1903.06.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 8

Τῆς 12 Ἰουνίου 1903.

(Πέμπτη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 6 καὶ 30′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν ὑπόμνημα τῆς ἐν Ἀθήναις Πανελληνίου Φαρμακευτικῆς Ἑταιρείας, παρακαλούσης νὰ προταχθῶσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὰ φαρμακευτικὰ νομοσχέδια. Τηλεγράφημα τῶν κατοίκων Φιλιατρῶν, ὑποβαλλόντων παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς συμβάσεως τοῦ δανείου τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης. Τηλεγράφημα τῶν ἐμπόρων Ζακύνθου, παρακαλούντων νὰ μὴ περικοπῇ ἡ αὔξησις τῆς μισθοδοσίας τῶν τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων. Ὑπόμνημα τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Πειραιῶς, παρακαλοῦντος νὰ μὴ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου».

§2ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ν’ ἀναγνωσθῇ, κύριε Πρόεδρε. (Ἀναγινώσκεται).

§3ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω ἀπάντησιν εἰς προχθεσινὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυθήρων Βουλευτοῦ περὶ ἀνωτάτου λειτουργοῦ τοῦ Κράτους, τοῦ κ. Ἀλεξίου Κολλυβᾶ, Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου παρὰ τῇ Ἱερᾷ Συνόδῳ. Σπεύδω τὰ ἔγγραφα ταῦτα νὰ καταθέσω, διότι φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον, δὲν εἶναι πρέπον νὰ μένῃ ὑπὸ τὸ βάρος τοιαύτης κατηγορίας ὁ ἀνώτατος οὗτος λειτουργὸς τοῦ Κράτους. Περιττὸν νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ ὑπάλληλος οὗτος συνεμορφώθη πρὸς τὸν νόμον. Καταθέτω δὲ καὶ τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ἐγκαίρως ἐποιήσατο καὶ πρώτιστος πάντων ὁ κ. Κολλυβᾶς. Καταθέτω ὡσαύτως καὶ τὸν κατάλογον τὸν περιγραφικὸν, ὁ ὁποῖος συνετάχθη συμφώνως πρὸς τὸν νόμον. Καταθέτω τέλος καὶ τὸ πρακτικὸν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐκτιμήσεως, ἐκ τοῦ ὁποίου προκύπτει, ὅτι ἡ ἐκτίμησις τῶν ἀρχαιοτήτων τοῦ κ. Κολλυβᾶ δὲν ὑπῆρξεν οἵαν περιέγραψεν αὐτὴν ὁ κ. Στάης. Κατόπιν τούτων νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου, πῶς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς ἔσπευσε τοσοῦτον ἀβασανίστως νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς κακοβούλους εἰσηγήσεις, προκειμένου μάλιστα περὶ ὑπαλλήλου, ὁ ὁποῖος διακρίνεται οὐ μόνον ἐπὶ παιδείᾳ, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἄκρᾳ ἐντιμότητι.

§4ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ὀφείλω εὐθὺς ἀμέσως ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν, διότι τὰ παρ’ αὐτοῦ λεχθέντα δὲν διηρμήνευον ὅσα προχθὲς ἐγὼ εἶπον. Ὡς καλῶς ἐνθυμοῦμαι, ἐγὼ ἀνέφερα γεγονότα, ἢ τοὐλάχιστον ὡς τοιαῦτα ἀνακοινωθέντα εἰς ἐμὲ, τῶν ὁποίων τὴν διάψευσιν ἢ τὴν βεβαίωσιν ἐζήτησα παρὰ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ. Ἐκ τῶν κατατεθέντων δὲ ἐγγράφων παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ θὰ βεβαιωθῇ τὸ γεγονὸς, ὅτι καὶ ἐκπροθέσμως ἐγένετο ἡ δήλωσις καὶ δὲν ὑπεβλήθη κατάλογος περιγραφικὸς, ὡς ὁ νόμος ἀπαιτεῖ.

§5ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι καὶ ἄλλοι 28, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπέβαλον καταλόγους περιγραφικοὺς, ἐνῷ ἔχουσι πλήρεις συλλογάς.

§6ΣΤΑΗΣ. Ἐὰν ἐγίνωσκον καὶ τούτους, ἤθελον τοὺς καταγγείλει. Εὐχαριστῶ ἐν τούτοις τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος διὰ τῶν λεγομένων παρ’ αὐτοῦ βεβαιοῖ, ὅτι δὲν ὑπεβλήθη ὁ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενος περιγραφικὸς κατάλογος. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ νὰ μελετήσω τὰ καταταθέντα ἔγγραφα καὶ ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν.

§7Α. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ γράφουσιν ἐκ τοῦ δήμου Φλεσιάδος, ὅτι ἡ θέσις τοῦ γραμματέως τοῦ ἐκεῖ Εἰρηνοδικείου εἶναι κενή. Δὲν γνωρίζω ἐὰν εἶναι κενὴ λόγῳ ὅτι ὁ διορισθεὶς δὲν ἠθέλησε νὰ μεταβῇ· ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει ἡ ὑπηρεσία, καθὼς μὲ πληροφοροῦσι, χωλαίνει, ἐπὶ βλάβῃ τῶν συμφερόντων καὶ τῶν ἰδιωτῶν καὶ τοῦ Δημοσίου. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ μέριμναν, ὅπως διορισθῇ εἷς γραμματεύς. Ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου μοὶ γράφουσιν ἐπίσης, ὅτι ἀμείλικτος καταδίωξις γίνεται ἐκ μέρους τῶν εἰσπρακτόρων καὶ τῶν ἀστυνόμων κατὰ τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῶν κατοίκων εἶναι χειρίστη, καὶ κρίνω περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω τὰ πολλάκις λεχθέντα. Ἡ κατάστασις αὕτη δὲν ἐπιτρέπει, νομίζω, τοιαύτην καταδίωξιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔσχε τὴν πρόνοιαν νὰ συστήσῃ ἐν ἄλλαις ἐπαρχίαις, καὶ λόγῳ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως καὶ λόγῳ τῆς καλλιεργείας τῶν σταφιδαμπέλων, τὸν μετριασμὸν τῆς καταδιώξεως. Ἐπεθύμουν καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα ἐν τῇ μερίμνῃ ταύτῃ περιλάβῃ καὶ τὸν δῆμον Φλεσιάδος καὶ ὁλόκληρον τὴν ἐπαρχίαν Τριφυλίας.

§8Ν. ΠΑΠΑΛΕΞΗΣ. Καὶ εἰς ἐμὲ γράφουσι περὶ τούτου ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου. Τὰ αὐτὰ συμβαίνουσι καὶ ἐκεῖ. Εἰς τοὺς δήμους Βώλακος καὶ Σκιλλοῦντος ἀπεστάλη σωρεία ἐνταλμάτων, εἶναι δὲ γνωστὸν εἰς ποίαν κατάστασιν οἰκονομικὴν εὑρίσκονται οἱ κάτοικοι, ὥστε ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ λάβῃ μέτρα ὑπὲρ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Κατὰ τὴν ἐποχὴν δὲ ταύτην οὐδέποτε γίνονται εἰσπράξεις. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ τὸν ὑποταμίαν νὰ ἦναι ἐπιεικὴς εἰς τὴν καταδίωξιν τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§10Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἐνεχειρίσθη ἀναφορὰ ἐκ μέρους τοῦ κ. Κωνσταντίνου Γουρδέλη, τοῦ γνωστοῦ καὶ ἐντιμοτάτου Προέδρου τῶν καρραγωγέων, ὑπογεγραμμένη παρ’ αὐτοῦ καὶ τῶν ἁμαξηλατῶν, καὶ μὲ παρεκάλεσε νὰ τὴν ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ ἀντικείμενον περὶ τοῦ ὁποίου ἀναφέρεται, εἶναι ἄξιον προσοχῆς, διότι ἀφορᾷ εἰς τὰ συμφέροντα οὐ μόνον τῶν καρραγωγέων καὶ ἁμαξηλατῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν κτηνοτρόφων, πρὸ πάντων δὲ ἀφορᾷ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου· διότι λέγει, ὅτι κατὰ Β. Διάταγμα τοῦ 1881 ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς εἰσάγοντας σῖτον ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ ἐξάγοντας πίτυρα, ἀφαιροῦντες 15 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἐκ τοῦ βάρους τοῦ εἰσαγομένου σίτου, νὰ ἀναλαμβάνωσι τὸν εἰσπραχθέντα φόρον τοῦ σίτου. Ἀλλ’ εἰς τὴν ἐξαγωγὴν τῶν πιτύρων γίνεται κατάχρησις, διότι ἐξάγεται ποσὸν πιτύρων ἀνώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπεται νὰ ἐξάγηται, ἐκ τούτου δὲ τὸ Δημόσιον ζημιοῦται τὴν εἰσαγωγικὸν φόρον, τὸν εἰσπραττόμενον ἐκ τοῦ σίτου, ἐπέρχεται δὲ καὶ σπάνις τῶν τροφῶν τῶν ζῴων, ἐξ ἧς ἐπίσης ζημιοῦται τὸ Δημόσιον. Διὰ τοῦτο οἱ καρραγωγεῖς καὶ ἁμαξηλάται ζητοῦσι νὰ ληφθῇ πρόνοια, ἵνα παύσῃ ἡ κατάχρησις τῆς ἐξαγωγῆς, καὶ τὸ ποσὸν τῶν 15% ἐλαττωθῇ εἰς τὸ ἥμισυ πρὸς ἀνακούφισιν τῆς κτηνοτροφίας.

§11Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄνδρου εἰσὶ γνωσταὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ πρὸ καιροῦ ἐλάβομεν μέτρα, ἵνα περιστείλωμεν τὴν γιγνομένην κατάχρησιν.

§12Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Πρὸ τριῶν ἐτῶν, δυνάμει νόμου, ἤρξατο κατασκευαζομένη ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ Πύργου– Κυπαρισσίας, κατελήφθησαν γαῖαι ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν γεωκτημόνων δὲν ἀπεζημιώθησαν ἀκόμη· εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι κατὰ τὸ Σύνταγμα οὐδεὶς ἀποξενοῦται τῆς περιουσίας του ἄνευ ἀποζημιώσεως. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πολλοὶ τῶν συμπολιτῶν μου ἔτυχον ἀποζημιώσεως μετὰ διεξοδικὸν ἀγῶνα, ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔτυχον ἔτι τοιαύτης, συμβαίνει δὲ καί τι, τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ γνωρίσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ κατέλαβε διαφόρων συμπολιτῶν μου ἀμπέλους καὶ σταφιδαμπέλους, πολλοὶ δὲ, μὴ γνωρίζοντες τὸν λόγον, ὑπεχρεώθησαν νὰ πληρώσωσι φόρον στρεμματικὸν, ἐνῷ ἐπὶ τῶν πρώην ἀμπέλων ταχεῖα καὶ εὐεργετικὴ διέρχεται ἤδη ἡ ἀτμάμαξα. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων, ὅπως διατάξῃ ταχέως τὴν ἔκδοσιν τῶν χρηματικῶν ἐνταλμάτων διὰ τὰ καταληφθέντα ὑπὸ τῆς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου κτήματα, καὶ λάβωσιν οἱ δικαιούμενοι τὴν νόμιμον αὐτῶν ἀποζημίωσιν.

§13Ν. ΠΑΠΑΛΕΞΗΣ. Συνενῶ καὶ ἐγὼ τὴν φωνήν μου μετὰ τοῦ προλαλήσαντος, καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ταχίστη πρόνοια πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν κατοίκων, ὧν τὰ κτήματα κατέλαβεν ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμή.

