1904.02.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 20

τῆς 21 Φεβρουαρίου 1904.

(Σάββατον).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ν. Χατζίσκου).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 5 καὶ 35′ μ. μ. ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Λυποῦμαι, κύριε Πρόεδρε, διότι τὰ πρακτικὰ ἀναγράφουσι μὲν τὰ τελεσθέντα ὑπὸ τοῦ προεδρεύοντος κατὰ τὴν λῆξιν τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως, δὲν πιστοποιοῦσιν ὅμως, ὅτι δὲν ἐτηρήθη οὔτε ὁ Κανονισμὸς οὔτε ἡ συνταγματικὴ διάταξις περὶ ἐλευθερίας τοῦ λόγου. Χθὲς, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ δώδεκα ὥρας κατὰ συνέχειαν εἰργάσθημεν συζητοῦντες ἐπὶ τῆς προτάσεως, τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης, ἤτοι ἐπὶ ὅλων τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων καὶ τῆς ὅλης οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, θέματος βεβαίως σοβαρωτάτου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Ἀντιπολίτευσις συνεζήτησε καὶ ἐπεθύμει καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ συζητήσῃ καὶ νὰ καταλήξῃ εἰς ψηφοφορίαν, ἀφοῦ προεκλήθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὅτε ἐπεράτωσε τὴν ἀγόρευσίν του ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν βουλευτὴς κ. Γκότσης, ἐκλήθην παρ’ ὑμῶν, κύριε Πρόεδρε, νὰ λάβω τὸν λόγον. Τότε προσεπάθησα νὰ πείσω καὶ τὴν πλειονοψηφίαν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ παρεκάλεσα αὐτὰς νὰ ἀναβάλωσι τὴν συζήτησιν, ὅπως μετ’ ὀλίγας ὥρας δυνηθῶμεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν ταύτην, διότι πάντες ἤμεθα κεκμηκότες, καὶ οὐδεὶς ἀπολύτως λόγος ὑπῆρχε τῆς τοιαύτης σπουδῆς καὶ τῆς τοιαύτης ἐπιμονῆς, ὅλως παραδόξου καὶ ἀκατανοήτου. Τὴν πρότασίν μου περὶ ἀναβολῆς ὑπεστήριξαν καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, ὑμεῖς δὲ, κύριε Πρόεδρε, ἐπρόκειτο νὰ προκαλέσητε ἐπ’ αὐτῆς μετὰ τὴν λῆξιν τῆς περὶ ἀναβολῆς συζητήσεως τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς. Κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην εἷς τῶν συναδέλφων, ὁ κ. Παπαδημητρίου, ἐπρότεινεν ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας. Νομιμώτατα ὑμεῖς, ἀφοῦ ἐτέθη ὑπὸ ἀμφισβήτησιν ὁ νόμιμος καταρτισμὸς τοῦ Σώματος, διετάξατε νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, ἵνα βεβαιωθῇ, ἂν ὑπῆρχεν ἀπαρτία. Ἔμενεν ἑπομένως ἐκκρεμὴς, κατὰ ῥητὸν ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου περὶ ἀναβολῆς, μεθ’ ἣν ἤρχετο ἡ πρόσκλησις τῶν ἐγγεγραμμένων νὰ ὁμιλήσωσι, καὶ τούτων σιωπώντων ἡ ἐρώτησις ἂν ἔχει τὸν λόγον ἄλλος τις τῶν λοιπῶν ἐγγεγραμμένων, ἵνα ὁμιλήσωσιν ἐπὶ τοῦ κυρίου θέματος. Ρητῶς ὁ Κανονισμὸς ἐπιβάλλει τοῦτο (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 29. Πᾶσα πρότασις περὶ ἀναβολῆς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου, ἢ περὶ προτάξεως ἄλλων ἀντικειμένων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, δέον νὰ ὑποστηρίζηται ὑπὸ δέκα ἄλλων Βουλευτῶν κλπ. Ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται πρῶτον μὲν περὶ τῶν παρεμπιπτόντων τούτων ζητημάτων, δηλαδὴ τῆς ἀναβολῆς, εἶτα δὲ περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου.» Ὥστε εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἐπεβάλλετο εἰς τὸ Προεδρεῖον νὰ προκαλέσῃ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ἐκκρεμοῦς ζητήματος, τοῦ μεσολαβήσαντος, περὶ ἀναβολῆς, καὶ κατόπιν νὰ προβῇ εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου πρὸς βεβαίωσιν τῆς ἀπαρτίας ἐγένετο ἡ διαλογὴ, καὶ εὑρέθησαν παρόντες 118 μετὰ τοῦ ἐπόπτου, τοῦ κ. Ἐπαμεινώνδα Δηλιγιάννη.

§3ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ψηφολέκτου.

§4Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ψηφολέκτης καλεῖται, ὅταν ψηφοφορία ἐνεργῆται· ὅταν ἀναγινώσκηται ὁ κατάλογος πρὸς βεβαίωσιν τῆς ἀπαρτίας, ἁπλῶς ἐφορεύει ὁ καλούμενος, ἐποπτεύει. Ὥστε μᾶλλον ἐπόπτης δέον νὰ καλῆται. Ἀλλὰ ὀνομάσατέ τον ὅπως θέλετε. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ἄνευ αὐτοῦ ἀπαρτία δὲν θὰ ὑπῆρχε, τὸ Σῶμα δὲν θὰ ἦτο νομίμως κατηρτισμένον. Τί λέγουσι τὰ πρακτικά; (ἀναγινώσκει): «Μετὰ τοῦτο ὁ Πρόεδρος ἐκήρυξε τὸ πέρας τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως». Σᾶς παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, εἶναι δυνατόν, εἶχε δικαίωμα ὁ Πρόεδρος, ὁ τότε προεδρεύων ἀντιπρόεδρος, νὰ κηρύξῃ τὸ πέρας τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ὅταν εἰς μὲν τὸν κατάλογον ὑμῶν ἦσαν ἐγγεγραμμένοι, ὅπως ὁμιλήσωσιν, ἀρκετοὶ ἐκ τῶν Βουλευτῶν, ὁ κ. Γουναράκης, ὁ κ. Σάκκης, ὁ κ. Καρτάλης καὶ ἄλλοι.

§5Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Νὰ σᾶς στείλωμεν καρρότσα δηλαδή!

§6Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ... Ἐγὼ δὲ εἶχον ἀφήσει ἐκκρεμῆ τὴν συζήτησιν περὶ ἀναβολῆς, μεταβὰς εἰς τὸ Ἀναγνωστήριον τῆς Βιβλιοθήκης πρὸς ἀναψυχήν; —διότι βεβαίως καὶ ἐγὼ ὡς ἄνθρωπος ἐπὶ δώδεκα ὥρας ἐργαζόμενος εἶχον ἀνάγκην ἀναπαύσεως· ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ εὑρισκόμενος ἔπεμψα ἐνταῦθα τὸν τόμον τῶν πρακτικῶν τῆς Συνόδου τοῦ 1884, ὃν θὰ ἐχρησιμοποίουν, ὅτε θὰ ἐκαλούμην ὑπὸ τοῦ κυρίου Προέδρου, ἵνα ὁμιλήσω, ἀναγκαζόμενος πρὸς τοῦτο ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τὴν πέμπτην ὥραν τῆς πρωΐας, μετὰ δώδεκα ὅλων ὡρῶν ἐργασίαν καὶ συζητήσεις! Δυστυχῶς οὐδεμία τῶν σχετικῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ ἐτηρήθη ὑπὸ τοῦ τότε προεδρεύοντος. Ὁ κύριος προεδρεύων οὐ μόνον παρεῖδεν, ὅτι ὑπῆρχεν ἐκκρεμὴς συζήτησις περὶ ἀναβολῆς, τὴν ὁποίαν ὤφειλε, κατ’ ἐπιτακτικὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ μὴ παρίδῃ καὶ νὰ ὑποβάλῃ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ συγχρόνως ἔκρινε καλὸν νὰ παρίδῃ καὶ πάντας τοὺς αἰτησαμένους νὰ ὁμιλήσωσιν, ἀποφαινόμενος, οὕτως εἰπεῖν, αὐτοκρατορικῶς. Ἐζήτησα παρὰ τοῦ στενογράφου τὸ σχετικὸν μέρος, καθ’ ὃ ἔληξεν ἡ συνεδρίασις, καὶ οὗτος μοὶ εἶπεν, ὅτι ἐλέχθη παρὰ τοῦ κ. Προέδρου, τὸ ἑξῆς: «οὐδενὸς ἄλλου ἔχοντος τὸν λόγον, κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις».

§7ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. «Οὐδενὸς ζητήσαντος τὸν λόγον», εἶπον.

§8Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀλλ’ εἶχον ζητήσει πολλοὶ τὸν λόγον. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, νομίζω ὅτι καλὸν εἶναι νὰ ἀνορθωθῇ ὁ Κανονισμός, καὶ νὰ μὴ θεωρηθῇ, ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς ὁδὸν παρανομίας καὶ περιορισμοῦ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου. Οἱ καιροὶ εἶναι δεινοὶ, καὶ συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν μετριοπάθειαν καὶ οὐχὶ ἐπιμονήν. Βεβαιωθῆτε, ὅτι πάντες ἔχομεν συμφέρον διὰ τὴν τάξιν, τὴν ἡσυχίαν καὶ τὴν νομιμότητα, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἔχει συμφέρον ἡ Κυβέρνησις, διότι αὐτὴ εἶναι καὶ ὑπεύθυνος διὰ τὴν τάξιν, τὴν ἡσυχίαν καὶ τὴν νομιμότητα.

§9ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πιστεύω ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας συνάδελφος νὰ ἠθέλησε ν’ ἀποδώσῃ εἰς ἐμὲ μομφὴν, ὅτι δηλ. ἠθέλησα, παραβιάζων καὶ καταφρονῶν τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, νὰ ἀφαιρέσω τὸν λόγον ἀπ’ αὐτοῦ.

§10Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δολίαν προαίρεσιν δὲν σᾶς ἀπέδωκα.

§11ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω περὶ τούτου. Ὀφείλω ὅμως, προκειμένου περὶ ἀνασκευῆς τῶν οὕτω πως διατυπωθέντων κατ’ ἐμοῦ, νὰ δώσω ἐξηγήσεις. Καθ’ ἣν στιγμὴν προεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας ὑπὸ τοῦ κ. ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτοῦ, ἐγὼ κατεῖχον τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου· ἀπαγγείλας δὲ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου τὸ ἀποτέλεσμα, ἤτοι τὴν ὕπαρξιν ἀπαρτίας, ἐκήρυξα μετὰ τοῦτο τὴν συζήτησιν περατωμένην. Ὀφείλω λοιπὸν νὰ δικαιολογήσω τὴν πρᾶξίν μου ταύτην ἀπέναντι τοῦ Σώματος τῆς Βουλῆς. Ἐπὶ δύο συνεχεῖς Περιόδους ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω τὴν ἐμὴν ἐπαρχίαν καὶ νὰ παρακάθημαι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, εὐτυχῶς δὲ οὐδέποτε οὐδεμίαν παρέσχον ἀφορμὴν νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἀνευλαβής εἰμι εἴτε πρὸς τοὺς κυρίους συναδέλφους εἴτε πρὸς τὸ Σύνταγμα τὸ καθεστὼς, ἢ πρὸς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, ὃν ἀείποτε ἐσεβάσθην, πολλῷ δὲ μᾶλλον αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σεβασθῶ ταῦτα, ὅταν κατέχω τὴν ὑψηλὴν τοῦ Προέδρου ἕδραν. Μόλις ἐκλήθην νὰ διαδεχθῶ τὸν κ. Πρόεδρον ἐν τῇ ἕδρᾳ, καὶ κατέλαβον αὐτήν, προεβλήθη ὑπὸ τοῦ κ. Παπαδημητρίου ἡ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας. Ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος, καὶ εὑρέθησαν παρόντες 118, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ ἐπόπτου ἢ ψηφολέκτου κ. Ἐπαμεινώνδα Δηλιγιάννη, ὅστις, παρευρισκόμενος ἐνταῦθα καὶ ἔχων τὴν ὑπογραφήν του τεθειμένην ὑπὸ τὸν κατάλογον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀπών.

§12ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Οὐδεὶς εἶπε τὸ ἐναντίον.

§13ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα τοῦτο βεβαίως δὲν θ’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ αὐτήν, εἶναι, ἂν ὤφειλον νὰ καλέσω τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ λάβωσι τὸν λόγον. Παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ μὲ ἀκούσητε μετὰ προσοχῆς, διότι πρόκειται περὶ μομφῆς ἐπιρριπτομένης κατ’ ἐμοῦ, καθ’ ἧς μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ ἀμυνθῶ, διότι ἄλλως δὲν δύναμαι νὰ καταλαμβάνω τὴν ἕδραν ταύτην. Δὲν ὑπῆρχέ τις ὁ ἀγορεύσων, καὶ ἂν δέ τις ἦτο ἐγγεγραμμένος, ὤφειλον νὰ καλέσω αὐτὸν παρόντα νὰ ἀγορεύσῃ.

§14Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἤμην ἐγγεγραμμένος.

§15Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Καὶ ἐγώ.

§16ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέσατε, ὅτι ἦτο ἐγγεγραμμένη πᾶσα ἡ πτέρυξ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· ὤφειλον νὰ καλέσω κατὰ τάξιν ἐγγραφῆς τοὺς ἀγορεύσοντας. Ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπερατώθη ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου καὶ ἀπηγγέλθη ἡ ὕπαρξις τῆς ἀπαρτίας, τίς ἦτο ἐδῶ καὶ δὲν ἐκλήθη;

§17Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον ἐκαλέσατε;

§18ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τίνα νὰ καλέσω; Τὰ κενὰ ἑδώλια; Καλοῦνται οἱ παρόντες, κύριε συνάδελφε. Πῶς δύναμαι νὰ καλέσω τοὺς ἀπόντας;

§19Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἐγὼ ἐκαθήμην ἐκεῖ.

§20ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὑμεῖς καὶ οἱ δύο κύριοι ἐξ Ἀττικῆς Βουλευταὶ καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πυλίας δὲν φαίνονται παρόντες ἐν τῷ καταλόγῳ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι παρόντες ἐν τῇ αἰθούσῃ, καὶ νὰ μὴ ἦναι παρόντες ἐν τῷ καταλόγῳ; Ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ ἀνατρέξω καὶ νὰ ἀνεύρω πάντα βουλόμενον νὰ ἀγορεύσῃ; Ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ὑπέβαλε πρότασιν περὶ ἀναβολῆς. Πᾶσα πρότασις ὑποβάλλεται ἐγγράφως ἢ καὶ προφορικῶς, καὶ συζητεῖται ἢ ἀναγράφεται ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἐὰν πρόκηται περὶ προτάσεως νόμου, ἢ τίθεται εἰς ψηφοφορίαν, προκειμένου περὶ ἄλλης προτάσεως. Ἀλλὰ τίς ἀπέμεινεν ἐν τῇ αἰθούσῃ, ὅπως ὑποστηρίξῃ τὴν πρότασιν ταύτην, ἀφοῦ οὐδεὶς ἐκ τῆς ἑτέρας πτέρυγος υἱοθέτησεν αὐτήν; Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ συζήτησις ἐκηρύχθη περατωμένη νομιμώτατα καὶ συνταγματικώτατα, διότι οὐδεμίαν ἔχει ὑποχρέωσιν τὸ Προεδρεῖον νὰ καλῇ τοὺς ἀπόντας. Ἐὰν ὅμως νομίζῃ ἡ Βουλή, ὅτι ἐγὼ ἐπλανήθην, ἐπειδὴ ἔχω τὴν γενναιοφροσύνην ν’ ἀναγνωρίζω τὴν πλάνην μου, διότι τὸ πλανᾶσθαι εἶναι ἀνθρώπινον, δύναται ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τούτου ἡ Βουλή.

§21Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ὁ κύριος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς εἰς πολλὰς περιέπεσεν ἀνακριβείας. Καὶ πρῶτον ὑπεστήριξεν, ὅτι ἐπὶ δωδεκάωρον ἡ Βουλή συνεζήτησεν ἐπὶ προτάσεως περὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἂς ἐπαναφέρωμεν τὰ πράγματα εἰς τὴν ἀληθῆ αὐτῶν θέσιν. Ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἡ συζήτησις ἤρξατο τὴν ἑνδεκάτην ὥραν, καὶ ἔπαυσε τὴν δευτέραν ὥραν μετὰ τὸ μεσονύκτιον· ἀπὸ τῆς 2 μέχρι τῆς 5 κατηναλώθη ὁ καιρὸς εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, διότι ἐγένοντο δύο ἐνστάσεις περὶ μὴ ἀπαρτίας καὶ μία ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ἂς ἴδωμεν πῶς τὰ πράγματα διεξήχθησαν μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου ἐπὶ τῆς δευτέρας ἐνστάσεως περὶ μὴ ἀπαρτίας. Ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος, καὶ ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ. Τότε, εἶναι ἀποδεδειγμένον, οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἦτο παρών· ἡ δὲ ἀξίωσις τοῦ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ὅτι ἠδύνατο νὰ τὸν ἀντιπροσωπεύσῃ τόμος τις, δὲ εἶναι ὀρθή, διότι ἄλλο ὁ τόμος καὶ ἄλλο ὁ κύριος Βουλευτής. Ἑπομένως, ὅτε ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος, οὐδεὶς ὑπῆρχεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ἐκ τῶν ζητησάντων τὸν λόγον καὶ πρόθυμος νὰ ἀγορεύσῃ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀκρίβεια τῶν πραγμάτων. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ματαιοπονῶμεν, συζητοῦντες ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον κατ’ οὐσίαν δὲν ἔχει σημασίαν. Διότι ὑποθέσατε, ὅτι ἐπιμένομεν εἰς τὴν γνώμην, ἣν ἐξέφρασεν ὁ κύριος ἀντιπρόεδρος, καθ’ ἣν καὶ κατὰ τὸν Κανονισμὸν θεωρεῖ ὀρθὸν ὅ,τι ἔπραξε. Τί ἐμποδίζει ἡμᾶς νὰ λάβωμεν σήμερον τὸν λόγον, ὅπως δικαιολογήσωμεν τὴν ψῆφόν μας; Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν τὸ παρεμπῖπτον τοῦτο ζήτημα ὡς μὴ ὑπάρχον, καὶ νὰ ἦναι ἐλεύθεροι οἱ κύριοι Βουλευταὶ νὰ λάβωσι τὸν λόγον.

§22Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ὁλόκληρος ἡ συνεδρίασις, ἡ ἐξακολουθήσασα μετὰ τὴν ἔνστασιν περὶ ἀναβολῆς, ἐφ’ ἧς ἐγένετο ψηφοφορία, εἶναι ἄκυρος. Ἐκ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν προκύπτει, ὅτι ἐψηφοφόρησαν 120, ἐξ ὧν 118 ὑπὲρ τῆς μὴ ἀναβολῆς καὶ δύο ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς. Δυστυχῶς ὅμως ἐκ τῶν 120 ψηφοφορησάντων 3 δὲν ὑπῆρχον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ ἐν τούτοις ἀναφέρονται ὡς ψηφοφορήσαντες...

§23Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Σεῖς ἐκοιμᾶσθε τὴν ὥραν ἐκείνην.

§24Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Μὴ ταράττεσθε, διότι θ’ ἀποδείξω ἐπισήμως, ὅτι παρευρίσκοντο μόνον 117 ἐν ὅλῳ Βουλευταὶ, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω, ὅτι τὰ πρακτικὰ εἶναι ψευδῆ, καὶ ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἡ συνεδρίασις εἶναι ἄκυρος. Οἱ βουλευταὶ κύριοι Λιδωρίκης, Ψύλλας καὶ Στεφανίδης ἀναγράφονται ὡς ψηφοφορήσαντες, ἐνῷ δὲν παρίσταντο εἰς τὴν Βουλήν.

§25ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἐζήτησα τὸν λόγον διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν.

§26Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐν σελίδι 8 καὶ στήλῃ δευτέρᾳ ἀναγράφεται ὡς ψηφίσας ὁ κ. Κάρολος Βιτάλης, ὅστις εὑρίσκεται ἐν Τήνῳ.

§27Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα προσωπικόν, καὶ πρέπει νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀπαντήσω, κύριε Πρόεδρε.

§28Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Εἶναι λάθος τυπογραφικόν.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μοὶ ἐδόθη ὁ ἐπίσημος κατάλογος τῆς ψηφοφορίας, ἔνθα δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένος ὁ κύριος Κάρολος Βιτάλης.

§30ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐν τούτοις εἶναι ἀναγεγραμμένος εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά.

§31Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Ἐὰν μετρήσητε τὰ Ναὶ καὶ τὰ Ὄχι, θὰ ἴδητε, ὅτι ἐγὼ ἔχω δίκαιον.

§32Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, καὶ εἶμαι ἐγγεγραμμένος πρὸ τοῦ κ. Στεφανίδου.

§33ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Εἰς τὸν κύριον Στεφανίδην ἐδόθη ὁ λόγος. (Διαμαρτυρίαι ἐκ δεξιῶν).

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ δώσω ἐξηγήσεις ἐγώ.

§35ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἐγένετο πλαστογραφία.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καταγγέλλεται, ὅτι τὸ πρωτόκολλον τῆς ψηφοφορίας εἶναι πλαστὸν, καὶ ἐν τούτοις ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ἐπισήμου πρωτοκόλλου, ὅτι πάνθ’ ὅσα ἐλέχθησαν εἶναι ἀναληθῆ.

§37Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε...

§38ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Μὴ διακόπτετε.

§39Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Μὴ ὁμιλεῖτε πρὸς ἐμὲ οὕτω.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τοῖς πρακτικοῖς ὑπάρχουσι τυπογραφικὰ λάθη, διότι ἀναφέρονται ὡς ψηφίσαντες Βουλευταὶ, οἵτινες δὲν ἀναφέρονται ὡς ψηφίσαντες ἐν τῷ ἐπισήμῳ πρωτοκόλλῳ.

§41Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατορθώσατε, κύριε Πρόεδρε, νὰ πείσητε τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ σιωπῶσιν, ἵνα ἀκούωμεν καὶ ὑμεῖς.

§42Γ. ΡΑΔΙΝΟΣ. Δύνασθε νὰ μᾶς εἴπητε, ἂν ὁ κ. Ἀργυρόπουλος, βουλευτὴς Ἄνδρου, ἀναφέρεται ἐν τῷ καταλόγῳ ὡς ψηφοφορήσας; Ἐξ αὐτοῦ θὰ φανῇ, ὅτι εἶναι ἁπλοῦν τυπογραφικὸν λάθος.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαιότατα.

§44Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Οὐδεμία ἀμφιβολία, διότι ἐν τῷ ἐντύπῳ καταλόγῳ τῆς ψηφοφορίας ἀναγράφονται ψηφοφορήσαντες 123, ἐνῷ ἐψήφισαν μόνον 120, καὶ αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα ἀνηγγέλθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου.

§45Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπῆρξε λάθος, τὸ λάθος, ὅτι ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς δὲν ἐτυπώθησαν καὶ οἱ τρεῖς κατάλογοι τῶν γενομένων τριῶν ψηφοφοριῶν κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν, ἀλλ’ εἷς κατάλογος. Ἡ πρώτη ψηφοφορία, ἡ ὁποία ἐγένετο κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν, προεκλήθη τῇ προτάσει τοῦ κυρίου Τζαννετάκη, δηλώσαντος, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ· ὁ κατάλογος ἀνεγνώσθη ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν κυρίων Ἱερομνήμονος καὶ Ἀλεξάκη· ὁ κατάλογος οὗτος δὲν ἐτυπώθη. Ἐγένετο δευτέρα ψηφοφορία, ὅτε ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος τῇ προτάσει τοῦ ἐξ Ἄργους βουλευτοῦ κ. Πολυγένους, ἐπιτηρηταὶ δ’ ἦσαν οἱ κύριοι Γκότσης καὶ Γεράκης. Ὁ κατάλογος αὐτὸς δὲν ἐτυπώθη. Τρίτον ἐπροτάθη ἔνστασις ἀναβολῆς, καὶ ἐγένετο ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν κ. κ. Ἀλεξάκη καὶ Γεράκη. Ἑπομένως ὁ κατάλογος, ὁ ὁποῖος φέρει τὰς ὑπογραφὰς τῶν ἐπιτηρητῶν κ. κ. Γεράκη καὶ Ἀλεξάκη, οὗτος ὁ κατάλογος πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Ἐξετάσατε τοῦτον τὸν κατάλογον, καὶ θέλετε εὑρεῖ, ἂν ὑπάρχουσιν ἐγγεγραμμένα τὰ ὀνόματα τῶν ἀπόντων.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀλεξάκη, τὸν κατάλογον αὐτὸν τὸν εἴδετε;

§47ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Μάλιστα· καὶ ἐβεβαίωσα, ὅτι δὲν ἦτο ἐγγεγραμμένος ὡς παρὼν καὶ ψηφοφορήσας ὁ κ. Κάρολος Βιτάλης.

§48Α. ΨΥΛΛΑΣ. Θὰ τυπωθῶσι, κύριε Πρόεδρε, ἐκ νέου τὰ πρακτικὰ αὐτὰ καὶ θὰ διανεμηθῶσι;

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴτε τυπωθῶσιν εἴτε δὲν τυπωθῶσιν, ὁ κατάλογος τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἐπὶ ἐνστάσεως ἀπαρτίας δὲν τυποῦται· μόνον τὰ ὀνόματα τῶν ψηφοφορησάντων θὰ διορθωθῶσιν.

§50Α. ΨΥΛΛΑΣ. Κατὰ τὴν ψηφοφορίαν τὴν γενομένην ἐπὶ τῆς προτάσεως ἀναβολῆς φαίνομαι ὡς ψηφοφορήσας κατὰ τῆς ἀναβολῆς, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδυνάμην κἄν νὰ διανοηθῶ, νὰ γείνῃ δηλαδὴ ψηφοφορία κατὰ τὴν τετάρτην ὥραν μετὰ τὸ μεσονύκτιον, καὶ νὰ ψηφίσω κατὰ τῆς ἀναβολῆς.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε ἐγγεγραμμένος.

§52Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένος.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐσφαλμένος ὁ κατάλογος ὁ τυπωθείς.

§54Α. ΨΥΛΛΑΣ. Παρακαλῶ νὰ γείνῃ περὶ τούτου μνεία ἐν τοῖς πρακτικοῖς, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ φαίνωμαι ὡς ψηφοφορήσας κατὰ τῆς ἀναβολῆς.

§55Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Πρὸ ὀλίγου σᾶς εἶπον, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐν σελίδι, 8 στήλῃ δευτέρᾳ, ὑπάρχει εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, τὰ ὁποῖα διενεμήθησαν εἰς ἐμὲ καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς συναδέλφους, ἀνακρίβεια περὶ τὴν ψηφοφορίαν, ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Κάρολον Βιτάλην. Δὲν ἔχω ἀνὰ χεῖρας οὐδὲ διαμφισβητῶ τὴν ἀκρίβειαν τοῦ ἐπισήμου πρακτικοῦ, ὅπερ τηρεῖτε ὑμεῖς ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ Προεδρείου, ἔχω ὅμως δικαίωμα, ὡς Βουλευτὴς, ὡς καὶ πᾶς τις ἐξ ἡμῶν ἐνταῦθα, νὰ εἴπω ὅτι τὰ διανεμηθέντα εἰς ἡμᾶς πρακτικὰ δὲν εἶναι ἀκριβῆ, ἐπειδὴ δὲ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἄλλο διὰ τὴν Βουλὴν καὶ διὰ τὰς συνεδριάσεις αὐτῆς ἀπὸ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, διότι δι’ αὐτῶν θέλουσι κριθῆ οἱ νόμοι καὶ πᾶσα ἡ ἐνέργεια ἑνὸς ἑκάστου Βουλευτοῦ, διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὰ τυπωθέντα πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὡς οὐδεμίαν ἀξίαν ἔχοντα, καὶ πρέπει νὰ διορθωθῶσι καὶ νὰ τυπωθῶσιν ἄλλα ἀκριβῆ, τὰ ὁποῖα νὰ διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. ἐκ Τυρνάβου Βουλευτοῦ εἶναι λογικωτάτη· πρέπει νὰ διορθωθῶσι συμφώνως πρὸς τὸν ἐπίσημον κατάλογον.

§57ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Τὸ ζήτημα τὸ θεωρῶ καὶ ἐγὼ λίαν σπουδαῖον, διότι ὅλαι αἱ πράξεις τῆς Βουλῆς ἐπισημοποιοῦνται εἰς τὰ πρακτικά· ἐξ αὐτῶν θὰ γνωσθῇ καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸν λαόν, τίνες ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ ἢ κατὰ τῆς παραδοχῆς τῶν προταθέντων νομοσχεδίων ἢ ἄλλων νομοθετημάτων ἢ ζητημάτων. Ὅταν ὅμως τὰ πρακτικὰ ταῦτα ἔρχωνται ἐπὶ τοσοῦτον ἠλλοιωμένα, τότε τί ἐπίσημα πρακτικὰ ἔχομεν, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ στηριχθῶμεν; Ἐγὼ παραδέχομαι, ὅτι ἡ ἀλλοίωσις δὲν ἐγένετο ἐκ προθέσεως τοῦ Προέδρου, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ἀλλοίωσις αὕτη συμπίπτει κατὰ σατανικὴν σύμπτωσιν εἰς τὸ μέρος τῶν πρακτικῶν, εἰς ὃ βεβαιοῦται, ὅτι ἐπροτάθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας καὶ πρότασις περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως, καὶ ἀφοῦ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀναληθῶς ἀναφερομένων ὡς παρόντων, ἀφαιρούμενος ἐκ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν ἀποτελεσάντων τὴν ἀπαρτίαν Βουλευτῶν, ἀποδεικνύει ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ, γεννᾶται εὐλόγως ὑπόνοια, ὅτι ἡ ἀλλοίωσις δὲν ἦτο τυχαία· ὡς παρατηρῶ δὲ εἰς τὰ διανεμηθέντα πρακτικὰ, οὐ μόνον ἐγὼ, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι Βουλευταὶ ἀπόντες σημειοῦνται ὡς παρόντες· οἱ κύριοι Κάρολος Βιτάλης καὶ Ἀλκίνοος Ζερβὸς φέρονται ὡς παρόντες, ἐνῷ ὁ μὲν πρῶτος ἀπουσιάζει εἰς Τῆνον, ὁ δὲ δεύτερος ἀσθενεῖ· ἐπίσης ὁ κ. Ψύλλας καὶ ἐγὼ φαινόμεθα ὡς ψηφοφορήσαντες, ἐνῷ δὲν παρέστημεν κατὰ τὴν ψηφοφορίαν· ἐνῷ δ’ ἐγὼ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας ἐπρότεινα τὴν ἀναβολὴν, ἐν τοῖς πρακτικοῖς φαίνομαι μεταξὺ τῶν κατὰ τῆς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως ψηφοφορησάντων. Τὸ ὅτι δὲ ὁ κύριος Ζερβὸς, βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, ἦτο ἀσθενὴς, δύναται νὰ τὸ βεβαιώσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§58Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ γνωρίζω.

§59ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὸ Προεδρεῖον νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ πρωτόκολλον τὸ ἐπίσημον, νὰ ἐπιφέρῃ τὰς δεούσας διορθώσεις, καὶ ἀκολούθως νὰ διατάξῃ τὴν ἐκτύπωσιν καὶ διανομὴν τῶν πρακτικῶν, διὰ νὰ γνωρίζωμεν, τί συνέβη· διότι, ἐὰν δὲν ὑπῆρξεν ἀπαρτία, βεβαίως τὰ ἀπὸ τῆς ψηφοφορίας καὶ πέραν γενόμενα εἶναι ἄκυρα καὶ θὰ διαγραφῶσιν ἐκ τῶν πρακτικῶν· πρέπει δὲ νὰ λάβῃ τὸ Προεδρεῖον ἐν τῷ μέλλοντι πᾶσαν δυνατὴν πρόνοιαν, ἵνα μὴ λαμβάνωσι χώραν τοιαῦτα ἄτοπα.

§60Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Τὰ πρακτικὰ ἑκάστης συνεδριάσεως ἀναγινώσκονται τὴν ἑπομένην καὶ ἐγκρινόμενα ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐπικυροῦνται. Πρὸ τῆς ἐπικυρώσεως τῶν πρακτικῶν ἕκαστος τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ παρατηρήσεις καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν διόρθωσιν τῶν ἐσφαλμένως διατετυπωμένων. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ζητῶ τὴν διόρθωσιν τῶν πρακτικῶν τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως διὰ τὸν ἑξῆς λόγον, διότι ἀπηρίθμησα τὰ Ὄχι καὶ τὰ Ναὶ τῶν ψηφοφορησάντων καὶ τῶν παραστάντων κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, καὶ εὑρίσκω, ὅτι ταῦτα ἀνέρχονται εἰς 123, ἐνῷ ἐπισημοποιεῖται διὰ τῶν αὐτῶν πρακτικῶν, ὅτι ἐψηφοφόρησαν μόνον 120, ἤτοι 118 κατὰ τῆς προτάσεως καὶ 2 ὑπὲρ τῆς προτάσεως. Θὰ παρακαλέσω δὲ, πρὸς ἐξακρίβωσιν τούτου τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ παραβάλῃ τὰ πρακτικὰ ταῦτα πρὸς τὸν ἐπίσημον κατάλογον, ὁ ὁποῖος εἶναι ὑπογεγραμμένος ὑπ’ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος βουλευτοῦ κ. Ἀλεξάκη, ὡς ψηφολεκτῶν, καὶ νὰ διορθώσῃ τὰ πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα βεβαίως εἶναι ἐσφαλμένα, διότι ἀναφέρουσι 3 πρόσωπα ὡρισμένα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐψήφισαν κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν.

§61Μ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Πέντε πρόσωπα.

§62ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Γνωρίζω, ὅτι ὁ τυπογράφος ἐν τῷ Ἐθνικῷ Τυπογραφείῳ, ὅπου τυποῦνται τὰ πρακτικά, ἐπλανήθη οὐχὶ ἄνευ λόγου. Ὁ κ. Γραμματεύς, ὁ σημειῶν τὰ Ναὶ καὶ Ὄχι χθὲς, ἔσπευδε κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ὀνομάτων νὰ γράφῃ Ὄχι διὰ Βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν παρόντες, καὶ ἐπὶ τῇ παρατηρήσει μου διέγραφε τὸ Ὄχι. Τοῦτο ἀντελήφθη καὶ ὁ κύριος Πρόεδρος, — ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ, — καὶ ἠγανάκτησε δι’ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐγίνετο. Ὁ τυπογράφος, λοιπὸν βλέπων τὸ Ὄχι ἐκεῖνο καὶ μίαν γραμμὴν εἰς τὸ μέσον, δι’ ἧς διεγράφοντο αὐτὰ τὰ ὀνόματα, ἐξέλαβεν, ὅτι ἦσαν παρόντα καὶ συμπεριέλαβε καὶ τὰ ὀνόματα ἐκεῖνα. Διὰ τοῦτο ὅλη ἡ εὐθύνη βαρύνει τὸν κ. Γραμματέα, ὁ ὁποῖος ἔσπευδε νὰ σημειοῖ ὡς παρόντας Βουλευτὰς, οἵτινες δὲν ἦσαν παρόντες. Ἐνταῦθα ἔγκειται τὸ λάθος.

§63Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Ὁμολογουμένως ἔσπευδον εἰς τὴν ἀναγραφὴν τῶν Ναὶ ἢ Ὄχι, συμφώνως μὲ τὰς ἀπαντήσεις, τὰς ὁποίας ἤκουον παρὰ τῶν κυρίων Βουλευτῶν, καὶ ἔσπευδον εἰς τὴν ἀναγραφὴν τῶν Ναὶ καὶ Ὄχι, διὰ νὰ τελειώσωμεν ταχύτερον. Ὑπενθυμίζω ὅμως εἰς τὸν κύριον συνάδελφον, ὅτι μετὰ τὴν ἄθροισιν εἶδον πράγματι, ὅτι εἷς τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἐσφαλμένως ἦτο γεγραμμένος, καὶ μάλιστα ὑπέδειξα τοῦτο εἰς τὸν κ. Ἀλεξάκην. Ἰδοὺ λοιπὸν καὶ ἓν ἄλλο λάθος.... Τὸ διαψεύδετε αὐτὸ, κύριε Ἀλεξάκη;

§64ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τὸ λάθος τοῦτο εἶναι ἐναντίον σας, διότι ἐγράψατε ἕνα ἀκόμη ἐπὶ πλέον, χωρὶς νὰ ἦναι οὗτος παρών. Ἐὰν τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο τὸ φέρητε ὡς περγαμηνὴν, ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ σᾶς συγχαρῶ.

§65Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Ὥστε βλέπει ὁ κ. Ἀλεξάκης, ὅτι ἐγὼ οὐδεμίαν πρόθεσιν εἶχον νὰ τὸν ἐξαπατήσω, διότι, ἂν ἤθελον, ἠδυνάμην εὐκόλως νὰ τὸν ἐξαπατήσω οὐχὶ δι’ ἕνα μόνον Βουλευτὴν, ἀλλὰ δι’ 20 (ἱλαρότης)· κακῶς δ’ ἔπραξεν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ὑποδείξῃ τὸν κ. Ἀλεξάκην ὡς ψηφολέκτην· πάντα ἄλλον πρέπει νὰ ὑποδεικνύῃ παρὰ τὸν κ. Ἀλεξάκην.

§66ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἀναγνωρίζω τὴν ἀνικανότητά μου εἰς τὸ νὰ μὴ δύναμαι νὰ προλάβω πλαστογραφίαν.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν τελευταίαν φράσιν τοῦ κ. ἐκ Κραναίας Βουλευτοῦ ἀπαντῶ, ὅτι τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς δὲν ἐξετάζει περὶ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα παρίστανται ὡς ψηφολέκται. Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς ἔχει πεποίθησιν εἰς τοὺς ψηφολέκτας, καὶ ὀφείλει νὰ ἔχῃ τοιαύτην, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ὦσιν οὗτοι· ὁ κατάλογος πρέπει νὰ ἦναι ἀκριβὴς ὡς πρὸς τὴν παρουσίαν ἢ μὴ τῶν Βουλευτῶν. (Εὖγε! εὖγε!).

§68Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ εἰς τὸ ἔντυπον τῶν πρακτικῶν οὐδεμίαν ἐμπιστοσύνην δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν, παρακαλῶ τὸν κύριον Πρόεδρον νὰ πληροφορήσῃ προφορικῶς τὴν Βουλὴν, ἂν ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ τῆς χθεσινῆς ψηφοφορίας ἀναφέρονται ὡς ψηφοφορήσαντες οἱ κύριοι Κάρολος Βιτάλης, βουλευτὴς Τήνου καὶ Ἀλκίνοος Ζερβὸς, βουλευτὴς Κερκύρας.

§69Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Ἀναφέρονται ὅτι ἐψηφοφόρησαν, καὶ μάλιστα ἐπικαλοῦμαι καὶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ἀλεξάκη, ὅτι παρουσιάσθη ἐνώπιόν του ὁ κ. Ζερβὸς, διότι ὁ κ. Ἀλεξάκης εἶχεν ἐνδοιασμούς.

§70ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτό. Τὸ λέγετε ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς τιμῆς σας;

§71Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§72ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δὲν ἦτο παρὼν, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζερβὸς δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένος ἐν τῷ καταλόγῳ.

§74Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Ὥστε δὲν ἦτο ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀφοῦ δὲν ἦτο παρὼν ὁ κ. Ζερβός.

§75ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ποῖος εἶναι ὁ κατάλογος αὐτός; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι ἐγγεγραμμένος.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε τὸ σφάλμα εἶναι καὶ τῶν δύο, ὑμῶν καὶ τοῦ κ. Γεράκη.

§77ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἐμοῦ ἐκ πλάνης, τοῦ κυρίου Γεράκη ἐκ προθέσεως.

§78Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἐπιτρέψατέ μοι, προκειμένου περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Σώματος, νὰ λάβω τὸν λόγον· μετὰ τὸ πέρας δ’ αὐτοῦ πιστεύω ὅτι θὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν, ἥτις δὲν εἶναι ἐποικοδομητικὴ βεβαίως οὔτε τοῦ ἔργου οὔτε τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς. Πολλὰ πολλάκις, εἴτε ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου, εἴτε ἐν τῇ ἐξάψει πολιτικοῦ πάθους, συμβαίνουσιν ἄτοπα, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ προσθέτωμεν, εἴτε διὰ τῆς συζητήσεως εἴτε δι’ ὑπονοιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπιρρίπτονται κατὰ τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς, τὴν ἰδέαν, ὅτι διαπράττονται ἐν τῷ Σώματι πλαστογραφίαι. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τυρνάβου προέβη εἰς πρᾶξιν πυρὸς κατὰ τοῦ σχεδίου τούτου, σχίσας αὐτό...

§79Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐν πρώτοις σᾶς παρακαλῶ, τὰς ἐμὰς φράσεις καὶ τοὺς ἐμοὺς λόγους νὰ μὴ παρεξηγῆτε. Συνεζητήσαμεν μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ ἐκρίναμεν ὅτι τὰ ἀναγνωσθέντα δὲν ἦσαν πρακτικά.

§80Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς περὶ τούτου πρόκειται. Κύριοι, ἄρχομαι ἀπὸ τοῦ ζητήματος τούτου, ἵνα φανῇ, ὅτι ματαιολογοῦμεν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Μέχρι τοῦ 1885 τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ ἦσαν γραπτὰ, γραπταὶ ἀφηγήσεις τῶν πράξεων καὶ τῶν ἀποφάσεων τῆς Βουλῆς, καὶ τὰ πρακτικὰ ταῦτα συντασσόμενα ἀνεγινώσκοντο ὑπὸ τοῦ Γραμματέως ἀπὸ τῶν χειρογράφων. Ἀλλὰ βεβαίως ἐν τῇ πληθύϊ τῶν ἀναγραφομένων πράξεων, ἀποφάσεων, ψηφίσεων νόμων κλπ. δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ ἀντίληψις τῶν κυρίων Βουλευτῶν νὰ ἦναι ἀκριβὴς ἐν τῇ ἀναγνώσει τῇ γενομένῃ, καὶ ἀπεφασίσθη τότε νὰ τυπῶνται καὶ διανέμωνται τὴν ἑπομένην ἡμέραν πρὸ τῆς συνεδριάσεως τὰ πρακτικά, ἵνα τίθηνται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον παντὸς Βουλευτοῦ, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἐξακριβῶται ἡ ἀλήθεια τῶν ἀναγραφομένων ἐν τοῖς πρακτικοῖς. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου συνέβη τι οὐχὶ ἀσύνηθες. Ἡ Βουλὴ ἐπεράτωσε τὸ ἔργον της κατὰ τὴν 5 ἢ 5½ πρωϊνὴν ὥραν, ἐπειδὴ δὲ μετὰ τὴν σύνταξιν τῶν πρακτικῶν ἀπητήθη πρὸς ἐκτύπωσιν αὐτῶν περισσότερος τοῦ συνήθους χρόνος, ταῦτα διενεμήθησαν καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπρόκειτο ν’ ἀρχίσῃ ἡ συνεδρίασις. Τοῦτο ἀποδεικνύει τὴν σπουδήν, μεθ’ ἧς συνετάχθησαν καὶ ἐξετυπώθησαν τὰ πρακτικά. Ἐντεῦθεν ἀποδεικνύεται, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφιλοχωρήσωσι λάθη, ὡς τὰ προκείμενα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τυρνάβου προέβη εἰς τὸ σχίσιμον — εἶπον τὴν λέξιν πυρὸς — τοῦ σχεδίου τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν, διότι τὸ σχέδιον τοῦτο δὲν ἐκπροσωπεῖ τὴν ἀκρίβειαν τῶν κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν λεχθέντων. Διατὶ δὲ τοῦτο; Ἐκτὸς τῶν λόγων, οὓς ἀνέφερα, πρέπει νὰ γνωρίζητε, Κύριοι, ὅτι ἐν τῷ Ἐθνικῷ Τυπογραφείῳ ὑπάρχουσιν αἱ πλάκες τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἕτοιμοι, καὶ ἑκάστοτε προστίθενται τὰ Ναὶ ἢ Ὄχι τῶν διαφόρων ψηφοφοριῶν. Πολλάκις δὲ συνέβη ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς συνεδριάσεως νὰ τεθῇ ὁλόκληρος πρᾶξις ἀναγνώσεως καταλόγου ἄλλης συνεδριάσεως, καὶ συμβαίνει τότε τὸ λάθος, ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἥτις παραδέχεται ἓν νομοσχέδιον, νὰ διατυπῶται ὅλως ἀντιθέτως. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἐν τῷ ζητήματι τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν δὲν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν, διότι πρέπει βεβαίως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γενομένων παρατηρήσεων νὰ τυπωθῇ τὸ πραγματικὸν πρωτόκολλον καὶ νὰ περιληφθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ τὸ ἀκριβές. Ὁ σεβαστὸς ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς παρετήρησεν, ὅτι πεντάκις ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος, καὶ δὲν εἶδε τυπωμένα τὰ πρωτόκολλα τῶν ἀναγνώσεων τούτων. Ἡ πεῖρα τοῦ σεβαστοῦ κ. Βουλευτοῦ εἶναι γνωστή, ἀλλὰ παρατηρῶ εἰς αὐτὸν, ὅτι οἵαν θέσιν ἔχει ἐν τοῖς πρακτικοῖς ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος, ὁ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συνεδριάσεως ἀναγινωσκόμενος, τὴν αὐτὴν θέσιν ἔχει καὶ μεθ’ ἑκάστην ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, καὶ διὰ τοῦτο δὲν βλέπετε αὐτὸν ἐν τοῖς πρακτικοῖς.

