1903.06.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 17

Τῆς 25 Ἰουνίου 1903.

(Τετάρτη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 9 π. μ., παρόντων 183 Βουλευτῶν, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

Ἀκολούθως προσελθὼν ὀμνύει ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ νέος βουλευτὴς Ἄνδρου Δημ. Μωραΐτης).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Πυλίας κ. Σάκκης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ᾼΡΟΑʹ νόμου τῆς 29 Μαρτίου 1884». Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 31). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§2Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, μετὰ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἥτις ἀπεδοκίμασε τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ, ἐκλήθην ἵνα σχηματίσω Κυβέρνησιν. Ἐδέχθην τὴν τιμήν, τὴν ὁποίαν ἡ Α. Μεγαλειότης ηὐδόκησε ν’ ἀπονείμῃ εἰς ἐμέ, καὶ ἐσχημάτισα τὴν νέαν Κυβέρνησιν. Ἡ νέα Κυβέρνησις παρουσιάσθη εἰς τὴν Βουλήν, καὶ παραιτηθέντος τοῦ Προέδρου, τὸν ὁποῖον εἶχεν ἐκλέξει ἡ ἄλλοτε πλειονοψηφία, προέβη ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ νέου Προέδρου, καὶ διὰ πλειονοψηφίας μεγάλης ἀνέδειξε Πρόεδρον τὸν ὑποδειχθέντα ὑπὸ τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω. Ἐνόμιζον, Κύριοι, ὅτι οἱ θεσμοί, οἱ κανονίζοντες τὰ δικαιώματα τῶν διαφόρων ἐξουσιῶν τοῦ Κράτους, ἤθελον γείνῃ παρ’ ὅλων σεβαστοί. Ἐνόμιζον, ὅτι, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ εἶχεν ἀποφανθῆ ἐν τῷ κυριαρχικῷ αὐτῆς δικαιώματι, πάντες ἤθελον σεβασθῆ καὶ ἤθελον κλίνει τὴν κεφαλὴν πρὸ τῆς ἀποφάσεως τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἀλλὰ παρέστημεν, Κύριοι, πρὸ θεάματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀτυχῶς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη συνηθίσαμεν· παρέστημεν πρὸ θεάματος, ὅτι ἀπόφασις τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐτέθη ἐν ἀμφιβόλῳ παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε τὴν ἀπόφασιν ταύτην πρῶτοι νὰ σεβασθῶσι· καὶ παρέστημεν πρὸ τοῦ φαινομένου, τοῦ λίαν δυσαρέστου, τοῦ λίαν ἐπιφόβου διὰ τὴν λειτουργίαν τῶν ἡμετέρων θεσμῶν, πρὸ τοῦ φαινομένου, ἀρχηγοῦ κόμματος, μεγάλου κόμματος, μεγάλην ἔχοντος προσωπικότητα, ἀμφισβητοῦντος τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς καὶ ποιουμένου ἔκκλησιν τῆς ἀποφάσεως ταύτης πρὸς, δὲν ἠξεύρω ποίαν ἑτέραν δύναμιν, ποίαν λαϊκὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν πλάττομεν σήμερον, ἵνα θέσωμεν αὐτὴν ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν κυριαρχίαν τοῦ ἔθνους! Καὶ ἠκούσαμεν τὴν θεωρίαν, ὅτι ἐπλαστογραφήθη ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ δὲν ἀντιπροσωπεύουσι τὴν θέλησίν του. Οὕτω δὲ ὑποστηρίζεται ἀρχὴ ἀνατρεπτικὴ τῶν θεσμῶν, ἡ ἀρχὴ, ὅτι «ἡ Ἀντιπροσωπεία τοῦ Ἔθνους διατελεῖ ὑπὸ κηδεμονίαν καὶ δὲν ἔχει τὴν ἀπόλυτον ἐλευθερίαν τῆς γνώμης αὐτῆς.» Ἐπλαστογραφήθη, λέγουσιν, ἡ θέλησις τοῦ ἔθνους· καὶ διατὶ ἐπλαστογραφήθη ἡ θέλησις αὐτοῦ; Διότι τινὲς τῶν Βουλευτῶν μετέστησαν ἀπὸ τῆς μιᾶς πτέρυγος εἰς τὴν ἑτέραν. Ἐλησμόνησαν ὅμως οἱ ταῦτα λέγοντες, ὅτι πολλοὶ τῶν Βουλευτῶν ἐκείνων εἶχον ἐκτεθῆ ἐν τῷ ἐκλογικῷ ἀγῶνι ὑπὸ σημαίαν ἀλλοίαν ἐκείνης, εἰς ἣν ἐτάχθησαν ἔπειτα. Λησμονοῦσιν ὅ,τι τότε ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῶσιν, ὅτι ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ ἔπρεπε νὰ ἦναι σεβαστή. Ἀλλὰ τότε δὲν ἐσκέφθησαν ταῦτα, ὡς δὲν τὰ ἐσκέφθησαν εἰς ἄλλην περίοδον, ὅτε 10 Βουλευταὶ μετέστησαν ἀπὸ τῆς πτέρυγος ταύτης εἰς ἐκείνην. Ἀλλὰ τότε ἡμεῖς οἱ ἐνδιαφερόμενοι οὐδὲ λέξιν εἴπομεν, διότι ἀνεγνωρίζομεν τὴν πλήρη καὶ ἀπόλυτον ἐλευθερίαν τῶν Βουλευτῶν, καὶ εἰς τὰ χειροκροτήματα τῆς πτέρυγος ἐκείνης δὲν ἀπηντήσαμεν οὔτε δι’ ὕβρεων, οὔτε διὰ προπηλακισμῶν, ἀλλά, πιστοὶ τῶν θεσμῶν τηρηταί, ἀνεγνωρίζομεν τὴν πλήρη ἐλευθερίαν τῶν Βουλευτῶν. Ἐπράξαμεν ταῦτα, σεβόμενοι τοὺς θεσμοὺς, καὶ ἀναγνωρίζοντες ὅτι ὁ Βουλευτὴς εἶναι ἀπολύτως ἐλεύθερος, καὶ μόνον ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων του ὑπεύθυνος (χειροκροτήματα ἐκ δεξιῶν). Καὶ εἴδομεν διὰ δευτέραν φορὰν τὴν θεωρίαν ταύτην ἀπαγγελλομένην ἀπὸ ἐξωστῶν, διότι ἀπὸ ἐξωστῶν φαίνεται ὅτι σήμερον ζητεῖται ὁ σεβασμὸς τῶν θεσμῶν! Οἱ θεσμοὶ δὲν δύνανται πλέον νὰ λειτουργήσωσι διὰ τῆς Ἀντιπροσωπείας τοῦ Ἔθνους, δὲν δύναται πλέον ν’ ἀναγνωρίζηται, ὅτι Βασιλεὺς καὶ Βουλὴ εἶναι αἱ δύο μεγάλαι δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζωσι τὴν πολιτικὴν τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἐφευρέθη καὶ τρίτη τις δύναμις, ἡ ὁποία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ τὴν διαγωγὴν τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης ἐξουσίας, ὄχι καθ’ ἣν στιγμὴν ψηφίζει περὶ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, διότι τότε ἔχει δικαίωμα νὰ κρίνῃ· ἀλλ’ ἀφοῦ ἐψήφισε, καὶ ἐξήντλησεν οὕτω τὸ ἐκ τοῦ Συντάγματος ἀπορρέον δικαίωμα αὐτῆς, τὴν θέλομεν πάντοτε ὑπάρχουσαν, πάντοτε δρῶσιν καὶ πάντοτε ἐπικαθημένην ἐπὶ τῆς Ἀντιπροσωπείας! Αὐτὰ, Κύριοι, εἶναι τὰ νέα δόγματα, τὰ συνταγματικὰ, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι κόπτονται ὑπὲρ τῶν θεσμῶν, ὅταν ἦναι ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ καταπατοῦσι τοὺς θεσμοὺς, ὅταν ἦναι ἐν τῇ ἐξουσίᾳ. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ δεξιῶν). Οὐδὲν ἀντετάξαμεν, Κύριοι, κατὰ τῶν διαδηλώσεων, αἱ ὁποῖαι προεκλήθησαν, διότι αἱ διαδηλώσεις προεκλήθησαν παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶχον καθῆκον νὰ μὴ προκαλέσωσιν αὐτάς. Οὐδὲν ἀντετάξαμεν, οὐδὲν ἔλαβε μέρος ἡ στρατιωτικὴ δύναμις, οὐδὲν ἔλαβεν μέρος ἡ ἀστυνομία. Προσεπαθήσαμεν νὰ παρέλθῃ τὸ δυσάρεστον γεγονὸς,—λέγω δυσάρεστον ὄχι δι’ ἡμᾶς, ἀλλὰ διὰ τοὺς θεσμοὺς τῆς χώρας,—ὅτε δὲ ἀνελάβομεν τὴν ἀρχὴν, ἐθεωρήσαμεν ὅτι πρώτιστον εἴχομεν καθῆκον, ἀπέναντι τοῦ ὑπάρχοντος ἐρεθισμοῦ ἐν ταῖς σταφιδοφόροις ἐπαρχίαις, νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἐκθέσωμεν εἰς αὐτὴν μετ’ ἀπολύτου εἰλικρινείας, ἀλλὰ καὶ μετ’ ἀπολύτου ἀκριβείας, ποία εἶναι ἡ θέσις τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλει τοσοῦτον τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας. Εἴπομεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ διὰ τῆς Βουλῆς εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι δυσκολίαι παρενεβάλλοντο ἐκ μέρους τῶν Δυνάμεων εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, καὶ ὅτι κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, ἐν ὅσῳ παρενεβάλλοντο αἱ δυσκολίαι αὗται, αἱ συνοδευόμεναι διὰ διαμαρτυριῶν, ἐν ὅσῳ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κατορθώσῃ, ἵνα αἱ Δυνάμεις ἐγκαταλείψωσι τὰς διαμαρτυρίας ταύτας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ σύμβασις περὶ μονοπωλίου, διότι ἡ συζήτησις καὶ ψήφισις τῆς συμβάσεως ταύτης δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὡς πρόκλησις ἐκείνων, τῶν ὁποίων τὰς εὐμενεῖς διαθέσεις εἴχομεν ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῶμεν. Καὶ εἴπομεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ διὰ τῆς Βουλῆς εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ἄλλο