1903.01.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 13

τῆς 22 Ἰανουαρίου 1903.

(Τετάρτη).

(Προεδρεύοντος τοῦ προσωρινοῦ Προέδρου κ. Ε. Τσαρλαμπᾶ).

(Γενομένης ἀπαρτίας ὥρᾳ 10 καὶ 30′ π. μ. ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκριθέντα ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΑΛΕΞ. ΣΠ. Κ. ΡΩΜΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Καταθέτω ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Κυνουρίας κ. Καλούτση περὶ τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Βόλου ἀνεγερθέντων διδακτηρίων ἀπὸ τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1901 μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1902.

§2ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω πληροφορίας, ζητηθείσας ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Μαντινείας κ. Παπαναστασίου, περὶ τῆς ἱδρύσεως Γεωργικοῦ Σταθμοῦ ἐν Τριπόλει καὶ περὶ κατασκευῆς διαφόρων ὁδῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μαντινείας. Ἐπίσης καταθέτω ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Τυρνάβου κ. Ροδοπούλου περὶ τοῦ ὑδραγωγείου τοῦ χωρίου Κρανιᾶς.

§3ΑΛΕΞ. Γ. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Καταθέτω ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ Τυρνάβου κ. Ροδοπούλου περὶ τοῦ ὑπὲρ τῆς κοινότητος Κρανιᾶς κληροδοτήματος.

§4Π. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, διεξῆλθον τὸν κατατεθέντα φάκελον ζητηθεισῶν πληροφοριῶν παρ’ ἐμοῦ, παρετήρησα δὲ, ὅτι λείπει ἐξ αὐτοῦ: αʹ) τὸ συμβόλαιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἡ μίσθωσις τοῦ διδακτηρίου Σιμιάδων τῆς Μαντινείας· βʹ) αἱ διὰ τὴν μίσθωσιν ταύτην διαταγαὶ τῆς Νομαρχίας Ἀρκαδίας καὶ αἱ ἀποκρίσεις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων Ἀρκαδίας· γʹ) ἡ γνωμοδότησις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου καὶ ἡ ἔφεσις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Μαντινείας μετὰ τῶν δικαιολογητικῶν ἀποφάσεων τῆς Νομαρχίας. Περὶ τούτων πάντων ὑποβάλλω ἔγγραφον ἐπερώτησιν.

§5Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἐν τῷ δήμῳ Φιγαλείας τῆς ἐπαρχίας, εἰς ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ πολιτεύωμαι, ἐγένοντο καλπονοθεύσεις ἐν τῇ κάλπῃ μου κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς. Ἔμαθον τὸ γεγονὸς τοῦτο, καὶ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα διέπραξαν αὐτάς· μεταβὰς δὲ εἰς Κυπαρισσίαν, κατήγγειλα τὴν πρᾶξιν. Ἔκτοτε παρῆλθον δύο μῆνες, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ διατάξῃ τὸν Εἰσαγγελέα Κυπαρισσίας νὰ ἀπαντήσῃ, τί ἐνήργησεν ἐπὶ τῆς μηνύσεώς μου.

§6Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Παρακαλῶ νὰ μοὶ σταλῇ σήμερον ἡ ἐπερώτησις.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης. Ὁ κύριος Βοζίκης ἔχει τὸν λόγον.

§8ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἤκουον, ὡς ἠκούετε καὶ ὑμεῖς, κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ πολλῶν ἡμερῶν, ὅτι μέγας ἀριθμὸς ἐκλογέων ἀπεκλείσθη διὰ διαφόρων μέσων. Ἦτο δὲ τόσον μέγας ὁ ἀριθμὸς οὗτος, ὥστε ἐπέδρασεν ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος, τὸ ὁποῖον παρουσίασε διαφορὰν ψήφων 327. Πολλοὶ συνάδελφοι, ἐκλαβόντες ὡς ὑποστατὴν τὴν ἔνστασιν, κατεγίνοντο νὰ μάθωσι, ποῖος ὁ ἀριθμὸς τῶν ψηφοφορησάντων ἐκλογέων, καὶ ποῖος κυρίως ὁ ἀριθμὸς ἐν συγκρίσει πρὸς τοὺς ψηφοφορήσαντας κατ’ ἄλλας παρελθούσας ἐκλογάς, καὶ εἶδον, ὅτι κατὰ τὴν ἐκλογὴν τὴν δικαζομένην ἐψήφισαν ἐκλογεῖς 300 ἕως 400 περισσότεροι τῶν κατὰ τὰς ἄλλας ἐκλογὰς ψηφοφορησάντων. Ἐλέχθη ὅμως, ὅτι ἦτο πιθανὸν κατὰ τὰς ἄλλας ἐκλογὰς οἱ σπογγαλιεῖς νὰ μὴ ἦσαν παρόντες, νὰ ἦσαν δὲ τώρα παρόντες, καὶ νὰ ἀπέκλεισαν αὐτούς. Αὐτὴ ἡ στατιστικὴ — τὴν ὁποίαν ἔχω συντάξει καὶ παρουσιάσει εἰς τὴν Βουλὴν — δὲν ἐθεώρησα, ὅτι ἀποδεικνύει τὸ βάσιμον τῶν ἰσχυρισμῶν τῶν ἐνισταμένων. Θέλετε νὰ σᾶς εἴπω τὴν ἀλήθειαν; Καὶ ἐγώ, ὅτε ἔβλεπον τοὺς συναδέλφους ἐπισείοντας ἕνα μακροσκελῆ κατάλογον, τὸν ἐνόμιζον ὡς κατάλογον τῶν ἀποκλεισθέντων. Τὸν ἐκράτουν ὅμως τὸν κατάλογον αὐτὸν οἱ κύριοι συνάδελφοι, καὶ δὲν ἤθελον νὰ μοὶ τὸν δώσωσι, διὰ νὰ τὸν ἐξελέγξω, περιβάλλοντες αὐτὸν μὲ κἄποιον μυστήριον! Ὅτε ἔβλεπον ταῦτα, ἤρχισα νὰ νομίζω, ὅτι εἶναι πιθανὸν κἄτι νὰ συμβαίνῃ. Καὶ διὰ τοῦτο χθές, ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ περατώσω τὴν ἀγόρευσίν μου, ἐνόμισα ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο νὰ ζητήσω διακοπήν, ἵνα ἐξελέγξω τὸν κατάλογον. Καὶ διότι δὲν γνωρίζω τὰ τῆς Αἰγίνης πράγματα ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτῶν καὶ διότι δὲν ἔχω τινὰ Αἰγινήτην παρ’ ἐμοί, ἵνα συμπληρώσω τὰς πληροφορίας μου, ὅτε ἀνεχώρησα ἐντεῦθεν, διηυθύνθην εἰς τὸ γραφεῖόν μου, καὶ ἐκεῖ ἐκλείσθην καὶ δὲν ἐδέχθην κανένα. Ὅτε δὲ ἤνοιξα τὴν ἔκθεσιν, εὑρέθην πρὸ θεάματος, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἠξεύρω τί θὰ εἴπητε ὑμεῖς, ἀλλ’ ἐγὼ ἐγέλασα. Ὁ κατάλογος, ὁ τόσον διαφημισθείς, οἱ ἀποκλεισμοί, αἱ ἐκβιάσεις, τὰ διάφορα μέσα, τὰ ὁποῖα μετῆλθεν ὁ ἐπιτυχὼν Βουλευτὴς Αἰγίνης, συνίστανται εἰς τί νομίζετε; Ἀκούσατε τὴν ἔκθεσιν. Χθὲς ὡμίλουν περὶ τῶν ἀνυπάρκτων καὶ ἀποθανόντων. Καὶ κατεδείχθη ἐπαρκῶς, ὅτι ἀποθανόντες δὲν ἐψήφισαν, ἀνύπαρκτοι δὲν ὑπάρχουσι. Λοιπὸν ὁ κατάλογος αὐτός, ὁ περιβόητος, ἔχει ὡς ἑξῆς: «Εἰς πλείστους φίλους μου δὲν ἐπετράπη νὰ ψηφοφορήσωσιν». Αὐτὸς λοιπὸν ὁ φοβερὸς κατάλογος περιέχει, πόσα ὀνόματα, νομίζετε; 31. Ὑμεῖς, κύριοι συνάδελφοι, μὲ ἠρωτήσατε, πόσοι ἐψήφισαν κατὰ τὴν τελευταίαν ἐκλογὴν καὶ πόσοι κατὰ τὰς προηγουμένας. Καὶ τοῦτο νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ἐξετασθῇ σκοπίμως. Ἀλλ’ ὁ κατάλογος δὲν περιέχει 31 ἐκλογεῖς, ἀλλὰ 16. Διότι μεταξὺ τῶν 31 περιλαμβάνονται οἱ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἀποκλεισθέντες 7, περὶ ὧν ἐγένετο λόγος καὶ περὶ ὧν ποιεῖται μνείαν ὁ δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος. Ἀλλὰ μεταξὺ αὐτῶν τῶν ὑπολειπομένων περιλαμβάνονται καὶ 5 ἐκλογεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν διότι ἐψήφισαν. Ἀλλὰ διατὶ φέρονται ὑπὸ τῶν ἐνισταμένων ὡς μὴ ψηφίσαντες; Μὴ νομίζετε ὅτι δὲν ἔχει λόγον. Εἶναι μία ἔνστασις, ἡ ὁποία ἐπαναλαμβάνεται εἰς ὅλους τοὺς καταλόγους, καὶ τὴν ὁποίαν οὐδεὶς δύναται νὰ ἐλέγξῃ. Καὶ ὅταν πρόκηται νὰ ῥιφθῇ εἰς τὰς συνειδήσεις τῶν δικαστῶν δηλητήριον κατὰ τῆς ἐκλογῆς, λέγονται ταῦτα καὶ ἀναποφεύκτως ἀφίνουσι κἄτι. «Ἀλλὰ, λέγουσι, προσῆλθον νὰ ψηφίσωσι δεκαπέντε, καὶ εὑρέθησαν ἐψηφισμένοι». Πῶς δύναται νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι ἄλλοι ἀντ’ αὐτῶν ἐψήφισαν, δὲν γνωρίζω, διότι δὲν ἐπεχείρησαν οἱ ἐνιστάμενοι νὰ τὸ βεβαιώσωσιν, ἀλλ’ οὔτε θὰ δυνηθῶσι νὰ τὸ βεβαιώσωσιν, ὄχι μόνον διὰ τὴν ἔλλειψιν μέσων, ἀλλὰ καὶ διότι δὲν εἶναι ἀληθές. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς νὰ ψηφίσωσιν ἄλλοι. Γνωρίζομεν, ὅτι εἰς τὰς ἐκλογὰς λαμβάνουσι χώραν ἀταξίαι ὁμοίας φύσεως, ὅτι ψηφίζουσιν ἄλλοι ἀντὶ ἄλλων, ἀλλ’ ἐκλέγουσι πρόσωπα ἢ τεθνεῶτα ἢ ἀπόντα, — ἐὰν τυχὸν ψηφίζωσιν — ἐκλέγουσι συνήθως πρόσωπα ἄγνωστα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ εἰς τὸ ὅλον προσωπικόν, τὸ ἐπιβλέπον τὴν ψηφοφορίαν. Δὲν εἶναι δυνατόν, εἶναι πολὺ τολμηρὸν νὰ προσέλθῃ ἐκλογεὺς καὶ νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι λέγεται Βοζίκης, παραδείγματος χάριν, χωρὶς νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι τὴν στιγμὴν αὐτὴν δύναμαι νὰ προσέλθω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ψηφοφορίαν καὶ νὰ γείνῃ μεταξὺ ἐμοῦ καὶ ἐκείνου ἀναγνώρισις...

§9Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἶναι τὰ πρόσωπα ὅλα γνωστά, καὶ τὰ γνωρίζουσιν ὅλοι.

§10ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὰ γνωρίζουσιν ὅλοι. Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἐξογκωθῇ — κατὰ τὴν μέθοδον, τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθησαν δι’ ὅλας τὰς ἐνστάσεις, — ὁ κατάλογος τῶν ἀποκλεισθέντων, καὶ προσετέθησαν καὶ αὐτοὶ οἱ δεκαπέντε. Ὑπολείπονται δεκαεννέα. Ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν ἀποκλεισθέντων ἀναγράφεται ὡς ἀποκλεισθεὶς καὶ ὁ Σιδέρης Δόξας, ἀλλὰ σημειοῦται συγχρόνως ἀπέναντι τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, ὅτι ὁ Σιδέρης Δόξας ἀπέθανε, καὶ ὅτι ἀντ’ αὐτοῦ ἐψήφισεν ἄλλος τις Δόξας· συνεπῶς δὲν πρόκειται περὶ ἀποκλεισθέντος. Ὑπάγεται ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς εἰς τὸν κατάλογον τὸν ἄλλον, τὸν ἐξάγοντα ἔλλειμμα κατὰ δύο ψήφους. Ἀλλ’ ἐν τῷ καταλόγῳ αὐτῷ ἀκόμη ὑπάρχει δὶς ἐγγεγραμμένον τὸ ὄνομα τοῦ Εὐαγγέλου Κρεούζη· εἰς μὲν τὴν μίαν περίπτωσιν, ὅτι εὑρέθη ἐψηφισμένον παρ’ ἄλλου, εἰς δὲ τὴν ἄλλην, ὅτι ἀπεκλείσθη· καὶ οὕτως ὑπολείπονται ὀνόματα δεκαεπτά. Ἐνθυμεῖσθε χθές, ὅτι ἐγένετο λόγος καὶ περὶ ἑνὸς Γκίκα, τὸν ὁποῖον ἐκράτησαν ἀποκεκλεισμένον δὲν ἠξεύρω ποῦ. Τὸ ὄνομα αὐτὸ ἀναγράφεται ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν ἀνυπάρκτων· ἐψήφισεν εἰς τὰς δύο μετὰ μεσημβρίαν, καὶ ἐὰν γείνῃ ἔρευνα εἰς τὸ πρωτόκολλον τῶν ψηφισάντων, θὰ εὑρεθῇ τὸ ὄνομά του· ἀλλ’ ἀναγράφεται καὶ εἰς τὸν κατάλογον τῶν ἀποκλεισθέντων· καὶ τοιουτοτρόπως ὑπολείπονται δεκαέξ. Θὰ ζητήσητε νὰ ἀποκρούσω καὶ αὐτὸν τὸν ἀριθμὸν τῶν δεκαέξ· ἀλλὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ τὸ θεωρήσητε τόσον εὔκολον διὰ Βουλευτὴν, ὅπως σᾶς εἶπον, ὀλίγον σχετιζόμενον μὲ τὴν Αἴγιναν, μὴ δυνάμενον δὲ νὰ γνωρίζῃ ἐν ταῖς λεπτομερείαις τὰ πρόσωπα. Ἐν τούτοις ἐξ ὅσων εἶχον βοηθημάτων καὶ ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἀπὸ φίλους μου ἐξ Αἰγίνης, οὐχὶ ἐκ τῶν πολιτευομένων, κατώρθωσα νὰ ἀνεύρω τὰ ὀνόματα, καὶ τὰ δεκαὲξ αὐτά, καὶ νομίζω ὅτι θὰ πεισθῆτε, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀποκλεισμοῦ, ἀλλὰ πρόκειται περὶ μιᾶς σκηνῆς τῆς ὅλης πράξεως, ἐν ᾗ κατεσκευάσθη ἡ ἔνστασις, τὴν ὁποίαν ἐπαρουσίασαν, ὅπως τὴν ἐπαρουσίασαν, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Εἶναι ἀνιαρὸν — τὸ ὁμολογῶ — νὰ ἦναι ἠναγκασμένη ἡ Βουλὴ νὰ μοῦ ἀκούῃ ὁμιλοῦντος ἐν ταῖς λεπτομερείαις περὶ ἑνὸς ἑκάστου τῶν προσώπων· ἀλλὰ, καίτοι ἀναγνωρίζω τοῦτο, καίτοι καὶ εἰς ἐμὲ εἶναι ἀνιαρὸν, ἐπειδὴ ὅμως πρόκειται περὶ μικροῦ ἀριθμοῦ, ἀριθμοῦ 10 ἕως 15 ἐκλογέων, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ ἀκούσητε μετὰ προσοχῆς, διότι ἐκ τούτου θὰ καταδειχθῇ, ὅτι τὰ πάντα ἔχουσι προπαρασκευασθῆ διὰ νὰ καταπλήξωσιν, ἔχουσι προπαρασκευασθῆ διὰ νὰ κατορθώσωσι νὰ παρουσιάσωσιν εὐπρόσωπον τὴν αἴτησιν περὶ ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς, ἀδιάφορον ἂν ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ αἴτησις δὲν στηρίζεται εἰς τὰ πράγματα. Μεταξὺ τῶν ἀποκλεισθέντων — ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς δύναται νὰ κρατήσῃ σημείωσιν ἀριθμητικὴν διὰ τὰ ὀνόματα, τὰ ὁποῖα θέλω ἀποδείξει, ὅτι δὲν ἀπεκλείσθησαν, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἂν ὑπολείπονταί τινα, διότι νομίζω, ὅτι δύο ἢ τρία ἢ τέσσαρα ὀνόματα θέλουσι διαφύγει τοῦ ἐλέγχου μου, —μεταξύ, λέγω, τῶν ἀναφερομένων ὡς ἀποκλεισθέντων εἶναι οἱ ἑξῆς: 1) Δημήτριος Ἀγγελόπουλος. Ἐκ τῆς ἐρεύνης, τὴν ὁποίαν ἐνήργησα εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον, εὗρον ὅτι οὗτος δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένος εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον τῆς Αἰγίνης. 2) Εὐάγγελος Μ. Κάτσας. Ἀπεκλείσθη. Ἀλλ’ ὁ Εὐάγγελος Μ. Κάτσας εἰς τὸν κατάλογον τῶν ἀνυπάρκτων θεωρεῖται ὡς πρόσωπον ἀνύπαρκτον. Εἶναι μία διαφορά. Ἀλλὰ εἷς Εὐάγγελος Κάτσας εἶναι. Εἰς μὲν τὸν κατάλογον τῶν ἀποκλεισθέντων ἀναγράφεται Εὐάγγελος Μ. Κάτσας, εἰς δὲ τὸν κατάλογον τῶν ἀνυπάρκτων Εὐάγγελος Κάτσας. Πόθεν προέρχεται ἡ διαφορά, ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐξηγήσω. Ἕκαστος δύναται νὰ σχηματίσῃ οἱανδήποτε ἰδέαν. 3) Κ. Κορορός. Ὁ πατήρ του καὶ οἱ δύο ἀδελφοί του ἀληθῶς ἦσαν φίλοι καὶ κομματάρχαι τοῦ κ. Καναβαριώτου· ἀλλ’ ὁ Κωνσταντῖνος Κορορός, ἐξ ὑποχρεώσεων πρὸς τὸν κ. Βενιζέλον, ἐνόει καὶ φανερὰ νὰ εἴπῃ, ὅτι θὰ ψηφίσῃ τὸν κ. Βενιζέλον, καὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἐψήφισεν. Εἶναι καταφανὲς διατὶ δὲν ἐψήφισεν· ὁ πατὴρ καὶ οἱ ἀδελφοὶ ἐπέβαλον εἰς αὐτὸν, ὅπως γίνεται συνήθως: «ἐὰν πρόκηται νὰ ψηφίσῃς τὸν Βενιζέλον, δὲν θὰ ψηφίσῃς διόλου». Ὄντος βεβαιωμένου, ὅτι αὐτὸς ἦτο φίλος τοῦ Βενιζέλου, ἔχετε βεβαιωμένον διὰ ποῖον λόγον δὲν ἐψήφισε...

