1903.05.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 86

Τῆς 29 Μαΐου 1903.

(Πέμπτη).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Δ. Ράλλη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 6 καὶ 40′ μ. μ. ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν τῷ πρακτικῷ τῆς ψηφοφορίας, τῆς γενομένης ἐπὶ τῆς προτάσεως, ὅπως προταχθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἡ πρότασις νόμου περὶ διαθέσεως καὶ διανομῆς τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ κτημάτων τοῦ Δημοσίου, ὑπάρχει λάθος σπουδαῖον· φέρομαι ὡς ψηφοφορήσας ἀρνητικῶς, ἐνῷ οὐδαμῶς ἐψήφισα, οὔτε καταφατικῶς οὔτε ἀποφατικῶς.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δηλαδὴ δὲν ἦσθε παρών;

§3ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, δὲν ἤμην παρών, καὶ φαίνεται, ὅτι ἐκ τυπογραφικοῦ λάθους ἐσημειώθη τὸ ὄνομά μου μεταξὺ τῶν λαβόντων μέρος εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ προσκομισθῇ τὸ πρωτόκολλον τῆς ψηφοφορίας, ἵνα ἴδωμεν, τί συμβαίνει. (Προσκομίζεται τὸ πρωτόκολλον). Εἰς τὸ πρωτόκολλον ψηφοφορίας ὁ κ. Ἀλέξανδρος Πονηρόπουλος δὲν φαίνεται ψηφίσας· ἑπομένως κατὰ τὴν τύπωσιν ἐγένετο τὸ λάθος. Θὰ διορθωθῇ.

§5Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν παρεκάλεσα τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἔγγραφα ἀφορῶντα εἰς τὴν κατάταξιν δύο ἀνθυπιάτρων. Ἡ ἐπερώτησίς μου αὕτη κατεχωρίσθη ἐν τοῖς πρακτικοῖς ἐν σελίδι 2, ἀλλ’ ἐν σελίδι 3 ἐπαναλαμβάνεται ἡ αὐτὴ παράκλησις, κατ’ ἄλλον τύπον διατυπουμένη. Ἑπομένως ἡ πρώτη παράγραφος εἰς τὴν σελίδα 3 παρέλκει ὅλως, διότι πάνθ’ ὅσα ἀναγράφονται ἐν αὐτῇ ἀναγράφονται καὶ ἐν τῇ προηγουμένῃ σελίδι.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, θὰ διαγραφῇ. Ὑπάρχει ἑτέρα παρατήρησις; Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται, ὡς διωρθώθησαν. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§7Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποιοῦμαι εὐχάριστον ἀνακοίνωσιν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ Α. Β. Ὑψ. ἡ Μεγάλη Δούκισσα Ἑλένη ἔτεκε σήμερον τὴν ἑνδεκάτην ὥραν πρὸ μεσημβρίας θυγάτριον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐδόθη τὸ ὄνομα Ὄλγα.

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ μᾶς ζήσῃ!

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν ἔγγραφον τοῦ δημάρχου Πελλήνης τῆς Κορινθίας, ὑποβάλλοντος ψήφισμα τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Μάρκασι, περιέχον παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς συμβάσεως τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Αἴτησιν τοῦ Δημητρίου Καραμπάτσου, ὑποβάλλοντος ὑπόμνημα «περὶ ἱδρύσεως ταμείου ἀλληλοβοηθείας τῶν σταφιδοπαραγωγῶν παρὰ τῇ Σταφιδικῇ Τραπέζῃ». Τηλεγράφημα τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Τρικκάλων, παρακαλοῦντος, ὅπως ἡμέρα τῆς ψηφοφορίας πρὸς ἐκλογὴν τῶν νέων δημοτικῶν ἀρχῶν ὁρισθῇ ἡ πρώτη Κυριακὴ τοῦ Ὀκτωβρίου. Αἴτησιν τοῦ καταδίκου Δημ. Γιαρμακοπούλου, ἱκετεύοντος νὰ τῷ ἀπονεμηθῇ βασιλικὴ χάρις. Τηλεγράφημα πολιτῶν ἐκ Κυπαρισσίας, βεβαιούντων, ὅτι «καθ’ ἅπασαν τὴν Τριφυλίαν ἐπικρατεῖ ἀπόλυτος τάξις καὶ ἡσυχία, τοῦ λαοῦ ἀναμένοντος τὴν λύσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος ἐκ τοῦ πατριωτισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως, τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῆς Βουλῆς.» Αἴτησιν τῶν ἐμπόρων Λαμίας, παρακαλούντων νὰ τροποποιηθῇ ὁ ἰσχύων περὶ φαρμακείων νόμος, ἐπιτρεπομένης αὐτοῖς τῆς πωλήσεως τῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης φαρμάκων. Τηλεγράφημα ἐκ Καρπενησίου, δι’ οὗ ζητεῖται ἡ ἀποστολὴ εἰρηνοδίκου εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Ἀγραίων, διότι ὁ εἰρηνοδικῶν γραμματεὺς δὲν ἐκπληροῖ προσηκόντως τὸ καθῆκόν του. Τηλεγράφημα τοῦ ἐφημερίου Τραγανοῦ Ἀναστασίου Ραγκλᾶ, παραπονουμένου, ὅτι ὁ ὑποταμίας Μυρτουντίων ἐξέδοτο ἔνταλμα ἐναντίον του, καίτοι ὁ ἀναφερόμενος ἔφερε πιστοποιητικὸν ἀκτημοσύνης. Αἴτησιν τῆς Μαρίας Χαραλάμπους, ἱκετευούσης νὰ τῇ ἀπονεμηθῇ ἀνάλογος σύνταξις. Ἔγγραφον τοῦ δημάρχου Πελλήνης, ὑποβάλλοντος αἴτησιν τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Καίσαρι, παραπονουμένων διὰ τὴν ὑπὸ τοῦ νομάρχου Κορινθίας ἀπόλυσιν τοῦ ἀγροφύλακος τῆς κτηματικῆς περιφερείας τοῦ χωρίου των καὶ τὸν διορισμὸν ἑτέρου τοιούτου ἄνευ ἐκλογῆς.

§10ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἀνεκοινώσατε εἰς τὴν Βουλὴν ἐκ τῆς ἐπαρχίας Τριφυλίας, διεβιβάσθη καὶ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς ἄλλους ἀξιοτίμους συναδέλφους. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, διότι ἐξ αὐτοῦ γίνεται δῆλον, ὅτι ἡ κατάστασις ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Τριφυλίας δὲν εἶναι οἵα παρεστάθη ἐνταῦθα. Βεβαιοῦται δ’ ἐξ αὐτοῦ ἐκεῖνο, ὅπερ ἐλέχθη χθὲς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτοῦ, ὅτι συστηματικὴ ἐργασία διεξάγεται, ὅπως εἰς μὲν τοὺς κατοίκους τῶν ἐπαρχιῶν παριστᾶται, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀντιδρᾷ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος, εἰς ἡμᾶς δὲ, ὅτι ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἐπῆλθεν ἀναρχία, καὶ διεσαλεύθη ἡ τάξις· ἁπλαῖ δ’ ἐκδηλώσεις τῶν φρονημάτων τοῦ λαοῦ παριστῶνται ὡς ἀναρχικὰ κινήματα, ὅπως ἡ Βουλὴ διατελῇ ὑπὸ ποιάν τινα ἐκφόβισιν. Μεταβιβάζονται παραμεμορφωμέναι εἰδήσεις εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἔρχονται ἐνταῦθα ἐστρεβλωμέναι εἰδήσεις ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ οὕτω συγχέονται τὰ πράγματα. Ἀκούσατε, παρακαλῶ, πῶς ἐκφράζεται τὸ τηλεγράφημα (ἀναγινώσκει). «Λαὸς Κυπαρισσίας διατελεῖ ἔκπληκτος ἐπὶ ἀποστολῇ στρατοῦ. Διαβεβαιοῖ δὲ, ὅτι πλήρης τάξις καὶ ἡσυχία κρατεῖ παρὰ τῷ λαῷ, ἀναμένοντι τὴν λύσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος ἐκ τοῦ πατριωτισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως, τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῆς Βουλῆς. Ἐπιτροπὴ Λαοῦ.» Αὐτὰ εἶναι τὰ φρονήματα τῆς ἐπαρχίας Τριφυλίας, καὶ πιστεύω, ὅτι θέλει πεισθῆ καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ λαός, ὅτι ἡ ἐπαρχία αὕτη δὲν εὑρίσκεται ἐν ᾗ καταστάσει παριστᾶται ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ.

§11ΦΩΤ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἐν ταῖς ἐφημερίσιν ἀνέγνων, ὅτι εἷς τῶν πολιτευομένων τῆς ἐπαρχίας Ὀλυμπίας μετεβίβασε τηλεγράφημα εἰς Ἀγουλινίτσαν καὶ ἀλλαχοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου ἐγνώρισεν εἰς τοὺς κατοίκους, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρόκειται νὰ ἀποσύρῃ τὴν σύμβασιν. Δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον εἶναι ἀληθές, ὅτι πολιτευόμενος οἱοσδήποτε μετεβίβασε τοιοῦτον τηλεγράφημα· ἀλλ’ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ ἀνακρίσεις, ἵνα βεβαιωθῇ, πῶς τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον διεβιβάζετο εἰς Ἀγουλινίτσαν, ἀνεκοινώθη εἰς Πύργον, εἰς τοὺς κατοίκους τῆς πρωτευούσης τῆς Ἠλείας. Διότι, ἂν ὁ τηλεγραφητὴς, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τηρήσῃ τὴν ἀπαιτουμένην ἐχεμυθίαν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας του, δὲν ἀνεκοίνου τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, βεβαίως δὲν θὰ ἐλάμβανον γνῶσιν αὐτοῦ οἱ κάτοικοι τοῦ Πύργου, καὶ δὲν θὰ ἐγίνοντο ὅσα ἐγένοντο κατὰ τὴν προπαρελθοῦσαν νύκτα· διότι τινὲς τῶν κατοίκων τοῦ Πύργου, θορυβηθέντες ἐκ τοῦ ψευδοῦς τούτου τηλεγραφήματος, ἔστειλαν ἀπεσταλμένους εἰς τὰ χωρία, τὰ πέριξ τοῦ Πύργου, καὶ οἱ κάτοικοι τούτων εἰσῆλθον πάνοπλοι εἰς τὸν Πύργον, καὶ ἀνεμένοντο καὶ οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων Ἀγουλινίτσης καὶ Βαρβασαίνης. Εὐτυχῶς οἱ κάτοικοι τῆς Ἀγουλινίτσης, νομοταγεῖς ὄντες καὶ ἔχοντες πεποίθησιν εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτῶν, δὲν ἐκινήθησαν. Λέγω δὲ εὐτυχῶς δὲν ἐκινήθησαν, διότι, ἂν καὶ οὗτοι εἰσήρχοντο πράγματι εἰς τὸν Πύργον, θὰ ἦτο σήμερον ἀλλοία ἡ ὄψις τῶν πραγμάτων. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δέον νὰ ἀσκήσῃ τὴν ἐξουσίαν της καὶ διατάξῃ νὰ μὴ μεταβιβάζωνται τοιαῦτα ψευδῆ τηλεγραφήματα, διότι βεβαίως, ὅταν ἐπιτρέπηται ἡ μεταβίβασις τοιούτων ψευδῶν καὶ σκοπίμων εἰδήσεων εἰς τοὺς τόπους ἐκείνους, ἐν ᾗ ψυχολογικῇ καταστάσει εὑρίσκονται σήμερον οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ, αἱ ὑστερόβουλοι καὶ ψευδεῖς αὗται πληροφορίαι εἰς οὐδὲν ἕτερον χρησιμεύουσιν ἢ ὡς ἔναυσμα εἰς τὴν πυρίτιδα.

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν πρόκηται περὶ μεταβιβάσεως τηλεγραφήματος ἐντεῦθεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ὀλυμπίας, διδόντος τὴν εἴδησιν, ὅτι ἐματαιώθη ἢ ἀπεσύρθη ἡ περὶ παραχωρήσεως τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος σύμβασις, ὁμολογῶ, ὅτι τοιοῦτον τηλεγράφημα δὲν μοὶ ἀνεκοινώθη ὑπὸ τοῦ τηλεγραφείου Ἀθηνῶν, διὰ νὰ κρίνω, ἂν ἔπρεπε νὰ μεταβιβασθῇ ἢ ὄχι. Ἑπομένως δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω, ἂν ἐδόθη τοιοῦτον τηλεγράφημα· λέγω δὲ, ὅτι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω τοῦτο, διότι συνήθως μοὶ στέλλονται ὑπὸ τοῦ τηλεγραφείου Ἀθηνῶν τὰ ἐκ τῶν Ἀθηνῶν εἰς τὰς ἐπαρχίας ἢ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν εἰς τὰς Ἀθήνας μεταβιβαζόμενα τηλεγραφήματα, διότι κατὰ τὸν νόμον περὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας ὑπάρχουσι τηλεγραφήματα, τῶν ὁποίων δύναται ν’ ἀπαγορευθῇ ἡ μεταβίβασις.

