1903.02.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 27

τῆς 7 Φεβρουαρίου 1903.

(Παρασκευή).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 3 καὶ 30′ μ. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλήν: 1) Τηλεγράφημα τῆς Ἑλληνικῆς Κοινότητος Βραΐλας, ἐκφραζούσης τὴν λύπην της ἐπὶ τῷ θανάτῳ τοῦ Νικολάου Μαυροκορδάτου. 2) Τηλεγράφημα τῆς Ἑλληνικῆς Κοινότητος Σεμλίνου τῆς Αὐστροουγγαρίας, ἐκφραζούσης τὴν λύπην της ἐπὶ τῷ θανάτῳ τοῦ Νικολάου Μαυροκορδάτου. 3) Τηλεγράφημα ἐπιτροπῆς τοῦ χωρίου Παλαμᾶ, διαμαρτυρομένου διὰ τὴν προστασίαν, ἣν παρέχει ἡ ἀστυνομία Σοφάδων καὶ Παλαμᾶ εἰς τὴν ἰδιοκτήτριαν Ραλλοῦν Φωτιάδου πρὸς ἀνόρυξιν χάνδακος ἐντὸς κτημάτων τῶν χωρικῶν Παλαμᾶ. 4) Τηλεγράφημα τῶν ἀδελφῶν Φλαμῆ, παραπονουμένων διότι, κατ’ ἔγγραφον παραγγελίαν τοῦ διευθυντοῦ τοῦ κτήματος τῆς Α. Β. Υ. τοῦ Διαδόχου, δύναμις ἐκ 50 χωροφυλάκων, ἔχουσα ἐπὶ κεφαλῆς τὸν διοικητὴν τῆς Μοιραρχίας Ἄγγελον Ζηλήμονα, μεταβᾶσα εἰς τὰ γειτνιάζοντα πρὸς τὰ κτήματα τοῦ Διαδόχου κτήματα αὐτῶν, ἐξεδίωξεν αὐτοὺς διὰ τῆς βίας, καὶ ἐπέχωσεν ἀνωρυγμένους χάνδακας, ἀντιποιηθεῖσα οὕτω καθήκοντα δικαστικῆς ἐξουσίας. 5) Τηλεγράφημα πολιτῶν τινων ἐκ Φιλιατρῶν, ἀναφερόντων, ὅτι ὁ ἀποθηκάριος Γ. Παναγιώταρος, ἀνακαλύψας κλέπτην σταφιδοκάρπου ἐκ τῆς ἀποθήκης τοῦ Ἀναστασίου Πασχαλοπούλου, ἐπαύθη ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, καὶ διωρίσθη ἀντ’ αὐτοῦ ὁ Χαράλ. Λαμπίρης, συγγενὴς τοῦ Διονυσίου Σπέντζα, συμβούλου τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης. 6) Εὐχὴν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀμαλιαπόλεως, ἵνα ὁ δῆμος Ἀμαλιαπόλεως, ἀποσπώμενος ἐκ τῆς ἐπαρχίας Φθιώτιδος, ὑπαχθῇ διοικητικῶς καὶ δικαστικῶς εἰς τὴν ἐπαρχίαν Βόλου, συντρεχόντων πρὸς τοῦτο λόγων τοπογραφικῶν. 7) Τηλεγράφημα τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Τρικκάλων ὑπὲρ νομοθετικῆς ἀπαλλαγῆς τῶν καλλιεργητῶν τοῦ νομοῦ Τρικκάλων ἀπὸ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων. 8) Εὐχὴν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Τρικκάλων περὶ ἀναστολῆς τοῦ ἤδη καταβαλλομένου φόρου ἀροτριώντων κτηνῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1902 καὶ ἐπιψηφίσεως νομοσχεδίου, ὅπως ὁ φόρος οὗτος πληρωθῇ κατὰ δόσεις, ἄνευ τόκου καὶ προσθέτων τελῶν. 9) Τηλεγράφημα τοῦ λαοῦ τῆς Ἠλείας, ἐκφράζοντος τὴν εὐγνωμοσύνην του πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν μέριμναν αὐτῆς πρὸς ὑποβολὴν νομοσχεδίου «περὶ μονοπωλίου διδακτικῶν βιβλίων», καὶ παρακαλοῦντος τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ.

§2Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον αὔριον ἐπὶ τοῦ τηλεγραφήματος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Τρικκάλων.

§3Γ. ΡΑΔΙΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε.

§4Α. ΚΕΦΑΛΑΣ. Καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, θὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἐκ Φιλιατρῶν τηλεγραφήματος.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ροῦφος ἔχει τὸν λόγον.

§6Ι. Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον πρότασιν νόμου, συνυπογεγραμμένην καὶ ὑπὸ τῶν λοιπῶν συναδέλφων ἐκ Πατρῶν καὶ τῶν κ. κ. Χριστοδούλου, Ραδινοῦ καὶ Πονηροπούλου, «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ στρεμματικῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων», ἡ ὁποία φορολογία ἀπειλεῖ καταστροφὴν τῆς ἀμπελουργίας ἐν Ἑλλάδι. Οἱ ἀμπελουργοὶ δὲν δύνανται ν’ ἀποτίσωσι τὸν φόρον τοῦ λήξαντος ἔτους, καὶ καταδιώκονται δι’ αὐτόν. Ἡ πρότασις νόμου αὕτη συνοδεύεται καὶ ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 72). Ὁ βουλευτὴς Νάξου κ. Π. Πρωτοπαπαδάκης ὑποβάλλει ἐγγράφους ἐπερωτήσεις, ἐχούσας ὡς ἑξῆς:

§8ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ τὸν κύριον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν, ὅπως εὐαρεστούμενος καταθέσῃ, πρὸ τῆς συνεδριάσεως τῆς αὔριον, εἰ δυνατόν, τὰ ἀκόλουθα ἔγγραφα: 1) Τὰς δύο ἐκθέσεις αὐτοψίας ἐπὶ τοῦ πτώματος τοῦ ἀτυχοῦς Φλωρίου Σοϊλὲ, ὅστις μαρτυρικῶς ἐθανατώθη ὑπὸ τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων ἐν τῷ ἀστυνομικῷ καταστήματι τοῦ χωρίου Φιλοτίου τοῦ δήμου Τραγαίας τὴν νύκτα τῆς 2ας πρὸς τὴν 3ην παρελθόντος Νοεμβρίου. 2) Τὰ τηλεγραφήματα, δι’ ὧν ἀνηγγέλθη ὁ μαρτυρικὸς οὗτος θάνατος εἰς τὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν ὑπὸ τῶν ἐν Νάξῳ ἁρμοδίων ἀρχῶν. 3) Ἁπάσας τὰς διαμειφθείσας τηλεγραφικὰς συνεννοήσεις μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου καὶ τοῦ μεταβάντος εἰς Νάξον πρὸς ἐνέργειαν ἀνακρίσεων ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀνακριτοῦ κυρίου Χοϊδᾶ, ὡς καὶ τὰς κρίσεις τῶν προϊσταμένων ἀρχῶν ἐπὶ τῆς κατὰ τὴν ἐν Νάξῳ διαμονήν του ἐνεργείας τοῦ αὐτοῦ ἀνακριτοῦ.» «Παρακαλῶ τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως εὐαρεστούμενος καταθέσῃ, πρὸ τῆς συνεδριάσεως τῆς αὔριον, εἰ δυνατόν, τὰ ἀκόλουθα ἔγγραφα: 1) Τὰ τηλεγραφήματα, δι’ ὧν ἀνηγγέλθη πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν, ἢ καὶ ὑπὸ ἰδιωτῶν, ὁ μαρτυρικὸς θάνατος τοῦ Φλωρίου Σοϊλὲ, ὁ ἐπελθὼν κατὰ τὴν νύκτα τῆς 2ας πρὸς τὴν 3ην παρελθόντος Νοεμβρίου ἐν τῷ ἀστυνομικῷ σταθμῷ τοῦ χωρίου Φιλοτίου τοῦ δήμου Τραγαίας τῆς Νάξου ἐκ τῶν βασάνων τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων. 2) Ἁπάσας τὰς διαμειφθείσας τηλεγραφικὰς συνεννοήσεις μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου καὶ τῶν ἐν Νάξῳ ἢ ἐν Σύρῳ ἁρμοδίων ἀρχῶν, ἢ καὶ ἰδιωτῶν, ἰδίᾳ δὲ τοῦ μεταβάντος εἰς Νάξον πρὸς ἐνέργειαν ἀνακρίσεων ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀνακριτοῦ κυρίου Χοϊδᾶ.» «Παρακαλῶ τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως εὐαρεστούμενος καταθέσῃ, πρὸ τῆς συνεδριάσεως τῆς αὔριον, εἰ δυνατόν: 1) Ἅπαντα τὰ τηλεγραφήματα, τὰ διαμειφθέντα μετὰ τοῦ μοιράρχου κυρίου Ἡρακλέους Ἀποστολίδου, ὅστις μετέβη εἰς Νάξον τὴν 12 παρελθόντος Νοεμβρίου, ἵνα ἐπαναφέρῃ τὴν διασαλευθεῖσαν δῆθεν τάξιν ἕνεκα τοῦ μαρτυρικοῦ θανάτου τοῦ ἀτυχοῦς Σοϊλὲ, ὅστις ἐπῆλθε κατὰ τὴν νύκτα τῆς 2ας πρὸς τὴν 3ην παρελθόντος Νοεμβρίου ἐν τῷ ἀστυνομικῷ σταθμῷ τοῦ χωρίου Φιλοτίου τοῦ δήμου Τραγαίας τῆς Νάξου ἐκ τῶν κακώσεων καὶ βασάνων τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων. 2) Τὴν διαμειφθεῖσαν μεταξὺ τοῦ ἐν Νάξῳ τότε εὑρισκομένου ἀνακριτοῦ κυρίου Χοϊδᾶ καὶ τοῦ μοιράρχου κυρίου Ἀποστολίδου ἀλληλογραφίαν· καὶ 3) Τὴν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ἔκθεσιν τοῦ κυρίου μοιράρχου ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως μετὰ τὴν ἐκ Νάξου ἀναχώρησίν του.»