§11Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τίς τὰ βεβαιοῖ αὐτά;

§12ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Βεβαίως ἡ ἐρώτησις, ἡ ὁποία μοὶ ἀπηυθύνθη, εἶναι σοβαρά· καὶ ὅ,τι λέγομεν ἐντεῦθεν, εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ βεβαιῶμεν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶναι ἐρώτησις, ὅτι εἶναι ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν ἐφ’ ὅλων τῶν ἐνστάσεων καὶ ἐφ’ ὅλων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἐγεννήθησαν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς. Διὰ νὰ ζητηθῇ παρ’ ἐμοῦ βεβαίωσις, ἀπόδειξις δηλαδή, ὅτι διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον εἶπον, δὲν ἐψήφισε, πρέπει προηγουμένως νὰ ζητηθῇ ἀπόδειξις παρὰ τῶν ἰσχυριζομένων ὅτι ἀπεκλείσθη, ὅτι ἀληθῶς ἀπεκλείσθη. Ἔχομεν βεβαιωμένον τὸ ὅτι ἀπεκλείσθη; Διότι εἶναι πιθανὸν—διότι ὑπάρχουσι καὶ ἐκλογεῖς ἑκουσίως μὴ ψηφίζοντες· εἰς τὰς Ἀθήνας μάλιστα, ὡς ἔμαθον, ὅτε ἦλθον, εἷς ἀριθμὸς ἐκλογέων δὲν ἠθέλησε νὰ ψηφίσῃ, ἀλλὰ δὲν ἔχω βεβαιωμένον, ὅτι ἀπεκλείσθη, — εἶναι πιθανὸν, λέγω, νὰ μὴ ἠθέλησε νὰ ψηφίσῃ. Διατὶ ζητεῖται παρ’ ἐμοῦ ἡ βεβαίωσις, ὅτι ἦτο φίλος τοῦ κ. Βενιζέλου; Καὶ ἐν τούτοις ἐγὼ αὐτὸς βεβαιῶ τοῦτο, ὡς σᾶς εἶπον πρότερον, ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβον, καὶ περὶ ὧν ἔχω πεποίθησιν, ὅτι εἶναι ἀσφαλεῖς. Ἀλλ’ ἂν ὑπάρχῃ συνάδελφος, ὁ ὁποῖος δὲν πείθεται, παρακαλῶ, τὴν ψῆφον αὐτὴν τοῦ Κωνσταντίνου Κοροροῦ νὰ τὴν καταλογίσῃ ὡς παρανόμως ἀφαιρεθεῖσαν ἀπὸ τοῦ Ναὶ τῆς κάλπης τοῦ Καναβαριώτου, —μολονότι καὶ ἐνταῦθα θέλει γεννηθῆ τὸ ζήτημα περὶ τοῦ τίνα θὰ ἐψήφιζεν, ἐὰν ἐψήφιζε, —καὶ ἐκ τῶν 327 ψήφων νὰ τὴν ἀφαιρέσῃ, καὶ νὰ δεχθῇ, ὅτι ἐπλειονοψήφησεν ὁ Βενιζέλος μόνον κατὰ 326 ψήφους. 4) Γιαννιὸς Καλλιτεράκης. Ὁ κ. Γιαννιὸς Καλλιτεράκης δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένος εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον. 5) Γ. Ἀναργυρόπουλος. Γ. Ἀναργυρόπουλος δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένος εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον· ἀλλ’ ἐγὼ δίδω εἰς τοὺς ἐνισταμένους ἓν ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον πιθανὸν νὰ μὴ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψει. Εἶναι ἐγγεγραμμένος Γεώργιος Ἀργυρόπουλος.

§13Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ μεγάλη διαφορά!

§14ΧΑΡ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐὰν προσήρχετο νὰ ψηφίσῃ, — διότι φαίνεται ὅτι δὲν προσῆλθε — καὶ ἀπεκλείετο, θὰ ἦτο εἷς ἐκ τῶν ἑπτά, ἢ θὰ ἦτο εἷς ἐκ τῶν ὀκτὼ, θὰ ἐγίνετο δὲ λόγος εἰς τὸ πρακτικόν, ὅτι ἀπεκλείσθη. Ἀλλὰ λόγος τοιοῦτος δὲν γίνεται. Ἄρα δὲν προσῆλθε. Δὲν ὑπῆρχε δηλαδὴ Ἀργυρόπουλος ἐγγεγραμμένος. 6) Γεώργιος Ι. Τσώνης. Γεώργιος Ι. Τσώνης ἀληθῶς δὲν ἐψήφισε. Γεώργιος Ι. Τσώνης δὲν ἀπεκλείσθη. Διατί; Γεώργιος Ι. Τσώνης εἶναι νέος, ἡλικίας 22–23 ἐτῶν· δὲν ἐφρόντισε νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον· εὗρεν ὅτι δὲν ἦτο διαγεγραμμένος ἐκ τοῦ ἐκλογικοῦ καταλόγου ὁ ἀποθανὼν πάππος του, καὶ ἀπεπειράθη νὰ ψηφίσῃ. Τῷ ὑπεδείχθη ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφίσῃ μὲ ἡλικίαν 70 ἐτῶν, καὶ ἔφυγε, χωρὶς νὰ γείνῃ λόγος ὅτι προσῆλθε καὶ ἀπεκλείσθη, χωρὶς νὰ γείνῃ οὐδεὶς λόγος οὔτε εἰς τὰς ἐνστάσεις. Μοὶ ἔδωκαν πληροφορίας, ὅτι οἱ... (ἀναφέρει τὰ ὀνόματα) ἐψήφισαν. Μὴ μοῦ ζητεῖτε, σᾶς παρακαλῶ, βεβαίωσιν, διότι δὲν δύναμαι νὰ σᾶς τὴν δώσω. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχω ἀνὰ χεῖρας τὸ πρωτόκολλον τῆς ψηφοφορίας, νὰ ἀνεύρω ἐν αὐτῷ ἐὰν ἐψήφισαν, καὶ τότε νὰ βεβαιώσω ὑμᾶς. Οἱ ἔχοντες λόγον νὰ θεωρῶσι σπουδαίαν τὴν ἔνστασιν, ἂς ζητήσωσι τὸν κατάλογον τῶν ψηφοφορησάντων καὶ ἐκεῖθεν θὰ φωτισθῶσιν. 7) Σ. Γιαννίτσαρης. Ὁ Σ. Γιαννίτσαρης δὲν εἶναι εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον ἐγγεγραμμένος. Ὑποθέτω, ὅτι εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον Αἰγίνης εἰς τὸ ἐπώνυμον τοῦ Γιαννίτσαρη ἔχει συμβῆ λάθος τυπογραφικὸν, καὶ ἀντὶ Γιαννίτσαρης γράφεται Γιαννήσαρλης. Ἐπειδὴ δὲ οὐχὶ εἰς ἓν ἐπώνυμον τῶν Γιαννιτσαρέων, ἀλλ’ εἰς δύο ἢ τρία φέρεται τὸ Γιαννήσαρλης, ἓν δὲ μόνον ἔχει Γιαννίτσαρης ἐκ τῆς οἰκογενείας ταύτης, φαίνεται ὅτι ἠγέρθη ἀμφιβολία περὶ τῆς ταυτότητός του, καὶ ἦτο εἷς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπεχείρησαν νὰ ψηφίσωσι, διότι, ἐὰν ἐψήφιζε, μὴ νομίζετε, ὅτι θ’ ἀπηλλασσόμεθα τῆς ἀνάγκης νὰ ἀποκρούσωμεν σχετικὴν ἔνστασιν, ὅτι μεταξὺ τῶν ψηφοφορησάντων ἦτο καὶ εἷς Γιαννήσαρλης. Ἀλλ’ ἐν τῇ ἐνστάσει τῇ ἀφορώσῃ τοὺς ἀνυπάρκτους ἀναγράφεται φαρδὺ–πλατὺ τὸ ὄνομά του, ὅτι ἦτο πρόσωπον ἀνύπαρκτον, διότι φαίνεται, ὅτι εἷς ἐκ τῶν Γιαννιτσαρέων ἐψήφισεν, ἀλλ’ ἐὰν ἐψήφιζε, θὰ τὸν εἴχομεν εἰς τὸν ἄλλον κατάλογον. 8) Δ. Ἀλυφαντῆς. Οὗτος ἀπεκλείσθη, ἀλλ’ ἄνευ ὀνόματος πατρός· καὶ ἐνῷ οὗτος ἀπεκλείσθη, ἀντὶ τοῦ Δ. Ἀλυφαντῆ, τοῦ ἀποθανόντος, εὑρέθη ἄλλος καὶ ἐψήφισε. Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ ψηφίσας ἀποθαμμένος ἐψήφισεν ὑπ’ ἀριθ. 411, ἀντὶ δὲ νὰ διαγραφῇ τὸ ὄνομα τοῦ ψηφίσαντος Δ. Ἀλυφαντῆ, τοῦ ζῶντος, διεγράφη τὸ ὄνομα τοῦ ἑτέρου ψηφίσαντος Ἀλυφαντῆ, τοῦ τεθνεῶτος. Οὕτω δὲ παρήχθησαν ὑπὲρ τῶν ἐνισταμένων δύο ἐνστάσεις, ἡ μὲν ὅτι ἐψήφισεν ὁ τεθνεὼς, ἡ δὲ ὅτι ἀπεκλείσθη ὁ ζῶν. Ὁ ἔλεγχος τῶν ἀποκλειομένων τριῶν ἢ τεσσάρων ὀνομάτων μοὶ κατέστη ἀδύνατος, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Τὸ ὄνομα π. χ. τοῦ Σ. Λεούση εἶναι ἐγγεγραμμένον εἰς τὸν κατάλογον τῶν ἀποκλεισθέντων ἄνευ ὀνόματος πατρικοῦ, ἀλλ’ εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον εἶναι ἐγγεγραμμένος Σ. Δ. Λεούσης ὑπ’ ἀριθ. 956, Σ. Ι. Λεούσης ὑπ’ ἀριθ. 979. Δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω, τίς ἐκ τῶν δύο δὲν ἐψήφισε. Δὲν δύναμαι νὰ μαντεύσω διὰ τί προβάλλεται ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος, ὃν δὲν δύναμαι νὰ ἀποκρούσω. Ἐπίσης διὰ τὸν Ι. Λεούσην δὲν ἀναγράφεται πατρικὸν ὄνομα, καὶ εἶναι ἐγγεγραμμένος εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον ὁ Ἰωάννης Λεούσης ὑπ’ ἀριθμὸν 916, ὁ δὲ ἕτερος Ι. Λεούσης ὑπ’ ἀριθ. 2167. Ἐν τούτοις εἰς τὸν ἀριθμὸν τοῦ πρωτοκόλλου τῆς ψηφοφορίας φέρεται ψηφοφορῶν καὶ εἷς Ι. Β. Λεούσης, τὸν ὁποῖον ἐδῶ, εἰς τὸν κατάλογον, τὸν ἔχουν ἀναγράψει ὡς δίοπον, καὶ ὁ Νικόλαος Ἀλυφαντῆς ἄνευ πατρικοῦ ὀνόματος. Δὲν ὑπόκειται εὐχερῶς εἰς ἔλεγχον τὸ πρᾶγμα, διότι ὑπὸ τὸ ὄνομα τοῦτο ὑπάρχουσι τρεῖς διάφοροι Ἀλυφαντίδες. Καὶ οὕτω τελειώνει ὁ ἔλεγχος τοῦ καταλόγου τῶν ἀποκλεισθέντων, τὸν ὁποῖον καλῶς μὲν, κατὰ τὸ σύστημα, ὅπερ ἠκολούθησαν οἱ ἐνιστάμενοι, ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα δυνηθῶσι νὰ προξενήσωσι ποιάν τινα ἐντύπωσιν περὶ παρανομιῶν διαπραχθεισῶν κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς, ἐφ’ ὅσον ἠκολούθησαν τὸ προδιαγεγραμμένον τοῦτο σχέδιον, κακῶς ὅμως διεφήμισαν, κατ’ ἐμὲ, καὶ ἐξώγκωσαν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ νομίσῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι εὑρίσκεται πρὸ φοβεροῦ ἐγκλήματος, ἀποκλεισμοῦ ψηφοφόρων ἀπὸ τῆς ἐνασκήσεως τῶν δικαιωμάτων των. Αὐτὴ εἶναι ἡ τελευταία ἔνστασις, καὶ δι’ αὐτὴν ἔλεγον, ὅτι, ἂν ἐγνώριζον, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ 15 ὀνομάτων, θὰ ἔλεγον εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς χθὲς, ὅτι «δέχομαι ὅτι οἱ 15 οὗτοι ἀπεκλείσθησαν, καὶ ἀφαιρέσατε αὐτοὺς ἀπὸ τοὺς 327»· καὶ οὕτω θὰ μείνῃ πλειονοψηφία 312 ψήφων, ἐφ’ ἧς δύνασθε νὰ κρίνητε. Ἀλλὰ τὸ ἀβάσιμον τῶν ἐνστάσεων, ὡς κατασκευαστῶν, μὴ νομίζετε, ὅτι δὲν τὸ ἐγνώριζον οἱ ὑποστηρίξαντες αὐτάς. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ τὸ γνωρίζωσι, διότι προκύπτει σαφῶς ἐξ αὐτῶν. Μὴ νομίζετε, ὅτι τὰς ὑπεστήριξαν, πεποιθότες τοὐλάχιστον, ὅτι θὰ πείσωσί τινα, ὅτι πρόκειται περὶ ἀκύρου ἐκλογῆς, ὅτι πρόκειται περὶ ἀληθῶν ἐνστάσεων. Κατέδειξαν οἱ ῥήτορες, οἱ ὑποστηρίξαντες τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ διὰ τῶν προοιμίων τῶν ἀγορεύσεών των καὶ διὰ τῶν ἐπιλόγων αὐτῶν, ποίαν ἰδέαν ἔχουσι περὶ τῶν ἐνστάσεων, ἃς ὑπέβαλον· καὶ γνωρίζοντες ὅτι αἱ ἐνστάσεις των ἦσαν ἀβάσιμοι, ὥστε δὲν ἠδύναντο νὰ ληφθῶσι σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν παρὰ Βουλευτῶν δικαστῶν, βλέποντες δὲ οὕτω τὸ δικαστικὸν ἔδαφος φεῦγον, ἐνόμισαν ὅτι δύνανται νὰ ἐπιτύχωσιν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, ἀποφεύγοντες τὴν δικαστικὴν τῆς Βουλῆς ψῆφον, καὶ καταφεύγοντες εἰς τὴν πολιτικήν! Ἐνόμισαν ὅτι οὕτως ἠδύναντο νὰ συγκινήσωσι τοὺς ὁμόφρονας, ἢ ἠδύναντο νὰ ἐξερεθίσωσι τοὺς ἀντιφρονοῦντας εἰς τὴν Κυβέρνησιν Ζαΐμη, καὶ νὰ πείσωσιν οὕτω τούτους νὰ δώσωσι ψῆφον ἀκυρωτικὴν κατὰ τῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπέλεγε χθὲς ὁ ἀγαπητὸς συμπολίτης μου: «Ἐν τῇ ἐκλογῇ Αἰγίνης δικάζεται ἡ διοίκησις τῆς Κυβερνήσεως Ζαΐμη. Ἡ Βουλὴ, καλουμένη νὰ κρίνῃ καὶ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης, δὲν πρόκειται νὰ κρίνῃ καὶ ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ ἂν πρέπει νὰ ἦναι Βουλευτὴς ὁ Βενιζέλος ἢ ὁ Καναβαριώτης· ἡ Βουλὴ, κρίνουσα καὶ ἀποφασίζουσα περὶ τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης, κρίνει, κατὰ τὴν γνώμην μου, καὶ ἀποφασίζει περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης...» Εἶναι ὁ τρόπος τῆς ἀνορθώσεως τῶν θεσμῶν αὐτὸς διὰ τῆς θέσεως ζητήματος πολιτικοῦ ἐν τῷ δικαστικῷ σταδίῳ τῆς ἐξελέγξεως; Καὶ σώζονται οὕτως οἱ θεσμοί; Ἢ κατακρεουργοῦνται συλλήβδην καὶ θεσμοὶ καὶ δικαιοσύνη καὶ νόμοι; Ἐὰν ἡ πλειονοψηφία σκοπῇ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πρόγραμμα αὐτῆς, ἐν ᾧ ἐπαγγέλλεται τὴν ἀνόρθωσιν τῆς δικαιοσύνης, πρέπει νὰ σπεύσῃ ν’ ἀποκηρύξῃ τὰς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπαγγελθείσας ἰδέας περὶ πολιτικῆς ψήφου. Ἐὰν δὲ δὲν πράξῃ τοῦτο, ἐὰν ἀκολουθήσῃ ἡ πλειονοψηφία τὴν γνώμην τὴν ἐντεῦθεν ὑποδειχθεῖσαν καὶ προβῇ εἰς ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, μὴ νομίσῃ, ὅτι τῇ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐπαγγέλληται πλέον ἀνόρθωσιν τῆς δικαιοσύνης, ἢ νὰ ἐπιχειρήσῃ τοιαύτην ἀνόρθωσιν. Μὴ λησμονῇ καὶ ἡ Βουλὴ πᾶσα, ὅτι ἡμεῖς πάντες, οἱ ἐντεῦθεν ἐπαγγελλόμενοι τὴν διόρθωσιν τῶν κακῶς ἐχόντων καὶ τὴν ἀνόρθωσιν τῆς δικαιοσύνης, κακὰ δίδομεν παραδείγματα εἰς πάντα ἐντεταλμένον ἐν οἱῳδήποτε κλάδῳ καὶ κύκλῳ ἀπονομῆς δικαιοσύνης, καὶ ὅτι δὲν θὰ ἔχωμεν εἰς τὸ μέλλον τὸ δικαίωμα, μηδένα δικαστὴν παρανομοῦντα νὰ ἐλέγξωμεν, ἢ μηδένα ὑπάλληλον παραβαίνοντα τὸ καθῆκόν του, ἀφοῦ πρῶτοι ἡμεῖς, οἱ ἐντεταλμένοι καὶ ἐπαγγελλόμενοι τὴν ἀνόρθωσιν τῶν κακῶς ἐχόντων, πρῶτοι ἡμεῖς καταπατοῦμεν πάντα νόμον καὶ πᾶσαν φωνὴν συνειδήσεως χάριν τοῦ πολιτικοῦ συμφέροντος! Λέγω ταῦτα, χωρὶς νὰ νομίζω, ὅτι θὰ ἦναι πολιτικὴ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ Βουλευτὴς διαιρῶν τὴν δικαιοσύνην εἰς δικαιοσύνην ἀπονεμομένην κατὰ ποιότητα, τὴν κοινὴν δικαιοσύνην, καὶ εἰς δικαιοσύνην ἀπονεμομένην κατὰ τὸ πολιτικὸν συμφέρον, τὴν βουλευτικήν, καὶ ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ Βουλευτὴς κηρύττων, ὅτι ὁ Βουλευτὴς–δικαστὴς δὲν εἶναι ἱκανὸς νὰ δικάσῃ κατὰ πεποίθησιν. Ἔχω τέλος τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ἐπικυρώσει τὴν ἐκλογὴν, ἵνα ἀποδείξῃ, ὅτι καὶ τοὺς νόμους γνωρίζει νὰ σέβηται καὶ τοὺς θεσμοὺς νὰ συντηρῇ, καὶ ἀδικίας καὶ παρανομίας νὰ μὴ διαπράττῃ. (Εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς.)

