1903.02.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 32

τῆς 24 Φεβρουαρίου 1903.

(Δευτέρα).

(Προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Δ. Ράλλη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 4 μ. μ., παρόντων 127 Βουλευτῶν, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ συγκινήσεως καὶ πολλῆς τῆς θλίψεως ἀναγγέλω ὑμῖν, Κύριοι, τὸν θάνατον τοῦ ἐκ Θήρας βουλευτοῦ Ἀριστομένους Βαλέττα, ἐπισυμβάντα τὴν ἐπιοῦσαν τῆς διακοπῆς τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς. Ἡ ὀδυνηρὰ νόσος, ἡ ὁποία προώρως ὡδήγησεν αὐτὸν εἰς τὸν τάφον, δὲν τῷ ἐπέτρεψεν, ὅπως ἐπιδείξῃ ἅπαξ ἔτι ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν καὶ κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην τὰ περισσὰ χαρίσματα τῆς διαυγοῦς αὐτοῦ διανοίας. Ἡ κηδεία αὐτοῦ ἐγένετο, τῇ ἐγκρίσει τῆς Κυβερνήσεως, δημοσίᾳ δαπάνῃ, τιμῆς ἕνεκεν, σεμνὴ δὲ ἀπέριττος καὶ ἄνευ πομπῆς, προσαρμοσθεῖσα πρὸς τὸν μετριόφρονα χαρακτῆρα καὶ τὴν τελευταίαν θέλησιν τοῦ ἀοιδίμου συναδέλφου, οὗ ἡ μνήμη ἡμῖν τοῖς ἐπιζῶσιν ἔσται προσφιλής. Κατὰ τὸ διάστημα τῆς διακοπῆς τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς ἐλήφθησαν διάφοροι ἀναφοραὶ καὶ τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ ἀποτυχὼν ὑποψήφιος βουλευτὴς Αἰγίνης κ. Δ. Βενιζέλος ζητεῖ, ἵνα κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης περιφρουρηθῶσι τὰ καταπατηθέντα αὐτοῦ δικαιώματα καὶ τοῦ λαοῦ Αἰγίνης, ὡς ἐκ τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἀπὸ τῆς ψηφοφορίας τῶν ἐκλογέων τῶν χωρίων Μεσαγροῦ, Πέρδικα καὶ Σφεντούρη. Ὁ ὑποψήφιος βουλευτὴς Αἰγίνης κ. Εὐάγγελος Καναβαριώτης διαμαρτύρεται, διότι Βουλευταὶ Ζαϊμικοί, ἐπὶ κεφαλῆς ἔχοντες τὸν πρώην Ὑπουργὸν κ. Τοπάλην καὶ τὸν ταγματάρχην βουλευτὴν Κορινθίας κ. Στυμφαλιάδην ἐν στολῇ, ἐπεβλήθησαν εἰς τὰ κατώτερα ἀστυνομικὰ ὄργανα, καὶ διότι οἱ Βουλευταὶ οὗτοι μετέφεραν ὅπλα Γκρᾶ διὰ λέμβου εἰς τὸ χωρίον Πέρδικα. Ὁ αὐτὸς ὑποψήφιος βουλευτὴς κύριος Καναβαριώτης διαμαρτύρεται, διότι ὁ βουλευτὴς Στυμφαλιάδης, φέρων στολὴν ταγματάρχου, καὶ ἡγούμενος τριάκοντα ὁπλοφόρων, φίλων τοῦ ἀποτυχόντος βουλευτοῦ κ. Βενιζέλου, διέσπειρε τὸν φόβον καὶ τρόμον εἰς τὰ χωρία τῆς Αἰγίνης, καὶ διότι Βουλευταὶ ξένων ἐπαρχιῶν φατριαστικῶς ἐπενέβησαν εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῆς ἐκλογῆς. Τὰ τηλεγραφήματα ταῦτα, ληφθέντα πρὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς, θ’ ἀποσταλῶσιν εἰς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξελέγξεως τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸ ὀλίγου ἀπέστειλε τὴν ἀνακηρύξασαν τὸν ὑποψήφιον κ. Καναβαριώτην ὡς βουλευτὴν Αἰγίνης ἀπόφασιν τοῦ Δικαστηρίου τῶν ἐν Ἀθήναις Πρωτοδικῶν. Ἑπομένως θ’ ἀποσταλῇ ἡ ἀπόφασις αὕτη μετὰ τῶν πρακτικῶν τῆς ἐκλογῆς καὶ τῶν σχετικῶν τηλεγραφημάτων πρὸς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα, τὸ Γʹ, τοῦ ὁποίου τὰ μέλη παρακαλῶ νὰ συνέλθωσι καὶ ἐπιληφθῶσιν ἀμέσως τῆς ἐξελέγξεως.

§2Α. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπουσιάζει ὁ πρόεδρος. Ποῖος θὰ τοὺς καλέσῃ;

§3Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ γεροντότερος ἐν τῷ τμήματι.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐν ταῖς σωφρονιστικαῖς φυλακαῖς Αἰγίνης κρατούμενος κατάδικος Κωνσταντῖνος Παπᾶς δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν Βουλὴν αἰτεῖται τὴν ἀναθεώρησιν τῆς δίκης του. Ὁ Κωνσταντῖνος Χρηστόπουλος, κάτοικος Ἀκράτας, δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν Βουλὴν αἰτεῖται νὰ ὑποχρεωθῇ δι’ εἰδικοῦ νόμου τὸ «Μετοχικὸν Ταμεῖον τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων» νὰ παραδώσῃ τὰ χρήματα τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, κρατούμενα ἀπὸ τῆς καταργήσεως τοῦ νόμου περὶ ὑποχρεωτικῆς καταβολῆς εἰς τὸ ταμεῖον τοῦτο. Οἱ σταφιδοκτήμονες Γαργαλιάνων διὰ ψηφίσματός των παρακαλοῦσι τὴν Βουλήν, ἵνα ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου ἐξετάσῃ ἐπισταμένως τὸ σταφιδικὸν ζήτημα καὶ λάβῃ μέτρα προστατευτικά, ἀποσοβοῦντα τὴν σταφιδικὴν κρίσιν. Οἱ πρόεδροι τῶν συλλόγων Πύργου διὰ τηλεγραφήματός των ἐκφράζουσι τὴν εὐγνωμοσύνην τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν πρὸς τὴν σταφιδικὴν ἐπιτροπὴν διὰ τὰς λυσιτελεῖς ὑπὲρ τῆς σταφίδος ἀποφάσεις αὐτῆς, καὶ παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν νὰ υἱοθετήσῃ τὰς ἀποφάσεις ταύτας τῆς ἐπιτροπῆς. Τηλεγράφημα τῶν προέδρων τῶν συλλόγων Πύργου, παρακαλούντων τὴν Κυβέρνησιν: 1) νὰ διατηρήσῃ τὴν Νομαρχίαν Ἠλείας, 2) νὰ μεταρρυθμίσῃ τὸν νόμον περὶ στρεμματικῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων, 3) νὰ συμπεριλάβῃ ἐν τῇ ἀνανεώσει τοῦ προνομίου τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης τὸν ὅρον τῆς ἱδρύσεως ὑποκαταστήματος ἐν Πύργῳ. Οἱ αὐτοὶ πρόεδροι ὑποβάλλουσι καὶ ψήφισμα ἀφορῶν τὸν τρόπον τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Μελιταίας, ἐκφράζοντος τὴν εὐχήν, ἵνα ὁ δῆμος Μελιταίας ὑπαχθῇ δικαστικῶς εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Λαμίας. Αἴτησις τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Κόρφου τοῦ δήμου Σολυγείας τῆς Κορινθίας, παρακαλούντων τὴν Βουλὴν, ἵνα μεριμνήσῃ πρὸς σύστασιν σχολείου εἰς τὸ χωρίον των. Τηλεγράφημα ἐπιτροπῆς τοῦ λαοῦ Κορινθίας, παρακαλοῦντος τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς ὑφισταμένης διοικητικῆς διαιρέσεως. Τηλεγράφημα ἐπιτροπῆς τοῦ λαοῦ Κυπαρισσίας, ἐκφράζοντος ἐν ὀνόματι τοῦ λαοῦ τοῦ νομοῦ Τριφυλίας τὴν αὐτὴν εὐχὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ δήμου Τιθορέας τῆς ἐπαρχίας Λοκρίδος, ἐκφράζοντος τὴν εὐχὴν, ἵνα ὁ δῆμός των ὑπαχθῇ δικαστικῶς εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Λεβαδείας. Τηλεγράφημα ἐπιτροπῆς τοῦ Θηβαϊκοῦ λαοῦ, συνελθόντος ἐν πανδήμῳ συλλαλητηρίῳ καὶ ἐκφράζοντος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὰ συγχαρητήριά του διὰ τὰς μερίμνας αὐτῆς ὑπὲρ τῆς πατρίδος, παρακαλοῦντος δὲ τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ νὰ ἐξακολουθήσωσι παρέχοντες τῇ Κυβερνήσει τὴν συνδρομὴν αὐτῶν. Τὰ τηλεγραφήματα ταῦτα καὶ αἱ αἰτήσεις θέλουσι διαβιβασθῆ εἰς τὰ ἁρμόδια Ὑπουργεῖα. Ὁ βουλευτὴς Νάξου κ. Πρωτοπαπαδάκης ὑπέβαλε τὰς ἑξῆς ἐγγράφους ἐπερωτήσεις.

§5ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως εὐαρεστούμενος καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀκολούθους πληροφορίας. «1) Πόση Ναξιακὴ σμύρις ἐπωλήθη ἐτησίως καὶ πόσα ποσὰ εἰσεπράχθησαν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1890 καὶ ἐντεῦθεν, ὡς καὶ ποῖα ποσὰ ἐπληρώθησαν ἐτησίως εἰς τοὺς σμυριδορύκτας. 2) Ποῖαι ἄλλαι Ἐπικράτειαι παράγουσι σμύριδα, ποία ἡ ἐτησίως παραγομένη ἐν ταῖς Ἐπικρατείαις ταύταις σμύρις ἀπὸ τοῦ 1890 μέχρι σήμερον, ποῖαι αἱ κατὰ τόννον δαπάναι ἐκμεταλλεύσεως, ὡς καὶ ἡ ἀνὰ τόννον τιμὴ πωλήσεως τῆς σμύριδος ἐν ἑκάστῃ τῶν Ἐπικρατειῶν τούτων. 3) Πόσους περίπου τόννους σμύριδος καταναλίσκει ἡ παγκόσμιος βιομηχανία. 4) Ἐὰν κατεσκευάσθησαν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη καὶ προϊόντα τέχνης, δυνάμενα ν’ ἀντικαταστήσωσι τὴν σμύριδα ἐν ταῖς διαφόροις αὐτῆς χρήσεσι, καὶ ἂν ὑπάρχωσι τοιαῦτα προϊόντα, ποία ἡ ἐτησίως κατασκευαζομένη ἐκ τούτων ποσότης καὶ ποία ἡ ἀνὰ τόννον τιμὴ διὰ τὴν τελευταίαν πενταετίαν. 5) Ποῖαι αἱ χρησιμοποιοῦσαι τὴν σμύριδα Ἐπικράτειαι, καὶ πόσους τόννους καταναλίσκει ἑκάστη τῶν Ἐπικρατειῶν τούτων ἐτησίως, ἀπὸ τοῦ 1890 μέχρι σήμερον. 6) Πάσας ἐν γένει τὰς πληροφορίας, ἐφ’ ὧν βασιζόμενος ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ὥρισεν ἐν τῷ ΙΒʹ κεφαλαίῳ ἄρθρῳ 8, τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους εἰς φρ. χρ. 600,000 τὴν ἐκ πωλήσεως Ναξίας σμύριδος πρόσοδον. 7) Πάσας ἐν γένει τὰς ἐκθέσεις τῆς ὑπηρεσίας, τὰς ὑποβληθείσας ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων καὶ ὑπὸ τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐν γένει βελτιώσεως τῆς ὑπηρεσίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς σμύριδος. 8) Πάσας τὰς μελέτας, ὅσαι ἐξετελέσθησαν μέχρι τοῦδε δι’ ἔργα διευκολύνοντα τὴν εἰς τὸ παράλιον μεταφορὰν τῆς σμύριδος, ἰδίᾳ δὲ τὴν ἐκτελεσθεῖσαν τοιαύτην ὑπὸ τῆς ἐκ μηχανικῶν Γαλλικῆς ἀποστολῆς. 9) Τὴν διαμειφθεῖσαν μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ ἐν Βερολίνῳ πρεσβευτοῦ τῆς Ἑλλάδος ἀλληλογραφίαν, καὶ τὴν συνεπείᾳ ταύτης καταρτισθεῖσαν ὑπὸ τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν σύμβασιν. 10) Τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, δυνάμει τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις κατέχει καὶ νέμεται σήμερον τὰ σμυριδορυχεῖα τῆς Νάξου.» «Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργόν, ὅπως εὐαρεστούμενος πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν: 1) Ποῖα ποσὰ ἐδαπανήθησαν ἀπὸ τοῦ 1870 μέχρι σήμερον ἐτησίως καὶ εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν τοῦ Κράτους: α) Διὰ κατασκευὴν νέων ὁδῶν· βʹ) διὰ συντήρησιν ὑπαρχουσῶν τοιούτων. 2) Εἰς ποῖα ποσὰ ἀνήρχοντο οἱ ἀρχικοὶ προϋπολογισμοὶ καὶ ποῖα ποσὰ ἐδαπανήθησαν πραγματικῶς δι’ ἑκάστην τῶν ὁδῶν τούτων. 3) Τὸν καταρτισθέντα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἀναλυτικὸν πίνακα, σχετικὸν πρὸς τὸ κεφάλαιον 34, ἄρθρον 7, ἐδάφ. ά τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. 4) Ὅμοιον πίνακα, σχετικὸν πρὸς τὸ αὐτὸ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον, ἐδάφιον βʹ τοῦ αὐτοῦ προϋπολογισμοῦ. 5) Ὅμοιον πίνακα ὁλικῆς καὶ ἀνὰ τετραγωνικὸν μέτρον δαπάνης συντηρήσεως πασῶν τῶν ὁδῶν τοῦ Κράτους. 6) Ὅμοιον πίνακα περὶ ἀποδοθησομένων ἀπέναντι τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν ὁδοποιίαν ἐκ τοῦ συγχωνευθέντος ταμείου ὁδοποιίας.»

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§7Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰσάγω νομοσχέδιον περὶ ἀκυρώσεως πιστώσεως, ἥτις εἶχε χορηγηθῆ κατὰ τὸ ἔτος 1900, ἐκ δραχμῶν 58,769,695, καὶ μεταφορᾶς τῆς πιστώσεως ταύτης εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ ἑπομένου ἔτους. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου προτείνεται τακτοποίησις λογιστική. Εἰσάγω νομοσχέδιον περὶ χορηγίας εἰδικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 349,566.51 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1903. Κατὰ τὸ 1891 εἶχεν αὐξηθῆ διὰ νόμου ἡ ἀγοραία τιμὴ τοῦ πωλουμένου πετρελαίου κατὰ τρεῖς δραχμάς, διότι ἀπὸ 27 δραχμῶν κατὰ κιβώτιον ἡ τιμὴ ἀνυψώθη εἰς 30 δραχμάς. Ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων ἠξίου νὰ αὐξηθῇ καὶ τὸ ποσοστὸν τῆς προμηθείας αὐτῆς ἀναλόγως τῆς αὐξήσεως ταύτης, ἐπειδὴ δὲ δὲν ἐνεκρίναμεν τὴν ἀξίωσίν της ταύτην, ἡ Ἑταιρεία τῶν Μονοπωλίων ἐκράτησε χρήματα, τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, προσφυγοῦσα συγχρόνως εἰς τὰ Δικαστήρια. Τὰ Δικαστήρια ἀπεφήναντο ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας τῶν Μονοπωλίων· γενομένης δὲ τῆς ἐκκαθαρίσεως συνεπείᾳ τῆς ἀποφάσεως ταύτης τῶν Δικαστηρίων, ἡ Ἑταιρεία τῶν Μονοπωλίων ἐδικαιώθη νὰ λάβῃ τὴν διαφορὰν τῆς προμηθείας, συνισταμένην εἰς δραχμὰς 349,566 καὶ 51 λεπτά, ἤτοι προμήθειαν ἐπὶ τῆς τιμῆς δραχμῶν 30 κατὰ κιβώτιον, καὶ οὐχὶ δραχμῶν 27, καθ’ ὅλα τὰ ἔτη, τὰ ἀπὸ τοῦ 1891 μέχρι τοῦδε παρελθόντα· ὑποχρεοῦται ἑπομένως ἡ Ἑταιρεία τῶν Μονοπωλίων νὰ πληρώσῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὸ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ποσοῦ τούτου ὑπόλοιπον τῶν κρατηθέντων ὑπ’ αὐτῆς, ἤτοι δραχμὰς 597,861. Ὅθεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ζητεῖται πίστωσις διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ὀφειλομένων εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν Μονοπωλίων κατὰ τὴν δικαστικὴν ἀπόφασιν, δι’ ἑτέρου δὲ νομοσχεδίου προτείνεται δήλωσις, ὅπως προστεθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θέλομεν εἰσπράξει ἐκ τοῦ ταμείου τῆς Ἑταιρείας τῶν Μονοπωλίων. Πίστωσις δραχμῶν 4959 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1902 ὡσαύτως ζητεῖται, διότι ὀφείλεται νὰ πληρωθῇ τὸ ζητούμενον ποσὸν εἰς ἀξιωματικόν τινα τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸ 1898 εἶχε διαταχθῆ ὑπὸ τῆς Α. Β. Υ. τοῦ Διαδόχου, διοικητοῦ τῶν στρατευμάτων ἐν Θεσσαλίᾳ, νὰ μεταβῇ εἰς ἀποστολήν, κατὰ δὲ τὴν ἀποστολήν του ταύτην ἐδαπάνησε τὸ ποσὸν τοῦτο. Καὶ τρίτη πίστωσις ζητεῖται ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐκ δραχμῶν 32,133.13 πρὸς πληρωμὴν μισθοῦ ἐνεργείας, διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων ἀναγνωρισθεῖσαν ὡς πληρωτέαν εἰς ἀξιωματικοὺς τεθέντας εἰς ἀποστρατείαν διὰ Διατάγματος ἀκυρωθέντος ὑπὸ τῶν Δικαστηρίων. Τὸ ζητούμενον ποσὸν ἀποτελεῖ τὴν διαφορὰν μεταξὺ τοῦ μισθοῦ τῶν ἐν ἀποστρατείᾳ ἀξιωματικῶν καὶ τοῦ μισθοῦ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ. Τὸ ὅλον τῶν ζητουμένων πιστώσεων ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1903 ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 386,658.64. Καταθέτω δὲ καὶ δήλωσιν, ἵνα προστεθῶσιν εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1903 δραχμαὶ 597,861, τὰς ὁποίας εἶχε κρατήσει ἡ Ἑταιρεία τῶν Μονοπωλίων διὰ νὰ ἀποζημιωθῇ διὰ τὴν διαφορὰν τῆς τιμῆς τοῦ πετρελαίου ἀπὸ 27 δραχμῶν εἰς 30. Καταθέτω καὶ ἕτερα ἕξ νομοσχέδια ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1902· ἕν ἐκ δραχμῶν 687,815.19 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἤτοι δραχμῶν 230,158.72 εἰς χρυσὸν καὶ δραχμῶν 457,656.47 εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια· ἕτερον ἐκ δραχμῶν 306,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1902· τρίτον ἐκ δραχμῶν 275,865.90 ἐπὶ τοῦ διὰ τὸ ἔτος 1902 προϋπολογισμοῦ τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ περὶ ἀκυρώσεως πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 3,000 εἰς χρυσὸν καὶ δραχμῶν 1950 εἰς γραμμάτια· ἕτερον νομοσχέδιον περὶ χορηγίας πιστώσεως 5,200 δραχμῶν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1902· ἕτερον ἐκ δραχμῶν 10,000 ἐπὶ τοῦ διὰ τὸ αὐτὸ ἔτος 1902 προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως· καὶ τελευταῖον νομοσχέδιον περὶ χορηγίας εἰδικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 37,591.55 ἐπὶ τοῦ προυπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1902. Διὰ τῶν εἰρημένων νομοσχεδίων προστίθενται εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1902 δραχμαὶ 1,322,472,64, ἀνερχόμενα οὕτω εἰς δραχμὰς 130,376,337.24.

§8Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι ἐκ τῶν προαναγγελθέντων;

§9Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι. Αἱ ἄλλαι πιστώσεις εἶναι διακεκριμέναι. Εἰσάγω προσέτι νομοσχέδιον περὶ χορηγίας πιστώσεως δρ. 125,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1903 διὰ συνεχισμὸν τῆς οἰκοδομῆς τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου, διότι ἡ χορηγηθεῖσα μέχρι τοῦδε πίστωσις ἐξηντλήθη. Ἡ προστατευτικὴ οἰκονομικὴ πολιτική, ἥτις κρατεῖ ἤδη πανταχοῦ τῆς Εὐρώπης, ἀπειλεῖ τὰ προϊόντα ἡμῶν, διότι βεβαίως θέλουσιν ἐπιβληθῆ εἰς αὐτὰ εἰσαγωγικὰ τέλη ἀνώτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἐπληρώνοντο. Κατὰ τῆς πολιτικῆς ταύτης ἔχομεν καθῆκον βεβαίως νὰ ἀμυνθῶμεν καὶ ἡμεῖς, ἵνα προστατεύσωμεν τὴν κατανάλωσιν τῶν προϊόντων μας. Πολλοὶ δὲ εἶναι οἱ τρόποι, κατὰ τοὺς ὁποίους δυνάμεθα νὰ ἀμυνθῶμεν· ἀλλ’ εἷς, τὸν ὁποῖον συμβουλεύω εἰς πάντας τοὺς παραγωγούς, εἶναι καὶ ἡ φροντὶς πρὸς βελτίωσιν τῆς ποιότητος τῶν προϊόντων των. Οὕτω π. χ. τὸ ἔλαιον τῆς Ἑλλάδος, ἕνεκα ἀμελείας περὶ τὴν παρασκευὴν αὐτοῦ, δὲν ἀπολαύει τῆς προσηκούσης ὑπολήψεως, καὶ διατίθεται κατὰ τὸ πλεῖστον, πωλούμενον εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, διὰ μηχανάς. Ἐὰν δυνηθῶμεν τὸ ἔλαιον τοῦτο νὰ κατασκευάσωμεν οὕτως, ὥστε νὰ ἦναι χρήσιμον πρὸς βρῶσιν καὶ νὰ δύναται οὐ μόνον νὰ ἀποβῇ χρήσιμον πρὸς βρῶσιν, ἀλλὰ καὶ νὰ πρωτεύῃ μεταξὺ τῶν ἀλλαχοῦ παραγομένων ἐλαίων, τῶν πρὸς βρῶσιν προοριζομένων, θέλομεν βεβαίως ἐξασφαλίσει τὴν κατανάλωσιν αὐτοῦ, διότι θέλομεν ἀναγκάσει ἐκείνους, εἰς τὰς χώρας τῶν ὁποίων καταναλίσκεται τὸ ἔλαιον, νὰ εἰσάγωσιν αὐτὸ πρὸς κατανάλωσιν. Διὰ τοῦτο εἶχον καθῆκον νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν μέτρον τι, ἁπλοῦν φορολογικὸν, τοῦ ὁποίου σκοπὸς εἶναι νὰ ἐνισχύσῃ τὴν βελτίωσιν τοιαύτης παρασκευῆς τοῦ ἐλαίου, ὡς καὶ τὴν βελτίωσιν τῆς παρασκευῆς τῶν σύκων. Πολλαχοῦ τοῦ Κράτους συνεστήθησαν μηχανικὰ διϋλιστήρια, τὰ ὁποῖα καθαρίζουσι τὸ ἔλαιον, τὸ δὲ διὰ τῶν μηχανικῶν διϋλιστηρίων παρασκευαζόμενον ἔλαιον εἶναι τῷ ὄντι ἄριστον, καὶ δύναται νὰ παραβληθῇ πρὸς τὰ καλλίτερα ἔλαια ἐν Εὐρώπῃ, τὰ πρὸς βρῶσιν προοριζόμενα. Εἶναι λοιπὸν συμφέρον νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν τοιαύτην εἰσαχθεῖσαν βελτίωσιν τῆς ποιότητος τοῦ ἐλαίου, καὶ διὰ τοῦτο, ἐκπληρῶν καθῆκον, προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου προτείνεται νὰ ἐλαττωθῇ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ ἐλαίου τοῦ παραγομένου διὰ μηχανικῶν διϋλιστηρίων. Ὁ φόρος οὗτος συνίσταται εἰς 10 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, προτείνω δὲ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου τούτου ἐπὶ τοῦ ἐλαίου τοῦ παρασκευαζομένου διὰ μηχανικῶν διϋλιστηρίων, εἰς ἑπτὰ λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Ἐπίσης γίνεται πολλαχοῦ μικρά τις ἐργασία ἐπὶ τῶν παραγομένων σύκων πρὸ τῆς ἐξαγωγῆς. Ἡ ἐργασία αὕτη σκοπεῖ νὰ παρασκευάσῃ ταῦτα ἁπαλώτερα, ἑπομένως νὰ καταστήσῃ τὸν φλοιὸν τῶν σύκων βρώσιμον, καὶ νὰ τὰ ἐξομοιώσῃ ἢ νὰ προσεγγίσῃ τὴν ἐξομοίωσιν αὐτῶν πρὸς τὰ σῦκα τὰ παραγόμενα ἐν Σμύρνῃ. Τὴν τοιαύτην παρασκευὴν τῶν σύκων συμφέρει νὰ ἐνισχύσωμεν, καὶ διὰ τοῦτο προτείνω, ὅπως καὶ ὁ φόρος τῶν σύκων, τῶν οὕτω παρασκευαζομένων, περιορισθῇ ἀπὸ δραχμῶν 2 κατὰ στατῆρα εἰς δραχμὰς 1,20.

§10Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Τὸ μέτρον αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὰ ἔλαια γενικῶς τῆς Ἑλλάδος, θὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὴν ἐξαγωγὴν τῶν ἐλαίων τῆς Ἑπτανήσου;

§11Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. Ἐὰν εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὑπάρχωσι μηχανικὰ διϋλιστήρια, παρασκευάζοντα οὕτω τὸ ἔλαιον, βεβαίως πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπ’ αὐτῶν. Γνωρίζω δὲ, ὅτι ὑπάρχουσι τοιαῦτα ἤδη καὶ ἐν Κερκύρᾳ καὶ ἐν Ζακύνθῳ.

§12ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καὶ ἐν Λακωνίᾳ ὑπάρχουσι.

§13Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως. Γνωρίζω, εἶπον, ἐν Ἑπτανήσῳ.

§14Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἐξαγωγικοῦ τέλους πῶς ὁρίζεται;

§15Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θέλει εἶσθαι ἀνάλογος· θέλομεν δὲ προτείνει τὸν προσδιορισμὸν τῶν περὶ τούτου διὰ τροπολογίας, ἣν θέλομεν προτείνει. Ἐπίσης εἰσάγω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῶν δύο νόμων, διὰ τῶν ὁποίων ἐπεβλήθη ὁ φόρος ἐπὶ τῶν κυνῶν. Μοὶ ἐφάνη κατάδηλος ἡ ἐπιθυμία τῆς Βουλῆς, ἵνα ληφθῇ μέτρον νομοθετικὸν ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν ἀμπέλων ἐκείνων, αἵτινες δὲν παρήγαγον προϊόν κατὰ τὸ ἔτος 1901 καὶ κατὰ τὸ 1902 εἴτε ἕνεκα θεομηνιῶν, εἴτε ἕνεκα λόγων ἄλλων διαφόρων, οἱ ὁποῖοι ἐπήνεγκον τὴν καταστροφὴν τῆς συγκομιδῆς. Ἐπίσης μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἡ ἐπιθυμία τῆς Βουλῆς ἦτο ὡσαύτως κατάδηλος, ἵνα παρασχεθῶσιν εὐκολίαι τινὲς εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων ἐκεῖ, ἔνθα ἕνεκα λόγων ἀνωμολογημένων δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ πληρώσωσιν ἐμπροθέσμως τὸν φόρον των οἱ ἰδιοκτῆται τῶν ἀμπέλων. Ἐπίσης μοὶ ἐφάνη τοιαύτη ἐπιθυμία τῆς Βουλῆς καὶ ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐν ταῖς περιφερείαις ἐκείναις, ἐν αἷς δὲν παρήχθη προϊὸν ἕνεκα θεομηνιῶν, πολυομβρίας ἢ ἀνομβρίας. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰσάγω εἰς τὴν Βουλήν, καὶ προτείνω ἵνα ψηφισθῇ, ὅπως παρασχεθῶσι δι’ αὐτοῦ αἱ ζητούμεναι εὐκολίαι.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντα νομοσχέδια μετὰ τῆς δηλώσεως θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ καὶ θέλουσιν ἀναγραφῆ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει κατὰ σειράν. (Ὄρα Παράρτημα, ἀριθ. 136–149). Ὁ κύριος Κρεστενίτης ἔχει τὸν λόγον.

