1904.02.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 19

τῆς 20 Φεβρουαρίου 1904.

(Παρασκευή).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ν. Χατζίσκου).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 5 καὶ 20′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπέστειλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν ἀναπληρωματικὴν ἐκλογὴν Χαλκίδος, ὡς πρὸς τὸν κ. Σαραβέλαν. Θέλουσι διαβιβασθῆ τὰ ἔγγραφα ταῦτα εἰς τὸ 5′ τμῆμα τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον καλούμενον θέλει συντάξει καὶ ὑποβάλει τὴν ἔκθεσίν του. Ὁ λαὸς Μεσσηνίας καὶ ἰδίᾳ οἱ παραγωγοὶ σταφιδοκάρπου δι’ ἀναφορᾶς των παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ μεριμνήσῃ περὶ ἐπιψηφίσεως νόμου, δυνάμει τοῦ ὁποίου τὰ δελτία τῆς παρακρατήσεως νὰ ἰσχύωσι καὶ μετὰ τὴν παρέλευσιν τοῦ σταφιδικοῦ ἔτους, ἀνανεούμενα διὰ νέων τοιούτων. Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Καλλιθέας τῆς Δωρίδος δι’ ἀναφορᾶς των παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ μὴ καταργηθῇ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον τοῦ χωρίου αὐτῶν. Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Πειραιῶς παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν διὰ τηλεγραφικῆς ἀναφορᾶς του, ὑποβληθείσης ὑπὸ τοῦ Προέδρου αὐτοῦ, νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς. Οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου Κρεμαστῆς Λαρίσης τῆς ἐπαρχίας Φθιώτιδος δι’ ἀναφορᾶς των παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, ὅπως εὐαρεστουμένη λάβῃ πρόνοιαν περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους πρὸς ἐπέκτασιν τῆς δημοσίας ὁδοῦ Στυλίδος–Γαρδικίου μέχρι τοῦ χωρίου Ἀχινοῦ. Ὁ Σύνδεσμος τῶν ἐν Πειραιεῖ οἰνοπαντοπωλῶν ὑποβάλλει αἴτησιν, δι’ ἧς παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως διὰ καταλλήλου νομοθετήματος ἀπαγορευθῇ ἡ κατασκευὴ σταφιδίτου οἴνου ὑπὸ τῶν ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ οἰνοπνευματοποιείων, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἐσωτερικῆς καταναλώσεως, διότι διὰ τοῦ τρόπου τούτου, ἐὰν δὲν ληφθῇ μέτρον τι, ἐπέρχεται πλήρης καταστροφὴ τῆς ἀμπελοφυτείας. Ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Ἀγγελόπουλος.

§2Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ ἀπουσιάζει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἀτόπου τοῦ καταγγελλομένου διὰ τῆς ἀναφορᾶς τοῦ Συνδέσμου τῶν ἐν Πειραιεῖ οἰνοπαντοπωλῶν. Καθὼς γνωρίζετε, ὁ σταφιδίτης οἶνος τιμᾶται εὐθηνότερον, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ τῶν ἐγχωρίων οἴνων καὶ τοῦ σταφιδίτου. Ὅτε ἐψηφίζετο ὁ σχετικὸς νόμος περὶ μετατροπῆς τοῦ σταφιδίτου εἰς μιστέλιον, ἐθεσπίσθη, ὅτι τὸ μιστέλιον τοῦτο εἶναι ἀποκλειστικῶς προωρισμένον πρὸς ἐξαγωγὴν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἀλλὰ τοῦ νόμου τούτου δὲν γίνεται εἰλικρινὴς ἐφαρμογὴ, καὶ συμβαίνουν καταχρήσεις, διότι δὲν ἐθεσπίσθησαν καὶ διατάξεις τιμωροῦσαι τὴν ἐγχώριον κατανάλωσιν τοῦ μιστελίου. Ἐπιθυμητὸν λοιπὸν εἶναι, ὅπως ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία βεβαίως ἔχει πᾶσαν προθυμίαν καὶ πᾶσαν θέλησιν νὰ προστατεύσῃ τοὺς ἐγχωρίους οἴνους, καὶ ἰδίως τὸν ῥητινίτην, διὰ νομοσχεδίου, εἰσαγομένου εἰς τὴν Βουλὴν, ζητήσῃ νὰ ὁρισθῶσι καὶ αἱ συνέπειαι τῆς νομοθετικῆς ἀπαγορεύσεως, διότι ἄλλως τρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωμεν τελείαν καταστροφὴν καὶ τῆς ἀμπελοφυτείας καὶ τῆς οἰνοποιίας.

§3Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Πολὺ ὀρθὸν εἶναι.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, Κύριοι, ἔλαβε χώραν γεγονὸς, τὸ ὁποῖον τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς δὲν δύναται νὰ παρέλθῃ ἀπαρατήρητον. Ἐσκόπουν μάλιστα νὰ ζητήσω ἀμέσως τότε τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς περὶ τῆς ἐνεργείας τοῦ Προεδρείου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν τάξιν αὐτοῦ, διότι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ζακύνθου Βουλευτὴς ἐμέμφθη ἐμμέσως τὸ Προεδρεῖον, ὅτι δὲν τηρεῖ ἀκριβῶς τὰ τοῦ Κανονισμοῦ· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὴν ὥραν ἐκείνην ὡμίλει ὁ ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐκ σεβασμοῦ πρὸς αὐτὸν δὲν ἠθέλησα νὰ διακόψω τὴν ἀγόρευσίν του. Παρακαλῶ λοιπὸν, κύριοι Βουλευταὶ, ν’ ἀποφανθῆτε ἐπὶ τῆς πολιτείας τοῦ Προεδρείου, διότι ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει καὶ ἡ ἐλαχίστη ὑπόνοια, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν τηρεῖ τὰ τοῦ Κανονισμοῦ, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς αὐτὸν οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ παραμένῃ ἐν τῇ ἕδρᾳ ταύτῃ.

§5Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει μεταξὺ τῶν φίλων μου δισταγμός τις περὶ τούτου, καὶ πάντες ἐκφράζομεν ὑμῖν τὴν ἡμετέραν ἐμπιστοσύνην.

§6Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει λόγος.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς θεωρεῖ ἑαυτὸν πληρέστατα ἱκανοποιημένον. Τὸν λόγον ἔχει πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός.

§8Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς πρωτόκολλον τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἱππωνίας διὰ τὴν παραλαβὴν καὶ ἀπόρριψιν ἵππων τῆς πρώτης ἀποστολῆς. Ὡσαύτως πρωτόκολλον τῆς αὐτῆς ἐπιτροπῆς διὰ τὴν παραλαβὴν καὶ ἀπόρριψιν ἵππων τῆς δευτέρας ἀποστολῆς. Τρίτον, πρωτόκολλον τοῦ Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου τοῦ Βʹ ἱππικοῦ συντάγματος διὰ τὴν παραλαβὴν καὶ ἀπόρριψιν ἵππων τῆς πρώτης ἀποστολῆς. Τέταρτον, ἔκθεσιν τοῦ Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου τοῦ Γʹ συντάγματος. Πέμπτον, τὴν ἰατρικὴν ἔκθεσιν τοῦ Αʹ πυροβολικοῦ συντάγματος διὰ τὴν παραλαβὴν καὶ ἀπόρριψιν ἵππων τῆς δευτέρας ἀποστολῆς. Ἕκτον, ἔκθεσιν τοῦ Βʹ ἱππικοῦ συντάγματος. Καὶ τελευταῖον, ἔκθεσιν τοῦ Γʹ πυροβολικοῦ συντάγματος. Ἐπίσης καταθέτω τὴν μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῆς ἐν Οὑγγαρίᾳ ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς τῶν ἵππων ἀλληλογραφίαν, καὶ τέλος γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου περὶ τῆς πληρωμῆς τῶν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἱππωνίας κριθέντων ἱκανῶν πρὸς παραλαβὴν ἵππων.

§9Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, ἡ ἐπιτροπὴ τῆς ἱππωνίας εἶναι ἡ ἐνταῦθα, ἢ ἡ ἐν Οὑγγαρίᾳ; Ὑπάρχει πρωτόκολλον ἐν Οὑγγαρίᾳ;

§10Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἐδῶ ὑπάρχει μία ἐπιτροπὴ, καλουμένη ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ἱππωνίας, ἡ ὁποία ἐν γένει διεξάγει τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἀγορᾶς τῶν ἵππων εἰς τὸ ἐσωτερικόν. Ἡ αὐτὴ ἐπιτροπὴ παραλαμβάνει τοὺς ἵππους τοὺς ἐρχομένους ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲ, ἡ ὁποία ἠγόρασε τοὺς ἵππους εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, εἶναι ἐπιτροπὴ ἄλλη, ἡ ὁποία ἀπεστάλη ἐκεῖ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως.

§11Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Συνέταξε πρωτόκολλα παραλαβῆς αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ἐν Οὑγγαρίᾳ;

§12Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Βεβαίως.

§13Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αὐτὰ εἶναι μεταξὺ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κατεθέσατε;

§14Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ὄχι. Ἡ ἐπιτροπὴ συνέταξε συμβόλαια ἐκεῖ, καὶ παρέλαβεν ἵππους, ἀφοῦ τοὺς ἐπεθεώρησεν. Οἱ ἵπποι αὐτοὶ ἀπεστάλησαν ἐνταῦθα. Ὅσοι λοιπὸν ἀπεστάλησαν ἐνταῦθα, ἀπεστάλησαν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης. Ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἐδῶ τῆς ἱππωνίας ἐδέχθη τοὺς ἵππους, τοὺς παρέλαβε καὶ τοὺς παρέδωκεν εἰς τὰ στρατιωτικὰ σώματα· τὰ δὲ Οἰκονομικὰ Συμβούλια τῶν σωμάτων ἐδέχθησαν τοὺς ἵππους καὶ τοὺς ὡδήγησαν εἰς τοὺς στρατῶνας τῶν οἰκείων συνταγμάτων.

§15Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔχω μίαν παράκλησιν. Ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τυπωθῶσιν ὅλα αὐτὰ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα κατεθέσατε, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβωμεν γνῶσιν ὅλων αὐτῶν, παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ πληροφορήσητε τὴν Βουλὴν, ἐκ τῆς μελέτης τῶν ἐγγράφων τούτων ὑμεῖς ποίαν γνώμην ἐσχηματίσατε; οἱ ἵπποι οἱ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἀγορασθέντες εἶναι κατάλληλοι;

§16Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Γνώμην δὲν πρόκειται νὰ σχηματίσω ἐγώ.

§17Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ τίς θὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν;

§18Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ἐγὼ θὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας θὰ λάβω ἐκ τῆς ὑπηρεσίας.

§19Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ παρακαλῶ.

§20Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Δι’ ἐκεῖνο ἀκριβῶς, τὸ ὁποῖον ζητεῖτε τὴν στιγμὴν ταύτην, ἔχω καταθέσει τὸ σχετικὸν ἔγγραφον ἀπὸ χθὲς εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κυρίου ἐξ Οἰτύλου Βουλευτοῦ.

§21Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἀπεφάσισεν ὁ κ. Πρόεδρος δι’ αὐτὸ τὸ ἔγγραφον;

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τυπωθῇ.

§23Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιθυμητὸν εἶναι νὰ δοθῇ καὶ ἑτέρα τις πληροφορία σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Κύριε Ὑπουργέ, τῆς ἐπιτροπῆς τῆς παραλαμβανούσης τοὺς ἵππους ἐν Οὑγγαρίᾳ καὶ συνομολογούσης συμβόλαια, θέλω νὰ γνωρίζω, τὰ συμβόλαια αὐτὰ εἶναι ὑποχρεωτικὰ διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον; Δηλαδὴ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ παραλάβῃ τοὺς ἵππους, τοὺς ὁποίους συνεφώνησεν ἡ ἐν Οὑγγαρίᾳ ἐπιτροπή;

§24Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε, ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ τὰ ἀνακοινώσω πρὸ ἡμερῶν εἰς τὴν Βουλήν. Ὡμίλησα ἀπὸ τοῦ βήματος ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ ἐπὶ ὥραν ὁλόκληρον, καὶ ἡ Βουλὴ μὲ ἤκουσε.

§25Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῶν ἐγγράφων φαίνεται ἡ ἔκτασις τῆς δικαιοδοσίας τῆς ἐπιτροπῆς.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Α. Βιτάλης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἄλλου ἀντικειμένου.

§27Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἔλαβον τηλεγράφημα τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Σύρου, διὰ τοῦ ὁποίου παρακαλοῦμαι νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ὅπως συστήσῃ εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἀναστείλῃ τὴν μετάθεσιν ἑνὸς τῶν ἐν Σύρῳ δικαστῶν, «χάριν τῆς Δικαιοσύνης», ὡς λέγει ὁ Σύλλογος. Τὸ τηλεγράφημα ἀπευθύνεται πρὸς εἴκοσι περίπου Βουλευτάς. Βεβαίως ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος δὲν ἠθέλησε διὰ τοῦ τηλεγραφήματος τούτου νὰ παραστήσῃ, ὅτι ἐνδιαφέρεται χάριν τοῦ ἀτόμου τοῦ δικαστοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, ἀλλὰ χάριν τῆς Δικαιοσύνης. Βεβαίως δὲ δὲν εἶναι δίκαιον, καθ’ ἣν στιγμὴν ψηφίζομεν τὸν δουλικὸν νόμον, ἵνα διὰ προσωπικῆς ἐργασίας τοῦ λαοῦ κατασκευάζωνται αἱ ὁδοὶ, ἡμεῖς νὰ δαπανῶμεν τὸ χρῆμα αὐτοῦ εἰς μεταθέσεις. Πολλάκις ἴσως εἶναι δεδικαιολογημένος ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, προβαίνων εἰς τοιαύτας μεταθέσεις· οὐχ ἧττον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ φραγμὸς εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην, καὶ χάριν τῆς Δικαιοσύνης καὶ χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ δικαστικοῦ σώματος, διὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κολακευώμεθα, διότι εἶναι τὸ μόνον σῶμα τὸ ἄμεμπτον, δὲν εἶναι δὲ δίκαιον καθ’ ἑκάστην στιγμὴν νὰ ἁρπάζωμεν τὸν δικαστὴν καὶ νὰ τὸν πετῶμεν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου εἰς τὸ ἄλλο, ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι αἱ μεταθέσεις αὗται, κατὰ πρόχειρον σημείωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχω, —μεταθέσεις, ἐννοῶ, ὅλων τῶν κλάδων τῆς ὑπηρεσίας, —ἀνέρχονται εἰς ἓν ἑκατομμύριον! Αὐταὶ δὲ αἱ μεταθέσεις εἶναι μία τῶν κυριωτέρων αἰτιῶν, δι’ ἃς ἀναγκάζεται σήμερον ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιβάλῃ φόρους τοιούτους, διὰ τοὺς ὁποίους βλέπετε ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐν ἀγανακτήσει.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουντουριώτης ἔχει τὸν λόγον.

§29Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ θὰ ἐπεθύμουν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἦναι παρὼν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§30ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀσθενεῖ.

§31Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἡ παρότρυνσις, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Βουλὴν χθές, ὅπως ἡ Βουλὴ ἐπιλάβηται τῆς ἐξετάσεως τῶν φορολογικῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως, μοὶ παρέχει τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπερωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ζητήσω παρ’ αὐτοῦ πληροφορίας τινὰς ἐπὶ σημείων τινῶν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ μεταβάλλοντος τὴν ἀξίαν τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς. Τὰς πληροφορίας ταύτας ζητῶ, ὅπως καὶ ἐγὼ φωτισθῶ καὶ ἡ Βουλὴ λάβῃ ἀφορμὴν νὰ ἐρευνήσῃ τὰς λεπτομερείας αὐτάς, καὶ οὕτως ἐν ἐπιγνώσει ψηφίσῃ τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν προταθὲν νομοσχέδιον, οἱ πόροι τοῦ ὁποίου θέλουσιν ἀποτελέσει τὴν κυρίαν βάσιν τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Εἶναι γνωστόν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι κατὰ τὸν τελωνιακὸν νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου τοῦ 1892 τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη εἰσπράττονται εἰς μεταλλικόν, ἀλλὰ δὲν ἀπόλλυσι τὸ δικαίωμα ὁ ἔμπορος, ὁ εἰσάγων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορεύματα, νὰ καταβάλλῃ τὸ ἀντίτιμον αὐτῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐκ τῶν ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, ὁπότε ἡ μεταλλικὴ δραχμὴ κανονίζεται πρὸς 1,40 εἰς χαρτί, τοῦτο δὲ γίνεται λόγῳ συγκαταβάσεως πρὸς τὸν ἔμπορον, ἵνα μὴ ὑποχρεῶται οὗτος εἰς τὴν αὐξομείωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπόκειται ἡ μεταλλικὴ δραχμή. Τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν πρὸ ἡμερῶν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν μεταβάλλει τὴν βάσιν ταύτην. Ἄρα ὁ φορολογούμενος ἔχει ἀκέραιον τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ καταβάλλῃ εἴτε εἰς μεταλλικὴν δραχμὴν εἴτε εἰς χαρτίνην. Ἀφοῦ τοῦτο εἶναι δεδομένον, ἔρχεται τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμῶ νὰ διευκρινισθῇ. Ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ ἀγοραία ἀξία τῆς χαρτίνης δραχμῆς θέλει ἀνέλθει εἰς 1,38 ἢ 1,40, ὡς συνέβη ἐπ’ ἐσχάτων...

§32ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι ἀνέλθει· κατέλθει.

§33Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, ἀνέλθει, διότι, ὅσον κατέρχεται ὁ ἀριθμός, τόσον ἀνέρχεται ἡ ἀξία τῆς δραχμῆς... Ἂν λοιπὸν ἀνέλθῃ ἡ ἀξία, — ἐβασίσθη δὲ ὁ πόρος τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐπὶ τῆς διαφορᾶς ἀπὸ 1,40 εἰς 1,50, — ἐκλείπει ἐντελῶς ὁ πόρος οὗτος, καὶ ματαιοῦται ἑπομένως ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, τὸ δὲ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐκ τῆς διαφορᾶς ταύτης, θέλει ληφθῆ ἐκ τοῦ συνόλου τῶν εἰσπράξεων τῶν ἐκ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν προελευσομένων. Ὥστε τὰ 3½ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα πρόκειται ν’ ἀποδώσωμεν εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, χωρὶς νὰ παραβλάψωμεν τὰς εἰσπράξεις τὰς γενικὰς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, θέλουσι μείνει ὡς ἔλλειμμα εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ἀπομένει λοιπὸν ἐκ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου ἡ ὑποχρέωσις μόνον, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θέλει καταβληθῆ τὸ δεκατημόριον ἐκ τοῦ συνόλου τῶν τελωνιακῶν εἰσπράξεων, ἤτοι 3½ ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα θέλουσιν ἀφαιρεθῆ ἐκ τῆς ἄλλης ὑπηρεσίας τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ ἀντὶ αὐξήσεως θέλομεν ἔχει τότε ἔλλειμμα εἰς τὰς δημοσίας προσόδους 3½ ἑκατομμυρίων. Θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ποίας προβλέψεις ἔχει, ἂν παρουσιασθῇ τὸ τοιοῦτον; τί θέλει πράξει, ὅπως ἀναπληρώσῃ τὸ ἔλλειμμα τὸ παρουσιασθησόμενον εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ἀφοῦ θὰ ἤμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δώσωμεν εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης τὰ 3½ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θέλουσι χρησιμεύσει ὡς βάσις εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουσιν ἀναλάβει νὰ χορηγήσωσιν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος τὸν ἀναγκαῖον ὁπλισμὸν διὰ τὸν στρατὸν αὐτοῦ; Ἐννοῶ δὲ τὰ καταστήματα, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἀναλάβει τὴν προμήθειαν τοῦ ὁπλισμοῦ, διότι δὲν πρέπει νὰ νομίζωμεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ συνάψωμεν καὶ δάνειον, ὡς ἤκουσα νὰ λέγηται τοῦτο, καὶ μάλιστα παρ’ ἀνδρῶν διαπρεπόντων εἰς τὰ ζητήματα τὰ οἰκονομικὰ καὶ εἰς τοὺς νόμους καὶ τὰς συμβάσεις, αἱ ὁποῖαι διέπουσιν ἡμᾶς σήμερον. Φρονῶ, ὅτι παρέχω ὑπηρεσίαν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, προειδοποιῶν αὐτόν, ἢ μᾶλλον θίγων τὸ θέμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θέλει ἔλθει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ μεταρρυθμίζοντος τὸ δασμολόγιον καὶ τὴν ἀξίαν τῆς μεταλλικῆς δραχμῆς· φρονῶ, λέγω, ὅτι παρέχω ὑπηρεσίαν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι οὕτω κατὰ τὴν συζήτησιν θὰ ᾖναι παρεσκευασμένος, ὅπως καὶ τὴν Βουλὴν φωτίσῃ καὶ τὴν ἀναγκαίαν τροποποίησιν φέρῃ εἴτε ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἢ παρουσιάσῃ ἕτερον φόρον, ὅστις θὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα, τὸ μέλλον νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς διαφορᾶς, τὴν ὁποίαν σᾶς εἶπον. Ἡ διαφορὰ τῶν 10 λεπτῶν, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι θέλει παρουσιασθῆ, ὅταν τὸ συνάλλαγμα ἐκπέσῃ ἀπὸ 1,50 εἰς 1,40, ὁπότε θὰ ἔχωμεν εἰς τὰς εἰσπράξεις τὸ ἔλλειμμα τῶν 3½ ἑκατομμυρίων, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησα, θὰ ἤμεθα ὅμως ὑποχρεωμένοι νὰ λάβωμεν τὰ 3½ ἑκατομμύρια καὶ νὰ τὰ δώσωμεν εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Τί γενήσεται δὲ τότε; πόθεν θὰ τ’ ἀναπληρώσωμεν; Θὰ εὑρεθῶμεν βεβαίως εἰς χάος, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν τί θὰ πράξωμεν. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχω δι’ ἐλπίδος ὅτι θέλει μεταδώσει εἰς τὸν ἀπόντα νῦν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὴν ἀπορίαν μου ταύτην, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι συμμερίζονται πάντες οἱ παρακαθήμενοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, διότι εἶναι προφανὲς τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον εἶπον ὅτι θὰ ἐπέλθῃ. Ἐλπίζω, λέγω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει διαβιβάσει ταῦτα πάντα εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Φίλιος ἔχει τὸν λόγον.

§35Ι. ΦΙΛΙΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§36Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐπιτροπὴ, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς Λαρίσης, ἀποτελεῖται ἀπὸ τοὺς ἑκάστοτε Ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν, ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Θεσσαλίας καὶ ἀπὸ τὸν διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἢ τὸν νόμιμον ἀναπληρωτὴν αὐτοῦ. Πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι οἱ κατὰ καιροὺς Ὑπουργοὶ, ἐπειδὴ συχνὰ ἐπέρχονται ἀλλαγαὶ Κυβερνήσεων, δὲν παρακολουθοῦσι τὴν ὑπόθεσιν ταύτην μετὰ πολλῆς προσοχῆς, ὡς ἐπίσης πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὁ ὑπὲρ πάντα ἄλλον πλειότερον ἀσχοληθεὶς εἰς τὰ ἔργα ταῦτα καὶ ἐξακολουθῶν νὰ ἀσχολῆται εἶναι ὁ κ. Ἰωάννης Βαλαωρίτης, ὅστις πράγματι ἐνήργησε διὰ τὴν μετάκλησιν τοῦ κ. Νταπέρσικο καὶ παρηκολούθησε τὴν ὅλην ὑπόθεσιν. Συμφώνως πρὸς τὰς ὁδηγίας τὰς δοθείσας, ἀφοῦ κατέστη ἀδύνατον, ἵνα ἡ ἐργασία ἐκτελεσθῇ ὑπὸ ἀξιωματικῶν, ὡς εἶπεν ὁ προλαλήσας κ. Βουλευτής, ἀνετέθη ἡ ἐργασία αὕτη εἰς τὸν κ. Σίμπερτ, καὶ ἠκούσατε, ὅτι οὗτος ἐπὶ δύο ἔτη εἰργάσθη, καὶ ὁποία ὑπῆρξεν ἡ δαπάνη κατὰ στρέμμα. Ἐξάγεται ἐκ τῶν γενομένων ὑπολογισμῶν, ὅτι ἡ κατὰ στρέμμα δαπάνη ἀνέρχεται εἰς 43 λεπτά. Καθ’ ὃν δὲ χρόνον διηύθυνε τὰ κοινὰ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Ράλλης, ὁ κ. Σίμπερτ ἔδειξε διαθέσεις, ἵνα ἀναχωρήσῃ ἐκ τῆς Ἑλλάδος καὶ καταλίπῃ τὸ ἔργον. Ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐδείκνυε τοιαύτας διαθέσεις, ἦτο, ὅτι δὲν ἀφίνετο ἐλεύθερος εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ προσωπικοῦ, καὶ ὅτι ἐπεβάλλετο εἰς αὐτὸν προσωπικόν, ἐφ’ οὗ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξασκήσῃ τὴν ἀπαιτουμένην πειθαρχίαν. Ἐγένοντο τότε προτάσεις, καὶ εὑρέθη, ὅτι ἦτο καλὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐργαζόμενος ὁ κύριος Σίμπερτ, διότι οἱ ἀσχολούμενοι ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης εὗρον, ὅτι ὁ κ. Σίμπερτ εὐσυνειδήτως ἐξετέλει τὴν ἐργασίαν ταύτην, καὶ ὅτι ἔδει νὰ παύσῃ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔδιδε καλὰ ἀποτελέσματα, καὶ ἔδει ν’ ἀποδεχθῶμεν τὰς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο. Ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων δὲ καταφαίνεται, ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε ἐργασία ἀπήτει δαπάνην 43 λεπτῶν κατὰ στρέμμα, ἐνῷ διὰ τῶν γενομένων προτάσεων ζητοῦνται λεπτὰ 30 μόνον κατὰ στρέμμα. Ὁ κύριος Βαλαωρίτης, ὁ ὁποῖος εἶναι γνώστης τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ μετὰ μεγάλης δραστηριότητος καταγίνεται εἰς αὐτήν... (διάλογοι), — δραστηριότητος πολὺ μεγαλειτέρας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν καταβάλλει ὁ κ. Βουλευτής, ὁ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην διαλεγόμενος, — καὶ πρὸς τὸν ὁποῖον ἔχω ἄπειρον ἐμπιστοσύνην, ὁ κύριος Βαλαωρίτης, λέγω, μοὶ συνέστησε νὰ γείνωσι δεκταὶ αἱ προτάσεις τοῦ κυρίου Σίμπερτ...

§37Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Προκληθεῖσαι...

§38Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μάλιστα· προκληθεῖσαι ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν ἐν τῷ συμφέροντι τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου καὶ πρὸς ἀποφυγὴν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα συμβαίνουσιν, ὅταν πρόκηται νὰ διορισθῶσι τὰ πρόσωπα κατόπιν συστάσεων. Ἐκρίθη λοιπὸν ὑπὸ τοῦ κυρίου Βαλαωρίτου, τοῦ ἔχοντος μείζονα ἁρμοδιότητα ἐν τῷ ἔργῳ τούτῳ, — διότι ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι οὐδεμίαν ἐπὶ τοῦ ἔργου τούτου ἔχω ἁρμοδιότητα, — ἐκρίθη, ὅτι ἔδει νὰ γένωνται δεκταὶ αἱ προτάσεις τοῦ κ. Σίμπερτ. Πρὸς τοῦτο συνεζητήθησαν οἱ ὅροι, συνετάχθη τὸ σχέδιον τοῦ συμβολαίου, καὶ ἐπειδὴ ὁ κύριος Σίμπερτ ἦτο εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἀπεφασίσθη, ὅπως δι’ ἐπιστολῶν διαμειφθησομένων μεταξὺ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ κυρίου Σίμπερτ γείνῃ ἡ συμφωνία αὕτη, καὶ ἐδόθησαν οἱ ὅροι εἰς τὸν ὑπάλληλον, ὁ ὁποῖος μετέβη ἐκεῖ, καὶ ἐδόθη ἡ διαταγὴ εἰς αὐτόν, ἐὰν τοὺς ὅρους τούτους δέχηται ὁ κ. Σίμπερτ, νὰ ὑπογραφῇ τὸ συμβόλαιον. Ἰδοὺ ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο ὁ συμβιβασμὸς αὐτός. Ἐὰν ἔχητε παρατηρήσεις, διατυπώσατε, παρακαλῶ, ταύτας, χωρὶς αἱ παρατηρήσεις αὗται νὰ ἔχωσι τὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον ἐδώσατε εἴς τινα παρατήρησιν, ὅτι δῆθεν εἰς τὸ ἔγγραφον τῆς ἐπιτροπῆς προσβάλλονται πάντες οἱ ἄλλοι, καὶ μόνον ἡ εὐσυνειδησία τοῦ κυρίου Σίμπερτ ἐκθειάζεται.

§39Ι. ΦΙΛΙΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Λιμπρίτης ἔχει τὸν λόγον.

§41Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Τὸν λόγον, Κύριοι, λαμβάνω οὐχὶ πρὸς σκοπὸν ἀναπτύξεως τοῦ θέματος, διότι τὸ θέμα εἶναι ξένον πρὸς τὴν Βουλήν· ὅσα καὶ ἂν εἴπῃ τις ἐντεῦθεν, ἢ δὲν θέλουσι κατανοηθῆ πάντα, ἢ ἴσως δὲν θέλουσι προκαλέσει τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους εἶχον συστήσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως περισσοτέρα προσοχὴ δοθῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐργασίας τῆς τοπογραφίας, ἡ ὁποία ἔχει σχέσιν πρὸς τὴν χαρτογραφικὴν ὑπηρεσίαν. Ἐγνώριζον ἔκτοτε καὶ κατήγγειλα εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι διαφωνία ὑφίσταται μεταξὺ τῆς χαρτογραφικῆς καὶ τῆς τοπογραφικῆς ὑπηρεσίας διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα Θεσσαλίας. Οὕτω π. χ. σημεῖα τριγωνισμοῦ, προσδιορισθέντα μετ’ ἀκριβείας, ἣν δὲν ἤθελε κατορθώσει ποτὲ ὁ κύριος Σίμπερτ, σημεῖα τριγωνισμοῦ μεγίστης ἀκριβείας δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν. Καὶ θέλω ἐξετάσει τὰ αἴτια. Πρῶτον μὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δυστύχημα εἰς ἕνα οἶκον, ὅλα τὰ συμφέροντα αὐτοῦ νὰ μένωσιν ἐκτεθειμένα εἰς τὰς ἔριδας τῶν ὑπηρετούντων τὸν οἶκον τοῦτον. Βεβαίως δὲ δὲν εἶναι ζηλευτὴ ἡ θέσις τοῦ οἰκοδεσπότου, ὁ ὁποῖος δὲν προνοεῖ νὰ φέρῃ τὴν τάξιν εἰς τὸν οἶκόν του. Τοιοῦτόν τι συμβαίνει καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἰς τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις. Ὁ κύριος Σίμπερτ θέλει νὰ κάμῃ ἐργασίας χαρτογραφικάς, ἀλλ’ οὔτε χαρτογράφους βοηθοὺς ἔχει, οὔτε τὰ κατάλληλα ὄργανα. Ἐὰν δὲ ζητῇ σήμερον 70 δραχμὰς δι’ ἕκαστον σημεῖον, δὲν ὁρίζει καὶ ποίους τριγωνισμοὺς αʹ τάξεως, βʹ τάξεως ἢ γʹ τάξεως θὰ ἐκτελέσῃ. Βεβαίως λοιπὸν χωροῦσιν εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε τὰ ζητήματα ταῦτα. Εἶμαι ὑποχρεωμένος ἐν τούτοις νὰ εἰσέλθω εἰς τὸν σκοπόν, διὰ τὸν ὁποῖον ἔλαβον τὸν λόγον. Ἤκουσα πρὸ μικροῦ ἐν τῇ Βουλῇ λεχθείσας φράσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς. Ἐλέχθη, ὅτι οὐδεὶς δύναται ἐν Ἑλλάδι νὰ συγκριθῇ πρὸς τὸν κύριον Σίμπερτ, ὅστις ἀνέλαβεν ἐργολαβικῶς τὴν ἐργασίαν ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ ὅτι οὐδεὶς τῶν ἐν Ἑλλάδι θὰ ἠδύνατο νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἐργασίαν ταύτην. Ἐγὼ δὲν συμφωνῶ μὲ ἐκεῖνον, ὅστις εἶπεν, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ συγκριθῇ πρὸς τὸν κ. Σίμπερτ. Ἡ ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ τοῦ 1887, νομίζω, ἱδρυθεῖσα χαρτογραφικὴ ὑπηρεσία ἐξ Ἑλλήνων ἀξιωματικῶν ὅλων τῶν σωμάτων ὑπὸ τοῦ τότε μετακληθέντος κ. Χὰρτλ εἶναι ἀξία μείζονος προσοχῆς. Ὁ μέγας οὗτος χαρτογράφος, ἀντισυνταγματάρχης τοῦ Αὐστριακοῦ στρατοῦ, ἐλθὼν ἐνταῦθα, ἵδρυσε τὴν χαρτογραφικὴν ὑπηρεσίαν, συνδρομῇ δύο ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν χαρτογράφων ἐξ Αὐστρίας, ἐξετέλεσε χαρτογραφικὰς ἐργασίας ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἐδίδαξε τὴν χαρτογραφικὴν ὑπηρεσίαν. Ἐὰν δὲ ἡ Ἑλλὰς ἔχῃ σήμερον τὴν ἀξίωσιν νὰ ἐπιζητῇ θέσιν μεταξὺ τῶν προηγμένων Κρατῶν τῆς Εὐρώπης, ἡ χαρτογραφικὴ ὑπηρεσία αὐτῆς εἶναι ἐκείνη, ἥτις δύναται νὰ θέση τὴν Ἑλλάδα ἐν θέσει παραλλήλῳ. Καὶ αὐτὸ ὀφείλεται βεβαίως εἰς ἐκεῖνον, ὅστις ἦλθεν ἐξ Αὐστρίας, καὶ ὅστις διηύθυνεν ἐνταῦθα τὴν χαρτογραφικὴν ὑπηρεσίαν, ὅστις ὑπῆρξε διευθυντὴς ἐν Αὐστρίᾳ ἅμα καὶ ἐν Ἑλλάδι τῆς χαρτογραφίας. Οὐδεὶς ἑπομένως ἔχει δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ὅτι συγκρίνει τοῦτον μὲ τὸν κύριον Σίμπερτ, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἢ ἁπλοῦς γεωμέτρης. Ἐὰν δὲ ἡ Κυβέρνησις δυσπιστῇ πρὸς τὴν χαρτογραφικὴν ὑπηρεσίαν, διατί δὲν τὴν ἀναμορφώνει;

§42Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δυσπιστεῖ.

§43Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐλέχθη ὅμως τοῦτο ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, καὶ ἔμεινεν ἄνευ ἀπαντήσεως.

§44Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Παρακαλῶ. Ἐγὼ εἶπον ἀμέσως, ὅτε ταῦτα ἐλέχθησαν, ὅτι αὐτὰ δὲν ἀφορῶσι τοὺς ἀξιωματικούς, τῶν ὁποίων τὴν ἱκανότητα οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ.

§45Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Δὲν τὸ ἤκουσα ἀπὸ τῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκαθήμην. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ τὰ φῶτα τῆς χαρτογραφικῆς ὑπηρεσίας, νὰ ἐξετάσῃ τὴν σύμβασιν ταύτην καὶ τὴν συζητήσῃ μετὰ τοῦ διευθύνοντος τὴν χαρτογραφίαν. Τοιουτοτρόπως θὰ εἴχομεν πεφωτισμένην γνώμην, διότι ὑπάρχουσιν ἔργα, ἀπαιτοῦντα εἰδικὰς γνώσεις καὶ εἰδικὰς μελέτας, ὡμολόγησε δὲ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν εἶναι εἰδικὸς νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς συζητήσεως ταύτης, ἀλλ’ οὔτε καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος ὡμίλησεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει βεβαίως τὴν προθυμίαν νὰ ὑπηρετήσῃ τὸν σκοπὸν τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις διευθύνει τὰ τῶν μελετῶν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων Θεσσαλίας· ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ δύναται νὰ ἐπιδράσῃ μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε ὡρισμένως νὰ κανονισθῇ ὁ τρόπος τῆς διεξαγωγῆς τῶν τοπογραφικῶν μελετῶν, τῶν μελλουσῶν νὰ ὁδηγήσωσιν εἰς τὴν διαγραφὴν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων; Πρὸς τοῦτο εἶναι ἀνάγκη φώτων, καὶ φώτων Ἑλληνικῶν, διότι Ἑλληνικὸν εἶναι τὸ Κράτος, προκειμένου δὲ περὶ τῶν συμφερόντων αὐτοῦ, δὲν δύναται ἢ μόνον εἰς Ἕλληνας νὰ ἐμπιστεύηται. Ἑπομένως δύναται μὲν νὰ ἀναθέσῃ εἰς ἀλλοδαποὺς τὴν ἐκτέλεσιν ὡρισμένης ὑπηρεσίας, ἀλλὰ οἱ ὅροι δέον νὰ κανονισθῶσι διὰ τῆς ἐπιτροπῆς, συντρεχομένης ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων χαρτογράφων ἀξιωματικῶν. Ἐὰν τὰ τριάκοντα λεπτὰ κατὰ στρέμμα εἶναι πολλὰ ἢ ὀλίγα, τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα. Ἐγὼ τοῦτο δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἡ αἰτία τῆς παρακωλύσεως τῆς ἐργασίας ταύτης κατεδείχθη ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους, ὅτε ἐγένετο γνωστὸν, ὅτι οἱ Ἕλληνες μηχανικοὶ, τοὺς ὁποίους διορίζομεν εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην, εἶναι μὲν κατάλληλοι διὰ τὴν ὑπαίθριον ἐργασίαν, ἀλλ’ εἶναι ἀπαράσκευοι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ γραφείου, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι ταχεῖς καὶ ἐξησκημένοι· δὲν εἴχομεν δὲ ἢ νὰ παρακαλέσωμεν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν νὰ παραχωρήσῃ πεντάδα ἢ δεκάδα ἀξιωματικῶν ἐξησκημένων καὶ εἰς τὰς δύο ταύτας ἐργασίας. Δὲν εἴχομεν λοιπὸν ἢ ν’ ἀποστείλωμεν αὐτοὺς πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τῶν ὑδραυλικῶν τῆς Θεσσαλίας. Διατὶ νὰ μὴ ζητηθῇ ἡ πεντὰς ἢ ἡ δεκὰς αὕτη; Ἐπὶ τέλους ὑπάρχει ἡ ἑνότης τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ἢ ὁ προκάτοχός του ἐζήτει παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἠδύνατο οὗτος νὰ διατάξῃ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν νὰ χορηγήσῃ τὴν πεντάδα ταύτην ἢ δεκάδα ἀξιωματικῶν· οὐδὲ ἤθελεν ἀποστέρξει τὴν τιμὴν ταύτην καὶ τὴν ὑπηρεσίαν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δύναμαι νὰ μεμφθῶ, ὅτι ἐσπευσμένως συνετάχθη ἡ γενομένη σύμβασις, ἐπισπευδόντων ἐκείνων ἀκριβῶς, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐνδιαφέρον, ἵνα ταχύτερον ὑπογραφῇ ἡ σύμβασις. Τῆς σπουδῆς ταύτης εἶναι ἀμέτοχος ἡ ἐπιτροπὴ ὁλόκληρος, καὶ εἶναι ἀμέτοχος ἡ ἐπιτροπὴ, διότι δὲν εἶναι ἁρμοδία, λόγῳ ἐλλείψεως ἐπιστημονικῆς καταρτίσεως, εἰδικῆς διὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην. Τὴν ἔλλειψιν δὲ ταύτην καὶ τὴν σπουδὴν δὲν ἠδύνατο νὰ τὴν ἀναπληρώσῃ ἄλλως ἢ δι’ ὑπαλλήλων τῆς ἐμπιστοσύνης της, μόνη δὲ ἡ χαρτογραφικὴ ὑπηρεσία ἤθελεν ἀρκέσει, ἵνα ἀποσοβηθῶσι ζημίαι μεγάλαι. Δὲν γνωρίζω εἰς ποίαν ἔκτασιν θὰ φθάσῃ ἡ χαρτογράφησις τῆς Θεσσαλίας· ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῶν 30 λεπτῶν κατὰ στρέμμα, δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, —διότι καὶ ἐγὼ ἠσχολήθην εἰς χωρογραφικὰς ἐργασίας—ὅτι πέραν τῶν 15 λεπτῶν πᾶσα πληρωμὴ εἶναι μεγάλη. Ἀλλ’ εἰς τὴν μεγάλην ταύτην δαπάνην συνετέλεσαν βεβαίως καὶ οἱ νέοι, τοὺς ὁποίους ἑκάστοτε διορίζομεν, καὶ διὰ τοὺς ὁποίους, ἀπείρους ὄντας τῆς ἐκτελέσεως χωρογραφικῶν ἐργασιῶν, ὁ διορισμὸς ἀποτελεῖ ἐκπαίδευσιν, καὶ ὄχι ἐκτέλεσιν ἐργασίας.

§46Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§47ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπιτρέπετε;

§48Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§49ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ πρώην Πρωθυπουργὸς ἐλησμόνησε μίαν λεπτομέρειαν, τὴν ὁποίαν ζητῶ τὴν ἄδειαν νὰ συμπληρώσω. Ἐλησμόνησεν, ὅτι ὁ μηχανικὸς αὐτὸς ἐζήτησε τὴν ἀπόλυσιν ἑνὸς μηχανικοῦ, κατὰ τοῦ ὁποίου εἶχε παράπονα, καὶ ὁ μηχανικὸς αὐτὸς ἀπελύθη ἀμέσως.

§50Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ὄχι ἀμέσως· μὲ συγχωρεῖτε.

§51ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Γνωρίζετε, ὑποθέτω, τὸ ὄνομα.

§52Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, διότι ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ ἔλθω εἰς κανὲν προσωπικόν.

§53ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀπελύθη ἀμέσως, ἅμα ὡς περιῆλθεν εἰς γνῶσιν τῆς ἐπιτροπῆς τὸ παράπονον τοῦ διευθύνοντος.

§54Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Δὲν τὸ ἀμφισβητῶ αὐτό.

§55Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ. Εἴπετε, ὅτι ἔγραψε μίαν πρώτην ἐπιστολὴν καὶ μίαν δευτέραν, καὶ τελικῶς ἀπετάθη πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς.

§56Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Δὲν εἶπον, ὅτι ἀπετάθη πρὸς τὸν Πρόεδρον. Ἔστειλε τηλεγράφημα, δὲν ἠξεύρω εἰς τίνα.

§57Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὕτη διευθύνεται ἀπὸ ἕνα ὑπάλληλον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπὸ τὸν κύριον Γλένην, ὅλα δὲ τὰ ἔγγραφα, τὰ διαμειβόμενα μεταξὺ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῆς ὑπηρεσίας ἐκείνης ἔρχονται ἀναγκαίως διὰ τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ. Ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς ἐξετέλει μετὰ πάσης ἀκριβείας τὸ καθῆκόν του, δὲν ὑποθέτω δὲ, ὅτι ἀπέκρυψεν ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία προεδρεύεται ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς ὁποίας μέλη εἶναι ὁ διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἢ ὁ νόμιμος αὐτοῦ ἀναπληρωτὴς, ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ Πρόεδρος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑταιρείας τοῦ Σιδηροδρόμου Θεσσαλίας, ὅτι ἀπέκρυψεν, ἔστω καὶ ἐπὶ ὀλίγον χρόνον, ἔγγραφα, εἴτε παράπονα, τὰ ὁποῖα ἀπεστάλησαν πρὸς αὐτόν.

§58Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. (Ὄρα Παράρτημα).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Παυλόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἄλλου ἀντικειμένου.

§60ΔΙΟΝ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ συστήσῃ εἰς τὸν κ. νομάρχην Ἠλείας, καίτοι ἔχω πεποίθησιν περὶ τοῦ χαρακτῆρος τοῦ κ. νομάρχου, νὰ μὴ ἐγκρίνῃ ψηφίσματά τινα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ δήμου Ὀλυμπίων τῆς συνεδριάσεως τῆς 14 τρέχ. Φεβρουαρίου, διότι τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἐκεῖνο δὲν εὑρίσκετο ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ.

§61ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς τὸ γνωρίζετε;

§62ΔΙΟΝ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω πληροφορίας. Ἄνευ πληροφοριῶν βεβαίως δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸ θάρρος νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν.

§63Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ συστήσω εἰς τὸν νομάρχην νὰ μὴ ἐγκρίνῃ ψηφίσματα Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἐὰν τὰ ψηφίσματα ταῦτα ἐγένοντο μὴ ὑπαρχούσης ἀπαρτίας τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Ἀλλοίμονον, ἐὰν ἔχῃ ἀνάγκην ὁ Ὑπουργὸς νὰ συνιστᾷ τοιαῦτά τινα εἰς τοὺς νομάρχας!

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀγγελόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§65Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺς ἐγένετο ἐπ’ ἐσχάτων καὶ κατ’ ἐπανάληψιν λόγος καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ ἀλλαχοῦ περὶ τῶν εἰδεχθῶν ἐγκλημάτων, τῶν τελουμένων ἐντὸς πλοίων, δυστυχῶς ἑλληνικῶν, ἁλιευόντων σπόγγους εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀφρικῆς. Ἐξετυλίχθησαν τοιαῦται εἰδεχθεῖς λεπτομέρειαι, ὥστε ὁ κατὰ φύσιν ἥμερος καὶ γλυκὺς κόσμος ὁ Ἑλληνικὸς ᾐσθάνθη ἀληθῆ κατάπληξιν καὶ πραγματικὴν ὀδύνην ψυχῆς. Ἡ πλεονεξία ἐκείνη, ἡ κατάρατος δίψα χρυσίου ὠθεῖ τοὺς πλοιάρχους καὶ τοὺς πλοιοκτήτας εἰς τοσαύτην ἀσπλαγχνίαν, ὥστε ὄχι μόνον νὰ ἀνασύρωσι νεκροὺς τοὺς δύτας ἐκ τοῦ βάθους τῆς θαλάσσης, ἀλλὰ καὶ ἐκείνους τυχόν, οἱ ὁποῖοι ἀνασύρονται ἔτι ζῶντες, μὴ παρέχοντες ἐλπίδας ζωῆς, νὰ ῥίπτωσι ζῶντας εἰς τὴν θάλασσαν! Ἐπὶ τοιούτου τινὸς ἐγκλήματος ἔρχομαι παρακληθεὶς νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἐπὶ τοιούτου τινὸς ἐγκλήματος τελεσθέντος ἐντὸς πλοίου ἑλληνικοῦ, ἐπὶ τοῦ πλοίου ἑνὸς Μιχαὴλ Τσουρδοῦ...

§66ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πότε;

§67Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πέρυσιν... Ἐπὶ τοῦ πλοίου αὐτοῦ ὑπηρέτει ὡς δύτης εἷς Γεώργιος Γκλιάτης, ὅστις ἀνεσύρθη ἐκ τῆς θαλάσσης ἡμιθανής. Δὲν γνωρίζω βεβαίως, ἂν εἶχεν ἐλπίδας ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς νὰ ζήσῃ, ἢ ἂν ἔμελλε νὰ ἀποθάνῃ μετὰ ὥρας ἢ μετὰ ἡμέρας· οἱ συμπλωτῆρες ὅμως αὐτοῦ ἐβεβαίωσαν, ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτός, ὁ δυστυχής, ἐρρίφθη ζωντανὸς εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ζωντανὸς εὗρεν εἰς τὴν θάλασσαν τάφον! Ἡ μήτηρ αὐτοῦ χήρα, ἡ ὁποία μόνον στήριγμα καὶ μόνην παρηγορίαν καὶ ἐλπίδα εἶχε τὸν υἱὸν αὐτῆς τοῦτον, μαθοῦσα παρὰ τῶν ἄλλων ναυτῶν τὰ τοῦ τελεσθέντος ἐγκλήματος, κατήγγειλε τὴν πρᾶξιν ταύτην τῆς ἐσχάτης ἀσπλαγχνίας εἰς τὴν δικαστικὴν ἀρχὴν Ναυπλίου. Ἐξητάσθησαν μάρτυρες...

§68Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ποῦ ἔγεινε, παρακαλῶ, ἡ πρᾶξις;

§69Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀφρικῆς, εἰς τὴν Βεγγάζην... Δυστυχῶς ὅμως, καίτοι παρῆλθον ἀπὸ τῆς καταγγελίας καὶ τῆς ἐξετάσεως διαφόρων μαρτύρων τέσσαρες ἢ πέντε μῆνες, οὐδὲν ἐνήργησεν ἡ Εἰσαγγελία. Συγγενεῖς τοῦ παθόντος καὶ τῆς δυστυχοῦς αὐτῆς γυναικὸς μὲ παρεκάλεσαν νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ διατάξῃ τὸν Εἰσαγγελέα Ναυπλίου, ἢ τουλάχιστον νὰ τὸν ἐρωτήσῃ, τί συμβαίνει ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καὶ διατὶ ἔπαυσε πᾶσα δικαστικὴ καταδίωξις ἐναντίον τῶν ὑπαιτίων τοιούτου φρικτοῦ κακουργήματος.

§70Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Αὔριον τὸ πρωὶ τηλεγραφικῶς θὰ διατάξω. Ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ δώσητε μίαν σημείωσιν.

§71Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§72Π. ΓΚΙΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ. Τὸ νὰ ἀπευθύνῃ ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἂν πράγματι συνέβη τὸ ἔγκλημα αὐτὸ καὶ ἂν ἠμέλησαν αἱ δικαστικαὶ ἀρχαὶ νὰ τὸ βεβαιώσωσιν, εἶναι δικαίωμά του βεβαίως· ἀλλὰ νὰ ἔρχηται ἀνεξετάστως νὰ ἐπιρρίπτῃ μομφὴν κατὰ ὁλοκλήρου τάξεως ἐφοπλιστῶν πλοίων, καθ’ ὁλοκλήρου τάξεως σπογγαλιέων, ὅτι δῆθεν ἕνεκα πλεονεξίας προβαίνουσιν εἰς ἐγκλήματα, διὰ νὰ πορισθῶσι χρήματα, βεβαίως τοῦτο δὲν τῷ ἐπετρέπετο νὰ τὸ κάμῃ, διότι ὅλα τὰ λεγόμενα εἰς τὰς ἀγυιὰς καὶ ὅλα τὰ γραφόμενα εἰς τὰς ἐφημερίδας ἐκ λόγων συκοφαντικῶν δὲν ἔπρεπεν ἀνεξετάστως ν’ ἀποδεχθῇ καὶ τὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν πράγματι συνέβη αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, βεβαίως αἱ δικαστικαὶ ἀρχαὶ θὰ ἐξεπλήρουν τὸ καθῆκόν των. Πρέπει δὲ νὰ γνωρίζῃ ὁ κύριος συνάδελφος, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, οἱ κυβερνῆται τῶν πλοίων, εἶναι ἐπίσης φιλάνθρωποι, ὡς ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, καὶ δὲν θὰ ἔρριπτον ζῶντα ἄνθρωπον εἰς τὴν θάλασσαν. Βεβαίως δὲν ἔπρεπε ν’ ἀποδεχθῆτε ἀνεξετάστως τὰ λεγόμενα, καὶ νὰ ἐπιρρίψητε τοιαύτην μομφὴν καθ’ ὁλοκλήρου ναυτικοῦ πληθυσμοῦ.

§73Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, κύριε συνάδελφε, ἀποδέχομαι τίποτε. Ἐγὼ παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ζητήσῃ πληροφορίας.

§74Π. ΓΚΙΚΑΣ. Εἴπετε, ὅτι ἕνεκα πλεονεξίας καὶ ἕνεκα χρηματολογίας προβαίνουσιν εἰς τοιαῦτα ἐγκλήματα.

§75ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Μάλιστα.

§76Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δυστυχῶς ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ καὶ ὁλόκληρος ἡ ἑλληνικὴ κοινωνία ἀνέγνωσε μετὰ φρίκης τὰ γινόμενα εἰς τὰ παράλια ἐκεῖνα ἐντὸς τῶν σπογγαλιευτικῶν πλοίων· ἀπορῶ δὲ, πῶς ὑμεῖς, ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος, ἔρχεσθε νὰ κατηγορήσητε ἐμέ, ὅτι ἀνεξετάστως ἀποδέχομαι ταύτας τὰς λεπτομερείας, αἱ ὁποῖαι ἀνεκοινώθησαν εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα.

§77Π. ΓΚΙΚΑΣ. Πολλὰ μυθιστορηματικὰ γράφονται εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἀλλ’ ἔπρεπε σεῖς καὶ ἡ κοινωνία ὁλόκληρος νὰ ἐξετάσητε τὰ ἐλατήρια ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι γράφουσιν αὐτὰ εἰς τὰς ἐφημερίδας. Πρῶτον ἔπρεπε νὰ ἐξετάσητε, τίνας ὁ πρώην βουλευτὴς Ἑρμιονίδος κ. Ρέπουλης λόγους εἶχε νὰ γράφῃ αὐτὰ τὰ μυθιστορηματικὰ εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§78Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἀξιωματικοὶ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, μὴ ἔχοντες κανὲν συμφέρον, ἀνεκοίνωσαν ταῦτα.

