1903.03.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 44

τῆς 10 Μαρτίου 1903.

(Δευτέρα).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Δημ. Ράλλη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 4 μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὑτῆς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων: 1) Περὶ χορηγίας εἰδικῆς πιστώσεως ἐκ δρ. 212,786.80 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1902. 2) Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δρ. 15,800 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1902. 3) Περὶ χορηγίας εἰδικῆς πιστώσεως ἐκ δρ. 38,032 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1903. 4) Περὶ χορηγίας εἰδικῆς πιστώσεως ἐκ δρ. 32,133.13 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1903. 5) Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 275,865.90 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1902, καὶ περὶ ἀκυρώσεως πιστώσεων ἐκ δραχ. 3,000 εἰς χρυσὸν καὶ δραχ. 1950 εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Αἱ ἐκθέσεις αὗται θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 226–230). Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν αἴτησιν τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Βουρβούρων τοῦ δήμου Πάρνωνος τῆς Κυνουρίας, αἰτουμένων τὸν καθορισμὸν τῶν ὁρίων τοῦ χωρίου αὐτῶν καὶ τοῦ χωρίου Ἀραχώβης τῆς Λακεδαίμονος. Τηλεγράφημα τοῦ λαοῦ Γαργαλιάνων, παρακαλοῦντος νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου, καὶ νὰ μελετηθῶσιν ἐμβριθῶς αἱ περὶ μονοπωλίου τῆς σταφίδος προτάσεις. Τηλεγράφημα τοῦ λαοῦ Κυπαρισσίας, ἱκετεύοντος διὰ τὴν ταχεῖαν ἐπιψήφισιν τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου καὶ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Τηλεγράφημα τοῦ λαοῦ Φιλιατρῶν ὑπὲρ τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ μονοπωλίου τῆς σταφίδος. Ὅμοιον τῶν σταφιδοκτημόνων τῶν δήμων Παμίσου, Ἀριστομένους καὶ Εὔας. Αἴτησιν τοῦ ὑποστρατήγου κ. Α. Στράτου, αἰτουμένου νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἀγορὰ 200 σωμάτων τῆς μελέτης αὐτοῦ «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ», τὸ ἀντίτιμον τῶν ὁποίων προσφέρει ὑπὲρ τοῦ συσταθησομένου ταμείου ὑλικοῦ πολέμου. Τηλεγράφημα διαφόρων ποιμένων ἐκ Φιλιατρῶν, παραπονουμένων διὰ τὴν ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς ἀστυνομίας παράνομον σύλληψιν τῶν ποιμνίων αὐτῶν, πρὸς ἀπόλυσιν τῶν ὁποίων ἠναγκάσθησαν νὰ καταβάλωσι σύλληπτρα.

§2ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰν τῶν οἰκιστῶν τῆς «Νέας Καμαρίνης», παρακαλούντων, ἵνα τὸ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον τῆς Βουλῆς ὑποβληθὲν νομοσχέδιον «περὶ χορηγίας πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 75,000 δι’ ἀνέγερσιν οἰκίσκων καὶ ἀγορὰν κτηνῶν καὶ ἐργαλείων» ὑποβληθῇ καὶ αὖθις εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ψηφισθῇ ὑπ’ αὐτῆς.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη (Ἀναγινώσκεται ὑπὸ τοῦ Γραμματέως).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Κ. Σμολένσκης ὑπέβαλεν ἔγγραφον ἐπερώτησιν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς: «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ δώσῃ τὴν πληροφορίαν περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐφέδρων, οὓς δύναται νὰ διαθέσῃ ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἐν περιπτώσει ἐπιστρατεύσεως.» Ἐπίσης ὁ βουλευτὴς Πατρῶν κ. Ι. Γ. Ροῦφος ὑποβάλλει ἔγγραφον ἐπερώτησιν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς: «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, ἵνα εὐαρεστούμενος καταθέσῃ: 1) πίνακα ἐμφαίνοντα τὰς ἀτμοπλοϊκὰς ἑταιρείας τὰς προσελθούσας εἰς ταχυδρομικὰς συμβάσεις μετὰ τοῦ Δημοσίου· 2) τὴν χρονολογίαν τῆς συνομολογήσεως τῶν συμβάσεων· 3) ἂν τηροῦσι πᾶσαι τακτικὸν δρομολόγιον, καὶ ποῖον· 4) ἂν χρησιμοποιοῦνται πᾶσαι αἱ γραμμαὶ παρὰ τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας διὰ τὴν ἀποστολὴν ἀλληλογραφίας· 5) ἂν δὲν χρησιμοποιοῦνται πᾶσαι, ποῖαι αἱ χρησιμοποιούμεναι.» Ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§6Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1902 εἶχε περιληφθῆ πίστωσις δραχμῶν 20,000 διὰ τὴν σύνταξιν, καταρτισμὸν καὶ ἔκδοσιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Ἡ πίστωσις αὕτη δὲν ἐπήρκεσε, διότι παρουσιάσθη ἀνάγκη προσθέτου δαπάνης δρ. 5,867.39. Καταθέτω νομοσχέδιον, δι’ οὗ ζητεῖται πίστωσις διὰ τὸ ποσὸν τοῦτο.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 231).

§8ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω νομοσχέδιον «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΑΧΜΖʹ τῆς 11 Ἰανουαρίου 1888 περὶ ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν τῇ κοιλάδι τοῦ Παμίσου». Ἐπίσης νομοσχέδιον περὶ διευθετήσεως τοῦ ἐν τῷ δήμῳ Λετρίνων χειμάρρου «Κυρᾶς Λαγκάδι». Καταθέτω ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Ἁλμυροῦ κ. Μπαλτατζῆ περὶ ἐπισκευῆς τῆς ἀπὸ Ἁλμυροῦ εἰς Ἄκετσι δημοσίας ἁμαξιτῆς ὁδοῦ. Ἐπίσης ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Πατρῶν κ. Ρούφου περὶ μελέτης πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Πατρῶν–Καλαβρύτων–Τριπόλεως.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ· μεθ’ ὃ θέλουσιν ἀναγραφῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 232 καὶ 233). Ὁ κ. Πονηρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§10ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τοῦ τηλεγραφήματος, διὰ τοῦ ὁποίου οἱ ποιμένες τοῦ δήμου Ἐράνης παραπονοῦνται κατὰ τῶν ἐνεργειῶν τοῦ ἐκεῖ ἀστυνόμου, εὑρίσκομαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι πολλάκις ἐλέχθη ἐνταῦθα καὶ ὑπ’ ἐμοῦ καὶ ὑπ’ ἄλλων συναδέλφων, ὅτι τὰ σύλληπτρα εἶναι ἡ πέτρα τοῦ σκανδάλου, ἡ ὁποία γεννᾷ καθ’ ἑκάστην τὰ τοιαῦτα παράπονα. Τὰ ὄργανα τῆς ἀστυνομίας ἐκτρέπονται εἰς παραβάσεις τοῦ καθήκοντος ἕνεκα τῶν συλλήπτρων. Πάντοτε αἱ μεταξὺ ποιμένων καὶ ἀστυνομικῶν ὀργάνων ἔριδες καὶ αἱ φωναὶ τῶν ποιμένων, ὅτι διαπράττονται κατ’ αὐτῶν παρανομίαι, ἐγείρονται κατὰ τὸ στάδιον τῆς εἰσπράξεως τῶν συλλήπτρων. Δυστυχῶς δὲ οἱ νόμοι περὶ ποιμνιοβοσκῆς ἀφίνουσι τὴν κρίσιν περὶ τῆς καταβολῆς συλλήπτρων εἰς ἕνα οἱονδήποτε ἀστυφύλακα. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι δυσχερὲς, ἵνα ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ νόμου μεταβληθῇ, τροποποιουμένου τοῦ νόμου ὡς πρὸς τὴν προκαταβολὴν τῶν συλλήπτρων, ὅπως οὕτως ἀρθῇ τὸ προκαλοῦν τὰ ἐγκλήματα σκάνδαλον, καὶ διασωθῇ καὶ αὐτὴ ἡ ἀξιοπρέπεια τῶν ἀξιωματικῶν ἀστυνόμων. Μοὶ συνέβη νὰ ἴδω ἀξιωματικὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἐρίζοντα πρὸς ἀστυφύλακα περὶ τῶν συλλήπτρων! Δὲν πρέπει ν’ ἀφίνωμεν τὴν κρίσιν περὶ τοῦ δικαίου ἢ ἀδίκου τῆς συλλήψεως εἰς ἕνα ἀστυφύλακα ἢ ἐνωμοτάρχην. Νομίζω δ’ ὅτι τοιαύτη τροποποίησις τοῦ νόμου πολὺ εὐχαρίστως καὶ προθύμως θέλει ψηφισθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ λείψῃ τὸ σκάνδαλον αὐτό, τὸ ὁποῖον στιγματίζει τὴν ἀστυνομίαν.

§11Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω καὶ πάλιν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ συστήσῃ εἰς τὸν νομάρχην Τριφυλίας, οὗτος δὲ εἰς τὸν δήμαρχον Ἐράνης καὶ τοὺς λοιποὺς δημάρχους τῆς ἐπαρχίας νὰ καλέσωσι τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, ἵνα ὁρίσωσι τὰς θέσεις, εἰς τὰς ὁποίας πρέπει νὰ βόσκωσι τὰ ποίμνια, διότι ἐνδέχεται νὰ ἔχωσι καὶ δίκαιον, ἐνδέχεται νὰ ἔχωσι καὶ ἄδικον οἱ παραπονούμενοι ποιμένες.

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ὡρισμέναι αἱ θέσεις;

§13Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκῶς ὡρισμέναι, διότι οἱ ἀδικούμενοι εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον σταφιδοκτήμονες, καὶ ἴσως οἱ τοιοῦτοι εἶναι πολλοί, οἱ δὲ παραπονούμενοι κατὰ τοῦ ἀστυνόμου ποιμένες εἶναι ἕξ ἢ ἑπτά. Ὁ ἀστυνόμος εἶναι ἔντιμος ἀξιωματικός.

§14ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος εἶναι;

§15Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ὁ κύριος Καλικανέσης, ὁ ὁποῖος, ὅπου καὶ ἂν ὑπηρέτησε, διεκρίθη διὰ τὴν ἐντιμότητά του. Ἡμεῖς δ’ ἔχομεν λόγους νὰ τὸν ὑποληπτώμεθα, διότι κατώρθωσε νὰ μᾶς ἀπαλλάξῃ ἀπὸ πολλοὺς φυγοδίκους καὶ κακοποιὰ στοιχεῖα. Πιστεύω λοιπὸν, ὅτι αὐτὸς συμμορφοῦται πρὸς τὸν νόμον, καὶ οὐδένα ἀδικεῖ· ἴσως ἀπὸ ὑπερβολικὸν ζῆλον ἠθέλησε νὰ ἀποτρέψῃ τοὺς ποιμένας καὶ τοὺς ἀναγκάσῃ νὰ φύγωσιν ἀπὸ περιφέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν δύνανται καὶ νὰ βόσκωσι τὰ ποίμνιά των· ἀλλ’ ἵνα ἐπιτραπῇ τοῦτο, πρέπει προηγουμένως νὰ συνέλθῃ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἵνα καθορίσῃ τὰ ὅρια καὶ τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ βόσκωσιν οἱ ποιμένες τὰ ποίμνιά των. Αὐτὴ εἶναι διοικητικὴ ἐνέργεια, τὴν ὁποίαν πρέπει ἡ Νομαρχία Τριφυλίας νὰ ἐξασκήσῃ ἐπὶ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου· διότι, ὅταν ληφθῇ τοιαύτη πρόνοια, ἔχω πλήρη τὴν βεβαιότητα καὶ τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν θὰ ἐπέλθῃ ὅμοιον παράπονον ἀπὸ τοὺς ποιμένας. Γνωρίζω δὲ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως καὶ πείρας, ὅτι οἱ ἀστυφύλακες καὶ οἱ χωροφύλακες καὶ οἱ ἐνωμοτάρχαι καταχρῶνται τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν ἔχουσι, καὶ ὄχι μόνον εἰς τὰ ἀπηγορευμένα μέρη, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ μὴ ἀπηγορευμένα καταδιώκουσι, καὶ ἐπὶ τῶν ὀρέων καὶ ἐπὶ τῶν ποταμῶν καὶ ἐπὶ ἄλλων μερῶν συλλαμβάνουσι τὰ ποίμνια χάριν τῶν συλλήπτρων! Κατά τινα προηγουμένην Περίοδον, Κύριοι, — τὸ 1897 ἢ 1898, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, — πρὸς περιστολὴν τῶν καταχρήσεων τῶν ὀργάνων αὐτῶν τῆς ἀρχῆς, εἶχον ὑποβάλει νομοσχέδιον περὶ ποιμνιοβοσκῆς, ἀλλὰ διότι ἔτυχε τότε νὰ ἦναι Μεγάλη Πέμπτη ἢ Παρασκευὴ, ὅτε τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο συνεζητεῖτο, δὲν ἐψηφίσθη, καὶ ἔκτοτε ἐγκατελείφθη. Εἰς τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ὑπῆρχε διάταξις, καθ’ ἣν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἀπόφασις τοῦ Πταισματοδικείου, καταδικάζουσα τὸν παραβάτην, καὶ δι’ αὐτῆς θὰ ὑπεχρεοῦτο οὗτος νὰ καταβάλῃ τὰ σύλληπτρα. Ἐὰν ἡ διάταξις αὕτη ἐψηφίζετο τότε, δὲν θὰ εἴχομεν σήμερον τὰ παράπονα κατὰ τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας ὡς παρανομούντων. Λοιπὸν πρέπει νὰ εἰσαχθῇ νομοθέτημα εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα δι’ αὐτοῦ ἀπαγορευθῶσιν αἱ γινόμεναι πρὸς τὸν σκοπὸν φορολογίας συλλήψεις τῶν ποιμνίων, καθόσον γνωστὸν εἶναι σήμερον, ὅτι οἱ ποιμένες ἢ οἱ ἰδιοκτῆται ποιμνίων πληρώνουσιν ὄχι μόνον φόρον τοιοῦτον ἐπὶ τῶν σφαγίων, ἀλλὰ καὶ φόρον εἰς τοὺς χωροφύλακας, εἰς τοὺς ἐνωμοτάρχας, καὶ δὲν ἠξεύρω ποῦ ἀλλοῦ, πρὸς ἐλευθέραν βόσκησιν τῶν ποιμνίων των· δηλαδὴ εἶναι τοῦτο ἓν εἶδος ταμείου, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἀπολαμβάνουσι τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας. Εἶναι ἑταιρεία, οὕτως εἰπεῖν, ἱδρυμένη πρὸς σύλληψιν τῶν ποιμνίων καὶ διανομὴν τῶν συλλήπτρων.

§16Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Ἔχει καὶ καταστατικόν;

§17Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Αὐτὸ τὸ κακὸν βεβαίως πρέπει νὰ προληφθῇ καὶ ἐμποδισθῇ, διότι σήμερον ἡμεῖς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἀγοράζομεν τὸ κρέας τρεῖς δραχμὰς τὴν ὀκᾶν! Ἐφ’ ὅσον δ’ ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρχῃ αὐτὸ τὸ σύστημα, εἶναι φόβος μήπως φθάσῃ ἡ τιμὴ τοῦ κρέατος καὶ πέντε δραχμὰς τὴν ὀκᾶν καὶ ἑπτά. Πρέπει λοιπὸν νὰ λάβῃ ταχέως πρόνοιαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον πρὸς περιστολὴν τοῦ κακοῦ.

§18Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ὑπεβλήθη τὸ περὶ ἀγροφυλακῆς νομοσχέδιον.

§19Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Κατὰ τοῦτο καὶ μόνον δέον νὰ μεταβληθῇ ὁ νόμος, ὡς πρὸς τὰ σύλληπτρα· νὰ μὴ πληρώνωνται ταῦτα εἰς τοὺς συλλαβόντας, ἀλλὰ νὰ κατατίθενται ἀπὸ τοὺς καταδικασθέντας μετὰ τὴν καταδίκην των ἐνώπιον τοῦ Πταισματοδικείου, καὶ τότε θὰ ἐπέλθῃ ἴσως μία τάξις.

§20ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τοιοῦτο νομοσχέδιον εἶχεν ὑποβάλει ὁ κύριος Θεοτόκης πρὸ διετίας, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§21Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν εἰσήχθη τοιοῦτον τότε, διότι δὲν ἤμην εἰς τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον Βουλευτής. Ἐὰν ὑπάρχῃ τοιοῦτον, δύναται νὰ τὸ ὑποβάλῃ ἐκ νέου ὁ κ. Θεοτόκης. Ὅπως δήποτε εἶναι ἀνάγκη ἐπείγουσα νὰ ψηφισθῇ τοιοῦτο νομοσχέδιον, διὰ νὰ λείψωσι τὰ παράπονα. Ἄλλως, Κύριοι, ὑπὸ τὸ ἰσχῦον σύστημα κινδυνεύει ἡ κινητὴ περιουσία τῶν ἀνθρώπων. Ἐπὶ τοῦ παρόντος παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ τὸν νομάρχην Τριφυλίας, ἵνα καλέσῃ τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, ὅπως ταῦτα ὁρίσωσι τὰς περιφερείας, εἰς ἃς δύνανται νὰ βόσκωσι τὰ ποίμνια, καὶ προληφθῇ οὕτω τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον γίνεται καθ’ ἡμέραν ὑπὸ ἀστυφυλάκων καὶ χωροφυλάκων.

§22Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς νὰ διατάσσῃ τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια;

§23Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Τὸν νομάρχην· ὁ νομάρχης τὸν δήμαρχον, καὶ οὗτος καλεῖ τὰ Συμβούλια. Ἀναγνώσατε τὸν νόμον, καὶ θὰ τὸ μάθητε.

§24Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Σφάλλεσθε, νομίζω.

§25Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δὲν σφάλλομαι διόλου. Ἔχω δὲ πεποίθησιν, ὅτι, ὅπου εἶναι ἀξιωματικοὶ ἀστυνόμοι, δὲν συμβαίνει τὸ κακὸν τοῦτο. Ἀλλὰ καὶ μήπως ὑποπίπτει εἰς τὰς αἰσθήσεις τῶν ἀξιωματικῶν ἀστυνόμων ἡ παρανομία τῶν ἀστυφυλάκων καὶ χωροφυλάκων; ὁ ἀστυφύλαξ, ὁ χωροφύλαξ ἢ ὁ ἐνωμοτάρχης βεβαιοῖ, ὅτι συνέλαβε τὰ ποίμνια ἐντὸς ἀπηγορευμένου μέρους· τί θέλετε νὰ κάμῃ ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος; Νὰ μὴ πιστεύσῃ εἰς τὰ ὄργανά του; Καὶ ὅμως τὰ ὄργανά του δὲν τοῦ λέγουσι τὴν ἀλήθειαν· πιστοποιοῦσι τὰ ἐναντία τῶν συμβαινόντων, καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ περιορισθῇ τὸ κακόν, τροποποιουμένου τοῦ σήμερον ἰσχύοντος νόμου, ἀφοῦ προηγουμένως λάβῃ τὰ προσήκοντα διοικητικὰ μέτρα ὁ κύριος Ὑπουργὸς πρὸς περιορισμὸν τοῦ κακοῦ τούτου.

§26Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον προεκάλεσαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, εἶναι ὑψίστου ἐνδιαφέροντος, διότι ἀφορᾷ αὐτὴν τὴν συντήρησιν τῆς δημοσίας τάξεως. Ἡ δημοσία τάξις, ὡς γνωρίζετε, ἔχει ἀνατεθῇ εἰς τὰς κατὰ τόπους ἀστυνομίας τοῦ Κράτους. Τὰ κατώτερα ἀστυνομικὰ ὄργανα, εἴτε διὰ τὸν ἕνα λόγον εἴτε διὰ τὸν ἄλλον, ἔχουσιν ἀναπτύξει μίαν φιλοχρηματίαν, ἕνεκα τῆς ὁποίας τὸν ἀγροτικὸν λαὸν κρατοῦσιν ἀντιμέτωπον πρὸς τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα. Ὑφίσταται εἷς διηνεκὴς ἐμφύλιος πόλεμος μεταξὺ ἀγροτῶν καὶ ἀστυνομικῶν ὀργάνων. Τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα, ὅταν βλέπωσι τὰ θυλάκιά των κενὰ χρημάτων, δὲν ἔχουσιν ἄλλο νὰ πράξωσιν ἢ νὰ ἐκδράμωσιν ὀλίγα βήματα πέραν τοῦ ἀστυνομικοῦ σταθμοῦ, καὶ πάντα τὰ ζῷα, τὰ ὁποῖα τυχὸν συναντῶσι, τὰ συλλαμβάνουσιν, ὡς βόσκοντα δῆθεν εἰς μέρη ἀπηγορευμένα, καὶ ζητοῦσι σύλληπτρα, καὶ τὰ λαμβάνουσι, διότι οὐδεμία ἐπίβλεψις ὑπάρχει περὶ τοῦ νομίμου ἢ μὴ νομίμου τῆς εἰσπράξεως τῶν συλλήπτρων. Εἰς τοῦτο δὲν πταίουσιν οἱ κατὰ καιροὺς ψηφισθέντες νόμοι, διότι οἱ νόμοι ἐκεῖνοι εἶναι καλοί. Ὁ τρόπος τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῶν πταίει, διότι ὁ τρόπος τῆς ἐφαρμογῆς ἔχει ἀνατεθῇ εἰς τὴν κρίσιν τῶν χωροφυλάκων καὶ τῶν ἀστυφυλάκων. Οἱ ἀστυφύλακες, σᾶς βεβαιῶ, ἐπὶ τῇ ἐπισημότητι τῆς ἀρχῆς των βεβαιοῦσιν, ὅτι τὰ κτήνη τοῦ Α ἢ τοῦ Β κυρίου συνέλαβον εἰς τόπον ἐσπαρμένον ἢ ἀπηγορευμένον πρὸς βοσκὴν· ζητοῦσι δὲ σύλληπτρα, καὶ εἰσπράττουσι ποσὸν οὐκ εὐκαταφρόνητον. Εἰσαγγελεύς τις μοὶ ἔλεγεν, ὅτι, ἐνεργήσας ποτὲ ἐπιθεώρησιν τῶν συμβολαιογραφείων τῆς δικαστικῆς περιφερείας του, εὗρε συμβόλαια, συνταχθέντα μεταξὺ ἀστυφυλάκων ἢ ἀστυνομικῶν σταθμαρχῶν καὶ διαφόρων ἀγροτῶν, συμβόλαια δανειακὰ διὰ χιλιάδας δραχμῶν! Αἱ χιλιάδες αὗται βεβαίως ἐξοικονομήθησαν ἐκ τῆς παρανόμου εἰσπράξεως τῶν συλλήπτρων. Τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, ἐφέρθη ἐν τῇ Βουλῇ καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλευτικὴν Περίοδον, πάντες δὲ τότε προέτεινον, ὅτι μία καὶ μόνη διάταξις χρειάζεται, νὰ μεταρρυθμισθῇ ὁ νόμος περὶ ποιμνιοβοσκῆς ὡς πρὸς τοῦτο, ὡς πρὸς τὰ σύλληπτρα, διότι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, περὶ μετατροπῆς τοῦ ἀστυνομικοῦ συστήματος καὶ περὶ ἀγροφυλακῆς, οὐδεμίαν ποιοῦνται μνείαν περὶ τῶν συλλήπτρων. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι, ἐὰν συνταχθῇ ἓν νομοσχέδιον ἐξ ἑνὸς καὶ μόνου ἄρθρου, διατάσσοντος ὅτι τὰ σύλληπτρα, ὅπως κανονίζονται ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ ποιμνιοβοσκῆς, εἰσπράττονται ἅμα τῇ ἐκδόσει τελεσιδίκου ἀποφάσεως τοῦ ἁρμοδίου πταισματοδίκου, θεραπεύεται τὸ κακόν.

§27ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶναι τέλειος ὁ νόμος.

§28Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι τέλειος ὡς πρὸς τὰ ἄλλα, ἀλλ’ ἡ ἐφαρμογή του εἶναι κακὴ, διότι ἀνατίθεται ἡ κρίσις, ἂν εἶναι νόμιμος ἢ παράνομος ἡ εἴσπραξις τῶν συλλήπτρων, εἰς αὐτοὺς τοὺς εἰσπράττοντας. Ἐὰν δ’ ἐπροσέχετε εἰς τὴν ὁμιλίαν μου, βεβαίως δὲν ἠθέλετε κάμει τὴν παρατήρησιν ταύτην· διότι ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὁ τρόπος τῆς ἐφαρμογῆς πταίει, διὰ τῆς διατάξεως δὲ, τὴν ὁποίαν ζητῶ, διορθώνεται ὁ τρόπος αὐτός. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν ἔντιμον κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν εὑρίσκῃ τὴν σύστασιν καὶ ἐμοῦ καὶ τῶν ἄλλων συναδέλφων δικαίαν, καὶ προτίθηται νὰ εἰσαγάγῃ τοιοῦτο νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ τὸ δηλώσῃ· ἄλλως νὰ λάβωμεν τὸν κόπον καὶ τὴν τιμὴν νὰ συντάξωμεν ἡμεῖς καὶ ὑποβάλωμεν νομοσχέδιον, κύριε Πρόεδρε.

§29Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα τοῦτο περὶ ποιμνιοβοσκῆς καὶ ἀγροφυλακῆς εἰς οὐδεμίαν τῶν Συνόδων τῆς παρελθούσης Περιόδου ἔλειψε, καὶ πάντοτε προεκάλεσε μακρὰς συζητήσεις. Ἐνῷ δὲ πάντες ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην τῆς βελτιώσεως τῆς κακῆς καταστάσεως, τῆς ἕνεκα τῆς ἀτελείας τῶν περὶ ἀγροφυλακῆς καὶ ποιμνιοβοσκῆς νόμων δημιουργουμένης, καὶ ζητοῦμεν νὰ ψηφισθῇ νέος περὶ ἀγροφυλακῆς νόμος, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ συμπεριλαμβάνωνται καὶ αἱ διατάξεις τοῦ περὶ ποιμνιοβοσκῆς, ἐν τούτοις μέχρι τοῦδε οὐδεμία σοβαρὰ φροντὶς ἐλήφθη ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων καὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς περὶ τούτου. Καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν λαμβάνεται σοβαρὰ φροντὶς περὶ τούτου, βεβαίως θὰ ἐξακολουθῇ πάντοτε νὰ ἀπασχολῇ τὴν Βουλὴν τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἕνεκα δὲ τῆς ἀτελείας καὶ τῆς κακῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων αὐτῶν, ὄχι μόνον τὰ συμφέροντα τῶν κτηνοτρόφων παραβλάπτονται διὰ τῆς ἀδίκου καὶ παρανόμου πληρωμῆς συλλήπτρων πρὸς τοὺς ἐφαρμόζοντας τὸν νόμον χωροφύλακας καὶ ἀγροφύλακας, ἀλλ’ ἂν θελήσῃ τις νὰ ζητήσῃ στατιστικὰς παρὰ τῶν διαφόρων Εἰσαγγελέων τοῦ Κράτους περὶ τῶν αἰτίων τῶν διαφόρων ἐγκλημάτων κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, καθ’ ἃ ἐφαρμόζεται ὁ περὶ ποιμνιοβοσκῆς νόμος, ὡς καὶ ὁ περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας, θέλει ἴδει, ὅτι τὸ πλεῖστον τῶν ἐγκλημάτων αἰτίαν ἔχει τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ ποιμνιοβοσκῆς. Τουλάχιστον ἐγὼ ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου Λακεδαίμονος γνωρίζω, ὅτι οἱ κάτοικοι ὁλοκλήρων χωρίων, καὶ μετ’ αὐτῶν ἔτι τῶν ἱερέων, εἰσήχθησαν ἐνώπιον τῶν ποινικῶν Δικαστηρίων — καὶ τοῦ Κακουργιοδικείου καὶ τοῦ Πλημμελειοδικείου — ὡς κατηγορούμενοι ἐπὶ ἀντιστάσει, συνεπείᾳ ἐκθέσεων ἀντιστάσεως, τὰς ὁποίας κατ’ αὐτῶν ὑπέβαλον οἱ χωροφύλακες καὶ ἄλλα ἀστυνομικὰ ὄργανα, ὅτι τοῖς ἐγένετο δῆθεν ἀντίστασις κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ περὶ ποιμνιοβοσκῆς νόμου. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι μεγίστη ἀνάγκη, ὅπως πρὸς πρόληψιν ὄχι μόνον τῶν χρηματικῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας ὑφίστανται καὶ οἱ κτηματίαι καὶ οἱ κτηνοτρόφοι ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐγκλημάτων, τὰ ὁποῖα ἕνεκα τῶν συλλήπτρων γίνονται, ἐπισπεύσωμεν τὴν συζήτησιν καὶ ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀγροφυλακῆς, τὸ ὁποῖον εἰσηγήσατο εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἐν τῷ ὁποίῳ δύναται κάλλιστα νὰ συμπεριληφθῇ καὶ διάταξις περὶ ποιμνιοβοσκῆς. Διότι τὸ ζήτημα τῆς ἀγροφυλακῆς καὶ τῆς ποιμνιοβοσκῆς δὲν εἶναι δύο ζητήματα διηρημένα, ἀλλ’ ἕν καὶ τὸ αὐτό. Ἐὰν ψηφίσωμεν ταῦτα διηρημένως, δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἡ ἑνότης ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν νόμων. Θὰ παρακαλέσω μάλιστα τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀγροφυλακῆς φέρῃ εἰς συζήτησιν ἀμέσως μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν μᾶλλον ἐπειγόντων νομοσχεδίων, κατὰ τὴν συζήτησιν δ’ αὐτοῦ δύνανται νὰ προταθῶσι παρὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων αἱ ἀναγκαῖαι τροποποιήσεις τῶν σχετικῶν διατάξεων τοῦ περὶ ποιμνιοβοσκῆς νόμου. Τοῦτο καὶ μόνον δύναται νὰ ἐπιφέρῃ διόρθωσιν, καὶ τότε θὰ παύσωσιν αἱ ἑκάστοτε συζητήσεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Σημειώσατε, ὅτι καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον δὲν συνεζητήθη νομοσχέδιον περὶ ἀγροφυλακῆς, διὰ μόνον τὸν λόγον, ὅτι θὰ προεκάλει μακρὰς συζητήσεις. Τοῦτο πιθανὸν θὰ γείνῃ αἰτία νὰ μὴ συζητηθῇ καὶ κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην. Ὁ λόγος οὗτος δὲν μᾶς δικαιολογεῖ, ἀλλὰ διαβεβαιῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι περισσότερον χρόνον θὰ καταναλώσωσιν αἱ προκαλούμεναι ἑκάστοτε συζητήσεις ἕνεκα παραπόνων διαφόρων συμπολιτῶν μας ἢ ἡ συζήτησις τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου περὶ ἀγροφυλακῆς.

§30ΑΛΕΞ. ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. ἐκ Τριφυλίας Βουλευτοῦ λαμβάνω τὸν λόγον, ἵνα ποιήσωμαι δήλωσιν, ἣν θεωρῶ ἀναγκαίαν. Δὲν πρόκειται νὰ ψέξω τὸν ἀστυνόμον Ἐράνης,—ὃν ἄλλως ἐκτιμῶ, διότι ἔχω λάβει ἀφορμὴν νὰ πιστεύω, ὅτι ἐκπληροῖ εὐόρκως τὸ καθῆκόν του. —Ἐγὼ πράγματι ἔλαβον ἀφορμὴν, ὅπως ἀναχθῶ εἰς γενικωτέραν ἐπισκόπησιν τοῦ ζητήματος, καὶ παρετήρησα, ὅτι πρέπει νὰ διορθωθῶσι τὰ τοῦ νόμου περὶ ποιμνιοβοσκῆς. Ὁ δῆμος Ἐράνης ἔχει πληθυσμὸν γεωργικὸν καὶ ποιμενικὸν, καὶ ἑπομένως οἱ γεωργοὶ ἔχουσι δίκαιον νὰ παραπονῶνται. Ἀλλὰ διαφέρει τοῦτο. Ὡς ἔχει ὁ νόμος περὶ ποιμνιοβοσκῆς, ἔχει πλείστας ἀτελείας, ἀποτελεῖ δὲ πραγματικῶς τραγέλαφον, διότι περιέχει διατάξεις τόσον δυσερμηνεύτους, ὥστε νὰ φέρωσιν εἰς σύγχυσιν καὶ ἀπορίαν καὶ τὰς δικαστικὰς ἀρχάς. Ἐκείνη ἡ διάταξις τῶν 200 στρεμμάτων εἶναι τέλειος ἐμπαιγμός. Ὁ ἔχων δηλαδὴ 200 στρέμματα εἰς μέρη ἀπηγορευμένα ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ ποιμνιοβοσκῆς καὶ ἔχων ἐν ταυτῷ ποίμνιον δύναται νὰ βόσκῃ αὐτὸ εἰς τὰ 200 στρέμματα, ἅπερ βεβαίως χρησιμεύουσιν ὡς ὁρμητήριον τῆς καταστροφῆς. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ γείνῃ κοινὸς ὁ νόμος περὶ ποιμνιοβοσκῆς καὶ ἀγροφυλακῆς, διότι οἱ νόμοι περὶ ποιμνιοβοσκῆς χρήζουσιν ἅπαντες συγχωνεύσεως μεθοδικῆς καὶ κωδικοποιήσεως, ἵνα καταστῶσιν εἰς νόμος ἑνιαῖος. Καὶ διὰ τοῦτο διαφωνῶ πρὸς τὸν κ. ἐκ Λακεδαίμονος Βουλευτὴν, ὑποδείξαντα νὰ παρεισαγάγωμεν ἐν τῷ περὶ ἀγροφυλακῆς νόμῳ, ὅστις ἀφορᾷ εἰς τὸ σῶμα τὸ ἐπιτετραμμένον τὴν φρούρησιν τῶν ἀγρῶν καὶ τὴν καταδίωξιν τῶν ἀδικούντων, τὸν νόμον περὶ ποιμνιοβοσκῆς. Ἐὰν νομίζωμεν, ὅτι δέονται συμπληρώσεως διατάξεις τοῦ νόμου περὶ ποιμνιοβοσκῆς, εἶναι εὐχερέστατον, ἵνα ἡ Βουλὴ, ἥτις εὑρίσκεται ἐν πληρεστάτῃ γνώσει τούτων, προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν ἑνὸς νόμου. Ἐὰν πρόκηται νὰ ὑποβληθῶσι τροποποιήσεις, ἂς ὑποβληθῶσι τὸ ταχύτερον, ἵνα λυθῇ τὸ ζήτημα, καὶ διασωθῇ τὸ γόητρον τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων, διότι πολλαὶ ἠκούσθησαν κατ’ αὐτῶν μομφαί, ἐνῷ τινὰ τῶν ὀργάνων τούτων εἶναι ἀνώτερα τοιούτων ὑπονοιῶν.

§31Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Οἱ κατὰ διαφόρους Περιόδους ψηφισθέντες νόμοι παρουσιάζουσιν, ὑποθέτω, ὅλας τὰς ἀτελείας ταύτας. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὅταν σκεπτώμεθα περὶ ψηφίσεως νόμου διὰ τοιαῦτα ζητήματα, τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι εἶναι σπουδαιότατα, οὐδέποτε θὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ εὐάρεστον ἀποτέλεσμα νὰ φέρωμεν βελτίωσίν τινα. Ὑποθέτω, ὅτι οἱ κατὰ περιόδους ψηφιζόμενοι νόμοι εἶναι ἡ αἰτία τῆς τοιαύτης καταστάσεως τοῦ Κράτους. Τὰ πάντα ἀπορρέουσιν ἐκ τῆς ἀγαθῆς διοικήσεως, ἐκ τῶν ὑπαλλήλων, ἐὰν οὗτοι ἐκπληρῶσι μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας τὸ καθῆκόν των. Τὸ ζήτημα τῆς ποιμνιοβοσκῆς καὶ τὸ τῆς ἀγροφυλακῆς εἶναι ζητήματα ἀναγόμενα εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ τάξιν. Φρονῶ λοιπόν, ὅτι, ἐὰν ἐπιμένωμεν εἰς ψήφισιν νόμου, μεταβάλλοντος τὸν νόμον περὶ ἀγροφυλακῆς ἢ ποιμνιοβοσκῆς, οὐδὲν εὐάρεστον ἀποτέλεσμα δυνάμεθα νὰ ἀναμένωμεν. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις καὶ πᾶσα ἄλλη Κυβέρνησις καθῆκον ἔχει νὰ λαμβάνῃ μέριμναν διοικητικὴν διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ἀναγόμενον εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ τάξιν. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι, ὅπου ὑπῆρξαν ἀστυνόμοι ἐκπληροῦντες τὸ καθῆκόν των, ἐκεῖ προέβησαν οὗτοι εἰς διορισμὸν ἀγροφυλάκων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκτελοῦσι τὸ ἑαυτῶν καθῆκον, δὲν ἐγένοντο δὲ ποτὲ ὄργανα οὔτε τῶν δημάρχων οὔτε τοῦ ἑκάστοτε ἰσχύοντος πολιτικοῦ· ὅταν δὲ οἱ ἀγροφύλακες ἐκτελῶσι τὸ καθῆκόν των, δὲν παρουσιάζονται τὰ ἄτοπα ταῦτα. Νομίζω λοιπόν, ὅτι, κατόπιν τῆς παρουσιαζομένης καταστάσεως ἐν σχέσει πρὸς τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ τάξεως, δυνάμεθα νὰ ἐξασφαλίσωμεν ἐκτάκτως τὴν περιουσίαν τῶν πολιτῶν διὰ τῆς ἀποσπάσεως ἀρκετοῦ ἀριθμοῦ στρατιωτῶν παρὰ ταῖς διαφόροις ἀστυνομίαις τοῦ Κράτους.

§32ΕΛ. ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Καὶ ποῦ νὰ τοὺς εὕρωμεν;

§33Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἀρκετοὺς τρέφομεν. Δὲν ἀντέχομεν διὰ τοιαύτην φορολογίαν! (θόρυβος).

§34Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε θὰ ἐκλίπῃ ἡ ὀρνιθοτροφίας ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα (γέλωτες).

§35Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ὀρνιθοτροφίας, ἀλλὰ περὶ ἀρνοτροφίας.

§36ΕΛ. ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ποῦ νὰ εὕρωμεν τοὺς στρατιώτας, ἀφοῦ κάμνουν ὀκτὼ ἡμέρας νὰ βγάλουν τὰ παπούτσια ἀπὸ τὰ ποδάρια τους;

§37Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι μόνον ἐν τῇ φρουρᾷ τῶν Ἀθηνῶν κάμνουν 8 ἡμέρας νὰ βγάλουν τὰ παπούτσια τους. Ἐν Θεσσαλίᾳ γίνονται ἀσκήσεις ταξιαρχίας, εἰς Ἄρταν δὲ ὑπάρχουσι 400 εὔζωνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν κάμνουν τίποτε. Εἰς ἄλλας φρουρὰς οἱ στρατιῶται καταπονοῦνται καὶ πάσχουσιν, εἰς ἄλλας δὲ κοιμοῦνται 5 ἢ 10 ἡμέρας. Ὅταν θέλητε νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, δυνάμεθα νὰ παρουσιάσωμεν τὴν κατάστασιν τῶν στρατιωτῶν τῶν διαφόρων φρουρῶν, καὶ τότε θέλετε πεισθῇ κατὰ πόσον λέγω ἀλήθειαν.

§38Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Περὶ τίνος ὁμιλεῖτε;

§39Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Περὶ ἐνισχύσεως τῶν διαφόρων ἀστυνομιῶν τοῦ Κράτους διὰ στρατιωτικῆς δυνάμεως.

§40Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἡμεῖς θὰ καταργήσωμεν τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν.

§41Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Ὅταν ἔλθητε εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ καταργήσητε τὴν ἀστυνομίαν αὐτήν, τότε θὰ λάβω τὸν λόγον· ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν νόμον καταργοῦντα αὐτὴν, δὲν δυνάμεθα ἢ περὶ αὐτῆς νὰ σκεφθῶμεν. Πρόκειται νὰ λάβωμεν συντελεστικὰ μέτρα, σώζοντα τὸ Κράτος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὁμολογουμένως μεριμνᾷ ὑπὲρ τῆς τάξεως καὶ τῆς ἀσφαλείας, ἀλλ’ ἀτυχῶς ἡ ἔλλειψις δυνάμεως στρατιωτικῆς, ἣν γνωρίζω ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου, παρουσιάζει δύσκολον τὸ ἔργον τοῦτο. Πρέπει λοιπὸν ν’ ἀποσπάσωμεν στρατιώτας πρὸς παγίωσιν τῆς τάξεως καὶ ἀσφαλείας.

§42Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Διευθύνοντας δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν; Τὰ ὄργανα ὑπείκουσιν εἰς τὰς διαταγὰς τῶν διευθυνόντων.

§43Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν δὲν θεωρεῖτε ὡς ἱκανὸν διευθύνοντα;

§44Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἐννοῶ τοὺς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις διευθύνοντας.

§45Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Ἔχομεν ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι δύνανται διοριζόμενοι νὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκόν των.

§46Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ὑπάρχουσι βεβαίως καὶ ἐξαιρέσεις. Ὑπάρχουσι πολλοὶ ἱκανοί, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ πλεῖστοι ἀνίκανοι.

§47Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Δὲν σᾶς λέγω διὰ τοὺς ἀνικάνους ἐκείνους, οἵτινες καταφεύγουσιν εἰς τοὺς πολιτευομένους, ζητοῦντες νὰ διορισθῶσιν ἀστυνόμοι.

§48Ε. ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δὲν ἦλθε ποτὲ κανεὶς νὰ μὲ παρακαλέσῃ.

§49Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Οὐδένα πολιτικὸν ἀδικῶ. Ἀλλ’ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως γνωρίζω πολλοὺς ἀξιωματικούς, καταφεύγοντας καὶ παρακαλοῦντας τοὺς πολιτευομένους, ἵνα διορισθῶσιν ἀστυνόμοι. Δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι οἱ ἀστυνόμοι οὗτοι θὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκόν των μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας; Πρέπει νὰ ἦναι λίαν ἠθικοὶ οἱ πολιτευόμενοι, ἵνα οἱ ἀστυνόμοι οὗτοι ὦσι καλοί.

§50ΧΑΡ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ πλεῖστον τῶν ἀξιωματικῶν δὲν ἐκτελοῦσι καλῶς τὰ καθήκοντα αὐτῶν ὡς ἀστυνόμοι.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ γενικωτέρου ζητήματος· πρόκειται μόνον περὶ παραπόνων κατὰ τοῦ ἀστυνόμου Ἐράνης.

§52Ι. ΣΤΑΙΚΟΣ. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐν σχέσει πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἀγροφυλακῆς καὶ τῆς ποιμνιοβοσκῆς. Ἠθέλησα νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ καταφύγωμεν εἰς ἐπιψήφισιν νόμων, ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ διορθώσωμεν τὸ κακὸν τάχιστα διὰ διοικητικῶν μέτρων. Εἶπον, ὅτι δύναται ἡ ἀστυνομία — ἡ ὁποία παραδέχομαι ὅτι ἔχει τὰς πλημμελείας της — νὰ ἐνισχυθῇ διὰ μικρᾶς στρατιωτικῆς δυνάμεως· ἀλλ’ ὁ κ. ἐκ Νάξου Βουλευτὴς καὶ σεβαστός μοι ὑποστράτηγος ἠθέλησε νὰ μὲ διακόψῃ, εἰπών μοι, ὅτι δὲν ἔχομεν στρατὸν, καὶ ἐκ τούτου εἶχον καθῆκον νὰ τὸν προκαλέσω καὶ τῷ ἀποδείξω ὅτι ἔχομεν στρατόν, διότι, προκειμένου οἱ στρατιῶται νὰ καταγίνωνται εἰς ἄλλα ἔργα, προτιμότερον εἶναι νὰ καταγίνωνται εἰς τὰ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ τάξεως. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν νὰ μὴ μὲ διακόπτητε, ἵνα μὴ ἐπανέρχωμαι εἰς τὸ αὐτὸ ζήτημα. Λοιπόν, πρὶν ἢ ἡ Κυβέρνησις κατορθώσῃ νὰ ὑποβάλῃ τοιοῦτο νομοσχέδιον, — τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν θέλω νὰ παραδεχθῶ, ὅτι θὰ ἦναι τὸ τελειότερον νομοθέτημα, διότι πιθανὸν καὶ τοῦτο νὰ παρουσιάσῃ ἀτελείας, — θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἐν συνεννοήσει μετὰ τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν μεριμνήσῃ νὰ διορισθῶσιν ἀστυνόμοι, ὄχι οἱ αἰτοῦντες, ὄχι οἱ δηλώσαντες, ὅτι ἐπιθυμοῦσι νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῇ ἀστυνομικῇ ὑπηρεσίᾳ, ἀλλ’ ἀξιωματικοὶ κατ’ ἀρχαιότητα, ἐκ τοῦ πίνακος, τὸν ὁποῖον ἔχει σήμερον ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία. Ὅταν δὲ τοιούτους ἀξιωματικοὺς διορίσωμεν ὡς ἀστυνόμους, θὰ ἐκλέξωμεν τοὺς καλλιτέρους, διότι ἔχω πεποίθησιν, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ἐπιθυμοῦσι τῷ ὄντι τὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τοῦ τόπου. Πρὸς τούτοις δέον νὰ ἐνισχυθῶσιν αἱ διάφοροι ἀστυνομίαι τοῦ Κράτους, διότι σήμερον τὸ ζήτημα τῆς ἀσφαλείας τῶν κτημάτων ἐκ τῆς ποιμνιοβοσκῆς καὶ τῶν διαφόρων ἐγκληματιῶν εἶναι ζήτημα μεγίστης σπουδαιότητος, διότι ἐξ αὐτοῦ προέρχεται ἡ οἰκονομικὴ καχεξία, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ εἰς τὸν τόπον, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ σύντονος μέριμνα. Διότι βεβαίως οἱ ἐγκληματίαι, οἱ ὁποῖοι περιφέρονται εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας, μὴ φοβούμενοι τοὺς νόμους, τῶν ὁποίων εἶναι παραβάται, καὶ μὴ προσερχόμενοι ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα δώσωσι λόγον τῶν πράξεών των, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ σεβασθῶσι καὶ τὰς περιουσίας τῶν πολιτῶν; Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως, εἰ δυνατόν, συστήσῃ ἀστυνομικοὺς σταθμοὺς εἰς διάφορα μέρη τῶν ἐπαρχιῶν, ἐπὶ τῇ βάσει πάντοτε ἐπισήμων ἀναφορῶν καὶ ἐκθέσεων τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν· ὅταν δὲ συστηθῶσι σταθμοί, βεβαίως διὰ τῆς συμπράξεως τῶν ἀστυφυλάκων καὶ διὰ τῆς συνδρομῆς τῶν διαφόρων κτηματιῶν οἱ σταθμοὶ αὐτοὶ θὰ περιορίσωσι τὰς τοιαύτας πράξεις. Ἔχομεν πλεῖστα παραδείγματα, ὅτι ἡ ἐγκατάστασις σταθμῶν εἰς διάφορα μέρη, ὅπου οἱ ποιμένες καὶ ἄλλοι ἐγκληματίαι κατέστρεφον τὰ κτήματα, προέλαβεν ὅλα αὐτὰ τὰ ἀδικήματα. Ταῦτα λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, ἵνα βελτιουμένης τῆς ἀστυνομικῆς ὑπηρεσίας βελτιωθῇ καὶ ἡ κατάστασις τοῦ τόπου.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρωτοπαπαδάκης ἔχει τὸν λόγον.

