1903.06.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 16

Τῆς 24 Ἰουνίου 1903.

(Τρίτη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρα 9 π. μ., ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα τοῦ λαοῦ Ἀμαλιάδος καὶ τῶν περιχώρων, συνελθόντος ἐν συλλαλητηρίῳ καὶ παρακαλοῦντος ἵνα πρὸ πάσης ἄλλης συζητήσεως προταχθῇ ἡ σύμβασις τοῦ μονοπωλίου καὶ ἐπιψηφισθῇ, ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ μὴ κυρωθῇ, ἂν μὴ ἀρθῶσι τὰ προσκόμματα. Ἐπίσης ὅμοιον τηλεγράφημα τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Φλεσιάδος. Ὁ βουλευτὴς Μαντινείας κ. Κωνσταντόπουλος ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς γραπτὴν ἐπερώτησιν: «Ἐν Κυδωνίαις τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἀπεβίωσε πρό τινος χρόνου ὁ ἱερεὺς Γεράσιμος Δημητριάδης, καταγόμενος ἐκ Τεγέας, καταλιπὼν διαθήκην, δι’ ἧς ἐγκαθιστᾷ κληρονόμον τὸν ἐξ ἀδελφοῦ ἀνεψιόν του Ἰωάννην Δημητριάδην, ὅστις καὶ κατέλαβεν, ὡς τοιοῦτος, τὴν κινητὴν περιουσίαν τοῦ ἀποβιώσαντος. Ἀλλ’ ὁ ἐκεῖσε κ. Πρόξενος τῆς Ἑλλάδος ὑπεχρέωσε τὸν ῥηθέντα κληρονόμον Ι. Δημητριάδην νὰ τῷ παραδώσῃ ἅπαντα τὰ κληρονομικὰ πράγματα, ἅτινα καὶ κατέχει εἰσέτι ὁ κ. Πρόξενος, ἀρνούμενος ν’ ἀποδώσῃ αὐτὰ εἰς τὸν κληρονόμον. «Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ζητήσῃ καὶ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, νὰ διατάξῃ δὲ τὸν ἐν Κυδωνίαις κ. Πρόξενον τῆς Ἑλλάδος νὰ μὴ ἀναβάλῃ τὴν παράδοσιν τῶν κληρονομικῶν πραγμάτων εἰς τὸν δικαιοῦχον.» Ὁ κύριος Κρεστενίτης ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε Βουλευταί, πρὶν ἔτι εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα, ἤθελον παρακαλέσει τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν γνωρίζει, ποία εἶναι ἡ κατάστασις ἐν Ἠλείᾳ;

§3Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐν Ἠλείᾳ ἀληθῶς ἐπικρατεῖ ἐρεθισμός τις, ὡς ἐκ τῆς καταστάσεως τῆς δυστυχοῦς, ἐν ᾗ εὕρηνται οἱ ἐκεῖ πληθυσμοί. Ἡ στάσις τῶν ἀρχῶν πρὸς τὴν ἔκφρασιν τοῦ ἐκεῖ πληθυσμοῦ εἶναι ὅσῳ τὸ δυνατὸν ἠπία· συντελεῖ ὅμως εἰς τὴν τοιαύτην ἐκεῖ κατάστασιν, ἂν οὐχὶ κακοβουλία, κακὴ βεβαίως ἐκτίμησις τῶν πραγμάτων, ἢ καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν διεξαγομένη τηλεγραφικὴ καὶ ταχυδρομικὴ ἀνταπόκρισις, προσπαθοῦσα νὰ ἐπιχύσῃ ἔλαιον εἰς τὴν πυρὰν, ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι πυρὰ ὑφίσταται. Νομίζω, κύριε συνάδελφε, ὅτι φιλόπατρι ἔργον ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν πάντες συντελέσωμεν, ἕκαστος κατὰ τὸν κλῆρον, ὅστις ἔλαχεν αὐτῷ, ὅπως κατευνάσωμεν τὸν ὁπωσδήποτε ὑφιστάμενον ἐκεῖ ἐρεθισμόν. Εἶναι εὐχάριστον, ὅτι ἅπασα ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία ἐννοεῖ νὰ ἐπικρατήσῃ τὸ κράτος τῶν νόμων, ἡ ἡσυχία, ἡ εὐνομία καὶ ἡ τάξις, ἥτις βεβαίως εἶναι ἀναγκαιοτάτη πρὸς τὴν ἐπιτυχῆ διεξαγωγὴν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Ἐὰν βεβαίως ἐξακολουθήσῃ αὐτὸς ὁ παρατηρούμενος ἐρεθισμὸς, ὑποθέτω ὅτι δὲν εἶναι αὕτη ἡ ἀρίστη τῶν μεθόδων, ἵνα ἐπέλθῃ εὐχάριστον τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως ταύτης, εἴτε καὶ οἱασδήποτε ἄλλης. Μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ὁμιλῶ, βεβαίως δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποκρύψωμεν, ὅτι ἐν Πύργῳ, καὶ μόνον ἐν Πύργῳ, ἡ κατάστασις εἶναι ζωηροτέρα τοῦ δέοντος. Λέγω τοῦ δέοντος, διότι δὲν ἐννοῶ τὸν λόγον, οὗ ἕνεκα τὰ πράγματα ἐκεῖ εὕρηνται ἐν ἐξάψει. Τί ζητοῦσιν οἱ ἐκεῖ πληθυσμοί; Ζητοῦσι νὰ ὑποκαταστήσωσι τὴν θέλησιν αὑτῶν εἰς τὴν θέλησιν ὅλου τοῦ ἔθνους, ἣν ἐκπροσωπεῖ ἡ Βουλή; Τότε ἤθελεν ἀναιρεθῆ αὐτὸ τὸ Πολίτευμα ἐν ταῖς οὐσιωδεστάταις βάσεσιν αὐτοῦ. Διατί δὲν ἔχουσι πεποίθησιν ἐπὶ τὴν Ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους, ὅταν ἡ Ἀντιπροσωπεία τοῦ ἔθνους, ἐν τούτῳ τοὐλάχιστον τῷ ζητήματι, ἦναι κατὰ πάντα καὶ ἐντελῶς σύμφωνος; Δὲν εὗρον διαφωνίας μεταξὺ τῶν ἀγορεύσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κυρίου ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τοῦ ἐντίμου ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτοῦ· πάντες περίπου, ἐὰν οὐχὶ ἀκριβῶς, τὴν αὐτὴν περίπου ἔχουσι γνώμην. Αἱ ἀγορεύσεις τοῦ πρώην κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ἡ ἀγόρευσις τοῦ κυρίου ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτοῦ τί ἄλλο πράττουσιν ἢ συναυλοῦσι πρὸς ὅσα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν; Ἐὰν βεβαίως ἐπέλθῃ ἡ εἰρήνη καὶ ἡ γαλήνη εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, καὶ κυρίως ἐν τῇ πόλει τοῦ Πύργου, ὑποθέτω, ὅτι αὕτη ἔσεται ἡ ἐπιτυχεστέρα καὶ ἡ μᾶλλον φιλόπατρις μέθοδος, ὅπως καταγείνῃ καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἰς τὴν ἐξομάλυνσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, οὗτινος τὴν σοβαρότητα, ὡς καὶ ὑμεῖς, ἀντιλαμβάνεται ἡ Κυβέρνησις ἐπίσης καλῶς. Ταῦτα γενικῶς ἐδυνάμην νὰ εἴπω εἰς τὴν πρὸς μὲ ἐρώτησιν. Ἐκ τῶν λόγων μου δὲ τούτων ὑμεῖς ἐννοεῖτε ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῶν ἐκεῖ πραγμάτων. Ἐγὼ δὲν ἀμφιβάλλω, κύριε συνάδελφε, ὅτι λαὸς ἐργατικὸς καὶ νοημονέστατος, οἷος εἶναι ὁ Πελοποννησιακὸς λαὸς καὶ ὁ λαὸς τῆς Ἠλείας, ἐὰν ἀφεθῇ ἐλεύθερος ἀπὸ παντοίων ἐπιδράσεων, ἃς δὲν θέλω βεβαίως καὶ πολὺ ἀπέχω νὰ ἀποδώσω εἴτε εἰς ὑμᾶς, εἴτε εἰς τοὺς φίλα ὑμῖν φρονοῦντας, ἐὰν ὅμως ἀφεθῇ ἐλεύθερος ἐν ταῖς κρίσεσιν αὐτοῦ καὶ ταῖς ἐνεργείαις, ἐὰν ὁ λαὸς τοῦ Πύργου καὶ τῶν περιχώρων σκεφθῇ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἡ καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν καθημένη, νὰ σκέπτηται ἐχθρικῶς πρὸς τὰ συμφέροντα αὐτοῦ, διότι τὰ συμφέροντα αὐτοῦ εἰσι συμφέροντα καὶ πάντων ἡμῶν, δὲν ἀμφιβάλλω, λέγω, ὅτι θέλει ἠρεμήσει, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θέλει περιβληθῆ διὰ τῆς γαλήνης ἐκείνης, ἧς καὶ αὐτοὶ καὶ πάντες ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην, ἵνα προβῶμεν εἰς τὰ διαβήματα ἐκεῖνα, ἐξ ὧν θέλει ἐπέλθει ἡ αἰσία λύσις, ἣν πάντες ἀπεκδεχόμεθα. Ἐφ’ ὅσον ὅμως, Κύριοι, ἐνετοπίσθη τὸ ζήτημα ἐν τῷ Πύργῳ, καὶ ὑπάρχωσί τινες, οἵτινες νομίζουσιν, ὅτι πανταχόθεν δέον νὰ σπεύσωσι καὶ συντρέξωσιν ἐκεῖ, ἵνα χύσωσιν ἔλαιον ἐπὶ τῆς πυρᾶς, ἐάν τις τοιαύτη ὑφίσταται, ἡμεῖς βεβαίως δὲν εὐθυνόμεθα ἐπὶ τούτῳ, ἡμεῖς βεβαίως δὲν θέλομεν εἶσθαι οἱ αἴτιοι τῆς ἀποτυχίας τοῦ διεξαγομένου ζητήματος. Διὰ τοῦτο, ἀγορεύων ἐκ τῆς ἐπισημοτάτης ταύτης θέσεως, ἐπιθυμῶ, ἵνα ἡ φωνή μου φθάσῃ, εἰ δυνατὸν, μέχρι τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων, οὓς, δὲν κωλύομαι νὰ παρακαλέσω καὶ νὰ ἱκετεύσω, ὅπως, καὶ χάριν τῶν συμφερόντων αὐτῶν τῶν ὑλικῶν, καὶ χάριν τῶν συμφερόντων αὐτῶν τῶν ἠθικῶν, καὶ χάριν τοῦ συμφέροντος τῆς ὅλης πατρίδος, κατευνάσωσι τὴν δικαίαν ἐξέγερσιν, ἐν ᾗ εὑρίσκονται. Λέγω δικαίαν διότι ἕκαστος κατανοεῖ τὴν δυστυχίαν, ἥτις μαστίζει ἀληθῶς τοὺς ἐκεῖ πληθυσμούς. Εἶναι δυνατὸν, Κύριοι, ἡ Ἀντιπροσωπεία τοῦ ἔθνους, ἤ τε ἐν τῇ Συμπολιτεύσει, ἤ τε ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, νὰ μὴ κατανοῇ τὴν δυστυχίαν, ἥτις μαστίζει τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς τῆς Πελοποννήσου; Εἶναι ὅμως δυνατὸν, κύριε συνάδελφε,—παρακαλῶ ὑμᾶς, ἔντιμον καὶ γενναῖον ἄνδρα,— εἶναι δυνατὸν νὰ συντελεσθῇ ἐπιτυχὴς λύσις τοῦ ζητήματος, τιμῶσα τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καὶ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ὅταν ὑπάρχωσί τινες, οἵτινες διὰ τηλεγραφημάτων ἢ δημοσιευμάτων προσπαθοῦσι νὰ προκαλέσωσιν ἐκεῖ αἱματοχυσίαν; Καὶ κατὰ τίνος καὶ πρὸς τίνας, ἀφοῦ πάντες ἐσμὲν σύμφωνοι; Εἶναι δυνατὸν, ἀφοῦ ἐκ γεγονότος, ἐπ’ ἐσχάτων λαβόντος χώραν ἔν τινι τῶν Βαλκανικῶν Κρατῶν, ἐπιστοποιήθη, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἡ βασιλὶς τῆς Ἀνατολῆς, ἡ ἑστία τῶν φώτων, τῆς εὐνομίας, τῆς τάξεως, τῆς ἀδελφότητος, τῆς ἀγάπης ἐν τῇ Ἀνατολῇ, εἶναι δυνατὸν, κύριε συνάδελφε,—ἐρωτῶ ὑμᾶς ἐν τῷ ἱπποτικῷ ὑμῶν χαρακτῆρι,— εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ μειώσωμεν τὴν ἐντύπωσιν ταύτην ἐκ τῶν ἐν Πύργῳ γιγνομένων ὡς ἐκ τῆς κακῆς τῶν πραγμάτων ἀντιλήψεως, ἐξ εἰσηγήσεων κακοβούλων καὶ ἀντεθνικῶν; Διὰ τοῦτο παρακαλῶ ὑμᾶς, καὶ ἱκετεύω μάλιστα προσωπικῶς, γνωρίζων τὴν δύναμιν ὑμῶν καὶ τὴν ἐπιβολὴν, ἵνα καὶ ὑμεῖς, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, καὶ ὡς φέροντες, πατρόθεν τε καὶ μητρόθεν, πανελλήνιον ὄνομα, συντελέσητε εἰς τὸν κατευνασμὸν τοῦ ἐκεῖ ἐρεθισμοῦ, ὅστις εἶναι μὲν φυσικὸς, δύναται ὅμως νὰ καταπραϋνθῇ, ἐὰν πάντες ἀδελφικῶς καὶ μετὰ φιλοπατρίας ἐργασθῶμεν.

§4Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀναπόδραστον ἀνάγκην νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Ἐπειδὴ δὲ συνηθίζω ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ νὰ μὴ μακρηγορῶ, θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ μὲ ἀκροασθῶσι καὶ, εἰ δυνατὸν, νὰ μή με διακόψωσιν. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς παρελθούσης Συνόδου τινὲς τῶν Βουλευτῶν τῆς Ἠλείας, ἢ σχεδὸν πάντες, ἐζητήσαμεν νὰ σχηματισθῇ ἐπιτροπὴ, ἵνα ἐξετάσῃ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα. Ὁ τότε ἔντιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς συνέστησεν ἐπιτροπὴν, ἥτις εἰργάσθη κατὰ τὸ διάστημα τῶν διακοπῶν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ ὑπέβαλεν ὑπὸ τὴν κρίσιν αὐτῆς νομοσχέδιον. Ἡ Βουλὴ συνεζήτησε τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, καὶ ἐν ᾧ τοῦτο εὑρίσκετο ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, ἐγένοντο διαμαρτυρίαι ἐκ μέρους Μεγάλης Δυνάμεως, ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλίας, ὅτι δὲν ἀποδέχεται τὸ ἀπεριόριστον τῆς παρακρατήσεως, διότι τὰ δύο στοιχεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίζετο τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ἦσαν τὸ ἀπροσδιόριστον τῆς παρακρατήσεως καὶ ὁ περιορισμὸς τῶν φυτειῶν. Ἡ Βουλὴ ἐξηκολούθει νὰ συζητῇ, ὅτε ὁ λαὸς τῆς Ἠλείας σύσσωμος — καὶ διαβεβαιῶ περὶ τούτου τὴν Βουλὴν, ἐὰν δέ τις τῶν ἐξ Ἠλείας συναδέλφων ἔχῃ ἐναντίαν γνώμην, τὸν παρακαλῶ νὰ μὲ διαψεύσῃ, χωρὶς νὰ φαντασθῇ ὅτι θέλω δυσαρεστηθῆ, — ὁ λαὸς, λέγω, τῆς Ἠλείας σύσσωμος ἐπέταξεν εἰς ἡμᾶς τοὺς Βουλευτάς του, τοὺς ὑποστηρίζοντας τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, νὰ συστήσωμεν ἐντόνως, ἵνα ἐπιψηφισθῇ καὶ γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, πρὸ πάντων τὰ δύο ἄρθρα αὐτοῦ, ἄλλως νὰ ἀπόσχωμεν τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς. Ἐνθυμεῖσθε δὲ τότε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἐγὼ ἀπὸ τῆς θέσεώς μου ἀπετάθην πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ εἶπον, ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀναπόδραστον ἀνάγκην νὰ ἀπόσχω τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ἕνεκα τῶν διαμαρτυριῶν τῆς Ἀγγλίας νὰ μεταβάλῃ εἰς νόμον τοῦ Κράτους τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, καὶ ἀπεχώρησα. Ἐπληροφορήθην κατόπιν, ὅτι ἐσχολιάσθη ἡ ἀποχώρησίς μου αὕτη, καὶ ἰδίᾳ ἐπληροφορήθην, ὅτι ὁ ἔντιμος νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπε τότε, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην του καὶ κατὰ τὴν γνώμην, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ τοῦ Μιραμπὼ, δὲν πρέπει οἱ Βουλευταὶ νὰ ὑποκύπτουν εἰς ἐπιτακτικὴν ἐντολήν. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπαντήσω τότε, διότι δὲν ἤμην ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἤδη, νομίζω, εἶναι ἡ κατάλληλος στιγμὴ νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα τότε εἶπεν ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Καὶ ἐγὼ, κύριοι Βουλευταί, ἔχω τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ὅτι δὲν ὀφείλει νὰ ὑπακούῃ ὁ Βουλευτὴς εἰς ἐπιτακτικὴν ἐντολήν, ἀλλὰ τότε καὶ μόνον, ὅταν ἡ ἐπιτακτικὴ ἐντολὴ ἀντιστρατεύηται εἰς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ γνώμην· ὅταν ὅμως ἡ ἐπιτακτικὴ ἐντολὴ συμπίπτῃ, συμβιβάζηται, συνταυτίζηται μὲ τὴν γνώμην του, τότε ὀφείλει νὰ ὑποκύπτῃ. Ἐγὼ λοιπὸν, ὑπακούσας εἰς τὴν ἐντολὴν ἐκείνην, δὲν ἔπραξά τι ἀντιβαῖνον εἰς τὰ καθήκοντά μου, ἔπραξα ὅ,τι ἐνόμιζον ὅτι ὤφειλον νὰ πράξω, οὐδόλως δὲ μεταμέλομαι διὰ τοῦτο· διότι γνωρίζουσι πάντες οἱ Βουλευταὶ, ἰδίως ἐκεῖνοι μετὰ τῶν ὁποίων ἀπὸ τοῦ 1874 μέχρι τοῦδε κατὰ τὸ πλεῖστον εὑρισκόμεθα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ μετὰ τῶν ὁποίων συνειργάσθην πολλάκις, γνωρίζουσι πάντες οἱ Βουλευταὶ, ὅτι ἐγὼ οὐδέποτε ὑπέταξα τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους καὶ τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ νομοῦ μου εἰς τὰ προσωπικά μου· ἐξ ἐναντίας διὰ τοῦτο καὶ τότε, καίτοι βεβαίως εἶχον τὸν φόβον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἤθελε ψυχρανθῆ, ἐν τούτοις ἀπεχώρησα τῶν συνεδριάσεων. Ἐνθυμεῖσθε τὰς μακρὰς καὶ παρατεταμένας ἐκείνας συζητήσεις, ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἐψηφίσθη εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, γνωρίζετε δὲ πάντες, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δὲν ἐγένετο νόμος τοῦ Κράτους.

§5Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγένετο, ὡς ἐτροποποιήθη.

§6Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὸ ἀγνοῶ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης. Ἐγὼ λέγω, ὅτι, καὶ ὡς ἐψηφίσθη καὶ ὡς ἐκολοβώθη, πάλιν εἶναι καλόν. Ἔρχομαι ἤδη νὰ ἀπαντήσω κατὰ σειρὰν εἰς τοὺς διαφόρους προαγορεύσαντας. Ἄρχομαι δὲ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐξ Ἠλείας κ. Σπηλιάδην. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας κ. Σπηλιάδης ἔλεγε χθές, ὅτι δὲν ὑπάρχει σύμβασις καὶ διατὶ δὲν ὑπάρχει σύμβασις; διότι ἠδυνήθη νὰ εἰσδύσῃ εἰς τὴν διάνοιάν μου καὶ νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι τὰ ὀλίγα, τὰ ὁποῖα εἶπον προχθές, ἐρχόμενος εἰς ἐπικουρίαν τοῦ κ. Παυλοπούλου, ἦσαν ἀπόδειξις, ὅτι ἐγὼ διενοήθην ὅτι δὲν ὑπῆρχε κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην σύμβασις. Πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ἠπατήθη. Γνωρίζετε, κύριοι Βουλευταί, ὑμεῖς πρὸ παντὸς, κύριε συνάδελφε, κάλλιον παντὸς ἄλλου, ὅτι βεβαίως καὶ ἐγὼ, ὡς ἄνθρωπος, ἔχω τὰ ἐλαττώματά μου, — διότι οὐδεὶς, (πρὸ πάντων ἐν Ἑλλάδι, πρεσβεύει εἰς τὸ ἀλάθητον τοῦ Πάπα, ὅλοι ἔχομεν τὰ ἐλαττώματά μας, — ἀλλὰ γνωρίζετε ἐπίσης, ὅτι ἔχω καὶ ἓν προτέρημα, πάντοτε νὰ λέγω πᾶν ὅ,τι φρονῶ, ἢ μὲ ἄλλας λέξεις, ἐπιτρέψατε τὴν χωρικὴν ἔκφρασιν, «ὅ,τι ἔχω ’στὴν καρδιὰ, νὰ ἔχω καὶ ’στὰ χείλη».

§7Α. ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Εἶπον ὅτι ἡ ἐντύπωσις ἐκ τῶν λόγων σας ἦτο, ὅτι ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ ἄλλο μέτρον ὑπὲρ τῆς σταφίδος.

§8Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἡ ἐντύπωσις κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἦτο ὁποία κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην. Ἤτοι, ὅταν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔρχηται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ λέγῃ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ τοιαύτη σύμβασις, ὅτι μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῶν κ.κ. Μπρόδερτον καὶ Μπακχάουζ δὲν ὑπάρχει πλέον σύμβασις κλπ., δὲν ἠδυνάμην πλέον ἐγὼ, ὁ ὁποῖος δὲν εἶμαι παρὰ μία μονὰς, νὰ ἀναλάβω τὸν ἀγῶνα νὰ ὑποστηρίξω τοιαύτην σύμβασιν, διότι ἤθελε παρασταθῆ, ὅτι δυστυχῶς παρασυρόμεθα, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Σπηλιάδης.

§9ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ εἶπον καὶ ἐγώ.

§10Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Καὶ ἦτο δυνατὸν νὰ πιστεύσωσί τινες, ὅτι ἐνδιαφέρομαι ὑπὲρ τοῦ Συνδικάτου, ἐνῷ δύνανται νὰ γνωρίζωσιν ὅλοι, ὅτι οὐ μόνον δὲν ἐνδιαφέρομαι ποσῶς ὑπὲρ τοῦ Συνδικάτου, ἀλλ’ οὔτε γνωρίζω κἂν τοὺς ἀποτελοῦντας αὐτὸ, πλὴν τοῦ κ. Δ. Δεληγιάννη, ὃν ἐκτιμῶ ὡς νέον ἀρίστης οἰκογενείας, ὡς υἱὸν τοῦ Ἰωάννου Δεληγιάννη καὶ νέον ἔντιμον καὶ καλόν; Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀρκετὸν νὰ μὲ ἀναγκάσῃ νὰ ὑποστηρίξω τὰς ἰδέας του, ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ τοιαύτη σύμβασις. Ἔρχομαι ἤδη, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ ἐξετάσω, ἂν καὶ κατὰ πόσον ἡ κατάστασις ἡ δημιουργηθεῖσα ἐν Ἠλείᾳ εἶναι ἔργον τοῦ Α ἢ Β, ἢ εἶναι ἔργον τῆς οἰκτρᾶς καὶ ἀξιοθρηνήτου καταστάσεως, εἰς ἣν περιέστησαν οἱ κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης κατὰ μέγα μέρος ἕνεκα τῶν τοκογλύφων. Δὲν γνωρίζω, Κύριοι, ἢ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζω, τὰ συμβαίνοντα ἀλλαχοῦ, καὶ ἂν καὶ εἰς ἄλλα μέρη εὑρίσκονται τοκογλύφοι. Ἀλλ’ ἀτυχῶς εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας λαμβάνει χώραν τι, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον νὰ φαντασθῆτε. Πρό τινων μηνῶν συνεζητοῦντο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ αἱ συμβάσεις μετὰ τῶν Τραπεζῶν. Ἐγὼ ὑπεστήριζον ταύτας, καὶ ἔλεγον ὅτι ὑποστηρίζω πᾶσαν σύμβασιν μεθ’ οἱασδήποτε Τραπέζης, ἔλεγον δὲ, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ τοκισταὶ, οἱ ὁποῖοι τοκίζουσι πρὸς 300,000,000%! Τότε ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων, ὁ κ. Ἀλέξ. Ζαΐμης μὲ ἠρώτησε: «πρὸς 300,000,000 τὰ 100;» καὶ τῷ ἀπήντησα: «Μάλιστα». Καὶ ἵνα σᾶς ἀποδείξω διατὶ εἶπον τοῦτο, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα· ἐπιτρέψατέ μοι ὅμως νὰ μὴ ἀναφέρω ὀνόματα. Εἷς κάτοικος τῆς ἐπαρχίας μου μετέβη πρό τινων ἐτῶν, ὅτε ἤρχισεν ἡ δυστυχία, δηλ. ἀφ’ ἧς ἀπεκλείσθησαν αἱ ἀγοραὶ τῆς Γαλλίας εἰς τὴν σταφίδα, μετέβη εἴς τινα ἔμπορον ἢ μᾶλλον —ἐπιτρέψατε τὴν ἔκφρασιν—τοκογλυφοέμπορον, καὶ τῷ ἐζήτησε τὴν 1 Αὐγούστου 300 δραχμὰς, τὰς ὁποίας ὑπέσχετο ὅτι ἤθελε τῷ ἀποδώσει τὴν 1 Ὀκτωβρίου, παραδίδων εἰς αὐτὸν τὸ προϊὸν του, τὸ ὁποῖον ἀνήρχετο, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς, τοὺς ὁποίους ἔκαμεν, εἰς 10,000 περίπου λίτρας. Ὁ κύριος ἐκεῖνος ἀπήντησεν εἰς αὐτόν: «Θὰ ὑπογράψῃς συναλλαγματικὴν, θὰ σοῦ δώσω τὰς 300 δραχμὰς, ἀλλὰ θὰ κρατήσω τὰς 150 ὡς τόκον, καὶ θὰ μοὶ δώσῃς τὰς 300 δραχμὰς τὴν 1 Ὀκτωβρίου, καὶ ἐπὶ πλέον θὰ μοὶ δώσῃς τὰς 10,000 λίτρας τοῦ σταφιδοκάρπου», — τὰς ὁποίας ἐκεῖνος θὰ ἐζύγιζεν ὅπως ἤθελε, καὶ ἤθελεν ἐκτιμήσει ἐπίσης ὅπως ἤθελε.—Τοῦτο, ἂν δὲν εἶναι 300,000,000%, εἶναι βεβαίως κἄτι τι φοβερόν. Ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω καὶ τὴν ἀπάντησιν τοῦ νοήμονος ἐκείνου χωρικοῦ, ὅστις, καίτοι εὑρισκόμενος εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τρυγήσῃ καὶ ἀποξηράνῃ τὸ προϊόν του, εἶπε πρὸς αὐτόν: «Νὰ κάμω τὸ συνάλλαγμα διὰ τέσσαρας μῆνας, νὰ μὴ μοῦ δώσῃς τίποτε, καὶ νὰ σοῦ ὀφείλω καὶ 300 δραχμάς!» Πολλὰ τοιαῦτα παραδείγματα ἠδυνάμην νὰ ἀναφέρω, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἐπιθυμῶ ν’ ἀπασχολῶ τὴν Βουλὴν, τὰ παραλείπω.

§11Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Οἱ τοκογλύφοι κατάγονται ἀπὸ ἐκεῖ;

§12Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι πολιτεύομαι ἐκεῖ, ὡς καὶ σεῖς ἐν Ὕδρᾳ· δὲν εἶναι δὲ ἀδύνατον νὰ ὑπάρχουν καὶ ἐν Ὕδρᾳ τοκογλυφία καὶ τοκογλύφοι· ἀλλὰ βεβαίως δὲν θὰ σᾶς ἦναι εὐχάριστον νὰ ἀναφέρηται περὶ τῆς Ὕδρας ἓν τοιοῦτον γεγονός. Ὅθεν σᾶς παρακαλῶ, ἀφήσατε τὰς λεπτομερείας. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν μὲ γνωρίζουσι, δὲν ἀμφιβάλλουσιν ὅτι λέγω τὴν ἀλήθειαν. Θέλετε καὶ ἓν προσωπικὸν παράδειγμα; Πρό τινων ἐτῶν, ὅτε εἶχον καὶ ἐγὼ σταφιδαμπέλους,— σήμερον ἀτυχῶς δὲν ἔχω,—μετέβην εἰς ἕνα ἔμπορον—ὄνομα καὶ μὴ χωριὸ— καὶ τῷ εἶπον, ὅτι τῷ δίδω τὴν σταφίδα μου, ἡ ὁποία τότε ἦτο 50,000 περίπου λίτραι, καὶ ὅτι δέχομαι μέχρι τῆς 1 Ἰανουαρίου νὰ ὁρίσω τὴν τιμὴν, οἱανδήποτε ἐγκρίνω. Ὁ κύριος οὗτος ἐδέχθη. Μετὰ παρέλευσιν δύο μηνῶν, τὸν Νοέμβριον, τῷ εἶπον ὅτι αἱ τιμαὶ πιθανὸν νὰ πέσωσι, καὶ τὸν Δεκέμβριον τῷ ὥρισα τὴν τιμὴν δι’ ἐπιστολῆς,— διότι δὲν ἤμην πλέον ἐκεῖ,—εἰς 40 τάλληρα τὴν χιλιάδα. Τότε οὐδεμίαν ἀπάντησιν ἔλαβον· ἀλλὰ μετὰ παρέλευσιν δύο μηνῶν ἔλαβον τὴν «κόκκινη ρίγα»,—ὡς ἀποκαλοῦσιν ἐν Πύργῳ τὸν λογαριασμὸν,—καὶ ὁ κύριος ἐκεῖνος ἐξεκαθάρισε τὴν τιμὴν εἰς 25 μόνον τάλληρα τὴν χιλιάδα! Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἔφεραν τὸν ἔντιμον, τὸν καλὸν, τὸν ἐργατικὸν, τὸν πτωχὸν λαὸν τῆς εἰς Ἠλείας τὴν κατάστασιν τὴν σημερινήν. Σέβομαι τὴν Βουλὴν, καὶ λέγω πρὸς τιμὴν ὅλων τῶν πολιτευομένων, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ἐκμεταλλευθῇ τοιαῦτα ζητήματα, καὶ εἰς τοιαύτας στιγμάς. Ὅτε δὲ προχθὲς, εὐθὺς μετὰ τὰς εἰλικρινεῖς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἦλθον δι’ ὀλίγων εἰς ἐπικουρίαν τοῦ συναδέλφου κ. Παυλοπούλου, δὲν τὸ ἔπραξα διότι ἐνόμιζον ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις,—διότι γνωρίζω, ὡς γνωρίζουσι πάντες, ὅτι, ὅταν μία Κυβέρνησις δὲν λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν σοβαρῶς μίαν σύμβασιν, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὴν σύμβασιν περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, ἥτις κατόπιν τῆς ἀποχωρήσεως τῶν κ. κ. Μπόρδερτον καὶ Μπακχάουζ δὲν ὑπάρχει, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ σύμβασις αὕτη νὰ συζητηθῇ σοβαρῶς καὶ ἐπιψηφισθῇ.

§13ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Εὖγε! εὖγε!

§14Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἤδη, κύριοι Βουλευταί, θ’ ἀπαντήσω εἰς ὅσα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπε πρὸ ὀλίγου. Διαβεβαιῶ τὴν Βουλήν, διαβεβαιῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι οὐδεὶς πολιτικός, πρὸ πάντων δὲ οἱ Κρεστενῖται, φροντίζει ἢ ὠθεῖ ἢ προσπαθεῖ νὰ γείνωσιν αὐτά, τὰ ὁποῖα γίνονται.

§15Α. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Τὸν εἶπον καὶ ἐγώ.

§16Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Οὐδεὶς τὸ ἀμφισβητεῖ.

§17Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Διαβεβαιῶ δὲ πάντας ὑμᾶς, ὅτι ὁ ἐξάδελφός μου, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν τύχην νὰ κάθηται εἰς τὸν Πύργον, παραμένων πλησίον τῆς οἰκογενείας του, τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἡ κατάστασις ἦτο ἀναρχική, εἰργάσθη προσωπικῶς, καὶ προσεπάθησε ν’ ἀποσοβήσῃ καὶ ἀπεσόβησε τὸν κίνδυνον. Ἐπίσης διαβεβαιῶ τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ συμπεριφορὰ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ἐν Πύργῳ, στρατιωτικῶν τε καὶ πολιτικῶν, εἶναι ἀρίστη, παρακαλῶ δὲ τὴν Κυβέρνησιν νὰ διατάξῃ αὐτοὺς νὰ ἐξακολουθήσωσι συμπεριφερόμενοι ὅπως συμπεριφέρονται, μετ’ ἀνεκτικότητος. Νομίζω ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ οἱ πολῖται, ἀλλὰ πρὸ παντὸς οἱ στρατιῶται, πρέπει νὰ ἦναι ὑπερήφανοι, καὶ πολλάκις καὶ ὅταν ἔτι προσβάλλωνται, δὲν πρέπει ν’ ἀπαντῶσιν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ στρατὸς σήμερον ἐν Πύργῳ εὑρίσκεται εἰς δυσχερῆ θέσιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν οἱ ἀξιωματικοί, ὅτι καὶ ἐκεῖνοι εἶναι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι πάσχουσι, καὶ τοὺς διαβεβαιῶ, ὅτι θὰ λυπηθῶ πολύ, ἐὰν καὶ μία ῥανὶς αἵματος χυθῇ εἰς τὸν Πύργον διὰ τοιοῦτον λόγον.

§18ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὖγε! εὖγε!

§19Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἀγαπῶ ἐξ ἴσου καὶ τὸν στρατὸν καὶ τοὺς πολίτας, εἰς τὸν Πύργον δὲ, ἀφ’ ἧς ἡμέρας μετέβη ὁ στρατός, πολλοὶ πολῖται, καὶ οἱ μᾶλλον ἔνθερμοι ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου, περιεποιήθησαν τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ εἰς τοὺς οἴκους των. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ εἰς τὴν Μπαρμπάσαιναν.

§20Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν τόσῳ συκοφαντηθεῖσαν!

§21Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶναι ὅμως ἐπίσης ἀναντίρρητον, ὅτι αἱ Βουλαὶ καὶ αἱ Κυβερνήσεις ἔχουσι καί τινα καθήκοντα, ὅταν ἰδίως τὰ πράγματα φθάσωσιν ἐκεῖ, ὅπου νῦν ἔφθασαν, καὶ ὅταν οἱ δυστυχεῖς σταφιδοπαραγωγοὶ δὲν ζητῶσι τίποτε ἄλλο, εἰμὴ νὰ ἀρθῶσι τὰ διάμεσα στοιχεῖα, τὰ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν καταναλωτῶν. Γνωρίζομεν πάντες, ὅτι ἡ Μεγάλη Βρεττανία εἶναι τὸ πρῶτον Κράτος τοῦ κόσμου ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις. Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δύναται νὰ διαπραγματευθῇ τὸ ζήτημα τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἄρῃ ὅλας τὰς δυσχερείας. Διότι δὲν διστάζω νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ὅλαι αἱ δυσκολίαι, αἱ κατὰ τὴν τελευταίαν ὥραν ῥιφθεῖσαι, εἶναι δυσκολίαι ἄδικοι, εἶναι δυσκολίαι παράνομοι. Καὶ διατὶ εἶναι ἄδικοι; Διότι, ἐὰν ἦσαν δυσκολίαι εὔλογοι, στηριζόμεναι ἐπὶ τοῦ δικαίου, ἤθελον ἀμέσως προβληθῆ, ὡς προεβλήθησαν ὅτε ἐπρόκειτο περὶ τοῦ ποσοστοῦ τῆς παρακρατήσεως καὶ τοῦ ἀπροσδιορίστου αὐτοῦ. Ἀλλὰ τί ἔχομεν τώρα; Ἐπὶ τρεῖς ὅλους μῆνας συνεζητεῖτο ἡ σύμβασις, ἐπὶ τρεῖς ὅλους μῆνας οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἀνέμενον τὸ πέρας τῶν συζητήσεων καὶ νὰ γείνῃ ἡ σύμβασις νόμος τοῦ Κράτους, καὶ μετὰ τρεῖς μῆνας ἔρχονται οἱ κύριοι πρέσβεις τῶν τεσσάρων Δυνάμεων καὶ διαμαρτύρονται διὰ τὴν σύμβασιν τοῦ μονοπωλίου! Ἀλλ’ εἶναι μονοπώλιον ἡ συζητουμένη σύμβασις; Καὶ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ παραγωγὸς νὰ συμβληθῇ καὶ νὰ κάμῃ τὸ λεγόμενον τρὰστ, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ Ἀμερικῇ; Διατὶ δὲν θέλουσι νὰ ἐπιτρέψωσιν εἰς τὸν παραγωγὸν νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ μεταβιβάζῃ τὸ προϊὸν του ὅπου θέλει; Καὶ δὲν ὑπάρχει Ἀγγλικὴ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἔπραττε ταῦτα μέχρι τοῦδε καὶ ἐπὶ πολλὰ ἔτη; Ὑπάρχει Ἑταιρεία Ἀγγλικὴ—καὶ ἐπειδὴ δὲν γνωρίζω Ἀγγλικὰ, θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ὕδρας συνάδελφον νὰ μεταφέρῃ τὴν φράσιν ἐκ τῆς Ἀγγλικῆς εἰς τὴν Ἑλληνικήν.

§22Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Δὲν γνωρίζω Ἀγγλικά.

§23Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἡ Ἑταιρεία αὕτη, ἔχουσα αὐτὸν τοῦτον τὸν σκοπὸν, λειτουργεῖ εἰς τὸ Αἴγιον, τὰς Πάτρας καὶ τὴν Κόρινθον, διότι ἐκλέγει ἐκλεκτὰς ποιότητας.

§24Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλαδὴ μεταχειρίζεται ἐκλεκτὰ σήματα, καὶ σφραγίζει δι’ αὐτῶν τὰ κιβώτια, ἐνῷ περιέχουσι σταφίδα ἐλεεινῆς ποιότητος.

§25Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. .. Καὶ ἐν τούτοις οὐδεὶς διεμαρτυρήθη κατ’ αὐτῆς. Ἡ Ἑταιρεία αὕτη λειτουργεῖ, καὶ προστατεύεται ἀπὸ τοὺς Ἀγγλικοὺς νόμους, καὶ οὐδεὶς ἐτόλμησε ποτὲ, οὔτε οἱ παντοπῶλαι τοῦ Λονδίνου, νὰ διαμαρτυρηθῇ. Μάθετε, Κύριοι, ὅτι μεταξὺ παραγωγῶν καὶ ἐμπόρων, ἐν Ἠλείᾳ ἰδίᾳ, ἐγεννήθη τοιοῦτον μῖσος, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ εἰς τὸ μέλλον παραγωγὴ, ἐὰν δὲν ληφθῇ σύντονος πρόνοια πρὸς ἄρσιν τοῦ κακοῦ. Ὑπάρχουσί τινες, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν, ὅτι, ἐὰν καταστραφῇ τὸ ἥμισυ τῆς παραγωγῆς, τὸ ἄλλο ἥμισυ σώζεται. Ἀλλὰ τοῦτο συμφέρει εἰς τὸ Κράτος, εἰς τὸ ἔθνος, εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν; Ποτέ! Διότι τότε ὁ καταναλωτὴς θὰ φεύγῃ τὴν σταφίδα, ὡς τὴν ἔφευγε πρό τινων ἐτῶν, ὅτε ἐνέσκηψεν ὁ περονόσπορος καὶ ὑπερετιμήθη ἡ σταφίς. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ θέσῃ τὸ ζήτημα ἐκεῖ, ὅπου πρέπει, καὶ νὰ πείσῃ καὶ τοὺς ἐν Ἀγγλίᾳ καταναλωτὰς καὶ τοὺς ἐν Ἀγγλίᾳ μεγαλεμπόρους καὶ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν πρὸ παντὸς, ὡς καὶ τὰς Κυβερνήσεις Γερμανίας, Ὁλλανδίας καὶ Ἰταλίας, ὅτι οὐδόλως πρόκειται ν’ ἀγοράζῃ ἡ κατανάλωσις τὸ προϊὸν εἰς μεγαλειτέραν τιμὴν ἐν ἀνάγκῃ δὲ, νὰ θέσῃ ἐν τῇ συμβάσει ὅρον ἀπαράβατον, ὅτι ἐπὶ 10 ἢ 20 ἔτη, ἐφ’ ὅσον θὰ λειτουργῇ ὁ νόμος τῆς συμβάσεως, δὲν θὰ ὑψωθῶσιν αἱ τιμαὶ, τὰς ὁποίας θέλομεν κανονίσει σήμερον. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ὅτι οἱ παραγωγοὶ τοῦτο καὶ μόνον ζητοῦσι: ζητοῦσι νὰ λάβωσι τὰς 150 δραχμὰς τῆς τελευταίας ποιότητος στὸ χέρι. Ὡς ἄλλοτε εἶπε καὶ ὁ κ. Σπηλιάδης, «κάλλιο πέντε καὶ στὸ χέρι, πάρα δέκα καὶ καρτέρει». Δὲν ἐννοοῦσι νὰ ἔχωσι δημόσια στοιχεῖα, δὲν ἐννοοῦσι νὰ ἔχωσι τοκογλύφους, δὲν ἐννοοῦσι νὰ ἔχωσιν ἀνθρώπους, μετὰ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ ἔλθωσιν εἰς καμμίαν συνάφειαν. Πιστεύσατε, Κύριοι, ὅτι καὶ κατὰ παράδοσιν καὶ ἐξ ἰδιοσυγκρασίας καὶ ἐξ ἀνατροφῆς δὲν εἶμαι κανονιστής. Ἀλλὰ ἐν τούτοις, ἐὰν εἰς τὴν Ἠλείαν κατορθώσῃ ἡ Κυβέρνησις, διά τινος νόμου εὐεργετικοῦ,—εἶναι πρᾶγμα δύσκολον, ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου,—ὥστε οἱ ὀφειλέται ν’ ἀπαλλαχθῶσιν ἀπὸ τοὺς τοκογλύφους δανειστὰς τῶν χρεῶν, τὰ ὁποῖα τὴν στιγμὴν ταύτην ἔχουσιν, ἡ πρᾶξις αὕτη δὲν θὰ ᾖναι ἄδικος, διότι ἔχουσι πληρώσει τόσους τόκους, ὥστε ἔχουσιν ἐξοφλήσει δεκάκις καὶ πλέον μέχρι τοῦδε τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἔλαβον. Περαίνων, Κύριοι, τὸν λόγον, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ν’ ἀφήσῃ εἰς αὐτὴν ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην τῶν διαπραγματεύσεων, τὰς ὁποίας θὰ διεξαγάγῃ. Εἶμαι δὲ πεπεισμένος, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ Βασιλεὺς θέλει προσπαθήσει διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἀρθῶσιν αἱ διαμαρτυρίαι, διότι καὶ ὁ Βασιλεὺς βεβαίως ἀλγεῖ διὰ τὴν κατάστασιν ταύτην τοῦ λαοῦ του. Συνεπῶς δὲν ἔχω τι ἄλλο νὰ προσθέσω, εἰμὴ μόνον νὰ παρακαλέσω πάντας ὑμᾶς, ὅ,τι ἐγὼ ἔπραξα διὰ τὴν Ἠλείαν, νὰ τὸ πράξητε καὶ ὑμεῖς διὰ τὰς ἐπαρχίας σας, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι πρό τινων ἡμερῶν μετέβην ἐκεῖ, καὶ πάντα ταῦτα τοῖς κατέστησα γνωστά, ἀλλ’ ἀτυχῶς εὑρίσκονται ἐν μεγίστῳ ἐρεθισμῷ ὡς ἐκ τῆς δυστυχίας καὶ τῆς ματαιωθείσης ἐλπίδος, καὶ διὰ τοῦτο προβαίνουσιν εἰς ὅ,τι προβαίνουσιν. Ἐξορκίζω δὲ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τελευταίαν φορὰν, νὰ συστήσῃ εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ Πύργου νὰ ἦναι πάντοτε ἀνεκτικαί, καὶ ἐν ἀνάγκῃ νὰ ὑπομείνωσι καὶ προσβολὰς, προερχομένας βεβαίως ἐκ τοῦ ἐρεθισμοῦ τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ὅμως ἀπέδειξεν ὅτι ἀγαπᾷ τὸν στρατὸν, καὶ θὰ λυπηθῇ κατάκαρδα, ἐὰν εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συγκρουσθῇ μετ’ αὐτοῦ.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀναστασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§27ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, σχετικῶς.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγεῖται ὁ κ. Ἀναστασόπουλος.

§29Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ὑποχωρῶ.

§30ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω νὰ ζητήσω τὴν λύσιν ἀπορίας τινὸς ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργόν...

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ κ. Δεληγεώργης.

§32ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σχετικῶς θὰ ὁμιλήσωσιν ὅλοι... Εἶναι ἡ σειρά σας, κύριε Ἀναστασόπουλε.

§34Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιφυλάσσομαι, ἀφοῦ δοθῇ τέλος ἐπὶ τοῦ θέματος.