§79Π. ΓΚΙΚΑΣ. Καὶ αὐτὸ δὲν τὸ γνωρίζετε· ἂν δηλ. ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ ἔχει ἢ δὲν ἔχει συμφέρον, καὶ δὲν ἠξεύρετε ποῖοι λόγοι παρώτρυναν τὸν Κύριον αὐτὸν νὰ γράψῃ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἔγραψε. Βεβαίως ἡ βιομηχανία τῆς σπογγαλιείας εἶναι ἐπικίνδυνος, ὅπως εἶναι ἐπικίνδυνος ἡ ἐργασία ἐν τοῖς μεταλλείοις καὶ τοῖς ὀρυχείοις κλπ. Βεβαίως συμβαίνουσι καὶ δυστυχήματα, ἀλλ’ αὐτὰ τὰ μυθιστορηματικά, τὰ ὁποῖα ἔγραψαν εἰς τὰς ἐφημερίδας, καὶ αὐτὰ τὰ ἔκτροπα, τὰ ὁποῖα παριστῶσιν οἱ κύριοι ἀξιωματικοὶ, ὡς τὰ παριστῶσι, βεβαίως εἶναι ἀναληθῆ. Βεβαίως ἔπαθεν εἷς ἄνθρωπος καὶ ἐπῆλθεν εἰς αὐτὸν γάγγραινα, καὶ αὐτὸν τὸν παρουσίασαν πανταχοῦ πρὸς ἀπόδειξιν, ὅτι δῆθεν ὅλοι οἱ δύται παθαίνουσιν ἀπὸ γάγγραιναν· τὸ μεμονωμένον ὅμως γεγονὸς τοῦτο δὲν ἀρκεῖ, ἵνα ῥιφθῇ μομφὴ καθ’ ὅλων. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἐξετάσητε καὶ νὰ μάθητε, ὅτι συμφέρον τῶν κυβερνητῶν καὶ τῶν ἐφοπλιστῶν εἶναι νὰ μὴ ὑποβάλλωνται οἱ δύται εἰς τοιαύτας κακώσεις, διότι ὅλη ἡ ἐπιχείρησις ἐξαρτᾶται ἐκ τῶν δυτῶν, καὶ νὰ μάθητε ὅτι αὐτοὶ λαμβάνουσι προκαταβολικῶς 4 καὶ 5 χιλιάδας δραχμὰς ἕκαστος, ἑπομένως, ὅταν χαθῇ ὁ δύτης, ἐκτὸς τοῦ ὅτι θὰ ματαιωθῇ ὁλόκληρον τὸ ταξείδιον, ὁλόκληρος ἡ ἐπιχείρησις, θὰ χάσῃ καὶ ὁ κυβερνήτης τοῦ σπογγαλιευτικοῦ τὰς 5 χιλιάδας δραχμάς. Θὰ ἐμανθάνετε δὲ καὶ ἄλλο τι, ὅτι ἐκ τῆς ἐνεργείας τοῦ ἀξιωματικοῦ αὐτοῦ ἐματαιώθη ὅλη ἡ ἐπιχείρησις τοῦ παρελθόντος ἔτους, καὶ πένεται ὅλη ἡ Ὕδρα· ἀφορμὴ δὲ τούτου εἶναι αὐτὸς ὁ ἀξιωματικὸς, ὅστις ἐστάλη ἐκεῖ κάτω, ὅπως προστατεύσῃ αὐτούς. Λοιπὸν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἀπευθύνητε εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἐπερώτησιν, ἵνα ἐξετάσῃ, διατὶ δὲν ἐβεβαιώθη τὸ ἔγκλημα αὐτὸ, ἀλλὰ δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ἐπιρρίπτητε μομφὴν καὶ κατηγορίαν ἐναντίον ὅλων τῶν ἐφοπλιστῶν.

§80Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν θέλω νὰ ἀρνηθῶ τὰ φιλάνθρωπα αἰσθήματα τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ὕδρας συναδέλφου, οὐδὲ τὴν ἀγάπην αὐτοῦ πρὸς τοὺς συμπολίτας του, ὀφείλω ὅμως νὰ παρεμβῶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅπερ θεωρῶ σπουδαῖον, ἐνδιαφέρον δὲ τάξιν πολιτῶν καὶ βιομηχανίαν χρήσιμον ἐν τῷ τόπῳ. Μολονότι οὔτε Ὑδραῖος εἶμαι, οὔτε γνώστης τῶν τῆς σπογγαλιείας, λαμβάνω τὸν λόγον ἐπὶ θέματος, τοῦ ὁποίου ἡ δημοσιογραφία μετὰ πολλοῦ πόνου καὶ ἐνδιαφέροντος ἐπελήφθη, παρεμβαίνω, λέγω, διότι νωπαί εἰσιν αἱ ἐντυπώσεις, ἃς ἀπεκόμισα χθὲς τὴν ἑσπέραν ἐκ τῆς αἰθούσης τοῦ «Παρνασσοῦ», ἐν ᾗ ἐποιήσατο διάλεξιν ἔγκριτος ἀξιωματικὸς τοῦ ναυτικοῦ, ὁ κύριος Μελᾶς, ὁ ὁποῖος ἐστάλη καὶ ἔλαβε μέρος εἰς τὴν ἀποστολὴν τοῦ πλοίου «Κρήτης» πρὸς προστασίαν τῶν σπογγαλιέων εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀλγερίας. Ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος μετὰ ζωηροτάτων χρωμάτων περιέγραψε τὴν κατάστασιν τῶν δυστυχῶν δυτῶν καὶ τὰ δεινοπαθήματα, εἰς ἃ οὗτοι ὑποβάλλονται ὑπὸ τῶν ἐφοπλιστῶν, οἵτινες ἀπανθρώπως ἐκμεταλλεύονται αὐτούς. Εἰκόνες ζωηραὶ καὶ πολλαὶ ἐξετυλίχθησαν ἐκεῖ, αἱ ὁποῖαι παριστῶσι τὰ δεινοπαθήματα καὶ τὰς κακουχίας, εἰς ἃς ὑποβάλλονται οἱ βιοπαλαισταὶ οὗτοι. Δὲν γνωρίζω, ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, ἀλλ’ ἡ ὁμιλία τοῦ κυρίου Μελᾶ καὶ αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἄλλοθεν ἔχω, μὲ κάμνουσι νὰ πιστεύω, ὅτι, καὶ τὸ ⅓ αὐτῶν ἂν ἀληθεύῃ, βεβαίως τὸ ζήτημα εἶναι ἄξιον σπουδαιοτάτης μελέτης καὶ συντόνου μερίμνης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν. Ἐπειδὴ ἐγένετο λόγος περὶ ἀνακρίσεων, μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ μάθω, ὅτι καταγγελίαι παρόμοιαι ἐστάλησαν ὑπὸ τοῦ κυβερνήτου τῆς «Κρήτης» ἐξ Ἀλγερίας, δοθεῖσαι αὐτῷ ὑπὸ δυτῶν καὶ ἄλλων εὑρισκομένων εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀφρικῆς, καταγγελλόντων τοιαύτας ἐγκληματικὰς πράξεις. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τοιούτων μηνύσεων καὶ ῥητῶν καταγγελιῶν κατὰ τῶν ἐφοπλιστῶν διέταξε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἀνακρίσεις, αἱ ὁποῖαι καὶ ἐνεργήθησαν ὑπὸ τοῦ διοικητοῦ τοῦ πλοίου ἐκείνου. Αἱ ἀνακρίσεις αὗται ὑποθέτω ὅτι εὑρίσκονται εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ὑπουργείου, καὶ καλὸν εἶναι νὰ προσκομισθῶσιν ἐνταῦθα, ἵνα λάβῃ γνῶσιν αὐτῶν καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὰς ἀνακρίσεις ταύτας, αἱ ὁποῖαι ἐνεργήθησαν ὑπὸ τοῦ κυβερνήτου τῆς «Κρήτης» περὶ τῶν λαβόντων χώραν εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀλγερίας, νὰ πληροφορήσῃ δὲ τὴν Βουλὴν ὁ κύριος Ὑπουργὸς, τί ἐπὶ τούτων ἐνήργησε.

§81Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐθαύμασα, κύριοι Βουλευταὶ, τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως ἢ μᾶλλον τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὁ ὁποῖος συνέστησεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐπεμβῇ καὶ διατάξῃ τὴν ἐνέργειαν ἀνακρίσεων ἐπὶ τῇ καταγγελίᾳ τῆς μητρὸς τοῦ παθόντος δύτου. Τοῦτο, νομίζω, δὲν εἶναι κανονικόν· διότι, ὅταν τις καταγγείλῃ εἰς τὸ Δικαστήριον τὸν ἀδικοῦντα, εἶναι δυνατὸν νὰ ζητῆται καὶ ἡ ἐπέμβασις τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης; Τοῦτο μοὶ ἐφάνη παράδοξον, λυποῦμαι δὲ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπεδέχθη τὴν αἴτησιν καὶ ὑπεσχέθη, ὅτι θὰ τηλεγραφήσῃ πάραυτα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ φανῇ ἀρεστὸς εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν, διὰ νὰ μὴ κατηγορηθῇ ἐπὶ ὀλιγωρίᾳ. Ὁ κ. συνάδελφός μου Βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας ἠγανάκτησε, καὶ πολὺ δικαίως, διὰ τὴν τοιαύτην ἀπάντησιν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ καὶ οἱονεὶ πρόκλησιν αὐτοῦ πρὸς παρέμβασιν εἰς δίκην. Ἀλλὰ διαβεβαιῶ τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι ἡ ὑπόθεσις εἶναι περατωμένη· ὁ πλοίαρχος τοῦ πλοίου ἐκείνου κατηγγέλθη εἰς τὸ Δικαστήριον, τὸ δὲ Δικαστήριον, ἐπιληφθὲν ἀνακρίσεων, ἀπεφάνθη, ὅτι ἡ κατηγορία δὲν εἶναι βάσιμος. Τί λοιπὸν σήμερον ζητεῖτε ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης; Ἡ ὑπόθεσις ἔληξε καὶ δὲν ὑφίσταται ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου. Δὲν ἠθέλησα νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν τὴν ἀφορῶσαν τὴν σπογγαλιείαν, διότι αὕτη εἶναι πρὸ πολλοῦ ἐξηντλημένη. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς σήμερον, εἶναι νὰ συστήσωμεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ ἐκτελέσῃ τὸ Διάταγμα περὶ μεταβολῆς τῶν κυβερνητῶν καὶ νὰ ἀναθέσῃ τὴν διοίκησιν τοῦ πλοίου εἰς τὸν πρότινος καιροῦ διορισθέντα ἀντιπλοίαρχον κ. Λάμπρον, κυβερνήτην τῆς «Κρήτης». Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ περὶ τῶν κακουργιῶν καὶ τῶν ἐγκλημάτων τῶν διαπραχθέντων δῆθεν ὑπὸ τῶν πλοιάρχων, ἂς ἀφήσωμεν ταῦτα νὰ ἐκτίθηνται εἰς τοὺς Συλλόγους καὶ νὰ προκαλῶσι τὸν θαυμασμὸν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀρέσκονται νὰ ἀκούωσι τοιούτου εἴδους μυθολογήματα.

§82ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Θὰ παρακαλέσω τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους Βουλευτὰς νὰ μὴ ἐξακολουθήσωσι τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, διότι λίαν προσεχῶς θὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον περὶ σπογγαλιείας, καὶ ἐλπίζω ὅτι δι’ αὐτοῦ, — εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ ὁποίου ἔλαβον μέρος καὶ ἐφοπλισταὶ ἐκ τῶν τριῶν νήσων Αἰγίνης, Ὕδρας καὶ Σπετσῶν, — θὰ ἱκανοποιηθῶσι πάντες. Ἐλπίζω δ’ ὅτι τὸ νομοσχέδιον θέλει συντελέσει, ὅπως ἡ ὄντως προσοδοφόρος ἐμπορία αὕτη τῶν σπόγγων βελτιωθῇ οὐσιωδῶς.

§83Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ἐπιρρίπτονται κατηγορίαι ἐναντίον λαοῦ ὁλοκλήρου, ἐναντίον βιοπαλαιστῶν, ὄχι μόνον δὲν θέλομεν παύσει συζητοῦντες, ἀλλὰ καὶ μέχρι πρωίας θέλομεν ἐξακολουθεῖ τὴν συζήτησιν. Ὅταν ἔρχηται ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κορινθίας, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ τὴν ἐπιχείρησιν, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ τὰς λεπτομερείας, καὶ ἐπιρρίπτῃ μομφὴν κατὰ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ προκαλέσωμεν τὸν κ. Βουλευτὴν Κορινθίας νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τοὺς λόγους καὶ τὰ ἐλατήρια, τὰ ὁποῖα κινοῦσι τοὺς συμπολίτας ἡμῶν νὰ φέρωνται κατὰ τρόπον ἄγριον, ὡς ἀντελήφθη ὅτι περιεγράφη ἐν τῷ Συλλόγῳ «Παρνασσῷ». Θὰ τὸν παρακαλέσω λοιπόν, ἢ μᾶλλον θὰ ἀπαιτήσω παρ’ αὐτοῦ, νὰ ἀναφέρῃ ὡρισμένα γεγονότα καὶ τὰ ἐλατήρια, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐγένοντο τὰ δῆθεν κακουργήματα ταῦτα. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς καὶ εὐφάνταστον δημοσιογράφον, ὅστις καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης δὲν ἐλησμόνησε τὸ παλαιὸν αὐτοῦ ἐπάγγελμα, δὲν ἔχω νὰ παρατηρήσω ἄλλο τι ἢ ὅτι οἱ δόντες εἰς αὐτὸν τὰς πληροφορίας, ὅτι ἔγκλημα ἀπαίσιον διεπράχθη, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν δύναται ἢ νὰ φρικιάσῃ ὁλόκληρος ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸν ἐξηπάτησαν. Τοιοῦτον ἔγκλημα δὲν ἔλαβε χώραν, εἶναι δὲ καθαρὰ συκοφαντία τὸ διαδοθὲν, οἱ δὲ ἀποταθέντες πρὸς αὐτόν, ὅπως ζητήσῃ τὴν συνδρομὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἐξαναγκάσῃ αὐτὸν νὰ ἐπεμβῇ εἰς τοιαύτης φύσεως ζητήματα, ἐπὶ σκοπῷ ἀργυρολογίας προέβησαν εἰς τοιαύτην κατηγορίαν κατὰ τοῦ ἐντίμου πλοιάρχου τοῦ σπογγαλιευτικοῦ πλοίου, ἐν τῷ ὁποίῳ ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος δύτης ἀπέθανεν. Ὁ ἄνθρωπος οὗτος ἀπέθανε, διότι ἡ ἐπιχείρησις ἔχει καὶ κινδύνους, ἐστάθη δ’ ἀτυχὴς εἰς τὴν περίστασιν αὐτήν. Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ γείνῃ θόρυβος, ὅτι ἐδολοφονήθη ὑπὸ τοῦ πλοιάρχου, ὅτι ὁ πλοίαρχος αὐτὸς δὲν ἔχει φιλάνθρωπα αἰσθήματα, δὲν ἔχει καρδίαν, δὲν ἔχει οἰκογένειαν! Ἐπιτρέπεται νὰ παριστάνωνται ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης τοιαῦτα πράγματα ἀναληθῆ ὡς γεγονότα; Δὲν ἔχω ἀτυχῶς μετ’ ἐμοῦ τὰ φύλλα τῶν γαλλικῶν ἐφημερίδων «Temps» καὶ «Matin», εἰς τὰ ὁποῖα γίνεται ἐκστρατεία — ὡς συμβαίνει καὶ παρ’ ἡμῖν δυστυχῶς διὰ τὰ σπογγαλιευτικὰ — κατὰ τῶν ἁλιευόντων τὸν ὀνίσκον, καὶ γράφονται τραγικὰ τῳόντι γεγονότα εἰς τὰς ἐφημερίδας ἐκείνας, καὶ συνιστῶνται ἐπιτροπαί, ὅπως ἐξετάσωσι τὰ πράγματα, ἀλλ’ οὐδεὶς ἠγέρθη νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀπαγορεύσῃ τὴν ἁλιείαν τοῦ ὀνίσκου, ἐκ τῆς ὁποίας ὁλόκληρος γαλλικὴ ἐπαρχία ἀποζῇ. Δὲν νομίζω ὅτι ἐξυπηρετοῦμεν τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ὅταν ἐρχώμεθα καὶ καταγγέλλωμεν ἐντεῦθεν πράξεις τοιαύτας, αἵτινες, ἂν ἠλήθευον, θὰ ἦσαν ἱκαναὶ νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς μίαν Κυβέρνησιν νὰ καταργήσῃ τοιαύτην ἐπιχείρησιν, ὁσονδήποτε αὕτη καὶ ἂν ἦτο ἐπικερδὴς καὶ χρήσιμος. Ἀλλὰ τὰ τοιαῦτα εἶναι αὐτὸ τοῦτο μῦθοι, — καὶ δὲν διστάζω νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶναι μῦθοι. — Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους ἀντιπροσώπους νὰ μὴ δίδωσι πίστιν εἰς τὰ γραφόμενα καὶ τὰ λεγόμενα ὑπὸ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, ἔστω καὶ ἂν οὗτος ἦναι κυβερνήτης πολεμικοῦ πλοίου, διότι κυβερνήτης πλοίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἀντίληψιν τοιαύτην, ὥστε νὰ ἐποπτεύῃ εἰς ἀπόστασιν τριακοσίων καὶ τετρακοσίων μιλίων καὶ νὰ ἀντιλαμβάνηται τῶν συμβαινόντων δῆθεν κακουργημάτων. Πολὺ πιθανὸν νὰ ἐστάλησαν ἐκθέσεις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὑπὸ πνεῦμα τοιοῦτον, ὑπὸ πνεῦμα, ὅπερ ἄλλοι λόγοι προὐκάλεσαν, εἴτε προσωπικῆς ἐμπαθείας εἴτε προσελκύσεως εὐνοιῶν ὑψηλῶν, εἴτε διότι οἱ καταγγέλλοντες τοιαύτας ἔλαβον ὁδηγίας, ὅπως ἐπιφέρωσι τραῦμα εἰς βιομηχανίαν, ἥτις προσπορίζει τὰ μέσα τοῦ ζῆν εἰς τρεῖς ὁλοκλήρους ἐπαρχίας, αἵτινες οὐδένα ἄλλον πόρον ἔχουσιν, ὡς διὰ μακρῶν ἄλλοτε ἠναγκάσθην νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἔλαβε γνῶσιν τοῦ συμβεβηκότος, ὅτι ἡ ἀνάκρισις ἐπὶ τῆς καταγγελίας ἐναντίον τοῦ συμπολίτου μου πλοιάρχου τοῦ σπογγαλιευτικοῦ πλοίου ἐπερατώθη· ἐξητάσθησαν μάρτυρες καὶ ἄλλα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ ἔχωσι γνῶσιν τοῦ καταγγελθέντος ὡς γεγονότος, καὶ οὐδὲν ἐνοχοποιητικὸν κατέθεσαν κατὰ τοῦ πλοιάρχου. Ἐξεδόθη ἑπομένως βούλευμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπαλλάσσεται πάσης κατηγορίας ὁ συμπολίτης μου οὗτος. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἔρχησθε καὶ νὰ κατηγορῆτε ἀβασανίστως ὁλόκληρον λαὸν καὶ νὰ ἐπιρρίπτητε εἰς αὐτὸν ἀνεξετάστως πράξεις, αἱ ὁποῖαι θίγουσι τὴν τιμὴν καὶ τὴν ὑπόληψιν αὐτοῦ.

§84Π. ΓΚΙΚΑΣ. Δὲν ἠμφισβήτησα τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πληροφορίας ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου· δὲν ἔχει ὅμως τὸ δικαίωμα ἐκ τούτου, νὰ κατηγορῇ μίαν νῆσον ὁλόκληρον· ὑποθέτω δὲ, ὅτι δὲν ἀγνοεῖ, ὅτι, ὅταν ναύτης ἀποθάνῃ κατὰ τὸν πλοῦν, κατὰ τὸν νόμον ῥίπτεται εἰς τὴν θάλασσαν. Θαυμάζω ὅμως τὸ θάρρος τοῦ κ. ἐκ Κορινθίας Βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος, χωρὶς νὰ ἔχῃ οὐδὲν στοιχεῖον νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ἰσχυρισμῶν του, δὲν ἀπώκνησε νὰ ἐπιρρίψῃ μομφὴν ἐγκληματικῶν τάσεων εἰς ὁλόκληρον τάξιν ἐφοπλιστῶν καὶ κυβερνητῶν σπογγαλιευτικῶν πλοίων. Τοῦτο ἴσως πρέπει ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὴν εὐαισθησίαν αὐτοῦ, ἥτις ἀποκλείει τὴν ψυχρὰν ἐξέτασιν τῶν πραγμάτων.

§85Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἶχον τὴν ἀτυχίαν νὰ κυβερνήσω ἓν πλοῖον καὶ νὰ σταλῶ ἐκεῖ κάτω. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τὸ ἐπάγγελμα τοῦ δύτου εἶναι λίαν ἐπικίνδυνον. Ἀλλ’ ἐν ὅσῳ δὲν ὑφίσταται νόμος, τὸ ἐπάγγελμα εἶναι ἐπάγγελμα. Οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους συμβάλλονται οἱ κυβερνῆται τῶν πλοίων μετὰ τῶν δυτῶν, εἶναι ὅροι, διὰ τοὺς ὁποίους οὐδεὶς πρέπει νὰ κατηγορήσῃ τινά. Οἱ δύται ὑπογράφουσιν ἐπίσημον συμβόλαιον εἰς τὰ συμβολαιογραφεῖα μετὰ τῶν κυβερνητῶν, δυνάμει τοῦ ὁποίου λαμβάνουσι τέσσαρας ἢ πέντε χιλιάδας δραχμὰς προκαταβολὴν δι’ ὡρισμένον χρόνον ἐργασίας καὶ δι’ ὡρισμένον βάθος θαλάσσης πρὸς ἁλιείαν σπόγγων. Σημειώσατε ὅμως, ὅτι οἱ δύται οὗτοι, ἀφοῦ λάβωσι τὴν προκαταβολήν, μετὰ μίαν ἑβδομάδα, ἢ καὶ ὀλιγώτερον, τὴν ἐξοδεύουσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς γλέντια, κατόπιν δ’ εἰσέρχονται εἰς τὸ πλοῖον καὶ μεταβαίνουσιν εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀφρικῆς πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ὑποχρεώσεώς των. Μόλις φθάσῃ ἐκεῖ ὁ δύτης παρουσιάζεται εἰς τὸν κυβερνήτην τοῦ σπογγαλιευτικοῦ πλοίου, καὶ τῷ λέγει: «δὲν δύναμαι νὰ βουτήξω».— Διατί; — «Διότι ὑποφέρω». Τὴν ἐπιοῦσαν παρουσιάζεται ἄλλος δύτης, καὶ λέγει: «δὲν δύναμαι νὰ βουτήξω· πονεῖ ἡ καρδιά μου.» Τοιοῦτοι δὲ εἶναι πλεῖστοι. Ἐν τούτοις αὐτοὶ ἔχουσι λάβει προκαταβολικῶς ἄλλος τέσσαρας χιλιάδας δραχμάς, ἄλλος πέντε ἢ καὶ περισσοτέρας· ἕκαστος κυβερνήτης σπογγαλιευτικοῦ πλοίου ἔχει προκαταβάλει οὕτω διὰ τέσσαρας δύτας ὑπὲρ τὰς 15 χιλιάδας δραχμάς. Τώρα τί θέλετε νὰ κάμῃ ὁ πλοίαρχος αὐτός, ὅταν οἱ τέσσαρες ἐκεῖνοι δύται, ἀφοῦ ἐπῆραν τὴν προκαταβολὴν καὶ τὴν ἐγλέντησαν μὲ τὰ βιολιὰ, δὲν θέλουν νὰ βουτήξουν; πρέπει νὰ εἴπῃ εἰς τὸν δύτην: «ἢ ὀφείλεις νὰ βουτήξῃς, ἢ νὰ μοῦ ἐπιστρέψῃς τὰ χρήματα». Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία ἡ ἀληθής. Παρ’ ὅλα τὰ λεγόμενα περὶ ἀπανθρωπίας τῶν πλοιάρχων, οὗτοι τοὐναντίον ἔχουσι μέγα ἐνδιαφέρον, ὅπως οἱ δύται αὐτῶν καθ’ ὅλον τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς ἐργασίας των ὦσιν ὑγιεῖς, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ συμφέρον τῶν πλοιάρχων. Εἷς ἐκ τῶν δυτῶν ἐὰν πάθῃ, ἡ ἐργασία ἐλαττοῦται κατὰ τὸ τρίτον· συνεπῶς τὸ μέγα ἐνδιαφέρον εἶναι, πῶς οἱ δύται νὰ ἦναι ὑγιεῖς. Ἀλλὰ μεταξὺ τῶν πραγματικῶν δυτῶν ὑπάρχουσι καὶ δύται ἐντελῶς ἀμαθεῖς, τοὺς ὁποίους ναυτολογοῦν εἰς τὸν Πειραιᾶ, παρὰ τὴν Τρούμπαν. Αὐτοὶ δὲ εἶναι ἀγνώστου προελεύσεως· τοὐλάχιστον αὐτὸ ἀντελήφθην ἐγώ· οὔτε πατέρα ἔχουν, οὔτε μητέρα, ἀλλ’ οὔτε πατρίδα. Τινὲς ἐξ αὐτῶν, ὡς ἀδαεῖς τῆς ἐργασίας, προσβάλλονται ἀπὸ συγκοπὴν τῆς καρδίας, καὶ ἀποθνήσκουσιν, ἄλλοι δὲ παθαίνουν παράλυσιν τῶν ἄκρων ἢ γάγγραιναν· καὶ οἱ μὲν ἀποθνήσκοντες ῥίπτονται εἰς τὴν θάλασσαν, μετὰ τὰς κεκανονισμένας θρησκευτικὰς διατυπώσεις, οἱ δὲ ἄλλοι νοσηλεύονται εἰς τὰ πλοῖα (ὅπου ὑπάρχουσιν ὅλα τὰ ἀπαιτούμενα φάρμακα), διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβῇ τὸ πλοῖον εἰς Τρίπολιν ἢ Βεγγάζην, εἰς ἀπόστασιν δηλαδὴ 200 ἕως 250 μιλίων ἐκ τῆς θέσεως, ὅπου γίνεται ἡ ἁλιεία τῶν σπόγγων, καὶ ν’ ἀπολέσῃ οὕτω πολλῶν ἡμερῶν ἐργασίαν, πρὸς εὕρεσιν ἰατροῦ. Ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸ πολεμικὸν πλοῖον δὲν δύναται νὰ παρίσταται πάντοτε εἰς τὸν τόπον τῆς ἁλιείας, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐκτάσεως ὀκτακοσίων περίπου μιλίων, καὶ συνεπῶς τὸ πλοῖον τοῦτο χρειάζεται μεγάλην κατανάλωσιν γαιανθράκων. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ καταδικάζωμεν τοὺς κυβερνήτας τῶν σπογγαλιευτικῶν πλοίων. Δὲν εὑρίσκω δὲ εἰς τί θὰ ὠφελήσῃ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ὑποβάλῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν...

§86ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Μὴ ἀποφαίνεσθε πρὶν τὸ ἴδητε...

§87Γ. Ν. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. .. ἐὰν πρόκηται νὰ λάβῃ προσωρινά μέτρα. Ἐὰν πρόκηται π. χ. περὶ διακανονισμοῦ τῶν λύτρων ἢ τῆς ἐργασίας ἢ τῆς προσωρινῆς παθήσεως, δὲν θὰ ὠφελήσῃ εἰς τίποτε ἀπέναντι τῶν συμβαινόντων θανάτων ἐκ συγκοπῆς κλπ. Μόνον δι’ ἀπαγορευτικοῦ νόμου δύναται νὰ θεραπευθῇ τὸ κακόν. Ἀλλὰ δύνασθε νὰ ἐμποδίσητε τὴν ἐργασίαν;

§88Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Βουδούρης προηγεῖται.

§90Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι προσωπικόν.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσωπικὸν διὰ τὴν εὐαισθησίαν; (ἱλαρότης).

§92Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αἱ ἰδέαι τοῦ σεβαστοῦ μοι φίλου κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ὕδρας ὁμολογῶ ὅτι εἶναι τόσον ἀπάνθρωποι, ὅσον φρικιαστικαὶ εἶναι αἱ περιγραφαὶ περὶ τῆς ἀπανθρωπίας τῶν ἐφοπλιστῶν τῆς Ὕδρας. Ἀλλ’ ἡ παρέμβασις ἡ ἰδική μου, ἡ ἐντελῶς ἄδολος καὶ εἰλικρινὴς, κινουμένου ἐκ χρηστοῦ συνειδότος καὶ ἐξ ὅσων ἤκουσα χθὲς τὴν ἑσπέραν, ἀπορῶ διατὶ ἔθεσεν εἰς διάθεσιν νευρικὴν καὶ ἀνησυχίαν τοὺς ἀξιοτίμους ἐξ Ὕδρας συναδέλφους. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω τὰ ἐλατήρια, τὰ ὁποῖα τοὺς κινοῦν εἰς διαμαρτυρίας· ἂς τὰ ἀναζητήσουν οἱ ἴδιοι ἐν Ὕδρᾳ· ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει παρακαλῶ νὰ κατατεθῇ ἡ ἔκθεσις τοῦ κυβερνήτου τῆς «Κρήτης», ὁ ὁποῖος εἶχε σταλῆ εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀλγερίας, καὶ ὁ ὁποῖος ἀναπτύσσει ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ σχετιζόμενα μὲ τὴν σπογγαλιείαν, ἐκθέτει δὲ γνώμας ὀρθὰς ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ καὶ ἀκριβείᾳ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ αὔριον τὴν ἔκθεσιν ταύτην, διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τοῦ ἀληθῶς σοβαροῦ, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ ἐπὶ τόσον καιρὸν καὶ τὴν δημοσιογραφίαν καὶ τὴν κοινὴν γνώμην, διότι τὰ διαπραττόμενα εἰς τὰ παράλια ἐκεῖνα κατὰ δυστυχῶν δυτῶν εἶναι ἀπαίσια, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ εἶναι καὶ πράξεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάγονται εἰς τὸν ποινικὸν νόμον, καὶ ὑπόκεινται εἰς δικαστικὴν καταδίωξιν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ κατατεθῇ ἡ ἔκθεσις, ὅπως χυθῇ ὀλίγον φῶς εἰς τὴν ὑπόθεσιν.

§93Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν γνωρίζω τί ἀναφέρει ἡ ἔκθεσις τοῦ κυβερνήτου τῆς «Κρήτης», τῆς ὁποίας τὴν κατάθεσιν ἐζήτησεν ὁ κύριος συνάδελφος. Βεβαίως ὅμως τὰ γραφέντα καὶ τὰ ἐν τῷ Συλλόγῳ «Παρνασσῷ» λεχθέντα χθὲς τὴν ἑσπέραν, — τὰ ὁποῖα συνεκίνησαν τὴν εὐαίσθητον καρδίαν, κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ὕδρας, τοῦ συναδέλφου κυρίου Πετρίδου, — κατ’ ἐμὴν γνώμην εἶναι ὑπερβολικά. Φρονῶ δὲ, ὅτι οἱ ἐφοπλισταὶ τῆς Ὕδρας καὶ τῶν λοιπῶν μερῶν μᾶλλον ἀδικοῦνται. Ἐπὶ πολλὰ ἔτη, κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶχε σταλῆ εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀφρικῆς πολεμικὸν πλοῖον. Ἐγὼ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἐθεώρησα ἀναγκαίαν τὴν ἀποστολὴν πλοίου πρὸς προστασίαν τῶν ἁλιευόντων τοὺς σπόγγους. Τὸ πλοῖον ἐστάλη ἐπὶ τρία συνεχῆ ἔτη, ἐφωδιασμένον μὲ φάρμακα καὶ μὲ τοὺς ἀναγκαίους ἰατροὺς, καὶ προσέφερε μεγίστας ὑπηρεσίας εἰς τοὺς σπογγαλιεῖς. Ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἤμην Ὑπουργὸς, οὐδέποτε ἐγένετο εἰς ἐμὲ τὸ ἐλάχιστον παράπονον ἐναντίον τῶν ἐφοπλιστῶν τῶν σπογγαλιευτικῶν πλοίων. Ἀπ’ ἐναντίας ἀναφοραὶ ἀλλεπάλληλοι ἐστάλησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, διὰ τῶν ὁποίων ἐξεφράζετο ἡ εὐαρέσκεια ὅλων τῶν ἐργαζομένων εἰς τὴν ἁλιείαν τῶν σπόγγων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν αὕτη ἔλαβεν ὑπὲρ αὐτῶν, διότι καὶ κατὰ τὰ τρία συνεχῆ ἔτη ἐν τῷ ἀποσταλέντι ἐκεῖ πολεμικῷ πλοίῳ ἐνοσηλεύθησαν ἄπειροι πάσχοντες, οἱ ὁποῖοι ἄλλοτε, ὅτε τὸ πλοῖον τοῦτο δὲν μετέβαινεν ἐκεῖ, ἔμενον εἰς τὴν διάθεσιν τῶν ἀνέμων. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι τὰ καταγγελλόμενα εἶναι ὑπερβολικά.

§94ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἀνεκίνησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ἀξίζει ὄντως ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν· ἀλλ’ ὁσονδήποτε πιστὴ καὶ ἂν ὑπῆρξεν ἡ διερμήνευσις τῶν παραπόνων τῶν παθόντων πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔδωκαν τὰς πληροφορίας εἰς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ ἀπόλυτον πίστιν, ἐφ’ ὅσον μάλιστα ὑπάρχουσι καὶ πληροφορίαι ἀξιοτίμων προσώπων ἀντίθετοι. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἐκεῖ, ὅπου ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Χαλκίδος τὸ ἔθεσεν, ἂν δηλαδὴ ἐνοσηλεύθησαν παθόντες, ἢ πόσοι ἐνοσηλεύθησαν· τὸ ζήτημα εἶναι νὰ ἐξετασθῇ καὶ ἀποδειχθῇ, τί συμβαίνει εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα. Κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἀποστέλλεται τακτικῶς ἐκεῖ πολεμικὸν πλοῖον. Οἱ ἑκάστοτε κυβερνῆται τοῦ πλοίου, ἐπιστρέφοντες, βεβαίως ὑποβάλλουσιν ἐκθέσεις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ κατατεθῶσεν αἱ ἐκθέσεις τῶν κυβερνητῶν τῶν πλοίων, τῶν σταλέντων ἐκεῖ κατὰ τὰ τρία τελευταῖα ἔτη, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἐπίσημον χαρακτῆρα, ἐπὶ τῇ βάσει δ’ αὐτῶν νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ὄντως σπουδαίου τούτου ζητήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄξιον τῆς προσοχῆς καὶ τῆς μερίμνης τῆς Βουλῆς.

§95Γ. ΚΟΡΥΖΗΣ. Ἀρκετά, κύριε Πρόεδρε.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοκκέβης θὰ ὑποβάλῃ μόνον μίαν ἐπερώτησιν.

§97Π. ΓΚΙΚΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε. Δὲν θὰ ὁμιλήσω. Θὰ παρακαλέσω μόνον τὸν κ. Ὑπουργόν, μετὰ τῶν ἐκθέσεων, αἱ ὁποῖαι ἐζητήθησαν, νὰ καταθέσῃ καὶ τὴν διαμαρτυρίαν, τὴν ὁποίαν οἱ δύται ἔκαμον ἐνώπιον τοῦ Ἕλληνος προξένου ἐν Βεγγάζῃ κατὰ τοῦ κυβερνήτου τῆς «Κρήτης»· διότι παρουσιάσθησαν οἱ δύται ἐνώπιον τοῦ προξένου καὶ διεμαρτυρήθησαν κατὰ τοῦ κυβερνήτου τοῦ πλοίου, ὅτι παρὰ τὴν θέλησίν των καὶ χωρὶς νὰ πάσχωσι τοὺς ἐπῆρε καὶ τοὺς ἀπέκλεισεν εἰς τὸ πλοῖον ὡς πάσχοντας. Ὑποθέτω ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὑπάρχουσιν αἱ ἐκθέσεις καὶ ἡ διαμαρτυρία.

§98ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐγὼ παρεκάλεσα τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ ἔχωσι μικρὰν ὑπομονὴν, διότι ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν πρόκειται νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον, ὡς δικαιολογητικὰ δὲ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θέλω ὑποβάλει καὶ ὅλας αὐτὰς τὰς ἐκθέσεις.

§99Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ κατατεθῶσιν αὔριον αἱ ἐκθέσεις.

§100ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τινὲς ἐξ αὐτῶν ἔχουσι τυπωθῆ καὶ θέλουσι διανεμηθῆ εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, ὅπως μελετῶντες αὐτὰς μορφώσωσι γνώμην. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ ἐργασία πρέπει νὰ ὑποβληθῇ συγχρόνως. Τοῦτο μόνον δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι ὁ ἀντιπλοίαρχος κ. Ζῶτος, ὁ τελευταῖος κυβερνήτης τῆς «Κρήτης» καὶ οἱ πρὸ αὐτοῦ κυβερνῆται τῆς «Κρήτης», ἐξετέλεσαν, ἐκεῖ μεταβάντες, τὸ καθῆκόν των εὐόρκως καὶ εὐσυνειδήτως.

§101Π. ΓΚΙΚΑΣ. Αὐτὸ τὸ γνωρίζομεν ἡμεῖς καλλίτερα, κύριε Ὑπουργέ.

§102ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ τὸ γνωρίζω ἐγώ.

§103Π. ΓΚΙΚΑΣ. Βεβαίως δὲν τὸ γνωρίζετε καλῶς.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κοκκέβης.

§105Ν. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Προηγοῦμαι ἐγὼ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος.

§106Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. Νὰ τελειώσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, νὰ ἐξακολουθήσωσιν αἱ ἐπερωτήσεις, καὶ ἀκολούθως διακόπτομεν.

§108Ν. ΛΕΩΝΙΔΑΣ. Ἡ σπογγαλιεία, κύριε Πρόεδρε, ἀποτελεῖ καὶ αὕτη ἓν τμῆμα τῆς ἡμετέρας ἐμπορικῆς ναυτιλίας. Διὰ τὸ τμῆμα τοῦτο, ὅπως καὶ διὰ τὰ ἄλλα τμήματα τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας, δυστυχῶς ἡ Πολιτεία δὲν ἐμερίμνησεν, ὡς ἔδει, μέχρι σήμερον. Δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἀνωμάλως ἐνασκεῖται εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀφρικῆς τὸ ἐπάγγελμα τῆς σπογγαλιείας· δὲν δύναμαι ἢ νὰ παραδεχθῶ, ὅτι δυστυχήματα ἐκεῖ συμβαίνουσιν, ἂν ὄχι ὅσα ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ ἀναφέρονται, πάντως ὅμως συμβαίνουσιν· ἀλλὰ δὲν δύναμαι ποτὲ νὰ παραδεχθῶ, ὅτι τὰ δυστυχήματα ταῦτα προέρχονται ἐκ κακῆς συμπεριφορᾶς τῶν πλοιάρχων πρὸς τοὺς δύτας ἢ τοὺς ναύτας, δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἐξ ἐγκληματικῆς τῶν πλοιάρχων ἐνεργείας ὑποφέρουσιν οἱ μετ’ αὐτῶν συνταυτίσαντες τὴν τύχην των διὰ τὸ ἐμπόριον τῆς σπογγαλιείας. Οἱ κυβερνῆται τῶν σπογγαλιευτικῶν πλοίων καὶ ἐφοπλισταὶ εἶναι ἄνθρωποι ἐμφορούμενοι ὑπὸ καλῶν αἰσθημάτων καὶ ἐνδιαφέρονται ὑπὲρ τῶν μετ’ αὐτῶν συνεργαζομένων, ἐπιδαψιλεύουσι δὲ εἰς αὐτοὺς πάσας τὰς δυνατὰς καὶ ἀνθρωπίνους περιποιήσεις. Τὰ ἀτυχήματα ταῦτα, ἐπαναλαμβάνω, παρεστάθησαν ὑπερβολικῶς. Ἀλλ’ αὐτὰ συμβαίνουσιν ἕνεκεν ἐλλείψεως νόμου, προνοοῦντος περὶ τῆς τύχης τῶν δυστυχῶν αὐτῶν ἀνθρώπων. Διὰ τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, —τὸν ὁποῖον δὲν δύναμαι ἢ νὰ συγχαρῶ,—ἐμερίμνησε, συστήσας ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία εἰργάσθη ἐπιτυχῶς καὶ κατήρτισε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐντὸς τῆς ἑπομένης, ὑποθέτω, ἑβδομάδος ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο λαμβάνει πρόνοιαν καὶ περὶ τῶν σχέσεων τῶν ἐφοπλιστῶν πρὸς τοὺς δύτας καὶ τοὺς ναύτας, ὡς καὶ περὶ τῆς ὑγείας τῶν δυτῶν· κανονίζονται δὲ δι’ αὐτοῦ τὰ τῆς ἐν γένει λειτουργίας τῆς σπογγαλιείας. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις μέχρις οὗ ὑποβληθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Στάϊκος ἔχει τὸν λόγον.

§110ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Νὰ διακόψωμεν. Εἶναι 8 ἡ ὥρα.

§111Π. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Νὰ εἰσέλθωμεν προηγουμένως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§112Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Δύο λέξεις θὰ εἴπω.

§113Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον.

§114ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Καὶ ἄλλοι ἔχουσι τὸν λόγον. Νὰ διακόψωμεν.

§115Π. ΣΑΚΚΗΣ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε. Διότι ἄλλως δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, Κύριοι, παρακαλῶ. Ὁ κύριος Στάϊκος θὰ εἴπῃ δύο λέξεις.

§117Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§119Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Ἐγὼ μίαν ἐρώτησιν ἤθελον ν’ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐρώτησιν, ἥτις πρέπει ν’ ἀπευθυνθῇ ἀπόψε. Πληροφοροῦμαι ἀσφαλῶς, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰ δίκαια παράπονα ἀξιωματικῶν, οἵτινες ἐπὶ πολὺν χρόνον παραμένουσιν ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ καὶ τῶν ὁποίων αἱ θέσεις χηρεύουσι, καὶ ἔλαβε τὴν καλωσύνην νὰ ὑποβάλῃ Διατάγματα προβιβασμοῦ αὐτῶν· δὲν ἐλήφθη ὅμως, ὡς πληροφοροῦμαι, τὸ μέτρον νὰ πληρωθῶσιν ἀφ’ ἑνὸς μὲν αἱ θέσεις τῶν ἀξιωματικῶν, αἱ χηρεύουσαι εἰς τὰ σώματα αὐτῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ συμπληρωθῶσιν αἱ γενικαὶ θέσεις — ἐὰν τυχὸν συμπληρωθῶσι —δι’ ἀξιωματικῶν, οἵτινες μείζονα χρόνον ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ ἔχουσιν. Ἐὰν αἱ χηρεύουσαι θέσεις ἀξιωματικῶν συμπληρωθῶσιν ἐν τῷ σώματι, εἰς τὸ ὁποῖον οὗτοι ὑπηρετοῦσι, βεβαίως οὐδὲν παράπονον θὰ γεννηθῇ· ἐὰν ὅμως αἱ χηρεύουσαι γενικαὶ θέσεις συμπληρωθῶσι δι’ ἀξιωματικῶν ξένων σωμάτων, εἴτε τοῦ πυροβολικοῦ εἴτε τοῦ μηχανικοῦ, ἐνῷ δὲν ὑπάρχουσιν ἐκεῖ χηρεύουσαι θέσεις, ἡ τοιαύτη πρᾶξις, τολμῶ νὰ εἴπω, δὲν εἶναι ὀρθή, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προλάβῃ ἕν τοιοῦτον ἀδίκημα καὶ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν προαγωγὴν τοιούτων ἀξιωματικῶν. Ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοὶ ὑπηρετοῦντες πλέον τῶν 14 ἐτῶν, καὶ ἂν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχω, δὲν ἦναι ἐσφαλμέναι, πρόκειται νὰ προβιβασθῶσιν ἀξιωματικοὶ ἔχοντες 7 ἢ 8 μόνον ἐτῶν ὑπηρεσίαν, πρὸς πλήρωσιν γενικῶν θέσεων. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν γίνεται τοιαύτη σκέψις, νὰ σταματήσῃ, ἵνα μὴ ἐπιφέρῃ διχόνοιαν μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ θέματος, ὅταν θὰ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου πληροφορίας περὶ τῶν χηρευουσῶν θέσεων καὶ περὶ τῶν ἐτῶν τῆς ὑπηρεσίας ἑκάστου ἀξιωματικοῦ.

§120ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις, κύριε Πρόεδρε.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 9 μετὰ μεσημβρίαν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 15′ μ. μ.) Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Μελᾶς.

§122ΛΕΩΝ ΜΕΛΑΣ. Πρὸ τῆς διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως, κύριοι Βουλευταὶ, ἦλθεν εἰς συζήτησιν τὸ ζήτημα τῆς σπογγαλιείας ἐξ ἀφορμῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. ἐξ Ἀττικῆς συναδέλφου ἡμῶν. Δυστυχῶς ἀπουσίαζον κατ’ ἐκείνην τὴν ὥραν, καὶ δὲν ἠδυνήθην νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, οὐχὶ ἵνα ὁμιλήσω γενικῶς περὶ τοῦ θέματος, — διότι ἐπιφυλάσσομαι νὰ πράξω τοῦτο, ὅταν συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν θέλει ὑποβάλει, — ἀλλὰ νὰ ἀπαντήσω εἴς τινας παρατηρήσεις, λεχθείσας ἐναντίον τοῦ ἀδελφοῦ μου, ἀνθυποπλοιάρχου τοῦ Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ, ὑπὸ εὐγενεστάτων συναδέλφων ἡμῶν.

§123Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Δὲν ἐλέχθη τι ἐναντίον τοῦ ἀδελφοῦ σας.

§124Λ. ΜΕΛΑΣ. Ἀνέγνωσα, κύριε Κουντουριώτη, τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ, καὶ δι’ αὐτὸ ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν. Ὁ ἀδελφός μου δὲν εἶναι οὔτε νομοθέτης οὔτε πολιτειολόγος· εἶναι ἁπλοῦς ἀξιωματικός, ἐπιτελῶν πάντοτε τὸ καθῆκον αὑτοῦ, καὶ μὴ δυνάμενος νὰ φαντασθῇ, ὅτι δύναταί τις ἀσυστόλως καὶ ὅλως αὐθαιρέτως νὰ παραβαίνῃ διαρκῶς τὸ καθῆκον αὑτοῦ, ὅταν πρόκηται νὰ ἐπιτελέσῃ τοῦτο εἴτε πρὸς τὴν πατρίδα εἴτε πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν εἴτε πρὸς τὴν φιλανθρωπίαν. Ἑπομένως ἦτο φυσικόν, ἀφοῦ ἀπὸ διετίας παρακολουθεῖ τὸ ζήτημα τῆς σπογγαλιείας, ἀφοῦ ἀπὸ διετίας μελετᾷ καὶ ἐρευνᾷ τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ διόρθωσίς τις εἰς τὸ κακὸν αὐτὸ, ἀφοῦ μετέβη ἐπὶ τόπου εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀφρικῆς καὶ παρηκολούθησε τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς σπογγαλιείας, ἐγένετο δὲ αὐτόπτης μάρτυς ὅλων τῶν συμβάντων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα καὶ ἐφωτογράφησε, πρὸς δόξαν καὶ τιμὴν τῆς φιλανθρωπίας· γνωρίζων δὲ ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη συνεκίνησεν οὐ μόνον τὴν κοινωνίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν Βουλὴν τὴν Ἑλληνικὴν, γνωρίζων ὅτι τῇ μερίμνῃ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν πρόκειται νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, ἑπόμενον, λέγω, ἦτο, νὰ στέρξῃ εἰς παράκλησιν πολλῶν μελῶν τῆς κοινωνίας καὶ ν’ ἀνακοινώσῃ περὶ τίνος πρόκειται, ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ σπογγαλιείας· ἑπόμενον ἦτο νὰ ἐκθέσῃ ἐν τῷ Συλλόγῳ «Παρνασσῷ» τὰς ἐντυπώσεις αὑτοῦ, καὶ νὰ προσθέσῃ εἰς τὸ τέλος τῆς διαλέξεως αὑτοῦ, ποῖα εἶναι τὰ μέσα πρὸς διόρθωσιν τοῦ κακοῦ τούτου. Βεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι οὐδεμίαν ὑπερβολὴν εἶπεν ὁ ἀδελφός μου, οὔτε θὰ ἠδύνατο νὰ εἴπῃ, διότι ἐπρόκειτο περὶ πραγμάτων οὐ μόνον εἰς τὴν ἀντίληψιν αὑτοῦ ὑποπεσόντων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἀντίληψιν ὁλοκλήρου τοῦ πληρώματος τῆς «Κρήτης», καὶ οὐ μόνον τοῦ πληρώματος τῆς «Κρήτης», τῆς ἀποσταλείσης εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀφρικῆς κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἀλλὰ καὶ τῶν πληρωμάτων τῆς «Κρήτης» τῆς ἀποσταλείσης ἐπὶ τρία συνεχῆ ἔτη...

§125Ε. ΚΑΝΑΒΑΡΙΩΤΗΣ. Ὥστε οἱ προηγούμενοι παρέβησαν τὸ καθῆκόν των!

§126Λ. ΜΕΛΑΣ. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι διατελεῖτε ἐν τελείᾳ ἀγνοίᾳ τῶν ἐκθέσεων, τῶν ὑποβληθεισῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἐξ Ὕδρας σεβαστοῦ συναδέλφου, εἰπόντος ὅτι λέγονται μυθολογήματα εἰς τοὺς συλλόγους, ἵνα συγκινῶνται εὐγενεῖς καρδίαι, βεβαίως δὲν προτιθέμεθα, οὔτε ὁ ἀδελφός μου, οὔτε ἐγὼ διὰ τῆς ἀγορεύσεώς μου ἀπόψε, νὰ συγκινήσωμεν τὸν κ. ἐξ Ὕδρας συνάδελφον. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἐκ Χαλκίδος ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Βουδούρη, ὅστις εἶπεν, ὅτι τὰ λεχθέντα ἐν τῷ «Παρνασσῷ» εἶναι ὑπερβολικά, καὶ ὅτι οὐδέποτε εἰς αὐτὸν ὑπεβλήθη παράπονον κατὰ τὸ τριετὲς διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, βεβαιῶ αὐτὸν καὶ τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ κ. Βουδούρης οὐδέποτε ἀνέγνωσε τὰ ὑποβληθέντα εἰς αὐτὸν παράπονα, οὔτε τὰς ἐκθέσεις τὰς ὑποβληθείσας ὑπὸ τῶν ἑκάστοτε κυβερνητῶν τῆς «Κρήτης»· διότι, ἐὰν ἀνεγίνωσκεν αὐτάς, ἤθελε παρατηρήσει, ὅτι ὁ Σταμάτιος Βουδούρης, ὁ ἀδελφὸς τοῦ κυρίου Βασιλείου Βουδούρη, ὃν οὗτος ἀπέστειλεν ὡς κυβερνήτην τῆς «Κρήτης» εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀφρικῆς, διὰ νὰ ἔχῃ μεγαλειτέραν ἐγγύησιν τῆς ἐπιτυχίας τῆς ἀποστολῆς, αὐτὸς οὗτος ἐν τῇ ἐκθέσει, ἡ ὁποία ὑπάρχει κατατεθειμένη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν, —καὶ τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ ζητήσῃ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νὰ καταθέσῃ, —προέτεινε τὴν κατάργησιν τῆς διὰ σκαφάνδρων ἁλιείας τῶν σπόγγων, ἕνεκα τῶν συμβαινουσῶν φρικαλεοτήτων. Δὲν προτίθεμαι, Κύριοι, νὰ ὁμιλήσω γενικῶς περὶ τοῦ ζητήματος, διότι ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω διὰ μακρῶν τὸν λόγον, ὅταν θὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον. Δὲν ἠξεύρω, ἂν οἱ συνάδελφοι ἡμῶν, οἱ μετέχοντες τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐπεξεργαζομένης τὸ νομοσχέδιον, ὡμίλησαν καὶ ἐξέθηκαν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἀκριβῶς πρόκειται περὶ παρασκευῆς νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐξευρεθῶσι τὰ μέσα τῆς περιστολῆς τοῦ κακοῦ. Ἐὰν δ’ ἦναι ὑπερβολὴ τὰ λεγόμενα, πρὸς τί ἡ ἀνάγκη συστάσεως ἐπιτροπῆς πρὸς μελέτην; Ἀλλὰ βεβαιῶ τὴν Βουλήν, ὅτι τὰ λεγόμενα εἶναι δυστυχῶς ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον ἀληθέστατα, ἀλλὰ καὶ ὅτι δὲν πρόκειται περὶ καταργήσεως τῆς σπογγαλιείας, διότι καὶ ἐγὼ πρῶτος παραδέχομαι, ὅτι θὰ ἦτο ἐντελῶς ἄτοπον, θὰ ἦτο ἀπόδειξις ἀκηδίας τῆς Πολιτείας νὰ καταστρέψῃ μίαν τοιαύτην ἐμπορίαν· πρόκειται μόνον περὶ τοῦ ὅσον οἷόν τε δυνατοῦ κανονισμοῦ ἀφ’ ἑνὸς τῆς λειτουργίας τῶν σκαφάνδρων καὶ μηχανῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τῶν μεταξὺ πλοιάρχων καὶ δυτῶν σχέσεων. Ἡ ἐπιτροπή, ἥτις ἐπεράτωσεν ἤδη τὴν ἐργασίαν αὐτῆς καὶ ἧς καὶ ἐγὼ ἀποτελῶ μέλος, ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς γνώμας τῶν τε ἐφοπλιστῶν καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν δύο ἰδίως ἐνδιαφερομένων νήσων, καὶ ἑπομένως νομίζω ὅτι δύνανται νὰ ἡσυχάσουν οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ παρουσιαζόμενοι ὡς προστάται ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον τῶν κυρίων ἐφοπλιστῶν, διότι ἡμεῖς, οἱ ἐνδιαφερόμενοι ὑπὲρ τῶν δυτῶν, ἐνδιαφερόμεθα ἐπίσης, ὡς τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ὑπὲρ τῶν ἐφοπλιστῶν, τοὺς ὁποίους καὶ ἐγὼ παραδέχομαι, κατόπιν πολλῶν πληροφοριῶν, ὡς συχνὰ ὑποφέροντας ἐκ τῆς ἀπιστίας τῶν δυτῶν. Ἀλλ’ ἂς μὴ χαρακτηρίζωνται τὰ ἔργα ταῦτα ὡς προσποίησις φιλανθρωπίας, οὐδὲ ὡς ρεκλάμα, ὡς ἠθέλησε νὰ χαρακτηρίσῃ αὐτὰ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Χαλκίδος συνάδελφος· διότι, ἐὰν χαρακτηρίζῃ ταῦτα ὡς ρεκλάμαν, τότε δυνατὸν νὰ ἔλθωμεν εἰς ἄλλας λεπτομερείας, πρὸ τῶν ὁποίων δὲν θὰ εὕρωμεν οὔτε τέρμα συζητήσεων, ἀλλ’ οὔτε καὶ εἰρηνικὴν συνεννόησιν. Ἂς ἀναμείνῃ ἡ Βουλὴ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ τότε θέλει πεισθῆ, ὅτι λίαν φρονίμως καὶ συνετῶς εἰργάσθη ἡ ἐπιτροπή, ἐν τῇ ὁποίᾳ περιλαμβάνονται καὶ δύο μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, δυνάμενα νὰ δώσωσι τὰ φῶτα αὐτῶν, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ὕδρας βουλευτὴς κύριος Κουντουριώτης καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σπετσῶν συνάδελφος κύριος Λεωνίδας, εἶμαι δὲ πεπεισμένος ὅτι, ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, θέλει πεισθῆ ἡ Βουλή, ὅτι καὶ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ μου, τοῦ οὐδὲν ἔχοντος συμφέρον, δὲν ἦσαν ὑπερβολικά. — καὶ τοῦτο λέγω διὰ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ὕδρας συνάδελφον κ. Γκίκαν, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι δὲν ἠξεύρει ἂν ὁ ἀδελφός μου ἔχει ἢ δὲν ἔχει συμφέρον...

