1903.07.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 19

τῆς 1 Ἰουλίου 1903.

(Τρίτη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 9 π. μ., παρόντων 138 Βουλευτῶν, ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1Ν. ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Εἰς τὴν ἕκτην σελίδα τῶν ἀναγνωσθέντων πρακτικῶν δὲν περιλαμβάνεται ἡ δήλωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῶν προνομίων τῶν ναυτικῶν νήσων, ὅτι δηλ. διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν διατάξεων τοῦ νόμου ᾼΩΟϚʹ τοῦ 1891 δὲν θίγονται ποσῶς τὰ δικαιώματα τῶν νήσων.

§2Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ δήλωσις ἡ γενομένη παρ’ ἐμοῦ θέλει ἐπαναληφθῆ καὶ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου, ὅτε θέλει ἀναγραφῆ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά.

§3Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ σελίδι ἀτελῶς διερμηνεύεται ἡ γνώμη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα· διότι εἶπεν, ὅτι θέλει καταβάλει πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως ἄρῃ τὰς διαμαρτυρίας τῶν Δυνάμεων, ῥητῶς δ’ ἐδήλωσεν, ὅτι θεωρεῖ ὡς παραφροσύνην τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως πρὸ τῆς ἄρσεως τῶν δυσκολιῶν. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει καὶ κατὰ τοῦτο νὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικά.

§4Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος νὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικά, διότι ὡς διετυπώθησαν ὑπὸ τοῦ Προεδρείου προκύπτει ἡ ἔννοια τῶν λόγων μου. Δὲν πρόκειται εἰς τὰ πρακτικὰ νὰ ἀναγραφῇ ὁλόκληρος ἡ ἀγόρευσίς μου· δύναται μόνον νὰ προστεθῶσιν ἐν τέλει τῆς παραγράφου τὰ ἑξῆς: «καὶ ὅτι δὲν θεωρεῖ συμφέρουσαν τὴν πρόταξιν τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου.»

§5Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Μεθ’ ὅσα ἐξέφρασα εἰς τὴν Βουλὴν χθές, ἡ ἔννοια τῶν λόγων μου ἦτο εἰς πάντας καταληπτή. Ἡ ἔννοια τῶν λόγων μου δὲν ἦτο ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν Κράτει κοινοβουλευτικῷ δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς. Τοιοῦτόν τι δὲν ἠδυνάμην νὰ εἴπω, καὶ παρακαλῶ νὰ διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς ἡ ἔννοια τῶν λόγων μου· ὅτι ἡ ἐπίδρασις τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ σχηματισμοῦ καὶ τῆς διατηρήσεως τῶν Κυβερνήσεων εἶναι ἔμμεσος καὶ ὄχι ἄμεσος. Ἐφ’ ὅσον μία Βουλὴ δὲν ἐκδηλοῖ τὴν ἐμπιστοσύνην της, ἡ κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις ἵσταται καλῶς. Λοιπὸν νὰ ἀναγραφῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, διορισθεῖσα ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἀμέσου ἐκφράσεως τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, διότι ἡ ἐμπιστοσύνη αὕτη πρέπει νὰ ἦναι ἔμμεσος καὶ ὄχι ἄμεσος.

§6Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δικαίωμα ἔχει ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ ἑρμηνεύσῃ τὴν γνώμην του ὡς αὐτὸς θέλει.

§7Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι γνώμη τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας.

§8Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Χθὲς ἐθεώρησα ἐμαυτὸν ὑπόχρεων νὰ ποιήσωμαι ἐπερώτησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅσον ἀφορᾷ τὰ τοῦ διακανονισμοῦ τῶν χρεῶν,—ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ἐν τῇ ἀγορεύσει αὑτοῦ.— Καὶ ὅτι εἶχον δίκαιον νὰ κάμω τὴν ἐπερώτησιν, ἀφοῦ διεσπάρη τοιαύτη ἰδέα μεγάλου κοινωνικοῦ ζητήματος, ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν σημερινῶν εἰδήσεων τῶν ἐφημερίδων. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ ἀναγραφῇ τοῦτο ἐν τοῖς πρακτικοῖς, διότι πιστεύω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ πυροτεχνήματος.

§9Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ζητήσατε τὴν διόρθωσιν τῶν πρακτικῶν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπερώτησίν σας· ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ τροποποιήσητε τὸ μέρος τῆς ἰδικῆς μου ἀγορεύσεως, ἀφοῦ εὑρίσκετε ἐν τοῖς πρακτικοῖς πλήρη τὴν ἔννοιαν. Δὲν ἐσυνήθισα, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος, νὰ ἀποβλέπω εἰς πυροτεχνήματα. Τὸ ζήτημα τοῦ διακανονισμοῦ τῶν χρεῶν τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, καὶ ἰδίως τῆς Ἠλείας, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον μὲ ἀπησχόλησεν ἀπὸ δεκάδος ἐτῶν. Θὰ ἦτο εὐτελὲς ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις εἰργάσθη ἐπὶ δεκάδα ἐτῶν διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, νὰ ἐπιληφθῇ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν σύσσωμος ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία τὸν περιέβαλε διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης της, νὰ ἐπιληφθῇ τῆς στιγμῆς ταύτης, τῆς τόσον ἐπισήμου, ἵνα μεταχειρισθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο ὡς πυροτέχνημα. Ἐγὼ δὲν θὰ καταδεχθῶ ποτὲ νὰ μετέλθω τοιαῦτα μέσα, εἰς ἃ ἴσως ἀρέσκονται ἄλλοι.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται, ὡς διωρθώθησαν. Ὁ βουλευτὴς Βονίτσης κ. Ν. Γουλιμῆς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως προϋπολογισμοῦ διαφόρων δημοσίων ἔργων γεφυροδοποιΐας». Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 32). Ὁ κ. Μοσχούλας ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§11Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Κύριοι, μὲ φέρει ἐπὶ τὸ βῆμα εἴδησις, τὴν ὁποίαν σήμερον ἀνέγνωσα εἰς τὴν ἐφημερίδα «Ἐμπρός», ὅτι μία ὁμὰς ταραξιῶν ἐν Ἀμαλιάδι, διαδοθέντος ὅτι ἐπέβαινον τοῦ τραίνου τοῦ διευθυνομένου εἰς Πύργον ἐξ Ἀθηνῶν, διὰ συριγμῶν καὶ φωνῶν ἀνάρθρων ἠθέλησε νὰ μὲ ἀποδοκιμάσῃ. Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἐταξείδευον διὰ τοῦ τραίνου ἐκείνου, διότι ἤμην ἐν Ἀθήναις, ἀλλ’ ἐταξείδευεν εἷς ἀνεψιός μου, φέρων τὸ αὐτὸ ἐπώνυμον, ὅπερ καὶ ἐγώ. Δὲν θὰ κατηγορήσω τοῦ λαοῦ τῆς μεγάλης κωμοπόλεως Ἀμαλιάδος, διότι γνωρίζω ὅτι εἶναι λαὸς εὐγενὴς καὶ φιλότιμος, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ φιλόνομος. Ἐὰν ὑπῆρξάν τινες, οἱ ὁποῖοι ἴσως ἐκινήθησαν ἐξ ἄλλων, θλιβερὸν εἶναι, ὅτι ἀπεπειράθησαν ν’ ἀποδοκιμάσωσι Βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος ἐν τῷ σταφιδικῷ ζητήματι πρωτηγωνίστησεν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, αὐτοὶ δὲ οἱ ἄνθρωποι, οἱ τοσοῦτον ἐκτραπέντες, εἶναι ἄξιοι τῆς περιφρονήσεώς μου, διότι θὰ εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ὡς εἶπεν ἄλλοτε ὁ ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος, ὅτε ἐν τῇ Βουλῇ συνεζητοῦντο τὰ Λαυριακὰ, ἀντὶ ἑνὸς πενταφράγκου κινοῦσι χεῖρας καὶ πόδας ὑπὲρ τοῦ δίδοντος αὐτό. Ἐγὼ δὲν ἀπεδοκιμάσθην παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μὲ ἀπέστειλαν ἀντιπρόσωπόν των ἐνταῦθα, διότι ἔχουσι πεποίθησιν ἐπ’ ἐμέ. Δὲν μὲ πτοεῖ δὲ, ἂν ὑπῆρξαν ταραξίαι τινὲς, ἀγράμματοι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν ν’ ἀποδοκιμάσωσιν ἕνα Βουλευτὴν, ὅστις εἶχε τὸ θάρρος νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ σύμβασις αὕτη νὰ ψηφισθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς σήμερον, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γένηται τοῦτο, ἐφ’ ὅσον δὲν αἴρωνται αἱ διαμαρτυρίαι τῶν Δυνάμεων. Δὲν μὲ πτοεῖ δὲ, διότι ἐπεβάλλετο εἰς ἐμὲ, ἀντιπρόσωπον σταφιδοφόρου ἐπαρχίας, νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν, διότι ἡ ἀλήθεια σώζει. Θὰ ἦτο δὲ, ἂν μή τι ἄλλο, ἀλλ’ αὐτόχρημα μωρία, νὰ εἴπωμεν, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις σήμερον, παρὰ τὰς διαμαρτυρίας τῶν Δυνάμεων, καὶ νὰ τεθῶμεν ἀντιμέτωποι ἡμεῖς, μία δρὰξ ἀνθρώπων, ἀπέναντι τῆς Εὐρώπης σχεδὸν ὁλοκλήρου, ἥτις κρατεῖ τὰ ἐμπορικὰ συμφέροντα ἡμῶν εἰς τὰς χεῖρας αὐτῆς. Καὶ ὅτι τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, διετρανώθη ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος, ὅτε χθὲς ὁ ἔντιμος Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος διεκήρυξεν ὅτι εἶναι παραφροσύνη, ἂν ἠθέλομεν ἐπιζητήσει τὴν πρόταξιν καὶ ψήφισιν τῆς συμβάσεως πρὶν ἢ ἀρθῶσιν αἱ διαμαρτυρίαι τῶν Δυνάμεων. Βεβαίως ἐγὼ δὲν θέλω νὰ πλέξω τὸ ἐγκώμιον τοῦ ἀρχηγοῦ μου κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι εἰς θέσιν κάλλιον ἐμοῦ νὰ γνωρίσῃ καὶ ἐκτιμήσῃ τὴν στάσιν αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὴν εἰλικρινῆ καὶ πατριωτικὴν, τὴν ὁποίαν σύσσωμος ἡ Βουλὴ ἀνεγνώρισε σήμερον καὶ ἐκύρωσεν ὁ Πρωθυπουργὸς διὰ τῶν λόγων του, δὲν θέλω δὲ νὰ ψέξω τὸν σεβαστὸν ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴν διὰ τοῦτο, ἀλλὰ θέλω νὰ ἐξεικονίσω ἐνταῦθα τὴν πολιτείαν τινῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἀναζητῶ, ἀλλὰ δὲν βλέπω τὸν Βουλευτὴν ἐξ Ἠλείας, τὸν κ. Παυλόπουλον, ὁ ὁποῖος ἔδειξε τοιαύτην ἀνανδρίαν, γενόμενος ἐνταῦθα εἰσηγητὴς τοιούτων προτάσεων, καὶ ὁ ὁποῖος μὲ τὰς ἰδέας του ταύτας ἐξήγειρεν ἐκείνους, οἵτινες ἐπειράθησαν νὰ μὲ ἀποδοκιμάσωσιν, ὅπερ δὲν πιστεύω ὡς ἀληθές...

§12Κ. Α. ΓΕΡΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἐδῶ· εἶναι φυγάς.

§13ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἀγνοῶ ἐὰν εἶναι φυγάς· ἀλλ’ ὁ κ. Παυλόπουλος ἐζήτησε νὰ προταχθῇ ἡ σύμβασις καὶ ψηφισθῇ παρὰ τὰς διαμαρτυρίας τῶν Δυνάμεων, τουτέστιν ἐζήτησε νὰ θέσῃ ἡμᾶς ἀντιμετώπους πρὸς τὰς Δυνάμεις, καθ’ ἣν στιγμὴν διεξάγονται διαπραγματεύσεις, ὅπως ἀρθῶσιν αἱ διαμαρτυρίαι καὶ τὰ ἄλλα κωλύματα, ἀφοῦ, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ἐξ εὐσπλαγχνίας αἱ Δυνάμεις εἰδοποίησαν ἡμᾶς, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τοιοῦτον διάβημα. Καὶ δὲν εἶναι μόνον αἱ διαμαρτυρίαι τῆς Ἀγγλίας, αἵτινες πρέπει νὰ ἐφελκύσωσι τὴν προσοχὴν ἡμῶν, διότι ἴσως ἡ Ἀγγλία ἐκ πολιτικῶν λόγων νὰ μὴ θέλῃ νὰ καταγγείλῃ τὴν ἐμπορικὴν σύμβασιν, τὴν ὑφισταμένην ἀπὸ τοῦ 1890 μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν, ὑπάρχουσιν ὅμως αἱ ἄλλαι αἱ Δυνάμεις, αἱ διαμαρτυρηθεῖσαι, τουτέστιν ἡ Γερμανία καὶ ἡ Ὁλλανδία, αἵτινες δὲν θὰ χαρισθῶσιν εἰς ἡμᾶς, ἀλλὰ θὰ καταγγείλωσι τὰς συμβάσεις, ἀφοῦ μάλιστα ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Γερμανίας ἔχει λήξει, καὶ θὰ ἐπιβάλωσι δασμοὺς βαρυτάτους διὰ τὸ πολύτιμον προϊόν μας. Ἐγὼ δὲ δὲν εἶμαι τόσον ἁπλοῦς, ὥστε νὰ φρονῶ, ὅτι καὶ ἡ Ὁλλανδία δὲν ἔχει συμφέρον νὰ προστατεύσῃ τοὺς ὑπηκόους της, τοὺς καταναλίσκοντας τὴν σταφίδα, καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον σταφίδα τῆς Ἑπτανήσου. Ἀλλὰ μᾶς λέγουσιν: «ἀδιάφορον εἰς ἡμᾶς· ἂς ἔλθωμεν ἀντιμέτωποι πρὸς τὰς Δυνάμεις, διότι μᾶς ἀδικοῦσιν αὗται.» Λησμονοῦσιν ὅμως οἱ ταῦτα λέγοντες, ὅτι σήμερον κρατεῖ τὸ δίκαιον τοῦ ἰσχυροτέρου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνος ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας κ. Παυλόπουλος, ὅστις συνέστησε τὴν πρόταξιν καὶ ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως· δυστυχῶς ὑπῆρξαν καὶ ἄλλοι, καὶ δὴ ἐκ τῶν ἐπιφανῶν, ὡς ὁ κ. Δεληγεώργης καὶ ὁ κ. Ζυγομαλᾶς καὶ ὁ κ. Καραπᾶνος καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Μερλόπουλος.

§14Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κακῶς ἀντελήφθητε.

§15Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Καραπᾶνος δὲν εἶπε τοιοῦτόν τι.

§16ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Δὲν ἐσυνήθισα νὰ ψεύδωμαι, πολλῷ δὲ μᾶλλον, ὅταν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁμιλῶ.

§17Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ ἔλεγχος τῶν γενομένων καὶ τῶν λεχθέντων δὲν εἶναι ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῆς Βουλῆς, διότι ἐνδέχεται οὕτω τὸν κ. Μοσχούλαν νὰ διαδεχθῇ ἄλλος, ὅστις θέλει ἀρχίσει νὰ ἐλέγχῃ τὰς γνώμας τῶν ἀντιθέτων. Τοιουτοτρόπως θέλομεν ἔχει σύρραξιν, ἐκ τῆς ὁποίας δὲν ἠξεύρω πῶς θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἐξέλθωμεν.

§18ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Εἴμεθα πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§19Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ποιοῦμαι μάλιστα σύστασιν μετὰ τῆς ὀφειλομένης εὐλαβείας πρὸς τὸ Προεδρεῖον, ἵνα μὴ ἐπιτρέπῃ νὰ ὑβρίζωνται Βουλευταὶ ἀπόντες. Ὁ κ. Παυλόπουλος εἶναι Βουλευτής· ἔχει δικαίωμα νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του, εἴτε ἐσφαλμένην εἴτε ὀρθήν, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑβρίζηται, μάλιστα ὅταν ἦναι ἀπών.

§20ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Δὲν ἐσυνήθισα νὰ μὴ ἐνθυμῶμαι, ὅταν ἐξέρχωμαι τῆς Βουλῆς, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζω ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Ἀλλ’ ἂν ἠναγκάσθην νὰ ὁμιλήσω καθ’ ὃν τρόπον ὡμίλησα, εὑρίσκομαι ἐν τῷ δικαίῳ, διότι ἡ ἀγανάκτησις κυριεύει τὴν ψυχὴν καὶ τοῦ ψυχραιμοτέρου ἀνθρώπου, ὅταν εὑρίσκωνται ἄνθρωποι, χαρακτηρίζοντές με ἀντιμονοπωλιακόν, διότι ὑπεστήριξα τὴν ἀλήθειαν καὶ ἠκολούθησα τὴν ἀπροσπέλαστον τοῖς πολλοῖς ὁδὸν τοῦ καθήκοντος καὶ μόνην τὴν φωνὴν τῆς συνειδήσεώς μου, καὶ θέλοντες νὰ μὲ συκοφαντήσωσιν. Ἀλλὰ μήπως δὲν ἠδυνάμην καὶ ἐγὼ νὰ εἴπω δημοκοπῶν, ὅτι ἡ σύμβασις, Κύριοι, πρέπει νὰ ψηφισθῇ σήμερον, διὰ νὰ σωθῇ ἡ Ἑλλάς; Ἐνόμισα ὅμως, ὅτι εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν, ἀπέναντι τῆς πατρίδος μου πρὸ πάντων, — διότι δὲν μὲ ἑλκύει τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα, — νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν πρὸς τοὺς ἐντολεῖς μου καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ὁσάκις ἐπρόκειτο περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, εἶχον τὴν τιμὴν πάντοτε νὰ συναντῶμαι μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου βουλευτοῦ ἐξ Ἠλείας κ. Κρεστενίτου, ἀναγκάζομαι δὲ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ, διότι οὐδέποτε διεφωνήσαμεν εἰς τὰς σκέψεις καὶ ἀποφάσεις μας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§21Γ. Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν φρονεῖτε ὅτι ἡ πρό τινων ἡμερῶν ἀγόρευσίς μου εἶναι ἀρκοῦσα μαρτυρία; Ἐγὼ ὡμίλησα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ μὲ ἐπεκρότησεν ὁλόκληρος ἡ Βουλή (Φωναί: Μάλιστα, μάλιστα). Ἑπομένως νομίζω, ὅτι εἶναι ὅλως περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω ταῦτα. Εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι ἐγὼ σᾶς τιμῶ πολὺ, καὶ γνωρίζουσι τοῦτο πάντες οἱ συμπολῖταί μου καὶ οἱ ἰδικοί σας.

§22ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. ἐξ Ἠλείας συνάδελφον διὰ τὰς ἀνακοινώσεις, ἃς ἐποιήσατο. Ἀλλὰ βεβαίως ἐγὼ, ἐκτελῶν τὸ καθῆκόν μου, ὡς ἀντιπρόσωπος σταφιδοφόρου ἐπαρχίας, δὲν ἐνόμιζον ὅτι θὰ εὑρισκόμην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἐπικουρίαν καὶ ἄλλων συναδέλφων, προκειμένου περὶ τῶν γνωμῶν, ἃς ἀείποτε εἶχον καὶ διεκήρυξα ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Ἀλλ’ ἐὰν μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ ἐν βραχυλογίᾳ νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ ἐπὶ τῆς πορείας, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἠκολούθησα ὡς πρὸς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ δικαιώσῃ ἐμὲ, καὶ ὅτι θ’ ἀποδώσῃ τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ συκοφάντου εἰς τοὺς διαδίδοντας ψευδῶς καὶ κακοήθως, ὅτι ἐγὼ εἶμαι κατὰ τοῦ μονοπωλίου. Βεβαίως θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ εἴπω, ὅτι, ὅτε τὸ πρῶτον ἀνεκινήθη τὸ σταφιδικὸν ζήτημα ἐν τῇ Βουλῇ, ὑπῆρξα καὶ ἐγὼ εἷς ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἀπεδέχθησαν τὴν πρότασιν τὴν ὑποβληθεῖσαν παρὰ τοῦ ἐντίμου ἐκ Τριφυλίας βουλευτοῦ κ. Κεφαλᾶ, τουτέστιν ἀπεδέχθην καὶ ἐγὼ, — καίτοι ἐν ἀρχῇ εἶχον δηλώσει, ὅτι τὴν πρωτοβουλίαν ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων, καθαρῶς ἐθνικῶν, ὀφείλει νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις, — τὴν πρότασιν τῆς συστάσεως ἐπιτροπῆς, ἥτις νὰ μελετήσῃ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ δὲ ταύτῃ ἐγὼ ἤμην ἐκεῖνος, ὅστις ἐπρότεινα τὸ ἀπεριόριστον τοῦ παρακρατήματος καὶ τὴν φορολογίαν πάσης νέας ἐμφυτεύσεως. Ὑπέβαλον δὲ τὰς προτάσεις ταύτας ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς, διότι ἐνόμιζον ὅτι διερμηνεύω τὸ κοινὸν φρόνημα ὅλων τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν. Ἀλλ’ ἐγὼ, κύριοι Βουλευταὶ, καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον τῆς ληξάσης Βουλευτικῆς Περιόδου ἔλαβον τὴν πρωτοβουλίαν νὰ παρακαλέσω μερικοὺς τῶν συναδέλφων, ἵνα συνέλθωμεν καὶ προβῶμεν εἰς σκέψεις καὶ ἀποφάσεις, εἰ δυνατὸν, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Καὶ ὄντως συνήλθομεν περὶ τοὺς 10 Βουλευταὶ, καὶ ἐγὼ ὑπῆρξα ὁ εἰσηγητὴς προτάσεως νόμου, ὑποβληθείσης δύο ἡμέρας πρὶν ἔτι λήξωσιν αἱ ἐργασίαι τῆς τελευταίας Συνόδου τῆς ληξάσης Βουλευτικῆς Περιόδου, καὶ ὅτε ὡμίλουν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἰσηγούμενος τῆς προτάσεώς μου, ἔλεγεν ὅτι ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ μέτρα διὰ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, ὅτι ἡ σταφιδικὴ κρίσις ἀπειλεῖ τὴν δημοσίαν τάξιν, καὶ ὅτι, ἐὰν δὲν ἤθελε λυθῆ ὁριστικῶς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, ἤθελε δημιουργηθῆ ἓν χάος, εἰς τὸ ὁποῖον οὐδεὶς θὰ εἶχε τὴν δύναμιν νὰ ἐμβλέψῃ, διότι ἤθελεν ἀποστρέψει περίλυπος τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸ τῶν ἐρειπίων, τὰ ὁποῖα θὰ ἡπλοῦντο ἀπὸ τῆς πλατείας τῶν Ἀνακτόρων μέχρι τῆς τελευταίας τῆς Πελοποννήσου ἄκρας. Αὐτὰ τότε ἔλεγον, Κύριοι, προβλέπων πόσα δεινὰ θὰ ἐγέννα εἰς τὸν τόπον ἡμῶν ἡ ἀπόγνωσις, εἰς ἣν δικαίως εὑρίσκονται οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ, ἡ ἀπόγνωσις ἡ δημιουργηθεῖσα ἐκ τῆς κρίσεως, εἰς ἣν περιέστη τὸ προϊόν μας ἐκ τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἐκ τῶν ἀγορῶν τῆς σταφίδος τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ρωσσίας, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ἀθλίας ἐκμεταλλεύσεως, τὴν ὁποίαν οἱ τοκογλύφοι καὶ οἱ σταφιδέμποροι μετήρχοντο κατὰ τῶν παραγωγῶν. Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ θεωρῶμαι ἐγώ, ὁ πρωταγωνιστήσας εἰς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, ὁ ἐπὶ ἡμέρας καὶ νύκτας ὁλοκλήρους ὑπὲρ αὐτοῦ ἐργασθεὶς, πολέμιος τοῦ μονοπωλίου; Ἡ μωρία — διὰ νὰ μὴ ἐπαναλάβω τὴν βαρεῖαν ἔκφρασιν τοῦ κ. Ράλλη — τῶν ὑποστηρικτῶν τῆς ἰδέας τῆς προτάξεως σήμερον τῆς συμβάσεως ἐνέπνευσεν εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς τὴν ἰδέαν, ὅτι πᾶς ὁ ἀντιστρατευόμενος εἰς τὴν μωρίαν αὐτὴν εἶναι ἀντιμονοπωλιακὸς, ἐξ οὗ καὶ ἡ κατ’ ἐμοῦ συκοφαντία.

§23ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Τίνα σχέσιν ἔχουσιν αὐτά; Ἔχομεν ἄλλην ἐργασίαν.

§24ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἐγὼ οὐδεμίαν ὑπέβαλον ἄλλην τροπολογίαν εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς συμβάσεως, εἰμὴ τὴν μίαν καὶ μόνην, τουτέστι νὰ καταταχθῇ ἡ σταφὶς τῆς Ὀλυμπίας εἰς τὴν τάξιν τῆς σταφίδος τῆς Ἠλείας. Ἐπειδὴ δὲ τότε ἠσθένουν, ἀπέστειλα ἐπιστολὴν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἐν ᾗ ἔλεγον, ὅτι ἀποδέχομαι — οὐχὶ προτείνω — τὰς τροπολογίας, τὰς ὑποβληθείσας παρὰ τοῦ σεβαστοῦ ἐκ Παρνασσίδος βουλευτοῦ κ. Σιμοπούλου καὶ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν βουλευτοῦ κ. Γούναρη, ἔλεγον δὲ, ὅτι τὰς ἀποδέχομαι, διότι ἐθεώρουν ταύτας ὀρθὰς, καὶ ἐφ’ ὅσον ἤθελον γείνῃ ἀποδεκταὶ, ἀπεδεχόμην ταύτας. Μίαν δὲ καὶ μόνην ὑπέβαλον τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου σᾶς εἶπον, τουτέστιν, ἵνα ἡ σταφὶς τῆς Ὀλυμπίας καταταχθῇ εἰς ἀνωτέραν κλάσιν. Ἐχαρακτηρίσθην ὅμως παρὰ τῶν ἐχόντων συμφέρον ὡς ἀντιμονοπωλιακὸς, — ἐνῷ ὁ κ. Δεληγεώργης, ὑποβαλὼν σωρείαν τροπολογιῶν, θεωρεῖται μονοπωλιακώτατος, — διότι εἶχον τὸ θάρρος νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴν, ὡς Πρωθυπουργόν, νὰ διατάξῃ νὰ συλλάβωσι τοὺς ταραξίας αὐτοὺς, οἵτινες ἐξεμεταλλεύοντο τὴν ἀπόγνωσιν τοῦ λαοῦ, εἰς ἣν εὐλόγως διετέλει, καὶ διότι ὡμίλησα ὡς ἔδει νὰ ὁμιλήσω ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης, ὑπῆρξαν ἄνθρωποι, τοὺς ὁποίους οὔτε καταδέχομαι νὰ ἀτενίσω, οἵτινες μὲ χαρακτηρίζουσιν ἀντιμονοπωλιακόν.

§25Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι τοὺς καταδέχεσθε πολὺ, ἀφοῦ ὁμιλεῖτε τόσην ὥραν.