§14ΛΕΩΝ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶμαι, κύριοι Βουλευταί, ἠναγκασμένος, διότι προεκλήθην μάλιστα κατ’ αὐτὰς καὶ ἐγὼ καὶ διάφοροι ἄλλοι ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν δήλωσιν περὶ τῆς πολιτικῆς μου στάσεως. Ὡς γνωρίζετε, ἐγὼ δὲν ἀπετέλουν μέρος τῆς πολιτικῆς μερίδος, ἧς ἡγεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἐγὼ εἶπον μάλιστα ἄλλοτε, προκληθεὶς παρὰ τοῦ ἰδίου κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δὲν ὑπῆρχε λόγος, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ταχθῶ εἰς τὴν ὑπ’ αὐτὸν πολιτικὴν μερίδα, διότι δὲν ἔβλεπον νὰ ἔχῃ ἡ πολιτικὴ αὕτη μερὶς ἴδιον πρόγραμμα πολιτικόν, τοῦ ὁποίου νὰ ζητῇ τὴν ἐφαρμογήν. Ἔλεγον μάλιστα,—καὶ ἦτο ἡ ἐποχή, τὴν ὁποίαν ἀνέφερε πρὸ ὀλίγων συνεδριάσεων ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λεβαδείας κ. Βουλευτής,—ἔλεγον τότε, ὅτι ἡ παραβολὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὀλίγῳ πρότερον εἶχεν εἰσαγάγει εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργός, Πρωθυπουργὸς ὢν καὶ τότε, ἡ παραβολὴ, λέγω, τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκείνου πρὸς τὸν ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη δὲν ἀπεδείκνυε διαφοράν τινα, καὶ ἑπομένως οὐδένα εὕρισκον λόγον, ἐξ οὗ νὰ ὑποχρεούμην νὰ ταχθῶ εἰς τὴν πολιτικὴν μερίδα ἐκείνην. Ἐσχάτως ὅμως, Κύριοι, καὶ ἰδίως κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλευτικὴν Περίοδον, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν ἤμην Βουλευτὴς, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὢν τότε ἀρχηγὸς, ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀνεπέτασσε πολιτικὴν σημαίαν, καὶ κατὰ τὰς περιοδείας του τὰς προεκλογικὰς διεκήρυξε πρόγραμμα πολιτικόν, μονονουχὶ τὸν χρυσοῦν αἰῶνα ὑποσχόμενος εἰς τὴν Ἑλλάδα. Διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὑπέσχετο μεγάλα πράγματα. «Κάτω, ἔλεγεν, ἡ σπατάλη καὶ ἡ διασπάθησις τοῦ δημοσίου πλούτου!» Ὑπέσχετο δὲ νὰ περικόψῃ τὰς γενικὰς δαπάνας τῆς Διοικήσεως, καὶ εἰς τοιοῦτον μάλιστα βαθμὸν καὶ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ περισσεύσωσι μεγάλα περισσεύματα εἰς τὸ Κράτος, διὰ τῶν ὁποίων ἁπάσας τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ ἁπάσας τὰς πληγὰς αὐτοῦ νὰ ἐπουλώσῃ. Εἶχε μάλιστα τὴν πρόνοιαν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, διὰ τῶν λόγων ἐκείνων τῶν προεκλογικῶν, νὰ διαιρέσῃ πως τὰ περισσεύματα ταῦτα, καὶ διὰ τῶν μὲν νὰ ὑποσχεθῇ, ὅτι θὰ ἀναδιοργανώσῃ καὶ θ’ ἀνασυντάξῃ καὶ συμπληρώσῃ τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, ὡς καὶ τὰς ναυτικάς, διὰ τῶν δὲ, ὅτι θέλει προστατεύσει τὴν ἐθνικὴν παραγωγὴν, ὅτι θὰ ἀναδιοργανώσῃ τὴν Διοίκησιν τῆς χώρας, τὴν Ἀστυνομίαν, τὴν Δικαιοσύνην, μὴ λησμονήσας μάλιστα νὰ κρατήσῃ ἓν μέρος καὶ δι’ αὐτὴν τὴν ὑγείαν τοῦ τόπου. Παραλλήλως δὲ ὑπέσχετο, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἤθελεν ἐπιδιώξει τὴν ἀνακούφισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τοῦ βαρυνομένου διὰ δυσβαστάκτων βαρῶν, τὰ ὁποῖα ἄλλαι Κυβερνήσεις ἐπέβαλον ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐδῶ μάλιστα δὲν ἐξεφράζετο διὰ γενικῶν φράσεων, ὡς συνήθως, ἀλλ’ εἰδίκευσε τὰς ἐπαγγελίας αὐτοῦ. Ἐπηγγείλατο πολλὰ ἄλλα, ἀλλ’ ἰδίως ἐπηγγείλατο τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, πρὸς προστασίαν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς καὶ πρὸς ἀνακούφισιν τοῦ λαοῦ, φόρου, ὁ ὁποῖος, ὡς ἔλεγε, καὶ ὡς ὁμολογούμενον εἶναι, ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῶν ὀργάνων τῆς παραγωγῆς, καὶ ὅστις, μὴ βαρύνων αὐτὴν ταύτην τὴν παραγωγήν, ἐμποδίζει τὴν παραγωγὴν τῆς γεωργίας, εἶναι δ’ ἐν ταυτῷ καὶ ἄνισος καὶ ἄδικος. Διὰ νὰ μὴ ἐπεκτείνωμαι, κύριοι Βουλευταί,— διότι γνωρίζετε τὰς ἐπαγγελίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ,—τί περισσότερον ἠδυνάμην νὰ ἐπιθυμῶ ἢ ἐγὼ ἢ οἱοσδήποτε ἄλλος διὰ τὴν πατρίδα μας, ἔπειτα μάλιστα ἀπὸ τὰς μεγάλας συμφορὰς τοῦ πολέμου; Διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ προσχωρήσω, νὰ ταχθῶ εἰς τὴν πολιτικὴν μερίδα, τῆς ὁποίας ἡγεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ὑποστηρίξω τὸ ἐπ’ ἐμοὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος καὶ τὴν συντέλεσιν τῶν ἐπαγγελιῶν του. Ἀλλὰ δυστυχῶς, ὁμολογῶ, ὅτι ἐπλανήθην. Ἐπὶ ἑπτὰ ἤδη μῆνας διατελῶν καρφωμένος εἰς τὰ ἑδώλια τῆς πτέρυγος ἐκείνης (δεικνύει τὴν δεξιὰν), ἀνέμενον νὰ ἴδω πραγματοποιούμενον τὸ ὄνειρόν μου...

§15Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Τῶν ῥουσφετίων τὸ ὄνειρον;

§16ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Μὴ διακόπτετε!

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριε Βουλευτά.

§18Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλὰ τί εἴδομεν, Κύριοι, νὰ συντελεσθῇ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο; Ἀκούσατε, σᾶς παρακαλῶ, ὅτι εἶδον ἐγὼ, καὶ πιστεύω ὅτι ἡ ἀντίληψίς σας θὰ ἦναι σύμφωνος μὲ τὴν ἰδικήν μου. Ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς, ἀξιότιμος ἐκ Τυρνάβου Βουλευτὴς, ὑπέβαλε διάφορα μέτρα περὶ τῆς ἀναδιοργανώσεως τοῦ στρατοῦ καὶ συμπληρώσεως τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων. Γνωρίζετε τὴν ἱστορίαν τῶν μέτρων τούτων. Εἰς τὴν πρώτην δυσκολίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐγκατέλειψε καὶ τὰ μέτρα καὶ τὸν προτείναντα. Καὶ ἐνῷ, κύριοι Βουλευταὶ, παρεπονούμεθα, καὶ ἐμεμφόμεθα μάλιστα τοὺς ἄλλους, ὅτι ἀφῆκαν τόσον χρόνον νὰ παρέλθῃ ἐπὶ ματαίῳ, χωρὶς νὰ λάβωσι φροντίδα περὶ στρατιωτικῆς ἀνασυντάξεως τῆς χώρας ἡμῶν, ἡμεῖς ὄχι μόνον τίποτε δὲν ἐπράξαμεν κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, ἀλλ’ ὑποσχεθέντες πολλά, διεβουκολήσαμεν τὸν λαὸν καὶ ἐνεσπείραμεν τὴν ἀπελπισίαν καὶ τὴν ἀπογοήτευσιν. Ὡς πρὸς τὰ ναυτικὰ, κύριοι Βουλευταὶ, ἐνθυμεῖσθε ποῖον μέτρον εἰσήχθη, τὸ ὁποῖον μάλιστα διὰ τῆς ἐπιμονῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐψηφίσθη ὡς κατεπεῖγον. Εἶναι τὸ μέτρον, διὰ τοῦ ὁποίου λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῶν ἐργατῶν τοῦ Ναυστάθμου. Ποῖα ἄλλα μέτρα ἐλήφθησαν διὰ τὴν ἀνακούφισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἰσήχθη παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, μετὰ μακρὰν μάλιστα μελέτην τούτου, νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου μεταρρυθμίζεται τὸ δασμολόγιον. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν κρίσιν μου θὰ ὠφελήσῃ πρόσωπά τινα, εἶναι προωρισμένον νὰ ἐντείνῃ τὴν οἰκονομικὴν δυσπραγίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ καταστήσῃ παρ’ ἡμῖν ἀκόμη περισσότερον τὸν βίον ἀβίωτον. Ἐγὼ, κύριοι Βουλευταὶ, ἐπίστευον, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀλλοῦ ἤθελε στρέψει τὴν προσοχήν του, προκειμένου νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς ἀνακουφίσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Διότι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τῆς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέρος, ἐπρότεινα τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν δι’ ἄλλου φόρου, οὕτως ὥστε καὶ ἡ τάξις ἡ πτωχὴ ν’ ἀνακουφισθῇ καὶ ἡ γεωργία νὰ μὴ ἐμποδίζηται εἰς τὴν πρόοδόν της, καὶ τὸ Δημόσιον νὰ μὴ ὑστερήσῃ τὸ παράπαν ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ φόρου τούτου ἤδη ἀπολαμβάνει. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲ, διὰ παμψηφίας ἀποδεχθεῖσα τὴν πρότασίν μου ταύτην, διετύπωσεν αὐτὴν διὰ τοῦ εἰσηγητοῦ αὐτῆς εἰς τὴν ἔκθεσίν της. Πιστεύω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καθ’ ὃ εἶχε καθῆκον, θὰ ἔρριψε βλέμμα εἰς τὴν ἔκθεσιν ταύτην. Καὶ ὅμως μέχρι τοῦδε οὐδόλως εἴδομεν νὰ εἰσαχθῇ μέτρον τι, οὐδὲ ἠκούσαμεν τίποτε περὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον ἀπετέλει σημαντικὸν μέρος τοῦ προγράμματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τὸ ὁποῖον ἦτο προωρισμένον, κατὰ τὰς ἀπαγγελίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νὰ ψηφισθῇ πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς καὶ ἀνακούφισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τῆς πτωχοτέρας μάλιστα τάξεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Περιέμενον, Κύριοι, ὡς πρὸς τὴν Δικαιοσύνην,—διότι καὶ περὶ αὐτῆς ἔτυχε νὰ γείνῃ λόγος,—ὅτι ἤθελον ληφθῆ σοβαρὰ μέτρα. Καὶ τί εἴδομεν, Κύριοι; Ἠκούσατε τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐπηγγέλθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης πρὸς ἀνόρθωσιν αὐτῆς. Ὅλα ταῦτα συνεπτύχθησαν εἰς τὸν περιορισμόν, εἰς τὴν συντόμευσιν τῆς προθεσμίας τῆς παραγραφῆς τῶν ὀφειλῶν τῶν δήμων. Δηλαδὴ ὅλα τὰ ὑπὲρ τῆς Δικαιοσύνης μέτρα τῆς Κυβερνήσεως ταύτης συμπτύσσονται εἰς ἓν μεγάλο–μεγάλο μηδενικόν! Ἀλλὰ πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς Δικαιοσύνης ἠκούσαμεν ἓν νέον δόγμα, ὅπερ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔθετο εἰς ἐφαρμογήν. Κατὰ τὸ δόγμα τοῦτο, οἱ δικασταὶ καὶ οἱ Πρόεδροι τότε μόνον δύνανται νὰ μετατεθῶσιν εἴς τι μέρος, ὅταν θέλωσι νὰ μεταβῶσιν ἐκεῖ. Καὶ ἠπόρησα μάλιστα, Κύριοι, ὅτε ἠλέγχετο ἐπὶ τούτῳ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λεβαδείας Βουλευτὴν, ὅτι ἠκούσθησαν χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς πλειονοψηφίας, ἐπιδοκιμάζοντα τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λεβαδείας Βουλευτοῦ, καὶ δὲν εἴδομεν νὰ ἐγερθῇ τις οὔτε ἐκ τῆς πλειονοψηφίας, οὔτε ἐκ τῶν Ὑπουργῶν, ἵνα θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ὅπως ἐκπλύνῃ τὸν ῥύπον, ὅστις ἐνεκολάπτετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῶν χειροκροτημάτων ἐκείνων. Παραλείπω, Κύριοι, πάντα τὰ ἄλλα, διότι εἶναι γνωστὰ εἰς ὅλους. Παραλείπω πῶς διεχειρίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικὸν, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ ὁμιλήσω ἴσως διὰ μακρῶν ἄλλοτε. Γνωρίζετε δὲ πῶς καὶ τώρα ἀκόμη διαχειρίζεται αὐτὸ, πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τῆς συγκρατήσεως τῆς διαφευγούσης τὰς χεῖράς του ἐξουσίας. Ὅλα ταῦτα εἶναι γνωστὰ εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ὑπενθυμίζουν τὸν Κυναίγειρον, ὁ ὁποῖος ἐκράτει τὸ περσικὸν πλοῖον διὰ τῶν ὀδόντων, ἀφοῦ τοῦ ἀπέκοψαν τὰς χεῖρας. Ἀλλ’ ὅλα ταῦτα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι καὶ ἐγὼ καὶ πολλοὶ ἄλλοι συνάδελφοι ματαίως ἠλπίσαμεν, ὅτι ἤθελον πραγματοποιηθῆ αἱ ἀπαγγελίαι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ συνεπῶς νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς νὰ μένωμεν ὑποστηρίζοντες τὴν Κυβέρνησιν ταύτην, ἀφοῦ πλέον ἔχωμεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι οὐδεμία εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐλπὶς περὶ πραγματοποιήσεως τῶν πολιτικῶν ἡμῶν ἰδεῶν. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἐπιβάλλεται ὕψιστον καθῆκον εἰς ἐμὲ, ὡς καὶ εἰς πάντα πονοῦντα τὸν τόπον, νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν δύναμαι πλέον νὰ ὑποστηρίζω τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως ταύτης, οὔτε νὰ παρέχω τὴν βουλευτικήν μου ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτήν. Πέποιθα δὲ, ὅτι οὕτω πράττων προσφέρω μεγάλην ὑπηρεσίαν εἰς τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§19ΕΥΣΤ. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Κύριοι, ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν διατελῶ φίλος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀλλὰ κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, ἴσως ἀπὸ πέντε ἢ ἓξ ἡμερῶν, παρατηρῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὸν κ. Δηλιγιάννην ἐσταμάτησεν εἰς τὴν διοίκησιν τῆς χώρας καὶ ἀπεδείχθη ἀνεπαρκής. Αἴρω λοιπὸν τὴν ὑποστήριξίν μου ἀπ’ αὐτῆς.