§127Π. ΓΚΙΚΑΣ. Δὲν εἶπον περὶ τοῦ ἀδελφοῦ σας, ἀλλὰ περὶ τοῦ κυβερνήτου.

§128Λ. ΜΕΛΑΣ. Δὲν ἀμφέβαλλον, γνωρίζων τὴν ἐντιμότητα καὶ τὴν εἰλικρίνειαν τοῦ χαρακτῆρος τοῦ κ. Γκίκα, ὅτι δὲν ἐνόει νὰ προσβάλῃ τὸν ἀδελφόν μου.

§129Π. ΓΚΙΚΑΣ. Καὶ ὁ κυβερνήτης εἶναι ἀξιωματικός.

§130Λ. ΜΕΛΑΣ. Ὅπως δήποτε, ὑποθέτω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ εὕρῃ ἐπίκαιρα καὶ τὰ λεχθέντα ἐν τῷ «Παρνασσῷ».

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γκότσης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἄλλου ἀντικειμένου.

§132Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βάλτου συνάδελφος, κύριε Πρόεδρε, ἔθιξε πρὸ ὀλίγου τὸ ζήτημα τῶν στρατιωτικῶν προβιβασμῶν. Τὸ ζήτημα τοῦτο γεννᾷ πολλὰ παράπονα...

§133Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἔγειναν;

§134Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριε Βουλευτά, νὰ ὁμιλήσητε ἀπὸ τοῦ βήματος, διὰ νὰ σᾶς ἀκούσω;

§135Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Θὰ μὲ ἀκούσητε καὶ ἀπὸ τῆς θέσεώς μου, κύριε Ὑπουργέ, διότι θὰ ἐντείνω τὴν φωνήν μου. Τὸ ζήτημα, λέγω, γεννᾷ παράπονα, διότι πολλοὶ ὑπάρχουσιν οἱ ἀποροῦντες, διατὶ δὲν γίνονται οἱ στρατιωτικοὶ προβιβασμοί, ἀφοῦ ἐγένετο καὶ ἡ ἐπιθεώρησις. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα πρέπει ν’ ἀπασχολήσῃ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν...

§136Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Μὲ ἀπησχόλησεν, ἀλλὰ δὲν εἶναι καιρὸς νὰ ὁμιλήσω πρὸς τὴν Βουλήν.

§137Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ἔπρεπε ν’ ἀπασχολήσῃ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον εἶναι βέβαιον, ὅτι τοῦτο ἐνδιαφέρει ἰδίᾳ κατωτέρους ἀξιωματικούς, πρὸ ὀλίγων δὲ ἡμερῶν ἤκουσα τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τυρνάβου Βουλευτοῦ ὁμιλοῦντος περὶ τῆς τύχης τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν, καὶ οἱ λόγοι αὐτοῦ μὲ συνεκίνησαν. Ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοὶ τῶν κατωτέρων βαθμῶν, ἀπὸ δωδεκαετίας καὶ δεκατριετίας καὶ δεκατετραετίας διατελοῦντες ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ.

§138Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τύχη τῶν θνητῶν!

§139Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ληφθῇ περὶ αὐτῶν πρόνοια, διότι δὲν εἶναι πρέπον ν’ ἀπογοητεύωνται ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι συνέδεσαν τὴν τύχην αὐτῶν καὶ τὸ μέλλον αὐτῶν μὲ τὸ μέλλον τοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βάλτου συνάδελφος ἔθιξε καὶ ἕτερον ζήτημα, τὸ ζήτημα τῶν γενικῶν θέσεων. Νομίζω, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὸν χαρακτῆρα τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἡ ὑπόνοια τοῦ κ. ἐκ Βάλτου συναδέλφου, ὅτι πρόκειται νὰ τελεσθῶσι σκάνδαλα ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, δὲν ἔχει βάσιν καὶ ὑπόστασιν· καὶ τοσοῦτο μᾶλλον εἶμαι βέβαιος περὶ τούτου, ὅσον εἶναι φανερὸν καὶ βέβαιον, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει ὑπ’ ὄψει αὑτῆς νομοσχέδιον αὐτοῦ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, κατὰ τὸ ὁποῖον αἱ γενικαὶ θέσεις καταλαμβάνονται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γενικῆς ἀρχαιότητος τῶν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετούντων ἀξιωματικῶν· καὶ ἀναφέρω τοῦτο, διὰ νὰ καθησυχάσω τὴν ἐξεγερθεῖσαν συνείδησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Βάλτου συναδέλφου, ἔχων πλήρη τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν θὰ μὲ διαψεύσῃ εἰς ὅσα εἶπον, ἀλλ’ ὅτι θὰ πράξῃ ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ συμφώνως πρὸς τὰ μέχρι τοῦδε ἰσχύοντα καὶ τὰ μέλλοντα νὰ ἰσχύσωσι.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ζέρβας ἔχει τὸν λόγον.

§141ΑΘ. ΖΕΡΒΑΣ. Βεβαίως, κύριε Πρόεδρε, δὲν δύναταί τις νὰ ἐπιλάβηται τοῦ ἐλέγχου τῶν κυβερνητικῶν πράξεων, πρὶν ἢ αὗται συντελεσθῶσι. Δὲν γνωρίζω ἐκ ποίου πνεύματος ὡρμήθη ὁ προλαλήσας ἀξιότιμος ἐκ Βάλτου Βουλευτής, εἶμαι ὅμως βέβαιος, ὅτι πάντως ὡρμήθη ἐκ πνεύματος εἰλικρινῶν αἰσθημάτων δικαιοσύνης περὶ τὴν ἀπονομὴν τῶν στρατιωτικῶν προβιβασμῶν, δικαίως δὲ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔθιξε ζήτημα, ὅπερ σπουδαίως πρέπει ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν, καὶ δικαίως πρέπει νὰ προκαλέσῃ τὴν γνώμην αὐτῆς ἐπὶ θέματος, οἷον εἶναι ἐκεῖνο, ὅπερ ἔθιξε. Διότι εἶναι γνωστὸν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὴν βάσιν καὶ τὰ θεμέλια παντὸς στρατεύματος ἀποτελεῖ ἡ στρατιωτικὴ πειθαρχία, εἶναι δὲ γνωστὸν ἐπίσης, ὅτι εἰς προγενέστερα χρονικὰ διαστήματα αὕτη διεσαλεύθη, καὶ διεσαλεύθη κατὰ τρόπον, ὅστις ἠδύνατο νὰ ἐμπνεύσῃ φόβους σοβαρούς. Δύο εἶναι, κύριε Πρόεδρε, τὰ ζητήματα, συγκεκριμένως καὶ κατηγορηματικῶς τιθέμενα. Πρόκειται ἀκριβῶς περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν δέον νὰ γίνηται ἡ πλήρωσις τῶν κενῶν θέσεων διὰ στρατιωτικῶν προβιβασμῶν, πρόκειται δὲ καὶ περὶ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν δέον νὰ πληρῶνται αὗται. Δὲν δύναταί τις ν’ ἀμφισβητήσῃ οὔτε τὸν τρόπον, καθ’ ὃν δέον νὰ γίνωνται οἱ προβιβασμοί, οὔτε τὸν χρόνον, διότι καὶ περὶ τῶν δύο τούτων θεμάτων συγκεκριμένως ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει ἤδη ἐκπεφρασμένην γνώμην, ἐξέφρασε ταύτην διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ συζητηθῇ· ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκείνῳ ὁρίζεται, ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν χηρεύσωσι θέσεις ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, δέον νὰ πληρῶνται αὗται ἐντὸς χρονικοῦ διαστήματος τριῶν μηνῶν. Εἶναι δὲ καθωρισμένος διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν δέον νὰ γίνηται ἡ πλήρωσις τῶν γενικῶν θέσεων, διότι περὶ οὐδενὸς ἄλλου πρόκειται ἢ περὶ τῶν γενικῶν θέσεων, αἱ ὁποῖαι πάντοτε ὑπῆρξαν ἡ πέτρα τοῦ σκανδάλου, αἱ ὁποῖαι πάντοτε διεσάλευσαν τὰ θεμέλια τῆς πειθαρχίας, σκανδάλου, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν εἰς συγκίνησιν τὸν στρατιωτικὸν κόσμον, καὶ μετ’ αὐτοῦ καὶ τὴν κοινωνίαν ὁλόκληρον καὶ τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις. Οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελον γείνῃ οἱ στρατιωτικοὶ προβιβασμοί, — ὡς βεβαίως οὗτοι δέον νὰ γείνωσι, — θέλουσι γείνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχαιότητος, ἥτις καθορίζεται ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὁ ἀξιωματικὸς λάβῃ τὴν ἰδιότητα ταύτην, τουτέστιν ἀφ’ ἧς στιγμῆς λάβῃ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γεννηθῇ ἀμφισβήτησις οὔτε νὰ γεννηθῇ προκαταβολικῶς ζήτημα, διότι δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀμφισβητήσῃ τις ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου ἔχει ἤδη ἐκπεφρασμένην γνώμην ἡ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ὁρίζοντος ὅτι αἱ μὲν γενικαὶ θέσεις θὰ καταλαμβάνωνται ὑπ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔγειναν ἀνθυπολοχαγοί, κατὰ τὴν ἀρχαιότητα, ἐντὸς δὲ τριμήνου χρονικοῦ διαστήματος θὰ ἐπέρχηται ἡ πλήρωσις τῶν θέσεων. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ ζήτημα χρῄζει συζητήσεως, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν γιγνομένους τοὺς στρατιωτικοὺς προβιβασμοὺς ἄλλως ἢ ὡς ἔχει ἐννοηθῆ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦτο δὲ καὶ ἀναμένει ὁλόκληρος ὁ στρατιωτικὸς κόσμος, ἵνα ἡσυχάσῃ, καὶ πρέπει οἱ στρατιωτικοὶ προβιβασμοὶ νὰ γείνωσιν ὅσον οἷόν τε τάχιον, διότι ὑπάρχουσι θέσεις κεναὶ ἀπὸ δύο καὶ τριῶν ἐτῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἄλλως νὰ γείνῃ ἢ ὡς ἔχει θέσει τὸ ζήτημα ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν δέον νὰ πληρῶνται αἱ θέσεις αὗται, καὶ κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα, καθ’ ὃ δέον νὰ ἐπέρχηται ἡ πλήρωσις αὐτῶν.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Τσιτσάρας ἔχει τὸν λόγον.

§143ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπουσιάζει ὁ κύριος Τσιτσάρας.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Δεληγεώργης.

§145Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θεωρῶ, Κύριοι, καὶ ἐγὼ, ὅτι ἡ συζήτησις περὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως δὲν ἦτο ἀναγκαία. Ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις δὲν εἶναι Κυβέρνησις ὀλίγων ἡμερῶν, οὐδ’ ὀλίγων μηνῶν· εἶναι Κυβέρνησις, ἥτις τρὶς μέχρι τοῦδε ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν, κατὰ δὲ τὸ 1899 ἐλθοῦσα τὸ πρῶτον ἐν τῇ διοικήσει τοῦ Κράτους διῴκησε τὸν τόπον ἐπὶ 2½ καὶ πλέον ἔτη. Ἑπομένως κατ’ αὐτὸ τὸ διάστημα ἠδύνατο ν’ ἀποδείξῃ καὶ ἀπέδειξεν ὁποῖαι εἶναι αἱ ἀρχαὶ καὶ τὸ πρόγραμμα αὐτῆς, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἀπέδειξε καὶ ὁποία ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἰδεῶν καὶ τοῦ προγράμματος αὐτῆς, καὶ σήμερον εὑρισκόμεθα ὡς πρὸς τοῦτο, ἀπέναντι γεγονότων τετελεσμένων. Τοσοῦτο δὲ μᾶλλον αἱ ἀρχαὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως εἶναι γνωσταί, ὅσον αὕτη ἀποτελεῖ ἐξακολούθησιν παρελθουσῶν Κυβερνήσεων τοῦ αὐτοῦ κόμματος, ἐξ οὗ ἀπέρρευσεν, ἐπαγγελλομένης αὐτοῦ τὸ πρόγραμμα, καὶ ἀκολουθούσης ἀπαραλλάκτως τὴν πολιτικήν, τὰς ἰδέας καὶ τὰς μεθόδους ἐν τῷ κυβερνᾷν καὶ ἐν τῷ διοικεῖν. Ὅτε λοιπὸν εὑρισκόμεθα ἀπέναντι Κυβερνήσεως, ἥτις τοσοῦτον μακρὸν ἔχει παρελθόν, καὶ παλαιότερον καὶ πρόσφατον, διότι ἐπὶ 22 ἔτη κατὰ τὸ πλεῖστον διηύθυνε τὰ κοινά, νομίζω ὅτι, εὑρισκόμενοι ἐνώπιον μακρᾶς σειρᾶς ἀποτελεσμάτων, εἶναι περιττὸν νὰ συζητήσωμεν περὶ τοῦ τίς εἶναι ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ αὐτῆς. Ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινή, ὅτε τὸ πρῶτον διεδέχθη εἰς τὰ πράγματα τὸν ἐκλιπόντα ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος αὐτῆς, οὐ μόνον ἐξηκολούθησε τὸ αὐτὸ σύστημα τοῦ πολιτεύεσθαι, ἀλλὰ καὶ ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε καὶ περαιτέρω νὰ ἐντείνῃ τοῦτο, θεωρήσασα ὅτι, ἂν ἐκεῖνος ἀνεκόπη ἐνίοτε ἐν τῇ πολιτικῇ αὐτοῦ σταδιοδρομίᾳ, ἀνεκόπη καὶ δι’ ἄλλους λόγους, ἀλλὰ κυρίως διὰ τοῦτο, ὅτι δὲν ἐποιήσατο τοσοῦτον ἄφθονον χρῆσιν τῶν μέσων, δι’ ὧν μόνων δυστυχῶς συγκρατοῦνται τὰ κόμματα, δηλαδὴ οἱ φίλοι αὐτῶν. Οἱ ὀπαδοὶ τοὐλάχιστον τοιαύτην ἔδωκαν ἐξήγησιν. Ἐκ τούτου εἴδομεν ἅμα ἐλθοῦσαν τὸ 1899 τὴν Κυβέρνησιν τὴν σημερινήν, μετὰ πολλῆς ὁρμῆς ἐπιδιδομένην εἰς τὸ ἔργον αὐτὸ τῶν ἐνισχύσεων τοῦ κόμματος. Ἐπειδὴ δὲ μόνη ἡ θεραπεία τῶν προσωπικῶν καὶ ἀτομικῶν ἀπαιτήσεων καὶ συμφερόντων τῶν φίλων δὲν ἀρκεῖ, εἴδομεν τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην εἰσερχομένην εἰς ἄλλην ὁδόν, τὴν εὐρεῖαν ὁδὸν τῶν μεγάλων δωρεῶν, τῶν μεγάλων παραχωρήσεων, οὐχὶ πλέον πρὸς ἄτομα, ἀλλὰ πρὸς ἐπαρχίας ὁλοκλήρους, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι δι’ αὐτῶν τῶν μέσων ἀποκτᾷ περισσοτέραν καὶ μονιμωτέραν πολιτικὴν ὑποστήριξιν τὸ κόμμα. Τοιαύτη κυρίως ἀφορμὴ ἐνέπνευσε πολλὰ τῶν μέτρων αὐτῆς. Διὰ τοῦτο εἴδομεν παραχωρήσεις, οἷαι αἱ ὑπὸ τὸν τύπον τῆς συστάσεως νέων νομῶν καὶ τῆς ἱδρύσεως νέων Πρωτοδικείων. Ἐὰν τὰ οἰκονομικὰ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἤθελον βοηθήσει περισσότερον τὴν Κυβέρνησιν, θὰ ἐβλέπομεν ἐφαρμοζόμενον καὶ ἄλλο μέτρον, ὅπερ ἐψηφίσθη μὲν ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας, ἀλλὰ δὲν ἐξετελέσθη, μόνον ἐλλείψει μέσων, τὰ ὁποῖα ἐν σπουδαίᾳ ποσότητι ἀπῃτοῦντο πρὸς ἐφαρμογήν. Ἐννοῶ τὴν διοικητικὴν ἀστυνομίαν. Ἡ διοικητικὴ ἐκείνη ἀστυνομία τοῦ Κράτους βεβαίως θὰ ἦτο συντελεστικώτατον μέσον ὑποστηρίξεως τοῦ κυβερνῶντος κόμματος, διότι ὅλον τὸ πλῆθος ἐκεῖνο τῶν ὑπαλλήλων, ὑπαλλήλων οὐχὶ στρατιωτικῶν, ἀλλὰ πολιτικῶν, δικηγόρων ἰδίως, μὲ προσόντα, τὰ ὁποῖα οἱ ὀπαδοὶ τῶν κομμάτων ἔχουν, θὰ ὑπηρέτουν πλέον ἢ ἐπαρκῶς τὰς ἀπαιτήσεις αὐτοῦ. Ἀλλὰ τὸ θαυμάσιον τοῦτο μέτρον, ἐλλείψει μέσων, χρηματικῶν ἰδίως, δὲν ἐξετελέσθη. Ἐξετάζων τις τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ κόμματος αὐτῶν τῶν χρόνων, θὰ παρατηρήσῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις παραδόξως δὲν ἠκολούθησε τὸ σύστημα τῶν οἰκονομιῶν, οὔτε τὴν δι’ οἰκονομιῶν εὕρεσιν τῶν χρηματικῶν μέσων πρὸς στρατιωτικὴν διοργάνωσιν τῆς χώρας μετὰ τὰ ἀτυχήματα τοῦ 1897. Καὶ ὅμως τοῦτο ἦτο δυνατὸν ἄνευ πολλῶν κόπων. Πάντες γνωρίζετε, ὅτι μετὰ τὸ 1897 ηὔξησαν σπουδαίως τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους. Τοῦτο συνέβη καὶ δι’ ἄλλους λόγους, ἀλλὰ κυρίως διὰ τὴν αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τὴν εὐδοκίμησιν τοῦ συστήματος τῶν ἐμμέσων φόρων· διὸ, παρερχομένου τοῦ χρόνου, οἱ φόροι ἀπέδωκαν καὶ ἀποδίδουσι περισσότερα. Αἱ τελωνιακαὶ εἰσπράξεις ἰδίως ἀπέδωκαν μεγάλα ποσά. Ἀντὶ τὰ νέα αὐτὰ ἔσοδα, τὰ ἀφθονώτατα, νὰ ἐξοικονομήσωσι δι’ οἰκονομικωτέρας πολιτικῆς ὅ,τι ἀπῃτεῖτο, ὅ,τι ἐπεβάλλετο μετὰ τὸ ὄνειδος τοῦ 1897, ὅ,τι ἐζητεῖτο ὑφ’ ὅλων τῶν κομμάτων πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων, ἐσπαταλήθησαν εἰς ἄλλας δῆθεν ἀνάγκας. Εὑρισκόμεθα λοιπὸν καὶ μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς νέας περιόδου τοῦ κόμματος, ἐξ οὗ προέρχεται ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, πρὸ ἀποτελεσμάτων οἰκονομικῶν οὐχὶ εὐαρέστων· διότι τὰ ἐλλείμματα ἐξηκολούθησαν, ἐκτὸς ἑνὸς ἔτους, ἐὰν ὑπολογισθῶσι καὶ τὰ ἐκτὸς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἔξοδα, δηλ. αἱ προκαταβολαὶ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Συνεπῶς ἡ στρατιωτικὴ κατάστασις τῆς χώρας ἀποδεικνύεται τοιαύτη, ὥστε νὰ κατέχῃ τὸν τόπον καὶ τὴν Βουλὴν εὔλογος φόβος, μὴ πρὸ τῶν ἀπειλῶν νέων πολεμικῶν γεγονότων, ἅτινα ἡμᾶς ἰδίως ἀπειλοῦσιν, εὑρεθῶμεν καὶ πάλιν ἀνέτοιμοι, καὶ ἀπολέσωμεν ταύτην τὴν φορὰν ἀνεπιστρεπτὶ δικαιώματα ἐθνικά, τὰ ὁποῖα ἀπὸ αἰώνων ἀγωνιζόμεθα νὰ περισώσωμεν. Ἀλλὰ ἕνεκα αὐτῶν τῶν ἐθνικῶν κινδύνων ἀκριβῶς, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἐποχὴ ἀντεγκλήσεων, καὶ ὅτι ἡ Βουλὴ καθῆκον ἔχει, ἐνώπιον Κυβερνήσεως, ἥτις ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους καὶ ἐπικαλεῖται τὰς ἀπειλὰς αὐτάς, ἃς πάντες ἀντιλαμβανόμεθα, καὶ ζητεῖ νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτὴν ἡ Βουλὴ εἰς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα προτείνει, μέτρα στρατιωτικὰ καὶ μέτρα φορολογικά, καθῆκον, λέγω, ἔχει ἡ Βουλὴ νὰ θέσῃ κατὰ μέρος τὰς ἀντεγκλήσεις, καὶ λησμονοῦσα τὸ παρελθὸν καὶ τὰς εὐθύνας τῆς Κυβερνήσεως νὰ παράσχῃ πᾶσαν τὴν συνδρομὴν αὑτῆς ἐντὸς τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα ἐπιτρέπουσιν εἰς αὐτὴν ἡ συνείδησις περὶ τοῦ χρησίμου τῶν μέτρων καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους. Ἡ Κυβέρνησις ἐνεφανίσθη ἀπέναντι καὶ τῶν κινδύνων τῶν ἀμέσων, οἱ ὁποῖοι ἀπειλοῦσιν ἴσως λίαν προσεχῶς τὸν τόπον, καὶ ἀπέναντι τῶν κινδύνων τῶν ἀπωτέρων, μὲ δύο εἰδῶν μέτρα, μέτρα στρατιωτικὰ καὶ μέτρα φορολογικά. Ἐν τοῖς μέτροις τοῖς στρατιωτικοῖς, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι οὐδὲν ὑπάρχει τὸ σκοποῦν τοὺς ἀμέσους κινδύνους, ἂν κατὰ τὸ ἐρχόμενον ἔαρ ἢ τὸ θέρος ἤθελον ἐνσκήψει οἱ κίνδυνοι. Διότι, καὶ ἂν τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, θὰ παρατηρήσωμεν, ὅτι τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν κατεπείγουσαν ἐνέργειαν, ἥτις ἐπιβάλλεται πρὸς ἀντιμετώπισιν αὐτῶν. Ναὶ μὲν τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης πρόκειται περὶ τοῦ ὁπλισμοῦ προπάντων τοῦ στρατοῦ νὰ φροντίσῃ, ἀλλ’ ἀμφιβάλλω, ἂν, καὶ ταχέως ψηφιζόμενον καὶ ταχέως τιθέμενον εἰς ἐφαρμογήν, θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ χορηγήσῃ καὶ διὰ τῆς ὑπηρεσίας δανείου εἰς τὸ Κράτος τὰ μέσα, ὅπως δώσωμεν εἰς τὸν στρατὸν ἡμῶν τὸν ἀπαιτούμενον ὁπλισμόν. Διὰ τοσοῦτον τυχὸν ἐγγὺς κινδύνους ἀπωλέσθη πολύτιμος χρόνος, καὶ ἡ ἀνάκτησις αὐτοῦ νῦν ἀδύνατος. Πάντα λοιπὸν τὰ μέτρα τὰ στρατιωτικὰ, τὰ ὁποῖα νῦν ὑποβάλλονται, σκοποῦσι τὴν παρασκευὴν τοῦ τόπου ἐναντίον τῶν ἀπωτέρων κινδύνων, τοὺς ὁποίους μᾶλλον ἢ ἧττον προσεχεῖς προβλέπομεν καὶ τοὺς ὁποίους καλούμεθα μίαν ἡμέραν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν. Φρονῶ, ὅτι δι’ αὐτοὺς κυρίως τοὺς κινδύνους ὑπάρχει τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν ἡ χρησιμότης. Ἂν ἐπρόκειτο ταῦτα νὰ χρησιμεύσωσι διὰ τοὺς ἀμέσους καὶ προσεχεῖς κινδύνους, βεβαίως θὰ ἦσαν ἀνωφελῆ· διότι τόσον σπεύδουσιν, ἂν δὲν ἀπατῶσι, τὰ πράγματα, ὥστε οὐδόλως ἤθελον χρησιμεύσει. Ἀλλ’ ἂν ἐξ οἱασδήποτε αἰτίας ἤθελον ἐπέλθει ἀναβολή τις εἰς τὰς ταραχὰς, αἵτινες ἀπειλοῦνται ἐν τῇ ὁμόρῳ ἐπικρατείᾳ, τὰ νομοσχέδια ταῦτα θὰ ἔχωσι μεγάλην χρησιμότητα, καὶ πρέπει ἡ Βουλή, ἐξετάζουσα αὐτὰ καὶ εὑρίσκουσα χρήσιμα καὶ ἀναγκαῖα, νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ψήφισιν αὐτῶν. Τὰ στρατιωτικὰ ταῦτα μέτρα συνεδέθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὡς γνωστόν, λόγῳ τῆς προσθήκης δαπανῶν, μὲ φορολογικὰς προτάσεις. Ἐκ τούτου δὲ κυρίως ἡ ἀνησυχία καὶ ἡ ἐξέγερσις, ἥτις παρατηρεῖται καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Ἂν δὲν συνεδέοντο μετὰ τοιούτων μέτρων, ἢ ἂν τὰ μέτρα τὰ φορολογικὰ δὲν ἀπετέλουν, εἰσαγόμενα συγχρόνως, σπουδαῖον βάρος καὶ δυσανάλογον πρὸς τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα πιέζουσιν ἤδη τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἴσως οὐδεμία ἤθελε γείνῃ ἀντίρρησις. Ἀλλ’ ὅταν βλέπωμεν, ὅτι τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια πρόκειται ν’ ἀπαιτήσουν 7,000, ἴσως καὶ πλέον, προσθέτους κληρωτοὺς διὰ 18 μῆνας ἐν τῷ στρατῷ, ὅταν βλέπωμεν, ὅτι ἡ πρόσθετος αὕτη δύναμις, ἥτις ὁμολογουμένως εἶναι ἀναγκαιοτάτη, προκαλεῖ καὶ δαπάνας νέας ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, καὶ ὅτι πρὸς κάλυψιν αὐτῶν ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι οὐδὲν ἄλλο μέσον ἔχει, μετά τινας μικρὰς οἰκονομίας, ἢ νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸν λαὸν νέους φόρους, εἶναι ἀδύνατον ἐν τῷ τόπῳ νὰ μὴ ἐξεγερθῇ αἴσθημά τι δυσθυμίας τοῦ λαοῦ, βλέποντος ὅτι, ἐνῷ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις, ἰδίως ἡ ἐνεστῶσα, ἥτις πρὸ ὀλίγου ἔτι προσέθηκεν εἰς τὰς δαπάνας νέας τοιαύτας δι’ ἔργα, ἅτινα ἡ ἐθνικὴ γνώμη οὔτε ὠφέλιμα οὔτε ἀναπόφευκτα θεωρεῖ, οὐδόλως ἐν τούτοις μετέρχεται τὴν δυνατὴν προσπάθειαν, ὅπως περιορίσῃ τὰς δαπάνας, ἢ ταύτας ἢ ἄλλας, καὶ ἐξοικονομήσῃ τὸ χρῆμα τὸ ἀναγκαιοῦν διὰ τὰ νέα στρατιωτικὰ μέτρα. Εὐλόγως λοιπὸν παρατηρεῖται καὶ ἡ ἐκτός, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἐπίδρασις τῆς δυσθυμίας ταύτης. Τὸ κατ’ ἐμέ, εἶμαι ὑπὲρ τῶν στρατιωτικῶν παρασκευῶν, παρασκευῶν ἐσπευσμένων, σκοπουσῶν νὰ παρασκευάσωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὸ ἔθνος κατὰ τῶν κινδύνων, οἵτινες καταφανέστατοι καὶ ἀπειλητικώτατοι ἀποβαίνουν ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν. Ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι, ἀφ’ ἧς τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον συνέστη, ἔπρεπε κύριον προορισμὸν ἑαυτοῦ νὰ θέσῃ καὶ ἐπικρατοῦσαν ἀποστολὴν τὴν μόρφωσιν στρατιωτικῶς καὶ τὴν συγκρότησιν τῶν δυνάμεων αὐτοῦ πρὸς πόλεμον, κατὰ δεύτερον δὲ λόγον ν’ ἀποβλέψῃ εἰς ἄλλα ἔργα, ὡς τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὰς εἰρηνικὰς τέχνας. Δυστυχῶς ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν τῆς ἀπελευθερώσεως ὑπερίσχυσεν ἐν ἡμῖν ἡ ἰδέα, ὅτι τὰ πάντα θὰ κατορθωθῶσι διὰ τῆς παιδείας, καὶ ὅτι ἡ παιδεία θὰ ἦτο τοσοῦτον θαυματουργὸς δύναμις, ὥστε μόνη νὰ προαγάγῃ τὰς δυνάμεις τοῦ ἔθνους καὶ πραγματοποιήσῃ τὰ ἐθνικὰ ὄνειρα, καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἦτο περιττὸν περὶ ἄλλου τινὸς τὸ Κράτος ν’ ἀσχοληθῇ. Ἐπειδὴ δὲ δυστυχῶς συνέπεσαν καὶ περιστάσεις, ὅπως οὐδὲν στρατιωτικὸν πρόσωπον ἐν τῷ τόπῳ ὑπάρξῃ, ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα παρασκευάζουσι καὶ ἀνατρέφουσι τὰ ἔθνη στρατιωτικῶς, εὑρέθημεν ἐγκαταλειφθέντες ἀποκλειστικῶς εἰς εἰρηνικὰ ἔργα, καὶ ἐκ σφαλμάτων ἡμῶν τῶν ἰδίων, δηλαδὴ τῶν Κυβερνήσεων, οὐδέποτε ἐργασθεισῶν συστηματικῶς καὶ ἐν συνεχείᾳ ὑπὲρ ἐξοπλίσεως καὶ ἀσκήσεως τοῦ ἔθνους πρὸς πόλεμον, ἐφθάσαμεν μετὰ πάροδον 80 ἐτῶν καὶ πλέον νὰ ἤμεθα λαὸς ἐντελῶς ἀσύντακτος πρὸς ἐνέργειαν, ἄνευ πνεύματος στρατιωτικοῦ, ἄνευ ἐμπιστοσύνης εἰς τὰς ἰδίας δυνάμεις. Δὲν πρέπει δὲ νὰ λησμονῶμεν, ὅτι οὐδὲν πρέπει νὰ ἐλπίζωμεν ἀφ’ ἡμῶν αὐτῶν ἐν οἱᾳδήποτε συγκρούσει ἄνευ μακρᾶς παρασκευῆς. Ἂν δὲν γείνωμεν δύναμις ὑλικὴ ἰσχυρὰ, οὐδὲν θ’ ἀποκτήσωμεν. Δὲν πρέπει δὲ νὰ κατεχώμεθα ὑπὸ ἀπεχθείας πρὸς τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ δύναμις τοῦ ἰσχυροτέρου εἶναι σήμερον τὸ πᾶν, καὶ ὅτι ἡμεῖς, οἱ δῆθεν ἄνθρωποι τῶν ἰδεῶν καὶ τοῦ δικαίου, δὲν πρέπει νὰ ὑποτασσώμεθα εἰς τὰς νέας αὐτὰς θεωρίας. Ταῦτα πᾶν ἄλλο ἢ αὐθαίρετος θεωρία εἶναι. Ἔχω τὴν ἰδέαν τοὐναντίον, ὅτι σήμερον οὐδεὶς λαὸς, ὅστις δὲν εἶναι δύναμις ὑλικὴ ἰσχυρὰ, δύναται νὰ ἀξιοῖ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μόνον ἡ ἀξία ἔχει δικαίωμα ν’ ἀπαιτῇ. Ἡ δύναμις σήμερον δὲν εἶναί τι κτηνῶδες. Πρέπει νὰ ἔχῃ τις μεγάλην ἀξίαν πνεύματος, μεγάλην δύναμιν χαρακτῆρος, ἵνα ἀποδείξῃ διὰ μεγάλης ὑλικῆς ἀναπτύξεως καὶ δυνάμεως, ὅτι εἶναι ἄξιος νὰ ὑπηρετήσῃ καὶ πραγματοποιήσῃ ἕνα σκοπὸν, μίαν ἰδέαν, καὶ τύχῃ τῆς ἐπιδοκιμασίας ὅλων ἐν τῇ ἀνωτέρᾳ θέσει, ἣν κατέλαβεν. Ἄνευ ὑπερτέρου πολιτισμοῦ δύσκολον εἰς λαὸς νὰ ὑπερτερήσῃ διὰ τῶν ὅπλων ἄλλου πεπολιτισμένου λαοῦ, ἐκτὸς ἂν πρόκηται περὶ ὑπεροχῆς ἀριθμοῦ. Σήμερον, διὰ νὰ ἦσθε ἰσχυροὶ, πρέπει νὰ ἔχητε μεγάλα πλεονεκτήματα πνεύματος καὶ ψυχῆς καὶ νὰ φθάσητε δι’ αὐτῶν εἰς τὴν μόρφωσιν μιᾶς μεγάλης ὑλικῆς δυνάμεως. Τοιαύτης δυνάμεως εὔλογος καὶ ἀναγκαία ἡ ἐπικράτησις. Ἐὰν σήμερον τὸ ἔθνος ἡμῶν δὲν δύναται νὰ ἐπιδείξῃ μεγάλην ὑλικὴν δύναμιν, τοῦτο ἀποδοτέον εἰς τὴν ἔλλειψιν τῶν προσόντων, τὰ ὁποῖα πάντως ἀπαιτοῦνται, ὅπως ὑλικὴ δύναμις ἀναπτυχθῇ. Φρονῶ δὲ, ὅτι καὶ ἡ ἀδιαφορία ἡ παρατηρουμένη ἐν τῷ ἔξω κόσμῳ ἀπό τινων ἐτῶν πρὸς ἡμᾶς κυρίαν αἰτίαν ἔχει ταύτην, ὅτι δὲν ἀπέδειξε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἀφ’ ἧς συνεστήθη, ὅτι εἶναι ἱκανὸν νὰ ὑπηρετήσῃ καὶ δι’ ὑλικῆς δυνάμεως τὴν ἀποστολὴν, τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὸ καὶ ἡ Εὐρώπη ἀπέδωκαν εἰς αὐτό. Λοιπὸν ὄχι μόνον διὰ τοὺς ἀμέσους κινδύνους, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἀπειλοῦσιν, ἀλλὰ καὶ δι’ ἠθικήν τινα ἀνόρθωσιν τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν ἀπωλέσαμεν, καὶ ἥτις εἶναι ἡμῖν ἀναγκαία, πρέπει νὰ σπεύσωμεν, ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, νὰ συνταχθῶμεν στρατιωτικῶς. Δὲν συμφωνῶ δὲ μετὰ τοῦ ἐντίμου ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτοῦ, ὅστις χθὲς δύο ἐκ τῶν νομοσχεδίων, κατ’ ἐμὲ τὰ θεμελιώδη, τὰ ἀναπόφευκτα χάριν τῆς στρατιωτικῆς ἀνασυντάξεως τῆς χώρας, τὸ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ τὸ περὶ στρατολογίας, ἐθεώρησεν ὡς μὴ ἐπείγοντα, ἐνῷ τοὐναντίον εἶναι τὰ μᾶλλον ἐπείγοντα. Εἶναι σπουδαία ἡ αἰτία, ἥτις παρώτρυνεν αὐτὸν εἰς τὴν πρότασιν ταύτην, αἱ μεγάλαι χρηματικαὶ δαπάναι, αἵτινες ἀπαιτοῦνται, καὶ πρὸς ἐξεύρεσιν τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις, ἡ προβαλοῦσα αὐτάς, δὲν μετῆλθεν ὅλα τὰ μέσα, ὅσα καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἀμφότεραι αἱ πλευραὶ αὐτῆς θεωροῦσιν ἐπιβαλλόμενα ἐκ τῆς καταστάσεως τῆς χώρας. Ἐν ἀμφοτέραις οὐδεὶς ὑπάρχει, ὅστις δὲν πιστεύει ὅτι καθῆκον καὶ συμφέρον τῆς Κυβερνήσεως ἦτο νὰ μετέλθῃ πάντα τὰ μέσα, ὅπως ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐξοικονομήσῃ, εἰ δυνατόν, ὅλα τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια ἀπαιτοῦσιν. Ἀλλ’ ἐὰν διαφέρω τὴν γνώμην πρὸς τὸν ἔντιμον Βουλευτὴν ἐκ Καλαβρύτων, διαφέρω καὶ δι’ ἄλλον λόγον, διότι, ὡς κατωτέρω θὰ ἐκθέσω, νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν τὰ χρηματικὰ ποσὰ, ἅτινα βεβαίως εἶναι μεγάλα διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἔχει ὑπ’ ὄψει αὐτῆς ἡ Βουλή, ἰδίως τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῶσι διὰ μέσων τινῶν, ἅτινα θὰ ὑποδείξω, καὶ τὰ ὁποῖα ἐκ προκαταβολῆς εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ τύχωσι τῆς ἐγκρίσεως τῆς πλειονοψηφίας, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐμῇ συνειδήσει δικαιολογοῦσι τὴν γνώμην, ὅπως μετὰ θάρρους συμβουλεύσω, ἵνα τὰ δύο ταῦτα νομοσχέδια πρὸ παντός, μελετώμενα εὐσυνειδήτως καὶ ἀπροκαταλήπτως ὑπὸ τῆς Βουλῆς, καὶ ἐγκρινόμενα ἢ μεταρρυθμιζόμενα, καθ’ ἃς διατάξεις ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἐγκρίνει, τὰ δύο ταῦτα, λέγω, νομοσχέδια ψηφισθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐπειδὴ σκοπὸν ἔχω, ὑποστηρίζων τὴν ψήφισιν τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων μετ’ ἐλευθέραν καὶ ἀκριβῆ αὐτῶν ἐξέτασιν, νὰ ὑποδείξω συγχρόνως καί τινας τρόπους, οἵτινες κατ’ ἐμὲ συντελοῦσιν, ὥστε ἡ δαπάνη διὰ μετατροπῆς δαπανῶν ἄλλων ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ νὰ γένηται μικροτέρα, θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν γνώμης τινός, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοτε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, καὶ τὴν ὁποίαν καὶ σήμερον τοὺς αὐτοὺς ἔχω λόγους νὰ ἐπαναλάβω. Τὸ ζήτημα τὸ στρατιωτικόν, ἐν Ἑλλάδι, εἶναι γνωστόν, ποῦ κυρίως προσκόπτει. Παρ’ ἡμῖν, ὡς πάντες γινώσκετε, ἕνεκα τοῦ μικροῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀνδρῶν τοῦ στρατοῦ ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς ἀπασχολήσεως μεγάλου ἀριθμοῦ ὁπλιτῶν εἰς διαφόρους ὑπηρεσίας, ξένας πρὸς τὴν καθαρῶς στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἀφ’ ἑτέρου, δὲν κατορθοῦται ποτὲ νὰ ἦναι ἐν τοσούτῳ ἀριθμῷ ἡ δύναμις τῶν συνταγμάτων τοῦ στρατεύματος, ὥστε νὰ ἐκτελῇ ἀσκήσεις, νὰ γυμνάζῃ τὰ στελέχη καὶ ν’ ἀποτελῇ ἐν εἰρήνῃ ἀρκοῦσαν ἐνεργὸν δύναμιν, μεταβαίνουσαν εἰς τὰς ἐφεδρείας, ἱκανῶς μεμορφωμένην, ὅπως, καλουμένη εἴτε εἰς γυμνάσια εἴτε δι’ ὑπηρεσίαν, ἐν ἀνάγκῃ δύνηται νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμὸν αὐτῆς. Τοιαύτη ὅμως ἀνεπάρκεια καὶ εἰς ἀριθμὸν στρατιωτῶν καὶ εἰς ποιότητα ἀνδρῶν καὶ στελεχῶν καθιστᾷ τὴν χώραν ἀνίκανον νὰ προστατεύσῃ ἐν πολέμῳ τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα αὑτῆς. Συνεπῶς τὸ ζήτημα, ὅπερ τίθεται, εἶναι τὸ ἑξῆς: πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς νὰ καταρτίζηται καὶ κατ’ ἀριθμὸν καὶ κατὰ ποιότητα ἐπαρκὴς πρὸς τοῦτο. Ἡ πρώτη λύσις τοῦ προβλήματος, ἥτις ἐσχεδιάσθη ἀπ’ ἀρχῆς, ἡ ἁπλουστέρα, ἡ κλασσική, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ὁποίαν ἐφαρμόσαμεν ἐπὶ μακρὸν χρόνον, ὑπῆρξεν ἡ ἑξῆς: ὅτι πρέπει νὰ συγκροτήσωμεν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν μὴ στρατιωτικῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπασχολοῦσι τὸν στρατόν, δύναμιν ἄλλην, καὶ τοσαύτην, δηλαδὴ ἀστυφυλακὴν καὶ χωροφυλακὴν τοσαύτην, ὥστε αὐταί, ἀπασχολούμεναι εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν διοικητικῶν, τῶν οἰκονομικῶν, τῶν δικαστικῶν καὶ τῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν, ν’ ἀφίνωσι τὸν στρατὸν ἐντελῶς ἐλεύθερον ν’ ἀσχολῆται εἰς τὰς στρατιωτικὰς αὑτοῦ ἐργασίας. Ἐγένετο ἀπόπειρα τῆς μεθόδου ταύτης, καὶ ἀπέτυχεν αὕτη κατὰ τὸ 1899, ὅτε διηύθυνε πάλιν τὰ κοινὰ ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις, ἥτις καὶ σήμερον προτείνει πρὸς τοῦτο δύο νόμους, τὸν νόμον περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας καὶ τὸν νόμον περὶ χωροφυλακῆς, διὰ τῶν ὁποίων προσπαθεῖ νὰ συντηρήσῃ μεγαλύτερον ἀριθμὸν χωροφυλάκων, μεγαλύτερον ἀριθμὸν ἀστυφυλάκων, ὥστε ἀπασχολουμένων τῶν δύο αὐτῶν ὑπηρεσιῶν καὶ εἰς ἐκεῖνα τὰ μὴ στρατιωτικὰ ἔργα, εἰς ἃ ἀπασχολεῖται ὁ στρατὸς, νὰ ἀφεθῇ οὗτος ἐντελῶς ἐλεύθερος ἀπ’ αὐτῶν καὶ ἀποκλειστικῶς ν’ ἀφοσιωθῇ εἰς τὰς καθαρῶς στρατιωτικὰς ἐργασίας. Ἡ μόρφωσις μεγαλειτέρας ἀστυνομίας καὶ μεγαλειτέρας χωροφυλακῆς ἀπῄτησεν ἀναγκαίως καὶ μεγάλας δαπάνας. Ἡ δαπάνη, ἡ ὁποία ἀνεγράφη εἰς τοὺς Προϋπολογισμοὺς τοῦ 1900 καὶ 1901, ἦτο διὰ μὲν τὴν ἀστυφυλακὴν δραχ. 4,471,660, διὰ δὲ τὴν χωροφυλακὴν, ἄνευ τῶν ἐλαττώσεων, δραχ. 4,893,744, ἑπομένως τὸ ὅλον δρ. 9,365,404. Οὕτω διὰ δαπάνης 9,365,000 δραχμῶν, δαπάνης, ἣν εὑρίσκομεν τότε κατὰ τὰς συζητήσεις οὐχὶ ἐπαρκῆ καὶ ἀνεμένομεν εἰς ἀπώτερον χρόνον νὰ ἴδωμεν αὐξανομένην καὶ θὰ ἐβλέπομεν αὐξανομένην, κατεβάλλετο προσπάθεια ὑπὸ τοῦ Κράτους, ὅπως ἐξασφαλισθῇ εἰς τὸν στρατὸν ἡ ἀποκλειστικὴ αὐτοῦ ἐνασχόλησις εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀσκήσεις καὶ τὴν ἐκπαίδευσιν. Εὐθὺς ὅμως γεννᾶται εἰς πάντα ἡ ἐντύπωσις ἐκ τοῦ μέτρου τούτου ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, ὅτι, ἂν τὸ μέγα αὐτὸ ποσὸν τῶν 9 καὶ πλέον ἑκατομμυρίων ἠθέλομεν δαπανᾷ διὰ τὴν ἀστυνομίαν καὶ τὴν χωροφυλακὴν, ἤθελε καταστῆ δύσκολον νὰ δαπανᾷ τὸ Κράτος ὅσα ὤφειλε νὰ δαπανᾷ διὰ τὰς στρατιωτικὰς παρασκευάς. Ἡ εὐμένεια αὕτη ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ θὰ μετεβάλλετο εἰς δυσμένειαν κατὰ τοῦ στρατοῦ, διότι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ αὐξήσῃ. Εἰδικὰ λοιπὸν σώματα, ἐπαρκῆ ὅπως τηρῶσι τὴν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος καὶ συγχρόνως νὰ ἐκπληρῶσιν ὅλας τὰς διοικητικὰς καὶ στρατιωτικὰς ὑπηρεσίας ἄνευ συμμετοχῆς τοῦ στρατοῦ, καὶ ἀφ’ ἑτέρου στρατὸς ἐπαρκὴς καὶ ἑτοιμοπόλεμος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνυπάρξωσι, διὰ λόγους οἰκονομικούς. Λύσις λοιπὸν τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος διὰ χωροφυλακῆς καὶ ἀστυφυλακῆς εἶναι διὰ τοῦτο ἀδύνατος. Τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα ἀρχικῶς εἶναι ζήτημα οἰκονομικὸν παρ’ ἡμῖν, καὶ πρὶν λυθῇ οἰκονομικῶς περιττὸν νὰ συζητῆται τὸ τεχνικὸν περὶ στρατοῦ μέρος. Κατὰ τὴν γνώμην μου, οἰκονομικῶς δὲν λύεται τὸ ζήτημα ἢ διὰ τῆς καταργήσεως παντὸς εἴδους διοικητικῆς ἀστυνομίας καὶ τῆς συγχωνεύσεως τῆς χωροφυλακῆς εἰς τὸν στρατόν. Δέον νὰ ἔχωμεν τοσοῦτον στρατὸν, ὥστε μέρος αὐτοῦ ν’ ἀπασχολῆται ὑπὲρ τῆς τάξεως καὶ ἀσφαλείας, ἐνῷ τὸ μεγαλύτερον μέρος θὰ ἐκγυμνάζηται ἐν τοῖς συντάγμασι. Πολὺν δὲ στρατὸν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν, ἂν δαπανῶμεν ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ πᾶν ὅ,τι συγχρόνως δαπανῶμεν ἢ θὰ ἐδαπανῶμεν διὰ διοικητικὴν ἀστυνομίαν καὶ χωροφυλακὴν, σώματα πολυδάπανα. Τὰς ὑπηρεσίας, ἃς ἐκπληροῦσιν ἡ διοικητικὴ ἀστυνομία καὶ ἡ χωροφυλακὴ, θὰ τὰς ἐκπληρῶσιν ὁ στρατὸς καὶ ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία. Ὁ στρατὸς θὰ ἀναλάβῃ τὴν φύλαξιν τῆς ὑπαίθρου χώρας, θὰ βοηθῇ δὲ πολλαχοῦ καὶ τὴν δημοτικὴν ἀστυνομίαν εἰς τὴν τήρησιν τῆς τάξεως. Ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, εἰς πάντας τοὺς ἄλλους δήμους τοῦ Βασιλείου ἡ ἀστυνομία θ’ ἀνήκῃ εἰς τοὺς δημάρχους ἢ τοὺς δημοτικοὺς ἀστυνόμους, καθ’ ὃν τρόπον θὰ κανονίσῃ ὁ νόμος. Ὁ νόμος θὰ ὁρίσῃ κατὰ ποῖον τρόπον, ποῦ καὶ πότε ὁ στρατὸς θὰ ἐπικουρῇ τῇ δημοτικῇ ἀστυνομίᾳ καὶ χάριν πληρεστέρας τηρήσεως τῆς εὐταξίας καὶ ἐφαρμογῆς τῶν νόμων αὐστηρῶς, ἀλλὰ καὶ ὅπως μὴ οἱ ἄποροι δῆμοι ἐπιβαρυνθῶσι διὰ μεγάλης δαπάνης χάριν τῆς ἀστυνομίας. Ἀφ’ ἑτέρου μέρος τῆς ἀποσπωμένης ἐκ τοῦ στρατοῦ δυνάμεως χάριν τῆς ἐσωτερικῆς τάξεως καὶ ἀσφαλείας θ’ ἀπασχολῆται εἰς τὴν ἐπὶ τῆς ὑπαίθρου χώρας ὑπηρεσίαν τῆς ἀσφαλείας καὶ εἰς τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας, διοικητικάς, δικαστικάς, οἰκονομικὰς καὶ λοιπάς, τὰς ὁποίας σήμερον ἐκτελεῖ ὁ στρατός. Δι’ ὅλας αὐτὰς τὰς ὑπηρεσίας ἀπαιτεῖται δύναμις στρατοῦ δέκα ἕως ἕνδεκα χιλιάδων ἀνδρῶν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν τόσην δύναμιν στρατοῦ, ὥστε καὶ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν 10 ἢ 11 χιλιάδων ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἔτος θὰ λαμβάνωνται, ἵνα ὑπηρετῶσι τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν, ἵνα ἐπικουρῶσιν εἰς τὴν δημοτικὴν ἀστυνομίαν, ἵνα ἐκτελῶσι τὴν φύλαξιν τῶν φυλακῶν καὶ τῶν διαφόρων καταστημάτων καὶ ταμείων, ἵνα συντρέχωσι τὴν οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων, καθὼς καὶ τὴν δικαστικὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὴν δασοφυλακὴν καὶ τὴν τηλεγραφικὴν ὑπηρεσίαν, νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ὑπολείπηται ἐν τοῖς συντάγμασι τοσοῦτος ἀριθμὸς ἀνδρῶν, ὥστε νὰ ἐνασχολῆται ἐπαρκῶς εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ στρατοῦ καὶ τὰ ἄλλα στρατιωτικὰ ἔργα. Πρὸς τοῦτο ἔχομεν ἀνάγκην στρατοῦ ἐκ 36,000 ἀνδρῶν. Διότι, ἂν ἤθελε καταρτισθῆ καὶ συντηρεῖσθαι τοσαύτη δύναμις διὰ τῆς προσθέτου δαπάνης τῆς ἐκ τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας, ἣν ἐνομοθετήσαμεν, καὶ ἐκ τῆς χωροφυλακῆς, τότε θὰ ἦτο εὔκολον νὰ λαμβάνωνται οἱ κληρωτοὶ τοῦ πρώτου ἔτους μετὰ τὴν ἐξάσκησιν τῶν δώδεκα μηνῶν, ὅπως ἀπασχοληθῶσιν εἰς τὰ διοικητικὰ ἔργα, θὰ ὑπελείπετο δὲ δύναμις 25,000 ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦτο δυνατὸν ἐν ταῖς τρισὶ μεραρχίαις νὰ ἐκτελῶσι καὶ τὴν ἐκγύμνασιν καὶ τὴν ἄλλην ἐκπαίδευσιν τοῦ στρατοῦ. Οὕτω καὶ ἡ διὰ τὰς διοικητικὰς ὑπηρεσίας δύναμις θὰ εἶχεν ἄσκησιν ἑνὸς ἔτους καὶ ἡ ἄλλη δύναμις τῶν κληρωτῶν τοῦ δευτέρου ἔτους θὰ παρεσκευάζετο πληρέστερον. Ἡ Κυβέρνησις, εὑρεθεῖσα πρὸ οἰκονομικῶν δυσχερειῶν, δὲν προέβη εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν δύο αὐτῶν νόμων, εἴτε τοῦ νόμου τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας, εἴτε τοῦ νόμου τῆς χωροφυλακῆς, ἔκτοτε δὲ μένει ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία· ἀλλ’ οὕτως ὁ στρατός, ἐκτὸς ἐλαχίστου ἀριθμοῦ, ἀπασχολεῖται εἰς ὑπηρεσίας μὴ στρατιωτικάς, καὶ διὰ τοῦτο ἐντελῶς ἀποτυγχάνει τὸ ἔργον τῆς παρασκευῆς στρατοῦ. Ὅπως ἐκπληρῶμεν ἐπαρκῶς τὰ τῆς ἀστυνομίας τῆς χώρας καὶ τὰ τῆς στρατιωτικῆς παρασκευῆς, ἔχομεν ἀνάγκην μεγάλου ἀριθμοῦ στρατιωτῶν, ὄχι μόνον διὰ τὴν ἐν εἰρήνῃ στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὴν τήρησιν τῆς ἀσφαλείας καὶ τάξεως, ἀλλὰ προσέτι, ὅπως παρασκευάσωμεν καὶ ἔχωμεν ἑτοίμους νεαρὰς ἐφεδρείας, διότι μόνον διὰ νεαρῶν ἐφεδρειῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιτάξωμεν ἐν πολέμῳ στρατὸν προθυμότερον εἰς ἐπιστράτευσιν καὶ εἰς τοὺς κινδύνους τοῦ πολέμου. Ὅταν καταρτίζωμεν στρατὸν ἀπὸ πολλὰς μικρὰς ἐφεδρείας, λαμβάνομεν ἐφέδρους προβεβηκότας· διὰ νὰ καλέσητε δὲ τὸν ἀριθμόν, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλεται ἡμῖν ἐν ὥρᾳ ἐκστρατείας, θὰ καλέσητε καὶ ἡλικίας, αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνουν εἰς μεγίστην ἀναλογίαν οἰκογενειάρχας, ἑπομένως πατέρας τέκνων καὶ συζύγους, οἱ ὁποῖοι, ὄντες τὸ πλεῖστον ἄποροι, πᾶν ἄλλο σκέπτονται, κατατασσόμενοι εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ἢ περὶ ἐκτελέσεως τῆς ὑπηρεσίας. Οὗτοι ἀφῆκαν εἰς τὰς οἰκίας αὐτῶν συζύγους καὶ τέκνα πολλάκις ἄνευ οὐδενὸς μέσου συντηρήσεως, ἐνίοτε ἄνευ προστάτου, τοῦ δήμου καὶ τοῦ Κράτους νομίζοντος ὅτι οὐδὲν ἔχει καθῆκον νὰ φροντίσῃ περὶ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν. Πᾶς τις ἐννοεῖ τὴν ψυχικὴν κατάστασιν, ἐν ᾗ διατελεῖ τοιοῦτος ἔφεδρος, ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν σάρακα τῆς ἀνησυχίας, ὁ ὁποῖος κατατρώγει καὶ τὸν ἰσχυρότερον χαρακτῆρα, ὅταν ὄπισθεν ἔχῃ ἀφήσει πεινῶντας τοὺς οἰκείους. Καὶ ἴσως εἰς τοῦτο πρέπει ν’ ἀποδοθῇ ἡ παρατηρηθεῖσα εἰς τὸν πόλεμον τοῦ 1897 μεγάλη προθυμία εἰς λιποταξίας τῶν ἐφέδρων. Οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν, λόγῳ τοῦ ὀλιγαρίθμου εἰς ἐφέδρους τῶν κληθεισῶν ἡλικιῶν, ἦσαν ἔφεδροι προβεβηκότες, ἑπομένως οἰκογενειάρχαι, οἱ ὁποῖοι κατετρύχοντο ἐκ τῆς ἀνησυχίας περὶ τῶν ἰδίων αὐτῶν οἰκογενειῶν, οἱ ὁποῖοι καθ’ ἡμέραν θὰ ἐλάμβανον βεβαίως ἐπιστολὰς αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ παρίστων τὰς στερήσεις καὶ τὴν δυστυχίαν, ὑφ’ ὧν αἱ οἰκογένειαι ἐμαστίζοντο ἀφ’ ἧς οἱ προστάται αὐτῶν ἀνεχώρησαν διὰ τὸν πόλεμον. Δὲν ἔβλαψε καὶ θὰ βλάψῃ τὸ στράτευμα αὐτὴ μόνη ἡ ἀτέλεια. Καὶ ἄλλο προσέτι συνετέλει εἰς τὴν παράλυσιν τοῦ στρατιωτικοῦ πνεύματος τοῦ στρατοῦ, ἡ ἀνισότης, ἥτις εἰσήχθη εἰς τὰς τάξεις αὐτοῦ. Ὡς γνωστόν, ὁ στρατολογικὸς νόμος παρ’ ἡμῖν μετετράπη κατὰ μέγα μέρος εἰς ταμιευτικὴν μηχανήν, σκοπὸν ἔχουσαν ἐξ ἴσου νὰ προμηθεύῃ στρατιώτας καὶ χρήματα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐκ τούτου δὲ αἱ πολλαὶ ἀπαλλαγαί. Ὅταν ὅμως λέγωμεν ἀπαλλαγὰς, καθιεροῦμεν ἀνισότητα ἐν τῷ στρατῷ, ἥτις, μόνον ὅταν ᾖναι περιωρισμένη, δὲν βλάπτει· ἄλλως δὲν ἔχομεν ἀληθῆ καὶ στερεὰν πειθαρχίαν, διότι πειθαρχία δὲν ἐπιβάλλεται οὔτε διὰ τῆς διδασκαλίας οὔτε διὰ τοῦ φόβου, ἀλλὰ πρέπει νὰ στηρίζηται κατὰ πρῶτον λόγον ἐπὶ τοῦ αἰσθήματος τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἰσότητος. Πολλοὶ παρ’ ἡμῖν νομίζουσιν, ὅτι αἱ ἀπαλλαγαὶ καὶ ἐν ἄλλοις Κράτεσιν εἶναι ὡς ἐν τῷ Ἑλληνικῷ νόμῳ, ὅστις ὁρίζει, ὅτι, ὅταν τις ἀνήκῃ εἴς τινα τῶν κατηγοριῶν τοῦ νόμου, ἀπαλλάσσεται ἐντελῶς πάσης στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Δὲν ἔχει ὅμως οὕτω. Τουλάχιστον ἐν Γαλλίᾳ ὁ ἀπαλλαχθεὶς ὑπηρετεῖ ἓν ἔτος, καὶ ἀπαλλάσσεται μόνον τοῦ ὑπολοίπου χρόνου. Παρασκευάζεται οὕτω διὰ τῆς ἐνιαυσίας ὑπηρεσίας μέγας ἀριθμὸς στρατιωτῶν, οἱ ὁποῖοι, ἂν δὲν ὑπηρέτησαν ὁλόκληρον τὸν χρόνον, ὑπηρέτησαν ὅμως ἀρκετὸν χρόνον, ὅπως δι’ ὀλιγωτέρου κόπου καταστῶσιν ἱκανοὶ ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης νὰ ὑπηρετήσουν. Ὁπωσδήποτε ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς, εἴτε οὕτως ἔχει ὁ ὀργανισμός, εἴτε οὕτως ἔχει ὁ νόμος περὶ στρατολογίας, περιλαμβάνει δύο μεγάλας ἐλλείψεις, αἱ ὁποῖαι δυσχεραίνουσι τὴν συγκρότησιν ἀληθοῦς στρατοῦ, πρῶτον διότι καθιεροῖ τὴν ἀνισότητα ἐν ταῖς τάξεσιν αὐτοῦ διὰ τῶν ἀπαλλαγῶν, δεύτερον διότι εἰσάγει ἐν αὐτῷ κατ’ ἔτος τόσον ὀλίγον ἀριθμὸν κληρωτῶν, ὥστε ἐν ἀνάγκῃ τὸ Κράτος ὀφείλει, διὰ νὰ ἔχῃ τὸν ἀναγκαιοῦντα ἀριθμὸν ἐφέδρων, νὰ καλέσῃ ἡλικίας ἄνω τῶν 30 καὶ μέχρι 35 ἐτῶν, ὅπως διὰ τῶν ὀλιγαρίθμων αὐτῶν ἐφεδρειῶν καταρτίσῃ τὴν δύναμιν τῶν 100 ἕως 120 χιλιάδων τοὐλάχιστον ἀνδρῶν, οὓς κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ παρατάξῃ ἐν πολέμῳ. Ἀλλὰ τοιαύτη κατάστασις στρατοῦ πρέπει νὰ λείψῃ, διότι στρατὸς, ὁ ὁποῖος σήμερον δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς πραγματικῆς καθολικῆς στρατολογίας καὶ ἐπὶ τῶν νεαρῶν ἡλικιῶν, δὲν εἶναι ἰσχυρός. Μόνον ὁ στρατιώτης ὁ μὴ ἔχων βάρη οἰκογενειακὰ, ἔχων δὲ καὶ τῆς νεότητος τὴν ὁρμὴν, καὶ τὸ ῥιψοκίνδυνον, προθυμότερον ἐκτίθεται εἰς τοὺς κινδύνους τῶν μαχῶν, μόνον δ’ ὁ αἰσθανόμενος, ὅτι οὐχὶ μόνον αὐτός, ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ συμπολῖται αὐτοῦ ἀνεξαρτήτως συγκινδυνεύουσιν ὑπὲρ τῆς πατρίδος, καὶ ὅτι οὐδεμίαν οἱ νόμοι ποιοῦνται διάκρισιν μεταξὺ τῶν ὁμηλίκων συμπολιτῶν του, δὲν σκέπτεται νὰ φεισθῇ ἑαυτοῦ καὶ νὰ ἐκφύγῃ τῶν ὑποχρεώσεων ἐν ὥρᾳ πολέμου. Ὁ στρατὸς πρέπει νὰ περιλαμβάνῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγωτέρους οἰκογενειάρχας καὶ νὰ παραλείπῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγωτέρους ἐκ τῶν καλουμένων νὰ ὑπηρετήσωσιν ἡλικιῶν. Αἱ ἀσκήσεις ἑνὸς στρατοῦ δὲν ὠφελοῦν ἄνευ τοῦ ἠθικοῦ τοῦ στρατοῦ. Λοιπὸν ὁ στρατολογικὸς νόμος πρέπει νὰ καταστήσῃ καθολικὴν τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, συμφώνως πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς ἄλλης νομοθεσίας ἡμῶν καὶ πρὸς τὰς κοινωνικὰς ἀρχὰς, αἱ ὁποῖαι κρατοῦσιν ἐν τῷ τόπῳ· πρέπει νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ τόσον πλῆθος ἀπαλλαγῶν, ἀλλὰ νὰ καλῇ ὑπὸ τὰς σημαίας ἐκ τῶν ἱκανῶν πρὸς ὑπηρεσίαν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρους. Καλοῦντες ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρους ἐξ ἑκάστης ἡλικίας, θὰ ἔχωμεν νέους ἐν ταῖς ἐφεδρείαις καὶ ἐν τῷ στρατῷ ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας, καὶ θὰ ἔχωμεν καὶ περισσότερον πειθαρχοῦντας στρατιώτας, διότι δὲν θὰ κλονίζηται τὸ αἴσθημα τῆς πειθαρχίας ἐκ τῆς ἀνισότητος, τὴν ὁποίαν ὁ στρατιώτης βλέπει μεταξὺ τῶν συνηλικιωτῶν του. Ἐξ αὐτῆς τῆς ἰδέας ὁρμώμενος φρονῶ, ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ ἤθελε μετ’ ἀποφάσεως νὰ ἐκτελέσῃ τὴν μεταρρύθμισιν ταύτην τῆς καταργήσεως τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας καὶ τῆς συγχωνεύσεως τῆς χωροφυλακῆς, νὰ οἰκονομίσῃ σπουδαῖον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ χρηματικὸν ποσὸν, ὅπως αὐξήσῃ τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ μέχρι 36,000. Ἂν ἀπεφάσιζε τὸ Κράτος νὰ καθιερώσῃ τὴν δημοτικὴν ἀστυνομίαν, ὑφ’ οὓς ὅρους καὶ περιορισμοὺς εἶπον, ἤτοι διὰ τῆς συνδρομῆς τοῦ στρατοῦ ἐν τῇ ἐπιτελέσει πολλῶν ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνατεθειμέναι σήμερον εἰς τὴν ἀστυφυλακὴν καὶ τὴν χωροφυλακήν, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν θὰ εἴχομεν χειροτέραν τὴν ἰδίως ἀστυνομίαν, θὰ εἴχομεν δὲ μείζονα τάξιν καὶ ἀσφάλειαν. Διότι χωροφυλακὴν, ὁποία εἶναι ἀλλαχοῦ καὶ ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν. Δὲν εἶναι δυνατὸν, διότι χωροφύλαξ καλὸς γίνεται μόνον ὁ στρατιωτικὸς ὁ ἐπὶ πολλὰ ἔτη ὑπηρετήσας καὶ εἰς ἀληθῆ στρατὸν, μετὰ δὲ τὴν ἀφυπηρέτησιν αὐτοῦ καὶ κατάταξιν εἰς τὴν χωροφυλακὴν πληρωνόμενος ἁδρῶς. Ὁ χωροφύλαξ τῆς Πρωσσίας, ὡς καὶ ἄλλοτε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρω, μέ τινα ἔξοδα συμπληρωματικὰ, τὰ ὁποῖα πληρώνει εἰς αὐτὸν τὸ Κράτος, ἰδίως ἐν τῇ κινήσει, λαμβάνει 180 φράγκα κατὰ μῆνα. Ἐκλέγονται δὲ οἱ τοιοῦτοι, ὡς καὶ ἐν Γαλλίᾳ, ἐκ τῶν ἀρίστων στρατιωτῶν τῶν σωμάτων καὶ μετὰ μακρὰν ὑπηρεσίαν, καθ’ ἣν ἐδοκιμάσθησαν καὶ ἀπέδειξαν, ὅτι κέκτηνται ὅλα τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ ἡ ὑπηρεσία τοῦ χωροφύλακος. Ἡμεῖς τοιαύτην χωροφυλακὴν δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν, διότι δὲν ἔχομεν τέλειον στρατὸν, ἐπειδὴ δὲ λόγοι οἰκονομίας μᾶς ἠνάγκασαν νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν ἰδέαν συγκροτήσεως εἰδικοῦ σώματος χωροφυλακῆς, κατεφύγομεν εἰς τοὺς κληρωτούς, οὓς εἰσηγάγομεν, μετὰ βραχεῖαν καὶ ἀτελῆ ἐκπαίδευσιν ἐν τῷ στρατῷ, εἰς τὴν χωροφυλακήν. Λοιπὸν οὐδεμία ζημία θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν, ὅταν θὰ ἐκλίπῃ σῶμα, τὸ ὁποῖον εἶναι κατηρτισμένον παρ’ ἡμῖν τόσον ἀτελῶς, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ ἐν Ἰταλίᾳ, Γαλλίᾳ καὶ Γερμανίᾳ. Ἀλλ’ οὐδ’ εἶναι δυνατὸν νὰ καταρτίσωμεν καλὴν χωροφυλακὴν χωρὶς νὰ περιορίσωμεν τὰ μέσα τοῦ Προϋπολογισμοῦ πρὸς συντήρησιν καλῶς παρεσκευασμένου στρατοῦ. Κατ’ ἐμὴν γνώμην δὲν ὑπάρχει χωροφυλακὴ παρ’ ἡμῖν, δὲν ὑπάρχει οὔτε ἀστυνομικὴ δύναμις. Ἡ ἰδέα, ἥτις ἄλλοτε παρώτρυνε τὸν ἀείμνηστον Τρικούπην νὰ συστήσῃ στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν, ἦτο κατ’ ἀρχὴν ὀρθή. Ἐνόμισεν ὅτι λαμβάνων ἐκ τοῦ στρατοῦ ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικούς, καὶ μεταφέρων αὐτοὺς εἰς τὴν ἀστυνομίαν, ἤθελε διατηρήσει αὐτοὺς αὐστηροὺς καὶ ἀμέμπτους, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐν τῷ στρατῷ, καὶ ὅτι δὲν ἤθελον ἀπολέσει τὰς στρατιωτικὰς αὐτῶν ἰδιότητας καὶ ἀρετὰς ἐν τῇ ἀστυνομίᾳ, μὴ ὑποπτευθεὶς ὅτι ἡ κομματικὴ πολιτικὴ, ἡ ὁποία προσπαθεῖ νὰ εἰσέλθῃ εἰς πάσας τὰς ἐνεργείας τῆς ἀστυνομίας καὶ εἰσέρχεται οὖν εἰς αὐτήν, εἴτε ὑπὸ δημάρχους εἴτε ὑπὸ δικηγόρους εἴτε ὑπὸ ἀξιωματικοὺς διατελεῖ, θὰ ἔβλαπτε καὶ τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν, καὶ ὅτι τὰ πολυειδῆ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουν καὶ δὲν ἐπιδρῶσιν ἐπὶ τοῦ ἀξιωματικοῦ, ὅταν ὁ ἀξιωματικὸς ἢ ὑπαξιωματικὸς εὑρίσκηται ἐν τῷ στρατῷ, ἐπιδρῶσιν ἐπὶ πλείστων ἐξ αὐτῶν καὶ βλάπτουσι τὸ ἦθος καὶ τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν, ὅταν εὑρίσκωνται εἰς τὴν ἀστυνομίαν ἐν μέσῳ μυρίων πειρασμῶν. Ἡ καθημερινὴ πεῖρα, ἀφ’ ἧς ὑπάρχει ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία, αὐτὸ ἀπέδειξε. Δύναται ὁ ἀξιωματικὸς νὰ ἦναι καλὸς ἐν τοῖς συντάγμασιν, ἀλλ’ ἐντεῦθεν δὲν ἕπεται, ὅτι θὰ διατηρηθῇ τοιοῦτος, καὶ ὅταν τῷ ἀναθέσωμεν τὴν ἀστυνομίαν τῶν Πατρῶν ἢ τοῦ Πύργου, διότι αἱ ἀστυνομίαι τῶν Πατρῶν καὶ τοῦ Πύργου ἔχουσι μυρίους πειρασμούς, καὶ πολιτικοὺς καὶ κοινωνικούς, οἱ ὁποῖοι κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θὰ τὸν ἐπηρεάσουν. Τοῦτο παρετηρήθη, μολονότι ὑπῆρξαν καὶ ἐξαιρέσεις ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι διετήρησαν τὸν στρατιωτικὸν αὐτῶν χαρακτῆρα ἀκέραιον καὶ ἀνεπηρέαστον. Λοιπόν, καταλύοντες τοὺς δύο αὐτοὺς θεσμούς, τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν καὶ τὴν χωροφυλακήν, δὲν θὰ φέρωμεν μεγάλην βλάβην εἰς τὴν τάξιν καὶ τὴν ἀσφάλειαν, ἐξοικονομοῦμεν δ’ ἀφ’ ἑτέρου μέγα ποσὸν χρημάτων, ὅπερ δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν αὔξησιν τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὸν οὗτος νὰ ἐπαρκῇ καὶ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἀστυνομίας καὶ τῆς ἀσφαλείας καὶ εἰς τὸν ἀπαρτισμὸν στρατοῦ καὶ ἀριθμητικῶς καὶ ποιοτικῶς ἀνωτέρου. Πρὸς τοῦτο ἐπιτρέψατε νὰ ἀναφέρω ὑμῖν ἀριθμούς τινας. Διὰ τὴν ἀστυφυλακὴν ἐδαπανήσαμεν τὸ 1902 δραχμὰς 3,196,694. Ἂν ἐξ αὐτῶν ἀφαιρέσωμεν τὰ ἔξοδα τῆς ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται κατὰ τὸ 1904 εἰς δραχμὰς 507,722, ὑπολείπεται ποσὸν δραχμῶν 2,688,972. Ἄλλοτε, ὅτε διὰ νόμου τινὸς ἐκανονίζοντο τὰ ἀστυνομικὰ βάρη, εἶχον ἐπιβληθῆ εἰς τοὺς δήμους Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς διὰ τὸ περιπλέον τῆς ἀναλογούσης αὐτοῖς δαπάνης 360,000 δραχμαί. Ἂν καὶ νῦν ἤθελέ τις δεχθῆ νὰ καθιερωθῇ ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία, βεβαίως δὲν εἶναι δίκαιον, ἀφοῦ μεταφέρομεν τὰ βάρη τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας εἰς τοὺς δήμους τοῦ Κράτους, ν’ ἀφήσωμεν τοὺς δύο μεγαλειτέρους δήμους τοῦ Κράτους, τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, νὰ λαμβάνωσι δωρεὰν τὴν δαπάνην τῆς ἀστυνομίας ἀπὸ τὸ Κράτος. Νομίζω, ὅτι οἱ δύο αὐτοὶ δῆμοι ἠδύναντο νὰ ἐπιβαρυνθῶσι διὰ 250,000 δραχμῶν, καὶ οὕτω, ἂν προστεθῇ ποσὸν 250,000 δραχμῶν, ἔχομεν δραχ. 2,938,972. Τὸ ποσὸν τότε, τὸ ὁποῖον ὑπολείπεται, ἂν ἀφαιρεθῶσιν οἱ μισθοὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ ἀξιωματικῶν τῆς ἀστυφυλακῆς, οἱ ὁποῖοι θὰ μεταφερθῶσιν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ οἱ ὁποῖοι σημειοῦνται εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν μὲ 820,000 δραχμάς, θέλει εἶσθαι 2 ἑκατομμύρια καὶ 119 χιλιάδες. Αὐτὴ ἡ μεταβολὴ θέλει ἐπέλθει ἐν τῇ ἀστυνομικῇ δαπάνῃ διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν ἐξόδων τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, τῆς προσθήκης εἰσφορᾶς 250,000 δραχμῶν καὶ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν μισθῶν τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς. Ἂν ἤδη λάβωμεν τὴν χωροφυλακήν, θέλομεν ἰδεῖ, ὅτι ἐδαπανήσαμεν τὸ 1902 δραχ. 2,806,028, ἐνῷ, ὡς εἶπον ἀρχόμενος, ἄλλοτε εἶχεν ἀναγραφῆ, ἅμα ὡς ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ χωροφυλακῆς τοῦ 1899, πολὺ μεγαλείτερον ποσόν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔμεινε λειτουργοῦσα ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία, τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον δαπανᾶται καὶ τὸ ὁποῖον τὸ 1902 ἐδαπανήθη, εἶναι δραχ. 2,806,028. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ ἑπομένως θὰ ὑπολογίσω. Ἐπειδὴ ἡ ἔφιππος χωροφυλακὴ καὶ μετὰ τὴν συγχώνευσιν τῆς πεζῆς χωροφυλακῆς δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ διατηρηθῇ, ὑπολείπεται ποσὸν δραχμῶν 4,600,000 περίπου. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν τοὺς μισθοὺς ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς, ἄνευ τῶν ἱππέων, οἱ ὁποῖοι θὰ διατηρηθῶσι, καὶ διὰ τοὺς ὁποίους εἶναι ἀναγεγραμμένον ποσὸν δρ. 670,000, ὑπολείπεται ποσὸν δραχ. 3,930,000, τὸ ὁποῖον μετὰ τὰς προσθαφαιρέσεις ταύτας εἶναι τὸ ποσόν, ὅπερ θέλει ἐξοικονομηθῆ, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε δεχθῆ τις νὰ καταργήσῃ τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν καὶ ἐπαναφέρῃ, οἵαν εἶπον, τὴν δημοτικήν, καὶ συγχωνεύσῃ τὴν χωροφυλακὴν εἰς τὸν στρατόν. Ὑπολείπεται λοιπὸν ποσὸν δρ. 3,900,000. Τὸν ὑπολογισμὸν αὐτὸν χάριν τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ ἄλλων ἀπροόπτων περιορίζω κατὰ 300,000 δραχμὰς προσέτι· ὑπολειφθήσεται δ’ οὕτω ποσὸν 3,600,000 δραχμῶν. Ἐὰν λοιπὸν ληφθῇ ὡς ὑπόλοιπον τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν δρ. 3,600,000 καὶ χρησιμοποιήσωμεν αὐτὸ ἀποκλειστικῶς εἰς συντήρησιν κληρωτῶν στρατιωτῶν, λογίσωμεν δὲ τὰ τῆς συντηρήσεως τοῦ στρατιώτου τοῦ πεζικοῦ, ὡς ὁ νέος ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ καθιερώνει, ὅστις, ὡς ἐνθυμεῖσθε, περιορίζει τὸν μισθὸν τοῦ στρατιώτου ἀπὸ 46 λεπτῶν εἰς 41, θὰ κατορθωθῇ νὰ συντηρηθῇ διὰ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ περιπλέον δύναμις, ἐπὶ τῇ βάσει δαπάνης κατ’ ἄνδρα δρ. 425 ἐτησίως, ἐξ 8,470 πεζῶν. Ἐὰν τὸν ἀριθμὸν τοῦτον, ἀνερχόμενον εἰς 19,336 ἄνδρας, προσθέσωμεν εἰς τὴν δύναμιν τὴν ἀναγεγραμμένην ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, πλὴν τῶν χωροφυλάκων, —διότι, ὡς εἶπον, τὴν πεζὴν χωροφυλακὴν ἀντικαθιστῶμεν διὰ πεζῶν,—καὶ προσέτι προσθέσωμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ἀστυνομίας, οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται εἰς 543, θὰ ἔχωμεν ὁλικὴν δύναμιν στρατοῦ 28,349 ἀνδρῶν. Οὕτω, καὶ χωρὶς νὰ δαπανηθῇ ποσόν τι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ὑπολογίζει εἰς δύο ἑκατομμύρια περίπου καὶ σκέπτεται νὰ προσθέσῃ εἰς τὰς ἤδη γινομένας δαπάνας, θὰ ἦναι δυνατὸν δι’ αὐτῆς τῆς μεταβολῆς, διατηρουμένων ἐν τῇ συγχωνεύσει τῶν σημερινῶν στελεχῶν τῆς χωροφυλακῆς, καὶ ἐπαναφερομένων τῶν ἀξιωματικῶν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας καὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν εἰς τὸ στράτευμα, νὰ ἔχωμεν δύναμιν ἐν ὅλῳ 28,349 ἀνδρῶν. Ἡ αὔξησις δὲ τῆς εἰς ἄνδρας δυνάμεως τοῦ στρατοῦ—διότι νέων στελεχῶν ἀξιωματικῶν δὲν ἔχομεν ἀνάγκην—εἶναι σπουδαία. Βεβαίως ὁριστικὸν ποσὸν στρατοῦ δὲν θεωρῶ τοῦτο. Πρέπει ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμός, καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ αὐξηθῇ, ἐὰν διαθέσῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ ποσὸν τῶν δύο ἑκατομμυρίων. Ποσὸν δύο ἑκατομμυρίων ἐπαρκεῖ διὰ δύναμιν στρατιωτῶν 4,705. Ὑπελόγισα δι’ ἕκαστον πεζὸν στρατιώτην 425 δραχμάς, διότι 365 δραχμαὶ ἕως 370 περίπου εἶναι μισθός, ἱματισμὸς καὶ ἄρτος. Ἐὰν προσθέσωμεν καὶ 60 δραχμὰς δι’ ὅλας τὰς ἄλλας δαπάνας, στρατωνισμοῦ, μεταφορᾶς, φωτισμοῦ, κινήσεως, αἵτινες εἶναι ὑπεραρκεῖς, καὶ ὑπολογίσωμεν ἐπὶ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ τῶν 425 δραχμῶν, θέλομεν ἔχει ἀριθμὸν ἀνδρῶν 28,349. Ἡ ὅλη δύναμις τοῦ στρατοῦ ἤθελεν ἀνέλθει εἰς 33,054. Ἄν δ’ ἤθελεν ἡ Κυβέρνησις προσθέσει βραδύτερον καὶ ποσόν τι ἄλλο, διότι κατ’ ἐμὲ δὲν ἐπείγει ἡ αὔξησις, τοὐναντίον δ’ ἐπιβάλλεται νὰ γένηται βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον, θὰ ἠδύνατο ἀναλόγως νὰ αὐξήσῃ καὶ ἡ δύναμις τῶν ἄλλων σωμάτων, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἦναι οἷα ἀπαιτεῖται, λόγῳ τῆς δυνάμεως τοῦ πεζικοῦ, καὶ τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν ἐν τῷ ὑπολογισμῷ μου, διότι ἀπέβλεπον εἰς τὸν καταρτισμὸν δυνάμεως τοῦ πεζικοῦ τόσης, ὅση θὰ ἐπαρκῇ διὰ τοῦ ἀριθμοῦ καὶ εἰς τὰς ἀστυνομικὰς καὶ εἰς τὰς διοικητικὰς ὑπηρεσίας, δηλ. καὶ εἰς τὰς στρατιωτικὰς καὶ τὰς μὴ στρατιωτικάς.