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§10Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅσοι ἐξ ὑμῶν, Κύριοι, ἐτυγχάνετε μέλη τῆς διαλυθείσης Βουλῆς ἐνθυμεῖσθε βεβαίως, ποίας εἴχομεν γνώμας καὶ ἐπὶ τῶν πολιτειακῶν θεμάτων καὶ ἐπὶ τῆς Διοικήσεως ἐν γένει καὶ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἰδίως ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐφήρμοσαν αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις. Ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς δὲν παρελίπομεν, ἐγὼ ἰδίως, ὁσάκις ἐπεσκέφθην ἐπαρχίας, εἴτε ἐν Πελοποννήσῳ, εἴτε ἐν Θεσσαλίᾳ, εἴτε ἐν Στερεᾷ Ἑλλάδι, εἴτε ἐν Αἰγαίῳ, νὰ ἀγορεύσω πρὸς τὸν λαὸν, ὁτὲ μὲν αὐτόκλητος, ὁτὲ δὲ προκαλούμενος, καὶ νὰ ἀνακοινώσω εἰς τοὺς συμπολίτας τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἐν τῇ Βουλῇ πολλάκις ἐπηγγέλθημεν. Ἐν ταῖς χώραις, ἔνθα κρατεῖ φιλελεύθερον πολίτευμα, εἶναι ἀνάγκη, οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες νὰ κοινωνῶσι μετὰ τῶν πολιτῶν, καὶ νὰ μεταδίδωσιν εἰς αὐτοὺς τὰς γνώμας των, ὅπως φωτίζηται τὸ δημόσιον φρόνημα, καὶ ὅταν οἱ πολῖται καλῶνται νὰ ἐνασκήσωσι συνταγματικὰ δικαιώματα, νὰ δύνανται νὰ τὰ ἐνασκήσωσι σκοπίμως καὶ ὅσον ἔνεστι λυσιτελέστερον πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Ἦσαν δὲ αἱ γνῶμαι ἡμῶν οὐχὶ ἐπιδοκιμαστικαὶ τῆς πολιτικῆς τῶν προκατόχων Κυβερνήσεων· ἐπεκρίναμεν μάλιστα πολλάκις τὴν πολιτικὴν αὐτῶν καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων, ὡς εἶπον, θεμάτων, ἀλλ’ ἰδίως ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τῆς χώρας καὶ τοῦ Κράτους. Ἐλέγομεν τότε πρὸς τοὺς κυβερνῶντας, ὅτι δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωσιν, ὅτι ἡ παραγωγὴ περιῆλθεν ἐν καμάτῳ, ὅτι ἡ ὑπερβολὴ τῶν εἰσπραττομένων ἐσόδων, ὅτι ἡ ἀμείλικτος αὐστηρότης περὶ τὴν εἴσπραξιν αὐτῶν, ὅτι ἡ προσπάθεια, ὅπως αὐξάνωνται καὶ πολλαπλασιάζωνται τὰ ἔσοδα ὑπὲρ τοὺς ἀνεκτοὺς ὅρους, ἐλαττώνει μὲν ἐν γένει τὰ κεφάλαια, τῶν ὁποίων ἔχουσιν ἀνάγκην οἱ παραγωγοὶ, ἵνα ἐργάζωνται καὶ παράγωσι, στερεῖ δὲ ἐνιαχοῦ τοὺς παράγοντας, τοὺς καλλιεργοῦντας, τῶν μέσων πρὸς ἐργασίαν· ὅτι, ἂν ἡ τακτικὴ αὕτη ἐξακολουθήσῃ, ἂν ἐξαντλήσωμεν τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα προορίζονται εἰς παραγωγὴν, ἂν ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τοὺς πολίτας ταῦτα, θέλει ἐλαττωθῆ ἡ ἐργασία, ἡ παραγωγικὴ ἐνέργεια θέλει εἶσθαι ἀδρανὴς, οἱ πόροι δὲ τοῦ δημοσίου ταμείου θέλουσιν ἀποξηρανθῆ, καὶ πενία θέλει ἐπισκήψει, ἥτις ἔχει πάντοτε συνοδοὺς τὴν ἀναρχίαν καὶ τὴν ἐπανάστασιν. Ἐλέγομεν δὲ πρὸ πάντων πρὸς τοὺς κυβερνῶντας: «... Καὶ ἂν εἰσπράττητε ὅσα εἰσπράττετε, τοὐλάχιστον διαθέσατε μέγα μέρος τῶν εἰσπραττομένων πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς· διότι, ἂν διὰ τῶν ὑπερβαλλουσῶν εἰσπράξεων ἐπιφέρητε τὸν κάματον εἰς τοὺς παραγωγοὺς, θέλετε τότε ἐνισχύει αὐτοὺς ἄλλως.» Σήμερον ἦλθεν ἡ ὥρα, καθ’ ἣν ὀφείλομεν ν’ ἀποδείξωμεν, ὅτι ὅσα ἐλέγομεν ἦσαν ἀληθῆ. Θέλω δ’ ἐπιληφθῆ ἐν πρώτοις τῶν ἐσόδων, διὰ νὰ ἀποδείξω τὸν ἰσχυρισμὸν, ὃν ἔλεγον πρὸ μικροῦ, ὅτι ἡ ὑπερβολὴ τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἐζητεῖτε ἀπὸ τὸν λαὸν, ἦτο τοσαύτη, ὥστε βεβαίως ἐπήνεγκε τὸν κάματον εἰς τὴν παραγωγήν. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐπορίσθην παρὰ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, θέλω ἐξετάσει τὴν πρόοδον τῶν ἐσόδων καὶ τὴν πρόοδον τῶν ἐξόδων καθ’ ἕκαστον τῶν τεσσάρων τελευταίων ἐτῶν, τοῦ 1899, 1900, 1901 καὶ 1902. Ἡ ἐξέτασις αὕτη θέλει παραγάγει ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον, ὑποθέτω, θέλει ἐκπλήξει τὴν Βουλὴν, διότι ἕκαστος πρέπει βεβαίως νὰ ἐκπλαγῇ, πληροφορούμενος, ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν τεσσάρων ἐτῶν εἰσεπράχθησαν 66,346,401.09 περισσότερα τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1896, διότι, ἂν διαιρέσητε τὸ εἰρημένον ποσὸν τῶν δραχμῶν 66,346,401.09 διὰ τοῦ ἀριθμοῦ 4, — ὅσα τὰ ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν τὰ ἔσοδα ταῦτα, — θέλετε εὕρει, ὅτι τὰ ἔσοδα ἑκάστου τῶν τεσσάρων τούτων ἐτῶν ὑπερέβησαν τὰ κατὰ τὸ 1896 εἰσπραχθέντα ἔσοδα κατὰ δραχ. 16,586,600.27. Οὐδὲ θέλει εἶσθαι εὔκολον εἴς τινα νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἡ καθολικὴ παραγωγὴ ἐν τῇ ἐπικρατείᾳ ἦτο τοσοῦτον ἰσχυρὰ καὶ τοσοῦτον ἐπαρκὴς εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτῆς, ὥστε ἠδύνατο ἄνευ βλάβης τινὸς νὰ εἰσφέρῃ εἰς τὸ Κράτος 16,586,600 δραχ. κατ’ ἔτος περισσότερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶχεν εἰσφέρει ὁ λαὸς κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος, τὸ πρὸ τοῦ πολέμου. Ἀπὸ τοῦ ἔτους ἐκείνου μέχρι τῶν ἐτῶν 1899, 1900, 1901 καὶ 1902 ἐμεσολάβησαν δύο ἔτη, τὸ 1897 καὶ τὸ 1898. Τὰ ἔτη ταῦτα δὲν ἦσαν ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα ἐνισχύετο ἡ παραγωγή· ἦσαν ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα ἐμειοῦτο καὶ κατεστρέφετο ἡ παραγωγή, διότι εἶχον ἀφαιρεθῆ ἀπὸ τὴν κοινωνίαν 120 ἢ 140 χιλιάδες βραχιόνων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτουν ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ, ἁρπαγέντες ἀπὸ τὰ ἔργα τῆς παραγωγῆς, διότι, ἐὰν τὰ ἀτυχήματα τοῦ πολέμου ἐπήνεγκον καὶ ἄλλας πολιτικὰς ἢ ἠθικὰς ζημίας, ἐπήνεγκον ὅμως καὶ ὑλικὴν ζημίαν, χρηματικήν, οὐχὶ μόνον ἐν Θεσσαλίᾳ, ἐν ᾗ ὑπῆρξε τὸ κέντρον τοῦ πολέμου, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ χώρᾳ, διότι πάντες οἱ πολῖται πασῶν τῶν ἐπαρχιῶν ἔχουσι κοινὴν τὴν τύχην, κοινὰ συμφέροντα καὶ κοινὰς σχέσεις χρηματικάς. Ἐὰν λοιπὸν τοιαῦτα ὑπῆρξαν τὰ ἔτη 1897 καὶ 1898, ποῖον θάρρος, ποίαν ἐνίσχυσιν ἠδυνάμεθα ἀμέσως μετὰ τὰ δύο ταῦτα ἔτη νὰ πορισθῶμεν, ἵνα ὑπολάβωμεν, ὅτι, ὅσα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῶσι κατὰ τὸ 1896, ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῶσι μετὰ τὰ ἀτυχήματα τοῦ πολέμου, καὶ ὅτι ἠδυνάμεθα ἀκινδύνως νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ εἰσφέρῃ εἰς τὸ Κράτος 16,586,600 περισσότερα ἢ ὅσα εἰσέφερεν ἕως τότε; Ἐὰν δὲ ἀναλύσω κατὰ φορολογικὰς κατηγορίας τὸ ποσὸν αὐτό, τὸ ὑπὲρ τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1896 εἰσπραχθὲν κατὰ τὰ μετ’ αὐτὸ τέσσαρα ἔτη, θέλω πιθανῶς παράσχει εἰς ὑμᾶς μεγαλειτέραν εὐκολίαν, οὐχὶ ἵνα κατανοήσητε τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀπευθύνω πρὸς ὑμᾶς, ἀλλ’ ἵνα πεισθῆτε, ὅτι οἱ λόγοι αὐτοὶ παριστῶσι τὴν ἀληθῆ εἰκόνα τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας. Κατὰ τὰ τέσσαρα τελευταῖα ἔτη, 1899, 1900, 1901 καὶ 1902, εἰσεπράχθησαν ἐξ ἀμέσων φόρων 9,738,833.12 περισσότερα ἀπὸ ὅσα εἶχον εἰσπραχθῆ κατὰ τὸ 1896. Εἰσεπράχθησαν ἐκ φόρων καταναλώσεως 31,221,747 περισσότερα τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1896· εἰσεπράχθησαν ἐκ τελῶν καὶ δικαιωμάτων 11,434,762.99 πλειότερα ἢ ὅσα εἶχον εἰσπραχθῆ κατὰ τὸ 1896· εἰσεπράχθησαν ἐκ μονοπωλίων δραχ. 6,795,486.96 περισσότερα ὡσαύτως τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1896, καὶ ἐξ ἀπολήψεως ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ 3,663,011.17 περισσότερα τῶν τότε εἰσπραχθέντων. Καὶ ἀληθῶς, Κύριοι, κατὰ τὸ ἔτος 1899 τὰ ἔσοδα προϋπελογίσθησαν εἰς 115,392,621.79· ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν πρέπει ν’ ἀφαιρεθῶσι τὰ ἔκτακτα ἔσοδα, τὰ ὁποῖα συνίσταντο εἰς δραχ. 4,162,400.55. Ἑπομένως τὰ τακτικὰ ἔσοδα ἦσαν δραχμαὶ 111,230,221.24. Ἐὰν ἀφαιρέσητε ἀπ’ αὐτῶν τὰ 96,931,726.92, τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1896, τὰ κατὰ τὸ 1899 εἰσπραχθέντα ὑπερέβησαν τὰ κατὰ τὸ 1896 κατὰ δραχμὰς 14,298,494.32. Κατὰ τὸ 1900 τὰ ἔσοδα προϋπολογίσθησαν εἰς δραχ. 119,173,942.54. Ἐὰν ἀφαιρέσητε ἐξ αὐτῶν τὰ ἐκ δανείων καὶ ἐξ ἐκτάκτων πόρων, ἀνελθόντα εἰς 8,535,168.48, τὰ κατὰ τὸ 1900 εἰσπραχθέντα ἀνῆλθον εἰς 110,638,774.06 τακτικὰ ἔσοδα, ἤτοι περισσότερα ἢ ὅσα εἶχον εἰσπραχθῆ τὸ 1896 κατὰ δρ. 13,707,047.14. Κατὰ τὸ 1901 τὰ ἔσοδα εἶχον προϋπολογισθῆ εἰς δραχ. 167,617,443,06, ἐὰν δ’ ἀφαιρέσητε ἐξ αὐτῶν τὰ ἔκτακτα ἐκ δανείων ἔσοδα μετὰ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, ἀνελθόντα εἰς 53,521,687.59, τὰ ἔσοδα τὰ τακτικὰ ἀνῆλθον εἰς 114,095,755.47, ἤτοι εἰσεπράχθησαν περισσότερα τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1896 κατὰ δραχ. 17,164,028.55. Οὕτω κατὰ τὰ τρία ἔτη 1899, 1900 καὶ 1901 εἰσεπράχθησαν περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1896 εἰσπραχθέντων δρ. 45,169,570.01. Ἐὰν προσθέσητε εἰς ταῦτα καὶ τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1902, τὰ ὁποῖα συνίσταντο, κατὰ τὸν Προϋπολογισμόν, εἰς 123,949,931, ἐξ ὧν 118,108,358 δραχ. ἦσαν τακτικὰ ἔσοδα, — διότι δὲν περιλαμβάνω τὰ ἐκ δανείου διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν κτημάτων τοῦ Στεφάνοβικ καί τινα ἄλλα ἔκτακτα ἔσοδα, ἀνελθόντα εἰς 5,841,573—θέλουσιν εἰσπραχθῆ καὶ κατὰ τὸ 1902 περισσότερα ἀπὸ ὅσα εἶχον εἰσπραχθῆ τὸ 1896 δραχμαὶ 21,176,831.08. Δὲν σκοπῶ νὰ ἐξετάσω, πῶς διετέθησαν τὰ οὕτως εἰσπραχθέντα, τὰ ὁποῖα ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ ἔσοδα τοῦ 1896 ὑπερβαίνουσιν ἐκεῖνα κατὰ δρ. 66,346,401.09, διότι, ὅταν στρέψω τὸν λόγον περὶ τῶν ἐξόδων, δὲν θέλω παραλίπει νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκον τοῦτο. Ἀλλ’ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1899, τὸν ὁριστικόν, δημοσιευθέντα ἤδη. Ὡσαύτως δὲ καὶ τοὺς προσωρινοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν ἐτῶν 1900 καὶ 1901. Οἱ προσωρινοὶ ἀπολογισμοὶ τῶν 1900 καὶ 1901 ἔχουσι μικρὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα ἀνεζητήσαμεν καὶ ἀνεύρομεν, διὰ τοῦτο δὲ ἀντὶ τῶν προσωρινῶν ἀπολογισμῶν τῶν δημοσιευθέντων καταθέτω δύο πίνακας, ἕνα τοῦ 1900 καὶ ἕτερον τοῦ 1901, παρακαλῶ δὲ τὸν κύριον Πρόεδρον νὰ διατάξῃ νὰ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι, διότι ἐν αὐτοῖς διορθοῦνται τὰ ἐν τοῖς προσωρινοῖς ἀπολογισμοῖς σφάλματα, ὧν ἐποιησάμην μνείαν· ἐξετάζων ὅμως τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1900 ἐν τῇ ἐφαρμογῇ αὐτοῦ καὶ ἐν τοῖς ἀποτελέσμασιν αὐτοῦ, συνάγω, ὅτι εἰσεπράχθησαν μὲν 119,173,942.54, ἀλλ’ ἀφαιρουμένων τῶν ἐκτάκτων ἐσόδων ἐκ δανείων, ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς καὶ ἔκ τινων ἄλλων ἐκτάκτων πόρων, τὰ εἰσπραχθέντα τακτικὰ ἔσοδα ἀνῆλθον εἰς 110,638,774.06. Εἰς τὰ ἔξοδα ὅμως τοῦ 1900, τὰ ὁποῖα ἀνῆλθον εἰς 109,318,458.83, πρέπει νὰ προστεθῇ ποσὸν δραχ. 1,217,258.80, τὸ ὁποῖον κατὰ λάθος δὲν περιελήφθη μεταξὺ τῶν ἐξόδων, κατετέθη δὲ, συνεπείᾳ διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς – Λαρίσης. Οὕτω τὰ ἔξοδα ἀνέρχονται εἰς 110,535,717.63. Ἀφαιρούμενα δὲ ἀπὸ τῶν τακτικῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα, ὡς εἶπον πρὸ μικροῦ, ἀνῆλθον εἰς δραχ. 110,638,774.06, καταλείπουσι περίσσευμα δραχ. 103,056.43. Ἑπομένως κατὰ τὸ 1900, κατὰ τὸ ὁποῖον τὰ τακτικὰ ἔσοδα προσδιωρίσθησαν, ὡς ἔλεγον πρὸ μικροῦ, εἰς δραχ. 110, 638,774.06, ὑπελείφθη περίσσευμα ἐκ δραχμῶν 103,056.43, μολονότι κατὰ τὸ 1900 εἰσεπράχθησαν ἐξ ἐσόδων περισσότερα τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1896 δραχμαὶ 13,707,047.14, ὡς ἔλεγον πρὸ μικροῦ. Οὕτω λοιπὸν, ἐὰν δὲν εἰσεπράττοντο τὰ 13,707,047.14 πλέον τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1896, δὲν ἠθέλομεν ἔχει περίσσευμα τὰς 103,056.43, ἀλλ’ ἠθέλομεν ἔχει ἔλλειμμα 13,603,990.71. Ἑπομένως ἔπρεπε νὰ ἐπιζητηθῇ ἀμειλίκτως ἡ εἴσπραξις τοσούτων ἐσόδων, διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Διοίκησις νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα εἶχε προσθέσει, οἰκοδομήσασα πολυτελὲς οἰκοδόμημα διοικήσεως, καὶ ἀναβιβάσασα τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους μέχρι τοῦ ὕψους, εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασαν ἐν τοῖς Προυπολογισμοῖς τῶν τεσσάρων τούτων τελευταίων ἐτῶν. Καὶ κατὰ τὸ ἔτος 1901 τὰ τακτικὰ ἔσοδα ἀνῆλθον εἰς 114,095,755.47, τὰ δὲ ἔξοδα ἀνῆλθον εἰς 114,138,752 καὶ 34/00. Ἑπομένως ὑπῆρξεν ἔλλειμμα δραχ. 42,996.87. Ἐνῷ λοιπὸν κατὰ τὰ δύο ἔτη 1900 καὶ 1901 εἰσεπράχθησαν 28,763,570.14 περισσότερα τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1896, τὰ ἀποτελέσματα τῶν δύο ἐτῶν συνίστανται εἰς τὸ κατὰ τὸ 1900 περίσσευμα τῶν 103,056.43 μεῖον τοῦ κατὰ τὸ 1901 ἐλλείμματος τῶν 42,996.87, ἤτοι εἰς περίσσευμα 60,059.56. Κατὰ ταῦτα εἶχεν ἐπιβληθῆ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἀρκεσθῇ εἰς τὸ ποσὸν τῶν ἐσόδων τοῦ 1896, καὶ νὰ προσπαθήσῃ νὰ εἰσπράξῃ περισσότερα δρ. 28,763,570.14, ἀφοῦ τοσοῦτον εἶχεν αὐξήσει τὰ ἔξοδα, διότι, ἐφ’ ὅσον αἱ δαπάναι ηὐξάνοντο, ἐπὶ τοσοῦτον ἐπετείνετο καὶ ἡ ἐπιθυμία τῆς εἰσπράξεως περισσοτέρων ἐσόδων, διὰ νὰ δυνηθῶσιν οἱ κυβερνῶντες τότε νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰ ἔξοδα. Τοιαύτη ἡ κατάστασις τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς τριετίας τοῦ 1899, 1900 καὶ 1901. Ὅτε δ’ ἐπῆλθε τὸ 1902, τοιαῦτα εἴχομεν τὰ ἀποτελέσματα· εἶχον δαπανηθῆ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς Διοικήσεως πάνθ’ ὅσα εἶχον κατὰ τὰ δύο ἔτη εἰσπραχθῆ, καὶ μᾶς εἶχεν ὑπολειφθῆ περίσσευμα δρ. 60,059.56. Τὸ 1902 δὲ παρέστημεν πρὸ καταστάσεως παραδόξου. Ἐζητήθη ἄδεια διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ εἰσπραχθῶσιν 123,949,967.58, προϋπελογίσθησαν δὲ τὰ ἔξοδα εἰς 121,885,707.20, περιλαμβανομένου καὶ ἐκτάκτου ἐξόδου ἐκ δραχμῶν 3,777,306 διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν κτημάτων Στεφάνοβικ· ἀφαιρουμένου δὲ τοῦ ποσοῦ τούτου, τὰ τακτικὰ ἔξοδα ἀνῆλθον εἰς δραχμὰς 118,108,401.20, ἑπομένως ἐπηγγέλλοντο οἱ κυβερνῶντες περίσσευμα ἐκ δρ. 3,677,306. Ἀλλὰ ποία ἡ τύχη τοῦ 1902; Τὰ ἔσοδα κατὰ τὸ 1902 ηὐξήθησαν εἰς 123,949,931.58, ἤτοι κατὰ 27,018,204.66 περισσότερα· τὰ τακτικὰ ἔξοδα ὅμως, τὰ ὁποῖα εἶχον προσδιορισθῆ εἰς 118,108,401.20, εἰς τακτικὰ δὲ καὶ ἔκτακτα μετὰ τοῦ ἀντιτίμου τῶν κτημάτων τοῦ Στεφάνοβικ εἰς δρ. 121,885,707.20, ἀνεβιβάσθησαν διὰ τῶν ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων μέχρι τῆς σήμερον, καθ’ ἣν ἀγορεύω πρὸς ὑμᾶς, εἰς 129,657,425.23, τὸ δὲ προαγγελλόμενον περίσσευμα τῶν 2,064,223.80 μετεποιήθη εἰς ἔλλειμμα 7,771,718.03. Καὶ οὕτως ἐχορηγήθησαν διὰ Βασ. Διαταγμάτων πιστώσεις ἐξ 1,657,917 δραχμῶν· τὴν κύρωσιν δὲ τῶν Διαταγμάτων τούτων προτείνω σήμερον εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τῶν κατατιθεμένων νομοσχεδίων. Ἀλλὰ προτείνω προσέτι νομοσχέδια, δι’ ὧν ζητεῖται νὰ ψηφισθῶσι καὶ ἄλλαι πιστώσεις, ἤτοι πίστωσις περὶ χορηγίας δραχμῶν 113,606 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1902, ἀναπληρωματικὴ πίστωσις ἐκ δραχ. 1,257,498.50 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀναπληρωματικὴ πίστωσις ἐκ δραχ. 6,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἀναπληρωματικὴ πίστωσις ἐκ δραχμῶν 1,625,800 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀναπληρωματικὴ πίστωσις ἐκ δραχμῶν 88,705 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἀναπληρωματικὴ πίστωσις ἐκ δραχ. 50,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἀναπληρωματικὴ πίστωσις ἐκ δραχμῶν 6,500 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἀναπληρωματικὴ πίστωσις ἐκ δραχ. 120,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Διὰ τῶν νομοσχεδίων, ἅτινα κατέθηκα πρὸ μικροῦ, συγκεφαλαιοῦνται αἱ ζητούμεναι ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις εἰς δραχ. 3,268,109.50. Ἀλλὰ πλὴν αὐτῶν καὶ ἄλλαι πιστώσεις εἰσὶν ἀναγκαῖαι, δι’ ἃς καταθέτω ἓξ ἄλλα νομοσχέδια. Ζητεῖται νὰ χορηγηθῇ εἰδικὴ πίστωσις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἐκ δρ. 36,122.82, ἑτέρα εἰδικὴ πίστωσις ἐκ δρ. 376,304.90 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν...

§11Λ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διὰ τὸ 1902;

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα... Ἐπίσης ζητεῖται εἰδικὴ πίστωσις ἐκ δρ. 33,261 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἑτέρα εἰδικὴ πίστωσις ἐκ δρ. 146,221.38 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἑτέρα εἰδικὴ πίστωσις ἐκ δρ. 212,786.80 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, καὶ ἄλλη εἰδικὴ πίστωσις ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἐκ δρ. 1,394,322.46· ἀνέρχονται δὲ καὶ τὰ ποσὰ τῶν εἰδικῶν τούτων πιστώσεων εἰς δρ. 2,199,019.36. Θέλω δὲ προσεχῶς προτείνει καὶ ἄλλα νομοσχέδια περὶ χορηγίας καὶ ἄλλων ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων, ἀνερχομένων εἰς δραχ. 312,000 εἰς γραμμάτια καὶ δρ. 267,214.52 εἰς χρυσόν, ὡς καὶ πίστωσιν ἀναπληρωματικὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἐκ δραχ. 1747.55, καὶ ἑτέραν πίστωσιν ἀναπληρωματικὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἐκ δρ. 30,710.10 διὰ διαφόρους δαπάνας ὑπὲρ τῆς Γεωργίας.

§13Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Τὰ περισσότερα ἐδαπανήθησαν διὰ τὰς μεταθέσεις τῶν ὑπαλλήλων τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως.

§14Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οὕτω πῶς ἀνεβιβάσθησαν τὰ διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1902 προβλεφθέντα ἔξοδα ἀπὸ δρ. 123,578,624.20 εἰς δρ. 129,657,425.23, ἤτοι εἰς δραχ. 130,000,000 μεῖον δρ. 342,574.77, καὶ οὕτως, ἐνῷ ὅτε εἰσήχθη ὁ Προϋπολογισμὸς ἀνέγραφεν ἔσοδα 123,949,931, ἔξοδα δὲ 121,885,707.20, ἤτοι προηγγέλθη εἰς τὴν Βουλὴν περίσσευμα ἐκ δρ. 2,064,223,80, ἡ ἐλπὶς δὲ τοῦ περισσεύματος τούτου ἐθέρμανε τὴν πλειονοψηφίαν, σήμερον περιερχόμεθα εἰς ἀποτελέσματα ἐντελῶς ἀντίθετα, διότι τὰ μὲν ἔσοδα ἔμειναν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ὡς ἀνεγράφοντο, ἤτοι δραχ. 123,949,931, ἀνεβιβάσθησαν ὅμως τὰ ἔξοδα εἰς δρ. 129,657,425.23, καὶ περιεπέσαμεν ἀπὸ τοῦ περισσεύματος τῶν 2,064,223 εἰς ἔλλειμμα 5,707,494.23.

§15Π. ΣΑΚΚΗΣ. Καὶ 9,000,000 τὰ ἐλπιζόμενα, γίνονται 14,000,000.

§16Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οὕτω, λέγω, ὅτε μὲν ἐχωρίσθημεν, ληξασῶν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἐκείνης, προσεδοκῶμεν ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἓν περίσσευμα, μέγα ἢ καὶ μικρὸν, ἀλλὰ βεβαίως περίσσευμα· συνελθόντες δ’ ἐνταῦθα σήμερον, μανθάνομεν, ὅτι τὸ περίσσευμα μετετράπη εἰς ἔλλειμμα δρ. 5,707,494.23.

§17Ι. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Λάθος θὰ ἔκαμαν τότε.

