτην εἶχον ὑποβάλει. Δὲν μέμφομαι κανενός. Δὲν σαλεύονται ὅμως οὔτε καταρρίπτονται εὐκόλως συνήθειαι ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἐρριζωμέναι. Τὰ πάντα, Κύριοι, δυστυχῶς ἐν τῷ στρατεύματι εἶναι προσωπικά. Προσωπικῶς διοικούμεθα, προσωπικῶς καταρτιζόμεθα. Τὴν προτεινομένην ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου δέχομαι οὐχὶ δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλ’ ἵνα ἐπαναλάβω ῥητὸν καὶ ἄλλοτε λεχθὲν: «αἱ δεύτεραι σκέψεις εἶναι ἀμείνονες τῶν πρώτων». Ἀφήσατε νὰ παρέλθῃ ἓν μικρὸν διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον δύνανται νὰ γείνωσι νέαι σκέψεις. Εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τοῦ καταρτισμοῦ Σώματος Γενικῶν Ἐπιτελῶν καὶ οὐχὶ ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἀφοῦ πρῶτον διέλθωμεν τὰ διάφορα στάδια· ὅταν ἀπὸ τῆς σημερινῆς καταστάσεως τῆς παντελοῦς ἀνυπαρξίας καὶ ὑπηρεσίας ἀκόμη μεταβῶμεν εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ὅταν ἐκ ταύτης δυνηθῶμεν, ἂς προβῶμεν εἰς τὴν ἵδρυσιν Ἐπιτελικοῦ Σώματος. Ἂς ἦναι οὕτως ὡς τελικὸς σκοπὸς ἡμῶν ἡ συγκρότησις Σώματος Ἐπιτελείου. Πρὸς μελέτην τῆς γνώμης ταύτης δέχομαι καὶ ἐγὼ τὴν ἀναβολήν.

