1903.03.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 49

τῆς 15 Μαρτίου 1903.

(Σάββατον).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Δημ. Ράλλη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 4 καὶ 30′ μ. μ. ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις;

§2ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Οἱ ἀριθμοὶ τῆς χθεσινῆς ψηφοφορίας εἶναι ἀκριβεῖς;

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§4ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Ἡ πρότασις τότε δὲν ἀπερρίφθη, διότι δὲν ὑπάρχει ἀπόλυτος πλειονοψηφία, ὡς ἀπαιτεῖ τὸ ἄρθρον 15 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Ἔδει λοιπὸν νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 15 ὁρίζει, ὅτι ἐν περιπτώσει ἰσοψηφίας ἡ πρότασις ἀπορρίπτεται. Ἀλλ’ ἡ ἀπόλυτος πλειονοψηφία ἀναμφισβητήτως ὑπῆρξεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, διότι οἱ ἀρνηθέντες ψῆφον θεωροῦνται ὅτι ἐψήφισαν κατὰ τῆς προτάσεως.

§6ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Θεωροῦνται παρόντες μὲν οἱ ἀρνηθέντες, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἐψήφισαν. Τοιαύτη περίπτωσις ὑπῆρξε καὶ ἄλλοτε ἀκριβῶς ἐπὶ τῶν σταφιδικῶν νομοσχεδίων.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὑπάρχει αἴτησις περὶ ἐπαναλήψεως τῆς ψηφοφορίας, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ διατάξω τὴν ἐπανάληψιν αὐτῆς.

§8ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἀργότερα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖτε ἑπομένως τὴν διόρθωσιν τῶν πρακτικῶν.

§10ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Ἐγὼ ἠρώτησα, μήπως ἔγεινε λάθος.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἀριθμοὶ εἶναι ἀκριβεῖς. Ἐὰν ὑπολογίσητε τοὺς ἀρνηθέντας ψῆφον πρὸς τοὺς ψηφίσαντας ὑπὲρ τῆς προτάσεως, ἀναμφισβητήτως εὑρισκόμεθα ἐν ἰσοψηφίᾳ· ἂν τοὺς ὑπολογίσητε πρὸς τοὺς καταψηφίσαντας, τότε ἀναγκαίως ἔχομεν τὴν ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν· καὶ οὕτως ἔχει. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Οἱ κάτοικοι Ρεντίνης τηλεγραφοῦσι, παραπονούμενοι ὅτι ὁ νομάρχης Καρδίτσης δὲν ἀνεκάλεσεν ἀπόφασίν του καταργοῦσαν σχολεῖα, καίτοι ψηφισθείσης αὐξήσεως τῶν δημοτικῶν φόρων κατὰ 1% ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Μενελαΐδος, κατὰ τὸν νόμον, ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Καταθέτω πληροφορίας, ζητηθείσας ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Βόλου κ. Τοπάλη, περὶ τῆς ὁλικῆς παραγωγῆς τοῦ ἅλατος κατὰ τὰ ἔτη 1898–1902, καὶ περὶ τῶν καταβληθεισῶν δαπανῶν διὰ τὴν προμήθειαν ταχυδρομικῶν ἐνσήμων κατὰ τὸ ἔτος 1902. Καταθέτω ἐπίσης προσωρινὴν κατάστασιν τῶν βεβαιωθέντων, εἰσπραχθέντων καὶ εἰσπραξίμων ἐσόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1902 ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1903, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ κατὰ τοὺς ἀντιστοίχους μῆνας εἰσπραχθέντα ἔσοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1901.

§13ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον «περὶ τοῦ ἐνοικίου τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει πρεσβευτικοῦ καταστήματος».

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ· μεθ’ ὃ θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπήν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 254). Ἔχει τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§15Ε. ΚΑΝΑΒΑΡΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ πολλῶν μηνῶν, καθ’ ὃν χρόνον εἶχον λήξει αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, σπουδαιότατον πολιτικὸν σκάνδαλον ἀπησχόλησεν ἐπὶ ἑβδομάδας ὁλοκλήρους τὴν Ἑλληνικὴν δημοσιογραφίαν καὶ μετ’ αὐτῆς σύμπαν τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος. Εἷς πρώην Ὑπουργὸς καὶ διαπρεπὲς μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, ὁ κ. Ἀθανάσιος Εὐταξίας, δι’ ἐνυπογράφων δημοσιεύσεων ἐν ταῖς ἐφημερίσιν ἀπέδιδε βαρεῖαν κατηγορίαν κατὰ δύο ἐκ τῶν τέως συνυπουργῶν του, ὅτι δηλ. οὗτοι ἐν τῷ τελευταίῳ Μεταλλευτικῷ Συμβουλίῳ κατὰ τὰς παραχωρήσεις τῶν μεταλλείων τῆς Λοκρίδος κρύφα καὶ διὰ παρενθέτων προσώπων ἔλαβον μέρος εἰς τὴν παραχώρησιν ταύτην. Ὁ ἕτερος τῶν δύο τούτων κυρίων συναδέλφων ἐπέδωκε κατ’ αὐτοῦ καταγγελίαν, καὶ ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἐλύθη. Ἡ ἀνακριτικὴ ἀρχὴ ἐπεράτωσε τὰς ἀνακρίσεις, καὶ ἐξεδόθη βούλευμα, ἀπαλλάσσον πάσης κατηγορίας τὸν κ. Εὐταξίαν. Ἡ ὑπόθεσις εἶναι τετελεσμένη, καὶ τὸ δεδικασμένον εἶναι σεβαστόν. Ἤθελον, κύριε Πρόεδρε, νὰ καταθέσῃ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς σχετικά τινα ἔγγραφα, ἵνα φωτισθῇ ἡ Βουλή, ἐὰν ὄντως αἱ κατηγορίαι αὗταί εἰσιν ἀβάσιμοι. Προσέτι παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ τὸν φάκελον τὸν ἀφορῶντα τὴν παραχώρησιν τῶν μεταλλείων Λοκρίδος. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν αὐτὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, τίνες ὡρισμένως ὑπέβαλον αἰτήσεις πρὸς παραχώρησιν τῶν μεταλλείων τούτων, πότε ἑκάστη αἴτησις ὑπεβλήθη, καὶ τίνες ἐν σχέσει πρὸς τὰ μεταλλεῖα ταῦτα ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν διαμαρτυρίαι καὶ ἀναφοραὶ εἴτε πρὸ τῆς παραχωρήσεως εἴτε μετ’ αὐτήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης παρακαλεῖται νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν ὑπὸ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ κ. Θεοτόκη ὑπεβλήθη καταγγελία ἐπὶ συκοφαντίᾳ κατὰ τοῦ τέως συνυπουργοῦ του κ. Ἀθανασίου Εὐταξίου, ὡς δημοσιεύσαντος ἄρθρα, δι’ ὧν ἐπεκρίνετο ἡ τακτική, ἣν ἐτήρησεν ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ παραχωρήσει τῶν μεταλλείων Λοκρίδος, καὶ ἂν μετὰ τὴν ἐνέργειαν ἀνακρίσεων ἐπὶ ταύτης ἐξεδόθη βούλευμα ἀπαλλάσσον τὸν κ. Εὐταξίαν πάσης κατηγορίας. Καὶ ἐν καταφατικῇ περιπτώσει παρακαλεῖται νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν φάκελον τῆς σχετικῆς δικογραφίας.

§16Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ ἐπισπεύσωσι τὴν προσαγωγὴν αὐτῶν τῶν φακέλων, διότι θέλω ζητήσει, ἵνα ἅμα τῇ καταθέσει αὐτῶν εὐαρεστηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ προσδιορίσῃ ἡμέραν πρὸς συζήτησιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γιαννακίτσας ἔχει τὸν λόγον.

§18Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Ἀφοῦ, Κύριοι, ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας ἠκούσθησαν ἐνταῦθα πολλαὶ φωναὶ ὑπὲρ τῆς σταφίδος, ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ, ἵνα ὑψώσω καὶ ἐγὼ τὴν φωνήν μου ὑπὲρ τοῦ ἑτέρου παράγοντος τῆς χώρας ἡμῶν, τοῦ σίτου. Ὁμολογουμένως, κύριοι συνάδελφοι, ἀφ’ ἧς τόσας συμφορὰς ὁ πόλεμος ἐπεσώρευσεν εἰς τὴν Θεσσαλίαν, πολλάκις ἡ Βουλὴ ἠσχολήθη περὶ τῆς χώρας ἐκείνης μετ’ ἐνδιαφέροντος, τὴν εὐγνωμοσύνην ἡμῶν τῶν Θεσσαλῶν ἐπισύραντος. Ἀκριβῶς ὅμως ἕνεκα τούτου φοβοῦμαι, μήπως πᾶς λόγος ἐφεξῆς περὶ τῆς Θεσσαλίας προξενῇ τὸν κάματον, τὴν ἀδιαφορίαν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, καὶ διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει ὑμᾶς, ὅπως μὴ ἡ ὑπομονή σας ἐξαντλῆται, ὁσάκις ὁ λόγος φέρηται περὶ τῆς ἐξ ὑπαιτιότητος πάντων ἡμῶν ἀτυχησάσης ἐκείνης χώρας, καὶ μὴ δυσθύμως ἀκούητε τῆς φωνῆς ἡμῶν, διαμαρτυρομένων ἴσως συχνότερον τοῦ πρέποντος διὰ τὸν τόπον ἐκεῖνον. Ὡς εἶπον, Κύριοι, ἡ Βουλὴ ἠσχολήθη περὶ τῆς Θεσσαλίας μετ’ ἐνδιαφέροντος, καὶ προθύμως ἐψήφισεν ἔνια τῶν μέτρων τῶν ὑποβληθέντων εἴτε ὑφ’ ἡμῶν τῶν Βουλευτῶν, εἴτε ὑπὸ τῶν μετὰ τὸν πόλεμον Κυβερνήσεων. Δὲν παραπονούμεθα διὰ τοῦτο. Παραπονούμεθα μόνον, διότι μέχρι σήμερον οὐδὲν μέτρον ἐψηφίσθη ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας, σκοποῦν ῥιζικῶς νὰ μεταβάλῃ τὸ ἐκεῖ καθεστώς, καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν συνεχῆ καὶ μόνιμον εὐτυχίαν τοῦ τόπου ἐκείνου καὶ ἑπομένως τῆς ὅλης Ἑλλάδος· παραπονούμεθα μόνον, διότι οὐδὲν μέτρον ἐλήφθη, δι’ οὗ ἡ εὐδαίμων ἄλλοτε ἐκείνη χώρα νὰ τεθῇ ἐπὶ τὴν ὁδὸν τῆς γεωργικῆς ἀναπτύξεως, καὶ δυνηθῇ βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον νὰ καταστήσῃ ἑαυτὴν ἱκανὴν πρὸς αὔξησιν τῆς παραγωγῆς διὰ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν πλουτοφόρων αὐτῆς ἐκτάσεων, αἵτινες μένουσιν ἤδη χέρσοι καὶ ἐλλείψει χρήματος, ἀλλὰ καὶ ἐλλείψει μέτρων νομοθετικῶν, ὑπισχνουμένων τὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῶν κατοίκων αὐτῆς, τῶν λευκῶν — ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις — τούτων δούλων τοῦ ἐλευθέρου Ἑλληνικοῦ Βασιλείου! Καὶ προυτάθησαν μὲν ἀληθῶς πολλὰ μέτρα, ἀλλ’ ἐψηφίσθησαν ἐκεῖνα μόνον, ἅτινα ἐσκόπουν τὴν ἐφήμερον ἐπούλωσιν τῶν πληγῶν, ἃς ὁ κατακτητὴς ἐπήνεγκεν εἰς τὴν Θεσσαλίαν. Μέτρα ἀποβλέποντα εἰς τὴν ἀπολύτρωσιν τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν ἀπὸ τῆς εἰδεχθεστέρας τῶν δουλειῶν, μέτρα ἀφορῶντα εἰς τὴν ἀναγνώρισιν οὐ μόνον δικαιώματος ἰδιοκτησίας εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητάς, ἀλλὰ καὶ στέγης δι’ αὐτοὺς καὶ τὰς οἰκογενείας αὐτῶν, οὔτε ὑπεβλήθησαν οὔτε ἐψηφίσθησαν ποτέ. Πάντες, Κύριοι, γνωρίζομεν κατὰ ποῖον τρόπον εἶναι κατανεμημένη ἡ Θεσσαλικὴ γῆ, καὶ κατὰ ποῖον σύστημα δουλοπαροίκου ὁ γεωργὸς κερδίζει τὸν ἄρτον ἐν Θεσσαλίᾳ· πάντες γνωρίζομεν, ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν καλλιεργητῶν ἐν Θεσσαλίᾳ εἰσὶν εἵλωτες τοῦ ξένου κεφαλαίου καὶ τῆς ξένης γῆς, ἣν ποτίζουσι διὰ τοῦ ἱδρῶτός των, καὶ δι’ ἣν καταναλίσκουσι τὴν δύναμιν τῶν στιβαρῶν αὐτῶν βραχιόνων· οἱ εὐφυεῖς καὶ φιλότιμοι ἐκεῖνοι κάτοικοι, μηδὲν ἀτυχῶς, πλὴν τοῦ ξηροῦ ἄρτου, ἀπολαμβάνοντες ἐκ τῆς ἐπιμόχθου ἐργασίας των, τῆς ὁποίας τὸ προϊὸν εἰσρέει εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ ἰδιοκτήτου, εἰς χεῖρας τοῦ ὁποίου οὐ μόνον οὗτοι, ἀλλὰ καὶ ἡ τύχη τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν εὑρίσκεται, ἀφοῦ αὐταὶ στεροῦνται ἰδίας στέγης, ἰδίας πενιχρᾶς καλύβης, ζῶσι δὲ διαρκῶς παρὰ τὸ ἄροτρον, ἐξαρτώμεναι ἐν πάσῃ ὥρᾳ τοῦ ἔτους ἐκ τῆς μακροθυμίας ἢ τῆς εὐσπλαγχνίας τοῦ ἰδιοκτήτου, καὶ οὐχὶ σπανίως βλέπει τις ν’ ἀποδιώκωνται οἱ δυστυχεῖς οὗτοι Ἕλληνες πολῖται ἐκ τῶν χωρίων ἐν καιρῷ χειμῶνος, ὁπότε δίκην ἀθιγγάνων περιφέρονται, ζητοῦντες στέγην, ἵνα στεγασθῶσι, γῆν, ἵνα ἐργασθῶσι! Βεβαίως, Κύριοι, πολλαχοῦ ὑπάρχουσι μεγάλα κτήματα, τσιφλίκια. Δὲν κηρύσσομαι κατὰ τῶν τσιφλικιούχων — πολλοῦ γε καὶ δεῖ. — Κύριοι ὄντες τῶν κτημάτων των, μόνοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζωσι τὸ συμφέρον των κατὰ τοιοῦτον ἢ τοιοῦτον τρόπον, καὶ οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου τῆς διαχειρίσεως ξένης περιουσίας. Δὲν κατηγορῶ τούτων. Κατηγορῶ μόνον τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν προσφέρονται πρὸς τοὺς καλλιεργητάς. Καὶ μολονότι πολλοὶ πολλὰς εὐκολίας παρέχουσι, ζητοῦντες νὰ καταστήσωσιν ἧττον ἐπαχθῆ, ὑποφερτὴν τὴν θέσιν τῶν δυστυχῶν ἀγροτῶν, ἐν τούτοις ὑπάρχουσί τινες, οἵτινες, ἀποθρασυνόμενοι ἐκ τῆς ἐλλείψεως μερίμνης τῆς Πολιτείας, προέβησαν, ἂν μὴ εἰς τὴν ὁλοσχερῆ κατάργησιν, ἀλλὰ βεβαίως εἰς τὸν περιορισμὸν δικαιωμάτων καὶ προνομίων, ὧν ἀπὸ ἀμνημονεύτων χρόνων ἀπήλαυον οἱ δυστυχεῖς ἐκεῖνοι ἄνθρωποι, καὶ ἐπέβαλον εἰς αὐτοὺς τοιαύτας ὑποχρεώσεις, ὥστε ἠξίωσαν νὰ ἔχωσι καὶ ἔχουσιν ἀνάλογον μερίδιον καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ᾠῶν τῶν ὀρνίθων τοῦ καλλιεργητοῦ. Καὶ περὶ τούτων ἀκριβῶς, κύριοι συνάδελφοι, ὁμιλῶ, καὶ λέγω, ὅτι δὲν εἶναι ἴδιον, δὲν εἶναι πρέπον εἰς εὐνομουμένην καὶ πολιτισμένην χώραν, δὲν εἶναι συμφέρον τῆς Πολιτείας, τοῦ ἔθνους, νὰ ζῶσι τοσοῦτοι πληθυσμοὶ ὡς δουλοπάροικοι, καὶ νὰ μὴ μετέχωσι τῶν εὐεργετημάτων τοῦ πολιτισμοῦ, νὰ στερῶνται δὲ τῆς ἐλευθέρας βουλήσεως, τῆς ἐλευθέρας σκέψεως, τῆς κρατήσεως τοῦ ἐγώ των, ὅπερ ἤδη εἶναι δοῦλον. Τὸ σῶμα δοῦλον, τὸ πνεῦμα δοῦλον, ἰδοὺ ἡ πιστὴ εἰκὼν, ὁ ἀκριβὴς τύπος τοῦ δουλεύοντος ὑπὸ τοιοῦτον ἀφέντην, λησμονοῦντα, ὅτι εἶναι ἄνθρωπος καὶ μετ’ ἀνθρώπων συναλλάσσεται καὶ συνεργάζεται! Ἀλλ’ ἵνα, Κύριοι, κάλλιον ἐννοηθῇ ἡ κατάστασις, ὑφ’ ἣν τελοῦσιν οἱ ἀκτήμονες ἀτυχεῖς καλλιεργηταὶ ἐν Θεσσαλίᾳ ὑπὸ ἀφεντάδες, οἵους σᾶς προεξεικόνισα, — διότι περὶ τούτων καὶ μόνον λαλῶ — ἐπιτραπήτω μοι νὰ ἐκθέσω συντόμως τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐργάζονται οὗτοι. Ἐὰν μὲν ὁ γεωργὸς δὲν ἔχῃ ἴδια ἀροτριῶντα κτήνη, τότε δένεται χειροπόδαρα ὑπὸ τοῦ τοιούτου ἰδιοκτήτου, χορηγοῦντος ταῦτα· ἐὰν δ’ ἔχῃ τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, τότε ζητεῖ ἐργασίαν, καὶ ὁ ἰδιοκτήτης προσφέρει ταύτην, ἀλλὰ λόγῳ ἀσφαλείας — καὶ ποίας ἀσφαλείας, ἀγνοῶ — ζητεῖ, καὶ ὁ καλλιεργητὴς μεταβιβάζει διὰ συμβολαίου εἰκονικῶς τὰ ἀροτριῶντα κτήνη του εἰς αὐτὸν ἀντὶ ὁριζομένης τιμῆς. Ὁ καλλιεργητὴς, μὴ ἔχων ἰδίαν κτῆσιν, καὶ πιεζόμενος ὑπὸ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐργασίας, ἀποδέχεται τὴν ἀπαίτησιν ταύτην τοῦ ἰδιοκτήτου, καὶ ὅταν ἔλθωσι τὰ ἁλώνια, οὗτος λαμβάνει πρῶτον τὸ ἀνάλογον μερίδιον τοῦ εἰσοδήματος, καὶ δεύτερον ποσὸν ἱκανὸν πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ πρὸς αὐτὸν χρέους· καὶ ποίου χρέους, νομίζετε, Κύριοι; τὴν ἀξίαν τῶν εἰκονικῶς μεταβιβασθέντων εἰς αὐτὸν ἀροτριώντων κτηνῶν! καὶ τελευταῖον δυνάμει τοῦ συμβολαίου καὶ αὐτὰ ταῦτα τὰ ἀροτριῶντα κτήνη! Ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου συνήντησα καὶ ἐξηκρίβωσα δύο τοιαῦτα περιστατικὰ ἐσχάτως, ἅτινα μὲ ἔκαμαν νὰ φρίξω κυριολεκτικῶς. Τὸ ἓν τούτων συνέβη ἐν τῷ δήμῳ Φακίου. Ὁ γεωργὸς εἶχεν εἰκονικῶς μεταβιβάσει ἑπτὰ ἀροτῆρας βοῦς εἰς τὸν ἀφέντην, παρ’ οὗ πρὸ δύο ἐτῶν εἶχε δανεισθῆ δραχμὰς 1840. Μετὰ τὸ πρῶτον ἔτος ἐμβάζει εἰς ἐξόφλησιν τοῦ χρέους του 200 κοιλὰ σίτου καὶ 100 κοιλὰ κριθῆς, μετὰ τὸ δεύτερον ἔτος 100 κοιλὰ σίτου, μίαν κλιμάμαξαν, ἀξίας δραχ. 300, καὶ ἕνα ὄνον, ἀξίας δραχ. 50, ἤτοι τὸ ὅλον 3,000 δραχμὰς ἐντὸς δύο ἐτῶν καὶ διὰ χρέος κεφαλαίου 1840 δραχμῶν! Ἀλλὰ μὴ νομίσητε, Κύριοι, ὅτι ἐξωφλήθη ἡ ἀπαίτησις. Οὐχί! Πρὸς τελείαν ἐξόφλησιν αὐτῆς, ὡς ἰσχυρίζετο ὁ ἀπηνὴς οὗτος τύραννος, κατέσχε καὶ τοὺς εἰς χεῖρας τοῦ καλλιεργητοῦ εὑρισκομένους βόας, ἔλαβε τούτους εἰς τὴν κατοχήν του δυνάμει τοῦ συμβολαίου, καὶ ἐπὶ τέλους κατήγγειλε καὶ τὸν ἀτυχῆ καλλιεργητὴν ἐπὶ ὑπεξαιρέσει, ἀπειλήσας καὶ φυλάκισιν κατὰ τούτου! Εὐτυχῶς προσεβλήθησαν τὰ εἰκονικὰ ταῦτα συμβόλαια, καὶ εὑρέθησαν ἐν Λαρίσῃ δικασταὶ τίμιοι, εὐσυνείδητοι, ὡς εἶναι πάντες οἱ Ἕλληνες δικασταὶ, καὶ τὸ κυριώτερον γνῶσται τῶν ἀπιστιῶν τούτων, ἃς διαπράττουσιν οἱ τοιαῦτα μετερχόμενοι μέσα ἔνιοι ἰδιοκτῆται, καὶ τόσον ὁ γεωργὸς οὗτος, ὅσον καὶ ἕτερος, καθ’ οὗ ὁμοία παγὶς ἐστήθη ἐν τῷ δήμῳ Κραννῶνος, ἀπηλλάγησαν καὶ τῆς φυλακίσεως καὶ τῆς ὑποχρεώσεως νὰ πωλήσωσι χωρὶς νὰ θέλωσι τὰ ζῷά των! Οἱ τοιοῦτοι καλλιεργηταὶ, οἱ ὑπὸ τοιούτους βιοῦντες ὅρους καὶ ἰδιοκτήτας, βεβαίως δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν ἀκριβῆ ἰδέαν, Κύριοι, τῶν ἀγαθῶν, ἅπερ ἀπεργάζεται ὁ ἄνθρωπος τοῦ αἰῶνος τούτου. Δουλεύουσι διαρκῶς, δὲν βλέπουσι μακρότερον τοῦ ἀρότρου, ὅπερ ἐργάζεται ἀενάως, — καὶ πρέπει νὰ ἐργάζηται, ἀλλ’ ὑπὸ ἀνθρωπινωτέρας συνθήκας, — ζῶσιν ἐντὸς οἰκημάτων, ἅτινα, ξένα ὄντα, οὐδένα ὅρον ὑγιεινῆς καὶ ἀνθρωπισμοῦ παρουσιάζουσι, τὸ περιβάλλον δὲ αὐτοὺς ἐν παντὶ εἶναι ἡ θέλησις τοῦ ἀφέντου, θέλησις ἀφαιροῦσα πᾶσαν σκέψιν ἰδίαν, πᾶσαν πρωτοβουλίαν! Ζῶσιν οἱ δυστυχεῖς, ἀλλὰ μόνον, ἵνα δουλεύοντες κερδίζωσι τὸν ξηρὸν ἄρτον δι’ ἑαυτοὺς καὶ τὰς οἰκογενείας των, χωρὶς νὰ ἔχωσι καὶ τὴν δύναμιν νὰ πράττωσιν ὅ,τι αἰσθάνονται, τοὐναντίον μάλιστα ὄντες ὑποχρεωμένοι νὰ κύπτωσι καὶ πρὸ τῶν ταπεινωτικωτέρων, πρὸ τῶν ἐξευτελιστικωτέρων ἐνίοτε ἀπαιτήσεων τοῦ ἀφέντου. Καὶ δὲν ὑποθέτω νὰ ἐλησμονήθη ἡ γενομένη ὑπό τινος ἐν Θεσσαλίᾳ ἰδιοκτήτου παράταξις γυναικοπαίδων μὲ ἐσταυρωμένα τὰ χέρια, δίκην ῥαγιάδων, κατὰ τὴν τελευταίαν ἐκεῖ πολιτικὴν περιοδείαν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, οὗτινος ἡ καρδία ἐνύγη βεβαίως ἐπὶ τῷ θεάματι τούτῳ, τῷ ἀπροσδοκήτῳ εἰς αὐτόν.

§19Ι. ΚΑΦΤΑΝΤΖΟΓΛΟΥ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο, κύριε συνάδελφε.

§20Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Χαίρω πολύ, διότι διαψεύδεται ἐνταῦθα τοιαύτη δημοσιευθεῖσα πληροφορία, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι σπουδαίως ἀνακουφίζομαι, μανθάνων νῦν, ὅτι δὲν ἔλαβε χώραν τοιαύτη καὶ ὑπὸ τοιοῦτον ἐκβιασμὸν παράταξις.

§21Κ. ΖΩΓΛΟΠΙΤΗΣ. Μόνοι των παρετάχθησαν, χάριν σεβασμοῦ.

§22Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ ποῦ εὑρίσκετε τὸ κακὸν σεῖς; Οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἑρμηνεύῃ τὴν συνείδησιν τοῦ ἄλλου, καὶ νὰ εἰσέρχηται εἰς αὐτήν. Τοῦτο θεωρῶ πολὺ τολμηρόν.

§23Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Οὐδενὸς τὴν συνείδησιν διηρμήνευσα ἢ διερμηνεύω. Ἀφηγοῦμαι ἁπλῶς πᾶν ὅ,τι ἐπληροφορήθην. Ἀλλ’ ἐπειδὴ, κύριε Ὑπουργὲ, συνήθισα νὰ σᾶς ἐκτιμῶ καὶ ὡς ἐκ τῆς θέσεως, εἰς ἣν εὑρίσκομαι, καὶ ἀπὸ ἀνατροφῆς καὶ ἐκ τῆς εἰδικῆς μου ἰδιότητος, δὲν θεωρῶ πρέπον νὰ σᾶς ἀπαντήσω πλείονα.

§24Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§25Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε.

§26Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Ἐξακολουθῶ, κύριοι συνάδελφοι. Πρὸς ἄρσιν λοιπὸν τῆς λυπηρᾶς ταύτης καταστάσεως δύο τινὰ πρέπει νὰ ἐπιζητήσωμεν. Πρῶτον νὰ καταστήσωμεν τὸν γεωργὸν ἀνεξάρτητον ὑλικῶς, καὶ δεύτερον νὰ κανονίσωμεν νομοθετικῶς εἴς τινα σημεῖα τὰς σχέσεις τοῦ ἰδιοκτήτου πρὸς τὸν καλλιεργητὴν, οὕτως ὥστε, χωρὶς τὸ παράπαν νὰ θίγωνται τὰ δικαιώματα τοῦ πρώτου, νὰ ἐξασφαλίζωνται ὑπὲρ τοῦ δευτέρου νόμῳ προνόμιά τινα, ὧν ἀπολαύει ἀπὸ χρόνων μακρῶν. Ὁ γεωργὸς, Κύριοι, πάσας τὰς βιωτικὰς αὑτοῦ ἀνάγκας θεραπεύει, προσφεύγων ἢ εἰς τὸν ἀφέντην, ἢ εἰς τὸν τοκογλύφον, ἐὰν ὁ πρῶτος ἔχῃ ἤδη κλείσει τὴν θύραν. Δανείζεται ἐπὶ τόκῳ σπανίως κατωτέρῳ τῶν 20%, καὶ εἰς τὰ ἁλώνια ἐμβάζει τὸ προϊὸν τῆς ἐργασίας του ἐπὶ τῇ τρεχούσῃ τότε τιμῇ πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ χρέους του, ὅπερ ἀτυχῶς, μολονότι πληρώνεται δὶς ἢ τρὶς πολλάκις, ἐν τούτοις μένει ἀνεξόφλητον, τῶν ἐμβάσεων γιγνομένων ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ καλῇ τῇ πίστει καὶ ἄνευ ἀποδείξεων, ἃς πολλοὶ δὲν τολμῶσι νὰ ζητήσωσιν, ἐκ φόβου μήπως δυσαρεστοῦντες ἀποπεμφθῶσι τοῦ χωρίου ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου. Οὕτω δὲ ὁ γεωργὸς κατὰ Σεπτέμβριον μένει πάλιν μὲ κενὰς τὰς χεῖρας, σχεδὸν ἄνευ σίτου πρὸς τροφήν! Ἀλλ’ ἐρωτῶ, Κύριοι, διατὶ αὐτὸ, ὅπερ κάμνει ὁ ἰδιοκτήτης, ὅστις, ἵνα δανείσῃ τὰς 1840 δραχμὰς, ὡς προεῖπον, ἔλαβεν ὡς ἐνέχυρον, ὡς ὑποθήκην, ἔστω καὶ εἰκονικῶς, τὰ ἀροτριῶντα κτήνη τοῦ γεωργοῦ, δὲν ἀναλαμβάνει μία Τράπεζα, ἥτις ἄνευ τοῦ πνεύματος τῆς τοκογλυφίας, ὑποθηκεύουσα ποσὸν τοῦ ἀσυγκομίστου προϊόντος, ἢ καὶ αὐτὰ τὰ κτήνη τοῦ γεωργοῦ, νὰ παρέχῃ δάνεια ἐπὶ εὐθύνῃ καὶ αὐστηροτάτῃ ποινῇ τοῦ ὀφειλέτου διὰ πᾶσαν κατάχρησιν ἢ πώλησιν τοῦ ἐνυποθήκου προϊόντος ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς προνομιούχου Τραπέζης, οὕτω δὲ νὰ παρέχῃ εἰς τὸν γεωργὸν καὶ τὴν ὠφέλειαν τοῦ τόκου ἀφ’ ἑνὸς, καὶ τὴν διαφορὰν τῆς τιμῆς τοῦ ἐμβαζομένου εἰς τὰ ἁλώνια ἀπέναντι τοῦ χρέους του προϊόντος ἀφ’ ἑτέρου, ὅπερ οὕτω θὰ πωλῇ, ὅταν εὑρίσκῃ συμφέρουσαν τιμὴν, καὶ οὐχὶ, ὡς σήμερον, ὁπότε πιεζόμενος παραδέχεται τὰς πάντοτε εὐτελεστέρας τιμὰς τῶν ἁλωνίων;

§27Π. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπιτρέπετε, κύριε συνάδελφε;

§28Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Μάλιστα.

§29Π. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω ὅτι ὑφίσταται τοιοῦτος νόμος ἀπὸ τοῦ 1894.

§30Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Ἀγνοῶ, ἂν ὑφίσταται τοιοῦτος νόμος. Γνωρίζω ὅμως ἀσφαλῶς, ὅτι τοιοῦτος νόμος δὲν λειτουργεῖ, δὲν εἶναι ἐν ἰσχύϊ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλευτικὴν Περίοδον ὑπέβαλον, Κύριοι, νομοσχέδιον περὶ δανείων ἐπὶ ὑποθηκεύσει τοῦ ἀσυγκομίστου προϊόντος. Νομίζω ὅτι εἶναι ἤδη καιρὸς, ἵνα ἡ Κυβέρνησις μελετήσῃ τοῦτο, ἢ καταρτίσῃ ἕτερον πληρέστερον, ἐὰν ἐκεῖνο εὕρῃ ἀτελὲς, νὰ γένηται δὲ εὐρεῖα συζήτησις, καθ’ ἣν πολλαὶ γνῶμαι θὰ ἀκουσθῶσι περὶ τοῦ σοβαροῦ τούτου ζητήματος. Ἀλλὰ μήπως ἡ ἑτέρα ἄποψις τῆς καταστάσεως τῶν γεωργῶν δὲν εἶναι ἀπελπιστική; ἡ ἔλλειψις δηλ. ἰδίας στέγης, ἡ ἔλλειψις ἰδίας πενιχρᾶς καλύβης, καὶ ἡ διαβίωσις αὐτῶν ἐντὸς οἰκημάτων, ἅτινα χρησιμεύουσι καὶ ὡς κατοικία καὶ ὡς σταῦλος καὶ ὡς ἀχυρών! Ὁποῖα λυπηρὰ συναισθήματα παράγει ἡ κατάστασις αὕτη εἰς τὰς καρδίας ὑμῶν, κύριοι συνάδελφοι, περιττὸν νὰ εἴπω ἐγώ. Ἕν μόνον λέγω· δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἀχαλίνωτος ἡ ἰδιοτροπία ἢ σκληρότης ἐνίων ἰδιοκτητῶν, εὐτυχῶς ὀλίγων, κατὰ τῶν ἀσθενῶν καλλιεργητῶν. Ἕν μόνον λέγω· χάριν τοῦ ἀνθρωπισμοῦ, χάριν σεβασμοῦ πρὸς τὸν μεσουρανοῦντα πολιτισμὸν τοῦ αἰῶνος, δέον νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν στέγην τοὐλάχιστον εἰς τοὺς ἀνεστίους καλλιεργητὰς καὶ εἰς τὰς οἰκογενείας αὐτῶν διὰ νόμου, οὕτως ὥστε ἡ ἐμπάθεια ἢ ἡ ἰδιοτροπία νὰ σταματᾷ ἐκεῖ, ὅθεν ἄρχεται ἡ ὑποχρέωσις τοῦ ἰδιοκτήτου πρὸς τὸν ἐργάτην μὲν καὶ καλλιεργητὴν τῶν γαιῶν του, ἀλλὰ πάντοτε πρὸς τὸν ὅμοιόν του, ὅστις, ζῶν ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ ἀποτελῶν μέλος αὐτῆς, δικαιοῦται νὰ μὴ ἀποστερῆται ἀμέσως τοῦ κοινοῦ ἀγαθοῦ, τῆς στέγης, ἧς τὴν κυριότητα τηρῶν ὁ ἰδιοκτήτης, νὰ μὴ δύναται ἢ ὑπὸ ὡρισμένας περιστάσεις, ὅρους καὶ συνθήκας ν’ ἀπομακρύνῃ αὐτῆς τὸν καλλιεργητήν. Ἀλλὰ, Κύριοι, μήπως τὰ ἐν Θεσσαλίᾳ κτήματα τοῦ Δημοσίου, τὰ τέως Στεφάνοβικ, διανεμόμενα εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς, ὡς ἡ Κυβέρνησις ἐπηγγέλθη πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ ὁ σχετικὸς νόμος ὁρίζει, δὲν λύουσιν ἀμφότερα τὰ ζητήματα ταῦτα; Ἀλλὰ μήπως τὰ Ζάππεια κτήματα, περὶ ὧν ὑπάρχει ὑποβεβλημένον νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς παρελθούσης Περιόδου, δὲν παρέχουσι τὸ μέσον εἰς τὸ Κράτος τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν γεωργῶν ἐν Θεσσαλίᾳ; Δυστυχῶς περὶ ἄλλων ἧττον σπουδαίων ζητημάτων ἀσχολούμεθα ἐνταῦθα, καὶ οὐχὶ περὶ τούτων τῶν ζητημάτων, τῶν σοβαρῶν...

§31Α. ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἧττον σπουδαῖον τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος, κύριε συνάδελφε.

§32Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Ἀναγνωρίζω τὴν σπουδαιότητα τῆς σταφίδος, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ὑποτιμᾶτε καὶ τὴν σπουδαιότητα τοῦ Θεσσαλικοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἡ Θεσσαλικὴ γῆ εἶναι ἀπὸ τοῦ Πηλίου μέχρι τῆς Πίνδου, καὶ ἀπὸ τοῦ Ὀλύμπου μέχρι τῆς Ὄθρυος ἐπιτηδεία καὶ ἱκανὴ οὐ μόνον τὴν ἀπόδοσιν νὰ αὐξήσῃ, ἀλλὰ καὶ τὰ διάφορα προϊόντα νὰ βελτιώσῃ, καὶ νὰ ποικίλῃ. Καὶ διὰ μὲν τὴν ἀπόδοσιν δέον, κατ’ ἐμὲ, ν’ αὐξήσωμεν τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τῆς χώρας· ἵνα δὲ ἐπιτύχωμεν τούτου, ἀνάγκη νὰ παράσχωμεν ἄφθονα τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας, οὕτως ὥστε ἕκαστος νὰ δύναται ἄνευ αὐξήσεως τῶν βαρῶν καὶ τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὑποχρεώσεών του νὰ χρησιμοποιῇ πάντα τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας πρὸς αὔξησιν τῆς παραγωγῆς καὶ ἑπομένως τῆς ἀποδόσεως. Εὐρύνωμεν λοιπὸν τὴν καλλιέργειαν, καὶ ἑπομένως τὴν παραγωγὴν, αὐξήσωμεν τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, ἀλλὰ χωρὶς νὰ αὐξήσωμεν καὶ τὰ βάρη τοῦ γεωργοῦ· ἐπιτρέψωμεν αὐτῷ νὰ χρησιμοποιήσῃ ὅσα θέλει ἀροτριῶντα κτήνη, ἀλλὰ μὴ ζητήσωμεν φόρον ἀνώτερον ἐκείνου, ὃν ἤδη λαμβάνομεν. Πρὸς τοῦτο δὲ ἃς σκεφθῶμεν, πῶς πρέπει νὰ μεταρρυθμισθῇ ὁ σχετικὸς νόμος, ὥστε χωρὶς νὰ ἐλαττωθῶσιν αἱ ἐκ τοῦ φόρου τούτου εἰσπράξεις ὁ καλλιεργητὴς νὰ δύναται ν’ αὐξάνῃ τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας κατὰ βούλησιν. Ἐπὶ τούτου θέλω ὑποβάλει προσεχῶς πρότασιν νόμου εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ὡς προεῖπον, ἡ Θεσσαλία εἶναι ἱκανὴ διάφορα προϊόντα νὰ παραγάγῃ, ἀρκεῖ μόνον ἡ Πολιτεία νὰ διδάξῃ τὸν γεωργὸν καὶ ὑποδείξῃ εἰς αὐτὸν τὸν τρόπον τῆς εἰδικῆς καλλιεργείας, ἢ τῆς καταλλήλου χρησιμοποιήσεως τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ ἐδάφους, ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς μεθόδου καλλιεργείας, τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ ἐργαλείου. Φημίζονται, Κύριοι, τὰ καπνὰ τοῦ Ἁλμυροῦ, τοῦ Μεγάλου Κεσερλὶ, τῶν Φαρσάλων· ἀλλὰ τίς ποτε ἐφρόντισε νὰ ἐξετάσῃ, ἂν τὰ καπνὰ ταῦτα εἶναι ἐπιδεκτικὰ βελτιώσεως εἴτε κατὰ ποιότητα εἴτε κατὰ ποσότητα; Πέμπει τὸ Ὑπουργεῖον σπόρον καπνοῦ Ξάνθης ἢ Σαμψοῦντος, ἢ ἄλλου μέρους, ἀλλὰ τίς ἐδίδαξε τὸν καπνοπαραγωγόν, πότε καὶ πῶς δέον νὰ σπείρῃ αὐτόν, πότε καὶ πῶς νὰ μεταφυτεύῃ αὐτόν, νὰ καλλιεργῇ, νὰ συλλέγῃ καὶ νὰ συσκευάζῃ; Ἐπὶ τῆς Ὄσσης ὑπάρχει πληθὺς αὐτοφυῶν (ἀγρίων) φιστικῶν· τίς ἐμερίμνησε νὰ διδάξῃ τὸν ἐμβολιασμὸν αὐτῶν; Πέρυσι, νομίζω, ἐστάλη σπόρος ῥωσσικοῦ σίτου πρὸς δοκιμὴν εἰς Θεσσαλίαν· τίς ἐδίδαξεν, εἰς ποίας γαίας ἔδει οὗτος νὰ ῥιφθῇ, καὶ ὑπὸ ποίας περιστάσεις ἔδει νὰ σπαρῇ; τίς ποτε ἐμελέτησε τὸ ἔδαφος, καὶ ὑπέδειξε τὴν ἀνάλογον πρὸς τὴν ποιότητα αὐτοῦ χρησιμοποίησιν; Οἱ γεωπόνοι μας τρέπονται εἰς ἰδιωτικὰς ἐργασίας, ἢ ὑπηρετοῦσιν εἰς τοὺς γεωργικοὺς σταθμοὺς, δημοσιεύοντες ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν μελέτην τινὰ περὶ γεωργικῆς πίστεως, περὶ συνδικάτων κλπ., ἐνῷ ἔδει νὰ τοποθετηθῇ ἀνὰ εἷς ἐν ἑκάστῳ νομῷ τοὐλάχιστον, ὅστις, μεταβαίνων ἢ μετακαλούμενος εἰς τοὺς διαφόρους δήμους καὶ τὰ χωρία, νὰ μεταδίδῃ ἢ ὑποδεικνύῃ τὰς μεθόδους τῆς καλλιεργείας εἰς τὸν γεωργικὸν πληθυσμὸν, καὶ τὰς ἰδίας αὐτοῦ γνώσεις δι’ ἕκαστον προϊόν. Ἀλλὰ μὴ ἡ κτηνοτροφία, ὁ ἕτερος οὗτος βραχίων τῆς γεωργίας, δὲν ἔχει ἀνάγκην καὶ προστασίας καὶ βελτιώσεως; οἱ παλαιότεροι ἰδιοκτῆται πολλὰς παρεῖχον εὐκολίας πρὸς ἐπαρκῆ ὑποστήριξιν τῆς κτηνοτροφίας· οὕτω δὲ οὐ μόνον ηὔξανον τὴν ἀπόδοσιν τῶν γαιῶν διὰ τῆς ἀφθονωτέρας λιπάνσεως, ἀλλὰ καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἰσορροπίαν τῶν καλλιεργητῶν ἐπετύγχανον, καθόσον κατὰ τὰς ἀφορίας τὰ προϊόντα τῆς κτηνοτροφίας συνετήρουν τοὺς γεωργοὺς, μὴ προσφεύγοντας εἰς τοὺς τοκογλύφους, καὶ μὴ ἐνοχλοῦντας, ὡς σήμερον, τοὺς ἰδιοκτήτας. Πλὴν τούτων καὶ ἡ βελτίωσις τοῦ εἴδους δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ, ἀρκεῖ τὴν ὤθησιν νὰ δώσῃ ἡ Κεντρικὴ ὑπηρεσία. Οἱ δῆμοι, ἑνούμενοι ἀνὰ δύο ἢ πλείονες, ἀναλόγως τῶν ἑαυτῶν προσόδων, θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ προμηθευθῶσιν ἐξηυγενισμένα εἴδη καὶ ἵππων καὶ βοῶν καὶ προβάτων κλπ., ἅτινα, χρησιμοποιούμενα κατὰ τὰς ἀνάγκας ἑκάστου τόπου, θὰ δυνηθῶσι βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον διὰ τῆς ἐπιμιξίας νὰ βελτιώσωσι καὶ κατὰ ποιότητα καὶ κατὰ ποσότητα τὰ ὑφιστάμενα εἴδη. Ἀλλ’ ἐκ παντὸς τρόπου, Κύριοι, δέον νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ γεωργικὴ ἀσφάλεια διὰ καταλλήλων νομοθετημάτων, καὶ ν’ ἀνορθωθῇ ἡ γεωργικὴ πίστις. Εἰς τὴν τελευταίαν ταύτην πρόκεινται τρανὰ παραδείγματα τὰ καταπληκτικὰ ἀποτελέσματα τῶν ταμιευτηρίων καὶ τῶν συνδέσμων τῶν γεωργικῶν τῆς Ἰταλίας, τῆς Γαλλίας καὶ Γερμανίας, οἵτινες κυριολεκτικῶς ἔσωσαν τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμούς. Μόνον διὰ τοιούτων μέσων, κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἴδωμεν βελτιουμένην τὴν Θεσσαλίαν καὶ ἑπομένως ὅλην τὴν χώραν. Μόνον οὕτω πως θὰ τηρήσωμεν ἐν τῷ τόπῳ τὰ ἐτησίως ἐξαγόμενα πρὸς ἀγορὰν σίτου 40 ἑκατομμύρια φράγκων. Μόνον οὕτω πως θὰ καταστῶμεν σιτάρκεις, καὶ θὰ ἴδωμεν τὴν Θεσσαλίαν μεταβαλλομένην εἰς σιτοβολῶνα τῆς Ἑλλάδος, εἰς σιταποθήκην τῆς Ἀνατολῆς. Νομίζω δὲ, Κύριοι, ὅτι μετὰ τὴν διακήρυξιν ἐν τῷ πολιτικῷ προγράμματι τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θέλει αὕτη μεριμνήσει περὶ τῆς ἐνισχύσεως τῆς γεωργίας, καὶ μετὰ τὴν χθεσινὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου αὐτῆς δικαιοῦμαι νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως εὐαρεστηθῇ νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν ἐσκέφθη ἢ σκέπτεται καὶ τί σκέπτεται νὰ πράξῃ ὑπὲρ τῆς γεωργίας καθόλου, καὶ ἰδίᾳ ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας, διὰ τὴν κατάστασιν τῆς ὁποίας καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι ἔντιμοι συνάδελφοι πολλάκις διεμαρτυρήθημεν ἐντεῦθεν. Ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς, τὴν συνδρομὴν τῶν συναδέλφων τῆς Θεσσαλίας, καὶ παρακαλῶ, ὅπως, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις δὲν εὗρεν ἀκόμη τὸν χρόνον νὰ σκεφθῇ ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας, ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ. Καὶ πρὸς τοῦτο ὑποβάλλω πρότασιν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ὁρισθῇ ἀπόψε μία ἢ δύο τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων, καθ’ ἣν εὐρέως νὰ συζητηθῇ πᾶν μέτρον καὶ πᾶσα γνώμη τῶν Βουλευτῶν πρὸς βελτίωσιν τῆς τύχης τῶν γεωργῶν. Βεβαίως, Κύριοι, ἐννοῶ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐπουσιώδους τινὸς θέματος· ἀναγνωρίζω τὴν σπουδαιότητα αὐτοῦ, μέλλοντος νὰ μεταρρυθμίσῃ καθεστὼς εἰς πολλὰ ἴσως προσκροῦον, αἱ δὲ μεταρρυθμίσεις δὲν συντελοῦνται τόσον εὐκόλως, ὅσον εὐκόλως συζητοῦνται. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ἕνεκα τῆς σοβαρότητος τοῦ ζητήματος ἐπεκαλέσθην πάντων τὴν σύμπραξιν, ὅπως ἕκαστος εἰσφέρῃ τὰ φῶτά του, τὴν πεῖραν, τὰς γνώσεις του ἐπὶ τοιούτου ζητήματος, οὗτινος ἡ πραγμάτωσις θὰ περιάψῃ τιμὴν εἰς πάντας ἡμᾶς, διαφλεγομένους ἀναντιρρήτως ὑπὸ τῆς εὐγενοῦς φιλοδοξίας νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν εὐδαιμονίαν καὶ τὴν εὐημερίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ἰδίᾳ τῆς τάξεως ἐκείνης, ἥτις χορηγεῖ ἡμῖν τὸν ἄρτον, ἀλλ’ ἥτις ἀτόπως, μολονότι ἐργάζεται ἡμέραν καὶ νύκτα, δὲν χορταίνει τὸ ψωμί!