§146Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Πόση εἶναι;

§147Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι 28,349 μὲ τὰς σημερινὰς δαπάνας.

§148Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πεζικοῦ μόνον;

§149Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅλων. Ἀλλὰ ὁ ἀριθμὸς τῶν 8,470 περιπλέον, οἱ ὁποῖοι θὰ συντηρῶνται διὰ τοῦ ποσοῦ τῶν 3,600,000 δραχμῶν, εἶναι ἀποκλειστικῶς πεζοὶ, καὶ τοῦτο, διότι ὑπελόγισα δι’ ἕκαστον πεζὸν δαπάνην ἐτησίαν 425 δραχμῶν. Ἐὰν ἐπιθυμῆτε νὰ ὁρίσωμεν λεπτομερέστερον τὴν κατάταξιν, θὰ ἔχωμεν 30 τάγματα τοῦ πεζικοῦ, ἐξ ὧν τινα, κατὰ τὸν ὀργανισμόν, δὲν θὰ ἦναι πλήρη, διότι μόνον τὰ στελέχη θὰ ἔχουν, καὶ τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ συντηρῶμεν πλήρη. Ἐὰν αὐτὰ θὰ ἦναι πλήρη καὶ ὑπολογίσητε ὅτι ἡ αὔξησις τῶν πεζῶν θὰ διανέμηται εἰς τὰ 30 τάγματα, θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ λαμβάνητε κατ’ ἔτος ἐξ αὐτῶν τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν διὰ τὰς ὑπηρεσίας τὰς μὴ στρατιωτικὰς, καὶ νὰ ὑπολείπηται ἐν τοῖς τάγμασι ποσόν, ὅπερ νὰ ἐπαρκῇ διὰ τὰς ἀσκήσεις καὶ τὴν ἐκπαίδευσιν αὐτῶν, ὀλιγώτερον μὲν παρ’ ὅ,τι ἂν ἡ δύναμις ἦτο πλήρης, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον παρ’ ὅσον μὲ τὴν σημερινὴν αὐτῶν δύναμιν. Ἡ δὲ δαπάνη θέλει ἔχει οὕτως: Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ 1904 ἀναγράφει δρ. 20,755,498. Ὁ μισθὸς τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τῆς ἐνόπλου δυνάμεως μόνον, ὄχι τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ἀστυνομίας, εἶναι δρ. 4,393,800. Μὲ τὸ πρόσθετον ποσὸν τῶν 3,600,000 θέλει ἀναβιβασθῆ τὸ ὅλον τῆς δαπάνης ποσὸν εἰς 24,355,498, ποσόν, ὅπερ ἀρκεῖ διὰ δύναμιν στρατοῦ 28,307 ἀνδρῶν. Τοιουτοτρόπως μάλιστα εἶναι περιττόν, τὸ ποσὸν τῶν δύο ἑκατομμυρίων νὰ δαπανηθῇ διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν ἀρκῇ σήμερον ἡ δύναμις αὕτη στρατοῦ. Δύνασθε τότε τὸ ποσὸν τῶν δύο ἑκατομμυρίων, ἐπὶ τοῦ παρόντος, νὰ τὸ εἰσαγάγητε ἀντὶ φόρων, τοὺς ὁποίους θέλετε νὰ ἐπιβάλητε, εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης· διότι εἴπετε, ὅτι διὰ τῶν μέτρων τῶν φορολογικῶν, τὰ ὁποῖα διὰ τῶν νομοσχεδίων ὑποβάλλετε, καὶ δι’ ἄλλων θὰ ἔχητε ποσὸν δύο ἑκατομμυρίων, ὅπερ θὰ προσθέσητε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· διότι τόσον ποσὸν κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς ὑμῶν θ’ ἀπαιτηθῇ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ.

§150Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). 1,200,000.

§151Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. 1,200,000 μόνον; Δὲν εἶναι δυνατόν. Δύο ἑκατομμύρια πάντοτε θ’ ἀπαιτηθῶσι. Νομίζω, ὅτι ἢ ὑμεῖς, ἢ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς ὁμιλίαν αὐτοῦ, ὡρίσατε τὸ ποσὸν τῶν δύο ἑκατομμυρίων. Ὥστε αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν δύο ἑκατομμυρίων, μὴ δαπανώμενον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν,—διότι ἐπαρκεῖ τὸ ποσὸν αὐτὸ διὰ τὴν νέαν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, ὡς εἶπον,—δύναται νὰ κατατεθῇ εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὅπως ἀντ’ αὐτοῦ περικόψῃ ἡ Κυβέρνησις ἴσον ποσὸν φόρων.

§152Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ναί· ἀλλὰ μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν; Νομίζω ὅτι βάσις αὐτοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ σας εἶναι ἡ κατάργησις τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, διότι χωρὶς νὰ ὑποθέσητε ὅσα λέγετε περὶ χωροφυλακῆς, καταργουμένης τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ἔχετε οἰκονομίαν αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ. Ἀλλὰ λησμονεῖτε, ὅτι ὑπεβλήθη παρ’ ἡμῶν νομοσχέδιον ἀλλαγῆς τοῦ συστήματος, καὶ ἐξ αὐτοῦ προσδοκῶμεν οἰκονομίαν 1,180,000 δραχμῶν. Διότι, ὡς πρὸς αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε περὶ χωροφυλακῆς, μήπως σήμερον ἡ χωροφυλακὴ δὲν ἀποτελεῖται ἀπὸ στρατιώτας κληρωτούς, οἱ ὁποῖοι κατατάσσονται εἰς τὴν χωροφυλακὴν μετὰ τὴν παρέλευσιν τοῦ ἑνὸς ἔτους; Διατὶ λοιπὸν ὅλος αὐτὸς ὁ ὑπολογισμός;

§153Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ναί· ἀλλ’ ὁ ὑπολογισμὸς φέρει εἰς ἄλλα ἀποτελέσματα, ἐκτὸς ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα. Διότι σᾶς εἶπον, ὅτι ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν χωροφυλακὴν τὸ 1902 δραχ. 2,806,000· διατηρῶ τὴν ἔφιππον χωροφυλακήν, ἑπομένως ἀφαιρῶ 300,000 δραχμάς, ἀφαιρῶ τοὺς μισθοὺς τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς, ὅπερ ἀποτελεῖ ποσὸν δραχ. 670,000. Λοιπὸν 670,000 καὶ 300,000 γίνονται 970,000· ὑπολείπεται περίπου ποσὸν δύο ἑκατομμυρίων.

§154Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀλλ’ ἀνατίθενται τὰ ἔργα τῆς χωροφυλακῆς εἰς χεῖρας τοῦ στρατοῦ. Εἶναι τὸ ἴδιον λοιπόν.

§155Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ προτείνω νὰ παύσῃ ἡ χωροφυλακὴ ὑφισταμένη ὡς χωροφυλακή, καὶ νὰ ἐκπληροῖ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς τάξεως καὶ ἀσφαλείας — τὴν ὁποίαν σήμερον ἐν μέρει ἡ χωροφυλακὴ ἐκπληροῖ — μέρος τοῦ πεζοῦ στρατοῦ, ὡς πεζοῦ στρατοῦ, μετὰ τὴν ἄσκησιν τοῦ ἑνὸς ἔτους, ἐννοεῖται.

§156Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Χειροτέρα χωροφυλακή.

§157Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διατί; Θεωρεῖτε ὅτι τοῦτο εἶναι ὀλιγώτερον ἐπικερδὲς εἰς τὸ στράτευμα παρὰ τὸ ἄλλο, καὶ νομίζετε, ὅτι, ἐὰν μείνῃ τὸ ἄλλο, θὰ ἀφίνῃ τὸ ἴδιον ποσόν; Ὄχι.

§158Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐὰν ἡ διαφορά σας ἦναι 3 ἑκατομμύρια, νομίζω ὅτι ἡ κατάργησις τῆς ἀστυνομίας θὰ φέρῃ τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα.

§159Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ κατάργησις μόνον τῆς ἀστυνομίας;

§160Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ναί.

§161Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι.

§162Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διατί;

§163Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διότι ὑπάρχει διαφορά. Ἅμα ἀφαιρέσητε τὰς 670,000 καὶ τὰς 300,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ δρ. 970,000, τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ὑπολείπεται ἐκ τοῦ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ποσοῦ τῆς χωροφυλακῆς, ὁ ὁποῖος ἀναγράφει ποσὸν 3,000,000 δρ. περίπου, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐκ τῆς καταργήσεως τῆς ἀστυνομίας θὰ ἦναι μεγαλείτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον θὰ ὑπολείπηται, ἐὰν διατηρήσητε τὴν χωροφυλακήν, καὶ μόνον καταργήσητε τὴν ἀστυνομίαν. Ὑπάρχει διαφορὰ μισθῶν καὶ ἄλλαι δαπάναι τῆς χωροφυλακῆς, αἵτινες θὰ ἐκλίπουν διὰ τῆς καταργήσεως. Βεβαίως σήμερον κατὰ τὸ πλεῖστον ἐκ κληρωτῶν λαμβάνονται οἱ χωροφύλακες, ἀλλὰ τὸ κέρδος θὰ ἦναι, ὅτι ὀλιγώτεροι θὰ λαμβάνωνται, ὅτι θὰ λαμβάνωνται καλλίτερον ἐκγεγυμνασμένοι καὶ ὅτι θὰ μένουν μᾶλλον στρατιῶται, ὡς στρατὸς ἐνεργοῦντες τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἀσφαλείας. Πολὺ δικαίως συνεδέθησαν τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια παρὰ πολλῶν πρὸς τὰς οἰκονομίας καὶ πρὸς τοὺς φόρους. Εἶμαι σύμφωνος, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ τόπος νὰ ὑποφέρῃ νέους φόρους, ἐπιβαλλομένους συγχρόνως καὶ διὰ μιᾶς μετὰ τῶν στρατιωτικῶν βαρῶν, ἅτινα θ’ ἀποσπάσωσι καλῶς καὶ δικαίως, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε θ’ ἀποσπάσωσιν ἐκ τῆς κοινωνίας 7,000 νέους κατ’ ἔτος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῶσι τοσαῦτα βάρη, χωρὶς νὰ γεννήσωσι δυσφορίαν, χωρὶς νὰ προξενήσωσι ζημίας εἰς τὸν τόπον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁμιλῶν προχθές, παρίστα, ὅτι οὐδόλως θέλει αἰσθανθῆ ὁ τόπος τὰ νέα ταῦτα βάρη, ὡς μόνην δ’ ἀπόδειξιν τοῦ ἀνεκτοῦ καὶ τῶν φόρων αὐτῶν ἠρκέσθη ν’ ἀναφέρῃ, ὅτι καὶ ἄλλοτε ἐπεβλήθησαν φόροι, εἴδομεν δ’ ἐν τούτοις αὐτοὺς εὐκόλως καὶ ἀφθόνως εἰσάγοντας τὸ χρῆμα εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα. Τοῦτο πρέπει νὰ μᾶς ἐνθαρρύνῃ. Ἤκουσα ἐπίσης τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφον εἰπόντα, ὅτι μεταναστεύουσιν οἱ συμπολῖται ἡμῶν, μὴ δυνάμενοι νὰ ζήσωσιν ἐν τῷ τόπῳ, ἀλλ’ ὅτι οὐδεὶς ἀνέφερεν, ὅτι ἀναχωροῦσι διὰ τὴν Ἀμερικὴν λόγῳ φόρων. Ἀλλ’ αἱ ἀντιρρήσεις αὗται δὲν εἶναι ἀπόδειξις, ὅτι ὁ τόπος δὲν βαρύνεται ὑπερμέτρως ἐκ τῆς φορολογίας, ὅτι δὲν βαρύνεται δυσαναλόγως. Παραλείπω τὸ γεγονὸς, ὅτι ἐν τῇ κλίμακι τῆς φορολογίας τῶν διαφόρων Κρατῶν ἡ Ἑλλὰς κατέχει μίαν τῶν ἐξεχουσῶν θέσεων, ἐρχομένη ἄνω τῆς Ἑλβετίας, Κράτους ἐκ τῶν παλαιῶν ἐν τῷ κέντρῳ τῆς Εὐρώπης. Ἀλλ’ ἀρκεῖ ἁπλῆ ἐξέτασις τῶν πραγμάτων ἐν αὐτῇ τῇ Ἑλλάδι, ὅπως πεισθῇ τις, ὅτι προδήλως τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα νῦν προστίθενται εἰς τὰ ὑπάρχοντα διὰ τῶν νέων φορολογικῶν νόμων, εἶναι βαρέα καὶ δυσανάλογα. Ὅσον καὶ ἂν ἀγνοῇ τις τὸν τόπον, γνωρίζει ὅτι ἡ Ἑλλάς, Κράτος νέον, ἐξακολουθεῖ ἀκόμη ἐργαζομένη διὰ τὴν ἐγκατάστασιν αὐτῆς, τὴν ὁποίαν μετὰ τὴν μακρὰν δουλείαν καὶ τὰς καταστροφὰς τοῦ πολέμου ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας ἐπεχείρησεν ἄνευ μέσων ἰδίων, ἀλλὰ διὰ δανείων ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ βαρυτάτων, καὶ ἐξακολουθεῖ καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ πολὺν ἀκόμη χρόνον. Οὐδεὶς ἀγνοεῖ, ὅτι καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐποιήσαντο ποιάν τινα ἐγκατάστασιν, ἔχουσι περιουσίαν συχνότατα μὲ χρέη βεβαρημένην, ἂν οὐχὶ ἐντελῶς, ἀλλὰ κατὰ τὸ πλεῖστον, καὶ ἀκίνητα στενάζοντα ὑπὸ ὑποθήκας. Ἀμφιβάλλω, ἂν δύνασθε νὰ εὕρητε ἐν Πελοποννήσῳ, ἥτις παρουσιάζει τὴν πληρεστέραν ἀποκατάστασιν, δέκα μεταξὺ ἑκατὸν κτηματιῶν εἴτε ἀγροτικῶν εἴτε καὶ ἀστικῶν κτημάτων, οἱ ὁποῖοι νὰ παρουσιάζωσι περιουσίαν μὴ βεβαρημένην μὲ ὑποθήκας.

§164Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὸ ⅓ μόνον δὲν εἶναι ἐνυπόθηκον.

§165Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Τὰ ⅔ εἶναι ἐνυπόθηκα.

§166Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δηλαδὴ 33%;

§167Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ναί.

§168Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶσθε πολὺ συγκαταβατικός. Σᾶς λέγω, ὅτι, ἐὰν περιέλθητε μόνον τὰ συμβολαιογραφεῖα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἐξετάσητε, θὰ πεισθῆτε, ὅτι ἡ ἀναλογία τῶν ἐλευθέρων ὑποθήκης ἀγροτικῶν κτημάτων δὲν εἶναι τόσον μεγάλη, ὅσον λέγετε.

§169Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕκαστον κτῆμα ἔχει ἀπὸ ὀκτὼ ὑποθήκας.

§170Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ, Κύριοι, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην αὐτῶν μόνον, ὅπως πεισθῶμεν, ὅτι ὁ τόπος εἶναι καὶ πτωχὸς, καὶ ὅτι σήμερον δὲν δύναται εὐκόλως νὰ φέρῃ νέα φορολογικὰ βάρη. Ποῖα εἶναι τὰ μεγάλα εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Ἑλλὰς, ἐξ ὧν περιμένομεν νὰ πληρώνουν οἱ κάτοικοι καὶ τὰ ἔξοδα αὐτῶν καὶ τῆς διοικήσεως τῆς περιουσίας αὐτῶν καὶ τοὺς τόκους τῶν χρεῶν, τὰ ὁποῖα τοὺς βαρύνουν, καὶ μέρος τοῦ κεφαλαίου αὐτῶν, καὶ τοὺς φόρους, δημοσίους καὶ δημοτικούς; Ἡ γῆ ὀλίγα παράγει καὶ ἀντὶ πολλῶν δαπανῶν, μεγαλειτέρων ἢ ἄλλοτε. Ἡ σταφὶς καὶ ὁ οἶνος καὶ τὸ ἔλαιον, τὰ κυριώτερα ἡμῶν προϊόντα, δὲν εἰσάγουν μεγάλα ποσὰ, διότι μικραὶ αἱ τιμαὶ αὐτῶν· βιομηχανίαν ἐξαγωγῆς ἔχομεν μικρὰν, διότι στερούμεθα τῶν κυριωτέρων πρώτων ὑλῶν τῆς βιομηχανίας. Ἡ ναυτιλία εἰσάγει ἀφ’ ἧς ἐγένετο περισσότερον ἀτμήρης, ἀλλ’ ὁ διαγωνισμὸς αὐτῆς ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος εἶναι οὐχὶ εὔκολος. Οἱ ἄλλοι πόροι ἡμῶν εἶναι δευτερεύοντες, καὶ δὲν πρέπει νὰ ὑπερτιμῶμεν τὰ καθαρὰ ἔσοδα τοῦ τόπου. Μετὰ δυσκολίας δύναται νὰ πληρώνῃ τοὺς φόρους τοὺς ἤδη ὑπάρχοντας. Πῶς σήμερον θὰ δυνηθῇ νὰ βαστάξῃ καὶ νέους φόρους; Δύο εἶναι τὰ μεγαλείτερα ἡμῶν προϊόντα, ἅτινα ὁ τόπος κυρίως καλλιεργεῖ, ἡ σταφὶς καὶ ὁ σῖτος· ἀλλ’ ἀμφότερα κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον διέρχονται τὴν κρίσιν τῆς ὑποτιμήσεως, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλήν, εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται αἱ σταφιδικαὶ ἐπαρχίαι ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἕνεκα τῆς εὐτελείας τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος, καὶ πῶς ἀπέβησαν ἄκαρπα μέχρι τοῦδε ὅλα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ πολλοῦ, συντελούσης καὶ τῆς Βουλῆς, μεταχειρίζεται ὁ τόπος, ὅπως ἐλαττώσῃ τὸ κακὸν καὶ ἐξαγάγῃ τὴν σταφίδα, ἥτις ἀποτελεῖ τὸν σπουδαιότερον πλοῦτον τῆς Ἑλλάδος, ἐκ τῆς κρίσεως ταύτης. Ὁ σῖτος, ὡς παραγωγὴ πρὸς ἐμπορίαν, πρὸς ἐξαγωγήν, εἶναι εἰς ἀπελπιστικὴν κατάστασιν. Αἱ τιμαὶ τοῦ σίτου, πάντες γνωρίζετε, πόσον ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εἶναι εὐτελεῖς. Ὁ διαγωνισμὸς πρὸς τὸν ἔξωθεν εἰσαγόμενον σῖτον, ὅταν μάλιστα κατέρχηται τὸ συνάλλαγμα, ἐξευτελίζει τοσοῦτον τὰς τιμὰς τοῦ ἐγχωρίου σίτου, ὥστε ἐκεῖνοι, οἵτινες παράγουσιν ἢ ἔχουσι τὸν σῖτον ὄχι ὡς μέσον συντηρήσεως, ἀλλ’ ὡς μέσον ἐμπορίας καὶ εἰσοδήματος, μᾶλλον ζημιοῦνται ἢ ἀμείβονται ἐκ τῆς καλλιεργείας ἢ τῆς προσόδου τῶν κτημάτων αὐτῶν. Ἄλλως, ἕνεκα τοῦ κλίματος καὶ τῆς ἐλλείψεως τῶν μέσων πρὸς ἐντεταμένην καλλιέργειαν, ἡ γῆ ἡμῶν δὲν παράγει οὔτε πολὺν οὔτε καλῆς ποιότητος σῖτον. Τὰ μεσημβρινὰ ἀφ’ ἑτέρου προϊόντα, εἰς ἃ ἐπιδίδει ἡ χώρα ἡμῶν, οὔτε ζητοῦνται, οὔτε ἑπομένως τιμῶνται ἐπαρκῶς. Ἀπόδειξις ὁ οἶνος, ὃν εὐνοεῖ τὸ κλῖμα τῆς Ἑλλάδος. Ποίαν τιμὴν δύναται νὰ εὕρῃ, ἀφοῦ πᾶσαι αἱ χῶραι ἢ παράγουσιν οἶνον ἢ κατασκευάζουσι ζῦθον; Γνωσταὶ αἱ μεγάλαι δαπάναι σήμερον τῆς καλλιεργείας τῶν ἀμπέλων. Ἡ τιμὴ δὲν καλύπτει τὰ ἔξοδα, πρέπει δὲ νὰ ἦναι οἶνος ἐξ ἐκείνων, οὓς ἔρχονται καὶ ζητοῦσιν ἔξωθεν ἐπίτηδες διὰ τὸ χρῶμά των, ἵνα ἐξαχθῇ, διότι οἱ λευκοὶ οἶνοι οὐδόλως ἐξάγονται, οἱ ἐξαγόμενοι εἶναι οἱ μαῦροι συνήθως, οἱ διὰ χρωματισμόν. Λοιπὸν τόπος, ὅστις τὰ περισσότερα προϊόντα, τὰ ὁποῖα ἔχει, τὰ ἔχει ὑπὸ τόσον ἀσυμφόρους συνθήκας, μὴ ἀμειβούσας αὐτόν, εἶναι δυνατὸν μετὰ τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἤδη πιέζουσιν αὐτὸν λόγῳ τῶν φόρων καὶ τῶν χρεῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ μετὰ τὰς ἀνάγκας τῆς συντηρήσεως καὶ περισσεύματα, ὥστε ἐν ἀνέσει καὶ εὐχερῶς νὰ καταβάλλῃ τοὺς νέους φόρους; Ἀλλ’ ὁ τόπος μαστίζεται καὶ ἐκ τοῦ κακοῦ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἥτις ἐμποδίζει τὴν εἰσαγωγὴν κεφαλαίων ἔξωθεν, διότι ταῦτα οὐδέποτε εἰσέρχονται εἰς τόπον, ὅστις ζῇ καὶ ἐμπορεύεται μὲ ὑποτετιμημένον νόμισμα καὶ ἀσταθές, μὴ ἐγγυώμενον εἰς τὸν χορηγοῦντα αὐτό, εἰς τὸν ἐρχόμενον ἐν Ἑλλάδι, ὅπως ἐργασθῇ, βεβαίαν καὶ ἀμετάβλητον τιμήν. Καὶ τῶν ξένων κεφαλαίων ἔχομεν ἀνάγκην· διότι θὰ ἴδητε, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1885 τὸ Κράτος, μόνον ὁσάκις ἐξησφάλισε τὸν τόκον εἰς χρυσὸν εἰς τὰ ξένα κεφάλαια, εἰσήγαγε τοιαῦτα δι’ ἐπιχειρήσεις. Ἰδιωτικαὶ ὅμως ἐπιχειρήσεις σπανιώτατα εἰσήγαγον χρήματα ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐπικρατεῖ τὸ ὑποτιμημένον νόμισμα. Ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, τὰ ξένα κεφάλαια, εὑρίσκοντα ἀσφαλεῖς ἐπιχειρήσεις, θὰ ἤρχοντο εἰς Ἑλλάδα καὶ θὰ συνετέλουν εἰς τὴν προαγωγὴν τῆς χώρας οἰκονομικῶς. Πρὸ ὀλίγου εἴδομεν τὴν στενοχωρίαν, ὑφ’ ἧς ἐπιέσθη ἡ ἀγορά, διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀπεφάσισε νὰ συνδράμῃ τὴν Σταφιδικὴν Τράπεζαν διὰ ποσοῦ δραχ. 6,000,000 περίπου. Εὐθὺς παρέλυσεν ἡ ἀγορά, διότι ξένα κεφάλαια, καίτοι ἐπικερδῶς ζητούμενα, δὲν ἔρχονται, τὰ δὲ ὑπάρχοντα κεφάλαια ἐν τῷ τόπῳ δὲν δύνανται νὰ ἐπαρκέσουν, ἢ διότι ἀρνοῦνται νὰ ἐργασθῶσιν ἐπίσης ὑπὸ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἢ διότι ζητοῦσι βαρεῖς ὅρους. Ἤκουσα ἐσχάτως, ὅτι πολίτης, μεταβὰς, ὅπως δανεισθῇ παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπὶ ἀξίας 150,000 δραχμῶν εἰς χρεώγραφα, δὲν ἠδυνήθη νὰ λάβῃ δάνειον οὔτε 50,000 δραχμῶν. Ὁ τόπος λοιπὸν δὲν εὑρίσκει κεφάλαια, λόγῳ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, οὔτε ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, ἐκτὸς τῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ὑποτετιμημένα. Παρατηρήσατε κατὰ πόσον ἐγένετο δυσχερεστέρα ἡ συντήρησις τοῦ γεωργικοῦ ἰδίως λαοῦ, ἀφ’ ὅτου ἡ Κυβέρνησις πρό τινος ἐκ φιλανθρωπικῶν λόγων κατήργησε τὴν προσωπικὴν κράτησιν ἐπὶ τῶν μὴ ἐμπορικῶν συναλλαγματικῶν. Ἔργον ἀληθῶς φιλάνθρωπον, καὶ ὑπὸ ἠθικὴν ἔποψιν ὠφέλιμον, ἀλλὰ συνάμα ἔργον, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ ἀνίκανον τὸν πτωχὸν ἐργάτην ἢ χωρικὸν ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης νὰ εὕρῃ τὰ ἀπολύτως καὶ κατεπειγόντως ἀναγκαιοῦντα αὐτῷ χρήματα, διότι ἀπώλεσε τὸν βοῦν αὐτοῦ ἢ δὲν ἔχει σπόρον ἢ ἄροτρον. Εἶναι δὲ πολὺ εὔλογον, οὐδεὶς νὰ ἐμπιστεύηται εἰς ἄνθρωπον οὐδὲν ἄλλο κεκτημένον, ἐκτὸς ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐξαιρεῖ ὁ νόμος, ὡς εἶναι οἱ πλεῖστοι χωρικοί, καὶ μάλιστα τῆς Θεσσαλίας, οἵτινες, ἐκτὸς τοῦ ὅτι οὐδεμίαν ἔχουσιν ἀκίνητον περιουσίαν, ἔχουσι καὶ τὴν κινητὴν ἄνευ ἀξίας διὰ τὴν περίστασιν λόγῳ τοῦ φιλανθρωπικοῦ νόμου. Βεβαίως τοῦτο τὸ μειονέκτημα μετὰ ἔτη δὲν θὰ αἰσθάνηται τόσον ἡ κοινωνία, ἀλλὰ σήμερον, διότι εἶναι πρόσφατον τὸ μέτρον, δυσχεραίνει τὴν εὕρεσιν τῶν χρημάτων, καὶ πιθανῶς ἡ δυσφορία τῶν τελευταίων ἐτῶν μίαν ἀφορμὴν ἔχει καὶ τὴν κατάργησιν τῆς εὐκολίας, τοῦ μέσου, δι’ οὗ, ἔστω καὶ τοκογλυφικῶς, εὕρισκεν ὁ πτωχὸς τὰ ἀπαιτούμενα χρήματα ἐν ἀνάγκῃ καὶ διὰ τὰς κοινωνικὰς αὐτοῦ ἀνάγκας, δι’ ἀσθένειαν, κηδείαν ἢ γάμον τῶν οἰκείων αὐτοῦ, ἐνῷ σήμερον δὲν τὰ εὑρίσκει. Ἀλλὰ γίνεται παρ’ ἡμῖν καί τι ἄλλο. Ἀλλαχοῦ αἱ Τράπεζαι, ὡς ἐν Γαλλίᾳ, εἰσέδυσαν διὰ τῶν κεφαλαίων αὐτῶν καὶ εἰς τὰ ἀπώτατα χωρία, καὶ εὐεργετοῦσαι τὰς πτωχὰς, τὰς ἀπόρους τάξεις, ἐδάνεισαν αὐτὰς εὐτελέστατα ποσά. Ἐὰν ἀναγνώσητε τοὺς ἀπολογισμοὺς τῆς Γαλλικῆς Τραπέζης, θ’ ἀπορήσητε, πῶς τόσα ἑκατομμύρια δανείζονται εἰς τὰς πτωχὰς τάξεις εἰς μικρὰς ποσότητας. Ἡ Ἐθνικὴ ἡμῶν Τράπεζα, ἧς ὁμολογῶ τὴν προθυμίαν πρὸς παροχὴν δανείων...