§54Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἐπιθυμῶ, Κύριοι, νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ ἀντικειμένου τινός, τὸ ὁποῖον αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ δὲν ἔχει ἴσως σημασίαν, καθόσον πρόκειται περὶ ἀμφισβητήσεως μιᾶς ἢ δύο δεκάδων χιλιάδων δραχμῶν ἐν τῇ ἐκτελέσει δημοσίου τινὸς ἔργου, ἀπὸ γενικῆς ὅμως ἀπόψεως ἐξεταζόμενον ἔχει μεγίστην σπουδαιότητα, διότι ἐν παρομοίᾳ ἀκριβῶς περιπτώσει εἰς ἕτερον ὁμοίας φύσεως ἔργον, κατασκευασθὲν εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν τοῦ Κράτους, ἐπειδὴ δὲν προελήφθησαν ὡρισμένα γεγονότα, διημφισβητήθησαν κατόπιν ἑκατοντάδες ὅλαι χιλιάδων δραχμῶν. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ τῆς κατασκευῆς ἀσημάντου τινὸς κυματοθραύστου ἐν τῇ νήσῳ Νάξῳ. Ἐπιθυμῶ δὲ ἰδίᾳ νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ γνωμοδοτήσεως τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων, ἡ ὁποία ὅσον οὔπω θὰ τῷ ὑποβληθῇ πιθανῶς πρὸς ἐπικύρωσιν. Πρὸ τῆς ἐπικυρώσεως ταύτης ἐπιθυμῶ, ἵνα ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν λάβῃ γνῶσιν τῶν διαφόρων περιστατικῶν, ὅσα προτίθεμαι νὰ ἐκθέσω ἐντεῦθεν, ὅπως ἐν ἐπιγνώσει τῶν γεγονότων ἀποφασίσῃ, ὡς ἤθελε κρίνει δικαιότερον.

§55ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ποίαν ἡμερομηνίαν φέρει ἡ γνωμοδότησις;

§56Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἡ γνωμοδότησις φέρει ἡμερομηνίαν τῆς 27 Φεβρουαρίου ἐνεστῶτος ἔτους. Ἡ πρωτεύουσα τῆς νήσου Νάξου εἶναι, ὡς γνωστόν, ἀλίμενος. Ἐν ἔτει 1856 ἐδημοσιεύθη ὁ περὶ ἀνακαινίσεως τῆς προκυμαίας ΤΝΕʹ νόμος, ἐπιβάλλων λιμενικοὺς φόρους, καὶ περὶ τὸ 1870 ἐπερατοῦτο κυματοθραύστης 175 περίπου μέτρων μήκους, ὅστις ὅμως, προϊόντος τοῦ χρόνου δὲν ἐξήρκει, ἵνα προφυλάττῃ τὰ πλοῖα, ὅσα προσωρμίζοντο ἐκεῖ, καὶ οὕτω νέοι φόροι ἐπεβλήθησαν ἐν ἔτει 1884 καὶ 1890, ἐξ ὧν εἰσεπράχθη μέχρι τοῦδε ποσὸν δραχ. 250,000 περίπου. Ἐν ἔτει δὲ 1895 ἐμελετήθη ἡ συμπλήρωσις καὶ ἡ προέκτασις τοῦ παλαιοῦ κυματοθραύστου ὑπὸ τοῦ τότε νομομηχανικοῦ Κυκλάδων κ. Ἀθ. Γεωργιάδου, καὶ τὴν 12 Μαρτίου 1900 ἐξετίθετο τὸ ἔργον εἰς δημοπρασίαν. Παρουσιάσθη εἷς ἐργολάβος, ὀνόματι Σταματιάδης, μειοδοτήσας 15%, καὶ ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ δημοπρασία ὑπὸ τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων, εἷς ἐπιθεωρητὴς τοῦ Σώματος, — καὶ παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ προσέξητε εἰς τοῦτο, διότι ἔχει μεγάλην σημασίαν διὰ τὰ κατόπιν λαβόντα χώραν, — εἷς ἐπιθεωρητὴς τῶν δημοσίων ἔργων, λέγω, εὑρισκόμενος τότε ἐν Νάξῳ πρὸς παραλαβὴν γεφυρῶν, τηλεγραφεῖ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῇ 27 Μαρτίου 1900 τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν (Διεύθυνσιν Δημοσίων Ἔργων) Ἀθήνας. «Ἀναγκαῖον κρίνω ἀνασταλῇ κοινοποίησις ἐγκρίσεως λιμενικῆς ἐνταῦθα ἐργασίας ἄχρις ἐλεύσεώς μου, πρὸς πρόληψιν ἐνδεχομένων μεγάλων ζημιῶν Λιμενικοῦ Ταμείου, ὡς ἐκ τοῦ ὁρισμοῦ ἀκαταλλήλου λατομείου ὑπὸ συγγραφῆς. Περιοδεύων ἐπιθεωρητὴς Τζώτζης.» Ἐπανελθὼν δὲ εἰς Ἀθήνας ὁ κ. ἐπιθεωρητής, συνεπλήρωσε τὸ τηλεγράφημά του δι’ ἀναφορᾶς του πρὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπὸ 24 Ἀπριλίου 1900, ἐν τῇ ὁποίᾳ λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἐπειδὴ περὶ τὰ τέλη τοῦ παρελθόντος Μαρτίου, ὅτε μετέβην εἰς Νάξον καὶ παρέλαβον τὰς ἐκεῖ κατασκευασθείσας δύο γεφύρας, μοὶ ἐγένοντο παραστάσεις, ὅτι τὰ ὑπὸ τῆς συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεων τῆς κατασκευῆς λιμενοβραχίονος ἐν Νάξῳ ὁριζόμενα λατομεῖα τοῦ Ἁγίου Γεωργίου εἰσίν ἀνεπαρκῆ διὰ τὴν παροχὴν τῶν ἀπαιτουμένων πετρωμάτων διὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην, μετέβην καὶ ἐγὼ καὶ ἐξήτασα ταῦτα ἐπὶ τόπου, ἀντελήφθην δέ, ὅτι ὄντως τὰ λατομεῖα τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, ἐξαντληθέντα ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, ὅτε ἐξ αὐτῶν κατεσκευάσθησαν τά τε ὑπάρχοντα κρηπιδώματα καὶ ὁ ὑπάρχων λιμενοβραχίων, δὲν δύνανται νὰ παράσχωσι τὸν ἀπαιτούμενον κυβισμὸν πετρωμάτων διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ λιμενοβραχίονος· ὡς μὲ ἐβεβαίωσε δὲ ἥ τε ἐπιτόπιος ὑπηρεσία καὶ πολλοὶ κάτοικοι, οἱ ὀγκόλιθοι, ἐφ’ ὧν ᾠκοδομήθη τὸ ἐπανωτοίχισμα τοῦ κρηπιδώματος τῆς κατασκευασθείσης παραλιακῆς ὁδοῦ, ἐτέθησαν πολλῷ μικρότεροι τῶν ἐγκεκριμένων, διότι ἀνέφικτος ἀπέβη πᾶσα προσπάθεια κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νὰ συμμορφωθῇ (ὁ ἐργολάβος) πρὸς τὰς διαστάσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι τὸ λατομεῖον τοῦ Ἁγίου Γεωργίου δὲν παρεῖχεν ὀγκολίθους μεγάλους...» Συνεπείᾳ τούτου πιθανῶς ἐματαιώθη καὶ ἡ δημοπρασία ἐκείνη, καὶ προσετέθη ἐν ταῖς συγγραφαῖς, καὶ ἐν ὑστερογράφῳ μάλιστα, ὅρος δρακόντειος, καθ’ ὃν (ἄρθρον 30) «οὐδεμίαν δικαιοῦται νὰ ἐγείρῃ ὁ ἐργολάβος ἀξίωσιν ἀποζημιώσεως, ἐὰν ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῶν λατομείων προέκυψαν ὑλικά, ἅτινα ἕνεκα τῆς ἀκαταλλήλου ποιότητος αὐτῶν δὲν ἠδυνήθη ὁ ἐργολάβος νὰ χρησιμοποιήσῃ»· διὰ δὲ τοῦ ἄρθρου 17 τῶν συγγραφῶν ἐκανονίζετο, ὅτι «τὰ πετρώματα, δι’ ὧν κατασκευασθήσεται ὁ μῶλος, ἐξαχθήσονται ἐκ τῶν ἐπὶ τῆς παραλίας λατομείων ἀπὸ Ἁγίου Γεωργίου μέχρι Στυλίδος, πρὸς δὲ καὶ ἐκ τῶν ἔναντι ἀκτῶν τῆς νήσου Πάρου, ὁ ἐργολάβος δὲ ἐπὶ ἰδίᾳ του εὐθύνῃ θέλει ἐκλέξει τὴν θέσιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν λατομείων.» Ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους ἐξετέθη ἐκ νέου εἰς δημοπρασίαν τὸ ἔργον, παρουσιάσθη δὲ ἕτερος ἐργολάβος, ὅστις ἐμειοδότησεν 7%, ἀντὶ τοῦ 15%, ὅσον εἶχε μειοδοτήσει ὁ προηγούμενος, καὶ ἀνέλαβε τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, ἐπικυρωθείσης τῆς δημοπρασίας. Διὰ τῶν προστεθέντων δὲ ὡς ἄνω νέων ὅρων ἡ δαπάνη τοῦ ἔργου ηὔξησε κατὰ 25,000 περίπου δραχμάς. Τὸ ἔργον ἤρχισεν ἐκτελούμενον, ἀλλὰ τὰ πετρώματα ἐλαμβάνοντο ἐκ τοῦ λατομείου τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, ἐξ ἐκείνου δηλαδή, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώρισεν ὁ ἐπιθεωρητὴς, ὅτι ἐξηντλήθη ἤδη καὶ δὲν παρέχει τὰ κατάλληλα πετρώματα διὰ τὴν καλὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, συμφώνως πρὸς τὴν συγγραφήν. Κατ’ ἐπανάληψιν μοὶ ἔγραψαν ἐκεῖθεν, ὅτι ὁ μῶλος ἐκτελεῖται ἀπὸ ἄμμον, καὶ ὄχι ὡς ὁρίζουσιν αἱ συγγραφαί. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ ὁ τέως ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς κ. Νέγρης, μεταβὰς εἰς Νάξον, ἵνα ἐπισκεφθῇ τὰ σμυριδωρυχεῖα, ἐπεσκέφθη καὶ τὰ λατομεῖα, ἐξ ὧν ἐλαμβάνοντο τὰ χρησιμοποιούμενα διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ κυματοθραύστου πετρώματα, ὡς εἰδικὸς δὲ,—διότι ὁ κύριος Νέγρης εἶναι ὀρυκτολόγος,—ἀπεφάνθη, ὡς μ’ ἐβεβαίωσαν, ὅτι «εἶναι τολμηρὸν μὲ τοιούτου εἴδους ὑλικὰ νὰ κατασκευάζηται ὁ μῶλος». Ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ ἀνέφερε ταῦτα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 22925 ἐγγράφου του διέταξε τὸν νομομηχανικὸν Κυκλάδων νὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου καὶ ἐξετάσῃ, κατὰ πόσον τὰ παράπονα τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς ἦσαν βάσιμα. Μετέβη τῷ ὄντι ἐπὶ τόπου ὁ νομομηχανικὸς, καὶ διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1163 τῆς 3 Ἰανουαρίου 1902 ἐγγράφου που ἀνήγγειλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Καίτοι τὰ μέχρι τοῦδε χρησιμοποιούμενα ὑλικὰ προέρχονται ἐκ τῆς ἐπιφανείας τοῦ λατομείου, μὴ ἀποκαλυφθέντος εἰσέτι ἐπαρκῶς αὐτοῦ»,—μὴ ἀποκαλυφθέντος τοῦ λατομείου, ἐκ τοῦ ὁποίου εἶχε κατασκευασθῆ καὶ ὁ πρῶτος μῶλος καὶ τὸ κρηπίδωμα τῆς παραλιακῆς ὁδοῦ!—«ἐν τούτοις ταῦτα φαίνονται σύμφωνα πρὸς τὴν συγγραφὴν, πλὴν ὀγκολίθων τινῶν, οἵτινες, καίτοι εἰσὶ τοῦ προβλεπομένου βάρους, παρουσιάζουσιν ἐνίοτε ῥωγμὰς τοιαύτας, ὥστε εἶναι ἑπόμενον κατὰ τὴν βύθισιν αὐτῶν νὰ ὑποδιαιρεθῶσιν εἰς δύο ἢ καὶ πλείονα τεμάχια. Τοὺς τοιαύτης φύσεως ὀγκολίθους παρηγγέλθη ὁ ἐπὶ τοῦ ἔργου μηχανικὸς, ἵνα κατατάσσῃ εἰς τὰς ἀμέσως κατωτέρας τάξεις. Περὶ δὲ τῆς ποιότητος τῶν χρησιμοποιουμένων συντριμμάτων, καὶ τὰ ὁποῖα ἐφρόνουν τινὰ τῶν μελῶν τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι δὲν εἶναι σύμφωνα πρὸς τὰ προβλεπόμενα ὑπὸ τῆς συγγραφῆς, ἀποφαινόμεθα ἀδιστάκτως, ὅτι ταῦτά εἰσι καλλίστης ποιότητος, καθ’ ὃ ἀδιάλυτα ἐν τῷ ὕδατι.» Καὶ ἐρωτῶ ἤδη ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταὶ, δὲν παραξενεύεσθε, βλέποντες ἕνα ἐπιθεωρητὴν τῶν δημοσίων ἔργων καὶ ἕνα νομομηχανικὸν, ἔχοντας τόσον ἀντιθέτους ἰδέας ἐν τῇ ἐκτιμήσει ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ λατομείου; Ταῦτα μόλις περὶ τὰ τέλη Ἰουνίου περιῆλθον εἰς γνῶσίν μου. Τὸν νομομηχανικὸν Κυκλάδων γνωρίζω καὶ ἰδιαιτέρως, καὶ τῷ ἔγραψα ἐπιστολὴν, παρακαλῶν αὐτὸν νὰ μεταβῇ, εἰ δυνατὸν, ἐκ νέου εἰς Νάξον καὶ ἐξετάσῃ μᾶλλον ἐπισταμένως τὰ πράγματα. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ἐγὼ δὲν εἶχον μεταβῆ ἀκόμη εἰς Νάξον, καὶ οὐδὲν ἐγνώριζον ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως. Ὁ νομομηχανικὸς Κυκλάδων μοὶ ἀπήντησε περίπου,— ἔχω δὲ καὶ τὴν ἐπιστολήν του—«δὲν σκοτίζομαι πλέον διὰ τὰ λιμενικὰ ἔργα τῆς Νάξου»!

§57Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, νὰ σᾶς διακόψω; Πῶς λέγεται;

§58Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Δεληβορριᾶς. Ἀναγινώσκω τὴν ἐπιστολήν του, ἵνα μὴ ὑποτεθῇ ὅτι λέγω τι ἀνακριβές. (Ἀναγινώσκει): «Ἑρμούπολις, 12 Μαΐου 1902. Φίλτατε. Εἰς ἀπάντησιν τῆς σήμερον ληφθείσης ἐπιστολῆς σας, πληροφορῶ ὑμᾶς, ὅτι ἅπαξ ἢ δὶς μετέβην εἰς Νάξον διὰ τὰ λιμενικὰ ἔργα, καὶ τοῦτο πρὸς ἐξέτασιν τῆς ἐγερθείσης διαφορᾶς περὶ τῆς ποιότητος τοῦ συντρίμματος, καὶ ἀπεφάνθην ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Καίτοι παρέμεινα ἐκεῖ ὀλίγας ἡμέρας, ὑπέβαλον τῇ Λιμενικῇ Ἐπιτροπῇ κατάστασιν ἐκ δραχμῶν 100 πρὸς ἀποζημίωσίν μου, αὕτη δὲ περιώρισε τὸ ποσὸν εἰς δραχμὰς 50. Τούτου ἕνεκεν ἔπαυσα πᾶσαν εἰς τὸ μέλλον μετάβασίν μου διὰ τὰ ἐκεῖ λιμενικὰ ἔργα, μὴ ὑπέχων οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἐκ τοῦ νόμου εἰς τοῦτο, ἀφοῦ ἐπὶ τόπου ὑπάρχει μηχανικός, ἐπιβλέπων τὰ ἐν ἐκτελέσει ἔργα. Ὅλως πρόθυμος φίλος σας Δεληβορριᾶς.»

§59Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Δὲν ὑπέχει πράγματι εὐθύνην;

§60Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἡ ἀνωτέρα ἐποπτεία τοῦ ἔργου ἀνετέθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 21468 ἀπὸ 27 Δεκεμβρίου 1900 ἐπισήμου ἐγγράφου εἰς τὸν νομομηχανικὸν Κυκλάδων. Ἐὰν οὗτος ὑπέχει ἢ ὄχι εὐθύνην, ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς δύναται νὰ σᾶς πληροφορήσῃ. Μετέβην ἐπὶ τέλους καὶ ἐγὼ εἰς Νάξον δι’ ἰδιαιτέρας μου ὑποθέσεις, ἐπεσκέφθην τὸ λατομεῖον, καὶ τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἔγραψα πρὸς τὸν διευθύνοντα τὰ λιμενικὰ ἔργα τμηματάρχην, καὶ τὸν ἐβεβαίουν, ὅτι τὸ ἔργον δὲν ἐξετελεῖτο συμφώνως πρὸς τὰς συγγραφάς· συνάμα δὲ διεβεβαίουν μέλος τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, πρὸς ὃ ἰδιαιτέρως συνεδεόμην, ὅτι εὐχαρίστως θ’ ἀνελάμβανον νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα καὶ ὑποβάλω εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἔκθεσιν, ἐὰν ἐπισήμως προσεκαλούμην ὑπὸ ταύτης, ἄνευ οὐδεμιᾶς, ἐννοεῖται, ἀμοιβῆς. Καὶ πράγματι, κατὰ τὴν συνεδρίαν τῆς 17 Ἰουνίου 1902, ὡς ἐν τῇ ὑπ’ ἀριθ. 29 πράξει τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς ἀναφέρεται, (ἀναγινώσκει): «τὸ μέλος Ἐμμ. Μαγκάκης ἐπρότεινεν, ὅπως κληθῇ ὁ διαμένων ἐνταῦθα κατ’ αὐτὰς μηχανικὸς κ. Π. Πρωτοπαπαδάκης, καὶ δι’ ἐκθέσεώς του μᾶς διαφωτίσῃ, ἀφοῦ προηγουμένως ἐξετάσῃ τόσον τὰ ὑλικὰ, δι’ ὧν κατασκευάζεται ὁ λιμὴν Νάξου, ὅσον καὶ τὸ τεχνικὸν μέρος, διότι τὸ ἀνωτέρω μέλος φρονεῖ, ὅτι οὔτε τὰ ὑλικά εἰσι κατάλληλα καὶ σύμφωνα πρὸς τοὺς ὅρους τῆς συγγραφῆς, οὔτε ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου γίνεται κανονικὴ, διότι, καθ’ ἃς ἔχει πληροφορίας, μέρος τῶν βυθισθέντων ὑλικῶν ἐρρίφθησαν ἐκτὸς τῆς διατομῆς, πρὸς δὲ καὶ μέρος τούτων ὑπεράνω τοῦ κεκανονισμένου βάθους· συνάμα δὲ, καὶ ὅτι, ἀφοῦ συνεπληρώθη τὸ πρῶτον τμῆμα τῶν 40 μέτρων ἐκ συντριμμάτων, χωρὶς νὰ προφυλαχθῶσι ταῦτα διὰ χαλίκων καὶ ὀγκολίθων, ἔλαβεν (ὁ ἐργολάβος) καὶ δεύτερον τμῆμα ἐκ 40 ἐπίσης μέτρων, καὶ ἤρξατο ῥίπτων συντρίμματα εἰς τοῦτο...» Εἰς ταῦτα ὁ προεδρεύων τῆς Ἐπιτροπῆς εἰρηνοδίκης πάρεδρος Γ. Λεβαντῆς ἀντεπρότεινεν (ἀναγινώσκει): «ὅτι ἀδυνατεῖ νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ ἀνωτέρω μέλους καὶ καλέσῃ τὸν ἐνταῦθα διαμένοντα κ. Πρωτοπαπαδάκην, ξένον ὅλως καὶ ἄσχετον πρὸς τὸ ἐκτελούμενον λιμενικὸν ἔργον, ὅπως διαφωτίσῃ τὴν Λιμενικὴν Ἐπιτροπὴν τόσον περὶ τῶν ὑλικῶν, ὅσον καὶ περὶ τοῦ τεχνικοῦ μέρους...». Ἐπιλέγει δὲ κατόπιν ὁ κ. Πρόεδρος (ἀναγινώσκει): Πρᾶξις 30. «... Ἡμεῖς δὲ, ὁ προεδρεύων, προκαλούμενοι καὶ αὖθις, ἀπαντῶμεν τοῖς ἀνωτέρῳ κ. Μαγκάκῃ καὶ Δρύλλῃ, ὅτι ἀπολύτως ἀδυνατοῦμεν νὰ δεχθῶμεν τὰς προτάσεις αὐτῶν, καθόσον τὸ τοιοῦτον ἤθελεν εἶσθαι ἀνευλάβεια καὶ ἀπιστία πρὸς τὰς προϊσταμένας ἀρχὰς, βεβαιούσας ἡμᾶς ἐπισήμως, κατόπιν τῶν πρὸς αὐτὰς ἐκθέσεων τῶν ἁρμοδίων καὶ ὑπευθύνων μηχανικῶν, ὅτι τὸ ἔργον ἐκτελεῖται καθ’ ὅλους τοὺς κανόνας τῆς τέχνης, τὰ δὲ ὑλικὰ, τὰ πρὸς ἐκτέλεσιν τούτου χρησιμοποιούμενα, εἰσὶν ἄριστα. Θεωροῦντες δὲ κατὰ τὴν κρίσιν μας τὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου συζήτησιν περατωμένην, παρακαλοῦμεν τὰ μέλη τῆς ἧς ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύωμεν Ἐπιτροπῆς, ὅπως παύσωσι τοῦ λοιποῦ παρενοχλοῦντες τοὺς ἐπὶ τοῦ λιμένος ὑπαλλήλους καὶ τὸν ἐργολάβον αὐτοῦ, καὶ ἀφήσωσι τούτους, ὑπ’ ἀρκετῶν εὐθυνῶν περιβαλλομένους, ὅπως ἐκτελῇ ἕκαστος τὸ εἰς ὃ ἐτάχθη καθῆκόν του ἡσύχως...» Ἐν τούτοις τῇ ἐπιμονῇ τῶν μελῶν ἡ Ἐπιτροπὴ συνέταξε τὴν αὐτὴν ἡμέραν δευτέραν, ὑπ’ ἀριθ. 31, πρᾶξιν τῆς Ἐπιτροπῆς, δι’ ἧς (ἀναγινώσκει): «προτείνει καὶ παρακαλεῖ τὸ Σεβ. Ὑπουργεῖον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, πλὴν τοῦ προεδρεύοντος, ὅπως εὐαρεστούμενον διατάξῃ τὸν προεδρεύοντα τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, ἵνα καλέσῃ ἐπισήμως ἐξ ὀνόματός της τὸν παρεπιδημοῦντα ἐνταῦθα κ. Π. Πρωτοπαπαδάκην...» κλπ. Εἰς τὴν ὡς ἄνω αἴτησιν τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον δὲν ηὐδόκησε νὰ ἀπαντήσῃ· ὅτε δὲ ἐγώ, ἐπανελθὼν εἰς Ἀθήνας, ἐζήτησα νὰ πληροφορηθῶ τὸ διατὶ, οἱ ἁρμόδιοι ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου μοὶ ἔδωκαν τὸ ἀνὰ χεῖρας βιβλιάριον, καὶ μοὶ ἐπέδειξαν τὸν ἐν αὐτῷ ΒΣΠΔʹ νόμον τῆς 6 Ἰουλίου 1895, οὗτινος εἰσηγητὴς ἦτο ὁ καὶ νῦν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς κ. Μαυρομιχάλης, τὸν ἀφορῶντα τὸ εἰς τὰ λιμενικὰ ἔργα ἀσχοληθησόμενον προσωπικόν. Ἰδοὺ τί ὁ νόμος οὗτος ἐπιτάσσει (ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 1. Ἡ ἐκτέλεσις τῶν δαπάνῃ τῶν λιμενικῶν ταμείων ἐκτελουμένων ἔργων ἐνεργεῖται ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν μηχανικῶν καὶ ἐργοδηγῶν, ἀποσπωμένων ἐκ τοῦ σώματος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν καὶ ἐργοδηγῶν, ἢ διατελούντων ἤδη ἐν ἀδείᾳ καὶ διευθυνόντων τὴν κατασκευὴν λιμενικῶν ἔργων. Ἄρθρον 2. Τὸ διὰ τὰς κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ὑπηρεσίας ζητούμενον ὑπὸ τῶν λιμενικῶν ἐπιτροπῶν ἀναγκαῖον ὑποδεέστερον προσωπικόν, ὑπὸ τὸ ὄνομα ἐπιστατῶν, ζυγιστῶν, ἢ ἀντιπροσώπων τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς κατὰ τὴν ζύγισιν, φυλάκων ὑλικῶν κλπ. ἀποσπᾶται ἐπίσης ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων Ἔργων.» Μοὶ ἀντέταξαν, ὡς βλέπετε, ἁπλούστατα τὸν νόμον. «Ἀδύνατον», μοὶ εἶπον, «νὰ μεταβῆτε ὑμεῖς, κύριε Πρωτοπαπαδάκη, νὰ ἐξετάσητε, ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἐκτελεῖται τὸ ἔργον, ἔστω καὶ δωρεάν. Ἂν τοιοῦτόν τι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετασθῇ, θὰ μεταβῇ πρὸς τοῦτο μηχανικὸς ἐκ τοῦ σώματος τῶν Δημοσίων Ἔργων, καὶ δὴ ὁ ἐντεταλμένος τὴν ἀνωτέραν τοῦ ἔργου ἐποπτείαν νομομηχανικὸς Κυκλάδων.» Ἐγὼ ἐπέμενον νὰ σταλῇ ἐπιθεωρητής, ἐπιδεικνύων μάλιστα καὶ τὴν πρὸς ἐμὲ ἐπιστολὴν τοῦ κ. νομομηχανικοῦ, δι’ ἧς ἀπεριφράστως μοὶ ἐδήλου, ὅτι ἐγκατέλειψε τὸ ἔργον εἰς τὴν τύχην του· ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθην. Καὶ οὕτω διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 12174 ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου διετάχθη ὁ νομομηχανικὸς Κυκλάδων νὰ μεταβῇ καὶ ἐξετάσῃ ἐκ νέου τὸ ἔργον. Τοῦτο καὶ ἐγένετο. Διὰ δὲ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 661 καὶ ἀπὸ 11 Ἰουλίου 1902 ἐκθέσεώς του ὁ νομομηχανικὸς πληροφορεῖ τὸ Ὑπουργεῖον τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «...Τὰ χρησιμοποιούμενα ὑλικὰ, ἀναλόγως τῆς κατηγορίας, εἰς ἣν ἀνήκουσι, καταλαμβάνουσι τὰς ἐν ταῖς διατομαῖς ὑποδεικνυομένας θέσεις, καθόσον καὶ ἡ παραγωγὴ τοῦ λατομείου συντρέχει εἰς τοῦτο, παρεχομένων εἰς ἀνάλογον ποσότητα τῶν ὑλικῶν τῶν κατωτέρω κατηγοριῶν, δι’ ὧν καθίσταται εὐχερὴς ὁ σχηματισμὸς τοῦ πυρῆνος καὶ ἡ περιβολὴ αὐτοῦ διὰ χαλίκων καὶ ὀγκολίθων αʹ κατηγορίας... Συνεπῶς ἡ γνώμη τῶν διατεινομένων, ὅτι τὰ πετρώματα δὲν καταλαμβάνουσι τὰς οἰκείας θέσεις...εἶναι πεπλανημένη.» Βεβαιοῖ κατόπιν ὁ κ. νομομηχανικός, ὅτι καὶ ἡ ποιότης τῶν πετρωμάτων εἶναι ἀρίστη, καὶ τελειώνει τὴν ἐπιστημονικὴν αὐτοῦ ἔκθεσιν διὰ τῶν ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐν τέλει φέρομεν εἰς γνῶσιν τοῦ σεβαστοῦ Ὑπουργείου, ὅτι, ὡς ἐπληροφορήθημεν, ὁ ἐγερθεὶς θόρυβος οὐδένα ἄλλον σκοπὸν ἔχει ἢ εἶναι συνέπεια πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ.» Τοῦτο ἀφορᾷ προσωπικῶς ἐμέ, ὅτι δῆθεν, ἐπειδὴ ἐσκόπουν νὰ πολιτευθῶ, ἠθέλησα νὰ πωλήσω δούλευσιν εἰς τοὺς συνεπαρχιώτας μου, ὅτι μεριμνῶ περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου. Ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον δὲν μὲ ἐπηρέασε ποσῶς· ἐξηκολούθησα δὲ ἐπιμένων παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὰ ὅσα βεβαιοῖ ὁ κ. νομομηχανικός, καὶ ὅτι παρίσταται ἀνάγκη νὰ σταλῇ ἐπὶ τόπου ἐπιθεωρητής. Τὸ Ὑπουργεῖον ἀπεφάσισε τοῦτο, καὶ μὲ ἠρώτησε μάλιστα, ποῖον ἐπιθεωρητὴν νὰ στείλῃ· ἐγὼ δὲ ὑπέδειξα ἐκεῖνον ἀκριβῶς, ὅστις, εὑρισκόμενος ἀπὸ καιροῦ ἐν Νάξῳ, μετέβη ἐπὶ τόπου, καὶ ἀπεφάνθη ἐν τῇ ἐκθέσει του περὶ τοῦ ἐλαττώματος τοῦ λατομείου, χαρακτηρίζων τοῦτο ὡς ἐξηντλημένον. Κατὰ περίεργον σύμπτωσιν, τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἀπεβιβαζόμεθα εἰς Νάξον ὁ κ. ἐπιθεωρητὴς καὶ ἐγώ, φθάσαντες ἐκεῖ διὰ δύο διαφόρων ἀτμοπλοίων, ὁ εἷς ἡμίσειαν ὥραν πρὸ τοῦ ἄλλου, περὶ τὴν 2 ὥραν μετὰ μεσημβρίαν. Ἔμαθον, ὅτι ἅμα ἀποβιβασθεὶς ὁ κ. ἐπιθεωρητὴς μετέβη εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ ἐργοδηγοῦ, ὅπου καὶ παρέμενε. Περὶ τὴν 7 ἑσπερινὴν ὥραν ἐξῆλθον εἰς περίπατον πρὸς τὸ μέρος τοῦ λατομείου· ἐκεῖ δὲ ἦλθε μετ’ ὀλίγον καὶ ὁ κ. ἐπιθεωρητής. Ἐπεσκέφθημεν ὁμοῦ τὸ λατομεῖον, καὶ ἐπανήλθομεν εἰς τὴν πόλιν νύκτα πλέον. Τὴν ἐπαύριον λίαν πρωῒ εἶδον τὸν κύριον ἐπιθεωρητὴν βυθομετροῦντα εἰς τὸ ἄκρον τοῦ μώλου. Ἀλλὰ μετ’ ἐκλήξεως ἔμαθον, ὅτι ὁ κ. ἐπιθεωρητὴς μετὰ ἡμίσειαν ὥραν ἀναχωρεῖ. Δὲν τὸ ἐπίστευσα· ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἵνα τὸν ἐμποδίσω ν’ ἀναχωρήσῃ, ἂν πράγματι ἐσκέπτετο τὸ τοιοῦτον, τῷ ἔγραψα τὴν ἑξῆς ἐπιστολὴν (ἀναγινώσκει): «Κύριε ἐπιθεωρητά. Συνοψίζων τὰ ὅσα καὶ προφορικῶς ἐξέθηκα ὑμῖν χθές, βεβαιῶ ὑμᾶς, ὅτι πολλὰ πετρώματα εὑρίσκονται ἐρριμμένα ἐκτὸς τῶν πραγματικῶν διατομῶν τοῦ μώλου, ἀποτελοῦντα ζημίαν σοβαρὰν εἴτε διὰ τὴν Λιμενικὴν Ἐπιτροπήν, εἴτε διὰ τὸν ἐργολάβον..... Ἐπιβάλλεται, νομίζομεν, σήμερον ἡ λῆψις διατομῶν κατὰ πλάτος τῆς μέχρι τοῦδε ἐκτελεσθείσης ἐργασίας, αἵτινες διατομαὶ θὰ διαλευκάνωσιν ὅλα τὰ ζητήματα...» Ἐν τούτοις πράγματι περὶ τὴν 8 πρωϊνὴν ὥραν ὁ κύριος ἐπιθεωρητὴς ἐπεβιβάζετο τοῦ κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην ἑτοίμου πρὸς ἀπόπλουν ἀτμοπλοίου...

§61ΕΛΕΥΘ. ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Ὁ ἐπιθεωρητὴς ἀνεχώρησε μαζὺ μὲ τὸν ἐργοδηγόν.

§62Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Δὲν γνωρίζω τοῦτο. Ἐγὼ παρέμεινα ἐν Νάξῳ ἐπὶ ἕνα περίπου μῆνα, καὶ μόλις τὴν παραμονὴν τῆς ἐκεῖθεν ἀναχωρήσεώς μου ἔλαβον γνῶσιν τῆς πρὸς τὴν Λιμενικὴν Ἐπιτροπὴν ἀποσταλείσης ἐκθέσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Καὶ ἵνα μὴ σᾶς κουράσω μὲ τὴν ἀνάγνωσιν αὐτῆς, σᾶς λέγω ἐν ὀλίγοις, ὅτι ὁ κ. ἐπιθεωρητὴς συμφωνεῖ καθ’ ὅλα μετὰ τοῦ νομομηχανικοῦ Κυκλάδων, βεβαιῶν, ὅτι τὰ πάντα ἐκτελοῦνται καλῶς, ὅτι τὸ λατομεῖον εἶναι ἄριστον — ἐκεῖνο δηλαδὴ τὸ λατομεῖον, τὸ ὁποῖον ἐθεωρεῖτο, πρότερον ὡς ἐξαντληθὲν καὶ ἐσταμάτησεν ἕνεκα τούτου τὴν πρώτην δημοπρασίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχε παρουσιασθῆ ἐργολάβος φερεγγυότατος μὲ ἔκπτωσιν τιμῶν 15%, — καὶ καταλήγει συμπεραίνων (ἀναγινώσκει): «Ἐκ τῶν προεκτεθέντων δῆλον γίνεται, ὅτι τὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καταγγελθέντα καὶ ὅσα ἐπὶ τόπου μοὶ κατηγγέλθησαν δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὡς λαμβάνοντα χώραν, ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας, βεβαιῶ, ὅτι τὸ ἔργον ἐκτελεῖται κατὰ τὰ συμπεφωνημένα, ὡς ὀρθῶς καὶ ὁ νομομηχανικὸς Κυκλάδων ἐν τῇ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ὑπ’ ἀριθ. 661 ἀναφορᾷ του ἐκτίθησιν.» Ὁ κ. ἐπιθεωρητὴς ὅμως, λαβὼν ἴσως ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐπιστολήν, τὴν ὁποίαν τοῦ ἔστειλα κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἀναχωρήσεώς του, ἐνόμισεν, ὅτι ὤφειλε νὰ συνοδεύσῃ τὴν ἔκθεσίν του μὲ σχέδιον διατομῶν, ἐμφαῖνον τὴν πρόοδον τοῦ ἔργου μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης. Τὸ σχέδιον τοῦτο περιλαμβάνει, ὡς βλέπετε, κύριοι Βουλευταί, ἕνδεκα διαφόρους διατομάς. Λέγει δὲ ἐν τῇ ἐκθέσει του ὁ κ. ἐπιθεωρητής, ὅτι τὰς διατομὰς ταύτας συνέταξεν «ἐπὶ τῇ βάσει βολίσεων, ἃς ἐπὶ τόπου ἐνήργησεν.» Ὁμολογῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι, ἂν ἀνετίθετο εἰς ἐμὲ ἡ ἐργασία αὕτη πρὸς ἐκτέλεσιν, — καὶ εἶμαι, σημειώσατε, πολὺ νεώτερος τοῦ κ. ἐπιθεωρητοῦ, ἴσως δὲ καὶ εὐκινητότερος ἐκείνου — θὰ μοὶ ἐχρειάζοντο βεβαίως 10 τοὐλάχιστον ἡμέραι. Μοὶ ἐφάνη συνεπῶς παράδοξον, πῶς ἐν διαστήματι δύο ἢ ἔστω καὶ τριῶν ὡρῶν κατώρθωσεν ὁ κ. ἐπιθεωρητὴς νὰ ἐνεργήσῃ ἐπὶ τόπου τόσας βολίσεις, ὅσαι ἀπῃτοῦντο διὰ τὴν σχεδίασιν τῶν διατομῶν τούτων. Ἐσκανδαλίσθην, καὶ δὲν ὤκνησα νὰ ὑπολογίσω τὸν κύβον τῶν πετρωμάτων, ὅσα εἶχον βυθισθῆ μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς εἰς Νάξον μεταβάσεως τοῦ κ. ἐπιθεωρητοῦ, — ἦτο ἡ 17 παρελθόντος Ἰουλίου — ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τούτων τῶν διατομῶν, αἵτινες συνώδευον τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. ἐπιθεωρητοῦ. Παραβάλλων δὲ τὰ ἐκ τοῦ ὑπολογισμοῦ τούτου ἀποτελέσματα πρὸς ἐκεῖνα, ἅτινα κατὰ τὴν αὐτὴν σχεδὸν ἡμέραν ἐπιστοποιοῦντο ὡς προκύπτοντα ἐκ τῶν ζυγίσεων, ἵνα πληρωθῶσιν εἰς τὸν ἐργολάβον, τί νομίζετε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι εὕρισκον; Εὕρισκον ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὰς ἐπὶ τόπου γενομένας ὑπὸ τοῦ ἰδίου κ. ἐπιθεωρητοῦ καταμετρήσεις ὁ ὁλικὸς κύβος τῶν μέχρι τῆς 27 Ἰουλίου βυθισθέντων πετρωμάτων, ἐκεῖ ὅπου αἱ συγγραφαὶ ἐπέτασσον νὰ βυθισθῶσιν, ἀνήρχετο μόλις εἰς 2676 κυβικὰ μέτρα, τὴν τριακοστὴν πρώτην Ἰουλίου, τρεῖς ἡμέρας δηλονότι μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ κ. ἐπιθεωρητοῦ ἐνεργηθεῖσαν καταμέτρησιν, ὁ ἐπὶ τόπου μηχανικὸς ἐπιστοποίει ὡς ὀφειλόμενα εἰς τὸν ἐργολάβον 5447! Καὶ τὴν διαφορὰν ταύτην δὲν ἀντελήφθη ὁ κ. ἐπιθεωρητής, καὶ ἐβεβαίου ἐν τῇ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ἐκθέσει του, ὅτι τὸ ἔργον ἐκτελεῖται κανονικῶς καὶ κατὰ τὰ συμπεφωνημένα, χωρὶς νὰ παρατηρήσῃ, ὅτι οὐδαμοῦ τῶν συγγραφῶν ἀναφέρεται ἡ περίπτωσις, καθ’ ἣν δύναται ὁ ἐργολάβος νὰ πληρωθῇ καὶ διπλάσιον τοῦ εἰς αὐτὸν ὀφειλομένου ποσοῦ.

§63Γ. ΦΙΚΙΩΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ποινικὴ Δικαιοσύνη;

§64Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Περὶ τούτου ἁρμόδιος νὰ σᾶς πληροφορήσῃ εἶναι καὶ πάλιν ὁ κ. Ὑπουργός. Παρουσιάζομαι τότε εἰς τὸ τμῆμα τῶν Δημοσίων Ἔργων καὶ λέγω: «ἢ τὰ συνοδεύοντα τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. ἐπιθεωρητοῦ σχεδιογραφήματα εἶναι ψευδῆ, ἢ κατάχρησις ἔλαβε χώραν περὶ τὴν ζύγισιν.» Ἐξηλέγχθησαν οἱ ὑπολογισμοί μου ὑπὸ τῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, καὶ εὑρέθησαν ἀκριβεῖς· ἠρωτήθη ὁ ἐπιθεωρητὴς Τζώτζης, τί συμβαίνει, καὶ οὗτος ἀπήντησεν ἀφελέστατα, ὅτι τὰς διατομάς, τὰς ὁποίας ἐν τῇ ἐκθέσει του ἀναφέρει, ὅτι κατήρτισεν ἐπὶ τῇ βάσει βολίσεων, ἃς ἐπὶ τόπου ὁ ἴδιος ἐνήργησεν, ἔδωκεν εἰς αὐτὸν ὁ ἐργοδηγὸς Κατσάβης. Τότε συνέταξα ὑπόμνημα πρὸς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν κ. Τριανταφυλλᾶκον, ἐν ᾧ ἐξέθετον τὰ ἀνωτέρω, ἐκοινοποίουν δὲ τοῦτο διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνταῦθα, καὶ εἰς τὴν Λιμενικὴν Ἐπιτροπὴν ἐν Νάξῳ,—ἰδοὺ τὸ ἐπιδοτήριον,—καθιστῶν αὐτοὺς ὑπευθύνους διὰ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ὁ ἐργολάβος ἔλαβεν ἐπὶ πλέον τῆς ἐκτελεσθείσης πράγματι ὑπ’ αὐτοῦ ἐργασίας. Εὐθὺς ὡς ἐλήφθη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τὸ ὑπόμνημά μου, ἀπεφασίσθη νὰ σταλῇ εἰς Νάξον ἕτερος μηχανικὸς πρὸς ἐξέλεγξιν τῶν ὑπ’ ἐμοῦ καταγγελθέντων. Ἐρωτηθεὶς μάλιστα, ὑπέδειξα ἐγὼ ὡς τοιοῦτον νεαρὸν μηχανικὸν, καταγόμενον πρὸς μητρὸς ἐκ Νάξου, συγγενεύοντα δὲ καὶ μετὰ τοῦ γραμματέως τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅστις ἐτύγχανε καὶ ὁ κυριώτερος ὑποστηρικτὴς τοῦ ἐργολάβου. Δι’ ὃ καὶ μόλις ὁ μηχανικὸς οὗτος ἔφθασεν ἐκεῖ, μοὶ ἀπεστάλησαν δεκαπέντε ἐπιστολαὶ, ἐν αἷς μοὶ παρετήρουν, ὅτι καὶ ὁ νέος μηχανικὸς θὰ βεβαιώσῃ ὅσα καὶ οἱ πρὸ αὐτοῦ μεταβάντες εἰς Νάξον. Ἀλλ’ ἐγὼ εἶχον πεποίθησιν εἰς τὸν μηχανικὸν ἐκεῖνον, Βουγιούκαν ὀνομαζόμενον, διότι εἶχεν ἐργασθῆ ὑπ’ ἐμὲ, καὶ οὐδεμίαν ἔδωκα προσοχὴν εἰς τὰ γραφόμενα τῶν φίλων μου, καθόσον ἐγνώριζον τὴν μετὰ τοῦ γραμματέως τῆς Ἐπιτροπῆς συγγένειαν τοῦ μηχανικοῦ, καὶ ἀπὸ σκοποῦ τὸν ὑπέδειξα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ὁ κ. Βουγιούκας παρέμεινεν ἐν Νάξῳ ἐπὶ 15 ὅλας ἡμέρας, ἐμελέτησεν εὐσυνειδήτως τὰ καθέκαστα τῆς ἐργασίας καὶ ἐπανελθὼν εἰς Ἀθήνας συνέταξε καὶ ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον πολυσέλιδον ἔκθεσιν. Πρὶν δὲ προβῶ εἰς τὴν ἀνάλυσιν τοῦ περιεχομένου τῆς ἐκθέσεως ταύτης, πρέπει νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ ἐκτελουμένη ἐν Νάξῳ ἐργασία ἀποτελεῖται ἀπὸ δύο μέρη· διότι, ὡς καὶ προηγουμένως εἶπον, ὑπῆρχεν ἤδη ἐν Νάξῳ ὁ παλαιὸς μῶλος, ὅστις κατεστράφη ἐν μέρει καὶ ἔπρεπε νὰ συμπληρωθῇ, ὁσάκις δὲ εἰς τὰ δημόσια ἔργα ὑπάρχῃ παλαιὸν τμῆμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ συμπληρωθῇ, ἀπαιτεῖται μεγάλη προσοχὴ, διότι εὐθὺς ὡς ἀρχίσῃ ἡ νέα ἐργασία, δὲν γνωρίζει τις πλέον, ποῖον εἶναι τὸ παλαιὸν καὶ ποῖον τὸ νεωστὶ κατασκευασθὲν τμῆμα, οὐδὲ δύναταί τις δι’ ἁπλῆς καταμετρήσεως νὰ ἐξακριβώσῃ τὸ ποσὸν τῆς νεωστὶ ἐκτελεσθείσης ἐργασίας. Ὁ μηχανικὸς κ. Βουγιούκας, ἵνα εὕρῃ τὸν κύβον τοῦ παλαιοῦ μώλου, ἐζήτησε τὰς ληφθείσας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔργου διατομάς. Τῷ ὑπεβλήθησαν τοιαῦται, τὰς ὁποίας ὁ κύριος Δεληβορριᾶς εἶχε λάβει δῆθεν ἐν Νάξῳ τὴν 6 Αὐγούστου 1901· ὑπολογίσας δὲ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατομῶν τούτων τὰ βυθισθέντα ἐπὶ τοῦ παλαιοῦ μώλου πετρώματα, κατέληξεν εἰς ποσὸν 3850 κυβικῶν μέτρων, ἐνῷ ἡ κατάστασις τῶν μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου πιστοποιηθέντων διὰ τῆς πλάστιγγος πετρωμάτων ὡς βυθισθέντων ἐπὶ τοῦ παλαιοῦ μώλου ἀνέρχεται μόνον εἰς 1286 κυβικὰ μέτρα. Ὁ μηχανικὸς κ. Βουγιούκας, μολονότι δὲν εἶχεν ἀνὰ χεῖρας τὰς πιστοποιήσεις, ἐξεπλάγη, φυσικὰ, διὰ τὸ εἰς ὃ κατέληξεν ἀποτέλεσμα, καὶ ἀμέσως συνεπέρανεν, ὅτι «τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο εἶναι τελείως ἀναληθὲς», καὶ παρακατιὼν παρατηρεῖ, ὅτι, «ἐὰν τοσαῦτα ἐβυθίζοντο πετρώματα ἐπὶ τοῦ παλαιοῦ μώλου, θὰ ἀπετέλουν ἐπὶ τῶν παλαιῶν τοιούτων πάχος δύο τοὐλάχιστον μέτρων, ἐνῷ δι’ ἀπ’ εὐθείας παρατηρήσεως δύναταί τις νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι διὰ τῶν νεωστὶ βυθισθέντων πετρωμάτων διαφαίνονται τὰ τοῦ παλαιοῦ μώλου· πρᾶγμα, ὅπερ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐλάμβανε χώραν, ἐὰν τὰ νέα πετρώματα κατελάμβανον εἰς τὰ μέρη ταῦτα πάχος ἔστω καὶ ἑνὸς μέτρου.» Πόθεν λοιπὸν ἡ διαφορὰ αὕτη τοῦ κύβου, τοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπὸ τοῦ νομομηχανικοῦ Κυκλάδων ληφθεισῶν διατομῶν ὑπολογισθέντος πρὸς τὸν πράγματι βυθισθέντα; εἰς τὸ ὅτι αἱ διατομαὶ αὗται, αἱ ὁποῖαι πιστοποιεῖται ὅτι ἐλήθησαν τὴν 4 Αὐγούστου 1901 ἐν Νάξῳ, εἶναι ἀναμφισβητήτως ἀνακριβεῖς· ἴσως δὲ—ἐπιτραπήτω μοι ἡ λέξις—καὶ τελείως εἰκονικαί. Καὶ τοῦτο ἐπιβεβαιοῦται ἐξ ἑνὸς πίνακος, τὸν ὁποῖον ὁ ἐπιβλέπων τὸ ἔργον ἐργοδηγὸς Κατσάβης ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὴν 19 Ἰανουαρίου 1902,— πέντε ὅλους μῆνας μετὰ τὴν λῆψιν τῶν διατομῶν ὑπὸ τοῦ νομομηχανικοῦ Κυκλάδων—ἵνα ὑποδείξῃ κατὰ πόσον αἱ μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης γενόμεναι νέαι καταμετρήσεις ἀπεδείκνυον, ὅτι ηὔξησεν ὁ κύβος τῶν πετρωμάτων, ὁ ὁποῖος θὰ ἐχρειάζετο διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ μώλου. Ἐν τῷ πίνακι τούτῳ οὐδαμοῦ ἐμφαίνεται αὔξησις πετρωμάτων, εἰμὴ εἰς τοὺς ὀγκολίθους βʹ καὶ γʹ κατηγορίας, καὶ αὕτη πρὸς ἐκτέλεσιν συμπληρωματικοῦ τινος ἔργου ἐπὶ τοῦ παλαιοῦ μώλου, μὴ προβλεπομένου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Τὸ τοιοῦτον ἀποδεικνύει προφανῶς, ὅτι ἢ ὁ πίναξ εἶναι ψευδὴς, ἢ αἱ διατομαὶ εἶναι ψευδεῖς. Ἔρχομαι ἤδη, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὸ δεύτερον μέρος, τὸ σχετιζόμενον μὲ τὴν κατασκευὴν τοῦ νέου μώλου. Ὁ ὄγκος τῶν πετρωμάτων, τῶν βυθισθέντων ὑπὸ τοῦ ἐργολάβου κατὰ προέκτασιν τοῦ παλαιοῦ μώλου πρὸς κατασκευὴν τοῦ νέου τμήματος τοῦ κυματοθραύστου, ὑπελογίσθη ὑπὸ τοῦ μηχανικοῦ κ. Βουγιούκα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπ’ αὐτοῦ γενομένων ἐπὶ τόπου καταμετρήσεων, εἰς 4400 κυβικὰ μέτρα, ἐνῷ ὁ αὐτὸς ὄγκος εἰς τὴν ἐπίσημον πιστοποίησιν τοῦ Ὀκτωβρίου φέρεται ἴσος πρὸς 6360 κυβικὰ μέτρα. Ἐπιστοποιήθησαν λοιπὸν εἰς τὸν ἐργολάβον πλείω τῶν βυθισθέντων πετρωμάτων—ἐπὶ τῇ βάσει πάντοτε τῶν καταμετρήσεων, τὰς ὁποίας ἐξετέλεσεν ὁ μηχανικὸς κ. Βουγιούκας, — 1960 μέτρα κυβικά. Ἤδη παρουσιάζεται ἕτερον ζήτημα: Τὰ 5686 κυβικὰ μέτρα πετρωμάτων, ὅσα ἐν τῷ συνόλῳ ἐβύθισεν ὁ ἐργολάβος, τὰ ἐβύθισεν ἆρά γε ἐκεῖ, ὅπου ὑπεχρεοῦτο νὰ τὰ βυθίσῃ, τὰ ἐβύθισεν ἆρά γε ἐκεῖ, ὅπου αἱ συγγραφαὶ καὶ τὰ σχέδια ἀπῄτουν; ἢ μήπως ἐρρίφθησαν ταῦτα ἀλλαχοῦ, ὁπότε καὶ τὸ ἔργον δὲν ἐκτελεῖται οἷον ἀπεφασίσθη; Τὸ ἄρθρον 12 τῶν συγγραφῶν προβλέπει περὶ τούτου ῥητῶς (ἀναγινώσκει): «Πετρώματα πίπτοντα ἐκτὸς τῶν οἰκείων θέσεών των ἀφαιροῦνται ἐκ τῶν λογαριασμῶν τοῦ ἐργολάβου». Ὁ δὲ μηχανικὸς κ. Βουγιούκας καὶ τοῦτον ἐπεχείρησε τὸν ἔλεγχον, καταδείξας, ὅτι ἐκ τοῦ ὅλου τῶν βυθισθέντων 5686 κυβικῶν μέτρων πετρωμάτων 2042 μέτρα ἔπεσαν ἐκτὸς τῶν οἰκείων θέσεων, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τῶν συγγραφῶν, καὶ πρέπει συνεπῶς ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τοῦ λογαριασμοῦ τοῦ ἐργολάβου. Ἀλλὰ τότε τί ἀπομένει πρὸς πληρωμήν; Ἀπομένουσι 3644 μέτρα κυβικὰ, ἀντὶ τῶν 7646, ὅσα ἐπιστοποιήθησαν πρὸς πληρωμὴν τὴν 14 παρελθόντος Νοεμβρίου. Ἐπιστοποιήθησαν δηλονότι ἐπὶ πλέον 4002 κυβικὰ μέτρα, ἀντὶ τῶν 3644, ἅτινα θὰ ἦσαν πληρωτέα εἰς τὸν ἐργολάβον...