§13Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται περὶ ζητήματος, διὰ τὸ ὁποῖον οὔτε προκατάληψίν τινα ἔχω οὔτε ἐπηρεασμὸν αἰσθάνομαι· διὰ τοῦτο μοὶ ἐπιτρέπεται ἴσως ἔτι μᾶλλον νὰ ὑποβάλω μίαν παρατήρησιν, ἐν εἴδει ἀπορίας, περὶ τῶν διατρεχόντων σχετικῶς πρὸς τὴν σύμβασιν ἢ μᾶλλον πρὸς τὸ σχέδιον τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον συζητεῖται ἐν τῇ Βουλῇ. Καὶ νομίζω, ὅτι γίνεται μία θεμελιωδῶς, οὕτως εἰπεῖν, σφαλερὰ ἀντίληψις τοῦ πράγματος, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται. Ὁμιλοῦμεν περὶ συμβάσεως, καὶ ἀναγκάζονται οἱ Βουλευταὶ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν νὰ δηλώσωσι διαμαρτυρόμενοι, ὅτι δὲν εἶναι κατὰ τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τοῦτο, τὸ νὰ διαμαρτύρωνται οἱ κύριοι Βουλευταί, ὅτι δὲν εἶναι κατὰ τῆς συμβάσεως, ἐνῷ κατὰ καθῆκον καὶ ἐξ ἐνδιαφέροντος ὑπὲρ αὐτῶν ἐκείνων τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, οἵτινες διαμαρτύρονται καὶ κραυγάζουσιν ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, λαμβάνουσι μέρος εἰς τὰς διαπραγματεύσεις, — διότι περὶ διαπραγματεύσεων πρόκειται καὶ οὐχὶ περὶ συμβάσεως, — τὰς ὁποίας διεξήγαγεν ἡ Κυβέρνησις, ἥτις καὶ προὐκάλεσε τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὰς διαπραγματεύσεις. Καὶ εἶναι δυνατόν ποτε, οἱ πολῖται, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῆς συμβάσεως, νὰ κραυγάζωσι καὶ νὰ λέγωσι: «προσέξατε, μὴ ἐπιφέρητε καμμίαν τροποποίησιν εἰς τὴν σύμβασιν»; Περιέρχονται λοιπὸν εἰς δυσάρεστον καὶ συνάμα παράδοξον θέσιν οἱ τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων Βουλευταί, οἵτινες, ἀγωνιζόμενοι νὰ βελτιώσωσι τὸ σχέδιον τῆς συμβάσεως, ἀναγκάζονται νὰ ἔρχωνται εἰς ἀνταγωνισμὸν πρὸς ἐκείνους ἐκ τῶν συμπολιτῶν, ὑπὲρ ὧν ἐργάζονται, νὰ κραυγάζωσι δὲ κατ’ αὐτῶν τῶν Βουλευτῶν ἐκεῖνοι, ὑπὲρ τῶν ὁποίων οἱ Βουλευταὶ ἀγωνίζονται νὰ ἀντλήσωσιν ὠφελήματα ἐν ταῖς περὶ τῆς συμβάσεως διαπραγματεύσεσι! Τοῦτο εἶναι πρωτοφανὲς, καὶ τὸ ἀλλόκοτον τοῦτο ὀφείλεται εἰς οὐδὲν ἄλλο ἢ εἰς τὸ ὅτι δὲν κατενοήθη ἐξ ἀρχῆς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κυρίως δὲν ἔφερε σύμβασιν, ἀλλὰ σχέδιον συμβάσεως. Καὶ παρίσταται εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνήθως δὲν παρίσταται, ὅταν Κυβερνήσεις, ἐργασθεῖσαι ἐρρωμένως, ἵνα ἐπιτύχωσιν ἔν τινι συμβάσει πᾶν ὅ,τι ἦτο κατορθωτὸν, φέρωσι τὸ τελικὸν σχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, ὑπεράνω τῶν ὅρων τοῦ ὁποίου οὐδὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ. Καὶ βεβαίως, Κύριοι, πάντες γνωρίζετε, ὅτι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις παρουσιάζῃ εἰς τὴν Βουλὴν σύμβασιν, εἰς τὴν ὁποίαν, ἐνδιαφερομένη ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, προέβη, ἀφοῦ εἰργάσθη, ἀφοῦ ἀντέταξε πᾶσαν τροποποίησιν, ὅταν, φέρῃ, λέγω, ἡ Κυβέρνησις μίαν σύμβασιν μετὰ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως αὐτῆς, δὲν προτείνονται πλέον εἰς τὴν Βουλὴν τροποποιήσεις τῆς συμβάσεως μάταιαι, ἀφοῦ ματαίως εἶχε προτείνει ἡ Κυβέρνησις πάντα ὠφέλιμον ὑπὲρ τοῦ Κράτους ὅρον. Ἀλλ’ ἤδη εἴμεθα ἐνώπιον πρωτοφανοῦς φαινομένου, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω οὔτε τὴν Κυβέρνησιν οὔτε τὴν Βουλήν. Ἴσως εἶναι ἡ φύσις τοῦ πράγματος, ἡ ὁποία προεκάλεσε τὸ ἀσύνηθες τοῦτο, ὅτι ἡ Βουλὴ συζητεῖ μίαν σύμβασιν, ὄχι τὸ νομοσχέδιον, τὸ εἰσάγον τὴν σύμβασιν, ἀλλὰ συζητεῖ τὴν σύμβασιν αὐτὴν, δηλαδὴ διαπραγματεύεται τὴν σύμβασιν ἡ Βουλή. Καὶ λέγουσι πρὸς τοὺς Βουλευτὰς ἐκεῖνοι, ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν ὁποίων διαπραγματεύεται ἡ Βουλὴ, ὅτι ὅσοι ἐπιφέρουσι τροποποιήσεις εἰς τὴν σύμβασιν εἶναι κατὰ τῆς συμβάσεως. «Ὄχι», λέγουσιν οἱ Βουλευταὶ, «διαμαρτυρόμεθα· δὲν εἴμεθα κατὰ τῆς συμβάσεως.» Δὲν τολμῶσι δηλαδὴ νὰ εἴπωσιν εἰλικρινῶς, ὅτι δὲν εἶναι μὲν κατ’ ἀρχὴν ἐναντίοι τοῦ νὰ παραχωρηθῇ εἰς μονοπώλιον ἡ σταφὶς, ἀλλ’ εἶναι κατὰ τοῦ σχεδίου τῆς ὑποβαλλομένης συμβάσεως. Δὲν τολμῶσι νὰ ἐξηγηθῶσι, καὶ λέγοντες καὶ κηρύττοντες, ὅτι εἶναι κατὰ τοῦ σχεδίου, διότι ἐνδιαφέρονται ὑπὲρ τῶν συμφερόντων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐν ταῖς ἐπαρχίαις κραυγάζουσι. Λοιπὸν ἐξ ἀρχῆς ἔπρεπε νὰ δοθῇ εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς ἡ ἐξήγησις, ὅτι πρόκειται περὶ διαπραγματεύσεων. Διότι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἔλεγε: «προκαλῶ τὴν Βουλήν, διὰ τὴν ἐξαιρετικὴν φύσιν τοῦ ζητήματος, νὰ μελετήσῃ τὴν σύμβασιν καὶ ἐπιφέρῃ τροποποιήσεις», τί ἄλλο ἔπραττεν ἡ Κυβέρνησις ἢ νὰ λέγῃ, ὅτι προκαλεῖ τὴν συνδρομήν σας εἰς τὰς διαπραγματεύσεις ταύτας; Οὕτω τῇ ἀληθείᾳ ἡ Βουλὴ μετεβάλλετο εἰς ἐπιτροπήν, συζητοῦσαν καὶ διαπραγματευομένην τὴν σύμβασιν! Ἐὰν ἐπρόκειτο κατ’ οὐσίαν νὰ κρίνωμεν, ἂν ὑπάρχει σύμβασις, ποῖον θὰ ἦτο τὸ συμπέρασμα; Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ εἴπῃ τις τὴν γνώμην του περὶ αὐτοῦ σαφῶς καὶ εἰλικρινῶς, δὲν ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ἄλλο τι, εἰμή, ὅτι ἡ σύμβασις ἀπερρίφθη. Ἠδύνατο μάλιστα νὰ εἴπῃ, ὅτι ἀπερρίφθη μετὰ πολλῶν ἐπαίνων· διότι, ὅταν, Κύριοι, φέρωνται ὡς ἀπαραίτητοι τοσαῦται τροποποιήσεις, οὐδὲν ἕτερον εἶναι τοῦτο ἢ ἀπόρριψις τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ ἀφ’ ἑτέρου παριστῶσί τινες, ὅτι ἡ Ἑταιρεία ἡ συμβαλλομένη ἠδύνατο νὰ ἦναι βεβαία, ὡς ἔχουσα εἰς χεῖράς της σύμβασιν φέρουσαν τὴν ὑπογραφὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ σύμβασις θέλει ψηφισθῆ, ἢ ὅτι ἤδη ἐψηφίσθη. Ἀλλ’ ὅταν ἡ Ἑταιρεία παρίσταται, ὅτι ἔχει ἐχέγγυον τὴν τιμὴν τοῦ Κράτους καὶ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀφ’ ἑτέρου διατελῇ τὸ Κράτος ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν καλλιεργητῶν καὶ ὑπὸ τὸν φόβον τῶν ἀναρχικῶν αὐτῶν κινημάτων, ἀστοχωτέρα ταύτης δι’ ἡμᾶς διαπραγμάτευσις δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ. Ταῦτα εἶναι ἀπόρροια τοῦ λάθους τοῦ ἀρχικοῦ. Δὲν θέλω διὰ τούτων νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ λάθος εἶναι τὸ νὰ διαπραγματεύηται, ὡς σήμερον, ἡ Βουλὴ συμβάσεις. Πολυμελῆ Σώματα δὲν εἶναι ποτὲ κατάλληλα νὰ διαπραγματεύωνται συμβάσεις. Καὶ ἰδού, ὅτι σήμερον εἰς μὲν τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς παρίσταται ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι ὠφέλιμος, εἰς δὲ τὴν Βουλὴν ἐρρίφθη ὁ ἕτερος δαυλός, ὅτι διὰ τῆς προκλήσεως, τῆς γενομένης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς ὑποβολὴν τροπολογιῶν, εἶχε βεβαίως πᾶς τις τὸ ἐνδιαφέρον καὶ τὸ καθῆκον νὰ συνεισφέρῃ εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς συμβάσεως καὶ παραστήσῃ κατὰ λογικὴν ἀνάγκην, ὅτι ἄνευ τῆς βελτιώσεως δὲν συμφέρει ἡ σύμβασις εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγούς. Λοιπὸν ἀνάγκη νὰ κατανοηθῇ ὑπὸ τῶν πληθυσμῶν τῶν σταφιδικῶν, ὅτι πρόκειται περὶ διαπραγματεύσεων, ὁποίας διεξάγει σήμερον ἡ Βουλή. Καὶ ὅταν πρόκηται διαπραγματεύσεων, βεβαίως θὰ ἦναι ἡ ἐσχάτη μωρία, ὅπως καὶ ὑμεῖς παρεστήσατε, κύριε Πρόεδρε, τὸ νὰ ἐξεγείρωνται οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀγωνίζονται νὰ βελτιώσωσι τὴν σύμβασιν ὑπὲρ αὐτῶν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πονηρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§15ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παραιτοῦμαι.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Στυμφαλιάδης.

§17Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἡ παροῦσα Βουλὴ ἤκουσεν ἐν πάσῃ δυνατῇ λεπτομερείᾳ τὰ περὶ τῶν ναυτικῶν ἡμῶν πραγμάτων, παριστάμενα ἐν τῇ ἀληθεῖ αὐτῶν καταστάσει, καὶ ἔναυλα εἶναι ἀκόμη εἰς τὰ ὦτα ἡμῶν ὅσα ὁ εὔγλωττος καὶ ἐκ τῶν ἀρίστων συναδέλφων κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀναφωνήσας ἐν τέλει: «μὴ ῥίπτετε εἰς τὴν θάλασσαν ἑπτὰ ἑκατομμύρια δραχμὰς ἐτησίως, ἐφ’ ὅσον δὲν μελετᾶτε τὴν βελτίωσιν τῶν ναυτικῶν ἡμῶν δυνάμεων». Ὀφείλοντες, Κύριοι, πάντες ἡμεῖς νὰ γνωρίζωμεν τὴν πραγματικὴν κατάστασιν, εἰς ἣν πᾶς κλάδος τῆς ὑπηρεσίας εὑρίσκεται, ὀφείλομεν, μιμούμενοι τὸν ἐξ Ἀττικῆς ἀξιότιμον συνάδελφον, ἕκαστος τὸ καθ’ ἑαυτόν, νὰ ἀνατάμωμεν πάντα κλάδον τῆς ὑπηρεσίας, καὶ καυτηριάζοντες τὰ κακὰ νὰ παράσχωμεν ἀμέριστον τὴν ἡμετέραν συνδρομὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς συναρμολόγησιν οὐχὶ τῶν θεσμῶν, ἀλλὰ τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ τῆς κανονικῆς λειτουργίας αὐτῶν. Ἔχομεν, Κύριοι, ἐπιτακτικὴν ὑποχρέωσιν νὰ συζητήσωμεν ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ περὶ τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν πραγμάτων· ὀφείλομεν δὲ νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς θυσίας ὑπὲρ τῆς κανονικῆς λειτουργίας τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν, διότι ἄνευ τούτων τὸ Κράτος παραλύει καὶ καθίσταται ἀνίκανον νὰ σταδιοδρομήσῃ ἐν τῷ κοινῷ μετὰ τῶν ἄλλων Κρατῶν ἀγῶνι, καθίσταται ἀνίκανον νὰ τηρήσῃ τὴν ἐθνικὴν αὐτοῦ ἑνότητα. Τὰ σκληρὰ διδάγματα τοῦ ἀτυχοῦς ἡμῶν πολέμου πρέπει νὰ μᾶς χρησιμεύσωσιν ὡς μάθημα, καὶ ἐκ τοῦ ἀπαισίου ἐκείνου παρελθόντος πρέπει νὰ προκύψῃ στρατὸς εὔρωστος. Τάχιστα λοιπὸν ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὰ τῆς στρατιωτικῆς ἡμῶν συντάξεως κατὰ πάντα αὐτῆς τὰ μέρη· διότι, Κύριοι, ἐκ τῆς καλῆς διεξαγωγῆς τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας ἐξαρτᾶται ἡ ὕπαρξις ἡμῶν ὡς ἔθνους. Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν, Κύριοι, δύναται νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι δυνάμεθα νὰ ὑπάρξωμεν, ὡς ἔθνος, ἄνευ στρατοῦ καλῶς ὠργανωμένου, καλῶς συντεταγμένου καὶ πειθαρχοῦντος· διότι λόγοι ἐπιτακτικοὶ μᾶς ἐπιβάλλουσι νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν προσωπικότητα, ἐκ τῆς ὁποίας ἐξαρτᾶται ἡ τιμή, τὸ μεγαλεῖον καὶ ἡ δόξα τῆς πατρίδος. Διὰ νὰ ἤμεθα δὲ ἱκανοὶ, Κύριοι, νὰ συζητήσωμεν περὶ πάντων τούτων, ὀφείλομεν πρωτίστως νὰ ἔχωμεν ἀδιαλείπτως ἐν τῷ νῷ, ὅτι ὁ ἐθνικὸς ἡμῶν σκοπὸς εἶναι ἡ ἀπελευθέρωσις τῶν ὑπὸ δουλείαν ἀδελφῶν ἡμῶν, ἡ ἀποκατάστασις τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἑνότητος καὶ ἡ ἄμυνα τῆς χώρας κατὰ πάσης ἐχθρικῆς ἐπιβουλῆς. Ἐπιβάλλεται λοιπὸν εἰς τὸ ἐλεύθερον τοῦτο Κράτος νὰ μεριμνήσῃ σοβαρῶς περὶ τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως τοῦ τόπου, νὰ παράσχῃ δὲ τῇ Κυβερνήσει καὶ τοῖς ὀργανωταῖς αὐτοῦ ἄφθονα τὰ μέσα πρὸς καταρτισμὸν στρατοῦ ἀξιομάχου καὶ δυναμένου νὰ διεκδικήσῃ τὰ ἀπαράγραπτα δικαιώματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὁλοκλήρου. Ἄγομεν, Κύριοι, τὸ ἕκτον ἔτος ἀπὸ τοῦ ἀτυχοῦς ἡμῶν πολέμου. Δυστυχῶς δὲ, μέχρι σήμερον οὐδεμία ἐλήφθη φροντὶς ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας πρὸς πραγματικὴν ὀργάνωσιν τοῦ στρατεύματος. Ἐνῷ τὰ γειτονικὰ ἡμῶν Κράτη ὁλονὲν παρασκευάζονται, ὀργανοῦντα τοὺς στρατοὺς αὐτῶν ἐπὶ νέων βάσεων, ὁπλίζοντα αὐτοὺς δι’ ὁπλισμοῦ νεωτάτων συστημάτων καὶ ἐν γένει πολλαπλασιάζοντα τὰ μέσα τοῦ πολέμου, ἡμεῖς ἐδῶ τὰς μὲν κατὰ θάλασσαν δυνάμεις τηροῦμεν εἰς ἣν κατάστασιν εὑρίσκονται καὶ ἣν ἀκριβῶς ἀπεικόνισεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, τὸν δὲ στρατὸν τῆς ξηρᾶς τηροῦμεν ἄνευ ὀργανισμοῦ, ἢ μᾶλλον μὲ ὀργανισμὸν, ὅστις ὑπῆρξε μία τῶν κυριωτέρων ἀφορμῶν τῶν ἡττῶν ἡμῶν κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον καὶ τῶν ὑποχωρήσεων. Ἀρκοῦσαν ἀφορμὴν, Κύριοι, μᾶς ἔδωκαν τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια, τὰ συναφῆ πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν τοῦ τόπου, ἵνα συζητήσωμεν, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι διὰ μετριοπαθοῦς συζητήσεως καὶ διὰ μελέτης τόσων συγγραφέων στρατιωτικῶν, ὧν ἡ πεῖρα παρέχει ἀφθονώτατα τὰ μέσα, ἵνα κρίνωμεν ἀσφαλῶς, θέλει προκύψει ἀρκετὸν ὄφελος, ὥστε οἱ κεκλημένοι διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ στρατεύματος, καὶ οἱ ἁρμόδιοι νὰ κυρώσωσιν αὐτὴν διὰ τῆς ψήφου των, καὶ αὐτὸς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, νὰ μάθωσι καὶ πεισθῶσιν, ὅτι τάχιστα πρέπει νὰ ἀποβάλωμεν τὸν ἄχρηστον καὶ καταδεδικασμένον αὐτὸν ὀργανισμὸν, διότι ματαίως δαπανῶμεν δι’ αὐτὸν τόσα ἑκατομμύρια. Πρέπει, κύριοι Βουλευταὶ, ἐν πλάτει νὰ συζητήσωμεν τὰ τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν πραγμάτων· πρέπει οὐχὶ ὥρας νὰ δαπανήσωμεν, οὐχὶ συνεδριάσεις μόνον, ἀλλὰ ἐπὶ Συνόδους ὁλοκλήρους ν’ ἀσχοληθῶμεν, διότι τὸ δύσλυτον πρόβλημα τοῦ στρατιωτικοῦ ἡμῶν ὀργανισμοῦ κρατεῖ ἡμᾶς ἐν πλήρει στρατιωτικῇ ἀνικανότητι, καὶ μᾶς ἐπιβάλλει δαπάνας ἀνωφελεῖς ἑκατομμυρίων ὁλοκλήρων, δυσβαστάκτων διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Πρέπει, Κύριοι νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν ἱστορίαν. Ἡ ἱστορία μᾶς διδάσκει, ὅτι οἱ λαοὶ, διὰ νὰ ὑπερβάλωσι τοὺς ἀπαντωμένους σκοπέλους ἐν τῇ σταδιοδρομίᾳ αὐτῶν, διὰ νὰ πραγματοποιήσωσι τὰς μεγαλουργοὺς αὐτῶν ἰδέας, πρέπει νὰ ὀργανωθῶσι στρατιωτικῶς, πρέπει νὰ πολεμήσωσι. Μόνον μὲ τοιαύτας ἰδέας γενναίας καὶ ἀποφασιστικὰς δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν ἀνθρώπους θυσιάζοντας ἑαυτοὺς ὑπὲρ τῆς πραγματοποιήσεως αὐτῶν. Κύριοι, δὲν εἶναι ἁπλοῦν, ὅσον φαντάζεταί τις, τὸ πρᾶγμα. Οἱ πατέρες ἡμῶν ἀφῆκαν ἡμῖν πατρίδα ἐλευθέραν· ταύτην ὀφείλομεν ἐλευθέραν καὶ ἡμεῖς νὰ παραδώσωμεν εἰς τοὺς ἐπιγενομένους. Ἀφίνοντες ἀδιόρθωτον τὴν παροῦσαν κατάστασιν, ἀπογυμνοῦμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν πάσης ἀξιοπρεπείας ἀνδρικῆς, χαλαροῦμεν τὸ συναίσθημα τῆς ἀντιπράξεως κατὰ πάσης ξένης ἀπορροφήσεως, καὶ ὠθοῦμεν αὐτὸν εἰς τὴν κατάπτωσιν καὶ τὴν ἀποβολὴν παντὸς ἐθνικοῦ φρονήματος. Ἡ δημιουργία τῶν ὀργάνων τοῦ πολέμου, Κύριοι, ἐπιτυγχάνεται διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ· διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ ἐπιτυγχάνεται ἡ ἱκανότης τοῦ ἑνὸς εἰς τὸ διοικεῖν μυριάδας ἀνθρώπων, τουτέστιν εἰς τὸ μεταδίδειν εἰς αὐτοὺς τὴν διάνοιαν καὶ τὴν θέλησιν αὐτοῦ. Καὶ εἶναι τὸ δυσχερέστατον τῶν ἔργων, Κύριοι, τὸ διοικεῖν ἀνθρώπους, διότι ὁ εἷς οὗτος, ὁ ἀρχηγὸς, πρέπει νὰ ἦναι ἐν πάσῃ στιγμῇ ἱκανὸς, ὥστε νὰ πείθηται, ὅτι κατὰ πάντα τὰ σημεῖα αἱ διαταγαὶ αὐτοῦ ἐκτελοῦνται μετὰ τῆς προσηκούσης ἀκριβείας. Ἐπιτυγχάνεται δὲ τοῦτο διὰ τῆς ὑλικῆς ὀργανώσεως τοῦ στρατεύματος, τουτέστι διὰ τῆς ὑποδιαιρέσεως εἰς μονάδας συνδεομένας πρὸς ἀλλήλας, ὅπως διὰ τῶν ἐπαλλήλων αὐτῶν δεσμῶν μεταδίδηται ἡ διάνοια καὶ ἡ θέλησις τοῦ ἀρχηγοῦ μέχρι τοῦ ἐσχάτου στρατιώτου. Προσαπαιτεῖται ὅμως καὶ ἡ δέουσα ἐκπαίδευσις. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ, Κύριοι, μόνον νὰ γνωρίζωμεν, τί πρέπει νὰ πράξωμεν· ὀφείλομεν καὶ νὰ ἐκτελῶμεν μετ’ ἀποφασιστικῆς ἐνεργείας, χωρὶς νὰ ὑπολογίζωμεν ἐμπόδια, μόχθους καὶ κινδύνους. Μία μόνον ἀρετή, μία μόνον ἠθικὴ δύναμις δύναται νὰ ὑψώσῃ τοὺς ἄνδρας ὑπεράνω αὐτῶν, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ πειθαρχία, ἄνευ τῆς ὁποίας οὐκ ἔστι στρατὸς, ἀλλὰ συρφετός. Ὀργάνωσις λοιπὸν εἶναι πρῶτον ὑλικὴ ὑποδιαίρεσις εἰς μονάδας, κατὰ ἱεραρχικὸν δεσμὸν, δεύτερον μέθοδος ἐκπαιδεύσεως, καὶ τρίτον πειθαρχία. Τὰ τρία ταῦτα εἴδη τῆς ὀργανώσεως, κατὰ βαθμὸν προτεραιότητος, πρέπει νὰ ἀναστραφῶσι. Πρώτη εἶναι ἡ ἠθικὴ ἰσχὺς, ἄρα ἡ πειθαρχία, ἕπεται ταύτῃ ἡ νοημοσύνη, καὶ κατὰ τρίτον λόγον ἡ ὑλικὴ ὀργάνωσις. Ἐξετάσωμεν τὰ τρία ταῦτα εἴδη τῆς ὀργανώσεως κατὰ τὴν σειρὰν τὴν πρέπουσαν...