§17Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, κύριε Πρόεδρε, τὴν πρὸ τῆς διακοπῆς, ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ τὴν Βουλήν, ὅπως προτάξωσι τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει εὐθὺς μετὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον. Ἔλαβον σήμερον τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ μετὰ λύπης παρετήρησα, ὅτι τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια ἀναγράφονται τελευταῖα, καὶ ἰδίως τὸ καταργοῦν τὴν Γενικὴν Διοίκησιν, ὅπερ ἀναγράφεται εἰκοστὸν ἕβδομον! Ἐζήτησα πρὸς τούτοις τότε παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐκθέσεις τῶν δύο ἐπιθεωρήσεων, ἃς ἐνήργησεν ὁ κύριος Γενικὸς Διοικητής, ἤτοι τὴν τελευταίαν καὶ τὴν προτελευταίαν. Σήμερον δὲ οὐδὲν ἄλλο, κύριε Πρόεδρε, ζητῶ ἢ νὰ κατατεθῶσιν αἱ ἐκθέσεις, διότι κατὰ τὸ διάστημα τῆς διακοπῆς ἔλαβον χώραν περιστατικά τινα, ἅτινα μὲ ἄγουσιν εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ ὑπερασπίσω ἐμαυτὸν καὶ πολλοὺς ἄλλους συναδέλφους, ἀδικηθέντας, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, παρὰ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ. Κατὰ τὸ διάστημα τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς πολλοὶ Βουλευταὶ εἶδον τὸν κύριον Γενικὸν Διοικητήν, εἷς δ’ ἐξ αὐτῶν ἐθεώρησε καλὸν νὰ ἀνακοινώσῃ ὅσα παρὰ τοῦ κυρίου Γενικοῦ Διοικητοῦ ἤκουσε πρός τινα δημοσιογράφον. Ὁ δημοσιογράφος οὗτος τὰ κατεχώρισε κατὰ πρῶτον εἰς τὸν «Νεολόγον», ἐφημερίδα ἐκδιδομένην ἐν Πάτραις, κατόπιν δὲ καὶ αἱ ἐνταῦθα ἐκδιδόμεναι ἐφημερίδες «Ἀκρόπολις» καὶ «Ἐμπρὸς» μετέφεραν τὴν συνέντευξιν ταύτην εἰς τὰς στήλας των. Ἐν τῇ συνεντεύξει ταύτῃ εἶπεν ὁ κ. Γενικὸς Διοικητὴς πρός τινα Βουλευτὴν ἐκ Πελοποννήσου, ὅτι δὲν ἠδίκησε κανένα. Ἐγὼ ἰσχυρίζομαι, ὅτι συνέβη τὸ ἐναντίον. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὰς ἐκθέσεις. Ἠκούσατε προχθές, κύριε Πρόεδρε, τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἄργους συνάδελφον, ὅστις ἤγειρε μίαν ἄκραν τῆς καλυπτούσης τὸ ὅλον οἰκοδόμημα δορᾶς. Ἐξ ἐκείνης καὶ μόνης τῆς περιπτώσεως δύναται ἡ Βουλὴ νὰ πεισθῇ, ὅτι ἔλαβον χώραν ἀδικήματα. Ἐγὼ σήμερον δὲν δύναμαι νὰ ὁμιλήσω περὶ ἐμαυτοῦ. Ὁμιλῶ ὅμως περὶ ἄλλου ἀξιωματικοῦ, ἵνα σᾶς πείσω, ὅτι πρέπει νὰ κατατεθῶσιν αἱ ἐκθέσεις. Κατὰ τὴν πρώτην ἐπιθεώρησιν, κύριοι Βουλευταί, ὁ κύριος Γενικὸς Διοικητὴς ἐθεώρησε στάσιμον τὸν ἐπίατρον κ. Χριστοφόρου. Κατὰ τὴν δευτέραν ἐπιθεώρησιν ὁ αὐτὸς κύριος Γενικὸς Διοικητὴς ἐθεώρησε προβιβάσιμον τὸν αὐτὸν ἐπίατρον κ. Χριστοφόρου, καὶ προεβίβασεν αὐτόν! Κατὰ τὸ διάστημα τὸ μεταξὺ τῆς πρώτης καὶ τῆς δευτέρας ἐπιθεωρήσεως ἀτυχῶς ἔλαβε χώραν ἀτύχημά τι εἰς τὸν κ. Χριστοφόρου, καὶ ὁ κ. Χριστοφόρου, κατὰ τὴν δευτέραν ἐπιθεώρησιν, καίτοι πάσχων, ἐθεωρήθη ἱκανὸς καὶ ἐπροβιβάσθη! Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐρωτήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν αὕτη συναινεῖ, ἵνα εὐθὺς μετὰ τὸ πέρας τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον προταχθῇ ἡ συζήτησις τῶν νομοσχεδίων τῶν στρατιωτικῶν, ἅτινα εἶναι ὑψίστης σπουδαιότητος, καὶ πρὸ πάντων τὸ τῆς καταργήσεως τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ· διότι ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, θεωρῶ τὸν νόμον τὸν θεσπίσαντα τὸν θεσμὸν τοῦτον ὡς ἀντισυνταγματικόν, καὶ τὸν θεωρῶ ἀντισυνταγματικόν, διότι δὲν δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐπιβάλῃ τὴν γνώμην του εἰς τὸν Γενικὸν Διοικητήν, ὡς ἐκ τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν κατέχει ὁ Γενικὸς Διοικητὴς ἐν τῷ Κράτει. Δὲν θὰ ἐθεώρουν ἀντισυνταγματικὸν τὸν θεσμὸν τοῦτον, ἐὰν ἦτο οἱοσδήποτε ἄλλος ἀξιωματικὸς Γενικὸς Διοικητής· ἀλλ’ ὁ μέλλων Βασιλεὺς τοῦ τόπου, ὡς Γενικὸς Διοικητής, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἔχῃ ἐπιβολήν, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ τὸ πολίτευμα. Ὑμεῖς αὐτός, κύριε Πρόεδρε, ὅτε ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης ἐξεφώνησε τὸν Βασιλικόν του λόγον, εἴπετε εἰς τὸ τέλος μεγαλοφώνως «Ζήτω τὸ Σύνταγμα!» Διὰ νὰ λειτουργήσῃ λοιπὸν τὸ Σύνταγμα καὶ νὰ λειτουργήσωσιν οἱ θεσμοί, ἡ γνώμη μου εἶναι, ὅτι δὲν πρέπει Βασιλόπαιδες — οὔτε ὁ Διάδοχος οὔτε οἱ ἄλλοι Βασιλόπαιδες — νὰ κατέχωσι θέσιν ἐν τῷ στρατεύματι. Καὶ διὰ νὰ σᾶς πείσω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κατέχωσι θέσιν ἐν τῷ στρατεύματι οἱ Βασιλόπαιδες, δὲν ἔχω παρὰ νὰ σᾶς ἀναφέρω μίαν μόνον περίπτωσιν. Εἴς τι τῶν ἐν Κηφισιᾷ ξενοδοχείων ἔλαβε χώραν ἐπεισόδιόν τι. Κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἷς τῶν Βασιλοπαίδων, φέρων τὸν βαθμὸν ἀντισυνταγματάρχου τοῦ πυροβολικοῦ, ἔθραυσε τὴν ῥάβδον του εἰς τὴν κεφαλὴν ἑνὸς ἄλλου ἀξιωματικοῦ. Ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος παρεπέμφθη εἰς τὸ Στρατοδικεῖον, ὁ δὲ ἀντισυνταγματάρχης τοῦ πυροβολικοῦ καὶ διοικητὴς τοῦ πρώτου πυροβολικοῦ συντάγματος δὲν παρεπέμφθη, ἀλλὰ ἔλαβεν ἄδειαν καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν! Ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, ἐρωτῶ τὴν Βουλήν, ὑπάρχει ἰσονομία; εἶναι ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου; Πλὴν τοῦ Βασιλέως, οὐδεὶς ἄλλος εἶναι ἀνεύθυνος ἐν τῷ Κράτει τούτῳ. Μόνον ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἀνεύθυνος, καὶ ἂν ὁ Βασιλεὺς ἀκόμη πράξῃ πρᾶξιν ἐπ’ αὐτοφώρῳ, καὶ αὐτὸς πρέπει νὰ καταδιωχθῇ. Ἀλλ’ ὅταν τις τῶν Βασιλοπαίδων θραύῃ τὴν ῥάβδον του εἰς τὴν κεφαλὴν ἑνὸς ἄλλου ἀξιωματικοῦ, ἐντίμου καὶ γενναίου, ὁ ὁποῖος, ἂν ὑπέπεσεν εἰς παράπτωμα, ἔπρεπε νὰ τιμωρηθῇ κατὰ τὸν νόμον, δὲν ἔπρεπεν ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος, ὁ ἀντισυνταγματάρχης τοῦ πυροβολικοῦ, νὰ καταγγελθῇ; δὲν ἔπρεπε νὰ ὁδηγηθῇ εἰς τὸ Στρατοδικεῖον; Ἀλλ’ οὔτε κατηγγέλθη, οὔτε εἰς τὸ Στρατοδικεῖον ὡδηγήθη! Θέλετε καὶ ἑτέραν περίπτωσιν, κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ σᾶς πείσω, ὅτι οἱ Βασιλόπαιδες, οἱ Ἕλληνες πρὸ πάντων Βασιλόπαιδες, δὲν πρέπει νὰ ἔχωσι θέσιν ἐν τῷ στρατεύματι; Ἡ ὑποχώρησις τῆς Λαρίσης, καθ’ ὃν τρόπον ἐγένετο, ἔπρεπε νὰ ὁδηγήσῃ τὸν ἀρχηγὸν καὶ τὸν ἐπιτελάρχην εἰς τὸ Στρατοδικεῖον. Ἀλλ’ οὔτε ὁ εἷς οὔτε ὁ ἄλλος ὡδηγήθη εἰς τὸ Στρατοδικεῖον! Ἐπομένως, κύριε Πρόεδρε, δὲν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν ἐν ἐκκρεμότητι ζητήματα τόσον σοβαρά. Καὶ ἐπειδὴ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε προχθές, ὅτι πρέπει πρὸ πάντων ἡ Βουλὴ νὰ ἀπαντήσῃ κατὰ πρῶτον εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, διότι τοῦτο ἀπαιτεῖ ἡ ἁβρότης, καὶ ἐγὼ δέχομαι νὰ ἀπαντήσῃ πρῶτον εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, ἀλλ’ εὐθὺς μετὰ τοῦτο ὀφείλει ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων νὰ ἐπιληφθῇ τῶν σπουδαιοτάτων νομοσχεδίων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, πρὸ πάντων δὲ ὀφείλει νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, καὶ νὰ λάβῃ μίαν ἀπόφασιν περὶ αὐτοῦ. Δὲν πρέπει νὰ ἀφήσῃ τὸ ζήτημα ἐν ἐκκρεμότητι, καὶ νὰ ἔχῃ ὁλόκληρον τὸν κόσμον ἀνάστατον, καὶ νὰ ἀκούῃ κρίσεις δεξιᾷ καὶ ἀριστερᾷ διασταυρουμένας καὶ ἀλληλοσυγκρουομένας. Πρέπει τέλος πάντων νὰ μάθῃ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς, ἂν θὰ διοικῆται συνταγματικῶς, ἢ ἂν θὰ διοικῆται σατραπικῶς. Ἑπομένως παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν στέργει, ἵνα εὐθὺς μετὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον προταχθῇ τὸ ἀναγραφόμενον ὡς εἰκοστὸν ἕβδομον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχέδιον «περὶ σχηματισμοῦ ἀνωτέρων μονάδων τοῦ στρατοῦ». Ἐγὼ δὲ δηλῶ ἀπὸ τοῦδε, ὅτι οὔτε ἀρχηγὸν τῶν ἀνωτέρων μονάδων θέλω Βασιλόπαιδα, οὔτε διοικητὴν οἱουδήποτε σώματος τὸν θέλω, διότι φοβοῦμαι, ὅτι, ἂν ἤθελε ποτὲ λάβει χώραν νέος πόλεμος, πάλιν δὲν θὰ ἔχωμεν τὸν ὑπεύθυνον, ἐν ᾧ ἐν συνταγματικῷ Κράτει πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸν ὑπεύθυνον, καὶ διὰ νὰ ἔχωμεν τὸν ὑπεύθυνον, πρέπει νὰ ἔχωμεν Ἕλληνα ἀξιωματικόν, ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἵτινες ἀνετράφησαν καὶ συνανεστράφησαν μετὰ τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ οἵτινες δύνανται νὰ διοικήσωσι τὸν στρατὸν ὑπευθύνως. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ καὶ πάλιν νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι ἡ πρότασις αὐτοῦ εἶναι πρόωρος. Εὑρισκόμεθα εἰς τὸ στάδιον τὸ πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ὅταν φθάσωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, παρακαλῶ νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ πρότασις, καὶ τότε θὰ τὴν θέσω εἰς ψηφοφορίαν. Ὁ βουλευτὴς Πατρῶν κ. Μπουκαούρης ἔχει τὸν λόγον.

§19Δ. ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΣ (ἢ ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ). Κύριε Πρόεδρε, πρὶν ἢ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ Πατρῶν μετ’ ἄλλων συναδέλφων ὑπεβάλομεν πρότασιν νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ στρεμματικῆς φορολογίας. Παραδόξως ὅμως βλέπω τὴν πρότασιν αὐτὴν ἀναγεγραμμένην τελευταίαν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ἡ δὲ Κυβέρνησις ἐξ ἄλλου δὲν ἔλαβε κανὲν ὁριστικὸν μέτρον μέχρι τοῦδε περὶ τοῦ νόμου αὐτοῦ. Ἤθελον λοιπὸν παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δηλώσῃ, ἂν ταχέως θέλει ὑποβάλει νομοσχέδιον σχετικόν...

§20Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπ’ αὐτοῦ δύο λέξεις.

§21Δ. ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ. .. Ἄλλως φρονῶ, ὅτι θὰ εὑρεθῶσι καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τέλους νὰ ἐρωτήσωσι τὴν Βουλὴν, ἂν πρέπει νὰ προτιμηθῇ ἡ πρόταξις αὐτοῦ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου;

§23Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔλαβε τὸν λόγον ὁ κ. Μπακόπουλος.

§24Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δύο λέξεις ἐπ’ αὐτοῦ.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§26Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ὑπόμνησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου περὶ ψηφίσεως τῆς προτάσεως νόμου περὶ μετατροπῆς τοῦ νόμου τοῦ κανονίζοντος τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν τῶν ἀμπέλων εἶναι λίαν ἐπίκαιρος. Διότι, κ. Πρόεδρε, ἀπὸ πολλοῦ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς μεγάλαι συζητήσεις γίνονται, ἂν πρέπει νὰ διατηρηθῇ ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος ὁ κανονίζων τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν τῶν ἀμπέλων, ἢ πρέπει νὰ καταργηθῇ, ἀντικαθιστάμενος δι’ ἄλλου φορολογικοῦ συστήματος. Κατὰ τὰς δύο παρελθούσας Βουλευτικὰς Περιόδους ἐγένετο λόγος μέγας καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς περὶ καταργήσεως τοῦ ἐπαράτου νόμου περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου, καὶ οὐδεμία ἄλλη γνώμη ἐξηνέχθη ἔν τε τῇ Βουλῇ καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς περὶ τοῦ νόμου ἐκείνου, εἰ μὴ ἡ περὶ ἀντικαταστάσεως αὐτοῦ διὰ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας ἐπὶ τῶν ἀμπέλων. Καὶ ἐν τῇ Βουλῇ τοῦ 1895, ὅτε συνεστήθη ἐπιτροπὴ πρὸς μελέτην τῶν διαφόρων συστημάτων καὶ σύνταξιν νομοσχεδίου πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ ἐπαράτου ἐκείνου φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου, ἔλαβον ἀφορμὴν καὶ τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω ἐνώπιον αὐτῆς. Συνεστήθη τότε εἰδικὴ ἐπιτροπή, τῆς ὁποίας εἰσηγητὴς ἐτύγχανον ἐγώ. Κατηρτίσθη τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, καὶ ἐψηφίσθησαν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἓν ἢ δύο ἄρθρα αὐτοῦ, ἀλλὰ μετὰ τοῦτο ἐπῆλθον αἱ ἀτυχεῖς ἐκεῖναι περιστάσεις, καὶ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἔμεινε νεκρόν. Κατὰ δὲ τὴν ἐποχὴν τοῦ 1899, ὅτε ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν ἡ ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴν Κυβέρνησις, ἓν τῶν πρώτων ἔργων τοῦ τότε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἦτο ἡ σύνταξις καὶ ὑποβολὴ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίου περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ φόρου ἐκείνου διὰ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας. Καὶ τότε εὐρεῖαι συζητήσεις ἐγένοντο, καὶ οὐδεμία φωνὴ ἠκούσθη κατὰ τοῦ συστήματος, τοῦ προβληθέντος ὑπὸ τοῦ τότε κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ πᾶσα ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὸ σύστημα ἐκεῖνο, διαφωνήσασα μόνον ὡς πρὸς τὸν διακανονισμὸν τοῦ φόρου. Καὶ κατὰ τὸ 1895 καὶ κατὰ τὸ 1899 ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ παραστήσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ βάσις τοῦ νόμου, ὡς πρὸς τὴν κατανομὴν τοῦ φόρου, ἦτο ἐσφαλμένη, διότι ἐκ τῶν προτέρων ὡρίζετο ἡ ποσότης τοῦ φόρου, ὁ ὁποῖος κατ’ ἀνάγκην ἔπρεπε νὰ εἰσπραχθῇ ἐκ τῶν ἀμπέλων, ἀνεξαρτήτως τῆς ποσότητος τῶν στρεμμάτων τῶν δηλωθησομένων. Κατεδείχθη τότε, ὅτι, ἐὰν τὸ σύστημα τοῦ κ. Σιμοπούλου ἐγίνετο δεκτὸν ὡς εἶχεν, αἱ ἄμπελοι τοῦ Πειραιῶς ἤθελον πληρώνει 250 δραχμὰς κατὰ στρέμμα ἐτησίως φόρον, αἱ ἄμπελοι τοῦ Λαυρίου ἀνὰ 900 δραχμὰς ἐτησίως, αἱ δὲ τῶν Ἀθηνῶν ἀνὰ 12 δραχμὰς κατὰ στρέμμα ἐτησίως, διότι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ὅπως εἰσήχθη, ἦτο νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ μέσος ὅρος τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου τοῦ ἐγγείου καὶ τῆς καταναλώσεως κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν, τοῦ 1895, 1896, 1897 καὶ 1898, ὁ μέσος δὲ οὗτος ὅρος ἐν ἑκάστῳ δήμῳ ἔπρεπε νὰ κατανεμηθῇ εἰς τὴν ποσότητα τῶν στρεμμάτων τῶν δηλωθησομένων ἐν ἑκάστῳ δήμῳ. Ἀλλ’ ἔστερξε τότε ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς νὰ μεταβάλῃ τὸ σύστημα αὐτοῦ, χωρὶς ν’ ἀπομακρυνθῇ τοῦ διανεμητικοῦ συστήματος τῆς φορολογίας, χωρὶς τουτέστι νὰ στέρξῃ νὰ εἰσπραχθῇ φόρος ἀνάλογος τῶν δηλωθησομένων στρεμμάτων. Ἐπεθύμει ὁ τότε κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εἰσπραχθῇ ἐκ τοῦ φόρου τούτου ποσὸν ἀνερχόμενον εἰς 2,900,000 δραχμάς, ἀνεξαρτήτως τῆς ποσότητος τῶν στρεμμάτων, καὶ τοῦτο ἦτο τὸ σφάλμα τοῦ νόμου ἐκείνου, καὶ ἕνεκα τούτου πολλαὶ ἄμπελοι τῆς Ἀττικῆς, τῆς Μεσσήνης καὶ ἄλλων τινῶν πόλεων ὑπεβλήθησαν εἰς φόρον δραχ. 8,40 κατὰ στρέμμα. Ὁ φόρος αὐτὸς εἶναι φόρος βαρύτατος, δημευτικός, διότι πολλαὶ ἄμπελοι δὲν δύνανται νὰ παραγάγωσιν εἰσόδημα, ὥστε νὰ δίδουν ἔστω καὶ 8 δραχ. κατὰ στρέμμα. Καὶ κατὰ τὴν Βουλὴν τοῦ 1895 καὶ κατὰ τὴν τοῦ 1899 ὑπεστήριξα ὅτι ὁ ἀνώτατος ὅρος τῆς στρεμματικῆς φορολογίας δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπερβαίνῃ τὰς 3 δραχ. κατὰ στρέμμα, ἐσχάτως δὲ, κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον τῆς παρελθούσης Βουλευτικῆς Περιόδου, ὅτε ὁ κ. Σιμόπουλος, ἁπλοῦς βουλευτὴς ὤν, ἀπεμακρύνθη τοῦ συστήματος τῆς φορολογίας κατὰ στρέμμα, καὶ προέτεινεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν φορολογίαν τοῦ γλεύκους πρὸς πέντε λεπτὰ κατὰ μπότσαν διὰ δημόσιον φόρον, καὶ δύο λεπτὰ διὰ δημοτικόν, ἤτοι πρὸς 7 λεπτὰ κατὰ μπότσαν ἐν ὅλῳ, καὶ τότε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ παραστήσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ λαὸς τῶν ἐπαρχιῶν δὲν ἐξηγέρθη κατὰ τοῦ συστήματος τῆς στρεμματικῆς φορολογίας, ἀλλὰ κατὰ τοῦ ἐπαχθοῦς τοῦ φόρου, καὶ προέτεινα εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν ἤθελε, νὰ κανονίσῃ τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν οὕτως, ὥστε αἱ ἄμπελοι νὰ πληρώνωσι κατ’ ἐλάχιστον ὅρον μίαν δραχμήν, καὶ κατ’ ἀνώτατον ὅρον τρεῖς δραχμὰς κατὰ στρέμμα· ἡ φορολογία αὕτη θὰ ἦτο ἀνεκτή, καὶ εὐχαρίστως θὰ ἐγίνετο δεκτὴ καὶ παρὰ τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἐξεγερθῆ κατὰ τῆς φορολογίας. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Νέγρης, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τὴν τιμὴν νὰ συγκαταλέγηται μεταξὺ τῶν συναδέλφων σήμερον, ἐδέχθη τῳόντι τὴν γνώμην μου, καὶ μετὰ τρεῖς ἡμέρας ὑπέβαλε νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπεβάλλετο φόρος δι’ ἕκαστον στρέμμα ἀμπέλου μία δραχμὴ κατ’ ἐλάχιστον καὶ τρεῖς δραχ. κατ’ ἀνώτατον ὅρον· ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἀτυχῶς δὲν ἐψηφίσθη, διότι μόλις ἐψηφίσθη ὁ Προϋπολογισμός, αἱ θύραι τῆς Βουλῆς ἐκλείσθησαν, καὶ ἐχρειάσθη, ἐγὼ τοὐλάχιστον, νὰ παρακαλέσω τοὺς κλητῆρας τῆς Βουλῆς νὰ ἀνοίξωσι τὰς θύρας, ὅπως λάβω ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐν τῷ συρταρίῳ τῆς τραπέζης τῆς πρὸ τοῦ ἑδωλίου, ἐν ᾧ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κάθημαι διαρκουσῶν τῶν συνεδριάσεων. Φρονῶ λοιπόν, ὅτι, ἀντὶ τῆς προτάσεως τῶν ἐκ Πατρῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, καλὸν θὰ ἦναι νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλήν τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ὁ πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, τότε Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, εἰσήγαγε, καὶ οὕτω θέλουσι θεραπευθῆ τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα πολὺ δικαίως ἔκ τινων ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους ἔρχονται, παράπονα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ προέβλεπον ἔκτοτε, διότι εἴς τινα μέρη τοῦ Κράτους οἱ ἀμπελοκτήμονες δὲν συμβαίνει νὰ ἦναι καὶ οἰνοποιοί, ἀλλὰ μεταπωλοῦσι τὸ γλεῦκος ἅμα τῷ τρυγητῷ εἰς τοὺς οἰνοποιοὺς καὶ οἰνοπώλας. Καὶ εἶναι πολὺ δεδικαιολογημένη ἡ ἀγανάκτησις αὕτη κατὰ τοῦ φόρου αὐτοῦ, ὅστις εἶναι ἐπαχθής. Ἐὰν μεταβληθῇ κατὰ τὰς ὑποδείξεις μου ὁ νόμος, καὶ προβλέψωμεν περὶ ἐκείνων τῶν ἀμπέλων, αἵτινες δὲν παράγουσιν εἰσόδημα ἕνεκα καιρικῶν περιστάσεων, ὅτι αὗται θὰ μένωσιν ἀφορολόγητοι, βεβαίως ὁ νόμος οὗτος θὰ γείνῃ λίαν ἀνεκτὸς παρὰ τῶν φορολογουμένων. Ἐπρότεινα τότε καὶ ἑτέραν γνώμην, νὰ συμπεριληφθῇ ἐν τῷ νόμῳ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ἄμπελοι αἱ μὴ παράγουσαι ἀρκετά, ὥστε νὰ καλύπτωνται τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας, αὗται νὰ μὴ φορολογῶνται. Ἀλλὰ διὰ ταμιακοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν ἐννοῶ, ἡ Κυβέρνησις ἡ τότε δὲν παρεδέχθη τὴν γνώμην μου ἐκείνην, καὶ ἕνεκα τούτου ἡ Βουλὴ ἀπασχολεῖται καθ’ ἑκάστην Σύνοδον συζητοῦσα ἐπὶ τῶν ὑποβαλλομένων ἑκάστοτε αἰτήσεων καὶ προτάσεων πρὸς ἀπαλλαγὴν τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων ἐκείνων, αἵτινες δὲν παρήγαγον καρπούς. Ἐὰν ὅμως ἡ διάταξις, ἣν ἐγὼ τότε ἐπρότεινα, ἤθελε περιληφθῆ ἐν τῷ νόμῳ, οὔτε ἡ Βουλὴ θὰ ἀπησχολεῖτο ἐν ἑκάστῃ Συνόδῳ διὰ τοιούτων συζητήσεων, οὔτε ὁ φόρος θὰ ἦτο ἐπαχθής, ὡς εἶναι σήμερον. Ἐὰν, Κύριοι, δὲν διαρρυθμισθῇ ὁ νόμος συμφώνως πρὸς ταῦτα, βεβαίως μετ’ ὀλίγον εἴς τινας δήμους τοῦ Κράτους θέλουσιν ἐκριζωθῆ αἱ ἄμπελοι, καὶ θὰ φορολογῶνται αἱ ἄλλαι ἄμπελοι δι’ ὁλοκλήρου τοῦ φόρου· θὰ ἴδωμεν δὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη διὰ τὸν Πειραιᾶ, νὰ ἐκριζωθῶσιν ὅλαι αἱ ἄμπελοι ἀπὸ πολλὰς ἐπαρχίας, διὰ νὰ μὴ ἀναγκασθῶσι νὰ πληρώνωσιν οἱ ἀμπελοκτήμονες μυθώδη ποσὰ ὡς ἐτήσιον φόρον.

§27Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὐηρεστεῖτο, ὡς ὑπεσχέθη, νὰ εἴπῃ δύο λέξεις καὶ βεβαιώσῃ, ὅτι πολὺ ταχέως θέλει ὑποβάλει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπὸ μελέτην ἔχει, δὲν θὰ ἐγίνετο ἡ συζήτησις αὕτη, οὐδὲ θὰ ἐλάμβανεν ἀφορμὴν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας νὰ ἀναπτύξῃ δι’ εἰκοστὴν ἴσως φορὰν τὰς σκέψεις, ἃς ἔχει ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἀντιθέτους πρὸς ἐκείνας ὅλων τῶν Βουλευτῶν τοῦ Κράτους. Διότι ἡμεῖς, κύριε Πρόεδρε, οἱ ἀσχοληθέντες ἐπανειλημμένως εἰς τὸ ζήτημα καὶ κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον, ἔχομεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν μελέτην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἔχοντος ὑπ’ ὄψιν τὰς μακροτάτας ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεις τοῦ παρελθόντος καὶ τὰ πορίσματα τὰ συγκομισθέντα ὑπ’ αὐτοῦ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, τὰς ὁποίας ἐπεσκέφθη κατὰ τὴν ἐκλογικὴν περιοδείαν του. Εἶμαι ἠναγκασμένος ὅμως νῦν νὰ ἀντικρούσω κατά τε τὴν βάσιν καὶ κατά τινας λεπτομερείας τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μαντινείας, συμφωνῶν μετ’ αὐτοῦ, ὅτι εἶναι ἐπικαιρότατον τὸ ζήτημα τῆς συζητήσεως τῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων, καὶ προηγεῖται πάσης ἄλλης συζητήσεως, διότι συζήτησις ἐπὶ θέματος ἀφορῶντος εἰς τὰ γενικώτατα συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν μας προηγεῖται πάσης ἄλλης. Ἑπομένως θεωρῶ τοῦτο ἐπικαιρότατον ζήτημα, διότι, ἐνῷ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑποβληθέντων κατὰ τὴν λήξασαν Σύνοδον νομοσχεδίων ὑπὸ τοῦ κ. Νέγρη οἱ ταμίαι δὲν ἔσπευσαν νὰ ζητήσωσι κατὰ τὴν ὡρισμένην ὥραν καὶ τὰς τεταγμένας προθεσμίας τὸν φόρον τῆς στρεμματικῆς φορολογίας, ἤδη οἱ ταμίαι οὗτοι, εἴτε συνεπείᾳ παραγγελίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἴτε δυνάμει τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, τὰς ὁποίας δὲν δύνανται νὰ ἀναστείλωσι, καλοῦσι τοὺς κατοίκους νὰ ἐμφανισθῶσιν ἐντὸς 15 ἡμερῶν ἐνώπιον αὐτῶν καὶ ἀποτίσωσι τὸ χρέος τῆς στρεμματικῆς φορολογίας. Διὰ τοῦτο θεωρῶ ἐπίκαιρον τὴν συζήτησιν, διότι ἡ εἰδοποίησις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περὶ ὑποβολῆς νομοσχεδίου θὰ συνωδεύηται μετὰ διαταγῶν πρὸς τοὺς ταμίας, ἵνα μὴ προβῶσιν ἤδη ἀναγκαστικῶς εἰς τὴν εἴσπραξιν. Βεβαίως εἶναι ῥιζικὸν τὸ ζήτημα τοῦτο περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου τῆς στρεμματικῆς φορολογίας, ἀλλὰ συνδέεται μετ’ αὐτοῦ ἀναποσπάστως τὸ ζήτημα τοῦ καταλλήλου χρόνου τῆς πληρωμῆς. Οἱ ἀμπελοκτήμονες ὑποχρεοῦνται νὰ πληρώσωσιν ἀπὸ τῆς 15 Φεβρουαρίου καὶ τὴν 1 Μαρτίου καὶ 15 Μαρτίου, ἀναλόγως τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ὀφείλουσιν. Ἀνεστάλη ἄλλοτε ἡ πληρωμὴ δι’ ἐγκυκλίου, ὡς καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἀλλὰ καὶ σήμερον ὅλαι αἱ οἰνοφόροι ἐπαρχίαι περιμένουσιν ἐγκύκλιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι προτοῦ περατωθῇ ἡ μελέτη καὶ καταρτισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο προέχει ἡ λύσις τοῦ ζητήματος: Θὰ εἰσπραχθῶσι τὰ χρήματα ἀπὸ τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν κατὰ τὴν ἄγονον ἐποχήν, καθ’ ἣν οὐδεὶς ἀγρότης δύναται νὰ πληρώσῃ εἰς τὸ ταμεῖον; Ἐν τούτοις, ἐὰν πρέπῃ νὰ πληρωθῶσι, θ’ ἀρχίσῃ ἡ καταδίωξις, ἣν ἠκούσαμεν διεκτραγῳδουμένην διὰ πολλὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος καὶ ὑπὸ κυβερνητικῶν καὶ ὑπὸ ἀντιπολιτευομένων Βουλευτῶν. Διὰ τοῦτο θεωρῶ ἐπίκαιρον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην ἀνακοινώσῃ διὰ δευτέραν φορὰν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπηγγέλθη πρὸ ἡμερῶν, ὅτι βεβαίως θέλει ὑποβάλει τὸ νομοσχέδιον, καὶ τότε θὰ θεωρηθῶσι περιτταὶ αἱ συζητήσεις αὗται καὶ θὰ περιορισθῶσι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ κατὰ τμήματα εἰς τὸ Κράτος λαμβανομένη μέριμνα δὲν θεραπεύει τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν, διότι τότε, ὅπου γίνονται παράπονα, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποβάλληται καὶ ἰδιαίτερον νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ὅλος ὁ ἀγροτικός, ὁ ἀμπελοκτήμων πληθυσμὸς εὑρίσκεται εἰς τὸ αὐτὸ ἐπίπεδον τῆς ἀδυναμίας νὰ καταβάλῃ σήμερον, ἕνεκεν ἀνεπαρκείας καὶ ἀνεχείας, τὸν βαρὺν στρεμματικὸν φόρον. Ἑπομένως δέον ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, τί σκέπτεται περὶ τούτου, καὶ νὰ παραγγείλῃ εἰς τοὺς ταμίας διὰ γενικῆς ἐγκυκλίου, συμφώνως πρὸς τὰς πληροφορίας, ἃς ἔλαβε παρὰ τῆς ὑπηρεσίας, τὰ δέοντα· διότι ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει εἶπεν, ὅτι θέλει ζητήσει πληροφορίας καὶ θέλει προβῆ εἰς μέτρα. Τὰ μέτρα ταῦτα περιμένομεν ν’ ἀνακοινώσῃ, διότι ἔχω ἀναφοράς, ἃς πρόκειται ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ἐκ τῆς ἐπαρχίας Μεγαρίδος. Ἀλλ’ ἡ παρεμβληθεῖσα ἀντίρρησις τοῦ κ. ἐκ Μαντινείας Βουλευτοῦ δὲν πρέπει νὰ ἀνακόψῃ τὴν ἐργασίαν τὴν προπαρασκευαστικὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως ἢ μεταρρυθμίσεως τοῦ νόμου τῆς στρεμματικῆς φορολογίας. Ὁ κ. ἐκ Μαντινείας Βουλευτὴς ἠκούσθη καὶ ἄλλοτε τονίζων, ὅτι, ὅτε συνεζητεῖτο ἡ κατάργησις τοῦ ἐπαράτου φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, δὲν ἠκούσθησαν ἀντιρρήσεις κατ’ αὐτῆς. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ὑπῆρχε πολιτικὸν πρόγραμμα τῆς πρώην Κυβερνήσεως, ἐν ᾧ ἐφέρετο ἡ κατάργησις τοῦ φόρου αὐτοῦ, ὅστις εἶχεν ἐξεγείρει μὲν τὴν ἀστικὴν τάξιν, τοὺς οἰνοπώλας καὶ οἰνοπαντοπώλας, οἱ πληθυσμοὶ ὅμως οἱ ἀγροτικοὶ εἶχον αἰσθανθῆ τὰ εὐεργετήματα τοῦ νόμου ἐκείνου. Ὁ καταργηθεὶς ἐκεῖνος φόρος ὄντως εἶχε καταπιεστικὰς λεπτομερείας κατὰ τὴν βεβαίωσιν, διὰ τὴν σύνταξιν τῶν περιφήμων ἐκείνων πρωτοκόλλων, καὶ ἔδει ν’ ἀναζητηθῇ ἡ θεραπεία τοῦ νόμου ἐν τῇ καταργήσει τῶν πρωτοκόλλων. Ὁ κ. ἐκ Μαντινείας Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι εὗρε τὸν φόρον τῆς στρεμματικῆς φορολογίας ὀρθόν. Γνωρίζω πόθεν ἀντλεῖ τὰς ἐμπνεύσεις του· ἐκ τοῦ ἐδάφους τῶν ἀμπελοφυτειῶν τῆς Τριπόλεως. Καὶ ἔχει δίκαιον, καὶ τὸν ἐπαινῶ διὰ τοῦτο. Ἀλλὰ προέχει τὸ συμφέρον τῆς Μαντινείας τοῦ γενικοῦ συμφέροντος;