§176Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, Κύριοι, ἐζήτησα, οὐχὶ διὰ νὰ ματαιώσω τὴν συζήτησιν. Ἐζήτησα τὴν ἀναβολὴν πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ διαμορφωθῇ τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τὸ βέλτιον, καὶ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὸ στράτευμα καὶ εἰς τὸ Κράτος νομοθέτημα ὅσον τὸ δυνατὸν τέλειον. Ἐνόμισα ὅτι ὑπηρετῶ τὴν Κυβέρνησιν, ζητῶν τὴν ἀναβολὴν, ὅπως ἐξελεγχθῇ καὶ διαμορφωθῇ καλλίτερον τὸ νομοσχέδιον. Ἐνόμισα ὅτι συναντῶμαι εἰς τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ὑπὸ κοινοῦ μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργοὶ, ἀμφότεροι εἴχομεν χαράξει. Ἡ πολιτική μας ἦτο ἡ ἀποκατάστασις τοῦ Κράτους στρατιωτικῶς. Καὶ ἐσκέφθημεν, ἵνα τὸν στρατὸν καταστήσωμεν ἄξιον τοῦ προορισμοῦ του διὰ τῆς ἀποδόσεως εἰς αὐτὸν τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ἀστυνομίας. Καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοὶ ἔλεγε νὰ ἐπιμεληθῶ, ὥστε τὰ μέτρα μας νὰ ὦσι σοβαρά. Τὴν σύστασιν ταύτην ἐνθυμούμενος, ἐνόμισα ὅτι συναντῶμαι μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ζητῶν τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπήν. Ἀλλ’ ἐζήτησα τὴν παραπομπὴν αὐτοῦ αὐθαιρέτως; Ἐζήτησα τὴν παραπομπὴν, ἐπιθυμῶν νὰ ἀντιδράσω εἰς τὰς ἐπιθυμίας τῆς Αὐτοῦ Ὑψηλότητος; Ἐζήτησα τὴν παραπομπὴν διὰ νὰ παραλύσω πᾶσαν ἐνέργειαν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως; Οὐχί. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ποῖοι λόγοι ἐπιβάλουσι τὴν ἰδιαιτέραν μελέτην τοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ ἐπιτροπῆς ἐξ εἰδικῶν συναδέλφων, δυναμένων νὰ ἔχωσι γνώμην σοβαρὰν καὶ ἐπιμεμελημένην. Εἶναι μελετημένον ὡς δεῖ τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ πρόκειται; Ἡμεῖς σᾶς λέγομεν ὄχι. Διατί; Διότι ἀνώτερον κριτὴν περὶ τῆς ἱκανότητος τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν ἐξερχομένων ἐκ τῆς Ἀκαδημαϊκῆς Σχολῆς τῆς Γερμανίας ἢ τῆς Γαλλίας, ἐθέσατε τὴν Α. Υ. τὸν Διάδοχον, ὅστις οὔτε κατὰ τὴν ἐκπαίδευσιν παρηκολούθησε τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους ἐν τῇ Σχολῇ, οὔτε κατὰ τὰς ἐξετάσεις αὐτῶν παρευρέθη. Διότι τί λέγετε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ; Λέγετε, ὅτι αὐτὸς θὰ κρίνῃ, ἂν πρέπει μετὰ τὰς ἐπιτυχεῖς ἐξετάσεις, ἃς ἔδωκαν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖ, νὰ λάβωσι τὸ πτυχίον, ἂν πρέπει νὰ θεωρῶνται πτυχιοῦχοι τῆς Ἀκαδημαϊκῆς Σχολῆς. Εἶναι λογικὸν τοῦτο; Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξελέγξῃ τις ἐξ Ἀθηνῶν τὴν ἱκανότητα ἀξιωματικῶν διακουσάντων τὰ μαθήματα τῆς Ἀκαδημαϊκῆς Σχολῆς ἐν Γερμανίᾳ ἢ Γαλλίᾳ καὶ ἐξετασθέντων ὑπὸ δεδοκιμασμένων ἀξιωματικῶν; Πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ Α. Ὑψηλότης νὰ κρίνῃ, ἂν πρέπει νὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς τὸ πτυχίον ἢ οὔ; Εἶναι σοβαρὰ ἡ ἔνστασις αὕτη ἢ οὔ; καὶ πρέπει νὰ μείνῃ ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον ἢ ὄχι; Ἐὰν νομίζητε ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ οὕτω, εἶσθε κύριοι νὰ τὸ πράξητε. Περὶ τῶν τέκνων ὑμῶν πρόκειται, καὶ μετ’ αὐτῶν περὶ τοῦ συνόλου, περὶ τοῦ Κράτους. Θεωρεῖτε, ὅτι εἶναι ἀθῴα ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νομοσχεδίου; Ἐρωτῶ ὑμᾶς, Κύριοι, διότι σεῖς εἶσθε ὑπεύθυνοι, διότι σεῖς φέρετε ἀπὸ τοῦ ὕψους της τόσον χαμηλὰ τὴν Αὐτοῦ Ὑψηλότητα. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξητε, ὅτι ἀπὸ τὰ ἀνάκτορά του ἡ Α. Ὑψ. δύναται νὰ γνωρίζῃ, τί γίνεται εἰς τὴν Γερμανίαν, ὥστε νὰ δίδῃ συγχωροχάρτια; Ἡ πεῖρά του, ἡ ἡλικία του μαρτυρεῖ τοσαύτην καὶ τοιαύτην ἱκανότητα, ἐὰν τὸν ἐξετάσωμεν ὡς ἁρμόδιον νὰ δίδῃ πτυχία, ἀφοῦ μάλιστα οὔτε κἄν παρευρέθη εἰς τὰς παραδόσεις ἢ εἰς τὰς ἐξετάσεις; Ἐξέρχεται τῆς λογικῆς τὸ πρᾶγμα, καὶ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρξῃ λογικὸς ἄνθρωπος, ὅστις θὰ τὸ παραδεχθῇ. Τί δὲ ζητῶ ἐγώ; Ἡ διάταξις αὕτη νὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν κρίσιν ἀξιωματικῶν Βουλευτῶν ἢ καὶ ἄλλων, καὶ ἂν κριθῇ πρέπουσα, νὰ παραμείνῃ, ἄλλως νὰ διασκευασθῇ οὕτως, ὥστε νὰ δύναται νὰ δώσῃ τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκει ὁ νομοθέτης. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ἐδαφίου αὐτοῦ δύνασθε νὰ εὕρητε τὸ πονηρὸν ἢ μὴ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔλεγον χθές. Διότι ἐκ τούτου δίδεται τοιαύτη ἐλευθερία ἐνεργείας, ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν καὶ τὴν τοποθέτησιν τῶν ἀξιωματικῶν, ἡ ὁποία μαρτυρεῖ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν σκοπεῖ νὰ καταρτίσῃ Σῶμα Γενικῶν Ἐπιτελῶν. Ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκει): «Δύνανται νὰ διορισθῶσιν εἰς τὰς θέσεις ὑπασπιστῶν καὶ τὰς θέσεις τῶν διοικητικῶν γραφείων τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν Μεραρχιῶν καὶ μὴ πτυχιοῦχοι ἀξιωματικοὶ παντὸς σώματος.» Ἐκ τούτου λοιπὸν καταδεικνύεται, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ καταρτισμοῦ Σώματος τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, διότι εἴδετε, ὅτι καὶ μὴ πτυχιοῦχοι προσλαμβάνονται εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν. Ζητεῖ ὁ νομοθέτης νὰ δίδῃ πτυχίον εἰς ἀξιωματικοὺς διὰ τὸ Σῶμα τῶν Ἐπιτελῶν ἐκ τῶν Σχολῶν τῆς Ἑλλάδος. Ἐρωτῶ, καὶ πρὸ πάντων ἐρωτῶ τοὺς ἀξιωματικοὺς Βουλευτὰς, ἡ ἐκπαίδευσις ἡ γιγνομένη ἐν ταῖς Σχολαῖς ἡμῶν εἶναι ἡ ἀπαιτουμένη διὰ τὸ Σῶμα τῶν Ἐπιτελῶν; Καὶ ἄν τις εἴπῃ, ὅτι εἶναι τοιαύτη, ἤθελον ἐρωτήσει, εἶναι πολὺ ἀνώτεραι αἱ Σχολαὶ αἱ ἰδικαί μας ἀπὸ τὰς Σχολὰς τῆς Εὐρώπης, ὅπου ἠναγκάσθησαν νὰ δημιουργήσωσιν Ἀκαδημαϊκὴν Σχολὴν, μεγάλην πολεμικὴν Σχολήν; Δὲν πρόκειται λοιπὸν μόνον νὰ δίδωμεν πτυχία εἰς τοὺς ἐκ τῶν Ἀκαδημαϊκῶν Σχολῶν τῆς Εὐρώπης προερχομένους, ἀλλὰ νὰ καταστήσωμεν ἰσοτίμους καὶ τοὺς ἰδικούς μας ἀξιωματικοὺς πρὸς τοὺς ἐκ τῶν Σχολῶν ἐκείνων προερχομένους, καὶ νὰ δίδωμεν πτυχία εἰς ἀξιωματικοὺς προερχομένους ἐξ Ἑλλάδος καὶ οὐχὶ εἰς τοὺς ἐξ Εὐρώπης. Καὶ ἂν εὑρεθῇ Ὑπουργὸς σκληροτράχηλος καὶ θελήσῃ ν’ ἀποστείλῃ ἀξιωματικὸν εἰς τὴν Εὐρώπην, καθ’ ὃν τρόπον ἀποστέλλονται εἰς τὴν Εὐρώπην οἱ ἀξιωματικοί, καὶ ἄν οὗτος λάβῃ τὸ πτυχίον του καὶ δὲν ἦναι τῆς ἀρεσκείας τοῦ Ὑπουργοῦ, εἶναι ὡς νὰ μὴ ἔλαβεν αὐτό. Ταῦτα λοιπὸν ζητῶ διὰ τῆς παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπήν. Ζητῶ νὰ τροποποιηθῇ ἡ διάταξις, ἵνα ἀφαιρέσωμεν τὴν εὐθύνην ἀπὸ τὸν Γενικὸν Διοικητὴν τοῦ στρατοῦ, καὶ ἀπαλλάξωμεν αὐτὸν ἀπὸ τὴν μῆνιν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, καὶ ἵνα μὴ ἐκ τῆς αὐθαιρέτου ταύτης ἐκλογῆς καὶ κατατάξεως τῶν μὴ πτυχιούχων εἰς τὸ Σῶμα διαιρεθῇ ὁ στρατὸς εἰς κόμματα καὶ οὕτω παραλύσῃ ἡ πειθαρχία. Καὶ ἔχει σκοπὸν πονηρὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο διὰ τῆς διατάξεως τῆς τρίτης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 13. Διότι ἐκεῖ, ὡς εἶπον καὶ χθὲς, ὁ Γενικὸς ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ θ’ ἀποστέλλῃ τοὺς πτυχιούχους ἢ μὴ εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, θὰ ἐκλέξῃ τὸν Α ἀξιωματικόν, ἐν τῇ ἐκλογῇ τοῦ ὁποίου διὰ τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν θὰ περιέχηται καὶ ἡ ἐκλογὴ τῆς ἱκανότητός του, τῆς ἐξοχότητός του, ἀπέναντι τῶν ἄλλων ἀξιωματικῶν. Κατὰ συνέπειαν αὐτὸς θὰ λάβῃ καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ κατ’ ἐκλογὴν προβιβασμοῦ. Ἀλλ’ εἰς τὴν σειράν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται οὗτος, εὑρίσκονται καὶ ἄλλοι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔσχον τὸ πλεονέκτημα, τὸ ὁποῖον ἔσχεν ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος, καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν εἶναι δυνατὸν πάντες νὰ προβιβασθῶσι κατ’ ἐκλογήν. Συνεπῶς οἱ ἄλλοι οὗτοι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἴσως ἀρχαιότεροι καὶ ἱκανοί, ὅσον καὶ αὐτός, καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ ἐκλεχθῶσιν ὑπὸ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, θὰ προβιβασθῶσι κατ’ ἀρχαιότητα, καὶ ἑπομένως ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος θὰ τοὺς ὑπερπηδήσῃ. Εἶναι δυνατὸν μάλιστα, κατὰ τὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα σᾶς ἔφερα χθές, νὰ μετατεθῇ εἰς τὸ Σῶμα τῶν Γεν. Ἐπιτελῶν, ἀφοῦ πρόκειται περὶ δοκιμασίας, καὶ ἔπειτα νὰ μετατεθῇ εἰς τὸ Σῶμά του ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος, ὅστις δὲν θὰ ἦναι ἱκανώτερος τῶν ἀρχαιοτέρων του, ἢ πιθανὸν νὰ ἦναι ἴσης ἱκανότητος μὲ ἄλλους, τοὺς ὁποίους ἡ Γενικὴ Διοίκησις ἐθεώρησε στασίμους, καὶ νὰ προβιβασθῇ αὐτὸς κατ’ ἐκλογήν, νὰ μείνῃ δὲ ὁ ἴσης ἢ καὶ ἀνωτέρας ἱκανότητος ἀξιωματικὸς στάσιμος. Ἡ διάταξις λοιπὸν αὕτη μᾶς δίδει τὸ ἐνδόσιμον νὰ πιστεύωμεν, ὅτι ὅλον τὸ νομοσχέδιον πονηρὰν ἔχει τὴν βάσιν. Διὰ ταῦτα πάντα ἐζήτησα παρὰ τῆς πλειονοψηφίας καὶ τῆς Βουλῆς νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς ἐπιτροπήν, ἵνα διαμορφωθῶσι τὰ περὶ τούτου κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ἡμέραν τινὰ θὰ δυνηθῶμεν νὰ καταρτίσωμεν Σῶμα Γενικῶν Ἐπιτελῶν, πληροῦν τὰς συνθήκας τοιούτου Σώματος. Ἔλαβον, Κύριοι, ἄλλοτε τὴν τιμὴν νὰ φέρω παρατήρησίν τινα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης, ἀλλ’ ἡ παρατήρησίς μου αὕτη, κατόπιν εὐστρόφου, ὡς καὶ σήμερον, ἀγορεύσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν, καὶ ἔμεινεν ὡς εἶχε τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ἐνῷ ὑμεῖς ἤδη πιστεύετε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἕνα ἔχει σκοπόν, νὰ ἐξοπλίσῃ τὸ στράτευμα, καὶ νὰ παραδώσῃ εἰς αὐτὸ πάντα τὰ ἀναγκαῖα, ἔχει ὅμως καὶ ἄλλον σκοπὸν, ὁ ὁποῖος θὰ καταναλώσῃ τὸ περισσότερον χρῆμα, τὸν σκοπὸν ν’ ἀποστέλλωνται ἀξιωματικοὶ διὰ μελέτην τῶν ὅπλων καὶ τῶν πυροβόλων. Ὅσοι ἐκ τῶν κ. Βουλευτῶν δὲν ἀνήκετε εἰς τὴν στρατιωτικὴν οἰκογένειαν, δὲν γνωρίζετε βεβαίως, ὅτι τὰ περὶ τῶν ὅπλων καὶ πυροβόλων εἶναι κοινὰ εἰς ὅλον τὸν στρατιωτικὸν κόσμον. Διότι πᾶσαι αἱ δοκιμαί, ἀκόμη καὶ αἱ διαφοραὶ τῶν καταστημάτων καὶ τῶν ἐφευρετῶν καὶ αἱ διαφοραὶ αἱ δικαστικαὶ εἶναι γνωσταὶ καὶ δημοσιευμέναι, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μελετήσῃ τις ἐπὶ τόπου, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μελετήσῃ ἐπὶ τόπου τὸ ζήτημα ἄλλως ἢ εἰσερχόμενος εἰς ἓν τοιοῦτον κατάστημα, ὡς ὑπάλληλος αὐτοῦ, ὁ ἀξιωματικός. Καὶ ὅμως ἀφήκατε τὴν διάταξιν ταύτην, καὶ μεθαύριον θὰ ἴδητε, ὅτι, ὡς καὶ ἄλλοτε μετέβησαν κατὰ καιροὺς εἰς Εὐρώπην ἀξιωματικοί, θὰ ἀποστέλλωνται καὶ πάλιν, ἵνα μελετήσωσι τὰ πυροβόλα καὶ τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα κατασκευάζονται ἐκεῖ καὶ περὶ τῶν ὁποίων ἕκαστον Κράτος ἔχει ἐκδώσει ἀπόφασιν. Ἐὰν, Κύριοι, ἐπιμείνητε νὰ μὴ δεχθῆτε τὴν ἀναβολὴν τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου δι’ ὀλίγας ἡμέρας, ἀναλαμβάνετε μεγάλην εὐθύνην. Ὅταν δὲ θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμή, καθ’ ἣν θὰ πληρώσητε διὰ τῆς τιμῆς τῆς πατρίδος καὶ τῆς ταπεινώσεως αὐτῆς καὶ διὰ τῆς μειώσεως τῶν κυριαρχικῶν αὐτῆς δικαιωμάτων τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τότε θὰ ἀνέλθω καὶ πάλιν εἰς τὸ βῆμα καὶ θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὴν γνώμην μου ταύτην.