§18Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Εἶναι θέμα συζητήσεως, κύριε Πρόεδρε, τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια;

§19Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Ἔχομεν πειθαρχίαν ἐν τῷ στρατεύματι ἡμῶν;

§20Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ τὰ ἀνεγνώσαμεν εἰς τὸν Κανονισμὸν τοῦ στρατοῦ, Κύριε!

§21Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν νομίζετε, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν θὰ ἦναι καταλληλότερον νὰ τὰ εἴπητε;

§22Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Δὲν θέλω νὰ μὲ διακόπτητε.

§23Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Ἐὰν νομίζητε σεῖς.

§24Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Ἔχομεν πειθαρχίαν ἢ ἔχομεν πληθὺν ἀνδρῶν, σωρείαν μισθωτῶν, ἐκμυζώντων ἑκατομμύρια μόνον εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἀπελπισίᾳ, οὐδαμόθεν δυνάμενος νὰ ἀναμένῃ ἐλπίδα ἢ σωτηρίαν;

§25Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἀναγκαία ἡ πειθαρχία, οὐχὶ μόνον εἰς τὸν στρατόν.

§26Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Πρωτίστως διὰ σᾶς.

§27Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι δά! δι’ ὅλους.

§28Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Ἡ πειθαρχία εἶναι ὅρος ἀπαραίτητος διὰ τὴν ὕπαρξιν παντὸς στρατοῦ, εἶναι τὸ ἐλατήριον, διὰ τοῦ ὁποίου κινεῖται ἐρρύθμως ἡ μηχανή, καθιστῶσα τοὺς ἄνδρας ἓν μόνον σῶμα, ὑπεῖκον εἰς τὴν διάνοιαν καὶ τὴν θέλησιν τοῦ ἀρχηγοῦ. Ἡ πειθαρχία ἐπιβάλλεται ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς διοικήσεως τῆς πληθύος τῶν ἀνθρώπων, ἡ πειθαρχία ἐπιβάλλει τὸ ἔνστικτον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀποκτᾷ ὁ παλαιὸς στρατιώτης, τείνει δὲ νὰ συσφιγχθῇ ἐν τῇ τάξει καὶ ὁ νεοσύλλεκτος, ὅστις θὰ προσθέσῃ τὴν ἑαυτοῦ δύναμιν εἰς τὴν δύναμιν τῶν συντρόφων· ἡ πειθαρχία ἐπιβάλλεται διὰ τῆς ὑπεροχῆς τοῦ διατάσσοντος, ἐπιβάλλεται διὰ τοῦ σεβασμοῦ τοῦ κατωτέρου πρὸς τὸν ἀνώτερον, καὶ τὴν ὑπεροχὴν καὶ τὸν σεβασμὸν ὀφείλει νὰ καλλιεργήσῃ καὶ νὰ προσελκύσῃ ὁ ἀνώτερος διὰ τῆς συμπλησιάσεως πρὸς τοὺς στρατιώτας του, διὰ τῆς μεταδόσεως τῆς στρατιωτικῆς τέχνης, διὰ τῆς προσπαθείας τοῦ νὰ προσδώσῃ αὐτοῖς πάσας τὰς ἰδιότητας τοῦ καλοῦ στρατιώτου. Ὁ ἀξιωματικὸς, Κύριοι, πρέπει νὰ ἦναι τὸ παράδειγμα, ὁ σύμβουλος, ὁ σύντροφος, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὁ δικαστὴς τοῦ στρατιώτου. Τὰ ἐξωτερικὰ σημεῖα τοῦ βαθμοῦ εἶναι ἁπλοῦν σύμβολον τῆς ὑπεροχῆς του· ἡ ὑπεροχὴ ὅμως αὐτοῦ ἔγκειται εἰς τὸν χαρακτῆρα αὐτοῦ, εἰς τὴν ἰσχὺν τῆς θελήσεώς του, εἰς τὴν ἐπιρροὴν, ἣν ἀσκεῖ διὰ τῆς πραγματικῆς αὐτοῦ ἐξουσίας. Οὐδὲν τεχνητὸν μέσον, Κύριοι, δύναται νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν πειθαρχίαν εἰς τὸν στρατόν, οὔτε τὸ συναίσθημα τοῦ δικαίου, οὔτε τὸ συναίσθημα τῆς προστασίας τῆς πατρίδος, ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπιβαλλόμενα. Μία μόνη δύναμις εἶναι ἐκείνη, ἥτις ἐξυψώνει τὸν στρατὸν ὑπεράνω τῶν ἀτομικῶν συμφερόντων, ἡ πειθαρχία, τουτέστιν ἡ ἠθικὴ δύναμις, ἡ ὁποία ἀσκεῖται ἐπὶ μακρὸν χρόνον· αὐτὴ καθιστᾷ ἰσχυρὸν καὶ ἀξιόμαχον τὸν στρατόν. Ὅταν, Κύριοι, τὸ ψῦχος, καὶ ἡ βροχὴ καταψύγῃ τὸ σῶμα, ὅταν ἡ πεῖνα καὶ αἱ στερήσεις καταβάλλωσι τοὺς ἄνδρας, ὅταν ὁ θάνατος σκορπίζῃ τὸν τρόμον εἰς τὰς τάξεις, τότε οὐδεὶς δύναται νὰ συγκρατήσῃ τοὺς ἀνθρώπους, οὐδεὶς δύναται νὰ ἐπιβάλῃ τὴν τάξιν· μόνη ἡ πειθαρχία εἶναι ἱκανὴ πρὸς τοῦτο, πειθαρχία ἀσκηθεῖσα ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἐπὶ τοῦ στρατεύματος.

§29Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Στυμφαλιάδη, δὲν εἶναι ἀρκετὰ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἴπετε; Ἔχομεν καὶ ἄλλην ἐργασίαν, Κύριε! Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀκούωμεν αὐτὰ τὰ κοινότατα πράγματα, τὰ ὁποῖα διδάσκονται οἱ δεκανεῖς εἰς τοὺς στρατῶνας!

§30Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Διὰ σᾶς εἶναι κοινά. Εἶσθε τόσον ἀνεπτυγμένος, ὥστε διὰ σᾶς εἶναι κοινά! Ἄλλως τε σᾶς βεβαιῶ, ὅτι σεῖς δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ σκεφθῆτε περὶ στρατοῦ. Σεῖς εἶσθε μόνος σας καπετάνιος!

§31Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλήθεια λές;

§32Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Μάλιστα. Εἶσθε μόνος σας καπετάνιος, καὶ μόνος ἀναλαμβάνετε τὸ καπετανιλίκι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐκάμετε μέχρι τοῦδε.

§33Π. ΣΑΚΚΗΣ. Καλλίτερον ἀπὸ σᾶς δύναται ὁ Ἀργυρόπουλος νὰ σκεφθῇ περὶ στρατοῦ, διότι δὲν σκέπτεται περὶ γαλονίων.

§34Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ (πρὸς τὸν ἀγορεύοντα). Σεῖς, κύριε, εἰς τὴν πρώτην τουφεκιὰ, ἥτις ἠκούσθη εἰς τὰ σύνορα, τὸ ἐστρίψατε! Ἐγὼ τριάντα χρόνια ἀγωνίζομαι, καὶ εὑρέθην εἰς ἑκατὸν μάχας, καὶ ποτὲ δὲν ἔκαμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐκάμετε σεῖς. Ἔχω τριάντα ἐτῶν ἀγῶνας, καὶ ποτὲ δὲν μοῦ συνέβη αὐτό.

§35Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Αὐτὰ δὲν σᾶς τὰ ἀφαιρεῖ κανείς. Νὰ ἡσυχάσητε μόνον.

§36Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μᾶς ἀφήσῃς νὰ κάμωμεν καὶ ἄλλην ἐργασίαν, καὶ δὲν θὰ ἀκούωμεν αὐτὰ τὰ κοινότατα πράγματα ἐδῶ! Ἐὰν θέλητε βαθμὸν κωλυσιεργίας, σᾶς δίδομεν τὸ ἄριστα. Δὲν εἶσθε ἄξιος νὰ μοῦ κάμητε ὑπαινιγμοὺς περὶ πατριωτισμοῦ, διότι σεῖς δὲν ἔχετε νὰ ἐπιδείξητε οὐδὲ τὸ χιλιοστὸν τῶν ἀγώνων τῶν ἰδικῶν μου.

§37Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Δὲν σᾶς πειράζει κανείς.

§38Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ἐπείραξες! Εἶσαι σὺ ἄξιος νὰ μοῦ κάμῃς ὑπαινιγμοὺς καὶ νὰ μοῦ ἀναφέρῃς ἀγῶνας; Ἔχω τριάντα ἐτῶν ἀγῶνας!

§39Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Θέλεις δηλαδὴ νὰ δείξῃς πῶς κάτι εἶσαι! Ἡσύχασε. Μὴ ἀσεβεῖς πρὸς τὴν Βουλήν! Κατέστης ἀνοικονόμητος, καὶ θὰ σοῦ ψάλω τὸν ἀναβαλλόμενον.

§40Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σὺ νὰ μοῦ ψάλῃς τὸν ἀναβαλλόμενον!

§41Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Σοῦ πρέπει!

§42Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος εἶναι ἄξιος νὰ μοῦ ψάλῃ τὸν ἀναβαλλόμενον;

§43Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Ἡσύχασε. Ἄφησε τὰς δάφνας τοῦ πατριωτισμοῦ, τὰς ὁποίας ἀπέκτησες διὰ τοῦ πολέμου, καὶ μὴ θέλεις νὰ προχωρήσῃς πάρα–πέρα, διότι...

§44Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί;

§45Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Διότι δὲν θέλω νὰ ἀμυνθῶ κατὰ τῆς παραλόγου ἐπιθέσεως, τὴν ὁποίαν μοῦ κάμνετε.

§46Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παράλογος εἶναι ἡ ὁμιλία, τὴν ὁποίαν κάμνεις, ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους.

§47Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Κατὰ τὴν γνώμην σας. Σεῖς συνδέετε πολλὰ συμφέροντα μὲ τὴν ὁμιλίαν, καὶ σεῖς, οἵτινες φαίνεται ὅτι ἀνεπετάσατε τὴν σημαίαν τῶν ἀγώνων, εἴχετε τοὺς σκοπούς σας.

§48Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίους σκοποὺς ἔχω; δὲν μᾶς λέγεις;... Καταλαμβάνω ὅτι δὲν εἶναι εἰς τὰ σωστά του ὁ ἄνθρωπος. Ὅ,τι φθάσῃ λέγει!

§49Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ λέγω ὅ,τι φθάσω! Σκούζει ὁ κλέφτης γιὰ νὰ φύγῃ ὁ νοικοκύρης!

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρκεῖ πλέον!

§51Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Δὲν μὲ ἀφίνει νὰ ἀγορεύσω, κύριε Πρόεδρε. Ἐγὼ τοῦ εἶπον, ὅτι δὲν τοῦ ἐπιτρέπω νὰ μὲ διακόπτῃ.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, ἐξακολουθήσατε.

§53Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύναταί τις ὅμως νὰ παρατηρήσῃ, ὅτι ὀφείλομεν ἀληθῶς πλήρη καὶ ἀπόλυτον εὐλάβειαν εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παραλίπῃ καὶ ὅτι ὑπάρχουσι κανονισμοί τινες, οἱ ὁποῖοι διαγράφουσι τὰ κατὰ τὴν ἐνάσκησιν τῆς ἐλευθερίας ταύτης. Ἡ Βουλὴ ἔχει δύο καθήκοντα, τὸ καθῆκον νὰ νομοθετῇ καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἐλέγχῃ τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν πρόκηται περὶ ἐπερωτήσεως, βεβαίως ὁ κ. Βουλευτὴς ἔχει πλῆρες τὸ δικαίωμα νὰ ἀγορεύσῃ καὶ νὰ ἐκτείνῃ τὸν λόγον του, καὶ νὰ ἐκτείνῃ τὰς ἐννοίας αὐτοῦ, ὅσον ἤθελε κρίνει ἀναγκαῖον. Ἐὰν πρόκηται περὶ νομοθετήσεως, περὶ βασάνου νομοσχεδίου, ἔχει ἐπίσης τὸ δικαίωμα νὰ ἀγορεύῃ ὅσον θέλει. Ἀλλὰ νὰ ἀναβαίνωμεν ἕκαστος ἐπὶ τὸ βῆμα, διὰ νὰ ἀπαγγείλωμεν μίαν θεωρίαν περὶ ἑνὸς κλάδου τῆς δημοσίας διοικήσεως ἢ περὶ ἑνὸς κλάδου τῶν ἐπιστημῶν, αὐτὸ εἶναι ἀπώλεια χρόνου· διότι, ἐὰν τὸν κ. ἐκ Κορινθίας Βουλευτὴν, μετὰ τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεώς του, διαδεχθῇ εἷς τῶν εἰς τὰ γράμματα ἀσχολουμένων καὶ ἀπαγγείλῃ λόγον μακρὸν περὶ τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης ἢ τῆς Ἑλληνικῆς ποιήσεως, ἢ περὶ φιλολογίας, ἢ περὶ διαφόρων ἐπιστημῶν, ἄλλος δὲ ἀπαγγείλῃ ὅμοιον λόγον περὶ τοῦ ναυτικοῦ τῆς Ἑλλάδος, ἄλλος περὶ ἀστρονομίας, ἄλλος περὶ μεταλλευτικῆς ἢ μεταλλουργίας, περὶ γεωλογίας ἢ ὀρυκτολογίας, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ οὕτω μεταβάλλεται εἰς Σύλλογον, ἐν ᾧ γίνονται συνδιαλέξεις, καθίσταται εἶδος Φιλολογικοῦ Συλλόγου.