τι· εἴπομεν ὅτι κατὰ τῆς συμβάσεως ἐκείνης ὑπῆρχεν ἐξέγερσις γενικὴ ὅλων τῶν παντοπωλῶν ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ ὅτι ἡ ἐξέγερσις αὕτη ἤθελε φέρει τὴν καταστροφὴν τῆς σταφίδος διὰ τῆς μειώσεως τῆς καταναλώσεως αὐτῆς, καὶ εἴπομεν ὅτι θὰ ἦτο ἔργον ἀφροσύνης, ἐὰν ἡ Βουλὴ προέβαινεν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως πρὶν ἢ ἐξομαλύνῃ τὴν μεγάλην ταύτην δυσκολίαν, τὴν ὁποίαν αὐτὸς ὁ πρεσβευτὴς τῆς Ἑλλάδος ἐν Λονδίνῳ παρέστησεν ὡς δυσκολίαν μεγίστης σημασίας, ἣν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν, διότι ἠπειλεῖτο διὰ τῆς ἑνώσεως τῶν παντοπωλῶν ἡ πλήρης καταστροφὴ τῆς σταφίδος. Ἐλέγομεν: «Ἐν ὅσῳ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρθῇ ἡ ἀντίπραξις αὕτη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ ἡ σύμβασις.» Προέβημεν δὲ καὶ ἔτι περαιτέρω, καὶ εἴπομεν, ὅτι τὸ Συνδικάτον ἐγκατέλειψαν ἐκεῖνοι ἀκριβῶς, οἱ ὁποῖοι εἶχον θεωρηθῆ παρὰ τῶν ὑπογραψάντων τὴν σύμβασιν ὡς ἀποτελοῦντες τὴν οἰκονομικὴν ὑπόστασιν τοῦ Συνδικάτου. Καὶ ὅπως ἀποδείξωμεν τοῦτο, ἐπεκαλέσθημεν αὐτὰς τὰς ἀγορεύσεις τῶν ὑπογραψάντων τὴν σύμβασιν, καὶ ἐλέγομεν ὅτι μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῶν κ. κ. Μπακχάουζ καὶ Μπρόδερτον δὲν ὑπάρχει πλέον οἰκονομικὴ ὑπόστασις τοῦ Συνδικάτου, ἐπαρκὴς καὶ ἀπολύτως ἀναγκαία, ὅπως παρέχῃ τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν αἱ ὑποχρεώσεις αἱ παρὰ τῆς Ἑταιρείας ἀναληφθεῖσαι νὰ ἐκτελεσθῶσιν. Ἐνομίσαμεν, ὅτι εἴχομεν καθῆκον τὴν γλῶσσαν τῆς ἀληθείας νὰ μετέλθωμεν, διότι εἴχομεν ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὁ ὁποῖος διακρίνεται ἐπὶ νοημοσύνῃ, ἤθελε δώσει προσοχὴν εἰς τὴν ἀλήθειαν, καὶ δὲν ἤθελεν ἐπιμείνῃ εἰς ἀξίωσιν, ἡ ὁποία ἐκτελουμένη δύναται νὰ φέρῃ τὴν καταστροφὴν τῆς σταφίδος καὶ οὐχὶ τὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Τὴν ἡμέραν δ’ ἐκείνην καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου διὰ τῶν ἀγορεύσεων αὐτῶν ἀνεγνώρισαν τὸ ὀρθὸν τῶν σκέψεων ἡμῶν. Εἶναι ἀδύνατον νὰ λησμονηθῶσι τὰ παρ’ αὐτῶν λεχθέντα. Δὲν ἠξεύρω, ἂν σήμερον ἐπικαλοῦνται λεπτάς τινας διακρίσεις, λεπτάς τινας διαφορὰς, ὅπως ἀμφισβητήσωσι τὴν ἔννοιαν τῶν παρ’ αὐτῶν λεχθέντων, ἀλλ’ ὑμεῖς, οἵτινες ἠκούσατε τοὺς δύο ἐντίμους ἀντιπροσώπους, ὑμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀντελήφθητε τῶν λόγων αὐτῶν, γινώσκετε, ὅτι τὴν ἡμέραν ἐκείνην συνεφώνουν μετ’ ἐμοῦ. Τὸ ἀποτέλεσμα, Κύριοι, τῆς ἀληθείας, τῆς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου λεχθείσης, ὑπῆρξεν ὁ κατευνασμὸς τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Ἀποτέλεσμα τῆς ἀληθοῦς τῶν πραγμάτων ἐκθέσεως δὲν ὑπῆρξεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπε χθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ἀποτέλεσμα δὲν ὑπῆρξεν ἐπίτασις καὶ αὔξησις τοῦ ἐρεθισμοῦ, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας κατευνασμὸς τῶν πνευμάτων. Ἀλλ’ ὅτε τὴν ἐπαύριον, λησμονήσαντες τὰς δηλώσεις τῆς προτεραίας, διὰ τῶν ἐφημερίδων αὑτῶν διεσάλπιζον, ὅτι, ὅπως δῆθεν εἶχε πλαστογραφηθῆ ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐκλογῆς τοῦ Προέδρου, εἶχον πλαστογραφηθῆ καὶ αἱ δηλώσεις αὐτῶν ἐν τῇ Βουλῇ, τὴν ἡμέραν ἐκείνην τὰ πράγματα ἤλλαξαν· διότι, ὅτε ἐλέχθη εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς, ὅτι ἐπλαστογραφήθη ἡ γνώμη τῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀγορευσάντων, ὅτε ἐγράφη, ὅτι ἡ σύμβασις ὑφίσταται, ἆ! τότε βεβαίως ὁ ἐρεθισμὸς ηὔξησε, καὶ ὑπὸ τὸ κράτος αὐτοῦ διετυπώθη ἡ ἀξίωσις περὶ ἀμέσου ψηφίσεως τῆς συμβάσεως.