§18Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πάντα ταῦτα εἶναι ἐν προβλέψεσιν, ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1902 ἐξακολουθεῖ ὑπάρχων ἐν ἐνεργείᾳ, διότι ἡ χρῆσις δὲν ἐτελείωσεν· ὅταν δὲ τελειώσῃ ἡ χρῆσις, τότε θέλομεν μάθει ποῖα εἶναι τὰ ἀκριβῆ ἀποτελέσματα. Ἀλλὰ, ὡς ὅτε εἰσήγετο ὁ Προϋπολογισμὸς, διετελοῦμεν ἐντὸς τοῦ ἔτους, οὕτω καὶ νῦν ἡ χρῆσις αὐτοῦ δὲν ἔκλεισε· πρὶν ἢ ὅμως παρέλθωσι δέκα τέσσαρες μῆνες ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως αὐτοῦ, μανθάνομεν ὅτι αἱ προβλέψεις μεταβάλλονται, διότι ἀντὶ περισσεύματος ἔχομεν ἔλλειμμα, καὶ μάλιστα ἀφοῦ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, τὸ 1902, ζητεῖται νὰ εἰσπραχθῶσιν 123,949,931, ἤτοι 27,018,204,08 περισσότερα ἢ ὅσα εἶχον εἰσπραχθῆ κατὰ τὸ 1896. Φαντασθῆτε, ἐὰν εἴχομεν Προϋπολογισμὸν, οἷον εἴχομεν κατὰ τὸ 1896, ἤτοι ἐὰν εἴχομεν καὶ κατὰ τὸ 1902 τόσα ἔσοδα, ὅσα εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1896, ὁπόσον ἤθελεν εἶσθαι τὸ ἔλλειμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἠθέλομεν καταλήξει! Δυστυχῶς, κύριοι Βουλευταὶ, τὰ πράγματα ἐβεβαίωσαν τὰς προρρήσεις ἐκείνων, οἵτινες κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον τῆς Βουλῆς δὲν ἔπαυον παρατηροῦντες καὶ παριστάνοντες, ὅτι ἔδει νὰ γένηται σκέψις ὡριμωτέρα καὶ σπουδαιοτέρα περὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τοῦ δημοσίου ταμείου, διότι ἡ κατάστασις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ δημοσίου ταμείου ἐπιδρᾷ ἀμέσως ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας. Καὶ ἂν κατὰ τὸ 1893 ἐπέσκηψε τὸ μέγα δυστύχημα νὰ κηρυχθῇ τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον ἐν πτωχεύσει, δυστύχημα τοῦ ὁποίου πολλαπλαῖ ἦσαν αἱ ὀδυνηραὶ συνέπειαι, φαντασθῆτε, ἐὰν ἤθελεν ἐπισκήψει τὸ ἄλλο μέγα καὶ φοβερὸν δυστύχημα, νὰ εὑρεθῇ ἡ χώρα ἐν πτωχεύσει, δηλαδὴ νὰ εὑρεθῇ ἡ τάξις τῶν παραγόντων, ἡ τάξις τῶν καλλιεργούντων τὴν γῆν, ἡ τάξις τῶν μετερχομένων βιομηχανίαν, ἡ τάξις τῶν μετερχομένων ἐπιτήδευμα, ἀπὸ τοῦ ὁποίου τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰσπράττει φόρους, ἐὰν ἤθελε συμβῆ πᾶσαι αἱ τάξεις αὗται νὰ πτωχεύσωσι, καὶ νὰ μὴ εὑρεθῶσι πλέον εἰς κατάστασιν νὰ εἰσφέρωσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡ Πολιτεία ἀξιοῖ νὰ εἰσπράττῃ παρ’ αὐτῶν! Διὰ τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἐπηγγέλθημεν, οὐχὶ μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι τὸ πολιτικὸν κόμμα, τοῦ ὁποίου διευθύνω τὰς ἐργασίας, ἀλλὰ πᾶσα ἡ Ἀντιπολίτευσις, καὶ αὐτοὶ οἱ ἐπιφανεῖς πολιτικοὶ ἄνδρες τῆς χώρας, οἱ ὁποῖοι δὲν συνέπραττον μετὰ τοῦ Ὑπουργείου, ἡ πολιτική, λέγω, αὕτη νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται ὑπὸ μεγάλης ἀνάγκης, καὶ δὲν πιστεύω, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ Ἕλλην, ὁ ὁποῖος ἤθελε διστάσει νὰ δώσῃ τὴν ψῆφόν του πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς τοιαύτης πολιτικῆς. Μοὶ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ εἴπω πρό τινος πρὸς εὐγενῆ φίλον, ἱκετεύων αὐτὸν νὰ κατορθώσῃ, ἵνα ἡ Ἑλλὰς ἔχῃ αὐτὴν τὴν πολιτικήν, ἵνα κατορθώσῃ, ἐὰν ἡμεῖς αὔριον ἀνατραπῶμεν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς, ἐὰν καταλίπωμεν τὴν ἀρχὴν, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἤθελον μᾶς διαδεχθῆ νὰ ἐφαρμόσωσι καὶ αὐτοὶ τὴν τοιαύτην πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς θέλομεν ἐφαρμόσει, νὰ κατορθώσῃ, ἂν εἶναι δυνατόν, καὶ ἡ βασιλικὴ ἀρχὴ νὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν πολιτικήν, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἀποσοβήσωμεν τὸν κίνδυνον, ὁ ὁποῖος ἐπέρχεται· διότι, ἂν δὲν ἐξακολουθήσῃ ἡ πρόνοια, ἣν λαμβάνομεν κατὰ τὸ 1903, θέλει βεβαίως ἐπισκήψει ἡ συμφορὰ ἐπὶ τὴν χώραν. Ὑπὸ τοιούτων σκέψεων πιεζόμενος, ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ πιεσθῇ πᾶς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἤθελε θέσει τὸν δάκτυλον ἐπὶ τὸν τύπον τῶν ἥλων, ὁ ὁποῖος ἤθελεν ἐξετάσει τὰς λεπτομερείας, ἠσχολήθημεν, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἐλαττώσωμεν ἐν πρώτοις τὰ ἔξοδα, διότι, ὅταν τὰ ἔξοδα ἐλαττωθῶσι, θέλει κατασταθῆ δυνατὸν νὰ ἐπέλθωσι βελτιώσεις καὶ ἐπὶ τὰ ἔσοδα, τροποποιουμένων τῶν νόμων, ὅσους ἡ ἐφαρμογὴ ἡ μέχρι τοῦδε ἀπέδειξε πλημμελεῖς ἢ καταθλιπτικούς, ἀδίκους ἢ ἀνίσους. Ἀλλ’ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἄλλο τι, ὅτι, καὶ ἂν ἤθελον εἰσπράττεσθαι περισσότερα ἔσοδα ἀπὸ ὅσα εἰσεπράττοντο κατὰ τοὺς τελευταίους, τοὺς μετὰ τὸν πόλεμον, χρόνους, τὰ ἔσοδα ταῦτα τὰ περισσεύοντα πρέπει νὰ παύσωμεν νὰ διαθέτωμεν ὑπὲρ προσώπων, νὰ προσπαθήσωμεν δὲ νὰ διαθέτωμεν ὑπὲρ πραγμάτων, νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ἐθνικὴν παραγωγήν, πάντας τοὺς κλάδους αὐτῆς, νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν γεωργίαν, διὰ παντὸς μέσου, τὴν βιομηχανίαν, τὸ ἐμπόριον, τὴν ἐπιτηδευματικὴν ἐργασίαν, διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ παραγωγή, πάντες οἱ ἐργαζόμενοι, νὰ ἔχωσι κεφάλαιον ἐπαρκές, ὅπως ὄχι μόνον ἐξακολουθῶσι νὰ ἐργάζωνται, ὡς ἐργάζονται μέχρι τοῦδε, ἀλλὰ καὶ νὰ δυνηθῶσι νὰ ἐπεκτείνωσι τὰς ἐργασίας των, ὥστε, ἐὰν παρῆγον μέχρι τοῦδε δέκα, νὰ παράγωσι δώδεκα, ἐὰν παράγωσιν εἴκοσι, νὰ παράγωσιν εἴκοσι καὶ πέντε, ἐὰν παράγωσι νῦν ἑκατὸν, νὰ παράγωσι διακόσια· διότι τοιουτοτρόπως θέλει τὸ Κράτος δυνηθῆ νὰ φορολογῇ καὶ νὰ εἰσπράττῃ περισσότερα, φορολογοῦν προϊόντα πολλῷ περισσότερα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα φορολογοῦνται νῦν· διότι, εἰσπράττον τότε περισσότερα, δὲν θέλει καταθλίβει τὴν παραγωγήν, ἀλλὰ θέλει ἐνθαρρύνει αὐτήν, ἀφοῦ μέρος τῶν εἰσπραττομένων θέλει δαπανᾷ ὑπὲρ τῆς παραγωγῆς, θέλει δὲ μένει καὶ ἄλλο μέρος ἐκ τῶν ἐσόδων, τὸ ὁποῖον θέλει διατίθεσθαι εἰς ἄλλας ἀνάγκας. Καὶ ἔχει τὸ Κράτος ἀνάγκας, καὶ ἀνάγκας ποικίλας, ἀνάγκας πολυειδεῖς, ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἐνδεικνύουσιν εἰς τοὺς κυβερνῶντας καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν ἡ κατάστασις τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως, ἡ κατάστασις τῆς Δικαιοσύνης, ἐνδεικνύουσιν αὐτὰ τὰ κοινότερα καὶ πλέον προσιτὰ εἰς πάντα θέματα Ἀλλ’ ἔχει πλὴν τούτων καὶ ἄλλας ἀνάγκας, ἀνάγκας, τὰς ὁποίας δὲν πρέπει νὰ παρίδῃ ποτὲ ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, διότι δὲν εἴμεθα κύριοι τοῦ μέλλοντος, τὸ δὲ μέλλον ἐτάζει ἡ χεὶρ τοῦ ἀνωτάτου Ὑψίστου, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ ἦναι βέβαιος, τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα. Λέγω ταῦτα, οὐχὶ διὰ νὰ ἐμβάλω εἰς ὑμᾶς ἀνησυχίαν τινὰ περὶ τῶν ἐκτὸς ἡμῶν πολιτικῶν πραγμάτων, διότι ἔχω τὴν ἐλπίδα, ἵνα μὴ εἴπω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰ ἐκτὸς ἡμῶν πολιτικὰ πράγματα θέλουσιν ἐξακολουθήσει ἐν τάξει καὶ δὲν θέλουσιν ἐπέλθει ἀνωμαλίαι, αἱ ὁποῖαι νὰ ἐκθέσωσιν εἰς κίνδυνον τὰ συμφέροντα ὄχι μόνον τοῦ Κράτους τούτου, ἀλλὰ τὰ συμφέροντα ἐκείνων, τοὺς ὁποίους τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ὀφείλει νὰ μὴ λησμονῇ, καὶ περὶ τῆς τύχης τῶν ὁποίων ὀφείλει νὰ μεριμνᾷ. Ἠσχολήθην λοιπὸν νὰ ἐπιφέρω ἐλαττώσεις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ τοιουτοτρόπως τῇ συνδρομῇ τῇ ἀξιεπαίνῳ τῶν ἀγαπητῶν συναδέλφων μου ἠδυνήθημεν νὰ καταβιβάσωμεν τὰ ἔσοδα ἀπὸ 123 ἑκατομμύρια εἰς 119,406,501. Ἀλλ’ ἠδυνήθημεν νὰ καταβιβάσωμεν καὶ τὰ ἔξοδα ἀπὸ 129,657,425 εἰς 114,151,539. Ἡ διαφορὰ λοιπὸν μεταξὺ τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἀναγράφομεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1903, πρὸς τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων, τὸ ὁποῖον ἀπετελέσθη ἐκ τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902 ποσῶν καὶ ἐκ τῶν ζητηθεισῶν καὶ ζητουμένων ἀναπληρωματικῶν, τῶν ἐκτάκτων καὶ τῶν εἰδικῶν πιστώσεων, δι’ ὧν ἀνεβιβάσθησαν τὰ ἔξοδα εἰς 129 ἑκατομμύρια, ἡ διαφορά, λέγω, αὕτη ἀνέρχεται εἰς 15,505,886.23. Ἀλλὰ λέγων 15 καὶ πλέον ἑκατομμύρια, παρακαλῶ νὰ μὴ ὑπολάβητε, ὅτι ἡμεῖς κατωρθώσαμεν νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ ἔξοδα κατὰ τοσούτῳ ὀγκῶδες ποσόν, διότι ἡμεῖς συντάσσοντες τὸν Προϋπολογισμὸν εἴχομεν ὑπ’ ὄψει τὰ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902 ἀναγραφόμενα ποσά, δὲν εἴχομεν δ’ ὑπ’ ὄψει τὰς ἀναπληρωματικάς, ἐκτάκτους καὶ εἰδικὰς πιστώσεις, ἐπειδὴ δ’ ὁ Προϋπολογισμὸς ἀνέγραφεν ἔξοδα 123,578,624, αἱ ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας ἐπηνέγκομεν, ἀνέρχονται εἰς ποσὸν ὀλιγώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον παριστᾷ ἡ παραβολὴ τῶν ἐξόδων τοῦ 1902 πρὸς τὰ ἔξοδα τοῦ 1903. Ἐὰν δὲ παραβάλωμεν τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1903 πρὸς τὰ ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902, παραλειπομένων τῶν ἀναπληρωματικῶν, τῶν ἐκτάκτων καὶ τῶν εἰδικῶν πιστώσεων, ἡ διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1903 ἀνέρχεται εἰς 9,427,085. Καὶ εἶναι ἡ διαφορὰ αὕτη μεταξὺ τῶν δύο Προϋπολογισμῶν, ἐνῷ κατὰ τὸ 1903 ἀναγράφονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ καὶ ἄλλα ἔξοδα πρὸς θεραπείαν ἄλλων ἀναγκῶν, αἵτινες δὲν ὑπῆρχον κατὰ τὸ 1902 καὶ διὰ τὰς ὁποίας ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1902 δὲν εἶχεν ἐπιβαρυνθῆ. Οὕτω, φέρ’ εἰπεῖν, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἀνεγράψαμεν ἐφέτος ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ 3,441,938.16 περισσότερα ἢ ὅσα εἶχον ἀναγραφῆ τῷ 1902· ἀνεγράψαμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ποσὸν 1,272,913 περισσότερον ἢ ὅσον εἶχεν ἀναγραφῆ τὸ 1902· ἀνεγράψαμεν καὶ ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τῶν ἄλλων Ὑπουργείων ποσὰ πολλῶν ἑκατοντάδων χιλιάδων· τὸ ὅλον δὲ τῶν αὐξήσεων τούτων ἀνέρχεται εἰς 7,091,792.46. Ἐνῷ δ’ ηὐξήσαμεν τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους κατὰ 7,091,792.46 δι’ ἀνάγκας, τὰς ὁποίας δὲν προέβλεπεν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1902, ἠδυνήθημεν νὰ ἐπενέγκωμεν ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων κατὰ 9,427,085.20. Αἱ ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν συνάδελφός μου ἐπήνεγκεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ αὐτοῦ, ἀνῆλθον εἰς δραχ. 401,622.87· αἱ ἐλαττώσεις, αἵτινες ἐπηνέχθησαν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ἀνῆλθον εἰς 262,950.40· αἱ ἐπενεχθεῖσαι ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνῆλθον εἰς 2,336,613.04· αἱ ἐπενεχθεῖσαι ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἀνῆλθον εἰς δρ. 315,880, διότι 509,840 ἀφήρεσεν ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου του ὁ ἐμὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως συνάδελφος, ἀλλὰ προσετέθησαν δραχ. 193,960, ἡ δ’ ἐλάττωσις περιωρίσθη εἰς 315,880. Σημειώσατε, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀνῆλθεν εἰς 17,858,809.32 κατὰ τὸ 1901· προστιθεμένων δ’ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν διὰ τριῶν ἀναπληρωματικῶν καὶ εἰδικῶν πιστώσεων χορηγηθέντων, ἀνερχομένων καὶ τούτων εἰς 3,044,934.38, ἀνεβιβάσθη εἰς δραχ. 20,903,743.70. Ἑπομένως διὰ τοῦ προτεινομένου παρὰ τοῦ ἐμοῦ συναδέλφου προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργείου τοῦ ἔτους 1903, δι’ οὗ προσδιωρίσθησαν αὐτὰ εἰς 18,040,550, ἐπηνέχθη ἐλάττωσις κατὰ 2,863,193.70. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ὑπάρχουσι δαπάναι, αἵτινες προσετέθησαν κατὰ τὴν τελευταίαν τριετίαν, τὰς ὁποίας ὅμως δὲν εἶναι εὔκολον, ἴσως δὲ καὶ δὲν πρέπει νὰ θίξῃ τις, μάλιστα ἵνα ἀφαιρέσῃ τὴν ἐκ τούτων δαπάνην. Καὶ αἱ αὐξήσεις αὗται συνίστανται: εἰς δρ. 320,000 ἕνεκα τῆς κατὰ 20 δρ. κατὰ μῆνα ἀποζημιώσεως τῶν ἀξιωματικῶν πάντων τῶν ὅπλων· εἰς δρ. 114,300 ἕνεκα τῆς αὐξήσεως κατὰ 10 λεπτά, τῶν ἡμερησίων ἀποδοχῶν πάντων τῶν συμπληρωσάντων δεκαπενταετῆ ὑπηρεσίαν ὑπαξιωματικῶν· εἰς δρ. 88,166 ἕνεκα τῆς βελτιώσεως τοῦ συσσιτίου ἀνὰ δύο λεπτὰ εἰς ἕκαστον ὁπλίτην· εἰς δρ. 48,000 ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τῶν μαθητῶν τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν ἀπὸ 27 εἰς 106· εἰς δραχμὰς 97,080 ἕνεκα τῆς συστάσεως τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ στρατοῦ· εἰς 30,000 δρ. πρὸς ἀποστολὴν εἰς τὴν Εὐρώπην ἀξιωματικῶν πρὸς τελειοτέραν ἐκπαίδευσιν· εἰς 18,000 δρ. ἕνεκα τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, καὶ εἰς δρ. 36,120 ἕνεκα τῆς ἐγγραφῆς τῶν ἀποδοχῶν 29 ἀνθυπασπιστῶν ὑπεραρίθμων τοῦ πυροβολικοῦ, τοῦ ἱππικοῦ καὶ τοῦ πεζικοῦ, καὶ ἄλλαι ἕνεκα ἄλλων αὐξήσεων δαπάναι, αἵτινες ἀποτελοῦσι ποσὸν δραχ. 1,070,258. Ἀλλ’ ἡ ἐλάττωσις τῶν δαπανῶν, ἡ γενομένη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1903, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογήν, ἂν δὲν ψηφισθῶσι νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα πρὸς τοῦτο παρεσκευάσαμεν καὶ εἰσάγομεν. Καὶ ἐγὼ μὲν πρὸς τοῦτο εἰσάγω νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τελωνιακῶν θέσεων, διὰ τοῦ ὁποίου ἄνευ ζημίας τῆς τελωνιακῆς ὑπηρεσίας προκύπτει ἐλάττωσις ἐξόδων. Ἐπίσης εἰσάγω νομοσχέδιον περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν οἰκονομικῶν ἐπιθεωρητῶν κατὰ δώδεκα, ἐν οἷς ὁ εἰδικὸς χημικὸς, καὶ περὶ καταργήσεως τῆς Διευθύνσεως τῶν ἐπιθεωρητῶν. Νομοσχέδιον περὶ προσωπικοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπάγεται αὔξησις μὲν 8–9 χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλ’ ἀφαιροῦνται αὗται ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς. Τὸ ποσὸν τοῦτο θέλει καταστήσει δυνατὴν τὴν ἐκτύπωσιν τῶν πρακτικῶν τῆς Βουλῆς ἐν τῷ Ἐθνικῷ Τυπογραφείῳ.

§19Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Καὶ πρὸ πάντων ἐγκαίρως.

§20Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τοῦ πρὸ πάντων ἐγκαίρως, κύριε συνάδελφε, ἀνακοινώνω ὑμῖν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἔλαβε πληροφορίας, καὶ ἀπόκειται εἰς αὐτὸν νὰ παρασκευάσῃ σχέδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θέλει κληθῆ ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή. Ἀλλὰ μὴ λησμονήσωμεν, ὅτι τὸ ἐγκαίρως δὲν ἐξαρτᾶται μόνον ἐκ τῆς Ἐθνικῆς τυπογραφίας, ἢ ἐκ τῆς ἰδιωτικῆς τυπογραφίας· τοῦτο ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς παρασκευῆς τῶν ἀντιγράφων τῶν ἐστενογραφημένων, τὰ ὁποῖα στέλλονται πρὸς ἐκτύπωσιν, ἐξαρτᾶται δὲ προσέτι καὶ ἐκ τῆς προθυμίας, μετὰ τῆς ὁποίας οἱ κύριοι συνάδελφοι θέλουσιν ἐπιθεωρεῖ τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά. Εἰσάγω ὡσαύτως νομοσχέδιον περὶ δικαιοδοσίας, καταργήσεως καὶ καθορισμοῦ τῶν οἰκονομικῶν ἐφόρων. Ἐπίσης περὶ εἰσπράξεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ τῶν οἰκοδομῶν. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὡς ἀντιπολιτευόμενοι ἀντέστημεν εἰς τὰς πρὸς πληρωμὴν τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ τῶν οἰκοδομῶν τεθείσας προθεσμίας. Κατὰ τὸ εἰσαγόμενον νομοσχέδιον τάσσομεν τὴν πληρωμὴν εἰς τέσσαρας τριμήνους προθεσμίας, καταργοῦντες τὴν προκαταβολήν. Ἡ προκαταβολὴ μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ἀδικαιολόγητος. Ἐὰν φόρος εἶναι ποσοστὸν τοῦ προϊόντος, τὸ ὁποῖον παράγει ὁ ἐργαζόμενος, τὸ Κράτος ἔχει δικαίωμα βεβαίως νὰ ἀπαιτήσῃ τὸ ποσοστὸν τοῦτο, ζητοῦν νὰ εἰσπράξῃ τὸ ποσοστὸν τοῦτο, τὸ παραγόμενον ἐκ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὁ φορολογούμενος συνεκόμισεν. Ἀλλὰ πρὶν ὁ φορολογούμενος εἰσπράξῃ, καθ’ ὃν χρόνον ἐργάζεται, νὰ ἀπαιτῇ τὸ Κράτος τὸ πληρωτέον ποσοστὸν ὡς φόρον, νομίζω ὅτι ὄχι μόνον δὲν εἶναι ὀρθόν, ἀλλὰ καὶ συντελεῖ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα προορίζονται πρὸς ἐργασίαν. Ὡσαύτως νομοσχέδιον περὶ νομικῶν συμβούλων. Ὁ ἐμὸς συνάδελφος καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει εἰσαγάγει νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου περὶ νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἐν νόμῳ τινὶ φέροντι ἐπιγραφὴν «περὶ νομῶν καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῶν» ἐψηφίσθη ἡ σύστασις Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐψηφίσθησαν μόνον κατὰ τὸ 1900, ὅτε προετάθη τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν τὸ μεταποιηθὲν εἰς νόμον· εἶχε ψηφισθῆ καὶ ἄλλοτε νόμος καὶ εἶχε προτείνει τὸ νομοσχέδιον περὶ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων ὁ μακαρίτης Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὁ ὁποῖος δυστυχῶς δὲν συνεδριάζει πλέον μεθ’ ἡμῶν· ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶχεν ἀποδειχθῆ τὸ ἀνεφάρμοστον τοῦ νόμου, ἐπὶ δύο κατὰ συνέχειαν ἔτη ἔμεινεν οὗτος ἀναγεγραμμένος ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, οὐδέποτε δὲ ἐξετελέσθη, οὐδὲ συνῆλθε ποτὲ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον· διὰ τοῦτο ἐπρότεινα ἐγὼ τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου τούτου κατὰ τὸ 1891. Ἀλλὰ πάλιν ἐπροτάθη καὶ ἐνομοθετήθη τὸ σύστημα τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, τὸ ὁποῖον καὶ τοῦτο ἔμεινεν ἐπὶ ἔτη ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, καταργηθέντων τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων. Ὁ ἐμὸς συνάδελφος προτείνει νὰ νομοθετηθῶσιν αὖθις τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια. Τὸ σύστημα τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων, ὡς διοικητικῶν, οὐδὲ τοῦτο ἐγένετο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ. Ἀλλ’ ἐκαλοῦντο τὰ Ἐπαρχιακὰ Συμβούλια νὰ λειτουργῶσι κατὰ τὴν ἐκτίμησιν ἐπαρχιακῶν ἀναγκῶν· καὶ αἱ γνῶμαι αὐτῶν βεβαίως δύνανται νὰ συντελῶσιν εἰς φωτισμὸν τῆς Διοικήσεως, ὅταν τοιαῦτα ζητήματα προκαλῶνται. Ὁ ἐμὸς συνάδελφος θέλει εἰσαγάγει ὡσαύτως νομοσχέδιον περὶ ἀστυνομικῆς διοικήσεως, στηριζόμενον ἐπὶ τῶν βάσεων, τὰς ὁποίας ἐνθυμεῖσθε ὅτι εἴχομεν ἀνακοινώσει πρὸς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρόκειται νὰ ἐπαναχθῇ ἐν ἰσχύϊ ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία ἐν ἀγροτικαῖς καὶ μικραῖς περιφερείαις, ἐκεῖ, ὅπου ὁ πληθυσμὸς τοῦ δήμου δὲν ὑπερβαίνει τὰς 11,000, ὅπου δὲ ὁ πληθυσμὸς ὑπερβαίνει τὸν ἀριθμὸν τοῦτον, θέλει κατασταθῆ διοικητικὴ ἀστυνομία· ὄργανα δὲ ταύτης ἐπιτρέπεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ προσλαμβάνωνται ἀξιωματικοὶ, οἵτινες κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀστυνομικῶν των καθηκόντων δὲν θέλουσιν ὑπόκεισθαι εἰς τὴν Διοίκησιν τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων, θέλουσι δ’ ὑπάγεσθαι εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν· ἑπομένως ἡ ἀστυνομία θέλει εἶσθαι καθαρῶς διοικητικὴ, οἵα ἦτο κατὰ τὸ σύστημα τοῦ 1836, οἱ δὲ ἀξιωματικοὶ, οἱ εἰς τὴν ἀστυνομίαν τασσόμενοι, θέλουσιν ἐκτελεῖ ἐκεῖνα τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἐκπληροῖ οἱ πολιτικοὶ ἀστυνόμοι συμφώνως πρὸς τὸ Β. Διάταγμα τῆς 31 Δεκεμβρίου 1836. Ὁ ἐμὸς συνάδελφος θέλει προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τῆς ταχυδρομικῆς, τηλεγραφικῆς καὶ τηλεφωνικῆς ὑπηρεσίας, τὸ ὁποῖον δὲν καταργεῖ τὸν ἰσχύοντα νόμον, ἀλλὰ μόνον τὰ μέρη αὐτοῦ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κρίνονται ὡς σπατάλη. Τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, οἷον θέλει προταθῆ, ἀνεγνώρισεν ὡς χρησίμους καὶ αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία τῶν ταχυδρομείων, ἀφ’ ἧς ἀντικατεστάθη ἡ διοίκησις. Ἕτερον νομοσχέδιον θέλει εἰσαχθῆ ὑπὸ τοῦ ἐμοῦ συναδέλφου περὶ τῶν εἰκονογραφημένων δελταρίων καὶ τῶν ταχυδρομικῶν ἐνσήμων. Ἐγένετο ἀληθῶς μεγάλη προμήθεια εἰκονογραφημένων δελταρίων, ὧν ὁ ἀριθμὸς ἀνέρχεται εἰς τέσσαρα καὶ πλέον ἑκατομμύρια, ἀφοῦ δὲ πρόκειται ν’ ἀφαιρεθῇ ἡ κατασκευὴ τῶν εἰκονογραφημένων δελταρίων ἀπὸ τὴν ταχυδρομικὴν ὑπηρεσίαν καὶ ν’ ἀφεθῇ εἰς τὴν ἐμπορικὴν πρωτοβουλίαν, θέλει ὑπάρξει πάντως συναγωνισμὸς, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλουσιν ἐπικρατήσει τὰ εἰκονογραφημένα δελτάρια, τὰ ὁποῖα θέλει παρασκευάζει τὸ ἐμπόριον· διὰ τοῦτο περιελάβομεν διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας θέλει ἐλαττωθῆ τὸ τίμημα τῶν δελταρίων τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας, ὅπως κατορθωθῇ ἡ κατανάλωσις αὐτῶν. Διὰ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου περιορίζονται καὶ τὰ ποσοστὰ ἐπὶ τῆς πωλήσεως τοῦ γραμματοσήμου καὶ τοῦ χαρτοσήμου ἀπὸ 5% εἰς 3%, ὡς ἦσαν καὶ κατὰ τὸ 1895 καὶ 1896. Θέλει εἰσαγάγει ὁ ἐμὸς συνάδελφος καὶ νομοσχέδιον περὶ τινων τροποποιήσεων τοῦ νόμου περὶ δημαιρεσιῶν. Ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι νὰ βελτιωθῇ ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον γίνεται ἡ ἐκλογὴ τῶν δημοτικῶν συμβούλων, διότι ἐν ταῖς περιφερείαις, ἔνθα πολυάριθμοί εἰσιν οἱ ἐκλογεῖς, καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ψηφοφορουμένων συμβούλων δὲν εἶναι μικρὸς, συνέρχεται πλῆθος ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας, ἀπόλλυσι δὲ ἡ ψηφοφορία τὴν σοβαρότητα αὑτῆς, καὶ καταλήγει πολλάκις εἰς ἀποτελέσματα ἀλλότρια τῆς θελήσεως τῶν ἐκλογέων. Ὁ ἐμὸς συνάδελφος θέλει εἰσαγάγει καὶ νομοσχέδιον περὶ ἐνισχύσεως τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, καὶ νομοσχέδιον περὶ ἀποξηράνσεως ἑλῶν καὶ τελμάτων, καὶ νομοσχέδιον περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους, καὶ νομοσχέδιον περὶ ὀργανώσεως τῆς δημοσίας ὑγιεινῆς, καὶ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲ τούτου, τοῦ περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν, πρόκειται νὰ ἀρθῇ ὑπερβολή τις, ἥτις ἐπηνέχθη μετὰ τὴν δημοσιευθεῖσαν κατὰ τὰ 1895–1896 ἀπογραφὴν τοῦ πληθυσμοῦ. Μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν δὲν ἦτο 234, μετὰ τὴν περὶ ἧς εἴρηται ὅμως ἀπογραφὴν τοῦ πληθυσμοῦ, ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν ἀνεβιβάσθη εἰς 234. Καὶ ἡμεῖς μὲν, δηλαδὴ οἱ πολιτικοὶ φίλοι μου καὶ ἐγὼ, ἐφρονοῦμεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἦναι μικρὸς ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν, καὶ διὰ τοῦτο μετεβάλομεν τὸν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν περιωρίζετο εἰς 150, καὶ εἰσηγάγομεν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν ἀνήρχετο μέχρι τῶν 200· διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲ, τὸ ὁποῖον θέλει προβάλει ὁ ἐμὸς συνάδελφος, ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν θέλει περιορισθῆ εἰς 198...