§54Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Σεβαστὲ, κύριε Πρόεδρε, καὶ ἄλλοι συνάδελφοι δὲν ὑπέμειναν, καὶ ὑμεῖς δὲν ὑπεμείνατε νὰ ἀκούσητε, ποῖον σκοπὸν ἔχει ὁ λόγος μου, καὶ διὰ τοῦτο, δείξαντες ἀνυπομονησίαν, ἐθεωρήσατε ὅτι ἐγὼ ὁμιλῶν θέλω νὰ ἀναπτύξω μίαν θεωρίαν, ἡ ὁποία εἶναι ὅλως περιττὴ διὰ τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἀναπτύξω καμμίαν θεωρίαν· ἴσως νὰ λέγω γνωστὰ πράγματα εἰς πάντας, λέγω ὅμως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον αἰσθάνομαι, καὶ θ’ ἀκούσητε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰλημμένα ἐκ τοῦ φυσικοῦ, καὶ θὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔφεραν τὸν στρατὸν εἰς τὴν κατάστασιν, ἵνα ὁμιλῇ πᾶς τις περὶ αὐτοῦ ὅπως θέλει. Ἐγὼ θὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ζητήσω, νὰ σπεύσῃ πρὸς ὑποβολὴν μέτρων συντελεστικῶν διὰ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ στρατοῦ. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ κωλυσιεργήσω, ἔχω σκοπὸν νὰ ὁμιλήσω μὲ ὅλην τὴν συνείδησίν μου, ἔχω σκοπὸν νὰ συζητήσω περὶ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ὡς τὸ οὐσιωδέστατον τῶν θεμάτων διὰ τὸ Κράτος. Κατεστήσαμεν τὸ Κράτος ἀνίκανον, καὶ διὰ τοῦτο μετὰ βαρυθυμίας πολλῆς ἀκούει ὁ λαός, ὅταν λέγωμεν περὶ στρατοῦ, ὅταν λέγωμεν περὶ Μεγάλης Ἰδέας, ὅταν λέγωμεν περὶ θρησκείας, ὅταν λέγωμεν περὶ παντὸς ἱεροῦ, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ διαφυλάττῃ ἡ πατρίς.

§55Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ συγχωρεῖτε. Ὅταν ὁμιλῆτε περὶ στρατοῦ καὶ περὶ ναυτικοῦ καὶ περὶ ζητημάτων ἐθνικῶν, οὐδεὶς μένει ἀδιάφορος· ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ ὁμιλῶμεν ἐν τῷ καταλλήλῳ καιρῷ, καὶ ὄχι κατὰ πᾶσαν στιγμὴν, παραλύοντες τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, παρακωλύοντες αὐτὴν νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ τῶν σοβαρωτάτων θεμάτων, τὰ ὁποῖα πρόκεινται ἐνώπιόν της, καὶ ἰδίως ἐπὶ θεμάτων οἰκονομικῶν, τὰ ὁποῖα προηγοῦνται πάσης μερίμνης καὶ περὶ στρατοῦ καὶ περὶ ναυτικοῦ καὶ περὶ διοικήσεως τῆς χώρας.

§56Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ οἰκονομίας ὑλικῆς, πρόκειται πρωτίστως καὶ μᾶλλον κατεπειγόντως περὶ οἰκονομίας ἠθικῆς. Πρέπει πρῶτον ἠθικῶς νὰ προλάβωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς φέρει μοιραίως εἰς τὴν καταστροφήν, καὶ κατόπιν νὰ ἐξετάσωμεν περὶ οἰκονομίας ὑλικῆς. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην χρημάτων, ἔχομεν πρωτίστως ἀνάγκην ἠθικῶν θυσιῶν, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἀπορρίψωμεν τὸ ρουσφετολόγιον, καὶ νὰ συνέλθωμεν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς, καὶ τότε ἀρκοῦσι τὰ δαπανώμενα, ἵνα ἔχωμεν καὶ τὸν στρατὸν καὶ πάντα κλάδον τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῇ θέσει, ἐν τῇ ὁποίᾳ πρέπει νὰ εὑρίσκηται. Μετὰ ταῦτα πάντα ἐξετάσωμεν, Κύριοι, ἔχομεν πειθαρχίαν; Τί μᾶς φανερώνει τὸ παρελθόν; τί μᾶς φανερώνει τὸ παρὸν, καὶ ταύτην ἀκόμη τὴν στιγμήν, ὅταν εἰς τοὺς πλείστους τῶν συναδέλφων δὲν ἀρέσκῃ νὰ ἀκούουν περὶ στρατοῦ καὶ θέλουν νὰ ἀκούουν κανένα διορισμὸν κλητῆρος;

§57Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ στρατοῦ, ὅταν λέγητε, ὅτι ζητοῦμεν ἡμεῖς νὰ πάρωμεν κανένα κλητῆρα; Αὐτὸ εἶναι συζήτησις περὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας;

§58Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Δὲν ἀφίνετε νὰ ἀκούσητε πλήρη τὸν λόγον μου.

§59Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ὁμιλήσατε καὶ εἴπετε ὅ,τι θέλετε ἀπὸ τὸ πρωῒ ἕως τὸ βράδυ, ἀλλὰ δὲν σᾶς ἐπιτρέπεται νὰ λέγητε, ὅτι ἡμεῖς δὲν σκεπτόμεθα ἄλλο παρὰ μόνον περὶ διορισμῶν κλητήρων—διότι ἐδῶ δὲν ἤλθομεν νὰ σκεφθῶμεν περὶ αὐτῶν· πιθανὸν νὰ ἦναι σκέψεις καὶ τάσεις ἰδικαί σας αὐτά.

§60Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Μὴ ἐπιρρίπτετε εἰς ἐμὲ τοιαύτας προθέσεις, ἀφοῦ ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν δεξιὰν) διαρκῶς μὲ διακόπτετε.

§61Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Νομίζετε ὅτι σᾶς διακόπτω; Δὲν ἐνδιαφέρομαι, ἂν θὰ ἐξακολουθήσητε ἢ ὄχι. Σᾶς εἶπον μόνον, ὅτι δὲν σᾶς ἐπιτρέπεται νὰ λέγητε, ὅτι οἱ Βουλευταὶ δὲν σκέπτονται τίποτε ἄλλο παρὰ μόνον, πῶς νὰ πάρουν κανένα κλητῆρα, καὶ ὅτι σεῖς ἤλθετε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ ὑψώσητε καὶ τῆς κοινωνίας καὶ τῆς Βουλῆς τὸ ἠθικόν!

§62Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Τί μᾶς διδάσκουν τὰ προνουντσιαμέντα τῆς Λαρίσης; τί μᾶς διδάσκουν αἱ συνωμοσίαι τῶν ὑπαξιωματικῶν τῆς Λαμίας; τί μᾶς διδάσκει ἡ πληθώρα τῶν λιποτακτῶν κατὰ τὴν ἐπιστρατείαν τοῦ 1885 καὶ 1886; τί μᾶς διδάσκει τὸ σμῆνος τῶν φυγάδων, ἡ ἀθρόα λιποταξία ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ κατὰ τοὺς θλιβεροὺς ἐκείνους καιροὺς τοῦ 1897, κατὰ τοὺς ὁποίους ὁ ἐχθρὸς ἐπάτει ἐπὶ τοῦ στήθους τῆς πατρίδος μας; Εἰσέδυσε, Κύριοι, μέχρι μυελοῦ τῶν ὀστέων τοῦ στρατοῦ ὁ σάραξ τῆς πολιτικῆς, καὶ καταθλίβει τὸ στῆθος τοῦ στρατοῦ ὁ ἐφιάλτης οὗτος! Ἀντὶ τῆς ὁριστικῆς ὀργανώσεως τοῦ στρατεύματος ἐγένοντο μόνον μεταβολαί τινες τῶν προσωρινῶν ὀργανισμῶν, πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τῆς ἱκανοποιήσεως προσώπων. Περὶ δὲ τῆς πειθαρχίας; αὕτη εἶχε καταστῆ ἀφηρημένη ἔννοια, ξένη τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων! Τὰς πολιτικὰς μεταβολὰς ἐπηκολούθουν ἀθρόαι αἱ μεταθέσεις τῶν ἀξιωματικῶν, ὡς γίνεται σήμερον μὲ τοὺς εἰρηνοδίκας, ἐπηκολούθουν αἱ μετασταθμεύσεις τῶν στρατιωτικῶν σωμάτων, μόνον πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν κομματικῶν ἀξιώσεων, χωρὶς οὐδόλως νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν τὸ συμφέρον τοῦ στρατεύματος καὶ τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας. Ἀξιωματικοὶ λαβόντες μέρος εἰς προνουντσιαμέντα, ἐπελθούσης πολιτικῆς μεταβολῆς ἀνῆλθον εἰς ὑψηλὰς θέσεις, ἵνα κάλλιον ἐκεῖθεν ὑπηρετῶσι τὴν Πολιτείαν! ὑπαξιωματικοί, οἵτινες ἔδειξαν στασιαστικὰς διαθέσεις, οὐ μόνον δὲν ἐτιμωρήθησαν, ἀλλὰ καὶ προήχθησαν, πρὸς ἀμοιβὴν τῶν ὑπηρεσιῶν των ὑπὲρ τοῦ κόμματος! Διῃρέθησαν τὰ πρόσωπα εἰς εὐνοούμενα καὶ μή, καὶ ἐντεῦθεν ἡ πληθὺς τῶν βαθμοφόρων. Ἡ διαρκὴς παραμονὴ τῶν ἀξιωματικῶν ἐν ταῖς πόλεσι κατέστησαν αὐτοὺς μισητοὺς παρὰ τῷ λαῷ, θεωρουμένους ὡς λυμεῶνας τοῦ δημοσίου χρήματος. Αἱ διακρίσεις μεταξὺ τῶν σωμάτων, καὶ αὗται ἔφεραν τὴν διχόνοιαν τοῦ στρατεύματος, καὶ εἴδομεν ἀξιωματικοὺς προτείνοντας τοὺς διοικητάς των, καὶ εἴδομεν διοικητὰς ἀποκρουομένους ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικούς, προκειμένου νὰ ἀναλάβωσι τὴν διοίκησιν στρατιωτικοῦ σχολείου, εἴδομεν τέλος στρατιώτας μεταθέτοντας ἀξιωματικοὺς τοῦ καθήκοντος! Τοιαύτη ὑπῆρξε, Κύριοι, ἡ πρὸ τοῦ πολέμου κατάστασις! Αὕτη ὑπῆρξεν ἡ αἰτία τῆς ἀποσυνθέσεως τοῦ στρατοῦ, αὕτη παρήγαγε τοὺς ἀνικάνους, αὕτη παρήγαγε τοὺς δειλοὺς, αὕτη παρήγαγε τοὺς φυγάδας, καὶ ἐνεκολάφθη τὸ στίγμα τῆς αἰσχρᾶς ἡμῶν ἥττης ἐπὶ τοῦ μετώπου τῆς πατρίδος! Μὴ λησμονῶμεν, Κύριοι, ὅτι ἑξαετὲς ὁλόκληρον διάστημα παρῆλθεν ἀπὸ τοῦ ἀτυχοῦς ἡμῶν πολέμου, τοῦ πρωτοφανοῦς ἐν τῇ ἱστορίᾳ διὰ τὴν διεξαγωγὴν αὐτοῦ. Τὰ κατὰ τὸν πόλεμον λαβόντα χώραν ἀπέχω νὰ ἀναφέρω, διότι εἶναι λυπηρά. Ἄλλως τε ἐλέχθησαν καὶ ἐγράφησαν κατὰ κόρον. Τὰ γεγονότα τοῦ πολέμου εὕρηνται ἐν ταῖς διαφόροις ἐκθέσεσι, καὶ ἰδίως ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς Α. Ὑψ. τοῦ Διαδόχου, ὡς ἀρχηγοῦ τοῦ ἐν Θεσσαλίᾳ στρατοῦ, καὶ τὰς ἐκθέσεις ταύτας δύναται πᾶς τις ἐξ ὑμῶν νὰ διεξέλθῃ εὐκόλως. Τὰ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα δύναταί τις νὰ συναγάγῃ ἐκ τῶν ἐκθέσεων τούτων, εἶναι ἐξ ἴσου λυπηρά, ὅσον λυπηρὰ ὑπῆρξεν ἡ αἰσχρὰ ἧττα ἡμῶν. Ἕν μόνον ἐξέχον ἀπεδείχθη κατὰ τὸν πόλεμον ἐκεῖνον, ὅτι ὑπῆρξε παντελὴς ἔλλειψις πειθαρχίας, τουτέστι παντελὴς ἔλλειψις στρατιωτικῆς ἰσχύος. Κατὰ τὸ ἑξαετὲς αὐτὸ διάστημα οὐδὲν ἐπράξαμεν! Πάντες ἠλπίζομεν ὅτι τὸ αἱματοβαφὲς παράδειγμα τοῦ ἀτυχοῦς πολέμου ἤθελεν ἀφυπνίσει ἡμᾶς καὶ ἠθέλομεν σπεύσει εἰς πραγματικὴν καὶ εἰλικρινῆ ἀναδιοργάνωσιν τοῦ στρατοῦ ἡμῶν· οὐδὲν ὅμως ἐπράξαμεν. Μετὰ τὸ 1870, ἤτοι μετὰ τὸν Γαλλογερμανικὸν πόλεμον, οὐ μόνον ἡ Γαλλία καὶ ἡ Γερμανία, ἀλλὰ πάντα τὰ εὐρωπαϊκὰ Κράτη, οὐδὲ αὐτῆς τῆς Τουρκίας ἐξαιρουμένης, ἔσπευσαν ν’ ἀναδιοργανώσωσι τοὺς στρατοὺς αὐτῶν ἐπὶ νέων βάσεων, ἐπὶ βάσεων εἰλημμένων ἐκ τῶν παραδειγμάτων τοῦ μεγάλου ἐκείνου πολέμου. Καὶ εἴδομεν τότε, Κύριοι, ἄρδην μεταβαλλομένους τοὺς ὀργανισμοὺς τῶν στρατῶν τῶν Εὐρωπαϊκῶν, εἴδομεν συντελεσθεῖσαν ὁλόκληρον ἐπανάστασιν εἰς τοὺς στρατοὺς ἐκείνους, καὶ βλέπομεν σήμερον, ὅτι πάντα τὰ ἄλλα Κράτη εὑρίσκονται ἕτοιμα καθ’ ὅλα, ἵνα ῥιφθῶσιν εἰς τὸν ἀγῶνα. Ἡμεῖς ἀφήσαμεν καὶ ἀφίνομεν καὶ θὰ ἀφίνωμεν νὰ παρέρχηται ὁ χρόνος, διότι κακὸς τις δαίμων, φαίνεται, διέπει τὴν Ἑλλάδα· ἀφήσαμεν νὰ παρέλθῃ ἑξαετὲς διάστημα ἐν ἐντελεῖ ἀπραξίᾳ, ἐν ἐντελεῖ νάρκῃ, τὸ μόνον δὲ φωτεινὸν σημεῖον ὑπῆρξεν ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ, ἥτις ὄντως κατέστειλε τὰ ἐπαναστατικὰ ῥεύματα, ἐξηφάνισε τὰ προνουντσιαμέντα, καὶ κατέστησε πειθαρχίαν ἐν τῷ στρατεύματι. Ἡ ἐκπαίδευσις τοῦ στρατεύματος ἀτελέστατα γίνεται. Τρεῖς λειτουργοῦσι στρατιωτικαὶ Σχολαὶ παρ’ ἡμῖν, ἡ Σχολὴ τῶν Εὐελπίδων, ἡ Σχολὴ τῶν Ὑπαξιωματικῶν καὶ ἡ Σχολὴ τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν. Περὶ τῶν λεπτομερειῶν τῆς διεξαγωγῆς τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν δὲν θὰ ὁμιλήσω· ἀλλ’ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῶν δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν, κατὰ πόσον ἡ ἐκπαίδευσις γίνεται ἐντελὴς καὶ ἐπωφελὴς εἰς τὸ στράτευμα. Ἐν τῇ Στρατιωτικῇ Σχολῇ τῶν Εὐελπίδων οἱ εἰσαγόμενοι νέοι κατὰ πρώτιστον λόγον τρέχουσι τὸν κίνδυνον τῆς ἀπωλείας τῆς ὑγείας των· καὶ τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ προγράμματος τῆς ἐκπαιδεύσεως αὐτῶν, ἐκ τῆς πληθώρας τῶν διδασκομένων μαθημάτων. Ἐκ τῆς πληθώρας τῶν διδασκομένων μαθημάτων οἱ μαθηταὶ ἐξέρχονται καταπεπονημένοι τὸ πνεῦμα, ἀσθενικοὶ, μύωπες, νευροπαθεῖς! Τὰ αὐτὰ καὶ χείρονα ἀποτελέσματα ἐπέρχονται ἐν τῇ Σχολῇ τῶν Ὑπαξιωματικῶν. Καὶ ἐκεῖ ἡ πληθώρα τῶν μαθημάτων τὰ αὐτὰ παρουσιάζει ἀποτελέσματα.