§177Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§178Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Μεταξὺ τῶν ὑποβαλόντων τροπολογίας εἶμαι καὶ ἐγώ. Ἐμελέτησα τὸ νομοσχέδιον καλῶς, καὶ ἠρύσθην πάσας τὰς γνώμας ἐκ τῶν συζητήσεων, αἵτινες ἐγένοντο κατὰ τὴν πρώτην καὶ δευτέραν ἀνάγνωσιν. Ἑπομένως τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἔθεσα τὸν δάκτυλον ἐπὶ τῆς πληγῆς, καὶ διέγνων τὰ τρωτὰ μέρη τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐπήνεγκον, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, πάσας τὰς ἀξίας λόγου τροπολογίας. Συνεπῶς, δικαιολογῶν τὴν ψῆφόν μου, δηλῶ, ὅτι ἀποκρούω πᾶσαν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, διότι οὐδεμία ἄλλη ἐργασία δύναται νὰ γείνῃ ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐγὼ βεβαίως δὲν προτίθεμαι νὰ μεταβάλω τὰς γνώμας μου· θὰ παρακαλέσω μόνον τὸν κ. Πρόεδρον, καθ’ ὃ ἔχει καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ θέσῃ εἰς ψηφοφορίαν τὰς προταθείσας ὑπ’ ἐμοῦ τροπολογίας.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω πρῶτον εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν περὶ παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπήν. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅπως τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπήν, λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν τῶν βουλευτῶν Γ. Ραδινοῦ καὶ Περ. Ἀλεξάκη, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 159· ὑπὲρ τῆς προτάσεως 45, κατὰ τῆς προτάσεως 112, καὶ 2 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπερρίφθη. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς κατέθηκε τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς τῆς τρεχούσης Βʹ ἐκτάκτου Συνόδου. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 6). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως καὶ ὀργανισμοῦ Σώματος Γενικῶν Ἐπιτελῶν» ὑπάρχει τροπολογία τοῦ βουλευτοῦ Ὕδρας κ. Τσαμαδοῦ, ἔχουσα οὕτως (ἀναγινώσκει): «Οἱ ὡς ἀνωτέρω μετατιθέμενοι ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ θεωροῦνται ὡς ἀνήκοντες εἰς τὰ ὅπλα, ἐξ ὧν προῆλθον.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§181Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Πῶς ἔχει ἡ τροπολογία; Δὲν ἤκουσα. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία ἀνεγνώσθη, ἠρώτησα τὴν Βουλὴν ἐπ’ αὐτῆς, καὶ ἡ Βουλὴ τὴν ἀπέρριψεν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 8, ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκει εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 9, ὡς ἔχει). Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 10 ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Τσαμαδοῦ, ἔχουσα ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πτυχίον ἀπονέμεται εἰς ὑπολοχαγοὺς καὶ ἀνθυπολοχαγοὺς, διατελέσαντας μαθητὰς καὶ ἐπιτυχόντας κατὰ τὰς ἐξιτηρίους ἐξετάσεις ἀνωτέρου στρατιωτικοῦ σχολείου ἀλλοδαποῦ, προωρισμένου πρὸς καταρτισμὸν ἀξιωματικῶν τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἀποστέλλεται κατ’ ἔτος, κατόπιν διαγωνισμοῦ καὶ δαπάναις τοῦ Δημοσίου, ἀνάλογος ἀριθμὸς ὑπολοχαγῶν καὶ ἀνθυπολοχαγῶν, ὅπως ἐκπαιδευθῶσιν εἰς τὰς περὶ ὧν ὁ λόγος ἀνωτέρας ξένας στρατιωτικὰς Σχολάς. Ἐκ τούτων οἱ εὐδοκιμήσαντες κατὰ τὰς ἀπολυτηρίους ἐξετάσεις καὶ λαβόντες τὸ πτυχίον τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας μετατίθενται, οἱ μὲν ὑπολοχαγοὶ εἰς τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν πρὸς πλήρωσιν κενῶν θέσεων, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 9 τοῦ παρόντος νόμου, οἱ δὲ ἀνθυπολοχαγοὶ ἐπανέρχονται εἰς ἃ ἀνήκουσιν ὅπλα.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν.

§183Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ὕδρας Βουλευτοῦ παρακαλῶ νὰ γείνῃ δεκτὴ παρὰ τῆς Βουλῆς. Παρακαλῶ δὲ καὶ προτείνω, ὅπως καὶ ἡ ἐπ’ αὐτῆς ψηφοφορία γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ Βάλτου κ. Σταΐκου, ὅπως ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς τροπολογίας γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Δὲν ὑποστηρίζουσι τὴν πρότασιν 15, καὶ ἑπομένως ἀπορρίπτεται. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναγνωσθεῖσαν τροπολογίαν τοῦ βουλευτοῦ Ὕδρας κ. Τσαμαδοῦ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 10 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 11 καὶ 12, ὡς ἔχουσιν). Ἄρθρον 13 (ἀναγνώσκεται).

§185Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἐκ τοῦ πέμπτου στίχου τῆς τελευταίας παραγράφου νὰ διαγραφῶσιν αἱ λέξεις «ἐκ τῶν», ὡς περιττεύουσαι.

§186Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ ἀναζητηθῇ ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου τούτου, διότι πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι δὲν κατενοήθη καλῶς τὸ ἄρθρον. Ὑπάρχει πρόθεσις νὰ προαχθῶσιν ἄτομά τινα εἰς βαθμούς, τοὺς ὁποίους δὲν θὰ ἐλάμβανον ἐν τοῖς Σώμασιν ὡς ἐκ τῆς σειρᾶς των, καὶ ν’ ἀποσταλῶσιν εἶτα εἰς τὰ Σώματά των μὲ βαθμὸν ἀνώτερον.

§187Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου.

§188Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐὰν οὗτος ἦναι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, αὐτὸ εἶναι δόλος· ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἦναι δόλος, βεβαίως εἶναι πλάνη. Μήπως νομίζετε, ὅτι ἀξιωματικὸν προαχθέντα εἰς τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν καὶ ἐπαναφερόμενον εἰς τὸ Σῶμά του, θὰ τὸν δεχθῶσιν ἐκεῖ, κριθέντα ἀνίκανον, ἀλλὰ καὶ φέροντα βαθμὸν ἀνώτερον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἔδει νὰ φέρῃ, οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοί; Λοιπὸν, ἐὰν δὲν ἦναι δόλος κρυπτόμενος, βεβαίως εἶναι πλάνη, ἡ ὁποία εἶναι σημαντική, διότι γνωρίζετε, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἔχῃ θέσιν εἰς τὸ Σῶμα, ὁπόθεν προῆλθεν, ἀξιωματικὸς οὕτω τετραυματισμένος καὶ κριθεὶς ἀνίκανος, καὶ μάλιστα φέρων βαθμὸν ἀνώτερον. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου. Ἐμὲ δὲν ἐνδιαφέρουσι τὰ ἀδικήματα τὰ προσωπικὰ, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπέλθωσιν ἐξ αὐτοῦ, καὶ τὰ ὁποῖα ἐγὼ παρορῶ. Ἐμὲ ἐνδιαφέρει ἡ πειθαρχία, καὶ βεβαίως δὲν συγκρατεῖται ἡ πειθαρχία ἐν τῷ στρατῷ, ὅταν ἐπαναφέρηται ἐκ τοῦ Σώματος τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν εἰς τὸ Σῶμα, ἐξ οὗ προῆλθεν, ἀξιωματικὸς κριθεὶς ἀνίκανος καὶ προαχθεὶς εἰς ἀνώτερον βαθμόν. Βεβαίως δὲν εἶναι ἀνάγκη πολλῆς ἑρμηνείας, καὶ κρίνω περιττὸν νὰ εἴπω περισσότερα, διότι νομίζω, ὅτι πάντες κατενοήσατε τὸ πρᾶγμα.

§189Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Βεβαίως πρέπει νὰ διασαφηνισθῇ τὸ ἄρθρον.

§190Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ ἄρθρον αὐτὸ, κύριοι Βουλευταί, ἐννοεῖ εἰλικρίνειαν καὶ ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος ἐκείνου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἁρμόδιος νὰ τὸ ἐκτελέσῃ εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν. Κατὰ συνέπειαν ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ οὔτε κακὴν ἐφαρμογὴν, οὔτε κακὴν πρόθεσιν, καὶ διὰ τοῦτο συνιστῶ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, ὡς ἔχει.

§191Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἡ καλὴ πίστις, ἡ εἰλικρίνεια, τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς, οὐδεμίαν θέσιν ἔχει εἰς τὴν συζήτησιν, διότι περὶ τῆς εἰλικρινείας καὶ τῆς καλῆς πίστεως οὐδέποτε ἐγένετο συζήτησις. Πρόκειται περὶ τοῦ ἄρθρου, αὐτοῦ καθ’ ἑαυτὸ, ὁποῖον εἶναι. Ἐὰν ἐκ πλάνης περιπίπτητε εἰς τὸ σφάλμα τοῦτο, τί πρὸς ἡμᾶς; Εἶναι σφάλμα. Τὴν εἰλικρίνειαν δὲν τὴν συζητοῦμεν. Ἡμεῖς βεβαίως, δὲν δεχόμεθα προμελέτην. Ἀλλὰ διότι δὲν γίνεται ἐκ προμελέτης τὸ σφάλμα, δὲν πρέπει νὰ φυλαχθῶμεν; Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου τούτου, ὡς ἔχει, δὲν εἶναι σαφής. Ἐκ περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπέλθωσιν ἐκ τοῦ ἄρθρου τούτου, εἶναι δυνατὸν νὰ προέλθωσιν ἀδικίαι.

§192Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ πάλιν λέγω, διὰ νὰ μὴ ἀδικῶνται οὔτε τὸ στράτευμα οὔτε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὸ διοικοῦσιν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ περίστασις νὰ μετατεθῇ ἀξιωματικὸς εἰς τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, νὰ θεωρηθῇ ἱκανὸς καὶ νὰ προβιβασθῇ, καὶ ἔπειτα ν’ ἀναγνωρισθῇ ὡς ἀνίκανος καὶ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ Σῶμά του.

§193Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Διαγράψατέ το.

§194Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ προβλέπει ὅλας τὰς περιστάσεις, προβλέπει ἴσως καὶ μίαν πλάνην, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν ἰδέαν μου, δὲν θὰ συμβῇ, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ ἦναι γενικόν. Λοιπὸν, ὅταν εἷς ἀξιωματικὸς κριθῇ ἱκανὸς, ἵνα προαχθῇ εἰς τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, οἱ προϊστάμενοί του δὲν θὰ εὑρεθῶσιν ἔπειτα εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ τὸν κρίνωσιν ἀνίκανον καὶ νὰ τὸν ἐπαναφέρωσιν εἰς τὸ ἀρχικὸν Σῶμά του. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ προβλέπῃ ὅλας τὰς περιστάσεις, δι’ αὐτὸ ὑπάρχει ἡ διάταξις αὕτη. Ἐὰν τοιοῦτόν τι συμβῇ, ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος βεβαίως δὲν θὰ ἔχῃ τὴν ἀρχαιότητα, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησεν, ἀλλ’ ἐπανερχόμενος εἰς τὸ ἀρχικὸν Σῶμά του θὰ μείνῃ εἰς τὴν ἀρχαιότητα, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, ἕως ὅτου οἱ ἄλλοι, οἵτινες ἦσαν ἀρχαιότεροί του, τὸν ὑπερβῶσι.