§35Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, ὅπερ πρόκειται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖ αὕτη, εἶναι, τί δυνάμεθα νὰ πράξωμεν σήμερον ὑπὲρ τῆς σταφίδος, μᾶλλον ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου. Λέγω ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου, ἐνῷ πρόκειται περὶ τῆς σταφιδικῆς κρίσεως, περὶ ἧς καὶ ἄλλα μέσα ἠδύναντο νὰ προταθῶσι, διότι τοσοῦτον συνεδέθη ἡ διὰ τοῦ μονοπωλίου λύσις τῆς σταφιδικῆς κρίσεως μετὰ τῆς δημοσίας τάξεως, ὥστε ἐπιβάλλεται ἀποκλειστικῶς σήμερον περὶ αὐτοῦ νὰ σκεφθῶμεν, καὶ ἂν τυχὸν ἤθελον ὑπάρχει καὶ ἄλλα μέτρα, ἅτινα νομίζει τις ὅτι ἠδύναντο νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὰ συμφέροντα τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Γνωστὸν εἶναι, τί μέχρι τοῦδε ἐγένετο. Τὸ τί ὅμως ἐγένετο καὶ τί δέον γενέσθαι ἐν τῷ μέλλοντι, πρέπει νὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ μακρὰν πάσης πολιτικῆς προδιαθέσεως, διότι τὸ ζήτημα οὐδόλως εἶναι πολιτικόν. Δὲν πρέπει ἐνταῦθα νὰ ὑπάρχῃ τις, ὅστις νὰ ἐπηρεάζηται ἐκ τῆς σκέψεως, ὅτι παρελθοῦσα ἄλλη ἀντίπαλος Κυβέρνησις ὑπέβαλε σύμβασιν περὶ μονοπωλίου, ὅτι πολλοὶ εὗρον τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ἀτελὲς ἢ ἄλλο φέρον ἐλάττωμα, καὶ ὅτι διὰ τοῦτο πρέπει ν’ ἀποκρουσθῇ πᾶν ὅ,τι εἶναι μονοπώλιον· οὔτε ἐπίσης πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν ἄλλοι διατεθειμένοι νὰ εἴπωσιν, ὅτι, ἐπειδὴ σήμερον ἔτι μᾶλλον τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος ὠξύνθη, καὶ ἀπαιτεῖ ὁ σταφιδικὸς λαὸς λύσιν ταχεῖαν παρὰ τῆς ἐνεστώσης ἀντιπάλου Κυβερνήσεως, πρέπει εἰς αὐτὴν νὰ μὴ δώσωμεν τὴν δέουσαν ὑποστήριξιν, ὅπως ἐξέλθῃ τῶν δυσκολιῶν τούτων. Τὸ συμφέρον πάντων ἡμῶν εἶναι κοινὸν, ὅπως τὴν δυνατὴν λύσιν ἐπιδιώξωμεν καὶ εὕρωμεν, καὶ προθύμως προτείνωμεν, ἂν εὕρωμεν τοιαύτην. Ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ὑπέβαλε τὴν σύμβασιν περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Τὴν σύμβασιν ὑπέβαλεν ἐπὶ τῇ πεποιθήσει ὅτι εἶχεν ἀνάγκην μελέτης καὶ ἐξετάσεως καὶ πιθανῆς συμπληρώσεως ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, διότι, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, τὴν σύμβασιν αὐτὴν ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἐθεώρουν ἀκριβῶς ὡς δημόσιόν τι ἔργον, ὡς σύμβασιν δηλονότι κανονίζουσαν δημόσιόν τι συμφέρον, δημοσίαν ὑπόθεσιν, ἀλλὰ μᾶλλον ἀντικείμενον ἰδιωτικοῦ συμφέροντος. Ἐπειδὴ δὲ καὶ παρὰ τῇ Κυβερνήσει καὶ παρὰ τῇ Ἐπιτροπῇ ὑπῆρχον οὐχὶ ἀμφιβολίαι, ἀλλὰ περί τινων ζητημάτων διάφοροι γνῶμαι ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἐξετέθησαν ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς συμβάσεως, ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον καὶ ὠφέλιμον ἰδιαιτέρως ἐπὶ τοῦ προκειμένου ν’ ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ Βουλὴ, καίτοι ἐπρόκειτο περὶ ἀμφοτεροβαροῦς συμβάσεως, νὰ ἐξετάσῃ τὴν σύμβασιν καὶ προτείνῃ πᾶν ὅ,τι ἤθελε θεωρήσει ὅτι ἦτο χρήσιμον ἐν συμβάσει, ἥτις ἔθιγε τὰ ἰδιωτικὰ κυρίως συμφέροντα πλείστων ἐπαρχιῶν. Ἐγένοντο διὰ τοῦτο αἱ γνωσταὶ τροποποιήσεις, καὶ ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἦσαν ἐκκρεμῆ ταῦτα, ἡ νέα Κυβέρνησις ἀπαντᾷ καὶ ἀνακοινώνει εἰς τὴν Βουλὴν δυσκολίας, τὰς ὁποίας ἐγνωρίζομεν μὲν καὶ πρὶν, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι ὑπὸ τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐξετέθησαν ἐπισήμως καὶ κατὰ τρόπον πληρέστερον, καὶ αἱ ὁποῖαι φυσικῷ τῷ λόγῳ μᾶς ἀναγκάζουν νὰ ἱστάμεθα σήμερον ἀποροῦντες, πῶς νὰ παρακάμψωμεν αὐτάς. Αἱ δυσχέρειαι, αἵτινες προβάλλονται κατὰ τῆς συμβάσεως, εἶναι, ὡς γνωστὸν, τρεῖς· εἶναι πρῶτον αἱ ἀντιρρήσεις, ἃς ἔφεραν τέσσαρες ἐκ τῶν Κυβερνήσεων, μετὰ τῶν ὁποίων συνδεόμεθα διὰ συμβάσεων ἐμπορικῶν καὶ ἐξ ὧν αἱ τρεῖς εἶναι ἐκ τῶν μεγάλων καταναλωτῶν τῆς σταφίδος, ἡ Ἀγγλία, ἡ Γερμανία καὶ ἡ Ὁλλανδία, ἀντιρρήσεις, τὰς ὁποίας στηρίζουσιν ἐπὶ τῶν κειμένων συνθηκῶν ἐμπορικῶν, ἀντιρρήσεις, τὰς ὁποίας ἤντλουν ἐκ τοῦ φόβου, ὅτι τὸ μονοπώλιον μέλλει νὰ αὐξήσῃ τὴν τιμὴν τῆς σταφίδος καὶ νὰ καταστήσῃ ἀκριβώτερον προϊὸν, οὗτινος διὰ τῶν συνθηκῶν φρονοῦσιν ὅτι ἔχουν ἐξασφαλίσει τιμὰς καλλιτέρας ἐκείνων, ἃς ὑπὸ μονοπώλιον θὰ ἔχουν. Ἀπειλοῦσιν ἑπομένως, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε ψηφισθῆ ἡ σύμβασις τοῦ μονοπωλίου καὶ κυρωθῆ, θὰ καταγγείλωσι τὰς συνθήκας, ἢ θὰ μετέλθωσιν οἱονδήποτε ἄλλο μέτρον ἤθελον κρίνει ἀναγκαῖον εἰς προστασίαν τοῦ συμφέροντός των. Ἡ δευτέρα ἀντίρρησις, τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ ἐκ μέρους τῶν πωλητῶν ἐν Ἀγγλίᾳ. Οὗτοι, πωλοῦντες τὴν σταφίδα εἰς τοὺς καταναλωτὰς, καὶ κατέχοντες σήμερον εἰς χεῖρας αὑτῶν τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος, δύνανται νὰ καταστῶσιν ἐπιβλαβεῖς εἰς τὴν εὐδοκίμησιν τοῦ μονοπωλίου, ἂν ἤθελον ἀντιδράσει ἐναντίον αὐτοῦ ἐν ταῖς ἀγοραῖς τῆς Ἀγγλίας. Καὶ τρίτη δυσκολία, ἡ ἐκ τῆς παραιτήσεως τῶν δύο Ἄγγλων ἀντιπροσώπων, τῶν κ. κ. Μπακχάουζ καὶ Μπρόδερτον, οἱ ὁποῖοι οὐ μόνον ἀπεχώρησαν τῆς Ἑταιρείας, ὡς ἐκ τῶν ἐγγράφων ἐξάγεται, ἀλλ’ ἐπί τινα χρόνον καὶ ἠμφισβήτησαν εἰς τοὺς ἐν Ἀθήναις ἀντιπροσώπους, τοὺς ὑπογράψαντας τὴν σύμβασιν, τὸ δικαίωμα νὰ δεχθῶσί τινας διατάξεις, ἃς ἐδέχθησαν ἐν τῇ ὑποβληθείσῃ συμβάσει. Γνωστὸν ὅτι ὁ κ. Μπακχάουζ, ὁ τελευταῖος ἀναχωρήσας ἐξ Ἀθηνῶν, ἀπῆλθεν ἐνῷ ἀκόμη ἦσαν ἐκκρεμεῖς αἱ διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ κατέστησεν ἀντιπρόσωπον αὑτοῦ ἐκτὸς τοῦ κ. Δ. Δεληγιάννη, ὁ ὁποῖος ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν εἶχε τοιαύτην πληρεξουσιότητα, καὶ τὸν κ. Γεώργιον Στρέϊτ, τὸν ἕως τότε νομικὸν σύμβουλον τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας ἐν Ἀθήναις. Ἐξ αὐτῶν λοιπὸν τῶν δυσκολιῶν, πρόκειται ἤδη νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν καὶ κατὰ πόσον δυνάμεθα νὰ ἐξέλθωμεν. Ὑπάρχουσι δυσκολίαι ἐξ αὐτῶν, αἵτινες βεβαίως ἐξήρτηνται, οὐχὶ ὅπως λυθῶσιν, ἀλλ’ ὅπως γείνωσιν ἀντικείμενον ἐργασίας ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὑπάρχουσιν ἄλλαι, αἱ ὁποῖαι διαφεύγουσι πᾶσαν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν δύναται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἐργασθῇ ἐν Ἀγγλίᾳ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀντιδράσεως, τὴν ὁποίαν αἱ χιλιάδες τῶν πωλητῶν τῆς σταφίδος ποιοῦνται ἢ σκοποῦσι νὰ ποιήσωνται κατὰ τῆς συμβάσεως. Τοῦτο εἶναι ἔργον τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας, οὐχὶ ἡμῶν. Τὸ ἄλλο ὅμως ἔργον, τὸ τῆς μεταπείσεως τῶν τεσσάρων Κυβερνήσεων, εἴτε ὅτι ἡ σύμβασις δὲν προσκρούει εἰς ἐμπορικὰς συμβάσεις, εἴτε ὅτι δὲν ἀπειλεῖ νὰ ὑψώσῃ τὰς τιμὰς τῆς σταφίδος, εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δύναται καὶ ὀφείλει νὰ τὸ ἀναλάβῃ αὕτη. Βεβαίως δὲν εἶναι βέβαιον, ἂν εὐχάριστος θὰ ἦναι ἡ ἔκβασις τῶν ἐνεργειῶν αὐτῆς, ἀλλὰ δύναται καὶ ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναλάβῃ ἀπέναντι τοῦ τόπου καὶ ἀπέναντι τῆς Βουλῆς τὴν ὑπόσχεσιν, ὅτι θέλει ἐργασθῆ παρὰ ταῖς ξέναις Κυβερνήσεσιν, ὅπως ἐξωμαλύνῃ τὰς ἐκ μέρους αὐτῶν δυσκολίας, ἄνευ τῶν ὁποίων ἡ σύμβασις, καὶ ψηφιζομένη, ἀπειλεῖται ἐξ ἀποτυχίας. Ἡ τρίτη δυσκολία, ἡ ἐκ τῆς συμβάσεως, ἂν δηλονότι ὑπάρχει τοιαύτη σήμερον, καὶ ἂν μετὰ τὰς δηλώσεις τῶν δύο Ἄγγλων ἀντιπροσώπων δύναται νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν ψήφισιν τῆς Βουλῆς, εἶναι ἡ προέχουσα σήμερον· ἀλλ’ ἀφίνω ἐν τέλει νὰ φέρω περὶ αὐτῆς τὸν λόγον. Ἀλλ’ ἡ πρώτη δυσκολία, περὶ τῆς ὁποίας εἶπον ὅτι καθῆκον ἔχει νὰ ἐργασθῇ ἡ Κυβέρνησις, καὶ κατὰ τῆς ὁποίας, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἤδη ἤρξατο ἐργαζομένη καὶ θὰ ἐπιμείνῃ ἐργαζομένη, εἶναι ἐκείνη, ἐπὶ τῆς ὁποίας νομίζω ὅτι πρέπει νὰ σπεύσω νὰ προσθέσω τινὰ, μεθ’ ὅσα εἶπον ἤδη. Καὶ προηγουμένως, ἐν ἄλλῃ συνεδριάσει, ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου, στηριζόμενος ἐπὶ τῶν συνθηκῶν, καὶ νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι ἡ σύμβασις περὶ μονοπωλίου δὲν προσκρούει εἰς αὐτάς. Ἐπειδὴ ὅμως μετὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην μοὶ ἐξεφράσθησαν ἀμφιβολίαι ἰδιαιτέρως περὶ τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου, ὅτι ἡ σύμβασις δὲν προσκρούει εἰς τὴν συνθήκην μετὰ τῆς Ἰταλίας (ἄρθρον 6), ἐπιθυμῶ καὶ πάλιν νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, διότι οὐδὲν κερδίζομεν, ἰσχυριζόμενοι ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι δὲν προσκρούει ἡ ἀξίωσις τῶν Δυνάμεων εἰς τὰς συνθήκας, ὅταν αὕτη προσκρούῃ, καθόσον τὰς ἐμπορικὰς συνθήκας δὲν ἑρμηνεύει μόνη ἡ Ἑλλάς, ἀλλὰ καὶ αἱ ἄλλαι Δυνάμεις, αἵτινες εἶναι συμβαλλόμενα μέρη εἰς αὐτάς, καὶ προστατεύουσιν ἴδια αὑτῶν συμφέροντα. Διὰ τοῦτο δὲν ἐπιθυμῶ νὰ πιστευθῇ, ὅτι ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ θέματος, ἁπλῶς ἔρριψα τὴν γνώμην ἐκείνην, χωρὶς νὰ δύναμαι νὰ στηρίξω αὐτὴν ἐπὶ τῶν κειμένων καὶ ἐπὶ συλλογισμῶν βασίμων καὶ ὀρθῶν. Δι’ αὐτὸ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ ἄρθρον 6, ὅπερ ὁμολογουμένως εἶναι τὸ ἄρθρον τὸ ὁποῖον περισσότερον παντὸς ἄλλου φαίνεται περιορίζον ἐκ πρώτης ὄψεως τὸν Ἕλληνα ἀναγνώστην, τὸν ζητοῦντα νὰ μάθῃ, ἂν προσκρούει ἡ σύμβασις περὶ μονοπωλίου εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο. Τὸ ἄρθρον 6, Κύριοι, διαιρεῖται εἰς δύο μέρη. Τὸ πρῶτον μέρος ἀποτελοῦσι τὰ τρία πρῶτα ἐδάφια, καὶ πραγματεύεται περὶ ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου καὶ περὶ τῶν ἀπαγορευτικῶν αὐτοῦ μέτρων, τὰ ὁποῖα τυχὸν τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο Κράτος ἤθελε παρεμβάλει εἰς τὸ ἐμπόριον τῆς εἰσαγωγῆς, τῆς ἐξαγωγῆς, ἢ τῆς διαμετακομίσεως. Τὸ δεύτερον μέρος ἀποτελεῖται ἐκ τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου, καὶ πραγματεύεται περὶ τῆς ἐλευθέρας ἐμπορίας ἐν τῷ ἐσωτερικῷ τῶν συμβαλλομένων Κρατῶν καὶ περὶ περιορισμῶν τῆς ἀγορᾶς καὶ πωλήσεως προϊόντων τινῶν παρά τινι ἐξ αὐτῶν. Τὸ πρῶτον μέρος, τὸ ἀφορῶν τὸν περιορισμὸν ἢ τὴν παρεμπόδισιν τῆς εἰσαγωγῆς ἢ τῆς ἐξαγωγῆς, εἶναι συντεταγμένον οὕτω καὶ περιλαμβάνει τοιούτους ὅρους, ὥστε ἡ σύμβασις περὶ μονοπωλίου δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἀντίκειται εἰς αὐτοὺς καὶ ὅτι ἀποτελεῖ παράβασιν τοῦ ἄρθρου 6. Διότι ἰδοὺ τί λέγουν τὰ τρία αὐτὰ ἐδάφια. Τὸ πρῶτον ἐδάφιον λέγει (ἀναγινώσκει): «Τὰ Ὑψηλὰ συμβαλλόμενα μέρη ὑποχρεοῦνται νὰ μὴ παρεμποδίζωσι τὸ ἀμοιβαῖον ἐμπόριον δι’ οἱωνδήποτε ἀπαγορεύσεων εἰσαγωγῆς, ἐξαγωγῆς ἢ διαμετακομίσεως.» Τὸ δεύτερον ἐδάφιον λέγει: «Τοῦ κανόνος τούτου δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις, εἰμὴ ὡς πρὸς τὰ μονοπώλια τοῦ Κράτους τὰ ἤδη ὑπάρχοντα, ἢ τὰ εἰς τὸ μέλλον τυχὸν συσταθησόμενα.» Ἔρχεται ἤδη τὸ τρίτον ἐδάφιον. Πρὶν ἢ ἀναγνώσω αὐτὸ, ἐπεθύμουν νὰ ἐξηγήσω, ποία εἶναι ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται παρεμπόδισις τῆς ἐξαγωγῆς. Παρεμπόδισις τῆς ἐξαγωγῆς δὲν δύναται νὰ ἦναι ἄλλο τι ἢ ἰδιαιτέρα ἀπαγόρευσις τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ δεῖνα ἢ δεῖνα προϊόντος ἢ ἐμπορεύματος εἰς Ἰταλίαν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Ἰταλία βεβαίως δύναται νὰ εἴπῃ πρὸς ἡμᾶς, ὅτι ἀπαγορεύοντες οὕτω τὴν ἐξαγωγὴν ἑνὸς προϊόντος εἰς Ἰταλίαν παραβιάζομεν τὸ ἄρθρον. Ἐὰν τοιαύτη περίστασις ἤθελε παρουσιασθῆ, ἡ ἀντίρρησις θὰ ἦτο εὔλογος καὶ δικαία. Ἀλλὰ τοιαύτην δὲν παρουσιάζει ἡ σύμβασις, ἣν ὑπέβαλεν ἡ πρώην Κυβέρνησις, διότι ὑπάρχει τὸ ἐδάφιον γʹ τοῦ ἄρθρου 6. Τὸ ἐδάφιον γʹ ἰδοὺ πῶς ἔχει (ἀναγινώσκει): «Οὐδὲν τῶν ἀνωτέρω ἀπαγορευτικῶν μέτρων (δηλ. εἰσαγωγῆς, ἐξαγωγῆς ἢ διαμετακομίσεως) δύναται νὰ ληφθῇ ὑπὸ τοῦ ἑτέρου τῶν Ὑψηλῶν συμβαλλομένων μερῶν, ὅπερ δὲν θὰ ἦτο ἐφαρμοστέον ἢ συγχρόνως ἐπὶ πάντων τῶν Κρατῶν, ἢ τουλάχιστον, ἐν ταῖς αὐταῖς περιστάσεσι, καὶ ἐπὶ ἄλλων Κρατῶν.» Λοιπὸν παραδέχεται ἡ σύμβασις ἡ μετὰ τῆς Ἰταλίας, τὸ ἄρθρον 6 αὐτῆς, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ περιορισμὸς ἢ ἀπαγόρευσις τῆς ἐξαγωγῆς, ὅταν ὁ περιορισμὸς αὐτὸς ἢ ἡ ἀπαγόρευσις ἐπεκτείνηται εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ἢ εἰς ἐκεῖνα τοὐλάχιστον τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ὑπὸ τὰς αὐτὰς περιστάσεις. Ἀπόλυτος διὰ τῆς ἐμπορικῆς συμβάσεως ἀπαγόρευσις εἰς ἑκάτερον τῶν συμβαλλομένων Κρατῶν νὰ θέτωσι γενικοὺς περιορισμοὺς εἰς τὴν εἰσαγωγὴν ἢ τὴν ἐξαγωγὴν, δὲν ὑπάρχει, οὐδ’ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ. Ἡ ἀπαγόρευσις ὑπάρχει, ἀλλ’ ὑπάρχει ὑπὸ ὅρον. Ἀλλ’ ἔλθωμεν εἰς τὴν σύμβασιν τοῦ μονοπωλίου. Πρῶτον δὲν ὑπάρχει ἐν αὐτῇ ἀπαγόρευσις ἐξαγωγῆς τῆς σταφίδος εἰς Ἰταλίαν· πλὴν ἔστω, ὑπάρχει ἀπαγόρευσις ἐξαγωγῆς αὐτῆς παρ’ ἄλλου ἢ τὴν Ἀγγλικὴν Ἑταιρείαν. Τὸ ἐδάφιον ὅμως τρίτον, ὅπερ πρὸ μικροῦ σᾶς ἀνέγνωσα, λέγει ῥητῶς, ὅτι, ὅταν μέτρον τι ἀπαγορευτικὸν τῆς εἰσαγωγῆς ἢ ἐξαγωγῆς λαμβάνηται καθ’ ὅλων τῶν Κρατῶν, ἤτοι ἦναι γενικὸν, δὲν ἀντίκειται εἰς αὐτήν. Ἐὰν ἑπομένως διὰ τῆς συμβάσεως ἀπαγορεύηται, καὶ ἀπαγορεύεται, ἡ ἐξαγωγὴ τῆς σταφίδος δι’ ἄλλου παρὰ τὴν Ἑταιρίαν τοῦ Μονοπωλίου, ἐπειδὴ τὸ μέτρον εἶναι γενικὸν, δὲν ἀπαγορεύεται. Τοῦτο εἶναι λογικὸν καὶ ἀναγκαῖον, διότι, ὡς εἶπον καὶ ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει, σκοπὸς τῶν ἐμπορικῶν συμβάσεων δὲν εἶναι νὰ περιορίσωσιν ἀπολύτως τὴν ἐξουσίαν τῶν Κρατῶν τοῦ κανονίζειν, ὡς συμφέρει καὶ ἐπιβάλλεται αὐτοῖς ὑπὸ τῶν περιστάσεων, τὰ συμφέροντα κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν καὶ ἐξαγωγὴν, ἀλλὰ νὰ καθιερώσωσι καὶ ἀσφαλίσωσι τὴν ἰσότητα μεταξὺ αὐτῶν, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπηται νὰ λαμβάνηται μέτρον τι καθ’ ἑνὸς Κράτους, ὅπερ δὲν λαμβάνεται καὶ κατὰ τῶν ἄλλων, ἢ νὰ παραχωρῆται δικαίωμά τι εἰς τοὺς ἰθαγενεῖς, ὅπερ δὲν παραχωρεῖται καὶ εἰς ὑπηκόους τῶν συμβαλλομένων. Αὐτὸς εἶναι τῶν ἐμπορικῶν συνθηκῶν ὁ σκοπὸς, ἡ ἐξασφάλισις τῆς ἰσότητος, οὐχὶ δ’ ὁ ἀπόλυτος περιορισμὸς πάσης αὐτῶν ἐξουσίας πρὸς διάσωσιν ἢ προστασίαν τῶν ἰδίων συμφερόντων. Κράτος τι π.χ. κρίνει ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐξαγωγὴν σίτου, διότι προβλέπει σιτοδείαν· νομίζετε ὅτι δὲν δύναται νὰ τὸ πράξῃ, διότι ἐμποδίζεται ἀπὸ τὴν συνθήκην μετὰ τῆς Ἰταλίας; Βεβαίως δύναται, ἂν ἡ ἀπαγόρευσις ἦναι γενική. Ἂν τοῦτο ἀπηγορεύετο εἰς τὰ συμβαλλόμενα Κράτη, θ’ ἀπηγορεύετο εἰς αὐτὰ πᾶν μέσον σωτηρίας, ἐν περιπτώσει ἀπροόπτων συμβάντων, ὅπερ ἀπαράδεκτον. Διὰ τοῦτο βλέπομεν συχνὰ τοιαύτας ἀπαγορεύσεις ἐκ μέρους Κρατῶν συνδεομένων δι’ ἐμπορικῶν συνθηκῶν. Ὅ,τι ἐπιδιώκουν κυρίως αἱ ἐμπορικαὶ συνθῆκαι, εἶναι ἡ ἰσότης ἢ ἡ ἐξίσωσις πρὸς τὸ μᾶλλον εὐνοούμενον ἔθνος, ἐκτὸς ὅταν λαμβάνουν ῥητῶς ἀποκλειστικὰ προνόμια. Τούτου ἐξαιρουμένου, τὰ Κράτη εἶναι ἐλεύθερα νὰ προβαίνουν εἰς μέτρα γενικὰ ἀπαγορευτικὰ, καὶ τοῦτο ἀναγνωρίζει τὸ ἄρθρον 6 τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἰταλίας. Τοῦτο ἤδη συμβαίνει μὲ τὴν σταφίδα. Ἡμεῖς δὲν ἀπαγορεύομεν τὴν ἐξαγωγὴν τῆς σταφίδος ἁπανταχοῦ τῆς Εὐρώπης· λέγομεν μόνον, ὅτι ἐξαγωγὴ δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἢ διὰ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Μονοπωλίου. Τοῦτο ὅμως εἶναι γενικὸν, μηδὲ τῆς Ἀγγλίας ἐξαιρουμένης, καὶ τοῦτο ὑποστηρίζω ὅτι δὲν ἀπαγορεύει, ἀλλ’ ἐπιτρέπει τὸ ἄρθρον 6. Τὸ 4ον ἐδάφιον, ὡς εἶπον, πραγματεύεται περὶ τῆς ἐσωτερικῆς ἐν Ἑλλάδι ἢ ἐν Ἰταλίᾳ ἐλευθερίας τῆς ἀγορᾶς καὶ πωλήσεως ἐμπορευμάτων ἢ προϊόντων (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἐμπόριον τῶν ὑπηκόων ἑκατέρας τῶν Ἐπικρατειῶν δὲν δύναται νὰ διακοπῇ μηδ’ ἐπηρεασθῇ ὁπωσδήποτε ὑπ’ οὐδενὸς συμβολαίου ἢ προνομίου ἀποκλειστικῶς πρὸς ἀγορὰν ἢ πώλησιν, ἐξαιρουμένων ὅμως τῶν σχετικῶν πρὸς τὰ μονοπώλια τοῦ Κράτους ἀντικειμένων, οὕτως ὥστε οἱ ὑπήκοοι ἑκατέρας τῶν Ἐπικρατειῶν θέλουσιν ἔχει ἐν τῇ ἑτέρᾳ πλήρη καὶ τελείαν ἐλευθερίαν νὰ πωλῶσιν ἢ ἀγοράζωσιν ὅσον ἂν θέλωσι καὶ καθ’ ὃν τρόπον ἤθελον κρίνει συμφερώτερον ὁ πωλητὴς ἢ ὁ ἀγοραστὴς, οὐδαμῶς ὑποβαλλόμενοι εἰς τὰς συνεπείας τοιούτων συμβολαίων ἢ ἀποκλειστικῶν προνομίων.» Τὸ ἐδάφιον τοῦτο λαλεῖ ἀποκλειστικῶς περὶ τῆς ἐλευθερίας τῆς ἀγορᾶς καὶ πωλήσεως ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ἑκατέρου τῶν Κρατῶν. Ἀλλ’ ὡς καλῶς ἐνθυμεῖσθε, ἐν τῇ συμβάσει περὶ μονοπωλίου ῥητῶς ἀναφέρεται, ὅτι ἀφίεται πλήρης ἐλευθερία τοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος ἐν Ἑλλάδι, καὶ μόνον ἀπαγορεύεται ἡ ἐξαγωγὴ αὐτῆς παρ’ ἄλλου ἢ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Μονοπωλίου. Ἐπιτρέπομεν τὴν ἀγορὰν καὶ τὴν πώλησιν τῆς σταφίδος, ἀλλὰ λέγομεν ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐξαχθῇ παρ’ οἱουδήποτε. Ἀλλ’ ἡ περίπτωσις αὕτη ἀνάγεται εἰς τὰ τρία προηγούμενα ἐδάφια τοῦ ἄρθρου, τὰ ὁποῖα ἀπέδειξα, ὡς ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἐπιτρέπουν τὸν περιορισμὸν τῆς ἐξαγωγῆς, διότι εἶναι γενικός. Θὰ ἦτο ἀκατανόητος περιορισμὸς, νὰ μὴ δυνάμεθα ν’ ἀπαγορεύσωμεν τὴν ἐξαγωγὴν τῆς σταφίδος ἢ τοῦ σίτου ἡμῶν, ἂν ὑπῆρχεν ἀνάγκη, ἢ νὰ ὁρίσωμεν τρόπον ἐξαγωγῆς αὐτῶν, ὅστις οὐδένα εὐνοεῖ, ἀλλ’ ἐφαρμόζεται καθ’ ὅλων. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου περὶ τῆς ἐννοίας τῆς συνθήκης μετὰ τῆς Ἰταλίας, καὶ δι’ αὐτὸ εὑρίσκω ἀστηρίκτους τὰς παρατηρήσεις τῶν τεσσάρων Δυνάμεων. Εἴτε ταῦτα τὰ ἐπιχειρήματα δέχεται, εἴτε ἄλλα, ἡ Κυβέρνησις θὰ μετέλθῃ πάντα τὰ μέσα καὶ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ, ὅπως ἐξαλείψῃ, εἰ δυνατὸν, τὴν γνώμην τῶν τεσσάρων Κυβερνήσεων. Συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μετὰ τοῦ προλαλήσαντος, ὅτι θὰ συντελέσῃ ἡ παρέμβασις καὶ τοῦ ἡμετέρου Ἡγεμόνος πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως, ἂν πεισθῇ, ὡς πέποιθα, ὅτι αἱ ἐμπορικαὶ συμβάσεις δὲν εἶναι καθ’ ἡμῶν. Αἱ παρεμβάσεις προσωπικῶς τῶν Ἡγεμόνων εἰς τοιαύτας διαπραγματεύσεις εἶναι ὁ κανὼν, ὅταν ὑπάρχῃ ἀνάγκη· ἀποβαίνουν δὲ πάντοτε εὐτυχεῖς, ὅταν στηρίζωνται εἰς τὸ νόμιμον καὶ δίκαιον. Τοῦτο λέγω τόσον προθυμότερον, ὅσον δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἀπαιτήσωμεν θυσίας παρὰ τῶν Κυβερνήσεων αὐτῶν, ὅπως ἄλλοτε ἀπῃτοῦμεν ἀπὸ τὴν Ρωσσίαν νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐλευθέραν ἢ τὴν ἐπὶ μικρῷ τέλει εἰσαγωγὴν τῆς σταφίδος, εἶχε δὲ ἐξεγερθῆ ὅλος ὁ πληθυσμὸς τῶν ἀμπελοκτημόνων τῆς Ρωσσίας, ἰσχυριζομένων ὅτι ἡ σταφὶς, μεταποιουμένη εἰς οἶνον, δημιουργεῖ ἀνταγωνισμὸν ἐπιζήμιον εἰς αὐτοὺς, καὶ ἐμποδίζει τὴν πρόοδον τῆς οἰνοπαραγωγῆς ἐν Ρωσσίᾳ. Σήμερον δὲν πρόκειται ἐκ τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος νὰ ἐπέλθῃ ζημία ὁμοία ἐν Ἀγγλίᾳ, διότι τοιοῦτο προϊὸν δὲν παράγεται ἐκεῖ, ὡς οὐδὲ σταφυλὴ, οὐδ’ ἑπομένως οἶνος ἐκ σταφυλῆς. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἕτερον ἐπιχείρημα, ὅτι ἐκ τοῦ μονοπωλίου δύναται νὰ προέλθῃ ὕψωσις τῶν τιμῶν ἐν Ἀγγλίᾳ, καθὼς καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις Κράτεσιν, ἡ Κυβέρνησις δὲν θ’ ἀπαντήσῃ δυσκολίας ν’ ἀποδείξῃ τοῖς πρεσβευταῖς τὸ ἐναντίον. Ἡ σύμβασις καθιεροῖ τὰς νῦν ἐν Ἀγγλίᾳ κρατούσας τιμὰς, εἰς δὲ τὴν Ἑταιρείαν ὄχι μόνον δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ὑψώσῃ τὰς τιμὰς, ἀλλ’ ἀναλαμβάνει καὶ τὴν ὑποχρέωσιν, αὐτὰς νὰ διατηρήσῃ ἐν τῇ λιανικῇ πωλήσει. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ σύμβασις ἐν τισι περιπτώσει δέχεται αὔξησιν τῶν τιμῶν αὐτῶν, ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἀπαιτεῖται ὡρισμένη σύμπτωσις περιστάσεων καὶ ἡ συγκατάθεσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τὴν περίπτωσιν αὐτὴν πᾶσα Κυβέρνησις, καὶ ἡ σημερινὴ, δύναται νὰ διαβεβαιώσῃ τὴν Ἀγγλικὴν, ὅτι οὐδέποτε θὰ συναινέσῃ εἰς τοιαύτην αὔξησιν, ἂν μὴ δικαιολογῆται οὕτως, ὥστε οὐδ’ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις νὰ κρίνῃ εὔλογον καὶ δίκαιον νὰ ἀντείπῃ κατ’ αὐτῆς. Τοιαῦται ἄλλως αὐξήσεις καὶ κατὰ τὴν σύμβασιν εἶναι προσωριναὶ καὶ παροδικαί. Καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἀγγλικὴ καλῶς γινώσκουσιν, ὅτι παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ καὶ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ τὸ μονοπώλιον. Ἡ Ἀγγλία ἔχει εἰς χεῖράς της ὅπλα, δι’ ὧν δύναται νὰ ἐμποδίζῃ παραχρῆμα πᾶσαν ἄδικον κερδοσκοπίαν. Τὰ αὐτὰ συμφέροντα ἔχομεν καὶ ἐν Γερμανίᾳ καὶ Ὁλλανδίᾳ, καὶ δὲν θὰ εὑρεθῇ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἥτις νὰ ῥιψοκινδυνεύσῃ αὐτὰ χάριν κέρδους προσωρινοῦ ἢ ἀμφιβόλου. Παράδειγμα τῶν διαθέσεων ἡμῶν τούτων ἔχομεν τὰ γενόμενα ἐπὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τῆς παρακρατήσεως εἰς 24%. Τὸ αὐτὸ δυνάμεθα νὰ ὑποσχεθῶμεν καὶ σήμερον. Καὶ ὅπως ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις προθύμως ἐδέχθη τὴν ὑπόσχεσιν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν θὰ ὑπερβῇ τὰ 20%, καίτοι ἠθικῶς μόνον ἐδέσμευεν αὐτὴν, τὸ αὐτὸ δύναται νὰ γείνῃ καὶ σήμερον, ὑπὸ παραπλήσιον πνεῦμα, διότι πρόκειται περὶ συμβάσεως νῦν. Ὅταν πρόκηται περὶ γενικοῦ συμφέροντος καὶ περὶ συμβιβαστικῆς ἐξομαλύνσεως δυσκολιῶν ἐπιζημιωτάτων εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, οὐδεὶς θὰ εὑρεθῇ νὰ μεμφθῇ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι τοιαύτην μετῆλθε πολιτείαν ἀπέναντι τῶν ἐνδιαφερομένων Κυβερνήσεων. Ἡ Ἀγγλία γνωρίζει, ὅτι εἶναι ἀδύνατον Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ οἱανδήποτε ἐπιβάρυνσιν τῆς τιμῆς τῆς σταφίδος παρὰ τὴν θέλησιν τῆς Ἀγγλίας, διότι τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν αὕτη ἤθελεν αὐξήσει τὰ τέλη τῆς εἰσαγωγῆς τῆς σταφίδος, ἤθελε καταστήσει τὴν τύχην τῶν παραγωγῶν τῆς σταφίδος χείρονα τῆς σημερινῆς. Λοιπὸν δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ τοιοῦτος κίνδυνος νὰ παρουσιασθῇ, καὶ οἱ φόβοι τῆς Ἀγγλίας εἶναι ἄδικοι. Ἐὰν ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις εὐδοκιμήσῃ εἰς τὰς δύο αὐτὰς ἐργασίας, ἤτοι τοῦ νὰ πείσῃ τὰς τέσσαρας Κυβερνήσεις, ὅτι δὲν προσκρούει ἡ σύμβασις τοῦ μονοπωλίου εἰς τὰς συμβάσεις τὰς ἐμπορικὰς, καὶ ὅτι δὲν δημιουργεῖ ἢ ἀπειλεῖ νὰ δημιουργήσῃ αὔξησιν τιμῶν ἐπιζήμιον εἰς τὰ συμφέροντα τῶν ὑπηκόων αὐτῶν, ἤρθησαν βεβαίως σπουδαιότατα προσκόμματα, ἐξ ὅσων ἀντιτάσσονται κατὰ τοῦ μονοπωλίου. Τὸ ἕτερον πρόσκομμα, τὸ ἐκ τῶν λιανοπωλητῶν τῆς σταφίδος ἐν Ἀγγλίᾳ, πάντες ἐννοοῦμεν, ὅτι διαφεύγει τὴν κυβερνητικὴν ἐνέργειαν. Ἡ ἄρσις ἢ ἐλάττωσις αὐτοῦ εἶναι ἔργον τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας, ἥτις συνεβλήθη ἢ θὰ συμβληθῇ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Αὕτη δὲν ἔχει ἀνάγκην, ὅπως ἡμεῖς παροτρύνωμεν αὐτὴν νὰ ἄρῃ τὸ πρόσκομμα τοῦτο, ἀφοῦ τὸ συμφέρον αὐτῆς ἐπιβάλλῃ νὰ μὴ ἔχῃ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ μονοπωλίου ἀντιδράσεις, ἀλλὰ τοὐναντίον ὑποστήριξιν ἐκ μέρους τῶν παντοπωλῶν, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ μεταβληθῶσιν εἰς ὄργανα τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, διὰ νὰ δυνηθῇ τὸ μονοπώλιον νὰ εὐδοκιμήσῃ. Τοῦτο εἶναι πολλοῦ λόγου ἄξιον στοιχεῖον ἐν τῇ εὐδοκιμήσει τῆς ἐπιχειρήσεως, καὶ πιστεύω ὅτι, ὅταν ἡ Ἑταιρεία, αὐτὴ ἢ ἄλλη, ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν, ἢ θὰ ἔχῃ ἤδη ἐξομαλύνει ἢ θὰ φροντίσῃ νὰ ἐξομαλύνῃ τὸ ταχύτερον τὰς δυσκολίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶ, ὅτι θὰ ὑπογράψωσιν ἢ θὰ ἐγγυηθῶσι κεφαλαιοῦχοι κεφάλαιον 500,000 λιρῶν, ἐν γνώσει ὅτι ἐξακολουθεῖ καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀντίδρασις τῶν παντοπωλῶν.

§36ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα.

§37ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα βεβαίως, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα ν’ ἀπαιτήσωμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ τὴν ἐξομάλυνσιν τῆς δυσκολίας ταύτης. Ἡ ἐξομάλυνσις ἐνυπάρχει εὐθὺς ἀμέσως ἐν τῇ ἀποφάσει, τὴν ὁποίαν ἤθελε λάβει οἱαδήποτε ὁμὰς κεφαλαιούχων, νὰ καταβάλῃ τὰ κεφάλαιά της δι’ ἐπιχείρησιν, ἥτις μᾶλλον κεῖται εἰς χεῖρας τῶν grocers, τῶν πωλητῶν, ἢ εἰς τὰς ἰδικάς της. Ἡ τελευταία δυσκολία, ἣν ἠκούσαμεν, εἶναι ἡ ἐκ τῆς παραιτήσεως τῶν κυρίων Μπρόδερτον καὶ Μπακχάουζ. Βεβαίως ἡ παραίτησις αὐτῶν δὲν συνεπάγεται τὴν ἀνατροπὴν τῆς συμβάσεως, ἂν δὲν ὑφίσταται πλέον ἡ ἀποδοκιμασία τοῦ πληρεξουσίου αὐτῶν κ. Στρεΐτ, ὡς δῆθεν δεχθέντος ὅρους, τοὺς ὁποίους αὐτοὶ δὲν εἶχον ἐγκρίνει ἢ ἐξουσιοδοτήσει αὐτὸν νὰ ἐγκρίνῃ. Ἄλλως, ἂν ὁ ἐντολοδόχος, καθ’ ἣν ἐποχὴν ὑπέγραψεν, εἶχε τὴν ἐξουσίαν νὰ ὑπογράψῃ τοὺς ὅρους, οὓς ὑπέγραψεν, εἶναι ἀδιάφορον, ἐὰν ὁ ἐντολεὺς αὐτοῦ παρῃτήθη βραδύτερον τῆς θέσεως τοῦ ἀντιπροσώπου. Ἀλλ’ ἂν ὑφίσταται ἰσχυρὰ ἀντίρρησις κατὰ τῆς ὑπογραφῆς, ὡς καθ’ ὑπέρβασιν τῆς ἐντολῆς γενομένης, τότε γεννᾶται προδήλως τὸ ζήτημα, ἂν ἰσχύει ἡ σύμβασις, ἀφοῦ ὁ ὑπογράφας ἀποδοκιμάζεται ὑπὸ τοῦ ἐντολέως του. Βεβαίως δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐναντίον τοῦ κ. Στρεΐτ παράπονα, ἂν ἀληθῶς ὑπέγραψεν ἄνευ ἐντολῆς τοὺς ὅρους, ἀλλ’ ἡ σύμβασις δὲν ὑφίσταται καὶ δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ. Ἀλλ’ ἐὰν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἠκούσαμεν ν’ ἀναγνώσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δηλαδὴ ἔγγραφά τινα τοῦ κ. Μπακχάουζ, δὲν ὑποστηρίζωνται πλέον καὶ αἱ ἀποδοκιμασίαι αὐτοῦ δὲν ἐξακολουθῶσιν, ἀλλὰ μετὰ τὰς διαμαρτυρίας τοῦ κ. Στρεΐτ ἀνεκλήθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Μπακχάουζ ὡς μὴ ἀκριβῆ, τότε ἡ σύμβασις εἶναι ἰσχυρὰ καὶ ὑποχρεωτικὴ διὰ τὴν Ἀγγλικὴν Ἑταιρείαν. Ἐπεθύμουν διὰ τοῦτο, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν ὁ κ. Μπακχάουζ ἀνεγνώρισεν, ὅτι εἶχεν ἐντολὴν καὶ ἐξουσίαν ὁ κ. Στρεΐτ νὰ ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν, ἣν ὑπέγραψεν, ἢ ἂν ἀμφισβητεῖ ἀκόμη τὴν ἰσχὺν τῶν ὑπογραφέντων, ἢ περιωρίσθη μόνον νὰ προτείνῃ ὅρους νέους, οὓς ὅμως δὲν ἐδέχθη τὸ Συμβούλιον τῆς Ἑταιρείας ἐν Λονδίνῳ, καὶ ἑπομένως ἤδη δὲν πρόκειται ἢ περὶ τῶν μέχρι τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως συνομολογηθέντων.

§38Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν ἐπιστολὴν ἔλαβον τὴν Τρίτην τὸ ἑσπέρας· φέρει ἡμερομηνίαν 25 Ἰουνίου, 12/ καθ’ ἡμᾶς, καὶ ἀδύνατον ἦτο, ἐξ ἐλλείψεως χρόνου, νὰ διαμειφθῶσιν ἐπιστολαὶ καὶ ἀνακληθῇ ἡ ἐπιστολὴ ἡ πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν σταλεῖσα. Τὴν αὐτὴν δὲ ἡμέραν ὁ κ. Μπακχάουζ τηλεγραφικῶς ἀνεκοίνωσεν, ὅτι ἀποχωρεῖ ἐκ τοῦ Συνδικάτου. Ἄλλο τίποτε δὲν γινώσκω, διότι οὐδὲν ἄλλο ἔγγραφον ἢ τηλεγράφημα ἔλαβον παρὰ τοῦ κ. Μπακχάουζ.

§39Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι ὁ κ. Γεώργιος Στρέϊτ ἐνώπιον τοῦ πατρὸς αὐτοῦ κυρίου Στεφάνου Στρέϊτ, Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, μοὶ ἔδωκε τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἔγραψεν ἐπιστολὴν εἰς τὸν κ. Μπακχάουζ, δι’ ἧς ἀπεδείκνυεν, ὅτι οὐδεμίαν ἐντολήν του παρέβη, ὁ δὲ κύριος Μπακχάουζ ἐζήτησε παρ’ αὐτοῦ συγγνώμην· ἀλλ’ ὁ κ. Στρέϊτ ἀπήντησεν, ὅτι εὐχαριστεῖ μὲν αὐτὸν, ἀλλὰ δὲν στέργει πλέον νὰ ἦναι πληρεξούσιος αὐτοῦ.

§40Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. τέως Πρωθυπουργοῦ ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἠγέρθη ζήτημα μεταξὺ Μπακχάουζ καὶ Στρέϊτ, προγενέστερον τῆς ἐπιστολῆς. Τὸ τηλεγράφημα εἶναι τῆς 12/25 Ἰουνίου, καὶ λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Λυπούμεθα ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἑταιρείας, περιλαμβάνουσα τοὺς κ. κ. Duprè, Dunn καὶ Δ. Δεληγιάννην, ἠρνήθη νὰ ὑποβάλῃ τῇ Ὑμ. Ἐξοχότητι τροποποιήσεις τινὰς, ἃς θεωροῦμεν ἀπαραιτήτους, καὶ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀποσυρθῶμεν ἐκ τοῦ Συνδικάτου, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν λαμβάνομεν μέρος εἰς τὰς περαιτέρω τῆς Ἑταιρείας διαπραγματεύσεις.»

§41Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ ἀφορᾷ τὴν ἀποχώρησιν τοῦ Μπακχάουζ, δὲν ἀφορᾷ τὰς σχέσεις του μὲ τὸν κ. Στρέϊτ.

§42Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ ἐδήλωσα σαφῶς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἠγέρθη μεταξὺ τῶν Μπακχάουζ καὶ Μπρόδερτον καὶ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν δὲν ἀφορᾷ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ὁ κ. Δ. Δελιγιάννης καὶ ὁ κ. Στρέϊτ ἐνήργησαν ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ Συνδικάτου, καὶ ὑπέγραψαν τὴν σύμβασιν. Κατ’ αὐτῆς ἐγείρονται οἱ κ. κ. Μπακχάουζ καὶ Μπρόδερτον, καὶ δὲν ἐγείρονται κατὰ τροποποιήσεων προταθεισῶν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ κατ’ ἄρθρων συμβάσεως, τὰ ὁποῖα οἱ πληρεξούσιοι αὐτῶν ὑπέγραψαν, κατὰ τῶν ἄρθρων 1, 9, 14, 17, 22 καὶ 23, λέγοντες ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῶν ὑπέγραψαν ταῦτα παρὰ τὰς ὁδηγίας των. Τοῦτο εἶναι ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἐπέμβωμεν. Λέγω δὲ, ὅτι μετὰ τὴν ἐπιστολὴν τῆς 25 Ἰουνίου ἀδύνατον νὰ ἐγράφη ἑτέρα, ἐγὼ δὲ οὔτε ἐπιστολὴν ἄλλην, οὔτε τηλεγράφημα ἔλαβον· ἑπομένως θεωρῶ τὴν τελευταίαν ἐπιστολὴν ὡς ὁριστικήν.

§43ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μεταξὺ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, τοὺς ὁποίους αἰτιῶνται οἱ κύριοι αὐτοὶ, ὅτι καθ’ ὑπέρβασιν ὑπεγράφησαν παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων των, ὑπάρχουσιν ὅροι χρηματιστικοὶ καὶ ἐμπορικοί, ὑπεγράφησαν δὲ παρόντος τοῦ κ. Μπακχάουζ, ὅστις καὶ διετύπωσε μίαν πρὸς μίαν τὰς προτάσεις. Δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ ἐννοήσω, πῶς λέγουσιν ὅτι δὲν ἦσαν σύμφωνοι, ἀφοῦ ἦσαν παρόντες.

§44Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἀφορᾶ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ κ. Μπακχάουζ, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα αὐτό (ἀναγινώσκει) «Ἀναφερόμενος εἰς τὴν τροποποίησιν, ἣν ἐπροτείναμεν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1, θέλω παρακαλέσει νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ὑπενθυμίσω τῇ Ὑμ. Ἐξοχότητι, ὅτι ὁ κ. Μπρόδερτον καὶ ἐγὼ εὑρισκόμεθα ἐν Ἑλλάδι κατὰ τὸ τέλος Μαρτίου, ἐλπίζοντες ὅτι, ἐὰν αἱ προτάσεις ἡμῶν ἠδύναντο νὰ γείνωσι δεκταὶ, ἡ σύμβασις θὰ εἶχεν ὑπογραφῆ ἐγκαίρως, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν νὰ καταρτίσωμεν τὴν Ἑταιρείαν διὰ τὴν ἐσοδείαν τοῦ ἔτους τούτου, καὶ οὕτω νὰ δυνηθῶμεν νὰ παράσχωμεν ὑμῖν τὰς ἐγγυήσεις ἡμῶν.» Αὐτὰ γράφουσι τώρα. Ἐννοεῖται ὅτι τὸ ζήτημα, ὡς εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι ζήτημα μεταξὺ τῶν κ. κ. Μπρόδερτον καὶ Μπακχάουζ καὶ τῶν πληρεξουσίων αὐτῶν, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι οἱ δύο αὐτοὶ κύριοι, καίτοι οἱ πληρεξούσιοι αὐτῶν ὑπέγραψαν μίαν σύμβασιν, ἀποχωροῦσιν ἀπὸ τὴν σύμβασιν, καὶ περιορίζονται νὰ γράψωσιν ἐπιστολὴν, δι’ ἧς ἀναγγέλλουσι τὴν ἀποχώρησίν των. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐπιστοποίησα, οὔτε δύναμαι νὰ πιστοποιήσω, ποῖον ἐκ τῶν δύο μερῶν λέγει τὴν ἀλήθειαν.

§45Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν σᾶς ἐνδιαφέρει αὐτό. Τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι αὐτοὶ ἀπεχώρησαν.

§46Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μάλιστα· καὶ τοῦτο εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠναγκάσθην νὰ τονίσω καὶ ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ εἴπω.

§47Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριοι, μετὰ τὴν μακρὰν διακοπὴν ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα, ἐφ’ οὗ διεκόπην. Τὸ ἂν ἀπεχώρησαν οἱ κ. κ. Μπρόδερτον καὶ Μπακχάουζ ἐκ τῆς Ἑταιρείας, οὐδεμίαν, ὡς εἶπον, ἔχει ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς νομιμότητος τῆς συμβάσεως. Διότι, ἐὰν τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ὑπέγραφον οἱ κ. κ. Στρέϊτ καὶ Δ. Δεληγιάννης, οἱ πληρεξούσιοι αὐτῶν, τὴν σύμβασιν, δὲν εἶχεν ἀνακληθῆ ἡ ἐντολὴ πρὸς αὐτοὺς νὰ ὑπογράψωσιν ὅ,τι ὑπέγραψαν ἐντὸς τῶν ὅρων αὐτῆς, ἡ σύμβασις εἶναι ἔγκυρος καὶ νόμιμος. Ἐγὼ ἐνόμιζον, ὅτι ἐν τῷ ἐγγράφῳ, τὸ ὁποῖον προχθὲς εἶχεν ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, αὐτοὶ ἠμφισβήτουν ῥητῶς τὸ δικαίωμα τῶν ὑπογραψάντων τοῦ νὰ δεχθῶσιν ὡρισμένας διατάξεις, καὶ ὅτι ἀπεδοκίμαζον τοὺς πληρεξουσίους αὐτῶν. Ἀλλ’ ὡς ἐκ τοῦ τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον ἐν τῷ ἐγγράφῳ περιέχεται, ἐνδείκνυται, τὰς τροποποιήσεις αὐτὰς δὲν ἀπεδέχθη ἡ Ἑταιρεία.

§48Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Παρακαλῶ. Τὸ Συνδικάτον ἀποτελεῖται ἀπὸ πέντε πρόσωπα, τοὺς κ. κ. Dupré, Dunn, Μπρόδερτον, Μπακχάουζ καὶ Δ. Δεληγιάννην. Ὡς ἐξάγεται ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ δύο μέλη τοῦ Συνδικάτου ὑπέβαλον ἐγγράφως τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἐθεώρουν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπενέγκωσιν ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῆς συμβάσεως. Ἡ πλειονοψηφία τοῦ Συνδικάτου ἀπέρριψε τὰς τροπολογίας ταύτας, καὶ αὐτοὶ ἀπεχώρησαν. Τὸ γεγονὸς τῆς ἀποχωρήσεως αὐτῶν εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀμφισβητηθῇ. Δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι οἱ πληρεξούσιοι ὑπέγραψαν δυνάμει ὡρισμένου πληρεξουσίου, ἄρα αἱ ὑποχρεώσεις ὑφίστανται. Ἀλλὰ ποῖαι εἶναι αὐταὶ αἱ ὑποχρεώσεις; Νὰ δώσωσιν αὐτοὶ ἐγγύησιν; Ἀλλὰ τί σᾶς λέγουσιν; «Ἀποχωροῦμεν, καὶ ἀρνούμεθα νὰ δώσωμεν ἐγγύησιν».