§81Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπιτρέπετε; Δὲν ἠξίωσα νὰ ἐκτυπώνωνται ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς οἱ κατάλογοι, οἱ συντασσόμενοι καὶ βεβαιοῦντες τὴν παρουσίαν τῶν Βουλευτῶν ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως, ἢ οἱ βεβαιοῦντες τὴν παρουσίαν τῶν Βουλευτῶν, ὁσάκις ὑποβάλληται ἐνστάσεις ἀπαρτίας, ἀλλὰ παρετήρησα πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅτι, ἐπειδὴ ἔχει ἐν τῷ γραφείῳ του τρεῖς ἢ τέσσαρας καταλόγους, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ τρεῖς εἶναι περὶ βεβαιώσεως τῆς ἀπαρτίας, καὶ εἷς ὁ κατάλογος τῆς ψηφοφορίας, νὰ ποιήσηται χρῆσιν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐχρησιμοποιήθη κατὰ τὴν ψηφοφορίαν τῆς προτάσεως περὶ ἀναβολῆς, καθ’ ἣν ὡς ψηφολέκται παρέστησαν οἱ κ. κ. Ἀλεξάκης καὶ Γεράκης. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐξέλαβεν, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἄλλου καταλόγου, ὁ ὁποῖος ἐβεβαιώθη ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ἄλλων ψηφολεκτῶν, τὸν παρεκάλεσα δὲ νὰ παραβάλῃ τὸν ἐν τοῖς πρακτικοῖς ἀναφερόμενον πρὸς τὸν κατάλογον, ὁ ὁποῖος ἐβεβαίωσε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ ἀναβολῆς.

§82Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν εἶχον ἀμφιβολίαν, ὅτι τὴν διάκρισιν ταύτην ὄχι μόνον γνωρίζει, ἀλλὰ καὶ ἠδύνατο νὰ διδάξῃ ὁ σεβαστὸς ἐκ Γόρτυνος κ. Βουλευτής. Ἀλλὰ προέτεινα τὴν παρατήρησιν, ὅτι κατάλογον ψηφοφορίας ἔχομεν ἕνα, οἱ δὲ ἄλλοι εἶναι πρακτικὰ ἀναγνώσεως, δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κύριος Πρόεδρος ἄλλον κατάλογον, διότι εἰς μὲν τοὺς ἄλλους καταλόγους τίθεται μία παῦλα μετὰ τὸ ὄνομα τῶν παρόντων, μένει δὲ κενὸν μετὰ τὸ ὄνομα, ὅταν ὁ φέρων αὐτὸ Βουλευτὴς ἦναι ἀπὼν, εἰς δὲ τὸ πρωτόκολλον τῆς ψηφοφορίας ἀναγράφεται μετὰ τὸ ὄνομα ἡ ἀπάντησις τοῦ Βουλευτοῦ, Ναὶ ἢ Ὄχι. Ὅτι ἤδη τὰ λάθη ταῦτα συνέβησαν, οὐδεὶς ἀρνεῖται. Δὲν δύναται ὅμως νὰ ὑποληφθῇ, ὅτι δὲν εἶναι λάθη, καὶ πρέπει τοῦτο νὰ λεχθῇ ἐντεῦθεν καὶ ν’ ἀναγνωρισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἵνα μὴ προσθέσωμεν ἕνα ἔτι λόγον ἐπικρίσεως τῆς καταστάσεως τοῦ Κοινοβουλίου ἀπέναντι τῆς κοινῆς ἀντιλήψεως. Διότι, ὅτι εἶναι προφανὲς τὸ λάθος, ἀποδεικνύεται ἐκ τούτου, ὅτι ἐν τῷ σχεδίῳ τῶν πρακτικῶν τὸ ἀποτέλεσμα ἐξαγγέλλεται προτασσόμενον τοῦ πρωτοκόλλου τῆς ψηφοφορίας, ὅπερ ἐπισυνάπτεται ἐν τοῖς πρακτικοῖς αὐτοῖς. Ἔδει ἑπομένως ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαρχόντων κατὰ τὸ πρωτόκολλον παρόντων καὶ ψηφισάντων νὰ ᾖ 120, ὅσους βεβαιοῖ τὸ ἀποτέλεσμα. Ἐν τούτοις τὸ τυπωθὲν πρωτόκολλον τῆς ψηφοφορίας, ἐὰν παρατηρήσητε, θὰ ἴδητε ὅτι ἔχει 123. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τοιουτοτρόπως περατοῦται τὸ ζήτημα τοῦ λάθους τούτου τῶν πρακτικῶν, τῶν ὁποίων τὸ πραγματικὸν σχέδιον δέον νὰ τυπωθῇ ἐκ νέου καὶ διανεμηθῇ. Ἀλλὰ περατουμένου τοῦ ζητήματος τούτου ἔρχεται τὸ δεύτερον ζήτημα, ζήτημα ἀνεξάρτητον τῶν πρακτικῶν, τὸ ὁποῖον δέον νὰ συζητήσωμεν. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς παρετήρησεν, ὅτι καθ’ ὃ διάστημα αὐτὸς ἀπουσίαζε πρὸς ἀναψυχήν...

§83Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὸ τὸ ἐλύσαμεν.

§84Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ καὶ ἄλλοτε συνέβη νὰ κηρυχθῇ περατωμένη ἡ συζήτησις, τὴν δὲ ἑπομένην ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ τὸν ἐμποδίσῃ νὰ λάβῃ τὸν λόγον, καὶ ὡμίλησε καὶ πάλιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δύναται νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις ἡ οἰκονομικὴ, τὸ δὲ σχέδιον τῶν πρακτικῶν ν’ ἀποσταλῇ πρὸς ἀνατύπωσιν καὶ ἀνατυπούμενον νὰ διανεμηθῇ εἰς τοὺς κ. Βουλευτάς.

§85Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις. Ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἶναι ὀρθὴ κατ’ οὐσίαν, ἡμεῖς δὲ δὲν ἀντιλέγομεν πρὸς αὐτήν. Ἐὰν δ’ ἤθελεν ὑπάρχει ἐναντία γνώμη, ἠδύναντο οἱ ἔχοντες διάθεσιν, νὰ προκαλέσωσιν ἐν τῇ Βουλῇ νέαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ἄλλου πρέπει νὰ γένηται διάκρισις. Οἱ ἀντιφρονοῦντες πρὸς τὴν πτέρυγα ἐκείνην (δεικνύει τὴν δεξιὰν), ὑποστηρίζουσι τὴν γνώμην ἡμῶν, ἀντὶ τῶν γνωμῶν, τὰς ὁποίας ὑποστηρίζουσιν οἱ ἐν τῇ πτέρυγι ἐκείνῃ. Ὅταν ὅμως πρόκηται περὶ θέματος, τὸ ὁποῖον ἐφάπτεται τῆς τιμῆς τῆς Βουλῆς, τότε τοῦτο ἐφάπτεται καὶ ἐκείνων καὶ ἡμῶν. Ἔχομεν τὸ αὐτὸ συμφέρον νὰ συντηρήσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ ἐπὶ τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἡ φωνὴ ἡμῶν καὶ ἡ γνώμη ἡμῶν εἶναι γνώμη ἐνδιαφερομένων, δὲν ἦτο δὲ ἀδύνατον νὰ ὑπάρχωσιν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς πολλοί, προβάλλοντες γνώμην ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ἀντιτασσομένην πρὸς τὴν γνώμην ἡμῶν...

§86ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ...

§87Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην τῶν φώτων σας.

§88ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἔλλειψις ἀνατροφῆς! (πρὸς τὸν κ. Καναβαριώτην). Σὺ τοὐλάχιστον ἔπρεπε νὰ ἐντρέπησαι!

§89Ε. ΚΑΝΑΒΑΡΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν διέκοψα.

§90Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. .. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ καταβληθῇ ἰδιαιτέρα προσοχὴ ἐν τοῖς γραφείοις τῆς Βουλῆς, ὅπως ἀποφεύγωνται, ὅσον τὸ δυνατὸν, τὰ τοιαῦτα λάθη. Καὶ εὐτυχῶς προΐσταται τοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς ἄνθρωπος, οὗ τὸ παρελθόν, ὡς Βουλευτοῦ, καὶ ἡ μέχρι τοῦδε πολιτεία, ὡς Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἐμπνέει εἰς ἡμᾶς ἐμπιστοσύνην. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι παρὼν εἰς ὅλα, καὶ νὰ ἐπιτηρῇ τὰ πάντα, καὶ μάλιστα ὅταν ἦναι κεκμηκώς. Ἰδίως παρακαλῶ νὰ καταβληθῇ προσοχή, ὅσον τὸ δυνατόν, διότι οἱ λαμβάνοντες τὸ ἀντίτυπον τοῦτο τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν, ἔχοντες ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸ Προεδρεῖον, δὲν ἀναγινώσκουσιν αὐτό. Ἐγώ, σᾶς βεβαιῶ, σπανίως ἀναγινώσκω πρακτικά. Ἐὰν λοιπὸν συμβῇ νὰ μὴ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά, θέλουσι κυροῦσθαι πρακτικὰ, ἀναγράφοντα ὅτι ἐψήφισαν 120, οἱ δὲ ἀναγινώσκοντες τὰ πρακτικὰ ταῦτα μετὰ πολλὰ ἔτη θέλουσιν ἀριθμεῖ τοὺς ψηφοφορήσαντας καὶ θέλουσιν εὑρίσκει τούτους 123, ἐνῷ αὐτὰ ταῦτα τὰ πρακτικὰ ἀναφέρουσιν ὅτι 120 ἐψηφοφόρησαν. Διὰ τοῦτο συνιστῶ ὅλην τὴν προσοχὴν τῶν ἁρμοδίων.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαβεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι εἰς τὸ μέλλον θὰ καταβληθῇ πᾶσα προσπάθεια, ὅπως τὰ πρακτικὰ ἐκτυπῶνται μετὰ προσοχῆς καὶ ἄνευ τυπογραφικῶν σφαλμάτων.

§92Ε. ΚΑΝΑΒΑΡΙΩΤΗΣ. Ὅτε πρὸ ὀλίγου, κύριε Πρόεδρε, ὡμίλει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής, καί τις τῶν κυρίων συναδέλφων τὸν διέκοψεν, ἀπετάθη πρὸς ἐμὲ, καὶ εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην τῶν φώτων μου. Αὐτὸ εἶναι γνωστόν. Ἀλλ’ ἐγὼ οὐδένα οὐδέποτε διέκοψα, πολὺ δ’ ὀλιγώτερον τὸν ἀξιότιμον καὶ σεβαστὸν ἐκ Γόρτυνος συνάδελφον. Ἀλλ’ ἕτερος τῶν κ. συναδέλφων, ἀποτεινόμενος πρὸς ἐμέ, προσέθηκεν, ὅτι στεροῦμαι ἀνατροφῆς καὶ πρέπει νὰ ἐντρέπωμαι. Ὑποθέτω ὅτι οὐδεὶς εὑρίσκεται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὁ στερούμενος ἀνατροφῆς καὶ ὀφείλων νὰ ἐντρέπηται. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ ἐνταῦθα τοιοῦτός τις, διαβεβαιῶ, ὅτι αὐτὸς δὲν εἶμαι ἐγώ.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἤκουσα τοιοῦτόν τι. Ἐὰν τὸ ἤκουον, ἤθελον ἀνακαλέσει εἰς τὴν τάξιν τὸν Βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος ἐξεστόμισε τοιαύτην φράσιν.

§94ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ, κύριε Πρόεδρε.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Ρεκατσίνας, δημοτικὸς σύμβουλος τοῦ δήμου Λευκαδίων, δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν Βουλὴν παραπονεῖται, ὅτι ἠμποδίσθη νὰ ἐξασκῇ τὰ καθήκοντα τοῦ δημοτικοῦ συμβούλου, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι τυγχάνει δικαστικὸς κλητὴρ, ἐνῷ οὐδεμία διάταξις νόμου κηρύσσει ἀσυμβίβαστον τὴν ἐκπλήρωσιν ἀμφοτέρων τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων. Αἱ δημοδιδασκάλισσαι Τρικάλων διὰ τηλεγραφικῆς ἀναφορᾶς των παρακαλοῦσιν, ὅπως ἡ αὔξησις τῶν ἐτῶν τῆς συντάξεως τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων μὴ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τοῦ κλάδου τῶν δημοδιδασκαλισσῶν. Τὴν ἀναφορὰν ταύτην συνιστᾷ καὶ τὸ Προεδρεῖον. Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Πειραιῶς δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν Βουλὴν παρακαλεῖ νὰ μὴ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τῆς ἀξίας τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς κατὰ 10 λεπτά. Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Ἀθηνῶν δι’ ὑπομνήματός του πρὸς τὴν Βουλὴν διαμαρτύρεται κατὰ τῆς αὐξήσεως τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς, καὶ παρακαλεῖ νὰ μὴ ἐπιψηφισθῇ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον.

§96ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῇ τὸ ὑπόμνημα.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 91). Ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ζυγομαλᾶς.

§98Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Οἱ ἀξιότιμοι ἔμποροι Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς διὰ τῶν προέδρων τῶν Συλλόγων αὐτῶν, ἀντιπροσωπευόντων καὶ ὅλους τοὺς ἐμπορικοὺς Συλλόγους τῆς Ἑλλάδος, ἀπηύθυναν πρὸς τὴν Βουλὴν τὸ πρὸ μικροῦ ἀνακοινωθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου ὑπόμνημα, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐκτίθενται πάντες οἱ λόγοι οἱ σοβαροί, ὧν ἕνεκα δὲν εἶναι συμφέρον νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν διὰ τῆς ὑπερτιμήσεως κατὰ 15% τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἐπειδὴ καὶ αὐτὸ περιλαμβάνεται εἰς τὴν γενικὴν οἰκονομικὴν συζήτησιν, ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω, ὅταν θὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς συζητήσεως ταύτης. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θεωρῶ καθῆκον ἀπὸ τοῦδε νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, εἶναι, ὅτι ἀξιότιμοι ἔμποροι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων προσώπων τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, προσελθόντες ἐν τῷ οἴκῳ μου, μὲ παρεκάλεσαν νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ ἀναφορὰ αὕτη εἶναι τὸ πρῶτον νόμιμον μέσον, εἰς ὃ προβαίνουσιν, ὅπως παρακωλύσωσι τὴν ἐπιψήφισιν νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον θεωροῦσι καταστρεπτικὸν τοῦ εἰσαγωγικοῦ ἐμπορίου τῆς Ἑλλάδος. Ἐὰν ὅμως ἡ σύστασις αὐτῶν αὕτη δὲν γένηται δεκτή, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμείνῃ, μὲ παρεκάλεσαν νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν, ὅτι θὰ προβῶσιν εἰς ἕτερα σοβαρώτερα νόμιμα μέτρα.

§99ΣΤΑΜ. Δ. ΒΑΦΕΙΑΔΑΚΗΣ. Κατόπιν τῆς τηλεγραφικῆς ἀναφορᾶς τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Σύρου ἀλλεπάλληλοι ἔρχονται αἱ ἐπιστολαὶ τῶν ἐμπόρων Σύρου, παροτρυνόντων ἡμᾶς, τοὺς Βουλευτὰς Σύρου, νὰ ὑψώσωμεν φωνὴν ἐναντίον τῶν ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς φορολογικῶν μέτρων; διότι ταῦτα θὰ ἐπιφέρωσι ζημίας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπιδράσωσιν ὄχι μόνον εἰς τὰ οἰκονομικὰ τῆς Σύρου, ἥτις ἀποζῇ, οὕτως εἰπεῖν, ἀπὸ τοῦ ἐμπορίου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ ἐμπορίου ὅλης ἐν γένει τῆς Ἑλλάδος, διότι εἶναι πανθομολογούμενον, ὅτι τὸ ἐμπόριον πιέζεται σήμερον ὑπὸ ἐπαχθῶν καὶ δυσβαστάκτων φόρων· ὡς ἐκ τούτου ἡ νέα φορολογία θὰ ἦναι ἐντελῶς καταστρεπτική. Διὰ τοῦτο συνιστῶ θερμῶς εἴς τε τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ λάβωσι σπουδαίως ὑπ’ ὄψιν τὴν διαμαρτυρίαν ταύτην τῆς ἐμπορευομένης τάξεως.

§100Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Οἰτύλου κ. Κ. Α. Κουμουνδοῦρος κατέθηκε τὴν ἑξῆς αἴτησιν: «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, ἐμφαίνοντα τοὺς κληρωτοὺς τῶν τριῶν τελευταίων ἀπογραφῶν· αʹ) τοὺς ἀπαλλαγέντας, κατὰ κατηγορίαν, βʹ) τοὺς καταταχθέντας ἐπὶ διετίαν, γʹ) τοὺς ἀπαλλαγέντας καὶ καταταχθέντας ὡς μὴ καταβαλόντας τὸ ἀντισήκωμα, δʹ) τοὺς διαθεσίμους τοὺς καταταχθέντας ὡς μὴ καταβαλόντας τὸ ἀντισήκωμα, καὶ εʹ) τοὺς βοηθητικοὺς τοὺς καταταχθέντας ὡς μὴ καταβαλόντας τὸ ἀντισήκωμα.» Ὁ βουλευτὴς Ἄργους κ. Γ. Καρπετόπουλος παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀναφορὰς τοῦ ἀντισυνταγματάρχου κυρίου Καρπούνη, προέδρου τῆς ἐν Οὑγγαρίᾳ ἐπιτροπῆς πρὸς ἀγορὰν ἵππων, αἵτινες προεκάλεσαν τὰς ὑπ’ ἀριθ. 83,888 καὶ 4,332 τηλεγραφικὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργείου, διότι αἱ ἀναφοραὶ αὗται δὲν συμπεριελήφθησαν εἰς τὰ προσκομισθέντα ἔγγραφα.» Ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Ἀλέξ. Γ. Σκουζὲς ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς αἴτησιν: «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν: αʹ) Πόσα τὰ διαθέσιμα εἰς πίστωσιν τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς ἐξ εἰσπράξεων ὑπὲρ τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας. βʹ) Πόσα ἐδαπανήθησαν κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν πρῶτον δι’ ἐπαρχιακὰς καὶ δεύτερον διὰ δημοτικὰς ὁδοὺς τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς, καὶ δὴ ὀνομαστὶ δι’ ἑκάστην ὁδὸν, εἰ δυνατὸν, διά τε τὴν κατασκευὴν καὶ τὴν συντήρησιν αὐτῆς.» Ὁ κύριος Ἀγγελόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§102Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πολῖται ἐκ Πόρου παραπονοῦνται, ὅτι ὁ ἐκεῖ ἀστυνόμος, βλέπων, φαίνεται, ὅτι πνέει ἐν Ἑλλάδι κατὰ τὴν ὥραν ταύτην ἰσχυρὸς ἄνεμος φορολογικὸς, ἐπιβάλλει καὶ αὐτὸς ἰδίαν φορολογίαν εἰς τὰ σφαζόμενα ζῷα, διατάσσων ὅπως ἕκαστος κρεοπώλης διὰ πᾶν σφαζόμενον ζῷον πληρώνῃ δύο δραχμὰς εἰς τὸν ἀστυνομικὸν ἰατρόν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐξετάσῃ, καὶ ἂν ἀληθεύῃ τοῦτο, νὰ διατάξῃ τὴν ἄρσιν τοῦ ἀδίκου καὶ παρανόμου τούτου μέτρου. Ἀρκετοὶ εἶναι οἱ φόροι, τοὺς ὁποίους ψηφίζομεν ἡμεῖς ἐν τῇ Βουλῇ· δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιτρέψωμεν καὶ εἰς τοὺς ἀστυνόμους νὰ ἐπιβάλλωσι καὶ αὐτοὶ ἄλλους φόρους τῆς ἰδίας αὐτῶν ἐμπνεύσεως.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μελισσηνός.

§104Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Κατ’ αὐτὰς μέγας γίνεται λόγος καὶ ἄρθρα ὁλόκληρα γράφονται εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἀφορῶντα ἐπεισόδιον λαβὸν χώραν μεταξὺ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης κυρίου Λεβίδου καὶ τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ἀστυνομίας κ. Βούλτσου. Ἐπειδὴ φρονῶ, ὅτι εἶναι ἄτοπον νὰ διασύρηται ἀνεξετάστως τὸ ὄνομα ἐντίμου ἀξιωματικοῦ τῆς περιωπῆς τοῦ κ. Βούλτσου καὶ νὰ κατηγορῆται, ὡς ἔν τισιν ἐφημερίσι γράφεται, ὡς ὀλιγωρήσας εἰς τὰ ἔργα τῆς ὑπηρεσίας του, ἄνθρωπος, ὡς εἶπον, τῆς περιωπῆς τοῦ κ. Βούλτσου, ὁ ὁποῖος μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας τὰ ἀνατεθειμένα εἰς αὐτὸν καθήκοντα ἐκτελεῖ, διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, τί συμβαίνει ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει.

§105Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἔχω τίποτε νὰ εἴπω.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Φαρμακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§107Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς Βουλευτὴς πρό τινων ἡμερῶν, ἐπερωτήσας τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν περὶ τῆς καταθέσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἐζήτησε καὶ πληροφορίας περὶ τῶν οἰκοδομουμένων διδακτηρίων, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς ὑπεσχέθη ὅτι θὰ προσκομίσῃ ταύτας μετὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας. Χθὲς τὴν νύκτα ἤκουσα τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅστις, ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀγορεύοντα ἔντιμον ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴν, ἀνέφερεν ἀριθμούς τινας, σχετικοὺς πρὸς τὸ κεφάλαιον τὸ κατατεθειμένον διὰ τὴν οἰκοδομὴν τῶν διδακτηρίων καὶ πρὸς τὰ δαπανηθέντα δι’ αὐτὰ ποσά. Τοὺς ἀριθμοὺς τούτους ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἀνέφερε μετά τινος εὐχαριστήσεως, ὡς μοὶ ἐφάνη, καὶ ἐζήτει ἴσως νὰ ἴδῃ ποίαν ἐντύπωσιν ἤθελον προξενήσει. Διὰ τοῦτο μετ’ ἀπορίας παρατηρῶ, ὅτι, μολονότι παρῆλθον αἱ δύο καὶ τρεῖς ἡμέραι, οὐδὲ σήμερον κατετέθησαν αἱ ζητηθεῖσαι πληροφορίαι· λέγω δὲ μετ’ ἀπορίας, διότι πρὸ τριῶν μηνῶν ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας ἀνακοίνωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, παριστῶντος, ὅτι ἀνεῦρεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ σκανδαλώδη, τερατώδη, ἀπίστευτον πρᾶξιν τοῦ προκατόχου του, σχετικῶς πρὸς τὴν οἰκοδομὴν τῶν διδακτηρίων. Ἐγράφετο μάλιστα τότε εἰς τὰς ἀνακοινώσεις ταύτας, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔμελλε νὰ κάμῃ λόγον καὶ ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τῆς πράξεως ταύτης. Νομίζω, ὅτι τρεῖς μῆνες ἦσαν ἀρκετοὶ διὰ νὰ συλλεχθῶσιν αἱ πληροφορίαι αὗται καὶ νὰ ἦναι ἕτοιμοι, ὥστε μόλις ἐζητήθησαν παρά τινος τῶν κυρίων Βουλευτῶν νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν. Ἦσαν δὲ ἐπαρκέστατοι οἱ τρεῖς μῆνες, διότι κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τῆς ὑπουργίας μου καὶ ἐγὼ, ζητήσας παρὰ τῆς ὑπηρεσίας, ἔλαβον περὶ ὅλων αὐτῶν ἐπισήμους πληροφορίας, τὰς ὁποίας καὶ ἔχω, ἀνέβαλλον δὲ τὴν ἀνακοίνωσιν τούτων, ἐπιθυμῶν νὰ ἀκούσω πρῶτον καὶ ἐκ στόματος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἂν πράγματι εὗρέ τι τὸ τερατῶδες, τὸ ἀπελπιστικὸν εἰς τὴν ἐνέργειάν μου, ὡς ἐγράφη τότε εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἐπερίμενον, λέγω, νὰ ἀκούσω τοῦτο καὶ ἐκ τοῦ στόματος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διὰ νὰ ἴδω, μήπως ἔχω ἀπατηθῆ· διότι ἐκ τῶν ἐπισήμων ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους μοὶ ἔδωκεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, πᾶν ἄλλο εὑρίσκω ἢ τὸ τερατῶδες καὶ τὸ παράδοξον. Διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ σήμερον ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν, παρακαλῶν νὰ καταθέσῃ ὡς τάχιστα τὰς ζητηθείσας πληροφορίας.

§108Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔχει πληροφορίαν τινὰ νὰ δώσῃ ὁ κ. Ὑπουργός; Ἄλλως θὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ τινα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§109ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Καταθέτω πίνακα, ἐμφαίνοντα: αʹ) τὰ διδακτήρια, ὧν ἡ οἰκοδόμησις ἐνεκρίθη κατὰ τὸ 1903 ὑπὸ τῶν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο κυρίων Ὑπουργῶν...

§110Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε καὶ τὰς χρονολογίας;

§111ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Καὶ ἡ χρονολογία καὶ ἡ ἡμέρα τῆς ἐγκρίσεως ἐμφαίνεται ἐν τῷ πίνακι, καὶ τὸ ὄνομα ἑκάστου χωρίου, εἰς ὃ κατεσκευάσθη τὸ σχολεῖον... βʹ) τὸ προϋπολογισθὲν ποσὸν τῆς δαπάνης πρὸς κατασκευὴν ἑκάστου σχολείου· γʹ) τὸ ἐγκριθὲν ποσὸν, καὶ δʹ) τὴν ἡμερομηνίαν, καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ ἔναρξις τῆς οἰκοδομῆς ἑκάστου διδακτηρίου. Τὸ σύνολον τῆς δαπάνης ἀνέρχεται εἰς 2,130,959 δραχμάς.

§112Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διὰ τὸ 1903 μόνον;

§113ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα. Καταθέτω προσέτι σημείωμα ἐπίσημον, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐμφαίνεται ὁ λογαριασμὸς τῆς καταθέσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν παρὰ τῇ Τραπέζῃ τῇ τέως Ἠπειροθεσσαλίας καὶ τῇ Ἐθνικῇ κατὰ τὸν νόμον ͵ΒΤΕʹ τῆς 12 Ἰουλίου 1895. Ἐπίσης σημείωμα, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐμφαίνονται τὰ ἐνταλθέντα ἔξοδα πρὸς πληρωμὴν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν τοιούτων κτιρίων μέχρι τῆς 5 Δεκεμβρίου 1903...

§114Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀπὸ τῆς ἀρχῆς;

§115ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἀπὸ τῆς ἀρχῆς. Ἐκ τῶν δύο τελευταίων τούτων πινάκων ἐξάγεται, ὅτι διαθέσιμον ποσὸν ὑπάρχει μόνον 930 δραχμῶν. Καταθέτω γνωμοδότησιν τῆς ὁλομελείας τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, καθὼς καὶ τὸ ἐρώτημα τοῦ Ὑπουργοῦ πρὸς αὐτὸ, ἐὰν, μὴ ὑπάρχοντος ποσοῦ, ὡς ὁ νόμος κελεύει, κατατεθειμένου, ἠδύνατο ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐκθέσῃ εἰς δημοπρασίαν τὴν κατασκευὴν σχολείων, καὶ ἂν αἱ ἐγκρίσεις εἶναι νόμιμοι ἢ μή.

§116ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶναι ὁμόφωνος ἡ γνώμη αὕτη τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου ἢ κατὰ πλειονοψηφίαν;

§117ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δύο εἶναι τὰ ζητήματα. Εἰς τὸ ἓν ἐξ αὐτῶν εἶναι ὁμόφωνος ἡ γνώμη, εἰς τὸ ἕτερον εἶναι κατὰ πλειονοψηφίαν.

§118Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πῶς ἀποφαίνεται, παρακαλῶ, τὸ Νομικὸν Συμβούλιον;

§119ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ μὴ ἀναφέρω πῶς ἀποφαίνεται, διότι θὰ γείνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου...

§120Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἂς γείνῃ.

§121ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. .. εἶναι δὲ καλὸν νὰ λάβωσι πρῶτον γνῶσιν πάντων τῶν ἐγγράφων οἱ κύριοι Βουλευταὶ, καὶ ἐν γνώσει νὰ γείνῃ συζήτησις, διότι μονομερῶς μόνον ἐπὶ ἑνὸς θέματος νὰ προκαλέσω συζήτησιν δὲν εἶναι ὀρθόν.

§122Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τίνος ἀνάγκης ἐζητήθη ἡ γνώμη τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου;

§123ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Εἶναι ἁπλούστατον. Διότι ἐγένετο ὑπέρβασις τοῦ ποσοῦ τοῦ κατατεθειμένου.

§124Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὑμεῖς τίνα γνώμην ἔχετε ἐπ’ αὐτοῦ;

§125ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ποίαν γνώμην ἔχω, θὰ τὴν ἀκούσητε, ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις. Σήμερον καταθέτω τὰ αἰτηθέντα ἔγγραφα. Ἐπίσης καταθέτω ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, διὰ τοῦ ὁποίου γνωρίζεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο, ὅτι κατετέθησαν 620,000 δραχμαὶ ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ὑπουργείου τούτου.

§126Θ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τίνα ἡμερομηνίαν φέρει τὸ ἔγγραφον αὐτό;

§127ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. 17 Φεβρουαρίου 1904. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ διατάξητε τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς, τὰ ἔγγραφα ταῦτα νὰ μὴ παραδοθῶσιν εἰς κανένα, διότι εἶναι τὰ πρωτότυπα· ἐὰν δὲ θέλωσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ νὰ λάβωσιν ἀντίγραφον αὐτῶν, ἢ νὰ μελετήσωσιν αὐτά, τοῦτο νὰ γείνῃ ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου.

§128Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ τυπωθῶσιν αὐτὰ, κύριε Πρόεδρε, καὶ νὰ διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς.

§129ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ τυπωθῇ ὁ πρῶτος πίναξ, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐμφαίνεται, εἰς ποῖον μέρος κατασκευάζονται τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος διδακτήρια, ποῖον τὸ ποσὸν, ποία ἡ ἔγκρισις, ποία ἡ χρονολογία. Εἶναι δυνατὸν νὰ τυπωθῶσι καὶ οἱ ἕτεροι πίνακες, ἐκ τῶν ὁποίων ἐμφαίνεται τὸ σύνολον τῶν κατατεθειμένων χρημάτων καὶ τὸ σύνολον τῶν γενομένων δαπανῶν. Ἀλλὰ τὰ ἔγγραφα τὰ ἀνταλλαγέντα μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας καὶ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι πολλὰ, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ τυπωθῶσιν, ὅπως δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τυπωθῶσι, καὶ τὰ ἔγγραφα τὰ ἀνταλλαγέντα μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας.

§130Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ πίνακες.

§131Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ γείνῃ εὐρεῖα συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, πρέπει νὰ κατατεθῶσι καὶ ὅλαι αἱ προγενέστεραι ἐγκρίσεις, αἱ γενόμεναι ὑπὸ τῶν προγενεστέρων Ὑπουργῶν...

§132ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ. Καταθέτω καὶ τὸ σημείωμα, τὸ ὁποῖον ζητεῖτε.

§133Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀπ’ ἀρχῆς τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου;

§134ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἀπ’ ἀρχῆς τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου μέχρι τῆς 5 Δεκεμβρίου 1903.

§135ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Νὰ τυπωθῇ καὶ αὐτό.

§136ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ, ὡς Ὑπουργὸς, ἔχω ἄλλοτε κατ’ ἐπανάληψιν καταθέσει τοιοῦτον σημείωμα μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Νὰ τυπωθῇ, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι εὐχερές. Εἶναι δυνατὸν ἕκαστος τῶν κυρίων Βουλευτῶν νὰ λάβῃ γνῶσιν τούτου καὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ κατ’ οἶκον.

§137Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρόκειται ὅμως περὶ δαπάνης.

§138ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ τυπωθῇ, ἂς τυπωθῇ.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ κατατεθέντες πίνακες θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 92–94).

§140Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπειδὴ χθὲς ὁμιλῶν ἐστήριξα ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, τὰ ὁποῖα ὡρίσθησαν πρὸς κατασκευὴν δημοτικῶν σχολείων, πρότασιν οἰκονομίας ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, δυναμένης νὰ ἀνέλθῃ μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 600,000 δραχμῶν, διεκόπην δὲ ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἰπόντος, ὅτι ἡ ὑπέρβασις, ἥτις μέχρι τοῦδε ἔχει γείνῃ ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου, ὑπερβαίνει τὰ δύο ἑκατομμύρια δραχμῶν, καὶ δὲν ὑπολείπονται ἐξ αὐτοῦ ἢ μόνον 930 δραχμαί, σπεύδω νὰ λάβω καὶ πάλιν τὸν λόγον πρὶν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν ἐγγράφων τούτων, ὅπως, ἀνεξαρτήτως πάσης γνώμης τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ὑποστηρίξω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τοιαύτη ὑπέρβασις νὰ ἦναι νόμιμος, οὐδὲ δύναται δι’ οἱουδήποτε ἐπιχειρήματος νὰ δικαιολογηθῇ, διότι ὁ νόμος, ὁρίσας ὅτι ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν ἀφαιρεῖται ἕν ποσὸν 200,000 δραχμῶν ὡρισμένως ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου διὰ τὴν βοήθειαν, ἣν παρέχει εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, καὶ τὰ ἔξοδα τῶν Σχολῶν, ἅπαν δὲ τὸ ἄλλο ποσὸν κατατίθεται εἴς τινα Τράπεζαν ὡς κεφάλαιον, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀρχικῶς μὲν ὥρισεν, ὅτι θὰ παρέχηται συνδρομὴ πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς ἀνωτάτης, μέσης καὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, προσωρινῶς δὲ, μέχρις οὗ νόμος κανονίσῃ τὰ τῆς συνδρομῆς αὐτῆς, θὰ διατίθηται πρὸς κατασκευὴν δημοτικῶν σχολείων, σαφῶς λίαν ἐκανόνισε τὰ τῆς διαθέσεως αὐτῶν. Ὅταν λοιπὸν ῥητῶς ὁ νόμος λέγῃ, ὅτι ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου ἐκδίδονται τὰ ἐντάλματα, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκδώσῃ οἱοσδήποτε Ὑπουργὸς ἐντάλματα πέραν τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ; Διότι ἐνέκρινε τὴν οἰκοδομὴν διαφόρων σχολείων πρέπει νὰ θεωρῶνται τὰ ποσὰ ὑποχρεωτικὰ, ἐνῷ χρήματα ἐκ τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ δὲν ὑπάρχουν; Βεβαίως ὄχι, διότι εἶναι ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως, ὅτι ἡ ἐξουσία τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας περιορίζεται εἰς τὸ ἐγκρίνειν μέχρι τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται κατατεθειμένον καὶ διαθέσιμον παρὰ τῇ Τραπέζῃ· διότι, ἂν ἠθέλομεν δεχθῆ, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα καὶ πέραν τοῦ κεφαλαίου τούτου, τοῦ κατατεθειμένου καὶ ὑπάρχοντος διαθεσίμου παρὰ τῇ Τραπέζῃ, νὰ ἐκδίδωσιν ἐγκρίσεις, ἑπομένως νὰ ὑποχρεώνωσι τὰς μελλούσας εἰσπράξεις, ἤθελεν ἀφαιρεθῆ ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν τοῦ νομοθετικοῦ σώματος τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ κανονίζῃ, ὀψέποτε ἤθελεν ἐγκρίνει, τὰ τῆς διαθέσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν πρὸς τοὺς ἄλλους σκοποὺς, παρὰ τὸν τῆς κατασκευῆς διδακτηρίων, τοὺς ὁποίους ὁ νόμος ὡς ἀποκλειστικὸν σκοπὸν τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ ὥρισε. Διότι ῥητῶς ὁ νόμος λέγει, ὅτι τὸ κεφάλαιον αὐτὸ θὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν τριῶν κλάδων τῆς ἐκπαιδεύσεως, προσωρινῶς δὲ, μέχρις οὗ εἰδικοὶ νόμοι κανονίσουν τὰ τῆς ἐκτελέσεως, παραγγέλλει, ὅπως τὸ κεφάλαιον τοῦτο χρησιμοποιῆται βαθμηδὸν πρὸς οἰκοδόμησιν δημοτικῶν σχολείων. Ἂν ἔλθῃ ἑπομένως Ὑπουργός τις καὶ ἐγκρίνῃ ποσὸν πέραν τοῦ διαθεσίμου ἑνὸς ἑκατομμυρίου, καὶ ἄλλος αὔριον ἑτέρου ἑκατομμυρίου καὶ οὕτω καθεξῆς, τί θὰ γείνῃ; Προδήλως θὰ περιορισθῇ τὸ δικαίωμα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας τοῦ διαθέτειν τοὺς πόρους αὐτούς. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν χρήματα κατατεθειμένα καὶ διαθέσιμα ἐκ τελῶν ἐκπαιδευτικῶν, ἰσχύουν αἱ ἐγκρίσεις διὰ τὸ 1904· θὰ δαπανηθῇ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον κατετέθη κατὰ Ἰανουάριον καὶ Φεβρουάριον τοῦ 1904 ὡς προϊὸν τῶν εἰσπράξεων τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν τοῦ 1903, καὶ ἐπ’ αὐτῶν μόνον ἔχει ὁ Ὑπουργὸς τὸ δικαίωμα νὰ δώσῃ ἐντολάς· ὅλον δὲ τὸ ἄλλο ποσὸν, τὸ ἀναγόμενον εἰς εἰσπράξεις μεταγενεστέρας, ἂν προτείνῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ ἐγκρίνῃ ἡ Βουλή, δύναται νὰ διατεθῇ ὑπὲρ τῶν ἄλλων σκοπῶν. Ἡ χρησιμοποίησις ὑπὲρ ἀνεγέρσεως δημοτικῶν σχολείων δὲν ἰσχύει, εἰμὴ μέχρις οὗ ψηφισθῶσιν οἱ εἰδικοὶ νόμοι, οἱ κανονίσοντες τὰς λεπτομερείας τῆς ἐκτελέσεως τοῦ κυρίου σκοποῦ τοῦ νόμου, τὸν χρόνον δ’ αὐτὸν ἡ Διοίκησις δὲν δύναται νὰ ματαιώσῃ, προκηρύττουσα δημοπρασίας ἐπὶ τῶν μελλουσῶν εἰσπράξεων.

§141Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ συζήτησις, ὡς ἀπεφασίσθη, δὲν πρέπει νὰ γείνῃ σήμερον· ἐν τούτοις πρὸς τοῖς ἐγγράφοις, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα πρὸ ὀλίγου, παρακαλῶ νὰ κατατεθῇ καὶ σημείωμα, ἐν τῷ ὁποίῳ νὰ ἀναφέρωνται οἱ ὅροι τῶν συμβολαίων, εἰδικῶς δὲ ἡ χρονολογία, καθ’ ἣν εἶναι ὑποχρεωμένος ἕκαστος ἐργολάβος νὰ παραδώσῃ τὸ οἰκοδόμημα εἰς τὸ Δημόσιον, διότι ταῦτα ἔχουσι πολλὴν σημασίαν ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως. Δὲν θέλω νὰ ἀναπτύξω σήμερον τὸ ζήτημα, διότι ἐπιφυλάσσομαι κατὰ τὴν συζήτησιν νὰ πράξω τοῦτο.

§142ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ ἐγγράφως νὰ κατατεθῇ ἡ σημείωσίς σας. Παρακαλῶ δὲ νὰ ἀναμείνητε μέχρι τῆς ἐκτυπώσεως τῶν κατατεθέντων πινάκων, καὶ τότε νὰ γείνῃ συζήτησις.

§143Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως.

§144Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§145Δ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§146Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐξ ὅσων εἶπεν ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, καὶ ἀντεῖπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἐγεννήθη τὸ ἑξῆς ζήτημα, ἂν ὁ Ὑπουργὸς ἔχει δικαίωμα ἐγκρίσεως δημοπρασιῶν, καὶ ὅταν τὸ ποσὸν, δι’ ὃ ἐγένετο ἡ ἔγκρισις, ὑπερβάλλῃ τὸ ποσὸν τὸ ὑπάρχον. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν ταύτην τὴν στιγμὴν νὰ βεβαιώσω, ὅτι δύναται ἀναμφισβητήτως ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ κυρώσῃ τοιαύτας ἐγκρίσεις, διότι δὲν ἔχω τὸν νόμον πρόχειρον. Γνωρίζω ὅμως, ὅτι ἐπὶ δημοσίων ἔργων τὸ περὶ αὐτῶν Β. Διάταγμα ἐπιτρέπει, ὅπως καὶ μετὰ τὴν ἔγκρισιν ὁ Ὑπουργὸς ἀναστέλλῃ ἄνευ ἀποζημιώσεως τὴν πρόοδον τοῦ ἔργου καὶ κηρύττῃ ἔκπτωτον τὸν ἐργολάβον, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ἂν αὐτὸ δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἐπὶ τῆς κατασκευῆς δημοτικῶν σχολείων.

§147Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Πρὶν γείνῃ συμβόλαιον;

§148Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ ἀφοῦ γείνῃ συμβόλαιον. Τοὐλάχιστον εἰς τὰ δημόσια ἔργα τοῦτο ἐφαρμόζεται. Ἀλλὰ τοῦτο λέγω, διὰ νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Δὲν δύναμαι ὅμως καὶ νὰ τὸ βεβαιώσω. Ἑπομένως, ἐὰν ᾖναι δυνατὴ τοιαύτη διέξοδος, ὅπως καὶ τὰ καθ’ ὑπέρβασιν ἐγκριθέντα καὶ μετὰ δημοπρασίαν ἀνακληθῶσιν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ διάθεσιν νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ ἐξ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν ποσὸν διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, δύναται νὰ τὸ πράξῃ. Θ’ ἀνακουφίσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἐκ δαπάνης ἄλλης. Νομίζω, ὅτι ἦτο ἐντὸς τῆς διανοίας τοῦ νομοθέτου πᾶσα ὑπὲρ αὐτῆς βοήθεια. Ἂν, ἀντὶ νὰ οἰκοδομῇ προσωρινῶς δημοτικὰ σχολεῖα, χρησιμοποιήσῃ αὐτὸ τὸ ποσὸν σήμερον, ὅτε μᾶς στενοχωροῦν ἄλλαι ἐθνικαὶ ἀνάγκαι, εἰς ἄλλην ἐκπαιδευτικὴν ἀνάγκην τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ἐνοικίων, καὶ ὄχι μόνον τῶν ἐνοικίων τῶν δήμων τῶν ἀπόρων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐνοικίων τῶν Γυμνασίων καὶ τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων, ἅτινα βαρύνουν τὸ Δημόσιον, θὰ εἴχομεν ἀνακούφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κατὰ πολλὰς ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γουναράκης ἔχει τὸν λόγον.