§3ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Μόνον ἐν Πύργῳ.

§4Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐν Πύργῳ καὶ ἐν Τριφυλίᾳ... Καὶ ὁ ἐρεθισμὸς, Κύριοι, ἐπετάθη, ἔφθασεν εἰς ὀξύτατον σημεῖον. Ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν, ὅτι εἶχε καθῆκον, ἵνα πάντα μετέλθῃ ἤπιον τρόπον, ὅπως ἐπαναφέρῃ τὴν διασαλευθεῖσαν τάξιν· ἐνόμιζεν, ὅτι προκειμένου περὶ κινήματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ οὔτε ὡς ἀναρχικὸν, οὔτε ὡς τεῖνον πρὸς κατάλυσιν τῶν καθεστώτων, ἀλλὰ περὶ κινήματος εἰς ὃ ἤγαγον τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς τὰ δεινὰ, τὰ ὁποῖα οἱ πληθυσμοὶ ἐκεῖνοι πάσχουσι, περὶ κινήματος, τὸ ὁποῖον προήρχετο ἐκ τῆς ἐλπίδος, ἡ ὁποία ἐγεννήθη εἰς αὐτοὺς,—καὶ ἀτόπως, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἐγεννήθη εἰς αὐτοὺς,—ὅτι θὰ ἠδύναντο διὰ τῆς ἀμέσου ψηφίσεως τῆς συμβάσεως νὰ βελτιώσωσι τὴν κατάστασιν αὐτῶν, νὰ ἐξασφαλίσωσι τὸ μέλλον των, προκειμένου, λέγω, περὶ ἐρεθισμοῦ, ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι καθῆκον εἶχε νὰ μὴ μετέλθῃ βίαν, ὅπως ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν, καθῆκον εἶχε νὰ προσπαθήσῃ διὰ παντὸς τρόπου νὰ πείσῃ τοὺς ἐν παραφορᾷ εὑρισκομένους ἐκείνους πληθυσμοὺς, ὅτι διὰ τῆς παραφορᾶς καὶ διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα μετήρχοντο, δὲν ἐξυπηρετοῦντο τὰ πραγματικὰ αὐτῶν συμφέροντα, καὶ ἐν τῇ ἐνεργείᾳ ταύτῃ εἴχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι ἠθέλομεν ἐπιτύχει. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὅ,τι εἶχεν ἀποτύχει μετὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου, ἐγένετο ἀπόπειρα, ὅπως ἐπιτύχῃ ἐν Ἠλείᾳ καὶ Τριφυλίᾳ· καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐθεώρησεν, ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν τὰ πράγματα ἐν τοιούτῳ ἐρεθισμῷ εὑρίσκοντο ἐν ταῖς χώραις ἐκείναις, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ τάξις ἠπειλεῖτο, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ τάξις διεσαλεύετο, καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπεράνθρωποι κατεβάλλοντο παρ’ ἡμῶν προσπάθειαι, ὅπως ἐπαναφέρωμεν ταύτην, ὅπως ἐπαναφέρωμεν τὴν γαλήνην, ἡ ὁποία εἶχεν ἐντελῶς ἐκλείψει, ἀκριβῶς τὴν στιγμὴν ταύτην ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐνόμισε κατάλληλον, ἵνα ἐν τῇ Βουλῇ φέρῃ τὴν συζήτησιν τῆς ἀμέσου προτάξεως τῆς συμβάσεως περὶ μονοπωλίου. Συζητήσεις μακραὶ ἐγένοντο, καὶ ὡσεὶ ἐπεζητεῖτο νὰ ῥιφθῇ ἔλαιον εἰς τὴν πυρὰν, ὅπως λάβῃ αὕτη μεγαλειτέρας διαστάσεις, ἀντὶ νὰ προσπαθήσωμεν νὰ περιορίσωμεν αὐτὴν, ἠκούσαμεν ῥήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, σπουδαίαν κατέχοντας θέσιν ἐν αὐτῇ, ἐρχομένους ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ λησμονήσαντες τί πρὸ δύο ἡμερῶν ἔλεγον, νὰ ὑποστηρίζωσιν, ὅτι εἶναι δυνατὴ ἡ ἄμεσος ἐπιψήφισις τῆς συμβάσεως, ὅτι εἰς ταύτην δὲν ἀντιτίθενται σπουδαῖα τῆς χώρας συμφέροντα. Ἠκούσαμεν δὲ τὸν κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος τὴν πρώτην ἡμέραν ἔλεγεν, ὅτι «δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ λόγος περὶ συμβάσεως, καθ’ ὅτι εἶναι λυπηρὸν ὅτι κατηναλώθη τοσοῦτος χρόνος ἐπὶ ματαίῳ»,— καὶ αὗται εἶναι αἱ τελευταῖαι λέξεις, τὰς ὁποίας εἶπε κατερχόμενος τοῦ βήματος,—ἠκούσαμεν, λέγω, τὸν κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴν συζητοῦντα τὸ ζήτημα τῶν ἐμπορικῶν συνθηκῶν, ὡσεὶ ἵστατο ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν μίαν πτέρυγα καὶ αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις εἰς τὴν ἄλλην πτέρυγα, ὡσεὶ ἐπρόκειτο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ συζητηθῶσι καὶ λυθῶσι τὰ ζητήματα ταῦτα ἐν ἀπουσίᾳ τῶν Δυνάμεων! Καὶ ἠκούσαμεν μακρὰν ἀνάπτυξιν τῶν ἐμπορικῶν συμβάσεων, διδασκαλίαν ἐπὶ τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ ἐπικαλεσθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅπως ἀποκρούσῃ τὰς ἀξιώσεις τῶν Δυνάμεων. Κατέληξε δ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς διὰ τῆς διατυπώσεως τῆς ἰδέας, ὅτι οὐδεμία δυσκολία ὑπῆρχεν, ὅπως προβῇ ἀμέσως ἡ Βουλὴ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως. Καὶ ἠκούσαμεν ἕτερον ῥήτορα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸν πρώην ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργόν. Ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς δὲν περιωρίσθη νὰ συζητήσῃ τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἑρμηνείας τῶν ἐμπορικῶν συμβάσεων, τὸ ὁποῖον εὐρέως συνεζήτησεν ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, ἀλλὰ προέβη ἔτι περαιτέρω. Ἀνέπτυξεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς θεωρίαν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν θὰ χαρακτηρίσω, διότι δὲν θὰ δυνηθῶ ποτὲ νὰ χαρακτηρίσω ταύτην μετὰ τοσαύτης δριμύτητος, μεθ’ ὅσης ἐχαρακτήρισε ταύτην ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, βασιζόμενος ἐπὶ τῆς διπλωματικῆς πείρας, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησεν, ὡς αὐτὸς ὡμολόγησεν, ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπεστήριξεν, ὅτι δὲν ἐδικαιοῦντο αἱ Δυνάμεις νὰ ἀξιώσωσιν, ὅτι ἔχουσι δικαίωμα νὰ διαμαρτυρηθῶσι κατὰ τῆς συμβάσεως· ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἠρκέσθη εἰς τοῦτο,—διότι ἐγίνωσκεν, ὅτι τὸ θέμα τοῦτο μετὰ μεγαλειτέρας δεξιότητος καὶ περισσοτέρας εἰδικότητος εἶχεν ἤδη ἀναπτύξει ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς,—δὲν ἠρκέσθη εἰς τοῦτο, ἀλλὰ προέβη καὶ περαιτέρω, καὶ εἶπε: «Γινώσκετε καὶ γινώσκει ἡ Βουλὴ ὁποῖα εἶναι τὰ ἀνταλλάγματα, τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλλὰς ἔδωκεν, ὅπως ἐπιτύχῃ τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐπὶ τῆς σταφίδος τελῶν;» Καὶ προέβη εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἀνταλλαγμάτων τούτων, ὅπως καταλήξῃ, εἰς ποῖον, νομίζετε, συμπέρασμα; Ὄτι, καὶ ἂν αἱ Δυνάμεις ἤθελον καταγγείλει τὰς συμβάσεις, μεγάλη ζημία δὲν ἤθελεν ἐπέλθει εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅτι τὰ ἀνταλλάγματα, τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλλὰς εἶχεν ἐκχωρήσει εἰς αὐτοὺς, ἦσαν πολὺ μεγαλείτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα διὰ τῶν συμβάσεων εἶχεν ἐπιτύχει ὑπὲρ τῆς σταφίδος. Καὶ ἀνέγνωσε στατιστικοὺς πίνακας, ἐκ τῶν ὁποίων προέκυπτε κατ’ αὐτὸν, ὅτι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἡ κατανάλωσις τῆς σταφίδος διὰ τῆς συνομολογήσεως τῶν συμβάσεων δὲν εἶχεν αὐξήσει, ηὐξήθη ὅμως μεγάλως ἡ εἰσαγωγὴ τῶν εἰδῶν ἐκείνων, διὰ τὰ ὁποῖα αἱ Δυνάμεις εἶχον ἐπιτύχει ἐλάττωσιν δασμῶν. Λέγω ὅτι δὲν θέλω νὰ χαρακτηρίσω τὰς θεωρίας ταύτας, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐγὼ, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἔχω τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς ὀπαδόν μου, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐγὼ, πρὸς χαρακτηρισμὸν τῶν ἰδεῶν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, νὰ μεταχειρισθῶ τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀρχηγὸς αὐτοῦ μετεχειρίσθη, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν ἐν τῇ ἰδιότητί του ταύτῃ, ὡς ἀρχηγοῦ, εἶχεν ἴσως τὸ δικαίωμα νὰ μεταχειρισθῇ. Διότι ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπεν: «Ἐὰν ὑπάρχῃ τις, ὁ ὁποῖος νομίζει ὅτι θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ κηρύξωμεν πόλεμον ἐμπορικὸν κατὰ τῶν Δυνάμεων, αὐτὸς βεβαίως οὐδὲν ἕτερον ἐπιδιώκει ἢ θέσιν ἐν τῷ Φρενοκομείῳ». (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§5ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δὲν εἶπεν αὐτό.