§15Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§16Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ὁμολογῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἐπερίμενα τὴν ἐμφάνισιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς συναδέλφου ἐπὶ τὸ βῆμα. Ὑπάρχουσι περιστάσεις, — καὶ ἴσως ἀναπολεῖτε τοιαύτας περιστάσεις — κατὰ τὰς ὁποίας εἰδικότητά τινα ἔχει ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής. Εἶναι αἱ ὑποθέσεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκουσιν εἴς τινα πτέρυγα ἢ εἰς ὁμάδα Βουλευτῶν κλονιζομένην τὴν συνείδησιν, ἀπαντῶσιν ἀναφυόμενα ἄνθη δικαιοσύνης καὶ ἀληθείας καὶ συγχρόνως τὴν σύννοιαν καὶ τὴν περίσκεψιν. Ὅταν τοιαῦτα ἐμφανίζωνται φαινόμενα καὶ ἐν ταῖς πολιτικαῖς συζητήσεσιν, ὡς συμβαίνει καὶ ἐν τοῖς δράμασι, χρειάζεται νὰ ἐμφανίζηται ἓν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον νὰ διασκεδάσῃ ἐκείνους τοὺς κλονισμοὺς τῆς συνειδήσεως, καὶ νὰ τοὺς διασκεδάσῃ πῶς; ὁτὲ μὲν φαιδρῦνον τὴν μελαγχολίαν ἐκείνην, ἡ ὁποία προδίδει τὴν περίσκεψιν καὶ σύννοιαν, διὰ φράσεων εὐτραπέλων, ὁτὲ δὲ ἀποτρέπον ἀπὸ τὴν ὁδὸν, τὴν ὁποίαν ἡ συνείδησις ἀνοίγει εἰς τὸν ἄνθρωπον, ἀποτρέπον τὸν ἄνθρωπον ἀπὸ τὴν ὁδὸν ταύτην, καὶ ἐπαναφέρον εἰς τὰς ἀρχικὰς τάσεις, τὰς ὁποίας ἀποπεπλανημένη συνείδησις ἀπειλεῖ εἰς τὸν ἄνθρωπον. Ὑπάρχουσιν ἐν τοῖς δράμασι τοιαῦτα πρόσωπα, ὧν τοὺς χαρακτῆρας δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ὁρίσω πλειότερον. Τὰ ἄνθη τῶν παρεσκευασμένων καλλιεπῶν φράσεων εἶναι καθ’ ἑαυτὰ ἄνθη ὡραῖα, ἀλλὰ πολλάκις εἶναι δηλητηριώδη· δὲν εἶναι ὅλα τὰ ἄνθη εὐώδη, ἢ, καὶ ἂν ἦναι εὐώδη, δὲν εἶναι πάντοτε ὑγιεινά. Τέναγος ὠνόμασεν ὁ ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος τὴν ἐκλογὴν Αἰγίνης, ἀλλ’ αἱ ἐκλογαὶ ἠδύναντο μόνον πρὸς ὠκεανὸν τρικυμιώδη νὰ παραβληθῶσι· τέναγος δὲν εἶναι ποτὲ οὐδεμία ἐκλογὴ, καὶ οἱ ἐκλεγόμενοι, διερχόμενοι τὸν τρικυμιώδη αὐτὸν ὠκεανὸν, φθάνουσιν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Ἀλλ’ ἂν ὑπάρχωσι πτηνὰ ἔχοντα ῥωμαλέας τὰς πτέρυγας καὶ δυνάμενα νὰ διανύσωσι τὸν ὑπερωκεάνειον πλοῦν, ὑπάρχουσιν ὅμως ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ τεθῶσιν ἐπὶ τῶν πτερύγων ἐκείνων. Ὑπάρχουσιν αἱ χελιδόνες, ἴσως καὶ αἱ νυκτερίδες ἀκόμη, αἱ ὁποῖαι, ὅσον καὶ ἂν ἦναι εὐπετεῖς, δὲν δύνανται νὰ διαπλεύσωσι τὸν ὠκεανὸν (ἱλαρότης). Τὰ τοιαῦτα πτηνὰ κάθηνται ἐπὶ τῶν πτερύγων τῶν πελαργῶν καὶ τῶν γερανῶν, καὶ οὕτω μόνον διανύουσι τὸν ὑπερωκεάνειον πλοῦν (ἱλαρότης). Τοιούτους πελαργοὺς καὶ γερανοὺς μὲ ῥωμαλέας ἐκλογικὰς πτέρυγας βλέπετε καὶ εἰς τὴν μίαν πτέρυγα καὶ εἰς τὴν ἄλλην καθημένους, ὡς εἴδετε πρὸ ὀλίγου καὶ μίαν χελιδόνα ἐπὶ τοῦ βήματος, μὴ διστάσασαν νὰ ὑπενθυμίσῃ τὸν ὑπερωκεάνειον πλοῦν, τὸν ὁποῖον διήνυσε καὶ αὐτὴ (γέλως). Ἀνεξαρτήτως πάντων τούτων, Κύριοι, παράδοξον ἀποβαίνει, πῶς ἆρά γε σκεπτόμενοι οἱ συντάκται τῶν πολιτευμάτων ἀναθέτουσι τὸ ἔργον τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν εἰς τὴν Βουλήν! Ὁ ἀναζητῶν τὸν κατάλληλον δικαστὴν τί πρωτίστως ἐπιζητεῖ; ἐπιζητεῖ τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα καὶ τὰ σώματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀμερόληπτα, ἀπαθῆ, οὐδὲν περικλείοντα πάθος προσωπικὸν ἢ πολιτικόν, οὐδὲν συμφέρον ἀσυμβίβαστον πρὸς τὴν δικαίαν καὶ ἀμερόληπτον ἀπόφασιν. Βεβαίως πρέπει νὰ ὑπῆρξαν λόγοι σοβαροὶ καὶ ἀνώτατοι, οἵτινες ὑπηγόρευσαν τὴν τοιαύτην παρέκκλισιν ἀπὸ στοιχειωδῶν λογικῶν κανόνων. Οἱ ἀναθέτοντες τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν εἰς αὐτὸ τὸ Σῶμα τῆς Βουλῆς, τοῦ ὁποίου μέλη ἀποτελοῦσιν ἐκεῖνοι, ὧν ἡ ἐκλογὴ θὰ ἐξελεγχθῇ, δὲν πίπτουσιν εἰς παραλογισμόν; δὲν ἐκλέγουσι τοὺς πλέον ἀκαταλλήλους δικαστάς; Ὁ εἰσερχόμενος εἰς τὴν Βουλὴν καὶ περιμένων νὰ ἐξελεγχθῇ ὑπ’ αὐτῆς τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς του, εὑρίσκεται αἴφνης ἀπέναντι, οὕτως εἰπεῖν, τῶν ἀντιδίκων αὐτοῦ, εὑρίσκεται ἀπέναντι δικαστῶν οὐχὶ μὴ ἐχόντων οὐδὲν συμφέρον ἐκ τῆς ἐκβάσεως τῆς ἐκδικάσεως τῆς ἐκλογῆς, ἀλλ’ ἀπεναντίας δικαστῶν, πρὸς τοὺς ὁποίους ἔχει προσωπικὰς ἀφορμὰς ἐχθρότητος ἢ πολιτικὸν ἀνταγωνισμόν. Ἀλλ’ ὑπάρχουν λόγοι ἀνώτεροι, οἱ ὁποῖοι δεικνύουσιν, ὅτι οὐδὲν Σῶμα ἕτερον δύναται νὰ παρέχῃ μεγαλειτέρας ἐγγυήσεις ὀρθῆς ἐκτιμήσεως, προκειμένου περὶ ἐκδικάσεως ἐκλογῶν, παρ’ αὐτὸ τοῦτο τὸ Σῶμα τῆς Βουλῆς. Οἱ λόγοι εἶναι δύο ἢ τρεῖς, κεφαλαιώδεις καὶ μεγάλοι, ἀμέσως ὑποπίπτοντες εἰς τὴν ἀντίληψιν παντὸς κρίνοντος περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Καὶ πρῶτον τὸ εἶδος τῶν ὑποθέσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων καλεῖται ὁ δικαστὴς νὰ κρίνῃ, δεύτερον ἡ εὐρύτης ἐκείνη, μὲ τὴν ὁποίαν καλεῖται νὰ κρίνῃ, καὶ τρίτον τὸ συμφέρον ἐκεῖνο τὸ ἀνώτερον, τὸ ὁποῖον ἀναγκάζει τὸν ἔχοντα τυχὸν πάθος τι ἢ συμφέρον νὰ πνίγῃ ταῦτα χάριν καὶ ἑαυτοῦ ἀκόμη. Ἄν, Κύριοι, ἠθέλετε ἀναθέσει τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐκλογῶν εἰς οἷον δήποτε ἄλλο Σῶμα, ἀνεξάρτητον ὅσον θέλετε, ἀπὸ δικαστὰς ὅσον θέλετε πεφωτισμένους ἀποτελούμενον, θὰ ἐβλέπετε ἀμέσως, ὅτι ἠθέλετε περιαχθῆ εἰς τὰς οἰκτροτέρας ἀποπλανήσεις ἐν τῇ ἐκδικάσει τῶν ἐκλογῶν, ἠθέλετε ἰδεῖ τοὐλάχιστον παρελκυομένην τὴν ἐκδίκασιν αὐτῶν ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα, ὅπως παρελκύονται καὶ αἱ κοιναὶ δίκαι. Φέρετε, Κύριοι, ἕνα δικαστὴν ξένον τῶν πολιτικῶν πραγμάτων, φέρετε, ἂν θέλητε, καὶ πολιτευόμενον, ἀλλὰ ξένον τοῦ τόπου, νὰ σᾶς δικάσῃ τὰς ἐκλογάς· ἂν θελήσῃ νὰ δικάσῃ ἀκριβῶς, ἀλλὰ κατὰ δικαστικὸν τρόπον, θὰ δικάσῃ κατ’ οὐσίαν ἀνακριβῶς· θέλει ἴσως ἀκυρώσει ὅλας τὰς ἐκλογάς. Θὰ ἦναι δὲ σπάνιον ἀληθῶς νὰ ἀνθέξῃ μία ἐκλογὴ οἱαδήποτε εἰς τόσον λεπττολόγον ἔρευναν, ὁποία ἡ γενομένη ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης. Ἀλλὰ φέρετε καὶ πολιτευτήν, ξένον ὅμως τοῦ τόπου, νὰ δικάσῃ τὰς ἐκλογὰς τὰς Ἑλληνικάς, φέρετε ἕνα Ἄγγλον, καὶ εἴπετε αὐτῷ, ὅτι, ἐνῷ μετὰ χρόνον τινὰ ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργηθῇ ἐκλογὴ, ἐπαύθησαν 300 ὑπάλληλοι, καὶ διωρίσθησαν ἄλλοι τόσοι, κατὰ σύστασιν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων· ὁ Ἄγγλος ἐκεῖνος οὐ μόνον θὰ ἐκπλαγῇ, ἀλλὰ καὶ θὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ Κράτος αὐτὸ εἶναι διὰ τὸ Φρενοκομεῖον! Ἔτυχε ποτὲ νὰ ἀναγνώσω, ὅτι, ἐπειδὴ ἐπαύθη ἀδικαιολογήτως εἷς ταχυδρομικὸς ὑπάλληλος μικρὸς εἴς τι μέρος τῆς Ἀγγλίας, ἔγεινε στάσις! Τοσοῦτον τὸ πρᾶγμα ἐθεωρήθη ἔκτροπον! Ἀλλ’ ἂν φέρητε καὶ συνήθεις δικαστὰς ἐντοπίους νὰ δικάσωσι τὰς ἐκλογὰς, αὐτοὶ βεβαίως θὰ ἴδωσι παρεκτροπὰς καὶ παρανομίας καὶ ἀπὸ ἐδῶ καὶ ἀπὸ ἐκεῖ, θὰ διατάξωσιν ἀποδείξεις, καὶ ἐπὶ τέλους θὰ ἀκυρώσωσι τὰς ἐκλογάς. Φέρετε ὅμως τὸ ζήτημα εἰς ἕνα πολιτευόμενον, καὶ εἴπετε αὐτῷ, ὅτι ἐγένοντο τόσοι διορισμοὶ καὶ παύσεις ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν πρὸ τῶν ἐκλογῶν· ἐκεῖνος θὰ εὕρῃ ἴσως ἀμέσως, ὅτι τὰ γενόμενα οὐδεμίαν σχεδὸν ἐντύπωσιν ἢ οὐδεμίαν ἐπίδρασιν ἔσχον εἰς τὴν ἐπαρχίαν! Καὶ διατί; διότι εἶναι τὸ διηνεκὲς σύστημα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἀνταγωνιζόμεθα. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, τί ἔλεγον, ὅτε κατὰ τὸ 1879 τὸ πρῶτον εἰσῆλθον εἰς τὴν Βουλήν, παλαίσας μάλιστα κατὰ γενικοῦ συνασπισμοῦ πάντων τῶν ὑποψηφίων, καὶ δὴ ὡς ἀντιπολιτευόμενος. Εἶχον λάβει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον. Ὁ Βασιλικὸς Λόγος ἔλεγεν, ὅτι «οἱ δι’ ἐλευθέρων καὶ ἀνεπηρεάστων ἐκλογῶν ἐκλεχθέντες ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀσμένως εἶδον ἐνώπιον αὐτῶν τὴν Αὐτοῦ Μεγαλειότητα». Καὶ ἔλεγον λοιπόν, ὅτι ἴσως μὲν ἡμεῖς αὐτοὶ θὰ εἰσηρχόμεθα εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ ὑπὸ ἄλλους ὅρους, ἀλλὰ μὴ ὁμιλοῦμεν περὶ ἀνεπηρεάστων ἐκλογῶν ἐν Ἑλλάδι, διότι τὸ σύστημα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον πολιτευόμεθα, εἶναι διηνεκὴς παράβασις τῆς πλήρους γνησιότητος τῶν ἐκλογῶν. Καὶ ἀληθῶς, μόνον ὁ συμψηφισμὸς σώζει ἐν μέρει τὴν ἀλήθειαν ἐν τῷ ἀποτελέσματι. Ἂν ἐκτελῇ τινας παροχὰς ἡ Κυβέρνησις ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου ὑπὲρ τῶν ἀντιπολιτευομένων ὑπάρχουν ὡς ἀντίρροπον αἱ προσδοκίαι, καὶ αἱ προσδοκίαι εἶναι συνήθως τὸ μεγαλείτερον. Δὲν ἠξεύρω, κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, ὅτε ὑπῆρχε πολλαχοῦ ἡ προκατάληψις, ὅτι ὁ Δηλιγιάννης θὰ καταλάβῃ τὴν ἐξουσίαν ἀμέσως μετ’ αὐτάς, δὲν ἠξεύρω ποία ὑπουργικότης συνέφερε περισσότερον τότε, ἡ ὑπουργικότης ἡ σχετικὴ πρὸς τὸν κύριον Ζαΐμην, ἢ ἡ προσεχής, ἡ σχετικὴ πρὸς τὸν κύριον Δηλιγιάννην; Δὲν ἠξεύρω, ποῖον ἀλλαχοῦ θὰ ἦτο ἰσχυρότερον ὅπλον, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἐν τοῖς πέριξ τῶν Ἀθηνῶν, ὡς ἐν Αἰγίνῃ, τὸ πᾶν ἐφαίνετο ὑπὲρ τῶν ἀντιπολιτευομένων, ἐν δὲ τῇ πολιτικῇ ἡ προσδοκία εἶναι τὸ ἰσχυρότερον ὅπλον· ἡ πραγματικότης εἶναι πάντοτε κατωτέρα τῶν προσδοκιῶν. Τοιαῦτα λέγουσι περὶ πολιτικῶν καὶ συγγραφεῖς ἀκόμη πολιτειολόγοι. Τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ κυρίου Ζαΐμη ἐθεωρεῖτο πῖπτον μετὰ τὰς ἐκλογάς, ἐρχόμενος δὲ εἰς τὴν ἐξουσίαν ὁ κ. Δηλιγιάννης μὲ τόσας καὶ τόσας ῥητὰς καὶ ἀρρήτους ἐπαγγελίας. Ἀφίνω λοιπὸν πάντα ζῶντα ἐν Ἑλλάδι νὰ κρίνῃ, τίνας ἐβοήθει ἐσχάτως ἡ προσδοκία τῶν λαφύρων τῆς ἐξουσίας. Ἂς κρίνῃ εὐσυνειδήτως πᾶς τις περὶ τῶν τοιούτων. Δὲν ἐννοῶ, Κύριοι, νὰ προσκρούσω διὰ τοιούτων παρατηρήσεων εἰς ὅ,τι τυχὸν πράττει σήμερον ἢ ἐπηγγέλθη περὶ θεσμῶν ἡ Κυβέρνησις· θὰ ἔλθῃ μετ’ ὀλίγον ἡ κατάλληλος στιγμή, καθ’ ἥν, συνερχόμενοι εἰς ἑαυτούς, θὰ συναντηθῶμεν ἴσως εἰς πολλὰ σημεῖα, ἀλλὰ πάντως θὰ συναντηθῶμεν ἐπὶ τοῦ πεδίου τοῦ μεγάλου ζητήματος τῆς λειτουργίας τῶν θεσμῶν. Δεκαετηρίδες ὅλαι παρῆλθον ἐν τῇ δοκιμασίᾳ ταύτῃ τῶν θεσμῶν, καὶ ἐκ περιτροπῆς παρήλασαν ἐνώπιον ὅλου τοῦ ἔθνους ἐπὶ τῆς ἐξουσίας πάντα τὰ κόμματα καὶ πάντες οἱ ἀρχηγοί. Καὶ ἰδοὺ σήμερον βλέπομεν τὰς συνεπείας! Αἱ συνέπειαι φαίνονται εἰς τὸν θέλοντα νὰ ἀναγνώσῃ οὐχὶ πλέον ὑπὸ τὰς γραμμάς, ἀλλ’ εἰς αὐτὸν μᾶλλον τὸν λευκὸν χάρτην τοῦ Βασιλικοῦ Λόγου. Καὶ χάρτης λευκὸς δύναται νὰ ὀνομασθῇ ὁ Βασιλικὸς Λόγος, ὃν παρέδωκεν ἡμῖν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργός. Χάρτης λευκός, διότι οὐδὲν δυνάμενος ν’ ἀνακοινώσῃ συγκεκριμένον προσέφυγεν εἰς ἐκφραστικὴν ἀποσιώπησιν, ὡς πρὸς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν περιῆλθον τὰ πράγματα ἡμῶν καὶ οἱ κλάδοι τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας μετὰ δεκαετηρίδας πολλάς, ἀφ’ ὅτου λειτουργοῦσιν οἱ περιλάλητοι κοινοβουλευτικοί μας θεσμοί! Δὲν συλλαμβάνει ἆρά γε τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι πρόκειται περὶ ἐρειπίων; Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, πρόκηται περὶ ἐρειπίων πλέον, πρέπει ὅλοι νὰ συνέλθωμεν τάχιστα· πρέπει νὰ ῥίψωμεν τὰ βλέμματα οὐχὶ μέχρις Αἰγίνης, εἰς ἣν μᾶς εἶπεν ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐντεῦθεν, ὅτι προσβλέπει σύμπασα ἡ Ἑλλὰς, ἀλλ’ εὐρύτερον, πολλῷ εὐρύτερον. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει τὰ βλέμματα ἐστραμμένα πρὸς τὴν Αἴγιναν, ἀλλ’ ἀλλαχοῦ· καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν τὰ ἔχει ἐστραμμένα πρὸς βορρᾶν τοῦ Κράτους, βλέπει πρὸς ἡμᾶς ἐδῶ. Βλέπει πῶς σκεπτόμεθα περὶ τῆς θέσεως τοῦ Κράτους καὶ τοῦ ἔθνους. Μόνον τῳόντι ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι δὲν δυνάμεθα πλέον ν’ ἀτενίζωμεν πρὸς τὰ ἄνω, οὐδὲ κἄν εἰς ὁπωσοῦν εὐρύτερον πολιτικὸν ὁρίζοντα, κατηντήσαμεν πλέον νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἴδωμεν πέραν τῆς Αἰγίνης! Λέγω ταῦτα, Κύριοι, οὐχὶ κατηγορῶν ἢ ὑπεραπολογούμενος ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς πολιτικῆς μερίδος. Δι’ ὅσων γενικῶς ὑπέμνησα δύναμαι νὰ ὁμιλῶ διὰ λογαριασμὸν ὅλων τῶν μερίδων, διότι καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν βλέπω θύματα τῶν ὅρων, ὑφ’ οὓς λειτουργοῦσιν οἱ θεσμοί· δὲν βλέπω ἐνόχους, ἤ, ἂν βλέπωμεν ἐνόχους, τοιούτους πρέπει νὰ ἀνακηρύξωμεν πάντας, ὅσοι ἐκυβέρνησαν τὸν τόπον, ἢ καὶ νὰ περιλάβωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς πάντας ὡς συνενόχους. Θὰ ἔλθῃ ὅμως τάχιστα ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐξετάσωμεν τέλος πάντων τὸ ζήτημα τῶν θεσμῶν, ἵνα ἴδωμεν ἀπὸ τί τέλος πάντων πάσχουσιν οὗτοι, διὰ νὰ ἐξακολουθῶμεν ἀπὸ δεκάδων ἐτῶν ἀνακινοῦντες τὸ ζήτημα τοῦτο· ἐὰν δὲ ἠναγκάσθην νὰ θίξω τοῦτο παρεμπιπτόντως, ἢ νὰ ἐπανέλθω εἰς αὐτὸ, πράττω τοῦτο διὰ τὴν στενὴν καὶ ἄμεσον συνάφειαν, ἣν ἔχει πρὸς πᾶσαν πεφωτισμένην κρίσιν ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν. Ἀνέθεσαν τὸ ἔργον τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, ὡς καὶ ἐν ἀρχῇ παρετήρησα, τὰ συνταγματικὰ πολιτεύματα, δικαίως, εἰς τὰς Βουλὰς. Μόνον τῳόντι ὁ Βουλευτὴς δύναται νὰ κρίνῃ περὶ τοιούτων ἐνστάσεων, ὁποῖαι αἱ κατὰ τῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης, μόνον ὁ ἐν ἐνεργείᾳ σήμερον πολιτευόμενος δύναται νὰ μειδιάσῃ, ὅταν ἀκούῃ, ὅτι, ἐπειδὴ ὁ κ. Ζαΐμης μετέβη εἰς Αἴγιναν, ἐπηρεάσθη ἡ ἐκλογή· μόνον ὁ Βουλευτὴς ἐννοεῖ ἀμέσως, ὅτι, ὅταν ἐπὶ ὀλιγωτέρων τῶν δύο χιλιάδων ψήφων παρουσιάζηται διαφορὰ πλέον τῶν τριακοσίων, αὕτη δεικνύει τὴν μεγάλην ἐν τῇ ἐκλογικῇ περιφερείᾳ ἐπικράτησιν τοῦ ἐπιτυχόντος, διότι ἀναλόγως ἡ διαφορὰ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν πολλαπλάσιον ἀριθμὸν ἐκλογέων, ἔπρεπε νὰ ἦναι κατὰ χιλιάδας ψήφων. Ἀλλὰ μήπως εὑρισκόμεθα ἐνώπιον κἀνενὸς παραδόξου ἢ ἀπροόπτου ἀποτελέσματος; Μήπως ἐξελέχθη ἀντιπρόσωπος Αἰγίνης πρόσωπον, ὅπερ δὲν εἶχε κεφάλαια καὶ σχέσεις μὲ τὸν τόπον; ἀλλ’ εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὁ κ. Βενιζέλος εἶχε καὶ ἔχει καὶ ἐκ πατρὸς καὶ ἐκ πάππου ἀκόμη μεγάλην ἐπιρροήν. Ἐπέτυχεν ὁ κ. Βενιζέλος, καὶ ἀπέτυχε τίς; ὁ κ. Καναβαριώτης. Παράδοξον τὸ πρᾶγμα! Δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκλεχθῇ ὁ κ. Βενιζέλος ἐν Αἰγίνῃ, παρὰ δι’ ἐπεμβάσεων καὶ ὀργίων, ὁ δὲ κ. Καναβαριώτης ἔπρεπε νὰ ἐπιτύχῃ, ἴσως διότι διετέλει μέχρι τῶν παραμονῶν τῆς ἐκλογῆς ἰδιαίτερος γραμματεὺς τοῦ κυρίου Νέγρη! Ἀλλ’ αἱ ἐπαρχίαι, κύριοι συνάδελφοι, ὡς γνωρίζετε πάντες, δὲν ἔχουν τὴν ἰδιότητα νὰ καταπλήσσωνται ἀπὸ τὰς θέσεις τῶν ἰδιαιτέρων γραμματέων τῶν Ὑπουργῶν· αἱ ἐπαρχίαι ἔχουν ἀπεναντίας τὴν διάθεσιν νὰ διατηρῶσι τὰς ἐπιρροὰς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συνδέονται πρὸς αὐτὰς διὰ πολυχρονίων ἀγώνων καὶ ἀδιακόπων θυσιῶν, δι’ ἀναμνήσεων ἀπὸ τῆς γεννήσεώς των καὶ πατροπαραδότων μαρτυρίων, δύναμαι νὰ εἴπω. Καὶ ὑπάρχουν καλλιεργοῦντες καὶ κατέχοντες τὰς τοιαύτας ἐπιρροὰς καὶ εἰς τὴν μίαν πτέρυγα καὶ εἰς τὴν ἄλλην, καὶ ἐδῶ καὶ ἐκεῖ, ἐπὶ ἔτη μακρὰ διατηροῦντες αὐτὰς διὰ θυσιῶν καὶ ἀγώνων. Ἀλλὰ διατὶ ἆρά γε μετὰ τὰς ἐκλογὰς μηδενίζονται ἐνταῦθα αὐτοὶ οἱ κολοσσοὶ τῆς ἐπαρχιακῆς δυνάμεως; Διατὶ αὐτοὶ οὗτοι ἐνώπιον τῶν Κυβερνήσεων καθίστανται ταπεινοὶ ὑπήκοοι, αὐτοί, ἐπὶ τῶν ὤμων τῶν ὁποίων πατοῦντες ἀνέρχονται οἱ Ὑπουργοὶ εἰς τὰ ὑπουργικὰ ἀξιώματα; Πῶς οἱ χθὲς θριαμβεύσαντες ἰσχυροὶ τῶν ἐπαρχιῶν γίνονται ἐνταῦθα ταπεινοὶ θεράποντες, ζητοῦντες πενιχρὰ ψιχία ἐκ τῶν τραπεζῶν, τὰς ὁποίας δι’ ἄλλους ἔστρωσαν, κατωτέρους τῶν πολλάκις καὶ ὀλιγώτερον ἢ οὐδαμῶς ἰσχυρούς; Πόθεν προέρχεται τὸ φαινόμενον τοῦτο; ποῖος ἄρά γε ὁ χαρακτηρισμὸς τῶν ὅρων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους οὕτω ζῶμεν καὶ πολιτευόμεθα; Τὰ τοιαῦτα φαινόμενα εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ὅπου ὑπάρχουσι στοιχεῖα πολιτικῆς ἐπιστήμης, εἶναι ζητήματα ἁπλᾶ καὶ λελυμένα· εἶναι τὸ σύστημα τῆς διοικητικῆς συγκεντρώσεως, τὸ ὁποῖον ἐξηγεῖ καὶ ταῦτα, ὡς καὶ πολλὰ ἄλλα φαινόμενα, πρὸ τῶν ὁποίων ἡμεῖς ἐξακολουθοῦμεν νὰ παριστάμεθα δυσφοροῦντες, ἀποροῦντες καὶ οἱονεὶ ἀμηχανοῦντες περὶ τῆς θεραπείας. Αὐτὸ τοῦτο τὸ σύστημα, ὅπερ τοὺς αὐτοὺς καθιστᾷ δεσπότας ἅμα καὶ δούλους, αὐτὸ συνεπάγεται τὴν δύναμιν ἅμα καὶ τὴν ἀδυναμίαν τῶν Κυβερνήσεων· αὐτὸ φέρει τὰς ἀδιακόπους κυβερνητικὰς μεταβολὰς, αὐτὸ τὰς στάσεις καὶ τὰς ἐπαναστάσεις· αὐτὸ τὸ σύστημα τῆς συγκεντρώσεως φέρει καὶ τὸ ἰδιάζον ἐκεῖνο φαινόμενον τῆς ὑπερμέτρου καὶ ὀλεθρίας πολλάκις ἐκ τῶν πρωτευουσῶν τῶν Κρατῶν ἐπὶ τῶν κυβερνητικῶν πραγμάτων νοσηρᾶς ἐπιδράσεως καὶ δι’ ὀχλαγωγιῶν καὶ στάσεων μεταβολῆς τῶν Κυβερνήσεων, μὲ πλήρη παραγκώνισιν τῶν δικαίων τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τοῦ ὅλου Κράτους. Ἀλλ’ ἐν ὅσῳ τὰ πάντα μένουσιν ἐξηρτημένα ἀπὸ τῶν χειρῶν τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας, οὐδόλως πρέπει νὰ ἀπορῶμεν ἢ νὰ κατηγορῶμεν, ὅταν ἐρχομένη μία νέα Κυβέρνησις μεταβάλλῃ τὸ προσωπικὸν τῶν ὑπαλλήλων· διότι, ἂν δὲν μεταβάλλῃ, καὶ ἀφήσῃ τοὺς ὑπαλλήλους τῶν ἀντιθέτων, πρέπει νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς φίλους της νὰ μὴ ἐκτεθῶσι κἄν εἰς τὰς ἐκλογάς. Ζημιοῦται καὶ οὕτω τὸ κόμμα τὸ κυβερνητικὸν πολλάκις διὰ τῶν δυσαρεσκειῶν τῶν μὴ ἱκανοποιουμένων, ἀλλὰ τί νὰ πράξῃ; εἶναι ἠναγκασμένη ἡ κυβερνητικὴ μερὶς ὅπως δήποτε νὰ μεταβάλῃ τὸ προσωπικόν, ἵνα σώσῃ μερικοὺς φίλους της· διότι, ἂν κηρύξῃ, ὅτι οὐδόλως θὰ προβῇ εἰς οὐδεμίαν μεταβολὴν, θὰ ἦναι τὸ ἴδιον, ὡς νὰ πολιτεύηται εἰς βάρος καὶ καταστροφὴν τῶν φίλων της, ἀφοῦ οἱ προκάτοχοι ἐκαρπώθησαν τὴν ἐξουσίαν διὰ τῶν φίλων των, ὡς θὰ πράξωσι καὶ οἱ διάδοχοι. Ἐν ὅσῳ ἔχομεν τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ συγκεντρωτικόν, ματαίως ἐλπίζομεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ διοίκησις. Ἀπομένει μόνον ἀληθῶς, ἀλλὰ τεχνητῶς, οὕτως εἰπεῖν, καὶ διὰ συμψηφισμῶν ἐλευθερία τις ἐκλογῶν, καὶ εἰς τοῦτο ἐκδηλοῦται συνηθέστατα καὶ παρ’ ἡμῖν ἡ ἐκ τῆς συγκεντρώσεως ἐμμέσως πηγάζουσα ἀδυναμία τῶν Κυβερνήσεων, ὅπως αὐτὸ τοῦτο τὸ σύστημα συντελεῖ, ὥστε αἱ πρωτεύουσαι Κρατῶν ἐχόντων συγκεντρωτικὸν σύστημα νὰ μεταβάλλωσι τὰς Κυβερνήσεις· διότι ὁ καταλαμβάνων τὴν ἀκρόπολιν, οὕτως εἰπεῖν, τῆς παροχῆς τῶν λαφύρων ἀναρτᾷ ἀπὸ τῆς χειρός του ἀπειρίαν προσωπικῶν δικαίων καὶ συμφερόντων, καὶ καταλαμβάνει τὸ ὅλον τοῦ Κράτους. Τί συμβαίνει ἀπεναντίας εἰς τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ἔχουν σύστημα ἀποκεντρωτικόν; Ἡ Ἀγγλία, τὸ μέγα τοῦτο καὶ κραταιὸν Κράτος, ὀφείλει οὐ μόνον τὴν δύναμίν του καὶ τὴν ἰσχὺν, ἀλλὰ καὶ τὴν μονιμότητα καὶ τὴν γαλήνην τῆς ὅλης διοικήσεως εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν· οὐδεὶς ἐκεῖ ἀνυπομονεῖ πρὸς ἀνατροπὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις, ὅσον εἶναι ἰσχυρὰ διὰ τὰ μεγάλα τοῦ Κράτους ζητήματα καὶ συμφέροντα, τόσον εἶναι ἀνίσχυρος καὶ ἄνευ ἐπιρροῆς ἐπὶ τῶν προσωπικῶν συμφερόντων τῶν πολιτῶν, ὡς οὐδεμίαν ἀφ’ ἑτέρου δυσαρέσκειαν αὐτῶν καθ’ ἑαυτῆς δημιουργοῦσα. Ἐκτείνας, κύριοι συνάδελφοι, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ μεγάλου καὶ γενικοῦ τούτου θέματος, ἐφάνην ἴσως, ὅτι παρεξέβην τοῦ θέματος· ἀλλ’ ὡς εὐχερῶς, πιστεύω, πάντες ἀναγνωρίζετε, τὸ εἶδος τῶν ἐνστάσεων καὶ τὸ πνεῦμα, ὑφ’ ὃ προσβάλλεται ἡ ἐκλογὴ αὕτη, ὡς ἐπηρεασθεῖσα δῆθεν ἐκ κυβερνητικῶν ἐπεμβάσεων καὶ ἐξ ἰδιάζοντος ἐνδιαφέροντος αὐτοῦ τοῦ κ. πρώην Πρωθυπουργοῦ, οὐ μόνον προκαλοῦσιν ἀναγκαίως τὴν εὐρυτέραν ἔρευναν, εἰς ἣν προέβην, ἀλλ’ ὡς εἴδετε, παρέσχον εἰς προαγορεύσαντας ἀφορμὴν, ὅπως ἐντελῶς ἐκτροχιάσωσι τὴν συζήτησιν εἰς γενικὰς μομφὰς καὶ καταφορὰν κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Δὲν ἠγνόουν βεβαίως, Κύριοι, οἱ προαγορεύσαντες, ὅτι εἶχον καὶ ἔχουν λίαν προσεχῆ τὴν κατάλληλον εὐκαιρίαν, ὅπως εὐρέως ἐλέγξωσι τὴν πολιτικὴν τῶν προκατόχων· ἀλλ’ ἐνῷ ἠναγκάζοντο νὰ ὁμολογῶσιν, ὅτι ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογῶν, ὡς ἔργον δικαστικόν, δὲν ἐπιτρέπει τὸν ἐλάχιστον ἐκ τοῦ κομματικοῦ ἀνταγωνισμοῦ ἐπηρεασμόν, προέβαινον ἐν τούτοις μετ’ ἀκατασχέτου ὁρμῆς καὶ ἐμπαθείας εἰς κομματικωτάτας, ἵνα μὴ χεῖρόν τι εἴπω, κατὰ τῆς πολιτικῆς τοῦ κ. Ζαΐμη ἐπιθέσεις! Πόθεν ἆρά γε ἡ ἀνυπομονησία καὶ τὸ πάθος τοῦτο; ὁ λόγος εὐνόητος. Ἔβλεπον καὶ βλέπουσιν, ὅτι σπανίως τῳόντι δύναται νὰ εὑρεθῇ ἐκλογὴ τόσον γνησία καὶ ἄμεμπτος, ὥστε ν’ ἀνθέξῃ εἰς τόσον λεπτολόγους αἰτιάσεις, ἃς ἐπενόησαν κατὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Βενιζέλου. Εἶχον ἀνάγκην νὰ δώσωσι τροφὴν καὶ σάρκα εἰς τὰς ἐνστάσεις, καὶ ἐζήτησαν τὴν τροφὴν ἐν τῷ κομματικῷ ἀνταγωνισμῷ. Ἠκούσατε τὸ πλῆθος τῶν ἐνστάσεων, ἀλλ’ ἐβλέπετε καὶ τὸν χαρακτῆρα αὐτῶν. Παρανομία τῆς ἐπὶ τῆς ψηφοφορίας ἐπιτροπῆς φοβερὰ ἐχαρακτηρίζετο, ὅτι δὲν ἐπέτρεπε νὰ ψηφοφορῶσιν οἱ φέροντες ὀνόματα παρεμφερῆ πρὸς τὰ ἐν τῷ καταλόγῳ γεγραμμένα· νὰ ψηφοφορῇ λόγου χάριν ὁ Πτερούδης ὡς Πετρούδης, καὶ ἄλλα τινὰ τοιαῦτα διὰ πέντε ἢ ἕξ, μόλις καὶ τοῦτο, ψηφοφόρους, ἐνῷ ἔχομεν πλειονοψηφίαν τοῦ Βενιζέλου κατὰ ὑπερτριακοσίας ψήφους. Γνωρίζομεν ἐν τούτοις, Κύριοι, πάντες, πόσον πολυάριθμα εἶναι τὰ ἐπώνυμα, τὰ ὁποῖα, κατὰ ἓν πολλάκις γράμμα διαφέροντα, καὶ ἔννοιαν διάφορον τῆς ῥίζης αὐτῶν περιέχουσι, καὶ διάφορα πρόσωπα ὁρίζουσιν. Εὔκολον ἐκ τούτου ἀποβαίνει νὰ φαντασθῇ πᾶς τις, ὅτι, ἐνῷ διὰ τῆς ἀκριβείας δύναται ν’ ἀποκλεισθῇ εἷς, ἡ ἄδεια τοῦ νὰ ψηφοφορῇ ἄλλος ἀντ’ ἄλλου, φέροντος παρεμφερὲς ὄνομα, ἤθελεν ἀνοίξει στάδιον αὐθαιρεσίας τοιαύτης εἰς τὰς ἐπιτροπάς, ὥστε νὰ ἀπειλῆται τερατώδης νοθεία τῶν ἐκλογῶν. Ἢ μήπως τὸ πτερὸν καὶ ἡ πέτρα, τὰ ἐν ταῖς ῥίζαις τῶν ὀνομάτων Πτερούδης καὶ Πετρούδης, ἔχουσι τὴν αὐτὴν βαρύτητα ἐν τῇ εὐαισθήτῳ πλάστιγγι τῆς συνειδήσεως ἢ τῆς κρίσεώς τινων συναδέλφων! Καὶ εἶπον καὶ ἄλλα τινά· εἶπον, ὅτι ἓν τσίγκρισμα τοῦ ποτηρίου ἑνὸς ἀστυνόμου δύναται ἀμέσως νὰ ἀλλοιώσῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς· ἀλλ’ ἐγὼ εἰς τοῦτο θὰ ἀντέλεγον, ὅτι δὲν θὰ ὤφειλε κἄν ἴσως νὰ ἐνασχοληθῇ ἡ Βουλὴ σπουδαίως περὶ ἐκείνου τοῦ λαοῦ, τοῦ ὁποίου τὴν θέλησιν θὰ ἐπηρέαζε τὸ τσίγκρισμα τοῦ ποτηρίου· διότι, ἐὰν ἓν τσίγκρισμα ποτηρίου τὸν ἐπηρεάζῃ, τότε πρέπει νὰ κηρύξῃ τις τὸν λαὸν αὐτὸν λαὸν λαγωῶν, περὶ ὧν ἡ Βουλὴ δὲν ἀσχολεῖται, καὶ οὐχὶ ἐλευθέρων ἀνθρώπων. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα γνωρίζουσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν πλανῶνται εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν. Δι’ ἑνὸς βλέμματος ἀντιλαμβάνονται τὸ σύνολον μιᾶς ἐκλογῆς, καὶ ἐννοοῦσιν, ἂν μία ἐκλογὴ εἶναι ἀκυρωτέα ἢ ἐπικυρωτέα. Καὶ βεβαίως, Κύριοι, τοιοῦτο εἶναι τὸ ἔργον ἡμῶν, δικαστικὸν μὲν, ἀλλ’ εὐρὺ, εἰς τὸ ὁποῖον πρυτανεύει οὐχὶ ἐπιείκεια, — δὲν χωρεῖ ἡ λέξις, προκειμένου περὶ ἐξελέγξεως ἐκλογῶν, — ἀλλ’ ἀληθὴς δικαιοσύνη καὶ ἀκρίβεια. Ἀλλ’ ἐνῷ, Κύριοι, τοιοῦτον εἶναι τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ μέγα αὐτὸ δικαστικὸν ζήτημα, προοιμιάσθησάν τινες χθὲς ἀκόμη, ἀρχίσαντες ἀπὸ πολιτικὸν ζήτημα· καὶ ὁποῖον πολιτικὸν ζήτημα; καὶ κατὰ τίνων παλαίοντες; οὐχὶ κατὰ Κυβερνήσεως ἐνεστώσης, ἀλλὰ κατὰ Κυβερνήσεως προκατόχου! Τὸ πρᾶγμα βεβαίως εἶναι κοινοβουλευτικῶς τερατῶδες, διότι τὸ νομοθετικὸν Σῶμα γίνεται πολιτικὸν Σῶμα ἐξαιρετικῶς, καὶ τοῦτο χωρὶς νὰ λέγῃ τὸ Σύνταγμα τοιοῦτόν τι, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀνάγκης τῶν πραγμάτων καὶ ἐκ τῶν ἐθίμων τῶν κοινοβουλευτικῶν. Διατὶ γίνεται πολιτικόν; Διὰ νὰ ἐλέγξῃ μίαν Κυβέρνησιν ἐνεστῶσαν, καὶ νὰ ὑποδείξῃ, ὅτι ἔχει ἢ δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ ὑποδείξῃ τυχὸν, ὅτι θεωρεῖ ὅτι πρέπει νὰ μεταβληθῇ ἡ Κυβέρνησις· ἀλλὰ ζήτημα πολιτικὸν κατὰ προκατόχου Κυβερνήσεως τί ἤθελε σημαίνει; ἤθελε σημαίνει, ὅτι ζητεῖται νὰ τεθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἓν κόμμα ἐκτὸς τοῦ νόμου, οὕτως εἰπεῖν, hors la loi, ὡς ἐπὶ τῆς Γαλλικῆς Ἐπαναστάσεως, καὶ θὰ ἐκαλεῖτο ἡ πλειονοψηφία, οὐχὶ νὰ ἐξελέγξῃ τὴν ἐκλογὴν Αἰγίνης, ἀλλὰ νὰ ἀποδοκιμάσῃ τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν κ. Ζαΐμην! Χρεωστῶ, Κύριοι, νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἀπορῶ, πῶς ὁ παλαίμαχος τῆς πολιτικῆς, ὁ σεβαστὸς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως — ἴσως διότι δὲν τὸ ἐθεώρησεν ἄξιον τοῦ κόπου — πῶς τὴν στιγμὴν ἐκείνην, εὐθὺς ὡς τοιαύτη ἔκτροπος ἐπίθεσις καὶ ἐκτροχιασμὸς ἐξεδηλώθη, δὲν κατεβίβασεν ἀπὸ τοῦ βήματος, διὰ συστάσεως, ἔστω, συστάσεως ὅμως ἐπιτακτικῆς, ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος οὕτω προκατήρξατο τῆς ἐξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης, ἀγορεύων κατὰ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ! Ἀλλὰ τὸ παράδοξον εἶναι, ὅτι καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἐνόμισεν ὅτι ἤρκει νὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς δὲν εἶναι πολιτικὸν, ἐνόμισεν ὅτι ἤρκει αὐτὴ ἡ φράσις, καὶ λέγων τὴν φράσιν ταύτην ἠδύνατο νὰ ἔχῃ καὶ προοίμιον καὶ ἐπίλογον οὐχὶ ἁπλῶς πολιτικὸν, ἀλλὰ κομματικὸν τοῦ χειρίστου εἴδους...