§63Ν. ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Τοὐναντίον εἶναι ὀλίγα τὰ μαθήματα· ὄχι πολλά.

§64Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Πληροῦνται αἱ κεφαλαὶ τῶν μαθητῶν ἐκ μαθηματικῶν θεωριῶν, χωρὶς οὗτοι νὰ ἀσκῶνται εἰς πρακτικὰς ἐφαρμογάς. Ἐν τῇ Σχολῇ τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, καὶ ἐκεῖ ἡ ἐκπαίδευσις δὲν γίνεται ἐντελής, διότι κατὰ τὸ βραχὺ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον διδάσκονται οἱ μαθηταὶ ἐν αὐτῇ, συγκεχυμένας μόνον γνώσεις τινὰς ἀποκτῶσι, χωρὶς ἐν τῇ ἐφαρμογῇ νὰ ἀσκῶνται καὶ αὐτοὶ ποσῶς. Κατόπιν εἰσέρχονται εἰς τὸ στράτευμα, ὑπηρετοῦσιν ἐν αὐτῷ ἐπὶ βραχὺ χρονικὸν διάστημα, καὶ ἀπέρχονται τοῦ στρατεύματος, χωρὶς νὰ τοῖς δοθῇ ἀκολούθως ἀφορμὴ οὔτε καθ’ ὕπνους νὰ μνησθῶσιν, ὅτι ὑπῆρξαν ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατεύματος. Ὑπῆρξε καὶ μία ἄλλη Σχολὴ, ἡ Προπαρασκευαστικὴ τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἀλλ’ αὕτη σιωπηρῶς κατηργήθη· ἡ Πολιτεία τὴν παρημέλησεν, ὡς μὴ ὤφελεν. Ἔπαυσε λειτουργοῦσα ἡ Σχολὴ αὕτη, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν, ἂν ἀπέφερεν ἢ μὴ καρποὺς ἀγαθοὺς. Οὕτω δὲ, Κύριοι, τὸ στράτευμα ἐστερήθη τοῦ μέσου τῆς ἀποκτήσεως ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι χρησιμεύουσιν ἵνα συνδέωσι τοὺς ἀξιωματικοὺς μετὰ τῶν στρατιωτῶν. Ἡ τάξις αὕτη τῶν ὑπαξιωματικῶν πληροῦται ἤδη ἐκ τῶν κληρωτῶν, ἀτελῶς ἐκπαιδευομένων, καὶ τὸ σῶμα τῶν ὑπαξιωματικῶν ἥκιστα ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς πολλαπλᾶς ἀπαιτήσεις τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Ἡ ἐκπαίδευσις τῶν στρατιωτῶν γίνεται τοσοῦτον ἀτελῶς, ὥστε δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι οὐδόλως οὗτοι ἐκπαιδεύονται. Μετὰ τὴν εἴσοδον τῶν νεοσυλλέκτων εἰς τὰ Σώματα καὶ τὴν ἄσκησιν αὐτῶν εἰς τὸ πρῶτον μέρος τοῦ σχολείου στρατιώτου, ἀσχολοῦνται εἰς τὴν φρούρησιν τῶν φυλακῶν, μετ’ ὀλίγον δὲ ἀποσπῶνται εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, καὶ ἐπιστρέφουσι πότε; ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως, μὲ μόνα ἐφόδια τὴν γνῶσιν τῆς κόττας καὶ τῆς πήττας καὶ τῆς συντάξεως ψευδῶν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον πρωτοκόλλων ἐν τῇ χωροφυλακῇ καὶ τῇ ἀστυνομίᾳ. Οἱ ὀλίγοι δ’ ἐναπομένοντες ἄνδρες εἰς τὰ Σώματα, ἄλλοι μὲν ὑπηρετοῦσι παρὰ τοῖς ἀξιωματικοῖς ὡς ὑπηρέται, ἄλλοι δὲ εἰς τὰς εἰδικὰς ὑπηρεσίας τῶν Σωμάτων, ἐσωτερικὰς καὶ ἐξωτερικὰς, καὶ ἄλλοι εἰς τὴν περιποίησιν τῶν κτηνῶν, ὧν πολλάκις ὁ ἀριθμὸς ὑπερβαίνει τὸν ἀριθμὸν τῶν στρατιωτῶν! Οὕτως ἐρημοῦνται αἱ τάξεις τοῦ στρατεύματος, καὶ τὰ Σώματα ἀργοῦσιν· ἐν περιπτώσει δὲ ἐπιστρατεύσεως, διοικηταὶ καὶ ὑποδιοικηταὶ καὶ πάντες οἱ βαθμοφόροι μεθ’ ὅλου τοῦ σμήνους τῶν ἐφέδρων παίζουν πρόσωπον ἐπιστράτου, διαποροῦντες περὶ τοῦ πρακτέου! Οἱ στρατιῶται πρέπει νὰ ἦναι ἄξιοι κατὰ πάντα τοῦ καθήκοντος αὐτῶν, τουτέστι πρέπει νὰ ἦναι ἠσκημένοι εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν ἀποστάσεων, εἰς τὴν σκόπευσιν, εἰς τὴν ἀντίληψιν τῶν πλεονεκτημάτων τοῦ ἐδάφους καὶ τὴν οἰκονομίαν τῶν πυρομαχικῶν, καὶ ἐπιδέξιοι εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ ὅπλου των. Οὐδεμιᾶς ὅμως τοιαύτης ἐκπαιδεύσεως τυγχάνουσιν. Ἡ δύναμις αὕτη τοῦ στρατοῦ, καὶ δὴ τοῦ πεζικοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ κυριώτατον στοιχεῖον τοῦ στρατεύματος, παρωράθη ἐντελῶς, ἠμελήθη ἀσυγγνώστως! Ἡ ἐκπαίδευσις τῶν ἀξιωματικῶν, δύναμαι νὰ εἴπω, Κύριοι, δὲν γίνεται πλήρης οὔτε ἐν ταῖς Σχολαῖς, οὔτε ἐν τοῖς Σώμασιν. Αἱ Σχολαὶ ἔχουσι προορισμὸν νὰ παρέχωσιν εἰς τὸ στράτευμα ἀξιωματικοὺς μεμορφωμένους ἐν τῇ ἐπιστήμῃ, μεμορφωμένους ἐν τῇ τέχνῃ, διαπεπλασμένους καλῶς διὰ τῶν ἀσκήσεων, ἵνα ἀντέχωσιν εἰς ὅλους τοὺς κόπους τοῦ στρατεύματος, καὶ ἐν γένει ἵνα ἀνταποκρίνωνται εἰς ὅλας τὰς ἀπαιτήσεις τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Ἀργοῦσιν, εἶπον, τὰ Σώματα, οἱ δὲ ἐκ τῶν Σχολῶν ἐξερχόμενοι ἀξιωματικοὶ, ἐν τῇ ἀργίᾳ ταύτῃ τὸ πρῶτον εἰσερχόμενοι, μαραίνονται, ἀποθαρρύνονται, ἀποβάλλουσι τὰ μεμαθημένα, καὶ τέλος ἀφομοιοῦνται πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς, τοὺς ὑπάρχοντας εἰς τὰ Σώματα, μεμαραμμένους καὶ ἀπογοητευμένους ἐκ τῆς ἀργίας. Πρὶν ἢ εἰσέλθω εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἡμῶν, θὰ σᾶς εἴπω περὶ τοῦ στρατοῦ τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας καὶ τῶν λοιπῶν Κρατῶν τοῦ Αἵμου, θὰ προσπαθήσω δὲ, ἕνεκα τῆς ἀδημονίας σας, νὰ περιορίσω, ὅσον τὸ δυνατὸν, τὸν λόγον μου.

§65Ε. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Χάνομεν τὸν καιρόν μας ἀδίκως!

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Στυμφαλιάδη, ὁ λόγος σᾶς ἐδόθη, καὶ δὲν δύναται νὰ σᾶς ἀφαιρεθῇ· ἀλλ’ ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμνητε κατάχρησιν τοῦ λόγου.

§67Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Οὐδεμίαν κατάχρησιν κάμνω τοῦ λόγου.

§68Ε. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ὅταν θὰ ἔλθωσιν εἰς συζήτησιν τὰ νομοσχέδια τὰ στρατιωτικά, ὁμιλεῖτε.

§69Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Ἡ ὅμορος ἡμῶν Ἐπικράτεια, ἡ Τουρκία, Κύριοι, δύναται νὰ παρατάξῃ ἐν πολέμῳ στρατιώτας 1,500,000, ἐξ ὧν αἱ 800,000 εἶναι εὐρωπαϊκώτατα ἠσκημέναι...

§70Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Στρατιωτικοὺς Βουλευτὰς πόσους παρατάσσει τὸ ὅμορον Κράτος;

§71Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Ἡ Σερβία δύναται νὰ παρατάξῃ ἐν πολέμῳ διπλάσιον στρατὸν τοῦ ἑλληνικοῦ, ἔχουσα ἴσας πρὸς τὰς ἰδικάς μας προσόδους καὶ ἴσον σχεδὸν πληθυσμόν· δαπανᾷ δὲ κατ’ ἔτος 20,000,000 διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ στρατοῦ. Ἡ Βουλγαρία, μὲ ἴσας ἐπίσης προσόδους, ἔχει στρατὸν ἐν εἰρήνῃ 45,000 ἀνδρῶν, δύναται δὲ νὰ παρατάξῃ ἐν πολέμῳ στρατὸν τριπλάσιον τοῦ ἑλληνικοῦ.

§72Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσα ἑκατομμύρια κατοίκων ἔχει;

§73Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Ἡ Ρουμανία ἔχει ἐν εἰρήνῃ 45,000 στρατοῦ, πρὸς τὸν ὁποῖον οὐδόλως δύναται νὰ παραβληθῇ ὁ ἑλληνικὸς στρατός. Ὁ ῥουμανικὸς στρατὸς θεωρεῖται εὐρωπαϊκὸς, καὶ οὐχὶ Ἀνατολίτης.

§74Π. ΓΚΙΚΑΣ. Διατὶ δὲν παραιτεῖσθε, κύριε Στυμφαλιάδη; Δὲν ἔπρεπε νὰ μένητε εἰς τὸν ἑλληνικὸν στρατόν, ἀφοῦ εἶναι τοιοῦτος.