§28Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Γενικὸν συμφέρον εἶναι τὸ τῆς Μεγαρίδος;

§29Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Συμπίπτει νὰ ἦναι γενικὸν συμφέρον. Ἁπανταχοῦ ὁ φόρος ὁ στρεμματικὸς θεωρεῖται ἄνισος καὶ ἄδικος, μὴ ὀρθός, διότι δὲν στηρίζεται ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῆς παραγωγῆς, ἀλλ’ εἶναι φόρος αὐθαίρετος, παρασκευάζων τοὺς κινδύνους καὶ τὰ ἀτοπήματα, ἅτινα πανταχοῦ συμβαίνουσι, καὶ ἅτινα ἔδει νὰ μὴ ἔχωσι συνήγορον τὸν κύριον ἐκ Μαντινείας Βουλευτὴν, διότι καὶ αὐτὸς ὑποστηρίζει τὸ δόγμα τὸ στηριζόμενον ἐπὶ τῆς ἐπιστήμης, ὅτι ὁ φόρος ὁ πληρωνόμενος δὲν εἶναι ἡ ἀμοιβὴ πρὸς τὴν Πολιτείαν διὰ τὴν προστασίαν, τὴν ὁποίαν αὕτη παρέχει εἰς τὴν παραγωγήν, καὶ πληρώνει φόρον ὁ πολίτης, καθ’ ὅσον παράγει. Ἔχομεν αὐθαίρετον διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἄμπελος, εἴτε παράγει, εἴτε δὲν παράγει, θὰ πληρώσῃ —πολὺ ἢ ὀλίγον, ἀδιάφορον —τὸν στρεμματικὸν φόρον. Ἐκ τῆς ἀνισότητος δὲ ταύτης ἐξηγέρθησαν οἱ κάτοικοι διαφόρων μερῶν τῆς Ἑλλάδος, καὶ ζητεῖται ἡ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τοῦ φόρου τούτου, διότι ἕνεκα διαφόρων περιστάσεων, περονοσπόρου ἢ ἄλλης τινὸς ἀσθενείας, τοπικῆς ἢ μετεωρολογικῆς, ἡ ἄμπελος δὲν παράγει. Ἔχομεν λοιπὸν τὸν φόρον τοῦτον, ἐναντίον τῶν ἐπιστημονικῶν καθεστώτων περὶ φορολογίας, καὶ ἔχομεν ἐξ ἀντιθέτου ἀδυναμίαν, ἵνα ἐν ἰσότητι ἐπαχθῇ ἡ φορολογία αὕτη, διότι, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν διαιρεθῶσιν αἱ ἄμπελοι, εἴτε κατὰ δήμους, εἴτε κατ’ ἐπαρχίας, εἴτε κατὰ τοποθεσίας, εἶναι ἀδύνατον νὰ φορολογηθῶσιν ἐξ ἴσου. Ἔχω ἄμπελον 10 στρεμμάτων ἐπὶ ψιλοῦ ἐδάφους, ἥτις δὲν δύναται νὰ παραγάγῃ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἄλλη ἄμπελος παράγει εἰς τὴν ἰδίαν τοποθεσίαν, ἀλλ’ ἐπὶ βαθυτέρου ἐδάφους. Ἐν τούτοις ἡ ἄμπελος τῶν 10 στρεμμάτων ἡ πρώτη, ἥτις κατὰ ποσὸν δὲν δύναται νὰ παραγάγῃ οὔτε ὅσον ἓν στρέμμα τῆς ἄλλης, ἐπίσης 10 στρεμμάτων, θὰ πληρώσῃ τὸν αὐτὸν φόρον μὲ αὐτήν, ἤτοι δεκαπλάσιον ἀναλόγως τῆς παραγωγῆς. Ὁ φόρος οὗτος ἄρα ἐξεγείρει τὸν Ἕλληνα πολίτην ἕνεκεν τῆς ἀνισότητος. Ἀλλὰ μήπως καὶ αἱ οἰκονομικαὶ βλέψεις τοῦ εἰσαγαγόντος τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος δὲν ἐναυάγησαν; Διότι, ἐνῷ εἶπεν, ὅτι βάσις τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἦτο καὶ τὸ νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὸ ἐκ 2,900,000 δραχ. εἰσπραττόμενον ποσὸν ἐκ τοῦ ἐγγείου φόρου τοῦ οἴνου καὶ τῆς καταναλώσεως αὐτοῦ, τί εἴδομεν; νὰ ἀναγράφηται μὲν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ὡς εἰσπρακτέον ποσὸν 1,500,000 δραχμῶν, χωρὶς ὅμως νὰ εἰσπραχθῇ κατὰ τὰ τρία ἔτη, οὐδὲ τὸ ἀναγραφόμενον ποσὸν ὡς βεβαιωθησόμενον. Τὸ ναυάγιον τὸ οἰκονομικὸν εἶναι φανερὸν, ἐκτὸς τῆς ἐξεγέρσεως παντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ἔρχομαι καὶ εἰς τὸ ζήτημα, ἕνεκα τοῦ ὁποίου κατανοῶ καὶ ἐκτιμῶ τὴν εὐαισθησίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας, τὸ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας. Γνωρίζουσι πάντες οἱ διελθόντες ἐκ Μαντινείας, ὅτι αὕτη εἶναι κατ’ ἐξοχὴν οἰνοφόρος ἐπαρχία. Διήλθομεν μετὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Μαντινείας ἐπὶ ὥρας ἐκτάσεις ἀμπελοφυτειῶν, ὅτε δὲ ἐζήτησα τὸ ποσὸν τῶν δηλωθεισῶν ἀμπέλων ἐν Μαντινείᾳ, ἥτις εἶναι ἐπαρχία ἐκ τῶν πλουσιωτέρων τῆς Πελοποννήσου, τί εἶδον; ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἐπαρχία εἶχε δηλώσει 25 ἕως 28 χιλιάδας στρέμματα!...

§30Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. 48 χιλιάδας.

§31Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν πρώτην στατιστικὴν, τὴν ὑποβληθεῖσαν, τόσα μόνον, 28,000... Τί συμβαίνει ὅμως εἰς ἄλλα μέρη; Ἐν τῷ δήμῳ Κρωπίας τῆς Ἀττικῆς εἶναι δεδηλωμένα 38,000 στρέμματα, πρὸς 6 δραχμὰς κατὰ στρέμμα μετὰ τῆς δημοτικῆς φορολογίας. Οὕτω δὲ εἷς δῆμος πληρώνει πολὺ περισσότερον ἀπὸ μίαν οἰνοφόρον ἐπαρχίαν ὁλόκληρον, ἥτις καὶ πληρώνει μόνον δραχ. 1 καὶ λεπ. 10 κατὰ στρέμμα!...

§32Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τέσσαρας δραχμάς.

§33Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι!... Τί συμβαίνει λοιπὸν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ; Ὁ Ἀρκαδικὸς λαός, ὅστις εἶναι κατ’ ἐξοχὴν εὐφυής, ὡς ἀποδεικνύει ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ κυρίου Μπακοπούλου, κατώρθωσε νὰ διίδῃ τὰς ἀτελείας τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὴν ἐκμετάλλευσιν αὐτοῦ, ἥτις ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ. Διότι εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι, ἂν αἱ 48,000, ὡς λέγει ὁ κύριος Μπακόπουλος, ὄντως ἔχωσι δηλωθῆ, βεβαίως ἄλλαι 30,000 δὲν ἔχουσι δηλωθῆ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου συμβαίνει καὶ ἄλλο τι περισσότερον· ὑπὸ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων καὶ τῶν λοιπῶν ἁρμοδίων κατὰ τὸν νόμον, συνερχομένων, καθορίζεται ὁ μέσος ὅρος τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς τιμῆς κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἐπέλθωσι τὰ γνωστὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἐλαχίστου ὅρου τοῦ φόρου κατὰ στρέμμα. Εἶμαι, κύριοι Βουλευταὶ, ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, καθ’ ἣν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον, ὁ νῦν ἰσχύων νόμος, περὶ στρεμματικῆς φορολογίας, ἐναντίον καὶ τῆς βάσεως καὶ τῶν λεπτομερειῶν αὐτοῦ. Ἤδη δὲ καὶ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτοῦ οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἐπιτακτικὴ προβάλλεται ἡ ἀνάγκη τῆς καταργήσεως ἢ μεταρρυθμίσεως τοῦ νόμου κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἀρθῶσιν αἱ ἀνισότητες. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν σαφῶς ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι καταγίνεται εἰς μελέτην ἐπ’ αὐτοῦ. Δι’ ἐμὲ εἶναι ἐπαρκὴς ἡ ἐπαγγελία αὕτη ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι καὶ ἀπὸ σιδηροδρομικῶν σταθμῶν διερχόμενος καὶ ἐξ οἰκιῶν ἀγορεύων δὲν ἐδίστασε νὰ ἐξαγγέλλῃ, ὅτι θέλει μεταβάλει κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὸν νόμον, ὥστε νὰ λείψωσιν ἐν τῷ μέλλοντι τὰ παράπονα. Θεωρῶν ἐπαρκῆ τὴν δήλωσιν ταύτην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, θεωρῶ οὐχ ἧττον, ἐπαναλαμβάνω, ἀναγκαιοτάτην τὴν κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην ἀνακοίνωσιν αὐτοῦ, ἂν σκοπεῖ, συμφώνως πρὸς τὰς πληροφορίας, ἃς ἔλαβεν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τοὺς ταμίας νὰ ἀνακόψωσι τὴν εἴσπραξιν, ὡς ἐν τῷ παρελθόντι, μέχρις οὗ ἐξωτερικευθῇ ἡ νομοθετικὴ αὐτοῦ σκέψις ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων, ἂν θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ ἤδη κρατῶν νόμος, καὶ ἂν ἀπὸ τῆς 15 Φεβρουαρίου ἢ ἀπὸ τῆς 1 Μαρτίου εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ ἀμπελοκτήμονες νὰ πληρώσωσιν, ἢ θὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ βαρὺ πρόστιμον καὶ τὸν τόκον, ἅτινα θὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς αὐτοὺς, ὡς ἐκπροθέσμους. Διὰ τοῦτο ἐθεώρησα ἐπίκαιρον τὸ ζήτημα, καὶ θέλω παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν γιγνομένην συζήτησιν διὰ τῆς ζητουμένης ἀνακοινώσεώς του.

§34Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Κατὰ τοῦτο διαφωνῶ πρὸς τὸν ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτὴν, ὅτι οὗτος μὲν ἐθεώρησεν ἐπίκαιρον τὸ ζήτημα, καὶ ἑπομένως ἐπιθυμεῖ νὰ ἐπιχυθῇ περισσότερον φῶς ἀφ’ ὅσον μέχρι τοῦδε ἐπεχύθη ἐπ’ αὐτοῦ, ἐγὼ δὲ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι σήμερον ἡ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλομεν παραστῆ πρὸ τῶν δύο πτερύγων, τῶν δύο στρατιῶν, τῆς στρατιᾶς τῆς στρατευομένης ὑπὲρ τοῦ νόμου τῆς στρεμματικῆς φορολογίας, καὶ τῆς στρατιᾶς τῆς στρατευομένης κατ’ αὐτοῦ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὀρθὸν θὰ ἦτο νὰ ἔλεγε ταῦτα καθ’ ὃν χρόνον ἤθελε προταθῆ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ θέλει κανονίσει ἄλλως τὰ τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων, διότι τότε ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἤθελεν ἐκθέσει τὰς ἐπ’ αὐτοῦ γνώμας του, καὶ ἤθελεν ὑποστηρίξει ταύτας εἴτε ὑπὲρ εἴτε κατὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι νομίζω, ὅτι ἡ πρόωρος ἐξέτασις τῶν πραγμάτων εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀπολήγει ἢ εἰς ἀπώλειαν χρόνου. Διότι γνωστὰ εἰσι τὰ ἐλαττώματα καὶ τοῦ κρατοῦντος συστήματος, ὅπως γνωστὰ εἰσι τὰ ἐλαττώματα καὶ τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, ὅπερ ἐκράτει πρὸ τοῦ 1899· εἶναι ἐλαττώματα ἀναγόμενα εἰς τὸν τρόπον τῆς βεβαιώσεως ἢ τῆς εἰσπράξεως, καὶ προβαλλόμενα ὡς ἐπιχειρήματα κατὰ τοῦ πρὸ τοῦ 1899 ἰσχύοντος νόμου, ὡς ἡ ἀνισότης προβάλλεται ὡς ἐλάττωμα κατὰ τοῦ νόμου τοῦ κρατοῦντος μετὰ τὸ 1899, τοῦ καὶ ἤδη λειτουργοῦντος· ἡ ἀνισότης δ’ ἀπεδείχθη, ὅτι πρὸ πάντων ὑπάρχει εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου αὐτοῦ. Ἐὰν ἀρξώμεθα ἀπὸ τοῦδε ἀναπτύσσοντες τὰ θέματα ταῦτα, βεβαίως θέλομεν καταναλώσει πολὺν χρόνον, ἀλλὰ βεβαίως δὲν θέλομεν καταλήξει εἰς ἀποτελέσματα, διότι δὲν ἔχομεν πρὸ ἡμῶν κείμενον νόμου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ καλώμεθα νὰ δώσωμεν τὴν ψῆφον ἡμῶν. Διὰ τοῦτο παρεκάλεσα ἤδη τοὺς συναδέλφους, καὶ παρακαλῶ αὐτοὺς καὶ σήμερον, ν’ ἀναβάλωσιν ἐπί τινας ἡμέρας τὴν συζήτησιν ταύτην ἐπὶ τῶν φορολογικῶν συστημάτων, ἵνα διεξαγάγωσιν αὐτὴν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ θέλω προτείνει, νὰ μελετήσωσι δὲ νῦν, ὅσον εἶναι δυνατὸν, καὶ νὰ ἐπιφυλαχθῶσι νὰ δώσωσι τὴν γνώμην αὐτῶν καὶ τὴν ψῆφον αὐτῶν, ὅταν εἰσαχθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ἂν δὲ ἀνεβλήθη ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ νομοσχεδίου μέχρι τοῦδε, τοῦτο ἐγένετο, διότι τὸ θέμα χρήζει ἐμβριθοῦς μελέτης, οὐχὶ μόνον, ὅπως ἀπαλλάξῃ τοὺς πολίτας τῶν κακῶν τῶν δύο προηγουμένων συστημάτων, ἀλλὰ καὶ σχετικῶς πρὸς τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν τῆς χώρας καὶ πρὸς τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα θέλει παραγάγει ἐπ’ αὐτῆς ἡ ἀλλαγὴ φορολογικοῦ συστήματος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ὅτι διαφωνῶ πρὸς τὸν ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτὴν κατὰ τοῦτο. Ὑπῆρξε στιγμὴ, καθ’ ἣν, μικροῦ δεῖν, ἤθελον παραβῆ τὴν ἕξιν μου, καὶ ἤθελον διακόψει αὐτὸν, ἀλλ’ ἀπετράπην ἀπὸ τούτου, διότι ὁ ἴδιος ἔσπευσε νὰ τροποποιήσῃ τὴν γνώμην του. Ὁ ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτὴς ἰσχυρίζεται, ὅτι ἐγὼ καὶ ἀπὸ σταθμῶν τῶν σιδηροδρόμων καὶ ἀπὸ ἐξωστῶν οἰκιῶν ἐπηγγέλθην ἄλλο φορολογικὸν σύστημα ἀπὸ τὸ τῆς ἀμπέλου. Οὐχί! δὲν ἐπηγγέλθην τοῦτο, ἀλλ’ ἐπηγγέλθην ὅτι, ἂν ἤθελεν ἀνέλθει τὸ ἡμέτερον πολιτικὸν κόμμα ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, ἠθέλομεν βελτιώσει τὰ τῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων. Ἀλλὰ διὰ τίνος συστήματος; Οὔτε τότε εἶπόν τι, οὔτε μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἐδήλωσά τι. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τοῦ μέλλοντος φορολογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ θέλει ἐξετάσει. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεγαρίδος ἀνέμιξε μὲ τὴν ἔρευναν τοῦ παρελθόντος, καὶ ἐζήτησε πληροφορίας ἐπὶ διαφόρων λεπτομερειῶν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου, ἵνα ἐξετάσῃ καὶ κανονίσῃ τὰ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ κανονισθῶσιν αἱ σχέσεις τοῦ παρελθόντος καὶ αἱ σχέσεις αἱ παραχθεῖσαι ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου τῆς στρεμματικῆς φορολογίας κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη. Ὑποθέτω ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγον σήμερον εἰς τὴν Βουλὴν, «περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ ἐγγείου φόρου τῶν ἀμπέλων τῆς χρήσεως τοῦ 1901 τῶν ἀμπελοκτημόνων, ὧν ἡ παραγωγὴ κατεστράφη κλπ.», κανονίζει τὰ περὶ τούτου ἐν λεπτομερείαις, καὶ αἴρει πᾶσαν ἀντίρρησιν, πάντα δισταγμὸν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεγαρίδος. Ἐλπίζω ὅτι, ὅταν τὸ νομοσχέδιον τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, θέλει πληροφορηθῆ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου προεβλέψαμεν νὰ κανονίσωμεν πάσας τὰς σχέσεις τῶν φορολογουμένων πρὸς τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ ἐκείνων, τῶν ὁποίων αἱ ἄμπελοι οὐδεμίαν παρήγαγον συγκομιδὴν, διότι τὸ προϊὸν αὐτῶν κατεστράφη ἐκ θεομηνίας, καὶ ἐκείνων, ὧν αἱ ἄμπελοι παρήγαγον, δὲν ἠδυνήθησαν ὅμως οὗτοι ἐγκαίρως νὰ ἀποτίσωσιν εἰς τὸ Δημόσιον τοὺς φόρους, οὓς ὤφειλον νὰ ἀποδώσωσι, — καὶ εἰς αὐτοὺς παρέχονται εὐκολίαι — καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἕνεκεν ἐλλείψεως τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀποδώσωσι τὰς τοιαύτας ὀφειλάς των ἐμπροθέσμως, καὶ ἐκείνων, τῶν ὁποίων δὲν παρήγαγον οἱ ἀγροὶ οὐδὲ κόκκον σίτου, προσκαλοῦνται δὲ νὰ πληρώσωσι τὸν φόρον των. Ἐὰν τυχὸν μετὰ τὴν διανομὴν καὶ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου ἤθελον οἱ συνάδελφοι ἐν τῇ Βουλῇ ἀνεύρει ἐλλείψεις, παρακαλῶ αὐτοὺς, τότε νὰ προβάλωσι τὰς παρατηρήσεις των· ἔστωσαν δὲ βέβαιοι, ὅτι μετὰ πάσης φροντίδος θέλομεν προσπαθήσει νὰ πληρώσωμεν τὰ καταδειχθησόμενα κενά. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις εἶναι πρόωρος. Ἴσως εἶναι ἐκ τῆς ἀνυπομονησίας πρὸς ὑποστήριξιν γνώμης, τὴν ὁποίαν προεκάλεσεν ἡ ὑπὸ Βουλευτῶν κατατεθεῖσα πρότασις νόμου· ἴσως αὕτη ἔθιξε ζήτημα, τὸ ὁποῖον κινεῖ τὴν περιέργειαν καὶ τὴν προσοχὴν καὶ τὸ ἐνδιαφέρον τῶν κυρίων Βουλευτῶν, καὶ ἐντεῦθεν ἡ συζήτησις αὕτη. Ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ ἀναβάλῃ ἡ Βουλὴ τὴν συζήτησιν, ἐλπίζω δὲ, ὅτι ἐντὸς βραχέος χρόνου θέλω δυνηθῆ νὰ εἰσαγάγω νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τῶν ἀμπέλων, τὸ ὁποῖον θέλει ἐξετάσει ἡ Βουλὴ, καὶ τότε θέλω ἀκούσει τὴν γνώμην καὶ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἐφ’ ὅσον ἤθελον πεισθῆ, ὅτι αὕτη εἶναι ὀρθή.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γεράκης ἔχει τὸν λόγον.

§36Κ. ΓΕΡΑΚΗΣ. Οἱ γονεῖς τῶν μαθητῶν τοῦ Σχολαρχείου Ἀργοστολίου ἀπηύθυναν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας τηλεγράφημα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκθέτουσι τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν καὶ τὴν παραλυσίαν, εἰς ἣν περιῆλθε τὸ Σχολαρχεῖον τοῦτο· ταῦτα δὲ ἀνακοινοῦσι διὰ τηλεγραφήματός των καὶ πρὸς ἡμᾶς, καὶ παρακαλοῦσι νὰ παρακαλέσωμεν τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ διδασκάλου ἐκείνου, ὁ ὁποῖος περιῆλθεν εἰς πλήρη ἀνικανότητα, καὶ ὡς ἐκ τούτου καὶ εἰς πλήρη παραλυσίαν τὸ Σχολαρχεῖον. Φρονῶ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας θέλει φροντίσει, ὡς οἷόν τε τάχιστα, ν’ ἀντικαταστήσῃ τὸν σχολάρχην αὐτόν, καὶ οὕτω νὰ δυνηθῶσιν οἱ μαθηταὶ νὰ ἐξακολουθήσωσι τὰ μαθήματά των.

§37ΑΛΕΞ. ΣΠ. Κ. ΡΩΜΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Θέλω ἐξετάσει. Ἀλλὰ δὲν ἔλαβον τοιοῦτον τηλεγράφημα. Ἴσως ἐστάλη, ἀλλ’ εἰσέτι δὲν μοὶ ἐδόθη.

§38ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἀπὸ τῆς 31 Δεκεμβρίου 1901 διεκόπη ἡ δημοσίευσις τοῦ ἰσολογισμοῦ τῆς Γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἐπειδὴ ἡ δημοσίευσις τῶν καθυστερουμένων ἰσολογισμῶν εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαία πρὸς τὰς σχετικὰς μελέτας τῶν ἀπολογισμῶν, διὰ τοῦτο θερμὴν ὑποβάλλω παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ τὴν ἐπανάληψιν τῆς δημοσιεύσεως τοῦ ἰσολογισμοῦ τῆς Γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ δημοσίου ταμείου.

§39Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔδωκα παραγγελίαν εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον.

§40ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ἀπευθύνω μίαν παράκλησιν πρὸς τοὺς κυρίους Ὑπουργούς. Πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ὑπεβλήθησαν διάφοροι ἐπερωτήσεις, σχετικαὶ πρὸς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον. Παρακαλῶ τοὺς κ. Ὑπουργοὺς νὰ εὐαρεστηθῶσι ν’ ἀπαντήσωσιν εἰς αὐτὰς ὡς τάχιστα.

§41ΔΗΜΟΣΘ. ΔΟΓΚΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ πίνακα τῶν καταδικαστικῶν ἀποφάσεων κατὰ τοῦ ἀστυνομεύοντος ἐν τῷ δήμῳ Ὀλυμπίων ἐνωμοτάρχου Κ. Γράτσου, ὡς καὶ πᾶσαν ἔκθεσιν, ἀποβλέπουσαν αὐτόν, τῶν ἐν Ἠλείᾳ ἀρχῶν. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα τῶν ὑποβληθέντων εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν κατὰ τοῦ ἀστυνόμου τούτου καταγγελιῶν, ἀφ’ ἧς ἀστυνομεύει εἰς τὸν δῆμον Ὀλυμπίων, καὶ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, τί ἐνήργησεν ἐπ’ αὐτῶν ἡ δικαστικὴ ἀρχή. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ὑπεβλήθη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του ἔνταλμα συλλήψεως τοῦ εἰρημένου ἐνωμοτάρχου ἐπὶ ἀποπείρᾳ ἀναιρέσεως, καὶ ἂν διετάχθη ἡ ἐκτέλεσίς του. Παρακαλῶ ἐπίσης τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ φύλλον ποινῶν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται ἐνωμοτάρχου.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ὑποβάλητε ἐγγράφως τὰς ἐπερωτήσεις ταύτας.

§43Δ. ΔΟΓΚΑΣ. Μάλιστα.

§44Α. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἰς ἐμὲ, κύριε Ὑπουργὲ, ἀνακοινοῦται ἐκ Πύργου, ὅτι ὁ ἐν λόγῳ ἐνωμοτάρχης, ὁ διευθύνων τὴν ἀστυνομίαν Ὀλυμπίων, ὑπέπεσεν εἰς πολλὰς ἐγκληματικὰς πράξεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων κατηγγέλθη, καὶ δι’ ἃς ἐξεδόθη ἐναντίον του ἔνταλμα συλλήψεως. Τοῦτο τὸ ἔνταλμα δὲν ἠξεύρω ποῦ εὑρίσκεται· ἐν τούτοις ἐξακολουθεῖ αὐτὸς νὰ διευθύνῃ τὴν ἀστυνομίαν τοῦ δήμου Ὀλυμπίων, καίτοι εἶναι πρώτης τάξεως ἀστυνομία! Διὰ τοῦτο παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ὑποβάλητε ἐγγράφως τὰς ἐπερωτήσεις σας.

§46Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μόλις ἔλαβον, κύριε Πρόεδρε, τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως τὰ ὄμματά μου ἐστράφησαν πρὸς ὅλα τὰ ἀναγραφέντα νομοσχέδια, καὶ παρ’ ἐλπίδα εἶδον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν τὴν Γενικὴν Διοίκησιν εἶναι ἀναγεγραμένον 27ον...

§47ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐγένετο λόγος περὶ αὐτοῦ.

§48Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶναι ἁρμόδιος νὰ μοὶ ἀνακοινώσῃ τοῦτο.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκριβῶς θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀνακοινώσω, ὅτι ἤδη ἐγένετο παρατήρησις ἐπὶ τῆς τάξεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνεγράφη τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει· παρεκάλεσα δὲ τὸν ἐξ Ἠλείας ἀξιότιμον συνάδελφον, ἅμα ὡς ἔλθῃ ἡ ὥρα, τότε νὰ ὑποβάλῃ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ὑποβάλει καὶ ὑπέβαλεν ἤδη· διότι ἅμα ὡς εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀναγκαίως θέλει προταχθῆ, τῇ συναινέσει ὅλων, ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, καὶ κατόπιν θὰ ἔλθῃ τὸ ζήτημα τῆς τάξεως τῶν λοιπῶν ἀντικειμένων. Ὁ βουλευτὴς Ἁλμυροῦ κ. Μπαλτατζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§50Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργείου ἐπὶ τῶν ζητημάτων τῶν κοινοτικῶν δασῶν, καθ’ ὧν ἤγειρεν ἢ θὰ ἐγείρῃ τὸ Δημόσιον ἀγωγάς· διότι, κατὰ τὰς πληροφορίας τοὐλάχιστον, τὰς ὁποίας ἔχω ἐκ τῶν ἐφημερίδων, φαίνεται ὅτι ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβεία ἀπέστειλεν ἀντίγραφα τίτλων, δυνάμει τῶν ὁποίων νομίζει τὸ Δημόσιον, ὅτι δύναται νὰ διεκδικήσῃ τὰ δάση ταῦτα. Ἀλλ’ εἰδικώτερον ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπὶ τῶν κοινοτικῶν δασῶν Κωφῶν καὶ Κοκκωτῶν, καθόσον εἰς τὰ μέλη τῶν δύο τούτων κοινοτήτων δὲν ἐξέδωκε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὰς ἀναγκαίας ἀδείας ὑλοτομίας, — καίτοι ὑπεβλήθη πίναξ πρὸς ἔγκρισιν, — ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι τὰ δάση ταῦτα δὲν εἶναι κοινοτικά, καίτοι κατέχονται ὑπὸ τῶν εἰρημένων κοινοτήτων καὶ πρὸ τοῦ χρόνου τῆς προσαρτήσεως τῆς Θεσσαλίας καὶ μετ’ αὐτήν. Ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καθόσον οἱ ἀποτελοῦντες τὰς κοινότητας ταύτας μόνον πόρον ζωῆς εἶχον τὴν ὑλοτομίαν, διότι εἶναι ἀνθρακεῖς, καὶ δέον νὰ ληφθῇ πρόνοια ὑπὲρ αὐτῶν, ὅπως μὴ περιέλθωσιν, ἂν δὲν παρῆλθον ἤδη, εἰς ἀπόγνωσιν.

§51Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐὰν πρόκηται περὶ τῶν δύο κοινοτήτων, τῶν ὁποίων ἐμνήσθη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἁλμυροῦ, καὶ περὶ τῶν δασῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων αἱ δύο κοινότητες ἔχουσιν ἀξιώσεις, θέλω σπεύσει νὰ δώσω τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν. Ἐὰν ὅμως πρόκηται περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ γενικοῦ, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἔρευναν αὐτοῦ.