§33Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἰσήγαγεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, οὐχὶ κατὰ πρῶτον νῦν εἰσάγονται ἐνώπιον αὐτῆς, πάντοτε δ’ ἐκίνησαν τὴν συμπάθειαν, καὶ ζωηρὰν προὐκάλεσαν συγκίνησιν, διότι πράγματι ἡ κατάστασις τῶν χωρικῶν ἐν Θεσσαλίᾳ, τῶν δουλοπαροίκων αὐτῶν, τῶν λευκῶν τούτων δούλων, ὡς ἀπεκάλεσεν αὐτοὺς ὁ κύριος συνάδελφος, πάντοτε ἐκίνει τὴν συμπάθειαν, συνεκίνει πάντας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔτυχε νὰ περιοδεύσωσι τὴν Θεσσαλίαν, καὶ οἱ ὁποῖοι ἔτυχε νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὰς καλύβας τῶν ἀτυχῶν γεωργῶν, καὶ ἠσθάνθησαν ὑπὸ ποῖον βαρὺν ζυγὸν διατελοῦσιν οὗτοι, ὑπὸ ποίας συνθήκας βιωτικὰς πιέζονται οἱ δυστυχεῖς αὐτοὶ κάτοικοι τῆς Θεσσαλίας. Καὶ ὄντως, κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸ 1896, ὅτε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διετέλει ἐπίσης ὁ καὶ νῦν κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀνεκινήθησαν τὰ ζητήματα ταῦτα ἐνταῦθα, καὶ ὑπεβλήθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης μέτρα, συνεστήθησαν ἐπιτροπαὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, αἵτινες συνεζήτησαν ἐνταῦθα τὰ μέτρα ταῦτα, κατόπιν δὲ συνέστη εἰδικὴ ἐπιτροπὴ, ἥτις ἀπεστάλη ἐπὶ τόπου, ὅπου ἐμελέτησε τὰ ζητήματα, καὶ ὑπέβαλεν εἰς τὴν τότε Κυβέρνησιν τὰ πορίσματα τῆς μελέτης αὐτῆς. Ἡ ἔκθεσις δ’ ἐκείνη πράγματι εἶναι ἀξία σημασίας, καὶ δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ σήμερον, ἡ δὲ Κυβέρνησις, ἥτις ἔχει ἀρχηγὸν τὸν καὶ τότε Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, δέον νὰ λάβῃ καὶ αὖθις ὑπ’ ὄψιν τὰ ζητήματα ταῦτα καὶ εἰσαγάγῃ αὐτὰ εἰς τὴν Βουλὴν ἐκ νέου. Ἐὰν ὁ ἀτυχὴς πόλεμος διέκοψε τὸ ἔργον τῆς τότε Κυβερνήσεως, ἐὰν οὐδὲν μέτρον ἐλήφθη ἔκτοτε, ἐρρίφθησαν δὲ εἰς τὸν κάλαθον τῶν σκυβαλοχάρτων τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι ὀφείλει τις νὰ πιστεύσῃ, ὅτι τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα δὲν ἦσαν ἱκανὰ νὰ ἐξασφαλίσωσι, γινόμενα νόμοι, στέγην, ἄρτον καὶ ἄνεσιν εἰς τοὺς ἀτυχεῖς ἀγρότας τῆς Θεσσαλίας. Εἶναι ὡμολογημένον, Κύριοι, εἶναι οἰκονομικὴ ἀλήθεια, ὅτι ἡ πρόοδος τῆς γεωργίας, ἡ βελτίωσις τῆς παντοειδοῦς καλλιεργείας, ἡ αὔξησις τῆς παραγωγῆς δὲν προέρχεται ἐκ τῶν γονιμωτέρων συστατικῶν τοῦ ἐδάφους, ἀλλὰ βασίζεται εἰς τὸν πολιτισμὸν τῶν κατοίκων, ὅτι γαῖαι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσι τὴν γονιμότητα, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν αἱ γαῖαι τῆς Θεσσαλίας, ἀλλαχοῦ παράγουσιν ἀσυγκρίτως περισσοτέρους καρποὺς, διότι ἐκεῖ οἱ κάτοικοι εἶναι μᾶλλον πεπολιτισμένοι, καὶ ἡ καλλιέργεια κατ’ ἀκολουθίαν μᾶλλον πεπολιτισμένη· ἐκεῖ ὑπάρχουσι κεφάλαια ἀφθονώτερα, ἡ ἀσφάλεια μεγαλειτέρα, καὶ τὰ μέσα τῶν χωρικῶν μᾶλλον ἄφθονα. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ τις, ὅτι δύναται νὰ προαχθῇ ἡ καλλιέργεια ἐν Θεσσαλίᾳ, νὰ προαχθῇ ἡ ἐθνικὴ παραγωγὴ ἐν Θεσσαλίᾳ, ὅταν ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, δουλοπαροίκως, ζῶσι, στένουσι καὶ ποτίζουσι μὲ τὸν ἱδρῶτα αὐτῶν οἱ γεωργοὶ τῆς Θεσσαλίας τὴν γῆν; Καὶ οὐδεμίαν, Κύριοι, ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι θὰ ἐπέλθῃ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀγροτικὰ ζητήματα θὰ ἴδωμεν γεννώμενα εἰς τὴν Θεσσαλίαν, τὰ ὁποῖα θὰ συνταράξωσι τὴν Ἑλληνικὴν γῆν, τὰ ὁποῖα θὰ παρασύρωσι καὶ μίαν καὶ δύο καὶ δέκα Ἑλληνικὰς Κυβερνήσεις, ὅσον καὶ ἂν νομίζητε, ὅτι οἱ κάτοικοι τῶν πεδιάδων τῆς Θεσσαλίας ἀπεκτηνώθησαν, ὅπως ἐλέχθη ἐντεῦθεν.

§34ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος τὸ εἶπε;

§35ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ ἤκουσα.

§36Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Οὔτε ἐγώ.

§37Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐλέχθησαν, Κύριοι, αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶπον· οὐχὶ ἅπαξ καὶ δὶς καὶ δεκάκις ἀνέγνωσα τοιαῦτα εἰς φυλλάδια καὶ ἄρθρα ἐφημερίδων. Ἀλλ’ ὅταν ἔρχηται ὁ κ. Βουλευτὴς Λαρίσης καὶ περιγράφῃ τὴν κατάστασιν τῆς Θεσσαλίας τοιαύτην, καὶ ὁμιλῶν περὶ τῶν χωρικῶν, τῶν γεωργῶν ἐκείνων, λέγῃ, ὅτι εὑρίσκονται εἰς τὴν χαμηλοτέραν βαθμίδα τῆς κλίμακος τοῦ ἀνθρωπίνου βίου, πῶς θέλετε νὰ χαρακτηρισθοῦν οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι; Ὅταν ὁ κ. Βουλευτὴς Λαρίσης ἔρχηται καὶ σᾶς λέγῃ, ὅτι οἱ καραγκούνηδες τῆς Θεσσαλίας εἶναι λευκοὶ δοῦλοι, τί ἄλλο σημαίνει τοῦτο; Καὶ ὅταν τοιούτους φιλελευθέρους θεσμοὺς ἔχοντες καὶ κοπτόμενοι δι’ αὐτοὺς, ἀφίνωμεν ἐν τούτοις τὴν Θεσσαλίαν νὰ στενάζῃ δούλη, καὶ τοὺς κατοίκους αὐτῆς νὰ μὴ ἔχωσιν οὔτε στέγην, οὔτε ἄρτον ἐξησφαλισμένον, νομίζετε ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, ὅταν τὰ θέματα ταῦτα ἔρχωνται εἰς συζήτησιν, νὰ μὴ ἐξεγερθῇ καὶ νὰ μὴ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ αὕτη ἐκ νέου τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἰσήγαγε κατὰ τὸ 1896, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων ἐπήγασεν ἐλπὶς, ὅτι θὰ βελτιωθῇ μίαν ἡμέραν ἡ κατάστασις τῶν γεωργῶν τῆς Θεσσαλίας, ἡ κατάστασις τῶν ἀγροτῶν τῆς Ἑλληνικῆς γῆς; Σήμερον δὲ πράγματι κατὰ μείζονα λόγον δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ σκεφθῇ περὶ τούτου, διότι μεταξὺ τῶν μελῶν αὐτῆς ἔχει Ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος ἐμελέτησε τὰ ζητήματα ταῦτα, τὰ ἀγροτικὰ ζητήματα, ὑπὸ τὰς κοινωνιστικὰς ἀρχὰς τῶν σοσιαλιστῶν τῆς Γερμανίας...

§38Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν εἶναι δίκαιαι ἀρχαί;

§39Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Καὶ ποῖος εἶπεν, ὅτι αἱ κοινωνιστικαὶ ἀρχαὶ, αἵτινες ὑποστηρίζουσιν, ὅτι οἱ δουλεύοντες τὴν γῆν δέον νὰ ὦσι καὶ οἱ κύριοι αὐτῆς, δὲν εἶναι ὀρθαὶ καὶ δίκαιαι; Δὲν ἠθέλησα νὰ μεμφθῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης διὰ τοῦτο, ἐξ ἐναντίας τὸν συγχαίρω, διότι εἶναι πρωτεργάτης τῶν ἀγροτικῶν ζητημάτων, διότι χάρις εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τὰς ἐνεργείας αὐτοῦ ἐλύθησαν εἰς ἄλλας ἐκτάσεις Ἑλληνικῆς γῆς τὰ ζητήματα ταῦτα. Καὶ ἐπεθύμουν, Κύριοι, νὰ ἔβλεπον ἐπίσης Βουλευτὰς ἐκ Θεσσαλίας νὰ τεθῶσιν ἐπὶ κεφαλῆς μιᾶς τοιαύτης κοινωνιστικῆς κινήσεως, ὅπως λυθῇ τὸ ἀγροτικὸν τοῦτο ζήτημα, τὸ ὁποῖον στιγματίζει τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικὴν καὶ συμφέρουσαν εἰς τὸ Κράτος ὀφείλει νὰ γείνῃ τοῦτο, διότι ἀπεδείχθη, ὅτι ὅπου οἱ χωρικοὶ ἠδυνήθησαν ν’ ἀποκτήσωσι τὰ τσιφλίκια, — ἢ τσιφτιλίκια, ὡς τὰ λέγει ὁ κ. Καραπᾶνος — ὡς ἴδιον κτῆμα, ὅπου ἐσχηματίσθησαν τὰ κεφαλοχώρια, ἐκεῖ ἡ παραγωγὴ εἶναι ἀσυγκρίτως μεγαλειτέρα ἢ εἰς τὰ χωρία ἐκεῖνα, ὅπου ὑφίσταται ἀκόμη ἡ δουλοπαροικία. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, θεωρῶν ὅτι ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λαρίσης συναδέλφου εἶναι σοβαρωτάτη, ὅτι δέον νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα συζητήσεως, νὰ συστηθῇ δὲ καὶ ἐπιτροπὴ, ὅπως ἐξετάσῃ τὰ ζητήματα ταῦτα, ἅτινα ὑπέρκεινται πάσης ἄλλης βουλευτικῆς ἐργασίας, συντάσσομαι μὲ τὴν γνώμην αὐτοῦ, καί, ὅσον τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, μὲ τὰς ἐλαχίστας μου δυνάμεις θὰ ἐνισχύσω τὴν πρότασιν ταύτην.

§40Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Ἐὰν λαμβάνω τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ὁ ἔντιμος καὶ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Λαρίσης εὐγλώττως ἀνέπτυξε, πράττω τοῦτο, οὐχὶ διὰ νὰ ἐγείρω ζήτημα Θεσσαλικὸν τὴν στιγμὴν ταύτην, ἀλλὰ διότι — ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω — μοὶ ἐνεποίησαν ἀλγεινοτάτην αἴσθησιν τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντα καὶ ἀναπτυχθέντα· μοὶ ἐνεποίησε δ’ ἔτι μεγαλειτέραν αἴσθησιν ἡ ἀδιαφορία πάντων ὑμῶν, Κύριοι.

§41ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι δά!

§42Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Μάλιστα· διότι καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λαρίσης κ. Βουλευτὴς ἀνέπτυσσε μετὰ συγκινήσεως καὶ διεξετραγώδει τὴν κατάστασιν τῆς Θεσσαλίας, πάντες ὑμεῖς ἐν διαλόγοις ἀπησχολεῖτε τὸν νοῦν ὑμῶν περὶ ἄλλα ζητήματα, καὶ σᾶς ἐνεποίησεν αἴσθησιν ἁπλοῦν μόνον ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξεν ὁ κύριος Βουλευτὴς, ἀλλὰ δὲν ἦτο ἄξιον νὰ ἐγείρῃ τὴν νευρικήν τινων ἐξ ὑμῶν κατάστασιν μόνον τὸ ἐπεισόδιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνέφερε. Τὸ ζήτημα ἔχει σπουδαιότητα μεγίστην, καὶ ἂν τὸ ζήτημα τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν προὐκάλεσε τὴν μέριμναν ἡμῶν, πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ βεβαίως ἐκ παραλλήλου, πρέπει ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἤδη τὸ ζήτημα τῆς Θεσσαλίας. Εὐτυχῶς ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, τῆς μεγάλης, ὑπάρχουσι Βουλευταὶ εὔγλωττοι καὶ κάτοχοι τῶν πραγμάτων, καὶ θέλουσιν ἀναπτύξει ταῦτα μετὰ περισσῆς εὐγλωττίας καὶ πλείστων ἐπιχειρημάτων. Δὲν εἶναι ἀνάγκη μόνον τὸ νομοσχέδιον περὶ νομικῶν συμβούλων νὰ ἀπασχολῇ καὶ ἐκείνην τὴν πτέρυγα καὶ ταύτην, ἐκείνους μὲν, ὅπως ψηφισθῇ, ἡμᾶς δὲ, ὅπως ματαιωθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Τὸ ζήτημα τὸ Θεσσαλικὸν εἶναι ζήτημα σπουδαῖον, τὸ ζήτημα τὸ Θεσσαλικὸν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλει ἐξασφαλίσει εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος τὴν σιτάρκειαν. Ἤκουσα νὰ γίνηται λόγος περὶ ἐπιτροπῶν, κύριε Πρόεδρε, ἀλλ’ ἔχομεν πικρὰν πεῖραν τοῦ παρελθόντος. Ἔχουσιν ἤδη συστηθῆ, ὅπως ἐξετάσωσι τὰ Θεσσαλικὰ πράγματα, πλεῖσται ὅσαι ἐπιτροπαί· καθὼς δὲ μοὶ ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς κύριος Ἀλέξανδρος Ζαΐμης πρὸ ὀλίγου, κατὰ τὸ 1896 συνεστήθη μεγάλη ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία ὑπέβαλε καὶ πόρισμα τῶν μελετῶν της, τὸ ὁποῖον ἐὰν ἐφηρμόζετο, βεβαίως δὲν θὰ εὑρίσκετο σήμερον εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λαρίσης Βουλευτὴς νὰ διεκτραγῳδήσῃ τὴν κατάστασιν τὴν οἰκτρὰν τῆς Θεσσαλίας. Ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις δὲν ὑψώνει τὴν σημαίαν τῆς βελτιώσεως τῶν Θεσσαλικῶν πραγμάτων, ἡ σύστασις ἐπιτροπῆς οὐδὲν θέλει ἔχει ἀποτέλεσμα. Ἐφ’ ὅσον, λέγω, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀναπεταννύει τὴν σημαίαν τῆς βελτιώσεως τῶν πραγμάτων τῆς Θεσσαλίας, οὐδὲν δυνάμεθα νὰ ἀναμένωμεν παρὰ τῶν ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι συνιστώμεναι φέρουσι πορίσματα, τὰ ὁποῖα ῥίπτονται εἰς τοὺς καλάθους τῶν ἀχρήστων. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ ἐγένετο πρότασις ὑπὸ τοῦ ἐντίμου κυρίου συναδέλφου ἐκ Λαρίσης, ὅπως ὁρισθῇ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐν πλάτει νὰ ἐξετασθῶσι τὰ ζητήματα τὰ Θεσσαλικὰ, νομίζω, ὅτι πρέπει, κύριε Πρόεδρε, νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα, καὶ πρέπει νὰ ζητήσῃ τοῦτο καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἵνα φωτιζομένη ἐκ τῶν ἀγορεύσεων τῶν δυναμένων, τῶν ἐπαϊόντων, λάβῃ μέτρον σοβαρὸν, λάβῃ μέτρον, τὸ ὁποῖον νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ τὴν Θεσσαλίαν καὶ τὴν ἐν γένει οἰκονομίαν τῆς χώρας. Ἐλπίζω ὅτι ὁ σεβαστὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸν προεκλογικὸν ἀγῶνα περιῆλθε τὴν Θεσσαλίαν, καὶ ἀντελήφθη ἰδίοις ὄμμασι τὴν κατάστασιν αὐτῆς, θέλει δεχθῇ τὴν πρότασιν ταύτην, καὶ μετὰ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία θὰ ἐπακολουθήσῃ, θέλει ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν τὰ κατάλληλα μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις καὶ μόνη εἶναι ἁρμοδία νὰ κρίνῃ καὶ νὰ θέσῃ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς.

§43ΣΠ. ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνεκίνησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λαρίσσης Βουλευτής, εἶναι ὑψίστης σπουδαιότητος. Πρὸ πολλοῦ, πρὸ δώδεκα περίπου ἐτῶν, ἐντονωτάτη ἠγέρθη φωνὴ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, δι’ ἧς ἐζητήθη ἡ μέριμνα οὐχὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τῆς Βουλῆς αὐτῆς, ἵνα προνοήσῃ περὶ τῆς τύχης τῶν πληθυσμῶν καὶ τῆς βελτιώσεως τῆς παραγωγῆς τῆς Θεσσαλίας, ἥτις ἠδύνατο καὶ ἔπρεπε νὰ ἦναι ὁ σιτοβολὼν τῆς ὅλης Ἑλλάδος. Βεβαίως, κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀνάγκη ἐπιτακτικὴ νὰ ὁρίσῃ ἡ Βουλὴ ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ συζητηθῇ εὐρύτατα τὸ θέμα τοῦτο, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι οὐδεὶς Βουλευτὴς θὰ εὑρεθῇ, ὅστις νὰ ἔχῃ ἰδέαν ἐναντίαν. Μὲ εὐχαρίστησίν μου εἶδον τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν νὰ ζητῶσιν ἐπιμόνως νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κατ’ αὐτοὺς θεωρεῖται σωτήριον. Ἀλλ’ ἐὰν διὰ τὴν σταφίδα ἡ Βουλὴ ἔχῃ καθῆκον νὰ προνοήσῃ, ἐπίσης καθῆκον ἐπιτακτικὸν ἔχει νὰ προνοήσῃ καὶ διὰ τὸν σῖτον. Ἐὰν ἡ σταφὶς ἦναι ὁ εἷς οἰκονομικὸς βραχίων τῆς Ἑλλάδος, ὁ σῖτος εἶναι ὁ ἕτερος. Ἂς ἀσφαλίσωμεν, κύριε Πρόεδρε, τὴν πρώτην τροφὴν τοῦ λαοῦ, ἂς θελήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ φανῇ ἀνταξία τοῦ ὕψους τῆς ἀποστολῆς της, ἂς θελήσῃ νὰ ἐργασθῇ ὑπὲρ τῶν ἀληθῶν ἀναγκῶν τοῦ τόπου. Πάσχουσι 200,000 περίπου λαοῦ, ὁ ὁποῖος εἰς μάτην ἀναμένει ἐπὶ τόσον χρόνον τὴν βελτίωσιν τῆς τύχης του, καὶ πάσχει καὶ αὐτὸ τὸ Κράτος, διότι, ἐὰν ἡ παραγωγὴ τῆς Θεσσαλίας βελτιωθῇ, βεβαιωθῆτε, ὅτι κατὰ πολὺ θὰ μειωθῇ τὸ ποσὸν τῶν 150,000,000 ὀκάδων σίτου, τὸ ὁποῖον εἰσάγει ἡ Ἑλλὰς ἐτησίως. Διὰ τοῦτο ἐξορκίζω τὴν Βουλὴν καὶ παρακαλῶ αὐτὴν νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν, ὅπως συζητήσωμεν τὸ θέμα. Παρακαλῶ δὲ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν περὶ τούτου.

§44Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Συντάσσομαι καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ἀπολύτως μὲ τὴν γνώμην τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἵτινες ἐζήτησαν, ὅπως ὁρισθῇ ἡμέρα συζητήσεως τῶν Θεσσαλικῶν ζητημάτων, καὶ ἀποκρούω ἐν μέρει τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Παξῶν συναδέλφου, ὁ ὁποῖος ὡμίλησε συγχρόνως καὶ περὶ συσταθησομένης τυχὸν ἐπιτροπῆς. Φοβοῦμαι πολὺ τὰς ἐπιτροπάς, διότι κατ’ αὐτῶν ὑπάρχει προκατάληψίς τις δικαία, καθόσον συνήθως, καὶ ἂν φέρωσιν αἱ ἐπιτροπαὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πόρισμα ἐργασίας, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν συμπέσῃ νὰ ἐπιδοκιμάζηται τοῦτο ἐκ τῶν προτέρων ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας καὶ τῶν ἡγετῶν αὐτῆς, ἐπειδὴ σπανίως μορφώνεται ἀλλοία γνώμη ἐκ τῆς συζητήσεως, θέλει τύχει πάντως τῆς ἀποδοκιμασίας τῆς Βουλῆς. Ἄλλως τε εἰς τὰς ἐπιτροπὰς οἱ Βουλευταὶ συζητοῦσι περὶ τῶν πραγμάτων τῶν ἰδίων αὐτῶν ἐπαρχιῶν, προσπαθοῦντες νὰ περιληφθῶσι πάντες οἱ πόθοι αὐτῶν, καὶ νὰ ἱκανοποιηθῶσι πᾶσαι συγχρόνως αἱ ἀνάγκαι, οὕτως ὥστε τὸ σύνολον τῶν ἀποφάσεων αὐτῶν καθίσταται ἐνίοτε δυσπραγματοποίητον, ὡς μὴ ἀνταποκρινόμενον οὔτε πρὸς τοὺς πόρους τοῦ Κράτους οὔτε πρὸς τὰς ἀμέσους καὶ ἐπειγούσας ἀνάγκας τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον φρονῶ, ὅτι ἐντὸς τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις, ἵνα καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡ μόνη ἁρμοδία νὰ ἔχῃ γνώμην ἐπὶ τοῦ ζωτικωτάτου τούτου ζητήματος, δώσῃ γνώμην καὶ ὁδηγήσῃ καὶ διευθύνῃ τὴν συζήτησιν, διότι μόνον τότε, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις διευθύνῃ τὴν συζήτησιν, θέλομεν ἔχει βέβαια τ’ ἀποτελέσματα αὐτῆς. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λαρίσης Βουλευτὴς εὐφραδέστατα ἀνέπτυξε καὶ διεξετραγώδησε μέγα μέρος τῶν παθημάτων τοῦ Θεσσαλικοῦ λαοῦ· βεβαίως δ’ ἔχει δίκαιον νὰ ἐπικαλεσθῇ, καὶ μετ’ αὐτοῦ ζητοῦμεν τοῦτο πάντες οἱ Θεσσαλοὶ Βουλευταί, τὴν ἀρωγὴν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ σήμερον ἴσως θὰ ὀρρωδήσῃ καὶ ἡ Βουλὴ αὕτη νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἐξέτασιν ὅλων τῶν πολλαπλῶν αὐτῶν ζητημάτων, θὰ ὀρρωδήσῃ ἴσως νὰ ἐπιζητήσῃ τὴν θεραπείαν συγχρόνως ὅλων ὁμοῦ· ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἂς ἀρχίσωμεν, ἂς προβῶμεν ἐκ τῶν οὐσιωδεστέρων πρὸς τὰ ἐπουσιωδέστερα· ἂς προσπαθήσωμεν νὰ ἐπουλώσωμεν χαινούσας πληγάς. Λόγου χάριν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Λαρίσης μεταξὺ ἄλλων ὡμίλησε καὶ περὶ τῆς τοκογλυφίας, ἡ ὁποία καταπονεῖ τὸν Θεσσαλικὸν λαόν, ὡμίλησε δὲ περὶ αὐτῆς ἐκ τῆς σχέσεως τῶν κολλήγων πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι. Ἀλλ’ ἀγνοεῖ ἴσως ὁ κύριος ἐκ Λαρίσης Βουλευτής, διότι πιθανὸν νὰ μὴ ὑπάρχωσιν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ αὐτοῦ μικροκτηματίαι, τί ὑποφέρουσιν οἱ μικροκτηματίαι ἐκ τῆς τοκογλυφίας. Ἀγνοεῖ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λαρίσης Βουλευτής, ὅτι εἶδον ἐγὼ γραμμάτια, τὰ ὁποῖα παρουσίαζον ὑπερόγκους καὶ ἀσυνειδήτους τόκους.

§45Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. 200% καὶ 150% εἶναι σύνηθες.

§46Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Δυνάμεθα λοιπὸν νὰ ἐπικαλεσθῶμεν σήμερον τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐπιζητήσῃ προσωρινῶς, ἀμέσως, — μέχρις οὗ ληφθῶσι σοβαρώτερα, μεγαλείτερα καὶ γενναιότερα μέτρα διὰ τὴν Θεσσαλίαν — τοὐλάχιστον νὰ αὐξήσῃ ἡ Τράπεζα τὰ γεωργικὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα παρέχει, νὰ συσταθῶσι δὲ περισσότερα πρακτορεῖα καὶ ὑποκαταστήματα αὐτῆς, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἁγυιᾶς Βουλευτὴς προχθές. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω, ὅτι βαθμηδὸν πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὰ ἔργα ἡμῶν, ἀλλ’ ὅλα αὐτὰ τὰ θέματα πρέπει νὰ συζητηθῶσιν ἐν τῇ Βουλῇ, διότι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ διευθύνῃ τὴν συζήτησιν, ὡς εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου, καὶ ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ λάβῃ τὰς ἀποφάσεις καὶ ὑποδείξῃ τὰ κατάλληλα μέτρα εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ. Οὐδεμίαν δὲ ἀμφιβολίαν ἔχω, καὶ ἡ προσοχή, μὲ τὴν ὁποίαν παρακολουθοῦσι πάντες οἱ συνάδελφοι τὴν συζήτησιν, μὲ πείθει περὶ τούτου, ὅτι ἡ Βουλὴ ἡ Ἑλληνικὴ θὰ φανῇ ἀνταξία τοῦ προορισμοῦ της τόσον διὰ τὰ Θεσσαλικὰ ζητήματα, ὅσον καὶ διὰ τὰ ἀποβλέποντα εἰς γενικώτερα συμφέροντα τοῦ Κράτους.

§47Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δικαία ἀληθῶς ἦτο ἡ ἐξέγερσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λαρίσης Βουλευτοῦ, ἀνακινήσαντος καὶ αὖθις τὸ ζήτημα τὸ γεωργικὸν ἐν γένει τῆς Ἑλλάδος καὶ οὐχὶ μόνον τῆς Θεσσαλίας· καὶ δίκαιον ἔχουσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους νὰ ἐγείρωσι φωνὴν καὶ νὰ μεριμνῶσι περὶ ζητημάτων, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἀληθῶς ἡ εὐημερία τοῦ τόπου. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, κύριε Πρόεδρε, τὸ ὁποῖον μοὶ γεννᾷ τὴν ἀπορίαν, εἶναι, ὅτι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι δὲν δύνανται ἢ δὲν θέλουσι νὰ κατανοήσωσιν, ὅτι τοιαῦτα μέτρα, μέτρα διὰ τῶν ὁποίων νὰ δύναται νὰ βελτιωθῇ ἡ γεωργικὴ τάξις, διὰ τῶν ὁποίων νὰ δύνανται νὰ βελτιωθῶσιν οὐσιωδῶς οἱ κλάδοι τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν παραγωγῆς, τὰ μέτρα ταῦτα δὲν λύονται δι’ ἐπιτροπῶν, δὲν λύονται διὰ προσδιορισμοῦ ἡμέρας συζητήσεως. Τὰ μέτρα ταῦτά εἰσι κυβερνητικὰ, καὶ πᾶσα Κυβέρνησις ἔχει γνῶσιν τῆς καταστάσεως τῆς χώρας, καὶ βεβαίως θέλει μεριμνήσει πρὸς λῆψιν τῶν μέτρων τούτων. Τίς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις γνωρίζει εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται ὁ γεωργικὸς πληθυσμὸς τῆς Θεσσαλίας καὶ ἐν γένει τῆς Ἑλλάδος; τίς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἔχει γνῶσιν τῶν μέτρων ἡ Κυβέρνησις, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τοῦ γεωργικοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος; Ἀλλ’ ἐρωτᾶται, δύναται νὰ πραγματοποιήσῃ τὰ μέτρα ταῦτα; Ἐδῶ ἔγκειται τὸ ζήτημα. Βεβαίως διά τινα μέτρα ὑπάρχουσι δυσχέρειαι πολλαὶ, ὡς εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἀναπτύξεως τῆς γεωργικῆς πίστεως, τὸ ζήτημα τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν μεγάλων ἰδιοκτησιῶν πρὸς διανομὴν αὐτῶν εἰς τοὺς Θεσσαλοὺς γεωργούς. Εἶναι ὅμως καὶ μέτρα, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ πραγματοποιήσῃ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἀναμένω παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὴν δήλωσιν ταύτην. Τὰ μέτρα πρὸς βελτίωσιν τῆς γεωργίας εἶναι γνωστὰ βεβαίως εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὡς εἰς πάντα ἡγούμενον τῆς Κυβερνήσεως τῆς χώρας. Ἤθελον λοιπὸν ἐρωτήσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ ἤθελον παρακαλέσει αὐτὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ὁποῖα μέτρα σκέπτεται νὰ λάβῃ, συμφώνως πρὸς τὸ πρόγραμμα τῆς ἐνισχύσεως τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ὑπὲρ τῆς γεωργίας τῆς Θεσσαλίας; Σκέπτεται νὰ λάβῃ μέτρα πρὸς μεγαλειτέραν ἐμπέδωσιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ τάξεως, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἡ βελτίωσις τῆς γεωργίας; σκέπτεται νὰ λάβῃ μέτρα περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὅστις κατεδικάσθη ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως; σκέπτεται νὰ λάβῃ ἄλλα μέτρα πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς; Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι σκέπτεται, ἀλλὰ καιρὸς εἶναι νὰ δηλώσῃ ταῦτα εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα ἴδωσι καὶ οἱ Βουλευταὶ τῆς Θεσσαλίας καὶ οἱ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος, ἂν πρέπει νὰ ἐλπίζωσιν εἰς τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Τοιαύτην ἐννοῶ τὴν ἐνέργειαν ὑπὲρ τῶν γεωργῶν. Ἀλλὰ τὸ νὰ ἐρχώμεθα νὰ λέγωμεν, ὅτι ἡ κατάστασις εἶναι οἰκτρὰ, καὶ νὰ εἰκονίζωμεν ταύτην δι’ ὅλης τῆς εὐγλωττίας, τὸ νὰ λέγωμεν ὅτι ὁ λαὸς τῆς Θεσσαλίας εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην οἰκονομικὴν κατάστασιν, ὥστε δὲν δύναται νὰ εὕρῃ ὁ χωρικὸς νὰ δανεισθῇ οὔτε 100 δραχμάς, τὸ νὰ λέγωμεν ὅτι εἶναι δουλοπάροικοι, οὐδὲν ὠφελεῖ· καὶ ἡμεῖς δὲ ἂν ὑποδείξωμεν τοιαῦτα μέτρα, ἀγνοοῦμεν, ἂν θέλει τὰ υἱοθετήσει ἡ Κυβέρνησις. Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ λάβῃ πᾶν μέτρον συντελεστικὸν πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῶν ἀγροτῶν τῆς Θεσσαλίας.

§48Κ. ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, τῆς καταστάσεως τῆς γεωργικῆς τάξεως ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἰδίως τῆς τάξεως τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ γεωργῶν καὶ τῶν γειτονικῶν αὐτῇ ἐπαρχιῶν, κατ’ ἐμὴν γνώμην, εἶναι λελυμένον ἀπὸ πολλοῦ χρόνου. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἤχθη ἐνταῦθα τὸ ζήτημα, καὶ ἐλήφθη πρόνοιά τις, διότι ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν φροντίδα, ὑποβαλοῦσα τὰ σχετικὰ νομοσχέδια περὶ μελέτης τῆς ἐργασίας πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν τελμάτων καὶ ἑλῶν· ἀλλ’ ὅτε ἐγὼ παρεκάλεσα τὴν Κυβέρνησιν νὰ προτάξῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, ἠκούσθησαν εἰρωνικαὶ φράσεις, διότι προετάσσοντο τοιαῦτα νομοσχέδια, καὶ εἵποντο τὰ περὶ Γενικῆς Διοικήσεως κλπ.

§49Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ πάντοτε θὰ σᾶς εἰρωνεύομαι, προκειμένου περὶ τούτου.

§50Κ. ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε πρόνοιαν, ἵνα ἀποξηρανθῶσι τὰ ἕλη καὶ αἱ λίμναι, καὶ διοχετευθῶσιν οἱ ποταμοί. Ἐὰν ταῦτα συντελεσθῶσιν, εἶναι λελυμένον τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομικῆς δυσφορίας, τὸ ζήτημα τῆς σιτοπαραγωγῆς καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἐξυγιάνσεως τῆς χώρας. Διατὶ ὀδύρεσθε διὰ τὴν ἀθλιότητα τῶν γεωργῶν τῆς Θεσσαλίας, ὡς στερουμένων ἰδιοκτησίας, καὶ θίγετε ζητήματα κοινωνικὰ, δυνάμενα νὰ συνταράξωσι τὴν κοινωνίαν; Τοιαῦτα ζητήματα δὲν λύονται ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου· εἶναι ζητήματα ἀναγόμενα εἰς τὴν ὕπαρξιν καὶ διανομὴν τῆς ἀκινήτου περιουσίας κατὰ τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ τελεσθῶσιν ἀδικήματα καὶ καθαρὰ ἀφαίρεσις περιουσίας τῶν ἰδιοκτητῶν. Εἰς τὴν λύσιν τοῦ προκειμένου ζητήματος ἂς ὁδηγηθῶμεν, Κύριοι, ἐκ τοῦ συντελεσθέντος ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Λεβαδείας μεγάλου ἔργου, τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης Κωπαΐδος. Ὁ μακαρίτης Ἀλέξανδρος Κουμουνδοῦρος, ὁ εὐφυὴς ἐκεῖνος πολιτικὸς ἀνὴρ τῆς Ἑλλάδος, εἶχεν ἄλλας ἰδέας παρὰ ἐκείνας, ἃς ἔχει ὁ υἱὸς αὐτοῦ, ὅστις πρὸ ὀλίγου μὲ διέκοψεν. Ὢν κατ’ ἐξοχὴν πρακτικὸς νοῦς, ἀπεφάσισε καὶ κατώρθωσε νὰ ἐκχωρηθῇ πρὸς ἀποξήρανσιν ἡ λίμνη Κωπαῒς εἰς Ἑταιρείαν, καὶ τ’ ἀποτελέσματα παρίστανται ἐνώπιον ἡμῶν ψηλαφητά. Ἡ ἰλύς, ἥτις ἐκάλυπτε 240,000 περίπου στρέμματα γῆς, σήμερον μετεβλήθη εἰς γῆν εὔφορον καὶ γόνιμον, καὶ παρεδόθη εἰς τὴν γεωργίαν. Ὁ διερχόμενος ἐκεῖθεν δὲν βλέπει πλέον λίμνην κεκαλυμμένην ὑπὸ ὑδάτων, ἀλλὰ βλέπει γῆν ἅπασαν ἐσπαρμένην καὶ θάλλουσαν, καὶ θαυμάζει τὸ μέγα ἔργον, τὸ ὁποῖον συνετελέσθη διὰ τῆς ἀποξηράνσεως. Ὑπὸ συζήτησιν θὰ ἔχωμεν προσεχῶς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, περὶ ἀποξηράνσεως ἑλῶν καὶ τελμάτων. Ἂς σπεύσωμεν νὰ τὸ καταστήσωμεν νόμον τοῦ Κράτους, καὶ ἀντὶ τῶν 100,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἀναγράφει πρὸς μελέτην διὰ τὴν ἀποξήρανσιν ἑλῶν καὶ τελμάτων, ἂς ἀναγράψωμεν μέγα ποσὸν καὶ διὰ τὴν μελέτην καὶ τὴν ἐκτέλεσιν κυρίως τῶν ἔργων τούτων, διότι, ἐπαναλαμβάνω, γαῖαι ἀπέραντοι, κεκαλυμμέναι ὑπὸ ἑλῶν καὶ τελμάτων, θέλουσι παραδοθῆ εἰς καλλιέργειαν, καὶ οὕτω θέλει ἐπαρκέσει ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν σιτοπαραγωγήν, καὶ δὲν θὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι, ἵνα ἐτησίως ἀποστέλλωμεν εἰς τὴν Ρωσσίαν 40 ἑκατομμύρια δρ. εἰς χρυσὸν πρὸς ἀγορὰν σίτου, ἀλλὰ θέλει ἐπαρκεῖ ὁ παραγόμενος ἐν τῷ τόπῳ τοιοῦτος. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἔποψιν ὑγείας θέλει συντελέσει τὰ μέγιστα ἡ ἀποξήρανσις τῶν τελμάτων καὶ ἑλῶν· διότι, ὡς γινώσκετε, οἱ πληθυσμοὶ, οἱ ὁποῖοι κατοικοῦσι πλησίον τούτων, πάσχουσιν ὑπὸ ἑλωδῶν πυρετῶν καὶ ἄλλων δεινῶν νόσων. Καταναλίσκομεν μεγάλα ποσὰ εἰς χρυσὸν πρὸς ἀγορὰν φαρμάκων καὶ ἰδίως κινίνης, ἵνα σωθῶμεν ἐκ τῶν ἑλωδῶν πυρετῶν, καὶ δὲν μεριμνῶμεν νὰ ἄρωμεν ῥιζικῶς τὸ κακόν! Πέριξ τῆς Λαμίας ὑπάρχουσι τέλματα, ἰδίως δὲ ἐκεῖ, ἔνθα κεῖνται τὰ κτήματα τοῦ κ. Μέρλιν· εἰς τὰ κτήματα ταῦτα ὑπάρχει ἡ ἑστία τοῦ μιάσματος καὶ τῶν πυρετῶν εἰς ἀπίστευτον βαθμόν. Ἐκεῖθεν προσβάλλονται καὶ οἱ κάτοικοι τῆς Λαμίας διατελοῦντες ὡς ἐκ τούτου ἐν ἀπογνώσει. Κατ’ ἐμὲ λοιπὸν, ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος δὲν δυνάμεθα ἄλλως νὰ πράξωμεν ἢ νὰ ἀσχοληθῶμεν συντόνως ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου θέματος τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν καὶ τελμάτων, διότι οὕτω προστατεύεται καὶ ἡ γεωργία καὶ ἡ ὑγεία τῶν πασχόντων πληθυσμῶν. Ἴδετε τὴν λίμνην Βοιβηΐδα· αὕτη ἀποξηραινομένη θέλει παραδώσει εἰς τὴν καλλιέργειαν ἀπεράντους ἐκτάσεις. Ὑπάρχουσιν ἄλλαι λίμναι ἀλλαχοῦ, εἰς τὴν Φθιώτιδα, εἰς τὴν Πελοπόννησον, αἵτινες εἶναι ἑστίαι μιασμάτων· ἃς ἀποξηράνωμεν ταύτας, καὶ ἔστε βέβαιοι, ὅτι τὸ ζήτημα λύεται. Οὕτω δ’ ἔχομεν λελυμένον τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα καὶ τὸ ζήτημα τῆς ὑγείας τοῦ πληθυσμοῦ τῆς πατρίδος ἡμῶν.