§26ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ὁμιλῶ διότι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὁμιλήσω, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ εὑρίσκεσθε καὶ ὑμεῖς, κύριε συνάδελφε, ἐὰν τοιαῦται συκοφαντίαι ἐξετοξεύοντο καθ’ ὑμῶν, οἷαι αἱ κατ’ ἐμοῦ.

§27ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἀκαίρως οὐδέποτε θὰ ὁμιλήσω.

§28ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Δὲν ὁμιλῶ ἀκαίρως. Διότι τὸ σταφιδικὸν ζήτημα μέχρι τῆς προχθὲς ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν, καὶ ἔρριψε μίαν Κυβέρνησιν, μετὰ τόσου πατριωτισμοῦ ἐργασθεῖσαν. Ἐὰν νομίζετε σεῖς, ὅτι ἀκαίρως ὁμιλῶ, σεῖς εὑρίσκεσθε ἐν τῇ πλάνῃ, διότι δὲν εἶναι ἄκαιρον τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, καθ’ ἣν στιγμὴν καὶ χθὲς ἔτι συλλαλητήριον ἐν Ἀμαλιάδι γενόμενον ἐζήτησε νὰ προταχθῇ ἡ σύμβασις, ὁμὰς δὲ ταραξιῶν, νὰ σταματήσῃ τὴν ἁμαξοστοιχίαν.

§29ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα.

§30ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Δὲν θὰ μοῦ κανονίσητε σεῖς, παρακαλῶ, τὸ θέμα, οὔτε ἐπιτρέπω εἰς κανένα νὰ μοῦ κανονίσῃ τοῦτο, ἐφ’ ὅσον δὲν παραβαίνω τὸν Κανονισμόν.

§31Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ συγχωρεῖτε νὰ παρατηρήσω μίαν ἀνακρίβειαν. Βεβαίως δὲν εἶναι τὸ συλλαλητήριον, τὸ ὁποῖον ἐπεχείρησε νὰ σταματήσῃ τὴν ἁμαξοστοιχίαν· μεταξὺ ὅμως τῶν 2,000 τῶν συναθροισθέντων καὶ οἱ ὁποῖοι διελύθησαν ἐν πάσῃ ἡσυχίᾳ καὶ τάξει, δύο ἢ τρεῖς ἐπεχείρησαν νὰ παρεμποδίσωσι τὴν ἁμαξοστοιχίαν, θραύσαντες καὶ δύο ὑελοπίνακας.

§32ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Εἶναι ἐκεῖνοι ἀκριβῶς, οἱ ὁποῖοι προεκάλεσαν τὰς ταραχὰς καὶ ἠθέλησαν νὰ μὲ ἀποδοκιμάσωσι.

§33Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν θέλω νὰ πιστεύῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διαφημίζεται, ὅτι ἡ Ἠλεία καὶ ἰδίως ὁ Πύργος καὶ ἡ Ἀμαλιὰς διατελοῦσιν ἐν τοιούτῳ ἐρεθισμῷ, ὥστε ἡ τάξις ὁπωσδήποτε διεσαλεύθη. Ἐξ ἐναντίας, εὑρισκόμεθα ἐν τελείᾳ τάξει καὶ ἡσυχίᾳ.

§34ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ τάξις δὲν θέλει διασαλευθῆ, διότι φρονῶ, ὅτι βεβαίως ὁ λαὸς ἐκεῖνος εἶναι ἐν ἐρεθισμῷ τινι, ἀλλ’ ὅτι ὑπῆρξε μία δύναμις, ἡ ὁποία ἐξεμεταλλεύθη τὸν ἐρεθισμὸν τοῦτον, ὑπῆρξαν οἱ πολιτικὸν κέρδος ἐπιζητοῦντες, οἱ ὁποῖοι ἐξεμεταλλεύθησαν τὴν ἀπόγνωσιν τοῦ λαοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ὁ λαὸς ὁ φιλόνομος καὶ φιλόπατρις τῆς Ἠλείας ἐξετράπη κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας εἰς ταραχάς.

§35Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ θέσις, τὴν ὁποίαν κατέχω, μὲ ἐμποδίζει νὰ εἴπω, τί λαμβάνει χώραν σήμερον, ἀλλὰ τοῦτο προδίδει τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀπηυθύνθη πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ πρὸς ἐμέ.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ τὸ ὁποῖον ἤθελον ἀναγνώσει μόλις ἤθελε τελειώσει ὁ κ. Μοσχούλας.

§37Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι σήμερον, ὡς καὶ χθὲς, ἀφ’ ἧς ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀρχήν, γίνονται τοιαῦται προσπάθειαι. Ἀδιαφορεῖ ἐντελῶς ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὰς προσπαθείας αὐτάς. Ἀλλ’ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελον ἐξέλθει τῶν προθέσεων καὶ ἤθελον εἰσέλθει εἰς τὸν κύκλον τῆς ἀποπείρας ἀδικημάτων, μὴ ἔχετε καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι οὐδενὸς θέλομεν φεισθῆ. (Εὖγε! εὖγε!).

§38ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Μοὶ ἔδωκε τὴν εὐκαιρίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἵνα ἐκφράσω καὶ διὰ δευτέραν φορὰν τὰ συγχαρητήριά μου δι’ ὅσα καὶ χθὲς καὶ σήμερον εἶπε περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν ἢ ὑπάρχουσιν οἱ ὑποκινηταὶ τοιούτων ἐκτρόπων σκηνῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔχωσι βεβαίως θλιβερὰς συνεπείας διὰ τὸν δυστυχῆ τοῦτον τόπον. Συγχαίρω δὲ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ ὡς Βουλευτὴς ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν—ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ τοῦτο—νὰ συστήσω εἰς αὐτὸν, ἵνα ᾖ ἀμείλικτος κατ’ ἐκείνων τῶν προδοτῶν τῆς πατρίδος, —διότι προδόται τῆς πατρίδος εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑποκινοῦσι ταραχὰς, παριστῶντες οὕτω τὸν τόπον τοῦτον εἰς τοὺς πολιτισμένους ἡμῶν ἐχθροὺς ὡς τόπον καννιβάλων καὶ ἄνευ ἐθνικοῦ μέλλοντος.

§39Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε; Βεβαίως δὲν σκοπῶ νὰ ζητήσω ἑρμηνείαν τῶν λόγων σας, διότι δὲν ἔχω τὴν δύναμιν νὰ ὑποτιμῶ τοσοῦτον τὴν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ Ἀντιπολίτευσιν, ὑπολαμβάνων ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ τολμήσῃ τις νὰ ἀποδώσῃ εἰς αὐτὴν τὴν αἰτίασιν, ὅτι αὕτη ἐπηρέασεν ἢ αὕτη παρεσκεύαζε τὰ γενόμενα ἐν τῇ Ἠλείᾳ. Διὰ τοῦτο, σᾶς παρακαλῶ, μὴ ὁμιλεῖτε τοσοῦτον γενικῶς καὶ ἀφῃρημένως, διότι ἐνδέχεται μεταξὺ τῶν χιλίων ἀκροατῶν μικρός τις νὰ ὑπολάβῃ, ὅτι τοιαύτην ἔννοιαν ἔχουσιν αἱ φράσεις σας.

§40ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι. Ἤθελον θεωρήσει δ’ ἐμαυτὸν πολὺ ταπεινὸν νὰ σκεφθῶ, ὅτι ἦτο δυνατὸν, εἷς ἀρχηγὸς κόμματος, οἷος ὑμεῖς, νὰ κατέλθῃ μέχρις τοιούτου σημείου, ὥστε νὰ ὑποκινήσῃ ἴσως τοιαῦτα.

§41Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγράφησαν ὅμως τοιαῦτα.

§42ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Πολλὰ ἐγράφησαν, κύριε Πρόεδρε

§43Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ νὰ ἦσθε προσδιοριστικώτερος.

§44ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Μάλιστα. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν προσέχω εἰς ὅσα γράφονται, διότι ἐγράφησαν συνεντεύξεις ὑμῶν εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι εἶσθε ὑπὲρ τῆς συμβάσεως καὶ ὅτι πρέπει αὕτη νὰ ψηφισθῇ.

§45Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅσα λέγονται ἐκτὸς τῆς Βουλῆς χρησιμεύουν διὰ τὴν ὑποκίνησιν τῶν ταραχῶν.

§46Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ εἰς τὴν Βουλήν, καὶ δὲν ὁμιλῶ εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§47ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Καὶ μόνον δι’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγετε ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, μόνον ἐκείνων τὴν εὐθύνην ἀναλαμβάνετε. Διὰ τοῦτο δὲν ἐπῆλθεν ἡ σκέψις εἰς ἐμὲ ποτέ, ἢ καὶ ἡ ἰδέα, ὅτι ἦτο δυνατὸν πολιτικὸν κόμμα νὰ προέλθῃ μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε νὰ ὑποκινήσῃ ταραχὰς διὰ σκοποὺς ταπεινοὺς φιλαρχίας.

§48Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δύνασθε νὰ ἔχητε τὴν γνώμην αὐτήν, ὅτι ἡ πολιτικὴ ὑπεκίνησεν· ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σᾶς παρακαλῶ εἶναι, νὰ ὁμιλῆτε προσδιοριστικώτερον.

§49ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Δὲν τὴν ἔχω. Ἀφοῦ δὲν τὴν ἔχω, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μοῦ εἴπητε ὅτι τὴν ἔχω; Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὅτε πρὸ ὀλίγου ἔλεγον, ὅτι τὸν ἤκουσα, ἐκεῖ παρακαθήμενον, νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν, διεμαρτυρήθη σήμερον, καὶ εἶπεν ὅτι δὲν εἶπε τοιοῦτόν τι, καὶ ἀφοῦ διαμαρτύρεται, ἀποδέχομαι ὅτι δὲν εἶπε τοιοῦτόν τι. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὁ κ. Ζυγομαλᾶς, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ μὲ παρεξηγήσῃ, ἐὰν εἴπω ὅτι εἰς τὰ ἀγροτικὰ ζητήματα—διότι αὐτὸ βεβαίως εἶναι ἀγροτικὸν ζήτημα, ἐνδιαφέρον τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμούς,—ἔχει μεγάλην δύναμιν καὶ ἱκανότητα, ἐπελήφθη τοῦ ζητήματος τούτου, ἐπίσης ἐνδιαφέροντος τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς. Καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὁ κ. Ζυγομαλᾶς, ἐν τῇ ἱκανότητι αὐτοῦ καὶ τῇ μελέτῃ τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο ἐπὶ τῶν τοιούτων ζητημάτων, ἐνδιαφερόντων τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς, παρῆλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, καὶ ὄχι μόνον ἐζήτησε νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις, ἀλλὰ καὶ εἶπε: «Τί εἶναι αὐταὶ αἱ συμβάσεις αἱ ἐμπορικαὶ μετὰ τῶν ξένων Κρατῶν; Πρέπει νὰ τὰς καταγγείλωμεν! Διατὶ τόσα ἀνταλλάγματα νὰ δίδωμεν ἡμεῖς εἰς τοὺς Ἄγγους ἀπέναντι τῆς μικρᾶς αὐτῆς ἐκπτώσεως τοῦ δασμοῦ τῆς σταφίδος ἐν Ἀγγλίᾳ τῶν 5 σελλινίων;» Ἐπεθύμουν ὅμως νὰ ἀκούσω τὴν γνώμην τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ σήμερον, ἀπὸ τῆς θέσεώς του, ἢ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅπως θὰ ἐπεθύμουν βεβαίως νὰ ἀκούσω καὶ τὴν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 23 Ἰουνίου ἔλεγεν, ὅτι «δὲν θεωρεῖ τὴν σύμβασιν ἐντελῶς ἐκλιποῦσαν, τοὐναντίον φρονεῖ ὅτι αὕτη τροποποιουμένη δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἀφοῦ πρῶτον καταστῇ γνωστὸν ταῖς διαμαρτυρομέναις Δυνάμεσι, ὅτι καὶ ψηφιζομένη δὲν θὰ κυρωθῇ, ἂν μὴ πεισθῶσι νὰ ἄρωσι τὰς παραστάσεις των.» Βλέπετε ὅτι αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου εἶνε σαφεῖς καὶ καθαραί. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου εἶπε καθαρῶς, ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν, καὶ νὰ μὴ δώσωμεν εἰς τὸν Ἄνακτα νὰ κυρώσῃ ταύτην, ἂν δὲν ἤθελον ἀρθῆ αἱ διαμαρτυρίαι τῶν Δυνάμεων. Θὰ ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ ἤκουον καὶ ἐκ δευτέρου τὰς γνώμας ταύτας, ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος τὴν αὐτὴν ἀνεπιφύλακτον γνώμην ἐξήνεγκε.

§50Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποία ἡ ὠφέλεια;

§51Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἡ ὠφέλεια εἶναι ἡ ἑξῆς. Ὅτι ἡ κοινωνία ἡ Ἑλληνικὴ θὰ μάθῃ, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν τὴν γνώμην ταύτην ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὑποστηρίζουσιν ἔτι καὶ νῦν αὐτήν, δὲν μετέβαλον δὲ γνώμην διότι παρέλαβον ἢ ἐνηγκαλίσθησαν τὸ ὑπουργικὸν χαρτοφυλάκιον ἢ ἔρριψαν ὀχλαγωγικῶς μίαν Κυβέρνησιν. Ἐνδιαφέρει τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν νὰ μάθῃ, ἐὰν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ λέγωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν ἀλήθειαν καὶ ἐξακολουθῶσιν ὑποστηρίζοντες αὐτήν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὠφέλεια, κύριε Βουλευτὰ ἐξ Ἀττικῆς.

§52Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἀλλὰ τὸ «γνῶθι καιρὸν» εἶναι ὠφελιμώτερον.

§53Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Τὸ «γνῶθι καιρὸν» ἔπρεπε σεῖς νὰ τὸ γνωρίζητε, ὅτε ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης, τοῦ σεβαστοῦ ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ τυγχάνοντος Πρωθυπουργοῦ, ὡμιλεῖτε περὶ διαφόρων ζητημάτων, ἐνῷ ἡμεῖς, καίτοι εἴχομεν ἐπαρχιακὰ ζητήματα, οὐδέποτε ἀνήλθομεν ἐπὶ τὸ βῆμα, ἵνα ἀπασχολήσωμεν τὴν Βουλήν, ὅπως σεῖς καὶ οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ὑπεστηρίζετε τὴν τότε Κυβέρνησιν. Λοιπὸν τὸ «γνῶθι καιρὸν» τὸ γνωρίζω ἐγὼ καλλίτερον ὑμῶν, διότι γνωρίζω καὶ τὸ «γνῶθι σαυτόν».

§54ΑΝΤ. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ὁ κύριος Τσιτσάρας δὲν εἶναι ἐκ τῶν 17, οἵτινες μετέστησαν εἰς τὴν ἄλλην πτέρυγα (ἱλαρότης).

§55Δ. ΔΕΔΟΥΣΗΣ. Τὸ ὑπόλοιπον τῆς πλειονοψηφίας τὸ ἠγόρασεν ὁ κύριος Ράλλης!

§56ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Εἶναι καιρὸς, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ συντελέσωμεν πάντες, καθ’ ὃ ἔχομεν καθῆκον πρὸς τὴν πατρίδα, ἵνα ἐπανέλθῃ ἡ εἰρήνη καὶ ἡ γαλήνη εἰς τὰς ψυχὰς τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν. Εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς καὶ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου θέλει ἐργασθῆ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον...

§57ΒΟΖΙΚΗΣ. Διὰ νομίμου μέσου.

§58ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Διὰ νομίμου καὶ ἠπίου νὰ ἐπιβάλῃ τὴν τάξιν ἐκεῖ, ὅπου ἔδειξε τὴν μορφήν της ἡ ἀναρχία· διότι πρέπει νὰ ἐννοήσῃ καὶ ὁ εὐγενὴς λαὸς τῆς Ἠλείας, ὅτι καὶ ἡ ἐμπορικὴ αὐτοῦ πίστις συντρίβεται καὶ τὰ ἐμπορικὰ αὐτοῦ συμφέροντα καταστρέφονται, ὅταν ἀφίνηται νὰ δυσφημῆται ἀπὸ ὀλίγους ἀνθρώπους, ἔχοντας συμφέρον εἰς τὴν διατάραξιν τῆς ἐννόμου τάξεως. Διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι αἱ ταραχαὶ, αἱ ἐσχάτως λαβοῦσαι χώραν ἐν Πύργῳ καὶ Ἀμαλιάδι, δὲν εἶχον τοὺς ἀπὸ συμφέροντος πολιτικοῦ, ἢ ἀναρχικοῦ, ἢ οἱουδήποτε ἄλλου, ὑποκινητάς. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν συλλαλητηρίων, διότι τὴν διάκρισιν ταύτην ἐποιήσατο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μετ’ αὐτοῦ, διότι ὁ λαὸς βεβαίως εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ συνέλθῃ ἐν συλλαλητηρίοις καὶ ζητήσῃ τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως, διότι ὑπῆρξε καὶ ὑπάρχει δυστυχῶς πλήρης ἡ διάστασις αὐτοῦ τοῦ λαοῦ, τοῦ διὰ τοῦ ἱδρῶτος καὶ τοῦ αἵματος αὐτοῦ παράγοντος, πρὸς τοὺς σταφιδεμπόρους. Βεβαίως ὑπάρχει καὶ σταφιδεμπόριον ὑγιὲς, διότι ὑπάρχουσιν οἶκοι σταφιδικοὶ ἄξιοι πάσης τιμῆς, κατὰ τὸ πλεῖστον ὅμως ὑπάρχει δυστυχῶς ἁμαρτωλὸν τοιοῦτον, τὸ σταφιδεμπόριον τῶν ἀσυνειδήτων προπωλητῶν, διότι ὑπῆρξαν καὶ ὑπάρχουσι Σάϋλωκ εἰς τὸ σταφιδεμπόριον, οἱ ὁποῖοι ἐξεμεταλλεύθησαν τὸν δυστυχῆ παραγωγὸν, τὸν εἰς δουλοπάροικον μεταβληθέντα, καὶ ἀπειλοῦσιν ἀκόμη αὐτὸν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, ὀρρωδοῦντες πρὸς τὴν ἐξέγερσιν αὐτοῦ. Καὶ λέγω ὅτι ἀπειλοῦσι καὶ μέχρι σήμερον αὐτὸν, διότι ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ἐγένετο τρὰστ σταφιδεμπόρων ἐν Πάτραις, ἢ ἠπειλήθη νὰ γείνῃ τοιοῦτον, ἵνα ἐξ ἑκάστης χιλιάδος ἀφαιρῶνται δραχμαὶ 20 ἐκ τοῦ παραγωγοῦ, ὅστις, ὡς βλέπετε, χρησιμεύει ὡς ὁ ἄκμων, ἐφ’ οὗ πάντες βάλλουσιν, ἀλλὰ καὶ πάντες παρ’ αὐτοῦ ζητοῦσι...

§59ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν τὰ παραδέχονται οἱ ἐν Πάτραις.

§60ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Δὲν τὸ παραδέχονται οἱ ἐν Πάτραις, διότι ἔδειξε τοὺς ὀδόντας του ὁ λαὸς καὶ διότι αἱ συνέπειαι δι’ αὐτοὺς βεβαίως θὰ ἦσαν ἀλγειναί... Λοιπὸν ἐὰν ὁ λαὸς εἶναι ἐν ἀπογνώσει, ἐὰν ὁ λαὸς ἐν συλλαλητηρίοις καταδηλοῖ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ, ὅπως ψηφισθῇ ἡ σύμβασις, βεβαίως εὑρίσκεται ἐν τῷ δικαίῳ, καὶ εὑρίσκεται ἐν τῷ δικαίῳ διότι ἡ διάστασις μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῶν σταφιδεμπόρων ὑπῆρξε πλήρης καὶ τελεία· διότι δὲν εἶναι δυνατὸν, Κύριοι, νὰ ἐπέλθῃ πλέον συνεννόησις τῶν παραγωγῶν πρὸς τοὺς σταφιδεμπόρους. Ἀλλ’ ὀφείλει νὰ ἐννοήσῃ ὁ εὐγενὴς καὶ φιλόνομος λαὸς τῆς Ἠλείας, ὅπως ἐπίσης καὶ ὁ εὐγενὴς καὶ φιλόνομος λαὸς τῆς Τριφυλίας, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, ἐνταῦθα συνεδρεύοντες, ἓν καὶ μόνον ἔχουσι καθῆκον, νὰ ὑπερασπίζωσι τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος, νὰ ὑπερασπίζωσι τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ. Τὸ συμφέρον δὲ τοῦ λαοῦ εἶναι νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις, μόνον ἅμα ἀρθῶσι τὰ κωλύματα, δὲν συμφέρει δὲ νὰ μὴ περιστέλλῃ τὰς ἀτάκτους ὁρμὰς τινων· διότι, ἐὰν ὑπεράνω τῆς Βουλῆς θέσωμεν τοὺς ὀλίγους ἐκείνους ταραξίας, τοὺς ἐκμεταλλευομένους τὴν ἀπόγνωσιν τοῦ λαοῦ, τοῦ συνερχομένου εἰρηνικῶς καὶ φιλονόμως ἐν συλλαλητηρίοις, ἐὰν θέσωμεν ὑπεράνω τῆς Βουλῆς τούτους, δὲν γνωρίζω πλέον ἐὰν θὰ ὑπάρξωσι θεσμοὶ, ὑπὲρ ὧν τινες κόπτονται. Διότι οἱ θεσμοὶ ποῖοι εἶναι; Οἱ θεσμοὶ εἶναι ἡ ἁρμονικὴ λειτουργία τῶν ὑπαρχουσῶν ἐξουσιῶν. Ὅταν ὑπεράνω μιᾶς ἐξουσίας θέσωμεν τὴν ὀλιγαρχίαν τῶν στοιχείων τῶν ἀτάκτων καὶ τῶν κακοποιῶν, τότε βεβαίως θεσμοὶ δὲν ὑπάρχουσι...

§61ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Αὐτὸ πρὸς τὸ ἄλλο μέρος πρέπει νὰ τὸ λέγητε.

§62ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Κύριε συνάδελφε, μὴ διακόπτετε ἀστεϊζόμενος. Σᾶς παρακαλῶ πολὺ, νὰ μὴ ἀστεΐζησθε μαζύ μου.

§63ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Διατί; Ἐὰν θέλετε, σοβαρεύομαι.

§64ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Διότι, ὅταν σεῖς ἀγορεύητε, ἐγὼ δὲν σᾶς διακόπτω, οὔτε ἀστεϊζόμενον οὔτε σοβαρευόμενον.

§65ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Εἶπον, πρὸς τὸ ἄλλο μέρος νὰ στρέφησθε, ὅταν κάμνητε τὴν παρατήρησιν αὐτήν.

§66ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Στρέφομαι πρὸς ὑμᾶς, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ διακόπτητε.

§67ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δικαίωμά μου εἶναι.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, κύριε Βουλευτά.

§69ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δικαίωμά μου εἶναι, ὅταν θέλω νὰ ζητήσω ἐξηγήσεις. Δικαίωμά σας εἶναι νὰ μὴ τὰς δώσητε. Ἀλλὰ νὰ τὰς ζητήσω εἶναι δικαίωμά μου.

§70ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Διόλου, κύριε συνάδελφε. Ὅταν κατέλθω τοῦ βήματος, σεῖς εἶσθε χειριστὴς τοῦ λόγου, καὶ δύνασθε νὰ ἀνέλθητε ἐπ’ αὐτοῦ καὶ νὰ μὲ ἀντικρούσητε, ἐὰν αἱ ἰδέαι σας δὲν συμφωνοῦσι μὲ τὰς ἰδικάς μου. Ὑποθέτω ὅμως, ὅτι εἶσθε σύμφωνος μαζύ μου. Πρὶν ἢ, κύριοι συνάδελφοι, κατέλθω τοῦ βήματος, ὀφείλω νὰ ποιήσωμαι μίαν παράκλησιν, ἢ μίαν σύστασιν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Δυστυχῶς οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐν Ἀγγλίᾳ, ὁ πρέσβυς κ. Μεταξᾶς, ὅπως καὶ ὁ γενικὸς πρόξενος τῆς Ἑλλάδος ἐν Λονδίνῳ, ὁ κ. Μεσσηνέζης, ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς ἀντιμονοπωλιακοί. Νομίζω ὅτι χάριν τοῦ ζητήματος καὶ ἵνα ἡ Κυβέρνησις ἀποδείξῃ, ὅτι ἐνδιαφέρεται διὰ τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἀποκατάστασιν κατὰ πρῶτον τῆς ἐννόμου τάξεως νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀνακαλέσῃ αὐτοὺς προσωρινῶς, μέχρι τοῦ πέρατος τῶν διαπραγματεύσεων, καὶ ἵνα ἀρθῶσιν αἱ παρεξηγήσεις, αἱ τυχὸν ὑπάρχουσαι μεταξὺ τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν διὰ τὰς κατὰ τὸ παρελθὸν ἐνεργείας αὐτῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ μονοπωλίου. Ὑποθέτω ὅτι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ποιοῦμαι, ὅπως ἡ Κυβέρνησις διατάξῃ τὴν ἀνάκλησιν τῶν ἐν Λονδίνῳ ἀντιπροσώπων τῆς Ἑλλάδος, βεβαίως ἐπιβάλλεται ἀπὸ τὴν παροῦσαν κατάστασιν τῶν πραγμάτων, καὶ ἵνα ἀρθῶσιν αἱ παρεξηγήσεις, αἱ κρατήσασαι μεταξὺ τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, πρὸς αἰσίαν λύσιν τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῶν τῶν ἀντιπροσώπων, ἐν ἐνδεχομένῃ, ὃ μὴ γένοιτο, ἀποτυχίᾳ αὐτῶν.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἔχει τὸν λόγον.

§72Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν θὰ εἰσέλθω, Κύριοι, εἰς τὸ ἐπεισόδιον, ὅπερ ἐκάλεσε τὸν ἔντιμον προλαλήσαντα ἐπὶ τὸ βῆμα. Ὑποθέτω ὅτι, ὅταν ὁ Βουλευτὴς Ἠλείας, τὸν ὁποῖον ῥητῶς ὠνόμασεν ὁμιλῶν, ἔλθῃ ἐν τῇ Βουλῇ, θὰ σπεύσῃ νὰ ἀποκρούσῃ τὴν κατηγορίαν, ἣν κατ’ αὐτοῦ ἀπέδωκεν, ὡς ὑποκινήσαντος ἀνθρώπους ἐν ἐξεγέρσει διατελοῦντας ἐν Ἠλείᾳ ἐναντίον αὐτοῦ. Ἐγὼ θὰ περιορισθῶ εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπανέφερεν ἐπὶ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς πρὸ μικροῦ, καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι αὐτὰ ἐκεῖνα, ὅσα ὁ ἔντιμος Πρόεδρος τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἀπήγγειλεν ἀπὸ τοῦ βήματος κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἐματαιώθη διὰ τῆς ἀποχωρήσεως τῆς δεξιᾶς πτέρυγος. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὸ πολιτικὸν μέρος, τὸ ἀφορῶν τὴν νομιμότητα καὶ τὴν εὐπρέπειαν τῶν γενομένων. Θὰ περιορισθῶ εἰς τὸ ἀφορῶν τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, ὅπερ ἐπανέφερεν ὁ προλαλήσας, καὶ ἐν ᾧ ἐμέμφθη, ὁμιλῶν, καὶ ἐμοῦ ἐπὶ δυσί τισι. Πρῶτον ἀπέδωκεν εἰς ἐμὲ τὴν μομφὴν, ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὴν πρώτην συγεδρίασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνεφανίσθη τὸ πρῶτον ὁ πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀναγγείλας τὸν σχηματισμὸν αὐτῆς, ἀπεδέχθην, λαβὼν τὸν λόγον μετ’ αὐτὸν, ὅτι δὲν ὑφίσταται σύμβασις περὶ μονοπωλίου.