§195Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοὶ ἐπιτρέπετε διὰ τρίτην φορὰν τὸν λόγον;

§196ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§197Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Νομίζω ὅτι εἴμεθα ἐπιλήσμονες τῶν κειμένων.—Παρακαλῶ, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ προσέξητε, διότι θὰ εὕρητε τὴν λύσιν τοῦ αἰνίγματος, εἰς τὸ ὁποῖον περιήλθετε.—Ἔχομεν κείμενον νόμον, καθ’ ὃν, ὅταν εἷς ἀξιωματικὸς κριθῇ ἀνίκανος διὰ τὴν ἐκτέλεσιν μιᾶς ὑπηρεσίας, τί πράττομεν εἰς τὰ ἄλλα Σώματα; τὸν παραπέμπομεν ἐνώπιον μιᾶς ἐπιτροπῆς, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη κρίνει ἐν Συμβουλίῳ, ὅτι οὗτος, μὴ ὢν πλέον ἱκανὸς νὰ ἐκτελέσῃ ὑπηρεσίαν, πρέπει νὰ ἐξέλθῃ τῆς ὑπηρεσίας. Ἐὰν ἡ ἀνικανότης αὕτη ἐπέρχηται πρὶν ἢ ὁ ἀξιωματικὸς συμπληρώσῃ τὸν χρόνον πρὸς σύνταξιν, τότε ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος τίθεται εἰς ἀπόταξιν, ἐὰν δ’ ἐπέρχηται μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ χρόνου πρὸς σύνταξιν, τότε ὁ ἀξιωματικὸς ἐξέρχεται τοῦ στρατοῦ, καὶ εἰσέρχεται εἰς τὸν ἰδιωτικὸν βίον. Διατὶ νὰ δημιουργήσωμεν προνομιοῦχον θέσιν διὰ τὸν ἀξιωματικὸν τῶν Ἐπιτελῶν, καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι δι’ αὐτὸν δὲν ἰσχύει ὁ νόμος, ὁ ἰσχύων διὰ τὸν ἀξιωματικὸν τοῦ πυροβολικοῦ, τοῦ μηχανικοῦ, τοῦ πεζικοῦ, τοῦ ἱππικοῦ, ὅταν τυγχάνῃ ἀνίκανος; Καὶ βεβαίως δημιουργοῦμεν ἰδιαιτέραν διάταξιν δι’ αὐτὸν, ἀφοῦ πλέον οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει οὗτος μὲ τὸ Σῶμα, ἐξ οὗ προῆλθεν· εἶναι ἀξιωματικὸς ἐγγεγραμμένος εἰς τὰ στελέχη τοῦ Σώματος τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, δὲν ἔχει δὲ καμμίαν σχέσιν πλέον μὲ τὸ ἐξ οὗ προῆλθε Σῶμα, ὁπόθεν μετετέθη εἰς τὸ Ἐπιτελικόν. Ἐνθυμοῦμαι δὲ, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς Σπυρομήλιος, μετατεθεὶς ἐκ τοῦ Σώματος τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, δὲν ἐπανῆλθεν εἰς τὸ Σῶμα, ἐξ οὗ προήρχετο, εἰς τὸ ἱππικὸν, ἀλλὰ μετετέθη εἰς τὴν Χωροφυλακήν. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἔχομεν κειμένους νόμους, τοὺς ὁποίους δὲν πρέπει νὰ καταστρατηγῶμεν, πρέπει νὰ τοὺς σεβώμεθα, καὶ ἀφοῦ ἔχομεν διάταξιν, ἡ ὁποία κανονίζει, πῶς κρίνεται ἡ ἱκανότης τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τοῖς ἄλλοις Σώμασιν, εἰς τὸ Σῶμα, τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ δημιουργήσητε ταύτην τὴν στιγμήν, δὲν πρέπει νὰ καταστήσητε προνομιούχους.

§198Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ πάλιν, κύριοι Βουλευταὶ, ἀναγκάζομαι νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι εἶπον καὶ εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ εἰς τὴν δευτέραν. Ἠμπορεῖ εἷς ἀξιωματικός, μετατιθέμενος εἰς τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, νὰ χαρακτηρισθῇ ὅτι δὲν εἶναι ἱκανὸς διὰ τὸ Σῶμα τοῦτο· δὲν ἕπεται ὅμως ἐκ τούτου, ὅτι αὐτὸς δὲν εἶναι ἱκανὸς καὶ διὰ τὸ πεζικὸν, ἐὰν προῆλθεν ἐκ τοῦ πεζικοῦ. Λοιπὸν ἀξιωματικὸς κρινόμενος ἀνίκανος διὰ τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, —οὐχὶ κυριολεκτικῶς ἀνίκανος, ἀλλ’ ἀκατάλληλος νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τοὺς Ἐπιτελεῖς, — διατὶ νὰ ἐξέλθῃ ἐντελῶς τοῦ στρατοῦ, ἐνῷ δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ ἀκόμη εἴτε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ πεζικοῦ, εἴτε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ πυροβολικοῦ, εἴτε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἄλλου τινὸς Σώματος, ἐξ οὗ προῆλθεν; Αὐτὸ προβλέπει τὸ νομοσχέδιον.

§199Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Πολὺ καλὰ, κύριε Πρόεδρε. Ἐγὼ δέχομαι τὴν διάταξιν ταύτην, ἀλλὰ νὰ ἰσχύσῃ δι’ ὅλα τὰ Σώματα. Εὐθὺς ὡς καταστῇ ἀνίκανος εἷς ἀξιωματικὸς διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ μηχανικοῦ, νὰ μετατίθηται εἰς τὸ πεζικὸν καὶ τἀνάπαλιν. Γενικεύσατε αὐτὸ, καὶ ἐξισώσατε πάντας τοὺς ἀξιωματικούς, καὶ δόσατε τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ εἰς τοὺς πεζοὺς καὶ εἰς τοὺς ἱππεῖς, καὶ εἰς τοὺς τοῦ πυροβολικοῦ καὶ εἰς τοὺς τοῦ μηχανικοῦ. Τετάρτην φορὰν ἔλαβον τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, ἀλλὰ θὰ τὸν λάβω καὶ δεκάτην, ἐὰν μοὶ δίδηται ἡ ἄδεια, διότι ἐπιχειρήματα τοιαῦτα, οἷα ἠκούσαμεν, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι εἶχε δίκαιον ὁ κύριος ἐξ Οἰτύλου Βουλευτὴς, ζητήσας τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου ἐνώπιον ἐπιτροπῆς.

§200Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο, τοῦ ὁποίου τινὲς τῶν ἀγορευσάντων χθὲς ἐξῆραν τὰ πλεονεκτήματα, διαβλέπω τοὺς μεγαλειτέρους κινδύνους, παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ ἀναγνώσῃ τὴν ἐπὶ τούτου ὑποβληθεῖσαν τροπολογίαν μου, διότι νομίζω, ὅτι διὰ ταύτης προλαμβάνονται τρόπον τινὰ τὰ δυνάμενα νὰ συμβῶσιν ἀδικήματα.

§201Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέψατέ μοι τὴν παρέμβασιν, τὴν ὁποίαν ποιοῦμαι ἐν τῇ συζητήσει τοῦ παρόντος ἄρθρου. Δὲν ἀναγνωρίζω εἰς ἐμαυτὸν καμμίαν εἰδικότητα διὰ τὸ γενικὸν ζήτημα τῆς συστάσεως Σώματος Γενικῶν Ἐπιτελῶν. Προκειμένου ὅμως περὶ διατυπώσεως ἑνὸς ἄρθρου, ἤκουσα τὰ προβληθέντα ἐναντίον τῆς διατυπώσεως ἐπιχειρήματα, ἤκουσα καὶ τὰ ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισα περὶ τούτου, εἶμαι δὲ πεπεισμένος, ὅτι ἐκ τῆς διακεκριμένης εὐφυΐας, τῆς στρατιωτικῆς καὶ ἐπιστημονικῆς, τοῦ κ. Βουλευτοῦ Τυρνάβου θὰ δικαιολογηθῶ ἐν τῇ κρίσει μου. Κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῶσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπεστήριξεν ὁ κ. Βουλευτὴς Τυρνάβου, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν ἡ διάταξις αὕτη νὰ λάβῃ τὸν γενικὸν χαρακτῆρα, ὃν ὁ κ. Βουλευτὴς τελευταῖον ὑπεστήριξε. Καὶ οἱ λόγοι εἶναι οἱ ἑξῆς. Περὶ τίνος πρόκειται; πρόκειται σήμερον, μέχρι τῆς καταρτίσεως τῶν μονίμων ἀξιωματικῶν τοῦ Σώματος τῶν Ἐπιτελῶν, νὰ ληφθῶσιν ἐκ τῶν διαφόρων Σωμάτων διακεκριμένοι ἀξιωματικοί, ἵνα ἀποτελέσωσι προσωρινῶς τὸ Σῶμα τῶν Ἐπιτελῶν.

§202Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι.

§203Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Πάντοτε.

§204Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Πρόκειται περὶ τοῦ πυρῆνος τοῦ Σώματος· διότι βραδύτερον ἔχομεν πῶς θὰ καταρτισθῇ τὸ Σῶμα τῶν Ἐπιτελῶν, ἐκ τῶν προερχομένων ἐκ τῶν εἰδικῶν Σχολῶν.

§205Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Πάλιν ἐξ ἄλλων Σωμάτων.