§171Λ. ΜΕΛΑΣ. Μόνον εἰς τοὺς φίλους της.

§172Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. .. δανείζει εἰς τὰ κέντρα, ὅπου τὰ καταστήματα αὐτῆς, ἐπὶ ἀστικῶν κυρίως κτημάτων, καὶ ἴσως οἱ οὕτω δανειζόμενοι ἐνίοτε μεταδανείζουσι ταῦτα εἰς ἄλλους ἐπὶ βαρυτέρῳ τόκῳ. Θὰ ἦτο ὅμως ἀληθῶς εὐεργέτημα, ἂν μὲ τὸν τόκον τῶν 6½ τοῖς ἑκατὸν ἐδάνειζεν ἀπ’ εὐθείας μέχρι τῶν ἀπωτάτων χωρίων τοὺς μικροὺς παραγωγούς. Λοιπὸν ἐν τόπῳ, ἐν ᾧ τοιαύτη μαστίζει τὸν ἐργαζόμενον λαὸν χρηματικὴ στενοχωρία, δὲν εἶναι εὔλογον ν’ ἀποφαίνηταί τις, ὅτι ὁ τόπος εἶναι πλούσιος. Ἤκουσα πολλάκις λεγόμενον, διότι βλέπουσί τινας πολλὰ δαπανῶντας, ἢ ἀνθρώπους τῆς ἀπόρου συνήθως τάξεως κατὰ τὰς ἑορτὰς ἐφ’ ἁμαξῶν διασκεδάζοντας: «τί πλούσιος λαός! τί πλούσιος τόπος!» Δὲν ὑποπτεύονται, ὅτι ἡ ἀφθονία, ἥτις παρατηρεῖται, προέρχεται συνηθέστατα ἐκ δανείων, καὶ ὅτι τὰ δάνεια κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους, ἀφ’ ὅτου ὑπάρχει ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἐξ αὐτῆς προέρχονται, ἕνεκα τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ χαρτίνου νομίσματος. Μέχρι πρὸ ὀλίγου ὑπῆρχον 170 περίπου ἑκατομμύρια δρ. τραπεζικὰ γραμμάτια διαφόρων ποσῶν ἐκδεδομένα, οὐδεμίαν ἔχοντα ἐσωτερικὴν ἀξίαν, καὶ οὐδεμίαν ἀντιπροσωπεύοντα εἰς χρυσὸν ἀξίαν. Νόμισμα τοιοῦτον οὐδεὶς θέλει νὰ ἔχῃ παρ’ ἑαυτῷ, οὐδὲ ἔχων δύναται νὰ δεχθῇ νὰ φυλάξῃ, διότι ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν ἡ τιμὴ αὐτοῦ σαλεύει καὶ μεταβάλλεται. Τοιοῦτον νόμισμα ὁ κεφαλαιοῦχος προτιμᾷ νὰ μεταβιβάσῃ εἰς ἄλλον μᾶλλον, καὶ ὑπὸ ὅρους ἐλαφροὺς διὰ τὸν θέλοντα νὰ λάβῃ αὐτό. Τὸ συμφέρον εἶναι νὰ δανείζῃ τις ἀενάως τοιοῦτον νόμισμα, ἕως οὗ ἀναλάβῃ. Δανείζει λοιπὸν αὐτὸ, καὶ προτιμᾷ νὰ μὴ τὸ ἀναλάβῃ, ἐπ’ ἐλπίδι καλλιτέρας τιμῆς. Διὰ τοῦτο θὰ παρατηρήσητε, ὅτι ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ νομίσματος ὁ δανειστὴς ὀλιγώτερον καταδιώκει τὸν ὀφειλέτην του, ἐκτὸς ὅταν φοβῆται μήπως ἀπολέσῃ τὸ κεφάλαιόν του. Οὐδόλως ὅθεν ἄπορον, ὅτι ὑπὸ τοιαύτην κατάστασιν πολὺ εὐκολώτερον εὑρίσκει τις νὰ δανεισθῇ καὶ νὰ λαμβάνῃ προτάσεις πρὸς πληρωμὴν ἢ ὑπὸ τὸ κράτος ὑγιοῦς νομισματικῆς κυκλοφορίας. Δὲν λέγει δέ τίς τι τὸ παράδοξον, ἂν ἰσχυρισθῇ, ὅτι τόσον εὐκολώτερον δανείζεται, ὅσον περισσότερον ἐκπίπτει τὸ νόμισμα. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀπόδειξις, ὅτι ὑπάρχουν κεφάλαια, διότι γίνονται δάνεια ὑπὸ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Διότι, ὑπάρχουσιν ἐν τῷ τόπῳ ἀποτεθειμένα κεφάλαια; ὑπάρχουσιν οἰκονομίαι; Εἶναι παράτολμον νὰ δεχθῇ τις τοῦτο. Πόθεν τὰ περισσεύματα; Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχόν τινα, φρονῶ ὅτι, ἀφ’ ὅτου ἐπεκράτησεν ἡ ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας νομισματικὴ κατάστασις καὶ ἐστερεώθη ἐν τῷ τόπῳ, ἐφυγαδεύθησαν ταῦτα κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ὅπου ἀσφαλῆ εἰσι τὰ κεφάλαια. Ὑπάρχουσι βεβαίως τινὰ κεφάλαια εἰς χρυσὸν, ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ ὁποίου κερδοσκοποῦσί τινες, ἀλλὰ κεφαλαιοῦχοι, ἔχοντες χρήματα εἰς χρυσὸν καὶ μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῆς νομισματικῆς αὐτῆς καταστάσεως τοποθετοῦντες καὶ κινοῦντες αὐτὰ ἐν Ἑλλάδι, βεβαίως δὲν ὑπάρχουσι. Συνεπῶς ἐν τόπῳ, ἔνθα δὲν ὑπάρχουσι κεφάλαια, εἴτε διότι ταῦτα ἐφυγαδεύθησαν, εἴτε διότι ὁ ἔχων φοβεῖται καὶ κρύπτει αὐτά, ἐν τόπῳ, ἔνθα τὰ προϊόντα εὑρίσκονται ὑπὸ κρίσιν ἕνεκα τοῦ διαγωνισμοῦ, ὅπου καὶ αὐτὴ ἡ σταφὶς, ἥτις εἶναι προνομιοῦχος καρπός, ἔχει ἐκπέσει, μὴ ἀποδίδουσα πολλάκις οὐδ’ αὐτὰς τὰς δαπάνας εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, βεβαίως δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ λέγωμεν σοβαρῶς, ὅτι εἶναι δυνατὴ ἡ νέα φορολογία, καὶ μάλιστα 10,000,000, φορολογία, ἥτις θὰ βαρύνῃ ἐπὶ τῶν πτωχοτέρων ἰδίως τάξεων. Διότι, ἂν ἐπιβαρύνητε τοὺς κεφαλαιούχους, οὗτοι θὰ ἴδητε ὅτι θὰ ἐπιρρίψωσι τὴν φορολογίαν εἰς τοὺς καταναλωτὰς ἢ ἀγοραστὰς τοῦ προϊόντος, ὡς συμβαίνει μὲ τὸν φόρον τῶν βοσκῶν. Ἐὰν θέσητε φόρον ἐπὶ τῶν βοσκῶν, ὁ φόρος οὗτος θὰ σᾶς δώσῃ ὀλιγώτερα ἢ ἐὰν ἀφίνατε τὸν παλαιὸν φόρον καὶ ἐφροντίζετε νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ ὑφιστάμενος νόμος, ὅστις βεβαίως δὲν ἐφαρμόζεται, ἀφοῦ ἐκ τοῦ φόρου τούτου τὸ Δημόσιον εἰσπράττει τὸ ἐλάχιστον ποσὸν τῶν 100,000 δραχμῶν. Δὲν γίνεται ἡ προσήκουσα ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου. Ἐὰν ὅμως αὐξήσῃ ὁ φόρος, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι θὰ ἐλαττωθῇ ἔτι μᾶλλον τὸ εἰσόδημα. Οἱ φόροι λοιπὸν ἐπὶ τέλους θὰ ἐπιπέσουν ἐπὶ τῶν πτωχοτέρων τάξεων. Πρέπει ἕνεκα τούτου νὰ καταβληθῇ προσπάθεια, ὅπως ἐξευρεθῶσι τὰ χρήματα διὰ περικοπῶν ἐκ δαπανῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διατηρουμένων τῶν ἐσόδων ὁποῖα σήμερον ὑπάρχουσιν. Ἴσως τότε, ἐὰν τοιαῦται περικοπαὶ γείνωσι καὶ ἐλλείψῃ ποσόν τι, ἀνεχθῇ ὁ τόπος μικρὰν φορολογίαν. Ἠθικῶς τὸ ἀποτέλεσμα ἐκ τῆς περικοπῆς μὴ ἀναγκαίων δαπανῶν εἶναι μέγα ἐπὶ τοῦ πνεύματος τοῦ λαοῦ. Ἐξέγερσις βεβαίως δὲν θὰ ἐπέλθῃ, ὅπως δὲν ἐπῆλθεν οὔτε κατὰ τὸ 1899 ἢ 1900, ὅτε ἐπεβλήθησαν φόροι τινές. Ἀλλ’ ὅταν ἐπιβάλλητε φόρους νέους δρ. 10,000,000 ὁμοῦ, δὲν πρέπει νὰ ἀπορῆτε, ὅτι ἐξεγείρεται ὁ τόπος κατὰ φορολογίας οὕτω σκαιᾶς καὶ, τολμῶ εἰπεῖν, αὐθάδους. Δεκαπέντε τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ χρυσοῦ ἐφ’ ὅλων τῶν εἰσαγομένων! Ἀλλὰ δὲν θὰ ἐξετάσητε αὐτὰ τὰ εἰσαγόμενα τίνα προορισμὸν ἔχουσι, τὰς ἀνάγκας ποίας τάξεως θεραπεύουσι, καὶ ἂν πάσας τὰς τάξεις πρέπει νὰ ἐπιβαρύνητε; Δὲν ἔπρεπε πρὶν νὰ ἐξετάσητε, ποίας τάξεις ἔδει νὰ φορολογήσητε καὶ ποῖα εἴδη, ἀλλ’ ἐφορολογήσατε τοὺς πάντας καὶ τὰ πάντα;

§173ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Αὐτὸ ἦτο ἁπλούστερον.

§174Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἄλλο θέλει ἐργασίαν καὶ σκέψιν.

§175Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ προχειρότερον μέσον ἦτο αὐτό.

§176Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνέφερε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἤθελε κερδίσει τὸ Κράτος ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν Νομαρχιῶν καὶ τῶν Πρωτοδικείων. Δὲν εἶναι ὅμως τὸ ποσὸν κυρίως, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει, εἶναι ἠθικόν τι κέρδος, διότι σεῖς εἶσθε ὁ ἐπιβαλὼν τὰ βάρη ταῦτα ἐπὶ τοῦ λαοῦ, καὶ σεῖς ἔρχεσθε ἤδη καὶ ζητεῖτε ἀπὸ τὸν λαὸν 10 ἑκατομμυρίων δραχ. νέους φόρους. Λοιπὸν λέγουσιν: «Ὑμεῖς πρὸ τριῶν ἐτῶν ἐπεβάλετε ἄνευ ἀνάγκης βάρη, πιθανὸν κινηθέντες ἔκ τινος πεποιθήσεως, ὅτι ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν διοικητικῶν καὶ δικαστικῶν ὀργάνων καὶ ἡ προσέγγισις τοῦ πολίτου πρὸς ταῦτα καὶ πρὸς τοὺς δικαστὰς ἦσαν ὠφέλιμα, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀνώτερον καλὸν ἀπὸ τὸ κακὸν, ὅπερ ἐπιβάλλετε αὐτοῖς, ζητοῦντες νέους φόρους.» Χθὲς σᾶς ἤλεγχεν ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ὅτι δὲν περιοδεύετε τὸν τόπον...

§177Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Σεῖς περιοδεύετε πολύ;

§178Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπιβάλλω φόρους. Ἀπορῶ μάλιστα, πῶς Ὑπουργοὶ οὔτε πρὶν οὔτε παραμένοντες ὡς τοιοῦτοι ἐπὶ δύο καὶ καὶ τρία ἔτη δὲν ἐπισκέπτονται τὸν τόπον, τὸν ὁποῖον ἀναλαμβάνουν νὰ διοικήσουν.

§179Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν δύνανται νὰ φύγουν ἀπὸ ἐκεῖ, ὅπου εἶναι.

§180Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τοὺς μῆνας, καθ’ οὓς δὲν ἐργάζεται ἡ Βουλὴ, ἠδύνασθε νὰ μεταβαίνητε εἰς διάφορα τοῦ Κράτους μέρη, καὶ νὰ ἐξετάζητε, ἂν δύνασθε νὰ ἄρητε κακόν τι ἢ νὰ φέρητε καλόν τι· νὰ μεταβαίνητε ὅμως ὡς Ὑπουργὸς καὶ σκοπίμως.

§181Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Καλλίτερον νὰ μεταβαίνῃ ὅλη ἡ Βουλή.

§182Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ μανθάνητε τὰ πράγματα ἀπὸ τὴν Βουλὴν μόνον, ἀλλὰ νὰ πηγαίνητε καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας οἱ ἴδιοι. Ἐὰν ὡς Ὑπουργοὶ μεταβαίνητε εἰς αὐτὰς, θὰ ἔχητε διαφορετικὴν, ἀλλ’ ἀληθεστέραν ἀντίληψιν τῶν πραγμάτων. Ἐὰν ἀποφασίσητε νὰ μεταβῆτε εἰς Πελοπόννησον, δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ μετέλθητε τὴν αὐτὴν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν μετέρχεσθε σήμερον. Δὲν ὑποστηρίζω βεβαίως, ὅτι εἷς λαὸς δύναται νὰ ἐξεγερθῇ, οὐδὲ ν’ ἀντισταθῇ, ὅταν θέτητε, ὅπως θέτετε, τὸ ζήτημα, ὅτι διὰ τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν προστασίαν τῶν ἐθνικῶν δικαιωμάτων ἐπιβάλλετε νέους φόρους. Οὕτως ὅμως θέτετε τὸν λαὸν εἰς δίλημμα, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ: «δὲν πληρώνω νέους φόρους καὶ ἂς ὑπάγῃ κατὰ κρημνῶν ἡ Μακεδονία». Ἀλλ’ ἂν ἐγνωρίζετε καλλίτερον τὴν κατάστασιν, δὲν θὰ ἐθέτετε οὕτω τὸ ζήτημα. Θὰ ἐπροτιμᾶτε τὰς οἰκονομίας. Ἂν ἤμην εἰς τὴν θέσιν ὑμῶν, ἤθελον εἴπει, ὅτι, ἐλλείψει ἄλλων οἰκονομικῶν μέτρων, καὶ τὰς οἰκονομίας τὰς ἰδικάς μου καὶ τὰς οἰκονομίας, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς προέτεινε, καὶ ἄλλων ἤθελον τὰς δεχθῆ. Ἀλλ’ ὅταν κρίνητε περὶ τῶν οἰκονομιῶν, περιστοιχιζόμενοι ὑπὸ τῶν ὑπαλλήλων τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν συνήθειαν ἢ τὸ συμφέρον, τίποτε νὰ μὴ θέλωσι νὰ μετακινηθῇ, βεβαίως εἰς οὐδὲν γενναῖον θέλετε προβῆ. Ἐννοεῖται ὅτι, ἂν καταργηθῶσί τινες θέσεις, θὰ ἐπέλθῃ στενοχωρία τις εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δέον ὅλοι νὰ στενοχωρηθῶμεν, ὅταν πρόκηται νὰ γείνῃ καλόν τι εἰς τὸ Κράτος, ν’ ἀνακουφισθῇ ὁ λαός. Μέχρι τοῦδε ἐλαμβάνετε 7,000 ἄνδρας κατ’ ἔτος, τώρα θέλετε νὰ λαμβάνητε 14,000. Νομίζετε, ὅτι εἶναι μικρὰ ἡ ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τούτου ἐπερχομένη ζημία; ἢ νομίζετε, ὅτι συντηροῦνται ὅλαι αὐταὶ αἱ χιλιάδες ἐκ τῶν 41 λεπτῶν, τὰ ὁποῖα τοῖς δίδετε, ἐνῷ ἀφαιρεῖτε τόσας χιλιάδες χεῖρας ἐκ τῶν οἰκογενειῶν των, ἀναγκάζοντες τοὺς γονεῖς αὐτῶν νὰ τοῖς ἀποστέλλωσι πολλάκις χρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι, καὶ δυσχεραίνοντες οὕτω τὴν συντήρησιν τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν; Λοιπὸν εἶναι βαρέα τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα θέλετε νὰ ἐπιβάλητε· ὡς εἶπε δὲ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος κ. Ζυγομαλᾶς, τὰ ἀντισηκώματα γίνονται πολὺ μεγαλείτερα ἢ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἰσπράττονται μέχρι τοῦδε. Βεβαίως καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴπετε, ὅτι πρέπει καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἔλθῃ νὰ εἴπῃ, τίνας οἰκονομίας προτείνει, δὲν εἶναι πολιτικόν, διότι σεῖς εἶσθε ὁ ἁρμόδιος, λόγῳ τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας ἔχετε ὑπὸ τὰς διαταγὰς ὑμῶν, νὰ ὁρίσητε, τί εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀλιγώτερον βλάπτει καὶ δύναται νὰ περικοπῇ. Ἐπειδὴ δὲ εἶσθε ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, δύνασθε εὐκολώτερον ν’ ἀποφύγητε καὶ ὅλας τὰς συνεπείας τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα πιθανὸν νὰ ζημιώσωσιν ἄτομα καὶ βλάψωσι δημόσια συμφέροντα· ἀλλ’ ἀφοῦ εἶσθε ἐν τῇ Κυβερνήσει καὶ ἀναλαμβάνετε νὰ κυβερνᾶτε τὸν τόπον, πρέπει νὰ τὸν κυβερνᾶτε ὑπὸ τοὺς καλλιτέρους ὅρους· διότι νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀναλαμβάνῃ τις νὰ ἐξυπηρετήσῃ μεγάλας ὑποθέσεις, ὡς εἶναι ἡ ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων ἐργασία, ἐὰν δὲν ἦναι εἰς θέσιν νὰ προτείνῃ μέτρα, ἅτινα θὰ τύχωσι τῆς ἐθνικῆς ἐπιδοκιμασίας. Τὰ μεγάλα ἐπὶ τοῦ λαοῦ βάρη δὲν εἶναι ἁπλᾶ ζητήματα. Λαός, τὸν ὁποῖον δὲν ἔχομεν εὐχαριστημένον ἐκ τῆς διοικήσεως, διοικήσεως ὀλεθρίας, ἣν μετερχόμεθα ἐπὶ μακρὰ ἔτη, λαός, ὅστις οὔτε ἀσφαλείας ἀπήλαυσεν οὔτε τάξεως ἀκόμη, καὶ ἀπὸ τὸν ὁποῖον ζητεῖτε νὰ ὑποβληθῇ καὶ πάλιν εἰς νέας θυσίας, εἰς θυσίας αἵματος καὶ χρήματος, ζητοῦντες μάλιστα παρ’ αὐτοῦ καὶ ὅ,τι δὲν ἔχει νὰ δώσῃ, ὁ λαὸς αὐτὸς δὲν δύναται ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς προσδοκίας σας. Ἢ νομίζομεν, μεθ’ ὅσα ἔπαθεν, ὅτι εἶναι τόσον ταπεινὸς καὶ ἀναίσθητος, ὥστε αὔριον, ἅμα ἐκδοθῇ ἓν Διάταγμα ἐπιστρατείας, πρόθυμος θὰ δράμῃ νὰ ὑποστῇ τοῦ πολέμου τὰς θυσίας; Ὁ λαὸς πρέπει νὰ ἦναι εὐχαριστημένος ἀπὸ τοὺς ἄρχοντας αὑτοῦ, διὰ νὰ ὑποβάλληται εἰς θυσίας αἵματος καὶ χρημάτων. Οἱ κακοδιοικούμενοι δὲν εἶναι εὔκολοι εἰς τοιαύτας θυσίας, καὶ εὐλόγως. Πρέπει νὰ ἦναι ἐνθουσιασμένος ὁ λαὸς ὑπὲρ τοῦ Κράτους, καὶ ν’ ἀγαπᾷ καὶ ἐμπιστεύηται τοὺς κυβερνῶντας, ἵνα τοὺς ἀκολουθήσῃ εἰς τοιούτους κινδύνους. Ἀλλ’ ἐγώ, μολονότι δὲν συμμερίζομαι τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν διετυπώσατε, ὅπως ἡ Ἀντιπολίτευσις ὑποδείξῃ μέτρα οἰκονομιῶν, τὰ ὁποῖα νομίζει δυνατά, καὶ μολονότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι εἶσθε ἀποφασισμένοι οὐδεμίαν ν’ ἀποδεχθῆτε γνώμην ἄλλων, θέλω ὑποδείξει μέτρα τινά, ὧν τὴν ἀνάγκην οὐδείς, νομίζω, ὑπάρχει ὁ μὴ ἀποδεχόμενος. Πιθανὸν νὰ δυσαρεστήσω τὸν ἔντιμον ἐκ Γόρτυνος συνάδελφον, ὅστις δικαίως ἔχει ἰδιαιτέραν συμπάθειαν πρὸς τὸν κρατοῦντα νόμον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τοιαῦται θυσίαι ἐπιβάλλονται ὑπὸ τῶν περιστάσεων, καὶ πρέπει νὰ γίνωνται δεκταί. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1895 περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν ὥρισεν, ὅτι ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν 200,000 δραχμῶν, ἀποδιδομένων εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀντὶ τῶν δαπανωμένων εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως, καὶ πλὴν τῶν ἐξόδων τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων, τὸ ὑπόλοιπον διατίθεται πρὸς βελτίωσιν τῆς στοιχειώδους, τῆς μέσης καὶ τῆς Πανεπιστημιακῆς ἐκπαιδεύσεως, προσωρινῶς δὲ πρὸς ἀνέγερσιν κτιρίων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ταῦτα ὡρίσθησαν διὰ τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου ͵ΒΤΕʹ τῆς 12 Ἰουλίου 1895, τὸ δὲ μέτρον τοῦτο εἶναι ὁμολογουμένως ἄριστον. Εἶναι ἀληθές, ὅτι μέγα ποσὸν ἔχει ἐκ τῶν τελῶν διατεθῆ πρὸς κατασκευὴν κτιρίων δημοτικῶν σχολείων, —δὲν ἠξεύρω πόσον ἀκριβῶς, διότι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν ἔφερεν εἰσέτι σημείωσιν τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἐλήφθη ἐκ τοῦ κατατεθειμένου εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν κεφαλαίου πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον.

§183ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὑπολείπονται μόνον 930,000 δραχμαί· ἐδαπανήθησαν 4,500,000. Ὑπάρχουσι δὲ καὶ ὑποχρεώσεις ἀναληφθεῖσαι δραχ. 2,045,000 περιπλέον τοῦ ἤδη δαπανηθέντος καὶ κατατεθέντος ποσοῦ.

§184Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὥστε θὰ ἐργαζώμεθα ἐπὶ πέντε ἔτη τοὐλάχιστον!

§185ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ὑπάρχει τὸ ποσὸν τοῦ κληροδοτήματος τοῦ ἀοιδίμου Συγγροῦ κατατεθειμένον· μετὰ δύο δ’ ἔτη καὶ πάλιν θὰ κατατεθῇ ποσὸν ὑπὲρ τῆς κατασκευῆς κτιρίων δημοτικῶν σχολείων.

§186Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τότε βεβαίως τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν δύναται σήμερον νὰ ληφθῇ διὰ τὴν θεραπείαν ἄλλων ἀναγκῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τοὺς σκοποὺς ἡμῶν, δηλ. τὴν πραγματοποίησιν οἰκονομιῶν. Κύριοι, μολονότι εἶμαι ὑπὲρ τῆς ψηφίσεως τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, μετὰ τὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον, ὑποθέτω, θέλουσιν ὑποστῆ ἐν τῇ Βουλῇ κατὰ τὴν συζήτησιν, μολονότι θεωρῶ αὐτὰ κατεπείγοντα, καὶ τόσον μᾶλλον κατεπείγοντα, ὅσον περισσοτέρα ὑπάρχει ἐλπίς, ὅτι δὲν θέλουσι διαταραχθῆ τὰ τῆς ὁμόρου ἐπικρατείας κατὰ τὸ προσεχὲς ἔαρ, —διότι τότε μόνον θέλει δοθῆ καιρὸς νὰ τελεσφορήσωσι τὰ μέτρα ταῦτα, —μολονότι εἶμαι ὑπὲρ τῶν στρατιωτικῶν αὐτῶν μέτρων, ἐν τούτοις φρονῶ, ὅτι δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον, καὶ ἐν τῇ συνειδήσει μου καὶ ἐν τῇ ἀντιλήψει τῶν αἰσθημάτων τοῦ τόπου, νὰ ψηφίσω ἄνευ ἐπιφυλάξεως ὑπὲρ τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων. Φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει καὶ δύναται νὰ προμηθεύσῃ δι’ οἰκονομιῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἢ διὰ διαφόρων ἄλλων συνδυασμῶν, ὅλον τὸ ποσὸν, ἢ τὸ μέγιστον μέρος τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται εἴτε διὰ τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἴτε διὰ τὴν συνδρομὴν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Φρονῶ μάλιστα, ὅτι τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης δὲν ἔχει ἐν ἀρχῇ ἀνάγκην τοσούτου ποσοῦ, ὅσον φαίνεται ὅτι εἶναι διατεθειμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ χορηγήσῃ εἰς αὐτό. Νομίζω, ὅτι μικρότερον ποσὸν δύναται διὰ τὰ πρῶτα ἔτη νὰ ἐπαρκέσῃ. Χθὲς ἤκουσα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν εἰπόντων, ὅτι καὶ διὰ τὸ Ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου προορίζει ἡ Κυβέρνησις ἄλλο ποσόν. Δὲν θέλω νὰ ἀποτρέψω τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ μέτρου τούτου, διότι καὶ ἐγὼ συμμερίζομαι τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει καὶ αἱ κατὰ θάλασσαν παρασκευαὶ ἡμῶν νὰ βαδίζωσι παραλλήλως πρὸς τὰς παρασκευὰς τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ. Ἀλλ’ αἱ ἐνέργειαι πρὸς παρασκευὴν πρέπει νὰ γίνωνται ἀναλόγως τῶν περιστάσεων, καὶ τόσον μᾶλλον εἶναι κατεπείγουσαι, ὅσον παρίσταται πιθανὴ ἡ πολεμικὴ ἐνέργεια τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἂν ἐπρόκειτο σήμερον ἡ Ἑλλάς, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν ἐπικειμένων κινδύνων, οἱ ὁποῖοι ἐπαπειλοῦσιν ἀμέσως ἡμᾶς, νὰ ἐνεργήσῃ ναυτικῶς, βεβαίως ἐσπευσμένη ἐνέργεια ἐπεβάλλετο καὶ ναυτικῶς· ἀλλὰ προκειμένου κυρίως καὶ κατὰ πρῶτον σήμερον νὰ παρασκευάσωμεν τὴν χώραν κατὰ κινδύνων, οἱ ὁποῖοι κατὰ ξηρὰν ἀπειλοῦσιν ἡμᾶς, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ κατεχώμεθα ὑπὸ τῆς ἰδέας, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ ἡμέτερον Κράτος καὶ κατὰ ξηρὰν νὰ παρασκευάζηται ἐπαρκῶς καὶ κατὰ θάλασσαν, καὶ συγχρόνως νὰ ἐκπληροῖ πλείστας ἄλλας ἐπιβεβλημένας αὐτῷ ἀνάγκας, ἐνῷ χρηματικῶς δὲν εἶναι εἰς εὐχάριστον κατάστασιν. Λέγων δὲ χρηματικῶς, ἐπιθυμῶ νὰ τονίσω τι, ὅπερ ἐκφεύγει μὲν τὴν στιγμὴν ταύτην τοῦ θέματος, ὅπερ συζητοῦμεν, σχετίζεται ὅμως πρωτίστως μετ’ αὐτοῦ. Πρέπει νὰ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἔχει τὰς χεῖρας ἐντελῶς δεδεμένας διὰ πολεμικὴν ἐνέργειαν. Ἀδύνατος πόλεμος ἄνευ χρημάτων. Ἐνῷ τὰ πάντα ἐλλείπουσι, πλεῖστα δὲ πρέπει νὰ προμηθευθῶμεν διὰ χρυσοῦ, χρυσὸς ἄνευ δανείου ἀδύνατος. Αἱ Τράπεζαι ἡμῶν τοιοῦτον δὲν ἔχουσιν οὐδὲ δύνανται νὰ προμηθευθῶσιν ἐν παραμοναῖς πολέμου διὰ δανείου. Ἂν δὲν εἴχομεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἠδύνατο νὰ μᾶς δανείσῃ τὸν χρυσὸν αὐτῆς καὶ νὰ λάβῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἥτις θὰ ἦτο καὶ διὰ τὰς ἐσωτερικὰς πολεμικὰς ἀνάγκας πόρος μεγάλου ποσοῦ διὰ τὸ Κράτος. Οὐδὲ πολεμικὸν θησαυρὸν ἔχομεν, ὡς ἡ Γερμανία, ἡ Γαλλία, ἡ Ρωσσία, τοὐλάχιστον διὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ πολέμου. Πρέπει λοιπὸν ἐν ὥρᾳ πολέμου νὰ δυνάμεθα νὰ προσφύγωμεν εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ νὰ εἴπωμεν αὐτῇ: «φέρε τὸν χρυσόν σου, καὶ λάβε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν». Τοῦτο ἐπράξαμεν ἄλλοτε, ἀλλὰ σήμερον πῶς θὰ τὸ πράξωμεν, ὅταν ἔχωμεν ἐγκατεστημένην τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἔχωμεν δὲ καὶ τὸν ξενικὸν ἔλεγχον, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπιτρέπει ἄνευ τῆς συγκαταθέσεώς του καὶ τὸ ἐλάχιστον ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δάνειον νὰ συνομολογήσωμεν; Βεβαίως ἡ δυσχέρεια αὕτη εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων· διότι, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἠθέλομεν καταρτίσει στρατὸν καὶ στόλον καὶ εἴχομεν εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιστρατευθῶμεν, θὰ παρουσιάζετο εὐθὺς τὸ ζήτημα τοῦ χρήματος, καὶ χρήματος, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι μικρόν, διότι ἐπιστράτευσις μεγάλου σχετικῶς στρατοῦ καὶ ναυτικοῦ καὶ ἀγορὰ τόσων ὑλικῶν, τὰ ὁποῖα κατὰ τὰ ⅘, ἂν ὄχι καὶ ὁλοτελῶς, ἐλλείπουσιν ἐκ τῆς χώρας, ἤθελον ἀπαιτήσει μεγάλα ποσὰ καὶ διὰ τὸ ἐξωτερικόν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ ἐσωτερικόν. Ἀκούετε πλείστους κραυγάζοντας, ὅτι εἶναι ὀλίγα τὰ χρήματα διὰ τὸ ἐμπόριον· φαντασθῆτε, ἐὰν ἐπιστῇ καὶ ὁ κίνδυνος τῆς ἐργασίας τῆς πολεμικῆς, τί θὰ συμβῇ. Τοῦτο δὲν τὸ λέγω ἵν’ ἀποτρέψω, τὸ λέγω διὰ νὰ ὁρίσω τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων καὶ ἐπικαλεσθῶ, ὅπως μεγαλειτέρα καταβληθῇ μέριμνα ὑπὸ τῶν ἐξουσιῶν τοῦ Κράτους καὶ προσπάθεια νὰ ἐξέλθωμεν, καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν, τῆς ἐλεεινῆς θέσεως, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα, δηλονότι ὑπὸ ἔποψιν χρηματικήν. Καλὸν εἶναι νὰ παρασκευασθῶμεν στρατιωτικῶς καὶ ναυτικῶς, ἀλλὰ πρέπει καὶ περὶ ἄλλου νὰ σκεφθῶμεν, πῶς θὰ εὕρωμεν ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον χρειάζεται διὰ τὸν πόλεμον. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἤθελον εὐχηθῆ, ὅπως ἡ Κυβέρνησις, καὶ διὰ λόγους ἐθνικοὺς καὶ διὰ λόγους χρηματικούς, μὴ καταπονήσῃ τὸν τόπον περισσότερον δι’ ἐπιβολῆς νέων φόρων· διότι, ἐὰν βοηθήσῃ ἡ τύχη καὶ ἀποσοβηθῶσιν ἐπί τινα χρόνον οἱ κίνδυνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπὶ θύραις, πιθανὸν νὰ λάβωμεν καιρὸν καὶ τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα καὶ τὰ χρηματικὰ καὶ τὰ στρατιωτικὰ ἀνετώτερον νὰ διευθετήσωμεν. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς σπουδῆς εἰς τὰς παρασκευάς, ἀλλὰ δὲν εἶναι σπουδὴ ὅ,τι πράττομεν, διὰ μιᾶς δηλ. νὰ ἐγείρωμεν στρατοὺς καὶ στόλους καὶ νὰ ζητῶμεν φόρους. Τοῦτο πᾶν ἄλλο εἶναι ἢ παρασκευὴ πολέμου. Ἀπαιτεῖται συνεχὴς πρόνοια καὶ ἐργασία πρὸς τοῦτο. Ἀλλοίμονον, ἂν καὶ τώρα, ὅτε ζητεῖτε εἰς τόσας μεγάλας θυσίας νὰ προβῶμεν, οἱ ἁρμόδιοι, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ μεριμνήσωσιν, οὐδὲν πράξωσι! Δὲν εἶναι ἔργον τῶν λαῶν αἱ πολεμικαὶ παρασκευαί· εἶναι ἔργον τῶν Κυβερνήσεων καὶ τῶν Ἡγεμόνων. Διὰ τοῦτο οὐδὲν Κράτος θέλετε ἰδεῖ ἐν Εὐρώπῃ, ἔχον στρατὸν ἄξιον λόγου, νὰ ἠτοίμασε τοῦτον ἄνευ τῆς πρωτοβουλίας, ἄνευ τῆς ἐργασίας τῆς προσωπικῆς, τῆς ἀκαταπαύστου, καὶ ἄνευ αὐτοῦ τοῦ Ἡγεμόνος. Ἔθνη ὀλιγώτερον ἡμῶν στρατιωτικὰ, ὁποῖον εἶναι ἡ Ρουμανία, μετεβλήθησαν εἰς στρατιωτικὰ διὰ τῆς ἐπιμόνου ἐργασίας τοῦ Ἡγεμόνος. Δὲν τὴν κατήρτισε τὴν Ρουμανίαν στρατιωτικὸν ἔθνος ἡ Ρουμανικὴ Βουλὴ, τὴν κατέστησε τοιοῦτον ἡ ἀκατάπαυστος μέριμνα καὶ ἡ ἐργασία ἡ ἀνένδοτος τοῦ Ἡγεμόνος. Τὸ κατ’ ἐμὲ, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ψηφιζομένων τῶν μέτρων τῶν στρατιωτικῶν, ἀλλὰ ψηφιζομένων ἐπὶ δαπάναις προερχομέναις ἐξ οἰκονομιῶν πρωτίστως, δὲν θὰ μείνωσι ταῦτα ἀνεφάρμοστα, ὅπως ἔμειναν νομοθετήματα ἄλλα εἰς ἄλλους χρόνους· ἀλλὰ, μολονότι κολακεύομαι ἐξ αὐτῆς τῆς ἐλπίδος, διαβεβαιῶ, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ψηφίσω ἀνεπιφυλάκτως τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, διότι θεωρῶ, ὅτι δὲν δικαιολογοῦνται, ἂν μὴ προηγηθῶσιν οἰκονομίαι, αἵτινες εἶναι δυναταὶ ἄνευ βλάβης τῶν ὠφελίμων καὶ ἀναγκαίων ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους. Μόναι αἱ οἰκονομίαι θὰ πείσωσι τὸν λαὸν περὶ τῆς μερίμνης καὶ τοῦ ἐνδιαφέροντος τοῦ Κράτους ὑπὲρ τοῦ λαοῦ καὶ περὶ τῆς φιλοπατρίας τῶν κυβερνώντων καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§187Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ὑπάρχει, κύριοι Βουλευταὶ, ἐν τῇ προκειμένῃ συζητήσει ἓν σημεῖον, περὶ τὸ ὁποῖον εὐτυχῶς εἴμεθα πάντες σύμφωνοι. Τὸ σημεῖον τοῦτο εἶναι ἡ ἀνάγκη ἡ ἀπόλυτος τῆς στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς χώρας ἡμῶν. Ὄντες δὲ ἐν τούτῳ σύμφωνοι, δὲν ἀποφαινόμεθα γνώμην περὶ πράγματος ἐκ τῆς ἡμετέρας θελήσεως ἠρτημένου, δὲν ἀποφαινόμεθα κἄν περὶ πράγματος ἠρτημένου ἐκ τῆς θελήσεως ἐκείνων, κατ’ ἐντολὴν τῶν ὁποίων εὑρισκόμεθα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλὰ βεβαιοῦμεν ἁπλῶς ἐπιταγὴν ὑπερτέραν καὶ ἡμῶν, ὑπερτέραν καὶ τῶν ἐντολέων ἡμῶν· βεβαιοῦμεν ἐπιταγὴν ἀπορρέουσαν ἐκ τῆς ἐξελίξεως τῆς ἱστορίας τοῦ τόπου ἡμῶν, τῆς ὁποίας ἡ συναίσθησις καὶ παρ’ ἡμῖν ὑπάρχει πλήρης, καὶ παρὰ τοῖς ἐντολεῦσιν ἡμῶν ὑπάρχει ἐπίσης ἀρτία. Δὲν καλούμεθα ἡμεῖς ἤδη ν’ ἀποφασίσωμεν, ἂν ἡ γωνία αὕτη τοῦ Ἑλληνισμοῦ πρέπει ν’ ἀνυψωθῇ στρατιωτικῶς καὶ ναυτικῶς εἰς τὸ ἐπίπεδον ἐκεῖνο, ἀπὸ τοῦ ὁποίου εἶναι δυνατὸν νὰ ἀτενίσῃ μετ’ ἐλπίδων εἰς τὴν πλήρωσιν τοῦ ἱστορικοῦ προορισμοῦ αὑτῆς. Ἡμεῖς καὶ οἱ ἐντολεῖς ἡμῶν δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ αἰσθανώμεθα τὴν ἐπιταγὴν, τὴν ἀπὸ τῆς ἱστορίας ἀπορρέουσαν ἐπιταγὴν, τὴν ὁποίαν διεβίβασεν εἰς ἡμᾶς ἱστορία αἰώνων, καὶ τὴν διεβίβασεν ὡς ἱερὰν παρακαταθήκην, διὰ νὰ τὴν ἀποδώσωμεν, ἂν μὴ συντετελεσμένην, τοὐλάχιστον μὴ ἠλαττωμένην, εἰς ἐκείνους, οἵτινες θὰ μᾶς διαδεχθῶσιν. Ὄντες λοιπὸν σύμφωνοι πάντες περὶ τὸ σημεῖον τοῦτο, δὲν ἀποφαινόμεθα γνώμην, ἀλλ’ ἐκδηλοῦμεν τὴν συναίσθησιν τῆς ἱστορικῆς ἐπιταγῆς, ἡ ὁποία μᾶς ἐμπνέει. Ἀπὸ τοῦ σημείου ὅμως τούτου ἀμέσως προβάλλει τὸ ζήτημα, διὰ τίνων πόρων, διὰ τίνων μέσων θὰ κατορθωθῇ ἡ στρατιωτικὴ καὶ ναυτικὴ αὕτη διοργάνωσις τοῦ τόπου; Καὶ ἀμέσως ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος τούτου ἐμφανίζεται ἡ διαφωνία μεταξὺ τῶν δύο πτερύγων. Καὶ λέγει ἡ μία: «ἱκανοποιήσατε τὴν ἀνάγκην (τὴν ὁποίαν καὶ αὕτη ὡς ἐπιτακτικὴν ἀναγνωρίζει) διὰ τῶν πόρων, τοὺς ὁποίους μέχρι τοῦδε λαμβάνετε παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἂν οἱ πόροι οὗτοι ἦναι διατεθειμένοι εἰς ἄλλας ἀνάγκας, περικόψατε τὰς διαθέσεις ταύτας, περικόψατε αὐτὰς μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ ἐπαρκῶσι καὶ εἰς τὰς νέας ἀνάγκας, τὰς ὁποίας δημιουργεῖ ἡ στρατιωτικὴ καὶ ναυτικὴ ἀναδιοργάνωσις τῆς χώρας». Εἰς τοῦτο ἡ ἑτέρα πτέρυξ, ἡ κυβερνῶσα, ἡ φέρουσα τὴν εὐθύνην, ἀπαντᾷ: «Μοὶ εἶναι ἀδύνατον. Μοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ περικόψω ἐπὶ τοσοῦτον τὰς διαθέσεις, εἰς ἃς προορίζονται τὰ χρήματα, ἅτινα ὡς κυβερνήτης λαμβάνω παρὰ τῆς παραγωγῆς, ὥστε νὰ ἐπαρκέσω εἰς τὴν κάλυψιν τῶν νέων δαπανῶν, ἃς ἀπαιτεῖ ἡ ἐπιτακτικὴ αὕτη ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν καὶ ὑμεῖς συνομολογεῖτε». Βεβαίως, Κύριοι, οὐδεὶς θὰ ὑπάρξῃ, ὁ ὁποῖος θὰ ἐνδοιάσῃ μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν ὁδῶν. Ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὴ ἡ ὁδὸς τῆς περικοπῆς τῆς μέχρι τοῦδε διαθέσεως τῶν παρὰ τοῦ λαοῦ εἰσπραττομένων πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς νέας ἐπιτακτικῆς ταύτης ἀνάγκης, οὐδεὶς θ’ ἀρνηθῇ νὰ ἀκολουθήσῃ αὐτήν. Βεβαίως οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ περικοπῶσι τὰ ἑκατομμύρια, τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὰς νέας αὐτὰς ἀνάγκας, οὐδεὶς θὰ ἐδίσταζε νὰ προβῇ εἰς τὴν περικοπὴν, πρὸ παντὸς δὲ οὐδέποτε κόμμα πολιτικὸν ἤθελεν ἐμφανισθῆ ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, καίτοι εὑρίσκον τὰ ζητούμενα μέσα διὰ τῆς τοιαύτης περικοπῆς τῆς μέχρι τοῦδε διαθέσεως τῶν εἰσπραττομένων παρὰ τοῦ λαοῦ χρημάτων, ἵνα εἴπῃ πρὸς αὐτόν: «θέλω νὰ ἐπαυξήσω τὰ βάρη σου». Διότι τὸ κόμμα τοῦτο τὸ πολιτικόν, οὕτω πρᾶττον, δὲν δύναται παρὰ νὰ ὑποστῇ μείωσιν τῆς δημοτικότητός του. Δὲν βλέπω δὲ, διὰ τίνα λόγον ἓν κόμμα πολιτικὸν θὰ θελήσῃ νὰ ὑποστῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀνομάζομεν καὶ θεωροῦμεν πολιτικὴν βλάβην, καὶ εἰς τὸ ὁποῖον παριστῶμεν τὰ κόμματα θυσιάζοντα πᾶσαν ἄλλην βλέψιν, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ αἰσθανθῶσι τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς τὸν λαὸν νέα βάρη, ὡς ἐὰν ὁ λαὸς ἦτο ἐχθρός τις αὐτῶν. Θεωρῶ ἀπολύτως εἰλικρινὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἀνακοινοῖ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν λαὸν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ μείζονας περικοπάς. Καὶ τὸ θεωρῶ εἰλικρινές, διότι δὲν θὰ ἐμερίμνα περὶ τῶν συμφερόντων αὑτοῦ τὸ κόμμα ἐκεῖνο τὸ πολιτικὸν, τὸ ὁποῖον, ἐνῷ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνεργήσῃ περικοπὰς, ἤθελεν ἐπιβάλει πρόσθετα βάρη καὶ προκαλέσει τὴν τόσον καὶ διὰ τοσούτων θυσιῶν ἀποφευγομένην ἀντιδημοτικότητα. Ἀλλὰ τῆς τοιαύτης διαθέσεως αὑτῆς ἡ Κυβέρνησις μᾶς δίδει καὶ ἀπόδειξιν διὰ τῶν ἔργων αὑτῆς. Διότι ἡ Κυβέρνησις προέβη καὶ εἰς περικοπὴν δαπανῶν μέχρι τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον θεωρεῖ δυνατόν. Διότι, Κύριοι, ὅταν πρόκηται νὰ συζητήσωμεν περὶ περικοπῆς δαπανῶν, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι δὲν εἴμεθα ἐνταῦθα, διὰ νὰ ὑποτυπώσωμεν οἱασδήποτε θεωρίας. Ἡ πολιτικὴ δὲν εἶναι θεωρία, εἶναι διαρρύθμισις τῶν πραγμάτων. Καὶ ὅταν καλώμεθα νὰ ὁρίσωμεν οἰκονομίας, δὲν καλούμεθα νὰ ὑποδείξωμεν ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι θέλουσιν ἐπέλθει, ἐὰν ἡμεῖς ἐπικρατήσωμεν, ἀλλὰ νὰ ὑποδείξωμεν ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυναταὶ, δηλαδὴ ἐκείνας, τὰς ὁποίας δυνάμεθα, ἐπικρατοῦντες πάσης ἀντιδράσεως, νὰ ἐπιτύχωμεν. Ὑποδεικνύοντες δὲ οἰκονομίας, πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος νὰ ἀναλάβωμεν καὶ τὴν εὐθύνην τῆς πραγματοποιήσεως αὐτῶν· τοῦτο δὲ προϋποθέτει, ὅτι ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ οἰκονομίαι, τὰς ὁποίας προτείνομεν, εἶναι πραγματοποιήσιμοι. Διότι ἡμεῖς ἔχομεν καθῆκον νὰ διαρρυθμίσωμεν τὰ πράγματα, καὶ ὄχι νὰ διατυπώσωμεν φαντασιώδεις εὐαρέστους θεωρίας περὶ τοῦ πρέποντος. Τὰ πράγματα ὅμως, τὰ ὁποῖα θέλομεν νὰ διαρρυθμίσωμεν, παρουσιάζουσιν ἀντιδράσεις εἰς τὰς ἡμετέρας ἐνεργείας. Τὰ πράγματα συνδέονται, ὑπὸ τὴν ὑφισταμένην μορφὴν αὐτῶν, διὰ δεσμῶν ἀρρήκτων. Ὑπάρχουσι δεσμοὶ συνδετικοὶ αὐτῶν ποικιλωτάτης φύσεως, ἀδιάφορον ἂν εἶναι ἄξιοι σεβασμοῦ ἢ ὄχι, δεσμοί, οἱ ὁποῖοι παρουσιάζουσιν ἀντιδράσεις εἰς τὴν ἐνέργειαν ἡμῶν, καὶ ὅταν σοβαρῶς ἀποπειρώμεθά τι, πρέπει πρὸ παντὸς νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν ἔχωμεν τὴν δύναμιν νὰ ἐπικρατήσωμεν αὐτῶν ἢ ὄχι. Ἐὰν ναί, θὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν σκοπουμένην διαρρύθμισιν. Ἐὰν ὅμως ἠθέλομεν μορφώσει τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπικρατήσωμεν τῶν ἀντιδράσεων τούτων, οἱαιδήποτε καὶ ὁσονδήποτε ἀξιόμεμπτοι καὶ ἂν ὦσι, δὲν πράττομεν ἔργον πολιτικόν, τονίζοντες τὰς κατ’ αὐτῶν μομφὰς καὶ ἀδρανοῦντες, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἡ διαρρύθμισις εἶναι ἀδύνατος, καὶ νὰ ἐπιδιώξωμεν δι’ ἄλλων μέσων τὸ σκοπούμενον. Ὑπὸ τοιοῦτον πνεῦμα, ἂν ὄντως ἐπιδιώκωμεν τὴν διαρρύθμισιν τῶν πραγμάτων ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς προστασίας τῶν ὑψίστων συμφερόντων, περὶ ὧν ἤδη ἐπαγγελλόμεθα ὅτι μεριμνῶμεν, ὑπὸ τοιοῦτον πνεῦμα ὀφείλομεν νὰ ἐπιδιώξωμεν καὶ τὰς ὑποδεικτέας οἰκονομίας. Ὑπὸ τοιοῦτον πνεῦμα καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡ τὴν εὐθύνην τῶν ἔργων φέρουσα, εἶπε πρὸς ἡμᾶς: «Ἐνήργησα οἰκονομίας κατὰ τὸ δυνατὸν ἐκτὸς τῶν δαπανῶν ἐκείνων, αἵτινες περιεκόπησαν, διότι ἐξέλιπον οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἐγίνοντο, καὶ αἱ ὁποῖαι ἀνέρχονται εἰς 3,000,000 δραχμὰς, περιέκοψα ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δαπάνας περὶ τὰ 2,000,000, χωρὶς νὰ μεταβάλω τὴν ὀργάνωσιν τῶν σχετικῶν ὑπηρεσιῶν». Εἶναι μέγα, Κύριοι, τὸ ποσὸν τῶν 2,000,000 δραχμῶν, τῶν περικοπτομένων ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἄνευ μεταβολῆς τῆς ὀργανώσεως τῶν σχετικῶν ὑπηρεσιῶν· διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅταν ἔχωμεν ἐνώπιον ἡμῶν Προϋπολογισμὸν Ἑλληνικόν, ὅτι τὸ ποσὸν τὸ διαθέσιμον, τὸ ποσόν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καλούμεθα νὰ πραγματοποιήσωμεν τὰς οἰκονομίας, δὲν εἶναι τὰ 117 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα φέρονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἀλλὰ μόνον 43,007,341.08 δραχ., διότι ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν δαπανῶν, ἀνερχομένων εἰς δραχ. 117,836,428, πρέπει ν’ ἀφαιρεθῶσιν αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, τὸ δημόσιον χρέος, τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων, τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἐν ὅλῳ δρ. 74,829,086.92· ἐπ’ αὐτῶν οὐδεμία δύναται νὰ γείνῃ σκέψις, οὐδεὶς δύναται νὰ ὁμιλήσῃ περὶ οὐδεμιᾶς οἰκονομίας. Δὲν ὑπολογίζομεν λοιπὸν παρὰ μόνον ἐπὶ 43,000,000. Καὶ ὅταν σᾶς λέγῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἐπὶ 43,000,000, ἀνεξαρτήτως τῶν 3,000,000, ἅτινα ἐξεπέσθησαν, περιέκοψε 2,000,000 δραχμὰς, χωρὶς νὰ μεταβάλῃ τὴν ὀργάνωσιν τὴν ὑφισταμένην τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, βεβαίως πρέπει νὰ ὁμολογήσητε, ὅτι ἔπραξεν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ πραχθῇ. Ἀλλὰ μετὰ τὰς οἰκονομίας αὐτὰς, τὰς δυνατὰς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὀργανώσεως τῆς ὑφισταμένης, ἐπέρχονται καὶ αἱ οἰκονομίαι αἱ διὰ τῶν νέων νομοσχεδίων. Διότι κατὰ δύο τρόπους δύνανται νὰ γένωνται οἰκονομίαι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ· ὁ εἷς εἶναι ἡ ἁπλῆ περικοπὴ δαπανῶν ὑπηρεσιῶν θεωρουμένων ἐπουσιωδῶν, ὁ ἕτερος εἶναι ἡ ἀναδιοργάνωσις ὑπηρεσιῶν, οὕτως ὥστε νὰ ἀποβῶσιν οἰκονομικώτεραι. Ἡ ἀναδιοργάνωσις προϋποθέτει μελέτην καὶ γνῶσιν βαθεῖαν τῆς ἀναδιοργανουμένης ὑπηρεσίας. Εἶναι ἀστεῖον νὰ λέγῃ τις, ὅτι ἀρκεῖ νὰ λάβῃ τὴν ψαλίδα ἀνὰ χεῖρας καὶ νὰ περικόψῃ οἱασδήποτε ὑπηρεσίας, ὅπως ἐνεργήσῃ οἰκονομίας. Ἵνα σοβαρῶς ὁμιλήσῃ τις περὶ οἰκονομιῶν, πρέπει νὰ ἔχῃ τελείαν γνῶσιν τῆς σχετικῆς ὑπηρεσίας εἰδικῶς, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ διατελῇ ἐν ἀγνοίᾳ τῆς ὑπηρεσίας ἐν γένει. Ἡ ἁπλῆ ἀλόγιστος πρότασις περικοπῶν δύναται νὰ γείνῃ ὑπὸ τοῦ πρώτου τυχόντος ἀνθρώπου, ὅταν ὁ ἄνθρωπος οὗτος, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι, τύχῃ ἐλαφρὸς τὴν συνείδησιν, ὥστε νὰ μὴ αἰσθάνηται τὸ βάρος τῆς εὐθύνης τῶν προτάσεών του, ὅταν δὲν διαθέτῃ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, διότι πρόκειται νὰ κληθῇ νὰ ἐφαρμόσῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγει, καὶ δὲν φέρει ἐπὶ τῶν ὤμων του τὴν εὐθύνην τῆς τύχης τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἡμεῖς εἴμεθα ἐνταῦθα ὑπεύθυνοι διὰ τὰς τύχας ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς μὲν ἀντιπροσωπεύομεν, ἡ δὲ Κυβέρνησις κυβερνᾷ. Διὰ νὰ ὁμιλήσῃ τις περὶ ἀναδιοργανώσεως ὑπηρεσίας τινός, πρέπει νὰ ἔχῃ γνῶσιν τῶν λεπτομερειῶν αὐτῆς· πρέπει νὰ ἐμελέτησε τὸν προορισμόν, τὸν ὁποῖον ἔχει ἡ ὑπηρεσία αὕτη νὰ ἐπιτελέσῃ, καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς κοινωνίας, τὴν ὁποίαν καλεῖται νὰ πληρώσῃ. Διότι αἱ ὑπηρεσίαι κατὰ τὸν σκοπὸν αὑτῶν ἐξυπηρετοῦσι τὴν κοινωνίαν, καὶ πρέπει νὰ προσέξωμεν, μήπως, περικόπτοντες τὰ ὄργανα τῆς ὑπηρεσίας, καταστρέψωμεν αὐτήν, οὕτω δὲ, ἀντὶ νὰ ὠφελήσωμεν τὴν κοινωνίαν, οἰκονομοῦντες ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον περικόπτομεν καὶ τὸ ὁποῖον ἠθέλομεν ζητήσει καὶ λάβει παρ’ αὐτῆς, προξενήσωμεν ζημίαν πολὺ μεγαλειτέραν, στεροῦντες αὐτὴν τῆς χρησιμότητος, τὴν ὁποίαν ἡ ὑπηρεσία παρέχει εἰς αὐτὴν, χρησιμότητος, διὰ τῆς ὁποίας ἡ κοινωνία καθίσταται ἱκανὴ νὰ παραγάγῃ πολλῷ πλείονα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἰσφέρει διὰ τὴν συντήρησιν τῆς ὑπηρεσίας. Δὲν εἶναι ἔργον τοῦ τυχόντος ἡ ἐπιχείρησις οἰκονομιῶν δι’ ἀναδιοργανώσεως. Ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι παρ’ ἡμῖν ἡ τοιαύτη ἐργασία ἐξόχως δυσχεραίνεται ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως εἰδικῶν μελετῶν ἐπὶ τῶν διαφόρων κλάδων τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, εἰδικῶν μελετῶν οὐχὶ κατὰ θεωρίαν, ἀλλὰ εἰδικῶν μελετῶν τῆς ἐν τοῖς πράγμασι δράσεως τῶν διαφόρων αὐτῶν ὑπηρεσιῶν, καὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀσκοῦσι τὴν ἐπίδρασιν αὑτῶν τὴν εὐεργετικήν, κατὰ τὸν προορισμόν των, ἐπὶ τῆς κοινωνίας. Ὡς ἐκ τούτου παρατηρῶ, ὅτι αἱ δι’ ἀναδιοργανώσεως ὑπηρεσιῶν οἰκονομίαι δὲν εἶναι ἔργον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ ἁπλῶς δι’ ὑποβολῆς νομοσχεδίων βασιζομένων ἐπὶ μόνης τῆς οἰκονομικῆς ἐκτιμήσεως τῶν πραγμάτων. Πᾶν τοιοῦτο νομοθέτημα πρέπει πρὸ παντὸς ν’ ἀποβλέπῃ εἰς τὴν τελειοτέραν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας, χωρὶς νὰ παραβλέπηται ἐν τῇ ἐκτιμήσει τῶν πλεονεκτημάτων τοῦ μελετωμένου συστήματος καὶ τὸ ὀλιγοδαπανώτερον αὐτοῦ. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ τρόπου τούτου τῆς ἐξοικονομήσεως δι’ ἀναδιοργανώσεως ἡ Κυβέρνησις ἐμφανίζεται ἐνώπιον ἡμῶν, προβάλλουσα νομοθετήματα, διὰ τῶν ὁποίων ἐξοικονομεῖ ποσὸν δραχ. 2,000,000, ποσὸν οὐχὶ εὐκαταφρόνητον ἐπὶ ποσοῦ δραχ. 43,000,000. Φοβοῦμαι, Κύριοι,—καὶ αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκδηλώσω ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ τὸν φόβον μου τοῦτον πρὸς ὑμᾶς, —ὅτι τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία θὰ θελήσῃ ν’ ἀναδιοργανώσῃ τὰς ὑπηρεσίας αὑτῆς, οὕτως ὥστε νὰ καταστῶσι σύμμετροι πρὸς τὰς συγχρόνους ἀνάγκας, νὰ καταστῶσι πράγματι ἐξυπηρετικαὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας, φοβοῦμαι μὴ τυχὸν εὑρεθῶμεν οὐχὶ πρὸ τῆς εὐχαρίστου θέσεως νὰ ἐξοικονομήσωμεν ποσότητά τινα χρημάτων, ἀλλὰ πρὸ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐπαυξήσεως τῶν δαπανῶν, διὰ νὰ καταστήσωμεν τὰς ὑπηρεσίας αὐτὰς πράγματι παραγωγικάς, — τονίζω τοῦτο, —διὰ νὰ καταστήσωμεν τὰς ὑπηρεσίας αὐτὰς πράγματι παραγωγικάς. Διότι ἐγὼ δὲν παραδέχομαι, ὅτι οἱαδήποτε Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, διαχειριζομένη τὰς τύχας τοῦ τόπου, ἤθελεν ἐξ ἄλλου τινὸς λόγου προβῆ εἰς αὔξησιν τῶν δαπανῶν οἱασδήποτε ὑπηρεσίας. Ἐὰν μέχρι τῆς σήμερον ἐπῆλθεν αὔξησις τῶν δαπανῶν, εἶναι τοῦτο φυσικόν, διότι αἱ ὑπηρεσίαι ἀναπτύσσονται ἀναλόγως τῆς ἀναπτύξεως τοῦ τόπου καὶ τῶν σχέσεων, τὰς ὁποίας ἐξυπηρετοῦσιν. Αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ βεβαιώσω τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω, ὅτι οὐδεμία Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, οὐδέποτε, ἐπὶ τῷ τέλει τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν παροχῶν, τὰς ὁποίας δύναται νὰ παρέχῃ εἰς τοὺς φίλους της, προσέθηκεν αὐξήσεις καὶ ἐπολλαπλασίασε θέσεις, ὡς πολλοὶ ἰσχυρίζονται. Ὁ πρὸ ὀλίγου κατελθὼν τοῦ βήματος ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου διεβεβαίωσεν ἡμᾶς, ὅτι ἡ φορολογία ἐν Ἑλλάδι εἶναι μεγάλη. Ἐπὶ τούτου δὲν ἔχω διάφορον γνώμην. Εἶναι μεγάλη ὄχι τόσον κατὰ ποσόν, διότι εἰς ἄλλα Κράτη εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα, ἀλλ’ εἶναι μεγίστη κατ’ ἀναλογίαν τοῦ πλούτου τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ ἡ ὑμετέρα, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι πρέπει νὰ μάθῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, εἶναι, ὅτι ἡ δαπάνη, ἡ ὁποία γίνεται διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς συγχρόνου γενεᾶς, διὰ τὴν ἐξασφάλισιν καὶ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐργαζομένων, παραγόντων καὶ εἰσφερόντων ὁλόκληρον τὴν μεγάλην, ὡς εἴπομεν, φορολογίαν, δηλαδὴ ἡ δαπάνη, ἡ ὁποία γίνεται διὰ τὴν διοίκησιν, ἐκπαίδευσιν, δικαιοσύνην, ἀσφάλειαν κλπ., αὐτὴ εἶναι μικροτέρα παρ’ ἡμῖν παρὰ ἐν οἱῳδήποτε ἄλλῳ Κράτει...