§20Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν δύναμαι ἐν τῷ μέλλοντι νὰ παρέχω τὴν ὑποστήριξίν μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι παρεβίασε τὸ πρόγραμμα αὐτῆς. Δὲν δύναμαι νὰ συμμερισθῶ ὅσα περὶ αὐτῆς ἀνέφεραν οἱ ἄλλοι, ὀφείλω ὅμως νὰ δηλώσω, ὅτι κατ’ ἐμὲ ὑπούλως ἐπολιτεύθη πρὸς τὸ ἔθνος, καὶ ἔρριψε τὴν ἀσφάλειαν τοῦ τόπου εἰς χεῖρας ἀνθρώπων ἀνικάνων πρὸς τοῦτο. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δύναται νὰ ὁμολογήσῃ, ἐὰν ἐγὼ ποτε ὡμίλησα πρὸς αὐτὸν περὶ διορισμῶν ἢ παύσεων, ἢ ἐὰν πάντοτε, ὁσάκις ἐλάμβανον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ποιήσωμαι λόγον πρὸς αὐτὸν περὶ τῶν κοινῶν, δὲν τῷ ὡμίλουν περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ δὲν παραπονούμην, ὅτι τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν τῆς ἐπαρχίας μου παρέδωκεν εἰς ἀστυνόμους. (Χειροκροτήματα ἐξ ἀριστερῶν).

§21Ν. ΣΤΑΜΑΤΙΑΔΗΣ (Βουλευτὴς Καρυστίας). Ἐγὼ δηλῶ, ὅτι παύω νὰ παρέχω τὴν συνδρομήν μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τοὺς λόγους, οὓς ἀνέφεραν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, διότι δὲν ἀνταπεκρίθη πρὸς τὸ πρόγραμμα αὐτῆς· ἐξαιρῶ δὲ μόνον τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος ὄντως μόνος μεταξὺ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν ὑπεστήριξε καὶ ἐξετέλεσε τὸ καθ’ ἑαυτὸν τὸ κυβερνητικὸν πρόγραμμα κατὰ γράμμα. (Χειροκροτήματα ἐξ ἀριστερῶν).

§22Α. ΚΕΦΑΛΑΣ. Καὶ ἐγὼ διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξεν ὁ κ. ἐκ Καλαβρύτων συνάδελφος, δηλῶ ὅτι παύω παρέχων τὴν ὑποστήριξίν μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§23Ι. ΝΙΚΟΛΑΙΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους δὲν μένω πλέον εἰς τὰς τάξεις τῆς Συμπολιτεύσεως.

§24Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὴν 4 Ἰουνίου, ὅτε ἐγένετο ἡ ἐκλογὴ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἔδωσα τὴν ψῆφόν μου, καὶ ἔχων ἐπείγουσαν ἀνάγκην ἀνεχώρησα διὰ Πατρῶν εἰς Μεσολόγγιον, χωρὶς νὰ ἀναμείνω τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας. Τὴν ψῆφόν μου ἔδωσα ὑπὲρ τοῦ κ. Ράλλη, ὃν καὶ σέβομαι καὶ ἐκτιμῶ· καὶ δὲν ἠδυνάμην νὰ πράξω ἄλλως, διότι, ἂν ἄλλως ἔπραττον, εἶχον καθῆκον, προκειμένου περὶ ψήφου, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ πάντοτε ἐθεώρησεν ὡς ψῆφον ἐμπιστοσύνης, νὰ δώσω λόγον περὶ τῆς ψήφου μου ταύτης. Τοῦτο παρατηρῶ διότι εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ἐγὼ, ὁ κ. Σερπᾶνος καὶ ὁ κ. Νικολίτσας ἐδώσαμεν ψήφους λευκάς. Οἱ κύριοι συνάδελφοι ἔσπευσαν νὰ διαψεύσουν τὰ ἀνακριβῶς γραφέντα εἰς τὰς ἐφημερίδας· τὸ αὐτὸ δὲ καὶ ἐγώ, ἐν Πάτραις εὑρισκόμενος, ἔσπευσα νὰ πράξω, χωρὶς νὰ δηλώσω τὴν γνώμην, ἣν εἶχον κατὰ τὰ ἄλλα περὶ τῶν πραγμάτων. Νομίζω ὅμως, ὅτι, ὅταν τις, προκειμένου περὶ τοιούτου ζητήματος ἐμπιστοσύνης, καλῆται νὰ δώσῃ ψῆφον, πρέπει ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς νὰ δίδῃ ταύτην, καὶ ὄχι κρυφίως. Ἔχων τοιαύτας γνώμας, νομίζω ὅτι, ἀνακινηθέντος τοῦ ζητήματος ἐν τῇ σημερινῇ συνεδριάσει, ἔχω καθῆκον νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου· ἔχω δ’ ἐντολὴν καὶ παρὰ τῶν λοιπῶν συναδέλφων μου, τῶν κ. κ. Ἀλεξ. Σταΐκου καὶ Σερπάνου, νὰ ἐκφράσω ὁμοίαν καὶ τὴν γνώμην αὐτῶν. Ὅτε τὸ πρῶτον εἰσήλθομεν ἐν τῇ Βουλῇ, εὕρομεν τὴν Κυβέρνησιν μὲ πρόγραμμα ὑποσχόμενον οἰκονομίας, τὸ ὁποῖον πρόγραμμα διεσαλπίσθη ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον, καὶ εἰς τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι πᾶς τις εἶχε καθῆκον νὰ συντρέξῃ τὴν Κυβέρνησιν. Ἐν τούτοις σήμερον ἀκόμη, καίτοι ἐξηντλήθη ἤδη τὸ ἀνώτατον χρονικὸν ὅριον τῆς τακτικῆς Συνόδου καὶ εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἔκτακτον, ψηφίζομεν τὸ δωδεκατημόριον τοῦ Ἰουνίου, ἐνῷ ταύτην τὴν στιγμὴν ἀναμιμνήσκομαι, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸν Δεκέμβριον λήξαντος ἔτους ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς, ὅτι, ἐὰν δὲν δυνηθῶμεν νὰ ψηφίσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν πρὸ τοῦ νέου ἔτους, τουλάχιστον πρέπει νὰ ψηφίσωμεν αὐτὸν ἀμέσως ἐν ἀρχῇ τοῦ ἑπομένου ἔτους. Καὶ ὅμως μέχρι σήμερον ψηφίζομεν δωδεκατημόρια. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι οὐδένα λόγον ἔχομεν, νὰ ἐξακολουθῶμεν συντρέχοντες Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία οὐδὲν ἐκ τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα εἰσηγήσατο, ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ διὰ τοὺς λόγους τούτους δὲν δύναμαι νὰ παρέχω πλέον τὴν συνδρομήν μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§25ΣΠ. ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γνωστόν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἀνῆκον εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), ἀλλὰ πιστεύσας καὶ ἐγὼ εἰς τὸ πρόγραμμα τὸ Κυβερνητικὸν, καὶ πρωτίστως ἀκολουθήσας τὴν γνώμην καὶ τὴν συμβουλὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, τὸν ὁποῖον πάντοτε ἐξετίμων καὶ ἐσεβόμην, ἐτάχθην εἰς τὴν πτέρυγα ἐκείνην (δεικνύει τὴν δεξιάν). Ἀλλὰ παρ’ ἐλπίδα ἐπὶ ἑπτάμηνον περίπου ἤδη βλέπω τὴν Κυβέρνησιν ἀσχολουμένην εἰς ζητήματα δευτερεύοντα, λησμονοῦσαν δὲ ἐξ ὁλοκλήρου τὸ πρόγραμμα αὐτῆς. Καὶ ἐνῷ πρὸς τοῖς ἄλλοις μία ἐκ τῶν πρώτων φροντίδων τῆς Κυβερνήσεως ἔδει νὰ ἦναι ἡ στρατιωτικὴ σύνταξις τῆς χώρας, εἰς στιγμὰς μάλιστα, κατὰ τὰς ὁποίας τὰ Κράτη τῆς Βαλκανικῆς Χερσονήσου ἐξοπλίζονται τελείως, ὁ δ’ ἔξω Ἑλληνισμὸς τὰ πάντα ὑφίσταται ἐκ μέρους τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν (Θόρυβος).... Μὴ ταράττεσθε· εἶναι ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν δὲν δύνασθε ν’ ἀμφισβητήσητε... Ἐνῷ, ἐπαναλαμβάνω, ὁ ἔξω Ἑλληνισμὸς τὰ μύρια ὑφίσταται ἐκ τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, ἡμεῖς ἐδῶ, ὡς ἄλλοι Βυζαντῖνοι, κατατρίβομεν τὸν χρόνον ἡμῶν, συζητοῦντες περὶ ἀνασυστάσεως τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων, ἅτινα ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἀπεδείχθησαν ἄχρηστα, καὶ εἰς περικοπὴν τοῦ μισθοῦ τῶν ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων, ἐνῷ ἐξ ἄλλου πολλαὶ χιλιάδες δραχμῶν σπαταλῶνται εἰς μεταθέσεις ὑπαλλήλων. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ἀξία τῶν περιστάσεων καὶ τοῦ προορισμοῦ αὐτῆς, φρονῶ δὲ, ὅτι μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ παύσω παρέχων αὐτῇ τοῦ λοιποῦ τὴν συνδρομήν μου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§26ΧΑΡ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, ἐκλεχθεὶς τὸ πρῶτον ἤδη Βουλευτὴς, ἐξελέγην ὡς ἀνεξάρτητος, καίπερ πολεμούμενος καὶ ὑπονομευόμενος ὑπὸ πάντων· ἦλθον δὲ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως ὡς ἀληθὴς ἀντιπρόσωπος ἀντιπροσωπεύσω τὴν ἐπαρχίαν μου καὶ αὐτὸ τὸ Κράτος καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἀναγνώσας τὸ πρόγραμμα τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐπείσθην, ὅτι ἀληθῶς ἐπρόκειτο περὶ οἰκονομιῶν, ὅτι ἀληθῶς ἐπρόκειτο περὶ ἀνορθώσεως τῶν πραγμάτων τῆς Πολιτείας. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἐκ τῶν πραγμάτων ἐπείσθην, — ὅπως, δὲν ἀμφιβάλλω, πάντες ἐπείσθησαν, — ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ οἰκονομιῶν, ἀλλ’ ἐπρόκειτο ἁπλῶς περὶ καταργήσεως θέσεων. Συνεδριάζομεν, Κύριοι, ἐπὶ ἑπτὰ ἤδη ὁλοκλήρους μῆνας, καὶ ἔχομεν τὴν κατακραυγὴν καὶ τοῦ τόπου καὶ τοῦ τύπου, ὅτι ἤλθομεν ἐνταῦθα μόνον, ἵνα λάβωμεν τὰς 2,000 δραχμὰς, καὶ ἐπὶ 7 ἤδη μῆνας οὐδὲν ἄλλο ἐπράξαμεν ἢ νὰ ψηφίζωμεν δωδεκατημόρια καὶ νὰ ἐπικυρώνωμεν καὶ ἀκυρώνωμεν ἐκλογάς. Οὐδεὶς, Κύριοι, δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη ἐφ’ ἁπάντων ἐπιδρᾷ: εἶναι βίος ἀβίωτος πολιτικῶς. Κύριοι, πρέπει νὰ συνέλθωμεν πλέον, πρέπει ν’ ἀνανήψωμεν ἐπὶ τέλους, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῶν καθηκόντων ἡμῶν πρὸς τὴν χώραν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς, ὡς ἀντιπρόσωποι, ἔχομεν καθῆκον νὰ σώσωμεν. Ἐγὼ, Κύριοι, ὡς προεῖπον, εἰσῆλθον ὡς ἀνεξάρτητος εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, καὶ ἐσκόπουν νὰ ὑποστηρίξω τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματός της. Πεισθεὶς ὅμως ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε πολιτείας αὐτῆς, ὅτι οὐδόλως εἶχε σκοπὸν νὰ ἐπιζητήσῃ τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἰσήγαγε, καὶ ὅτι ταῦτα ἔρριψεν εἰς τὸ μέσον χάριν δημοκοπίας, δηλῶ ὅτι θέλω παύσει παρέχων τὴν συνδρομήν μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν ταύτην.