§49Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι μετὰ τὴν ἀποχώρησίν των ὑφίστανται ὑποχρεώσεις. Βεβαίως ἡ σύμβασις, καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὴν διάταξιν τοῦ νὰ ὑφίσταται ὡρισμένον Συμβούλιον, ἐξέλιπε. Δὲν ἀποτελοῦσι πλέον οἱ κύριοι Μπρόδερτον καὶ Μπακχάουζ, μέρος αὐτῆς. Τί θὰ πράξωσιν οἱ νέοι σύμβουλοι, δὲν γνωρίζομεν. Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἀκόμη εἰς θέσιν ν’ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τῶν συμβούλων. Πιθανὸν νὰ ἀντικαταστήσωσι δι’ ἄλλων τοὺς ἀποχωρήσαντας. Αὐτὸ εἶναι ἔργον τοῦ Συμβουλίου. Τότε θὰ ἴδωμεν. Ἡ σύμβασις βεβαίως δὲν ὑφίσταται ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, ὅτι μὴ διατηρηθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μὴ ψηφισθεῖσα οἵα ὑπεβλήθη καὶ ὑπεγράφη, ἀλλ’ ὑποστᾶσα τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας προέβαλεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἡ πρώην Κυβέρνησις καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ Ἑταιρεία δὲν ἀπεφάνθη, δὲν εἶναι καὶ δὲν θὰ ἦναι ἡ αὐτὴ σύμβασις. Ἄν ἡ Κυβέρνησις ἐπέτρεψε τῇ Βουλῇ νὰ φέρῃ τροποποιήσεις, καὶ ἡ Ἑταιρεία ἀπέκτησεν ἐκ τούτου τὸ δικαίωμα ν’ ἀντικαταστήσῃ ἄρθρα καὶ νὰ προτείνῃ τροποποιήσεις· διότι τότε μόνον θὰ ἦτο ὑποχρεωτικὴ ἡ σύμβασις δι’ αὐτὴν, ὅταν ἤθελε ψηφισθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὡς ὑπεγράφη. Δὲν ἤθελεν ἔχει τότε τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ ἡ Ἑταιρεία, ὅτι ἀποχωρεῖ. Ἡ σύμβασις, ψηφιζομένη καὶ κυρουμένη ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ὡς ὑπεγράφη, θὰ ἦτο ὑποχρεωτικὴ δι’ αὐτήν. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις δὲν ἐψηφίσθη, καὶ μένει ὑποβεβλημένη μόνον εἰς τὴν Βουλήν. Σχεδιάζονται τροποποιήσεις, ἀλλ’ οὐδεμία αὐτῶν ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα ν’ ἀποχωρήσωσιν ἐκ τοῦ Συμβουλίου, ἐφ’ ὅσον ἰσχύει ἡ σύμβασις, ἣν ὑπέγραψαν. Δὲν δύναταί τις, ἀφοῦ ἐδέχθη νὰ ἦναι σύμβουλος μιᾶς Ἑταιρείας, νὰ εἴπῃ ἔπειτα, ὅτι δὲν δέχεται, καίτοι ὑπέγραψε τὴν σύμβασιν, ἥτις τὸν διορίζει. Ἄν ἡ Βουλὴ δὲν ἐψήφισεν ἀκόμη τὴν σύμβασιν, ὡς ὑπεβλήθη, δὲν τὴν ἀπέρριψεν ὅμως, οὐδὲ τὴν ὑπέγραψε τροποποιημένην. Τότε μόνον θὰ ἐματαιοῦτο ἡ σύμβασις. Ἤδη αἱ τροποποιήσεις τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἄγνωστον τίνα τύχην θὰ λάβωσι, καὶ ἡ σύμβασις ὑφίσταται, ἐπιβάλλουσα ὑποχρεώσεις εἰς πάντα ὅστις ἀνέλαβε δι’ αὐτῆς τοιαύτας, καὶ παρέχουσα δικαιώματα εἰς πάντα ὅστις ἔλαβε τοιαῦτα ἐξ αὐτῆς. Τὸ κύριον ζήτημα εἶναι, ἂν ἡ σύμβασις εἶναι ἰσχυρὰ, καὶ εἶναι ἰσχυρὰ, διότι καλῶς ὑπέγραψαν οἱ κύριοι Στρέϊτ καὶ Δ. Δεληγιάννης, δὲν ἀπώλεσε δὲ τὴν ὑποχρεωτικὴν αὐτῆς δύναμιν, ἐφ’ ὅσον αὐτὴ δὲν ἀπερρίφθη, ἢ ἐτροποποιήθη παρὰ τὴν συναίνεσιν τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῆς.

§50Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπεγράφη ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία φέρει τὰς ὑπογραφὰς ἀφ’ ἑνὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἀφ’ ἑτέρου τῶν κυρίων τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὸ Συνδικάτον. Ἡ Βουλὴ προέβαλε κατὰ τὴν συζήτησιν τροπολογίας, ἀνέθηκε δὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διαπραγματευθῇ ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν τούτων. Ποῖον εἶναι τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν οἱ συναλλαχθέντες μετὰ τῆς Κυβερνήσεως; Νὰ εἴπωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν: «Οὐδεμίαν τροπολογίαν δεχόμεθα». Ὑποβάλετε εἰς τὴν Βουλὴν τὴν σύμβασιν, ὡς ὑπεγράφη, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ τὴν ψηφίσῃ, εἶναι ὑποχρεωτική.» Αὐτὴ εἶναι ἡ νομικὴ θέσις τοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ δὲν λέγουσιν «ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν ψηφίσῃ τὴν σύμβασιν ὅπως παρ’ ἡμῶν ὑπεγράφη, ἀποχωροῦμεν», ἀλλὰ λέγουσιν, «ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν μεταρρυθμίσῃ τὰ ἄρθρα 1, 9, 14, 17, 22 καὶ 23 τῆς συμβάσεως, ἀποχωροῦμεν καὶ δὲν λαμβάνομεν μέρος εἰς τὰς διαπραγματεύσεις.» Οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἔχουσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκτελέσωσι τὰς ὑποχρεώσεις των, ἐὰν ἡ σύμβασις ψηφισθῇ ὡς ὑπεγράφη. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις ὑποχρεοῖ τὰ μέρη μόνον ἠθικῶς. Ὑποθέσατε ὅτι λέγομεν: «Εἶσθε ὑπόχρεοι νὰ ἐκτελέσητε τὰς ἐκ τῆς συμβάσεως ὑποχρεώσεις σας, καὶ νὰ δώσητε τὴν ἐγγύησιν»· ἀλλ’ ὅταν ἔλθῃ ἡ προθεσμία, δὲν σᾶς δίδουσι ἐγγύησιν. Τί δυνάμεθα νὰ πράξωμεν; Λοιπὸν δὲν βλέπω διατὶ συζητοῦμεν ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ὑποχρεώσεως αὐτῆς. Παραδέχομαι ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ τὴν σύμβασιν, ὡς ὑπεγράφη, ὑπάρχει ἐκ μέρους των ἠθικὴ ὑποχρέωσις· ἀλλ’ ἐπειδὴ γνωρίζουσιν, ὅτι αὕτη δὲν δύναται νὰ ἔχῃ νομικὸν κῦρος, λέγουσιν «ἀποχωροῦμεν». Δὲν ἀποχωροῦσι δὲ ἕνεκα τῶν τροπολογιῶν καὶ τοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον ἡ ψήφισις τῶν τροπολογιῶν ἔδιδεν εἰς αὐτοὺς, ν’ ἀποχωρήσωσι· δὲν λέγουσιν, «ἐὰν δὲν ψηφίσητε τὴν σύμβασιν, ὡς ἔχει, ἀποχωροῦμεν», ἀλλὰ λέγουσιν ἁπλῶς «ἀποχωροῦμεν», λησμονοῦντες ὅτι εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐψήφιζε τὴν σύμβασιν, ὡς ὑπεγράφη, νὰ σεβασθῶσι τὴν ὑπογραφήν των.

§51Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγὼ, καὶ δὲν ἐννοῶ κατὰ τί εἴμεθα ἀντίθετοι. Διότι ἐγὼ λέγω, ὅτι, ἂν ἠθέλομεν δεχθῆ τὴν σύμβασιν, ὡς ὑπεβλήθη αὕτη ὑπὸ τοῦ πρώην Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ὑπόχρεοι οἱ συνομολογήσαντες αὐτὴν νὰ τὴν ἐκτελέσωσιν. Ἐκτελοῦντες αὐτὴν, βεβαίως κατὰ πρῶτον ὤφειλον νὰ παράσχωσι τοὺς ἐγγυητὰς τῶν 500,000 λιρῶν. Αὐτὴ ἦτο ἡ ὑποχρέωσις ἡ σπουδαία δι’ ἡμᾶς καὶ δι’ αὐτούς. Ἀλλ’ ἤδη λέγετε, ὅτι μετὰ τὰ γενόμενα αὐτοὶ δὲν εἶναι ὑπόχρεοι νὰ πράξωσι τίποτε. Ἐγὼ δὲν ἀμφισβητῶ τοῦτο, ἀλλ’ ἡ αἰτία θὰ ἦναι, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἐδείχθη διατεθειμένη νὰ ψηφίσῃ τὴν σύμβασιν, τοιαύτην, ὁποία ὑπεβλήθη.

§52Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ὑποπίπτει εἰς τὴν ἀντίληψιν παντὸς, εἶναι ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ψηφίσῃ τὴν σύμβασιν, ἐὰν δὲν γείνουν αἱ τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας θεωρεῖ ἀναγκαίας. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τροπολογιῶν. Οἱ μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως συμβληθέντες ἀμφισβητοῦσι τὴν ἐνέργειαν τῶν πληρεξουσίων, οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν ἐν ὀνόματι αὐτῶν. Ἐν ὅσῳ τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν λυθῇ, δὲν ὑπάρχει σύμβασις, ἡ ὁποία δύναται νὰ περιβληθῇ νόμιμον κῦρος καὶ γείνῃ νόμος, ἐὰν ἤθελε ψηφισθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§53Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ αὐτοὶ δηλοῦσιν, ὅτι ἀποχωροῦσιν, ἔστω καὶ ἂν ψηφισθῇ ἡ σύμβασις.

§54Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸ λέγουσι δυστυχῶς.

§55ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λέγουσιν ἑπομένως, ὅτι ἀποδοκιμάζουσι τοὺς πληρεξουσίους των.

§56Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὰς 25 Ἰουνίου ἐστάλη τὸ τηλεγράφημα.

§57Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀκούσητε αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγουσιν (ἀναγινώσκει): «Λυπούμεθα ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἑταιρείας, περιλαμβάνουσα τοὺς κ. κ. Duprê, Dunn, Δεληγιάννην, ἠρνήθη νὰ ὑποβάλῃ τῇ Ὑμ. Ἐξοχότητι τροποποιήσεις τινὰς, ἃς θεωροῦμεν ἀπαραιτήτους, καὶ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀποσυρθῶμεν ἐκ τοῦ Συνδικάτου, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν λαμβάνομεν μέρος εἰς τὰς περαιτέρω τῆς Ἑταιρείας διαπραγματεύσεις.» Τὸ λέγουσι καθαρά.

§58Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσατε, εἶναι ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀποδοχῆς τῶν ἑκατέρωθεν τροποποιήσεων.

§59Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὅταν σᾶς λέγωσιν, ὅτι εἶναι sine qua non, πῶς τὸ ἐξηγεῖτε;

§60ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ κατατεθῇ, παρακαλῶ, τὸ ἔγγραφον αὐτό.

§61Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸ ἔγγραφον αὐτὸ θὰ κατατεθῇ μετὰ τῶν ἄλλων ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα προσεκόμισα ἐνταῦθα, ἵνα τὰ καταθέσω. Ὅταν σᾶς λέγωσιν, ὅτι, «ἐὰν δὲν τροποποιηθῶσι τὰ ἄρθρα δεῖνα καὶ δεῖνα τῆς συμβάσεως τῆς συνομολογηθείσης, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ μείνωμεν», τί ἐννοεῖτε;

§62ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Συνδυάζουσι τὰς τροποποιήσεις αὐτὰς μὲ ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἡμεῖς προετείναμεν, καὶ δι’ αὐτὸ ἐγείρουσι τὴν ἀξίωσιν ταύτην.

§63Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε, κύριε συνάδελφε, μικρὰν διακοπήν; Νομίζω, ὅτι ἐτράπημεν ἐκτὸς τῆς ὁδοῦ, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐβαίνομεν. Ὁ κ. Μπακχάουζ καὶ ὁ κ. Μπρόδερτον παρῃτήθησαν ἀπὸ τὸ Συνδικάτον, τοῦ ὁποίου ἐτύγχανον μέλη. Διατί; Δὲν μᾶς ἀφορᾷ τοῦτο. Ἔχομεν δικαίωμά τι κατ’ αὐτῶν ἐπὶ τῇ παραιτήσει των; Δὲν ἔχομεν δικαίωμα, διότι, ποινικὴν ῥήτραν δὲν ἀνεγράψαμεν ἐν τῇ συμβάσει, καὶ διότι, ἐὰν ἠθέλομεν ἀναγράψει ποινικήν τινα ῥήτραν, ἠθέλομεν ἔχει ποῖον κέρδος; Ἠθέλομεν ἔχει κέρδος ἑκατὸν χιλιάδων φράγκων; Δὲν εἶναι ἄξιον περιφρονήσεως κέρδος τοιοῦτον ἀπέναντι τῆς μεγάλης οὐσίας, τοῦ μεγάλου σκοποῦ τῆς συμβάσεως; Πῶς, ἐὰν ἐκερδίζομεν ἑκατὸν χιλιάδες φράγκων, ἐσώζομεν τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς; Λοιπὸν ἔχομεν τοῦ λοιποῦ σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἀποδέχονται τὰ ὑπόλοιπα μέλη τοῦ Συνδικάτου, ὁ κ. Δάϊν καὶ ὁ κ. Δυπρέ. Ἀλλ’ οὗτοι ἔχουσι τοσαύτην τραπεζιτικὴν δύναμιν, τοσαύτην οἰκονομικὴν ὑπόστασιν, ὥστε νὰ μᾶς ἐμπνεύσωσι τὴν ἐμπιστοσύνην, ὅτι δύνανται νὰ εὕρωσι τὸ ἓν ἑκατομμύριον λιρῶν στερλινῶν; Ἂν ἔχωσι τοιαύτην, ἂν καθίσταται πιθανὸν, ὅτι δύνανται οὗτοι νὰ εὕρωσι τὸ ἑκατομμύριον, προχωροῦμεν, προβαίνομεν εἰς ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως. Ἂν οὗτοι δὲν ἔχωσι τόσην οἰκονομικὴν δύναμιν, ἂν δὲν δυνάμεθα νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι αὐτοὶ δύνανται νὰ εὕρωσι τὸ ἑκατομμύριον τῶν λιρῶν στερλινῶν, ἔχομεν καθῆκον ν’ ἀσχοληθῶμεν, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ εὕρωμεν ἄλλους τραπεζικοὺς ἢ οἰκονομικοὺς, ὅπως συμπληρωθῇ ἡ ἀνεπάρκεια τῶν κ. κ. Δάϊν καὶ Δυπρὲ, καὶ ἐὰν ἀναπληρώσωμεν δι’ ἄλλων τοὺς ἀποχωρήσαντας κ. κ. Μπακχάουζ καὶ Μπρόδερτον, καὶ τότε πάλιν ὑφίσταται ἡ σύμβασις. Λοιπὸν ὑφίσταται ἡ σύμβασις, ἐὰν οἱ κύριοι Δάϊν καὶ Δυπρὲ, οἱ ὑπολειφθέντες ἐν τῷ Συνδικάτῳ, ἔχωσι τοιαύτην οἰκονομικὴν δύναμιν, ὥστε νὰ δύνανται νὰ εὕρωσι τὸ ἀπαιτούμενον κεφάλαιον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου λιρῶν· δεύτερον, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν ἔχουσιν οἱ κύριοι οὗτοι οἰκονομικὴν δύναμιν, πείθουσαν ὅτι θέλει εὑρεθῆ τὸ ζητούμενον χρῆμα, ἐὰν δυνηθῶμεν νὰ εὕρωμεν ἄλλους, οἱ ὁποῖοι προστιθέμενοι εἰς τὸ Συνδικάτον δύναται νὰ καταστήσωσιν αὐτὸ ἱκανὸν, ὅπως εὕρῃ τὸ ζητούμενον ποσόν. Ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς δύο ὅρους, ὑπ’ αὐτὰς τὰς δύο περιπτώσεις ὑφίσταται ἡ σύμβασις.

§64Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω, τὰ ὁποῖα ἐξέθηκεν ὁ σεβαστός μοι ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§65Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος μὲ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος· δὲν εἶμαι ὅμως σύμφωνος μὲ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἴπετε ὑμεῖς.

§66ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ εὐκρινισθῇ, ἂν ὑφίσταται ἡ σύμβασις καὶ μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῶν κ. κ. Μπακχάουζ καὶ Μπρόδερτον· δηλαδὴ ἂν ἡ Ἑταιρεία τῶν Μονοπωλίων, τῆς ὁποίας αὐτοὶ εἶναι οἱ ἀντιπρόσωποι, ἂν ἡ Ἑταιρεία κατέστησε πληρεξούσιον τὸν κ. Δ. Δεληγιάννην ἢ ἄλλον τινὰ, καὶ ἂν ἀποδέχεται αὐτὸς ὅσα ἐν τῇ συμβάσει ἀναγράφονται. Περὶ τούτου ἔχετε πληροφορίαν τινά;

§67Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ οὐδεμίαν πληροφορίαν ἔχω.

§68ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μετὰ τὴν ἀποχώρησιν ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν, μετὰ τὴν παραίτησιν τῶν κ. κ. Μπρόδερτον καὶ Μπακχάουζ, δὲν ἐβεβαιώθη, ἂν ἡ Ἑταιρεία τῶν Μονοπωλίων, τὴν ὁποίαν οἱ κύριοι οὗτοι ἀντεπροσώπευσαν, καὶ ὡς τοιοῦτοι συνεβλήθησαν μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐξακολουθεῖ νὰ ἐμμένῃ εἰς τὴν σύμβασιν, ὡς ἔχει, ἢ μὲ τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἴσως ὑπέβαλον ἢ σκοποῦσι νὰ ὑποβάλωσι.

§69Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ κ. Δημ. Δεληγιάννης, ἐλθὼν πρός με εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, μοὶ ἀνήγγειλεν ὅτι ἐπανῆλθεν ἐκ Λονδίνου, ὅπου μετέβη, ἵνα ἀνακοινώσῃ εἰς τοὺς ἐκπροσωποῦντας τὸ Συνδικάτον τὰς προτάσεις τὰς προβληθείσας ὑπὸ μελῶν τῆς Βουλῆς, καὶ ὅτι ἔχει νὰ μοὶ ἀνακοινώσῃ τὴν ἀπάντησιν. Τὸν παρεκάλεσα, τὴν ἀπάντησιν νὰ μοὶ ἀνακοινώσῃ ἐγγράφως· μὲ ἠρώτησεν, ἐὰν νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρθῶσιν αἱ διαμαρτυρίαι ἢ αἱ παραστάσεις αἱ γεγόμεναι ὑπὸ τῶν Δυνάμεων. Παρετήρησα αὐτῷ, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀντικείμενον συζητήσεως μεταξὺ ἐμοῦ καὶ αὐτοῦ, διότι δὲν ἀνάγεται εἰς τὰς διαπραγματεύσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβε νὰ διεξαγάγῃ. Τὴν ἑπομένην ἦλθε καὶ μοὶ ἀνεκοίνωσεν ἐγγράφως τίνας ἐκ τῶν προβληθεισῶν τροποποιήσεων ἐδέχθη τὸ Συνδικάτον. Δὲν εἶχον ἀκόμη μελετήσει τὸ ἔγγραφον τοῦτο, ὅτε τὰ πράγματα ἔλαβον ἐν τῇ Βουλῇ τὴν γνωστὴν τροπήν, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐγνώρισεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου συζήτησιν. Ὡς ἐκ τούτου οὔτε μετὰ τοῦ κ. Δ. Δεληγιάννη προέβην εἰς συζήτησιν περὶ τῶν γενομένων δεκτῶν τροποποιήσεων. Τὴν μεθεπομένην ἔλαβον τηλεγράφημα ἐκ Λονδίνου, δι’ οὗ τὸ Συνδικάτον μοὶ ἀνεκοίνου, ὅτι ἀντικαθιστᾷ τὸν κ. Στρέϊτ διὰ τοῦ κ. Λαμπρινίδου, πρώην συναδέλφου ἡμῶν. Ὁ κ. Λαμπρινίδης μοὶ εἶπεν, ὅτι κατόπιν τὸν εἶδον, ὅτι μετὰ τὴν γενομένην χθὲς ἐν τῇ Βουλῇ δήλωσιν (μοὶ εἶπε τοῦτο τὴν ἑπομένην τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ) οὐδεμία δύναται νὰ γείνῃ πλέον συνεννόησις περὶ συμβάσεως.

§70ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐκ τῶν ἐξηγήσεων, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἐξάγεται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔκρινεν, ὅτι εἰς οὐδεμίαν δύναται νὰ προβῇ διαπραγμάτευσιν πρὶν ἐξομαλυνθῶσιν αἱ παρὰ ταῖς ξέναις Κυβερνήσεσι δυσχέρειαι. Εἰς τοῦτο διαφωνῶ. Βεβαίως τὸ κανονικὸν ἦτο, ἀφοῦ ἀντιτάσσωνται ἐκ μέρους τινῶν Κυβερνήσεων διαμαρτυρίαι καὶ προβάλλωνται δυσχέρειαι, νὰ προηγηθῇ ἡ ἐξομάλυνσις τῶν δυσχερειῶν, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ γείνῃ ἡ διαπραγμάτευσις. Ἀλλ’ ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα, νομίζω ὅτι ἠδύνατο νὰ γείνῃ καὶ τὸ ἕτερον. Ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν σύμβασιν, ἡ ὁποία παρεσκευάσθη ἤδη καὶ εἶναι ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἔχουσα ἐπίσης ὑπ’ ὄψιν τὴν σταφιδικὴν κρίσιν, ἡ ὁποία μαστίζει τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, καὶ ἐπιθυμοῦσα νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου, ἠδύνατο νὰ προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις, ἀναμένουσα ἐν τῷ μεταξὺ τὴν ἄρσιν τῶν δυσχερειῶν ἐκείνων, πρὶν προβῇ, ὄχι εἰς τὴν ἐπιψήφισιν, ἀλλ’ εἰς τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως. Διαφωνῶ πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν εὑρίσκει, ὅτι εἶναι ἀξιοπρεπὲς ἢ συμφέρον, νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ σύμβασιν περὶ μονοπωλίου, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μὴ ὑποβάλῃ αὐτὴν εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως καὶ νὰ μὴ ἐκτελέσῃ πρὶν ἀρθῶσιν αἱ διπλωματικαὶ δυσχέρειαι. Νομίζω, ὅτι, ἐνῷ τὸ κανονικὸν βεβαίως θὰ ἦτο νὰ γείνωσι τὰ πράγματα ὡς ἀνέφερα, ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις καὶ εἰς τὰς διαπραγματεύσεις πρὸς συμπλήρωσιν τῆς συμβάσεως καὶ εἰς ἐπιψήφισιν αὐτῆς νὰ προβῇ, ὑπὸ τοὺς ἑξῆς ὅρους. Πρῶτον νὰ καταστήσῃ γνωστὸν εἰς τοὺς κυρίους πρέσβεις, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις οὐδόλως ἐννοεῖ νὰ κυρωθῇ ὡς νόμος καὶ ἐκτελεσθῇ ἡ σύμβασις τοῦ μονοπωλίου, κατὰ τῆς ὁποίας ἤγειραν ἀντιρρήσεις τέσσαρες Δυνάμεις. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὑπάρχει λόγος οὐ μόνον δημοσίας τάξεως, ἀλλὰ καὶ λόγοι εὐχερεστέρας ἐκτελέσεως τῆς συμβάσεως, ὅπως γένηται διὰ τὴν ἑπομένην ἐσοδείαν ἀπὸ τοῦδε ἡ ψήφισις τῆς συμβάσεως, διότι καὶ χρόνος μακρὸς ἀπαιτεῖται διὰ τοὺς ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐὰν τυχὸν ψηφισθῇ ἡ σύμβασις, ἵνα παρασκευάσωσιν ὅλα, ὅσα προαπαιτεῖ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ μονοπωλίου. Πρέπει νὰ εὑρεθῶσι τὰ κεφάλαια, πρέπει νὰ γείνῃ ἐργασία ἐπὶ τῶν παντοπωλῶν, καὶ βεβαίως ἡ ἐργασία αὕτη εὐχερέστερον θὰ γείνῃ, ὅταν ἡ σύμβασις ἔχῃ ψηφισθῆ, παρὰ ἐὰν μένῃ ἐκκρεμής. Αἱ διαμαρτυρίαι ἀφ’ ἑνὸς καὶ αἱ παραστάσεις ἀφ’ ἑτέρου τὴν καθιστῶσι προβληματικὴν καὶ τὴν βλάπτουν. Θέλω νὰ εἴπω οὕτω, ὅτι δὲν ὑπάρχουσι λόγοι ἐστερημένοι σπουδαιότητος, οὓς ἡ Κυβέρνησις νὰ παρουσιάσῃ εἰς τοὺς πρέσβεις, καὶ δι’ αὐτῶν προσπαθήσῃ νὰ πείσῃ, ὅτι πρέπει ταχέως νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις, ἣν ἀναλαμβάνει ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ ὑποβάλῃ εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως, οὐδ’ ἐκτελέσῃ. Ταῦτα δὲ, ἂν οἱ πρέσβεις εὐθὺς ἀμέσως δὲν ἤθελον πεισθῆ, ὅτι αὕτη οὔτε εἰς τὸ συμφέρον αὐτῶν ἀντίκειται, οὔτε εἰς τὰς συνθήκας. Δὲν θεωρῶ ὅτι τοῦτο εἶναι ἀναξιοπρεπές· φρονῶ μάλιστα, ὅτι θὰ ἐμποιήσῃ εἰς τὰς Δυνάμεις καλλιτέραν ἐντύπωσιν, παρὰ ἐὰν ἀπὸ σήμερον ἠθέλετε ὑποχωρήσει. Διότι οὕτω πράττοντες ἀποδεικνύετε, ὅτι τοσοῦτον σέβεσθε καὶ τιμᾶτε τὴν γνώμην τῶν Κυβερνήσεων αὐτῶν, ὥστε, καίτοι εἶναι ἐψηφισμένη ἡ σύμβασις, δὲν προβαίνετε εἰς κύρωσιν καὶ ἐκτέλεσιν αὐτῆς, ἐὰν δὲν συναινέσωσιν αἱ Δυνάμεις αὗται. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν συμμερίζομαι τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει νὰ σταματήσῃ πᾶσα διαπραγμάτευσις μέχρις οὗ περατωθῇ τὸ ζήτημα τῶν διαμαρτυριῶν τῶν τεσσάρων Κυβερνήσεων. Τουναντίον φρονῶ καὶ συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιληφθῇ τῶν διαπραγματεύσεων μετὰ τῆς Ἑταιρείας, καὶ ἂν φθάσωμεν εἰς τὸ εὐτυχὲς σημεῖον, νὰ ἴδωμεν ὁριστικῶς καταρτιζομένην τὴν σύμβασιν, μὲ τὰς δεούσας τροποποιήσεις, τοὐλάχιστον τινὰς ἐξ αὐτῶν τῶν ὑποδειχθεισῶν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, νὰ ἀναγράψῃ ταύτην πρώτην εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, βεβαιοῦσα τοὺς πρέσβεις, ὅτι οὐδόλως θέλει ὑποβάλει αὐτὴν εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως, ἐφ’ ὅσον αἱ τέσσαρες Κυβερνήσεις ἀνθίστανται εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῆς. Οὕτω, Κύριοι, συμπληρῶν ὅσα καὶ πρότερον εἶπον, συμπεραίνω ὅτι δὲν θεωρῶ τὴν σύμβασιν ὡς ἐντελῶς ἐκλιποῦσαν. Ἡ σύμβασις δύναται, ὑφισταμένη τινὰς τροποποιήσεις, νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ ἐργασία αὕτη πρέπει νὰ προηγηθῇ τῆς ἐκβάσεως τῶν διαπραγματεύσεων μετὰ τῶν ξένων Κυβερνήσεων. Πιθανὸν αὗται ν’ ἀποτύχωσι. Τότε ἡ Βουλὴ, ἐπηρεαζομένη ἐκ τούτου, πιθανὸν νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ ἂν προβῇ εἰς αὐτὴν, βεβαίως δὲν θὰ τὴν ὑποβάλῃ εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως. Τουναντίον θεωρῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἡ πρέπουσα διεύθυνσις τῆς ὑποθέσεως ἐκείνη, ἣν θέλει νὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως προηγηθῇ τῆς ψηφίσεως ἡ ἐξομάλυνσις τῶν διπλωματικῶν δυσχερειῶν. Αὗται δύνανται νὰ ἦναι μακραί. Οὕτω θ’ ἀπολεσθῇ πολύτιμος χρόνος ἐν τῷ μεταξὺ, ἐν ᾧ ἐπὶ τέλους δυνατὸν νὰ καταλήξωσιν αἱ διαπραγματεύσεις εἰς εὐάρεστον ἀποτέλεσμα. Ἀλλὰ τότε δὲν θὰ ἔχωμεν σύμβασιν.

§71Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Βεβαίως, Κύριοι, ἀρτία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἄνευ τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλ’ οὔτε κατέθεσεν, οὔτε ἐδημοσίευσε.

§72Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατετέθησαν.

§73ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὰ ἐζήτησα χθές· δὲν τὰ ἐζήτησα αὐθωρεί, ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ὡμίλησε, διότι ἐφρόνουν ὅτι θὰ ἔσπευδε νὰ τὰ δημοσιεύσῃ ἀμέσως, ὡς ὤφειλε.

§74Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅτι δὲν τὰ ἐδημοσίευσε, δὲν δύνασθε νὰ τὸ εἴπητε, διότι τὰ ἀνέγνωσεν αὐτούσια.

§75ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅτι τὰ ἀνέγνωσεν, αὐτὸ εἶπον ἀκριβῶς; ἀλλ’ ἐξ ἁπλῆς ἀναγνώσεως εἴδετε, ὅτι, καίτοι κατ’ ἐπανάληψιν ἀνεγνώσθη περικοπή τις ἑνὸς μόνου ἐγγράφου σήμερον, πόσαι ὑπῆρξαν ἀμφισβητήσεις μεταξὺ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου καὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ τῆς ἐννοίας αὐτῆς.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἔγγραφα κατετέθησαν.

§77ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἤδη, πρὸ ὀλίγων λεπτῶν τῆς ὥρας, κατετέθησαν. Βεβαίως δὲν δυνάμεθα ταύτην τὴν στιγμὴν νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων, ἅτινα δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν καὶ ἅτινα ἐκράτει, ὡς εἴδετε πάντες, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὸν σύρτην του.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἔγγραφα κατετέθησαν καὶ ἐστάλησαν πρὸς τύπωσιν· ἑπομένως αὔριον ὑποθέτω ὅτι θὰ ἦναι εἰς τὴν διάθεσιν παντός.

§79ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἄρα ἡ συζήτησις αὕτη σήμερον δύναται νὰ θεωρηθῇ προκαταρκτικὴ, διότι ἡ μέλλουσα νὰ γείνῃ συζήτησις θὰ γείνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων τῶν κατατεθέντων, καὶ ἂν δὲν κατετέθησαν ὅλα, τῶν κατατεθησομένων...

§80Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅσα ἀνέγνωσε.

§81ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. .. Διότι, ἐὰν κατέθεσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μόνον ἐκεῖνα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσε, δὲν εἶναι αὐτὰ τὰ μόνα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι, σχετικὰ μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο. Σχετικὸν πρὸς τὸ ζήτημα ἔγγραφον εἶναι καὶ ἐκεῖνο, ὅπερ δὲν ἀνέγνωσε καὶ κατέχει αὐτὸ, διὰ τοῦ ὁποίου διεβίβασεν ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου καὶ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Σκουζὲς πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ἔγγραφον τὸ κοινοποιηθὲν τὴν ἡμέραν ἀκριβῶς τῆς πτώσεως τῆς Κυβερνήσεως παρὰ τοῦ Ἄγγλου πρέσβεως πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν.

§82ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον ἔγγραφον;

§83ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἐμνήσθη δὲ μόνον αὐτοῦ.

§84ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον;

§85ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ ἀπήγγειλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§86Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (εἰσερχόμενος εἰς τὴν αἴθουσαν). Ποῖον ἔγγραφον;

§87ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ ἔγγραφον τοῦ πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας διεβιβάσθη δι’ ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, περιέχοντος ὡρισμένας ἐννοίας, ὡρισμένας προτάσεις καὶ ὡρισμένας ἐρωτήσεις, πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διότι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν περίστασιν ταύτην δὲν ἐχρησίμευσεν, ἢ μόνον σχεδὸν ὡς διαβιβαστικὴ ἀρχὴ, διότι κυρίως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐν μέρει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι οἱ διαπραγματευθέντες τὸ ζήτημα τοῦτο, ὡς ἀντιπρόσωποι τῆς ὁλομελείας τῶν σταφιδοπαραγωγῶν.

§88ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ ἔγγραφον θὰ τὸ καταθέσω ἐγὼ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§89ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ κατέχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§90Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐὰν τὸ ἔχῃ ἄλλος, δὲν ἠξεύρω, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν τὸ ἔχω.

§91Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁμιλεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς περὶ διακοινώσεως τοῦ Σὶρ Ἔτζερτων. Ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μοὶ εἶχεν ἀνακοινώσει ἀντίγραφον ταύτης, ἀλλὰ τὸ πρωτότυπον εἶναι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν.

§92Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κατετέθη.

§93Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ πρωτόγραφον τῆς διακοινώσεως τοῦ πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας, τὸ φέρον ἡμερομηνίαν 11)24 Ἰουνίου, ὑπάρχει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν.

§94Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μάλιστα. Καὶ κατέθεσα ἀντίγραφον τῆς διαμαρτυρίας αὐτῆς.

§95ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καὶ πᾶν ὅ,τι σχετικόν.

§96Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κατέθεσα ἀντίγραφον τῆς διαμαρτυρίας τοῦ πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας· κατέθεσα τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπηύθυνε πρὸς τὸν ἐν Λονδίνῳ πρεσβευτήν, τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον ἀπηύθυνε πρὸς τὸν ἐν Βερολίνῳ πρεσβευτήν, τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον ἀπηύθυνε πρὸς τὸν ἐν Ρώμῃ πρεσβευτὴν, τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον ἀπηύθυνε πρὸς τὸν Ἅγῃ πρεσβευτήν. Κατέθεσα τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπηύθυνε πρὸς τὸν τότε Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν· κατέθεσα τὰ δύο τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα ἀπηύθυνεν ὁ κύριος τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὸν ἐν Λονδίνῳ πρεσβευτὴν διὰ τὸ ζήτημα τῶν παντοπωλῶν· κατέθεσα τὰς δύο ἀπαντήσεις τοῦ ἐν Λονδίνῳ πρεσβευτοῦ τῆς Ἑλλάδος· κατέθεσα τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Μπακχάουζ· κατέθεσα τὰς τροπολογίας τοῦ κ. Μπακχάουζ. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσα ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ τὰ ὁποῖα κατέθεσα σήμερον εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ἑπομένως ὅλα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσα, κατετέθησαν· προσετέθη μάλιστα καὶ τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπηύθυνε πρὸς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶχον ἀναγνώσει.

§97ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀκριβῶς περὶ αὐτοῦ τοῦ ἐγγράφου ἔλεγον.

§98ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ (πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν). Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Βουλευτὴς κατὰ τὴν ἀπουσίαν σας εἶπεν, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα ἔγγραφα.

§99Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν ὑπάρχει τι μὴ κατατεθέν.

§100ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν εἶπον ἐγώ, ἐὰν ὑπάρχει τι μὴ κατατεθὲν, διότι ἀγνοῶ τί κατετέθη. Εἶπον μόνον, ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς κατέθεσεν ὅσα ἀνέγνωσεν ἡμῖν, καὶ ὅτι ἐπεθύμουν νὰ κατατεθῶσι καὶ ὅσα δὲν ἀνέγνωσε· διότι ἀκριβῶς χθὲς κατὰ τὴν λῆξιν τῆς συνεδριάσεως παρεκάλεσα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα ταῦτα, διὰ νὰ δυνηθῶμεν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν νὰ συζητήσωμεν. Μοὶ εἶπεν ὅτι θὰ τὰ καταθέσῃ, διότι δὲν ἐπρόφθασεν, ἕνεκα τῆς μεγάλης ἐργασίας, τὴν ὁποίαν ἔχει. Καὶ ἐγὼ βεβαίως δὲν εἶμαι ὑπὲρ τοῦ ἀλαθήτου, οὐδὲ ὑπὲρ τοῦ ἀπεριορίστου τῆς ἀνθρωπίνης ἱκανότητος. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐργαζώμεθα παρ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν ἀνθρωπίνως καὶ πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν. Δὲν ἔχομεν λοιπὸν ἀξίωσιν ὑπερανθρώπου ἐργασίας παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ...

§101ΣΤΑΗΣ. Ἐπὶ τὸ θέμα.

§102ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μὴ διακόπτετε, σᾶς παρακαλῶ. Ἔχετε τὴν εὐφράδειαν, ὥστε ν’ ἀπαντήσητε κατόπιν. Μοὶ εἶπε λοιπὸν, ὅτι θὰ καταθέσῃ ὅσα ἀνέγνωσε, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἀνέγνωσε, δὲν ἤκουσα ἂν εἶπεν ὅτι θὰ τὸ καταθέσῃ ἢ ὄχι. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνα τὰ ἔγγραφα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἀνέγνωσεν ἢ δὲν ἀνέγνωσε. Θὰ ἴδωμεν ὅσα κατέθηκε, καὶ θὰ συζητήσωμεν ὅταν λάβωμεν γνῶσιν αὐτῶν.

§103Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν; Ἀνεφέρατέ τι, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη χθὲς κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως. Ἀκριβῶς ἤκουσα, ὅτι εἴπετε χθές: «Παρακαλῶ νὰ καταθέσητε καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσατε καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν ἀνεγνώσατε», καὶ σᾶς εἶπον, ὅτι «ὑποχρέωσιν ἔχω νὰ καταθέσω τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσα· προκειμένου ὅμως περὶ ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνέγνωσα, δὲν ἠξεύρω ποῖα ἔγγραφα θέλετε». Ἔπειτα, ἐπειδὴ ἔμαθον ὅτι ἐννοεῖτε τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπηύθυνε πρὸς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, κατέθεσα καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦτο. Δὲν ἀνέγνωσα τοῦτο, διότι δὲν ἔχει καμμίαν σπουδαιότητα· διότι ἐπαναλαμβάνει ἐν πολὺ μικρᾷ περιλήψει ὅσα εἶπεν ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τοὺς κυρίους πρεσβευτάς· ἐπειδὴ δὲ ἀνέγνωσα ἐν ἐκτάσει τὰ λεχθέντα εἰς τοὺς κυρίους πρεσβευτὰς, ἐνόμισα ὅτι ἦτο περιττὸν νὰ ἀναγνώσω τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο, καὶ τὸ κατέθεσα σήμερον.

§104ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ ἐζήτησα. Ἀλλὰ, Κύριοι, παρετηρήσατε, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἀπεδείχθη κατὰ τὴν συζήτησιν, τὴν πρό τινων στιγμῶν γενομένην, ὅτι δὲν εἶναι μόνον τὰ ἔγγραφα τὰ κατατεθέντα τὰ σχετικὰ πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, τὰ ὁποῖα κατέχει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα κατέχει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ κύριον πρόσωπον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐσίγησε μέχρι σήμερον παράδοξον σιγήν.

§105Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν προεκλήθην παρὰ σήμερον μόνον, καὶ σᾶς λέγω, ὅτι δὲν κατέχω κανὲν ἔγγραφον.

§106ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἴπετε, ὅτε ὡμίλει ὁ κ. Δεληγεώργης,— δὲν ἠξεύρω ἂν παρήκουσα, — ὅτι κατέχετε ἔγγραφον τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑταιρείας τῶν Μονοπωλίων, μεθ’ ἧς ἔχει γείνῃ ἡ σύμβασις.

§107ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν ἔχει σχέσιν.

§108ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πῶς δὲν ἔχει σχέσιν; Εἶναι ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ἀναμένει ἡ Βουλὴ παρὰ τῆς Ἑταιρείας, μετὰ τῆς ὁποίας συνεβλήθη τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Εἶναι τὸ σπουδαιότερον ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον κατέχετε. Διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατέθεσε τὸ ἔγγραφον τῆς μειονοψηφίας τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑταιρείας, ἥτις συνεβλήθη μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους· ἀλλὰ τὸ ἔγγραφον τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑταιρείας, ἥτις συνεβλήθη μὲ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, καὶ ἥτις ἔχει ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀγορὰν καὶ τὴν ἐκποίησιν τοῦ προϊόντος τῆς σταφίδος, τὸ ἔγγραφον, λέγω, ἐκεῖνο κατέχει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρὸ ἡμερῶν, καὶ δὲν τὸ ἐγνωρίζομεν, παρὰ αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὰ ἐμάθομεν, γενομένης συζητήσεως μετὰ τοῦ κ. Δεληγεώργη. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦτο καὶ πᾶν ὅ,τι σχετικὸν πρέπει νὰ κατατεθῇ, ὅπως ἐν ἐπιγνώσει συζητήσωμεν καὶ ἀποφασίσωμεν.

§109Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀλλὰ, παρακαλῶ, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτε ἔκαμε τὴν εἰσήγησιν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐπειδὴ πρὸ παντὸς ἤθελε νὰ ἦναι ἐντελῶς εἰλικρινὴς εἰς τὰς ἀνακοινώσεις αὑτοῦ, ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι οἱ κ. κ. Μπακχάουζ καὶ Μπρόδερτον, δύο μέλη τοῦ Συνδικάτου τοῦ ἀποτελουμένου ἐξ Ἄγγλων, ἐγγράφως διεβίβασαν εἰς αὐτὸν τὰς ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῆς συμβάσεως ἀντιρρήσεις των, καὶ ὅτι τὰ τρία ἄλλα μέλη δὲν ἀπεδέχθησαν τὰς ἀντιρρήσεις ταύτας. Ἐδήλωσα ῥητῶς ταῦτα εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὰ τρία μέλη τῆς Ἑταιρείας δὲν ἀπεδέχθησαν τὴν γνώμην τῶν κ. κ. Μπακχάουζ καὶ Μπρόδερτον. Τοῦτο ἐδήλωσα σαφῶς, σαφέστατα, εἰς τὴν εἰσήγησιν τὴν ὁποίαν ἐποιησάμην.

§110ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἠμφισβήτησα. Ἐγὼ δὲν συνηθίζω νὰ ἀμφισβητῶ τοὺς λόγους οὐδενός, πολλῷ μᾶλλον τοῦ Πρωθυπουργοῦ τοῦ Κράτους. Πάντοτε μετὰ σεβασμοῦ ἀποτείνομαι πρὸς τὸν κατέχοντα τὸν ὕψιστον αὐτὸ τῶν ἀξιωμάτων, καὶ ὡς ἄτομον καὶ ὡς κατέχοντα τὸ ἀξίωμα τοῦτο καὶ ὡς Βουλευτήν. Ἑπομένως δὲν ἐξέφερα ἀμφιβολίαν περὶ τῆς εἰλικρινείας ὑμῶν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δικαιούμεθα νὰ ἔχωμεν ἓν παράπονον, ὅτι μᾶς ἀφήσατε μέχρι τῆς ἡμέρας ταύτης ἄνευ τῶν ἐγγράφων, ἐφ’ ὧν ἐστηρίξατε τὴν ἀπελπισίαν σας, καὶ ἐν ἀγνοίᾳ τῶν προτάσεων τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς ἀνωνύμου Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας, ἥτις συνεβλήθη μὲ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Εἰς τοῦτο δὲν πταίομεν ἡμεῖς· ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔκρινε καλὸν νὰ σιωπήσῃ, διότι δὲν ἠρωτήθη. Εἶναι κύριος νὰ πράξῃ οὕτω. Βεβαίως συμφερωτέρα ἦτο διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἡ σιγὴ ἀπὸ τὴν πολυλογίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§111ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι μόνον διὰ τοῦτο.

§112ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ. Βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ καταθέσῃ ἤδη τὰ ἔγγραφα, καὶ ἐπ’ αὐτῶν θὰ συζητήσωμεν.

§113Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὀφείλω νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλήν τὸν λόγον, οὗ ἕνεκεν δὲν κατέθεσα τὰ ἔγγραφα ταῦτα μέχρι τοῦδε. Δὲν τὰ κατέθεσα, διότι ἀκριβῶς τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἡ ἀγόρευσις κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θεωρεῖ ὑφισταμένην τὴν σύμβασιν...

§114ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτό.

§115ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ... Ἑπομένως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς τὸν ὁποῖον ἐδόθη ἡ ἀπάντησις ἐκ μέρους τοῦ κ. Δημητρίου Δεληγιάννη, ὑπέλαβεν, ὅτι τότε καὶ μόνον εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Δ. Δεληγιάννη γενομένην εἰς αὐτὸν ἀπάντησιν περὶ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Συνδικάτου ἐπὶ τῶν προβληθεισῶν ὑπὸ τῆς Βουλῆς προτάσεων ἢ τροπολογιῶν ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ὅταν ἐν τῇ Βουλῇ ἤθελεν ἀποφασισθῆ νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἡ συζήτησις τῆς συμβάσεως. Τότε ἐχρησίμευον τὰ ἔγγραφα ταῦτα. Διότι τίνα σκοπὸν ἔχει ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Δ. Δεληγιάννη πρὸς ἐμὲ ἀπευθυνθεῖσα ἐπιστολή, παρὰ μόνον τὴν δήλωσιν, ὅτι ἐκ τῶν προβληθεισῶν ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν προτάσεων ἐγένοντο δεκταὶ δύο ἢ τρεῖς; Ἔχομεν ἐνταῦθα πλέον διαπραγματεύσεις; Πρόκειται νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλὴ τῆς συζητήσεως τοῦ μονοπωλίου; Οὐδεμίαν ἄλλως τε ἔχω δυσκολίαν, ἐὰν τὸ νομίζητε ἀναγκαῖον, νὰ προσκομίσω εἰς τὴν Βουλὴν αὔριον τὴν ἀπάντησιν, ἡ ὁποία ἐν τῷ θέματι, τὸ ὁποῖον διαπραγματεύεσθε, εἰς οὐδὲν θέλει φωτίσει ὑμᾶς ἢ τὴν Βουλήν.

§116ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριοι, πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς συζήτησιν καὶ ψήφισιν τῆς συμβάσεως τροποποιουμένης, ἐὰν ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡ εἰσηγουμένη εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, δὲν προκαλέσῃ αὐτὴν καὶ κατὰ πρώτιστον λόγον δὲν ὑποβάλῃ πᾶν ὅ,τι σχετικόν, ὅσον ἀφορᾶ τὴν σύμβασιν ταύτην; Διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε,—καὶ εἶναι νωπὰ ἔτι τὰ γεγονότα,—ἡ Βουλὴ, μετὰ μακρὰν συζήτησιν καὶ μετὰ πολλὰς τροπολογίας ὑποβληθείσας, ἀνέστειλε τὴν περαιτέρω συζήτησιν ἐπὶ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, διαχωρίσασα, οὕτως εἰπεῖν, τὴν γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἀνέμενε δὲ τὰς ἀπαντήσεις τῆς Ἑταιρείας τῶν Μονοπωλίων ἐν Ἀγγλίᾳ. Αἱ ἀπαντήσεις ἤχθησαν, καὶ ἦσαν δεδιχασμέναι. Ἦλθεν ἡ ἀπάντησις τῆς μειονοψηφίας, ἥτις δὲν ἀποδέχεται τὰς τροπολογίας, προτείνει ὅμως ἄλλας τροπολογίας τινὰς τῶν προταθεισῶν ἀποδέχεται, καὶ ἄλλας δὲν ἀποδέχεται. Ἦλθε καὶ ἡ ἀπάντησις τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, ἡ ὁποία ἀποδέχεται τὰς προταθείσας τροπολογίας, ἤ τινας ἐξ αὐτῶν, καὶ τὴν σύμβασιν, ὡς αὕτη ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν. Διότι, Κύριοι, κατὰ πρώτιστον λόγον πρέπει νὰ καθαρίσωμεν ἐνταῦθα ἓν ζήτημα. Ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν ἔχει συμβληθῆ μὲ ἄτομα, οὔτε ἀποβλέπει εἰς ἄτομα, οὔτε πρέπει νὰ ἀποβλέπῃ, διότι τὰ ἄτομα εἶναι φθαρτά, εἶναι προσωρινὰ, παρέρχονται, καὶ μόνον τὰ μόνιμα σωματεῖα εἶναι ἐκεῖνα, μετὰ τῶν ὁποίων δύναταί τις νὰ συμβληθῇ, καὶ δύναται νὰ ἔχῃ καὶ περισσοτέραν πεποίθησιν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτέλεσιν. Ἐὰν, Κύριοι, συμβληθῇ τὸ Κράτος μετὰ τινος ἀτόμου, καὶ τὸ ἄτομον τοῦτο ἐκλείψῃ, εἶναι ζήτημα κατὰ πόσον οἱ κληρονόμοι αὐτοῦ θὰ ἐκτελέσωσι τὴν σύμβασιν. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις συνεβλήθη μετ’ ἀνωνύμου Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας. Εἶναι ἡ ἀνώνυμος αὕτη Ἑταιρεία σοβαρὰ ἢ ὄχι; Εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐξήτασεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, καὶ μετὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβε περὶ τῶν ἀποτελούντων αὐτήν, καὶ ὡς ἀτόμων καὶ ὡς μετόχων, ἱδρυτῶν ἀνωνύμου Ἑταιρείας, ἐπείσθη ὅτι ἡ Ἑταιρεία αὕτη εἶναι σοβαρά.

§117Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Περὶ τίνος ἔλαβε πληροφορίας; Εἴπετε ὅτι συνεβλήθη μετ’ ἀνωνύμου Ἑταιρείας, καὶ ἀπεδέχθη μετὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβε περὶ τῶν προσώπων. Θεωρεῖτε ἀδιάφορον αὐτό;

§118ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μὴ ἐκτίθεσθε ἐν οὐ δέοντι, κύριε συνάδελφε. Τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν εἶναι νέον.