§75Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Ταῦτα, Κύριοι, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν πρωτίστως, προκειμένου περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἡμῶν ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἄλλα Κράτη, πρὸς τὰ ὁποῖα θέλομεν νὰ παραβαλλώμεθα, καὶ πρὸς τὰ ὁποῖα ἴσως ἔλθωμεν ποτὲ καὶ εἰς σύγκρουσιν. Ἀκούσατε, Κύριοι, πῶς ἐγένοντο οἱ ὀργανισμοὶ τοῦ στρατοῦ παρ’ ἡμῖν, καὶ κρίνατε, ἂν ὑπάρχει τίποτε σοβαρόν. Κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἐπιστρατεύσεως τοῦ 1880– 1881 ἠσχολούμεθα εἰς τὴν ἐφαρμογὴν ὀργανισμοῦ στρατοῦ ἐκπαιδεύσεως καὶ στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Ἐπῆλθε τότε ἡ ἐπιστράτευσις, καὶ ἔκτοτε ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς ἐλησμονήθη τέλεον! Μετὰ τὸ πέρας τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐκείνης διωκήθημεν μὲ τὰ τάγματα τοῦ πεζικοῦ καὶ τὰ τρία Ἀρχηγεῖα στρατοῦ. Ὅτε δ’ ἐπῆλθεν ἡ ἐπιστράτευσις τοῦ 1896, ὅτε δηλαδὴ ἐπληρώθη ἡ Θεσσαλία ἀπὸ ἐφέδρους, τότε ἀνεκύψαμεν ἐκ τοῦ ληθάργου, καὶ ἠρξάμεθα τῆς ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ, διαιροῦντες αὐτὸν εἰς συντάγματα, τότε ἐβλέπομεν μετακινούμενα τὰ τάγματα ἐντὸς τῆς Θεσσαλίας, μὲ στρατιώτας πεινῶντας, διψῶντας, γυμνητεύοντας, ἀποδεκατιζομένους ἐκ τῶν νόσων, καὶ εἰς τοιαύτην κατάστασιν μεταβαίνοντας, ἵνα ἑνωθῶσι πρὸς σχηματισμὸν τῶν συνταγμάτων! Καὶ μετὰ τὴν ἐπιστράτευσιν ταύτην πάλιν κατελήφθημεν ὑπὸ ληθάργου! Ἐξηκολουθήσαμεν ἔχοντες τὰ δύο Ἀρχηγεῖα τοῦ στρατοῦ καὶ τὰ συντάγματα τὰ καταρτισθέντα κατὰ τὴν ἐπιστράτευσιν, μέχρι τῆς 7 ἢ 8 Μαρτίου 1897. Τότε ἠκούσαμεν νὰ βροντῶσι τὰ ὅπλα τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ, ἕτοιμα νὰ διασχίσωσι τὰς σάρκας ἡμῶν. Τότε ἐσπεύσαμεν νὰ ὀργανώσωμεν τὰς ἀνωτέρας μονάδας, τὰς μεραρχίας καὶ ταξιαρχίας! Ἔπεσε δὲ ὁ κλῆρος ἐπὶ τὴν Α. Β. Ὑψηλότητα τὸν Διάδοχον, νὰ ὀργανώσῃ τὸν στρατὸν καὶ τὸν παρατάξῃ πολεμικῶς, ἄνευ σχεδίου πολεμικοῦ, ἐντὸς ὀκτὼ ἡμερῶν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐχθροπραξιῶν. Τὸν βεβιασμένον ἐκεῖνον ὀργανισμὸν διετηρήσαμεν καὶ μετὰ τὸν πόλεμον, ἄνευ Βασιλικοῦ Διατάγματος, κανονιστικοῦ τῆς ἁρμοδιότητος καὶ τῆς δικαιοδοσίας τῶν μεράρχων καὶ ταξιάρχων, μέχρις ὅτου ἐθεσμοθετήθη ἡ Γενικὴ Διοίκησις, ἥτις ἔσπευσε καὶ καθιέρωσε διὰ Βασιλικῶν Διαταγμάτων τὴν ἁρμοδιότητα τῶν μεράρχων καὶ τὴν διοίκησιν τῶν κατωτέρων μονάδων. Ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι θεωρῶ εὐτύχημα τὸ θεσμοθέτημα αὐτό. Οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἀπεδείχθησαν ἀνωφελεῖς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατεύματος ἀπὸ τοῦ 1864. Δὲν θέλω νὰ ἀδικήσω τινὰ ἐκ τῶν ἀνελθόντων εἰς τὴν ὑψηλὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν· τὴν θέσιν ταύτην κατέλαβον ἑκάστοτε ἀξιωματικοὶ φιλοπάτριδες καὶ κατὰ πάντα ἄξιοι τῆς θέσεως ταύτης, ἀλλὰ πάντες οὗτοι, ὡς καὶ οἱ λοιποὶ Ὑπουργοί, ὑποβεβλημένοι εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ κόμματος, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ φανῶσιν ὠφέλιμοι εἰς τὸν στρατόν. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι, ὅτι καὶ σήμερον, ὅπως καὶ ἄλλοτε, τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια ἔλαβον τὴν πρὸς τὸ ἀριστερὸν τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἄγουσαν, χάριν τῶν κομματικῶν συμφερόντων. Ἠκούσατε ἐντεῦθεν, ὅτι ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατοῦ διέπραξεν ἀδικήματα. Συμφωνῶ πρὸς στιγμήν, ὅτι διέπραξεν ἀδικήματα, ἀλλὰ διέπραξε τόσα, ὅσα διέπραξαν ἄλλοτε Ὑπουργοὶ καὶ ἀρχηγοί; Τίς παρέχει πλείονα ἐχέγγυα καλῆς διοικήσεως ἢ ὁ Διάδοχος τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου; Οὕτω, Κύριοι, ἐξ ὅσων εἶπον ἀποδεικνύεται, ὅτι ἀτελὴς ὀργανισμὸς διέπει τὰ τοῦ στρατοῦ ἡμῶν. Ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὸ ὡμολόγησεν ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ ὑπερεθεμάτισε μάλιστα, εἰπὼν ὅτι οὐδεὶς ὀργανισμὸς ὑπάρχει ἐν τῷ στρατῷ. Δὲν ἀρκεῖ νὰ ἔχωμεν μεράρχους καὶ ταξιάρχους ὀνομαστικούς, καὶ τάγματα καὶ συντάγματα, οἷα ἔχομεν, διότι ταῦτα, Κύριοι, ὡς σήμερον ἔχουσιν, εἰς οὐδὲν ἄλλο χρησιμεύουσιν ἢ νὰ βαρύνωσι τὸ μισθολόγιον, τὸ ὁποῖον καταπονεῖ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῆς χώρας. Ὁ σκοπὸς τῶν κολοσσιαίων δαπανῶν τῶν 17 ἑκατομμυρίων ἐτησίως εἶναι μάταιος, διότι οὐδέποτε εἴχομεν οὔτε δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν στρατὸν, ἀλλὰ πάντοτε θὰ ἔχωμεν συρφετόν, ἀκολουθοῦντες τὴν πεπατημένην. Ὀφείλομεν, κύριοι Βουλευταί, νὰ φεισθῶμεν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τοῦ τοσαῦτα ἑκατομμύρια εἰσφέροντος ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, καὶ πρέπει νὰ τονίσωμεν, ἵνα ἀκουσθῇ εἰς τὰ πέρατα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὅτι τὰ ἑκατομμύρια, τὰ καταβαλλόμενα ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀπαιτοῦσιν ἀντάλλαγμα, καὶ τὸ ἀντάλλαγμα εἶναι ἡ ὕπαρξις ἐθνικοῦ στρατοῦ, δυναμένου νὰ διεκδικήσῃ τὰ ἀπαράγραπτα δικαιώματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ὁ περὶ στρατολογίας νόμος ἐφηρμόσθη πάντοτε κακῶς. Κατὰ τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις παρετηρήθη, ὅτι τὸ Κράτος παρέταξε μάζευμα ἀνδρῶν αὐτοσχεδίου στρατοῦ, ἀνικάνου νὰ ἀναλάβῃ καὶ τὴν ἐλαχίστην ἔστω ἐπιχείρησιν ὑπὸ ἕνα ἢ πλείονας καπεταναίους· τὰ ἐκ τούτου δὲ προελθόντα κακὰ ἔχουσιν ἀφορμήν, οὐχὶ κυρίως τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν ἀδυναμίαν, ἀλλὰ πρώτιστα τὴν ἀδιαφορίαν πρὸς τοὺς νόμους, ἵνα μὴ εἴπω τὴν καταδολίευσιν τῶν νόμων. Ἡ γενομένη ἐργασία πρὸς κατάταξιν τῶν κληρωτῶν εἰς τὸν στρατὸν πλημμελέστατα διεξήγετο ὑπὸ τῆς πολιτικῆς ἀρχῆς, καὶ οὕτω πλεῖστοι αὐτῶν διέφευγον καὶ διαφεύγουσι τὴν στράτευσιν. Τίς ἐξ ὑμῶν γνωρίζει δῆμον τηροῦντα ληξιαρχικὰ βιβλία; Τίνες δῆμοι συνέταξαν ποτὲ μητρῷον ἀρρένων, ὅπως οἱ νόμοι ἐπιβάλλουσιν; Ἀλλὰ καὶ ἡ ὑπηρεσία τῆς στρατιωτικῆς ἀρχῆς πλημμελέστατα διεξάγεται· οὐδεμία προσοχὴ δίδεται εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν στρατευσίμων τῶν προωρισμένων διὰ τὰ εἰδικὰ ὅπλα. Τὸ περὶ στρατολογίας μόνον μέρος ἐκτελεῖται μετά τινος ἀκριβείας. Παρατηροῦνται καὶ εἰς αὐτὸ ἐλλείψεις, ἀλλ’ αἱ ἐλλείψεις ἐμφαίνονται καὶ εἰς τὸν νόμον· δὲν γίνεται ἐπιμελὴς κατανομὴ τῶν ἀνεπτυγμένων ἀνδρῶν εἰς τὰ Σώματα, δὲν γίνονται αἱ προσκλήσεις εὐμεθόδως· περὶ δὲ τῆς ἐπανόδου τῶν ἀνδρῶν εἰς τὰς ἑστίας αὐτῶν οὐδεμίαν λαμβάνει φροντίδα ὁ στρατολογικὸς νόμος. Ἐννοῶ τὴν γενικὴν στρατολογίαν, ἥτις ὅμως, ἕνεκα τῆς πληθύος τῶν ἀπαλλασσομένων, πᾶν ἄλλο εἶναι ἢ γενικὴ στρατολογία. Ἄν τις ἐπεσκέπτετο κατὰ τὸν πόλεμον τὰς Ἀθήνας ἢ ἄλλο τι κέντρον τῆς Ἑλλάδος, θὰ ἔβλεπε χιλιάδας νέων, περιδιαβαζόντων καὶ συζητούντων περὶ τοῦ πολέμου, ἐνῷ ἠδύναντο, προσερχόμενοι εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ἐπὶ τῶν βραχιόνων αὐτῶν νὰ στηρίξωσι τὴν νίκην. Καίριον τραῦμα ὑπέστη ὁ στρατολογικὸς νόμος κατὰ τὴν ἐπιστράτευσιν τοῦ 1897, ὅτε οἱ προσερχόμενοι ὑπέφερον τὰ πάνδεινα, οἱ δὲ μὴ προσερχόμενοι ἠμείβοντο διὰ τῆς ἀτιμωρησίας. Ὁ στρατολογικὸς νόμος διαγράφει ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐπιστρατεύεται ὁ στρατός· γίνεται προπαρασκευαστικὴ ἐργασία διαρκῶς ὑπὸ τῶν Στρατολογικῶν Γραφείων, τὰ ὁποῖα κατατάσσουσι τοὺς ἐφέδρους. Τὰ Σώματα τοῦ στρατοῦ γνωρίζουσι τὰ ὀνόματα τῶν εἰς τὰς τάξεις αὐτοῦ ὑπηρετησάντων ἀνδρῶν, καὶ τὰς πατρίδας αὐτῶν, καὶ ἐν καιρῷ ἐπιστρατεύσεως εἶναι ἕτοιμα νὰ δεχθῶσιν αὐτούς. Ὁ στρατολογικὸς νόμος προβλέπει περὶ σχηματισμοῦ ταγμάτων καὶ περὶ κατατάξεως ἀνδρῶν. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἑτέρα διάταξις, καθ’ ἣν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καλῇ ἡλικίας εἴτε πρὸς ἄσκησιν εἴτε πρὸς ὑπηρεσίαν· δὲν πιστεύω ὅμως ποτὲ εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ νομοθέτου νὰ ἐπῆλθεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ περίπτωσις, καθ’ ἣν ἦτο δυνατὸν ὁ Ὑπουργὸς νὰ καλέσῃ πάσας τὰς ἡλικίας δι’ ὑπηρεσίαν ἢ δι’ ἄσκησιν· οὐδ’ ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ ἐφεύρωμεν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἠδύνατο νὰ καλέσῃ πλέον τῆς μιᾶς ἡλικίας. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὁ τότε ὑπελάμβανεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ καλέσῃ ἁπάσας τὰς ἡλικίας, καὶ ἐξέδωκε διαταγὰς, καλούσας ἀλληλοδιαδόχως τὴν μίαν κατόπιν τῆς ἄλλης· καὶ οἱ μὲν ἔφεδροι τῆς Ἀργολιδοκορινθίας καὶ Φθιωτιδοφωκίδος ἐκαλοῦντο νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸ 5ον, 6ον καὶ 7ον σύνταγμα, οἱ δὲ τῆς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος εἰς τὸ 10ον, 11ον καὶ 12ον σύνταγμα. Ἀλλὰ τί νομίζετε, ὅτι ἔλαβε χώραν, Κύριοι; Ὅλοι οἱ ἄνδρες πασῶν τῶν κλάσεων μετέβησαν εἰς Σώματα ἄλλα, καὶ οὐχὶ εἰς ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα ἦσαν προωρισμένοι κατὰ τὸν στρατολογικὸν νόμον, καὶ ὅλοι κατετάχθησαν εἰς τὰ ἐνεργὰ Σώματα, καὶ ἐπῆλθεν ἐκ τούτου μεγάλη πληθώρα στρατιωτῶν εἰς αὐτά, διότι πολλῶν τῶν Σωμάτων τούτων ἡ δύναμις ὑπερέβη τὸ διπλάσιον τῆς κεκανονισμένης. Ἐπῆλθε τέλος ἀποσύνθεσις τῶν Σωμάτων τότε, ἀποσύνθεσις, ἡ ὁποία ἀποβαίνει καὶ ἐπικίνδυνος εἰς τὸ Κράτος ὁλόκληρον· τὰ Σώματα, διὰ τῶν γλίσχρων μέσων, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ διαθέσωσι, δὲν ἠδύναντο οὔτε εἰς τὴν διανομὴν τὴν κοινὴν νὰ ἐπαρκέσωσιν, οὔτε εἰς τοὺς στοιχειωδεστέρους ὅρους τῆς ὑγιεινῆς. Παρετηρήθη τότε, Κύριοι, ὅτι σύνταγμά τι παρέταξε τοὺς ἄνδρας του πρὸς διανομὴν συσσιτίου τὴν ἐνάτην πρωϊνὴν ὥραν, καὶ ἐξηκολούθησε τὴν διανομὴν μέχρι τῆς τρίτης ὥρας μετὰ μεσημβρίαν! Εἶδε τότε τὸ Κράτος, ὅτι οὔτε εἰς τὴν διανομὴν ἠδύνατο νὰ ἐπαρκέσῃ, καὶ ἔπαυσε πλέον νὰ παρέχῃ καὶ τροφὴν καὶ ἄρτον εἰς τοὺς ἄνδρας! Εἶδε τότε ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς, ὅτι ἐπήρχετο τελεία ἀποσύνθεσις, καὶ ἔσπευσε νὰ σχηματίσῃ λόχους μηχανικοῦ, ἴλας ἱππικοῦ ἄνευ ἵππων, πυροβολαρχίας ἄνευ πυροβόλων· ἀλλὰ τὰ αὐτοσχέδια ταῦτα Σώματα κατ’ οὐδὲν συνετέλεσαν εἰς τὴν παγίωσιν τάξεως ἀνεκτῆς. Ἀλλὰ καὶ μετὰ ταῦτα ματαίως ὁ τότε Ὑπουργὸς προσεπάθει νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν. Ἐσχημάτισεν ἓν ἔμπεδον τάγμα ἐν Ἀθήναις, ἀλλ’ ἀμέσως εἶδεν, ὅτι καὶ τότε δὲν ἔκαμε τίποτε, διότι 2500 ἄνδρες κατετάχθησαν ἐντὸς δύο ἡμερῶν εἰς τὸ Σῶμα αὐτό, καὶ μετέτρεψε τὸ ὄνομα αὐτοῦ εἰς τάγμα αὐθύπαρκτον, ἐσχημάτισε δὲ καὶ δεύτερον αὐθύπαρκτον τάγμα, τὸ ὁποῖον ὄχι εἰς ἡμέρας, ἀλλὰ εἰς ὥρας μόνον περιέλαβε δύναμιν 900 ἀνδρῶν, μὲ ἕνα μόνον ἀξιωματικόν, τὸν ὁποῖον εὗρεν εἰς τὸν δρόμον! Μετὰ ταῦτα, βλέπων ὅτι ἡ πληθώρα τῶν ἀνδρῶν δὲν ἠδύνατο νὰ περιληφθῇ εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ στελέχη, τὰ ὁποῖα εἶχε προετοιμάσει, σχηματίζει 3ον, 4ον, 5ον καὶ 6ον ἔμπεδον τάγμα, καὶ τίς οἶδε πόσα ἀκόμη ἤθελε σχηματίσει, ἂν δὲν διέκοπτε τὰς βουλάς του ἡ κήρυξις τοῦ πολέμου. Τοιαύτη, Κύριοι, εἶναι ἐν μικρογραφίᾳ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου κατὰ τὸ 1897· ὅστις δ’ ἐξ ὑμῶν ἔλαβε μέρος ἢ παρηκολούθησε τὴν ἐπιστράτευσιν ἐκείνην, θὰ ἔφριξε βεβαίως.

§76Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ πρῶτος.

§77Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Ἡ γυμνότης, τὴν ὁποίαν τότε ἐπεδείξαμεν, εἶναι ἀνωτέρα πάσης περιγραφῆς. Δὲν δύναταί τις, κύριοι Βουλευταί, νὰ παραστήσῃ τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν περιέστη ὁ στρατὸς τότε, μόνον ὡς πρὸς τὴν κακὴν ἐφαρμογὴν τοῦ στρατολογικοῦ νόμου. Ἄνδρες πεινῶντες, φθειριῶντες, γυμνητεύοντες, ὑφιστάμενοι τὰ πάνδεινα, ἄνευ πειθαρχίας, ἄνευ ἐκπαιδεύσεως, ἄνευ διοικήσεως ἀπετέλουν τὸν στρατόν! Ἐὰν οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι προήρχοντο ἐξ ἄλλου λαοῦ, δὲν θὰ παρῆγον λιποτάκτας· ἤθελον παραγάγει προδότας, ἤθελον παραγάγει στίφη ἄγρια, τὰ ὁποῖα αὐτοστιγμεὶ ἤθελον παραδώσει εἰς τὸ πῦρ καὶ τὸν σίδηρον ὅ,τι πολύτιμον εἶχε τὸ Κράτος. Ἐχρειάζετο νὰ ἦναι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος φύσει ὑπομένει τὰ πάντα, διὰ νὰ σώσῃ τὸ Κράτος ὅ,τι ἠδύνατο νὰ σωθῇ...

§78ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Θὰ ἐξακολουθήσητε πολύ, κύριε Βουλευτά;

§79Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Μάλιστα.

§80ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε, διότι εἶναι 8½ ἡ ὥρα.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 9 καὶ 30′. (Γίνεται διακοπὴ ὥρα 8 καὶ 30′ μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρα 10 καὶ 40′ μ. μ.)

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Στυμφαλιάδης θὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§83Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Φρονῶν ὅτι ἡ ἀλήθεια πρέπει ἐν πάσῃ εὐκαιρίᾳ νὰ λέγηται, δὲν θεωρῶ τὴν συνείδησίν μου βεβαρημένην διὰ τὴν ἀποδοκιμασίαν ἐνίων ἐκ τῶν συναδέλφων, οἵτινες ἐνόμισαν, ὅτι ἔλαβον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως τὸν λόγον, ἵνα παρεμποδίσω τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς. Τοὐναντίον φρονῶ, ὅτι ἐξυπηρετῶ τὰ συμφέροντα καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, λέγων τὴν ἀλήθειαν. (Εἰρωνικαὶ ἐπιφωνήσεις ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§84Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Ποίαν ἀλήθειαν; Νὰ μάθωμεν, πῶς μοιράζεται τὸ συσσίτιον;

§85Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Πῶς ἐμοιράζετο εἰς τὴν περίστασιν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ διεκδικήσωμεν τὴν τιμὴν τῆς πατρίδος μας.

§86Γ. ΚΟΡΥΖΗΣ. Ὅταν ἔλθωσι τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, τότε νὰ μᾶς τὰ εἴπητε.

§87Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Μὴ δέχεσθε διακοπάς.

§88ΕΠΑΜ. Ν. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐμπρός! τὴν μελέτην!

§89Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, πάντοτε ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς τοῦ Κράτους σημειοῦνται κολοσσιαῖα ποσὰ διὰ προμήθειαν ὑλικοῦ τοῦ πολέμου· καίτοι δὲ τὰ ποσὰ ταῦτα δὲν δαπανῶνται, ἐν τούτοις ἐπιρρίπτονται εἰς βάρος τῶν δαπανῶν τοῦ στρατεύματος, ὀψέποτε δὲ παρουσιασθῇ ἔλλειψις, ὀψέποτε παρουσιασθῇ τοιαύτη τις συμφορά, οἵαν ὑπέστη τὸ στράτευμα κατὰ τὸ 1897, ἐπιρρίπτεται ὅλον τὸ βάρος ἐπὶ τοῦ στρατεύματος, ἐνῷ πρέπει νὰ ῥιφθῇ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι πραγματικὴν τὴν εὐθύνην. Καὶ θὰ λέγω τὴν ἀλήθειαν, ἔστω καὶ ἂν χαρακτηρισθῶ παρ’ ὅλης τῆς Βουλῆς, ὅτι ἀκαίρως λέγω αὐτήν. Εἶναι ἀλήθεια, καὶ πρέπει νὰ ἀκουσθῇ...