§73ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§74ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. .. ἐν τούτοις μετά τινας συνεδριάσεις οὐ μόνον ἐδέχθην ὅτι ὑφίσταται σύμβασις, ἀλλὰ καὶ ἐπρότεινα εἰς τὴν Βουλὴν ἢ συνεβούλευσα τῇ Κυβερνήσει, ὅπως τὴν σύμβασιν ταύτην ὑποβάλῃ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ὅσον ἀφορᾷ τοῦτο, πάντες ἐνθυμεῖσθε, πῶς τὰ πράγματα ἔλαβον χώραν. Ὅτε ὁ πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, ἀνήγγειλε τὸ πρῶτον τὰ κατὰ τὴν σύμβασιν τοῦ μονοπωλίου, ἀνέφερε τὴν ἀντίδρασιν κατὰ τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου οὐ μόνον τῶν παντοπωλῶν τῆς σταφίδος, ἀλλὰ καὶ τῶν τεσσάρων Δυνάμεων, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι παραβιάζονται δι’ αὐτοῦ αἱ ἐμπορικαὶ συμβάσεις, ἢ τὸ συμφέρον αὐτῶν τοῦ νὰ ἔχωσι τὴν σταφίδα ὅσον τὸ δυνατὸν εὐθηνοτέραν· προσέθηκε δ’ ὅτι οὐ μόνον ἀπεχώρησαν οἱ κύριοι Μπακχάουζ καὶ Μπρόδερτον ἐκ τῆς Ἑταιρείας, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ἀπεδοκίμασαν πολλὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως, ὡς γενομένας δεκτὰς παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν ἐν Ἀθήναις παρὰ τὴν θέλησιν τῶν ἐντολέων, δηλαδὴ διατάξεις ὑπογραφείσας παρὰ τῶν κυρίων Στρέϊτ καὶ Δ. Δεληγιάννη. Μετὰ τοιαύτην καταγγελίαν, ὅτι ἡ σύμβασις περὶ τοῦ μονοπωλίου εἶχεν ὑπογραφῆ ἄνευ ἐντολῆς τῶν ἐντολέων ὑπὸ τῶν ἐν Ἀθήναις ἀντιπροσώπων τῆς Ἑταιρείας, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρήσῃ τις τὴν σύμβασιν ὑπάρχουσαν; Διὰ τοῦτο εἶπον τότε, ὅτι μετὰ τοιαύτην καταγγελίαν σύμβασις δὲν ὑπῆρχε· ὑποθέτω δὲ, ὅτι οὐδεὶς εἶναι διατεθειμένος ν’ ἀμφισβητήσῃ τοῦτο. Οἱ ὑπογράψαντες ὑπέγραψαν ἄνευ ἐντολῆς ἢ παρὰ τὴν ἐντολὴν, ἀρκεῖ νὰ ἦναι τοῦτο ἀκριβές. Ἐπ’ αὐτῇ τῇ ὑποθέσει εἶχον δίκαιον, θεωρήσας αὐτὴν μὴ ὑπάρχουσαν. Ὅτε ὅμως μετά τινας ἡμέρας ἐπανῆλθεν ἐν τῇ Βουλῇ τὸ ζήτημα περὶ τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, καὶ ἐπῆλθεν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἡ διαλογικὴ ἐκείνη συζήτησις μεταξὺ τοῦ τότε Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ πρώην τοιούτου καὶ ἐμοῦ καὶ ἄλλων συναδέλφων, καθ’ ἣν ἐβεβαιώθη, ὅτι ναὶ μὲν τοιοῦτον ἔγγραφον, ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶχεν ἀποσταλῆ πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν ὑπὸ τοῦ κ. Μπακχάουζ, δι’ οὗ οὗτος ἀπεδοκίμαζε διατάξεις τινὰς τῆς συμβάσεως ὡς παρὰ τὴν θέλησιν αὐτοῦ ὑπογραφείσας ὑπὸ τοῦ κ. Γεωργίου Στρέϊτ, ἀλλὰ μετὰ τὰς ἐξηγήσεις καὶ ὑπομνήσεις, τὰς ὁποίας ἐποιήσατο ἐντεῦθεν ὁ κ. Στρέϊτ πρὸς τὸν κ. Μπακχάουζ, οὗτος ἀνεκάλεσε τὴν ἀποδοκιμασίαν ἐκείνην τῶν παρ’ ἐκείνου γενομένων, καὶ ὡμολόγησεν ὅτι εἶχε δίκαιον ὁ κ. Στρέϊτ, καὶ ὅτι δὲν ὑπερέβη τὴν ἐντολὴν, ἣν εἶχε λάβει παρὰ τοῦ κ. Μπακχάουζ. Τοῦτο ἐβεβαίωσεν ὁ πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Δηλιγιάννης. Ἑπομένως ὑπὸ νομικὴν ἔποψιν ἡ σύμβασις περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, ἡ ὑποβληθεῖσα ἔκτοτε εἰς τὴν Βουλὴν, εἶχε καλῶς, καὶ εἶχον δίκαιον, μετὰ τὰς ἐξηγήσεις αὐτὰς ὑποστηρίξας, ὅτι ἡ σύμβασις νομικῶς ὑφίσταται. Ἄν ὅμως ἐξ ἄλλων λόγων δὲν ὑφίσταται πράγματι ἡ σύμβασις, τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα, ὡς δηλονότι ἐκ τῆς ἀποχωρήσεως δύο ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων μελῶν τοῦ Συνδικάτου, ἢ ἕνεκα τῶν τροποποιήσεων, αἵτινες ὑπεβλήθησαν ὑπὸ Βουλευτῶν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ αἵτινες δὲν εἶναι δεκταὶ ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας. Καθ’ ὅλας αὐτὰς τὰς περιπτώσεις δὲν παύει ὑφισταμένη ἡ ὑποβληθεῖσα σύμβασις νομικῶς μετὰ τὴν ἀναγνώρισιν ἐκ μέρους τοῦ κ. Μπακχάουζ, ὅτι δὲν εἶχεν ὑπογραφῆ παρὰ τὴν ἐντολήν του, καὶ μόνον ἐκ μεταγενεστέρων λόγων δύναται νὰ ματαιωθῇ, ὡς π. χ. ἐὰν ἐπενεχθῶσι τροποποιήσεις ἐν τῇ Βουλῇ, ἃς δὲν ἀποδέχεται ἡ Ἑταιρεία, διότι ἁπλῶς ἡ ἀποχώρησις δύο μελῶν δὲν τὴν ἀκυροῖ, ἂν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπιμένῃ εἰς αὐτήν. Ἀλλ’ ὁ πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐμέμφθη ἐμοῦ ὡς τολμήσαντος νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ν’ ἀποδεχθῶσι τὴν πρότασιν περὶ προτάξεως ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ ψηφίσεως τῆς συμβάσεως περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, πῶς προεκλήθη ἡ πρότασις περὶ προτάξεως τῆς συμβάσεως. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἠλείας βουλευτὴς κ. Κρεστενίτης ἀνέγνωσε τηλεγραφήματα ἐκ μέρους μελῶν τοῦ ἐξεγηγερμένου λαοῦ τῆς Ἠλείας, ἀπαιτοῦντος ὅπως ζητηθῇ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὑποβολὴ καὶ ἡ ψήφισις τῆς συμβάσεως, ὑπὸ τὸν ὅρον, ψηφιζομένη αὕτη νὰ μὴ ὑποβληθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως, ἐὰν δὲν ἤθελον πρὶν ἀρθῆ αἱ διαμαρτυρίαι τῶν Δυνάμεων. Ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἠλείας προεκλήθη ἡ μακρὰ ἐκείνη συζήτησις, καθ’ ἣν μεταξὺ τῶν ἄλλων ἔλαβον καὶ ἐγὼ τὸν λόγον, καὶ ὑπεστήριξα, ὅτι ναὶ μὲν εἶναι κακὸν, ὡς εἶπεν ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις πρὶν ἢ ἐξομαλυνθῶσιν αἱ ὑφιστάμεναι δυσχέρειαι, ἰδίως αἱ ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως προβληθεῖσαι, ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ζητήματος δημοσίας τάξεως, ἐξεγέρσεως τοῦ λαοῦ πολλῶν ἐπαρχιῶν, καὶ δυστυχῶς ἐνόπλως, ἐξεγέρσεως ἡ ὁποία κατίσχυε τῆς δημοσίας ἐξουσίας, διότι φρονίμως ποιοῦντες ὁ τότε Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχον ἀπαγορεύσει εἰς τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας τὴν χρῆσιν τῆς δημοσίας βίας, ἐξεγέρσεως, ἡ ὁποία ἠπείλη νὰ προβῇ μέχρι τῶν ἄκρων, ἐξεγέρσεως λαοῦ ἀπευθυνομένου ζωηρῶς οὐχὶ μόνον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν Βασιλέα, καὶ ἀπαιτοῦντος μέχρι τεταγμένης ὥρας ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὸ τηλεγράφημα αὐτοῦ, ἐπειδή, λέγω, ἐπρόκειτο περὶ σοβαρωτάτης καταστάσεως τῆς δημοσίας τάξεως, ἣν ἀντελαμβάνοντο καλῶς καὶ ὁ πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας καὶ οἱ πρέσβεις τῶν ἄλλων φιλικῶν Δυνάμεων, ὑπέθεσα, καὶ νομίζω εὐλόγως, ὅτι αἱ Δυνάμεις δὲν ἤθελον προβῆ εἰς ὅσα ἠπείλουν, ἐπὶ μόνῃ τῇ ψηφίσει τῆς συμβάσεως, καὶ ὅτι χάριν τῆς ἐπαναφορᾶς τῆς τάξεως ἀφόβως ἠδυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ πιθανῶς εἰς τὴν ψήφισιν αὐτῆς. Ἰδοὺ ἡ δικαιολογία τῆς προτάσεως τῆς ὑποβολῆς καὶ ψηφίσεως τῆς συμβάσεως. Διότι Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὁμολογεῖ ὅτι οὐδέποτε θέλει μετέλθει βίαν, ὅπως διατηρήσῃ τὴν τάξιν, ἄλλο νόμιμον μέσον δὲν ἔχει πρὸς διατήρησιν τῆς τάξεως ἢ τὸ μέσον τῆς ὑποβολῆς καὶ ψηφίσεως τῆς συμβάσεως. Τοῦτο δὲ ἰδιαιτέρως ὤφειλεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις νὰ πράξῃ, ὅπως ἀρθῇ ἡ ὑπόνοια, ἥτις ἐπεκράτει, ὅτι αὕτη ἦτο ἐναντία τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου. Διότι δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἐκ τοιούτων ὑπονοιῶν προεκλήθη ἡ ἐξέγερσις τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, καὶ μόνον τοιαύτη πεποίθησις, ἐπικρατήσασα παρὰ τοῖς πληθυσμοῖς ἐκείνοις, ἠδύνατο νὰ προκαλέσῃ ὅσα ἐγένοντο. Ἐγὼ δὲν ὑποστηρίζω ὅτι εἶχον δίκαιον οἱ ἐξεγερθέντες νὰ ἔχωσι τοιαύτας ὑπονοίας, ἀλλὰ λέγω ὅτι τοιαύτη ἐπεκράτει παρ’ αὐτοῖς ἰδέα, ὅτι δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη δὲν ἤθελεν ἐργασθῆ μετὰ εἰλικρινείας καὶ ζήλου, ὅπως ἡ σύμβασις τοῦ μονοπωλίου ψηφισθῆ καὶ ἐφαρμοσθῆ. Ἐν μέσῳ τοιαύτης ταραχώδους καταστάσεως πραγμάτων ναὶ μὲν κακὸν ἦτο ἡ ὑποβολὴ καὶ ψήφισις ἄνευ κυρώσεως τῆς συμβάσεως, ἀλλ’ ἦτο δημοσία ἀνάγκη. Ἂν δ’ ἡ Κυβέρνησις, ὑποβάλλουσα τὴν σύμβασιν, ἐδήλου κατηγορηματικῶς, ὅτι δὲν θέλει ζητήσει τὴν κύρωσιν αὐτῆς ἀπὸ τὸν Βασιλέα πρὶν ἢ ἀρθῶσιν αἱ προβληθεῖσαι ὑπὸ τῶν Δυνάμεων δυσχέρειαι, ἂν παρίστα εἰς αὐτὰς, ὅτι λόγῳ τῆς δημοσίας τάξεως ἐπείγεται νὰ ζητήσῃ τὴν ψήφισιν αὐτῆς, βεβαίως ἡ δήλωσις αὕτη δὲν ἤθελε παρεξηγηθῆ, ἀλλ’ ἤθελε γείνῃ ἀσπαστὴ ἐκ μέρους τῶν πρέσβεων, διότι οὗτοι καλῶς ἐγίνωσκον ποία ἦτο ἡ κατάστασις ἐν ταῖς σταφιδοφόροις ἐπαρχίαις, καὶ ἐνόουν ὅτι ἀναπόφευκτος ἦτο ἡ ψήφισις αὐτῆς πρὸ τῆς ἐξομαλύνσεως τῶν διπλωματικῶν δυσχερειῶν.

§75ΛΕΒΙΔΗΣ.....

§76ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν κατηγορῶ διὰ τοῦτο, ἀλλὰ ἀπαντῶ εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐρρήθη, ὅτι δῆθεν ἡ πρόταξις καὶ ψήφισις τῆς συμβάσεως ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς μὴ κυρώσεως ἤθελε συνεπαγάγει τὰ αὐτὰ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις κινήματα καὶ πρὸς κύρωσιν αὐτῆς, ὅτι ἑπομένως ἤθελον ἐξεγερθῆ αὗται ἢ ἄλλαι ἐπαρχίαι, ἀπαιτοῦσαι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑποβάλῃ τὴν ψηφισθεῖσαν σύμβασιν εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως, καὶ ἀπαιτοῦσαι τοῦτο διὰ τῶν ὅπλων καὶ τῆς βίας ἐπίσης. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη εἶναι κατ’ ἐμὲ παντελῶς ἐστερημένη πιθανότητος. Διότι πῶς εἶναι δυνατὸν αἱ σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι, αἵτινες πολὺ καλλίτερον ἡμῶν γινώσκουσιν, ὅτι ἄνευ τῆς θελήσεως τῆς Ἀγγλίας, τῆς Ὁλλανδίας, τῆς Γερμανίας δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ σταφὶς νὰ ἔχῃ κατανάλωσιν σπουδαίαν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, πῶς εἶναι δυνατὸν, λέγω, ἐν γνώσει ὅτι δὲν θέλουν τὴν σύμβασιν τοῦ μονοπωλίου αἱ Κυβερνήσεις αὐτῶν, ν’ ἀξιώσωσι παρὰ τῆς ἡμετέρας νὰ ὑποβάλῃ αὐτὴν εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως; Αὐτὸ θὰ ἦτο παραφροσύνη.

§77ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ὅμως ὑπάρχει τηλεγράφημα πρὸς τὸν Βασιλέα, διὰ τοῦ ὁποίου τὸν προτρέπουν καὶ τὸν παρακαλοῦν νὰ ψηφισθῇ καὶ κυρωθῇ ἡ σύμβασις.

§78ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ γνωρίζω. Ὅ,τι γνωρίζω εἶναι, ὅτι ἐζήτησαν παρὰ τοῦ Βασιλέως, ὅπως μεσολαβήσῃ παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ἵνα ψηφισθῇ ἡ σύμβασις, ὄχι ὅμως παρὰ τὴν θέλησιν τῶν Κυβερνήσεων καὶ νὰ κυρώσῃ αὐτήν. Ἐζήτησαν νὰ συντελέσῃ, ὅπως ψηφισθῇ, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον, ὑφ’ ὃν ἐζήτησαν τοῦτο καὶ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Λοιπὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶ τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι ὁ λαὸς τῆς Ἠλείας καὶ τῶν ἄλλων σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ψηφιζομένης τῆς συμβάσεως ὑφ’ ὃν ὅρον ἐζήτησε τοῦτο διὰ Βουλευτῶν, ν’ ἀπαιτήσῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὴν κύρωσιν αὐτῆς πρὶν ἢ ἀρθῶσιν αἱ παρεμβαλλόμεναι δυσχέρειαι. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν φαντάζομαι, ὅτι εἰς τοιοῦτον βαθμὸν παραλογισμοῦ ἤθελον φθάσει, ὑφ’ ἃς περιστάσεις διατελεῖ ἡ σταφίς. Ἐπίσης δὲν δέχομαι, ὅτι τὸ μέτρον προσκρούει εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν, τὸ νὰ ὑποβάλωμεν δηλονότι τὴν σύμβασιν εἰς τὴν Βουλὴν μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν νὰ μὴ ὑποβληθῇ εἰς κύρωσιν πρὶν ἢ συναινέσωσιν αἱ ξέναι ἐκεῖναι Δυνάμεις, ἡ Ἀγγλία, ἡ Ὁλλανδία καὶ ἡ Γερμανία. Μεταξὺ τῶν διαφόρων Κρατῶν ἐν τούτοις ἐπὶ ὁμοίων περιστάσεων συμβαίνει τοῦτο ἐξ ἀνάγκης. Ἡ ἐπιθυμία καὶ ἡμῶν καὶ παντὸς ἔθνους εἶναι, νὰ πωλῇ τὰ προϊόντα αὑτοῦ ὅσον τὸ δυνατὸν συμφερώτερον, καὶ τοῦτο πράττει καὶ ἡ Ἑλλὰς διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου. Πρὸς τοῦτο μεταχειρίζονται πάντες πάντα τὰ ἐπιτετραμμένα μέσα. Τοῦτο ἀναγκαίως θέλομεν καὶ ἡμεῖς, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ ἐμπορία τῆς σταφίδος δὲν δύναται νὰ ὀργανωθῇ καὶ διεξαχθῇ παρ’ ἡμῖν, ὅπως θὰ ἐγίνετο εἰς Κράτος πλούσιον. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὰ κεφάλαια καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ συνεταιρισμοῦ, ἅτινα πρὸ πολλοῦ θὰ εἶχον ἐξαγάγει τῆς κρίσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται, τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος, καὶ διὰ τοῦτο αὕτη ἐξακολουθεῖ νὰ πωλῆται ἐν Ἑλλάδι εἰς τιμὰς δυσαναλόγως κατωτέρας ἐκείνων, εἰς ἃς μεταπωλεῖται ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ. Οὕτως εὑρισκόμεθα, ἐλλείψει κεφαλαίων, ἐλλείψει ἀληθοῦς ἐμπορίου, ἐλλείψει θεσμῶν ἐμπορικῶν λειτουργούντων ὡς εἰς πάντας τοὺς ἄλλους λαούς, εὑρισκόμεθα, λέγω, ἕρμαιον ὀλίγων κερδοσκόπων καὶ τυχοδιωκτῶν ἄνευ κεφαλαίων καὶ ἐμπορικῆς δυνάμεως ἐν τῷ ἐμπορίῳ τῆς σταφίδος. Καταληφθέντες ὑπὸ ἀπελπισίας, προθύμως δεχόμεθα τὸ μονοπώλιον, ὅπερ ἐξασφαλίζει ὑπὲρ τῆς σταφίδος κεφάλαια καὶ ἀνωτέρας καὶ σταθερὰς τιμάς. Τὸ μονοπώλιον ὅμως ἀπαιτεῖ σύμβασιν καὶ νόμον παρ’ ἡμῖν, ἐνῷ ἀλλαχοῦ θὰ ἐγίνετο ὑπὸ ἰδιωτικῶν κεφαλαίων, διὰ συνεταιρισμοῦ, δι’ ἑνὸς τράστ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀπαιτεῖται νόμος, προεκάλεσε τὰς δυσκολίας ἐκ μέρους τῶν Δυνάμεων, ἐνῷ κυρίως δὲν πρόκειται ἢ περὶ συμφωνίας μεταξὺ κεφαλαίων καὶ παραγωγῶν τῆς σταφίδος, ὅτι ἐπὶ εἴκοσιν ἔτη θὰ πωλῶσιν οὗτοι τὴν σταφίδα ἀποκλειστικῶς εἰς αὐτοὺς ὑπὸ ὡρισμένους ὅρους. Τοῦτο εἶναι δικαίωμά των. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν δύναται νὰ γείνῃ λόγῳ τοῦ πλήθους τῶν παραγωγῶν, παρενέβη ὁ νόμος, ἀναπληρῶν, οὕτως εἰπεῖν, κοινῇ συναινέσει τὰ ἰδιωτικὰ συμβόλαια. Πλὴν σήμερον πάντες ὁμολογοῦμεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν σύμβασιν μονοπωλίου τῆς σταφίδος παρὰ τὴν θέλησιν ἰδίως τῆς Ἀγγλίας, διότι εἶναι ὁ μεγαλείτερος καταναλωτὴς καὶ ὁ πληρωτὴς τῶν μεγαλειτέρων τιμῶν καὶ δὲν ἔχει ἢ νὰ ὑψώσῃ τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος αὐτῆς, ὅπως περιορίσῃ τὴν κατανάλωσιν. Τὴν Ἀγγλίαν θὰ ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν καὶ πᾶν ἄλλο ἔθνος, νομοθετοῦν περὶ σταφίδος, ὡς τὴν λαμβάνουν πολλὰ μεγάλα Κράτη διὰ τὰ προϊόντα των, δι’ ἃ εἶναι ὁ μεγαλείτερος καταναλωτὴς αὑτῶν. Τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον εἶναι ἀμοιβαῖαι ὑποχωρήσεις χάριν τῶν συμφερόντων ἡμῶν, καὶ δὲν ἀντίκειται εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τὸ νὰ ὑποβάλληταί τις εἰς περιορισμοὺς ἀπέναντι ἄλλου Κράτους, μικροῦ ἢ μεγάλου. Μένει τὸ περιεχόμενον τῆς συμβάσεως. Οὐδέποτε ἰσχυρίσθην ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα, μετὰ τὴν διακοπὴν ἥτις ἐπῆλθε, νὰ δεχθῇ τροποποιήσεις καὶ νὰ προτείνῃ ἄλλας. Δὲν εἶπον νὰ ὑποβάλῃ τὴν σύμβασιν ἀπαράλλακτον ὡς ἡ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἐθεώρησα ὅτι δὲν ἦτο θανάσιμον ἁμάρτημα, βλέπων τὴν δημοσίαν τάξιν σαλευομένην, νὰ ζητήσω νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις περὶ τοῦ μονοπωλίου. Τὸ ἐθεώρησα ἀναπόφευκτον. Εὔχομαι ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις νὰ ἐξέλθῃ τῆς δυσχερείας, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, καὶ νὰ δυνηθῇ νὰ φθάσῃ εἰς ἀληθῆ λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου ἄλλως. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ σύμβασις τοῦ μονοπωλίου εἶναι ἡ μόνη ὁδὸς, ἥτις δύναται νὰ φέρῃ εἰς αἴσιον ἀποτέλεσμα. Ὅσα ἄλλα ἐπροτάθησαν εἶναι ἀνεπαρκῆ. Ὡς παρετηρήσατε, εὐθὺς ὡς ἐψηφίσθη ὁ τελευταῖος νόμος περὶ ἀγορᾶς σταφίδος ὑπὸ τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, ἐσχηματίσθη σύνδεσμος ἐμπόρων ἐν Πάτραις, ὅπως ἀντιδράσῃ, ὅπερ ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἐξῆλθεν ἡ σταφὶς τῶν κινδύνων, ἐν οἷς ἀδίκως εὑρίσκεται. Διότι ποῖος ὁ σκοπὸς τοῦ συνδέσμου αὐτοῦ τῶν ἐν Πάτραις ἐμπορομεσιτῶν σταφίδος; Οὗτοι, μόνον ὅταν ἤθελον ἐξαντληθῆ τὰ κεφάλαια τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, τὰ ἀνερχόμενα εἰς 6 ἑκατομμύρια δραχμῶν, θ’ ἀρχίσωσι ζητοῦντες εἰς μικρὰς τιμὰς σταφίδα, ἵνα ἐξευτελίσωσιν αὐτὴν καὶ θὰ τὸ κατορθώσωσιν, ἐνῷ ἡμεῖς νομίζομεν μὲ ὅ,τι ἐπράξαμεν, ὅτι αἱ τιμαὶ θέλουν αὐξήσει. Ἀλλ’ ὁ συνεταιρισμὸς τῶν Πατρῶν ἀποδεικνύει, ὅτι τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος ἐξακολουθεῖ πάντοτε κινούμενον ἄνευ κεφαλαίων, ἐνῷ τὸ μονοπώλιον στηρίζεται ἐπὶ κεφαλαίων, ὅτι σήμερον ἐργάζεται τὸ ἐμπόριον κυρίως διὰ τῶν προπωλήσεων, ἐνῷ τὸ μονοπώλιον ἀγνοεῖ ἐντελῶς τὰς προπωλήσεις, ὅτι ἐργάζεται διὰ πλείστων μέσων νὰ ματαιώσῃ καὶ ἐματαίωσε πᾶσαν βελτίωσιν τιμῶν, ἣν ἀνεμένομεν ἐκ τῆς παρακρατήσεως, ἐνῷ τοῦ μονοπωλίου τὸ συμφέρον καὶ ὁ σκοπὸς εἶναι ἡ βελτίωσις τῶν τιμῶν, διότι καὶ αὐτὸ ὠφελεῖται ἐξ αὐτῆς. Σήμερον οἱ παραγωγοὶ εἶναι, ἄνευ οὐδεμιᾶς δυνάμεως ἀντιστάσεως, παραδεδομένοι εἰς τὴν διάκρισιν πτωχεμπόρων κερδοσκόπων. Οὔτε Γενικαὶ Ἀποθῆκαι, οὔτε ἐνεχυραποδείξεων σύστημα, οὔτε Τράπεζαι δανείζουσαι ἐπ’ αὐτῶν ὑπάρχουσι, δημιουργοῦσαι ἀντίστασιν κατὰ τῆς ἐκπτώσεως τῶν τιμῶν καὶ κατὰ τοῦ ἐμπορίου, τὸ ὁποῖον μετέρχεται ὅλα τὰ μέσα, ὅπως διατηρήσῃ τὴν αὐτὴν κατάστασιν. Οὔτε τὰ 6,000,000 θέλουσιν ὠφελήσει, οὔτε ἡ ἐλάττωσις τοῦ φόρου. Καὶ ταῦτα γίνονται εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ σταφὶς δύναται ἐπικερδέστατα νὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς βιομηχανικὰς ἐπιχειρήσεις. Ἐν τούτοις ὑπὲρ τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος οὐδὲν κατορθοῦμεν νὰ πράξωμεν, εἴτε διότι ἐλλείπουσι τὰ κεφάλαια, εἴτε διότι δὲν θέλομεν νὰ ἐργασθῶμεν καθ’ οἵαν διεύθυνσιν ὀφείλομεν. Ἐλλείπει ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος θὰ διοργανώσῃ τὸ σπουδαῖον τοῦτο ἔργον, καὶ κυλιόμεθα εἰς τὸν αὐτὸν κύκλον ἐνεργείας, ἥτις ἀπ’ ἀρχῆς ἀπέτυχε διὰ τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης. Δι’ αὐτῆς ἐνισχύομεν τὴν παραγωγὴν, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἐξετείνομεν τὴν κατανάλωσιν. Θέλομεν δάνεια σταφιδικὰ πρὶν κερδίσωμεν, πρὶν καλύψωμεν τὰ ἔξοδα τῆς παραγωγῆς. Αἱ ἀκρισίαι αὐταὶ μόνον διὰ τοῦ μονοπωλίου κατέπαυον. Δὲν ἐννοῶ νὰ ἐπιβληθῇ ὡρισμένη σύμβασις μονοπωλίου· δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑποβάλῃ οἵαν ἤθελεν ἐγκρίνει ὠφελιμωτέραν, ἀλλὰ δέον νὰ σπεύσῃ εἰς τοῦτο. Εὔχομαι, ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ κατορθώσῃ κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον νὰ ὑποβάλῃ εἴτε τὴν σύμβασιν τοῦ μονοπωλίου, εἴτε καὶ ἕτερον μέτρον, λῦον καὶ τὸ ζήτημα τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος καὶ τὸ τοῦ διακανονισμοῦ τῶν χρεῶν, ὡς εἶπε, διότι τοῦτο θὰ ἦναι ἡ τελεία λύσις, ἣν πάντες εὐχόμεθα, ἀλλὰ κατ’ ἐμὴν γνώμην δὲν ὑπάρχει ἐλπὶς σωτηρίας ἢ ἐν τῷ μονοπωλίῳ. Δὲν θεωρῶ ἄξιον ν’ ἀπαντήσω εἰς ἄλλον ὑπαινιγμὸν καὶ ν’ ἀπολογηθῶ, ὅτι ἐγὼ δι’ ὅσων εἶπα καὶ συνεβούλευσα δὲν ὡρμήθην ἐκ πολιτικῶν ὑπολογισμῶν, οὐδ’ ὅτι ἦλθόν ποτε εἰς ἐπικοινωνίαν μετὰ τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν πρὸς σκοποὺς πολιτικοὺς οἱουσδήποτε. Τὰς γνώμας μου ἐξέφρασα πάντοτε ἐν τῇ Βουλῇ εἰλικρινῶς, ἐπιθυμῶν καὶ ζητῶν νὰ ἐξευρεθῇ μέσον τι ἀπαλλαγῆς τῶν σταφιδοφόρων πληθυσμῶν ἐκ τῆς μαστιζούσης αὐτοὺς κρίσεως.