§119Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐπιτρέπετε δύο λέξεις;—διότι πρόκειται περὶ ἐνεργείας κυβερνητικῆς.— Ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς σαφῶς ἐδήλωσα, ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ σήμερον, ὅτι τὸ Συνδικάτον ἀπετελεῖτο ἀπὸ πέντε πρόσωπα, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, καθ’ ὃ εἶχε καθῆκον, ἐζήτησε πληροφορίας περὶ τῶν προσώπων τούτων, ὅτι βεβαίως αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔλαβεν, ἦσαν τοιαῦται, ὥστε νὰ πείσωσι τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἠδύνατο νὰ προβῇ εἰς τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι τὰ πρόσωπα ἦσαν τοιαῦτα, ὥστε νὰ παραστήσωσιν οἰκονομικὴν ὑπόστασιν, παρέχουσαν ἐλπίδα, ὅτι θὰ ἠδύναντο νὰ ἐκτελέσωσι τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνελάμβανον. Ἐπειδὴ ὅμως εἰς τὴν Βουλὴν ἐδηλώθη παρὰ τοῦ κ. τέως Πρωθυπουργοῦ, ὅτι μεταξὺ τῶν προσώπων τούτων πρωτίστην θέσιν κατέχει ὁ κ. Μπρόδερτον, τοῦ ὁποίου ἡ οἰκονομικὴ ὑπόστασις ἔδιδεν εἰς αὐτὸν τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ ἠδύνατο ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς,—ἀπόδειξις δὲ τούτου, ὅτι ἀπῃτήσατε, ἵνα ἐν τῇ συμβάσει ῥητῶς λεχθῇ, ὅτι ὁ Μπρόδερτον ἔπρεπε ν’ ἀποτελέσῃ μέλος καὶ τοῦ Συνδικάτου καὶ τοῦ πρώτου Διοικητικοῦ Συμβουλίου,— εἶπον ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, ἐπανέλαβον δὲ καὶ μετὰ ταῦτα δὶς, ὅτι ἀποχωρησάντων τῶν Μπακχάουζ καὶ Μπρόδερτον, τοῦ τελευταίου κυρίως, δὲν δύναται νὰ γείνῃ λόγος περὶ συμβάσεως, πρὶν ἢ ἐξετασθῇ, ἂν τὰ ἀπομείναντα μέλη ἔχωσιν ὑπόστασιν οἰκονομικὴν τοιαύτην, ὥστε νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑφισταμένη ἡ ἐλπὶς, ἡ ὁποία ἕνεκα τῆς παρουσίας καὶ τῶν ἑτέρων δύο ὑπῆρχεν, ὅτι θὰ ἠδύνατο ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς διὰ τῆς συμβάσεως ἀναλαμβάνει, καὶ γείνῃ ἐξέτασις, ἂν τὰ δύο πρόσωπα, τὰ ἀποχωρήσαντα, ἠδύναντο ν’ ἀντικατασταθῶσι παρ’ ἄλλων. Μέχρις ὅτου τοῦτο γείνῃ, δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ σᾶς ἀνακοινώσῃ ἀποδοχὴν τροπολογιῶν, διότι δὲν ἠξεύρομεν, ἂν τὰ τρία ἐναπομείναντα πρόσωπα εἶναι οἰκονομικῆς ὑποστάσεως τοιαύτης, ὥστε νὰ θεωρῶμεν, ὅτι ἡ ἀποχώρησις τῶν δύο εἶναι ἀδιάφορος, καὶ ὅτι ἡ παρουσία μόνον τῶν τριῶν ἐπιτρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἔχοντες τὴν ἐλπίδα, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελέσωσι τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας πρόκειται ν’ ἀναλάβωσιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐξήγησις, καὶ νομίζω ὅτι εἶναι πλήρης, καὶ δὲν ἔχετε ἀνάγκην οὔτε νὰ περιμένητε, οὔτε νὰ μὴ περιμένητε. Ἐν ὅσῳ ἡ Κυβέρνησις δὲν πεισθῇ, ἐκ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν, ὅτι ἡ ἀποχώρησις τῶν δύο μελῶν τοῦ Συνδικάτου δὲν ἐλαττώνει τὴν ἐλπίδα, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσιν οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως. Αὐτὰ εἶπον τὴν πρώτην ἡμέραν, αὐτὰ ἐπανέλαβον, αὐτὰ ἐπίσης ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον.

§120Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Εἰς ταῦτα συνεφώνησε καὶ ὁ κ. Δηλιγιάννης.

§121Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὀφείλω νὰ ποιήσωμαι διασάφησιν τῶν λόγων τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Κατὰ τὰς ἀνακοινώσεις τοῦ κυρίου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐγὼ παρέστησα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ κ. Μπρόδερτον ὑπερεῖχε πάντων τῶν ἄλλων μελῶν τοῦ Συνδικάτου. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι, οὐδ’ ἠδυνάμην νὰ εἴπω τοιοῦτόν τι, διότι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας εἶχον λάβει διὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δὲν ἦσαν τοιαῦται, δὲν μοὶ ἐπέτρεπον τοῦτο. Ὁ κ. Μπρόδερτον εἶναι διακεκριμένον μέλος, ἔχει οἰκονομικὴν δύναμιν, ἔχει τραπεζιτικὴν ὑπόστασιν, ἀλλὰ, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας εἶχον ἐγὼ λάβει, καὶ ὁ κ. Μπρόδερτον καὶ ὁ κ. Δάϊν καὶ ὁ κ. Δυπρὲ εἶχον τὴν αὐτὴν θέσιν. Ὁ κ. Νεύτων Δάϊν εἶναι διευθυντὴς, σύμβουλος καὶ συμμέτοχος μεγάλης Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρείας, ἔχων μεγάλην περιουσίαν, ὁ δὲ κ. Δυπρὲ μεγαλέμπορος. Βεβαίως ὁ ἀποχωρισμὸς τοῦ κ. Μπακχάουζ, μεσίτου πρώτης τάξεως, καὶ τοῦ κ. Μπρόδερτον, ἔχοντος οἰκονομικὴν ὑπόστασιν, ἐξησθένησεν οἰκονομικῶς τὸ Συνδικάτον. Ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω, ἀλλὰ δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἡ ἕνεκα τούτου ἐξασθένησις εἶναι τοσαύτη, ὥστε τὰ ὑπολειπόμενα μέλη εἰσὶν ἐντελῶς ἀνίκανα ν’ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβον. Ἐνδεχόμενον νὰ ἦναι ἀνίκανοι...

§122Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὐτὸ εἶπον.

§123Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. .. ἀλλὰ δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ δηλώσω, ὅτι οὗτοι εἶναι ἀνίκανοι. Αὐτὸ χρήζει ἐξετάσεως.

§124ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ εἶπε.

§125Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐμνημόνευσα ἐγὼ τοῦ κυρίου Μπρόδερτον καὶ ἐζήτησα ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, καὶ οἱ ἄλλοι ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ συνάδελφοι εἶχον τὴν αὐτὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ, ἵνα περιληφθῇ ὁ κ. Μπρόδερτον ἐν τῷ συσταθησομένῳ πρώτῳ Διοικητικῷ Συμβουλίῳ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Μονοπωλίου, καὶ μὴ μείνῃ μόνος ὁ κ. Μπακχάουζ, διότι ὁ ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς, ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτε εἰσήγαγον τὴν σύμβασιν, ἀναβὰς ἐπὶ τὸ βῆμα, ἐδήλωσεν, ὅτι ὁ κ. Μπρόδερτον εἶχεν ἐγκαταλίπει τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, ἀναχωρήσας ἐκ Πατρῶν εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἐνῷ ὁ κ. Μπρόδερτον εἶχε μὲν τότε ἀναχωρήσει ἐκ Πατρῶν εἰς Ἀγγλίαν, ἀλλ’ ἀναχωρῶν ἐκ Πατρῶν εἰς Ἀγγλίαν μοὶ ἔγραψεν ἐπιστολὴν, διὰ τῆς ὁποίας μὲ ἐβεβαίου, ὅτι ἀπήρχετο τῆς Ἑλλάδος δι’ ἄλλην ὑπόθεσιν, καὶ ὅτι δὲν ἐγκατέλιπε τὴν ἐν τῷ Συνδικάτῳ θέσιν του. Διὰ τοῦτο, ὅπως βεβαιωθῇ, ὅτι δὲν ἐγκατέλιπε τὴν ἐν τῷ Συνδικάτῳ θέσιν του, ἐπρότεινα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῇ συμβάσει, ὅτι θέλει εἶσθαι μέλος τοῦ πρώτου Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑταιρείας, τοῦτο δὲ καὶ τὰ ἄλλα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπεδέχθησαν. Μεταξὺ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ἡμῶν ὑπάρχει ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου διαφωνία, ἴσως μὴ καταφανής, ὑπάρχει ὅμως· ὀφείλω δὲ νὰ ποιήσωμαι τὴν ἀνακοίνωσιν ταύτην, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐβεβαίου πρὸ μικροῦ, ὅτι συμφωνοῦμεν πάντες. Τὴν στιγμὴν ἐκείνην δὲν μοὶ ἐπετρέπετο νὰ διακόψω τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα ἀναιρέσω τὴν βεβαίωσίν του ταύτην, ὡς δὲν μοὶ ἐπετρέπετο νὰ ζητήσω νὰ ἀγορεύσω πρὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἠλείας, τοῦ κ. Κρεστενίτου, διότι Βουλευτὴς ἐξ ἐπαρχίας σταφιδοφόρου εἶχε συμφέρον καὶ δικαίωμα νὰ προηγηθῇ ἐμοῦ, ἵνα ἀνακοινώσῃ τὰς ἰδέας καὶ τὰς γνώμας αὑτοῦ, καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς καταστάσεως τῆς ἐπαρχίας, ἧς τυγχάνει Βουλευτής. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ μὴ παρασιωπήσω, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἡ ἐκτίμησις, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐποιήσατο, οὐδ’ ἔχω ἐγὼ τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνήγγειλε τὸ πρῶτον, ὅτε ἐνεφανίσθη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀνέβη ἐπὶ τὸ βῆμα, ὅτι ἡ περὶ μονοπωλίου σύμβασις εἶναι ἐξηφανισμένη. Εἰς τοὺς λόγους τούτους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀντεῖπον τότε ἀμέσως, εἰπὼν ὅτι θέλει εἶσθαι ἐξηφανισμένη ἡ περὶ μονοπωλίου σύμβασις, ἐὰν γένωνται μὲν αἱ ἀπαιτούμεναι παραστάσεις πρὸς τὰς Δυνάμεις, ἀλλ’ ἀποτύχωσι, διότι αἱ Δυνάμεις ἤθελον ἐπιμείνει διαμαρτυρόμεναι, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἀθετοῦνται αἱ συμβάσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν συνομολογήσει μετ’ αὐτῶν, διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου. Θέλει ὡσαύτως εἶσθαι ἐξηφανισμένη ἡ περὶ μονοπωλίου σύμβασις, ἐὰν οἱ κύριοι Δυπρὲ καὶ Δάϊν δὲν ἔχωσιν ἀρκοῦσαν οἰκονομικὴν δύναμιν, ἵνα ἐμπνεύσωσι τὴν πεποίθησιν, ὅτι θέλει εὑρεθῆ τὸ ἓν ἑκατομμύριον λιρῶν στερλινῶν, καὶ προσέτι, ἐὰν, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν ἔχουσιν οἱ εἰρημένοι, ὡς εἶπον, τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν, δὲν εὑρεθῇ καὶ ἄλλος τις, ἵνα ἀναπληρώσῃ αὐτοὺς, συμπληρῶν τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν τῶν ἀποσχόντων τοῦ Συνδικάτου. Κατὰ ταῦτα διαφωνῶ ἐπὶ τούτου πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐθεώρει ἐξηφανισμένην τὴν σύμβασιν, ἐνῷ ἡμεῖς δὲν θεωροῦμεν αὐτὴν ἐξηφανισμένην, ἐὰν τὰ δύο θέματα, περὶ ὧν εἶπον, λυθῶσι καταφατικῶς, ἤτοι ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐλπὶς ὅτι αἱ Δυνάμεις θέλουσιν ἐνδώσει καὶ δὲν θέλουσιν ἐπιμείνει, ὅτι ὑπάρχει ἐλπὶς ὅτι οἱ δύο, ὁ κ. Δυπρὲ καὶ ὁ κ. Δάϊν, δύνανται νὰ εὕρωσι τὸ ἓν ἑκατομμύριον λιρῶν, ἢ ὅτι ὑπάρχει ἐλπίς, ὅτι θέλουσιν ἀναπληρώσει τοὺς κ. κ. Μπακχάουζ καὶ Μπρόδερτον ἄλλοι ἴσης οἰκονομικῆς δυνάμεως, ἴσης τραπεζιτικῆς πίστεως. Ὅθεν δὲν εἴμεθα σύμφωνοι μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὡς ἔλεγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§126ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀκριβῶς, Κύριοι, αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω, ὅτι ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς καὶ ἡ Κυβέρνησίς του ἔχουν σχηματίσει πεποίθησιν περὶ τῆς συμβάσεως διάφορον ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἡμεῖς. Ἡμεῖς ἐφρονοῦμεν, ὅτι συνεβλήθημεν μετ’ ἀνωνύμου Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας, ἡ ὁποία εἶχεν οἰκονομικὰς δυνάμεις τοιαύτας, ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν σύμβασιν· ἐὰν δὲ ἓν ἢ δύο πρόσωπα ἐξέλειπον, —διότι ὑποθέσατε, Κύριοι, ὅτι εἶχε ψηφισθῆ ἡ σύμβασις καὶ ὅτι ἐξέλειπεν ἓν τῶν προσώπων μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως, εἴτε ὁ Μπρόδερτον εἴτε ὁ Μπακχάουζ, ἢ καὶ ἀμφότεροι,—ἄνθρωποι εἶναι καὶ αὐτοὶ,—εἴτε ἀπέθνησκον, εἴτε ἐξ ἄλλων ἐμπορικῶν ἢ χρηματιστικῶν ἀτυχημάτων ἐξέλειπον,—δι’ αὐτὸ ἔπρεπε νὰ μὴ ὑπάρχῃ σύμβασις; Θὰ ἐξέλειπε διὰ τοῦτο ἡ ἀνώνυμος Ἑταιρεία; δὲν θὰ ὑπῆρχε μονοπώλιον; Νομίζω, Κύριοι, ὅτι αὐτὴ δὲν εἶναι ἡ ὀρθὴ ἀντίληψις τοῦ ζητήματος. Εἰς τὸ κρίσιμον σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐφθάσαμεν, ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξετάσῃ, ἐὰν οἱ ὑπολειπόμενοι ἢ οἱ παρουσιαζόμενοι ὡς ἀναπληρωταὶ τῶν κυρίων Μπρόδερτον καὶ Μπακχάουζ εἶναι πρόσωπα τοιαῦτα καὶ τοιαύτης οἰκονομικῆς πίστεως καὶ ὑποστάσεως, ὥστε νὰ δύνανται τοὺς ἐκλιπόντας ἢ τοὺς ἀπομακρυνθέντας ἢ τοὺς ἀποθανόντας ν’ ἀντικαταστήσωσιν. Ἠκούσατε τοῦ κ. πρώην Πρωθυπουργοῦ, τοῦ σεβαστοῦ ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ, πόσον ἀγαθὰς ἔχει πληροφορίας περὶ δύο ἐκ τῶν ὑπολειφθέντων. Πληροφορίας ἔχει καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐκ μέρους ἑνὸς τῶν μεγαλειτέρων τραπεζιτικῶν καταστημάτων τῆς Εὐρώπης, τοῦ Comptoir National d’ Escompte τοῦ Λονδίνου. Αἱ πληροφορίαι, αἵτινες ἐδόθησαν περὶ τῶν προσώπων τῆς Ἑταιρείας καὶ τῶν ἀντικαταστατῶν αὐτῶν, εἶναι τοιαῦται, ὥστε μᾶλλον προτιμότερα νὰ ἦναι τὰ δύο ἕτερα πρόσωπα τῶν δύο ἐκλιπόντων· διότι περὶ μὲν τοῦ κ. Μπρόδερτον λέγει ἁπλῶς ἡ Τράπεζα ἐκείνη, ὅτι εἶναι «καλὸς διὰ τὰς ὑποχρεώσεις του», περὶ τοῦ κυρίου Δυπρὲ λέγει, ὅτι «ἀπολαμβάνει ἐξαιρετικῆς ὑπολήψεως, διεξάγει μεγάλας καὶ λίαν ἐπικερδεῖς ἐπιχειρήσεις» («éminemment respectable faisant des grandes affaires et très bonnes»). Περὶ τοῦ κ. Μπακχάουζ, ὅτι εἶναι μεσίτης, ἔχει ὑπόληψιν, καὶ εἶναι ἀξιόχρεως διὰ τὰς τρεχούσας ὑποχρεώσεις του»· περὶ δὲ τοῦ κ. Δάϊν, ὅτι εἶναι «διευθύνων σύμβουλος μεγάλης ἀτμοπλοϊκῆς καὶ ἀνθρακευτικῆς Ἑταιρείας, ἔχει περιουσίαν καὶ χαίρει πολλὴν ὑπόληψιν».

§127Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ποῖος ἔδωσε τὰς πληροφορίας αὐτάς;

§128ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἔμαθον ἀσφαλῶς, ὅτι ταύτας ἔχει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα· ταῦτα δ’ ἐβεβαίωσεν, ὡς θὰ ἠκούσατε πρὸ μικροῦ, καὶ ὁ σεβαστὸς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν οἰκονομικὴν ὑπόστασιν τοῦ κ. Δυπρὲ, μὲ ἐβεβαίωσαν, ὅτι καὶ ὁ τραπεζικὸς οἶκος Σκουζὲ ἔχει σχέσεις μὲ αὐτὸν, καθόσον ἐξηργύρωσε καὶ ἐξαργυρώνει συναλλαγματικὰς ἀποδοχῆς αὐτοῦ, ἐκδιδομένας ὑπὸ τῶν ἐνταῦθα μεταλλευτικῶν Ἑταιρειῶν. Βεβαίως δὲν ἀναλαμβάνω νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, οὔτε νὰ κυρώσω τὴν οἰκονομικὴν ἀντοχὴν τῶν κυρίων αὐτῶν, διότι εἶμαι ἥκιστα κατάλληλος νὰ ὁμιλήσω περὶ οἰκονομικῆς ἀντοχῆς μεγάλων ἢ μικρῶν τραπεζιτῶν ἢ χρηματιστῶν. Εἰς οὐδεμίαν σχέσιν εὑρίσκομαι μετ’ αὐτῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ ἀντιληφθῶμεν πάντες, εἶναι, ὅτι σύμβασις μετ’ ἀνωνύμου Ἑταιρείας (Limited) δύναται νὰ ἦναι πάντοτε σοβαρά, ἔστω καὶ ἂν παρουσιάζωνται πρόσωπα, ὡς ἀποτελοῦντα αὐτὴν, μὴ ἔχοντα μεγάλην κοινωνικὴν σημασίαν. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ὑπεβλήθη ἡ σύμβασις τοῦ μονοπωλίου, ἠγέρθη ὁ ἀξιότιμος νῦν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐποιήσατο δῆθεν ἀποκαλύψεις, προξενησάσας εἰς τὴν τότε Ἀντιπολίτευσιν δῆθεν κατάπληξιν, καὶ ὑπέδειξεν ὅτι ἔχει γνῶσιν καὶ τοῦ καταστατικοῦ τῆς Ἑταιρείας ἐκείνης, καὶ ὅτι ἡ Ἑταιρεία ἐκείνη, μετὰ τῆς ὁποίας συνεβλήθη τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἦτο ἄθροισμα ὀλίγων ἀτόμων, οὐδεμίαν ἐχόντων σημασίαν, ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦτο πρέπον νὰ συμβληθῶσι μεθ’ ἑνὸς Κράτους. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει πεῖραν τῶν τοιούτων ὑποθέσεων, δὲν ἦτο ἀδαὴς ὄχι μόνον δὲ δὲν ἦτο ἀδαὴς, ἀλλ’ εἶχε καὶ αὐτὸς οὗτος συμβληθῆ μετὰ τοιαύτης φύσεως Ἑταιρείας, συστάσης ἐν Ἀγγλίᾳ, κατὰ τῆς ὁποίας αἱ αὐταὶ ἀκριβῶς ἀντιρρήσεις, αἱ ἐξενεχθεῖσαι παρὰ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς μεγάλην βλάβην τῆς σοβαρότητος τοῦ ἔργου, εἶχον ἐξενεχθῆ καὶ παρ’ ἄλλου κατὰ τῶν κ.κ. Σιμοπούλου καὶ Θεοτόκη, παρὰ τοῦ ἐκ Κραναίας πρώην βουλευτοῦ κ. Μομφερράτου. Ἐπρόκειτο περὶ τῆς Ἑταιρείας, ἥτις ἐφαίνετο ὡς ἀναλαβοῦσα τὴν ἐπιχείρησιν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης. Καὶ ἐκείνη ἦτο Ἑταιρεία ἀνώνυμος (Limited), καταρτισθεῖσα ἐν Ἀγγλίᾳ. Προσέξατε, Κύριοι, καὶ θ’ ἀκούσητε αὐτολεξεὶ αὐτὰς ταύτας τὰς ἀμφιβολίας, τοὺς ἐνδοιασμούς, τὰς ἐπικρίσεις, ἃς αἰφνιδίως πρό τινων ἡμερῶν ἐξεσφενδόνησε κατὰ τῆς Ἑταιρείας τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, ὅτε ὑπεβλήθη ἡ σύμβασις, ὁ κ. Σιμόπουλος, ὡς Ἀντιπολίτευσις, καὶ μὲ τὸ κῦρος, ὅπερ ἔχει οὗτος ἐν τῷ κόμματι τῷ νῦν κυβερνῶντι. Ἰδοὺ, ἀναγινώσκω ἐκ τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν τοῦ 1900 (ἀναγινώσκει): «Α. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ ἐν τούτοις θὰ ἐξετάσω λεπτομερείας τινὰς τῆς συμβάσεως ταύτης. Καὶ στρέφω ἐν πρώτοις τὸ βλέμμα εἰς τὸ μέρος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ ὁ πρῶτος τῶν ἀγορευσάντων τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὁ σεβαστός μοι φίλος κ. Ρικάκης, ἐπιμελῶς ἠσχολήθη, ἐπὶ τοῦ προοιμίου δηλαδὴ καὶ τοῦ ἄρθρου πρώτου τῆς συμβάσεως. Τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον πράγματι ἐγείρεται, εἶναι, πρὸς ποῖον συμβαλλόμεθα; Παρίστανται ἐν τῇ συμβάσει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁ τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, καὶ συμβάλλονται. Πρὸς ποίους συμβάλλονται; Ὀρθῶς ἐξεπλάγη ὁ κ. συνάδελφος, ὅτε παρετήρησεν, ὅτι ὡς ἕτερος τῶν συμβαλλομένων ἐμφανίζεται ὁ βαρῶνος Ρέουτερ, ὡς ἀντιπρόσωπος Συνδικάτου Limited, καὶ ἠρώτησε: «ποία εἶναι ἡ Ἑταιρεία αὕτη; τίς ἡ ὑπόστασις αὐτῆς; ποῖον τὸ καταστατικόν της;» Εὐτυχῶς ἐγὼ ἐφρόντισα νὰ προμηθευθῶ τὸ καταστατικὸν τοῦ Συνδικάτου (ἀκριβῶς ὡς οἱ κύριοι Θεοτόκης καὶ Σιμόπουλος τώρα τελευταίως). Παρίσταται ἐν τῇ συμβάσει ὁ βαρῶνος Ρέουτερ, καὶ δὲν τολμᾷ αὐτὸς νὰ ἀναλάβῃ προσωπικὴν εὐθύνην, ἀλλ’ ἐνεργεῖ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Συνδικάτου. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τὸ πρῶτον καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, ἦτο, νὰ ἐξετάσῃ, τίνα ἦσαν τὰ μέλη τῆς Ἑταιρείας, τὰ ἀναλαμβάνοντα τὰς σοβαρὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπέδειξεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Κατὰ τὸν Ἀγγλικὸν νόμον, διὰ νὰ ὑπάρξῃ Ἑταιρεία Limited, ἀνώνυμος δηλ. Ἑταιρεία, εἶναι ἀνάγκη νὰ συμπράττωσιν ἑπτὰ τοὐλάχιστον πρόσωπα ὡς ἱδρυταί, διότι ὁ ἀριθμὸς οὗτος ἐθεωρήθη ἀναγκαῖος πρὸς ἀποτροπὴν τοῦ κινδύνου, τὸν ὁποῖον ἤθελον διατρέχει οἱ τρίτοι, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δύο ἢ τρεῖς ἠδύναντο εὐκολώτερον νὰ συγκροτήσουν Ἑταιρείας ἀνωνύμους, ἐν ταῖς ὁποίαις περιορίζεται ἡ εὐθύνη μόνον ἐν τοῖς καταβαλλομένοις κεφαλαίοις, καὶ διότι ἡ εὐθύνη περισσοτέρων ἱδρυτῶν ἀποτελεῖ μείζονα ἀσφάλειαν. «Τὸ Ἀγγλικὸν Συνδικάτον λοιπὸν, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον τὸν Ἑλληνικὸν, συνεκροτήθη ὑπὸ ἑπτὰ προσώπων. Ἀλλὰ τίνες εἰσὶν οἱ ἑπτὰ ἱδρυταὶ τοῦ Συνδικάτου, πρὸς οὓς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον συμβάλλεται; Εἶναι ἑπτὰ ἀχύρινοι ἄνθρωποι, οἱ ἑξῆς: Μάκενζυ δικηγόρος, Στίουαρτ λογιστὴς, Θωμᾶς Ἄδαμς γραμματεὺς Ἑταιρείας, Ἀρθοῦρος Βένουελ ὑπάλληλος, Ἑρρῖκος Κάρουελ ὑπάλληλος, Μπάρτ ὑπάλληλος, Νιούϊγκτον ὑπάλληλος. Αὐτοὶ οἱ ὅλως ἄσημοι ἰδιωτικοὶ ὑπάλληλοι καὶ Ἄγγλοι λογισταὶ, αὐτοὶ οἱ ἀχύρινοι κύριοί εἰσι τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀπετέλεσαν τὸ νομικὸν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον συνέστη, ἵνα ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ συμβληθῇ περὶ σπουδαιοτάτου ἔργου μετ’ αὐτοῦ. Αὐτοὶ εἶναι οἱ ἄνθρωποι, πρὸς τοὺς ὁποίους ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν συνηλλάγησαν. Ἕκαστος αὐτῶν, ὡς θέλετε παρατηρήσει ἐκ τοῦ καταστατικοῦ, ἐνεγράφη διὰ μίαν μόνον μετοχὴν, ἀξίας μιᾶς λίρας μόνον Ἀγγλικῆς. (Τὰ ἴδια δὲν μᾶς εἶπεν ὁ κ. Σιμόπουλος περὶ τῆς Ἑταιρείας τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος τὴν ἡμέραν τῆς ὑποβολῆς τῆς συμβάσεως;) «Κατὰ τὸ καταστατικὸν μάλιστα τοῦτο, οὐχὶ ὁλόκληρος ἡ λίρα, ἀλλὰ καὶ τμηματικῶς, εἰς δόσεις, ἀνὰ πέντε σελλίνια, ἠδύνατο νὰ καταβληθῇ. Τὸ ποσὸν τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου εἶχεν ὁρισθῆ εἰς 3,600 λίρας, κατὰ τὸ ἔτος δὲ 1898 ἀνεβιβάσθη εἰς λίρας 12,000, προστεθεισῶν 8,400 λιρῶν. Ἀλλ’ ἐὰν οἱ ἑπτὰ ἱδρυταὶ ἐνεγράφησαν διὰ μίαν ἕκαστος λίραν, πόθεν δῆλον, ὅτι ὑφίσταται τὸ ἑταιρικὸν κεφάλαιον τῶν 12,000 λιρῶν; Ἐντεῦθεν γεννᾶται τὸ ζήτημα, τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον ὑπάρχει ἆρά γε καταβεβλημένον; Οὐδαμοῦ ὑπάρχει. Καὶ τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι ἡ Ἑταιρεία αὕτη συνέστη βεβαίως μόνον διὰ νὰ ἐπιδιώξῃ τὸν σκοπὸν αὑτῆς ἐν τῇ Ἀνατολῇ, δηλαδὴ ἐν Ἑλλάδι, καὶ δὲν ἦτο ἀναγκαῖον νὰ καταβληθῶσι κεφάλαια. Ἐάν ὅμως ἐπρόκειτο νὰ ἐργασθῇ καὶ νὰ δράσῃ τοιαύτη Ἑταιρεία ἐν Ἀγγλίᾳ, δὲν θὰ ἐτόλμα βεβαίως οὐδ’ ἐνώπιον δικαστηρίων νὰ παρίσταται ἄνευ καταβολῆς τῶν ἑταιρικῶν κεφαλαίων.» «ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πότε συνεστήθη;» «ΤΣΑΤΣΟΣ. Διὰ ποῖον λόγον;» «ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Διότι κατὰ τοὺς ἀγγλικοὺς νόμους περὶ Ἑταιρειῶν ἀπαιτεῖται καταβολὴ προκαταρκτικὴ ἑταιρικοῦ κεφαλαίου· δὲν φαίνεται δὲ, ὡς εἶπον, ἂν κατεβλήθη ἐπὶ τοῦ προκειμένου κεφάλαιον, πλὴν τῶν ἑπτὰ λιρῶν τῶν ἱδρυτῶν.» «Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναγνωρίζεται ὡς Ἑταιρεία ἢ ὡς Συνδικάτον;» «ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ἀνώνυμος Ἑταιρεία. Διότι λέγει «Limited». «ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ τίνα ἐπιγραφὴν φέρει; Ἔχει τίτλον;» «ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Ὁ τίτλος της εἶναι «Συνδικάτον κατασκευῆς σιδηροδρόμων ἐν Ἀνατολῇ.» «Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πότε κατηρτίσθη αὐτὸ τὸ Συνδικάτον; «ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Εἰς τὰ 1898.» «ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Κατὰ ποῖον μῆνα;» «Εἷς Βουλευτής. Ἰούλιον. «ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ. Τὸ ζήτημα λοιπὸν, τὸ ὁποῖον ἐγείρεται πρωτίστως ἐν τῇ προκειμένῃ συμβάσει, εἶναι τοῦτο: «Ἀφοῦ τοιοῦτον παρίσταται τὸ Συνδικάτον, ποῖος θὰ ἦναι ἆρά γε ὁ ὑπεύθυνος ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν οὐδεμία τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ ἤθελεν ἐκτελεσθῆ;» Οὕτως ἐξακολουθεῖ διὰ μακρῶν ὁ ἀντιπολιτευόμενος ἐκεῖνος Βουλευτὴς, ψέγων καὶ κατακρίνων καὶ ἐξευτελίζων τὴν σύμβασιν. Ἐνθυμεῖσθε τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἔκαμεν ἡ ἀπαγγελία τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅταν σᾶς ἔλεγεν, ἀπαγγέλλων τὰ ὀνόματα τῶν μετόχων τῆς Ἑταιρείας τῶν Μονοπωλίων, τῆς ἀναλαβούσης τὸ μονοπώλιον τῆς σταφίδος: «ὑπάλληλος, ὑπάλληλος, ὑπάλληλος καὶ πάλιν ὑπάλληλος!» Καὶ ἐνομίσετε ὅτι εἴχετε ἀπέναντί σας ἓν μηδαμινὸν παληόχαρτον, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἡ ὑπὸ τὸν κ. Δηλιγιάννην ἔφερεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐμπαίξῃ καὶ Ἔθνος καὶ Κοινοβούλιον καὶ Βασιλείαν! Τοιαύτη, ἀκριβῶς ὁμοία, ἦτο καὶ ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις ἡ ὑπὸ τὸν κ. Θεοτόκην, ὡς Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὸν κ. Σιμόπουλον, καὶ ἡ Ἑταιρεία, ἥτις εἶχε τότε ἀναλάβει τὸ ἔργον τοῦ σιδηροδρόμου, ἀπετελεῖτο ἀπὸ τοιούτους ἀνθρώπους, ὑπαλλήλους, ἐν Ἀγγλίᾳ καταρτισθεῖσα, ἀνώνυμος, Limited· ἀλλὰ μόλις ἡ σύμβασις ἐκείνη ἐγένετο νόμος τοῦ Κράτους, ἀμέσως εὑρέθησαν τὰ κεφάλαια τὰ ἀπαιτούμενα, καὶ ἤρξατο ἡ Ἑταιρεία ἐκτελοῦσα τὸ ἔργον, καὶ ἤδη εὐχαρίστως ἐγὼ γνωρίζω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, ὅτι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ δυνηθῶμεν νὰ μεταβαίνωμεν ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Χαλκίδα διὰ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου τῶν Ἄγγλων ὑπαλλήλων! Νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι πρέπει ν’ ἀποδώσωμεν τὴν δέουσαν σημασίαν εἰς τὴν ἀνώνυμον Ἑταιρείαν, μετὰ τῆς ὁποίας συνεβλήθημεν, ἐὰν ἐγκαίρως τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ὑπόσχεται αὕτη νὰ καταβάλῃ πρὸς εὐόδωσιν τοῦ ἔργου, ἐξευρεθῶσι, καὶ θὰ ἐξευρεθῶσιν, ἀφοῦ ὑπάρχουσιν ἐν τῇ Ἑταιρείᾳ ἄνδρες σημαντικῆς οἰκονομικῆς δυνάμεως, δραστήριοι, ῥέκται, ἐπιτήδειοι εἰς χρηματιστικὰς ἐπιχειρήσεις, καὶ μάλιστα ὅταν παρίσταται, ὡς παρεστάθη παρά τινων, ὑπερβολικῶς κατ’ ἐμὲ, ὅτι τὸ ἔργον αὐτὸ εἶναι τόσον ἐπικερδὲς, ὥστε πολλὰ ἑκατομμύρια θὰ κερδίσωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ μετάσχωσιν εἰς τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην. Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι καὶ ὀλίγας ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν ἐὰν ὑπόσχεται ἡ ἐπιχείρησις αὕτη τῆς σταφίδος εἰς τοὺς χρηματιζομένους, ὅτι πρόκειται νὰ κερδίσωσι, νὰ ἦσθε πλέον ἢ βέβαιοι, ὅτι θὰ λάβωσι μέρος πολλοὶ, διότι ὁ χρηματιζόμενος δὲν ἀποβλέπει εἰς ἄλλο ἢ εἰς τὸ κέρδος. Ὅσον ἀφορᾷ λοιπὸν τὸ ζήτημα τοῦτο, δὲν ἔχω ἄλλο τι νὰ εἴπω.

§129Α. ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀφοῦ ἀνεφέρατε τὰ γενόμενα ἐν σχέσει πρὸς τὴν Ἑταιρείαν τὴν ἀναλαβοῦσαν τὴν κατασκευὴν τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης, διατὶ δὲν προσθέτετε, ὅτι τότε προσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν ἐπιστολὴ τοῦ μεγάλου τραπεζίτου Ἐρλάγγερ, ὁ ὁποῖος ῥητῶς ἐδήλου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐγγυᾶται ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας καὶ ἀναλαμβάνει ἁπάσας τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἡ Ἑταιρεία αὕτη ἤθελεν ἀναλάβει ἀπέναντι τοῦ Κράτους διὰ τῆς συμβάσεως; Πλὴν ὅμως τούτου ὑπάρχει καὶ μεγίστη διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο ἐπιχειρήσεων. Ἐκεῖ μὲν ἐπρόκειτο νὰ ἐκδώσῃ ἡ Ἑταιρεία δάνειον, τοῦ ὁποίου τὸ προϊὸν ἐπρόκειτο νὰ κατατεθῇ ἐξ ὑπαρχῆς εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐνταῦθα δὲ αἱ συνεννοήσεις διεξάγονται ἀνεξαρτήτως τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀνεξαρτήτως τῆς ἐπιβλέψεως καὶ τοῦ ἐλέγχου αὐτῆς, τὸ δὲ μετοχικὸν κεφάλαιον τῆς Ἑταιρείας τοῦ μονοπωλίου πρόκειται νὰ κατατεθῇ ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ νὰ μὴ διατελῇ οὔτε εἰς τὴν διάθεσιν οὔτε εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως.

§130ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἠθέλησα νὰ παρατείνω τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ὁμιλίας τοῦ τότε Βουλευτοῦ Κραναίας, πρὸς οἰκονομίαν χρόνου, διότι καὶ τότε τὴν αὐτὴν ἀκριβῶς ἀντίρρησιν ἔφερεν ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἢ μᾶλλον ὁ κ. Γ. Θεοτόκης Πρωθυπουργὸς (ἀναγινώσκει): «Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς (ὁ κ. Γ. Θεοτόκης) ἐξήγαγεν ἐκ τοῦ θυλακίου του μίαν ἐπιστολὴν», ἐξακολουθεῖ ὁ κ. Μομφερρᾶτος, «δι’ ἧς ἐδηλοῦτο, ὅτι ὁ κ. Ἐρλάγγερ καὶ ἕτερός τις ἠγγυῶντο τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως. «ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι ὁ Ἐρλάγγερ τῶν Παρισίων; «Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ὁποῖος δὲν ἔπαυσε νὰ ἔχῃ ὑπὲρ τὰ τριάκοντα ἑκατομμύρια. «ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔχει πολλὰ ἑκατομμύρια καὶ ὀλίγην πίστιν!» Ὁ δὲ κ. Δραγούμης, ἵνα ὁμιλήσῃ περὶ ἑνὸς ἐν Παρισίοις βιοῦντος προσώπου ὡς ὡμίλησε, δὲν ὡμίλησεν ἐλαφρῶς· διότι μὴ λησμονεῖτε, ὅτι πολλάκις διετέλεσεν Ὑπουργὸς, καὶ δὴ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ οὕτως, ἐγένετο τότε μακρὰ συζήτησις, καὶ σοβαρώτατα ἠμφισβητήθη, ἐὰν θ’ ἀναλάβωσιν ἢ δὲν θ’ ἀναλάβωσιν, ἐὰν θὰ ἐκτελέσωσιν ἢ δὲν θὰ ἐκτελέσωσι τὸ ἔργον ἐκεῖνο οἱ μέτοχοι τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας. Ἡμεῖς ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν σύμβασιν μετ’ ἀνωνύμου Ἑταιρείας, ἡ ὁποία, ἂν θεωρηθῇ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ κεφαλαίου τοῦ ἀρχικῶς καταβληθέντος, εἶναι ἀνωτέρα ἢ ἰσοδύναμος τῇ Ἑταιρείᾳ, ἡ ὁποία ἀνέλαβε τότε τὸν σιδηρόδρομον. Ἀλλὰ παρέστησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δύο τῶν συμβαλλομένων, οἱ κύριοι Μπρόδερτον καὶ Μπακχάουζ, ἀπέχουσι τῆς συμμετοχῆς των, καὶ ἕνεκα τούτου δὲν ὑπάρχει σύμβασις. Ἂν νομίμως ἢ ὄχι, τοῦτο εἶναι ζήτημα τῶν μετόχων καὶ τῶν ἑταίρων· ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ν’ ἀναμιχθῶμεν, εἰμὴ διὰ νὰ ἐξακριβώσωμεν, ἂν εἰλικρινῶς ἐκ μέρους τῶν κυρίων αὐτῶν ἐγένετο ὅ,τι ἐγένετο, καὶ ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐπλανήθη παρ’ αὐτῶν, βεβαιώσας τι, τὸ ὁποῖον φαίνεται, ἐξ ὅσων ἔχω εἰς χεῖράς μου δημοσιευμάτων, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβές. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι, εὐθὺς ὡς ἔλαβον γνῶσιν οἱ κ. κ. Μπρόδερτον καὶ Μπακχάουζ τῆς ὑποβληθείσης συμβάσεως εἰς τὴν Βουλὴν, ἐξαπέστειλαν ἀμέσως τῇ 12/25 Ἰουνίου παραίτησιν,—τὸ ἔγγραφον, ὅπερ ἠκούσατε προχθὲς,—διότι ἡ σύμβασις, τῆς ὁποίας μόλις ἔλαβον γνῶσιν, δὲν ἦτο ἡ σύμβασις τὴν ὁποίαν αὐτοὶ ἀνεγνώριζον, καίτοι ὁ ἕτερος αὐτῶν, ὁ κ. Μπακχάουζ, μετέσχεν εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Σταφιδικῆς Ἐπιτροπῆς, ὡς ἠκούσατε βεβαιοῦντος τοῦ κ. Παναγιωτοπούλου, καὶ ἐνέκρινε τοὺς νῦν ἀμφισβητουμένους ὅρους. Τώρα ἀνεκάλυψεν, ὅτι δολιότης ἢ πλάνη ὑπῆρξεν ἐκ μέρους τῶν ἐπιτετραμμένων αὐτῶν!

§131Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ ὁμιλεῖτε πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐγὼ εἶπον, παρακαλῶ νὰ προσέχητε· διότι ὁμολογῶ, ὅτι καταντᾷ ἀνιαρὸν νὰ σᾶς διακόπτω. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι οἱ κύριοι Μπρόδερτον καὶ Μπακχάουζ,—τοὺς ὁποίους ἄλλως ἅπαξ εἶδον μόνον, ὅτε μὲ ἐπεσκέφθησαν κατὰ τὴν εἰς Ἀθήνας ἄφιξίν μου,— ἐγὼ εἶπον, ὅτι τὴν 12/25 Ἰουνίου ὁ κ. Μπακχάουζ ἔγραψεν ἐκ Λονδίνου ἐπιστολὴν «πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος», ἣν ἔλαβον ἐγὼ καὶ ἐν τῇ ὁποίᾳ ἔλεγεν, ὅτι εὐθὺς ὡς ἔλαβε γνῶσιν τῆς συμβάσεως, ὑπέβαλε τὴν παραίτησίν του. Ἐὰν λέγῃ ἀλήθειαν ἢ ὄχι, ἐγὼ οὐδεμίαν ἀναλαμβάνω εὐθύνην. Ἐγὼ ἀνέγνωσα τὴν ἐπιστολήν του εἰς τὴν Βουλήν. Ταῦτα λέγω διότι εἴπετε ὑμεῖς, ὅτι ἐπλανήθην καὶ ἐβεβαίωσα τὴν Βουλήν. Ἐγὼ οὐδεμίαν ἔδωσα διαβεβαίωσιν πρὸς τὴν Βουλὴν. Ἀνέγνωσα μόνον, τί μοὶ ἔγραψεν ὁ κ. Μπακχάουζ. Ἐὰν οὗτος λέγῃ ψεύματα, τοῦτο ἀφορᾷ ἐκείνους μεθ’ ὧν συνειργάζετο· ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ν’ ἀναμιχθῇ.

§132ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σεῖς δὲν ἐβεβαιώσατε, ἀλλ’ εἰσηγάγετε εἰς τὴν Βουλὴν ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου οἱ κύριοι Μπρόδερτον καὶ Μπακχάουζ διατείνονται, ὅτι λαβόντες γνῶσιν τῆς συμβάσεως, ὡς ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, διαμαρτύρονται ὅτι δὲν εἶχον γνῶσιν τῆς συμβάσεως, καὶ ὅτι οἱ πληρεξούσιοι αὐτῶν παρέβησαν τὴν ἐντολήν των, καὶ ὅτι ἡ σύμβασις ἡ ὑποβληθεῖσα δὲν εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἐγνώριζον, καὶ ὅτι αὐτοὶ παραιτοῦνται.

§133Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἡ ἐπιστολή των εἶναι τῆς 12/25 Ἰουνίου. Ἐν αὐτῇ λέγουσιν, ὅτι εὐθὺς ὡς ἔλαβον γνῶσιν τῆς συμβάσεως τῆς ὑποβληθείσης εἰς τὴν Βουλὴν, ἔκαμον γνωστὸν εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους αὑτῶν, ποία εἶναι ἡ γνώμη των ἐπὶ τῶν ἄρθρων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀναφέρουσι,—καὶ ἂν θέλητε πλειοτέρας πληροφορίας ἐπὶ τοῦ γεγονότος τούτου, ἀποταθῆτε πρὸς τοὺς κυρίους Στρέϊτ καὶ Δηλιγιάννην.— Αὐτὰ λέγουσιν. Ἂν εἶναι ἀληθῆ ἢ ψευδῆ τὰ παρ’ αὐτῶν γραφόμενα, ἀγνοῶ.

§134ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐβεβαίωσεν, ἀλλ’ ἀνέγνωσεν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον σήμερον μόνον κατέθεσε, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίχθη, ἵνα εἴπῃ ὅσα εἶπεν ἀπαίσια περὶ τῆς συμβάσεως, ὄχι μόνον δι’ ὅσα λέγουσιν οἱ ἀποχωρήσαντες τῆς Ἑταιρείας δύο Κύριοι περὶ τῶν πληρεξουσίων των, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅσα ἄλλα ἐκθέτουσι, προσπαθοῦντες νὰ δικαιολογήσωσι τὴν ἀποχώρησίν των. Αὐτοὶ οἱ Κύριοι δὲν εἶπον καὶ δὲν ἔγραψαν τὴν ἀλήθειαν, διότι εὐτυχῶς ἐκ συμπτώσεως ἔχω εἰς χεῖράς μου ἔντυπα πλεῖστα ὅλων τῶν ἐνεργειῶν τῶν τε ἐντεῦθεν καὶ τῶν ἐκ Λονδίνου ἐργαζομένων, εἴτε πρὸς ἐπιτυχίαν εἴτε πρὸς ἀποτυχίαν τῆς συμβάσεως τὰ ἔχω δὲ παρ’ ἀνδρὸς, εἰς τὸν ὁποῖον ἔχω πολλὴν ὑπόληψιν, καθὼς καὶ ὑμεῖς, διότι ἐν τῇ Βουλῇ ἐδείχθη ἐν γένει ἀμερόληπτος, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα δὲ τῆς συμβάσεως ἐκηρύχθη μᾶλλον κατ’ αὐτῆς, καίτοι εἶναι ἐνθουσιώδης ὑποστηρικτὴς τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος· ἔχω τὰς πληροφορίας ταύτας παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Σκληροῦ, ὅστις μοὶ τὰς εἶχεν ἐμπιστευθῆ πρὸ ἡμερῶν. Ἰδοὺ ἐπίσημον δημοσίευμα τῆς συντεχνίας τῶν Γκρόσερς, τῶν παντοπωλῶν (δεικνύει ἔντυπον ἀγγλικόν). Οὗτοι εἶχον τὴν 24 Μαΐου (6 Ἰουνίου) δημοσιεύσει τὸ κείμενον ὁλόκληρον τῆς συμβάσεως Ἀγγλιστί· ὥστε ἀναμφισβητήτως εἶχον γνῶσιν αὐτῆς εἴκοσιν ἡμέρας πρὶν ἢ συντάξωσι τὴν διαμαρτυρίαν, ἣν ἀνέγνωσε τόσον ἐντόνως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, φέρουσαν, κατὰ περίεργον σύμπτωσιν, ἡμερομηνίαν 12/25 Ἰουνίου ἡμέραν τῆς πτώσεως τῆς Κυβερνήσεως ἡμῶν!