§51ΛΕΩΝ ΜΕΛΑΣ. Καὶ ἐγὼ, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Θεσσαλίας, νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ ἀναφυέντος ζητήματος· ἀλλ’ ἐκφέρων ταύτην ἔχω καὶ παράπονον κατὰ τῶν προλαλησάντων συναδέλφων. Νομίζω ὅτι ἡ πρότασις τῆς συστάσεως ἐπιτροπῆς, ἵνα μελετήσῃ τὸ ζήτημα, καὶ ἂν γείνῃ δεκτὴ, θὰ ἦναι ἄνευ ἀποτελέσματος· διότι, ἐν ὅσῳ δὲν ἔχομεν τὸ θάρρος νὰ ἐπωφεληθῶμεν τῶν περιστάσεων, αἵτινες παρουσιάζονται, ἵνα βελτιώσωμεν τὴν τύχην τῶν Θεσσαλῶν, δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἀπαιτῶμεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἔχει τόσα ἄλλα ζητήματα νὰ ἐξετάσῃ καὶ μελετήσῃ. Μοὶ ἔκαμε σκληρὰν καὶ λυπηρὰν ἐντύπωσιν τὸ προχθεσινὸν γεγονός. Ὅτε, Κύριοι, παρουσιάσθη ἐνώπιον ἡμῶν σύμβασις μετὰ τῆς Τραπέζης, ἥτις ἔδιδε τόσον λαμπρὰν λαβὴν, ἵνα ζητήσωμεν ἀνταλλάγματα ὑπὲρ τῆς τύχης τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν, ὅτε παρουσιάζετο ἡ ἀνάγκη τῆς παραχωρήσεως ἀνταλλάγματος ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἔμεινα μόνος ἀγωνιζόμενος ὑπὲρ τῆς συστάσεως πρακτορείων γεωργικῆς πίστεως ἢ ὑποκαταστημάτων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Σήμερον παρῆλθε πλέον ὁ καιρός· σήμερον μίαν γνώμην μόνον ἔχω νὰ ἐκφέρω, ἢ μᾶλλον μίαν συμβουλὴν, ἂν μοὶ ἐπιτρέπηται· νὰ μὴ ἀφήσωμεν εἰς τὸ μέλλον, ἐὰν παρουσιασθῇ ὁμοία περίστασις, τὴν τοιαύτην εὐκαιρίαν. Ἐγὼ τότε ὑπέβαλον τροπολογίαν, ἥτις ὅμως ἀπερρίφθη δι’ ἀναστάσεως, χωρὶς κἄν νὰ ἐγερθῇ οὔτε μία φωνὴ ἐκ τῶν συναδέλφων τῆς Θεσσαλίας.

§52Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ προαγορεύσαντες εἶπον, ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ εἰσὶν ἐντελῶς ἄχρηστοι, καὶ ὅτι γεννῶσι δυσπιστίαν.

§53Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὑπάρχει προκατάληψις κατὰ τῶν ἐπιτροπῶν.

§54Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ, ὅτε ἦλθεν ἄλλοτε τὸ Θεσσαλικὸν ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ παρεπέμφθη εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελέσω μέρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, καὶ νὰ ἐκλεχθῶ καὶ εἰσηγητὴς αὐτῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη κατήρτισεν ἔκθεσιν, καὶ ἐτροποποίησε τὰ σχετικὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως, περιέλαβε δὲ εἰς αὐτὰ πάντα τὰ θέματα, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ λάβῃ ἀφορμὴν, ἵνα ἐργασθῇ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν ζητημάτων, τῶν ἀχθέντων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ παραπεμφθέντων εἰς ἐπιτροπὰς, ἐμελετήθησαν σοβαρῶς, προσεκομίσθησαν δὲ εἰς τὴν ὁλομέλειαν τοῦ Σώματος ἐργασίαι, αἵτινες ἐγένοντο αἱ βάσεις καρποφόρων συζητήσεων. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνέγνωσαν τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις διωρίσθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἠδύναντο νὰ ἔχωσι τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασαν οἱ ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι ἐξ Ἁγυιᾶς καὶ Ὕδρας, ἀλλ’ ἡμεῖς συνεζητήσαμεν τότε ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, καὶ συνετάξαμεν, ὡς προεῖπον, ἔκθεσιν, ἐκ τῆς ἐκθέσεως δ’ ἐκείνης ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ πορισθῇ τὰ φῶτα πρὸς σύνταξιν καὶ εἰσαγωγὴν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον θέλει συντελέσει εἰς τὴν λύσιν πλείστων Θεσσαλικῶν ζητημάτων. Ἀλλ’ ἂς ἀνατρέξωμεν καὶ εἰς ἄλλας ἐργασίας ἐπιτροπῶν. Τὸ σταφιδικὸν νομοσχέδιον, τὸ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κείμενον πρὸς συζήτησιν, ὑπὸ ἐπιτροπῆς παρεσκευάσθη. Ὥστε οὐδεὶς πρέπει νὰ λέγῃ, ὅτι αἱ εἰδικαὶ ἐπιτροπαὶ τῆς Βουλῆς δὲν ἐργάζονται. Διὰ τοῦτο ἐγὼ κρίνω καλλίτερον νὰ παραπεμφθῇ τὸ ζήτημα πρὸς μελέτην εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς, καὶ ἀφοῦ αὕτη ὑποβάλῃ τὸ πόρισμα τῆς μελέτης αὐτῆς, νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσι δύο προτάσεις· πρότασις νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν, καὶ ἡ πρότασις τοῦ κ. Βελλιανίτου, νὰ παραπεμφθῇ τὸ ζήτημα πρὸς μελέτην εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς.

§56Κ. ΤΟΠΑΛΗΣ. Πρὸ παντὸς, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ θέματος τοσοῦτον σπουδαίου, ἀφορῶντος ζητήματα ὕψιστα τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ἐπεθύμουν νὰ εἶχεν ἡ Βουλὴ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ζήτημα τὸ Θεσσαλικὸν, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ὑπὸ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, εἶναι ζήτημα ἀρχαῖον, ἀνατρέχει μάλιστα εἰς ἐποχὴν προγενεστέραν τῆς εἰσόδου μου εἰς τὴν Βουλήν. Κατὰ τὸ 1885 εἶχεν ἤδη πολλάκις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐγερθῆ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τοῦ Θεσσαλικοῦ· ἐπίσης δὲ, νομίζω, κατὰ τὸ 1891 καὶ 1892. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1895 τινὲς τῶν ἐκ Θεσσαλίας Βουλευτῶν, ἑπόμενοι εἰς τὰς κοινοβουλευτικὰς ταύτας παραδόσεις, ἰδίως δὲ χάριν τῶν ὑψίστων ἀναγκῶν τῶν ἐπαρχιῶν, ἃς ἀντιπροσωπεύομεν, παρεστήσαμεν εἰς τὴν τότε Κυβέρνησιν τὴν ἀνάγκην νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῶν ζητημάτων τούτων. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι μετ’ ἄλλου Βουλευτοῦ ἐκ Θεσσαλίας, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν παροῦσαν Περίοδον δὲν ἀντιπροσωπεύει ἐπαρχίαν τινὰ τῆς Θεσσαλίας, παρεστήσαμεν ἰδίως εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὰς ἀνάγκας, περὶ τῶν ὁποίων ἐπεβάλλετο ταχίστη ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ τῆς νῦν συνέστησεν εἰς ἡμᾶς νὰ ὑποβάλωμεν ὑπόμνημα μακρὸν καὶ λεπτομερὲς περὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς Θεσσαλίας ἐκείνων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐνομίζομεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐφελκυσθῇ ἡ προσοχὴ καὶ ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὑπόμνημα περὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς Θεσσαλίας, καὶ τὸ ὑπόμνημα ἐκεῖνο, παραδοθὲν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἐχρησίμευσεν ὡς ἀφορμὴ εἰσαγωγῆς εἰς τὴν Βουλὴν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων κατὰ τὸ 1896. Τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα ἦσαν τρία· 1) νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Γεωργικοῦ Ταμείου, 2) νομοσχέδιον περὶ ἀπαλλοτριώσεως μερῶν γῆς διὰ τοὺς Θεσσαλοὺς γεωργοὺς, τοὺς ἐστερημένους ἰδιοκτησίας, καὶ 3) ἂν δὲν ἀπατῶμαι, νομοσχέδιον περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων. Τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλήν· πρὶν ἢ δὲ συζητηθῶσιν, ἐκρίθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἀναγκαῖον νὰ ὑποστῶσι βάσανον οὐ μόνον ἐν εἰδικῇ ἐπιτροπῇ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ ἐπιτόπιον βάσανον ὑπὸ ἐπιτροπῆς πρὸς τοῦτο ἀποστελλομένης εἰς Θεσσαλίαν. Καὶ κατηρτίσθη τότε ἐπιτροπὴ ἐκ Βουλευτῶν, νομικῶν συμβούλων καὶ ἄλλων ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, οἵτινες περιῆλθον τὴν Θεσσαλίαν σχεδὸν ἅπασαν, ἔχοντες δὲ ὑπ’ ὄψει καὶ τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς Θεσσαλίας, ὡς ἀντελήφθησαν αὐτὰς, κατήρτισαν μακρὰν ἔκθεσιν, μελέτην, οὕτως εἰπεῖν, ἐπὶ τῶν ζητημάτων τῶν ἀφορώντων τὴν Θεσσαλίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἥτις τυπωθεῖσα διενεμήθη εἰς τοὺς Βουλευτὰς τῆς τότε Βουλῆς. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως ἐκείνης, ἥτις ἐν πολλοῖς διεφώτιζε πλεῖστα κενὰ, ἦλθε πάλιν ἡ συζήτησις εἰς τὴν Βουλήν· ἀλλ’ ἀτυχῶς ἐπεκράτησεν ἡ γνώμη ν’ ἀναβληθῶσιν ἐπί τινας ἡμέρας, μέχρις ὅτου ἡ Βουλὴ προετοιμασθῇ εἰς τὴν συζήτησιν αὐτῶν· καὶ ἐζήτησα τότε τὸν λόγον, καὶ διὰ μακρῶν προσεπάθησα νὰ πείσω τὴν Βουλὴν, ὅπως γείνῃ τοὐλάχιστον συζήτησις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, καὶ ἂν δὲν ἐπρόκειτο τότε νὰ καταστῶσι νόμοι τοῦ Κράτους, καὶ ὑπέμνησα εἰς αὐτὴν, ὅτι πολλάκις σπουδαιότατα ζητήματα, ἀφεθέντα ἐπὶ ὀλίγας ἡμέρας, δὲν συνεζητήθησαν πλέον. Βλέπετε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐπηλήθευσεν ἡ πρόρρησίς μου ἐκείνη, διότι, καίτοι ἔκτοτε παρῆλθον τόσα ἔτη, μένει ἀκόμη τὸ ζήτημα ἐκκρεμὲς, καὶ βλέπω τὴν Κυβέρνησιν νὰ σιωπᾷ σήμερον ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος τῶν ἀναγκῶν τῆς Θεσσαλίας, ἐνῷ εἰς αὐτὴν ἀνήκει ἡ πρωτοβουλία πρὸς ἐξέτασιν αὐτῶν. Διὰ τοῦτο ἐπεθύμουν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις δηλώσῃ, ἂν ἐξακολουθεῖ νὰ τρέφῃ ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας τὴν μέριμναν καὶ τὴν στοργὴν, ἣν ἐπεδείξατο κατὰ τὸ 1895, καὶ τὴν ὁποίαν ἐπηγγέλθη καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτοῦ περιοδείαν εἰς τὴν Θεσσαλίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἢ, ἂν δὲν ἔχῃ πλέον τὰς γνώμας ἐκείνας, ἃς τότε υἱοθέτησε καὶ ὑπέβαλεν ἐν νομοσχεδίῳ εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ εἴπῃ εἰς ἡμᾶς, τί φρονεῖ περὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς Θεσσαλίας· νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἂν ἐγκατέλειψε τὰς γνώμας του ἐκείνας, καὶ σήμερον καταγίνεται εἰς νέα σχέδια πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῆς Θεσσαλίας. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν δι’ ἐμοῦ ὑποβαλλομένην αἴτησιν ταύτην περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ λαοῦ τῆς Θεσσαλίας καὶ θέλει μεριμνήσει ταχέως περὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§57Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀληθῶς ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων τοῦ Κράτους, καὶ ἰδίως τῆς Θεσσαλίας, χρήζει σπουδαίας μερίμνης, διότι καὶ ἡ ἐργασία, ἡ ἐκεῖ συντελουμένη, πρέπει νὰ ἐνισχυθῇ καὶ αὐξηθῇ, καὶ ἂν ἐκτελῶνται ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ἄλλα ἔργα, πρέπει καὶ ταῦτα νὰ ἐκτελεσθῶσι. Ποῖα εἶναι τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐκτελεσθῶσιν, ἵνα προαχθῇ ἡ ἐργασία; Ποία ἡ ἐργασία, ἡ ὁποία πρέπει νὰ γείνῃ; Ταῦτα εἶναι θέματα, τὰ ὁποῖα ἐξητάσθησαν διὰ μακρῶν καὶ ἄλλοτε, κατὰ τὸ 1891 καὶ 1895, καὶ ἐγένετο τότε μεγάλη ἐργασία, ἧς τ’ ἀποτελέσματα ἐδημοσιεύθησαν καὶ εἶναι ἐν γνώσει τῶν Βουλευτῶν. Ἀπὸ τῶν ἐτῶν 1895, 1896,1897 μέχρι τοῦδε εἶναι ἔτη 7, καθ’ ἃ οὐδὲν ἐγένετο. Δὲν εἴμεθα λοιπὸν μόνοι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐλησμονήσαμεν τὰ τότε γενόμενα, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι ἐλησμόνησαν αὐτὰ, εἰ καὶ ἀπετέλεσαν μέρος τῆς τότε Κυβερνήσεως. Ζητοῦσιν ἀπὸ ἡμᾶς νὰ εἴπωμεν τί; Ποῖαι εἶναι αἱ ἀνάγκαι τῆς Θεσσαλίας, εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Ἐὰν ἦναι ὑδραυλικαὶ, πρέπει, διὰ ν’ ἀποκατασταθῇ ἰσορροπία εἰς τὰ δύο τμήματα τῆς Θεσσαλίας, τὰ ἐδάφη, τὰ ὁποῖα κατακλύζονται ὑπὸ τῶν ὑδάτων, ν’ ἀποξηραίνωνται, τὰ διψαλέα δὲ ἐδάφη νὰ ἀρδεύωνται διὰ τῶν περισσευόντων ὑδάτων· ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ ἄλλαι ἐργασίαι, ἐργασίαι προστασίας τῆς γεωργίας καὶ βελτιώσεως τῶν ὀργάνων τῆς παραγωγῆς. Εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω ταῦτα εἰς τὴν Βουλήν; Καὶ τίς ἐξ ὑμῶν ἀγνοεῖ ταῦτα; Πάντες γνωρίζουσι τίνας ἀνάγκας ἔχει ἡ Θεσσαλία. Καὶ περὶ μὲν τῶν ὑδραυλικῶν μέτρων ἔλαβον ἐγὼ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐν ἔτει 1890 μέριμναν, καὶ ἐμελέτησα αὐτά· ἀλλὰ τὰ δώδεκα ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα παρεσκευάζοντο νὰ δαπανήσωσιν εἰς ἔργα ὑδραυλικὰ οἱ ἐμοὶ προκάτοχοι, ἀπέφυγα νὰ δαπανήσω ἐγὼ, διότι κατὰ τὰς πληροφορίας, ἃς ἔλαβον, καὶ τὰς μελέτας, ἃς ἐποιησάμην τότε, ἐπείσθην, ὅτι σπατάλη καὶ διασπάθησις τοῦ χρήματος ἐκείνου ἤθελεν ἀποβῆ ἡ δαπάνη αὐτοῦ. Ἀνέστειλα λοιπὸν τὴν διάθεσιν τῶν χρημάτων ἐκείνων. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔκτοτε μέχρι τοῦδε διάστημα ἐλήφθη πρόνοια περὶ τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων, καὶ συνεστήθη ἐπιτροπὴ, ἧς μέλη τυγχάνουσιν ὅ τε Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ὁ Διευθυντὴς τῶν Θεσσαλικῶν Σιδηροδρόμων, καὶ παρεσχέθησαν διὰ νόμου πόροι χρηματικοὶ, ἐκ τῶν ὁποίων εἰσπράττονται κατ’ ἔτος 40 ἕως 45 χιλιάδες δραχμαὶ, ἐπετράπη δὲ νὰ συνομολογηθῇ καὶ δάνειον μέχρι 500 χιλιάδων δραχμῶν, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐλήφθησαν μέχρι τοῦδε μόνον 100 χιλιάδες. Ὅταν τὰ προπαρασκευαστικὰ ταῦτα ἔργα περατωθῶσι, βεβαίως πρέπει νὰ ἐκτελεσθῶσι καὶ τὰ ὑδραυλικά. Πλὴν δ’ αὐτῶν ποῖα εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ διαταχθῶσιν ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας, γνωρίζουσι πάντες. Εἶναι πρῶτον ὁ κανονισμὸς τῶν σχέσεων τῶν γεωργῶν, δεύτερον ἡ ἀποκατάστασις αὐτῶν ὡς ἰδιοκτητῶν. Τοῦ τελευταίου τούτου ἕναρξιν ἀποτελεῖ ἡ ἀγορὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῶν κτημάτων Στεφάνοβικ, παρασκευάζεται δὲ μελέτη, ἵνα παρασκευασθῇ ἡ διανομὴ αὐτῶν εἰς τοὺς γεωργούς. Ἄν προτεθῇ νὰ ἐνισχυθῇ καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον ἡ γεωργία, εἴμεθα πρόθυμοι νὰ τὸ πράξωμεν, καὶ θέλομεν τὸ πράξει οὐχὶ κατὰ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἡμεῖς περὶ τούτου, ἀλλὰ κατὰ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας θέλουσι μᾶς ὑποδείξει αἱ περὶ τούτου μελέται.

§58Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤρξατο τῆς ἀγορεύσεώς του, ἀνακοινῶν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι μετὰ τὴν ἐνέργειαν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1890 εἶχε κάμει, ὅπως μία γενικὴ ἀνάκρισις γείνῃ περὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς Θεσσαλίας, οὐδὲν ἔκτοτε ἐγένετο. Ὁμολογῶ, ὅτι τὴν ἀνακοίνωσιν ταύτην μετ’ ἐκπλήξεως ἤκουσα, ἡ δ’ ἔκπληξίς μου κατὰ τοσοῦτον ηὔξανε, καθ’ ὅσον ἤκουον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀνακοινοῦντος εἰς τὴν Βουλὴν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἔλαβε πρὸς ἐπίλυσιν αὐτῶν τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἐθεώρησεν ὡς τὰ κεφαλαιώδη ζητήματα πρὸς προαγωγὴν τῆς γεωργικῆς τάξεως ἐν Θεσσαλίᾳ. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, μὴ δυνάμενος διὰ πραγμάτων νὰ ἀναιρέσῃ τὰ μέτρα ταῦτα, ὡμολόγησεν, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοθέτημα.

§59Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποία προκάτοχος;

§60Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1899, ἡ ὑπὸ τὴν προεδρίαν ἐμοῦ... Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, λέγω, ὡμολόγησεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1899 ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοθέτημα, δυνάμει τοῦ ὁποίου συνεστήθη ἐπιτροπὴ, ἀποτελουμένη, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐκ τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐκ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐκ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἐκ τοῦ Προέδρου τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῶν Θεσσαλικῶν Σιδηροδρόμων, ὅπως ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, εἰς τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου παρεσχέθησαν τὰ μέσα πρὸς ἐργασίαν, προβῇ εἰς τὰς ἀναγκαίας προκαταρκτικὰς μελέτας, ἵνα ἴδωμεν ἐπὶ τέλους, ποῖα εἶναι τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ γείνωσιν ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ ποῖον εἶναι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον τὰ ἔργα ταῦτα θ’ ἀπαιτήσωσιν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη ἠσχολήθη μετὰ πολλοῦ ζήλου, μετεκαλέσατο ἁρμόδιον μηχανικὸν, καὶ ἤρχισεν ἡ μελέτη ἡ προκαταρκτικὴ, ἄνευ τῆς ὁποίας οὐδεμία ἐργασία ὑδραυλικὴ εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ, ἐγγυωμένη αἴσια ἀποτελέσματα. Ἑπομένως, ὡς πρὸς τὸ πρῶτον μέρος, ἐλήφθη πρόνοια, καὶ πρόνοια σπουδαία. Ἔμεινε τὸ δεύτερον μέρος, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέφερε, δηλαδὴ ἡ εὕρεσις τρόπου, ὅπως ἡ κατάστασις τῶν γεωργῶν βελτιωθῇ διὰ τῆς παροχῆς εἰς αὐτοὺς γαιῶν τινων, ἵνα διὰ τῆς παροχῆς ταύτης ἀναπτυχθῇ ἡ ἀνεξαρτησία αὐτῶν, ἵνα γείνωσιν ἐλεύθεροι καλλιεργηταί, καὶ διὰ τῆς καλλιεργείας τῆς ἐλευθέρας συντελέσωσιν εἰς βελτίωσιν καὶ ἑαυτῶν καὶ τῆς Θεσσαλίας καὶ τῶν προσόδων τοῦ Κράτους. Καὶ πρὸς τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἡ ὑπὸ τὴν προεδρίαν ἐμοῦ προέβη εἰς τὴν συνομολόγησιν συμβάσεως μετὰ τῶν κληρονόμων Στεφάνοβικ. Ἡ σύμβασις εἶχε σχεδὸν συντελεσθῆ, ὅτε ἐπῆλθεν ἡ πτῶσις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δὲ διάδοχος Κυβέρνησις προέβη εἰς τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως, καὶ περιῆλθον τὰ κτήματα ἐκεῖνα εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου. Ἔμεινε δὲ εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ ἴδῃ, ποία εἶναι ἡ καταλληλοτέρα χρῆσις τῶν κτημάτων ἐκείνων. Ἄρα ἔχει στάδιον ἐνεργείας ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἀρκεῖ καλὴ θέλησις ἐκ μέρους αὐτῆς. Ἐὰν δὲ αἱ μελέται αὗται ἤδη ἐγίνοντο μετὰ πλειοτέρου ζήλου, θὰ ἦτο δυνατὸν κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην νὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον, κανονίζον τὴν λύσιν τοῦ ζωτικωτάτου τούτου θέματος. Δὲν εἶναι δίκαιον λοιπὸν νὰ λεχθῇ, ὅτι οὐδὲν ἐγένετο ἀπὸ τοῦ 1890 μέχρι σήμερον, διότι νομίζω ὅτι ἐγένοντο πολλά. Ἂν μάλιστα τὰ λεγόμενα ἐξακολουθήσωσιν ἐφαρμοζόμενα, ὡς καὶ κατὰ τὸ παρελθόν, μετὰ ζήλου, θὰ ἴδωμεν ταχέως τοὺς καρποὺς τῶν μελετῶν καὶ τῆς ἀγορᾶς τῶν κτημάτων, οὕτω δὲ βεβαίως θέλομεν συντελέσει εἰς τὴν ἐπίλυσιν τῶν σπουδαιοτέρων ζητημάτων τῶν ἀφορώντων τὴν Θεσσαλίαν.

§61Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εὔλογος εἶναι ἡ ἐπιθυμία τῆς Βουλῆς, ἡ ἐκδηλουμένη ἑκάστοτε, ὅπως γείνωσιν ἐν Θεσσαλίᾳ πάνθ’ ὅσα θεωροῦνται ἀναγκαῖα πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως αὐτῆς. Τὸ ζήτημα, ὅπερ ἡ Θεσσαλία ἀπὸ καιροῦ παρουσιάζει καὶ ὅπερ καλούμεθα νὰ λύσωμεν, εἶναι ζήτημα καθαρῶς γεωργικόν. Λέγω καθαρῶς γεωργικὸν, ὅπως ἀπομακρύνω πᾶσαν ἄλλην ἔποψιν παρεμβαλλομένην εἰς τὴν ἐπίλυσιν τοῦ θέματος, διότι τὸ θέμα κυρίως εἶναι, πῶς ἡ Θεσσαλικὴ γῆ θὰ δυνηθῇ νὰ παράγῃ περισσοτέρους καρπούς, καὶ ἰδίως περισσότερον σῖτον ἢ ὅσον σήμερον παράγει, καὶ νὰ καταστήσῃ τὴν εἰσαγωγὴν ξένου σίτου μικροτέραν ἢ νῦν. Τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου δὲν δυνάμεθα προδήλως νὰ ἐπιτύχωμεν κατ’ ἄλλον τρόπον ἢ διὰ καθαρῶς γεωργικῶν μέσων. Καὶ ἄλλοτε εἶπον, ὅτι οὐδόλως εἶμαι κατὰ προτάσεως περὶ διανομῆς τῆς γῆς εἰς τοὺς χωρικούς. Ἀλλὰ τοῦτο γινόμενον ἤθελε λύσει μᾶλλον κοινωνικὸν ζήτημα, ἠθικὸν ζήτημα, ἀνθρωπισμοῦ ζήτημα, ἀλλ’ οὐχὶ τὸ ζήτημα τὸ γεωργικόν. Ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἐπιμόρτων νῦν καλλιεργητῶν τῆς Θεσσαλίας διὰ διανομῆς τῆς γῆς δὲν θ’ αὐξήσῃ τὴν παραγωγὴν τῆς Θεσσαλίας, οὐδὲ τὴν ποιότητα τῶν προϊόντων θὰ βελτιώσῃ. Τὸ ζήτημα, ὡς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλήσας πρὸ ὀλίγου παρέστησεν, εἶναι ζήτημα καθαρῶς ὑδραυλικόν, διότι τὸ ὑδραυλικὸν ζήτημα εἶναι ἐκεῖνο, ὅπερ λύει τὰς κυριωτέρας καὶ σπουδαιοτέρας δυσκολίας, κατὰ τῶν ὁποίων παλαίει ἡ γεωργία ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἡ Θεσσαλία μέχρι τοῦδε, δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, ὅστις παρακολουθῶ τὰ κατ’ αὐτὴν ἀπὸ εἰκοσαετίας καὶ πλέον, παρουσιάζει σχεδὸν ἀδιάκοπον ἀδυναμίαν, ὅπως ἀναλόγως τῆς γῆς, ἥτις καλλιεργεῖται, καὶ τοῦ πληθυσμοῦ, ὅστις καλλιεργεῖ αὐτήν, ἀποδίδῃ ὅσα ἔπρεπε ν’ ἀποδίδῃ—καὶ ἐννοῶ κυρίως τὴν ἀπόδοσιν τῶν δημητριακῶν.—Οἱ λόγοι, δι’ οὓς ἡ Θεσσαλία δὲν παράγει ἀναλόγως ὅσα ὤφειλεν, εἶναι εὔληπτοι. Πρῶτον ἐν Θεσσαλίᾳ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καλλιεργῆται κατ’ ἔτος ἢ τὸ τρίτον μόνον τῆς καλλιεργησίμου γῆς, διότι ἰσχύει τὸ σύστημα τῆς ἀγραναπαύσεως, καὶ ἂν δὲν ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τῆς ἀγραναπαύσεως, εἶναι ἀδύνατον ἡ γῆ νὰ παράγῃ καὶ τὸ ἐλάχιστον ποσόν. Ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν καλλιεργεῖται ἢ μόνον τὸ ⅓ κατ’ ἔτος, δὲν εἶναι, ὡς πολλοὶ πιστεύουσιν, ὅτι οἱ κατέχοντες τὴν γῆν πλούσιοι δῆθεν γαιοκτήμονες ἀδιαφοροῦσι καὶ ἀφίνουσιν αὐτὴν ἀκαλλιέργητον· ὁ λόγος εἶναι, ὅτι, ἂν ἡ γῆ δὲν ἀφεθῇ νὰ ἀναπαυθῇ, ἀδύνατον νὰ παραγάγῃ. Καὶ πῶς θέλετε νὰ παραγάγῃ ἡ γῆ αὕτη, ἡ ὁποία οὐδέποτε, ἀφ’ ἧς ἐξῆλθεν ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ Δημιουργοῦ καὶ ἐδόθη εἰς τὰς χεῖρας τοῦ ἀνθρώπου, ἵνα καλλιεργῆται, ἐλιπάνθη; Πανταχοῦ, ὅπου ἀκούομεν ὅτι ἡ γῆ παράγει πολλά, παράγει, διότι λιπαίνεται. Εἶναι ἀδύνατον νὰ φαντασθῆτε γῆν καλλιεργουμένην κατ’ ἔτος καὶ κατ’ ἔτος παράγουσαν. Ἑπομένως εἶναι ἠναγκασμένοι οἱ καλλιεργοῦντες τὴν γῆν ν’ ἀφίνωσιν αὐτὴν νὰ ἀναπαύηται, ὅπως δύνηται ἐνισχυομένη μετὰ ἀνάπαυσιν ἑνὸς ἢ δύο ἐτῶν ν’ ἀποδίδῃ ὅ,τι συνήθως ἀποδίδει. Συνέπεια τοῦ συστήματος αὐτοῦ τῆς ἀγραναπαύσεως εἶναι, ὅτι ἡ καλλιεργήσιμος γῆ δὲν καλλιεργεῖται πᾶσα καὶ ἡ ἰδιοκτησία εἶναι πράγματι μικροτέρα ἢ ὅσον ἐκ τῆς ἐκτάσεώς της φαίνεται. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρόβλημα. Δύνασθε νὰ λύσητε τὸ ζήτημα αὐτό; δύνασθε νὰ ἐπιτύχητε ἐν Θεσσαλίᾳ ὅ,τι ἐπέτυχον ἀλλαχοῦ, διὰ τῆς λιπάνσεως δηλονότι τῶν γαιῶν;—διότι οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει, ὅταν λιπαίνητε τὴν γῆν, νὰ μὴ παράγῃ αὕτη, καὶ νὰ μὴ παράγῃ πλείονα κατ’ ἔτος.—Τοιοῦτόν τι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ ἐν Θεσσαλίᾳ; Θὰ κατορθωθῇ, ἄν, ὅπως πανταχοῦ, συμβαδίσῃ ἡ γεωργία μετὰ τῆς κτηνοτροφίας. Ἀλλὰ ποίας κτηνοτροφίας; οὐχὶ τῆς κτηνοτροφίας τῆς ὑπαρχούσης νῦν ἐν Θεσσαλίᾳ, τῆς μικρᾶς, τῆς νομαδικῆς, τῆς βιούσης τὸ πλεῖστον εἰς τὰ ὄρη καὶ μὴ καταλιμπανούσης εἰς τὸν γεωργὸν οὐδὲν λίπασμα. Εἶναι ἀνάγκη τῆς κτηνοτροφίας τῆς μεγάλης, τῆς ὑποστέγου λεγομένης, τῆς ὁποίας τὴν κόπρον ὁ γεωργὸς εὐκόλως ἀποταμιεύει, ἀποκομίζων ἐκ τῶν σταύλων, καὶ ὅταν πρέπῃ ῥίπτει εἰς τὴν γῆν καὶ τὴν λιπαίνει. Αὐτὴ εἶναι ἡ γεωργία ἡ ἐντεταμένη· νὰ ἔχητε μεγάλων ζώων ἀνάλογον κτηνοτροφίαν, καὶ δι’ αὐτῆς ν’ ἀποδίδητε εἰς τὴν γῆν ὅ,τι διὰ τῆς ἐσοδείας τῆς ἀφαιρεῖτε κατ’ ἔτος. Λιπαίνοντες οὐ μόνον ἐπιτυγχάνετε κατ’ ἔτος νὰ καλλιεργῆτε τὰς γαίας, ἃς ἔχετε, ἀλλὰ καὶ περισσότερα ἢ ἄνευ λιπάνσεως νὰ παράγητε, διότι τὴν καθιστᾶτε καὶ γονιμωτέραν· οὕτως ἔχετε περισσότερα εἰσοδήματα, διότι καὶ περισσοτέραν γῆν καλλιεργεῖτε, καὶ περισσοτέρους καρποὺς αὕτη σᾶς ἀποδίδει κατ’ ἔτος. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπιτύχητε τοιαύτην κτηνοτροφίαν, πρέπει νὰ ἔχητε ὕδατα, διότι διὰ τῶν ὑδάτων θὰ ἔχητε ὅλα τὰ κτηνοτροφικὰ χόρτα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἡ τροφὴ καὶ συντηροῦσι τὴν μεγάλην κτηνοτροφίαν. Ἰδοὺ πῶς ἀναγκαίως φθάνομεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ γεωργικοῦ ζητήματος διὰ τῶν ἀρδευτικῶν, διὰ τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων. Δι’ αὐτῶν θὰ ἐξασφαλίσωμεν εἰς τοὺς γεωργοὺς τὸ ὕδωρ, ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν ὑπάρχει τροφὴ διὰ τὴν μεγάλην κτηνοτροφίαν, ἄνευ τῆς κόπρου τῆς ὁποίας δὲν ὑπάρχει χρησιμοποίησις κατ’ ἔτος πασῶν τῶν καλλιεργησίμων γαιῶν, οὔτε παραγωγὴ ἀξία λόγου αὐτῶν. Σήμερον ἔχομεν τὴν ἐκτατικὴν καλλιέργειαν, μὲ τὰ ἀρδευτικὰ ἔργα θὰ ἔχωμεν καὶ τὴν ἐντατικήν. Διὰ τῶν ἀρδευτικῶν ἔργων τί θὰ κατορθώσῃ ὁ γεωργός; Πρῶτον θὰ καλλιεργῇ ἅπασαν τὴν γῆν, τὴν ὁποίαν ἔχει· δεύτερον θὰ κατορθώσῃ, τὴν γῆν αὐτὴν νὰ τὴν ἀροτριᾷ βαθύτερον. Ἡ κόπρος οὐ μόνον προσθέτει ὅ,τι ἡ ἐσοδεία ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὴν γῆν, ἀλλὰ μεταβάλλει καὶ τὴν φυσικὴν σύστασιν τῆς γῆς, διότι τὴν καθιστᾷ μᾶλλον πορώδη καὶ ἐνδιαχώριστον· τὸ ἄροτρον κατέρχεται βαθύτερον εὐκόλως, αἱ δὲ ῥίζαι τῶν φυτῶν καὶ τὰ ὕδατα φεύγουν πρὸς τὰ κάτω ἀπροσκόπτως. Ἄνευ κόπρου καὶ βαθείας ἀροτριάσεως, τὰ ὕδατα, ὅταν πολλὰ δὲν φεύγουν εὐκόλως, σταθμεύουν καὶ βλάπτουν τὰ φυτά. Τὸ ζήτημα λοιπόν, ὅπερ προβάλλεται, εἶναι: δύνανται νὰ γείνωσιν ὑδραυλικὰ ἔργα ἐν Θεσσαλίᾳ, ἵνα παράσχωσιν εἰς ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλείτερον πληθυσμὸν τὸ ὕδωρ τὸ ἀναγκαιοῦν διὰ τὴν ἐντεταμένην καλλιέργειαν τῆς γῆς; Ἐὰν εἰς ἕτερα Κράτη, περισσότερον εὐνοούμεθα ἀπὸ τὰς βροχὰς καὶ εἰς τὰ ὁποῖα περισσότερον ὕδωρ ποτίζει τὴν γῆν, ἦναι κατεσκευασμένα ὑδραυλικὰ ἔργα, καὶ φέρουσι μέχρι τοῦ μικροτέρου κτήματος δι’ ἐλαχίστης ἐργασίας ὕδωρ, διότι ἄνευ ὕδατος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ παραγωγὴ καὶ γεωργία, πῶς εἶναι δυνατόν, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι κατοικοῦμεν μεσημβρινὸν κλῖμα, οἱ ὁποῖοι κατοικοῦμεν κατὰ τὸ πλεῖστον ξηρὰν γῆν, ἔχουσαν γυμνὰ δένδρων ὄρη, τὰ ὁποῖα δὲν συγκρατοῦσι τὰ ὕδατα, ἀλλ’ ἀφίνουσιν αὐτὰ νὰ φεύγωσι καὶ χάνωνται εἰς τὴν θάλασσαν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἐπικερδῆ καλλιέργειαν δημητριακῶν καρπῶν, χωρὶς νὰ ἔχωμεν δι’ ἀρδεύσεις ὕδατα; Λοιπὸν πρέπει νὰ χρησιμοποιήσωμεν δι’ ὑδραυλικῶν ἔργων τὰ ὕδατα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ χώρα εἰς ποταμούς, πηγὰς καὶ λίμνας, καὶ τὰ ὁποῖα σήμερον ἀπόλλυνται διὰ τὴν κτηνοτροφίαν καὶ τὴν γεωργίαν. Ἡ γῆ, ἥτις δὲν λιπαίνεται, δὲν εἶναι ἐπικερδής, καὶ μὲ τοιαύτην γῆν εἶναι ἀδύνατον, ὁσονδήποτε χρῆμα, ὅσαςδήποτε γεωργικὰς Τραπέζας καὶ ἂν ἱδρύσητε εἰς τὴν Θεσσαλίαν ἢ ἀλλαχοῦ, εἶναι ἀδύνατον, λέγω, νὰ ἔχητε παραγωγὴν ἐπαρκῆ καὶ ἐπικερδῆ. Εἶναι ἐσφαλμένη ἰδέα, ὅτι τὰ χρήματα κάμνουν τὴν μεγάλην τοῦ γεωργοῦ παραγωγήν. Τὰ χρήματα φέρουν τὴν μεγάλην παραγωγήν, ὅταν ἔχητε καὶ τὰ ἄλλα μέσα τὰ φυσικά, τὰ ὁποῖα βοηθοῦσιν, ὅπως ἐφαρμόσητε τὰ μέσα ἐτησίας καὶ βαθυτέρας καὶ μᾶλλον γονιμοποιοῦ καλλιεργείας, τῆς ἐντεταμένης λεγομένης. Λοιπὸν τὸ ὑδραυλικὸν ζήτημα, κύριε Πρόεδρε, εἶναι τὸ ζήτημα τὸ κατ’ ἐξοχὴν δεσπόζον ἐν τῷ Θεσσαλικῷ ζητήματι, καὶ χάριν τῆς λύσεως αὐτοῦ ὀφείλει νὰ ὁμολογήσῃ τις, ὅτι οὐδεμία σπουδαία ἐργασία ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων ἐγένετο μέχρι τοῦδε. Τοιαύτη ἐργασία ὁμολογῶ ὅτι εἶναι πολυδάπανος, διότι εἶναι ἡ πρώτη τοιαύτη, καὶ ἀπαιτεῖ ἔργα πολλὰ καὶ δύσκολα. Ἄλλοτε, ὅτε διῆλθεν ἐξ Ἑλλάδος εἷς διακεκριμένος μηχανικὸς ὑδραυλικός, κληθεὶς ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας τῆς Κωπαΐδος λίμνης πρὸς λύσιν ζητημάτων τινῶν ἀναφυέντων ἐκεῖ, ὁ κ. Durand-Claye, ὡδηγήθη καὶ διὰ Θεσσαλίας ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς πρὸς αὐτὸν κυρίως τὸν σκοπὸν, ἵνα ἴδῃ, ἔστω καὶ μακρόθεν, τὴν Θεσσαλικὴν πεδιάδα καὶ τοὺς κυριωτέρους ποταμοὺς καὶ τὰς ἀνωμαλίας, ἃς ἡ Θεσσαλία παρουσιάζει, καὶ δώσῃ κατὰ προσέγγισιν γνώμην τινὰ περὶ τῶν ἀναγκαίων ὑδραυλικῶν ἔργων δι’ ἀρδεύσεις. Ὁ κ. Durand δὲν ἔμεινεν ἢ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας ἐν Θεσσαλίᾳ, διῆλθε σιδηροδρομικῶς κατὰ μῆκος τὴν Θεσσαλίαν δὶς, καὶ ἀπεφάνθη, ὅτι εἶναι δυνατὸν, μετὰ τὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι τῷ ἐδόθησαν, νὰ κατασκευασθῶσι τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα διὰ δαπάνης κατὰ προσέγγισιν μέχρι πεντακοσίων ἑκατομμυρίων φράγκων. Ἐννοεῖται πρὸ πάντων, ὅτι τοὺς ποταμοὺς, οἵτινες διασχίζουν τὴν Θεσσαλίαν, θὰ χρησιμοποιήσωμεν διὰ τὰς ἀρδεύσεις. Ἔκτοτε ἐκλήθη πράγματι ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἐντίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ μηχανικὸς ἐξ Ἰταλίας ὑδραυλικὸς, ὅστις ἐλθὼν καὶ ἐπισκεφθεὶς τὴν Θεσσαλίαν ἐξήνεγκε γνώμην τινά. Ἀλλὰ μετὰ ταῦτα ἐζήτησε νὰ τῷ δοθῶσι τὰ σχέδια τῆς χωρομετρήσεως τῆς Θεσσαλίας, ὅπως ἐξ αὐτῶν ἴδῃ, τίνες αἱ κλίσεις τοῦ ἐδάφους καὶ τὰ ὕψη καὶ αἱ διευθύνσεις τῶν ὑδάτων, ἵνα προβῇ εἰς τὰς ἐργασίας καὶ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῶν δαπανῶν, ἃς ἐζήτει εὐλόγως νὰ μάθῃ παρ’ αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις. Τοιαῦτα σχέδια δὲν ὑπῆρχον, καὶ ἔπρεπε νὰ γείνωσι τότε. Ἡ ἐργασία, ἥτις νῦν διεξάγεται ὑπὸ τῆς χαρτογραφικῆς ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία τριγωνομετρεῖ τὴν Θεσσαλίαν, προβαίνει βραδέως. Νομίζω, ὅτι δὲν ἐνισχύθη, ὅσον ἔδει, ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων, ἵνα ταχύτερον συντελεσθῇ τὸ ἔργον, ἔργον χρήσιμον ὄχι μόνον διὰ τὴν ἐπιχείρησιν ὑδραυλικῶν ἔργων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τοῦ κτηματολογίου, τοῦ ὁποίου ἔχομεν ἀνάγκην καὶ χάριν τῶν ἰδιωτικῶν συμφερόντων τῆς χώρας καὶ λόγῳ τῆς κτηματικῆς πίστεως. Τὸ ἔργον ἐκτελεῖται ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, ἀλλὰ βραδέως, καὶ διὰ τοῦτο εἴς τινα μόνον μέρη ἐξετελέσθησαν αἱ τρίται τριγωνομετρήσεις. Πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς αἰτήσεως, ἣν ὑπέβαλεν ὁ ἐξ Ἰταλίας μετακληθεὶς ὑδραυλικὸς, ὡρίσθησαν τὰ συνεργεῖα, τῶν ὁποίων δὲν εἶναι γνωστὸν τὸ γενόμενον ἔργον, οὔτε κατὰ πόσον προώδευσεν, οὔτε πόσος χρόνος ἀκόμη πρὸς συντέλεσιν ἀπαιτεῖται, ἵνα χρησιμεύσῃ ὡς βάσις εἰς μελέτην τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων καὶ εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν δαπανῶν. Κατὰ τὸ 1890 πρὶν αὐτῶν εἶχεν ἐκτεθῆ εἰς μειοδοσίαν ἡ κατασκευὴ μέρους τινὸς τῶν ὑδραυλικῶν μετὰ μελέτας τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς περὶ τὴν Βούλαν τῶν Τρικκάλων. Τοῦ ἔργου ὅμως αὐτοῦ διέταξε τὴν ἀναστολὴν ἡ τότε Κυβέρνησις. Ἐὰν δὲν ἀνεστέλλετο, ἐπεχειρεῖτο δ’ ἔκτοτε ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων ἀποστραγγίσεως καὶ ἀρδεύσεως τοῦ τμήματος ἐκείνου, ἤδη θὰ εἴχομεν καὶ τὴν ἀποξήρανσιν μεγάλης ἐκτάσεως ἑλῶν πρὸς ἐξυγίανσιν, καὶ ἀρκετὴν ἔκτασιν ἀρδευομένην καὶ καλλιεργουμένην, ἐνῷ σήμερον οὔτε καλλιεργεῖται οὔτε ἀρδεύεται, ἀλλὰ κατακλύζεται χειμῶνα καὶ θέρος ὑπὸ τῶν ὑδάτων. Τὰ ἔργα ταῦτα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνουν ὁμοῦ καὶ συγχρόνως· πρέπει νὰ κατασκευασθῶσι βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι ἦτο δικαιολογημένη ἡ ἀντίρρησις, ἥτις τότε ἐγένετο παρὰ Βουλευτῶν ἐκ Θεσσαλίας, ὅτι τῶν ὑδραυλικῶν ὑπῆρχον ἄλλα ὠφελιμώτερα καὶ ἀναγκαιότερα διὰ τὴν Θεσσαλίαν ἔργα. Συνεβούλευσαν καὶ συμβουλεύουν οἱ ἐπιπολαίως κρίνοντες τὰς ἀνάγκας τῆς Θεσσαλίας καὶ τὰ μέσα τῆς θεραπείας αὐτῶν, ὅτι ἡ ἵδρυσις Τραπέζης Γεωργικῆς, μὲ 4% μάλιστα, θὰ ἦτο ὠφελιμωτέρα τῶν ἀρδευτικῶν ἔργων, ὡς ἂν νὰ μὴ ἦναι πρόδηλον, ὅτι ταῦτα φυσικῶς πρέπει νὰ προηγηθῶσιν ἐκείνης. Ἄλλη ἀντίρρησις τότε ἐγένετο, καὶ δυστυχῶς γίνεται καὶ σήμερον, ὅτι τὰ ὑδραυλικὰ καὶ ἀρδευτικὰ ἔργα δὲν ὠφελοῦν πάντας, ἀλλὰ μόνον τοὺς τῶν πεδιάδων κατοίκους. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ἀλληλεγγύης, ἥτις πανταχοῦ τοῦ κόσμου κρίνεται ἀναπόφευκτος μεταξὺ τῶν κατοίκων ἑκάστης χώρας, ἡ ἄρδευσις τῶν πεδιάδων θὰ ὠφελήσῃ καὶ τῶν ὀρεινῶν τὴν κτηνοτροφίαν, οἵτινες μέρος τοῦ ἔτους κατέρχονται μετὰ τῶν ποιμνίων αὐτῶν εἰς τὰς πεδιάδας. Ἀλλὰ δι’ αὐτὰ προβάλλει κυρίως τὸ ζήτημα τῆς εὑρέσεως τῶν ἀναγκαίων χρημάτων. Εἶναι δυνατὸν ὁ Θεσσαλικὸς λαός, ὁ ἀρκούντως φορολογούμενος, ὁ μὴ ἐσοδεύων ἐκ τῆς γῆς τακτικῶς καὶ ἐπαρκῶς, νὰ δώσῃ ὅλον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ὑπηρεσίαν δανείου διὰ τὴν βαθμιαίαν κατασκευὴν τῶν ἔργων αὐτῶν; Τοῦτο ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα θὰ κριθῶσιν ἀναγκαῖα κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν προϋπολογισμῶν. Τὰ συντελούμενα ἔργα θὰ συμμετέχουν εἰς τὰς δαπάνας ταύτας βεβαίως. Ἡ ἐκ τούτων πρόσοδος καὶ ἀσφάλεια εἶναι ἐνθάρρυνσις τῶν κεφαλαίων, καὶ τῶν ἔξωθεν ἀκόμη, ἀρκεῖ ταῦτα νὰ ἴδωσιν, ὅτι στηρίζονται ἐπὶ ἀξιοπίστων προϋπολογισμῶν ἐξόδων καὶ ἐσόδων πολλῶν ὑδραυλικῶν ἔργων. Ἡ ἐπιχείρησις θὰ θεωρηθῇ γενικὴ διὰ τὸ Κράτος. Δὲν εἶναι μόνον ἡ Θεσσαλία, ἥτις ἔχει ἀνάγκην ὑδραυλικῶν ἔργων· ὑπάρχουσιν εἰς πολλὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος ἐκτάσεις, κατεχόμεναι σήμερον ὑπὸ ἑλῶν, τελμάτων ἢ λιμνῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται ν’ ἀποξηρανθῶσιν ἐντελῶς ἢ διὰ διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων, ν’ ἀποξηρανθῶσιν ἐκτάσεις γαιῶν λίαν καρποφόρων, αἱ ὁποῖαι, παραδιδόμεναι εἰς τοὺς χωρικοὺς πληθυσμοὺς πρὸς καλλιέργειαν, θὰ μεταβάλωσι πραγματικῶς καὶ τὴν ὑγείαν καὶ τὴν τύχην τὴν οἰκονομικὴν αὑτῶν. Ἑπομένως καὶ περὶ αὐτῶν πρέπει νὰ γείνῃ μέριμνα. Δὲν εἶναι ἀποκλειστικὸν εὐεργέτημα τῆς Θεσσαλίας τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα· ἡ Ἑλλὰς στερεῖται πανταχοῦ ἐν ὅλῃ αὑτῆς τῇ ἐκτάσει ὑδραυλικῶν ἔργων· ἐνῷ δ’ ἔχει ποταμούς, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ χορηγήσωσιν ὕδατα, ἐνῷ ἔχει χαράδρας μεταξὺ τῶν ὀρέων, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ μεταβληθῶσιν εἰς δεξαμενὰς διὰ προχωμάτων, οὐδὲν ἐμελετήθη ἕως ὥρας, καὶ αἰωνίως περιοριζόμεθα εἰς τὰς εὐχὰς μόνον, νὰ τὰ ἴδωμεν γινόμενα. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι κυριωτάτη ἀνάγκη εἶναι τὰ χρήματα. Ἀλλὰ μὴ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν τοῦ ὅλου τῶν χρημάτων, ἂς γείνωσι τὰ ἔργα βαθμηδόν· ἂς γείνωσι πρῶτον τὰ ἧττον δαπανηρὰ, ἂς προηγηθῇ μελέτη αὐτῶν. Ἤθελον διὰ τοῦτο συνηγορήσει παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ὅπως οὐ μόνον ἐντείνῃ ἐπισπεύδουσα τὰς μελέτας ἐν Θεσσαλίᾳ, ἀλλ’ ἐπεκτείνει τὰς μελέτας αὐτὰς καὶ ἐπὶ ἄλλων ἔργων τῆς Ἑλλάδος. Μεταξὺ ἡμῶν οὐδεὶς ἀγνοεῖ, τί πρέπει νὰ γείνῃ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του, ὅπως ἐπέλθῃ βελτίωσις εἰς τὴν κατάστασιν καὶ ὡς πρὸς τὴν ὑγείαν καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν καλλιέργειαν καὶ ἰδίᾳ τὴν ἀποκάλυψιν γαιῶν διὰ τῆς ἀποξηράνσεως ἑλῶν καὶ τελμάτων. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ Θεσσαλικοῦ, ἢ ἂν θέλῃ νὰ συστήσῃ ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ λεπτομερέστερον τὸ ζήτημα, εἶναι ἐλευθέρα. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι τόσον καθαρόν, τόσον φανερὸν καὶ ἐνδεδειγμένον τὸ τί πρέπει νὰ γείνῃ, ὅπως γείνῃ ἡ θεμελιώδης ἀρχὴ τῆς βελτιώσεως τοῦ τόπου, ἰδίᾳ τῆς γεωργίας τῆς Θεσσαλίας, ὥστε μᾶλλον πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, πῶς νὰ εὕρωμεν πόρους πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἀναγκαίων ἔργων, παρὰ νὰ συζητῶμεν τί πρέπει νὰ γείνῃ. Δὲν εἶναι δύσκολον, εἴτε μηχανικοὺς μετακαλοῦντες, εἴτε ἰδιοκτήτας, εἴτε οἱουσδήποτε ἄλλους, γνωρίζοντας τὰ τῆς ἐπαρχίας των, νὰ ἔχητε σοφὰς καὶ πρακτικὰς γνώμας περὶ τοῦ τί πρέπει νὰ γείνῃ ἑκασταχοῦ, ὅπως ἡ γεωργία τῶν ἐπαρχιῶν καὶ ἡ ὑγεία βελτιωθῇ. Τὰ ὑδραυλικὰ εἶναι ἐκ τῶν κατεπειγόντων γεωργικῶν ἔργων, καὶ οὐ μόνον ἐν Θεσσαλίᾳ, ἀλλὰ παντοῦ τῆς Ἑλλάδος. Οὐδὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ προτιμηθῇ αὐτῶν. Συνεπῶς ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἐπιθυμῇ τοιαύτην συνεργασίαν τῆς Βουλῆς δι’ ἐπιτροπῆς, ἢ εἰδικὴν συζήτησιν ἔν τινι συνεδριάσει, ὅπως μελετηθῶσι γενικῶς τὰ ζητήματα, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀνάγκης ὑδραυλικῆς ἐργασίας, νὰ προκαλέσῃ τοῦτο καὶ εἶτα νὰ προβῇ. Αἱ αἰώνιαι ἀναβολαί, διὰ νὰ ἐπιχειρήσωμεν πολλὰ συνάμα τοιαῦτα ἔργα, ὑπῆρξαν μέχρι τοῦδε καὶ θ’ ἀποβῶσι καὶ ἤδη καὶ ἐν τῷ μέλλοντι καταστρεπτικαὶ διὰ τὴν γεωργικὴν πρόοδον τῆς χώρας.