§79Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πετιμεζᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§81Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ προσωπικὰ ἐλέχθησαν, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω δύο λέξεις.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§83ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ ἔντιμος προλαλήσας, κατὰ κακὴν σύμπτωσιν, ἐνασμενίζει ν’ ἀποδίδῃ εἰς ἕν τηλεγράφημα, ὅπερ ἀπέστειλα, ζημίας, τὰς ὁποίας ἐξ ἄλλων αἰτιῶν πιθανώτατα ὑπέστη ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος. Καθ’ ἣν ἐποχὴν, πρό τινος,—δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς πότε,—μετέβη εἰς Πάτρας, εὗρον ἐκεῖ δημοσιευθὲν ἓν τηλεγράφημα, ἐντελῶς ἰδιωτικὸν, ὅπερ προκληθεὶς εἶχον πέμψει πρὸς τὸν ἔντιμον φίλον μου κ. Πέτρον Αὐγερινὸν εἰς Πύργον, καὶ τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη οὐχὶ διότι ἦτο προωρισμένον νὰ δημοσιευθῇ, ἢ διότι ὁ ἴδιος λήπτης τοῦ τηλεγραφήματος ἔδωκεν αὐτὸ πρὸς δημοσίευσιν, ἀλλὰ διότι ἀνάρπαστον ἐγένετο ἐκ τοῦ Τηλεγραφείου πρὶν ἢ ἀκόμη δοθῇ εἰς τὸν πρὸς ὃν ἀπηυθύνετο, καὶ ἐδημοσιεύθη ἀμέσως καὶ ἐκεῖ καὶ ἐν Πάτραις. Ταῦτα πάντα ἐγένοντο ἐντελῶς ἐν ἀγνοίᾳ μου καὶ χωρὶς ἡ ἐλαχίστη νὰ ὑπάρχῃ διάθεσις ἐκ μέρους μου, ὅπως τοῦ τηλεγραφήματος τούτου γείνῃ χρῆσις, οἵα ἐγένετο. Ἔκτοτε ὅμως προσεκολλήθη ὁ προλαλήσας εἰς τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἐγὼ ἤμην ὁ προκαλέσας διὰ τοῦ τηλεγραφήματος ὅλην τὴν κατ’ αὐτοῦ ἐκδηλωθεῖσαν τυχὸν δυσαρέσκειαν ἐν Πάτραις.

§84ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Διαμαρτύρομαι. Δὲν ἔσχον ποτὲ τοιαύτην ἰδέαν.

§85ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. .. ὅτι δὲν ἦτο εἰλικρινῶς διατεθειμένος ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Πιθανὸν νὰ παρεξηγήθησαν οἱ λόγοι του ἐν τῇ Βουλῇ, πιθανὸν νὰ παρεξηγήθη ἡ ἄλλη του πορεία· ἐγὼ ὅμως δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῶ ὡς ὁ ὑπαίτιος αὐτῆς τῆς δημιουργηθείσης ἐναντίον τοῦ ἐντίμου συναδέλφου γνώμης ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του.

§86ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Οὐδέποτε σᾶς ἐθεώρησα ὑπαίτιον.

§87ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὴν τὴν πεποίθησιν ἤθελον νὰ μεταδώσω ὑμῖν, ὅτι οὐδέποτε οὐδὲ κατ’ αὐτοῦ, οὐδὲ κατὰ οὐδενὸς ἄλλου συναδέλφου, εἴτε ἐγίνωσκον τὰς διαθέσεις αὐτοῦ διὰ τὸ μονοπώλιον, εἴτε δὲν τὰς ἐγίνωσκον, ἐνόησα ν’ ἀπευθύνω τὸ τηλεγράφημα ἐκεῖνο. Ἂν δὲ τελευταῖον ἀπηύθυνα ἕτερον εἰς Ἠλείαν τηλεγράφημα, τὸ ἀπηύθυνα ἐν μέσῳ ἀπειλητικῆς κρίσεως, ἐν μέσῳ τῆς ἐξεγέρσεως, διότι προεκλήθην, ὅπως ἀπαντήσω. Ἀπήντησα δὲ,—καὶ τοῦτο θεωρῶ καὶ συνταγματικὸν καὶ νόμιμον,— ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐμμένωσιν εἰς τὰς παραστάσεις αὑτῶν πρὸς τὸν Βασιλέα. Ἡ ἀντίρρησις, ὅτι ὁ Βασιλεὺς δὲν πρέπει νὰ ἀναμιγνύηται εἰς τὰ δημόσια, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προκαλῆται νὰ παρέμβῃ εἰς κανὲν ζήτημα, δὲν εἶναι ἀπολύτως ὀρθὴ γνώμη, ἀλλὰ ὁμολογῶ ὅτι ἀρέσκει εἰς πολλοὺς καὶ εὐλόγως. Ἐγὼ δὲν ἔχω τοιαύτην γνώμην, καὶ πολλάκις τὸ ἐναντίον ὑπεστήριξα ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι θεωρῶ δηλονότι τὸν Βασιλέα ἐνεργὸν καὶ ὑποχρεωτικὴν ἐξουσίαν, ἥτις ἀδιαλείπτως πρέπει νὰ δρᾷ καὶ νὰ λειτουργῇ, ὅπως ἀποτρέπῃ ἰδίως τὰ δημόσια κακὰ, διότι τοιαύτην ὑποχρέωσιν ἐκ τοῦ πολιτεύματος ἔχει. Διὰ τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα ἄλλην ἔχομεν μέριμναν. Ὅταν πρόκηται νὰ ἐξευμενίσῃ ἢ καταπείσῃ ξένας Κυβερνήσεις δι’ οἱονδήποτε ἐθνικὸν ζήτημα, προσφεύγομεν εἰς τὸν Βασιλέα, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἰδιαιτέρως δύναται νὰ ἦναι χρήσιμος ὁ Βασιλεύς. Ὁ Βασιλεὺς ἡμῶν διατελεῖ εἰς στενωτέρας ἢ ὅσον συνήθως σχέσεις μετὰ μεγάλων ξένων Αὐλῶν καὶ ἡ ἀνάμιξις αὐτοῦ δὲν δύναται ἢ νὰ ἦναι ἐπωφελὴς εἰς τὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἐπωφελεστέραν ἐπίδρασιν δύναται νὰ ἔχῃ ἡ παρέμβασις αὐτοῦ εἰς ἐσωτερικὰς ὑποθέσεις, πρὸς κατάπαυσιν καταχρήσεων καὶ ἄρσιν κακῶν, τὰ ὁποῖα πιέζουν τὸν τόπον ὑπὸ τὴν κακὴν διοίκησιν, ἥτις πολλάκις ἐπικρατεῖ ἐν τῷ Κράτει. Καὶ τότε πρέπει νὰ παρεμβαίνῃ, καὶ ἔχει καθῆκον νὰ παρεμβαίνῃ. Καὶ τοῦτο πρόδηλον, ἀφοῦ πρόκειται περὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, περὶ τοῦ ἐπόπτου τῆς Κυβερνήσεως καὶ συνάμα ἐπὶ τοῦ προκειμένου περὶ δημοσίας τάξεως. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρνηθῶμεν εἰς ἕνα λαόν, ὅστις καλῶς ἢ κακῶς νομίζει, ὅτι τοῦ Κράτους αἱ ἐξουσίαι κακῶς ἐργάζονται καὶ πρὸς βλάβην τῶν συμφερόντων αὐτοῦ, τὸ δικαίωμα ν’ ἀπευθύνηται πρὸς τὸν Βασιλέα καὶ νὰ αἰτῆται παρ’ αὐτοῦ, ὅπως προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα αὐτοῦ; Ἥμαρτον ἐγὼ συνταγματικῶς, τηλεγραφήσας ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθήσουν οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ τῆς Ἠλείας τὴν πρὸς τὸν Βασιλέα προσφυγήν; Τὸ ἐναντίον θὰ ἦτο ἁμάρτημα. Τὸ κατ’ ἐμέ, ὁποτεδήποτε ἤθελε παρουσιασθῆ ὁμοία δημοσία ἀνάγκη, πάντοτε θὰ συμβουλεύσω τὰ αὐτά, οὐ μόνον περὶ σταφιδικοῦ ζητήματος προκειμένου, ἀλλὰ καὶ περὶ πάσης ἄλλης δημοσίας ὑποθέσεως, ἂν πείθομαι ὅτι δύναται νὰ συντελέσῃ πρὸς αἰσίαν λύσιν αὐτῆς ἡ παρέμβασις τοῦ Βασιλέως. Παρακαλῶ καὶ πάλιν τὸν ἔντιμον προλαλήσαντα νὰ μὴ ἀποδίδῃ εἰς τὸ τηλεγράφημά μου, εἴτε τὸ πρῶτον, εἴτε τὸ δεύτερον, τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἐφάνη ἀποδίδων. Δὲν θέλω νὰ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ θεωρῶμαι, εἴτε μετ’ ἄλλων, εἴτε μόνος, ἐκ τῶν ὑποκινησάντων τὴν ἐξέγερσιν ἐκείνην. Ἕκαστος ἡμῶν εἶναι ὁ παραίτιος τῶν ἰδίων πράξεων καὶ ἀποτελεσμάτων αὐτῶν. Ἂν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ὑπέστη τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ὑπέστη, αὐτὴ καὶ μόνη εἶναι ἡ παραίτιος αὐτῶν. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς Πατρῶν βλέπῃ ἐνώπιόν του δυσμενεῖς παραστάσεις καὶ δυσμενεῖς διαθέσεις, αἴτιος εἶναι αὐτός, καὶ οὐχὶ ἐγὼ ἢ ἄλλος τις.

§88Δ. Π. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§89Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅτι δὲν εἶναι ἀναξιοπρεπὲς διὰ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ σύμβασιν ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μὴ κυρωθῇ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ἂν μὴ ἀρθῶσιν αἱ ἀντιρρήσεις τῶν τεσσάρων Δυνάμεων, τὸ εἶπον, ἀλλ’ οὔτε ἀντιβαίνει εἰς τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους. Πᾶς Ὑπουργὸς δύναται νὰ ὑποβάλῃ οἱονδήποτε νομοσχέδιον, ὑπὸ τὴν ἐπιφύλαξιν ὅτι δὲν θὰ ὑποβάλῃ αὐτὸ εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως ἢ ἂν ὡρισμένως συμβῇ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο. Οὐδόλως προσβάλλει τοῦτο τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἀφοῦ αὕτη γνωρίζει τὸν ὅρον, ἐξ οὗ θὰ ἀρτηθῇ ἡ κύρωσις, καὶ δέχεται τὸν ὅρον. Ὅταν, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, πρόκηται περὶ ἐμπορικῶν συμφερόντων, τὰ ὁποῖα προφανὲς εἶναι ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ κανονίσωμεν μόνοι αὐτοβούλως, τοῦτο ἐπιβάλλεται ἐκ τῆς καλῆς πίστεως. Χειρότερον ἐγὼ θεωρῶ, ὡς ταπεινωτικώτερον, νὰ ψηφίζῃ μία Βουλὴ νόμον καὶ ἔπειτα ν’ ἀναγκάζηται δι’ ἄλλου νόμου νὰ τὸν ἀνακαλέσῃ.

§90Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὰ λεχθέντα, Κύριοι, ὑπὸ τῶν προλαλησάντων ἀποδεικνύουσιν ὅτι τῳόντι ἐγένετο παντοία ἐκμετάλλευσις τῆς οἰκονομικῆς στενοχωρίας καὶ τῆς ἀπελπιστικῆς θέσεως εἰς ἣν εὑρέθησαν οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοί. Διότι πιστεύω, ὅτι οὐδεὶς μεταξὺ ἡμῶν εἶναι δυνατὸν νὰ φρονῇ, ὅτι ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις πρὶν ἢ ἀρθῶσιν αἱ δυσχέρειαι, εἰς ἃς προσέκρουε τὸ μονοπώλιον τῆς σταφίδος. Οὐδεὶς Βουλευτὴς εἶναι βεβαίως τοσοῦτον ἔκφρων, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἔπρεπε νὰ ἀνέλθῃ οὗτος ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, διὰ νὰ λεχθῇ ἐπὶ τέλους ἡ ἀλήθεια, ἢ μᾶλλον διὰ ν’ ἀναγνωρισθῇ ἡ ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς, Πρόεδρος ὢν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν. Ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ αὐτὸς, ὃν διακρίνει εὐστάθεια χαρακτῆρος καὶ εἰλικρίνεια, ἵνα ῥίψῃ φῶς διὰ τῆς Βουλῆς, βεβαιῶν τὸν πάσχοντα σταφιδικὸν πληθυσμὸν, ὅτι δολίως ἀποπλανᾶται, καὶ νὰ δικαιώσῃ πληρέστατα τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν κ. Θεοτόκην, λέγων ὅτι θὰ ἦτο ἔργον παραφροσύνης νὰ ἐπιμείνῃ τις νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις πρὶν ἢ ἀρθῶσιν αἱ δυσχέρειαι αἱ προβαλλόμεναι ἐκ τῶν διαμαρτυριῶν τῶν Δυνάμεων, ἐκ τῶν διαμαρτυριῶν τῶν παντοπωλῶν καὶ ἐκ τῆς ἀποχωρήσεως τῶν μόνων μελῶν τῆς Ἑταιρείας, ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πίστεως τῶν ὁποίων ἠδύνατό τις νὰ βασισθῇ. Καὶ ἐνῷ οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἐναντίαν γνώμην, εὑρέθησαν ἐν τούτοις οἱ ἐπιχειρήσαντες νὰ ἐκμεταλλευθῶσι τὴν ἀπελπιστικὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρέθησαν οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοί. Καὶ ἤκουσα πρὸ ὀλίγου τὸν ἐκ Γόρτυνος κ. Βουλευτὴν λέγοντα, ὅτι τὰ ἐν ταῖς ἐφημερίσι γραφόμενα δὲν τὰ ἀναγνωρίζει, ὅτι δὲ εἰς τὴν Βουλὴν οὐδέποτε εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις πρὶν ἢ ἀρθῶσιν αἱ δυσχέρειαι ἐκεῖναι. Δὲν ἀντιλέγω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος δὲν εἶπε ῥητῶς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δύναται νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις πρὶν ἢ ἀρθῶσιν αἱ δυσχέρειαι αὗται, μολονότι συνηθίζει ν’ ἀφίνῃ εἰς τοὺς λόγους του πάντοτε διφορουμένην ἔννοιαν. Ἀλλ’ ἐν τούτοις δὲν πιστεύω νὰ λησμονῆτε, ὅτι, ὅτε ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς, Πρόεδρος ὢν τότε τῆς Κυβερνήσεως, ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ τίμιος ἄνθρωπος νὰ ζητήσῃ νὰ ἐξαπατήσῃ τὸν λαὸν, νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις πρὸ τῆς ἄρσεως τῶν δυσχερειῶν, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, ἀναγινώσκων τὴν διακοίνωσιν τοῦ πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας, ἔλεγεν ὅτι ὁ πρέσβυς διαμαρτύρεται διὰ τὴν τυχὸν ἐπελευσομένην κύρωσιν τῆς συμβάσεως καὶ ὄχι διὰ τὴν ψήφισιν αὐτῆς. Τοῦτο, Κύριοι, ἀπὸ σκοποῦ βεβαίως γενόμενον ἐν στιγμῇ ἀναβρασμοῦ τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, ἔδιδε βεβαίως μίαν ἐλπίδα, ὅτι τίποτε δὲν εἶχε νὰ φοβηθῇ τὸ Κράτος, ἂν προέβαινεν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως πρὸ τῆς ἄρσεως τῶν δυσχερειῶν, καὶ ἡ ἐλπὶς αὕτη ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ ὡς σύνθημα στάσεως κατὰ τῆς ἐννόμου τάξεως, ὅπως καὶ ἐγένετο. Διότι ποῖον ἄλλον λόγον ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ὁ κ. Βουλευτὴς προβαίνων εἰς τὴν ἐπιτετηδευμένην, ἀλλὰ καὶ μὴ ἀληθῆ ταύτην διάκρισιν; Διότι πάντες ἐννοοῦμεν, ὅτι τὸ διπλωματικὸν ἐκεῖνο ἔγγραφον κύρωσιν ἐννοεῖ τὴν νομοθετικὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως, τῆς συνωμολογημένης μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑταιρείας, τῆς νομοθετικῆς δὲ κυρώσεως τὸ ἥμισυ ἀποτελεῖ ἡ ψήφισις τῆς συμβάσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Πάντες δ’ ἐλέγομεν τότε, ὅτι ἡ ψήφισις ὑπὸ τῆς Βουλῆς τῆς τοιαύτης συμβάσεως, τόσον παρακαίρως γινομένη, ἤθελε θεωρηθῆ ὡς πρόκλησις πρὸς τὰς Δυνάμεις, αἵτινες διεμαρτυρήθησαν, καὶ ἠδύνατο νὰ ἐπιφέρῃ μεγάλας ζημίας, μεγάλας συμφορὰς εἰς τὸν τόπον. Καὶ ὅμως, ἀλλοῦ ἀποβλέποντες ἐκεῖνοι, καὶ ἐπιδιώκοντες νὰ ἐκμεταλλευθῶσι τὴν δυστυχίαν καὶ τὴν ἀπελπισίαν τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, ἐφάνησαν ἐντελῶς ἀδιάφοροι πρὸς τὰς δυναμένας νὰ προκύψωσιν ἐντεῦθεν μεγάλας συμφοράς! Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, πάντες γνωρίζετε, ποίαν στάσιν ἐκράτησαν αἱ ἐφημερίδες, αἱ φίλα φρονοῦσαι πρὸς τὴν ὑπὸ τὸν ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴν πολιτικὴν μερίδα. Αὗται, ἐν χορῷ πᾶσαι, ἄφθονον ἔρριπτον τὸ ἔλαιον εἰς τὴν πυρὰν, καὶ διὰ τοῦτο πρὸ ὀλίγου, ὅτε ἔλεγεν ὅτι μόνον τὰ ἐν τῇ Βουλῇ παρ’ αὐτοῦ λεγόμενα ἀναγνωρίζει, ἠναγκάσθην νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὰ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς λεγόμενα ἐχρησίμευον διὰ τὴν ἀνεύθυνον ἐξέγερσιν τοῦ λαοῦ καὶ τὴν ὤθησιν αὐτοῦ εἰς στασιαστικὰ κινήματα. Ὕβριζον δὲ καὶ ἐσυκοφάντουν ἀσυνειδήτως. Δι’ ἡμᾶς μάλιστα, Κύριοι,—καὶ τοῦτο μὲ ἔφερεν ἰδίως εἰς τὸ βῆμα,— δι’ ἡμᾶς τοὺς ἄραντας τὴν ἐμπιστοσύνην μας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, μολονότι ἀνεμείναμεν νὰ τὴν ἄρωμεν ὅτε εἶχε λήξει πλέον τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, ἵνα μὴ ὑποτεθῇ ὅτι ἠθέλομεν νὰ παρεμβάλωμεν δυσχέρειάν τινα εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως, μολονότι περιεμείναμεν μάλιστα νὰ ψηφισθῇ καὶ τὸ προσωρινὸν μέτρον πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἐφετεινῆς παραγωγῆς, ἵνα μὴ τὸ καθ’ ἡμᾶς ζημιώσωμεν τὸ παράπαν τὰ συμφέροντα τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, ἐν τούτοις ἐγράφη ἐπανειλημμένως καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ γράφηται, καὶ ἐλέχθη καὶ ὑπηνίχθη διὰ τῶν ἐφημερίδων καὶ δι’ ἀνθρώπων ἐπίτηδες ἀπεσταλμένων διὰ τοὺς στασιαστικοὺς σκοποὺς, ὅτι ἡμεῖς ἐπροδώσαμεν τὰ συμφέροντα τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, ἄραντες τὴν ἐμπιστοσύνην μας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, καὶ γενόμενοι παραίτιοι τῆς πτώσεως αὐτῆς, διότι ἀφῃρέσαμεν οὕτω ἀπ’ αὐτῆς, ἀφῃρέσαμεν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν ἐκείνην μερίδα τὴν δύναμιν νὰ λύσῃ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα κατὰ τοὺς πόθους τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, ψηφίζουσα καὶ κυροῦσα τὴν σύμβασιν τοῦ μονοπωλίου. Τοῦτο ἀποτελεῖ συκοφαντίαν εἰδεχθῆ, καὶ οὐδεμίαν ἔχει ἀξίαν, ἂν εὑρέθησαν 50 ἢ 100 ἢ πλείονες ἄνθρωποι εἰς τὴν Ἀμαλιάδα ἢ ἀλλαχοῦ, οἱ ὁποῖοι, διαβεβλημένοι ὄντες, ἠθέλησαν ν’ ἀποδοκιμάσωσιν ἔντιμον Βουλευτὴν, οἷος εἶναι ὁ ἐξ Ὀλυμπίας ἡμέτερος συνάδελφος. Σημασίαν σοβαρὰν ἔχει τοῦτο, ὅτι τὴν δεινὴν ἀπελπισίαν ὅλων ἐκείνων τῶν δυστυχῶν πληθυσμῶν διττῶς ἠθέλησαν νὰ ἐκμεταλλευθῶσιν, ὁρμώμενοι ἀπὸ τὰ αἰσθήματα τῆς φιλαρχίας καὶ τῆς ἐκδικήσεως. Τὸ μὲν ἠθέλησαν νὰ τὴν ἐκμεταλλευθῶσι πρὸς πολιτικοὺς σκοποὺς, διαβουκολοῦντες καὶ ἀποπλανῶντες αὐτοὺς, τὸ δὲ ἠθέλησαν νὰ τὴν μεταχειρισθῶσι πρὸς μείωσιν τῆς ὑπολήψεως διακεκριμένων πολιτευτῶν, παριστῶντες αὐτοὺς ὡς προδότας τοῦ τόπου. Εἶναι σύνηθες, Κύριοι, εἰς αὐτοὺς ν’ ἀποδίδωσιν εἰς ἄλλους τὰ ἁμαρτήματα αὐτῶν. Ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μᾶς εἴπῃ, τί ἐνόει, λέγων ὅτι εἶναι ἔργον παραφροσύνης ἡ ψήφισις τῆς συμβάσεως πρὶν ἢ ἀρθῶσιν αἱ δυσχέρειαι; Δὲν ἐνόει ὅτι ὅσοι συνεβούλευον καὶ ὅσοι ὑπεδείκνυον καὶ ὅσοι ἔγραφον, ὅτι ἠδύνατο καὶ ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις, ἦσαν παράφρονες; Δὲν ἐνόει ὅτι ἡμεῖς, ἂν ἐπεμένομεν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως, ἢ μᾶλλον εἰς τὴν διατήρησιν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, τῆς οὕτω πολιτευθείσης, θὰ ἤμεθα παράφρονες; Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ὅτε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν ἠδυνάμην πλέον νὰ ὑποστηρίζω τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, εἶπον, ὅτι εἷς τῶν σπουδαίων λόγων, οἵτινες μὲ ἔπεισαν εἰς τοῦτο, ἦτο καὶ ἡ πλημμελής, ἡ πλημμελεστάτη διαχείρισις τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος ὑπ’ αὐτῆς. Διότι γνωρίζετε, καὶ κάλλιον παντὸς ἄλλου γνωρίζει ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Ράλλης, ὅτι ἐγὼ εἶμαι εἷς ἐκ τῶν μᾶλλον ἐργασθέντων ὑπὲρ τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, διότι ἀφ’ ὅτου ἐνέσκηψεν ἡ κρίσις ἡ σταφιδικὴ ἦρα φωνὴν, καὶ ἐπεκαλέσθην τὴν ἀντίληψιν τοῦ Κράτους ὑπὲρ τῆς σταφίδος, καὶ πρῶτος ἐγὼ ὑπέβαλον πρότασιν περὶ Σταφιδικῆς Τραπέζης, ἥτις ἱδρύθη ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προτάσεως ἐκείνης. Καὶ ἐφ’ ὅσον ἤμην Βουλευτὴς, δὲν ἔπαυσα ὑψῶν τὴν φωνήν μου, καὶ ἐπικαλούμενος τὴν βοήθειαν πάντων ὑπὲρ τοῦ κινδυνεύοντος μεγάλου τούτου τμήματος τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Κράτους. Καὶ ἐνταῦθα δὲ εἶσθε μάρτυρες ὑμεῖς, ὅτι ὁσάκις ὡμίλησα περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, ἐδήλωσα ἀπεριφράστως, ὅτι εἶμαι διατεθειμένος ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου, διότι ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι μόνον διὰ τῆς μονοπωλιακῆς, διὰ τῆς ἑνιαίας διαχειρίσεως τοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος, δυνάμεθα ν’ ἀπαλλαχθῶμεν ἀπὸ τὰς πιέσεις τοῦ ἐξωτερικοῦ ἰδίως, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐσωτερικοῦ ἐμπορίου. Κύριοι, εἶσθε μάρτυρες πολλοὶ τῶν συναδέλφων, ὅτι ἐγὼ εἰς τὸν κύριον Βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος, ἐπιμένοντα, ὅτε ἦτο Πρωθυπουργὸς, ὅτι τὸ μονοπώλιον τῆς σταφίδος ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα, ὅτι προσκρούει εἰς τὸ πολίτευμα ἡμῶν, ἐπανειλημμένως ἀντέστην, καὶ προσεπάθησα νὰ τὸν πείσω, ὅτι ποσῶς δὲν ἀντίκειται εἰς τὸ πολίτευμα ἡμῶν τὸ μονοπώλιον τῆς σταφίδος, ὅπως δὲν ἀντίκειται καὶ τὸ μονοπώλιον τοῦ πετρελαίου. Καὶ ἐν τούτοις, Κύριοι, ἐγώ, ὅστις τοιαύτας εἶχον ἰδέας περὶ τούτου, ἐγὼ ὅστις προσεπάθουν νὰ πείσω τὸν Πρωθυπουργὸν νὰ μὴ ἦναι ἐναντίος τοῦ μονοπωλίου, ἐγὼ ὁ ὁποῖος πάντοτε ὑπεστήριζα αὐτὸ, κατηγοροῦμαι ὡς ἀντιμονοπωλιακός, διότι οὕτως ἠθέλησαν νὰ μὲ παραστήσωσι τὰ ἀπατηλὰ ὄργανα τῆς πολιτικῆς ἐκείνης μερίδος! Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως, πῶς ἐπολιτεύθη ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ; Ἐνῷ τοιαύτην εἶχεν ἰδέαν, καὶ ἦτο ὁ μόνος, ὅστις εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ, ἂν ἀντίκειται εἰς τὸ πολίτευμα ἡμῶν τὸ μονοπώλιον τῆς σταφίδος, διότι αὐτὸς εἶναι ὁ θεσμοφύλαξ τῶν θεσμῶν ἡμῶν, μολονότι ἦτο ἀμετάπειστος εἰς τοῦτο, ἐν τούτοις, διὰ νὰ εὐαρεστήσῃ εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς, ἢ μᾶλλον, ἵνα κατὰ τὸ σύνηθες ἀποπλανήσῃ αὐτοὺς, δὲν ἐδυσκολεύθη νὰ δεχθῇ τὰς προτάσεις τῆς Ἑταιρείας. Κατήρτισε μάλιστα ἐπιτροπὴν, προήδρευσε τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, συνωμολόγησε τὴν σύμβασιν, καὶ ἦλθεν ἐνταῦθα, λέγων: «Ἰδοὺ ἡ σύμβασις. Ἐγὼ γνώμην δὲν ἔχω, οὐδὲ δύναμαι νὰ ἔχω· συζητήσατε αὐτὴν, ἐξονυχίσατε αὐτὴν, καὶ ψηφίσατε αὐτὴν, ἂν νομίζητε ὅτι συμφέρει εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς.» Ἀλλ’ ἐπιτρέπεται, Κύριοι, εἰς Κυβέρνησιν ἐπὶ τοιούτου ζητήματος, ἀφορῶντος εἰς τὴν οἰκονομικὴν ὑπόστασιν, εἰς αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν μεγάλου πληθυσμοῦ τοῦ Κράτους καὶ μεγίστην ἀσκοῦντος ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως ὅλης τῆς χώρας, ἐπιτρέπεται νὰ μὴ ἔχῃ οὐδεμίαν γνώμην, καὶ νὰ ὑπογράφῃ σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ν’ ἀφίνῃ ἐντελῶς ἔκθετον; Ἀλλὰ τότε διατὶ τὴν ὑπέγραψεν, ἀφοῦ δὲν ἐγνώριζεν, ἂν συμφέρει εἰς τὸν τόπον; Ἔχει δικαίωμα, Κύριοι, οἱαδήποτε Κυβέρνησις νὰ μὴ ἐκφέρῃ γνώμην περὶ τοσοῦτον σοβαροῦ ζητήματος, περὶ τοσοῦτον σπουδαίας συμβάσεως, τὴν ὁποίαν μάλιστα αὐτὴ κατήρτισε; Καὶ ὑπάρχει τις ὁ ἀμφιβάλλων, ὅτι τὸ ναυάγιον τῆς συμβάσεως εἰς τοῦτο κυρίως ὀφείλεται; εἰς τὴν ἄβουλον καὶ ἐπαμφοτερίζουσαν ταύτην πολιτικὴν, ἥτις ἔδωκε καιρὸν καὶ αἱ διαμαρτυρίαι τῶν Δυνάμεων καὶ αἱ διαμαρτυρίαι τῶν παντοπωλῶν νὰ γεννηθῶσι, καὶ τὰ κυριώτερα μέλη τῆς Ἑταιρείας νὰ ἀποσυρθῶσι; Διὰ τοῦτο κατὰ προηγουμένην τινὰ ὁμιλίαν μου εἶπον, ὅτι δὲν εὗρον εἰς τὴν πολιτικὴν ἐκείνην μερίδα καμμίαν γνώμην ἐπὶ οὐδενὸς ζητήματος. Καὶ ὅμως, Κύριοι, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον γνώμην, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι οὕτω πως διεχειρίσθησαν τὸ ζήτημα τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, ὥστε ἐπέφεραν τὸ ναυάγιον αὐτοῦ, ἢ τοὐλάχιστον κατέστησαν δυσκολωτάτην τὴν ἐπιτυχίαν καὶ ἐφαρμογήν του, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι οὐδὲ εἶπον οὐδ’ ἔπραξάν τι ποτὲ ὑπὲρ τῆς σταφίδος, παρίστανται ὑπὸ τῶν πολλῶν ἀπατηλῶν αὐτῶν ὀργάνων ὡς οἱ σωτῆρες τοῦ τόπου, ἡμεῖς δὲ, οἵτινες εἰλικρινῆ καὶ πραγματικὴν γνώμην εἴχομεν ὑπὲρ τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου, ἡμεῖς οἵτινες προσεπαθήσαμεν νὰ πείσωμεν καὶ αὐτοὺς νὰ ἦναι ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, παριστάμεθα ὡς ἀντιμονοπωλιακοὶ, παριστάμεθα ὡς προδόται, Κύριοι, ὡς προδόσαντες δῆθεν διὰ τῆς μεταστάσεώς μας τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ! Δὲν εἶναι, Κύριοι, ἐπιτετραμμένον εἰς τιμίους ἀνθρώπους νὰ μετέρχωνται τοιαύτην πολιτικὴν, ψευδόμενοι ἀσυστόλως καὶ ἐπιρρίπτοντες εἰς ἄλλους τὰ ἴδια ἐλαττώματα. Ἀποδεικνύεται δὲ ἤδη, ὅτι τὴν ἀλήθειαν δύο ἄνδρες μόνον εἶπον, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς πρώην Κυβερνήσεως καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς νῦν Κυβερνήσεως, οἱ ἄλλοι δὲ ἠθέλησαν νὰ ἐκμεταλλευθῶσι τὴν ἀπόγνωσιν, εἰς ἣν εὑρίσκοντο οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ, καὶ νὰ ἐξεγείρωσι τὸν λαὸν εἰς στάσιν, πρότερον μὲν ἵνα συγκρατήσωσι τὴν ἐξουσίαν, ἥτις διέφευγεν ἀπὸ τὰς χεῖρας αὐτῶν, ὕστερον δὲ, ἵνα ἀνακτήσωσιν αὐτήν, ἐγκαθιδρύοντες οὕτω τὴν ἀναρχίαν, καὶ καταλύοντες τὸ κράτος τῶν νόμων, αὐτοὶ οἵτινες καυχῶνται ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῶν θεσμῶν. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ὅτε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, δι’ οὓς, βλέποντες ὅτι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους δὲν εὑρίσκοντο εἰς καλὰς χεῖρας, ἀπεφασίσαμεν νὰ παύσωμεν ὑποστηρίζοντες τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἔλεγον ὅτι, ἂν ἄλλο τι δὲν ἤθελε κατορθωθῆ διὰ τῆς ἀποφάσεώς μας ἐκείνης, ἤθελε τοὐλάχιστον προφυλαχθῆ ὁ τόπος ἀπὸ μεγαλειτέρων συμφορῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ δεξιῶν).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοκκέβης ἔχει τὸν λόγον.