§90ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἐπὶ τίνος ἀντικειμένου ὁμιλεῖτε;

§91Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Ἐὰν κατέλθητε εἰς τὰ πρῶτα ἑδώλια, θὰ ἀκούσητε καλά. Κολοσσιαῖα λοιπὸν ποσὰ ἀναγράφονται εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν διὰ τὴν ἀγορὰν ὑλικοῦ πολέμου. Ἡ κατάστασις τοῦ ὑλικοῦ τοῦ στρατοῦ πρὸ τοῦ πολέμου ἦτο οἰκτρά, δὲν εἴχομεν τίποτε ἀπολύτως...

§92ΕΛ. ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Εὐτυχῶς τὰ μουλάρια δὲν ἐψόφησαν ἀπὸ τὴν πεῖνα!

§93Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Εἴχομεν πληρώσει τὰς ἀποθήκας μας μὲ φυσίγγια τοῦ 1875 καὶ τοῦ 1881!

§94Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Δὲν ἔπιαναν φωτιά!

§95Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Μὲ ἐκεῖνα τὰ φυσίγγια μετέβημεν εἰς τὸν πόλεμον! Ἠξεύρετε δὲ, τί μοὶ εἶπε ξένος ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος ἤκουσε περὶ τῆς δραστικότητος τῶν βλημάτων τῶν ἑλληνικῶν ὅπλων; Μοὶ εἶπεν, ὅτι οἱ Τοῦρκοι τὰ ὠνόμαζον κτυπήματα μαστιγίων!...

§96ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Εἰς ποίαν γλῶσσαν σᾶς τὸ εἶπε, κύριε συνάδελφε;

§97Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. .. διότι τὰ φυσίγγια τῶν ἑλληνικῶν ὅπλων δὲν ἠδύναντο νὰ φθάσωσι πέραν τῶν 700 μέτρων· καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ φθάσωσι πέραν τῶν 700 μέτρων, διότι, ἐρριμμένα εἰς τὰς ἀποθήκας, εἰς ἣν κατάστασιν αὗται εὑρίσκονται, εἶχον καταστραφῆ τελείως· ἡ πυρίτις εἶχεν ἀλλοιωθῆ, εἶχεν ἀποβάλει τελείως τὴν δύναμίν της! Μὲ αὐτὰ τὰ φυσίγγια μετέβημεν εἰς τὸν πόλεμον! μὲ αὐτὰ τὰ φυσίγγια ἀντεμετωπίσαμεν τὸν ἐχθρόν! Μετέβημεν εἰς τὸν πόλεμον μὲ ἵππους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠδύναντο νὰ σύρωσι τὰ πυροβόλα!

§98Π. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δι’ αὐτὸ τὰ ἀφήσατε καὶ ἐφύγατε; (ἱλαρότης).

§99Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Μετέβημεν εἰς τὸν πόλεμον μὲ ἵππους, οἱ ὁποῖοι νεωστὶ εἶχον ἀγορασθῆ καὶ δὲν εἶχον τὴν ἕξιν νὰ δεχθῶσι τὴν σαγὴν εὐκόλως. Ἡ ἐξάρτυσις τῶν ἀνδρῶν ἦτο τελείως ἄχρηστος! Ἀκούσατε, Κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω συγκεκριμένον περιστατικόν. Τάγμα ὁλόκληρον, μὲ τὰ ὅπλα ἀνὰ χεῖρας, διετάχθη νὰ μεταβῇ εἰς Λάρισαν κατὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἐχθοπραξιῶν. Μετέβη τότε τὸ τάγμα αὐτὸ ἀπ’ Ἀθηνῶν κατ’ εὐθεῖαν εἰς Βόλον, καὶ ἔλαβε διαταγὰς ἐν Βόλῳ ν’ ἀναχωρήσῃ πάραυτα σιδηροδρομικῶς εἰς Λάρισαν καὶ ἐκεῖθεν εἰς Νεζερόν, πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν μαχομένων στρατιωτικῶν δυνάμεων. Εἶχε τὰ ὅπλα μόνον ἀνὰ χεῖρας, τὰ δὲ φυσίγγια ἐντὸς κιβωτίων, εἰς μίαν ἅμαξαν σιδηροδρομικήν. Κατὰ τύχην, ὅτε τὸ τάγμα αὐτὸ ἀπεβιβάσθη ἐκ τοῦ σιδηροδρόμου εἰς Λάρισαν, εὑρίσκετο ἐν τῷ σταθμῷ ἡ Α. Υ. ὁ Διάδοχος, ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ, μετὰ τοῦ ἐπιτελάρχου τοῦ ἐν Θεσσαλίᾳ στρατοῦ. Ὁ διοικητής, κατὰ καθῆκον, ἐπλησίασε τὸν ἐπιτελάρχην καὶ ἐνεχείρισε τὴν κατάστασιν τῆς δυνάμεως. Ἡ Α. Υ. ὁ Διάδοχος τὸν ἠρώτησε, μὲ πόσα φυσίγγια εἶναι ἐφωδιασμένοι οἱ ἄνδρες του.«— Μὲ κανένα!» ἀπήντησε. «— Διατί;» τῷ εἶπεν ἡ Α. Υ. ὁ Διάδοχος. «— Διότι δὲν ἔχομεν οὔτε φυσιγγιοθήκας, οὔτε φυσιγγιοδόχας, οὔτε γυλιούς!» Ἔπρεπε νὰ φέρῃ ἕκαστος διακόσια φυσίγγια ἐντὸς τοῦ γυλιοῦ καὶ ἐντὸς τῶν φυσιγγιοθηκῶν, καὶ δὲν εἶχον τίποτε! Τοιαύτη ἦτο ἡ κατάστασις τοῦ τάγματος, τὸ ὁποῖον ἐστέλλετο ν’ ἀντιμετωπίσῃ ἐχθρὸν ἕτοιμον κατὰ πάντα νὰ πολεμήσῃ! Τὸ τάγμα αὐτὸ ἦτο ἄχρηστον τελείως, καὶ οὐδεμίαν ἠδύνατο νὰ παράσχῃ συνδρομήν. Μόλις ἔφθασεν εἰς Λάρισαν, ἐζήτησε νὰ συμπληρώσῃ τὰς ἀποσκευάς του, ἐζήτησε νὰ συμπληρώσῃ τὴν ἱπποσκευὴν, ἐζήτησε κτήνη διὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ ὑλικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐχρειάζετο νὰ συμπαραλάβῃ. Μετέβαινον τότε οἱ στρατιῶται, τρέχοντες ἀπὸ οἰκίας εἰς οἰκίαν, ἵνα περισυλλέξωσι τὰς φυσιγγιοθήκας, τὰς ὁποίας εἶχον δώσει εἰς τὰς γυναῖκας τῆς Λαρίσης, διὰ νὰ τὰς ῥάψωσι. Μόλις δὲ παρέλαβον τὰς φυσιγγιοθήκας οἱ ἄνδρες τοῦ τάγματος ἐκείνου, ἀποσυνετέθησαν, διότι δὲν εἶχον τίποτε ἄλλο, καὶ οὕτως ἔμεινε τὸ τάγμα ἐκεῖνο ἐν τελείᾳ ἀπραξίᾳ. Αὐτὴ ἦτο ἡ κατάστασις τοῦ τάγματος ἐκείνου, αὐτὴ ἦτο ἡ κατάστασις ὅλου τοῦ στρατεύματος! Ἱματισμὸς ἐζητήθη, ἀλλ’ οὐδαμοῦ ὑπῆρχε! Τὰ πάντα ἔλειπον ἀπὸ τὸν στρατὸν ἐκεῖνον κατὰ τὴν ἐπιστράτευσιν! Τὰ ὅπλα ἦσαν αὐτὰ τὰ χρησιμοποιούμενα εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους· τὰ ὅπλα αὐτά, χρησιμεύοντα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἀποβάλλουσι τὰς ἰδιότητας, τὰς ὁποίας ἔχουσι. Τὰ ὅπλα δὲν εἶναι δυνατόν, ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, νὰ ὑφίστανται τὸν διηνεκῆ ἔλεγχον τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας τοῦ στρατεύματος, καὶ τοιουτοτρόπως ἦσαν ἐντελῶς διὰ τοὺς στρατιώτας ἄχρηστα, διότι ἀπὸ τὰ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν ἔλειπον καὶ τὰ κλισιοσκόπια ἀκόμη! Τοιαύτη τότε ἦτο ἡ κατάστασις, Κύριοι, ἔτι δὲ χείρων εἶναι σήμερον· διότι, καὶ ἂν τυχὸν ὑπῆρχέ τι ἐκ τοῦ ὑλικοῦ στερεόν, ὁ πόλεμος τὸ κατέστησεν ἄχρηστον καὶ αὐτό. Ἔκτοτε δὲ οὐδεμία προμήθεια ἐγένετο πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ ἐφοδιασθῇ τὸ στράτευμα. Ἂν δὲ, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν χθές, τὰ ἐγειρόμενα ἀπειλητικὰ νέφη ἐν τῇ Ἀνατολῇ δὲν κατασταλῶσιν εἰρηνικῶς, ἂν ἔλθῃ ἐπὶ τοῦ τάπητος τὸ Ἀνατολικὸν ζήτημα, ἢ κατ’ ἰδίαν τὸ Μακεδονικὸν, ἡμεῖς οὐδὲν ἄλλο θὰ δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἢ νὰ ἱστάμεθα μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας, ἀναμένοντες τὴν ἐξ Ὕψους ἀντίληψιν!

§100Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα δὲν διωρθώθησαν τὰ στρατιωτικὰ μὲ τὴν Γενικὴν Διοίκησιν;

§101Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Οὔτε θὰ διορθωθῶσι.

§102Κ. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν διωρθώθησαν τώρα μὲ τὴν Γενικὴν Διοίκησιν;

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα μετερχόμεθα τὸ ἔργον τοῦ χοροῦ εἰς τὰ ἀρχαῖα δράματα!

§104Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Ὁ στρατηγὸς Βοσέρ, τὸν ὁποῖον τὸ Γαλλικὸν ἔθνος, ἐκλέξαν μεταξὺ τῶν μᾶλλον διακεκριμένων στρατηγῶν τοῦ Γαλλικοῦ στρατοῦ, ἀπέστειλε πρὸς ἡμᾶς, ὡς ὀργανωτὴν τοῦ στρατεύματος, ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτοῦ περὶ τῆς ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ ἔλεγε σὺν τοῖς ἄλλοις (ἀναγινώσκει): «Ἐπιβάλλεται ἡ μετ’ εὐτόλμου ἀποφασιστικότητος τελεία ῥῆξις πρὸς τὰς τετριμμένας συνηθείας, τὰς τόσον ὀλεθρίας διὰ τὴν ὑλικὴν καὶ ἠθικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ στρατοῦ, διότι ἐμμένοντες εἰς τὸ καθεστὼς τοῦτο θὰ ἔχωμεν ἀντὶ στρατοῦ εἶδος ἐθνοφυλακῆς, ἥτις δὲν θὰ δυνηθῇ ποτε ν’ ἀποτελέσῃ τὴν πραγματικὴν δύναμιν, ἐφ’ ἧς δικαιούμεθα νὰ στηριζώμεθα, κατόπιν τῶν παντοειδῶν θυσιῶν, εἰς ἃς ὑποβάλλεται ἡ Ἑλλὰς πρὸς συντήρησίν του. Τοιαύτη δύναμις δὲν θ’ ἀνταποκριθῇ ποτὲ εἰς τὰς δικαίας τοῦ ἔθνους προσδοκίας, ἀλλ’ οὔτε νὰ χρησιμοποιήσῃ δύναται πρὸς ὄφελος τῆς πατρίδος τὴν εὐφυΐαν καὶ τὴν ἀφοσίωσιν, ὧν εὐμοιρεῖ τὸ πλεῖστον τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τῇ ἐκπληρώσει τῶν καθηκόντων του. Ὅ,τι πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν, εἶναι ἡ δημιουργία μονίμου στρατοῦ ἰσχυροῦ, ἀληθοῦς σχολείου ἐκπαιδεύσεως, ἐν ᾧ θὰ ἰσχύωσιν ἀκλόνητοι αἱ ἀληθεῖς καὶ ἑδραῖαι ἀρχαὶ τῆς πειθαρχίας, καὶ ὅστις θέλει τηρεῖ τὰς παραδόσεις ἐνδόξου παρελθόντος...» κλπ. Κατωτέρω δὲ λέγει, ὅτι «αἱ ἀπαρχαὶ τοῦ ἔργου ἔσονται ἐκ πρώτης ὄψεως ἄγονοι καὶ ἐκ τῶν ἐπιπονωτάτων», ὅτι «τὸ ἔργον δὲν δύναται νὰ συντελεσθῇ, εἰμὴ ὑπὸ τὸ πνεῦμα τῆς συνεχείας ἐν τῇ παρασκευῇ καὶ τῇ ἐκτελέσει», καὶ ὅτι «δέον νὰ μὴ ἐπιλανθανώμεθα τοῦ τελικοῦ σκοποῦ καὶ νὰ μὴ ἀποθαρρυνώμεθα πρὸ τῶν πρώτων δυσχερειῶν τοῦ ὀργανισμοῦ.» Ταῦτα, Κύριοι, ἔγραφεν ὁ Γάλλος στρατηγὸς πρὸ ἕνδεκα ἐτῶν πρὶν τοῦ δράματος, τὸ ὁποῖον παρέστησεν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς κατὰ τὸ 1897. Ὅτε δὲ κατέλιπε τὴν Ἑλλάδα, ἔγραψεν ἀποχαιρετιστήριον ἐπιστολὴν πρὸς τὸν τότε Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἔλεγεν: «Ἡ μόνη μου θλῖψις εἶναι, ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐργασθῶ περισσότερον διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ· ἠδυνήθην ὅμως νὰ ἐκτιμήσω, τί δύναται ὁ στρατὸς οὗτος νὰ πράξῃ, καὶ νὰ γνωρίσω ὁπόσα περιλαμβάνει ἐν ἑαυτῷ στοιχεῖα δραστήρια, νοήμονα, ὀργῶντα πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ ἐφιέμενα τῆς προόδου. Ἂς ἐργασθῶσι ταῦτα ἐκθύμως, οὕτω δ’ ἔσονται οἱ μόνοι ἐργάται τῆς ἀναγεννήσεως τοῦ στρατοῦ, ἐν ἐλαχίστῳ δὲ χρόνῳ θέλουσι δυνηθῆ νὰ θαυμάσωσι μεθ’ ὑπερηφανείας καὶ πεποιθήσεως τ’ ἀποτελέσματα τῶν ἔργων των καὶ ν’ ἀψηφίσωσι τὰς τρικυμίας τοῦ μέλλοντος.»

§105ΕΛ. ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ἐν τούτοις τὸν ἐδιώξαμεν, διότι ἡμεῖς εἴμεθα πειὸ ἔξυπνοι! Ἐβγῆκαν ἀξιωματικοὶ καὶ εἶπαν, ὅτι εἶναι πειὸ φωστῆρες!