§6Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπαναλαμβάνω τὰς λέξεις τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· καὶ ὅταν ἐπαναλαμβάνω λέξεις, τὰς ὁποίας ἤκουσα, δὲν ἔχει κανεὶς δικαίωμα ν’ ἀμφισβητήσῃ ταύτας. Εἶπεν ἐπὶ λέξει ταῦτα: «Ἐὰν ὑπάρχῃ τις, ὁ ὁποῖος νομίζει, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ κηρύξῃ ἐμπορικὸν πόλεμον πρὸς τὰς Δυνάμεις, αὐτὸς εἶναι ἄξιος Φρενοκομείου.» (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§7ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν εἶπον ἐγὼ νὰ κάμωμεν πόλεμον πρὸς τὰς Δυνάμεις.

§8Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὑμεῖς, ὑποστηρίζοντες τὰ ὑπὸ τῶν συμβάσεων ἐκχωρούμενα πλεονεκτήματα εἰς τὰ Κράτη μετὰ τῶν ὁποίων συνηλλάχθημεν, καὶ προσπαθοῦντες ν’ ἀποδείξητε, ὅτι ἀποτέλεσμα τῶν συνομολογηθεισῶν μετὰ τῶν Δυνάμεων συμβάσεων ὑπῆρξεν ὄχι ἡ αὔξησις τῆς καταναλώσεως τῆς σταφίδος, ἀλλ’ ἡ αὔξησις τῆς εἰσαγωγῆς ἐν Ἑλλάδι τῶν εἰδῶν τῶν παραγομένων ἐν ταῖς ξέναις χώραις, ὑμεῖς, ὑποστηρίζοντες ὅτι ἐπὶ τέλους δὲν θὰ ἐπήρχετο μεγάλη ζημία, ἐὰν κατηγγέλλοντο αἱ συμβάσεις, ἐφθάνατε εἰς τὸ αναγκαῖον συμπέρασμα τῆς καταγγελίας τῶν συμβάσεων, καθ’ εἰς ὑμᾶς βεβαίως ἁρμόζουσιν ὅσα εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλὰ κατέληξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς μὲ τὰς ὡραίας ταύτας ἰδέας, τῶν ὁποίων τὴν ἀνάπτυξιν ἐπεχείρησεν, εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀμέσως πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως περὶ τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Καὶ ἡ ἰδέα αὕτη, Κύριοι, ὅταν σπουδαία μερὶς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἀσπάζηται αὐτὴν, ὅταν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς τὴν ὑποστηρίζῃ, ὅταν ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τὴν ὑποστηρίζῃ, ὅταν οὗτοι δύνανται παρὰ τῶν ἐν ἐρεθισμῷ διατελούντων σταφιδικῶν πληθυσμῶν νὰ θεωρηθῶσιν ὡς διερμηνεύοντες γνώμας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ἰδέα αὕτη, λέγω, ὑποστηριζομένη ἐν τῇ Βουλῇ, εἰς οὐδὲν ἕτερον δύναται νὰ συντελέσῃ ἢ εἰς τὴν ἐπαύξησιν τοῦ ἐρεθισμοῦ, ἐν τῷ ὁποίῳ διατελοῦσιν αἱ δυστυχεῖς ἐκεῖναι ἐπαρχίαι. Ἀφ’ ἑνὸς παριστᾶτε ἡμᾶς διὰ τῶν γραφομένων ἐν τῇ ἐπισήμῳ ἐφημερίδι τοῦ κόμματος ὡς πολεμίους τῆς συμβάσεως, φρονοῦντας ὅτι δὲν ὑπάρχει σύμβασις, παρίστασθε δὲ ὑμεῖς ὡς ὑποστηρικταὶ τῆς συμβάσεως, ἐν τῇ Βουλῇ δὲ ὑποστηρίζετε, ὅτι δέον νὰ γείνῃ ἄμεσος τῆς συμβάσεως συζήτησις καὶ ψήφισις. Ὅταν τοιαύτη ἦναι ἡ κατάστασις, ἥτις παρεσκευάσθη, τί δυνάμεθα νὰ πράξωμεν πρὸς κατευνασμὸν τῶν πνευμάτων;

§9ΜΠΕΛΛΟΣ. Δέον νὰ προτάξητε τὴν σύμβασιν.

§10Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μοὶ λέγουσι νὰ προτάξω τὴν σύμβασιν· ἀλλὰ λησμονοῦσιν, ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐδήλωσα, ὅτι ἤθελον θεωρήσει ἐμαυτὸν ἀνάξιον νὰ κατέχω τὸ ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον κατέχω, ἐὰν ἤθελον συναινέσει εἰς τὴν ἄμεσον ψήφισιν τῆς συμβάσεως, παρὰ τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω, ὅτι πρὶν ἢ ἀρθῶσιν αἱ διαμαρτυρίαι τῶν Δυνάμεων, πρὶν ἢ ἀρθῇ ἡ ἀντίπραξις τῶν ἐν Ἀγγλίᾳ παντοπωλῶν, πρὶν ἢ πεισθῶμεν ὅτι ὑπάρχει κἂν σύμβασις,—διότι δὲν εἴμεθα πεπεισμένοι, ὅτι μετὰ τὴν ἀποχώρησιν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐθεωροῦντο ὡς οἱ μόνοι ἀποτελοῦντες τὴν οἰκονομικὴν ὑπόστασιν τῆς Ἑταιρείας, δὲν εἴμεθα, λέγω, πεπεισμένοι, ἐὰν τοιαύτη σύμβασις ὑφίσταται πλέον,—πρὶν ἢ ταῦτα πάντα ἀρθῶσι, δὲν δύναται νὰ γείνῃ λόγος περὶ συζητήσεως καὶ ψηφίσεως τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου. Ἐὰν ἤθελον συναινέσει εἰς τὴν πρόταξιν τῆς συμβάσεως, οὐδὲν ἕτερον ἤθελον πράξει ἢ νὰ συνεργήσω, ὅπως παιχθῇ κωμῳδία εἰς βάρος τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν. (Χειροκροτήματα καὶ ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§11ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τραγῳδίαν θὰ παίξωμεν!