§135Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι εἰς τὴν ἐπιστολήν των τῆς 12/25 Ἰουνίου γράφουσιν, ὅτι ἔλαβον γνῶσιν τῆς συμβάσεως, ὡς ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ κ. τέως Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἐζήτησε πληροφορίας παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης περὶ τῶν κ. κ. Μπρόδερτον καὶ Μπακχάουζ. Τοὺς κυρίους τούτους ἅπαξ εἶδον, καὶ οὐδεμίαν ἔχω γνῶσιν τῆς οἰκονομικῆς αὐτῶν ὑποστάσεως. Ἐγὼ σᾶς εἶπον, ποία εἶναι ἡ περὶ αὐτῶν κρίσις τοῦ κ. τέως Πρωθυπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ἔλαβε τὰς πληροφορίας ταύτας παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§136Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ, ὁμιλῶν περὶ τῶν δύο παραιτηθέντων μετόχων, νὰ εἴπω ὅτι τοὺς ἐγνωρίζετε ὑμεῖς, ἢ ὅτι συνενοεῖσθε μετ’ αὐτῶν, ἢ ὅτι οὗτοι, ἐν γνώσει ὅτι ὑμεῖς ἐπρόκειτο νὰ ἔλθητε εἰς τὰ πράγματα, ὑπέβαλον τοιαύτας δηλώσεις. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ εἴπω, ὅτι αὐτοὶ οἱ Κύριοι, δὲν γνωρίζω διὰ ποίους λόγους, ἔκριναν καλὸν νὰ ἀπόσχωσι σήμερον, νὰ προβῶσιν εἰς ἄλλας ἐργασίας, εἴτε εἰς τὰς αὐτὰς μετ’ ἄλλων. Αὐτοὶ εἶναι ἄνθρωποι χρηματιζόμενοι. Δὲν ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν, τί πράττουσιν αὐτοί· εἶναι ἰδικός των λογαριασμὸς καὶ τῆς Ἑταιρείας, μετὰ τῆς ὁποίας ἔχουσι συνεταιρισθῆ. Ἐγὼ ἓν καὶ μόνον βλέπω σαφῶς, ὅτι οἱ Κύριοι οὗτοι μετενόησαν ἢ ἐπείσθησαν νὰ μετανοήσωσι, καὶ ζητοῦσι προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις πρὸς δικαιολόγησίν των. Ἔρχομαι ἐπὶ τὸ θέμα ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἐσκόπουν νὰ διαμαρτυρηθῶ ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ὡμίλησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλ’ ἀνέβαλον, ἀναμένων τὰ ἔγγραφα, ἅτινα ἀτόπως κατεκράτει ἐν τῷ συρταρίῳ του μέχρι σήμερον. Ἔχω ῥιζικὰς ἀντιρρήσεις πρὸς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξέφερε, προώρως, κατ’ ἐμὴν ἰδέαν, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχει τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἀναλάβει διὰ τῶν συνθηκῶν, ὅτι δηλ. ἐγερθείσης οἱασδήποτε ἀντιρρήσεως ἢ ἀμφισβητήσεως περὶ τὴν ἔννοιαν ἄρθρου ἢ διατάξεως ἐμπορικῆς τινος συνθήκης, ἀμέσως ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ ἀσυζητητεὶ, δουλικώτατα, ὅτι δὲν ὑφίσταται ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου ἡ σύμβασις περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, καὶ ὅτι ἀμέσως τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον ὤφειλε νὰ ὀρρωδήσῃ, νὰ σταματήσῃ καὶ νὰ μὴ προβῇ εἰς καμμίαν νομοθετικὴν πρᾶξιν, διότι ὑπάρχει ἀντίρρησις ἢ ἀμφισβήτησις οἱαδήποτε, ὅσον ἀφορᾷ ὅρον τινὰ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως. Ἐγὼ δὲν φρονῶ, ὅτι οἱαδήποτε ἀντίρρησις ἢ παρατήρησις ἢ διαμαρτυρία Δυνάμεώς τινος δὲν πρέπει νὰ συζητηθῇ ἐρρωμένως καὶ ἀμφισβητηθῇ, δυνάμει τοῦ κυριαρχικοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ Κράτος, νὰ συμβάλληται ἐλευθέρως περὶ παντὸς ἀντικειμένου μετ’ ἄλλων Κρατῶν, καὶ μάλιστα περὶ τῶν ἐμπορικῶν του σχέσεων, τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν ὑποχρεώσεών του. Καὶ ἐγὼ ὑπηρέτησα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ ἔτη οὐκ ὀλίγα, ὑπηρέτησα δὲ καὶ εἰς αὐτὸ τὸ τμῆμα τῶν συνθηκῶν, οὐχὶ ἴσως ὡς ἐλάχιστος ὑπάλληλος, καὶ γνωρίζω κάλλιον τῶν πλείστων ἐξ ὑμῶν, τί θὰ εἴπῃ ἐμπορικὴ συνθήκη ἢ σύμβασις, καὶ τίνα δικαιώματα γεννᾷ καὶ τίνας ὑποχρεώσεις. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον πρὸ παντὸς φρονῶ, εἶναι, ὅτι οἱ ἀληθεῖς πολιτικοὶ ἄνδρες πρέπει νὰ ἔχωσι τὸ θάρρος νὰ ὑποστηρίζωσι τὰ δίκαια καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ ἐμπορίου, τῆς βιομηχανίας, τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς ἐν γένει τοῦ τόπου, τὰ ὁποῖα στηρίζονται ἐπὶ τῶν συνθηκῶν, ἃς ἔχομεν μετὰ τῶν διαφόρων ξένων Κρατῶν. Ἀλλ’ ἔσπευσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ν’ ἀπαλλαχθῇ ὅσον τάχιον τοῦ ἐφιάλτου, ὅστις ἐπίεζε καὶ αὐτὸν καὶ ἡμᾶς καὶ τὴν Ἑλλάδα ὅλην· διότι ὁμολογουμένως εἶναι μέγας ἐφιάλτης διὰ τὴν Ἑλλάδα ἡ κρίσιμος κατάστασις τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν αὐτῆς, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν δύναται ἢ νὰ αἰσθάνηται, ὅτι ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συντελέσῃ, ὅσον εἶναι δυνατὸν περισσότερον, ὅπως ἀπαλλάξῃ τὸν δυστυχῆ ἐκεῖνον τόπον τοῦ ἐφιάλτου αὐτοῦ. Ἀλλ’ ὅσον βαρὺ καὶ φλέγον καὶ ἂν ἦναι τὸ ζήτημα, δὲν νομίζω, ὅτι τόσον ἐλαφρῶς ἔπρεπε ν’ ἀποτινάξῃ αὐτὸ καὶ σπεύσῃ νὰ ἐλαφρωθῇ. Ἔπρεπε ν’ ἀναλογισθῇ, ὅτι οἱαδήποτε ἀντίρρησις ἐκ μέρους οἱουδήποτε πρέσβεως δὲν εἶναι λόγος διακοπῆς τῆς ἐργασίας τῆς νομοθετικῆς, διότι ἡ κυριαρχία τοῦ Κράτους δὲν ἐμειώθη μέχρι τοσούτου, ὥστε μία ἀντίρρησις οἱουδήποτε Κράτους, συμβληθέντος μεθ’ ἡμῶν ἐμπορικῶς, νὰ σταματήσῃ τὰ ἔργα αὐτοῦ τὰ νομοθετικά. Αἱ συνθῆκαι, αἱ ὁποῖαι ὑφίστανται μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ διαφόρων Κρατῶν, εἶναι γνωσταὶ, αἱ δὲ διατάξεις, ἃς ἐπεκαλέσθησαν οἱ κύριοι πρεσβευταὶ, ἡρμηνεύθησαν ἐπαρκῶς παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, ἐγὼ δὲ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν τρέφω ἀπεριόριστον συμπάθειαν εἰς τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Γερμανίας, ἥτις, ἐὰν ἐφαρμόσῃ μετ’ ὀλίγον τὸ νέον δασμολόγιόν της, δὲν βλέπω εἰς τί χρησιμεύει ἡ σύμβασις· ὄχι μόνον δὲν τρέφω ἀπεριόριστον συμπάθειαν πρὸς τὴν σύμβασιν ταύτην, ἀλλὰ καὶ νομίζω ὅτι, ἐπελθούσης ἤδη τῆς ἐποχῆς τῆς καταγγελίας αὐτῆς, θὰ ἤμεθα πολὺ εὐτυχεῖς, ἐὰν ἀπηλλασσόμεθα τῶν λίαν βαρέων ὅρων, τῶν περιλαμβανομένων ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ, ἐναντίον τῆς Ἑλληνικῆς παραγωγῆς, ἐναντίον πλείστων εἰδῶν τῆς Ἑλληνικῆς βιομηχανίας, τῆς οἰνοπνευματοποιΐας, τῆς σιδηροβιομηχανίας, ὡς ἀνέπτυξα ἄλλοτε, ὅτε ἐψηφίζετο ἡ σύμβασις αὕτη. Σύμβασις μετὰ τῆς Ἰταλίας, μάλιστα μετὰ τὴν τελευταίαν αὔξησιν ἀπὸ 5 εἰς 13 ἰταλικὰς λίρας, ἤτοι φράγκα, τοῦ δασμοῦ τῶν ἑλληνικῶν οἴνων, τοῦ σπουδαιοτέρου προϊόντος μας διὰ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς Ἰταλίας, δὲν εἶναι τόσον ὠφέλιμος δι’ ἡμᾶς. Καὶ ἡ Ὁλλανδία ἐπίσης ἔχει τόσα ἀνταλλάγματα, τόσα ὀφέλη διὰ τοῦ ὅρου τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους, ὥστε δι’ ἡμᾶς εἶναι μᾶλλον βαρεῖα ἡ μετ’ αὐτῆς ἐμπορικὴ συνθήκη. Ὥστε οὐδὲ ἡ Ὁλλανδία θὰ προβῇ εἰς καταγγελίαν αὐτῆς, θυσιάζουσα τὰ πολλὰ αὑτῆς ὀφέλη, ἀφοῦ τὸ σταφιδικὸν ἐμπόριον δι’ αὐτὴν εἶναι μᾶλλον διαμετακομιστικόν. Τὸ κέντρον τῆς ἀντενεργείας κατὰ τῆς συμβάσεως ταύτης εἶναι ἡ Ἀγγλία, διότι ἐν Ἀγγλίᾳ ὑπάρχουσι καὶ τὰ μεγαλείτερα συμφέροντα, εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὑπάρχουσιν οἱ ἔχοντες τὸ ἐνδιαφέρον ἔμποροι καὶ μεσῖται καὶ παντοπῶλαι, οἵτινες διαχειρίζονται τὸ προϊόν τὸ πολύτιμον, τὸ ὁποῖον ὁ δυστυχὴς Ἕλλην παραγωγὸς μὲ τὴν καταστροφήν του σήμερον παράγει καὶ παρὰ τοῦ ὁποίου ἐκεῖνοι κερδίζουν πολλά. Ἐκεῖ λοιπὸν ἔδει νὰ δοθῇ ἡ μεγαλειτέρα προσοχή, ὅπως πεισθῇ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις νὰ ἀποσύρῃ τὴν διαμαρτυρίαν της. Νομίζω λοιπόν, ὅτι δὲν ἔχομεν ἢ νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν συνθήκην τὴν ὑπάρχουσαν μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Ἑλλάδος· διότι, ὅταν τὸ ζήτημα μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν Ἄγγλων λυθῇ αἰσίως, νὰ ἦσθε πολὺ βέβαιοι, ὅτι οὐδεὶς ἕτερος θὰ ἔχῃ ἀντίρρησίν τινα. Τὸ ἔγγραφον τοῦ Ἄγγλου πρέσβεως, τοῦ ἀγαπῶντος τὴν Ἑλλάδα καὶ ἀγαπωμένου παρ’ ἡμῶν κ. Egerton, τὸ ὁποῖον ἤκουσα ἀναγνωσθέν, ἐπιδοθὲν καὶ αὐτὸ τῇ 12/25 Ἰουνίου, ἡμέραν τῆς πτώσεως τῆς Κυβερνήσεως Δηλιγιάννη, στηρίζεται εἰς δύο λόγους· στηρίζεται εἰς τὴν σύμβασιν τοῦ 1890 καὶ εἰς τὴν ἀρχικὴν ἐμπορικὴν συνθήκην τοῦ 1886, ἡ ὁποία εἶναι ἡ κυρία συνθήκη. Ἀρκετὰ σᾶς ἐξήγησε καὶ εὐφραδῶς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφος τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τὴν συνθήκην τῆς Ἰταλίας, τὸ ἄρθρον 6 αὐτῆς, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι ἐπικαλεῖται ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις. Ἡ σύμβασις ἡ μετὰ τῆς Ἀγγλίας ἔχει πρῶτον ἀρκετὰ ἀνταλλάγματα, ἀπέναντι τῶν ὁποίων παρέσχεν εἰς ἡμᾶς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τέλους ἐπὶ τῆς σταφίδος, ἥτις ἐγένετο καὶ δι’ ἄλλον λόγον, ὡς θὰ σᾶς εἴπω μετ’ ὀλίγον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ βιομηχανικὰ ἀνταλλάγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι τοιαῦτα, ὥστε μεγάλως νὰ παραβλάπτηται ἡ ἰδική μας βιομηχανία τῶν νημάτων βαμβακερῶν, ὑφασμάτων βαμβακερῶν, ἀσπρορρούχων κλπ. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸν κύριον ὅρον, τὸν ἐπίμαχον, τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἀγγλίας. Ἡ σύμβασις αὕτη ὑποχρεοῖ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ πείσῃ τὴν Βουλήν, ὅπως ἡ Βουλὴ μὴ αὐξήσῃ τὸν ἔγγειον φόρον ἐπὶ τῆς σταφίδος. Αὕτη εἶναι ἡ ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος πρὸς τὸ Ἀγγλικόν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν σταφίδα. Ἰδοὺ αὐτολεξεὶ ὁ ὅρος οὗτος (ἀναγινώσκει): «Ἡ Κυβέρνησις τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων θὰ συστήσῃ προσέτι εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς μὴ αὐξήσεως τοῦ ποσοῦ τοῦ ἤδη κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν τῆς Κορινθιακῆς σταφίδος εἰσπραττομένου ἐγγείου φόρου.» Σᾶς παρακαλῶ, κατὰ τί ἡ σύμβασις, ἥτις εἶναι ὑπὸ συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ, κατὰ τί αὐξάνει τὸ ποσὸν τὸ ἤδη διὰ τὴν ἐξαγωγὴν τῆς Κορινθιακῆς σταφίδος καταβαλλόμενον ὡς ἔγγειον φόρον; Κατὰ τί παραβαίνει ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ τὸν ὅρον τοῦτον; Αὐξάνομεν ἔστω καὶ κατὰ ἓν λεπτὸν τὸν ἔγγειον φόρον;

§137ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἐξ ἄλλων λόγων ὁρμωμένη ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις διαμαρτύρεται. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ὅτι ἡ σύμβασις τοῦ μονοπωλίου προσκρούει εἰς τὴν συνθήκην τὴν ἐμπορικήν, διότι τὴν σύμβασιν τοῦ 1890, τὴν ἐμπορικὴν, μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Ἑλλάδος δύναται, ὀψέποτε θελήσῃ, νὰ καταγγείλῃ ἡ Ἀγγλία. Δὲν εἶναι λοιπὸν τὸ ζήτημα ἐξεταστέον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης· διότι, ὡς γνωστὸν, ἡ σύμβασις αὕτη ἔχει λήξει ἀπὸ τοῦ Μαρτίου τοῦ 1900, καὶ δύναται, ὀψέποτε θελήσῃ, ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις νὰ τὴν καταγγείλῃ. Ὑμεῖς δέχεσθε, ὅτι δὲν προσκρούει ἡ σύμβασις περὶ μονοπωλίου εἰς τὸ ἄρθρον 6 τῆς συμβάσεως· καὶ ἐγὼ συμφωνῶ, λέγων ὅτι δὲν προσκρούει, ἀλλὰ δύναται ἡ Ἀγγλία νὰ καταγγείλῃ τὴν σύμβασιν ἕνεκα τῆς καταπονήσεως τῆς ἐπερχομένης, ὡς φρονεῖ, εἰς τὴν κατανάλωσιν διὰ τοῦ μονοπωλίου.

§138ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ ὅτι εἶσθε καὶ ὀφείλετε νὰ ἦσθε περισσότερον ἐνδιαφερόμενος. Ἀλλ’ ἐγὼ κοπιάζω καὶ ἀγωνίζομαι ἐπὶ τόσην ὥραν διὰ νὰ πείσω ὑμᾶς, ὅτι πρέπει νὰ ἦσθε ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, διότι βεβαίως, ἐὰν ἐγένοντο δεκταὶ αἱ σπουδαιότεραι τροποποιήσεις, δὲν εἶναι αὕτη ἐναντίον τῶν ἐμπορικῶν συνθηκῶν. Καλὸν εἶναι νὰ συμβιβάσητε τὴν ψῆφόν σας μὲ τοὺς πόθους ὑμῶν καὶ τῶν ἐκλογέων σας, ὑπὲρ ὧν ἐγὼ ἀγωνίζομαι, καὶ σεῖς μὲ διακόπτετε!...

§139ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Δύναται ἡ Ἀγγλία νὰ καταγγείλῃ τὴν ἐμπορικὴν σύμβασιν, διότι ἔτσι θέλει;

§140ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ. Δὲν δύναται ἓν Κράτος, καὶ Κράτος μάλιστα οἷον ἡ Ἀγγλία, ἡ ὁποία πάντοτε παρέσχε δείγματα εὐνοίας καὶ ἀγάπης πρὸς τὴν Ἑλλάδα, νὰ εἴπῃ ὅτι καταγγέλλει τὴν σύμβασιν τὴν ἐμπορικὴν διότι ἔτσι θέλει. Ἀπεναντίας ἐν τῷ ἐγγράφῳ τοῦ κ. πρέσβεως ἀναφέρεται ὡρισμένος λόγος, ὅτι ἡ Ἑλλὰς παραβαίνει τὴν σύμβασιν τοῦ 1890 καὶ τὴν συνθήκην τὴν ἐμπορικὴν τοῦ 1886, κατὰ τὸ ἄρθρον 10 τῆς ὁποίας δικαιοῦται ἡ Ἀγγλία ν’ ἀπολαύῃ τῶν προνομίων, ἅτινα παρέχομεν εἰς τοὺς Ἰταλοὺς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου 6 τῆς μετὰ τῆς Ἰταλίας συμβάσεως, ἣν ἐπικαλεῖται καὶ ἡ Ἀγγλία.

§141ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Διατὶ ἡ Ἰταλία ἄνευ λόγου κατήγγειλε τὴν συνθήκην εἰς τὸ παρελθόν;

§142ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Περὶ τῆς Ἰταλίας σᾶς ὡμίλησα προηγουμένως. Μὴ θέλετε νὰ παρελκύσητε τὴν συζήτησιν. Ἐνταῦθα δὲν εἶναι ἄνευ λόγου. Ὁ πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας ἔστειλεν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον θ’ ἀναγνώσωμεν αὔριον καὶ τὸ ὁποῖον σᾶς λέγει... (Ἐνταῦθα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παραδίδει εἰς τὸν ἀγορεύοντα ἓν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον λαβὼν οὗτος ἀναγινώσκει). Τὸ ζήτημα αὐτὸ, Κύριοι, δὲν εἶναι ζήτημα κωλυσιεργίας, οὔτε κομματικῆς διαπάλης. Σᾶς βεβαιῶ δὲ, ὅτι ἡ πρόθεσίς μας οὔτε ὑπῆρξεν οὔτε θὰ ὑπάρξῃ, ὅπως κωλυσιεργήσωμεν. Ἐὰν θελήσωμεν, θὰ πράξωμεν τοῦτο ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα, διότι τὸ κόμμα ἡμῶν δὲν ὀρρωδεῖ πρὸ τῆς κωλυσιεργίας· διότι φρονοῦμεν, ὅτι ἔχομεν καθῆκον καὶ νὰ κωλυσιεργήσωμεν καὶ νὰ σᾶς ἐμποδίσωμεν διὰ παντὸς τρόπου, ὅταν ἴδωμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ τρέχει τὸν κίνδυνον νὰ παρεκτραπῇ τῇ εἰσηγήσει τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε ἐναντίον τοῦ πολιτεύματος, εἴτε ἐναντίον μεγάλων συμφερόντων τοῦ τόπου. Δὲν θὰ μᾶς ἴδητε κρυπτομένους ποτὲ ὄπισθεν προτάσεων περὶ ἀναβολῆς δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν, καὶ ἡ διαφορὰ αὕτη δὲν εἶναι νέα, διότι ὑπάρχει ἀπὸ 20 ἐτῶν. Ἡμεῖς εἰλικρινῶς προτείνομεν ἐνστάσεις μὴ ἀπαρτίας, σεῖς προτείνετε ἀναβολὰς δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, καὶ φεύγετε προτροπάδην (ἱλαρότης). Τὸ ἔγγραφον τοῦτο δὲν φέρει ὑπογραφήν; εἶναι ἁπλῆ προφορικὴ ἀνακοίνωσις; note verbale;

§143Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, φέρει.

§144Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Φέρει ὑπογραφήν; εἶναι διακοίνωσις.

§145ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Φαίνεται ὅτι ἡ ὑπογραφὴ παρελείφθη κατὰ τὴν ἀντιγραφήν. Βλέπετε ὅτι ῥητῶς ἐπικαλεῖται ὡρισμένα ἄρθρα, διότι λέγει, ὅτι ἡ ἐμπορικὴ συνθήκη ἡ μετὰ τῆς Ἀγγλίας παρέχει εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ μὴ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς ψήφισιν αὐξήσεως τῆς τιμῆς τῆς σταφίδος. Ὁ πρεσβευτὴς τῆς Ἀγγλίας ἐπιλέγει, ὅτι τότε μόνον ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις θὰ σκεφθῇ, τί θὰ πράξῃ, ὅταν κυρωθῇ ἡ σύμβασις ἡ ψηφισθησομένη.

§146Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρετηρήσατε βεβαίως, ὅτι τὸ ἔγγραφον τοῦτο λέγει «Κύριε Ὑπουργέ». Σεῖς δὲ, ὁ ὁποῖος ἔχετε πεῖραν τοῦ Ὑπουργείου, ἐνοήσατε βεβαίως ὅτι πρόκειται περὶ διακοινώσεως.

§147Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα, τὸ ἔγγραφον αὐτὸ εἶναι διακοίνωσις.

§148Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω πρὸς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα ἐκ Πύργου, τὸ ὁποῖον ταύτην τὴν στιγμὴν ἔλαβον.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ῥήτορος, παρακαλῶ.

§150Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ τηλεγράφημα τοῦ κ. Κρεστενίτου, διότι εἶναι πολὺ σπουδαῖον.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγνώσατέ το.

§152Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. (ἀναγινώσκει). «Γ. Κρεστενίτην Βουλευτήν. «Εἰς τὴν Βουλὴν, Ἀθήνας. «Ταύτην τὴν στιγμὴν ἐγένετο νέα ἀγρία εἴσοδος τῶν χωρικῶν εἰς τὴν πόλιν. Ἀνακοινώσατε τὸ τηλεγράφημά μου εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ καλέσατε αὐτὴν ἐν ὀνόματι τοῦ ἔθνους νὰ σώσῃ τὸν τόπον ἀπὸ φοβερὰν καταστροφὴν καὶ αἱματοχυσίαν. Ἀνάγκη νὰ ληφθῶσιν ἔκτακτα μέτρα. Διαρκὴς τουφεκισμὸς ἀκούεται καθ’ ἅπασαν τὴν πόλιν. «Ἰωάννης Κρεστενίτης»

§153ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε μετεδόθη τὸ τηλεγράφημα;

§154ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Μετεβιβάσθη τὸ τηλεγράφημα διὰ τοῦ Ἀγγλικοῦ τηλεγραφείου, καὶ εἶναι σημερινόν.

§155ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς εἴπῃ, ἐὰν ἔχει τηλεγραφήματα περὶ τῆς καταστάσεως, καὶ ποία εἶναι αὕτη.

§156ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγώ, Κύριοι, φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι.

§157ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ πολύ, κύριε Ζυγομαλᾶ; Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ διακόψωμεν, διότι εἶναι ὥρα τοῦ γεύματος.

§158ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, αἱ εἰδήσεις αἱ ὁποῖαι ταύτην τὴν στιγμὴν ἀνεκοινώθησαν εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι λίαν σοβαραί. Ἡ Κυβέρνησις δὲν νομίζει ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀπαντήσῃ; Ἡμεῖς βεβαίως δὲν ἀξιοῦμεν νὰ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν νομίζῃ ὅτι δὲν δύναται ἢ δὲν ὀφείλει νὰ ἀπαντήσῃ. Ἐὰν ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις ἔχει νὰ ἀνακοινώσῃ πληροφορίας τινὰς εἰς τὴν Βουλὴν, εἴμεθα ἕτοιμοι ν’ ἀκούσωμεν ταύτας. Ἐὰν ὅμως ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ ὅτι τὰς πληροφορίας ταύτας δύναται νὰ τὰς ἀνακοινώσῃ εἰς μυστικὴν συνεδρίασιν, εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ δεχθῶμεν καὶ τοῦτο.

§159Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ὅλας τὰς εἰδήσεις, αἱ ὁποῖαι μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης εἶχον φθάσει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ταύτην τὴν στιγμὴν δὲν εἶναι εἰς τὴν Βουλήν. Πιθανὸν νὰ μετέβη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἢ εἰς τὸ Τηλεγραφεῖον. Ἅμα ὡς ἐπανέλθῃ, θέλω μεταδώσει εἰς τὴν Βουλὴν ὅλας τὰς εἰδήσεις, τὰς ὁποίας ἤθελε προσκομίσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἐγὼ δὲν ἔλαβον τηλεγράφημα.

§160ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καλὸν εἶναι, κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν. Ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ παρεμποδίσωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς.

§161ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω νὰ διακόψωμεν, διότι διατελοῦμεν ἐν ψυχικῇ ταραχῇ τοιαύτῃ. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ δεξιῶν).

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται πρότασις διακοπῆς. Ἡ Βουλὴ δέχεται; (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§163ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ζητήσει καὶ ἐγὼ τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸν ἐζητήσατε.

§165ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐζήτησα νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις, οὐχὶ ἵνα ἐμποδίσωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἵνα ἐπανέλθωμεν καὶ συνεχίσωμεν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τῆς 9ης πρωϊνῆς ὥρας μέχρι τῆς 3ης καὶ 4ης μ. μ. νὰ μένωμεν ἐδῶ διαρκῶς, οὐδὲ δυνάμεθα νὰ ἐγκαταλείψωμεν εἰς τοιαύτην στιγμὴν τὴν Βουλὴν, ἵνα ἄνευ διακοπῆς μεταβῶμεν νὰ γευματίσωμεν καὶ ἐπανέλθωμεν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὑπὸ τοιούτους ὅρους νὰ μένωμεν εἰς τὴν Βουλήν, οὐδ’ ἔπρεπε νὰ μεταβάλητε κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὸν κανονισμὸν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ὥστε νὰ καθίσταται ἀδύνατος ἡ ἐργασία τοῦ Κοινοβουλίου.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις περὶ διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως. Οἱ παραδεχόμενοι.

§167ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζητήθησαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν πληροφορίαι περὶ τῆς καταστάσεως μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ τηλεγραφήματος τοῦ κ. Κρεστενίτου, καὶ ἡ Κυβέρνησις σιωπᾷ. Παρακαλῶ νὰ μᾶς εἴπῃ, ἐὰν ἔχει νεωτέραν πληροφορίαν.

§168ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λύσῃ τὴν σιωπὴν, διότι ἡ σιωπὴ γεννᾷ κινδύνους μεγαλειτέρους, διότι δύναται νὰ παραγάγῃ ἀνησυχίαν καὶ νὰ διαταράξῃ ἐπικινδυνωδέστερον τὴν δημοσίαν τάξιν, ὅταν ὅσα μεταδίδονται δὲν διαψεύδωνται ἐπισήμως.

§169Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε. Πρόκειται περὶ τηλεγραφήματος, διὰ τοῦ ὁποίου ἀγγέλλεται, ὅτι ὁ λαὸς ἐν Πύργῳ ἔνοπλος ἐπιμένει κραυγάζων «Μονοπώλιον ἢ θάνατος». Ἀλλὰ ταῦτα ἀπὸ τριῶν ἡμερῶν γίνονται. Ποίαν ἀπάντησιν θέλετε νὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ἐρώτημα «Μονοπώλιον ἢ θάνατος»; Συνεβούλευσε τὰς ἀρχὰς, ὅπως, μετὰ μεγάλης συνέσεως ἐργαζόμεναι, προσπαθήσωσι νὰ πείσωσι τὸν λαὸν, ὅτι ἡ κραυγὴ «Μονοπώλιον ἢ θάνατος» οὐδεμίαν σημασίαν ἔχει. Τί θέλετε νὰ εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις; Ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριε Βουλευτὰ ἐξ Αἰγίου. Τί θέλετε ν’ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις;

§170ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι οὐδόλως ἔθιξα τὸ ζήτημα τοῦτο. Τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς παρεκάλεσα νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν, καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς 3.

§171Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀλλ’ εἴπετε ὅτι ἡ σιωπὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐξεγείρει κινδύνους. Τί θέλετε νὰ εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις; Εἶπον ὅτι παρεστάθησαν τὰ ἐν Πύργῳ μέχρι τῆς νυκτὸς γενόμενα ἐπὶ τῷ ὑπερβολικώτερον. Ὅσας εἰδήσεις εἴχομεν τὰς μετεδώσαμεν. Ἔχομεν τὴν πληροφορίαν ἐκ μέρους τοῦ Νομάρχου διὰ τὰ συμβάντα χθὲς τὸ ἑσπέρας, ὅτι, ἐνῷ εἶχε τὸ πλῆθος ἡσυχάσει, περὶ τὴν δεκάτην ὥραν, ἤρχισαν πάλιν κωδονοκρουσίαι, ἤρχισαν φωναί, ἐρρίφθησαν μερικοὶ πυροβολισμοὶ εἰς τὸν ἀέρα, εὐτυχῶς ἄνευ οὐδενὸς ἀπευκταίου. Σήμερον ἤρχισαν τὰ ἴδια, εὐτυχῶς μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς ἄνευ ἀπευκταίου. Βλέπετε ὅτι, ὅ,τι εἶναι δυνατὸν νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις, τὸ πράττει. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαντήσῃ εἰς αὐτὸ τὸ δίλημμα: «Μονοπώλιον ἢ θάνατος, μονοπώλιον ἢ συλλαλητήρια, μονοπώλιον ἢ ἐπανάστασις»; Τί θέλετε νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις; Δὲν σιωπᾷ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ προσπαθεῖ διὰ παντὸς τρόπου νὰ πείσῃ τὸν λαὸν, ὅτι διὰ τῆς στάσεως, τὴν ὁποίαν τηρεῖ, δὲν ἐπιτυγχάνεται τὸ μονοπώλιον, δὲν γίνεται ἐργασία πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν πραγματικῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ. Νομίζω ὅτι ἐκ τῆς Βουλῆς, ἐκ τῶν δύο πτερύγων αὐτῆς, πρέπει ν’ ἀκουσθῇ ἡ φωνὴ, ὅτι διὰ τοιούτων μέσων δὲν ἐξυπηρετοῦνται τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τοῦ λαοῦ, ὅτι συμβουλαὶ πρέπει νὰ δοθῶσιν εἰς τὸν λαὸν, νὰ ἡσυχάσῃ, καὶ νὰ ἦναι πεπεισμένος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πᾶσαν προσπάθειαν θὰ καταβάλῃ, ἵνα συμφώνως πρὸς τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν, ἄρῃ τὰς δυσκολίας, μετὰ τὴν ἄρσιν τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ μονοπώλιον. Ἄλλως τε εἶναι γνωστὸν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ νομοθετηθῇ μονοπώλιον, καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχον αἱ δυσκολίαι αὗται, διὰ τὴν ἐφετεινὴν ἐσοδείαν. Ἑπομένως πρὸς τί ὅλη αὐτὴ ἡ ἐνέργεια, ἡ ὁποία γίνεται; Ἐξησφαλίσθη ἡ ἐφετεινὴ ἐσοδεία. Ἐάν ποτε ἀρθῶσιν αἱ δυσκολίαι, θὰ συζητήσωμεν, καὶ ἂν εὑρεθῇ Ἑταιρεία, ἢ ἂν θεωρηθῇ ἡ Ἑταιρεία ἡ ἀπομείνασα ὡς ἔχουσα οἰκονομικὴν ὑπόστασιν, ἐπιτρέπουσαν ἵνα μετ’ αὐτῆς συναλλαχθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἢ ἂν εὑρεθῶσιν ἄλλα πρόσωπα, ἀντικαταστήσοντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπεχώρησαν, τότε θὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἡ σύμβασις δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἀποτελέσματα διὰ τὴν ἐφετεινὴν ἐσοδείαν. Διὰ τὴν ἐφετεινὴν ἐσοδείαν ἐλήφθη ἤδη ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζει αὐτήν. Ἤθελον λοιπὸν ἐρωτήσει τὸν λαὸν τοῦ Πύργου, διὰ τῆς στάσεως αὑτοῦ εἰς ποῖον συμπέρασμα θέλει νὰ φθάσῃ; Εἶναι δυνατὸν νὰ νομίζῃ, ὅτι ὑπὸ τὴν πίεσιν αὐτὴν ἡ Βουλὴ θὰ εἴπῃ «ψηφίζω ὁπωσδήποτε τὴν σύμβασιν ταύτην»; Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ ὁ λαὸς τοῦ Πύργου, ὅτι τοιοῦτόν τι εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ; Ἑπομένως νομίζω, ὅτι πρέπει ἀπὸ τῆς Βουλῆς νὰ ἀκουσθῇ ἡ φωνὴ τῆς ἀληθείας, νὰ συμβουλεύσωμεν τὸν λαὸν αὐτὸν νὰ ἡσυχάσῃ, διότι διὰ τῆς ἡσυχίας μόνον δυνατὸν νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο. Αἱ διαδηλώσεις αὗται, ἐὰν ἐξακολουθήσωσιν, εἰς ποῖον ἀποτέλεσμα θὰ φέρωσι; Μέχρι τοῦδε ὅλαι αἱ ἀρχαὶ ἔδειξαν ἀνεκτικότητα μεγάλην. Χθὲς οἱ διαδηλωταὶ ἐπετέθησαν καὶ κατὰ τῶν στρατιωτῶν, καὶ οἱ στρατιῶται ἀπεσύρθησαν εἰς τὰ παραπήγματα, καὶ οὐδὲν εὐτυχῶς ἀπευκταῖον συνέβη. Βλέπετε ὅτι ἐπὶ τρεῖς ἢ τέσσαρας ἤδη ἡμέρας ἡ Κυβέρνησις συνιστᾷ σύνεσιν, καὶ ὅλαι αἱ ἀρχαὶ τηροῦσι τὴν στάσιν τὴν πλέον ἐφεκτικὴν, τὴν πλέον φρόνιμον. Ἀλλὰ, πρὸς Θεοῦ, εἶναι καιρὸς νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν λύει τὸ ζήτημα τοῦ μονοπωλίου.

§172Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχω καθῆκον νὰ φέρω παρατήρησιν ἐπὶ τῶν λόγων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον τὰς παραστάσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπετέλουν δύο περίοδοι, ὡς δύο ἀδελφαὶ συνδεδεμέναι, ἑκατέρα ὅμως τῶν ὁποίων ἦτο ἐναντία πρὸς τὴν ἄλλην. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔλεγεν, ὅτι δὲν ἐδόθη καμμία ὤθησις εἰς τὰ ἐν Ἠλείᾳ γιγνόμενα, δὲν ἐγένετο καμμία προτροπὴ ἐκ τῆς Βουλῆς, οὐδὲ παρεσχέθη εἰς αὐτὸν ἐνίσχυσις. Ἀλλ’ ἐνῷ ἔλεγε ταῦτα, ἐξηκολούθησε λέγων, ὅτι εἰσηγήσεις προεκάλεσαν τὰ ἐν Πύργῳ γενόμενα. Τοῦτο ὀφείλω νὰ καταγγείλω, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβές. Ὡσαύτως ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐπεκαλεῖτο τὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς, ὁμολογῶν ὅτι εἶναι ἀνάγκη, ἐκ τῆς Βουλῆς νὰ ἐπέλθῃ φωνή, συμβουλεύουσα τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς, προτρέπουσα αὐτοὺς νὰ κατασιγάσωσιν. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν πρὸ πάντων, πῶς ἐπῆλθεν αὐτὸς ὁ μέγας ἐρεθισμὸς, περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ ὁποίου ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν πληροφορίαν, οὐδὲ δι’ ἐπιστολῆς, οὐδὲ διὰ τηλεγραφήματος, ὁ ὁποῖος ὅμως, πάντες βεβαιοῦσιν, ὅτι εἶναι ἐπικίνδυνος; πῶς αἴφνης ἐξηγέρθησαν ὁλοκλήρων ἐπαρχιῶν οἱ πολῖται; πῶς ἐπῆλθον ὅσα κατὰ πᾶσαν ὥραν μᾶς ἀναγγέλλονται ὡς συμβαίνοντα; Ἐπῆλθον ταῦτα, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, μόλις ἐγένετο Πρωθυπουργός, ἐνεφανίσθη εἰς τὴν Βουλὴν, ἀνέβη ἐπὶ τὸ βῆμα, καὶ ἐκήρυξεν ὅτι δὲν ὑπάρχει σύμβασις περὶ μονοπωλίου, ὅτι ἐξηφανίσθη ἡ σύμβασις!

§173ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως.

§174Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοιοῦτον αἰφνίδιον ἄγγελμα ἀφῄρεσε πᾶσαν ἐλπίδα ἀπὸ αὐτὸν τὸν λαὸν, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐπανέλθει ἐν τῇ ἠρεμίᾳ, εὐχαριστημένος διότι ἐξησφάλισε κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος διὰ τῶν ψηφισθεισῶν ὑπὸ τῆς Βουλῆς συμβάσεων, τὰς ὁποίας εἴχομεν ἡμεῖς συνομολογήσει, τὴν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο παραγωγὴν τοῦ σταφιδοκάρπου. Ἀλλὰ τὸ ἄγγελμα τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ εἰδοποιεῖ αὐτὸν, ὅτι πρέπει ν’ ἀπολέσῃ πλέον τὴν ἐλπίδα περὶ τοῦ μέλλοντος. Δὲν ἦτο λοιπὸν ἑπόμενον ν’ ἀπελπισθῇ ὁ λαὸς τῶν σταφιδοπαραγωγῶν; Καὶ ὄντως ἀπηλπίσθη, καὶ διὰ τοῦτο ἀσχάλλει. Καὶ ἀσχάλλει εὐλόγως· διότι, ἐὰν μετὰ τὴν συγκομιδὴν τὴν ἐφετεινὴν, ἡ ὁποία καλῶς ἢ κακῶς διερρυθμίσθη, οὕτως ἢ ἄλλως ἐξησφαλίσθη, δὲν ἔχῃ καμμίαν ἐλπίδα περὶ τῆς συγκομιδῆς τοῦ ἑπομένου ἔτους 1904, ἢ ὄχι μόνον τούτου, ἀλλὰ καὶ τῶν ἑπομένων ἐτῶν, ἡ οἰκονομικὴ καταστροφή του καθίσταται πλέον βεβαία, εἶναι ἀληθής, εἶναι ἀναπόφευκτος, διότι τὸ προϊὸν, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ 1904 καὶ κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη θέλει συγκομίσει, δὲν θέλει καταναλωθῆ, δὲν θέλει ζητηθῆ ὑπὸ τοῦ ἐμπορίου, δὲν θέλει πωληθῆ· οὐ μόνον δὲ ὁ λαὸς οὗτος τῶν σταφιδοπαραγωγῶν δὲν θέλει εἰσπράξει ἐκ τῆς σταφίδος του ἔσοδόν τι, διὰ νὰ πληρώσῃ εἰς τοὺς δανειστάς του τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας τῆς σταφίδος του καὶ τὰ ἔξοδα τῆς συγκομιδῆς, οὐ μόνον δὲν θέλει ἐκ τοῦ προϊόντος του πορισθῆ τὰ ἀναγκαῖα διὰ τὴν συντήρησιν τῆς οἰκογενείας του ἔξοδα, ἀλλὰ θέλει ἐκμηδενισθῆ καὶ τῶν κτημάτων αὐτοῦ ἡ ἀξία. Ὅταν δὲ ἡ ἀγοραία τιμὴ τῶν κτημάτων αὐτοῦ ἐκπέσῃ, ὅταν τὰ κτήματα αὐτοῦ δὲν ἔχωσι καμμίαν ἀγοραίαν τιμὴν, ὅπως δύνωνται οἱ κύριοι αὐτῶν νὰ ὑποθηκεύσωσιν αὐτὰ, νὰ δανεισθῶσιν ἐπ’ αὐτῶν, βεβαίως ὁ λαὸς περιέπεσεν εἰς ἀπέλπιδα κατάστασιν. Καὶ τοιαύτη εἶναι ἡ ἐνεστῶσα κατάστασις αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο δὶς καὶ τρὶς ἐπανέλαβον χθὲς καὶ σήμερον, καὶ προτρέπω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἐπαναλάβῃ καὶ αὐτὸς καὶ νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι δὲν ἐξηφανίσθη ἀκόμη τοῦ μονοπωλίου ἡ σύμβασις, ὅτι δὲ αὐτὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις θέλουσιν ἀσχοληθῆ, ἵνα ποιήσωνται παραστάσεις, θέλουσι καταβάλει προσπαθείας, θέλουσιν ἐργασθῆ ἀκαμάτως.

§175ΦΩΝΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Τὸ εἶπε, τὸ εἶπε.

§176Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι, παύσατε. Δὲν παίζομεν, ἀλλ’ ὁμιλοῦμεν περὶ τῆς τύχης ἑνὸς λαοῦ, σκεπτόμεθα περὶ τοῦ πῶς δὲν θέλει ἐπέλθει διατάραξις τῶν καθεστώτων. Νομίζετε ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ἀντιπολιτευόμενοι ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου; Ἡμεῖς πονοῦμεν τὸν τόπον, ὡς ἐλπίζομεν ὅτι πονεῖ αὐτὸν καὶ ἡ Κυβέρνησις. Πρέπει λοιπὸν νὰ δοθῇ πᾶσα διαβεβαίωσις, ὅτι θέλει καταβληθῆ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πᾶσα προσπάθεια, ἵνα πεισθῶσιν αἱ Δυνάμεις, αἱ διιστάμεναι, αἱ ἀντιλέγουσαι, αἱ ἀντιφρονοῦσαι, ὅτι δὲν ἀντιβαίνει ἡ σύμβασις τοῦ μονοπωλίου εἰς τὰς συνθήκας, τὰς ὁποίας ἔχομεν συνομολογήσει μετ’ αὐτῶν. Ἄν δὲ καταδειχθῇ ἀναγκαῖον νὰ παρασχεθῇ καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως συνδρομή τις ἢ ἐπικουρία πρὸς τοῦτο, δὲν θέλομεν διστάσει νὰ παράσχωμεν αὐτήν. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲ εἴμεθα ἁρμόδιοι, ἵνα ὁμιλῶμεν πρὸς τοὺς ἐν Ἀθήναις πρέσβεις, οὐδὲ πρὸς τὰς Δυνάμεις, εἰς μόνην δὲ τὴν Κυβέρνησιν ἀπόκεινται ταῦτα. Δεύτερον ἀπαιτεῖται νὰ καταβληθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐνέργεια παράλληλος πρὸς αὐτήν, ὅπως ἐξετασθῇ ἡ κατάστασις τῶν ἐν Λονδίνῳ πραγμάτων, ὅπως γνωσθῇ, ἂν εἶναι δυνατὸν ὁ κ. Δάϊν καὶ ὁ κ. Δυπρὲ νὰ εὕρωσι τὸ ἑκατομμύριον τῶν λιρῶν· καὶ ἐὰν μὲν οὗτοι δύνανται νὰ εὕρωσι τὰ χρήματα, εἶναι τότε περιττὴ πᾶσα περαιτέρω περὶ τούτου ἐνέργεια, ἐὰν ὅμως δὲν δύνανται, πρέπει νὰ καταβληθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πᾶσα προσπάθεια, ἵνα εὑρεθῶσιν ἄλλοι, ἔχοντες ἀρκοῦσαν τραπεζιτικὴν δύναμιν, ὅπως ἀντικαταστήσωσι τὸν κ. Μπακχάουζ καὶ τὸν κ. Μπρόδερτον. Ἄν αἱ ἐνέργειαι αὗται ἀποτύχωσιν, ἂν αἱ τοιαῦται προσπάθειαι οὐδὲν παραγάγωσιν ἀποτέλεσμα, βεβαίως θέλει εἶσθαι δυστύχημα καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν, δυστύχημα καὶ διὰ τὸν τόπον, διότι δὲν θέλομεν δυνηθῆ νὰ παραμυθήσωμεν τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν σταφιδοπαραγωγικοὺς πληθυσμούς. Ναί, δυστύχημα θέλει εἶσθαι, διότι τὸ μέλλον ἐπέρχεται ἄδηλον, ἄγνωστον, σκοτεινὸν εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς πάντων, καὶ οὐδεὶς θέλει δυνηθῆ νὰ τὸ ἀποτρέψῃ. Ἐὰν ὅμως ἐπιτύχωμεν, ἐὰν δυνηθῶμεν νὰ ἴδωμεν πραγματοποιουμένας καὶ ἐπιτυγχανούσας τὰς εἰρημένας προσπαθείας, τότε σῴζομεν τοὺς πληθυσμοὺς τούτους. Λοιπὸν ἀντὶ νὰ διακόπτητε τοὺς ἀγορεύοντας, ἀντὶ νὰ συγχίζητε τὰς συζητήσεις διὰ φωνῶν, ἀντὶ νὰ παραδίδεσθε εἰς ἀντεγκλήσεις, πρέπει πάντες νὰ ζητήσητε ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν βεβαιώσεις, ὅτι θέλει ἀναλάβει τὰ δύο αὐτὰ ἔργα, καὶ νὰ ἀναλάβῃ εἰλικρινῶς αὐτά, νὰ τὰ ἀναλάβῃ μετὰ πόνου καὶ θερμότητος, καὶ νὰ κηρύξῃ εἰς πάντας τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς, εἰς τὸν Πελοποννησιακὸν λαὸν, ὅτι θέλει ἐπιδοθῆ μετὰ πάσης δραστηριότητος εἰς τὰ δύο ταῦτα ἔργα. (Ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§177Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγώ, Κύριοι, οὐδὲ λέξιν εἶπον, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἑρμηνευθῇ ὡς ἐνέχουσα ἔννοιαν ἀντεγκλήσεων. Ἐγὼ ἐπανέλαβον ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς δὶς ἢ τρίς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως ἄρῃ τὰς διαμαρτυρίας τῶν Δυνάμεων, ὅτι θέλει προσπαθήσει διὰ παντὸς τρόπου νὰ πείσῃ αὐτὰς νὰ μὴ ἐπιμείνωσιν εἰς τὰς διαμαρτυρίας, τὰς ὁποίας ἀνεκοίνωσαν. Ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἐκήρυξα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν, ἵνα, εἰ δυνατὸν, ματαιώσῃ τὴν ἀντίπραξιν τῶν παντοπωλῶν κατὰ τῆς ἰδέας τοῦ μονοπωλίου. Ἐγώ, Κύριοι, ἐδήλωσα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι, καίτοι κατὰ τὴν πεποίθησιν ἡμῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐν τῇ Βουλῇ λεχθέντων, ἡ ἀποχώρησις τῶν κ. κ. Μπακχάουζ καὶ Μπρόδερτον βεβαίως δὲν ἀφίνει ὑπάρχουσαν τὴν οἰκονομικὴν ὑπόστασιν, ἡ ὁποία παρέσχεν εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἠδύναντο οἱ συνομολογήσαντες τὴν σύμβασιν νὰ ἐκτελέσωσι τοὺς ὅρους αὐτῆς, θὰ ἐξετάσω, ἐὰν τὰ ἐναπομείναντα μέλη τῆς Ἑταιρείας παρέχουσι τοιαύτην οἰκονομικὴν ὑπόστασιν. Ταῦτα πάντα ἐδήλωσα ἀπὸ τοῦ βήματος οὐχὶ ἅπαξ, ἀλλὰ δὶς ἢ τρίς. Ἐὰν δὲ κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου εἶπον εἰλικρινῶς τὰ πράγματα, ἔπραξα τοῦτο, διότι ἐνόμιζον, ὅτι διὰ τῆς εἰλικρινείας καὶ διὰ τῆς ἀληθείας ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα. Δὲν ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ δώσωμεν εἰς τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους ἐλπίδας, τὰς ὁποίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιήσωμεν, διότι ἐνόμιζον, ὅτι αἱ ἐλπίδες αὗται θὰ εἶχον μὲν ὡς ἀποτέλεσμα στιγμιαῖον κατευνασμὸν, ἀλλὰ μὴ πραγματοποιούμεναι ἤθελον φέρει μεγάλην ἀργότερον ἐξέγερσιν. Διὰ τοῦτο μετῆλθον τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν μετῆλθον. Ὅτε δὲ σήμερον ἔλεγον, ὅτι ἀπὸ τῆς Βουλῆς πρέπει φωνὴ ὁμόφωνος νὰ ἐξέλθῃ, ὅπως συμβουλεύσῃ τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους, ὅπως πείσῃ αὐτοὺς, ὅτι ἡ στάσις, τὴν ὁποίαν τηροῦσι, δὲν δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκουσιν, εἶπον καὶ συνεβούλευσα μέτρον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἔχῃ καλὰ ἀποτελέσματα· διότι ὅλοι, καὶ οἱ καθήμενοι εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην καὶ οἱ καθήμενοι εἰς τὴν πτέρυγα ἐκείνην, ἔχομεν τὸ αὐτὸ ἐνδιαφέρον, ὅπως ἡ τάξις ἐπικρατήσῃ ἐν Ἑλλάδι. Ἐρωτῶ δὲ, ποῖα θὰ ἦναι τ’ ἀποτελέσματα τῆς στάσεως τοῦ λαοῦ τοῦ Πύργου; Εἶναι δυνατὸν διὰ κωδονοκρουσιῶν, διὰ συλαλλητηρίων, διὰ διαδηλώσεων νὰ ἐπιτύχωσι ψήφισιν μονοπωλίου; Εἶναι δυνατὸν ἐν τῇ Βουλῇ νὰ ὑπάρχῃ τις, ὁ ὁποῖος νὰ νομίζῃ, ὅτι ἡ σύμβασις, ὅπως ἔχει, μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῶν κ. κ. Μπακχάουζ καὶ Μπρόδερτον καὶ μετὰ τὰς διαμαρτυρίας, τὰς ὁποίας ἐλάβομεν, μετὰ τὴν πεποίθησιν, ἣν ἔχομεν καὶ ἥτις στηρίζεται ἐπὶ ἐπισήμων ἐγγράφων, ὅτι οἱ παντοπῶλαι ἔχουσι σκοπὸν νὰ κηρύξωσι πόλεμον ἀμείλικτον κατὰ τῆς σταφίδος, εἶναί τις ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ συμβουλεύσῃ τὴν ἄμεσον ψήφισιν τῆς συμβάσεως ταύτης; Καὶ νομίζετε ὅτι δὲν εἶναι πρέπον, ἵνα ἀπὸ τῆς Βουλῆς ἀκουσθῇ φωνή, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν δι’ αὐτῶν τῶν μέσων νὰ ὑποθέσῃ ὁ λαὸς τοῦ Πύργου, ὅτι θὰ κατορθώσῃ τὴν ἄμεσον ψήφισιν τοῦ μονοπωλίου; Ἐγὼ, Κύριοι, ἔχω δι’ ἐλπίδος, ὅτι ἡ ἀλήθεια θέλει ἐπὶ τέλους κατισχύσει, καὶ ὅτι ὁ λαὸς ἐκεῖνος θὰ πεισθῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὑποστηριζομένη ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὁμοφώνως,— διότι ἐδῶ δὲν εἶναι ζήτημα πολιτικὸν,—θὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως φθάσῃ εἰς αἰσίαν λύσιν τοῦ ζητήματος. Ἐρωτῶ, ὑπάρχει τις, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἔχῃ μεγαλείτερον συμφέρον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικὸν λυθῇ πρὸς τὸ συμφέρον τῶν σταφιδοπαραγωγῶν; Εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ κἂν ἡ ἐπιθυμία τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως φθάσῃ εἰς αἰσίαν λύσιν τοῦ ζητήματος; Ταῦτα μόνον δύναμαι νὰ εἴπω. Ὅταν ὅμως εὑρίσκωμαι πρὸ φωνῶν: «ἢ μονοπώλιον ἢ θάνατος!», τί θέλετε νὰ εἴπω, Κύριοι;

§178Π. Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Νὰ ἐπιβάλητε τὸ κῦρος τοῦ νόμου.

§179Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μὲ συμβουλεύετε νὰ ἐπιβάλω τὸ κῦρος τοῦ νόμου· ἀλλὰ, κύριε Βουλευτὰ ἐκ Κορινθίας, μὴ λησμονεῖτε ὅτι ὁ ἐρεθισμὸς, εἰς τὸν ὁποῖον ὁ λαὸς ἐκεῖνος διατελεῖ, εἶναι ἐρεθισμὸς, ὁ ὁποῖος προκύπτει ἐκ δεινῶν, τὰ ὁποῖα πάσχει, καὶ ὅτι καθῆκον ἔχει ἡ Κυβέρνησις, καθῆκον ἔχουσιν ἅπασαι αἱ ἀρχαὶ, αἱ ἐντεταλμέναι τὴν τήρησιν τῆς τάξεως, ἵνα διὰ παντὸς τρόπου προσπαθήσωσι νὰ ἀποφύγωσι σύρραξιν, ἡ ὁποία θὰ ἦτο καταστρεπτικὴ καὶ διὰ τὸν λαὸν ἐκεῖνον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ γόητρον τῆς Ἑλλάδος. Ἑπομένως θέλομεν ἐπιμείνει εἰς τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε ἐτηρήσαμεν, καὶ θέλομεν καταβάλει πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως φωτίσωμεν τὸν λαὸν αὐτόν. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἔχομεν ἀνάγκην, ἵνα τὰς προσπαθείας ἡμῶν ταύτας ὑποβοηθήσωσιν ἅπαντες οἱ Βουλευταί, ἀνεξαρτήτως πολιτικῆς ἀποχρώσεως. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§180Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς συνιστῶμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ ὁδηγίας εἰς τὰς διοικητικὰς καὶ στρατιωτικὰς ἀρχὰς τῆς Ἠλείας νὰ ἦναι μέτριαι, νὰ ἦναι συμβιβαστικαὶ, νὰ ἦναι ἀνεκτικαὶ, καὶ οὐχὶ νὰ ἐπιβάλλωσιν ἀναγκαστικῶς, ἀλλὰ νὰ συμβουλεύωσι, νὰ πείθωσι τοὺς πολίτας νὰ τηρῶσι τὴν τάξιν. Τοιαύτας ἐγὼ εἶχον δώσει διαταγὰς εἰς τὸν συνταγματάρχην κ. Ψύλλαν, ὅτε ἀπέστελλον αὐτὸν εἰς τὴν Ἠλείαν καὶ Μεσσηνίαν.