§27Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ. Μετὰ τὰς δηλώσεις, εἰς ἃς προέβησαν πολλοὶ τῶν κ. κ. συναδέλφων, ἀσχέτως πρὸς τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων προέβησαν εἰς τὰς δηλώσεις ταύτας, ἐπιβάλλεται, νομίζω, εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ θεωρήσῃ, ὅτι ἐκλονίσθη ἡ πρὸς αὐτὴν ἐμπιστοσύνη τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς. Ὑποθέτω δὲ, ὅτι ὄχι μόνον καθῆκον, ἀλλὰ καὶ συμφέρον ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ δείξῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐξακολουθεῖ ἡ πλειονοψηφία περιβάλλουσα αὐτὴν διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης της. Δὲν νομίζω, ὅτι τοιοῦτο γεγονὸς δύναται νὰ παρέλθῃ ἀπαρατήρητον ἐντελῶς καὶ ἄνευ συνεπειῶν, διότι οὐδεὶς ἀμφιβάλλει, ὅτι τοιαῦται δηλώσεις κλονίζουσι τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐπιβάλλουσι καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ πληροφορηθῶσιν ἀμφότεραι, ἂν ὄντως ἡ Κυβέρνησις ἐξακολουθεῖ νὰ περιβάλληται διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι δὲν ἔχει τὸ καθῆκον τοῦτο καὶ τὸ συμφέρον τοῦτο, νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς εἰς ἀπόδειξιν τοῦ γεγονότος, ἂν ἐξακολουθεῖ ἀπολαύουσα τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῆς, καθῆκον ἔχομεν ἡμεῖς, ὡς Βουλευταὶ, νὰ ζητήσωμεν, ὅπως διὰ τῆς ψήφου αὐτῆς ἡ Βουλὴ προσδώσῃ ἢ μὴ προσδώσῃ κῦρος εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις διαχειρίζεται τὰ κοινά. Ἑπομένως, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θεωρῇ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ζητήσῃ αὕτη τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, κατ’ ἀνάγκην ἀναγκάζομαι νὰ ὑποβάλω ἐγὼ πρότασιν ἐμπιστοσύνης, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτῆς.