§17Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δικαστικὸν ἔργον εἶναι ἡ τιμωρία τῶν παρεκτρεπομένων.

§18Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ λοιπὸν πρόκειται ἤδη περὶ ὑποβολῆς κατηγορητηρίου κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως; Ὑπέβαλεν εἰς τὴν συνείδησιν ἡμῶν τὴν ἰδέαν, ὅτι κρίνοντες περὶ τῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης πρόκειται νὰ κρίνητε περὶ τῆς πολιτείας τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ!

§19Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καθόλου.

§20Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ σᾶς εἶπον ἄλλοι μάλιστα, ὅτι πρέπει νὰ κηρύξητε αὐτὸν διὰ τῆς ψήφου ὑμῶν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης ἀνίκανον νὰ κυβερνήσῃ τοῦ λοιποῦ τὸ Κράτος!...

§21Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§22Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς εἰς προοίμια καὶ εἰς ἐπιλόγους ἐπανεφέρετε ζήτημα πολιτικόν· ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι εἶναι εὐφυὲς νὰ λέγητε μὲν, ὅτι δὲν εἶναι πολιτικὸν τὸ ζήτημα, ἀλλὰ νὰ ἐπισωρεύητε ὄγκους ὁλοκλήρους πολιτικῶν ἐννοιῶν, ὁρμαθὸν πολιτικῶν κατηγοριῶν σὺν τῇ ἐξελέγξει τῆς ἐκλογῆς κατὰ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ;

§23Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκλογικῶν κατηγοριῶν τιμωρητέων.

§24Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ τὰ Συντάγματα δικαίως ἀπέδωκαν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἔργον τὸ μέγα τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, διότι δικαίως ἐθεώρησαν, ὅτι αἱ πλειονοψηφίαι δὲν ἀποτελοῦσι συμμορίας. Καὶ δὲν ἀποτελοῦσι βεβαίως συμμορίαν καὶ ἀποτροπιάζονται τὴν ἰδέαν ταύτην οἱ ἀποτελοῦντες σήμερον τὴν πλειονοψηφίαν. Μόνον ἐὰν ἀπετέλουν συμμορίαν, ἠδύνατο νὰ διαπράξωσιν ἀδικήματα εὐθὺς μάλιστα ἅμα τῷ καταρτισμῷ τῆς Βουλῆς. Μόνον αἱ ληστρικαὶ συμμορίαι μετέρχονται ἰδίως ἓν μέσον συστάσεως αὐτῶν καὶ παγιώσεως· ὅταν καταρτίζηται μία συμμορία, ἓν ἐκ τῶν πρώτων ἔργων, τὰ ὁποῖα θὰ πράξῃ ὁ λήσταρχος, εἶναι νὰ παραγγείλῃ νὰ διαπράξωσι πάντες οἱ συμμορῖται ἀπὸ κοινοῦ ἓν ἔγκλημα, διὰ ν’ ἀποχωρισθῶσιν ἀπὸ τῆς λοιπῆς κοινωνίας. Διέρχεται εἷς ἄνθρωπος ἀθῷος, τὸν συλλαμβάνουσι (μάλιστα δὲ, ἂν ἔχῃ καὶ σημασίαν, τόσον τὸ καλλίτερον διὰ τὴν σύστασιν τῆς συμμορίας), καὶ τὸν σφάζουσιν ὅλοι ἀπὸ κοινοῦ! Τοιουτοτρόπως καταρτίζεται ἡ συμμορία. Ἀποχωρίζονται ἀπὸ τῆς λοιπῆς κοινωνίας, δὲν δύνανται πλέον οἱ συνενοχοποιηθέντες παρὰ νὰ ἦναι συντεταγμένοι. Ἀλλ’ εἶναι δυνατόν, Κύριοι, βλέπων τις τὰ πρόσωπα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀπαρτίζεται ὄχι μόνον ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ σύμπασα ἡ πλειονοψηφία, νὰ μὴ παραδεχθῇ, ὅτι φρικίασις ἠδύνατο νὰ καταλαμβάνῃ αὐτὰ κατὰ παντός, ὅπερ καὶ πόρρωθεν θὰ προσήγγιζε πρὸς τὴν ἐκτεθεῖσαν εἰκόνα; Καὶ μήπως οἱ παρακαθήμενοι εἰς τὴν πτέρυγα ἐκείνην χρεωστοῦσι τὴν ἐπιρροήν των εἰς εὐνοίας κυβερνητικάς; Μήπως εἶναι τοιοῦτοι, ὥστε νὰ φοβῶνται ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐν εἴδει ἀπειλῆς εἶπεν ἐν τῷ ἐπιλόγῳ αὐτοῦ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῶσιν, ἵνα μὴ μετανοήσωσι;

§25Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως.

§26Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ σκέπτωνται, ἵνα μὴ μετανοήσωσιν, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀνάγκην τῶν ψιχίων τῆς Κυβερνήσεως, ἢ τῆς εὐνοίας τῶν μεγάλων καὶ ἰσχυρῶν γερανῶν, ἵνα πλεύσωσι τοὺς ὠκεανοὺς τῶν ἐκλογῶν. Οἱ ἄλλοι πολιτεύονται ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν· δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην λοιπὸν οὐδὲ ὑπομνήσεων, οὐδὲ διδασκαλιῶν, οὐδὲ ἀπειλῶν. Ἐὰν δὲ ἀπηντήσαμεν εἰς τὰ τοιαῦτα, τὸ ἐπράξαμεν χάριν αὐτῶν τῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ὠλίσθησαν εἰς τὸ νὰ προτείνωσι τοιαύτας ἀτόπους ἰδέας, ζητοῦντες τὴν ἀκύρωσιν μιᾶς ἐκλογῆς. Ἐὰν, Κύριοι, ὑπῆρχε σοβαρὰ ἔνστασις εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν, αὐτὴ θὰ ἦτο γνωστὴ ἐκ τῶν προτέρων, διότι πρόκειται περὶ τῶν προθύρων τῶν Ἀθηνῶν· ἀλλὰ πρὸ πάντων δὲν θὰ ἠγείροντο παράπονα, ὁποῖα τὰ περὶ τοῦ ὅτι δὲν ἐψήφισεν ὁ Πτερούδης, διότι ἦτο γεγραμμένος Πετρούδης, ἢ ὅτι ἐτσίγκρισε τὸ ποτηριόν του ὁ ἀστυνόμος· δὲν θὰ ἐγίνοντο τὰ ἄλλα παράπονα, τὰ ὁποῖα ἀνετράπησαν ἓν πρὸς ἓν μέχρι τῶν ἐλαχίστων. Καὶ κατηντήσαμεν, Κύριοι, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν ἐξέλεγξιν ἐκλογῶν, νὰ ἔχωμεν ἐξέλεγξιν ἑκάστης πράξεως τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ ἂν ἐπράχθη καλῶς ἢ κακῶς· καὶ ἂν ἐλύθη ἓν ζήτημα οὐχὶ κατὰ τὴν διάθεσιν τοῦ κ. Καναβαριώτου, διαμαρτύρονται, ὅτι τοῦτο εἶναι ἐπέμβασις. Διατὶ ἐλύθη οὕτω τὸ ζήτημα; Ἐλύθη οὕτω διὰ νὰ ὠφεληθῇ ὁ κ. Βενιζέλος! Ἐγένετο νέα προσφορὰ εἰς δημοπρασίαν, καὶ δὲν ἐγένετο ἐπανάληψις. Ἐπέμβασις! Ἀλλὰ πότε ἐγένετο ἡ νέα προσφορά; Ἐγένετο μετὰ τὴν ἔγκρισιν· ἀλλὰ ἀντιλέγουσιν, ὅτι δὲν εἶχε δῆθεν κοινοποιηθῆ ἡ ἔγκρισις, δὲν εἶχε δῆθεν φθάσει τὸ ἔγγραφον τῆς ἐγκρίσεως εἰς τὸν ὑπὲρ οὗ ἡ ἔγκρισις. Ἄκυρος ἡ ἐκλογὴ, διότι ἐγένετο ἐπέμβασις, ἀλλοιώσασα μάλιστα τὸ ἀποτέλεσμα! Ἀλλὰ μήπως θέλετε καὶ ἄλλην μεγαλειτέραν ἐπέμβασιν; Ὁ κύριος Ζαΐμης ἐπήγαινεν εἰς τὴν Αἴγιναν, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὸν ἀδελφὸν τοῦ γαμβροῦ του! Πρέπει, Κύριοι, νὰ γνωρίζῃ τις τὰ τοῦ τόπου ἐν γένει, νὰ γνωρίζῃ ὁπωσοῦν καὶ τὸν κ. Ζαΐμην, διὰ νὰ ἐκτιμήσῃ αὐτὴν τὴν ἔνστασιν. Ἐγώ, ἐὰν ἐπρόκειτο ὁ κ. Ζαΐμης νὰ ἐπισκεφθῇ τὴν Εὐρυτανίαν κατὰ τὰς ἐκλογὰς, θὰ τὸν παρεκάλουν, νὰ μὴ ἔλθῃ ὡς Πρωθυπουργὸς, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι, ἐὰν ἤρχετο ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Ζαΐμης εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου κατὰ τὰς ἐκλογὰς ὡς Πρωθυπουργὸς, ἤθελον ἀποτύχει...