§21Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὀλιγώτεροι νὰ γείνωσι, δὲν πειράζει.

§22Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἷς ἐκ τῶν ζημιουμένων, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι εἶναι ζημία, ἂν ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν, εἰμὶ καὶ ἐγὼ, ἀλλὰ προθύμως προσχωρῶ εἰς τὴν γνώμην τοῦ κ. συναδέλφου. Ἀλλὰ καὶ ἕτερον νομοσχέδιον θέλει εἰσαγάγει ὁ ἐμὸς συνάδελφος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ δὲ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ὑψίστης σημασίας. Ὅσοι μελετῶσι τὰ θέματα τῆς ἐνισχύσεως τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, προσκόπτουσιν εἰς κενόν, εἰς πρόσκομμα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἡ ἀτέλεια τῆς ἀγρονομίας. Ὑπάρχει νόμος, ἐκδοθεὶς κατὰ τὸ 1856, ὁ ὁποῖος ἀπεδέχθη ἀρχὴν ὀρθοτάτην κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, διότι ἀνέθετεν εἰς τοὺς κυρίους τῆς γῆς, εἰς τοὺς κυρίους τῶν κτημάτων, τὴν πρόνοιαν νὰ συντελῶσιν εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῶν ἀγροφυλάκων. Κατὰ θεωρίαν τὸ σύστημα εἶναι ὀρθόν· ἐὰν δὲ ἡ πιστὴ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ δὲν παρήγαγε τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἕκαστος ἤθελε προσδοκᾶ ἐκ τοῦ φιλελευθέρου ἀληθῶς, τοῦ εὐγενοῦς τούτου νόμου, τὰ ἀποτελέσματα ἠλλοιώθησαν ἔτι μᾶλλον ἐκ τῆς αὐθαιρεσίας τῆς Διοικήσεως, διότι οἱ κατὰ καιροὺς Ὑπουργοὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τοτὲ μὲν διὰ τῶν νομαρχῶν, τοτὲ δὲ διὰ τῶν ἀστυνόμων, οἱ ὁποῖοι ὑπεῖκον εἰς τὰς θελήσεις αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ ἄλλοτε διὰ τῆς ἰδίας αὐτῶν ὑπογραφῆς, προσεπάθουν νὰ ἀνατρέψωσι τὰ προϊόντα τῆς θελήσεως τῶν ἰδιοκτητῶν, καὶ ἐπέβαλλον εἰς αὐτοὺς ἀγροφύλακας, τοὺς ὁποίους αὐτοὶ δὲν εἶχον ἐκλέξει, τοὺς ὁποίους αὐτοὶ δὲν ἐνεπιστεύοντο τὸ παράπαν. Ἐὰν ἤθελεν ἡ Βουλὴ νὰ ἀναζητήσῃ ἄλλο σύστημα, τὸ ὁποῖον νὰ ἐγγυᾶται τὴν ἀσφάλειαν τῆς ἀγροτικῆς κτήσεως, τὴν ἀσφάλειαν τῶν προϊόντων αὐτῆς, καθ’ ἃ μοὶ ἀνεκοίνωσεν ὁ ἐμὸς συνάδελφος, οὐδεμίαν οὗτος ἤθελεν ἔχει δυσκολίαν νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προταθησομένου τυχὸν τοιούτου νομοσχεδίου. Ἐὰν τυχὸν ἤθελε προταθῆ παρ’ ἄλλου τοιοῦτο νομοσχέδιον, ἀποδεχόμενον ἄλλην βάσιν, δυναμένην νὰ παραγάγῃ τὰ ἐπιζητούμενα ἀποτελέσματα, ὧν ἔχομεν μεγίστην ἀνάγκην, — διότι, ὅταν λέγωμεν ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι πρώτη ἀνάγκη εἶναι νὰ παράσχωμεν ἀσφάλειαν εἰς τοὺς κυρίους τῆς γῆς, — ἐὰν, λέγω, ἤθελε προταθῆ τοιοῦτο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἔχει ἄλλην βάσιν, ἐγγυωμένην τὴν ἀσφάλειαν τῶν κτημάτων, ἡμεῖς ἠθέλομεν προθύμως συζητήσει ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως μέχρι τοῦδε δὲν ἐπροτάθη τοιοῦτον, διὰ τοῦτο ὁ ἐμὸς συνάδελφος περιωρίσθη διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ θέλει εἰσαγάγει, νὰ ἄρῃ ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τοῦ ὑπάρχοντος περὶ ἀγροφυλακῆς τὴν ὀχληρὰν καὶ παράνομον ἀνάμιξιν τῆς Διοικήσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν θέλει εἰσαγάγει νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ Προξενείων. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι, ὅτε κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου περὶ προξενικῶν ἀρχῶν εἶχε παρατηρηθῆ, ὅτι αἱ αὐξήσεις αἱ ἐπιγενόμεναι εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου ἀνεβίβαζον τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς δραχμὰς 3,054,091.87, ἐνῷ κατὰ τὸ 1896 συνίσταντο εἰς 2,195,572.95 μόνον, δηλ. τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ τὸ 1902 ὑπερέβαινον τὰ ἔξοδα τὰ γενόμενα κατὰ τὸ ἔτος 1896 κατὰ δραχμὰς 858,518.92, ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπισχνεῖτο εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ἤθελε πάντως εἰσπράξει ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν προξενικῶν τελῶν...

§23ΑΘΩΣ ΡΩΜΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ὅσα ἀναφέρετε εἰς τὴν Βουλὴν δὲν εἶναι κατὰ πάντα ἀκριβῆ, διότι ἐκ τοῦ προξενικοῦ νόμου, τοῦ ψηφισθέντος ὑπὸ τῆς Βουλῆς τῇ εἰσηγήσει μου, ηὐξήθησαν τὰ ἔξοδα, ὡς πρὸς τὰς δαπάνας τῶν προξενικῶν ἀρχῶν, κατὰ 300,000 δραχ. περίπου, καὶ οὐχὶ κατὰ 858,000, ὡς ἀνεφέρατε πρὸ ὀλίγου. Πλὴν τῶν 300 τούτων χιλιάδων αἱ λοιπαὶ αὐξήσεις ἀφεώρων εἰς τὰς γνωστὰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, τὰς ἀναγραφομένας εἰς τὸ ἰδιαίτερον κονδύλιον «ἐξωτερικαὶ δαπάναι». Πλὴν τούτων εἴχομεν αὔξησιν εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου ὡς ἐκ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, καθόσον ὑμεῖς ὑπολογίζετε τὸ φράγκον πρὸς 1,46, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐνῷ ἡμεῖς τὸ ὑπελογίσαμεν πρὸς 1,65, ἐκ τούτου δ’ ἔχετε μεγάλην ἐλάττωσιν δαπανῶν. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς δαπάνας τῶν προξενικῶν ἀρχῶν, αἵτινες ηὐξήθησαν διὰ τοῦ ὑποβληθέντος ὑπ’ ἐμοῦ νομοσχεδίου, ἡ αὔξησις δὲν ὑπερβαίνει τὰς 300,000 δραχμάς. Τότε δὲ ἀνέφερα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο θέλει εἰσπραχθῆ ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν τελῶν, καὶ ηὐξήθησαν τῷ ὄντι ταῦτα, διότι κατὰ τὰς πληροφορίας μου εἰσεπράχθησαν ἐπὶ πλέον 200,000 φράγκα χρυσᾶ.

§24Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Λυποῦμαι ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας μεταδίδετε εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν εἶναι ἀκριβεῖς. Τὰ ἔσοδα ἐκ τῶν προξενικῶν τελῶν κατὰ τὸ 1895, πρὸ τοῦ ὑφ’ ὑμῶν προταθέντος νόμου, ἀνήρχοντο εἰς δρ. 550,115.40, κατὰ δὲ τὸ 1902 ἀνῆλθον εἰς 591,580, δηλαδὴ ηὐξήθησαν κατὰ 41,464.60. Κατὰ τὸ 1896 τὰ ἔσοδα εἶχον ἀνέλθει εἰς δραχμὰς 554,610.85, ἐνῷ τὰ κατὰ τὸ 1902 εἰσπραχθέντα ἀνῆλθον εἰς 591,580, ἤτοι ὑπερέβησαν τὰ κατὰ τὸ 1896 εἰσπραχθέντα κατὰ δραχμὰς 36,969.15 μόνον. Περὶ τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ ἔτος 1897 δὲν ποιοῦμαι μνείαν, διότι τότε ἦτο ὁ πόλεμος, καθὼς δὲν ποιοῦμαι μνείαν καὶ τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ ἔτος 1898· κατὰ τὸ 1901 ὅμως, πρὶν ἢ ψηφισθῇ ὁ νόμος τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐκ Κραναίας, εἶχον ἀνέλθει τὰ εἰσπραχθέντα προξενικὰ ἔσοδα εἰς δραχμὰς 620,607, ἤτοι ὑπερέβησαν τὰ κατὰ τὸ 1902 εἰσπραχθέντα κατὰ δραχμὰς 29,027, ἦσαν δὲ περισσότερα τῶν ἐσόδων τοῦ 1900 κατὰ δραχμὰς 18,911· ὥστε τὰ προξενικὰ τέλη δὲν ἐγένετο ποτὲ δυνατὸν νὰ καλύψωσι τὴν ἐπὶ πλέον δαπάνην, ὅση καὶ ἂν ἦτο αὕτη, εἴτε 300,000 δρ. εἴτε 800,000.

§25Α. ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἐν δέοντι θὰ ζητήσωμεν τοὺς πίνακας.

§26Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης θέλει εἰσαγάγει νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ μισθοῦ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων νόμου, ἐπίσης δὲ καὶ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῆς ποινικῆς διατιμήσεως. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως θέλει εἰσαγάγει νομοσχέδιον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐν τῷ ὁποίῳ περιελήφθησαν διατάξεις, σκοποῦσαι νὰ περιστείλωσι τὰς πρὸς ὑπονόμευσιν τοῦ νόμου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως γενομένας κατὰ τὸ παρελθὸν ἀποπείρας. Θέλει ὑποβάλει ὡσαύτως ὁ ἐμὸς συνάδελφος νομοσχέδιον περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως. Πολλοὶ τῶν κ. κ. συναδέλφων ἐν τῇ Βουλῇ, μεταξὺ τῶν ὁποίων διέπρεπεν ὁ διηνεκῶς συνηγορῶν ὑπὲρ τῆς ἀποκεντρώσεως πρώην Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ ἄλλοι, ὡς αὐτός, ἠγόρευον πάντοτε περὶ ἀποκεντρώσεως. Ἐγὼ δηλῶ, ὅτι εἶμαι ὡσαύτως ὀπαδὸς τοῦ ἀποκεντρωτικοῦ συστήματος, ἀσπαζόμενος τὰς περὶ ἀποκεντρώσεως ἰδέας, ἀλλὰ οὐχὶ μόνον κατὰ θεωρίαν καὶ ἀφῃρημένως, ἀλλὰ κατ’ ἐφαρμογὴν καὶ πρακτικῶς. Τὰς ἰδέας ταύτας τῆς ἀποκεντρώσεως εἰσηγάγομεν ἐγὼ μετὰ τοῦ ἀποθανόντος φίλου μου, ἄλλοτε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, τοῦ μακαρίτου Δ. Πετρίδου, ἐν τῷ κατὰ τὸ 1895 ψηφισθέντι νόμῳ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Αὐτὰς ταύτας τὰς ἀποκεντρωτικὰς ἀρχὰς εἰσάγομεν καὶ νῦν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, τὸ ὁποῖον θέλει εἰσαγάγει ὁ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως συνάδελφος. Κατὰ τὴν ἡμετέραν γνώμην, ἕκαστος τῶν κλάδων τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἡ στοιχειώδης καὶ ἡ μέση καὶ ἡ ἀνωτάτη, πρέπει ν’ ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα νὰ μεριμνᾷ περὶ τῆς ἰδίας αὑτῆς τύχης καὶ περὶ τῆς λειτουργίας αὐτῆς. Πρὸ τοῦ 1863, ὑπὸ τὴν πρώτην Βασιλείαν, εἶχεν ἐκδοθῆ κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη αὐτῆς νόμος περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου· τὴν ἐκτέλεσιν ὅμως αὐτοῦ ἀνέστειλεν ὁ Βασιλεὺς, ἅμα ἐπανελθὼν κατὰ τὸ 1837 ἐξ Εὐρώπης, ἐξεδόθη δὲ πρόχειρον τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον περιέχει βεβαίως ἀτελείας, ὅπερ ὅμως καὶ τοῦτο καθιστᾷ κοινωνοὺς τῶν μεριμνῶν περὶ τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως τὰς Σχολὰς τοῦ Πανεπιστημίου. Ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις βεβαίως ἐβελτιώθη καὶ προοδεύει εἰς ἀκμὴν διὰ τοῦ περὶ ταύτης ἀποκεντρωτικοῦ νομοσχεδίου, δὲν πρόκειται δὲ νὰ μεριμνήσῃ τις περὶ αὐτῆς, εἰμὴ μόνον περὶ τῶν χρηματικῶν μέσων, τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἀνάγκη, καὶ δεύτερον περὶ ἀποσοβήσεως πάσης ἐπιδρομῆς τῆς Διοικήσεως ἐπὶ τὴν λειτουργίαν αὐτῆς. Καὶ τὰ μὲν χρηματικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, εἶναι πολλά, πολλῷ περισσότερα ἢ ὅσα δαπανῶνται νῦν, νῦν δὲ, ὡς γνωρίζει ἡ Βουλή, εἰσφέρει ἄξιον μνείας ποσὸν εἰς τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τὸ Κράτος. Ἤκουσα κατὰ τὸ παρελθὸν γνώμην, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἔπρεπε νὰ κλείσῃ τὰς χεῖρας καὶ νὰ μὴ ἐπιβαρύνηται διὰ δαπανῶν ἀναγομένων εἰς τὴν κατωτέραν ἐκπαίδευσιν. Ἡ ἰδέα εἶναι ἀπόρροια πνεύματος ταμιευτικοῦ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ κατὰ τὴν βάσιν· διότι, ἐὰν τὸ Σύνταγμα δὲν εἶχεν ἀναγράψει διάταξιν, — ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ δὲν εἶχε λόγον τινά, — τὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καταβάλλονται ὑπὸ τῶν δήμων, συντρέχει δὲ τὸ Δημόσιον, ἐὰν, λέγω, δὲν εἶχεν ἀναγράψει τὴν διάταξιν ταύτην, δὲν ἤθελον ὑπάρχει ὁ μεριμνῶν, ὁ δαπανῶν περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· ἑπομένως ἡ μέριμνα ἤθελεν ἀφεθῆ εἰς μόνον τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἤθελε καταβάλλει πάντα τὰ ἔξοδα αὐτῆς. Ἡ διάταξις λοιπὸν αὕτη τοῦ Συντάγματος, ἥτις δὲν εἶχε λόγον πραγματικὸν, ἡ κανονίζουσα τὰ τῶν μέσων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐπεβάρυνε τοὺς δήμους, τὸ δὲ Δημόσιον, κληθὲν ἐπίκουρον εἰς τὰ ἔξοδα, ἐν ἀνεπαρκείᾳ τῶν δήμων, ἤθελεν ἀναλάβει πάντα τὰ βάρη αὐτῆς· ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε μείνει ἀργὴ ἡ διάταξις αὕτη, οἱ δῆμοι δὲν ἤθελον βαρύνεσθαι διὰ τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἤθελε μείνει τὸ βάρος ὅλον ἐπὶ τὸ Κράτος, ἤθελε δὲ τότε τὸ Κράτος δαπανᾷ πολλῷ πλείω ἢ ὅσα νῦν δαπανᾷ. Διὰ τοῦτο ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος κατὰ τοσοῦτον ὠφέλησεν, ἐφ’ ὅσον καὶ οἱ δῆμοι εἰσφέρουσιν εἰς τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ ἀπαλλάξωμεν τὸ Κράτος τῆς εἰσφορᾶς τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα καταβάλλει ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐν ᾗ ἂν ἡμέρᾳ ἤθελε καταστῆ δυνατὸν νὰ συστήσωμεν δημοτικὰ σχολεῖα ἐν πᾶσι τοῖς συνοικισμοῖς, ὅσοι ὑπάρχουσιν ἐν τῇ Ἐπικρατείᾳ. Ἀλλ’ ἡ ἡμέρα αὕτη δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι προσεχής, διότι οὐδὲ ἀριθμὸν δημοδιδασκάλων ἔχομεν ἐπαρκῆ, οὐδὲ τὰ μέσα, ἵνα συντηρήσωμεν τὰ συσταθησόμενα κατὰ τὸ μέτρον τοῦτο πολλὰ σχολεῖα. Ἐὰν ἤθελε ποτὲ καταστῆ δυνατὸν νὰ παράγηται κατ’ ἔτος ἀριθμὸς δημοδιδασκάλων περισσότερος τοῦ ἀριθμοῦ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παραιτοῦνται κατ’ ἔτος τοῦ ἔργου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἢ καθίστανται ἀνίκανοι, ἢ ἀποθνήσκουσι, καὶ ἂν προσέτι ἤθελε μένει κατ’ ἔτος διαθέσιμος ἀριθμός τις δημοδιδασκάλων, ἤθελε καταστῆ δυνατὸν νὰ συστήσωμεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον δημοτικὰ σχολεῖα εἰς πάντα συνοικισμὸν ἐν τῇ ἐπικρατείᾳ· ἀλλὰ τότε ἤθελε κατασταθῆ ἀναγκαῖον νὰ ἐπιβάλωμεν εἰδικόν τινα φόρον ἐκπαιδευτικὸν ἀποκλειστικῶς διὰ τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Κατὰ τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τοῦ ἐμοῦ συναδέλφου νομοσχέδιον ἡ μέση ἐκπαίδευσις ἀπαλλάσσεται καὶ αὕτη τῆς δράσεως τῆς Διοικήσεως, ὡς εἶχεν ἀπὸ τοῦ 1895 ἀπαλλαχθῆ ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις· θέλει μεριμνᾷ περὶ αὐτῆς Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, ἀποτελούμενον κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀποτελοῦνται τὰ Ἐποπτικὰ Συμβούλια τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, προεδρευόμενον δὲ ἀπὸ καθηγητὴν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ τῶν Ἑλληνικῶν γραμμάτων. Τὸ εἰρημένον Ἐποπτικὸν Συμβούλιον θέλει ἐξετάζει τὰ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, θέλει ἐπιθεωρεῖ τὰ διδακτήρια τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, Γυμνάσια, Ἑλληνικὰ Σχολεῖα καὶ Σχολαρχεῖα, δὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ, θέλει ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν, θέλει ἐξετάζει τὴν διαγωγὴν τῶν διδασκόντων, καὶ θέλει σχηματίζει ἐπὶ πάντων τούτων γνώμας καὶ ἀποφάσεις. Αἱ γνῶμαι αὐτοῦ θέλουσιν ἀνακοινώνεσθαι εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν, ὅστις θέλει ἐκτελεῖ αὐτάς, συντηρῶν τὴν ὁμαλὴν κίνησιν τῆς μηχανῆς αὐτῆς, θέλει δὲ διορίζει εἰς κενὰς θέσεις, προκαλούμενος ὑπὸ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, διδασκάλους, καθηγητὰς Γυμνασίων καὶ γυμνασιάρχας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως θέλει εἰσαγάγει προσέτι δύο νομοσχέδια περὶ τῆς Ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας. Ὑπάρχει ἀνάγκη λίαν αἰσθητὴ, μεγάλη κατ’ ἐμὲ, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ πληρώσωμεν, διότι, ὅσον παρέρχεται ὁ χρόνος, τόσον καθίσταται δυσκολωτέρα τῆς ἀνάγκης ταύτης ἡ θεραπεία. Ἡ ἀνάγκη εἶναι ἡ ἀνεύρεσις, ἡ ἀποκάλυψις, ἡ βελτίωσις καὶ ἡ συντήρησις τῶν μνημείων τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος· ἀλλ’ ἡ ἐργασία αὕτη πρὸ παντὸς πρέπει νὰ γένηται ἐν Ἀθήναις, ἐν τῇ πόλει καὶ περὶ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, οὐδὲ πρέπει νὰ βραδύνωσιν ἐπὶ πλέον, διότι, ὅσον βραδύτερον ἐκτελεσθῶσιν αἱ ἀνασκαφαὶ αὗται τῶν Ἀθηνῶν, τόσον ἡ προβαίνουσα ὑπερτίμησις τῶν γηπέδων θέλει καταστήσει ἐν τῷ μέλλοντι δύσκολον τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν. Πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ παράσχωμεν τὰ ἀπαιτούμενα μέσα, διὰ τοῦ ἑτέρου δὲ τῶν δύο νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἰσάγει ὁ ἐμὸς συνάδελφος, μέσα τινὰ πρὸς τοῦτο θέλουσι παρασχεθῆ εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρείαν, ἵνα ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀρχαιολογικὰς ἀνάγκας καὶ τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις εὑρισκομένων μνημείων τῆς ἀρχαιότητος, πρὸ πάντων δὲ εἰς τὰς ἀρχαιολογικὰς ἀνάγκας τῆς πόλεως Ἀθηνῶν. Διὰ τοῦ ἑτέρου νομοσχεδίου περὶ Ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας ὁ ἐμὸς συνάδελφος προτείνει νὰ ἀφαιρεθῇ πᾶν ὅ,τι σπάταλον ἢ πολυδάπανον ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ, τοῦ ὁποίου τὴν τροποποίησιν προτείνει· ἐλπίζω δὲ, — διότι δὲν εἶμαι βέβαιος — ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως θέλει ζητήσει τὴν συνδρομὴν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἵνα κατασταθῇ δυνατὴ ἡ ἐξακολούθησις τῆς παραστάσεως τῶν δραμάτων τῆς ἀρχαίας ποιήσεως. Ἐφ’ ὅσον ἡ εὐκολία τῆς συγκοινωνίας, ἡ ὁσημέραι προβαίνουσα ταχύτης ἐν τῇ κινήσει καθιστᾷ εἰς ἡμᾶς προσιτωτέρας τὰς ἰδέας καὶ τὰς θεωρίας τοῦ νεωτέρου πολιτισμοῦ, καθιστᾷ προχειροτέραν τὴν συγκοινωνίαν μετὰ τῶν χωρῶν τῆς Δύσεως, ἐπὶ τοσοῦτον πρέπει νὰ μὴ λησμονῶμεν τὴν ποίησιν τῶν ἀρχαίων, ἵνα διατηρῆται ὅσον εἶναι δυνατὸν ἀλώβητον τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἐπεκράτει κατὰ τοὺς χρόνους ἐκείνους, διότι τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν πρός τινας τῶν νεωτέρων θεωριῶν ἀντίδρασιν, ἐξευγενίζον τὴν καρδίαν, διαρρυθμίζον τὸν νοῦν καὶ ἐξαῖρον τὴν φαντασίαν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι τοσοῦτον ἐπουσιῶδες, ὅσον τινὲς ἴσως ὑπέλαβον. Καὶ ὁ ἐμὸς συνάδελφος κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὡς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, θέλουσι προβάλει εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἕτερα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θέλουσιν οὗτοι ἀναγγείλει εἰς τὴν Βουλὴν προσεχῶς. Καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν προσέτι νομοσχέδιον περὶ χορηγίας πιστώσεως δύο δωδεκατημορίων διὰ τὰ ἔξοδα τῶν μηνῶν Ἰανουαρίου καὶ Φεβρουαρίου.