§188Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν ὑπάρχουσιν αὐτά. Ἰδανικὰ εἶναι αὐτὰ διὰ τὴν Ἑλλάδα.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, μὴ διακόπτετε.

§190Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ διαφωνήσω πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, τὸν εἰπόντα, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν αὐτὰ ἐν Ἑλλάδι, δεχόμενος, ἐννοεῖται, τὴν σχετικὴν ὑπερβολὴν ἐν ἐκείνῳ, τὸ ὁποῖον εἶπεν. Ἀλλὰ θὰ ἀπορήσω, καὶ βεβαίως θὰ συναπορήσῃ μετ’ ἐμοῦ ὁ κ. συνάδελφος, ὅταν σκεφθῇ, πῶς εἶναι δυνατὸν αὐτὸ τὸ μὴ ὑπάρχον νὰ τὸ καταστήσωμεν ὑπάρχον, περικόπτοντες τὸ ποσόν, διὰ τῆς δαπάνης τοῦ ὁποίου εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ κ. συνάδελφος νὰ βεβαιοῖ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει τίποτε ἀπ’ αὐτά. (Χειροκροτήματα). Λέγω λοιπόν, ὅτι ἡ δαπάνη, εἰς τὴν ὁποίαν ὑποβάλλεται ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ σήμερον ζῶν, ἐργαζόμενος καὶ παράγων, ἵνα διὰ τοῦ Κράτους ἐξυπηρετήσῃ ἑαυτόν, διὰ νὰ διατηρήσῃ καὶ ἀναπτύξῃ τὰς δυνάμεις αὑτοῦ ἐκείνας, διὰ τῶν ὁποίων καὶ τὰ σφάλματα ἢ τὰ ἀτυχήματα τοῦ παρελθόντος θὰ πληρώσῃ, παρέχων τ’ ἀπαιτούμενα πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ τὰς ἐλπίδας τοῦ μέλλοντος θὰ θεμελιώσῃ διὰ τῆς καταλλήλου ἀναπτύξεως τῶν δυνάμεων ἐκείνων, δι’ ὧν θ’ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν πραγματοποίησιν αὐτῶν, ἡ δαπάνη αὕτη, ἥτις τελουμένη ὑπὸ τοῦ Κράτους εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, μερικὴ ἀπόδοσις εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, παρ’ οὗ λαμβάνεται ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι σχετικῶς μικροτέρα παρὰ ἐν οἱῳδήποτε ἄλλῳ Κράτει. Κατὰ πρόχειρον ὑπολογισμόν, τὸν ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, ἐν Ἑλλάδι τὸ ποσὸν ἀνέρχεται μόλις εἰς 13 δραχμὰς καὶ 8 λεπτὰ κατὰ κάτοικον.

§191Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ποσὸν τίνος; τῆς φορολογίας;

§192Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ὄχι τῆς φορολογίας, τὸ ποσὸν τῶν δαπανῶν τῶν Ὑπουργείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσι διὰ τὴν διοίκησιν, τὴν ἐκπαίδευσιν κλπ., δηλ. ἀφαιρουμένου τοῦ δημοσίου χρέους, τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους, τῶν δαπανῶν εἰσπράξεως τῶν φόρων καὶ τῶν πολεμικῶν Ὑπουργείων.

§193Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ποσὸν τῶν δαπανῶν τῶν πολιτικῶν Ὑπουργείων;

§194Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ὄχι ἀκριβῶς, διότι ἀφαιρῶ ἐξ αὐτῶν καὶ τὰ ἔξοδα τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων, ὡς καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους. Οὐδεὶς ἠρνήθη, ὅτι φορολογεῖται ὁ λαός’ ἀλλ’ ἀκριβῶς τοῦτο λέγω, ὅτι ὁ λαὸς ὁ φορολογούμενος καὶ εἰσφέρων 118 ἑκατομμύρια, ἤτοι πλέον τῶν 49 δραχμῶν κατ’ ἄτομον, μόλις βλέπει δαπανωμένας δι’ ἑαυτὸν 13 δραχμὰς καὶ 8 λεπτὰ κατ’ ἄτομον. Ὅτι φορολογεῖται βαρέως ὁ λαός, τὸ ἐτονίσατε σεῖς, ἀλλὰ τὸ ἐτόνισα καὶ ἐγὼ πρότερον, τὸ τονίζω καὶ τώρα. Παρουσιάζω ὅμως συγχρόνως ὑμῖν καὶ τὴν ἀντίθεσιν, ὅτι, ἐνῷ ὁ λαὸς φορολογεῖται βαρύτατα, ἐλάχιστα ἐκ τῶν παρ’ αὐτοῦ λαμβανομένων δαπανᾷ τὸ Κράτος, διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἀμέσως αὐτόν. Ἐνῷ φορολογούμεθα ἀναλόγως τοῦ πλούτου ἡμῶν βαρύτερον πολλῶν ἄλλων Κρατῶν, ἐν τούτοις ἐκ τοῦ εἰσπραττομένου ποσοῦ δαπανῶμεν πρὸς ὑπηρεσίαν τῶν καταβαλλόντων τὴν φορολογίαν ταύτην, τὴν βαρεῖαν, πολὺ ὀλιγώτερον ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλο Κράτος. Σᾶς ἀναφέρω τὴν Γαλλίαν, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ ποσὸν αὐτὸ ἀνέρχεται εἰς φράγκα 46 καὶ 37/00 κατ’ ἄτομον, τὴν Ἑλβετίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνέρχεται εἰς φράγκα 43.29, τὴν Ἰταλίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνέρχεται εἰς φράγκα 40.95, τὴν Σουηδίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνέρχεται εἰς φράγκα 49.82.

§195Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἐπὶ πόσου εἰσοδήματος;

§196Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Πρόκειται περὶ δαπάνης γινομένης διὰ τὸν τόπον, ἤτοι πρὸς ἀνάπτυξιν τοῦ εἰσοδήματος.

§197Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Πρόκειται περὶ δαπάνης, ἡ ὁποία καθ’ ἑαυτὴν δὲν ἔχει σημασίαν ἢ ὅσον συνεδυάσθη μὲ τὸ εἰσόδημα τὸ ἐθνικὸν ἑκάστης χώρας.

§198Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ εἰσπράξεως ἀπὸ τὸν τόπον, ἵνα ᾖ ἀνάλογος μὲ τὸ εἰσόδημα, ἀλλὰ περὶ δαπάνης χάριν τοῦ τόπου, ἡ ὁποία εἶναι ἀνάλογος τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ. Οὐδεὶς δὲ λέγει, ὅτι οἱ πτωχότεροι τόποι ἔχουσι μικροτέρας ἀνάγκας. Πρόκειται περὶ δαπάνης ὑπὸ τοῦ Κράτους πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῶν πολιτῶν.

§199Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Εἰς τὸ αὐτὸ καταλήγομεν.

§200Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ δαπάνη τοῦ Κράτους δὲν δύναται παρὰ νὰ συμβιβάζηται καὶ νὰ ἐπηρεάζηται ἐκ τῆς εὐπορίας ἢ ἀπορίας αὐτοῦ.

§201Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἀφήσατε, κύριε Καραπᾶνε... Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§202Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Δὲν θὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ Βέλγιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ δαπάνη αὕτη ἀνέρχεται εἰς φρ. 73.65 κατὰ ἄτομον. Πρὸς τί δαπανῶνται αὐτὰ τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερα; Δι’ ἐκείνους τοὺς σκοπούς, διὰ τοὺς ὁποίους ἡμεῖς δαπανῶμεν 13 δρ. καὶ 8 λεπτά. Ὁμιλῶ περὶ τῶν δαπανῶν ἐν συνόλῳ. Καὶ λέγομεν ἔπειτα, ὅτι δαπανῶμεν πολλὰ διὰ τὴν διοίκησιν ἡμῶν, ἡ ὁποία στοιχίζει δραχ. 13 κατ’ ἄτομον, ἐνῷ ἡ διοίκησις τῶν ἄλλων Κρατῶν στοιχίζει φράγκα 73, 49, 46, 43, 40 κατ’ ἄτομον.

§203Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, πῶς εἶναι 13 δραχμαὶ καὶ 8 λεπτά; Πόσα εἶναι τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως τῶν πολιτικῶν Ὑπουργείων; Εἶναι 46 ἑκατομμύρια.

§204Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Κύριε Ἀγγελόπουλε, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οἱ ἀριθμοὶ εἶναι ἀκριβέστατοι· δύνασθε νὰ τοὺς ἐξελέγξητε κατόπιν, καὶ πᾶσαν διαφοράν, τὴν ὁποίαν ἠθέλετε παρατηρήσει, νὰ τὴν ἀναπτύξητε. Ἀφήσατέ με ὅμως νὰ συμπληρώσω τὸν συλλογισμόν μου.

§205Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι 46 ἑκατομμύρια. Πῶς ἔρχεται ἡ ἀναλογία τῶν 13 δραχμῶν;

§206Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Ἐπὶ τίνος πληθυσμοῦ ὑπολογίζετε, κύριε Γούναρη;

§207Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἀκριβοῦς πληθυσμοῦ τῆς τελευταίας ἀπογραφῆς. Διὰ νὰ καθησυχάσῃ δὲ ὁ κ. Ἀγγελόπουλος, θὰ σᾶς εἴπω τὸν ἀκριβῆ ἀριθμόν. Ἐπὶ πληθυσμοῦ 2,403,816.

§208Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Τότε εἶναι 19 δραχμαί.

§209Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ὄχι. Ὅταν ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὰ 114,151,591 τοῦ ὑποβληθέντος Προϋπολογισμοῦ τοῦ παρελθόντος ἔτους τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους δρ. 8,574,698, τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, δρ. 36,673,893, τὰ ἔξοδα διοικήσεως, ἐπιστασίας καὶ βεβαιώσεως φόρων, δραχ. 9,399,500, ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῶν ἐπιστροφῶν, ὡς μὴ ἀναγομένων εἰς ὑπηρεσίας διοικήσεως κατὰ τὴν εὐρυτάτην ἔννοιαν, δρ. 2,609,398· ἀφοῦ ἀφαιρέσητε τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν, ὧν ἡ δαπάνη κατὰ τὸν αὐτὸν Προϋπολογισμὸν εἶναι δρ. 25,047,603, ὑπολείπονται δρ. 31,846,443, ἤτοι 27% ἐπὶ τῶν εἰσπραττομένων φόρων. Ἐὰν αὐτὸ τὸ ποσὸν τὸ διαιρέσητε διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων, ἤτοι 2,403,816, θέλετε ἔχει 13 δραχμὰς καὶ 8 λεπτὰ κατ’ ἄτομον.

§210ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Εἴπετε 43 ἑκατομμύρια.

§211Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Εἶπον ἀρχόμενος, ὅτι 43 ἑκατομμύρια, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ φετεινοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἶναι τὸ ποσὸν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ ἐνεργήσωμεν οἰκονομίας. Ἀλλ’ εἰς τὰ 43 ἑκατομμύρια περιλαμβάνονται καὶ τὰ ἔξοδα ἐπιστασίας καὶ βεβαιώσεως τῶν φόρων καὶ ἄλλα τινὰ μικρὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα πρὸ μικροῦ, τὰ ὁποῖα βεβαίως δὲν θὰ ὑπολογισθῶσιν εἰς τὰ δαπανώμενα πρὸς ἄμεσον ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας. Ἐπειδὴ ἐνταῦθα δὲν ἀποτελοῦμεν Σύλλογον στατιστικῆς, καὶ ἐὰν τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς θελήσητε κατά τι ποσοστὸν ἀμφισβητήσει, πάντως δὲν θέλετε ποτὲ κατορθώσει νὰ φθάσητε εἰς τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης, εἰς τὴν ὁποίαν τὰ ἄλλα Κράτη, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερα, ὑποβάλλονται διὰ τὴν διοίκησιν αὐτῶν, καὶ ἅμα ὡς ἡ διαφορὰ αὕτη ὑφίσταται, ὑφίσταται ἀναγκαίως ὡς βάσις τοῦ ὑπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον θὰ ὑποβάλω πρὸς ὑμᾶς. Βεβαίως αἱ ὑπηρεσίαι ἡμῶν, ὡς ἔχουσι, δὲν εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ ἀνεχώμεθα νὰ παραμένωσιν ἀμετάβλητοι, ἐὰν ἐννοῶμεν νὰ ἐξυπηρετῆται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐν ταῖς ἀνάγκαις αὐτοῦ. Καὶ εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ἐξυπηρετῆται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐν ταῖς ἀνάγκαις αὐτοῦ, διὰ νὰ παράγῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ζητοῦμεν παρ’ αὐτοῦ ὄχι μόνον διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τούτων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ παρελθὸν, τὸ ὁποῖον ἐπιβαρύνει αὐτὸν, καὶ διὰ τὸ μέλλον, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἀξιοῦμεν νὰ ὑποβληθῇ εἰς θυσίας. Ἐὰν ἐννοῶμεν λοιπὸν νὰ ἐξυπηρετῆται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐν ταῖς ἀνάγκαις αὐτοῦ, βεβαίως δὲν θὰ μείνωσιν αἱ ὑπηρεσίαι ὡς ἔχουσιν. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἠθέλομεν ἐπιληφθῆ τῆς ὀργανώσεως τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους, ποῦ θὰ ἀποβλέψωμεν; Πῶς θὰ ὑπολογίσωμεν τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἡ ἐργασία θὰ μᾶς ἐπιβάλῃ; Θὰ λάβωμεν τὰς ὑπηρεσίας καὶ θὰ περικόψωμεν ὅ,τι, οἰκονομικῶς μόνον μελετῶντες αὐτάς, θεωροῦμεν ἀποκοπτέον; ἢ θὰ λάβωμεν τὰς ὑπηρεσίας καὶ θὰ μελετήσωμεν αὐτὰς ἐσωτερικῶς, θὰ μελετήσωμεν αὐτὰς ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας πληροῦσι, καὶ θὰ ἀναδιοργανώσωμεν αὐτὰς, οὕτως ὥστε πληρέστερον νὰ πληρῶσι τὰς ἀνάγκας ταύτας; Βεβαίως τὸ δεύτερον, ἐὰν ἤμεθα Κράτος ἐννοοῦν τὸν προορισμόν του. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, Κύριοι, δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ ὑπολογίσω καὶ νὰ εἴπω εἰς ὑμᾶς, εἰς ποίας θὰ καταλήξωμεν δαπάνας. Ἀλλ’ ἐὰν σκεφθῇ ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀποκτήσῃ διοίκησιν, οἵαν τὰ ἄλλα Κράτη ἔχουσι, — καὶ εἶναι ἐπιβεβλημένον, κατ’ ἐμὲ, νὰ σκεφθῇ νὰ ἀποκτήσῃ τοιαύτην, ἵνα ἀποκτήσῃ τὴν στερεὰν βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας μόνης δύναται νὰ στηριχθῇ ἡ ὑλικὴ καὶ ἡ ἠθικὴ αὐτῆς ἀνάπτυξις ἐν τῷ μέλλοντι, — ἐὰν, λέγω, σκεφθῇ ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀποκτήσῃ διοίκησιν τοιαύτην, τότε πρέπει νὰ ἴδωμεν, ὁποῖόν τι ποσὸν δαπανᾶται, ἵνα ὑπολογίσωμεν, τί πρέπει νὰ δαπανήσωμεν καὶ ἡμεῖς. Ἐπὶ τῆς βάσεως δὲ ταύτης ὑπολογίζοντες, πρέπει νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ἐπιχειροῦντες ἀναδιοργάνωσιν τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν παρ’ ἡμῖν, θὰ εὑρεθῶμεν μᾶλλον πρὸ τῆς ἀνάγκης αὐξήσεως τῶν δαπανῶν μας ἢ τῆς ἐλαττώσεως αὐτῶν· διότι ἡ ἀναδιοργάνωσις, ὡς εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐξετασθῇ μόνον ἀπὸ ἐπόψεως οἰκονομικῆς, ἐπιβάλλεται νὰ ἐξετασθῇ ἰδίως ἀπὸ ἐπόψεως ἐσωτερικῆς. Δὲν λέγω μὲ τοῦτο, ὅτι πρέπει, ἀδιαφοροῦντες πρὸς τοὺς πόρους, τοὺς ὁποίους ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διαθέτει, πρὸς τὰς δυνάμεις αὐτοῦ τὰς ὑλικὰς, νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς αὐτὸν ἀμέσως τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀναδιοργανώσῃ τὰς ὑπηρεσίας ταύτας, καίτοι χρησίμους διὰ τὴν ἀνάπτυξιν αὐτοῦ τὴν ὑλικὴν, ἀλλὰ λέγω ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν τοῦτο ὡς ἰδανικὸν ἡμῶν, ἤτοι ἰδανικὸν ἡμῶν νὰ μὴ ἦναι, πῶς νὰ καταστήσωμεν τὸ Κράτος ἀνύπαρκτον ἐν Ἑλλάδι, ὡς φαντάζεται αὐτὸ σήμερον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴς, ἀλλὰ πῶς νὰ καταστήσωμεν τὸ Κράτος δραστηριώτερον ἐπιτελοῦν καὶ ἀναπτύσσον τὰς ποικίλας αὐτοῦ λειτουργίας, ἐξυπηρετοῦν τοὺς πολίτας, βοηθοῦν αὐτοὺς νὰ ἐπιτελέσωσι τὴν ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς αὐτῶν, βοηθοῦν αὐτοὺς ἵνα καταστῶσιν ἐπαρκεῖς, ὅπως ἐπιτελέσωσι καὶ τὸν ἐθνικὸν αὐτῶν προορισμόν. Διότι ἄνευ τῆς προσηκούσης ἀναπτύξεως τῶν λειτουργιῶν τοῦ Κράτους, Κύριοι, οὐδέποτε θὰ δυνηθῇ ἡ χώρα ἡμῶν νὰ ἀρθῇ εἰς τὸ ὕψος ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον μόνον δύναται νὰ ἀναπνεύσῃ, ὥστε νὰ κατορθώσῃ νὰ ὑπάρξῃ. Καὶ δὲν προτείνω βεβαίως σήμερον, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας ἡμῶν, νὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὰς τοιαύτας δαπάνας, συνιστῶ ὅμως νὰ ἔχωμεν ἐκεῖ τὸ ἰδανικὸν ἡμῶν, καὶ νὰ ὀργανώσωμεν τὰς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους οὕτως, ὥστε νὰ κατορθώσῃ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ Κράτος τὸν τόπον. Βεβαίως ἐν τῇ διοικήσει ἡμῶν, οἵα εἶναι, ὑπάρχει πληθὺς ἀγόνων δαπανῶν, ὑπάρχει ποσότης ἀγόνων δαπανῶν, τὰς ὁποίας ἐπιμεμελημένη ἔρευνα ἠδύνατο νὰ ἀνεύρῃ. Ἐπιμεμελημένη ὅμως ἔρευνα εἶναι μόνον ἐκείνη, ἥτις θὰ γείνῃ ἐν γνώσει τοῦ προορισμοῦ ἑκάστου κλάδου τῆς διοικήσεως, τῆς σχετικῆς ἀνάγκης τῆς κοινωνίας καὶ τῶν πρὸς πλήρωσιν αὐτῆς διαθεσίμων μέσων· τοιαύτη δὲ ἐπιμεμελημένη ἔρευνα θὰ ἀγάγῃ ἀφεύκτως καὶ εἰς τὴν προσθήκην δαπανῶν. Πλὴν τούτου ὅμως ἡ τοιαύτη ἐργασία ἀπαιτεῖ χρόνον μακρὸν, ἡμεῖς δὲ σήμερον λέγομεν, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν, εὑρισκόμενοι δὲ πρὸ τῆς Ἑλλάδος ἀόπλου, ἀνεξαρτήτως τῶν ἀμέσως ἐπικειμένων κινδύνων, ἁπλῶς ἐν τῇ συναισθήσει τῆς ἀποστολῆς αὐτῆς, ἥτις ἐπιβάλλει νὰ ἦναι ὠργανωμένη στρατιωτικῶς, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐξεύρωμεν πόρους ὡς τάχιστα ἱκανοποιοῦντας τὴν ἀνάγκην ταύτην. Ἐὰν ἀναμείνωμεν μέχρις ὅτου μελετήσωμεν καὶ ἀναδιοργανώσωμεν τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας, ἵνα ἐξ αὐτῶν πορισθῶμεν, ἂν τοῦτο ἀποβῇ δυνατὸν, χρήματα πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν ἡμῶν ἀναγκῶν, νομίζω, ὅτι πάρα πολὺν χρόνον θὰ ἀναμείνωμεν...

§212Π. ΣΑΚΚΗΣ. Διατί ἀφήσατε ἐξ ὁλόκληρα ἔτη καὶ παρῆλθον ἀσκόπως;

§213Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν καλοῦμαι νὰ δώσω λόγον τοῦ παρελθόντος.

§214ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀλλὰ νὰ μὴ δέχησθε καὶ διακοπάς.

§215Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Σκεπτόμενοι περὶ τοῦ μέλλοντος ἐν στιγμῇ, κατὰ τὴν ὁποίαν αἰσθανόμεθα ἐπιβεβλημένην τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σκεφθῶμεν περὶ αὐτοῦ, δὲν ἔχομεν νὰ ἀναζητήσωμεν εὐθύνας διὰ τὸ παρελθόν, παρελθόν, διὰ τὸ ὁποῖον ἐγὼ τοὐλάχιστον εἶμαι ἀνεύθυνος, διότι χθὲς εἰσῆλθον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, παρελθόν, διὰ τὸ ὁποῖον ποικίλαι ὑπάρχουσιν ἐκδόσεις. Ἡ Ἱστορία, ἂν περὶ ταῦτα ἀσχοληθῇ, θὰ ἀνεύρῃ ἴσως τοὺς ὑπαιτίους. Σήμερον δὲν καλούμεθα νὰ λύσωμεν ἡμεῖς τὸ ἱστορικὸν τοῦτο πρόβλημα. Ἐὰν δὲ, ἀντὶ ὑπὸ τὴν συναίσθησιν τῆς ἐπικειμένης ἀνάγκης νὰ προβῶμεν εἰς τὴν μελέτην καὶ τακτοποίησιν τοῦ μέλλοντος, ἐπιληφθῶμεν τῆς ἐρεύνης τοῦ παρελθόντος, φρονῶ, Κύριοι, ὅτι θὰ ἐπιχειρήσωμεν ἔργον, τὸ ὁποῖον, ἔχω ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι δὲν ἀποτελεῖ τὴν ἐντολὴν ἡμῶν, ἐνταῦθα εὑρισκομένων. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ δεξιῶν). Ἀλλά, Κύριοι, ἂς ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα. Δυνάμεθα, λέγουσι, νὰ ἐνεργήσωμεν οἰκονομίας ἐπαρκεῖς, ὥστε ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς νέας στρατιωτικὰς ἀνάγκας. Ἐγώ, ὁ μὴ ἐντριβὴς περὶ τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας, δὲν δύναμαι ν’ ἀποφήνωμαι γνώμην, τί δύναται νὰ ἐξοικονομηθῇ ἐκ τῆς ὀργανώσεως ὅλων τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους, διότι δὲν γνωρίζω τὴν ἐσωτερικὴν διαμόρφωσιν αὐτῶν, καὶ φοβοῦμαι μὴ πάθω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς πρὸ μικροῦ ἔπαθε, νὰ προτείνῃ πόρον, δὲν ἐνθυμοῦμαι πόσων ἑκατομμυρίων, καὶ νὰ καταδειχθῇ, ὅτι ὁ πόρος αὐτὸς ἀνήρχετο, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἰς ἐννεακοσίας δραχμὰς ἐνεργητικὸν, καὶ δὲν γνωρίζω εἰς πόσα ἑκατομμύρια — ἤκουσα δύο ἥμισυ ἑκατομμύρια — παθητικόν. Ἐγώ, ὁ μὴ ἔχων τὴν εἰδικότητα νὰ ἐρευνήσω ὅλους τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως, τὰς διαφόρους αὐτῆς ὑπηρεσίας, καὶ ν’ ἀναζητήσω ἐν αὐταῖς τὰς δυνατὰς οἰκονομίας, μὴ ἔχων δὲ καὶ τὸ θάρρος νὰ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην νὰ περικόψω ἐξ αὐτῶν δι’ ἀλογίστου ψαλίδος ὅ,τι τυχαίως προσπέσῃ εἰς τὴν ψαλίδα μου, ἵνα γένωμαι ἀρεστὸς εἰς τὸν ἐξαπατώμενον λαὸν, εὑρίσκω ὅτι ἀλλαχοῦ πρέπει ν’ ἀναζητήσω τὸ μέτρον τῶν δυνατῶν οἰκονομιῶν, κατὰ τοὺς εἰδήμονας τῶν ὑπηρεσιῶν. Ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς, οἱ ὁποῖοι ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν, πέρυσι μὲν ἀπὸ τὴν πτέρυγα ἐκείνην (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), φέτος δὲ ἀπὸ τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν δεξιὰν), εὕρηται ἡ ἔμπρακτος ὁμολογία ἑκατέρας περὶ τῶν οἰκονομιῶν, ἃς ὑπολαμβάνει δυνατάς. Οἱ μὲν ἐκπροσωποῦντες τὰς ἰδέας τῆς πτέρυγος ταύτης ἦλθον φέτος μὲ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1904 ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δυνατῶν κατ’ αὐτοὺς οἰκονομιῶν, οἱ δὲ ἐκπροσωποῦντες τὰς γνώμας τῆς πτέρυγος ἐκείνης ἦλθον πέρυσι μὲ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1903, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δυνατῶν κατ’ αὐτοὺς οἰκονομιῶν. Καὶ δύνασθε μὲν νὰ ἰσχυρίζησθε ὑμεῖς, οἱ ὑποβαλόντες πέρυσι τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1903, ὅτι αἱ οἰκονομίαι αἱ ἐν αὐτῷ ἀναγραφεῖσαι ἦσαν τὸ πρῶτον βῆμα, καὶ ὅτι ταύτας θὰ ἐπηκολούθουν καὶ ἄλλαι, ἀλλὰ περὶ τοῦ πρώτου βήματος πρόκειται καὶ φέτος, διότι αἱ οἰκονομίαι δὲν συνετελέσθησαν πέρυσιν. Ὁπωσδήποτε, καὶ φέτος καὶ πέρυσιν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν οἰκονομιῶν, εὑρισκόμεθα ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ σημείου, διότι καὶ πέρυσιν οἰκονομίας ἐπεδιώκαμεν, καὶ φέτος τοιαύτας ἐπιζητοῦμεν· καὶ πέρυσιν ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν τῶν στρατιωτικῶν ἀναγκῶν ἐπεζητοῦμεν τὰς οἰκονομίας, καὶ φέτος ὑπὸ τὴν αὐτὴν ἐντύπωσιν ἀξιοῦμεν αὐτάς· καὶ πέρυσιν ἐν τῷ προγράμματι ὑμῶν ὑπῆρχεν ἡ στρατιωτικὴ σύνταξις τῆς χώρας, καὶ φέτος ἐν τῷ προγράμματι ἡμῶν ὑπάρχει ἡ αὐτὴ βάσις· καὶ πέρυσιν ὑπεβάλετε νομοσχέδια στρατιωτικῆς ὀργανώσεως, καὶ φέτος ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις ἀνάλογα μὲ ἐκεῖνα νομοσχέδια· καὶ πέρυσιν ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς ἀνάγκης τῶν στρατιωτικῶν παρασκευῶν ἐπεχειρήσατε τὰς οἰκονομίας, καὶ φέτος τὸ αὐτὸ ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἑπομένως καὶ πέρυσι καὶ φέτος ἐν ἑκατέρῳ τῶν Προϋπολογισμῶν ἔφθασαν αὗται μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου, μέχρι τοῦ ὁποίου ἐνόμισαν αὐτὰς δυνατὰς οἱ συντάξαντες τοὺς Προϋπολογισμοὺς τούτους. Ἀλλ’ ἐὰν λάβωμεν τὸν πέρυσιν ὑποβληθέντα Προϋπολογισμόν, οἷος ὑπεβλήθη, συνταχθεὶς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νομοσχεδίων τῶν μεταρρυθμιστικῶν ἐπὶ τὸ οἰκονομικώτερον τῶν διαφόρων κλάδων, ἃ ὑπέβαλεν ἡ τότε Κυβέρνησις, καὶ τὸν φετεινόν, οἷος ὑπεβλήθη, καὶ ὑπολογίσωμεν ὡς πρὸς αὐτόν καὶ τὰς μεταβολάς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπιγένωνται εἰς τὰς ψηφίσεις τῶν συναφῶν νομοσχεδίων τῆς Κυβερνήσεως, ἅτινα δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν σύνταξιν αὐτοῦ, ἀμφιβάλλω ἂν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι διὰ τῶν ἐν τῷ πρώτῳ καὶ τῷ δευτέρῳ οἰκονομιῶν δυνάμεθα νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀνάγκας, οἷαι ἐν τοῖς ὑποβληθεῖσι στρατιωτικοῖς νομοσχεδίοις παρουσιάζονται. Ἐν τῷ περυσινῷ Προϋπολογισμῷ ἔχομεν ἔξοδα δραχ. 114,151,591. Ἐξ αὐτῶν ἐξέλιπον ὑποχρεώσεις τινὲς φέτος, ὥστε ὑπολείπονται περίπου 112,000,000. Ἂν παραβάλωμεν τὰ 112 ἑκατομμύρια μὲ τὰ 118,814,478 τῶν εἰσπράξεων, θέλομεν ἔχει διαφορὰν 6,814,478 δραχμῶν. Ἀλλ’ ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐν τοῖς Ὑπουργείοις τῶν Ναυτικῶν καὶ Στρατιωτικῶν ἐν τῷ φετεινῷ Προϋπολογισμῷ εἶναι ἀναγεγραμμένη ποσότης δρ. 3,910,924, θέλομεν ἰδεῖ, ὅτι τὸ ὑπόλοιπον ποσὸν μόλις ἀνέρχεται εἰς δραχ. 2,903,554. Καὶ ἂν λοιπὸν ὁλόκληροι αἱ οἰκονομίαι, αἱ ὁποῖαι πέρυσιν ἐπροτάθησαν ὄχι μόνον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν σχετικῶν νομοσχεδίων, τῶν ὁποίων δὲν ἐγένετο δυνατὴ ἡ ψήφισις, ἐψηφίζοντο, δὲν θὰ εἴχομεν διαθέσιμον ποσὸν μεγαλείτερον τῶν δύο ἑκατομμυρίων, διότι πάντως πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν καί τινα διαφορὰν πρὸς τὰ προϋπολογιζόμενα. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν τῶν 2,000,000 δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ἐπαρκὲς διὰ τὰς στρατιωτικὰς ἀνάγκας, δὲν εἶναι ἐπαρκὲς διὰ τὸ Ταμεῖον τῆς Ἀμύνης, τοῦ ὁποίου τὸ ποσὸν πρέπει νὰ ἀνέλθῃ εἰς 4 ἑκατομμύρια, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ διὰ τὸ ἓν ἑκατομμύριον, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἐκπέσουν τὰ ἔσοδα λόγῳ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἀντισηκωμάτων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰ 2 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θ’ ἀπαιτηθοῦν διὰ τὴν στρατολογίαν τὴν νέαν καὶ τὸν νέον ὀργανισμόν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ναυτικὰς δαπάνας, εἰς τὰς ὁποίας θέλομεν ἤδη ὑποβληθῆ διὰ τῶν ναυτικῶν νομοσχεδίων. Ὅταν λοιπὸν ἔχωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον, τὸν παρασκευασθέντα ἐπὶ τῇ βάσει ἀπολύτων οἰκονομιῶν ὑπὸ τῆς πτέρυγος ταύτης, ἀνεπαρκῆ πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν στρατιωτικῶν ἀναγκῶν, τὸν Προϋπολογισμὸν τὸν συνταχθέντα ἐπὶ τῇ βάσει οἰκονομιῶν καταδειχθεισῶν ἐκ τῶν πραγμάτων ἀδυνάτων, ὅταν ἔχωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν τὸν σημερινόν, κατὰ τὸν ὁποῖον, ὡς βεβαιοῖ ἡ ἑτέρα πτέρυξ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν περαιτέρω, ἐπίσης ἀνεπαρκῆ, τότε ἡ ὁμιλοῦμεν εἰλικρινῶς, ὅταν λέγωμεν ὅτι θέλομεν τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν, καὶ τότε ἕπεται ἀφ’ ἑαυτῆς μοιραία ἡ συνέπεια, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβάλωμεν τὰ βάρη, ἢ πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὁ λαὸς δὲν θέλει τὰ βάρη, διότι δὲν θέλει τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν.

§216Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Βεβαίως αὐτό.

§217Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Κύριοι, μὴ λησμονῶμεν ὅτι κακὴν θὰ προσφέρωμεν ὑπηρεσίαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τὸν ἔχοντα τὴν συναίσθησιν τῆς ἱστορικῆς αὑτοῦ ἀποστολῆς, ἂν τῷ παράσχωμεν βεβαίωσιν περὶ ἐπαρκείας τῶν ὑπαρχόντων πόρων πρὸς θεραπείαν αὐτῆς ἐκεῖ, ὅπου ἡ ἐπάρκεια δὲν ὑφίσταται. Εὔχομαι ὁλοψύχως νὰ καταδειχθῇ, ὅτι ἡ ἐπάρκεια ὑφίσταται ἐκεῖ, ὅπου ἐγὼ δὲν κατώρθωσα νὰ ἀνεύρω αὐτήν, καίτοι εἰς τοὺς εἰδήμονας προσφυγὼν καὶ τοὺς Προϋπολογισμοὺς αὐτῶν ἐξετάσας, δηλαδὴ ἐν ταῖς οἰκονομίαις. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ ἐπάρκεια δὲν ὑφίσταται ἐν ταῖς οἰκονομίαις, ἐφ’ ὅσον ἔχω περὶ τῆς πεποιθήσεώς μου ταύτης τὴν ἐγγύησιν ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων, νομίζω ὅτι ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἀδιαφορῶν ποῖαι θὰ ἦναι αἱ συνέπειαι, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τῷ εἴπω: «ἂν θέλῃς νὰ ἔχῃς ἐκεῖνο τὸ ἀποτέλεσμα, πρέπει νὰ μεταχειρισθῇς ἐκεῖνο τὸ μέσον, τὸ μόνον δυνάμενον ν’ ἀγάγῃ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα.» Ἀλλ’ ἔχοντες, Κύριοι, ταύτην τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ περιστάσεις ἄγουσιν ἡμᾶς εἰς τὸ νὰ ὑποστῶμεν θυσίας, θυσίας διὰ τὰς ὁποίας εἶναι ἐνδεχόμενον — καὶ δὲν ἀρνοῦμαι τοῦτο — νὰ ἐπέλθῃ καὶ κόπωσίς τις, τοὐλάχιστον πρόσκαιρος, πρέπει συγχρόνως νὰ λάβωμεν πᾶσαν πρόνοιαν, ἵνα αἱ θυσίαι αὗται μὴ ἀποβῶσιν ἄγονοι. Ὁμολογῶ, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μετὰ πολὺ μεγαλειτέρας προθυμίας καὶ εὐκολίας θὰ ὑπεβάλλετο εἰς πᾶσαν θυσίαν χάριν τοῦ σκοποῦ, ὁ ὁποῖος πάντοτε καὶ κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ἐμπνέει αὐτόν, ἂν τὸ παρελθὸν τῷ ἐνέπνεε μεγαλειτέραν ἐπὶ τὴν γονιμότητα αὐτῶν πεποίθησιν. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι, εἴτε λόγῳ ἀνεπαρκείας τῶν δαπανωμένων, εἴτε λόγῳ ἀστόχου αὐτῶν δαπάνης, αἱ γενόμεναι μέχρι σήμερον δαπάναι διὰ τὰς στρατιωτικὰς καὶ τὰς ναυτικὰς παρασκευάς, δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἀπέβησαν γόνιμοι. Εἶναι βεβαίως σπαρακτικὸν διὰ τὸν λαὸν αὐτὸν, τὸν πληρώνοντα αὐτὰς καὶ λαμβάνοντα τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι ὀργανίζεται δι’ αὐτῶν στρατὸς καὶ ναυτικόν, εἶναι σπαρακτικὸν νὰ ἀκούῃ ἀπό τινων ἐτῶν ἐπαναλαμβανόμενον, ὅτι πάνθ’ ὅσα ἐδαπανήθησαν διὰ στρατὸν καὶ ναυτικὸν μάτην ἐδαπανήθησαν, καὶ ὅτι ἤδη πρέπει νὰ ἀρξώμεθα ἀπὸ τῆς ἀρχῆς! Εἶναι ἐπιβεβλημένη, Κύριοι, εἰς ἡμᾶς ἡ ὑποχρέωσις, ὑποχρέωσις ἥτις ἐπίκειται ὄχι μόνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ εἰς πᾶσαν τὴν ἀντιπροσωπείαν, νὰ λάβωμεν πᾶσαν πρόνοιαν, προκειμένου νὰ γείνωσιν αὐταὶ αἱ δαπάναι, ἵνα ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀποκτήσῃ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὄχι ἀγόνως θὰ δαπανηθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρ’ αὐτοῦ ζητεῖται. Καὶ διὰ νὰ ἀποκτήσῃ τὴν πεποίθησιν ταύτην, εἶναι ἀνάγκη νὰ συνεισφέρωσι πάντες οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρισκόμενοι τὰ φῶτα αὐτῶν, ὅπως τὰ τοῦ στρατοῦ διαρρυθμισθῶσιν οὕτω πως, ὥστε ν’ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς πατρίδος ἡμῶν. Νομίζω ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου οὐδεμία ὑπάρχει μεταξὺ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων διχογνωμία. Ἀλλὰ θέλω ἐξορκίσει αὐτὰς νὰ προσπαθήσωσι νὰ μεταδώσωσι καὶ εἰς τὸν λαὸν τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ὀργάνωσις καὶ παρασκευὴ, ἐν οἷς σημείοις κρίνουσιν αὐτὴν σκόπιμον, θέλει εἶσθαι ὄντως τοιαύτη. Πρέπει νὰ ζητηθῇ κατὰ πάντα τρόπον καὶ νὰ παρασχεθῇ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἑδραία ἡ πεποίθησις παρ’ ὅλων ἡμῶν, ὅτι ἐκεῖνο, ὅπερ πρόκειται νὰ γείνῃ, πρόκειται νὰ ἔχῃ σκοπὸν πραγματικόν, νὰ παρασχεθῇ εἰς αὐτὸν ἡ πεποίθησις, ὅτι καὶ ἕτερόν τι θέλει συμβῆ, μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν θὰ κληθῇ ποτε νὰ δράσῃ ἡ παρασκευαζομένη αὕτη δύναμις, ὅτι θέλει ληφθῆ μέριμνα περὶ συντηρήσεως τοῦ ἐθνισμοῦ ἡμῶν ἐν ταῖς χώραις ἐκείναις, ἔνθα πανταχόθεν καταδιώκεται. Ἂς διδαχθῶμεν ἐκ τῶν ἀτυχημάτων τοῦ παρελθόντος, ὅτι μία ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων δυνάμεων, ἡ ὁποία ἔλειψε παρ’ ἡμῖν πρὸς πᾶσαν δρᾶσιν, εἶναι ἡ πεποίθησις καὶ ἐμπιστοσύνη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ ἐκείνους, οἵτινες ἑκάστοτε καλοῦνται νὰ τὸν κυβερνήσωσι, καὶ ἂς προσπαθήσωμεν κατὰ πάντα τρόπον νὰ μὴ διασαλεύωμεν τὴν πεποίθησιν τοῦ λαοῦ ἐπὶ τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁπωσδήποτε καλοῦνται εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν τυχῶν τῆς πατρίδος. Διότι εἶναι ὑψίστη ἀδυναμία διὰ τὸν τόπον νὰ ἀφαιρῶμεν ἀπ’ αὐτοῦ τὴν πεποίθησιν ἐπὶ τοὺς κυβερνῶντας αὐτόν, ὅτι τὸ καλὸν αὐτοῦ ἐπιδιώκουσι. Μὴ λησμονῶμεν δέ, ὅτι ἀναγκαία βάσις διὰ τὸν ὀργανισμόν, τὸν ὁποῖον δημιουργοῦμεν, εἶναι καὶ ἡ οἰκονομικὴ εὐρωστία τοῦ Κράτους. Ἤκουσα πρὸ ὀλίγου τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου συναδέλφου ἐρωτῶντος, πῶς θὰ εὑρεθῶσι τὰ χρήματα κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐνδεχομένης δράσεως. Βεβαίως ἡ Ἑλλὰς δὲν θέλει κατορθώσει ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν νὰ δημιουργήσῃ πολεμικὰ ταμεῖα, ἀλλὰ δύναται νὰ δημιουργήσῃ ἕτερόν τι, δύναται νὰ δημιουργήσῃ εὐρωστίαν οἰκονομικὴν τοιαύτην, ὥστε κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐνεργείας νὰ ἀπευθυνθῇ καὶ ζητήσῃ τὴν ἀρωγὴν καὶ τὴν ὑποστήριξιν τῶν δυναμένων νὰ τὴν παράσχωσιν. Ἐν γένει πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν κατὰ πάντα τρόπον, πονοῦντες τὸν τόπον αὐτὸν καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ ἐνδιαφερόμενοι, νὰ ἐμπνεύσωμεν εἰς τὸν λαὸν τὴν ἐμπιστοσύνην, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ μὴ ἐνδιαφερόμενος ὑπὲρ τῆς τύχης αὐτοῦ, καὶ οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ μὴ συμμεριζόμενος καὶ τῆς τύχης καὶ τῶν μόχθων, μετὰ τῶν ὁποίων καταβάλλει ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παρ’ αὐτοῦ ζητοῦνται. Ἀντιπροσωπεύω, Κύριοι, ἐπαρχίαν, ἡ ὁποία ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην αἰσθάνεται τὸ βάρος τῶν θυσιῶν, τὰς ὁποίας παρ’ αὐτῆς ζητοῦμεν. Συμμετέχω πληρέστατα τῆς συναισθήσεως ταύτης τῆς ἐπαρχίας μου. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον, ὅτι δὲν θὰ διηρμήνευον ἐντολὴν αὐτῆς, ἐντολὴν μαρτυρουμένην ἐκ μακροῦ παρελθόντος, τὸ ὁποῖον τῆς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ καυχᾶται, ὅτι εὕρηται εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν ἐν τῇ συναισθήσει τῶν ἐθνικῶν ὑποχρεώσεων, ἂν ἔλεγον, ὅτι ἀρνοῦμαι νὰ δεχθῶ τὰς θυσίας, καίτοι γινώσκω ἄριστα, ὅτι θὰ ἦναι ὀδυνηρότεραι διὰ τὴν ἐπαρχίαν μου, ὡς ἐκ τῶν οἰκονομικῶν περιστάσεων, ἐν αἷς αὕτη εὑρίσκεται. Δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀρνηθῶ τὰς θυσίας ταύτας, αἱ ὁποῖαι ζητοῦνται ὑπὲρ τοῦ σκοποῦ, ὃν ἴσα μὲ πᾶσαν ἄλλην ἐπαρχίαν τοὐλάχιστον συναισθάνεται καὶ ἡ ἐμή. Δὲν θὰ ἐθεώρουν ἐγὼ ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπω εἰς αὐτήν, συμμεριζόμενος στιγμάς τινας ἀδυναμίας, εἰς ἃς ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν τοῦ βάρους τῶν ζητουμένων θυσιῶν ἐνδέχεται νὰ εὑρεθῇ: «λησμόνησε τὸν σκοπόν, ὁ ὁποῖος συνέχει καὶ ἐμπνέει τὸν Ἑλληνισμὸν ὁλόκληρον, διὰ νὰ μὴ ὑποστῇς μικρὰν κόπωσιν». Τοῦτο δὲ θὰ ἔλεγον, ἄν, θέλων νὰ γείνω εὐχάριστος, διεβεβαίουν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν πιστεύω ὅτι δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἄνευ τῶν τοιούτων θυσιῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος).