§27ΑΛΕΞ. ΦΩΤΗΛΑΣ. Διατί;

§28Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί; Γνωρίζετε τὸν κ. Ζαΐμην ὡς ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος νὰ συνηθίζῃ νὰ λέγῃ πολλὰ εἰς τοὺς ἐκλογεῖς ὑποσχόμενος; Ἢ μήπως φρονεῖτε, ὅτι ἠμπορεῖ διὰ μίαν στιγμὴν νὰ περάσῃ ἀπὸ κανὲν καφενεῖον ἢ οἰνοπωλεῖον, καὶ ἂν τύχῃ καὶ τὸν προσκαλέσουν, θὰ εἰσέλθῃ, καὶ εἰς αὐτό; Γνωρίζετε τὸν κ. Ζαΐμην ἱκανὸν νὰ ἐκτυλίξῃ προγράμματα δημοκοπικὰ, προγράμματα γοητευτικὰ, τὰ ὁποῖα νὰ σύρωσι τὰ πλήθη;

§29Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δεκαὲξ σελίδες τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τὸ πρόγραμμά του!

§30Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἤθελε νὰ ὑποσχεθῇ ὁ ἀδελφὸς τοῦ γαμβροῦ αὐτοῦ εἰς τὴν Αἴγιναν παροχὰς, οὐδὲν χειρότερον δι’ αὐτὸν παρὰ νὰ ἦναι παρὼν ὁ κ. Ζαΐμης· διότι, ἂν ἠρωτᾶτο ὁ κ. Ζαΐμης, δὲν θὰ ἔδιδε καμμίαν ὑπόσχεσιν, ἐνῷ ἀπόντος τοῦ κ. Ζαΐμη οἱ φίλοι τοῦ κ. Βενιζέλου, ἐὰν ἤθελον νὰ ὑποσχεθῶσι παροχὰς, ἠδύναντο νὰ τὸ πράξωσι, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι αἱ παροχαὶ ἐκεῖναι εἰς τὰ πρόθυρα τῶν Ἀθηνῶν δὲν θὰ ἤσκουν καμμίαν ἐπιρροήν. Θὰ ὑπετίθετο ὅτι εἶναι διὰ 20 μόνον ἡμέρας, διότι εἰς τὴν πρωτεύουσαν παρίστατο παντοδυναμία τοῦ κόμματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἦλθε κατόπιν καὶ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐξουσίαν· καὶ ἡ παντοδυναμία αὐτὴ, ἡ ὁποία παρουσιάζετο ἐν Ἀθήναις ἕνεκα τῶν δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι συνέπραξαν, ἦτο γνωστὴ βεβαίως καὶ ἐν Αἰγίνῃ. Καὶ ἡ παντοδυναμία αὐτὴ ἦτο ἡ μεγαλειτέρα ἐπέμβασις εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Αἰγίνης κατὰ τοῦ Βενιζέλου.

§31Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς;

§32Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς; Διότι αἱ παροχαὶ ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἀνεφέρατε, εἶναι μηδὲν ἀπέναντι τῶν προσδοκιῶν, τὰς ὁποίας ἠδύνατο νὰ ἐμβάλῃ εἰς τὰς ψυχὰς τῶν ἐκλογέων του ὁ κ. Καναβαριώτης.

§33Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀνάξια ὅλα αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα!

§34Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἄξια τὰ ἰδικά σας! Ἀλλὰ, φαίνεται, ἠσθάνθητε τὴν πραγματικὴν ἀλήθειαν. Ἠξεύρω, Κύριοι, ἐγὼ, κατεῖδον ἴσως καὶ ἄλλοι, ποίαν ἐπικουρίαν λαμβάνουσι καὶ γειτονικαὶ ἀκόμη ἐπαρχίαι ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, ὅπου ἕνεκα τῶν ἐπιρροῶν προσώπων τινῶν φαίνεται κατισχύουσα μία πολιτικὴ μερίς. Ἀλλὰ μὴ τὸ κρύπτωμεν, Κύριοι. Πρὸ παντὸς αἱ ἐπιρροαὶ εἶναι προσωπικαὶ ἐν Ἑλλάδι, προσωπικαὶ, ἀλλ’ ἄξιαι παντὸς σεβασμοῦ, διότι συνδέονται μὲ θυσίας καὶ μαρτύρια ἀδιάκοπα· ὅταν δὲ ἦναι ἀληθεῖς ἐπιρροαὶ, δὲν κλονίζονται τόσον εὐχερῶς. Ἐὰν δὲ αἱ ἐπιρροαὶ αὗται δὲν ἔχωσι παραλλήλους καὶ ἀρχὰς πολιτικὰς, δὲν εἶναι πταῖσμα οὐδὲ τοῦ λαοῦ, οὐδὲ τῶν ἐχόντων τὰς ἐπιρροὰς, εἶναι πταῖσμα τοῦ διοικητικοῦ συστήματος, τῶν θεσμῶν τῶν διοικητικῶν, τοὺς ὁποίους ἔχομεν. Οἱ αὐτοὶ ἀντιπρόσωποι θὰ ἤρχοντο εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὑπὸ διάφορον σύστημα· θὰ ἤρχοντο μετὰ τῶν ἀγαθῶν τῆς αὐτοδιοικήσεως, ἐνῷ τώρα ἔχομεν μόνον τὰ ἐλαττώματα τῆς αὐτοδιοικήσεως, χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὰ ἀγαθὰ αὐτῆς. Ἐθεώρησα, Κύριοι, περιττὸν νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, διότι ταύτας δι’ εὐγλώττου ἀληθῶς καὶ λεπτομεροῦς ἀγορεύσεως ὁ ἀξιότιμος κ. Βοζίκης ἀνέλυσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ παρέστημεν εἰς τὸ φαινόμενον τὸ ἔκτακτον, ὅτι μία ἐκλογὴ, ἐξετασθεῖσα ὑπὸ τῆς πλέον λεπτολόγου καὶ αὐστηροτάτης ἐρεύνης, ἀπεδείχθη μὴ ἔχουσα οὐδ’ ἀμυχὴν, οὐδὲ κηλῖδα τὴν ἐλαχίστην. Ἐξῆλθεν ἐντελῶς ἄτρωτος καὶ ἁγνή. Ἀλλ’ ἐγὼ, ἐὰν ἐξέλθῃ, ὡς πρέπει, κηρυττομένη γνησία καὶ ἀληθὴς, θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ θεωρήσητε, ὅτι ἐκφέροντες τὴν ψῆφον ὑμῶν τὴν ἐπικυρωτικὴν διὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Αἰγίνης ἐκφέρετε ψῆφον εὐνοϊκὴν ὑπὲρ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Πολλοῦ γε καὶ δεῖ! Θὰ ἦτο ἐντελῶς σόλοικον νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ ψῆφος ὑμῶν δύναται νὰ ἔχῃ ἔννοιάν τινα πολιτικήν· δὲν ἔχει ἄλλην ἔννοιαν, διότι ὁ κ. Βενιζέλος, ἕνεκα ἐπιρροῆς εἴτε πατροπαραδότου, εἴτε ἀτομικῆς, εἴτε ἀμφοτέρων τούτων, ὑπερίσχυσε τοῦ κ. Καναβαριώτου εἰς τὴν Αἴγιναν φυσικώτατα. Αὐτὴν μόνον τὴν ἔννοιαν ἔχει. Καὶ δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη ἐκεῖ ἐπεμβάσεων, τὰς ὁποίας οἱ φρονοῦντες ἐναντίον τοῦ κ. Ζαΐμη ὑποθέτουσιν ὅτι ὁ κ. Ζαΐμης ἔκαμεν εἰς πολλὰς ἐπαρχίας. Ἤκουσα μόνον παρά τινος τῶν ἀγορευσάντων ἀξιοτίμων συναδέλφων, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν του δὲν ἔγειναν ἐπεμβάσεις. Διατί; Διότι συνέπραττε καὶ αὐτὸς, εὑρισκόμενος εἰς ἐκείνην τὴν πτέρυγα μετὰ τοῦ φίλου τοῦ κυρίου Ζαΐμη, τοῦ συναδέλφου ἡμῶν κυρίου Βοζίκη. Καὶ πράγματι θὰ ἀπαντήσωμεν καὶ ἀλλαχοῦ κηρυττόμενον, ὅτι ἐπεμβάσεις δὲν ἐγένοντο ἐκεῖ, ὅπου ὁ ἀγορεύων ἐκ τῆς σήμερον κυβερνητικῆς μερίδος περὶ ἐπεμβάσεων συνέπεσε νὰ συμπράττῃ μετὰ φίλου τῆς μερίδος τοῦ κ. Ζαΐμη. Ἐγὼ λοιπὸν ὡς ἐκ περισσοῦ ὑπενθυμίζω, ὅτι ἡ ψῆφος ὑμῶν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἔννοιαν πολιτικήν. Ὁ τολμῶν νὰ ἀναμιγνύῃ πολιτικὰ ζητήματα εἰς ἐξελέγξεις ἐκλογῶν εἶναι ὅπως ἐκεῖνος ὁ δικαστὴς, ὁ ὁποῖος, ἀνερχόμενος εἰς τὴν ἕδραν, ὅπως δικάσῃ μεταξὺ δύο πολιτῶν, ἀρχίζει νὰ ὑβρίζῃ τὸν ἕνα τῶν διαδίκων, ἀρχίζει νὰ ἐκφράζῃ τὴν προκατάληψιν, τὴν ὁποίαν ἔχει κατ’ αὐτοῦ. Ἐκεῖνον τὸν δικαστὴν ὁ Πρόεδρος βεβαίως θὰ τὸν ἐπιπλήξῃ ἀμέσως, ἂν δὲ εἶχε καὶ τὴν ἀνάλογον ἐξουσίαν, ἤθελε τὸν συλλάβει ἀπὸ τοῦ ὠτὸς καὶ τὸν καταβιβάσει ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ δικαστοῦ· θὰ τῷ ἔλεγεν, ὅτι δὲν εἶναι δικαστὴς, καὶ ἡ ψῆφος αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ μολύνῃ τὸ ἁγνὸν ἔργον τῆς Δικαιοσύνης. Τοιαῦται βεβαίως εἶναι αἱ ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι κρατοῦσι καὶ εἰς τὴν πτέρυγα ἐκείνην, τὴν κυβερνητικήν. Ἔχομεν, Κύριοι, ἀνάγκην νὰ ἀποδείξωμεν εἰς τὸν τόπον καὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι αἰσθανόμεθα τὴν θέσιν ἡμῶν, ὅταν δικάζωμεν ἐκλογάς. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ὑπομνήσῃ τις, ὅτι ὁ κανὼν τοῦ «ἐν ᾧ μέτρῳ μετρεῖτε ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν» δὲν εἶναι κανὼν μόνον τῆς θρησκείας, ἀλλὰ καὶ τῆς πολιτικῆς. Ἀλλοίμονον, Κύριοι, ἐὰν καθιερώσωμεν ἄλλας ἰδέας! Ἐκεῖνος, ὅστις εὑρίσκει σήμερον ἐλαττώματα εἰς τὴν ἐκλογὴν Αἰγίνης, θὰ σκεφθῇ βεβαίως, ὅτι πολλαπλάσια, ἐσφαλμένως ἴσως, δύνανται νὰ παρατηρηθῶσιν εἰς τὴν ἰδικήν του ἐκλογήν, καὶ τότε θὰ τῷ εἴπωσιν οἱ δικάζοντες αὐτόν: «πῶς ἐδίκασες τὸν Βενιζέλον;» Καὶ κατὰ τὴν περίστασιν μὲν ταύτην, διότι πρόκειται περὶ ἐξελέγξεως ἐκλογῆς, θὰ ἐπιδείξωμεν, ὅτι εἴμεθα ἀνώτεροι παντὸς ταπεινοῦ ὑπολογισμοῦ, ἐκ πολιτικῆς ἠθικῆς καὶ ἐκ συμφέροντος καλῶς ἐννοουμένου καὶ μεγάλου, εἴμεθα ἀνώτεροι τοῦ ἐπηρεασμοῦ τῆς πολιτικῆς διαμάχης, συγχρόνως δὲ θὰ ἐπιδείξωμεν εἰς τὸν λαὸν τὸν Ἑλληνικόν, ὅστις γνωρίζει εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται τὸ Κράτος, —ὡς γνωρίζει συγχρόνως ποίας περιπετείας διέρχεται ὁ Ἑλληνισμὸς πανταχοῦ, —ὅτι δὲν προσηλώθημεν εἰς τὴν ἐκλογὴν Αἰγίνης, ὅτι δὲν προσηλώθημεν εἰς ταπεινὰ κομματικὰ συμφέροντα ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ λησμονῶμεν εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται καὶ τὸ Κράτος καὶ τὸ ἔθνος σύμπαν, θὰ ἀποδείξωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ εἰς σύμπαντα τὸν Ἑλληνισμόν, ὅτι τὰ ὄμματα ἡμῶν δυνάμεθα νὰ τὰ στρέψωμεν καὶ πρὸς βορρᾶν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀτενίσωμεν καὶ εἰς εὐρυτέρους ὁρίζοντας καὶ δὲν περιήλθομεν εἰς τοιοῦτο σημεῖον, ὥστε, κατανεύοντες πλέον τὰ ὄμματα ἡμῶν, νὰ βλέπωμεν μόνον μέχρις Αἰγίνης. (Ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§35Α. ΜΟΝΟΚΡΟΥΣΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὡς πολίτης, πρὶν λάβω τὴν τιμὴν νὰ ἐκλεχθῶ Βουλευτὴς, ἤκουον πάντοτε καὶ διὰ τὰ προγενέστερα Κοινοβούλια νὰ λέγωσιν, ὅτι ὁ Βουλευτὴς εἰς τὸ Βουλευτήριον πρέπει νὰ ἔρχηται ὄχι ἐκ τοῦ παραθύρου, ὡς κλέπτης, ἀλλὰ διὰ τῆς εὐθείας ὁδοῦ. Σήμερον λοιπὸν τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν ἐξεπληρώθησαν ὅλαι αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος, αἱ ὁποῖαι ὁδηγοῦσι τὸν Βουλευτὴν ἐνταῦθα διὰ τῆς εὐθείας ὁδοῦ. Καὶ ἂν ἐξετάσωμεν τὸ οἰκοδόμημα αὐτὸ τοῦ τμήματος, ἐὰν ἐξετάσωμεν ἀκριβῶς τὸ οἰκοδόμημα αὐτὸ περὶ τῆς ἐξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης, βλέπομεν τὴν καθαρὰν ἐπέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τοῦ κ. Βενιζέλου. Διότι, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς διορισμοὺς καὶ τὰ δημόσια ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀναφαίνονται εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, ἡ ὁποία δίδει ἕνα μόνον Βουλευτὴν, δυνάμεθα νὰ ἴδωμεν, ὅτι εἰς ἐπαρχίας ἄλλας, αἱ ὁποῖαι δίδουσιν ἑπτὰ Βουλευτὰς ἑκάστη, δὲν παρεσχέθησαν τοιαῦτα μέτρα. Βλέποντες τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Καλαβρύτων μεταβαίνοντα εἰς Αἴγιναν δέκα ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν πρὸς ἀναψυχὴν, δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ὁ στενὸς συγγενὴς τοῦ ὑποψηφίου, ὕστερον μάλιστα ἀπὸ τόσα προηγούμενα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, ἁπλῶς πρὸς ἀναψυχὴν μεταβαίνει κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Αἰγίνης, καὶ ὄχι διὰ νὰ φαίνηται πλησίον τοῦ Βενιζέλου, ὁ ὁποῖος νὰ ἐπιδεικνύῃ, ὅτι ἔχει τὴν ἐξουσίαν εἰς χεῖράς του καὶ δύναται νὰ ὠφεληθῇ ἐξ αὐτῆς; Ἡμεῖς σήμερον ἔχομεν καθῆκον νὰ τηρήσωμεν τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ καὶ τοῦ Συντάγματος, νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα παρουσιάσθησαν ἐνώπιον ἡμῶν καὶ τὰ ὁποῖα μᾶς πείθουσιν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὕτη εἶναι ἁμαρτωλὴ, καὶ νὰ δώσωμεν ψῆφον ἀκυρωτικήν. Μὴ θελήσωμεν νὰ μιμηθῶμεν τὴν πρώην Κυβέρνησιν καὶ τὴν ὑποστηρίζουσαν αὐτὴν μερίδα τοῦ κ. Θεοτόκη, αἱ ὁποῖαι, μὴ λαβοῦσαι ὑπ’ ὄψιν καθόλου τὰς ἀποφάσεις τῶν τμημάτων ἐπὶ τῶν προεξελεγχθεισῶν ὑπ’ αὐτῶν ἐκλογῶν, ἦλθον ἐνταῦθα καὶ ἐπεκύρωσαν ὅλας τὰς ἐκλογὰς καθ’ ὁλοκληρίαν. (Χειροκροτήματα ἐκ δεξιῶν καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§36Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὅτε, Κύριοι, μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1899 ἔτους συνεκλήθη ἡ Βουλή, συνέπεσε νὰ κληρωθῶ μέλος τοῦ τμήματος, τοῦ μέλλοντος νὰ προεξελέγξῃ τὴν ἐκλογὴν Καλαβρύτων. Ἐν τῷ τμήματι ἐκείνῳ, ὡς ἐνθυμεῖσθε, τὴν πλειονοψηφίαν εἶχεν ἡ μερὶς, ἥτις ἔμελλε μετὰ ταῦτα νὰ κυβερνηθῇ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κερκύρας πολιτευτοῦ. Ἐν τῷ ζητήματι αὐτῷ τῆς ἐκλογῆς Καλαβρύτων συνέπιπτε, καὶ ἡ μερὶς ἡ διευθυνομένη ὑπὸ «τοῦ σεβαστοῦ» ἐκ Γόρτυνος πολιτευτοῦ, ὡς πρὸς τὰς ἰδέας περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης, νὰ συνταυτίζηται καὶ νὰ συμπράττῃ τῇ μερίδι τοῦ ἐκ Κερκύρας κυρίου Βουλευτοῦ. Μακραὶ ἐγένοντο τότε συζητήσεις ἐν τῷ τμήματι περὶ τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης, καὶ τὴν προεδρίαν τοῦ τμήματος, ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἶχεν ὁ κ. ἐκ Λεβαδείας Βουλευτὴς, εἰσηγητὴς δὲ τῆς ἐκλογῆς Καλαβρύτων ἐτύγχανεν ὢν προσφιλὴς συνάδελφος, ὃν δὲν ἀπέστειλαν κατὰ τὴν Περίοδον ταύτην οἱ συμπολῖται αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλήν.