§62Ι. ΠΑΛΑΣΚΑΣ. Συγχαίρω ἀπὸ καρδίας τοὺς συναδέλφους. Καλῶς ἀντελήφθησαν τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου καὶ τοῦ λαοῦ τῆς Θεσσαλίας, καὶ ἐβεβαίωσαν τὴν Βουλὴν περὶ αὐτῶν. Δὲν ἀμφιβάλλω δὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ φανῇ προθυμοτάτη εἰς τὰ Θεσσαλικὰ ζητήματα. Ἐξ ὅλων ὅμως αὐτῶν μοῦ ἤρεσαν τὰ δύο τελευταῖα τοῦ σεβαστοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἀξιοτίμου ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Οἱ Θεσσαλοὶ δύνανται νὰ ἐλευθερωθοῦν καὶ νὰ γείνωσι μικροϊδιοκτῆται καὶ κύριοι τοῦ ἑαυτοῦ των, ἀρκεῖ νὰ λάβῃ πρόνοιαν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀγοράσῃ τὰ κτήματα τῆς Θεσσαλίας, ἀφοῦ προσφέρονται οἱ ἰδιοκτῆται νὰ τὰ πωλήσουν, καὶ εἰς τιμὴν μετριωτάτην, ὅπως ἠγοράσθησαν καὶ τὰ κτήματα τοῦ Στεφάνοβικ. Δι’ ὅσα δὲ κτήματα ἤθελον μείνει ἀπώλητα, διότι δὲν ἔχουσι τὴν ἀπόφασιν οἱ ἰδιοκτῆται νὰ τὰ πωλήσουν, ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐπαναφέρῃ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγε κατὰ τὸ 1900 ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, διὰ νὰ γνωρίζουν καὶ οἱ μέλλοντες καλλιεργηταὶ, ὅτι θὰ ἔχωσι στέγην ἰδικήν των. Ἔγεινε λόγος καὶ διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα τῆς Θεσσαλίας. Περὶ τούτων ἐπιφυλάσσομαι νὰ φέρω ἐκτενέστερον τὸν λόγον, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου. Σήμερον παρατηρῶ μόνον, ὅτι ὅσοι ἔχουν ἄλλας ἰδέας νομίζουν, ὅτι τὰ ἔργα ταῦτα εἶναι χρήσιμα διὰ τὴν Θεσσαλίαν· ἀλλ’ ἐγώ, ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως γνωρίσας τὴν κατάστασιν, δὲν τὰ θεωρῶ τόσον ὠφέλιμα διὰ τὴν Θεσσαλίαν. Μόνον ὀλίγην δαπάνην εἶναι ἀνάγκη νὰ κάμῃ τὸ Κράτος, ὀλίγα ἑκατομμύρια νὰ δαπανήσῃ, διὰ νὰ πλατύνῃ τοὺς ποταμοὺς τῆς Θεσσαλίας, νὰ πλατύνῃ τὸ βουνὸ κάτω εἰς τὴν Λάρισαν εἰς ἔκτασιν εἴκοσι βημάτων, εἰς τὸ μέρος, ὅπου συγχωνεύονται ὅλοι οἱ ποταμοὶ, διὰ νὰ δύνανται τοιουτοτρόπως οἱ γεωργοὶ νὰ ποτίζουν τὴν πεδιάδα. Διατὶ νὰ δαπανήσῃ 12,000,000 τὸ Κράτος ἀσκόπως; Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀποστολῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ τὰ Θεσσαλικὰ ζητήματα, ἐρωτῶ, ποίαν μελέτην θὰ κάμῃ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, ἀφοῦ ἔχομεν μελέτην μιᾶς ἄλλης μεγάλης ἐπιτροπῆς ἀπὸ πρόσωπα ἔξοχα, ἡ ὁποία ἄλλοτε μετέβη ἐκεῖ, διῆλθεν ὅλην τὴν Θεσσαλίαν καὶ ἐμελέτησεν αὐτὴν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μελέτης ταύτης ὑπεβλήθη τότε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καὶ ἐνεγράφη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τί νὰ κάμῃ νέα ἐπιτροπὴ εἰς τὴν Θεσσαλίαν; νὰ ἰδῇ τοὺς βάλτους ἐκεῖ;

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε, Κύριοι, ὅπως ἡ Βουλὴ ὁρίσῃ ἡμέραν συζητήσεως τοῦ περὶ οὗ πρόκειται ζητήματος;

§64Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλετε πρότασιν.

§66ΣΠ. ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη προτάσεως, νομίζω. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν.

§67Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τῆς προτάσεως.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ πρότασις.

§69Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ὄχι. Εἶπεν ὁ ἐκ Θεσσαλίας ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι δὲν ὑπάρχει Βουλευτὴς ἐνταῦθα ἀντιτείνων εἰς τοῦτο. Ὑπάρχει εἷς, διότι ἐγὼ ἀντιτείνω...

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σᾶς ἀκούσωμεν διατί. Ἐξηγηθῆτε.

§71Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Μάλιστα. Εἶμαι πρόθυμος. Ἀφ’ ἧς ἠρχίσαμεν τὰς νομοθετικὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς ἐρρίφθη εἰς τὸ μέσον τὸ Πελοποννησιακὸν, ὡς τὸ ἐχαρακτήρισεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ζήτημα, καὶ μᾶς ἀπησχόλησε τοῦτο μέχρι τῆς χθές...

§72Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶναι ἐθνικὸν τὸ ζήτημα, δὲν εἶναι Πελοποννησιακόν.

§73Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Εἶπον, ὡς τὸ ἐχαρακτήρισεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν;

§75Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω, κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ;

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἀλλ’ ἐπὶ τίνος θέματος;

§77Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Θὰ τὸ μάθητε, ὅταν μὲ ἀκούσητε. Μᾶς ἀπησχόλησε, λέγω, τὸ ζήτημα τοῦτο μέχρι τῆς χθὲς, καὶ τίς οἶδεν ἐπὶ πόσον ἀκόμη θὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ, καὶ πολὺ δικαίως, διότι καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφον, ὅτι τὸ σταφιδικὸν ζήτημα ὀρθῶς χαρακτηρίζεται ὡς ἐθνικόν. Σήμερον παρουσιάζεται ἕτερον, ἐπίσης σπουδαῖον ζήτημα, τὸ Θεσσαλικὸν, τὸ ὁποῖον ἀρχίζει τώρα, καὶ δὲν γνωρίζομεν ἐπὶ πόσον θὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ καὶ τοῦτο. Ἐνδεχόμενον εἶναι, αὔριον ἄλλοι Βουλευταὶ νὰ παρουσιάσωσιν ἕτερα σοβαρὰ ἐπίσης ζητήματα—διότι δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συζητῶμεν ἐνταῦθα καὶ περὶ μὴ σοβαρῶν—σχετιζόμενα μὲ τὰς ἰδίας αὐτῶν ἐπαρχίας. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πάντα ταῦτα δύνανται νὰ συγκεντρωθῶσιν εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ, διότι ἡ Κυβέρνησις, ἀναγνωρίσασα βεβαίως τὴν σοβαρότητα καὶ σπουδαιότητα τῶν τοιούτων θεμάτων, ὑπέβαλεν ἤδη νομοσχέδιον, δι’ οὗ ζητεῖ τὴν ἵδρυσιν Ὑπουργείου σχετικοῦ πρὸς ταῦτα τὰ ζητήματα· ζητεῖ δηλονότι νὰ θέσῃ ταῦτα εἰς χεῖρας εἰδικῶν ἀνδρῶν, οἵτινες νὰ δύνανται νὰ μελετῶσι κατ’ ἰδίαν, καὶ νὰ φέρωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰ κατάλληλα νομοθετήματα, ἡ δὲ Βουλὴ νὰ κρίνῃ καὶ ἀποφασίζῃ ἐπὶ θεμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ τίθενται ἐνώπιον αὐτῆς μεμελετημένα. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἐξήνεγκεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος συνάδελφος, ἂν δὲν ἀπατῶμαι...

§78Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐξέφρασα τοιαύτην γνώμην. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὅσα ζητοῦσιν οἱ Βουλευταὶ τῆς Θεσσαλίας καὶ ἄλλοι γεωργικοὶ πληθυσμοὶ εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα πᾶσα Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ, καὶ αὐτὴ εἶναι ἁρμοδία νὰ ὑποβάλῃ τὰ προσήκοντα μέτρα πρὸς βελτίωσιν αὐτῶν. Ἑπομένως θεωρῶ περιττὴν καὶ ὡρισμένην ἡμέραν συζητήσεως καὶ σύστασιν ἐπιτροπῆς, ἀφοῦ ἄλλως τε ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Θεσσαλικῶν νομοσχεδίων συνεστήθη καὶ ὑπέβαλε τὸ πόρισμα τῶν μελετῶν αὐτῆς, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς χεῖρας τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ ἀπὸ τοῦ 1897.

§79Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα, κύριε συνάδελφε. Ἴσως ἐξεφράσθην κακῶς. Ἀλλ’ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε σεῖς, αὐτὸ τοῦτο λέγω καὶ ἐγώ· ὅτι δηλαδὴ αὐτὰ εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔρχωνται μεμελετημένα εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τότε, ἂν παραστῇ ἀνάγκη, δύνανται νὰ σταλῶσιν εἰς ἐπιτροπὴν ἐκ Βουλευτῶν, ἥτις νὰ μελετήσῃ καὶ ἐπεξεργασθῇ ἐκ νέου ὅσα ἡ Κυβέρνησις θὰ παρουσίαζεν εἰς τὴν Βουλήν. Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀνεγνώρισεν, ὅτι τὰ ὅρια τῆς μελέτης, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ἡ ἐμψύχωσις τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς,—φράσις, τὴν ὁποίαν διηνεκῶς ἀκούομεν ἐνταῦθα — ἐπεξετάθησαν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ παρίσταται ἀνάγκη εἰδικῶν διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνδρῶν. Συζητοῦμεν Κύριοι, περὶ γεωργίας, συζητοῦμεν περὶ ὑδραυλικῶν ζητημάτων. Ἀλλὰ ποῖοι εἶναι οἱ εἰδικοὶ ἄνδρες παρὰ τῇ Κυβερνήσει, οἱ ὁποῖοι μελετῶσιν αὐτὰ τὰ ζητήματα; Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφος ἐπὶ ἡμίσειαν ἤδη ὥραν μᾶς ἀπησχόλησε μὲ τὸ ὑδραυλικὸν ζήτημα τῆς Θεσσαλίας· ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν νὰ μάθω, εἶναι εἰδικὸς περὶ τὰ τοιαῦτα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος; ἢ μήπως ὁ σεβαστὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἢ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, ἢ καὶ ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δύνανται νὰ ἔχωσι γνώσεις εἰδικὰς, ἵνα κρίνωσιν ἀσφαλῶς ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων; Ποῖοι εἶναι οἱ ἄνθρωποι οἱ εἰδικοὶ εἰς τὰ Ὑπουργεῖα, εἰς τοὺς ὁποίους εἶναι ἀνατεθειμέναι σήμερον αἱ μελέται αὗται; Οὐδεὶς! Ποῖος διευθύνει σήμερον τὸ τμῆμα τῆς Γεωργίας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τὸ ὁποῖον προτίθεται σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ μετασχηματίσῃ εἰς εἰδικὸν Ὑπουργεῖον; Οὐδεὶς ἀπολύτως! Εἶναι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν ἔχουσι σχέσιν μὲ τὰ τεχνικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα συνδέονται μετὰ τῆς γεωργίας καὶ λοιπῶν. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὅλα ταῦτα — ὁ προσδιορισμὸς ἡμέρας πρὸς συζήτησιν, αἱ ἐπιτροπαὶ καὶ λοιπὰ — πρέπει νὰ τεθῶσι κατὰ μέρος. Ἡ Κυβέρνησις ἐνόησεν ἀρκούντως, ὅτι ἔφθασεν ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ σχηματισθῇ εἰδικὸν Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον νὰ ἀσχοληθῇ περὶ τὰ τοιαῦτα...

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένουσιν.

§81Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν στενοχωρῆσθε, νὰ σιωπήσω.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. Ἐπιμένουσιν οἱ Κύριοι.

§83Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Διὰ νὰ μὴ στενοχωρῶ τὸν κ. Πρόεδρον, θὰ σιωπήσω.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. Ὁμιλήσατε, παρακαλῶ.

§85Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, λέγω ὅτι, διὰ ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ παρουσιάσῃ τοιοῦτο νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ τὸ ἀναγράψῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, βεβαίως κατενόησε τὰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι τὸ ἐπιβάλλουσι. Συνεπῶς, ἀντὶ ὅλων τούτων, προτείνω νὰ προταχθῇ εἰς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν τὴν σύστασιν τοῦ ὀγδόου Ὑπουργείου, διότι τότε ἡ Κυβέρνησις θέλει ἐκφράσει τὰς γνώμας της, θέλει ἀναπτύξει τὰς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουσι τὴν σύστασιν τοιούτου Ὑπουργείου, καὶ ἡ Βουλὴ ἐν ἐπιγνώσει θὰ συζητήσῃ ἐπὶ ὅλων τούτων τῶν θεμάτων, διότι πάντα ταῦτα ἐκ τοῦ ὀγδόου Ὑπουργείου θὰ ἐξαρτηθῶσιν ἀποκλειστικῶς.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε λοιπὸν ἐναντίον τῆς προτάσεως;

§87Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Εἶμαι ἐναντίον τῆς προτάσεως, καὶ προτείνω νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀγδόου Ὑπουργείου, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι πολὺ σπουδαῖον. Ἐγὼ τοὐλάχιστον τὸ θεωρῶ πολὺ σπουδαιότερον ἀπὸ ὅλα τὰ ἄλλα, τὰ ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, νομοσχέδια, καὶ τὰ περὶ στρατοῦ καὶ τὰ οἰκονομολογικὰ καὶ λοιπά, διότι μεγάλην πεποίθησιν εἰς τὸ λυσιτελὲς τούτων δὲν ἔχω. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ προταχθῇ πρὸς συζήτησιν, ἐὰν ἡ Βουλὴ τὸ δεχθῇ, τὸ νομοσχέδιον τὸ σχετικὸν πρὸς τὴν ἵδρυσιν τοῦ ὀγδόου Ὑπουργείου, ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατόπιν. Οἱ παραδεχόμενοι ἵνα ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν εἰδικῶς τῶν Θεσσαλικῶν ζητημάτων παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί· ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα). Θὰ ἐρωτήσω τὸ ἀντίθετον. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πρότασιν νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν.

§89Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κατόπιν ἔρχεται ἡ ἰδική μου πρότασις.

§90ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Κύριε Πρόεδρε, νὰ ὁρισθῇ ἡ ἡμέρα.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θὰ ὁρίσω ἐγώ· ἡ Βουλὴ θὰ ὁρίσῃ.

§92Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΙΤΣΑΣ. Τὴν Τρίτην λοιπόν.

§93Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Διατὶ ὄχι τὴν Δευτέραν; Δὲν ἔχομεν σκοπὸν νὰ ἐργασθῶμεν ποτέ! Τὸ ἄλλο Σάββατον, κύριε Πρόεδρε.

§94ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Τὴν Πέμπτην, κύριε Πρόεδρε.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ δεχόμενοι ἵνα τὴν προσεχῆ Πέμπτην γείνῃ ἡ συζήτησις παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἔχει τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§96Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπέβαλον καὶ ἐγὼ μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν νομίζω γενικωτέραν.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τότε ζητεῖτε τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κύριος Κωνσταντῖνος Κουμουνδοῦρος ἔχει τὸν λόγον.

§98Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Προτοῦ νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ κύριον θέμα μου, ἐπὶ τῆς γενομένης προτάσεως θὰ εἴπω δύο λέξεις. Νομίζω ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ τεθῇ τοιαύτη πρότασις, διότι ἡ μόνη δυναμένη νὰ κρίνῃ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς προτάξεως ἢ τῆς συζητήσεως νομοσχεδίων εἶναι ἡ Κυβέρνησις.

§99ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὄχι! ὄχι!

§100Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ... Αὔριον ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐγερθῇ νὰ εἴπῃ νὰ προταχθῶσι τὰ δεῖνα ἢ δεῖνα νομοσχέδια. Τί θὰ εἴπῃ ἡ Βουλή; — Διότι αἱ ἡμέραι παρέρχονται, τὸ Πάσχα ἔρχεται, καὶ ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἠναγκασμένη νὰ ζητήσῃ νὰ ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμός. Ἀλλ’ ἂς ἔλθω εἰς τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον θ’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν ἐπ’ ὀλίγον. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὑπηρεσίαν, διατὶ μέχρι σήμερον ἡ ὁδὸς ἀπὸ Μελιγαλᾶ εἰς Ἀνδανίαν δὲν ἐπιδιωρθώθη. Διὰ τὴν ὁδὸν ταύτην ὑπάρχουσιν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας 80,000 δραχμαί. Μηχανικὸς ἐπὶ τούτῳ ἐστάλη, καὶ ἐξήτασε τὴν κατάστασιν τῆς ὁδοῦ, καὶ ἐγνωμοδότησε, τί πρέπει νὰ γείνῃ, καὶ πόση δαπάνη ἀπαιτεῖται. Τὰ πάντα εἶναι ἕτοιμα· δὲν χρειάζεται παρὰ ἡ ἀπόφασις τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ζητήσῃ πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα καὶ τὰ σχεδιογραφήματα καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς δαπάνης ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ν’ ἀποφασίσῃ συντόμως, διότι αἱ ἀνάγκαι εἶναι μεγάλαι καὶ λίαν ἐπείγουσαι εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§102Κ. ΤΟΠΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα πρὸ ἡμερῶν νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν καταστάσεις τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ 1902. Γνωρίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλεν ἤδη καταστάσεις τινάς. Δὲν ἔλαβον καιρὸν νὰ ἐξετάσω, ἂν ὑπεβλήθησαν ὅλαι. Ὡσαύτως ὅμως παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν προσωρινὴν κατάστασιν τῶν πληρωθέντων ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1902 ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Δεκεμβρίου 1902, κατὰ γενικὰ κεφάλαια τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὡς δημοσιεύονται ἐν ταῖς μηνιαίαις καταστάσεσι. Τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, κύριε Πρόεδρε, ὑποβάλλω πρὸς ὑμᾶς, ἵνα τὴν διαβιβάσητε πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Ἀλλὰ πλὴν τούτου κατὰ τὴν 12 Μαρτίου ὑπέβαλον ἐπερώτησιν ἀπευθυνομένην πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ τῆς ὁποίας παρεκάλουν αὐτὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ γενομένη δημοπρασία κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1902 ἐν Βόλῳ περὶ ἀνεγέρσεως δικαστικοῦ καταστήματος ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ. Ἐνεκρίθη ἢ ὄχι; Ἐὰν δὲν ἐνεκρίθη, διατὶ δὲν ἐνεκρίθη; καὶ εἰς ποῖα μέτρα προέβη ὁ κ. Ὑπουργός; καὶ ποῖαι εἶναι αἱ σκέψεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, σκέψεις, αἵτινες τὸν ἠνάγκασαν νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἔγκρισιν τῆς δημοπρασίας ταύτης;

§103ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ τρίτον ἤδη λαμβάνω τὸν λόγον, ὅπως παρακαλέσω τοὺς ἀξιοτίμους Ὑπουργούς, ἵνα εὐαρεστηθῶσι νὰ καταθέσωσιν εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας ζητηθείσας ἐγγράφως πρὸ πολλοῦ. Εἶναι περίεργον, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πληροφορίαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν αὐθημερὸν νὰ προσαχθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν, πρὸ δεκαπέντε δὲ ἡμερῶν ζητηθεῖσαι, δὲν κατατίθενται. Εἶπον καὶ προγενεστέρως, ὅτι ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως γινώσκω, ὅτι οἱ πίνακες οἱ ζητηθέντες δι’ ἐπερωτήσεώς μου εἶναι δυνατὸν αὐθωρεὶ νὰ καταρτισθῶσιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Ἴσως εἶναι ἀναγκαῖον νὰ προσθέσω, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτησα, ἀφορῶσιν εἰς ζητήματα καὶ πράξεις Κυβερνήσεως οὐχὶ τῆς παρούσης, διότι ἄνευ τῆς δηλώσεως ταύτης φοβοῦμαι ὅτι δὲν θὰ κατατεθῶσιν αἱ ζητούμεναι πληροφορίαι. Ἐπαναλέγω, ὅτι ἀφορῶσιν αἱ πλεῖσται εἰς πράξεις Κυβερνήσεως παρελθούσης, ἴσως καὶ προπαρελθούσης, ἴσως καὶ εἰς ἐνεργείας ἐμοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ. Ἔχω ὅμως ἀπόλυτον ἀνάγκην τῶν πληροφοριῶν τούτων, διότι πρόκειται νὰ ἀποκρούσω συκοφαντίας, καὶ νὰ ἐλέγξω πράξεις ἄλλων Ὑπουργῶν, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι παράνομοι, ἴσως μάλιστα προκαλέσωσι καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν. Ἀναλαμβάνει ἑπομένως μεγάλην εὐθύνην ἡ Κυβέρνησις, μὴ καταθέτουσα τὰς πληροφορίας ἐκείνας, μετὰ τὴν κατάθεσιν τῶν ὁποίων ἴσως ἡ Βουλὴ εὑρεθῇ εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ζητήσῃ ποινικὰς εὐθύνας παρὰ πρώην Ὑπουργῶν. Ἀπορῶ μάλιστα μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶναι εὔθικτος εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ ζητήματα, ἀπορῶ, πῶς εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν τὴν ἰδιότητά του ταύτην δὲν ἐπέδειξεν. Ἴσως μετ’ ὀλίγον εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, θὰ εὑρεθῶμεν δὲ καὶ πάλιν πρὸ τοῦ ἀδυνάτου νὰ συζητήσωμεν διάφορα θέματα, διότι δὲν κατετέθησαν αἱ ζητηθεῖσαι πληροφορίαι. Σημειώσατε δὲ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πάντοτε ὑποβάλλω τὰς ἐπερωτήσεις μου ἐγγράφως, δημοσιεύονται δὲ αὐταὶ τακτικῶς ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς, ἵνα μὴ ἀπασχολῶ τὴν Βουλὴν διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῶν τοιούτων ἐπερωτήσεων, ὡς ἐγίνετο κατὰ τὸ παρελθόν, διότι κατὰ τὸ παρελθὸν εἶχον συνήθειαν οἱ κύριοι Βουλευταὶ νὰ ἀναπτύσσωσιν ἀμέσως τὰς ἐπερωτήσεις, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ καταθέτωσιν αὐτὰς ἐγγράφως εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ἐπειδὴ δὲ ἡμεῖς ἐγκατελείψαμεν τὸ σύστημα ἐκεῖνο, οὐδεμία δυστυχῶς δίδεται προσοχὴ εἰς ἡμᾶς. Διὰ τοῦτο εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναπτύσσω τὰς ἐπερωτήσεις μου, καὶ μάλιστα ἀπὸ ταύτης τῆς στιγμῆς, ἐπὶ ὥρας ὁλοκλήρους. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἴσως ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπός, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν, διότι ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ ἔχῃ ἡ Βουλὴ ἐπίσημα ἔγγραφα περὶ ἑκάστου θέματος. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, πρὸς τὸν ὁποῖον ἀπηύθυνα τὴν ἐπερώτησίν μου, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον. Ἐπίσης καὶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας.

§104Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ποία εἶναι ἡ ἐπερώτησις διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν;

§105ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Μίαν ἔχω πρόχειρον, τὴν τῆς 12 Μαρτίου. Ἐζήτησα τὴν ἑξῆς πληροφορίαν (ἀναγινώσκει): «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν σημείωμα, ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ ἐμφαίνηται: 1) πόσαι καὶ τίνος ποσοῦ ἀγωγαὶ ἐκ μέρους Ὑπουργῶν καὶ Βουλευτῶν ὑπάρχουσιν ἐκκρεμεῖς κατὰ τοῦ Δημοσίου, τίνος ποσοῦ εἶναι ἑκάστη, εἰς χεῖρας τίνος νομικοῦ συμβούλου, καὶ ποία ἡ ἐνεστῶσα στάσις τῆς δίκης· 2) πόσαι ἀγωγαὶ ὑπάρχουσιν ἐκκρεμεῖς τοῦ Δημοσίου κατὰ Ὑπουργῶν καὶ Βουλευτῶν, τίνος ποσοῦ ἑκάστη, εἰς χεῖρας τίνος νομικοῦ συμβούλου, καὶ ποία ἡ ἐνεστῶσα στάσις αὐτῆς.» Ἐὰν ἐγὼ προσκομίσω σχετικὰς πληροφορίας πρὸς τὴν Βουλὴν, βεβαίως εἶναι δυνατὸν νὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι αἱ πληροφορίαι μου δὲν εἶναι ἀκριβεῖς· ἐὰν ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσαγάγῃ ἐπισήμως τὰς ζητουμένας πληροφορίας, τότε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία περὶ τῆς ἀκριβείας αὐτῶν. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄλλαι, σχετικαὶ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Πρὸ ἡμερῶν σᾶς παρεκάλεσα νὰ κατατεθῇ πίναξ ἐμφαίνων πρῶτον, ποῖον ποσὸν χρημάτων ἦτο κατατεθειμένον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐξ εἰσπράξεων ἐκπαιδευτικῶν τελῶν πρὸς κατασκευὴν κτιρίων δημοτικῶν σχολείων, δεύτερον, ποῖον μέρος τοῦ ποσοῦ τούτου κατηναλώθη, τρίτον, πόσα ἐδημοπρατήθησαν κτίρια διὰ δημοτικὰ σχολεῖα, καὶ πόσα ἐνεκρίθησαν, καὶ εἰς ποῖον ποσὸν ἀνέρχεται τὸ διὰ τὰς ἤδη ἐγκριθείσας δημοπρασίας. Ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, δὲν πρέπει ὁ Ὑπουργὸς νὰ προβαίνῃ εἰς δημοπρασίαν καὶ εἰς ἔγκρισιν κατασκευῆς κτιρίων δημοτικῶν σχολείων ἀξίας 700,000 δραχμῶν, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ οὐδὲ μία δραχμὴ κατατεθειμένη ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Νομίζω, ὅτι εἶναι πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἡ ὑπηρεσία δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ, τὰς ὁποίας ὁ ἁρμόδιος τμηματάρχης δύναται νὰ δώσῃ ἀμέσως, διότι τὰ βιβλία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας εἶναι ἐν πλήρει τάξει. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν ἦτο ἀσθενής, — εὔχομαι δὲ ταχέως νὰ ἀναρρώσῃ — εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν ὁ κ. Ρώμας ν’ ἀποποιηθῇ νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοιαύτας πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι ἐντὸς ὡρῶν δύνανται νὰ συλλεχθῶσιν. Ἀλλὰ καὶ ἄλλων πληροφοριῶν ἔχω ἀνάγκην. Πῶς ὅμως νὰ συζητήσω ἐπ’ αὐτῶν, ἀφοῦ δὲν κατετέθησαν εἰσέτι; Ἐὰν νομίζητε, ὅτι εἶναι πρέπον νὰ ἀνερχώμεθα τὸ βῆμα καὶ νὰ ὁμιλῶμεν ἐπὶ ζητημάτων, ἐφ’ ὧν δὲν κατετέθησαν ἐπίσημοι πληροφορίαι, θέλω τὸ πράξει εὐχαρίστως.

§106Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εὐλαβοῦμαι τὴν ἱερὰν ἀγανάκτησιν, τὴν ὁποίαν αἰσθάνεσθε, διότι δὲν προσεκομίσθησαν ταχέως καὶ ἀμέσως αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζητήσατε. Ἀλλ’ αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζητήσατε, ἐζητήθησαν μόνον τῇ 12 Μαρτίου, ἀπὸ δὲ τῆς 12 μέχρι σήμερον δὲν ἐμεσολάβησαν ἢ μόνον δύο ἡμέραι. Ἔχετε δίκαιον ν’ ἀγανακτῆτε λοιπόν; — Ἐὰν δὲ πρόκηται νὰ ἀναπτύξητε περισσότερον τὴν ἀγανάκτησίν σας, δύνασθε, ἐὰν θέλητε, νὰ πράξητε τοῦτο κατὰ τὸ ὑπόλοιπον τῆς συνεδριάσεως, διότι οὕτω δύναται νὰ χρησιμεύσῃ τὸ θέμα πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως ταύτης. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὰς ἐπερωτήσεις ὑμῶν πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, βεβαιῶ ὑμᾶς, ὅτι, ἂν οὗτος ἦτο ὑγιὴς, βεβαίως ἤθελε προσκομίσει τὰς ζητουμένας πληροφορίας, καὶ τοῦτο, οὐχὶ διότι οὗτος εἶναι ἀνὴρ, ὁ ὁποῖος ἔχει συνείδησιν τῆς εὐθύνης καὶ σέβεται ἑαυτὸν, ἀλλὰ διότι δὲν ὑπῆρξε ποτὲ Ὑπουργὸς καλῆς πίστεως, ὅστις ἠρνήθη νὰ προσκομίσῃ πληροφορίας, αἵτινες ἐζητήθησαν ἐν τῇ Βουλῇ, οὔτε δὲ παραδέχομαι, ὅτι ἡμεῖς ἠρνήθημεν ποτὲ πληροφορίας, ὑποκλέπτοντες διὰ πλαγίων τοιούτων μέσων τὸν χρόνον τῆς Βουλῆς, ἵνα ἀποφύγωμεν τὸν ἔλεγχον. Ἀλλὰ κατὰ τὰς ἡμέρας, καθ’ ἃς ἐπρόκειτο νὰ παρασκευασθῶσιν αἱ πληροφορίαι, ἵνα ἀνακοινώσω ταύτας εἰς τὴν Βουλὴν, συνέβη οἰκογενειακὸν δυστύχημα εἰς τὸν δικαστικὸν σύμβουλον κ. Πετρόπουλον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου οὗτος ἠναγκάσθη νὰ ἀναχωρήσῃ εἰς Αἴγιον, ὅπου τὸ δυστύχημα τοῦτο ἐκάλει αὐτὸν, καὶ μόλις χθὲς ἐπανέκαμψεν ἐκεῖθεν· ἕνεκα δὲ τούτου δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ κατατεθῶσιν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζητήσατε. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἠδύνατό τις ν’ ἀγανακτῇ, εἴτε ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει τυγχάνων, εἴτε ἀνεξαρτήτως βουλευόμενος, ἐὰν ὑπῆρχε δυστροπία τῶν ὑπευθύνων, ἵνα δώσωσι τὰ μέσα πρὸς ἐνάσκησιν τοῦ ἀπαιτουμένου ἐλέγχου· ὅταν ὅμως δὲν ὑπάρχῃ δυστροπία, νομίζω ὅτι αἱ ἀγανακτήσεις εἶναι μάταιαι, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσωσι συγκίνησιν, εὐτυχῶς δὲ, νομίζω ὅτι δὲν δύνανται νὰ προκαλέσωσι παρ’ ὑμῶν οὐδ’ ἐπίκρισιν.