§52Γ. ΡΑΔΙΝΟΣ. Ἡ συζήτησις, Κύριοι, ἡ διεξαχθεῖσα πρό τινος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ περὶ τῶν δασῶν τῆς Θεσσαλίας, ἔσχε τὸν ἀντίκτυπον εἰς τὴν ἐπαρχίαν τὴν ἐμὴν, ἥτις εἶναι κατ’ ἐξοχὴν δασοφόρος, καὶ ἧς τὰ πλεῖστα δάση, ἀληθῶς κοινοτικὰ ὄντα, διεκδικεῖ ὡς ἐθνικὰ τὸ Δημόσιον. Ἐκ τῆς συζητήσεως τῆς διεξαχθείσης πολλοὶ συνάδελφοι, ὅπως ἐπιδείξωσιν ἐνδιαφέρον διὰ τὴν ἐπαρχίαν των, εἴτε ἄλλοι τινὲς, συνδεόμενοι δι’ ἄλλων συμφερόντων μὲ τὴν ἐπαρχίαν ἡμῶν, ἀπέστειλαν τηλεγραφήματα πρὸς τοὺς συμπολίτας μου, διὰ τῶν ὁποίων ἀνακοινοῦσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει υἱοθετήσει τὸ ζήτημα τῶν δασῶν καὶ μάλιστα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἡ λύσις αὐτοῦ νὰ μὴ ἐπιδέχηται καμμίαν ἀναβολὴν, καὶ ὅτι ἡ ἀναγνώρισις τῶν δασῶν, τῶν ἤδη ἀμφισβητουμένων ὡς κοινοτικῶν, εἶναι γεγονὸς τετελεσμένον. Ἡ χαρὰ, ἡ ὁποία ἐνέπλησε τοὺς συμπολίτας μου, εἶναι φυσική. Ἀλλ’ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ἐγεννήθη καὶ τὸ ἑξῆς γεγονός· ἐπῆλθεν ἀνώμαλος κατάστασις, ἔκρυθμος, μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν κοινοτήτων, αἵτινες ἔχουσι δάση. Διότι πρὶν ἔτι γνωσθῇ ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως ἐπισήμως, πρὶν ἡμεῖς λάβωμεν γνῶσιν τῶν ἀποφάσεων τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν δασῶν, οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν κοινοτήτων προέβησαν εἰς συμφωνίας περὶ ἐνοικιάσεως τῶν δασῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα συγχρόνως καὶ τὸ Δημόσιον ἔχει ἐνοικιάσει εἰς ἄλλους. Μεταξὺ λοιπὸν τοῦ Δημοσίου ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν κοινοτήτων ἀφ’ ἑτέρου ἐδημιουργήθη τοιουτοτρόπως μία κατάστασις ἔκρυθμος, καὶ τὸ Δημόσιον φυσικὰ διὰ τῶν ὀργάνων του θὰ διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματά του, ἀφ’ ἑτέρου δὲ αἱ κοινότητες θ’ ἀντεπεξέλθωσιν, ὅπως ὑποστηρίξωσι τὰ δικαιώματά των. Ἔχει λοιπὸν καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ σπεύσῃ νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ διευθετηθῇ γενικῶς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐὰν ἔχῃ τὴν γνώμην, ὅτι τὰ δάση ταῦτα πρέπει ν’ ἀποδοθῶσιν εἰς τὰς κοινότητας· ἐὰν δὲ τοὐναντίον φρονῇ, ὅτι πρέπει νὰ διατηρηθῇ τὸ καθεστὼς, ἐπίσης ἐπιβάλλεται αὐτῇ νὰ σπεύσῃ νὰ κάμῃ τὴν ἀναγκαίαν ἀνακοίνωσιν, διότι ἡ γνώμη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν θέλει ἀποκαταστήσει τὴν τάξιν ἐκεῖ, ὅπου δὲν ὑπάρχει σήμερον.

§53Β. ΓΙΑΝΝΟΥΣΙΟΥ. Εἶναι ἀληθὲς, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὑφίσταται ἔκρυθμός τις κατάστασις ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν δασῶν ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ ἰδίως ἐν τῷ νομῷ Τρικκάλων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡμολόγησε πρὸ ἡμερῶν, ὅτι εὗρεν ἀνωμαλίαν τινὰ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῇ δασικῇ, καὶ ὅτι μελέτη γίνεται πρὸς ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος τούτου. Ἡ τοιαύτη ἀνακοίνωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, μεταδοθεῖσα εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων, παρήγαγε τὴν ἐντύπωσιν ἐκείνην, περὶ τῆς ὁποίας ἐποιήσατο λόγον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῆς μελέτης τῆς κυβερνητικῆς ἐπὶ τοῦ ἐν λόγῳ ζητήματος, εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ εὐρεῖα κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον συζήτησις περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν αἱ μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεις ἠθέλησαν νὰ διαρπάσωσι τὰ δάση παρὰ τῶν κοινοτήτων τοῦ νομοῦ Τρικκάλων. Διότι ἐκ τοῦ τρόπου ἐκείνου θὰ καταφανῇ ἡ κακὴ πίστις μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε οἱ ὑπάλληλοι τῆς Κυβερνήσεως νὰ λέγωσιν, ὅτι προβαίνουσι πράγματι εἰς τὴν διαρπαγὴν, εἰς τὴν ἀφαίρεσιν τῆς νομῆς τῶν δασῶν διότι νομίζουσιν, ὅτι τὰ δάση πρέπει νὰ γείνουν ἐθνικὰ, ἀδιάφορον ἂν ἦσαν μέχρι τοῦδε κοινοτικά. Πρωτίστως δὲ θὰ συμβάλῃ εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, κύριε Πρόεδρε, ἡ προσαγωγὴ τῶν ἑξῆς δικογραφιῶν· τῆς δικογραφίας τῆς σχετιζομένης πρὸς τὰ δάση τῶν κοινοτήτων Κλεινοβοῦ, Πρεβέντης, Μεϊδὰν, Κερασιᾶς καὶ Γκοδοβάζντας τῆς ἐπαρχίας Καλαμπάκας καὶ τῆς κοινότητος Διχάϊ τῆς ἐπαρχίας Τρικκάλων, διὰ τὰ ὁποῖα 6 δάση θὰ ὑποβάλλω καὶ ἐγγράφως σχετικὴν ἐπερώτησιν, διότι ἐκ τῶν δικογραφιῶν αὐτῶν προκύπτει πασιφανῶς, ὅτι εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀπέβλεψεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ δασονομικοῦ τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, εἰμὴ μόνον πῶς νὰ ἀφαιρεθῶσι τὰ δάση δι’ αὐτὸν ἢ δι’ ἐκεῖνον τὸν σκοπόν.

§54Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πᾶσα ἡ περιπλοκὴ, κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι προέρχεται ἐκ τῆς πεπλανημένης κατ’ ἐμὲ γνώμης, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ ἐφαρμόσῃ ἡ δασικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι δηλαδὴ πᾶν δάσος κοινοτικόν, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν δύναται ἡ κοινότης νὰ προσαγάγῃ τίτλους, δέον νὰ θεωρηθῇ, δυνάμει τῶν γενικῶν τῆς περὶ δασῶν νομοθεσίας διατάξεων, ὡς δημόσιον κτῆμα. Τοῦτο δύναται νὰ ἦναι ἀληθές, καὶ νὰ φέρῃ εἰς νόμιμα ἀποτελέσματα, προκειμένου ἴσως περὶ ἰδιωτικῶν δασῶν. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ, προκειμένου περὶ δασῶν κοινωτικῶν, ὑπὸ τὴν τουρκικὴν ἐξουσίαν πρὶν ὑπαγομένων, ὁποῖα τὰ δάση τὰ κοινωτικὰ τῆς Θεσσαλίας, διότι κατὰ τὴν Τουρκικὴν νομοθεσίαν δὲν ἀναγνωρίζεται δικαίωμα ἰδιοκτησίας τῶν κοινοτήτων ἐπὶ τῶν δασῶν, οὔτε διὰ τοῦτο ἀναγράφεται τοιαύτη ἐν τῷ βιβλίῳ τῶν κτημάτων τῆς Τουρκίας, οὐδ’ ἐκδίδονται ἐπὶ τούτων τίτλοι. Ἑπομένως τὸ Δημόσιον, ζητοῦν σήμερον παρὰ τῶν κοινοτήτων Θεσσαλίας νὰ προσαγάγωσι τίτλους περὶ τῆς κοινωτικῆς ἐπὶ τῶν δασῶν ἰδιοκτησίας, καὶ ἂν δὲν προσαγάγωσι, θεωροῦν ταῦτα δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δημόσια, ἀδικεῖ, διότι δὲν εἶναι διὰ τοῦτο δημόσια. Ἂν τίτλοι δὲν ἐκδίδωνται διὰ τὰ κοινωτικὰ δάση ἐν Τουρκίᾳ, κατοχὴ ὅμως καὶ νομὴ αὐτῶν ἀναγνωρίζεται εἰς τὰς κοινότητας τὰς ἐν Τουρκίᾳ, ἑπομένως καὶ εἰς τὰς ἐν Θεσσαλίᾳ. Οὐδὲ παραγραφὴ ἐκ μὴ προσαγωγῆς τῶν τίτλων ἐντὸς προθεσμίας ἰσχύει ἐπ’ αὐτῶν. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προσπαθήσῃ, ἐὰν ἐγκρίνῃ, νὰ διευθύνῃ ἄλλως ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὰς γνώμας τῆς ὑπηρεσίας, καὶ νὰ μὴ ἐξακολουθῇ ἐπικρατοῦσα ἡ ἰδέα, ὅτι πᾶν δάσος κοινωτικὸν ἐν Θεσσαλίᾳ πρέπει, διὰ νὰ ἦναι κοινωτικόν, νὰ στηρίζηται ἐπὶ τίτλων, διότι τοῦτο δὲν εἶναι οὔτε νόμιμον οὔτε δίκαιον, καὶ πρέπει νὰ ἐξετάζηται, ἂν δύνανται νὰ ἀποδείξουν αἱ κοινότητες δι’ ὅλων τῶν ἄλλων μέσων, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ἐπιτρέπει, ὅτι τὰ δάση, ἅτινα κατέχουν ὡς ἴδια κτήματα ἐπὶ χρόνον ἀρκοῦντα, κατέστησαν ἰδιοκτησία αὐτῶν. Ἐὰν οὕτως ἐκτιμηθῶσιν αἱ ἀμφισβητήσεις, θὰ δυνηθῇ τὸ Δημόσιον νὰ κρίνῃ δικαίως περὶ τῶν κοινοτικῶν δασῶν τῆς Θεσσαλίας. Ἐὰν ὅμως ἐμμείνῃ εἰς τὴν ἰδέαν, ἣν ἤδη ἔχει, καὶ ζητῇ τίτλους, βεβαίως θὰ ἔχωμεν ἀδικήματα καὶ παράπονα ἀδιάκοπα, ὡς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ δύο ἢ τριῶν ἐτῶν ἔρχονται ἐκ Θεσσαλίας.

§55ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Νομίζω ὅτι δύναμαι νὰ διευκολύνω τὴν συζήτησιν, ἢ μᾶλλον τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Νομίζω, ὅτι τὸ Δασικὸν τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἤχθη πρὸς τὴν σκέψιν ταύτην ἐκ τοῦ ἑξῆς περιστατικοῦ. Εἶναι γνωστόν, ὅτι μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων εἰς τὸ παλαιὸν Βασίλειον ἐξεδόθη Β. Διάταγμα τοῦ ἔτους, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, 1835 ἢ 1836, κατὰ τὸ ὁποῖον πάντες οἱ κατέχοντες ἰδιόκτητα δάση ὤφειλον ἐντὸς προθεσμίας ἑνὸς ἔτους νὰ προσαγάγωσι τοὺς τίτλους των. Παρελθούσης τῆς προθεσμίας ταύτης, τὰ δάση ἐκηρύσσοντο δημόσια, ὡς δημόσια νομήματα, περιελθόντα εἰς τὸ Κράτος δικαιώματι τοῦ πολέμου. Ἡ προθεσμία ἐκείνη παρετάθη, νομίζω, ἐπὶ ἓν ἔτι ἔτος, καὶ ὑφίστανται δίκαι ἔτι, ἀφορῶσαι εἰς τὴν προσαγωγὴν τῶν τίτλων ἐκ μέρους ἰδιωτῶν. Μετὰ τὴν προσάρτησιν τῆς Θεσσαλίας διὰ τοῦ νόμου τοῦ εἰσαγαγόντος τὴν Ἑλληνικὴν νομοθεσίαν εἰς τὰς προσαρτηθείσας χώρας εἰσήχθη καὶ τὸ Διάταγμα τοῦτο, τὸ περὶ δασῶν, τὸ ὁποῖον, σημειώσατε, εἶχε δημοσιευθῆ ἐν τῷ παλαιῷ Βασιλείῳ, διότι ἀλλοία ἦτο ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἐκείναις, αἵτινες περιῆλθον εἰς τὸ Κράτος δικαιώματι τοῦ πολέμου, ἐνῷ ἄλλαι ὑπῆρξαν αἱ συνθῆκαι, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἡ Θεσσαλία προσηρτήθη εἰς τὴν Ἑλλάδα. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι τὸ τμῆμα τὸ Δασικὸν, στηριζόμενον εἰς τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο τοῦ 1836, τὸ διὰ τοῦ νόμου τῆς εἰσαγωγῆς τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας εἰς τὰς προσαρτηθείσας χώρας θεωρούμενον ὡς δημοσιευθὲν καὶ ἰσχῦον, ἐφαρμόζει τὸν κανόνα, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ἐποιήσατο μνείαν. Κατὰ πόσον τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο ἰσχύει, ἢ δύναται νὰ ἰσχύῃ, ἐκδοθὲν ὑπὸ ἄλλας συνθήκας καὶ πρὸς κανονισμὸν ἄλλων περιστάσεων, κατὰ πόσον, λέγω, δύναται νὰ ἰσχύῃ καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ, τοῦτο εἶναι ζήτημα συζητητέον καὶ ἄξιον σκέψεως περαιτέρω. Ἐγὼ δὲν προβαίνω, ἵνα ἐκφέρω γνώμην περὶ τοῦ ζητήματος τούτου· ἠθέλησα μόνον, ὡς ἐκ τῆς πείρας μου τῆς προηγουμένης, τῆς διοικητικῆς, νὰ συνεισφέρω μίαν συμβολὴν, οὕτως εἰπεῖν, εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος.

§56Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰμὶ σχεδὸν σύμφωνος μετὰ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐκ Ζακύνθου. Βεβαίως κατὰ τὸν μέχρι τοῦ 1896 χρόνον ἡ δασικὴ ὑπηρεσία διεξήγετο ὑπὸ ἄλλους κανόνας καὶ ὑπὸ ἄλλας συνθήκας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν. Ὅτε πρὸ μικροῦ ἐκλήθην ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, εὗρον μεταβεβλημένα τὰ πράγματα, ἡ δὲ μεταβολὴ αὐτὴ παρήγαγε πολλὰς ἀξιώσεις, πολλὰ παράπονα, καὶ ἐπέφερε καὶ σύγχυσίν τινα εἰς τὴν διοίκησιν τῶν δασῶν. Δὲν γνωρίζω, ἂν τὸ τμῆμα τὸ Δασικὸν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπηρεάσθη κατὰ τὰς γνώμας αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ Διατάγματος, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐκδοθῆ ὑπὸ τῆς Ἀντιβασιλείας· τὸ Διάταγμα ὅμως ἐκεῖνο εἶχον μελετήσει ὡς πολίτης, διότι τ’ ἀποτελέσματα αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τὴν οἰκογένειάν μου ἐπέδρασαν ἐπιζημίως, διότι πολλὰ δάση ἀπωλέσαμεν, εἴτε διότι οἱ πατέρες ἡμῶν δὲν ἐφρόντισαν νὰ προσαγάγωσι τοὺς τίτλους ἡμῶν, εἴτε διότι εἴχομεν ἀπολέσει κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοὺς τίτλους, τοὺς ὁποίους εἴχομεν. Ἂν τὸ τμῆμα ἐπηρεάζηται ἀπὸ τὰς ἰδέας τοῦ Διατάγματος ἐκείνου, νομίζω ὅτι σφάλλεται, διότι δὲν εἶμαι βέβαιος, ἂν τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο ἔχει πλέον νόμιμον ἰσχὺν μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος· ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζεται τὸ τμῆμα, ὅτι τὸ Δημόσιον εἶναι κύριον παντὸς κτήματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνήκει εἰς ἄλλον, εἶναι ἀρχὴ, ἡ ὁποία ὀλίγον διαφέρει τῆς δημεύσεως. Ἐν τούτοις πρέπει νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς ἀνωμαλίας ταύτης. Ἐγὼ δὲν ἠδυνήθην νὰ ἀσχοληθῶ, ἕνεκεν ἐλλείψεως χρόνου, ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἠσχολήθην μόνον εἰδικῶς ἐπὶ εἰδικῶν περιπτώσεων, αἵτινες παρεστάθησαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν· μάλιστα ἡμέραν τινὰ προέτρεψα ἕνα συνάδελφον, τοῦ ὁποίου αἱ ἐπιθυμίαι προσέκοπτον εἰς τὰς γνώμας τῆς ὑπηρεσίας τοῦ τμήματος, προέτρεψα, λέγω, αὐτὸν νὰ ἐγείρῃ πρόκλησιν εἰς ἀγωγὴν, διότι ἤμην βέβαιος, ὅτι, ἂν ἐκίνει τοιαύτην ἀγωγὴν, ἤθελεν ἀναγνωρισθῆ ἡ κυριότης του. Τὸ πρᾶγμα εἶναι λίαν σοβαρὸν, περιπλοκαὶ πολλαὶ παρασκευάζονται, καὶ ἐνδεχόμενον νὰ γεννηθῶσι δικαιώματα πρὸς ἀποζημίωσιν, καὶ δέον νὰ μελετηθῇ τὸ θέμα πρὸ πάντων ἐν τῇ γενικῇ αὐτοῦ μορφῇ.

§57Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ. Πρὸ πάντων πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβεία, ἂν ἐκδίδονται ὑπὸ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως τίτλοι ἐπὶ ἀκινήτων ὑπὲρ τῶν χριστιανικῶν κοινοτήτων, αἵτινες δὲν ἀναγνωρίζονται ὡς νομικὰ πρόσωπα· διότι, ἂν δὲν ἐκδίδωνται, νομίζω ὅτι εἶναι ἄσκοπον νὰ ζητῇ ἡ Κυβέρνησις τοιούτους τίτλους.

§58Β. ΓΙΑΝΝΟΥΣΙΟΥ. Ἐζήτησα πληροφορίας παρὰ τοῦ Δασικοῦ τμήματος, καὶ ὁ κ. τμηματάρχης μοὶ εἶπεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ μικροῦ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, ὅτι δηλαδὴ πρέπει νὰ προσαχθῶσι τίτλοι, καὶ ὅπου δὲν ὑπάρχουσι τίτλοι, ἐκεῖ τὰ δάση πρέπει νὰ χαρακτηρισθῶσιν ἐθνικά. Καὶ ἐνῷ αἱ κοινότητες λαμβάνουσιν ἀδείας δι’ ὡρισμένα δάση, ὡς ἐγίνετο ἐπὶ εἰκοσαετίαν, ἐν τούτοις, Κύριοι, τί γίνεται σήμερον; δὲν δίδεται ἄδεια· ὅταν δὲ μέλος τι τῆς κοινότητος θέλῃ π. χ. νὰ ἐπισκευάσῃ τὴν οἰκίαν του, καὶ ἀναγκάζηται νὰ ζητήσῃ ἄδειαν, ὅπως ὑλοτομήσῃ, τὴν τοιαύτην ἄδειαν θεωρεῖ τὸ Δασικὸν τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου ὡς ἀναγνώρισιν τῆς κατοχῆς καὶ κυριότητος τοῦ Δημοσίου· εἷς δὲ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου ἐθεώρησε τοῦτο ὡς μεγαλοφυᾶ ἐπινόησιν τοῦ κυρίου Σαμίου, καὶ μοὶ εἶπεν: «οὕτω θὰ λάβωμεν τὴν κυριότητα ὅλων τῶν δασῶν»! Πρέπει νὰ φανερωθῶσι, Κύριοι, τὰ αἴσχη, τὰ ὁποῖα γίνονται!

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Βουδούρης ἔχει τὸν λόγον.

§60Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἔχω νὰ ἀπευθύνω μίαν ἐρώτησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον φίλον μου κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν. Ἐν ἔτει 1901, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἐπελήφθην τῆς ἀνεγέρσεως τῆς Βασσανείου Ναυτικῆς Σχολῆς. Δύο ἦσαν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μοὶ ἐπέβαλον τὴν ἐνέργειαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου· πρῶτον, διότι ἐνόμισα, ὅτι δὲν ἐπετρέπετο νὰ ἀναβάλληται ἐπ’ ἄπειρον ἡ ἀνέγερσις τῆς Σχολῆς καὶ συνεπῶς ἡ ἐκτέλεσις τῆς ἀποφάσεως καὶ τῆς διαθήκης τοῦ μακαρίτου Βασσάνη, δεύτερον, διότι τὸ πλοῖον, τὸ ὁποῖον χρησιμεύει σήμερον ὡς Ναυτικὴ Σχολὴ, εἶναι πλέον σεσηπός.

§61Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Δὲν εἶναι σεσηπός.

§62Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἶναι ὁ ἀτμοδρόμων, ὁ ὁποῖος κατεσκευάσθη πρὸ τεσσαράκοντα ἐτῶν! Λοιπὸν ἐγένετο ἡ δημοπρασία τῆς κατασκευῆς τῆς Σχολῆς, καὶ ἤρξατο ἡ ἀνέγερσις κατὰ τὸ ἔαρ τοῦ 1901. Κατὰ τὸ συμβόλαιον τὸ συνταχθὲν μεταξὺ τοῦ ἐργολάβου καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ, ὁ ἐργολάβος ὑπεχρεοῦτο νὰ παραδώσῃ τὸ κτίριον τὴν πρώτην Αὐγούστου τοῦ 1902· ἀλλὰ παρῆλθεν ἡ ἐποχὴ ἐκείνη, καὶ τὸ κτίριον δὲν παρεδόθη, ἀμφιβάλλω δὲ, ἂν θὰ παραδοθῇ καὶ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1903· οὕτω δὲ οἱ νέοι μαθηταὶ μένουσιν ἐντὸς τοῦ πλοίου, τὸ ὁποῖον δὲν εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν εὐχάριστον· πρὸ ὀλίγων δὲ ἡμερῶν ἠναγκάσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν νὰ τοὺς στείλῃ εἰς τὰς οἰκίας των, διότι οἱ πλεῖστοι ἠσθένησαν. Οἱ λόγοι τῆς ἀναβολῆς ταύτης προέρχονται οὐχὶ ἐξ ὑπαιτιότητος, ὡς μανθάνω, τοῦ ἐργολάβου, ἀλλ’ ἐξ ὑπαιτιότητος τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου. Ἡ Βασσάνειος Σχολὴ εἶχεν ἀνάγκην στέγη, σιδηρᾶς, ἥτις ἔπρεπε νὰ παραγγελθῇ εἰς Εὐρωπαϊκὰ ἐργοστάσια. Ὁ ἐργολάβος ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τὰ σχέδια τῆς στέγης, ἵνα παραγγείλῃ αὐτὴν εἰς τὸ Βέλγιον, ἀλλ’ ὡς ἔμαθον, παρῆλθον τέσσαρες μῆνες, ἵνα κατορθωθῇ νὰ δοθῶσι τὰ σχέδια, τὰ ὁποῖα νομίζω, ὅτι ἠδύναντο ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν νὰ γείνωσιν. Ἐπὶ τέλους μετὰ τέσσαρας μῆνας ἐδόθησαν τὰ σχέδια, παρηγγέλθη ἡ στέγη, ἔφθασε καὶ ἐτοποθετήθη. Ἀλλὰ παρουσιάσθη ἕτερον ζήτημα. Ἡ Σχολὴ, κατὰ τὸ ἀρχικὸν σχέδιον, πρέπει νὰ στρωθῇ διὰ πλακῶν· ὁ ἐργολάβος παρέδωκεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν διάφορα σχέδια πλακῶν, πρὸς ἔγκρισιν, κατὰ τὸν Σεπτέμβριον, ἀλλὰ παρῆλθον πάλιν τέσσαρες ὁλόκληροι μῆνες, ἵνα ἀποφανθῇ τὸ Ὑπουργεῖον, ποίας πλάκας ἐγκρίνει πρὸς στρῶσιν τῆς Σχολῆς.

§63Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ ταῦτα δὲν εὐθύνεται ἡ Κυβέρνησις.

§64Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν μέμφομαι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν· τὸν σέβομαι καὶ τὸν ἐκτιμῶ, καὶ ἔχω ὑποχρέωσιν πρὸς τοῦτο καὶ ὡς ἐκ τοῦ γήρατός του (ἱλαρότης). Ἡ ἔγκρισις τῶν πλακῶν ἦτο ζήτημα μιᾶς ἡμέρας, ἀφοῦ μάλιστα ὁ ἐργολάβος εἶπεν, ὅτι ἐχρειάζοντο καὶ δύο μῆνες, ἵνα ἑτοιμασθῶσιν αἱ πλάκες. Ἡ βραδύτης αὕτη ἐγένετο ἀφορμὴ νὰ μὴ τελειώσῃ ἔτι ἡ Βασσάνειος Σχολὴ, οἱ δὲ νέοι δόκιμοι νὰ διαμένωσιν εἰς πλοῖον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι κατάλληλον. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως τὸ κτίριον περατωθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχέως.

§65Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς, ἐν τῇ θέρμῃ τῆς νεανικότητός του, δὲν εἶχε σκοπὸν βεβαίως νὰ μὲ μεμφθῇ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ κτίριον τῆς Σχολῆς ἔπρεπε πρὸ πολλοῦ νὰ ἦναι τελειωμένον, ὅπως μετακομισθῇ ἡ Σχολὴ τῶν Δοκίμων ἐκ τοῦ πλοίου εἰς τὸ νέον κτίριον. Τοῦτο ἐφείλκυσεν ἐγκαίρως τὴν προσοχήν μου, καὶ εἶδον ὅτι ὁ ἐργολάβος ὁ ἀναδεχθεὶς τὴν κατασκευὴν, παρημέλησε τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεών του καὶ ἐχαλάρωσε τὰς ἐργασίας κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ καταστήσῃ ἀδύνατον τὴν παράδοσιν τῆς Σχολῆς ἐντὸς τῆς ταχθείσης προθεσμίας. Διὰ νεανικῆς ὁρμῆς ὁ συνάδελφος ἐζήτησε νὰ ὑπερασπισθῇ τὸν ἐργολάβον. Ἐγὼ ὅμως ἀπέστειλα εἰς τὸν ἐργολάβον ἔγγραφον, δι’ οὗ τῷ παρετήρησα, ὅτι ἐξ ἀμελείας αὐτοῦ παρῆλθεν ἄνευ ἀποτελέσματος ἡ προθεσμία οὐ μόνον τοῦ ἀρχικοῦ συμβολαίου, ἀλλὰ καὶ ἡ κατόπιν ζητηθεῖσα. Πεισθεὶς ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῶν πραγμάτων, ὅτι ὁ ἐργολάβος ἦτο ἐν σφάλματι, εἰδοποίησα αὐτὸν, ὅτι θὰ τῷ ἐπιβάλω καὶ τὴν ποινικὴν ῥήτραν, συμφώνως μὲ τὸ συμβόλαιόν του, ἂν δὲν σπεύσῃ νὰ περατώσῃ τὸ κτίριον. Ὁ ἐργολάβος ἀπήντησε, μεταχειρισθεὶς ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα οἱ ἐργολάβοι συνήθως μεταχειρίζονται, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον δὲν τῷ ἔδωκε τὰ σχέδια τῆς στέγης, ὅτι δὲν τῷ ὑπέδειξε τὰ σχέδια τῶν πλακῶν, καὶ ἄλλα τοιαῦτα. Ἐξετάσας ὅλας τὰς λεπτομερείας, ἐπείσθην, ὅτι ἡ ὑπηρεσία εἶναι ἐν τῷ δικαίῳ, καὶ οὐδέποτε ἠρνήθη νὰ ἐκπληρώσῃ οἱανδήποτε νόμιμον αἴτησιν τοῦ ἐργολάβου. Ἀλλ’ ὁ ἐργολάβος ἐνέμενεν ἐπὶ λεπτομερειῶν, αἱ ὁποῖαι οὐδόλως συνετέλουν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών του καὶ ὡς παράδειγμα ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω, ὅτι ἠργοπόρησε, διότι ὁ διορισθεὶς ὑπάλληλος παρὰ τοῦ Ὑπουργείου εἰς τὴν ἐπιστασίαν τῆς κατασκευῆς, ἀσθενήσας, δὲν παρευρέθη ἐπί τινας ἡμέρας, ἐνῷ τοῦτο δὲν ἠμπόδιζε τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν. Τὸ ζήτημα τοῦτο μὲ ἀπησχόλησε πολύ· ἂς ἦναι δὲ βέβαιος ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι θέλω ἐπιδιώξει τὴν λύσιν αὐτοῦ, διότι θεωρῶ ἀναγκαίαν τὴν περάτωσιν τῶν ἐργασιῶν ἐντὸς τοῦ Ἰουλίου, ἵνα κατορθωθῇ ἡ μεταφορὰ τῆς Σχολῆς. Δὲν θέλω δὲ σταματήσει ἀπέναντι τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα συνήθως οἱ ἐργολάβοι προβάλλουσι.

§66Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, καὶ ζητῶ παρ’ αὐτοῦ συγγνώμην, ἂν τὸν ἐπείραξα.

§67Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐπιβλέψῃ ἐπὶ τῆς καταστάσεως τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου, τὸ ὁποῖον, ἀντὶ νὰ χρησιμεύῃ ὡς ἵδρυμα ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης, χρησιμεύει ὡς δικαιοστάσιον! Πρὸ πολλῶν χρόνων ἐπροτιμήθησαν ὑποθέσεις, ἀλλὰ δὲν ἐκδικάζονται, διότι δὲν ὑπάρχει ὁ ἀναγκαῖος ἀριθμὸς ἐφετῶν. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει λάβει ὑπ’ ὄψιν τὴν σύστασίν μου ταύτην, ἥτις εἶναι σύστασις καὶ ἄλλων Βουλευτῶν, τῶν ὁποίων αἱ ἐπαρχίαι ὑπάγονται εἰς τὸ Ἐφετεῖον τοῦτο.

§68Γ. ΡΑΔΙΝΟΣ. Εἰς τὴν προτελευταίαν συνεδρίασιν πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς ἔγγραφα· 1) τὸ ἔγγραφον τοῦ τέως ἀντιπροέδρου τῆς Βουλῆς κ. Ν. Λεωνίδα πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ 2) τὸ πρωτόκολλον τῶν ἀρχῶν, αἵτινες κατὰ τὴν νύκτα τῆς 8 πρὸς τὴν 9 Νοεμβρίου 1902 κατέλαβον τὸ Βουλευτήριον. Τὴν αἴτησίν μου ταύτην ὑπομιμνήσκω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ παρακαλῶ νὰ καταθέσῃ τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα.