§206Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπέναντι τῶν θεωριῶν, αἱ ὁποῖαι ἐκφέρονται, πρέπει νὰ φέρωμεν παραδείγματα, ἵνα κατανοηθῶσι ταῦτα ὑπὸ πάντων ἡμῶν, τῶν μὴ εἰδημόνων, καὶ ἂν σφάλλωμεν, ὑμεῖς θὰ κρίνητε, καὶ θὰ μᾶς δείξητε ποῦ σφάλλομεν. Ἔχομεν π. χ. ἕνα ταγματάρχην ἄριστον τοῦ πεζικοῦ, ὁ ὁποῖος ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε ἐργασίας του ἐν τῷ Σώματι τοῦ πεζικοῦ καὶ ἐκ τῶν διαφόρων γενικωτέρων γνώσεων αὐτοῦ ἐνδεικνύεται, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γένηται δόκιμος ἀξιωματικὸς τοῦ Σώματος τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν· οὗτος ἀποσπᾶται εἰς τὸ Σῶμα τῶν Ἐπιτελῶν. Κατὰ τὴν διάταξιν τῆς πρώτης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 13, «οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Σώματος τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, (εἰς ὃ ἀπεσπάσθη καὶ ὁ ταγματάρχης οὗτος τοῦ πεζικοῦ) ἀποσπώμενοι ἐκ περιτροπῆς, ὑπηρετοῦσι, τοὐλάχιστον ἀνὰ μίαν ἐκπαιδευτικὴν περίοδον, εἰς ἓν ἢ πλειότερα διαδοχικῶς ὅπλα· μετὰ τὸ πέρας δὲ τῆς ὑπηρεσίας των μετατίθενται εἰς τὸ Σῶμα τῆς προελεύσεώς των, ἐὰν ὁ Γενικὸς Διοικητὴς τοῦ στρατοῦ δὲν ὑπέβαλε πρότασιν περὶ ἐπανόδου αὐτῶν εἰς τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν». Ἐνταῦθα γεννᾶται τὸ ζήτημα, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἐν τῷ Σώματι τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν ὑπηρεσίας του ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς προήχθη ἢ δὲν προήχθη. Καὶ ἔχομεν οὕτω δύο περιπτώσεις· μίαν, καθ’ ἣν προήχθη, καὶ ἑτέραν, καθ’ ἣν δὲν προήχθη. Ἐὰν δὲν προήχθη, δὲν θὰ γεννηθῶσιν αἱ περιπτώσεις ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας διάφοροι ἀνέφεραν καὶ δὴ ὁ κύριος Βουλευτὴς Τυρνάβου, οὐδὲ θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν δυσχερῆ θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ εὑρεθῇ ὁ ἀνίκανος ἢ ἀνεπαρκὴς θεωρούμενος διὰ τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν καὶ ἐπανερχόμενος εἰς τὸ Σῶμα, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπηρέτει προηγουμένως, οὐδὲ θὰ εὑρεθῇ εἰς δυσχέρειαν ἀπέναντι τῶν τέως συναδέλφων του, διότι μετὰ τοῦ αὐτοῦ βαθμοῦ ἐπανέρχεται, τοὺς αὐτοὺς βαθμοὺς εὑρίσκει εἰς τοὺς συναδέλφους του, τὴν αὐτὴν ἀρχαιότητα ἔχει, καὶ οὐδὲν τὸ ἀνώμαλον παρουσιάζεται ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ. Τὸ ἀνώμαλον παρουσιάζεται,— καὶ θέτει τὸ ζήτημα τοῦτο ὁ κύριος Βουλευτὴς Τυρνάβου, — ἐάν τις ἀποσπώμενος εἰς τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν προαχθῇ, μήπως τοῦτο ἐγένετο ἐξ ἀγνοίας τινὸς ἢ δόλου...

§207Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ὄχι· δὲν εἶπον τοῦτο.

§208Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπετε, μήπως ὑπάρχει δόλος.

§209Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ὄχι. Εἶπον, οὐχὶ πῶς ἐγένετο ἡ εἰσαγωγή, ἀλλὰ πῶς γίνεται ἡ ἐξαγωγή.

§210Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπῆρξαν ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἐχαρακτήρισαν τὸ τοιοῦτον ὡς πονηρίαν, ὑψηλὴν ἢ βαθεῖαν, καὶ συνεζήτησαν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ δόλος ἐν τῇ εἰσαγωγῇ εἰς τὸ Σῶμα τῶν Ἐπιτελῶν, διότι εἰς τοὺς ἄνδρας τοῦ Σώματος τῶν Ἐπιτελῶν, ἕνεκα τῶν διακεκριμένων αὐτῶν ὑπηρεσιῶν καὶ τῆς ἀφοσιώσεώς των εἰς τὸ ἔργον, ἔδει, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μετὰ φειδωλίας μείζονος νὰ παρασχεθῇ ἡ ἠθικὴ ἀμοιβή. Ὁ κύριος Βουλευτὴς Τυρνάβου, ἀποκρούων ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ δόλος κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν, ἔρχεται εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς ἀπομακρύνσεως ἐκ τοῦ Σώματος τῶν Ἐπιτελῶν. Καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ γεννᾶται τὸ ζήτημα, πῶς θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ Σῶμά του, ἐὰν προήχθη; Ἐὰν προήχθη, Κύριοι, ἐν τῷ Σώματι τῶν Ἐπιτελῶν, τοῦτο σημαίνει, ὅτι ὑπῆρξεν ἡ ὑπηρεσία του διακεκριμένη, καὶ διὰ τοῦτο προήχθη, καὶ ἑπομένως ἡ περίπτωσις, ὅπως μὴ γείνῃ πρότασις ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, ἵνα ἐπανέλθῃ εἰς τὸ Σῶμα τῶν Ἐπιτελῶν, θὰ ἦναι περίπτωσις, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ.

§211Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Θὰ τὸν ἀποκλείσωμεν.

§212Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ, διότι τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα φέρετε, δὲν μὲ πείθουσι.

§213Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ γράμμα τοῦ νόμου τὸ διαγράφει, κύριε Πρόεδρε.

§214Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Ἰδοὺ διατὶ δὲν πείθομαι. Ὁ μετατεθεὶς εἰς τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, ἐὰν μετὰ τὸ πέρας τῆς ἐν αὐτῷ ὑπηρεσίας του μετατεθῇ εἰς τὸ Σῶμα τῆς προελεύσεώς του, ἐξεταστέον, ἐκρίθη ἀνεπαρκὴς διὰ τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, ναὶ ἢ οὔ; Ἐὰν ἐκρίθη ἀνεπαρκής, εἶναι ἡ μόνη περίπτωσις, ἵνα ἐπανέλθῃ εἰς τὸ Σῶμά του. Ἀλλὰ κριθεὶς ἀνεπαρκὴς διὰ τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, κρίνεται ἐπαρκής, διὰ τὰς διακεκριμένας ὑπηρεσίας, ἃς προσήνεγκεν εἰς τὸ στράτευμα, ὡς ἀξιωματικὸς τοῦ πεζικοῦ—διότι ἔλαβον ὡς βάσιν τῶν σκέψεών μου ἕνα ταγματάρχην τοῦ πεζικοῦ. — Ὁ ταγματάρχης οὗτος τοῦ πεζικοῦ ἀπέβαλε τὰ προτερήματα καὶ τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα εἶχε προηγουμένως, καὶ ὧν ἕνεκα ἐκρίθη εἴτε ὑπὸ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ εἴτε ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἄξιος νὰ μετατεθῇ εἰς τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν; Βεβαίως ὄχι. Λοιπὸν, ἀφοῦ ἐκρίθη ἀνεπαρκὴς διὰ τὸ Σῶμα τῶν Γεν. Ἐπιτελῶν, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀνάγκην εἰδικῶν γνώσεων, εἶναι ὅμως, κατὰ τὴν γενικὴν κρίσιν, ἄξιος ἀξιωματικὸς τοῦ πεζικοῦ, δέον νὰ ὑπαγάγωμεν αὐτὸν εἰς τὴν περίστασιν, τὴν ὁποίαν ἀνέφερα, τῆς γενικῆς καταστάσεως τοῦ Σώματος τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν.

§215Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐπειδὴ τὸν κρίνετε καλὸν, τὸν προβιβάζετε διὰ τοῦ παραθύρου!

§216Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ἰδοὺ ἡ περίστασις τοῦ δόλου.

§217Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Βεβαίως.

§218Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ τοιαύτη περίστασις, τί κωλύει ἐκείνους, οἵτινες δύνανται νὰ τὸν προβιβάσωσιν εἰς τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, νὰ καταστήσωσι στασίμους τοὺς ἄλλους εἰς τὸ Σῶμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει οὗτος, καὶ νὰ ἀνοίξωσι θύρας καὶ παράθυρα;

§219Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐρωτήσατε ἐκείνους. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ παρακολουθήσω πάσας τὰς πονηρίας, τὰς ὁποίας ἀναπτύσσετε ταύτην τὴν στιγμὴν ὡς δυναμένας νὰ λάβωσι χώραν.

§220Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ πονηρίαι ἀνήκουσιν οὐχὶ εἰς ἐμὲ, ἀλλ’ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν.

§221Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ τὰς παρακολουθήσω.