§92ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν τὰ ἀφίνομεν, κύριε Πρόεδρε;

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, ὄχι. Ὁ κ. Κοκκέβης.

§94ΕΥΣΤ. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ὅτε, Κύριοι, τὸ ἔκθετον ἐκεῖνο, τὸ ὀνομασθὲν σύμβασις τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, εἰσήγετο εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸν παρελθόντα Μάϊον, εὑρέθημεν τρεῖς ἄνθρωποι, ἐγὼ, ὁ κ. Κρεστενίτης καὶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, νὰ τὸ υἱοθετήσωμεν, διότι ἡ εἰσαγαγοῦσα αὐτὸ τότε Κυβέρνησις τὸ ἀπέρριψεν ὡς ἔκθετον τέκνον, εἰποῦσα: «Ἐγὼ δὲν ἔχω γνώμην περὶ αὐτοῦ· κτενίσατέ το, ἐνδύσατέ το, ὑποδήσατέ το, διότι ἐγὼ δὲν ἀναλαμβάνω τοιαύτην ἐργασίαν.»

§95Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διδάξατέ το.

§96ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Κύριε συνάδελφε, παραμάνα ποῖος εἶναι; (ἱλαρότης).

§97ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Λοιπὸν ἐνῷ ἡμεῖς ἐζητοῦμεν τὴν ψήφισιν τοῦ μονοπωλίου εἰς τὴν πρώτην τότε ἀμέσως μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν συνεδρίασιν, κατηγγελλόμεθα ὡς ἀντιμονοπωλιακοὶ, καὶ διεσύρετο τὸ ὄνομά μας πανταχόθεν, ἀνὰ πᾶσαν τὴν Ἑλλάδα, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα κατὰ τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου! Καὶ ὄχι μόνον μᾶς κατήγγελλον, ἀλλὰ μᾶς ὠνόμαζον καὶ προδότας! Διατί; Διότι ἀνεκόψαμεν τὴν κατάστασιν ἐκείνην, ἡ ὁποία δὲν ἐπρόδιδε τὴν ἀλήθειαν. Καὶ ἐνῷ ἔγραφον ἐπανειλημμένως πρὸς τοὺς συμπολίτας μου τῆς Τριφυλίας, ὅτι πρέπει νὰ παύσωσιν αἱ διαδηλώσεις, ὅτι δὲν συμφέρει νὰ ἐξακολουθήσωσι μεταχειριζόμενοι τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον μετεχειρίζοντο, τί συνέβαινε, Κύριοι; Περιωρίσθησαν οἱ ὑπαίθριοι ἐκεῖνοι ῥήτορες τῆς ἡμέρας, καὶ ἤρχισαν τῆς νυκτὸς οἱ ὑπαίθριοι ῥήτορες. Διατί; Διὰ νὰ ἐλευθεριάζωσι. Καὶ δὲν ἐσκόπουν πλέον, ὅτι ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ τὸ μονοπώλιον ἐκεῖνο, ἀλλ’ ἐσκόπουν νὰ ἐπιφέρωσιν ἐπανάστασιν κατὰ τῶν νόμων. Ὅτι δ’ ἐσκόπουν τοῦτο, ἔχω, Κύριοι, ὡς ἀπόδειξιν προγράμματα, τὰ ὁποῖα ἐτοιχοκόλλησαν καὶ ἐδημοσίευσαν εἰς Γαργαλιάνους, καὶ τὰ ὁποῖα θὰ καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, καὶ θὰ παρακαλέσω ν’ ἀποσταλῶσι πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν ἄμεσον τιμωρίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διενήργησαν ταῦτα καὶ οἱ ὁποῖοι τὰ ἐτοιχοκόλλησαν (ἀναγινώσκει): «Λαὲ τοῦ δήμου Πλαταμώδους! «Οὐδεὶς δύναται νὰ σοῦ εἰπῇ, ὅτι ἠρνήθης τοὺς φόρους οἰκοδομῶν, οὐδεὶς δύναται νὰ σοῦ εἰπῇ, ὅτι ἠρνήθης τοὺς φόρους τῶν ἀμπέλων, οὐδεὶς δύναται νὰ σοῦ εἰπῇ, ὅτι ἠρνήθης τοὺς φόρους τῶν κτηνῶν, οὐδεὶς δύναται νὰ σοῦ εἰπῇ, ὅτι ἠρνήθης τοὺς φόρους τῶν κυνῶν, οὐδεὶς δύναται νὰ σοῦ εἰπῇ, ὅτι ἠπείλησες ἀρχάς, ἀποποιούμενος πληρωμὴν τόσων καὶ τόσων φόρων. Ἀλλὰ λαέ, τί σοῦ ἔδωκαν ὡς ἀντάλλαγμα; Σοῦ ἀπέρριψαν τὸ μονοπώλιον! Ποῖοι; Ἅπαντες οἱ ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Βασιλείου μέχρι σήμερον τὰ τοῦ Κράτους διευθύναντες. «Περιφρόνησον τοὺς προδότας σου, περιφρόνησον πάντας τοὺς μέχρι σήμερον διευθύνοντάς σε, καὶ στρέψον τὸ βλέμμα σου ἀλλαχοῦ, ἵνα σωθῇς καὶ μετὰ σοῦ σωθοῦν καὶ τὰ τέκνα σου.»

§98Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Δὲν λέγει διὰ σᾶς.

§99ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἡσύχασε, κὺρ–Γιάννη· διότι αἱ τελευταῖαι λέξεις εἶναι ἐπανάστασις.

§100ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι τυπογραφεῖον εἰς τοὺς Γαργαλιάνους, παρακαλῶ;

§101ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Εἶναι ἐν Φιλιατροῖς, καὶ ἐν Καλάμαις καὶ ἐν Μεσσήνῃ καὶ ἀλλαχοῦ.

§102Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Καὶ πολλὰ εἶναι εἰς τὴν Τρίπολιν.

§103ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἡ συγκοινωνία εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὶς τῆς ἡμέρας δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὴν ἀποστολὴν τοιούτων. (Ἀναγινώσκει ἄλλο πρόγραμμα): «Συμπολῖται! Ὁ κώδων ὁ καλῶν τὸν ἐξ ἀσιτίας θάνατον κρούεται δαιμονιωδῶς διὰ τοῦ ναυαγίου τοῦ μονοπωλίου. Καιρὸς πλέον νὰ σκεφθῶμεν σοβαρώτερον. «Συμπολῖται! Μέλλον ἄπελπι, φοβερόν, πρέπει νὰ μᾶς καθοδηγήσῃ εἰς σκέψεις τεινούσας πρὸς σωτηρίαν τῶν τέκνων ἡμῶν. «Συμπολῖται! Ἐν ἀδελφικῇ ἀγάπῃ σᾶς ἐξορκίζω, ὅπως συνερχόμενοι κατ’ αὐτὰς ἐπιβάλητε τὴν γνώμην σας, τὴν μέχρι σήμερον περιφρονηθεῖσαν, ἐν ἀνάγκῃ προβαίνοντες εἰς τὰ ἔσχατα, διὰ τοὺς μακρὰν ἡμῶν εὑρισκομένους προδότας!» Αὐταὶ εἶναι αἱ προκηρύξεις, τὰς ὁποίας καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ παρακαλῶ νὰ σταλῶσιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διὰ νὰ διατάξῃ τὸν Εἰσαγγελέα τῆς Κυπαρισσίας νὰ ἐπιληφθῇ ἀνακρίσεων.

§104ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποῖον Εἰσαγγελέα; Πρῶτον πρέπει νὰ γείνῃ ἀνάκρισις διὰ τὸν Εἰσαγγελέα τὸν ἴδιον, ὁ ὁποῖος ἐτίθετο ἐπὶ κεφαλῆς τῶν διαδηλώσεων.

§105Ι. ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι συκοφάντης ὁ γράψας ταῦτα! Θὰ πεισθῆτε ὅτι τὸν ἐσυκοφάντησαν.

§106ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς διὰ τὸν Εἰσαγγελέα.

§107ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε πρέπει ὁ Εἰσαγγελεὺς νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἀνάκρισιν.

§108ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ γείνῃ ἐπερώτησις περὶ τούτου.

§109Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὅπου καὶ ἂν ὑπηρέτησεν ὁ Εἰσαγγελεὺς Μελετόπουλος, κατέλιπεν ἀρίστας ἀναμνήσεις.

§110ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Προκαλῶ τὸν κ. Κοκκέβην νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του.

§111ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του ὁ κ. Κοκκέβης διότι καὶ ἐν Καλάμαις καὶ ἐν Κυπαρισσίᾳ ὁ περὶ οὗ λόγος Εἰσαγγελεὺς ἐκτελεῖ καὶ ἐξετέλεσε πάντοτε τὸ καθῆκόν του. ἀλλ’ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη, πρέπει νὰ καθαρισθῇ, ἂν εἶναι ἀληθές· καὶ ἂν μὲν ἦναι ἀληθὲς, πρέπει νὰ τιμωρηθῇ, ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει νὰ τῷ ἀποδοθῇ τὸ δίκαιον.

§112Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἐγὼ ἤθελον παρακαλέσει, ἐπειδὴ ἔχω ἀρίστην γνώμην περὶ τοῦ Εἰσαγγελέως Μελετοπούλου, ὡς ὑπηρετήσαντος καὶ ἐν Τρικκάλοις, νὰ διαταχθῇ ἀνάκρισις αὐστηρὰ, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ, ἂν πραγματικῶς ἐσυκοφαντήθη.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Σύμφωνοι εἶσθε ὅλοι περὶ τούτου;

§114Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐξηκριβώθη τοῦτο.

§115Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ λόγος ἐγένετο περὶ τοῦ ἐν Κυπαρισσίᾳ Εἰσαγγελέως τῶν Πρωτοδικῶν, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα ἀνεγράφη καὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας ὡς μετασχόντος δῆθεν εἰς τὰς διαδηλώσεις ἐν Γαργαλιάνοις καὶ Κυπαρισσίᾳ, ἔχω καθῆκον ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης παρήγγειλεν εἰς τὸν ἁρμόδιον Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις. Ἀναμένομεν δὲ τὸ πόρισμα τῶν ἀνακρίσεων.

§116ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Λοιπὸν ἐπανειλημμένως, Κύριοι, ἐδήλωσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου, καὶ εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας, ὅτι ἤμην εἷς ἐκ τῶν πρώτων, οἱ ὁποῖοι ἐνόμιζον ὅτι ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις τοῦ μονοπωλίου. Ἀλλὰ βλέπων αὐτὴν ναυαγήσασαν, ἐτηλεγράφησα πρὸς τοὺς συμπολίτας μου, ὅτι σύμβασις δὲν ὑφίστατο πλέον, καὶ ὅτι εἷς λόγος, ὁ ὁποῖος μὲ ἔκαμε νὰ ἀποστῶ τῶν πρώην κυβερνητικῶν τάξεων, ἦτο διότι πλέον εἶχε ναυαγήσει ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐπρέσβευον καὶ ὑπεστήριζον. Καὶ δὲν τὴν ἐπρέσβευον τώρα, Κύριοι, ἀλλὰ τὴν ἐπρέσβευον ἀφ’ ἧς ἐρρίφθη ἡ ἰδέα αὐτὴ καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν· ἀλλὰ διότι ἔβλεπον ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ, ἔρριψα πρῶτος τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια τοὐλάχιστον πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἐφετεινῆς ἐσοδείας, καὶ κατωρθώθη νὰ ψηφισθῶσιν ὅλα τὰ προκαταρκτικὰ μέτρα, ἵνα διατηρήσωμεν ἐφέτος τὰς τιμὰς τοῦ προϊόντος, καὶ κατόπιν νὰ σκεφθῶμεν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν διὰ τὸ μέλλον ἄλλο οἰκονομικώτερον μέτρον. Ὅτε μάλιστα ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἦλθε καὶ μᾶς ἀνήγγειλεν, ὅτι ὑπάρχει ἄλλη Ἑταιρεία, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἀναλάβῃ τὸ μονοπώλιον τῆς σταφίδος ὑπὸ καλλιτέρους ὅρους, βεβαιωθῆτε, Κύριοι, ὅτι ἀμέσως μετέβαλον γνώμην, καὶ εἶπον, ὅτι, ἀφοῦ ἔχομεν καλλιτέρους ὅρους, ἀφοῦ ἡ Ἑταιρεία αὕτη ἀναλαμβάνει καὶ τὸν διακανονισμὸν τῶν χρεῶν,—διὰ τὸν ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς ἀνήγγειλε χθὲς ἐπισήμως, ὅτι θὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις,—εἶναι πολὺ καλλιτέρα ἡ Ἑταιρεία αὕτη νὰ ἔλθῃ καὶ μᾶς φέρῃ τὰ 170 ἑκατομμύρια, νὰ μᾶς ἀγοράσῃ ὅλα τὰ προϊόντα μας—διότι ἐπηγγέλλετο ὅτι ἤθελεν ἀγοράσει καὶ τὴν σταφίδα καὶ τὸν οἶνον καὶ τὸ ἔλαιον.—Τί ἄλλο δ’ ἐζήτει ὁ λαὸς παρὰ τοιαύτην Ἑταιρείαν; Λοιπὸν ἐψηφίσθησαν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσθησαν, ὡς τὸ μέτρον τῆς ὑψώσεως τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος διὰ τοῦ δανείου τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι ἤθελεν ἀναφανῆ αὐτὴ ἡ Ἑταιρεία, ἥτις ὅμως ἐσχάτως, ὡς ἔμαθον, διὰ τηλεγραφήματός της ἀνήγγειλεν, ὅτι δὲν ἔρχεται νὰ θυσιάσῃ τὰ κεφάλαιά της εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἐν τοιαύτῃ ταραχῇ, ἥτις οὐ μόνον δὲν δύναται νὰ κατασταλῇ, ἀλλὰ καὶ αὐξάνει ἕνεκα πολιτικῶν σκοπῶν καὶ διότι ὑπῆρξεν ἀδυναμία τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ Μαΐου νὰ τὴν καταστείλῃ. Καὶ δι’ αὐτὸ ἔλεγον ἐδῶ πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔδειξεν ἀδυναμίαν, διότι ἔπρεπεν εὐθὺς ἀμέσως, μόλις ἤρχισαν τὰ συλλαλητήρια καὶ ἠθέλησαν νὰ γενικευθῶσι, ν’ ἁρπάξῃ τοὺς πρωταιτίους ἀπὸ τ’ αὐτί καὶ νὰ τοὺς ῥίψῃ εἰς τὰς φυλακάς. Ἀλλὰ ποία ἦτο ἡ χεὶρ ἐκείνη ἡ στιβαρά; Ὅλοι ὑπέθαλπον τὰς διαδηλώσεις· ὅλοι οἱ ἐκεῖ ἀξιωματικοὶ, εἴτε ἐξ ἐνδιαφέροντος πολιτικοῦ, εἴτε ἐκ συμφέροντος κομματικοῦ, ἔλεγον: «φώναξε βρέ! μονοπώλιον ἢ θάνατος!» Καὶ αὐτὰ ἐγράφησαν, καὶ αὐτὰ δυστυχῶς δὲν εἶναι ψευδῆ.

§117ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Μὴ τὰ πιστεύετε.

§118ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δυνατὸν σεῖς νὰ μὴ τὰ πιστεύητε· ὁ ἄλλος κόσμος τὰ πιστεύει. Καὶ ὅτε ἔλεγον νὰ καταπαύσουν τὰ συλλαλητήρια, διότι δὲν ἔχουν σκοπὸν, δὲν εἰσηκούσθην. Τὰ συλλαλητήρια, Κύριοι, γίνονται κατὰ τὸ Σύνταγμα ἐν ὑπαίθρῳ καὶ τὴν ἡμέραν, ὄχι τὸ μεσονύκτιον. Ἀλλὰ τὰ συλλαλητήρια τοῦ Πύργου πότε ἐγίνοντο; Μετὰ τὸ ἑσπέρας, μετὰ τὰς δέκα, μετὰ τὸ μεσονύκτιον! Μετὰ τὸ μεσονύκτιον νὰ συνέρχωνται καὶ νὰ κρούωσι τοὺς κώδωνας καὶ νὰ ῥίπτωσι λίθους καὶ νὰ φωνάζωσι «μονοπώλιον ἢ θάνατος!», αὐτὸ εἶναι ἐκδήλωσις γνώμης; Καὶ ἔπρεπε νὰ ἀνεχθῇ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ; Δὲν ἦτο, Κύριοι, ἔκφρασις φρονήματος αὐτή· ἦτο ἔκφρασις κακόβουλος, ἦτο ἔκφρασις διαρπαγῆς, ἦτο ἔκφρασις ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν καμμίαν ἐργασίαν εἰς τὸν κόσμον τοῦτον, ἀλλ’ ἐνόμιζον ὅτι ἠδύναντο δι’ αὐτῆς τῆς περιστάσεως νὰ ἐπιβάλωσι καὶ εἰς τοὺς ἄλλους τὰς ἰδικάς των ἀρχὰς, καὶ ὅτι ἤθελον κατορθώσει δι’ αὐτῆς τῆς ὁδοῦ νὰ συναρπάσωσι τὴν γνώμην καὶ τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ, ὑποσχόμενοι χύσιν τοῦ χρυσίου διὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς.