§218Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω, κύριοι Βουλευταί, ἂν ἀντελήφθην καλῶς, ὁποῖον εἶναι τὸ θέμα τῆς συζητήσεως, ἥτις ἐπὶ τόσας ἡμέρας διεξάγεται ἐνώπιον ἡμῶν. Ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν ἐπιβεβλημένην τὴν ἀνάγκην τῆς στρατιωτικῆς παρασκευῆς τῆς χώρας, καὶ ζήτημα σπουδαῖον ἠγέρθη ἐνταῦθα περὶ τῶν πηγῶν, ἐκ τῶν ὁποίων θέλομεν ἀντλήσει τοὺς πόρους, τοὺς ἀναγκαιοῦντας διὰ τὰς παρασκευὰς ταύτας. Οὐδείς, Κύριοι, δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι κίνδυνοι τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν δικαίων προβάλλουσι πολλαχόθεν, καὶ ἑπομένως οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν κατεπείγουσαν ἀνάγκην τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως τῆς χώρας. Ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς ἦτο κοινὸς πόθος καὶ κοινὸς σκοπὸς τοῦ ἔθνους, ἐγερθέντος πρὸς ἐπίτευξιν τῆς πολιτικῆς αὑτοῦ ἀνεξαρτησίας. Ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς ἁπάσης εἶναι καθῆκον ἱερόν, ἐπιβαλλόμενον εἰς τὸ ἐλεύθερον ἔθνος ἐκ τῶν καταβληθέντων ὑπὲρ τῆς ἀνιδρύσεως αὐτοῦ κοινῶν πανελληνίων ἀγώνων, ἀλλ’ εἶναι συγχρόνως καὶ ἡ κρηπὶς καὶ τὸ θεμέλιον τῆς μελλούσης εὐημερίας καὶ εὐκλείας τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ τούτου εἰς μεγίστας ἑκάστοτε ὑπεβλήθη τὸ ἐλεύθερον Κράτος θυσίας, καὶ ἤδη πάσῃ δυνάμει καὶ πάσῃ θυσίᾳ εἶναι πρόθυμον καὶ ὀφείλει νὰ μεριμνήσῃ περὶ τοῦ σκοποῦ τούτου. Ποία ὅμως, κύριοι Βουλευταὶ, εἶναι ἡ στρατιωτικὴ παρασκευή, εἰς τὴν ὁποίαν δύναται τὸ ἐλεύθερον Κράτος νὰ ἀποβλέψῃ, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἐπιδιώξῃ, καὶ τίνες αἱ θυσίαι, τὰς ὁποίας ὑπὲρ αὐτῆς δύναται νὰ παράσχῃ; Τοῦτο, κατ’ ἐμέ, εἶναι τὸ κύριον ἀντικείμενον τῆς προκειμένης συζητήσεως, τοῦτο εἶναι τὸ μέγα καὶ δυσχερὲς ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται εἰς τὴν ἡμετέραν κρίσιν καὶ ἀπόφασιν. Ἐγὼ, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι αἱ δυνάμεις τῶν ἀτόμων, ὅπως καὶ τῶν ἐθνῶν, πρὸς ἐπιχείρησιν ὡρισμένου ἔργου δύνανται νὰ ἐνταθῶσιν, ἀλλὰ μέχρις ὡρισμένου τινὸς σημείου, μέχρις ὡρισμένου τινὸς ὁρίου, ἡ ὑπέρβασις τοῦ ὁποίου συνεπάγεται τὴν χαλάρωσιν, τὴν παράλυσιν τῶν δυνάμεων, τὴν πλήρη ἀνικανότητα αὐτῶν πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἀρξαμένου ἔργου, καὶ τὴν ματαίωσιν ὅλων τῶν θυσιῶν καὶ ὅλων τῶν ἀγώνων, ὅσοι κατεβλήθησαν ὑπὲρ αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ὀφείλομεν, πρὸ πάσης ἐνεργείας, νὰ ἀναμετρήσωμεν καλῶς τὰς δυνάμεις ἡμῶν, ἵνα κρίνωμεν ἀσφαλῶς, ὁποία εἶναι ἡ στρατιωτικὴ παρασκευή, ἣν δυνάμεθα νὰ φέρωμεν εἰς αἴσιον πέρας. Εἶναι, Κύριοι, νομίζω, ἀναντίρρητον, ὅτι, ἵνα συντελεσθῇ δεόντως καὶ ἀποβῇ τελεσφόρος ἡ στρατιωτικὴ παρασκευή, ἀνάγκη νὰ συνοδεύηται διαρκῶς ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴν εὐρωστίαν τοῦ Κράτους. Δὲν ἀρκεῖ νὰ ἔχῃ τὸ Κράτος τὰ μέσα τῆς συντηρήσεως τῶν ἀνδρῶν· ὀφείλει νὰ ἔχῃ καὶ τὰ μέσα τοῦ προσήκοντος στρατωνισμοῦ αὐτῶν, ὀφείλει νὰ ἔχῃ καὶ τὰ μέσα τοῦ ὁπλισμοῦ τοῦ στρατοῦ διὰ τοῦ ἐντελεστέρου συστήματος, ὀφείλει νὰ ἔχῃ καὶ τὰ μέσα τῆς πλήρους ἐξασκήσεως αὐτοῦ διὰ τῆς συνεχοῦς ἐκτελέσεως μεγάλων γυμνασίων. Ἀλλά, καὶ ὅταν ἀκόμη κατορθώσῃ τὴν πλήρη καὶ ἐντελῆ τοῦ στρατοῦ κατάρτισιν, ἵνα θέση αὐτὸν εἰς ἐνέργειαν, ἵνα προβῇ εἰς πολεμικὴν δρᾶσιν, ὀφείλει νὰ ἔχῃ μεγίστας οἰκονομικὰς δυνάμεις, ἵνα ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν προμήθειαν τῶν πολεμικῶν εἰδῶν καὶ ἐν γένει εἰς τὰς δαπάνας τοῦ πολέμου, ὡς νεῦρα τοῦ ὁποίου ὀρθότατα ἐχαρακτηρίσθησαν τὰ χρήματα. Ἐὰν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ τὸ Κράτος εἰς τὰς δαπάνας τῆς στρατιωτικῆς παρασκευῆς διαρκῶς μέχρι τοῦ σημείου τούτου, τότε ἀνωφελὲς εἶναι νὰ προβῇ εἰς τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς χώρας, διότι αὕτη δὲν θέλει συντελεσθῆ δεόντως, ἢ θέλει ἀποβῆ ἄχρηστος, ἐλλείψει τῶν νεύρων τοῦ πολέμου. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι καὶ ἕτερόν τι ἀκόμη εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον διὰ τὴν ἐπιτυχῆ στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς χώρας. Εἶναι ἀνάγκη νὰ συνοδεύηται αὕτη μὲ τὴν ἀσφάλειαν, τὴν τάξιν καὶ τὴν εὐνομίαν τῆς χώρας. Ὅταν ἡ δημοσία τάξις διαταράσσηται, ὅταν πλεῖστα ἐγκλήματα τελῶνται καθ’ ἑκάστην, ὅταν χιλιάδες ἀκμαίων πολιτῶν ἐγκλείωνται καὶ σήπωνται ὡς κατάδικοι εἰς τὰς φυλακὰς τοῦ Κράτους, συντηρούμενοι δαπάναις αὐτοῦ, ὅταν αἱ ἐν τῷ Κράτει ἐξουσίαι ἐκπληρῶσι τὰ καθήκοντά των οὐχὶ ὅπως ὁ νόμος, ὅπως τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου ἀπαιτεῖ, ἀλλ’ ὅπως ἐπιβάλλουσι τὰ κομματικὰ συμφέροντα, τότε καὶ ἡ στρατιωτικὴ σύνταξις τῆς χώρας θὰ προσκόψῃ εἰς μυρία προσκόμματα, εἰς μυρίας καταχρήσεις, ἀναιρούσας τὴν ἰσότητα, τὴν τόσον ἀναγκαίαν εἰς τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς χώρας, ὡς τοσοῦτον ἐπιτυχῶς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφος ἀνέπτυξε πρὸ ὀλίγου. Ἀλλ’ ἡ τάξις, ἡ ἀσφάλεια καὶ ἡ εὐνομία τῆς χώρας συντελοῦσιν οὐσιωδῶς καὶ δι’ ἕτερον λόγον εἰς τὴν ἐπιτυχῆ στρατιωτικὴν σύνταξιν αὐτῆς. Ἡ αὐστηρὰ τήρησις τῶν νόμων συμπληροῖ τὴν στρατιωτικὴν ἀνατροφὴν, ἐπιβάλλουσα τὴν ὑποταγὴν εἰς τοὺς νόμους καὶ τὴν αὐστηρὰν πειθαρχίαν. Ἡ εὐνομία τῆς χώρας προάγει τὰ γενναῖα φρονήματα, κρατύνει τὸν ἔρωτα τῆς πατρίδος καὶ τὴν ὑπὲρ αὐτῆς ἐθελοθυσίαν, ἐνισχύει τὴν συναίσθησιν τῶν καθηκόντων ἑκάστου πολίτου, καὶ ἐπιβάλλει τὴν πρόθυμον καὶ ἀκριβῆ ἐκπλήρωσιν αὐτῶν ἄνευ ὑπολογισμοῦ τῶν ἐνδεχομένων τιμωριῶν ἢ ἀμοιβῶν. Ὅταν τοιαῦτα φρονήματα καὶ τοιαῦται ἰδέαι ἐπικρατῶσιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, οἱ λαοὶ μεγαλουργοῦσι καὶ ἄνευ πλήρους στρατιωτικῆς συντάξεως, ὅπως, Κύριοι, ἐμεγαλούργησαν οἱ Βόερς, ἐπὶ τόσον χρόνον ἐπιτυχῶς ἀντιταχθέντες εἰς τὴν κολοσσιαίαν δύναμιν τῆς Ἀγγλίας. Ὅπου ὅμως ἐλλείπουσι τὰ στοιχεῖα ταῦτα, ματαίως ἴσως ἐπιδιώκεται ἡ στρατιωτικὴ σύνταξις, διότι ἐπιστάντος τοῦ κινδύνου θὰ παραλύσωσιν αὐτὴν αἱ χιλιάδες τῶν ἀνυποτάκτων καὶ τῶν σκανδαλωδῶς ἀπαλλασσομένων, ἀλλὰ καὶ οἱ προσελθόντες ὑπὸ τὰς σημαίας, δυσφοροῦντες ἐπὶ τῇ ἀνισότητι, θὰ σπεύσωσι νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰς τάξεις αὐτῶν εἰς πρώτην πολεμικὴν ἀτυχίαν. Προβαίνοντες εἰς στρατιωτικὴν σύνταξιν ἄνευ τῆς ἐπικρατήσεως τοιούτων ἰδεῶν καὶ τοιούτων φρονημάτων, κινδυνεύομεν, Κύριοι, νὰ παρασκευάσωμεν νέας καταστροφὰς καὶ νέα ἐθνικὰ αἴσχη καὶ ὀνείδη. Τοιαῦτα, Κύριοι, φρονῶ περὶ τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως, καὶ συνεπῶς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰδεῶν τούτων ἐπιχειρῶ νὰ ἐξετάσω, ποῖον εἶναι τὸ σχέδιον τῶν στρατιωτικῶν παρασκευῶν, ὅπερ εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις. Τὸ σύστημα τοῦτο θέλει συνοδευθῆ διαρκῶς ὑπὸ τῆς οἰκονομικῆς εὐρωστίας τοῦ Κράτους; τὸ σύστημα τοῦτο θέλει ὑποστηριχθῆ ὑπὸ τῶν γενναίων αἰσθημάτων καὶ ἰδεῶν τῆς κοινωνίας; Ἠκούσατε, Κύριοι, ἐπανειλημμένως, ὁποῖον τὸ σχέδιον τῶν παρασκευῶν, ὅπερ ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ Κυβέρνησις, ἐπιδιώκουσα νὰ καταρτίσῃ στρατὸν ἑκατὸν περίπου χιλιάδων ἀνδρῶν, ζητεῖ διὰ τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων νὰ αὐξήσῃ τὴν ἐτησίαν στράτευσιν κατὰ 9 ἢ 10 χιλιάδας στρατευσίμων, καὶ νὰ συμπληρώσῃ καὶ βελτιώσῃ τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ διὰ τῆς τροποποιήσεως τῶν στρατιωτικῶν ὀργανισμῶν καὶ κανονισμῶν. Ποῖα τώρα τὰ οἰκονομικὰ μέσα, τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη, ἵνα τὸ σύστημα τοῦτο πραγματοποιηθῇ καὶ τελεσφορήσῃ; Ὑπάρχουσιν ἀνάγκαι πολλῶν ἑκατομμυρίων διὰ τὴν ἐτησίαν συντήρησιν τοιούτου στρατοῦ, ὑπάρχει ἡ ἀνάγκη τοῦ προσήκοντος ὁπλισμοῦ αὐτοῦ, ἥτις δεκάδας ἑκατομμυρίων θέλει ἀπαιτήσει, ὑπάρχει ἡ ἀνάγκη στρατωνισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ συνεχοῦς αὐτοῦ ἐξασκήσεως διὰ μεγάλων γυμνασίων, ἡ ὁποία ἀγνοῶ ποίας μεγάλας δαπάνας θέλει ἀπαιτήσει. Ἀλλὰ μεθ’ ὅλα ταῦτα, διὰ νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν, διὰ νὰ δράσῃ πολεμικῶς ἡ δύναμις αὕτη, ἐντελῶς καταρτισθεῖσα, ἀπαιτοῦνται πολλαὶ δεκάδες ἑκατομμυρίων διὰ τὰς ἀναποφεύκτους δαπάνας τοῦ πολέμου. Πόθεν, Κύριοι, θέλομεν πορισθῆ ἅπασαν τὴν οἰκονομικὴν ταύτην δύναμιν, ἵνα μετὰ θάρρους προβῶμεν εἰς τὴν τοιαύτην στρατιωτικὴν τοῦ Κράτους ἀναδιοργάνωσιν; Ὁ Προϋπολογισμὸς, ἀμφιβάλλω, ἂν θὰ ἐπαρκέσῃ καὶ εἰς τὴν συντήρησιν ἀκόμη τῶν ἀνδρῶν· διότι, ἐὰν ῥίψητε ἓν βλέμμα ἐπὶ τῶν ἐν αὐτῷ ἀναγραφομένων ἐσόδων, θέλετε παρατηρήσει, ὅτι πολλὰ ἐξ αὐτῶν ἀνεγράφησαν ὑπερμέτρως, ὅπως ἀμέσως ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς συγκρίσεως αὐτῶν πρὸς τὰ κατὰ τὰς προηγουμένας χρήσεις ἐκ τοῦ αὐτοῦ κονδυλίου εἰσπραχθέντα. Δύναμαι, Κύριοι, νὰ σᾶς ἀναφέρω ἀριθμούς τινας πρὸς ἐπικύρωσιν τῶν λόγων μου. Τὸ ἐκ τελῶν, ἐξόδων καὶ χρηματικῶν ποινῶν ἔσοδον τοῦ κεφαλαίου 7 ἄρθρου 1 ἀνεγράφη εἰς δραχμὰς 1,400,000. Ἀλλὰ κατὰ μὲν τὸ 1901 ἐκ τοῦ ἐσόδου τούτου εἰσεπράχθησαν μόνον 1,255,000, τὸ δὲ 1902 μόνον 1,045,000· ἑπομένως κατὰ 400,000 δραχμὰς περίπου ἐξωγκώθη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἡ ἀναγραφὴ τοῦ ἐσόδου τούτου. Τὸ ἔσοδον τῆς ἐκποιήσεως ἀκινήτων κτημάτων τοῦ κεφαλαίου 15 ἀνεγράφη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἐν ὅλῳ εἰς δρ. 1,097,000. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1901 εἰσεπράχθησαν μόνον 976,064, κατὰ δὲ τὸ 1902 μόνον 754,613. Καὶ ἐνταῦθα λοιπὸν τριακοσίων σχεδὸν χιλιάδων ἐξόγκωσις ἀνεγράφη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Ἐκ τῶν κεκλεισμένων χρήσεων τοῦ κεφαλαίου 18 ἄρθρου 1 ἀναγράφονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ὡς εἰσπραχθησόμενα 3,000,000, ἐνῷ κατὰ τὸ 1901 εἰσεπράχθησαν μόνον 2,642,741, κατὰ δὲ τὸ 1902 μόνον 1,751,260. Πλέον ἄρα τοῦ ἑκατομμυρίου διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τῶν εἰσπραχθέντων τότε καὶ τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφέντων. Δὲν ἔχω, Κύριοι, τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, διότι δὲν εὗρον κατάστασιν περιέχουσαν πλήρη τὴν διαχείρισιν τοῦ Κράτους μέχρι τέλους τοῦ 1902, ἐξ ἧς ἠδυνάμην νὰ ὑπολογίσω καὶ τὸ ἔσοδον ὅλης τῆς χρήσεως. Δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω ἕτερά τινα κονδύλια, ἐν οἷς μικροτέρα παρίσταται ἡ διαφορά. Τὸ συμπέρασμά μου εἶναι, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς, ὡς εἰσήχθη, δὲν θέλει ἀποδώσει τὰ ἀναγραφέντα ἔσοδα, καὶ δὲν θέλει ἐπαρκέσει εἰς τὰς δαπάνας τὰς ἐν αὐτῷ ἀναγραφομένας. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν, Κύριοι, ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ ἀντλήσωμεν τὰς δαπάνας, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην, καὶ ἐξ ἀνάγκης ὀφείλομεν νὰ καταφύγωμεν ἢ εἰς οἰκονομίας, ἢ εἰς τὴν ἐπιβολὴν νέων φόρων. Παρηκολούθησα, Κύριοι, τὰ ἐπιχειρήματα τῶν φρονούντων, ὅτι δι’ οἰκονομιῶν δύναται νὰ καλυφθῇ ἡ διὰ τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν ἀπαιτουμένη τόσον μεγάλη δαπάνη, καὶ ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ πεισθῶ περὶ τῆς βασιμότητος τῶν ἐπιχειρημάτων τούτων. Ἀναγνωρίζω, ὅτι ἅπαντες οἱ Προϋπολογισμοὶ τοῦ Κράτους ἀνέγραψαν δυστυχῶς οὐ μόνον μὴ ἀναγκαίας, ἀλλὰ καὶ ἐντελῶς ἀνωφελεῖς δαπάνας. Ἀναγνωρίζω, ὅτι καὶ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐγένοντο τοιαῦται δαπάναι, μὴ ἀπολύτως ἀναγκαῖαι, καὶ τὰς ὁποίας ὤφειλε ν’ ἀποφύγῃ τὸ Κράτος μέχρι τῆς ἐντελοῦς ἀναδιοργανώσεως αὐτοῦ. Ἀλλὰ δὲν φρονῶ, ὅτι εἶναι δυνατὴ ὅτι εἶναι εὔκολος ἡ κατάργησις τῶν δαπανῶν τούτων ἄνευ βλάβης καὶ τῆς κοινωνίας καὶ τῆς ὑπηρεσίας. Τοιαύτη δαπάνη εἶναι καὶ ἡ σύστασις τῶν Δικαστηρίων, δι’ ὃ ζητεῖται ἡ κατάργησις αὐτῶν. Ἀλλ’ ἡ σύστασις, κύριοι Βουλευταὶ, ἑκάστου Δικαστηρίου παράγει ποικίλα ἀτομικὰ καὶ κοινωνικὰ συμφέροντα, τῶν ὁποίων ἡ διατάραξις καὶ ἄτομα θέλει καταστρέψει, ἀλλὰ καὶ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῶν ἑδρῶν τῶν Δικαστηρίων θέλει παραβλάψει. Ἔπειτα ἡ ἐντεῦθεν ὠφέλεια δὲν εἶναι, οἵα ἡ δαπάνη ἡ δι’ αὐτὰ καταβαλλομένη, διότι ταύτην μειοῦσι καὶ ἡ οἰκονομία τῶν ὁδοιπορικῶν ἐξόδων καὶ ἡ αὔξησις τῆς καταναλώσεως τοῦ χαρτοσήμου. Ἀλλὰ καὶ ἡ προχειροτέρα καὶ ἡ ταχυτέρα καταδίωξις τῶν ἀξιοποίνων πράξεων καὶ ἡ ἐντεῦθεν ἐλάττωσις αὐτῶν παράγει σπουδαῖα οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα, ὑποστηρίζουσα τὴν παραγωγήν. Προέτειναν ἕτεροι τὴν κατάργησιν πολλῶν Εἰρηνοδικείων, καὶ προέβαλον ὡς ἐπιχειρήματα, ὅτι αἱ ὑπὸ τούτων ἐκδιδόμεναι πολιτικαὶ ἀποφάσεις εἶναι ὀλίγαι κατ’ ἀριθμόν. Ἀλλ’ οἱ εἰρηνοδίκαι, κύριοι Βουλευταί, δὲν ἔχουσι μόνον ἔργον τὴν ἔκδοσιν πολιτικῶν ἀποφάσεων, οἱ εἰρηνοδίκαι εἶναι βεβαρημένοι μὲ πολλὰ καὶ ποικίλα καθήκοντα, δικαστικά, διοικητικά, οἰκονομικά, ἐπὶ πᾶσι δὲ εἶναι ἐπιβεβαρημένοι μὲ τὴν διεξαγωγὴν τῶν προεισαγωγικῶν ποινικῶν ἀνακρίσεων, ἐκ τῆς ταχείας διεξαγωγῆς τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται κατὰ πολὺ ἡ τήρησις τῆς δημοσίας τάξεως. Ὁποία δὲ εἶναι ἡ ἐργασία αὕτη; Ἔχω ὑπ’ ὄψει τὴν τελευταίαν κατάστασιν τῶν ἐργασιῶν τῶν Δικαστηρίων. Ἐξ αὐτῆς προκύπτει, ὅτι εἰς τὰ Εἰρηνοδικεῖα τοῦ Κράτους ὑπάρχουσιν ἐκκρεμεῖς ποινικαὶ τοιαῦται δικογραφίαι τὸν ἀριθμὸν 53,484. Καταργεῖτε τὰ τοιαῦτα Εἰρηνοδικεῖα, ἀλλὰ θέλετε παραβλάψει τὴν διεξαγωγὴν τῶν ποινικῶν ὑποθέσεων, καὶ θέλετε βραδύνει τὴν ἀπονομὴν τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης· θέλετε ἐλαττώσει τὰ ὄργανα, εἰς ἃ καὶ τὰ ἀνώτερα Δικαστήρια ἀναθέτουσι τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἀποδείξεων, θέλετε ὑποβάλει καὶ τοὺς πολίτας εἰς δαπάνας, ἵνα μεταβαίνωσιν εἰς μείζονας ἀποστάσεις πρὸς συγκρότησιν συγγενικῶν συμβουλίων, καὶ ἐν γένει χάριν τῶν ποικίλων ὑποθέσεων, αἵτινες διὰ τῶν Εἰρηνοδικείων διεξάγονται. Δὲν φρονῶ, Κύριοι, ὅτι διὰ τοιούτων οἰκονομιῶν, ἐπιβλαβῶν καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ εἰς τοὺς πολίτας, πρέπει νὰ ἐξευρεθῇ τὸ ποσόν, τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ τόπου. Προετάθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ κατὰ τὴν προηγουμένην Σύνοδον, καὶ ὑποστηρίζεται καὶ ἤδη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, ἡ κατάργησις τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας καὶ ἡ ἀνασύστασις τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας. Ἀλλ’ ἐκ τῆς πείρας, τὴν ὁποίαν ὡς δημόσιος λειτουργὸς ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἐμόρφωσα περὶ τῶν τοιούτων ἀστυνομιῶν, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ σύστασις αὐτῶν θέλει ἐπενέγκει τὴν ἐντελῆ παραλυσίαν καὶ τὴν ἐντελῆ ἀναρχίαν τοῦ Κράτους.

§219Λ. ΜΠΕΛΛΟΣ. Ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία ἡ σημερινὴ τί εἶναι;

§220Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία εἶναι τοιαύτη.

§221Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιαύτην οἰκονομίαν ἐπιδιώκει καὶ ἡ Κυβέρνησις, εἰσαγαγοῦσα νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ ἀστυνομία ἡ τοπικὴ ἀνατίθεται εἰς τοὺς εἰρηνοδίκας τοῦ Κράτους, τοὺς τοιαύτην, ὡς εἶπον εἰς ὑμᾶς, ἔχοντας ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ καὶ τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ πρωτοφανές, τὸ συγχέον τὴν δικαιοσύνην μετὰ τῆς διοικήσεως καὶ χαλαροῦν καὶ παραλῦον ἀμφοτέρας, εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον τὸ μειδίαμα μόνον προεκάλεσε τῶν εἰς τὴν μελέτην τῶν τοιούτων θεμάτων ἐγκυπτόντων, εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰς οὐδένα ἔλεγχον δύναται νὰ ἀνθέξῃ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ἑτέραν οἰκονομίαν προέτεινε σήμερον, τὴν κατάργησιν τῆς χωροφυλακῆς. Ἀλλ’ ἡ χωροφυλακή, ἐκτὸς τῆς φυλάξεως τῆς χώρας, ἔχει ἐπίσης πολλὰ καὶ ποικίλα καθήκοντα· ἔχει σχέσεις μὲ ὅλας τὰς δικαστικάς, διοικητικὰς καὶ στρατιωτικὰς ἀρχὰς τοῦ Κράτους· ἔχει ὑπηρεσίας ἀναγομένας εἰς ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα. Τίς θέλει ἐκπληρώσει ὅλας αὐτὰς τὰς ὑπηρεσίας, ὅταν ἐκλείψῃ ἡ χωροφυλακή; Φροντίζει ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς νὰ καταρτίσῃ σῶμα στρατοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ συνδράμῃ τὴν ἀστυνομίαν· ἀλλ’ ἐὰν εἰς αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ στρατοῦ ἀναθέσῃ πᾶσαν τῆς χωροφυλακῆς τὴν ὑπηρεσίαν, θὰ καταρτίσῃ τότε νέαν χωροφυλακήν, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ καταργήσῃ τὴν ὑπάρχουσαν. Δὲν φρονῶ, Κύριοι, ὅτι διὰ τοιούτων οἰκονομιῶν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτελέσματα ἄξια λόγου. Οὐδεμίαν ἀποκρούω οἰκονομίαν, ὅταν αὕτη δύναται νὰ συντελεσθῇ ἄνευ βλάβης τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς κοινωνίας, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι πᾶσα Κυβέρνησις θέλει μεριμνήσει, ἵνα εἰσαγάγῃ τοιαύτας οἰκονομίας, ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πορισθῶμεν τοὺς μεγάλους πόρους, ὧν ἔχομεν ἀνάγκην. Δὲν ὑπολείπεται ἕτερον μέσον, εἰμὴ ἡ φορολογία. Ἀλλὰ πάντες γνωρίζουσιν, ὅτι ὁ λαὸς βαρέως φορολογεῖται, καὶ τὸ βάρος τῆς φορολογίας θέλει αὐξήσει καὶ διὰ τοῦ εἰσαγομένου στρατιωτικοῦ συστήματος, διότι, ὡς ἀξιόλογα εἶπεν ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, χιλιάδες ἐργατικῶν ἀνδρῶν θέλουσιν ἀποσπασθῆ ἀπὸ τὴν παραγωγὴν, ἵνα καταταχθῶσιν εἰς τὸν στρατόν. Ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις ἀμφίβολον εἶναι, ἂν ἡ ἀθρόα ἐπιβολὴ τοσαύτης φορολογίας δύναται ν’ ἀποδώσῃ τὰ ἐξ αὐτῆς προσδοκώμενα ἀποτελέσματα, καὶ κίνδυνος σπουδαῖος ὑφίσταται οὐ μόνον νὰ προκαλέσῃ καὶ ἐπαυξήσῃ τὸν κάματον τῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ καὶ τὴν πλήρη αὐτῆς διακοπὴν νὰ ἐπιφέρῃ. Διότι αἱ οἰκονομικαὶ περιστάσεις τοῦ λαοῦ οὐδόλως εἶναι εὐχάριστοι, καὶ συμμερίζομαι πληρέστατα ὅσα ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ἐξέθηκε πρὸς τὴν Βουλὴν πρὸ ὀλίγου. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου ἡ ἀνάγκη τῆς πατρίδος εἶναι ὑψίστη καὶ κατεπείγουσα, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιψηφίσῃ οὐχὶ πάντας, ἀλλὰ τοὐλάχιστον τινὰς τῶν φόρων τούτων, τοὺς ἧττον ἐπαχθεῖς, τοὺς μᾶλλον δικαίους. Δύναται νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ οἰνοπνεύματος, τὸν ἐπὶ τοῦ ζύθου, καὶ ἄλλους τινὰς, μὴ βαρύνοντας ἀντικείμενα τῆς πρώτης ἀνάγκης, ἵνα οὕτως ἀποτελεσθῇ πρόσοδος ἀνερχομένη εἰς τρία περίπου ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ ἡ πρόσοδος αὕτη δὲν ἐπαρκεῖ βεβαίως πρὸς ὁπλισμὸν τοῦ στρατοῦ· πόθεν ἑπομένως θὰ πορισθῶμεν τὸ ποσὸν τῶν δεκάδων ἑκατομμυρίων, ὧν ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην πρὸς ὁπλισμὸν τῶν ἀνδρῶν, οὓς θέλομεν καλέσει ὑπὸ τὰς σημαίας; Εὑρέθη πρὸς τοῦτο ἡ ἰδέα τῆς συστάσεως ταμείου τῆς ἐθνικῆς ἀμύνης. Οὐδὲν ἔχω νὰ ἀντιτάξω κατὰ τῆς ἰδέας ταύτης, ὀφείλω ὅμως νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐγὼ δὲν ἐνθουσιάζομαι μεγάλως ἐκ τῆς συστάσεως τῶν τοιούτων ταμείων. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον, τὸ ταμεῖον τοῦ Κράτους, εἶναι ἓν καὶ ἀδιαίρετον, ὅτι, ἐὰν τὸ ταμεῖον τοῦτο εὐπορῇ, ἐὰν ἔχῃ περισσεύματα, οὐδὲν τὸ κωλῦον, ὅπως πᾶσα Κυβέρνησις ζητήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν διάθεσιν αὐτῶν ὑπὲρ τῶν στρατιωτικῶν παρασκευῶν. Ἐὰν ὅμως τὸ ταμεῖον τοῦτο δὲν εὐπορῇ, ἐὰν δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τὰς τακτικὰς τοῦ Κράτους, τί θέλει τότε συμβῆ; Θέλει ἀναγκασθῆ τὸ Κράτος νὰ θέσῃ χεῖρα ἐπὶ τῶν εἰδικῶν ταμείων, διότι ἄλλως θέλει ἐπέλθει νέα χρεωκοπία τοῦ Κράτους, ἀνατρέπουσα ὅλους τοὺς σκοποὺς, οὓς τὸ εἰδικὸν ταμεῖον ἐπιδιώκει. Δὲν ἀντιλέγω ὅμως, Κύριοι, ποσῶς κατὰ τῆς ἰδέας ταύτης, καίτοι ἀμφιβάλλω, ἂν καὶ τὸ ταμεῖον τοῦτο, ὡς καταρτίζεται, θέλει δυνηθῆ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς δαπάνας τῆς προμηθείας τοῦ ὁπλισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἰσχυρίζονται, ὅτι θέλει τὸ κατορθώσει, διότι δύναται πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον νὰ διαθέσῃ, οὐ μόνον τὴν ὑπάρχουσαν αὐτοῦ περιουσίαν, ἀλλὰ καὶ νὰ προεξοφλήσῃ τοὺς πόρους, οὓς θέλει εἰσπράξει ἐν τῷ μέλλοντι. Παραδέχομαι, ὅτι θὰ ἐπιτευχθῇ οὕτως ἡ προμήθεια τοῦ ὁπλισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ ὅταν ἐπέλθῃ ἡ κρίσιμος στιγμὴ τῆς πολεμικῆς δράσεως, ὅταν πρόκηται νὰ τεθῇ εἰς κίνησιν ὁ στρατὸς, πόθεν τότε θέλομεν πορισθῆ τὰς δαπάνας πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν πολλῶν καὶ μεγάλων ἀναγκῶν τοῦ πολέμου; Εἰς ὁμοίας περιστάσεις κατεφύγομεν ἄλλοτε εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ αὕτη παρέσχεν ἡμῖν τὰ μέσα, ὧν εἴχομεν ἀνάγκην. Ἀλλ’ ἡ θύρα αὕτη εἶναι τώρα ἑρμητικῶς κεκλεισμένη. Τί θέλομεν πράξει ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει; Καὶ σημειωτέον, ὅτι δὲν θὰ μεριμνήσωμεν τότε μόνον περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ μεριμνήσωμεν καὶ περὶ τῆς ἐνισχύσεως τοῦ στόλου. Καὶ ἐνδέχεται μὲν νὰ μὴ ἀναφυῇ πράγματι ἡ ἀνάγκη τῆς ἐνισχύσεως τοῦ στόλου, ἀλλ’ ἡ ἀσφάλεια τοῦ Κράτους ἀπαιτεῖ νὰ ἤμεθα ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐντελῶς καὶ κατὰ θάλασσαν παρεσκευασμένοι. Καὶ τί ἀπαιτεῖται πρὸς τοῦτο; Ἠκούσατε τὰς γενομένας συζητήσεις καὶ εἰς τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, τῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ ἀξιοτίμου ἤδη Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ εἰς τὴν παροῦσαν Σύνοδον, τῇ ἐπερωτήσει τοῦ κ. ἐκ Χαλκίδος Βουλευτοῦ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, καὶ ἐξ αὐτῶν ἀπεδείχθη, ὅτι πολλὰ ἑκατομμύρια ἀπαιτοῦνται πρὸς ἀγορὰν νέων πλοίων, καὶ ἄλλα τόσα ἑκατομμύρια διὰ μεταβολὴν τοῦ ὁπλισμοῦ τοῦ στόλου, τὰ πυροβόλα τοῦ ὁποίου ἐκπέμπουσι μίαν βολὴν, ἐνῷ τὰ τοῦ ἐχθροῦ, ἕνεκα τῶν νέων ἐφευρέσεων, δύνανται κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα νὰ ἐκπέμπωσι πλείονας. Καὶ δὲν εἶναι μόνον αἱ διὰ τὰς στρατιωτικὰς παρασκευὰς δαπάναι, δι’ ἃς ὀφείλομεν νὰ μεριμνήσωμεν, διότι πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ εἰσαχθέντος περὶ αὐτῶν συστήματος εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνακληθῶσιν ἐκ τῶν ἀστυνομιῶν ὅλοι οἱ ἐν αὐταῖς ὑπηρετοῦντες ἀξιωματικοὶ, ἑπομένως ὀφείλομεν νὰ δαπανήσωμεν πρὸς ἀναπλήρωσιν αὐτῶν, διότι, ὡς εἶπον, δὲν εἶναι σπουδαία ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ληφθεῖσα πρόνοια τῆς ἀναπληρώσεως αὐτῶν διὰ τῶν εἰρηνοδικῶν. Ποῖον εἶναι τὸ συμπέρασμα, τὸ προκῦπτον ἐκ τῶν παραστάσεων, ἃς ὑπέβαλον ὑμῖν; Τὸ συμπέρασμα, εἰς ὃ ἐσκόπουν νὰ καταλήξω, εἶναι ὅτι τὸ σύστημα τὸ εἰσαγόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι σύστημα πολυτελὲς, ἀνώτερον τῶν δυνάμεων τοῦ Κράτους, εἶναι σύστημα, ὅπερ ἕνεκα τούτου εἶναι ἀδύνατον νὰ συντελεσθῇ καὶ νὰ λειτουργήσῃ. Ἐπιβάλλεται ἑπομένως ἡμῖν, ἂν θέλωμεν νὰ προνοήσωμεν σπουδαίως περὶ στρατιωτικῆς συντάξεως, καὶ νὰ φέρωμεν αὐτὴν εἰς αἴσιον πέρας, νὰ μειώσωμεν τὰς διαστάσεις τοῦ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰσαχθέντος συστήματος, καὶ νὰ στηρίξωμεν αὐτὸ ἐπὶ βάσεων μικροτέρων. Δυνάμεθα νὰ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν κατ’ ἔτος καλουμένων ἀνδρῶν, ἀλλὰ μέχρι δύο τὸ πολὺ χιλιάδων. Δυνάμεθα νὰ ἱδρύσωμεν ταμεῖον ἀμύνης, καὶ νὰ ἐπιβάλωμεν πρὸς προίκισιν αὐτοῦ νέους τινὰς φόρους μέχρι προσόδου τριῶν τὸ πολὺ ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ ἀπόσχωμεν πάσης τροποποιήσεως τῶν στρατιωτικῶν ὀργανισμῶν καὶ κανονισμῶν, συνεπαγομένης δαπάνας, εἴτε ἀμέσως, εἴτε ἐμμέσως διὰ παροχῆς συντάξεων, καὶ νὰ ἀναμείνωμεν τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐπιβολῆς τῶν φόρων τούτων, καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἐξέλιξιν τῆς κοινωνίας, ἵνα ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων μορφώσωμεν ἀσφαλῆ γνώμην περὶ τῆς ἀντοχῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὴν ἐπιβολὴν πλειόνων φόρων. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου δυνάμεθα νὰ διατηρήσωμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς τὴν ἀστυνομικὴν ὑπηρεσίαν, ἐκλέγοντες πρὸς τοῦτο τοὺς ἧττον ἀναγκαίους εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ στρατοῦ. Τοσοῦτο δὲ μᾶλλον ἐπιβάλλεται ἡ ἀναβολὴ τῆς ἐκτελέσεως τῶν μεγάλων αὐτῶν σχεδίων, καθόσον, ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἐκ Μεσολογγίου ἀξιότιμος Βουλευτὴς, οἱ δι’ αὐτῶν ἐπιδιωκόμενοι καρποὶ μετὰ μακρὸν χρόνον θὰ παραχθῶσιν. Ἀλλ’ οἱ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους διαβλέπομεν, πιθανώτατα νὰ ἐπέλθωσι τάχιστα, καὶ νὰ προκαλέσωσιν ἐκτάκτους παρασκευὰς, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ὀφείλομεν νὰ συντηρήσωμεν ἀθίκτους καθ’ ὁλοκληρίαν τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ περιορισθῶμεν μόνον εἰς τὴν στρατιωτικὴν καὶ ναυτικὴν σύνταξιν τῆς χώρας. Ὀφείλομεν νὰ μεριμνήσωμεν σπουδαίως περὶ τῆς τάξεως, τῆς ἀσφαλείας καὶ τῆς εὐνομίας τῆς χώρας, αἵτινες οὐσιωδῶς, ὡς εἶπον, συντελοῦσιν εἰς τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν αὐτῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ τις, ὅτι ἔχομεν ἡμεῖς τὰ ἀγαθὰ ταῦτα. Τὸ πλῆθος τῶν διαπραττομένων ἐγκλημάτων, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς κρατουμένων καταδίκων, ἀνερχομένων κατὰ τὰς ἐπισήμους καταστάσεις εἰς 5,846, αἱ τελούμεναι ὑπὸ τῶν δημοσίων λειτουργῶν ὑπερβασίαι, ἡ ἀνάγκη, εἰς ἣν περιῆλθον οὗτοι, ἀπὸ τῶν Ὑπουργῶν μέχρι τοῦ τελευταίου ὑπαλλήλου, νὰ διαχειρίζωνται τὴν ὑπηρεσίαν των οὐχὶ ὅπως ὁ νόμος καὶ τὸ δημόσιον συμφέρον ἀπαιτεῖ, ἀλλ’ ὡς τὰ κομματικὰ συμφέροντα ἐπιβάλλουσιν, ἀποδεικνύει τοὺς ἰσχυρισμούς μου. Ἠκούσαμεν ἐσχάτως αὐτὸν τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἀνομολογοῦντα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι τοιαύτη εἶναι ἡ πίεσις ἡ ἐκ τῆς λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος παραγομένη, ὥστε ἐξαναγκάζει τὸν ἑκάστοτε Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἀναστατώνῃ ἅπαντας τοὺς εἰρηνοδίκας, ἅπαντας τοὺς γραμματεῖς τῶν Δικαστηρίων καὶ πολλοὺς ἐκ τῶν ἀνωτέρων δικαστῶν τοῦ Κράτους. Ἐνώπιον τοιούτων ἀπελπιστικῶν φαινομένων πρέπει νὰ μείνωμεν ἐντελῶς ἀδιάφοροι; Δὲν πρέπει νὰ λάβωμεν μέτρα, ὥστε τὸ κακὸν, ἂν δὲν ἐκλείψῃ τελείως, τοὐλάχιστον κατὰ μέγα μέρος νὰ μετριασθῇ;

§222Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὑπεβλήθη νομοσχέδιον.

§223Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἄλλοτε τοιαῦτα νομοσχέδια ὑπεβλήθησαν, ἀλλὰ τὰ νομοσχέδια ἀφίνουσι πάντοτε τὴν θύραν ἀνοικτὴν εἰς τὸν πολιτικὸν φατριασμὸν καὶ τὰς πολιτικὰς ἀπαιτήσεις. Διὰ τίνος ὅμως τρόπου δύναται νὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις αὕτη, ἡ ἐκ τῆς λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος προερχομένη; Εἶναι ὀρθὸν καὶ συμφέρον νὰ ἐπιζητηθῇ ἡ βελτίωσις διὰ τῆς ἀνατροπῆς τοῦ ἡμετέρου πολιτεύματος; Ἀπορῶ ἀληθῶς, πῶς τοιαῦται ἰδέαι εὗρον ἠχὼ καὶ ἐντὸς ἀκόμη τῆς αἰθούσης ταύτης. Τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα ἦτο, εἶναι καὶ ἔσεται πάντοτε ἀπολύτως ἀναγκαῖον διὰ τὴν ὕπαρξιν τοῦ ἡμετέρου Κράτους. Ἐὰν παρ’ ἡμῖν δὲν παρήγαγεν ὅλους τοὺς ἐξ αὐτοῦ προσδοκωμένους καρποὺς, καὶ δὲν συνετέλεσεν εἰς τὴν εὐημερίαν καὶ εὐνομίαν τῆς κοινωνίας, δὲν πταίει τὸ πολίτευμα, ἀλλ’ ἡ δοθεῖσα εἰς αὐτὸ πλημμελὴς ἑρμηνεία, ὅτι τὸ Στέμμα ὀφείλει νὰ ἀναθέτῃ πάντοτε τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κράτους εἰς τοὺς ὑπὸ τῶν ἐκλογέων ὑποδεικνυομένους καὶ τοὺς ὑπὸ τῆς δεδηλωμένης γνώμης τῆς Βουλῆς προβαλλομένους, καὶ ἡ ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἐφαρμογὴ τῆς θεωρίας ταύτης. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω πρὸς ὑμᾶς τὰς ἰδέας μου ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Καὶ πρὸ πολλῶν χρόνων, καὶ κατὰ τὴν πρώτην Σύνοδον τῆς παρούσης Περιόδου, προκειμένης συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, ἐδήλωσα πρὸς ὑμᾶς, οἵας ἔχω περὶ αὐτοῦ γνώμας. Ἀναγνωρίζω, ὅτι τὸ ἰδανικὸν, πρὸς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ τείνῃ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, εἶναι ἡ κυβέρνησις τῆς χώρας διὰ τῶν ἀνδρῶν, οὓς αὐτὴ ὑποδεικνύει, καὶ εὐτυχῆ εἶναι τὰ ἔθνη, εἰς ἃ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος τούτου ἐξησφάλισε τὴν κοινὴν εὐημερίαν καὶ εὔκλειαν. Ἀλλ’ ὅταν ἡ τοιαύτη παρ’ ἡμῖν λειτουργία τοῦ πολιτεύματος παρήγαγε τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα καθ’ ἑκάστην διεκτραγῳδοῦμεν, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται οὐχὶ ἡ μεταβολὴ τοῦ πολιτεύματος, ἀλλ’ ἡ μεταβολὴ τοῦ τρόπου τῆς λειτουργίας αὐτοῦ διὰ τῆς συντονωτέρας ἐξασκήσεως τῶν εἰς τὸ Στέμμα ἀπονεμομένων δικαιωμάτων. Ἐγνώριζον, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔχει ἀντιθέτους ἰδέας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Μὲ ἀπορίαν ὅμως τὸν ἤκουσα πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν προβάλλοντα πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ἰδεῶν του τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, καθ’ ἣν πᾶσαι αἱ ἐξουσίαι πηγάζουσιν ἐκ τοῦ ἔθνους. Ὑπάρχει βεβαίως καὶ γνωστὴ εἶναι ἡ διάταξις αὕτη, ἀλλὰ περιέχει καὶ τὴν προσθήκην, ὅτι αἱ ἐξουσίαι αὗται ἐνεργοῦνται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Δυνάμει τοῦ Συντάγματος ἐνεργοῦνται αἱ ἐκλογαί, καὶ εἰσερχόμεθα εἰς τὸν περίβολον τοῦτον, ἀλλὰ δυνάμει τοῦ Συντάγματος ὑφίσταται καὶ ἡ Βασιλεία, πεπροικισμένη διὰ τῶν ἐν αὐτῷ ἀναγραφομένων δικαιωμάτων, καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ζητῇ ἡ ἐκ τῆς μιᾶς πηγῆς προερχομένη ἐξουσία νὰ καταστήσῃ ἀδρανῆ τὰ ἀμέσως ἐκ τοῦ Συντάγματος ἀπορρέοντα δικαιώματα τῆς ἄλλης. Ὑπάρχουσιν ἴσως καὶ ἄλλα μέσα, δι’ ὧν δυνάμεθα νὰ βελτιώσωμεν τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, καὶ τοιοῦτον εἶναι, φρονῶ ἐν πεποιθήσει, ὁ περιορισμὸς τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου. Ἡ ἐνέργεια τῶν ἐκλογῶν, ὡς διεξάγεται παρ’ ἡμῖν, ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἔχουσιν ἅπαντες οἱ ἐκλογεῖς συναίσθησιν ἐπαρκῆ τῆς σπουδαιότητος καὶ ἱερότητος τοῦ δικαιώματος, ὅπερ καλοῦνται νὰ ἐξασκήσωσι, καὶ πολλοὶ ὑπολαμβάνουσι μᾶλλον, ὅτι πρόκειται περὶ θεατρικῶν καὶ βακχικῶν ἑορτῶν καὶ πανηγύρεων. Ὁ περιορισμὸς τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου θέλει συντελέσει νὰ ἐπιβάλῃ μείζονα περίσκεψιν εἰς τὸν ἐκλογικὸν σύλλογον περὶ τὴν χρῆσιν καὶ ἐξάσκησιν τῶν πολυτίμων καὶ ἱερῶν αὐτοῦ δικαιωμάτων. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι γνῶμαι ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, καὶ τοιαύτας ἠκούσατε ἀπὸ τὸν κ. ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν. Κατ’ αὐτὰς πρέπει νὰ μεταβληθῶσι, δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς τίνες ὀργανικοὶ νόμοι. Δὲν δύναμαι ν’ ἀποφανθῶ περὶ τῶν γνωμῶν τούτων, ἐν ὅσῳ δὲν διατυπωθῇ ἀκριβέστερον καὶ σαφέστερον, τίνες εἶναι οἱ νόμοι οἱ μεταβλητέοι, καὶ τίνι τρόπῳ πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ἡ μεταβολὴ αὐτῶν.

§224Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§225Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιαῦται εἶναι αἱ γνῶμαι, τὰς ὁποίας ἐμόρφωσα περὶ τῶν ὑπὸ συζήτησιν θεμάτων μετὰ μακρὰν καὶ ἀμερόληπτον ἐξέτασιν αὐτῶν. Ἐνόμισα, ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο τὸ καθῆκον νὰ ἐκθέσω αὐτὰς καὶ ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, εὔχομαι δὲ ἀπὸ καρδίας νὰ ἐπικρατήσῃ ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ ἡ γνώμη ἡ μᾶλλον συνᾴδουσα πρὸς τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τοῦ Κράτους. (Εὖγε! εὖγε!).

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γκότσης ἔχει τὸν λόγον.

§227Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω τὸν λόγον, ἀλλὰ δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ ὁμιλήσω ταύτην τὴν στιγμήν.

§228Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνωμεν πλειότερον.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γκότσης ἔχει τὸν λόγον.

§230ΧΑΡΙΛ. ΤΖΑΝΝΕΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιμένετε; Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Περ. Ἀλεξάκη καὶ Κ. Ἱερομνήμονος. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή). Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων Βουλευτῶν 121. Ὁ κύριος Γκότσης ἔχει τὸν λόγον.