§12Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ τὴν κωμῳδίαν ταύτην, Κύριοι, δὲν θὰ παίξω ἐγὼ πρὸς διατήρησιν τῆς ἀρχῆς, δὲν θὰ παίξω, λέγω, τὴν κωμῳδίαν ταύτην, ἡ ὁποία, ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ διακόψας με κ. Βουλευτής, δύναται ν’ ἀπολήξῃ εἰς τραγῳδίαν. Διότι τί σημαίνει ψήφισις τῆς συμβάσεως καὶ μὴ κύρωσις αὐτῆς ἕως οὗ ἀρθῶσιν αἱ δυσκολίαι; Ἐρωτῶ, εἶναι δυνατὸν, ὑπάρχει λογικὸς ἄνθρωπος, δυνάμενος νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι δέον ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ σύμβασιν, ἧς ἡ ψήφισις θὰ ἔχῃ ὡς ἀναγκαῖον ἀποτέλεσμα πρόκλησιν πρὸς τὰς Δυνάμεις, πρόκλησιν πρὸς τοὺς παντοπώλας, οἱ ὁποῖοι δύνανται διὰ στάσεως ἐχθρικῆς νὰ μειώσωσι τὴν κατανάλωσιν τῆς ἐσοδείας τοῦ 1903 καὶ νὰ καταστρέψωσι διὰ τῆς μειώσεως ταύτης τὴν σταφίδα; Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι δέον νὰ γείνῃ ἡ ψήφισις τῆς συμβάσεως ἐν τῇ Βουλῇ καὶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ κύρωσις αὐτῆς μέχρις οὗ ἀρθῶσιν αἱ δυσκολίαι; Καὶ δὲν εἶναι πρέπον, δὲν εἶναι ἄξιον ἀνδρῶν ἐχόντων τὴν ὑποχρέωσιν νὰ λέγωσι τὴν ἀλήθειαν, νὰ δηλώσωσιν, ὅτι οὐδεμία ἀνάγκη ὑπάρχει ἀμέσου ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως; Καὶ δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη τοιαύτη, διότι ἐλήφθη μέτρα πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἐφετεινῆς παραγωγῆς, μέχρι δὲ τοῦ Νοεμβρίου θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ γείνωσιν ἐνέργειαι παρὰ ταῖς Δυνάμεσι, νὰ γείνωσιν ἐνέργειαι, ὅπως κατευνασθῇ ἡ ἀντίδρασις τῶν παντοπωλῶν, νὰ γείνωσιν αἱ δέουσαι ἐξετάσεις περὶ τῆς οἰκονομικῆς ὑποστάσεως τῶν ἀπομεινάντων μελῶν τῆς Ἑταιρείας, καὶ ἀφοῦ ταῦτα γείνωσιν ὅλα, καὶ ἐπέλθῃ ἡ ἄρσις τῶν παρεμβαλλομένων δυσχερειῶν, τότε νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ψήφισιν τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ ζητεῖτε ψήφισιν τῆς συμβάσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὅπως κατευνάσητε στιγμιαίως τὰ πνεύματα, χωρὶς νὰ ἐννοῆτε, ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως θὰ προκαλέσητε ἐξέγερσιν καὶ ἐξέγερσιν μεγάλης ἀπαιτοῦσαν τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, καὶ θὰ θέσητε τότε —ἀφοῦ ἐθέσατε ἀντιμέτωπον πρὸς τὸν ἐξηρεθισμένον ἐκ τῶν δεινῶν, τὰ ὁποῖα ὑποφέρει, σταφιδικὸν πληθυσμὸν τὴν Βουλήν,—θὰ θέσητε ἀντιμέτωπον αὐτοῦ καὶ τὴν Βασιλείαν. Οὐδέποτε, Κύριοι, θὰ συμφωνήσωμεν. Καὶ ἐπειδὴ δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω, καὶ ἐπειδὴ αἱ δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἐπαναλαμβάνω καὶ ταύτην τὴν στιγμήν, δὲν δύνανται νὰ κριθῶσι δεόντως ἐν τῇ ἐξάψει, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἢ ὑπῆρχεν, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἡ ἐντὸς τῆς Βουλῆς γινομένη ἐνέργεια καὶ αἱ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς καταβαλλομέναι προσπάθειαι ὑπεδαύλισαν, ἐπειδή, λέγω, τὸν ἐρεθισμὸν τὸν ὑπάρχοντα, μὲ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἔχω, δὲν δύναμαι νὰ κατευνάσω, εἶμαι ὑπόχρεως, Κύριοι, ν’ ἀφήσω τὸ στάδιον ἐλεύθερον εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἰδέας διαφόρους τῶν ἐμῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι πεποίθησιν, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἄνευ βλάβης τῶν συμφερόντων τῆς χώρας, τῶν στενώτατα συνδεομένων μετὰ τῶν συμφερόντων τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, νὰ προβῶσιν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως. Εὔχομαι δὲ, Κύριοι,—καὶ τὸ εὔχομαι ἐκ βάθους καρδίας,—ἵνα τὸ μέλλον ἀποδείξῃ, ὅτι ἐγὼ ἠπατήθην, καὶ ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὰ ἐναντία ἐφρόνουν, ἔβλεπον ὀρθῶς τὰ πράγματα, καὶ ὅτι ἐκ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ λάβωσι, δὲν θὰ ἐπέλθωσιν ἀνωμαλίαι καὶ συμφοραί. Τοιαύτην ἔχων πεποίθησιν, Κύριοι, ἐνόμισα ὅτι καθῆκον εἶχον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Α. Μεγαλειότης ηὐδόκησε νὰ ἀποδεχθῇ αὐτήν. Παρακαλῶ ἑπομένως τὴν Βουλὴν νὰ διακόψῃ τὰς συνεδριάσεις αὐτῆς μέχρις οὗ λήξῃ ἡ ὑπουργικὴ κρίσις. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). (Ἅμα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατελθόντος τοῦ βήματος σύσσωμος ἡ πτέριξ τῆς δεξιᾶς ἐγείρεται τῶν ἑδωλίων καὶ κατέρχεται, ἐξερχομένη τῆς αἰθούσης).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις (ἀπέρχεται). (Σφοδραὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς, τῶν Βουλευτῶν αὐτῆς ἐγειρομένων ἁπάντων καὶ διὰ δριμειῶν φράσεων ἀπευθυνομένων πρὸς τοὺς ἀπερχομένους Βουλευτὰς τῆς δεξιᾶς. Σφοδραὶ ἀντεγκλήσεις καὶ ἀπόπειραι διαπληκτισμῶν μεταξὺ Βουλευτῶν τῆς ἀριστερᾶς καὶ τινων τῆς δεξιᾶς μὴ ἐξελθόντων ἢ καὶ ἐπανελθόντων ἐν τῇ αἰθούσῃ).