§106Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Μία ἄλλη στρατιωτικὴ διάνοια Ἑλληνική, ὁ συνταγματάρχης Λυκούδης, ὁ ἀεὶ ἐγκεκλεισμένος ἐν τῷ σπουδαστηρίῳ αὑτοῦ, περαίνων τὸ περισπούδαστον αὐτοῦ ἔργον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἐκπέμπει μύδρους ἐκ τοῦ σπουδαστηρίου του κατὰ τῆς καταστάσεως, γράφων τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «... Ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς, δηλαδὴ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς,—διότι εἶναι συμφυεῖς αἱ δύο αὗται ἔννοιαι, ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς πανδήμου στρατεύσεως,— συνενοῖ ἐν ἑαυτῷ τὰς ὑψίστας τῶν ἀρετῶν, τὴν φιλοτιμίαν, τὴν ἀντοχήν, τὴν νοημοσύνην· ἀλλ’ οὐδέποτε μέχρι τοῦδε παρεσχέθησαν αὐτῷ οἱ ὅροι, ὅπως ἀναδειχθῇ καὶ καταστῇ ἄξιος τῆς ἀποστολῆς αὐτοῦ, ὅροι, ὧν οὐδεὶς σήμερον στρατὸς, οὐδὲ τῶν στρατῶν τῶν Κρατῶν τοῦ Αἵμου ἐξαιρουμένων, ἀμοιρεῖ. Ἄν δὲ καὶ νῦν δὲν δοθῇ σχῆμα καὶ μορφὴ εἰς τὴν εὐγενῆ, ἀλλ’ ὅλως ἄπλαστον ταύτην ὕλην, ὁ στρατὸς ἡμῶν, παρ’ ὅλας τὰς στρατιωτικὰς τοῦ Ἕλληνος ἀρετάς, παρὰ τὴν ἀτομικὴν ἰδίᾳ ἑκάστου ἀξιωματικοῦ ἱκανότητα καὶ τὰς ὑπερανθρώπους προσπαθείας, θέλει ἐν τῷ συνόλῳ παραμείνει καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἀνεπαρκής, ὅπως περισώσῃ τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα, ὅταν ἡ πρὸς τοῦτο ὥρα ἤθελε σημάνει. Ἐὰν ὅθεν, μετὰ τὴν ἀνεπανόρθωτον δύο ἐτῶν ἀπώλειαν ἀπὸ τῶν ἀλγεινῶν τοῦ πολέμου διδαγμάτων, ὁ κακὸς τῆς Ἑλλάδος δαίμων ἐπιφυλάττῃ τὴν παράτασιν τῆς τοιαύτης καταστάσεως, ἡ Πολιτεία ἔχει καθῆκον, μετὰ τὴν ἀνασύστασιν τῆς χωροφυλακῆς, νὰ τρέψῃ τὰ ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ δαπανώμενα ἑκατομμύρια εἰς ἄλλας τοῦ ἔθνους ἀνάγκας. Οὐδεὶς πρέπει ν’ ἀπατᾷ ἑαυτόν, ἡ δὲ ἀλήθεια ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀκουσθῇ. Ὡς ἔχει σήμερον ὁ στρατὸς, εἶναι ἔγκλημα ν’ ἀπορροφᾷ τοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ δαπανωμένους πόρους. Ἄν θέλωμεν νὰ ἐπιδιώξωμεν ἐθνικὴν ἀποστολὴν, ὀφείλομεν νὰ τὸν ὀργανώσωμεν· ἄν παραιτούμεθα ταύτης, τότε νὰ πληρώσωμεν διὰ τῶν ὑπὲρ αὐτοῦ δαπανωμένων ἑκατομμυρίων ἄλλας ἐσωτερικὰς ἀνάγκας. Διότι εἶναι παραφροσύνη ἢ προδοσία τὸ νὰ δαπανᾷ καθ’ ἕκαστον ἔτος ἔθνος πτωχὸν τοσαῦτα, ὅπως ἐξαγοράσῃ τόσον ἀκριβὰ εἰς πρώτην σύρραξιν νέον ἐθνικὸν αἶσχος καὶ τὴν ἐπιβολὴν νέων πολεμικῶν ἀποζημιώσεων. Προκειμένου περὶ στρατοῦ παρημελημένου, ὡς ὁ ἡμέτερος, ἡ κοινοτέρα εὐθύτης καὶ ἡ στοιχειωδεστέρα φιλοπατρία ἐπιβάλλουσιν ἀμειλίκτως τὸ ἑξῆς δίλημμα· ἢ τὴν ὀργάνωσιν ἢ τὴν διάλυσιν.» Δίκαιον ἤθελεν εἶναι, καὶ ἄλλων ἐγκρίτων ἀξιωματικῶν νὰ παραθέσω ἐνταῦθα γνώμας, ἵνα πεισθῆτε, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διηνεκῶς ἔχουσιν ἀφοσιωθῆ εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἐργασίαν, πάντες διὰ τοῦ αὐτοῦ πνεύματος ἀποφαίνονται περὶ τοῦ στρατοῦ ἡμῶν. Τούτων τὰς προτάσεις ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ παρίδῃ, ὀφείλει νὰ λάβῃ ἐξ αὐτῶν τὰ ὠφέλιμα καὶ ἐφαρμόσιμα, διότι ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὴν νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν ὀργάνωσιν τοῦ στρατεύματος, καὶ ἐπιβάλλεται, διότι δὲν εἶναι παράδοξον ἐν τῇ κρισίμῳ ὥρᾳ νὰ εὑρεθῶμεν ἔξω τοῦ νυμφῶνος, ὡς αἱ μωραὶ παρθένοι.

§107Π. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Παραβολή!

§108Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Ὁ στρατηγὸς Βοσὲρ, κατελθὼν εἰς τὴν Ἑλλάδα, πολλὴν ἐξετέλεσεν ὀργανωτικὴν ἐργασίαν διὰ τὸ στράτευμα ἡμῶν. Τοῦτο εἶναι βεβαιωμένον καὶ ἐξ ἐπισήμων ἀκόμη πηγῶν. Ἀλλ’ ἡ ἐργασία αὕτη, τὴν ὁποίαν ἡ Γαλλικὴ ὀργανωτικὴ ἀποστολὴ ἀφῆκεν ἐνταῦθα, ἔμεινε κεκρυμμένη ἐντὸς τῶν σκοτεινῶν ντουλαπίων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, χωρὶς αὕτη νὰ γείνῃ κοινὸν ἀπόκτημα τῶν ἀξιωματικῶν τοὐλάχιστον τοῦ στρατεύματος. Ἤθελον, Κύριοι, ἐκ τῆς δημοσιεύσεως τῶν ἐκθέσεων καὶ τῆς συγγραφῆς ὅλης προκύψει πολλὰ τὰ ὠφέλιμα. Ἤθελε πρῶτον προκύψει τὸ ὄφελος τοῦ ὅτι θὰ διετελοῦμεν ἐν πλήρει ἐπιγνώσει, ἂν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ὄντως ὠφέλησε τὴν Ἑλλάδα ἢ οὔ, καὶ δεύτερον ἠθέλομεν ἰδεῖ, ἂν τὰ προτεινόμενα ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἐκείνης ἀποστολῆς μέτρα διὰ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ στρατεύματος τὰ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις, καὶ τί ἐνήργησεν ἐπ’ αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις, τοὐλάχιστον νὰ καταθέσῃ τὴν ἐργασίαν ταύτην εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ λάβωσι γνῶσιν οἱ Βουλευταὶ, καὶ ἐν καιρῷ, κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, νὰ συζητήσωσιν. Ἀλλὰ, Κύριοι, μετ’ ἐπιμονῆς καὶ ἐπιτάσεως διαδίδεται, ὅτι σπουδαίαν ὀργανωτικὴν ἐργασίαν ἔχει παρασκευάσει καὶ ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ στρατεύματος· διαδίδεται ἐπίσης μετ’ ἐπιτάσεως, ὅτι ἡ ὀργανωτικὴ αὕτη ἐργασία παρεδόθη εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Τὴν ἐργασίαν ταύτην ὀφείλει νὰ φέρῃ εἰς φῶς ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τὰ ὠφέλιμα καὶ ἡμεῖς οἱ ἐντεταλμένοι νὰ κυρώσωμεν τὸν ὀργανισμὸν διὰ τῆς ψήφου ἡμῶν, νὰ διατελῶμεν ἐν πλήρει γνώσει τῶν προτάσεων ἐκείνων, ἵνα ἐπιφέρωμεν τὰς δεούσας διορθώσεις καὶ καταστήσωμεν τὸν στρατὸν ἄξιον τοῦ προορισμοῦ αὐτοῦ. Εἰς ταύτας τὰς διαδόσεις καὶ τὰς ἀπορίας, αἱ ὁποῖαι γεννῶνται, ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀπαντήσῃ, διότι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ παρίσταται ὑπερήφανος ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην ἀρχὴν, καὶ νὰ μὴ χρησμοδοτῇ, ἀλλὰ νὰ λέγῃ τὴν ἀλήθειαν, διότι ἡ ἀλήθεια δύναται νὰ μᾶς σώσῃ. Καὶ ἡμεῖς, κύριοι Βουλευταὶ, πάντες, ἀνήκοντες εἰς τὸ μικρὸν μὲν αὐτὸ ἔθνος, ἀλλ’ ἔθνος, ὅπερ δὲν λιποψυχεῖ ἐκ τῶν συμφορῶν, ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐργασθῶμεν διὰ πάσης θυσίας πρὸς πραγματικὴν ὀργάνωσιν τοῦ στρατοῦ ἡμῶν· ὀφείλομεν νὰ ἀντλήσωμεν πρὸς τοῦτο τὴν δύναμιν ἡμῶν ἐξ αὐτῶν τῶν συμφορῶν, καὶ νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἀνακτήσωμεν τὸ ἀπολεσθὲν κατὰ τὸ 1897 ἀγαθόν. Καὶ ἐγὼ, Κύριοι, περαίνων τὸν λόγον μου, λέγω μὲ τὴν ἀσθενῆ μου φωνὴν, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς περὶ τοῦ Ναυτικοῦ: Μὴ, πρὸς Θεοῦ, δαπανᾶτε τοσαῦτα ἑκατομμύρια χωρὶς νὰ ὀργανώσητε κανονικῶς τὸν στρατόν, χωρὶς νὰ καταστήσητε αὐτὸν ἱκανὸν καὶ ἀξιόμαχον, μὴ δαπανᾶτε τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα, ἀλλὰ στρέψατε αὐτὰ εἰς ἄλλας ἀνάγκας, διότι, ἀσκόπως καὶ ἐπιζημίως δαπανῶντες τόσα κατ’ ἔτος ἑκατομμύρια, οὐδὲν ἄλλο πράττετε ἢ νὰ ὠθῆτε τὴν πατρίδα εἰς νέον αἶσχος. Μνησθῆτε τῶν πατριωτικωτάτων λόγων τοῦ συνταγματάρχου Λυκούδη, ὁ ὁποῖος λέγει: «προκειμένου περὶ στρατοῦ παραλελυμένου, προκειμένου περὶ στρατοῦ ἐγκαταλελειμμένου, ἡ κοινοτέρα εὐθύτης, ἡ στοιχειωδεστέρα φιλοπατρία ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς νὰ θέσωμεν τὸ ἑξῆς δίλημμα· ἢ τὴν ὀργάνωσιν ἢ τὴν διάλυσιν.»

§109Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δύο μόνον λέξεις θὰ εἴπω ἐπὶ ζητήματος προσωπικοῦ. Ὅτε διέκοψα τὸν κύριον Στυμφαλιάδην ἀγορεύοντα, καὶ τῷ συνέστησα νὰ παύσῃ τὴν ὁμιλίαν του, ἵνα μὴ ἀπασχολῇ τὴν Βουλὴν, ἐκθέτων πράγματα γνωστὰ καὶ ἐπουσιώδη, μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ ἐννοήσω τὰς πατριωτικὰς ἰδέας του καὶ τοὺς πατριωτικοὺς λόγους του. Τῷ παρετήρησα τότε, ὅτι, ἐνῷ αὐτὸς εἰς τὸ πρῶτον ἄκουσμα τῆς πρώτης τουφεκιᾶς ἐν τοῖς συνόροις ἐτράπη εἰς ἄτακτον φυγὴν καὶ ἐπῆρε τὸ φύσημά του διὰ τὰς Ἀθήνας, ἐγὼ, ἐπὶ 30 ὅλα ἔτη ἀγωνισθεὶς, καὶ εἰς ἑκατὸν περίπου μάχας εὑρεθεὶς, δὲν ἔπαθα ποτὲ τὸ πάθημα τοῦτο τοῦ ἀνδρείου αὐτοῦ ἀξιωματικοῦ καὶ ἐνθουσιώδους πατριώτου! Τί μοὶ ἀπήντησεν; ὅτι ἐγὼ ἔλαβον μέρος εἰς τοὺς ἐθνικοὺς ἀγῶνας, ἐπιδιώκων σκοποὺς ἰδίους. Ἐπειδὴ εἶναι γνωστὸν τοῖς πᾶσιν, ὅτι, ἐπὶ 30 ὅλα ἔτη ἀγωνισθεὶς, ὅπως ἠγωνίσθην, οὐδένα ἄλλον σκοπὸν ἐπεδίωκον ἢ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος πρὸς τὴν πατρίδα, καὶ εἰς ὅλας ἐν γένει τὰς ἐπαναστάσεις τῆς Κρήτης προσωπικῶς ἔλαβον μέρος, μικρὸς κατελθὼν εἰς αὐτὴν, οὐδέποτε δ’ ἐπεβάρυνα διὰ δαπάνης τὸ Κράτος, οὐδέποτε ἔλαβον χρήματα παρὰ τοῦ Κράτους ἢ παρὰ τῶν ἐπιτροπῶν, οὐδέποτε ἐζήτησα, οὔτε ἔλαβον, οὐδὲ θὰ ζητήσω οὐδὲ θὰ δεχθῶ ποτε διὰ τοὺς ἀγῶνάς μου ἀμοιβὴν ὑλικὴν, οὔτε ἠθικὴν, οὔτε κἄν λόγον ἔκαμα ποτὲ περὶ τῶν ἀγώνων μου, καὶ οὔτε θὰ ἔκαμνα τοιοῦτον, ἂν δὲν προεκαλούμην, ἐπειδὴ, λέγω, ταῦτα εἶναι γνωστὰ τοῖς πᾶσι, δικαιοῦμαι ν’ ἀποκαλέσω τὸν κύριον Στυμφαλιάδην ὄχι συκοφάντην, — διότι δὲν πιστεύω ποτὲ νὰ διενοήθη οὔτε αὐτὸς οὔτε ἄλλος τις ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν εἰλικρίνειαν τῶν ἐθνικῶν μου ἐργασιῶν, — ἀλλὰ περιορίζομαι νὰ τὸν ἀποκαλέσω ἀνόητον.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Βουλευτά... (Θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις).

§111ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν ὕβριν ἀμέσως. (Σφοδραὶ ἀντεγκλήσεις ἐν μέσῳ παρατεταμένων καὶ ἰσχυρῶν κωδωνισμῶν τοῦ προεδρικοῦ κώδωνος).

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, ἀνακαλέσατε τὴν ὕβριν.

§113Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ τὴν ἀνακαλέσω ποτέ, διότι τὴν ἀλήθειαν δὲν τὴν ἀνακαλῶ ποτέ, διότι λέγω τὴν ἀλήθειαν. (Παρατεταμένος θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις. Ὁ Πρόεδρος ἐξακολουθεῖ κρούων ἰσχυρῶς τὸν κώδωνα).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, σᾶς καλῶ νὰ ἀνακαλέσητε τὴν ὕβριν.

§115Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀνακαλέσω.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀνακαλῶ λοιπὸν εἰς τὴν τάξιν. Θὰ γραφῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς.

§117Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς σημειωθῇ. Ἐγὼ εἶπον μίαν ἀλήθειαν, ὅτι εἶναι ἀνόητος (θόρυβος).

§118Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Σχετικὸν, κύριε Πρόεδρε.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί σχετικόν; Τὸ ἐπεισόδιον ἔληξεν.

§120Α. ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΔΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις. Ἐγὼ δὲν εἶμαι προπέτης, ὅπως εἶναι αὐτός, ἵνα ταράξω τὴν Βουλήν· ἀπαντῶ ὅμως, ὅτι περὶ ἐμοῦ γράφουσιν ἐπίσημοι ἐκθέσεις τῶν ἐπιθεωρητῶν τοῦ στρατεύματος, καὶ δύναται πᾶς τις...

§121ΕΛ. ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Δὲν ἐκάθησες εἰς τὸ Στρατοδικεῖον;

§122Κ. ΓΡΙΒΑΣ (πρὸς τὸν κ. Μυκώνιον). Κάθησε κάτω σύ! (θορυβώδεις διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§123Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ (πρὸς τὸν κ. Γρίβαν). Πῶς ἐπιβάλλετε σεῖς νὰ καθήσῃ κάτω; (ἀντεγκλήσεις).

§124ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Μὴ θυμώνετε δὰ, κύριε Γρίβα!

§125Κ. ΓΡΙΒΑΣ. Θυμώνω! (σφοδραὶ ἀντεγκλήσεις).

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ (κρούων ἰσχυρῶς τὸν κώδωνα). Ἡσυχάσατε, παρακαλῶ, Κύριοι. (Ἐνταῦθα Βουλευταί τινες ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων ὁρμῶσιν ἐκ τῶν ἑδωλίων αὐτῶν καὶ συναθροίζονται πρὸ τοῦ βήματος, ἕτοιμοι νὰ διαπληκτισθῶσιν, ἐν ᾧ ἄλλοι παρεμβαίνουσι πρὸς καθησύχασιν. Μέγας θόρυβος καὶ σάλος ἐξακολουθεῖ καὶ σφοδραὶ ἀντεγκλήσεις ἑκατέρωθεν).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ δέκα λεπτά. (Ἀποκατασταθείσης μετὰ 15′ λεπτῶν διακοπὴν τῆς ἡσυχίας, ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§128ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου καὶ μὴ εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 12′ καὶ 10′ τῆς νυκτός).