§69Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Πολὺς ἐγένετο καὶ περὶ πολλῶν λόγος ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν τακτικῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ περὶ ζητήματος ἐθνικωτάτου καὶ τοῦ ὁποίου ἡ τοιάδε ἢ τοιάδε λύσις δύναται νὰ ἔχῃ σπουδαῖα ἀποτελέσματα ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ὑπάρξεως, οὐδεμία δυστυχῶς ἠκούσθη φωνὴ, οὐδὲ αὐτοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, τοῦ μόνου δυναμένου μετὰ κύρους ν’ ἀποφανθῇ. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ τῆς Μακεδονίας, ἡ τύχη τῆς ὁποίας εἶναι τεθειμένη ἐπὶ τοῦ τάπητος καὶ συζητεῖται οὕτως, ὥστε δίδεται τὸ ἐνδόσιμον νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι πρόκειται περὶ λήψεως σοβαρῶν μέτρων διὰ τὴν χώραν ταύτην. Ὡς ἐννοεῖ ἡ Βουλὴ, τὸ ζήτημα κέκτηται μεγάλην σπουδαιότητα, ἀπασχολεῖ ἤδη τὰ Κοινοβούλια ὁλοκλήρου τῆς Εὐρώπης, καὶ ἔπρεπε νὰ ἐγερθῇ περὶ τούτου φωνὴ καὶ εἰς τὸ ἡμέτερον Κοινοβούλιον. Καθ’ ἑκάστην δὲ φθάνουν εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Ἑλλάδος εἰδήσεις καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς Μακεδονίας καὶ ἐκ τῶν Εὐρωπαϊκῶν κέντρων, εἰδήσεις δικαίως ἐμβάλλουσαι ἡμᾶς εἰς ἀνησυχίας καὶ φόβους, τοὺς ὁποίους ἔχει ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ διευκρινήσῃ. Δὲν ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω, τί κατὰ τὸ παρελθὸν ἐπράξαμεν, κατὰ πόσον ἐζήτησαν οἱ ἁρμόδιοι παρ’ ἡμῖν νὰ ἐνισχύσουν τὰς δικαίας ἡμῶν ἀξιώσεις ἐπὶ τῆς χώρας ἐκείνης, οὐδὲ κατὰ πόσον ἐζήτησαν νὰ συσφίγξωσι τοὺς μετὰ τῶν ἀλυτρώτων ἀδελφῶν δεσμοὺς ἡμῶν· δὲν ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω κατὰ πόσον παρεσκεύασαν τὸ ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἤθελε δημιουργηθῆ τοῦ μέλλοντος ἡ καλλιτέρα βάσις· ἔρχομαι μόνον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἀναλάβει ἀπέναντι τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν, διότι, ὅτε ὑπεγράφετο, μετὰ τὸν μακρὸν καὶ αἱματηρὸν τοῦ 1821 ἀγῶνα, ἡ συνθήκη παρὰ τῶν εὐεργετίδων Δυνάμεων, διὰ τῆς ὁποίας ἀνεγνωρίζετο ἡ ἀνεξαρτησία τοῦ τμήματος τούτου τῆς χώρας ἡμῶν, συνωμολογεῖτο καὶ ἑτέρα συνθήκη μεταξὺ ἡμῶν τῶν ἐλευθέρων καὶ τῶν ὑπὸ ζυγὸν ἀδελφῶν, ἥτις δὲν εἶναι μὲν γεγραμμένη ἐπὶ φύλλων χάρτου, ἀλλ’ εἶναι ἐγκεχαραγμένη ἐν τῇ καρδίᾳ ὅλου τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, καὶ κατὰ τοῦτο τὸ συμβόλαιον αὐτὸ εἶναι ἱερώτερον καὶ ἐπιβλητικώτερον (χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης), καὶ συνεπῶς ἔχομεν ὑποχρέωσιν ἀναληφθεῖσαν, ὅπως ἀντὶ πάσης θυσίας μεριμνήσωμεν περὶ τῶν συμφερόντων τῶν ἀλυτρώτων ἡμῶν ἀδελφῶν. Ἀλλὰ γνωρίζω, Κύριοι, ὅτι εὑρισκόμεθα ὑπὸ περιστάσεις λίαν στενοχώρους, γνωρίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ἰδίᾳ χειρὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀνήκει καὶ λόγῳ τίτλων ἱστορικῶν καὶ λόγῳ τῶν πραγμάτων αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐὰν ἀναγνωρίζω τοῦτο, ἀναγνωρίζω ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι καὶ τὸ γόητρον τὸ Ἑλληνικὸν εἶναι τόσον ἰσχυρὸν, καὶ τόσον ἀπαραμείωτον ἔμεινε καὶ μετὰ τὰ τελευταῖα ἀτυχήματα, ὥστε ἀδιστάκτως φρονῶ, ὅτι πᾶσα ἐνέργεια, γινομένη πρὸς καλλιέργειαν καὶ ἐκμετάλλευσιν τοῦ γοήτρου τούτου, θὰ εἶχεν ἀποτελέσματα, διὰ τὰ ὁποῖα τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος θὰ εἶχε λόγους νὰ συγχαίρῃ ἑαυτῷ. Τὸ γόητρον τὸ Ἑλληνικὸν εἶναι μέγα οὐ μόνον ἀνὰ τὰς χώρας, ἐν ταῖς ὁποίαις κατοικοῦσιν ἀδελφοὶ ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλας χώρας, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ἔχομεν ἢ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἰδίας βλέψεις. Ἐὰν ἡ ἑνότης ἡ Ἰταλικὴ ἐπῆλθε, βεβαίως δὲν εἶναι τοῦτο ἀποτέλεσμα μόνης τῆς ἀνδρείας τῶν ἡρωϊκῶν στρατῶν τοῦ Πεδεμοντίου καὶ τοῦ Βασιλέως αὐτῶν· ἦτο πρὸ πάντων ἔργον τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐγνώρισαν νὰ ἐκμεταλλευθῶσιν ἐπικαίρως τὰς περιστάσεις, ἦτο ἀποτέλεσμα τῶν ἐνεργειῶν τῶν πολιτικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐγνώρισαν τὰ συγκρουόμενα συμφέροντα τῶν ἰσχυρῶν νὰ τὰ ἐκμεταλλευθῶσιν ὑπὲρ τῆς πατρίδος αὐτῶν, καὶ νὰ πραγματοποιήσωσι τοὺς ἐθνικοὺς τῆς Ἰταλίας πόθους. Δὲν εἶναι μόνα τὰ ὅπλα, τὰ ὁποῖα συντελοῦσιν εἰς ὑποστήριξιν μιᾶς ἐθνικῆς ἰδέας. Ἡμεῖς ἔχομεν τὰ μέσα, ὡς ἐκ τῆς ἱστορικῆς ἡμῶν δόξης, νὰ καρπωθῶμεν ὠφελήματα, καὶ ὠφελήματα μεγάλα. Εἶναι κοινῶς γνωστή, κύριοι Βουλευταί, ἡ ἀνώμαλος κατάστασις, ἡ ἀπό τινων ἐτῶν κρατοῦσα ἐν Μακεδονίᾳ, κατάστασις, ἥτις ἐδημιουργήθη, ὅπως προκαλέσῃ θόρυβον, καὶ θόρυβον τεχνητόν· καὶ ὡς πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο ἐπέτυχον οἱ ἔχοντες συμφέρον νὰ τὴν δημιουργήσωσι, καὶ πρὸς τοῦτο μετεχειρίσθησαν ὡς ὄργανα τὴν φυλὴν ἐκείνην, ἥτις ἔθετο ὡς ὅρον ἐπικρατήσεως αὑτῆς ἐν ταῖς χώραις τοῦ Αἵμου, οὐχὶ τὴν ἐργασίαν καὶ τὴν πρόοδον, οὐχὶ τὸν πολιτισμόν, ἀλλὰ τὴν βίαν, τὴν ληστείαν, τὴν ἁρπαγήν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν μυσαρὰν δολοφονίαν· καὶ ὑπὸ τὸ ἐγχειρίδιον τὸ δολοφονικὸν ἔπεσαν κορυφαὶ ἐκ τῶν ὁμοεθνῶν ἡμῶν, τῶν κατοικούντων ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἀντιστρατευομένων εἰς τὰ δολοφονικὰ καὶ καταχθόνια τῶν ἐπιδρομέων σχέδια. Ἀλλὰ οἱ δολοφόνοι εὑρίσκουσι δυστυχῶς προστασίαν, παρίστανται μάλιστα ἐπισήμως ὡς θύματα, πρὸς ἀνεπανόρθωτον βλάβην τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν συμφερόντων. Καὶ μὲ συγκινοῦσι, Κύριοι, τὰ παθήματα καὶ τὰ μαρτύρια τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν, τῶν κατοικούντων ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ, καὶ συγκινοῦσι τὸ ἔθνος ὁλόκληρον, ἀλλὰ δὲν μὲ ἀνησυχοῦσιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἀνησυχεῖ, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ κάμνει νὰ τρέμω, εἶναι αἱ μελετώμεναι μεταρρυθμίσεις, περὶ τῶν ὁποίων ἰδέαν ἀκριβῆ ἀκόμη δὲν ἔχομεν, καὶ περὶ τῶν ὁποίων θὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν θετικὰς πληροφορίας. Ἐκεῖνο, ἐπαναλαμβάνω, τὸ ὁποῖον μὲ κάμνει νὰ ἀνησυχῶ εἰς ἄκρον, εἶναι ἡ μεταβολὴ τοῦ καθεστῶτος, εἶναι ὁ λεγόμενος καθορισμὸς ζωνῶν ἐπιρροῶν ἐν τῇ Μακεδονικῇ χώρᾳ, καθορισμός, τοῦ ὁποίου τ’ ἀποτελέσματα, ἂν ἀφεθῇ ἀποκλειστικῶς εἰς χεῖρας τῶν ἰσχυρῶν ἐνδιαφερομένων, βεβαίως δὲν θὰ ἦναι εὐχάριστα διὰ τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος· θὰ ἦναι μάλιστα ὀδυνηρά. Μεταβολὴ καθεστῶτος ἐν τῇ Μακεδονίᾳ δὲν θὰ σημάνῃ μόνον τὴν ἀπώλειαν τῆς χώρας ταύτης διὰ τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, θὰ σημάνῃ αὐτόχρημα τὸν στραγγαλισμὸν τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν μέλλοντος! (αἴσθησις). Ἐπὶ τοιούτου λοιπὸν θέματος θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχει εἴτε ἐκ τῶν ἐπισήμων αὐτοῦ ὀργάνων, εἴτε ἐξ ἄλλων πηγῶν. Ὁ λαὸς ὁ Ἑλληνικὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ γνῶσιν τοιούτων πληροφοριῶν, διότι ἐπὶ μακρὸν ἤδη διατελεῖ ὑπὸ πυρετὸν ἀμφιβολίας περὶ τοῦ μέλλοντος καὶ τῆς τύχης τῶν ἀλυτρώτων αὐτοῦ ἀδελφῶν. Ἐὰν ἄλλα Κράτη δύνανται νὰ ὑπάρξωσιν ἄνευ τῆς Μακεδονίας, ὅπως εἶπεν ὁ σοφὸς Νορδάου, ἐὰν ἡ Σερβία, ἐὰν ἡ Ρουμανία, ἐὰν αὐτὴ ἡ Βουλγαρία δύνανται νὰ ὑπάρξωσιν ἄνευ Μακεδονίας, Ἑλλὰς ὅμως ἄνευ Μακεδονίας δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Τοῦτο δέον πάντες, ὅπου καὶ ἂν ἱστάμεθα, νὰ κατανοήσωμεν. Ἔχω ὅθεν τὴν εὔλογον ἀπαίτησιν νὰ ἔλθῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν, καὶ διὰ τῆς Βουλῆς τὸ ἔθνος ὁλόκληρον, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ θέσις τοῦ ζητήματος τοῦ Μακεδονικοῦ. Καὶ δύναται, πιστεύω, ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μᾶς δώσῃ τὰς πληροφορίας ταύτας, ὅπως καὶ ἡμεῖς καθησυχάσωμεν, καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ ἔθνους ἐπέλθῃ γαλήνη, ἔστω καὶ πρόσκαιρος.

§70ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Βεβαίως, Κύριοι...

§71Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Καλὸν θὰ ἦτο, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ ὁρίσητε ἄλλην ἡμέραν, ἵνα ἀπαντήσητε.

§72Ι. Κ. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, ὅπως ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου.

§73ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν θὰ γείνῃ συζήτησις. Θὰ ἀπαντήσω, ἐφ’ ὅσον δύναμαι, δίδων πληροφορίας εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον. Ἡ λέξις Μακεδονία, Κύριοι, πανταχοῦ, ὅπου ὁμιλεῖται ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα, ἐνέπνευσε πάντοτε τὸν ἐνθουσιασμόν, καὶ σήμερον τὸν ἐμπνέει, καὶ πιστεύω ὅτι θὰ τὸν ἐμπνέῃ, μέχρις οὗ πληρωθῶσιν οἱ πόθοι πάντων ἡμῶν. Ἑπομένως δὲν μοὶ ἐφάνη περίεργος ἡ ἐπιθυμία τοῦ κ. συναδέλφου, ζητοῦντος νὰ δοθῶσι πληροφορίαι, ποῦ εὑρίσκεται σήμερον τὸ ζήτημα. Τὰ συμβάντα τῶν τελευταίων δύο ἢ τριῶν ἐτῶν ἀνησύχησαν πολλοὺς, φοβουμένους ὅτι τὰ συμβάντα ταῦτα ἦσαν προειδοποίησις, ὅπως ἐπηρεασθῇ ἡ γνώμη τῶν Δυνάμεων καὶ ἐπέλθῃ λύσις μεροληπτικὴ, λυομένου ἴσως τοῦ ζητήματος ὑπὸ μίαν αὐτοῦ ἄποψιν, καὶ μὴ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν δικαίων τοῦ μεγαλειτέρου μέρους τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ οἰκοῦντος ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ. Εὐτυχῶς οἱ φόβοι αὐτῶν δὲν ἐπραγματοποιήθησαν· αἱ Δυνάμεις, τῇ πρωτοβουλίᾳ δύο τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, συνέστησαν καὶ ἐζήτησαν παρὰ τῆς Πύλης νὰ εἰσαγάγῃ μεταρρυθμίσεις, βελτιούσας τὴν ἀσφάλειαν, τὴν διοίκησιν καὶ ἐν γένει τὴν κατάστασιν τῶν χριστιανικῶν πληθυσμῶν, τῶν κατοικούντων εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας· καὶ συνέστησαν μεταρρυθμίσεις τοιαύτας, μὴ θιγούσας τὸ καθεστώς. Τὰ πράγματα μένουσιν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διοικητικὴν διαίρεσιν, ὡς ἔχουσι νῦν· τὰ βιλαέτια Μοναστηρίου, Θεσσαλονίκης καὶ Κοσσόβου μένουσι διοικητικῶς ὡς ἔχουσιν· ἐζητήθη δὲ ἡ βελτίωσις τῆς τύχης τῶν πληθυσμῶν διὰ τῆς εἰσαγωγῆς μεταρρυθμίσεων ἀφορωσῶν τὴν ἀσφάλειαν τῆς ζωῆς καὶ τῆς περιουσίας αὐτῶν, διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως χωροφυλακῆς καὶ διὰ τῆς ἀπονομῆς δικαιοσύνης, ἀσφαλεστέρας ἐχούσης τὰς βάσεις. Ἐπὶ τούτοις δὲ συνεστήθη θεσμὸς ἐπιθεωρητοῦ, οὐχὶ διοικητοῦ, ἐπιβλέποντος καὶ μέλλοντος νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν μεταρρυθμίσεων τούτων. Ἀλλ’ αἱ μεταρρυθμίσεις ἐπεξετάθησαν οὐ μόνον εἰς τὰ τρία βιλαέτια, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ἄλλα τῆς Εὐρωπαϊκῆς Τουρκίας, τὸ τῆς Ἀδριανουπόλεως καὶ τὸ τῶν Ἰωαννίνων, δηλ. καὶ ἐπὶ τῆς Ἀλβανίας. Πρὸς ἐπικράτησιν τῶν μεταρρυθμίσεων αὐτῶν ἔρχεται ἡ στάσις τῆς Πύλης, ἡ ὁποία, ἐν τῷ συμφέροντι αὐτῆς τῆς ἰδίας, ἐπιβλέπει καὶ προσπαθεῖ νὰ ἐπιταχύνῃ ὅσον ἔνεστι τὴν ἐφαρμογὴν καὶ ἐκτέλεσιν αὐτῶν, ἵνα μὴ ὑπάρξωσι παράπονα δίκαια, ἀφορῶντα εἰς τοὺς φόβους, τοὺς ὁποίους ὑπηνίξατο ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Μέχρι σήμερον δὲν ἔχομεν, εἰ μὴ τὴν ἀναγγελίαν τῶν μεταρρυθμίσεων αὐτῶν, καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ ἐφαρμογή των θέλει ἀποδείξει, ὅτι ἡ πρόθεσις καὶ τῶν Δυνάμεων, τῶν εἰσηγησαμένων, καὶ τῆς Πύλης, ἡ ὁποία ἀπεδέχθη τὰς μεταρρυθμίσεις ταύτας, ἀφορᾷ εἰς τὴν πραγματικὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως, ὥστε ἕκαστος τῶν πληθυσμῶν, τῶν ἀπαρτιζόντων τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, νὰ δύνηται ἀσφαλῶς καὶ ἐλεύθερος ἀπὸ πάσης ἐξωτερικῆς πιέσεως ἢ βίας νὰ ἐπιζητήσῃ τὴν ἀναγνώρισιν τῶν ἰδίων αὐτοῦ δικαιωμάτων.

§74Ι. Κ. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἐπικρότησιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ὕδρας κ. Κουντουριώτου ἔκαμον, ὄχι μόνον διότι πατριωτικὸν συναίσθημα μοὶ ἐπέβαλλε ταύτην, ἀλλὰ καὶ διότι εἶδον καὶ τὸ γόητρον τῆς Βουλῆς ἀνυψούμενον διὰ τῆς ἀνακινήσεως ζητήματος ἐθνικοῦ, διὰ τῆς ἀνακινήσεως ζητήματος ἀφορῶντος καὶ τὸν ἔξω Ἑλληνισμὸν, διότι δυστυχῶς μέχρι σήμερον ἔβλεπον, ὅτι ἡ Βουλὴ κατηνάλισκεν ὥρας πολλὰς καὶ πολυτίμους ἐγωϊστικῶς ὑπὲρ τῆς ἐλευθέρας μόνον Ἑλλάδος, καὶ δὴ ἐπὶ ζητημάτων ἐπουσιωδῶν καὶ προσωπικῶν ἐν πολλοῖς, ὡσανεὶ τὰ ὅρια τοῦ Ἑλληνισμοῦ περιελαμβάνοντο μόνον εἰς τὴν στενὴν ταύτην γωνίαν. Δὲν εἶμαι βεβαίως ἁρμόδιος νὰ ὑπομνήσω τὰ καθήκοντα πλέον πεπειραμένων ἐμοῦ, καὶ λόγῳ ἡλικίας καὶ λόγῳ μαθήσεως, ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων, ἀλλ’ ἐνόμισα, ὅτι ἡ παράλειψις αὕτη τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων μέχρι σήμερον ἐπὶ ζητημάτων σχετιζομένων πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ ἔξω Ἑλληνισμοῦ, καὶ δὴ τοῦ Μακεδονικοῦ, ἔπρεπε νὰ μὴ παρέλθῃ ἀπαρατήρητος. Διὰ τοῦτο θεωρῶ ἄξιον συγχαρητηρίων τὸν κ. συνάδελφον. Ἀλλ’ ἐξ ἴσου θεωρῶ καθῆκον νὰ προσθέσω, ὅτι αἱ παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ δοθεῖσαι πληροφορίαι βεβαίως δὲν πρέπει νὰ καταπνίξωσι τὸ μέγα τοῦτο ὑπὸ ἐθνικὴν ἔποψιν ζήτημα. Παρακαλῶ ὅθεν τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως ἐν εὐθέτῳ καιρῷ ὁρισθῇ ἄλλη ἡμέρα εἰδικῶς πρὸς συζήτησιν αὐτοῦ ἐπὶ τοσοῦτον, ἐφ’ ὅσον δὲν παραβλάπτονται τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἐζήτησε τὸν λόγον.

§76Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐζήτησα, κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον, ἵνα ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης μίαν παράκλησιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον πρό τινων ἡμερῶν, ἀφορῶσαν εἰς τοὺς καταδίκους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, ἐὰν ὑπολογισθῇ εἰς τὸν χρόνον τῆς ποινῆς αὐτῶν καὶ ὁ χρόνος τῆς ὑποδικίας, ἔχουσιν ἤδη ἐκτίσει αὐτὴν, καὶ πρέπει νὰ ἐξέλθωσι τῶν φυλακῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπήντησεν, ὅτι προλαβὼν συνέστησεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν νὰ παρασκευάσῃ τὴν ἐργασίαν ὑπὲρ ὅλων αὐτῶν τῶν καταδίκων, πρὸς ἀπονομὴν χάριτος, καὶ ὅτι ἡτοιμάσθησαν τὰ Διατάγματα καὶ ἐπρόκειτο νὰ δημοσιευθῶσιν. Ἐπειδὴ μέχρι τοῦδε οὐδὲν τοιοῦτον ἐδημοσιεύθη, θὰ τῷ ὑπομνήσω καὶ πάλιν τὴν παράκλησιν ταύτην, τὴν ὁποίαν καὶ τότε εὗρε δικαίαν, καὶ θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ ἐπισπεύσῃ, ἐὰν ἦναι ἀποφασισμένος πράγματι νὰ ἀπαλλάξῃ αὐτοὺς τοῦ ὑπολοίπου τῆς ποινῆς· ἄλλως ἡ ἀναβολὴ ματαιοῖ πᾶν εὐεργέτημα.

§77Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Διάταγμα ἀπονομῆς χάριτος εἰς καταδίκους ἐδημοσιεύθη, περιέχον περίπου 49 χάριτας. Ἐδημοσιεύθη καὶ ἕτερον Διάταγμα, τὸ ὁποῖον περιέχει 3 μόνον, διότι μόνον οὗτοι διετέλουν ὑπὸ ἀναίρεσιν, καὶ ἐπειδὴ οἱ ὑπὸ ἀναίρεσιν διατελοῦντες θεωροῦνται ὡς ὑπόδικοι, διὰ τοῦτο καὶ εἰς αὐτοὺς ἀπενεμήθη χάρις. Ὁσάκις εἰς τὸ μέλλον παρουσιάζωνται τοιοῦτοι κατάδικοι, συμπληρώσαντες τὸν χρόνον τῆς ποινῆς των μετὰ τῆς ὑποδικίας, ἀμέσως θὰ ὑποβάλλω Διάταγμα πρὸς ἀπονομὴν χάριτος.

§78Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δὲν γνωρίζει ἡ ὑπηρεσία, κύριε Ὑπουργέ;

§79Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αὐτὴν τὴν ἐργασίαν κάμνει· ἐρευνᾷ, καὶ ἅμα ὡς εὑρίσκει τινὰ συμπληρώσαντα τὴν ποινήν του μετὰ τῆς προφυλακίσεως, ἑτοιμάζει τὸ σχετικὸν Διάταγμα ἀπονομῆς χάριτος, ὅπερ ὑποβάλλεται εἰς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα.

§80Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι ἐνταῦθα ὁ ἔντιμος ἐξ Ὀλυμπίας βουλευτὴς κ. Μοσχούλας. Ἐκ Πατρῶν μέλος τι τοῦ Συμβουλίου τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης μοὶ ἀπηύθυνε τηλεγράφημα,—καὶ μὲ αὐτὸ νομίζω, ὅτι εἶναι σύμφωνα καὶ τὰ ἄλλα μέλη τοῦ Συμβουλίου τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης—ἐν τῷ ὁποίῳ παραπονεῖται, ὅτι παρὰ τοῦ βουλευτοῦ κ. Μοσχούλα ἔν τινι συνεδριάσει ἐρρίφθησαν λόγοι ἀφορῶντες τὴν ἐντιμότητα τοῦ σημερινοῦ Συμβουλίου, οἱ ὁποῖοι εὐλόγως ἐλύπησαν αὐτό. Μὲ παρεκάλεσε λοιπὸν νὰ προκαλέσω τὸν κ. Μοσχούλαν, ἵνα δώσῃ, εἰ δυνατὸν, δημοσίᾳ μίαν ἐξήγησιν. Ἐὰν μὲν ἔχῃ ἀφορμὴν νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὸν χαρακτηρισμὸν αὐτὸν, τὸν ὁποῖον ἔδωκε, νὰ ἐκθέσῃ καὶ τὰ γεγονότα, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται· ἐὰν ὅμως δὲν στηρίζῃ τὸν χαρακτηρισμὸν αὐτὸν ἐπὶ γεγονότων τοιούτων, τὰ ὁποῖα νὰ δικαιολογῶσιν αὐτὸν, τότε νὰ θελήσῃ νὰ ἐπανορθώσῃ τὰ ἀβασίμως λεχθέντα δημοσίᾳ ἐν τῇ Βουλῇ, ὅπως μὴ μένῃ ἐκκρεμὴς τοιαύτη βαρεῖα μομφὴ ἐναντίον συμβούλου ἐντίμου καὶ ἀνεπιλήπτου.

§81ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἀπουσιάζει.

§82Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ εἶχον καθῆκον νὰ ὑποβάλω τὴν παράκλησιν ταύτην εἰς τὴν Βουλήν.

§83Ν. ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Μίαν λέξιν μόνον, κύριε Πρόεδρε. Ὑποβάλλω ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐπὶ πόσον χρόνον ἡ ἀστυνομία Πύλου, τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας Πυλίας, μένει ἄνευ ἀστυνόμου, καὶ ἂν ἦναι ὀρθὸν, ἀστυνομία πρωτευούσης περιλαμβανούσης εἰς τὴν δικαιοδοσίαν της δύο δήμους νὰ μένῃ διοικουμένη ἀπὸ ἕνα ἐνωμοτάρχην, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν συνέβη ἀπὸ τῆς συστάσεως τῶν ἀστυνομιῶν. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἐν γνώσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ ἐξετάσῃ καὶ διορθώσῃ τὸ ἄτοπον τοῦτο.

§84ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὑπέβαλον ἤδη Διάταγμα περὶ τοποθετήσεως ἀστυνόμου ἐν Πύλῳ. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ τὸ βεβαιώσω. Θὰ ἐξετάσω, καὶ θὰ σᾶς πληροφορήσω αὔριον.

§85Ι. ΠΑΛΑΣΚΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τοὺς καταδίκους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διέπραξαν ἐγκλήματα ἐπὶ τουρκοκρατίας, καὶ νὰ ζητήσῃ καὶ δι’ αὐτοὺς τὴν ἀπονομὴν βασιλικῆς χάριτος. Ἀρκετὰ ἐτιμωρήθησαν, κύριε Πρόεδρε. Εἴκοσιν ἔτη μένουσιν εἰς τὰς φυλακὰς, καὶ ἂν διέπραξάν τι, εἰς ἄλλο Κράτος τὸ διέπραξαν. Εἶναι ἄδικον νὰ κρατῶνται πλέον εἰς τὰς φυλακὰς. Πολὺ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν σύστασίν μου ταύτην.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον. Βεβαίως δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις ὡς πρὸς αὐτό.

§87Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Οὐδεμία ἀντίρρησις. Παρακαλῶ μόνον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν, ἵνα μετὰ ταῦτα προταχθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 27 νομοσχέδιον.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Κανονισμοῦ ὁρίζει, ὅτι «ἀπαγγέλλων τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως ὁ Πρόεδρος προσδιορίζει συγχρόνως, ἐπινεύσει τοῦ Σώματος, τὴν ἡμέραν καὶ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς ἑπομένης». Ἑπομένως, ἐπειδὴ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα τὸ ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον εἶναι πρῶτον ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, θὰ ἐξαντλήσῃ ὁλόκληρον τὴν συνεδρίασιν, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἀσχοληθῶμεν περὶ τῶν ἑπομένων. Ἐὰν ἐξακολουθούσης τῆς συνεδριάσεως ἐξαντληθῇ τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ, τότε θὰ προκαλέσω τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ συνταχθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις, ὡς πρὸς τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια.

§89Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ζητεῖται ἡ μεταβολὴ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι διὰ τὸ πρῶτον ἀντικείμενον. Τὸ πρῶτον ἀντικείμενον, τουλάχιστον κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ Προεδρείου, εἶναι ἐκτὸς συζητήσεως, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ πρῶτον. Μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ πρώτου ἀντικειμένου ἔρχονται αἱ ἀντιρρήσεις, ὡς πρὸς τὴν κατάταξιν τῶν διαφόρων νομοσχεδίων. Τότε θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ ὑποβάλωσι τὰς προτάσεις των.

§91Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ ἀντίληψις τοῦ Προεδρείου δὲν εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐγώ.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§93Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν καὶ πρὸ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα...

§94ΦΩΝΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἆ! ἆ!

§95Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι. Ὅσοι διαφωνοῦσι δύνανται νὰ μὲ ἀντικρούσωσι κατόπιν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι καὶ πρὸ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον πρέπει νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ. Μετὰ τὰ λεχθέντα μάλιστα ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον, νομίζω ὅτι οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν δὲν πρέπει νὰ παραμένῃ τὸ νομοσχέδιον χωρὶς νὰ συζητηθῇ. Ἐκλονίσθη ἤδη ὁ νόμος ἐκ βάθρων· ἡ ὑπηρεσία δὲν δύναται νὰ διεξαχθῇ καθ’ ὅλους τοὺς κανόνας καὶ τοὺς τύπους, ἡ Διοίκησις ἡ ὑπάρχουσα δὲν δύναται νὰ ὑφίσταται πλέον, οὐδὲ αὐτὴ ἡ Διοίκησις νομίζω, ὅτι ἀξιοῖ νὰ παραμένῃ εἰς τὴν ἀρχὴν ἐπὶ πλέον, ἐν ὅσῳ δὲν στερεωθῇ ἡ θέσις αὐτῆς. Λοιπὸν καὶ πρὸ τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου νομίζω, ὅτι ἔχει συμφέρον ἡ Πολιτεία νὰ ἐξετάσῃ τὰ περὶ αὐτοῦ. Εἶναι ζήτημα ὑψίστης σημασίας ἡ ὕπαρξις τῆς πειθαρχίας ἐν τῷ στρατεύματι, ἥτις δύναται νὰ κλονισθῇ, ὅταν ὑποβάλληται νομοσχέδιον ἀνατρέπον ἄρδην τὸ καθεστώς. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τὴν πλειονοψηφίαν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸν διευθύνοντα τὴν πλειονοψηφίαν, νὰ προτάξωσι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρὸ τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου, ἐκτὸς ἐὰν τὰ διαθρυλούμενα καὶ τὰ δημοσιευόμενα εἰς τὰς ἐφημερίδας ἔχωνται ἀληθείας, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ὑπεχώρησεν, ἐκτὸς ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι τὰ νομοσχέδια αὐτὰ ὑπεβλήθησαν διὰ νὰ παρεμποδίσωσι τὴν γνώμην τοῦ ἔθνους, ἂν πρέπει νὰ ὑφίσταται εἷς νόμος, ἢ ἂν πρέπει νὰ καταργηθῇ αὐτὸς καὶ νὰ ἀναζήσῃ ἄλλος. Πρέπει νὰ μάθωμεν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἂν διοικούμεθα συνταγματικῶς, ἂν ὑπάρχῃ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία, ἂν ἔχει τὸ δικαίωμα αὕτη νὰ ἀποφαίνηται περὶ ἑκάστου νόμου καὶ περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν πρέπει νὰ διοικῆται εἴτε ὁ στρατὸς εἴτε οἱ λοιποὶ κλάδοι τῆς Πολιτείας. Ἐπειδὴ τὸν λόγον θὰ φέρω κατὰ τὴν συζήτησιν, κύριε Πρόεδρε, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγερθῇ καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου συζήτησις, ἀρκοῦμαι τώρα νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ Προεδρεῖον νὰ θέσῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, καὶ ἂν παρουσιασθῇ ἀνάγκη, θὰ ὁμιλήσω, καὶ τότε θὰ προκαλέσω περισσότερον τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, διὰ νὰ πείσω αὐτὴν, ὅτι πρέπει ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ ἐπιληφθῇ ἀμέσως τῆς συζητήσεως τοῦ τόσον οὐσιώδους τούτου νομοσχεδίου, τοῦ ὄντως ἐθνικοῦ, τὸ ὁποῖον ἀληθῶς τιμᾷ τὸν εἰσηγητὴν αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος κατέλαβε θέσιν ἐν τῇ ἱστορίᾳ, τὴν θέσιν ἑνὸς νικητοῦ ἐν πολέμῳ ὄντως καὶ ἀληθῶς ἐθνικῷ. Ζηλεύω διότι δὲν εἶμαι εἰς τὴν θέσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ εἰσηγητὴς τοιούτων νομοσχεδίων, καὶ θέλω τὸ ἀποδείξει κατὰ τὴν συζήτησιν. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ παρίδῃ τὴν πρότασίν μου, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ τὴν συζήτησιν ὡς πρώτου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 27 νομοσχεδίου.