§28Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης εἶναι δικαίωμα συνταγματικὸν, ἑπομένως ἁρμόζει εἰς πάντας ἐκείνους, οἵτινες ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ δὲν ἔχουσι μόνον τὴν ἑαυτῶν γνώμην, ἀλλ’ ἔχουσι σύμφωνον πρὸς τὴν γνώμην αὑτῶν καὶ τὴν γνώμην πολλῶν ἄλλων Βουλευτῶν, νὰ προβάλλωσι τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, μάλιστα ὅταν οὗτοι ἀποτελῶσι κόμμα πολιτικὸν, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ ἔχῃ γνώμην, καὶ νὰ προβάλλῃ αὐτήν. Ἀλλ’ ἐν ὅσῳ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης προβάλλωσιν εἷς, δύο, πέντε, ὀκτὼ ἢ ἐννέα Βουλευταὶ, βεβαίως οὗτοι δὲν ἔχουσι δικαίωμα νὰ προβάλλωσι ζήτημα ἐμπιστοσύνης, διότι ἕκαστος ἐξ αὐτῶν διερμηνεύει μόνον τὴν γνώμην αὐτοῦ, ἐννέα δὲ μόνον ψῆφοι δὲν ἔχουσι δικαίωμα ν’ ἀπασχολῶσι τὸ Κοινοβούλιον, καὶ νὰ προκαλῶσιν αὐτὸ ν’ ἀποφανθῇ, ἂν ἔχει ἢ δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Περιέμενον λοιπὸν νὰ χρησιμεύσῃ ἡ εὐκαιρία αὕτη εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἵνα προβάλῃ τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης· ἐὰν δὲ αὐτὴ δὲν προέβαλλεν αὐτὸ, ἠθέλομεν βεβαίως τὸ προβάλει ἡμεῖς, ὄχι διότι οἱ ἀγορεύσαντες Βουλευταὶ ἐδήλωσαν ὅτι δὲν μεταδίδουσι πλέον τὴν ἐμπιστοσύνην των πρὸς ἡμᾶς, οἱ ἑπτὰ ἢ ὀκτὼ μέχρι τοῦδε σύντροφοι ἡμῶν, ἀλλὰ διότι ὠφείλομεν νὰ προκαλέσωμεν τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Διότι, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἀποφανθῆ, ὅτι δὲν ἦτο σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐδήλουν ὅτι ἀνακαλοῦσι πλέον τὴν ἐμπιστοσύνην των ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἤθελε δώσει διδακτικώτατον μάθημα εἰς ἐκείνους. Τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα, κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν, εἶναι τὸ τελειότερον τῶν πολιτευμάτων. Βεβαίως τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα, ἰδίως τὸ Κοινοβουλευτικὸν, ὡς κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους ἐμορφώθη, εἶναι πολίτευμα, τὸ ὁποῖον προσιδιάζει ἰδίως εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ, Κύριοι, πάντα τὰ εἴδη τῶν πολιτευμάτων ἔχουσιν ἀτελείας, ἔχουσιν ἐλαττώματα. Καὶ τὸ πολίτευμα τὸ Κοινοβουλευτικὸν ἔχει τὰ ἐλαττώματα αὐτοῦ, εὐτυχεῖς δὲ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ περιστέλλωσι τὰ ἐλαττώματα ταῦτα, ἢ νὰ τὰ καταστέλλωσιν. Ἠκούετε πρὸ μικροῦ, τί ἔλεγον οἱ δηλώσαντες, ὅτι ἀνακαλοῦσι τὴν ἐμπιστοσύνην των ἀπὸ ἡμᾶς; Ἔλεγον, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἐξετελέσαμεν τὸ πρόγραμμα ἡμῶν. Καὶ εἷς μὲν ἔλεγεν, ὅτι ἐγὼ ὑπεσχέθην τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν,—αὐτὸς ἔπλασε καὶ ἡ φαντασία αὐτοῦ ἐδημιούργησε τὸ ψεῦδος,—ἄλλος δ’ ἔλεγεν, ὅτι ἡ ἀρχὴ παρέλυσεν ἐν ταῖς χερσὶν ἡμῶν, καὶ ὅτι δὲν φροντίζομεν νὰ ἐπιψηφισθῶσι τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ἐπροτείναμεν, καὶ ὅτι σπαταλῶμεν τὰ χρήματα εἰς μεταθέσεις. Ἄλλος ἔλεγε μυρία ὅσα ἄλλα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς εἶχε τὸ θάρρος νὰ λέγῃ καὶ ἡ συνείδησίς του τῷ ἐπέτρεπε νὰ λέγῃ, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν μετάστασίν του ἀπὸ τῆς μιᾶς πτέρυγος εἰς τὴν ἄλλην. Τὸ μεθίστασθαι ἀπὸ πτέρυγος εἰς πτέρυγα δὲν σκοπῶ νὰ ἐπικρίνω ἀπολύτως· τὸ ἐπικρίνω ὅμως, ὅταν δὲν ὑπαγορεύηται ἀπὸ εὐγενεῖς ἰδέας, οὐδ’ ἀπὸ εἰλικρινεῖς σκοπούς. Εὔχομαι, εὐγενεῖς σκοποὶ νὰ ὤθησαν τοὺς συναδέλφους ἡμῶν, ἵνα μεταστῶσιν εἰς τὴν ἄλλην πτέρυγα· ἀλλὰ ὁ Ὕψιστος μόνος γνωρίζει τὰ ἀπόκρυφα διανοήματα τῶν ἀνθρώπων, καὶ αὐτὸς ἐτάζει καρδίας καὶ νεφρούς. Ἴσως ἡ Κοινωνία γνωρίζει καὶ ἴσως οἱ πολλοὶ κατανοοῦσι τὰ συμβαίνοντα. Βεβαίως παρέλυσεν ἡ ἐργασία τῆς Βουλῆς, ἡ νομοθετικὴ λειτουργία τῆς Βουλῆς, οὐδὲ περιέμενον νὰ τὸ ἀκούσω ἀπὸ τὸν κ. Βουλευτὴν Εὐρυτανίας, διότι ἐπανειλημμένως εἶπον τοῦτο ἐνταῦθα, δεκάκις δὲ αὐτὸς ἐγὼ κατήγγειλα εἰς τὴν Βουλὴν τοῦτο. Ἐλησμονήσατε ποσάκις σᾶς παρέστησα, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία παρέλυσεν, ὅτι, ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις βαδίζουσα τὴν ὁδὸν, ἣν ἐβάδισε μέχρι τοῦδε, βεβαίως ἠθέλομεν καταθέσει τὴν ἀρχὴν, διότι βεβαίως... (Θόρυβος ἐν τῇ ἀριστερᾷ). Σᾶς παρακαλῶ νὰ σιγᾶτε... Διότι βεβαίως δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἀνεχώμεθα τὴν τοιαύτην παραλυσίαν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ ὑπέχωμεν εὐθύνην καταστάσεως πραγμάτων, ἡ ὁποία ἐν οὐδενὶ Κοινοβουλίῳ παρεστάθη μέχρι τοῦδε. Ἐὰν τὰ νομοθετήματα ἡμῶν εἶναι κακὰ, ὄχι μόνον δὲν ἐμποδίζομεν, ἀλλὰ καὶ προκαλοῦμεν τοὺς Βουλευτὰς νὰ ἐξαγγείλωσι τὰς γνώμας των, νὰ συζητήσωσι καὶ ἀποφανθῶσιν ἐπ’ αὐτῶν, καὶ ν’ ἀπορρίψωσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα· διότι, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐξεδήλου γνώμην, ὅτι δὲν ἐγκρίνει τὰ παρ’ ἡμῶν προταθέντα νομοθετήματα, εἴτε κατ’ ἀρχὴν, εἴτε ἐν ταῖς λεπτομερείαις, ὅτι δὲν ἀποδέχεται τὸ πολιτικὸν καὶ οἰκονομικὸν πρόγραμμα ἡμῶν,—διότι τοῦτο παριστῶσι τὰ νομοθετήματα ἡμῶν,—τότε βεβαίως ἠθέλομεν ἀπέλθει, διότι ἡμεῖς δὲν τρέχομεν ὄπισθεν τῆς ἐξουσίας, οὐδὲ ἀνελάβομεν τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα τῇ ἐνδείξει τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ μᾶς ἀνέθηκεν ὁ Βασιλεὺς, εἰμὴ ἐκ καθήκοντος πρὸς τὴν πατρίδα, ὅπως προλάβωμεν τὰ ἐκ τῆς σπατάλης τῶν δημοσίων χρημάτων καὶ τῆς ὑπερόγκου αὐξήσεως τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους ἐπερχόμενα δεινά. Ἐγνωρίζομεν πόσον βαρέα, πόσον δυσχερῆ ἦσαν τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἀνελάβομεν, ὑπὸ τὰς περιστάσεις, ὑφ’ ἃς ἐκλήθημεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, ἀλλ’ ἐγνωρίζομεν οὐχ ἧττον, ὅτι ὠφείλομεν καὶ πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ πρὸς τὴν πατρίδα ἡμῶν νὰ προσενέγκωμεν τὰς ὑπηρεσίας ἡμῶν εἰς τὴν χώραν. Ἀλλ’ ὅτε μὲ βραδύτητας καὶ ἀναβολὰς κατωρθοῦτο νὰ ἐπιλαμβάνηται ἡ Βουλὴ τῆς συζητήσεώς τινος τῶν παρ’ ἡμῶν προταθέντων νομοσχεδίων, ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶχεν εὔκολον ἀντίδρασιν, ὅπως ἀπωθήσῃ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ, προβάλλουσα ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἦτο ἀμελέτητον, ὅτι ἔχρηζεν ἀνασκευῆς, παριστῶσα συνήθως καὶ αὐτὰ τὰ τυπογραφικὰ λάθη ὡς ἀτελείας ἢ πλημμελείας τοῦ νομοσχεδίου, καὶ καταλήγουσα εἰς πρότασιν τοτὲ μὲν ἀναβολῆς, ἄλλοτε δὲ συστάσεως ἐπιτροπῆς πρὸς μελέτην αὐτοῦ. Καὶ ὁ μὲν ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐβεβαίου τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν κωλυσιεργεῖ, διότι εἶναι ἐχθρὸς ἀμείλικτος τῆς κωλυσιεργίας καὶ τῶν ἀναβολῶν, οἱ φίλοι δ’ αὐτοῦ, τῇ εἰσηγήσει αὐτοῦ τούτου τοῦ ἡγέτου αὐτῶν, προέτεινον τοτὲ μὲν τὰς ἀναβολὰς, συνήθως δὲ τὴν ἔλλειψιν ἀπαρτίας, ἀπερχομένων τῆς αἰθούσης τῶν συντρόφων των· ἐνίοτε δὲ καὶ αὐτὸς προέτεινε τὴν ἀναβολὴν αὐτῶν. Οὕτω διέρρευσαν ἓξ μῆνες τῆς πρώτης Συνόδου, εἰσήλθομεν δὲ καὶ εἰς τὸν ἕβδομον, ὅστις καὶ οὗτος διαρρέει, ἡ δὲ Βουλὴ δὲν κατώρθωσε νὰ παραγάγῃ τι, οὐδ’ ἐγένετο δυνατὸν νὰ ψηφίσωμεν τὰ προταθέντα νομοσχέδια. Δὲν λησμονῶ ὅτι προεβλήθησαν θέματα, τὰ ὁποῖα ἀπησχόλησαν τὴν Βουλὴν, οἷα τὰ σταφιδικὰ, καὶ ἄλλα θέματα, ἀναγόμενα εἰς τὰ ἄλλα συμφέροντα τῆς χώρας, ἀπησχόλησαν δὲ καὶ ταῦτα βεβαίως τὴν Βουλήν· ἀλλὰ διέρρευσαν ἓξ μῆνες, διότι ἡ λήξασα Σύνοδος διήρκεσεν ἓξ πλήρεις μῆνας, ὅσους οὐδεμία Σύνοδος διήρκεσεν, ἤρκει δὲ ὁ χρόνος οὗτος, ἵνα ἡ Βουλὴ καὶ τὰ θέματα ἐκεῖνα συζητήσῃ καὶ τὰ νομοθετήματα ἐξετάσῃ καὶ συζητήσῃ, ὅπως ἐκφέρῃ ἐπ’ αὐτῶν λευκὴν ἢ μέλαιναν ψῆφον. Ἡ Βουλὴ ἀντιπροσωπεύει τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἔχει δὲ οὐ μόνον δικαίωμα, ὡς μέρος τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ καὶ καθῆκον, νὰ καταδηλώσῃ ἣν ἔχει γνώμην ἐπὶ τῶν προτεινομένων εἰς αὐτὴν νομοσχεδίων. Ἐὰν ἡ γνώμη αὐτῆς δὲν ἀρέσκῃ εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς, ἀποχωροῦσιν οὗτοι, ἵνα ἄλλοι ἀντ’ αὐτῶν ἀναβῶσιν εἰς τὴν ἀρχήν. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν ἐκφέρει γνώμην· τ’ ἐναντίας ἀφίνει κατὰ τοσοῦτον διαρρέοντα χρόνον νὰ μὴ δηλώνῃ, οὔτε ἂν ἀποδέχεται τὰ νομοσχέδια, οὔτε ἂν ἀπορρίπτῃ αὐτὰ, ὅταν ἀντὶ ζητήματος ἐκτιθεμένου εὐκρινῶς καὶ προβαλλομένου μετὰ παρρησίας, ἀντὶ ἐρεύνης καθιστώσης πᾶν σαφήνειαν, καὶ ἀντὶ εἰλικρινοῦς παραστάσεως τῶν πραγμάτων, ἡ Ἀντιπολίτευσις διὰ σοφιστειῶν καὶ διαστροφῶν παρακωλύῃ τοὺς πολλοὺς νὰ ἐκφέρωσιν ἐπ’ αὐτῶν γνώμην, διὰ τῶν ἀναβολῶν δὲ ἀπεργάζηται τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐπῆλθε, καὶ τὸ ὁποῖον ἠνάγκασε τὸν ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴν νὰ ἐννοήσῃ τέλος πάντων, ὅτι παραλύει ἡ νομοθετικὴ λειτουργία, καὶ νὰ τολμήσῃ νὰ εἴπῃ πρὸ μικροῦ, ὅτι ἕνεκα τούτου ἀπεφάσισε νὰ ἄρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην του ἀπὸ ἡμᾶς· ὅταν ταῦτα ἠνάγκασαν τὸν κ. Βουλευτὴν τῆς Φθιώτιδος, ὅστις κατὰ τὴν 2 Ἰουνίου, μετὰ τὴν ψηφοφορίαν καὶ τὴν διαλογὴν τῶν ψήφων ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, μὲ διεβεβαίου, ὅτι εἶναι μέλος τοῦ πολιτικοῦ κόμματος ἡμῶν καὶ πιστὸς συνεργάτης τῆς πλειονοψηφίας, ὅταν, λέγω, ἠνάγκασαν τὸν Βουλευτὴν ἐκ Φθιώτιδος νὰ λησμονήσῃ τὴν πίστιν, ἣν μ’ ἐβεβαίου, ὅτι εἶχεν εἰς τὴν πολιτείαν τοῦ κόμματος ἡμῶν, καὶ νὰ φυγαδεύσῃ ἑαυτὸν εἰς τὰς ἀντιθέτους τάξεις, λησμονῶν, ὅτι πρὸ ἑπτὰ ἡμερῶν τοιαύτας μοὶ ἔδιδε διαβεβαιώσεις (ἱλαρότης). Βεβαίως δὲν εἶναι οὐδ’ ἀξιοπρεπὲς οὐδὲ ἁρμόζον εἰς ἐμὲ νὰ ἀπαντήσω πρὸς τοὺς λόγους αὐτοῦ καὶ τῶν ἄλλων, οἵτινες ἠκούσθησαν πρὸ μικροῦ τοιαῦτα καὶ παραπλήσια λέγοντες. Λόγια τοιαῦτα δύναταί τις νὰ προβάλλῃ ἐν λέσχαις ἢ ἐν καφενείοις, διότι οἱ ἀναστρεφόμενοι ἐκεῖ ὑπὸ τοιούτου θερμαίνονται θάρρους. Τοιαύτη κατάστασις καθιστᾷ ἀληθῶς ἀδύνατον εἰς ἡμᾶς νὰ ἐξακολουθῶμεν διαχειριζόμενοι τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους, ὅταν δὲ καθίσταται ἀδύνατον, ὡς κατέστη μέχρι τοῦδε, νὰ ἴδωμεν ἐπιψηφιζόμενα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐπροτείναμεν, ὅπως διὰ τῆς νομοθετήσεως αὐτῶν δυνηθῶμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ ἡμέτερον πρόγραμμα· ὅταν, τούτων μὴ ἐπιψηφιζομένων, δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ καὶ αὐτὸς ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1903, οἷον ἡ Κυβέρνησις διερρύθμισε καὶ προέτεινεν αὐτὸν εἰς τὴν Βουλήν, ἡμεῖς εἴχομεν καθῆκον, ὡς προανήγγειλα πολλάκις εἰς τὴν Βουλήν, νὰ προκαλέσωμεν τὴν ψῆφον αὐτῆς, ὅπως ἀπαλλαγῶμεν τῆς εὐθύνης ἐπὶ τῇ παραλυσίᾳ, ἣν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀπεργάζεται ἐν τῇ Βουλῇ. Ἀφοῦ δὲ ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν προέβη νὰ προβάλῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τὸ ζήτημα, ὡς πρώτη ὤφειλε νὰ προκαλέσῃ τὴν Βουλήν, ὅπως ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἄρσεως τῆς ἐμπιστοσύνης της ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου, θέλομεν προβάλει αὐτὸ ἡμεῖς, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀνεχθῶμεν τὴν παράτασιν τῆς καταστάσεως ταύτης, ὁποία ἐδημιουργήθη οὐχὶ ἀπὸ ἡμᾶς, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§29Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἠδύνατο, Κύριοι, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἀπευθύνῃ παράπονα πρὸς τοὺς φίλους αὐτοῦ, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκεν ὁ ἴδιος, ἢ δι’ οὓς λόγους γνωρίζει καὶ δὲν ἠθέλησε νὰ ἐκθέσῃ· ἀλλὰ δὲν εἶχεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κανὲν δικαίωμα ν’ ἀποταθῇ πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, καὶ νὰ ἐπιρρίψῃ τὴν εὐθύνην τῆς σημερινῆς καταστάσεως καὶ τῆς ἑπταμήνου ἀργίας τῆς Βουλῆς εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἥτις παρέσχεν εἰς αὐτὸν δείγματα ἐμπράκτως, ὅτι ἐνόησε ν’ ἀντιπολιτευθῇ τὴν Κυβέρνησιν ἐντὸς τοῦ κύκλου τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα διαγράφει τὸ πολίτευμα, ἐντὸς τοῦ κύκλου τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλει εἰς αὐτὴν τὸ πολίτευμα, ἀλλ’ οὐδέποτε διενοήθη ν’ ἀντιπολιτευθῇ τὴν Κυβέρνησιν δι’ ἐκνόμων μέσων, διὰ μέσων, τὰ ὁποῖα κατέρριψαν μέχρι σήμερον τὸ γόητρον τοῦ πολιτεύματος, καὶ τῶν ὁποίων χρῆσιν ἐποιήσαντο ἄλλαι Ἀντιπολιτεύσεις κατὰ τῆς σημερινῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτε αὕτη εὑρίσκετο ἐν τῇ Κυβερνήσει. Ποῖον εἶναι τὸ πρόσκομμα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ἡ Ἀντιπολίτευσις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις ἰσχυρίζεται, ὅτι τὰ νομοθετήματα αὐτῆς παρέμειναν ἀψήφιστα, διότι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν συνέτρεξεν αὐτήν; Ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἀνεγνώρισε ποτὲ κανὲν τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλήν, ὡς ὀρθὸν, καὶ εἶχε καθῆκον νὰ συζητήσῃ ἐπ’ αὐτῶν, νὰ συζητήσῃ, ἵνα καταδείξῃ ὅτι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, ἐπαγγελλομένη δῆθεν οἰκονομίας, πᾶν ἄλλο δύνανται νὰ πραγματοποιήσωσιν ἢ οἰκονομίας. Καὶ τὸ ἀπέδειξε, Κύριοι, διότι ἦσθε μάρτυρες καὶ αὐτήκοοι πάντες ὑμεῖς κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν διαφόρων νομοθετημάτων, ὅσα συνεζητήθησαν μέχρι τοῦδε. Δὲν γνωρίζω τίνες λόγοι ὑπεχρέουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ τηρήσῃ αὐτὴν τὴν στάσιν τῆς καρκινοβασίας κατὰ τὴν διεύθυνσιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς· ἀλλὰ βεβαίως ἡ Ἀντιπολίτευσις οὐδαμῶς συνετέλεσεν εἰς τοῦτο. Δὲν γνωρίζω ποία Ἀντιπολίτευσις παρέμεινε μέχρι τῆς 2ας, τῆς 3ης ὥρας καὶ τῆς 5ης ὥρας τῆς πρωΐας, οὐδὲν παρεμβάλλουσα πρόσκομμα, συζητοῦσα μετριώτατα, συζητοῦσα, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς εὐρύτητος τῶν λόγων, ἐπὶ τῶν νομοθετημάτων, μὴ ὑποβάλλουσα ἐπερωτήσεις μακρὰς, αἵτινες νὰ συνεπάγωνται συζητήσεις ἐπὶ μακρὰς συνεδριάσεις. Γνωρίζει δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦμεν τὴν ἱστορίαν τοῦ Κοινοβουλίου, ἐνθυμούμεθα ὅτι ὑπῆρξαν ἐποχαὶ, κατὰ τὰς ὁποίας διὰ μίαν καὶ μόνην ἐπερώτησιν παρέτεινε τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς ἐπὶ 5 καὶ 10 ἡμέρας. Τίνα ὁμοίαν περίπτωσιν ἔχει νὰ ἐπικαλεσθῇ ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τῆς παρούσης ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νὰ δικαιολογῆται ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος, ἵνα ῥίψῃ τὴν εὐθύνην τῆς καταστάσεως ταύτης εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν; Ἡ εὐθύνη βαρύνει ἐκείνους, οἵτινες, μὴ συναισθανόμενοι ὅτι ἔχουσιν ἀρκοῦσαν τὴν δύναμιν νὰ διευθύνωσι τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, ὤφειλον νὰ ἀπόσχωσι τῆς διευθύνσεως ταύτης, διότι ἡ μὴ ἀποχὴ αὐτῶν ἐγκαίρως ἀπὸ τῆς διευθύνσεως ταύτης εἴδετε εἰς ποῖα ἀποτελέσματα ἤγαγεν ὑμᾶς· ἤγαγεν εἰς τὰ ἀποτελέσματα, ὅπως οἱ ἴδιοι ὑμῶν φίλοι ἀποδεχθῶσιν, ὅτι δὲν εἶναι πλέον ἡ ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν διὰ τῶν τοιούτων μεθόδων νὰ διεξάγωνται τὰ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν, Κύριοι, διὰ τῶν ὀλίγων τούτων, ὡς συνηθίζω πάντοτε, νὰ διαμαρτυρηθῶ καὶ δι’ ἐμὲ, ἀλλὰ καὶ ἐν ὀνόματι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τῆς ὁποίας πιστεύω ὅτι διερμηνεύω κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τὴν γνώμην, δι’ ὅσα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος.

§30Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ψηφοφορία, κύριε Πρόεδρε.