§65Ν. ΓΟΥΝΑΡΑΚΗΣ. Ποῖον τὸ συμφέρον νὰ βυθισθῶσιν ἐκτός;

§66Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἀπολύτως οὐδέν. Περὶ τούτου θὰ ὁμιλήσω κατωτέρω. Ἐγὼ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ ἐργολάβος δὲν ἔρριπτεν ἀπὸ σκοποῦ τὰ πετρώματα ἐκτὸς τῶν διατομῶν, ἀλλ’ ὅτι τὰ ἔρριπτεν ἐντὸς αὐτῶν, καὶ κατόπιν εὑρέθησαν ἐκτὸς, δι’ ὃν λόγον θὰ σᾶς εἴπω μετ’ ὀλίγον. Ἔλεγον λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ἐκ τῶν 7646 κυβικῶν μέτρων, ὅσα ἐπιστοποιήθησαν ἵνα πληρωθῶσιν εἰς τὸν ἐργολάβον, μόνον 3644 θὰ ἦσαν πληρωτέα· καὶ λέγω θὰ ἦσαν, διότι, κατὰ τὴν ὑπὸ τοῦ μηχανικοῦ κ. Βουγιούκα γενομένην ἐξέλεγξιν, ἀπεδείχθη, ὅτι ὁ ἄξων, τὸν ὁποῖον ἀκολουθεῖ ὁ σήμερον κατασκευαζόμενος μῶλος, δὲν εἶναι ὁ ὑπὸ τῶν συγγραφῶν ὁριζόμενος. Τὸ συμβόλαιον τῷ ὄντι λέγει ἐν ἄρθρῳ 2, ὅτι ὁ ἄξων τοῦ μώλου διήκει κατὰ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ ὑπάρχοντος καὶ διευθύνεται πρὸς τὸ ἔναντι ἀκρωτήριον τῆς Στυλίδος, ἐπὶ τῆς Νάξου...», ἐνῶ ὁ ἄξων τοῦ νῦν ἐν κατασκευῇ μώλου, ὡς βεβαιοῖ ὁ κ. Βουγιούκας, δὲν διαμφισβητοῦσι δὲ οὔτε ὁ ἐργολάβος οὔτε ὁ διευθύνων τὸ ἔργον μηχανικός, παρεξέκλινε πρὸς τὰ ἔσω τοῦ λιμένος, καὶ ἀποτελέσας καμπὴν μετὰ τοῦ παλαιοῦ δὲν διευθύνεται πλέον πρὸς τὸ ἔναντι ἀκρωτήριον τῆς Στυλίδος. Ἐὰν λοιπὸν αἱ διατομαὶ ληφθῶσι μὲ ἄξονα οὐχὶ τὸν παρεκκλίναντα, ἀλλὰ τὸν ὑπὸ τῶν συγγραφῶν ὁριζόμενον, —καὶ οὕτως ἔπρεπε νὰ ληφθῶσι κατὰ τὰ συμπεφωνημένα —δὲν δυνάμεθα νὰ προείπωμεν, ἂν ἐκ τῶν 3644 κυβικῶν μέτρων, ὅσα εἴπομεν ὅτι θὰ ἦσαν πληρωτέα, θ’ ἀπομείνῃ τι πληρωτέον πράγματι εἰς τὸν ἐργολάβον. Ἀπαντῶ ἤδη εἰς τὴν ἀπορίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς συναδέλφου. Εὐθὺς ὡς ἔμαθον, ὅτι ὁ ἄξων μετετοπίσθη πρὸς τὰ ἔσω τοῦ λιμένος, ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἀρχικῶς τὰ πετρώματα ἐρρίπτοντο ἴσως κατὰ μέγα μέρος εἰς τὴν οἰκείαν θέσιν, ἀλλ’ ἡ ποιότης αὐτῶν δὲν ἦτο ἡ ὑπὸ τῶν συγγραφῶν ὁριζομένη. Ἐγὼ τῷ ὄντι οὐδεμίαν εἶχον ἀρχικῶς γνῶσιν τῶν παραβάσεων, ὅσας προηγουμένως ἀνέπτυξα· παρεπονούμην ἁπλῶς, ὅτι ἀντὶ συντριμμάτων ἐβυθίζετο ἄμμος, καὶ μάλιστα μέχρι βάθους δύο μέτρων κάτωθι τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης. Ἐπειδὴ δὲ τὸ λατομεῖον δὲν παρεῖχε καὶ ἀνάλογον ποσότητα χαλίκων καὶ ὀγκολίθων πρὸς ἐπικάλυψιν τῆς ἄμμου ταύτης, ἔμενεν αὕτη ἐπὶ πολὺ ἐκτεθειμένη εἰς τὴν διάθεσιν τῶν κυμάτων, ἅτινα μετετόπιζον ταύτην πρὸς τὰ ἔσω τοῦ λιμένος· ἐκ τούτου δὲ καὶ τὸ θόλωμα τῶν ὑδάτων, ὅπερ παρετηρεῖτο καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν τοῦ λιμένος, εὐθὺς ὡς ἤρχιζε πνέων ὁ βορρᾶς. Μετατοπιζόμενα οὕτω πρὸς τὰ ἔσω τὰ πετρώματα, ἐξήρχοντο τῶν οἰκείων θέσεων, καὶ κατὰ τὸ ἄρθρον 12 τῶν συγγραφῶν, ὡς καὶ προηγουμένως ἀνέφερα, ἔπρεπε νὰ ἐκπίπτωνται ἐκ τῶν λογαριασμῶν τοῦ ἐργολάβου. Ἵνα δὲ μὴ γείνῃ τοῦτο, ἐφευρέθη ἡ ἀπὸ σκοποῦ δῆθεν πρὸς τὰ ἔξω χάραξις τοῦ ἄξονος πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἔργων ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ νομομηχανικοῦ Κυκλάδων. Ἐγώ, Κύριοι, ἀδιστάκτως φρονῶ, ὅτι ἡ μετατόπισις τοῦ ἄξονος δὲν ἐγένετο πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἔργων, ἀλλ’ ἐπέβαλλον τὴν ἐφεύρεσιν ταύτης τὰ κατόπιν γεγονότα. Ἐρωτῶ, τῷ ὄντι, κατὰ πόσας μοίρας ὁ ἄξων μετετοπίσθη; καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ. Προκαλῶ δὲ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ τηλεγραφήσῃ αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὸν νομομηχανικὸν Κυκλάδων κ. Δεληβορριᾶν, καὶ τὸν ἐρωτήσῃ: «κατὰ πόσας μοίρας, Κύριε, ἐχαράξατε τὸν ἄξονα πρὸς τὰ ἔσω τοῦ ὑπὸ τῶν συγγραφῶν ὁριζομένου τοιούτου;» Εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θὰ λάβῃ ἀπάντησιν, ἤ, ἂν λάβῃ τοιαύτην, θὰ ἦναι ἀνακριβής. Διότι πῶς εἶναι δυνατόν, κύριοι Βουλευταί, νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι τοιαύτην ἐπέφερεν εἰς τὸ ἔργον μεταβολὴν ὁ νομομηχανικὸς Κυκλάδων, παραβιάσας τὰς συγγραφάς, χωρὶς οὐδὲ τὴν Λιμενικὴν Ἐπιτροπήν, οὐδὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἰδοποιήσῃ περὶ τούτου; Ὁ μηχανικὸς κ. Βουγιούκας λέγει ῥητῶς ἐν τῇ ἐκθέσει του (ἀναγινώσκει): «Διὰ τὴν ἀλλαγὴν τῆς διευθύνσεως ταύτης τοῦ ἄξονος οὐδὲν σχετικὸν ἀνεῦρον ἐν τῷ φακέλῳ.» Καὶ ἂν ὁ νομομηχανικὸς ἔπραξε τοῦτο—ὡς κατόπιν δικαιολογούμενος λέγει—ἵνα οἰκονομήσῃ κύβον τινὰ τῶν πετρωμάτων τοῦ παλαιοῦ μώλου, διατί ἐν τῷ ὑποβληθέντι τὴν 19 Ἰανουαρίου 1902 πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν πίνακι, τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν ἐκπίπτεται, ἀφοῦ ἡ χάραξις τοῦ ἄξονος, κατὰ τὴν ὁμολογίαν τοῦ ἐργοδηγοῦ Κατσάβη, ἐγένετο κατ’ Αὔγουστον τοῦ 1901;

§67ΙΠ. ΑΠΕΡΓΗΣ. Ὁ ἐργολάβος ἐβύθιζε τὰ πετρώματα εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἄξονος, ἀλλὰ παρεσύροντο ἀπὸ τὴν τρικυμίαν. Ὥστε δὲν εἶναι ὑπεύθυνος ὁ ἐργολάβος.

§68Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἐὰν βεβαίως, κύριε συνάδελφε, ἐβύθιζε πετρώματα, οἷα ὁρίζουσιν αἱ συγγραφαί, καὶ ἐξετέλει ἐν γένει τὴν ἐργασίαν κατὰ τοὺς κανόνας τῆς τέχνης, διατηρῶν καὶ τὰ βάθη, εἰς ἃ ὤφειλε νὰ βυθίζηται ἑκάστη κατηγορία πετρωμάτων, δὲν θὰ ὑπεῖχεν ἴσως εὐθύνην διὰ τὴν ὑπὸ τῶν κυμάτων μετατόπισιν τούτων. Ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν ἐγένετο· τὰ πετρώματα μετετοπίσθησαν, διότι ἀπετελοῦντο ἀπὸ ἄμμον, διότι ἐβυθίσθησαν μέχρι βάθους δύο μέτρων ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς θαλάσσης· ἐπαναλαμβάνω δέ, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἐμὴ ἀντίληψις, ἐνῷ ὁ ἐργολάβος καὶ οἱ ἔχοντες τὴν διεύθυνσιν καὶ τὴν ἀνωτέραν ἐποπτείαν τοῦ ἔργου μηχανικοὶ βεβαιοῦσι τὰ ἀντίθετα, λέγοντες, ὅτι «ἀρχικῶς ἐδῶ ἡμεῖς ἐρρίπτομεν τὰ πετρώματα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου ἄξονος τοῦ μὴ συμφωνοῦντος μὲ τὸν ἄξονα, τὸν ὁποῖον ὁρίζουσιν αἱ ἐγγραφαί.» Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ κυρίου Βουγιούκα. Ὡς ἦτο φυσικόν, ἐζήτησεν οὗτος νὰ ἀντιληφθῇ τὰ αἴτια τῆς παρατηρουμένης διαφορᾶς μεταξὺ τοῦ ὑπολογισθέντος ὑπ’ αὐτοῦ κύβου τῶν πετρωμάτων ἐπὶ τῇ βάσει βολίσεων, ἃς πράγματι ἐπὶ τόπου ἐνήργησεν οὗτος, καὶ τοῦ διὰ τῆς πλάστιγγος πιστοποιηθέντος, καὶ λέγει (ἀναγινώσκει): «Ὅτε ἐξήλεγξα τὰ ἀπόβαρα τῶν βαγονίων, πολλὰ εὗρον ἐσφαλμένα, καὶ εἴς τινα ἀποδίδεται βάρος ὀλιγώτερον τοῦ ἀληθοῦς. Τοῦτο δέ, διότι τὰ ἀπόβαρα ἀπὸ πολλοῦ δὲν εἶχον ἐξελεγχθῆ, ἐνῷ τὰ βαγόνια ἐν τῷ μεταξὺ ἐπεσκευάσθησαν, εἴτε ἕνεκεν ἄλλων λόγων ὑπέστησαν ἀλλοιώσεις, ὅσον ἀφορᾷ τὸ βάρος των. Τὸ εἰδικὸν βάρος τῶν πετρωμάτων θὰ ἔπρεπεν ἅπαξ τοὐλάχιστον τοῦ μηνὸς νὰ εὑρίσκηται ἐπὶ δειγμάτων ὅλων τῶν χρησιμοποιουμένων πετρωμάτων... Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑπηρεσίαν ζυγίσεως, αὕτη ἐκτελεῖται κανονικῶς, καὶ οὐδὲν παρατηρεῖται ἐν αὐτῇ τὸ ἐπιλήψιμον.» Ἐπὶ τοῦ τελευταίου τούτου, κύριοι Βουλευταί, ἔχω νὰ ἐπιφέρω παρατηρήσεις τινάς. Ὡς γνωρίζετε, οἱ ἐργολάβοι λιμενικῶν ἔργων πληρώνονται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ βάρους τῶν πετρωμάτων, τὰ ὁποῖα πιστοποιεῖ ἡ πλάστιγξ. Ἐν τούτοις εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς βλέπομεν ἀναγραφόμενα κυβικὰ μέτρα. Τὰ κυβικὰ μέτρα ἔχουσι σχέσιν μὲ τὸ βάρος τοῦ πετρώματος, διότι ὁ γρανίτης λ. χ. εἶναι βαρύτερος ἀπὸ τὸ μάρμαρον, τὸ μάρμαρον εἶναι βαρύτερον ἀπὸ τὴν ἐλαφρόπετραν, καὶ οὕτω καθεξῆς. Εἰς ἕκαστον εἶδος πετρώματος ἀντιστοιχεῖ καὶ ὡρισμένον βάρος, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου αἱ ὀκάδες μετατρέπονται εὐκόλως εἰς κυβικὰ μέτρα. Τὸ ὑπὸ τῆς πλάστιγγος πιστοποιούμενον βάρος εἶναι λοιπὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον χρησιμεύει ὡς βάσις διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ ἐργολάβου. Ἀλλ’ εἰς ποῖον εἶναι ἀνατεθειμένη αὐτὴ ἡ λεπτὴ ὑπηρεσία τῆς ζυγίσεως; Εἰς ἕνα ἐπιστάτην τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων, οὗτινος ἡ μισθοδοσία δὲν ὑπερβαίνει τὰς 80 δραχμάς. Ὅ,τι ζυγίσῃ αὐτός, ὅ,τι πιστοποιήσει, ἐκεῖνο θὰ πληρωθῇ εἰς τὸν ἐργολάβον. Οὗτος κρατεῖ δελτία ζυγίσεως, τὰ στέλλει κατὰ μῆνα εἰς τὴν Λιμενικὴν Ἐπιτροπήν, αὕτη τὰ ἐξελέγχει, καὶ καταστρώνει τὴν πιστοποίησιν διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ ἐργολάβου. Ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς 5 Αὐγούστου 1902 τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς τὸ μέλος αὐτῆς Ἐμμ. Μαγκάκης παρετήρησε, κατὰ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 24 πρᾶξιν τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι (ἀναγινώσκει) «ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 5 τῆς 8 Ἰουλίου 1902 δελτίῳ ζυγίσεως πετρωμάτων ἀναγράφεται ὀγκόλιθος γʹ κατηγορίας, ὅστις κατὰ τὸ δελτίον τοῦτο ἐζύγιζε βάρος ἀκαθάριστον 8,800 ὀκάδων, ἐνῷ ἡ πλάστιγξ τοῦ ἐνταῦθα ζυγιστηρίου ζυγίζει κατὰ τὴν ἀνωτέραν δύναμιν αὑτῆς 8,500 ὀκάδας...»

§69Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Κατὰ συμπερασμὸν τὸ ὑπόλοιπον.

§70Π. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μονοκόμματος ἦτο;

§71Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Μονοκόμματος βεβαίως. (Ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων): «...Συνεπείᾳ τῆς προτάσεως τοῦ μέλους μετέβη ἐν ὁλομελείᾳ ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ εἰς τὸ ἐνταῦθα ζυγιστήριον καὶ ἐζήτησε παρὰ τοῦ ἐπιτετραμμένου τὴν ζύγισιν ὑπαλλήλου, ἐπιστάτου Πέτρου Ἀθανασίου, τὸ πρωτότυπον τοῦ ἀνωτέρω ὑπ’ ἀριθ. 5 δελτίου, ὅπερ κρατεῖ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του, καὶ οὗτος παρέδωκεν αὐτὸ εἰς τὴν Λιμενικὴν Ἐπιτροπὴν· ἐκ τούτου δὲ ἐξάγεται, ὅτι ὁ ἀνωτέρω ὀγκόλιθος ζυγίζει ἀκαθάριστος ὀκάδας 8,860, ἐνῷ τὸ εἰς τὸ γραφεῖον τῆς ἐπιτροπῆς ὑπάρχον δελτίον, ὡς ἄνω, ὑπ’ ἀριθ. 5, φέρει ἀκαθαρίστους ὀκάδας 8,800, βάρος, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ζυγίσῃ ἡ πλάστιγξ τοῦ ζυγιστηρίου, διότι ἡ ἀνωτέρα ἀντοχὴ αὐτῆς εἶναι ὀκάδες 8,500. Ἐπὶ τούτοις, ὅτε ἡ ἐπιτροπὴ ἠρώτησε τὸν εἰρημένον ἐπιστάτην, πῶς συνέβη τοῦτο, οὗτος ἀπήντησεν ἀφελέστατα, ὅτι τοῦτο ἐγένετο ἐκ λάθους! Ὅτι εἰς τὸ αὐτὸ ἀνωτέρω πρωτότυπον τοῦ δελτίου ἡ ἐπιτροπὴ παρετήρησε καὶ ἕτερα πλεῖστα λάθη εἰς τὴν ζύγισιν τῶν διαφόρων δελτίων ὀγκολίθων, ὅπως καὶ εἰς ἕτερα δελτία προηγουμένων ζυγίσεων, διορθωθέντα ὑπὸ τοῦ μηχανικοῦ. Συνεπείᾳ τῶν ἀνωτέρω, ἅτινα ὑπέπεσαν εἰς τὴν ἀντίληψιν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ἕνεκα τοῦ ὑπερβάλλοντος βάρους τῆς δυνάμεως τῆς πλάστιγγος, θεωρεῖ τὸν ἀνωτέρω ἐπιστάτην ἀνίκανον καὶ ἀκατάλληλον ὅλως διὰ τὴν ὑπηρεσίαν της, οὐδὲ δύναται ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἔχῃ πεποίθησιν εἰς τοῦτον. Ἀποφαίνεται παμψηφεί. Παρακαλεῖ τὸ Σ. Ὑπουργεῖον, ἀναφερομένη καὶ αὖθις εἰς τὴν ὑπ’ ἀριθμὸν 15 τῆς 15 Ἀπριλίου πρᾶξίν της, ἵνα τοῦτο εὐαρεστούμενον τοποθετήσῃ τὸν ἀνωτέρω ἐπιστάτην Πέτρον Ἀθανασίου εἰς ἄλλα λιμενικὰ ἔργα...» Ἐζητήθη ἡ ἔγγραφος ἀπολογία τοῦ μηχανικοῦ ἐπὶ τοῦ γεγονότος τούτου, καὶ οὗτος διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 142 τῆς 6 Αὐγούστου 1902 πρὸς τὸν πρόεδρον τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς ἐγγράφου του λέγει (ἀναγινώσκει): «Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 109 ἐγγράφου σας, πληροφορῶ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ ἐπὶ τῆς ζυγίσεως τῶν πετρωμάτων τοῦ λιμένος ἐπιστάτης κ. Π. Ἀθανασίου βεβαίως ἐκ παραδρομῆς ἐσημείωσεν ἐν τῷ δελτίῳ τῆς 5 Ἰουλίου ἐ.ἔ. τὸν περὶ οὗ πρόκειται ὀγκόλιθον ὡς φέροντα βάρος μεγαλείτερον τῆς ἀντοχῆς τῆς ἐν ἐνεργείᾳ πλάστιγγος κατὰ 360 ὀκάδας... Ἀντὶ δηλονότι νὰ σημειώσῃ ὀκάδας 8500, ὅσας κατεδείκνυεν ἡ πλάστιγξ, ἐσημείωσεν 8860, ἐκ παραδρομῆς ἀναμφιβόλως, ἐκλαβὼν τὸν ἀριθμὸν τοῦ μεγαλειτέρου βραχίονος ὡς φέροντα τὸν ἀριθμὸν 8,860. Σφάλμα ἀληθῶς ἄνευ σημασίας, προκειμένου περὶ λάθους 360 ὀκάδων, ζημίας δὲ τόσον εὐτελοῦς, ὥστε οὐδὲ νὰ λαμβάνηται αὕτη ὑπ’ ὄψιν...» Καὶ ἐξακολουθεῖ ὁ ἐργοδηγὸς κ. Κατσάδης ὑπεραμυνόμενος τῆς τιμιότητος τοῦ ζυγιστοῦ! Ἡ δικαιολογία εἶναι ἀληθῶς εὐφυεστάτη. Βεβαίως ἐκ παραδρομῆς ὁ δυστυχὴς ζυγιστὴς ἐσημείωσεν 86 ἀντὶ 50, σφάλμα ἀληθῶς ἄνευ σημασίας, διότι 360 μόνον ὀκάδας προσέθηκεν εἰς τὸ πραγματικὸν βάρος τοῦ ὀγκολίθου! Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ κ. ἐργοδηγὸς νὰ μᾶς εἴπῃ, καὶ ποσάκις τὸ λάθος τοῦτο ἐπανελήφθη· οὐδὲ μᾶς ἀναφέρει τι περὶ τῶν ἑτέρων πλείστων λαθῶν, ὅσα ἡ ἐπιτροπὴ, λαβοῦσα ἐκ τούτου ἀφορμήν, παρετήρησεν εἰς τὰ διάφορα δελτία ζυγίσεως ὀγκολίθων. Ὁ εἰρηνοδίκης, πρόεδρος τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 108 ἀπὸ 6 Αὐγούστου πρὸς τὸν νομάρχην Κυκλάδων ἐγγράφου του διεβίβασε τὴν σχετικὴν πρᾶξιν τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦ ἐργοδηγοῦ Κατσάβη, προσθέτων (ἀναγινώσκει): «Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρω ὑμῖν, κύριε νομάρχα, ὅτι ὁ περὶ οὗ πρόκειται ἐπιστάτης ἐπὶ τῶν λιμενικῶν ἔργων ἐνταῦθα Πέτρος Ἀθανασίου ὑπέπεσε μὲν ἐξ ἀπροσεξίας εἰς τὸ ἐν τῇ συνημμένῃ πράξει ἀναφερόμενον περὶ τὴν ζύγισιν τοῦ ὀγκολίθου λάθος, ἀλλὰ τοῦτο συνέβη ἁπλῶς ἐκ λάθους, ὡς ἐκ τοῦ εἴδους τῆς ὑπηρεσίας, καθ’ ἃ ἐξάγεται καὶ ἐκ τῆς συνημμένης ἐκθέσεως τοῦ μηχανικοῦ τοῦ λιμένος, καὶ οὐχὶ ἐκ προθέσεως, ἵνα ζημιώσῃ τὸ Λιμενικὸν Ταμεῖον ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ ἐργολάβου, καθόσον γνωστὴ τυγχάνει ἡ τιμιότης τοῦ ὑπαλλήλου τούτου περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων του, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀντελήφθημεν.» Δὲν σᾶς φαίνεται, κύριοι Βουλευταί, περίεργος ἡ ἐπιμονὴ τοῦ τε διευθύνοντος τὰς ἐργασίας ἐργολάβου Κατσάβη καὶ τοῦ προεδρεύοντος τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς γραμματέως τοῦ Εἰρηνοδικείου Λεβαντῆ εἰς τὸ νὰ δικαιολογήσωσι καὶ νὰ θέλωσι νὰ κρατήσωσιν ἐν Νάξῳ τὸν ζυγιστήν, ἀπὸ τὸν ὁποῖον παμψηφεὶ ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ παρεκάλει τὸ Ὑπουργεῖον νὰ τὴν ἀπαλλάξῃ; Καὶ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ, ποία τιμωρία ἐπεβλήθη εἰς τὸν ζυγιστήν, οὗτινος τὰ δελτία ζυγίσεως τοιαύτας παρουσίαζον ἀνωμαλίας. Οὐδεμία ἀπολύτως! Ἁπλῆ μετάθεσις, καὶ αὕτη μετὰ πάροδον ἀρκετοῦ χρόνου, εἰς ἄλλα λιμενικὰ ἔργα τοῦ Κράτους, ἵνα τακτοποιήσῃ καὶ ἐκεῖ τὰ δελτία ζυγίσεως τοῦ συναδέλφου του! Τέλος ἡ ἔκθεσις αὕτη ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον...

§72ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τοῦ Βουγιούκα ἐννοεῖτε;

§73Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Μάλιστα... Ὑπεβλήθη, λέγω, ἡ ἔκθεσις αὕτη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὴν 2 Νοεμβρίου 1902, εἰσήχθη εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων, καὶ τοῦτο διὰ τῆς ἀπὸ 27 Φεβρουαρίου 1903 γνωμοδοτήσεώς του ἀποφαίνεται ἐπ’ αὐτῆς. Ἔφθασα, Κύριοι, εἰς τὸ τέρμα τῆς ἱστορικῆς ἀφηγήσεως τῶν γεγονότων, ὅσα ἐπεθύμουν νὰ σᾶς καταστήσω γνωστά, καὶ ἤδη προτίθεμαι νὰ ἐξετάσω καὶ ἀναλύσω τὴν γνωμοδότησιν ταύτην τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων... Ἀλλ’ ἀπατῶμαι· δὲν ἔφθασα ἀκόμη εἰς τὸ τέρμα, διότι ἡ ἔκθεσις... (γέλωτες). Μὲ συγχωρεῖτε, Κύριοι, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα ἔχει σοβαρότητα.

§74ΠΟΛΛΟΙ. Βεβαίως.

§75Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Διότι φανταθῆτε, Κύριοι, ἐὰν τὸ δυστυχὲς αὐτὸ Λιμενικὸν Ταμεῖον, τὸ ὁποῖον ἐπὶ εἰκοσαετίαν ὅλην ἀφῄρεσεν ἐκ τοῦ ἱδρῶτος τῶν Ναξίων 300 χιλιάδας δραχμὰς, ἵνα διαθέσῃ ταύτας πρὸς κατασκευὴν προφυλακτηρίου κυματοθραύστου, φαντασθῆτε, λέγω, τὴν θέσιν, εἰς ἣν θὰ εὑρίσκετο, ἐὰν ἐδαπανᾶτο τὸ ποσὸν τοῦτο, καὶ ὁ μῶλος δὲν ἀνεφαίνετο ἄνω τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης. Ποία θὰ ἦτο ἡ θέσις του; Χάνονται αἱ 300,000, ἢ δὲν χάνονται, ὅταν δὲν τελειώσῃ τὸ ἔργον, ὅταν τὰ ῥιφθέντα πετρώματα δὲν προφυλαχθῶσιν ἁρμοδίως, ἀλλ’ ἀφεθῶσιν εἰς τὴν διάθεσιν τῶν κυμάτων, χρησιμεύοντα μᾶλλον πρὸς ἐπαύξησιν τοῦ χώρου τῆς προκυμαίας τῆς Νάξου; Βλέπετε, Κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα ἔχει τὴν σπουδαιότητά του. Ἔλεγον λοιπὸν, ὅτι ἡ ἔκθεσις τοῦ μηχανικοῦ Βουγιούκα ἐστάλη διὰ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς εἰς τὸν ἐν Νάξῳ ἐργολάβον καὶ τὸν διευθύνοντα τὸ ἔργον ἐργοδηγόν, οἵτινες καὶ ἐκλήθησαν νὰ δικαιολογηθῶσι διὰ τὰς ἀναφανείσας παραβάσεις καὶ ἀνωμαλίας. Δὲν θὰ σᾶς κουράσω, Κύριοι, μὲ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἀπαντήσεως τοῦ ἐργολάβου, ὁ ὁποῖος, κατὰ φυσικὸν κανόνα, ἀρνεῖται τὰ πάντα, λέγων ἐν περιλήψει: «Ἐγὼ δὲν εὐθύνομαι εἰς τίποτε· σεῖς ἔχετε ἐδῶ ὑπηρεσίαν, ἵνα μᾶς ἐπιβλέπῃ, καὶ ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν αὐτῆς ἐκτελεῖται ἡ ἐργασία. Ἐὰν ἡ ὑπηρεσία σας δὲν ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν της, τοῦτο οὐδόλως ἀφορᾷ ἐμέ». Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ παραλείψω μέρη τινὰ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ διευθύνοντος τὸ ἔργον ἐργοδηγοῦ Κατσάβη, διὰ τῆς ὁποίας ἀποπειρᾶται οὗτος νὰ δικαιολογηθῇ. Ἐν πρώτοις ὑπεραμύνεται τῶν διατομῶν, τὰς ὁποίας πρὸ τῆς ἐνάρξεως δῆθεν τῶν ἐργασιῶν ἔλαβεν ἐπὶ τόπου ὁ νομομηχανικὸς Κυκλάδων, λέγων ἐπὶ λέξει, ὅτι «ἡ ἀκρίβεια τῶν διατομῶν τούτων δὲν δύναται νὰ διαμφισβητηθῇ», ἐνῷ διὰ τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὑπ’ αὐτοῦ τὴν 19 Ἰανουαρίου 1902 πίνακος διαψεύδει αὐτὸς ἑαυτόν, ὡς προηγουμένως σᾶς ἀπέδειξα. Ἐν τῇ ἀπολογητικῇ ἐκθέσει του ὁ αὐτὸς ἐργοδηγὸς βεβαιοῖ, ὅτι «ἐπὶ τοῦ παλαιοῦ μώλου ἐβυθίσθησαν μέχρι τῆς 11 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ. πετρώματα μόνον 1441.63 κυβικὰ μέτρα», ἐνῷ τὰ αὐτὰ πετρώματα, ὑπολογιζόμενα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατομῶν τοῦ νομομηχανικοῦ Κυκλάδων, — ἡ ἀκρίβεια τῶν ὁποίων κατὰ τὸν κ. ἐργοδηγὸν δὲν δύναται νὰ διαμφισβητηθῇ — ἀνέρχονται εἰς 3850 κυβικὰ μέτρα. Καὶ ἐξακολουθεῖ ὁ κ. ἐργοδηγὸς (ἀναγινώσκει): «Ἐπίσης λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρατηρήσω, ὅτι αἱ περὶ τὴν βύθισιν τῶν πετρωμάτων παρατηρούμεναι ἐνιαχοῦ ἐλάχισται ἀνωμαλίαι δὲν προέρχονται ἐξ ἀμελείας ἢ ἄλλου τινὸς λόγου ἀποβλέποντός με... Ἐὰν ἕνεκεν ἀπορίας ἢ ἀμελείας ἢ ἄλλου τινὸς λόγου, ἀπὸ σκοποῦ ἢ μή, ὁ ἐπὶ τῆς βυθίσεως ἐπιστάτης παρέβλεπε τὴν ἐπιμελῆ τήρησιν τῶν διαταγῶν καὶ ὁδηγιῶν, εἰς τοῦτο δὲν δύναται νὰ μοὶ ἀποδοθῇ μομφή, καθόσον, ἅμα ὡς ἀντελήφθην, ὅτι ὁ ἐπὶ τῆς βυθίσεως ἐπιστάτης δὲν ἐξετέλει ἀκριβῶς τὰ καθήκοντα αὐτοῦ, βυθίζων ὡς ἔτυχε τὰ πετρώματα, διέταξα τὸν ἐπιστάτην ν’ ἀποχωρήσῃ... Δὲν ἠδυνάμην δὲ νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀπὸ τῆς πιστοποιήσεως τοῦ ἐργολάβου ἀποκοπὴν τῶν βυθισθέντων συντριμμάτων ἔξω τῆς παραδεδεγμένης γραμμῆς, ἀφοῦ τοῦτο δὲν προήρχετο ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ ἐργολάβου, ἀλλὰ τοῦ ἐπιστάτου τοῦ ἐνεργοῦντος τὴν βύθισιν, ὅστις ἀπὸ σκοποῦ ἠδύνατο νὰ βυθίσῃ πετρώματα κατὰ χρονικὰ διαστήματα, ἐπὶ ζημίᾳ τῆς ἐργολαβίας· θὰ περιέπλεκον δὲ οὕτω τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δημοσίων ἔργων μετ’ ἐκείνης τοῦ ἐργοδότου καὶ τοῦ ἐργολάβου.» Καὶ εἶναι ἄπορον, πῶς τὰ ὑπὸ τοῦ ἐργοδηγοῦ ὁμολογούμενα ὡς συμβάντα διέλαθον τὴν προσοχὴν τοῦ νομομηχανικοῦ Κυκλάδων, διέλαθον τὴν προσοχὴν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοσίων ἔργων κ. Τζώτζη, οἵτινες ἀμφότεροι, μεταβάντες ἐπὶ τόπου, εὗρον τὰ πράγματα τόσον κανονικά! Ἰδού, Κύριοι, τὰ ἀποτελέσματα τοῦ νόμου ͵ΒΣΠΔʹ, ὁ ὁποῖος ἐπιτάσσει, ὅτι «τὸ ἀσχολούμενον εἰς τὰ λιμενικὰ ἔργα προσωπικὸν μηχανικῶν, ἐργοδηγῶν, ἐπιστατῶν, ζυγιστῶν, ἢ ἀντιπροσώπων τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς κατὰ τὴν ζύγισιν, φυλάκων ὑλικῶν κλπ. δέον νὰ ἀποσπᾶται ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων, νὰ πληρώνηται ὅμως ὑπὸ τοῦ οἰκείου Λιμενικοῦ Ταμείου»! Ἔρχεται ὁ νομομηχανικὸς καὶ σᾶς λέγει: «ἐγὼ ἐγκαταλείπω τὸ ἔργον εἰς τὴν τύχην του, διότι μεταβὰς ἐκεῖ ἐζήτησα 100 δραχμὰς, καὶ μοὶ ἐπλήρωσαν μόνον 50. Ἄλλως οὐδεμίαν φέρω εὐθύνην, διότι εὑρίσκεται ἐργοδηγὸς ἐπὶ τόπου εὐθυνόμενος». Ὁ ἐργοδηγὸς ἀφ’ ἑτέρου διαμαρτύρεται, ὅτι οὐδεμίαν ὑπέχει εὐθύνην «διὰ τὰς ἐξ ἀπορίας, ἀμελείας ἢ ἄλλου τινὸς λόγου, ἀπὸ σκοποῦ ἢ μή», παραβάσεις τοῦ καθήκοντος τοῦ ὑποδεεστέρου προσωπικοῦ!... Ἐὰν ἐκαλεῖτε, κύριε Ὑπουργέ, καὶ τὸ ὑποδεέστερον τοῦτο προσωπικὸν εἰς ἀπολογίαν, θὰ σᾶς ἔλεγον ἴσως: «ἡμεῖς δὲν εὐθυνόμεθα, διότι δὲν ἠξεύρομεν τί μᾶς γίνεται!» Ἀλλὰ ποῖος εὐθύνεται τότε διὰ τὰ ῥιπτόμενα εἰς τὴν θάλασσαν χρήματα τῶν λιμενικῶν ταμείων; Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ, διότι δὲν βλέπω, ποῦ εἶναι ὁ ὑπεύθυνος, ἐκτὸς ἐὰν θελήσωμεν νὰ τὸν ἀναζητήσωμεν εἰς τὴν ἀνωτάτην βαθμῖδα τῆς κλίμακος, ὅπου ἵσταται πρόσωπον τόσον σεβαστὸν καὶ τόσον ἀξιοπρεπές...

§76Ι. ΝΙΚΟΛΑΙΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς ἐπιθεωρητὴς τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς;

§77Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἀπαγορεύεται ἀπὸ τὸν νόμον, κύριε συνάδελφε, σᾶς εἶπον.

§78Ι. ΝΙΚΟΛΑΙΔΗΣ. Εἰς τὰ διάφορα ἔργα διορίζουν καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ ἕνα ἔμμισθον ὑπάλληλον.

§79Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, τὸ ἐζήτησα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλ’ ἐστάθη ἀδύνατον νὰ τὸ ἐπιτύχω, κύριε συνάδελφε. Τὸ Ὑπουργεῖον ἀντέταξεν, ὅτι δυνάμει τοῦ νόμου δὲν εἶναι δυνατὸν κανεὶς νὰ ἐπεμβῇ εἰς τὰ λιμενικὰ ἔργα, ἐὰν δὲν ἀνήκῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δημοσίων ἔργων.

§80Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ἄρθρον περιλαμβάνει καὶ τὸν ἐπιτηρητήν.

§81Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἐπιτηρητής. Ὁ ἐπιτηρητής, κύριε συνάδελφε, εἶναι ὁ ἐργοδηγός, ὁ ὁποῖος ὀφείλει νὰ ἐπιβλέπῃ τὴν ἐργασίαν, καὶ εἶναι ἐκεῖ τεταγμένος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, πληρώνεται ὅμως ὑπὸ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς.

§82Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ. Τί θὰ συνέβαινεν, ἐὰν ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ διώριζεν ἕνα;

§83Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Δὲν θὰ ἐνέκρινε τὴν πληρωμήν του ἡ Κυβέρνησις, κύριε συνάδελφε. Ἐνίοτε γίνεται καταστρατήγησις τοῦ νόμου, ἐπιτρέποντος τοῦ Ὑπουργείου νὰ διορισθῶσιν ἡμερομίσθιοι δῆθεν ἐργάται, οἱ ὁποῖοι ὅμως ἐπιβλέπουν τοὺς ἄλλους ὑπαλλήλους τῶν δημοσίων ἔργων. Ἐζήτησα καὶ τοῦτο νὰ ἐπιτύχω. «Δότε τὴν ἄδειαν, εἶπον, νὰ διορισθῇ εἷς ἡμερομίσθιος μὲ 3 ἢ 4 δραχμάς, ὁ ὁποῖος νὰ ἐπιβλέπῃ τὸν ζυγιστήν». Ἀδύνατον! Δὲν ἠδυνήθην νὰ τὸ κατορθώσω.