§150Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ὁ κύριος Γουναράκης;

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§152Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὸ τούτου ἔχω νὰ ἀπευθύνω παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Δὲν ἀνέγνων τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας κατέθηκεν ἐπὶ τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων ἐπερωτήσεων, ἀλλ’ ἐὰν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας κατέθηκε, δὲν περιλαμβάνωσι καὶ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας θέλω ζητήσει καὶ ἔχω διατυπώσει γραπτὰς, παρακαλῶ νὰ συμπληρώσῃ αὐτάς. (Ἀναγινώσκει): «αʹ) Ποίων διδακτηρίων δημοτικῶν ἡ οἰκοδομὴ ἐνεκρίθη διὰ τῆς ἐπικυρώσεως τῶν πρακτικῶν τῶν δημοπρασιῶν καθ’ ἕκαστον τῶν ἐτῶν 1898, 1899, 1900, 1901 καὶ 1902». —διότι ἐὰν διετάξατε δημοπρασίαν δὲν πρέπει νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἕνεκα τούτου πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἡ ἀπαιτουμένη πίστωσις· ἀπαιτεῖται καὶ νὰ ἐγκριθῇ ἡ δημοπρασία καὶ νὰ γένηται ἔναρξις τοῦ ἔργου.—βʹ) Τίνων διδακτηρίων, δηλαδὴ μονοταξίων, διταξίων, τριταξίων ἢ πλήρων. γʹ) Οἱ δῆμοι τίνος τάξεως εἶναι· πρώτης ἢ δευτέρας ἢ τρίτης. δʹ) Ἀντὶ τίνος ποσοῦ.» Ἐνδέχεται αἱ πληροφορίαι αὗται νὰ περιλαμβάνωνται ἐν ἐκείναις, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐνδέχεται καὶ νὰ μὴ περιλαμβάνωνται, διὰ τοῦτο σᾶς δίδω αὐτὸ τὸ σημείωμα.

§153ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Νομίζω ὅτι ὑπάρχουσι.

§154Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ δύο λέξεις, παρακαλῶ. Παραπονοῦνται πολλοὶ συμπολῖταί μου, ὅτι οἱ διοικηταὶ τῶν ἐφίππων σωμάτων τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν παραλαμβάνουσιν ἀπό τινων ἡμερῶν σανὸν οὐχὶ ἐκ κριθῆς, ὅπως ὑπαγορεύει τὸ συμβόλαιον, ἀλλ’ ἐκ βρώμης. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν νομίζῃ ἀναγκαῖον, νὰ ἐξετάσῃ τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, διότι προφανῶς ὁ σανὸς ἐκ βρώμης εἶναι ὑποδεεστέρας ἀξίας, ἧττον θρεπτικός, καὶ ἑπομένως συμβαίνει κἄποια ζημία.

§155Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγγράφως, παρακαλῶ.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἕκτον τμῆμα τῆς Βουλῆς ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν του ἐπὶ τῆς ἀναπληρωματικῆς ἐκλογῆς Χαλκίδος. Ἡ ἔκθεσις θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 95).

§157ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογή.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ τυπωθῇ πρῶτον ἡ ἔκθεσις καὶ νὰ διανεμηθῇ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν πολιτικὴν συζήτησιν. Ὁ κύριος Γουναράκης ἔχει τὸν λόγον.

§159Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Διὰ τρίτην φοράν, κύριοι Βουλευταὶ, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς ἐπανέλαβεν ὅτι ζητεῖ τὰς μεγάλας ὑλικὰς θυσίας παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑπὲρ τῆς κινδυνευούσης πατρίδος! Συνεπίκουρος δὲ αὐτῷ ἁρμόδιος, καὶ ἕνεκα τῆς θέσεως τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν μεταξὺ ἡμῶν κατέχει, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ ὀνόματός του, προσῆλθεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς, ὅστις οὑτωσὶ ἐν τῇ χθεσινῇ ἀγορεύσει του διετύπωσε τὴν ἐθνικὴν ἀνάγκην: «Ὁ Ἑλληνισμὸς ἀγωνίζεται ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ παραταθῇ· ἡ ἰδέα δὲ μόνον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐξοπλίζεται, θέλει ἐνθαρρύνει τοὺς ἀγωνιζομένους καὶ κρατύνει αὐτοὺς εἰς τὸν ἀγῶνα». Καὶ ἡ περίοδος αὕτη τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων ἐχειροκροτήθη, καὶ ἐχειροκροτήθη καὶ ὑπὸ τῶν δύο πτερύγων ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ, διότι βεβαίως αἱ δύο πτέρυγες κεχωρισμέναι ὑπάρχουσι διὰ νὰ ἦναι ἠνωμέναι εἰς τὸν κοινὸν σκοπὸν, εἰς τὴν κοινὴν τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἰδέαν. Διὰ τοῦτο δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ ἐξετασθῇ ὑπό τινων συναδέλφων ἐντεῦθεν, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἂν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ἢ δὲν ἔχει τὴν θέλησιν νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὰς θυσίας τὰς ζητουμένας ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν αὑτοῦ πόθων· οὐδ’ ἦτο ἀναγκαῖον νὰ ὑποτιμήσωμεν αὐτὸν τοσοῦτον, ὥστε νὰ ἐξεύρωμεν ἐπιχειρήματα, διὰ νὰ καταδείξωμεν, ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μὴ θέλῃ. Διότι βεβαίως ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία, ὁ φορεὺς τῆς ἐθνικῆς ἱστορίας, οὐδέποτε οὔτε εὑρέθη οὔτε θὰ εὑρεθῇ εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐν τῷ ζητήματι τῆς διεκδικήσεως τῶν ἐθνικῶν δικαίων. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἐνταῦθα τὸ ζήτημα, ὅπερ χωρίζει ἡμᾶς ἀπ’ ἀλλήλων. Τὸ ζήτημα τὸ κύριον κατὰ τὴν γιγνομένην συζήτησιν παρορᾶται. Τὸ ζήτημα εἶναι νὰ ἐξετασθῇ παρ’ ἡμῶν ἐνταῦθα, ἂν ἔχει τὴν δύναμιν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἀντίσχῃ εἰς τὰς μεγάλας, τὰς συγχρόνους θυσίας, καὶ μάλιστα καθ’ ὃν χρόνον καὶ καθ’ ὃν τρόπον ἐπιβάλλομεν ταύτας· διότι, ἂν καταδειχθῇ, ὅτι δὲν ἔχει τὴν δύναμιν, ὑπὸ τοῦ αἰσθήματος καὶ μόνου συρόμενος, καὶ οὐχὶ ὑπὸ τοῦ λογισμοῦ ὁδηγούμενος, κίνδυνος εἶναι νὰ χάσῃ αὐτὸν τὸν σκοπὸν, ὃν διὰ τῶν θυσιῶν του ἐπιδιώκει, κίνδυνος εἶναι νὰ εἰσφέρῃ εἰς τὸ Κράτος διὰ τῶν φόρων ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς ἐθνικῆς περιουσίας, ἥτις εἶναι καὶ ὀφείλει νὰ ἦναι ἡ διαρκὴς πηγὴ τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, μὲ τὸ ὁποῖον ἐθνικὸν εἰσόδημα, καὶ μόνον μὲ αὐτὸ, ἐπιβάλλεται νὰ ὑπολογίζωμεν, ὅταν συζητῶμεν περὶ φόρων. Κίνδυνος εἶναι, ὡς ἐκ τῆς συνεχοῦς ἐπὶ ἔτη καὶ βαρείας, νῦν δ’ αὐξανομένης φορολογίας, ἀφαιρούσης πᾶν ὅ,τι διὰ προσθέτων ἀγώνων καὶ φιλεργίας παράγει ὁ λαὸς, κίνδυνος εἶναι μὴ ὁ λαὸς οὗτος ἀποβάλῃ διὰ τοῦ χρόνου τὴν πρὸς μείζονα ἐργασίαν διάθεσιν, ὅταν καθορᾷ, ὅτι πᾶν τὸ ἐκ ταύτης προσαυξανόμενον ἔσοδον ζητεῖται ἑκάστοτε ὑπὸ τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἡ διαφύλαξις ἀπὸ τῆς φορολογίας τῆς ἐθνικῆς περιουσίας, τῆς περιουσίας τοῦ λαοῦ, ἡ διαφύλαξις τῆς πρὸς ἐργασίαν διαθέσεως καὶ τῶν ἐλπίδων τοῦ ἐκ ταύτης κέρδους τοῦ λαοῦ εἶναι οἱ ἀπαραίτητοι ὅροι πρὸς ἐπιδίωξιν καὶ ἐπιτυχίαν σκοποῦ, ὑπὲρ οὗ οὐχὶ ἐφάπαξ, ἀλλ’ ἐν διαρκείᾳ εἶναι ἀναγκαῖον νὰ καταβάλλῃ ὁ λαός. Διὰ τοῦτο καὶ τὸ ζήτημα, ἂν διὰ φόρων ἢ οἰκονομιῶν — ἂν καὶ καθ’ ὅσον εἶναι αὗται δυναταὶ — θὰ ἐξοπλισθῶμεν καὶ θ’ ἀναδιοργανωθῶμεν στρατιωτικῶς, εἶναι δευτερεῦον ζήτημα. Τὸ κύριον ζήτημα εἶναι τοῦτο, καὶ αὐτὸ δέον πρὸ παντὸς νὰ ἐξετασθῇ, ἂν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει τὴν δύναμιν, — διότι, ἐπαναλέγω, τὴν θέλησιν αὐτοῦ κατέδειξεν, ἀφ’ ἧς συνέστη τὸ ἐλεύθερον Ἑλληνικὸν Βασίλειον, — νὰ εἰσφέρῃ νέους φόρους. Ἂν σήμερον εἰς τοιαύτην διατελῇ οἰκονομικὴν δυσχέρειαν ἡ χώρα ἡμῶν, τοῦτο ὀφείλεται εἰς αὐτὴν τὴν ἐθνικὴν ἰδέαν. Ἂν προεξώφλησεν αὕτη μέλλον οἰκονομικὸν ὄχι μικρὸν, — δύναμαι νὰ εἴπω πολλῶν δεκαετηρίδων, — ἔπραξε τοῦτο διὰ ν’ ἀποκαταστήσῃ ἐλευθέραν τὴν Θεσσαλίαν καὶ ἀπολυτρώσῃ τὴν Κρήτην. Ἀπέναντι τοιαύτης ἱστορίας εἶναι βέβηλον νὰ τίθηται ὑπὸ συζήτησιν ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ἡ δύναμις ἐπὶ τὴν οἰκονομικὴν αὐτοῦ εὐρωστίαν εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν, ὀφείλει νὰ τὴν ἀπασχολήσῃ, ὄχι διὰ νὰ πεισθῇ αὕτη, ἂν πρὸ τοιούτων βαρῶν καὶ θυσιῶν τιθέμενος ὁ λαὸς θέλει ἢ ὄχι, ἀλλὰ διὰ νὰ κρίνῃ χάριν αὐτοῦ τούτου τοῦ σκοποῦ, ἂν ὑπάρχει ἐν τῇ οἰκονομικῇ καταστάσει αὐτοῦ ἡ διαρκὴς παροχὴ τῶν φόρων, καὶ δὴ τόσων φόρων, ὅσοι βαρύτατοι, ἀλλὰ καὶ οὐχὶ βαθμηδὸν, ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ζητοῦνται. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἀνέμενον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως, προσερχομένη ἐνώπιον ἡμῶν, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, μὲ τοιοῦτον οἰκονομικὸν πρόγραμμα, μὴ παρίδῃ τὸ κύριον ἔργον αὐτῆς, καὶ ἀντὶ νὰ ἐκθέσῃ πρὸς ἡμᾶς διὰ μυριοστὴν φορὰν τοὺς συνήθεις λογιστικοὺς λογαριασμοὺς καὶ σκοτεινοὺς ἀριθμοὺς διὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ὤφειλεν ἀνατέμνουσα ν’ ἀπεικονίσῃ σαφῶς πρὸς ἡμᾶς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ λαοῦ, πείθουσα καὶ ἡμᾶς, ὅτι δὲν ἐφθάσαμεν εἰς τὰ ὅρια ἐκεῖνα τῆς φορολογίας, πέραν τῶν ὁποίων ἐξακολουθοῦντες νὰ φορολογῶμεν εἰσερχόμεθα πλέον εἰς τὴν φορολογίαν ὄχι πλέον τοῦ εἰσοδήματος, ἀλλ’ αὐτῆς ταύτης τῆς περιουσίας τοῦ λαοῦ, πείθουσα ἡμᾶς, ὅτι ἐξακολουθεῖ καὶ κατὰ τὴν λήξασαν δεκαετίαν τοσαύτη πρόοδος τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, ἥτις καὶ μόνη ἠδύνατο νὰ δικαιολογήσῃ τὴν πρὸς τὸν εἰρημένον σκοπὸν αὔξησιν τῆς φορολογίας τοῦ λαοῦ, τοσοῦτον καὶ ἤδη βεβαρημένου, ἀποδεικνύουσα τέλος πάντων, ὅτι δὲν ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ἐξαντλήσωμεν διὰ τῆς φορολογίας καὶ τὰ συνήθη μικρὰ ἐτήσια ἀποταμιεύματα τῆς χώρας, ἄνευ τῶν ὁποίων ἐπέρχεται ἡ παραγωγικὴ ἀπογοήτευσις τοῦ λαοῦ καὶ ἡ στασιμότης. Διότι — καὶ πρέπει ζωηρῶς νὰ δηλωθῇ τοῦτο — πρέπει ν’ ἀποφύγωμεν ἐπικίνδυνον σύγχυσιν ἀτόμου καὶ λαοῦ ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῶν θυσιῶν. Δυνάμεθα νὰ ἐξαίρωμεν τὴν γενναιότητα τοῦ ἀτόμου, νὰ τιμῶμεν τὴν φιλοπατρίαν αὐτοῦ, μὴ δειλιῶντος νὰ θυσιάσῃ ἐν ἀνάγκῃ καὶ ὁλόκληρον τὴν περιουσίαν του, οὐχὶ μόνον τὸ εἰσόδημά του, ὑπὲρ τῆς πατρίδος, διότι εἰς τὴν τοιαύτην οἰκονομικὴν καταστροφὴν τοῦ ἀτόμου ἐπιζῇ ἡ πατρὶς, ἀλλ’ ἀλλοίμονον εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα, ἀλλοίμονον εἰς τοὺς ἄρχοντας ἐκείνους, οἵτινες, καὶ ἂν ἔτι ὁ λαὸς κατὰ χρόνον τινὰ ἐνθουσιῶν πρωτοστατῇ εἰς τὴν ἐπιβολὴν βαρῶν ἐξ ἄφρονος γενναιοφροσύνης καὶ ἐκ παθολογικῆς φιλοπατρίας, δὲν ἀγωνίζονται δι’ ὑγιοῦς πολιτικῆς πρὸς διαφύλαξιν τῆς ἀκεραιότητος τῆς ἐθνικῆς περιουσίας κατὰ τὸ μακρὸν στάδιον τῶν παρασκευῶν πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς! Μετὰ τὴν πρόωρον — πρὸ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ σκοποῦ — οἰκονομικὴν καταστροφὴν τοῦ λαοῦ, οὐχὶ ὠφέλειαν, ἀλλὰ καταστροφὴν ὑφίσταται ἡ πατρίς! Πρέπει νὰ προφυλαχθῶμεν ἀπὸ τοῦ νὰ διακινδυνεύσωμεν τὴν διατήρησιν τῆς περιουσίας τοῦ λαοῦ, τῆς ἀποτελουμένης ἀπὸ τῆς ἑκάστου ἡμῶν περιουσίας, πρέπει νὰ ἐγκαταστήσωμεν πολιτικὴν μὴ τείνουσαν εἰς τὴν παραγωγικὴν ἀποθάρρυνσιν, μὴ ἀπειλοῦσαν νὰ στειρεύσῃ τὴν πηγὴν, ἐξ ἧς διαρκῶς θὰ ἀντλῶμεν κατὰ τὸν χρόνον τὸν ἀόριστον τῆς διατηρήσεως τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ἡμῖν ὁλόκληρος, ὅταν ἐπιστῇ ὁ κρίσιμος χρόνος τῆς ἐνεργείας. Κράτη ἄλλως πολιτευόμενα εἶναι Κράτη μωρά. Καὶ παρακαλῶ, Κύριοι, ἂν ζωηρὰ ἔκφρασις διαφύγῃ τὰ χείλη μου, ἀπαλλάξατε αὐτὴν πάσης προαιρέσεως κατὰ προσώπων. Ἔχω ἐνώπιόν μου τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν· δὲν ὁμιλῶ περὶ ὡρισμένης Κυβερνήσεως, ἀλλὰ περὶ τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, καὶ οὐχὶ μόνον περὶ τῶν προσώπων τῶν Ὑπουργῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ πάντων τῶν προσώπων, ὧν ἡ συνδρομὴ συμπληροῖ τὴν ἔννοιαν τῆς Πολιτείας. Ἀλλὰ παρέλιπε τὸ κύριον αὐτῆς ἔργον ἡ Κυβέρνησις, νὰ εἰσαγάγῃ ἡμᾶς εἰς τὴν γνῶσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας, ἀπὸ τῆς ὁποίας τοσαῦτα ζητεῖ. Αὕτη εἶναι εἰς κρείττονα θέσιν νὰ γνωρίζῃ τὴν κατάστασιν ταύτην, διότι ὑποτίθεται, ὅτι προεμελέτησεν αὐτὴν δι’ ὅλων τῶν δυνατῶν μέσων, ὅπως τοσαῦτα βάρη ἐπιβάλῃ καὶ τοσαύτας ζητήσῃ θυσίας. Ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ εἴπῃ εἰς ἡμᾶς: «Αὕτη εἶναι ἡ — ἔστω κατὰ προσέγγισιν — περιουσία τοῦ λαοῦ, αὐτὸ εἶναι τὸ ἐτήσιον εἰσόδημα αὐτοῦ· τόσον ποσοστὸν ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἐτησίου εἰσοδήματος λαμβάνομεν διὰ τῆς ἐν ἐφαρμογῇ φορολογίας παρ’ αὐτοῦ κατ’ ἔτος διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, τόσον κατὰ κεφαλὴν ἐπιβαρύνεται ἕκαστος διὰ τῆς ἐνεστώσης φορολογίας. Ταῦτα εἶναι τὰ τεκμήρια τοῦ μεγέθους τοῦ ἐτησίου εἰσοδήματος, ἐκεῖνα εἶναι τὰ τεκμήρια τῆς προόδου τοῦ πλούτου, τοῦ δικαιολογοῦντος τὴν ἐπιβαλλομένην φορολογίαν.» Αὕτη ἰδίως εἶναι ἡ σύγκρισις, ἥτις ἐστὶν ὁ μέγας κριτὴς τῆς καταστάσεώς μας, ἡ σύγκρισις πρὸς ἄλλα ὁμοειδῆ Κράτη. Καὶ κατόπιν πάντων τούτων ἠδύνατο νὰ καταλήξῃ εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι εἶναι εἰσέτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς θέσιν οἰκονομικὴν τοιαύτην, ὥστε, προκειμένου περὶ ἀναγκῶν τῆς πατρίδος, νὰ δυνηθῇ, περιορίζων τὰς ἰδίας αὐτοῦ ἀπολαύσεις, νὰ ἀποτίσῃ διαρκῶς τὰς αἰτουμένας παρ’ αὐτοῦ βαρυτάτας θυσίας. Νὰ περιορίσῃ τὰς ἀπολαύσεις αὐτοῦ ὁ πολίτης, νὰ περιορίσῃ τὰς ἀπολαύσεις αὐτοῦ ὁ λαός! Ἀλλὰ τὰς ἀνάγκας, ἀλλὰ τὰς ἀπολαύσεις, τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν εἶναί τις ἐλεύθερος ἀπεριορίστως νὰ ἐλαττώσῃ; Ὅσοι παραβλέπουσι τὴν σημασίαν τὴν οἰκονομικὴν τοῦ ζητήματος τούτου θέτουσιν ἐμπειρικὰς καὶ καταστρεπτικὰς βάσεις πρὸς ἀέναον καὶ ἀτελεύτητον φορολογίαν. Ἀλλὰ μορφοῦται κατὰ χρόνον καὶ τόπον ἕν κοινωνικὸν ἔθος, καθορίζον τὰς ἀναγκαίας δαπάνας τῶν διαφόρων τάξεων τοῦ λαοῦ· ὥστε δὲν εἶναι δυνατόν, ὑπολογίζοντες τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἐλάττωσιν αὐτῶν πέραν ὡρισμένου ὁρίου, δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ αὐτὴ ἡ ἰδέα τῆς πατρίδος νὰ καθορίσῃ ἐν διαρκείᾳ μακρᾷ στενώτερα ὅρια τῶν συνήθων, τὰ ὁποῖα ὁρίζουσι τὰς ἀναγκαίας δαπάνας, ἀναγκαίας οὐχὶ κατὰ τὴν ἔννοιαν τῆς διατροφῆς πρὸς ἀποφυγὴν τῆς πείνης, ἀλλ’ ἀναγκαίας ἕνεκα κοινωνικῶν λόγων εὐπρεπείας, ἕνεκα λόγων διατηρήσεως θέσεως ἐν τῇ κοινωνικῇ τάξει, εἰς ἣν ἕκαστος ἡμῶν ἀνήκει, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διατροφὴν, ἀλλὰ καὶ ὅσον ἀφορᾷ κατὰ μείζονα λόγον τὴν ἐνδυμασίαν καὶ τὴν οἴκησιν, αἵτινες ὑπόκεινται εἰς τὴν ἀντίληψιν τῆς κοινωνίας. Ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην μου περὶ πάντων τούτων, γνώμην μορφωθεῖσαν καὶ ἐξ ἀτελῶν ὡς ἐκ τῆς φύσεώς των δεδομένων, ἀλλὰ καὶ ἐκ πληρεστάτων δεδομένων, καὶ τὴν γνώμην μου ταύτην, ἐρριζωμένην εἰς βαθυτάτην πεποίθησιν, θὰ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ δι’ αὐτῆς πρὸς τὸ ἔθνος καὶ πρὸς ἐκείνους, οἵτινες τιμῶσί με, ἀποστέλλοντες ἐνταῦθα, τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ἀπὸ ἁγνῆς καὶ ἐκεῖνοι πεποιθήσεως μὲ ἐκλέγουσιν ἀντιπρόσωπόν των. Θεωρῶ τιμῆς πολιτικῆς δι’ ἐμὲ καθῆκον νὰ ἐκθέσω τὴν ἐνδόμυχόν μου πεποίθησιν, ἀδιαφορῶν καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν ἰδέαν τοῦ κόμματος, ἐν τῷ ὑψίστῳ ζητήματι, ὅπερ ἀπασχολεῖ ἡμᾶς, κόμματος, ὅπερ ἄλλως ὑπολογίζω ὡς ἀναγκαῖον στοιχεῖον τῆς ὑπάρξεως κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Θεωρῶ, ἐπαναλέγω, μέγιστον τὸ ζήτημα τοῦτο, τοσοῦτον μέγα, ὥστε ν’ ἀφήσω ἐλευθέραν τὴν γνώμην μου, ἐλευθέραν τὴν πεποίθησίν μου, νὰ παρασταθῇ ὁλοκληρωτικὴ ἐνώπιον ὑμῶν. Ποία λοιπὸν εἶναι ἡ οἰκονομικὴ τῆς χώρας κατάστασις; Ἂς γνωρίσωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν ταύτην, ἂς ἴδωμεν πρῶτον, τί ἔχομεν, διὰ ν’ ἀποφασίσωμεν, ἂν καὶ κατὰ πόσον δυνάμεθα ἀκινδύνως νὰ φορολογήσωμεν. Ἕν στοιχεῖον, Κύριοι, τὸ ὁποῖον παρέχεται ἡμῖν πρὸς γνῶσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως ἑνὸς λαοῦ, εἶναι τὸ ἐξωτερικὸν αὐτοῦ ἐμπόριον. Ἐκ τῆς γνώσεως αὐτοῦ, μεθ’ ὅλας τὰς ἀτελείας τῆς στατιστικῆς, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἕν τεκμήριον περὶ τῆς στασιμότητος ἢ τῆς προόδου καὶ τοῦ βαθμοῦ αὐτῆς, ἢ τῆς ὀπισθοδρομήσεως τῆς οἰκονομικῆς ἑνὸς λαοῦ. Σημειώσατε δὲ καλῶς, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι χώρα, ἡ ὁποία σχετικῶς πρὸς ἄλλας ὁμοειδεῖς χώρας ἔχει μέγα ἐξωτερικὸν ἐμπόριον. Δηλαδὴ ἡ ἐσωτερική της παραγωγή, ἡ προωρισμένη πρὸς κατανάλωσιν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἀποτελεῖ ἕν ποσοστὸν τῆς ὅλης ἐθνικῆς παραγωγῆς, μεῖζον ἢ ὅσον ἀποτελεῖ τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον ἄλλων χωρῶν ἐν σχέσει πρὸς τὴν ὅλην αὐτῶν ἐθνικὴν παραγωγήν. Ἀλλ’ ὅσον μεῖζον τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον, τοσοῦτον τὸ ἐκ τῆς γνώσεως αὐτοῦ τεκμήριον πρὸς κρίσιν περὶ τῆς ὅλης οἰκονομικῆς καταστάσεως εἶναι ἀσφαλέστερον. Ἰδοὺ τί δεικνύει ἡ τελευταία δεκαετία κατ’ ἀξίαν τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου εἰς στρογγύλους ἀριθμούς:

Εἰς τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς καθορῶμεν τὴν στασιμότητα τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου ἐπὶ ὁλόκληρον δεκαετίαν. Ἡ κατ’ ἔτος μικρὰ ὕψωσις τῆς ἐξαγωγῆς, διὰ νὰ κατέλθῃ καὶ πάλιν, εἶναι ἡ συνήθης παραλλαγή, μὴ ἀναιροῦσα τὴν στασιμότητα. Αἱ δὲ ἐλλείψεις τῆς στατιστικῆς, προκειμένου περὶ συγκρίσεως, εἶναι αἱ αὐταὶ δι’ ὅλα τὰ ἔτη, καὶ δὲν παραβλάπτουσι τὸ παράπαν τὴν σημασίαν τῶν ἀριθμῶν. Ἀλλ’ ἡ οἰκονομικὴ στασιμότης τῶν λαῶν διαφέρει τῆς στασιμότητος τῶν ἀτόμων. «Εἶμαι πλούσιος καὶ μένω στάσιμος» δύναται νὰ εἴπῃ τὸ ἄτομον, καὶ νὰ ἦναι εὐτυχές. Ἀλλ’ εἷς λαὸς ἐπὶ μακρὸν στάσιμος ἐν τῇ παραγωγῇ καταδεικνύει, ὅτι ἢ δὲν ἀποταμιεύει πλέον, ἢ ἐλάχιστα ἐναποταμιεύει. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ἀποταμιεύματος δύναται νὰ γείνῃ ἡ φορολογία καὶ διαρκῶς ἐν μακρῷ χρόνῳ. Διότι, ἂν δὲν γείνῃ ἐπὶ τοῦ ἀποταμιεύματος, τότε ὑπολείπεται ἢ ὁ δυσχερὴς περιορισμὸς τῶν ἀναγκῶν τῶν συνήθων καὶ τῶν ἀπολαύσεων, ἢ ἡ πρόσκαιρος οὐχὶ ἐξ ἐλευθέρου εἰσοδήματος, ἀλλ’ ἐκ τῆς περιουσίας, πληρωμὴ τῶν φόρων. Θέλετε νὰ ἴδητε τὴν πρόοδον τὴν ἐνδεικνύουσαν τὸν κίνδυνον τῆς φορολογίας; Ἂς συγκρίνωμεν τὴν χώραν ἡμῶν πρὸς ἀναλόγους χώρας, ὅπου ὑπάρχουσιν ὅροι συγκρίσεως, διότι ἐλλείπουσιν οὗτοι, ὅταν ἐπιχειρῶμεν νὰ παραβάλωμεν τὴν Ἑλλάδα πρὸς τὴν Ἀγγλίαν, ἢ πρὸς τὴν Ἀμερικήν, ἢ πρὸς τὴν Γαλλίαν...

§160Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρὸς τὸ Βέλγιον.

§161Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἢ καὶ πρὸς τὸ Βέλγιον αὐτὸ ἀκόμη. Ἡμεῖς, θέλοντες νὰ ἴδωμεν, πῶς ἔχουσι τὰ πράγματα συγκριτικῶς, ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ἡμῶν ὁμοειδῆ Κράτη, τὴν Βουλγαρίαν, τὴν Σερβίαν, τὴν Ρουμανίαν ἔτι αὐτήν· ἂν δὲ θέλωμεν καὶ πρὸς μᾶλλον πεπολιτισμένα καὶ προηγμένα Κράτη νὰ συγκριθῶμεν, ὀφείλομεν τὰ κατὰ τὸν πληθυσμὸν ὅμοια Κράτη νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ἰδίως τὴν Δανίαν, ἥτις ἔχει πληθυσμὸν καὶ αὕτη 2,400,000 κατοίκους. Καὶ ὁμολογουμένως τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον τῆς Δανίας δύναται διδακτικῶς νὰ χρησιμεύσῃ ὡς παράδειγμα συγκρίσεως, διότι ἀποτελεῖ τὴν ἀντίθεσιν πρὸς τὸ ἡμέτερον, οὐ μόνον κατὰ τὸ μέγεθος, ἀλλὰ κυρίως κατὰ τὸν βαθμὸν τῆς βαθμιαίας καὶ σταθερᾶς προόδου, ἥτις εἶναι πασίδηλον τεκμήριον προόδου οἰκονομικῆς καὶ ἔνδειξις ἀκινδύνου ἐπιβολῆς φόρων. Ἐν Δανίᾳ λοιπὸν ἡ πρόοδος τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου ἔχει ὡς ἑξῆς: Ἐξαγωγὴ κατ’ ἀξίαν.

Οὕτω λοιπὸν ἡ Δανία, μὲ πληθυσμὸν μικρότερον τοῦ ἰδικοῦ μας, οὐ μόνον τόσον μέγα ἐξαγωγικὸν ἐμπόριον ἔχει, ἀλλὰ καὶ καταδεικνύει τὴν πρόοδον τῆς ἐξαγωγῆς, ἥτις εἶναι ἡ προϋπόθεσις παραγωγικῆς ἰσχύος καὶ οἰκονομικῆς εὐρωστίας, ἐπιτρεπούσης τὴν ἀκίνδυνον ἐπὶ τῶν πλεονασμάτων φορολόγησιν. Διὰ τὴν σύγκρισιν τῆς προόδου δὲν ἔχει σημασίαν, ἀλλὰ πρὸς ἀκρίβειαν δηλῶ, ὅτι ἡ κατ’ ἀξίαν ἐξαγωγὴ ὑπολογίζεται εἰς τὸ ἐγχώριον νόμισμα τῶν Kroner, ὅπερ ἰσοδυναμεῖ πρὸς 1 φρ. καὶ 39 ἑκατοστά. Ἑπομένως ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ 1893, ὑπολογιζομένη εἰς 453,000,000 φράγκα χρυσᾶ, ἀνῆλθε μέχρι τοῦ 1899 κατὰ βαθμιαίαν καὶ σταθερὰν πρόοδον εἰς 673,000,000 φρ. χρ. Ἀλλ’ ἴσως εἴπῃ τις: «τὰ τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου οὕτως ἔχουσιν· ἀλλὰ δὲν ηὔξησε τὸ εἰσαγωγικὸν ἐξωτερικὸν ἐμπόριον κατὰ τὴν λήξασαν ἑνδεκαετίαν;» Ναί, ηὔξησεν ἀπὸ ἑξαετίας ἀποτόμως, διὰ νὰ ᾖναι καὶ αὐτὸ καθ’ ὅλην τὴν ἑξαετίαν στάσιμον· ἡ δὲ αὔξησις τῆς εἰσαγωγῆς ὑπὲρ τὴν ἐξαγωγήν, ἂν πράγματι ἐγένετο, ὡς οἱ ἀριθμοὶ δηλοῦσιν, ἀπὸ τοῦ 1898 καὶ ἐντεῦθεν, καὶ καθ’ ὅσον πράγματι ἐγένετο, τοῦτο μόνον δεικνύει, ὅτι ηὔξησαν οἱ ἄδηλοι πόροι, δι’ ὧν τὸ ὑπερβάλλον τῆς εἰσαγωγῆς ἀποτίνεται. Καὶ ναὶ μὲν ἡ αὔξησις τῶν ἀδήλων πόρων δηλοῖ εἰσαγωγὴν πλούτου, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ προϊόν ἰδίας παραγωγῆς, πλὴν τῆς ναυτιλίας, ἀπασχολούσης ἐγχώριον πληθυσμόν. Πλὴν τούτου οἱ ἄδηλοι οὗτοι πόροι κατὰ τὸ πλεῖστον ἐν Ἀθήναις δαπανῶνται καὶ δὲν ἔχουσι τὴν εἰς τὴν ἄλλην χώραν κατ’ ἀναλογίαν ἐπέκτασίν των, ἐφ’ ἧς χώρας ὁλοκλήρου ἐπιβάλλεται ἡ φορολογία. Ἐντεῦθεν ἐξηγεῖται καὶ ἡ ἐν Ἀθήναις φαινομένη εὐπορία ἐκ τῆς ὑπάρξεως εἰσοδημάτων, ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσρεόντων καὶ δαπανωμένων. Τὸ ἐξωτερικὸν ἄρα ἐμπόριον δὲν παρέχει ἐνδείξεις προόδου τοῦ πλούτου, αὐξήσεως τοῦ λαϊκοῦ εἰσοδήματος τοῦ ἐτησίου. Ἀλλὰ παρὰ τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον ὑπάρχει καὶ τὸ μεῖζον αὐτοῦ ἐσωτερικὸν ἐμπόριον, ὑπάρχει ἡ ποικίλη ἐσωτερικὴ παραγωγή, ἡ προωρισμένη πρὸς ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν. Αὕτη μάλιστα δύναται ν’ αὐξήσῃ διὰ θυσίας τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου καὶ μετ’ ὠφελείας τῆς ἐθνικῆς περιουσίας καὶ τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, τοῦ εἰσοδήματος τῶν διαφόρων εἰσοδημάτων τῶν πολιτῶν. Ἀλλ’ ἡ ἔρευνα περὶ τῆς προόδου τοῦ ἐσωτερικοῦ ἐμπορίου ἐνέχει καθόλου μὲν, ἀλλ’ ἰδίᾳ παρ’ ἡμῖν, δυσχερείας δυσυπερβλήτους. Μετ’ ὀλίγον θὰ ἐρευνήσω τὰ βεβαιότερα γνωρίσματα τῆς καταστάσεως τοῦ ἐσωτερικοῦ ἐμπορίου. Ἐν τούτοις ὑπὸ τὸν εἰρημένον περιορισμὸν, ἔχων δεδομένον τὸ ποσὸν τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς πρὸς ἐξαγωγὴν, δεδομένον τὸ ποσὸν τῶν ἀδήλων πόρων, τὸ χρήσιμον πρὸς κάλυψιν τῆς ὑπερβαινούσης τὴν ἐξαγωγὴν ἐμπορευμάτων εἰσαγωγῆς, ἐρωτῶ, ποῖον εἶναι τὸ ἐτήσιον εἰσόδημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, παρ’ οὗ μέχρι τοῦ νῦν λαμβάνει τὸ Κράτος 120 ἑκατομμύρια δραχμὰς, ἀπὸ τοῦ νῦν δὲ συγχρόνως ζητεῖ νὰ λάβῃ 130 ἑκατομμύρια καὶ ἄνω; Τὸ ποσὸν εἰς ἐμπορεύματα καὶ χρῆμα ἐξ ἀδήλων πόρων πρὸς πληρωμὴν τῆς εἰσαγωγῆς κατὰ τὴν τελευταίαν πενταετίαν ἀνέρχεται εἰς 130 περίπου ἑκατομμύρια φράγκα χρυσᾶ, ἤτοι εἰς 200 περίπου ἑκατομμύρια δραχμὰς χαρτίνας. Τὰ 200 ταῦτα ἑκατομμύρια εἶναι ἐγχώριος παραγωγή, εἶναι ἓν μέρος τοῦ ὅλου εἰσοδήματος, ἐξ οὗ ἀποτίνομεν, ὡς λαὸς, τοὺς φόρους πρὸς τὸ Κράτος. Πόσα ὑπολείπονται διὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ὅλου ἐτησίου εἰσοδήματος τοῦ λαοῦ; Ἡ γενικὴ ἀντίληψις πάντων ἡμῶν βοηθεῖ εἰς τὴν κατὰ προσέγγισιν ἐξεύρεσιν τοῦ ζητουμένου. Τί εἰσάγει τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον παρ’ ἡμῖν; Εἰσάγει, ὄχι ὡς συμβαίνει εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, εἰσάγει παρ’ ἡμῖν κατὰ τὰ ¾ ἀπολύτου ἀνάγκης ἀντικείμενα, χρήσιμα διὰ τὰς ἀνάγκας ἡμῶν. Ἂς κατίδωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ καὶ θέλομεν πεισθῆ, ὅτι ἡ ἀξία τοῦ συνόλου τῶν ἐνδυμάτων ἡμῶν, καθ’ ὁλοκληρίαν διὰ τοὺς ἀστικοὺς πληθυσμοὺς, κατὰ πολὺ μέρος διὰ τοὺς ἀγροτικούς, — πλὴν τῆς ῥαπτικῆς — ἀποτελεῖται ἐξ ἐμπορευμάτων ἀλλοδαπῶν. Αὐτὴ ἡ κατοικία, ἐν ταῖς πόλεσι τοὐλάχιστον, κατὰ τὸ ⅓ ἀποτελεῖται ἐκ ξυλείας καὶ σιδήρου καὶ ἄλλων μικρῶν ὑλικῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσκομιζομένων· αὐτὴ ἡ τροφή μας κατὰ πολὺ μέρος, καὶ ὄχι τροφὴ πολυτελείας, αὐτὴ ἡ τροφὴ ἡ καθημερινὴ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσάγεται πλὴν τοῦ κρέατος.

§162ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ τὸ κρέας.

§163Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει τὸ εἰσαγόμενον καὶ οὐδόλως ἢ ἐπ’ ἐλάχιστον παρ’ ἡμῖν παραγόμενον. Εἰσάγεται βεβαίως καὶ κρέας, ἀλλ’ ὑπάρχει ἡ μεγίστη ποσότης ἐκ τῆς ἐγχωρίου κτηνοτροφίας. Θέλω νὰ ἦμαι κάτω τῆς ἀληθείας, πρὸς ἀποφυγὴν ὑπερβολῶν. Διατὶ λέγω πάντα ταῦτα; Διότι ἐξ αὐτῶν τῶν ἔξωθεν εἰσκομιζομένων, γνωστῶν ὄντων, ἀποτελούντων μέγιστον μέρος τῆς πληρώσεως τῶν ἀναγκῶν μας, εὐχερέστερον δυνάμεθα νὰ συμπεράνωμεν τὰ ἐλλείποντα μέσα πρὸς θεραπείαν τοῦ συνόλου τῶν ἀναγκῶν μας. Ἂν ὑπολογίζων τὰ εἴδη τὰ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγόμενα εἰς 200 ἑκατομμύρια φράγκα χρυσᾶ, ὡς ἡ στατιστικὴ δεικνύει, συνυπολογίσω διπλάσιον ἔτι ποσὸν αὐτοῦ, ἤτοι 400 ἑκατομμύρια ἀξίαν τῆς λοιπῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς πρὸς κατανάλωσιν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, προσεγγίζω εἰς τὴν ἀλήθειαν; Ἡ κτηνοτροφία, ὁ καπνὸς, τὸ ἔλαιον, ὁ οἶνος, ἡ δενδροκομία, ἡ κηπουρικὴ καὶ πᾶς ἄλλος παραγωγικὸς κλάδος ἀνέρχεται εἰς πλειότερον ποσὸν τῶν 400 ἑκατομμυρίων; Ἴσως. Ἀλλ’ ὁσονδήποτε ἀτελὴς, ὁσονδήποτε αὐθαίρετος καὶ ἂν ἦναι ὁ καθορισμὸς τοῦ ὅλου ἐτησίου εἰσοδήματος τοῦ λαοῦ εἰς 600 ἑκατομμύρια δραχμὰς, οὐδόλως ἐξαδυνατίζει τὴν ὀρθότητα τῶν συμπερασμάτων, εἰς ἃ θέλω καταλήξει ἐν συγκρίσει, ἣν θέλω ποιήσει πρὸς ἄλλας χώρας, διὰ νὰ ἀνεύρω κατὰ πόσον ἡμεῖς ἐπιβαρυνόμεθα διὰ τῶν φόρων καὶ κατὰ πόσον ἐκεῖναι. Ὁ εἰς 600 ἑκατομμύρια καθορισμὸς τοῦ ἐτησίου εἰσοδήματος, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἀμφισβητηθῇ, οὐδόλως παραβλάπτει τὴν συγκριτικὴν ἀκρίβειαν τῶν συμπερασμάτων μου, εἰς ἃ θέλω καταλήξει, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν κυρίως καθορίζω τὸ ποσὸν τῆς ἀξίας τοῦ ἐσωτερικοῦ ἐμπορίου.

§164Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς δραχμὰς ὑπολογίζετε;

§165Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Μάλιστα. Ἀλλ’ αἱ δραχμαὶ αἱ χάρτιναι διὰ τὴν ἐγχώριον παραγωγὴν, τὴν καταναλισκομένην ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, ἔχουσι μείζονα πραγματικὴν ἀξίαν τῶν δραχμῶν τῶν προωρισμένων διὰ τὴν ἀγορὰν ἀλλοδαπῶν προϊόντων.

§166Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Εἰς τὸ ἥμισυ μάλιστα τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον παραδέχεσθε, θὰ κατήρχετο τὸ ἐτήσιον εἰσόδημα.

§167Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἐκ τοῦ ποσοῦ λοιπὸν αὐτοῦ τῶν 600 ἑκατομμυρίων τὸ Κράτος λαμβάνει τοὺς φόρους. Τὰ δὲ 120 ἑκατομμύρια τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀφαιροῦσιν 20% ἐκ τοῦ εἰσοδήματος. Προστιθεμένης δὲ τῆς ἐπιβαλλομένης νῦν φορολογίας, ἀνέρχεται τὸ ποσὸν εἰς 22%. Ἀλλ’ ἴσως εἴπῃ τις, ἀπολύτως κρίνων τὰ πράγματα: τί σημαίνει, ἂν πληρώνωμεν 22%; Ἀλλ’ ἂς συγκρίνωμεν, διὰ νὰ ἴδωμεν, τί πληρώνουσι τὰ ὁμοειδῆ εἰς οἰκονομικὰς συνθήκας Κράτη, ἡ Βουλγαρία, ἔχουσα μάλιστα καὶ τὸν στρατόν της ἑτοιμοπόλεμον, ἡ Ρουμανία, ἔχουσα καὶ αὕτη πλήρη τὸν στρατὸν καὶ τὰς ὀχυρώσεις της, ἡ Σερβία, διὰ νὰ πεισθῶμεν εἰς ποῖον σημεῖον φορολογίας διατελοῦμεν νῦν, ὅτε ἐπιχειροῦμεν νὰ ἐπιβάλωμεν νέους φόρους.

§168ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Χωρὶς νὰ ἔχωμεν στρατόν.

§169Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἡ φορολογία τῶν 120 ἑκατομμυρίων ἐπιβάλλει παρ’ ἡμῖν βάρη φορολογικὰ κατὰ κεφαλὴν δραχμὰς 48, ἡ ἐπαυξανομένη νῦν ἐπιβάλλει δραχμὰς 52, ἐν σχέσει πρὸς τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος. Πῶς ἔχουσι νῦν τὰ ἐν Βουλγαρία; Ἐπὶ πληθυσμοῦ ἀνωτέρου τοῦ ἰδικοῦ μας κατὰ τὸ ⅓ — διότι ὁ πληθυσμὸς τῆς Βουλγαρίας ἀνέρχεται εἰς 3,770,000 — καὶ ἐπὶ Προϋπολογισμοῦ μόνον 100 ἑκατομμυρίων ἕκαστος Βούλγαρος βαρύνεται διὰ δραχμῶν 26, ἀπέναντι 48 παρ’ ἡμῖν, ἢ 52, ἂν ἐπιβληθῶσι τὰ νῦν προτεινόμενα βάρη...

§170Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς χρυσόν.