§31Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω ὑμᾶς, κ. Βουλευταὶ, νὰ ὑπομείνητε νὰ ἀκούσητε ἐπὶ τοῦ ἀναφυέντος ζητήματος καὶ τὴν γνώμην Βουλευτοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου βεβαίως δὲν θὰ εἴπῃ τις, ὅτι μετέστη ἀπὸ τῆς μιᾶς τάξεως εἰς τὴν ἄλλην. Προκειμένου ζητήματος ἐμπιστοσύνης, ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ δηλώσω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὁποίαν γνώμην ἔχω περὶ τῆς πολιτικῆς καταστάσεως τῆς χώρας, καὶ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τοιούτου ζητήματος καλοῦμαι νὰ δώσω. Ὑπῆρξα εἷς τῶν μᾶλλον φιλοπολέμων ἐν τῇ ἐποχῇ, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁλόκληρον τὸ ἔθνος συνεσπαράσσετο διὰ τὸν πόλεμον, οὐχὶ τόσον ἐκ τῆς πεποιθήσεως, τὴν ὁποίαν εἶχον, ὅτι ἠδυνάμεθα καὶ νικηταὶ νὰ ἐξέλθωμεν, ὅσον ἐκ τῆς πεποιθήσεως, ὅτι καὶ ἡττώμενοι ἠθέλομεν ὠφεληθῆ, λαμβάνοντες μαθήματα διὰ τὸ μέλλον, ὅπως σωθῶμεν ἀπὸ τοῦ βαράθρου, εἰς τὸ ὁποῖον ἀκατασχέτως ἔκτοτε ἐφερόμεθα. Δυστυχῶς ὅμως, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν πάντες, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἰς πάντα τὰ ἔθνη, ὅσα ὑπέστησαν τοιαῦτα ἀτυχήματα, δὲν ἐγένετο εἰς ἡμᾶς. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν γνωρίζω ἐκ τῆς ἱστορίας ἔθνος, τὸ ὁποῖον νὰ ὑπέστη τοιοῦτον ἀτύχημα καὶ νὰ μὴ ἔλαβε διδάγματα ἐπ’ ὠφελείᾳ διὰ τὸ μέλλον. Μετὰ τὸν πόλεμον ἐφιλοδόξησα νὰ ἔλθω Βουλευτὴς εἰς Βουλὴν συνερχομένην ἀμέσως μετ’ αὐτὸν, ὅπως καὶ ἐγὼ συμβάλω κατὰ τὸ μέτρον τῶν ἀσθενῶν μου δυνάμεων εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς χώρας ταύτης. Πάντες τότε ἠλπίσαμεν, ὅτι ἡ πρώτη μετὰ τὸν πόλεμον συνερχομένη Βουλὴ πρῶτον μέλημα ἤθελεν ἔχει τὴν περισυλλογὴν τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας καὶ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ στρατοῦ, ἡ ὁποία δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἄνευ τῆς περισυλλογῆς τῶν οἰκονομικῶν. Δυστυχῶς εὑρέθην ἀπὸ τῆς πρώτης Συνόδου τῆς Βουλῆς ἐκείνης πρὸ Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία πᾶν ἄλλο ἢ αὐτὸ ἐπεζήτησεν. Εὑρέθημεν πρὸ Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία, ἀντὶ νὰ περισυλλέξῃ τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, ἐπεδίωξε πῶς νὰ ἐπαυξήσῃ καὶ τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα ἀκορέστως· καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ εἴδομεν καὶ αὐτὴν καὶ τὴν διάδοχον αὐτῆς Κυβέρνησιν, τὴν ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτοῦ, μεθ’ ὅλην τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων, μηδὲν νὰ πράξωσιν ἐπὶ τετραετίαν ὑπὲρ τῆς ἀναδιοργανώσεως τοῦ στρατοῦ· τοὐναντίον μάλιστα εἴδομεν ν’ ἀποπεμφθῇ ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος ἐπεδείξατο μέριμναν ὑπὲρ τῶν πραγμάτων τοῦ στρατοῦ, τοῦθ’ ὅπερ ἐγένετο καὶ ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον, κύριοι Βουλευταὶ, καθ’ ἣν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρακάθημαι καὶ τότε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἠγωνίσθην, ὅσον ἠδυνάμην, ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ἐπὶ τῇ πεποιθήσει ὅτι ἡ διάδοχος Κυβέρνησις ἤθελε πράξει ὅ,τι δὲν ἔπραξαν αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις, ὅτι ἤθελε καταγείνῃ εἰλικρινῶς εἰς περισυλλογὴν τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας, ὅτι ἤθελε περιστείλει τὰς ἐπ’ ὀλέθρῳ τοῦ ἔθνους δημιουργηθείσας ὑπ’ ἐκείνων ἀκαταλογίστους καὶ ἀκορέστους δαπάνας, ὅτι ἤθελε συντάξει τὴν χώραν στρατιωτικῶς. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι, ὅτε κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον τῆς παρελθούσης Περιόδου συνῆλθον ἰδιαιτέρως οἱ τότε ἀντιπολιτευόμενοι, ὅπως ἀνταλλάξωσι τὰς γνώμας των περὶ τῆς καταστάσεως τῆς πολιτικῆς καὶ συσκεφθῶσι περὶ τοῦ πρακτέου, εἰς τὴν συνέλευσιν τῶν ὁποίων εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρευρεθῶ καὶ ἐγὼ, μιᾷ φωνῇ πάντες εἴπομεν, ὅτι βεβαίως αἱ ἐκλογαὶ θέλουσιν ἀναδείξει τὸν σεβαστὸν ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴν ἀρχηγὸν πλειονοψηφίας, καὶ ὅτι τοῦτον ὀφείλουσι πάντες οἱ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐκείνης, ἐκλεγόμενοι ἐκ νέου Βουλευταὶ, νὰ ὑποστηρίξωσιν ἐκθύμως, ὅπως πραγματώσῃ τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἔκτοτε ἀνεκηρύσσετο διὰ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεων κατὰ τῶν νομοσχεδίων τῶν τότε Κυβερνήσεων, τὰ ὁποῖα ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐθεωροῦντο ὡς ἀντισυνταγματικὰ καὶ ὀλέθρια εἰς τὸ ἔθνος. Καὶ διὰ τοῦτο εἴδομεν τοὺς ἐξοχωτέρους πολιτικοὺς ἄνδρας, ὡς τὸν σεβαστὸν καὶ ἔντιμον ἐξ Ἀττικῆς πολιτευτὴν, τὸν ὁποῖον δυστυχῶς δὲν βλέπομεν καὶ νῦν παρακαθήμενον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ τὸν σεβαστὸν ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴν, δηλώσαντας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ὅτι ἐρχόμενοι εἰς τὴν νέαν Βουλὴν θὰ ὑποστηρίξωσι τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ὁ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτὴς προὐτίθετο νὰ ἐφαρμόσῃ. Οἱ συμπολῖταί μου μοὶ ἔκαμαν τὴν τιμὴν νὰ μὲ ἐκλέξωσι καὶ πάλιν Βουλευτήν· ἐλθὼν δ’ ἐνταῦθα, χωρὶς νὰ ταχθῶ εἰς τὸ πολιτικὸν κόμμα τοῦ σεβαστοῦ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ, ἐψήφισα καὶ ἐν τῇ ἐκλογῇ τοῦ Προέδρου ὑπὲρ τοῦ ὑποψηφίου αὐτοῦ κ. Ράλλη, πρὸς ὃν ἄλλως τε ἔχω ἀπεριόριστον ἐκτίμησιν καὶ σεβασμὸν, ὑπερεψήφισα δὲ καὶ ἐν τῇ ἀπαντήσει εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, ἐπὶ τῇ προσδοκίᾳ τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ πολιτικοῦ προγράμματος, ὅπερ ἐκήρυσσεν ὅτε ἤμεθα ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει. Ἐγίνωσκον τὸ πρόγραμμα τοῦτο καὶ πρὶν ἢ κηρυχθῇ κατὰ τὴν ἐκλογικὴν περιοδείαν, ἀπὸ τῆς παρελθούσης Περιόδου ἐκ τῶν κατ’ αὐτὴν διαφόρων συζητήσεων, καὶ μάλιστα ἐπὶ τῶν νόμων περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως, περὶ ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων καὶ περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, πρὸς τούτοις δὲ καὶ ἐκ τῶν λεχθέντων καὶ ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ συνελεύσει τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τὴν ὁποίαν, ὡς προεῖπον, ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ παρευρεθῶ καὶ ἐγὼ, ὡς μέλος αὐτῆς. Δυστυχῶς, ὁμολογῶ μετὰ ψυχικοῦ ἄλγους, Κύριοι, δὲν εἶδον τὸ πρόγραμμα τοῦτο ἐφαρμοζόμενον ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὡς ἀνέμενον. Δὲν ἀνέμενον νὰ ἴδω τὰς οἰκονομίας μόνον ἐν τῷ ταχυδρομικῷ καὶ τηλεγραφικῷ νομοσχεδίῳ καὶ ἐν τῷ περὶ Προξενείων διὰ τῆς περικοπῆς μισθῶν εὐτελῶν. Ταῦτα λέγων, δὲν ἐννοῶ ὅτι εἶμαι ἐναντίος καὶ αὐτῶν τῶν περικοπῶν. Ὅταν κληθῶ νὰ ψηφίσω ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, θέλω ψηφίσει ὑπὲρ αὐτῶν, ὡς καὶ ὑπὲρ παντὸς ἄλλου, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ εὕρω καὶ τὴν ἐλαχίστην οἰκονομίαν. Ἐπειδὴ μάλιστα πάντες οἱ καταγινόμενοι εἰς τὰ οἰκονομικὰ ἀνομολογοῦσιν, ὅτι τὸ Κράτος εὑρίσκεται πρὸ νέας φοβερωτέρας χρεωκοπίας, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἐπεθύμουν, ἵνα, ἐὰν τοιαύτην πεποίθησιν ἔχωσιν οἱ ἀξιοῦντες νὰ διευθύνωσι τὰ τῆς Πολιτείας, προτείνωσι τὴν περικοπὴν ὄχι μόνον τῶν μισθῶν τῶν ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν μικροϋπαλλήλων, ἀλλὰ καὶ τῶν μισθῶν πάντων τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, ὡς ἔπραξαν καὶ ἄλλα ἔθνη, εὑρεθέντα εἰς τοιαύτας περιστάσεις. Ἀνέμενον νὰ ἴδω ὁλόκληρον μεταρρυθμιστικὸν σύστημα, μὲ σημαντικὰς καὶ πραγματικὰς οἰκονομίας· πρὸ τούτου ὅμως ἀνέμενον νὰ ἴδω προτασσόμενον νομοσχέδιον δεικνῦον τὴν εἰλικρινῆ πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἀναστήλωσιν τῶν θεσμῶν, τοὺς ὁποίους ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει εὑρισκομένη παρίστανεν ὡς ὑπονομευομένους, καὶ ἔπειθεν ἡμᾶς καὶ τὸν λαὸν περὶ τούτου· τοιοῦτο δὲ νομοσχέδιον εἶναι τὸ περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου περὶ Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον μόνον ἡ τότε Ἀντιπολίτευσις σύμπασα, ἡγουμένου τοῦ σεβαστοῦ ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ, κατεψήφισεν ὡς ἀντισυνταγματικὸν, ψηφίσασα μάλιστα τὴν ὑπὸ τοῦ ἐντίμου κ. Ράλλη προταθεῖσαν πρότασιν περὶ ἀπαραδέκτου αὐτοῦ ὡς ἀντισυνταγματικοῦ· διότι τοῦτο θ’ ἀπεδείκνυεν, ὅτι ὅσα ἐλέγομεν τότε ἦσαν εἰλικρινῆ καὶ δὲν ἐλέγοντο μόνον δημοκοπίας χάριν. Λέγω δὲ, ὅτι τοιοῦτο νομοσχέδιον ἔπρεπε νὰ προταχθῇ πρὸ παντὸς ἄλλου, διότι βάσις τῆς πολιτείας καὶ τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς εἶναι καὶ πρέπει νὰ ἦναι ἡ κανονικὴ λειτουργία τοῦ Συντάγματος καὶ ἡ ἑδραίωσις τῶν διατάξεων αὐτοῦ. Ἐὰν λοιπὸν εἰλικρινῶς πιστεύωμεν, ὅτι ὁ περὶ Γεν. Διοικήσεως νόμος εἶναι ἀντισυνταγματικὸς, ὀφείλομεν πρῶτον νὰ καταργήσωμεν αὐτὸν, καὶ νὰ ἑδραιώσωμεν τὸ Σύνταγμα, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ προβῶμεν εἰς ἄλλαν νομοθετικὰ ἔργα, οἰκονομικὰ ἢ οἱαδήποτε ἄλλα. Ἀντὶ τούτου ὅμως τί βλέπομεν; Ὅλως τὸ ἐναντίον. Ἀφοῦ μετὰ βαθεῖαν μελέτην ἐκπονηθέντα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τυρνάβου συναδέλφου, τέως Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, νομοσχέδια στρατιωτικὰ, ἐν οἷς καὶ νομοσχέδιον καταργοῦν τὸν νόμον αὐτὸν, ἀμέσως ὑψηλαὶ ἐπεμβάσεις ἐπὶ τοσοῦτον ἀπεδειλίασαν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὥστε προὐτίμησε καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀποπέμψῃ, ὡς ἔπραξεν ἄλλοτε καὶ ὁ κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς, ὡς Πρωθυπουργὸς, διὰ τὸν ἐξ Οἰτύλου ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος, ὄχι ὅμως νὰ προτάξῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Ἐκτὸς τούτου, τοῦ ἀφορῶντος αὐτὴν τὴν ἀναστήλωσιν τῶν θεσμῶν, ἀνέμενον ὅπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου περὶ τῆς νέας διοικητικῆς διαιρέσεως. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο μόλις τελευταῖον, μετὰ πολὺν θόρυβον ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, εἴδομεν ὑποβαλλόμενον, ἀτελὲς καὶ μετὰ δειλίας, μὴ ἀναγραφόμενον ὅμως μηδ’ ἐν τέλει τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὥστε νὰ πιστευθῇ, ὅτι εἰλικρινῶς ὑπεβλήθη καὶ ὅτι θὰ ζητηθῇ ἡ ψήφισις αὐτοῦ. Γινώσκω τὰς κατὰ τοιούτων νομοσχεδίων ἀντιδράσεις, ἀλλὰ ἐνθυμήθητε ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ἐμνήσθη τῶν μέτρων αὐτῶν, καὶ εἶπεν ὅτι δὲν ἔχει λόγον ὑπάρξεως ἡ Κυβέρνησίς του, ἂν μὴ ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ αὐτά. Τοιαῦτα, Κύριοι, βλέπων ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, βεβαίως πιστεύω, ὅτι δὲν προτίθεται νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἐκήρυττε, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει φρονῶ, ὅτι δὲν ὀφείλω νὰ ἐξακολουθήσω παρέχων ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτὴν, χωρὶς τοῦτο νὰ θεωρηθῇ ὡς δήλωσις, ὅτι ἔπαυσα νὰ ἀνήκω εἰς τὸ κόμμα αὐτῆς, διότι οὐδέποτε ἀνῆκον εἰς αὐτὸ, καὶ κακῶς ἐγράφη τὸ ἐναντίον ἔν τισιν ἐφημερίσιν. Ἐν ὡρισμένοις μόνον ζητήμασιν ἐψήφισα ὑπὲρ αὐτῆς, χάριν τῶν εἰρημένων ἰδεῶν. Νῦν, προκειμένου ἀπολύτως ζητήματος ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν δύναμαι ἢ ἑπόμενος ταῖς ἀρχαῖς, τὰς ὁποίας καὶ ἐν τῇ παρελθούσῃ Περιόδῳ ἠκολούθησα, νὰ καταψηφίσω αὐτῆς. Ἐὰν ὅμως ἐπρόκειτο περὶ ψηφίσεως οἰκονομικῶν νομοσχεδίων αὐτῆς, καὶ τὴν ἐλαχίστην οἰκονομίαν ἐὰν εὕρισκον ἐν αὐτοῖς, βεβαίως ἤθελον ψηφίσει ὑπὲρ αὐτῶν. Ἀλλὰ καλούμενος νὰ εἴπω ἀπολύτως, ἂν ἡ Κυβέρνησις αὕτη μοὶ ἐμπνέει ἐμπιστοσύνην, ὅτι θὰ ἐκτελέσῃ τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ὡς Ἀντιπολίτευσις ἐκήρυττε, δὲν δύναμαι ἢ νὰ εἴπω ὄχι. Αὐτὴν τὴν δήλωσιν, κύριοι Βουλευταί, ἐνόμισα ὅτι ὤφειλον νὰ κάμω πρὸς ὑμᾶς.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλαντζόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§33Ι. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἰς ἐμέ, κύριοι Βουλευταί, ἀπεδόθη, ὅτι ἔδωκα λευκὴν ψῆφον κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς. Ἀναγκάζομαι καὶ θεωρῶ καθῆκον νὰ δηλώσω ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ ἐμὴ ψῆφος κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς ἦτο ὄχι λευκή, ἀλλὰ ψῆφος ἄκρας ἐμπιστοσύνης· δὲν ἦτο ὅμως ψῆφος πολιτικῆς σημασίας, ἀλλ’ ἐμπιστοσύνης προσωπικῆς πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὡς κ. Ράλλην. Ἀναγκάζομαι δὲ νὰ ἑρμηνεύσω τὴν σημασίαν τῆς ψήφου μου ἐκείνης, ἵνα μὴ θεωρηθῇ ὡς ἀνακολουθία ἡ πολιτικὴ δήλωσις, εἰς ἣν ἤδη θέλω προβῆ, ἐκδηλῶν ἄρσιν ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Φρονῶ, ὅτι ἐπιτελῶ πατριωτικὸν καθῆκον, ἐκδηλῶν μετὰ τῶν προλαλησάντων ἀξιοτίμων συναδέλφων δυσπιστίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις, ἀνελθοῦσα ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ἐπὶ τῇ βάσει προγράμματος μεταρρυθμιστικοῦ, δὲν ἠθέλησε, δὲν ἠδυνήθη, δὲν ἐπήρκεσε νὰ πραγματοποιήσῃ αὐτό. Ἐνθυμοῦμαι εὐχαρίστως πατριωτικὴν τῳόντι συμβουλήν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοὶ ἔκαμεν, ὅτε ἐπεσκέφθην αὐτὸν κατὰ τὴν πρώτην ἑσπέραν, καθ’ ἣν ἀφίχθην εἰς Ἀθήνας ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ συνεβούλευσε νὰ μὴ ἀκολουθήσω τὴν πεπατημένην ὁδὸν τῆς μικροπολιτικῆς, ἣν, ὡς εἶπεν, ἀκολουθοῦσι οἱ πλεῖστοι τῶν νέων πολιτευομένων, ἀλλὰ νὰ πολιτεύωμαι ἐπὶ τῇ βάσει ἀρχῶν καὶ πεποιθήσεων, καὶ νὰ παρακολουθῶ ἐπιμελῶς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, ἵνα οὕτως ἐπιτελῶ πληρέστερον τὰ πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντά μου καὶ ἀνταποκριθῶ εἰς τὰς προσδοκίας τῆς ἐπαρχίας μου, ἥτις μ’ ἐτίμησε διὰ τοῦ ἀξιώματος τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ ἔθνους. Ηὐχαρίστησα αὐτὸν διὰ τὴν τιμήν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔκαμεν, ἀλλὰ τὸν παρεκάλεσα νὰ ἀκούσῃ καὶ μίαν εὐχήν, τὴν ὁποίαν ἤθελον νὰ ἀπευθύνω, οἱονεὶ ἐν ὀνόματι τῆς νεωτέρας γενεᾶς, πρὸς αὐτὸν ὡς τὸν ἀκροτελεύτιον πολιτικὸν ἄνδρα τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος, χρονικῶς, διότι τοὺς μετ’ αὐτὸν πολιτικοὺς ἄνδρας θεωρῶ ἐπίσης βαρυσημάντου ἀξίας, ἀλλὰ σημαιοφόρους τῆς νέας περιόδου, ἡ ὁποία ἤδη ἀνατέλλει, καὶ εὔχομαι νὰ ὑπάρξῃ διὰ τὴν πατρίδα προοδευτική. Καὶ ἡ εὐχή μου αὕτη ἦτο ἡ ἑξῆς, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ ν’ ἀκούσητε καὶ ὑμεῖς. «Κύριε Πρόεδρε, εἶπον αὐτῷ, εὐχαριστῶ διὰ τὴν συμβουλὴν τὴν πατριωτικήν, — ἡ ὁποία ὄντως ἦτο τιμητικὴ δι’ ἐμέ, — ἀλλὰ καὶ ἡ νεωτέρα γενεὰ δι’ ἐμοῦ ὑποβάλλει τὴν εὐχήν, ὅπως, ἀφοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς ὑμᾶς, λόγῳ τῆς προβεβηκυίας ἡλικίας, νὰ φανῆτε θετικῶς χρήσιμος πρὸς τὴν πατρίδα, ἐπιτελοῦντες ἀρτίως τὴν ἐπιτακτικῶς ἐπιβαλλομένην πλέον ἀνόρθωσιν τῶν κατεστραμμένων οἰκονομικῶν καὶ τῆς ἐκλελυμένης διοικήσεως τῆς χώρας, ἀπόρροιαν πολιτικοῦ παρελθόντος ἀδιαφόρου πρὸς ἐμέ, ὡς τὸ πρῶτον ἤδη πολιτευομένου, τουλάχιστον, εἶπον αὐτῷ, προσπαθήσατε νὰ φανῆτε χρήσιμος αὐτῇ ἀρνητικῶς, ἐπιβάλλοντες κατ’ ἀρχὴν τὴν ἀποδοχὴν τοῦ ὑμετέρου προγράμματος πάσῃ θυσίᾳ καὶ μετ’ αὐταπαρνήσεως, ἐπὶ ἐγκαταλείψει τῆς ἀρχῆς εἰς πρώτην στιγμὴν, καθ’ ἣν ἠθέλατε προσκόψει κατ’ ἐμποδίων παρατηρουμένων εἴτε ἐντὸς εἴτε ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου, προερχομένων εἴτε ἄνωθεν, εἴτε κάτωθεν. Ἐστὲ βέβαιος, κ. Πρόεδρε, προσέθηκα αὐτῷ, ὅτι ἡ ὑπηρεσία ὑμῶν αὕτη καὶ μόνη ἤθελεν ἀναγάγει ὑμᾶς εἰς Θεὸν ἀπὸ μηχανῆς διὰ τὴν ἀναξιοπαθοῦσαν Ἑλλάδα, εἰς μέγαν ἀνακαινιστὴν τοῦ τελματώδους παρ’ ἡμῖν πολιτικοῦ καθεστῶτος, καὶ προοδευτικὸν ῥυθμιστὴν τοῦ μέλλοντος τῆς πατρίδος· ἠθέλετε δημιουργήσει πολιτικὴν πορείαν ἀπαράβατον διὰ πάντας ἡμᾶς τοὺς μεταγενεστέρους πολιτευομένους καὶ δὴ διὰ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων.» Ταῦτα εἶπον τότε τῷ κ. Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀνέμενον νὰ ἴδω αὐτὸν μεταμορφούμενον, καὶ κατὰ τὰς ἰδίας αὐτοῦ ἄλλως τε προεκλογικὰς ἐπαγγελίας, εἰς ἕνα Βίσμαρκ, εἰς ἕνα Καβοὺρ, εἰς ἕνα Οὐασιγκτῶνα τῆς ἡμετέρας πατρίδος. Ἀλλὰ δυστυχῶς, καίτοι διέρρευσεν ἔκτοτε ἐπαρκὲς χρονικὸν διάστημα, καὶ κατηναλώθη ὁλόκληρος ἡ τακτικὴ Σύνοδος καὶ ἤρξατο ἡ ἔκτακτος, οὐδὲν ἐκ τῶν μέτρων τῶν ὑποβληθέντων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως βλέπω ἐπαρκὲς πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ προγράμματος καὶ τῶν ἐπαγγελιῶν αὐτῆς, διότι κατὰ τὴν πολιτικὴν ἐπιστήμην, ἧς πιστεύω ὅτι ἔχω ἔστω καὶ ἀμυδρὰν ἰδέαν ἐκ τῶν φώτων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ, πᾶσα Κυβέρνησις, διευθύνουσα τὰς τύχας χώρας τινὸς, ὀφείλει πρὸ παντὸς νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, τὴν τελειοποίησιν τῆς Διοικήσεως ἐν γένει καὶ εἰς τὴν ἀνασύνταξιν τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων κατὰ ξηρὰν καὶ θάλασσαν. Καὶ ἀκριβῶς ταῦτα ὑπεσχέθη ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ εἴδομεν φαινομενικῶς ὑποβαλλόμενα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐν πρώτοις νομοθετικὰ μέτρα ἄξια λόγου διὰ τὴν βελτίωσιν τοῦ στρατοῦ. Καὶ λέγω φαινομενικῶς, ὄχι διὰ νὰ θίξω οὐδὲ πόρρωθεν τὴν καλὴν πίστιν, τὴν φιλοτιμίαν, καὶ ἀκεραιότητα τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τυρνάβου βουλευτοῦ κ. Λιμπρίτου, πρώην ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, τὸν ὁποῖον καὶ ὡς βουληφόρον καὶ ὡς διαπρεπῆ ἀξιωματικὸν καὶ ὡς ἄτομον ἐκτιμῶ μετὰ τοῦ Πανελληνίου ὑπὲρ πάντα ἄλλον, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀπεικονίσω τὴν παλιμβουλίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀφοῦ ὤθησε τὸν ἔντιμον αὐτὸν στρατιώτην νὰ προβάλῃ τοιαῦτα μέτρα, κατόπιν πλαγίως καὶ σατανικῶς τὸν ἀφῆκεν ἐκτεθειμένον εἰς τὰ ὄμματα τοῦ Πανελληνίου καὶ τῆς κοινῆς γνώμης, καὶ συνετέλεσεν οὕτω εἰς τὸ ναυάγιον τῶν ἐθνικῶν ἐκείνων μέτρων, θέσασα ὑπεράνω τῶν συμφερόντων τοῦ στρατοῦ τῆς πατρίδος τὸν ἔρωτα πρὸς τὴν ἐξουσίαν, ἣν ἤθελεν ἀπολέσει, ἂν δυσηρέστει τὴν Αὐλήν.