§107ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους ἐπέπρωτο νὰ ἀκούωμεν καὶ εἰρωνείας κατὰ τῶν ἐπιθυμούντων νὰ ἐξασκήσωσι τὸ ὕψιστον δικαίωμα τοῦ Βουλευτοῦ. Ἐνθυμοῦμαι ὅμως τὴν ἱερὰν ἄλλοτε ἀγανάκτησιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. νῦν Πρωθυπουργοῦ, διότι δὲν κατετίθεντο τότε αὐτοστιγμεὶ τὰ αἰτούμενα ἔγγραφα. Ἴσως ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δικαιολογηθῇ διὰ τὴν μὴ κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, ἅτινα ἐζήτησα τὴν 12 τρέχοντος μηνὸς, ἀλλὰ βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δικαιολογηθῇ διὰ τὴν μὴ κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἐζητήθησαν τὴν 7 Φεβρουαρίου, διότι ἔκτοτε παρῆλθε διάστημα πλέον τοῦ μηνός...

§108Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀσθενεῖ ὁ κ. Ὑπουργός.

§109ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν πιστεύω νὰ φρονῆτε, ὅτι ἡ ἀσθένεια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ πρέπει νὰ ματαιώσῃ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον· διότι ἄλλως τε ἐγὼ παρατηρῶ, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας λειτουργεῖ κανονικῶς, καθόσον βλέπω ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἐξέρχονται ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τούτου. Ἐὰν νομίζῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ ἀδιαθεσία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας πρέπει νὰ σταματήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τούτου, ἂς τὸ δηλώσῃ, διότι τότε βεβαίως θέλω παύσει ζητῶν πληροφορίας. Δὲν ἔχω δὲ ἀνάγκην τῶν προτροπῶν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἵνα κανονίσω τὸν τρόπον καὶ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν θὰ ὁμιλήσω. Παραδείγματα τοιαῦτα ἔχω πρόχειρα τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ περὶ τοῦ τρόπου καὶ τοῦ χρόνου τῆς ἐξασκήσεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Ἐκ τούτων δ’ ἐδιδάχθην. Τὰ διδάγματα δὲ αὐτοῦ, ἔστω βέβαιος, ὅτι ἐκαρποφόρησαν, καὶ τοὺς καρποὺς αὐτῶν ἐν καταλλήλῳ στιγμῇ θέλει συλλέξει ὁ ἴδιος. Ἐγὼ δύναμαι νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ κατ’ αὐτήν. Ἂς μὴ πιστεύῃ δὲ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως θέλει παύσει ἀπὸ τοῦ νὰ ἐνοχλῆται ὑπὸ τῆς ὀχληρᾶς φωνῆς μου. Διαβεβαιῶ ὅμως αὐτὸν, ὅτι προκειμένου περὶ ἐπιτελέσεως καθήκοντος οὔτε εἰρωνεῖαι οὔτε ἀπειλαὶ θὰ μὲ παρακωλύσωσιν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκπληρώσω αὐτό, μεθ’ ὅλην τὴν ἐπιδοκιμασίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὰς εἰρωνείας καὶ τὰς ἀπειλάς.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως; Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§111Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Δι’ οὓς λόγους ἀνέπτυξα πρὸ μικροῦ, παρακαλῶ νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἵδρυσιν ὀγδόου Ὑπουργείου Βιομηχανίας, Ἐμπορίου κλπ.

§112Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσι δέκα ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν περὶ προτάξεως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ὀργανισμοῦ τῶν Ὑπουργείων νόμου»; (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 10 Βουλευταί). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ ἀνέφερα, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί· ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα). Οἱ μὴ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως καὶ κατὰ τὸν μῆνα Μάρτιον τοῦ 1903 τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους καὶ τῶν ἐσόδων τοῦ εἰδικοῦ ταμείου τῶν Φάρων καὶ Φανῶν καὶ τοῦ ταμείου τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1903, καὶ περὶ χορηγίας πιστώσεως ἴσης πρὸς τὸ ἓν δωδεκατημόριον τῶν προϋπολογισθέντων ἐξόδων ἐν γένει διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἰδίου ἔτους 1903».

§114ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 9 καὶ 30′. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 καὶ 5′ μ. μ.)

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὑπάρχει ἀντίρρησις;

§117ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Στάης ἔχει τὸν λόγον. Ἀλλὰ παρακαλῶ· ὑπάρχει ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὰ πρακτικὰ τὰ σήμερον ἐπικυρωθέντα. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων κ. Ἀλέξανδρος Ζαΐμης παρετήρησεν, ὅτι τὸ Προεδρεῖον, παρὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ Κανονισμοῦ, ἐχαρακτήρισε τὴν πρότασιν περὶ προτάξεως τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου ὡς ἀπορριφθεῖσαν, ἐνῷ κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν δὲν ὑπῆρχεν ἀπόλυτος πλειονοψηφία. Φρονῶ ὅτι ἡ γνώμη τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ δὲν εἶναι ὀρθή. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 142, ἐξ ὧν 71 κατὰ τῆς προτάσεως, 65 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, καὶ 6 ἠρνήθησαν ψῆφον. Εἶπον εἰς τὸν κ. Βουλευτήν, ὅτι οἱ ἀρνηθέντες ψῆφον καταλογίζονται ὡς ψηφίσαντες κατὰ τῆς προτάσεως· ἀλλὰ καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελον καταλογισθῆ ὑπὲρ τῆς προτάσεως, θὰ εἴχομεν ἰσοψηφίαν, ὅτε συμφώνως πρὸς τὴν τελευταίαν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ Κανονισμοῦ ἀπορρίπτεται ἡ πρότασις. Ὁρίστε, κύριε Στάη.

§119ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§120Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μοὶ εἶναι πρόχειρον νὰ δώσω ἐξηγήσεις εἰς τοὺς δισταγμοὺς, τοὺς ὁποίους προέβαλεν ὁ προλαλήσας. Ὅτε συνεζητεῖτο ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1902, ἐποιησάμην παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ὁ τότε Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀνεγνώρισεν ὡς ὀρθήν. Κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τοῦ 1902, ἐν κεφαλαίῳ δωδεκάτῳ, ἐν ᾧ ἀναγράφονται τὰ ἔξοδα τῆς γεωργίας, ὑπάρχει ἄρθρον ἀναγεγραμμένον, τὸ ὁποῖον ἔχει οὕτω: «Συνδρομὴ πρὸς σύστασιν Γεωργικῶν Σχολῶν καὶ Σταθμῶν καὶ πρὸς συντήρησιν τοῦ Γεωπονικοῦ Χημείου». Τὴν ἀναγραφὴν ταύτην κρίνω μὴ ἀκριβῆ κατ’ ἀριθμόν, ἀλλὰ μήτε σύμφωνον μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, ὅστις ἀπαιτεῖ ἰδίως τὴν εἰδικοποίησιν τῶν δαπανῶν. Ἑπομένως, ἀντὶ τῆς ἀναγραφῆς «πρὸς σύστασιν καὶ διατήρησιν Γεωργικῶν Σχολῶν καὶ Σταθμῶν καὶ πρὸς συντήρησιν τοῦ Γεωπονικοῦ Χημείου δραχ. 417,000», ἔπρεπε νὰ ἀναγραφῇ ἰδίᾳ ἡ δαπάνη πρὸς σύστασιν Γεωργικῶν Σχολῶν καὶ Σταθμῶν, καὶ αὕτη πάλιν ἰδίᾳ δι’ ἑκάστην Σχολὴν καὶ δι’ ἕκαστον Σταθμόν, διακεκριμένως δὲ ἐν ἰδίῳ κεφαλαίῳ καὶ ἐν λεπτομερείᾳ τὰ ἔξοδα τοῦ Γεωπονικοῦ Χημείου. Ἡ ἀναγραφὴ δὲ προσῆκε νὰ γένηται οὕτω: «Κεφ.12. Γεωργία. Προμήθεια γεωργικῶν εἰδῶν καὶ κτηνῶν». Εἶτα δὲ αἱ κατὰ μέρος δαπάναι, ἑκάστη οὐχὶ ἐν παραγράφῳ, ἀλλ’ ἐν ἰδίῳ ἄρθρῳ. Μετὰ τοῦτο «Ἔξοδα καλλιεργείας», ἰδίᾳ εἰς ἄρθρον καὶ ἰδίᾳ εἰς παραγράφους: αʹ) Ἐργάται τακτικοὶ βʹ τάξεως. βʹ) Ἐργάται τακτικοὶ γʹ τάξεως. γʹ) Ἔκτακτοι ἐργάται. «Προμήθεια διαφόρων εἰδῶν πρὸς καλλιέργειαν», ὡσαύτως ἰδίᾳ εἰς ἄρθρον καὶ ἰδίᾳ εἰς παραγράφους. «Ἔξοδα συντηρήσεως καὶ φυλάξεως», ὡσαύτως. «Ἔξοδα μαθητῶν», ὡσαύτως. «Ἔξοδα μορτιτῶν», ὡσαύτως. «Συντήρησις Ἐκκλησίας», ὡσαύτως. «Διάφορα ἔξοδα», ὡσαύτως. «Γεωργικὸς Σταθμὸς Ἀθηνῶν», ἴδιον ἄρθρον καὶ χωριστὰ ἐδάφια. «Ἔξοδα ἐγκαταστάσεως Γεωργικοῦ Σταθμοῦ Ἀθηνῶν», ἴδιον ἄρθρον καὶ χωριστὰ ἐδάφια. «Γενικὸν προσωπικὸν», ἴδιον ἄρθρον καὶ χωριστὰ ἐδάφια. «Ἔξοδα καλλιεργείας», ἴδιον ἄρθρον καὶ χωριστὰ ἐδάφια. «Ἔξοδα συντηρήσεως καὶ φυλάξεως», ἴδιον ἄρθρον καὶ χωριστὰ ἐδάφια. «Διάφορα ἔξοδα», ἴδιον ἄρθρον. «Γεωργικὸς Σταθμὸς Τίρυνθος καὶ ἀγροκηπίων Ἄστρους, Νεμέας καὶ Πόρου». Δι’ ἕκαστον τούτων ἴδιον ἄρθρον καὶ χωριστὰ ἐδάφια. Διὰ τὰ «ἔξοδα ἐγκαταστάσεως», ἴδιον ἄρθρον καὶ χωριστὰ ἐδάφια. «Γενικὸν προσωπικόν», ἴδιον ἄρθρον καὶ χωριστὰ ἐδάφια. «Ἔξοδα καλλιεργείας», ἴδιον ἄρθρον καὶ χωριστὰ ἐδάφια. «Ἔξοδα συντηρήσεως καὶ φυλάξεως», ἴδιον ἄρθρον καὶ χωριστὰ ἐδάφια. «Διάφορα ἔξοδα» (ἐνοίκια κλπ.) «Γεωργικὸς Σταθμὸς Πατρῶν», ὡσαύτως. «Ἔξοδα ἐγκαταστάσεως», ἴδιον ἄρθρον. «Γενικὸν προσωπικὸν», ἴδιον ἄρθρον «Ἔξοδα καλλιεργείας», ἴδιον. «Ἔξοδα συντηρήσεως καὶ φυλάξεως», ἴδιον. «Διάφορα ἔξοδα», ἴδιον ἄρθρον. «Γεωργικὸς Σταθμὸς Κερκύρας», ἴδιον ἄρθρον. «Ἔξοδα ἐγκαταστάσεως», ἴδιον. «Γενικὸν Προσωπικὸν», ὡσαύτως. «Ἔξοδα καλλιεργείας», ἴδιον. «Ἔξοδα συντηρήσεως καὶ φυλάξεως», ἴδιον. «Διάφορα ἔξοδα» καὶ τὰ λοιπά. Καὶ τοιουτοτρόπως τὴν δαπάνην τὴν ἀναγραφεῖσαν ἐν μεγάλῳ ἀριθμῷ 417,000 δραχ. διὰ τὴν Γεωργίαν διήρεσα καθ’ ἕκαστον Σταθμὸν Γεωργικὸν εἰς ἄρθρα. Ἄρθρον 1 «Προσωπικόν»· ἄρθρον 2 «Ἔξοδα καλλιεργείας»· ἄρθρον 3 «Προμήθεια διαφόρων εἰδῶν πρὸς καλλιέργειαν» καὶ τὰ λοιπά. Καὶ ἐγένοντο τόσα κεφάλαια ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ὅσοι εἶναι οἱ Γεωργικοὶ Σταθμοί. Τοιουτοτρόπως νομίζω, ὅτι ἀνταποκρινόμεθα πληρέστατα πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Αὐτὸ ὁ ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς φαίνεται ὅτι ἐπικρίνει. Βεβαίως ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸ ἐπικρίνῃ, οὐδ’ ἔχω ἐγὼ δικαίωμα νὰ παραπονεθῶ. Ἐνθυμοῦμαι ὅμως, ὅτι, ὅτε ἐποιησάμην τὴν παρατήρησιν ταύτην, ἐτύγχανεν Ὑπουργὸς, ἀνεγνώρισε δὲ τότε, ὅτι οὕτως ἤθελε συντάξει τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1903. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν δαπάνην τῶν Γεωργικῶν Σταθμῶν. Ὁμολογῶ ἐν τούτοις, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον παρετήρησεν ὁ ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς, ἤτοι ὅτι εἶναι ἀναγεγραμμέναι πιστώσεις περισσότεραι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1903, εἶναι ἀληθὲς, διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ ἔτους 1902, ἐκτὸς τῆς πιστώσεως τῶν δραχμῶν 417,000, ἥτις περιλαμβάνει ποικίλας ἀνάγκας, αἱ ἄλλαι δαπάναι, τὰς ὁποίας ἀνέγραφεν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1902, ἀνήρχοντο εἰς δραχ. 547,000, ἐνῷ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1903 ἀνέρχεται ὡς πρὸς τοῦτο εἰς δραχμὰς 817,000, δηλαδὴ ἔχει περισσοτέρας 270,000 δραχμάς. Ἀλλ’ ἐπῆλθε καὶ ἄλλη τις μεταβολὴ, ἡ μεταβολὴ ὅτι μέχρι τοῦδε διετίθεντο ὑπὲρ τῆς γεωργίας οἱ τόκοι τοῦ κληροδοτήματος Τριανταφυλλίδου, ἀπετέλουν δ’ οὕτω μέρος τῶν δαπανῶν διὰ τὴν γεωργίαν, αἱ ὑπόλοιποι δὲ δαπάναι τῆς γεωργίας ἀνεγράφοντο ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι μὲν τὸ ποσόν, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέρχονται οἱ ἐτήσιοι τόκοι τοῦ κληροδοτήματος τούτου, ἀλλὰ βεβαίως τὸ Δημόσιον δαπανᾷ πολὺ περισσότερα τοῦ ποσοῦ τῶν τόκων τοῦ κληροδοτήματος τούτου. Διὰ τοῦτο ἠκολούθησα τακτικὴν ἄλλην, προσήκουσαν ὅμως· ἀνέγραψα πάντα τὰ ἔξοδα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τῆς γεωργίας, εἰς τὰ ἔσοδα δὲ ἀνέγραψα τὸ εἰσπραττόμενον ποσὸν ἐκ τῶν τόκων, τοῦτο δὲ περιορίζει τὴν ἐλευθερίαν τοῦ Ὑπουργοῦ· δὲν ἀφίνει εἰς αὐτὸν τὴν ἐλευθερίαν νὰ δαπανᾷ περισσότερα καὶ νὰ μὴ ἐπαρκῇ πρὸς θεραπείαν ἄλλων ἀναγκῶν. Ὁ ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς χειρίζεται τὸν λόγον· θέλει δὲ προτεθῆ προσεχῶς ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τότε δὲ θέλομεν συζητήσει, καὶ θέλει ἔχει τὴν εὐκαιρίαν ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς γνώμας του. Προσέτι ὁ ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς ἐξέτεινε τὰς παρατηρήσεις του καὶ ἐπὶ τὰ ἀναγραφόμενα ποσὰ ἐν ταῖς δηλώσεσιν. Εἶπε, παραδείγματος χάριν, ὅτι ἐλαττώνομεν πιστώσεις διὰ τὰ ἔξοδα τῆς ἀστυφυλακῆς, ἀλλὰ δὲν ἐξηγοῦμεν πόθεν προῆλθεν ἡ ἐλάττωσις. Ἡ ἐλάττωσις ὄντως εἶναι ἐκ δραχμῶν 836,280. Ἀλλ’ ἔλεγεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι, ἀφοῦ ἐν τῷ ἄρθρῳ 8 τοῦ κεφαλαίου 3 ἀνεγράφετο πίστωσις δραχμῶν 569,700 διὰ μισθοὺς ἀστυφυλάκων καὶ ἐνωμοταρχῶν, τὸ ποσὸν ἔπρεπε νὰ διαιρεθῇ εἰς τὸ τρίμηνον, διὰ τὸ ὁποῖον εἶναι δραχμαὶ 140,000. Ἠρώτα, διατὶ ἀνεγράφησαν 17,000 ὑπὸ τὸ ἐδάφιον βʹ τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ κεφαλαίου 3· ἀλλὰ δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν, ὅτι προβαίνομεν ἤδη εἰς τὸν τρίτον μῆνα τοῦ ἐνιαυτοῦ, οὐδὲ γνωρίζομεν ἔτι, πότε θέλει ἐπιψηφισθῆ ὁ Προϋπολογισμὸς καὶ οἱ ἄλλοι νόμοι. Ἀλλὰ διατὶ ζητεῖ ὁ Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων ν’ ἀσχοληθῶμεν σήμερον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἐνῷ ταῦτά εἰσι θέματα ἀνήκοντα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ; Ἡ δήλωσις εἶναι βεβαίως μέρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἢ ἵνα εἴπω καλλίτερον, εἶναι Προϋπολογισμός. Ἀλλὰ δὲν συζητοῦμεν σήμερον Προϋπολογισμόν, συζητοῦμεν νομοσχέδιον περὶ πιστώσεως, διὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦμεν τὴν ἄδειαν νὰ δαπανήσωμεν καὶ διὰ τὸν τρίτον μῆνα τὸ ἀναλογοῦν ποσόν. Ἐὰν συνεζητοῦμεν τὸν Προϋπολογισμὸν, ἔπρεπε ν’ ἀσχοληθῶμεν ἐπὶ τῶν ἀποριῶν τοῦ ἐκ Κυθήρων Βουλευτοῦ. Ἀλλὰ τότε ἤθελεν ἐξελέγξει προηγουμένως τὸν Προϋπολογισμὸν ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ ἡ πλειονοψηφία καὶ ἡ μειονοψηφία αὐτῆς ἤθελον ἐκθέσει ἑκατέρα τὰς γνώμας αὐτῆς, καὶ ἂν ἀνεκάλυπτε παραβάσεις, ἤθελε ποιήσηται ταύτας γνωστὰς εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ νὰ συζητῶμεν σήμερον ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅτι δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ἀναγραφὴ ὀρθή, ὅτι ἔπρεπε νὰ γείνωσι προσθῆκαι ἢ ἀφαιρέσεις, καὶ τὰ τοιαῦτα, εἶναι ἀπώλεια χρόνου, διότι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἔτι γνώμην, οὐδ’ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρχίσωμεν νὰ συζητήσωμεν σήμερον λεπτομερείας. Σήμερον πρόκειται νομοσχέδιον περὶ πιστώσεως· ἐὰν δὲ τοῦτο δὲν ἀναγράφῃ ὅλα τὰ ἔξοδα, ἐὰν δὲν δίδῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὴν ἐξουσίαν νὰ δαπανήσῃ τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων, τοῦ ὁποίου ἔχει ἀνάγκην διὰ τὸ δωδεκατημόριον τοῦ Μαρτίου, ἐὰν ἀναγράφῃ περισσότερα, προτείνατε παρατηρήσεις, καὶ θέλομεν δεχθῆ νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ περισσότερα, ἢ ἂν ἀναγράφῃ ὀλιγώτερα, δὲν θέλομεν ἔχει τὴν ἄδειαν νὰ δαπανήσωμεν περισσότερα. Δὲν θέλει γενῆ δυνατὸν νὰ ἐκδοθῶσι τὰ ἐντάλματα πρὸς πληρωμήν, ἀφοῦ αἱ πιστώσεις ἀνεγράφησαν ἐλάσσονες, οὐδὲ πληρώνει ὁ ταμίας. Εἶναι δυνατὸν νὰ πληρώσῃ ὁ ταμίας ἄνευ ἐνταλμάτων; Λοιπὸν ἀφήσατε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ θραύσῃ τὴν κεφαλήν του, νὰ μὴ δύναται νὰ διοικήσῃ, διότι θέλει ἔχει πιστώσεις ὀλιγωτέρας τοῦ ποσοῦ, ὅπερ εἶχεν ὑπολογίσει. Ἡ συζήτησις ἴσως χρησιμεύει διὰ νὰ ἀνταλλάσσωμεν ἁπλῶς ἰδέας, διὰ νὰ ἀποκτῶμεν νέας γνώσεις· ἀλλ’ ἄνευ συζητήσεως Προϋπολογισμοῦ οὔτε ὁ ἐκ Κυθήρων Βουλευτής, ὁ ὁποῖος παριστᾷ ἑαυτὸν δόκιμον καὶ πεπειραμένον, οὔτε ἡμεῖς, τοὺς ὁποίους παριστᾷ ὅτι δὲν ἐμελετήσαμεν τὰ πράγματα, εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν γνώμην ὀρθήν.

§121ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§122Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Κατά τινα συνεδρίασιν τοῦ νομοθετικοῦ σώματος κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ Κράτους, καθ’ ἣν εἰσήχθη Προϋπολογισμὸς, ἐν ᾧ εἶχεν ἀναγραφῆ πίστωσις δι’ ἔξοδα τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου συλλήβδην, εἷς τῶν παρακαθημένων ἐδόξαζε τὸν Θεὸν, διότι εἶδε τέλος πάντων λογαριασμὸν διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου! Ὁ ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς ἐθεώρησεν, ὅτι ἡ ἀναγραφὴ τῶν 417,000 δραχμῶν δι’ ἔξοδα συντηρήσεως καὶ ἐγκαταστάσεως ὅλων τῶν Γεωργικῶν Σχολῶν καὶ Σταθμῶν, καὶ προσέτι τὰ ἔξοδα Γεωπονικοῦ Χημείου, χρησιμεύει τῷ ὄντι ὡς ἔλεγχος τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων χρημάτων. Ἐνῷ δ’ ἐγὼ ἐφρόντισα νὰ ἁπλοποιήσω τὴν ἀναγραφὴν, ὁ ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ ἀνοίξῃ συζήτησιν, καὶ νὰ τρέψῃ αὐτὴν κατὰ διαφόρους τροπὰς, ἔχων ὑπ’ ὄψει νομοσχέδιον περὶ πιστώσεως διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ μηνὸς Μαρτίου. Προέβη εἰς ἐξέτασιν τῆς ὅλης οἰκονομικῆς διαχειρίσεως τοῦ Κράτους, καὶ ἐκεῖθεν προέβη εἰς τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα προκαταβάλλει τὸ Δημόσιον εἰς τοὺς δήμους πρὸς συμπλήρωσιν τῶν μισθῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων πτωχῶν δήμων. Καὶ ἐπεκαλέσθη ὁ περίνους Βουλευτὴς δὲν ἐνθυμοῦμαι ποίας γνώμας καὶ ποίας θεωρίας. Ἐγὼ ὅμως κρίνω, ὅτι ταῦτα ἄγουσιν εἰς ἀπώλειαν χρόνου, ὁ ὁποῖος δυστυχῶς εἶναι πολὺ ὀλίγος, διότι εἰσήλθομεν εἰς τὸν μῆνα Μάρτιον, καὶ δὲν μᾶς ὑπολείπονται ἢ ὀλίγαι ἡμέραι· ἠναγκάσθην δὲ νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινὰς, ἵνα μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι ὑπῆρξα ἐργάτης παραβάσεώς τινος τοῦ Λογιστικοῦ νόμου ἢ ἄλλου τινὸς νόμου.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς; Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιρρήσεως τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς τρίτην συζήτησιν. Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς δευτέραν συζήτησιν, ἄνευ ἀντιρρήσεως, τὰ νομοσχέδια: αʹ) «περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1903» καὶ βʹ) «περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ διὰ τὸ ἔτος 1903»).

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τακτοποιήσεως τῶν ὑπολοίπων διαφόρων ἢ χρηματιστικῶν λογαριασμῶν καὶ διακανονισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1896 καὶ ἐφεξῆς καταβληθέντων καὶ καταβαλλομένων.» Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§125Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο προεκάλεσε τὸ ζήτημα περὶ τῶν προκαταβολῶν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου δι’ ἔξοδα δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τὸ ζήτημα εἶναι πολλοῦ λόγου ἄξιον, διότι πρόκειται περὶ ἑνὸς τῶν κυριωτέρων αἰτίων, ἐξ ὧν καὶ οἱ Προϋπολογισμοὶ τοῦ Κράτους ἀποβαίνουσιν ἀνισοσκελεῖς, καὶ πᾶσα ἀπόπειρα πρὸς βελτίωσιν τῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀποβαίνει ματαία. Ὡς εἶναι γνωστόν, εἰς πλέον τῶν 7 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἀνέρχονται τὰ ἐκ προκαταβολῶν ὀφειλόμενα ὑπὸ τῶν δήμων εἰς τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὰ ἐκ τῶν προκαταβολῶν βάρη, ἅτινα ἐπιβαρύνουσι καὶ ἀνατρέπουσι τοὺς Προϋπολογισμούς, ἀλλ’ εἶναι καὶ τὰ ἐκ τῆς βοηθείας, ἣν παρέχει κατ’ ἔτος τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰς τοὺς ἀπόρους δήμους χάριν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τοιουτοτρόπως δύο μεγάλαι θύραι ἔχουσιν ἀνοιχθῆ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐκ τῶν ὁποίων ἐκφεύγουσι μεγάλα χρηματικὰ ποσά, διὰ τὴν δαπάνην τῶν ὁποίων ἡ Βουλὴ οὐδεμίαν ἐνασκεῖ ἐπίβλεψιν, διότι οὐδὲν ἀπαιτεῖται νὰ δίδηται τῇ συγκαταθέσει αὐτῆς. Εὑρίσκει κατ’ ἔτος πρὸ ἑαυτῆς τετελεσμένα γεγονότα, καὶ μόνον μετὰ ἓν ἢ δύο ἢ τρία ἔτη ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἀποκαλύψῃ τὴν ὑπέρβασιν, καὶ διὰ νομοσχεδίου ζητήσῃ τὴν ἀναγνώρισιν τῆς νομίμου μὲν, διότι στηρίζεται εἰς τὸν περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως νόμον, ἀλλ’ ἀντισυνταγματικῆς καὶ ἀντιλογιστικῆς δαπάνης, διότι δὲν ἀναγράφεται εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Οὐ μόνον δὲ διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν διέρχεται ἡ δαπάνη αὕτη, οὐδὲ διὰ Β. Διατάγματος δικαιολογεῖται, ὡς ἀπαιτεῖ ὁ Λογιστικὸς νόμος ἐπὶ προκαταβολῶν, ἀλλὰ καταβαλλομένη δυνάμει ἐντάλματος χρηματικοῦ τῶν δημάρχων διαφεύγει καὶ τὸν προέλεγχον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὃν διέταξεν ὁ νόμος τοῦ 1887 διὰ τὰ χρηματικὰ ἐντάλματα τῶν Ὑπουργείων. Εἶπον, ὅτι δύο εἶναι αἱ ὀπαὶ ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ, ἡ μία ἡ τῶν προκαταβολῶν πρὸς τοὺς δήμους, καὶ ἡ ἄλλη ἡ χορήγησις βοηθείας ὑπὲρ τῶν ἀπόρων δήμων, ἣν κατ’ ἔτος ἀναγράφει ὁ Προϋπολογισμὸς χάριν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· ἐν ἄλλῳ νομοσχεδίῳ βραδύτερον θέλει κληθῆ ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῶν μέτρων, ἅτινα ἡ Κυβέρνησις νομίζει συντελεστικά, ὅπως τεθῇ περιορισμὸς κατὰ τῶν ὑπερμέτρων αὐτῶν δαπανῶν. Πρὶν ἢ ὅμως φθάσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου καὶ κληθῆ ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφέρῃ γνώμην ἐπὶ ἄλλων μέτρων, ἢ ἐπὶ τῶν προτεινομένων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω καλὸν νὰ γνωρίσῃ αὕτη σαφῶς, ποία ἡ αἰτία, ἥτις εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου παράγει τὰς ὑπερβολικὰς αὐτὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι καὶ τὸν καλλίτερον Προϋπολογισμὸν μεταβάλλουσι κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν εἰς ἐλλειμματίαν, καὶ ἄνευ τῶν ὁποίων ὁ ἀπολογισμὸς αὐτὸς θὰ ἀπεδείκνυεν ἰσοζύγιον ἢ περίσσευμα. Τὰς προκαταβολὰς τοῦ δημοσίου ταμείου ὑπὲρ τῶν δημοδιδασκάλων καὶ τῶν δημοδιδασκαλισσῶν ἀνέγραψε πρῶτος ὁ νόμος ΤΛΗʹ τῆς 12 Ἰουλίου 1856. Μετ’ αὐτὸν ἐξεδόθη εὐθὺς ἀμέσως κατὰ τὸ ἴδιον ἔτος Διάταγμα τῆς 17 Ἰουλίου 1856, ὅπερ ἐκανόνισε, κατὰ τίνα τρόπον οἱ ταμίαι πρέπει νὰ ποιῶνται τὰς προκαταβολὰς ταύτας, καὶ κατὰ τίνα τρόπον πρέπει ν’ ἀναλαμβάνωσι τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα προκατέβαλον, ἐκ τῶν δημοτικῶν εἰσπράξεων. Μετὰ τὸν νόμον αὐτὸν ἐπῆλθεν ὁ νόμος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ 1895, ὁ ͵ΒΤΜΘʹ, ὅστις, ἐξ ἀξιεπαίνου ἀγόμενος ζήλου ὑπὲρ ἐνισχύσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐχορήγησεν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου μείζονα ἐνίσχυσιν εἰς αὐτήν, ἰδίως μετὰ τὴν συμπλήρωσιν διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΤϞΖʹ τοῦ 1896, καταστήσας σταθερωτέραν καὶ γενναιοτέραν τὴν ὑποστήριξιν αὐτοῦ. Διὰ τοῦ ἄρθρου 63, ὡς ἐτροποποιήθη, ὁ νόμος ͵ΒΤΜΘʹ καθιέρωσεν ὅ,τι καὶ πρὶν ἦτο καθιερωμένον, ὅτι τὰ χρηματικὰ ἐντάλματα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐξοφλοῦνται ὑπὸ τῶν ταμιῶν τοῦ Κράτους (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 63. Τὰ πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως χρηματικὰ ἐντάλματα ἐκδίδονται ὑπὸ τοῦ δημάρχου ἐντὸς τοῦ πρώτου δεκαημέρου τοῦ ἑπομένου μηνός, ἐξοφλοῦνται δὲ ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου ἐντὸς 5 τὸ βραδύτερον ἡμερῶν ἀπὸ τῆς πρώτης αἰτήσεως τοῦ δικαιούχου.» Τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου τούτου, τὸ ἐδάφιον γʹ, τὸ ὁποῖον προβλέπει τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν δὲν ὑπάρχουσι χρήματα τοῦ δήμου πρὸς πληρωμὴν, ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἐὰν δὲ δὲν ὑπάρχωσι πλέον ἔσοδα τοῦ δήμου πρὸς εἴσπραξιν, δὲν ὑπάρχωσι δὲ δημοτικὰ χρήματα οὐδ’ ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ οὐδ’ ἐν τῷ δημοτικῷ, ὁ ταμίας ἐξοφλεῖ τὰ χρηματικὰ ἐντάλματα, καὶ καταγγέλλει τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν ἁρμοδίαν διοικητικὴν ἀρχὴν δι’ ἀναφορᾶς, ἱστορούσης λεπτομερῶς τὸ πρᾶγμα, ἵνα αὕτη προκαλέσῃ τὴν περὶ καταβολῆς τῶν ἀναγκαιούντων χρημάτων ἐκ τῆς προσδιορισθείσης συνδρομῆς τοῦ Δημοσίου πρόνοιαν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργείου.» Ἑπομένως, ἐνῷ ἀρχικῶς, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἤθελον ὑπάρχει χρήματα εἴτε ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ, εἴτε εἰς χεῖρας τοῦ εἰσπράκτορος, ὁ ταμίας ἔπρεπε νὰ καταγγέλλῃ τοῦτο εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχήν, τὸν νομάρχην, καὶ αὕτη νὰ φροντίσῃ νὰ προκαλέσῃ τὴν πληρωμὴν τῶν ἐνταλμάτων ἐκ τοῦ βοηθήματος τοῦ ἀναγεγραμμένου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως, διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΤϞΖʹ τοῦ 1896 ὁ ταμίας ὑπεχρεώθη νὰ προκαταβάλλῃ καὶ ἔπειτα νὰ καταγγέλλῃ τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχήν. Ἐν τῇ πρώτῃ περιπτώσει δύο ἀσφαλιστικὰ μέτρα ὑπῆρχον· ἓν νὰ μὴ πληρώνῃ ὁ δημόσιος ταμίας, ὅταν δὲν ὑπάρχουν δημοτικὰ χρήματα, καὶ ἕτερον νὰ καλῆται ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ χορηγῇ τοῖς δήμοις τὸ ἀναγκαῖον χρῆμα, ἀλλ’ ἐκ τοῦ βοηθήματος τοῦ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους. Ἐκ τούτων προδήλως ἕπεται, ὅτι αἱ προκαταβολαὶ ἐξ ἀνάγκης ἔπρεπε νὰ περιορίζωνται ἐντὸς τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀναγεγραμμένου ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Ἡ προκαταβολὴ δὲν ἐπετρέπετο ἢ ἂν ὑπῆρχον δημοτικὰ χρήματα· τοιούτων μὴ ὑπαρχόντων, αὕτη δὲν ἐπετρέπετο, ἀλλ’ ἐγίνετο προσφυγὴ εἰς τὸ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ βοήθημα. Ἀλλὰ νόμος μεταγενέστερος, ὁ ͵ΒΤϞΖʹ τῆς 5 Ἀπριλίου 1896, ἐτροποποίησε τὸ ἄρθρον 63 τοῦ ͵ΒΤΜΘʹ, προσθεὶς εἰς τὸ γʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου πρὸ τῆς λέξεως «καταγγέλλει» τὰς λέξεις «ἐξοφλεῖ τὰ χρηματικὰ ἐντάλματα καὶ» καταγγέλλει τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν ἁρμοδίαν διοικητικὴν ἀρχήν... Ὑποχρεοῖ λοιπὸν ἤδη τὸν δημόσιον ταμίαν νὰ προκαταβάλλῃ. Ὅ,τι μόνον δύναταί τις καὶ μετὰ τὴν τροποποίησιν ταύτην νὰ ἀξιώσῃ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, εἶναι, ὅτι τοῦτο δικαιοῦται ν’ ἀναλαμβάνῃ τὰς προκαταβολὰς ἐκ τοῦ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ βοηθήματος, ὅπερ ταύτας κατὰ πρῶτον ἔπρεπε νὰ ἐξοφλῇ, καὶ ἔπειτα ἐφ’ ὅσον ὑπελείφθη τι, νὰ καταβάλληται εἰς τοὺς ἀπόρους δήμους. Ἀλλὰ τοῦτο δυστυχῶς δὲν γίνεται, δηλ. δὲν συμψηφίζονται. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ νόμῳ, καὶ ὡς τοιαύτη εἶναι ὑποχρεωτική. Οὐχ ἧττον ἀντιστρατεύεται πρὸς τὰς διατάξεις αὐτοῦ τοῦ Λογιστικοῦ νόμου, ὅστις ἀπαιτεῖ, ὁσάκις πρόκηται περὶ προκαταβολῶν, νὰ δίδωνται αὗται διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος εἰδικοῦ, ἐγκρίνοντος αὐτάς. Τοῦτο διατάσσει τὸ ἄρθρον 134 τοῦ Λογιστικοῦ νόμου. Ἀλλ’ ὁ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως νόμος εἰσήγαγεν ἐξαίρεσιν, ἥτις ὅμως δὲν εἶναι ἄνευ ἀσφαλείας, τῆς ἀσφαλείας, ἣν παρέχει τὸ βοήθημα τὸ ἐγγεγραμμένον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, τὴν ὁποίαν ὅμως ἀσφάλειαν ἐντελῶς παρεῖδε μέχρι τοῦδε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, περιοριζόμενον νὰ ζητῇ πάσας τὰς προκαταβολὰς ἀπὸ τοὺς δήμους, οἵτινες ἀδυνατοῦσι νὰ καταβάλωσιν αὐτάς. Ὅταν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἀπόλυτος ἀφέθη ἐλευθερία εἰς τοὺς δημάρχους νὰ καταρτίζουν ὅπως θέλουν τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἐσόδων καὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅταν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οἱ νομάρχαι, καίτοι εἶναι ἐντεταλμένοι νὰ ἐξελέγχωσι καὶ ἰσοζυγίζωσι τοὺς δημοτικοὺς προϋπολογισμοὺς, ἐπηρεάζονται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν ἐκ τῆς πολιτικῆς, θέλει πεισθῆ ἐκ ποίων ἀπειλεῖται κινδύνων τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ τῆς νέας νομοθεσίας. Ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς οἱ ταμίαι εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώνωσι τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀφ’ ἑτέρου ἔχομεν δημοτικοὺς προϋπολογισμοὺς φιλοτιμουμένους νὰ ἀναγράφωσι ταῦτα ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλείτερα διὰ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν σχολείων οὐχὶ ἀναλόγως τῶν δημοτικῶν ἐσόδων, ἀφοῦ τὸ Κράτος πληρώνει, ἀλλ’ ἀναλόγως τῶν πολιτικῶν μέσων, ἅτινα διαθέτουν. Ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν σχολείων ἀποτελεῖ μέγιστον κομματικὸν κέρδος τῶν δημάρχων, καὶ θὰ ἦσαν ἀνόητοι νὰ μὴ ἱδρύουν τοιαῦτα. Διὰ τοῦτο ἕκαστος σπεύδει νὰ ἐγγραφῇ πιστώσεις δι’ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα σχολεῖα, καίτοι στερεῖται ἐσόδων δημοτικῶν. Ἔχομεν λοιπὸν ἀφ’ ἑνὸς ἀκρατήτους τοὺς δημάρχους, οἱ ὁποῖοι, ἅπαξ ἀνοιχθείσης τῆς θύρας, ζητοῦσι νὰ ἁρπάσωσι τὸ δημόσιον χρῆμα, ὅπως γείνωσιν ἀρεστοὶ καὶ δημοτικοὶ εἰς τοὺς συμπολίτας αὐτῶν, ἔχομεν ἀφ’ ἑτέρου τὴν πολιτικήν, ἥτις συμφέρον ἔχει καὶ ἀναμιγνύεται, ἵνα ὑπηρετῇ τὰς τάσεις ταύτας τῶν δημάρχων· ἔχομεν τέλος τὴν γενικῶς ἐπικρατοῦσαν ἰδέαν, τὴν ἄλλως εὔλογον, ὅτι πᾶσα δαπάνη ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι ἐπιτετραμμένη, διότι συντελεῖ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ λαοῦ. Οὕτως οὐδεὶς περιορισμὸς ὑπάρχει ἐν μέσῳ τοιαύτης καταστάσεως εἰς τὰς δαπάνας, ὁ δὲ μόνος περιορισμὸς θὰ ἦτο ὁ ἐκ τῆς πιστώσεως, ἥτις εἶναι ἀναγεγραμμένη ὑπὲρ τῶν ἀπόρων δήμων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Οὕτως ἀπεριόριστος ὅμως δὲν ἦτο ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ νόμου ΒΤΜΘʹ ἡ ἐξουσία τῶν δημάρχων τοῦ συντηρεῖν σχολεῖα πέραν τῶν μέσων τῆς συντηρήσεως, ἅτινα κέκτηνται οἱ δῆμοι. Τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτικῶν σχολείων, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσιν ἐν ἑκάστῳ δήμῳ, ἀπεφάσιζον τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια. Τούτων καταργηθέντων, καὶ τῶν Νομαρχιακῶν μὴ λειτουργούντων μέχρι σήμερον, οὐ μόνον τὰ δημοτικὰ σχολεῖα σχηματίζονται κατὰ βούλησιν τῶν δημάρχων, ἀλλὰ καὶ παρανόμως, διότι διὰ τὴν σύστασιν αὐτῶν ὁ νόμος ἀπαιτεῖ τὴν ἀπόφασιν Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ τῆς συνδρομῆς τοῦ Δημοσίου πρὸς τοὺς δήμους, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι μέχρι τοῦ 1891, ὅτε ἐνομοθετήθη ὁ νόμος ΑϠΝϚʹ περὶ Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων, δὲν ὑπάρχει κεκανονισμένον τὸ βοήθημα τοῦτο. Ὑπάρχει διάταξις τοῦ Συντάγματος ἐν ἄρθρῳ 16, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι «εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν συντρέχει καὶ τὸ Κράτος κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἀνάγκης τῶν δήμων». Ὑπάρχει διάταξις τοῦ ἀρχαίου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως νόμου τοῦ 1834, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι βοηθεῖ τὸ Κράτος διὰ τοῦ γενικοῦ ταμείου, ἀλλὰ διάταξις ὁρίζουσα τὸ ποσόν τοῦ βοηθήματος αὐτοῦ οὐδεμία ὑπῆρχε μέχρι τοῦ νόμου περὶ Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων. Τὸ ἄρθρον 20 τοῦ νόμου ᾼϠΝϚʹ τοῦ ἔτους 1891 περὶ Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων λέγει: «Πρὸς προσδιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐν ἑκάστῳ τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας δημοτικῶν σχολείων τὸ Ἐπαρχιακὸν Συμβούλιον ὀφείλει νὰ ἔχῃ ὁδηγὸν τὴν κατάστασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ δήμου. Ὅθεν θέλει προτείνει εἴτε νὰ αὐξηθῶσι κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ δήμων νόμου αἱ ἐν τῷ δημοτικῷ προϋπολογισμῷ περιληφθεῖσαι ὑπὲρ τῶν δημοτικῶν σχολείων πιστώσεις, ἂν αὗται δὲν ἐπαρκοῦσι πρὸς σύστασιν καὶ συντήρησιν τοῦ ἀναγκαιοῦντος ἀριθμοῦ δημοτικῶν σχολείων, ἐπαρκοῦσι δὲ εἰς τὴν αὔξησιν ταύτην τὰ ἔσοδα τοῦ δήμου, εἴτε νὰ χορηγηθῇ ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου βοήθεια εἰς τὸν δῆμον πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἀναγκαιοῦντος ποσοῦ κτλ.» Ὅθεν κατὰ τὸν νόμον τοῦτον τὸ Ἐπαρχιακὸν Συμβούλιον προσδιώριζεν ἑκάστοτε τὸν ἀριθμὸν τῶν σχολείων ἐν ἑκάστῳ δήμῳ, ὁδηγὸν ἔχον τὸν προϋπολογισμὸν αὐτοῦ. Ἐπῆλθεν εἶτα ὁ νόμος ͵ΒΤΜΘʹ τοῦ 1895 περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅστις ἐν ἄρθρῳ 60, ὁμιλῶν περὶ τοῦ εἰδικοῦ κεφαλαίου ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, λέγει: «Τὸ κεφάλαιον τοῦτο ἀποτελεῖται: αʹ) ἐκ τῶν τόκων τῶν ὑπὸ τὴν διοίκησιν τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργείου κληροδοτημάτων, τῶν μὴ ῥητῶς καθωρισμένων εἰς εἰδικοὺς σκοποὺς εἴτε διὰ τῶν διαθηκῶν εἴτε διὰ προγενεστέρων νόμων ἢ Β. Διαταγμάτων· βʹ) ἐξ εἰσφορᾶς τῶν ἱερῶν Μονῶν ἐτησίας, ἧς τὸ ποσὸν προσδιορίζεται εἰς 100,000 δραχμάς· γʹ) ἐξ εἰσφορᾶς τοῦ δημοσίου ταμείου, ἧς τὸ ποσὸν ἀναγράφεται ἐν τοῖς ἐτησίοις Προϋπολογισμοῖς ὑπὸ τὴν ἐπιγραφὴν «Συνδρομὴ τοῦ Κράτους ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.» Λοιπὸν πρώτην φορὰν τὸ 1895 ἀνεγράφη τὸ ποσὸν τῆς συνδρομῆς τοῦ Κράτους ὑπὲρ τῶν δήμων διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΤΜΘʹ. Ἀλλ’ ὁ νόμος περὶ Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων, ὅστις ὁρίζει τὰ τοῦ βοηθήματος αὐτοῦ, καὶ τὸν ὁποῖον ὑποθέτει ἰσχύοντα ὁ ͵ΒΤΜΘʹ νόμος περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἔθετο ἐν ἄρθρῳ 21 καὶ ἑτέραν περιοριστικὴν διάταξιν, λίαν ἐπωφελῆ, ἡ ὁποία, ἂν δὲν κατηργεῖτο διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1900 περὶ νέας διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους, θὰ προελάμβανεν ὅλας τὰς ὑπερβάσεις τῶν πιστώσεων διὰ τῶν προκαταβολῶν, καὶ ἑπομένως ὅλα τὰ ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζουν πολλοὶ Προϋπολογισμοὶ τοῦ Κράτους. Τὸ ἄρθρον 21 ἔχει οὕτως: «Ἄρθρον 21. Οὐδέποτε ἡ χάριν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως χορηγουμένη εἰς τοὺς δήμους ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου βοήθεια δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ τρίτον τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ δήμου περιλαμβανομένων πιστώσεων πρὸς σύστασιν καὶ συντήρησιν δημοτικῶν σχολείων.» Βλέπει ἡ Βουλὴ τὴν πρόβλεψιν τοῦ νόμου, ὅστις, καλῶς γινώσκων, ὅτι αἱ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως γνῶμαι ἠδύναντο νὰ παρασύρουν τοὺς δημάρχους καὶ τοὺς δημότας, ἂν αἱ δαπάναι κατεβάλλοντο ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἠθέλησε διὰ τοῦ νόμου, ὅστις εἶναι τὸ μόνον πρακτικὸν μέσον περιορισμοῦ τῶν δαπανῶν, νὰ ὁρίσῃ, ὅτι δὲν δύναται ἡ βοήθεια τοῦ Δημοσίου νὰ ὑπερβῇ τὸ ἓν τρίτον τοῦ ἀναγεγραμμένου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ δήμου ποσοῦ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ συντήρησιν καὶ σύστασιν δημοτικῶν σχολείων. Ἐπῆλθε δυστυχῶς ὁ νόμος ͵ΒΧΕʹ τοῦ 1900, ὁ ὁποῖος, ὡς γνωστόν, κατήργησε τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια, καὶ μετεβίβασε τὰ δικαιώματα καὶ τὰ καθήκοντα τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων εἰς τὰ Νομαρχιακά· ἀλλὰ τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια ἀκόμη δὲν ἐλειτούργησαν, πρόκειται δὲ μετ’ ὀλίγον νὰ καταργηθῶσιν ἴσως καὶ πάλιν καὶ ἀντικατασταθῶσιν ὑπὸ τῶν Ἐπαρχιακῶν. Τοιουτοτρόπως ὁ σωτήριος ἐκεῖνος περιορισμὸς, ὅπως μὴ ὑπερβαίνῃ τὸ βοήθημα τοῦ Δημοσίου τὸ ⅓ τῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ δήμου ἀναγεγραμμένης ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως πιστώσεως, δὲν ὑφίσταται πλέον, καὶ ἕνεκα τούτου σήμερον τὸ βοήθημα, ὅπερ παρέχει ὁ Ὑπουργὸς ἐκ τοῦ κονδυλίου ὑπὲρ τῶν δήμων, ὁσάκις ἐγκρίνηται τοιαύτη χορήγησις ὑπὸ τοῦ νομάρχου κατὰ τὸ ἄρθρον 62 τοῦ ͵ΒΤΜΘʹ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, εἰς οὐδένα περιορισμὸν ὑπόκειται, καὶ ἐννοεῖται, ὅτι, ὁσάκις ἡ πολιτικὴ τὸ ἀπαιτῇ, ὁ Ὑπουργὸς πάντοτε ἐνδίδει. Οὕτω σήμερον ἔχομεν οὐ μόνον ἀπεριορίστους τὰς προκαταβολὰς τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλ’ ἀπεριορίστους καὶ τὰς ἐκ τοῦ βοηθήματος χορηγήσεις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἐνῷ πρὶν ἀμφότερα ἦσαν περιωρισμένα, καὶ πέραν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους δαπάναι ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν ἦσαν δυναταί. Ἀλλ’ ὡς εἰ μὴ ἤρκουν αἱ νομοθετικαὶ καὶ διοικητικαὶ αὐταὶ ὑπερβάσεις, αἵτινες καὶ πρὸς τὸ Σύνταγμα ἀντιτίθενται καὶ πρὸς τὸν Λογιστικὸν νόμον, ἔτι μᾶλλον ἐπεβαρύνθησαν διὰ τῆς ἀναγραφῆς, ἥτις ἀπὸ τοῦ 1896 εἰσήχθη ἐν τῷ νόμῳ περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, τῆς ἀδείας, ὅπως ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, προκειμένου περὶ δαπανῶν ἀναγομένων εἰς τὸ βοήθημα τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς δήμους ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, δικαιῶται, ἀπούσης τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ πιστώσεων ἀναπληρωματικῶν νὰ αὐξάνῃ τὸ χορηγηθὲν ποσόν. Ἕνεκα τούτου παρέστημεν κατὰ τὸ παρελθὸν εἰς τὸ φαινόμενον, ὅτι τὸ ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν περίπου, ὅπερ εἶναι ἀναγεγραμμένον εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους διὰ βοήθημα τοῦ Δημοσίου πρὸς τοὺς δήμους διὰ δαπάνας ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀνῆλθεν εἰς 1,600,000 δρ. περίπου ἕνεκα τῆς χορηγηθείσης ἀδείας. Οὐδεμία ἄλλη τοιαύτη ἀναπληρωματικὴ δαπάνη εἶναι τόσον ἀδικαιολόγητος, ὅσον ἡ διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ὡς μὴ ὑποκειμένη εἰς αὐξομειώσεις ἀνεπιδέκτους προϋπολογισμοῦ. Λοιπὸν ἔχομεν ἀχαλίνωτον ἄδειαν δαπανῶν εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ οὐδόλως ἄπορον ἑπομένως, ἂν ἔχωμεν ἑκατομμυρίων ἐλλείμματα, προερχόμενα ἐκ τῶν πέραν καὶ ἄνευ προϋπολογισμοῦ δαπανῶν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐνῷ καθῆκον εἶχον αἱ Κυβερνήσεις μετὰ τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου περὶ Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων, μεθ’ οὗ συγκατηργήθη καὶ μία ἐγγύησις σπουδαία κατὰ τῶν ὑπερμέτρων δαπανῶν διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἐνῷ καθῆκον εἶχον διὰ νομοθετήματος νὰ θέσουν χαλινὸν εἰς τοὺς δημάρχους καὶ τοὺς νομάρχας καὶ τοὺς Ὑπουργοὺς, ἀνέγραψαν τοὐναντίον καὶ τὴν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως συνδρομὴν πρὸς τοὺς δήμους μεταξὺ ἐκείνων, αἵτινες ἀπούσης τῆς Βουλῆς χορηγοῦνται διὰ Β. Διαταγμάτων...