§84Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ποῖος εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ἔργου;

§85Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. 300,000 δραχμαὶ περίπου. Τὸ ἔργον δὲν εἶναι πολὺ σημαντικόν, ἀλλ’ ἀλλαχοῦ αἱ αὐταὶ περιστάσεις παρουσιάζονται ἐπὶ ἔργων δεκαπλασίας ἀξίας. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς τὴν ἀπολογητικὴν ἔκθεσιν τοῦ ἐπιβλέποντος τὸ ἔργον ἐργοδηγοῦ Κατσάβη (ἀναγινώσκει): «Ὡς πρὸς τὴν ὑπὸ τοῦ μηχανικοῦ κ. Βουγιούκα ἀναφερομένην διαφορὰν μεταξὺ τοῦ πιστοποιηθέντος καὶ τοῦ ἐξευρεθέντος ὄγκου τῶν πετρωμάτων, αὕτη δὲν δύναται νὰ μὲ ἀφορᾷ, καθόσον αἱ πιστοποιήσεις συνετάχθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ζυγισθέντων καὶ βυθισθέντων πετρωμάτων, τῶν ἀναφερομένων ἐν ταῖς ἀνὰ χεῖρας τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς δελτίοις...» Ἀλλὰ τὴν σημασίαν τῶν δελτίων τούτων τὴν ἐννοεῖτε, Κύριοι, ἐκ τοῦ ἱστορικοῦ τοῦ ὀγκολίθου, εἰς ὃν, κατὰ λάθος, ὁ ζυγιστὴς ἀπέδωκε βάρος κατὰ 360 ὀκάδας ἀνώτερον τοῦ ὅσον ἠδύνατο νὰ δώσῃ ἡ πλάστιγξ, τὸ ὁποῖον σᾶς διηγήθην πρὸ μικροῦ. Καὶ καταλήγει ὁ ἐργοδηγὸς Κατσάβης, ἀποδίδων τὴν περὶ ἧς πρόκειται διαφορὰν εἰς τὴν μείζονα ἀναλογίαν τῶν κενῶν τῶν πετρωμάτων, καταβιβάζων ταύτην ἀπὸ 30% εἰς 20%, καὶ εἰς τὴν καθίζησιν, τὴν ὁποίαν ὑπολογίζει εἰς 5%. Ἐτελείωσα, Κύριοι, ὁριστικῶς αὐτὴν τὴν φορὰν τὴν ἀφήγησιν τῶν γεγονότων, καὶ δὲν μοὶ ἀπομένει, εἰμὴ ἡ ἀνάλυσις τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων. Παραδόξως βλέπω ἐν αὐτῇ ὑπογεγραμμένον καὶ τὸν ἐπιθεωρητὴν κ. Τζώτζην, αὐτὸν ἐκεῖνον δηλονότι, ὅστις εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι τὰ ἐν τῇ ἐκθέσει του ἀναφερόμενα δὲν ἦσαν, ὡς ἐβεβαίου, ἀποτέλεσμα ἰδίων παρατηρήσεων καὶ καταμετρήσεων, ἀλλὰ τῷ ὑπεβλήθησαν ὑπὸ τοῦ ὑποδεεστέρου ὑπαλλήλου, τοῦ ἐργοδηγοῦ Κατσάβη δηλαδή, οὗτινος τὴν ὑπηρεσίαν ἐστάλη εἰς Νάξον νὰ ἐξελέγξῃ! Καὶ δὲν ἐδίστασεν, ἵνα μὴ εἴπω ἄλλο τι, ὁ ἀξιότιμος ἐπιθεωρητὴς νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὸ Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο ὡς Ἄρειος Πάγος νὰ ἐκδικάσῃ τὴν ὑπόθεσιν! Ὁμολογῶ, ὅτι, ἂν ἤμην εἰς τὴν θέσιν τοῦ κ. ἐπιθεωρητοῦ, θὰ ἠρνούμην νὰ λάβω μέρος· θὰ ἔλεγον, ὅτι, «ἐπειδὴ ἀτυχῶς ἀνεμίχθην ἄλλοτε εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, παρακαλῶ νὰ μὲ ἐξαιρέσητε ἀπὸ τὸ Συμβούλιον»· ἐκτὸς ἂν ἠθέλησε νὰ λάβῃ μέρος, ἵνα διαφωτίσῃ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους του, ὅσοι δὲν εἶχον μεταβῆ ἐπὶ τόπου, ἵνα ἐξετάσουν ἰδίοις ὄμμασι τὰ γενόμενα. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Συμβουλίου. Ἰδοὺ τί λέγει αὕτη ἐπὶ λέξει (ἀναγινώσκει): «Τὸ Συμβούλιον, ἔχον ὑπ’ ὄψιν τὰ ἀνωτέρω — τὴν εἰσηγητικὴν δηλονότι ἔκθεσιν τοῦ ἁρμοδίου τμηματάρχου — καὶ τὰς πολιτικὰς ἐκθέσεις τῶν κατόπιν τῆς καταγγελίας τοῦ κ. Πρωτοπαπαδάκη μελετησάντων τὸ προκείμενον ζήτημα κ. μηχανικῶν, παρατηρεῖ: 1) Ὅτι ἡ πληρωμὴ τῆς γενομένης ἐργασίας διὰ τὴν κατασκευὴν ἑνὸς μώλου ἐφαρμόζει οὐχὶ εἰς τὸν ὄγκον αὐτοῦ, ἀλλ’ εἰς τὴν μᾶζαν τῶν χρησιμοποιουμένων πετρωμάτων, ἥτις ἐξακριβοῦται διὰ τῆς πλάστιγγος. Τὸ σύστημα τοῦτο ἐγένετο γενικῶς παραδεκτὸν εἰς ὅλους τοὺς κατασκευασθέντας μέχρι τοῦδε λιμένας ἀνὰ τὴν ὑφήλιον, καὶ τὸ σύστημα τοῦτο παραδέχεται καὶ ἡ σύμβασις τῆς ἐν λόγῳ ἐργολαβίας.» Εὐχαριστοῦμεν τοὺς κυρίους ἐπιθεωρητὰς διὰ τὸ μάθημα, καὶ παρατηροῦμεν, ὅτι βεβαίως ὡς βάσις τῶν πρὸς τὸν ἐργολάβον πληρωμῶν λαμβάνονται αἱ ἐνδείξεις τῆς πλάστιγγος καὶ οὐχὶ ὁ ὄγκος τοῦ μώλου· ὅταν ὅμως αἱ ἐνδείξεις αὗται τίθηνται ἐν ἀμφιβόλῳ, ἢ ὅταν τὰ διὰ τῆς πλάστιγγος διερχόμενα πετρώματα δὲν βυθίζωνται εἰς τὰς οἰκείας θέσεις, δὲν δύναται ἆρά γε ὁ ὄγκος τοῦ μώλου νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μέσον ἐξελέγξεως; Ἂν ὄχι, ποίαν ἔχουσι τότε σημασίαν τὰ ἄρθρα 12 καὶ 16 τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ἐπικαλοῦνται οἱ κύριοι ἐπιθεωρηταί; Τὸ ἄρθρον 12 λέγει: «Πετρώματα, πίπτοντα ἐκτὸς τῶν οἰκείων θέσεών των, ἀφαιροῦνται ἐκ τῶν λογαριασμῶν τοῦ ἐργολάβου». Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργέ, διὰ τῆς πλάστιγγος εὑρίσκουσιν οἱ ὑμέτεροι ἐπιθεωρηταὶ τὰ πετρώματα, ὅσα τυχὸν βυθίζονται ἐκτὸς τῶν οἰκείων θέσεών των, ἢ διὰ τῶν διατομῶν τοῦ κατασκευαζομένου μώλου; Καὶ περὶ τούτου ἀκριβῶς προνοεῖ τὸ ἄρθρον 16 τῆς συμβάσεως, ὁρίζον, ὅτι «τοιαῦται (κατὰ πλάτος) διατομαὶ θὰ λαμβάνωνται καὶ εἰς τὸ τέλος ἑκάστου μηνός». Γνωμοδοτοῦντες οἱ κύριοι ἐπιθεωρηταί, δὲν εἶχον, φαίνεται, ὑπ’ ὄψει των τὴν σύμβασιν· ἀλλὰ καὶ ταύτης δὲν εἶχον ἀνάγκην, καθόσον πρὸ ἑπτὰ μόλις μηνῶν οἱ αὐτοὶ (πλὴν ἑνὸς) ἐπιθεωρηταί, προκειμένου περὶ ζητήματος ὁμοίας ἀκριβῶς φύσεως ἐν τῇ κατασκευῇ σπουδαίων λιμενικῶν ἔργων ἐν ἄλλῃ ἐπαρχίᾳ τοῦ Κράτους, δὲν ἐδίστασαν νὰ παρατηρήσωσιν, ὅτι «λίαν ἀργὰ ἀνεκοινώθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἡ ἐν λόγῳ ὑπέρβασις, διότι ὁ διευθύνων μηχανικὸς ὤφειλε κατὰ μῆνα νὰ ἐκτελῇ τὰς ἀναγκαίας βολίσεις, καὶ σχηματίζῃ τὰς σχετικὰς ἐγκαρσίους διατομὰς, ὁπότε τὸ Συμβούλιον ἐν πάσῃ πεποιθήσει θὰ ἠδύνατο ν’ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ πόθεν ἐπῆλθεν ἡ παρατηρουμένη ὑπέρβασις, ἴσως δὲ θὰ ἠδύνατο καὶ νὰ προληφθῇ αὕτη κατὰ μέγα μέρος.» Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, Κύριοι, ἔρχομαι ἐγὼ, ἁπλοῦς ἰδιώτης, ἐν αὐτῇ τῇ ἀρχῇ τοῦ ἔργου καὶ καταγγέλλω τὸ γεγονός. Διατί οἱ κύριοι ἐπιθεωρηταὶ δὲν τὸ προλαμβάνουσι; Διατὶ ἐδὼ λαμβάνουσιν ὅλως διάφορον ἀπόφασιν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐλάμβανον, προκειμένου περὶ ἄλλου ἔργου ὁμοίας φύσεως, κακίζοντες μάλιστα τὸν μηχανικὸν, ὅστις δὲν τοὺς εἰδοποίησεν ἐγκαίρως, ἵνα ἐν πάσῃ πεποιθήσει ἀποφανθῶσι; Καὶ προχωρῶ, κύριοι Βουλευταὶ, εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ Συμβουλίου (ἀναγινώσκει): «2) Ὅτι προκειμένου περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἑνὸς μώλου, ὁ προσδιορισμὸς τοῦ ὄγκου τῶν πετρωμάτων ὑπολογίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατομῶν τοῦ ἔργου, —διὰ τὸ μὴ εἶναι δυνατὸν ἄλλως γενέσθαι, —ἀνάγεται δὲ εἰς μάζαν λίθων, τῇ ἀφαιρέσει τῶν κενῶν, ἅτινα λαμβάνονται κατὰ προσέγγισιν ὑποθετικά. Οὕτως ἐν τῇ προκειμένῃ ἐργασίᾳ ὑπελογίσθησαν ὡς κενὰ 30% ἐπὶ τοῦ ὅλου ὄγκου τοῦ ἔργου. Τὰ κενὰ ταῦτα εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν χειλῶν τοῦ λιμένος τῆς Μασσαλίας ὑπελογίσθησαν ὑπὸ τοῦ Πασχὰλ εἰς 25%, καὶ συνελόντι εἰπεῖν ἐξαρτῶνται ἔκ τε τοῦ σχήματος καὶ τοῦ μεγέθους τῶν τεμαχίων τῶν πετρωμάτων καὶ ἐκ τοῦ τρόπου τῆς διαθέσεως αὐτῶν.» Καὶ ἐδῶ, Κύριοι, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐπιμείνω ὀλίγον, διότι πρόκειται περὶ ἑνὸς τῶν κυριωτέρων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα παρουσιάζουσι τὰ λιμενικὰ ἔργα, τοῦτο δὲ χρησιμεύει συχνὰ, ἵνα καλύπτωνται πολυειδεῖς καταχρήσεις, ἐξικνούμεναι πολλάκις εἰς ἑκατοντάδας ὅλας χιλιάδων δραχμῶν. Ὁ κύβος τῶν πετρωμάτων, ὅσος πληρώνεται εἰς τὸν ἐργολάβον, ἀποτελεῖ τὸ συμπαγὲς πέτρωμα, τὸ ἐκ τοῦ λατομείου ἀποκοπτόμενον· τοὐναντίον ὁ ὄγκος, τὸν ὁποῖον κατέχει ὁ μῶλος, δὲν εἶναι συμπαγὲς πέτρωμα, ἀλλ’ ἀποτελεῖται ἀπὸ τεμάχια πετρωμάτων, ἐρριμμένων κατὰ ὡρισμένην τινὰ τάξιν. Ἐνῷ δὲ τὸ συμπαγὲς πέτρωμα, ὁ βράχος δηλονότι, τὸν ὁποῖον ἀποκόπτομεν ἐν τῷ λατομείῳ, δὲν παρουσιάζει κενὰ, ὅταν οἱ οὕτως ἀποκοπέντες λίθοι ῥιφθῶσιν εἰς τὴν θάλασσαν πρὸς κατασκευὴν τοῦ μώλου, παρουσιάζουσιν ἐν τῷ μεταξὺ κενὰ, καὶ ταῦτα, ὡς ὀρθῶς παρατηρεῖ τὸ Συμβούλιον, ἐξαρτῶνται ἔκ τε τοῦ σχήματος καὶ τοῦ μεγέθους τῶν τεμαχίων τῶν πετρωμάτων καὶ ἐκ τοῦ τρόπου τῆς διαθέσεως αὐτῶν. Ἵνα παραβάλωμεν λοιπὸν τὸν ὄγκον τῶν ῥιφθέντων εἰς τὴν θάλασσαν πετρωμάτων πρὸς τὸν συμπαγῆ ὄγκον τοῦ λατομείου, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἐν τῷ πρώτῳ παρουσιαζόμενα κενά. Ταῦτα ὑπελόγισεν ἐνταῦθα ὁ μελετήσας τὸ ἔργον μηχανικὸς εἰς 30%. Ἀλλὰ οἱ κύριοι ἐπιθεωρηταὶ λέγουσιν, ὅτι ὁ Πασχὰλ ὑπελόγισε ταῦτα ἐν Μασσαλίᾳ εἰς 25%. Ἐγὼ, κύριοι Βουλευταὶ, δὲν γνωρίζω εἰς πόσον ὑπελόγισεν ὁ Πασχὰλ ἐν Μασσαλίᾳ τὰ κενά. Γνωρίζω μόνον, ὅτι μετὰ τὴν κατασκευὴν τῶν μώλων τῆς Μασσαλίας ἐξηκριβώθη ὡρισμένως, ὅτι τὰ κενὰ ἀνῆλθον εἰς 30%. Καὶ πρὸς βεβαίωσιν τῶν λεγομένων μου ἔφερα ἐνταῦθα δύο συγγράμματα. Τὸ ἕν εἶναι τὸ ἐπίσημον μάθημα τῶν λιμενικῶν ἔργων τῆς ἐν Παρισίοις Σχολῆς τῶν γεφυροδοποιῶν, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ καθηγητὴς λέγει, ὅτι «εἰς τὸν μῶλον τῆς Μασσαλίας τὰ πετρώματα παρουσιάζουν 31% κενά»... Ἀλλὰ συνάδελφός τις μοί παρετήρησεν, ὅτι αὐτὰ εἶναι μαθήματα γενόμενα εἰς σχολεῖον, καὶ ἐνδεχόμενον νὰ ὑπάρχῃ εἷς μέσος ὅρος, ἡ δὲ ἀναλογία τῶν κενῶν νὰ ἦναι λ. χ. ἀντὶ 31%, 29% ἢ 28% μόνον. Ἐζήτησα λοιπὸν τὴν εἰδικὴν περιγραφὴν τῶν ἔργων τῆς Μασσαλίας. Αὕτη ἐγράφη ἀπὸ τὸν διευθύνοντα τὰ ἔργα μηχανικὸν ἐν ἔτει 1877, μᾶς λέγει δὲ οὗτος: «μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ μώλου διὰ τοῦ τρόπου τούτου τῆς διατάξεως τῶν ὑλικῶν τὰ προκύψαντα εἰς τὸ σῶμα τοῦ μώλου τῆς Μασσαλίας κενὰ ἀνέρχονται εἰς 30%.»

§86Κ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Πῶς βεβαιοῦνται τὰ κενά;

§87Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ὡς ἑξῆς, κύριε συνάδελφε. Ἔχω ἐδῶ, εἰς τὴν τσέπην μου, ἓν κουτὶ, ἐντὸς τοῦ ὁποίου, ἀφ’ ὅτου ἀπηγορεύθη τὸ καπνίζειν ἐντὸς τῆς αἰθούσης, περιέχονται καραμέλαι...

§88Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καραμέλαις εἶναι μέσα;

§89Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Μάλιστα... Ἐὰν αὐτὸ τὸ κουτὶ τὸ παρουσιάσητε εἰς τὸν ζαχαροπλάστην, καθ’ ἣν στιγμὴν κατασκευάζει οὗτος τὰς καραμέλας, ἵνα πληρώσῃ τοῦτο, θὰ περιέχῃ τὸ κουτὶ ὡρισμένον τινὰ ὄγκον. Ἐὰν τὸν ὄγκον τοῦτον κόψῃ κατόπιν εἰς τεμάχια, ταῦτα δὲν θὰ χωρέσουν πλέον εἰς τὸ κουτί· αἱ καραμέλαι κατέχουν οὕτω μεγαλύτερον ὄγκον, ὅταν ἦναι εἰς τεμάχια. Ἐὰν μετρήσωμεν τὸν ὄγκον εἰς τεμάχια, θὰ εὕρωμεν λ. χ. ὅτι εἶναι 1,20, ἐνῷ ὁ ὄγκος, μὲ τὸν ὁποῖον ἐπλήρωσεν ὁ ζαχαροπλάστης τὸ κουτὶ ἦτο 1,00.

§90Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ οἱ ἐδῶ ὀρεινοὶ δὲν πείθονται, ὅτι εἶναι καραμέλαις αὐταῖς! (γέλως).

§91Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Οὕτω καὶ ἐν Μασσαλίᾳ κατεσκεύασαν μῶλον διὰ πετρωμάτων, τὰ ὁποῖα ἐζύγιζον ἐπακριβῶς. Διὰ τοῦ βάρους ὑπελόγισαν τὸν συμπαγῆ ὄγκον τῶν πετρωμάτων τούτων, ἐμέτρησαν κατόπιν τὸν ὄγκον τοῦ μώλου, καὶ εὗρον, ὅτι εἶναι οὗτος κατὰ 30% ἀνώτερος τοῦ συμπαγοῦς. Ἡ περίπτωσις λοιπόν, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθη τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων, ἵνα καὶ ἐνταῦθα καταβιβάσῃ τὴν ἀναλογίαν τῶν κενῶν ἀπὸ 30% — ὡς προϋπελογίσθησαν — εἰς 25%, δὲν ἦτο ἐπιτυχής, διότι ἐν τῇ εἰδικῇ ταύτῃ περιπτώσει ἡ ἀναλογία τῶν κενῶν, ἐξακριβωθεῖσα μάλιστα μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου, εἶναι 30%. Δὲν λέγω, ὅτι ἡ ἀναλογία αὕτη δὲν κατῆλθε καὶ κάτω τοῦ ὁρίου τούτου εἰς διάφορα ἔργα· ἀλλὰ συνήθως, ὁσάκις δὲν ἐγένοντο εἰδικαὶ πρὸς τοῦτο δοκιμαί, ἡ ἀναλογία αὕτη λαμβάνεται ἴση πρὸς 30%. Τοῦτον τὸν μέσον ὅρον ἔδωκεν ἡ πεῖρα, καὶ τοῦτον παρεδέχθη καὶ ὁ μελετήσας τὴν κατασκευὴν τοῦ ἐν Νάξῳ κυματοθραύστου μηχανικός. Τὰ δύο δὲ πειράματα, ἅτινα ὁ μηχανικὸς κ. Βουγιούκας ἐξετέλεσεν ἐκ τοῦ προχείρου ἐπὶ τόπου, ἔδωκαν ἀναλογίας καὶ ταύτης πολὺ μεγαλειτέρας. Καὶ ἰδοὺ ἡ σχετικὴ περικοπὴ τῆς ἐκθέσεώς του (ἀναγινώσκει): «Πρὸς ἐξακρίβωσιν τοῦ ἀνὰ κυβικὸν μέτρον πετρωμάτων ἀναλογοῦντος ποσοῦ τῶν κενῶν ἐπειραματίσθην ἐπὶ τόπου, καὶ κατεμέτρησα μεθ’ ὅσης ἠδυνήθην ἀκριβείας τὸν ὄγκον τοῦ κύτους μιᾶς φορτηγίδος, ὃν εὗρον 14,14 κυβικὰ μέτρα. Ἵνα πληρωθῇ τελείως ὁ ὄγκος οὗτος, ἐχρειάσθησαν 18,552 ὀκάδες συντριμμάτων, ἢ 16,500 ὀκάδες χαλίκων. Τὸ εἰδικὸν βάρος τῶν πετρωμάτων εὑρέθη 2,642 ὀκάδες (πρωτόκολλον φυλασσόμενον ἐν τοῖς γραφείοις τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς)· ἄρα ὁ καταληφθεὶς ὑπὸ τῶν πετρωμάτων ἐν τῇ φορτηγίδι ὄγκος εἶναι 9,08 κυβικῶν μέτρων διὰ τὰ συντρίμματα, καὶ 8,08 κυβικῶν μέτρων διὰ τοὺς χάλικας. Ἕπεται λοιπόν, ὅτι τὰ ἐν τοῖς συντρίμμασι κενὰ ἦσαν 36 ἐπὶ τοῖς ἑκατόν, τὰ δὲ ἐν τοῖς χάλιξι 38. Ἐπὶ τῶν ἐξαγομένων τούτων εἶναι ἀληθές, ὅτι δὲν ἔχω μεγάλην πεποίθησιν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀκριβὲς αὐτῶν.» Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐξετάζω, Κύριοι, ἂν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δοκιμῶν τούτων ἔσφαλεν ἢ μὴ ὁ κ. Βουγιούκας. Ἀρκοῦμαι εἰς τὸ ὅτι οὐδεμία ἄλλη ἐγένετο ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου δοκιμή. Ποῦ βασίζονται λοιπὸν οἱ κύριοι ἐπιθεωρηταί, παρατηροῦντες τὰ ἑξῆς; (ἀναγινώσκει): «3) Ὅτι ὁ ὑπὸ τοῦ μηχανικοῦ Βουγιούκα προσδιορισθεὶς διὰ βυθομετρήσεων καὶ διατομῶν ὄγκος τοῦ κατασκευασθέντος μώλου στηρίζεται εἰς τὴν συγγραφὴν τῶν ὑποχρεώσεων, διὰ 0,30 κενά, τοῦθ’ ὅπερ δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ὡς ἀπολύτως ἀληθές· ἐξ ἄλλου δὲν ὑπολογίζει καὶ τὴν καθίζησιν, ἥτις προβλέπεται ἐν τῇ μελέτῃ τοῦ ἔργου εἰς 5%, καὶ ἥτις ἐνδεχόμενον νὰ ἐγένετο καὶ κατά τι μεγαλειτέρα. Ἐὰν ἑπομένως ληφθῶσι ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, δηλονότι τὰ μὲν κενὰ εἰς 25% κατὰ τὸν Πασχάλ, ἡ δὲ καθίζησις εἰς 10% κατὰ μέσον ὅρον, τότε ὁ διὰ τῶν βυθομετρήσεων προσδιορισθεὶς ὄγκος τοῦ ἐκτελεσθέντος μώλου ἰσοῦται περίπου πρὸς τὸ ἐξαγόμενον διὰ τῆς ζυγίσεως.» Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι ἀδυνατῶ νὰ κατανοήσω τὴν λογικὴν τῆς τρίτης ταύτης παρατηρήσεως τοῦ Συμβουλίου. Διότι θὰ παρεδεχόμην ἐν ἀνάγκῃ τὴν ἐλάττωσιν τῶν κενῶν εἰς 25%, ἀλλ’ ἀδυνατῶ νὰ ἐννοήσω, ὅτι «πετρώματα ῥιφθέντα, τὰ μὲν ἐπὶ τοῦ παλαιοῦ μώλου, συντελεσθέντος πρὸ τριακονταετίας καὶ πλέον, τὰ δὲ ἐπὶ ἀμμώδους καὶ γρανιτικοῦ πυθμένος, ἀλλ’ ἐπὶ πάχους ἐλαχίστου σχετικῶς», ἀδυνατῶ, λέγω, νὰ ἐννοήσω, πῶς τὸ βάρος τόσον μικροῦ ποσοῦ πετρωμάτων ἐγένετο πρόξενον τόσον μεγάλης καθιζήσεως, 10%. Καὶ εἶναι τῷ ὄντι ἀπορίας ἄξιον, πῶς οἱ κύριοι ἐπιθεωρηταὶ δὲν ἐπρόσεξαν, ὅτι ὁ μελετήσας τὸ ἔργον μηχανικός, λέγει ἐν τῇ ἐκθέσει του (ἀναγινώσκει): «Ὁ πυθμὴν τῆς θαλάσσης εἶναι ἀμμώδης μετὰ βραχωδῶν στρωμάτων, οὐδενὸς ὑπάρχοντος φόβου καθιζήσεως· παράδειγμα ἔστω ὁ ἀρχαῖος καὶ ὁ κατὰ τὸ 1862 κατασκευασθεὶς μῶλος, ὅστις δὲν ὑπέστη τὴν ἐλαχίστην καθίζησιν.» Καὶ εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, ἄπορον, πῶς ὁ ἀποτελῶν μέρος τοῦ γνωμοδοτοῦντος Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων ἐπιθεωρητὴς κ. Τζώτζης δὲν εἰδοποίησε τοὺς συναδέλφους του κυρίους ἐπιθεωρητάς, ὅτι τὸ κατ’ ἀπαίτησίν του προστεθὲν ἐν ὑστερογράφῳ εἰς τὰς συγγραφὰς ἄρθρον 30 λέγει ῥητῶς, (ἀναγινώσκει): «Ὁ ἐργολάβος οὐδεμίαν δύναται νὰ ἐγείρῃ ἀξίωσιν ἀποζημιώσεως ἐπὶ τῷ λόγῳ...ὅτι συνεπείᾳ καθιζήσεως τοῦ πυθμένος ἐπῆλθε μεταβολὴ εἰς τὰς ἀπὸ τῆς ἐγκεκριμένης διατομῆς προκυπτούσας ἀναλογίας,...ὡς καὶ δι’ ἐκεῖνα (τὰ πετρώματα), ἅτινα ἤθελον ἀποτεθῆ ἐπὶ πλέον τῶν προϋπολογισθέντων συνεπείᾳ καθιζήσεως τοῦ πυθμένος...» Τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων δὲν ἐξετάζει οὕτω, εἰμὴ τὸ ζήτημα τῶν κενῶν καὶ τὸ ζήτημα τῆς καθιζήσεως, νομίζον ὅτι ἐκάλυψε διὰ τούτων τὸ ἔλλειμμα, ἀντιπαρέρχεται δὲ τὰ λοιπά. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ πετρώματα, ὅσα ἐρρίφθησαν ἐκτὸς τῶν οἰκείων θέσεων, τὴν παρέκκλισιν τοῦ ἄξονος πρὸς τὰ ἔσω τοῦ λιμένος, τὴν ποιότητα τῶν πετρωμάτων, τὰ ὁποῖα ὁ μηχανικὸς κ. Βουγιούκας περιγράφει μὲ τὰ μελανώτερα χρώματα, πάντα ταῦτα τὸ Συμβούλιον περιλαμβάνει εἰς τὸ ἐδάφιον 5 τῆς γνωμοδοτήσεως, ἀποφαινόμενον (ἀναγινώσκει): «Ὅπως δήποτε καὶ ἂν ἔχῃ ἡ ὑπόθεσις αὕτη» — παρακαλῶ, κύριοι Βουλευταί, νὰ προσέξητε εἰς τοῦτο, διότι ἀποτελεῖ, νομίζω, τὴν κορωνίδα τῆς ὅλης γνωμοδοτήσεως, — «ὁ ἐργολάβος δὲν φέρει εὐθύνην, διότι κατὰ τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ τε ἐπὶ τῆς ἐπιβλέψεως τῶν ἔργων ἐργοδηγοῦ καὶ τοῦ νομομηχανικοῦ Κυκλάδων, οὗτος (ὁ ἐργολάβος), συνεμορφώθη ἐπακριβῶς πρὸς τὰς ὑπὸ τούτων δοθείσας αὐτῷ ὁδηγίας καὶ διαταγάς»!

§92Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ποῖος εἶναι ὁ ἐργολάβος;

§93Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ὀνομάζεται Λεονταρίτης. Οὕτως, ὅ,τι καὶ ἂν συνέβη, ὁ ἐργολάβος, οὐδεμίαν φέρει εὐθύνην, οὐδεμίαν ὑπέχει ὑποχρέωσιν, διότι τοιαύτας ἐλάμβανε διαταγὰς ἀπὸ τοὺς ἐπιβλέποντας αὐτὸν ὑπαλλήλους τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς! Ἀλλ’ οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι ἐπιβάλλονται ἀναγκαστικῶς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου εἰς τὴν Λιμενικὴν Ἐπιτροπήν. Ἐζήτησα νὰ βεβαιωθῶ, ἂν δὲν φέρει τὴν εὐθύνην αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἂν ἐν παρομοίᾳ περιπτώσει δὲν δύναται δικαστικῶς νὰ ζητηθῶσι παρ’ αὐτῆς ἀποζημιώσεις· ἀλλὰ καὶ τοῦτο, φαίνεται, δὲν εἶναι δυνατόν. Ἡ Κυβέρνησις εὐθύνεται τότε μόνον, ὅταν ἐκ τῆς ζημίας τοῦ Λιμενικοῦ Ταμείου ὠφελήθη τὸ Δημόσιον· ἀλλ’ ἐδῶ ἐκ τῆς ζημίας τοῦ Λιμενικοῦ Ταμείου δὲν ὠφελήθη τὸ Δημόσιον.

§94ΜΙΧ. ΣΤΕΛΛΑΚΗΣ. Ἐὰν τυχὸν ὠφεληθῶσιν οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι, ἔχει δικαίωμα ἀποζημιώσεως τὸ Λιμενικὸν Ταμεῖον;

§95Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Δὲν ἔχει δυστυχῶς. Ἀλλὰ τίς λοιπὸν φέρει τὴν εὐθύνην, κύριοι Βουλευταί; Οὐδείς, λέγουσιν οἱ κύριοι ἐπιθεωρηταί! Ὁ ἐργολάβος, διατείνομαι ἐγώ. Καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι, ἂν οἱ κύριοι ἐπιθεωρηταί, κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, μελετήσωσι τὰς συγγραφὰς, θὰ ὁμολογήσωσι μετ’ ἐμοῦ, ὅτι ὁ ἐργολάβος φέρει ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην. Τὸ ἄρθρον 23 τῶν συγγραφῶν λέγει τῷ ὄντι (ἀναγινώσκει): «Ὁ ἐργολάβος ὀφείλει νὰ συμμορφωθῇ μὲ τοὺς προϋπολογισμοὺς, διατομὰς, σχέδια καὶ μὲ τὰς ἐγγράφους διαταγὰς τῆς ὑπηρεσίας, ἐφ’ ὅσον αὗται δὲν ἀντιβαίνουσιν εἰς τὴν παροῦσαν». Τί δὲ λέγει ἡ παροῦσα συγγραφὴ, ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἄξονα τοῦ μώλου; τὸν καθορίζει τελείως διὰ τοῦ ἄρθρου 2 (ἀναγινώσκει): «Ὁ ἄξων τοῦ μώλου διήκει κατὰ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ ὑπάρχοντος καὶ διευθύνεται πρὸς τὸ ἔναντι ἀκρωτήριον τῆς Στυλίδος...» Ἐὰν λοιπὸν ὁ νομομηχανικὸς Κυκλάδων ἐπέβαλλεν εἰς τὸν ἐργολάβον ν’ ἀκολουθήσῃ ἄξονα τοῦ μώλου διάφορον ἐκείνου, ὃν καθορίζει τὸ ἄρθρον 2 τῆς συγγραφῆς, ὁ ἐργολάβος εἶναι ὑπεύθυνος, διότι τὸ ὑπ’ αὐτοῦ ὑπογραφὲν συμβόλαιον δὲν τῷ ἐπιτρέπει ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ νὰ ὑπακούσῃ εἰς τὰς διαταγὰς τοῦ νομομηχανικοῦ. Διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, ἐὰν ὁ ἐργολάβος διαταχθῇ ὑπὸ τοῦ μηχανικοῦ, ἢ καὶ οἱουδήποτε ἄλλου, νὰ ῥίψῃ, καὶ ῥίψῃ, πετρώματα ἐκτὸς τῶν ἐγκεκριμένων διατομῶν, ἐκτὸς τῶν οἰκείων θέσεων, ὁ ἐργολάβος εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τοῦτο, καὶ δὲν δύναται νὰ πληρωθῇ τὰ πετρώματα ταῦτα, διότι δὲν ὤφειλε νὰ ὑπακούσῃ εἰς τὸν μηχανικὸν, ἔχων ὑπ’ ὄψει τὸ αὐτό, ὡς καὶ πρὶν, ἄρθρον 23, ἐν συνδυασμῷ πρὸς ἕτερον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἀπαγορεύει τὴν πληρωμὴν τῶν πετρωμάτων, ὅσα δὲν ἐρρίφθησαν εἰς τὰς οἰκείας θέσεις. Δὲν ζητῶ τὸ ἄρθρον, ἵνα μὴ χρονοτριβῶ...

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ νὰ μὴ κουράσητε τὴν Βουλήν.

§97Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐκουράσθη, νὰ διακόψωμεν.

§98ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, διόλου.

§99Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Τότε ἐξακολουθῶ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς γνωμοδοτήσεως (ἀναγινώσκει): «6) Ὅτι, ἐὰν δὲν ἐγένετο ἡ δέουσα βεβαίωσις ἐκ μέρους τοῦ βυθιστοῦ ἐπιστάτου τῶν ὄγκων τῶν προσκομιζομένων πρὸς βύθισιν διαφόρων πετρωμάτων, τοῦτο καταδεικνύει ἄγνοιαν ἢ ἀμέλειαν περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων τῶν ἁρμοδίων, ἢ χαλαρότητα διευθύνσεως καὶ ἐπιβολῆς ἐκ μέρους τοῦ ἔχοντος τὴν ἐπίβλεψιν τοῦ ἔργου ἐργοδηγοῦ, τοῦθ’ ὅπερ οὐδόλως εὐθύνει τὸν ἐργολάβον.» Ἀλλὰ μήπως ἐπεβλήθη τοὐλάχιστον τιμωρία, ἔστω καὶ ἡ ἐλαχίστη, εἰς οἱονδήποτε τῶν οὕτω καταγγελλομένων ὑπαλλήλων; Καὶ δὲν νομίζετε, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι ἐπιτακτικὴ εἶναι ἡ λῆψις νομοθετικῶν μέτρων πρὸς περιστολὴν τῆς τοιαύτης καταστάσεως; Τέλος (ἀναγινώσκει): «γνωμοδοτεῖ τὸ Συμβούλιον, ὅπως γείνῃ δεκτὴ ἡ ἐκτελεσθεῖσα ἐργασία, ἡ ἐξαγομένη ἐκ τῶν δελτίων ζυγίσεως τῶν πετρωμάτων», ἐνῷ, κύριοι Βουλευταὶ, αὐτὸ τοῦτο τὸ Συμβούλιον, ἀποτελούμενον ἐκ τῶν αὐτῶν (πλὴν ἑνὸς) ἐπιθεωρητῶν, διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθμὸν 256 τοῦ 1902 πράξεως αὐτοῦ, προκειμένου περὶ ὁμοίας διαφορᾶς, ἀναφυείσης μεταξὺ τοῦ ἐργολάβου καὶ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, ἀπεφήνατο, συνιστῶν τὴν ἔγκρισιν τῆς ὑπερβάσεως (ἀναγινώσκει): «ὑπὸ τὸν ὅρον, ἵνα ἐκ τῶν προϋπολογισθέντων ἐπὶ πλέον πετρωμάτων, ἀνερχομένων εἰς μέτρα κυβικὰ 228,490, καταλογισθῶσιν εἰς βάρος τοῦ ἐργολάβου οἱ πέραν τῶν ἐγκεκριμένων ὁρίων τῶν διατομῶν βυθισθέντες χάλικες,...ὡς παρὰ τὰ συμπεφωνημένα βυθισθέντες.» Νομίζω, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην πλειοτέρων σχολίων ὅσα προηγουμένως ἐξέθηκα, ἵνα καταφανῇ ἡ σημασία, ἥτις πρέπει ν’ ἀποδίδηται εἰς τὰς τοιαύτας πράξεις. Ἵνα δὲ τελείως πεισθῇ περὶ τούτου καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, θὰ τελειώσω, ἐπαναλαμβάνων καὶ προσαρμόζων εἰς τὴν ἀπασχολοῦσαν ἡμᾶς περίπτωσιν ὅ,τι ἄλλοτε ἔγραφεν ὁ διευθύνων τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν τῶν λιμενικῶν ἔργων μηχανικὸς, ὅστις παρὰ πάντων ὁμολογεῖται ἀδαμαντίνου χαρακτῆρος ὑπάλληλος (ἀναγινώσκει): «Αἱ διατομαὶ τῆς ἐκτελέσεως πόρρω ἀπέχουσι τοῦ ν’ ἀντιπροσωπεύωσι τὰς ἐγκεκριμένας διατομὰς τοῦ σχεδίου, ἀλλὰ διαφέρουσι τούτων οὐσιωδῶς, κατά τε τὰς κλίσεις τῶν πρωνῶν καὶ τὴν μορφὴν, ἀπορροφήσασαι πρὸς πραγματοποίησίν των, εἰς μάτην, σημαντικὴν ποσότητα πετρωμάτων...» Ἐν τούτοις τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων συγκαταλέγει, ἐναντίον τοῦ ἄρθρου 12 τῆς συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεων, μεταξὺ τῶν ὀφειλομένων εἰς τὸν ἐργολάβον καὶ τὰ ἐκτὸς τῶν διατομῶν βυθισθέντα πετρώματα, προβάλλον πρὸς δικαιολογίαν τὰς ἀταξίας, μεθ’ ὧν ἐβυθίσθησαν τὰ πετρώματα, τὴν ἄγνοιαν ἢ ἀμέλειαν περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων τῶν ἁρμοδίων, τὴν χαλαρότητα διευθύνσεως καὶ ἐπιβολῆς ἐκ μέρους τοῦ ἔχοντος τὴν ἐπίβλεψιν τοῦ ἔργου ἐργοδηγοῦ, κλπ. —δικαιολογίαι καθ’ ἡμᾶς ἀνίσχυροι, ἀβάσιμοι καὶ ἀντικείμεναι εἰς ῥητὴν διάταξιν (ἄρθρον 23) τῆς μεταξὺ ἐργολάβου καὶ ἐργοδηγοῦ συμβάσεως. Ἂν δὲ ἐν τοῖς τοιούτου εἴδους ἔργοις αἱ τοιαῦται δικαιολογίαι ἐλαμβάνοντο σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν, ἀγνοοῦμεν ποία ἤθελεν εἶσθαι ἡ τύχη τῶν λιμενικῶν ταμείων, διότι, ἅπαξ δεκτῆς γενομένης ὑπερβάσεώς τινος τῶν ἐγκεκριμένων διατομῶν, δὲν βλέπομεν διὰ τίνα λόγον δὲν θὰ ἐγίνετο ἀποδεκτὴ καὶ ἑτέρα τοιαύτη, ἴσως μείζων τῆς πρώτης, καὶ οὕτω καθεξῆς, ἄνευ ὁρίου τινός, διότι τὸ ὅριον εἶναι ἡ ἐγκεκριμένη διατομή. Πέραν ταύτης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ λογικῶς καὶ νομίμως ὡρισμένον τι ὅριον ἀνεκτῶν ὑπερβάσεων, καὶ συνεπῶς ἀφίεται εἰς τὸν ἐργολάβον τὸ στάδιον ἐλεύθερον νὰ βυθίζῃ ὅσα οὗτος ἤθελε πετρώματα μέχρις ἐξαντλήσεως τοῦ Λιμενικοῦ Ταμείου. Ἐκ τῆς ἐκτυλίξεως τῆς περὶ ἧς πρόκειται ὑποθέσεως ἀποκαλύπτεται τὸ γεγονὸς, ὅτι, ὡς ἔχουσι δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν τὰ πράγματα, οὐδεὶς ἔλεγχος ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ἐξασκεῖται πρὸς κανονικὴν καὶ συμφώνως ταῖς συγγραφαῖς ὑποχρεώσεων ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, καὶ οὐδὲν ὑπ’ αὐτῶν λαμβάνεται μέτρον πρὸς περιστολὴν τῶν αἰσχροκερδῶν τάσεων τῶν ἐργολάβων ἐντὸς τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ τῆς ἠθικῆς διαγεγραμμένων ὁρίων. Ἐπὶ τούτων ἐπεθύμουν νὰ προκαλέσω τὴν ὑμετέραν προσοχήν, κύριε Ὑπουργέ. Εἰς ὑμᾶς ἤδη ἀπόκειται, ἢ νὰ κυρώσητε διὰ τῆς ὑπογραφῆς σας τὴν ἀπόφασιν τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων, ἢ νὰ παραπέμψητε τὴν ὑπόθεσιν εἰς ἄλλους, δυναμένους νὰ κρίνωσι δικαιότερον, ἵνα μὴ εἴπω ἠθικώτερον.

§100Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἐκτελέσεως πολιτικῆς τινος ἀποφάσεως τῶν ἡμετέρων Δικαστηρίων, προδιδούσης τὴν ἀνοχὴν ἢ μᾶλλον τὴν βαρεῖαν ἀμέλειαν τῆς Πολιτείας, ἀναγκάζομαι νὰ ποιήσωμαι σύστασιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίᾳ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως ὡς οἷόν τε τάχιον λάβῃ πρόνοιαν νομοθετικὴν καὶ θεραπεύσῃ τὸ κακόν. Ὡς γνωστόν, ἐν τῇ ἡμετέρᾳ νομοθεσίᾳ, τῇ ἀστικῇ, ἀναφέρεται εἰς πολλὰ μέρη ἡ λέξις ἄφαντος, ἀλλ’ ἐν αὐτῇ οὐδεμία ἀναγράφεται διάταξις, κανονίζουσα τὸ ζήτημα τῶν ἀφάντων...

§101Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Σπουδαιότατον ζήτημα.

§102Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ὡς γνωστὸν δέ, ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας ἡμῶν πατρίδος πολλοὶ πολῖται ἀποδημοῦσιν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐπιτείνεται ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἤρξαντο ἀποδημοῦντες εἰς μακροτάτας ἐπαρχίας καὶ πόλεις τῆς Ἀμερικῆς. Ἐκ τούτου δὲ τὸ κακὸν τῆς ἐλλείψεως διατάξεως περὶ ἀφάντων γίνεται ὁσημέραι μεγαλείτερον. Γνωρίζω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, ὅτι πολλοὶ τοκογλύφοι, ἐπωφελούμενοι ἐκ τοῦ θανάτου ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι μετέβησαν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, τῶν ὁποίων ὅμως οἱ κληρονόμοι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσωσι τὸ γεγονὸς τοῦ θανάτου των, ἐπωφελούμενοι, λέγω, ἐκ τῆς ἀδυναμίας τούτων, ἢ μᾶλλον ἐκ τοῦ κενοῦ τῆς ἡμετέρας νομοθεσίας, καταφεύγουσιν εἰς τὴν συνήθη διαδικασίαν τῶν ἀφάντων, καὶ κατορθοῦσι ν’ ἀπαλλοτριῶσιν ὁλοκλήρους κολοσιαίας περιουσίας δι’ ἐλάχιστα ποσά, οἱ δὲ κληρονόμοι νὰ μένωσι μὲ τὰς χεῖρας ἐσταυρωμένας, μὴ δυνάμενοι ὡς ἐκ τοῦ κενοῦ τῆς νομοθεσίας νὰ ἔχωσιν ἔνδικον μέσον, ὅπως σώσωσι τὰς περιουσίας των. Τὸ ζήτημα εἶναι ἄξιον προσοχῆς, καὶ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν. Ἵνα δὲ διευκολύνω τὴν Κυβέρνησιν, ὑπενθυμίζω αὐτῇ, ὅτι συνέστη ἐπιτροπὴ πρὸς κατάρτισιν κώδικος, ὅστις κατὰ τὸ μέρος αὐτὸ τῶν ἀφάντων ἔχει ἤδη ἑτοιμασθῆ καὶ εὑρίσκεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Δὲν πρέπει δὲ νὰ περιμένωμεν τὴν κατάρτισιν ὁλοκλήρου τοῦ κώδικος, ἵνα ψηφίσωμεν καὶ τὸ περὶ ἀφάντων μέρος μεθ’ ὅλου τοῦ κώδικος, ἀφοῦ τὸ ζήτημα αὐτὸ παρουσιάζεται ὡς λίαν κατεπεῖγον, καὶ δέον νὰ τύχῃ τάχιστα τῆς νομοθετικῆς μερίμνης.

§103Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ τοῦ ἔτους 1903.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 234).

§105Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης—καὶ ἐπεθύμουν νὰ ἦναι οὗτος παρών, διότι ἤθελον ἀπευθύνει αὐτῷ ἐρώτησιν χρήσιμον, ἀπευθύνομαι ὅμως πρὸς ὑμᾶς, κ. Πρωθυπουργὲ, ἐλπίζων ὅτι θέλετε λάβει τὰ κατάλληλα μέτρα καὶ θέλετε μεταβιβάσει εἰς αὐτὸν ὅσα θέλω εἴπει, —κατὰ προηγουμένην, λέγω, συνεδρίασιν εἶχον παρακαλέσει τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν οἱ ἀπουσιάσαντες ἐκ τῆς ἕδρας των δικασταὶ κατὰ τὴν ματαιωθεῖσαν συνεδρίασιν τῆς 29 Νοεμβρίου παρελθόντος ἔτους τοῦ Πλημμελειοδικείου Κεφαλληνίας ἀπουσίαζον δυνάμει ἀδείας, ἢ αὐτοβούλως καὶ αὐτοδικαίως, καὶ δεύτερον, τί ἐνήργησε κατόπιν τοῦ παρ’ ἐμοῦ ἀπευθυνθέντος τηλεγραφήματος πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν καὶ κατόπιν τοῦ τηλεγραφήματος, ὅπερ ἀπηύθυνεν ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν ἐν Κεφαλληνίᾳ Πλημμελειοδικῶν. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν κατέθηκεν ἀπάντησιν μερικὴν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου ἐκείνης ὁ κ. Ὑπουργός, δηλ. τηλεγράφημα τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Κεφαλληνίᾳ Πλημμελειοδικῶν, πληροφοροῦντος τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅτι «κατὰ συνεδρίασιν Πλημμελειοδικείου 29 Νοεμβρίου ἐκ τῶν δικαστῶν πρόεδρος Φαρσῆς ἀπουσίαζε, κληθεὶς εἰς Ἀθήνας διὰ λόγους ὑπηρεσίας, πρωτοδίκης Λυγδόπουλος ἠσθένει, καὶ πρωτοδίκης Σταυρόπουλος δὲν εἶχεν εἰσέτι ἐπιστρέψει, μεταβὰς ὡς δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος κατὰ ἐνεργηθεῖσαν βουλευτικὴν ἐκλογήν.» Ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς ὑμᾶς, ἵνα συνεδριάσῃ τὸ Πλημμελειοδικεῖον, ἀπαιτοῦνται τρεῖς τακτικοὶ δικασταί. Δύο τοιοῦτοι ἦσαν παρόντες κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, ἠσθένει ὁ δικαστὴς Λυγδόπουλος, ἀπουσίαζε δὲ ἄνευ ἀδείας ὁ Γ. Σταυρόπουλος. Ἠθέλησε, φαίνεται, ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς νὰ δικαιολογήσῃ τὸν ἀπουσιάζοντα παρανόμως κ. Σταυρόπουλον, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἔρχεται ἀρωγὸς, λέγων, ὅτι δὲν εἶχεν εἰσέτι ἐπιστρέψει, μεταβὰς ὡς δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος. Ἀλλ’ ἡ ἐκλογὴ ἡ βουλευτικὴ ἐγένετο κατὰ τὴν 17 Νοεμβρίου, ἡ δὲ συνεδρίασις τοῦ Πλημμελειοδικείου ἐματαιώθη κατὰ τὴν 29 Νοεμβρίου, ἤτοι 12 μετὰ τὴν ἐκλογὴν ἡμέρας, ἐνῷ ὁ Σταυρόπουλος εὑρίσκετο εἰς Μεσολόγγιον, ὁπόθεν εἶχε 10 ἀτμόπλοια, ἐὰν ἤθελε, νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὴν ἕδραν του. Οὗτος ὅμως, ὡς νομίζω, ἐπωφεληθεὶς τῆς τότε γενομένης Κυβερνητικῆς μεταλλαγῆς, ἦλθεν εἰς Ἀθήνας καὶ διεσκέδαζε, κατέλιπε δὲ τὴν ἕδραν του, καὶ δὲν ἐπέστρεψεν εἰς αὐτὴν παρὰ κατὰ τὰς ἀρχὰς Δεκεμβρίου. Κύριοι Βουλευταί, πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι ὁ δικαστὴς οὗτος εἶναι συνηθισμένος εἰς τὴν ἀμέλειαν τοῦ καθήκοντός του...

§106Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Εἴπετε ὅτι λέγεται Γεώργιος Σταυρόπουλος. Αὐτὸς εἶναι ἄριστος δικαστὴς, ὁ πρῶτος διακριθεὶς ἐν τῷ διαγωνισμῷ τοῦ 1892.

§107Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Ὁ δικαστὴς οὗτος ἔλαβεν ἄδειαν κατὰ τὸ διάστημα τῶν διακοπῶν, ἀλλ’ ἐγκατέλειψε τὴν θέσιν του πρὸ 6 ἢ 7 ἡμερῶν, καὶ ἐπανῆλθε μετὰ 15 ἡμέρας ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς ἀδείας του, ἤτοι κατὰ τὴν 15 Σεπτεμβρίου, καὶ ὡς ἐκ τούτου κατὰ τὸ δίμηνον διάστημα τῶν διακοπῶν δὲν συνεδρίαζε τὸ Πλημμελειοδικεῖον, καὶ ἔμειναν ἄνθρωποι προφυλακισμένοι ἐπὶ δύο μῆνας, διότι ἕνεκα τῆς ἀπουσίας τῶν δικαστῶν δὲν ἠδύνατο νὰ συνεδριάσῃ τὸ Πλημμελειοδικεῖον...

§108ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι ἀμέλεια αὐτό.