§34Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Τί λές;

§35ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, μὴ θέλετε νὰ μ’ ἐμποδίσητε, ἵνα ἐξωτερικεύσω τὴν γνώμην μου, διότι ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου ἐδόθη εἰς ἐμὲ καὶ εἰς πάντας τοὺς Ἕλληνας διὰ ποταμῶν αἱμάτων παρὰ τῶν προγόνων ἡμῶν.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ.

§37ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα μὲ τὸν παρακαθήμενόν μου, δὲν ἀπηυθύνθην πρὸς ὑμᾶς.

§38ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀνασυντάξεως τῶν ναυτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας οὐδὲν μέτρον σοβαρὸν εἶδον νὰ ὑποβάλῃ ἡ Κυβέρνησις. Ὑπὲρ τῆς ἐνισχύσεως τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς οὐδὲν ἐν τοῖς καθέκαστα νομοσχέδιον εἶδον ἄξιον μνείας, εἰμὴ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀγδόου Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον κάλλιον, πρὸς τιμὴν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ ὑπεβάλλετο. Ἀλλὰ καὶ ἕτερον νομοσχέδιον σχετικὸν ὑπέβαλε, τὸ περὶ ἐγκρίσεως τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Οὕτω δὲ πατριωτικῶς ἐχειρίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, ὥστε μικροῦ δεῖν νὰ προκαλέσῃ τὸν ἐμφύλιον σπαραγμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ ἐν γένει περὶ τῆς διοικήσεως, μίαν μέριμναν διείδομεν ἐν τοῖς ἡμιμέτροις τῆς Κυβερνήσεως, τὴν τάσιν πρὸς διαστρέβλωσιν τοῦ καθεστῶτος ἐπὶ τὸ ὀπισθοδρομικώτερον, ὡς κατέδειξεν ὁ ψηφισθεὶς νόμος περὶ τοῦ ταμιακοῦ κλάδου, οὗτινος τὰ κυριώτερα ὄργανα, τοὺς εἰσπράκτορας, ἀπεδεκάτισε, τὸ νομοσχέδιον τὸ ὀλεθριώτατον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας, τὸ δισυπόστατον νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομικοῦ θεσμοῦ καὶ ἄλλα ἐφάμιλλα αὐτῶν. Ἐμερίμνησεν ὅμως ἡ Κυβέρνησις πατριωτικώτατα καὶ περὶ τοῦ ἔξω Ἑλληνισμοῦ, ἐξυπηρετήσασα αὐτὸν διὰ τῆς ἐξευτελιστικῆς μειώσεως τῶν ἀποδοχῶν τῶν παρ’ αὐτῷ ἀντιπροσώπων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους διὰ τοῦ ψηφισθέντος σχετικοῦ νόμου, δι’ οὗ ἀφεύκτως θέλει ἐπιτελεσθῆ, δι’ εὐνοήτους λόγους, κατάπτωσις τοῦ γοήτρου τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας, καὶ τραῦμα καίριον κατὰ τῆς φιλοτιμίας καὶ ἀξιοπρεπείας τῶν Ἑλληνικῶν παροικιῶν. Πάντες ἀληθῶς, κ. Βουλευταί, ἔχομεν καθῆκον νὰ συντελέσωμεν, ἕκαστος ἐφ’ ὅσον δύναται, πάσῃ θυσίᾳ εἰς τὴν διάσωσιν τῆς τιμῆς καὶ τοῦ μέλλοντος τῆς πατρίδος ἐκ τῆς δυσχεροῦς θέσεως, εἰς ἣν περιέστη αὕτη. Ὑπὲρ πάντας ἡμᾶς ὅμως ἔχουσι ὑπέρτερον καθῆκον οἱ τῆς πρώτης γραμμῆς πολιτικοὶ ἄνδρες, καὶ δὴ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις, νομίζω, κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην περίοδον τοῦ ὅλου πολιτικοῦ αὐτοῦ βίου, ὃν ἤδη βεβαίως τερματίζει, ὤφειλε νὰ χρησιμεύσῃ ὡς δημιουργὸς νέας πολιτικῆς περιόδου νέων πολιτικῶν ἀρχῶν, διότι ὑπὲρ πάντας τοὺς ἄλλους γνωρίζει τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου, τὰ αἴτια τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν οὗτος περιέστη, καὶ διὰ τῶν ἐπιστημονικῶν φώτων καὶ τῆς πολυπειρίας αὐτοῦ ἠδύνατο νὰ ῥίψῃ ἀσφαλῆ θεμέλια ἐθνικῆς ἀναπλάσεως. Ὅπως πάντοτε ὅμως, οὕτω καὶ ἤδη, ὁριστικῶς πλέον, διέψευσε τὰς προσδοκίας τοῦ ἔθνους ὁ κ. Πρωθυπουργός. Μὲ ἐτίμησεν ἡ ἐπαρχία μου, κύριοι Βουλευταί, διὰ τοῦ ἀξιώματος τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ ἔθνους, καὶ ἐγὼ θέλω προσπαθεῖ πάντοτε, διὰ φιλοπάτριδος πολιτικῆς πορείας, συμφώνως πρὸς τὴν συμβουλὴν ἄλλως τε τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νὰ ἀνταποδίδω τὴν τιμὴν ταύτην εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου. Καὶ νομίζω ὅτι καὶ τὴν μεγάλην πατρίδα ὑπηρετῶ εὐόρκως, καὶ τὴν ἐπαρχίαν μου τιμῶ, αἴρων τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν εἶχον μέχρι τοῦδε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§39Ν. ΔΑΟΥΤΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμήν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ὑποβάλω πρότασιν, ὡς πόρισμα τῆς γενομένης συζητήσεως, καὶ παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ θέσητε αὐτὴν εἰς ψηφοφορίαν, διότι φρονῶ, μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν ἐξ ἑκατέρας τῶν μερίδων, ὅτι ἀρκούντως τὸ ζήτημα διευκρινίσθη, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεως ταύτης, ἐχούσης ὡς ἑξῆς: «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα, ἐκφράζουσα τὴν ἐμπιστοσύνην της πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§40Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ὀλίγας στιγμὰς ἔχω, καθ’ ἃς εὑρίσκομαι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, καὶ πληροφοροῦμαι, ὅτι πλεῖστοι συνάδελφοι, τὰς γνώμας αὐτῶν διατυπώσαντες, τὰς πεποιθήσεις αὐτῶν ἐκδηλώσαντες πρὸς τὴν Βουλήν, ἐδήλωσαν ὅτι θέλουσιν ἀπόσχει ἀπὸ τοῦ νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ ἐλευθερία τῆς σκέψεως, ἡ ἐλευθερία τῆς δράσεως εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας πρέπει νὰ ᾖναι ἀπεριόριστος· ἑπομένως οὐδόλως θέλω ψέξει ἐκείνους, οἵτινες εἰς τοιαύτας προέβησαν δηλώσεις· ἀπορῶ μάλιστα, πῶς, ἐὰν ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτῶν, ἐὰν ἐν τῇ συνειδήσει αὐτῶν εἶχε γεννηθῆ πρὸ πολλοῦ εἰς αὐτοὺς ἡ ἀμφιβολία περὶ τῆς σκοπιμότητος τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις προέβαλε, περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν αὕτη προσεπάθησε νὰ ἐφαρμόσῃ ταῦτα, πῶς τὰς δηλώσεις ταύτας δὲν ἐποιήσαντο ἐνωρίτερον, ὅτε καὶ ὠφελιμώτεροι ἴσως θὰ ἦσαν εἰς τὸ Κράτος, διότι δὲν ἤθελεν ἀπολεσθῆ εἰς μάτην τοσοῦτος χρόνος, καθ’ ὃν ἡ Βουλὴ οὐδὲν ἠδυνήθη νὰ πράξῃ. Καὶ ἐπειδή, ὡς πληροφοροῦμαι, πολλοὶ — διότι μόνον τὸν τελευταῖον ἀγορητὴν εἶχον τὴν τύχην νὰ ἀκούσω — ἐπεκαλέσθησαν καὶ τὴν ἐμὴν δρᾶσιν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Αἱ ἐμαὶ γνῶμαι δὲν εἶναι νέαι διὰ τὴν Βουλήν, πλεῖστοι δὲ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, τῶν παρακαθημένων νῦν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὡς καὶ οἱ εἰς προγενεστέρας περιόδους, μὲ ἤκουσαν τὰς γνώμας ταύτας ἐκθέτοντα· συνέπιπτον δὲ αἱ γνῶμαι αὗται πρὸς τὰς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Περὶ τῶν γνωμῶν τούτων εἶχον καὶ ἔχω ἔτι καὶ νῦν ἐσχηματισμένην πεποίθησιν, ὅτι, ἐὰν κακῇ μοίρᾳ δὲν ἠδυνήθησαν μέχρι τοῦδε νὰ συζητηθῶσι καὶ γείνωσι νόμοι, θέλει ἔλθῃ ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ γείνωσι νόμοι τοῦ Κράτους. Καὶ ἂν πέσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἧς προεδρεύει ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἂν ἄλλη Κυβέρνησις ἔλθῃ καὶ παρίδῃ καὶ αὐτὴ τὰ μέτρα ταῦτα, θὰ ἔλθῃ στιγμὴ, καθ’ ἣν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ἐπιβάλῃ τὰ μέτρα ταῦτα. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ταῦτα λέγων, δὲν καταλαμβάνομαι ὑπὸ τύφου, οὐδὲ ὑπὸ ἐγωϊσμοῦ. Αἱ ἰδέαι μου ἦσαν ἰδέαι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτε δὲ ταύτας διετύπωσα ἐν τῇ Βουλῇ, ἀσμένως αὕτη ἀπεδέχθη αὐτάς. Ἐπεθύμουν, ὡς πᾶς Ἕλλην ἐπιθυμεῖ, εἰς τὸν μέλλοντα Βασιλέα τῆς Ἑλλάδος ταυτοχρόνως νὰ ἴδω ἑνωμένας τὰς δύο ἰδιότητας, τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ στρατηγοῦ, αἵτινες ὁσάκις συμπέσωσιν ἐν ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ προσώπῳ, τῇ Θείᾳ Προνοίᾳ ἀνάσσοντι Κράτους τινὸς, τὰ ἔθνη ἐκεῖνα μεγαλύνονται. Τοιαῦτα διδάγματα ἔχομεν ἐκ τῆς Ἱστορίας, ὄντως δὲ ἀνεδείχθησαν τὰ ἔθνη ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων οἱ Βασιλεῖς ὑπῆρξαν καὶ στρατηγοί. Ὁ Ἀλέξανδρος Βασιλεὺς τῆς Μακεδονίας, καὶ στρατηγῶν τῶν Ἑλλήνων, ἐδόξασε τὴν Ἑλλάδα. Ὁ Καῖσαρ, ὁ Ναπολέων, ὑπῆρξαν παρόμοιοι ἄρχοντες ἐθνῶν. Πῶς ποτε ἤθελον σκεφθῆ νὰ ματαιώσω τὴν ἐλπίδα τῆς ἐπὶ τῷ αὐτῷ συναντήσεως τῶν δύο τούτων ἰδιοτήτων, ἐὰν ἤθελον συμπέσει εἰς τὸ αὐτὸ πρόσωπον, τὸ μέλλον νὰ βασιλεύσῃ τῆς Ἑλλάδος; Θέλω, ὁ μέλλων Βασιλεὺς νὰ καταστῇ εἰδικὸς εἰς τὰ οἰκονομικὰ καὶ εἰς τὰ ἐκπαιδευτικὰ, ἀλλὰ πρὸ πάντων πρέπει νὰ ἅπτηται τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας του. Δὲν εἶμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἤθελον ἀποστερήσει τὴν Α. Ὑψ. τὸν Διάδοχον τῶν πρὸς τοῦτο μέσων καὶ ματαιώσει τοὺς πόθους τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ, καὶ ἐγένετο νόμος, δὲν ἦτο τὸ πρὸς τοῦτο κατάλληλον, διότι ὁ Διάδοχος, οὐχὶ ἐκτελῶν τὴν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν, οὐδὲ κατατριβόμενος εἰς τὰς λεπτομερείας, ἤθελε δυνηθῆ νὰ καταστῇ τοιοῦτος, ὁποῖον προσδοκῶμεν, καὶ ἔσπευσα νὰ ὑποβάλω τὰς σχετικὰς προτάσεις νόμου. Ἐχλεύασαν πολλοὶ τὸν τίτλον τῆς στρατηγίας, ἀλλὰ δὲν γνωρίζουσι τὰ πράγματα· καὶ τόσον χειρότερον δι’ αὐτούς. Σήμερον ἐγὼ εἶμαι ὑπόχρεως, συντομεύων τὸν λόγον μου, νὰ καταλήξω εἰς τὸ ἀκόλουθον συμπέρασμα. Ἔχω ἀπέναντί μου. Ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία ἀντίκειται εἰς τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον· ἔχω Συμπολίτευσιν, ἥτις ὀπωσδήποτε ἐβράδυνεν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν προτάσεών μου, ἴσως ἀναγκαζομένη, οὐδέποτε ὅμως ἀπεκήρυξε τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν. Ἀφοῦ δὲ δὲν ἔχω παρὰ τὸ κόμμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον υἱοθέτησε τὰς ἰδέας μου καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ βεβαιοῖ, ὅτι συμπίπτουν αὗται πρὸς τὰς ἰδικάς του, ἐγώ, πειθόμενος εἰς τὴν ἀκρίβειαν τῶν δηλώσεων τούτων τῆς Κυβερνήσεως, θέλω μείνει εἰς τὴν πλευρὰν ἐκείνης, ἡ ὁποία ἔχει τὸ θάρρος νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι ἀσπάζεται τὰς γνώμας μου. (Εὖγε! ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσω τὴν συζήτησιν περατωμένην. Ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Θηβῶν ὑπεβλήθη ἡ ἑξῆς πρότασις: «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα, ἐκφράζουσα τὴν ἐμπιστοσύνην της πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Φωτ. Μοσχούλα καὶ Θ. Λέκα, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 214. Ἐκ τούτων 95 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 114 κατὰ τῆς προτάσεως, καὶ 5 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπερρίφθη. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§43Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι δὲν ἔχω τι νὰ ἀναγγείλω εἰς τὴν Βουλήν, διότι δὲν ἔχω καθῆκον νὰ ἀναγγείλω ἐνταῦθα ὅ,τι σκοπῶ νὰ ἀναγγείλω ἀλλαχοῦ.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 8 καὶ 45′ μ. μ.)