§222Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν διαβλέπω τὰς πονηρίας, διαβλέπω τὰς περιπτώσεις τὰς καθαρᾶς. Ὥστε, ἐὰν ὑπάρχῃ πονηρία εἴς τινας, ἵνα προαχθῇ ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος, αὐτοὶ ὑπ’ οὐδενὸς ἐμποδίζονται, ἵνα ἀνοίξωσι θύρας εἰς τὸ Σῶμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει, ὅπως τὸν προαγάγωσιν. Ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς ἀνήκει εἰς ἓν Σῶμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἦτο διακεκριμένος, καὶ τὰς ἰδιότητας τοῦ καλοῦ ἀξιωματικοῦ ἐν τῷ Σώματι τούτῳ βεβαίως δὲν τὰς ἀπέβαλε κατὰ τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ ἐν τῷ Σώματι τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν. Ἐκ τούτου, Κύριοι, λέγω ὅτι, ἐὰν μὲν ὁ δόλος ὑπάρχῃ ἐν τῇ εἰσαγωγῇ, ἐν τῇ μεταθέσει εἰς τὸ Σῶμα τῶν Ἐπιτελῶν ἀξιωματικοῦ τινος, ἵνα προαχθῇ, ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ὑποπτευόμεθα, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ἦναι, δύνανται καὶ ἐν τῷ Σώματι αὐτοῦ νὰ ἐξαντλήσωσι τὰς παρανομίας, ὅπως παρασκευάσωσιν ἔδαφος πρὸς προαγωγὴν αὐτοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο εὑρίσκεται εἰς ἀντίφασιν· διότι, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἐκ πνεύματος εὐνοίας καὶ πονηρίας τὸν μετέθεσαν, πῶς βραδύτερον θὰ τὸν πετάξουν εἰς τὸ Σῶμα ἐκεῖνο; Ὁ κ. Βουλευτὴς Τυρνάβου ἐπὶ τοῦ τελευταίου ζητήματος, τοῦ καθαρῶς στρατιωτικοῦ, βεβαίως εἶχε γνώμην ἐπικρατεστέραν τῆς ἐμῆς. Ἐγὼ ἀρύομαι ἐκ τῆς στοιχειώδους λογικῆς, ἐκ τῆς σκέψεως, τοῦτο τὸ ἐπιχείρημα, καὶ θέτω τὸ ἐρώτημα εἰς τὸν κύριον Βουλευτὴν Τυρνάβου, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ. Ἀξιωματικὸν διακεκριμένον τοῦ Σώματος τοῦ πεζικοῦ, ὃν μετέθεσαν, εἴτε ἐξ εὐνοίας, εἴτε ἐξ ἀγαθῆς πίστεως, δεδικαιολογημένης πάντως, εἰς τὸ Σῶμα τῶν Ἐπιτελῶν, βραδύτερον, ἐκ τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἀναγράφει τὸ νομοσχέδιον, δὲν τὸν βλέπομεν τῇ προτάσει τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ ἐπαναφερόμενον εἰς τὸ Σῶμα τῶν Ἐπιτελῶν· θεωρεῖ τοῦτον ὁ κ. Βουλευτὴς ἠδικημένον, ἐὰν ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Σώματος, ὅπου ἐπὶ εἰκοσαετίαν ἴσως εἰργάζετο, ἵνα κατακτήσῃ τὴν θέσιν διακεκριμένου ἀξιωματικοῦ ἐν αὐτῷ; Θέτω τὸ ἐρώτημα τοῦτο, καὶ περιμένω τὴν ἀπάντησιν, ἥτις ὅμως ἀμφιβάλλω ἂν θὰ μὲ πείσῃ.

§223Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἐπρόκειτο, καθ’ ὃν χρόνον ἐδοκιμάζετο ὁ ἀξιωματικός, νὰ γεννηθῇ ἡ ἀμφιβολία περὶ τῆς ἱκανότητος αὐτοῦ πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, καὶ μετὰ τὸ πέρας τῆς δοκιμαστικῆς αὐτοῦ ὑπηρεσίας νὰ μὴ κρατηθῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, τίς ἠδύνατο νὰ φέρῃ ἀμφισβήτησιν ἐπὶ τῆς τοιαύτης διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου; Οὐδείς. Ἀλλ’ εἴδετε, τί συμβαίνει. Ὡς ταγματάρχης, ἢ ὡς λοχαγός, ἐλήφθη πρὸς δοκιμασίαν· μετατεθεὶς δὲ εἰς τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν καὶ δοκιμασθεὶς ὑπηρετεῖ πλέον ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ταύτῃ· ποῖαι ἰδιότητες ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ὅτε ἐξήνεγκε τὴν γνώμην, ὅτι εἶναι προβιβαστέος; Βεβαίως δὲν ἠδύναντο νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ ἰδιότητες, τὰς ὁποίας εἶχεν εἰς τὸ Σῶμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνῆκεν, ἀλλ’ ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν αἱ ἰδιότητες καὶ τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἐν τῇ ἐπιτελικῇ ὑπηρεσίᾳ, ἐν ᾗ διετέλει κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην. Ἐνῷ λοιπὸν ὡς ἀξιωματικὸς τῶν Ἐπιτελῶν ἐκρίθη ἱκανὸς καὶ μετατεθεὶς προεβιβάσθη, κριθεὶς ὅτι ἔχει τὰ προσόντα ὄχι μόνον νὰ κατέχῃ θέσιν ἐν τῷ Ἐπιτελείῳ, ἀλλὰ καὶ νὰ προαχθῇ ἐν τῷ Σώματι τούτῳ, πῶς συμβαίνει, ὥστε νὰ κριθῇ κατόπιν ἀνίκανος, ἀφοῦ ἀπέκτησε τὸν ἀνώτερον βαθμόν, οὐχὶ ἐν ἰσότητι πρὸς ἐκείνους, μεθ’ ὧν συνυπηρέτει πρότερον, διὰ τὴν ἀποδειχθεῖσαν δὲ ταύτην ἀνικανότητά του νὰ ἐπανέρχηται μεταξὺ τῶν πρώην συναδέλφων του ἀνώτερος αὐτῶν ἤδη; Ὅ,τι ζητεῖτε νὰ κρατήσητε ὑπὲρ τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν, νὰ τὸ κρατήσητε ἐν τῷ σταδίῳ τῆς δοκιμασίας, καὶ οὐχὶ ἀφοῦ ὡρισμένως μετατεθῶσιν ἐν τῷ Σώματι, ἂν θέλητε νὰ ἔχητε εἰρήνην ἐν τῷ στρατεύματι. Ἀκούσατέ με. Ἀφοῦ ἤδη τέλος πάντων προνομιακῶς, ἂς εἴπωμεν, ἢ κατ’ ἐκτίμησιν δικαίαν, τὸν ἐστείλατε εἰς τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, κρατήσατέ τον ἐκεῖ· μὴ θέλετε νὰ παίζητε τὸ παιγνίδιον, τὸ ὁποῖον λέγουν οἱ παῖδες μπαίνει–βγαίνει. Τὸν ἐφέρατε ἐκεῖ, ἀφήσατέ τον· ἂν ἦναι ἀνίκανος, σταματήσατέ τον ἐκεῖ, ἀλλὰ μὴ θέλετε νὰ μεταβάλλητε τὴν τύχην τῶν ἀξιωματικῶν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Ὁμιλεῖτε δὲ περὶ δόλου. Ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ διατάξεων νομοσχεδίου, διατὶ μεταπίπτομεν πάντοτε εἰς τὰ ἄτομα; Ἐγὼ σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοὶ εἴπητε, κύριε Βουλευτὰ ἐκ Μεγαρίδος, ὑμεῖς, ὁ ὁποῖος χειρίζεσθε τόσον καλὰ τὸν λόγον, σᾶς ἐρωτῶ, ἂν αὔριον ὁ γενικὸς ἀρχηγὸς, ὅστις εἶναι ὁ Διάδοχος, λόγῳ συμφέροντος τοῦ τόπου, ἢ ἐξ ἄλλων λόγων, τοὺς ὁποίους δὲν δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν ἢ νὰ προεικάσωμεν, ἀπουσιάσῃ τῆς χώρας ἐπὶ ἓν ἢ δύο ἔτη, δὲν θ’ ἀντικαταστήσῃ αὐτὸν ὁ πρῶτος μέραρχος; ὁ στρατηγὸς Βάσσος δὲν θὰ ᾖναι ὁ ἀντικαταστάτης του; Λοιπὸν σεῖς λέγετε, ὅτι θεσμοθετεῖτε διὰ πρόσωπα, ἀλλ’ ἂν αὔριον τὸ πρόσωπον τοῦτο, διὰ λόγους, οὓς σᾶς ἀνέφερα, ἀπουσιάσῃ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, θὰ κάμητε νέον νομοθέτημα, σχετικὸν πρὸς τὸ νέον ἄτομον, τὸ ὁποῖον θὰ τὸν ἀντικαταστήσῃ; Λοιπὸν ἡ Βουλή, συζητοῦσα καὶ νομοθετοῦσα, ἀποβλέπει εἰς τὸ γράμμα τοῦ νομοσχεδίου.