§126ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἐξεδόθη ποτὲ Διάταγμα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διατάξεως τῆς ἀναγεγραμμένης, τὴν ὁποίαν ἀνεφέρατε, ἐν τῷ νόμῳ τῷ κυροῦντι τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους· δὲν γνωρίζω ἂν ἐξεδόθη ποτὲ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει τὴν ὑπέρβασιν τῶν δαπανῶν. Ἀλλὰ κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος βεβαίως δὲν ἐξεδόθη, διότι μέχρι ταύτης τῆς στιγμῆς οὔτε ἡ παροῦσα Κυβέρνησις οὔτε ἡ προκάτοχος αὐτῆς ἐξέδωκε τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου γίνεται ἡ κατανομὴ τοῦ βοηθήματος εἰς τοὺς καθυστεροῦντας ἀπόρους δήμους.

§127Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διάταγμα καὶ ἐγὼ δὲν βεβαιῶ ὅτι εἶδον, οὔτε γνωρίζω, ἐὰν τώρα ἢ πρότερον ἐξεδίδετο Διάταγμα περὶ κατανομῆς τοῦ βοηθήματος. Ἐκεῖνο, ὅπερ δύναμαι νὰ βεβαιώσω, εἶναι, ὅτι ἐν τῷ νόμῳ, τῷ κυροῦντι τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους ἀναγράφεται ἐν ἄρθρῳ 15 ἡ ἄδεια τῷ Ὑπουργῷ τοῦ νὰ ὑπερβαίνῃ, ἀπούσης τῆς Βουλῆς, διὰ συμπληρωματικῶν πιστώσεων, ἐπιτρεπομένων διὰ Β. Διατάγματος, τὸ ποσὸν τὸ ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Λέγω λοιπόν, ὅτι, ὅταν τοιαῦται ἐλευθερίαι ἐνισχύωνται, ἑπόμενον εἶναι νὰ φθάσωμεν εἰς τὰς ὑπερβάσεις, εἰς ἃς ἐφθάσαμεν. Ἐκτὸς τούτου, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ θεωρῶ τὸν τρόπον αὐτὸν τῆς διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀδείας ὑπὲρ τῶν Ὑπουργῶν, νὰ ὑπερβαίνωσι τὰς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πιστώσεις διὰ Β. Διαταγμάτων, ὡς μὴ νόμιμον. Ἀληθῶς ποῦ ἀντλεῖ τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὑποβάλλων κατ’ ἔτος τῇ Βουλῇ τὸ σχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, νὰ ὁρίζῃ περὶ τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ κεφαλαίου ἢ ἄρθρου διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅτι ἐπιτρέπεται, ἀπούσης τῆς Βουλῆς, ἡ διὰ Β. Διατάγματος αὔξησις τῶν ἐν αὐτῷ πιστώσεων; Τοιαύτη ἄδεια εἶναι νομοθετικῆς φύσεως μέτρον, καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν στηρίζεται εἰς προηγούμενον νόμον, τρὶς ψηφισθέντα καὶ ὑπὸ τοῦ Ἡγεμόνος κυρωθέντα, ἀπῃτεῖτο νὰ τὸ ἐγκρίνῃ νέος νόμος, διότι τοιοῦτος δὲν εἶναι ἡ ἔγκρισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Διὰ τοῦτο ἀνάγκη νὰ περιορισθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο τῶν Ὑπουργῶν, καὶ νὰ μὴ ἐπιτρέπηται ἢ δυνάμει νόμων μόνον ἡ ἄδεια αὕτη.

§128ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Πρέπει νὰ γείνῃ περιορισμὸς τούτου, διότι βεβαίως γίνεται κατάχρησις περὶ τὴν ἀναγραφὴν ἐν τῷ κυροῦντι τὸν Προϋπολογισμὸν νόμῳ τῆς ἀδείας, ἵνα ἀπούσης τῆς Βουλῆς διὰ Β. Διαταγμάτων ζητῶνται πιστώσεις.

§129Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀφοῦ αἱ πιστώσεις κατὰ κανόνα πρέπει νὰ χορηγῶνται ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἐξαίρεσις δ’ εἶναι τὸ νὰ ἐπιτρέπωνται ἔν τισι περιπτώσεσιν ὑπὸ τοῦ Βασιλέως μόνον, ἔπρεπε τοὐλάχιστον αἱ περιπτώσεις αὗται νὰ καθορίζωνται διὰ νόμου, οὐχὶ δὲ ν’ ἀφίνωνται εἰς τὴν θέλησιν τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὰς ὁρίζῃ ἄνευ νόμου, διότι νόμος, κατὰ τὴν ἀκριβῆ ἔννοιαν τοῦ Συντάγματος, δὲν εἶναι ἡ νομοθετικὴ πρᾶξις ἡ κυροῦσα τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ψηφίζεται τρίς. Ὁ Λογιστικὸς ἡμῶν νόμος, ὁμιλῶν περὶ τῶν ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων, ἀρκεῖται εἰς τὴν ἀναγραφὴν τῆς ἀδείας ἐν τῷ ἐνιαυσίῳ νόμῳ τῶν ἐξόδων· ἀλλ’ ὁ Λογιστικὸς νόμος ἡμῶν εἶναι τοῦ 1852, ὅτε οἱ νόμοι ἐψηφίζοντο ἅπαξ, καὶ οὐδεμία διαφορὰ ὑπῆρχεν ὡς πρὸς τὴν ψήφισιν μεταξὺ τῶν νόμων καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Σήμερον ὅμως οἱ μὲν ἄλλοι νόμοι ψηφίζονται τρὶς, ὁ δὲ κυρῶν τὸν Προϋπολογισμὸν ἅπαξ. Νομίζω, ὅτι ὁ προσδιορισμὸς τῶν δαπανῶν ἐκείνων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δι’ ἃς ἀπούσης τῆς Βουλῆς ἀρκεῖ Β. Διάταγμα χορηγοῦν ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν, εἶναι ἔργον νομοθετικῆς φύσεως, καὶ ἔπρεπε διὰ νόμου ἅπαξ νὰ ὁρισθῶσιν αἱ τοιαῦται δαπάναι, διὰ νόμου δὲ καὶ νὰ ἐπεκτείνωνται. Ὅλα, ὅσα ἐξέθηκα, συμπίπτει νὰ ἀνοίγουν εὐρείας τὰς θύρας πρὸς ὑπερβάσεις πιστώσεων, αἵτινες, ὅσον καὶ ἂν ἐνδιαφερώμεθα ὑπὲρ τῆς διαδόσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, δὲν δικαιολογοῦνται ἐκ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως καὶ τῶν δήμων καὶ τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ αἱ ὑπερβάσεις αὗται, ὡς γίνονται, δὲν γίνονται καὶ τῇ προηγουμένῃ γνώσει καὶ συγκαταθέσει τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, καὶ τοῦτο εἶναι ἐναντίον καὶ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν καὶ τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, οὗτινος διαταράττουν τὴν ἰσορροπίαν ἐν τοῖς ἐσόδοις καὶ ἐξόδοις. Τὰς ἀνωμαλίας ταύτας πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ θεραπεύσωμεν, καὶ διὰ τοῦτο ἐφείλκυσα τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς δι’ ὅσων εἶπον ἐπ’ αὐτῶν.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§131Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, κύριοι Βουλευταί, ἔχω ἀμφιβολίας τινὰς καὶ ἀπορίας περὶ τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, καὶ περὶ τοῦ ὀρθοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐπιδιώκει τὴν πραγματοποίησιν τοῦ σκοποῦ τούτου. Τὰς ἀμφιβολίας καὶ τὰς ἀπορίας αὐτὰς ἐσκόπουν νὰ ὑποβάλω κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἕνεκα κωλύματος δὲν παρευρέθην κατὰ τὴν συζήτησιν. Ἤκουσα ὅμως, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυθήρων Βουλευτὴς τὰς πλείστας τῶν ἀποριῶν καὶ ἀμφιβολιῶν καὶ παρατηρήσεων τούτων ἐποιήσατο ἤδη, καὶ ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπεφυλάχθη νὰ ἀπαντήσῃ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὐαρεστηθῇ νὰ δώσῃ τὴν ἀπάντησιν, ἴσως καὶ αἱ ἐμαὶ παρατηρήσεις θὰ ὦσι περιτταί. Ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει θ’ ἀναγκασθῶ νὰ ἐπανέλθω εἰς ὅσα ἴσως χθὲς ἠκούσατε παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυθήρων Βουλευτοῦ.

§132Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ νὰ λάβητε τὸν κόπον αὐτόν.

§133Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θ’ ἀπασχολήσω ἴσως τὴν Βουλὴν ἐπανερχόμενος εἰς πράγματα, περὶ τῶν ὁποίων ἤκουσε τὰ δέοντα χθές. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπιμένῃ, ἐγὼ βεβαίως θὰ προβῶ εἰς τὰς παρατηρήσεις μου.

§134Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ.

§135Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, Κύριοι, ὡς ἠκούσατε, ἀφορᾷ τακτοποίησιν χρηματιστικῶν λογαριασμῶν. Χρηματιστικοὶ δὲ λογαριασμοὶ ἀντικείμενον ἔχουσιν, ὅπως γνωρίζετε, τὴν διεξαγωγὴν ὑπηρεσιῶν τινων τοῦ Κράτους, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὴν προκαταβολὴν δαπανῶν περιοδικῶς, ὑπὸ τὴν προσδοκίαν τῆς ἀποδόσεως τῶν δαπανῶν τούτων παρ’ ἐκείνων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐπιβάλλονται. Ὅταν αὐτοὶ οἱ λογαριασμοὶ ἀποπερατωθῶσιν, ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ προκύψῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἰσοζύγιον, νὰ εἰσπράξῃ δηλαδὴ τὸ δημόσιον ταμεῖον ὅλα τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα διέθεσεν ὑπὲρ τῶν ὑπηρεσιῶν ἐκείνων, ἐνδεχόμενον ὅμως εἶναι νὰ προκύψῃ καὶ ἔλλειμμα, νὰ μὴ δύναται τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ εἰσπράξῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐδαπάνησε. Καὶ ἐπειδὴ αὐταὶ αἱ εἰσπράξεις καὶ αἱ δαπάναι δὲν ἔχουσιν ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα, εἴθισται νὰ μὴ περιλαμβάνωνται αὗται ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς τοῦ Κράτους, ἀλλὰ διαχειρίζονται ὑπὸ τὸν τίτλον «χρηματιστικοὶ λογαριασμοὶ μὴ περιεχόμενοι εἰς τὸν Προϋπολογισμόν». Αὐτὰ εἶναι, Κύριοι, τὰ ὁποῖα γνωρίζω, ὅσον ἀφορᾷ αὐτοὺς τοὺς λεγομένους χρηματιστικοὺς λογαριασμούς. Ὅταν αὐτοὶ οἱ χρηματιστικοὶ λογαριασμοὶ καταλήξωσιν εἰς λῆψιν χρημάτων ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, δηλαδὴ εἰς χρέωσιν αὐτῶν τῶν λογαριασμῶν, τί ποιητέον; Αὐτοὶ οἱ λογαριασμοὶ ἐξακολουθοῦσι νὰ μνημονεύωνται εἰς τὴν Γενικὴν Ληψοδοσίαν τοῦ Κράτους ὡς βάσιμοι ἀπαιτήσεις τοῦ Κράτους, ἐνῷ δὲν εἶναι πλέον βάσιμοι ἀπαιτήσεις, ἀφοῦ οὐδεμία ἐλπὶς εἰσπράξεως τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ ὑπάρχει. Τί ποιητέον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει; Δὲν ὑπάρχει ἄλλη ὁδὸς κατάλληλος, εἰμὴ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Κράτους νὰ ἀναγνωρίσωσι τὸ ἀνυπόστατον αὐτῶν τῶν ἀπαιτήσεων, καὶ νὰ διατάξωσι τὴν διαγραφὴν αὐτῶν ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων. Ἀπαιτεῖται λοιπὸν ἀπόφασις τῆς Βουλῆς. Τοῦτο ὅμως δὲν ἐγένετο πάντοτε. Ἐνθυμοῦμαι πρὸ πολλῶν ἐτῶν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἄνευ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς διέγραψεν ἐκ τῶν βιβλίων διαφόρους ἀπαιτήσεις, καὶ οὕτως εἰς τὴν Γενικὴν Ληψοδοσίαν τοῦ Κράτους δὲν σημειοῦνται πλέον οἱ τοιοῦτοι χρηματιστικοὶ λογαριασμοὶ καὶ αἱ ἐξ αὐτῶν ἀπαιτήσεις. Καὶ οὕτως ἀπαιτήσεις τοῦ Δημοσίου διεγράφησαν ἐκ τῶν βιβλίων, διότι ἡ ὑπηρεσία ἐπείσθη, ὅτι κατέστη ἀδύνατον νὰ εἰσπραχθῶσιν! Ἀλλ’ ἐννοεῖται, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ μόνος ὀρθὸς τρόπος εἶναι ἡ λύσις τῶν ζητημάτων αὐτῶν ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἀλλὰ διὰ ν’ ἀποφανθῇ, Κύριοι, ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἂν μία ἀπαίτησις πρέπει ἢ δὲν πρέπει νὰ διαγραφῇ, ἀπολύτως ἀναγκαῖον εἶναι νὰ ὁρισθῇ ἀκριβῶς εἰς τί ἀνέρχεται αὐτὴ ἡ ἀπαίτησις, καὶ διὰ ποῖον λόγον κατέστη ἀδύνατος ἡ εἴσπραξις αὐτῆς, ἵνα δυνηθῇ νὰ κρίνῃ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἂν ἡ ἀπαίτησις δὲν εἶναι πλέον βάσιμος. Αὐτὴν τὴν τακτικὴν δὲν βλέπω νὰ ἀκολουθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη εἰς τὴν συζήτησιν τῆς Βουλῆς. Πρῶτον ἀναγράφει ἓν πλῆθος λογαριασμῶν, καὶ δὲν ἀρκεῖται μάλιστα εἰς τὴν μνείαν τὴν ῥητῶς ἀναφερομένην, ἀλλὰ προσθέτει καί τινας ἄλλους ὅλως ἀορίστως. Νομίζω ὅτι αὐτὸς ὁ τρόπος δὲν εἶναι ὁ προσήκων· πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἕνα πρὸς ἕνα τοὺς λογαριασμοὺς αὐτοὺς, ἵνα πεισθῶμεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωσιν αἱ ἐξ αὐτῶν ἀπαιτήσεις ἀναγραφόμεναι εἰς τὰ δημόσια βιβλία, καὶ τότε νὰ διατάξωμεν τὴν διαγραφήν των. Ἂς ἐξετάσωμεν ὅμως, κατὰ ποῖον τρόπον τὸ νομοσχέδιον ἠθέλησε νὰ κανονίσῃ αὐτὰ τὰ ζητήματα. «Ἐπιτρέπεται, λέγει, νὰ τακτοποιηθῶσι...» Τακτοποίησις δὲν εἶναι ἄλλο ἢ ἡ διαγραφὴ τῶν ἀπαιτήσεων ἀπὸ τὰ δημόσια βιβλία. Θὰ ἴδωμεν δὲ, ἂν ἀπαιτοῦνται καὶ ἄλλαι τινὲς πράξεις, ἵνα πιστοποιηθῇ αὐτὴ ἡ διαγραφὴ (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται νὰ τακτοποιηθῶσι τὰ ἐκ τῆς ληψοδοσίας τοῦ δημοσίου ταμείου προκύπτοντα κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1901 ὑπόλοιπα εἰς χρῆσιν τῶν διαφόρων ἢ χρηματιστικῶν λογαριασμῶν». Ἐδῶ ἀναγράφει, ποῖοι εἶναι αὐτοὶ οἱ λογαριασμοί. Καὶ ἔρχεται πρῶτον τὸ ταμεῖον τῶν Φάρων καὶ Φανῶν. Ἔχει τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ λάβῃ ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῶν Φάρων καὶ Φανῶν; Φαίνεται, ὅτι ἔχει. Πόσα ποσά; Δὲν βλέπω νὰ ὁρίζῃ ἀκριβῶς πούποτε. Ἐὰν μάλιστα λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου, τί παρατηροῦμεν; Λέγει ἐδῶ (ἀναγινώσκει): «...Τὸ κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου ὑπόλοιπον ἐκ τοῦ λογαριασμοῦ τούτου εἰς χρέωσιν αὐτοῦ ἀνέρχεται εἰς δρ. 344,510, προερχομένας ἐκ τῆς μὴ ἀποδόσεως εἰς τὸ ταμεῖον τῶν Φάρων καὶ Φανῶν τῶν ἀνηκόντων αὐτῷ ἐκ τῶν κατὰ τὸ ἔτος 1894 εἰσπραχθέντων καὶ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰσαχθέντων τελῶν ἀγκυροβολίας καὶ φαρικῶν, ὧν τὴν ἀπόδοσιν ἐπανειλημμένως ᾐτήσατο τὸ ταμεῖον τῶν Φάρων καὶ Φανῶν.» Ἐπειδὴ τὸ δημόσιον ταμεῖον, λέγει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, δὲν ἀπέδωκεν εἰς τὸ ταμεῖον τῶν Φάρων καὶ Φανῶν ὅσα ὤφειλε ν’ ἀποδώσῃ εἰς αὐτό, διὰ τοῦτο τὸ ταμεῖον τῶν Φάρων καὶ Φανῶν ἔμεινε χρεώστης εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον δραχ. 344,510. Καὶ ἤδη τί ζητεῖται; Νὰ χαρισθοῦν τὰ χρήματα αὐτὰ εἰς τὸ ταμεῖον τῶν Φάρων καὶ Φανῶν. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὰ χρήματα αὐτὰ ὀφείλονται εἰς τὸ ταμεῖον τῶν Φάρων καὶ Φανῶν, δὲν πρόκειται περὶ διαγραφῆς τῆς ἀπαιτήσεως, ἀλλὰ περὶ συμψηφισμοῦ τῆς ἀπαιτήσεως. Πῶς λοιπὸν τὸ ταμεῖον τῶν Φάρων καὶ Φανῶν ἀναγράφεται μεταξὺ τῶν χρηματιστικῶν λογαριασμῶν; Ἐννοεῖτε πολὺ καλὰ, ὅτι αὐτὰ εἶναι ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα κυρίως ἡ διεξαγωγὴ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν δύναται νὰ διασαφήσῃ. Ἐγὼ ὅμως ὑποβάλλω αὐτὰς τὰς ἀπορίας, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δώσῃ τὰς ἀπαιτουμένας ἐξηγήσεις. Ἔρχομαι, Κύριοι, εἰς τὸν δεύτερον χρηματιστικὸν λογαριασμόν. Ποῖος εἶναι οὗτος; Τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας κ. ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφος εἶπεν ἤδη πρὸς ὑμᾶς, ὅτι τὰ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὀφειλόμενα ὑπὸ τοῦ ταμείου τούτου κατὰ τὸ 1895 ἐχαρίσθησαν εἰς τοὺς δήμους. Δὲν γνωρίζω λοιπὸν, ποῖα εἶναι τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ὀφείλει τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ τὰ ὁποῖα πρόκειται ἡμεῖς νὰ διαγράψωμεν, ὡς μὴ δυνάμενοι νὰ τὰ εἰσπράξωμεν. Ἕτερος χρηματιστικὸς λογαριασμὸς εἶναι ὁ ὑπὸ τὴν ἐπιγραφὴν «Πιστωτικὰ καὶ φαλαγγιτικὰ γραμμάτια». Αὐτὸς ὁ λογαριασμὸς ὀφείλει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον πόσα; Περὶ τούτου δὲν συμφωνεῖ ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου πρὸς τὴν Γενικὴν Ληψοδοσίαν τοῦ Κράτους, καὶ ἀπορία γεννᾶται, πῶς κατὰ μὲν τὴν Γενικὴν Ληψοδοσίαν ὀφείλει δραχμὰς 286,508, κατὰ δὲ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν ὀφείλει πολὺ περισσότερα. Προκειμένου περὶ ἀριθμῶν καὶ περὶ δωρεᾶς αὐτῶν τῶν ποσοτήτων, ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ πλήρης ἀκρίβεια μεταξὺ τῆς Γενικῆς Ληψοδοσίας, ἡ ὁποία ἀναγράφει τὰ ποσὰ κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου, καὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἤδη ὀφείλονται καὶ τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ χαρισθῶσι. Καὶ περὶ τῆς διαφορᾶς ταύτης οὐδεμίαν εὑρίσκω διασάφησιν εἰς τὸ νομοσχέδιον. Μάλιστα δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς, τί εἶναι αὐτὰ τὰ «πιστωτικὰ καὶ φαλαγγιτικὰ γραμμάτια», καὶ πόσα εἰς αὐτὰ ἐδαπάνησε τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἅτινα δὲν δύναται ἤδη νὰ ἀναλάβῃ. Παρακαλῶ καὶ περὶ τούτου τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ δώσῃ διασαφήσεις. Ἕπονται αἱ «ὁμολογίαι τῆς ἐπὶ Κυβερνήτου Τραπέζης». Καὶ αὐτῶν εἰς τί ποσὸν ἀνέρχεται τὸ χρέος πρὸς τὸ δημόσιον ταμεῖον, δὲν γνωρίζω. Ὑπάρχει εἷς λογαριασμὸς εἰς τὴν Ληψοδοσίαν τοῦ Κράτους, κατὰ τὸν ὁποῖον αἱ ὁμολογίαι αὗται χρεοῦνται μὲ δραχ. 220,752. Πόθεν αὗται προέρχονται, ἐγὼ ἀκριβῶς δὲν γνωρίζω. «Προκαταβολαὶ δημοδιδασκαλικῶν μισθῶν κατὰ τὸν νόμον ΤΛΗʹ τοῦ 1856». Ὀφείλονται διὰ τοιαύτας προκαταβολὰς εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀκόμη χρήματα; Ἀλλ’ ὁ νόμος τοῦ 1890 τὰ ἐχάρισε καὶ αὐτά. Τί ὑπολείπεται λοιπὸν ἀκόμη νὰ λαμβάνῃ τὸ Δημόσιον; Ἐχάρισε τὰ μέχρι τοῦ 1895, συμπεριλαμβανομένης καὶ αὐτῆς τῆς χρήσεως. Ἐπληρώσαμεν ἕνεκα αὐτοῦ τοῦ νόμου ποσὰ, καὶ πόσα;

§136Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἐχάρισε τὸ ὅλον.

§137Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὅλον. Ἔχω τὸν νόμον ἐδῶ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πρόκειται περὶ ἀριθμῶν, καὶ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πλήρης ἀκρίβεια καὶ σαφήνεια, τί ὀφείλεται, καὶ διὰ ποῖον λόγον δὲν δύναται νὰ εἰσπραχθῇ. Ἕτερος χρηματιστικὸς λογαριασμὸς εἶναι αἱ «προκαταβολαὶ ἐπαρχιακῶν καὶ νομαρχιακῶν συμβούλων». Τοιαῦται προκαταβολαὶ δὲν ὑπάρχουσιν εἰς τὴν Γενικὴν Ληψοδοσίαν τοῦ 1902· καὶ δὲν ὑπάρχουσι διατί; Διότι ὑποθέτω ὅτι εἶναι προκαταβολαὶ δοθεῖσαι εἰς τοὺς δήμους ἕνεκα αὐτῶν τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων, αἱ ὁποῖαι ἐπίσης ἐχαρίσθησαν διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1890. Ἐν τούτοις, ἐνῷ εἶναι χαρισμέναι, ἐπαναλαμβάνονται ἐδῶ ὡς ἀντικείμενα χρήζοντα τακτοποιήσεως. Ἕτερος λογαριασμὸς εἶναι αἱ «προκαταβολαὶ εἰς τὸν Λατινικὸν Κλῆρον». Ὡς πρὸς αὐτὸν, παρατηρῶ, ὅτι εἰς τὴν Γενικὴν Ληψοδοσίαν δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος λογαριασμὸς, δηλῶν ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον ἔχει νὰ λάβῃ ἀπὸ τὸν Λατινικὸν Κλῆρον χρήματα. Ἕνεκα τούτου δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω περὶ τίνος λογαριασμοῦ ἀκριβῶς πρόκειται. Ἐκτὸς τῶν λογαριασμῶν αὐτῶν τὸ νομοσχέδιον προβλέπει καὶ περὶ τινων ἄλλων. Ἡ φράσις «καί τινων ἄλλων λογαριασμῶν πρὸ τοῦ ἔτους 1890 ὑφισταμένων» δηλοῖ, ὅτι πλήρης ἐλευθερία ἀφίνεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ χαρίζῃ χρήματα ἐξ οἱουδήποτε ἄλλου χρηματιστικοῦ λογαριασμοῦ καταλήξαντος εἰς ἔλλειμμα. Ἐξαιρεῖ μόνον ῥητῶς τὸ νομοσχέδιον τὰ χρηματικὰ γραμμάτια, τὰ γραμμάτια ἐπὶ συμψηφισμῷ καὶ ἐπὶ παρακαταθήκῃ καὶ τὰ δικαιώματα δήμων, λιμένων καὶ προκυμαιῶν. Μόνον τοὺς τρεῖς αὐτοὺς χρηματιστικοὺς λογαριασμοὺς ἐξαιρεῖ ἀπὸ τὴν ἄδειαν, τὴν ὁποίαν δίδει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ κανονίζῃ ὅπως αὐτὴ ἐγκρίνει τὴν ληψοδοσίαν τοῦ Κράτους. Ἐκτὸς ὅμως αὐτῶν ὑπάρχει καὶ ἓν ἄρθρον τρίτον, κατὰ τὸ ὁποῖον ὅσα δικαιοῦται λαμβάνειν τὸ Δημόσιον ἀπὸ τοὺς δήμους ἐκ προκαταβολῶν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ τοῦ ἔτους 1896 (διότι τὰ μέχρι τοῦ 1895 ἐχαρίσθησαν ἤδη), καθόσον ταῦτα δὲν ἐχαρίσθησαν διὰ τοῦ νόμου Β͵ΧΨΔʹ τοῦ 1900, ὡς καὶ πάντα τὰ εἰς τὸ μέλλον ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως προκαταβληθησόμενα, καταλογίζονται εἰς τοὺς οἰκείους δήμους, κατὰ τὸν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὁριζόμενον τρόπον. Ἀλλὰ συγχρόνως ἐν τῷ δευτέρῳ ἐδαφίῳ τοῦ ἄρθρου 3 χορηγεῖται εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαλλάσσῃ τοὺς δήμους τῆς πληρωμῆς αὐτῶν, διατάσσουσα τὴν διαγραφὴν αὐτῶν ἐκ τῶν βιβλίων, ἐν περιπτώσει ἀνεχείας τῶν δήμων. Οὕτω δὲ ἀφαιρεῖται ἀπὸ τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ ἔθνους τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ, ἂν ὑπάρχει περίπτωσις διαγραφῆς. Φρονῶ, ὅτι καὶ τὸ ἐδάφιον δεύτερον τοῦ ἄρθρου 3 δὲν ἔπρεπε νὰ περιληφθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ὁσάκις ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι πρέπει εἰς ὡρισμένας περιστάσεις νὰ χαρίζῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τὸ Δημόσιον ἔχει λαμβάνειν, τότε νὰ εἰσάγῃ νομοσχέδιον περὶ τούτου εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίζῃ περὶ αὐτοῦ· διότι ὅλοι παραδεχόμεθα, ὅτι πράγματι ὑπάρχουν περιστάσεις διαγραφῆς τοιούτων ἀπαιτήσεων τοῦ Δημοσίου ἕνεκα ἀνεχείας ἐκείνων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων κατεβλήθησαν. Ἀλλ’ ἐξεταστέον ἤδη, κατὰ ποίας λογιστικὰς διατυπώσεις πρέπει νὰ γείνῃ ἡ δωρεὰ αὕτη; Τὸ νομοσχέδιον ἀναγράφει τοιαύτας διατυπώσεις, περιεχομένας ἐν τῷ ἄρθρῳ τετάρτῳ αὐτοῦ, καὶ ληφθείσας ἐκ τοῦ νόμου Β͵ΨϚʹ τοῦ ἔτους 1900. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν, δὲν προβλέπει ὁ Λογιστικὸς νόμος περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον διαγράφονται αἱ τοιαῦται ἀπαιτήσεις, καὶ ἔπρεπε τώρα νὰ ληφθῇ περὶ τούτου πρόνοια δι’ ἰδιαιτέρου νόμου; Φρονῶ, ὅτι ὁ τρόπος τῆς διαγραφῆς ἔπρεπε νὰ ἦναι κεκανονισμένος πρὸ πολλοῦ, διότι πολλάκις παρουσιάσθη ἀνάγκη διαγραφῆς τοιούτων ποσῶν ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων. Δὲν γνωρίζω δὲ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἐσκέφθησαν νὰ εἰσαγάγωσι τὸν νέον αὐτὸν τρόπον τῆς διαγραφῆς κατὰ τὸ 1900 διὰ τοῦ μνησθέντος νόμου, δι’ οὗ διεγράφησαν αἱ προκαταβολαὶ αἱ γενόμεναι εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Συνέπεσε, Κύριοι, νὰ ἴδω κατὰ τίνα τρόπον γίνεται ἡ διαγραφὴ τῶν τοιούτων ἀπαιτήσεων ἐν Γαλλίᾳ, καὶ συνέπεσε μάλιστα ἡ διαγραφὴ αὕτη νὰ ἀφορᾷ τὴν Ἑλλάδα. Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις δικαιοῦται νὰ λαμβάνῃ ἀνάλογον μερίδιον ἐκ τῶν προκαταβολῶν καὶ πληρωμῶν, τὰς ὁποίας ἔκαμε διὰ τὸ δάνειον τῶν 60,000,000, τὸ ὁποῖον ἐπὶ ἐγγυήσει τῶν τριῶν προστατίδων Δυνάμεων εἶχε δοθῆ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐπλήρωσε, καὶ ἐν Γαλλίᾳ ἐξηκολούθει νὰ χρεῶται ἡ Ἑλλὰς μὲ τὸ εἰς τὴν Γαλλίαν ἀναλογοῦν τρίτον τοῦ δανείου καὶ τοὺς τόκους αὐτοῦ. Εἰς τὰ 1857 ἐστάλησαν ἀπεσταλμένοι τῶν Δυνάμεων, καὶ μετὰ γενομένην ἐξέλεγξιν συνωμολογήθη μεταξὺ τῶν Δυνάμεων καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως σύμβασις, καθ’ ἣν παρεδέχθησαν νὰ λαμβάνωσιν αἱ Δυνάμεις ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου 900,000 φράγκα κατ’ ἔτος. Καὶ οὕτως ἡ Γαλλία ἐδικαιοῦτο νὰ λαμβάνῃ φράγκα 300,000 παρὰ τῆς Ἑλλάδος. Ἕνεκα τῆς προικίσεως τοῦ ἡμετέρου Ἡγεμόνος ἐκ μέρους τῶν Δυνάμεων ἑκάστη αὐτῶν διέθεσεν 100,000 δραχμάς· ὥστε ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις δικαιοῦται νὰ λαμβάνῃ κατ’ ἔτος 200,000 φράγκα. Ἀνεγράφετο λοιπὸν εἰς τοὺς χρηματιστικοὺς λογαριασμοὺς τῆς Γαλλίας πίστωσις τοῦ λογαριασμοῦ τῆς Ἑλλάδος 27,000,000, εἰσπράξεις κατ’ ἔτος 200,000. Ἐσκέφθησαν, ὅτι ἡ ἐξόφλησις αὐτοῦ τοῦ λογαριασμοῦ θὰ ἐγίνετο μετὰ 137 ἔτη, καὶ ἀπεφάσισαν νὰ διαγράψωσιν αὐτὸ τὸ κονδύλιον ἀπὸ τὰ βιβλία, καὶ νὰ καταλογίσωσι τὰς 200,000 δραχμὰς εἰς τὰ διάφορα ἔσοδα τοῦ Γαλλικοῦ Προϋπολογισμοῦ. Εἰς τὸν νόμον λοιπὸν, ὁ ὁποῖος κυρώνει τὸν Προϋπολογισμὸν, περιέλαβον μίαν διάταξιν, καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταλογίσῃ τὸ τότε ὀφειλόμενον ποσὸν, ἀνερχόμενον εἰς 27 ἑκατομμύρια, εἰς τὰ ἐλλείμματα τοῦ δημοσίου ταμείου, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἄλλης διατυπώσεως. Διατὶ παρ’ ἡμῖν ἐθεωρήθησαν ἀναγκαῖαι αἱ πρὸς διαγραφὴν τῶν ἀπαιτήσεων διατυπώσεις, αἱ εἰς τὸν νόμον τοῦ 1900 περιεχόμεναι καὶ ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ ἐπαναλαμβανόμεναι; Παρακαλῶ νὰ εὐαρεστηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις περὶ ὅλων τῶν ἐκτεθέντων, ἵνα γνωρίζωμεν, τί ἀκριβῶς πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν. Ὡς πρὸς τὰς δαπάνας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, νομίζω ὅτι πᾶς τις παραδέχεται πληρέστατα ὅσα ἐξέθεσεν ὁ προλαλήσας ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτὴς, ὅτι δηλαδὴ εἶναι ἀνάγκη κατεπείγουσα νὰ κανονίσωμεν τὸ θέμα τοῦτο κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ γνωρίζωμεν, τί πρέπει νὰ δαπανῶμεν καὶ τί δυνάμεθα νὰ δαπανῶμεν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, συμφώνως πρὸς τὸν ὑπὲρ αὐτῆς μεριμνήσαντα νόμον. Δὲν φρονῶ ὅμως, ὅτι παραβιάζεται ὁ Λογιστικὸς νόμος διὰ τῆς παροχῆς ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος. Ἡ Βουλὴ εἶχε δικαίωμα τότε νὰ προσδιορίσῃ βοήθημα διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ὅσον ἤθελε, προσδιορίσασα δὲ ἓν ποσὸν, ἐπέτρεψε συγχρόνως εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο δι’ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων. Ὅπως ἠδύνατο ἡ Βουλὴ νὰ ὁρίσῃ ἀνέκαθεν μεῖζον ποσὸν, δύναται ἐπίσης νὰ προσδιορίσῃ ἔλασσον, ἐπιτρέπουσα εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ τὸ αὐξήσῃ δι’ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιφύλαξιν τῆς κυρώσεως τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ καὶ νέας δαπάνας, μὴ στηριζομένας εἰς ἄλλον νόμον, δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ ὁ Προϋπολογισμὸς, διότι εἶναι καὶ οὗτος νόμος τοῦ Κράτους, ἔχων ὅμοια ἀποτελέσματα μὲ τοὺς ἄλλους νόμους. Δὲν νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ ἀναγραφὴ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δαπάνης μὴ ἀναγραφομένης ὑπὸ εἰδικοῦ νόμου δύναται ν’ ἀποτελέσῃ παράβασιν τοῦ Λογιστικοῦ νόμου.