§27Π. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ ἀναγνωσθῇ καὶ ψηφισθῇ.

§28Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα ὅτι θέλω εἰσαγάγει καὶ ἐγὼ, εἰσὶ τάδε: νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου, ἕτερον περὶ νομικῶν συμβούλων, ἕτερον περὶ ταμιακῆς ὑπηρεσίας· προσέτι νομοσχέδιον περὶ οἰκονομικῶν ἐπιθεωρητῶν· νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως καὶ καθορισμοῦ τοῦ προσωπικοῦ τῶν οἰκονομικῶν ἐφορειῶν· νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως καὶ συστάσεως τελωνειακῶν θέσεων· νομοσχέδιον περὶ κανονισμοῦ τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ τῶν οἰκοδομῶν· νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ συστάσεως Γεωργικῶν Σταθμῶν νόμου, καὶ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως ὀγδόου Ὑπουργείου. Κατὰ τὸ 1890 καὶ 1891 συνέπεσε νὰ κληθῶ εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπείσθην δὲ, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι καθ’ ὑπερβολὴν πολυάσχολον, τοῦ Ὑπουργοῦ μόλις δυναμένου νὰ ἐπαρκῇ εἰς τὴν συντήρησιν τῆς συνήθους κινήσεως τῆς διοικητικῆς μηχανῆς. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο ὑπάγεται ὁ κλάδος τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ὁ τῆς γενικῆς διοικήσεως, τῆς διοικήσεως τῶν νομῶν καὶ τῶν ἐπαρχιῶν, ὁ τῆς δημοτικῆς διοικήσεως, ἡ δημοσία οἰκονομία, δηλ. τὰ τῆς γεωργίας, τῆς βιομηχανίας καὶ τοῦ ἐμπορίου, τὰ τῆς ἀστυνομίας, τὰ περὶ τοῦ ῥοῦ τῶν ὑδάτων, τὰ περὶ τῶν οἰκοδομῶν τῶν δημοσίων, τὰ τῆς κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν καὶ γεφυρῶν, τὰ τῆς ἀποξηράνσεως ἑλῶν καὶ τελμάτων, τὰ τῆς ὑδρεύσεως τῶν συνοικισμῶν, οἵτινες στεροῦνται ὕδατος, τὰ τῆς προλήψεως τῆς κατακλύσεως τοῦ ἐδάφους ἀπὸ τὰ ὕδατα τὰ περισσεύοντα, τὰ τῆς δημοσίας ὑγιείας. Καὶ ὁμολογῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἦναί τις Βριάρεω, διὰ νὰ δύναται νὰ πράττῃ τι περισσότερον ἢ νὰ συντηρῇ ἁπλῶς τὴν συνήθη κίνησιν τῆς Διοικήσεως. Διὰ τοῦτο κατὰ τὰ 1890 καὶ 1891 ἐπρότεινα εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτουν νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ τὸν σχηματισμὸν ὀγδόου Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ἤθελεν εἶσθαι Ὑπουργεῖον ἐπὶ τῆς συγκοινωνίας, ἑπομένως ἤθελον ὑπαχθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπερ τότε ἐπροτείνετο, τὰ δημόσια ἔργα, ὁδοποιΐα καὶ γεφυροποιΐα, ἡ ἀποξήρανσις ἑλῶν καὶ τελμάτων, αἱ οἰκοδομαὶ, ἡ συντήρησις καὶ κατασκευὴ ὁδῶν, συντήρησις καὶ κατασκευὴ σιδηροδρόμων, καὶ προσέτι ἡ ταχυδρομικὴ, τηλεγραφικὴ καὶ τηλεφωνικὴ ὑπηρεσία. Ἡ Βουλὴ τότε ἐπεψήφισε τὸ νομοσχέδιον, καὶ ὁ Βασιλεὺς τὸ ἐκύρωσεν, ἀλλ’ ἐπελθούσης κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας τῆς παύσεως τοῦ Ὑπουργείου, τοῦ ὁποίου προϊστάμην, ἐστάλη τὸ κεκυρωμένον ὑπὸ τοῦ Βασιλέως νομοσχέδιον εἰς τὸν ἐμὸν διάδοχον, ὅστις δὲν ἐνέκρινε τὴν δημοσίευσιν αὐτοῦ διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ματαιωθείσης τῆς γενομένης ἐργασίας. Τώρα, ὅτε ἡ κοινωνία ἤρξατο νὰ ἀναγνωρίζῃ καὶ ἀνομολογῇ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ἐθνικὴν παραγωγὴν, ὑπέλαβον ὅτι σκοπιμωτέρα καὶ εἰδικωτέρα θέλει παρασχεθῆ συνδρομὴ εἰς τοῦτο, ἂν συστηθῇ Ὑπουργεῖον Γεωργίας, Βιομηχανίας καὶ Ἐμπορίου. Τὰ τελευταῖα ἔτη, ἰδίως μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ νόμου περὶ Γεωργικῶν Σταθμῶν, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη τῇ προτάσει τοῦ ἀγαπητοῦ συναδέλφου μου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐδόθη μείζων ὤθησις εἰς τὴν ἀνάπτυξιν καὶ βελτίωσιν τῆς γεωπονίας· ἐλπίζω ὅτι τὸ ἔργον τοῦτο θέλουσιν ἐξακολουθήσει πᾶσαι αἱ Κυβερνήσεις, καὶ ἐκείνη, ἡ ὁποία ὑφίσταται νῦν, καὶ ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι θέλουσι διαδεχθῆ αὐτήν. Νομίζω δὲ, ὅτι, ἂν τὰ ἔργα τοῦ νέου Ὑπουργείου περιορισθῶσιν εἰς τοῦτο καὶ μόνον, εἰς τὴν φροντίδα περὶ τῆς γεωργίας, βιομηχανίας καὶ ἐμπορίου, νομίζω ὅτι θέλει ἐπαρκέσει εἰς τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας προάγει εἰς φῶς ἡ ἐπιθυμία τῆς ἐνισχύσεως τῶν τριῶν τούτων κλάδων τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς, τοὺς ὁποίους ἐποιησάμην, ἡ δαπάνη τῆς συντηρήσεως ὀγδόου Ὑπουργείου δὲν θέλει ὑπερβῆ, τό γε νῦν ἔχον, τὰς 50,000 δραχμάς· εἶναι δαπάνη προσώπων καὶ οὐχὶ πραγμάτων, διότι δαπάνη πραγμάτων εἶναι ἡ πραγματικὴ ἐνίσχυσις τῆς γεωργίας, βιομηχανίας καὶ ἐμπορίου. Καθὰ δὲ ἠδυνήθην νὰ συναγάγω, ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1903 περιλαμβάνει πιστώσεις ἀνωτέρας τῶν περιληφθεισῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἑπομένως, ἂν ἡ Διοίκησις ἐπιτύχῃ εἰς τὴν διάγνωσιν τῶν ἀληθῶν ἀναγκῶν τῶν τριῶν τούτων κλάδων τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, θέλει ἔχει πάντα τὰ μέσα, τὰ ἀπαιτούμενα ὅπως πραγματικῶς ἡ ἐνίσχυσις αὕτη ἦναι πραγματική. Πρὶν ἢ περάνω ἐν τούτοις τὸν λόγον μου, πρέπει νὰ ὁμολογήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν πάντες, ἵνα αἱ δαπάναι τοῦ Κράτους μὴ διατίθενται πᾶσαι, ἢ τὸ μεγαλείτερον μέρος αὐτῶν, εἰς μισθοὺς προσώπων, ἀλλὰ νὰ πραγματοποιῶνται εἰς θεραπείαν ἀναγκῶν τοῦ τόπου καὶ τῆς διοικήσεως. Τὰ μέτρα οἰκονομιῶν, τὰ ὁποῖα ἀνέγραψα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1903, ἔχουσι καὶ τοῦτο τὸ προτέρημα, ὅτι ἐπιφέρουσιν ἐλάττωσιν θέσεων, διότι 334 θέσεις ὑπαλλήλων θέλουσιν ἐλαττώσει. Ὅσα εἶπον μέχρι τοῦδε εἶναι ὀλίγα, ἐν σχέσει πρὸς τὴν σημασίαν τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας προβάλλομεν εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν ἔπρεπε νὰ καταχρασθῶ τῆς ἀνοχῆς ὑμῶν, ἐπιβαρύνων ὑμᾶς διὰ περισσοτέρων λεπτομερειῶν. Ὅτι ὅμως χρεωστῶ νὰ δηλώσω εἶναι, ὅτι πάντες οἱ ἐμοὶ συνάδελφοι καὶ ἐγὼ ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι οὐδένα λόγον ὑπάρξεως ἐν τῇ Κυβερνήσει ἔχομεν, ἂν μὴ ἐφαρμοσθῇ, ὅσον εἶναι δυνατὸν, τὸ πολιτικὸν καὶ οἰκονομικὸν ἡμῶν πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἀπηγγείλαμεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τοῦ ὁποίου ἐποιησάμην ἀσθενῆ καὶ βραχυτάτην μνείαν σήμερον. Ἂν τυχὸν αἱ ἐλαττώσεις τῶν ἐξόδων ζημιώσωσι συμφέροντα μικρὰ ἀτόμων, ἢ συμφέροντα συνοικισμῶν, ἐπαρχιῶν ἢ κοινοτήτων, ἐπικαλοῦμαι τὸν πατριωτισμὸν ἐκείνων, οἵτινες ἀντιπροσωπεύουσι τὰς τοιαύτας κοινότητας, καὶ παρακαλῶ αὐτοὺς νὰ λησμονήσωσι πάντα τὰ ἐν τῷ οἴκῳ, πάντα τὰ ἐν τῷ δήμῳ των, πάντα τὰ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ των, καὶ νὰ ἀποβλέψωσιν εἰς τὸ μέγα ζήτημα, τὸ ὁποῖον τάσσεται πρὸ τῆς Βουλῆς ταύτης, εἰς τὸ ζήτημα τῆς σωτηρίας τῆς χώρας ἀπὸ περαιτέρω δυστυχίας. Ἡμεῖς, ἂν ἐπιτύχωμεν νὰ πείσωμεν τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἵνα ψηφίσῃ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα προβάλλομεν εἰς αὐτὴν, βεβαίως θέλομεν ἀπέλθει τῆς ἀρχῆς μίαν ἡμέραν, φέροντες τὴν εὐχάριστον πεποίθησιν, ὅτι ἐξεπληρώσαμεν καθῆκον εἰλικρινὲς πρὸς τὴν Πατρίδα. Ἂν ὅμως ἠθέλομεν ἀποτύχει, ἂν δὲν ἤθελεν ἐγκρίνει τὴν πολιτικὴν ἡμῶν ἡ Βουλὴ, ἂν ἤθελε διστάσει νὰ ὑποστῇ τὴν μάχαιραν τοῦ χειρουργοῦ, ἢ τοὺς πόνους, τοὺς ὁποίους ἡ τομὴ ἤθελε παραγάγει, ἡμεῖς βεβαίως δὲν ἔχομεν νὰ πάθωμέν τι, θέλομεν ἀπέλθει τῆς ἀρχῆς, ἀφίνοντες εἰς τὴν Βουλὴν νὰ σκεφθῇ περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἑδωλίων τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντα νομοσχέδια καὶ ὁ πίναξ θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 74–103). Παρακαλῶ τὰ μέλη τῶν ἐπιτροπῶν νὰ συνέλθωσιν διὰ τὰς ἀρχαιρεσίας των, παρακαλῶ δὲ ἰδίᾳ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ συνέλθωσι, διότι τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ δύο δωδεκατημορίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσαχθῇ εἰς συζήτησιν καὶ ψηφοφορίαν ἄνευ ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§30Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἡ ἐπιτιτροπὴ ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον.