§119Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Διατὶ τώρα ἔπαυσαν θορυβοῦντες;

§120ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δὲν ἔπαυσαν θορυβοῦντες, καὶ θὰ ἐξακολουθήσωσι θορυβοῦντες, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἦλθε, καίτοι ἔχουσα τὴν γνώμην καὶ δηλώσασα ὅτι εἶναι ἑτοίμη νὰ τοὺς τιμωρήσῃ, δὲν τοὺς τιμωρήσῃ. Ἐὰν δὲν τοὺς τιμωρήσῃ, θὰ ἐξακολουθήσωσι θορυβοῦντες· ἐὰν ὅμως δὲν μεταβάλῃ γνώμην καὶ τοὺς τιμωρήσῃ, σᾶς βεβαιῶ ὅτι μετὰ 48 ὥρας οὔτε φωνὴ θὰ ἀκουσθῇ φωνάζουσα «μονοπώλιον ἢ θάνατος». Ὅστις ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ διοικῇ, ὀφείλει νὰ ἐπιβάλλῃ τὸν νόμον καὶ τὴν τάξιν, ἄλλως δὲν πρέπει νὰ πολιτεύηται καὶ νὰ λέγῃ ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπιβάλῃ τὸ κράτος τῶν νόμων. Ἀπὸ τῶν ἡμερῶν τοῦ Μαΐου, ὅτε αἱ σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι ἤρχισαν νὰ ἐκδηλῶσι τὰς γνώμας αὑτῶν, τοιοῦτον ἐφαίνετο τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι οἱ ἐκμεταλλευταὶ τοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ ἤθελον προβῆ εἰς τὰ ἐπαναστατικὰ αὐτὰ κινήματα. Καὶ τίνα σκοπὸν εἶχον ταῦτα; Τὴν διαρπαγήν. Ἀλλὰ διατὶ μᾶς ἔστειλαν ἀντιπροσώπους των αἱ ἐπαρχίαι; Δὲν ἔχουσι πεποίθησιν εἰς ἡμᾶς; Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς οἰκοκυραῖοι; Δὲν ἀποβλέπομεν εἰς τὸ συμφέρον αὐτῶν; Ἡμεῖς ἕνα καὶ μόνον σκοπὸν ἔχομεν, τὸ συμφέρον τῶν συμπολιτῶν μας, καὶ δι’ αὐτὸ ἤλθομεν ἐδῶ καὶ συνεδρεύομεν. Καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἓν καὶ μόνον εἶναι τὸ συμφέρον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, πῶς θὰ δυνηθῶσι νὰ εὕρωσι τὰ μέσα τῆς εὐδαιμονίας αὐτοῦ. Λοιπὸν, Κύριοι, διὰ νὰ μὴ ἀπασχολήσω περισσότερον τὴν Βουλὴν, τὸν λόγον ἔλαβον διὰ νὰ δώσω αὐτὰ τὰ δύο προγράμματα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ νὰ τῷ συστήσω καὶ τὸν παρακαλέσω νὰ διατάξῃ τὴν ταχεῖαν καὶ αὐστηρὰν καταδίωξιν καὶ τιμωρίαν τῶν ἐνόχων, διὰ νὰ ἀνακαλυφθῶσι καὶ τιμωρηθῶσιν οἱ διοργανώνοντες τὰ κινήματα ταῦτα καὶ τὰ συλλαλητήρια. Διότι τινὲς ἐξ αὐτῶν γνωρίζω ὅτι δὲν ἔχουσιν οὔτε κούρβουλο σταφίδος, οὔτε σπῆτι, οὔτε ἄλλην περιουσίαν, οὔτε ἄμπελον, οὔτε ἐλαίας, καὶ αὐτοὶ ἔρχονται καὶ λέγουσιν, ὅτι ἔχουσι τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἐκεῖνο καὶ ἐκεῖνο. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μεταχειρισθῇ αὐστηρῶς ὅλα τὰ καταδιωκτικὰ μέτρα.

§121Γ. ΣΚΛΗΡΟΣ. Ὀλίγας μόνον λέξεις θὰ εἴπω, κ. Πρόεδρε, εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐξ Ὀλυμπίας. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπεν, ὅτι πρέπει ν’ ἀνακληθῶσιν ὅ τε πρεσβευτὴς κ. Μεταξᾶς καὶ ὁ γενικὸς πρόξενος τῆς Ἑλλάδος ἐν Λονδίνῳ κ. Μεσσηνέζης, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι εἶναι ἀντιμονοπωλιακοί.

§122Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Δὲν εἶπον αὐτὸ, ἀλλ’ εἶπον, ἵνα ἀρθῶσιν αἱ παρεξηγήσεις.

§123ΣΚΛΗΡΟΣ. Τότε νομίζω, ὅτι εἶναι ὅλως διόλου ἄδικον, χάριν παρεξηγήσεώς τινος νὰ καταδιώξωμεν δύο πρόσωπα.

§124ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Χάριν τῆς ἐννόμου τάξεως.

§125ΣΚΛΗΡΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐνδίδῃ τὸ ἔθνος εἰς τοιοῦτον λόγον, ἵνα θυσιάζῃ τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ, διότι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶναι δίκαιον, ἡμεῖς, τὸ Κοινοβουλευτικὸν τοῦτο Σῶμα, οἱ ἀνώτατοι δικασταὶ τοῦ Κράτους, νὰ καταδικάσωμεν δύο πρόσωπα, χωρὶς νὰ ἐξετάσωμεν ἐν λεπτομερείᾳ τὰ τῆς ὑποθέσεως καὶ ἴδωμεν, ἂν ἡ κατ’ αὐτῶν κατηγορία εἶναι ἀληθὴς ἢ ὄχι. Ἐὰν λοιπὸν παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν ταύτην, θὰ δώσωμεν πολὺ κακὸν παράδειγμα. Διότι δύο ἄνθρωποι κατηγοροῦνται ὅτι εἶναι ἀντιμονοπωλιακοί, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ζητοῦμεν νὰ τοὺς ἀνακαλέσωμεν. Ἀλλὰ ποῖαι αἱ πραγματικαὶ ἀποδείξεις τῆς κατηγορίας ταύτης; Ἐνήργησαν οὗτοι, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς των, ἐναντίον τοῦ μονοπωλίου; Πρέπει νὰ ἔχωμεν τρανοτάτας ἀποδείξεις, καὶ πρὶν ἢ καταδικάσωμεν οἱονδήποτε, πρέπει νὰ τῷ παράσχωμεν τὴν εὐκαιρίαν τῆς ἀπολογίας αὐτοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν κύριον πρεσβευτήν, προσωπικῶς ἠρεύνησα, ἂν εἶναι ἀληθῆ τὰ περὶ αὐτοῦ λεγόμενα, καὶ χαίρω ὅτι ἔλαβον σήμερον ἀπάντησιν ἐκ Λονδίνου, δι’ ἧς διαψεύδονται τὰ πάντα, ὡς οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπῆρχεν, ὅτι ἦσαν ψευδέστατα. Ἄλλως τε δέ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶμεν ἡμεῖς, ἔστω καὶ πρὸς στιγμὴν, ὅτι δύναται νὰ ἦναι ἀληθὲς τὸ λεχθὲν, ὅτι εἷς Ἕλλην, ὡς ὁ κ. Ψημένος, παρουσιασθεὶς παρὰ τοῦ πρεσβευτοῦ μας ἐνώπιον τοῦ Ἄγγλου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ἐπηρέασεν αὐτὸν ἐναντίον τοῦ μονοπωλίου; Εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσωμεν τοιοῦτόν τι; νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι εἷς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας δύναται νὰ ἐπηρεασθῇ παρ’ ἑνὸς ἀτόμου;

§126Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε συνάδελφε, μετὰ τὴν ἀποκάλυψιν τῆς ἀληθείας ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος δὲν ἔχει ἀνάγκην ὑπερασπίσεως ὁ ἐν Ἀγγλίᾳ πρεσβευτὴς τῆς Ἑλλάδος.

§127Γ. ΣΚΛΗΡΟΣ. Διατὶ λοιπὸν σήμερον νὰ ζητῶμεν τὴν ἀνάκλησιν αὐτῶν καὶ νὰ τοὺς κατηγορῶμεν δημοσίᾳ; Διατὶ σήμερον νὰ ζητῶμεν τὴν ἀνάκλησιν ἀνδρὸς, τὸν ὁποῖον ἐκτιμῶσιν ὄχι μόνον οἱ ἐν Ἀγγλίᾳ Ἕλληνες, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Βασιλεὺς τῆς Ἀγγλίας; Διατὶ θέλομεν νὰ στερηθῶμεν τῶν ὑπηρεσιῶν τοιούτου ἀνδρὸς παρὰ τῇ Ἀγγλικῇ Κυβερνήσει; Ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἐν Λονδίνῳ γενικὸν πρόξενον τῆς Ἑλλάδος, καὶ τοῦτον καταδιώκετε ἀδίκως, βασιζόμενοι εἰς ψευδεῖς καὶ ἀτομικὰς ἀντιπαθείας, ὅτι δῆθεν ὑπῆρξεν ἀντιμονοπωλιακὸς, ἐνῷ ἀπ’ ἐναντίας ὁ κ. Μεσσηνέζης ἤθελε τὸ μονοπώλιον, ὄχι ὅμως ὡς τοῦτο ἔχει ἐν τῇ συμβάσει, ἀλλὰ κατ’ ἄλλον τρόπον, καὶ ἦλθε κατ’ ἀρχὰς καὶ εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ κ. Δημ. Δεληγιάννη, ὅπως ὑποβάλωσιν ἀπὸ κοινοῦ ὑπόμνημα, ἀλλὰ δὲν συνεφώνησαν κατόπιν ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν, καὶ ἕνεκα τούτου ἀπεχώρησεν, ἐπελθούσης τελείας διαφωνίας μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ κ. Δεληγιάννη. Ἰδοὺ τὸ μόνον ἁμάρτημα τοῦ ἐν Λονδίνῳ προξένου μας. Ὁ γενικὸς πρόξενος κ. Μεσσηνέζης ὑπηρετεῖ ἀπὸ ὀκτὼ ἐτῶν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἄνευ ἀμοιβῆς τινος, ἄνευ μισθοῦ, ἐξοδεύων συγχρόνως καὶ 200 ἢ 300 λίρας κατ’ ἔτος ἐξ ἰδίων του διὰ νὰ μᾶς ὑπηρετῇ — διότι τὰ ἔξοδα τῆς παραστάσεως τοῦ γενικοῦ προξένου ἐν Λονδίνῳ εἶναι πολὺ μεγάλα, οὐδεὶς δὲ ἄλλος ἐδέχετο νὰ μᾶς ἀντιπροσωπεύσῃ. Μὴ λησμονῶμεν δὲ, ὅτι συγχρόνως ὁ γενικὸς πρόξενος εἶναι ἐκ τῶν μεγαλειτέρων ἐμπόρων, τῶν ἐμπορευομένων τὴν σταφίδα ἐν Ἀγγλίᾳ. Ἂν δὲ ἔδωκε τὴν γνώμην του, ἥτις ἐδημοσιεύθη ἐν συνεντεύξει εἰς τὴν «Westminster Gazette», ἔδωκε ταύτην ὡς ἰδιώτης, ὡς ἔμπορος, καὶ οὐχὶ ὡς πρόξενος, ἀντιπροσωπεύων ἐπισήμως τὴν Ἑλλάδα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπεδόθη εἰς αὐτὸν, ὅτι ἔδωκε τὴν γνώμην του ὡς πρόξενος, δὲν εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, ἀκριβές. Ἔδωσε ταύτην, ἀλλ’ ὡς ἔμπορος καὶ ἰδιώτης. Ἐπίσης δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι αὐτὸς ὑπῆρξεν ὁ αἴτιος τῆς ματαιώσεως τοῦ μονοπωλίου. Αἰτία, Κύριοι, τούτου εἶναι αὐτὰ ταῦτα τὰ μέλη τοῦ Συνδικάτου, διότι δὲν ἠθέλησαν ἢ δὲν προνόησαν νὰ συμπεριλάβωσιν εἰς τὴν Ἑταιρείαν καὶ τοὺς μεγάλους μεσίτας καὶ τοὺς μεγαλοπωλητὰς τῆς σταφίδος, ἀλλ’ ἔθεσαν ὡς βάσιν νὰ τοὺς ἀφαιρέσωσιν ἐργασίαν, ἣν ἐπὶ 50 ἤδη ἔτη ἔχουσιν εἰς χεῖράς των. Ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο, ὅτι τὰ μέλη τοῦ Συνδικάτου τούτου ἐκτύπησαν τὴν ἰδίαν αὐτῶν κεφαλήν. Καὶ μολονότι τοῦτο εἶναι ἀκατανόητον, εἶναι ἐν τούτοις γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, καὶ δυστυχῶς εἰς τὴν αὐτοχειρίαν των ταύτην παρέσυραν καὶ ἡμᾶς, θυσιάζοντες οὕτω τοὺς πάσχοντας καὶ πεινῶντας σταφιδοπαραγωγοὺς διὰ τῆς ἀπερισκεψίας των ταύτης. Διότι εἶναι βέβαιον, ὅτι οὐδέποτε ἤθελον ἀντιδράσει οἱ μεσῖται καὶ οἱ μεγαλοπωληταὶ τῆς σταφίδος, ἐὰν οἱ ἀποτελοῦντες τὸ Συνδικάτον δὲν ἤθελον νὰ τοὺς καταστρέψωσιν. Αὐτοὶ ὑπῆρξαν οἱ αἴτιοι τῆς διαμαρτυρίας τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, διότι μετερχόμενοι οὗτοι τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος καθὼς καὶ τὸ ἐμπόριον τῶν ξηρῶν καρπῶν, καὶ πανίσχυροι ὄντες παρὰ τοῖς παντοπώλαις καὶ μικροπωληταῖς, ἐπηρέασαν αὐτοὺς, πρὸς ἰδίαν ἄμυναν, καὶ διεμαρτυρήθησαν εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν· καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ συνεννοήθησαν καὶ μὲ τοὺς ἐν Γαλλίᾳ παντοπώλας, ὅπως ἀντιδράσωσι καὶ αὐτοὶ κατὰ τοῦ μονοπωλίου, καὶ τοιουτοτρόπως Γάλλοι καὶ Ἄγγλοι παντοπῶλαι, συνεννοηθέντες καὶ μετὰ τῶν λοιπῶν συναδέλφων των ἐν Ἰταλίᾳ, Γερμανίᾳ καὶ Ὀλλανδίᾳ, ἐπέδωκαν διαμαρτυρίας εἰς τὰς Κυβερνήσεις των περὶ τοῦ ἐπαπειλοῦντος αὐτοὺς κινδύνου ὡς ἐκ τῆς ψηφίσεως τοιαύτης συμβάσεως σταφιδικῆς. Ὡς ἐκ τούτου λοιπὸν, Κύριοι, αἰτία τῶν διαμαρτυριῶν καὶ τῶν ἀντιδράσεων τῶν Δυνάμεων εἶναι αὐτὸ τοῦτο τὸ Συνδικάτον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐσκέφθη καλῶς, καὶ ἐφαντάσθη ὅτι θὰ ἐγίνετο παντοδύναμον, ὅπως καταστρέψῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦσαν οἱ καλλίτεροι φίλοι του· ἀλλ’ ὅλαι αὐταὶ αἱ σκέψεις του ἐστράφησαν ἐναντίον του, καὶ δυστυχῶς καὶ ἐναντίων τῶν πασχόντων Ἑλλήνων σταφιδοπαραγωγῶν. Μὴ ἀποδίδομεν λοιπὸν εἰς τοὺς ἐν Λονδίνῳ ἀντιπροσώπους μας μορφὰς, αἵτινες ἁρμόζουν μᾶλλον εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἐδημιούργησαν τὴν κατάστασιν ταύτην τῆς συμβάσεως. Ἀποδίδοντες δὲ τὰ δίκαια τοῖς δικαίοις, ἂς γογγύσωμεν ἐναντίον αὐτῶν τούτων τῶν μελῶν τοῦ Συνδικάτου, ἅτινα κατέστρεψαν πᾶσαν ἐλπίδα διὰ τὸν πεινῶντα λαόν. Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς δὲν πρέπει νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς τὰς κατηγορίας τὰς ἐκτοξευθείσας κατὰ τῶν ἐν Λονδίνῳ ἀντιπροσώπων μας, καὶ δὲν πρέπει ν’ ἀνακαλέσῃ αὐτοὺς, πρὶν ἢ ἐξετάσῃ καὶ πεισθῇ, ἐὰν τῷ ὄντι οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὴν Ἑλλάδα ἐν Ἀγγλίᾳ ἀντέδρασαν εἰς τὴν σύμβασιν τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος.

§128ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄντως ὁ πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος ἐν Λονδίνῳ δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ὑποστηρίξεως οὐδενός· ἀλλ’ ἔχει ἀνάγκην ἡ Βουλὴ νὰ γνωρίζῃ, ἐὰν τὸ γραφὲν σήμερον, ὅτι οἱ ἔμποροι τῶν Καλαμῶν ἀπέστειλαν πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τηλεγράφημα, διὰ τοῦ ὁποίου γνωρίζουσιν αὐτῷ, ὅτι ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ συζητεῖται τὸ ζήτημα τῆς αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ φόρου τῆς σταφίδος, εἶναι ἀκριβὲς, καὶ ἂν ἔλαβε περὶ τούτου ἐπίσημον γνωστοποίησιν ἐκ μέρους τοῦ ἐν Παρισίοις πρεσβευτοῦ.

§129Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος; Διότι μετὰ τὸ πέρας αὐτῆς θὰ ποιήσωμαι σχετικὰς δηλώσεις.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ τις τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος;

§131Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε.

§132ΓΕΡΑΚΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ καθήμεθα ἐδῶ ν’ ἀκούωμεν ἀπεραντολογίας.

§133Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταπαύσῃ τὴν συζήτησιν αὐτήν. Ὁ κ. Ζυγομαλᾶς ἄλλως δὲν εἶναι εἰδικός, ἵνα ἀναμιχθῇ εἰς τοιαύτην συζήτησιν· διὰ τῆς συζητήσεως δὲ δὲν πρόκειται νὰ καταλήξωμεν εἰς κανὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Ἐὰν πρόκειται ν’ ἀναιρέσῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς ἢ ἄλλος τις, ἔχομεν καιρὸν τὸν Νοέμβριον νὰ τὴν ἀκούσωμεν.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπιμένῃ νὰ ὁμιλήσῃ, δὲν δυνάμεθα νὰ τῷ ἀφαιρέσωμεν τὸν λόγον.

§135Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ, Κύριοι, ἤθελον νὰ εἴπω. Δὲν περιέμενον ὅτι ἤθελεν ἐγερθῆ συζήτησις σήμερον ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι φλέγον, καὶ προκαλεῖ ἄμεσον καὶ βεβαίαν τὴν σύρραξιν μεταξὺ ἡμῶν. Μετὰ τὴν χθεσινὴν ὁμαλὴν συζήτησιν καὶ ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων ἐγὼ εἶχον ζητήσει ἐκ τῶν πρώτων ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τὸν λόγον, — καὶ εἶμαι ἐγγεγραμμένος πρῶτος μεταξὺ τῶν ὁμιλησόντων, — ὅπως ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου ὑπὲρ τοῦ δικαστικοῦ κλάδου, τὴν ὁποίαν ἐνόμιζον ὅτι ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἀποδεχθῆ, καὶ ἐλπίζω ὅτι θέλει ἀποδεχθῆ αὐτὴν, διότι εἶδον τὴν Βουλὴν ὁμονοοῦσαν εἰς τὸ νὰ ψηφίσῃ νομοσχέδια καὶ προτάσεις νόμων γενικῆς ὠφελείας καὶ ἀποδεδειγμένης ἀνάγκης, καὶ μὴ καταναλίσκουσαν ἐπὶ πλέον χρόνον πολύτιμον, τὸν ὁποῖον ἤδη κατηνάλωσεν ἐπὶ 7 μῆνας εἰς μάτην, οὐχὶ βεβαίως ἐξ ὑπαιτιότητος ἡμῶν. Ἡ πρόκλησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Μοσχούλα μὲ ἀναγκάζει νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, διότι ὅσα εἶπεν ὁ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, ὅσον ἀφορᾷ τὸ κύριον ζήτημα, εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ, ἀποδέχομαι πληρέστατα, χθὲς δὲ, ὡς πρὸς τὰ ἀφορῶντα ἐμὲ, ἐδήλωσα, ὅτι ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἐκ Κερκύρας πολιτευτήν, ὅταν κατατεθῶσιν ὅλα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα εἶχον ζητηθῆ παρ’ ἐμοῦ, καὶ ὅλα ὅσα ὑπάρχουσιν ἐκκρεμῆ, ἐν καιρῷ εὐθέτῳ· ἑπομένως ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου δὲν ἔχω παρὰ μόνον ὀλίγας λέξεις νὰ εἴπω. Ἡ παρέμβασίς μου εἰς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα σκοπὸν εἶχεν, ἐκτὸς τῆς διευκολύνσεως τῆς αἰσίας λύσεως τοῦ τόσον περιπλακέντος ἀτόπως σταφιδικοῦ ζητήματος, καὶ τὴν ἐξήγησιν κατὰ πρώτιστον λόγον, ὅτι τὰ γενόμενα καὶ ἐν Πύργῳ καὶ ἐν Τριφυλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ δὲν εἶχον ὡς ἀφορμὴν προκλήσεις ἢ ὑποκινήσεις ἄλλας ὑποχθονίους, τὰς ὁποίας ἀνέγραφον καὶ διέδιδον οἱ φίλοι ὑμῶν (δεικνύει τὴν δεξιάν)· διότι ἀνέγραψαν, Κύριοι, ὅτι ὁ σεβαστὸς ἀρχηγὸς ἡμῶν κ. Δηλιγιάννης καὶ τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεώς του καὶ ἄλλοι φίλοι τοῦ κόμματος ἡμῶν ὑποκινοῦσι τὰς ταραχὰς, αἵτινες ἐγένοντο. Ὤφειλον λοιπὸν νὰ ἀποδείξω, ὅτι βεβαίως ἡ πρώτη πρόκλησις καὶ τὸ πρῶτον ἄναμμα, οὕτως εἰπεῖν, τῆς θρυαλλίδος δὲν προῆλθεν ἀπὸ ἡμᾶς, οὔτε συνετελέσαμεν ἡμεῖς οὔτε κατεδέχθημεν νὰ ἀναμιχθῶμεν εἰς τοιαύτας ταραχάς. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ ἀπελπισία, ἡ ὁποία ἐνεπνεύσθη εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς, προῆλθεν ἐκ τοῦ ὑπερβολικοῦ ζήλου, — ἵνα μή τι πλέον εἴπω, — τὸν ὁποῖον ἔδειξεν ὁ ἐκ Κερκύρας κ. Βουλευτὴς, ἀνελθὼν εἰς τὸ βῆμα καὶ ἐκδηλώσας, προώρως, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὅτι πλήρης ἀποτυχία ὑπάρχει, καὶ ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ πράξῃ τι· ὅτι σύμβασις δὲν ὑφίσταται κλπ. Τοσοῦτον ἀληθὲς εἶναι τοῦτο, ὥστε, ὅτε ἐγὼ ἀνέγνωσα τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ πρὸς πίστωσιν τῶν λόγων του, εἴδετε, ὅτι ὁ ἴδιος ἀπεκήρυξε τοὺς λόγους του, εἰπὼν ὅτι δὲν ἀναγινώσκει ποτὲ πρακτικὰ, — ὡσεὶ, εἴτε τὰ ἀναγινώσκει, εἴτε μὴ, δὲν εἶναι ταῦτα ἡ ἐπίσημος ἔκθεσις τῶν γιγνομένων καὶ λεγομένων ἐν τῇ Βουλῇ, — ἀπέδειξε δὲ διὰ τούτου, ὅτι θὰ ἦτο πολὺ εὐχαριστημένος, ἐὰν δὲν εἶχεν εἰπεῖ ὅσα εἶπε, καὶ τὰ ὁποῖα προὐκάλεσαν ὅσα ἐγένοντο. Ὁ κ. Μοσχούλας μὲ ἤλεγξεν ὡς ἀγροτικὸν δημαγωγὸν, ἐγὼ ὅμως, Κύριοι, βεβαίως καυχῶμαι διὰ τὰς ἰδέας καὶ τὴν ἐργασίαν μου ὑπὲρ τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν τῆς Ἑλλάδος, καὶ βεβαίως καὶ ὑπὲρ τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν τῆς Πελοποννήσου εἰργάσθην καὶ θὰ ἐργασθῶ, καὶ θὰ πράξω ὅ,τι εἶναι δυνατὸν, ὅπως συντελέσω κατά τι εἰς τὴν ἀνακούφισιν καὶ εὐεξίαν αὐτῶν, καὶ εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τῶν δεινῶν, τὰ ὁποῖα μαστίζουσιν αὐτούς. Εἶχον ὅμως τὸ θάρρος ἐπὶ συνεχεῖς Συνόδους καὶ Περιόδους ἄλλοτε νὰ ἀντιταχθῶ εἰς ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐθεωροῦντο τότε δημοτικώτατα εἰς τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους. Ὅτε οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ παρώτρυνον τοὺς Βουλευτὰς καὶ μανιωδῶς ἐζήτουν τὴν παρακράτησιν, εἶχον ἐγὼ τὸ θάρρος νὰ πολεμήσω τὸ τερατῶδες ἐκεῖνο μέτρον, εἶχον ὅμως καὶ τὴν πρόνοιαν, εἰλικρινῶς πολιτευόμενος, καὶ πονῶν τοὺς παραγωγικοὺς ἐκείνους πληθυσμοὺς, νὰ προτείνω ὡρισμένα μέτρα ὑπὲρ τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν. Καὶ περὶ γενικῶν ἀποθηκῶν ἐγὼ ἐφέτος ὡμίλησα, καὶ ἐσύστησα τὸ μέτρον, ὡς ἐπιτυχὸν θαυμασίως ἐν Εὐρώπῃ, καὶ περὶ συνθηκῶν ἐμπορικῶν μετὰ τῆς Γαλλίας, καὶ τῆς Ρωσσίας πρὸ πάντων, καὶ ἄλλων Κρατῶν, καὶ περὶ ἄλλων λογικῶν μέτρων ὡμίλησα, δὲν ἤθελον δὲ ποτὲ νὰ δημοκοπήσω εἰς βάρος πληθυσμῶν πασχόντων δεινῶς, καὶ ἐν ἀλλοφροσύνῃ σχεδὸν ζητούντων συνδρομήν. Πάντοτε εἰργάσθην εἰλικρινῶς, ὅπως ὑποστηρίξω τὰ δίκαια καὶ νόμιμα συμφέροντα αὐτῶν, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους. Λυποῦμαι, Κύριοι, διὰ τὸ ἀτυχὲς συμβὰν, τὸ ὁποῖον ὑπέστη ὁ συνάδελφος κ. Μοσχούλας.

§136Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν συνέβη εἰς τὸ πρόσωπον, συνέβη εἰς τὸ ὄνομα.

§137ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μάλιστα, διότι ἐνόμισαν ἐν Ἀμαλιάδι ὅτι ἦτο αὐτός. Πλαστοπροσωπεία! Ἀλλὰ βλέπετε, ὅτι αὐτὸ τὸ γεγονὸς εἶναι ἡ ἀφορμὴ, ἥτις μᾶς ἔκαμε νὰ χάσωμεν τόσας ὥρας. Λυποῦμαι διὰ τὸ γεγονὸς, ὅπερ δὲν ἔπρεπε νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀλλ’ ὀφείλω συγχρόνως νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὴν ὑβριστικὴν ἔκφρασίν του κατὰ ὁμάδος πολιτῶν. Ἐγὼ, Κύριοι, δὲν θεωρῶ, ὅτι οἱ λοῦστροι εἶναι ἀτιμωτικὸν ἐπάγγελμα, οὔτε ὅτι δικαιοῦταί τις, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι οὗτος, νὰ προσβάλλῃ ὁμάδα πολιτῶν, ἀποκαλῶν αὐτοὺς λούστρους· διότι καὶ οἱ λοῦστροι καὶ οἱ ἐφημεριδοπῶλαι ἔντιμοι ἐργάται εἰσὶ καὶ τιμῆς ἄξιοι. Ἀλλὰ καὶ οἱ τῆς Ἀμαλιάδος διαδηλωταί, οἱ ἐν Ἀμαλιάδι δράσαντες, ὡς περιέγραψεν ὁ κ. Μοσχούλας, δὲν ἦσαν βεβαίως λοῦστροι, ἀλλὰ τραχεῖς ἀγρόται, οἰκοκυραῖοι οἱ πλεῖστοι, ἐν ἀπελπιστικῇ στενοχωρίᾳ εὑρισκόμενοι. Διὰ τοῦτο ἐκφράζω τὴν λύπην μου, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἤδη ψυχρότερον σκεπτόμενος ὁ κ. Βουλευτὴς, θέλει ἐκφράσει καὶ αὐτὸς τὴν λύπην του δι’ ὅσα ὑβριστικὰ τῷ διέφυγον κατὰ ἀπόντος συναδέλφου καί τινων ἐκ τῶν κατοίκων τῆς Ἀμαλιάδος, καὶ θ’ ἀνακαλέσῃ αὐτά. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ κύριον ζήτημα, προεκλήθην νὰ δηλώσω, τί θὰ πράξω ἤδη, μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐγὼ, ὅστις ὡμίλησα οὕτω προχθές. Ἁπλούστατα, Κύριοι· ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ πράξω, εἶναι νὰ συμμορφωθῶ πρὸς ὅσα εἶπον καὶ ἐδημοσίευσα ἤδη διὰ τῆς «Πρωΐας», καὶ νὰ ὑποστηρίξω πᾶν μέτρον, τὸ ὁποῖον ἡ νέα Κυβέρνησις θέλει ὑποβάλει, ὡς ὑπεσχέθη, ὑπὲρ τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν. (Εὖγε! εὖγε! ἐξ ἀριστερῶν).