§109Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Ἀμέλεια εἶναι, διότι, ὅταν εἷς δικαστὴς ἄνευ ἀδείας ἀπουσιάζῃ ἐκ τῆς ἕδρας του, παραμελεῖ τὸ καθῆκον του...Ἀλλὰ πλὴν τούτου σᾶς λέγω καὶ τὸ ἑξῆς, διὰ νὰ ἴδητε ὁποίαν ἀμέλειαν ἔχει ὁ δικαστὴς οὗτος εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων του. Ὅτε ἐπανῆλθον κατὰ τὰς ἑορτὰς εἰς τὴν Κεφαλληνίαν, ἐπειδὴ μεταξὺ τῶν συζητηθεισῶν διαφόρων ὑποθέσεων ὑπὸ τοῦ Πρωτοδικείου ἀνῆκον καὶ τινες εἰς ἐμὲ, μετέβην ἵνα ἴδω, μετὰ τὴν 1ην Ἰανουαρίου, ἐὰν ἐδημοσιεύθησαν αἱ ἀποφάσεις ἐπὶ τῶν ἐκδικασθεισῶν ὑποθέσεων, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκοντο εἰς χεῖρας τοῦ εἰρημένου δικαστοῦ ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου μέχρι τῆς 1 Ἰανουαρίου. Εἶδον, ὅτι ὅλων τῶν ὑποθέσεων, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκοντο εἰς χεῖρας τῶν ἄλλων δικαστῶν, εἶχον δημοσιευθῆ αἱ ἀποφάσεις, ἐνῷ ὁ κύριος αὐτὸς, ὁ ὁποῖος εἶχε δέκα μόνον ὑποθέσεις, δὲν εἶχεν ἐκδώσει, εἰμὴ τρεῖς μόνον, νομίζω, ἀποφάσεις. Ἐζήτησα πληροφορίας παρὰ τοῦ γραμματέως, ὁ ὁποῖος μοὶ εἶπεν, ὅτι «περιμένομεν νὰ τὰς ἐπιστρέψῃ ὁ κ. εἰσηγητής, ἵνα τὰς δημοσιεύσωμεν, ἀλλ’ ὑποθέτομεν, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν εἰργάσθη, καὶ κατὰ συνέπειαν εἶναι ἄγνωστον, ἂν θὰ δημοσιευθῶσι, καὶ πότε· ἐὰν ὅμως τὰς ἐπιστρέψῃ, θὰ τὰς δημοσιεύσωμεν μὲ ἡμερομηνίαν προγενεστέραν τῆς 1 Ἰανουαρίου». Τότε τῷ εἶπον, ὅτι, ἐὰν πράξῃ τοῦτο, θὰ τὸν καταγγείλω ἐπὶ ψευδεῖ πιστοποιήσει. Πάντα ταῦτα ἀναφέρω, κύριοι Βουλευταί, ἵνα δείξω ὑμῖν, ποῦ εὑρίσκεται ἡ Δικαιοσύνη ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, καὶ πρὸ πάντων ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου. Καὶ δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω ὑμῖν ἄλλα τινὰ γεγονότα, λαβόντα χώραν πρό τινων ἡμερῶν ἐν Ἀργοστολίῳ· πρέπει μόνον νὰ γνωρίζητε, ὅτι ἡ κοινωνία Ἀργοστολίου διῃρέθη εἰς λαὸν καὶ εἰς δικαστάς, καὶ πολλάκις δὲν ἐπιθυμῶ νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν κατάστασιν τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλ’ ἀνέφερα ταῦτα κατὰ καθῆκον, ἵνα καταστήσω γνωστόν, ποῦ διατελεῖ ἡ Δικαιοσύνη, δηλονότι πῶς ἐκτελοῦσι τὸ καθῆκόν των οἱ διάφοροι λειτουργοὶ τῆς Θέμιδος. Καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μὲ πληροφορήσῃ, τί ἐνήργησε περὶ τῆς ματαιώσεως ἐκείνης τῆς συνεδριάσεως τοῦ Πλημμελειοδικείου.

§110Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔχονται ἐν μέρει ἀληθείας. Εἶναι ἀληθές, ὅτι, ὅτε ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ἔμαθον, ὅτι τινὲς τῶν δικαστῶν, ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, εἰς ἃς μετέβησαν ὡς δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι κατὰ τὰς ἐκλογάς, δὲν ἐπανέκαμψαν εἰς τὰς θέσεις των, ἀλλ’ ἦλθον εἰς Ἀθήνας, εἴτε διότι ἔπρεπε νὰ διέλθουν ἐντεῦθεν, διὰ νὰ μεταβοῦν εἰς τὴν ἕδραν των, εἴτε καὶ ἄνευ τῆς ἀνάγκης ταύτης. Ἀμέσως διέταξα τοὺς εὑρισκομένους ἐνταῦθα νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς θέσεις των, συγχρόνως δὲ, πρὸς ἀποφυγὴν τοιούτων ἀτόπων ἐν τῷ μέλλοντι, διέταξα τοὺς Εἰσαγγελεῖς, εὐθὺς ὡς δικαστής τις ἀπουσιάζει τῆς θέσεώς του ἄνευ ἀδείας, νὰ ἀναφέρωσι τοῦτο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον πρῶτον, δεύτερον δὲ νὰ μὴ περιλαμβάνωνται ἐν ταῖς καταστάσεσι τῆς μισθοδοσίας τοῦ ἀπουσιάζοντος δικαστοῦ αἱ ἡμέραι τῆς ἀπουσίας αὑτοῦ. Ἐλπίζω ὅτι ἐν τῷ μέλλοντι δὲν θὰ δοθῇ ἀφορμὴ τοιούτων παραπόνων. Ἄλλο τι δὲν δύναμαι νὰ εἴπω. Ὅσον ἀφορᾷ εἰδικῶς τὴν περίστασιν ταύτην, ἀμέσως διέταξα καὶ ἐνήργησα ὅ,τι ἔπρεπεν. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν περίστασιν τῆς ματαιώσεως τῆς συνεδριάσεως τοῦ Πλημμελειοδικείου Ἀργοστολίου, εὐθὺς ὡς ἔλαβον γνῶσιν τοῦ πράγματος ἐκ τῶν ἐφημερίδων, ἐτηλεγράφησα πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα, οὗτος δὲ ἐν τῇ ἀπαντήσει του ἐξέθηκεν, ὅτι ἐν ταῖς ἐφημερίσι παρεστάθησαν πολὺ ἐξωγκωμένα τὰ γεγονότα.

§111Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Λίαν ἐπιεικὴς ἐφάνη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν. Ἐγὼ ἀνέμενον νὰ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι ἔλαβε τὰ κατάλληλα μέτρα, ὅτι δηλαδὴ ἐζήτησε πληροφορίας περὶ τοῦ δικαστοῦ, ὅτι ἐτιμώρησεν αὐτὸν, ὅτι τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, ὑπεχρέωσε τὸν δικαστὴν ἐκεῖνον νὰ τὰ πληρώσῃ. Ἀλλά, κύριε Ὑπουργὲ, δὲν κρίνονται αἱ τοιαῦται παραβάσεις τῶν δικαστῶν τόσον ἐπιεικῶς· διότι πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἔμειναν ἐν ταῖς φυλακαῖς ἐπὶ 20 ἡμέρας ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ εἶχον δικασθῆ ὑπὸ τοῦ Πλημμελειοδικείου· πρόκειται λοιπὸν περὶ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἀτόμου. Δεύτερον πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι περιεφέροντο ἐν τῇ πόλει τοῦ Ἀργοστολίου 500 περίπου ἄνθρωποι, οἵτινες εἶχον ἔλθει ὡς μάρτυρες, ἄλλοι ἐκ Φισκάρδου, ἤτοι 8 ὥρας μακρὰν, ἄλλοι ἐξ Ἄσσου, 8 ὥρας, ἄλλοι ἐκ Πυλάρου, 6 ὥρας, ἄλλοι ἐκ Πρόννων, 7 ὥρας, καὶ ἄλλοι ἐξ Ἐλιοῦ, 4 ὥρας μακρὰν, καὶ ὅλοι αὐτοὶ συνεσωρεύθησαν ἐν τῇ πόλει τοῦ Ἀργοστολίου. Τί μᾶς χρεωστοῦν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐκτελοῦντες τὸ καθῆκόν των ἔρχονται εἰς τὴν πόλιν, καὶ ἀντὶ νὰ δύνανται νὰ ἐμφανισθῶσιν ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως εὕρωσι τὸ δίκαιόν των, ἀκούουσι νὰ τοῖς λέγουν, ὅτι δὲν δύναται νὰ συνεδριάσῃ τὸ Δικαστήριον, διότι λείπουν οἱ δικασταί; Λοιπὸν θὰ ἐπιμείνω, ὅπως ὁ δικαστὴς αὐτὸς τιμωρηθῇ αὐστηρῶς, καὶ δεύτερον νὰ τῷ καταλογισθῇ ἡ δαπάνη, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ Δημόσιον ὑπεβλήθη ἕνεκα τῆς ματαιώσεως τῆς συνεδριάσεως ἐκείνης. Καὶ ὀφείλετε, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ πράξητε τοῦτο, διότι πρέπει νὰ λειτουργῶσιν οἱ νόμοι. Σεῖς ἐφωνάζετε καὶ διαμαρτύρεσθε, ὅτε ἦσθε ἀντιπολιτευόμενοι, ὅτι οἱ νόμοι δὲν λειτουργοῦν, καὶ ὅτι πρέπει νὰ λειτουργήσουν· ἀλλὰ, Κύριοι, βλέπω ὅτι, ἀντὶ νὰ προασπίζητε τοὺς νόμους, σεῖς ἐπιεικῶς τοὺς παραβαίνετε (γέλως). Ἀφοῦ ὑψώσατε, κύριε Ὑπουργὲ, τὴν σημαίαν τῆς ἀναστηλώσεως τῶν θεσμῶν καὶ τῶν νόμων, ὀφείλετε νὰ σέβησθε τοὺς νόμους, καὶ ὀφείλετε νὰ τιμωρῆτε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παραβαίνουσιν αὐτούς. Ἐγὼ καὶ πάλιν θὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ θέματος, ἐὰν ἴδω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς οὐδεμίαν προβαίνει τιμωρίαν.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Βαρβιτσιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§113Π. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Ὡς πληροφοροῦμαι, εἷς ἐκ τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας Λακεδαίμονος, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, ὁ δῆμος Θεραπνῶν, πρόκειται νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο. Πάντες δὲ γνωρίζομεν, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τῶν δήμων εὑρίσκονται εἰς κακὴν κατάστασιν, πᾶσα ἑπομένως διαίρεσις τὰ μέγιστα προσκρούει εἰς τὴν συντήρησιν τῶν δήμων, ἐκτὸς δὲ τούτου καὶ τὸ Δημόσιον ζημιοῖ, ἀναγκαζομένου τούτου νὰ ἔρχηται ἀρωγὸν εἰς τοὺς δήμους ἐν περιπτώσει οἰκονομικῆς ἀνεπαρκείας αὐτῶν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι σήμερον ἡ διαίρεσις παντὸς δήμου καὶ εἰς τὰ συμφέροντα αὐτοῦ ἀντιβαίνει, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸ τὸ οἰκονομικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις πολλὰς τὰς οἰκονομίας ὑπεσχέθη. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν λόγων τούτων, ἡ διαίρεσις οἱουδήποτε δήμου δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἄνευ τῶν νομίμων διατυπώσεων, διότι ἐκτὸς τῆς προτάσεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἀπαιτεῖται καὶ πρότασις τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου· ἀλλὰ τοιοῦτον σήμερον δὲν ὑπάρχει, διότι δὲν ὑφίστανται Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια, ὁ δὲ νόμος δὲν προβλέπει περὶ ἄλλης ἀρχῆς, ἀναπληρούσης ἐπὶ τούτῳ τὸ Ἐπαρχιακὸν Συμβούλιον. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἂν ἡ εἴδησις περὶ τῆς ἐπικειμένης διαιρέσεως τοῦ δήμου Θεραπνῶν εἶναι ἀληθὴς ἢ ὄχι.

§114ΚΥΡΙΑΚ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς δώσω σήμερον θετικὰς πληροφορίας περὶ τούτου. Θέλω ἐξετάσει τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ θέλω σᾶς ἀπαντήσει εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν.

§115Π. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Ἔχω καὶ ἑτέραν ἐπερώτησιν. Ἀπὸ 12 ἐτῶν ὑπηρετεῖ, ἄλλοτε ὡς σταθμάρχης καὶ ἄλλοτε ὡς ἀστυνόμος, εἰς τοὺς δήμους Πελλάνης καὶ Καστορίου, ἀπαρτίζοντας μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἀστυνομικὴν περιφέρειαν, ὁ ἐνωμοτάρχης Σκοπέτος. Ὁ κύριος οὗτος πολλάκις ἐγένετο ἀφορμὴ σκανδάλων καὶ δυστυχημάτων. Κατὰ τὸ ἔτος 1891 ἐγένετο ἀφορμὴ μεγάλης συμπλοκῆς, καθ’ ἣν ἐφονεύθησαν δύο, καὶ ἐπληγώθησαν πολλοὶ ἄλλοι. Κατὰ τὸ 1895 ἐπίσης ἐτραυματίσθη ὑπ’ αὐτοῦ ἐπικινδύνως εἷς πολίτης ἐν τῷ δήμῳ Πελλάνης, διότι ἐτόλμησε νὰ κτυπήσῃ τὸν κύνα τοῦ κυρίου ἐνωμοτάρχου. Ὁ αὐτὸς ἐνωμοτάρχης κατηγγέλθη καὶ ἐπὶ ἐξυβρίσει κατὰ τῆς τιμῆς μιᾶς γυναικὸς καὶ ἑνὸς ἐντίμου πολίτου Καστορίου, καὶ κατεδικάσθη ὑπὸ τοῦ Πλημμελειοδικείου Σπάρτης. Ἐν γένει δὲ ἡ συμπεριφορὰ τοῦ ἐνωμοτάρχου τούτου εἶναι λίαν σκανδαλώδης, καὶ θὰ προκαλέσῃ καὶ πάλιν σκηνὰς, καθ’ ἃς μέγας κίνδυνος ὑπάρχει, μήπως ἐπέλθωσι δυστυχήματα. Κατ’ αὐτοῦ ἔχει ὑποβάλει ἔκθεσιν μακροσκελῆ ὁ ἀντιμοίραρχος κύριος Λάσκαρης, ὅστις ἦλθεν ἐκεῖ πρὸς ἐνέργειαν ἀνακρίσεων, κατὰ διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου, εἰς ὃ εἶχεν ἀποσταλῆ αἴτησις 100 πολιτῶν. Ὁμοίαν δ’ αἴτησιν εἶχεν ὑποβάλει καὶ ὁ τέως ἀστυνόμος Καστορίου. Διὰ τοῦτο θέλω παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις πρό τινων ἡμερῶν εἶπεν, ὅτι θὰ τοποθετήσῃ εἰς τὰς ἀστυνομίας ἀξιωματικοὺς, νὰ διορίσῃ καὶ εἰς τὴν περιφέρειαν Πελλάνης καὶ Καστορίου ἀξιωματικὸν ἀστυνόμον, καὶ ἀπαλλάξῃ τοὺς δήμους ἐκείνους ἀπὸ τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος ἐνωμοτάρχην, μεταθέτων αὐτόν.

§116ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Πληροφοροῦμαι τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅτι πρὸ ὀκτὼ ἡμερῶν ἔχει κοινοποιηθῆ τὸ Διάταγμα, δι’ οὗ εἰς τοὺς δήμους Καστορίου καὶ Πελλάνης τοποθετεῖται ἀστυνόμος ἀξιωματικός.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§118Θ. ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω ἀπαντήσεις εἰς διαφόρους ἐπερωτήσεις· ἤτοι 1) εἰς ἐπερώτησιν τοῦ κ. Πετροπουλάκη περὶ τῶν μετὰ τὸν πόλεμον προβιβασθέντων ἀξιωματικῶν κλπ. 2) εἰς ἐπερώτησιν τοῦ κ. Σταΐκου περὶ τῆς δυνάμεως τῆς φρουρᾶς ἑκάστης πόλεως κλπ. καὶ 3) εἰς ἐπερώτησιν τοῦ κ. Μόσχουλα περὶ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν μὴ μετασχόντων τοῦ πολέμου κλπ. Εἶμαι δὲ ὑποχρεωμένος νὰ προσθέσω, ὅτι αἱ ἐπερωτήσεις τοῦ κ. Πετροπουλάκη εἶναι δύο, ἀπαντῶ δὲ εἰς μίαν μόνον, διότι δὲν ἐπήρκεσεν ἡ ὑπηρεσία. Ἀλλὰ παρακαλῶ τοὺς ἐπερωτῶντας, ἐπειδὴ δὲν ἐπαρκεῖ τὸ προσωπικὸν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου νὰ ἑτοιμάζῃ ἐγκαίρως τὰς ζητουμένας πληροφορίας, ἂν ἦτο δυνατὸν, ν’ ἀναλογισθῶσι τὸ μέγα ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀναθέτουσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Κυνουρίας κ. Βοζίκης κατέθηκε τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν: «Παρακαλεῖται ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα ἐμφαίνοντα τὴν κατάστασιν τοῦ ταμείου ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1892, κατ’ ἐπαρχίαν, τὰ ἔκτοτε δαπανηθέντα ὑπὲρ ἑκάστης τούτων, καὶ τὰ ἀπομένοντα εἰς πίστωσιν αὐτῶν ὑπόλοιπα. Ἐπίσης πίνακα ἐμφαίνοντα τὴν κατάστασιν τοῦ ταμείου δημοτικῆς ὁδοποιΐας κατὰ τὰς αὐτὰς περιστάσεις καὶ περιόδους καὶ μὲ τὰς αὐτὰς λεπτομερείας.»

§120ΦΙΛ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 8 Φεβρουαρίου ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἐπερωτήσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, οὐχὶ διότι ἦτο ἁρμόδιος, νὰ μοὶ δώσῃ πληροφορίας πρὸς διαφώτισιν ἡμῶν, ἀλλὰ διότι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας τηροῦνται πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὰ κληροδοτήματα. Ἐζήτησα δὲ τὰ ἔγγραφα, ἵνα καταδείξω, πῶς ἐπὶ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου τοῦ κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτοῦ μετεβλήθησαν βουλήσεις διαθετῶν. Εὐτυχῶς ἀντιπροσωπεύω λαὸν, ὁ ὁποῖος ἔχει πλεῖστα κληροδοτήματα· ἀλλ’ ἐκεῖνο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπέπεσεν ἡ χεὶρ τῆς παρὰ τὴν διαθήκην διοικήσεως, εἶναι τὸ Κασσαβέτειον. Ὁ ἀείμνηστος Ἰωάννης Κασσαβέτης, θνήσκων ἐν Σύρῳ, δὲν ἠθέλησε διὰ τῆς διαθήκης του νὰ ἀφήσῃ τὴν διοίκησιν καὶ διαχείρισιν εἰς τοὺς συγγενεῖς αὐτοῦ, οἵτινες ἐν Ζαγορᾷ διέμενον, — καὶ εἶναι πολλοὶ τοιοῦτοι ἐξ αἵματος, ἔχοντες τὸν αὐτὸν βαθμὸν συγγενείας πρὸς τὸν μακαρίτην, — ἀλλὰ πρὸς ἄλλους, οὓς αὐτὸς ἔκρινε καταλλήλους, καὶ δὴ εἰς τὴν ὁλομέλειαν τῆς κοινότητος Ζαγορᾶς. Ἀνέφερα δὲ τὴν συγγένειαν ταύτην, διότι θὰ καταλήξω ἐλέγχων τὴν ἐνέργειαν τοῦ πολιτευτοῦ ἐκείνου, τῇ εἰσηγήσει τοῦ ὁποίου μετεβλήθη ἡ διοίκησις τοῦ κληροδοτήματος, καὶ ὅστις εἶναι καὶ αὐτὸς εἷς τῶν πολλῶν συγγενῶν τοῦ ἀειμνήστου διαθέτου. Θνήσκων ὁ Ἰωάννης Κασσαβέτης ἐγνώριζε κάλλιστα, ὅτι καὶ ἡ ἐμὴ οἰκογένεια, ἡ ὁποία πολιτεύεται, καὶ ἡ ἑτέρα τοῦ κ. Κασσαβέτη, ἥτις πολιτεύεται ἐπίσης, καὶ συνδέονται ἀμφότεραι διὰ τοῦ αὐτοῦ βαθμοῦ συγγενείας ἐξ αἵματος πρὸς τὸν ἀείμνηστον δωρητὴν, δὲν ἔπρεπε νὰ διοικῶσι τὸ κληροδότημά του, — κατὰ δὲ τὴν ἐμὴν γνώμην, πάντων τῶν Ζαγοραίων αἱ πολιτευόμεναι οἰκογένειαι δὲν πρέπει νὰ διοικῶσι κληροδοτήματα, — καὶ διὰ τοῦτο περὶ τῶν δύο τούτων οἰκογενειῶν οὐδένα ποιεῖται λόγον ἐν τῇ διαθήκῃ. Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1888 τὸ Κασσαβέτειον Παρθεναγωγεῖον διαρκῶς καὶ ὀρθῶς διῳκεῖτο ὑπὸ τῆς κοινότητος Ζαγορᾶς. Ἡ Κυβέρνησις τότε, Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὄντος τοῦ ἀειμνήστου Λομβάρδου, ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δὲ καὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως τοῦ κυρίου Μανέτα, συνέταξε κανονιστικὸν Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ὥριζε, πῶς θὰ διεχειρίζοντο καὶ διὰ τίνων τὰ τοῦ Κασσαβετείου Παρθεναγωγείου. Πάντα δὲ τὰ εὐαγῆ, φιλανθρωπικὰ καὶ ἐκπαιδευτικὰ καταστήματα, ὅπως γνωρίζετε, καὶ ὅπου ἡ βούλησις τοῦ διαθέτου δὲν ὁρίζει ἄλλον τρόπον διοικήσεως, διοικοῦνται ὑπὸ τῶν κατὰ τόπους Δημοτικῶν Συμβουλίων, ὅπου δὲ ὑπάρχουσι κοινότητες συντεταγμέναι, ὡς ἐν Θεσσαλίᾳ, διοικοῦνται ὑπὸ τῶν Κοινοτικῶν Συμβουλίων. Τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον συνετάχθη τὸ 1888, ὥρισε τὰ τῆς διοικήσεως συμφώνως τοῖς νόμοις. Ἀλλὰ τί συνέβη; κατὰ τὸ ἔτος 1902 οἱ τότε Ὑπουργοὶ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως μετέβαλον τὰ τοῦ Διατάγματος τούτου, καὶ ὁ τέως ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας Βόλου κατώρθωσε ν’ ἀποσπάσῃ ψήφισμα τοῦ τε Δημοτικοῦ καὶ τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου Ζαγορᾶς, καὶ διορίσῃ τὸν ἑαυτόν του πρόεδρον καὶ τὸν ἀδελφόν του ταμίαν, καὶ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἐνέκριναν τοιοῦτον παράνομον ψήφισμα διὰ Διατάγματος παρανόμως ἐκδοθέντος. Ὁ κ. Ἀλέξανδρος Κασσαβέτης δηλαδὴ ἔλεγε: «διορίζω τὸν ἑαυτόν μου πρόεδρον, διότι εἶμαι ἐξ ἀρρενογονίας συγγενὴς» — καὶ τοῦτο διότι ὑπάρχουσι συγγενεῖς καὶ ἐκ θηλεογονίας, ὅπως εἶναι καὶ ἡ ἐμὴ οἰκογένεια. — Ἀλλὰ δύο Ὑπουργοὶ, ἰδίως ὁ κύριος Μομφερρᾶτος, πῶς δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὑπάρχει διαθήκη, ἥτις δὲν ἀνέφερε ποσῶς ἡμᾶς τοὺς συγγενεῖς τοῦ ἀειμνήστου, καὶ ἀνέθεσαν εἰς δύο πολιτικὰ πρόσωπα διὰ Διατάγματος τὴν διοίκησιν τοῦ εἰρημένου ἱδρύματος παρὰ τὴν διαθήκην;

§121Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς ὥριζεν ὁ διαθέτης τὴν διοίκησιν;

§122ΦΙΛ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἀφίνει εἰς τὴν Ζαγοράν. Τίς ἀντιπροσωπεύει τὴν Ζαγορὰν σήμερον; ἡ κοινότης, ὡς ἐν Ἀθήναις ἀντιπροσωπεύει τὰ εὐαγῆ ἱδρύματα τὰ Δημοτικὸν Συμβούλιον, διότι δὲν ὑπάρχει κοινότης συντεταγμένη. Ἑπομένως τὸ κληροδότημα τοῦτο θὰ διοικῆται κατὰ τὸ Διάταγμα τὸ νέον τοῦ ἔτους 1902 — ὅπερ διώρισε τὸν κύριον Α. Κασσαβέτην πρόεδρον καὶ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ ταμίαν — ἐφ’ ὅσον δὲν εὐτυχήσει ἡ Ζαγορὰ νὰ εὕρῃ Ὑπουργοὺς σεβομένους τοὺς κειμένους νόμους καὶ τὰς θελήσεις τῶν διαθετῶν, Ὑπουργοὺς, οἵτινες νὰ ἀκυρώσωσι τὸ Διάταγμα τοῦτο.

§123Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Ἀνέκαθεν, ἀφ’ ὅτου ὑπάρχει Κασσαβέτειον Παρθεναγωγεῖον, ὑπῆρχεν εἰδικὴ ἐπιτροπὴ, ἐκλεγομένη τῇ ὑποδείξει τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου, ἀλλ’ οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσα πρὸς τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον.

§124Φ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, ἀλλ’ ἄνευ προσόντων. Τώρα ἐτέθησαν προσόντα συγγενείας. Τὸ Διάταγμα λέγει τὸ ἑξῆς: «Πρόεδρος τοῦ Κασσαβετείου Παρθεναγωγείου Ζαγορᾶς θὰ ἦναι ὁ ἐξ ἀρρενογονίας συγγενὴς τοῦ Ἰωάννου Κασσαβέτη, ἤτοι ὁ Ἀλέξανδρος Κασσαβέτης, ταμίας ὁ ἐξ ἀρρενογονίας συγγενὴς, ἤτοι ὁ Τζὼν Κασσαβέτης». Ὥστε βλέπετε, ὅτι τὸ Διάταγμα νομοθετεῖ, ἐνῷ δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ νομοθετήσῃ ἐναντίον τῆς διαθήκης. Δι’ αὐτὸ, κύριε Ὑπουργὲ, ἀπὸ σᾶς ὄχι μόνον ἐγὼ, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας μου καὶ τοῦ δήμου μου, ἀλλὰ μετ’ ἐμοῦ καὶ πάντες οἱ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ τῷ ἐσωτερικῷ οἰκοῦντες συμπολῖταί μου ἀναμένουσι τὴν ἀκύρωσιν τοῦ παρανόμου Διατάγματος καὶ τὴν ἐπαναφορὰν τῶν πραγμάτων εἰς τὴν νόμιμον καὶ κανονικὴν αὑτῶν θέσιν διὰ νέου Διατάγματος, τὸ ὁποῖον σᾶς παρακαλῶ νὰ προκαλέσητε ὡς οἷόν τε τάχιον. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι οἱ ἐν τῇ ξένῃ οἰκοῦντες φιλοπάτριδες ὁμογενεῖς βαρέως φέρουσι τὰς τοιαύτας ἐπιθέσεις κατὰ τῶν κληροδοτημάτων, τὰ ὁποῖα καταλείπονται ὑπὲρ τόσων πατριωτικῶν καὶ ἀγαθῶν σκοπῶν.

§125Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀναγνώσατε, παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε, τὸ σχετικὸν μέρος τῆς διαθήκης.

§126ΦΙΛ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (ἀναγινώσκει). «Ὁ Ἰωάννης Κασσαβέτης κληροδοτεῖ εἰς τὸ ἐν Ζαγορᾷ Κασσαβέτειον Παρθεναγωγεῖον 48 μετοχὰς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος...» Τὸ Παρθεναγωγεῖον δὲ τοῦτο τὸ εἶχε συστήσει, ἀφ’ ὅτου ἔζη.

§127Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Πῶς διηυθύνετο, ὅτε ἔζη ὁ διαθέτης;

§128ΦΙΛ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ διηύθυνεν ὁ ἴδιος δι’ ἀντιπροσώπων του.

§129Β. ΓΙΑΝΝΟΥΣΙΟΥ. Φρονεῖτε, ὅτι τὸ ἵδρυμα ἐκεῖνο δὲν διοικεῖται ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου;

§130Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Βουλευτά, νὰ ἴδω τὴν διαθήκην· (ὁ ρήτωρ τῷ ἐγχειρίζει τὴν διαθήκην). Αὐτὸ δὲν εἶναι ἡ διαθήκη, εἶναι σημείωσις ἐκ τῆς διαθήκης· δὲν ἔχομεν τὸ περιεχόμενον τῆς διαθήκης, ἵνα ἴδωμεν τὴν ἐγκατάστασιν.

§131ΦΙΛ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ μοὶ ἔφεραν ἐκ τοῦ Ὑπουργείου.

§132Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ἡ κοινοτικὴ ἐπιτροπὴ εἶναι ἐπιτροπὴ, νομίζω ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ αὐτή.

§133ΦΙΛ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι νὰ νομοθετῇ, ὄχι νὰ ὁρίζῃ, ὅτι οἱ διορισθησόμενοι πρέπει νὰ ἦναι συγγενεῖς, ἐνῷ ἡ διαθήκη δὲν ἐπιβάλλει τὸ τοιοῦτον.

§134Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ποῦ τὸ εὑρίσκετε, ὅτι μόνον πρόσωπα δύναται νὰ διορίζῃ, ὄχι δὲ νὰ ἀναφέρῃ συγγενεῖς; Δύναται ἄλλως νὰ εὑρεθῇ ἕτερον Κοινοτικὸν Συμβούλιον καὶ νὰ τὰ ἀνατρέψῃ.

§135ΦΙΛ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναται νὰ τὰ ἀνατρέψῃ, ἐφ’ ὅσον ὑφίσταται τὸ Διάταγμα.

§136Β. ΓΙΑΝΝΟΥΣΙΟΥ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν σας κρατεῖ εἰδικὸς νόμος τοῦ 1888, κατὰ τὸν ὁποῖον εἰς ἑκάστην κοινότητα ὑπάρχει Κοινοτικὸν Συμβούλιον, διαχειριζόμενον τὴν περιουσίαν τῆς κοινότητος. Φρονεῖτε, ὅτι αὐτὸ τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον πρέπει νὰ διαχειρισθῇ καὶ τὰ τοῦ ἱδρύματος ἐκείνου;

§137ΦΙΛ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως.

§138Β. ΓΙΑΝΝΟΥΣΙΟΥ. Ἀλλὰ κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον, τὸν εἰδικὸν, μόνον τὴν περιουσίαν τὴν ἀνήκουσαν εἰς τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον τῆς κοινότητος διαχειρίζεται, τὰ δὲ τῶν κληροδοτημάτων διαχειρίζονται οἱ ὑπὸ τῆς διαθήκης τεταγμένοι πρὸς τοῦτο, ὁσάκις δὲ ἡ διαθήκη δὲν προνοῇ, διαχειρίζονται οἱ ὁριζόμενοι ὑπ’ αὐτῆς τῆς Πολιτείας, δυνάμει τῆς ἐποπτικῆς ἐξουσίας, ἣν αὕτη ἀσκεῖ ἐπὶ τῶν τοιούτων ἱδρυμάτων.

§139ΦΙΛ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον, δὲν ἀντίκεινται εἰς τοὺς νόμους, οὔτε εἰς τὴν διαθήκην. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ μᾶς λύσῃ τὸ ζήτημα.

§140Β. ΓΙΑΝΝΟΥΣΙΟΥ. Δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ διορίσῃ;

§141Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Τὸ Διάταγμα κατὰ τί ἐνομοθέτησε;

§142ΦΙΛ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δίδει προσόντα εἰς τὸν πρόεδρον καὶ τὸν ταμίαν, λέγον, ὅτι αὐτοὶ πρέπει νὰ ἦναι συγγενεῖς τοῦ διαθέτου. Συμφώνως πρὸς ὅσα εἶπον, κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν διαθήκην τοῦ ἀοιδίμου Κασσαβέτη καὶ τὸ ἐκδοθὲν Διάταγμα τὸ 1902, ὡς καὶ τὸ ἐκδοθὲν κατὰ τὸ 1888, καὶ ἐξ αὐτῶν θέλετε πεισθῆ, ὅτι ἐγένετο παράβασις τῆς διαθήκης, καὶ ὅτι ὁ κ. Ἀλέξανδρος Κασσαβέτης, καταχρώμενος τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος, διώρισε τὸν ἑαυτόν του πρόεδρον καὶ τὸν ἀδελφόν του ταμίαν, ἐναντίον τῆς διαθήκης καὶ πάντων τῶν κειμένων νόμων.

§143Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν κατελείφθη τὸ κληροδότημα καὶ περιῆλθεν ἡ διαχείρισις εἰς τὴν κοινότητα, πῶς διῳκεῖτο τὸ Παρθεναγωγεῖον;

§144ΦΙΛ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ἦτο τουρκοκρατία. Βεβαίως ὅμως διῳκεῖτο κατὰ τὴν διαθήκην καὶ οὐχὶ ὑπό τινος συγγενοῦς τοῦ διαθέτου, διότι ὅλοι οἱ συγγενεῖς τοῦ μεγάλου τούτου εὐεργέτου ἐσεβάσθησαν τὴν διαθήκην, καὶ ἡ ἐμὴ οἰκογένεια πρωτίστως, πλὴν τοῦ τέως βουλευτοῦ κ. Κασσαβέτη.

§145Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐὰν διῳκεῖτο ἀπὸ τοὺς δημογέροντας τὸ κληροδότημα, περιῆλθε κατὰ τὸν νόμον εἰς τὴν κοινότητα· ἐὰν περιῆλθεν εἰς τὴν κοινότητα, δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη Διατάγματος πρὸς τοῦτο, διότι αἱ κοινότητες τῆς Θεσσαλίας εἶναι πρόσωπα νομικὰ, καὶ δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη Διατάγματος, ἵνα κανονισθῶσι τὰ περὶ αὐτῶν. Ἡ κοινότης ἐν Θεσσαλίᾳ θὰ ἔχῃ τὴν περιουσίαν, καὶ ὀφείλει αὐτὴ νὰ διοικῇ τὸ Κασσαβέτειον Παρθεναγωγεῖον. Ἑπομένως, ἂν οὕτως ἔχωσι τὰ πράγματα, ἦτο περιττὸν καὶ τὸ Διάταγμα τοῦ 1888 καὶ τὸ Διάταγμα τοῦ 1902. Τὸ Διάταγμα τοῦ 1888 ἐπικυροῖ τὸν κανονισμόν, ἀλλὰ πρὸ τοῦ 1888 ὑπῆρχεν ὁ νόμος τοῦ 1884, ὁ ἀναγνωρίζων τὴν προσωπικότητα τῶν κοινοτήτων. Ἐὰν ἡ Δημογεροντία κατὰ τὸ 1867 κατεῖχε καὶ διῴκει τὸ κληροδότημα, ἕπεται ἐντεῦθεν, ὅτι κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1884 ἡ περιουσία περιῆλθεν εἰς τὴν κοινότητα· ἡ κοινότης, οὖσα νομικὸν πρόσωπον, ἠδύνατο αὐτὴ νὰ διαχειρισθῇ, ἑπομένως εἶναι μάταιον καὶ τὸ Διάταγμα τοῦ 1888 καὶ τὸ Διάταγμα τοῦ 1902.

§146Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λεβαδείας ἀγνοεῖ, ἂν τὸ Κασσαβέτειον παρθεναγωγεῖον, τὸ ἐν Ζαγορᾷ, τὸ ὁποῖον ἱδρύθη ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Κασσαβέτη καὶ κατόπιν ἐπροικοδοτήθη διὰ τοῦ κληροδοτήματος αὐτοῦ, ἀγνοεῖ, ἂν ἀποτελεῖ ἴδιον νομικὸν πρόσωπον, ὡς τὸ ἀγνοοῦμεν καὶ ἡμεῖς...

§147Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀποτελεῖ νομικὸν πρόσωπον.

§148Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, πρὶν ἢ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα αὐτό, ἔπρεπε νὰ κατατεθῇ τὸ κείμενον τῆς διαθήκης.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητήσατέ το.

§150Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. ... καθὼς καὶ τὸ Διάταγμα, κύριε Ὑπουργέ, καὶ ὁ Κανονισμὸς τοῦ Κασσαβετείου. Τότε μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ κρίνωμεν.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ὑποβάλετε σημείωσιν τῶν αἰτημάτων σας.

§152Β. ΓΙΑΝΝΟΥΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἴτε ἴδιον ἵδρυμα ἀποτελεῖ τὸ Κασσαβέτειον Παρθεναγωγεῖον, εἴτε συνεχωνεύθη ἡ περιουσία τοῦ ἱδρύματος ἐκείνου εἰς τὴν περιουσίαν τῆς κοινότητος, ὡς ὑπέλαβεν ὁ κ. ἐκ Λεβαδείας Βουλευλὴς, τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον κακῶς ἐνήργησε. Κακῶς ἐνήργησεν ἐν τῇ πρώτῃ περιπτώσει, διότι δὲν ἔχει καμμίαν ἁρμοδιότητα ἐκ τοῦ νόμου. Ἐκ τοῦ νόμου τοῦ 1884 ἐκέκτητο τὸ δικαίωμα νὰ διαχειρισθῇ μόνον τὴν περιουσίαν τὴν κοινοτικὴν, τὴν ἀνήκουσαν εἰς τὸ νομικὸν πρόσωπον τῆς κοινότητος. Ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει ἡ περιουσία τοῦ ἱδρύματος ἐκείνου συνεχωνεύθη μετὰ τῆς περιουσίας τῆς κοινότητος, πάλιν κακῶς ἔπραξε τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον, ἀναθέσαν τὴν διαχείρισιν εἰς ἴδιον πρόσωπον· διότι ὁ νόμος αὐτὸς διαγράφει ὅλως ἐξαιρετικοὺς τύπους, κατὰ τοὺς ὁποίους γίνεται ἡ διαχείρισις, διατυπώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ συνέρχωνται εἰς ὡρισμένας συνεδριάσεις, ν’ ἀποφασίζωσι κατὰ πλειονοψηφίαν, νὰ γίνωνται διασκέψεις, νὰ ὑποβάλλωνται τὰ ψηφίσματα τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, νὰ γίνηται ἔφεσις κατὰ τῶν ψηφισμάτων τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ οὕτω καθεξῆς. Ὥστε καὶ ἐν τῇ μιᾷ περιπτώσει καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ κακῶς ἐνήργησε τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον. Προσθέτω μόνον, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἀποτελεῖ ἴδιον ἵδρυμα, τότε τὸ Ὑπουργεῖον καλῶς ἐνήργησεν, ἀσχέτως πρὸς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἠδύνατο, ὡς ἐκ τοῦ ἐποπτικοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει, νὰ κανονίσῃ τὰ πράγματα ὡς αὐτὸ νομίζει καλόν.

§153ΣΤ. ΒΑΦΕΙΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, συμπολῖταί μου ἐξασκοῦντες τὸ ἐπάγγελμα τοῦ πλοηγοῦ ἐπανειλημμένως μὲ παρεκάλεσαν νὰ συστήσω εἰς τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν νὰ ληφθῇ καὶ περὶ αὐτῶν νομοθετική τις πρόνοια, διότι, ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ πράγματα, διὰ τοῦ ἐξασκουμένου ἀνταγωνισμοῦ οἱ νεώτεροι καὶ μᾶλλον θαρραλέοι ἐξέρχονται διὰ πλοιαρίων, μὲ προφανῆ κίνδυνον τῆς ζωῆς των, μακρὰν τοῦ λιμένος, ὅπως συναντήσωσι τὸ ἐρχόμενον πλοῖον καὶ ὁδηγήσωσιν αὐτὸ εἰς τὸν λιμένα, οὕτω δὲ ἀποστεροῦσι τοὺς πρεσβυτέρους, ἴσως δὲ καὶ τοὺς μᾶλλον ἱκανούς, πάσης ἐργασίας. Ἐπίσης ζητοῦσι νὰ ὁρισθῇ ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν εἰς ἕκαστον λιμένα καὶ, εἰ δυνατὸν, τὸ Δημόσιον νὰ εἰσπράττῃ καὶ καταβάλλῃ εἰς αὐτοὺς τὰ δικαιώματά των. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι εἶναι πλέον καιρὸς νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην. Εἰς ὅλους τοὺς εὐρωπαϊκοὺς λιμένας διὰ νόμου διέπονται τὰ τῶν καθηκόντων καὶ δικαιωμάτων τῶν πλοηγῶν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν σύστασίν μου ταύτην.

§154Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Πρόκειται περὶ πλοηγῶν ἐπισήμως ἀναγνωριζομένων, καὶ ὧν ἡ ὑπηρεσία ἐπιβάλλεται εἰς τὰ πλοῖα. Τοῦτο κυρίως εἶναι τὸ θέμα. Εἶναι δὲ ζήτημα, ἂν πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ ἐπιβάλωμεν τοὺς πλοηγοὺς τούτους εἰς τὰ πλοῖα, καὶ κατὰ συνέπειαν νὰ ἐπιβαρύνωμεν αὐτὰ μὲ νέα ἔξοδα. Δὲν εἶναι ζήτημα εὐκόλως λυόμενον. Ἐμελέτησα καὶ μελετῶ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ζητήματος τῶν πλοηγῶν εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῶν λεμβούχων, καὶ ἀκριβῶς νομίζω, ὅτι ὅσα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Σύρου εἶπεν ἀναφέρονται μᾶλλον εἰς τοὺς λεμβούχους, οἵτινες μὲ κίνδυνον τῆς ζωῆς των ἐξέρχονται ἐκ τῶν λιμένων μὲ τὰς λέμβους αὐτῶν, καὶ ἐνοχλοῦσιν οὐκ ὀλίγον τὰ πλοῖα καὶ τοὺς ἐπιβάτας.

§155ΣΤ. ΒΑΦΕΙΑΔΑΚΗΣ. Ὄχι δὲν πρόκειται περὶ αὐτῶν.

§156Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἁπλῶς περὶ πλοηγῶν; Τότε δὲν ἐννοῶ, πῶς συνδέετε τὸ ζήτημα τῶν πλοηγῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑποχρεωτικοί, τοὺς ὁποίους καθ’ ὑποχρέωσιν λαμβάνουσι τὰ πλοῖα, μὲ τὸ ζήτημα τῶν ἀταξιῶν, τὰς ὁποίας ἀνεφέρατε, καὶ αἱ ὁποῖαι παρατηροῦνται μᾶλλον εἰς τοὺς λεμβούχους, τοὺς ἐπαγγελλομένους δῆθεν καὶ τὸν πλοηγόν.

§157Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὁ διαμειφθεὶς διάλογος μεταξὺ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Σύρου δὲν ἔγεινε καταληπτὸς παρ’ ἡμῶν. Εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει σπουδαίως· διότι ἡμεῖς οὐδὲ σταφίδα ἔχομεν, οὐδὲ ἄλλα προϊόντα· εἴμεθα καθαρὸν ναυτικὸν μέρος, τὸ ζήτημα δὲ τῶν πλοηγῶν εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων ζητημάτων, διότι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν ἀπασχολοῦνται πλεῖστοι ὅσοι τῶν συμπολιτῶν μου, καὶ ὄχι μόνον ἐξ Ὕδρας, ἀλλὰ καὶ ἐκ Σπετσῶν καὶ ἐξ Αἰγίνης. Ὀφείλω λοιπὸν νὰ παρακαλέσω τὸν ἔντιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ ἐπαναλάβῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν, ὅπως ἀκούσωμεν καὶ ἡμεῖς περὶ τίνος πρόκειται, διὰ νὰ ἤμεθα ἐνήμεροι, ὡς πάντων τῶν ἄλλων μᾶλλον ἐνδιαφερόμενοι.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἔχητε νὰ κάμητε σύστασίν τινα, ὡς πρὸς τοὺς πλοηγούς, ἢ ἐπερώτησιν, ὁρίστε.

§159Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Δὲν ἀντελήφθην καλῶς τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου ἐκ Σύρου.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως; Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§161ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ τελειώσωμεν τὸ πρῶτον ἀντικείμενον. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ἀντιβασιλείας. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς; (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς τρίτην συζήτησιν). Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 9½. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 8 μ.μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 10 μ.μ.)

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Καλούτσης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῶν δύο συμβάσεων μετὰ τῆς Ἰονικῆς καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§164Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μελᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§166ΔΙΟΝ. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σχετικόν, κύριε Πρόεδρε.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχει σχετικόν· θὰ σᾶς ἐγγράψω. Σχετικὸν εἶναι ἡ συζήτησις ὅλη.

§168ΛΕΩΝ ΜΕΛΑΣ. Ἀφ’ ἑνὸς φράσις τὶς τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυνουρίας συναδέλφου, ὅστις ἔψεξεν ἡμᾶς, τοὺς ἀγορεύσαντας κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, ὡς ἀμελετήτως ἐλθόντας ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, ἢ ἐκ προκαταλήψεως ὁμιλήσαντας κατὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, «προκαταλήψεως γεννηθείσης ἐξ εἰσηγήσεων διαφερομένων διὰ τὴν σύμβασιν ταύτην»—ἐσημείωσα τὰς λέξεις...

§169Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Μάλιστα, αὐτὸ εἶπον.