§31Κ. ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Νὰ κληθῶσι παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τὰ μέλη τῶν ἐπιτροπῶν εἰς ὡρισμένην ὥραν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀμέσως μετὰ τὴν συνεδρίασιν παρακαλῶ νὰ συνέλθῃ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§33Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§35Γ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Οὐδόλως ἀμφιβάλλω, Κύριοι, ὅτι διὰ τῶν χειροκροτημάτων ὑμῶν ἐξεδηλώσατε τὴν χαρὰν ὑμῶν ἐπὶ ταῖς ἐπαγγελίαις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ σπουδαίων οἰκονομιῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1903. Μετὰ λύπης ὅμως, Κύριοι, εἰμὶ ὑποχρεωμένος νὰ μὴ ἐπιτρέψω, ἵνα τὴν χαρὰν ταύτην δοκιμάσητε ἐπὶ πολύ, εἰμὶ ὑποχρεωμένος, ἵνα ἀμέσως προβῶ εἰς τὴν ἀπόδειξιν ὅτι ὁ Προϋπολογισμός, οἷος ὑπεβλήθη, ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1903 ἀποτελεῖ πλήρη ἀθέτησιν ῥητῶν ὑποσχέσεων, παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δοθεισῶν, ἀποτελεῖ ἀπόδειξιν τοῦ ἀβασίμου τῶν ἐπὶ σπατάλῃ κατηγοριῶν, αἱ ὁποῖαι κατὰ τοῦ κόμματος ἡμῶν ἐπὶ τετραετίαν ὅλην κατηγγέλθησαν. Προβαίνω εἰς τὴν ἀπόδειξιν ταύτην. Καὶ ἵνα πράξω τοῦτο, μὴ νομίζετε, ὅτι θὰ ἀπαντήσω δυσκολίας· τὸ ἔργον δυσχερὲς δὲν εἶναι. Ἄρχομαι ἀπὸ τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὅσοι εἴχετε τὴν τιμὴν νὰ παρακαθήσητε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τετραετίαν, ἐνθυμεῖσθε βεβαίως, ὅτι κατ’ ἔτος, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, πάντες οἱ ῥήτορες τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν Συμπολίτευσιν) μιᾷ φωνῇ ὑπεστήριζον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ τότε ὑπελόγιζε τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους τοσοῦτον ὑπέρογκα, ὥστε κατέστρεφε τὴν παραγωγήν, ὥστε κατέστρεφε τὰς οἰκονομίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ· πάντες ἔλεγον μιᾷ φωνῇ, ὅτι ἡ πολιτικὴ αὕτη ἄγει πρὸς τὴν χρεωκοπίαν τῆς χώρας· ἔλεγον πρὸς ἡμᾶς: «μετὰ τὴν χρεωκοπίαν τοῦ Κράτους παρασκευάζετε τὴν χρεωκοπίαν τῆς χώρας». Καὶ ταῦτα, Κύριοι, ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής· ἔλεγεν ὅτι τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους εἶναι ὑπέρογκα, καὶ ὅτι ὠφείλετο ἡ εἴσπραξις τοιούτων ὑπερόγκων ἐσόδων εἰς τὰ πιεστικὰ μέσα, τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις ἡ τότε ἔκαμε χρῆσιν· ἐκάκιζεν ἡμᾶς ἐπὶ τοῖς μέσοις ἐκείνοις, καὶ ἔλεγε τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Κατὰ τὰ δημοσιευθέντα παράπονα ἡ εἴσπραξις ἦτο ἀπηνὴς καὶ ἀδυσώπητος, καὶ διὰ τοῦτο κατωρθώθη νὰ εἰσπραχθῇ κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη τόσον ποσὸν ἐκ τῶν βεβαιωθέντων, ὅσον οὐδέποτε εἰσεπράχθη. Καὶ οὕτω δύναμαι νὰ θαυμάσω, πῶς κατωρθώθη ἐκ τῶν κατὰ τὸ 1899 βεβαιωθέντων ἐσόδων ἐκ δρ. 119,569,840.99 νὰ ὑπολειφθῇ ὑπόλοιπον μὴ εἰσπραχθὲν μόνον ἐκ δραχμῶν 8,251,567.30, κατὰ δὲ τὸ 1900 τὸ μὴ εἰσπραχθὲν μέχρι τέλους τῆς χρήσεως ὑπόλοιπον τῶν βεβαιωθέντων νὰ περιορισθῇ εἰς δραχ. 6,113,634 μόνον, ἐνῷ τὰ βεβαιωθέντα εἶχον ἀναβιβασθῆ εἰς 125,288,576.64. Μόνη ἡ ἀξίωσις αὕτη τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς ἦτο ἀληθής, ἤτοι, ὅτι αἱ εἰσπράξεις ἐγένοντο μετ’ ἐντελείας· ἀλλὰ τὴν ἱκανότητα ταύτην δὲν δύναμαι νὰ ἐπαινέσω· ἐξ ἐναντίας τοιαύτην ἱκανότητα Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὀφείλω νὰ ἐπικρίνω, διότι ἐξήντλησε βεβαίως τὰ ἀποταμιεύματα ἀπὸ ἐκείνους τῶν φορολογουμένων, ὅσοι εἶχον τοιαῦτα, ἂν μεταξὺ τῶν φορολογουμένων εὑρέθησαν τοιοῦτοι, ἠλάττωσε δὲ τὰ προωρισμένα διὰ τὰς παραγωγικὰς ἐργασίας κεφάλαια τῶν πλείστων πάντως ἐξ αὐτῶν. Τοιαύτη δρᾶσις τῆς Διοικήσεως στειρεύει τὰς πηγὰς τῶν ἐσόδων, ἐπετεύχθη δὲ οὐχὶ ἐκ τοῦ τρόπου τῆς εἰσπράξεως μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα προσεπάθησε καὶ κατώρθωσε νὰ εἰσπράξῃ, τὰ ὁποῖα ὑπερβαίνουσι τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα μέχρι τῶν τελευταίων ἐτῶν εἰσέπραττε τὸ Δημόσιον παρὰ τῶν φορολογουμένων. Καὶ ὄντως, ἂν ἐρευνήσητε τοὺς πίνακας τῶν εἰσπράξεων, θέλετε πεισθῆ, ὅτι πρὸ τοῦ πολέμου οὐδέποτε εἰσεπράχθησαν πλέον τῶν 96 ἑκατομμυρίων, ἐνῷ μετὰ τὸν πόλεμον, ὁ ὁποῖος βεβαίως ἐπέδρασεν ὀλεθρίως ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τῆς χώρας, εἰσεπράχθησαν 112 καὶ 117 ἑκατομμύρια. Τοιαύτη οἰκονομικὴ ἐργασία οὐ μόνον δὲν ἐπιτρέπεται, ἀλλ’ ἀπαγορεύεται... Ἑπομένως, ἂν πρὸ τοῦ πολέμου εἰσέφερεν ἡ χώρα 96 ἢ 97 ἑκατομμύρια, νὰ ἀναγκάσῃ αὐτὴν νὰ εἰσφέρῃ μετὰ τὸν πόλεμον 112 καὶ 117 ἑκατομμύρια, ἦτο πολιτικὴ ἀσύνετος καὶ μηδόλως συμβιβαζομένη μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους.» Αὐτὴ ἦτο ἡ πολιτικὴ ὑμῶν, ἀξιότιμε κύριε Πρωθυπουργέ, ὅτε ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐλέγετε ὅσα ἀνέγνωσα ὑμῖν. Καὶ ἐπερίμενεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἐπερίμενεν ἡ Βουλή, ἵνα τὴν πολιτικὴν ταύτην ἐφαρμόσητε, ἐρχόμενος ἐπὶ τὴν ἀρχήν, διότι τοιαύτην ἐδώκατε ὑπόσχεσιν, περιοδεύων ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα, τοιαύτην ἐδώκατε ῥητὴν ὑπόσχεσιν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς τῶν ἐπαρχιῶν, ἃς ἐπεσκέφθητε. Ἀτυχῶς ὁ σήμερον ὑποβληθεὶς Προϋπολογισμὸς οὐδόλως ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς δοθείσας ὑποσχέσεις. Ἐν αὐτῷ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους διὰ τὸ ἔτος 1903 ἀνέρχονται εἰς 119,406,501, δηλ. εἰς ποσὸν ἀνώτερον τοῦ ἀναγραφομένου εἰς τοὺς παρ’ ἡμῶν ὑποβληθέντας τῇ Βουλῇ Προϋπολογισμούς. Ποῖα ἦσαν τὰ ἔσοδα τὰ ἀναγραφέντα παρ’ ἡμῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1899; 107,085,658, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον τῶν ἐσόδων τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ὑμῶν ἀναγραφομένων κατὰ 12,320,843. Ποῖα ἦσαν τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1900; δρ. 112,206,849· ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον κατὰ 7,199,652 τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ὑμῶν ἀναγραφομένων. Ποῖα ἦσαν τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1901; δρ. 115,734,159· ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον τῶν ἐσόδων τοῦ παρ’ ὑμῶν ὑποβληθέντος σήμερον Προϋπολογισμοῦ κατὰ 3,672,442. Ἑπομένως παραβάλλων τὰ ἔσοδα τῶν Προϋπολογισμῶν τῶν ἐτῶν 1899, 1900 καὶ 1901, διὰ τὰ ὁποῖα τοσαύτη ἐγένετο ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως ἡμῶν ἐπίθεσις, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐχαρακτηρίσατε τὴν ὑπὸ τὴν προεδρίαν μου Κυβέρνησιν ὡς ἀσύνετον, ὡς καταστρεπτικὴν τῶν συμφερόντων τῆς χώρας, ἕνεκα τῶν ὁποίων κατηγγείλατε τὴν Κυβέρνησιν ὡς ἄγουσαν εἰς τὴν χρεωκοπίαν, εὑρίσκω ταῦτα κατώτερα κατὰ πολλὰ ἑκατομμύρια τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1903 ἀναγραφομένων. Ἀλλὰ περὶ τῶν ἐσόδων τούτων ἐλέγετε ἐν Λαυρίῳ: «Χαλεποὶ εἶναι ὄντως οἱ καιροί, οὓς διερχόμεθα, καὶ ἀξία θαυμασμοῦ ἡ ὑπομονὴ καὶ ἡ ἐγκαρτέρησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Πῶς νὰ μὴ ἀνακηρύξῃ τις χαλεποὺς τοὺς καιροὺς τούτους, ἀφοῦ κατ’ αὐτοὺς εἰς τοσοῦτον ἀνεβίβασαν τὰ ποσὰ τῶν ἐσόδων τοῦ δημοσίου ταμείου, τὰ ὁποῖα ζητοῦσι νὰ εἰσφέρῃ ὁ λαός; Πῶς νὰ μὴ θαυμάσῃ τις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὴν ὑπομονήν;» Καὶ ἐνῷ ταῦτα ἐλέγετε καὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐν παραμοναῖς ἐκλογῶν, ἔρχεσθε σήμερον καὶ ὑποβάλλετε Προϋπολογισμὸν μὲ ἔσοδα 119,406,501, δηλαδὴ κατὰ 12,320,843 δρ. ἀνώτερα τῶν τοῦ 1899, κατὰ 7,199,652 ἀνώτερα τῶν τοῦ 1900, κατὰ 3,672,442 ἀνώτερα τῶν τοῦ 1901! Τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑμῶν προσεγγίζουσι μόνον πρὸς τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑποβληθέντος παρὰ τοῦ ἄλλοτε βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς κ. Νέγρη. Καὶ ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ καὶ ἐνθυμοῦνται ὅσοι παρεκάθηντο τότε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁποίας εἰρωνείας ἤκουσεν ὁ κύριος Νέγρης, διότι ἀνεβίβασε τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους εἰς 123,000,000. Ἀλλ’ οὐδεὶς ἐφαντάζετο βεβαίως, ὅτι ἠθέλετε ἔλθει ὑμεῖς, φέροντες Προϋπολογισμὸν κατὰ ἑκατοντάδας μόνον χιλιάδων διαφέροντα ἀπὸ τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν τοῦ κ. Νέγρη.

§36ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Κατὰ πέντε ἑκατομμύρια.

§37Γ. Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐκπλήττεσθε, διότι λέγω κατὰ ἑκατοντάδας χιλιάδων μόνον; Ὅσοι νομίζουσιν ὅτι ἔχω ἀνάγκην νὰ μάθω, ὅτι 119,406,501 διαφέρουσιν ἀπὸ 123,949,931 κατὰ 4,543,440, ἔσπευσαν πολὺ νὰ εὐαρεστηθῶσιν, ὅπως μοὶ δώσωσι τοιοῦτο μάθημα, διότι ἐγὼ δύναμαι νὰ τοῖς δώσω ἕτερον μάθημα, ὅτι θὰ ἦτο καλὸν, πρὶν διδάξωσι τοὺς ἄλλους νὰ διδαχθῶσιν οἱ ἴδιοι, ὅπως δὲ διδαχθῶσι, πρέπει νὰ μελετήσωσι τοὺς Προϋπολογισμούς. Κατὰ τὴν μελέτην ταύτην θέλουσι μάθει, ὅτι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902, τῷ ὑποβληθέντι ὑπὸ τοῦ κυρίου Νέγρη, περιλαμβάνεται ποσὸν 3,777,306, ληφθὲν παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης χρεωλυτικὸν κατὰ τὸν νόμον ͵ΒΩΜΓʹ δάνειον διὰ τὴν ἀπότισιν τοῦ τιμήματος καὶ τῶν τόκων τῶν ἀγορασθέντων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου κτημάτων ἐν Θεσσαλίᾳ τοῦ κ. Στεφάνοβικ Σκυλίτση. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ ἐσόδου, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἁπλῆς λογιστικῆς πράξεως. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἀνεγράφη εἰς τὰ ἔσοδα, ὡς ἀνεγράφη εἰς τὰ ἔξοδα. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο ἐκ τῶν 123,949,931 ἐσόδων τοῦ 1902. Καὶ τότε τί μένει; Μένουσιν ἔσοδα δραχμῶν 120,172,625, δηλαδὴ κατὰ δραχ. 766,124 μόνον ἀνώτερα τῶν ἐσόδων τῶν ἀναγραφομένων εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1903.

§38Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ τὰ ἔξοδα πρέπει νὰ ἦναι ἀνώτερα κατὰ τρία ἑκατομμύρια.

§39Γ. Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὅταν φθάσω εἰς τὰ ἔξοδα, θὰ ὁμιλήσω περὶ τούτου. Ὁμιλῶ τώρα περὶ ἐσόδων. Τὸ συμπέρασμα τῆς συγκρίσεως τῶν ἀριθμῶν εἶναι, ὅτι ἐκτὸς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1902 οὐδεὶς ὑπάρχει Προϋπολογισμὸς ἐν τῷ παρελθόντι, ὁ ὁποῖος νὰ πλησιάσῃ κἄν πρὸς τὸ ποσὸν, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπελογίσατε τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους. Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς: Ἐὰν ἐλέγετε τὰ ἀληθῆ, ὅτε ἐπολεμεῖτε τὴν ὑπὸ τὴν προεδρίαν μου Κυβέρνησιν, ἐὰν πράγματι εἴχετε τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ ἀναγραφὴ ἐσόδων ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1899 δρ. 107,085,658, ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1900 δρ. 112,206,849, ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1901 δρ. 115,734,159, ἀπετέλει πρᾶξιν προδοτικὴν, ἦτο πρᾶξις ἄγουσα τὴν χώραν εἰς τὴν χρεωκοπίαν, πῶς τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ σήμερον ὑποβληθέντι Προϋπολογισμῷ ἔσοδα ἀνέρχονται εἰς 119,406,501; Διὰ τῆς ἐγγραφῆς τοιούτου ποσοῦ ἀναιρεῖτε πάντα τὰ λεχθέντα κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τετραετίαν, καὶ ὁμολογεῖτε ὅτι τότε δὲν ἐλέγετε τὰ ἀληθῆ. Καὶ δὲν εἶναι δυνατόν, Κύριοι, ἢ νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἀναιρεῖτε τὴν πολιτείαν ὑμῶν, καὶ ὁμολογεῖτε τὸ ἀναληθὲς καὶ ἀβάσιμον τῶν τότε ἰσχυρισμῶν σας, διότι, ἐὰν εἴχετε πράγματι τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ συνεισφέρῃ τὸ ποσὸν τῶν 119,406,501, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναβιβάζετε τὰ ἔσοδα τοῦ 1903, ὅτι ὁ λαὸς διὰ τῆς εἰσφορᾶς ταύτης καταπονεῖται, ὅτι αἱ παραγωγικαὶ δυνάμεις τῆς χώρας ἐξαντλοῦνται, ὅτι ἡ χώρα βαίνει εἰς τὴν χρεωκοπίαν, πιστεύω ἀκραδάντως, ὅτι δὲν ἠθέλετε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἐγγράψει τοσαῦτα ἔσοδα, ἀλλ’ ἠθέλετε προτείνει ἐλάττωσιν τῆς ἰσχυούσης φορολογίας. Τί νὰ εἴπω τώρα περὶ τῆς ἑτέρας κατηγορίας, ὅτι ἡ εἴσπραξις τῶν ἐσόδων κατὰ τὰ ἔτη 1899, 1900 καὶ 1901 ἐγένετο δι’ ἀπηνοῦς καταδιώξεως; Ἐὰν μόνον δι’ ἀπηνοῦς καταδιώξεως κατωρθώσαμεν νὰ εἰσπράξωμεν τὰ ἔσοδα τῶν ἐτῶν 1899, 1900 καὶ 1901, τὰ ὁποῖα ἦσαν πολὺ κατώτερα τῶν ἐσόδων τοῦ 1903, ἔτι ἀπηνεστέραν καταδίωξιν κατ’ ἀνάγκην θὰ μετέλθητε ὑμεῖς, διότι πρόκειται νὰ λάβητε ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ποσὰ πολὺ ἀνώτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν ἡμεῖς. Ἐὰν λοιπὸν τότε ἀπεδίδετε τὴν εἴσπραξιν τῶν ἐσόδων αὐτῶν εἰς τὴν ἀπηνῆ καταδίωξιν, προτίθεσθε ἀπηνεστέραν ὑμεῖς νὰ μετέλθητε καταδίωξιν. Ὁ συλλογισμὸς οὗτος ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν πιστεύετε εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς ἀπηνοῦς καταδιώξεως, ὡς δὲν πιστεύετε καὶ εἰς τὴν ἑτέραν, τῆς καταστροφῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τῆς πτωχεύσεως αὐτοῦ, καὶ ὅτι, ὅτε ἐλέγετε ταῦτα, ἐλέγετε μὴ ἀληθῆ. Ὅπως πιστεύσωμεν, ὅτι ἐν πεποιθήσει ἐλέγετε ταῦτα, πρέπει νὰ περιορίσητε τοὺς φόρους, διὰ νὰ πραγματοποιηθῇ καὶ ἓν τῶν ἄρθρων τοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον μετὰ τοσαύτης εὐφραδείας ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅστις ἔλεγε προχθές, ὅτι «ἓν τῶν κυρίων θεμάτων, περὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλή, εἶναι ἡ ἐλάφρυνσις τῶν βαρῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ». Ἰδοὺ ἡ ἐλάφρυνσις τῶν βαρῶν, κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς. Ἡ ἐλάφρυνσις εἶναι, ὅτι, ἐνῷ ἡμεῖς ἐζητοῦμεν 107 καὶ 112 καὶ 115 ἑκατομμύρια κατὰ τὰ τρία ἔτη, καθ’ ἃ διεχειρίσθημεν τὰ κοινὰ, ἔρχεται σήμερον ἡ Κυβέρνησις καὶ ζητεῖ πόσα; 119,406,501! Αὕτη εἶναι ἡ ἐλάφρυνσις τῶν βαρῶν! (χειροκροτήματα ἐξ ἀριστερῶν).

§40Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπέναντι τῶν 123,000,000, τὰ ὁποῖα ἔγειναν 129,000,000.