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχίαν, Κύριοι.

§139ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀλλὰ δὲν ἠμποροῦμεν πλέον νὰ ἀκούωμεν περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων «περὶ χορηγίας εἰδικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 370,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1902» καὶ «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 88,265.92 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1902.» Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 33–34).

§141Γ. ΣΚΛΗΡΟΣ (ἐγείρεται ἵνα ὁμιλήσῃ). (Θόρυβος).

§142ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ὑποβάλωμεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος.

§143ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Νομίζω ὅτι μετὰ τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει μεριμνήσει καὶ περὶ αὐτοῦ καὶ περὶ τοῦ διακανονισμοῦ τῶν χρεῶν, πρέπει νὰ παύσῃ πλέον ἡ συζήτησις αὕτη, διότι τέλος πάντων ἐξηντλήθημεν ὅλοι.

§144Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Εὐχαριστῶ, Κύριοι, τὸν ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴν, ὅστις μὲ προέλαβε, παρατηρῶ δ’ ὅτι ὁλόκληρος ἡ συνεδρίασις κατηναλώθη εἰς συζητήσεις ἀφορώσας εἰς τὸ παρελθόν. Καὶ βεβαίως δὲν προτίθεμαι νὰ παρακωλύσω νὰ λάβῃ τις τὸν λόγον, ὁσάκις ἤθελε κρίνει, ὅτι εἴτε τὸ γενικὸν εἴτε τὸ ἀτομικὸν συμφέρον τὸ ἐπιβάλλῃ· ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν 1 Ἰουλίου, ὅτι ἐλάχισται, ὀλίγισται, μετρούμεναι ἐπὶ τῶν δακτύλων, ὑπολείπονται συνεδριάσεις, ὅτι, ἐὰν ἠθέλομεν καταναλώσει, ἀφοῦ ἤδη κατηναλώσαμεν 7 ὁλοκλήρους μῆνας χωρὶς οὐδὲν νὰ πράξωμεν, ἐὰν πρόκειται, λέγω, νὰ καταναλώσωμεν τὰς ὑπολειπομένας συνεδριάσεις εἰς ἀναδρομὰς πρὸς τὸ παρελθὸν, δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν τῇ Κυβερνήσει νὰ ἐξακολουθήσῃ κατέχουσα οὕτω τὴν ἀρχήν. Διότι εἰσήλθομεν εἰς τὸν ἕβδομον μῆνα τοῦ ἔτους, ἔχομεν δὲ ἀνάγκην τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἔχομεν ἀνάγκην τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐδήλωσα ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῶσι. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τοὺς κκ. Βουλευτὰς, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπρόκειτο νὰ στενοχωρηθῶσι, ν’ ἀφήσωσι τὰς ἀναδρομὰς εἰς τὸ παρελθὸν, ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ παρὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι ὀδυνηρὸν, ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ μέλλον, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτύχωμεν αὐτὸ βέλτιον τοῦ παρόντος. Ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ εἶναι τοιαύτη, Κύριοι, ὥστε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θέλει εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προβῇ καὶ εἰς τὴν διάπραξιν ἀδικιῶν, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ περισώσῃ τὴν ὑπόληψιν τῆς χώρας· διότι ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἤθελεν ὑποστῆ καὶ αὐτὴν τὴν ὀδυνηρὰν ἀνάγκην τῆς διαπράξεως ἀδικιῶν, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ σᾶς ἐγγυηθῇ περὶ τῆς αὔριον. Ὅταν δὲ τοσοῦτον δεινὴ παρίσταται ἡ κατάστασις,—καὶ αὐτὴ ἡ κατάστασις εἶναι γνωστὴ παρ’ ὅλων, καὶ παρ’ ἡμῶν καὶ παρ’ ὑμῶν, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ δώσῃ ὑμῖν ἀλλοίαν εἰκόνα τῆς καταστάσεως,—νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται ἐκ τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἔχετε πρὸς τὸν τόπον, ν’ ἀφήσητε τὴν εὐθύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν περιεβάλετε διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης σας, λύοντες τὰς χεῖρας αὐτῆς, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ πράξῃ ἐκεῖνο, ὅπερ θεωρεῖ ὡς καθῆκον ἐπιβαλλόμενον ὑπὲρ τῆς χώρας καὶ ὅπερ θεωρεῖ ὅτι δύναται νὰ συντελέσῃ. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις αὕτη.

§145ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§146Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὀφείλω ἤδη ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦ βουλευτοῦ Μεσσήνης κ. Σπ. Α. Κουμουνδούρου. Χθὲς ἀληθῶς μοὶ ἐπεδόθη τηλεγράφημα τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Καλαμῶν, τηλεγράφημα ἀπευθυνόμενον πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν· ἀμέσως ἀπετάθην πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, εὗρον δὲ ὁλόκληρον φάκελον, ἀφορῶντα εἰς τὸ ζήτημα τῆς αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ τῆς σταφίδος ἐν Γαλλίᾳ. Πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, ἢ μᾶλλον περὶ τροπολογίας τοῦ δασμολογίου, ὑποβληθείσης παρὰ τοῦ ἐν Γαλλίᾳ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τῆς ὁποίας τροπολογίας, γινομένης ἀποδεκτῆς, θέλει ἐπέλθει αὔξησις τέλους ἀπὸ 15 εἰς 25 φράγκα.

§147ΛΕΒΙΔΗΣ. Πότε ὑπεβλήθη;

§148Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πρὸ τριῶν ἢ τεσσάρων μηνῶν. Ἔκτοτε ὁ κίνδυνος ἀνηγγέλθη παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Πρεσβείας, ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶχεν ἀποκοιμηθῆ ἐπί τινα χρόνον ἐκ τοῦ ὅτι παρεπέμφθη ἡ τροπολογία αὕτη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπὶ τῶν τελωνείων. Ἀλλ’ ἀπὸ ὀλίγων ἡμερῶν καὶ ἐντεῦθεν πάλιν προέκυψε τὸ ζήτημα, διότι ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν τελωνείων ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν του, ἐντελῶς εὐμενῆ πρὸς τὴν παραδοχὴν τῆς ὑποβληθείσης τροπολογίας τοῦ δασμολογίου, ἐπίκειται δ’ ἐντεῦθεν, ἐκπληρωθείσης καὶ ταύτης τῆς διατυπώσεως τῆς προεξελέγξεως τῆς κοινοβουλευτικῆς, ἐπίκειται ἡ ἐπιψήφισις τῆς τροπολογίας τοῦ δασμολογίου, ἐκ τῆς ὁποίας θέλει ἐπέλθει αὔξησις τοῦ τέλους τοῦ εἰσαγωγικοῦ ἀπὸ 15 εἰς 25 φράγκα, ὡς εἶπον. Ἔσπευσα ἀμέσως νὰ τηλεγραφήσω πρὸς τὸν πρεσβευτὴν,—διότι τὸ τελευταῖον ἔγγραφον αὐτοῦ χρονολογεῖται ἀπὸ 15 ἢ 20 ἡμερῶν,—ὅπως μὲ πληροφορήσῃ τὴν τελευταίαν φάσιν τοῦ ζητήματος, καὶ ἀπεπειράθην χθὲς καὶ διάβημα παρὰ τῷ ἐνταῦθα πρεσβευτῇ τῆς Γαλλίας, τὸν ὁποῖον ἐζήτησα, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθην νὰ συναντήσω. Προετιθέμην σήμερον πρὸ μεσημβρίας νὰ μεταβῶ εἰς συνάντησίν του, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ παράτασις τῆς συνεδριάσεως μὲ ἠμπόδισε νὰ τὸ πράξω, καὶ θὰ προσπαθήσω μετὰ μεσημβρίαν νὰ τὸν ἴδω.

§149ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν διεκόπησαν αἱ ἐργασίαι τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος;

§150Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι. Τουλάχιστον μέχρι τῆς παρελθούσης ἑβδομάδος ἐξηκολούθει ἡ ἔκτακτος Σύνοδος. Δὲν γνωρίζω ἐὰν κατόπιν ἔληξε. Κατὰ τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἀπεστάλη πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν παρὰ τοῦ ἐν Γαλλίᾳ πρέσβεως,—καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἔχω ἐνταῦθα, ἀφήσας αὐτὸ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα γείνῃ ἡ ἀπάντησις πρὸς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου τῶν Καλαμῶν,—κατ’ αὐτὸ τὸ ἔγγραφον δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἐπίκειται ἡ ἐπιψήφισις τῆς τροπολογίας. Συνιστᾷ δ’ ὁ πρεσβευτὴς νὰ ἐπιμεληθῶμεν τὴν συσκευὴν τῶν κιβωτίων, δι’ ὧν στέλλεται ἡ σταφὶς, ἵνα κατορθωθῇ νὰ ὑπαχθῇ αὕτη εἰς ἑτέραν τάξιν δασμολογικήν. Κυρίως τὸ μέτρον ἐλήφθη ἕνεκα τῆς ἀπὸ μακροῦ χρόνου πιέσεως τῶν ἀντιπροσώπων τῶν μεσημβρινῶν ἐπαρχιῶν τῆς Γαλλίας. Οὗτοι σήμερον εἶναι κύριοι τοῦ ἐδάφους, ἔχοντες τὴν πλειονοψηφίαν ἐν τε τῇ Βουλῇ καὶ τῇ Γερουσίᾳ, καὶ ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους ἡ θέλησις αὐτῶν θὰ ἐπιβληθῇ. Ἀλλ’ ἐπιβάλλεται καὶ ἡμῖν νὰ λάβωμεν πᾶσαν φροντίδα, ὅπως ἀμυνθῶμεν δι’ ὧν μέσων ἔχομεν. Ἡ καταγγελία τῆς συμβάσεως μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἑλλάδος εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ λυθῇ ἐκ τοῦ προχείρου, διότι θίγει ποικίλα καὶ πολλὰ συμφέροντα. Οὐχ ἧττον θέλομεν ἐξετάσει τὸ ζήτημα ἐπισταμένως, ἵνα πεισθῶμεν κατὰ πόσον τοιοῦτο μέτρον δύναται νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ἀποσόβησιν τοῦ κινδύνου τοῦ ἐκ τῆς τροπολογίας, ἣν ὑπέβαλεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Γαλλίας.

§151Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἄν εἶναι δυνατὸν, παρακαλοῦμεν νὰ ὑποβάλητε τοὺς πίνακας τῆς εἰσαχθείσης εἰς Γαλλίαν ἐν κιβωτίοις σταφίδος κατὰ τὰ τρία τελευταῖα ἔτη.

§152Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Αὔριον θέλω τοὺς ὑποβάλει. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ὑποβάλλω σχέδιον νόμου «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 11,500 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1902». Εἶναι ἀναγκαία ἡ πίστωσις αὕτη δι’ ἐνοίκια φυλακῶν. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ παραπέμψῃ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 35)

§154Γ. ΜΕΛΙΣΣΗΝΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ὑποβάλητε καὶ τὴν σύμβασιν περὶ ἐκμεταλλεύσεως τῶν πετρελαίων Ζακύνθου.

§155Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν ἔχω ἐδῶ. Τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, τὸ ἔχω ἕτοιμον μετὰ εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως καὶ ὑποβάλλω αὐτό. Θεωρῶ δὲ τοῦτο κατεπεῖγον, διότι ὅτε συνωμολογήθη ἡ σύμβασις πρὸς τὴν ἀνάδοχον Ἀγγλικὴν Ἑταιρείαν, αὕτη ὑπεχρεώθη δυνάμει τῆς συμβάσεως νὰ καταβάλῃ ἐγγύησιν 80,000 δραχμῶν, ἥτις καὶ κατετέθη πρὸ 18 ἤδη μηνῶν, ἐγένοντο δὲ καὶ παραστάσεις ὑπὸ τοῦ πρεσβευτοῦ τῆς Ἀγγλίας. Διὰ τοῦτο θὰ ἐπιτρέψῃ, ἐλπίζω, ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγραφῇ μεταξὺ τῶν πρώτων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§156ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 36) Κηρύσσω περατωμένην τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος.

§158Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἔχω νὰ ὑποβάλω πρότασιν νόμου, ὡς σᾶς προεῖπον, εἰς ἣν πιστεύω ὅτι θὰ συμφωνήσῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὃν εἰδοποίησα προκαταβολικῶς, καὶ ἡ Βουλή. Πρόκειται περὶ τῆς μεταθέσεως Ἐφετῶν καὶ Πρωτοδικῶν, Εἰσαγγελέων καὶ ἀντεισαγγελέων, Εἰρηνοδικῶν καὶ γραμματέων Πρωτοδικῶν καὶ Εἰρηνοδικείων. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρξῃ ἐν τῇ Βουλῇ ἀντίρρησις· πρόκειται νὰ θεραπευθῇ ἀναμφισβητήτως ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς δικαιοσύνης ἐν γένει. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συνέταξα ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τοῦ Προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως αὐτοῦ, τοῦ Προέδρου καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν καὶ τοῦ Γεν. Γραμματέως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης.

§159ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§160ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Βεβαίως. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 37). Ἔχω ἑτοίμην καὶ ἄλλην νομοθετικὴν ἐργασίαν: 1) Τὸ νομοσχέδιον περὶ συντόμων παραγραφῶν. 2) Τὸ περὶ φυλακῶν, περὶ ὧν ἐμερίμνησα καὶ ὡς ἄνθρωπος καὶ ὡς Ὑπουργὸς, καὶ ἐβελτίωσα ἐπαισθητῶς τὴν κατάστασιν αὐτῶν καὶ τὸν ἄρτον καὶ τὴν τροφὴν τῶν φυλακισμένων. 3) Τὸ περὶ προστασίας τῶν ζώων. 4) Τὸ περὶ καταργήσεως δικαστηρίων τινῶν, καὶ λόγῳ οἰκονομίας καὶ δι’ ἄλλους λόγους. 5) Τὸ περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 179 τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων, καθ’ ἣν θὰ δύνανται τοῦ λοιποῦ καὶ αἱ γυναῖκες νὰ λαμβάνωσι μέρος ὡς μάρτυρες εἰς συμβολαιογραφικὰς πράξεις· διότι εἶναι καιρὸς νὰ παύσῃ πλέον ἐκ παρερμηνείας τοῦ νόμου ἡ ἀνισότης μεταξὺ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς, κατὰ τοῦτο τοὐλάχιστον. Τὴν ἐργασίαν ταύτην μετ’ ἄλλων προτάσεων νόμων, περὶ δικηγορικῶν συλλόγων, περὶ πνευματικῆς ἰδιοκτησίας, περὶ τροποποιήσεων ἄρθρων τινῶν τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας κλπ., ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὑποβάλω ἐν καιρῷ.

§161Κ. Ε. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Θὰ κάμω σύστασιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοτε ἐποιησάμην. Πρόκειται περὶ συμπολίτου μου κρατουμένου ἐν ταῖς φυλακαῖς ὡς ὑποδίκου ἐπὶ πέντε ἔτη διὰ πρᾶξιν, δι’ ἣν, ἂν καταδικασθῇ, ὁ ἀνώτατος ὅρος τῆς ποινῆς εἶναι φυλάκισις πέντε ἐτῶν. Κατηγορεῖται ὅτι μετέσχε τῆς λῃστείας τοῦ Γάλλου Σεβαλιὲ ἐν Θεσσαλονίκῃ· ὀνομάζεται δὲ Ἀντώνιος Πολυχρόνης Καραβίας. Εἶναι πρωτάκουστον νὰ κρατῆται εἷς ἄνθρωπος ὑπόδικος ἐν ταῖς φυλακαῖς ἐπὶ πέντε ἔτη, χωρὶς νὰ δίδεται ἓν πέρας εἰς τὴν ὑπόθεσιν, δι’ ἣν κατηγορεῖται, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τιμωρηθῶσιν οἱ δικασταὶ, οἱ παραμελήσαντες τὸ καθῆκόν των ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ.

§162Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὁδηγίας δὲν θὰ δεχθῶ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω μόνον νὰ ὑποβάλητε ἐγγράφως τὴν ἐπερώτησίν σας εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης.

§163ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Πολὺ ’ψηλὰ τὸ πῆρε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Ὁδηγίας δὲν ἠθέλησα νὰ δώσω· σύστασιν μόνον κάμνω.

§164Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἀντικείμενον εἶναι σπουδαῖον, διότι πρόκειται περὶ κρατήσεως πενταετοῦς ἑνὸς πολίτου. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ὑποβάλητε σημείωσιν ἀκριβῆ, περιλαμβάνουσαν τὸ ὄνομα τοῦ ὑποδίκου καὶ δυνάμει τίνος ἐντάλματος κρατεῖται καὶ εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ ἀνάκρισις.

§165Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὑπαίτιοι τῆς κρατήσεως αὐτοῦ ἐν ταῖς φυλακαῖς δὲν εἶναι οἱ δικασταί. Αἰτία εἶναι, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐξακριβωθῇ ἡ ἐνοχή του, διότι ὁ παθὼν εὑρίσκεται ἐν Γαλλίᾳ, ἐσχάτως δὲ ἀνεκαλύφθη, ὅτι ἔνοχος τῆς πράξεως εἶναι εἷς χωροφύλαξ, τοῦ ὁποίου τὴν φωτογραφίαν ἔστειλαν εἰς Γαλλίαν, ἵνα βεβαιώσῃ ὁ παθὼν τὴν ταυτότητα αὐτοῦ. Ἐκ τούτου ἐπῆλθεν ἡ χρονοτριβή.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῶν ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς λεωφόρου Ἀθηνῶν–Παλαιοῦ Φαλήρου καταλαμβανομένων οἰκοπέδων». (Γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως.)

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ ΞΗʹ νόμου τῆς 22 Δεκεμβρίου 1847 περὶ δημοτικῶν φόρων».

§168Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τούτου ὑπάρχουσι καὶ ἕτερα δύο νομοσχέδια συναφῆ. Τὸ ἓν τούτων συνέταξεν ἐπιτροπὴ εἰδική, ὅπως διατυπώσῃ τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ νόμου ΞΗʹ. Ἀλλὰ μὴ δυναμένη ἐν τούτῳ νὰ περιλάβῃ καὶ τὰ ἕτερα δύο νομοσχέδια, διὰ λόγους τεχνικοὺς περὶ τὴν κατασκευὴν, συνέταξεν ἴδιον νομοσχέδιον, περιέχον κατά τι καὶ νομοθετικὰς διατάξεις.

§169Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Καὶ ἐγὼ συνιστῶ ν’ ἀποδεχθῶμεν τὸ νομοσχέδιον τὸ συνταχθὲν ὑπὸ τῆς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν παρεπέμφθη ἡ ἐξέτασις τοῦ πράγματος κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῇ ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὑπὸ τὸν αὔξοντα ἀριθμὸν 122.

§171Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Νομίζω, ὅτι γίνεται σύγχυσίς τις. Ὑπὸ τὸν ἀριθμὸν 122 τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι ἀναγεγραμμένη πρότασις νόμου ἰδιαιτέρα, εἰς τὴν σύνταξιν τῆς ὁποίας προέβη ἡ ἐπιτροπὴ, εἰς ἣν παρεπέμφθησαν τὰ δύο νομοσχέδια, αʹ) τὸ περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ ΞΗʹ νόμου τῆς 22 Δεκεμβρίου τοῦ ἔτους 1847, καὶ βʹ) τὸ ἕτερον νομοσχέδιον περὶ τοῦ χρόνου τῆς παραγραφῆς τῶν ἀπαιτήσεων τῶν δήμων ἢ τῶν ἐνοικιαστῶν οἱωνδήποτε δημοτικῶν φόρων. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ, εἰς τὴν ὁποίαν παρεπέμφθησαν ταῦτα, ἔκρινεν ὀρθὸν καὶ ἀναγκαῖον νὰ προβῇ εἰς τὴν σύνταξιν ἑτέρας προτάσεως νόμου, ἡ ὁποία φέρει ἐπιγραφήν: «Πρότασις νόμου περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ ἐπιβαλλομένου δημοτικοῦ δασμοῦ κατὰ τὸν νόμον ΞΗʹ τοῦ 1847 ἐπὶ τῶν παραχειμαζόντων ἢ παραθεριζόντων ζώων καὶ τῶν γόνων αὐτῶν, ὡς καὶ ἐπὶ εἰδῶν εἰς ὑδρομύλους ἢ ὑδροτριβὰς εἰσαγομένων ἢ εἰς ἐργοστάσια πρὸς ἐπισκευὴν γεωργικῶν εἰδῶν», καὶ ἡ ὁποία πρότασις φέρει χρονολογίαν 12 Μαΐου 1903. Ἡ πρότασις αὕτη νόμου ἡ αὐτοτελὴς, ἡ συνταχθεῖσα παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς ἣν παρεπέμφθησαν τὰ δύο εἰρημένα νομοσχέδια, καὶ τὴν ὁποίαν πρότασιν ἔκρινεν ἀναγκαῖον ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη νὰ παρασκευάσῃ, εἶναι ἀναγεγραμμένη ὑπὸ τὸν ἀριθμὸν 122 τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Καὶ ὡς πρὸς τὴν ψήφισιν μὲν αὐτῆς, οὐδεμίαν ἔχω ἀντίρρησιν, ἂν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ αὐτὴν, ἀλλὰ τὰ νομοσχέδια εἶναι τὰ φερόμενα ὑπὸ τοὺς αὔξοντας ἀριθμοὺς 2 καὶ 3 τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Θὰ ψηφισθῶσιν ὅθεν αὐτὰ, καὶ κατόπιν ἡ ὑπ’ ἀριθ. 122 πρότασις νόμου.

§172Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 122 νομοσχέδιον τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἀφορᾷ ἀντικείμενον ὅλως διόλου ἀνεξάρτητον. Πρόκειται περὶ προτάσεως νόμου, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔσχεν ἀφορμὴν νὰ μελετήσῃ. Παρακαλῶ νὰ προβῇ ἡ ἡμερησία διάταξις κατὰ τὴν τάξιν, τὴν ὁποίαν ἔχει. Ἐὰν ζητῆται νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, ἀντὶ τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, δύναται καὶ τοῦτο νὰ γείνῃ, διότι δύναται νὰ θεωρηθῇ τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς ὡς τροπολογία τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ μετατρέψωμεν τὴν τάξιν, τὴν ὁποίαν κατεστρώσαμεν χθές. Προθύμως θέλομεν μελετήσει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀλλὰ σήμερον βεβαίως ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ στέρξῃ εἰς τὴν μετατροπὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§173ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ διαφόρων νομοσχεδίων. Παρουσιάζονται ὡς διάφορα, διότι ἡ ἐπιτροπὴ, ἀκολουθήσασα ἄλλην τάξιν, τὴν ὀρθοτέραν, διῄρεσε τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον. Πρόκειται περὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου, ὡς τοῦτο ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν, δηλ. ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ τῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ ΞΗʹ νόμου τῆς 22 Δεκεμβρίου 1847 περὶ δημοτικῶν φόρων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὁ τότε ὑπέβαλε τροπολογίαν, ἀναφερομένην εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου ἐκείνου, διὰ τῆς ὁποίας ἐπεξέτεινεν αὐτὴν καὶ ἐπὶ ἄλλων ἀντικειμένων, μὴ περιλαμβανομένων ἐν τῷ νομοσχεδίῳ αὐτῷ. Μετὰ τῆς τροπολογίας ταύτης τοῦ τότε κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ μετὰ τῆς τροπολογίας ἑτέρου ἐξ Ἀττικῆς ἀξιοτίμου συναδέλφου τὸ νομοσχέδιον παρεπέμφθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν πρὸς ἐπεξεργασίαν. Ἡ ἐπιτροπὴ, ἔχουσα ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ ὅλων αὐτῶν τῶν ζητημάτων, ἔκρινεν ὅτι τεχνικώτερον ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν ἀντὶ ἑνὸς γείνωσι δύο τὰ νομοσχέδια αὐτὰ, ἔκαμε δηλ. διαίρεσιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἐκλήθη νὰ κάμῃ, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν ἐνόμισεν ἀναγκαίαν, ὡς τεχνικωτέραν, νομικωτέραν. Ὑπέβαλε λοιπὸν τὴν γνώμην της ἐπὶ τοῦ ἑνὸς ὑποβληθέντος εἰς αὐτὴν ζητήματος διὰ δύο νομοσχεδίων, ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι ἓν, καὶ πρέπει νὰ συζητηθῶσιν ἡνωμένως· διότι, ἐὰν πρόκειται νὰ χωρισθῶσιν, εἶμαι ἠναγκασμένος, ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον συνῄνεσε νὰ γείνῃ χωριστὸν νομοσχέδιον μόνον ὑπὸ τεχνικὴν ἔποψιν, νὰ ζητήσω, ὅπως αὐτὴν τὴν πρότασιν νόμου φέρω ὡς τροπολογίαν εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον.

§174Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὑπέβαλεν, ἐκ λόγων οἱ ὁποῖοι ἐν Ἀττικῇ εἶχον φανῆ, νομοσχέδιον περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ ΞΗʹ νόμου περὶ δημοτικῶν φόρων. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, συζητηθὲν εἰς πρώτην συζήτησιν, προεκάλεσε διαφόρους ἐπιθέσεις, ἔλαβον δὲ καὶ ἐγὼ ἐπὶ τούτου τὸν λόγον, καὶ ἡ Βουλὴ ἀνέθηκε τῷ κ. Προέδρῳ αὐτῆς, ἵνα ὁρίσῃ ἐπιτροπὴν πρὸς διατύπωσιν σαφεστέραν τοῦ νομοσχεδίου. Εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης ἐξελέχθην ἐγώ, παρεδόθησαν δ’ ἡμῖν τό τε νομοσχέδιον τοῦτο καὶ τὸ «περὶ τοῦ χρόνου τῆς παραγραφῆς τῶν ἀπαιτήσεων τῶν δήμων ἢ τῶν ἐνοικιαστῶν τῶν δημοτικῶν φόρων». Ἡ ἐπιτροπὴ ἐσκέφθη, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συνταχθῇ ἓν νομοσχέδιον· διὰ τοῦτο προέβη εἰς σύνταξιν προτάσεως νόμου, ἐννοοῦσα, ὅτι τὰς προτάσεις ταύτας ὑποβάλλει ὡς τροπολογίας, διότι τὸ νομοσχέδιον τὸ τότε ἀνεγνώσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, καὶ κατόπιν παρεπέμφθη εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ἐνόμιζε λοιπὸν ἡ ἐπιτροπή, ὅτι ἐν τῇ διατυπώσει τοῦ ἑρμηνευτικοῦ νόμου πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τῆς ἀπαλλαγῆς τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν παραχειμαζόντων ἢ παραθεριζόντων ζῴων, ἀλλὰ διὰ λόγους τεχνικοὺς ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ γείνωσι δύο νομοσχέδια. Δὲν νομίζω ὅτι πρόκειται νὰ μεταρρυθμισθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις, ἐὰν συζητηθῇ καὶ ἡ πρότασις αὕτη νόμου. Εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ νομοσχέδιον, ὡς τοὐλάχιστον ἀντελήφθη καὶ ἔκρινεν ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ συντάξασα τὰ νομοσχέδια αὐτὰ, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ συμπληρώσωσι τὸν νόμον τοῦ 1847. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς.