§181Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐγὼ τὰς αὐτὰς ὁδηγίας ἔδωκα.

§182Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου ἡ ἀδυσώπητος θέλει ἐπιφέρει δυστυχήματα, θέλει προκαλέσει σύρραξιν, αἱματοχυσίαν, ἐμφύλιον πόλεμον. Ἀλλὰ πρέπει πρὸ παντὸς—δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁμιλῶ περὶ τῆς Κυβερνήσεως,—πρέπει πρὸ παντὸς τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως νὰ πείσωσι τοὺς λαοὺς, ὅτι εἰλικρινῶς ἐργάζονται πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ τούτου. Ἡ πεποίθησις αὕτη τοῦ λαοῦ περὶ τῆς εἰλικρινείας τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ βάσις τῆς τάξεως καὶ τῆς ἡσυχίας ἐν Ἠλείᾳ. Τὴν πεποίθησιν ταύτην πρέπει νὰ ἐμπνεύσωσιν οἱ Ὑπουργοὶ εἰς τοὺς λαοὺς καὶ τῆς Ἠλείας καὶ τῆς Μεσσηνίας καὶ τῆς Τριφυλίας, ἀφοῦ κατέπληξαν αὐτοὺς διὰ τῶν ἀγγελμάτων των.

§183Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀληθῶς ὀρθόταταί εἰσιν αἱ συμβουλαὶ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλὰ τῶν συμβουλῶν τούτων ἐμφορεῖται καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Μάλιστα πρὸ μιᾶς καὶ ἡμισείας ὥρας ἀκριβῶς ἀπέστειλα τηλεγράφημα πρὸς τὸν Νομάρχην εἰς Πύργον, ἐν ᾧ ῥητῶς ἔλεγον πρὸς αὐτὸν, νὰ καλέσῃ τὸν ἀρχηγὸν τῆς ἐκεῖ στρατιωτικῆς δυνάμεως, καὶ νὰ συστήσῃ αὐτῷ ἄκραν σύνεσιν καὶ ὑψίστην μετριοπάθειαν. Αὐταί εἰσιν αἱ λέξεις, ἃς πρὸ μιᾶς καὶ ἡμισείας ὥρας ἐτηλεγράφησα πρὸς τὸν Νομάρχην εἰς Πύργον. Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη κατάστασις τῆς πόλεως ἐκείνης καὶ τῶν περιχώρων βεβαίως δὲν χρονολογεῖται ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἡμεῖς, ψήφῳ τῆς Βουλῆς καὶ τῇ ἐμπιστοσύνῃ τοῦ Βασιλέως, ἐκλήθημεν ἐπὶ τὴν ἀρχήν. Ἡ τοιαύτη κατάστασις χρονολογεῖται ἀπὸ πολλοῦ χρόνου. Ἤρξατο ἠρέμα, ἀλλὰ ἔφθασεν εἰς σημεῖον ἀληθῶς ἐπικίνδυνον ἤδη ἀπὸ τῶν ἡμερῶν, καθ’ ἃς διηύθυνον τὰ τοῦ Κράτους οἱ προκάτοχοι ἡμῶν. Ὡς καὶ πρὸ ὀλίγου ἔλεγον ὑμῖν, μὴ ἀμφιβάλλετε, Κύριοι, ὅτι καὶ ἡμεῖς, καὶ ὡς πολῖται Ἕλληνες, καὶ ὡς ἐκ τῶν ἀξιωμάτων, ἅτινα κατέχομεν, καὶ ὡς ἐκ τοῦ χαρακτῆρος ἡμῶν, ἐμφορούμεθα ὑπὸ τῶν αὐτῶν διαθέσεων, οἵων καὶ ὑμεῖς. Θέλομεν βεβαίως προσπαθήσει πάσῃ δυνάμει νὰ συγκρατήσωμεν ἐκεῖ τὴν τάξιν· καὶ λέγοντες πάσῃ δυνάμει, ἐννοοῦμεν μὲν ἀφ’ ἑνὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων, ἐννοοῦμεν ὅμως καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὴν ἄκραν μετριοπάθειαν καὶ τὴν ἄκραν σύνεσιν, ἣν πρὸ μιᾶς καὶ ἡμισείας ὥρας συνεστήσαμεν διὰ τοῦ Νομάρχου εἰς τὸν ἐκεῖ ἀρχηγὸν τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως. Εὔχομαι καὶ ἐλπίζω, ὅτι, ὅταν ἀκουσθῶσιν εἰς τὴν πόλιν ἐκείνην αἱ συζητήσεις, αἱ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ ἀπὸ πρωΐας καὶ ἀπὸ χθὲς διεξαγόμεναι ἐν τῇ Βουλῇ, ἡ δυνατὴ γαλήνη θέλει ἐπέλθει, ἡ τάξις θέλει ἐπικρατήσει. Λέγω δὲ εὔχομαι, προσθέτω δὲ καὶ ἐλπίζω, διότι ἐγὼ πρωτίστως πέποιθα ἐπὶ τὴν σύνεσιν καὶ τὴν φιλοπατρίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὅταν μάλιστα ὁλόσωμος ἡ Βουλή, ἄνευ διακρίσεως πολιτικῶν ἰδεῶν, ὅταν ὅλος ὁ ἄλλος πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος, ὁ μὴ ἀμέσως ἐνδιαφερόμενος περὶ τῆς ὀδυνηρᾶς καταστάσεως τῶν κατοίκων τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἀνομολογῇ καὶ παραδέχηται, ὅτι ἡ ἐξέγερσις τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων προέρχεται ἐκ τῆς ἀληθῶς κακῆς καταστάσεως, ἐν ᾗ οὗτοι εὕρηνται, εἶναι δυνατόν τὶς νὰ ὑποθέσῃ καὶ νὰ φοβηθῇ, ὅτι δὲν θέλουσιν ἔχει τοσαύτην σύνεσιν οἱ ἐκεῖ κατοικοῦντες, ὥστε νὰ μετριάσωσι τὴν ἀγανάκτησιν αὐτῶν, νὰ μετριάσωσι τὴν λύπην αὑτῶν ἕνεκα τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν περιῆλθον, καὶ νὰ μὴ θελήσωσι νὰ διαταράξωσιν ἐκεῖ τὴν δημοσίαν τάξιν; Βεβαίως πανταχοῦ τοῦ Κράτους ἡ δημοσία τάξις εἶναι ἐν ἀρίστῃ καταστάσει· βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ κρίνῃ περὶ τῆς ἡσυχίας τοῦ τόπου, διότι ἔν τινι ὡρισμένῃ περιφερείᾳ συμβαίνουσι πράγματα, ἅτινα ἡ ἀνάγκη βεβαίως προκαλεῖ. Ὑποθέτω δὲ, ὅτι καὶ ἡ ὅλη κατάστασις τοῦ Κράτους θέλει συντελέσει νὰ πείσῃ τοὺς ἐκεῖ ἀληθῶς πάσχοντας, ὅτι, ἵνα ἔχωσιν ἐλπίδας, ἵνα ἐπιτύχωσι τὴν σωτηρίαν αὑτῶν, περὶ ἧς ὅλοι μαχόμεθα, εἶναι ἀναγκαῖον νὰ εἰρηνεύσωσιν, εἶναι ἀναγκαῖον νὰ πιστεύσωσιν, ὅτι μεθ’ ἡμῶν ὅλον τὸ Κράτος ἔχει πρὸς αὐτοὺς ἐστραμμένα τὰ βλέμματα, καὶ ὅτι διὰ τῆς νομίμου ὁδοῦ καὶ σὺν τῷ χρόνῳ θέλομεν προσπαθήσει πάντες, ὅπως σώσωμεν τοὺς ἀτυχεῖς ἐκείνους πληθυσμούς.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε, κύριε Παναγιωτόπουλε, εἰς τὴν πρότασίν σας περὶ διακοπῆς;

§185ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιμένω, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν παράκλησιν νὰ μᾶς ἐπιτραπῇ νὰ γευματίσωμεν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν, διότι εἶναι καὶ σκληρὸν ἐπὶ τέλους νὰ μένωμεν ἐδῶ ἐπὶ τόσας ὥρας. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, τότε θὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἐξεύρωμεν τρόπον οἱονδήποτε ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, ἵνα γευματίσωμεν.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν πρότασίν σας θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν.

§187ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω καλὸν νὰ μὴ τὴν θέσητε εἰς ψηφοφορίαν, ἀλλὰ νὰ παρακληθῶσιν οἱ Κύριοι νὰ στέρξωσι νὰ διακόψωμεν.

§188ΚΩΝ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ὥραν, τὴν ὁποίαν θὰ χάσωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν, δυνάμεθα νὰ τὴν μεταχειρισθῶμεν, ὅπως γευματίσωμεν.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Παναγιωτοπούλου; Κύριε Παναγιωτόπουλε, τὴν ἀποσύρετε;

§190ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Προέρχεται ἐκ φυσιολογικοῦ λόγου, καὶ δὲν δύναμαι νὰ τὴν ἀποσύρω.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Παναγιωτοπούλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παραδέχθη.

§192ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν περὶ διακοπῆς τῆς συζητήσεως, λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Γ. Ραδινοῦ καὶ Περ. Ἀλεξάκη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 131. Ὑπὲρ τῆς προτάσεως 7, κατὰ τῆς προτάσεως 123, καὶ εἷς ἠρνήθη, ψῆφον. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπερρίφθη. Ὁ κ. Ζυγομαλᾶς παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὸν λόγον του.

§195Γ. Χ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Βλέπω ἐνταῦθα μόνον 20 Βουλευτάς.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν Βουλευτῶν κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Γ. Ραδινοῦ καὶ Γ. Χ. Παπαδημητρίου. Μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 128 Βουλευτῶν. Ὁ κ. Ζυγομαλᾶς παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§198ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀληθῶς, Κύριοι, ὡς εἶπον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸ ὀλίγου καὶ ὁ σεβαστὸς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι κομματικὸν, βεβαίως δὲ μετὰ βαρυαλγούσης καρδίας μανθάνομεν τὰ ἐπερχόμενα δυστυχήματα ἐν πολυπληθεστάτῃ ἀγαπητῇ ἐπαρχίᾳ. Ἐξ ὅλης ψυχῆς καὶ καρδίας εὔχομαι, νὰ δυνηθῇ καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις νὰ κρατήσῃ τὴν τάξιν καὶ τὴν εὐνομίαν, ὅπως ἡμεῖς ἠδυνήθημεν ἤδη ἐπὶ χρόνον ἀρκετὸν νὰ κρατήσωμεν ταύτην. Δὲν γνωρίζετε, Κύριοι, πόσον εἰργάσθημεν καὶ προσεπαθήσαμεν διὰ παντὸς τρόπου νὰ διατηρήσωμεν, καὶ κατωρθώσαμεν νὰ διατηρήσωμεν τὴν τάξιν. Οἱ ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης Βουλευταὶ εἶναι ἐν γνώσει καὶ τῶν ἐργασιῶν καὶ τῶν θυσιῶν καὶ τῶν κόπων τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, ὅπως κατορθώσῃ νὰ συντηρήσῃ τὴν τάξιν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ, ἀλλὰ τὴν τάξιν καὶ τὴν εὐνομίαν μετὰ μετριοπαθείας καὶ μετὰ πρᾳότητος, ὅπως ἁρμόζει εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν Ἑλληνικήν. Δὲν νομίζω ὅμως, ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος ἡ ἀπελπιστικὴ στάσις τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων, τῶν ἐν ἀπελπιστικῇ οἰκονομικῇ καταστάσει εὑρισκομένων, ὅτε δυστυχῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔσπευσε νὰ κηρύξῃ τὴν ἀπελπισίαν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύμβασιν τὴν ἐν τῇ Βουλῇ ἐκκρεμῆ ὑπάρχουσαν.

§199Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ν’ ἀποκαλύψῃ τὴν ἀλήθειαν.

§200ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, Κύριοι, τὰ ὁποῖα ἔχουσι συνταχθῆ καὶ κυρωθῆ παρ’ ὑμῶν ἐν πλειονοψηφίᾳ, εἶναι ψευδεῖς μάρτυρες τῆς οὐσίας τῶν λόγων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§201Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ποτὲ δὲν ἀναγινώσκω τὰ πρακτικά.

§202ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. (ἀναγινώσκει). «Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, συνεχίζων τὴν ἀγόρευσίν του, ἐπιλέγει ὅτι κατόπιν τῶν διαμαρτυριῶν τῶν τεσσάρων Δυνάμεων, κατόπιν τῆς ἀντιδράσεως τῶν παντοπωλῶν, κατόπιν τῆς ἀποχωρήσεως τῶν δύο κυριωτέρων μελῶν τοῦ Συνδικάτου, τῶν καὶ φερεγγύων, ἀποσυρθέντων οὐχὶ διότι δὲν ἀπεδέχθησαν τὰς ὑπὸ τῶν κ. κ. Βουλευτῶν ὑποβληθείσας τροπολογίας, ἀλλὰ διότι δὲν ἀποδέχονται ὅρους ἀναγραφέντας ἐν τῇ συμβάσει ἐν ἀγνοίᾳ αὐτῶν, σύμβασις δὲν ὑφίσταται, διότι δὲν ὑπάρχουσι πλέον οἱ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως συμβληθέντες, δηλοῖ δὲ, ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θέλει στέρξει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως, ἐξαφανισθείσης παντελῶς.» Οἱ λόγοι οὗτοι, Κύριοι, οἱ ἀπελπιστικοὶ, εἶναι ἡ κυρία αἰτία τῆς ἀπελπιστικῆς στάσεως τοῦ λαοῦ τῆς Ἠλείας, τῆς Τριφυλίας καὶ τοῦ λαοῦ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν.

§203Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε, κύριε Βουλευτά;

§204ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶσθε κατὰ πλεονασμὸν εὔλαλος. Λάβετε τὸν λόγον μετ’ ἐμέ. Δὲν ἐπιτρέπω τίποτε. Χαίρω, Κύριοι, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἅμα εἶδε τὰ φοβερὰ ἀποτελέσματα τῶν λόγων του, κατόπιν μετέτρεψε, καὶ ὀρθῶς μετέτρεψε, τὰς σκέψεις καὶ τοὺς λόγους του. Οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες πρέπει νὰ ἐννοῶσιν, ὅταν διέπραξαν σφάλμα πολιτικὸν, καὶ ν’ ἀναγνωρίζωσιν ὅτι ἔσφαλον, προτρέξαντες τῶν γεγονότων. Καὶ ἤδη αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὁμολογῶ ὅτι εἶναι σύμφωνοι καὶ μὲ τὸ πολιτικὸν συμφέρον αὐτοῦ καὶ τοῦ κόμματός του, καὶ μὲ τὸ γενικὸν συμφέρον τῆς κοινωνίας, καὶ μὲ τὸ συμφέρον τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ μὲ τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, καὶ μὲ τὴν εὐπρέπειαν, ἐὰν εἰλικρινῶς ἐκτελέσῃ ὅσα εἶπε. Διότι, Κύριοι, ὅταν εὕρηται ἐκκρεμὴς ἐν τῷ ἐθνικῷ Κοινοβουλίῳ σύμβασις ὡρισμένη, ἥτις φέρει τὰς ὑπογραφὰς δύο Ὑπουργῶν τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι εὔκολον, οὐδὲ ὀρθὸν, διὰ ν’ ἀποφύγωμεν οἱανδήποτε πολιτικὴν στενοχωρίαν, νὰ εὑρίσκωμεν οἱανδήποτε ἀφορμὴν, σοβαρὰν ἢ μὴ, ἐπείγουσαν ἢ μὴ, καὶ νὰ δηλῶμεν ὅτι ὁ χάρτης ἐκεῖνος ἐξέλιπεν, ὁ ἐφιάλτης διελύθη, δὲν τὸν βλέπομεν πλέον. Ὅταν τις βλέπῃ τὸν κίνδυνον, ἀντὶ νὰ προσπαθῇ νὰ μὴ βλέπῃ αὐτὸν, νὰ διαμαρτύρηται καὶ νὰ προσπαθῇ νὰ ὑπεκφύγῃ, ὀφείλει νὰ τὸν ἀτενίζῃ κατὰ πρόσωπον, νὰ τὸν ἀποκρούῃ καὶ νὰ τὸν προλαμβάνῃ. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀντιλέγουσιν, εἴτε στηριζόμενοι ἐπὶ μὴ ὀρθῶν ἐπιχειρημάτων, ἐπὶ τῶν ἐμπορικῶν συμβάσεων, εἴτε ἐπὶ ἄλλων λόγων, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀποφεύγωσι τὸν κίνδυνον, κρυπτόμενοι ὑπὸ προφάσεις ἀναμαρτίας, ὡς ἡ στρουθοκάμηλος, ἥτις, ὅταν βλέπῃ τὸν κίνδυνον, θέτει τὴν κεφαλήν της ὑπὸ τὴν πτέρυγα αὐτῆς, νομίζουσα ὅτι, ἐπειδὴ δὲν βλέπει τὸν κίνδυνον, ὁ κίνδυνος ἐξέλιπεν. Τὸ κράτος τοῦ πυροβόλου τὴν ἀφυπνίζει ἀπαισίως.

§205Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖον κίνδυνον νὰ ἀποφύγωμεν;

§206ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἠξεύρετε σεῖς.

§207Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἠξεύρω τί γράφουν τὰ πρακτικὰ, διότι ποτὲ δὲν λαμβάνω τὸν κόπον ν’ ἀναγινώσκω ἐπίσημα πρακτικὰ, καὶ ἀφ’ ἧς εἶμαι εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν θὰ μὲ ἴδητε νὰ σκέπτωμαι, τί γράφει ὁ πρακτικογράφος. Τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ ὑπάρχουσιν· ἠμπορεῖτε νὰ ζητήσητε αὐτὰ, ἵνα ἴδητε, τί εἶπον. Εἶναι λοιπὸν περιττὸν νὰ λέγητε φράσεις περὶ στρουθοκαμήλου. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος δὲν κρύπτεται, εἶμαι ἐγώ. Διατὶ νὰ κρυφθῶ; Σᾶς εἶπον: «ἔχετε τὸ θάρρος νὰ φέρητε σεῖς τὴν σύμβασιν, προτείνετέ το· ἄλλως τὰ λόγια εἶναι περιττά.» Σεῖς εἶσθε ἡ στρουθοκάμηλος. Κρύπτεσθε καὶ δὲν ἔχετε τὸ θάρρος νὰ εἴπητε: «φέρετε τὴν σύμβασιν, ἵνα τὴν συζητήσωμεν».

§208Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν του ἀνέγνωσε τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν σύμβασιν, δηλαδὴ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἀπέκρυπτεν. Αὐτὸ ἔκαμεν εἰς τὴν πρώτην ἀγόρευσίν του. Μετὰ τοῦτο ἐξεδήλωσε τὰς σκέψεις του, καὶ εἶπεν, ὅτι, ἐὰν κατορθώσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ πείσῃ τὰς Δυνάμεις νὰ ἄρωσι τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας προβάλλουσι, καὶ ἂν πεισθῇ ὅτι τὰ μέλη τῆς Ἑταιρείας, τὰ ὁποῖα ἀπέμειναν, εἶναι φερέγγυα καὶ δύνανται νὰ προβῶσιν εἰς σύναψιν συμβάσεως νέας, τότε βεβαίως θὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ πρακτέου.

§209ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἀλλ’ ἐὰν ἕως τότε ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι παροῦσα;

§210Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Σεῖς (ἀποτείνεται πρὸς τὸν ἀγορεύοντα κ. Ζυγομαλᾶν) ἀνεγνώσατε τὸ πρῶτον μέρος τοῦ λόγου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὸ βεβαιοῦν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπέκρυπτεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Τὸ δεύτερον μέρος τὸ ἀφίνετε, καὶ ἠθελήσατε, δημοκοποῦντες εἰς βάρος τοῦ πενομένου λαοῦ, ἀφοῦ ἐπὶ 6 ἤδη μῆνας ἐκρατήσατε αὐτὸν εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν, νὰ παρουσιασθῆτε ὡς σωτῆρες αὐτοῦ!

§211ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐγὼ ἀνέγνωσα τὴν κατακλεῖδα τῶν λόγων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐκ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν τῆς Βουλῆς. Εἶναι τὸ τέλος καὶ τὸ συμπέρασμα τῆς ὁμιλίας του. Κατόπιν ἀρχίζει ὁ κ. Θ. Π. Δηλιγιάννης. Δὲν ὁμιλεῖ πλέον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, παρὰ μόνον ἐν σχέσει πρὸς τὸν τότε κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν.

§212Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐνδιαφέρεσθε ὑπὲρ τῆς συμβάσεως; Προτείνατέ το, καὶ δηλώσατε ὅτι ἀναλαμβάνετε τὴν εὐθύνην τῆς ψηφίσεως αὐτῆς. (Θορυβώδεις διάλογοι).

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ παύσουν αἱ διακοπαί. Δὲν ἐπιτρέπω εἰς κανένα νὰ διακόπτῃ, καὶ ἂν ἀκόμη ὁ ἀγορεύων τὸ ἐπιτρέπῃ.

§214ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ δέχομαι διακοπὰς, ὅταν οἱ διακόπτοντες πρόκηται νὰ ζητήσωσι πληροφορίας. Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ διακόπτωσιν ἐν τῷ μέσῳ τῆς ἀγορεύσεως, νομίζω ὅτι καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ λάβωσι τὸν λόγον οἱ κύριοι διακόπτοντες.

§215Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπιτρέπετε εἰς ἐμέ, κύριε συνάδελφε, νὰ ζητήσω μίαν πληροφορίαν;

§216ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγώ, κύριε Πετιμεζᾶ, ἐὰν ἤθελον νὰ ὁμιλήσω περὶ πολλῶν θεμάτων, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι τὸ ὄνομά σας ἤθελον εὕρει εἰς τὰ ἀγγλικὰ ἔγγραφα καὶ δημοσιεύματα, τὰ ὁποῖα ἔχω εἰς χεῖρας, καὶ ἐπικαλοῦμαι εἰς πᾶν ζήτημα. Δὲν θέλω νὰ μακρηγορήσω, διότι ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως τῆς συμβάσεως, θὰ τὰ ἐκθέσω.

§217ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί ζητεῖτε διὰ τῆς συζητήσεως, τὴν ὁποίαν κάμνετε, τέλος πάντων; (Θόρυβος).

§218ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή! Θὰ ἐπαναληφθῇ τὸ φάρμακον; Θὰ κάμω ἔνστασιν ἀπαρτίας.

§219Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Τί κατάστασις εἶναι αὐτή! Φάρμακον καὶ φάρμακον! Κάμετε ἔνστασιν ἀπαρτίας.

§220ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Βεβαίως θὰ κάμω ἔνστασιν, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§222ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δὲν ὑπεβλήθη, ἀλλὰ τὸ εἶπον ὡς ἀπειλήν.

§223ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Λοιπόν, Κύριοι, ὅσον μὲν ἀφορᾷ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους τοὺς διακόψαντάς με, δὲν ἔχω ἄλλα νὰ εἴπω ἢ μόνον νὰ εὐχηθῶ ἐξ ὅλης ψυχῆς καὶ καρδίας, ὅπως καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δυνηθῇ νὰ συγκρατήσῃ τὴν τάξιν καὶ τὴν εὐνομίαν, ὡς ἠδυνήθημεν ἡμεῖς ἐπὶ ἑπτὰ μῆνας, καὶ θὰ ἦμαι πολὺ εὐτυχής. Ἄς πράξῃ ὅ,τι ἐπράξαμεν ἡμεῖς· ἂς πράξῃ καλλίτερα καὶ περισσότερα. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τῇ εὔχομαι, εἶναι, νὰ δυνηθῇ νὰ συγκρατήσῃ τὴν τάξιν καὶ τὴν εὐνομίαν, ὅπως ἡμεῖς ἐπὶ ἑπτὰ μῆνας ἠδυνήθημεν νὰ τὴν συγκρατήσωμεν· ἠδυνήθημεν νὰ τὴν συγκρατήσωμεν, οὐ μόνον διότι μετὰ πρᾳότητος, ἀλλὰ καὶ μετὰ σταθερότητος ἐφηρμόζομεν τοὺς νόμους, οὐ μόνον δι’ οὓς λόγους πάντες γνωρίζουσιν, ἀλλὰ πρὸ πάντων καὶ κυρίως διότι οἱ πληθυσμοὶ ἐκεῖνοι εἶχον πεποίθησιν ἐπὶ τὸν ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης καὶ ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἥτις συνέπασχε καὶ συνεπόνει μετὰ τῶν πονούντων, εἶχον πεποίθησιν ἐπὶ τὴν εἰλικρίνειαν καὶ τὰς εἰλικρινεῖς προθέσεις αὐτῆς, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἦλθεν εἰλικρινῶς καὶ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν σύμβασιν, περὶ τῆς ὁποίας ῥητῶς σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν θέτει ταύτην ὡς πολιτικὸν ζήτημα, ὅτι ἔρχεται αὕτη νὰ θεραπεύσῃ κοινωνικὴν φλεγμονὴν, ἥτις ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ἐπουλώσεως, ἀπόλυτον ἀνάγκην θεραπείας. Διὰ τοῦτο ὁ τότε Πρωθυπουργὸς ἐκάλεσεν ὑμᾶς πάντας, ἵνα συντελέσητε διὰ τῶν φώτων ὑμῶν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς συμβάσεως, ὅπως ἀποτελεσθῇ ἔργον, τὸ ὁποῖον νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ καταστῇ ὠφέλιμον εἰς τὰς τάξεις ἐκείνας τὰς κοινωνικάς, αἵτινες πάσχουσι δεινῶς καὶ αἵτινες ἔχουσιν ἀπόλυτον ἀνάγκην ἀντιλήψεως. Ἠδυνήθημεν καὶ ἐκρατήσαμεν τὴν τάξιν, διότι εἴχομεν τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῶν, διότι καὶ ἡμεῖς ἐμπιστευόμεθα αὐτοὺς, διότι γνωρίζουσιν ὅτι ἐφ’ ἡμᾶς δύνανται νὰ ἔχωσι πλήρη πεποίθησιν. Ἐκφράζω ἤδη, Κύριοι, τὴν ἐγκάρδιον χαρὰν ἐμοῦ, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν εἶναι πλέον ἡ ἀπελπισία, τὴν ὁποίαν ἐνόμιζεν ὅτι ὑπάρχει, καὶ ὅτι ἀπ’ ἐναντίας καὶ πεποίθησιν ἔχει καὶ θὰ ἐργασθῇ, ὅπως δυνηθῇ ὅσον τάχιον νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως ταύτης, ἐὰν ὑφίστανται οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους ἐνόμισε καὶ κρίνει οὗτος καταλλήλους. Ἔχει ἤδη δέκα ἡμερῶν βίον, ἔχει βεβαίως ἔτι καὶ ὀλίγας ἡμέρας, ὅπως δυνηθῇ νὰ συμπληρώσῃ τὰς πληροφορίας, αἵτινες ἀναγκαιοῦσιν αὐτῷ, καὶ δυνηθῇ νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅ,τι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ πράξῃ ὑπὲρ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, νὰ ψηφίσῃ ἢ νὰ μὴ ψηφίσῃ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκκρεμὲς ἐνώπιον αὐτῆς, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ ὁπωσδήποτε πρὶν ἢ λήξωσιν αἱ ἐργασίαι αὐτῆς, πρὶν ἢ ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμός. Διότι βεβαίως τὸ πρώτιστον ἔργον δὲν εἶναι, πῶς μία Κυβέρνησις ν’ ἁρπάσῃ τὸν προϋπολογισμὸν ὅπως–ὅπως καὶ νὰ σηκωθῇ νὰ φύγῃ. Τὸ τοιοῦτον βεβαίως ἡμεῖς θὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἐμποδίσωμεν διὰ παντὸς τρόπου, διότι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἄλλας μεγάλας ὑποχρεώσεις εἰς τὴν κοινωνίαν, μεγάλας ὑποχρεώσεις εἰς τὴν Πολιτείαν, καὶ μεγίστη πασῶν εἶναι ἡ ὑπὲρ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν μέριμνα· χαίρω δέ, διότι ἤκουσα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ λέγοντος, ὅτι ἀναγνωρίζει τὴν ἀνάγκην ταύτην. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς μεταξὺ τῆς Ἀγγλίας συμβάσεως, διότι περὶ αὐτοῦ ἀκριβῶς τοῦ ζητήματος ὁ λόγος σήμερον. Ὅτε, Κύριοι, ἐγένετο ἡ σύμβασις αὕτη μετὰ τῆς Ἀγγλίας, ὅλοι οἱ πληθυσμοὶ οἱ παραγωγικοὶ σταφίδος, ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἐνθουσιωδῶς ἀπεδέχθη τὴν σύμβασιν ταύτην, ἐλπίζουσα ὅτι δι’ αὐτῆς ἤθελεν ἐπέλθει ὁ χρυσοῦς αἰὼν εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, καὶ ὅτι δὲν θὰ περισσεύσῃ οὔτε κόκκος σταφίδος, ὅπως δοθῇ καὶ εἰς ἄλλας ἀγορᾶς, διότι οἱ ὁμιλήσαντες τότε—λάβετε τὰ πρακτικὰ, καὶ ἀναγνώσατε,—σοβαροὶ ἄνδρες ἔλεγον ὅτι τόσον μεγάλη θὰ ἦναι πλέον ἡ κατανάλωσις ἐν Ἀγγλίᾳ τῆς σταφίδος, συνεπείᾳ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἑπτὰ σελλινίων εἰς δύο, ὥστε δὲν ἐγνώριζον καὶ οὗτοι πῶς θὰ δυνηθῇ ἡ Πελοπόννησος νὰ ἐπαρκέσῃ, παρέχουσα εἰς τὴν ἀγορὰν τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα αὐτή ἤθελε ζητήσει· διότι ἐκτὸς τῆς καταναλώσεως πρὸς βρῶσιν τῆς σταφίδος, ἥτις γίνεται μόνον ἐν Ἀγγλίᾳ, θέλει ζητηθῆ σταφὶς καὶ παρὰ τῆς βιομηχανίας τῆς ἀγγλικῆς καὶ θέλει γίνεσθαι πλείστη καὶ μεγάλη κατανάλωσις διὰ βιομηχανικὰς ἀνάγκας οἰνοποιῶν, οἰνοπνευματοποιῶν κλπ. Ἡ σύμβασις αὕτη, Κύριοι, ἐψηφίσθη κατὰ τὸ 1890, τὸν Φεβρουάριον ἢ Μάρτιον. Ἐὰν λάβητε τὰς στατιστικὰς τὰς δημοσιευθείσας, τὰς ἐπισήμους, θὰ ἴδητε ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη, ἡ τελωνειακή, οὕτως εἰπεῖν, ἡ δασμολογική, μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Ἑλλάδος ἔφερε τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα. Δι’ ὅσα ἀντικείμενα ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐφρόντισε νὰ περιλάβῃ ἐν τῇ συμβάσει ὑπὲρ τῆς ἰδίας βιομηχανίας, θὰ ἴδητε τερατώδη αὔξησιν τῆς εἰσαγωγῆς ἐν Ἑλλάδι τῶν ἀγγλικῶν προϊόντων, δηλαδὴ μεγίστην ὠφέλειαν τοῦ ἀγγλικοῦ ἐμπορίου, τῆς ἀγγλικῆς βιομηχανίας· ἐὰν δ’ ἀποβλέψητε εἰς τὴν ἀντίστοιχον αὔξησιν τῆς καταναλώσεως τῆς σταφίδος, τῆς εἰσαγωγῆς σταφίδος εἰς τὴν Ἀγγλίαν κατὰ τὸ 1890, θὰ ἴδητε ὅτι οὐδεμία ἢ ἐλαχίστη αὔξησις ὑπῆρξεν, ὥστε ἀντὶ νὰ ἔχωμεν αὔξησιν καταναλώσεως συνεπείᾳ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ δασμοῦ, ἔχομεν σχεδὸν ἐλάττωσιν· διότι, ἐνῷ ἄλλοτε ἡ εἰσαγωγὴ ἦτο 145 ἑκατομμύρια λιτρῶν καὶ ἐνίοτε καὶ πλέον, ἤδη, νομίζω, ἔφθασεν εἰς τὰ 120 ἑκατομμύρια, κατῆλθε δηλαδὴ ἡ εἰσαγωγή, ἀντὶ νὰ ἀνέλθῃ.

§224ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχομεν ἐλάττωσιν.

§225ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Δὲν μᾶς ἀναγινώσκετε τὴν στατιστικήν; Τὴν ἔχετε;

§226ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μάλιστα. Κατὰ τὸ 1890 ἡ ἐξαγωγὴ ἐκ τῆς Ἑλλάδος εἰς Ἀγγλίαν ἦτον 33 ἑκατομμύρια, εἰς τὰ 1889, ἓν ἔτος πρὶν τῆς συμβάσεως, ἦτο 32,860,000.

§227ΧΟΙΔΑΣ. Ποῖος σᾶς τὸ εἶπεν;

§228ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ στατιστικὴ ἡ ἐπίσημος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, κύριε βουλευτὰ Πατρῶν. Ἀξία εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων, τῶν ὁποίων τὸ κυριώτερον εἶναι ἡ σταφίς. Περιμένετε ὀλίγον. Ἐρωτᾶτε· ἔχετε τὴν ὑπομονὴν νὰ μάθητε.

§229ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Εἶνε στατιστικὴ αὐτή;

§230ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀφοῦ διεκόψατε, περιμένετε. Βεβαίως εἶναι· δὲν εἶναι σανσκριτική. Αἱ στατιστικαὶ πληροφορίαι λέγουσι κατὰ ποσὸν, τί εἰσάγεται ἐν Ἀγγλίᾳ. Κατ’ ἀξίαν λοιπὸν ἐν Ἀγγλίᾳ ἐν γένει Ἑλληνικὰ προϊόντα εἰσήχθησαν, κατὰ μὲν τὸ 1889 δρ. 32,860,000, κατὰ δὲ τὸ 1890 δρ. 33 ἑκατομμύρια, δηλ. ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ 1889 καὶ τοῦ 1890 εἶναι 140,000 φράγκα. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά. (Διάλογοι).

§231Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Δυνατὸν νὰ ἦναι ἡ τιμὴ κατωτέρα. Τί μᾶς λέγετε! (διάλογοι).

§232ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἰς τὰ 1889 εἰσήχθησαν εἰς τὴν Ἀγγλίαν 145 ἑκατομμύρια λίτραι σταφίδος, πρὸ τῆς συμβάσεως. Πόσα εἰσήχθησαν τῷ 1890; 138,811,139 λίτραι. Πόσα εἰσάγονται σήμερον; Πόσα εἰσήχθησαν κατὰ τὰ διάφορα ἔτη; 130 ἑκατομμύρια, 128 ἑκατομμύρια, 115 ἑκατομμύρια... (θόρυβος).

§233ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ὥστε νὰ καταγγελθῇ ἡ σύμβασις.

§234Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νὰ καταγγείλωμεν τὴν σύμβασιν.

§235ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σεῖς, ἀντὶ νὰ μιμῆσθε τὸν κ. Μοσχούλαν, θὰ πράξητε καλῶς, ἀφοῦ εἶσθε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Πρωθυπουργὸς, νὰ ὠφεληθῆτε ἐκ τῶν ἀσφαλῶν καὶ ἐπισήμων ἐπιχειρημάτων, ἅτινα σᾶς παρέχω μετὰ πολυώρους μελέτας τῆς συζητήσεως τῶν ἐμπορικῶν συμβάσεων. Ἀντὶ νὰ μὲ εὐχαριστήσητε, χαριτολογεῖτε σὺν τῷ κ. Μοσχούλᾳ! Πρὶν ἢ ἐφαρμοσθῇ ἡ σύμβασις ἡ ἐμπορικὴ, τῷ 1889, ποία ἦτο ἡ εἰσαγωγή; 36 ἑκατομμύρια γενικὸν ἐμπόριον, καὶ 29 ἑκατομμύρια εἰδικὸν ἐμπόριον. Ποία νομίζετε ὅτι ὑπῆρξεν ἡ εἰσαγωγὴ κατὰ τὸ 1890, τὸ πρῶτον ἔτος τῆς ἐφαρμογῆς τῆς συνθήκης; 43 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἀγγλικὰ προϊόντα εἰσήχθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, γενικὸν ἐμπόριον, συνεπείᾳ τῆς συμβάσεως. Τόσην ὠφέλειαν ἀπέκτησε τὸ ἀγγλικὸν ἐμπόριον καὶ ἡ ἀγγλικὴ βιομηχανία ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης. Ὑπὲρ τὰ 7 ἑκατομμύρια εἰδικοῦ ἐμπορίου ὠφελήθη ἡ ἀγγλικὴ βιομηχανία ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης, καὶ ὑπὲρ τὰ 10 ἑκατομμύρια ηὔξησεν ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ὑφασμάτων καὶ νημάτων γενικοῦ ἐμπορίου, πρὸς μεγάλην ζημίαν τῆς βιομηχανίας τοῦ Πειραιῶς, τῆς Σύρου καὶ λοιπῶν βιομηχανικῶν πόλεων τῆς Ἑλλάδος.

§236Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Περὶ τῆς συμβάσεως τῆς εἰδικῆς ὁμιλεῖτε;

§237ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ναὶ, τοῦ 1890.

§238Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἡ εἰδικὴ σύμβασις τοῦ 1890 δὲν εἶναι δασμολογική. Εἶναι καθαρῶς περὶ τῆς σταφίδος. Δὲν δίδει ἀνταλλάγματα εἰς ἄλλα εἴδη.

§239ΓΟΥΝΑΡΗΣ. Ἔχει ὀλίγα.

§240ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Κανένα.

§241ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει, ἔχει ἀλλὰ τὸ εἶπε.

§242ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἀπολύτως κανέν. Θὰ φέρω ἐδῶ τὴν σύμβασιν.

§243ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀμέσως τὴν ἔχω πρόχειρον.

§244ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ζητήσατε τὴν συλλογὴν τῶν συνθηκῶν, παρακαλῶ, ἀπὸ τὴν Βιβλιοθήκην.

§245ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁρίστε, Κύριε. Ἡ σύμβασις τοῦ 1890 περιέχει ἐκτὸς ὅσων εἶπεν ὁ κ. Στεφάνου, ὅστις δυστυχῶς ἐλησμόνησε, διότι ἔχει τὸν νοῦν του μόνον εἰς τὴν σταφίδα, ῥητὴν προσθήκην συνημμένως (ἀναγινώσκει): «Modifications consenties par l'accord du 28 Mars 1890 dans les Tarifs...»

§246ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἑλληνικὰ νὰ ἀναγνώσητε, παρακαλοῦμεν.

§247ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. «Μεταρρυθμίσεις συνομολογηθεῖσαι διὰ τῆς συμφωνίας τῆς 28 Μαρτίου 1890 ἐν τῷ Ἑλληνικῷ τελωνειακῷ δασμολογίῳ ὑπὲρ ἀντικειμένων Βρεττανικῆς καταγωγῆς ἢ τέχνης εἰσαγομένων εἰς Ἑλλάδα.» «Ἰχθεῖς ἁλίπαστοι, νήματα ἀλεύκαστα, κλωσταὶ ἐκ βάμβακος», (ἐναντίον τῆς βιομηχανίας τοῦ Πειραιῶς, Σύρου καὶ λοιπῶν πόλεων καὶ ὑπὲρ τῆς ἀγγλικῆς βιομηχανίας) «νήματα λελευκασμένα, λουλάκια», τὸ τέλος ἀπὸ τρεῖς δραχμὰς μειοῦται εἰς δέκα λεπτά. «Χημικὰ προϊόντα. Ὀξέα κεκαθαρμένα: θειϊκὸν, ὑδροχλωρικὸν, νιτρικὸν, φανικὸν κλπ. μειοῦται τὸ τέλος ἀπὸ 20 λεπτὰ εἰς δέκα. «Ὑφάσματα ἐκ βάμβακος ἀλεύκαστα, ἀπὸ λεπτὰ 96 καὶ 1,12 εἰς 80 λεπτά. «Ὑφάσματα λελευκασμένα. Καταργεῖται ἡ αὔξησις τῶν 40%. «Ὑφάσματα νηματοβαφῆ, τέλος δρ. 1,20. Καταργεῖται ἡ αὔξησις τῶν 80%. «Ἀσπρόρουχα. Μειοῦται τὸ τέλος ἀπὸ δραχμὰς ἓξ εἰς τρεῖς δραχμάς. «Ἕτοιμα ἐνδύματα ἀνδρῶν καὶ παίδων. Μειοῦται τὸ τέλος ἀπὸ 50% εἰς 40%. «Ἕτοιμα ἐνδύματα γυναικῶν καὶ κορασίων. Μειοῦται τὸ τέλος ἀπὸ δραχμὰς 30 καὶ 20 εἰς δραχμὰς δέκα πέντε κατ’ ὀκᾶν, πρὸς ζημίαν τῶν ῥαπτοεργατῶν καὶ τῆς Ἑλληνικῆς χειροτεχνίας ἐν γένει. Τάπητες μάλλινοι ἢ μαλλινοβάμβακοι. Μειοῦται τὸ τέλος ἀπὸ δραχ. 2,50 εἰς 2 δραχ. κατ’ ὀκᾶν.» Βλέπετε, Κύριοι, ὁποῖα καὶ ὁπόσα ἀνταλλάγματα προσετέθησαν, ἐκτὸς ἐκείνων, ἅτινα ἀνελάμβανε διὰ τοῦ ὅρου τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους· ἐπιπροσθέτως δὲ τῷ 1894 ὁ κ. Διονύσιος Στεφάνου, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, παρεχώρησε διὰ δηλώσεώς του προστασίαν τῶν ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν σχημάτων, σχεδίων καὶ δειγμάτων. Καὶ ἐπ’ αὐτῶν, Κύριοι, τῶν προϊόντων τῶν ἀγγλικῶν συνεπείᾳ τῆς συμβάσεως ἐπῆλθε τερατώδης αὔξησις τῆς εἰσαγωγῆς εἰς βάρος τῆς Ἑλληνικῆς βιομηχανίας καὶ ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας τῆς Ἀγγλικῆς. Ἀπὸ 2,308,675 ὀκάδας ὑφασμάτων καὶ νημάτων, ἀξίας φράγκων 10,240,830, εἰσαχθέντων τῷ 1889, εἰσήχθησαν μετὰ τὴν σύμβασιν τῷ 1890 ὀκάδες τῶν αὐτῶν ὑφασμάτων καὶ νημάτων 3,513,942, ἀξίας φράγκων 19,739,109· δηλ. ὑπέρβασις περίπου δέκα ἑκατομμυρίων, πρὸς ζημίαν τῆς Ἑλληνικῆς βιομηχανίας κατὰ τὸ πλεῖστον. Δὲν παραπονοῦμαι διὰ τοῦτο, δὲν λέγω ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ δοθῶσιν ἀνταλλάγματα χάριν τῆς σταφίδος, μολονότι, ὅτε συνωμολογήθη ἡ σύμβασις ἐκείνη, δὲν συνωμολογήθη ἐπ’ ἐλπίδι ἀνταλλαγμάτων· ἡ σύμβασις ὥριζε τὸ ποσὸν τοῦ εἰσαγωγικοῦ ἐν Ἀγγλίᾳ δασμοῦ τῆς σταφίδος χάριν τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπηνίξαντο τότε, ὡς ἐλέχθη, ὅτι κυρίως καὶ χάριν τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ συνομολογεῖτο ἡ σύμβασις ἐκείνη, ὅπως τρώγῃ εὐθηνότερον οὗτος τὴν σταφίδα καὶ τὸ τέϊον, — διότι συγχρόνως μὲ τὴν σταφίδα ἠλαττώθη καὶ τὸ τέλος ἐπὶ τοῦ τεΐου. — Ἔδει ὅμως νὰ μὴ θυσιασθῇ καὶ ἡ Ἑλληνικὴ βιομηχανία. Τοιαύτη λοιπὸν σύμβασις, τόσον ἐπωφελὴς εἰς τὰ ἐμπορικὰ καὶ βιομηχανικὰ συμφέροντα τῆς Ἀγγλίας, νομίζετε ὅτι ἤθελε καταγγελθῆ χάριν ἀμφισβητουμένου συμφέροντος, τὸ ὁποῖον δῆθεν προσεβάλλετο διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος; Ποσῶς, πώποτε. Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐπληροφορήθη ἐκ παραστάσεων τῶν ἐχόντων συμφέρον νὰ ματαιώσωσι τὴν ἐκκρεμῆ σύμβασιν, ὅτι ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος θὰ ὑπερτιμηθῇ, θ’ αὐξήσῃ μεγάλως, ὅταν ψηφισθῇ τὸ μονοπώλιον. Ὅταν ὅμως πεισθῇ ἐκ τῶν παραστάσεων τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἰδίως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐκ τῆς μελέτης τῆς συμβάσεως καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι τοιαύτη ὑπερτίμησις τοῦ προϊόντος τῆς σταφίδος δὲν θέλει ἐπέλθει, ἀπ’ ἐναντίας μάλιστα θὰ ἐπέλθῃ ἐλάττωσις τῆς τιμῆς τῆς σταφίδος, καὶ ὅτι ὁ Ἀγγλικὸς λαὸς θὰ τρώγῃ εὐθηνότερον τὴν σταφίδα του, παρεχομένην αὐτῷ ἄνευ τῆς μεσολαβήσεως ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπερεπλούτησαν εἰς βάρος τῶν δυστυχῶν παραγωγῶν τῆς Πελοποννήσου καὶ τῆς Ἑπταννήσου καὶ τῶν Ἄγγλων καταναλωτῶν· ὅταν πεισθῇ, ὅτι ὅλα τὰ μεσάζοντα πρόσωπα μεταξὺ παραγωγῶν καὶ μικροπωλητῶν καὶ καταναλωτῶν θὰ ἐκλίπωσι, καὶ θὰ δυνηθῇ καὶ ὁ Ἀγγλικὸς λαὸς νὰ τρώγῃ εὐθηνότερον τὴν σταφίδα του, ἀλλὰ καὶ ὁ δυστυχὴς παραγωγὸς ν’ ἀπολαμβάνῃ τὰς δαπάνας τοὐλάχιστον τὰς πρὸς παραγωγὴν τοῦ προϊόντος τούτου, τότε νὰ ἦσθε παραβέβαιοι, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις θ’ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι δὲν ἔχει κανὲν συμφέρον ν’ ἀντιταχθῇ ὄχι μόνον εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν κύρωσιν καὶ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῆς. Ἀλλὰ, Κύριοι, τὸ ζήτημα καὶ ἡ συζήτησις κατὰ πόσον αἱ μετὰ τῶν Δυνάμεων συμβάσεις περιέχουσιν ὅρους, οἵτινες προσβάλλονται διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου, εἶναι ζήτημα καθαρῶς διαπραγματεύσιμον, καὶ ἡ ἐμπορικὴ συνθήκη μετὰ τῆς Ἀγγλίας, ἡ ὁποία εἶναι, νομίζω, τοῦ ἔτους 1886, προὐνόησε καὶ περιέλαβε διάταξιν ἐν ἰδιαιτέρῳ πρωτοκόλλῳ, ἥτις ὑποστηρίζεται ὑπὸ τῆς νεωτέρας ἐπιστήμης, ἡ ὁποία τὰ ζητήματα ταῦτα ὑποβάλλει εἰς τὴν κρίσιν ἄλλων, τρίτων, δηλαδὴ εἰς διαιτησίαν, καὶ ὅταν γεννῶνται ἀμφισβητήσεις ἐπί τινος διατάξεως μιᾶς συμβάσεως, ἀφοῦ ματαιωθῶσιν αἱ ἀπ’ εὐθείας διπλωματικαὶ διαπραγματεύσεις, πρὸς ἄρσιν τῆς διαφωνίας δέον νὰ προκληθῇ διαιτησία, κατὰ τὰς νεωτέρας θεωρίας, καὶ ἂν ἔτι ἡ σύμβασις δὲν διαλαμβάνῃ ῥητῶς τὸν ὅρον τοῦτον. Ἀλλ’ εὐτυχῶς, Κύριοι, ἡ μετὰ τῆς Ἀγγλίας σύμβασις περιλαμβάνει ῥητῶς τὴν διάταξιν ταύτην (ἀναγινώσκει): «Πρωτόκολλον. Πᾶσα διαφωνία, ἥτις ἤθελεν ἀναφυῆ περὶ τὴν ἑρμηνείαν ἢ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς συνθήκης ταύτης ἢ περὶ τὰς συνεπείας ἀθετήσεως ὅρου τινος αὐτῆς, ὑποβληθήσεται, ἀφοῦ ἐξαντληθῶσι τὰ μέσα τῆς ἀμέσου καὶ φιλικῆς συνεννοήσεως, εἰς ἀπόφασιν διαιτητικῆς ἐπιτροπῆς, τὸ ἀποτέλεσμα δὲ τῆς διαιτησίας ταύτης ἔσται ὑποχρεωτικὸν δι’ ἀμφοτέρας τῆς Κυβερνήσεις. Τὰ μέλη ἐκλέγονται κλπ.» Τὸ πρωτόκολλον τοῦτο φέρει χρονολογίαν, οἵαν καὶ ἡ συνθήκη, καὶ ὑπογραφὰς Στέφανος Δραγούμης, Ο. Ῥοῦμβολδ. Ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος, Κύριοι, ὅτι, ὅπως ἐγένετο ἡ σύμβασις αὕτη, διὰ τῆς ὁποίας ἠλαττώθη ὁ δασμὸς ἐπὶ τῆς σταφίδος, ὅπως σήμερον εἶναι λίαν εὐνοϊκαὶ αἱ σχέσεις τῆς Ἀγγλίας πρὸς τὴν Ἑλλάδα καὶ ὅπως θὰ ἦναι καὶ εἰς τὸ μέλλον εὐμενεῖς αἱ διαθέσεις τῆς Ἀγγλίας,—διότι δὲν λησμονοῦμεν ὅτι εἶναι μία τῶν τριῶν εὐεργετίδων Δυνάμεων, διότι δὲν λησμονοῦμεν ὅτι ἐπὶ τοῦ θρόνου τοῦ Ἀγγλικοῦ ἵσταται ἐκεῖνος, ὅστις ὡς Διάδοχος τοῦ Θρόνου, πρίγκηψ τῆς Οὐαλλίας, προΐστατο ὅλων τῶν ὑπὲρ Ἑλλάδος διωργανωθέντων Ἀγγλικῶν κομιτάτων,—ἔχομεν πεποίθησιν, ὅτι, χάρις εἰς τὸν νῦν βασιλεύοντα ἐν Ἀγγλίᾳ Βασιλέα, καὶ χάρις εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν Ἀγγλικὸν λαόν, ὅστις οὐδέποτε ἔδειξεν ἐχθρικὰ αἰσθήματα πρὸς τὴν Ἑλλάδα, εἶναι ἀδύνατον νὰ τηρήσωσιν οὗτοι πρὸς τὴν Ἑλλάδα στάσιν ἐχθρικὴν ἄνευ οὐδενὸς λόγου, καὶ μόνον χάριν τῆς κερδοσκοπίας ὀλίγων μεσιτῶν ἢ ἐμπόρων, ὀλίγων ἀνθρώπων ἐκμυζώντων καὶ παραγωγοὺς καὶ καταναλωτάς· ἀρκεῖ νὰ πεισθῶσι καὶ ὁ λαὸς ὁ Ἀγγλικὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἀγγλική, ὅτι οὐδεμία πρόθεσις ὑπάρχει ἐκ μέρους ἡμῶν οὔτε νὰ παρασπονδήσωμεν, οὔτε νὰ βλάψωμεν τὰ συμφέροντα τῶν Ἄγγλων καταναλωτῶν. Ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ προσπάθειαι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν παύσῃ νὰ ᾖ προκατειλημμένος καὶ ἐργασθῇ εἰλικρινῶς πρὸς τοῦτο, θὰ ἐπιτύχωσι, καὶ ὅτι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, δὲν ἀμφιβάλλω, θὰ προσέλθῃ βεβαιῶν, ὅτι δὲν ὑπάρχουσι κωλύματα ἐκ μέρους ἐκείνων, οἵτινες ἐνόμιζον ὅτι βλάπτονται τὰ συμφέροντά των ἐκ τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου.