§96Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Λυποῦμαι, διότι δὲν δύναμαι νὰ προσχωρήσω εἰς τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Οἰτύλου· δὲν δύναμαι δὲ νὰ προσχωρήσω διὰ λόγον, ὁ ὁποῖος μοὶ φαίνεται, ὅτι μετέχει πάσης σοβαρότητος. Δὲν ὑπάρχει παράδειγμα ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις νὰ βραδύνωσιν αἱ Βουλαὶ ν’ ἀπαντήσωσιν εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον καὶ νὰ τραπῶσιν ἐπὶ ἄλλα ἔργα, ἀναβάλλουσαι ν’ ἀποφανθῶσι πρὸς ὅσα ὁ Βασιλικὸς Λόγος ἀπήγγειλε πρὸς αὐτάς. Ὁ Βασιλικὸς Λόγος καὶ ἡ πρὸς αὐτὸν ἀπάντησις τῆς Βουλῆς ἀποτελοῦσι τὴν πρώτην συνεννόησιν τοῦ Κοινοβουλίου πρὸς τὸν Ἡγεμόνα· εἶναι ἡ βάσις τῆς πολιτείας, τὴν ὁποίαν θέλει μετέλθει ἡ ἐξουσία τοῦ Κοινοβουλίου, ἡ ὁποία δὲν εἶναι μόνον νομοθετική, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἐπιτηρητικὴ καὶ ἐλέγχουσα τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Ἡ βραδύτης πρὸς συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὁ ἀγαπητός μοι συνάδελφος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν προέβαλεν, ἐπερχομένη ἕνεκα τῆς προτάξεως τῆς συζητήσεως τῆς ἀπαντήσεως πρὸς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, δὲν κλονίζει τὸ κῦρος οὐδενὸς νόμου, διότι οἱ νόμοι ὑπάρχουσιν ἐν ὅσῳ δὲν ἀνατραπῶσιν. Ἐπροτάθη ἡ ἀνατροπὴ νόμου ὑπάρχοντος· ἡ Βουλὴ θέλει πάντως κληθῆ ταχέως, ἵνα δώσῃ ψῆφον ἐπὶ τῆς προταθείσης ἀνατροπῆς· ἐκεῖνοι δέ, οἱ ὁποῖοι προέβαλον τὴν ἀνατροπήν, γνωρίζουσι τὰ ἑαυτῶν καθήκοντα καὶ τὰ ἑαυτῶν δικαιώματα, οὐδὲ δύνανται ν’ ἀπασχολῶνται ἀπὸ τὰς διαδόσεις τῶν τριόδων, ὅσον καὶ ἂν ἦναι αὗται ὑβριστικαὶ δι’ αὐτούς, ὅσον καὶ ἂν αὗται σκοποῦσι νὰ κλονίσωσι τὴν πρὸς αὐτοὺς ἐμπιστοσύνην τοῦ κοινοῦ. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ μεταβάλῃ τὴν τάξιν, ἡ ὁποία κρατεῖ ἐν πᾶσι τοῖς Κοινοβουλίοις. Καὶ ἂν ἕνεκα τοῦ λόγου, τοῦ δυστυχῶς λαβόντος χώραν ἐν Ἑλλάδι, τοῦ λόγου ὅτι ἡ Βουλὴ προέβη εἰς τὸν καταρτισμὸν αὐτῆς τὸν δεύτερον μῆνα τοῦ ἔτους, καὶ δὲν ὑπῆρχον αἱ ἀναγκαῖαι πιστώσεις, ἵνα πληρωθῶσιν οἱ ἔχοντες ἀξιώσεις ἐπὶ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἂν ἐκ τοῦ λόγου τούτου ἀνεβάλομεν μέχρι σήμερον νὰ ἀπαντήσωμεν εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, δὲν ἐπιτρέπεται, δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν εὐπρέπειαν καὶ τὴν σοβαρότητα τοῦ Σώματος, δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν κοσμιότητα ἐν ταῖς πρὸς ἀλλήλους σχέσεσι τῶν ἐνασκούντων τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ καθυστερήσωμεν καὶ νὰ ἀναβάλωμεν περισσότερον τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον. Ὅταν ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν τοῦτο, ἕκαστος δύναται καὶ ἔχει πλήρη ἐλευθερίαν νὰ προτείνῃ οἱανδήποτε μεταβολὴν ἤθελε κρίνει ἀναγκαίαν τῆς ἡμερησίας διατάξεως· ἀλλὰ πρέπει πάντως πρὸ παντὸς νὰ ἐκπληρῶμεν τὰ καθήκοντα ἡμῶν, διὰ νὰ δυνάμεθα νὰ ἀμυνώμεθα ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων ἡμῶν. (Ἐπιδοκιμασίαι).

§97Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, καθ’ ὃν τρόπον ὡμίλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἀπέκρουσεν ἐντελῶς τὰ δημοσιευόμενα ὡς λαβόντα χώραν κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας. Καὶ ἂν μὲν ἦναι τοῦτο ἀληθές, συγχαίρω τὴν Κυβέρνησιν, ἂν δὲ τοὐναντίον, λυποῦμαι, διότι ἡ Κυβέρνησις τῆς πατρίδος μας εὑρέθη εἰς τοιαύτην περίστασιν. Ὅταν, κύριε Πρόεδρε, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τόσον ἐπιμόνως καὶ διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξέθηκε, ζητῇ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἡμερησία διάταξις ὡς ἔχει, ἡ ἐμὴ φωνὴ εἶναι τόσον ἀνίσχυρος, ὥστε οὐδὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ· ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ τὸ καθεστὼς ἕνεκα τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἕνεκα τῆς ἐπιμονῆς αὐτοῦ, τοὐλάχιστον ἤθελον ἀξιώσει ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δηλώσῃ, ἢ ν’ ἀποφασίσῃ νὰ προκαλέσῃ τὴν Βουλὴν εἰς ἀπόφασιν, ὅτι μετὰ τὸν Βασιλικὸν Λόγον οὐδεμία ἄλλη συζήτησις πλέον σπουδαιοτέρα ἀπὸ αὐτὴν, ἣν ἐγὼ ἐπρότεινα, ὑπάρχει, καὶ διὰ τοῦτο ἐπεθύμουν νὰ δηλώσῃ ἀπὸ σήμερον, ὅτι μετὰ τὸν Βασιλικὸν Λόγον θέλει ἀναγραφῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 27 νομοσχέδιον. Καὶ τότε θὰ ἦτο συνεπὴς πρὸς ἑαυτὸν, καὶ τότε τὰ δημοσιευόμενα δὲν θὰ ἦσαν ἀληθῆ, καὶ δικαίως μετ’ ἀγανακτήσεως τὰ ἀπέκρουσεν· ἄλλως, τοὐναντίον τὰ δημοσιευθέντα εἶναι ἀληθῆ, καὶ ἡ Κυβέρνησις διὰ τρόπου τοιούτου, οἷον βλέπομεν σήμερον, καὶ διὰ τῆς δυνάμεως τῶν ἀριθμῶν θέλει νὰ ὑπεκφύγῃ τὸ μόνον καὶ οὐσιῶδες, διὰ τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἀρχήν. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δηλώσῃ, ὅτι μετὰ τὴν ἀπάντησιν τοὐλάχιστον εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον θὰ ἔχωμεν ὡς πρῶτον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 27 νομοσχέδιον.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 64 τοῦ Κανονισμοῦ ὁρίζει (ἀναγινώσκει): «Μετὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ Προεδρείου ἡ Βουλὴ ἐκλέγει, κατὰ τὸ ἄρθρον 51, ἐννεαμελῆ ἐπιτροπὴν πρὸς σύνταξιν σχεδίου ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον». Τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐννοεῖ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον εἶναι μᾶλλον ἐπεῖγον τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον. Ἐντεῦθεν δὲν θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Οἰτύλου συναδέλφου. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον;

§99Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας.

§100Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὥστε πᾶσαν πρότασιν περὶ μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως τὴν θεωρεῖτε ἀπαράδεκτον.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀμέσως κατόπιν εἶμαι εἰς τὰς διαταγάς σας.

§102Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ ἴδω τὸν Κανονισμὸν καὶ τὸ ἄρθρον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζετε τὴν γνώμην σας, κύριε Πρόεδρε.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τὸ ἄρθρον 64.

§104ΣΠ. Ε. ΣΤΑΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 64 παρακαλῶ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Πρὸ τοῦ 64 ἄρθρου, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὰ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, ἐν τῷ ἡμετέρῳ Κανονισμῷ ὑπάρχει τὸ ἄρθρον 29, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζεται ἐπὶ τῆς προκειμένης περιπτώσεως, καθ’ ἣν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Οἰτύλου συνάδελφος ἔλαβε τὸν λόγον. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ ἄρθρον 64, τὸ ὁποῖον, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀντέταξε κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου ἐξ Οἰτύλου Βουλευτοῦ, δὲν εἶναι ὑπὲρ τῆς ἰδέας του, διότι τὸ ἄρθρον τοῦτο ἔχει ὡς ἑξῆς: «Μετὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ Προεδρείου ἡ Βουλὴ ἐκλέγει ἐννεαμελῆ ἐπιτροπὴν πρὸς σύνταξιν σχεδίου ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον». Ἐρωτῶ αὐτὸν τοῦτον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, τὸν ὁποῖον γνωρίζω ἀπὸ μακρῶν χρόνων ὑπὲρ πάντα ἄλλον ἀκριβολογοῦντα, ἂν ὑπάρχει τις σχέσις μεταξὺ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Κουμουνδούρου καὶ τοῦ ἄρθρου 64 τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι οὐδεμία σχέσις ὑπάρχει. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, πρὸς καταπολέμησιν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ἤθελεν ἐπαναλάβει τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τότε καὶ ἐγὼ ἤθελον συμφωνήσει μὲ τὴν γνώμην αὐτῶν. Ἴσως ὅμως, ἐὰν ἀνέτρεχέ τις εἰς τὸ παρελθὸν, ἤθελεν εὕρει παραδείγματα ἀντίθετα τῆς γνώμης αὐτῶν· ἴσως θὰ ἠδύνατο νὰ ἀναφέρῃ καὶ λόγους μελῶν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, λόγους οἱ ὁποῖοι ἔλαβον χώραν πρὸ τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον· ἴσως μάλιστα θὰ ἀνεύρισκε καὶ λόγους αὐτοῦ τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ σπουδαιοτάτων ζητημάτων πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἐξέλθω τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος, διότι ἐπιθυμῶ καὶ ἐγὼ νὰ ἦμαι ἀκριβολόγος, καὶ πρέπει νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ ἄρθρον 29. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἕκαστος Βουλευτὴς ἔχει δικαίωμα ἐν πάσῃ στιγμῇ νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν περὶ τροποποιήσεως τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἕνα καὶ μόνον περιορισμὸν ἔχει ἡ πρότασις αὕτη, ὅτι πρέπει νὰ ὑποστηρίζηται παρὰ δέκα Βουλευτῶν. Τοῦτο ἑπομένως ἔχει ὑποχρέωσιν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ ἐρωτήσῃ· ἐὰν ὑπάρχουσιν ἕτεροι ἐννέα συνάδελφοι ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου. Τοῦτο δὲν τὸ ἔπραξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, καὶ ἐπειδὴ φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ δύναται νὰ ἐπικρατήσῃ ἄλλη γνώμη, παρακαλῶ αὐτὸν νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν Κανονισμόν. Πρὸ τούτου ὅμως ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ κρατήσω σημείωσιν φράσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν θέλω μεταχειρισθῆ ἐν καταλλήλῳ στιγμῇ, θὰ παρακαλέσω δὲ καὶ τὴν Βουλὴν νὰ κρατήσῃ ὁμοίαν σημείωσιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσε κατ’ ἐπανάληψιν, ὅτι δὲν κλονίζεται τὸ κῦρος νόμου ἐν ἰσχύϊ διὰ τῆς ὑποβολῆς νομοσχεδίου πρὸς κατάργησιν αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἂν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Βουλὴ ἔχωσι καθῆκον νὰ προβῶσι πρὸ παντὸς εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἀπαντήσεως πρὸς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, κατὰ μείζονα λόγον ὑποχρεοῦται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀπαντήσῃ ὡς τάχιστα εἰς τὰς ἐπερωτήσεις, τὰς ὁποίας πολλοὶ συνάδελφοι ὑπέβαλον, σχετικῶς πρὸς τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον. Δικαιούμεθα δὲ, ἐνόσῳ δὲν κατατίθενται αἱ ζητηθεῖσαι ἀπαντήσεις, νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου. Πρὸ μικροῦ ἀκόμη ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Τρικκάλων ὑπέμνησεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν παράκλησιν αὐτοῦ, ὅπως καταθέσῃ σχετικὰ ἔγγραφα πρὸ πολλοῦ ζητηθέντα, ἐπειδὴ δὲ φρονῶ, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περατωθῇ τὴν ἑσπέραν ταύτην, παρακαλῶ καὶ πάλιν τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ εὐαρεστηθῶσι νὰ καταθέσωσι κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς αὔριον τὰς ἀπαντήσεις αὑτῶν εἰς ἐπερωτήσεις, αἱ ὁποῖαι σχετίζονται πρὸς τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον.

§105ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ποῖα εἶναι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ζητεῖ ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Τρικκάλων;

§106Γ. ΡΑΔΙΝΟΣ. Τὸ ἔγγραφον τοῦ τέως ἀντιπροέδρου τῆς Βουλῆς κ. Λεωνίδα, καὶ τὰ ἔγγραφα τῶν διαφόρων ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι κατέλαβον τὸ Βουλευτήριον, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§107ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τίνα σχέσιν ἔχουν αὐτὰ μὲ τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον; Μ’ ὅλα ταῦτα ἀπαντῶ εἰς ὑμᾶς, ὅτι, ὡς πρὸς μὲν τὸ ἔγγραφον τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς ἀστυνομίας, τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλήν, θέλω τὸ καταθέσει αὔριον· ἄλλο τι ὅμως ἔγγραφον σχετικὸν μὲ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην δὲν ἔχω. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἄλλος τις Ὑπουργὸς ἔχει νὰ καταθέσῃ σχετικόν τι ἔγγραφον.

§108Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἶναι γνωστόν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπευθυνθέντος τοῦ τέως Προέδρου.

§109ΠΕΡ. ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ὄχι! δὲν ὑπῆρχε Πρόεδρος.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ὑπενθυμίζω ὅτι εἶσθε ἐκτὸς τοῦ θέματος, καὶ συνεπῶς ἐκτὸς τῆς τάξεως.

§111Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν πταίω ἐγὼ διότι εἶμαι ἐκτὸς τοῦ θέματος καὶ τῆς τάξεως, ἀλλὰ μὲ ἔφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος πρῶτος ἐτέθη ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Βουλευτὴς Κυθήρων καὶ ὁ τῶν Τρικκάλων ἐζήτησαν τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων. Ἡ προθυμία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν αἴτησιν τῶν Βουλευτῶν Κυθήρων καὶ Τρικκάλων δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ τὴν τάξιν.

§113Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὅτι, ὅ,τι ἔχει, θὰ τὸ καταθέσῃ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι ἀμφίβολον, ποῦ εὑρίσκεται τὸ συνταχθὲν πρωτόκολλον τῶν ἀρχῶν, καὶ ἐπειδὴ ἔλαβον μέρος καὶ δικαστικαὶ ἀρχαί, ἐνδεχόμενον νὰ εὑρίσκηται τὸ ἔγγραφον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, καὶ νὰ τὸ καταθέσῃ, ἂν εὑρίσκεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖόν του. Ἂν δὲ εὑρίσκεται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, παρακαλῶ νὰ κατατεθῇ.

§114Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως δὲν κατέχω τοιοῦτον ἔγγραφον.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι τὸ ἄρθρον 64 τοῦ Κανονισμοῦ ὑπονοεῖ διὰ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον ἐκφράζεται ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, ὅτι καὶ πρῶτον ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως θὰ ἦναι αὐτό. Ἀλλ’ ἂν οἱ συνάδελφοι ἐπιμένουν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Οἰτύλου νὰ εἴπῃ, ἂν ἐπιμένει.

§116Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως ἐπιμένω.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσι δέκα ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κουμουνδούρου; (Δὲν ἐγείρονται δέκα). Ἀπορρίπτεται. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον; Ὑπεβλήθησαν δύο σχέδια. Θέλετε νὰ ἀναγνωσθῶσι;

§118ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. (Ἐνταῦθα ὁ Γραμματεὺς ἄρχεται ἀναγινώσκων τὸ σχέδιον τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς).

§119Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ παράγραφον.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ ὅλον, καὶ ὕστερον γίνεται ἡ συζήτησις κατὰ παράγραφον. (Ἀναγινώσκεται). Νὰ ἀναγνωσθῇ καὶ τὸ σχέδιον τῆς μειονοψηφίας. (Ἀναγινώσκεται ὑπὸ τοῦ Γραμματέως). Τίς ἔχει τὸν λόγον;

§121Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας πρῶτον.

§122Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν εἶναι, νομίζω, ἀπαραίτητον, ὅπως ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας λάβῃ πρῶτος τὸν λόγον. Ἐπειδὴ συνέπεσε νὰ ἦμαι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, φέρω τὴν παρατήρησιν ταύτην. Ἤδη ἡ Βουλὴ ἤκουσε τὸ κείμενον τῆς ἀπαντήσεως τῆς πλειονοψηφίας. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ ἀντίρρησίς τις, νομίζω ὅτι δύναται νὰ ἀκουσθῇ καὶ κατόπιν. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς θέλει λάβει τὸν λόγον καὶ ἀντικρούσει ταύτην. Ἐκτὸς δὲ τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας καὶ ἄλλα μέλη ἴσως τῆς ἐπιτροπῆς θ’ ἀγορεύσωσι, πιθανὸν καὶ ἐγὼ αὐτός. Διὰ τοῦτο, ὅτε ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λεβαδείας συνάδελφον καὶ ἀγαπητόν μοι φίλον λέγοντα, ὅτι ἀπαραιτήτως ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ὀφείλει νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ἠπόρησα. Ἀντὶ τοῦ κ. εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας νομίζω ὅτι καταλληλότερος θὰ ἦναι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λεβαδείας συνάδελφος νὰ ἀναπτύξῃ τὰς ἀντιρρήσεις, τὰς ὁποίας ἤθελεν ἔχει.

§123Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἔχωνται ἀληθείας αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, δὲν ἠξεύρω τότε, ποίαν ἔννοιαν θὰ εἶχεν ἡ ἔκφρασις τῆς γνώμης τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας, καὶ ποίαν ἔννοιαν θὰ εἶχεν ἡ θέσις, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ἐν τῇ ἐπιτροπῇ. Εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας ὁ προαγορεύσας ἦτο διὰ τὴν ἐπιτροπήν; ἢ διὰ τὴν Βουλήν;

§124Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι εἰσηγητής.

§125Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἆ! δὲν εἶναι αὐτός; Λοιπὸν, ἐννοεῖται, ἡ θέσις τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι, ἀπαιτεῖ ἵνα τὴν εἰσήγησιν τῶν ἰδεῶν τῆς πλειονοψηφίας εἰς τὴν Βουλὴν τὴν φέρῃ ὁ εἰσηγητής. Ἄνευ τῆς ἀρχῆς ταύτης, ἠθέλομεν παραγνωρίσει τὴν ἔννοιαν καὶ τὴν σημασίαν τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου, τὴν ὁποίαν τοσοῦτον ὀρθῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπέδωκε σήμερον εἰς αὐτόν. Ἄνευ τῆς ἀρχῆς ταύτης, ἀντὶ νὰ ἐπιχειρῶμεν συζήτησιν κανονικὴν καὶ προσήκουσαν, ἔπρεπεν ἐγειρόμενοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν ἡγεσίαν τῆς πλειονοψηφίας, νὰ προκαλέσωσι μόνον μίαν ἀρίθμησιν ψήφων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λίαν δικαίως παρέστησε τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἐν κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι ἔχει τὸ ἔθιμον τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου καὶ ἡ εἰς αὐτὸν ἀπάντησις. Δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ περίστασις ἐν τῷ κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι, ἡ ὁποία αὐτὴ πρὸ πάντων συνοψίζει, συγκεφαλαιοῖ, κατοπτρίζει τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, αὕτη εἶναι ἡ περίστασις τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου καὶ τῆς εἰς αὐτὸν ἀπαντήσεως. Ὁ Βασιλεὺς δὲν κατέρχεται ἐκ τῶν ἀνακτόρων διὰ νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅπως ἀνταλλάξῃ μετ’ αὐτῆς ἐκφράσεις ἁβρότητος καὶ φιλοφροσύνης· ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ κατέρχηται πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν, τότε ἀληθῶς αἱ ἀπαντήσεις ἠδύναντο νὰ ἦναι ἐπαρκεῖς, γινόμεναι ἄνευ τινὸς συζητήσεως, καὶ ἠδύναντο νὰ ἀνταλλάσσωνται συγχαρητήρια καὶ εὐχαί. Ἀλλὰ δὲν εἶναι βεβαίως αὐτὴ ἡ σημασία καὶ ἡ ἔννοια τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ αὐτὴν τὴν στιγμήν. Εἶπον ὅτι πρωτίστως κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐκδηλοῦται τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Ὅταν ὁ Βασιλεύς, κατερχόμενος ἀπὸ τῶν ἀνακτόρων καὶ παρουσιαζόμενος ἐνώπιον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, λαμβάνῃ τὸν λόγον ἀπὸ τῶν χειρῶν τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ ἀπαγγέλλῃ αὐτὸν, παρίσταται εἰκὼν λίαν ἐκδηλωτικὴ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος· λαμβάνει τὸν λόγον ὁ Βασιλεὺς ἀπὸ τὰς χεῖρας τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὡσανεὶ θέλει νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Βουλήν: «Προσέξατε καλῶς, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ἐγὼ μὲν ὁμιλῶ, ἀλλὰ οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ἀπαγγέλλω, εἶναι λόγοι τῆς ὑπευθύνου Κυβερνήσεως. Ἀπαντῶντες λοιπὸν εἰς τοὺς λόγους τούτους, μὴ φοβηθῆτε ποτὲ, ὅτι θὰ φανῆτε ἀνευλαβεῖς πρὸς τὸν Βασιλέα, διότι ὁμιλῶ ἐν ὀνόματι καὶ διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἐνώπιον ὑμῶν λαμβάνω τὸν Βασιλικὸν Λόγον ἀπὸ τῶν χειρῶν τοῦ Πρωθυπουργοῦ.» Τὴν στιγμὴν ἐκείνην δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι παρίσταται ἐκμηδενιζομένη ἡ Βασιλικὴ ἐξουσία, διότι φθάνει ἡ ἐκμηδένισις αὕτη μέχρι τοῦ σημείου τοῦ νὰ θεωρῆται, ὅτι καὶ διὰ πάντα λόγον τοῦ Βασιλέως ἀκόμη εἶναι ὑπεύθυνος ἡ Κυβέρνησις. Ἑπομένως δύναται νὰ ὑποτεθῇ πρὸς στιγμὴν, ὅτι ὁ Βασιλεὺς οὐδένα ποιεῖται λόγον, οὔτε κἄν νὰ εἴπῃ τίποτε δύναται ἐν κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι. Ἀλλὰ διὰ τοὺς ἀντιπροσώπους, τοὺς γινώσκοντας τὸν μηχανισμὸν τοῦ πολιτεύματος, ἡ παράστασις αὕτη τῆς ἐκμηδενίσεως τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας εἶναι μόνον στιγμιαία καὶ παροδικὴ, καὶ παραστατικὴ μόνον τοῦ ἀνευθύνου· διότι γνωρίζουσιν οἱ ἀντιπρόσωποι, οἱ ἐν κοινοβουλευτικῷ Κράτει ἀντιπροσωπεύοντες τὸν τόπον, ὅτι, ἐὰν τὴν στιγμὴν ἐκείνην ὁ Βασιλεὺς λαμβάνῃ τὸν Λόγον τὸν Βασιλικὸν ἀπὸ τῶν χειρῶν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἐξαγόμενον ἐκ τῶν θυλακίων αὐτοῦ, ἀλλὰ τὸ ἔθνος ἀπέθετο εἰς αὐτὸν ἄλλα προνόμια, καὶ δύναται καὶ αὐτὸς νὰ ἐξαγάγῃ ἐκ τοῦ θυλακίου ἄλλο ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον νὰ δώσῃ καὶ αὐτὸς εἰς ἄλλον, καλούμενον εἰς τὴν πρωθυπουργίαν, καὶ τὸ ὁποῖον νὰ ἀναγνωσθῇ καὶ πρὸς τοὺς Ὑπουργοὺς του, τοὺς μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης, καὶ πρὸς τὰς Βουλὰς ἀκόμη. Καὶ τὰ δικαιώματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἡ κυριαρχία τοῦ ἔθνους δίδει εἰς τὸν Βασιλέα, οὐδεὶς δύναται νὰ τὰ ἀφαιρέσῃ, ἀλλ’ οὔτε αὐτὸς δύναται νὰ ἐγκαταλείψῃ, διότι δὲν εἶναι ἁπλᾶ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐναπόκειται εἰς τὸν Βασιλέα νὰ τὰ ἐνασκῇ ἢ μὴ, εἶναι καθήκοντα ὕψιστα, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ παραιτῇ. Ἀλλ’ ὅταν τὴν ἔννοιαν ταύτην ἔχῃ ὁ Βασιλικὸς Λόγος καὶ ἡ εἰς αὐτὸν ἀπάντησις, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι εἴμεθα ἐν ἀληθεῖ λειτουργίᾳ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ὅταν ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ, εἴτε διὰ τῶν οἰκείων Ὑπουργῶν, εἴτε διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῆς, δὲν σπεύδῃ νὰ προπορευθῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον; Καὶ πῶς δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ σπουδαιότατον τοῦτο ἔγγραφον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους δύναται ν’ ἀπευθυνθῇ πρὸς τὸν Βασιλέα ἄνευ τῆς μελέτης ἐκείνης, εἰς τῆς ὁποίας τὴν εἰσήγησιν αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις θὰ προβῇ; Καὶ ἂν τοῦτο γίνεται ἄνευ μελέτης, πῶς ἐπέρχεται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ὀλίγου, ὅτι μόνον διὰ τῆς ἀπαγγελίας τοῦ Λόγου καὶ τῆς ἀπαντήσεως τῆς Βουλῆς καταρτίζεται, οὕτως εἰπεῖν, τὸ κοινοβουλευτικὸν συμβόλαιον; Ποίαν ἔννοιαν ἔχει τότε ὁ Βασιλικὸς Λόγος; Μήπως ἁπλῶς σκοπεῖ εἰς τὸ νὰ προκαλῇ ἀρίθμησιν ψήφων; Αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσία τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, εἰς τοῦ ὁποίου τὸν δρόμον ὑποθέτομεν, ὅτι εἰσήλθομεν; Ἀρίθμησις ψήφων ἐγένετο κατὰ τὰς ἐκλογὰς, ἀρίθμησις ψήφων ἐγένετο κατόπιν ἐν τῇ Βουλῇ διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου, καὶ μὰ τὴν ἀλήθειαν δὲν ἠξεύρω, ἂν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου δύναται νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἐγένετο ἀρίθμησις ψήφων μεταξὺ κομμάτων. Λοιπὸν ἔχομεν τρεῖς ἀριθμήσεις ψήφων, ὡς νὰ ἐλέγομεν: «τὸ ἐδείξαμεν μίαν φορὰν, πόσοι εἶσθε καὶ πόσοι εἴμεθα· ἔλθετε νὰ τὸ ξαναδείξωμεν, πόσοι εἶσθε καὶ πόσοι εἴμεθα». Αὐτὸ λέγει τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα; Τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα μίαν ἔχει μεγίστην ἀξίαν, ὅτι ἡ πλειονοψηφία δὲν ὑποτίθεται, ὅτι σχηματίζεται, εἰμὴ κατόπιν τῶν συζητήσεων· πλειονοψηφία σχηματιζομένη πρὸ τῶν συζητήσεων δὲν ἐκπροσωπεῖ τὴν ἰδέαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Διὰ τοῦτο πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅστις εἴπερ τις καὶ ἄλλος βεβαίως πρέπει νὰ ἦναι εἰδήμων τοιούτων πολιτικῶν ζητημάτων, πρωτίστως πρέπει νὰ ἐπιζητήσῃ τὸ βάπτισμα τοῦτο, ἔστω καὶ νέον βάπτισμα, τοῦ ὁποίου ἐπακόλουθος εἶναι ἡ ἔκφρασις τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἡ ἔκφρασις τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς τότε ἔχει ἀξίαν, ὅταν γίνηται κατόπιν συζητήσεων, καὶ αἱ συζητήσεις τότε ἔχουσιν ἀξίαν, ὅταν γίνωνται κανονικῶς, κανονικαὶ δὲ συζητήσεις ἐν τῇ Βουλῇ δὲν δύνανται νὰ γείνωσιν, εἰ μὴ, ἐὰν ὁ ἡγούμενος τῆς πλειοψηφίας καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῆς προπορεύωνται εἰς τὰς συζητήσεις. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συστήσῃ τὰ δέοντα, καὶ ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι εἶναι εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ νὰ εἰσηγήσηται τὴν ἀπάντησιν ἐν τῇ Βουλῇ εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον.