§232Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κύριος Μελᾶς μὲ παρεκάλεσε νὰ προτιμηθῇ· τῷ παρέχω τὴν προτίμησιν ταύτην.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ὁ κύριος Μελᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§234ΛΕΩΝ ΜΕΛΑΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὴν γνώμην τῶν προλαλησάντων, ὅτι οὐδεὶς ὑπῆρχε λόγος διὰ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλῃ ζήτημα ἐπιδοκιμασίας ἢ ἀποδοκιμασίας τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ἀπὸ τοῦδε, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔδει ν’ ἀναμένῃ ἀντίδρασιν ἰσχυρὰν, ἀνυπέρβλητον ἐναντίον τῶν μέτρων αὐτῆς, ἵνα τότε ῥίψῃ τὸν κύβον καὶ ζητήσῃ νὰ καθαρίσῃ τὴν θέσιν αὐτῆς ἀπέναντι τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Ἀλλὰ δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θεωροῦσιν, ὅτι, ἀκριβῶς διότι ἐκ τῶν προτέρων τίθεται τὸ ζήτημα τὸ πολιτικὸν, εὑρίσκονται εἰς θέσιν δυσχερῆ νὰ κρίνωσιν ἢ κατακρίνωσι τὴν Κυβέρνησιν. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, δυσχέρεια τοιαύτη δὲν ὑπάρχει. Ἀνήκω εἰς τὴν πτέρυγα ἐκείνην, ἀκολουθῶν τὰς γνώμας τοῦ ἐξόχου μελετητοῦ τῶν τῆς χώρας ἡμῶν πραγμάτων, καὶ ἑπομένως ἀνήκω εἰς τὴν ἐν ἄλλαις περιστάσεσιν ὀνομαζομένην Ἀντιπολίτευσιν, — καὶ θὰ ἐξηγήσω τὴν φράσιν ταύτην, — ἀλλ’ ἔχω ἰδίαν ἐσχηματισμένην γνώμην ἐπὶ τῆς δημιουργηθείσης ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καταστάσεως ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς νέας ταύτης Βουλευτικῆς Περιόδου. Καὶ τὴν γνώμην ταύτην ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐκθέσω ὑμῖν. Ἀπὸ πολλοῦ χρόνου ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ποθεῖ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρόγραμμα διὰ τοὺς ἑκάστοτε κυβερνῶντας τὴν χώραν. Τὸ πρόγραμμα τοῦτο εἶναι, ἀφ’ ἑνὸς μὲν στρατιωτικὴ ἀνασύνταξις τῆς χώρας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ ἐφαρμογὴ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλειτέρων οἰκονομιῶν ἐν τῇ διοικήσει τοῦ Κράτους. Καὶ τοσαύτη εἶναι ἡ ἐπιμονὴ τοῦ λαοῦ εἰς τὸ ῥητὸν τοῦτο πρόγραμμα, ὥστε ἠνάγκασε τέσσαρας Κυβερνήσεις, παραχθείσας ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ, ν’ ἀσπασθῶσι τὸ πρόγραμμα τοῦτο καὶ παρουσιασθῶσιν ὡς μόνον σκοπὸν ἔχουσαι τὴν ἀνασύνταξιν τῆς χώρας στρατιωτικῶς καὶ τὴν ἐν οἰκονομίαις διοίκησιν τοῦ Κράτους. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν πρώτην ἀπαίτησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἤτοι τὴν στρατιωτικὴν ἀναδιοργάνωσιν τῆς χώρας ἡμῶν, ἡ Βουλὴ ἐπελήφθη ἤδη τῆς συζητήσεως τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ ὁμοφώνως σχεδὸν ἀπεδέχθη, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῶσι μέτρα, τείνοντα πρὸς ἀναδιοργάνωσιν τοῦ στρατοῦ ἡμῶν. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν ἀπαίτησιν τοῦ ἐντολοδότου λαοῦ, ἤτοι τὴν οἰκονομίαν ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν κοινῶν, δηλ. τὰς μεγάλας οἰκονομίας, τὰς ὁποίας ποθεῖ ὁ λαὸς, καὶ αἵτινες εἶναι ἡ αἰτία τῆς μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως διεξαγομένης σήμερον μάχης, ἐρωτῶ ὑμᾶς, Κύριοι, τὰ ἑξῆς. Τίς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι, ἵνα ἐπέλθωσιν οὐσιώδεις οἰκονομίαι, δυνάμεναι νὰ παράσχωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν 8 ἢ 9 ἑκατομμύρια δραχμὰς, τὰ ὁποῖα χρειάζεται διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἀνασύνταξιν τῆς χώρας, τίς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι, ἵνα ἐπέλθωσι τοιαῦται οἰκονομίαι ἐκ τῶν 52,636,000, ἅτινα ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων ὑπολείπονται μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν πρὸς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν ὑποχρεώσεων καὶ τῶν δαπανῶν τῶν δύο πολεμικῶν Ὑπουργείων, χρειάζονται ἐντελῶς ἀλλοῖαι κοινοβουλευτικαὶ περιστάσεις ἐκείνων, ὑπὸ τὰς ὁποίας σήμερον τελοῦμεν; Τοῦτο μᾶς ἀπέδειξε τρανῶς ἡ παντελὴς ἀποτυχία τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν οἰκονομικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα πέρυσι προέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἐκ Γόρτυνος σεβαστὸς πολιτευτής. Ἵνα ἐξεύρῃ οἰκονομίας ὁ ἐπιφανὴς οὗτος πολιτευτὴς, κατέφυγεν εἰς πολλὰ μέτρα, ἅτινα ἐπὶ τοῦ χάρτου ἀπεδείκνυον καὶ ἐνδελεχῆ μέριμναν καὶ ἐντελῆ ἀπόφασιν τῆς θυσίας τῆς δημοτικότητός του· ἀλλὰ τὰ μέτρα ταῦτα, προσβαλλόμενα εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἦσαν ἐκ τῶν προτέρων καταδεδικασμένα εἰς ἀπόρριψιν. Διατί; Διὰ δύο λόγους· πρῶτον, διότι ἀνέτρεπον ἐν πολλοῖς τὸ κρατοῦν διοικητικὸν ἡμῶν σύστημα, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἦσαν δυσχώνευτα, προὐκάλουν ἀντίδρασιν καὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ἀντίδρασιν καὶ εἰς τὴν μίαν πτέρυγα καὶ εἰς τὴν ἄλλην· ἐνθυμοῦμαι δὲ, ὅτι ἐθεωρεῖτο τότε ὁ σεβαστὸς ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴς ὡς ἐπιζητῶν πολιτικὴν αὐτοκτονίαν· καὶ ὅμως, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ, μόνον τοιαῦτα ῥιζικὰ μέτρα ἠδύναντο νὰ ἐπιφέρωσιν οἰκονομίας τοιαύτας, οἵας ἀπῄτει ἡ στρατιωτικὴ ἀνασύνταξις τῆς χώρας. Ὥστε ἀπεκρούετο ἔκτοτε ὑπὸ τῆς Βουλῆς τοιοῦτον σύστημα οἰκονομιῶν. Ὁ δεύτερος λόγος, δι’ ὃν τὰ μέτρα ταῦτα ἦσαν καταδεδικασμένα εἰς ἀπόρριψιν, ἦτο ἡ ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς τῆς Αʹ Συνόδου τῆς τρεχούσης Περιόδου παρατηρηθεῖσα κατάτμησις τῶν κομμάτων. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐγένετο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ τῆς ἐκλογῆς τοῦ ἐξ Αἰγιαλείας βουλευτοῦ κ. Πολυχρονιάδου, ὅτε ἐπῆλθεν ἰσοψηφία ἐξ 107 ψήφων, ἔκτοτε εἶχον τὴν ἀπόλυτον πεποίθησιν, ὅτι οὐδὲν γενναῖον, οὐδὲν ῥιζικὸν, οὐδὲν μεταρρυθμιστικὸν ἔργον ἠδύνατο νὰ παραχθῇ ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ· διότι ἦτο φυσικὸν, πᾶσα ῥιζικὴ ἀπόπειρα νομοθετικῆς μεταβολῆς, τείνουσα εἰς κατάργησιν μέτρων, ψηφισθέντων εἴτε ὑπ’ αὐτῆς τῆς πτέρυγος εἴτε ὑπ’ ἐκείνης, νὰ εὑρίσκῃ ἀντίδρασιν ἰσχυρὰν ἀπὸ τὴν ἰσχυρὰν ἐπίσης Ἀντιπολίτευσιν, ἥτις, πατρικῶς μεριμνῶσα περὶ τῶν ἔργων αὑτῆς, θὰ ἔφερε πᾶσαν δυνατὴν ἀντίδρασιν, προκειμένου περὶ καταργήσεως τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον αὐτὴ ἔκρινεν ὡς καλὸν, καὶ διὰ τοῦτο ἐψήφισεν αὐτὸ, τοῦθ’ ὅπερ καὶ συνέβη. Ἀπεδείχθη λοιπὸν ἔκτοτε, ὅτι τὰ δύο ἀπαιτούμενα προσόντα, ὅπως ἐν κοινοβουλευτικῶς συγκεκροτημένοις Κράτεσιν ἐπέλθῃ ῥιζικὴ μεταρρυθμιστικὴ ἀπόπειρα, τὰ δύο, λέγω, ἀπαιτούμενα προσόντα ἔλειπον ἐντελῶς, καὶ τὰ προσόντα ταῦτα ἦσαν συμπαγὴς πλειονοψηφία ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἐνθουσιασμὸς τῶν Βουλευτῶν ἀφ’ ἑτέρου. Καὶ ἡ μὲν συμπαγὴς πλειονοψηφία δὲν ὑπῆρχεν, ὁ δὲ ἐνθουσιασμὸς ἐπίσης δὲν ὑπῆρχεν, ἀμφιβάλλω δὲ καὶ ἂν ὑπάρχει, διότι δυστυχῶς δὲν ἔχομεν κανένα λόγον κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη νὰ ἤμεθα ἐνθουσιασμένοι. Πρὸ τῆς καταστάσεως ταύτης ἓν μόνον φάρμακον ὑπελείπετο, ἡ ἐκ νέου ἐρώτησις τῶν ἐκλογέων περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ ἐξεπλήρωσαν τὴν ἐντολὴν αὐτῶν. Ἀλλὰ μήπως ὁ λαὸς εἶχε λόγους ἰσχυροὺς νὰ καταδικάσῃ τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ; Ἀφ’ ἑτέρου ἐξωτερικαὶ περιπέτειαι, ἐξωτερικαὶ περιπλοκαὶ, ἐξ ὧν ἐκινδύνευον οἱ μυχιαίτατοι πόθοι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, στηριζόμενοι ἐπὶ δισχιλιετοῦς σειρᾶς ἱστορικῶν ἐθνικῶν παραδόσεων, ἀπέτρεπον τὴν πτωχὴν Ἑλλάδα νὰ φανῇ καὶ πάλιν πρὸ τῶν δικαστῶν, κατάδικος αὐτὴ, περὶ οὐδενὸς ἄλλου μεριμνῶσα ἢ μόνον περὶ ἐκλογῶν. Καὶ οὕτω πως ἐπείσθημεν πάντες, οὐδ’ αὐτοῦ τοῦ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ ἐξαιρουμένου, τοῦ ὁποίου ἡ φιλοπατρία ἔχει πάντοτε συναρωγὸν τὴν σύνεσιν, ὅτι δὲν ἦτο συμφέρον εἰς τὸ Κράτος νὰ ἐπιζητήσῃ τὴν ἐπιτυχίαν τῶν μέτρων τούτων δι’ ἄλλης Βουλῆς.

§235Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν διερμηνεύετε τὸ φρόνημά μου.

§236Λ. ΜΕΛΑΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ, κύριε ἀρχηγὲ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι εἴχετε κηρυχθῆ ὑπὲρ τῆς διαλύσεως Βουλῆς;

§237Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ δίδετε τὴν ἄδειαν;

§238Λ. ΜΕΛΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ· διότι νομίζω, ὅτι ἠλλάξατε γνώμην.

§239Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχω ἄλλην γνώμην ἀπὸ αὐτὴν, τὴν ὁποίαν εἶχον δηλώσει· ὅτι δηλ. ἦτο ἀναπόφευκτος ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, διότι ταύτην ἔκρινεν ἐπιβαλλομένην ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, ἀφοῦ τὸ Στέμμα ἐκάλεσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν Βουλευτὴν τυγχάνοντα μέλος τοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου ἡγούμην, τὸ κόμμα δὲ τοῦτο ἦτο ἡ μειονοψηφία τῆς Βουλῆς, οὗ ἕνεκα καὶ παρῃτήθη τῆς ἀρχῆς. Τοῦ κόμματος τούτου ἡ κλῆσις εἰς τὴν ἀρχὴν ἐπέβαλλεν ἀνυπερβλήτως τῆς Βουλῆς τὴν διάλυσιν, οὐδ’ ἐπετρέπετο εἰς τὸ ἡμέτερον κόμμα νὰ στέρξῃ τὴν ἀνατεθεῖσαν αὐτῷ ἐντολὴν, ἂν μὴ οἱ ἐκλογεῖς τοῦ Κράτους ἐδήλουν διὰ τῶν νέων ἐκλογῶν, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς δὲν διηρμήνευε πλέον τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ. Διὰ τοῦτο ἐφρόνουν καὶ ἠξίωσα ὅτι ἡ Βουλὴ ἔπρεπε νὰ διαλυθῇ.

§240Α. ΜΕΛΑΣ. Μάλιστα. Καὶ φρονεῖτε τοῦτο;

§241Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἔπρεπε νὰ μοὶ ἀπευθύνητε τὴν ἐρώτησιν, ἀφοῦ τὸ ἐκ τοῦ κόμματος ἡμῶν κληθὲν εἰς τὴν ἀρχὴν Ὑπουργεῖον παρῃτήθη ἤδη τῆς ἀρχῆς, τὸ δὲ διαδεχθὲν αὐτὸ Ὑπουργεῖον, τὸ νῦν ὑφιστάμενον, προέρχεται ἐκ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς. Ἰδοὺ διατὶ δὲν φρονῶ ἔκτοτε, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς ἕνεκα τοῦ εἰρημένου συνταγματικοῦ λόγου.

§242Λ. ΜΕΛΑΣ. Μάλιστα. Εὐχαριστῶ διὰ τὴν ἐξήγησιν. Καὶ οὕτω σιωπηρῶς, Κύριοι, ἀπεδέχθημεν τὴν ἐξακολούθησιν τοῦ βίου τῆς παρούσης Βουλῆς, καὶ τὸ Στέμμα, πεποιθὸς εἰς τὴν σύνεσιν ἡμῶν, δὲν ἔκαμε χρῆσιν τῆς βασιλικῆς προνομίας. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, Κύριοι, δὲν πρόκειται σήμερον νὰ κρίνωμεν τὴν πολιτείαν τῆς Κυβερνήσεως· πρόκειται νὰ κρίνωμεν ἀπαθῶς τὰ αἴτια τῆς κοινοβουλευτικῆς ἡμῶν ἀδυναμίας, καὶ νὰ ἐξετάσωμεν ἐμβριθῶς, ἂν εἶναι δυνατὸν ἄλλως νὰ ἐργασθῶμεν διὰ τῆς παρούσης Βουλῆς· καὶ ἂν μὲν ᾖναι δυνατὸν, τότε νὰ παράσχωμεν τὴν δέουσαν βοήθειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις δύναται ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὰς περιστάσεις· ἐὰν ὅμως δὲν ᾖναι δυνατὸν, ἐὰν πεισθῶμεν ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐργασθῇ ἡ παροῦσα Βουλὴ, τότε ὀφείλομεν νὰ ῥίψωμεν καὶ τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν καὶ πάσας τὰς μετ’ αὐτὴν, ἵνα ἐπὶ τέλους κάμῃ χρῆσιν τὸ Στέμμα τῆς προνομίας αὑτοῦ καὶ ἀρθῇ ἡ ἔλλειψις πάσης ἐργασίας, παντὸς δυνατοῦ μέσου πρὸς ἔξοδον ἡμῶν ἐκ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα. Ἐγὼ, Κύριοι, καταλεγόμενος μεταξὺ τῶν φίλων τοῦ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, καὶ ἀκολουθῶν τὴν ἀρχὴν νὰ λέγω ἀπεριφράστως τὴν γνώμην μου, ὀφείλω νὰ ἐξηγήσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους θὰ ἔλθω εἰς συμπέρασμα ἀλλοῖον ἐκείνου, εἰς τὸ ὁποῖον ἦλθεν ὁ ἴδιος. Ἐξετάζω πρῶτον, ἂν ἐπιβάλλεται ἡ στρατιωτικὴ ἀνασύνταξις τῆς χώρας. Εἶναι περιττὸν, Κύριοι, ν’ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι ἀρκούντως εἶναι ἀποδεδειγμένη ἡ ἀνάγκη τῆς στρατιωτικῆς ἀνασυντάξεως τῆς χώρας· ἢ πρέπει νὰ καταργηθῇ ὁ στρατὸς, καὶ νὰ οἰκονομήσωμεν πολὺ χρῆμα σπαταλώμενον, ἢ πρέπει ν’ ἀνασυνταχθῇ, καὶ νὰ δαπανήσωμεν διὰ τὴν ἀνασύνταξιν ταύτην χρήματα. Ἀλλὰ βεβαίως ἡ ἐξακολούθησις τοῦ καθεστῶτος, ὅσον ἀφορᾷ τὰ τοῦ στρατοῦ, εἶναι ἔγκλημα. Μόνον τὴν λέξιν ταύτην εὑρίσκω. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ προέβαλε σύστημα ἑνιαῖον ἀνασυντάξεως τοῦ στρατοῦ. Μετ’ ἐπισταμένην μελέτην τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων καὶ μετὰ συζήτησιν αὐτῶν μετ’ εἰδημόνων δὲν δύναμαι ἢ νὰ συγχαρῶ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ, ἥτις υἱοθέτησεν ἐργασίαν, τῆς ὁποίας ὁ ἐργάτης ἀποδεικνύεται λεπτὸς ἐρευνητὴς παντὸς τοῦ δυναμένου νὰ ὠφελήσῃ τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν. Τοῦτο ὅμως δὲν σημαίνει, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ συζήτησις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, καὶ ἐξ αὐτῆς νὰ προέλθῃ φωτεινοτέρα ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ διαρρυθμισθῶσι ταῦτα. Ἐγὼ, ἀκολουθῶν ἐν τούτῳ τὸ πρόγραμμα τοῦ ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτοῦ, κηρύσσομαι ἀπεριφράστως ὑπὲρ τῆς ψηφίσεως τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, καὶ ἰδιαιτέρως ὑπὲρ τῆς ψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων τῶν στρατιωτικῶν, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ. Ἀναχωρῶν δὲ ἐκ τῆς ἀρχῆς ταύτης, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ψήφισις τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, θὰ ἐξετάσω ὁποῖα τὰ ἐπιβαλλόμενα μέτρα, τὰ οἰκονομικὰ, πρὸς ὑποστήριξιν τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων. Μέχρι τοῦδε ἤκουσα πολλὰ μέτρα προβαλλόμενα διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τῶν δαπανῶν, ἀλλ’ ἐλάχιστος λόγος ἐγένετο, καὶ οὗτος, νομίζω, μόνον ὑπὸ τοῦ σεβαστοῦ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ, περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις προορίζει πρὸς ὑποστήριξιν τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων. Τοῦτο εἶναι μία ἔτι ἀπόδειξις τῆς κατεχούσης τὴν Βουλὴν φιλοπάτριδος ἐπιθυμίας τοῦ νὰ ἀποκτήσῃ στρατὸν ἀξιόμαχον, ἀδιαφοροῦσα περὶ τῶν θυσιῶν, εἰς τὰς ὁποίας θὰ ὑποβάλῃ τὸν λαόν. Ἀλλ’ ἔρχεται τὸ τρίτον κατ’ ἐμὲ ἐξεταστέον ζήτημα: αἱ δαπάναι αὗται δύνανται νὰ ἐξευρεθῶσιν ἐκ τοῦ ὑπάρχοντος προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, ἢ δέον νὰ καταφύγωμεν εἰς νέους φόρους; Κύριοι, πέποιθα καὶ ἐγὼ, ἔχων ὑπ’ ὄψει μου τὰς γνώμας τοῦ ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτοῦ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων οἰκονομία τις, ἀλλὰ πάντως φρονῶ ἀκραδάντως, ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐξεύρεσις ποσοῦ τόσον μεγάλου, 8 ἢ 9 ἑκατομμυρίων, ἐπὶ προϋπολογισμοῦ 52,000,000 δραχμῶν...

§243Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. 52,000,000 μόνον;

§244Λ. ΜΕΛΑΣ. Ἐὰν ἀφαιρέσητε τὰ ἔξοδα τῶν δύο πολεμικῶν Ὑπουργείων καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς δανειστὰς, αὐτὰ μένουν, κύριε Τσιτσάρα. Ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς τούτων δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἦναι δυνατὴ ἡ ἐξεύρεσις τοῦ ποσοῦ τούτου τὴν σήμερον, ἀφοῦ εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι προσκρούοντες εἰς σύστημα διοικητικὸν ὑπάρχον θὰ χρειασθῶμεν χρόνον πολὺν, μέχρις ὅτου ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐπέλθῃ ἡ οἰκονομία αὕτη. Οἱαδήποτε δὲ Κυβέρνησις ἤθελεν ἔλθει, ἔχουσα ὡς πρόγραμμα τὴν στρατιωτικὴν ἀνασύνταξιν τῆς χώρας, ἀλλὰ στηριζομένη ἐπὶ οἰκονομιῶν, καὶ δὴ ῥιζικῶν οἰκονομιῶν, ἐὰν ἠδυνάμην νὰ δώσω συμβουλὴν, βεβαίως θὰ συνεβούλευον νὰ μὴ ἔχῃ αὐτὰς ὡς πρόγραμμα, διότι ἀσφαλῶς ἐκ τῶν προτέρων ἤθελεν ἀποτύχει εἰς τὴν ἀπόπειραν τόσον σπουδαίων οἰκονομιῶν, ὅπως ἀπέτυχε καὶ ὁ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴς, εἰσαγαγὼν εἰς τὴν Βουλὴν πέρυσι σύστημα οἰκονομιῶν, καὶ ἑπομένως ἤθελε συναπολεσθῆ καὶ ἡ ἀπόπειρα πρὸς ἀνασύνταξιν στρατιωτικὴν τῆς χώρας. Ἀφοῦ λοιπὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος εἶναι ἀδύνατος ἡ τόσον μεγάλη οἰκονομία, ἀναγκαίως θέλομεν προσφύγει εἰς νέους πόρους καὶ θὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς ἡμῶν, θὰ εἴπωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι χάριν τῆς στρατιωτικῆς ἀνασυντάξεως τῆς χώρας ὀφείλει νὰ ὑποστῇ νέας θυσίας χρηματικάς. Πέποιθα δὲ, ὅτι, προκειμένου μόνον περὶ τοῦ στρατοῦ, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν θὰ ἀρνηθῇ τὴν θυσίαν ταύτην, πέποιθα, ὅτι ἔχων ὑπ’ ὄψει του, ὅτι τὴν ἐγγύησιν τῆς σοβαρᾶς προστασίας τῶν δικαίων τοῦ ἔθνους θὰ ἀναλάβῃ ἡ νέα στρατιωτικὴ ἀνασύνταξις τῆς χώρας, δὲν θὰ δυσανασχετήσῃ διὰ τὰς νέας ἐπιβαλλομένας θυσίας. Πέποιθα ὅτι, ὅταν ἀναλογισθῇ, ὅτι ἔχει ἐγγύησιν μεγίστην περὶ τῆς ἀκριβοῦς καὶ λυσιτελοῦς διαθέσεως τῶν ζητουμένων παρ’ αὐτοῦ σήμερον νέων φόρων τὴν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ στρατοῦ παρουσίαν τοῦ ὁλοψύχως εἰς τὸν στρατὸν ἀφοσιωθέντος Διαδόχου τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου, δὲν θ’ ἀμφιβάλλῃ περὶ τῆς σκοπιμότητος τῶν διδομένων χρημάτων. Οὕτω, Κύριοι, ἐν γενικαῖς γραμμαῖς ἐπισκοπήσας τὰ πράγματα, κηρύσσομαι πρωτίστως ὑπὲρ τῆς στρατιωτικῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς χώρας. Ἀφοῦ δὲ ἀκραδάντως πέποιθα, ὅτι τὴν σήμερον εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐξεύρεσις τόσων ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, ἀναγκαίως πρέπει ν’ ἀποδεχθῶ τὴν ἐπιβολὴν νέων φόρων. Περαίνων τὸν λόγον μου, Κύριοι, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι θὰ δώσω ψῆφον ἐπιδοκιμαστικὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Εὔχομαι μόνον, ἵνα ἡ Κυβέρνησις, ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τῶν μέτρων αὐτῆς τῶν φορολογικῶν, μὴ ἐπιμείνῃ, ὅπως δὲν ἐπέμεινε προκειμένου περὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου, καὶ νὰ δεχθῇ μεταβολάς τινας, περὶ τῶν ὁποίων ἴσως ποιήσομαι λόγον καὶ αἵτινες θὰ ἐπιφέρωσι πιθανῶς συνεννόησιν καὶ συμφωνίαν πολλῶν ἐκ τῶν ἀντιφρονούντων σήμερον πρὸς αὐτήν, καὶ τοῦτο, ἵνα ἐπιτύχωμεν τοῦ πανελληνίως ποθουμένου. Γνωρίζω, ὅτι βαρύνουσι πολὺ τοὺς ὤμους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ οἱ σήμερον ὑπάρχοντες φόροι· γνωρίζω ἐπίσης, ὅτι ὁ ὁμιλῶν σήμερον περὶ ἐπιβολῆς νέων φόρων δὲν δύναται νὰ ἦναι συμπαθὴς παρὰ τῷ λαῷ· ἀλλὰ γνωρίζω ἐπίσης, ὅτι ὑπὸ τὴν φαινομενικὴν ἀπάθειαν καὶ ἀδιαφορίαν, τὴν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη παρατηρουμένην παρὰ τῷ Ἑλληνικῷ λαῷ, ἐξακολουθεῖ πάντοτε νὰ πάλλῃ εἰς τὰ στήθη τοῦ Ἕλληνος ἡ μεγάλη ἐκείνη καρδία, ἥτις διὰ τῶν μεγάλων θυσιῶν καὶ τῶν μεγάλων ἀποφάσεων κατώρθωσεν ἄλλοτε νὰ γείνῃ ἀντικείμενον γενικοῦ θαυμασμοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Καρτάλης ἔχει τὸν λόγον.

§246Α. ΚΑΡΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ὥρα εἶναι πολὺ προκεχωρηκυῖα, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλήσωμεν.

§247ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Εἶναι μία ἡ ὥρα, κύριε Πρόεδρε.

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σάκκης ἔχει τὸν λόγον.

§249Π. ΣΑΚΚΗΣ. Ὑποβάλλω πρότασιν ἀναβολῆς.

§250Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Κ. Γκότση καὶ Κ. Γεράκη, μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή). Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρόντες Βουλευταὶ 120. Ἡ ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς τῆς ἐνεστώσης Συνόδου. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Ὁ κύριος Γκότσης ἔχει τὸν λόγον.

§252Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ἐνόμισα, ὅτι μοὶ ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ λάβω τὸν λόγον, κύριοι Βουλευταί, προκειμένης πολιτικῆς συζητήσεως, ἀφοῦ πρόκειται καὶ ἐγὼ νὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου, εἴτε ἐπιδοκιμάζων τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως εἴτε ἀποδοκιμάζων αὐτήν. Καὶ πάντοτε μὲν εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Βουλευτής, ὁσάκις δύναται, νὰ δικαιολογῇ τὴν ψῆφόν του ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ἰδίᾳ ὅμως κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην νομίζω ὅτι πάντες, ὅσοι δύνανται νὰ ἐκθέσωσι τὰς γνώμας των, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ πράξωσι τοῦτο. Εἶναι μάλιστα ὑποχρεωμένοι κατὰ τὴν παροῦσαν περίστασιν νὰ πράξωσι τοῦτο κατὰ μείζονα λόγον ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐκ τῆς συζητήσεως ἔτυχε νὰ σχηματίσωσι τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δώσωσι ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δηλονότι δὲν πρέπει νὰ ἐγκρίνωσι τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν, αὐτῆς. Καὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ πράξωσι τοῦτο οἱ οὕτω σκεπτόμενοι, διότι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐτέθη τὸ ζήτημα τοῦ εἶναί τινα ἢ μὴ εἶναι πατριώτην. Διότι τί ἄλλο λέγει ἡ Κυβέρνησις, ὅταν λέγῃ «ἐὰν θέλητε ἐξωτερικὴν πολιτικὴν, ἀναγκαίως πρέπει νὰ ἔχητε στρατὸν, καὶ ἂν θέλητε νὰ ἔχητε στρατὸν, πρέπει ἀναγκαίως νὰ ψηφίσητε τὰ φορολογικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως», τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν κρίσιν αὐτῆς ὑπισχνοῦνται τὴν ἐξεύρεσιν τῶν πόρων, δι’ ὧν θὰ ἐξοπλισθῇ καὶ θὰ συντηρηθῇ ὁ μέλλων νὰ παρασκευασθῇ στρατός; τί ἄλλο λέγει ἢ ὅτι ἡμεῖς, μὴ στέργοντες εἰς τὴν ἐπιβολὴν φόρων, δὲν θέλομεν στρατὸν, μὴ θέλοντες δὲ στρατὸν, παραιτούμεθα τῆς ἐθνικῆς ἰδέας; Ἀληθῶς δὲ, ὁ οὕτω σκεπτόμενος καὶ συζητῶν — οὕτω δὲ σκέπτεται καὶ συζητεῖ ἡ Κυβέρνησις — διατυποῖ καθ’ ἡμῶν, οἵτινες δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἐγκρίνωμεν τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν στυγνὴν ταύτην κατηγορίαν. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἔχει τις τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαγγείλῃ τοιαύτην κατηγορίαν, οὐχὶ καθ’ ὁλοκλήρου κόμματος, οὐχὶ κατὰ Βουλευτοῦ, ἀλλ’ οὔτε κατὰ τοῦ τελευταίου Ἕλληνος, τὴν κατηγορίαν δηλαδὴ, ὅτι δὲν ἀγαπᾷ τὴν πατρίδα αὑτοῦ, ὅτι δὲν ἐπιθυμεῖ τὸ μεγαλεῖον αὐτῆς, ὅτι δὲν ἔχει συνείδησιν τοῦ καθήκοντος πρὸς τὴν ἰδέαν, ἥτις συνδέει πάντας ἡμᾶς τοὺς ἐλευθέρους Ἕλληνας μετὰ τῶν ἀλυτρώτων ἀδελφῶν ἡμῶν. Ὀρθῶς ἐλέχθη, ὅτι ἡ ἐθνικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος δὲν προέκυψε κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, οὔτε ἐγεννήθη πρό τινων μόνον ἐτῶν. Ἡ ἐθνικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος εἶναι, ὅπως ὀρθῶς ἐχαρακτήρισεν αὐτὴν ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου, ὁ κ. Γούναρης, ἡ πολιτικὴ ἡ ἐπιβεβλημένη ἡμῖν ὑπὸ τῆς ἱστορίας τοῦ Ἑλληνισμοῦ, εἶναι ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν τὸ Πανελλήνιον εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ ἀκολουθήσῃ ἀφ’ ἧς στιγμῆς κατελύετο ἡ Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία. Δὲν νομίζω, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ τις, ὅστις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης καὶ μέχρι σήμερον ὑπῆρξεν Ἕλλην, ὁ ὁποῖος, ἔστω καὶ πρὸς στιγμήν, ἐλησμόνησε τὰ καθήκοντα αὑτοῦ πρὸς τὴν πολιτικὴν ταύτην, φρονῶ δὲ, ὅτι κατὰ μείζονα λόγον δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ ἰσχυρισθῇ τοῦτο Κυβέρνησις Ἑλληνικὴ, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὸ μικρὸν τοῦτο ἐλεύθερον τμῆμα τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ οὐδέποτε ἔπαυσε προσατενίζον εἰς τὴν ἰδέαν τῆς πλήρους ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως αὑτοῦ, εἰς ἣν ἀφθόνως προσέφερε μέχρι τοῦδε καὶ αἷμα καὶ χρῆμα, καὶ εἶναι ἕτοιμον νὰ προσφέρῃ καὶ νέας θυσίας, ὁπόταν ἤθελε παραστῆ ἀνάγκη. Ἀλλ’ ἐὰν, κύριοι Βουλευταὶ, μὴ ἀσπαζόμενοι τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, μὴ ἐγκρίνοντες τὰ φορολογικὰ αὐτῆς μέτρα, καταλήξωμεν εἰς ψῆφον ἀποδοκιμαστικὴν τῆς οἰκονομικῆς αὐτῆς πολιτικῆς, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, ὡς προεῖπον, νὰ δικαιολογήσωμεν τὴν ψῆφον ἡμῶν ταύτην. Νομίζω ὅτι ἄλλοι συνάδελφοι, πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντες, ἐπαρκῶς ἐδικαιολόγησαν τὴν ἄρνησιν ἡμῶν εἰς τὸ νὰ προσχωρήσωμεν εἰς τὴν ἰδέαν τῆς διὰ νέων φόρων ἐξευρέσεως τῶν πόρων, χάριν τῶν νέων ἀναγκῶν, ἃς δημιουργοῦσι τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, συστήσαντες τὴν δι’ οἰκονομιῶν ἐξεύρεσιν τῶν ἀπαιτουμένων χρημάτων. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως, εἰς τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοὺς πανταχόθεν ἐπαγομένους, οὐ μόνον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς αὐτῆς, ἀπὸ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι εἶναι δυνατὸν δι’ οἰκονομιῶν νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀξιώσεις τῆς πολιτικῆς, ἣν πάντες ἀκολουθοῦμεν καὶ ἀσπαζόμεθα, οὐδεμίαν δίδει προσοχὴν, νομίζουσα πάντας τοὺς ἄλλους πλανωμένους. Καὶ ἠκούσαμεν πάντες ἐπὶ τούτου ἀγορεύσαντας καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν νομίζω ὅμως, ὅτι οὗτοι δύνανται νὰ εἴπωσιν ὅτι ἔπεισαν ἡμᾶς, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνωσιν αἱ ὑποδειχθεῖσαι αὐτοῖς οἰκονομίαι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Δὲν θέλω νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γείνωσι τόσαι οἰκονομίαι, ὅσαι θὰ ἦναι ἀρκεταὶ, ἵνα ἐπαρκέσωσιν εἰς πάσας τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας θέλουσι δημιουργήσει τὰ νέα στρατιωτικὰ νομοσχέδια. Ἀλλὰ βεβαίως δύνανται νὰ γείνωσιν οἰκονομίαι σοβαραὶ, τόσαι μάλιστα, ὅσαι θὰ ἦσαν ἱκαναὶ νὰ φέρωσιν ἡμᾶς εἰς θέσιν νὰ ἐπιβάλωμεν ἐλάχιστα βάρη εἰς τὸν λαὸν, μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας γεννῶσι τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια. Ἐὰν τοῦτο ἤθελε πράξει ἡ Κυβέρνησις, θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα ν’ ἀποταθῇ πρὸς ἡμᾶς καὶ ζητήσῃ νὰ ἐπιβάλωμεν φόρους, καὶ θὰ εἴχομεν καὶ ἡμεῖς τὸ δικαίωμα ν’ ἀποταθῶμεν πρὸς τὸν λαὸν καὶ νὰ τῷ εἴπωμεν, ὅτι δὲν ἀρκοῦσι τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν καὶ μετὰ τὰς γενομένας οἰκονομίας, καὶ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῇ εἰς θυσίας, ὁ δὲ λαὸς θὰ εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ στέρξῃ εἰς ταύτας. Ἔχω δὲ πλήρη τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἐὰν τοῦτο πράξωμεν, οὐδεμίαν ἀντίρρησιν θὰ ἔχῃ ὁ λαὸς εἰς τὴν ἐπιβολὴν μικρῶν τινων φόρων.

§253Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ τοῦτο ἐπράξαμεν.

§254Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ἤκουσα ὅμως τοῦ ἄρτι κατελθόντος τοῦ βήματος συναδέλφου κ. Μελᾶ καὶ τοῦ ἀγαπητοῦ συμπολίτου μου κ. Γούναρη, εἰπόντων, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν, οὔτε εὐχερὲς, νὰ καταργήσωμεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα οὕτως ἢ ἄλλως ἐγένοντο, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι καταργοῦντες ταῦτα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ βλάψωμεν τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, ποῖον τὸ κώλυμα πρὸς τοῦτο, διότι δὲν φαντάζομαι ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τι τὸ κωλῦον ἡμᾶς, ἵνα γείνωμεν ἐγκρατεῖς, ἀποβάλλοντες πᾶν τὸ περιττὸν, προκειμένου μάλιστα νὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν πολιτικήν. Καὶ ἐπιτρέπεται νὰ λέγωμεν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ καταφύγωμεν εἰς οἰκονομίας, διότι προσβάλλονται τὰ ἰδιαίτερα ἡμῶν συμφέροντα; Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι θὰ ὑπάρξωσι Βουλευταὶ, ἔχοντες τὰς ἰδέας ταύτας, ἢ ἐπαρχίαι, ὑποστηρίζουσαι αὐτάς;

§255Λ. ΜΕΛΑΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι κατὰ τῶν κυρίων Βουλευτῶν. Εἶπον, ὅτι δυσχερὲς εἶναι νὰ καταργηθῇ μέτρον τι, ἀποτελοῦν πρόγραμμα προηγουμένης Κυβερνήσεως, ὑπὸ τῆς κατόπιν ἐρχομένης Κυβερνήσεως, οὐχὶ δὲ, ὅτι οἱ κύριοι Βουλευταὶ δὲν στέργουσιν εἰς θυσίας.

§256Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Δὲν συμφωνῶ. Νομίζω μάλιστα, ὅτι ἔχει καθῆκον πᾶσα Κυβέρνησις, καὶ ἰδίᾳ ἡ Κυβέρνησις, ἥτις κατ’ ἄλλην ἐποχὴν ἐδημιούργησέ τι περιττὸν, τὸ περιττὸν τοῦτο νὰ καταργήσῃ, ὡς τὰ Πρωτοδικεῖα καὶ τὰς διοικήσεις.

§257Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις τὰ θεωρεῖ περιττά.

§258Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δύνασθε σεῖς νὰ ἔχητε τὴν ἰδέαν ταύτην, ἀλλ’ ἐρωτήσατε καὶ ἄλλους συναδέλφους σας. Ἐγὼ ὑπεστήριζα καὶ ὑποστηρίζω ταῦτα, καὶ ἠκούσατε τ’ ἀποτελέσματα αὐτῶν. Βεβαίως δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν καὶ παρίαι· ἄλλοι νὰ πληρώνουν καὶ νὰ ὑφίστανται θυσίας, καὶ ἄλλοι ν’ ἀπολαμβάνωσι τὰ ἀγαθά.

§259ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Νὰ συστήσητε τότε καὶ ἄλλα.

§260Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἶναι δίκαιον, εἶναι ὀρθὸν νὰ μεταβαίνῃ ὁ Εὐρυτὰν διὰ μέσου τῶν χιόνων εἰς τὸ Μεσολόγγι;

§261Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Πρέπει νὰ μάθῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι δι’ ἕκαστον νομαρχιακὸν κατάστημα πληρώνει 500 δραχμὰς μηνιαίως.

§262Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ὁ κ. ἐκ Λεβαδείας Βουλευτὴς νομίζει, ὅτι θέλομεν νὰ τὸν κατατάξωμεν εἰς τὴν χορείαν τῶν παριῶν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὰ νέα Πρωτοδικεῖα εἶναι περιττά, καὶ ὅτι οἱ συμπολῖταί του οὔτε πρὸ τῆς συστάσεως τοῦ Πρωτοδικείου αὐτῶν ἦσαν παρίαι, οὔτε μετὰ τὴν κατάργησιν αὐτοῦ θὰ γείνωσι τοιοῦτοι.

§263Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ τότε νομίζω, ὅτι τῶν Πατρῶν τὰ Δικαστήρια εἶναι περιττά.

§264Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Τὴν αὐτὴν ἰδέαν πρὸς τὴν ἰδικήν μας εἶχε καὶ ὁ κύριος Σιμόπουλος, ὅτε κατὰ τὸ 1892, Ὑπουργὸς ὢν τῆς Δικαιοσύνης, ὑπέβαλε νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἐζήτει τὴν κατάργησιν Πρωτοδικείων τινῶν.

§265Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ 1896 ἐδήλωσαν τοῦτο ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§266Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τί διαλαλεῖ ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος, εἶναι ἀδιάφορον. Μᾶς ἐνδιαφέρει, τί λέγουσι τὰ πράγματα. Οἱ δικασταὶ δέ, οἱ λέγοντες, ὅτι τὰ νέα Πρωτοδικεῖα δὲν εἶναι καλά, τὸ λέγουσι, διότι δὲν θέλουσι νὰ μεταβῶσιν εἰς ἀπόκεντρα μέρη. Τὰ νέα Πρωτοδικεῖα ἐξυπηρέτησαν τὸν λαόν.

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπονται πλέον διακοπαί.

§268Λ. ΜΕΛΑΣ. Ἡ συζήτησις αὕτη δικαιολογεῖ ἐν μέρει ὅσα εἶπον πρὸ ὀλίγου.

§269Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Κατὰ τὸ 1892 μέλη τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Τρικούπην, ὡς ὁ νῦν κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ κ. Σιμόπουλος, εἶχον τὴν γνώμην, ὅτι ὑπῆρχον Πρωτοδικεῖα περιττά, καὶ ὅτι ταῦτα ἔδει νὰ καταργηθῶσι.

§270Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κατὰ τὸ 1865 ὁ ἀρχηγὸς τῆς μερίδος σας ἦτο ὑπὲρ τῆς συστάσεως πλειόνων Δικαστηρίων, καὶ κατὰ τὸ 1892 ἐπιφανεῖς ἄνδρες τῆς μερίδος σας ἦσαν ὑπὲρ τῶν νέων νομῶν.

§271ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβῆ ταῦτα.

§272Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Αἱ διακοπαὶ παρατείνουσι τὴν συζήτησιν.

§273Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Κατὰ τὸ 1892 λοιπὸν ἐθεωροῦντο περιττὰ ἄλλα Πρωτοδικεῖα, πολλῷ μᾶλλον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συνεστήθησαν σήμερον. Κατὰ μείζονα δὲ λόγον εἶναι περιττὰ καὶ ταῦτα καὶ ἐκεῖνα σήμερον. Διότι ποῖος ὑπῆρξεν ὁ δικαιολογητικὸς λόγος τῆς συστάσεως τῶν νέων Πρωτοδικείων;

§274Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διὰ τῆς Βουλῆς συναλλαγή!

§275Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ἡ εὐκολωτέρα ἀπονομὴ τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης, ἥτις ἔλεγον ὅτι θὰ καθίστατο καὶ οἰκονομικωτέρα, διότι ἔλεγον, ὅτι διὰ τοῦ μέσου τούτου θὰ ἦτο δυνατὸν ν’ ἀπαλλαγῇ τὸ Δημόσιον πολλῶν ἐξόδων, ἅτινα πληρώνει εἰς τοὺς μάρτυρας. (Διάλογοι).

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς παύσῃ ἡ διαλογικὴ συζήτησις.

§277Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Αὐτὸ δεικνύει, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει διάθεσιν νὰ προχωρήσῃ, καὶ προτείνω τὴν ἀναβολήν.

§278ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, διότι εἴμεθα πλείονες τῶν 15.

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Περ. Ἀλεξάκη καὶ Κ. Γεράκη, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 119. Ἐκ τούτων 2 ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς, καὶ 117 κατὰ τῆς ἀναβολῆς. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀπερρίφθη. Ὁ κ. Γκότσης παρακαλεῖται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§281Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ἔλεγον λοιπόν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἄλλοτε ἐχρησίμευσεν ὡς δικαιολογητικὴ βάσις τῆς συστάσεως τῶν νέων Πρωτοδικείων ὁ λόγος, ὅτι ἡ δικαιοσύνη ἡ ποινικὴ κυρίως ἔπρεπε νὰ ᾖναι προσιτὴ εἰς τοὺς δικαζομένους, σήμερον ὅμως οὐδαμῶς εἶναι δεδικαιολογημένη ἡ διατήρησις αὐτῶν, διότι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον κυρίως ταῦτα ἐγένοντο, ἐξέλιπεν ἢ θὰ ἐκλείψῃ, ἐὰν ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομίας, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις, διότι, ἂν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομίας, τὰ μικρὰ πλημμελήματα, ὡς αἱ ἁπλαῖ ἄδικοι ἐπιθέσεις, τὰ τραύματα τὰ ἐπενεγκόντα νόσον ἢ ἀνικανότητα πρὸς ἐργασίαν ὀλιγώτερον τοῦ μηνὸς, αἱ ἐξυβρίσεις, αἱ μικραὶ ζωοκλοπαί, τὰ δασικὰ ἀνομήματα κλπ. μεταφέρονται εἰς τοὺς πταισματοδίκας, καὶ οὗτοι δὲ εἶναι οἱ δικασταὶ, εἰς τῶν ὁποίων ἀναλαμβάνει νὰ δικάζῃ τὰ πλημμελήματα ἀνὰ τὰς διαφόρους περιφερείας τῶν Εἰρηνοδικείων. Ὡς βλέπετε, διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἅπαντα τὰ πλημμελήματα τὰ μικρὰ ὑπάγονται εἰς τὰ Δικαστήρια ἐκεῖνα, καθ’ ὃν τρόπον τάσσει αὐτὰ τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ἐὰν πάντα ταῦτα ὑπαχθῶσιν εἰς τοὺς πταισματοδίκας, τότε δὲν βλέπει τις, τί θὰ μείνῃ διὰ τὰ Πλημμελειοδικεῖα τοῦ κ. ἐκ Λεβαδείας Βουλευτοῦ· δὲν θὰ μείνῃ οὔτε ἓν πλημμέλημα ἄξιον λόγου, ἵνα ἀπασχολῆται ὁλόκληρον Πλημμελειοδικεῖον.

§282Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι αἱ πολιτικαὶ ὑποθέσεις.

§283Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Ἔλαβον ὡς βάσιν, ἥτις εἶναι καὶ ἀληθὴς, ὅτι ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐγένοντο τὰ νέα Δικαστήρια εἶναι ἡ ἐκδίκασις τῶν ποινικῶν ὑποθέσεων· διὰ τὰς πολιτικὰς ὑποθέσεις δὲν δύναται σοβαρὸς λόγος νὰ γείνῃ. Δύνανται λοιπὸν ἀκινδύνως νὰ καταργηθῶσι τὰ Πρωτοδικεῖα, ὅσα συνεστήθησαν, ἀφοῦ θὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπ’ ὄψει ἡμῶν. Ἀλλὰ, Κύριοι, καὶ ἀφοῦ ἤθελον καταργηθῇ πάντα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἐπάγονται δαπάνας πολλὰς, καὶ ἀφοῦ ἤθελον καταργηθῆ καὶ αἱ Νομαρχίαι, αἵτινες ἐπάγονται δαπάνας...

§284Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Πόσας δαπάνας ἐπάγονται;

§285Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Θὰ σᾶς εἴπω... Δὲν ὑπάρχουν ἆρά γε καὶ ἄλλοι τρόποι, διὰ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ ἐξοικονομήσωμεν σημαντικὰ ποσὰ ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἵνα μὴ ἐπιβαρύνωμεν τὸν λαὸν διὰ νέων φόρων; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς, ἀφοῦ ἀπομακρυνόμεθα κατὰ τὸ πλεῖστον τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, ν’ ἀπομακρυνθῶμεν πλήρως· νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ πρώην καθεστώς. Δὲν ἀσπάζομαι τὴν γνώμην ἐκείνων, οἵτινες νομίζουσιν, ὅτι καταργουμένης τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας δύναται νὰ παραλύσῃ ἡ τάξις. Παρακολουθῶ μετὰ προσοχῆς τὴν δρᾶσιν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, καὶ ἀντιλαμβάνομαι τὴν κατάστασιν τῆς δημοσίας τάξεως, καὶ πείθομαι, — δὲν δύνασθε δὲ καὶ ὑμεῖς νὰ ἀρνηθῆτε, — ὅτι οὐδὲν συνηγορεῖ σήμερον ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι, ὅτε τὸ πρῶτον ἱδρύθη ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία, παρετηρήθη βελτίωσίς τις τῆς τάξεως, κατόπιν ὅμως—καὶ τὸ ἀντιλαμβανόμεθα πάντες...

§286Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Ἐβελτίωσε τὴν κατάστασιν τὸ Παραγγεῖον.

§287Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Κατόπιν ἐπανήλθομεν εἰς τὴν προτέραν, ἂν μὴ χείρονα, θέσιν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, καὶ ἐνῷ ἔχομεν τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι συγχρόνως νὰ συντηρῶμεν ἀποσπάσματα διὰ ν’ ἀποκαταστήσωμεν τὴν τάξιν. Ὡς παράδειγμα σᾶς φέρω δῆμόν τινα τῆς Ἠλείας, εἰς τὸν ὁποῖον, ἐνῷ ὑπάρχει ἀστυνομία, βοηθουμένη καὶ ὑπὸ τῆς ἐκεῖ ὑπαρχούσης φρουρᾶς τῶν κτημάτων τοῦ Διαδόχου, ἐνῷ ὑπάρχει γειτονικὴ ἀστυνομία, ἡ τοῦ δήμου Δύμης, εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις νὰ διατηρῇ ἀπόσπασμα 30 ἀνδρῶν, διὰ νὰ τηρῇ τὴν τάξιν· ἐπὶ τριετίαν δὲ διῃτῶντο εἰς τὸν δῆμον ἐκεῖνον, παρὰ τὴν ὕπαρξιν τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, διάσημοι φυγόδικοι, οἱ ὁποῖοι ἐμάστιζον τὸν τόπον, καὶ οἵτινες φυγόδικοι ἐξωντώθησαν ἐπὶ τέλους ὑπὸ τῶν κατοίκων. Ἐὰν δὲ εἰς τοὺς ἐξοχικοὺς δήμους δυνάμεθα ἀκινδύνως, κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ καταργήσωμεν τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν, πολὺ περισσότερον ἀκινδύνως δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τοῦτο εἰς τὰς πόλεις, εἰς τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν οἱ δῆμοι νὰ ἔχωσιν ἀστυνομίαν. Ἐὰν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν παροῦσαν κατάστασιν τῆς ἀστυνομίας, πειθόμεθα πάντες, ὅσοι ζῶμεν εἰς πόλεις, ὅτι αἱ ἀστυνομίαι αἱ δημοτικαὶ πολὺ καλλίτερον ἐξεπλήρουν τὸν προορισμόν των· πρόδηλον δ’ εἶναι, ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἀποφασίσει ν’ ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην τῆς καταργήσεως τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας καὶ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν δημοτικὴν ἀστυνομίαν, βεβαίως ἤθελεν ἐπιτύχει ἐκ τούτου, σπουδαίαν οἰκονομίαν. Ἀλλ’ ἐγώ, Κύριοι, δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ μέτρα, δι’ ὧν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ οἰκονομίας, καθόσον ἄλλοι, πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντες, ὑπέδειξαν τοιαῦτα, ἐγὼ δὲ ἐνδεικτικῶς ἀνέφερα ὅσα ἀνέφερα, ἵνα δείξω ὑμῖν, ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀποβάλωμεν πολλὰ τῶν βαρῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως μὲ ἠρώτησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λεβαδείας Βουλευτὴς, πόση θὰ ἦναι τάχα ἡ ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν Πρωτοδικείων οἰκονομία, λέγω πρὸς αὐτόν, ὅτι βεβαίως εἶναι αὕτη μεγάλη, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, ἐφόσον δὲν ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως αὐτῶν, δὲν δικαιολογούμεθα, δαπανῶντες ἔστω καὶ ὀλίγας χιλιάδας δραχμῶν πρὸς συντήρησίν των. Διότι, Κύριοι, εὐθὺς ὡς ἐγεννήθη ἡ πεποίθησις παρὰ τῷ λαῷ, ὅτι διατηροῦμεν παρὰ τὰς δυνάμεις ἡμῶν καὶ παρὰ τὰς ἀνάγκας μας πολυτελῆ διοίκησιν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ μετριάσωμεν τὴν ἀντίδρασιν αὐτοῦ κατὰ πάσης νέας φορολογίας, ἔστω καὶ ἐλαφρᾶς, ὅπως πείσωμεν αὐτόν, ὅτι οὐδὲν τὸ περιττὸν περιλαμβάνει ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους. Πρέπει δὲ νὰ ἐννοήσωμεν πάντες, ὅτι δὲν δυνάμεθα, ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, νὰ τιθέμεθα μετὰ πείσματος ἀδικαιολογήτου ἀντιμέτωποι αὐτοῦ, ζητοῦντες παρ’ αὐτοῦ φόρους νέους, καθ’ ὃν χρόνον αὐτὸς νομίζει, καὶ οὐχὶ ἐσφαλμένως, ὅτι δυνάμεθα νὰ κάμωμεν πολλὰς οἰκονομίας. Διότι πρέπει νὰ τὸ ἐννοήσητε ἐπὶ τέλους, ὅτι ἡ ἰδέα, αὕτη καὶ μόνη, ὅτι ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν σπατάλη, ὅτι ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν πολυτελὴς καὶ πολυδάπανος διοίκησις, ἀντιδρᾷ εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἄλλης ἰδέας, τῆς ἐπιβολῆς τῶν φόρων. Καὶ ἂν ἐκ τῆς ἐπιβολῆς τῶν φόρων ἐξαρτᾶται ἡ ἐπιτυχία τῶν στρατιωτικῶν παρασκευῶν, βεβαίως δὲν φέρομεν ἡμεῖς τὴν εὐθύνην, ἐὰν ἀρνηθῶμεν τὴν ψήφισιν αὐτῶν· τὴν φέρουσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουσι νὰ ὑποχωρήσωσιν εἰς τὴν δικαίαν ἀξίωσιν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἐπιβάλλει ὁ Ἑλληνικὸς λαός.

§288Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§289Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέψατέ μοι δύο λέξεις. Δὲν ἠξεύρω, ἂν σκοπεῖ ἡ πλειονοψηφία νὰ προβῇ εἰς ἀποτέλεσμα ἀπόψε, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, μεθ’ ὅλας τὰς προσπαθείας, τὰς ὁποίας ἤθελε καταβάλει, δὲν θὰ καταλήξῃ σήμερον εἰς ψηφοφορίαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης, διότι ἔχουσι νὰ ὁμιλήσωσι πολλοὶ ἀκόμη, οἱ ὁποῖοι βεβαίως δὲν θ’ ἀποκλεισθῶσι· βεβαίως δὲν θὰ τοῖς ἀφαιρέσητε τὸν λόγον.

§290ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως ὄχι.

§291Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐννοεῖτε ὅτι, μὴ ἀφαιροῦντες ἀποτόμως τὸν λόγον, τὸν ἀφαιρεῖτε διὰ τῆς μεθόδου τῆς παρατάσεως τῆς συζητήσεως.

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἀφαιρῶ τὸν λόγον ἀπὸ κανένα, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Βουλευτὴν νὰ ἦναι προσεκτικὸς εἰς τὰς ἐκφράσεις του, καὶ νὰ μὴ ἀποδίδῃ εἰς τὸ Προεδρεῖον προθέσεις ἀφαιρέσεως τοῦ λόγου.

§293ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δὲν αἰτιᾶται ὑμῶν, κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. συνάδελφος.

§294Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, νομίζω, δὲν παρέσχον ποτὲ ἀφορμὴν εἴς τινα νὰ ὑποθέσῃ τοιοῦτόν τι, πολὺ δὲ περισσότερον δὲν παρέσχον τοιαύτην εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον καὶ τὸ Προεδρεῖον, τὸ ὁποῖον ὁμολογῶ ὅτι σέβομαι. (Ἐνταῦθα κληθεὶς ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου καταλαμβάνει τὴν ἕδραν αὐτοῦ ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Ἀλέξ. Πονηρόπουλος).

§295ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὸ ζήτημα λύεται ὁμαλῶς. Διατὶ νὰ ζητῶμεν νὰ παρατείνηται ἀνωμάλως ἡ συνεδρίασις αὕτη; Ἡ ὥρα εἶναι πέμπτη πρωϊνή, εἰς τὰς 4 μ. μ. θὰ ἔλθωμεν ἐδῶ, δὲν θὰ γείνωσιν ἐπερωτήσεις, ἀλλὰ θὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὸ πέρας, εἰς τὴν λῆξιν τῆς συζητήσεως τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ ἐπὶ ἡμέρας ἤδη· μετὰ τοῦτο θέλει προκληθῆ ψηφοφορία ἐν ὥρᾳ καταλλήλῳ, καὶ οἱ κύριοι Βουλευταὶ θὰ δώσωσι τὴν ψῆφόν των κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτοῖς. Διατὶ λοιπὸν νὰ παρατείνωμεν περισσότερον τὴν συζήτησιν, νὰ μὴ θελήσωμεν δὲ, ὡς εἶπον, ὁμαλῶς νὰ προβῶμεν εἰς τὸ πέρας τῆς συζητήσεως ταύτης; Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ θελήσῃ νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα ὁμαλῶς· νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις ἀμέσως τώρα, τὴν τετάρτην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν θὰ ἤμεθα πάλιν ἐδῶ, καὶ μετὰ ἡμίσειαν ἢ μίαν ὥραν θὰ κηρυχθῇ ἡ λῆξις τῆς συζητήσεως, καὶ ἡ Βουλὴ θὰ δώσῃ τὴν ψῆφόν της.

§296Γ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§297ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔνστασιν ἀπαρτίας προβάλλετε;

§298Γ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Μάλιστα.

§299Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρουσιάζεται καὶ μία ἄλλη ἔλλειψις· ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἁρμοδιώτερος, δὲν εἶναι παρὼν κατὰ τὴν συζήτησιν.

§300Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔγεινεν ἔνστασις ἀπαρτίας ἢ δὲν ἔγεινεν; Ἐὰν ἔγεινε, δὲν ἐπιτρέπεται συζήτησις.

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔγεινεν ἔνστασις ἀπαρτίας, κύριε Ἀλεξάκη. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§302ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Πολὺ καλά. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ἐπαμ. Δηλιγιάννη καὶ Ε. Καναβαριώτου, μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ· παρόντες 118. Οὐδενὸς ἄλλου ἔχοντος τὸν λόγον κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις. Ἀναβάλλεται δι’ αὔριον ἡ ψηφοφορία, καὶ λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 5 καὶ 15′ π. μ. τῆς ἐπιούσης).