§248Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Βουλευτά, πρὸ ὀλίγου ἀνεπτύξατε θεωρίαν τινὰ περὶ διαιτησίας· ἀλλὰ ἡ διαιτησία τί προϋποθέτει; Προϋποθέτει, ὅτι ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως ἑνὸς Κράτους εἶναι διάφορος πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἑτέρου, καὶ γίνεται προσφυγὴ εἰς τὴν διαιτησίαν πρὸς λύσιν τῆς διαφωνίας. Ἀλλὰ νομίζετε ὅτι διαφωνοῦσα πρὸς τὴν Ἑλλάδα ἡ Ἀγγλία θὰ καταφύγῃ εἰς τὴν διαιτησίαν, ἵνα λύσῃ τὸ ζήτημα; Διατὶ νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν διαιτησίαν, ἀφοῦ δύναται νὰ καταγγείλῃ τὴν σύμβασιν;

§249ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἡ σύμβασις δὲν καταγγέλλεται, ἡ διάταξις περὶ διαιτησίας ἰσχύει εἰς ἡμᾶς δ’ ἀπόκειται καὶ ὄχι εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅταν ἐξαντληθῶσι τὰ μέσα τῆς φιλικῆς συνεννοήσεως, νὰ ζητήσωμεν διαιτησίαν.

§250Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ζυγομαλᾶν νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐντολὴν ἀπὸ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως νὰ μεταβῇ εἰς Ἀγγλίαν, ἵνα ἐξομαλύνῃ τὸ ζήτημα... Ἀναλαμβάνετε ὑμεῖς, κύριε συνάδελφε, τὴν ἐξομάλυνσιν αὐτήν;

§251ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Τί εἶναι αὐτά, κύριε Πρόεδρε! Δὲν ἐπιτρέπονται ἀστειότητες ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων (θόρυβος).

§252ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγώ, Κύριοι, δὲν ἐπίστευον, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἤθελε τόσον ταχέως ν’ ἀπαλλαχθῇ τῆς παρουσίας μου καὶ νὰ μὲ ἀπομακρύνῃ τῆς Ἑλλάδος. Ὁπωσδήποτε, ὅταν γείνῃ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ λάβω τὰς ὁδηγίας του (ἱλαρότης).

§253Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὄχι. Εἶμαι σταφιδοπαραγωγός, καὶ ἐνδιαφέρομαι.

§254ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐὰν ἐνδιαφέρεσθε, θὰ μὲ παρεκαλεῖτε νὰ ἐπαναλάβω ὅσα εἶπον, ὅπως ἐντυπωθῶσι κάλλιον εἰς τὸν νοῦν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις ἐδημιούργησε χάος. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον φρονῶ, εἶναι, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἡ ὑπὸ τὸν ἐκ Γόρτυνος σεβαστὸν πολιτευτὴν δὲν ἐκρημνίζετο, ὡς ἐκρημνίσθη, βεβαίως τὰ πράγματα δὲν θὰ ἤρχοντο ἐπὶ ξυροῦ ἀκμῆς, ὡς ἦλθον· θὰ ἠδύνατο δὲ, καταλλήλως ἐργαζομένη, νὰ ἐπιτύχῃ, ὅπως ἀρθῇ πᾶν κώλυμα, ὅθεν δήποτε ἐγειρόμενον, καὶ μετά τινας ἡμέρας ψηφισθῇ ἡ σύμβασις αὕτη, ἢ ἕτερον ῥιζικώτερον μέτρον, πρὸς σωτηρίαν τῶν ἀτυχῶν παραγωγῶν τῆς σταφίδος, ὑπὲρ ὧν πάντες δέον νὰ ἐνδιαφερώμεθα καὶ μεριμνῶμεν, διότι οὗτοί εἰσι μετὰ τῶν λοιπῶν γεωργῶν τῆς Ἑλλάδος αἱ ἐργατικαὶ μέλισσαι, αἱ συντηροῦσαι διὰ τῆς φιλοπονίας των, δι’ ἀτρύτων μόχθων, κόπων καὶ θυσιῶν τὴν οἰκονομικὴν εὐεξίαν τοῦ τόπου. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§255Ι. ΣΙΣΙΝΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, Κύριοι, φρονῶ, νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω ἐπαρχίαν κατ’ ἐξοχὴν σταφιδοφόρον καὶ μονοπωλιακὴν, εἶμαι καὶ ὁ ἴδιος παραγωγὸς σταφίδος, δυστυχῶς δὲ ὄχι ἐκ τῶν μικροτέρων, καὶ γνωρίζω ἐξ ἰδίας πικρᾶς πείρας τὰ μαρτύρια, τὰ ὁποῖα ὑφίστανται ἀπὸ δεκαετίας καὶ πλέον οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοί. Οὐδὲ διαβλέπω ποῦ, ὅπως τὸ διεῖδεν ὁ ἐκ Μεσολογγίου ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἄλλο μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἠδυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν τὴν κρίσιν, ἥτις μᾶς ἀπειλεῖ κατὰ τὸ ἔτος 1904. Διότι, ὅταν πεισθῶμεν,—καὶ θὰ πεισθῶμεν πολὺ ταχέως,—ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαναληφθῇ τὸ προσωρινὸν μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν διὰ τὴν ἐσοδείαν τοῦ 1903, θὰ εὑρεθῶμεν ἐκτεθειμένοι διὰ τὰς ἄλλας ἐσοδείας τὰς ἐπερχομένας, χωρὶς νὰ ἔχωμεν μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, νὰ δυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν τὴν κρίσιν. Θὰ πεισθῶμεν δὲ περὶ τούτου, διότι δυστυχῶς εἰς τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν πρό τινων ἡμερῶν ἐψηφίσαμεν, ἀναγράφεται εἷς ὅρος, κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ οἰνοπνευματοποιοὶ, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον τὴν κατανάλωσιν τοῦ παρακρατήματος τοῦ τρέχοντος ἔτους, ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ παρατείνωσι τὴν κατανάλωσιν ταύτην μέχρι τοῦ ἔτους 1906· ὄχι μόνον δὲ δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπαναλάβωμεν τὸ μέτρον τοῦτο, ἀλλὰ πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ διαθέσωμεν οὔτε τὸ παρακράτημα τοῦ 1904, οὔτε τὸ παρακράτημα τοῦ 1905. Δὲν ἔχομεν λοιπὸν κανὲν μέσον ἀμυντικὸν κατὰ τοῦ κινδύνου, ὁ ὁποῖος μᾶς ἀπειλεῖ, καὶ ἑπομένως εἶναι πολὺ δεδικαιολογημένη ἡ ἐξέγερσις, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ, δεδικαιολογημένη ἄλλως τε καὶ ἀπὸ τὴν κακοδαιμονίαν, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ ἐκεῖ ἀπὸ δεκαετίας καὶ πλέον, καὶ ἥτις ὀφείλεται ὄχι μόνον εἰς τὴν ὑπερπαραγωγὴν, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς κακοήθεις ὅρους, ὑφ’ οὓς διεξάγεται τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος, καὶ διὰ τοῦτο ἔφθασαν οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ νὰ προτιμῶσι πᾶν ἄλλο μέτρον, ἔστω καὶ μέτρον, εἰς ὃ νὰ μὴ ἔχωσι πεποίθησιν, παρὰ νὰ ἀνέχωνται τὴν κρατοῦσαν κατάστασιν. Συμβαίνει ὅμως εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος κἄτι τι, ἐὰν ὄχι ἐντελῶς παράδοξον, τουλάχιστον ὄχι σύνηθες, τὸ ὁποῖον δὲν παρατηρεῖται εἰς ἄλλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται ἐν τῇ Βουλῇ. Εἴμεθα πάντες, ὡς ὡμολόγησε καὶ ὁ σεβαστὸς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, εἴμεθα κἄτι τι πλέον τούτου, διότι παραδεχόμεθα πάντες σχεδὸν τὴν σύμβασιν, μέ τινας τροποποιήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἦναι δύσκολον νὰ γείνωσι δεκταί· ὅλοι ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην τοῦ μονοπωλίου καὶ μακρὰς διηξηγάγομεν συζητήσεις περὶ τῆς συμβάσεως, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα οὐδεὶς φανερὰ παρουσιάζεται, ἵνα ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτῆς.

§256Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποία εἶναι ἡ εὐθύνη;

§257ΣΙΣΙΝΗΣ. Ὄχι βέβαια εὐθύνη νομική... Οὐδεὶς παρουσιάζεται, ἵνα προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξέθεσε διὰ μακρῶν τοὺς λόγους, οἵτινες τὸν πείθουσι νὰ μὴ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν σύμβασιν. Εἶπεν ὅτι κατὰ πρῶτον ἔχομεν τὰς διαμαρτυρίας τῆς Ἀγγλίας καὶ τῶν ἄλλων Δυνάμεων, ἔχομεν δὲ καὶ τὴν ἀντίπραξιν τῶν παντοπωλῶν τοῦ Λονδίνου, ἀντίπραξιν εἰς τὴν ὁποίαν ἀποδίδω μεγάλην σημασίαν καὶ ἡ ὁποία ἀνηγγέλθη εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν ἀπὸ τῆς 12 Μαΐου ὑπὸ τοῦ ἐν Λονδίνῳ πρεσβευτοῦ τῆς Ἑλλάδος, καὶ συνεπέρανον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ λόγος περὶ τῆς συμβάσεως ἀλλ’ εἰς μεταγενεστέραν ἀγόρευσίν του ἔλεγεν, ὅτι δὲν ἐγκαταλείπει τὴν ἰδέαν τοῦ μονοπωλίου, καὶ ὅτι θὰ φροντίσῃ πάσῃ δυνάμει νὰ ἄρῃ τὰ προσκόμματα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται, καὶ θὰ κατορθώσῃ νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ σύμβασις. Ὁ σεβαστὸς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁμιλήσας κατόπιν, ἔφθασεν εἰς τὰ αὐτὰ συμπεράσματα, διότι μετά τινος ἀγανακτήσεως διεμαρτυρήθη κατὰ τῆς ἰδέας, ὅτι ἐπρότεινεν αὐτὸς, ἢ ἐπρότεινεν ἄλλος τις εἴτε ἐντὸς εἴτε ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, τὴν γνώμην τοῦ νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις, ὅταν αἱ Δυνάμεις ἤθελον εἶσθαι ἐναντίον αὐτῆς. Ἐπίσης κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς τὰ αὐτὰ ἐπανέλαβε. Καὶ ἐπέμεινε μὲν περισσότερον τῶν ἄλλων νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι οὐχὶ δικαίως καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ γράμματος τῶν συνθηκῶν διεμαρτυρήθησαν αἱ Δυνάμεις, κατέληξεν ὅμως εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι θὰ ἦτο γελοῖον νὰ γίνεται λόγος περὶ τῆς συμβάσεως, ὄχι μόνον ὅταν μία ἢ πλείονες Δυνάμεις διαμαρτύρωνται κατ’ αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ ἂν μόνον οἱ παντοπῶλαι τοῦ Λονδίνου ἀντιπράττωσι, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν πρέπει οὔτε νὰ σκεπτώμεθα κἂν περὶ συμβάσεως μονοπωλίου. Ταῦτα ἐλέχθησαν μέχρι τοῦδε. Σήμερον εὐτυχῶς παρετήρησα προσθήκην τινὰ εἰς τὰς δηλώσεις ταύτας, διότι καὶ ὁ σεβαστὸς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως προσέθεσε μίαν διάκρισιν, ὅτι, ἐὰν ἡ οἰκονομικὴ δύναμις τῶν μελῶν τοῦ Συνδικάτου, τὰ ὁποῖα ἐναπέμεινεν, εἶναι ἡ αὐτὴ ἢ καὶ καλλιτέρα τῆς τῶν κ. κ. Μπρόδερτον καὶ Μπακχάουζ, τότε δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ σύμβασις πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῇ, καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ὡσαύτως ἐδήλωσε σήμερον, ὅτι δὲν φρονεῖ ὅτι ταῦτα δύνανται νὰ ἐμποδίσωσι τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ μὴ κυρωθῇ αὕτη μέχρι τοῦ πέρατος τῶν διαπραγματεύσεων.

§258Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐδήλωσα τὸ πρῶτον σήμερον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἴπετε, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας ἐξεδήλωσα τὴν γνώμην ταύτην, καὶ ἔσπευσα νὰ ἐνδείξω, ὅτι ὑπολείπεται νὰ γένηται προσπάθεια νὰ πείσωμεν τὰς Δυνάμεις περὶ τοῦ δικαίου ἡμῶν. Ἰδοὺ τί εἶπον. (Ἀναγινώσκει ἐκ τῆς «Πρωΐας» περικοπὴν τοῦ λόγου του).

§259ΣΙΣΙΝΗΣ. Ἐγὼ ἐνόμιζον, ὅτι σήμερον τὸ πρῶτον τὸ εἴπετε. Μετὰ τὴν γνώμην τοῦ σεβαστοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Μεσολογγίου θὰ ἦτο τολμηρὸν νὰ ὑποβάλω ἐγὼ ἰδίαν γνώμην, ἀντίθετον ἐντελῶς πρὸς τὴν γνώμην ἀνδρῶν τοιούτου κύρους. Τὴν δυσχέρειαν ταύτην μοὶ ἐξωμάλυναν αἱ δηλώσεις, αἵτινες πρὸ ὀλίγου ἐγένοντο, καὶ δι’ αὐτὸ ἐξέφρασα τὴν εὐχαρίστησίν μου δι’ αὐτάς. Ἐκ τῶν γενομένων μέχρι τοῦδε συζητήσεων δὲν ἠδυνήθην, Κύριοι, νὰ πεισθῶ, ὅτι θὰ γείνῃ μέγα κακὸν εἰς τὸ Κράτος, ἂν ψηφισθῇ ἡ σύμβασις καὶ μείνῃ, χωρὶς νὰ κυρωθῇ, μέχρις οὗ κατορθωθῇ νὰ πεισθῶσιν αἱ Δυνάμεις ν’ ἀποσύρωσι τὰς διαμαρτυρίας των, ἢ μέχρις οὗ πεισθῶσιν οἱ παντοπῶλαι τοῦ Λονδίνου νὰ συμπράξωσι μεθ’ ἡμῶν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ μονοπωλίου. Φρονῶν δὲ, ὅτι δὲν θὰ γείνῃ κακόν τι, προτείνω τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως. Αὕτη εἶναι ἡ γνώμη μου. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, ἤθελον προβῆ ἀπὸ χθές, προκειμένου περὶ πραγματοποιήσεως ἐν γένει τοῦ μονοπωλίου, εἰς δήλωσιν ὁμοίαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἠλείας συνάδελφος κ. Σπηλιάδης· ἀλλ’ ἡ ὑποδοχή, τῆς ὁποίας ἔτυχεν ἐκείνη, ὁμολογῶ ὅτι μοῦ ἀφῄρεσε τὸ θάρρος νὰ τὴν ἐπαναλάβω, διότι δὲν ἤθελον νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ λέξις τοῦ παζαρεύματος, τὴν ὁποίαν δὲν ἐπεθύμουν ν’ ἀκούσω, μολονότι φρονῶ ἐν πεποιθήσει, ὅτι τοιοῦτον παζάρευμα δὲν εἶναι ἀτιμωτικὸν δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὸ προτείνουν· ἐξ ἐναντίας εἶναι τιμητικόν, ὅταν πρόκηται δι’ αὐτοῦ ν’ ἀνακουφισθῶσιν οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοί.

§260ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κ. Παυλοπούλου.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον δὲν ἔχει γνῶσιν τοιαύτης προτάσεως.

§262ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Χθές, καταστρέφων τὸν λόγον μου, λίαν ἐντόνως προέτεινα εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως πρὸ πάσης συζητήσεως ἐπιψηφισθῇ ἡ σύμβασις τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀναστασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§264Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀνήκω εἰς σταφιδοφόρον ἐπαρχίαν, ἀλλὰ τὸ ἐνδιαφέρον μου ἐν τῷ ζητήματι τῆς σταφίδος εἶναι οὐχὶ κατώτερον πρὸς τὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, καὶ ἐκ τούτου καὶ ἐκ τοῦ κινδύνου τῆς διασαλεύσεως τῆς τάξεως ἐν τῷ Κράτει θεωρῶ ἐπιτακτικὸν καθῆκον νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, καὶ δέον νὰ ἀκουσθῇ ἡ γνώμη καὶ ἡμῶν τῶν μὴ ἐκ σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, διότι εἴμεθα ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, καὶ διότι ἡ γνώμη ἡμῶν εἶναι ξένη καὶ ὑπερτέρα πάσης ἐκμεταλλεύσεως, εἶναι ξένη πάσης ἐπιρροῆς ἐκ τοῦ φόβου, ὅστις ἐπηρέασε τὸν βουλευτὴν Ἠλείας κ. Παυλόπουλον, ὅτε ἀπειλητικοὶ ἠλάλαζον περὶ αὐτὸν οἱ συμπολῖταί του. Ἡ φωνὴ ἡμῶν δὲν εἶναι ὑπόδουλος τῶν πληθυσμῶν τῆς Ἠλείας.

§265ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ...

§266Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ σημερινὸς κύριος Παυλόπουλος διαψεύδει τὸν προχθεσινὸν κ. Παυλόπουλον, τὸν περίτρομον ἐπανελθόντα ἐκ Πύργου... Ἡ γνώμη ἡμῶν εἶναι ξένη καὶ πρὸς τὰς τάσεις, ἃς ἐναντίον τῶν πεποιθήσεών των ἔχουσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, προθυμοποιούμενοι νὰ φανῶσιν εὐάρεστοι πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς των, καταπνίγοντες τὴν ἀλήθειαν καὶ πιέζοντες τὴν συνείδησιν αὑτῶν (θόρυβος). Ἔχετε ὑπομονὴν, καὶ ἀκούσατε. Εἰς τοὺς λόγους μου θὰ πρυτανεύσῃ ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων.

§267ΑΧ. ΧΟΙΔΑΣ. Νομίζω ὅτι ὅλοι εἶναι ὑπὲρ τῆς συμβάσεως.

§268Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι κατὰ τῆς ἀνάνδρου πολιτικῆς, τῆς κρατούσης ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθῇ ἐπὶ τέλους ἡ ἀλήθεια· καὶ ὅτε ἤκουσα ἐλεγχόμενον τὸν κ. Βουλευτὴν Κερκύρας καὶ Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, διότι δῆθεν παρέβλεπε τὰς συμβουλάς, τὰς ὁποίας εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ δίδῃ ὁ σεβαστὸς ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής, ἠπόρησα μὲ τὸ θάρρος τῆς γνώμης του ταύτης. Ἀνάγκη νὰ ἴδωμεν ὅμως ποῦ ἔγκειται τὸ ζήτημα, καὶ νὰ ἐπισκοπήσωμεν τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικὸν ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς ἐμφανίσεως αὐτοῦ, ἵνα εἴπωμεν, ἂν ὀρθῶς ἢ σοβαρῶς προεβλήθη ἡ σύμβασις μέχρι τοῦδε, νὰ σύρωμεν κατόπιν τῆς ἐπισκοπήσεως ταύτης τὰ συμπεράσματα, καὶ νὰ ὑψώσωμεν τὴν φωνήν μας ὑπὲρ τοῦ ἀληθοῦς συμφέροντος τῆς σταφίδος, τὸ ὁποῖον, νομίζω, ὕψωσάν τινες σήμερον ὡς σημαίαν ἀντικυβερνητικοῦ προγράμματος. Δὲν θ’ ἀνατρέξω εἰς τὸ παρελθὸν, οὐδὲ θὰ ἐπαναλάβω τοὺς εὐγλώττους λόγους τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας, ὅστις ἐπὶ ἡμέρας καὶ νύκτας ποτὲ ἠγωνίζετο ἐντεῦθεν, προλέγων τοὺς κινδύνους, οἵτινες θὰ ἠπείλουν τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς πρῶτον, καὶ βραδύτερον τὴν δημοσίαν τάξιν. Ἐζητεῖτο νὰ ἐξευρεθῇ φάρμακον ὑπὸ τῆς Βουλῆς κατὰ νόσου, ἥτις ἔδει νὰ θεραπευθῇ δι’ ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας καὶ νὰ θεραπευθῇ ῥιζικῶς. Δὲν ἐπεκράτησεν ἡ γνώμη ἐκείνων, οἵτινες ἔλεγον: «ἀναγνωρίζομεν τὴν νόσον, ἀλλὰ μὴ συνηθίζετε τὸν ἀσθενῆ μὲ φάρμακα, σήμερον ψηφίζοντες τοῦτο, αὔριον τὸ ἄλλο, διότι ἡ νόσος θ’ αὐξήσῃ πλειότερον ἐκ τῶν ἑκάστοτε διδομένων φαρμάκων ὑπὸ τῶν ἐμπειρικῶν ἰατρῶν καὶ ὑπὸ τὴν πίεσιν καὶ τὰς κραυγὰς τῶν σταφιδοφόρων πληθυσμῶν.» Καὶ ἰδοὺ, μετὰ συνεχεῖς συζητήσεις κατὰ πᾶσαν Σύνοδον Βουλῆς, συνεζητήθη ἐπὶ μακρὸν καὶ κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην ἡ κατάστασις τοῦ σταφιδικοῦ κόσμου. Ἡ παρακράτησις καὶ πάλιν εὑρέθη, αὐξανομένη, ὡς πρόχειρος οἰκονομία, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ λύσις, ὅτε μίαν ἡμέραν διεφημίσθη, ὅτι ἔρχεται Μεσσίας τις ἐξ Ἀγγλίας, φέρων τὴν θεραπείαν τὴν ῥιζικὴν τῆς καταστάσεως. Ἠρωτήθη τότε ὁ τέως Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἂν ὑπεβλήθη σύμβασις περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος· ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις, ἀλλὰ δὲν ἐνθυμοῦμαι τὸν ἐπερωτήσαντα, ἐνθυμοῦμαι ὅμως καλῶς καὶ τὰ λεχθέντα καὶ τὸ ὕφος, τὸ ὁποῖον ἐτήρησεν ὁ τότε Πρωθυπουργὸς κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος. «Ἦλθέ τις, εἶπε, καὶ μοὶ ὑπέβαλε προτάσεις τινὰς, ἀλλ’ αὗται δὲν ἀποτελοῦσι τὴν σύμβασιν». Οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ, οἱ πάσχοντες, ὁμοιάζουσι πρὸς τὰ νήπια, τὰ ὁποῖα ἐκλαμβάνουσι τὸ καῖον φῶς ὡς ἀδάμαντα, καὶ ἁπλώνουσι τὴν χεῖρα ἀνυπόπτως, ἀλλ’ ἵνα καῶσι. Καὶ ὁ πολλὰ εἰδὼς κύριος Πρόεδρος, γνωρίζων ποῖον κίνδυνον ἐνέκρυπτε τοιαύτη σύμβασις, ἐδίστασεν ἐπὶ πολὺ νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς αὐτήν. Ἀλλ’ ὅτε ὁ ἐκ τῆς λάμψεως τῶν ὑποσχέσεων πλανώμενος σταφιδικὸς πληθυσμὸς ἤρχισε νὰ κινῆται, καὶ νὰ ῥητιδῶται τὸ πέλαγος τοῦ σταφιδικοῦ πληθυσμοῦ, ἀπειλοῦν τρικυμίαν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως ἀπηυθύνθη εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐζήτησε τὴν ἀρωγὴν αὐτῆς, ἵνα προβῇ εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς συμβάσεως δι’ ἐπιτροπῆς. Καὶ ἐν τῇ ἀποφάσει ταύτῃ τοῦ κ. Προέδρου τῆς τότε Κυβερνήσεως διέβλεπον ἀκριβῶς τοὺς ἐξακολουθοῦντας δισταγμοὺς περὶ τῆς σκοπιμότητος τῆς συμβάσεως. Ἂν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἐπείθετο περὶ τῆς ἐπιτυχίας τῆς συμβάσεως, περὶ τῆς θεραπείας δι’ αὐτῆς τῆς σταφιδικῆς νόσου, περὶ τῆς σωτηρίας ἐκ τοῦ ἔργου τοῦ μονοπωλίου, εἶμαι πεπεισμένος ὅτι δὲν θὰ ἐπεθύμει νὰ μερίσῃ τὰς δάφνας, τὰς ὁποίας ἤθελε δρέψει ἀφθόνους ἐκ τῆς λύσεως τοσοῦτον μεγάλου ζητήματος, μετὰ τῆς μεγάλης Σταφιδικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς, ἧς ἐπεδίωξε τὴν κατάρτισιν καὶ παρὰ τῆς ὁποίας ἐζήτει τὰ φῶτα, πράγματι ὅμως ἐπεζήτει νὰ μερισθῇ μετ’ αὐτῆς τὴν βαρεῖαν εὐθύνην ἐκ τῆς καταρτίσεως τῆς συμβάσεως ταύτης. Καὶ κατηρτίσθη ἡ σύμβασις. Ἀλλ’ ὅτε ἠρωτᾶτο, τίνας ἰδέας εἶχε περὶ τοῦ μέτρου τοῦ μονοπωλίου, ἀπήντα διὰ λέξεων, αἵτινες ἐφαίνοντο τότε παράδοξοι. «Τίνα γνώμην, ἔλεγεν, ἐπιθυμεῖτε νὰ ἔχω; Μήπως ἔχω ἢ ἐκαλλιέργησα ἐγὼ σταφιδάμπελον, ἵνα ἔχω καὶ ἰδίαν γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου;» Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως δὲν ἔχει σταφιδάμπελον, ἀλλὰ γνωρίζει τὰς ἀνάγκας τῶν σταφιδοπαραγωγῶν κάλλιον παντὸς σταφιδοπαραγωγοῦ καὶ πάντων τῶν Βουλευτῶν τῶν ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως δὲν ὑπῆρξε ποτὲ ἀξιωματικὸς, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἠμπόδισεν αὐτὸν, ἵνα μετ’ αὐτοπεποιθήσεως περὶ τὸ ἔργον, ἀναλάβῃ τὸ ἔργον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως δὲν ἐσπούδασε τὰς νομικὰς ἐπιστήμας, ὡς ἄλλοι εἰδικοὶ νομομαθεῖς, ἀλλ’ οὐδενὸς ὑπολείπεται ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ καὶ τῇ ἐρεύνη τῶν νόμων. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἦτο ἄμοιρος τῶν χαρισμάτων τούτων, δι’ ὧν κοσμεῖ τὴν πολιτείαν καὶ τὸ Κοινοβούλιον, ἡ εὐθύνη ἡ πολιτικὴ ἀπῄτει νὰ ἔχῃ γνώμην. Ὁπόταν ἡ Βουλὴ ἀπευθύνηται πρὸς τὸν κυβερνήτην τοῦ σκάφους τῆς Πολιτείας, οὗτος ὀφείλει νὰ ἔχῃ τὴν κυριαρχοῦσαν γνώμην. Καὶ ἐνῷ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἔχῃ, καὶ ἔχει, ἰδίαν γνώμην ἐπὶ τῶν ἁπλουστέρων ζητημάτων, εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου ζητήματος τοῦ τόπου, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ σταφιδικοῦ, νὰ ἀρνῆται σοβαρῶς γνώμην εἷς Πρωθυπουργός; Εἶχε τὴν γνώμην του, ἀλλὰ δὲν εἶχε τὴν τόλμην νὰ τὴν εἴπῃ· ἠρνεῖτο ταύτην, ἵνα ἐπισκοπήσῃ τὴν Βουλήν, ἵνα ἴδῃ ποῖαι ἠδύναντο ν’ ἀναφανῶσι γνῶμαι ἐκ τῆς συζητήσεως. Ἀλλ’ ἐπὶ τῶν ἐπιφυλάξεων τούτων ἐγὼ ἀτομικῶς διακρίνω καὶ τὸν δισταγμόν, ἵνα παραδεχθῇ νομοθέτημα τοιοῦτον, ἀνατρέπον τὰς βάσεις τοῦ καθεστῶτος ἐμπορίου καὶ τῶν κρατούντων ἐπιστημονικῶν ὅρων, τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου. Καὶ ἴσως ὁ κατέχων τοσοῦτον τοὺς νόμους καὶ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος ἐδίσταζε, διότι πρόκειται περὶ προσβολῆς τῆς ἰδιοκτησίας. Διότι, παρ’ ὅλα τὰ λεχθέντα ἐντεῦθεν, ὅτι ἐν τῷ ζητήματι ὑπὲρ τῆς συμβάσεως ἐκπροσωποῦνται πᾶσαι αἱ τάξεις τοῦ σταφιδικοῦ κόσμου, ὑπάρχουσιν ἄλλοι, ἔχοντες ἐναντίας γνώμας, καὶ τὰς γνώμας ἐκείνας διετύπωσε τελείως, ὅσον καὶ θαρραλέως, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτής. Ἐντεῦθεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως μετὰ δισταγμοῦ ἐχώρει ἓν βῆμα, καὶ μετὰ πλείστης εὐχαριστήσεως καὶ εὐχερείας ὠπισθοχώρει ἓν ἕτερον ἢ δύο ἴσως βήματα, διότι πολλὰ ἦσαν τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἔδει νὰ μελετήσῃ, συνδεόμενα μὲ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ μὲ πρόσωπα. Ἐν τούτοις κριθέντος ἀναγκαίου νὰ καταρτισθῇ ἡ σύμβασις, εἰσήχθη τέλος αὕτη, καὶ ἤρξατο ἡ συζήτησις. Ἀλλὰ τὴν ἑπομένην τῆς ἐνάρξεως τῆς συζητήσεως, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πατρῶν βουλευτοῦ κ. Γούναρη, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως ἐγερθεὶς εἶπεν, ὅτι ἀπεκδέχεται πρότερον τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς καὶ τὰς προτάσεις πάντων τῶν Βουλευτῶν, εἴτε τῶν ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, εἴτε μή, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς συμβάσεως. Ἐν τῇ ἐρεύνη τῆς τακτικῆς ταύτης ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετέβαλε τὴν Βουλὴν ἀπὸ κριτοῦ εἰς συμβαλλόμενον, ἢ δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἤρετο ἡ εὐθύνη ἡ πολιτική, ὅταν ἐν τῇ συντάξει τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως συνέπραττεν αὐτὴ ἡ Βουλή, ἐνῷ ἔργον τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι ἡ κατάρτισις τῶν συμβάσεων, ἀλλ’ ἡ συζήτησις καὶ ψήφισις τῶν συμβάσεων, ἐφ’ ὅσον ἀναγνωρίζεται ἡ ὠφελιμότης αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐγὼ διέκρινα διὰ τῆς προτάσεως ταύτης τοῦ κ. Προέδρου τῆς τότε Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἐξυπηρετεῖτο ἡ πρόοδος τοῦ ἔργου τῆς συζητήσεως, ἀλλ’ ὅτι τοὐναντίον ἀφίνετο εἰς τὸν ἀδιέξοδον λαβύρινθον τῶν διαφόρων τροποποιήσεων, τῶν ὑποβαλλομένων ὑπὸ τῶν διαφόρων Βουλευτῶν, οἵτινες συνηγωνίζοντο, τίς τὰς ὠφελιμωτέρας ἢ δημοκοπικωτέρας ὑπὲρ τῆς ἰδίας ἐπαρχίας προτάσεις νὰ ὑποβάλῃ· ὅλαι δὲ αὐταὶ αἱ προτάσεις βεβαίως δὲν συνετέλουν εἰς τὴν περάτωσιν τοῦ ἔργου τῆς συμβάσεως. Ἡ ψήφισις τῆς συμβάσεως ἀνεκόπη, καὶ ἀνεκόπη κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ θεωρηθῇ ὡς παραλύσασα, ὡς ναυαγήσασα, διότι αἱ προτάσεις πολλῶν ἀντιπροσώπων σταφιδικῶν ἐπαρχιῶν συνεκρούοντο πρὸς προτάσεις ἀντιπροσώπων ἄλλων ἐπαρχιῶν, συνηγωνίζετο δ’ ἕκαστος Βουλευτὴς σταφιδοφόρου ἐπαρχίας νὰ προστατεύσῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὴν σταφίδα τῆς ἰδίας του ἐπαρχίας, ὥστε ἑκάστη πρότασις προσέθετε καὶ ἓν πρόσκομμα εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως. Θὰ ἔλεγε δέ τις, ὅτι σατανικὴ ἐπίνοια ἦτο ἡ ἐλευθερία αὐτῶν τῶν προτάσεων, ἵνα πλήρως ναυαγήσῃ ἡ ψήφισις. Παραλείπω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς τέως Κυβερνήσεως ἐξήγγειλεν, οὐχὶ μὲν ἀπεριφράστως εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ ἀφῆκε νὰ ὑπονοηθῇ, ὅτι εἶχε βασίμους δισταγμοὺς περὶ τῶν προσώπων, δισταγμοὺς ἄρα περὶ τῆς τύχης τοῦ ἔργου. Δὲν ἀναφέρω τοὺς κινδύνους τῆς σταφίδος, καθ’ ἣν περίπτωσιν ἀπετύγχανε τὸ μονοπώλιον καὶ ἔπιπτε τὸ Συνδικάτον. Ἀλλὰ κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἐσημάνθη ἕτερος κίνδυνος, ὁ κίνδυνος ὁ ἐκ τῶν παραστάσεων τῶν Δυνάμεων, τὰς ὁποίας ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς πολιτικῆς μεταβολῆς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτε ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν ἡ νέα Κυβέρνησις. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, ἔχων πᾶν ἐφόδιον ἐξ ἐπισήμων πληροφοριῶν, ἦλθεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ μετ’ εὐθύτητος καὶ εἰλικρινείας κατέδειξε τοὺς κινδύνους, οὐχὶ πλέον τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ τοῦ μέλλοντος τῆς σταφίδος, συνεπείᾳ τῶν παραστάσεων τῶν τεσσάρων Δυνάμεων, τῶν ἐνδιαφερομένων κατὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ μονοπωλίου, διότι ἐφρόνουν, ὅτι προσβάλλονται τὰ κεκτημένα δυνάμει τῶν ἐμπορικῶν συνθηκῶν δικαιώματα αὐτῶν. Ἕτερον κίνδυνον κατέδειξε δημιουργηθέντα ἐκ τῆς μειώσεως τοῦ κύρους τοῦ Συνδικάτου συνεπείᾳ ἀποχωρήσεως κυριωτάτων αὐτοῦ μελῶν. Καὶ τέλος μόνιμον κίνδυνον ἐθεώρησεν εἰς τὴν κατανάλωσιν τῆς σταφίδος τὴν στάσιν τῶν παντοπωλῶν τοῦ Λονδίνου, οἵτινες διεκοίνωσαν ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι θὰ πολεμήσωσι τὸ μονοπώλιον. Ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος ἤρχετο μὲ πρόγραμμα νὰ εἴπῃ μετὰ θάρρους τὴν ἀλήθειαν ἀπεριστρόφως, ὅσον δυσάρεστος καὶ ἂν ἦτο πρὸς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς, ὤφειλε νὰ εἴπῃ ὅσα εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅπως φωτίσῃ τοὺς ἀποπλανωμένους. Τὸ συμπέρασμά του συνοψίζεται ὅμοιον μὲ τὴν κατακλεῖδα τῆς ἀγορεύσεως κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, εἰπόντος, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς σταφιδοπαραγωγῆς δὲν εἶναι ζήτημα πολιτικόν, ἀλλὰ ζήτημα γενικοῦ ἐνδιαφέροντος πάντων τῶν Βουλευτῶν, ἀνεξαρτήτως ἀποχρώσεως. Καὶ εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τοῦτο τὸ θέμα δὲν ἔπρεπε νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἔδαφος πολιτικῆς κερδοσκοπίας, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ προκαλέσῃ ἀντεγκλήσεις, διότι πᾶσα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου συζήτησις ἠδύνατο νὰ ὑποδαυλίσῃ τὸν ἐξεγερθέντα πληθυσμὸν τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, καὶ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν πυρὰν, οὐχὶ τὴν μέλλουσαν νὰ ἀναφθῇ, ἀλλὰ τὴν ἀναφθεῖσαν ἤδη, οὐχὶ ὡς ἀσκὸς ὕδατος, ἀλλ’ ὡς λάγηνος ἐλαίου, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Τί εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; Ἀνέπτυξε τοὺς κινδύνους τῆς συμβάσεως· διετύπωσεν ὅτι ἄνευ προτέρας ἐνεργείας τριπλῆς, πρὸς τὰς Δυνάμεις, πρὸς τοὺς καταναλωτὰς παντοπώλας τοῦ Λονδίνου καὶ πρὸς τὸ Συνδικάτον, ἵνα τοῦτο ἀναπληρώσῃ τὰ μέλη, τὰ ὁποῖα ἀποχωρήσαντα ἀφήρεσαν τὸ οἰκονομικὸν αὐτοῦ κῦρος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὑπάρχουσα σύμβασις. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς λαμβάνει τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, καὶ ἀναφέρει τὸ συμπέρασμα τῆς ἀγορεύσεως, τὴν τελευταίαν φράσιν, χωρὶς νὰ μνημονεύσῃ τὰς προηγηθείσας περικοπὰς τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Παρέλειψε ν’ ἀναγνώσῃ περαιτέρω, ἵνα ἴδῃ κατὰ τίνα τρόπον συνεφώνησεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πρὸς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Εἶπεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀπαντῶν εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἄνευ προτέρας ἄρσεως τῶν προσκομμάτων τῶν προβληθέντων ὑπὸ τῶν Δυνάμεων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσῃ τις σοβαρῶς, ἢ νὰ ζητήσῃ νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις. Τὸ ἐπανέλαβε τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν καὶ τὸ ἐπανέλαβε καὶ σήμερον. Εἶπε δὲ καὶ ἄλλο τι, ὅτι ἡ σπουδὴ περὶ τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν συμβάσεως, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐκκρεμῆ εἶναι τόσα προσκόμματα, δὲν φρονεῖ ὅτι συμβάλλει εἰς τὴν ἀναίρεσιν τῶν διαμαρτυριῶν τῶν Δυνάμεων καὶ τὴν αἰσίαν ὑπὲρ ἡμῶν τροπήν. Ἀλλὰ καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου εἶπε, — τὰ στενογραφήματα εἶναι δυνατὸν νὰ διορθώνωνται, ἀλλὰ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ ἐκπροσωποῦσι τὴν ἐπίσημον ἀλήθειαν, — ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου: «Ἐφ’ ὅσον δὲν ἀρθῶσιν αἱ παραστάσεις τῶν Δυνάμεων καὶ αἱ διαμαρτυρίαι τῶν παντοπωλῶν, βεβαίως δὲν πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις ἐπὶ τῆς συμβάσεως μετὰ τῶν ἰδίων ἢ ἄλλων κεφαλαιούχων.» Ὁμολογῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι, ὅτε τὴν πρώτην ἡμέραν τοῦ καταρτισμοῦ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἤκουσα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰπόντος ὅσα εἶπε περὶ τῶν κινδύνων τῶν ἐκ τῆς συμβάσεως καὶ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἄρσεως αὐτῶν πρὶν ἐπιληφθῇ τῆς ψηφίσεως ἡ Βουλή, ὅτε ἤκουσα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, ὑψωθέντος εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν περιωπὴν ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐπικαλουμένου τὸν πατριωτισμὸν ὅλων, ἵνα μὴ θεωρήσωσι τὴν σύμβασιν ὡς πολιτικὸν ζήτημα, ἐνόμισα ὅτι ἐξεπληρώθη ἓν φεῦγον ὄνειρόν μου, νὰ ἴδωμεν Βουλὴν βουλευομένην σοβαρῶς καὶ ἐν συμπνοίᾳ ἐν τῇ συζητήσει γενικῶν συμφερόντων τοῦ τόπου. Ἐνόμιζον, ὅτι τὴν ἑπομένην, μετὰ τὰς σαφεῖς ἐξηγήσεις καὶ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, μετὰ τὴν σύμφωνον ἀπάντησιν τοῦ κυρίου ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ἐνόμιζον ὅτι οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ ἤθελον ἀνανήψει, ὅτι ἤθελον ἀντιληφθῆ, ὅτι οὐχὶ ὠφέλιμος, ἀλλ’ ὀλεθρία εἰς τὰ συμφέροντα τῆς σταφίδος εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τοῦ θορύβου καὶ τῆς ἐξεγέρσεως, καὶ ἐφρόνουν, ὅτι εὐλαβῶς ἤθελεν ἀκουσθῆ ἡ συμβουλή, τὴν ὁποίαν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἐτόνισαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυναν πρὸς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς, ὅτι ἐν τῇ κρισίμῳ στιγμῇ τῆς συζητήσεως τῆς συμβάσεως καὶ τῆς ὑποβολῆς τῶν τροπολογιῶν αἱ ἀταξίαι καὶ αἱ κραυγαί, αἱ ἀκουόμεναι ἐκ τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, ὄχι μόνον δὲν συμβάλλουσιν εἰς τὸ ὑπὲρ τῆς σταφίδος ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐνισχύουσι τοὺς ἀντικειμένους πρὸς τοῦτο, καὶ ἐξασθενοῦσι τὰς δυνάμεις τῆς Κυβερνήσεως, ἐχούσης ἀνάγκην ὄχι μόνον γαλήνης, ἀλλὰ καὶ τῆς συμφώνου συνδρομῆς τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, ἵνα μή, βλέποντες οἱ συμβαλλόμενοι μετὰ τοῦ Κράτους τὴν ἀνάγκην καὶ τὴν πίεσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπόκειται ἡ Κυβέρνησις, ἀνένδοτοι ἐπιμείνωσιν ἀπέναντι τῶν δικαίων αἰτημάτων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν αἰτημάτων καὶ τῶν τροπολογιῶν τῶν διαφόρων Βουλευτῶν τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Ἀλλ’ ἐνῷ ταῦτα ὑπελάμβανον, τὴν ἑπομένην, παραδόξως, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐν τῇ Βουλῇ ἐλέχθησαν τόσον ὀρθῶς καὶ ἐθνοπρεπῶς, διεστράφησαν ὑπὸ ἐδιαφερομένων καὶ, ἐλπίζω, οὐχὶ ἀνηκόντων εἰς τὸ ἐθνικὸν τοῦτο Σῶμα, διεστράφησαν, λέγω, πρὸς ποικίλην ἐκμετάλλευσιν, καὶ ἐτηλεγραφήθησαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ λείψῃ ἡ γαλήνη, καὶ νὰ προκαλέσωσι θόρυβον, ταραχάς, σάλον. Καὶ τί ζητεῖται τώρα ὑπὸ τοῦ ἐξεγερθέντος σταφιδικοῦ πληθυσμοῦ; Ζητεῖται ἡ ἄμεσος ἐπιψήφισις τῆς συμβάσεως. Καὶ ἔχομεν τὸ ζήτημα ἀπειλητικῶς τιθέμενον ἐνώπιον ἡμῶν. Ἔχομεν διάγγελμα τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν—πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν Κυβέρνησιν, ἀδιάφορον,—«ψηφίσατε τὸ μονοπώλιον, ὡς ἔχει!» Καὶ ἔχομεν ὑποτρεφομένην τὴν τοιαύτην ἀξίωσιν διὰ τῶν διακοινώσεων, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ ἀναδόχου τῆς συμβάσεως, λέγοντος: «Τί εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σᾶς ἐμποδίζουν, ἵνα συζητήσητε, ἵνα ψηφίσητε τὴν σύμβασιν; Αἱ παραστάσεις τῶν Δυνάμεων; Ἐγὼ ἀναλαμβάνω νὰ λύσω τὰ ζητήματα ταῦτα!» Ἐνῷ οὐδὲ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κ. Ζυγομαλᾶς, ὅστις εἰς τὴν νεότητα αὐτοῦ διέπρεψεν ἐν τῷ διπλωματικῷ σώματι, εἶχε τὸ θάρρος νὰ εἴπῃ, ὅτι ἀναλαμβάνει νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο (ἱλαρότης). Ἀλλ’ ὁ ἀνάδοχος, ὁ χθεσινὸς ἔμπορος ἢ μεσίτης ἐν Λονδίνῳ, ὑπολαμβάνων τὸ Κράτος γῆν Ἀβδήρων, τολμᾷ νὰ λέγῃ, ὅτι εἶναι ἕτοιμος νὰ ἀναλάβῃ αὐτὸ τὸ βάρος! Ἔχομεν ἐξ ἄλλου τοὺς παντοπώλας τῆς Ἀγγλίας ἐξεγειρομένους ἐναντίον τῆς συμβάσεως ταύτης. «Οἱ παντοπῶλαι!» λέγει ὁ ἀνάδοχος: «Ἐγὼ ἀναλαμβάνω νὰ σᾶς προσκομίσω χιλιάδας ὑπογραφὰς αὐτῶν ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου». Ἐκ τῶν θαυματοποιῶν τούτων ἐπαγγελιῶν τοῦ ἀναδόχου ἔχομεν τιθέμενον τὸ ζήτημα ὑπὸ τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, ἀξιούντων νὰ ψηφίσωμεν ὁπωσδήποτε τὴν σύμβασιν. Καὶ ἰδοὺ πρῶτον τὸ ζήτημα μεταξὺ λαοῦ καὶ Βουλῆς. Ὁσονδήποτε καὶ ἂν κατανοῶμεν τὸν πόνον καὶ τὰ δεινὰ τοῦ πάσχοντος σταφιδικοῦ πληθυσμοῦ, εἶναι συνταγματικὸν, εἶναι πολιτικὸν νὰ ὑποκύψῃ ἡ Βουλὴ, ψηφίζουσα τὰ οὕτως ἐπιβαλλόμενα; ἢ ἐξυπηρετοῦνται ὅλοι οἱ κίνδυνοι καὶ ὅλα τὰ κακὰ τῆς ἀναρχίας διὰ τῆς παραδοχῆς μέτρου, τὸ ὁποῖον θ’ ἀποτελῇ ὀλέθριον προηγούμενον; Σήμερον τὸ ζήτημα κεῖται μεταξὺ τοῦ πενομένου σταφιδικοῦ πληθυσμοῦ μιᾶς ἢ δύο ἐπαρχιῶν καὶ τῆς Βουλῆς. Θὰ ψηφίσῃ αὕτη τὴν σύμβασιν ἤδη ἐναντίον ὅλων τῶν συμφερόντων, τὰ ὁποῖα κινδυνεύουσιν ἐκ τῆς ταχείας συζητήσεως καὶ ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως ταύτης; Ἀλλ’ ὑπὸ τοιαύτην ἐκβίασιν ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ψηφίσῃ ἐλευθέρως, ἐν γαλήνῃ καὶ ἐν ὀρθῇ ἀντιλήψει τῶν πραγμάτων. Τὰ ἔκτροπα τοιαύτης ἐκβιάσεως εἶναι πολλὰ καὶ κατάδηλα. Ὅσον εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπαινέσω τὸν γενναῖον βουλευτὴν ἐξ Ἠλείας κ. Κρεστενίτην, τὸν τόσον εἰλικρινῶς ὁμιλήσαντα, τόσον νὰ ἐλέγξω τοὺς Βουλευτάς,—ὅσον ἀγαπητοὶ καὶ ἂν ἦναι εἰς ἐμὲ,—οἵτινες, πτοηθέντες ἐκ τῆς ἐξεγέρσεως, δὲν εἶχον τὴν ἀνδρείαν νὰ μεταβῶσι καὶ μεταδώσωσιν εἰς τὴν ἐπαρχίαν των τὴν ἀλήθειαν, ἀλλὰ προέβησαν περιδεεῖς εἰς δηλώσεις, ὅτι εἶναι ἕτοιμοι νὰ μεταστῶσι καὶ ν’ ἀκολουθήσωσιν οἱονδήποτε, ὅστις ἀναλαμβάνει τὸ ἔργον τοῦτο τῆς ψηφίσεως τῆς συμβάσεως, παρὰ τὴν γενικὴν ἀντίληψιν τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ κόσμου ὅλου, τοῦ μὴ τεταραγμένου κατὰ τὴν ἀντίληψιν ἕνεκα ἀμέσου οἱουδήποτε συμφέροντος. Τοιουτοτρόπως, Κύριοι, ὄχι πλέον ἀναιρεῖται ἡ ἐλευθέρα ψῆφος τοῦ Βουλευτοῦ, ὄχι πλέον καθιεροῦται ἡ ἐπιτακτικὴ ἐντολὴ τοῦ ἐκλογέως, ἀλλ’ ἐξουθενοῦται τὸ ἀξίωμα τοῦ ἀντιπροσώπου, παρὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἠξίουν ἐγὼ, νὰ πέσῃ ὡς ἄλλος Γαλλιλαῖος, ὑποστηρίζων τὰς ἰδέας του. Οἱ πλεῖστοι τῶν ἀντιπροσώπων ἔχουσι τὴν γνώμην,—καὶ ἐξέφρασαν αὐτὴν προηγουμένως,—ὅτι διὰ τῆς ψηφίσεως τοιαύτης συμβάσεως ἤθελον συντελέσει εἰς τὴν δείνωσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Θὰ εἶχον λοιπὸν, ἐπαναλαμβάνω, τὴν ἀξίωσιν παρ’ αὐτῶν, ὅπως ὁ Γαλλιλαῖος ἔπιπτε χάριν τῆς ἐπιστημονικῆς ἀληθείας, νὰ πέσωσι καὶ αὐτοὶ χάριν τοῦ ἀληθοῦς συμφέροντος τῶν ἐκλογέων των, τὸ ὁποῖον ὄντως ἀντιλαμβάνονται ὅπως ἀντιλαμβανόμεθα καὶ ἡμεῖς, καὶ νὰ εἴπωσι: «καὶ ὅμως κινεῖται», ὅπως εἶπεν ὁ Γαλλιλαῖος, νὰ εἴπωσι: «καὶ ὅμως αὐτὸ εἶναι τὸ συμφέρον σας.» Δὲν ἐννοῶ ἐγὼ νὰ κανονίσω τὴν πορείαν κανενὸς Βουλευτοῦ· ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἰς πάντα Βουλευτὴν σταφιδοφόρου ἐπαρχίας, φρονοῦντα ὅτι σήμερον ἡ συζήτησις εἶναι ὀλεθρία διὰ τὴν ἐν γένει κατάστασιν τῆς σταφίδος, δὲν τὸ ἔπραξαν. Ἀντὶ νὰ κατέλθωσι καὶ νὰ εἴπωσιν εἰς τοὺς ἐξεγειρομένους πληθυσμοὺς τὴν ἀλήθειαν, ἀντὶ νὰ εἴπωσιν εἰς αὐτούς: «Ἀπέναντι τῆς ἐκβιάσεως καὶ τῆς ἐπιβολῆς, τὴν ὁποίαν ζητεῖτε νὰ μᾶς ἐπιβάλητε, ρίπτομεν τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν ἀξίωμα, διὰ τοῦ ὁποίου μᾶς ἐτιμήσατε» ἀντὶ νὰ πράξωσι τοῦτο, ἔσπευσαν νὰ δηλώσωσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο πολιτικὸς φίλαρχος νὰ ἐκμεταλλευθῇ. Ἡ τελευταία φράσις τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως χθὲς πρόκειται δίδαγμα πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, πτοούμενοι, ἐπαναλαμβάνω, ἐκ τῶν ἐξεγέρσεων, εἶναι ἕτοιμοι νὰ θυσιάσωσι τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἔχουσι περὶ τῶν γενικῶν συμφερόντων, χάριν προσκαίρου, οὐχὶ ῥιζικῆς, καταπαύσεως τῆς ἐξεγέρσεως, ἥτις βραδύτερον ὀξυτέρα θ’ ἀναπτυχθῇ, ὅταν οἱ πληθυσμοὶ ἴδωσι τὴν πλάνην, τὸ ναυάγιον. Ἀγνοῶ ἐὰν ὑπάρχουσι παρ’ ἡμῖν ἀνήθικοι πολιτικοί, οὓς τοσοῦτον νὰ τυφλώττῃ ἡ φιλαρχία, ὥστε νὰ ὑψώσωσι τὴν σημαίαν ταύτην σήμερον. Ἀλλ’ ἐὰν αὔριον, καθ’ ἣν στιγμὴν τεθῇ οὕτω τὸ ζήτημα, ἐάν τις, οὐχὶ ἐκ τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν, ἀλλὰ Σαμψάκος τις τῆς πολιτικῆς, εἴπῃ: «Ἐγὼ θὰ φέρω τὸ μονοπώλιον, ἀκολουθήσατέ με», θὰ ἐβλέπομεν τὸν ἔντιμον Βουλευτὴν ἐξ Ἠλείας, τὸν κ. Σπηλιάδην, ἀκολουθοῦντα αὐτὸν, ἕτοιμον νὰ ἀναιρέσῃ τὸ ἀξίωμά του, ἕτοιμον ν’ ἀκολουθήσῃ ἓν ψεῦδος; διότι ὅστις δήποτε θὰ εἶχε τὴν δολιότητα, τὸ θράσος, νὰ εἴπῃ τοῦτο, θὰ ἔλεγεν ἓν ψεῦδος, καὶ θὰ ἐδημιούργει μίαν πλάνην εἰς τὸν λαὸν, ἡ ὁποία βραδύτερον θὰ ἐστρέφετο ἐναντίον τῆς μωρᾶς κεφαλῆς ἀμφοτέρων. Καὶ κραυγάζει σήμερον ὁ σταφιδικὸς πληθυσμός: «Ψηφίσατε τὴν σύμβασιν ὅπως ἔχει!» Καὶ ἐτολμήθη, Κύριοι, καὶ παρὰ σεβαστοῦ μέλους τῆς Βουλῆς νὰ λεχθῇ «ψηφίσατε τὴν σύμβασιν ὅπως ἔχει». Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν ἐγγράφων ἀνακοινώσεων τοῦ πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας προκύπτει, εἶναι ἡ ἀπειλὴ καταγγελίας τῆς ἐμπορικῆς μετ’ αὐτῆς συμβάσεως, καθ’ ἣν στιγμὴν ἤθελε ψηφισθῆ ἡ σύμβασις τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος.