§224Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ τὸ γράμμα τοῦ νομοσχεδίου ἔφερε τὴν συζήτησιν ταύτην, αὐτὸς ὁ λόγος μὲ ἔκαμε νὰ ζητήσω τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως καὶ τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπὴν· μὲ δικαιοῖ δὲ αὐτὴ ἡ συζήτησις ταύτης τῆς στιγμῆς, ἡ ὁποία καθιστᾷ τοὺς Ὑπουργοὺς σιωπηλοὺς, καὶ ἀναγκάζει τὸν κ. Τσαμαδὸν νὰ φύγῃ μὲ ἐσκυμμένην τὴν κεφαλήν. Τὸ γράμμα τοῦ νόμου θέτει ἐν ἀμφιβολίᾳ τὸ πρᾶγμα· διότι τὸ γράμμα καθαρῶς τοῦ νόμου τί λέγει; ὅτι, ἂν ὁ ἀξιωματικὸς προβιβασθῇ καὶ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ Σῶμά του, θὰ μείνῃ ἐκεῖ ἕως ὅτου λάβῃ τὴν ἀρχαιότητά του, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἂν ἐγώ, ὁ προβιβασθεὶς καὶ εὑρισκόμενος κατώτερος ἑνὸς ἄλλου, εὑρεθῶ ἀνώτερος αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ εὑρεθῇ εἰς τὴν θέσιν νὰ μοὶ δώσῃ ἀναφορὰν ἢ νὰ τεθῇ εἰς τὰς διαταγάς μου, θὰ τεθῇ εἰς τὰς διαταγάς μου, ναὶ ἢ ὄχι; — διότι εἶμαι ταγματάρχης καὶ εἶναι λοχαγός! — Βλέπετε εἰς ποῖον ἄτοπον φέρει τὸ γράμμα τοῦ νόμου; Σᾶς ζητοῦμεν νὰ κάμητε νόμον λογικόν, ἵνα τὸν σέβωνται καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ τὸν ἀναγινώσκουν, ὄχι πλέον ἐκεῖνοι, οὓς ἀφορᾷ ὁ νόμος. Δὲν θέλετε! Θέλετε νὰ κάμητε νόμους τοιούτους, οἱ ὁποῖοι νὰ ἔχουν τὰ ἄτοπα αὐτά· δηλαδὴ ἐγώ, ὁ ὁποῖος εἶμαι νεώτερος τοῦ Α, νὰ ἔλθω ἀνώτερος αὐτοῦ, καὶ νὰ τεθῇ αὐτὸς ὑπὸ τὰς διαταγάς μου, καὶ νὰ λάβῃ τὰς διαταγάς μου. Ἀλλ’ ἡ ἱεραρχία συντρίβεται τοιουτοτρόπως, καὶ ἡ πειθαρχία καταλύεται. Καὶ πότε; ὅταν θεωρηθῇ ὡς μὴ ἱκανὸς εἰς τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, ἐπροβιβάσθη ὅμως, διότι εἰσῆλθεν εἰς τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, κατ’ ἐκλογήν. Ἀλλὰ λέγω καὶ ἓν ἄλλο ἐγώ, τὸ ὁποῖον δὲν εἶπον οἱ πρὸ ἐμοῦ λαλήσαντες· λέγω ὅτι ὁ προβιβασθεὶς προβιβάζεται κατ’ ἐκλογὴν, ἐνῷ ὁ ἄλλος, ὁ ἀρχαιότερός του, προβιβάζεται κατ’ ἀρχαιότητα, καὶ εἶναι δυνατὸν ὁ ἰσότιμος ἢ ὁ κατώτερός του προβιβασμένος κατ’ ἀρχαιότητα νὰ ἦναι εἰς τὸ Σῶμά του. Ἰδοὺ καὶ ἄλλο ἄτοπον, τὸ ὁποῖον εἶπον καὶ ἐπανέλαβον, καὶ προχθὲς τὸ εἶπον, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εἰσηκούσθην. Ἰδοὺ ποῖα ἀποτελέσματα ἔχει ὁ νόμος τῆς Γενικῆς Διοικήσεως· μᾶς θέτει εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δεχθῶμεν πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἐδεχόμεθα νὰ ψηφίσωμεν, προκειμένου περὶ ἄλλων, δυναμένων νὰ λάβωσι τὴν Γενικὴν Διοίκησιν· ὄχι μόνον δὲν θὰ παρεδεχόμεθα νὰ μεταβάλωμεν τὸ καθεστὼς, καὶ νὰ τὸ βλέπωμεν ὅτι δὲν εἶναι τὸ πρέπον, ἀλλὰ καὶ εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν σήμερον, θὰ παρεδεχόμεθα τὴν λογικὴν καὶ δὲν θὰ ἐψηφίζομεν, καθιστῶντες τραγελαφικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα θὰ φέρουν τὴν ἀνατροπὴν καὶ καταστροφὴν τῆς πειθαρχίας.

§225Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Τὸ πλημμέλημα καὶ τὸ μειονέκτημα, τὸ ὁποῖον ἀποδίδουν εἰς τὸ κλειστὸν σύστημα τοῦ σχηματισμοῦ τοῦ Σώματος τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, εἶναι ὅτι, ἀφοῦ ἅπαξ εἰσέλθῃ ὁ ἀξιωματικὸς εἰς τὸ Σῶμα τοῦτο, δὲν δύναται πλέον νὰ ἐξέλθῃ, καὶ πρέπει ἐκλεχθεὶς ἢ νὰ ἀποστρατευθῇ ἢ δι’ ἄλλους λόγους νὰ ἐξέλθῃ τοῦ Σώματος, ἄλλως θὰ μένῃ διαρκῶς εἰς τὸ Σῶμα τῶν Ἐπιτελῶν. Ὁ νομοθέτης ἠθέλησεν, αὐτὸ τὸ μειονέκτημα νὰ τὸ θεραπεύσῃ, νὰ τὸ ἐξουδετερώσῃ διὰ τῆς διατάξεως, ἡ ὁποία περιέχεται εἰς τὸ ἄρθρον 13, δι’ ἧς πᾶς ἀξιωματικὸς ἐν ἑκάστῳ βαθμῷ ὀφείλει νὰ ἐπανέλθῃ, ἵνα ὑπηρετήσῃ, ἐπὶ μίαν ἢ πλειοτέρας ἐκπαιδευτικὰς περιόδους, εἰς τὰ ἄλλα Σώματα καὶ εἰς ἐκεῖνο, ἐξ οὗ προῆλθεν. Ἂν ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος τύχῃ κατὰ τὸ διάστημα ὄχι μόνον τῆς δοκιμασίας, ἀλλὰ καὶ μετ’ αὐτό, ἂν τύχῃ νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν ἔχει πλέον τὰ προσόντα διὰ νὰ μείνῃ εἰς τὸ Ἐπιτελικὸν Σῶμα, ἢ ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὐτοῦ ἀπέτυχεν, ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος μένει εἰς τὸ Σῶμά του. Θεραπεύεται λοιπὸν τὸ μειονέκτημα καὶ ἡ πλημμέλεια, ἡ ὁποία ἐξετοξεύετο κατὰ τοῦ κλειστοῦ συστήματος, διότι ὁ τοιοῦτος ἀξιωματικὸς, οὗ ἡ ἐκλογὴ τυχὸν ὑπῆρξεν ἀτυχὴς, δύναται νὰ μὴ ἐπανέλθῃ πάλιν εἰς τὸ Σῶμα τῶν Ἐπιτελῶν. Ἂν δὲν δεχθῶμεν ὡς ὀρθὴν αὐτὴν τὴν διάταξιν, τότε ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἄτοπον νὰ μὴ θεραπεύσωμεν τὸ πλημμελὲς, τὸ ὁποῖον περιέχει τὸ κλειστὸν λεγόμενον σύστημα, ἤτοι, ἀφοῦ ἅπαξ εἰσέλθῃ εἰς τὸ Ἐπιτελεῖον, νὰ μὴ δύναται πλέον νὰ ἐξέλθῃ ἐξ αὐτοῦ. Δὲν εὑρίσκετε ὅτι αὐτὸ εἶναι ἄτοπον, καὶ ὅτι ἡ ὑπάρχουσα διάταξις εἶναι ὀρθή; Τώρα παρουσιάζεται ἡ περίστασις, ὅτι τυχαίως οὗτος προεβιβάσθη. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ περίπτωσις, θὰ ἠρχόμεθα πάλιν εἰς τὸ ἄτοπον, ὅτι, ἂν ἅπαξ τις ἐπροβιβάζετο κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας καὶ κατόπιν ἀπεδεικνύετο ἀνίκανος, νὰ μὴ ἠμπορῇ νὰ ἐξέλθῃ πλέον τοῦ Ἐπιτελείου. Ἑπομένως καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀκόμη προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον, ὅτι δύναται ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ Σῶμά του, διότι ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς δύναται νὰ ἦναι ἄριστος διὰ τὸ Σῶμά του, ἀλλ’ ὄχι καὶ διὰ τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν, ἂν ἔτυχεν ἡ ἐκλογὴ αὐτοῦ νὰ ἦναι πεπλανημένη, ἢ καὶ νὰ μὴ διατηρήσῃ τὰ ἀπαιτούμενα προσόντα καὶ διὰ τὸν ἀνώτερον βαθμὸν εἰς τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον. Τώρα προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ θεραπεύσῃ τὰ ἄτοπα αὐτὰ, καὶ διὰ τοῦτο ὁρίζει, ὅτι «οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι, μετατιθέμενοι εἰς τὸ Σῶμα τῆς προελεύσεώς των, τάσσονται κατὰ τὴν μεταξὺ τῶν ὁμοιοβάθμων των ἀρχαιότητα, ἣν εἶχον πρὸ τῆς εἰς τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν μεταθέσεώς των, ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει ἐπροβιβάσθησαν εἰς ἀνώτερον βαθμόν, καὶ ὑπάρχουσιν ἐκ τῶν πρὸ τῆς μεταθέσεώς των εἰς τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν ἐκ τῶν ἀρχαιοτέρων των μὴ προβιβασθέντες, οὗτοι ἀνακτῶσι τὴν προτέραν ἐπὶ τῶν πρώτων ἀρχαιότητά των, ὅταν συμπέσῃ νὰ γείνωσιν ὁμοιόβαθμοί των, ἐὰν ἐν τῷ μεταξὺ δὲν εἶχον διατελέσει στάσιμοι.» Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὀρθότατα τὸ νομοσχέδιον ἔχει τὴν διάταξιν ταύτην, διότι διὰ τῆς διατάξεως ταύτης τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ ἀνοικτὸν σύστημα τοῦ σχηματισμοῦ τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, τὸ νομοσχέδιον τὰ προβλέπει καὶ τὰ λαμβάνει διὰ τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν.