§170ΛΕΩΝ ΜΕΛΑΣ. .. ἀφ’ ἑτέρου ὁ σεβαστὸς Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁ εἰσηγητὴς τῆς συμβάσεως ταύτης, μὲ ἀναγκάζουσι νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, ὅπως ἀπολογηθῶ. Κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν φαίνεται ὅτι ὁ σεβαστὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοὶ ἔκαμε τὴν μεγάλην τιμὴν νὰ ἀπαντήσῃ δι’ ὀλίγων εἰς ὅσα εἶπον ἐπὶ τῆς συμβάσεως ταύτης. Καὶ εἶπε, φαίνεται, — διότι κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν δυστυχῶς δὲν ἤμην ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ — ὅτι ἐγὼ ἀνῆλθον ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, οὐχὶ ὅπως συζητήσω ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ἀλλ’ ὅπως ἀναπτύξω δριμὺ κατηγορητήριον κατὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. — Τὴν πληροφορίαν ἔλαβον ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν. — Ἐὰν τοιαύτην ἐντύπωσιν ἀπεκόμισε καὶ ἡ Βουλὴ ἐκ τῆς ἀγορεύσεώς μου, τότε λυποῦμαι ἐγκαρδίως, διότι ἡ πρώτη μου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀγόρευσις ἐστέφθη ὑπὸ τοσοῦτον οἰκτρᾶς ἀποτυχίας, καὶ ὅτι ἀπέτυχον ἐπὶ τοσοῦτον τὴν πρώτην φορὰν, καθ’ ἣν ἠθέλησα δημοσίᾳ νὰ ἐκφράσω γνώμην ἐπὶ νομοθετήματος. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι, παρὰ τὴν γνώμην τοῦ σεβαστοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, συνεζήτησα καὶ ἐξήτασα τὰς συμβάσεις τὰς ὑποβληθείσας, ἢ μᾶλλον — διὰ νὰ ἦμαι ἀκριβέστερος — τὴν σύμβασιν τὴν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος· διότι ἐξήτασα καὶ παρέβαλον τὰς πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν παρεχομένας ὠφελείας πρὸς τὰ ἐλαφρότατα, τὰ μηδαμινὰ, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἀνταλλάγματα, τὰ ὁποῖα ἔδιδεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τοὺς ἐργάτας τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Καὶ ἐδικαιολόγησα τὴν μακρὰν ταύτην καὶ λεπτομερῆ ἐξέτασιν τῆς συμβάσεως, — καὶ λέγω μακρὰν, διότι ἄρθρον πρὸς ἄρθρον, κύριοι συνάδελφοι, ἐξήτασα τὴν σύμβασιν ταύτην, ὅπως ἀκριβῶς ἀποδείξω, ὅτι δὲν ἤμην ἀμελέτητος, — καὶ ἐδικαιολόγησα τοῦτο, λέγων ὅτι ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῆς μεγίστης διαφορᾶς τῶν παρεχομένων ἀνταλλαγμάτων ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς τὰς ὠφελείας, ἃς αὕτη ἀρύεται ἐκ τῆς συμβάσεως, ἐλαμβάνομεν τὸ δικαίωμα, ἐφ’ ὅσον εἴμεθα ἐν καιρῷ ἀκόμη, νὰ ζητήσωμεν παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης οὐσιωδέστερα, συντελεστικώτερα, σπουδαιότερα, ἀποτελεσματικώτερα ἀνταλλάγματα. Καὶ προέτεινα δύο τινά· προέτεινα ἀφ’ ἑνὸς τὴν τροποποίησιν τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἰσχύει σήμερον παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, ὅσον ἀφορᾶ τὴν παραχώρησιν τῶν γεωργοκτηματικῶν δανείων, καὶ ἀφ’ ἑτέρου προέτεινα νὰ ὑποχρεωθῇ ἡ Τράπεζα εἰς σύστασιν πλειόνων πρακτορείων καὶ ὑποκαταστημάτων, ἅτινα ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ ἐξυπηρέτουν θαυμασίως τὴν ἐθνικὴν παραγωγὴν, ὑπὲρ τῆς ὁποίας κοπτόμεθα, καὶ ἀφ’ ἑτέρου θὰ ὠφέλουν κατὰ πολὺ τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐθνικὴν, διότι θὰ ἔθετον αὐτὴν εἰς καλλιτέραν γνωριμίαν μετὰ τῶν πιστούχων αὐτῆς, καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ ἀπέφευγε τὰς ἐνδεχομένας ἀπωλείας, αἱ ὁποῖαι εἶναι πόσον φυσικὸν νὰ ἐπέρχωνται, ὅταν ὁ Διευθυντὴς καταστήματος τραπεζικοῦ ἔχῃ ἀκτῖνα ἐνεργείας τόσον ἐκτεταμένην. Ἐπελήφθην δηλαδὴ τῆς περιστάσεως, ὅπως ζητήσω πραγματικὴν ἐνίσχυσιν ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ἐπελήφθην τῆς περιστάσεως, ὅπως ζητήσω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀκραδάντως πιστεύω, ὅτι ἐγκαρδίως ποθοῦσι πάντες οἱ ἐμοὶ συνάδελφοι ἐκ Θεσσαλίας καὶ ἐν γένει πάντες οἱ ἐμοὶ συνάδελφοι οἱ ἀντιπρόσωποι γεωργικῶν πληθυσμῶν, ἤτοι τὴν καλλιτέρευσιν τῆς τύχης τῶν πτωχῶν ἐκείνων ἐργατῶν, τῶν πτωχῶν γεωργῶν, ὅπως ἀπεκάλεσεν ὁ κ. Γιαννακόπουλος πρὸ ὀλίγου τοὺς ἐργάτας τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι πάντες οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν θὰ μὲ ἐνισχύσωσιν, ἐρχόμενοι ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, ὅπως ὑποστηρίξωσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην παρατήρησιν τοῦ σεβαστοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν δὲν ἠδυνάμην νὰ δεχθῶ, διότι ἐξουδετεροῦτο παντελῶς ἡ πρώτη ἐμφάνισίς μου ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, διότι παρουσιαζόμην ὡς ἐλθὼν ἐνταῦθα, ἴσως διὰ νὰ κάμω ἐπίδειξίν τινα, καίτοι θεωρῶ, ὅτι παρῆλθον οἱ ἡρωϊκοὶ χρόνοι τῶν ἐπιδείξεων, καὶ ἴσως διὰ νὰ ἐπιδείξω πρόωρον φιλοδοξίαν ῥητορικῆς δεινότητος. Καὶ διὰ τοῦτο δὲν μοὶ ἐπετρέπετο νὰ μὴ ἐξηγήσω, ἢ νὰ μὴ ἐπαναλάβω, ὅτι ἐξήτασα τὰς συμβάσεις, καὶ μετὰ βάσανον αὐτῶν προέτεινα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προέτεινα. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἑτέραν παρατήρησιν, ὅτι δριμὺ κατηγορητήριον ἐναντίον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ μόνον δριμὺ κατηγορητήριον ἐξέφερα ἐντεῦθεν, — γνώμην, ἣν συμμερίζεται καὶ ἐφημερίς τις, ἡ ὁποία προσθέτει καὶ ἄλλο, ὅπως καὶ ἦτο φυσικὸν νὰ προστεθῇ, ὅτι ἐκ προσωπικῶν πολιτικῶν λόγων καταφέρομαι κατὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, — σπεύδω νὰ δηλώσω, ὅτι μετὰ λύπης ἤκουσα τοιαύτην κρίσιν, διότι δὲν ἐννοῶ μόνον νὰ τηρήσω τὸν ὅρκον, τὸν ὁποῖον ἔδωκα ὡς Βουλευτής, ἀλλὰ καὶ δίδω τὸν λόγον τῆς τιμῆς μου, ὅτι σέβομαι ἀρκετὰ τὸ Κοινοβούλιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον τιμᾶτε πάντες διὰ τῆς παρουσίας σας, ὅπως οὐδέποτε ἐν τῷ βίῳ μου ἀναμίξω προσωπικὰ ζητήματα ἢ προσωπικὰς αἰτιάσεις ἐν ταῖς ἀγορεύσεσι, τὰς ὁποίας θὰ ποιήσωμαι ἐντεῦθεν χάριν τῶν νομοθετικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ψηφίζομεν. Βεβαιότατα ἐξεπλάγην, ὅτε εἶδον νὰ χαρακτηρίζηται ὡς δριμὺ κατηγορητήριον πᾶν ὅ,τι εἶπον περὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ οὐχὶ κατὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· ἀνησύχησα δὲ, μήπως ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου μου, ἢ ἐν τῇ δικαίᾳ συγκινήσει, ἥτις μὲ κατεῖχε, τὸ πρῶτον ἀνερχόμενον τὸ βῆμα τοῦτο, εἶπόν τι τὸ κακόν, τὸ ἄδικον, τὸ μὴ στηριζόμενον ἐπὶ τῆς ἀληθείας περὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ ἐξετάσας τὰ πρακτικὰ, εὗρον ἐπὶ λέξει τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις, τὰς ὁποίας θὰ σᾶς ἀναγνώσω. Εἶπον τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Δὲν ἐννοῶ ποσῶς νὰ ψέξω διὰ τῶν λεχθέντων τοὺς δόντας εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὰ πλεονεκτήματα ταῦτα. Διότι ὑποθέτω, ὅτι, ἂν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα περιβάλληται διὰ τόσων προνομίων, τοῦτο γίνεται ἀφ’ ἑνὸς λόγῳ τῆς εὐλαβείας καὶ τῆς ἀγάπης, δι’ ἧς ὀφείλομεν πάντες νὰ περιβάλλωμεν τὸ μόνον ἐθνικὸν τραπεζιτικὸν ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Ἑλλὰς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διότι διὰ τῆς πλειοτέρας ἐξασφαλίσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐξασφαλίζομεν καὶ τοὺς μετ’ αὐτῆς συναλλαττομένους. Ἀλλὰ καίτοι ἐγὼ πρῶτος ἀναγνωρίζω τὰς πολλὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, καὶ ἀντιλαμβάνομαι τῆς ἀνάγκης τῆς ἐνισχύσεως τοῦ ἐθνικοῦ τούτου ἱδρύματος ἡμῶν, δὲν δύναμαι ἢ νὰ δηλώσω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐμβαθύνωμεν ὀλίγον, πρὶν ἢ δώσωμεν νέα προνόμια εἰς αὐτὴν, καὶ νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον συμφέρει ἡ τοιαύτη καὶ τοσαύτη συγκέντρωσις προνομίων ἐν μιᾷ καὶ μόνῃ Τραπέζῃ, ἡ καθιστῶσα σχεδὸν ἀδύνατον τὴν ἐν τῷ μέλλοντι ὕπαρξιν ἄλλων Τραπεζῶν ἐνταῦθα.» Αὐτὸ εἶναι τὸ δριμὺ κατηγορητήριον κατὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; ἢ εἶναι γνώμη, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν πᾶς σοβαρὸς μελετητὴς τοῦ δημιουργουμένου μονοπωλίου, οὕτως εἰπεῖν, τῶν τραπεζιτικῶν πραγμάτων ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν Ἑλλάδι; Εἶναι ἢ δὲν εἶναι παράδοξον, νὰ ψηφίζωμεν συμβάσεις, νὰ ψηφίζωμεν προνόμια, τὰ ὁποῖα θέτουσιν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν εἰς ἀμέτρως καλλιτέραν θέσιν τῶν ἄλλων Τραπεζῶν, ἀφ’ ἑτέρου ὅμως ἐξουδετεροῦσι τὰς ἄλλας Τραπέζας; Ἂν Κύριοι, κατὰ τὴν προχθεσινὴν ἀγόρευσίν μου εἰσῆλθον εἰς τινας λεπτομερείας, λεπτομερείας, αἵτινες ἐθεωρήθησαν ἴσως περιτταί, διότι ἀφεώρων τὸ ἰδιαίτερον καταστατικὸν τῆς Τραπέζης, καὶ τὸ ἰδιαίτερον σύστημα, τὸ ὁποῖον αὐτὴ μεταχειρίζεται πρὸς παροχὴν τῶν δανείων τούτων, ταῦτα προῆλθον, ἀφ’ ἑνὸς ἐκ τῆς ἐπιθυμίας, ἣν εἶχον, νὰ διασαφηνίσω πλειότερον τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἐζήτουν τὴν τροποποίησιν αὐτοῦ τούτου τοῦ Κανονισμοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐκ τῶν ἀπανθρώπων — ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω — διὰ τὸν πρώτην φορὰν λαμβάνοντα τὸν λόγον διακοπῶν τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, καὶ ἰδίως τοῦ ἐκ Μαντινείας κυρίου Παπαναστασίου, τοῦ διδασκάλου μου, ὅστις ὅμως τὴν φορὰν ταύτην θὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι ἐν τῷ θέματι τούτῳ εἶναι μαθητής μου.

§171Π. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πιθανόν.

§172Λ. ΜΕΛΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι βέβαιος· δὲν ἀμφιβάλλω. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς δριμὺ κατηγορητήριον ὅσα εἶπον κατὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Σέβομαι τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχει τὸ Κράτος πρὸς τὸ ἵδρυμα τοῦτο, καὶ θεωρῶ ὑψίστην ὑποχρέωσιν καὶ ἐμοῦ νὰ συντελέσω, ἀλλὰ πάντοτε ἐν τῷ δικαίῳ καὶ εὐλόγῳ μέτρῳ, εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῆς Τραπέζης· ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμῶ, Κύριοι, νὰ νομίσῃ ἡ Βουλή, ὅτι δι’ ὅσων σήμερον εἶπον μετανοῶ δι’ ὅσα εἶπον προχθές, ὅτι ἐρύθημα ἐκάλυψε τὰς παρειάς μου, ὅτε ἀνέγνωσα τὴν πικρὰν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔκαμεν ὁ σεβαστὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Οὐδέποτε θὰ μὲ φοβήσῃ ἡ ἐνδεχομένη δυσμένεια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι ὅ,τι εἶπον τὸ εἶπον ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος αὐτοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· τοῦτο φρονῶ ἀμετατρέπτως, ἀδιαφορῶ δέ, ἂν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μὲ παρεξηγεῖ. Ἐγὼ ἐπιμένω νὰ θεωρῶ τὴν σύμβασιν ταύτην, μεθ’ ὅλας τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς περιοριστικὴν τῶν δικαιοτάτων καὶ νομιμωτάτων δικαιωμάτων τῶν λοιπῶν Τραπεζῶν ἐν Ἑλλάδι, ὡς ἐνέχουσαν πάρα πολλὰς συγκεντρωτικὰς τάσεις, τὴν θεωρῶ ὡς τελείως δημευτικήν. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ βλέπω, ὡς τοὐλάχιστον ὑποτίθεται ὅτι εἶναι, τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὡς οἶκον προστατευτικὸν τῶν συμφερόντων ὅλων τῶν Ἑλλήνων, ὡς οἶκον ἐλπίδος ἐπὶ τὸ οἰκονομικὸν μέλλον καὶ τῶν ἰδιωτῶν καὶ ἐν μέρει τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ ἰδίως νὰ βλέπω τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὡς οἶκον ἀρωγῆς, ὡς οἶκον προαγωγῆς καὶ τῶν μικροτέρων καὶ ἀδυνατωτέρων Τραπεζῶν, καὶ ὄχι ὡς οἶκον καταποντισμοῦ πάσης ἄλλης ἐργασίας τραπεζιτικῆς, μὴ ἀπορρεούσης ἐκ τῆς ἰδίας αὐτῆς διοικήσεως. Τὰς ἐξηγήσεις ταύτας ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ δώσω ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου. Ἐν τέλει ὑποβάλλω τροπολογίαν περὶ προσθήκης ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἄρθρου 2, δι’ οὗ «ὑποχρεοῦται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ συστήσῃ ἀντὶ τῶν πέντε ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 τῆς συμβάσεως ὁριζομένων πρακτορείων δώδεκα τοιαῦτα, ἐξ ὧν δύο ἐν Ἑπτανήσῳ, πέντε ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ πέντε ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι.»

§173Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ὑπὸ τῶν κ. Μελᾶ καὶ Γούναρη ὑποβληθεῖσαι τροπολογίαι θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 235–236).

§175Ι. ΣΙΓΑΛΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§176Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§177Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐὰν πρόκηται νὰ ὁμιλήσητε τώρα, κύριε Πρόεδρε, θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ ὁμιλήσωμεν καὶ ἡμεῖς ἔπειτα. Βλέπετε ὅτι εἶναι δύο ἡ ὥρα.

§178Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δυνάμεθα νὰ ἐργασθῶμεν μέχρι τῶν ἕξ.

§179Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ὁ Ἀννίβας ἐπὶ θύραις, κύριε Πρόεδρε, ἵνα ἐργασθῶμεν ἕως τὰς ἕξ, ἕως τὰς ὀκτώ. Δὲν θὰ ἦναι δυνατόν.

§180Γ. ΚΟΡΥΖΗΣ. Δὲν θὰ ἦναι πρώτη φορά.

§181Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τότε, κύριε Πρόεδρε, προτείνω τὴν ἀναβολὴν, διότι εἶναι φυσικὸν, ὅτι ἡ ὁμιλία ἡ ἰδική σας ὄχι μόνον θὰ παραταθῇ πολὺ, ἀλλὰ βεβαίως θὰ προκαλέσῃ καὶ ἀπάντησιν.

§182Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν λέγω τὸ ἐναντίον.

§183Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ παραμείνωμεν ἐδῶ μέχρι πρωίας.

§184Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πῶς ἄλλως νὰ πράξωμεν, ἀφοῦ καταναλίσκομεν τόσην ὥραν εἰς ἐπερωτήσεις;

§185Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἂς περιορισθῶσιν αἱ ἐπερωτήσεις. Εἶναι ἀδύνατον νὰ παραμένωμεν καθ’ ἑκάστην μέχρι πρωίας.

§186Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πῶς ἄλλως δυνάμεθα νὰ πράξωμεν;

§187Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Διότι ἐκτὸς τῶν ἄλλων τὴν πρωίαν ἡμεῖς ἔχομεν καὶ ἄλλην ἐργασίαν, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ παραμένωμεν μέχρι τῆς ἑβδόμης.

§188ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Πέρυσιν ὅμως παρεμένετε εὐχαρίστως μέχρι τῆς πρωίας!

§189Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ναί· ἀλλ’ ἐπὶ δύο ἢ τρεῖς μόνον ἡμέρας· ὄχι καθ’ ἡμέραν!

§190ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ὅλην τὴν Μεγάλην Ἑβδομάδα!

§191Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἦτο ἀνάγκη.

§192Γ. ΚΟΡΥΖΗΣ. Καὶ τώρα ἐπείγει τὸ ζήτημα αὐτὸ, καὶ πρέπει νὰ μείνωμεν.

§193Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Πολὺ καλά. Μείνατε, ὁμιλήσατε καὶ ψηφίσατε, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ μείνω πλέον. Νομίζω δὲ, ὅτι, ἀφοῦ προετάθη πρότασις ἀναβολῆς, πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα.

§194Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς θὰ τὸ λύσῃ.

§195Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, ὑπέβαλον πρότασιν ἀναβολῆς.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§197Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσι δεκαπέντε Βουλευταὶ ζητοῦντες τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν;

§199Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὑπάρχουσι περισσότεροι.

§200Ν. ΔΑΟΥΤΗΣ (πρὸς τὸν κ. Μπουφίδην). Δὲν ἀγαπᾶτε τὴν κωλυσιεργίαν!

§201Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ μείνωμεν ἐδῶ μέχρι πρωΐας.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ καταλάβωσι τὰς θέσεις των. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ι. Γ. Ρούφου καὶ Γ. Μελισσηνοῦ. Ἐκφωνηθέντος τοῦ ὀνόματος τοῦ βουλευτοῦ Φθιώτιδος κ. Ν. Χατζίσκου, λαμβάνει οὗτος τὸν λόγον).

§203Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Μοὶ εἶναι, νομίζω, ἐπιτετραμμένον, κ. Πρόεδρε, νὰ δικαιολογήσω ἤδη τὴν ψῆφόν μου, διότι δὲν ἤμην παρὼν κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ψηφοφορίας...

§204ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τοῦτο τώρα.

§205ΑΛΕΞ. Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διακοπῇ ἡ ψηφοφορία.

§206Ν. ΔΑΟΥΤΗΣ. Αὐτὸ δὲν ἔγεινε ποτέ!

§207Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὁ κύριος Πρόεδρος θὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ ζητήματος ἀναβολῆς, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει οὔτε πολιτικὴν, οὔτε ἄλλην ἔννοιαν.

§209Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, ὡς προεκλήθη ἡ ψηφοφορία, δύναται νὰ ἔχῃ καὶ πολιτικὴν σημασίαν. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, διερμηνεύων καὶ τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Λεβίδου...

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησεν ὁ κύριος Λεβίδης.

§211Ν. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τὴν στιγμὴν ταύτην μὲ ἐξουσιοδότησεν ὁ κ. Λεβίδης νὰ διερμηνεύσω καὶ τὴν γνώμην αὐτοῦ... Δηλῶ, ὅτι ψηφίζω κατὰ τῆς ἀναβολῆς, διότι νομίζω, ὅτι οὐ μόνον τὰ συμφέροντα τοῦ πιστωτικοῦ ἱδρύματος, περὶ οὗ πρόκειται, ἀλλὰ καὶ τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας παραβλάπτονται ἕνεκα τῆς ἀναβολῆς. (Μετὰ τοῦτο ἐξακολουθησάσης καὶ περατωθείσης τῆς ψηφοφορίας γίνεται ἡ διαλογή, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν αὐτῶν Βουλευτῶν).

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 144, ἐξ ὧν 129 κατὰ τῆς προτάσεως, 13 ὑπὲρ αὐτῆς καὶ 2 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀπερρίφθη. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§213Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐκπληρῶ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ πρὸ μικροῦ καταβάντος τοῦ βήματος τούτου. Μὲ ἠρώτησεν, ἂν μοὶ ἐνεχειρίσθη πρότασις ὑπὸ τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν, συναφὴς πρὸς τὰς συμβάσεις, τῶν ὁποίων τὴν κύρωσιν ζητοῦμεν διὰ τοῦ εἰσαχθέντος νομοσχεδίου. Πληροφορῶ αὐτὸν καὶ ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι τὴν 7 Μαρτίου ἦλθε πρός με εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὁ Διευθυντὴς τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν, καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι σκοπεῖ νὰ προβάλῃ προτάσεις, συναφεῖς πρὸς τὰς συνομολογηθείσας συμβάσεις, αἱ ὁποῖαι παρέχουσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν χώραν εὐκολίας περισσοτέρας ἢ ὅσας παρέχει ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Πρὸς τὸν κ. Διευθυντὴν τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν εἶπον, ὅτι ἠδύνατο νὰ προβάλῃ προτάσεις, καὶ θέλω λάβει αὐτὰς ὑπ’ ὄψιν μου, οὗτος δὲ μετ’ ὀλίγον ἐλθὼν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον μοὶ ἐνεχείρισε τὰς προτάσεις του, μοὶ ἀνεκοίνωσε δὲ καὶ προφορικῶς τὸ περιεχόμενον αὐτῶν. Ἀπεκρίθην εἰς τὸν κ. Πεσματζόγλου, ὅτι θέλω εἰσαγάγει αὐτὰς εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, καὶ ὄντως, εὐθὺς ὡς ἀπῆλθεν ὁ κ. Διευθυντὴς τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν, εἰσήγαγον εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τὰς προτάσεις ταύτας. Διὰ τῶν προτάσεων τούτων ὁ Διευθυντὴς τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν προέτεινε νὰ μὴ ἐγκρίνωμεν τὴν παράτασιν τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος τῆς Ἐθν. Τραπέζης πρὸς ἔκδοσιν καὶ κυκλοφορίαν τραπεζικῶν γραμματίων, ὅτε δ’ ἤθελε λήξει ἡ διάρκεια τοῦ δικαιώματος τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης πρὸς ἔκδοσιν καὶ κυκλοφορίαν τραπεζικῶν γραμματίων καὶ τοῦ δικαιώματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ Τράπεζα τῶν Ἀθηνῶν προβάλλει ἑαυτὴν ἑτοίμην νὰ ἀναλάβῃ αὐτὴ τὸ δικαίωμα τοῦτο, διαδεχομένη τὰς δύο ταύτας Τραπέζας, καὶ συγκεντρώνουσα εἰς ἑαυτὴν τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων. Προσέθηκε δὲ ἐπιβοηθητικῶς, ὅτι, ἂν ἐφρονοῦμεν ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀπογυμνώσωμεν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀπὸ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων, ὅτι δὲν πρέπει νὰ καταστήσωμεν τὴν Τράπεζαν Ἀθηνῶν ὡς μίαν καὶ ἑνιαίαν Τράπεζαν, ἔχουσαν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων, μοὶ προσέθηκε, λέγω, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Τράπεζα τῶν Ἀθηνῶν δέχεται νὰ διαδεχθῇ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐσπεύσαμεν νὰ παραχωρήσωμεν εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, ὅτε ἤθελε λήξει ἡ προθεσμία αὐτοῦ, καὶ τοιουτοτρόπως ἠθέλομεν ἔχει τότε δύο ἐκδοτικὰς Τραπέζας, τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ τὴν Τράπεζαν τῶν Ἀθηνῶν, ἀντικαθιστῶσαν τὴν Τράπεζαν τὴν Ἰονικήν. Τὸ περιεχόμενον τοῦτο τῶν προτάσεων ἀνεκοίνωσα εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, καὶ συζήτησις ἐγένετο ἐπ’ αὐτῶν· ἀλλ’ ἑκατέρα τῶν δύο τούτων προτάσεων δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γένηται ἀποδεκτή, ἵνα προτείνωμεν τὴν παραδοχὴν αὐτῆς εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναγνωρίσωμεν δύο Τραπέζας ἐχούσας δικαίωμα ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων, διότι τοῦτο ἀντέβαινεν εἰς τὸν ἀρχικὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον εἴχομεν, ὅτε δὲν ἐστέρξαμεν ν’ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα εἶχε τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἐζήτησε τότε ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα νὰ παρατείνωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων· ἀλλ’ εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ἐδήλωσα ῥητῶς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους ἀπαιτεῖ νὰ ὑπάρχῃ μία μόνη Τράπεζα ἐκδοτική, καὶ ὅτι, ἀφοῦ ἱστορικοὶ λόγοι εἶχον καταστήσει τρεῖς Τραπέζας, περιβεβλημένας διὰ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων, ἤτοι τὰς δύο Τραπέζας, Ἐθνικὴν καὶ Ἰονικήν, καὶ τὴν Τράπεζαν τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, ἐξέλιπε δὲ ἡ τελευταία αὕτη, καὶ ὑπελείποντο δύο Τράπεζαι, ἤγγιζε δὲ ἡ λῆξις τοῦ δικαιώματος τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ἐπεμείναμεν νὰ πείσωμεν αὐτήν, ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἀπαιτῇ παρ’ ἡμῶν ἀνανέωσιν τοῦ δικαιώματος τούτου, διότι ἐσκοποῦμεν νὰ καταστήσωμεν μίαν μόνην Τράπεζαν ἐκδοτικήν. Ἀφοῦ λοιπὸν τοιοῦτον προεθέμεθα σκοπόν, δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποδεχθῶμεν τὴν ἐπιβοηθητικὴν πρότασιν τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ τῆς Τραπέζης τῶν Ἀθηνῶν, μὴ στέρξαντες ν’ ἀνανεώσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης τοῦ νὰ ἐκδίδῃ καὶ κυκλοφορῇ τραπεζικὰ γραμμάτια καπὰ τὸν χρόνον τῆς λήξεως τῆς διαρκείας αὐτοῦ, ὑποκαθιστῶντες δὲ τὴν Ἰονικήν, καὶ καθιστῶντες διάδοχον αὐτῆς εἰς τὸ δικαίωμα τοῦτο τὴν Τράπεζαν τῶν Ἀθηνῶν· διότι οὕτως ἠθέλομεν ἔχει δύο ἐκδοτικὰς Τραπέζας, τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ τὴν Τράπεζαν τῶν Ἀθηνῶν. Ἀλλὰ δὲν ἦτο μόνον τοῦτο, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν· κατὰ πλείονα λόγον δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐθνικήν, καὶ νὰ περιβάλωμεν διὰ τοῦ δικαιώματος τούτου τὴν Τράπεζαν τῶν Ἀθηνῶν, καθιστῶντες αὐτὴν μίαν ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, διότι τοῦτο δὲν ἀντέβαινε μὲν εἰς τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον εἴχομεν, ἤτοι νὰ συντελέσωμεν νὰ κατασταθῇ μία μόνον Τράπεζα, ἔχουσα τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων, ἦτο ὅμως πρᾶξις λίαν τολμηρά, διότι ἠθέλομεν παραβλέψει πιστωτικὸν κατάστημα, τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ ἐπὶ ἑξήκοντα ἤδη ἔτη ἐν τῇ χώρᾳ, καὶ τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἡμετέραν γνώμην δὲν ἔδωκεν ἀφορμήν, ἵνα μειωθῇ ἡ πρὸς αὐτὸ ἐμπιστοσύνη τῆς Πολιτείας διὰ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχε παραχωρήσει εἰς αὐτό, τῆς ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων· ἤθελε δὲ κριθῇ ἡ τοιαύτη πρᾶξις οὐ μόνον ὡς τολμηρά, ἀλλὰ καὶ ἀξία πάσης κατακρίσεως, διότι ἠθέλομεν παρασταθῆ παρασυρθέντες εἰς αὐτὴν ἀπὸ συμφέρον εὐτελές, τὸ συμφέρον, ὅτι, ἀντὶ τῆς συμμετοχῆς τῶν 20%, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἐπὶ τῶν ἐκ τῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων κερδῶν διὰ τῆς μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συμβάσεως, ἐδέχθημεν τὴν πρότασιν τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν, ἥτις μᾶς παρεῖχε συμμετοχὴν 50% ἐπὶ τῶν κερδῶν· ἤτοι ἠθέλομεν παρασταθῆ πωλοῦντες τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον νέμεται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀπὸ ἑξήκοντα ἤδη ἐτῶν, ἀντὶ τόσον μικροῦ κέρδους, ἀφαιροῦντες αὐτὸ ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ παραχωροῦντες εἰς τὴν Τράπεζαν τῶν Ἀθηνῶν. Ἀνεκοίνωσα εἰς ὑμᾶς τὰς σκέψεις ταύτας τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, πεποιθὼς, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ δευτέρα γνώμη. Διότι δὲν πρέπει αἱ Κυβερνήσεις νὰ μεταβάλλωσι τὰ καλῶς κείμενα, ἀφαιροῦσαι ἄνευ λόγου τινὸς, ἀλλὰ χάριν μικροῦ κέρδους, τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν ἐπὶ ἑξήκοντα ὅλα ἔτη τοσοῦτον πιστῶς διεχειρίσθη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, καὶ παρέχουσαι αὐτὴν εἰς νέον ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἱδρύθη, ἵδρυμα, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἔχομεν βεβαίως κακὴν γνώμην, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν ἔχει τοσοῦτον μακρὸν βίον, ἑξήκοντα ἐτῶν, ἵνα καταστήσῃ δυνατὸν εἰς ἡμᾶς νὰ περιβάλωμεν αὐτὸ διὰ τοσαύτης ἐμπιστοσύνης. Τὰ ὀφέλη, τὰ ὁποῖα ἡ Τράπεζα τῶν Ἀθηνῶν ἐπρότεινεν εἰς ἡμᾶς, ἦσαν βεβαίως ἀνώτερα τῶν ἀνταλλαγμάτων, τὰ ὁποῖα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα παρεῖχεν εἰς τὸ Κράτος διὰ τῆς συμβάσεως, τῆς ὁποίας τὴν κύρωσιν προτείνομεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ καίτοι δὲν ἔχω ἀφορμήν τινα, ἵνα διάκημαι δυσμενῶς πρὸς τὴν Τράπεζαν Ἀθηνῶν, ἔκρινα ὅμως, ὅτι δὲν εἴχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν ἐπὶ 60 ἤδη ἔτη τὸ Κράτος ἐξακολουθεῖ ἔχον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἀλλὰ τὰ ἀνταλλάγματα, τὰ ὁποῖα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα παρέχει νῦν εἰς τὸ Κράτος διὰ τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν συνωμολόγησε μεθ’ ἡμῶν, τὰ ἀνταλλάγματα ταῦτα ἐκρίθησαν ὑπό τινων ὡς ἀνάξια προσοχῆς, ὁ δὲ πρὸ μικροῦ ἀγορεύσας κύριος Βουλευτὴς ἐκ Τήνου, ἀναδραμὼν εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ 1880, παρέστησεν ὅτι κατὰ τὸ 1880 ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα παρέσχεν εἰς τὸ Κράτος πολὺ μεγαλείτερα ὀφέλη ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παρέχει ἤδη διὰ τῆς συμβάσεως, τῆς ὁποίας ζητοῦμεν παρ’ ὑμῶν τὴν κύρωσιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τήνου ἐτόνισε καθ’ ὑπερβολὴν τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ 1880 ὑπεσχέθη καὶ ἐπραγματοποίησεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τὸ Δημόσιον. Τῷ ὄντι διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ 1880 ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὑπεσχέθη νὰ δανείσῃ τὸ Κράτος 25 ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν καὶ 27 ἑκατομμύρια εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἐπὶ τόκῳ 1%. Ἐὰν μεταβάλητε τὰ 25 ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, θέλετε ἔχει τοὐλάχιστον 40 ἑκατομμύρια ἀντιστοιχοῦντα εἰς τὰ 25 ἑκατομμύρια εἰς χρυσόν· ἐὰν δ’ εἰς ταῦτα προσθέσητε καὶ τὰ 27 ἑκατομμύρια εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, τὰ δύο ταῦτα δάνεια ἀντιπροσωπεύουσι κεφάλαιον 67 ἑκατομμυρίων εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, τοσούτου δὲ ποσοῦ δάνειον τῆς Τραπέζης ἐπὶ τόκῳ 1% βεβαίως παρεῖχεν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον κέρδος αἰσθητόν. Ἀλλὰ ταῦτα δὲν ἔχουσιν οὕτω. Τοῦ 1880 προηγεῖται τὸ ἔτος 1879, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐτύγχανον ἐγὼ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Τότε διεπραγματεύθην τὸ δάνειον τῶν 60 ἑκατομμυρίων εἰς χρυσὸν, μεσολαβοῦντος τοῦ μακαρίτου Συγγροῦ, τοῦ ὁποίου δανείου τὴν πραγματοποίησιν ἀνέλαβε τότε τὸ Comptoir d’ Escompte τῶν Παρισίων, καὶ τὸ δάνειον τοῦτο συνωμολογήσαμεν κατὰ τὸ ἔτος 1879, ἵνα πληρώσωμεν τὰ χρήματα ταῦτα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ ἐξοφλήσωμεν προγενέστερον δάνειον 60 ἑκατομμυρίων δραχμῶν εἰς χρυσὸν, τὸ ὁποῖον εἶχε συνομολογηθῆ κατὰ τὸ ἔτος 1877, καὶ ἕνεκα τοῦ ὁποίου εἶχεν ἐπιβληθῆ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἣν ἐζητοῦμεν νὰ ἄρωμεν κατὰ τὸ 1879. Πρὶν ἢ παραιτηθῇ κατὰ τὸ 1880 τὸ ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου σχηματισθὲν κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1878 Ὑπουργεῖον, τοῦ ὁποίου ἐτύγχανον καὶ ἐγὼ μέλος, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἴχομεν εἰσπράξει χρήματα ἐκ τοῦ δανείου τούτου· τὰ χρήματα δὲ ταῦτα εἴχομεν πληρώσει εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, συμποσούμενα εἰς 25 ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν καὶ 27 ἑκατομμύρια εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ὑπελείπετο δ’ ἔτι ποσόν τι, ὅπως οὕτως ἐξοφληθῇ τὸ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζα χρέος τοῦ Κράτους, καὶ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Τὰ χρήματα μετεβιβάζοντο εἰς ἡμᾶς ἐκ Παρισίων· εὐθὺς δ’ ὡς ἐλαμβάνομεν αὐτὰ, κατετίθεμεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, κατὰ τὰς ῥητὰς διατάξεις τοῦ νόμου, δυνάμει τοῦ ὁποίου εἶχε συνομολογηθῆ τὸ δάνειον· ἐδημοσιεύετο δὲ διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν χρημάτων ἡ παραλαβὴ καὶ ἡ πληρωμὴ αὐτῶν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἀλλὰ πρὶν ἢ λάβωμεν ἐκ Παρισίων τὴν τελευταίαν δόσιν τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων, ἡ Βουλὴ ἀφήρεσε τὴν ἐμπιστοσύνην της ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, παρητήθημεν δ’ ἕνεκα τούτου, καὶ ἐκλήθη εἰς τὴν ἀρχὴν ὁ ἐκ Μεσολογγίου ἀποθανὼν πολιτικὸς ἀνὴρ, ὅστις δὲν εἶχεν ἣν εἴχομεν ἡμεῖς γνώμην. Ὁ μακαρίτης Τρικούπης ἐφρόνει, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησε παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἀνέλαβε πάντα τὰ ἐκ τοῦ δανείου πληρωθέντα εἰς αὐτὴν χρήματα, ὅσα ἡμεῖς εἴχομεν καταθέσει, καὶ ἀνέλαβεν αὐτὰ εἰς βάρος τοῦ λογαριασμοῦ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διότι πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἴχομεν καταθέσει ταῦτα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἥτις ἔδωκε τὰ χρήματα ταῦτα εἰς τὸ Δημόσιον ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ καὶ ἐπὶ τῷ τόκῳ, ἐπὶ τῷ ὁποίῳ εἶχε συμφωνηθῆ τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὸ ὀφειλόμενον εἰς αὐτήν. Λοιπὸν τὰ χρήματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἐδάνεισεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τὸ Δημόσιον ἐπὶ τόκῳ 1%, ἦσαν χρήματα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἀποδώσει εἰς αὐτὴν τὸ Κράτος πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ τὰ ὁποῖα ἀνελάμβανεν αὖθις τὸ Ὑπουργεῖον ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, ἀναβιβάζον πάλιν τὸ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέος τοῦ Κράτους πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν εἰς τὸ ἀρχικὸν ποσὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἦσαν δὲ χρήματα, τὰ ὁποῖα πρὸ μικροῦ εἶχε πληρώσει τὸ Δημόσιον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀπέναντι τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ πρὸς ἄρσιν αὐτῆς. Τὰ χρήματα ταῦτα φυσικὸν ἦτο νὰ μᾶς δανείσῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα πρὸς 1%, διότι ἦσαν χρήματα, τὰ ὁποῖα τὸ Δημόσιον εἶχεν ἀποδώσει αὐτῇ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀπέναντι τοῦ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δανείου, τὸ ὁποῖον εἶχε συνομολογηθῆ ἐπὶ τοσούτῳ τόκῳ, τοῦ ἑνὸς τοῖς ἑκατόν. Ὅθεν τὸ ἀντάλλαγμα τοῦτο σᾶς παρακαλῶ νὰ διαγράψητε ἀπὸ τὸν κατάλογον τῶν ἀνταλλαγμάτων, τὰ ὁποῖα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα κατὰ τὸ 1880 εἶχε προσφέρει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὡς ἀντάλλαγμα τῆς παρατάσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων. Ἐπειδὴ δὲ ἡ Τράπεζα εἰσέπραττε καὶ τὸ ἀντίτιμον τῶν δανείων τῶν 28 καὶ τῶν 26 ἑκατομμυρίων, τὰ εἰσπραττόμενα μᾶς ἔδιδε καὶ ταῦτα ἀπέναντι τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἐπληρώνομεν καὶ ἐπὶ τούτων τόκον 1%. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ προνόμιον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων ἔληγε τὴν 1 Ἰανουαρίου 1892, δηλαδὴ μετὰ 12 ἀπὸ τοῦ 1880 ἔτη, ἐζητήθη ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἡ παράτασις αὐτοῦ, παρετάθη δὲ ὄντως τοῦτο διὰ νόμου ἐπὶ 25 ἀκόμη ἔτη, καὶ ὡς ἀντάλλαγμα ἡ Τράπεζα ὑπεσχέθη νὰ δίδῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον 10% ἐκ τοῦ κατὰ τὰ δώδεκα ταῦτα ἔτη κέρδους τῶν γραμματίων, 25% δὲ κατὰ τὸ διάστημα τῶν 25 ἐτῶν, καθ’ ἃ παρετείνετο τὸ δικαίωμα, ἔδωκε δὲ τόσα ἡ παράτασις ἐπὶ 25 ἔτη τοῦ προνομίου τοῦ λήγοντος μετὰ δώδεκα ἔτη. Ποιοῦμαι δὲ τὴν διάκρισιν ταύτην, ἵνα μὴ ἀφήσω εἰς τὴν συνείδησιν ὑμῶν, ὅτι μικρὸν καὶ ἀνάξιον τυγχάνει νῦν τὸ ἀντάλλαγμα, τὸ ὁποῖον ἡ Τράπεζα δίδει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, παρέχουσα 20% ἐκ τῶν κερδῶν αὐτῆς. Τὸ δεύτερον ἀντάλλαγμα, τὸ ὁποῖον ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔστερξε νὰ παραχωρήσῃ εἰς ἡμᾶς κατὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς προκειμένης συμβάσεως, εἶναι ἡ αὔξησις τοῦ ποσοῦ τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα δίδονται εἰς τοὺς γεωργοκτηματίας ὑπὸ βραχεῖαν προθεσμίαν. Ἵνα σᾶς δώσω δὲ πλήρη ἰδέαν, ὅπως ἔχητε ἀκριβῆ γνῶσιν τοῦ εἴδους τούτου τῶν βραχυπροθέσμων δανείων, πρέπει νὰ σᾶς διηγηθῶ τὴν ἱστορίαν αὐτῶν. Κατὰ τὸ ἔτος 1861 τὸ πρῶτον ἡ Τράπεζα συνωμολόγησε σύμβασιν, δι’ ἧς ἔδωκε τὴν ὑπόσχεσιν νὰ διαθέτῃ δύο ἑκατομμύρια εἰς δάνεια τοιαῦτα. Ὁ νόμος τοῦ 1861 ἀναφέρει, ὅτι τὰ δάνεια ταῦτα θέλουσι δίδεσθαι ἐπὶ γραμματίων τριτεγγυημένων καὶ μὴ ἐμπορικῶν· οὕτω δὲ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν ὑπὲρ τῶν ἐμπόρων μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου, ἐπεξετάθη καὶ εἰς τοὺς γεωργοκτηματίας. Τότε δὲ πρῶτον ἐγένετο καὶ ἑτέρα παραχώρησις· κατηργήθη ἡ ὑποχρέωσις, ἥτις ὑπῆρχε πρὸ τοῦ 1861, νὰ κατοικῇ ἐν τῇ πόλει, ἔνθα ἑδρεύει ὑποκατάστημα, εἷς τῶν ἐγγυηθέντων διὰ τὸ γραμμάτιον, ὅπερ ἀπῃτεῖτο ἐπὶ χωρικῶν. Ἐξετάζων τ’ ἀποτελέσματα τῆς παροχῆς ταύτης, τὴν ὁποίαν κατὰ τὸ 1861 ὑπεσχέθη ἡ Τράπεζα νὰ διαπράττῃ εἰς δάνεια πρὸς γεωργοκτηματίας μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν δύο ἑκατομμυρίων, ἀνευρίσκω κατὰ τὸ 1864 ἐν τῷ ἰσολογισμῷ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς 30 Νοεμβρίου, δημοσιευθέντι ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶχε δοθῆ ἕως τότε ἐκ τῶν δύο ἑκατομμυρίων τὸ ποσὸν 1,032,820 δραχμῶν. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἐτέθη εἰς χρῆσιν τὸ εἶδος τοῦτο τῶν δανείων εἰς τοὺς γεωργοκτήμονας εἶχον μείνει καθυστερήσεις δραχ. 3,121,980, ἤτοι τὸ τριπλάσιον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἶχε διατεθῆ εἰς δάνεια. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα μέχρι τοῦ 1896. Ἀλλὰ πρὸ τοῦ ἔτους τούτου, καὶ πρὸ τοῦ 1895, κατὰ τὸ 1894, προεβλήθη τὸ σταφιδικὸν ζήτημα· διότι οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ ἠξίουν νὰ ληφθῇ μέτρον τι, ὅπως ἐξασφαλισθῇ ἡ κατανάλωσις τῆς σταφίδος, καὶ ὡς μέτρον προεβάλλετο νὰ νομοθετηθῇ ἡ παρακράτησις ἐπὶ τοῦ παραγομένου προϊόντος, μηδενὸς γιγνομένου τότε λόγου περὶ τοῦ προορισμοῦ τοῦ παρακρατηθησομένου ποσοῦ. Τὴν ἀρχὴν τῆς παρακρατήσεως προέτεινον οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοί· ἐν Πάτραις, ἐν Πύργῳ καὶ ἀλλαχοῦ συλλαλητήρια ἐγίγνοντο, καὶ διηρμηνεύετο τὸ φρόνημα τῶν ἐπαρχιῶν ἐν τῇ Βουλῇ διὰ τῶν ἀντιπροσωπευόντων αὐτὰς Βουλευτῶν, καὶ ἐζήτουν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας προΐστατο ὁ ἀποθανὼν ἐκ Μεσολογγίου πολιτικὸς ἀνήρ, νὰ προτείνῃ νόμον περὶ παρακρατήσεως. Ὁ μακαρίτης Τρικούπης ἰσχυρίζετο, ὅτι τὸ σύστημα τῆς παρακρατήσεως δὲν εἶναι μόνον σύστημα ἐμπειρικόν, ἀλλὰ δὲν θέλει παραγάγει καὶ ὠφέλειάν τινα, καὶ ἠρνεῖτο νὰ προτείνῃ νόμον τοιοῦτον. Ἡμεῖς ἤμεθα ἐκ τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ἐγὼ δὲ εἰσηγούμην τὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ ὑπῆρχον καί τινες ἑτερόφρονες, ἀλλὰ δὲν ἔκρινα, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναλάβω τὴν συνηγορίαν τῆς παρακρατήσεως, ὅπως εὐχαριστήσω τοὺς Βουλευτάς, οἵτινες ἐπέμενον ζητοῦντες τὴν παρακράτησιν, ἢ ὅπως φανῶ εὐάρεστος εἰς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς, οἵτινες εἶχον πεποίθησιν, ὅτι μόνον ἡ παρακράτησις ἤθελε σώσει τοὺς παραγωγοὺς τοῦ προϊόντος τούτου διὰ τοῦτο ἐσιώπων. Καὶ ἐγὼ δ’ ἐφρόνουν, ὡς ὁ μακαρίτης Τρικούπης, ὅτι δὲν ἦτο οὔτε ὀρθὸν οὔτε ὠφέλιμον τὸ μέτρον, καὶ ὅτι δὲν ἥρμοζεν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ ὑποστηρίξῃ γνώμας, περὶ τῆς ὀρθότητος τῶν ὁποίων δὲν εἶχε πεποίθησιν. Ἐπειδὴ δ’ οὕτω συνέπιπτεν ἡ γνώμη μου πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἡγουμένου τῆς πλειονοψηφίας, ἔκρινα, ὅτι ὤφειλον νὰ μὴ πράξω πολιτικὴν κερδοσκοπίαν· καὶ διὰ τοῦτο, λαβὼν τὸν λόγον, δὲν ὑπεστήριξα τὴν πρότασιν τῆς παρακρατήσεως, ἀλλὰ παρέστησα εἰς τὸν τότε Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἂν δὲν ἐγκρίνῃ ν’ ἀναλάβῃ τὴν ὑποστήριξιν τοῦ συστήματος τῆς παρακρατήσεως καὶ προβάλῃ περὶ ταύτης νομοσχέδιον, ὀφείλει ὅμως νὰ λάβῃ μέτρον τι περὶ τῶν καλλιεργητῶν τῆς σταφίδος· καὶ ὑπῆρχον μέτρα τινὰ, τὰ ὁποῖα ἠδυνάμην νὰ προτείνω προχείρως, καὶ τὰ ὁποῖα ἠδύναντο ν’ ἀνακουφίσωσι τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμοὺς, βοηθοῦντα αὐτοὺς εἴτε κατὰ τὴν καλλιέργειαν τῆς σταφίδος, εἴτε κατὰ τὸν τρυγητόν. Μὲ ἠρώτησε, ποῖα τὰ μέτρα ταῦτα, εἶπον δὲ, ὅτι τοιοῦτο μέτρον ἦτο νὰ πείσῃ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ δώσῃ δάνεια βραχυπρόθεσμα εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας. Ὁ Τρικούπης δὲν ἐπεδοκίμασε τὴν γνώμην μου· ἐπέμεινε δὲ, ὅτι τοῦτο δὲν ἦτο δυνατόν. Μετὰ δύο ἡμέρας ἀνέγνω ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς ἔγγραφον τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς αὐτόν, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ Διοικητὴς ἰσχυρίζετο, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐκ τῶν βραχυπροθέσμων δανείων ἔχει καθυστερήσεις τριῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν, καὶ ὅτι δὲν δύναται νὰ δώσῃ δάνεια, διότι, ἂν τοιαῦτα ἔδιδεν, ἦτο ὡς ἂν ἔρριπτε ταῦτα εἰς τὴν θάλασσαν. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, ὅτε ἐπῆλθε τὸ 1896, καθ’ ὃ παρέστη ἀνάγκη συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ ἐν τῇ συμβάσει ἐκείνῃ, τῇ συνομολογηθείσῃ τότε, ἐζήτησα παρὰ τῆς Τραπέζης ν’ ἀναβιβάσῃ τὸ ποσὸν τῶν τοιούτων πρὸς γεωργοκτήμονας δανείων ἀπὸ δύο ἑκατομμυρίων εἰς δέκα ἑκατομμύρια, καὶ διὰ τῆς συμβάσεως ἐκείνης ἐν ἄρθρῳ τρίτῳ συνεφωνήθησαν τὰ ἑξῆς: «Τὸ ποσὸν τῶν διὰ τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νόμου τῆς 16 Δεκεμβρίου 1861 προβλεπομένων γεωργοκτηματικῶν χορηγήσεων ὁρίζεται εἰς δέκα ἑκατομμύρια δραχμὰς κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, χορηγητέα ἐντὸς δύο ἐτῶν ἀπὸ τῆς κυρώσεως τῆς παρούσης συμβάσεως.» Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος δύναται νὰ συνομολογῇ τὰς τοιαύτας χορηγήσεις καὶ διὰ δημοσίων συμβολαίων, ὧν τὸ τέλος ὁρίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κλίμακος τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ νόμου ΑΧΚΕʹ περὶ χαρτοσήμου. Τὰ συμβόλαια ταῦτα συνεπάγονται αὐτοδικαίως τὸν νόμιμον τῆς ὑπερημερίας τόκον ἀπὸ τῆς λήξεως μέχρι τῆς ἐξοφλήσεως, ἐκτελοῦνται δὲ ἀπὸ τῆς λήξεως, κηρυσσόμενα ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου συμβολαιογράφου ἐκτελεστὰ, καὶ μετὰ προηγουμένην ἐπιταγὴν πρὸς πληρωμὴν κατὰ τὰ ἄρθρα 862 καὶ 863 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. Δυνάμει τῶν αὐτῶν συμβολαίων ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δικαιοῦται ἀπὸ τῆς λήξεως νὰ ἐνεργῇ ἐγγραφὰς ὑποθηκῶν ἐπὶ ἀκινήτων τῶν τε ὀφειλετῶν καὶ τῶν ἀλληλεγγύων ἐγγυητῶν, καὶ ἂν τοιαῦται δὲν ὑπάρχωσι συνωμολογημέναι, ἡ δὲ ἐπὶ τῶν ἐνυποθήκων ἀκινήτων ἀναγκαστικὴ ἐκτέλεσις ἐνεργεῖται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ΦΚϚʹ νόμου τῆς 11 Ἀπριλίου 1859 περὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης.» Ἡ ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νόμου τῆς 16 Δεκεμβρίου 1861 προβλεπομένη κατὰ τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 999 (ἐδάφιον αʹ) καὶ 1003 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας προσωπικὴ κράτησις ἀπαγγέλλεται ἐπὶ ἀναφορᾷ τῆς Τραπέζης ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Προέδρου Πρωτοδικῶν, ἀλλὰ πάντοτε μετὰ προηγουμένην κλῆσιν τοῦ ὀφειλέτου κατὰ τὴν τῆς ἀναφορᾶς συζήτησιν.» Οὕτως ἀπὸ τοῦ 1896 ἤρξατο ἡ χορηγία βραχυπροθέσμων δανείων εἰς γεωργοκτηματίας μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν δέκα ἑκατομμυρίων. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι ἡ διαχείρισις τῶν δανείων τούτων δὲν εἶναι τόσον ὁμαλή, διότι πάντως ἐπιφέρει ζημίας, τὰς ὁποίας ὑπέστη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, διότι, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ἰσολογισμοῦ τῆς 30 Δεκεμβρίου τοῦ 1901, μετὰ πέντε ἔτη εἶχε μείνει ὑπόλοιπον ἐκ συναλλαγμάτων καὶ συμβολαίων ὀκτὼ ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ποιοῦμαι δὲ τὴν διάκρισιν ταύτην, διότι τῶν δανείων τούτων ἡ διάθεσις δὲν πραγματοποιεῖται ὁμαλῶς καθ’ ὅλον τὸ ἔτος, ἀφοῦ αἱ γεωργικαὶ ἐργασίαι δὲν ὑπάρχουσιν ἐν ἀκμῇ κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον, ἀλλὰ μόνον κατὰ τὸ δεύτερον ἑξάμηνον, κατὰ τὸ ὁποῖον συγκομίζουσιν οἱ γεωργοκτηματίαι τοὺς καρπούς των, καὶ δύνανται ν’ ἀποδίδωσιν εἰς τὴν Τράπεζαν τὰ δανεισθέντα ὑπ’ αὐτῆς ποσά. Οὕτως ἡ ὅλη διαχείρισις, ἡ μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1901, εἶχε καθυστέρημα ὀκτὼ ἑκατομμυρίων. Κατὰ τὸ 1902 εὗρον ἐν τοῖς ἰσολογισμοῖς, ὅτι διετέθησαν εἰς δάνεια βραχυπρόθεσμα 20 ἑκατομμύρια. Καὶ πράγματι δέκα ἑκατομμύρια εἶχον διατεθῆ κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον τοῦ 1902, ἀλλ’ ἡ Τράπεζα εἶχεν ἀναλάβει τινὰ τῶν δανεισθέντων ποσῶν κατὰ τὸ δεύτερον ἑξάμηνον, τὰ ὁποῖα ἐκυκλοφόρησε πάλιν εἰς δάνεια, καὶ οὕτως εἶχεν ἀναβιβασθῆ τὸ ποσὸν τῶν δανείων εἰς 20 ἑκατομμύρια. Τοιουτοτρόπως τὸ καθυστέρημα εἶχεν ἀναβιβασθῆ ἀπὸ ὀκτὼ ἑκατομμυρίων εἰς 18 ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ εἰσέπραξεν ἐννέα ἑκατομμύρια, καὶ ἐμειώθη οὕτω τὸ καθυστέρημα εἰς ἐννέα ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ καὶ τὸ καθυστέρημα τοῦτο ἐμειώθη μέχρι τέλος Δεκεμβρίου τοῦ 1892 εἰς 3,115,805, οὕτω δὲ ἐκ τῶν 15 περίπου ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα εἶχον διατεθῆ, ἔμειναν καθυστερούμενα, ἴσως μὴ εἰσπράξιμα, 3,115,805, δηλαδὴ τὸ ⅕ τοῦ διατεθέντος κεφαλαίου. Τὰ βραχυπρόθεσμα λοιπὸν δάνεια ἔχουσιν ἀληθῶς τὸ ἐλάττωμα τοῦτο, ὅτι ἀφίνουσι ζημίαν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπράττωνται πάντα τὰ διατιθέμενα ποσά· ἡ ζημία δὲ ἡ μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1902 ἀνῆλθεν, ὡς προεῖπον, εἰς 3,115,805. Δὲν γνωρίζω δέ, ἂν διὰ τῶν ἀποσβέσεων, αἵτινες εἶχον γενῆ κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος, εἶχεν ἀποσβεσθῆ καὶ ποσόν τι ἐκ τῶν δανείων τούτων, διότι δὲν ἠρεύνησα τὰ βιβλία τῶν Τραπεζῶν· ἠσχολήθην δὲ μόνον νὰ ἐρευνήσω τοὺς ἰσολογισμούς, οἱ ὁποῖοι δημοσιεύονται διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ἐξ ὧν συνήγαγον, ὅτι τὰ χορηγούμενα βραχυπρόθεσμα δάνεια εἰς γεωργοκτηματίας ἐπάγουσι ζημίαν· τοῦτο δὲ δικαιολογεῖ ἴσως τὴν διαφορὰν, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ τόκου τῶν 5%, τὸν ὁποῖον οἱ δανειζόμενοι ἐν ταῖς ἑπτὰ νήσοις τοῦ Ἰονίου παρὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ἔδιδον εἰς τὰ τοιαῦτα δάνεια, καὶ τοῦ τόκου τοῦ ὁριζομένου ὑπὲρ τῆς Τραπέζης τῆς Ἐθνικῆς διὰ τῆς συμβάσεως. Ἐν τῇ Ἑπτανήσῳ πρὸς γεωργοὺς ἔπρεπε νὰ χορηγῶνται ὑπὸ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης κατὰ τὸν Καναγισμὸν δάνεια μέχρις 1,500,000 δραχμῶν· ἀμφίβολον ὅμως εἶναι, ἂν διετίθετο ὅλον τὸ ποσὸν τοῦτο, διότι ἔχω τηλεγραφήματα καὶ ἀπὸ τὴν Ζάκυνθον καὶ ἀπὸ τὴν Κεφαλληνίαν καὶ ἀπὸ τὴν Λευκάδα καὶ ἀπὸ τὴν Ἰθάκην, διὰ τῶν ὁποίων οἱ τηλεγραφοῦντες παραπονοῦνται, ὅτι ἐζήτουν, ἀλλὰ δὲν ἐλάμβανον τοιαῦτα δάνεια· καὶ ἀπὸ τὸν δῆμον δὲ τῶν Ἰστωναίων τῆς ἐπαρχίας Κερκύρας ἔλαβον αἴτησιν, γεγραμμένην τὴν 5 Ἰανουαρίου ἐ. ἔ., τῶν κατοίκων τῶν χωρίων Πάγων, Πρινίλλου καὶ Βατωνιῶν τοῦ εἰρημένου δήμου, παριστώντων ὅτι ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα οὐδέποτε ἐξεπλήρωσε τοὺς ὅρους, οὓς περιελάμβανε τὸ καταστατικὸν αὐτῆς καὶ ἡ σύμβασις. Ἐν τῇ ἐπιστολῇ ταύτῃ ὑπάρχουσιν ἑκατὸν καὶ ἕνδεκα ὑπογραφαί. Ἀλλ’ ἐὰν τὰ δάνεια τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ἀναβιβάζωνται εἰς ἓν ἑκατομμύριον, ἡ διαφορὰ τοῦ τόκου μεταξὺ τῶν 6%, τοῦ πληρωνομένου πρὸς τὴν Ἐθνικήν, καὶ τοῦ τόκου τῶν 5%, τοῦ πληρωνομένου πρὸς τὴν Ἰονικὴν ἐπὶ τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ἀνέρχεται εἰς 10 χιλιάδας δραχμάς· ἑπομένως ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, χορηγοῦσα βραχυπρόθεσμα δάνεια πρὸς 5%, διέτρεχε κίνδυνον νὰ ζημιωθῇ 10,000 δραχμάς, διότι τόση εἶναι ἡ διαφορὰ τοῦ τόκου ἀπὸ 5% εἰς 6% ἐπὶ τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ διατεθῶσι 40 ἑκατομμύρια, ὅσα θέλουσι διατίθεσθαι κατὰ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, ἣν συνωμολογήσαμεν ἄρτι, ἐπὶ τόκῳ 6%, ἡ διαφορὰ θέλει ἀνέρχεσθαι εἰς 200 χιλιάδας δραχμάς· διαφέρουσι δὲ πολὺ αἱ 10 χιλιάδες ἀπὸ τὰς 200 χιλιάδας. Ἔπρεπε δὲ προσέτι νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ τόκος, ὃν προσδιώρισεν ἡ Τράπεζα εἰς 6%, περιλαμβάνει καὶ μικρόν τι ποσὸν πρὸς ἀπόσβεσιν τῶν ζημιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπάγονται εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν δανείων τούτων· ἑπομένως μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ διαφορὰ τοῦ τόκου δὲν μειοῖ τὴν ἀξίαν τῆς παραχωρήσεως, ἣν ἔστερξεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἀναλαβοῦσα τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δανείζῃ μέχρι τῆς 31 Ἰουνίου 21 ἑκατομμύρια, καὶ νὰ ἐξακολουθῇ νὰ δανείζῃ καὶ ἄλλα ποσὰ μέχρι τέλους τοῦ ἔτους, ὅτε τὸ ποσὸν θέλει πάντως ἀνέλθει εἰς 35 ἢ 40 ἑκατομμύρια. Ἐγένετο μνεία τῆς προεξοφλήσεως, ἡ ὁποία κατὰ τὸ 1892 ἐγένετο ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, προεξοφλήσεως τοῦ δικαιώματος, ὅπερ εἶχε τὸ Δημόσιον, νὰ λαμβάνῃ 25% ἐπὶ τοῦ κέρδους τῆς Τραπέζης ἐκ τῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Τῷ ὄντι, ὡς ἠκούσατε, διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ 1880 συνωμολογήθη, ὅτι ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1892 ἡ Τράπεζα ὤφειλε νὰ παρέχῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον 25% ἐκ τῶν κερδῶν, τὰ ὁποῖα αὕτη συγκομίζει ἐκ τῆς διαχειρίσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων· ἀλλ’ ὀλίγον μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ὑποχρεώσεως αὑτῆς, ἐγώ, Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τυγχάνων, συνηλλάχθην μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ αὕτη προεξώφλησε τὴν ὑποχρέωσιν αὑτῆς ταύτην, πληρώσασα ἐφάπαξ ἓν ποσόν, ἀπαλλαγεῖσα δὲ διὰ τῆς πληρωμῆς ταύτης ἀπὸ τῆς δουλείας, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐπὶ 25 ἔτη ἐτέλει τὸ ἐκ τῶν τραπεζογραμματίων κέρδος αὑτῆς. Συνεφωνήθη λοιπὸν νὰ πληρώσῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον 2,560,000 φράγκα· ἐὰν δὲ διαιρέσω τὰ 2,560,000 διὰ τοῦ ἀριθμοῦ 25, ὅσα εἶναι τὰ ἔτη, ἐπὶ τὰ ὁποῖα ἤθελε διαρκέσει ἡ δουλεία, εἰς ἣν ὑπεχρεοῦντο τὰ κέρδη αὑτῆς ἐκ τῶν τραπεζογραμματίων, συνάγω, ὅτι προεξωφλήθη εἰς 102,400 φράγκα τὸ ποσόν, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται, ἀναλόγως τῶν ἐτῶν, τὸ ἐκ τῆς δουλείας ταύτης κέρδος τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἑπομένως ἡ προεξόφλησις, ἧς τὸ ποσὸν παρεστάθη εἰς ἡμᾶς ὡς ἐκδηλοῦν τὴν σημαντικότητα τοῦ κέρδους, τὸ ὁποῖον εἶχε τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ τῶν 25%, ἀπέδειξεν, ὅτι τὰ 2,560,000 φράγκα, δι’ ὧν ἐξηγόρασεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τὴν ὑποχρέωσίν της ταύτην, ἀναλογοῦσι πρὸς ἐτήσιον ἔσοδον δραχ. 102,400. Διὰ τοὺς λόγους τούτους συνάγω, ὅτι τὸ ἀντάλλαγμα, τὸ ὁποῖον ἔστερξε νὰ παράσχῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα κατὰ τὴν σύμβασιν, συνίσταται: 1) εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ κεφαλαίου τῶν βραχυπροθέσμων δανείων ἀπὸ δέκα ἑκατομμυρίων εἰς 21 ἑκατομμύρια ἐντὸς τῆς πρώτης ἑξαμηνίας τοῦ ἔτους· 2) εἰς τὸ ἀντάλλαγμα τῶν 25%, τὸ ὁποῖον ἔστερξεν ὡσαύτως ἡ Τράπεζα νὰ δώσῃ εἰς τὸ Δημόσιον. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὸ ποσοστὸν τοῦτο ἐπὶ τοῦ ἐκ τραπεζογραμματίων κέρδους τῆς Τραπέζης, θέλομεν εὕρει, ὅτι τοῦτο ἀνέρχεται εἰς 350,000 δραχμὰς ἐτησίως. Ὑπολείπονται προσέτι δύο ἄλλα ἀνταλλάγματα· πρῶτον τὸ ἀντάλλαγμα τῆς ἐλαττώσεως τοῦ τόκου τῶν βραχυπροθέσμων χορηγήσεων πρὸς τοὺς γεωργοκτηματίας εἰς 6%. Προέβαλόν τινες τὸν τόκον τῶν 5%, τὸν ὁποῖον ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα εἶχε προσδιορίσει διὰ τὰ βραχυπρόθεσμα δάνεια, ὅπως μειώσωσι τὴν ἐντύπωσιν, ἣν ἤθελεν ἐμποιήσει ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου ἀπὸ ἑπτὰ εἰς ἕξ τοῖς ἑκατόν· ἀλλ’ εἶπον, ὅτι τὰ ποσὰ τὰ διατιθέμενα ὑπὸ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης εἶναι τοσοῦτον μικρὰ, ὥστε ἡ διαφορὰ τοῦ τόκου κατὰ 1% ἀποτελεῖ μικρὰν ζημίαν δι’ αὐτήν, ἐνῷ διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν θέλει ἀποτελέσει μεγάλην ζημίαν, ἐὰν ἤθελε παραδεχθῆ τοσαύτην ἐλάττωσιν τοῦ τόκου δι’ ὅλα τὰ δάνεια, τὰ χορηγούμενα εἰς γεωργοκτηματίας. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ ἐλάττωσις αὕτη δὲν ἄρχεται ἀπὸ τῆς σήμερον, διότι καὶ τὸ δικαίωμα, ὅπερ ἐχορηγήσαμεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, δὲν ἄρχεται ἀπὸ σήμερον, ἄρχεται ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ δικαιώματος, ὅπερ ἔχει ἀποκτήσει ἤδη, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1917· ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ 1880, ὅτε συνωμολογήθη ἡ σύμβασις, τὸ ποσοστόν, τὸ ὁποῖον παρεῖχεν ἡ Τράπεζα, τῶν 25%, ἤρχιζεν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1892, καίτοι συνωμολογεῖτο ἡ σύμβασις κατὰ τὸ 1880, ἤτοι πρὸ 12 ἐτῶν· ὥστε δὲν δύναται νὰ συναγάγῃ τις, ὅτι παρεβλέψαμεν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, χαριζόμενοι, ἀφοῦ ὁμοία ἦτο καὶ ἡ διάταξις τῆς συμβάσεως τοῦ 1880. Μοὶ ἐφάνη ὀλίγον παράδοξος ἡ ἀντίρρησις, ἣν ἤκουσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι τὰ βραχυπρόθεσμα ταῦτα δάνεια εἶναι ἀνωφελῆ, καὶ μάλιστα ἐνδέχεται νὰ ἀποβῶσι καὶ ἐπιζήμια, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἀναγκάζεται ὁ δανειζόμενος νὰ ἐγκαταλείπῃ τὸ χωρίον του, νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὴν πόλιν, ὅπου ὑπάρχει τὸ Τραπεζικὸν ὑποκατάστημα, καὶ ἐκεῖ νὰ τρέχῃ προσέτι νὰ εὕρῃ μάρτυρας, πολλάκις δὲ καὶ νὰ φορολογῆται ἀπηνῶς ἀπό τινα δημόσια πρόσωπα· ὡς ἂν ἀπῄτουν οἱ ταῦτα λέγοντες νὰ κάθηνται ἐν ταῖς οἰκίαις αὐτῶν οἱ χωρικοὶ καὶ νὰ περιμένωσιν ἐκεῖ τοὺς ἀπεσταλμένους τῆς Τραπέζης, ἔχοντας εἰς τὰ θυλάκια αὐτῶν τὰς χεῖράς των, προσερχομένους εἰς τὰς θύρας τῶν οἰκιῶν των, φέροντας τὸν χρυσόν, καὶ δίδοντας αὐτὸν εἰς τοὺς γεωργοκτηματίας! Ἐὰν ἀπὸ τοῦ 1861, ὅτε διετίθεντο εἰς δάνεια δύο ἑκατομμύρια, ὑπελείφθη καθυστέρημα μέχρι τῆς 30 Νοεμβρίου 1864 ἐκ δραχμῶν 1,032,820, μετὰ τὸ 1896, ὅτε τὸ ποσὸν τῶν δανείων ἀνεβιβάσθη εἰς 10 καὶ 15 ἑκατομμύρια, δὲν ἤθελον οἱ γεωργοκτηματίαι ἐξακολουθεῖ νὰ δανείζωνται, ἂν τὰ δάνεια ταῦτα ἐζημίωνον αὐτούς· ἂν ἐζημιοῦντο, ἤθελον σπεύδει νὰ συνομολογῶσι δάνεια ἐπιζήμια εἰς αὐτούς; ἐξ ἐναντίας φρονῶ, ὅτι ἡ παροχὴ τῶν τοιούτων δανείων εἶναι τὰ μάλιστα ὠφέλιμος καὶ τὰ μάλιστα ἀναγκαία εἰς αὐτούς. Τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν τὸ πρῶτον ἐγένετο λόγος περὶ τῶν οἰκονομικῶν δυσχερειῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὑπόκεινται οἱ καλλιεργοῦντες τὴν γῆν, ἐποιησάμην νύξιν εἰς τὴν Βουλήν, λέγων, ὅτι ἐλπίζω νὰ κατορθωθῇ νὰ καταστῶσι μᾶλλον προσιτὰ τὰ κεφάλαια εἰς τοὺς ἐργαζομένους. Αὐτὴν τὴν ἐλπίδα ἐπραγματοποίησεν ἡ σύμβασις, διὰ τῆς ὁποίας κατέστη βέβαιον, ὅτι δὲν δύνανται νὰ διατεθῶσι δάνεια μέχρι 40 ἑκατομμυρίων εἰς γεωργοκτηματίας. Τὸ προσιτὸν τῶν κεφαλαίων εἶναι μέγα βοήθημα διὰ τὴν γεωργίαν· δὲν πρέπει δὲ νὰ θερμαίνωμεν αὐτὴν τὴν ἐλπίδα, ἢ αὐτὴν τὴν κρίσιν, ὅτι ἐντὸς βραχέος χρόνου οἱ τόκοι θέλουσιν ἐκπέσει ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται τὰ κεφάλαια ἐν τῇ Εὐρώπῃ. Μικροῦ δεῖν νὰ ἀκούσω τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὅτι καὶ ἐν Ἑλλάδι μετὰ 10 ἔτη ἢ 15 οἱ κεφαλαιοῦχοι θέλουσι ζητεῖ νὰ δανείσωσι πρὸς 2%, ἢ πρὸς 2½%, καὶ δὲν θέλουσιν εὑρίσκει ἀνθρώπους, ἵνα δανείσωσιν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι, ὅτι ἔπρεπε τρεῖς Μεγάλαι κραταιόταται Δυνάμεις νὰ δώσωσι τὴν πίστιν αὐτῶν, διὰ νὰ κατορθωθῇ ἐν Εὐρώπῃ τὸ δάνειον τῆς πολεμικῆς ἀποζημιώσεως πρὸς 2½%. Ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἐγγύησις τῶν τοιούτων Δυνάμεων, δὲν ἠξεύρω, ἂν ἤθελε κατασταθῆ δυνατὸν, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει εὑρίσκομεν χρήματα, νὰ δανεισθῶμεν ἐπὶ τόκῳ, οὐχὶ 2 ἢ 3 ἢ 5%, ἀλλὰ καὶ 6%, καὶ οὐχὶ εἰς τὴν πραγματικὴν ἀξίαν τοῦ δανείου, ἀλλ’ εἰς ἀξίαν ὀνομαστικήν. Γνωρίζω μάλιστα, ἐπειδὴ διατελῶ ἐν συναφείᾳ καὶ μετὰ τῶν γεωργικῶν τάξεων καὶ ἐν γένει μετὰ τῶν ἐργαζομένων ἐν τῇ χώρᾳ, γνωρίζω, ὅτι οἱ τόκοι εἶναι ἀκόμη ὑπέρογκοι, ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν, διότι τὰ κτήματα αὐτῶν τὰ ἀγροτικὰ δὲν εἶναι πάντοτε δεκτὰ εἰς ὑποθήκην πρὸς συνομολόγησιν δανείου, προτιμῶνται δὲ πάντοτε καὶ θεωροῦνται μᾶλλον ἀσφαλῆ τὰ ἀστικὰ κτήματα· ἐὰν δ’ ἐν Ἀθήναις ἀναγκάζωνται πολλάκις οἱ δανειζόμενοι νὰ πληρώνωσι τόκον 7% ἐπὶ ὑποθήκῃ ἀστικῶν κτημάτων, οἱ γεωργοὶ καὶ οἱ βιομήχανοι καὶ οἱ ἄλλοι ἐπιτηδευματίαι ἐν ταῖς ἐπαρχίαις εἶναι ἐνίοτε ἀδύνατον νὰ πορισθῶσι δάνειον ἐπὶ τόκῳ ὀλιγωτέρῳ τῶν 12%. Ἑπομένως ἡ προχειρότης τῶν κεφαλαίων καὶ ἡ εὐθηνία τῶν κεφαλαίων εἶναι μεγάλη ἐπικουρία εἰς τὴν βιομηχανικὴν τάξιν καὶ εἰς πάντας τοὺς ἐργαζομένους· ἐὰν μάλιστα δὲν ἤθελον ληφθῆ νομοθετικὰ μέτρα, διὰ νὰ βελτιώσωσι τὰ τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης, ὥστε οἱ δικαστικοὶ ἀγῶνες νὰ κατασταθῶσι καὶ βραχύτεροι καὶ ὀλιγοδαπανώτεροι, ἢ ἂν δὲν βελτιωθῇ ἡ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης, ὥστε νὰ μὴ μένῃ δισταγμός, ὅτι θέλει ἕκαστος εὑρεῖ ταχέως τὸ δίκαιόν του, ἡ σπάνις τῶν κεφαλαίων θέλει ἐξακολουθήσει ὑφισταμένη, διότι μόνον διὰ μέτρων βελτιούντων τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης θέλει κρατυνθῆ ἐπὶ μᾶλλον ἡ πίστις, ἄνευ δὲ πίστεως τὰ κεφάλαια σπανίζουσιν. Ἐπειδὴ δ’ ἐγένετο λόγος κατὰ τὸ Σάββατον περὶ τῶν σχέσεων τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης μὲ τὰς νήσους τοῦ Ἰονίου πελάγους, ὁ κ. Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μοὶ ἐδήλωσεν, ὅτι δέχεται νὰ προστεθῶσιν ἐν τῷ κειμένῳ τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν νόμου δύο ἄρθρα, ὅπως ἀρθῇ καὶ πᾶς ἐκ τοιούτου λόγου προκύπτων δισταγμός. Τὰ ἄρθρα ταῦτα συνέταξα· εἶναι τὰ ἄρθρα 9 καὶ 10. Τὸ νομοσχέδιον ἔχει 8 ἄρθρα. Ἄρθρον 9 (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀναδέχεται, ἐκτὸς τῶν ἐν τῇ εἰρημένῃ συμβάσει ὑποχρεώσεων, καὶ πάσας τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἀνέλαβε δυνάμει τῶν μετὰ τοῦ Κράτους συμβάσεων αὐτῆς, καὶ ἰδίως καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἐκείνη ἀνέλαβε, περὶ χορηγήσεων εἰς γεωργοὺς καὶ κτηματίας μέχρι τῆς λήξεως τοῦ προνομίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.» Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκει): «Ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν ἐπέλθει, συνεπείᾳ συμβάσεως μετὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, συγχώνευσις τῆς Τραπέζης ταύτης (οἵα ἄλλως τε δὲν παρίσταται πιθανή), θέλει διατηρήσει ἀμειώτους τὰς σήμερον ὑπὸ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης κεχορηγημένας πιστώσεις ἐμπορικῶν προεξοφλήσεων, ἐφ’ ὅσον μεταγενέστεραι περιστάσεις τῶν πιστούχων δὲν ἤθελον ἐν τῷ μέλλοντι ἐπιβάλλει μεταβολὰς συνεπείᾳ αὐξήσεως ἢ μειώσεως τῆς φερεγγυότητος τῶν πιστούχων.» Διὰ τῶν προσθηκῶν τούτων νομίζω, ὅτι θέλουσιν ὁμολογήσει οἱ κατὰ τῆς συμβάσεως ἀγορεύσαντες, ὅτι ἀβασανίστως ἐπέκριναν τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως, ἰσχυρισθέντες, ὅτι ὑπῆρξεν ἀμέλεια τῶν συμφερόντων τῶν πολιτῶν τῆς Ἑπτανήσου καὶ τῶν συμφερόντων τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν.