§175Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον προτείνεται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ὑπερβαίνει τὸ ὅριον τῆς ἐντολῆς, ἣν ἔλαβε παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅπως δώσῃ τὴν γνώμην της ἐπὶ τῶν τροποποιήσεων καὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλήν, διότι οὐδεὶς ἐννοεῖ νὰ ἐξομοιώσῃ μὲ τὰ ἄλλα ἐμπορεύματα τὰ ζῷα τὰ διερχόμενα διά τινος δήμου. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλει ἡ ἐπιτροπὴ ὡς συμπλήρωμα ἀναγκαῖον τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ ὑπεβλήθη, πληροῦσι τὸν σκοπὸν, διότι οὐδὲν ἄλλο, νομίζω, ζητεῖ ἡ ἐπιτροπὴ ἢ νὰ καθιερώσῃ τὴν ἀτέλειαν, διότι τὰ ζῷα ἢ παραθερίζουσιν ἢ παραχειμάζουσιν ἔν τινι δήμῳ, καὶ οὔτε διὰ τὰ παραθερίζοντα, οὔτε διὰ τὰ παραχειμάζοντα θὰ πληρόνηται ἐφεξῆς φόρος. Ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου καὶ τῆς προτάσεως εἶναι, νὰ μὴ πληρόνωσι φόρον, ὅταν ἁπλῶς διέρχωνται διά τινος δήμου τὰ ζῷα, οὐχὶ δὲ καὶ ὅταν παραχειμάζωσιν ἢ παραθερίζωσιν ἔν τινι δήμῳ. Δὲν πρέπει νὰ πληρόνωσιν, ὅταν διέρχωνται ἁπλῶς καὶ δικαίως. Πᾶν ἄλλο θεωρῶ οὐχὶ δίκαιον.

§176Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον· δὲν ἔχει παρὰ νὰ ἀναγνώσῃ τις τὰ διάφορα ὑποβληθέντα σχέδια, διὰ νὰ πεισθῇ, ὅτι οὐδὲν τὸ κοινὸν μεταξὺ τῆς προτάσεως, τῆς ὁποίας τὴν πρόταξιν ἐζήτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, καὶ τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐξήνεγκε γνώμην ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ἐπὶ τούτῳ συστᾶσα ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Οὕτω τὸ νομοσχέδιον τὸ πρῶτον, τὸ ὑποβληθὲν παρὰ τῶν ἀξιοτίμων τότε Ὑπουργῶν τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀποβλέπει εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ νόμου ΞΗʹ τῆς 22 Δεκεμβρίου 1847 περὶ δημοτικῶν φόρων, δηλ. ἂν ὑπάρχει τεκμήριον juris et de jure, διὰ τὴν περίστασιν τῆς παραλείψεως τῆς δηλώσεως, τὸ δ’ ἕτερον ἀποβλέπει εἰς τὸν χρόνον τῆς παραγραφῆς τῶν ἀπαιτήσεων τῶν δήμων ἢ τῶν ἐνοικιαστῶν οἱωνδήποτε δημοτικῶν φόρων. Ἡ ἐπιτροπὴ, εἰς ἣν παρεπέμφθησαν τὰ νομοσχέδια ταῦτα, συνέταξε δύο ἄλλας προτάσεις νόμων, ἃς καὶ ὑπέβαλε, δηλώσασα ὅτι ταύτας θὰ δεχθῇ· ἀλλὰ περιπλέον ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας συνέταξε καὶ τρίτον νομοσχέδιον, ἀφορῶν εἰδικῶς εἰς τὴν ἀτέλειαν τῶν ζῴων. Ἀλλ’ ἤδη ἔχομεν νὰ συζητήσωμεν περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ νόμου ΞΗʹ. Πρόκειται ἀκριβῶς νὰ καταστήσωμεν ἐξαίρεσιν τοῦ γενικοῦ κανόνος, τὸν ὁποῖον καθιεροῖ ὁ νόμος. Ἐὰν τὰ ζῷα εἰσέρχονται εἴς τινα δῆμον, οὐχὶ ἵνα παραμένωσιν, ἔχομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν διάταξιν τοῦ δημοτικοῦ δασμολογίου, δηλ. νὰ γείνωσιν αἱ δηλώσεις. Καὶ κατὰ τοῦτο μόνον θὰ ὠφελήσωμεν τοὺς κατόχους ζῴων, ὅτι δὲν θὰ θεωρῆται ἡ ἔλλειψις δηλώσεως ὡς ἀποτελοῦσα τεκμήριον juris et de jure, κατὰ τοῦ ὁποίου οὐδεμία νὰ ἐπιτρέπηται ἀπόδειξις. Τὸ ἕτερον νομοσχέδιον βεβαίως οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει πρὸς τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν τὴν διέλευσιν τῶν ζῴων. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεως, ἡ ὁποία καθιστᾷ ἐξαιρέσεις ὡς πρὸς τὰ ζῷα καὶ τὰ ἄλλα ἀντικείμενα, περὶ ὧν προβλέπει Διότι τί λέγει ἡ πρότασις αὕτη τῆς ἐπιτροπῆς; (ἀναγινώσκει): «Ἀπαλάσσονται τοῦ δημοτικοῦ δασμοῦ τοῦ ἐπιβαλλομένου κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ΞΗʹ τῆς 22 Δεκεμβρίου 1847: 1) τὰ πρὸς παραχείμανσιν ἢ παραθερισμὸν εἰσαγόμενα ἀπὸ δήμου εἰς δῆμον ἢ διερχόμενα ἢ διαιτώμενα ζῷα, μεγάλα ἢ μικρὰ, ὡς καὶ οἱ γόνοι αὐτῶν· καὶ 2) πᾶν εἶδος εἰσαγόμενον εἰς ὑδρομύλους ἢ ὑδροτριβὰς πρὸς μεταποίησιν, ἢ γεωργικὸν σκεῦος εἰς ἐργοστάσια πρὸς ἐπισκευὴν καὶ ἐπαναφορὰν εἰς τὸν δῆμον, ἐκ τοῦ ὁποίου εἰσήχθη». Ἀλλ’ ἵνα ἀποδειχθῶσι ταῦτα, πρέπει νὰ ὑπάρξῃ δήλωσις. Βεβαίως οὐσιαστικῶς παραδέχομαι τὴν διάταξιν ταύτην, τὴν ἀποτελοῦσαν τὸ μόνον ἄρθρον τῆς προτάσεως τῶν κ. κ. Μπακοπούλου, Γούναρη, Μερλοπούλου καὶ Ἀλεξανδροπούλου. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ τις προχείρως καὶ ἄνευ προηγουμένης μελέτης μίαν τοιαύτην πρότασιν, ἡ ὁποία ἀφορᾷ εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου περὶ δημοτικῶν φόρων, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμείνωσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι εἰς τὴν πρόταξιν τῆς προτάσεως. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ αὔριον νὰ φέρω τὴν γνώμην μου.

§177Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν συμφωνῶ, Κύριοι, μὲ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Τὸ νομοσχέδιον παρεπέμφθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, λόγῳ τῆς ἀσαφείας τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ νόμου ΞΗʹ τοῦ 1847, διότι κατὰ τοῦτο, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νόμου, πάντα τὰ ἐμπορεύματα, τὰ εἰσαγόμενα ἔν τινι δήμῳ ἢ διερχόμενα ἐξ αὐτοῦ, πάντοτε ἐθεωροῦντο ὅτι καταναλίσκονται ἐν τῷ δήμῳ, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελε παραλειφθῆ ἡ δήλωσις ἐκ μέρους τοῦ εἰσαγωγέως, ὅτι θέλει ἐξαγάγει ταῦτα ἐντὸς τριῶν μηνῶν· ἀλλὰ καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελε κάμει ὁ εἰσαγωγεὺς τὴν δήλωσιν, ὅτι θὰ τὰ ἐξαγάγῃ, καὶ δὲν τὰ ἐξῆγεν ἐκ τοῦ δήμου ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς δηλώσεως, γεννᾶται τεκμήριον juris et de jure, καθ’ οὗ οὐδεμία ἐπιτρέπεται ἀπόδειξις, ὅτι αὐτὰ θεωροῦνται καταναλωθέντα, καὶ ἑπομένως ὀφείλει ὁ εἰσαγωγεὺς νὰ πληρώσῃ φόρον. Ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου τοῦ 1847 ἦτο νὰ φορολογῶνται τὰ ἐμπορεύματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται ἔν τινι δήμῳ, ἵνα καταναλωθῶσιν ἐν αὐτῷ· τουτέστι στοιχεῖον ἀπαραίτητον τῆς φορολογίας εἶναι ἡ τοπικὴ κατανάλωσις. Ἕνεκα τῆς ἀσαφείας τοῦ νόμου καὶ τῆς διαφόρου ἑρμηνείας, τὴν ὁποίαν ἔδωκαν τὰ δικαστήρια εἰς τὸ ἄρθρον 11 τοῦ νόμου ΞΗʹ, δεξάμενα ὅτι ὁ εἰσαγωγεὺς ὀφείλει νὰ προειδοποιῇ τὸν ἐπιτετραμμένον ἢ τὸν δήμαρχον, καὶ μάλιστα ἐγγράφως, ὅπως τὰ δικαστήρια ἐδέχθησαν, οἱ ἐνοικιασταὶ τῶν φόρων ἢ ἄλλοι κερδοσκόποι παρεφύλαττον, καὶ ὅταν οἱ εἰσάγοντες τὰ ἐμπορεύματα δὲν ἔκαμνον τὴν δήλωσιν ἐξ ἀδυναμίας, τοὺς συνελάμβανον, ἵνα πληρώσωσιν. Ὁ νόμος ἀρχικῶς ἠθέλησε νὰ λαμβάνωσι φόρον δημοτικὸν οἱ δῆμοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον τελωνειακοὺς σταθμούς· κατόπιν, διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1877, ἐπεξετάθη τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ εἰς τοὺς ἄλλους δήμους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον ἢ μέσα συγκοινωνίας, ἢ σταθμοὺς, ὡς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον τοὺς τελωνειακοὺς σταθμούς. Ἀλλὰ διὰ τούτους ὥρισεν, ὅτι ὀφείλουσι νὰ δηλῶσιν, ὅτι τὰ εἰσαχθέντα ἐν τῷ δήμῳ ἐμπορεύματα θὰ τὰ ἐξαγάγωσιν αὐτοῦ ἐντὸς τριῶν μηνῶν. Ἕνεκα τούτου εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ εἰσάγοντες ἐμπορεύματα εἴς τινα δῆμον νὰ καταναλίσκωσι ταῦτα ἐν αὐτῷ, ἢ, ἐὰν ταῦτα ἦναι προωρισμένα δι’ ἄλλον δῆμον, νὰ σπεύδωσι νὰ εὑρίσκωσι κλητῆρα, ὅπως εἰδοποιῶσι περὶ τούτου τὸν ἐπιτετραμμένον ἢ τὸν δήμαρχον, καὶ εἶτα νὰ παραλαμβάνωσι ταῦτα, ἵνα τὰ ἐξαγάγωσι· διότι κατ’ ἄλλον τρόπον αὐτοὶ ὀφείλουσι νὰ πληρώσωσι τὸν φόρον. Ὡς πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οἱ εἰσάγοντες ζῷα, ἐὰν δηλώσωσι, δὲν κινδυνεύουσι νὰ πληρώσωσι, τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι δὲν ὑποτίθεται ὅτι τὰ παραχειμάζοντα ἢ παραθερίζοντα ζῷα θὰ παραμείνωσιν ἐν τῷ δήμῳ ἐπὶ τρεῖς μόνον μῆνας, ἀλλὰ δυνατὸν νὰ παραμείνωσι καὶ πλέον, ὥστε καὶ ἂν δηλώσωσι, δὲν ἀποφεύγουσι τὸν κίνδυνον τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου, ἐνῷ τὰ ζῷα δὲν εἰσήχθησαν πρὸς κατανάλωσιν, ἀλλ’ ἵνα παραχειμάσωσιν. Ἀλλ’ εἶναι ἄδικον, νομίζω, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ ἀναγκάζηταί τις νὰ πληρόνῃ φόρον διότι ὑποχρεωτικῶς ὀφείλει κατὰ τὸ θέρος νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη καὶ παραμένῃ ἐκεῖ πλέον τῶν τριῶν μηνῶν. Δὲν πρόκειται ν’ ἀδικηθῶσιν οἱ δῆμοι, οὐδ’ ἄλλος τις, ἀλλὰ πρόκειται νὰ σωθῶσιν οἱ κτηνοτρόφοι ἀπὸ τοὺς ὄνυχας τῶν ἐνοικιαστῶν, διότι ὁ φόρος, ἢ μᾶλλον ὁ δασμός, ἤτοι ὁ ἔμμεσος φόρος, ὅστις διὰ τοῦ νόμου ΞΗʹ ἐπεβάλλετο, μετεβιβάσθη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1900 εἰς τὰ σφαζόμενα ζῷα.

§178Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ τίνα σχέσιν ἔχει ὁ νόμος τοῦ 1847 μὲ τὴν πρότασίν σας;

§179Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι πρόκειται περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ νόμου τοῦ 1847.

§180Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὑμεῖς λέγετε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις τοῦ νόμου περὶ σφαγίων, δὲν πρόκειται περὶ τοῦ νόμου τοῦ 1847. Καὶ θέλετε νὰ τεθῇ ἄνευ ὅρων ἡ διάταξις; ἄνευ προθεσμίας;

§181Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 11 τοῦ νόμου ΞΗʹ τοῦ 1847 ὁρίζει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁσάκις τὰ εἰς δασμὸν ὑποκείμενα τρόφιμα ἢ ἐμπορεύματα μετακομίζωνται διά τινος δήμου, ἢ ἀποτίθενται προσωρινῶς ἐντὸς αὐτοῦ, ὀφείλει ὁ εἰσάγων αὐτὰ νὰ προειδοποιῇ τὸν ἐπιτετραμμένον τὴν εἴσπραξιν, δίδων εἰς αὐτὸν ἀκριβῆ σημείωσιν τῶν εἰδῶν καθὼς καὶ τοῦ ποσοῦ ἑκάστου αὐτῶν, δύναται δὲ νὰ ζητηθῇ παρ’ αὐτοῦ καὶ ἀνάλογος ἐγγύησις· μετὰ παρέλευσιν δὲ τριῶν μηνῶν, ὅσων εἰδῶν ἡ ἐξαγωγὴ δὲν ἀποδειχθῇ ἐπιμελείᾳ τοῦ εἰσαγαγόντος, ὑποβάλλονται εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ νενομισμένου δασμοῦ.» Τὰ παραχειμάζοντα δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἐξήχθησαν ἐντὸς τριῶν μηνῶν, διότι ταῦτα, εἰσαγόμενα ἔν τινι δήμῳ, κατ’ ἀνάγκην παραμένουσι πλέον τῶν τριῶν μηνῶν, ὥστε καὶ ἂν γένηται δήλωσις περὶ τῆς εἰσαγωγῆς, τὸ τεκμήριον τοῦ νόμου περὶ τῆς μὴ ἐντὸς τῶν τριῶν μηνῶν ἐξαγωγῆς τῶν ζῴων ἐκ τοῦ δήμου, εἰς ὃν πρὸς παραχείμασιν εἰσήχθησαν, δὲν καταστρέφεται. Προδήλως ἄρα πρόκειται περὶ ἀπονομῆς δικαιοσύνης εἰς μίαν τάξιν, τὴν τάξιν τῶν κτηνοτρόφων, οἵτινες λῃστεύονται ἄλλως ὑπὸ τῶν ἐνοικιαστῶν. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ πρόταξις τῆς προτάσεως νόμου, τῆς ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς συνταχθείσης τῇ ἐμῇ εἰσηγήσει, ἐπιβάλλεται, ἐπιβάλλεται δὲ καὶ ἡ σύγχρονος σχεδὸν συζήτησις, διότι πρόκειται περὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου καὶ περὶ διασώσεως τῆς κτηνοτροφικῆς τάξεως ἐκ τῶν ὀνύχων τῶν ἐνοικιαστῶν. Δὲν εἶναι δὲ δίκαιον, ἵνα μόνον περὶ τῶν ἐμπόρων τῶν Ἀθηνῶν φροντίζωμεν, οὐχὶ δὲ καὶ περὶ παντὸς ἄλλου, ἴσα ἔχοντος δικαιώματα.

§182Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ ἤδη πρόκειται περὶ ἄλλου ἀντικειμένου.

§183Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤδη τὰ ζῷα κινδυνεύουσι νὰ πληρώσωσι δύο φόρους, τὸν φόρον ἐπὶ τῶν σφαζομένων, ὁ ὁποῖος εἰσπράττεται παρὰ τοῦ Δημοσίου, καὶ τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ὠνίων, τὸν ὁποῖον εἶναι δίκαιον νὰ πληρόνωσι τὰ εἰσαγόμενα ἔν τινι δήμῳ πρὸς κατανάλωσιν. Ἀλλὰ τὰ παραμένοντα πρὸς διαχείμασιν ἔν τινι δήμῳ εἰσάγονται πρὸς κατανάλωσιν; Βεβαίως ὄχι. Ἑπομένως εἶναι δίκαιον, ταῦτα νὰ πληρόνωσι φόρον καταναλώσεως; Διὰ τῆς προτάσεως τῆς ἐπιτροπῆς πρόκειται ν’ ἀπαλλαγῶσιν ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἀπὸ τὴν καταπίεσιν, τὴν ὁποίαν ὑφίστανται ἐκ μέρους τῶν ἐνοικιαστῶν τῶν ὠνίων. Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι εἰσάγουσι τὰ ζῷά των ἐν τῷ δήμῳ, ἵνα παραχειμάσωσιν, οἱ δὲ ἐνοικιασταὶ, στηριζόμενοι εἰς τὸ ἄρθρον 11 καὶ εἰς τὴν προθεσμίαν τῶν τριῶν μηνῶν, ἐγείρουσι κατ’ αὐτῶν ἀγωγὰς καὶ τοὺς ὑποχρεοῦσι νὰ πληρώσωσι τὸν φόρον.

§184Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τροπολογίας τοῦ ἄρθρου τούτου. Πρόκειται περὶ ἑτέρου ἀντικειμένου, περὶ ἑτέρας διατάξεως. Δὲν εὑρίσκω δὲ κατὰ τίνα τρόπον δύνανται αἱ δύο αὗται προτάσεις νὰ συγχωνευθῶσι. Βεβαίως θέλω μελετήσει τὸ ζήτημα, ἵνα ἴδω κατὰ πόσον εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ ἡ Κυβέρνησις τὰς προτάσεις τῆς ἐπιτροπῆς· ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμένητε σήμερον, νὰ προβῶμεν δὲ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν προτάσεων κεχωρισμένως, ὡς εὕρηνται ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται ἡ συζήτησις περατωμένη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ἀλεξανδροπούλου, ὅπως ψηφισθῇ μετὰ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ νόμου ΞΗʹ τοῦ 1847» ἡ πρότασις νόμου τῆς ἐπιτροπῆς «περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ ἐπιβαλλομένου δημοτικοῦ δασμοῦ κατὰ τὸν νόμον ΞΗʹ ἐπὶ τῶν παραχειμαζόντων ἢ παραθεριζόντων ζώων κλπ.» παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Ἀλεξανδρόπουλος προτείνει, ὅπως μετὰ τὰς λέξεις «εἴτε ἐξ ἄλλου δήμου» προστεθῶσιν αἱ λέξεις «πρὸς τοπικὴν κατανάλωσιν». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ μόνον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς διετυπώθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τοῦ χρόνου τῆς παραγραφῆς τῶν ἀπαιτήσεων τῶν δήμων ἢ τῶν ἐνοικιαστῶν οἱωνδήποτε δημοτικῶν φόρων.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§186Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου μόνου τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Ι. Καλούτση, δι’ ἧς προτείνεται νὰ αὐξηθῇ ὁ χρόνος τῆς παραγραφῆς ἀπὸ διετίας εἰς πενταετίαν, νὰ προστεθῶσι δὲ καὶ τὰ ἑξῆς: «Ὡς πρὸς τὰς ἤδη παρηγμένας ἀπαιτήσεις, ἡ παραγραφὴ συμπληροῦται κατὰ τὸν παλαιότερον νόμον, ἐὰν ὁ κατὰ τοῦτον ὑπολειπόμενος χρόνος ἦναι ἐλάσσων τῶν πέντε ἐτῶν· ἐὰν δὲ ἦναι μείζων, συντέμνεται εἰς πενταετίαν, ἀρχομένην ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου.» Τὴν πρώτην τροπολογίαν, ἤτοι τὴν αὔξησιν τῆς προθεσμίας τῆς παραγραφῆς ἀπὸ διετίας εἰς πενταετίαν, παραδέχεται ἐν μέρει ἡ Κυβέρνησις, ἀποδεχομένη τὸν μέσον ὅρον, δηλαδὴ τὴν τετραετίαν. Τὸ δεύτερον μέρος τῆς τροπολογίας τὸ ἀποκρούει, διότι πρόκειται περὶ ἑρμηνείας τοῦ νόμου περὶ παραγραφῆς, τὴν ἑρμηνείαν δὲ ταύτην ποιοῦνται τὰ δικαστήρια, ἔχομεν δὲ ταύτην εἰς ὅλα τὰ συγγράμματα καὶ τὰς μονογραφίας τὰς πραγματευομένας περὶ παραγραφῆς. Θὰ ἦτο δὲ ὅλως ἄτοπον νὰ δεχθῶμεν τὴν ἑρμηνείαν τῆς παραγραφῆς διὰ νομοθετικῆς διατάξεως, προκειμένου περὶ τοιούτου εἰδικοῦ ζητήματος.

§187ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ ζήτημα τοῦτο συνεζητήθη εὐρύτατα κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν ἐφάνησαν πολλαὶ διαφωνίαι, ὑπεβλήθη δέ, φρονῶ, ἡ τροπολογία αὕτη ἀκριβῶς πρὸς ἄρσιν τῶν διαφωνιῶν. Οἱ συγγραφεῖς, οἱ πραγματευόμενοι περὶ παραγραφῆς, διαφωνοῦσι περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ ὑπάρχουσι τόσαι γνῶμαι, ὅσοι καὶ συγγραφεῖς. Ἡ ἐπικρατοῦσα γνώμη εἶναι ἐκείνη, ἥτις διατυποῦται εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι, καὶ ἡ νομολογία διεφώνησε. Διὰ τοῦτο πρὸς ἄρσιν τῶν διαφωνιῶν αὐτῶν ἐκρίθη ἀναγκαῖον νὰ ὑποβληθῇ ἡ τροπολογία αὕτη. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο ἀποτελεῖ ἑρμηνείαν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ παραγραφῆς, καὶ τοῦτο δὲν εὑρίσκει ὀρθὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ γείνῃ ἐν τῷ ψηφιζομένῳ νόμῳ, ἤθελον παρακαλέσει αὐτὸν νὰ δεχθῇ, ὅπως ἀναγραφῇ ὡς ἑρμηνεία εἰς τὰ πρακτικά.

§188Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ πρακτικὰ ἀποτελοῦσι μέρος τοῦ νομοθετήματος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ ἡ Βουλή, ὅπως εἰς τοιοῦτο νομοσχέδιον, ἐπὶ ζητήματος τηλικαύτης σπουδαιότητος, ὡς τὸ τοῦ ὑπολογισμοῦ τοῦ χρόνου τῆς παραγραφῆς, ἐπέλθῃ τοιαύτη νομοθετικὴ ἑρμηνεία εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ψηφισθῇ πρῶτον ἡ τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τὴν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ὑποβληθεῖσαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§190Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον μόνον, μὲ μόνην τὴν τροπολογίαν, ἀντὶ «διετίας» νὰ τεθῇ «τετραετίας».

§191Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐννοεῖται ὅμως, ὅτι ἡ παραγραφὴ τοῦ παρελθόντος θὰ ἰσχύῃ ἀκεραία.

§192Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἑρμηνείας.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ μόνον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§194Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ παρῆλθεν ἡ ὥρα, καὶ ἴσως τὸ ἀστυνομικὸν νομοσχέδιον μᾶς ἀγάγῃ μακράν, παρακαλῶ, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιτρέπῃ, νὰ ψηφισθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 8 νομοσχέδιον «περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας τῆς κατὰ τὸν νόμον ΒΧϞΔʹ τοῦ 1900 ἀνανεώσεως τῶν ὀφειλομένων εἰς τὸ Δημόσιον ἐκ προκαταβολῶν καὶ διαφόρων ἐσόδων ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων».

§195ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§196Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα πρὸ πολλοῦ.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§198Ι. Γ. ΛΑΠΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ τῆς ἕκτης Μαΐου διενεμήθη νομοσχέδιον περὶ ἐγκρίσεως προϋπολογισμοῦ ὀλικῆς δαπάνης διαφόρων ἔργων γεφυροδοποιΐας. Παρακαλῶ ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας τῆς κατὰ τὸν νόμον ΒΧϞΔʹ τοῦ 1900 ἀνανεώσεως τῶν ὀφειλομένων εἰς τὸ Δημόσιον ἐκ προκαταβολῶν καὶ διαφόρων ἐσόδων ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων». (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§200Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγραφῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς αὔριον ὡς πρῶτον ἀντικείμενον αἱ δύο πιστώσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπέβαλεν ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὰς ἐκθέσεις της, τῶν 370,000 καὶ τῶν 88,265. Ἐπίσης παρακαλῶ ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν πρὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 92 νομοσχέδιον «περὶ προαγωγῆς τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τῆς 23 Μαρτίου 1839 νόμου περὶ ἐνοικιάσεως τῶν ἰχθυοτροφείων ἀδικήματος τῆς λαθραλιείας». Εἶναι σπουδαῖον νομοσχέδιον.

§201ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§202Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ ἡ σύμβασις περὶ τῶν ἐν Ζακύνθῳ ὀρυχείων πετρελαίου κλπ.

§203Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως καὶ ἡ σύμβασις ἡ ὑποβληθεῖσα, ἐὰν διανεμηθῇ ἐγκαίρως. Λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀναγραφῶσιν ὡς πρῶτα ἀντικείμενα αἱ δύο πιστώσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὡς τρίτον ἀντικείμενον ἡ σύμβασις καὶ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον περὶ τῶν ἐν Ζακύνθῳ ὀρυχείων πετρελαίου κλπ., ἐὰν διανεμηθῇ κατόπιν δὲ τὰ ἄλλα ἀντικείμενα μέχρι τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 92 νομοσχέδιον. Εἴμεθα σύμφωνοι;

§204ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 12 καὶ 20′ τῆς μεσημβρίας).