§171Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Θὰ ἐξηγήσω κατόπιν... Ἀλλ’ ἂν ἦσαν εἰς χρυσόν, ἂν δὲν κατεβάλλοντο παρ’ ἡμῖν εἰς χαρτίνας δραχμάς, δὲν ἦτο πιθανὸν νὰ γίγνηται ἡ τοσαύτη εἴσπραξις τῶν φόρων, ἢ μετ’ ἀπείρως μείζονος δυσχερείας θὰ εἰσεπράττοντο οὗτοι. Ἀπέναντι τοιαύτης δυσαναλογίας εἶμαι βέβαιος, Κύριοι, ὅτι προσεπιβαρύνοντες διὰ φόρων τὸν λαὸν διαπράττομεν τὸ τελευταῖον σφάλμα κατὰ τοῦ τόπου, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ διαπράξωμεν. Περὶ τούτου πληρεστάτην ἔχω πεποίθησιν. Εἴκοσιν ἓξ λοιπὸν φράγκα κατὰ κεφαλὴν ἐν Βουλγαρίᾳ, ἀπέναντι 48 καὶ 52 ἐν Ἑλλάδι. Ταῦτα πάντα εἶναι μαθηματικῶς ἀκριβῆ. Ποῖον εἶναι νῦν τὸ ποσοστὸν ἐκ τοῦ ὅλου ἐτησίου ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, τὸ ὁποῖον καταβάλλει ἡ Βουλγαρία ὑπὲρ τοῦ Κράτους; Θέλετε νὰ ὑπολογίσωμεν, ὅτι ἀναλόγως ἔχει ἴσον πλοῦτον πρὸς ἡμᾶς ἢ κατώτερον; Ἂν ἔχῃ ἴσον πλοῦτον πρὸς ἡμᾶς, τότε ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ της τὸ ἐτήσιον εἰσόδημα τοῦ λαοῦ τῆς Βουλγαρίας δέον νὰ ἀνέρχηται εἰς 900,000,000. Ἑπομένως, κατ’ ἀναλογίαν, τὸ ποσοστὸν τῶν φόρων ἐκ τοῦ ὅλου εἰσοδήματος ἀνέρχεται εἰς 12% μόνον, ἂν παρ’ ἡμῖν ἀνέρχηται εἰς 20% καὶ 22%. Καὶ ἂν ἀπολύτως εἶναι δυνατὸν ν’ ἀμφισβητηθῶσιν οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ, σχετικῶς ἔχουσι μαθηματικὴν ἀκρίβειαν. Διότι, καὶ ἂν παραδεχθῶμεν, ὅτι ὄχι κατὰ 22% ἡμεῖς φορολογούμεθα, ἀλλὰ μόνον κατὰ 16 ἢ 14%, καὶ πάλιν ἡ Βουλγαρία φορολογεῖται κατὰ 9 ἢ 8% ἐπὶ τοῦ ὅλου ἐθνικοῦ εἰσοδήματός της. Ἂν ἔχῃ κατώτερον πλοῦτον, οὐδέποτε κατώτερον τοῦ ἑνὸς τρίτου, ἂν ἔχῃ δηλαδή, μεθ’ ὅλον τὸ μεῖζον τοῦ πληθυσμοῦ, ἐτήσιον εἰσόδημα μόνον 600 ἑκατομμυρίων, πάλιν καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὑπολείπεται πολὺ ἡμῶν, διότι ἡ ἀναλογία ἀνέρχεται εἰς 17% διὰ τὴν Βουλγαρίαν...

§172Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ. Πῶς τὸ ἠξεύρετε, ὅτι εἶναι 600 ἑκατομμύρια;

§173Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἂν μὲ παρηκολουθεῖτε, δὲν θὰ μοὶ ἐκάμνετε τὴν διακοπήν. Καθώρισα τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν ὥρισα εἰς ἀριθμὸν ἑκατομμυρίων τὸ ἐτήσιον εἰσόδημα, χωρὶς νὰ συγκαλύψω τὴν ἀτέλειαν.

§174Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ. Μὴ λέγετε τότε, ὅτι ὁμιλεῖτε μαθηματικῶς, ἀλλὰ ῥητορικῶς.

§175Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Μαθηματικῶς εἶπον, καὶ ἐπιμένω, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν κατὰ κεφαλὴν ἀναλογίαν, μαθηματικῶς εἶπον περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν Κρατῶν, μαθηματικῶς περὶ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν χωρῶν. Ἀνέλυσα τὴν σημασίαν τοῦ συμπεράσματός μου, ὡς ἀνερχομένης τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς εἰς 600 ἑκατομμύρια δραχμάς. Ἀλλὰ δι’ ὃν σκοπὸν καθώρισα ἕνα ἀριθμὸν, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἦναι οὗτος ἀτελὴς, — καὶ ὁμολογῶ τὴν ἀτέλειάν του ἐκ τῶν πραγμάτων, — ἤτοι διὰ τὸν σκοπὸν τῆς συγκρίσεως πρὸς ἄλλας χώρας, ὁμιλῶ καὶ πάλιν μαθηματικῶς. Διότι, ἂν ὁρίσωμεν τὴν ἐθνικὴν παραγωγὴν εἰς ἑκατέραν τῶν χωρῶν, καὶ πάλιν ἡ ἀναλογία μεταξὺ Βουλγαρίας καὶ Ἑλλάδος θὰ μείνῃ ἡ αὐτή. Ἐγὼ μάλιστα, πρὸς ἀποφυγὴν πάσης ὑπερβολῆς, παρεδέχθην, ὅτι ἡ Βουλγαρία, μεθ’ ὅλον τὸν ἀνώτερον πληθυσμὸν αὐτῆς, δύναται νὰ ἦναι καὶ κατὰ τὸ ⅓ πενεστέρα τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἑπομένως, μεθ’ ὅλον τὸν κατὰ τὸ ⅓ ἀνώτερον πληθυσμόν της, νὰ ἔχῃ ἐτησίαν παραγωγὴν ὅσην καὶ ἡ Ἑλλάς, — τοῦθ’ ὅπερ εἶναι ὑπερβολὴ πρὸς βλάβην τῆς ὑποθέσεώς μου, — διὰ νὰ καθορίσω πόσα ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν λαμβάνει τὸ Κράτος ἐκ τῆς ἐτησίας παραγωγῆς.

§176Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἵνα εὕρητε τὸ σύνολον τοῦ εἰσοδήματος, ἐλάβετε τὸ ἄθροισμα τοῦ εἰσαγωγικοῦ καὶ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου καὶ τὸ ἐτριπλασιάσατε διὰ τὴν Βουλγαρίαν;

§177ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Τότε θὰ περάσῃ πολύ.

§178Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ὅ,τι ἔκαμα διὰ τὴν Ἑλλάδα, προδήλως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κάμω διὰ τὴν Βουλγαρίαν. Ὁ ἴδιος ὑπολογισμὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ, γνωστοῦ ὄντος, ὡς προεῖπον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς κατατάσσεται μεταξὺ τῶν Κρατῶν, ἅτινα ἔχουσι μέγα ἐξωτερικὸν ἐμπόριον, ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἐσωτερικόν, ἐνῷ ἡ Βουλγαρία, κατ’ ἀντίθεσιν ἡμῶν, ἔχει μικρὸν ἐξωτερικὸν ἐμπόριον. Ἡ Βουλγαρία εἶναι αὐταρκεστέρα. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅτι εἶναι αὐταρκεστέρα δὲν ἀποδεικνύεται ὅτι εἶναι καὶ πλουσιωτέρα. Μία χώρα δύναται νὰ ἦναι αὐτάρκης καὶ πλουσία, δύναται νὰ ἦναι αὐτάρκης καὶ πένης, καὶ τἀνάπαλιν. Ποίαν λοιπὸν σημασίαν θὰ εἶχε νὰ τριπλασιάσω τὸ ἐξαγωγικὸν ἐμπόριον τῆς Βουλγαρίας, ὡς ἐτριπλασίασα τὸ τῆς Ἑλλάδος;

§179Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἠθέλησα νὰ μάθω ἁπλῶς, ἂν τοιοῦτόν τι σύστημα ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν.

§180Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Προδήλως δὲν ἠδυνάμην τοιοῦτον σύστημα νὰ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου. Τὸν τριπλασιασμὸν τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου δὲν ἐπιτρέπεται νὰ θέσῃ τις ὡς κανόνα. Οὐδὲν τρόφιμον καὶ ὀλίγα σχετικῶς εἴδη, πλὴν ἐνδυμάτων, εἰσάγονται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰς τὴν Βουλγαρίαν, ἐξ ἐγχωρίων ὑφασμάτων κατὰ τὸ πλεῖστον ἀποτελουμένης τῆς ἐνδυμασίας ἐκεῖ, ἐνῷ ἡμεῖς 55–60 ἑκατομμύρια δραχμὰς πληρώνομεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν μόνον διὰ σιτισμόν. Συνέκρινα τὴν Βουλγαρίαν, ἥτις εἶναι ἑτοιμοπόλεμος, συνέκρινα ταύτην ὡς πρὸς τὸ βάρος τὸ φορολογικὸν πρὸς ἡμᾶς, οἵτινες ποιούμεθα νῦν μόλις τὴν ἔναρξιν τῶν παρασκευῶν μας τῶν στρατιωτικῶν. Θέλετε νὰ συγκρίνωμεν καὶ τὴν Ῥουμανίαν; θέλετε καὶ τὴν Σερβίαν; Μετὰ τὴν πρὸς τὴν Βουλγαρίαν σύγκρισιν δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐκταθῶ περὶ τῶν χωρῶν αὐτῶν. Ἀρκεῖ νὰ εἴπω, ὅτι, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν γνωστῶν ὅρων, ἤτοι τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἑκάστης τῶν χωρῶν, καίτοι παρ’ αὐταῖς ἡ φορολογία εἶναι βαρυτέρα τῆς ἐν Βουλγαρίᾳ, ὑπολείπεται ὅμως τῆς ἐν Ἑλλάδι, ἀφοῦ ἡ κατὰ κεφαλὴν φορολογία εἶναι 36 δραχμαὶ ἐν Σερβίᾳ, 38 ἐν Ῥουμανίᾳ, ἑτοιμοπολέμῳ καὶ μετὰ ὀχυρώσεων πολυδαπάνων, ἐνῷ ἐν Ἑλλάδι εἶναι 48 καὶ διὰ τῆς νῦν προτεινομένης φορολογίας 52 κατὰ κεφαλήν, χωρὶς ὁ πλοῦτος τῆς Ρουμανίας νὰ θεωρῆται κατώτερος τοῦ παρ’ ἡμῖν ἐθνικοῦ πλούτου...

§181Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἂν θὰ ἐξακολουθήσητε, κύριε Βουλευτά, ἐπὶ πολὺ ἀκόμη, καλὸν εἶναι νὰ διακόψωμεν.

§182Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ὅπως θέλετε. Εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ὁμιλίας μου εὑρίσκομαι.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 9 καὶ 30′. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 μ.μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 20 μ. μ.). Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κύριος Γουναράκης παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§184Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Εὐλόγως, κύριοι Βουλευταί, παρακολουθεῖ σύμπας ὁ λαὸς τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι διεξάγονται ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς φορολογίας ἐν τῇ Βουλῇ. Ὁ λόγος αὐτὸς μὲ ἠνάγκασεν, ὅπως διὰ τῆς Βουλῆς καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν λαὸν ἀποτεινόμενος, διεξοδικώτερον ἢ ὅσον προσῆκε διεξέλθω ὅ,τι μέχρι τοῦδε εἶπον. Καὶ διέκοψα τὴν ἀγόρευσίν μου εἰς τὸ σημεῖον, καθ’ ὃ συγκρίνας τὴν φορολογίαν, ἡ ὁποία γίνεται παρ’ ἡμῖν, πρὸς τὴν φορολογίαν, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὰ κατὰ τὴν παραγωγὴν ὁμοειδῆ πρὸς ἡμᾶς Ἀνατολικὰ Κράτη, τὴν Βουλγαρίαν, τὴν Σερβίαν, τὴν Ρουμανίαν, εὗρον, ὅτι ἐπὶ ἴσης περίπου οἰκονομικῆς διασκευῆς τῶν χωρῶν αὐτῶν ἐπιβαρύνεται διὰ φόρων ὁ μὲν Ἕλλην διὰ 48 καὶ μετὰ τῆς προστιθεμένης νῦν φορολογίας διὰ 52 δραχμῶν κατὰ κεφαλήν, ὁ Βούλγαρος διὰ δραχμῶν 26 μόνον, ὁ Σέρβος διὰ 36, καὶ ὁ Ρουμᾶνος διὰ 38. Ἐκ τούτου καθορᾶτε δυσαναλογίαν, ἀρκοῦσαν ἵνα δικαιολογήσῃ τοὺς φόβους ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ὀφείλομεν νὰ προβλέπωμεν κινδύνους, ἂν ἔτι μᾶλλον, συγχρόνως μάλιστα, θέλωμεν νὰ ἐπιβαρύνωμεν διὰ νέων φόρων τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ οὐ μόνον οὕτως ἐξέθηκα τὰ πράγματα, ἀλλὰ καθορίσας κατὰ προσέγγισιν τὸ ἐτήσιον ἐθνικὸν εἰσόδημα πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τῆς συγκρίσεως πρὸς τὰς ἄλλας χώρας, κατέδειξα τὸ ἀναμφισβήτητον γεγονός, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐν πάσῃ περιπτώσει — εἴτε ἀκριβὴς εἶναι ὁ γενόμενος καθορισμὸς τοῦ ἐτησίου ἐθνικοῦ εἰσοδήματος εἴτε μὴ — πλειότερον ποσοστὸν εἰσφέρει ἐκ τοῦ ἐτησίου ἐθνικοῦ εἰσοδήματός της διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου ἢ αἱ λοιπαὶ τρεῖς χῶραι, πρὸς ἃς ἐγένετο ἡ σύγκρισις. Προσέθεσα δὲ, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἀνέφερα εἰς ἀριθμοὺς εἶναι μαθηματικῶς βεβαιωμένον. Βέβαιον δηλαδὴ εἶναι, ὅτι οἱ ἀριθμοί, τοὺς ὁποίους ἀνέφερα, ὅσον ἀφορᾷ τὸν πληθυσμὸν ἑκάστης χώρας, ὅσον ἀφορᾷ τὸν Προϋπολογισμὸν ἑκάστης χώρας, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀριθμήσεις τοῦ ποσοστοῦ, κατὰ σύγκρισιν, τὸ ὁποῖον καταβάλλει ἕκαστος λαὸς ἐκ τοῦ ἐτησίου εἰσοδήματός του, καὶ τοῦ ποσοστοῦ ἀπολύτως, τὸ ὁποῖον καταβάλλει ἕκαστος πολίτης κατὰ κεφαλήν, οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ εἶναι ἀκριβεῖς. Οὕτως ἔχομεν κατὰ μέσον ὅρον φόρον 240 ἢ 260 δραχμῶν δι’ ἑκάστην Ἑλληνικὴν οἰκογένειαν, καταβαλλομένων εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἀπέναντι 190 δι’ ἑκάστην Ρουμανικήν, ἀπέναντι 180 δι’ ἑκάστην Σερβικήν, ἀπέναντι 130 μόνον δι’ ἑκάστην Βουλγαρικὴν οἰκογένειαν. Ἀλλὰ μήπως μόνον τὸ ἐκ τῆς γνώσεως τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου τεκμήριον εἶναι κατὰ τῆς οἰκονομικῆς εὐρωστίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; μήπως μόνον ἡ σύγκρισις τῆς φορολογίας πρὸς τὸ ὁμοειδὲς ἡμῶν Κράτος εἶναι καθ’ ἡμῶν; Δυνάμεθα καὶ ἐξ ἄλλων τεκμηρίων νὰ κατίδωμεν τὴν οἰκονομικὴν τῆς χώρας κατάστασιν, νὰ κρίνωμεν περὶ τῆς προόδου ἢ τῆς στασιμότητος τοῦ ἐσωτερικοῦ ἐμπορίου, ἤτοι τῆς ἐσωτερικῆς παραγωγῆς, τῆς καταναλισκομένης ἐν τῷ ἐσωτερικῷ διὰ τὰς ἀνάγκας ἡμῶν. Ταῦτα δὲ, βεβαιότατα ὄντα, εἰς τὰ αὐτὰ φέρουσιν ἀποτελέσματα, ἐνισχύοντα τὴν ἀκρίβειαν πάντων, ὅσα μέχρι τοῦδε ἐξέθεσα. Ἡ συνδρομὴ ὅλων αὐτῶν τῶν τεκμηρίων ἄγει ἡμᾶς εἰς τὴν πληρεστέραν ἀκρίβειαν περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας, ἣν πρέπει κατὰ τὸ δυνατὸν νὰ γνωρίσωμεν. Ποῖον εἶναι τὸ νέον τεκμήριον; Γνωστὸν εἶναι, ὅτι ἡ εὐχέρεια ἢ ἡ δυσχέρεια, μεθ’ ἧς εἰσπράττονται οἱ ἄμεσοι φόροι, παρέχει ἀσφαλὲς γνώρισμα, ἀσφαλῆ κρίσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῶν φορολογουμένων. Ὁμιλῶ περὶ τῶν ἀμέσων φόρων, οὐχὶ περὶ τῶν τελωνιακῶν δασμῶν, οὐχὶ τῶν ἐμμέσων φόρων. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτούς. Ἀλλ’ οἱ ἄμεσοι φόροι παρ’ ἡμῖν παρουσιάζουσι διαφορὰν βεβαιουμένων καὶ εἰσπραττομένων, ἄλλοι μὲν κατὰ 25, ἄλλοι κατὰ 40 καὶ ἄλλοι κατὰ 60%, καίτοι τὸ πλεῖστον μέρος τῶν ἀμέσων φόρων εἰσπράττεται ἐν τοῖς τελωνείοις, καθίσταται δ’ ἐκ τῶν πραγμάτων ἀδύνατος ἡ καθυστέρησις. Τί νὰ ἐξαγάγω ἐκ τούτου, ἐκ τῆς τεραστίας ταύτης διαφορᾶς; Νὰ ἐξαγάγω, ὅτι ὁ Ἕλλην, κατ’ ἐξαίρεσιν πρὸς τοὺς ἄλλους λαοὺς, εἶναι μᾶλλον δύστροπος εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν πρὸς τὸ Κράτος φορολογικῶν του ὑποχρεώσεων; Δὲν θέλω νὰ ἀρνηθῶ, Κύριοι, καὶ θὰ τὸ ὁμολογήσω. Ὀγδοήκοντα ὁλόκληρα παρῆλθον ἔτη, ἀφ’ ὅτου ἐγένετο ὁ λαὸς ἐλεύθερος, ἀλλὰ τὸ μικρόβιον τῆς δουλείας δὲν ἐξαλείφεται εὐχερῶς. Ὁμολογῶ, ὅτι ἐνυπάρχει εἰς τὸν ἠθικὸν ὀργανισμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὸ μικρόβιον αὐτό· διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπὶ τέσσαρας αἰῶνας ἐν τῇ δουλείᾳ ἀνετράφη καὶ ἔμαθε νὰ ἔχῃ ὄχι φίλον, ἀλλ’ ἐχθρὸν τὸ Δημόσιον. Ἀτυχῶς δὲ, καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία δὲν ἐπεδίωξε — δὲν ἐξετάζω τὰ αἴτια — δὲν ἐπεδίωξε δι’ ἐπιτηδείας πολιτικῆς νὰ μεταπείσῃ τὸν λαὸν, ὅτι ἄλλην χρησιμοποίησιν ποιεῖται τῶν φόρων τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, διάφορον ἐκείνης, ἣν ἔκαμνε τὸ Τουρκικὸν Δημόσιον. Ἐπαναλέγω καὶ τονίζω τοῦτο, ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία δὲν ὑπῆρξεν ἐπαρκὴς διὰ τῶν πραγμάτων νὰ μεταβάλῃ ῥιζικῶς τὴν ἱστορικὴν ἀντίληψιν τοῦ λαοῦ περὶ τῆς χρησιμοποιήσεως καὶ σκοπιμότητος τῆς φορολογίας, τὴν ὁποίαν ἑκάστοτε ἐζήτησε καὶ ζητεῖ παρ’ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἡ ἀντίληψις αὕτη δὲν δύναται νὰ διεξηγήσῃ τὰς ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων καθυστερήσεις. Καθ’ ὃν τρόπον ἐκβιάζεται παρ’ ἡμῖν ἡ καταβολὴ τῶν ἀμέσων φόρων, ἄλλο πρέπει νὰ ἦναι καὶ ἄλλο εἶναι τὸ αἴτιον τῆς τοσαύτης καθυστερήσεως τῶν ἀμέσων φόρων. Ὅταν ὁ μὴ ἐγκαίρως καταβάλλων ἐπιβαρύνηται δι’ αὐξήσεως τοῦ φόρου κατὰ 20% καὶ διὰ τόκων, τότε μόνη ἡ ἀδυναμία πρὸς καταβολὴν διεξηγεῖ τὰς καθυστερήσεις. Διότι, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, αὐτὸ τὸ συμφέρον ἀναγκάζει τὸν φορολογούμενον νὰ σπεύδῃ πρὸς πληρωμὴν τῶν ἀμέσων φόρων, τὸ ὁποῖον ὅταν δὲν πράττῃ, δὲν τὸ πράττει, διότι ἀδυνατεῖ νὰ τὸ πράξῃ. Οὐδεὶς ἐν τῷ κατ’ ἰδίαν βίῳ θὰ καθυστερήσῃ τὴν ἔγκαιρον ἀπόδοσιν δανείου, ὅταν ἡ καθυστέρησις ἐπιβάλλῃ μείζονας τόκους καὶ ποινικὰς ῥήτρας, εἰμὴ μόνον ὁ τοκογλυφικῶς δανειζόμενος καὶ ἀδιαφορῶν ἐν τῇ ἀδυναμίᾳ του καὶ τῇ ἀνεχείᾳ του περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς καθυστερήσεώς του. Ἡ εὐχέρεια ἄρα τῆς εἰσπράξεως τῶν ἀμέσων φόρων, ἥτις ἀλλαχοῦ καὶ ἄνευ τῶν προστίμων καὶ τῶν τόκων εἶναι τεκμήριον διεξηγοῦν τὴν εὐπορίαν τοῦ λαοῦ, τὸν βαθμὸν τῆς φορολογικῆς του ἀντοχῆς, παρ’ ἡμῖν ἡ εὐχέρεια αὕτη μὴ ἀπαντῶσα τεκμηριοῖ τὴν δυσπραγίαν τὴν οἰκονομικὴν τῆς χώρας, τὴν ἐξασθένησιν τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τῶν φορολογουμένων. Ἀλλ’ εἶναι μόνον τὸ τεκμήριον τοῦτο τῆς οἰκονομικῆς δυσπραγίας, τῆς φορολογικῆς ἐξαντλήσεως τοῦ λαοῦ; Ἐθαύμασα ἀληθῶς τὸ μέγα θάρρος, τὸ ἐκ πεποιθήσεως προερχόμενον, δὲν ἀμφιβάλλω, τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν βουλευτοῦ κ. Γούναρη, ὅστις, καίτοι ἀναγνωρίζει τὸ καὶ μέχρι τοῦδε βαρὺ τῆς φορολογίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καίτοι ἀναγνωρίζει τὴν ἀπροκάλυπτον οἰκονομικὴν δυσπραγίαν τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν, ἐν τούτοις παρῆλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο ἔνθερμος ὑποστηρικτὴς τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ὑποστηρικτὴς τοῦ ἄνευ κινδύνων δυνατοῦ τῆς πληρωμῆς τῶν ζητουμένων φόρων. Ἀλλ’ ἐρωτῶ αὐτὸν νὰ μοὶ εἴπῃ: ἀρκεῖ ἡ θέλησις μόνη πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν πόθων; Ἐρωτῶ αὐτὸν νὰ μοὶ εἴπῃ: τί δηλοῖ ἡ ἔκπτωσις τῆς ἀξίας τῆς ἀστικῆς ἰδιοκτησίας; Αἱ οἰκίαι καὶ τὰ λοιπὰ καταστήματα καὶ τὰ ἐν γένει ἀκίνητα τῶν Πατρῶν, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγων ἐτῶν τοσαύτην εἶχον ἀξίαν, εἰς ὁπόσην τιμὴν δύνανται νῦν νὰ πωληθῶσιν, ἂν ἐν γένει δύνανται νὰ πωληθῶσιν εἴτε εἰς τὸ ἥμισυ ἢ καὶ εἰς τὸ τρίτον τῆς ἀξίας των; Ἀλλ’ ἡ προφανὴς ἔκπτωσις τῆς ἀξίας τῆς ἀστικῆς ἰδιοκτησίας εἶναι ἀλάνθαστον τεκμήριον, ὅτι δὲν προοδεύει, δὲν εἶναι καὶ στάσιμος, ἀλλὰ καταπίπτει ἡ παραγωγή. Καὶ ὅταν ἡ πόλις τῶν Πατρῶν μετὰ τῆς πόλεως τῆς Σύρου, αἵτινες ἀπετέλουν δύο φανοὺς ἐμπορικούς, οἰκονομικούς, κοινωνικοὺς καὶ πολιτικοὺς τῆς Ἑλλάδος ὁλοκλήρου, ὅταν ἐσβέσθησαν αὐτοὶ οἱ φανοί, ὅταν αὐταὶ αἱ πόλεις οἰκονομικῶς κατέπεσαν, αἵτινες ἄλλοτε ὡς παμμέγιστα εὐθαλῆ δένδρα ἐκάλυπτον ὑπὸ τὴν μεγάλην τῶν σκιὰν πληθὺν περιοίκων κατοίκων, βοηθουμένων εἰς τὴν ἐμπορίαν καὶ εἰς τὴν κατ’ ἰδίαν λοιπὴν παραγωγήν, γεωργικὴν καὶ χειροτεχνικήν, δι’ εὐρυτάτης πίστεως, ἐρωτῶ νὰ μοὶ ἀπαντήσωσιν: αἱ πόλεις αὗται πρόσκαιρόν τινα συνήθη οἰκονομικὴν κρίσιν ὑπέστησαν, ἢ τάχα γενικὴν διαρκῆ οἰκονομικὴν κατάπτωσιν; τάχα πρόσκαιρόν τινα καὶ εὐθεράπευτον βλάβην ὑπέστησαν μόνον οἱ κλάδοι, ἢ ἀπεξηράνθησαν αὐταὶ αἱ ῥίζαι καὶ ἐμαράνθη ὁ κορμὸς τῶν δένδρων, τὰ ὁποῖα μεγαλοπρεπῆ καὶ βαθύσκια ἀπὸ τοῦ μέσου τῶν Πατρῶν καὶ τῆς Σύρου ἄλλοτε ὑψοῦντο; Ἀλλὰ δὲν καθορῶσι τὰ πασιφανῆ, δὲν συγκρίνουσι τὸ παρελθὸν πρὸς τὸ παρόν, διὰ νὰ ἴδωσιν, ὅτι αἱ Πάτραι μετέβαλον ὄψιν καὶ κατέστησαν πολυάριθμον χωρίον ἐκ κατοίκων, ἐπὶ τῆς φυσιογνωμίας τῶν ὁποίων τὴν κατήφειαν ἐζωγραφισμένην διαβλέπει τις καὶ τὴν βαθεῖαν φροντίδα εἰς τὸ ὕφος τοῦ οἰκογενειάρχου, οὐχὶ τὴν εὐφρόσυνον φροντίδα πρὸς κτῆσιν κερδῶν ἐκ τῆς ἐμπορίας του, ἀλλὰ τὴν καταναλίσκουσαν φροντίδα πρὸς ἐξοικονόμησιν τῶν βιοτικῶν ἀναγκῶν αὐτῆς τῆς ἡμέρας.; Πῶς! Αὐτὸν τὸν ἀστικὸν πληθυσμὸν ζητοῦμεν διὰ νέας, διὰ μεγάλης καὶ διὰ ταυτοχρόνως ἐπιβαλλομένης φορολογίας ἔτι νὰ ἐπιβαρύνωμεν; Μέγα ἀληθῶς τὸ θάρρος τοῦ ἀξιοτίμου κ. Βουλευτοῦ, καὶ τιμὴν προσδίδει εἰς αὐτὸν, ἀλλὰ μεγαλειτέρα εἶναι ἡ πλάνη του.

§185Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ἐδήλωσα ὅτι ἐν Πάτραις ὑπάρχουσιν ἰδιαίτεροι λόγοι, ἡ κρίσις τῆς σταφίδος, διὰ τὴν ὁποίαν ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις εἶναι ἐν καταπτώσει.

§186Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἀλλ’ εἶναι μόνον αἱ Πάτραι; Αὗται προΐστανται μόνον. Ἂν ἀνέφερα πρῶτον τὰς Πάτρας, τὰς ἀνέφερα διότι τὰς γνωρίζω καλλίτερον πάσης ἄλλης πόλεως, διότι ἔζησα ἐκεῖ, διότι τακτικῶς καὶ συνεχῶς διέρχομαι ἐκεῖθεν, τὰς ἀνέφερα διότι ἐκ τῆς καταπτώσεως τῆς οἰκονομικῆς ἑνὸς μεγάλου ἐπαρχιακοῦ κέντρου διαβλέπω καὶ τὴν βλάβην αὐτοῦ τοῦ πολιτικοῦ ἐθνικοῦ φρονήματος. Διότι αἱ Πάτραι δὲν ἦσαν κέντρον μόνον οἰκονομικόν, ἦσαν καὶ πολιτικὸν κέντρον, ὅπερ δὲν δύναται νὰ διατηρηθῇ μὲ τὴν οἰκονομικὴν κατάπτωσιν. Εἶναι καὶ μέγα πολιτικὸν ἀτύχημα, ὅτι ὅλος ὁ πολιτικὸς καὶ κοινωνικὸς βίος συγκεντροῦται ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ, καὶ ἐξαλείφεται μετὰ τῆς οἰκονομικῆς καταπτώσεως καὶ ἡ ἐπίδρασις τοῦ κοινωνικοῦ καὶ πολιτικοῦ φρονήματος τῶν ἐπαρχιῶν, ὧν ἡ ἀντίληψις τοῦ βίου ἔχει ἴδιον χαρακτῆρα, διάφορον τοῦ τῆς Πρωτευούσης. Ἀλλ’ εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη τὸ λαϊκὸν τῆς Ἑλλάδος ὅλης φρόνημα καὶ ὄχι μόνον τὸ ἐν τῇ Πρωτευούσῃ μορφούμενον νὰ μορφώνῃ καὶ καθοδηγῇ πᾶσαν τὴν πολιτικὴν καὶ αὐτὴν τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο ἀνέφερα τὰς Πάτρας. Ἀλλὰ ποῦ θέλετε νὰ μεταβῶ; Θέλετε νὰ μεταβῶ εἰς τὴν γενέτειραν πόλιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ἴδω, ὅτι τὰ ἐνοίκια τῶν ἐν Κερκύρᾳ ἀνακτόρων κατῆλθον μέχρι 30 καὶ 40 δραχμῶν κατὰ μῆνα;

§187Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐκεῖ εἶναι ἄλλοι λόγοι!

§188Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Τοὺς ἠξεύρω τοὺς ἄλλους λόγους· ἀλλὰ ποῦ θέλετε νὰ μεταβῶ; Ποῦ θέλετε;

§189ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Εἰς τὸν Πειραιᾶ.

§190Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ. Προέβλεπον τὸ ἐρώτημά σας, ἀλλὰ τὰς ἐξαιρῶ ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος οἰκονομικῶς.

§191Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Διατί;

§192Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Διότι ἀποτελοῦσιν ἰδιαιτέραν παραγωγικὴν ἑνότητα, ὅλως διάφορον τῶν ἐπαρχιῶν. Οὐδαμοῦ τοῦ κόσμου θὰ εὕρητε ὡρισμένους οἰκονομικοὺς ὅρους εἰς τὰς πρωτευούσας, τόσον διαφόρους ἀπὸ τοὺς οἰκονομικοὺς ὅρους τῶν ἐπαρχιῶν. Εἶμαι Βουλευτὴς Ἀττικῆς, καὶ ἐπαναλέγω, ὅτι, προκειμένου περὶ τῶν κατοίκων τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, χάριν τῆς ἰσότητος μόνον, θὰ ἤμην σύμφωνος πρὸς ὡρισμένην φορολογίαν ὡρισμένων τάξεων. Εἶναι ἀρκετὸν ὅ,τι ἰσχυρίζομαι. Εἶναι δὲ ἐπικίνδυνον, ὅτι ἐκ τῆς ἀντιλήψεώς των περὶ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐπιχειροῦσι νὰ κρίνωσι τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ἐνταῦθα ἔγκειται ὁ μέγας κίνδυνος, ἐντεῦθεν ἡ μεγίστη πλάνη, ἥτις διακρίνει τὴν ἐν γένει διαρκῆ οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως. Ἐκ τῆς ἀντιλήψεως, ἣν ἔχετε ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ, λησμονεῖτε τὴν ἀντίληψιν, ἣν πρέπει νὰ ἔχητε, τῶν ἐπαρχιῶν σας. Ἐκ τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς ἐπιχειρεῖτε νὰ κρίνητε περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως καὶ τῶν λοιπῶν ἐπαρχιῶν. Οὕτως ἀντιλαμβάνεται τῶν πραγμάτων ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ὑμεῖς τὸν ἀκολουθεῖτε εἰς τὴν πλάνην του. Αὕτη εἶναι ἡ οἰκονομολογική του ἐμπειρία! Ἀλλὰ πόσον εὔκολον εἶναι νὰ γείνῃ τις οἰκονομολόγος, ὅταν, συνεχῶς διαρρυθμίζων τοὺς νόμους περὶ οἰκοδομῶν καὶ ἐπιτηδευμάτων πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς μείζονος εἰσπράξεως, παραβλέπῃ τελείως τὴν προκύψασαν νῦν τεραστίαν διαφοράν, τὴν μεταξὺ τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν Ἀθηνῶν πρὸς τὰς λοιπὰς πόλεις, τὴν οἰκονομικὴν διαφοράν, καὶ ἐπιβάλλῃ φόρους οἰκοδομῶν καὶ ἐπιτηδευμάτων ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ καὶ Πάτραις καὶ Σύρῳ ἴσους! Ἀλλ’ εἶναι ἀπαισία αὐτὴ ἡ ἰσότης ἡ φορολογικὴ — βλέπετε ὅτι ὁμιλῶ ἐναντίον τῶν συμφερόντων τῶν συμπολιτῶν μου, οἱ ὁποῖοι μὲ ἐξέλεξαν, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν, — ἀποδεικνύει δὲ πλήρη ἀμελετησίαν τῆς καταστάσεως τοῦ τόπου ὁ ἐπὶ τοιούτων προϋπαρχουσῶν βάσεων ἐποικοδομῶν καὶ ἐπιβαρύνων αὐτόν. Εὑρέθησαν νόμοι ἀπὸ πεντηκονταετίας ὑπάρχοντες, καὶ ἐπὶ τῶν νόμων αὐτῶν, ἐπὶ τῶν ἰδίων βάσεων, μεθ’ ὅλην τὴν ἐπελθοῦσαν μεταβολήν, ἐξακολουθεῖ νὰ κτίζῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν! Ἐπαυξάνει ὁλονὲν τὰ βάρη, καὶ μετ’ αὐτῶν τὴν ἀνισότητα, ἥτις φέρει τὸν ὄλεθρον τὸν οἰκονομικόν, τὸν πολιτικόν, τὸν κοινωνικόν, διότι ἡ ἀνισότης ἡ φορολογικὴ δὲν ἀναφέρεται μόνον εἰς τὸ αἴσθημα τοῦ δικαίου, ἀλλὰ συνδέεται καὶ πρὸς αὐτὸ τὸ ὠφέλιμον, πρὸς αὐτὴν τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς. Ἄλλοι εἶναι οἱ λόγοι, δι’ οὓς ἐν τοιαύτῃ καταστάσει οἰκονομικῇ εὑρίσκεται ἡ Κέρκυρα, λέγει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Παξῶν Βουλευτής. Γνωρίζω τοὺς ἰδιαιτέρους λόγους, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅτι ἄλλοι δι’ ἑκάστην ἐπαρχίαν ὑπάρχουσι λόγοι δὲν ἀναιρεῖται τὸ γεγονὸς τῆς οἰκονομικῆς καταπτώσεως αὐτῶν. Ἀλλὰ ποῦ ἀλλοῦ θέλετε νὰ μεταβῶ; Εἰς τὴν γενέτειράν μου πόλιν, τὸ Μεσολόγγιον; Εἶναι ἐδῶ οἱ ἀντιπροσωπεύοντες ἐπαξίως τὸν τόπον ἐκεῖνον ἀξιότιμοι συνάδελφοι κ. κ. Λ. Δεληγεώργης καὶ Κ. Τρικούπης· ἂς ἔλθωσι νὰ ζωγραφήσωσι τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν καὶ τὴν ἐρήμωσιν τῆς ἐπαρχίας των. Θέλετε εἰς τὴν Τρίπολιν; Δύναται αὕτη νὰ μὴ κατέπεσεν οἰκονομικῶς, ἀλλὰ βεβαίως δὲν εἶναι ἐν προόδῳ. Ἐξαίρεσις εἶναι ἡ πρόοδος ἐν Βόλῳ, ἴσως καὶ ἐν Καλάμαις, ἀλλὰ τὸ σύνολον τῆς χώρας πάσχει, πάσχει οἰκονομικῶς. Ἡ ἁπανταχοῦ σχεδὸν ἐν ταῖς ἐπαρχιακαῖς πόλεσι παρατηρουμένη πτῶσις τῆς ἀξίας τῆς ἀκινήτου ἰδιοκτησίας εἶναι γνώρισμα ἀλάνθαστον· ὅπου ὑπάρχει κατάπτωσις τῆς ἀκινήτου ἀστικῆς ἰδιοκτησίας, ἐκεῖ ὑπάρχει καὶ κατάπτωσις οἰκονομική, κατάπτωσις παραγωγική. Ἀλλὰ μὴ εἶναι ταῦτα μόνον τὰ γνωρίσματα τῆς ἐπελθούσης ἐν τῷ συνόλῳ οἰκονομικῆς στασιμότητος; Ἔρχεται ἡ μετανάστευσις. Πολλάκις ἐγένετο λόγος ἐνταῦθα περὶ ταύτης, καὶ ὀφείλω νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου. Ἡ μετανάστευσις, ἐνῷ εἶναι εὐεργέτημα διὰ τ’ ἀποτελέσματά της, εἶναι δυστύχημα ὡς αἰτία· εἶναι εὐεργέτημα, ὅτι πεινῶντες ἄνθρωποι δύνανται νὰ εὕρωσιν ἄρτον, ἀλλ’ εἶναι δυστύχημα, διότι ἕνεκα τῆς οἰκονομικῆς στενοχωρίας τῆς χώρας αὐτῶν ἀναγκάζονται νὰ ἐκπατρίζωνται, διὰ νὰ ζητήσωσι τὸν ἄρτον. Ἀλλὰ τὴν ὁμοιότητα τῶν ἐξωτερικῶν γεγονότων λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν, συνέκριναν καὶ εἶπον: «Ἀλλὰ τάχα δὲν ἐκπατρίζονται ἐκ Γερμανίας; δὲν ἐκπατρίζονται ἐξ Ἰταλίας; δὲν ἐκπατρίζονται ἐξ Ἰρλανδίας;» Βεβαίως ἐκπατρίζονται καὶ ἐκ Γερμανίας· ἀλλὰ πότε, ἢ μᾶλλον ἐκ τίνος αἰτίας ἐξεπατρίζοντο ἐκ Γερμανίας; Ὅτε ἡ γῆ ἡ Γερμανικὴ, ἔχουσα τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν πλήρη, ἔχουσα τὴν δικαιοσύνην πλήρη, ἔχουσα τὴν ἐφαρμογὴν τῶν τεχνικῶν μέσων καὶ τῶν ἐπιστημονικῶν πρὸς καλλιέργειαν τῆς γῆς πλήρη, ἔχουσα τὴν πίστιν πλήρη, ἔχουσα τὸν συνεταιρισμὸν πλήρη, ἐκαλλιεργήθη τελείως καὶ κατ’ ἔκτασιν μέχρι τοῦ σημείου, καθ’ ὃ πᾶσα νέα προσθήκη κεφαλαίου ἐλαττώνει σχετικῶς τὸ εἰσόδημα, τότε βεβαίως ἐπῆλθεν ἡ μετανάστευσις ἕνεκα φυσιολογικῶν λόγων, ἕνεκα τοῦ μεγάλου πληθυσμοῦ. Ὅτι δὲ εἶναι μέγιστος ὁ πληθυσμὸς ἐκεῖ, ἀπόδειξις ὅτι ἐντὸς τριάκοντα πέντε ἐτῶν ἀπὸ τοῦ πολέμου τοῦ Γαλλογερμανικοῦ, καθ’ ὃν μόλις ὑπὲρ τὰ 40 ἑκατομμύρια ὑπῆρχον Γερμανοί, σήμερον ἔφθασαν εἰς τὰ 55 ἑκατομμύρια. Ποία ἡ σύγκρισις μεταξὺ ἡμῶν καὶ ἐκείνων; Πρότυπον δημοσίας ἀσφαλείας ἐκεῖ· αὐτὸς ὁ ὅρος ἐξεπληρώθη ἐν Ἑλλάδι; Δικαιοσύνη ἐκεῖ· ὁ ὅρος αὐτὸς ἐξεπληρώθη τελείως ἐν Ἑλλάδι; Εὐθηνὴ πίστις ἐκεῖ, τοκογλυφία ἐδῶ. Συνεταιρισμὸς ἐκεῖ, ἀτομισμὸς ἐδῶ. Ἐντεταμένη τελείως καλλιέργεια ἐκεῖ, κατ’ ἔκτασιν καλλιέργεια ἐδῶ.—Καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ παρεξηγηθῶ καὶ σήμερον.—Ἐντεταμένην λέγων καλλιέργειαν, ἐννοῶ τὴν καλλιέργειαν, ἡ ὁποία γίνεται διὰ κεφαλαίων, καὶ οὐχὶ μὲ τὸ ἄροτρον μόνον, ἐξ ἐπιπολῆς καὶ κατ’ ἔκτασιν. Εἰς αὐτὴν τὴν καλλιέργειαν τείνουσιν οἱ λαοὶ, καὶ δι’ αὐτῆς τῆς καλλιεργείας πολλαπλασιάζουσι τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεώς των. Καὶ ἐὰν εἴχομεν ἡμεῖς τοὺς γενικοὺς καὶ εἰδικοὺς ὅρους τῆς κατ’ ἔντασιν καλλιεργείας, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὴν Γαλλίαν, Γερμανίαν καὶ ἀλλαχοῦ, βεβαίως ἡ Ἑλλὰς θὰ κατῳκεῖτο ἀπὸ 5 ἑκατομμύρια καὶ πλέον κατοίκους. Οὐδεμίαν ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος ἐνέχει ὑπερβολήν. Ὅταν λοιπὸν ἡ ἐν Γερμανίᾳ γεωργία κατέληξεν εἰς τὸ σημεῖον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐξηντλήθησαν ὑπὲρ αὐτῆς ὅλα τὰ μέσα, ἡ ἐπιστήμη, ἡ τέχνη, ὅταν αὕτη ἀπέκτησε πλήρη τὴν ἀσφάλειαν, τὴν δικαιοσύνην, τὴν πίστιν, ὅταν διατρέφῃ πληθυσμόν, ὅσον ἀνθρωπίνως εἶναι δυνατόν, τότε μετέβησαν βεβαίως οἱ ἀπερχόμενοι νὰ εὕρωσι νέαν γῆν, καὶ μὲ τὴν μάθησιν καὶ τὴν ἀνατροφὴν τὴν ἐθνικὴν, τὴν ὁποίαν εἶχον, ἐγένοντο ἐκ τῶν πρώτων οἰκιστῶν τῆς Ἀμερικῆς, — χωρὶς νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς ἄλλης ἀποικιακῆς πολιτικῆς, τῆς νεωτέρας, τῆς Γερμανίας. Ἐλησμόνησα νὰ εἴπω τοῦτο. Ἐν τῇ Γερμανίᾳ, ἐνῷ ἐπὶ ἔτη ἐξηκολούθει ἡ μεγάλη μετανάστευσις, τί παρετηρήθη; Παρετηρήθη, ὅτι ἀμέσως, καθ’ ὃν χρόνον ἤρχισεν ἡ ἀνάπτυξις ἡ βιομηχανικὴ τῆς Γερμανίας, ἀπὸ τοῦ 1880 καὶ ἐντεῦθεν, — καὶ ἀπὸ τοῦ 1890 ἐξίχθη εἰς τεραστίαν ἀκμὴν, — ἀμέσως ἡ ἐτησία ἐξαγωγὴ ἀνθρώπων ἤρχισεν ἐλαττουμένη βαθμηδόν, ἀπὸ 200,000 κατελθοῦσα εἰς 60,000 καὶ 50,000 κατ’ ἔτος. Νῦν δὲ, ὅτε ἐκορέσθη δι’ ἐργατῶν ἡ Γερμανικὴ βιομηχανία, ἤρχισαν καὶ πάλιν νὰ ἐκπατρίζωνται ἐκεῖθεν πλειότεροι. Ταῦτα περὶ Γερμανίας. Μὴ συγκρίνωμεν ἀνόμοια πράγματα. Ἀλλ’ ἡ Ἰταλία; Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους βιοῖ ἡ Ἰταλία· ἀλλὰ τοῦτο πρέπει νὰ γείνῃ γνωστόν, ὅτι τὸν ὀλέθριον φόρον, τὸν ὁποῖον ἀπεπειράθησαν μόνον εὐτυχῶς νὰ εἰσαγάγωσι παρ’ ἡμῖν, τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ σίτου, ἠναγκάσθησαν νὰ τὸν καταργήσωσιν ἐκεῖ πρὸ τοῦ φάσματος καὶ τῆς ἀπειλῆς τοῦ κοινωνισμοῦ, ὅστις ἐζήτησε καὶ ἀπέκτησε τὸν εὐθηνὸν ἄρτον. Μόλις δὲ τὸν φόρον αὐτὸν κατήργησαν, ἔδειξε στασιμότητα ἡ μετανάστευσις. Βεβαίως ὑπολείπεται καὶ ἡ Ἰρλανδία. Ἀλλ’ ἂν θέλητε τὴν Ἑλλάδα νὰ καταστήσητε Ἰρλανδίαν, δὲν θὰ προφθάσητε. Ἐδῶ δὲν θὰ ὑπάρξῃ καμμία δύναμις, ἥτις ν’ ἀποπειραθῇ καὶ βίαν κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἂν οὗτος, ἀδιακόπως πιεζόμενος, ἀδυνατήσῃ πλέον νὰ καταβάλῃ τοὺς φόρους, οὓς καθημερινῶς ἐπιβάλλετε ἐπ’ αὐτοῦ. (Εὖγε! εὖγε! χειροκροτήματα ἐξ ἀριστερῶν). Τίνα ἄλλα ζητεῖτε τεκμήρια; Ἰδοὺ τὸ ἓν ἐντελέστερον τοῦ ἄλλου· τὸ ἓν δυνάμενον νὰ ἔχῃ τὰς μικράς του ἀτελείας, ἀλλὰ συμπληρούμενον διὰ τῶν ἄλλων, διὰ τῆς συνδρομῆς τῶν ὁποίων προβάλλει πλήρης ἡ ἀπόδειξις τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας, καὶ ἀπολύτως, ὡς ἤδη ἐξέθηκα, καὶ σχετικῶς πρὸς τὰς ἄλλας ὁμοειδεῖς πρὸς ἡμᾶς χώρας. Ἀλλὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ: «Ἔστω, 16 ἢ 14 ἢ 10% μόνον λαμβάνει τὸ Κράτος ἐκ τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος ἐν τῷ συνόλῳ διὰ τῶν φόρων, ἤτοι κατὰ μέσον ὅρον 16 ἢ 14 ἢ 10% μόνον ἐκ τοῦ ἐτησίου εἰσοδήματος ἑκάστης ἀτομικῆς οἰκονομίας. Ποίαν ἔχει τὸ ποσοστὸν αὐτὸ σημασίαν; Διατὶ ἐν ἀνάγκῃ τὸ Κράτος νὰ μὴ λάβῃ καὶ πλειότερα;» Εἶναι ζητήματά τινα, Κύριοι, διὰ τὰ ὁποῖα, ἀνομολογῶ, ἡ προσωπικὴ γνώμη ἴσως, ἢ μᾶλλον βεβαίως, δὲν ἔχει ἀξιώσεις νὰ πείσῃ. Διὰ τοῦτο καταφεύγω εἰς γνωστὸν καὶ εὔχρηστον παρ’ ἡμῖν οἰκονομολογικὸν συγγραφέα, οὐ μόνον βαθὺν θεωρητικὸν, ἀλλὰ καὶ ὀξὺν πρακτικὸν, ὅστις διεξηγεῖ τὴν σημασίαν τοῦ βαθμοῦ τῆς φορολογίας τῶν λαῶν. «Καταλήγων, λέγει οὗτος, ἰσχυρίζομαι ὅτι ὁ φόρος (ὁ δημόσιος, ὁ ἐπαρχιακὸς, ὁ δημοτικὸς) εἰς καλῶς διοικουμένην χώραν δὲν πρέπει νὰ ὑπερβαίνῃ τὰ 5% τοῦ συνόλου τῶν ἐτησίων εἰσοδημάτων τῶν ἰδιωτικῶν... Ἀπὸ 5 ἕως 7 ἢ 8% ἐκ τοῦ εἰσοδήματος αὐτοῦ δύναται ἀκόμη νὰ ὑποστῇ τὴν φορολογίαν λαός τις μετ’ ἀνέσεως. Ὑπεράνω τῶν 10% ὁ φόρος καθίσταται λίαν βαρὺς, εἶναι σχεδὸν ἀδύνατον νὰ τὸν εἰσπράξωσιν ἄνευ μέτρων αὐθαιρέτων καὶ καταθλιπτικῶν. Ὑπεράνω τῶν 12 ἢ 14% ὁ φόρος ἀποτελεῖ une proportion exorbitante, ἀναλογίαν ὑπέρμετρον. Δυνατὸν εἶναι νὰ ὑποστῇ χώρα τις τοσοῦτον ποσοστὸν, ἀλλὰ βεβαίως αἱ πρόοδοι τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου ἐπιβραδύνονται· ἡ ἐλευθερία τῆς βιοτεχνίας καὶ ἡ τῶν πολιτῶν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀπειλεῖται καὶ πιέζεται ὑπὸ τῶν καταθλίψεων τῶν αὐστηρῶν ἐλέγχων, οὓς συνεπάγεται τὸ πολύπλοκον καὶ τὸ μέγεθος τῶν φόρων. Ἐπὶ τέλους ἄνω τῶν 15 ἢ 16% ὁ φόρος φέρει βαρεῖαν ἐπὶ τὴν κοινωνίαν ζημίαν, ὠθεῖ τὸ κεφάλαιον καὶ τοὺς πολίτας εἰς μετανάστευσιν καὶ καθίσταται σχεδὸν ἀνείσπρακτος.» Καὶ λέγει ταῦτα ὁ Leroy-Beaulieu, ἀναφερόμενος καὶ συγκρίνων φορολογικῶς τὸ Βέλγιον μὲ φορολογίαν 5–6% ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος τῶν κατοίκων, τὴν Ἀγγλίαν μὲ 7½%, καὶ τὴν Γαλλίαν μὲ 11–12%, φορολογίαν, ἣν ἀποκαλεῖ βαρεῖαν. Καὶ λέγει ταῦτα, συγκρίνων τὰ πλουσιώτατα τοῦ κόσμου Κράτη. Ἀλλ’ ὅσον πενέστεροι εἶναι οἱ λαοὶ, τόσον πλειότερον τὸ αὐτὸ ποσοστὸν βαρύνει αὐτοὺς ἢ τοὺς πλουσίους λαοὺς προδήλως. Καὶ λέγει ταῦτα, συνυπολογίζων εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ 6, τοῦ 7½, τοῦ 12% ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, οὐχὶ μόνον τοὺς φόρους τοὺς δημοσίους, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐπαρχιακοὺς, ἀλλὰ καὶ τοὺς δημοτικούς, ἤτοι ὅλους τοὺς τοπικοὺς φόρους, ἐν οἷς καὶ οἱ λιμενικοὶ παρ’ ἡμῖν, φόρους, οὓς ἐγὼ δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς μου, ὅπως ἐνδείξω τὸ ποσοστὸν τῆς φορολογίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, παραλείπων μάλιστα καὶ τὴν γνωστὴν ἄδηλον φορολογίαν, τὴν κατὰ τοῦ πολίτου Ἕλληνος ἐνασκουμένην. Βεβαίως αἱ γνῶμαι αὗται δὲν ἔχουσι μαθηματικὴν ἀκρίβειαν· δύνανται μόνον νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς πολύτιμος ὁδηγὸς εἰς τὴν ἀντίληψιν ἑκάστου ἡμῶν πρὸς διάγνωσιν τῆς καταστάσεώς μας τῆς οἰκονομικῆς· ἀλλὰ καὶ ἂν προσεγγίζωσιν ἁπλῶς εἰς τὴν ἀκρίβειαν αἱ γνῶμαι αὗται, ἂν 10% εἶναι βαρὺς φόρος, ἂν ὑπὲρ τὰ 12 καὶ 14% εὕρηνται τὰ ὅρια τοῦ φορολογησίμου τῶν λαῶν, πέραν τῶν ὁποίων γεννῶνται οἱ κίνδυνοι, οἱ ἐκ τῆς ἐπαυξήσεως τῆς ἀναλογίας τῶν βαρῶν διὰ τοὺς ἀστικοὺς πληθυσμοὺς, εἶναι νὰ μὴ θαυμάζωμεν, νὰ μὴ θεωρῶμεν ἅγιον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, τοσαῦτα ἀναδεχθέντα βάρη φορολογικὰ, καταβάλλοντα αὐτὰ κατ’ ἔτος, τὰ ὁποῖα νῦν τοσοῦτον ἐπαυξάνομεν μὲ τὰς ὑποσχέσεις ἀποπείρας ἐξοπλισμῶν πολεμικῶν καὶ παρασκευῶν, αἵτινες τοσάκις διεψεύσθησαν; Ἀλλὰ πότε ἐπιβάλλομεν αὐτὰ τὰ βάρη; Ἐπιβάλλομεν αὐτὰ τὰ βάρη καθ’ ὃν χρόνον ἓν μέγα τμῆμα τῆς Ἑλλάδος στενάζει ὑπὸ τὴν πενίαν, οὐχὶ τὴν κρίσιν· διότι κρίσις προυποθέτει εὐπορίαν καὶ πλοῦτον· εἶναι μία κατάστασις ἀνώμαλος, προσωρινὴ, κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον, ἡ δὲ πενία εἶναι ἡ συνεχὴς πλέον κατάστασις. Τὰ δυτικὰ μέρη τῆς Πελοποννήσου βεβαίως εἶναι ἐν πενίᾳ. Οὐδέποτε ὑπεστήριξα τὴν γνώμην, ὅπως ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐξεύρῃ τροφὴν διὰ τοὺς εἰρημένους πληθυσμοὺς, καὶ εἶπον περὶ τούτου τὴν γνώμην μου ἀείποτε ἐλευθέρως καὶ ἀπεριφράστως· ἀλλ’ ἂν ἡ φύσις καὶ ὁ διαγωνισμὸς καὶ αἱ περιστάσεις αἱ παραγωγικαὶ ἔφεραν αὐτοὺς εἰς τὰ ἀτυχῆ ἀποτελέσματα, ὑπὸ τὰ ὁποῖα στενάζουσιν, ἂν δὲν ἔχω δύναμιν νὰ πραΰνω τὰ δεινά των, ἂς μὴ καταθλίψω τοὐλάχιστον αὐτούς, ἐπιβάλλων εἰς αὐτοὺς ὅ,τι δὲν δύνανται νὰ βαστάσωσιν, εἰς αὐτούς, οἵτινες εἶναι γενναῖος πληθυσμὸς, εἶναι δραστήριος πληθυσμὸς, εἶναι πατριώτης πληθυσμός.