§41Γ. Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἶπον· διότι θέλω νὰ ἦμαι ἀκριβὴς, καὶ θὰ ἦμαι μέχρι τέλους ἀκριβής. Ἔκαμα τὴν παραβολὴν πρὸς τὸν πρῶτον Προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς ὑπεβάλομεν, πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1899, ἔκαμα τὴν παραβολὴν πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1900, ἔκαμα τὴν παραβολὴν πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1901, ἔκαμα δὲ καὶ τὴν παραβολὴν πρὸς τὸν τοῦ 1902, καὶ σᾶς εἶπον, ὅτι τῇ ἀφαιρέσει τοῦ ποσοῦ διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν κτημάτων Στεφάνοβικ ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος ἀναβιβάζει τὰ ἔσοδα εἰς δραχ. 120,172,625, καὶ ὅτι μόνον δύνασθε νὰ ζηλώσητε τὴν δόξαν τοῦ κ. Νέγρη, διότι φέρετε Προϋπολογισμὸν ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα διαφέροντα μόνον κατὰ 766,124 δραχ. τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ κ. Νέγρη. Ἀλλ’ ἂς μεταβῶμεν, Κύριοι, εἰς τὰ ἔξοδα, ὅπως ἴδωμεν, ἂν ἡ δευτέρα κατηγορία, ἡ καθ’ ἡμῶν ἐκτοξευθεῖσα, ἡ ὁποία ἠκούσθη τοσάκις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἡ ὁποία ἀπετέλεσε τὸ ἐκλογικὸν ἔδαφος κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 17 Νοεμβρίου, ἂν τουτέστιν ἡ κατηγορία ἐπὶ σπατάλῃ εἶναι βάσιμος, ἢ ἂν καὶ αὐτὴ εἶναι ὁμοία πρὸς τὴν ἑτέραν κατηγορίαν, τὴν κατηγορίαν δηλαδὴ τῆς ἀπηνοῦς καταδιώξεως, περὶ τῆς ὁποίας ἐποιησάμην λόγον πρὸ μικροῦ. Καὶ παρέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, τὸν ὑπ’ αὐτοῦ ὑποβληθέντα, πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ 1902, καὶ παρέστησεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, ἐνῷ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1903 ἀναγράφει πιστώσεις 114,151,539, ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1902 περιλαμβάνει ἔξοδα 121,885,707· ἄρα, εἶπε, διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1903 δρ. 7,734,168. Καὶ σταματῶ ἐδῶ πρὸς στιγμήν, Κύριοι, διότι φρονῶ, ὅτι ἡ θεωρία, τὴν ὁποίαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἡ θεωρία τουτέστιν, ὅτι, ὅπως συγκρίνωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1903 πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1902, πρέπει νὰ προσθέσωμεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων, τὸ ἀναγραφόμενον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902, ὅλας τὰς ἀναπληρωματικὰς καὶ εἰδικὰς πιστώσεις, τὰς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου ληφθείσας, δὲν νομίζω ὅτι ἡ θεωρία αὕτη δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ. Γνωρίζω ὅτι δύναταί τις νὰ συγκρίνῃ ὅμοιόν τι πρὸς ὅμοιον, ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον νὰ συγκρίνωμεν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1903 πρὸς Προϋπολογισμὸν τοῦ 1902 ἐπηυξημένον δι’ ἀναπληρωματικῶν καὶ εἰδικῶν πιστώσεων· διότι, ἐρωτῶ, ὑπάρχει τις ὁ φρονῶν, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1903 δὲν θὰ ἔχῃ ἀνάγκην ἀναπληρωματικῶν καὶ εἰδικῶν πιστώσεων; Καὶ εἶπε μὲν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν θέλει παραστῆ ἀνάγκη ἀναπληρωματικῶν καὶ εἰδικῶν πιστώσεων, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε, γινώσκετε Προϋπολογισμόν τινα κατὰ τὸ παρελθὸν—καὶ λάβετε ὅσα ἔτη θέλετε κατὰ τὸ παρελθὸν,—ὁ ὁποῖος δὲν ἔλαβεν ἀνάγκην ἀναπληρωματικῶν καὶ εἰδικῶν πιστώσεων; Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ θέλῃ καθ’ ἣν στιγμὴν ἀγνοοῦμεν τίνες ἔσονται αἱ ἀναπληρωματικαὶ καὶ εἰδικαὶ πιστώσεις τοῦ 1903, νὰ παραβάλῃ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1903 πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1902 ἐπηυξημένον δι’ ἀναπληρωματικῶν καὶ εἰδικῶν πιστώσεων; Ἐὰν θέλητε νὰ παραβάλητε, πρέπει νὰ παραβάλητε Προϋπολογισμὸν πρὸς Προϋπολογισμὸν ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους. Καὶ ποῖα εἶναι τὰ ποσὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑμῶν; Ἀναγράφει ὡς ἔξοδα δρ. 114,151,539, ὁ δὲ Προϋπολογισμὸς τοῦ ἔτους 1902 ἀναγράφει 121,885,707. Ἀρά διαφορὰ μεταξὺ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1903 καὶ τοῦ τοῦ 1902 δραχ. 7,734,168. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι ὑπέλαβον, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ποιούμενος τὴν σύγκρισιν μεταξὺ τῶν δύο Προϋπολογισμῶν, ἤθελε θεωρήσει, ὅτι πρώτιστον εἶχεν καθῆκον νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902 ὑπάρχει πίστωσις δρ. 3,777,306, αἱ ὁποῖαι δέον ν’ ἀφαιρεθῶσι πρὸ πάσης συγκρίσεως, διότι τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι τὸ ποσὸν τὸ δαπανηθὲν διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν κτημάτων Στεφάνοβικ, εἶναι ποσὸν ἀντίστοιχον πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀναγραφῆ εἰς τὰ ἔσοδα καὶ τὸ ὁποῖον ἀπεσιωπήθη ἐκ τύχης, ὅτε ὑπῆρξεν ἀνάγκη ν’ ἀναβιβάσωμεν τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1902· ἐδῶ ἔχομεν ἀνάγκην πάλιν ν’ ἀναβιβάσωμεν τὰ ἔξοδα, καὶ λησμονοῦμεν ν’ ἀνακοινώσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δέον νὰ προβῶμεν πρὸ πάσης συγκρίσεως εἰς τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ. Ὅταν λοιπὸν ἀφαιρέσωμεν τὸ ποσὸν τῶν 3,777,306 ἀπὸ τὸ ποσὸν τῶν 7,734,168 τί μένει; ποσὸν 3,956,862. Ἀλλὰ μήπως, Κύριοι, εἶναι αὕτη ἡ μόνη ἀφαίρεσις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ γείνῃ πρὸ πάσης συγκρίσεως; Ὑπάρχουσι, Κύριοι, καὶ ἄλλα ποσὰ, καὶ ποσὰ σπουδαῖα, τὰ ὁποῖα δέον ν’ ἀφαιρεθῶσιν. Οὕτως, ἐπὶ παραδείγματι, αʹ) ἐν τῷ κεφαλαίῳ «ὑπηρεσία διὰ τὰ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἀγορασθέντα ἐν Θεσσαλίᾳ κτήματα Στεφάνοβικ» ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο Προϋπολογισμῶν δρ. 124,120. βʹ) «Μέρος εἰσπράξεων φόρου καπνοῦ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων τῶν Σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Λαρίσης καὶ Πύργου–Μελιγαλᾶ» ἀναγράφεται εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους 1902 τὸ ποσὸν δρ. 1,476,040, εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1903 δρ. 644,060, ἄρα διαφορὰ 831,980. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ κἄτι τι ἀκόμη σπουδαιότερον, ἔχομεν γʹ) καὶ πίστωσιν ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ πετρελαίου. Τί, νομίζετε, παρατηρεῖται; Ἀναγράφεται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1903 ποσὸν δρ. 1,329,093 ἀπέναντι ποσοῦ κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1902 πόσου, παρακαλῶ; ἀπέναντι ποσοῦ 2,101,527· διαφορὰ 772,434. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη ἀγορᾶς ὀλιγωτέρου ποσοῦ πετρελαίου· ἀλλὰ πληροφοροῦμαι, ὅτι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει ῥητῶς λέγεται, ὅτι ἀναγράφεται ποσὸν κατὰ 772,434 ὀλιγώτερον, διατί; διότι ὑπῆρχε τὴν 31 Δεκεμβρίου ἐν ταῖς ἀποθήκαις ποσὸν πετρελαίου δυνάμενον νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας μέχρι τέλους Μαΐου. Ἄρα τὸ πετρέλαιον τοῦτο ἠγοράσθη μὲ χρήματα τῆς χρήσεως 1902, παραλαμβάνει δὲ τοῦτο ἡ χρῆσις τοῦ 1903, καὶ ἐντεῦθεν ἡ διαφορὰ τῶν 772,434· ἐὰν δὲ θέλητε νὰ ἦσθε ἀκριβεῖς, πρέπει νὰ ὁμολογήσετε, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ διαφορᾶς μόνον δρ. 772,434, διότι τὸ ποσὸν τοῦτο προστίθεται ἀφ’ ἑνὸς εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1902, καὶ ἀφαιρεῖται ἀφ’ ἑτέρου ἀπὸ τὴν χρῆσιν τοῦ 1903. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι τοῦτο μόνον εἶναι, Κύριοι; Ὑπάρχει καὶ ἕτερόν τι ἄξιον παρατηρήσεως, ὅτι ἀκριβῶς κατὰ τὸν μῆνα Δεκέμβριον προκαλεῖται διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ἀναπληρωματικὴ πίστωσις πρὸς πληρωμὴν ποσοῦ 277,000 δραχμῶν διὰ τὸ πετρέλαιον, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὸ ἔτος 1903, καὶ δι’ αὐτὸ εἶχον δίκαιον, ὅτε ἔλεγον, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι πρέπει νὰ προσθέσωμεν ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις εἰς τὰ ποσὰ τὰ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902 ἀναγραφόμενα, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν, ποῖαι εἶναι αὐταὶ αἱ ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις· διότι, ὅταν ἔχω τὴν ὁμολογίαν, ὅτι ὑπάρχει πετρέλαιον μέχρι τέλους Μαΐου, ἔχω δὲ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὰ τέλη Δεκεμβρίου Β. Διάταγμα πρὸς πληρωμὴν ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως δι’ ἀγορὰν πετρελαίου, λέγω ὅτι σκοπὸς τοῦ Διατάγματος εἶναι νὰ ἐπιβαρύνῃ τὴν χρῆσιν τοῦ 1902, καὶ νὰ ἀπαλλάξῃ τὴν χρῆσιν τοῦ 1903. Ἀλλὰ μήπως εἶναι αὐταὶ αἱ διαφοραὶ μόνον; Διὰ «ποσοστὸν εἰσπράξεων» διαφορὰ δραχ. 40,000. Δι’ «ἔξοδα ἐκκαθαρίσεως καὶ ἀνανεώσεως παλαιῶν χρεῶν» ὑπάρχει πίστωσις δραχμῶν 50,000 ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902, ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1903 ἀπηλείφθη· «ἔξοδα ὑπηρεσίας ἁλάτων» 75,000· «ἀποζημιώσεις γηπέδων» 46,576. «Ἐκτέλεσις δικαστικῶν ἀποφάσεων» διαφορὰ 375,000. Εἶναι αὕτη οἰκονομία; Ἢ ὑπάρχουσι δικαστικαὶ ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ἐκτελεσθῶσι, καὶ πρέπει νὰ πληρώσητε τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτούμενον, ἢ δὲν ὑπάρχουσιν· ἐὰν δὲν ὑπάρχωσιν, ὀνομάζετε τοῦτο οἰκονομίαν ὀφειλομένην εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως; «Ἀντιμισθία δικηγόρων» διαφορὰ 100,000· «ἐπιστροφαὶ χρημάτων» 30,000. Ἀλλὰ προβαίνω ἔτι περαιτέρω. Ἀφαιρεῖτε ποσὸν 50,000 δραχμῶν διὰ τὸ ὑδραγωγεῖον Πύργου — οἰκονομία καὶ αὐτό! — ἀλλὰ ἐτελείωσε τὸ ἔργον, δὲν ὑπάρχει πλέον ἀνάγκη δαπάνης, δὲν βλέπω ποῦ εἶναι ἡ οἰκονομία. Ἀφαιροῦνται 110 χιλιάδες διὰ τὰς ἐκκλησίας τὰς ἐν Θεσσαλίᾳ. Βεβαίως ἐφηρμόσθη ὁ νόμος, ἐξετελέσθη οὗτος, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη οἰκοδομῆς καὶ ἐπισκευῆς ἄλλων ἐκκλησιῶν· δὲν ἐγγράφεται ἑπομένως πίστωσις. Ἀποτελεῖ τοῦτο οἰκονομίαν; Ἐλάττωσις πιστώσεων διὰ νέας οἰκοδομὰς Ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν, λόγῳ ἐκλείψεως ἀναγκῶν, δρ. 134,017. Ἔρχομαι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Οἰκονομία 130,820 δραχ. δι’ ἀρχαιολογικὰς ἐργασίας. Πόθεν ἡ οἰκονομία; Μεταβιβάζεται ἡ ὑπηρεσία αὕτη εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρείαν· δίδεται εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρείαν τὸ δικαίωμα ν’ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν λαχείων, ἑπομένως ἐπιβάλλεται μία ἔμμεσος φορολογία εἰς τὸν λαόν· οἰκονομία εἰς τὸν Προϋπολογισμόν! ἀφαιροῦνται δρ. 130,820. Εἶναι ἱκανότης τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία κατορθώνει τοιαύτας οἰκονομίας; Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἄλλην οἰκονομίαν, καὶ σπουδαίαν οἰκονομίαν. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἔχομεν οἰκονομίαν διὰ στρατωνισμὸν δραχ. 310,000· διατί; λόγῳ προμηθείας κλινοσκεπασμάτων κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος, καὶ ἑπομένως ἐθεωρήθη, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νέας ἀγορᾶς κατὰ τὸ 1903. Ἀλλὰ τοῦτο ἀποτελεῖ οἰκονομίαν; Καὶ ἐνθυμοῦμαι, Κύριοι, μετὰ πόσης πικρίας ἄλλοτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀποτεινόμενος πρὸς ἡμᾶς, ἔλεγε: «σεῖς ἐξαντλεῖτε τὰς ἀποθήκας τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ· δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ τὰς ἐξαντλήσητε· ἔχετε ὑποχρέωσιν, ἵνα καθ’ ἕκαστον ἔτος ἀναγράφητε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τὴν ἀπαιτουμένην πίστωσιν, χωρὶς νὰ μειώσητε τὰ ἐν ταῖς ἀποθήκαις ὑπάρχοντα»· ἀλλὰ τώρα εὑρίσκει, ὅτι δυνάμεθα νὰ παραλάβωμεν τὰ ἐν ταῖς ἀποθήκαις εὑρισκόμενα, ὅπως ἐλαττώσωμεν τὴν πίστωσιν, καὶ τὴν ἐλαττοῦμεν κατὰ δρ. 310,000· ἐλαττώνομεν ὡσαύτως τὴν πίστωσιν τοῦ κεφ. 14 ἄρθρ. 7 «ἐξάρτησις» κατὰ δρ. 60,000, ἀφαιροῦμεν τὸ κονδύλιον τῆς ἱππωνείας, λέγοντες ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ἀγορᾶς ἵππων, καὶ ἑπομένως ἐλαττώνομεν κατὰ δραχ. 50,000. Ἀφαιρεῖται ἐπίσης τὸ ποσὸν 63,920 δραχ., διότι δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος περὶ χωροφυλακῆς· ἀλλ’ ἐρωτῶ, ἐφηρμόσθη ὑφ’ ἡμῶν ὁ νόμος περὶ χωροφυλακῆς; Ἀποτελεῖ τοῦτο οἰκονομίαν; Πρόκειται μόνον περὶ ἀφαιρέσεως πιστώσεως, τῆς ὁποίας οὐδέποτε ἐγένετο χρῆσις, διότι δὲν ἐφηρμόσθη ὁ νόμος. Ἀλλ’ ἔχομεν, Κύριοι, καί τι σπουδαιότερον, ἔχομεν τὰς κεκλεισμένας καὶ διαγεγραμμένας χρήσεις. Κατὰ τὸ 1902 ἀνεγράφη ποσὸν δραχ. 1,730,881, κατὰ τὸ 1903 ἀναγράφεται ποσὸν 266,276, ἄρα διαφορὰ δρ. 1,464,605. Ἐρωτῶ, εἶναι αὐτὸ οἰκονομία; Ἢ ἐξεκαθαρίσθησαν τὰ ἔξοδα, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ ἀναγραφῶσιν αἱ διὰ ταῦτα πιστώσεις, ἢ δὲν ἐξεκαθαρίσθησαν καὶ θὰ ἐκκαθαρισθῶσι, καὶ θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη τότε ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν αἱ κεκλεισμέναι χρήσεις νὰ ἀνέρχωνται μόνον εἰς 266,276 δραχ. Ἐξετάσατε τοὺς ἀπολογισμοὺς τοῦ 1900, 1901 καὶ 1902, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι ἡ πίστωσις τῶν κεκλεισμένων χρήσεων ὑπερβαίνει τὸ ἑκατομμύριον. Σεῖς τὰς περιορίζετε εἰς δραχ. 266,276. Φθάνομεν οὕτως εἰς ποσὸν 8,596,178, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν ἀποτελεῖ οἰκονομίαν. Ἀλλὰ μήπως εἶναι ταῦτα μόνον; ὄχι βεβαίως· ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα ποσά, καὶ σπουδαιότερα, καὶ ἤλπιζον, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελεν ἐνθυμηθῆ, ὅτι μίαν τοὐλάχιστον τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1903 δῆθεν οἰκονομιῶν τὴν ὀφείλει εἰς ἡμᾶς, τοὺς κατηγορουμένους ἐπὶ σπατάλῃ! Διότι ἡμεῖς ηὐτυχήσαμεν νὰ συνομολογήσωμεν τὴν σύμβασιν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης–Συνόρων, ἡμεῖς ἐν τῇ συμβάσει ἐκείνῃ ἐθέσαμεν τὸν ὅρον, ὅτι ἡ ἑταιρεία εἶναι ὑπόχρεως νὰ δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ δαπανηθῇ εἰς χαρτονομίσματα ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, νὰ δώσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς χρυσὸν πρὸς 1,46, καὶ βεβαίως ἡ Κυβέρνησις ὠφελεῖται τοῦ ὅρου ἐκείνου τῆς συμβάσεως, καὶ ἑπομένως παραλαμβάνει κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1903 ἐν ποσὸν χρυσοῦν πρὸς 1,46, ἐνῷ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1902 ὁ χρυσὸς ὁ διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους ὑπελογίσθη πρὸς 1,65 τὸ φράγκον! ἄρα ἔχει οἰκονομίαν 19 λεπτὰ κατὰ φράγκον. Ἐρωτῶ, εἶναι αὕτη οἰκονομία ὀφειλομένη εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἢ εἶναι οἰκονομία ὀφειλομένη εἰς τὰς ἐνεργείας τῆς σπατάλου Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύω; Καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο, Κύριοι, ἀνέρχεται εἰς δρ. 692,105, καὶ τοιουτοτρόπως φθάνομεν εἰς ποσὸν ἐν συνόλῳ δρ. 9,288,283. Καὶ ἀνέφερα μόνον ἐκεῖνα τὰ κονδύλια, περὶ τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφισβήτησις. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὴν λεπτομερῆ ἐξέτασιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἰς τὴν ὁποίαν κατ’ ἀνάγκην ἀργότερον θὰ εἰσέλθωμεν, καὶ δὲν εἰσέρχομαι ὅπως ἀνεύρω ἐν ταῖς λεπτομερείαις ἐλαττώσεις πιστώσεων, διότι ὁμολογῶ καὶ ἐγώ, ὅτι εἰς ἄλλα κεφάλαια ὑπάρχουσιν αὐξήσεις δαπανῶν. Ἑπομένως ἐγὼ δὲν ἐξετάζω σήμερον, ἂν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν παρελείφθη ποσὸν 270,000 δραχμῶν διὰ κατασκευὴν νέων ἔργων. Ἐγὼ δὲν ἐξετάζω σήμερον, ἂν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν γίνεται οἰκονομία 334,418 δρ. ἐκ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ναυτῶν καὶ ἑπομένως ἐκ τῆς ἐλαττώσεως ἱματισμοῦ καὶ τροφῶν. Ἐὰν ἦναι αὕτη οἰκονομία, ἡ ὁποία ἐπιτρέπεται καὶ σήμερον, εἰς τὴν Βουλὴν ἀπόκειται νὰ κρίνῃ, ὅταν θὰ ἐξετάσῃ τὰ καθέκαστα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ λέγω, ὅτι δὲν εἶναι οἰκονομία, ἐπὶ τῇ ὁποίᾳ δύναται νὰ καυχηθῇ Κυβέρνησίς τις. Διατί νὰ περιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ναυτῶν, ὅπως ἐπέλθῃ οἰκονομία δρ. 334,418, καὶ νὰ μὴ ἀποφασίσῃ νὰ μὴ προσκαλέσῃ διόλου ναύτας, καὶ νὰ δέσῃ τὰ πλοῖα, καὶ οὕτω νὰ κάμῃ οἰκονομίαν πολὺ ἀνωτέραν; Τί παρατηρῶ ὅμως, Κύριοι, ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τῶν Ὑπουργείων Ναυτικῶν καὶ Στρατιωτικῶν; Σπουδαῖαι εἶναι αἱ διαφοραὶ μεταξὺ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐτῶν 1903 καὶ 1902, καὶ ὁμολογεῖ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς αὐτοῦ παρουσιάζει, ἀπέναντι τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1902 διαφορὰν ἐπὶ ἔλαττον δραχ. 1,770,280· καὶ ὁμολογεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅτι μεταξὺ τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ προκατόχου του ὑπάρχει διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον δραχ. 460,360: Ἐὰν Κύριοι, αἱ διαφοραὶ αὗται ἐπὶ ἔλαττον ἐν τοῖς δυσὶν Ὑπουργείοις ἐνδεικνύουσι δρᾶσιν πρὸς σύνταξιν τῶν δυνάμεων τῆς πατρίδος, κατὰ τὴν φράσιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἂς τὸ κρίνῃ ἡ Βουλή, ὅταν ἐξετάσῃ τὰ καθέκαστα τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν δύο στρατιωτικῶν Ὑπουργείων. Ὅταν λοιπόν, Κύριοι, ἀφαιρέσητε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀνεξαρτήτως τῶν ἑτέρων ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ παρατηρήσεων, ἃς ὑπέβαλον εἰς ὑμᾶς, δέον ἀναμφισβητήτως ν’ ἀφαιρεθῇ, ὅταν ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν 9,288,283 ἀφαιρέσωμεν τὸ ποσὸν τῶν 7,734,168, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1903 εἶναι κατώτερος, ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1902, τότε ἔχομεν ἔξοδα ἐπὶ πλέον εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1903 κατὰ δραχ. 1,554,115. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἦμαι δίκαιος καὶ ἀκριβής, πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1903 ἔχει δαπάνην δρ. 2,934,590 ἀνωτέραν ἐκείνης τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1902 δι’ ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Καὶ ταῦτα, Κύριοι, ὡς πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1902 καὶ ὡς πρὸς τὴν σύγκρισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1903 πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1902. Εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ἄλλοι ἀμεσώτερον ἐνδιαφερόμενοι, ὅπως ἀναλύσωσι τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1902, θέλουσιν, ὅταν παραστῇ ἡ κατάλληλος στιγμή, λάβει τὸν λόγον, ὅπως ἀμυνθῶσιν ὑπὲρ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1902. Καθῆκον ὅμως ἱερὸν εἶναι νὰ ἐπιμείνω περισσότερον ἐν τῇ συγκρίσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ 1903 πρὸς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἐξόδων τῶν ἐτῶν 1899, 1900 καὶ 1901, διότι ἡ Κυβέρνησις ἡ ὑπὸ τὴν προεδρίαν ἐμοῦ διεχειρίσθη σχεδὸν ὁλόκληρον τὴν πρώτην χρῆσιν τοῦ 1899, διεχειρίσθη ὁλόκληρον τὴν χρῆσιν τοῦ 1900, διεχειρίσθη δὲ δέκα μόνον μῆνας τῆς χρήσεως τοῦ 1901, διότι κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1901 κατέλιπε τὴν ἀρχήν. Ἔχω ἀνάγκην, Κύριοι, νὰ προβῶ εἰς τὴν σύγκρισιν ταύτην, διότι εἶναι καιρὸς πλέον νὰ ἀποδειχθῇ, ἂν πράγματι τὸ κόμμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπὶ 30 μῆνας διηύθυνε τὰ τῆς χώρας, ἂν τὸ κόμμα ἐκεῖνο εἶναι ἄξιον τοῦ ἀναθέματος, τὸ ὁποῖον πολλάκις ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ῥίπτει κατ’ αὐτοῦ, ἂν εἶναι ἄξιον τῆς ἐπὶ σπατάλῃ κατηγορίας, ἣν πολλάκις ἠκούσαμεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐν ὀνόματι τῆς ὁποίας κωλυσιεργία πάντοτε ἐγένετο, ὅπως ματαιώσῃ πᾶσαν ἐργασίαν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, κατηγορία, ἡ ὁποία ἀπηγγέλθη καὶ ἐπανελήφθη τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, παραβάλλων τὰ τρία ταῦτα ἔτη πρὸς τὸ 1896, —τὸ ὁποῖον ὑπεραγαπᾷ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀλλὰ τοῦ ὁποίου ἡ στοργὴ θὰ μειωθῇ, ὅταν ἀναλογισθῇ τὸν Προϋπολογισμόν, ὃν ὑπέβαλε τὴν ἑσπέραν ταύτην πρὸς τὴν Βουλήν,—εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, παραβάλλων τοὺς τρεῖς ἐκείνους Προϋπολογισμοὺς πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1896: «50 ἑκατομμύρια ἐν ὅλῳ ἐσπαταλήθησαν, καὶ ποία θὰ ἦτο ἡ τύχη τῆς χώρας, ἂν ἀπέναντι τῆς σπατάλης ταύτης εἴχομεν μόνον τὰ ἔσοδα τοῦ 1896;» Ἐσπαταλήθησαν 50,000,000! Καὶ λησμονεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν αὔξησιν τοῦ δημοσίου χρέους καὶ τὴν αὔξησιν τῶν συντάξεων; Ἀλλὰ λησμονεῖ τὰ πάντα! Ἐὰν ὅμως θέλῃ νὰ λησμονῇ τὰ πάντα, τὰ ἔργα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἡ κατηγορία του εἶναι ἀβάσιμος, εἶναι ψευδής. Διότι, ἂν ἡμεῖς ἐσπαταλήσαμεν 50,000,000, καὶ ἂν διὰ τῆς μεθόδου τῆς διαιρέσεως, ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐφήρμοσε τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἀνεβίβασε τὴν σπατάλην εἰς δρ. 16,000,000 κατ’ ἔτος, ἐρωτῶ, δὲν δικαιοῦμαι ν’ ἀκολουθήσω τὴν τακτικὴν αὐτοῦ, καὶ νὰ παραβάλω τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1903, ὃν ὑπέβαλε, πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1896, καὶ νὰ τῷ εἴπω: «τὸ 1896 ὁ Προϋπολογισμὸς ἦτο 96,000,000, ἀλλ’ ὁ σημερινὸς ἀνέρχεται εἰς 114,000,000 ἄρα σπαταλᾶτε καὶ ὑμεῖς 18,000,000»; Ἁπλοῦς ὁ συλλογισμός. Καὶ τὸν συλλογισμὸν αὐτὸν δύναμαι νὰ στρέψω ἐναντίον σας, καὶ θὰ τὸν ἔστρεφον ἐναντίον σας, ἂν ἠκολούθουν τὴν πολιτικὴν ὑμῶν. Ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἐμέ, ἐπιθυμοῦντα νὰ λέγω τὰ ἀληθῆ, νὰ στρέψω τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο καθ’ ὑμῶν. Διότι ὀφείλω νὰ ἀναγνωρίσω, ὅτι κατὰ τὸ 1903 ὑπάρχουν δαπάναι ἀπαραίτητοι, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ προστεθῶσιν. Ἀλλὰ τοῦτο καθῆκον εἶχεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ μὴ λησμονῇ, ὅτε ἐξήταζε τοὺς Προϋπολογισμοὺς τῶν ἐτῶν 1899, 1900 καὶ 1901, καὶ νὰ μὴ προστρέχῃ εἰς μέσα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν, ὅπως τὸ ἔδαφος, ἐφ’ οὗ στηρίζεται ἓν κόμμα, διασαλευθῇ, ὅπως παρασυρθῇ ὁ λαός, ὁ μὴ δυνάμενος νὰ ἐγκύψῃ εἰς τὰ καθέκαστα τῶν ἀριθμῶν, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιτρέπονται ἐν τῷ ἀνταγωνισμῷ τῷ πολιτικῷ. Καὶ δὲν ἐπιτρέπονται, διότι θᾶττον ἢ βράδιον ἔρχεται ἡ στιγμή, καθ’ ἣν ἀποδεικνύεται τὸ ἀβάσιμον τῶν μέσων, καὶ ἀποδεικνυομένου τοῦ ἀβασίμου, δὲν ἠξεύρω, ἂν τὰ μέσα ταῦτα δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς μέσα ἐπιτρεπόμενα παρὰ τῆς πολιτικῆς ἠθικῆς. Αἱ πιστώσεις διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ ἔτους 1903 ἀνέρχονται εἰς 114,151,539. Ποῖαι εἶναι αἱ πιστώσεις διὰ τὸ 1899, τὸ πρῶτον ἔτος τῆς διοικήσεως ἡμῶν; 103,418,273. Διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον κατὰ τὸ ἔτος 1899 δραχ. 10,733,266. Καὶ ἂν ἠκολούθουν τὴν μέθοδον, ἣν ἐπὶ τετραετίαν ἠκολούθησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, θὰ ἠδυνάμην νὰ σταματήσω ἐδῶ, καὶ νὰ εἴπω: διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον 10,733,266, ἄρα σπατάλη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1903 δραχ. 10,733,266. Ἀλλὰ δὲν θὰ τὸ πράξω. Θὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν, καὶ θὰ εἴπω, ὅτι δέον νὰ ἀφαιρεθῇ ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν 10,733,266 ποσὸν δραχ. 6,967,893. Καὶ διατὶ τοῦτο; Διότι, ἐνῷ τὸ δημόσιον χρέος κατὰ τὸ 1899 ἀπῄτει πίστωσιν δραχμῶν 29,706,000, ἡ πίστωσις ἡ ἀπαιτουμένη διὰ τὸ δημόσιον χρέος τὸ 1903 ἀνέρχεται εἰς δρ. 36,673,893. Ἄρα ὑπάρχει ἐπὶ πλέον διαφορὰ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ τὸ παρὸν ἔτος ἐκ δραχ. 6,967,893. Νομίζω δὲ, ὅτι ἔχω τὸ καθῆκον, τὸ ποσὸν τοῦτο νὰ ἀφαιρέσω, καὶ τότε αἱ πιστώσεις διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ 1903 ὑπερβαίνουσι τὰς πιστώσεις διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ 1899 κατὰ δρ. 3,765,373. Ἀλλὰ δὲν σταματῶ ἐνταῦθα, Κύριοι, διότι προβλέπω, ὅτι θὰ μοὶ ἀντιτάξωσιν, ὅτι κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1899 ἐζητήθησαν ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις ἐκ δραχμῶν 7,539,873. Βλέπετε ὅτι, προκειμένου περὶ ἐμοῦ καὶ τῆς διοικήσεώς μου, δὲν κατέρχομαι εἰς τὸ ἐπιχείρημα, εἰς ὃ ἠδυνάμην νὰ κατέλθω καὶ νὰ εἴπω: διατὶ ζητεῖτε νὰ προστεθῶσιν ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1899, ὅταν δὲν ἠξεύρωμεν πόσας ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις θὰ ζητήσητε ὑμεῖς κατὰ τὸ 1903; Ἀλλ’ ἐγὼ, βλέπετε, ὑποθέτω πρὸς στιγμὴν, ὅτι δὲν θὰ ζητήσητε ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις, καὶ προσθέτω τὰς ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις τὰς ζητηθείσας. Ἀλλὰ τότε σᾶς λέγω: ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸν ἀπολογισμὸν, καὶ ἂς ἴδωμεν εἰς ποῖον ποσὸν ἀνῆλθον αἱ δαπάναι τῆς χρήσεως τοῦ 1899. Ἀνῆλθον αὗται εἰς δραχ. 104,608,512, ἤτοι ὑπερέβησαν τὰς πιστώσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ δραχ. 1,190,239 μόνον. Ἐὰν ἀφαιρέσω τὸ ποσὸν τοῦτο ἐκ τοῦ ἀνωτέρω, τῶν δραχ. 3,765,373, ὅπερ ἀποτελεῖ τὴν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν τῶν δαπανῶν τοῦ 1899 ἀπέναντι τῶν προβλεπομένων δαπανῶν τοῦ 1903, πάλιν ὑπολείπεται ἡ χρῆσις τοῦ 1899 τῶν πιστώσεων τῆς χρήσεως τοῦ 1903 κατὰ δραχμὰς 2,575,134. Ἀλλὰ θέλω νὰ ἦμαι ἀκριβέστερος, διότι δὲν ἀρέσκομαι εἰς λογιστικὰ παίγνια, καὶ ἑπομένως προσθέτω ἀκόμη, ὅτι δικαιοῦσθε νὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1899 δὲν ὑπῆρχε ποσὸν 1,000,000, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν τρίτην δόσιν τοῦ δανείου τοῦ Σιδηροδρόμου Πελοποννήσου, καὶ ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ὑπάρχει ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1903, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ ἐκπέσω ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν δρ. 2,575,134, τοῦ ἀποτελοῦντος τὴν διαφορὰν μεταξὺ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ 1903 καὶ τῶν ἐξόδων τοῦ 1899, τὸ ποσὸν τοῦ 1,000,000 δρ. Ἀφαιρῶ τὸ ποσὸν τοῦτο, ἀλλὰ τότε πρέπει νὰ μοὶ ἀφαιρέσητε καὶ σεῖς ἓν ποσὸν δρ. 1,000,000 ὡς ἔγγιστα, διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος, ἣν ὀφείλετε εἰς τὴν σύμβασιν τοῦ Σιδηροδρόμου Λαρίσσης· διότι, ἐνῷ εἴχομεν συναλλαγματικὴν διαφορὰν 1,65 τότε, ἔχετε τώρα συναλλαγματικὴν διαφορὰν εἰς τὰς πλείστας τῶν δαπανῶν τῶν Ὑπουργείων δρ. 1,46· ἡ διαφορὰ δὲ τῶν 19 λεπτῶν μᾶς δίδει ὡς ἔγγιστα ἓν ἑκατομμύριον. Καὶ ἑπομένως μένει σταθερὰ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο Προϋπολογισμῶν, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει τῶν ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων τοῦ ἑνὸς, τῶν τοῦ δὲ ἄλλου μὴ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν, μένει διαφορὰ καθαρὰ δρ. 2,575,134. Καὶ ταῦτα ὡς πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1899. Ἔρχομαι εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1900. Αἱ πιστώσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1903 ἀνέρχονται, ὡς ἤδη εἶπον, εἰς 114,151,539· αἱ πιστώσεις τοῦ 1900 ἀνέρχονται εἰς 110,027,652. Διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο δρ. 4,123,887. Ἀφαιρῶ τὴν ἐπὶ πλέον δαπάνην διὰ τὸ δημόσιον χρέος, ἀνερχομένην εἰς 3,250,877, διότι ἡ χρῆσις τοῦ 1903 ἔχει 36,673,893, καὶ ἡ χρῆσις τοῦ 1900 δρ. 33,423,016, καὶ ἔχω διαφορὰν ἐπὶ πλέον κατὰ τὸ 1903 ἐκ δρ. 873,010. Ἐκ δὲ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ προσωρινοῦ, ἢ μᾶλλον ἐκ τῆς Διαδηλώσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἵνα ἦμαι ἀκόμη ἀκριβέστερος, προκύπτει, ὅτι αἱ δαπάναι τοῦ 1900 ἀνῆλθον εἰς δραχ. 109,271,901, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον τῶν πιστώσεων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1900 κατὰ δραχμὰς 755,751. Ὥστε ἡ χρῆσις τοῦ 1900 ὑπολείπεται τῶν πιστώσεων τοῦ 1903 κατὰ 1,628,761. Καὶ ἐδῶ θὰ προσθέσω τὰ τοῦ 1,000,000 τοῦ Σιδηροδρόμου Πελοποννήσου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προστεθῇ. Ἀλλ’ ἔχομεν ἀπέναντι τὴν συναλλαγματικὴν διαφορὰν, καὶ ἑπομένως μένει τὸ ποσὸν σταθερόν. Ἑπομένως παραβαλλόμενος ὁ Προϋπολογισμὸς ὁ σήμερον εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθεὶς πρὸς τοὺς Προϋπολογισμοὺς καὶ ἀπολογισμοὺς τῶν ἐτῶν 1899 καὶ 1900, παρουσιάζει ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1903 δαπάνας κατὰ δρ. 2,575,134 ἀνωτέρας τοῦ πρώτου Προϋπολογισμοῦ, κατὰ 1,628,761 ἀνωτέρας τοῦ δευτέρου Προϋπολογισμοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ἐκ τῶν ἀριθμῶν προκύπτουσα ἀλήθεια εἶναι ἀναμφισβήτητος, διότι ἔχομεν τὸν ὁριστικὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1899, ἔχομεν τὴν Διαδήλωσιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1900. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ 1901. Κατὰ τὸ 1901 εἴχομεν πιστώσεις δρ. 112,411,621, ἀπέναντι πιστώσεων Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1903 δρ. 114,151,539. Διαφορὰ ἐπὶ πλέον τὸ 1903 δρ. 1,739,918. Ἀφαιρεῖται ἡ ἐκ τοῦ δημοσίου χρέους διαφορὰ μεταξὺ τῆς χρήσεως τοῦ 1903 ἐκ δρ. 36,673,893 καὶ τῆς τοῦ 1901 ἐκ 33,739,303· ἐπὶ ἔλαττον πιστώσεις κατὰ τὸ 1903 ἐκ δρ. 1,194,672. Ὁμολογῶ, ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ 1,194,672 ἐπὶ ἔλαττον ὑπὲρ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑποβληθέντος τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονήσητε, ὅτι τὴν χρῆσιν τοῦ 1901 διεχειρίσθημεν ἡμεῖς διὰ τοὺς πρώτους 10 μῆνας μόνον, οὐδεμία δὲ ἀμφιβολία, ὅτι, ἂν εἴχομεν τὸ εὐτύχημα νὰ διαχειρισθῶμεν τὴν χρῆσιν ταύτην μέχρι τέλους, ἡ διαφορὰ θὰ ἦτο σπουδαιοτάτη ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα, σπουδαία δὲ καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔξοδα, διότι ἠθέλομεν ἐξοικονομήσει ἔξοδά τινα. Τὰ διδόμενα τοῦ παρελθόντος, ἡ σύγκρισις μεταξὺ βεβαιώσεων καὶ εἰσπράξεων τῶν ἐτῶν 1899 καὶ 1900 πρὸς τὸ ἔτος 1901, ἡ οἰκονομία, ἣν ἐν τῇ ἐκτελέσει παρουσιάζουσιν οἱ Προϋπολογισμοὶ τῶν ἐτῶν 1899 καὶ 1900, μὲ πείθει περὶ τοῦ βασίμου τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου. Ἀλλὰ καὶ ἡ διαφορὰ αὕτη τῶν δραχμῶν 1,194,672 καλύπτεται ὁλοσχερῶς ἐκ τοῦ κέρδους, ὅπερ θὰ πορισθῇ τὸ Δημόσιον ἐκ τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ εἰς χρυσὸν δανείου τοῦ Σιδηροδρόμου Λαρίσης, οὗ ἕνεκεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠλάττωσε τὰς πιστώσεις τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, τὰς ὑπὸ τὸ κεφάλαιον «νομισματικὴ διαφορὰ τῶν εἰς χρυσῶν πληρωμῶν». Ἐξ ὅσων ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν ἀποδεικνύεται, ὅτι, ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1903, ἀντὶ νὰ παρουσιάσῃ διαφορὰν ἐπὶ ἔλαττον δραχμῶν 14,000,000, διὰ τῆς ὁποίας σκοποῦσι νὰ καταπλήξωσι τὸν κόσμον, παρουσιάζει διαφορὰν ἐπὶ πλέον δρ. 2,575,134 πρὸς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1899, διαφορὰν ἐπὶ πλέον 1,628,761 πρὸς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1900, καὶ οὐδεμίαν σχεδὸν διαφορὰν πρὸς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1901. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος ἐξετάζων τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ συγκρίνων τοὺς Προϋπολογισμοὺς τῶν ἐτῶν 1899, 1900 καὶ 1901 πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1896, καὶ θέλων νὰ ἐξακριβώσῃ τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως, ὑπεστήριξεν ὅτι, ὅπως δυνηθῇ τις νὰ ἐξακριβώσῃ τοῦτο, δέον ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τῶν Προϋπολογισμῶν αἱ πιστώσεις πρῶτον δι’ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, δεύτερον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, τρίτον δι’ ἀποδόσεις ἐν γένει, τέταρτον δι’ ἔξοδα κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τούτων προβαίνει εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1903 καὶ τοῦ 1896. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὸ ἔτος 1903, ἔχομεν δι’ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους δρ. 8,574,698, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους δρ. 36,673,893, δι’ ἀποδόσεις ἐν γένει δραχ. 3,841,178, δι’ ἔξοδα κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων 266,276· σύνολον 49,356,045. Ἀφαιρουμένου τοῦ ποσοῦ τούτου ἀπὸ τὸ ὁλικὸν ποσὸν τῶν ἐξόδων, μένουσιν ἔξοδα διὰ τὴν ἐν γένει διοίκησιν κατὰ τὸ 1903 δρ. 64,795,494. Ἐπιτραπήτω μοι, ἵνα τὴν αὐτὴν ἐργασίαν κάμω διὰ τοὺς Προϋπολογισμοὺς τοῦ 1899, 1900 καὶ 1901, ἵνα ἴδωμεν, ἂν τὰ ἔξοδα τῆς ἐν γένει διοικήσεως τῶν ἐτῶν τούτων εἶναι ἀνώτερα τῶν τοῦ ἔτους 1903. Κατὰ τὸ ἔτος 1899 αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους ἦσαν δρ. 8,528,134, ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους 29,706,010, αἱ ἀποδόσεις 1,991,630, τὰ ἔξοδα διαγεγραμμένων καὶ κεκλεισμένων χρήσεων 3,277,883· ἐν συνόλῳ 43,503,657. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν ταῦτα ἐκ τοῦ ὁλικοῦ ποσοῦ τῶν ἐξόδων δραχ. 104,608,512, ἔχομεν διὰ τὴν ἐν γένει διοίκησιν δραχ. 104,61,855. Ἄν παραβάλωμεν τὰ ἔξοδα ταῦτα τῆς διοικήσεως πρὸς τὰ ἔξοδα τοῦ 1903, ἀνερχόμενα εἰς 64,795,494 ἔχομεν ἐπὶ πλέον διαφορὰν ἐξόδων διοικήσεως κατὰ τὸ 1903 3,690,639. Ἄν εἰς ταῦτα προσθέσωμεν τὸ τυχαίως ἀποκτηθὲν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου κέρδος ἐν ταῖς πιστώσεσι τῶν Ὑπουργείων ὑπὸ τὸν τίτλον «νομισματικὴ διαφορὰ τῶν εἰς χρυσὸν πληρωμῶν» διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ εἰς χρυσὸν δανείου τοῦ Σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης ἐκ δραχ. 1,281,668, φθάνομεν εἰς τὸ ποσὸν δρ. 4,972,307. Ἀλλὰ δέον νὰ ἐκπεσθῇ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου ἡ πίστωσις τοῦ Σιδηροδρόμου Πελοποννήσου 1,000,000, καὶ ἔχομεν 3,972,307. Οὕτως ἡ ἐπὶ πλέον διαφορὰ τῶν ἐξόδων διοικήσεως τοῦ 1903 ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ τοῦ 1899 ἀνέρχεται εἰς δρ. 3,972,307. Προβαίνω εἰς τὴν σύγκρισιν τῶν δαπανῶν διοικήσεως διὰ τὸ ἔτος 1900. Ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους 8,567,221. Δημόσιον χρέος 33,423,016. Ἀποδόσεις 2,441,032. Ἔξοδα κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων 1,530,439. Σύνολον 45,961,708. Ἀφαιρουμένου τούτου ἐκ τοῦ συνόλου τῶν δαπανῶν, ἀνερχομένων εἰς δρ. 109,271,901, ἔχομεν δαπάνας διὰ τὴν ἐν γένει διοίκησιν δρ. 63,310,193, καὶ ἑπομένως διαφορὰν ἐξόδων διοικήσεως ἐπὶ πλέον κατὰ τὸ 1903 ἐκ δραχ. 1,485,301. Εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο δέον νὰ προστεθῇ τὸ κέρδος ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς 1,281,668, καὶ ἔχομεν ποσὸν δρ. 2,766,969. Δέον ὅμως νὰ ἐκπεσθῇ ἡ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1903 περιλαμβανομένη πίστωσις διὰ τὴν πρὸς τὸν Σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου πληρωμὴν τῆς τρίτης καὶ τελευταίας δόσεως τοῦ χρεωλυτικοῦ δανείου ἐκ δραχ. 1,000,000. Οὕτως ἡ ἐπὶ πλέον διαφορὰ τῶν ἐξόδων διοικήσεως τοῦ 1903 ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ τοῦ 1900 ἀνέρχεται εἰς δραχ. 1,766,969. Ἔρχομαι τέλος εἰς τὴν σύγκρισιν τῶν δαπανῶν διοικήσεως διὰ τὸ ἔτος 1901. Ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους δραχ. 8,694,607. Δημόσιον χρέος δραχ. 33,739,303. Ἀποδόσεις 5,513,548. Ἔξοδα κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων δραχ. 1,137,715. Σύνολον δρ. 49,085,173, αἵτινες, ἀφαιρούμεναι ἐκ τοῦ συνόλου τῶν δαπανῶν τοῦ ἔτους 1901 δραχ. 114,138,752, ἀφίνουσι διὰ τὴν ἐν γένει διοίκησιν δρ. 65,053,579, αἵτινες, παραβαλλόμεναι πρὸς τὰς τοῦ ἔτους 1903 ἐκ δραχ. 64,795,494, δίδουσιν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν ἐξόδων διοικήσεως κατὰ τὸ 1903 ἐκ δραχμῶν 258,085. Ἔναντι ὅμως τῆς διαφορᾶς ταύτης δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ τυχαίως ἐν τῇ χρήσει τοῦ 1903 ἀποκτηθὲν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἐν ταῖς πιστώσεσι τῶν Ὑπουργείων ὑπὸ τὸν τίτλον «νομισματικὴ διαφορὰ τῶν εἰς χρυσὸν πληρωμῶν» διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ εἰς χρυσὸν δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσης ἐκ δραχμῶν 1,281,668. Οὕτως ἡ ἐπὶ πλέον διαφορὰ τῶν ἐξόδων διοικήσεως τοῦ 1903 ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν τοῦ ἔτους 1901 ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 1,023,583. Λυποῦμαι, Κύριοι, διότι ἠναγκάσθην νὰ εἰσέλθω εἰς τόσα καθέκαστα, καὶ νὰ κουράσω ὑμᾶς· ἀλλὰ ὁμολογῶ, ὅτι μετ’ ἀγωνίας περιέμενον τὴν ἡμέραν ταύτην, διότι κατὰ ταύτην ἐπρόκειτο ν’ ἀποδειχθῇ, ἂν ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν πολιτικὴ ἔδει νὰ καταδικασθῇ ὡς καταστρέψασα τὴν χώραν καὶ διὰ τὰ ὑπέρογκα εἰσπραχθέντα ἔσοδα καὶ διὰ τὴν σπατάλην αὐτῶν. Πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ηὐχόμην νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι εἴμεθα ἄξιοι καταδίκης· διότι, ἂν ἀπεδεικνύετο, ὡς διετείνετο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἠδύνατο ὁ τόπος νὰ κυβερνηθῇ μὲ 13,000,000 ἢ 10,000,000 ὀλιγώτερα τῶν παρ’ ἡμῶν δαπανηθέντων, ἠθέλομεν δυνηθῆ διὰ τῶν τακτικῶν πόρων τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἐπιτακτικὰς ἀνάγκας τῆς χώρας. Ἀλλὰ δὲν ἐπῆλθεν ἐκ τῆς συζητήσεως ἡ καταδίκη ἡμῶν, ἀλλ’ ἡ πλήρης ἀπόδειξις, ὅτι ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα οὐδὲν ἕτερον ἐπράξαμεν ἢ ὅ,τι ὠφείλομεν νὰ πράξωμεν καὶ ὅ,τι σήμερον πράττετε ὑμεῖς, ὑπολογίζοντες μάλιστα ἔσοδα κατὰ πολὺ ἀνώτερα τῶν παρ’ ἡμῶν προϋπολογισθέντων· ὡς πρὸς δὲ τὰ ἔξοδα, ὅτι ὑπήρξαμεν ἡμεῖς φειδωλότεροι ὑμῶν, καὶ ὅτι ἑπομένως οὐδεμίαν σπουδαιότητα ἔχουσιν αἱ καθ’ ἡμῶν κατηγορίαι. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§42Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). (Ὅρα Παράρτημα).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§44ΑΛΕΞ. ΣΠ. Κ. ΡΩΜΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: 1) Περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως. 2) Περὶ συνδρομῆς τοῦ Δημοσίου τοῖς δήμοις διὰ τὰ ἔξοδα τῆς ἐν αὐτοῖς στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. 3) Περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς Ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν δαπανῶν αὐτῆς. 4) Περὶ δαπανῶν τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως. 5) Περὶ καταργήσεως τῶν διὰ τοῦ περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως τῆς Ἐπικρατείας ΒΧΔʹ νόμου τοῦ 1899 προστεθεισῶν θέσεων ἐπιθεωρητῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ περὶ ταύτης ΒΤΜΘʹ νόμου.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 104–108). Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἐπιτροπὴ παρακαλεῖται νὰ συνέλθῃ τάχιστα καὶ ἐπιληφθῇ τῶν ἐργασιῶν της. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 7 μ. μ.)