§126Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Οὐδεὶς βεβαίως ἀγνοεῖ, κατὰ τίνα τρόπον συντάσσεται ὁ Βασιλικὸς Λόγος, κατὰ τίνα τρόπον ἐξάγεται ἐκ τοῦ θυλακίου τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ τίνα τρόπον δίδεται εἰς τὰς χεῖρας τῆς Α. Μεγαλειότητος. Ὑπάρχουσι μάλιστα καὶ φωτογραφίαι παριστάνουσαι τοῦτο (ἱλαρότης). Ἀλλὰ πάντες γνωρίζομεν ἐπίσης, ὅτι, ἂν ὑπῆρχε διαφωνία τις μεταξὺ τοῦ Στέμματος καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου, ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἤθελεν ἔλθει εἰς διαφωνίαν μετὰ τῆς Α. Μεγαλειότητος, ἤθελεν ἀμέσως καταθέσει τὴν ἀρχὴν, ἤθελεν ἀμέσως παραιτηθῆ. Ἀλλ’ ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου ἐξαγγέλλει, οὕτως εἰπεῖν, τὸ πρόγραμμα αὐτῆς. Συνελθοῦσα ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον ὑπέβαλε τὸ σχέδιον τῆς ἀπαντήσεως, καὶ ζητεῖ τὴν γνώμην καὶ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐγκρίνῃ αὐτό. Δὲν γνωρίζω τίνα γνώμην ἔχουσιν, ὡς ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας πρὸ μικροῦ, περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ὀφείλει νὰ συζητήσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἀπάντησιν τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου, οὔτε εἶναι κεκανονισμένον, ὅπως ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον ἄρξηται τῆς ἐπὶ ταύτης συζητήσεως. Νομίζω ὅτι κανονικὸν εἶναι, οἱ ἔχοντες ἀντιρρήσεις εἰς τὰ λεχθέντα ἐν τῷ Βασιλικῷ Λόγῳ νὰ διατυπώσωσιν αὐτάς· καὶ ὅταν ἅπαξ διατυπωθῶσιν αἱ ἀντιρρήσεις αὗται τῆς μειονοψηφίας, τότε βεβαίως καὶ ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς θέλει λάβει τὸν λόγον καὶ ἄλλα μέλη τοῦ Κοινοβουλίου θέλουσιν ἀναμιχθῆ εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας μᾶς εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον, ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ νέον βάπτισμα. Νομίζω, ὅτι κάλλιστα γνωρίζει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, ὅτι τὰ διπλᾶ βαπτίσματα ἀπαγορεύονται ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας μας, καὶ ὅτι ὁ ἅπαξ βαπτισθεὶς δὲν δύναται νὰ βαπτισθῇ ἐκ νέου, ἐκτὸς ἂν ἀλλαξοπιστήσῃ. Μέχρι τοῦδε τὸ νέον βάπτισμα ἤλπιζον ὅτι θὰ τὸ προκαλέσῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία θὰ προκαλέσῃ καὶ ψῆφον ἐμπιστοσύνης, καὶ τότε θὰ γείνῃ καὶ ἡ νέα ἐργασία, ἢ τὸ νέον βάπτισμα, ὡς θέλει ὁ κ. ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτής. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἀνέπτυξε τὰς ἐν τῷ Βασιλικῷ Λόγῳ ἰδέας της, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, ὁ ὁποῖος εἶναι τόσον εὔγλωττος, εἶναι ἐλεύθερος νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ ἐκφράσῃ τὰς γνώμας αὐτοῦ. Οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον θέλει διεξαχθῆ εὐρύτατα. Εἶπον δὲ πρὸ μικροῦ, ὅτι ἐνόμιζον, ὅτι ὁ καταλληλότερος πάντων πρὸς τὴν συζήτησιν ταύτην εἶναι ὁ κ. ἐκ Λεβαδείας Βουλευτής, ὁ ὁποῖος πρὸ μικροῦ ἐδείκνυε τοιαύτην ἀνησυχίαν, ὥστε ἀνεσηκώθη ἐκ τῆς θέσεώς του, ἵνα διατυπώσῃ τὰς ἀντιρρήσεις εἰς τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς πρὸς ἀπάντησιν εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον. Ἀλλ’ ὅπως κανονισθῇ ἡ συζήτησις, πρὸ παντὸς ἀνεμένομεν ν’ ἀκούσωμεν τὸν εἰσηγητὴν τῆς μειονοψηφίας ἀναπτύσσοντα τὰς ἀντιρρήσεις αὐτοῦ. Μετὰ τοῦτον δὲ καὶ ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας, ἴσως δὲ καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλα μέλη τοῦ Κοινοβουλίου θέλουσι λάβει τὸν λόγον καὶ θέλουσι συζητήσει ἐπὶ τοῦ θέματος.

§127Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπεδειξάμην ἀνησυχίαν, ὅπως σπεύσω νὰ φέρω ἀντιρρήσεις ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον. Τουναντίον, πρὶν ἢ ἀκούσω ἀναγινωσκόμενον τὸ σχέδιον τοῦτο τῆς πλειονοψηφίας, τὸ ἐμελέτησα ἅπαξ, δὶς, τρὶς καὶ τετράκις· ἀλλὰ πρὸ τούτου εἶχον μελετήσει δεκαπεντάκις τὸ κείμενον τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἠδυνήθην νὰ κατανοήσω, ποῖα εἶναι τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα πραγματεύεται ὁ Βασιλικὸς Λόγος. Ὁ Βασιλικὸς Λόγος εἶναι συντεταγμένος κατὰ τρόπον μεταφυσικόν, ὥστε εἶναι ἀκατάληπτος εἰς τοὺς πλείστους. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἔχουσιν ὀξύτητα διανοίας μείζονα τινὲς τῶν κυρίων Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι καὶ μόνοι δύνανται νὰ κατανοήσωσι τὸν Βασιλικὸν Λόγον. Οὗτος εἶναι πράγματι ἔν τισι σαφής. Ἀλλὰ κατὰ περίεργον σύμπτωσιν παρετήρησα εἰς τὸ σχέδιον αὐτὸ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, ὅτι, ἐνῷ ἀπαντᾷ μεταφυσικῶς εἰς πάντα τὰ μεταφυσικά, ἀποφεύγει ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὰ μέρη τὰ σαφῆ τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου. Ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐζήτησα, ὅπως ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον προσέλθῃ καὶ σαφηνίσῃ τὰ ὁμιχλώδη μέρη, καὶ δώσῃ τοὐλάχιστον ἐξηγήσεις ἐπὶ τοῦ μεταφυσικῶς ἐκπεφρασμένου κειμένου, ἵνα δυνηθῶμεν ἐν συνειδήσει νὰ ψηφίσωμεν, ἐκλέγοντες μεταξὺ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου σχεδίου. Ὅτε δὲ ἤκουσα, ἢ μᾶλλον εἶδον, ὅτι ὁ κ. ἐκ Παξῶν Βουλευτὴς ἐγειρόμενος ἐζήτησε τὸν λόγον, ἐνόμισα ὅτι ἤθελε μὲ ἀπαλλάξει τῆς δυσχερείας ταύτης, καὶ ἤθελε προβῆ εἰς ἀνάπτυξιν τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἐνόμιζε τοὐλάχιστον, ὅτι ἐκπροσωπεῖ τὸ σχέδιον τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, ἵνα κατανοήσω καὶ ἐγὼ τέλος, τίνες ἀληθῶς αἱ ἰδέαι αὗται, τὰς ὁποίας ἐπιζητοῦσι νὰ μεταδώσωσιν εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς Παξῶν περιωρίσθη ἁπλῶς νὰ παρατηρήσῃ, ὅτι ἐγὼ θὰ ἦμαι ὁ ἁρμόδιος νὰ ἐπιφέρω ἀντιρρήσεις κατὰ τοῦ κειμένου τῆς ἀπαντήσεως, τοῦ κειμένου τοῦ σχεδίου τῆς πλειονοψηφίας. Καὶ δὲν γνωρίζω, ἂν ἡ πρὸς ἐμὲ ἀγάπη τοῦ κ. Βουλευτοῦ τὸν ἔκαμε νὰ πιστεύῃ, ὅτι ἐγὼ εἶμαι ὁ καταλληλότερος πρὸς τοῦτο. Δὲν λέγω, ὅτι εἶμαι ἀπολύτως ἀκατάλληλος, — διότι αἰσθάνομαι, ὅτι ἔχω ποιάν τινα καταλληλότητα πρὸς τοῦτο — ἀλλ’ ἡ καταλληλότης μου ἐπεκτείνεται μόνον εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δύναμαι νὰ κατανοήσω· εἰς μεταφυσικὰ ὅμως θέματα εἶμαι ἐντελῶς ἀκατάλληλος. Καὶ ἐπειδὴ εὑρίσκω, ὅτι τὸ κείμενον τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου καὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς αὐτὸν εἶναι τοιαῦτα, δὲν δύναμαι δυστυχῶς νὰ προβῶ εἰς συζήτησιν καὶ εἰς ἀντίκρουσιν τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ταῦτα περιλαμβάνουσι. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω καὶ παρακαλῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους καὶ τὸν κ. εἰσηγητὴν τῆς πλειονοψηφίας νὰ θελήσωσι νὰ διαφωτίσωσιν ἡμᾶς περὶ τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας τὸ σχέδιον τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον ζητεῖ νὰ ἐκπροσωπήσῃ, διότι εἴπερ ποτὲ καὶ ἄλλοτε εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ διαφωτισθῶμεν, ποῖαι εἶναι αἱ ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνονται εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, ἀλλὰ πρὸ παντὸς δέον νὰ δοθῇ ἐξήγησις, διὰ τίνα λόγον δὲν ἐδόθη ἀπάντησις εἰς τὰ σαφῆ μέρη τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου, περιορίζεται δὲ ἡ ἀπάντησις εἰς μόνα τὰ μεταφυσικά, καὶ αὕτη δίδεται μεταφυσικῶς. Καὶ ἐν παραδείγματι, ὁ Βασιλικὸς Λόγος ὁμιλεῖ εἰς τὴν πρώτην παράγραφον περὶ συνδρομῆς τοῦ Κοινοβουλίου πρὸς λύσιν ἀναφανεισῶν δυσχερειῶν, τὸ δὲ σχέδιον τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον οὐδὲ μνείαν ποιεῖται τοῦ γεγονότος, τὸ ὁποῖον τόσον ἐτόνισεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ στόματος τοῦ Ἄνακτος. Ὁ Βασιλικὸς Λόγος κατωτέρω, ἐνθυμοῦμαι, ὅτι καθιεροῖ συνταγματικῶς παράδοξον, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἀρχὴν, ὅτι δύναται καὶ μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων του ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς — ἀγνοῶ κατὰ τίνα τρόπον — νὰ δεικνύῃ αὐτὸς, εἰς τίνας ἔχει τὴν ἐμπιστοσύνην, ὅπως ἀνέλθωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν — ἀρχὴ, ἡ ὁποία εἶναι ἀρχὴ μονονουχὶ ἀναρχικὴ καὶ ἐπαναστατική. — Ἐπεθύμουν νὰ ἀκούσω τὴν πλειονοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς νὰ δώσῃ ἀπάντησιν ἐπὶ τοῦ μέρους τούτου τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου, τὸν ὁποῖον θεωρῶ θίγοντα τὰ καίρια τὰ δικαιώματα τοῦ Κοινοβουλίου, τὸ ὁποῖον θεωρῶ, ὅτι καταστρέφει καὶ καταρρίπτει πρόρριζα τὰ δικαιώματα τοῦ Κοινοβουλίου. Διότι τὸ σχέδιον, ὡς εἶπον, τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον δὲν περιλαμβάνει ἀπάντησιν καὶ ἐπὶ τοῦ μέρους τούτου. Διατὶ ἐσιώπησεν ἡ ἐπιτροπή; Διατὶ νὰ μὴ μᾶς δηλώσῃ ἂν δέχεται τὰ δόγματα, ἅτινα ἀναγράφει ὁ Βασιλικὸς Λόγος, καὶ νὰ μᾶς τὸ δηλώσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, καὶ τότε νὰ προκληθῶμεν νὰ δώσωμεν ψῆφον συνειδήσεως ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον; Διατὶ δὲν ἐδήλωσε τοῦτο ἡ πλειονοψηφία, ὅπως μάθῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ, οἱ ὁποῖοι μόνοι ἀντιπροσωπεύουσι τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν, μετὰ τὴν ἐκλογὴν αὐτῶν, δικαιοῦται δι’ ὀχλοκρατίας νὰ ὑποδεικνύῃ, ὅτι ἔχει ἢ μὴ ἐμπιστοσύνην ἐπὶ τὴν δεῖνα ἢ τὴν ἄλλην Κυβέρνησιν; Τοιαύτην ἐξήγησιν ἤθελον ζητήσει. Πρὸς τοῦτο δὲ παρεκάλεσα τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον νὰ δώσωσιν ἐξηγήσεις. Ἐλπίζω ὅτι, μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ φίλος μου κ. ἐκ Παξῶν Βουλευτής, καὶ αὐτὸς καὶ ὁ εἰσηγητὴς καὶ συντάκτης τοῦ σχεδίου τούτου θέλουσι σπεύσει νὰ δώσωσιν ἐξηγήσεις ἐπὶ τῶν θεμάτων τούτων καὶ εἰσαγάγωσι τὴν Βουλὴν εἰς ἔδαφος, ἐφ’ οὗ εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωσιν οἱ θέλοντες νὰ μετάσχωσι τῆς συζητήσεως. Δηλῶ δὲ, ὅτι καὶ ἐγὼ θέλω μετάσχει τῆς συζητήσεως, ἀφοῦ προηγουμένως λάβω ἐξήγησιν ἐπὶ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἔθιξα.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἄλλος τὸν λόγον;

§129ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὄχι, ὄχι.

§130ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Νὰ ὁμιλήσουν πρῶτον τὰ μέλη τῆς πλειονοψηφίας.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς δὲν μοὶ ἐπιτρέπει νὰ ἐπιβάλω τὸν λόγον.

§132Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὐναντίον ἐπιβάλλει τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου.

§133Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ ἐπιβάλωμεν τὸν λόγον.

§134ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Θὰ ἐπεθύμουν ἀληθῶς, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ προηγηθῇ εἰς τὸ βῆμα εἴτε ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, εἴτε ἄλλος τις ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων τῶν ἀποτελεσάντων τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον καὶ ἀντιπροσωπευόντων τὰς ἰδέας καὶ τὰς σκέψεις τῆς πλειονοψηφίας. Διότι, ἀφοῦ ἤθελον ἀκούσει ἀναπτυσσομένας τὰς θεωρίας τὰς ἐμπεριεχομένας εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, τότε καὶ ἐγὼ, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς μειονοψηφίας, καὶ μάλιστα τῆς μείζονος μερίδος τῆς μειονοψηφίας, θὰ ἐλάμβανον εὐχερέστερον τὸν λόγον, ἵνα ἀποκρούσω τὰς θεωρίας, ὅσας δὲν ἐθεώρουν, ὅτι συνεβιβάζοντο πρὸς τὰς γνώμας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλὰ δυστυχῶς, κύριοι Βουλευταὶ, ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἠθέλησε νὰ τηρήσῃ σιγήν, ἀρκεσθεῖσα εἰς τὸ φωνογράφημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπετύπωσεν ὡς ἀντανάκλασιν ἀσθενῆ τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου. Ἐὰν ἄλλως ἐνόει τὰ καθήκοντα αὐτῆς ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἀπέδιδε τὴν δέουσαν σημασίαν εἰς τὴν πρᾶξιν ἐκείνην τὴν κυβερνητικήν, θὰ ἔσπευδε νὰ μετάσχῃ τῆς συζητήσεως· διότι δὲν ἀγνοεῖτε, κύριοι Βουλευταὶ, καὶ ὁ ἐξ Εὐρυτανίας ἀξιότιμος συνάδελφος μὲ ἀπαλλάσσει τοῦ κόπου νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι ὁ Βασιλικὸς Λόγος εἶναι πρᾶξις κατ’ ἐξοχὴν κυβερνητικὴ, μετέχουσα εἴπερ τις καὶ ἄλλη πολιτικῆς σημασίας. Εἶναι ἡ πρώτη συνάντησις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας μετὰ τῆς νομοθετικῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Βασιλεὺς, ἡ κορυφὴ τοῦ Κράτους καὶ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἡ ἐνεργοῦσα διὰ τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν, ἔρχεται εἰς συνάντησιν μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, καὶ ἐξαγγέλλει διὰ τοῦ Βασιλικοῦ στόματος αὑτοῦ τὰς ἰδέας καὶ τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεώς του. Ὁ Βασιλικὸς Λόγος, Κύριοι, περιλαμβάνει τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τὴν λογοδοσίαν αὐτῆς, ἐὰν τυχὸν αὕτη ἦτο καὶ ἡ διαχειρισαμένη κατὰ τὸ παρελθὸν τὴν κυβερνητικὴν ἐξουσίαν. Πῶς θέλετε λοιπὸν νὰ μὴ ἀποδοθῇ ἡ δέουσα σημασία, ἡ ὑψίστη τῶν σημασιῶν εἰς τὴν κυβερνητικὴν ἐκείνην πρᾶξιν, τὴν ἀπευθυνομένην πρὸς τὴν Βουλήν, ὄχι χάριν ἁπλῆς διατυπώσεως, διότι βεβαίως, ὅπως καὶ ὁ ἐξ Εὐρυτανίας ἀξιότιμος συνάδελφος πρὸ μικροῦ ἔλεγε, δὲν θὰ κατήρχετο ὁ Βασιλεὺς ἐκ τῶν ἀνακτόρων αὐτοῦ νὰ ἔλθῃ εἰς συνάντησιν πρὸς τὴν Βουλὴν, ἵνα ἀνταλλάξῃ φιλοφρονήσεις. Ἀπευθύνεται ὁ Βασιλεὺς διὰ τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν του πρὸς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐκθέτει τὰς ἰδέας καὶ τὰς σκέψεις, ἐκθέτει τὰς βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐννοεῖ τὸ Ὑπουργεῖόν του νὰ κυβερνήσῃ, νὰ διοικήσῃ τὴν χώραν, καὶ θέλετε ἡ Βουλὴ νὰ μένῃ ἄφωνος, θέλετε ἡ Βουλὴ νὰ μὴ ἐκφέρῃ τὰς γνώμας αὑτῆς ἐπὶ τῶν προβαλλομένων εἰς αὐτὴν θεμάτων διὰ τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου; Ἀλλ’ ἐνταῦθα γενομένου τοῦ λόγου, κατ’ ἀνάγκην ὀφείλω νὰ θέσω εἰς ἐμαυτὸν τὸ ἐρώτημα: ποῖαι εἶναι αἱ βάσεις αὗται, τὰς ὁποίας περιλαμβάνει ὁ Βασιλικὸς Λόγος, εἰς ὃν πρόκειται ἡ Βουλὴ νὰ ἀπαντήσῃ; Πάντες, ὑποθέτω, ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, καθ’ ἣν ὁ λόγος οὗτος ἀπηγγέλθη, θὰ παρετηρήσατε, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν αὐτῷ σημεῖά τινα ὁμιχλώδους, οὕτως εἰπεῖν, ἐννοίας, πρὸς κατανόησιν τῶν ὁποίων ἀπαιτεῖται ἐργασία διανοητική. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ σημεῖα σαφῆ, τὰ ὁποῖα δὲν δύναταί τις νὰ παρέλθῃ χωρὶς ἐπ’ αὐτῶν νὰ σταματήσῃ τὴν προσοχήν του, διότι περιλαμβάνουσι δόγματα καινοφανῆ, τὸ πρῶτον ἐν τῷ κοινοβουλευτικῷ βίῳ τῆς Ἑλλάδος κηρυσσόμενα, δόγματα, τὰ ὁποῖα ἐν οὐδενὶ ἄλλῳ Κοινοβουλίῳ τοῦ κόσμου ἐτόλμησαν ὑπεύθυνοι Κυβερνήσεις νὰ ἐξαγγείλωσιν, εἰμὴ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα πλέον ἐνώπιον Κοινοβουλίου, δὲν εὑρισκόμεθα ἐνώπιον Βουλῆς νομοθετικῆς, ἀλλ’ ἐνώπιον Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Καὶ ὁμιλεῖ ὁ Βασιλικὸς Λόγος περὶ δυσχερειῶν ἐπιφανεισῶν, πρὸς ἀνόρθωσιν καὶ θεραπείαν τῶν ὁποίων ζητεῖ τὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐγὼ τὴν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Λεβαδείας ἀπέτεινε πρὸ μικροῦ εἰς τὴν πλειονοψηφίαν: ποῖαι εἶναι αἱ δυσχέρειαι αὗται, αἱ ἐπιφανεῖσαι, πρὸς ἀνόρθωσιν καὶ θεραπείαν τῶν ὁποίων ἐπιζητεῖται ἡ συνδρομὴ τῆς Βουλῆς; Διότι, ἀφοῦ ἡ συνδρομὴ αὕτη ζητεῖται, ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ μάθῃ, ὥστε ἐν γνώσει νὰ παράσχῃ τὴν συνδρομήν της. Ἐνόσῳ ὅμως αἱ δυσχέρειαι αὗται, αἱ ἐπιφανεῖσαι, κατὰ τὸν ὑπεύθυνον συντάκτην τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου, μένουσιν ἀόριστοι, κατ’ ἀνάγκην ὀφείλομεν νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ὁ γράφων ἐκεῖνα ἠγνόει ἃ γέγραφεν. Ἴσως ὁ συντάκτης τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου διὰ τῶν φράσεων ἐκείνων ἐζήτει νὰ ὑπαινιχθῇ τὸν γενόμενον πρὸ τῶν ἐκλογῶν πάταγον περὶ τοῦ κινδύνου τῶν θεσμῶν. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο ὑπονοῇ ὁ συντάκτης, διατὶ δὲν εἶχε τὸ θάρρος νὰ τὸ ἐκθέσῃ σαφῶς; Διότι, ἂν πρόκηται περὶ κινδύνου, ἂν πρόκηται περὶ καταπατήσεως θεσμῶν, ὀφείλει νὰ ζητήσῃ τὴν ἀρωγὴν τῆς Βουλῆς, ἵνα οἱ θεσμοὶ ἀνορθωθῶσιν, ἵνα τὸ πολίτευμα ἐπανέλθῃ εἰς τὴν τροχιάν του, ὡς ἐνησμενίζοντο νὰ κηρύττωσιν οἱ πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἀγωνιζόμενοι ὑπὲρ τῶν θεσμῶν. Ἀλλ’ ἐὰν τοιαῦται δυσχέρειαι σήμερον δὲν ἐκδηλοῦνται ἐν τῇ Βουλῇ, τίνα μέτρα ἡ Βουλὴ καλεῖται νὰ λάβῃ πρὸς θεραπείαν τῶν δυσχερειῶν τούτων; Διὰ τοῦτο, σοφῶς ποιοῦσα ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, οὐδὲν περὶ τούτου λέγει, καὶ ἀντιπαρέρχεται τὸν σκόπελον, καὶ μεταβαίνει ἀλλοῦ. Ἔλεγον πρὸ μικροῦ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι διὰ τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου εἰσάγονται δόγματα καινοφανῆ, τὰ ὁποῖα οὐδέποτε ἐν τῷ κοινοβουλευτικῷ βίῳ τῆς Ἑλλάδος ἀνεφάνησαν, καὶ τοιοῦτον δόγμα εἶναι, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις δύνανται νὰ προέλθωσιν εἴτε ἐκ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, εἴτε ἐκ τῆς ἐνδείξεως τῶν ἐκλογέων. Καὶ ὑπάρχει δόγμα ἀνατρεπτικώτερον τῆς βάσεως τοῦ διέποντος ἡμᾶς Συντάγματος; Τὸ Σύνταγμα μίαν καὶ μόνην ἀποστολὴν ἔδωκεν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς, νὰ ἐκλέγωσι τοὺς Βουλευτὰς, καὶ οὐδὲν πλέον. Ὁ ἐκλογεὺς δὲν ἔχει ἄλλην ἀποστολὴν, εἰμὴ μόνον νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν κάλπην καὶ νὰ ῥίψῃ τὴν ψῆφόν του, ὅπου ἂν κρίνῃ, δὲν ἔχει ὅμως τὴν ἐντολὴν οὔτε ἐκ τοῦ Συντάγματος οὔτε ἐκ τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων νὰ ὑποδεικνύῃ τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν παραδεχθῆτε τὸ ἐναντίον, τότε παραδέχεσθε ὑπάρχουσαν ἐπαναστατικὴν κατάστασιν, διότι μόνον ἐν ἐπαναστάσει ὁ λαὸς ἀνακηρύσσει κυβερνήτας. Ἀλλ’ ἵνα μὴ φανῇ παραγνωρίζων ὁ Βασιλικὸς Λόγος καὶ τὸ στοιχεῖον τῆς ἐμπιστοσύνης, τὸ ἐκ τῆς Βουλῆς προερχόμενον, ἀναγράφει ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὸ στοιχεῖον τοῦτο. Μακραὶ ἄλλοτε, κύριοι Βουλευταί, διεξήχθησαν συζητήσεις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, καὶ οὐδεὶς λησμονεῖ, ὅτι τὸ θέμα τοῦτο ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν ἀναγραφὴν καὶ καθιέρωσιν τοῦ δόγματος τῆς δεδηλωμένης ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς πρὸς τοὺς κυβερνῶντας. Ἀλλὰ τὸ δόγμα τοῦτο, Κύριοι, δὲν εἶναι τοσοῦτον ἀπόλυτον, ὅπως τινὲς ὑποθέτουν, διότι, ἐὰν τὸ δόγμα τοῦτο καθιεροῦται ἐκ τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων, ὑπάρχει ὅμως καὶ διάταξις ἄλλη ἐν τῷ Συντάγματι, ἀντίρροπος, πρὸς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ συναρμολογηθῇ τὸ δόγμα. Τὸ Σύνταγμα ἀναγράφει, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ καὶ νὰ παύῃ τοὺς Ὑπουργοὺς, καὶ οὐδένα φραγμὸν ἢ περιορισμὸν πρὸς τοῦτο ἔθεσε τὸ Σύνταγμα. Πρὸ παντὸς λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ κέκτηται τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Βασιλέως. Πῶς δὲ ἡ ἐμπιστοσύνη αὕτη, πῶς ἡ πεποίθησις αὕτη ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας θὰ σχηματισθῇ παρὰ τῷ Ἄνακτι; τότε τὸ στοιχεῖον τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν, ὥστε τὰ δύο στοιχεῖα νὰ συναρμολογῶνται, καὶ οὕτως ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔρχηται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς φέρουσα ἐν ἑαυτῇ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Στέμματος καὶ τῆς Βουλῆς. Οὗτος καὶ μόνος εἶναι ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον αἱ Κυβερνήσεις πρέπει νὰ σχηματίζωνται, ἵνα θεωρῶνται κοινοβουλευτικαί. Ἐὰν δὲ ἓν τῶν στοιχείων τούτων ἐκλείψῃ, ἡ Κυβέρνησις πλέον δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ. Τὴν θεωρίαν ταύτην πάντες γνωρίζομεν, τὴν θεωρίαν ταύτην πάντες βλέπομεν ἐφαρμοζομένην καθ’ ἑκάστην ἐν τοῖς κοινοβουλευτικοῖς Κράτεσιν, ἅτινα κυβερνῶνται, ὅπως καὶ ἡμεῖς, διὰ Συντάγματος. Ἀλλ’ ἐν οὐδενὶ Κράτει, ἐν οὐδενὶ Συντάγματι βλέπομεν ἀναγεγραμμένην τὴν ἄλλην ἀρχὴν, ἣν ὁ Βασιλικὸς Λόγος ἐξαγγέλλει. Καὶ οὐ μόνον ἐν Συντάγμασιν, ἀλλ’ οὐδ’ ἐν τοῖς κοινοβουλευτικοῖς ἐθίμοις βλέπομεν δεδογμένον, ὅτι διὰ τῶν ἐκλογέων ἔρχονται ἐπὶ τὴν ἀρχὴν αἱ Κυβερνήσεις, τουτέστι διὰ διαδηλώσεων. Οἱ ἐκλογεῖς, ἐπαναλαμβάνω, οὐδὲν ἄλλο δικαίωμα ἔχουσιν, εἰμὴ νὰ ἐκλέγωσι τοὺς ἀντιπροσώπους των, αὐτοὶ δὲ συνερχόμενοι ἀντιπροσωπεύουσι τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν, καὶ αἱ ἀποφάσεις αὐτῶν εἶναι σεβασταί, εἰλημμέναι κατὰ πλειονοψηφίαν.

§135Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μίαν μικρὰν διακοπὴν νὰ κάμωμεν.