§193Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀκρόπολις τῆς Ἑλλάδος.

§194Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Εἶναι βεβαίως μία ἀκρόπολις τῆς Ἑλλάδος, ὡς ἕκαστον τμῆμα τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἶναι ἡ ἀκρόπολις τῶν λοιπῶν.

§195Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ Στράβωνα.

§196Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἀλλὰ πότε ἐπιβάλλομεν—καὶ εἰς τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ἰδιαιτέρως νὰ μὲ προσέξῃ— πότε ἐπιβάλλομεν τὰ βάρη αὐτά; Ἐπιβάλλομεν, κύριοι Βουλευταί, τὰ βάρη ταῦτα καθ’ ὃν χρόνον ἔχομεν λόγους ἰσχυροὺς νὰ πιστεύωμεν,—καὶ τὰ πράγματα ἀποδεικνύουσι τοῦτο —ὅτι ἤρχισεν ἡ ἀνατίμησις τοῦ χαρτονομίσματος, τὴν ὁποίαν ἀφίνομεν νὰ βαίνῃ πρὸς τὴν ἰσοτιμίαν πρὸς τὸν χρυσόν. Καὶ τίνα σημασίαν ἔχει ἡ ἀνατίμησις; Ἔχει τόσην σημασίαν, ὥστε ἡ ἐξ ἀγνοίας ἔλλειψις προσοχῆς εἰς τὴν νομισματικὴν κατάστασιν εἶναι οὐσιῶδες αἴτιον, τὸ ῥιζικὸν αἴτιον τῆς καταστρεπτικῆς πλάνης, ἥτις εἶναι ἡ βάσις τῆς διαρκοῦς φορολογικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ παραγνώρισις τῆς σημασίας τοῦ νομισματικοῦ ζητήματος, αὐτῆς τῆς ἐννοίας τοῦ χρήματος, παράγει τὴν πλάνην, ἥτις ἐπικρατεῖ περὶ τῆς δῆθεν εὐπορίας ἢ μᾶλλον περὶ τῆς προβαινούσης προόδου τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας. Πῶς! λέγουσιν· ἡ διαρκὴς αὔξησις τῶν ἐμμέσων φόρων, ἡ διαρκὴς αὔξησις τῶν τελωνιακῶν δασμῶν δὲν καταδεικνύει ἀριδήλως τὴν πρόοδον τὴν οἰκονομικήν; δὲν εἶναι τὸ καταδηλότερον δεῖγμα ταύτης; Αὐτὴ καὶ μόνη ἡ αὔξησις δὲν εἶναι ἀρκετὴ νὰ ἀνατρέψῃ τὴν ἀξίαν παντὸς ἄλλου ἐπιχειρήματος περὶ τῆς παραγωγικῆς στασιμότητος τῆς χώρας κατὰ τὴν λήξασαν δεκαετίαν; Ἀλλ’ ἐδῶ ἔγκειται ἡ μεγάλη σύγχυσις, ἐδῶ ἔγκειται ἡ πλάνη τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ. Συγχίζει τὴν φαινομενικὴν αὔξησιν τῶν ἐμμέσων φόρων, τῶν τελωνιακῶν δασμῶν, πρὸς τὴν πραγματικὴν αὔξησιν αὐτῶν. Τί θέλω νὰ εἴπω; Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συγχέωμεν τὴν κατ’ ἀριθμὸν αὔξησιν τῶν εἰσπράξεων μὲ τὴν κατ’ ἀξίαν αὔξησιν αὐτῶν. Ἐξηγοῦμαι. Ἰσχυρίζονται, ὅτι ηὔξησαν τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη, ὅτι αὐξάνονται αἱ ἐκ τῶν ἐμμέσων φόρων ἀποδόσεις. Ἀλλὰ πρωτίστως ἀπὸ τίνος χρονικοῦ σημείου ἀκριβῶς καὶ ὡρισμένως ἐγένετο ἡ αὔξησις τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν; Ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἡ αὔξησις αὐτῶν δὲν ἀποβαίνει καὶ πρὸς τιμήν μας, εἶναι δὲ ἄσχετος καὶ πρὸς πραγματικὴν αὔξησιν. Τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη καὶ κατ’ ἀναλογίαν αὐτῶν τὸ εἰσαγωγικὸν ἐξωτερικὸν ἐμπόριον, περὶ οὗ προηγουμένως ὡμίλησα, ηὔξησαν ἀμέσως καὶ συγχρόνως μετὰ τὸν πόλεμον, ἀνελθόντα ἀπὸ 26 ἑκατομμυρίων εἰς 34 ἑκατομμύρια δραχμὰς τὸ 1898, καὶ μέχρι τῆς σήμερον διατηροῦνται στάσιμα. Ἀλλὰ ἡ ἀπότομος καὶ ὄχι βαθμιαία αὔξησις, ἡ ἀπότομος ἐπὶ ἑπταετίαν στασιμότης τῶν εἰσπράξεων ἄλλο τι ἔχει τὸ ἀληθὲς αἴτιον, ὄχι τὴν αὔξησιν τῆς καταναλωτικῆς τῆς χώρας καταστάσεως. Νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐνίσχυσεν ἡμᾶς οἰκονομικῶς ὁ πόλεμος, ὅπως τὴν ἐπιοῦσαν μετ’ αὐτὸν ἀποκτήσωμεν καταναλωτικὴν δύναμιν ηὐξημένην καὶ ἐκδηλουμένην εἰς τὴν αὔξησιν τῶν τελωνιακῶν εἰσπράξεων; Ὄχι. Ἄλλη εἶναι ἡ αἰτία τοῦ φαινομένου. Ἐπεβλήθη ὁ ἔλεγχος... Ἂς παρέλθωμεν ἐκ τούτου· εὐπρεπέστερον εἶναι νὰ κάμω λόγον περὶ ἄλλου αἰτίου, ὅπερ συνεξηγεῖ τὴν αὔξησιν καὶ τῶν λοιπῶν ἐμμέσων φόρων. Ἀναμνησθῆτε τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἐπεβλήθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, παρακολουθήσατε τὰς βαθμίδας τῆς ἐκπτώσεως τῆς ἀξίας τοῦ ἐγχωρίου χρήματος, τοῦ χαρτονομίσματος, καὶ θέλετε πεισθῆ, ὅτι μὲ τὴν μεγίστην ἔκπτωσιν συμπίπτουσιν αἱ μείζονες εἰσπράξεις. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ἄλλως γενέσθαι. Ἐγένετο ὅ,τι ἔπρεπε νὰ γείνῃ. Ὅταν μὲ μικρότερον τοῦ πραγματικοῦ πῆχυν μετρήσητε μίαν ἔκτασιν, θὰ ἔχητε πλειότερον ἀριθμὸν πήχεων, τόσον πλειότερον, ὅσον μικρότερον καταστήσητε τὸν πῆχυν, ἢ ἐκεῖνον τὸν ἀριθμὸν τῶν πήχεων, ὃν θὰ ἔχητε, ἂν ἐμετρεῖτε μὲ τὸν πραγματικὸν πῆχυν. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ νομίσματος, — μαθηματικῶς ὄχι κατὰ τὸν αὐτὸν βαθμὸν, ἕνεκα ἰδίων λόγων, καὶ ὄχι ἀμέσως, καθ’ ὃν χρόνον μεταβάλλεται ἑκάστοτε ἡ ἀξία αὐτοῦ. Ὅταν μὲ μικρότερον κατ’ ἀξίαν νόμισμα τοῦ πραγματικοῦ μετρήσητε, ὅταν μὲ χαρτίνην δραχμὴν, ἥτις εἶναι μικροτέρα τῆς χρυσῆς δραχμῆς, τῆς πραγματικῆς, μετρήσητε τὴν ἀξίαν οἱουδήποτε ἐμπορεύματος, θὰ ἔχητε ἄθροισμα πλειότερον ἀριθμὸν νομίσματος, χαρτίνης δραχμῆς, τόσον πλειότερον, ὅσον μικρότερον καταστήσητε τὸ νόμισμα, τὴν χαρτίνην δραχμὴν, ἢ ἐκεῖνον τὸν ἀριθμὸν τῶν νομισμάτων (χρ. δραχμῆς), ὃν θὰ εἴχετε, ἂν ἐμετρεῖτε μὲ τὸ πραγματικὸν νόμισμα, τὴν χρυσῆν δραχμήν. Ἐντεῦθεν συνάγεται, ὅτι καθ’ ὅσον — καίτοι, ἐπαναλέγω, ὄχι μαθηματικῶς ἕνεκεν εἰδικῶν λόγων — ἐκπίπτει τὸ νόμισμα τὸ νόμιμον, τὸ ἐγχώριον, ἡ χαρτίνη δραχμή, κατὰ τοσοῦτον δύνανται νὰ ἀνέλθωσιν αἱ εἰσπράξεις ἐκ τῶν τελωνιακῶν καὶ ἐμμέσων φόρων, καὶ ἀνέρχονται συνηθέστατα πάντως. Ἀλλ’ ἡ αὔξησις αὕτη δὲν προέρχεται ἐξ αὐξηθείσης θυσίας, ἐξ αὐξηθείσης ἐργασίας, ἐξ αὐξηθείσης παραγωγικότητος τοῦ λαοῦ, δὲν προέρχεται ἐκ μεταβολῆς, ἐκ προόδου οἰκονομικῆς, προέρχεται ἐξ αὐτῆς τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ νομίσματος. Ἑπομένως ἡ αὔξησις δὲν εἶναι πραγματικὴ, ἀλλ’ εἶναι φαινομενική. Δὲν ἐνδεικνύει τὴν πρόοδον ἡ διαφημιζομένη αὔξησις τῶν τελωνιακῶν εἰσπράξεων καὶ τῶν ἐμμέσων φόρων. Ἡ ὑποτίμησις εὐκολύνει τοὺς λαοὺς εἰς τὴν καταβολὴν τῶν φόρων τόσον πλειότερον κατὰ βαθμὸν, ὅσον μείζων εἶναι αὕτη. Ἐκ τῆς μεγίστης δὲ παρ’ ἡμῖν ἐκπτώσεως — τῆς συνεχοῦς ἐπὶ μακρὸν χρόνον — τοῦ νομίσματος διεξηγῶ, πῶς κατωρθώθη νὰ εἰσπράττωνται καὶ αὐτὰ τὰ 118,000,000 δραχ. μέχρι τοῦ νῦν. Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν νῦν: πῶς ἐπιβάλλετε καὶ ἄλλους φόρους, καθ’ ὃν χρόνον ἐπῆλθεν ἡ στροφή, ἐπῆλθεν ἡ ἀνατίμησις τοῦ νομίσματος, καθ’ ὃν χρόνον ἀναφαίνονται αἱ δυσχέρειαι; Δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ ἐπεκταθῶ πλειότερον εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος τούτου, διότι ὁμιλῶ πρὸς ἄνδρας γνώστας τῶν πραγμάτων. Εἶναι δυνατὸν βεβαίως ἀπολύτως, ἀλλὰ δὲν εἶναι πιθανὸν διὰ τὰ καθ’ ἡμᾶς, ὅπως ἡ Πολιτεία λαμβάνῃ παρὰ τοῦ λαοῦ διὰ τῶν φόρων τὸ αὐτὸ ποσὸν, ὅπερ καὶ σήμερον λαμβάνει, — ἂν καὶ καθ’ ὅσον ἤθελεν ἀνέλθει ἡ ἀξία τοῦ χαρτονομίσματος, — ὑπαρχούσης ἐπὶ μακρὸν τῆς γνωστῆς κατὰ ποσὸν ὑποτιμήσεως τοῦ χαρτονομίσματος· ἀλλ’ ἂν καταστῇ δυνατὸν νὰ τὸ εἰσπράττῃ, θὰ τὸ εἰσπράττῃ δι’ ἐπιβαρύνσεως πραγματικῆς μείζονος ἢ μέχρι τοῦδε· καθόσον τὸ αὐτὸ ποσὸν τῶν εἰσπράξεων μετὰ τὴν ἀνατίμησιν τοῦ χαρτονομίσματος θ’ ἀντιπροσωπεύῃ μεῖζον ποσὸν θυσιῶν, μεῖζον ποσὸν ἐργασίας, μεῖζον ποσὸν παραγωγῆς ἐθνικῆς, ἑπομένως, καίτοι ἀριθμητικῶς ἴσον, θὰ ἦναι τὸ αὐτὸ ποσὸν μὲ ἀνατετιμημένον νόμισμα, πραγματικῶς ἀνώτερον. Θὰ ἦναι δὲ πραγματικῶς ἀνώτερον καὶ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς ἐμμέσους καὶ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς ἀμέσους φόρους. Αὐτὸ τὸ ἀνώτερον θὰ ἦναι νέα ἐπιβάρυνσις φορολογικὴ τοῦ λαοῦ πραγματικὴ, ἀνεξαρτήτως τῆς νῦν ἐπιβαλλομένης. Προηγουμένως καθώρισα τὸ ἐτήσιον ἐθνικὸν εἰσόδημα, ἀποτελούμενον ἐκ τῶν εἰσοδημάτων ἑνὸς ἑκάστου ἡμῶν, εἰς 600 ἑκατομμύρια· ἀλλ’ ὁρίσατε αὐτὸ εἰς 900 ἑκατομμύρια, ἢ εἰς πλειότερα ἢ καὶ ὀλιγώτερα, ἡ ὀρθότης τῶν συλλογισμῶν μου δὲν μεταβάλλεται ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ ἀριθμοῦ. Ὑποθέσατε λοιπόν, ὅτι πᾶσα ἡ παραγωγὴ ἡ ἐτησία, ἡ εἰς προϊόντα καὶ ἄλλα καταναλώσεως εἴδη συνισταμένη, ἀνέρχεται νῦν εἰς 900 ἑκατομμύρια δραχμάς. Σήμερον λαμβάνει τὸ Κράτος ἐξ αὐτῶν 120 ἑκατομμύρια, ἤτοι 12½%. Ὑποθέσωμεν νῦν τὴν ἄκραν ὑπόθεσιν, ὅτι ἀνατιμᾶται τὸ χαρτονόμισμα εἰς τοσοῦτον, ὥστε καθίσταται ἰσότιμον πρὸς τὴν χρυσῆν δραχμήν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πᾶσα ἡ ἐτησία παραγωγή, ἡ εἰς προϊόντα καὶ ἄλλα εἴδη, θὰ ὑπολογισθῇ εἰς χρῆμα οὐχὶ εἰς 900 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ μόνον εἰς 600 ἑκατομμύρια, ἑπομένως τὰ 120 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξακολουθῇ νὰ λαμβάνῃ τὸ Κράτος ἐκ φορολογίας, δὲν θ’ ἀντιπροσωπεύωσι μόνον 12½% ἐκ τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, ἀλλὰ θ’ ἀντιπροσωπεύωσι ποσοστὸν 20%. Ἡ ἐκ τῆς ἀνατιμήσεως τοῦ νομίσματος φορολογικὴ ἐπιβάρυνσις εἶναι πρόδηλος, ὡς δεικνύουσιν οἱ ἀριθμοὶ, ὡς πρόδηλος εἶναι καὶ ἡ φορολογικὴ ἀνακούφισις, ὅταν ὑπάρχῃ ἡ ὑποτίμησις τοῦ ἐγχωρίου νομίσματος. Ἓν μόνον εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθῇ, καίτοι ἡ ἐξέτασις τούτου δὲν εἶναι τοῦ παρόντος, ὅτι ἡ φορολογικὴ ἐπιβάρυνσις δὲν θὰ ἦναι μαθηματικῶς ἀκριβής, ὡς δεικνύουσιν οἱ ἀριθμοὶ 12½ καὶ 20%, ἀλλὰ πάντως ἡ ἐπιβάρυνσις θὰ ὑπάρχῃ καὶ θὰ ἦναι μεγάλη, ἐπαισθητὴ καὶ οὐσιώδης ἐπὶ τοῦ φορολογουμένου. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, ἂν ἐπελθοῦσα ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀνατίμησις τοῦ νομίσματος, ἢ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν θὰ πληρώνῃ ὅσον καὶ νῦν εἰς φόρους, ἀλλὰ πιεζόμενος πλειότερον καὶ πλειότερον μέρος δίδων εἰς τὸ Κράτος ἐκ τοῦ ἐτησίου εἰσοδήματός του, ἤ, μὴ ἀντέχων, θὰ περιορίσῃ τὰς καταναλώσεις του. Καὶ ἐντεῦθεν θὰ ἐπέλθῃ ἡ μείωσις τῶν εἰσπράξεων ἐκ τῶν ἐμμέσων φόρων καὶ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, θ’ αὐξήσωσι δ’ αἱ καθυστερήσεις τῶν ἀμέσων φόρων, ὧν καθυστέρησις ἢ παρακώλυσις θὰ ἐπέλθῃ καθόλου ἢ κατὰ μέρος μόνον διὰ μειζόνων ἢ νῦν πιέσεων καὶ ἐκτελέσεων κατὰ τῆς περιουσίας τῶν φορολογουμένων ὑπὸ τοῦ Κράτους. Ἐντεῦθεν ἕπεται, ὅτι, ἂν πάνθ’ ὅσα ἐξέθηκα πρὸς ὑμᾶς εἶναι ἀκριβῆ, — εἶναι δὲ ἀναμφισβητήτως κατ’ ἐμὲ ἀκριβῆ, — ἀποδεικνύουσι καὶ καταδεικνύουσι τρανῶς καὶ πασιδήλως τὴν πλάνην ἐκείνων, ὅσοι φρονοῦσιν, ὅτι ὑπάρχει οἰκονομικὴ πρόοδος, ἐπιτρέπουσα καὶ δικαιολογοῦσα νέας φορολογίας ἀκινδύνως, ἐκ τοῦ τεκμηρίου τῆς αὐξήσεως τῶν εἰσπράξεων ἐκ τῶν ἐμμέσων φόρων καὶ τῶν τελωνιακῶν δασμῶν, ἐνῷ ἡ αὔξησις αὕτη εἶναι κατ’ ἀριθμὸν καὶ ὄχι κατ’ ἀξίαν, εἶναι φαινομενικὴ καὶ ὄχι πραγματική· εἶναι αὔξησις παραπλανῶσα εἰς ἐγχειρήματα οἰκονομικὰ ἐπιζήμια διὰ τὴν χώραν. Ἐντεῦθεν ἕπεται, ὅτι κακῶς ἐξελέξατε τὸν χρόνον νὰ ἐπαυξήσητε τὰ φορολογικὰ βάρη νῦν, ὅτε συμπίπτει ἡ ἀνατίμησις τοῦ χαρτονομίσματος, ἥτις καθ’ ἑαυτὴν, ἐπαναλέγω, εἶναι πλήρης καὶ τελεία φορολογία. Ἀντὶ δὲ, οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, νὰ ἐκλείψῃ διὰ μέτρων ἡ πρόοδος τῆς φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως, ἡ διὰ τῆς ἀνατιμήσεως ἐπερχομένη, λαμβάνετε μέτρα πρὸς ἔτι μείζονα κατάθλιψιν καὶ ἐπιβάρυνσιν φορολογικήν. Ἀλλ’ εἶναι ἀκριβές, ὅτι ὑπάρχουσα θὰ διατηρηθῇ ἡ τάσις πρὸς ἀνατίμησιν τῆς ἀξίας τοῦ χαρτονομίσματος; Κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ναὶ, ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα. Ἀλλὰ τὰ περὶ τούτου δὲν εἶναι τοῦ παρόντος χρόνου. Ἀλλ’ εἰς τὸ νομισματικὸν ζήτημα γενόμενος, θέλω νὰ ἐξάρω τὴν πρὸς αὐτὸ πλήρη ἀδιαφορίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ ἐκ τῆς προσφόρου τακτοποιήσεως αὐτοῦ ἐξαρτῶνται αἱ οὐσιωδέστεραι συνέπειαι, οἱ ὅροι καὶ αἱ προϋποθέσεις τῆς πολεμικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας. Πρὶν ἤ, νοοῦντες τὴν σημασίαν τοῦ ζητήματος, σκεφθῆτε περὶ τούτου, ἐπιζημίως καὶ καταστρεπτικῶς ἀρχίζετε ἀπὸ τοῦ τέλους, ἀπὸ τῶν παρασκευῶν. Διότι, καὶ ἄν εἰσπράξητε τοὺς ἐπιβαλλομένους φόρους καὶ ἄν κατορθώσητε δι’ αὐτῶν καὶ μόνον νὰ καταρτίσητε τὰς στρατιάς, πῶς θὰ χρησιμοποιήσητε αὐτὰς κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐνεργείας; Ἡ Ῥωσσία καὶ ἡ Ἰαπωνία, περιελθοῦσαι νῦν εἰς πόλεμον, ἐν ἔργον προηγουμένως ἐπεχείρησαν καὶ διὰ μακροῦ χρόνου κατώρθωσαν, καὶ ἄν δὲν συνεπλήρουν αὐτὸ τελείως, δύναμαι νὰ εἴπω, δὲν θὰ διετέλουν καὶ νῦν ἐν πολέμῳ. Καὶ ἡ Ῥωσσία καὶ ἡ Ἰαπωνία διετέλουν ἐν ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, κατὰ βαθμὸν μάλιστα ἠπιωτέρᾳ τῆς ἰδικῆς μας, ἀλλὰ καὶ ἡ μὲν καὶ ἡ δὲ πᾶσαν κατέβαλον δυνατὴν προσπάθειαν πρὸ παντὸς νὰ χρησιμοποιήσωσι τὴν πίστιν, τὰ περισσεύματα, τὰς προσαυξήσεις τῶν φόρων καὶ νέους ἔτι φόρους, ὅπως δι’ αὐτῶν παγιώσωσι τοὺς ὅρους καὶ τὰς συνθήκας, ὑφ’ ἃς ἦραν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἀδιάφορον κατὰ τίνα τρόπον. Ἀλλὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἀμφότερα τὰ Κράτη μετῆλθον πρὸς ἐμπέδωσιν καὶ διατήρησιν μεταλλικοῦ καθεστῶτος, ἀπετόλμησαν δὲ νὰ συγκρουσθῶσι ταῦτα πότε; Ὅτε ἕκαστον αὐτῶν εἶχε καταρτίσει πλέον τέλειον τὸ ταμεῖον τῆς ἀμύνης του. Διότι ἀληθὲς ταμεῖον ἀμύνης διὰ πᾶσαν σπουδαιολογοῦσαν χώραν εἶναι ἡ μεταλλικὴ κυκλοφορία ἐν τῇ χώρᾳ, τὸ μεταλλικὸν ἀποταμίευμα τῶν Τραπεζῶν. Σεῖς συνεπληρώσατε τὰ πάντα, ἐκάμετε ναυτικόν, ἐκάμετε στρατιάς, καὶ ἦλθεν ἡ στιγμὴ τῆς κινητοποιήσεως αὐτῶν, —καθ’ ἥν, ὡς διαλαλεῖται πανταχόθεν, ἕκαστος Ἰάπων γνωρίζει τὴν θέσιν ἐν τῷ στρατῶνι, ὅπου εἶναι ἀνηρτημένον τὸ ὅπλον αὐτοῦ ἐν τῷ χρόνῳ τῆς κινητοποιήσεως· — μὲ τί θὰ κινηθῆτε; Θὰ ζητήσητε ἄδειαν παρὰ τοῦ Ἐλέγχου, διὰ νὰ δανεισθῆτε; ἀλλὰ τίς σᾶς δανείζει; Θὰ φορολογήσητε; ἀλλὰ πῶς εἰς ἐξηντλημένον λαὸν θὰ κατορθώσητε τοῦτο; Καὶ ὅταν ὑπὸ τοιαύτας στενοχώρους οἰκονομικὰς περιστάσεις εὑρίσκησθε, ἀντὶ νὰ ἐπιδιώκητε παντοιοτρόπως νὰ συντηρήσητε τὰ δυνατὰ ἀποταμιεύματα, νὰ χρησιμοποιήσητε τὰς προσαυξήσεις καὶ τοὺς φόρους, διὰ νὰ φέρητε ἓν καθεστὼς μεταλλικόν, ματαίως καὶ ἀσκόπως ζητεῖτε νὰ παρασκευάσητε προηγουμένως στρατιάς, δυναμένας βαθμιαίως καὶ κατὰ τάξιν βραδύτερον νὰ γείνωσι. Διότι, μὴ πλανώμεθα, ἡ προσεχὴς ἐνέργεια εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατος. Ἄς προορῶμεν τὸ ἀπώτερον μέλλον, καὶ μόνον δι’ αὐτὸ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐργασθῶμεν. Ἀλλὰ θὰ λάβωμεν καὶ περὶ πάντων τούτων μέτρα ἐκ παραλλήλου; Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι δὲν θὰ ληφθῶσι μέτρα· διότι, ἄν ἐπιβληθῶσιν οἱ φόροι αὐτοί, καὶ ἄν οὗτοι οὕτω χρησιμοποιηθῶσι, πρὸς καταναλωτικὴν δηλαδὴ πολεμικὴν παρασκευήν, ἀφοῦ μάλιστα θὰ ἐξαχθῇ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἡ τῶν φόρων τῶν ἐπιβαλλομένων ἀπόδοσις, εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν τὰ μέσα, ἵνα παγιώσωμεν τὸ καθεστὼς τὸ νομισματικὸν τῆς χώρας. Δὲν εἶναι ὁ κατάλληλος χρόνος νὰ ἀναπτύξω νῦν τὴν πλήρη σημασίαν τοῦ μεταλλικοῦ καθεστῶτος αὐτοῦ· ἀλλὰ προσέχετε, διότι, δύναμαι νὰ εἴπω μετ’ ἀπολύτου ἀσφαλείας, ἄν προβαίνῃ ἡ ἀνατίμησις τοῦ ἐγχωρίου νομίσματος, καὶ καθ’ ὃν βαθμὸν βαίνει, ταυτοχρόνως ἔτι μᾶλλον θὰ ἐπιβαρύνηται ὁ λαός, ἔτι μᾶλλον δ’ ἐπιβαρυνόμενος θὰ καταστῇ, καὶ ἀδύνατον κἄν νὰ δώσῃ ὅ,τι ζητεῖτε. Καὶ ἐνῷ θὰ ἐξαντλῆτε αὐτόν, καὶ θ’ ἀφαιρῆτε τὰ συνήθη αὐτοῦ ἀποταμιεύματα, δὲν θὰ εἰσπράττητε καὶ ὅ,τι νῦν ζητεῖτε καὶ ἐλπίζετε νὰ ἔχητε πρὸς καταρτισμὸν τοῦ στρατοῦ σας. Καὶ ἂν σήμερον ζητῆτε 3,800,000 δραχμὰς, ἢ 3,200,000, κατὰ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρωθυπουργὸν, διὰ τῆς κατὰ 15 λεπτὰ αὐξήσεως τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς, ἐκ τῶν τελωνιακῶν δασμῶν, θὰ πεισθῆτε τάχιστα, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπράξητε τόσα, — τὸ λέγω εἰς βάρος τῆς ὑποθέσεώς μου, ἀλλὰ δὲν σημαίνει, — δὲν θὰ εἰσπραχθῶσι τόσα, εἶναι ἀδύνατον, διότι ὑπάρχει νόμος φυσιολογικὸς, εἶναι ἀδύνατον ἡ φορολογία αὐτὴ, συμπίπτουσα μάλιστα μὲ τὴν ἀνατίμησιν τοῦ νομίσματος, νὰ μὴ φέρῃ μείωσιν εἰσαγωγῆς, νὰ μὴ φέρῃ ὁπωσδήποτε περιορισμὸν τῶν δαπανῶν, ἀληθῶς οὐχὶ τόσον περιορισμὸν, ὅσον θὰ ἔφερεν εἰς ἄλλα μέρη, διότι, ἐπαναλέγω, εἶναι ἔκτακτον φαινόμενον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπαντᾷ παρ’ ἡμῖν. Ἀλλαχοῦ, ὅταν ἐπιβάλληται δασμὸς, κατὰ μεῖζον μέτρον ἢ ὡς συμβαίνει παρ’ ἡμῖν μειοῦται ἡ εἰσαγωγή. Ἐδῶ δὲν ὑπάρχει ὁ αὐτὸς βαθμὸς τῆς μειώσεως. Καὶ διατὶ δὲν ὑπάρχει; Διότι εἶναι δυνατὸν, μεθ’ ὅλην τὴν ἐπιβολὴν καὶ τὴν αὔξησιν τοῦ δασμοῦ, νὰ μὴ εἰσαγάγητε σῖτον κατὰ τὸ αὐτὸ ποσόν; Εἶναι δυνατὸν νὰ οἰκονομήσητε ἐντεῦθεν; Θὰ περιορίσητε ἄλλας ἀνάγκας, ἀλλὰ θὰ πληρώσητε τὸν σῖτον, θ’ ἀγοράσητε αὐτόν. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἔχομεν τὸ πλεῖστον μέρος τῆς λοιπῆς εἰσαγωγῆς συγκείμενον ἐξ ἐμπορευμάτων καὶ προϊόντων ὁμοίων κατὰ προσέγγισιν πρὸς τὸν σῖτον, ἀναγκαίων ὄντων διὰ τὰς πρώτας ἡμῶν ἀνάγκας τῆς τροφῆς καὶ ἐνδυμασίας. Ἄν ἡ εἰσαγωγὴ ἡμῶν συνίστατο, ὡς ἀλλαχοῦ, ἐξ ἀντικειμένων δευτερευούσης ἀνάγκης, ἐξ εἰδῶν πολυτελείας, τότε βεβαίως ἡ ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ μείωσις τῆς εἰσαγωγῆς θὰ ἦτο μεγίστη, θὰ ηὐξάνετο δ’ ἐκ παραλλήλου ἡ ἐξαγωγὴ καὶ ἡ ἐσωτερικὴ παραγωγή. Παρ’ ἡμῖν δὲν θὰ συμβῇ τὸ αὐτό· ἀλλὰ πάντως ἐκ τῶν 3,800,000, ἢ κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐκ τῶν 3,200,000 δραχμῶν, ἃς προϋπολογίζετε νὰ εἰσπράξητε ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς εἰς 1,50, βεβαίως θὰ ἔχητε εἰσπράξεις μικροτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἐλπίζετε. Ταῦτα θὰ γραφῶσι καὶ θὰ τὰ εἴπωμεν καὶ τὸ ἐπιὸν ἔτος, ἂν θὰ ἤμεθα ἐδῶ, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι τὰ πράγματα δὲν δύνανται ἀπὸ τοῦ φυσικοῦ αὐτῶν ῥοῦ νὰ ἐκτραπῶσι. Πᾶν ὅ,τι μέχρι τοῦδε εἶπον, κύριοι Βουλευταὶ, περὶ τῆς βαρείας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπιβαρύνσεως ἀφορᾷ εἰς τὸν μέσον ὅρον, δι’ οὗ ἕκαστος πολίτης, ἑκάστη Ἑλληνικὴ οἰκογένεια ἐπιβαρύνεται. Ἀλλὰ μόνος ὁ μέσος ὅρος δὲν διεξηγεῖ ἀσφαλῶς τὰ πράγματα, οὐδ’ ἀποκαλύπτει τοὺς ὑπάρχοντας κινδύνους, τοὺς οἰκονομικοὺς, τοὺς πολιτικοὺς καὶ τοὺς κοινωνικούς. Ἄς ἐρευνήσωμεν εἰδικώτερον τὴν κατάστασιν. Τίς δὲν παρατηρεῖ, ὅτι κατὰ τὴν εἰκοσιπενταετίαν τὴν διαρρεύσασαν, καθ’ ἣν ἐγκατεστάθη ἡ ἔντονος ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία τοῦ χαρτονομίσματος, καθ’ ἣν ἐγένοντο τὰ μεγάλα δάνεια, ὅτι κατὰ τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα ἀνεπτύχθη καὶ διεμορφώθη μία διαφορὰ ἐκ τῆς συνήθους διανομῆς τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου καὶ τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος μεταξὺ τῶν διαφόρων τάξεων, τῶν ἀστικῶν καὶ χωρικῶν, καὶ μεταξὺ τῶν διαφόρων πόλεων καὶ μεταξὺ τῶν διαφόρων κατοίκων τῆς χώρας; Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἄλλοτε, εἰς παρῳχημένους χρόνους, πρὶν ἢ καὶ ἄλλα τινὰ αἴτια, ἀλλ’ ἰδίως ἡ ἔντονος καταναγκαστικὴ κυκλοφορία καὶ τὰ δάνεια ὑπάρξωσιν, ὑπῆρχε μία τις ἀναλογία τοῦ εἰσοδήματος μεταξὺ τῶν διαφόρων τάξεων ἔν τε ταῖς ἐπαρχίαις καὶ ἐν τῇ πρωτευούσῃ, ἄλλη ἢ ἡ νῦν ὑφισταμένη. Ἤδη, ἀπὸ τοῦ 1880 καὶ ἐντεῦθεν, βαθμηδὸν διεπλάσθη μία κατάστασις, καθ’ ἣν, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ἀνεπτύχθη καὶ παρ’ ἡμῖν ὅ,τι εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ὅπου ὑπῆρξεν ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία καὶ ὅπου ὑπῆρξαν δάνεια· ἔλαβε δηλαδὴ ὕπαρξιν μία πλουτοκρατία κατὰ τόπους καὶ πρόσωπα, μία συγκέντρωσις τοῦ πλούτου, τοῦ αὐτοῦ ποσοῦ τοῦ πλούτου συγκεντρωθέντος εἰς ὡρισμένα μέρη καὶ εὑρισκομένου εἰς χεῖρας ὀλιγωτέρων νῦν ἢ ὅσον ἦτο διανεμημένος ἄλλοτε. Ὅταν τὸ ἀσφαλὲς καὶ ἀναμφισβήτητον τοῦτο γεγονὸς ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅταν δ’ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει καὶ τὸ σύστημα τῆς φορολογίας, τὸ ὁποῖον ἐξακολουθεῖ, προαχθὲν καὶ ὑπάρξαν μὲ τὴν προϋπόθεσιν ἄλλης διανομῆς τοῦ εἰσοδήματος καὶ τοῦ πλούτου, τότε τί θὰ ἴδωμεν; Θὰ ἴδωμεν τὸ ἑξῆς φαινόμενον. Προχθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἀγορεύων εἶπεν, ὅτι ἄλλοι λόγοι προκαλοῦσι τὴν μετανάστευσιν, καὶ ὄχι οἱ φόροι, διότι, εἶπεν, οἱ μεταναστεύοντες, χωρικοὶ ὄντες, δὲν πληρώνουσι φόρους, καὶ δὲν πληρώνουσι, διότι τὰ δύο ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα πληρώνει ἡ γεωργικὴ ἰδιοκτησία παρ’ ἡμῖν, εἶναι μηδαμινὸν ποσὸν ἀπέναντι τῶν ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα πληρώνει ἡ ἔγγειος ἰδιοκτησία εἰς τὴν Βουλγαρίαν, εἰς τὴν Σερβίαν, εἰς τὴν Ρουμανίαν, εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου. Ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν περιέχει ὅλην τὴν ἀλήθειαν, διότι δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι μόνον δι’ ἀμέσων φόρων φορολογεῖται ὁ χωρικὸς πληθυσμός, ἀλλὰ περιέχει μέρος αὐτῆς. Διότι ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ὁ χωρικός, ὁ γεωργός, σχετικῶς δὲν φορολογεῖται, ὅσον ὁ ἀστός. Ἀλλ’ ἂν οἱ χωρικοὶ δὲν φορολογῶνται κατ’ ἀναλογίαν πρὸς τοὺς ἀστούς, τότε καταλήγομεν εἰς ἓν συμπέρασμα ἀληθές, ἀλλ’ ἀπαίσιον, τότε ἡ ἐπιβαλλομένη νῦν νέα φορολογία ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν, τῶν ἐπιτηδευμάτων, τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς πρὸς 1,50 θὰ ἐπιβαρύνῃ μόνον τὸν πληθυσμὸν τῶν πόλεων, θὰ ἐπιβαρύνῃ μόνον 500,000 κατοίκους, θὰ ἐπιβαρύνῃ μόνον τὸ ⅕, τὸ ¼, ἔστω τὸ ⅓ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ὅταν ἡ ὑφισταμένη φορολογία πίπτῃ ἀνίσως μόνον ἐπὶ τοῦ ἀστικοῦ πληθυσμοῦ, ὅταν τὰ ἐπιβαλλόμενα ταῦτα βάρη αὐτὸν κατὰ τὸ πλεῖστον βαρύνωσι, τότε ἡ κατὰ μέσον ὅρον ἀναλογία τῆς ἐπιβαρύνσεως μεταβάλλεται εἰς μέγιστον βαθμὸν κατὰ τοῦ ἀστικοῦ πληθυσμοῦ, καθ’ ὅσον ἐλαφρύνεται διὰ τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμοὺς, ἐπιβαρυνομένους ὀλιγώτερον, διότι δὲν δύνανται καὶ πλειότερον ἐκεῖνοι τῆς πενιχρᾶς των παραγωγῆς νὰ καταβάλωσι. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ πεισθῆτε, ὅτι διὰ τῶν ἐπιβαλλομένων φόρων βαρύνεται κατ’ ἐξοχὴν καὶ μονομερῶς ὁ ἐργάτης τῶν πόλεων, τὸ γλίσχρον ἡμερομίσθιον τῆς ἐργατικῆς τάξεως τῶν Ἀθηνῶν, τοῦ Πειραιῶς, τῆς Σύρου, τῶν Πατρῶν καὶ τῶν ἄλλων πόλεων. Ἡ δὲ κατὰ μέσον ὅρον ἀναλογία ἐπὶ ἑκάστου κατοίκου τῆς χώρας, ἐλαττουμένη διὰ τοὺς χωρικοὺς πληθυσμούς, οἵτινες δὲν ἔχουσι καὶ δὲν δύνανται πλειότερα νὰ καταβάλωσιν, αὔξεται οὐσιωδῶς διὰ ἀστικοὺς πληθυσμούς, αὔξεται διὰ τὴν ἐργατικὴν τάξιν, τὴν πενομένην τῶν πόλεων τάξιν. Καὶ ὡς παρατηρεῖται ἡ κατὰ τῶν ἀστικῶν πληθυσμῶν δυσαναλογία, ἕνεκα τῆς ἐπελθούσης ἀνισωτέρας κατὰ τάξεις διανομῆς τοῦ πλούτου, ἕνεκα τῶν αἰτίων τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ τῶν δανείων, οὕτω κατὰ μείζονα λόγον ἔτι μᾶλλον αὐξάνει ἡ δυσαναλογία ἡ φορολογικὴ μεταξὺ τῶν διαφόρων τάξεων τοῦ λαοῦ καὶ συντρίβει πλειότερον καὶ δυσαναλογώτερον τὴν ἐργατικὴν τάξιν. Αἴ! Ὕστερον ἀπὸ ὅλα ταῦτα ἐξακολουθοῦμεν νὰ λέγωμεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπράξωμεν ἀκόμη καὶ ἄλλα ἀπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐν συνόλῳ! Καὶ δὲν βλέπομεν προφανῆ τὸν κίνδυνον, τὸν μέγιστον κίνδυνον, ὅτι θὰ καταβληθῇ οἰκονομικῶς οὗτος, ἀλλὰ θὰ καταβληθῇ καὶ ἠθικῶς καὶ πολιτικῶς! Ἡ πατρὶς ὡραῖον καὶ ὕψιστον παράγει συναίσθημα, ἐνθουσιᾷ καὶ τὰς ἐπευφημίας προκαλεῖ, ἀλλὰ καὶ ἡ πενία καὶ ἡ τῶν τέκνων πεῖνα ἀνθρώπινον καὶ τοῦτο εἶναι καὶ βαθὺ συναίσθημα, τὸ ὁποῖον τελείως παρορῶντες, κίνδυνος εἶναι μὴ ἐξαδυνατίσητε τὴν εὐγενῆ ὁρμὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς ἰδέας τοῦ ἐθνισμοῦ του! (Χειροκροτήματα). Φρονῶ λοιπὸν, ἀδιστάκτως, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὸς ἀβλαβῶς νέων ἐπιβαρύνσεων φορολογικῶν ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Οἱ ἀστικοὶ πληθυσμοὶ ὑπερβαλλόντως ἐβαρύνθησαν, ἡ ἐργατικὴ τάξις κατεβλήθη, οἱ ἀγροτικοὶ πληθυσμοὶ πένονται. Ἀλλὰ τί νὰ γείνῃ; Πῶς θὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀνομολογουμένας ἐθνικὰς ἀνάγκας; Δι’ οἰκονομιῶν; Ποία εἶναι ἡ γνώμη μου περὶ οἰκονομιῶν, θὰ τὸ εἴπω. Εἶναι δυνατὸν δι’ οἰκονομιῶν νὰ γείνωσι πάντα ταῦτα; Ἓν μόνον γνωρίζω, ὅτι ὑπάρχουσι συστήματα στρατολογικὰ, τὰ ὁποῖα, σύμφωνα ὄντα πρὸς τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι καὶ ἀρκούντως οἰκονομικὰ, ὥστε νὰ μὴ ἐπιβαρύνωμεν, τό γε νῦν ἔχον, τὸν λαόν, καὶ νὰ ἔχωμεν ἐλπίδας βοηθείας τοῦ ἐθνισμοῦ. Ἀνέγνωσα τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τυρνάβου Βουλευτοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, κατὰ τὴν πρώτην Σύνοδον τῆς παρούσης Περιόδου, καὶ ἐπείσθην, ὅτι τὸ σύστημα ἐκεῖνο εἶναι ἀπείρως οἰκονομικώτερον, ἀπείρως προνοητικώτερον τοῦ νῦν ὑποβληθέντος συστήματος. Οὕτως ἐσκέπτετο ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου: «Ἐπιχειρῶ τὴν διάπλασιν στρατοῦ, ἀλλὰ δὲν ἔχω ἀνάγκην, τό γε νῦν ἔχον, νὰ κάμω ὀργανισμὸν στρατοῦ. Θέλω νὰ ἴδω πρῶτον, τί δύναται ὁ τόπος νὰ εἰσφέρῃ εἰς ἄνδρας, τί δύναται εἰς χρήματα, καὶ τότε, κρίνων ἐκ τῶν ὑστέρων, θ’ ἀποφασίσω περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, τότε θὰ ἴδω, τίνας καὶ πόσους θὰ κάμω στρατηγοὺς, τότε θὰ ἴδω, ποῖον ὅριον ἡλικίας θὰ ἐπιβάλω, τότε θὰ ἴδω, ἂν εἶναι συμφέρον νὰ ἐπιβαρύνω τὸ ταμεῖον τῶν συντάξεων μὲ 400,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος.» Εἶναι ἓν στοιχεῖον οὐσιῶδες οἰκονομίας τοῦτο. Ἀλλὰ μήπως τὰ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Λιμπρίτης; Ἁρμοδίως δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου· ἔχω μίαν γνώμην, ἣν ἐσχημάτισα μετ’ ἀνακοίνωσιν ἰδεῶν καὶ μελέτην τῶν γνωμῶν τῶν διαφόρων ἁρμοδίων. Καὶ ἐμὸν μὲν ἔργον δὲν εἶναι νὰ εἴπω μετὰ κύρους, πόσος χρόνος ἀπαιτεῖται, ἵνα διοργανώσῃ τις ἄριστον στρατιώτην, ἀλλ’ ἐγὼ, ἐν μέσῳ διαφόρων γνωμῶν εὑρισκόμενος, θὰ ταχθῶ μὲ τὴν γνώμην ἐκείνων, οἵτινες τὸ οἰκονομικώτερον συνέστησαν σύστημα τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως τῆς χώρας, χωρὶς αὐτὸ νὰ ὑστερῇ κατ’ ἀξίαν ἄλλων συστημάτων, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου ἔχει τὴν ἀπολύτως ἀναγκαίαν ἀξίαν, ὅτι εἶναι τὸ μόνον πρὸς τὰς περιστάσεις ἡμῶν ἐφαρμόσιμον καὶ δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ σύστημα. Ἔχω λοιπὸν τοῦτο. Ἀλλὰ μήπως ἔχω μόνον τοῦτο; Ὁ μικρὸς βαθμὸς, τὸν ὁποῖον φέρει εἷς ἀξιωματικὸς τοῦ πυροβολικοῦ, συγγράψας περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, δὲν μὲ ἐμποδίζει νὰ δώσω πολλὴν σημασίαν εἰς μίαν μελέτην στρατιωτικὴν, ὡς τὴν λέγει ὁ ἴδιος, — καὶ ὁ αὐτὸς προσθέτων ὄχι στρατοκρατικὴν, — ἡ ὁποία τὰς ἡμέρας ταύτας ἐκυκλοφόρησε, καὶ συμβουλεύω πάντα, ὅστις ἐπὶ τοιούτου ζητήματος θέλει νὰ μορφώσῃ γνώμην τινὰ, νὰ μελετήσῃ τὴν πραγματείαν ταύτην. Θὰ ἴδῃ μετὰ μελέτην ἐπισταμένην, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ οἰκονομικώτερον στρατολογικὸν σύστημα. Ἀλλὰ πρὸς κύρωσιν τῶν λόγων μου ἔχω καὶ τὴν ἐπιβάλλουσαν γνώμην πολιτικοῦ ἀνδρὸς, διευθύνοντος τὰς τύχας τῆς Ἀγγλίας, ὅπου δὲν ὑπάρχει ἡ καθολικὴ ὑποχρεωτικὴ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία, ἔχω τὴν γνώμην τοῦ μεγάλου πολιτικοῦ ἀνδρὸς, τοῦ Σώλσβαρυ. Αὐτὸς εἰς μίαν ὁμιλία του πρὸ τεσσάρων ἐτῶν, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ λάβωσι μέτρα πρὸς ἐνδεχομένην ἄμυναν τῆς πόλεως τοῦ Λονδίνου ἐν περιπτώσει πολέμου, εἶπε πρὸς τὸ συνηγμένον πλῆθος ἐν συμποσίῳ τινί: «Ὁ τόπος δὲν ἀνέχεται τὴν ὑποχρεωτικὴν θητείαν» — ἔλεγε τὴν ὑπερβολὴν αὐτὴν διὰ τὰ καθ’ ἡμᾶς, καὶ προσέθετεν: «ἂν κατορθώσητε νὰ δώσητε νὰ ἐννοήσῃ ὁ λαός, ὅτι ἡ ἄμυνα τῆς χώρας δὲν εἶναι ἔργον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν», —καὶ θὰ προσθέσω ἐγὼ «οὐδὲ ἔργον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως», —ἀλλ’ εἶναι ἔργον ἑκάστου πολίτου, ἑκάστου Ἄγγλου, ὅστις ὀφείλει νὰ μάθῃ κατ’ ἰδίαν τὸν χειρισμὸν τοῦ πολεμικοῦ ὅπλου καὶ τὴν σκοποβολήν, θὰ ἔχωμεν τότε ἀμυντικὴν δύναμιν τοιαύτην, ὥστε οὐδεὶς θὰ τολμήσῃ νὰ μᾶς προσβάλῃ.» Καὶ ἦτο ἐμπνευσμένος ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔλεγε ταῦτα, διότι ἔβλεπε τότε, ὅτε ἔλεγε ταῦτα, κραταιὰν Δύναμιν ν’ ἀνταγωνίζηται οὐχὶ πρὸς μακρᾶς θητείας στρατόν, ἀλλὰ πρὸς λαὸν στρατιώτην, ὅστις κατεδείχθη ὁ κυριώτερος στρατός, πρὸς τὸν λαὸν τῶν Μπόερς, οἱ ὁποῖοι μόνον μὲ τὴν σκοποβολὴν καὶ μὲ τὸν τραχὺν καὶ λιτὸν βίον, τὸν ὁποῖον εἶχον, ἀλλὰ καὶ μὲ τὰ χρήματα, τὰ ἄφθονα χρήματα, ἠδυνήθησαν ν’ ἀντεπεξέλθωσι...