§226Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λυποῦμαι ὅτι διαφωνῶ πρὸς πολλοὺς ἐκ τῶν προλαλησάντων, τῶν ὁποίων συνήθισα νὰ σέβωμαι τὴν γνώμην, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι μεθ’ ὑπερβολῆς παρεστάθησαν τὰ ἄτοπα. Ἱδρύοντες Σῶμα Γενικῶν Ἐπιτελῶν, βεβαίως τρέχομεν τὸν κίνδυνον, λόγῳ ἐσφαλμένης ἢ καὶ μεροληπτικῆς ἐκτιμήσεως, νὰ ἴδωμεν ἐνίοτε ἄδικα συμβαίνοντα ἐν τῷ στρατῷ· ἀλλὰ δὲν πρέπει ὁ φόβος οὗτος νὰ μᾶς ἐπηρεάζῃ εἰς τὴν γνώμην καὶ τὴν ἀπόφασιν περὶ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου. Ἀποστολὴ τοῦ Σώματος τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν δὲν εἶναι μόνον νὰ παρασκευάσῃ πᾶσαν τὴν ἐργασίαν τὴν στρατιωτικὴν δι’ ἐνδεχόμενον πόλεμον, ἀλλ’ εἶναι καὶ νὰ μορφώσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, τοὺς γενικοὺς καλουμένους, οἱ ὁποῖοι προορίζονται νὰ ὁδηγήσωσι μίαν ἡμέραν κατὰ τοῦ ἐχθροῦ τὰς ἀνωτέρας μονάδας, τὰς συνθέτους μονάδας τοῦ στρατοῦ, διότι τοῦτο δὲν εἶναι παντὸς ἀξιωματικοῦ ἔργον. Τοῦτο πῶς θὰ ἐπιτευχθῇ; θὰ ἐπιτευχθῇ δι’ ἰδιαιτέρων προσόντων, ἅτινα πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ζητοῦμεν, δι’ εἰδικῆς θεωρητικῆς καὶ πρακτικῆς μορφώσεως, εἰς τὴν ὁποίαν τοὺς ὑποβάλλομεν. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν εἰδικὴν Σχολὴν ἐν Ἑλλάδι σήμερον, παρέχουσαν τὴν τοιαύτην ἐκπαίδευσιν, πιθανὸν ὅμως ἡμέραν τινὰ νὰ καταστῶμεν ἱκανοὶ νὰ συστήσωμεν τοιαύτην καὶ ἡμεῖς. Δι’ εἰδικῶν ἤδη σπουδῶν εἰς τοιαύτας Ἀκαδημίας καὶ Σχολὰς, διὰ τῆς μεταβάσεως εἰς ὑπηρεσίας τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν εἰς διάφορα ὅπλα, ὅπως ἐν αὐτοῖς καλλίτερον διὰ τῆς πράξεως γνωρίσουν αὐτὰ, μορφοῦμεν αὐτούς. Σκοπὸς τῆς διατάξεως ταύτης εἶναι, ὅπως μορφωθῶσι καὶ μεταξὺ αὐτῶν ἀναδειχθῶσιν ἀξιωματικοὶ ἱκανοὶ νὰ διοικήσουν ἐν πολέμῳ τὰς ἀνωτέρας τοῦ στρατοῦ μονάδας. Ἡ καθοδήγησις στρατοῦ ἐν τοῖς σημερινοῖς πολέμοις δὲν εἶναι ὡς ἄλλοτε, ἁπλῆ, καὶ εἷς στρατὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ μὲ μόνον τοὺς ἐκ φύσεως μᾶλλον γενομένους καλοὺς στρατηγούς. Ὡς καὶ ἀλλαχοῦ, καὶ ὁ στρατὸς ἡμῶν ἔχει ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι, χωρὶς νὰ λάβουν ἀπ’ ἀρχῆς στρατιωτικὴν μόρφωσιν εἰδικὴν καὶ τελείαν, εἶναι εἰς κατάστασιν ἐπιτυχῶς νὰ ὁδηγήσωσιν αὐτὸν, καὶ τοῦτο ἀπέδειξαν ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ, ἐπαρκῶς ἐκτελέσαντες τὸ καθῆκον ἑαυτῶν. Ἀλλὰ δὲν δύναται εἷς στρατὸς νὰ εὐδοκιμήσῃ μὲ ὀλίγους τοιούτους ἀξιωματικούς, διότι οἱ τοιοῦτοι ἐκ γενετῆς καλοὶ ἀξιωματικοὶ εἶναι, λόγῳ τῶν σημερινῶν δυσκολιῶν, πολὺ ὀλίγοι, ἀλλ’ ἀνάγκη τὸ σύνολον τοῦ στρατοῦ ἐν πολέμῳ νὰ εὐδοκιμῇ, ὁδηγούμενον παρ’ ἀξιωματικῶν καταστάντων διὰ τῆς παρασκευῆς ἱκανῶν νὰ ἐκτελῶσι τὸ καθῆκον αὐτῶν, καίτοι δὲν ἐπροικίσθησαν ἐκ φύσεως μὲ προσόντα μεγάλου στρατηγοῦ. Τοιούτους ἀξιωματικοὺς δέον νὰ μορφώνωμεν εἰς τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, ἐπαναφέροντες αὐτοὺς πάλιν ἐν τοῖς Σώμασιν, ὅπως μὴ παύσωσιν ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ στρατῷ καὶ καταρτιζόμενοι ἐν τῷ στρατεύματι καὶ πρακτικῶς, ἀφοῦ ἐν τῷ ἐπιτελικῷ σώματι ἀπέκτησαν τὰς γνώσεις ἐκείνας τὰς εἰδικάς, τὰς χρησίμους εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν ἡμέραν τινὰ τὸ Κράτος θὰ τοῖς ζητήσῃ. Ἀλλὰ τὰ προσόντα ταῦτα, ἡ ἀπόκτησις αὐτῶν, ἡ βάσανος, προϋποθέτουν προϊσταμένην ἀρχὴν, ἥτις παρακολουθεῖ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἀδιαλείπτως, ἵνα γνωρίσῃ τὰς στρατιωτικὰς αὐτῶν ἰδιότητας, καὶ ὁσάκις πείθηται, ὅτι ἀξιωματικός τις ἐκ τῆς γενομένης βασάνου καὶ δοκιμασίας ἀπεδείχθη μὴ ὢν ἐξ ἐκείνων, εἰς οὓς ἀσφαλῶς νὰ δύναται ἡ στρατιωτικὴ διοίκησις νὰ ἐμπιστευθῇ ἐν ἀνάγκῃ ἀνωτέρας ὑπηρεσίας τοῦ στρατεύματος, τὸν θέτει κατὰ μέρος, προσηλουμένη εἰς ἄλλους. Τοῦτο εἶναι ἀναπόφευκτον, διότι μόνον διὰ τῆς διαγραφῆς, μετὰ εἰλικρινῆ καὶ πεφωτισμένον ἔλεγχον, τῶν μὴ ἀποδειχθέντων ἱκανῶν ἀποβαίνει δυνατὸν νὰ καταρτισθῇ Σῶμα Ἐπιτελῶν χρήσιμον διὰ τὰς ἀνωτέρας ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ ἐν πολέμῳ. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο. Δὲν ἐξετάζω, ἂν καλῶς ἢ κακῶς θέλει ἐκτελέσει τοῦτο παρ’ ἡμῖν ἡ τοιαύτη ὑπηρεσία, ἀλλὰ πάντως πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καθιερωμένη ἡ ἀρχή, ὅτι μόνον οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ μετὰ δοκιμασίαν λαμβανόμενοι ἐκ τοῦ στρατοῦ καὶ πάλιν ἐπανερχόμενοι ἐν τοῖς συντάγμασι καὶ πάλιν ἐπιστρέφοντες εἰς τὸ Σῶμα τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν καὶ ἀδιακόπως δοκιμαζόμενοι, αὐτοί, ἐὰν ἀποδείξωσιν ἑαυτοὺς ἀληθῶς κατέχοντας τὰ προσόντα γενικοῦ ἀξιωματικοῦ, δύνανται νὰ προαχθῶσιν εἰς τοιούτους. Τὸ ἔργον τῆς δοκιμασίας καὶ τῆς αὐστηρᾶς καὶ ἀμερολήπτου ἐκτιμήσεως τῶν τοιούτων ἀξιωματικῶν ὑποθέτει ὀρθὴν ἀντίληψιν καὶ ἀκέραιον χαρακτῆρα παρὰ τοῖς προϊσταμένοις αὐτῶν. Τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι ἀδύνατον καὶ παρ’ ἡμῖν. Ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχῃ φιλοτιμία, καὶ τὸ ἔργον εἶναι εὔκολον. Ὑποθέτω ὅτι ἕνα ἀξιωματικὸν δὲν ἐγκρίνουν οἱ προϊστάμενοι αὐτοῦ· δὲν κατεστράφη ἐκ τούτου τὸ στρατιωτικὸν στάδιόν του· δὲν θὰ φθάσῃ ταχέως εἰς τοὺς γενικοὺς βαθμούς, ἀλλὰ πάντως θὰ ἐξακολουθήσῃ προαγόμενος, ὡς καὶ οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοί. Τοῦτο συμβαίνει εἰς πάντας τοὺς στρατούς. Παρ’ ὅλοις τοῖς στρατοῖς ἀναγνωρίζεται ἡ ἀνάγκη νὰ προάγωνται ταχέως ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐνώπιον ὅλων διὰ τῶν πραγμάτων ἀποδεικνύουν, ὅτι εἶναι ἱκανοὶ διὰ τὰς γενικὰς θέσεις. Ἀρκεῖ νὰ μὴ εἰσέρχηται εἰς τὴν προαγωγὴν αὐτῶν ἡ εὔνοια, καὶ ὅλοι δέχονται τὴν ἐξαίρεσιν αὐτήν· ὅ,τι δὲν δέχονται εἶναι ἡ ἀνάμιξις τῆς εὐνοίας καὶ τῆς προστασίας ὑπὲρ αὐτῶν.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 13; Θ’ ἀναγνωσθῇ ἡ τροπολογία τοῦ ἐξ Ἄργους βουλευτοῦ κ. Καρπετοπούλου, ἔχουσα οὕτως: «Εἰς τὸ ἄρθρον 13, μετὰ τὴν φράσιν τῆς τελευταίας παραγράφου, «μὴ προβιβασθέντες» καὶ πρὸ τῶν λέξεων «οὗτοι ἀνακτῶσι», προστίθεται: «θὰ μείνωσιν εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν μέχρις ὅτου οἱ ὁμοιόβαθμοι καὶ ἀρχαιότεροι αὐτῶν, πρὸ τῆς ἐξόδου ἐκ τοῦ ὅπλου τῶν πρώτων, ἀνακτήσωσι καὶ οὗτοι τὸν αὐτὸν βαθμὸν καὶ ταχθῶσιν εἰς τὴν σειρὰν ἀρχαιότητος, ἣν καὶ πρὶν εἶχον, ἐὰν ἐν τῷ μεταξὺ δὲν εἶχον διατελέσει στάσιμοι.» Πᾶσαι αἱ λοιπαὶ λέξεις ἀπαλείφονται.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§228Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§229Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Παρεδέχθη, κύριε Πρόεδρε.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 13, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, εἰς τρίτην συζήτησιν). Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 10 μ. μ.)