§214Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὰ ἄρθρα αὐτὰ δὲν πρέπει νὰ τεθῶσιν εἰς τὴν σύμβασιν;

§215Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰ ἄρθρα 9 καὶ 10 ἐγὼ νομίζω, ὅτι δύνανται νὰ τεθῶσι καὶ ἐν τῷ νόμῳ.

§216Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ λέγει ὁ νόμος, ἀλλὰ δὲν ὑποχρεοῖ, ἂν δὲν ὑπάρχῃ σύμβασις.

§217Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν πρέπῃ νὰ προστεθῇ εἰς τὴν σύμβασιν, στέργω, ἀλλ’ ἔχω ἔγγραφον ἐπίσημον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον τὸ βεβαιοῖ.

§218Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν ἤθελε τεθῆ εἰς τὸ νομοσχέδιον, τότε καλλίτερον νὰ τεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 2, διότι αὐτὸ ὁμιλεῖ περὶ συγχωνεύσεως καὶ περὶ προνομίου.

§219Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν συγχώνευσιν, ἤκουσα, ὅτι ἐτελείωσαν αἱ συνεννοήσεις, καὶ ὅτι ἐπρόκειτο αὔριον ἢ μεθαύριον νὰ ὑπογραφῇ τοιαύτη σύμβασις. Ἐζήτησα πληροφορίας παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλ’ αὕτη μοὶ ἀνεκοίνωσεν, ὅτι οὐδὲν τοιοῦτον εἶναι ἀκριβὲς, καὶ ὅτι ἐνδεχόμενον νὰ συντελεσθῇ τοιαύτη συγχώνευσις εἴτε ἀπὸ τοῦδε εἴτε ὅταν λήξῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκουσιν οἱ ἐν τῇ Τραπέζῃ πιθανότητά τινα, τό γε νῦν ἔχον, ὅτι θέλει ἐπιτευχθῆ ἡ συγχώνευσις αὕτη. Διὰ τοῦτο καὶ ἐν τῇ συμβάσει καὶ ἐν τῇ προσθήκῃ, τὴν ὁποίαν συνῄνεσεν ἡ Τράπεζα νὰ προτείνῃ, γίγνεται λόγος ὑποθετικῶς· «ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν ἐπέλθει ἡ συγχώνευσις». Ἀλλ’ ἐν τῇ ἐπιστολῇ, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔστειλεν ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, γράφει: «ὅπερ δὲν εἶναι πιθανόν»· ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι ὑπάρχουσι πιθανότητες πολλαὶ, ὅτι θέλει πραγματοποιηθῆ ἡ συγχώνευσις.

§220Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἔνατον ἄρθρον ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ ἐν τῇ συμβάσει.

§221Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ ἠρώτησα τὸν Διοικητὴν τῆς Τραπέζης, ἂν ἦλθεν εἰς συνεννόησίν τινα προφορικὴν, μοὶ εἶπε δ’ ὅτι μετὰ τοῦ κυρίου Προέδρου τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ἔλαβε χώραν συνέντευξις, ἀλλ’ οὐδεμία ἐδόθη συναίνεσις οὐδὲ ἀπὸ τὴν μίαν Τράπεζαν οὐδὲ ἀπὸ τὴν ἄλλην, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ἐδήλωσεν, ὅτι μέλλει νὰ ἀνακοινώσῃ τὰ περὶ τούτου εἰς τὸ Συμβούλιον τὸ ἐν Λονδίνῳ καὶ αἰτήσηται τὰς διαταγάς του. Ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μοὶ ἔστειλε καὶ μίαν ἐπιστολὴν, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖ νὰ γείνῃ τροπολογία τις ἐπὶ τοῦ κειμένου τῆς συμβάσεως, ἡ ὁποία δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ἐπιζήμιος. Ἡ τροπολογία εἶναι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 τῆς συμβάσεως, ὅπερ οὕτω τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: «Ἐντὸς δύο ἐτῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ κυρώσοντος τὴν παροῦσαν σύμβασιν νόμου ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὑποχρεοῦται νὰ συστήσῃ πρὸς τῷ ὑπάρχοντι ἤδη ὑποκαταστήματι ἐν Λευκάδι καὶ ἕτερα ἓξ ὑποκαταστήματα ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις, ἕτερα δὲ τρία ὑποκαστήματα ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι, ἔτι δὲ καὶ τρία πρακτορεῖα ἐν τῇ λοιπῇ ἐπίσης Ἑλλάδι.»

§222Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐννοεῖται ὅμως, ὅτι δὲν γίνεται πλέον σύστασις νέων ὑποκαταστημάτων ἐν Ἑπτανήσῳ· ἑπομένως μένει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἄνευ τοῦ ἀνταλλάγματος αὐτοῦ· δηλαδὴ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν τὴν ἐνδεχομένην συγχωνεύσεως, ἐπειδὴ ὑπάρχουσιν ὑποκαταστήματα τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, δὲν θὰ συστήσῃ νέα ἡ Ἐθνική. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω καλὸν, ἂν ἦτο δυνατὸν, νὰ ἐπιτύχητε τὴν σύστασιν περισσοτέρων ὑποκαταστημάτων εἰς ἄλλα μέρη τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ὅπου ἀληθῶς ὑπάρχει ἀνάγκη.

§223Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης ἐν τῇ συμβάσει ἀναφέρει, ὅτι ὑποχρεοῦται νὰ συστήσῃ τρία ὑποκαταστήματα ἐν τῇ ἄλλῃ Ἑλλάδι· ἀλλὰ, καθ’ ἃ προφορικῶς μοὶ ἐλέχθη, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ὑπάρξῃ συγχώνευσις, ἀλλὰ μείνῃ μόνη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, θέλει πάντοτε συστήσει καὶ περισσότερα, ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν, αἱ ὁποῖαι ἤθελον προκύψει. Ἐπεθύμουν νὰ δώσω ἐξήγησίν τινα ὡς πρός τινα τῶν λεχθέντων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Μοὶ ἐφάνη, ὅτι τινὲς μὲν ἐνόμιζον, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀνταγωνισθῶ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὡς ἀνταγωνίζονται δύο διαφερόμενοι, ἑκάτερος τῶν ὁποίων ζητεῖ νὰ κατασταθῇ δυνατὸν νὰ ἀποκτήσῃ περισσότερα κέρδη, ἔστω καὶ ἂν ἡ ἐκπλήρωσις τοῦ πόθου του τούτου ἀποτελῇ ἀδίκημα πρὸς τὸν ἄλλον, ἄλλοι δὲ ὑπέλαβον, ὅτι ὄχι μόνον αἱ συνεννοήσεις μου μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν παρέστησαν αὐτὸν τὸν ἀνταγωνισμόν, ἀλλ’ ὅτι ὑπῆρξα καὶ λίαν χαριστικὸς πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν μοὶ ἐπῆλθε κατὰ νοῦν, ὅτι ἔπρεπε νὰ προσπαθήσω νὰ ἁρπάσω ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα ὀφέλη ἢ ὅσα ἐκρίνοντο ὅτι ἦσαν εὔλογα. Ἐὰν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἤθελεν ἔλθει εἰς συνεννόησιν μετὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, καὶ ἑπομένως ἤθελε πραγματοποιηθῆ ἡ συγχώνευσις τῆς Ἰονικῆς μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὰ ταμεῖα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἤθελον πάντως ὑποκύψει εἰς κλονισμόν τινα, διότι ἡ ἀναδοχὴ καὶ τοῦ ἐνεργητικοῦ καὶ τοῦ παθητικοῦ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, καὶ ἡ διαδοχὴ τῆς ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων, καὶ αἱ δύο αὐταὶ πράξεις θέλουσιν εἶσθαι πράξεις λίαν δαπανηραὶ διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ θέλει εἶσθαι προσέτι δαπανηρὰ καὶ ἡ ἐν Ἑπτανήσῳ ἐγκατάστασις, οὐδ’ εἶναι γνωστὸν, ἂν τὸ παθητικὸν τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης δὲν ἤθελεν ἀποδειχθῆ ὅτι εἶναι μεγαλείτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον παρουσιάζουσιν οἱ ἰσολογισμοὶ αὐτῆς. Εἶχον λοιπὸν καθῆκον, ὡς ἐνεργῶν ἐν ὀνόματι τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ ἐπιζητήσω νὰ ἐξασθενίσω τὸ ἵδρυμα ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ περιαγάγω αὐτὸ εἰς ἀτονίαν πλήρη, ἀλλ’ εἶχον ἐπίσης καθῆκον νὰ μὴ λησμονήσω ποίας ἀνάγκας ἔχει ἡ Διοίκησις καὶ τὸ Κράτος, καὶ ἰδίως ποίας ἀνάγκας ἔχει ἡ ἐθνικὴ παραγωγὴ, ἄνευ τῆς ἐνισχύσεως τῆς ὁποίας σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας θέλουσι περιαχθῆ ἀπὸ δυσχερείας εἰς δυσχέρειαν καὶ ἀπὸ ἀτονίας εἰς μεγαλειτέραν ἀτονίαν. Αὐτὸ, τὸ τοσοῦτον ἐπουσιῶδες κριθὲν ἀντάλλαγμα ὑπὲρ τῶν γεωργοκτηματιῶν, μοὶ ἐφάνη ὅτι εἶναι ἐκπλήρωσις καθήκοντος ἐπιβεβλημένου εἰς ἐμὲ, καὶ ἠσθάνθην μεγίστην εὐχαρίστησιν, ὅτε εἶδον τὴν Διοίκησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅτι ἐνέδωκε ν’ ἀποδεχθῇ τὰς ἀξιώσεις μου ταύτας. Ἐπίσης μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου ἤθελε καταστήσει προσιτώτερα τὰ κεφάλαια, καὶ ἤθελε συντελέσει νὰ κρατύνῃ περισσότερον τὴν γενομένην ἐν τῇ χώρᾳ ἐργασίαν. Ὁμολογῶ, ὅτι ἡ Διοίκησις τῆς Τραπέζης δὲν παρενέβαλλε πολλὰς δυσκολίας, μοὶ ἐφάνη δ’ ὅτι ἦτο ὑπερτέρα τῆς σφαίρας, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀναπνέουσι καὶ βιοῦσιν οἱ συνήθως διαχειριζόμενοι κεφάλαια, εἴτε ἴδια εἴτε ἀλλότρια. Ἡ φιλοκέρδεια, τὴν ὁποίαν πᾶσα Διοίκησις τραπεζικοῦ καταστήματος πρέπει νὰ ἔχῃ, διότι, ἂν δὲν ἔχῃ τοιαύτην, ἀπομακρύνεται τοῦ σκοποῦ, διὰ τὸν ὁποῖον συνεστήθη, ἤτοι σκοποῦ καταλήγοντος εἰς προστασίαν ὑλικοῦ συμφέροντος, εἴτε σκοποῦ καταλήγοντος εἰς προστασίαν συμφέροντος τῆς χώρας, ἡ φιλοκέρδεια, λέγω, αὕτη δὲν μοὶ ἐφάνη κατάδηλος εἰς τὰς συνεννοήσεις μου μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· τοὐναντίον μάλιστα ἡ Τράπεζα μοὶ ἐφάνη, ὅτι ὑψοῦτο εἰς ἀνωτέραν σφαῖραν. Τοῦτο δὲ βεβαιῶ, διὰ νὰ δηλώσω τὴν τιμήν, ἡ ὁποία ὀφείλεται εἰς τὴν Διοίκησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὅτε ἐποιησάμην μνείαν λόγων τινῶν τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ Ἁγυιᾶς, δὲν εἶχον σκοπὸν οὔτε νὰ ἐπικρίνω οὔτε νὰ ἀφαιρέσω τὸ θάρρος ἀπὸ τὸν νεαρὸν συνάδελφον. Ἡ ἡλικία, τὴν ὁποίαν διανύω, μοὶ ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον νὰ θερμάνω καὶ νὰ ἐνισχύσω τοὺς νεωτέρους εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας, ἀλλὰ μοὶ ἐπιβάλλει καὶ τὸ ἕτερον καθῆκον, νὰ λησμονῶ τὴν πολιτικήν μου ἰδιότητα, καὶ νὰ ἐνθυμῶμαι τὸ γῆρας, τὸ ὁποῖον βαρύνει τοὺς ὤμους μου· ἡ δὲ ἰδιότης τοῦ γήρατος δίδει τὸ δικαίωμα νὰ δίδῃ τις γνώμην εἰς τοὺς νεωτέρους. Μοὶ φαίνεται, ὅτι αἱ ἐπικρίσεις τῆς συμβάσεως ἦσαν τοσοῦτον αὐστηραί, ὥστε δύναταί τις νὰ παραπονεθῇ διὰ τὴν ὑπερβολὴν ταύτην. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἁγυιᾶς ἀποδύεται τὸ πρῶτον εἰς πολιτικοὺς ἀγῶνας, ὑπέλαβον δ’ ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ὑποδείξω εἰς αὐτόν, ὅτι τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας πρέπει νὰ διανύωμεν καὶ διεξάγωμεν μετὰ περισσοτέρας ἠρεμίας καὶ ὀλιγωτέρου ἐρεθισμοῦ· διότι, ἄν τις ἰσχυρίζηται ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ ἀνταλλάγματα εἶναι ἀνάξια προσοχῆς, οὗτος εἶναι ἐν ὑπερβολῇ, καὶ οἱοσδήποτε λόγος ἤθελεν ὑπαγορεύει τὴν ὑπερβολήν, ἔστω καὶ πεποίθησις, — ὡς δὲν ἀμφιβάλλω διὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἁγυιᾶς, — πρέπει καὶ αὐτὴν τὴν πεποίθησίν του νὰ τὴν μειώνῃ, διὰ νὰ μὴ ἐκλαμβάνηται, ὅτι ὑπάρχει ἐν τῇ ἐκδηλώσει ταύτῃ ὑπερβολή τις. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα διοικεῖται ἀπὸ ἄτομα. Γνωρίζω τὴν κεντρικὴν Διοίκησιν· ἐνδέχεται που νὰ ὑπάρχωσι σφαλλόμενοι ὑπάλληλοι· ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων τὰ συμφέροντα ζημιοῦνται ἐκ τοιούτων σφαλμάτων, πρέπει νὰ κρίνωσιν ἠρεμώτερον καὶ ἡσυχώτερον. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι, ὁσάκις ἐγένετο παράπονον, ἡ Διοίκησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἔσπευσε νὰ τὸ ἐξελέγξῃ, καὶ πολλάκις ἐφάνη τιμωρός. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ συνομολογηθεῖσα σύμβασις δὲν βλάπτει τὰ δημόσια συμφέροντα, ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας ὅτι ὠφελεῖ αὐτά, ὅτι ἐνισχύει τὴν ἐθνικὴν παραγωγήν, καὶ κρατύνει τὴν ἐργασίαν, καὶ ὅτι τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς θέλουσιν ὠφελήσει τὸν τόπον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης).

§224Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐξηγήσητε τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ περὶ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ τόκου τῶν γεωργοκτηματικῶν δανείων, τῶν συναπτομένων διὰ συμβολαίου.

§225Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποιοῦμαι τὴν δήλωσιν, ὅτι, καθ’ ἃ μοὶ ἐδήλωσε δι’ ἐπιστολῆς αὐτοῦ ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου ἐπεκτείνεται καὶ εἰς τὰ διὰ τριτεγγυημένων γραμματίων γινόμενα γεωργοκτηματικὰ δάνεια.

§226Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἂν πρόκειται ταύτην τὴν στιγμὴν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τοῦ νόμου τοῦ κυροῦντος τὰς συμβάσεις· διότι, ἂν πρόκειται νὰ προβῶμεν ἀμέσως, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀπαντήσω δι’ ὀλίγων. Ἠδυνάμην νὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν ἠξεύρω, πῶς θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν, διότι δὲν εἴμεθα σύμφωνοι περὶ τὴν διατύπωσιν διαφόρων ἄρθρων, διότι ἤκουσα συζητήσεις περὶ διατυπώσεως τοῦ ἄρθρου 6. Δὲν ἐλάβομεν γνῶσιν τῆς ἐπιστολῆς, τὴν ὁποίαν ἠκούσαμεν ὅτι ἀπηύθυνεν ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τὸ πρῶτον μέρος τὸ ἐνόησα, ἀλλὰ τὸ δεύτερον δὲν τὸ ἐνόησα. Σημειωτέον δὲ, ὅτι πρόκειται περὶ τῆς τρίτης ἀναγνώσεως, δὲν βλέπω δὲ διατὶ ἡ βία αὕτη ἡ ἀκατάσχετος πρὸς ψήφισιν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὴν τετάρτην πρωϊνὴν ὥραν. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε εἶναι δικαίωμά σας.

§227Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἰδοὺ ἡ ἐπιστολὴ (ἀναγινώσκει): «Πρὸς τοὺς κυρίους κυρίους Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Κύριε Πρόεδρε καὶ κύριε Ὑπουργέ. Ἐκτὸς τῶν ὑποχρεώσεων, ἃς ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀνέλαβε διὰ τῆς ἄρτι συνομολογηθείσης μετὰ τοῦ Κράτους συμβάσεως περὶ παρατάσεως τοῦ προνομίου αὐτῆς, δηλοῖ αὕτη, ὅτι συναινεῖ νὰ τεθῇ εἰς τὸν περὶ κυρώσεως νόμον, ἢ καὶ ἄνευ τοιαύτης ἐν τῷ νόμῳ καταχωρίσεως, ὅτι ἀναδέχεται, ἐκτὸς τῶν ἐν τῇ εἰρημένῃ συμβάσει ὑποχρεώσεων, καὶ πάσας τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἀνέλαβε δυνάμει τῶν μετὰ τοῦ Κράτους συμβάσεων αὐτῆς, καὶ ἰδίως καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἐκείνη ἀνέλαβε περὶ χορηγήσεων εἰς γεωργοὺς καὶ κτηματίας μέχρι τῆς λήξεως τοῦ προνομίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐπίσης ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δηλοῖ ὑμῖν, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν ἐπέλθει, συνεπείᾳ συμβάσεως μετὰ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, συγχώνευσις τῆς Τραπέζης ταύτης, οἵα ἄλλως τε δὲν παρίσταται πιθανὴ, θέλει διατηρήσει ἀμειώτους τὰς σήμερον ὑπὸ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης κεχορηγημένας πιστώσεις ἐμπορικῶν προεξοφλήσεων, ἐφ’ ὅσον μεταγενέστεραι περιστάσεις τῶν πιστούχων δὲν ἤθελον ἐν τῷ μέλλοντι ἐπιβάλει μεταβολὰς, συνεπείᾳ αὐξήσεως ἢ μειώσεως τῆς φερεγγυότητος τῶν πιστούχων. Διατελοῦμεν μετὰ σεβασμοῦ Ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης Στέφ. Στρέϊτ.» Ἐν Ἀθήναις τὴν 10 Μαρτίου 1903.»