§197Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Τὸ εἶπεν ὁ Σώλσβαρυ ἐν Ἀγγλίᾳ, ἀλλὰ τὸ ἐφήρμοσαν οἱ πατέρες μας κατὰ τὸ 1821.

§198Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Τὸ κῦρος τῶν λόγων σας, ἀξιότιμε κύριε Βουλευτά, ἐπιπροστίθεται εἰς ὅ,τι εἶπον, καὶ χαίρω πολὺ, ὅτι ἔρχεσθε ἀρωγὸς ἐν τῇ ἀδυναμίᾳ μου ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ. Ἔχω λοιπὸν ἓν οὐσιῶδες δεδομένον, μίαν οἰκονομικωτέραν βάσιν, ἓν σύστημα οἰκονομικὸν στρατιωτικῆς συντάξεως, καὶ οὕτως εὐτυχῶς δὲν διατελῶ εἰς ἀπελπισμόν. Ἂν δὲ, τό γε νῦν ἔχον, μὴ δυνάμενος νὰ ἐπιβάλω νέον μέγα καὶ σύγχρονον βάρος, ἀναβάλλω κατὰ τὸ πλεῖστον, καὶ ἐν καιρῷ βαθμηδὸν καὶ κατὰ τὴν προσήκουσαν τάξιν κατὰ χρόνον ἐπιβάλλω τὸν ἐξοπλισμόν, δὲν πιστεύω ὅτι παραβλάπτω, ἀλλὰ μᾶλλον ἐνισχύω τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν, πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ κυρίου σκοποῦ τῆς ἐνεργείας. Διότι, ἐπαναλέγω, δι’ ἡμᾶς ἀπωλέσθη ἀτυχῶς τὸ προσεχέστατον μέλλον τῆς ἐνεργείας, τὸ μέλλον τῆς αὔριον, καὶ οὔτε ἡ φύσις αὐτὴ τῶν νομοθετημάτων καὶ τῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως ἀποβλέπει πράγματι εἰς τὸ μέλλον αὐτό, ἀλλ’ ὑπολείπεται ἀπώτερόν τι μέλλον, καθ’ ὃ, καὶ ὅσον εἶναι ἀνθρωπίνως δυνατόν, νὰ ὦμεν ὠργανωμένοι, καὶ ὅσον ἐπιτρέπουσι τὰ τῆς χώρας ἕτοιμοι πρὸς ἐνέργειαν. Τοιούτων χρονικῶν ὁρίων τιθεμένων πρὸς συμπλήρωσιν τῶν στρατιωτικῶν μας ἔργων, φρονῶ, ὅτι οὐχὶ τὸ πρῶτον, ἀλλὰ τὸ τελευταῖον εἶναι ὁ ἐξοπλισμός. Τὸν ἐξοπλισμὸν δίδουσιν εἰς τοὺς ὑπάρχοντας στρατούς, ἀλλ’ ἡμεῖς πρόκειται νὰ μορφώσωμεν στρατόν, —μὴ λησμονῶμεν τοῦτο. — Ὀργάνωσις, συνεχὴς ἐκγύμνασις, πειθαρχία, πίστις ἐφ’ ἡμᾶς αὐτούς, εἰς τὴν διὰ τοῦ στρατοῦ ἐνέργειαν, τὰ ἠθικὰ αὐτὰ προσόντα μορφώνουσι τὸν στρατόν. Καὶ ἡ ἀναγκαία πρόσκτησις πάντων αὐτῶν δὲν εἶναι ἔργον χρημάτων, ἀλλ’ εἶναι ἔργον μακρᾶς, συνεχοῦς καὶ ἐντόνου θελήσεως. Ἰδοὺ τὸ πρῶτον, ἀλλὰ καὶ τὸ μέγα στάδιον τῆς ἐργασίας. Προηγήθη αὕτη; Ἤρχισε κἄν αὕτη, διὰ νὰ ἐμπνεύσῃ καὶ τὸν λαὸν πρὸς τὴν ἀνάγκην τῶν δαπανῶν; Ἔσχομεν πολλὰς προσαυξήσεις καὶ ἐκ τῶν ἐμμέσων φόρων καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ἀμέσων φόρων κατὰ τὰ 6 ἢ 7 τελευταῖα ἔτη. Ἂν μέχρι τοῦδε κατηναλίσκοντο εἰς ἄλλας ἀνάγκας αὗται, ἃς διατίθενται, καθ’ ὅσον ὑπάρχουσι, τοῦ λοιποῦ εἰς τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν. Δὲν ἐλπίζω ἀληθῶς εἰς περαιτέρω προσαυξήσεις ἐκ τῶν ἐμμέσων φόρων, ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀνατίμησις τοῦ χαρτονομίσματος· ἀλλ’ ἡ εἰσπρακτικὴ ἱκανότης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἢ καὶ εἰς τὴν μεταρρύθμισιν τῶν νόμων τῶν φορολογικῶν περὶ ἐπιτηδευμάτων καὶ οἰκοδομῶν παρατηρουμένη, δύναται νὰ διατηρήσῃ καὶ αὐξήσῃ τὰς ἐπὶ τῶν ἀμέσων φόρων οὐχὶ προσαυξήσεις, ἀλλὰ εἰσπράξεις. Εἶπον περὶ τῆς εἰσπρακτικῆς ἱκανότητος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ θέλω νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου περὶ ταύτης. Παρεπονέθη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν μιᾷ τῶν ἡμερῶν, διότι ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶπεν, ὅτι ἐκεῖνος διὰ τῆς εἰσπρακτικῆς του ἱκανότητος κατώρθωσε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, μεγάλα ποσὰ ν’ ἀφαιρέσῃ ἐκ τῶν θυλακίων τῶν φορολογουμένων καὶ εἰσαγάγῃ ταῦτα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἀπεδέχθη τὴν ἀλήθειαν τοῦ γεγονότος τούτου ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργός, ἀλλ’ εἶπεν: «εἶμαι τάχα ἀξιοκατάκριτος, ὅτι διὰ τῆς μετ’ ἐπιμονῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων, ὅτι διὰ τῆς διαρρυθμίσεως τῶν νόμων κατώρθωσα νὰ φέρω τὴν ἴσην εἴσπραξιν τῶν ἀμέσων φόρων καὶ τὴν αὔξησιν αὐτῶν;» Ὁμολογουμένως ἡ τοιαύτη εἰσπρακτικὴ ἱκανότης εἶναι ἀρετή, καὶ ἐξαίρω ταύτην, πρὸς τιμὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Εἶναι ἀρετή, ὅταν αὕτη φέρῃ εἰς τὴν ἰσότητα, ὅταν φέρῃ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν εἰσπράξεων. Ἀλλ’ εἶναι μέγα ἐλάττωμα, ὅταν ἐκεῖνος, παρ’ οὗ ἐκβιάζεται ἡ εἴσπραξις, βλέπῃ τὰ παρ’ αὐτοῦ εἰσπραττόμενα, βλέπῃ τὸν ἄρτον τὸν ἀναγκαῖον τῶν τέκνων του διατιθέμενον εἰς δαπάνας — ἂς μὴ εἴπω κομματικὰς — εἰς δαπάνας πολυτελεῖς, εἰς δαπάνας μὴ ἀναγκαίας, τοσοῦτον κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τῶν μειζόνων εἰσπράξεων αὐξηθείσας, χωρὶς οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον νὰ διατεθῇ μέρος αὐτῶν τῶν προσαυξήσεων ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον ὑπὲρ τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως, δι’ ἣν αἰφνιδίως καὶ ἀθρόως τοσαῦται ἀδύνατοι ζητοῦνται νῦν θυσίαι. Ἀλλ’ ἂς κάμωμεν νῦν οἰκονομίας. Τίνα γνώμην ἔχω περὶ τῶν οἰκονομιῶν; Αἱ δαπάναι πρὸ τῆς ἐπιβολῆς τῶν ἔχουσιν εὐδιάκριτον γνώρισμα, ἂν εἶναι δαπάναι ἀναγκαῖαι, ἂν εἶναι ἐπωφελεῖς, ἂν εἶναι πολυτελεῖς ἢ περιτταί. Αἱ δαπάναι πρὸ τῆς ἐπιβολῆς των, μὲ μικρὰν καλὴν θέλησιν, μὴ οὖσαι ἀναγκαῖαι, δύνανται νὰ παραλειφθῶσιν. Ἀλλ’ αἱ δαπάναι, ἐπιβληθεῖσαι ἅπαξ, καὶ δυσχερῶς ἀναγνωρίζονται μετ’ ἀκριβείας ποῦ κατατάσσονται, ἀλλὰ καὶ μεγάλην θέλησιν ἀπαιτοῦσιν, ἵνα καταργηθῶσιν. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν εἶμαι ἁρμόδιος νὰ δηλώσω ἐν τῷ συνόλῳ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐν ἑκάστῳ κονδυλίῳ καὶ ἐδαφίῳ καὶ κεφαλαίῳ τὰς ἀποδεκτὰς οἰκονομίας. Ἁρμόδιοι εἶναι μᾶλλον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ μακρὸν διεπράξαντο τὰ κοινὰ, οἵτινες ἐν τοῖς ἔργοις κατεῖδον ἐν ἑκάστῳ κλάδῳ τὸν βαθμὸν τῆς χρησιμότητος ἢ ἀχρηστίας τῶν ἀναγραφομένων δαπανῶν. Εἰς αὐτοὺς ἀφίνω τὸ ἔργον τοῦτο. Ἐγὼ τὴν κοινὴν ἀντίληψιν συμμερίζομαι· ἐγὼ οὐχὶ εἰδικῶς, ἀλλὰ γενικῶς δύναμαι νὰ εἴπω, καὶ νὰ τὸ εἴπω μετὰ πεποιθήσεως, ὅτι καὶ μὲ τὸ καθεστὼς σύστημα τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν δαπανῶν δύνανται νὰ γείνωσιν οἰκονομίαι. Τίς θὰ θεωρήσῃ ἀναγκαίαν τὴν δαπάνην πρὸς συντήρησιν πολλῶν ὑπαλλήλων, οἵτινες οὐδὲ δίωρον καθ’ ἑκάστην ἐργάζονται ἐν πολλοῖς γραφείοις ἐνταῦθα καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις; Ἀλλ’ ἡ σοβαρότης ἡ μεγάλη τῶν οἰκονομιῶν ἔγκειται ἀλλαχοῦ, ἔγκειται εἰς αὐτὴν τὴν μεταβολὴν τῶν πολυπλόκων διοικητικῶν ὀργανισμῶν παρ’ ἡμῖν. Εὐρὺ στάδιον οἰκονομιῶν μεγίστων, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν βαθμιαίων. Ἀλλ’ ἡ περὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ ὀργανισμοῦ συζήτησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσαχθῇ καὶ προκληθῇ ἢ ὑπὸ Κυβερνήσεων, ὅταν αὗται, κατανοοῦσαι πράγματι τὴν ἀνάγκην τὴν ὑψίστην τῶν μεγάλων οἰκονομιῶν, πεισθῶσιν, ὅτι οἱ ὑπάρχοντες ὑπηρεσιακοὶ ὀργανισμοὶ οὐ μόνον πολυδάπανοι διὰ τὸ μικρὸν μας Κράτος εἶναι, ἀλλὰ καὶ πιέζουσι καὶ στενοχωροῦσι τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τῆς χώρας. Ἐν παραδείγματι ἀναφέρω τὸν δικαστικὸν ὀργανισμὸν παρ’ ἡμῖν, ὃν καὶ κάλλιον τῶν ἄλλων γνωρίζω. Ἔχω τὴν ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι οὐδὲν στοιχίζει πλειότερον εἰς τὸν τόπον αὐτὸν, ὅσον ἡ ἀπὸ τῶν χρόνων ἐκείνων ἐπιβληθεῖσα εἰς ἡμᾶς Πολιτικὴ Δικονομία ὑπὸ τῶν Βαυαρῶν, ῥιζικῶς ὅμως καὶ παρ’ ἐκείνοις νῦν μεταβληθεῖσα. Ἡ μέχρις ἐλαχίστων ἄρθρων κατάργησις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας εἶναι καὶ θεωρεῖται τὸ πρῶτον εὐεργέτημα καὶ εἷς ὅρος τῆς ἐν Αἰγύπτῳ οἰκονομικῆς προόδου. Ἐρωτήσατε διαδίκους, δικαστὰς, δικηγόρους ἐν Αἰγύπτῳ· πάντες μετ’ ἐνθουσιασμοῦ ἐξαίρουσι τὴν πλήρη τῆς δικαιοσύνης ἀπονομὴν οὐ μόνον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ δικαίου αὑτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ ὠφελίμου, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν οἰκονομικῶν ἀποτελεσμάτων. Εἶναι δὲ καὶ Ἕλληνες οἱ ἐκεῖ δικαζόμενοι, Ἕλληνες οἱ ἐκεῖ δικάζοντες, Ἕλληνες οἱ ἐκεῖ συνηγοροῦντες. Ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ εἶναι — καὶ ἐπανέρχομαι καὶ αὖθις εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Πατρῶν Βουλευτήν, εἰπόντα τοῦτο, — ἐπιστήμη κατ’ ἐξοχὴν πρακτικὴ, δὲν εἶναι θεωρία. Καὶ ὅμως οἱ Ἄγγλοι ἐκεῖ, εἰς τὴν Αἴγυπτον, εἶπον: «δὲν εἶναι ἡ Πολιτικὴ Δικονομία πρόσφορος καὶ κατάλληλος δι’ ἀνατολικοὺς λαοὺς, συνηθισμένους ἐπὶ αἰῶνας εἰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ Πασσᾶ...»

§199Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Δὲν ὑπεστήριξα τοῦτο. Διαμαρτύρομαι.