§14ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὄχι, δὲν ἐλύθη ἡ συνεδρίασις. (Θόρυβος παρατεταμένος). (Ἐνταῦθα ὁ ἀντιπρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ βουλευτὴς Σύρου κ. Ἀντ. Βιτάλης καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ἐν μέσῳ χειροκροτημάτων ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§15ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§16ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι· ἡ συνεδρίασις ἐξακολουθεῖ.

§17Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ (ἀνερχόμενος εἰς τὸ βῆμα). Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Συνεπῶς παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὲ ἀκούσῃ (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων). (Ἐνταῦθα ὄπισθεν τοῦ Προεδρείου ἱστάμενος ὁ ἐκ Κορινθίας βουλευτὴς Κ. Χρηστόπουλος διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ἐξακολουθήσεως τῆς συνεδριάσεως, ἀφοῦ αὕτη ἐλύθη.—Ζωηραὶ μεταξὺ αὐτοῦ καί τινων Βουλευτῶν τῆς ἀριστερᾶς ἀντεγκλήσεις).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Λιμπρίτης ἔχει τὸν λόγον.

§19Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἐλύθη ἡ συνεδρίασις (Θόρυβος).

§20ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἔξω! ἔξω!

§21Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. (Θόρυβος).

§22ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἦλθον ἐνταῦθα ὡς ἐξ ἐνέδρας, ἵνα καταργήσωσιν τὸ Κοινοβουλευτικὸν καὶ Συνταγματικὸν πολίτευμα! Τίποτε ἄλλο δὲν ἐπεχείρησαν. Ἦλθον ἐνταῦθα νὰ λαλήσωσι πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων, καὶ δραπέται τοῦ λόγου ἀπεχώρησαν!...

§23Ν. ΝΙΚΟΛΑΙΔΗΣ (εἰσερχόμενος εἰς τὴν αἴθουσαν). Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε.

§24ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἔξω! ἔξω! (πλησιάζοντές τινες τὸν ἀπωθοῦσι).

§25Ν. ΝΙΚΟΛΑΙΔΗΣ (ἀπωθούμενος). Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία (θόρυβος). Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§26ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἔξω! ἔξω! (θόρυβος).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. Νὰ προσέλθωσι δύο ψηφολέκται.

§28Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἔνστασις. Ὁ ὑποβαλὼν αὐτὴν ἀπεχώρησε.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεσύρθη ἡ ἔνστασις μὴ ἀπαρτίας; Ἐξακολουθήσατε, κύριε Λιμπρίτη.

§30Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ, ἵνα ἤμεθα ἐν πληρεστάτῃ νομιμότητι (θόρυβος).

§31ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἴμεθα ἐν νομιμότητι.

§32Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁμιλήσατε, κύριε Βουλευτά.

§33ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ἠκούσθη, κύριε Πρόεδρε, φωνή, ὅτι ἐγένετο ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας (θόρυβος).

§34ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἐπειδὴ ἐμοῦ λαλοῦντος ἐγένετο ἡ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, θὰ παρακαλέσω, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§35ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Βεβαίως.

§36ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ὑπολογίσητε ὡς παρόντας καὶ τοὺς ἐν τοῖς δωματίοις, κατὰ τὸν Κανονισμόν.

§37ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Βεβαίως καὶ τοὺς ἐν τοῖς δωματίοις. (Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Χαρ. Εὐταξία καὶ Δ. Ἀναστασοπούλου).

§38Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Εἶμαι καὶ ἐγὼ παρὼν, κύριε Πρόεδρε, καὶ ὁ κ. Στελλάκης καὶ ὁ κ. Καπιτσίνης.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου εὑρέθησαν παρόντες Βουλευταὶ 87).

§40ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Πρὶν λύσητε τὴν συνεδρίασιν, κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, διατὶ ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος;

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διότι ἐγένετο ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας ἀπὸ τὸν κ. Ν. Νικολαΐδην.

§42ΣΚΟΥΖΕΣ. Νὰ σημειωθῇ, παρακαλῶ, εἰς τὰ πρακτικά.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 10 καὶ 30′ π. μ.)