§136Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Τὸ θέμα δὲν ἐπιδέχεται διακοπάς. Ἀλλ’ ἐν τῷ Βασιλικῷ Λόγῳ θίγεται καὶ ἕτερον θέμα. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν χειλέων τοῦ Βασιλέως ζητεῖ τὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς πρὸς διαρρύθμισιν τῶν κοινῶν. Τί σημαίνει τοῦτο; Τὰ κοινὰ ἔχουσιν ἀνάγκην διαρρυθμίσεως; Καὶ ποῖα κοινὰ ἐννοεῖ ἡ Κυβέρνησις; τὰ τοῦ πολιτεύματος; τὰ τῆς διοικήσεως; Τί εἶναι ἡ πρόκλησις αὐτή, ἡ πρὸς τὴν Βουλὴν γενομένη, πρὸς διαρρύθμισιν τῶν κοινῶν; Εὐλόγως λοιπὸν δύναταί τις νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι, ἐὰν μὴ ἡ φράσις αὕτη εἶναι κενὴ ἐννοίας, ὁ γράψας αὐτὴν εἶχεν ἔννοιάν τινα, καὶ ταύτην ἂς ἔλθῃ ἡ πλειονοψηφία διὰ τοῦ στόματος τοῦ ἡγέτου αὐτῆς νὰ εἴπῃ, ποῖα ἐκ τῶν κοινῶν ἔχουσιν ἀνάγκην διαρρυθμίσεων, καὶ τίνες λόγοι προκαλοῦσι τὴν σύμπραξιν τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἂν παραβλέψῃ τις τοὺς ἐν τῷ Βασιλικῷ Λόγῳ δυναμένους νὰ κληθῶσι κοινοὶ τόποι, ὅτι θέλουσι ληφθῆ μέτρα περὶ τῆς οἰκονομικῆς, τῆς στρατιωτικῆς, τῆς διοικητικῆς καὶ λοιπῆς ὀργανώσεως τῶν κλάδων τούτων, ἕτερον σπουδαιότατον εἶναι τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικόν. Δὲν θὰ σταματήσω εἰς τὴν ἐκφερομένην θεωρίαν ἐν τῷ Βασιλικῷ Λόγῳ, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προσφύγωμεν εἰς δάνεια, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῶν δανείων εἶναι καταδεδικασμένη, καὶ ὅτι ὡς ἐκ τῶν συνθηκῶν, ὑπὸ τὰς ὁποίας βιοῦμεν, δὲν δυνάμεθα παρὰ ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ ἀρυώμεθα τὰ μέσα πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν μας. Ἀλλὰ πρὸς ἐξεύρεσιν τῶν μέσων τούτων ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ στόματος τοῦ Βασιλέως προβάλλει τὸ ζήτημα τῶν οἰκονομιῶν. Κύριοι, ἡ θεωρία τῶν οἰκονομιῶν δὲν πιστεύω νὰ ἔχῃ τὸν ἀντιλέγοντα· πρὸ παντὸς ἐν τῷ Κράτει, ὅπως καὶ ἐν τῇ οἰκογενείᾳ, πρέπει νὰ κρατῇ ἡ οἰκονομία· ἀλλὰ πρέπει νὰ κρατῇ ἡ καλῶς ἐννοουμένη οἰκονομία, ἡ δυναμένη νὰ ἐπιτευχθῇ ἄνευ διασαλεύσεως τοῦ καθεστῶτος, ἄνευ βλάβης τῆς ὑπηρεσίας. Τοιαύτην πολιτικὴν οἰκονομικὴν τίς δὲν ἀποδέχεται; Τὸ ζήτημα, ἂν ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ἦτο σπάταλος ἢ ὄχι, ἂν διεσπάθησε τὸν δημόσιον πλοῦτον, εἶναι πολιτικὴ κενὴ λόγων, δεομένη ἀποδείξεων· διότι αἱ μομφαὶ αὗται περιλαμβάνουσι κατηγορίαν, τὴν ὁποίαν δικαιοῦταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι συκοφαντία, ἐν ὅσῳ δὲν ἀποδεικνύεται. Δὲν θὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ τῶν οἰκονομιῶν ἐκείνων, τῶν παρασταθεισῶν ὡς τοιούτων, οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας ἡ πρώτη πνοὴ ἐναντίων ἀνέμων διέλυσεν ὡς πομφόλυγας· θὰ προκαλέσω ὅμως τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τῶν οἰκονομιῶν, τῶν δῆθεν πραγματικῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπιφέρονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῷ ὑποβληθέντι εἰς τὴν Βουλήν, διότι ταύτας προανήγγειλεν ὁ Βασιλεύς, καὶ ταύτας ἀνήγγειλεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε ὑπέβαλε τὸν Προϋπολογισμόν. Καὶ ἐνθυμεῖσθε πάντες, μετὰ ποίας ἀνυπομονησίας καὶ περιεργείας περιεμένομεν νὰ μάθωμεν, ὁποῖαι εἶναι αἱ ποθούμεναι οἰκονομίαι, καὶ πῶς ἤθελε κατορθωθῆ νὰ συσφιγχθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε νὰ δώσῃ ἀποτελέσματα δυνάμενα νὰ θεραπεύσωσι τὰς ἀνάγκας ἡμῶν. Ἀλλ’ ὅτε εἴδομεν τὰ νομοσχέδια τὰ συναφῆ πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν, τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὰς οἰκονομίας ταύτας, πάντες ἐμείναμεν ἐνεοί, διότι ὁ τρόπος οὗτος τῆς οἰκονομίας, τῆς περικοπῆς τῆς ὑπηρεσίας διὰ τῆς καταργήσεως θέσεων ἠδύνατο νὰ προταθῇ καὶ ὑπὸ τοῦ ἀδαεστέρου κυβερνήτου. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ καταργήσεως θέσεων, προκειμένου περὶ περιστολῆς τῆς διοικήσεως ἐν τοῖς ὀργάνοις αὐτῆς, σπουδαιότατον τίθεται ζήτημα, τοῦτο εἶναι πρὸς ὄφελος τῆς διοικήσεως; καὶ δὲν θὰ ἔχῃ ἀποτελέσματα ἐπὶ τῆς διοικήσεως; Καὶ παράδειγμα φέρω τὴν κατάργησιν τῶν ἐπιθεωρητῶν. Καὶ δὲν νομίζετε, Κύριοι, ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ἡ κατάργησις αὕτη θὰ ἔχῃ τὸν ἀντίκτυπον εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων ἐσόδων; Διὰ τῆς καταργήσεως τῶν ἐπιθεωρητῶν ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ σύστημα τὸ πρὸ τοῦ 1896, ὅτε, ὁσάκις παρίσταντο ἀνάγκη ἐλέγχου καὶ ἐπιτηρήσεως κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν ἰδίως τῆς σταφίδος καὶ τοῦ ἐλαίου, ἀπεστέλλοντο ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν γραφεῖς καὶ γραμματεῖς βʹ τάξεως, ἀποζημιούμενοι μὲ τρεῖς δραχμὰς τὴν ἡμέραν, ἵνα ἐπιτηρήσωσι τὴν ἐξαγωγὴν τῶν προϊόντων τούτων, καὶ ἐπιτηρήσωσι τὴν εἴσπραξιν ἑκατομμυρίων φόρων, ὅτε εὐχερεστάτη ἦτο ἡ κατάχρησις, ὁσάκις ὁ ἐπιτηρῶν ὑπάλληλος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιστῇ εἰς τὸν πειρασμόν. Τὰ ἀποτελέσματα τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν θὰ ἀναφανῶσι βεβαίως εὐθὺς, ἀλλὰ θὰ ἀναφανῶσι κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τῆς παρούσης χρήσεως· ἀλλὰ τότε θὰ ἔχωσι λησμονηθῆ τὰ ζητήματα τῶν οἰκονομιῶν, καὶ μόνον τ’ ἀποτελέσματα θὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν Βουλήν, δηλαδὴ μόνον τὰ ἐλλείμματα, διότι οἰκονομικῶς ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ ἰσχῦον σύστημα πρὸ τοῦ 1896, ὅτε ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους ἀνήρχετο εἰς δραχμὰς 95,000,000, ἐνῷ σήμερον ζητοῦμεν νὰ εἰσπράξωμεν δραχ. 119,000,000· καὶ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ὀργάνων, ἐπιτηρητῶν, ἐφορευόντων τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων; Καὶ πῶς; πρέπει τὴν ἐνέργειαν αὐτὴν νὰ ἀφήσωμεν ἔκθετον εἰς τὸ ἔλεος τοῦ τυχόντος, ἢ θὰ προκαλέσωμεν ἐλλείμματα εἰσπράξεων; Καὶ ἀπόδειξις, ὅτι ὁ θεσμὸς ἐκεῖνος τὰ μάλιστα συνετέλεσεν εἰς τὴν ἀνελλιπῆ τῶν ἐσόδων εἴσπραξιν, εἶναι, ὅτι κατὰ τὰς παρελθούσας χρήσεις ἡ ἀναλογία τῶν καθυστερούντων πρὸς τὰ εἰσπραχθέντα ὑπῆρξε τοιαύτη, οἵα οὐδέποτε παρετηρήθη ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἔρχονται καὶ ἄλλαι ὑπηρεσίαι, ὑφιστάμεναι τὴν μάχαιραν τοῦ χειρουργοῦ, ὡς ἐχαρακτήρισε τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως ὁ κύριος Πρωθυπουργός. Ἔρχεται ἡ ταχυδρομικὴ ὑπηρεσία, ἡ δυναμένη νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πρότυπον ὑπηρεσίας ὠργανωμένης καὶ λειτουργούσης, καὶ ὑφίσταται τὴν μάχαιραν. Δὲν θὰ ἔχῃ ἆρά γε ὁ ἀκρωτηριασμὸς ἀποτελέσματα εἰς τὰς εἰσπράξεις τὰς ταχυδρομικὰς, αἵτινες ἀνεβιβάσθησαν μέχρι τοῦ μεγαλειτέρου ὁρίου τῶν εἰσπράξεων; Ἀλλ’ ἔρχεται καὶ ἡ διοικητικὴ ὑπηρεσία, ἡ πτωχὴ καὶ χωλαίνουσα, ἵνα ὑποστῇ καὶ αὐτὴ τὴν μάχαιραν τοῦ χειρουργοῦ, καὶ ὑπόσχεσθε, ὅτι θέλετε φροντίσει περὶ τῆς διοικήσεως, καὶ ὑπόσχεσθε, ὅτι θὰ τὴν βελτιώσητε, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἦναι ἀνταξία τῆς ἀποστολῆς της, ἐνῷ τῆς ἀποκόπτετε τὰ μέλη, δι’ ὧν θὰ λειτουργήσῃ! Ἀλλ’ ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς γίνονται σοβαραί, ὡς λέγετε, οἰκονομίαι, ἔρχεσθε καὶ δημιουργεῖτε νέον Ὑπουργεῖον, τοῦ ὁποίου ἡ σύστασις ἀπὸ πολλοῦ ἦτο ἐν ταῖς σκέψεσι καὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, τῆς ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κ. ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτοῦ. Τὸ ζήτημα τῆς συστάσεως ὀγδόου Ὑπουργείου εἶναι ἐκκρεμὲς ἀφ’ ἧς ὁ μακαρίτης Ἐπ. Δεληγεώργης ἡγεῖτο τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νῦν παριστᾶτε, ὅτι μόνον μὲ δαπάνην 50,000 δραχμῶν θέλετε τὸ ἱδρύσει· ἀλλὰ λησμονεῖτε, ὅτι δημιουργεῖτε Ὑπουργεῖον ἄνιππον, διότι παρελείψατε νὰ ὑπολογίσητε τὴν δαπάνην τῆς ἁμάξης τοῦ Ὑπουργοῦ ἐκ δρ. 5400 ἐτησίως. Ἐὰν δὲ θέλητε νὰ καταστήσητε αὐτὸν ἰσότιμον πρὸς τοὺς συναδέλφους αὐτοῦ, πρέπει νὰ δώσητε εἰς τὸν Ὑπουργόν, τὸν διευθύνοντα, τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, τὰ μέσα νὰ βαδίζῃ τοὐλάχιστον αὐτός. Ἀλλ’ ἐν τῷ Βασιλικῷ Λόγῳ ἐκφέρετε καὶ μομφὴν, ἀφιεμένην νὰ φθάσῃ εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν συνεκλήθη ἐγκαίρως καὶ ἑπομένως δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ εἰς αὐτὴν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους κατὰ τὰς συνταγματικὰς διατάξεις καὶ ψηφισθῇ πρὸ τοῦ παρόντος ἔτους. Κύριοι, ὅτε ἀνέγνωσα τὸν Βασιλικὸν Λόγον, ἠπόρησα τῇ ἀληθείᾳ, πῶς Κυβέρνησις, ἧς προήδρευεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς καὶ πεπειραμένος πολιτευτής, ὁ ἐπανειλημμένως ἀνελθὼν ἐπὶ τὴν ἐξουσίαν, πῶς ἐπέρριπτε τὴν μομφὴν ταύτην· διότι, ἐὰν παρ’ ἡμῖν τὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ διεξήγοντο πάντοτε ὁμαλῶς, ἐὰν ἀπαρεγκλίτως ἐτηροῦντο αἱ συνταγματικαὶ διατάξεις, βεβαίως θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ μεμφθῇ τοῦ ὑπευθύνου διὰ τὴν βραδεῖαν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς, ἢ μᾶλλον διὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν μετὰ τὴν 1 Νοεμβρίου· ἀλλά, Κύριοι, διὰ νὰ πεισθῶ, ἔλαβον τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀναδιφήσω τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ ἔτους 1882 μέχρι σήμερον, δηλαδὴ ἐπὶ ὁλόκληρον εἰκοσαετίαν, διὰ νὰ ἴδω μήπως ἄλλοτε ἡ συνταγματικὴ αὕτη διάταξις ἐτηρεῖτο ἀπαρεγκλίτως, διότι, ἀφ’ ἧς ἐγὼ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω εἰς τὸ Κοινοβούλιον, σπανιώτατα ἐνθυμοῦμαι νὰ ἐξεπληρώθη ἡ συνταγματικὴ αὕτη διάταξις. Καὶ ἐκ τῆς μελέτης, τῆς ἐρεύνης μᾶλλον, τὴν ὁποίαν ἔκαμον, τί προέκυψεν; ὅτι ἐν τῷ διαστήματι τούτῳ τῆς εἰκοσαετίας δὶς καὶ μόνον ὁ Προϋπολογισμὸς ἐψηφίσθη πρὸ τοῦ τέλους τοῦ ἔτους· κατὰ τὸ 1885, τὴν 21 Δεκεμβρίου ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1886, καὶ κατὰ τὸ 1887, ὅτε κατὰ Δεκέμβριον πάλιν ἐψηφίσθη ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1888.

§137Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καὶ τὸ 1901.

§138ΔΙΟΝ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐγὼ ἔλαβον τὰς χρονολογίας τῶν ἐπικυρούντων τοὺς Προϋπολογισμοὺς νόμων, ὑποθέτω δὲ, ὅτι αὐτὸς ὁ Προϋπολογισμός, ὁ κυρωθεὶς διὰ τοῦ νόμου τῆς 27 Ἰανουαρίου 1901, θὰ ἐψηφίσθη πρὸ τῆς λήξεως τοῦ ἔτους. Ὑπάρχουσι δὲ καὶ Προϋπολογισμοί, ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, οἵτινες ἐψηφίσθησαν καὶ λήγοντος ἔτι τοῦ ἔτους, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1897 ἐψηφίσθη τὸν Νοέμβριον τοῦ ἔτους τούτου, ὁ δὲ τοῦ 1898 ἐψηφίσθη τὸν Μάϊον τοῦ 1899. Ὥστε οὐδὲν τὸ παράδοξον, οὐδὲ ἄξιον μομφῆς, ἀφοῦ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν,—καὶ ἂν ἀνατρέξῃ τις καὶ πέραν τοῦ 1882, θέλει εὕρει καὶ ἄλλα παραδείγματα, —ἀφοῦ, λέγω, ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, ἐξ εἰδικῶν περιστάσεων, δὲν ἦτο δυνατὴ ἡ ἐκπλήρωσις τῆς συνταγματικῆς αὐτῆς διατάξεως, οὐδὲν τὸ παράδοξον, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ ἐκπληρωθῇ καὶ τελευταίως. Καὶ ὑπάρχει καὶ ὁ λόγος, Κύριοι, διότι οἱ συντάκται τοῦ Συντάγματος ἐπέβαλον, ἵνα ἐντὸς τῶν δύο μηνῶν ἀπὸ τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς ὑποβάλληται ὁ Προϋπολογισμός, ὥρισαν δὲ ὡς χρόνον συγκλήσεως τῆς Βουλῆς τὴν 1 Νοεμβρίου, ὅτε ἐγγίζει τὸ τέλος τοῦ ἔτους· οὐδὲ δύναται νὰ κατηγορηθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν δὲν συγκαλέσῃ τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς 1 Νοεμβρίου, ἀκριβῶς καὶ μόνον, ἵνα ὑποβάλῃ τὸν Προϋπολογισμὸν ἐγκαίρως καὶ ἐπιτύχῃ τὴν ψήφισιν αὐτοῦ ἐγκαίρως, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι ἐκ τῶν τακτικῶν πράξεων τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἀλλ’ ἐν τῷ διαστήματι τῶν δύο μηνῶν δὲν ὑπολείπεται χρόνος ἐπαρκὴς, ἵνα ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμός, ἀφοῦ μάλιστα ἐκ τῆς καθιερωθείσης παρ’ ἡμῖν συνηθείας ἡ ψήφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ καταντᾷ νὰ ᾖναι ἡ τελευταία πρᾶξις τῆς Συνόδου. Οὐδὲ ἐδικαιολογεῖτο ἡ Κυβέρνησις ἡ νῦν νὰ ἀπευθύνῃ τοιαύτην μομφὴν, ἀφοῦ δὲν παρῆλθεν ἔτος, ἀφ’ ἧς ὁ τελευταῖος Προϋπολογισμός, μετὰ κωλυσιεργίαν ἐπίμονον, ἐψηφίσθη εἰς δύο λεπτὰ τῆς ὥρας, εἰς τὰς ἓξ τὸ πρωῒ, ὅτε ὁ τότε ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ νῦν Πρωθυπουργὸς ἔδωκε τὸ σύνθημα τῆς παύσεως τῆς κωλυσιεργίας. Καὶ δύναται ἡ τότε Ἀντιπολίτευσις καὶ νῦν Κυβέρνησις νὰ κατηγορήσῃ τὰς Κυβερνήσεις τὰς παρελθούσας, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν ἐψηφίσθη ἐγκαίρως καὶ δὲν ἐδημοσιεύθη ὁ κυρῶν αὐτὸν νόμος πρὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου, ἀφ’ ἧς ἄρχεται ἐφαρμοζόμενος; Κύριοι Βουλευταί, τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα καὶ τὸ κοινοβουλευτικόν, ἵνα λειτουργῇ δεόντως, δέον πρὸ παντὸς νὰ ἑδράζηται ἐπὶ τῆς ἀληθείας, τῆς καλῆς πίστεως καὶ τῆς εἰλικρινείας· διότι, ἐὰν ὡς βάσιν δὲν ἔχωμεν τὴν καλὴν πίστιν καὶ τὴν ἀλήθειαν, κινδυνεύομεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀδιέξοδον, διότι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, ἡ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ διὰ τῶν συζητήσεων καὶ τῶν πράξεων ἡμῶν γιγνομένη καὶ ἐν τῇ διοικήσει ἀποτυπουμένη, εἶναι δίδαγμα πρὸς τὸν λαὸν περὶ τῆς πολιτείας ἡμῶν, καὶ δὲν πρέπει τὸν λαὸν νὰ ἐξαπατῶμεν, μὴ ἐξαγγέλλοντες τὰ ἀληθῆ, οὐδὲ νὰ καθιστῶμεν πρὸς τὸν λαὸν νομοθετήματα, ἅπαξ ψηφισθέντα, πρὶν ἢ ἔτι ἐπαρκῶς δοκιμασθῶσι, νὰ καθιστῶμεν, λέγω, μισητά, οὐδὲ εἶναι ἡ καλλιτέρα πολιτεία, οὐδὲ πολιτεία εἰλικρινείας καὶ καλῆς πίστεως τὸ νὰ καταρρίπτωμεν ἀδιακόπως νόμους καὶ νὰ ἀνοικοδομῶμεν ἄλλους εἰς τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ πλέον ἡ πεποίθησις εἰς τὸν λαὸν ἐπὶ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Λαὸς δὲ οὕτω διαπαιδαγωγούμενος, λαὸς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου τὸ Σύνταγμα, οἱ νόμοι τοῦ Κράτους ἔθεσαν ἡμᾶς κηδεμόνας, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν χρῆσιν τῶν πολιτειακῶν αὐτοῦ δικαιωμάτων, λαὸς οὕτω διαπαιδαγωγούμενος δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἱκανὸς πρὸς ἐπιδίωξιν τῶν ἀποτελεσμάτων ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα ἀποβλέπει τὸ ἐπὶ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς καθολικῆς ψήφου στηριζόμενον Σύνταγμα καὶ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα· διότι πρὸ παντὸς πρέπει νὰ διδάξωμεν τὸν λαὸν, ὅτι τῆς ἐλευθερίας αὑτοῦ πρέπει νὰ κάμνῃ χρῆσιν ἐντὸς τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα διαγράφει ὁ θεμελιώδης νόμος. Ἄλλως πρὸς τί παραπονούμεθα; πρὸς τί παραπονούμεθα, ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἀδιέξοδον; πρὸς τί παραπονούμεθα, ὅτι τὸ Ρωμαίϊκο δὲν ἠμπορεῖ πλέον νὰ διορθωθῇ, ἀφοῦ ἡμεῖς αὐτοὶ φέρομεν τὴν εὐθύνην, ἀφοῦ ἡμεῖς αὐτοὶ οὕτω διδάσκομεν τὸν λαόν; Ἐὰν δὲ τὰ διδάγματα ταῦτα κατισχύσωσιν, ἐὰν, ἀντὶ νὰ στηρίζηται τὸ πολίτευμα ἐπὶ τῆς ἐλευθερίας τῆς καλῶς ἐννοουμένης, στηρίζηται ἐπὶ τῆς φενάκης καὶ ἐπὶ τῆς διαστροφῆς, τότε τῇ ἀληθείᾳ ἐρρέτωσαν οἱ θεσμοί! (Ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§140Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε· εἶναι ὀγδόη ἡ ὥρα.

§141Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ τελειώσωμεν τὴν πρώτην παράγραφον.

§142Ι. ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗΣ. Θὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἐπιμείνῃ, διότι εἴμεθα καὶ ἀσθενεῖς.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνετε λοιπὸν νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις;

§144Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, βλέπομεν, ὅτι ἐκ τῆς ἄλλης πτέρυγος οὐδεὶς ζητεῖ τὸν λόγον. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι σοβαρὸν νὰ ἐξακολουθῶμεν ἐξ αὐτῆς τῆς πτέρυγος μόνον ὁμιλοῦντες· ἂς λάβῃ τις τὸν λόγον καὶ ἐκεῖθεν (δεικνύει τὴν δεξιάν).

§145Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπεθύμουν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, διότι σήμερον συμπληροῦνται δύο ἥμισυ μῆνες, ἀφ’ ἧς ἐγένετο ἔναρξις τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, καὶ εἰσέτι δὲν ἐτελειώσαμεν τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον· ἔχομεν δὲ πληθὺν ἔργων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ Βουλὴ ὀφείλει ν’ ἀποφανθῇ, καὶ ἂν βαδίσωμεν οὕτω, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ λάβωμεν τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Διὰ τοῦτο ἐπεθύμουν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἀκόμη ἡ συνεδρίασις ἐπὶ μίαν ὥραν, ὥστε αὔριον νὰ περατωθῇ ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ.

§146Κ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρέπει, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι ἡμεῖς δὲν εἴμεθα οἱ πταίοντες, ἂν κατηναλώθη τόσος χρόνος εἰς μάτην, διότι ὁ χρόνος κατηναλώθη οὐχὶ ἐκ τῶν συζητήσεων ἡμῶν, ἀλλ’ ἐκ τῶν συζητήσεων, τὰς ὁποίας προεκάλεσαν κατὰ τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν οἱ φίλοι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ὁποῖοι εἰς ὅλας σχεδὸν τὰς συζητήσεις ταύτας ἔλαβον τὸν λόγον, καὶ οὕτω κατώρθωσαν νὰ διαρρεύσωσιν εἰς μάτην οἱ δύο ἥμισυ μῆνες. Ἐὰν δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐν Κηφισιᾷ εὑρισκόμενος συνέτασσε τὰ νομοσχέδια καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν, δὲν ἦτο ἕτοιμος νὰ προκαλέσῃ τὴν Βουλὴν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν σπουδαίων αὐτῶν ἔργων, δὲν πταίομεν ἡμεῖς διὰ τοῦτο.

§147Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεὶς εἶπεν, ἐὰν ἤμην ἕτοιμος ἢ δὲν ἤμην ἕτοιμος, οὐδὲ ἔχει τις τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσῃ οὕτω. Ἐὰν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀφῄρεσε ἀπὸ τοὺς φίλους τῆς Κυβερνήσεως τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχον, νὰ λάβωσι τὸν λόγον καὶ συζητήσωσιν ἐπὶ τῶν ἐξελέγξεων τῶν ἐκλογῶν, ἐξεπλήρωσε καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἶχε, διότι ἡ σπουδὴ περὶ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν δὲν ἔπρεπε νὰ καλύψῃ παρανομίας ἐκλογικάς. Ἐὰν οἱ φίλοι μου ἔλαβον μέρος εἰς τὰς συζητήσεις κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, ἐξεπλήρωσαν καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἶχον, νὰ μὴ ἀφήσωσι νὰ διέλθῃ σιδηροδρομικῶς ἡ ἐργασία τῆς ἐξελέξεως, καὶ οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ μᾶς μεμφθῇ διὰ τοῦτο.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρώτην παράγραφον, ὅπως ἀνεγνώσθη.

§149ΦΩΝΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὄχι δά!

§150Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ προχωρήσητε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον! (Θόρυβος).

§151Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ὁ τρόπος αὐτὸς τῆς συζητήσεως δὲν εἶναι ὁ πρέπων· νομίζω, ὅτι αὐταὶ αἱ ἀντεγκλήσεις οὐδεμίαν ἔχουσι βάσιν· νομίζω ὅτι εἶναι ἀδύνατον ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι πταίει ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐὰν παρετάθησαν ἐπὶ τοσοῦτον αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, χωρὶς νὰ φθάσωμεν εἰσέτι εἰς ἀποτελέσματα· νομίζω ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι παρετάθησαν αἱ ἐξελέγξεις πέραν τοῦ δέοντος. Τὸ λεχθὲν δὲ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἔδει νὰ γείνωσι τοιαῦται συζητήσεις, ὅπως ἀποδειχθῶσι τὰ τελεσθέντα ὄργια, ἀπεδείχθη ἐκ τῶν ὑστέρων, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβές· διότι, ἂν εἶχον τελεσθῆ ὄργια, ἔπρεπε νὰ προβῆτε εἰς περισσοτέρας ἀκυρώσεις· ἀλλὰ περιωρίσθητε εἰς τὰς ἀκυρώσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας δὲν ἠξεύρω, ἂν ἦσαν τὰ ὄργια, τὰ ὁποῖα τὰς ἀπῄτησαν, ἢ ἂν ἦσαν ἄλλοι λόγοι. Θὰ τὸ ἴδωμεν μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, ὅταν συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης. (Ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἀλλ’ ἐκτὸς, Κύριοι, τῶν συζητήσεων ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν, ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας εἴχομεν διακοπάς. Εἰς ποῖον ὀφείλονται αἱ διακοπαί; Λησμονεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι σήμερον συνετελέσαμεν ἡμεῖς, ὅπως γείνῃ ἀπαρτία, διότι εἴμεθα 35 ἡμεῖς, καὶ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν ἦσαν παρόντες παρὰ μόνον 124 ἐν ὅλῳ Βουλευταί! Δικαιοῦσθε λοιπὸν νὰ λέγητε, ὅτι πταίει ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἂν παρετάθησαν αἱ συζητήσεις καὶ ἂν δὲν ἐφθάσαμεν μέχρι τοῦδε εἰς συμπεράσματα; Ἔρχομαι εἰς τὴν συζήτησιν τὴν σημερινήν. Ἔλαβε τὸν λόγον ὁ κ. Στεφάνου, καὶ ὡμίλησεν, ἀφοῦ ἡ πλειονοψηφία ἐδήλωσεν, ὅτι ὀφείλει ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς ἀπαντήσεως, τοῦ συνταχθέντος παρὰ τῆς πλειονοψηφίας ὑπεκύψαμεν, καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔλαβε τὸν λόγον. Ἐνομίζομεν, ὅτι ἕνεκα τῆς σπουδαιότητος τῶν θεμάτων καὶ ἕνεκα τῆς σπουδαιότητος τοῦ ἀγορεύσαντος ἐπ’ αὐτοῦ, ἡ πλειονοψηφία ἤθελε θεωρήσει καθῆκον ἑαυτῆς νὰ ἀπαντήσῃ. Δὲν ἀπήντησεν· ἡ συζήτησις δ’ ἔλαβε τὸν τύπον μονολόγου. Ἐπιτρέψατε λοιπὸν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὸν μονόλογον αὐτὸν ἀπὸ τοῦ βήματος θὰ ἀπαγγείλωσιν, ἵνα σᾶς εἴπωσιν, ὅτι τὴν ἑσπέραν ταύτην δὲν εἶναι διατεθειμένοι τὸν μονόλογον αὐτὸν νὰ ἐξακολουθήσωσι. Νομίζω δὲ, ὅτι ἀποβλέποντες εἰς τὸν ἀριθμὸν ὑμῶν, δὲν θὰ ἦτο πρέπον νὰ ἐπιμένητε ἐπὶ τοσοῦτον, ὅπως ἀναγκάσητε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν διάθεσιν νὰ ἀγορεύσωσι καὶ οἱ ὁποῖοι θεωροῦσιν, ὅτι δὲν δύνανται νὰ πράξωσιν τοῦτο τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὅπως ἀναγκάσητε, λέγω, αὐτοὺς νὰ προέλθωσιν εἰς μέσα, εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι ἀποφασισμένοι νὰ μὴ προέλθωσιν. (Ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§152Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας ἠγέρθη ὠργισμένος καὶ ἐζήτησε ν’ ἀποκριθῇ πρὸς ἐγκλήσεις, αἵτινες ἐγένοντο κατὰ τῆς μερίδος ἐκείνης (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) ἐπὶ παρατάσει τῶν συζητήσεων ἢ ἐπὶ αἰτίαις ἐγκειμέναις εἰς τὴν πολιτείαν αὐτῆς, αἰτίαις ἐπενεγκούσαις τὴν βραδύτητα τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Νομίζω ὅτι ἐπλανήθη, διότι ἐγὼ δὲν ἐνεκάλεσα τὴν μερίδα ἐκείνην, οὐδὲ παρέστησα αὐτὴν ὑπαίτιον τῶν ἀναβολῶν καὶ τῶν βραδυτήτων. Ἐὰν ὡμίλησα περὶ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, ὡμίλησα ἀπολογούμενος, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιτεθῇ κατ’ ἐμοῦ, καὶ νὰ προσάψῃ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς τοὺς φίλους μου πρόσαψιν, ἡ ὁποία δὲν εἶχε βάσιν. Ἡμεῖς βεβαίως δὲν εἴμεθα ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐσκέφθησαν νὰ διεξαγάγωσι τὰς συζητήσεις ἐν μονολόγῳ. Τὸ παρελθὸν ἡμῶν τὸ ἔδειξε, καὶ πολλάκις ἀπεδείχθη, τίνες ἀρέσκονται εἰς μονολόγους. Ἡμεῖς ὅμως οὐδέποτε ἠξιώσαμεν νὰ μετέλθωμεν τοιαύτην πίεσιν κατὰ τῆς μειονοψηφίας. Καὶ ἂν οἱ φίλοι ἡμῶν ἀπετέλουν τὰ τέσσαρα πέμπτα τῆς Βουλῆς, ὅταν ἡ μειονοψηφία ἤθελε ζητήσει ἀναβολὴν, ἠθέλομεν ἐγκρίνει τὴν ἀναβολήν· ἀλλ’ ἐνομίζομεν, ὅτι κοινῇ ψήφῳ καὶ κοινῇ γνώμῃ ἔπρεπε νὰ συντρέξωμεν, ἵνα προβῇ ὀλίγον ἡ συζήτησις εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, καὶ μὴ παραταθῇ πέραν τῆς αὔριον, διὰ νὰ πραπῶμεν εἰς τὰ κύρια ἡμῶν ἔργα. Ὅταν ὅμως ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπιμένῃ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν, βεβαίως θέλομεν ἐνδώσει, διότι ἡμεῖς εἴμεθα ἄγαν κοινοβουλευτικοί, οὐδὲ θέλομεν νὰ πιέσωμεν κανένα. Ἐπιθυμοῦμεν νὰ συμπράττωμεν μετὰ τῶν ὀλιγωτέρων, ἐφ’ ὅσον εἴμεθα περισσότεροι, διότι ἔχομεν δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν, ὅταν ἡμεῖς ἤμεθα ὀλιγώτεροι, νὰ συμπράττωμεν μετὰ τῶν περισσοτέρων.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις δι’ αὔριον εἰς τὰς 3 μετὰ μεσημβρίαν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 7 καὶ 50′ μ. μ.)