§200Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἔχετε δίκαιον. Δὲν ἐνοήθην, διότι δὲν ἐπρόφθασα νὰ συμπληρώσω τὴν γνώμην μου. Εἶπον τὸ ἑξῆς: Ἔλαβον παρ’ ὑμῶν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι μία ἀλήθεια, ὅτι δηλαδὴ «ἡ πολιτικὴ εἶναι ἐπιστήμη κατ’ ἐξοχὴν πρακτικὴ, δὲν εἶναι θεωρία». Κατὰ τί σᾶς βαρύνει αὐτό, θὰ τὸ εἴπω ἀμέσως. Οἱ Ἄγγλοι λοιπὸν οὕτως ἐφήρμοσαν τὴν ἀλήθειαν ταύτην διὰ τὴν Αἴγυπτον. Δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὰς δυσχερείας καὶ τὰ προσκόμματα, ἀλλὰ νοήσαντες τὸ ὀρθὸν ἐπέβαλον ἐκείνην τὴν δικονομίαν, τὴν προσφυᾶ διὰ τὴν χώραν τῆς Αἰγύπτου. Ἀλλ’ ἐδῶ ἔγκειται τὸ ζήτημα· τὸ ζήτημα τῆς ἐφαρμογῆς τῆς εἰρημένης ἀληθείας βαρύνει τὸν φίλον μου. Ἂν καὶ ἡμεῖς ἠθέλομεν ἀναγνωρίσει, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταβληθῇ οὐσιωδῶς καὶ ῥιζικῶς ἡ Πολιτικὴ Δικονομία, τότε θὰ ἀντέτασσον ἡμῖν: «Πῶς παραβιάζετε τὴν πολιτικὴν, ἥτις εἶναι πρακτικὴ ἐπιστήμη, καὶ ζητεῖτε τοσαύτας ῥιζικὰς μεταβολάς; Ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἰσχύουσαν δικονομίαν ἐμορφώθησαν σχέσεις, ἐγεννήθησαν συμφέροντα. Παρακωλύει ἡμᾶς καὶ ἡ πολιτικὴ ἡ πρακτικὴ νὰ πράττωμεν ὅ,τι πρέπει· πρέπει νὰ συμμορφώμεθα πρὸς ὅ,τι ὑπάρχει. Ἔχομεν κόμμα, ἔχομεν δικηγόρους, ἔχομεν Δικαστήρια ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ, ἔχομεν ἄλλα μείζονα συμφέροντα ἐν ἄλλοις ζητήμασι.» Καὶ εὐλόγως φοβοῦμαι, ὅτι τοιαῦται ἀντιρρήσεις θ’ ἀντιταχθῶσιν, ὅταν βλέπω τὸν ἀξιότιμον φίλον μου, ἐλθόντα νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς πρακτικῆς πολιτικῆς. Ἦλθε νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν πρακτικὴν πολιτικὴν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης. Τί ἰσχυρίζεται καὶ τί ἐφαρμόζει ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης; Ὅτε λόγος ἐγίνετο περὶ τῶν ἀτελευτήτων μεταθέσεων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ἐνθυμεῖσθε, τί ἀπήντησεν οὗτος: «Μὴ σπεύδετε· ἔχω καὶ ἄλλα ἀκόμη νὰ διαπράξω· ἄφετε νὰ συμπληρώσω τὰς μεταθέσεις, ἄφετε νὰ ἴδητε τὸ τέλος τῆς πολιτικῆς μου, διότι δὲν ἔληξεν ἔτι αὕτη, καὶ τότε συζητοῦμεν». Καὶ ἔλεγε ταῦτα μετὰ θάρρους, τὸ ὁποῖον προσέδιδεν εἰς αὐτὸν ἓν γεγονὸς, ὅπερ ἐθεώρει ἀλλότριον ἑαυτοῦ ἔργον νὰ μεταβάλῃ, ἢ νὰ ἐπιχειρήσῃ νὰ ἐκδηλώσῃ τοὐλάχιστον τάσιν νὰ μεταβάλῃ· ἐδικαιολόγει τὰς μεταθέσεις, λέγων: «τί τὰ θέλετε, Κύριοι! αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις!» Ἐνόει δηλ. δι’ αὐτῶν: «Πῶς θὰ διατηρήσωμεν τὴν πλειονοψηφίαν; Δὲν θὰ δώσωμεν εἰς τοὺς Βουλευτὰς τοὺς εἰρηνοδίκας, τοὺς ὁποίους ζητοῦν καὶ θέλουν; δὲν θὰ δώσωμεν τοὺς ἀστυνόμους; δὲν θὰ τοποθετήσωμεν τοὺς ἀνωτέρους δικαστικοὺς λειτουργοὺς κατὰ τὴν εὔνοιαν τῶν συμπολιτευομένων Βουλευτῶν πρὸς αὐτούς; Καὶ ἂν οἱ Βουλευταὶ δὲν ἔχωσι τοιαῦτα προσκτήματα, τίνα πολιτικὴν σημασίαν ἔχουσιν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις των; ποία ἡ προσωπική των ὑπεροχή; Ἕκαστος αὐτῶν δὲν εἶναι ὁ ἡγεμὼν καὶ ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του; Καὶ ἂν ταῦτα πάντα ἀρνηθῶμεν, ἢ καὶ ἂν ἔστω περιορίσωμεν, πῶς θὰ στηριχθῶμεν εἰς τὴν ἀρχήν;» Αὐτὴν τὴν πρακτικὴν πολιτικὴν προσῆλθε νὰ ὑποστηρίξῃ ὁ ἀξιότιμος φίλος μου; Ἡ τοιαύτη ἐφαρμογὴ τῆς πρακτικῆς πολιτικῆς βαρύνει αὐτόν. Ἀλλὰ τέλος πάντων τίς θὰ μεταβάλῃ τὴν κατάστασιν ταύτην, τὴν ὑπάρχουσαν, τὴν φθοροποιόν; πότε θὰ μεταβληθῇ αὕτη; Δὲν ὑπάρχει οὐδ’ ἴχνος ἐσωτερικῆς δυνάμεως παρ’ ἡμῖν πρὸς ἀντίδρασιν κατὰ τῆς καταστάσεως; Καὶ δὲν θὰ ἦτο ὁ καταλληλότατος χρόνος νῦν, ὅστις καθιστᾷ τὸ ἔργον εὐχερές, ὅπως ἐπιχειρήσητε τὴν ἔναρξιν τῆς βαθμιαίας ἔστω μεταλλαγῆς τῆς καταστάσεως ταύτης ἐπὶ τὰ βελτίω, τοὐλάχιστον καθ’ ὅσον ἡ βελτίωσις αὕτη συνδέεται πρὸς οἰκονομικὰς τοῦ δημοσίου ταμείου ὠφελείας; νῦν, ὅτε ζητεῖτε τὰς ἐσχάτας ὑλικὰς θυσίας παρὰ τοῦ λαοῦ, νῦν, ὅτε ἰσχυρίζεσθε, ὅτι διεπράξατε καὶ τὰς ἐσχάτας οἰκονομίας, διὰ νὰ ζητήσητε τὴν συμπλήρωσιν τῶν δημοσίων ἀναγκῶν διὰ νέων φόρων; Ἀλλ’ ἀντὶ τούτου ὑμεῖς, προβαίνοντες καὶ συμβοηθοῦντες εἰς τὴν χειροτέρευσιν τῆς καταστάσεως ταύτης, καταρρίπτετε καὶ τὰ προσχήματα, διὰ νὰ εὕρητε δικαιολογίαν εἰς τὰς ἀνακηρυχθείσας ὑφ’ ὑμῶν ἀρχὰς τοῦ ἀμεταβλήτου τῆς καταστάσεως, πολλαπλασιάζοντες νῦν καὶ αὐξάνοντες μετὰ τῶν φόρων ἔτι μᾶλλον τὰ μέσα καὶ τὰς παροχὰς πρὸς συντήρησιν τῆς πλειονοψηφίας! Καὶ ἔχετε τὴν ἀξίωσιν νὰ πιστευθῆτε παρὰ τοῦ λαοῦ, ὅτι μὲ τοιοῦτον κυβερνητικὸν σθένος θὰ μορφώσητε στρατόν! Λυποῦμαι βαθύτατα, Κύριοι, διὰ τὴν κατάστασιν, καθ’ ἧς δὲν ἀνευρίσκομεν φάρμακον ἐν ἡμῖν αὐτοῖς, ἀλλὰ ζητοῦμεν τοιοῦτον μόνον ἐκτὸς ἡμῶν. Ἀλλὰ λυποῦμαι περισσότερον, ὅτι κῆρυξ τῶν ἰδεῶν αὐτῶν ἐγένετο ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὃν τιμῶ. Εἶναι εἷς πολιτικὸς παράγων, καὶ δὲν ἐπεθύμουν νὰ ἐλαττῶται καὶ αὐτοῦ ἡ πολιτικὴ σημασία ἐν τῇ συνειδήσει τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν. Ἐπεθύμουν ἄλλην μίαν φοράν, ὄχι νὰ ἦναι αὐτὸς παρὰ τὸ πλευρόν μου, ἀλλὰ νὰ ἦμαι ἐγὼ παρὰ τὸ πλευρὸν αὐτοῦ καὶ τοῦ σεβαστοῦ μοι στρατηγοῦ, καὶ νὰ συναγωνιζώμεθα, ὡς κατὰ τὰς τελευταίας βουλευτικὰς ἐκλογάς, πρὸ μικροῦ χρόνου, πείθοντες τὸν λαὸν ὑπὲρ τῆς κατισχύσεως εὐγενοῦς ἰδέας, τῆς ἰδέας τῆς ἐγκαταστάσεως ἀνοθεύτου κοινοβουλευτικοῦ καθεστῶτος, ὑπὲρ οἰκονομιῶν, ὑπὲρ βελτιώσεως καὶ προόδου τῆς κομματικῆς καταστάσεως. Ὁ λαὸς ἔδωκεν εἰς ἡμᾶς τότε τὴν νίκην, τὴν μεγάλην νίκην. Ἀλλ’ ἡ μεγάλη ἐκείνη νίκη ἐχρησίμευσεν εἰς ἡμᾶς νὰ συντρίψωμεν τὸ εἴδωλον τῆς ἰδέας! Καὶ ἤδη οἱ μόλις πρὸ μικροῦ ἔνθερμοι καὶ εἰλικρινεῖς συναγωνισταὶ εἰς τοσαύτην περιήλθομεν ἀντίθεσιν ἰδεῶν, ὥστε σεῖς μὲν νὰ λέγητε «πληρώσατε φόρους», ἡμεῖς δὲ, τοῦ ἀπέλπιδος πλέον λαοῦ ἐκφράζοντες τὸ συναίσθημα, νὰ κραυγάζωμεν: «ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα πλέον νὰ πληρώσωμεν!» (Ἐπευφημίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς καὶ χειροκροτήματα). Δὲν θέλω πλέον νὰ ἐξακολουθήσω· εἶναι καιρὸς νὰ καταπαύσω τὸν λόγον, καίτοι ἠδυνάμην νὰ συμπληρώσω αὐτόν. Καταλήγων, Κύριοι, ἐν συνόψει διατυπῶ τὴν γνώμην μου. Θεωρῶ τὸ ἐθνικὸν ζήτημα, τὸ πολεμικὸν ζήτημα, ὅτι εἶναι ζήτημα κατ’ ἐξοχὴν οἰκονομικὸν, τὸ δὲ οἰκονομικὸν, ὅτι εἶναι ζήτημα δημοσίας ἀσφαλείας καὶ δικαιοσύνης, ὅτι εἶναι ζήτημα χρόνου καὶ θελήσεως. Οὕτως ἀντιλαμβανόμενος τὸν ἐθνικὸν σκοπὸν, ἄλλην τάξιν ἀκολουθῶ πρὸς ἐπιτυχίαν αὐτοῦ. Θὰ καταψηφίσω τοὺς φόρους, ἔστω καὶ ἂν οὐδὲν πρόκηται νὰ συντελεσθῇ ἄνευ αὐτῶν, ἔστω καὶ ἂν δὲν ἦναι δυναταὶ αἱ οἰκονομίαι. Ἀλλ’ εὔχομαι εἰς τὸν Ὕψιστον, ἐγὼ μὲν ἀπαισιόδοξος νὰ χαρακτηρισθῶ, νὰ θριαμβεύσῃ ὅμως, ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ, τὸ ἔθνος, ἡ ἰδέα τοῦ ἐθνισμοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§201Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ συζήτησις παρετάθη· ἡ Βουλὴ, ἐπὶ τόσας ὥρας ἐργασθεῖσα ἐντὸς τριάκοντα ὡρῶν, εἶναι κεκμηκυῖα, καὶ σπεύδει εἰς τὴν λῆξιν τῆς συζητήσεως. Ἐγὼ ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν ἐπὶ ὅλων τῶν θεμάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσω, καὶ ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὸ ποσὸν τῶν εἰσπραττομένων καὶ ἐπιβαλλομένων ἀντισηκωμάτων διὰ τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ δηλώσω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ μελετήσῃ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε, διότι ἀναμφισβητήτως, ὡς ἀποδεικνύεται δι’ ἐπισήμων ἀριθμῶν, δι’ αὐτοῦ ἐπιβάλλει ἀντισηκώματα καὶ χρηματικὰς ποινὰς περὶ τὰ τρία ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἐκ τῶν ἀντισηκωμάτων μόνον τῶν ὑπὸ τῶν ὀρφανῶν καταβαλλομένων, τὰ ὁποῖα ηὔξησεν εἰς 400 δραχμὰς, θὰ φθάσῃ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 1,500,000 δραχμῶν, μετὰ δὲ τῶν ἐκ τῶν διαθεσίμων καὶ τῶν ἀνυποτάκτων τὸ ποσὸν ἀνέρχεται εἰς 3 ἑκατομμύρια καὶ πλέον ἐνιαυσίως. Ὥστε αὐτὸ νομίζω ὅτι θὰ ἦναι ἀρκετὰ εὐχάριστον διὰ τὴν Κυβέρνησιν, εὐχάριστον καὶ διὰ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, διότι, ἐὰν τὰ τρία ταῦτα ἑκατομμύρια πρόκηται νὰ ἐπιβληθῶσι διὰ τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐλαφρώσῃ κατὰ τρία ἑκατομμύρια τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλε, καὶ ἰδίως τὰ αὐξάνοντα τοὺς φορολογικοὺς ὅρους τῶν ἤδη βαρέως φορολογουμένων εἰδῶν, οἰκοδομῶν καὶ ἐπαγγελμάτων.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§203Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπ’ ἐλάχιστον, Κύριοι, θ’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, διότι ἀναγνωρίζω, ὅτι μετὰ τὴν πολυήμερον συζήτησιν εἶναι ἀληθῶς κεκμηκυῖα. Ὅσα δὲ θὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν σκοπὸν δὲν ἔχουσι νὰ μεταπείσωσί τινα, διότι γνωρίζω, ὅτι εἶναι ἐσχηματισμέναι ἤδη αἱ γνῶμαι τῶν κ. κ. Βουλευτῶν, καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ἐὰν κληθῶσι νὰ δώσωσι ψῆφον μετὰ τὴν συζήτησιν τὴν γενομένην, θέλουσι δώσει τοιαύτην ὑπὲρ τοῦ ζητήματος, περὶ οὗ πρόκειται, ὡς καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θέλουσι δώσει ψῆφον ἀντίθετον. Τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεχθησόμενα ἀποβλέπουσι, Κύριοι, εἰς τὴν δικαιολογίαν τῆς ψήφου, τὴν ὁποίαν μετ’ ὀλίγον θέλω κληθῆ νὰ δώσω. Ἐθαύμασα, Κύριοι, ἀληθῶς τὴν δεξιότητα τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, μετὰ τῆς ὁποίας οὗτος, δραττόμενος τῆς εὐκαιρίας, τὴν ὁποίαν ἔδιδε πρὸς αὐτὸν ἡ πρό τινων ἡμερῶν γενομένη ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ, ἔθηκε τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ καὶ σήμερον ἀκόμη τὴν Βουλήν. Θαυμάζω, λέγω, διότι, ἐνῷ ἀφετηρία πρὸς συζήτησιν δὲν ὑπῆρχε, μὴ ἀρξαμένης εἰσέτι τοιαύτης ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν νομοσχεδίων τῆς Κυβερνήσεως, αὐτὸς, ἐπωφελούμενος τῆς περιστάσεως, προεκάλεσε τὴν Βουλὴν εἰς συζήτησιν ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἤνοιξε τὸ στάδιον αὐτῆς· ἀλλὰ παραδόξως τὴν συζήτησιν ἔτρεψεν ἐκεῖ, ὅπου οὐδένα λόγον εἶχε νὰ τραπῇ ἡ συζήτησις, τουτέστι προεκάλεσε τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὴν Βουλήν, νὰ ὑποδείξῃ δὲ καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσιν ἐν ταῖς παρούσαις περιστάσεσιν, ἵνα ἐπέλθωσιν οἰκονομίαι ἐν τοῖς ἐξόδοις τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Προεκάλεσε τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ νομοθετήσῃ, ἢ νὰ γένηται εἰσηγητὴς νομοθετημάτων, προεκάλεσε τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ κυβερνήσῃ, ἀνατρέψας αὐτοὺς τοὺς ὅρους, κατὰ τοὺς ὁποίους κυβερνῶνται τὰ συνταγματικὰ Κράτη, ἀφοῦ ἔθετε τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἐν τῇ θέσει τῆς Κυβερνήσεως, ἐλάμβανε δὲ αὐτὴ τὴν θέσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Διότι ἐν κοινοβουλευτικοῖς Κράτεσι δὲν εἶναι βεβαίως ἔργον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸ συμβουλεύειν καὶ ὑποδεικνύειν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ μέσα τῆς διοικήσεως κατὰ τὸ πολιτικὸν πρόγραμμα τοῦ Ὑπουργείου, δὲν εἶναι ἔργον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸ ὑποδεικνύειν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ μέσα τὰ ληπτέα παρ’ αὐτῆς, ἵνα ἀντικρύσῃ τὰς περιστάσεις. Τοῦτο εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, τοῦτο εἶναι ἔργον τῶν εὑρισκομένων ἐν τῇ ἀρχῇ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἓν ἔργον ἔχει, νὰ ἐλέγχῃ τὴν Κυβέρνησιν, ὁσάκις παρανομῇ, νὰ συζητῇ ἐπὶ τῶν ὑποβαλλομένων ὑπ’ αὐτῆς προτάσεων εἰς τὴν Βουλήν, νὰ δέχηται ὅσα ἔχουσιν ὀρθῶς ἐκ τῶν ἐν ταῖς προτάσεσι τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ ἐργάζηται πρὸς βελτίωσιν τῶν προτάσεων αὐτῶν διὰ τῆς συζητήσεως. Δὲν εἶναι ὅμως ἔργον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸ προτείνειν μέτρα οἰκονομικά, ἢ μέτρα διοικητικὰ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ὅμως ὑπὸ τοιούτους ὅρους διεξάγεται ἡ συζήτησις! Καὶ ἐβεβαίου τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πᾶσαν κατέβαλε προσπάθειαν, ἵνα ἄρῃ ἐκ τῶν ἐξόδων πᾶσαν πρόσθετον δαπάνην, βαρύνουσαν τὸν Προϋπολογισμόν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰργάσθη ὡς ἐπεβάλλετο εἰς αὐτὴν νὰ ἐργασθῇ, ἵνα περιστείλῃ τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους, καὶ ὅτι, ἀφοῦ ἐπέτυχεν οἰκονομίας τινάς, ἀνερχομένας εἰς τὸ ποσόν, ὃ ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, τότε καὶ μόνον ἐσκέφθη, ὅτι χάριν τῶν ὑψίστων ἀναγκῶν τῶν ἐθνικῶν, περὶ τῆς πληρώσεως τῶν ὁποίων πρόκειται, ἀναγκαῖον ἦτο νὰ προσφύγωμεν εἰς νέαν φορολογίαν, τότε καὶ μόνον ἀπεφάσισε νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἐπιβάρυνσιν φορολογικήν, νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἐπιβάρυνσιν κατὰ 14 ἑκατομμύρια ἐπὶ πλέον. Καὶ ἡ μὲν βεβαίωσις αὕτη τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου θέλει ἐξετασθῆ ἐν καιρῷ, κατὰ πόσον εἶναι βάσιμος καὶ εἰλικρινής. Ἀλλ’ ἐάν, κύριοι Βουλευταί, λαμβάνω ἀπὸ τοῦδε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, τοῦτο πράττω, ἵνα παράσχω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἐνδόσιμον, ὅπως κρίνῃ, ὅτι τὸ ζήτημα τὸ συζητούμενον δὲν εἶναι μόνον ἐξεταστέον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως, ἀφ’ ἧς ἐξετάζεται, δὲν εἶναι μόνον ἐξεταστέον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως, ἂν καὶ κατὰ πόσον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῶσιν οἰκονομίαι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἡμῶν· εἶναι ἐξεταστέον καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀκόμη ἀπόψεως, ἀπὸ τῆς ὁποίας οὐδόλως μέχρι τοῦδε ἐθίχθη οὐδ’ ἠρευνήθη. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὡς βάσιν καὶ ἀφετηρίαν τῶν σκέψεων αὐτοῦ προέταξε τὴν βεβαίωσιν, πρῶτον, ὅτι ἀνάγκη, καὶ ἀνάγκη ἐπείγουσα παρίσταται νὰ ὀργανωθῶμεν στρατιωτικῶς νὰ παρασκευάσωμεν τὸ ἔθνος καὶ φέρωμεν αὐτὸ εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε νὰ δύνηται ἐν δεδομένῃ περιστάσει, εἴτε ἐν προσεχεῖ εἴτε ἐν ἀπωτέρῳ μέλλοντι κειμένῃ, νὰ διεκδικήσῃ τὰ ἐθνικὰ δίκαια· δεύτερον, ὅτι ἡ ἀνάγκη αὕτη ἡ ἐθνικὴ δὲν δύναται νὰ πληρωθῇ, εἰμὴ ἐὰν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν αὐξηθῇ κατὰ 6,659,032 δραχμάς· καὶ τρίτον, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 6,659,032 δραχμῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ ἐξ οἰκονομιῶν εἰσαγομένων εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, ἀλλ’ ὅτι διὰ φορολογίας, καὶ μόνον διὰ φορολογίας, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο, ὅπως ἐπαρκέσωμεν εἰς τὴν θεραπείαν τῶν ἐθνικῶν ἀναγκῶν. Ἀμφισβητῶ, Κύριοι, ἐν πρώτοις τὴν βάσιν ταύτην τῶν σκέψεων τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἀσχέτως πρὸς τοῦτο, εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι τὸ ζήτημα ὀφείλει, ὡς εἶπον, νὰ ἐξετασθῇ καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως, ὅλως διαφόρου, καὶ οὐχὶ μόνον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ δυνατοῦ τῶν οἰκονομιῶν. Οὐδεὶς βεβαίως ἀρνεῖται, ὅτι ἡ ἐλευθέρα Ἑλλάς, ἡ μικρὰ αὕτη γωνία τῆς Ἑλληνικῆς γῆς, ἡ ἔχουσα ἀποστολὴν καὶ λόγον ὑπάρξεως νὰ διεκδικήσῃ τὰ ἐθνικὰ δίκαια καὶ νὰ ἐπιδιώξῃ διὰ πάσης θυσίας τὴν ἑνότητα τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς καὶ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν τῷ μέλλοντι, καθῆκον ἀπαραίτητον ἔχει νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἀμφισβητῶ, Κύριοι, τὴν ἑτέραν βάσιν τῶν σκέψεων τῆς Κυβερνήσεως. Ἀμφισβητῶ τὸν ἰσχυρισμὸν, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ, εἰμὴ διὰ προσθήκης δαπανῶν ἓξ καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίων εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀμφισβητῶ δὲ τέλος καὶ τὴν τελευταίαν βάσιν τῶν σκέψεων αὐτῆς, ὅτι τουτέστι τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν, εἰμὴ δι’ ἐπιβαρύνσεως φορολογικῆς. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης, Κύριοι, ἐξετάζων τὸ ζήτημα, ὀφείλω νὰ θέσω ὑπὸ τὰς ὄψεις τῆς Βουλῆς καὶ ἕτερον στοιχεῖον μελέτης καὶ ἐκτιμήσεως, παροραθὲν μέχρι τῆς ὥρας, ἵνα ἀρτία ἀποβῇ ἡ κρίσις ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Ἐὰν αὐξάνωμεν τὰς δαπάνας τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, βεβαίως δὲν αὐξάνομεν αὐτάς, κατὰ τὰς προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὸ τρέχον μόνον ἔτος. Αἱ ἀνάγκαι, εἰς τὴν θεραπείαν τῶν ὁποίων ἀποβλέπει ἡ αὔξησις τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν, δὲν εἶναι μόνον σημεριναί, δὲν ἔχουσι διάρκειαν μόνον ἑνὸς ἔτους ἢ δύο ἢ τριῶν ἐτῶν, δὲν εἶναι ἐκ τῶν ταχέως θεραπευομένων καὶ ταχέως ἐκλειπουσῶν, ὡς δύναται νὰ ἦναι ἄλλη τις ἀνάγκη τῆς διοικήσεως· δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐξακολουθῶσιν ὑφιστάμεναι ἐπὶ ἔτη μακρά· διότι ἡ ἐν τῇ Ἀνατολῇ κατάστασις, ἡ δημιουργοῦσα αὐτὰς, οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, ὅτι εἶναι μόνιμος καὶ ὅτι θὰ ἔχῃ διάρκειαν μακρὰν, ἴσως δὲ καὶ δείνωσιν βαρυτέραν ἐν τῷ μέλλοντι. Αἱ αὐξήσεις λοιπὸν δαπανῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν θὰ ἔχωσι διάρκειαν ἐτῶν πολλῶν· διότι μακρὰ θὰ ἦναι ἡ σειρὰ τῶν ἐτῶν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην, οὐ μόνον νὰ δαπανῶμεν ὅσα ποσὰ ἀνεγράφησαν ἤδη εἰς τὸν Προϋπολογισμόν, ἀλλ’ ἴσως καὶ πλέον αὐτῶν, χάριν τῶν ἐθνικῶν ἀναγκῶν, ἂν αὗται ἀπαιτήσωσιν ἐν τῷ μέλλοντι θυσίας βαρυτέρας, ὡς τοῦτο εἶναι πιθανὸν, μᾶλλον δὲ βέβαιον. Ἂς ἴδωμεν ἤδη, ὁποία εἶναι ἡ ἐπιβάρυνσις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Μεταξὺ τοῦ ποσοῦ τῶν 18,397,021 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ ὑπὲρ τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν πραγμάτων, καὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐφέτος ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀναγράφει, ἐξ 20,556,053 δραχμῶν, ὑπάρχει ἐπὶ πλέον διαφορὰ δραχμῶν 2,159,932. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὕτη ἡ ἐπιβάρυνσις τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν. Αἱ στρατιωτικαὶ ἡμῶν δαπάναι αὐξάνουσι καὶ κατὰ ἕτερον, πολὺ τούτου ἀνώτερον, ποσόν, διότι αὐξάνουσι καὶ κατὰ τὸ ποσὸν, ὃ προορίζεται ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης· αἱ δαπάναι δὲ αὗται θὰ ἦναι ἐπίσης διαρκεῖς. Θὰ ἦναι δὲ πολὺ πλέον διαρκέστεραι αὗται, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον περὶ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκ τοῦ νόμου εἰσπράξεων αὐτοῦ συνομολογηθῇ δάνειον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἤτοι κατορθωθῇ ὁ σκοπὸς, εἰς ὃν ἀφορᾷ ἡ ἵδρυσις τοῦ ταμείου. Διότι τότε, καὶ ἕνεκα τῶν συμβατικῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους καὶ ἕνεκα τῶν ἐθνικῶν ἀναγκῶν, οἱ πόροι τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, θὰ μένωσιν ἄθικτοι καὶ ἀπαραμείωτοι ἐπὶ ἔτη μακρά. Προστίθεται λοιπὸν καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο, τὸ ποσὸν δρ. 4,500,000, διὰ τοῦ ὁποίου προικοδοτεῖται ἐτησίως τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Καὶ οὕτω, Κύριοι, ἔχομεν προϋπολογισμὸν στρατιωτικῶν δαπανῶν ἐκ δραχ. 25,056,053. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἕτερον ποσὸν, ἐπίσης σημαντικὸν, σχετικῶς πρὸς τὸ ὅλον τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, ἀποβλέπον καὶ τοῦτο εἰς τὸν αὐτὸν σκοπὸν, καὶ τὸ ὁποῖον ἐπίσης μονίμως καὶ διαρκῶς θέλει δαπανᾶσθαι ἐν τῷ μέλλοντι, αὐξανόμενον ἴσως σὺν τῷ χρόνῳ, τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον καθιεροῦμεν χάριν τῶν ναυτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, τὸ ποσὸν τῶν 8,412,474 δραχμῶν, ὅσαι ἀναγράφονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Μετὰ τοῦτο, Κύριοι, μετὰ τὸν καθορισμὸν τῶν δαπανῶν τούτων, αἵτινες θὰ ᾖναι, ὡς εἶπον, δαπάναι διαρκοῦσαι ἐπὶ ἔτη μακρὰ, ἃς ἐξετασθῇ, ὁποῖαι εἶναι αἱ ἄλλαι δαπάναι τοῦ Κράτους, αἵτινες ἐπίσης καὶ αὐταὶ εἶναι ἀπαραίτητοι καὶ ἀναγκαῖαι, μὴ σχετιζόμεναι ὅμως ἀμέσως πρὸς τὴν διοίκησιν καὶ πρὸς τὰ ἔργα εὐνομουμένης καὶ φιλελευθέρας Πολιτείας, καὶ αἵτινες οὐδέποτε θέλουσιν ἐκλείψει, ἴσως δὲ καὶ θέλουσιν αὐξήσει ἐν τῷ μέλλοντι. Εἰς τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα, κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ προστεθῇ ποσὸν 8,645,536 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὑπὸ τὸν τίτλον «ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους»· διότι εἶναι αἱ ὑποχρεώσεις ἐκεῖναι, αἱ ὅλως ἀπαραίτητοι, ὡς εἶναι ἡ βασιλικὴ χορηγία, ὡς εἶναι ἡ λειτουργία τῆς Βουλῆς, ὡς εἶναι αἱ συντάξεις. Ἔχομεν εἶτα τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἥτις ἀπορροφᾷ ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡμῶν 36,546,990 δραχμὰς, καὶ ἡ δαπάνη εἶναι ἀπαραίτητος, ἀναγκαία καὶ διαρκής. Ἔχομεν κατόπιν τὰ ἔξοδα διοικήσεως, ἐπιστασίας, βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων, δαπάνην δηλαδὴ ἐπίσης ἀπαραίτητον καὶ ἀναγκαίαν, διότι ἄνευ αὐτῆς δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν προϋπολογισμὸν ἐσόδων. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἐπὶ τέλους ἀναγράφεται κατ’ ἀνάγκην, καὶ κατ’ ἔτος ἐπαναλαμβάνεται ὡς τακτικὴ, καὶ ἑτέρα δαπάνη, κατ’ ἔτος ἀναγραφομένη, ἡ δαπάνη διὰ διαφόρους πληρωμὰς ἐκ δραχ. 4,691,973. Οὕτω, Κύριοι, διὰ τῶν δαπανῶν τούτων, τῶν ἀπαραιτήτων, ἀναγκαίων, μονίμων καὶ διαρκῶν, ἔχομεν ἓν ποσὸν, τὸ ὁποῖον κατ’ ἔτος βαρύνει τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, ἐξ 93,046,503 δραχμῶν. Ἔχομεν δὲ προϋπολογισμὸν ἐξόδων, οἷον ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐκ δραχμῶν 117,836,428. Μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν δὲ τῶν δραχμῶν 93,046,503, τῶν ἀναγκαίων καὶ κατ’ ἔτος ἐπαναληπτέων δαπανῶν, ἐκ τοῦ ποσοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων δὲν μένει ἄλλο ὑπόλοιπον, εἰμὴ 24,789,925 δραχμῶν. Τὸ ποσὸν τοῦτο, Κύριοι, εἶναι ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις θὰ διοικήσῃ τὸ Κράτος, τὸ πληρῶνον κατ’ ἔτος εἰς τὸν δημόσιον μὲν θησαυρὸν 120 ἑκατομμύρια, ἄλλα δὲ τόσα ἴσως εἰς τὰ ὄργανα τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν φόρων, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ προνοήσῃ περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, περὶ τῆς ἀστυνομίας, περὶ τῆς διοικήσεως ἐν γένει, περὶ τοῦ ἐμπορίου, περὶ τῆς βιομηχανίας, περὶ τῆς γεωργίας, περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως, περὶ τῆς δικαιοσύνης, περὶ τῆς δημοσίας ὑγείας, περὶ τῆς συγκοινωνίας, περὶ τῶν πνευματικῶν ἀναγκῶν τοῦ λαοῦ καὶ περὶ τῆς Ἐκκλησίας, περὶ τῆς ἐξωτερικῆς ἀντιπροσωπείας, καὶ ἐν γένει ἐξ αὐτοῦ θὰ δαπανᾷ πρὸς θεραπείαν ὅλων ἐκείνων τῶν ἐθνικῶν ἀναγκῶν, ἡ πλήρωσις καὶ ἡ θεραπεία τῶν ὁποίων εἶναι τεκμήριον λαοῦ πεπολιτισμένου, χώρας εὐνομουμένης... Ἐρωτῶ δὲ ἤδη ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταὶ, εἶναι ποτὲ δυνατὸν διὰ ποσοῦ τοσούτου, τὸ ὁποῖον δὲν ἀντιπροσωπεύει οὔτε τὸ ¼ τοῦ ὅλου προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἔργον τῆς διοικήσεως καὶ τῆς μερίμνης περὶ ὅλων τούτων τῶν ἐθνικῶν ἀναγκῶν; Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί, θὰ ἦναι δυνατὸν ἐπὶ τὸ μέλλον μὲ τοσοῦτον ποσὸν νὰ ἐξακολουθήσωμεν διοικούμενοι; ἐπὶ πλέον δὲ, θὰ ἦναι δυνατὸν, εἰς περιστάσεις, καθ’ ἃς ἐν τῷ μέλλοντι αἱ ἀνάγκαι αἱ ἐθνικαὶ, αἱ ἐπιβάλλουσαι εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν αὔξησιν τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν, ἀπαιτήσωσι παρὰ τοῦ ἔθνους δαπάνας χάριν τοῦ στρατοῦ μεγαλειτέρας ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἤδη, θὰ ἦναι, λέγω, δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς διοικήσεως μὲ ποσὸν ἔλαττον τῶν δραχμῶν 24,000,000; Διότι ἔχετε ὑπ’ ὄψει ὑμῶν, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι, ἐφ’ ὅσον αἱ ἐθνικαὶ ἀνάγκαι παρίστανται ὡς δεόμεναι συντονωτέρας θεραπείας καὶ μεγαλειτέρων θυσιῶν, ἐπὶ τοσοῦτον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον προορίζεται διὰ τὰς στρατιωτικὰς δαπάνας, θέλει κατ’ ἔτος αὐξάνει, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον τὸ ὑπολειπόμενον διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς καθαρᾶς διοικήσεως ποσὸν θέλει μειοῦσθαι. Οὕτω δὲ, ἐὰν ἐν τῷ μέλλοντι προκύψωσι μεγαλείτεραι ἀκόμη ἐθνικαὶ ἀνάγκαι, τὸ ποσὸν τῶν 93,000,000 δραχμῶν δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ ἀνέλθῃ εἰς 100,000,000. Καὶ ἐφ’ ὅσον τὸ ποσὸν τῶν μονίμων καὶ ἀναγκαίων καὶ ἀπαραιτήτων δαπανῶν κατ’ ἔτος θὰ αὐξάνῃ, ἐπὶ τοσοῦτον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ὑπολείπηται ἐκ τῶν εἰσπράξεων, θὰ μειῶται, ἀποκλειομένης τῆς προσφυγῆς εἰς νέας φορολογίας, συνεπῶς δὲ δὲν θὰ χωλαίνῃ μόνον ἡ διοίκησις, ἀλλὰ θὰ καταστραφῇ ἡ διοίκησις καὶ θὰ ἐκλίπῃ, καὶ οὐδεμία μέριμνα, οὐδεμία πρόνοια θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ λαμβάνηται ὑπὲρ τῆς γεωργίας, ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας, ὑπὲρ τοῦ ἐμπορίου, ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς ἐν γένει παραγωγῆς, ἐξ ἧς προσδοκῶμεν τὰ 120 ἑκατομμύρια τῶν ἐσόδων, πολὺ δὲ ἧττον ὑπὲρ τῆς δικαιοσύνης, ὑπὲρ τῆς παιδείας καὶ τῶν ἄλλων ἀναγκῶν τῆς διοικήσεως. Ἐρωτῶ δὲ ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταὶ, οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, οὕτω πως διοικούμενοι, μὲ τοιαῦτα ποσὰ ἐλεεινὰ καὶ γλίσχρα, θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικὸν, τὰ ὁποῖα ποθοῦμεν καὶ τὰ ὁποῖα παρασκευάζομεν χάριν τοῦ μεγαλείου τῆς πατρίδος; Κατ’ ἐμὲ, δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον στρατὸν, ἀλλὰ στρατοκρατίαν, δὲν θὰ ἔχωμεν τὸ ἐλπιζόμενον ὄργανον τῆς ἐθνικῆς δυνάμεως, ἀλλὰ δύναμιν ἐστερημένην τῶν ἠθικῶν κεφαλαίων, ἅτινα διακρίνουσι τοὺς στρατοὺς τῶν ἐλευθέρων ἐθνῶν. Διότι δὲν γνωρίζω, ἂν δύναται νὰ λέγηται στρατὸς ὁ προερχόμενος ἀπὸ ἔθνος κακῶς διοικούμενον, ἀπὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον στερεῖται ἐκπαιδεύσεως, στερεῖται δικαιοσύνης, στερεῖται ἀστυνομίας καὶ δημοσίας ἀσφαλείας. Ἕνεκα τούτου, κύριοι Βουλευταὶ, ἄγομαι εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις προώρισεν ὑπὲρ τῆς στρατιωτικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας, εἶναι ποσὰ ἐξωγκωμένα. Ἐγὼ δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι δὲν εὑρίσκεται Ἕλλην, πολλῷ δὲ μᾶλλον Βουλευτὴς, ἀρνούμενος τὴν ἀνάγκην τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως τῆς χώρας, ἀλλ’ ἀρνοῦμαι καὶ ἀντιτίθεμαι πρὸς τὴν γνώμην, ὅτι δὲν δύναται νὰ γείνῃ τοῦτο ἄλλως ἢ διὰ φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως, ἀρνοῦμαι καὶ ἀντιτίθεμαι πρὸς τὴν γνώμην, ὅτι δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἄλλως ἢ δι’ αὐξήσεως τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν δαπανῶν. Ὁ ἄρτι λαλήσας πρὸς τὴν Βουλὴν συνέκρινεν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς οἰκονομικῆς δυνάμεως καὶ ἀντοχῆς, τὴν χώραν ἡμῶν πρὸς ἄλλας χώρας, καὶ ἰδίως πρὸς τὰ Κράτη τοῦ Αἵμου, ἀλλὰ παρέλειψε νὰ κάμῃ καὶ ἑτέραν τινὰ σύγκρισιν, ἀπολύτως ἀναγκαίαν ἐν τῷ θέματι τούτῳ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ὡμίλησε περὶ Βουλγαρίας, Ρουμανίας καὶ Σερβίας, καὶ ἐνῷ εἶπε πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι αἱ χῶραι αὗται ἔχουσι στρατὸν πάνοπλον, ἕτοιμον νὰ δράσῃ, παρέλιπε, νομίζω, νὰ ἐξετάσῃ ὁποίας θυσίας τὰ Κράτη ἐκεῖνα ὑφίστανται χάριν τοῦ στρατοῦ αὐτῶν. Καὶ ἰδοὺ, Κύριοι, ἡ σύγκρισις αὕτη μεταξὺ τῶν ἐθνῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι στρατὸν παρεσκευασμένον καθ’ ὅλα καὶ ἑτοιμοπόλεμον, καὶ ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχομεν στρατόν. Ἡ Βουλγαρία, ἐπὶ προϋπολογισμοῦ ἐσόδων 96,826,900 φράγκων καὶ ἐξόδων 96,065,900 φράγκων, δαπανᾷ κατ’ ἔτος διὰ τὸν στρατὸν αὐτῆς 20,327,020 φράγκα, ἔχει δὲ στρατὸν ἐν εἰρήνῃ 40,555 ἀνδρῶν καὶ 7,400 ἵππους, τουτέστιν ὑπερδιπλάσιον τοῦ ἐν εἰρήνῃ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, καὶ δύναται νὰ παρατάξῃ στρατὸν ἐν πολέμῳ 208,966 ἀνδρῶν καὶ 38,788 ἵππους. Ἡ δαπάνη δὲ, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλγαρικὴ Ἡγεμονία χορηγεῖ κατ’ ἔτος ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ αὐτῆς, μόλις ὑπερβαίνει τὸ ⅕ τῶν ἐτησίων ἐξόδων αὐτῆς. Ἡ Ρουμανία, ἥτις διὰ τῆς μερίμνης τῆς ἰδιαζούσης τοῦ Βασιλέως αὑτῆς ὠργάνωσε στρατιωτικὴν δύναμιν ἐθνικήν, ἀληθῆ καὶ πραγματικὴν, ἡ Ρουμανία, ἐπὶ προϋπολογισμοῦ ἐσόδων μὲν 218,500,000 φράγκων καὶ ἐξόδων 217,682,908 φράγκων, δαπανᾷ ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ αὑτῆς 38,820,000 φράγκα, καὶ ἔχει ἐν εἰρήνῃ μὲν δύναμιν 116,178 ἀνδρῶν καὶ 21,318 ἵππων, ἐν πολέμῳ δὲ 168,000 ἀνδρῶν καὶ 32,604 ἵππων...

§204Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι μικροτέρα ἡ ἀναλογία διὰ τὴν Ἑλλάδα.

§205Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως· καὶ τοῦτο ἀκριβῶς κατηγορῶ...Τουτέστιν ἡ ἀναλογία τῶν δαπανῶν τῆς Ρουμανίας διὰ τὸν στρατὸν αὐτῆς πρὸς τὰ ὅλα ἔξοδα τοῦ Κράτους εἶναι ἓν πρὸς πέντε καὶ 6/ 10. Ἡ Σερβία, ἥτις ἔχει ἔσοδα μὲν 74,018,070 φράγκα, καὶ ἔξοδα 73,992,542 φράγκα, στρατὸν δὲ 27,200 ἀνδρῶν ἐν εἰρήνῃ, δαπανᾷ ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ αὑτῆς 17,602,700 φράγκα, τουτέστιν ἔλασσον τοῦ ¼ τῶν ἐξόδων αὐτῆς. Αὗται εἶναι αἱ δαπάναι, τὰς ὁποίας τὰ ἔθνη ἐκεῖνα, τὰ ἔχοντα, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν αὑτῶν, στρατὸν, καὶ στρατὸν ἑτοιμοπόλεμον, τὰ ἔθνη, πρὸς τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν καὶ δι’ ἄλλους ἀκόμη εὐνοήτους λόγους νὰ συγκρινώμεθα καὶ νὰ παραλληλιζώμεθα, αὗται εἶναι αἱ δαπάναι, ἃς πραγματοποιοῦσι κατ’ ἔτος ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ αὐτῶν. Ἐὰν δὲ, Κύριοι, ζητήσητε νὰ ἐξεύρητε τὴν ἀναλογίαν τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας καθιεροῖ ὁ Προϋπολογισμὸς ἡμῶν ὑπὲρ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας, πρὸς τὸ ὅλον ποσὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀναλογίαν, ἥτις, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν καὶ τῶν διὰ τὸ δημόσιον χρέος ἀναγκῶν, ἔπρεπε νὰ ᾖ μεγαλειτέρα ἢ ἐν τοῖς Κράτεσι τοῦ Αἵμου, τὰ ὁποῖα ἔχουσι μικροτέραν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου αὐτῶν χρέους, καὶ συνεπῶς μεγαλειτέραν ἕνεκα τούτου ἐλευθερίαν ἐν ταῖς δαπάναις αὐτῶν, θὰ εὕρητε, ὅτι ἡμεῖς φθάνομεν εἰς ἀναλογίαν 1 πρὸς 3½, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν δυστυχῶς νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι θὰ σταματήσωμεν ἕως ἐδῶ, ὅτι τὴν ἀναλογίαν ταύτην δὲν θὰ σμικρύνωμεν ἀκόμη ἐν τῷ μέλλοντι, ἐὰν μεγαλείτεραι καὶ ἐπιτακτικώτεραι ἀνάγκαι ἐθνικαὶ ἐπιβάλωσιν εἰς ἡμᾶς μεγαλειτέρας ἀκόμη θυσίας, καὶ τότε θὰ καταντήσωμεν εἰς ἀπροχώρητον καὶ ἀδιέξοδον κατάστασιν. Ἀλλὰ τότε, Κύριοι, ἐὰν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀναγνωρίζωμεν τὴν ἀνάγκην, ὅπως παρασκευασθῶμεν στρατιωτικῶς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εὑρίσκωμεν ὑπερβολικὰς τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας καθιεροῖ ὁ Προϋπολογισμὸς ἡμῶν χάριν τῶν στρατιωτικῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ὀργάνωσιν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκομεν; πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παρασκευασθῶμεν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ παρέχηται ἡ ἐλπὶς εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς τὸ δοῦλον ἔθνος, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡμέραν τινὰ τὸ ἐλεύθερον ἔθνος νὰ διεκδικήσῃ τελεσφόρως τὰ δικαιώματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς ἐν ἑνότητι πολιτικῇ, ὑπὸ τὸ αὐτὸ σκῆπτρον; Τὸ πῶς εἶναι δυνατὸν, τὸ λέγουσιν οἱ Προϋπολογισμοὶ τῶν ἐθνῶν ἐκείνων, τοὺς ὁποίους πρὸ ὀλίγου ἀνέφερα. Ὅπως τὰ ἔθνη ἐκεῖνα κατώρθωσαν διὰ δαπάνης ἀναλόγως ἐλάσσονος τῶν δαπανῶν, ἃς ἡμεῖς δαπανῶμεν εἰς τὸν ἀέρα, νὰ ἐπιτύχωσι τὸν στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ ἐπιτύχωμεν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν, ἐμπνεόμενοι ὑπὸ πνεύματος φειδοῦς καὶ οἰκονομίας. Διατὶ ἀντὶ τῆς διετοῦς θητείας, τὴν ὁποίαν εἰσάγετε διὰ τοῦ νομοσχεδίου, διατὶ νὰ μὴ ζητήσητε θητείαν μονοετῆ, ἀλλὰ πραγματικήν; Καὶ ἐνταῦθα γενόμενος τοῦ λόγου, ὀφείλω νὰ μὴ παραλίπω, ὅτι τὰ ἔθνη, ὧν ἐμνήσθην, ἔχουσιν ἄλλα διετῆ καὶ ἄλλα τριετῆ θητείαν· ἡ Βουλγαρία διετῆ διὰ τὸ πεζικὸν, τριετῆ διὰ τὰ ἄλλα ὅπλα, ἡ Ρουμανία ἐπίσης, ἡ Σερβία δὲ διετῆ, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα δαπανῶσιν ὀλιγώτερα τῶν δαπανωμένων ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος. Διατὶ λοιπὸν νὰ μὴ ζητήσητε μονοετῆ θητείαν, καθιστῶντες τὴν ἐνιαύσιον ὑπηρεσίαν πραγματικήν; Διατὶ νὰ μὴ περιορίσητε τοὺς μισθοὺς τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, πραγματοποιοῦντες ἰδέαν, ἥτις ἔχει ὡριμάσει πλέον; Διατὶ νὰ μὴ ἐπιδιώξητε καὶ ἄλλας οἰκονομίας δυνατὰς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, αἵτινες σαφῶς καὶ πειστικῶς ὑπεδείχθησαν ὑπὸ τῶν προλαλησάντων; Ἀλλ’ ὑμεῖς, ἀντὶ μονοετοῦς θητείας, εἰσηγάγετε σύστημα στρατολογίας ἀπαιτοῦν δαπάνην ἑκατομμυρίων ἐπὶ πλέον ἐκείνης, τὴν ὁποίαν σήμερον πραγματοποιοῦμεν. Καὶ ἀντὶ νὰ ἐπιδιώξητε τὰς περικοπὰς τῶν ἐξόδων καὶ τὰς μεταβολὰς, ἃς ἡ ἀνάγκη τῶν περιστάσεων ἐπιβάλλει, ἐτράπητε τὴν ὁδὸν τῆς φορολογίας, καὶ ζητεῖτε παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ μιᾶς, ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἔτους εἰς τὸ ἕτερον, προσθήκην 9,300,000 δραχμῶν, ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ δώσῃ, ὡς ἐλπίζετε, ἡ νέα φορολογία, πλὴν τῆς φορολογίας τῆς διὰ τὴν ὁδοποιΐαν. Ἐὰν δὲ καὶ ὁ φόρος ἐκεῖνος προστεθῇ, ὑπολογιζομένου τοῦ ἄρρενος πληθυσμοῦ, τοῦ ἀπὸ τοῦ 18 μέχρι τοῦ 60 ἔτους, ὅστις ὀφείλει νὰ εἰσφέρῃ τρία ἡμερομίσθια, ἢ τὴν ἀξίαν αὐτῶν, εἰς δραχμὰς 500,000, κατ’ ἀνάγκην θὰ ἔχωμεν καὶ ἑτέραν φορολογικὴν ἐπιβάρυνσιν ἐκ 4,500,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος, ἤτοι ἐπιβάρυνσιν ἐν ὅλῳ ἐκ δραχμῶν 13,800,000. Ἀλλ’ ὁ ἀριθμὸς οὗτος, Κύριοι, τῶν 13,800,000 δραχμῶν δὲν μαρτυρεῖ τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν τῆς χώρας, δὲν μαρτυρεῖ τὴν πρόνοιαν αὐτῆς περὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἂν αἱ στρατιωτικαὶ μόνον ἀνάγκαι ἐνδεικνύωσι τὴν νέαν φορολογίαν, διατὶ τότε προβαίνει ἡ Κυβέρνησις καὶ ζητεῖ παρὰ τοῦ λαοῦ θυσίαν 13,800,000 δραχμῶν, ἀφοῦ τὰς στρατιωτικὰς ἀνάγκας τῆς χώρας θεωρεῖ ὡς θεραπευομένας διὰ ποσοῦ δραχ. 6,650,000, κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν αὐτῆς; Ποῦ εὑρίσκεται τότε ἡ δικαιολογία τῆς πέραν τοῦ ποσοῦ τούτου νέας φορολογίας ἐξ 7,150,000 δραχμῶν; Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ στρατιωτικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας, δὲν πρόκειται περὶ πληρώσεως τῶν ἀναγκῶν τοῦ στρατοῦ, οὔτε περὶ διεκδικήσεως τῶν ἐθνικῶν δικαίων· ὅλη αὕτη ἡ μεγαληγορία περὶ στρατοῦ ἰσχυροῦ, περὶ τῆς διεθνοῦς βαρύτητος τῆς Ἑλλάδος, περὶ τῶν ἐθνικῶν δικαίων καὶ περὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ δὲν εἶναι ἢ πρόφασις ἄλλων σκοπῶν. Διότι προφανῶς πρόκειται νὰ καλύψωμεν τὰ ἐλλείμματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ τῆς νέας ταύτης φορολογίας, πρόκειται νὰ διαχειρισθῶμεν διοίκησιν πολυτελῆ καὶ σπάταλον, πρόκειται νὰ διατηρήσωμεν Νομαρχίας, ἀστόχως καὶ ἀσκόπως ὑπαρχούσας, καὶ Πρωτοδικεῖα οὐ μόνον εἰς οὐδὲν συντελοῦντα ὑπὲρ τῆς δικαιοσύνης, ἀλλὰ καὶ παραβλάπτοντα καὶ καταστρέφοντα, τοῦτ’ αὐτὸ, τὴν δικαιοσύνην· πρόκειται νὰ διατηρήσωμεν 235 Εἰρηνοδικεῖα καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, ἐνῷ καὶ τὰ ἡμίση τούτων ἐὰν κατηργοῦντο, ὅσα ἐκδίδουσιν 20 ἢ 50 ἢ 100 ἢ τὸ πολὺ 200 ἀποφάσεις, κατ’ οὐδὲν ἤθελε πάθει ἡ εἰρηνοδικειακὴ δικαιοσύνη· πρόκειται νὰ διατηρήσωμεν σύστημα διοικήσεως τῶν ἐξεταστικῶν καὶ ποινικῶν φυλακῶν καταισχῦνον πράγματι τὴν χώραν, ἥτις θέλετε νὰ λέγηται πεπολιτισμένη· πρόκειται νὰ διατηρήσωμεν σύστημα διοικήσεως τῶν σωφρονιστικῶν φυλακῶν ἀνοήτως πολυτελὲς καὶ σπάταλον· πρόκειται νὰ διατηρῶμεν Γυμνάσια καὶ Ἑλληνικὰ σχολεῖα οὐδένα πληροῦντα σκοπὸν καὶ γινόμενα ἡ λύμη τῆς κοινωνίας· πρόκειται ἐπὶ τέλους νὰ ἔχωμεν τὰ μέσα, δι’ ὧν θὰ δυνάμεθα νὰ πληρώνωμεν τοὺς ὑπαλλήλους, μετακινουμένους ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ἕτερον κατὰ σωρείαν καὶ δὶς ἢ τρὶς κατ’ ἐπανάληψιν ἐντὸς μηνός. Καὶ ἐνταῦθα γενόμενος τοῦ λόγου, καὶ πρὸς πίστωσιν αὐτοῦ, ὀφείλω νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως, μαρτυρουμένας ὑπ’ αὐτῆς τῆς ἰδίας. Προσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης πίνακα τῶν πραγματοποιηθέντων κατὰ τὸ 1903 ὁδοιπορικῶν ἐξόδων τῶν μετατιθεμένων δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀκριβὴς ὁ ἀριθμός, ὃν ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης πρὸς τὴν Βουλήν. Οὗτος διϊσχυρίσθη, ὅτι ἠναγκάσθη νὰ ζητήσῃ πρόσθετον ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν 40,000 δραχμῶν δι’ ὁδοιπορικὰ τῶν μετατιθεμένων ὑπαλλήλων, καὶ ἠθέλησε τρόπον τινὰ νὰ βαρύνῃ τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, καθ’ ὃν χρόνον παρ’ ἄλλων διηυθύνετο τοῦτο. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι, ὅτε ἐγὼ κατέλιπον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, τὴν 6 Δεκεμβρίου, καὶ ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἐκλήθη ἐπὶ τὴν διοίκησιν αὐτοῦ, ὑπῆρχε ποσὸν εἰσέτι ἀδιάθετον 8,000 δραχμῶν ἐκ τῆς ἐψηφισμένης διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1903 πιστώσεως τῶν 40,000 δραχμῶν, καὶ ἠγγίζομεν τότε εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους. Τὴν πίστωσιν λοιπὸν ἐζήτησεν ὁ κ. Ὑπουργός, οὐχὶ ἵνα θεραπεύσῃ ἀνάγκας γεννηθείσας ἐπὶ τῆς διοικήσεως τῶν προκατόχων αὐτοῦ, ἀλλὰ ἀνάγκας, τὰς ὁποίας προεκάλεσαν αἱ ἀθρόαι μετακινήσεις, αἱ ὑπ’ αὐτοῦ ἐνεργηθεῖσαι. Καὶ εἰς τὴν θεραπείαν παρομοίων ἀναγκῶν ἀποβλέπει ἡ νέα φορολογία. Οὕτω πως λοιπὸν τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ζητοῦνται παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ τῆς νέας φορολογίας, δὲν πρόκειται νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἀμύνης, ἵνα χρησιμεύσωσι διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ πρόκειται νὰ λικμηθῶσιν εἰς τοὺς ἀνέμους τῆς κομματικῆς ἀκολασίας. Ἡ προσθήκη τοῦ ποσοῦ τῶν 13,800,000 δραχμῶν ἡ ἐκ τῆς νέας φορολογίας, εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων ἡμῶν εἶναι προσθήκη ἀντιστοιχοῦσα εἰς τὸ ⅛ περίπου τῶν ὅλων ἐσόδων ἡμῶν. Ὅτε δὲ κόμμα πολιτικὸν, ὅπερ ἀρτίως ἀκόμη, ὀλίγον προτοῦ κληθῇ εἰς τὴν ἀρχὴν, διὰ τῶν κορυφαίων καὶ τῶν ἡγετῶν αὐτοῦ διεκήρυττεν εἰς τὸν κόσμον, ὅτι ἐρχόμενον ἐπὶ τὰ πράγματα μίαν καὶ μόνην μέριμναν θὰ εἶχε, τὴν μέριμναν τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως τῆς χώρας, καὶ ταύτην θὰ ἐπετύγχανε δι’ αὐστηροτάτων οἰκονομιῶν, χωρὶς εἰς οὐδεμίαν ἐπιβάρυνσιν φορολογικὴν νὰ προσφύγῃ, ὅτε ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, συναντώμενος μετὰ δημοσιογράφων, καὶ μάλιστα φίλα φρονούντων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀνακοινούντων εἰς τὴν κοινωνίαν τὰς γνώμας αὐτοῦ, διεκήρυττεν, ὅτι οὐδεμία ἐπιβάρυνσις φορολογικὴ θέλει ἐπέλθει διὰ τοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὅτι δι’ αὐστηρῶν οἰκονομιῶν θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ κάλυψις τῶν ἀναγκῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅτε, λέγω, τοιαῦτά τινα διεκήρυττον οἱ προϊστάμενοι τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον ἐκλήθη εἰς τὴν κυβέρνησιν τῆς χώρας, καὶ εὐθύς, μόλις ἐλθόντες εἰς τὰ πράγματα, ἐτράπησαν τὴν ἀντίθετον ὁδὸν, τὴν ὁδὸν τῆς φορολογίας, καὶ δὴ τοιαύτης ἀπηνοῦς καὶ βαρείας φορολογίας, δίκαιον ἦτο νὰ ἀπορήσῃ καὶ ἐξαναστῇ ὁ κόσμος ὁ Ἑλληνικὸς καὶ νὰ διαμαρτύρηται πρὸς τὴν Βουλήν, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, πρὸς τὸν Βασιλέα, κραυγάζων μεγαλοστόμως, ὅτι βαρεῖα, ἄδικος καὶ σκληρὰ εἶναι ἡ ἐπιβαλλομένη φορολογία. Προκειμένου δὲ περὶ τόσον σπουδαίου θέματος, προκειμένου περὶ τόσον σπουδαίας ἀποφάσεως, ὡς ἡ ἀπόφασις ἡ ἄγουσα τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὰς προτάσεις πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ νέας φορολογίας, εἶναι ἄπορον, πῶς ἐν ἐλαφρᾷ συνειδήσει, ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην καὶ διὰ πέντε ἢ ἓξ νομοσχεδίων ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ μεταβάλῃ τὸ φορολογικὸν καθεστώς, καὶ ἀξιοῖ ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ φορολογίαν 13,800,000 δραχμῶν, φορολογίαν δυναμένην νὰ κλονίσῃ καὶ νὰ συντρίψῃ τὴν ἰδιωτικὴν οἰκονομίαν, φορολογίαν τοσοῦτον σημαντικὴν, ὅσον τὸ ποσὸν τοῦτο ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὸ ⅛ τοῦ ὅλου προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων ἡμῶν. Καὶ ἀληθῶς ἡ ἀπόφασις ἦτο τοιαύτη, ὥστε νομίζω, ὅτι ἐπέβαλλεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν πρόνοιαν καὶ τὴν ὑποχρέωσιν, ἵνα καὶ ἄλλων τὰς γνώμας ζητήσῃ. Ἐγὼ θὰ ἤθελον νὰ καταρτισθῇ ἐπιτροπὴ ἐξ ἐπιφανῶν ἀνδρῶν τόσον ἐν τῇ πολιτικῇ, ὅσον καὶ ἐν τῇ διοικήσει, οἵτινες καλούμενοι θὰ ὑπεδείκνυον εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς δυνατὰς οἰκονομίας, θὰ ἠδύναντο δὲ ἐν τέλει, ἀφοῦ ἐξήντλουν τὸ στάδιον τῶν οἰκονομιῶν, νὰ ὑποδείξωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, κατὰ τίνα τρόπον καὶ μέχρι τίνος μέτρου ἔδει νὰ αὐξηθῇ ἡ φορολογία, εἰς τρόπον ὅμως, ὥστε νὰ μὴ θιχθῶσι συμφέροντα ὕψιστα τῆς Πολιτείας, ὡς συμβαίνει σήμερον διὰ τοῦ ὑποβληθέντος Προϋπολογισμοῦ. Αὕτη εἶναι ἡ ὁδός, τὴν ὁποίαν ὤφειλε ν’ ἀκολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἵνα πείσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι ἡ φορολογικὴ ἐπιβάρυνσις ἐπιβάλλεται ἐξ ἀπολύτου ἀνάγκης. Εἶναι δὲ στοιχεῖον, κατ’ ἐμὲ, καὶ ἀρετὴ καὶ προσὸν τοῦ φόρου ἡ πεποίθησις τοῦ λαοῦ, ὅτι ὁ φόρος ὁ πληρωνόμενος ὑπηρετεῖ πραγματικὰς ἐθνικὰς ἀνάγκας καὶ δὲν διατίθεται εἰκῇ καὶ ἀσκόπως κατὰ τὰς διαθέσεις ἑκάστου Ὑπουργοῦ. Μὴ ἐλπίζετε λοιπὸν, Κύριοι, ἐν ὅσῳ δὲν ἐμπνέετε εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ δι’ οἰκονομιῶν γενναίων τὴν πεποίθησιν ταύτην, ὅτι οἱ φόροι, τοὺς ὁποίους προτείνετε καὶ ζητεῖτε νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλή, θέλουσιν ἀποδοθῇ παρὰ τοῦ λαοῦ, συνειδότος ὅτι ὑπηρετεῖ ἀνάγκας ἐθνικάς· ἔστε δὲ μᾶλλον βέβαιοι περὶ τῆς πεποιθήσεως τοῦ λαοῦ, ὅτι ζητεῖτε αὐτοὺς, ἵνα τοὺς διαθέσητε ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς ἀκολασίας, καὶ τότε βεβαίως δὲν θὰ εὕρητε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν πρόθυμον νὰ καταβάλῃ αὐτούς.