§138Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας Βουλευτοῦ μοὶ φαίνονται ἄξιαι πολλῆς προσοχῆς, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ παραγνωρίσῃ τὸν κανόνα, ὅτι αἱ ἀξιώσεις τοῦ δημοσίου ταμείου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαλείφωνται ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Κοινοβουλίου ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς ἐκτελεστικῆς ὑπηρεσίας, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ μανθάνῃ, ποῖαι πιστώσεις διαγράφονται καὶ διατὶ δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῶσι τὰ χρήματα, ὅτι ἐξέλιπεν ἡ ἐλπὶς ὅτι θέλουσιν εἰσπραχθῆ, καὶ ἕνεκα τούτου προέβησαν εἰς διαγραφήν. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπάρχει διάταξις, ἥτις ἠδύνατο νὰ ὑποληφθῇ ὅτι πληροῖ τὸ κενὸν, διότι δὲν μένει ἐντελῶς ἐν ἀγνοίᾳ τῶν γιγνομένων ἡ Βουλὴ, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου «τὰ ποσὰ τῶν κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ὑπολοίπων θέλουσι καταλογισθῇ διὰ δηλώσεων τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ πρὸς τὴν Βουλὴν εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους τῶν σχετικῶν χρήσεων καὶ τῶν οἰκείων εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐξόδων τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, ἐπερχομένων καὶ τῶν ἀναγκαίων μεταβολῶν ἐν τοῖς ὁριστικοῖς ἀπολογισμοῖς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους»· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐνδέχεται νὰ προκύψωσιν ἀπορίαι, ἂν διὰ τῆς διατάξεως ταύτης τοῦ ἄρθρου 2 πληροῦται ἡ ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας Βουλευτὴς κατέδειξε, διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀναβάλωμεν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα ἐξετασθῶσι τὰ περὶ αὐτοῦ πληρέστερον.

§139ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§140Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο εἶναι ἴσως ἀναγκαῖον, ἐὰν πρόκηται ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως καὶ ἐπιψηφίσεως τοῦ πρώτου ἄρθρου, διότι ἤθελε κριθῆ, ὅτι τὸ κενὸν, τὸ ὁποῖον κατέδειξεν ὁ κύριος ἐκ Μαντινείας Βουλευτὴς, πληροῦται διὰ τοῦ ἄρθρου 2. Ἀλλὰ τοῦτο τὸ ζήτημα δὲν πρόκειται ἔτι, ἴσως δὲ θέλει προτεθῆ ὅταν γένηται πληρεστέρα μελέτη τοῦ νομοσχεδίου, καὶ γένηται παραδεκτὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον 1 καὶ τὸ 2, ἀλλ’ ὅτι πρέπει αἱ δηλώσεις νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ πάσης ἀποφάσεως, ἵνα ἡ Βουλὴ προηγουμένως ἐγκρίνῃ τὴν διαγραφήν. Ἑπομένως εἶναι περιττὸν νὰ εἰσαγάγωμεν λεπτομερεῖς ἀναλύσεις σήμερον, ὅτε δὲν πρόκειται νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλὰ πρόκειται νὰ κανονισθῇ ἄλλο ζήτημα. Λοιπὸν θέλει κανονισθῆ, ὅτι θέλει ἐπιτραπῆ εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ ἐνεργῇ διαγραφάς; Θέλει θεωρηθῆ ἀρκοῦσα ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2, ὅτι παρέχει αὕτη ἀρκούσας πληροφορίας εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν περὶ τῶν διαγραφῶν τούτων; Ἐὰν ὅμως δὲν γείνῃ δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει, καὶ θεωρηθῇ, ὅτι τὸ ἄρθρον 2 δὲν πληροῖ τὸ κενὸν, δὲν δίδει πλήρεις καὶ ἀκεραίας πληροφορίας εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἵνα αὕτη κρίνῃ ὁριστικῶς, τότε εἶναι περιττὸν νὰ ἔλθωμεν εἰς ἀναλύσεις, διότι θέλουσι διατεθῆ ἄλλως τὰ περὶ τούτου.

§141ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§142Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός.). Οἱ δημόσιοι ἰσολογισμοὶ δημοσιεύονται κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἐπεκράτησεν ἀφ’ ἧς ἤρξατο ἡ δημοσίευσις. Ἐὰν ἦναι πλημμελὴς ὁ τρόπος, πρέπει νὰ γένηται φροντὶς νὰ διαγραφῇ, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ πλήρης ἀκρίβεια. Ἀλλὰ τώρα δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἐὰν ἠθέλομεν ζητήσει παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἄδειαν νὰ διαγράψωμεν ὡρισμένην πίστωσιν τοῦ Δημοσίου, ὡρισμένην κατηγορίαν πιστώσεων, τότε ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ζητήσῃ νὰ προσαγάγωμεν τοὺς ἀναλυτικοὺς πίνακας· ἐὰν ὅμως πρόκηται νὰ προνοήσωμεν περὶ διορθώσεως ἀτελειῶν, ὑπαρχουσῶν κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ ἰσολογισμοῦ, βεβαίως ἡ προσαγωγὴ τῶν πινάκων παρέλκει.

§143ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον. Προβαίνομεν εἰς τὸ ἀμέσως κατωτέρω. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων περὶ νομικῶν συμβούλων».

§145Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Δὲν πρόκειται νὰ μελετηθῇ ποτὲ ἡ μεταβολὴ τῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων! Νομίζω ὅτι δὲν θὰ χρησιμεύσῃ πλέον ἡ νέα ἀναβολή. Ἀρκετὰ ἐχρησίμευσεν ἡ πρότασις νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου τῆς φορολογίας ταύτης ὡς ἕρμα τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς, ὅτι εἶναι σπουδαιότερον νὰ ληφθῇ φροντὶς διὰ τοὺς καταδιωκομένους ἕνεκα τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων, παρὰ διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου περὶ τῶν νομικῶν συμβούλων. Διὰ τοῦτο προτείνω, ἂν δέχηται ἡ Βουλή, νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταβολῆς τῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων.

§146Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀντιλέγομεν.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 9;

§148Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ὄχι. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 95. Εἶναι πρότασις νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΒΦΟΔʹ νόμου περὶ στρεμματικῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων».

§149Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ φέρωμεν νομοσχέδιον περὶ τούτου. Ἡ ὑπηρεσία καταγίνεται εἰς τὴν σύνταξιν αὐτοῦ. Περιμένετε.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀποσύρεται ἡ πρότασις.

§151ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 9, κύριε Πρόεδρε.

§152Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν πρόκηται περὶ τῆς ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων κλπ., μάλιστα.

§153ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Περὶ τούτου ἀκριβῶς πρόκειται.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν λοιπὸν εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 9. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ ἐγγείου φόρου τῶν ἀμπέλων τῆς χρήσεως τοῦ 1901 τῶν ἀμπελοκτημόνων, ὧν ἡ ἐκ τῶν ἀμπέλων παραγωγὴ κατεστράφη, καὶ ἀπὸ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1902 τῶν φορολογουμένων τῶν ἐπαρχιῶν Τρικκάλων, Καρδίτσης, Καλαμπάκας, Φαρσάλων καὶ Δομοκοῦ, ἐν αἷς οἱ πρώϊμοι καὶ ὄψιμοι δημητριακοὶ καρποὶ κατεστράφησαν, ὡς καὶ περὶ ἀπαλλαγῆς προσθέτων τελῶν καὶ τόκων ὑπερημερίας ὀφειλομένων παρὰ ἀποτισάντων τὸν ἐπὶ τῶν ἀμπέλων φόρον τῶν χρήσεων τοῦ 1899, 1900 καὶ 1901 ἄνευ προσθέτων τελῶν καὶ ἄνευ τόκων ὑπερημερίας, καὶ προσέτι περὶ παρατάσεως προθεσμίας πρὸς πληρωμὴν τοῦ τε ὀφειλομένου φόρου ἀμπέλων τῶν αὐτῶν χρήσεων καὶ τῆς τοῦ 1902, καὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1902». Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς; Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιρρήσεως). Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται). Εἰς τὸ ἄρθρον 3 ὁ βουλευτὴς Μεγαλοπόλεως κ. Ζέρβας ὑποβάλλει τροπολογίαν, δι’ ἧς προστίθεται καὶ ἡ ἐπαρχία Μεγαλοπόλεως.

§155Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη τροπολογία.

§156Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ τροπολογίαι θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§158Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ «καὶ δήμου Τριταίας».

§159ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Τότε θὰ καταντήσῃ νὰ περιλάβωμεν ὅλον τὸ Κράτος!

§160Π. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διατὶ νὰ ἦναι ὁ περιορισμός;

§161Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀναγραφὴ τῶν ἐπαρχιῶν, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρῳ, ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει πληροφοριῶν τῶν ἀρχῶν, ὄχι πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἤθελεν ἕκαστος ἐξ ἡμῶν. Ἑπομένως, ἐὰν ἀρχίσωμεν νὰ προσθέτωμεν ἐπαρχίας ἢ δήμους, πρέπει νὰ ἀπαλλάξωμεν ὅλον τὸ Κράτος!

§162Π. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, μίαν παρατήρησιν ἐπ’ αὐτοῦ. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι πρόκειται περὶ τῶν ἐπαρχιῶν, διὰ τὰς ὁποίας ὑπάρχουσιν ἐπίσημοι πληροφορίαι. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἐπαρχίαι καὶ δῆμοι, περὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχουσι πληροφορίαι, καὶ αἱ ὁποῖαι ὅμως δὲν περιελήφθησαν εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νομοσχεδίου.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατυπώσατε τροπολογίαν.

§164Π. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Παραδείγματος χάριν, εἰς τοὺς δήμους Ὀρχομενοῦ καὶ Νάσων, εἰς δύο χωρία, αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον διέταξε τὴν ἀναστολὴν τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων τοῦ 1901, ἐπίσης δὲ καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις διέταξε τὴν ἀναστολὴν ἕνεκα τῆς καταστροφῆς ἐκ θεομηνιῶν. Ἐν τούτοις οἱ δῆμοι οὗτοι δὲν περιλαμβάνονται ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ.

§165Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προτείνατε τροπολογίαν, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§166Π. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πολὺ καλά. Καταθέτω αὐτήν.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Παπαναστασίου θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 255). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιρρήσεως τὰ ἄρθρα 4, 5 καὶ 6). Ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκεται): Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7 ὁ βουλευτὴς Βονίτσης κ. Γουλιμῆς ὑπέβαλε τροπολογίαν, ἡ ὁποία θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς πρώτην συζήτησιν).

§168ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τώρα νὰ προταχθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 9 τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§169ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 10.

§170Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ θάνατος τοῦ ταμίου Χαλκίδος ἀφῆκε κενὰ, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ πληρωθῶσιν, ἵνα τακτοποιηθῶσιν οἱ λογαριασμοὶ τοῦ ταμείου. Διὰ τοῦτο ὀρθὸν θὰ ἦτο νὰ προταχθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 71 τῆς ἡμερησίας διατάξεως νομοσχέδιον.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ προταχθῇ τοῦτο;

§172ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τῶν ὑπὸ τοῦ ἀποβιώσαντος ταμίου Χαλκίδος Μιχαὴλ Κούκα ἐκδοθέντων καὶ μὴ ὑπογραφέντων παρ’ αὐτοῦ τριπλοτύπων ἀποδεικτικῶν παραλαβῆς εἰσπρακτέων καὶ γραμματίων παραλαβῆς». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§174Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν συναινῇ ἡ Βουλὴ, παρακαλῶ νὰ προταχθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 8 τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§175ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεων τοῦ ͵ΒΨΗʹ νόμου τῆς 31 Μαρτίου 1900 περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν προξενικῶν νόμων». Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου;

§177ΑΘΩΣ ΡΩΜΑΝΟΣ. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου μεταβάλλονται οὐσιώδεις διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1900, τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ λόγος, δι’ ὃν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι ὤφειλε νὰ μεταβάλῃ τὸν νόμον τοῦ 1900, εἶναι προφανής. Ἠθέλησε νὰ ἐπιτύχῃ οἰκονομίας τινὰς ἐν ταῖς δαπάναις τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας, δὲν ἔλαβεν ὅμως ὑπ’ ὄψιν τὰ ὑπὸ ἐθνικὴν ἔποψιν ὀλέθρια ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἤθελεν ἐπιφέρει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, μεταβαλλόμενον εἰς νόμον τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ δὲν ἔλαβε καὶ ἄλλο ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, ἐν ᾧ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1900 ηὔξησαν αἱ δαπάναι τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας, ηὔξησαν ἐπίσης καὶ τὰ προξενικὰ τέλη, καὶ ὅτι ἡ αὔξησις τῶν τελῶν τούτων λόγον εἶχε τὴν κάλυψιν τῆς προσθέτου ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν δαπάνης. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀδιαφορεῖ διὰ τὰ ἀποτελέσματα, ἅτινα θὰ ἔχῃ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, φρονοῦμεν ὅμως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις βεβαίως δὲν ἐμελέτησεν ἐπαρκῶς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ὅτι τὸ συνέταξεν ἀγνοοῦσα ποῖα ὑπῆρξαν τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐπέφερεν ὁ νόμος τοῦ 1900, ὑπὸ ἔποψιν εἰσπράξεων καὶ ὑπὸ ἔποψιν δαπανῶν. Ὅτι δὲ ἀμελετήτως καὶ ἐν ἀγνοίᾳ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ νόμου τοῦ 1900 συνετάχθη τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἀποδεικνύει αὐτὴ ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1903. Ἄς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνώσω ὅσα ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀνεκοίνωσε πρὸς τὴν Βουλὴν ἐν σχέσει πρὸς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη κατόπιν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶπε κατὰ λέξιν τὰ ἑξῆς, ἅτινα ἀναγινώσκω ἐκ τῆς «Πρωίας», δημοσιευσάσης τὸν λόγον αὐτοῦ ἐν τῷ φύλλῳ τῆς 9 Φεβρουαρίου. «Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θέλει εἰσαγάγει νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ Προξενείων. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι, ὅτε κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου περὶ Προξενικῶν ἀρχῶν εἶχε παρατηρηθῆ, ὅτι αἱ αὐξήσεις, αἱ ἐπιγενόμεναι εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου, ἀνεβίβαζον τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς δραχ. 3,054,091.87, ἐν ᾧ κατὰ τὸ 1896 συνίσταντο εἰς 2,195,572.95 μόνον, δηλαδὴ ὑπερέβαινον τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ τὸ 1902 τὰ ἔξοδα τὰ γενόμενα κατὰ τὸ 1896 κατὰ δραχμὰς 858,518.92, ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπισχνεῖτο εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ἤθελε πάντως εἰσπράξει ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν προξενικῶν τελῶν...» Διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του ταύτης ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπεστήριξεν οὐδὲν ἧττον ἢ ὅτι ὁ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Θεοτόκη ψηφισθεὶς ͵ΒΨΗʹ νόμος ηὔξησε τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ δραχμὰς 858,518.92, καὶ ὅτι ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐβεβαίου τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν δρ. 858,518.92 ἤθελε πάντως εἰσπραχθῆ ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν προξενικῶν τελῶν. Εὐτυχῶς ἀμφότεροι οἱ ἰσχυρισμοὶ οὗτοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐξελέγχονται ἐκ τῶν πραγμάτων ἀνακριβεῖς. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, συγκρίνων κατὰ τὴν συνήθειάν του τοὺς ἀπολογισμοὺς τῆς ἰδίας διοικήσεως πρὸς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν πολιτικῶν αὐτοῦ ἀντιπάλων, εὑρίσκει ἐκ τῆς συγκρίσεως τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1896 πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1902 ποσὸν κατὰ δραχμὰς 128,238.98 ἀνώτερον τοῦ ποσοῦ τῶν 730,279.94, ὅπερ πράγματι ἀποτελεῖ τὴν διαφορὰν ἐπὶ πλέον μεταξὺ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐτῶν 1896 καὶ 1902. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τοῦ 1896, ὁ προϋπολογισμὸς τουτέστιν, ὅστις ἀποτελεῖ, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸ ἰδανικὸν τῶν προϋπολογισμῶν, ἀναγράφει πίστωσιν δραχ. 2,203,680.98 διὰ τὰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν δὲ τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐδαπανήθησαν 2,195,572.95, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον δραχ. 8,108.03. Ὅπως συγκρίνωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κυρίου ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1902, πρὸ παντὸς ὀφείλομεν νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸ ποσὸν δραχ. 128,238.98. Οὕτω δ’ ἔχομεν διαφορὰν δραχ. 730,279.94 μεταξὺ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1896 καὶ τοῦ τοῦ 1902. Ἀλλ’ ὅπως ἐξετάσωμεν, εἰς τί ποσὸν ἀνῆλθον αἱ δαπάναι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ λάβωμεν ὡς βάσιν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1902, ἀφοῦ οὗτος εἰσήχθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτοῦ, καὶ ἀφοῦ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1902 ὑπῆρχεν αὔξησις 205,000 δραχμῶν ἐν συγκρίσει πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1901, ὅστις ἐψηφίσθη τῇ εἰσηγήσει τῆς Κυβερνήσεως Θεοτόκη. Ἀλλ’ ἡ αὔξησις αὕτη προῆλθεν ἐν μέρει ἐκ τῆς συμπληρώσεως τῶν θέσεων τῶν πρέσβεων καὶ ἐν μέρει ἐκ μείζονος νομισματικῆς διαφορᾶς, καὶ ἐξ ἄλλων αἰτιῶν, τὰς ὁποίας εἶναι περιττὸν νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ὅπως καταλήξωμεν εἰς σαφῆ συμπεράσματα, ὡς πρὸς τὴν αὔξησιν, ἥτις ἐπῆλθε τῇ ἡμετέρᾳ εἰσηγήσει εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν ἔχομεν, εἰμὴ νὰ συγκρίνωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1901 πρὸς τὸν τοῦ 1896. Ὁ τοῦ 1901 ἀναγράφει πίστωσιν δραχμῶν 2,846,018.36, ὁ δὲ τοῦ 1896 δρ. 2,203,680.98, ἑπομένως ἡ διαφορὰ ἀνέρχεται εἰς δραχ. 642,337.34. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 642,337 δραχμῶν δὲν ἀφορᾷ μόνον εἰς τὰς δαπάνας τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας. Ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν 642,337 δραχμῶν μέρος διετέθη εἰς αὐξήσεις ἀπαραιτήτων δαπανῶν τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας, μέρος διὰ μισθοὺς πρέσβεων, τὸ πλεῖστον δ’ αὐτοῦ προσετέθη ἐν τῷ Κεφαλαίῳ Δʹ, τῷ γνωστῷ ὑπὸ τὸν τίτλον «Ἐξωτερικαὶ δαπάναι», αἵτινες, ὡς γινώσκει ἡ Βουλή, διατίθενται ὑπὲρ ἱερῶν σκοπῶν καὶ ὑψίστων ἐθνικῶν συμφερόντων. Ὡς ἕκαστος ἐννοεῖ, αἱ δαπάναι αὗται τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας, τῆς διπλωματικῆς ὑπηρεσίας, τῶν ἐκτάκτων ἀποστολῶν καὶ τοῦ Κεφαλαίου Δʹ οὐδεμίαν ἔχουσι σχέσιν πρὸς τοὺς μισθοὺς τῶν προξένων καὶ τὰ λοιπὰ ἔξοδα τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας εἰς ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠθέλησε νὰ φορτώσῃ πᾶσαν τὴν αὔξησιν τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Πρὸς μείζονα δὲ τῶν πραγμάτων κατανόησιν ἀρκεῖ τὸ γεγονὸς, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἀνέγραψεν εἰς τὸ Κεφάλαιον Δʹ κατὰ τὸ 1896, εἰμὴ ποσὸν 640,000 δραχμῶν χαρτίνων, ἐνῷ ἡμεῖς κατὰ τὸ 1901 ἀνεγράψαμεν πίστωσιν 650,000 φράγκων χρυσῶν, ἅτινα, ὑπολογιζομένου τοῦ φράγκου πρὸς 1,60, ἀποτελοῦσι 1,040,000, τουτέστι ποσὸν ἐπὶ πλέον 400,000 δραχμῶν...

§178Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εὑρίσκετε εἰς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1896 δαπάνην ἄλλην ἐξωτερικὴν ἐξ 125,000, γενομένην ἀπὸ τὸ Προξενεῖον Χανίων χάριν ἐξωτερικῆς πολιτικῆς; Ταῦτα λέγω, διότι ἔπρεπε νὰ παραβάλητε ἄλλα ἔτη.

§179Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἐγὼ παραβάλλω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχω ἐν τῷ δοθέντι μοι ἐπισήμῳ πίνακι, καὶ ἐφ’ ὧν διεξάγεται ἡ συζήτησις.

§180ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Αὐτὸς σᾶς ἐδόθη ὡς ἀπάντησις εἰς ἐπερώτησίν σας.

§181Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἰδοὺ τί περιέχει ὁ πίναξ. «Κατὰ τὸ 1896 διετέθησαν δι’ ἐξωτερικὰς δαπάνας εἰς τραπεζογραμμάτια δραχμαὶ 624,089.49, ἀντιστοιχοῦσαι πρὸς φράγκα χρυσᾶ 362,017.99. Κατὰ τὸ 1901 διετέθησαν 632,078.11 φράγκα χρυσᾶ». Ἔχομεν λοιπὸν διαφορὰν ἐπὶ πλέον κατὰ τὸ 1901 φράγκα χρυσᾶ 270,060.12, ἅτινα, πρὸς δρ. 1,60 τὸ φράγκον, ἀποτελοῦσι διαφορὰν δραχμῶν 407,796. Ἂν δὲ ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1896 ἐδαπάνησε διὰ τοὺς πρόσφυγας τῆς Κρήτης ποσόν τι οἱονδήποτε, τοῦτο δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν πρὸς τὰς ἐξωτερικὰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι προῆλθεν ἐξ ἐκτάκτων ἐθνικῶν περιστάσεων...

§182Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅτε ἐμνημονεύσατε τῶν γενομένων δαπανῶν τῶν ἐξωτερικῶν, ὡς δαπανῶν ἱερῶν,—διότι δαπάναι ἱεραί εἰσιν αἱ γινόμεναι πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους,—αἱ ὁποῖαι τὸ 1896 ἀνεβιβάσθησαν εἰς δραχ. 650,000, ὅτε δὲν ὑπῆρχον αἱ αὐταὶ περιστάσεις, διατὶ παρελείψατε καὶ τὰς 125,000; Ἴσως ἵνα μειώσητε τὴν διαφορὰν τῆς δαπάνης τῆς ἐξωτερικῆς, ἥτις ἐγένετο ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας.

§183Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἐπιμένω, ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν.

§184Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν θὰ σᾶς δώσω πλείονας πληροφορίας.

§185Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἅμα ἀφαιρέσωμεν λοιπὸν ἐκ τῆς διαφορᾶς, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ 1896 καὶ 1901, τὰς δαπάνας τὰς λεγομένας ἐξωτερικὰς, ἔχομεν διαφορὰν μεταξὺ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν δύο τούτων ἐτῶν 234,541 δραχμῶν. Ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν πᾶσαι αἱ δαπάναι ἀφορῶσιν ἆρά γε εἰς τὴν προξενικὴν ὑπηρεσίαν; Βεβαίως ὄχι. Ἄν συγκρίνωμεν τὰς δαπάνας τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας τοῦ 1896 καὶ πρὸς τὰς τοῦ 1901, θὰ εὕρωμεν διαφορὰν μόνον 128,103 δραχμῶν. Οὕτω λοιπὸν ἡ αὔξησις τῶν 858,518.92 δραχμῶν, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν Βουλὴν εἰς τὸν εἰσηγητήριον ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ λόγον του, ὡς ἐπελθοῦσαν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου προξενικοῦ νόμου, ἐξατμίζεται διὰ τῆς ἐξετάσεως τῶν πραγμάτων εἰς μόνον δραχμὰς 128,103, ἀφοῦ ἐκ μὲν τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1896, τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐν τῇ αἰτιολογικῇ τοῦ νομοσχεδίου ἐκθέσει, ἐξάγεται ὅτι ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν προξενικὴν ὑπηρεσίαν δραχμαὶ 693,080, ἐνῷ κατὰ τὸ ἔτος 1901 ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν προξενικὴν ὑπηρεσίαν δραχμαὶ 821,183.33. Ἄν συγκρίνωμεν δὲ τὰς δαπάνας τοῦ 1901 πρὸς τὰς πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ προξενικοῦ νόμου γενομένας κατὰ τὸ 1899, εὑρίσκομεν, κατὰ τὸν ἐπίσημον πίνακα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ μισθοὺς θέσεων συσταθεισῶν διὰ τοῦ νέου νόμου καὶ αὔξησιν μισθῶν ἐν γένει δραχ. 110,306...

§186ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Πρέπει νὰ συγκρίνητε πρὸς τὸ 1895 καὶ 1896, διότι τότε ἡ σύγκρισις θὰ βασίζηται ἐπὶ ἀριθμῶν ἀκριβῶν.

§187Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἡ σύγκρισις ἐγένετο καὶ πρὸς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1896, ὃν ἐπικαλεῖται ἡ αἰτιολογικὴ ὑμῶν ἔκθεσις, καὶ πρὸς τὰς δαπάνας τοῦ πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου νόμου ἔτους 1899. Ἐν τούτοις ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐ μόνον τὰς δαπάνας ἐζήτησε νὰ αὐξήσῃ, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔσοδα ἐζήτησε νὰ ἐλαττώσῃ. Ὅτε κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ διέκοψα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὑποστηρίζοντα ὅτι κατὰ δραχμὰς 858,518.92 ηὐξήθησαν αἱ δαπάναι διὰ τοῦ νέου προξενικοῦ νόμου, μοὶ ἀπήντησε τὰ ἑξῆς: «Λυποῦμαι ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας μεταδίδετε εἰς τὴν Βουλήν, δὲν εἶναι ἀκριβεῖς. Τὰ ἔσοδα ἐκ τῶν προξενικῶν τελῶν κατὰ τὸ 1895 πρὸ τοῦ ὑφ’ ὑμῶν προταθέντος νόμου ἀνήρχοντο εἰς δρ. 550,115.40, κατὰ τὸ 1902 δὲ ἀνῆλθον εἰς 591,980, δηλαδὴ ηὐξήθησαν κατὰ 41,464.60.» Ἰσχυρίσθη δηλαδὴ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι αἱ εἰσπράξεις τοῦ 1902 ἀνῆλθον εἰς δρ. 591,980, ἐνῷ κατὰ τὸν ἐπίσημον πίνακα, τὸν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑποβληθέντα, αἱ εἰσπράξεις τοῦ ἔτους 1902 ἀνῆλθον εἰς δραχμὰς 651,597.71...

§188ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀναγνωρίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε ταῦτα εἰς τὴν Βουλήν· ἀλλ’ ἐγὼ κατέθεσα τοὺς πίνακας ἀργότερον. Μετὰ 15 ἡμέρας ἔρχονται αἱ καταστάσεις καὶ παρουσιάζουσιν αὔξησιν, ἑπομένως διαφοράν.

§189Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐλειτούργει ταχύτερον, καθ’ ἣν ἐποχὴν εἶχον τὴν τιμὴν ἐγὼ νὰ διευθύνω αὐτήν, διότι κατὰ τὸ τέλος τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου συνεκεντροῦντο πάντα τ’ ἀποτελέσματα τῶν εἰσπράξεων. Ἡ διαφορὰ ὅμως, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν ἐκ τῆς βραδύτητος τῆς συγκεντρώσεως τῶν λογαριασμῶν, ἦτο 10,000 φρ. χρυσᾶ, ὡς μοὶ εἴπετε ἄλλοτε, καὶ οὐχὶ 59,617 φρ. χρυσᾶ, — διότι ἐνθυμοῦμαι, ὅτι μοὶ ὡμιλήσατε περὶ λάθους τινὸς εἰς τοὺς λογαριασμοὺς τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει προξενικῆς ἀρχῆς.

§190ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Πρὸς ὠφέλειάν σας.

§191Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Πρὸς ὠφέλειάν μου, ἐὰν θέλητε νὰ ὀνομάσητε τοιουτοτρόπως τὴν διαφορὰν ταύτην τῶν 10,000 φράγκων. Ἀλλ’ ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, καὶ τοῦ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον μοὶ ἐδόσατε ὑμεῖς, εἶναι 60,000 φράγκων περίπου καὶ ὄχι 10,000.

§192ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Πότε ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σᾶς ἔλεγεν αὐτό;

§193Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι αὐτὴ ἡ παρατήρησις δὲν εἶναι ὀρθή. Θέλετε νὰ εἴπητε, ὅτι, ὅτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεκοίνου τὰ ποσὰ ταῦτα εἰς τὴν Βουλήν, ὤφειλε νὰ εἴπῃ, ὅτι τὰ ποσὰ ταῦτα δὲν ἀντιπροσωπεύουσιν ὅλην τὴν εἴσπραξιν, διότι ὑπῆρχον Προξενεῖά τινα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον διαβιβάσει ἀκόμη τὰς εἰσπράξεις.

§194Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ μίαν διαφοράν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, — ἐλπίζω νὰ μὴ δυσαρεστηθῆτε (ἀποτείνεται πρὸς τὸν κ. Σκουζὲν) — ὁ κύριος Ὑπουργός, ὁ ἐμὸς συνάδελφος, ἔδωκε τὰς πληροφορίας περὶ τῶν εἰσπραχθέντων ἐκ προξενικῶν τελῶν, στηριζόμενος εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας οἱ πρόξενοι εἶχον ὑποβάλει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐνῷ τὰς ἐμὰς πληροφορίας ἔλαβον ἐκ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, τὰς πληροφορίας δὲ ταύτας τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου παρέβαλον πρὸς τὰς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ μοὶ ἐφάνη, ὅτι διαφέρουσι πρὸς ἀλλήλας, ὡς διαφέρουσιν οἱ πίνακες, τοὺς ὁποίους δημοσιεύει ἡ ταμιακὴ ὑπηρεσία, πρὸς τοὺς πίνακας, οὓς δημοσιεύει τὸ Γενικὸν Λογιστήριον. Τοιουτοτρόπως αἱ αὐταὶ διαφοραὶ ὑπάρχουσι μεταξὺ τῶν πινάκων, τοὺς ὁποίους ἔχει τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, καὶ τῶν πινάκων, τοὺς ὁποίους εἰσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔχει ἐκ τῶν προξένων.

§195Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διατείνεται, ὅτι παρὰ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου εἶχε λάβει τὰς ἐσφαλμένας περὶ τῶν εἰσπράξεων πληροφορίας, παρὰ τίνος τότε ἔλαβε καὶ ἄλλας ἀνακριβεῖς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ἐν τῇ ἀγορεύσει του; Ἄς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνώσω καὶ ἄλλην περικοπὴν τοῦ λόγου του (ἀναγινώσκει): «Κατὰ τὸ 1896 τὰ ἔσοδα εἶχον ἀνέλθει εἰς δρ. 554,610 καὶ 85/00, ἐνῷ τὰ κατὰ τὸ 1902 εἰσπραχθέντα ἀνῆλθον εἰς 591,580, ἤτοι ὑπερέβησαν τὰ κατὰ τὸ 1896 εἰσπραχθέντα κατὰ δραχμὰς 36,969.15 μόνον. Περὶ τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1897 δὲν ποιοῦμαι μνείαν, διότι ἦτο ὁ πόλεμος, καθὼς δὲν ποιοῦμαι μνείαν καὶ τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1898· κατὰ τὸ 1901 ὅμως, πρὶν ἢ ψηφισθῇ ὁ νόμος τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κεφαλληνίας, εἶχον ἀνέλθει τὰ εἰσπραχθέντα προξενικὰ ἔσοδα εἰς δραχμὰς 620,607, ἤτοι ὑπερέβησαν τὰ κατὰ τὸ 1900 εἰσπραχθέντα κατὰ δραχμὰς 29,026.83...» Παρὰ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου ἔλαβε λοιπὸν καὶ τὴν πληροφορίαν, ὅτι δὲν εἶχε ψηφισθῆ ὁ νέος προξενικὸς νόμος κατὰ τὸ 1901; Προφανῶς ἠγνόει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἢ μᾶλλον ἐλησμόνησεν, ὅτι ὁ νέος προξενικὸς νόμος, ψηφισθεὶς κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ 1900, ἐφηρμόσθη, ὡς πρὸς τὰς φορολογικὰς αὐτοῦ διατάξεις, ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ ἔτους, καὶ ὡς πρὸς πάσας τὰς λοιπὰς διατάξεις ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου τοῦ 1901.

§196Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ τοῦ 1900· δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι κατὰ τὸ 1901 δὲν εἶχεν ἐφαρμοσθῆ ὁ νόμος, διότι τότε ἔπρεπε νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ὑμεῖς δὲν ἐφηρμόσατε τὸν νόμον—διότι δὲν ἐφήρμοσε τὸν νόμον πρώτην φορὰν τὸ Ὑπουργεῖον τὸ ὑπὸ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Καλαβρύτων, ἀλλ’ ὑμεῖς.

§197Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀνεφέρατε, εἶναι τὸ ποσὸν τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1901. Ἂν εἴχετε σκοπὸν νὰ κάμητε μνείαν περὶ τοῦ 1900, τότε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἠθέλετε ἀναφέρει, θὰ ἦτο τὸ ποσὸν τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1900 καὶ ὄχι τοῦ 1901. Δὲν ἔχει οὕτω, κύριε Πρωθυπουργέ;

§198Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ τὸ ἀποδεχθῶ, ἕως οὗ σᾶς φέρω τὰς ἀποδείξεις.

§199Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἀλλ’ οὕτως ἔχει, κύριε Πρωθυπουργέ, διότι ἐν τῷ ἐπισήμῳ πίνακι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἀναγινώσκω τὰ ἑξῆς· «1901—μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ΒΨΗʹ — εἰσπράξεις φράγκα χρυσᾶ 620,607»· ἀναγινώσκω δὲ καὶ ἐν τῷ λόγῳ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ: «1901 φρ. χρ. 620,607».

§200Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῦ εἶναι τὸ λάθος;

§201Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ὅτι κατὰ τὸ 1901 εἶχεν ἐφαρμοσθῆ ὁ νόμος, σεῖς δὲ ἰσχυρίσθητε, ὅτι δὲν εἶχεν ἐφαρμοσθῆ, ὅλοι δὲ οἱ ὑπολογισμοὶ ὑμῶν ὡς πρὸς τὰς εἰσπράξεις ἐκ τελωνιακῶν τελῶν βασίζονται ἐπὶ τῆς πληροφορίας, ὅτι δὲν εἶχεν ἐφαρμοσθῆ ὁ νόμος κατὰ τὸ 1901. Ἑπομένως οἱ ὑπολογισμοί σας ὡς πρὸς τὰ ποσὰ τῶν εἰσπράξεων καὶ τὰ ἔτη, εἰς ἃ ταῦτα ἀνάγονται, εἶναι ἐσφαλμένοι ἐκ βάσεως, διότι εἶχεν ἐφαρμοσθῆ ὁ νόμος.

§202Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποία εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ 1900 καὶ τοῦ 1901; εἶναι 19,000 φράγκων. Σᾶς ἠδίκησα διὰ 19,000 φράγκα.

§203Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἀλλὰ καὶ διατὶ εἶναι 19,000 φράγκα μόνον; Ἐξακολουθεῖτε ἀγνοοῦντες, ὅτι κατὰ τὸ 1900 εἶχεν ἐφαρμοσθῆ ὁ προξενικὸς νόμος ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου, ὡς πρὸς τὰς φορολογικὰς αὐτοῦ διατάξεις, καὶ δι’ αὐτὸ ὑπάρχει αὐτὴ ἡ μικρὰ διαφορὰ μεταξὺ τῶν ἐτῶν 1900 καὶ 1901. Ἔπρεπε νὰ συγκρίνητε τὸ 1901 πρὸς τὸ 1899, καὶ τότε θὰ εἴχετε διαφορὰν 104,000 φρ. χρυσῶν.

§204Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καθ’ ὃν χρόνον ἰσχυρίζομαι, ὅτι ηὐξήθησαν τὰ ἔξοδα μόνον διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων κατὰ 206 χιλιάδας δραχμὰς, μοὶ παρουσιάζετε τὴν δικαιολογίαν, ὅτι εἰσεπράξατε περισσότερα 104,000 φράγκα! Ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι τὰ προξενικὰ ἔξοδα. Ὅλα τὰ ἔξοδα εἶναι 900,000 φράγκα.

§205Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Καὶ εἰς αὐτὸ θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Συγχέετε τὰς δαπάνας. Λησμονεῖτε τὰς λοιπὰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Λησμονεῖτε τὰς ἐξωτερικὰς δαπάνας, αἵτινες ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας ηὐξήθησαν κατὰ 432,960 δραχμάς. Ἀλλὰ τίς θὰ εὑρεθῇ ἐνταῦθα, ὁ ὁποῖος θὰ κατακρίνῃ τὴν Κυβέρνησιν Θεοτόκη, διότι ηὔξησε τὰς ἐξωτερικὰς δαπάνας;

§206Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸς εἶναι τρόπος τοῦ λέγειν. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, ὅτι προκειμένου περὶ τῶν ἐξωτερικῶν δαπανῶν δὲν εἶναι διὰ τοῦτο κατακριτέα ἡ Κυβέρνησις· κατακρίνομεν αὐτήν, ὅτι τὰ ἔξοδα διὰ τοῦ νόμου ἀνεβιβάσθησαν.

§207Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἐπανέρχεσθε εἰς τὰ ἴδια, τὰ ὁποῖα εἴπετε εἰς τὴν εἰσήγησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Καὶ τότε ἐλέγετε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἐκ Κερκύρας ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ηὔξησε τὰ ἔξοδα κατὰ δραχ. 858,518:92, μὴ λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν, ὅτι 432,960 δραχμαὶ ἐπὶ πλέον τῶν παρ’ ὑμῶν κατὰ τὸ 1896 διατεθεισῶν ἐδαπανήθησαν ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ, ὅπως ἐκμανθάνωσι τὴν μητρικὴν αὐτῶν γλῶσσαν τὰ τέκνα τῶν ὁμοφύλων ἡμῶν, τὰ ὁποῖα ἄλλως, ἄνευ τῆς ἐπικουρίας ἡμῶν ταύτης, θὰ ἐκινδύνευον νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὰ σχολεῖα τῶν προπαγανδῶν.

§208Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ αἰτιολογία τῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὁρίζει, ὅτι ἡ διαφορὰ ἀνέρχεται εἰς 1,195,000. Αὐτὴ ἡ δαπάνη ὑφίσταται, ὅπως σπουδάζωσι τὰ τέκνα τῆς Μακεδονίας;

§209Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἀλλ’ ὑμεῖς ἐπαναλαμβάνετε πάντοτε τὰ αὐτά! Διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ θὰ ἦμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐξακολουθήσω ἐπαναλαμβάνων ὅσα εἶπον καὶ ἀπέδειξα, ἐπὶ πραγματικῶν ἀριθμῶν καὶ γεγονότων βασιζόμενος. Ἡ ἐπανάληψις δὲ αὐτῶν θὰ ἦτο δυσάρεστος καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς ὑμᾶς καὶ εἰς ἐμὲ αὐτόν.

§210Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ μὴ σᾶς δυσαρεστήσω.

§211Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δύνασθε νὰ μᾶς εἴπητε ἀκριβῶς, κατὰ πόσον ηὐξήθησαν τὰ ἔξοδα διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ προξενικοῦ νόμου; κατὰ πόσον ηὔξησαν αἱ δαπάναι αἱ προξενικαὶ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προξενικοῦ νόμου; Αὐτὰ πρέπει νὰ παραβάλωμεν. Δὲν δύνασθε νὰ ἐπικαλεσθῆτε τὸν νόμον τὸν προξενικόν, ὅπως καλύψητε τὴν διαφορὰν τὴν ὑπάρχουσαν μεταξὺ τῶν δύο χρήσεων. Καὶ ἐπιθυμῶ νὰ ἔχω αὐτὰς τὰς δύο πληροφορίας ὡρισμένως, ἵνα ἴδωμεν, ἂν ἐπιβάλλεται ἡ τροποποίησις τοῦ προξενικοῦ νόμου. Ἐὰν φρονῆτε, ὅτι ηὔξησαν αἱ ἄλλαι δαπάναι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ὅτι αἱ δαπάναι αὗται εἶναι περιτταί, δύνασθε αὐτὰς νὰ περιορίσητε.