§228Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς εἶπον, ὅτι εἶχον ἐννοήσει τὸ πρῶτον μέρος, ἀλλὰ δὲν εἶχον ἐννοήσει τὸ δεύτερον. Διὰ τοῦ πρώτου ἱκανοποιεῖται ἡ μία τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον, ἡ ἀφορῶσα τὰ δάνεια εἰς τοὺς γεωργοκτηματίας μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης. Παρέστησα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἂν δὲν ληφθῇ πρόνοια μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου τῆς Ἰονικῆς, ὁ τόκος τῶν δανείων τούτων, δυνάμει τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς, θὰ ἦτο 6%· λοιπὸν αὐτὸ αἴρεται διὰ τοῦ ἄρθρου 9. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 10, ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἐννοῶ τὴν ἀνάγκην τοῦ ἄρθρου τούτου· διότι, ὡς ὀρθῶς, νομίζω, παρετήρησεν ὁ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, καὶ ἂν δὲν γείνῃ συγχώνευσις τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης μετὰ τῆς Ἐθνικῆς, ἡ Ἐθνικὴ ἀναλαμβάνει πάσας τὰς ὑποχρεώσεις τῆς Ἰονικῆς μοὶ φαίνεται δὲ, ὅτι ἐδῶ περιέχεται μᾶλλον περιορισμός τις τῶν ὑποχρεώσεων, διότι λέγει (ἀναγινώσκει)...Νομίζω, ὅτι καὶ ἄνευ τούτου ἐννοεῖται ὅτι, ἀναλαμβάνουσα ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις τῆς Ἰονικῆς, ἀναλαμβάνει βεβαίως καὶ τὴν μείωσιν ἢ αὔξησιν τῶν πιστώσεων τῶν πιστούχων. Ἤκουσα μετὰ μεγίστης προσοχῆς τῶν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ λεχθέντων, ὁμολογῶ δὲ, ὅτι ἤλπιζον ὅτι ἤθελε παρασχεθῆ ἡμῖν ἡ εὐχαρίστησις, ὅπως ἐκφράσωμεν τὴν εὐαρέσκειάν μας ἐπὶ ταῖς τροποποιήσεσι, τὰς ὁποίας ἡ ἐπὶ τόσας ἡμέρας διεξαχθεῖσα συζήτησις εἴχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι εἶχε προκαλέσει, καὶ ὁμολογῶ ὅτι, ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον 9, ὑπάρχουσι βελτιώσεις, καὶ ἑπομένως ἐκφράζω τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὁ ὁποῖος ἐπέτυχε τὴν τροπολογίαν ταύτην. Ἀλλ’ ὀφείλω ἀφ’ ἑτέρου νὰ παρατηρήσω, ὅτι ὡς πρὸς τὰ ἄλλα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀντετάχθησαν εἰς τὴν σύμβασιν, οὐδόλως ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἴσχυσεν, ἵνα μὲ πείσῃ, ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα δὲν ἦσαν βάσιμα. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα, ὅπως παρ’ ἐμοῦ ἐτέθη. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι τὰ ἀνταλλάγματα τῆς συμβάσεως εἶναι μηδαμινά. Εἶπον καὶ ὑπεστήριξα,—καὶ εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἐπέτυχον—ὅτι τὰ ἀνταλλάγματα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἐπέτυχε, δὲν εἶναι ἀνάλογα πρὸς τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς συμβάσεως παρέχει εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐτόνισε πολὺ τὴν σπουδαιότητα τοῦ ἀνταλλάγματος τοῦ συνισταμένου εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ τοῦ προωρισμένου εἰς χορηγήσεις πρὸς γεωργοκτηματίας. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι τὸ ἀντάλλαγμα τοῦτο δὲν ἔχει τὴν σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ δώσῃ εἰς αὐτό. Ὅπως ἐξάρῃ τὴν σπουδαιότητα τοῦ ἀνταλλάγματος τούτου, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνέτρεξεν εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν χορηγήσεων εἰς γεωργοκτηματίας. Παρέστησε τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἡ Τράπεζα διατρέχει ἀπὸ τοὺς γεωργοκτηματίας· ἀνέτρεξεν εἰς τοὺς ἰσολογισμοὺς τῆς Τραπέζης, ὅπως ἀποδείξῃ ποῖαι ζημίαι προῆλθον ἐκ τῶν δανείων τούτων. Ὅλα δὲ ταῦτα, ἵνα μᾶς πείσῃ, ὅτι τὸ παρ’ αὐτοῦ ἐπιτευχθὲν ἀντάλλαγμα ἔχει μεγάλην σπουδαιότητα. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι, ἐν ὅσῳ ἔχομεν γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, ὅτι, ἐνῷ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ προορίσῃ πρὸς χορηγήσεις εἰς γεωργοκτηματίας ποσὸν 10,000,000, ἐξάγεται δὲ ἐκ τοῦ ἰσολογισμοῦ τοῦ 1902, ὅτι πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν ἔχει ἀφιερώσει 16 ὅλα ἑκατομμύρια, οὐδεὶς θέλει ὑπάρξει, ὁ ὁποῖος θὰ πεισθῇ, ὅτι τὰ δάνεια ταῦτα γίνονται ἐπὶ ἀποκλειστικῇ ζημίᾳ τῆς Τραπέζης, διότι οὐδεὶς θέλει παραδεχθῆ, ὅτι Τράπεζα, ἡ ὁποία εὑρίσκει ἐν τῇ διαθέσει ταύτῃ τῶν χρημάτων της θετικὴν ζημίαν, δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον δυνάμει συμβάσεως εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἀφιερώσῃ πρὸς τοῦτο. Ἐὰν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν εἰσήγησιν τοῦ Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης πρὸς τοὺς μετόχους, ὅτε ἠσχολήθη περὶ τοῦ ἰσολογισμοῦ τῆς Τραπέζης, βλέπομεν, ὅτι τὰ δάνεια ταῦτα παρέστησεν ὡς παρέχοντα σήμερον ὠφέλειαν, ὅτι ἡ διαρρύθμισις αὐτῶν καὶ τῆς διαχειρίσεώς των ἐξασφαλίζει τῶν δανείων τούτων τὴν πραγματικότητα. Ἑπομένως τὰ δύο ταῦτα γεγονότα οὐδὲν ἕτερον ἀποδεικνύουσιν ἢ ὅτι εὑρίσκει ἡ Τράπεζα τὸ συμφέρον αὐτῆς. Πῶς λοιπὸν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶ, ὅτι, ἐνῷ ἡ Τράπεζα ἀφιερώνει σήμερον 16 ἑκατομμύρια, ἡ ἐπιτυχία τῆς αὐξήσεως τῶν 16 τούτων ἑκατομμυρίων εἰς 20 ἑκατομμύρια ἀποτελεῖ ἀντάλλαγμα τοσοῦτον μέγα, ὅσον εὐηρεστήθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ παραστήσῃ ἡμῖν; Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου, παρέστησα κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου, ὅτι ἡ ἐλάττωσις αὕτη, ὡς ἐκ τῆς ἀφθονίας τῶν χρημάτων, ὡς ἐκ τοῦ ἀνταγωνισμοῦ, δὲν ἀποτελεῖ πραγματικόν τι ἀντάλλαγμα. Ἐξετάσας δὲ τὰ τῆς συμβάσεως τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ἠρύσθην ἐκ ταύτης ἐπιχείρημα, ὅπως ἀποδείξω, ὅτι ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα τὰς χορηγήσεις εἰς γεωργοκτηματίας ἐξετέλει ἐν Ἑπτανήσῳ μὲ τόκον 5% καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόησε τὴν σπουδαιότητα τοῦ ἐπιχειρήματος, ἀλλ’ ἀντέτεινεν, εἰπών: «ποίαν σημασίαν ἔχουσι τὰ δάνεια τῆς Ἰονικῆς, τὰ ἀνερχόμενα εἰς ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν;» Ὄχι, κύριε Πρωθυπουργέ· δὲν ἀνήρχοντο εἰς ἓν ἑκατομμύριον τὰ δάνεια τῆς Ἰονικῆς, ἀνήρχοντο κατὰ τὴν σύμβασιν εἰς 1½ ἑκατομμύριον κατὰ τὴν πρώτην πενταετίαν, εἰς τὰ ⅖ δὲ τοῦ καταβεβλημένου κεφαλαίου μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς πρώτης πενταετίας. Τὰ δὲ παράπονα, τὰ ὁποῖα ἀνεφέρατε ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ αἱ ἐπιστολαὶ κατοίκων τινῶν τοῦ δήμου Ἰστωναίων τί ἀποδεικνύουσιν; ἀποδεικνύουσιν, ὅτι, μεθ’ ὅλον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον διὰ τὰς χορηγήσεις εἰς γεωργοκτηματίας ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα διαθέτει, δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς ὅλας τὰς ἀπαιτήσεις. Ἀλλ’ ἂν παραβάλητε τὸ ποσὸν τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται ἡ ὑποχρέωσις τῆς Ἰονικῆς, πρὸς τὸ μέγεθος τῶν κεφαλαίων αὐτῆς, καὶ συγκρίνητε τὴν ὑποχρέωσιν τῆς Ἐθνικῆς κατὰ 20,000,000 ἀπέναντι τῶν κεφαλαίων αὐτῆς, θέλετε ἴδει, ὅτι τὸ ποσὸν τῆς Ἰονικῆς εἶναι ἀναλόγως ποσὸν πολὺ ἀνώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα προορίζει διὰ χορηγήσεις πρὸς γεωργοκτηματίας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον· παρουσιάζεται καί τι περίεργον, τὸ ὁποῖον διέφυγε τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· καὶ τὸ περίεργον τοῦτο εἶναι τὸ ἑξῆς. Μέχρι τῆς λήξεως τοῦ προνομίου τῆς Ἰονικῆς θὰ ἔχωμεν ἀπὸ τοῦ 1905 διὰ χορηγήσεις εἰς γεωργοκτηματίας 20,000,000, δυνάμει τῆς νέας συμβάσεως, ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς, καὶ 3,000,000 τῆς Ἰονικῆς, ἄρα 23,000,000. Μετὰ τὴν λῆξιν τῆς παρατεινομένης συμβάσεως τῆς Ἰονικῆς τὰ 23,000,000 θέλουσι περιορισθῆ εἰς 20,000,000. Ἑπομένως μέχρι τοῦ 1916 θὰ ἔχωμεν 23,000,000, ἀπὸ δὲ τοῦ 1916 μέχρι τοῦ 1930 θὰ ἔχωμεν μόνον 20,000,000. Ἰδοὺ θετικὰ πράγματα καὶ θετικαὶ ἀντιλήψεις, αἱ ὁποῖαι ἐκ τῆς μελέτης τῆς συμβάσεως προέρχονται. Καὶ ταῦτα ὡς πρὸς τὰ δύο πρῶτα ἀνταλλάγματα. Ἔρχομαι εἰς τὸ τρίτον, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπέστησε πολὺ τὴν προσοχήν. Εὑρέθη πρὸ στενοχωρίας. Διότι, μεθ’ ὅλην τὴν διάθεσιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν, ἵνα παραστήσῃ, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα ἡμῶν, τὸ σχετιζόμενον πρὸς τὴν συμμετοχὴν τοῦ Δημοσίου, δὲν εἶχε σπουδαιότητα, ἐπάλαιε πρὸς τὰ πράγματα, καὶ τὰ πράγματα ἐκραύγαζον, ὅτι τὸ Δημόσιον ὑποβάλλεται εἰς ζημίαν. Οὐδεὶς, Κύριοι, δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι σήμερον, καὶ μέχρι τοῦ 1916, μέχρι τουτέστι τῆς τελευταίας ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς εἶναι ἐν ἰσχύϊ, ἡ Ἐθνικὴ πληρώνει 25%, δίδει συμμετοχὴν εἰς τὸ Δημόσιον 25% δυνάμει τῆς συμβάσεως τοῦ 1880, ἀδιάφορον ἂν ἐξηγόρασε τὴν συμμετοχὴν ταύτην. Ἐὰν δὲν εἶχεν ἐξαγοράσει αὐτὴν, μέχρι τῆς τελευταίας ἡμέρας τῆς συμβάσεώς της ἤθελε πληρώνει 25%. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρνηθῇ τις τοῦτο; Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν: «ἐλησμονήσατε, ὅτι δὲν ἀνελάμβανεν ὑποχρέωσιν νὰ καταβάλλῃ ἀμέσως 25%, ἀλλ’ ὅτι κατέβαλλε 12% μέχρι τοῦ ἔτους 1892, καὶ 25% ἀπὸ τοῦ 1892 μέχρι τοῦ 1902; ...»

§229Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). 10% μέχρι τοῦ 1892.

§230Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. 10% μέχρι τοῦ 1892, καὶ 25% μέχρι τοῦ 1902.... Ἀλλὰ διέφυγε τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο ἠδυνάμην νὰ τὸ μεταχειρισθῶ ἐγὼ, καὶ ὄχι αὐτός. Ἐγὼ ἠδυνάμην νὰ εἴπω ὅτι, παραταθείσης τῆς συμβάσεως κατὰ τὸ 1880 ἀπὸ τοῦ 1892 μέχρι τοῦ 1916, δὲν περιωρίσθη ἡ τότε Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ 25% ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς λήξεως τοῦ προνομίου μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς λήξεως τῆς παρατάσεως, ἀλλ’ ἐπέβαλεν εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ 10% ἐπὶ παρεμπίπτοντος ἤδη προνομίου, καὶ ἑπομένως ἐπέτυχεν οὐχὶ μόνον 25% διαρκούσης τῆς παρατάσεως, ἀλλὰ 10% ἐπὶ χρόνῳ, δι’ ὃν βεβαίως δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τοῦτο. Εἶναι τὸ αὐτό, ὡς ἂν σήμερον ἐλέγετε «20% ἀπὸ τοῦ 1916, ἀλλὰ 10% ἀπὸ τῆς αὔριον μέχρι τοῦ 1916.» Ἑπομένως τότε τὸ 25% ηὐξάνετο ἀπὸ 10% διὰ τὸν χρόνον τὸν διαρρέοντα μεταξὺ τῆς ἡμέρας τῆς συμβάσεως καὶ τοῦ τέλους τοῦ προνομίου. Ἄρα εἶναι ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἠδυνάμην νὰ ἐπικαλεσθῶ.

§231Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ δὲν κατηργήθη μετὰ δύο μῆνας;

§232Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀδιάφορον, ἂν κατηργήθη. Ἐγὼ λαμβάνω τὴν σύμβασιν ὅπως ἔχει. Κατηργήθη, διότι ἐδόθησαν ἄλλα ἀνταλλάγματα. Ἀλλ’ ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν σπουδαιότητα τῆς διαφορᾶς ταύτης. Ἀφίνω τὰ 10%, καὶ στηρίζομαι εἰς τὴν διαφορὰν τῶν 20% καὶ 25%. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησεν, ὅτι ὑπολογίζει τὴν συμμετοχὴν ταύτην τοῦ Δημοσίου εἰς τὰ ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας κέρδη εἰς 400,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος. Τετρακοσίας χιλιάδας εἴπετε κατὰ τὴν εἰσήγησιν τῆς συμβάσεως, τριακοσίας χιλιάδας κατὰ τὴν ἀγόρευσίν σας.

§233Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ 20%.

§234Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι. Ἡ διαφορὰ εἶναι μικρά... Ἀλλ’ ἐὰν ἡ συμμετοχὴ τοῦ Δημοσίου ἀνέρχηται εἰς 400,000 κατ’ ἔτος, ἐννοεῖται ὅτι ἡ διαφορὰ τῶν 5% μᾶς δίδει 100,000 κατ’ ἔτος. Διὰ τὰ 14 ἔτη ἔχετε διαφορὰν 1,400,000 δραχμῶν. Ἰδοὺ ἡ διαφορά, ἡ ὁποία προκύπτει ἐκ τοῦ 5%... Ἔχετε ἰδέαν ὅτι εἶμαι εἰς πλάνην;

§235Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. Περιμένω νὰ τελειώσητε.

§236Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἴπετε, ὅτι τὸ 20% δίδει 400,000. Λοιπόν, ἐὰν τὸ 20% δίδῃ 400,000, τὸ 25% ἤθελε δώσει 500,000. Ἄρα τὸ Δημόσιον, λαμβάνον 20% καὶ ὄχι 25%, λαμβάνει 100,000 κατ’ ἔτος ὀλιγώτερον. Ἐπὶ 14 ἔτη αἱ 100,000 δίδουσιν 1,400,000.

§237Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἂν ἐγίνετο 30%, θὰ ἔδιδεν ἀκόμη περισσότερα.

§238Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν λέγω τοῦτο, κύριε Πρωθυπουργέ, ἀλλ’ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὑπολογίσω πόσον ποσὸν μᾶς δίδει ἡ διαφορὰ τοῦ 5%, καὶ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι διὰ τῆς συναινέσεως ὑμῶν, ὅπως ἡ συμμετοχὴ τοῦ Δημοσίου μὴ ἦναι 25%, ἀλλὰ 20%, τὸ Δημόσιον ἐζημιώθη 2,500,000, διότι τὸ ποσὸν τῆς ζημίας εἶναι 1½ ἑκατομμύριον, οἱ τόκοι δὲ τοῦ 1½ ἑκατομμυρίου ἐπὶ 7½ ἔτη σχεδὸν ἀποτελοῦσιν ἓν ἕτερον 1½ ἑκατομμύριον, καὶ ἑπομένως ἔχομεν ζημίαν ἑτέρου 1½ ἑκατομμυρίου. Αὐτοὶ εἶναι οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους ἐπέκρινα κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου, καὶ θὰ ἤμην εὐτυχής, ἂν ἡ ἀγόρευσίς μου κατώρθου νὰ πείσῃ τὸν κ. Πρωθυπουργόν· διότι οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει, ἵνα μὲ πείσῃ, ὅτι εἶναι ὀρθὸν, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, καταβάλλουσα εἰς τὸ Δημόσιον μέχρι τοῦ 1917 ἔτους 25% ὡς συμμετοχὴν αὐτοῦ εἰς τὰ ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας κέρδη, τὴν πρώτην ἡμέραν τοῦ 1917 πρέπει νὰ περιορίσῃ τὴν συμμετοχὴν εἰς 20%, καθ’ ἣν στιγμὴν αὐξάνει τὸ ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων κατὰ 7 ἑκατομμύρια—διότι ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης τὸ ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης αὐξάνει κατὰ τὸ ποσὸν τοῦτο, διότι λήγει τὸ προνόμιον τῆς Ἰονικῆς, καὶ ἑπομένως ἐπὶ 10 ὅλα ἔτη θὰ ἔχῃ ἀκόμη 7 ἑκατομμύρια περισσότερα ἐκείνων, ἐφ’ ὧν εἶχε συναινέσει νὰ δώσῃ συμμετοχὴν 25%. Ἐθεώρησα, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ὑποβάλω τὰς παρατηρήσεις ταύτας. Εὔχομαι δὲ, ὅπως ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης προκύψωσι τὰ ἀγαθὰ, ἅτινα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος ἐπηγγέλθη τὴν ἑσπέραν ταύτην.

§239Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶχον καθῆκον νὰ προτείνω δύο τροποποιήσεις. Ὁ κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς εἶχεν εἴπει, ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ κεφαλαίου, τοῦ προοριζομένου εἰς βραχυπρόθεσμα δάνεια, δὲν ἐπετεύχθη. Τοῦτο ὅμως ἀπορῶ πῶς ἀμφισβητεῖται· διότι, ἐὰν ἐζητοῦμεν περισσότερα κεφάλαια ἀπὸ τὰ 21 ἑκατομμύρια μέχρι τῆς 30 Ἰουνίου, ἡ Τράπεζα δὲν εἶχε δυσκολίαν νὰ στέρξῃ περισσότερα, ἀφοῦ κατὰ τὸ παρελθόν, ἐνῷ ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ δώσῃ μόνον 10 ἑκατομμύρια εἰς τοιαῦτα δάνεια, κατὰ τὸ 1899, 1900, 1901 καὶ 1902 ἐδάνεισε 16 ἑκατομμύρια. Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι συνέφερεν αὐτῇ νὰ μὴ περιορισθῇ εἰς τὸ ποσόν, εἰς ὃ ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ δανείσῃ τοιαῦτα δάνεια, ἀλλὰ καὶ νὰ αὐξήσῃ αὐτό. Τὸν μηχανισμὸν τῶν δανείων τούτων δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτής. Τὸ ποσὸν τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον ἡ Τράπεζα διαθέτει διὰ δάνεια ἐνυπόθηκα, αὐτὸ ἀνεβιβάσθη, καὶ ὅταν ἀναβιβασθῇ εἰς 16 ἑκατομμύρια, δὲν θέλει ἀπασχολεῖ περισσότερα τῶν 10 ἑκατομμυρίων ἐκ τῶν ταμείων τῆς Τραπέζης· διότι, ὡς εἶπον δευτέραν φορὰν ἀγορεύων, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὸ πρῶτον ἑξάμηνον ἡ Τράπεζα δίδει δάνεια ἐκ τῶν κεφαλαίων αὐτῆς, καὶ διὰ τοῦτο τὰ 10 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα προσδιορίζει ἡ σύμβασις τοῦ 1896, ἔπρεπε νὰ δοθῶσιν οὐχὶ τὴν 30 Ἰουνίου, ἀλλὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου, ἤτοι καθ’ ὅλον τὸ ἔτος. Ἀλλὰ διὰ νὰ δίδῃ τὰ 10 ἑκατομμύρια, ἔπρεπε κατὰ δεύτερον λόγον νὰ εἰσπράττῃ αὐτὰ ἐκ τῶν γεωργικῶν τόπων, ἐν οἷς συγκομίζουσι τοὺς καρποὺς κατὰ τὸ δεύτερον ἑξάμηνον. Ἀπέδιδον δὲ οἱ ἐκ τῶν μερῶν ἐκείνων ὁλόκληρον τὸ χρέος ἢ μέρος αὐτοῦ, καὶ πάλιν ἡ Τράπεζα, τὰ χρήματα, ἅπερ ἐλάμβανε, τὰ ἐπανέδιδεν εἰς ἄλλα δάνεια· ἑπομένως ἔδιδεν ἄλλα τόσα ἑκατομμύρια. Νῦν, ὅτε ὑποχρεοῦται ἡ Τράπεζα νὰ διαθέτῃ 21 ἑκατομμύρια μέχρι τῆς 30 Ἰουνίου.

§240Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ ἔλαβον τὸν ἰσολογισμὸν τῆς 30 Ἰουνίου.

§241Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ τότε τὴν 31 Δεκεμβρίου θέλει ἔχει διαθέσει 40 ἑκατομμύρια. Ταῦτα συνάγω ἀπὸ τοὺς ἀπολογισμοὺς τῆς Τραπέζης τῆς 31 Δεκεμβρίου.

§242Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ ἔλαβον τὸν ἰσολογισμὸν τοῦ Ἰουνίου τοῦ 1902, διότι ἡ σύμβασις προβλέπει τὸν μῆνα Ἰούνιον.

§243Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ Τράπεζα ἐχορήγησε καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1902 δάνεια εἰς γεωργοκτηματίας δραχμῶν 20,324,000, ταῦτα δὲ ὑπερβαίνουσι τὰ 20 ἑκατομμύρια.

§244Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Σᾶς ἐξήγησα, ὅτι ἡ σύμβασις προβλέπει τὸν μῆνα Ἰούνιον, καὶ ἔλαβον ἐγώ, ὅπως παραβάλω τοὺς ἰσολογισμούς, τὸν Ἰούνιον τοῦ 1902. Καὶ ὁ ἰσολογισμὸς τοῦ Ἰουνίου δίδει 16,000,000.

§245Γ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. 13,000,000.

§246Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ὑπάρχουσι καὶ δρ. 3,000,000 ὀφειλόμενα, ὥστε γίνονται 16,000,000. Βλέπετε, ὅτι εἴμεθα ἀρκετὰ μελετημένοι, ὥστε νὰ μὴ ἔχωμεν ἀνάγκην νὰ μᾶς διακόψητε.

§247Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. 13,000,000 ἐκυκλοφόρησαν κατὰ τὸ 1902.

§248Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὴν παρατήρησιν, ἣν ἔκαμεν ὁ κύριος ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς, ὅτι, ἐὰν 400 χιλιάδες δραχμαὶ εἶναι τὸ ποσόν, ὅπερ θέλει εἰσπράξει τὸ Δημόσιον ἐκ τοῦ ποσοστοῦ τῶν 20% ἐπὶ τῶν κερδῶν τῆς Τραπέζης ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων, τὸ ποσὸν τοῦτο ἤθελον εἶσθαι 500 χιλιάδες, ἐὰν τὸ ποσοστὸν δὲν ἦτο 20, ἀλλὰ 25 τοῖς ἑκατὸν, εἰς τὴν παρατήρησιν, λέγω, ταύτην δύναμαι ν’ ἀπαντήσω, ὅτι θὰ εἴχομεν μεγαλείτερον κέρδος, ἐὰν ἔστεργεν ἡ Τράπεζα νὰ παραχωρῇ 40 ἢ 50 τοῖς ἑκατὸν, ὅσα ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν προσέφερεν, ἀλλ’ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν ἔστεργε νὰ δώσῃ περισσότερον ποσὸν, δὲν ἔπρεπε δὲ νὰ μὴ συνομολογήσωμεν τὴν σύμβασιν, διότι ἡ Τράπεζα δὲν ἔστεργε νὰ δίδῃ περισσότερα τῶν 20%.

§249Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὀλίγας λέξεις πρόκειται νὰ εἴπω. Ὅ,τι ἐπικρίνεται ἐν τῇ συμβάσει εἶναι τὰ μικρὰ, ὅπως παρίστανται, ἀνταλλάγματα. Ἐὰν ὅμως τὰ ἀνταλλάγματα ἦναι μικρὰ, βλάπτει τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καθιερώσαμεν, νὰ θέλωμεν νὰ μετέχωμεν εἰς τὰ κέρδη τῆς Τραπέζης, τὰ κέρδη τὰ πραγματοποιούμενα ἐκ τῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Βλάπτει κατὰ τοῦτο, ὅτι, ἀντὶ νὰ ζητῶμεν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τὰς εὐλόγους παραχωρήσεις, τὰς ὅσον τὸ δυνατὸν ὅμως σπουδαιοτέρας ὑπὲρ τῆς γεωργίας καὶ τῆς βιομηχανίας, καὶ ὠφελήσωμεν οὕτω τὸν τόπον, ἀποτεινόμεθα πρὸς τὴν Τράπεζαν, καὶ ζητοῦμεν ἐκ τῶν κερδῶν, ὅσα πραγματοποιεῖ, πρότερον μὲν 25%, ἤδη δὲ 20%. Σκοπὸς τοῦ Κράτους, ἀνανεοῦντος καὶ παρατείνοντος τὸ μονοπώλιον τῆς Τραπέζης, δηλαδὴ τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τοῦ ἐκδίδειν καὶ κυκλοφορεῖν γραμμάτια, πρέπει νὰ ἦναι τὸ νὰ ἐπιτύχῃ παρὰ τῆς Τραπέζης ὅσον τὸ δυνατὸν μείζονας παραχωρήσεις καὶ εὐκολίας ὑπὲρ αὐτῆς τῆς γεωργίας καὶ τοῦ ἐμπορίου κλπ. Ἐννοεῖται ὅμως, ὅτι πᾶσα Τράπεζα, ἑπομένως καὶ ἡ Ἐθνικὴ, θὰ ἐλαττώσῃ κατὰ πολὺ τὰς παραχωρήσεις αὐτὰς, ὅταν τὸ Κράτος προβαίνῃ ἀξιοῦν νὰ μετέχῃ διὰ ποσοστῶν ἐπὶ τῶν κερδῶν, τὰ ὁποῖα αὕτη πραγματοποιεῖ ἐκ τῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων. Δὲν θεωρῶ, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ Κράτους εἶναι περισσότερον ὑποχρεωτικὸν καὶ περισσότερον δικαιολογημένον, παρ’ ὅσον εἶναι τὸ δικαίωμα τοῦ λαοῦ, ὅστις εἶναι ὁ δεχόμενος καὶ κυκλοφορῶν τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια, ὁ δι’ αὐτῶν συναλλασσόμενος καὶ πραγματοποιῶν τὰ κέρδη τῆς Τραπέζης, τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ εὐκολύνηται ὅσον τὸ δυνατὸν πλειότερον εἰς τὰς ἀνάγκας του. Ἀφοῦ αὐτὸς εἶναι ὁ κύριος παραγωγὸς τῶν ὠφελημάτων αὐτῶν τῆς Τραπέζης, δὲν πρέπει ν’ ἀπολαμβάνῃ ὅσον τὸ δυνατὸν μείζονος ἐπεκτάσεως τῶν νῦν διδομένων παραχωρήσεων ὑπὸ τῆς Τραπέζης ὑπὲρ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς γεωργίας; Ἀλλὰ βλάπτει καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον ἡ συμμετοχὴ τοῦ Κράτους εἰς τὰ κέρδη τῆς Τραπέζης, ὅτι γεννᾶται ἐπιθυμία εἰς αὐτὸ, λόγῳ μεγαλειτέρου κέρδους, νὰ διατηρῇ τὴν κατάστασιν αὐτὴν τῆς κυκλοφορίας μεγαλειτέρου ποσοῦ γραμματίων τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας προμηθεύοντος περισσότερον κέρδος. Εὐτυχῶς, ὅτι τὰ πράγματα κατὰ τοῦτο συνεκράτησεν ὁ Διεθνὴς Ἔλεγχος, οὐ μόνον ἀπαγορεύσας τῷ Δημοσίῳ πᾶν νέον δάνειον μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, ἑπομένως πᾶσαν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἅπερ ἐκυκλοφόρουν κατὰ τὸ 1898, ἀλλ’ ἐπιβαλὼν συνάμα τὴν ἐξαφάνισιν κατ’ ἔτος δύο ἑκατομμυρίων ἀξίας τραπεζικῶν γραμματίων ἀπὸ τοῦ 1900· οὕτω, καὶ ἂν τὸ Δημόσιον θέλῃ, δὲν δύναται ν’ αὐξήσῃ ταῦτα καὶ τὸ ἐξ αὐτῶν κέρδος. Δύναται ὅμως νὰ ἔχῃ ἄλλα συμφέροντα. Ἄν π. χ. ἦναι ὁ τόκος πολὺς, εἴτε ὁ προεξοφλητικός, εἴτε ὁ τῶν ἐνυποθήκων δανείων ἢ ἄλλος, ἐνῷ αἰσθάνεται πᾶς τις, ὅτι πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ ὁ τόκος, ἴσως ἐπειδὴ ἐκ τοιούτου τόκου αὐξάνει τὸ μέρισμα, εἰς ὃ καὶ τὸ Δημόσιον συμμετέχει μετὰ τῆς Τραπέζης, ὀλιγώτερον αἰσθάνεται τὴν προθυμίαν τὸ Κράτος νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐλάττωσιν αὐτοῦ. Ἑπομένως δὲν εἶναι εὐκταῖον, τὸ Κράτος νὰ λαμβάνῃ μέρος ἐκ τῶν κερδῶν αὐτῶν. Ἀλλὰ καὶ καθ’ ἑαυτὸ τὸ κέρδος αὐτὸ θεωρῶ ἐπικίνδυνον κέρδος, διότι εὑρισκόμενον ποτὲ τὸ Δημόσιον εἰς ἀνάγκας ἀπέναντι τῆς Τραπέζης τὸ ἀνταλλάσσει ἀντὶ πινακίου ἴσως φακῆς. Λαμβάνομεν μὲν σήμερον 100 ἢ 200 ἢ 300 χιλιάδας δραχμὰς, διότι τὸ κέρδος τὸ ὑπὸ τῆς Τραπέζης πραγματοποιούμενον εἶναι 1 ἢ 2 ἢ 3 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ μετά τινα ἔτη ἄνευ οὐδενὸς κέρδους ἐκποιοῦμεν, ὑπὸ τὴν πίεσιν ἀνάγκης, ὅ,τι λαμβάνομεν σήμερον. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, κατ’ ἐμὲ, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ καθίσταται τὸ Δημόσιον συμμέτοχον εἰς τὰ κέρδη τῆς Τραπέζης, εἴτε ὅταν δι’ αὐτῆς ἐκδίδῃ καὶ κυκλοφορῇ τὰ γραμμάτια, εἴτε ὅταν ἐκείνη μόνη τὰ ἐκδίδῃ ἀποκλειστικῶς. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι παραδείγματα συμμετοχῆς εἰς τὰ κέρδη ὑπάρχουσι καὶ ἀλλαχοῦ, καὶ μείζονα ἢ ὅσον παρ’ ἡμῖν νῦν προτείνονται. Οὕτως ἡ Γερμανικὴ Ἐθνικὴ Τράπεζα μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ 8% ὑπὲρ τῶν μετόχων διανέμει τὸ ὑπόλοιπον κέρδος μετὰ τοῦ Δημοσίου. Ἐκεῖνα ὅμως εἶναι Κράτη, ἐν οἷς ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν εἶναι ἡ μόνη καὶ δὲν συγκεντροῖ τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν παρ’ ἡμῖν ἔχει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὴν γεωργικὴν καὶ κτηματικὴν πίστιν καὶ τὰς μετὰ τοῦ Κράτους δοσοληψίας αὐτῆς. Καλλίτερον τὸ Κράτος νὰ ἦναι ἐντελῶς ἐλεύθερον καὶ ἀνεξάρτητον εἰς κέρδη ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἤδη θὰ γείνῃ ὅ,τι συμφωνεῖται, ἀλλὰ τὸ κατ’ ἐμὲ νομίζω, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις δὲν πρέπει νὰ ἀποβλέπουν εἰς τὴν ἰδέαν τοῦ κέρδους, διαπραγματευόμεναι γενικὰ συμφέροντα μετὰ τῆς Τραπέζης, ὅταν τὸ κέρδος αὐτὸ πρόκηται νὰ ἐπιζητηθῇ ἐν συνεταιρισμῷ μετ’ αὐτῆς εἰς τραπεζιτικὰς, προνομιακὰς μάλιστα ἐργασίας. Οὕτω δεσμεύεται ἀπέναντι τῆς Τραπέζης ἡ Κυβέρνησις, ἐνῷ πρέπει νὰ ἦναι ἐντελῶς ἐλευθέρα ὑποχρεώσεων καὶ συμφερόντων εἰς τὰς μετ’ αὐτῆς σχέσεις. Ἐπὶ τῶν διατάξεων δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε, διότι ὅλα σχεδὸν, ὅσα ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ἐρρήθησαν. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 5 ὅμως, τὸ ὁποῖον προσδιορίζει τὰ τῆς συμμετοχῆς τοῦ Δημοσίου εἰς τὰ κέρδη, κανονίζονται δύο περιπτώσεις. Ἡ μία εἶναι, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, καὶ ὁρίζεται, ὅτι (ἀναγινώσκει): «Ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου τοῦ 1917 ἡ Τράπεζα ὑποχρεοῦται νὰ χορηγῇ εἰς τὸ Δημόσιον καθ’ ἑξαμηνίαν 20% ἐκ τῆς ὠφελείας τῆς προκυπτούσης ἐκ τῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Πρὸς ἐξεύρεσιν τῆς ὠφελείας ταύτης ἐν τέλει ἑκάστης ἑξαμηνίας, ἤτοι τὴν 30 Ἰουνίου καὶ 31 Δεκεμβρίου, λαμβάνεται ἐκ τῶν μηνιαίων καταστάσεων τῆς Τραπέζης 1) ὁ μέσος ὅρος τῆς καθ’ ὅλην τὴν ἑξαμηνίαν κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων καὶ 2) ὁ μέσος ὅρος τοῦ ἐν τοῖς ταμείοις τῆς Τραπέζης καὶ παρὰ τοῖς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἀνταποκριταῖς αὐτῆς μεταλλικοῦ. Ἐκ δὲ τοῦ μέσου ὅρου κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων ἐκπίπτεται ὁ μέσος ὅρος τοῦ μεταλλικοῦ, ἐπὶ δὲ τοῦ ὑπολοίπου ὑπολογίζεται ὁ μέσος ὅρος τοῦ κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἑξαμηνίας λογισθέντος ἐπὶ τῶν ἐμπορικῶν προεξοφλήσεων τόκου εἰς ἐξεύρεσιν τῆς ἑξαμηνιαίας ὠφελείας, ἐφ’ ἧς ὑπολογισθήσεται τὸ καταβλητέον εἰς τὸ Δημόσιον ποσοστόν». Τοῦτο εἶναι λίαν σαφὲς, ὅταν δὲν λειτουργῇ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἔρχεται εἶτα τὸ τελευταῖον ἐδάφιον, λαμβάνον ὑπ’ ὄψιν τὴν περίστασιν, τὴν ἰσχύουσαν σήμερον, τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τὸ ἐδάφιον αὐτὸ εἶναι ἀσαφὲς, διότι λέγει, ὅτι (ἀναγινώσκει): «Διαρκούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἰς ἐξεύρεσιν τοῦ μέσου ὅρου τῶν καθ’ ἑξαμηνίαν κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων ἐκπίπτεται ὁ μέσος ὅρος τῶν κατὰ τὴν ἑξαμηνίαν κυκλοφορούντων γραμματίων διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ πρὸς τὸ Δημόσιον ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ τῶν γραμματίων κεχορηγημένου εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια δανείου». Σταματῶ ἐνταῦθα, καὶ παρατηρῶ, ὅτι ἐκ τοῦ κεχορηγημένου δανείου ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ ἐπὶ τῶν Τραπεζῶν εἰς τὸ Δημόσιον ἐκπίπτεται ὁ μέσος ὅρος τῶν κατὰ τὴν ἑξαμηνίαν κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων, ἀλλὰ δὲν θὰ ἐκπεσθῇ ἐκ τοῦ ποσοῦ τοῦ συνωμολογημένου δανείου ἀρχικῶς, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐκπεσθῇ ἐκ τοῦ ποσοῦ τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον θὰ ὑφίσταται κατὰ τὴν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀφαιρεῖται ὁ μέσος αὐτὸς ὄρος.

§250Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τοῦτο λέγει «ὁ μέσος ὄρος».

§251Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ποσὸν τῶν μέσων ὅρων τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων ἀφαιρεῖται ἀπὸ ποῖον ποσόν; ἀπὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὠφείλετο, ὅτε συνωμολογήθη τὸ δάνειον, ἢ ἀπὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὑπελείφθη ὀφειλόμενον κατὰ τὴν ἑξαμηνίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν γίνεται ἡ ἀφαίρεσις, διότι τὸ πρὸς τὰς Τραπέζας χρέος τοῦ Δημοσίου ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ ἐλαττοῦται κατ’ ἔτος κατὰ 2,000,000 δυνάμει τῶν μετὰ τοῦ Διεθνοῦς Ἐλέγχου συμφωνιῶν. Ἂν λοιπὸν ὠφείλομεν πρὸ τοῦ 1900 δραχ. 94,000,000, ἀπὸ τοῦ 1900 ἠρχίσαμεν νὰ ὀφείλωμεν κατ’ ἔτος ἀνὰ 2 ἑκατομμύρια ὀλιγώτερον.

§252Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§253Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ λέγει «κεχορηγημένου».

§254Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δανείου κεχορηγημένου, ὄχι ποσοῦ.

§255Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν συμφωνῆτε, τότε θὰ ἐννοῆται, ὅτι θὰ ἀφαιρῆται ἐκ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὑπολείπεται μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν κατ’ ἔτος τῶν 2 ἑκατομμυρίων, καὶ θ’ ἀφαιρῆται ἀκόμη ὁ μέσος ὄρος τῶν κατὰ τὴν ἑξαμηνίαν ἐν τοῖς ταμείοις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κερματικῶν γραμματίων.

§256Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὰ δὲν ὑπολογίζονται.

§257Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ τοιουτοτρόπως, ὡς ἔχει τὸ ἐδάφιον, δὲν συμμετέχει ἡ Τράπεζα εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ ποσοστοῦ τῆς συμμετοχῆς αὐτῆς καὶ διὰ τῶν ἰδίων αὐτῆς γραμματίων, διότι, καὶ ὅταν ὑπάρχῃ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, τὸ Δημόσιον ἔχει νὰ λάβῃ τὸ 20 τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ κέρδους, τὸ ὁποῖον πραγματοποιεῖται ὄχι μόνον διὰ τῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων τῶν κυκλοφορούντων διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ καὶ τῶν γραμματίων τῶν κυκλοφορούντων ἐπ’ ὀνόματι τῆς Τραπέζης.

§258Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ κυκλοφοροῦντος διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου δὲν λαμβάνει τίποτε.

§259Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διατὶ δὲν λαμβάνει; Λέγει τὸ πρῶτον ἐδάφιον ὅτι τὰ 20% λαμβάνονται ἐκ τῆς ὠφελείας τῆς προκυπτούσης ἐκ τῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τοιαῦτα δὲ καὶ τὰ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου.

§260Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐδάφιον λέγει ὅτι «διαρκούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἰς ἐξεύρεσιν τοῦ μέσου ὅρου τῶν καθ’ ἑξαμηνίαν κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων ἐκπίπτεται ὁ μέσος ὅρος τῶν κατὰ τὴν ἑξαμηνίαν κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου».

§261Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπὸ ποῦ ἐκπίπτεται;

§262Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀπὸ τὸ ὅλον ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων.

§263Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τότε θὰ εὕρωμεν, ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τῶν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου κυκλοφορούντων.

§264Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως.

§265Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλ’ ἡ Τράπεζα δὲν ὀφείλει ἐπὶ αὐτῷ τῷ ποσῷ νὰ ὑπολογίσῃ μόνον, ἀλλ’ ὀφείλει συγχρόνως, ὡς καὶ ἐν τῷ πρώτῳ ἐδαφίῳ, νὰ ὑπολογίσῃ καὶ ἐπὶ τῶν ἰδίων αὐτῆς γραμματίων.

§266Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μόνον ἐπὶ τῶν ἰδίων γραμματίων, ὄχι ἐπὶ τῶν γραμματίων τοῦ Δημοσίου, διότι τὸ Δημόσιον, πληρῶνον 1%, αὐτὸ κερδαίνει, δὲν κερδαίνει ἡ Τράπεζα.

§267Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καλλίτερον νὰ ἐγκαταλειφθῇ αὐτὸ τὸ κέρδος.

§268Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν κερδίζει ἡ Τράπεζα ἐκ τοῦ ποσοῦ τοῦ κυκλοφοροῦντος διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου.

§269Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διατὶ δὲν κερδίζει;

§270Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διότι τὰ ἔχει δώσει εἰς τὸ Δημόσιον.

§271Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλ’ αὐτὰ μὲ τὸ 1%. Μήπως διὰ τὰ διὰ λογαριασμόν της κυκλοφοροῦντα δὲν φυλάττει ἀντικρύσματα; Ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύνταξιν τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νομοσχεδίου, περὶ τῆς ὁποίας ἐγένετο πολὺς λόγος, δηλαδὴ ὅτι (ἀναγινώσκει): «αἱ ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἢ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ἐγγραφεῖσαι ὑποθῆκαι διατηροῦσι τὸ κῦρος αὐτῶν καὶ ἐν περιπτώσει πτωχεύσεως τοῦ δανεισθέντος, ἐφ’ ὅσον ἐνεγράφησαν τοὐλάχιστον δέκα ἡμέρας πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τῆς περὶ κηρύξεως τῆς πτωχεύσεως ἀποφάσεως, καὶ ἂν ἡ ἀπόφασις ἤθελεν ὁρίσει ἡμέραν προγενεστέραν τῆς ἐγγραφῆς τῆς ὑποθήκης ὡς ἡμέραν παύσεως τῶν πληρωμῶν», νομίζω ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ προλάβωμεν τὸ ἑξῆς ἄτοπον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ γείνῃ. Ἡ Τράπεζα δικαίως ἀξιοῖ, ὅπως, ὁσάκις χορηγῇ εἰς ἐμπόρους δάνεια ἐπὶ ὑποθήκῃ, αἱ ὑποθῆκαι αὗται μὴ ἀπόλλυνται, διότι συνέπεσε νὰ ἐκδοθῇ ἀπόφασις, ἡ ὁποία ὥρισε τὴν ἐποχὴν τῆς ἐνάρξεως τῆς πτωχεύσεως εἰς χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἐπετρέπετο νὰ δανεισθῇ ὁ ἔμπορος, καὶ ἑπομένως ἀκυροῦται ἡ ὑποθήκη· αὐτὸ θεωρῶ, ὅτι εἶναι δίκαιον. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου θεωρῶ, ὅτι εἶναι λίαν ἀδικαιολόγητον, καὶ προσβάλλει τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἰσχὺν τῶν νόμων, τοὺς ὁποίους πάντες εὑρίσκομεν ἀναγκαίους, ὅταν συνέταξε μὲν προσύμφωνον, ὅπως ἐν ἀρχῇ τοῦ ἄρθρου λέγεται, μέ τινα ἔμπορον, ἐνέγραψε δὲ ὑποθήκην, ἐπὶ τῇ συμφωνίᾳ ὅτι θέλει ἐξετάσει, ἂν δὲν ὑπάρχει κατάσχεσις ἢ ὑποθήκη, ἵνα προβῇ εἰς τὴν παράδοσιν τοῦ χρήματος. Ὑποθέτω ὅτι συνωμολόγησε τὸ προσύμφωνον αὐτὸ 10 ἡμέρας πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τῆς ἀποφάσεως, ἀλλ’ ὅτι μετὰ 15 ἡμέρας ἀπὸ τῆς ἐγγραφῆς τῆς ὑποθήκης, πρὶν δώσῃ τὰ χρήματα, ἐδημοσιεύθη ἡ ἀπόφασις περὶ πτωχεύσεως· θεωρεῖτε ὅτι εἶναι πρέπον, καίτοι δὲν ἐδόθησαν τὰ χρήματα, ἑπομένως δὲν ζημιοῦται ἡ Τράπεζα, γνωστοποιεῖται δὲ εἰς τὴν Τράπεζαν, ὅτι ἐδημοσιεύθη ἀπόφασις κηρύττουσα αὐτὸν, ὅστις ἐδανείσθη, εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως, νομίζετε, ὅτι πρέπει, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἔχει καταβάλει τὰ χρήματα ἡ Τράπεζα, νὰ μὴ τὰ καταβάλῃ;

§272Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Τράπεζα, ὅταν ἔχῃ τοιαύτην γνῶσιν, νὰ δώσῃ τὰ χρήματα.

§273Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὲ τὸ «δὲν εἶναι δυνατὸν» δὲν δυνάμεθα νὰ προλάβωμεν ἐνδεχόμενα ἄτοπα. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ἐὰν δέχηται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, προτείνω νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς ἐδάφιον ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 (ἀναγινώσκει): «Οἱ γραμματεῖς τῶν Δικαστηρίων, τῶν ἐκδόντων ἀποφάσεις περὶ κηρύξεως πτωχεύσεως, ὀφείλουσι νὰ πέμπωσιν ἐντὸς τῆς ἐπαύριον τῆς δημοσιεύσεως αὐτῶν τὸ βραδύτερον ἀποσπάσματα πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, συνῳδὰ πρὸς τὰ τοῦ ἄρθρου 444 τοῦ Ἐμπορικοῦ Νόμου. Γνωστοποιηθέντος τῇ Ἐθνικῇ τοῦ ἀποσπάσματος, ἢ κοινοποιηθείσης αὐτῇ τῆς ἀποφάσεως ὑπὸ παντὸς ἐνδιαφερομένου, ἡ Τράπεζα, ἐπὶ ποινῇ ἀκυρώσεως τῆς ὑποθήκης, δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν καταβολὴν τῶν χρημάτων, ἂν ταῦτα δὲν κατεβλήθησαν, καίτοι τὸ συμβόλαιον περὶ τοῦ ἐνυποθήκου δανείου συνετάχθη πρὸ τῶν δέκα ἡμερῶν τῶν πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τῆς ἀποφάσεως.» Δὲν βλάπτει τὴν Τράπεζαν τοῦτο, διότι, ἐνῷ ἐξασφαλίζει τὰ δικαιώματα τῶν δανειστῶν, δὲν ζημιοῖ τὸ ἐμπόριον, τὸ ὁποῖον ἄλλως θὰ παρίσταται εἰς τὸ φαινόμενον αὐτὸ, νὰ βλέπῃ Τράπεζαν χορηγοῦσαν χρήματα εἰς πτωχεύσαντα καὶ δι’ ἀποφάσεως δικαστικῆς, δημοσιευθείσης ἤδη, κεκηρυγμένον τοιοῦτον. Ἐγὼ καταθέτω τὴν τροπολογίαν, καὶ ἡ Βουλὴ ἂς ἀποφασίσῃ.

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Δεληγεώργη ὑποβληθεῖσα τροπολογία θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 237). Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς; Κηρύσσω περατωμένην τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Θὰ ἦτο ἐπιθυμητὸν ν’ ἀφήσωμεν τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν δι’ αὔριον.

§275ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 4 καὶ 15′ τῆς πρωΐας τῆς ἐπιούσης).