§269ΚΩΝ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ἣν στιγμὴν κυρωθῇ ὁ νόμος, οὐχὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ψηφισθῇ. (Θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ).

§270Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι· δὲν μὲ ταράττουσιν αἱ διακοπαί. Καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν λέγει ταῦτα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἀναγινώσκω εἴδησιν, δημοσιευθεῖσαν ἐν τῷ σημερινῷ φύλλῳ τῶν «Καιρῶν», καθ’ ἣν ἐν τῇ Ἀγγλικῇ Βουλῇ τῶν Κοινοτήτων, κατόπιν ἐπερωτήσεως ἑνὸς Βουλευτοῦ, ὁ Ὑφυπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνεκοίνωσεν, ὅτι καθ’ ἣν περίπτωσιν ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς ἡ σύμβασις περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, ἡ Ἀγγλία, προστατεύουσα τὰ συμφέροντα τῶν ὑπηκόων της, θέλει καταγγείλει τὴν ἐμπορικὴν συνθήκην.

§271Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχομεν καὶ ἐπίσημον ἔγγραφον τοῦ πρεσβευτοῦ ἐδῶ.

§272Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἔγγραφον τοῦ πρεσβευτοῦ ἀγνοῶ ἐὰν λέγει ταῦτα. Ἀλλ’ ἡ ἐπίσημος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων ἀνακοίνωσις τοῦ διευθύνοντος τὸ ἔργον τοῦ πρεσβευτοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας εἶναι ὅ,τι εἶπον.

§273Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ὑπάρχει ἀμφιβολία;

§274Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ, Κύριοι, εἴτε ὁ κίνδυνος ἐπίκειται ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως, εἴτε ἐκ τῆς κυρώσεως τῆς συμβάσεως, θὰ ἦτο ἀφροσύνη νὰ γένηται ἁπλῶς καὶ συζήτησις περὶ ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως πρὶν ἀρθῶσι τὰ προσκόμματα ταῦτα. Ἔχουσιν οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ τὴν ἀξίωσιν νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ ψηφίσωμεν τώρα τὴν σύμβασιν, νὰ ἀναλάβῃ δὲ τὴν ἄρσιν τῶν προσκομμάτων ἐκ τῶν παραστάσεων τῶν Δυνάμεων ὁ κύριος ἀνάδοχος. Ἐπιτάσσουσι: «Συζητήσατε τὴν σύμβασιν, ψηφίσατε τὴν σύμβασιν, καὶ ἀναλαμβάνει ὁ κύριος οὗτος νὰ ἐξομαλύνῃ τὰς παραστάσεις». Νομίζω δὲ, ὅτι σοβαρῶς ἐλέχθη, ὅτι δύναται ν’ ἀναγραφῇ ὁ τοιοῦτος ὅρος! Τουλάχιστον τοιοῦτόν τι σχεδὸν εἶπεν ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος. Βεβαίως, ἀφοῦ ἀναλαμβάνει ὁ κύριος ἀνάδοχος τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ὅρου! Καὶ ἔχομεν οὕτω τὴν κυριαρχίαν, τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κράτους, Κράτους πλέον Monaco, παραδιδομένην εἰς τὸν κ. ἀνάδοχον. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ, οὐχὶ ἡ διαπραγμάτευσις, οὐχὶ ἡ συζήτησις, ἀλλὰ νὰ διατυπωθῇ κἂν σοβαρῶς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἡ ὕπαρξις τοιούτων ὅρων; Καὶ λεγόμεθα ἐλεύθερον Κράτος, ἔχον ἱστορίαν! Καὶ ταῦτα, ἐνῷ ἔχομεν ἄνδρας ὑπερτέρους αὐτοῦ, ἐνισχυομένους ὑπὸ τῆς ὑπολήψεως τοῦ ἔθνους καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς ἀντιπροσωπείας αὐτοῦ! Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ δευτέραν ἐπαγγελίαν τοῦ κ. ἀναδόχου, ὅτι εἶναι ἱκανὸς νὰ φέρῃ μυριάδας ὑπογραφὰς Ἄγγλων παντοπωλῶν. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ἤθελε ψηφισθῆ ἡ σύμβασις, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον συμφωνεῖ καὶ ὁ κ. ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴς, θέλουσι τὸ ἴδει πραγματοποιούμενον. Ἄς τὸ ἀκούσωσιν οἱ ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν Βουλευταί. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θεωροῦμεν ὡς ἐξησφαλισμένον διὰ τῆς τελευταίας νομοθετικῆς προνοίας, τὴν παραγωγὴν τοῦ 1903, θὰ τὴν ἴδωμεν ἐξαφανιζομένην. Οἱ παντοπῶλαι τῆς Ἀγγλίας, εἰς χεῖρας τῶν ὁποίων κεῖται ἡ κατανάλωσις, θὰ κηρύξωσι τὸν πόλεμον κατὰ τοῦ προϊόντος μας, βλέποντες ὅτι ὁριστικὴ ἀπόφασις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως δηλοῦται νὰ ἄρῃ τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος ἐξ αὐτῶν καὶ νὰ τὸ παραδώσῃ εἰς τὸ Συνδικάτον τῆς συμβάσεως. Καὶ δὲν διαβλέπετε ἀληθεῖς τοὺς κινδύνους τῆς καταστροφῆς τῆς παραγωγῆς τοῦ 1903, καθ’ ἣν περίπτωσιν διεξαγάγωσι πραγματικὸν πόλεμον, ὡς ἐκήρυξαν καὶ ἠπείλησαν, οἱ Ἄγγλοι παντοπῶλαι: Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀξιοπρεπὲς εἰς τὴν Βουλὴν νὰ συζητῇ πλειότερον, ἢ ν’ ἀπασχολῆται περισσότερον μὲ τοιαύτας ἐπαγγελίας ἰδιωτῶν, ἡ ἐνέργεια τῶν ὁποίων, ὅ,τι καὶ ἂν ἦναι οὗτοι, δὲν δύναται νὰ ὑποκαταστήσῃ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἂς ἔλθωμεν εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμούς. Ὑπὸ τὸ κράτος τῆς πιέσεως, ἀκούοντες συλλαλητήρια, πυροβολισμοὺς, ἀπειλὰς, Μπαρμπάσαιναν, Σκουροχῶρι, ὑποχωροῦμεν. «Ψηφίσατε», ἐπιτάσσουσι, «τὴν σύμβασιν». Πολὺ καλὰ, ψηφίζομεν τὴν σύμβασιν, καὶ τίθεται τέρμα εἰς τὸ ζήτημα μεταξὺ λαοῦ καὶ Βουλῆς. Ἀλλὰ δημιουργεῖται ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἡ ἀναρχία. Ἐπιτάσσεται σήμερον ἡ Κυβέρνησις, ἐπιτάσσεται ἡ Βουλή· θὰ ἐπιταχθῇ αὔριον ὁ Βασιλεύς! Σήμερον ἔχει τὸν λόγον ἡ Ἠλεία, ὁ Πύργος· αὔριον ἄλλη ἐπαρχία ἀξιοῖ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ἢ τὸν σχηματισμὸν Κυβερνήσεως τῆς γνώμης της, ἄλλως κηρύσσει τὴν ἀναρχίαν! Οὕτως ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου θὰ ἔχωμεν τὰ ζητήματα εἰς τὰς ὁδοὺς, ἔνθα τὸ κράτος τοῦ νόμου δὲν ἴσχυσεν, ἴσως ἐξ ὑπερτέρας φρονήσεως, ἥτις ἤρξατο ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, καὶ συνεχίζεται ἀξιολόγως ὑπὸ τοῦ τῆς νέας. Ὑπὸ τὸ κράτος τῆς βίας καλούμεθα ἀσυνειδήτως νὰ ψηφίσωμεν σύμβασιν, ἣν αὐτὴν καθ’ ἑαυτὴν δὲν ἀποκρούουσι πάντες, ἀλλ’ ἥτις κατόπιν τῶν παραστάσεων τῶν Δυνάμεων φαίνεται ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀπραγματοποίητος, κατόπιν δὲ τῆς ἀπειλουμένης στάσεως τῶν Ἄγγλων παντοπωλῶν εἶναι μέτρον ὀλέθριον διὰ τὸ μέλλον τῆς σταφίδος καὶ διὰ τὴν παραγωγὴν τοῦ παρόντος ἔτους. Τὴν ψηφίζομεν ἐν τούτοις, καίτοι νομίζομεν ὅτι ἀντίθετον ἀποτέλεσμα φέρει, τὴν ψηφίζομεν ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μὴ κυρωθῇ πρότερον ὑπὸ τοῦ Βασιλέως πρὶν ἢ ἀρθῶσι τὰ μεγάλα προσκόμματα. Καὶ ἔρχεται ὁ ἀνάδοχος, ὁ τοιαῦτα ἐπαγγελθεὶς, καὶ λέγει: «Κατέβαλον πάσας τὰς δυνάμεις καὶ τὰς ἐνεργείας μου, ἀλλ’ ἡ Ἀγγλία, ἡ Γερμανία, ἡ Ἰταλία καὶ ἡ Ὁλλανδία εἶναι ἀνώτεραι ἀπὸ ἐμέ. Δὲν ἐπείσθησαν, δὲν ὑπεχώρησαν εἰς τὰς ἐνεργείας μου.» Ἐλθὲ, λοιπὸν, λαὲ τῶν Γαργαλιάνων καὶ τοῦ Σκουροχωρίου καὶ τοῦ Πύργου, καὶ ἀξίωσον νὰ κυρωθῇ ἡ σύμβασις! Ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα τὸ μαχαῖρι εἰς τὸ κόκκαλο, τρέμουσα πρὸ τοῦ κινδύνου, οὐχὶ τοῦ πληθυσμοῦ, ἀλλὰ τῆς δημοσίας τάξεως, ὅστις εἶναι ἀνώτερος ὅλων τῶν σταφιδικῶν κινδύνων, ἐκβιάζεται νὰ μεταβῇ πρὸς τὸν Βασιλέα, καὶ ἰδοὺ ἡ τελευταία πρᾶξις τοῦ δράματος. Παραδίδει τὴν ἐψηφισμένην σύμβασιν εἰς τὸν Βασιλέα, ἵνα κυρωθῇ. Ἐκεῖνοι, οἵτινες ἤδη ὠθοῦσι τὸν λαὸν, ἵνα πιέσῃ Βουλὴν — ἀνεξαρτήτως Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως — καὶ Κυβέρνησιν, ὅπως συζητήσῃ καὶ ψηφίσῃ τὴν σύμβασιν, αὔριον θὰ φέρωσι καὶ θὰ ἴδωσιν τὸν λαὸν ἀπειλητικὸν πρὸ τῶν κεφαλαιωδῶν δικαιωμάτων τοῦ Βασιλέως, λέγοντα: «Κύρωσε τὴν σύμβασιν, ἣν φρονεῖς ὀλεθρίαν, σχίσε τὴν διάταξιν τῆς προνομίας, τὴν ὁποίαν καθιεροῖ τὸ Σύνταγμα.» Σήμερον ἔχουσι τὸ ζήτημα μεταξὺ λαοῦ καὶ Βουλῆς καὶ Κυβερνήσεως, αὔριον θὰ χωρήσῃ μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ Βασιλέως! Ὑπάρχει τις ἀνὴρ, ὅσον ὀλίγην φιλοπατρίαν καὶ ἂν ἔχῃ, ὅσον ὀλίγην πολιτικὴν σύνεσιν καὶ ἂν ἔχῃ, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τοιοῦτος πολιτικὸς ἀνὴρ, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ βλέπῃ τοὺς κινδύνους τούτους τοὺς πολαπλοῦς, καὶ νὰ μὴ ἐξεγείρηται καὶ ἡ πολιτικὴ αὐτοῦ συνείδησις καὶ ὁ πατριωτισμός; Πρὸ τῶν κινδύνων τούτων ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους ν’ ἀπαντήσωσιν, ὅπως ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τῆς Γαλλίας ἀπήντησαν οἱ ἀντιπρόσωποι εἰς τοὺς ἀπεσταλμένους τοῦ Μονάρχου, ἵνα ἐπιβάλλωσι τὴν θέλησιν αὐτοῦ· — εἶναι δὲ ἡ τυραννία δεινοτέρα ἐκ τῶν κάτω —: «Ὑπάγετε εἰς τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους, καὶ ἐξαγγείλατε, ὅτι θὰ μείνωμεν προσηλωμένοι εἰς τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον καθιερεῖ τὸ Σύνταγμα καὶ ἐνεπιστεύθη ἡμῖν τὸ ἔθνος, ὅτι θέλομεν ὑποστῆ τὴν διάλυσιν, ὅτι θέλομεν ἀψηφίσει πάντα κίνδυνον, ἀλλὰ δὲν θέλομεν ὑποκύψει εἰς τὰ βουλεύματα ἐκείνων, ὀλέθρια βουλεύματα, τὰ ὁποῖα ἀπειλοῦσιν οὐ μόνον τὴν καταστροφὴν τῆς σταφίδος, ἀλλὰ τὴν καταστροφὴν καὶ τοῦ πολιτεύματος, τὸν κλονισμὸν τῆς Δυναστείας!» (Εὖγε! εὖγε! ἐκ δεξιῶν). Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς συμβάσεως, κύριοι Βουλευταὶ, δὲν ἀνακοινῶ πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ἡ σωρεία τῶν τροποποιήσεων, ἃς ὑπεβάλατε, ἐπεστράφη ὑπὸ τοῦ ἀναδόχου, ὅπως ἐστάλη· τοὐναντίον δὲ, πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἡ ἐπιμέλεια τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς κατώρθωσε νὰ ἐξασφαλίσῃ, ὡς εἶναι τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῆς τιμῆς τῆς σταφίδος διὰ τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, ἐξηφανίσθησαν διὰ νέας τροποποιήσεως τοῦ Συνδικάτου. Ἀλλ’ ἐὰν εἰσερχόμην εἰς τὴν συζήτησιν τῶν τροποποιήσεων, θ’ ἀνεγνώριζον τὴν ἀνάγκην τῆς συζητήσεως τῆς Βουλῆς, καὶ θὰ ἠκολούθουν τότε τὴν πολιτείαν τοῦ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, τὴν πολιτείαν τοῦ κ. ἐξ Ἀττικῆς, Βουλευτοῦ, οἵτινες νομίζουσιν, ὅτι ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ δύνανται νὰ λυθῶσι ζητήματα, ἅτινα διαφεύγουσι τὴν ἁρμοδιότητα αὐτῆς. Ἀτυχῶς δὲν ἔχομεν ἐντὸς τῆς Βουλῆς τὰς Δυνάμεις τὰς ἀντιτιθεμένας εἰς τὸ μονοπώλιον, ἵνα συζητήσωμεν καὶ πείσωμεν αὐτάς. Δὲν συζητῶ περὶ συμβάσεως, διότι φρονῶ, ὅτι ἡ σύμβασις δὲν πρέπει νὰ συζητηθῇ. Ὅταν —καὶ εὔχομαι νὰ ἔλθῃ ταχέως ἡ ὥρα—ἀρθῶσι τὰ γνωστὰ προσκόμματα, εἴτε τὰ ἐκ τῶν Δυνάμεων, εἴτε τὰ ἐκ τῶν Ἄγγλων παντοπωλῶν, εἰς τοὺς ὁποίους εἶναι ἐμπεπιστευμένη ἡ κατανάλωσις τῆς σταφίδος, ὅταν ἀρθῶσι ταῦτα, τότε θὰ ἔχωμεν τὸ πρακτικὸν ἔδαφος πρὸς συζήτησιν, καὶ θ’ ἀντιληφθῆτε, ἂν καὶ κατὰ πόσον ἐπὶ τὰ βελτίω ἐτροποποιήθησαν οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, Κύριοι, χειρισθεὶς τὸ ζήτημα βραχέως, ἀναλόγως τῆς σπουδαιότητος αὐτοῦ, κατόπιν τοῦ καμάτου τῆς Βουλῆς σήμερον ἐκ τῆς πολλῆς ἐργασίας, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβω εἰς ὑμᾶς παραγγέλματα τοῦ πολυίδμονος ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ὑπάρχουσι ζητήματα, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ ἤμεθα διῃρημένοι. Ἢ μήπως εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἀποτελεῖ ὄνειδος διὰ πάντας ἡμᾶς ἡ δημιουργία καταστάσεως τοιαύτης, καὶ μάλιστα καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐν Βουλγαρίᾳ χάριν τῶν ἐθνικῶν τῶν ἰδεῶν ἐξοπλίζονται, ἐνταῦθα νὰ ἐξοπλίζωμεν τοὺς πολίτας μὲ ἀναρχικὰς σανίδας; Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς εἴπω τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους ὑφίσταται καὶ τοὺς ὁποίους θὰ ὑποστῇ τὸ Κράτος, ἐὰν ἀλογίστως ἐπικρατήσῃ ἡ φωνὴ τῆς πασχούσης μὲν ἤδη πληθύος τοῦ σταφιδικοῦ κόσμου, ἀλλὰ φωνὴ ἐναντίον τοῦ κράτους τοῦ νόμου καὶ τῶν καθηκόντων σας, ὡς καὶ τῶν δικαιωμάτων καὶ τῆς ἀποστολῆς σας, κύριοι Βουλευταί. Εἶπον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀντιλαμβάνομαι, εἶναι δὲ ταῦτα ἡ ἀλήθεια, ἡ ἠχὼ τῶν πραγμάτων. Καὶ αὕτη μὲν εἶναι ἡ ἄμεσος προσωπική μου ἀντίληψις· ἀλλ’ ἔχω καὶ ἄλλην, ἔμμεσον, ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν ἔχω τὸ θάρρος νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἐκμεταλλευταὶ τοῦ ζητήματος. Εὔχομαι νὰ μὴ ὑπάρχωσιν ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Δὲν θέλω νὰ μειώσω οὐδενὸς τὴν φιλοπατρίαν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε διὰ μόνης τῆς ὑπονοίας ταύτης νὰ στιγματίσω αὐτὸν διὰ τοῦ ἐπωνύμου τοῦ ἀπάτριδος, τοῦ προδότου· ἀλλὰ βεβαίως ὑπάρχουσιν ἐκμεταλλευταί! Καὶ εἰς μὲν τὴν Βουλὴν περαίνων λέγω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐν ἀρχῇ ἀνέγνωσα, ὑπενθυμίζων εἰς ὑμᾶς τὴν ῥῆσιν καὶ διδαχὴν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς προστασίας τῆς σταφιδοπαραγωγῆς δὲν εἶναι ζήτημα πολιτικὸν, ἀλλὰ γενικὸν, ἐνδιαφέρον πάντα Βουλευτὴν, ἀνεξαρτήτως τῆς πολιτικῆς ἀποχρώσεως ἑκάστου. Εἰς δὲ τοὺς ἐκμεταλλευτὰς, ὅπου καὶ ἂν εὑρίσκωνται οὗτοι, ὑπενθυμίζω τὸν μῦθον τῆς γαλῆς, τῆς πεινώσης καὶ λειχούσης τὴν ῥίνην καὶ πινούσης τὸ ἴδιον αὑτῆς αἷμα. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει τὸ αἷμα τῶν ἐκμεταλλευτῶν, ἀλλὰ διὰ τῆς τοιαύτης πολιτείας αὐτῶν δημιουργεῖται ὁ μέγας κίνδυνος, νὰ ἴδωμεν λείχοντα τὸ ἴδιον αὑτοῦ αἷμα τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. (Χειροκροτήματα).

§275Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεγαρίδος ἔκρινεν ἀναγκαῖον, μετὰ ἐπανειλημμένην εὔφημον μνείαν, ἣν ἐποιήσατο, ἐμοῦ, νὰ προβῇ εἰς ἔρευναν φυσιολογικὴν, πολιτικήν, κοινοβουλευτικὴν, τῆς τακτικῆς, ἣν μετῆλθον ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τῆς συμβάσεως περὶ τοῦ μονοπωλίου. Ἐζήτησε ν’ ἀνασκαλεύσῃ τὸν πυθμένα τῆς διανοίας μου ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐγένετο λόγος περὶ τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου, μέχρι τῆς τελευταίας ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐξηρχόμην τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐζήτησε νὰ ἀνασύρῃ ἐκ τοῦ βάθους τῶν λογισμῶν μου φῶτα, νὰ εἰκάσῃ πληροφορίας καὶ νὰ ἐννοήσῃ, ἂν ἐγὼ ἔστεργον ἢ δὲν ἔστεργον τὴν σύμβασιν, ἐὰν ἐγὼ ἔκρινα αὐτὴν ἀναγκαίαν, ἐὰν ἐγὼ ἐπεθύμουν νὰ ψηφισθῇ αὕτη. Οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ὑπόκεινται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον πάντων, καὶ βεβαίως δὲν δυσφοροῦσι διὰ τὴν προαίρεσιν τοῦ ἐλέγχου, ἥτις ἐνυπῆρχεν ἐν τῇ φυσιολογικῇ ταύτῃ ἐρεύνη τῆς διανοίας μου· ἀλλὰ πρέπει τις νὰ ᾖναι λίαν προσεκτικὸς, ὅταν εἰς τοιαύτας ἐρεύνας τρέπηται. Ἀπορῶ, πῶς ἀγνοεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεγαρίδος, ὅτι ἀνὴρ οἱοσδήποτε, καὶ ἑπομένως καὶ ἐγὼ, ὅταν εἰσάγῃ πρότασιν εἰς τὴν Βουλὴν τῆς πατρίδος του, δηλοῖ ἀναντιρρήτως διὰ τῆς εἰσαγωγῆς αὐτῆς, δηλοῖ ἀπεριφράστως, ὅτι ἀποδέχεται τὴν ἀρχὴν τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν εἰσάγει. Ὅτε λοιπὸν εἰσῆγον σύμβασιν μετὰ τῆς Ἑταιρείας τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, ἀπεδεχόμην τὴν ἀρχὴν τῆς συμβάσεως, καὶ εἰσῆγον αὐτὴν εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους. Ἀλλ’ ἡ ἀρχὴ διαφέρει ἀπὸ τὰς λεπτομερείας τῆς συμβάσεως. Ἂν ἀπεδεχόμην τὴν ἀρχὴν τῆς συμβάσεως, τί εἶπον πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους; Ὅτι ἐγὼ στεροῦμαι τῆς πείρας τῶν σταφιδικῶν πραγμάτων, ὅτι δὲν ἠσχολήθην εἰδικῶς περὶ αὐτῶν, ὅτι ἐγὼ δὲν ἔζησα μεταξὺ τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, ὅτι δὲν ἔψαυσα διὰ τῆς χειρός μου τὰς περιπετείας τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς ἐμπορίας τῆς σταφίδος. Ἐμάνθανον ἐξ Ἀθηνῶν, ἔνθα κατοικῶ, περὶ τούτων, ἀλλ’ ὤφειλον νὰ δυσπιστῶ, νὰ μὴ φρονῶ ὅτι ἔχω περὶ τούτων γνώσεις ἐπαρκεῖς, ἵνα κανονίσω τὰς λεπτομερείας ὑποθέσεως τοσοῦτον μεγάλης, ἵνα συναρμολογήσω ὀργανισμὸν ἐπιχειρήσεως πρωτοφανοῦς εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὀργανισμὸν πολυποίκιλον, ὁ ὁποῖος μέλλει νὰ κανονίσῃ ὄχι μόνον τὰς πράξεις καὶ τὰς ἐργασίας τῶν παραγωγῶν, ἀλλὰ καὶ τὰς πράξεις καὶ τὰς ἐργασίας τῆς ἐμπορίας τῆς σταφίδος. Ἀλλ’ ὑπῆρξαν καὶ οἱ θερμότεροι, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν, ὅτι πᾶσα πρότασις Ὑπουργοῦ δύναται νὰ προκαλέσῃ ἓν ὑπουργικὸν ζήτημα, καὶ ἑπομένως δύναται νὰ καταλήξῃ καὶ εἰς τὴν πτῶσιν τοῦ Ὑπουργείου. Καὶ ὅτε ἐγὼ εἰσήγαγον τὴν σύμβασιν, ἤκουσα φωνὰς, ζητούσας νὰ υἱοθετήσω τὴν σύμβασιν. Δὲν ἐφρόντιζον οἱ τοῦτο ζητοῦντες νὰ μάθωσιν, ἐὰν ἡ σύμβασις πρέπει νὰ ψηφισθῇ, ἐὰν αἱ διατάξεις αὐτῆς εἶναι συμφέρουσαι εἰς τὸν τόπον, ἀλλ’ ἐφρόντιζον νὰ μάθωσιν, ἐὰν πρόκειται νὰ ἀνοιχθῇ θύρα τις, διὰ τῆς ὁποίας νὰ διωχθῶμεν ἀπὸ τὴν ἀρχήν. Καὶ ἐνόμιζον ὅτι πᾶσα διάταξις τῆς συμβάσεως, πᾶσα ἔννοια ὑπάρχουσα ἐν αὐτῇ δύναται νὰ περιλάβῃ ἢ ν’ ἀποτελέσῃ ἓν πολιτικὸν ζήτημα. Καὶ σήμερον ἔτι μὲ ἐπέκρινεν ὁ ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτὴς, ὅτι ἐγὼ δὲν ἐδήλωσα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ ψηφίσητε τὴν σύμβασιν ὡς ἔχει, ὡς ἐὰν οἱ Ὑπουργοὶ πάσας τὰς προτάσεις αὐτῶν πρέπει νὰ ἐπιβάλλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν, πρέπει νὰ συνδέωσι τὴν τύχην των μετ’ αὐτῶν τῶν προτάσεων. Ὑποθέσατε, ἐὰν εἰσῆγεν Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τὸν ἀστικὸν νόμον τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἂν, εἰσάγων αὐτὸν, ἔλεγεν «ἐξονυχίσατε, συζητήσατε, Κύριοι, τὰς διατάξεις τοῦ ἀστικοῦ νόμου», ἂν εὑρίσκοντο Βουλευταὶ ἐπικρίνοντες αὐτὸν, λέγοντες πρὸς αὐτόν: «διατὶ δὲν ἀπαιτεῖτε τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου; διατὶ προκαλεῖτε συζητήσεις καὶ γνώμας καὶ παρατηρήσεις;» Καὶ ἂν ἡ σύμβασις περὶ τοῦ μονοπωλίου δὲν εἶναι ὁ ἀστικὸς νόμος, ὁ μέλλων νὰ κανονίσῃ τὰς κοινωνικὰς καὶ ἀστικὰς σχέσεις τῶν πολιτῶν, ἡ σύμβασις τοῦ μονοπωλίου εἶναι καὶ αὕτη νόμος καὶ ὀργανισμὸς, ὁ ὁποῖος κανονίζει τὴν τύχην πολυπληθῶν πληθυσμῶν πολλῶν ἐπαρχιῶν, λαοῦ ὁλοκλήρου, καὶ ἐπηρεάζει οὐσιωδῶς καὶ τὴν οἰκονομίαν τῆς κοινωνίας καὶ τὴν οἰκονομίαν τῶν ἀτόμων. Τίς ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὸ θάρρος νὰ ἐμφανισθῇ ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς λεπτομερείας τῆς συμβάσεως ταύτης; Δὲν ἤθελε πράξει ἔργον ἀσυνείδητον ἐντελῶς, ὅσον σοφὸς καὶ ἂν ἦτο, ὅσον πεπειραμένος καὶ ἂν ἦτο; Τίς ἐξ ἡμῶν, Κύριοι, ὑπερέχει πάντων τῶν ἄλλων κατὰ τὰς γνώσεις, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχει περὶ τῆς παραγωγῆς τῆς σταφίδος, περὶ τῆς καλλιεργείας αὐτῆς καὶ τῶν περιπετειῶν τοῦ ἐμπορίου αὐτῆς; Ὁσονδήποτε καὶ ἂν ὑπερέχῃ τῶν ἄλλων, θὰ πράξῃ πρᾶξιν ἀφροσύνης, ἂν ἤρχετο νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτῆς νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις καὶ νὰ εἴπῃ «υἱοθετῶ τὴν σύμβασιν, καὶ καθιστῶ κοινὴν τὴν τύχην μου μετ’ αὐτῆς.» Καθιστῶ κοινὴν τὴν τύχην μου μετὰ τοῦ μονοπωλίου, μόνον ὅταν πρόκηται νὰ σωθῇ ἡ παραγωγή. Ἀλλ’ ὅταν πρόκηται νὰ εἰσαχθῇ κανονισμὸς πρωτοφανὴς, ὅταν πρόκηται νὰ ἱδρυθῇ ὀργανισμὸς, ὁ ὁποῖος μέλλει νὰ λειτουργήσῃ, ἐὰν πονῶ τὸν τόπον μου, ἐὰν συγκινοῦμαι ἀπὸ τὰ δεινὰ τοῦ σταφιδικοῦ πληθυσμοῦ, εἶχον καθῆκον νὰ ὑποβληθῶ εἰς τὸν ἔλεγχον πάντων τῶν Βουλευτῶν, διότι δὲν ἦτο ἔλεγχος, ἦτο εἰσφορὰ φώτων, γνώσεων, πληροφοριῶν. Εἶχον ἀνάγκην τούτων. Ἤθελεν εἶναί τις δοκησίσοφος, ἄξιος κατακρίσεως, ἐὰν ἔλεγεν: «ἐγὼ πάντα γνωρίζω, καὶ δὲν ἔχω ἀνάγκην τῶν γνωμῶν τῶν ἄλλων». Τίς δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ σύμβασις τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος ἦτο νομοσχέδιον περὶ συστάσεως εἴδους τινὸς ἀστυνομίας ἐν Ἑλλάδι; Τότε βεβαίως πρέπει νὰ υἱοθετήσῃ τὸ νομοσχέδιον, ἀφοῦ φρονεῖ, ὅτι τοῦτο τὸ σύστημα τῆς ἀστυνομίας εἶναι τὸ ἐπιτήδειον ἐν τῷ τόπῳ, εἶναι τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν κοινωνίαν, καὶ ὅτι πᾶν ἄλλο σύστημα ἤθελε βλάψει τὸν τόπον. Λοιπὸν ἔχει καθῆκον νὰ συνταυτίσῃ τὴν τύχην του μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομίας. Ἀλλ’ αὐτοὶ ἐφώναζον νὰ υἱοθετήσω τὴν σύμβασιν περὶ τοῦ μονοπωλίου, τὴν ἀρχὴν τῆς ὁποίας παρεδεχόμην. Μάλιστα εὐφυεῖς τινες προέβαλλον χυδαιότατον εὐφυολόγημα. «Ἐγὼ θέλω ἀκολουθήσει τὸν κ. Δηλιγιάννην», ἔλεγέ τις· «ἐὰν οὗτος ψηφίσῃ ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, θέλω ψηφίσει καὶ ἐγὼ αὐτήν.» Διὰ τοῦτο ἔσπευσα, ὅτε εἰσῆγον τὴν σύμβασιν, ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι πολιτικὸν, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι προωρισμένον νὰ προκαλέσῃ ἀνταγωνισμὸν τῶν κομμάτων, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἄξιον νὰ προκαλέσῃ ζητήματα πολιτικὰ, νὰ προκαλέσῃ τὰς πολιτικὰς γνώμας ἢ τὰς πολιτικὰς ἰδέας τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ κόμματος. Ἡ πρότασις τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου εἶναι ζήτημα κοινὸν, κοινῆς ὠφελείας, πρέπει δὲ πάντες, ἄνευ πολιτικοῦ χαρακτηρισμοῦ, ὡς ἀδελφοὶ, νὰ συζητήσωμεν, διὰ νὰ βελτιώσωμεν τὴν σύμβασιν. Ὁ ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτὴς ἐποιήσατο πολλὰς ἐκδρομὰς, εἰς τὰς ὁποίας δὲν πρέπει ν’ ἀκολουθήσω αὐτὸν, διότι ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρηκυῖα. Ὀφείλω ὅμως νὰ μὴ λησμονήσω νὰ ποιήσωμαι αὐτῷ γνωστὸν, ὅτι οἱ κυβερνῶντες λαοὺς δὲν εἶναι συνταγματάρχαι συνταγμάτων, δὲν εἶναι στρατηγοὶ στρατιωτῶν, οὐδὲ προϊστάμενοι στρατιωτικῶν σωμάτων. Οἱ κυβερνῶντες λαοὺς ἔχουσι καθῆκον νὰ ἐργάζωνται ὑπὲρ τῆς εὐημερίας τῶν λαῶν, τοὺς ὁποίους κυβερνῶσι, καὶ νὰ φροντίζωσι νὰ διαγιγνώσκωσι τὰς ἀληθεῖς ἀνάγκας αὐτῶν, καὶ νὰ εὑρίσκωσι τὰ πρὸς θεραπείαν αὐτῶν μέσα. Ἡ ἀξιοπρέπεια τῶν Κρατῶν, ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Βουλῆς, ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Στέμματος εἶναι ἄθικτοι, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ψαύσῃ αὐτήν· ἀλλ’ οἱ ἐμφύλιοι σπαραγμοὶ, ἀλλ’ ἡ διατάραξις τῆς τάξεως, ἀλλ’ ἡ τόλμη πρὸς ἀξιοποίνους πράξεις εἶναι δυστυχήματα τῆς κοινωνίας, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ προσπαθῶμεν νὰ προλαμβάνωμεν, καὶ μόνον ἐὰν δὲν δυνηθῶμεν νὰ τὰ προλάβωμεν, νὰ καταστέλλωμεν διὰ τῆς βίας. Οἱ κυβερνῶντες λαοὺς βεβαίως ἔχουσιν ἐν χερσὶ δύναμιν, καὶ δύνανται νὰ ἐπιβάλωσι τὰς γνώμας των καὶ νὰ ὑποτάξωσιν αὐτοὺς, ἀλλὰ πρὶν ἢ προσφύγωσιν εἰς τοιαῦτα μέσα, ὀφείλουσι νὰ συμβουλεύωσι τοὺς λαοὺς, καὶ νὰ προσφέρωνται πρὸς αὐτοὺς ὡς προσφέρονται οἱ πατέρες πρὸς τὰ τέκνα αὐτῶν. Οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ περιῆλθον εἰς ἐρεθισμὸν ὑπερβάλλοντα βεβαίως. Ἀλλὰ διατὶ περιῆλθον εἰς ἐρεθισμὸν; Πῶς, ὅτε ἡμεῖς κατελίπομεν τὴν ἀρχὴν, ἐγὼ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἰδοποίησα τὴν Γενικὴν Διοίκησιν τοῦ στρατοῦ, πρὶν ἢ παραιτηθῶ, νὰ ἀνακαλέσῃ ἀπὸ τὴν Ἠλείαν καὶ ἀπὸ τὴν Μεσσηνίαν καὶ τὴν Τριφυλίαν τὰ στρατιωτικὰ σώματα, τὰ ὁποῖα εἴχομεν ἀποστείλει ἐκεῖ, διότι, καθ’ ἃς εἶχον πληροφορίας, ἡ παρουσία αὐτῶν ἦτο πλέον περιττή; Ἡ τάξις εἶχεν ἀποκατασταθῆ, οἱ πολῖται ἐβίουν ἐν εἰρήνῃ, ἐν τάξει καὶ ἀσφαλείᾳ. Λοιπὸν ἡ παρουσία τῶν στρατιωτικῶν σωμάτων δὲν ἦτο ἀναγκαία. Πῶς αἴφνης περιήχθημεν εἰς τὴν δυστυχῆ ταύτην περιπέτειαν, ἡ ὁποία μᾶς ἐμπνέει ἀνησυχίαν; Περιήχθημεν, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου μετὰ σπουδῆς ἀδικαιολογήτου, μόλις ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, ἔσπευσεν ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ ἐκήρυξεν ὅτι ἡ σύμβασις ἐξηφανίσθη. Ἐὰν εἶχε καταλυθῆ ἢ δὲν εἶχε καταλυθῆ ἡ σύμβασις, καταδηλοῦσι τὰ λεχθέντα σήμερον ἐν τῇ Βουλῇ, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καλῶς ποιῶν, ἀπεδέχθη. Ἐγὼ εἶμαι ἀντιπολιτευόμενος. Ἀντιπολιτευόμενος σημαίνει, ὅτι δὲν εἶμαι φίλος τοῦ Ὑπουργείου, ὅτι ὀφείλω νὰ ἐπιτηρῶ, νὰ ἐπικρίνω τὸ Ὑπουργεῖον, νὰ ζητῶ τὴν καταστολὴν πάσης παρεκτροπῆς αὐτοῦ, καὶ νὰ ἐπιθυμῶ, διότι δὲν τὸν ἐμπιστεύομαι, τὴν πτῶσιν αὐτοῦ. Τί ἔπραξα, ὅτε ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀνῆλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ ἐδήλωσεν ὅτι ἡ σύμβασις περὶ μονοπωλίου ἐξηφανίσθη ἐντελῶς; Διεδέχθην ἀμέσως αὐτὸν, καὶ ὑπέδειξα εἰς αὐτὸν, ἐντὸς τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους μοὶ ἐπέτρεπεν ἡ θέσις μου, ὡς ἀντιπολιτευομένου, ὑπέδειξα εἰς αὐτὸν, ὅτι προσῆκε νὰ περιστείλῃ τὸ ἀπόλυτον τῆς γνώμης αὐτοῦ, ὅτι ἡ σύμβασις ἐξηφανίσθη. Ἠρώτων αὐτὸν, διατὶ εἶχε περιέλθει ἐν ἀγανακτήσει; Διατὶ καταπόρφυρος ἐκήρυσσεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ προτείνῃ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως, ἐνόσῳ αἱ Δυνάμεις ἀνθίστανται κατ’ αὐτῆς; Εἴχομεν ζητήσει ἡμεῖς τοιοῦτόν τι, ἡμεῖς οἱ ἀντιπολιτευόμενοι; Εἰπέ τις εἰς αὐτὸν νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως; Εἴπομεν αὐτῷ: «Κύριε Πρόεδρε, νομοθετήσατε αὐτὴν, ἀδιαφοροῦντες ἐὰν αἱ Δυνάμεις ἀντιλέγωσιν, ἐὰν αἱ Δυνάμεις ἐνίστανται»; Ἀλλ’ εἶπον αὐτῷ: «Προτοῦ νὰ κηρύξητε τὴν σύμβασιν ἐξαφανισθεῖσαν, προσπαθήσατε, ὅσον δύνασθε, νὰ μεταβάλητε τὴν γνώμην τῶν Δυνάμεων. Ἐὰν δὲν μεταβάλητε τὴν γνώμην τῶν Δυνάμεων, βεβαίως ἐξηφανίσθη ἡ σύμβασις.» Διότι εἰς οὐδενὸς τὸν νοῦν διῆλθεν ὅτι πρέπει νὰ κηρύξωμεν ἡμεῖς πόλεμον ἐμπορικὸν κατὰ τῆς Ἀγγλίας, ἢ νὰ κηρύξωμεν πόλεμον ἐμπορικὸν κατὰ τῆς εὐεργέτιδος Δυνάμεως. Εὐτυχῶς ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι Φρενοκομεῖον, ἵνα τοιαῦται προβάλλωνται προτάσεις. Ὅτε ὡμίλουν περὶ τῶν κ. κ. Μπακχάουζ καὶ Μπρόδερτον, προσεπάθησα νὰ ὑποβοηθήσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, —βεβαίως ἐντὸς τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους ἐπέτρεπεν ἡ θέσις μου ὡς ἀντιπολιτευομένου,—ὑπηνιξάμην δ’ εἰς αὐτὸν, τί ἔπρεπε νὰ πράξῃ. Εἶπον: «Τάχα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρθῶσι πᾶσαι αἱ περιπλοκαί; Δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ ὑπολειπόμενα μέλη τοῦ Συνδικάτου νὰ ἐπαρκέσωσι πρὸς ἀνεύρεσιν τοῦ κεφαλαίου τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου λιρῶν;» Καὶ ἐπὶ τῶν δύο τούτων θεμάτων, εἴτε ἀποφατικῶς εἴτε καταφατικῶς ἂν ἐκανονίζοντο, εἴχομεν βοηθὸν σοφὸν καὶ φωτεινὸν, ὁ ὁποῖος μᾶς ὡδήγει εἰς τὰ διαβήματα ἡμῶν. Ἐὰν ἐπειθόμεθα ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ εὕρωμεν χρήματα, ὅτι οἱ παντοπῶλαι παρενέβαλλον ἀνυπέρβλητα προσκόμματα, ὅτι πρέπει νὰ παραιτήσωμεν ἐπιχείρησιν, ἡ ὁποία ἤθελε μᾶλλον βλάψει ἐὰν ἐπεμένομεν, τότε ἠθέλομεν κηρύξει ἐξηφανισμένην τὴν σύμβασιν. Τὸ αἰφνίδιον ἄγγελμα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἔμελλε νὰ συνδυασθῇ μετ’ ἄλλου ἐπιχειρήματος, τὸ ὁποῖον μετ’ ἀνυπομονησίας ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς, ὁ νῦν Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἔσπευσε καὶ αὐτὸς νὰ ἐπιχειρήσῃ κατὰ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν εἰσήγαγον εἰς τὴν Βουλὴν τὴν σύμβασιν. Ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγουσιν οἱ Γάλλοι manqu'e du tact» ἦτο θερμότατον καὶ ἀκατάσχετον κατὰ τῆς συμβάσεως φρόνημα. Μόλις κατέβην τότε τοῦ βήματος, ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέβη ἐπὶ τὸ βῆμα, διατί; Διὰ ν’ ἀποκηρύξῃ τὴν σύμβασιν, διὰ νὰ δηλώσῃ ὅτι εἶναι ἀνάξιοι πίστεως οἱ ἀποτελοῦντες τὸ Συνδικάτον, μεθ’ ὧν εἴχομεν ὑπογράψει τὴν σύμβασιν, ὅτι ἡ σύμβασις θέλει ζημιώσει τὸν τόπον, ὅτι ὑπόπτως πρὸς αὐτὴν πρέπει νὰ διατεθῶσιν οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοί. Ἰδοὺ διατὶ ἐπῆλθεν ἐν Ἠλείᾳ καὶ ἐν Τριφυλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ ὁ κρατῶν ὑπερερεθισμός. Διὰ τοῦτο καὶ τότε ἔλεγον, καὶ σήμερον, πρὸ μικροῦ, εἶπον πρὸς τὸν Πρωθυπουργόν: «Προσπαθήσατε νὰ πείσητε τοὺς πληθυσμοὺς, ὅτι θέλετε πράξει πᾶν ὅ,τι δύνασθε, ἵνα πείσητε τὰς Δυνάμεις, ὅπως μεταβάλωσι γνώμην. Πείσατε τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς, ὅτι θέλετε πράξει πᾶν ὅ,τι δυνατὸν, ἵνα καταστήσητε δυνατὸν, εὔκολον, τὸν πορισμὸν τοῦ ἀπαιτουμένου κεφαλαίου διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Ἐμπνεύσατε τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν τούτους, καὶ τότε ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι θέλουν ἡσυχάσει.» Εἶχον ἐξεγερθῆ ὡσαύτως ἐν Πύργῳ καὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἠλείας καὶ ἐν Γαργαλιάνοις οἱ πολῖται τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων κατ’ ἀρχὰς, ὅτε συνεζητεῖτο ἡ σύμβασις. Ἡ ἐξέγερσις ἐκείνη δὲν ἦτο δυσάρεστον συμβεβηκὸς μόνον διότι ἠπειλεῖτο ἡ δημοσία τάξις, διότι ἐνέβαλλεν εἰς ἀμφιβολίαν τὸν λαὸν, ἂν θὰ ἦναι ἐν ἀσφαλείᾳ καὶ τάξει ἢ ὄχι, ἀλλ’ εἶχε καὶ ἕτερον ἀποτέλεσμα, τὴν δρᾶσιν τὴν ὁποίαν ἐνήσκει ἐπὶ τῶν διαπραγματεύσεων, τὰς ὁποίας περὶ τῆς συμβάσεως διεξήγομεν, τὴν ἐνίσχυσιν τὴν ὁποίαν ἔδιδε πρὸς ἐκείνους, μεθ’ ὧν διεπραγματευόμεθα, καὶ ἥτις καθίστα τὴν θέσιν ἡμῶν ἥσσονα ἀπέναντι ἐκείνων. Ταῦτα εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος, ταῦτα διεκήρυξα εἰς τὴν Ἠλείαν καὶ εἰς τὴν Τριφυλίαν καὶ δι’ ἐπιστολῶν καὶ τηλεγραφικῶς, καὶ ἡ φωνή μου ἠκούσθη, καὶ ἔπαυσεν ὁ ἐξερεθισμὸς ἐκεῖνος. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι καὶ νῦν θέλει παύσει, ἐὰν ἀσχοληθῆτε καὶ πράξητε ὅ,τι εἶπον, ἂν κατορθώσητε νὰ ἐμπνεύσητε ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους, ὅτι εἰλικρινῶς ἐργάζεσθε, καὶ ὅτι τῷ ὄντι ἐπιθυμεῖτε νὰ ἔλθητε πρὸς σωτηρίαν αὐτῶν.

§276Κ. Ε. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§277ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 4 μ. μ.)