§37ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὁ Ἀββᾶς!

§38Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὁ Ἀββᾶς. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι κατά τινα συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης Βουλευτικῆς Περιόδου, ἐν συζητήσει τινὶ πολιτικῇ, ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ παραστήσω τὴν εἰκόνα τῶν γενομένων συζητήσεων ἐν τῷ τμήματι ἐκείνῳ. Ἐνθυμεῖσθε, πῶς παρέστησα τὸν πρόεδρον τοῦ τμήματος ἐκείνου, καὶ πῶς προσεπάθησα νὰ εἰκονίσω τὸν εἰσηγητὴν αὐτοῦ, προκειμένου περὶ τῆς ἐκλογῆς Καλαβρύτων. Ἦτο ἴσως ἡ πρώτη φορὰ ἐν τῷ βουλευτικῷ μου βίῳ, καθ’ ἣν ἐχρησίμευον—ἂς μὴ θεωρηθῇ ἐγωϊστικὴ ἡ λέξις—ὡς προστάτης τοῦ ἐκ Καλαβρύτων κ. Βουλευτοῦ ἐν τῷ τμήματι. Τοσαύτη ἦτο ἡ ἐπίθεσις καὶ τοσοῦτον τὸ μένος ἑκατέρας τῶν πτερύγων διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν ἐν τῷ τμήματι, ὥστε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων διὰ τῶν συνηγόρων αὐτοῦ ἐκινδύνευε νὰ μὴ ἔχῃ φωνὴν καὶ λόγον, καὶ πολλάκις παρεκάλουν τὸν κ. πρόεδρον τοῦ τμήματος νὰ δεικνύηται μετριοπαθέστερος καὶ συμβιβαστικώτερος...

§39Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ὑποθέτω νὰ περιήλθετε ποτὲ εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, διότι εἶμαι πάντοτε μετριοπαθέστατος καὶ ἀμεροληπτότατος.

§40Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὄχι καὶ τότε. Ἡ ἔκθεσις τοῦ τμήματος ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν Καλαβρύτων, καταλαβοῦσα τὰ ¾ τοῦ τεύχους, δεικνύει κατὰ τίνα πείσμονα τρόπον καὶ κατὰ τίνα εὐρεῖαν καὶ ἀμερόληπτον ἀληθῶς μελέτην κατηρτίσθη ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, πρὸς ἣν καὶ ἐγὼ συνετασσόμην. Ἦλθεν ἡ συζήτησις τῆς ἐκλογῆς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἐνθυμεῖσθε τὴν ὡραίαν ἐκείνην καὶ εὔγλωττον ἀγόρευσιν τοῦ κ. εἰσηγητοῦ, ἐπὶ τρεῖς ὅλας ὥρας κατέχοντος τὸ βῆμα τοῦτο, καὶ ἐκτυλίσσοντος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰς ποικίλας παραβάσεις τῶν νόμων, αἵτινες εἶχον λάβει χώραν, ἵνα παρακαθήσῃ ὁ κ. ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς μετὰ τῶν συναδέλφων αὐτοῦ ἐνταῦθα. Ἀντιρρήσεις σφοδρόταται ἐκ μέρους τῶν ὀλίγων φίλων αὐτοῦ καὶ ἐκ μέρους τῆς πλειονοψηφίας καὶ τῆς μειονοψηφίας, εἰς ἣν καὶ ἐγὼ ἐτασσόμην. Πάντες ἐπίστευον καὶ δικαίως ἐφρόνουν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ Καλαβρύτων ἔδει καὶ ἤθελεν ἀκυρωθῆ. Δὲν ὑπῆρξε νόμος, Κύριοι, οὗτινος δὲν εἶχε γείνῃ παράβασις. Τὰ δημόσια ἔργα εἶχον πλειοδοτήσει εἰς τὰς παραβάσεις τῶν νόμων· καὶ οἱ ἁπανταχοῦ τῆς χώρας ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ὁρμώμενοι διὰ ποικίλων ὁδῶν καὶ ποικίλων μέσων συγκοινωνίας εἶχον συρρεύσει εἰς τὰ Καλάβρυτα. Ὀγδοήκοντα περίπου σελίδες τοῦ τεύχους ἐδαπανήθησαν, ἵνα ἐκτεθῶσιν αἱ ἀσχημίαι ἀληθῶς, αἵτινες τότε εἶχον λάβει χώραν κατὰ τὴν ἐκλογὴν Καλαβρύτων. Εἶχον λάβει τὴν τιμὴν καὶ ἐγὼ νὰ ἀγορεύσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης, καὶ ἦτο ἀληθῶς δι’ ἐμὲ ἔξοχος ἡ τιμή, ὅτι σχεδὸν ὅλη ἡ Βουλὴ ἐπεδοκίμαζεν, εἰ μὴ καὶ ἐχειροκρότει, τοὺς λόγους μου, τοὺς στρεφομένους κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς Καλαβρύτων. Καὶ αἴφνης, Κύριοι, προκληθείσης ψηφοφορίας παρὰ τοῦ προσωρινοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἡ Βουλὴ ἐπικυροῖ τὴν ἐκλογὴν Καλαβρύτων! Ἐν τῷ ἐπιλόγῳ τῆς τότε ἀγορεύσεώς μου ἔλεγον: «Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπικυρώσῃ τὴν ἐκλογὴν ταύτην, ἑτοιμάσθητε, Κύριοι, ἵνα ἐν τῇ πρώτῃ ἐνδεχομένῃ περιπτώσει ἴδητε πάλιν ἀντικοινοβουλευτικὴν Κυβέρνησιν καθημένην ἐπὶ τοῦ ἔθνους καὶ διευθύνουσαν αὐτό, ἄνευ τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ τῆς θελήσεως αὐτοῦ». Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ τότε δὲν ἤκουσε τὰς παρατηρήσεις ταύτας. Ἐκτὸς ὀλίγων τινῶν, καθημένων πρὸς τὴν πτέρυγα ἐκείνην (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) καὶ διαμαρτυρομένων, ἡ μεγάλη πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς δι’ ἀναστάσεως! — καταβληθέντος ἴσως καὶ κόπου τινός, ἵνα μὴ γένηται ὀνομαστικὴ ψηφοφορία — ἐπεκύρωσε τὴν ἐκλογήν! Ἐγώ, Κύριοι, ἀγορεύων ἐν τῷ προκειμένῳ ζητήματι σήμερον, ὡς καὶ προχθὲς ἔπραξα, δὲν ἐκφράζω εἰμὴ τὴν ἀτομικήν μου γνώμην. Ἐὰν ὅμως, Κύριοι, εἶχον τὴν εὐτυχίαν τοὐλάχιστον νὰ ἠρωτώμην ὑπὸ τοῦ σεβαστοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἐνόμιζον εὔλογον καὶ πρόσφορον πρὸς τὰς παρούσας περιστάσεις νὰ διεξαχθῶσιν αἱ συζητήσεις περὶ τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν τῆς παρούσης Βουλευτικῆς Περιόδου, ἤθελον μεθ’ ὅλου τοῦ σεβασμοῦ τολμήσει, μεθ’ ὅσα εἴδομεν τελούμενα καὶ ἐπ’ ἐσχάτων κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς διαπραττόμενα, νὰ ἐκφέρω τὴν ἑξῆς γνώμην: «ἐπικυρώσατε πάσας τὰς ἐκλογὰς, οἱαιδήποτε καὶ ἂν ἦναι. Σπεύσατε νὰ ἐξέλθητε ἐκ τῆς δυσχεροῦς ταύτης ἐργασίας, καὶ τῆς λυπηρᾶς ἐνίοτε. Στῆτε πρὸ μιᾶς καὶ μόνης ἐκλογῆς, πρὸ τῆς ἐκλογῆς Καλαβρύτων.» Τί πρὸς ἡμᾶς, ἐὰν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Αἰγίνης, αὐτοὶ οἱ νεήλυδες μάλιστα, τί πρὸς ἡμᾶς, ἂν ἄλλοι ἀτυχεῖς συνάδελφοι, ὧν ἐκινήθη ἡ φιλότιμος ὄρεξις νὰ συνεδρεύσωσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐγένοντο θύματα μικρῶν, ἢ ἔστω καὶ μεγάλων ἐκλογικῶν παραβάσεων; Ἐγὼ, Κύριοι, ἤθελον σταθῆ πρὸ τῆς ἐκλογῆς Καλαβρύτων, καὶ ἤθελον εἶσθαι τότε ἀκριβῶς ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῶν ἐκλογῶν τῆς 17 Νοεμβρίου. Διότι τίς ἐστὶν ἡ ἔννοια τῶν ἐκλογῶν τῆς 17 Νοεμβρίου; Ἔννοιαι βεβαίως πολλαὶ εἶναι δυνατὸν ἐν ταῖς ἐκλογαῖς ἐκείναις νὰ ὑπῆρξαν. Ἀλλ’ ἡ κυριαρχοῦσα ἰδέα τῶν ἐκλογῶν τῆς 17 Νοεμβρίου ἦτο καὶ εἶναι: «νὰ ἐπανέλθῃ τὸ πολίτευμα εἰς τὴν κανονικὴν αὐτοῦ τροχιάν». Ἀποστέλλων πλειονοψηφίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ἐνόει, ὅτι ἅπαξ διὰ παντὸς πρέπει νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὰς ἀντικοινοβουλευτικὰς Κυβερνήσεις. Ἅπαξ διὰ παντὸς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἠθέλησε δι’ ἐντονωτάτου τρόπου νὰ διαδηλώσῃ, ὅτι αὐτὸς ἐννοεῖ νὰ κυβερνᾶται κοινοβουλευτικῶς. Ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει ἤθελεν ἐξαναγκασθῆ νὰ μεταβάλῃ τὸ πολίτευμα αὐτοῦ ἐπὶ τὸ μοναρχικώτερον, ἴσως ἤθελον ἀκουσθῆ πολλαὶ φωναὶ ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα: «Ζήτω ἡ Δημοκρατία!» Αὐτὴ ἦτο, Κύριοι, εἰλικρινῶς ἐξεταζομένη, ἡ ἔννοια τῶν ἐκλογῶν τῆς 17 Νοεμβρίου. Οὐδαμῶς μέλλει τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ νεήλυδος ἐξ Αἰγίνης συναδέλφου. Ὁμιλῶ δὲ οὕτως, οὐχὶ ἵνα ὑποτιμήσω τὴν ἀξίαν αὐτοῦ, ἢ τῆς οἰκογενείας αὐτοῦ, ἀλλὰ διότι μοὶ δίδεται ἀφορμὴ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης νὰ λάβω τὸν λόγον, ἵνα ἐκφέρω τὰς ἰδέας αὐτάς. Ἀλλ’ ἡμεῖς, Κύριοι, ἐσμὲν ἕτοιμοι ἴσως νὰ καταδικάσωμεν τοὺς μικροὺς, καὶ νὰ ἀθωώσωμεν τοὺς μεγάλους. Ἐγὼ ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν, Κύριοι, ἔχω τὸ θάρρος νὰ εἴπω, ὅτι δὲν δίδω τὴν ψῆφόν μου. Οὐδέποτε ἐδειλίασα νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου. Εὑρέθην ἐπὶ ἱκανὰ ἔτη ἐν τῇ πτέρυγι ἐκείνῃ (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), εἰς τὰ αὐτὰ ἑδώλια, τὰ ἄνω, εἰς ἃ καὶ σήμερον κάθημαι, καὶ ἐξέφραζον τὴν γνώμην μου κατὰ τῆς πτέρυγος ταύτης, οὐχὶ ὡς σήμερον εὑρίσκεται, ὁπωσδήποτε δηλαδὴ ἐν μειονοψηφίᾳ, ἀλλὰ πληθούσης καὶ πανισχύρου καὶ κυβερνωμένης ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτοῦ. Αὐτὴ, Κύριοι, εἶναι ἡ ἔννοια τῶν ἐκλογῶν τῆς 17 Νοεμβρίου, ἔννοια ἐθνικὴ, ἔννοια φιλοβασιλικὴ, διότι τὸ ἔθνος βεβαίως θέλει τὴν Βασιλείαν. Ἡ ἔννοια τῶν ἐκλογῶν τῆς 17 Νοεμβρίου, οἵαν ἐγὼ ζητῶ νὰ ὑποζωγραφήσω καὶ νὰ διατυπώσω αὐτὴν, ἦτο ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ ἐλευθέρου τόπου, καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ δούλου Ἑλληνισμοῦ, καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Ἑλληνικῆς Δυναστείας, ἡ ἔννοια, λέγω, τῶν ἐκλογῶν τῆς 17 Νοεμβρίου ἦτο καὶ εἶναι, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θέλει νὰ κυβερνᾶται καὶ θὰ κυβερνᾶται κοινοβουλευτικῶς. Ἀλλ’ ἆρά γε ἡ ἔννοια αὕτη ἐκπληροῦται, ἐὰν, ἔστω καὶ δικαίως, ἐκβληθῶσι τοῦ Βουλευτηρίου δύο ἢ τρεῖς τῶν συναδέλφων, ὧν ἡ ἐκλογὴ βεβαίως ἔχει σημασίαν τοπικὴν, οὐδαμῶς ἔχει ὅμως σημασίαν γενικωτέραν; Ἐὰν, ὡς ἀκούω, ὑπεβλήθησαν ἐνστάσεις κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς Καλαβρύτων, καὶ ἐὰν δὲν θέλωμεν, Κύριοι, νὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ αὐταὶ κατὰ τοῦ πολιτεύματος καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἀπόπειραι, διότι Ἑλληνισμὸς καὶ πολίτευμα Κοινοβουλευτικόν εἰσιν ἔννοιαι ἀναποσπάστως συνδεόμεναι, ἐπιλήφθητε αὐτῶν, δράξατε αὐτὰς, ὅσῳ μικραὶ καὶ ἂν ἦναι, καὶ ἀντὶ ὑποβολῆς νομοσχεδίων καὶ θεσμοθεσιῶν πρὸς περιφρούρησιν τοῦ πολιτεύματος καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀκυρώσατε τὴν ἐκλογὴν Καλαβρύτων, ἵνα πιστοποιηθῇ ἡ θέλησις ἡ ἔντονος καὶ ζωηρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἥτις αὐτὴ καὶ μόνον ἦτο. Ὅλαι αἱ ἄλλαι ἔννοιαι τῶν ἐκλογῶν τῆς 17 Νοεμβρίου εἶναι σπουδαῖαι βεβαίως, ἀλλὰ δευτερεύουσαι καὶ τριτεύουσαι. Ὁ κύριος χαρακτὴρ τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων ἦτο, ὅτι ὁ τόπος θέλει νὰ κυβερνᾶται κοινοβουλευτικῶς, ὅτι δὲν θέλει ἐπιτραπῆ ἐν τῷ μέλλοντι, ἐγωϊστικαὶ τάσεις νὰ χρησιμεύωσι πρὸς καταδολίευσιν καὶ περιφρόνησιν τοῦ πολιτεύματος. Ταῦτα δὲ πάντα δύνανται σπουδαιότερον καὶ ἀποτελεσματικώτερον νὰ πραγματοποιηθῶσι διὰ τῆς δικαίας τιμωρίας ἐκείνων, οἵτινες ἠθέλησαν νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς τοιούτους σκοποὺς, ἢ διὰ τῆς ὑποβολῆς οἱωνδήποτε νόμων, τεινόντων εἰς τὴν περιφρούρησιν τοῦ πολιτεύματος καὶ τῶν θεσμῶν. Τοιουτοτρόπως, Κύριοι, ἠθέλομεν ἀποφύγει μακρὰς καὶ ἀνιαρὰς ὁμολογουμένως συζητήσεις, τοιουτοτρόπως ἠθέλομεν εἰσέλθει τάχιστα εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ἄλλων μεγάλων σκοπῶν, δι’ οὓς καλούμεθα ἐνταῦθα, ἠθέλομεν βοηθήσει τὴν Κυβέρνησιν, — ἐκεῖνοι τοὐλάχιστον, οἵτινες ἠσπάσθησαν τὸ πρόγραμμα αὐτῆς, μεθ’ ὧν καὶ ἐγὼ συνετασσόμην καὶ συντάσσομαι, — ἠθέλομεν βοηθήσει τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν διαρρύθμισιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας, εἰς τὴν διαρρύθμισιν τῆς ἐν γένει διοικήσεως, εἰς τὸν καταρτισμὸν ὅπως δήποτε στρατοῦ ἀξιομάχου καὶ στόλου, ἐν ἐποχῇ τοσούτων μεγάλων καὶ ἀπειλουμένων γεγονότων. Οἱ λόγοι οὗτοι μὲ πείθουσι νὰ ἦμαι ἐπιεικὴς ὡς πρὸς τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας, ἐφ’ ὧν δὲν βλέπω μεγίστην καὶ κατάφωρον τὴν ἐπίδρασιν τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, καὶ τοιαύτην, ὥστε νὰ πείθωμαι, ὅτι συνετέλεσεν εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς βουλήσεως τῶν ἐκλογέων. Ὅτε βεβαίως, κύριοι συνάδελφοι, παρέστην πρὸ ἐπαρχίας, ἧς ὁ ἐκλεκτὸς τοῦ λαοῦ διὰ σειρᾶς ὅλης νομίμων πιστοποιήσεων ἀπεδεικνύετο προφανῶς, ὅτι δὲν ἐκέκτητο τὴν ἡλικίαν τῶν 30 ἐτῶν, κατεψήφισα τῆς ἐκλογῆς Αἰγιαλείας. Ὅτε δὲ πάλιν εἶδον, ὅτι ἡ θέλησις τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ λαοῦ, ἡ θέλησις τῆς Βουλῆς, ἐδιχάσθη εἰς δύο ἴσας μερίδας, προσεπάθησα νὰ εὕρω ἐπιχειρήματα, ἵνα ταχθῶ ὑπὲρ τῆς ἐπιεικεστέρας γνώμης. Ὅταν ὅμως, συζητουμένης τῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης, — ἣν νῆσον ἔτυχε νὰ γνωρίζω, ἧς δ’ ἔχω πεῖραν, διότι δὶς ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκλεχθῶ ἀντιπρόσωπος καὶ τῆς Αἰγίνης κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς εὐρείας περιφερείας, καὶ διὰ μεγάλης μάλιστα πλειονοψηφίας, δι’ ὅπερ καὶ καυχῶμαι, — ὅταν, λέγω, γνωρίζω τὰ τοπικὰ ἐκείνης πράγματα, τὰ ἐκλογικὰ, καὶ ἀκούω προσβαλλομένην τὴν ἐκλογὴν, δι’ οἵους λόγους προσβάλλεται, ἐνδοιάζω, Κύριοι, νὰ πεισθῶ, ὅτι μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ καταψηφίσω τοῦ κ. Βενιζέλου, ὅταν μάλιστα πέποιθα, ὅτι, καὶ καταψηφίζων, κατ’ οὐδὲν θέλω συντελέσει εἰς τὸ νὰ πραγματοποιηθῶσιν οἱ πόθοι καὶ αἱ ἀποφάσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις τοιαύτην τινὰ ἔννοιαν εἶχεν, ὅτε ἀπέστελλε τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ ἐνταῦθα, οἵαν πρὸ ὀλίγου ἐξήγησα, συντόμως ἑρμηνεύων αὐτήν. Οὐδὲν, Κύριοι, μὲ συνδέει πρὸς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀθηνῶν συμπολίτου μου, τοῦ ἐκλεχθέντος Βουλευτοῦ Αἰγίνης. Ἐξ ἐναντίας ἐν τῇ κοινοβουλευτικῇ καὶ τῇ ἐκλογικῇ διαπάλῃ ποτὲ ἴσως δὲν συνέπεσε νὰ συμπράξω αὐτῷ, ἢ τῷ ἀειμνήστῳ πατρὶ αὐτοῦ. Κατὰ τὰς ἐκλογὰς μάλιστα τοῦ 1886 ἔτους, τῆς εὐρείας περιφερείας, συνέπεσε καὶ ἀντικρὺς νὰ πολεμηθῶμεν. Κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην ὁ ἀείμνηστος Βενιζέλος ἐξελέγη πρῶτος βουλευτὴς Αἰγίνης, διὰ μεγάλης μάλιστα ἀπὸ τοῦ δευτέρου πλειονοψηφίας. Ἐπεχείρησαν νὰ παραστήσωσι τὴν οἰκογένειαν Βενιζέλου ὡς ἄγνωστον ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ, οὐχὶ βεβαίως ἐκ κακοβουλίας, ἀλλ’ ἴσως ἐξ ἀγνοίας τῆς ἱστορίας τῆς χώρας αὐτῆς. Ἀλλ’ ὅσοι εἴμεθα Ἀθηναῖοι γινώσκομεν, ὅτι ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1821 εἶχε τοῦτο τὸ χαρακτηριστικόν, ὡς πρὸς τὰς ἐπαρχίας ταύτας, Αἰγίνης καὶ Ἀττικῆς, ὅτι, ὁσάκις οἱ στρατοὶ οἱ Ὀθωμανικοὶ εἰσέβαλλον εἰς τὴν Ἀττικήν, τὰ τέκνα καὶ αἱ γυναῖκες τῶν Ἀθηναίων κατέφευγον εἰς Αἴγιναν. Κυρίως ἔκτοτε ὑπάρχει μεγάλη ἐπιμιξία μεταξὺ Ἀθηναίων καὶ Αἰγινητῶν. Ἐπισκεπτόμενοι δὲ τὴν Αἴγιναν, θέλετε εὕρει πολλὰς οἰκογενείας ἐξ Ἀθηνῶν ἑλκούσας τὴν καταγωγήν. Εἰς στενὰς ἄρα σχέσεις πρὸς τὴν Αἴγιναν διετέλει καὶ ἡ οἰκογένεια τοῦ ἀειμνήστου Μιλτιάδου Βενιζέλου, καὶ διατελεῖ ἔτι. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἡ οἰκογένεια ἄγνωστος εἰς τὸν τόπον. Οὐδὲ θέλω νὰ ὑποτιμήσω τὴν ἐκλογικὴν δύναμιν τοῦ ἑτέρου ἀξιοτίμου συμπολίτου μου, τοῦ ἀποτυχόντος ὑποψηφίου Βουλευτοῦ Αἰγίνης. Ἀλλ’ ἐὰν ἀκριβῶς καὶ δικαίως θέλητε νὰ δικάσητε, ἐὰν πρόκηται νὰ δικάσωμεν, ὡς φιλοτιμία καταβάλλεται νὰ βεβαιῶμεν ὅτι δικάζομεν, ὡς δικασταὶ, μὴ ἀμφιβάλλετε, παρακαλῶ, ὅτι ἀπείρως εἶναι γνωστοτέρα καὶ ἀπείρως εἶναι σημαντικωτέρα καὶ ἀπείρως εἶναι ἱστορικωτέρα ἡ οἰκογένεια Βενιζέλου τῆς οἰκογενείας Καναβαριώτου ἐν Αἰγίνῃ. Λυποῦμαι ἀληθῶς, Κύριοι, διότι τὰ παθήματα τοῦ ἐκ Καλαβρύτων κ. Βουλευτοῦ κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ πρωθυπουργίαν, καὶ δὴ κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, δὲν ἐγένοντο αὐτῷ μαθήματα. Λυποῦμαι διότι ἐπίστευσεν, ὅτι, μεθ’ ὅλα τὰ περικοσμοῦντα αὐτὸν πλεονεκτήματα, μεθ’ ὅλον τὸ βαρὺ καὶ μέγα ὄνομα καὶ ἔντιμον, ὅπερ φέρει, μεθ’ ὅλην τὴν προσωπικὴν αὐτοῦ ἀξίαν, λυποῦμαι διότι δὲν θέλει νὰ πεισθῇ, ὅτι ἐκεῖνοι θέλουσιν ἡγεῖσθαι τοῦ Κοινοβουλίου, οἵτινές εἰσιν ἀληθεῖς καὶ πραγματικοὶ κοινοβουλευτικοὶ ἄνδρες. Ἐὰν ἡγήθη καὶ ἡγῆται καὶ θέλει ἡγεῖσθαι, ἐφ’ ὅσον ἡ φύσις καὶ ὁ Θεὸς χαρίζει αὐτῷ ἡμέρας, ὁ Πρόεδρος τῆς νῦν Κυβερνήσεως, τοῦτο κατωρθώθη ὡς ἐκ τοῦ ἐξόχου αὐτοῦ κοινοβουλευτικοῦ χαρακτῆρος. Ἐὰν ὁ κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς ἡγήθη καὶ θέλει ἡγεῖσθαι τοῦ Κοινοβουλίου, χωρὶς νὰ θέλω βεβαίως νὰ προσβάλω τὸν ἐγωϊσμὸν ἄλλων Κυρίων, καθημένων εἰς τὴν πτέρυγα ἐκείνην καὶ ἀνηκόντων εἰς τὸ κόμμα τοῦ ἀειμνήστου ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτοῦ, ὁ κ. ἐκ Κερκύρας Βουλευτὴς κατώρθωσε τοῦτο διότι ἦτο ὁ κοινοβουλευτικώτερος τῶν ὀπαδῶν τοῦ ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτοῦ ἐκείνου. Καὶ ἐὰν δὲν ἐλησμόνει τὴν κοινοβουλευτικὴν αὐτοῦ καταγωγὴν, ἴσως ἀκόμη ἤθελε διευθύνει τὰς ἐργασίας τῆς τετάρτης Συνόδου τῆς διαλυθείσης Βουλευτικῆς Περιόδου. Ἔδει λοιπὸν νὰ διδαχθῇ καὶ νὰ γνωρίζῃ ὁ κ. ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς, ὅτι αἱ πλειονοψηφίαι δὲν κατασκευάζονται ἀλλαχοῦ, ἀλλ’ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης διὰ τῶν ἐλευθέρων ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ. Λυποῦμαι ἀληθῶς, διότι, μετὰ τὰ παθήματα τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1899 ἔτους, κατέφυγεν εἰς μικρὰ ἐκλογικὰ τεχνάσματα, ἀνάξια τῆς ἀξίας αὐτοῦ καὶ τοῦ βάρους τοῦ ὀνόματος, ὅπερ φέρει. Λυποῦμαι, διότι κατεγίνετο κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν εἰς μισθώσεις ἐκκλησιαστικῶν κτημάτων, καὶ εἰς ψευδεῖς, ἢ καὶ ἀληθεῖς κατασκευὰς ὁδῶν. Λυποῦμαι, διότι διὰ τοῦ τηλεσκοπίου αὐτοῦ, εἴτε ἐκ τῆς κατοικίας αὐτοῦ ἐν Πατησίοις, εἴτε ἐκ τῆς προσωρινῆς διαμονῆς αὐτοῦ ἐν Αἰγίνῃ, προσεπάθει ν’ ἀνακαλύψῃ ὑπαλλήλους τινὰς, δυναμένους νὰ συνδέωνται πρὸς τὸν τόπον ἐκεῖνον, ἵνα χρησιμεύσωσιν ὡς ἐκλογικοὶ παράγοντες τοῦ ἐξ Αἰγίνης κ. Βουλευτοῦ. Διότι ἀπελπιστικὸν τέλος πάντων εἶναι, ἐὰν ἡμεῖς, οἱ ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη παρακαθήμενοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δὲν λαμβάνωμεν διδάγματα ἐκ τοῦ παρελθόντος, καὶ δὲν ἀναδιφῶμεν τὰς σελίδας αὐτοῦ, καὶ δὲν διδασκώμεθα περὶ τοῦ μέλλοντος. Ἴσως τὰ γενόμενα ἐν τῇ ἐκλογῇ Αἰγίνης εἶναι τοιαῦτα, δι’ ἃ δὲν δύναται νὰ καυχηθῇ κοινοβουλευτικὸς ἀνήρ. Ἀλλ’ ἐξ ὅσων μετὰ προσοχῆς ἤκουσα, καὶ ἐξ ὅσων ἀνέγνων, καὶ ἐξ ὅσων γνωρίζω περὶ τῆς ἐπαρχίας Αἰγίνης, — ἣν, ἐπαναλαμβάνω, καὶ ἀντεπροσώπευσα, καὶ ἐξ ἧς καθ’ ἑκάστην ἔρχονται πολῖται εἰς τὴν οἰκίαν μου, τοσοῦτοι μάλιστα, ὥστε ὁ ἀποτυχὼν ἐξ Αἰγίνης ὑποψήφιος κ. Καναβαριώτης ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ ζητήσῃ καὶ τὴν ἰδικήν μου μικρὰν συνδρομὴν κατὰ τὴν ἄρτι λήξασαν ἐκλογὴν, ἣν προθύμως καὶ παρέσχον, καὶ ἣν εἶμαι διατεθειμένος καὶ πάλιν, ἐὰν ἦναι εὐπρόσδεκτος, νὰ παράσχω, — ἐξ ὅσων, λέγω, ἤκουσα καὶ ἀνέγνων, καὶ ἐξ ὅσων γνωρίζω, οὐδόλως, Κύριοι, πείθομαι, ὅτι αἱ πράξεις, αἱ λαβοῦσαι χώραν, — ἃς καὶ ἀποδοκιμάζω, — εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ μεταβάλωσι τὸ ἀποτέλεσμα. Καὶ διὰ τοῦτο θέλω ψηφίσει ὑπὲρ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης. Ἤθελον ποιήσει συγκατάβασίν τινα, καὶ ἤθελον εἶσθαι ἴσως ἀκυρωτικὸς καὶ διὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Αἰγίνης, ὡς καὶ δι’ ἄλλας, ἐὰν εἶχον σχηματίσει τὴν πεποίθησιν, ὅτι οὕτω πολιτευόμενοι σπεύδομεν στερρῷ τῷ ποδὶ καὶ ἐρρωμένῃ τῇ ἀποφάσει, σπεύδομεν μετὰ πεποιθήσεως ἀκλονήτου καὶ ἀκραδάντου νὰ περιφρουρήσωμεν τοὺς κοινοβουλευτικοὺς θεσμοὺς τῆς χώρας, καὶ χάριν τῆς χώρας αὐτῆς καὶ χάριν τοῦ Στέμματος. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἑκάστοτε ἐπιτρέπομεν νὰ ἡγῶνται κυβερνῆται καὶ Πρωθυπουργοὶ τῆς χώρας, καθ’ οἷον τρόπον δὶς ἡγήθη ὁ κ. ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς, (καὶ διὰ μὲν τὴν πρώτην φορὰν ἀφέονται αὐτῷ αἱ ἁμαρτίαι, διότι ὁ ποὺς τοῦ ἐχθροῦ κατεῖχε τὴν χώραν), ἐφ’ ὅσον περιοριζόμεθα εἰς λόγους ἐκ τοῦ βήματος τούτου, ἢ καὶ εἰς ἀπειλὰς, καὶ δὲν προβαίνομεν εἰς μέτρα, ἐφ’ ὅσον ἡ πλειονοψηφία, ἢ καὶ μέρος τῆς μειονοψηφίας, δὲν ἐγείρεται νὰ εἴπῃ: «ἔξω ὁ Βουλευτὴς Καλαβρύτων!», ἵνα μὴ εὑρεθῇ ἄλλος τις, ὅστις νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν καταδολίευσιν τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν πρὸς ζημίαν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων...