§206Δ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§207Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἐπραγματεύθη τὸ θέμα, περὶ οὗ ἡ Βουλὴ ἀπὸ ἡμερῶν ἀσχολεῖται, μετὰ μεγάλης πικρίας. Ἐλπίζω ὅτι τὴν πικρίαν ταύτην δὲν ἐγέννησαν τὰ πρόσωπα, πρὸς τὰ ὁποῖα συζητεῖ, ἀλλὰ τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα συζητεῖ. Ἐγὼ θὰ ἦμαι ἀπαθέστερος καὶ θὰ ἐξετάσω δι’ ὀλίγων τινὰ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντων. Καὶ πρῶτον ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς παρέστησεν εἰς ὑμᾶς, ὅτι κατελήφθημεν ὑπὸ μεγαλομανίας καὶ ἄνευ μελέτης ἐπαρκοῦς τῶν νομοσχεδίων, τῶν εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθέντων, ὑπελογίσαμεν τὰς ἐξ αὐτῶν ἀπορρεούσας δαπάνας ὑπερβολικῶς. Καὶ ἠκούσαμεν τὸν κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν διατεινόμενον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐκηρύχθη καὶ τὸ ὁποῖον ἐδήλωσεν ὅτι θέλει ὑποστηρίξει, δὲν θέλει γεννήσει τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ὑπελογίσαμεν, ἀλλ’ ἄνευ αὐξήσεως δαπάνης καὶ ἑνὸς λεπτοῦ δύναται τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, γινόμενον νόμος τοῦ Κράτους, νὰ ἐφαρμοσθῇ. Δὲν ἔλαβε, φαίνεται, γνῶσιν ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς σημειώματος, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, συνταχθέντος ὑπ’ ἀνδρῶν εἰδικῶν καὶ δυναμένων νὰ γινώσκωσι ποῖα εἶναι τ’ ἀποτελέσματα τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα προτείνομεν. Ἐὰν ἤθελεν ἀναγνώσει τὸ σημείωμα ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἐκ γραφικοῦ λάθους σημειοῦται αὔξησις δαπάνης μόνον 1,200,000 δραχμῶν, ἤθελεν ἰδεῖ, ὅτι πρόκειται ἐκ τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας νὰ προκύψῃ αὔξησις δαπανῶν 1,646,000 δραχμῶν. Εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι δὲν ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις ὑπ’ ὄψιν, ὅτι διὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου δὲν καθιεροῦται διετὴς θητεία, ἀλλὰ δεκαοκτάμηνος, γίνεται δὲ δεκτὸν τὸ σύστημα τῆς ἐπὶ ὀλιγώτερον χρόνον κατατάξεως ἐν τῷ στρατῷ τινων τῶν πρὸς στράτευσιν ὑποχρέων. Ἐλήφθησαν ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, κύριε Βουλευτὰ, ἀλλ’ ὑμεῖς, ὁ ὁποῖος πολλάκις κατὰ τὴν τελευταίαν ὥραν ἔρχεσθε νὰ συζητήσητε, λησμονεῖτε νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔγγραφα τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὰ θέματα, περὶ ὧν πρόκειται ν’ ἀσχοληθῆτε. Ἐὰν ἐλαμβάνετε γνῶσιν τούτων, δὲν ἠθέλετε ὑποστηρίξει, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατολογίας οὐδεμία θέλει ἐπέλθει αὔξησις δαπανῶν. Ἀλλὰ δὲν περιωρίσθη εἰς ταῦτα ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς. Μᾶς ἀνέπτυξε, ποία ἡ δαπάνη ἡ ἀπαιτουμένη διὰ τὸν ὁπλισμὸν τοῦ στρατοῦ, καὶ εἶπε πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ ἐμπόλεμος δύναμις, ἡ ἐκ τοῦ νόμου τῆς στρατολογίας καὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ προκύπτουσα, ἀνέρχεται εἰς 52,000 ἄνδρας. «Ποίας δαπάνης ἔχετε ἀνάγκην πρὸς προμήθειαν τοῦ ἀναγκαίου ὁπλισμοῦ;» ἠρώτησεν. «Ἔχετε ἀνάγκην 50,000 ὅπλων». Καὶ ὑπελόγισε τὴν πρὸς ἀγορὰν τῶν ὅπλων τούτων ἀναγκαίαν δαπάνην, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀξίαν τῶν ὅπλων αὐτῶν· διότι, ἐὰν εἶχε λάβει ταύτην ὑπ’ ὄψιν, ἤθελε φθάσει εἰς ἀποτέλεσμα διάφορον. Διότι αἱ 50,000 ὅπλα, πρὸς 80 φράγκα χρυσᾶ ἕκαστον, ἀποτελοῦσι ποσὸν 4,000,000 φράγκων· εἰς ταῦτα δὲ δέον νὰ προστεθῇ καὶ ποσὸν ἑτέρων 4,000,000 φράγκων διὰ πυρομαχικά. Εἰς τοὺς εἰδικοὺς δὲ ἄνδρας ἀπόκειται νὰ κρίνωσιν, ἂν στρατὸς 50,000 ἀνδρῶν δύναται νὰ ἔχῃ ὁπλισμὸν 50,000 ὅπλων, εἰς ὑμᾶς δὲ ὅλους ἀπόκειται νὰ κρίνητε, ἂν δυνάμεθα νὰ ὀργανώσωμεν στρατὸν, νὰ συντάξωμεν στρατὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα, καὶ νὰ βασισθῶμεν μόνον ἐπὶ 50,000 ὁπλιτῶν. Ἀλλὰ λαμβάνω τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν καὶ φθάνω ἀμέσως εἰς ποσὸν 8,000,000 φράγκων χρυσῶν. Ἀλλ’ ἠσχολήθη ὁ κ. Βουλευτὴς καὶ περὶ τοῦ πυροβολικοῦ, καὶ μᾶς εἶπεν, ὅτι ἀρκοῦσι 10 πυροβολαρχίαι. Ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοῦ στρατοῦ ὑπάρχουσιν 26 πυροβολαρχίαι, καὶ αὗται ἀπαιτοῦσι δαπάνην 7,800,000 φράγκων χρυσῶν, τὰ δὲ πυρομαχικὰ τῶν 26 πυροβολαρχιῶν ἔχουσιν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ἀνέλθῃ ἡ δαπάνη πέραν τῶν 10,000,000 φράγκων, εἰς τὰ ὁποῖα ἐὰν προστεθῶσι καὶ τὰ 8,000,000, περὶ ὧν εἶπον, ἀναβιβάζεται τὸ ποσὸν εἰς 18,000,000 φράγκα χρυσᾶ ἢ 27,000,000 δραχμάς· ἐὰν δὲ προστεθῶσι καὶ τὰ ἔξοδα ἱματισμοῦ καὶ στρατωνισμοῦ, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Βουλευτὴς ὥρισεν εἰς 3,000,000, ὑπερβαίνομεν τὰ 30,000,000. Ἐὰν δὲ ὑπερβαίνωμεν τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐπὶ τῇ προϋποθέσει ὅτι ὁ στρατὸς τοῦ μέλλοντος θὰ ἦναι 50,000 ἀνδρῶν, καὶ ὅτι 50,000 ὅπλα ἀρκοῦσιν, ὅλοι οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ δὲν ἔχουσι βάσιν· διότι μᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ πολὺ θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην 20,000,000 δραχμῶν, ἀποδεικνύεται δὲ, ὅτι πρόκειται οὐχὶ περὶ 20,000,000, ἀλλὰ περὶ 30,000,000. Καὶ ἠκούσαμεν τὴν παράδοξον θεωρίαν, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προβῶμεν εἰς ἀνέγερσιν κτιρίων, διότι ταῦτα δύνανται νὰ γείνωσιν ἀργότερον. Ἀλλὰ, ἐρωτῶ, ἐὰν πρόκηται νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νέος νόμος περὶ στρατολογίας ἀπὸ τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ παρόντος ἔτους, μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ ἐπιόντος δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν ἑτοίμους τοὺς στρατῶνας, ὅπου θὰ στρατωνισθῶσιν οἱ 30,000 ἄνδρες, τοὺς ὁποίους θὰ καλέσωμεν ὑπὸ τὰ ὅπλα; Ὁ κ. Βουλευτὴς ὅμως εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην αὐτῶν, καὶ ὅτι μόνον μεγαλομανία μᾶς ὠθεῖ, ὅπως ζητήσωμεν πίστωσιν διὰ τὰς δαπάνας ταύτας. Ἀφοῦ περιώρισε τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν εἰς 20,000,000, προέβη ὁ κ. Βουλευτὴς εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν μέσων, δι’ ὧν τὰ 20,000,000 θέλουσι καλυφθῆ, καὶ εἶπεν, ὅτι ἀρκεῖ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει προέλθει ἐκ τοῦ μονοπωλίου τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ὁρίζει εἰς δραχ. 300,000· δὲν εἶναι δὲ γνωστὸν, ἂν τὸ ποσὸν αὐτὸ θέλει εἰσπραχθῆ, ἀλλ’ οὐδεὶς δύναται σήμερον νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, γινόμενον νόμος τοῦ Κράτους, θὰ δώσῃ ποσὸν δρ. 900,000, ὡς ὁ κ. Βουλευτὴς ὥρισεν αὐτό. Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι τὸ ποσὸν τὸ ἐκ τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν πηγάζον πρέπει νὰ μειωθῇ, διότι θέλει προκαλέσει ὁ νόμος ἐν τῇ ἐφαρμογῇ μεγάλας δαπάνας, καθόσον, πρὶν ἢ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος, πρέπει ν’ ἀποζημιωθῶσι τὰ ἐργοστάσια, τὰ σήμερον ὑπάρχοντα· ἔχετε δὲ ἀνάγκην ἁδρᾶς δαπάνης πρὸς τοῦτο. Ὁ πόρος λοιπὸν αὐτὸς δὲν ἀρκεῖ. Καὶ ἐὰν δὲν ἀρκῇ αὐτὸς, δὲν ἀρκεῖ καὶ ὁ ἕτερος πόρος, ὁ ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου τῶν οἰνοπνευματούχων ποτῶν, διότι ἐκ τῆς αὐξήσεως ταύτης μόνον 500,000 δραχμὰς προσδοκῶμεν. Ἀποδεικνύεται ἐκ τούτων, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἐμελέτησε τὰ ζητήματα μετὰ τῆς ἐπισταμένης ἐκείνης προσοχῆς, ἣν ζητήματα τοιαύτης φύσεως ἀπαιτοῦσιν. Ἀλλὰ δὲν ἠρκέσθη εἰς ταῦτα· προέβη καὶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ διατιμήσεως τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς, καὶ ἀφοῦ ἀνέπτυξε τὸ ἱστορικὸν τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου, παρέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐπὶ τῇ προφάσει ἀπαγορεύσεως ἐξαγωγῆς τοῦ σίτου ἐκ Ρωσσίας ἐγκατελίπομεν τὸ νομοσχέδιον, ὡσεὶ τοῦτο εἶχε λεχθῆ παρ’ ἡμῶν, ἐνῷ τοὐναντίον ἐλέχθη, ὅτι ἐλήφθη ἡ πληροφορία παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπρόκειτο ν’ ἀπαγορευθῇ ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ σίτου ἐκ Ρωσσίας, ὅτι ἐζητήθησαν ἐπίσημοι πληροφορίαι περὶ τούτου, καὶ ὅτι αἱ πληροφορίαι αὗται ἔπεισαν τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι αἱ διαδόσεις αὗται δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς, ἀλλ’ ὅτι ἐπῆλθε πράγματι ὑπερτίμησις τῆς ἀξίας τοῦ σίτου κατὰ 10%, ἐκρίθη δὲ τότε, ὅτι ἀπέναντι τοιαύτης ὑπερτιμήσεως τῆς ἀξίας τοῦ σίτου δὲν ἦτο φρόνιμον νὰ προστεθῇ φορολογία, τῆς ὁποίας ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο δευτέρα αὔξησις τῆς τιμῆς τοῦ σίτου καὶ ἑπομένως τοῦ ἄρτου. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐγκατελίπομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου, καὶ ἐπροτάθη παρ’ ἡμῶν ἡ μεταρρύθμισις τῆς διατιμήσεως τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς κατὰ 10 λεπτά. Προέβη, Κύριοι, εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, καὶ ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου θεωρίας, τὰς ὁποίας ὁμολογῶ, ὅτι ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν κατώρθωσα νὰ ἐννοήσω. Ἀνέπτυξε τὴν θεωρίαν, ὅτι ὁ χρυσὸς μέχρι τοῦδε ἦτο ἐμπόρευμα, χρησιμεῦον διὰ τὰς ἐξωτερικὰς συναλλαγάς, καὶ ἐκανονίζετο ἡ ἀξία ἐκ τῆς ζητήσεως, καὶ ὅτι ἀποτέλεσμα τοῦ νομοθετήματος ἡμῶν ἔσται, ὅτι αἱ πληρωμαὶ τῶν δασμολογικῶν τελῶν, ὁσάκις ἡ ἀξία τοῦ χρυσοῦ θὰ ἦναι κατωτέρα τῶν 150, θέλουσι γίνεσθαι διὰ χρυσοῦ, καὶ εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι ἐκ τούτου θέλει ἐπέλθει ὑποτίμησις τοῦ χρυσοῦ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐκ τούτου μᾶλλον ὑπερτίμησις τοῦ χρυσοῦ θὰ ἐπέλθῃ, διότι, ὅταν ὁ χρυσὸς ἀποτελῇ ἐμπόρευμα, ὅταν τοῦτο ζητῆται καὶ πρὸς μίαν ἄλλην χρῆσιν, δι’ ἣν πρότερον δὲν ἐζητεῖτο, βεβαίως ὑπερτίμησις αὐτοῦ θέλει ἐπέλθει καὶ οὐχὶ ὑποτίμησις. Ἀλλ’ ὁ κύριος Βουλευτὴς ὑπεστήριξεν, ὅτι ὁ χρυσός, ὁ ὁποῖος ἄλλον προορισμὸν δὲν ἔχει ἢ νὰ χρησιμεύῃ εἰς τὰς ἐξωτερικὰς ἡμῶν συναλλαγάς, θέλει ὑποστῆ ὑποτίμησιν, ὅταν παρὰ τῷ προορισμῷ του ἐκείνῳ προστίθηται καὶ ἕτερος προορισμός, ὁ ὁποῖος θέλει αὐξήσει τὴν ζήτησιν αὐτοῦ κατ’ ἀνάγκην. Ἀφίνω εἰς τὸν κύριον Βουλευτὴν τὴν εὐθύνην τῆς κατ’ ἐμὲ πρωτοφανοῦς ταύτης θεωρίας. Ἀφοῦ ἐξήτασε ταῦτα ὁ κ. Βουλευτής, μετέβη εἰς ἕτερον ζήτημα, καὶ εἶπεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γείνωσιν οἰκονομίαι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ὅπως ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς δαπάνας, αἵτινες θὰ προέλθωσιν ἐκ τῶν νομοσχεδίων. Ἀλλὰ ποίας δαπάνας; Ἐὰν κατ’ αὐτὸν οὐδεμία αὔξησις θὰ ἐπέλθῃ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἐκ τοῦ νέου νόμου περὶ στρατολογίας, ἐὰν δυνάμεθα νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς δαπάνας τοῦ ὁπλισμοῦ καὶ τὴν προικοδότησιν τοῦ Ταμείου τῆς Ἀμύνης διὰ μόνης τῆς φορολογίας τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν καὶ τῶν οἰνοπνευματούχων ποτῶν, τὰς ὁποίας φαίνεται ἀποδεχόμενος, ἡ ἀνάγκη τῶν οἰκονομιῶν τῶν ἀμέσων δὲ παρουσιάζεται. Ἡ συζήτησις δὲ τῶν οἰκονομιῶν τούτων ἀποδεικνύει, ὅτι ἐν τῷ νῷ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ὑπάρχει ἡ ἰδέα, ὅτι τὰ μέσα τὰ ὑπ’ αὐτοῦ ὑποδειχθέντα δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ἐπαρκῆ...

§208Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ οὐδὲν νομοσχέδιόν σας δέχομαι.

§209Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Οὔτε τὸ περὶ ἐκρηκτικῶν ὑλῶν;

§210Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Οὔτε αὐτό. Τὸ περὶ οἰνοπνευμάτων δὲν δύναμαι ν’ ἀποδεχθῶ, διότι ἐγὼ ὅλως διαφόρως εἶχον διασκευάσει αὐτό. Σεῖς ἀνεβιβάσατε τὸ ποσὸν τοῦ φόρου εἰς 15 δραχμάς.

§211Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πολὺ καλά. Ἐπιζητεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς οἰκονομίας, ὅπως εὕρῃ τὰ ποσὰ τὰ κατ’ αὐτὸν ἀπαιτούμενα, τὰ ὁποῖα εἶναι πολὺ ἀνώτερα, ὡς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ δείξω πρὸς ὑμᾶς. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς οἰκονομίας, πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐδοκίμασα ἀληθῆ ἔκπληξιν, ἀκούων τὸν κ. Βουλευτὴν ὁμιλοῦντα περὶ αὐτῶν, διότι γινώσκω ὅτι εἶχεν ἀσχοληθῆ πρὸς καταρτισμὸν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1904, ὅτι ἡ ὑπ’ αὐτὸν Κυβέρνησις εἶχεν ἀσχοληθῆ ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος ἐστάλη πρὸς τύπωσιν καὶ ἐτυπώθη, καὶ ἔχω ἀντίτυπον αὐτοῦ.

§212Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἦτο σχέδιον.

§213Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐννοεῖται, ὅτι, ὅταν ἀποστέλληται ὑπὸ Κυβερνήσεως σχέδιον πρὸς τύπωσιν, τοῦτο εἶναι ὁριστικόν.

§214Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι δοκίμια, τὰ ὁποῖα ἀπεστάλησαν πρὸς τύπωσιν, διὰ νὰ ἦναι εὐαναγνωστότερα.

§215Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πολὺ καλά. Ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι δὲν ἐστάλησαν τὰ δοκίμια ταῦτα πρὸς τύπωσιν, πρὶν γείνωσιν ἀποδεκτά. Ἐκ τῆς ἐξετάσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ βλέπω, ὅτι οὗτος, παραβαλλόμενος καὶ συγκρινόμενος πρὸς τὸν παρ’ ἡμῶν ὑποβληθέντα Προϋπολογισμόν, περιλαμβάνει ἔξοδα ἀνώτερα εἰς ὅλα σχεδὸν τὰ Ὑπουργεῖα. Διότι περιλαμβάνει ἐπὶ παραδείγματι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦ ὁποίου ἐνθυμοῦμαι τὸν προϋπολογισμόν, δαπάνην κατὰ δραχμὰς 717,000 ἀνωτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἀναγράφει ὁ Προϋπολογισμὸς ὁ ὑπ’ ἐμοῦ προταθείς. Φαίνεται λοιπόν, ὅτι αἱ ἰδέαι τῶν οἰκονομιῶν ἦλθον εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, ἀφ’ ὅτου ἐγκατέλιπε τὴν ἀρχὴν καὶ μετέβη εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται· φαίνεται, ὅτι εἶναι οἰκονομίαι ἀντιπολιτευτικαὶ μᾶλλον ἢ οἰκονομίαι πραγματικαί. Ἀλλὰ δὲν ἠρκέσθη εἰς τοῦτο ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτής· ὑπέδειξέ τινας τῶν οἰκονομιῶν, καὶ ἤρξατο ἐκ τοῦ φόρου τῆς ζακχάρεως καὶ μᾶς εἶπεν: «εἶναι δυνατὸν φόρος 73 λεπτῶν ν’ αὐξηθῇ κατὰ 10 ἐπὶ τοῖς ἑκατόν; Τοιαύτη προσθήκη, λέγει, δὲν εἶναι δυνατή· θὰ ἔχητε αὔξησιν τοῦ λαθρεμπορίου, ἐλάττωσιν ἑπομένως τοῦ ἐσόδου τῆς ζακχάρεως». Ἀλλὰ λησμονεῖ ὁ κύριος Βουλευτὴς, ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τῆς ζακχάρεως εἶναι τόσον βαρὺς, ὥστε καὶ ἐλάττωσιν ἐὰν ἤθελε τολμήσει νὰ κάμῃ, — καὶ λέγω τολμήσει, διότι ὑποθέτω, ὅτι οὐδεὶς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐν Ἑλλάδι ἤθελε τολμήσει τοιοῦτον ἐγχείρημα νὰ πράξῃ, προκειμένου περὶ ἐσόδου δραχμῶν 6,000,000, — ἀλλὰ, λέγω, καὶ ἂν ἤθελε περιορίσει τὸν φόρον εἰς 50 λεπτὰ, ἀντὶ 73, καὶ πάλιν θὰ ὑπῆρχε στάδιον λαθρεμπορίου τοιοῦτον, ὥστε δὲν ἤθελε περιορίσει τὸ λαθρεμπόριον, ἀλλ’ ἤθελεν ἀφαιρέσει ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον 2½ ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος. Μετὰ τὴν λαμπρὰν ταύτην οἰκονομίαν προέβη εἰς ἑτέραν, εἰς τὴν περίφημον ἐκείνην οἰκονομίαν, τὴν ὁποίαν οὐ μόνον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, ἀλλὰ καὶ πολλοὶ ἀντιπολιτευόμενοι τὴν Κυβέρνησιν εἴτε ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου εἴτε ἐκτὸς αὐτοῦ καθ’ ἡμέραν ἐπαναλαμβάνουσι, τὴν οἰκονομίαν διὰ τῆς καταργήσεως Πρωτοδικείων τινῶν. Ἀλλὰ πρὶν φθάσῃ εἰς τὰ Πρωτοδικεῖα ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἤρχισεν ἀπὸ τὰ Εἰρηνοδικεῖα, καὶ ἀνέφερεν εἰς τὴν Βουλήν, ἐπὶ τῇ βάσει πινάκων, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς ὑπεβάλομεν, ὅτι ὑπάρχουσιν Εἰρηνοδικεῖά τινα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ὀλίγας ὑποθέσεις, καὶ ἀνέφερέ τινα ἐκ τούτων, ἐλησμόνησεν ὅμως, ὅτι τὰ Εἰρηνοδικεῖα ταῦτα ἑδρεύουσιν εἰς νήσους, ὅπου εἶναι δύσκολος ἡ συγκοινωνία, καὶ πολλάκις κατὰ τὸν χειμῶνα εἶναι ἀδύνατος, καὶ ἑπομένως δύσκολος θὰ ἦτο ἡ κατάργησις τῶν Εἰρηνοδικείων ἐκείνων. Ἀλλ’ ἐὰν πράγματι φρονῇ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι τὰ Εἰρηνοδικεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι καὶ συμβολαιογραφεῖα ἐν ταὐτῷ ἐν ταῖς νήσοις αὐταῖς, ἐὰν φρονῇ, ὡς εἶπεν, ὅτι τὰ Εἰρηνοδικεῖα ἐκεῖνα συντελοῦσιν εἰς τὴν καταστροφὴν τῆς δικαιοσύνης, ἐρωτῶ, διατὶ τὰ Εἰρηνοδικεῖα ταῦτα, τὰ ὁποῖα λειτουργοῦσιν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, ἀπὸ ἀμνημονεύτων χρόνων, δὲν κατηργήθησαν, ὅτε αὐτὸς ἦτο Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης; Ἐὰν τὰ Εἰρηνοδικεῖα αὐτὰ καταστρέφωσι τὴν Δικαιοσύνην, διατὶ σήμερον μόνον ἐγείρεται φωνὴ κατ’ αὐτῶν; Ἀλλὰ προέβη καὶ περαιτέρω ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἠσχολήθη περὶ τῶν Πρωτοδικείων, καὶ ἀνεμνήσθη τὰ Πρωτοδικεῖα Λεβαδείας, Παρνασσίδος, Καρπενησίου, Γυθείου, Ζακύνθου, ἐμνήσθη Πρωτοδικείων νέων καὶ παλαιῶν. Κύριοι, νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν Πρωτοδικείων εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον σχετίζεται μὲ τὸ ζήτημα τῆς καλῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης. Ἐὰν ἡ καλὴ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης ἀπαιτῇ τὸν περιορισμὸν τῶν Δικαστηρίων, ἢ τὴν ἐπέκτασιν αὐτῶν, — καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο ἀμφισβητεῖται, διότι ἠκούσατε χθὲς τὸν εἰδικὸν περὶ τὰ τοιαῦτα ζητήματα κύριον Βουλευτὴν Μαντινείας, ὑποστηρίζοντα ὅτι ὁ περιορισμὸς τῶν Δικαστηρίων εἶναι ἐπιβλαβὴς, — ἐὰν, λέγω, ἡ καλὴ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης ἀπαιτεῖ τὸν περιορισμὸν τῶν Δικαστηρίων, δὲν πρέπει νὰ περιορισθῆτε εἰς τὴν κατάργησιν τριῶν ἢ τεσσάρων Πρωτοδικείων, περὶ ὧν καὶ μόνον γίνεται λόγος, ἀλλὰ πρέπει νὰ καταργήσητε πολὺ περισσότερα Πρωτοδικεῖα. Καὶ δὲν ἠρκέσθη εἰς τὰ Πρωτοδικεῖα· ἀνεμνήσθη καὶ τῶν Ἐφετείων, καὶ ἐμνήσθη καὶ τοῦ Ἐφετείου Κερκύρας. Ἐὰν, Κύριοι, ἡ Κέρκυρα, ἥτις προθύμως ὑπέστη πολλὰς ὑλικὰς θυσίας χάριν τῆς ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως, πρόκηται νὰ ὑποστῇ καὶ τὴν θυσίαν ταύτην χάριν τῶν ἐθνικῶν ἀναγκῶν, δηλοῦμεν ὑμῖν, ὅτι δὲν θέλετε εὕρει οὔτε ἐμὲ οὔτε τοὺς ἐκ Κερκύρας συναδέλφους μου ἐναντίους εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ Ἐφετείου αὐτῆς. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι ἡ κατάργησις τοῦ Ἐφετείου Κερκύρας θέλει συντελέσει, ὅπως καταστῶσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους τοσοῦτον εὐάρεστα, ὥστε νὰ μὴ ἔχωμεν ἀνάγκην νέας φορολογίας, προτείνατε τὴν κατάργησιν τοῦ Ἐφετείου ἐκείνου, καὶ βεβαιωθῆτε, ὅτι θὰ ἔχητε ὑπὲρ ὑμῶν 8 ψήφους τῶν ἀντιπροσώπων Κερκύρας. (Ἐπιδοκιμασίαι ἐκ δεξιῶν). Ὑποθέτω, Κύριοι, ὅτι, ὁμιλῶν περὶ τοῦ Ἐφετείου Κερκύρας, καθῆκον ἴσως εἶχεν ὁ κύριος Βουλευτὴς νὰ ἐνθυμηθῇ, τί ἦτο ἡ Κέρκυρα πρὶν γείνῃ ἡ ἕνωσις, νὰ ἐνθυμηθῇ τὴν ἱστορίαν αὐτῆς, νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι ἄλλοτε ἦτο πρωτεύουσα μικροῦ Κράτους, καὶ ἔκτοτε εἶναι μικρὰ ἐπαρχία, ἡ ὁποία καθ’ ἡμέραν καταπίπτει. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν πρέπῃ χάριν τῶν ἐθνικῶν ἀναγκῶν νὰ καταργήσητε τὸ Ἐφετεῖον Κερκύρας, καλὸν εἶναι νὰ ἐπεκτείνητε τὸ μέτρον ὑμῶν· καταργήσατε καὶ ἄλλα Ἐφετεῖα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι πολλὰς ὑποθέσεις, συγκεντρώσατε πάντα ἐν Ἀθήναις, καὶ τότε θὰ ἴδωμεν, τί θὰ γείνωσιν αἱ μικραὶ πόλεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι, ὡς πολὺ ὀρθῶς ἀνέπτυξεν ὁ ἕτερος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς, ὁ κ. Γουναράκης, καθ’ ἡμέραν καταπίπτουν. Μετὰ τὴν ὑπόδειξιν τῆς οἰκονομίας ταύτης ἐσταμάτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς εἰς τὴν ἀπαρίθμησιν οἰκονομιῶν· ἐξήτασεν ἐπιτροχάδην τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἔφθασεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, καὶ ἐκεῖ ἔκρινε καλὸν νὰ σημειώσῃ τὴν ἀναγραφὴν πιστώσεώς τινος διὰ σωλῆνας πρὸς διοχέτευσιν ὕδατος εἰς τὸν Ναύσταθμον, καὶ νὰ μὴ μεμφθῇ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ἀλλὰ στραφεὶς πρὸς ἐμὲ εἶπε: «μέμφομαι τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅστις ἔχει πεῖραν τῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, καὶ δὲν περιέκοψε τὴν πίστωσιν ταύτην.» Ὁμολογῶ, ὅτι ἐξεπλάγην, ἀκούων τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, ταῦτα λέγοντα, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λησμονήσω τὰ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς συνεδριάσεως λαβόντα χώραν. Ὅλοι ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐγένετο συζήτησις περί τινος δαπάνης 2,000,000, τὴν ὁποίαν ἐνέκρινεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως δι’ ἀνέγερσιν διδακτηρίων καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ ποσοῦ τοῦ παρὰ τῇ Τραπέζῃ κατατεθέντος ἐξ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν...

§216Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ δαπάνη τῶν ἐγκριθεισῶν οἰκοδομῶν ἀνάγεται εἰς τὴν ὑπουργίαν τοῦ κυρίου Φαρμακοπούλου, διὰ δραχμὰς 700,000.

§217Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς ἐγκριθείσης δαπάνης, δὲν ἔχω διάθεσιν νὰ ἀσχοληθῶ περὶ τῆς δαπάνης ταύτης· ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον, ὁμολογῶ, μοὶ ἔκαμεν ἔκπληξιν, εἶναι, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ἀπετέλει μέρος ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἀνῆλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἅμα ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν ἐζήτησε πληροφορίας παρὰ τοῦ συναδέλφου αὐτοῦ περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ παρὰ τῇ Τραπέζῃ κατατεθέντος, καὶ ἔλαβε τὴν πληροφορίαν, ὅτι ὑπῆρχον 400,000 δραχμαὶ κατατεθειμέναι, ἐνῷ ἀπεδείχθη ἀργότερον, ὅτι ἡ πληροφορία αὕτη ἦτο ἐσφαλμένη, καὶ ὅτι ἐν ἀγνοίᾳ αὐτοῦ ἐγένοντο αἱ δημοπρασίαι παρὰ τοῦ συναδέλφου αὐτοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ὅτε εἶδε τὰς δημοπρασίας ταύτας συχνὰ ἐπαναλαμβανομένας, ἠμπόδισε τὴν δημοσίευσιν αὐτῶν. Ἐν ἄλλαις λέξεσιν ἦλθεν ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ πρᾶξις τοῦ συναδέλφου αὐτοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως εὐθύνει μόνον τὸν Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος εἰς ταύτην προέβη, καὶ ὄχι τὸν τότε Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἠγνόει ταῦτα καὶ εἶχε πληροφορίας ἐναντίας. Ἐὰν λοιπὸν ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐθεώρει, ὅτι, προκειμένου περὶ ὑπερβασιῶν τοιούτων, 2 ἑκατομμυρίων, ὡς ἐλέχθη ὑπό τινων, ἢ 750,000, ὡς ὑπεστηρίχθη ὑπ’ ἄλλων, οὐδεμίαν εἶχεν εὐθύνην, εἶναι δυνατὸν νὰ νομίσῃ, ὅτι ὁ νῦν Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶναι ὑπεύθυνος, διότι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν ἀπέκοψε τὴν πίστωσιν διὰ σωλῆνάς τινας, δι’ ὧν πρόκειται νὰ διοχετευθῇ ὕδωρ εἴς τινας οἰκίας τοῦ Ναυστάθμου; Φρονῶ, ὅτι περιέπεσεν εἰς ἀντίφασιν. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ ζήτημα περὶ τῆς ἐνεργείας τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἂς ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς νὰ εἴπω, ὅτι αἱ ἰδέαι μου περὶ καθηκόντων καὶ δικαιωμάτων τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου συμβαίνει νὰ ἦναι ἐντελῶς διάφοροι ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἕκαστος Ὑπουργὸς εἶναι ἐλεύθερος ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ Ὑπουργείου αὐτοῦ, ὅτι βεβαίως αἱ γενικαὶ γραμμαὶ τῆς διευθύνσεως τῶν Ὑπουργείων πρέπει νὰ συζητηθῶσιν ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ καὶ ἀπὸ κοινοῦ νὰ ληφθῶσιν αἱ περὶ τούτων ἀποφάσεις, ἀλλ’ ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ Ὑπουργείου, ὅπερ διευθύνει ἕκαστος Ὑπουργός, εἶναι οὗτος ἐντελῶς ἐλεύθερος, ἡ δὲ εὐθύνη τῶν συναδέλφων του καὶ τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου προέρχεται ἐκ τῆς ἀλληλεγγύης, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μεταξὺ ἀνδρῶν συνεργαζομένων ἐν τῇ Κυβερνήσει τῆς χώρας, καὶ οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ θεωρῶνται πάντοτε ὑπεύθυνοι διὰ τὰς πράξεις τῶν συναδέλφων αὐτῶν, εἴτε ἐγνώριζον εἴτε ἠγνόουν ταύτας. (Ἐπιδοκιμασίαι καὶ χειροκροτήματα ἐκ δεξιῶν).

§218Δ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττω τὴν συζήτησιν περατωμένην. Οἱ ἐγκρίνοντες τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως;

§220Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπέβαλέ τις πρότασιν;

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§222Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς, ἡ Ἀντιπολίτευσις, δὲν προεκαλέσαμεν τὴν συζήτησιν. Τὴν συζήτησιν προεκάλεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἡμεῖς ἀπεδέχθημεν τὴν πρόκλησιν καὶ συνεζητήσαμεν, ἐφθάσαμεν δὲ εἰς τὸ τέλος. Ἑπομένως οὐδὲν πόρισμα ἔχομεν νὰ προβάλωμεν. Ἐὰν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις, ἂς προβάλῃ τοιοῦτον.

§223Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον. Ἐν ταῖς παρατηρήσεσι, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης διετύπωσεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἡ Κυβέρνησις διέγνωσε τὴν πρόθεσιν ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἵνα ἐπὶ ἑκάστου τῶν νομοσχεδίων, τῶν σχετιζομένων μὲ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν, γίνηται συζήτησις, καὶ τότε ἡ Κυβέρνησις εἶπεν: «Ἐὰν ἀμφισβητῆτε τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ νομίζητε, ὅτι ἡ πολιτεία αὐτῆς ἡ οἰκονομικὴ εἶναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὸν τόπον, προβῆτε εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ θέματος τούτου, καὶ ἀφήσατε αὐτὰς τὰς ἐπικρίσεις τὰς ἐν ἑκάστῳ νομοσχεδίῳ, ἀφήσατε αὐτὸ τὸ σύστημα τῆς καταπολεμήσεως τῶν νομοσχεδίων διὰ τοῦ ζητήματος τῶν οἰκονομιῶν. Ἂς γείνῃ λοιπὸν συζήτησις.» Ὑμεῖς ἐδέχθητε τὴν συζήτησιν ταύτην. Ἡ Κυβέρνησις στηρίζεται ἐπὶ πλειονοψηφίας, ἡ ὁποία ἀπέδειξε τὴν πρὸς αὐτὴν ἐμπιστοσύνην της. Ἐὰν μετὰ τὴν διεξαχθεῖσαν συζήτησιν ἡ Ἀντιπολίτευσις νομίζῃ, ὅτι δύναται νὰ θέσῃ ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Βουλὴ νὰ δηλώσῃ τὴν ἔλλειψιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐμπιστοσύνης, εἶμαι πρόθυμος νὰ δεχθῶ τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, γινώσκουσα ὅτι ὑποστηρίζεται ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, οὐδένα λόγον ἔχει νὰ θέσῃ ζήτημα ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης.

§224Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης δὲν ὑποθέτω ὅτι εἶχε προαίρεσιν νὰ ἐπικρίνῃ ἓν ἕκαστον τῶν νομοσχεδίων κατὰ τὴν ψήφισιν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἀκόμη προκηρυχθῆ ἐπὶ οὐδενὸς νομοσχεδίου. Μοὶ ἐφάνη, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐπελάβετο γενικῆς παρατηρήσεως, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης προέβαλε, καὶ ἐζήτησε νὰ καθορίσῃ τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ διὰ τοῦτο προεκάλεσε τὴν συζήτησιν. Ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα κατὰ τῆς πολιτικῆς τῆς οἰκονομικῆς τοῦ Ὑπουργείου, εἶναι γνωστὸν, δὲν εἶναι δ’ ἀνάγκη νὰ τὸ εἴπωμεν τώρα, διότι εἶναι γνωστὸν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀναγνωρίζων, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἐγκρίνομεν τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ Ὑπουργείου, προεκάλεσε τὴν συζήτησιν, ἡμεῖς δ’ ἐδέχθημεν τὴν πρόκλησιν, συζητήσαντες δὲ, ἐδηλώσαμεν, ὅτι δὲν ἐγκρίνομεν τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ Ὑπουργείου. Αὐτὸ ἐδηλώσαμεν.

§225Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἔκθεσις τῶν λαβόντων χώραν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προεκάλεσε τὴν γενομένην μέχρι σήμερον συζήτησιν, εἶναι ἀναγκαία· διότι, ὡς ἐνθυμεῖται ἡ Βουλή, ἐπρόκειτο περὶ προτάσεως ἀναβολῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης, καὶ ἡ ἀναβολὴ ἐπροτείνετο, διότι τότε εἶχεν ὑποβληθῆ ἡ ἀνάκλησις τοῦ πρώτου νομοσχεδίου τῆς αὐξήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐπὶ τοῦ σίτου, καὶ ἀντὶ τούτου ἐγένετο ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ αὐξάνοντος τὴν τιμὴν τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς. Εἶπον τότε, ὅτι μετὰ τὴν τροποποίησιν ταύτην, ἥτις θίγει θεμελιώδη διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ταμείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης, εἶναι δίκαιον νὰ μὴ ἐπισπεύσωμεν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπέμεινε τότε νὰ συζητήσωμεν τὸ σύστημα τὸ οἰκονομικόν· ὥστε ἡ πρόκλησις προῆλθεν ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶπεν: «ἀφοῦ θέλετε νὰ συζητήσωμεν, δεχόμεθα τοῦτο.»

§226Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως μετὰ τηλικαύτην συζήτησιν δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ τελειώσῃ τὴν συνεδρίασιν χωρὶς νὰ προβῇ εἰς μίαν ἀπόφασιν. Ἐξηνέχθησαν γνῶμαι ἐκεῖθεν καὶ γνῶμαι ἐντεῦθεν. Ὑποβάλλω λοιπὸν τὴν πρότασιν.

§227Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀφοῦ τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπερ προεκάλεσε τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς αὐτοῦ, νομίζει, ὅτι ἀρκοῦσι τὰ λεχθέντα παρ’ ἡμῶν ἐπ’ αὐτῆς, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην οὐδεμιᾶς ἄλλης ἐξηγήσεως. Εἰς αὐτὸ ἀπόκειται νὰ προτείνῃ, τί ζητεῖ. Ἡμεῖς δὲν προεκαλέσαμεν τὴν συζήτησιν, ἑπομένως δὲν ἔχομεν νὰ προβάλωμεν πρότασιν.

§228Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα ἐξακολουθοῦμεν συζήτησιν, τῆς ὁποίας τὴν ἔννοιαν πάντες κατείδομεν, τὴν τελευταίαν δὲ στιγμὴν βλέπω καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν ἐλλεῖπον τὸ θάρρος, ἵνα τεθῇ τὸ ζήτημα. Ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς παρακολουθεῖ τὴν συζήτησιν ταύτην, ἥτις ἤρξατο ἐξ ἐπικρίσεων τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει ἡ ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως ἐνδεικνυομένη στρατιωτικὴ ἀναδιοργάνωσις τῆς χώρας. Μετὰ τὰ λεχθέντα δὲν εἶναι βεβαίως ζήτημα, ὅτι ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ μὴ ἀρνηθῇ τὴν δήλωσιν· ὀφείλει νὰ εἴπῃ συνεπῶς τὴν γνώμην της, ἂν ἐγκρίνει τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἑπομένως τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν τῆς χώρας. Ἔσπευσεν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ δυσπιστήσῃ πρὸ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Μέλος τῆς πλειονοψηφίας, οὐχὶ ὀπαδὸς, —διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους θ’ ἀναπτύξω κατὰ τὴν συζήτησιν εἴτε τῶν στρατιωτικῶν εἴτε τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων, —λαμβάνω τὴν πρωτοβουλίαν νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα ἀποφανθῇ, ὅτι μετὰ τὰ λεχθέντα καὶ τὴν γενομένην συζήτησιν ἐκφράζει τὴν ἐμπιστοσύνην της πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ προβαίνει εἰς τὸ ἔργον τῆς συζητήσεως τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§229Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἡ πανταχόθεν ἐκφραζομένη δυσφορία, αἱ πανταχόθεν ἀκουόμεναι διαμαρτυρίαι κατὰ τῶν φόρων, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν συμμερίζεται τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως.

§230Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Σεῖς τίνα ἀντιπροσωπεύετε;

§231Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ποῖος ἀντιπροσωπεύει τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, θὰ τὸ ἀποδείξωσιν αἱ ἐκλογαί. Ἡ Ἀντιπολίτευσις φρονεῖ, ὅτι ἐπαρκῶς ἀπέδειξεν, ὅτι δι’ οἰκονομιῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ στρατιωτικὴ ἀνασύνταξις τῆς χώρας. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς πρότασιν...

§232Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπεβλήθη ἤδη πρότασις, κύριε Ροῦφε.

§233Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Τότε ἀποσύρω τὴν ἰδικήν μου.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ βουλευτοῦ Μεγαρίδος κ. Γ. Ἀναστασοπούλου θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν. Προσκαλοῦνται ὡς ψηφολέκται ὁ κύριος Μελισσηνὸς καὶ ὁ κύριος Μαστραπᾶς. Ἡ πρότασις ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα, ἐγκρίνουσα τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιβαλλομένην ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως τῆς χώρας, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία.

§235Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ ἐμὴν γνώμην ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ψηφίζεται εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους καὶ εἰς τὰ συναφῆ νομοσχέδια. Ἑπομένως ἐπὶ τῆς προβαλλομένης νῦν προτάσεως θὰ ἀρνηθῶ ψῆφον. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Β. Μαστραπᾶ καὶ Γ. Μελισσηνοῦ, καὶ εἶτα ἡ διαλογή, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 211, ἐκ τῶν ὁποίων 6, οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, δὲν ἐψήφισαν. Συνεπῶς ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 205. Ἐκ τούτων ὑπὲρ τῆς προτάσεως 106, κατὰ τῆς προτάσεως 78, καὶ 21 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 3 καὶ 10′ πρὸ μεσημβρίας τῆς ἐπιούσης).