§212Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσω, ἂν ἐδαπανήθησαν τὰ χρήματα, — διότι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ὑπέθεσεν, ὅτι δὲν ἐδαπανήθησαν ὅσα ἀναφέρονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ· — ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἄλλου τινός, ὅτι αἱ ἀνάγκαι τοῦ Κράτους πρέπει νὰ θεραπεύωνται κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ὑπερβαίνωσι τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ὁ τόπος δύναται νὰ παρέχῃ πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν. Διότι τίς δύναται νὰ κατηγορήσῃ ἡμᾶς, ἐὰν συστήσωμεν Πρεσβείας πανταχοῦ, εἰς τὸ Περοῦ, εἰς τὴν Χιλήν, ἢ εἰς τὴν Νέαν Ὁλλανδίαν καὶ εἰς πάντα τὰ Κράτη; τίς δύναται νὰ κατηγορήσῃ ἡμᾶς, ἐὰν φροντίσωμεν νὰ παράσχωμεν εἰς τοὺς διπλωματικοὺς ὑπαλλήλους ἀφθονίαν μέσων, ὥστε νὰ ζῶσιν ἐν πάσῃ ἀξιοπρεπείᾳ; Πρέπει ὅμως νὰ στρέψω νὰ ἴδω καὶ τοὺς φορολογουμένους, μήπως πληρώνωσιν οὗτοι περισσότερα χρήματα ἀπὸ ὅσα ἐπλήρωνον μέχρι τοῦδε· διότι, ὅταν ἀναβιβάζωνται τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ 1,195,000 δραχμὰς ἀπὸ τοῦ 1896 μέχρι τοῦ 1902, ἐρωτῶ, ποία πλούτη, ποία ἀφθονία χρημάτων ἐχύθη εἰς τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, ὅπως λησμονῶμεν τὰς ἀνάγκας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως λησμονῶμεν ὅτι ἔχει ἀνάγκην ν’ ἀποξηράνῃ τὰ ἕλη, νὰ βελτιώσῃ τὴν γεωργίαν; Καὶ ἡμεῖς, ἀντὶ νὰ φροντίσωμεν περὶ αὐτῶν, δαπανῶμεν ἓν ἑκατομμύριον περισσότερον, ἵνα παρίσταται ἡ Ἑλλὰς μεγαλοπρεπῶς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ!

§213Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ἐξήλθομεν τοῦ θέματος. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ θέμα. Διατείνεσθε, ὅτι ἐπῆλθεν αὔξησις εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Αἱ δαπάναι αὗται τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν δύνανται εἰς τὰ κύρια αὐτῶν κεφάλαια νὰ διαιρεθῶσιν εἰς τρία· δαπάνας ἐξωτερικὰς, δαπάνας διπλωματικῆς ὑπηρεσίας, δαπάνας προξενικῆς ὑπηρεσίας. Ἐὰν εὑρίσκητε, ὅτι αἱ δαπάναι αἱ ἐξωτερικαὶ πρέπει νὰ περιορισθῶσι, περιορίσατε ταύτας· ἐὰν εὑρίσκητε, ὅτι αἱ δαπάναι τῆς διπλωματικῆς ὑπηρεσίας πρέπει νὰ περιορισθῶσι, καὶ ἐγὼ παρατηρῶ, ὅτι ἡμεῖς τὰς δαπάνας ταύτας δὲν ηὐξήσαμεν· καὶ ἡμεῖς εὕρομεν τὰς δαπάνας τὰς διπλωματικὰς παρ’ ὑμῶν αὐξηθείσας, κατόπιν δὲ προσετέθησαν Πρεσβεῖαι, τὰς ὁποίας ἡμεῖς προσεθέσαμεν. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι αἱ δαπάναι αἱ διπλωματικαὶ, τὰς ὁποίας ὑμεῖς διεπράξατε, ἢ ἡ προσθήκη τῶν θέσεων τῶν πρέσβεων, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ προκάτοχος ὑμῶν Κυβέρνησις προέβη, ἐὰν νομίζητε, ὅτι αἱ δαπάναι αὗται πρέπει νὰ διαγραφῶσι, διαγράψατε αὐτάς. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐπράξατε· ἐμμένετε εἰς τὰς λοιπὰς δαπάνας, καὶ ἐνῷ διατηρεῖτε τὴν αὔξησιν τῶν ἐκ προξενικῶν τελῶν ἐσόδων, προτείνετε τὴν ἐλάττωσιν τῶν προξενικῶν δαπανῶν. Καὶ λησμονεῖτε, ὅτι ἡμεῖς διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων προέβημεν εἰς τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν, προέβημεν δὲ εἰς τὴν αὔξησιν ταύτην, διότι παρίστατο ὑπὸ τῶν ἔξω Ἑλλήνων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον εἰς αὐτὴν νὰ καταστήσῃ τοὺς προξένους ἀνεξαρτήτους, ἵνα ἐπιτρέψῃ εἰς αὐτοὺς νὰ ζήσωσι καθ’ ὃν τρόπον ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Κράτους ἐπιβάλλει· ἐδήλωσαν δὲ, ὅτι εἶναι πρόθυμοι νὰ συντελέσωσιν εἰς τοῦτο, ἀποδεχόμενοι τὴν αὔξησιν τῶν βαρῶν. Τὴν αὔξησιν ταύτην τῶν βαρῶν διατηρεῖτε, τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν περιορίζετε! Ἀλλὰ πρόκειται ἀκριβῶς περὶ τῶν προξενικῶν δαπανῶν, καὶ ὅταν πρόκηται περὶ προξενικῶν δαπανῶν, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ λάβωμεν τὸ σύνολον τῶν αὐξήσεων, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, πρὸ τοῦ νόμου τοῦ 1890 πόσα ἐδαπανῶντο διὰ τὴν προξενικὴν ὑπηρεσίαν, πόσα εἰσεπράττοντο, καὶ νὰ γείνῃ ἡ σύγκρισις τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων, τῶν εἰσπραττομένων καὶ τῶν δαπανωμένων· δεύτερον, μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου πόσα εἰσεπράχθησαν, πόσα ἐδαπανήθησαν, καὶ νὰ γείνῃ ἡ σύγκρισις μεταξὺ τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων, μεταξὺ τῶν εἰσπραχθέντων καὶ τῶν δαπανηθέντων· καὶ ἂν ἐκ τῆς συγκρίσεως ταύτης προκύπτῃ, ὅτι τὸ μέγιστον μέρος τῆς δαπάνης καλύπτεται, δὲν δύνασθε νὰ ἐπιφέρητε οἰκονομίαν εἰς τοὺς μισθούς. Τὸ πολὺ δικαιοῦσθε νὰ εἴπητε: «αὐξάνομεν τὰ ἔσοδα, ὅπως ἐπαρκέσωσιν εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ἐξόδων, περιορίζομεν τὴν αὔξησιν τῶν ἐξόδων, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ διαφορὰ μεταξὺ ἐξόδων καὶ ἐσόδων». Πέραν τοῦ σημείου αὐτοῦ δὲν δικαιοῦσθε νὰ προβῆτε.

§214Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰς παραβολὰς, τὰς ὁποίας προτείνετε ὅτι πρέπει νὰ ποιησώμεθα, βεβαίως θέλομεν προτείνει εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου· ἀπηύθυνα ὅμως τὴν παρατήρησιν πρὸς ὑμᾶς— καὶ λέγω πρὸς ὑμᾶς, δότι σεῖς εἶσθε εἰς κρείττονα θέσιν παντὸς ἄλλου ν’ ἀναγνωρίσητε τὴν ἀλήθειαν τοῦ ἰσχυρισμοῦ, τὸν ὁποῖον θὰ προβάλω, — ἐπρόβαλα, λέγω, τὴν παρατήρησιν πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ὑπάρχουσι δαπάναι, τὰς ὁποίας ὅταν ἀναγράφητε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ὅσον καὶ ἂν ἦναι διατεθειμένος ὁ διάδοχος ὑμῶν νὰ διαγράψῃ, δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ τὰς μεταβάλῃ, διότι, ἂν τὰς μεταβάλῃ, θέλει φέρει ἴσως βλάβην εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Ὅταν συνιστᾶτε Πρεσβείας, νομίζετε ὅτι εἶναι εὔκολον νὰ καταργηθῶσιν αὗται κατόπιν;

§215Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι.

§216Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Λοιπὸν πῶς ἐπικρίνετε ἡμᾶς, διότι δὲν κατηργήθησαν διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Πρεσβεῖαι, ἂν κρίνωμεν αὐτὰς περιττάς; Διότι δημοσίᾳ βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι κρίνει περιττὴν Πρεσβείαν τινὰ ὡρισμένην· ἔστω καὶ ἂν ἦναι Πρεσβεία ἐν Περσίᾳ, δὲν δύναταί τις Ὑπουργὸς νὰ κηρύξῃ αὐτὴν περιττὴν, καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν κατάργησίν της.

§217Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Χαίρω πολὺ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὑπεσχέθη εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἅμα πεισθῇ, ὅτι τὰ ἔσοδα τὰ προξενικὰ καλύπτουσι τὰς δαπάνας τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας, θὰ τροποποιήσῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ἐλαττωθῶσιν οἱ μισθοὶ τῶν προξένων.

§218Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς εἶπον ἐγὼ τοιοῦτόν τι;

§219Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἐνόμισα ὅτι τοιαύτη ἦτο ἡ ἔννοια τῶν λόγων σας.

§220Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἶπεν ὅτι θ’ ἀποδείξῃ, ὅτι δὲν καλύπτονται.

§221Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Θὰ ἐπεθύμουν, ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ ᾐσθάνετο τὴν ὑποχρέωσιν, ὅτι πᾶσα Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καθῆκον ἔχει νὰ διαθέτῃ ὑπὲρ τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας πᾶν ὅ,τι εἰσπράττει ἐκ τῶν προξενικῶν τελῶν, διότι δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθὸν, οἱ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ Ἕλληνες νὰ ἀποτίνωσιν ἁδρὰ προξενικὰ τέλη, οἱ δὲ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑλλάδος ἐν τῷ ἐξωτερικῷ νὰ μὴ ἔχουν ἐπαρκῆ τὰ μέσα τῆς συντηρήσεώς των. Ἂς ἐπανέλθωμεν ὅμως εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, καὶ ἂς συγκρίνωμεν τὰς εἰσπράξεις τὰς πρὸ τοῦ προξενικοῦ νόμου πρὸς τὰς εἰσπράξεις τὰς μετὰ τὸν προξενικὸν νόμον. Εἶπον ἤδη, ὅτι ὁ προξενικὸς νόμος ἐφηρμόσθη ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1900. Ἐὰν συγκρίνωμεν δὲ τὸ 1899 πρὸς τὸ 1902, ἔχομεν αὔξησιν φρ. χρ. 121,789· ἀλλ’ ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸν μέσον ὅρον τῶν εἰσπράξεων, ἀκολουθοῦντες τὸ σύστημα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1903, ἔχομεν μέσον ὅρον εἰσπράξεων πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς χρήσεις τῶν ἐτῶν 1898 καὶ 1899, δι’ ἕκαστον τῶν δύο τούτων ἐτῶν 503,680 φράγκα χρυσᾶ, μέσον ὅρον δὲ εἰσπράξεων τῶν ἐτῶν 1900, 1901 καὶ 1902 δι’ ἕκαστον ἐξ αὐτῶν φράγκα χρυσᾶ 634,052· ἔχομεν ἄρα διαφορὰν ἐπὶ πλέον κατὰ μέσον ὅρον φρ. χρυσᾶ 130,372. Ἀλλ’ ἡ αὔξησις, ἥτις ἐπῆλθεν εἰς τὰ προξενικὰ τέλη, εἶναι πολὺ ἀνωτέρα, διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι μετὰ τὸν πόλεμον πολλοὶ Ἕλληνες ἠναγκάσθησαν ν’ ἀποβάλωσι τὴν ἐθνικότητά των, νὰ γείνωσιν Ὀθωμανοὶ ὑπήκοοι, ἀφ’ ἧς δ’ ἐποχῆς διηύθυνον τὸ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργεῖον ἐγίνωσκον, ὅτι ὑπὲρ τὰς 10,000 Ἕλληνες ἀπέβαλον τὴν ἐθνικότητά των κατὰ τὸν πόλεμον, καὶ ἔγειναν Ὀθωμανοὶ ὑπήκοοι. Οἱ Ἕλληνες δὲ οὗτοι ἔπαυσαν νὰ καταβάλλωσι προξενικὰ τέλη, καὶ ἕνεκα τούτου ἠλαττώθησαν τὰ προξενικὰ τέλη κατὰ 30,000 φράγκα χρυσᾶ τοὐλάχιστον. Ἀλλὰ καὶ ἄλλην ἐλάττωσιν τῶν τελῶν ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι διὰ τοῦ νέου προξενικοῦ νόμου ἄλλα μὲν τέλη ηὐξήθησαν, ἄλλα δὲ ἠλαττώθησαν ἢ κατηργήθησαν ἐντελῶς. Οὕτω διὰ τῶν ἄρθρων 250 καὶ 251 τοῦ προξενικοῦ νόμου κατηργήθησαν τὰ τέλη τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν ἐγγράφων τῶν ἀτμοπλοίων τῶν ἐχουσῶν συμβάσεις μετὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκτελουσῶν δρομολόγια ἑβδομαδιαῖα ἢ δεκαπενθήμερα, πρὸς δὲ ἠλαττώθησαν καὶ τὰ τέλη διὰ τὴν σύνταξιν συμβολαίων ἀγορᾶς ἀτμοπλοίων. Ἐνθυμεῖται δὲ ἡ Βουλή, ὅτι ἡ Κυβέρνησις περιέλαβε τὰς διατάξεις ταύτας ἐν τῷ νόμῳ ἐκ προνοίας, ὅπως ἐμψυχώσῃ καὶ ἀνακουφίσῃ τὴν ἐμπορικὴν ἡμῶν ναυτιλίαν. Ἐκ τῶν διατάξεων τούτων τοῦ νόμου ἠλαττώθησαν τὰ προξενικὰ τέλη κατὰ 60,000 φράγκα χρυσᾶ περίπου, κατὰ πληροφορίας, τὰς ὁποίας μοὶ ἔδωκεν ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἐν τῷ ἐπισήμῳ πίνακί του. Ἐὰν λάβωμεν δὲ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐλάττωσιν ταύτην τῶν 60,000 φράγκων χρυσῶν, καθὼς καὶ τὴν ἐλάττωσιν ἐκ 30,000 τοὐλάχιστον φράγκων χρυσῶν, ἥτις ἐπῆλθε διότι πολλοὶ Ἕλληνες ἀπέβαλον τὴν ἐθνικότητά των, ἔχομεν ἐλάττωσιν 90,000 φράγκων χρυσῶν, ἡ ὁποία προστιθεμένη εἰς τὸ ποσὸν τῶν 130,000 φρ. χρ. ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ αὔξησις τῶν εἰσπράξεων τῶν προξενικῶν τελῶν ἄνευ τῶν διατάξεων τούτων καὶ τῆς ἀλλαγῆς τῆς ἐθνικότητος μεγάλου ἀριθμοῦ Ἑλλήνων θὰ ὑπερέβαινε τὸ ποσὸν τῶν 200,000 φράγκων. Ἀλλ’ ἂς μὴ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, εἰμὴ τὴν πραγματικὴν διαφορὰν τῶν 130,000 φρ. χρυσῶν, ἅτινα, ὑπολογιζομένου τοῦ φράγκου πρὸς 1,60, ἀντιστοιχοῦσι πρὸς δραχμὰς 208,000, ἐνῷ ἡ ἐπὶ πλέον δαπάνη μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προξενικοῦ νόμου, κατὰ τὸν ἐπίσημον πίνακα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀνέρχεται, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς μισθοὺς τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων, εἰς δραχ. 110,306.80· προστιθεμένων δὲ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ τῶν ἐπὶ πλέον δαπανῶν δι’ ἐνοίκια, ὁδοιπορικὰ καὶ λοιπά, ἡ ὅλη ἐπιπρόσθετος δαπάνη ἀνέρχεται εἰς δραχ. 128,103.21, καθόσον διὰ τὰ ἐνοίκια δὲν ἐδαπανήθησαν πλέον τῶν 90,000, δηλαδὴ 15,000 ἐπὶ πλέον.

§222ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). 25,000. Ἀφοῦ εἶναι 100,000, τὸ τέταρτον εἶναι 25,000.

§223Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἀνεγράψαμεν 100,000, ἀλλ’ 90,000 μόνον ἐδαπανήθησαν. Ἀλλὰ θέλετε 25,000; Προσθέσατε 25,000 εἰς τὰς 110,000, καὶ ἔχετε 135,000. Προσθέσατε καὶ 17,000 δραχμὰς ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν ὁδοιπορικῶν καὶ λοιπῶν καὶ ἔχετε 152,000. Ἄρα καὶ πάλιν ἀπομένει ὑπόλοιπον ἐκ τῶν δραχμῶν 208,000 δραχμαὶ 56,000.

§224ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Νομίζω ὅτι περιπίπτετε εἰς μικρὸν λάθος.

§225Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ὁρίστε.

§226ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Αἱ πραγματικαὶ εἰσπράξεις τοῦ 1902 εἶναι 651,000. Τὰς συγκρίνετε πρὸς ποῖον ἔτος;

§227Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Πρὸς τὸ 1899.

§228ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Διατὶ δὲν τὰς συγκρίνετε πρὸς τὸ 1900;

§229Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Τὸ 1900 εἶχεν ἐφαρμοσθῆ ὁ νόμος. Ὑποπίπτετε εἰς τὸ ἴδιον λάθος, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπέπεσε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§230ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἐὰν θέλητε νὰ ἦσθε ἀκριβής, διατὶ δὲν τὰς συγκρίνετε πρὸς τὸ 1896;

§231Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Σᾶς εἶπον διὰ ποῖον λόγον. Σᾶς εἶπον, ὅτι μετὰ τὸν πόλεμον πολλοὶ Ἕλληνες ἀπέβαλον τὴν ἰθαγένειάν των· σᾶς εἶπον ὅτι καὶ ἄλλοι λόγοι ἐπῆλθον, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἠλαττώθησαν εἰσπράξεις τινές. Ἀλλὰ θέλετε πρὸς τὸ 1896; Μάλιστα. Ἔχετε πλέον τῶν 90,000 φρ. χρ. διαφορὰν· ἀφοῦ κατὰ μὲν τὸ ἔτος 1902 εἰσεπράχθησαν φρ. χρ. 651,597.71, κατὰ δὲ τὸ 1896 φρ. χρ. 554,610.85, συμφώνως πρὸς τὸν πίνακα, ὃν ὑπεβάλετε εἰς τὴν Βουλὴν, ὑπάρχει διαφορὰ φρ. χρυσῶν 96,986.86. Ἀλλὰ θέλετε νὰ ὑπολογίσωμεν διαφορὰν στρογγύλου ἀριθμοῦ 90,000; Πόσον δίδουν αἱ 90,000 πρὸς 1.65;

§232ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. 148,500.

§233Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. 148,500 δραχμαί. Πάλιν λοιπὸν καλύπτονται αἱ πρόσθετοι δαπάναι. Ὅπερ ἔδει δεῖξαι. Ἀλλ’ ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἡ συνοδεύουσα τὸ νομοσχέδιον, ἀναφέρει, ὅτι, «ἀφοῦ οἱ μισθοὶ τῶν ἐν τῇ ἡμεδαπῇ ὑπαλλήλων ἔμειναν ἀμετάβλητοι ἀπὸ 40 ἤδη ἐτῶν, ἡ μέριμνα ἡ ἀποκλειστικὴ ὑπὲρ ἑνὸς καὶ μόνου κλάδου τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας θὰ ἐπέφερεν ἀνισότητα καὶ θὰ προῆγεν εὐλόγους ἀξιώσεις πρὸς νομοθέτησιν παραπλησίων αὐξήσεων καὶ τῶν ἐν τῇ ἡμεδαπῇ ὑπαλλήλων». Ἀλλ’ ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς δὲν εἶναι ἀκριβὴς, διότι, ἐνῷ οἱ μισθοὶ τῶν ἐν τῇ ἡμεδαπῇ ὑπαλλήλων ἔμειναν ἀμετάβλητοι, οἱ μισθοὶ τῶν προξένων ὑπέστησαν κατὰ τὴν τελευταίαν εἰκοσαετίαν σημαντικὴν ἐλάττωσιν. Καὶ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ, δι’ ὀλίγων νὰ ἀναπτύξω, πῶς ἐπῆλθεν ἡ ἐλάττωσις αὕτη. Κατὰ τὸ 1869 οἱ Γενικοὶ Πρόξενοι ἐλάμβανον μισθοὺς μεταξὺ 1500 φράγκων καὶ 700 ἕκαστος μηνιαίως, οἱ πρόξενοι μεταξὺ 900 φράγκων καὶ 600, οἱ ὑποπρόξενοι μεταξὺ 400 φράγκων καὶ 350. Τοὺς μισθοὺς τούτους ἐλάμβανον μέχρι τοῦ 1882. Κατὰ τὸ 1882 τὸ μισθολόγιον εἶχεν ὡς ἑξῆς· εἷς Γενικὸς Πρόξενος ἐλάμβανε μισθὸν ἐκ 2,000 φράγκων χρυσῶν, ἄλλος ἐκ 1500, ἄλλος ἐκ 1200, ἄλλος 1100, τέσσαρες Γενικοὶ Πρόξενοι 1000 φρ. ἕκαστος, καὶ εἷς, ὁ ἐν Τεργέστῃ, εἶχε μισθὸν 700 φράγκων χρυσῶν. Τὰ γραφικὰ ἀνήρχοντο εἰς 250 φράγκα χρυσᾶ, εἰς 200 καὶ εἰς 100. Οἱ πρόξενοι ἐλάμβανον μισθὸν 1000 φράγκων, 800 φράγκων, 700 φράγκων, 500, κατὰ τὰς θέσεις, εἰς ἃς διωρίζοντο. Τὰ γραφικὰ ἀνήρχοντο εἰς 100, εἰς 70, εἰς 50 καὶ 40 φράγκα. Ἔχομεν τρίτην περίοδον μισθολογίου, τὸ μισθολόγιον τὸ μετὰ τὸ ἔτος 1885. Νομίζω δὲ, ὅτι ἡ ἐλάττωσις ἐγένετο τότε κατὰ πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ. Κατὰ τὸν νόμον, ὅστις ἐψηφίσθη κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, οἱ Γενικοὶ Πρόξενοι ἐλάμβανον, εἷς ἐξ αὐτῶν φρ. 1500, εἷς ἕτερος 1000, ἄλλοι 900 ἢ 800, καὶ εἷς, ὁ ἐν Τεργέστῃ, 700 φράγκα· οἱ πρόξενοι 800 φράγκα, 700 φράγκα, 600 καὶ 500, κατὰ τὰς θέσεις, εἰς ἃς διωρίζοντο. Ἀλλ’ αἱ δραχμαὶ αὗται δὲν ἦσαν χάρτιναι, ἦσαν δραχμαὶ μεταλλικαὶ, διότι μέχρι τοῦ 1896 οἱ μισθοὶ κατεβάλλοντο ἐκ τῶν προξενικῶν εἰσπράξεων εἰς χρυσὸν, τῶν ὑπαλλήλων ὑφισταμένων μόνον τὴν διαφορὰν τοῦ 12%, ἥτις ὑπῆρχε διὰ τοῦ ἰσχύοντος τότε νομισματικοῦ συστήματος. Αἴφνης κατὰ τὸ 1896 δι’ ἐγκυκλίου διετάχθησαν οἱ πρόξενοι, ὅπως τοῦ λοιποῦ λαμβάνωσι τοὺς μισθούς των ἐκ τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου καὶ οὐχὶ ἐκ τῶν εἰσπράξεων, καὶ νὰ τοὺς λαμβάνωσιν εἰς χαρτονόμισμα, τοῦ χρυσοῦ φράγκου ὑπολογιζομένου ἐν ἰσοτιμίᾳ πρὸς τὴν χαρτίνην δραχμήν. Διὰ τοῦ διοικητικοῦ τούτου μέτρου ὁ ἐκ χιλίων φράγκων χρυσῶν μισθὸς τοῦ Γενικοῦ Προξένου κατήντησε μέχρι 570 φράγκων χρυσῶν, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς δ’ ἐκείνης μέχρι τοῦ 1900 οἱ πρόξενοι ἐλάμβανον μισθὸν, ὅστις δὲν ἦτο ἐπαρκὴς οὐδ’ εἰς τὰς πρώτας ἀνάγκας των· ποία δὲ εἶναι ἡ κατάστασις τῶν προξένων, νομίζω ὅτι εἶναι προτιμότερον νὰ μὴ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν, διότι δὲν ἤθελε συμβάλει εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Κυβερνήσεως νὰ γείνῃ γνωστὸν εἰς ποίας βασάνους καὶ πειρασμοὺς ὑπεβάλλοντο οἱ πρόξενοι, οἵτινες δὲν εἶχον οὐδὲ τὰ ἀπαραιτήτως πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαῖα, οὐδὲ τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς ἐκπαίδευσιν τῶν τέκνων των καὶ πρὸς τὴν ἐνδυμασίαν αὐτῶν, δὲν ἠδύναντο δὲ νὰ ἐνοικιάσωσιν οὔτε κατάλληλα οἰκήματα διὰ προξενικὰ γραφεῖα, ἀφοῦ ἠναγκάζοντο νὰ πληρώνουν τὸ τέταρτον τοῦ ἐνοικίου ἐξ ἰδίων των. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ ἐνόμισεν, ὅτι ἐπεβάλλετο νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς θεραπείας τῶν ἀναγκῶν τούτων διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν τῶν προξένων, ἐζήτησε δὲ νὰ καλύψῃ τὰς ἐπὶ πλέον δαπάνας τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν προξενικῶν τελῶν. Ἤδη διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου περικόπτονται οἱ μισθοὶ τῶν προξένων, ἀλλὰ διατηρεῖται ἡ αὔξησις τῶν προξενικῶν τελῶν. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω σήμερον εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀπασχολήσω αὐτὴν ἐπ’ ὀλίγον ἔτι, ἐρωτῶν τὴν Κυβέρνησιν, πῶς δικαιολογεῖ τὴν διάταξιν τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὰ ἐνοίκια τῶν προξενικῶν καταστημάτων; Εἶπον ἤδη, ὅτι οἱ πρόξενοι ἠναγκάζοντο πρὸ τοῦ 1900 νὰ πληρώνωσι τὸ τέταρτον τοῦ ἐνοικίου ἐξ ἰδίων, ἀλλ’ εἴς τινα Προξενεῖα οἱ πρόξενοι δὲν ἐπλήρωνον τὸ τέταρτον τῶν ἐνοικίων, ὡς ἐν Κωνσταντινουπόλει, Θεσσαλονίκῃ, Σμύρνῃ. Ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον 101 τοῦ νόμου τοῦ 1877, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει, ὅτι «ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου καταχωρίζεται ἐτησίως ποσὸν ἀνάλογον διὰ τὸ ἐνοίκιον τῶν προξενικῶν γραφείων ἁπάντων τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 78 τοῦ παρόντος νόμου Γενικῶν Προξενείων, Προξενείων αʹ καὶ βʹ τάξεως, Ὑποπροξενείων καὶ τοῦ Ἐμπορικοῦ Γραφείου τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας, καὶ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου πληρώνεται τὸ ἐνοίκιον εἰς τὸν προϊστάμενον τῆς προξενικῆς ἀρχῆς, ἐπὶ τῇ βάσει ἐπισήμου συμβολαίου μισθώσεως.» Μέχρι τοῦ 1886 τὸ Ὑπουργεῖον ἐπλήρωνεν ὁλόκληρον τὸ ἐνοίκιον τῶν Προξενείων, ἐν οἷς κατῴκουν καὶ οἱ πρόξενοι ἄνευ ἐκπτώσεώς τινος· ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ ἔτους ἐκείνου, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐλήφθη τὸ μέτρον διοικητικῶς, ὅπως οἱ πρόξενοι ἐπιβαρύνωνται διὰ τοῦ ἑνὸς τετάρτου τοῦ ἐνοικίου. Καὶ τὸ μέτρον ὅμως τοῦτο ἐφηρμόσθη ἐν ἀνισότητι, διότι, ὡς εἶπον, προϊστάμενοι προξενικῶν τινων ἀρχῶν οὐδὲν οὐδέποτε κατέβαλον δι’ ἐνοίκιον. Διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1900 ἐνομίσαμεν, ὅτι ἐπεβάλλετο εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὁρίσῃ, ὅτι καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ ἐνοίκιον τοῦ προξενικοῦ καταστήματος θὰ πληρώνηται δι’ ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ ἔμμισθα Προξενεῖα ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Δὲν πρέπει δὲ νὰ νομίζῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀνάξιον λόγου, διότι μὲ τοὺς γλίσχρους μισθοὺς, τοὺς ὁποίους λαμβάνουσιν οἱ πρόξενοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πληρώνωσι τὸ τέταρτον τοῦ ἐνοικίου διὰ κατάλληλον οἴκημα. Ἠναγκάζοντο εἴτε νὰ κατοικῶσιν εἰς ἀπόκεντρα μέρη, ὅπερ δὲν συμβάλλει εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς ναυτιλίας, ἢ νὰ καταστρατηγῶσι τὴν διάταξιν διὰ συμφωνιῶν μετὰ τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν προξενικῶν καταστημάτων. Τοῦτο γνωρίζει κάλλιστα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐν τούτοις ἐλαφρᾷ τῇ καρδίᾳ καταργεῖ τὴν σχετικὴν περὶ ἐνοικίου διάταξιν τοῦ νέου νόμου, καὶ ἐπαναφέρει διάταξιν τοῦ νόμου τοῦ 1877, ἵνα δώσῃ καὶ πάλιν εἰς ταύτην τὴν ἑρμηνείαν, ἥτις ἐδόθη κατὰ τὸ παρελθόν, καὶ ἀναγκάσῃ τοὺς προξένους εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ τετάρτου τοῦ ἐνοικίου! Ἀλλ’ ἐν Κωνσταντινουπόλει οὐδέποτε ἐπεβαρύνθη διὰ τοῦ ἑνὸς τετάρτου τοῦ ἐνοικίου ὁ Γενικὸς Πρόξενος, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πληρώνωνται παρ’ αὐτοῦ τρεῖς χιλιάδες χρυσᾶ φράγκα, τὸ τέταρτον δηλαδὴ τοῦ ἐκ 12,000 περίπου φράγκων ἐνοικίου. Ἐν Θεσσαλονίκῃ ἐπίσης ὁ Γενικὸς Πρόξενος δὲν ἐπεβαρύνθη διὰ τοῦ τετάρτου τοῦ ἐνοικίου. Ἀλλὰ διατὶ ὁ ἐν Βιτωλίοις ἢ ὁ ἐν Σέρραις ἢ ὁ ἐν Σκοπίοις πρόξενος ἢ ἐν οἱαδήποτε ἄλλῃ πόλει τῆς Μακεδονίας ἢ Ἀλβανίας—ἵνα περιορισθῶ μόνον εἰς τὰς χώρας ταύτας—θ’ ἀναγκασθῇ νὰ πληρώσῃ τὸ ἓν τέταρτον τοῦ ἐνοικίου; Ἆρά γε δὲν ἔχει σημασίαν, καὶ πρέπει νὰ κατοικῇ εἰς ἀπόκεντρα μέρη τῆς πόλεως ὁ Ἕλλην πρόξενος, ἁπλῶς ὅπως οἰκονομήσητε 15,000 δραχμὰς ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τοῦ ἐνοικίου τῶν προξενικῶν ἀρχῶν, καὶ ὅπως ἐφαρμόσητε τὸ πρόγραμμα τῶν οἰκονομιῶν σας; Δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν τὴν ζημίαν τὴν ἐθνικήν, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ ἐκ πασῶν τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλετε εἰς τὴν Βουλήν; Ἤδη διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, διὰ τῆς περικοπῆς τῶν μισθῶν τῶν προξένων, τῶν γραφικῶν ἐξόδων καὶ τῶν ἐνοικίων τῶν προξενικῶν καταστημάτων ἐξοικονομεῖται ποσὸν 94,480 δραχμῶν, διὰ τῆς μὴ ἀναγραφῆς δὲ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πιστώσεως διὰ χρησιμωτάτας θέσεις τοῦ ὑποδεεστέρου προσωπικοῦ ἐπιτυγχάνεται οἰκονομία 54,440 δραχμῶν. Κατέστη τοιουτοτρόπως ἐφικτὸν, κατὰ τὴν φράσιν τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεώς σας, νὰ αὐξηθῇ τὸ ποσὸν τῶν οἰκονομιῶν κατὰ 148,220 δραχμάς! Ἵνα μὴ κουράσω ἐπὶ πλέον τὴν Βουλήν, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ περιορισθῇ, ἂν τὸ νομίζῃ ἀναγκαῖον, εἰς τὴν οἰκονομίαν, ἥτις ἐπέρχεται ἐκ τῆς μὴ ἀναγραφῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῶν πιστώσεων διὰ θέσεις κατωτέρου προσωπικοῦ, οἰκονομίας, ἥτις ἀνέρχεται, ὡς εἶπον, εἰς 54,440 δραχμὰς, καὶ ν’ ἀφήσῃ ἀθίκτους τὰς ἀποδοχὰς τῶν προξένων. Ἐλπίζω ὅτι, ὅταν ἔλθῃ εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, θὰ τροποποιηθῇ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἐνόμισα ἐν τούτοις καθῆκόν μου νὰ λάβω τὸν λόγον ἀμέσως ἀπὸ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως τοῦ νομοσχεδίου, καταδεικνύων τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ὑπὸ ἔποψιν εἰσπράξεων καὶ δαπανῶν ἐπέφερεν ὁ τῇ εἰσηγήσει μου ψηφισθεὶς προξενικὸς νόμος τοῦ 1900, καὶ διαμαρτυρόμενος πάσῃ δυνάμει κατὰ τῶν ὀλεθρίων ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα ὑπὸ ἐθνικὴν ἔποψιν θὰ ἔχῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἂν μεταβληθῇ εἰς νόμον τοῦ Κράτους. Εἶπον ὅτι ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ στέρξῃ νὰ μεταβάλῃ τὰς διατάξεις τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἀλλ’ εἶμαι πεπεισμένος ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν στέρξῃ εἰς τὴν μεταβολὴν ταύτην, ἡ Βουλὴ βεβαίως δὲν θέλει περιβάλει διὰ τῆς ψήφου αὑτῆς τοιοῦτο νομοσχέδιον.

§234ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἔχω ἀνάγκην πολλῶν λόγων, ἵνα βεβαιώσω καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν, ὅτι θὰ μοὶ ἦτο πολὺ εὐχάριστον, ἀντὶ νὰ ἀφήρουν, νὰ προσέθετον, διότι ἠξεύρω, ὅτι καὶ οἱ πρόξενοι ἔχουν ἀνάγκην περισσοτέρων μέσων, διὰ νὰ ζήσουν καλλίτερον ἀφ’ ὅ,τι ζῶσιν. Ἀλλ’ εἶναι ἀναπόδραστος ἀνάγκη νὰ κάμωμεν οἰκονομίας, καὶ τοῦτο μὲ ἔφερεν εἰς τὴν λυπηρὰν θέσιν νὰ περικόψω μισθούς. Ἀλλὰ δὲν ἐπανέφερα τοὺς μισθοὺς εἰς ὃ σημεῖον ἦσαν πρότερον· διότι ἐπὶ παραδείγματι Γενικὸς Πρόξενος, ὁ ὁποῖος πρότερον ἐλάμβανεν 900 δραχμὰς, διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1900 λαμβάνει 1300. Ἐγὼ ἔταμον τὴν μέσην ὁδὸν, καὶ τὰς 900 ἔφερα εἰς 1100, ὥστε νὰ μὴ ἦναι ἀπότομος ἡ ἐλάττωσις τῶν ἀποδοχῶν τοῦ ὑπαλλήλου, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἐπέρχηται οἰκονομία, εἰς τρόπον ὥστε μὲ ἄλλας οἰκονομίας εἰς τὸ ὅλον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ προέρχηται οἰκονομία 400,000 δραχμῶν. Ἐννοεῖται, ὅτι εἰς οὐδένα Ὑπουργὸν ἦτο εὐχάριστον, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον εἰς ἐμὲ, ὅστις πολλοὺς ἐκ τῶν ὑπαλλήλων γνωρίζω ἀπὸ μακροῦ, διότι συνυπηρέτησα μετ’ αὐτῶν, δὲν ἦτο, λέγω, εὐχάριστον νὰ περικόψω μισθοὺς. Εὔχομαι δὲ, ἐν ὅσῳ ἐγὼ εἶμαι Ὑπουργός, ἢ ὁ διάδοχός μου, βελτιουμένων τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, νὰ δυνηθῶμεν ν’ αὐξήσωμεν τοὺς μισθοὺς, καὶ οὐ μόνον νὰ τοὺς ἐπαναφέρωμεν εἰς ὃ σημεῖον ὥρισεν αὐτοὺς ὁ νόμος τοῦ 1900, ἀλλὰ καὶ νὰ βελτιώσωμεν ἀκόμη τὰς ἀποδοχὰς τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων, ὥστε νὰ ζῶσιν οὗτοι ἀνετώτερον.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου; Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς πρώτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιρρήσεως τὰ ἄρθρα 1–8 τοῦ νομοσχεδίου). Ἄρθρον 9. (ἀναγινώσκεται).

§236ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἰς τὸ ἄρθρον 9 ἔχω μίαν τροπολογίαν. Νὰ προστεθῇ δεύτερον ἐδάφιον, δι’ οὗ τὸ ἐν Γαλαζίῳ Προξενεῖον προάγεται εἰς Γενικὸν Προξενεῖον, ἄνευ προσθήκης δαπάνης.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Διατυπώσατέ την ἐγγράφως, παρακαλῶ, κύριε Ὑπουργέ.

§238ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Τὴν ἔχω ἑτοίμην καὶ τὴν καταθέτω.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 256). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 9, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§240Π. ΣΑΚΚΗΣ. Ὑπάρχουσι τροπολογίαι, κύριε Πρόεδρε.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ τροπολογίαι θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς πρώτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Πρώτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ κατασκευῆς ὑδραγωγείου εἰς τὴν κωμόπολιν Παραλίου Ἄστρους».

§242Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Αὐτὸ θὰ προκαλέσῃ συζήτησιν, κύριε Πρόεδρε (θόρυβος). (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὴ ἡ πρότασις νόμου αὕτη, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς πρώτην συζήτησιν, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι καὶ ἓν ἄλλο ὅμοιον, ὡς πρὸς τὸν δῆμον Φαρῶν. Πρώτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου «περὶ διαθέσεως δραχμῶν 20,000 ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας τοῦ δήμου Φαρῶν τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν πρὸς κατασκευὴν ὑδραγωγείων ἐν τοῖς χωρίοις Γουρζούμισα, Λακκώματα, Πλάτανος καὶ Σποδιάνα τοῦ ἐν λόγῳ δήμου». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὴ καὶ ἡ πρότασις νόμου αὕτη, κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι καὶ ἕτερον νομοσχέδιον ὑπηρεσιακὸν, ὑποβληθὲν ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν Τρικκάλων, «περὶ ἀνασυστάσεως τῆς θέσεως ἑρμηνέως παρὰ τῷ Πρωτοδικείῳ Τρικκάλων».

§245Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὑπηρεσιακόν. Δὲν ἔχει συζήτησιν. (Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις νόμου «περὶ ἀνασυστάσεως τῆς θέσεως ἑρμηνέως παρὰ τῷ Πρωτοδικείῳ Τρικκάλων», καὶ γίνεται δεκτὴ, κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§247ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἀρκεῖ ἕως ἐδῶ.

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Ἡ ἡμερησία διάταξις τῆς αὔριον θὰ ἔχῃ ὡς ἑξῆς. Θ’ ἀναγραφῶσι πρῶτα τὰ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν ψηφισθέντα σήμερον ὑπ’ ἀριθ. 2 καὶ 3 νομοσχέδια...

§249ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Καὶ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 4.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτον θὰ τεθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 9, τέταρτον τὸ ὑπ’ ἀριθ. 71· πέμπτον θὰ τεθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 8 εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ψηφισθὲν σήμερον προξενικὸν νομοσχέδιον. Κατόπιν ἔρχονται αἱ τρεῖς προτάσεις νόμων, αἱ σήμερον ψηφισθεῖσαι εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, καὶ ἕνατον ἔρχεται τὸ σταφιδικὸν νομοσχέδιον. Εἶσθε σύμφωνοι;

§251ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§252Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἤκουσα. Ποῖον προηγεῖται;

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 2 «περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ» ἔρχεται εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν πρῶτον. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 3 «περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ» ἔρχεται δεύτερον. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 9 «περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ ἐγγείου φόρου τῶν ἀμπέλων» τρίτον. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 71 «περὶ τῶν ὑπὸ τοῦ ἀποβιώσαντος ταμίου Χαλκίδος Μιχαὴλ Κούκα ἐκδοθέντων καὶ μὴ ὑπογραφέντων ὑπ’ αὐτοῦ τριπλοτύπων ἀποδεικτικῶν παραλαβῆς εἰσπρακτέων καὶ γραμματίων παραλαβῆς» τέταρτον. Ἔρχεται πέμπτον τὸ ὑπ’ ἀριθ. 8 «περὶ μεταρρυθμίσεως τῶν προξενικῶν νόμων». Μετὰ ταῦτα ἔρχονται αἱ τρεῖς προτάσεις νόμων, αἱ σήμερον ψηφισθεῖσαι εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, καὶ κατόπιν τὸ σταφιδικόν.

§254Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ὥστε ἕνατον τὸ σταφιδικόν;

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔνατον.

§256Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Διατὶ νὰ μὴ ἔρχηται πρῶτον;

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διότι αὐτὰ δὲν θὰ ἔχωσι καμμίαν βάσανον πλέον, καὶ ἑπομένως ἔρχεται ἀμέσως μετ’ αὐτὰ τὸ σταφιδικόν.

§258Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Τὸ προξενικὸν δὲν θὰ ἔχῃ βάσανον;

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θὰ ἔχῃ.

§260ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ προταχθῇ καὶ ἓν νομοσχέδιον ὅλως τυπικὸν, διεθνοῦς χαρακτῆρος. Εἶναι τὸ ὑπ’ ἀριθ. 25 περὶ τῆς νομισματικῆς ἑνώσεως. Ἔχομεν ἤδη ζητήσει παράτασιν προθεσμίας, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ σπεύσωμεν.

§261ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§262ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ θὰ ἔλθῃ εἰς πρώτην συζήτησιν.

§263ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Εἶναι ὑπηρεσιακόν.

§264ΠΟΛΛΟΙ. Τώρα νὰ ψηφισθῇ.

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 25 λοιπὸν ἔρχεται πρῶτον.

§266ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ. Οἱ Κύριοι λέγουσιν, ὅτι δὲν ἔχουσιν ἀντίρρησιν νὰ τὸ ἀναγνώσητε τώρα. Εἶναι ὅλως διόλου τυπικόν.

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος, Βελγίου, Γαλλίας Ἰταλίας καὶ Ἑλβετίας προσθέτου συμβάσεως εἰς τὴν νομισματικὴν σύμβασιν τῆς 6 Νοεμβρίου 1885». (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον μόνον, εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιρρήσεως).

§268Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ προξενικὸν πρέπει νὰ τεθῇ κάτω, μετὰ τὸ σταφιδικὸν, διότι θὰ ἔχῃ συζήτησιν πολλὴν (θόρυβος).

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 1 καὶ 45′ μετὰ τὸ μεσονύκτιον).