§41ΛΟΥΚΑΣ ΜΠΕΛΛΟΣ. Εἰς τὴν ἐκλογήν του θὰ τὰ εἴπωμεν.

§42Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. ... ἐγὼ, διὰ τόσον μικρὰ καὶ συνήθη, οὐδέποτε θέλω τολμήσει νὰ ἐκβάλω ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης ἔντιμον συνάδελφον. (Εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ζητεῖ τὸν λόγον. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ ἐκλογὴ Αἰγίνης εἶναι ἔγκυρος παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπερρίφθη. (Θόρυβος ἐν τῇ ἀριστερᾷ καὶ διάλογοι).

§44Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὑπὲρ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς ὑπάρχει τὸ τεκμήριον τὸ νόμιμον· ἀπόδειξις ὅτι ὁ Βουλευτὴς Αἰγίνης εἶναι παρὼν καὶ συνεδρεύει. Ἐγένετο περὶ τούτου ἀντίρρησις; Μάλιστα· ὁ κ. Μονοκροῦσος ἔκαμεν ἀντίρρησιν, καὶ εἶπεν ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὕτη δὲν εἶναι ἔγκυρος. Αὐτὸ λοιπὸν θὰ ψηφοφορηθῇ, ἡ ἀντίρρησις. Θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ὡς ἑξῆς: «Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ ἐκλογὴ Αἰγίνης εἶναι ἄκυρος λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι». Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασις.

§45ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Βεβαίως.

§46ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἡ ἐκλογὴ ἠκυρώθη. (Θόρυβος καὶ διάλογοι).

§47ΜΙΧ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Φρονῶ ὅτι πρέπει ἡ πρότασις νὰ ὑποβληθῇ συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 5 τοῦ Κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον λέγει ῥητῶς, ὅτι «ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς καὶ τῶν προσόντων τῶν ἐπιτυχόντων Βουλευτῶν», καὶ παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Διάλογοι).

§48Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀπορῶ, πῶς ἀμφισβητεῖται ἓν τόσον κοινὸν πρᾶγμα· ὅτι, ὅταν ὑπάρξῃ ἀντίρρησις κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ τμήματος, θὰ ψηφοφορηθῇ ἡ ἀντίρρησις· τότε ἔχει καὶ ἔννοιαν ἡ ῥήτρα τοῦ Συντάγματος περὶ τῆς ἐπερχομένης ἰσοψηφίας, εἰ δ’ ἄλλως, θέλετε κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ ματαιώσητε τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος. Ἡ ἀντίρρησις κατὰ τῆς ἐκλογῆς ψηφίζεται· περὶ τῆς ἀντιρρήσεως θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ: Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀντίρρησιν, ὅτι τουτέστι καὶ τὸ τεκμήριον καὶ ἡ πρότασις δὲν εἶναι ἀληθῆ, αὐτοὶ λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§49ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Μάλιστα, μάλιστα, αὐτὸ νὰ ψηφοφορηθῇ. (Διάλογοι).

§50Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι, ὡς ἐτέθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου ἡ πρότασις, ἔχει καλῶς· διότι οἱονδήποτε ἀποτέλεσμα καὶ ἂν προέλθῃ ἐκ τῆς ψηφοφορίας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν Αἰγίνης, διότι δὲν ὑπάρχει πρότασις. Ἑπομένως ἡ θέσις τοῦ ζητήματος, ὡς ἐτέθη ὑπὸ τοῦ Προέδρου, δὲν δύναται νὰ ἐγείρῃ τὸ περιλάλητον ζήτημα τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ Αἰγίνης εἶναι ἔγκυρος λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Φ. Μοσχούλα καὶ Π. Σάκκη, ὡς ψηφολεκτῶν, καὶ εἶτα ἡ διαλογὴ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας.)

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 218. Ὑπὲρ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς 103, ὑπὲρ τοῦ ἀκύρου δὲ 115. Ἑπομένως ἡ ἐκλογὴ ἠκυρώθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 3 μ. μ.)